open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Солақайлық

thumb|250px|Солақай

**Солақайлық** - әдетте туғаннан болатын, әрекет жасауда сол қолдың оң қолдан басым болу сипаты. Анық байқалатын солақайлықпен бірге, бала кезден оң қолды пайдалануға үйретілген адамның әдеттегі жағдайларда не аффекті жағдайында сол қолды да пайдаланатын жағдайы, жасырын солақайлық та (амбидекстрия) болады. Солақайлық әдетте түзетуді қажет ететін нормадан ауытқушылық ретінде қабылданады. Бірақ, солақайлар да нәзік моториканы игереді (жазу, сурет салу), психикалық және дене дамуының барлық сатыларынан қалыпты өтеді және толыққанды тұлға болып қалыптасады. Солақайлық қайта оң қолды пайдалануға үйрету қажетсіз және зиянды. Ол психикалық жарақат пен неврозға, тіл кемшіліктеріне, соның ішінде кекештенуге соқтырады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Сайлаушылар географиясы

**Сайлаушылар географиясы** - география мен саясаттану шекарасында қалыптасқан ғылымның бағыты. Оның зерттеу пәні болып сайлау үрдісінің, сайлаудың және оның нәтижелерінін территориялық заңдылықтары мен ерекшеліктері табылады. Сайлаушылар географиясының негізгі міндеттерінің бірі - түрлі территориялардағы сайлау нәтижелерін салыстыру, түсіндіру және болжау.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Кәсіби жіктелу

**Кәсіби жіктелу** - халықтың қызмет, жұмыс мамандыққа бөлінуі. Әрқайсысы азды-көпті беделді саналады, ал олардың ұйымдары әр түрлі рангтағы жетекшілер мен бағыныштыларды енгізеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Дәріс-тәрбие мен оқыту әдісі

**Дәріс-тәрбие мен оқыту әдісі**, белгілі бір саладағы идеялардың жүйелі монологиялық баяндалуы.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мектептік дәріс

**Мектептік дәріс** - оқу материалын оқушылардың танымдық әрекетін арттыру тәсілдерімен біріктіріп (негізгі ойды жазу, конспектілеу, баяндалатын материалдың сұлбалық моделін жасау т.б. ) ауызша баяндау (45-50 мин.)  

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Стратификация қыры

**Стратификация қыры** қоғамның негізгі класстарын пайызға бөлудің гракфикалық мәнері, сондай-ақ, пирамида, ромб және т.б. түрінде бола алады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Раиса Григорьевна Лемберг

**Лемберг Раиса Григорьевна** (1888-1975) - ғалым-педагог. профессор (1925), Қазақстан ғылымының еңбегі сіңірген қайраткері (1957). 1937 ж. бастап өмір бойы Қазақстанда қызмет етті. 1938 ж. бастап ғылыми-педагогикалық іс-әрекетін Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында жүргізді. Лемберг Раиса Григорьевна - Қазақстандағы бірінші профессор-әйел.Оның негізгі еңбектері дидактика мәселелеріне, оқыту әдістеріне, ұй тапсырмаларын ұйымдастыру әдістемесіне, оқушылардың дербес жұмысының ерекшеліктеріне арналған. Оқыту және тәрбие процесінің бірлігіне зор мән берді, педагогиканың теориясы мен тарихы мәселелерін зерттеді.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Тұлғалар
Саяси публицистика

**Саяси публицистика** өзекті мәселелер мен құбылыстар бойынша қоғамдық кезқарастын құрылу процесіне ықпал ету мақсатымен, саясат пен қоғамдық өмірдің саяси сұрақтарын талқылауды меңзеген әдебиеттердің алуан түрлілігі, қоғамдық көзқарастың плюрализімін анықтау тәсілі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пуританизм

[thumb|Спрингфилд, [Массачусетстегі Пуритан ескерткіші (екінші нұсқа). XIX ғ соңы. Август Сент-Гауденстікі]]
** Пуританизм** - XVI ғасырдың екінші жартысында Англия және Шотландияда ағылшын шіркеулерінің тізбекті реформациясы үшін қалыптасқан оппазициялық - діни қозғалыс. Католицизмнен қалған белгілерден оны тазарту: епискілік институттарын өзгерту, шіркеу жерлерін кәмпескелеу, шіркеулердің арзандауы. Пуритандар оразаны, қасиеттілерді, көптеген діни мерекелерді мойындамады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бұқаралық

**Бұқаралық** - қоғамдық саясат және қызметтің басқа түрлеріне деген ашық, мүмкіндік түсініктері мен шешім қабылдау процедурасынын бақылауына және бақылаушыға жетімділігін, пікірталас жариялалығын сипаттайтын түсінік.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Петр Францевич Лесгафт

**Петр Францевич Лесгафт** (1837-1909) - орыс педагогы және қоғам қайраткері, анатом және дәрігер, дене тәрбиесінің ғылыми жүйесінің авторы.

Негізгі педагогика жұмыстары:

«*Мектеп жасындағы балалардың дене шынықтыру біліміне жетекшілік*»;

«*Баланы отбасылық тәрбиелеу мен оның маңызы*».

Дене және ой теориясын құрды. Оның қағидасы дене және ой дамуының бірлігі болды. Бұл оған жаттығулар жүйесін дене тәрбиесі құралы ретінде ғана емес, эстетикалық, этикалық, ой тәрбиесі құралы ретінде де қарауға мүмкіндік берді. Дене тәрбиесі бойынша кадрлар дайындаудың теориясы мен практикасын жасады. Әйелдердің педагогика және медицина білімін дамытуға үлес қосты. Өзінің балалар типологиясын ұсынды.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:Педагогика
Исаак Яковлевич Лернер

**Исаак Яковлевич Лернер** (4 сәуір 1917 жыл – 1 наурыз 1996 жыл) — ресейлік педагог. Педагогика ғыл. докторы (1971), профессор (1990). РКФСР ғылымының еңбек сіңірген қайраткері (1987). 1937 ж. Мәскеудің, Мичуриннің, Воронеждің және т.б. к. жоғары педагогика оқу орындарында жұмыс істеген.

1959 ж. ПҒА жүйесінде:

1964-1970 жж. гуманитарлық білім дидактикасы лабораториясын;

1972-1974 жж. жалпы және политехникалық білім ҒЗИ дүниетануды қалыптастыру лабораториясын;

1970 ж. ЖП ҒЗИ дидактиканың жалпы мәселелер лабораториясын басқарды.

Лернер проблемалық оқыту теориясын дамытты, дидактикалық негізін ашты және ақпарал рецептивтік. инструктивтік-репродуктивтік, эвристикалық, зерттеулік, проблемалық баяндау мен оқытудың әр актісін оқушынын қызығушылығы мен мотивтеріне сәйкестендіру әдістері жүйесін дамытты. Білімнің әлеуметтік тәжірибеге ұқсайтын мазмұнының құрамы мен құрылымын құрды.

1985-1989 жж. Оқу-тәрбие процесінің жүйе ретіндегі тұжырымын жасады. Жалпы білімнің базалық мазмұнының тұжырымын ұсынды.

1985-1991 жж. қазіргі мектеп оқулықтарын құру теориясын жасау ісін басқарды.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Тұлғалар
Психодрама және социодрама

**Психодрама және социодрама** - жағдайлардың өмірлік мәнін түсіну және жағымсыз реакцияларды жою мен іштей қысымның алдын алу мақсатымен топ мүшелері өмірлік жағдайларды модельдей отырып, кезекпен ақтерлер мен көрермендер ретінде өздерін сынайтын топтық психотерапия мен тұлға ішілік және топ ішілік қарама-қайшылықтарды диагностикалау түрі.

## Дереккөздер



Санат:Психотерапия
Сауықтыру педагогикасы

**Сауықтыру педагогикасы** - жеке тұлғаның мінезін және оны тұтасынан түзетуге бағытталған медициналық-терапевтік, оқупедагогикалық және тәрбиелік амалдардың жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Сауатсыздықты жою

**Сауатсыздықты жою** - сауатсыз үлкендерді, мектепке тартылмаған мектеп жасындағы жасөспірімдерді жаппай сауаттылыққа үйрету. Қазан төңкерісінен кейін жалпылай сауаттылық үшін күрес халық шаруашылығының, мәдениетінің негізгі міндеттерінің бірі болды.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Білім лигасы

**Білім лигасы** - 1906-1917 жж. Петерборда құрылған бүкіл-ресейлік қоғамдық педагогикалық ұйым. Ұйымдастыру комитеті (*В.Я. Аврамов, Н.Н. Бекетов, А. Бодуэн де Куртенз, С.А. Венгеров, Я. Гёрд, Л. Ф. Пантелеев, МН. Стоюнина, Г.А. Фальборк, А. П. Философова, В.И. Чарнолуский т.б.*) 1906 ж. наурызда құрылтай өткізген. Онда лига жарғысының жобасы (ресми түрде 1907 ж. бекітілген) қабылданған.

## Білім лигасының мақсаты
Ресейдің педагогика және ағарту қоғамдары мен ұйымдарының қызметін біріктіру мен реттеу.

## Міндеттері

Білім мәселелерінің теориясы мен практика жасау, ғылыми және ағарту мекемелерін құру. Лига қызметі мектеп пен мектептен тыс білім берудің барлық сатыларын қамтыды.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Көшбасшылық

**Лидерлік** - жеке тұлғалар арасындағы қатынаста үстемдік ету.

## Лидер

Қоғамға, ұйымға немесе топқа ықпал етуге қабілетті тұлға. Халықтың немесе белгілі бір әлеуметтік топтың мақсат-мүддесін толық сезініп, қорғай білетін, бойына саяси қайраткерге лайықты қасиеттерді жия білген адам Лидер ретінде танылады. Лидер алға қойған мақсатқа жету үшін белгілі бір әлеуметтік ортада адамдардың күш-жігерін біріктіріп, іс-әрекетін қоғам мүддесіне сай жүргізеді. Лидерге алғырлық, ақылдылық, қажырлылық, ұйымдастырушылық, жұртқа жағымдылық, сондай-ақ өзіне жауапкершілік ала білу және іскерлік таныта білушілік, т.б. қасиеттер мен қабілеттер тән. Кез келген тарихи кезеңде, қоғамдық-саяси өмірде Лилер аса беделді тұлға ретінде танылады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Санат:Адам қасиеттері
Санат:Әлеуметтік психология
Лингводидактика

**Лингводидактика** - тіл үйретудің жалпы теориясы. Терминді 1969 ж. М.Н. Шанский енгізген, 1975 ж. халықаралық болып танылды. Тіл үйретудің жалпы заңдылықтарын зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Білім беру мекемесін лицензиялау

**Білім беру мекемесін лицензиялау** - экспертиза өткізу мен білім мекемесіне, берілген өтінішке сай, білім беру ісін жүзеге асыруға лицензия беру туралы (не бермеу туралы) шешім қабылдау ісі.

Білім беру саласын басқару органдары не жергілікті өзін-өзі басқару органдары білім саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізу үшін және білім процесін жүзеге асыру жағдайын реттеу мақсатында, сонымен бірге азаматтардың білім алу құқығын қорғау, түрлі құқықтық-ұйымдастыру формапарындағы білім беру мекемелерінің еркін қызмет етуі мен дамуы үшін құқықтық кепілдік жасау үшін өткізеді.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жеке тұлғаға білім беру

**Жеке тұлғаға білім беру** - адамның жеке тұлға ретінде тіршілік ету механизмдерін-рефлексияны, мән шығарушылықты, тапқырлықты, жауапкершілікті, дербестікті т.б. білім берудің басты қамы деп қарастыратын білім беру.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жеке тұлғалық жол

**Жеке тұлғалық жол** - педагогтың тәрбиеленушіге жеке тұлға ретінде, тәрбиелік өзара әрекеттің саналы, жауапты субъекті ретінде бірізді қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Борис Тимофеевич Лихачев

**Борис Тимофеевич Лихачев**  (1929-1998) - педагогика ғылым докторы, профессор Лихачев басшылығымен эстетикалық тәрбие берудің теориясы мен проблемасы зерттелген. «*Оқушыларды эстетикалық тәрбиелеу*» (1974), «*Мектеп жастарын эстетикалық тәрбиелеу*» (1981), «*Педагогика: дәріс курсы*» т.б. монографиялардың авторы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Лихачёв, Борис Тимофеевич

Санат:1929 жылы туғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО педагогтары
Санат:Вологда педагогика институты оқытушылары
Білім беру қызметін жүргізуге лицензия

**Білім беру қызметін жүргізуге лицензия** — мемлекеттік білім беру органының немесе жергілікті өзін-өзі басқару органының оқу орнына білім беру қызметін жүргізуге құқық беретін мемлекеттік үлгідегі құжат.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тәуелсіз айнымалылар

**Тәуелсіз айнымалылар** - басқа өзгерістер әсер етпейтін өзгерістер.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Заңсыз

**Заңсыз** - 
# құқықтық - нормативтік заңдастырылған қасиеті жоқ; 
# іс жүзіндегі құқық нормаларына сәйкес келмейтін. Заңсыздық факты нормалардын өздерінің табиғи құқықтың жалпы қағидаларына, адамгершілік критерийлеріне және т.б. сәйкес болуына қатыссыз бекітіледі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Неміс толқыны

[thumb|200px|[Бонндағы Deutsche Welle]]
**Неміс толқыны** *(Deutsche Welle: , айтылуы «До́йче Ве́ле»)* - ГФР шетелдерге радио таратылуы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Қамтылмағандық

**Қамтылмағандық** - қалыпты кедейлік.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Қол сұғылмаушылық

**Қолсұғылмаушылық** - азаматтың және белгілі бір лауазымды тұлғалар категорияларының құқықтық статусын анықтауда қолданылатын ұғым. Азаматқа қатысты оның жеке мызғымастығы, үйіне қол сұқпау және жеке өміріне қол сұғылмаушылық туралы айтылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Дөрекі кедейлер

**Дөрекі кедейлер** - *«әлеуметтік тұңғиықта»* тұратын, ең нашар өмір сүретін адамдар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Нейтрализм

**Нейтрализм** (саясат) - басқа мемлекетпен араласуда өз бейтараптығын жариялаушы саясаты мемлекет.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Нейтралитет

**Нейтралитет** *(, )*- 
# басқаның пікірталасына араласпау;
# сыртқы саяси бағыты қарулы қақтығыстарға және әскери-саяси одақтарға қатыспаумен сипатталатын мемлекеттің ерекше құқықтық статусы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Теңсіздік

thumb|200px
**Теңсіздік** - экономикалық ресурстарға, әлеуметтік құндылықтар мен саяси билікке қол жеткізу үшін әлеуметтік топтардың (страталар, таптар, касталар, топтардың) әртүрлі мүмкіндіктері.
Математикада бір шаманы екінші шамамен салыстыруда пайдаланады: **>**,**<**. Мысалы: 5>3 немесе 2<10

Әлеуметтік теңсіздіктің түрлері:

* Игіліктерді бөлудегі теңсіздік
* Бастапқы позициялардағы теңсіздік
* Өзін-өзі жеілдіру мүмкіндігі теңсіздігі
* Қоғам құрылғысымен негізделген теңсіздік - Игіліктерді бөлудегі теңсіздік д/а.
* Ақпарат көздеріне, ақпараттың молшылығына, адам өскен әлеуметтік ортаға, материалдық молшылыққа қол жеткізудің жеңілділігіне байланысты жақсы білім алуға мүмкіндік. Бұл дегеніміз қандай да бір игіліктерге қол жеткізу перспективасы кейбір бастапқы шарттарға байланысты қойылады. Мұндай шарттарды «Бастапқы позициялардағы теңсіздік» деп атайды.
* Ерекшелік пен дербестікке деген ынта қоғамдық қызығушылықтың намысына тиеді. Сол себепті қоғам тыйым сала бастайды, өзін-өзі жетілдіруге қажеттілікті қиындата немесе, керісінше, көтермелей бастайды. Бұл теңсіздік түрін «Өзін-өзі жетілдіру мүмкіндігі теңсіздігі» д/а.

Әлеуметтік теңсіздік әлеуметтік диференциацияның бір түрі. 
**Әлеуметтік диференциация** - қоғамдағы жаңа өндірістік күштердің, қоғамдық бөліністің және біркатар әлеуметтік топтардағы әлеуметтік жағдайдың өзгеруіне себеп болатын бөліністің дамуына байланысты жаңа іс-әрекет түрінің пайда болуы процесі.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік теңсіздік
Санат:Математикалық белгілер
Санат:Экономикалық мәселелер
Санат:Әлеуметтік мәселелер
Санат:Әлеуметтік экономика
Санат:Табысты бөлу
Табысты бөлудегі теңсіздік

**Табысты бөлудегі теңсіздік** - жеке бағасына байланысты жанұяға кіретін материалдық игіліктер мен ақшалай табыстарды санағанда, әр жанға байланысты шығынды есептепгенде статистикалық түрде анықталатын табысқа байланысты дифференциация.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Әлеуметтік теңсіздік

thumb|200px
**Әлеуметтік теңсіздік** - жеке индивидтер, әлеуметтік топтар, қабаттар, таптар тік әлеуметгік мобильділік иерархиясының әр-түрлі сатыларында тұратын, өмірлік тең емес және қажеттіліктерді қамтамасыз етудің мүмкіндіктерге ие әлеуметтік дифференциацияның ерекше түрі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Лауазымдардың сәйкессіздігі

**Лауазымдардың сәйкессіздігі** - сайлауда алған парламенттік мандатты заңмен бекітілген мемлекеттік қызметте және жеке сектордағы лауазымдармен үйлестірудің (бірге атқару) мүмкін еместігі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Бас пайдасын ойламаушылар

[thumb|[Нил Сорский, Бас пайдасын ойламаушы]]
**Бас пайдасын ойламаушылар** - діни-саяси ағымға қатысушылар. Ол XV ғасырдың аяғы - XVI ғасырдың басында Ресейде орталақ мемлекет құрылғанда православие шіркеуінің орнын анықтау, қарым-қатынас қағидалары және зиялы мен рухани биліктер шегі туралы мәселе көтерілген кезде қалыптасты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Мұнайдоллары

**Мұнайдоллары** - мұнай ақшасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Қайыршылық

**Қайыршылық** - физиологиялық минимумнан төмен өмір сүретін адамдарға қатысты айтылатын кедейшіліктін асқынған түрі.

## Дереккөздер



Абсолютті кедейшілік

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Қайыршылар

left|thumb|250px|Римдегі үйсіз цыган әйелі
[thumb|250px|[Клошар (), Париж, 1898]]
thumb|250px
**Қайыршылар** — өзінің тек биологиялық тіршілігін қамтамасыз ететін физикалық қажеттіліктерін ғана қанағаттандыра алатын, қайыр сұраумен күн көретін, жиынтық табысы өмір сүру минимумынан аз адамдар.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Новатор

**Новатор** - ғылымға, техникаға, өндіріс ұйымына алдыңғы қатарлы, прогрессивті идеяларды енгізуші, жаңашыл, суырып салма.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа агенттер

**Жаңа агенттер** - шағын бизнес өкілдері және өзін-өзі жұмыспен қамтитын халық.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Бейресми ұйым

**Бейресми ұйым** - белгілі бір мақсатка жетуге бағытталған, ресми, институциаланған құрылымдардан тыс кездейсоқ қалыптасқан адамдар тобы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа кедейлер

**Жаңа кедейлер** - білімі, кәсібі, әлеуметтік жағдайы мен демографиялық жағдайына сай бұрын еш уақытта төменгі топтарға жатпаған адамдар (бюджет жұмыскерлері - мемлекеттік салада жүмыс істейтін және өмір сүру деңгейінің төмендеуіне байланысты - кедей болуға таяу қалған жұмыскерлер).

## Дереккөздер


]

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа индустриалды елдер

**Жаңа индустриалды елдер** (ЖИЕ) - соңғы онжылдықтарда әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерде сапалы секіріс байқалған дамушы елдер тобы. Бұл елдердің экономикасы аз уақыт ішінде дамушы елдерге тән артта қалған, жоғары дамыған елдерге көшті.

## Жаңа индустриалды елдер
* ЖИЕ «бірінші толқын»: Гонконг, Корея Республикасы, Сингапур, Тайвань (оларды «4 азиялық жолбарыс» немесе «4 азиялық айдаһар» деп те атайды); Латын Америкасы елдерінен, бұған Аргентина, Бразилия және Мексика кіреді
* ЖИЕ «екінші толқын»: Үндістан, Малайзия, Таиланд, Чили;
* ЖИЕ «үшінші толқын»: Индонезия, Түркия;
* ЖИЕ «төртінші толқын»: Иран, Филиппин.

## Он бір топтың болашағы зор индустриялық елдер
* Нигерия, Мысыр, Пәкістан, Бангладеш, Вьетнам.

## ЖИЕ екі негізгі моделі бар
* Азиялық модель: сыртқы нарыққа басым бағыттағы ұлттық экономиканы дамыту;
* Латын Америка моделі: импортты алмастыруға бағытталған ұлттық экономиканы дамыту.

## Жаңа және соңғы индустриалды елдердің ортақ белгілері
* экономикалық дамудың ең жоғары қарқынын көрсету (1-ші толқынның НЗМ үшін жылына 8%);
* жетекші сала – өңдеуші өнеркәсіп;
* негізгі визит карточкасы – тұрмыстық техника мен компьютерлер, киім-кешек пен аяқ киім өндірісі.
* экспортқа бағытталған экономика (азиялық үлгі);
* белсенді интеграция (АТМЭЫ, ЛАИҚ, МЕРКОСУР);
* әлемнің жетекші елдерінің ТҰК-ларынан кем түспейтін меншікті ТҰК қалыптастыру;
* білім беруге үлкен көңіл бөлінеді;
* жоғары технологияларды пайдалану;
* ТҰК үшін жұмыс күшінің төмендігімен, қомақты шикізаттың болуымен, банктік және сақтандыру секторының дамуымен тартымды

## Мәселелер
Оңтүстік Африка жан басына шаққандағы байлық негізінде ауқатты деп саналғанымен, экономикалық теңсіздік сақталады және елде өте кедейлік жоғары болып қалуда.

Мексиканың экономикалық өсуіне кейбір аймақтарда жалғасып жатқан есірткі соғысы кедергі келтіруде

Басқа ЖИЕ кең таралған сыбайлас жемқорлық пен саяси тұрақсыздық сияқты жалпы мәселелермен, сондай-ақ оларды орташа табыс тұзағына ұшырататын басқа жағдайлармен бетпе-бет келеді.

## Сыншылдық
ЖИЕ әдетте салыстырмалы түрде төмен жалақы шығындарынан пайда көреді, бұл жеткізушілер үшін төмен кіріс бағасына әкеледі. Осының салдарынан ЖИЕ-тегі өндірушілер үшін өмір сүру құны жоғары, ал кәсіподақтар мен басқа ұйымдардың саяси ықпалы жоғары дамыған елдердегі зауыттардан асып түсу және оларды шығару жиі оңайырақ. Бұл салыстырмалы артықшылықты әділ сауда қозғалысының жақтаушылары жиі сынға алады.

## Жаңа индустриалды елдердің сипаттамасы
Жаңа индустриалды елдер елдің әлеуметтік және экономикалық жағдайын тұрақтандыруды қамтамасыз ете алады, бұл осы елдерде тұратын адамдарға жақсы өмір сүру жағдайлары мен жақсы өмір салтын сезінуге мүмкіндік береді. Жаңа индустриалды елдерде пайда болатын тағы бір қасиет – демократия, заң үстемдігі және сыбайлас жемқорлықтың азаюы сияқты мемлекеттік құрылымдардың одан әрі дамуы. Басқа дамушы елдермен салыстырғанда жақсырақ көлік, электр қуаты және суға қол жетімділік және нәресте өлімінің төмен деңгейі осындай елдерде тұратын адамдар жақсы өмір салтының басқа мысалдары болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа маргиналдар

**Жаңа маргиналдар** *()* - Ресейде бұрынғы әлеуметтік статустарын жоғалтқан және сәйкесінше жаңа статусқа ие бола алмаған адамдар, өндірістің құрылымдық қайта құрылуының және жұмысбастылық дағдарысының құрбандары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа орыстар

**Жаңа орыстар** - капиталистік құрылыс кезінде қалыптасқан ірі, орташа және кіші буржуазиялық адамдар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Жаңа кәсіпкерлік тап

**Жаңа кәсіпкерлік тап** - Ресей үкіметіндегі әлеуметтік-экономикалық құрылыстағы орнын білдіретін */челноктарға/* берілген элеуметтік-экономикалық атау.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Атаулы кеңейген отбасы

**Атаулы кеңейген отбасы** - әртүрлі ұрпақтарға жататын, әртүрлі жерлерде тұратын, тәуелсіз шаруашылығын жүргізетін, бірақ бір біріне психологиялық жақындықты сезінетін, яғни отбасы ішілік ынтымақтастыққа қосылған және бір біріне әлеуметтік қолдау және экономикалық көмек көрсететін туыстар қауымы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Атаулы топ

**Атаулы топ** - ғалымдардың әлеуметтік құрамды өлшеу мен есептеу мақсатында құрылған статистикалық категория.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Байырғы түркі өнері

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Орхон жазулары"]]
**Байырғы түркі өнері** - 6-8 ғасырлардағы көшпелі түркі тайпалар жасаған мәдениет қазыналары. Бұл — мәдениеттің, ой-сананың есейіп, Орхон жазулары шыққан кез. Осы тұста өркендеген өнер қалдықтарының көп кездесетін жері — Орта Азия, Қазақстан, Алтай, Оңтүстік Сібір, Моңғолия, Қашғария. Бұл өнердің үлгілері ескі қалалардын орнында (Қара-Қорым, Дунхуан, Бесбалық, Талас, Сайрам, Бөріжар, Пәнжікент, т.б.), сол кезде тұрғызған қабірлер мен ескерткіштерде сақталған. Оның ең жарқын түрлерінің көп табылған жерлері - Орхон өзенінін бойы, Алтай тауының қойнауында тұрған Қотанды, Қурай, Тұяқты, Күдергі, Ертіс обалары, Іле өзендері бойындағы қорымдар. Оларды қазғанда Байырғы түрік өнері сипаттайтын әр алуан өрнектер кездескен.

Орхон жазулары бойынша, ол кезде өнер ісін көркейтін көптеген шеберлер тобы — алтын, күміс соғушы (зергер), қолашы (қола құюшы), темірші (ұста), кашчі (безеуші, қашаушы), қырнаушы, бәдізші (мүсінші), барқ етушілер (сәулетші) болған. Бұлар — Орхон жазуында кезде¬сетін әрбір ісмерліктің (көркемдік Бақалы өнердің) соңына түскен шеберлердің мамандық аттары. Олардың ісмерлік кәсібіне қарай аттары қандай көп болса, жасаған бұйымдары да аз болмаған. Осыған қарағанда, бұлар өз мұқтажы үшін ғана емес, халық өнерін көркейте түсу мақсатында шеберлер тобын құрғандығы байқалады. Бұл, әсіресе, металл балқытудан, мүсін жасаудан, үй салудан ашық көрінеді. Осы кездегі өнердің өркендеуі феод, қауымның дамуымен байланысты. Осыған орай өсімдікке бой ұру, сұлулыққа деген талғам өсіп, өнер сюжеті көбейген (ерлік тұрмыс, аңшылық, бақташылық, наным, табыну түрлері, миф, т.б.). Осындай бай сюжет ат-тұрманын (алтын-күміспен өрнектелген әшекейлі ер, жүген, тартпа-таралғы, өмілдірік, құйысқан), кемеңгер кісілердің, батырдың алтын-күміспен безелген киім-кешектері мен қару-жарақтарын (былғары тон, кісе, белдік, садақ, қорамсақ, айбалта, қамшы, сүңгі, т.б.), әйел әшекейлерін (шолпы, алқа, білезік, сырға, қаптырма, т.б.) өрнекгеуден айқын көрініс тапқан. Динамикаға толы сюжетке Бөріқарадан табылған кісенің ілгегіндегі киік жеп жатқан арыстанның бас бейнесін, Қурай обасынан табылған ілгектегі арыстан бейнесін жатқызуға болады.

----

Өрнекті әсем бұйым шығарудың түрі 6 ғасырдағы тайпаларға олардың арғы тегі — байырғы сақ, ғұн, уйсін өнерінен келіп жеткен. Кейінірек ол дәстүр қазақ халқына мирас болды. 6-8 ғасырлардағы шеберлері байырғы сақ, ғұн, үйсін дәстүрін көркейте отырып, өнер ісін бірталай жоғары сатыға көтерген. Оны темір балқыту, сүйек қырнау, ағаш безеу, тас жұмырлау істерінен көруге болады.

## Дереккөздер
Нонконформизм

**Нонконформизм** (; ) немесе **Антиконформизм** — әлеуметтік тәртіпті қабылдамау.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Қарсылық қозғалысы
* Нигилизм

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Байысов ауылы

**Байысов** - Ескелді ауданындағы ауыл, Қарабұлақ кентінің округі кұрамында. Аудан орталығы — Қарабұлақ кентінен батысқа қарай 9 км жерде, Көксу мен Қаратал өзені аралығында, боз жусан аралас эфемероидті шөп¬тесін басым өскен шалғынды сұр топырақты құрғақ далада орналасқан. Тұрғыны 1,2 мың адам (2002). Ауыл 1998 жылға дейін "Буденное" деп аталып келді. Ауылға осы елді мекенде туып-өскен Кеңес Одағының Батыры Матай Байысовтың есімі берілді (1998). Ауылда бұрынғы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылды. Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер
Нормативистік тәсіл

**Нормативистік тәсіл** - барлық қоғамдар үшін ғалымдар кез-келген басқа қоғамға қойып, оның параметрлерін бағалайтын дамыған батыс қоғамының үлгісімен қалыптастырылған орта таптың әмбебап немесе идеалдытиптік үлгісі құрылады деген сенім.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Кітапханашы

[thumb|''Кітапханашы'', [Арчимбольдо, Джузеппе, 1556]]
**Кітапханашы**:
# мамандық, оның мазмунына кітапханадағы жұмыс процестерінің бүтін жиынтығы енетін кітап қорын толықтыру және ұйымдастыру, өдебиеттерді насихаттау, оқырмандарға қызмет көрсету, оқырмандардың қызығушылығын қалыптастыру, сұранымын қанағаттандыру, оқуға басшылық жасау. Қоғамға жақсы танылған осындай қызметтерді атқара отырып, кітапханашы халыққа адамгершілік тәрбие берудің ұйымдастырушысы ретінде көрінеді. Мәдени ой-өрісінің кең болуы, мамандық білімінің тереңдігі, педагогикалық жұмыс әдістерін игеру - кітапханашыларға тән қасиет болуы қажет; 
# кітапханадағы қызмет дережесі кітапханалық процестердің күрделілігіне қарай және арнаулы дайындығының дөрежесіне қарай мынадай санаттарға бөлінеді; бірінші, екінші және үшінші дәрежелі кітапханашы, жетекші және бас кітапханашы.

## Дереккөздер


Санат:Кітапханашылар
Санат:Кітапхана ісі
Жаңа орта тап

**Жаңа орта тап** — әлеуметтік стратификацияда жұмысшы табы мен жоғарғы тап арасында орналасқан әлеуметтік тап, сондықтан орташа әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы адамдарға қолданылатын, және сондықтан олар бай да, кедей де болып саналмайды. Орта тап негізінен тұрады еркін кәсіп өкілдері мен менеджерлер: инженер, программист, дәрігер, заңгер, ғалым, ұстаздар және т.б.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік таптар
Бақай Мықтыбекұлы

**Бақай Мықтыбекұлы** (1703 — 1802) — батыр, 18 ғасырда жоңғарларға қарсы соғыста Райымбек жасағының жүзбасы болған. Руы — Жалайыр. Мықтыбек бидің бәйбішесі Айнаштан туған алты баланың бірі.

Бақай Жетісудың Кеген, Шелек аймағындағы ұрыстарда айрықша көзге түскен. Қазіргі Еңбекшіқазақ ауданы Шілікті (Шелек) деген жердей ұрыста қазақ қолын бастап, Көкпектінің кең жазығындағы кескілескен шайқастардың бел ортасында болған. Онда қаза тапқандарды жерлеген оба кейіннен "Ойран төбе" аталып кетті (Еңбекшіқазақ ауданы Сөгеті, Бартоғай бөгенінің маңы). Бақайдың қалмақ батыры Домбауылды жекпе-жекте жеңгендігі жөнінде аңыз бар. Бақай Қаратал өзенінің жағасында, Қаңғай деген жерде жерленіп, басына күмбез тұрғызылған. Өзен суы жарды бұзып, бейітке жақындаған соң 1960 жылы аталастары (өз кіндігінен ұрпақ жоқ) сүйегін басқа жерге апарып қойып, басына құлпытас орнатты.

## Дереккөздер

Санат:1703 жылы туғандар
Санат:1802 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар қатысушылары
Санат:Қазақ-Жоңғар соғысына қатысушылар
Нормалар

**Нормалар** - топтар мен қоғамға енген, мәдениетте қалаулы әрі лайықты деп саналатын әлеуметтану ережелері.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Нота (дипломатия)

[thumb|300px|right|[Илья Репин, «Запорожьелiктер түрiк сұлтанына хат жазуы», 1880—1891]]
**Нота** (дипломатия) - дипломатиялық тәжірибеде бір мемлекеттің басқа мемлекетке арнайы баруы.

## Дереккөздер

Санат:Дипломатия
Нувориш

**Нувориш** *(-жаңа бай)*- аз уақыт ішінде өз еңбегімен емес, жаңа ортаға сай әлеуметтік қатынастар мен мәдени дағдылардан айырылған белгісіз әдістер арқылы байыған адам.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Қоғамдық талғамдар

**Қоғамдық талғамдар** - әлеуметтік нормалардың тіршілік ету және қызмет ету формасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Адамгершілік заңы

**Адамгершілік заңы** - Кез-келген адамның мінез-құлкы негізі ретінде қызмет етуі қажет уақыттан тыс идеалистік философияның қағидасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Шарасыздық

**Шарасыздық** - денсаулық жағдайына байланысты көп балалық, алкоголизм, т.б. байланысты материалдық және мәдени игіліктерге кол жеткізе алмаудан пайда болған кедейлік.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Бақанас (ауыл)

**Бақанас** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл, аудан және Бақанас ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Қонаев қаласынан солтүстік-батысқа қарай 140 км, Алматы қаласынан солтүстік-батысқа қарай 200 км-дей жерде, Іле өзенінің оң жағында орналасқан.
 
## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1932 жылы қаланған.  

## Ескерткіштер мен мұражайлар
Тарихи-өлкетану мұражайы Алматы облысы әкімінің 2003 жылғы шешімі негізінде ашылды. Мұражай жалпы ауданы 384,2 шаршы метрді құрайды. метр. Экспозиция алаңы 215,7 шаршы метрді құрайды. Мұражай қорында 1 804 мұражай маңызы бар заттар бар. Мұражай экспонаттарында Еңбек және соғыс батырларының материалдары, Д.А. Қонаевтың жеке заттары, флора мен фаунаның заттары және аудан тарихы көрсетілген.

Орналасқан жері: Алматы облысы, Балқаш ауданы, Бақанас ауылы, Байқауытов көшесі, 63"А".

2022 жылдың мамыр айында ауылда Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Дінмұхамед Қонаевқа ескерткіш тұрғызылды.

## Инфрақұрылымы
Бақанаста құрылыс, агроөндірістік, көлік, т.б. мекемелер, бірнеше өндірістік кооперативтер, шаруа (фермер) қожалықтары және серіктестіктер жұмыс істейді. Ботаника және интродукция институтының Іле ботаникалық бағы, мәдениет үйі, 3 орта, 1 бастауыш мектеп, аудандық аурухана, емхана, санитарлық-эпидемиологиялық станция, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары Алматы қаласымен (225 км) және басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Бақанаста Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың кезінде келіп демалған саяжайы және салғызып кеткен көпірі бар. Жақында ғана Д.А.Қонаевтың құрметіне арналған саябақ ашылды. 

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Бюльбюль сайрауықтары

**Бюльбюль сайрауықтары**, бюльбюльдер, қысқа бармақты сайрауық торғайлар *()* - әнші торғайлар.

## Сипаттама
Ұзындығы 14-28 см. көбінде қанаттары қысқа, аяқтары әлсіз, қысқа. Желкесінде шаш тәрізді қауырсындары, кейде басында айдарша болады.

## Бюльбюльдер және адам
15 туыстың 120 түрі - Африка және Азия субтропикаларында және тропикаларында таралған. ТМД 2 өткінші түрлері: ақбетті бюльбюль - Оңтүстік Өзбекстанда - және қысқа бармақты бюльбюль - *(Microscelis cunaurotis)* - Сахалинде - Кунашир а. және Оңтүстік Приморьеде кездеседі.
 
## Өмiр сүру
### Қоректенуі
Ағаш құстары - орман және жеміс бақтарының ашық сиреген жерлерін мекендейді. Ұсақ жемістер және жәндіктермен қоректенеді.
2-4 жұмыртқа салады.

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Сайрауықтар
Бақбергенов Науханнұр

**Бақбергенов  Науханнұр** (12.9.1955 жылы туған, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылы) — спортшы, халық ардагері, дәрілік спорт шебері (1995), Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2003). 1974 жылы Қазақтың мемлекеттік дене тәрбиесі институтын бітірген. 1975-92 жылдары "Металлург" (Балқаш), "Болат" (Теміртау), "Восток" (Өскемен), "Шахтер" (Қарағанды), "Қайрат" (Алматы) футбол командалары құрамында ойнады. 1992-96 жылдары "Намыс" кәсіпқой футбол клубында аға жаттықтырушы болды. 1996 жылдан Алматы қаласы мамандандырылған балалар мен жасөспірімдердің олимпиадалық дайындау спорт мектебінің директоры. 1999 жылдан ҚР ұлттық ат спорты федерациясы "Көкбөрі" көкпаршылар қоғамдық қауымдастығының Алматы қаласы бойынша атқарушы директоры.

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар

Санат:Алфавит бойынша футболшылар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Шахтер-Болат ФК ойыншылары
Санат:Металлург Балқаш ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Азаматтың құқықтық қабілеттілігі

Азаматтық құқыққа ие болып, міндет атқару қабілеті (азаматтық құқық
қабілеттілігі) барлық азаматтарға бірдей дептанылады.
Азаматтың құқық қабілеттілігі ол
туған кезінен басталып, қайтыс болған соң тоқтатылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі

Заңды тұлғаның азаматтық құқықтары болып, өз қызметіне байланысты міндеттерді Азаматтық кодекске сәйкес мойнына алуы мүмкін.
Заңды тұлғаның қабілеттілігі ол құрылған кезде пайда болып, оны тарату аяқталған кезде тоқтатылады Айналысу үшін лицензия алу қажет болатын қызмет саласында заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі сондай лицензияны алған кезден бастап пайда болып, ол қайтарып алынған, оның қолданылу мерзімі өткен немесе заң құжаттарында белгіленген төртіппен жарамсыз деп танылған кезде тоқтатылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Сот төрелігі

thumb
Іс жүргізу тәртібімен жасалатын,азаматтық және қылмыстық істерді,сондай-ақ азаматтардың, ұйымдар мен мемлекеттін құқығы мен мүдделерін қорғау мақсатында экономикалық
дауларды қарастыру мен шешу бойынша құқықты қолдану тәртібі.
Заң әділ сотқа қарсы қылмыс үшін
қылмыстық жауапкершілікті қарастырады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Құқықтық шығармашылық

**Құқықтық шығармашылық** — пісіп жетілген қоғамдық даму қажеттіліктеріне сәйкес, нормативтік құқықтық актілерді жасау мен қабылдау бойынша мемлекеттік органдар мен өкілеттелген қоғамдық, ұйымдардың ғылыми негізделген шығармашылық қызметі.Құқық шығармашылық – бұл мемлекет органдардың заңи нормалары қабылдау, өзгерту және жоюмен байланысты қызметі.

Құқық шығармашылық субъектісі ретінде тиісті өкілеттігі бар мемлекеттік органдар мемлекеттік емес құрылымдар, сондай-ақ референдумда заң қабылдаған кезде азаматтар бола алады.

Құқық шығармашылық қызмет конституция, заңдар және  регламентпен белгіленген көлемде жүзеге асады. Құқық шығармашылық жаңа құқық нормасын қабылдаумен өзгерістер мен түзетулер енгізу арқылы ескі заңдарды жетілдірумен сипатталады.

Құқық шығармашылықтың белгілері:
- ол белсенді, шығармашылық мемлекеттің қызметі;
- оның негізгі өнімі – құқық нормалары;
- бұл қоғамды басқарудың маңызды құралы;
- құқық шығармашылықтың деңгейі және мәдениеті, қабылданған нормативтік актілердің саласы – бұл қоғамның өркениетінің және демократиялығының бір белгісі.

Құқық шығармашылықтың қағидаттары – бұл құқықтық нормаларды қабылдау, жою немесе ауыстырумен байланысты қызметтің негізге алушы идея, бастаулар, ережелер, құқықты шығаратын органдар үшін бағыт.

Құқық шығармашылыққа келесі қағидаттар тән:
1) ғылымилық;
2) кәсібилік;
3) заңдылық;
4) демократиялық;
5) ашықтық;
6) жеделділік.

Құқық шығармашылық субъектілеріне байланысты келесі түрлерге бөлінеді:
1) референдум жүргізу барысында халықтың тікелей құқық шығармашылығы;
2) мемлекет органдардың құқық шығармашылығы;
3) жекелеген лауазымды тұлғалардың құқық шығармашылығы;
4) жергілікті өзін - өзі басқару органдарының құқық шығармашылығы;
5) локальді құқық шығармашылық;
6) қоғамдық бірлестіктердің құқық шығармашылығы.

Құқық шығармашылық мәніне байланысты келесі түрлерге бөлінеді:
- заң шығармашылық (жоғарғы өкілдік органның құқық шығармашылығы);
- құқық шығармашылықты тапсыру (Парламенттің тапсырысы бойынша атқарушы органның норма шығармашылық қызметі);
- заңға тәуелді құқық шығармашылық - бұнда норманы Президент, Үкімет, министрлік, жергілікті органдардың ұйым жетекшілерінің қабылдауы.

Құқық шығармашылық қызметі екі негізгі бөліктен тұрады: бірінші, әрекеттік заңи мәнінен тәуелсіз құқық шығармашылықтың ұйымдастырушылық мәселелерінен тұрады (заң жобасын дайындау, оны талқылау). Бұнда заңның жобасын дайындауда мемлекет еркін алдын ала қалыптастыруды көздейді. 
Екінші, құқықтық бастауларға негіз болады, заң жобасын дайындау туралы шешімді қабылдаумен байланысты. Заңда мемлекеттің еркі ресми бекітіледі де, заң жобасы жалпыға міндетті құқықтық актіге айналады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кіріспе

Тиісті актіні шығаруға себеп болған. Оның сарынымен мақсаты ретінде
себеп болған жағдайдын мазмұны жазылған заңнамалық немесе басқа
құқықтық акт, декларация немесе халықаралық шарттың алғы сөз немесе
кіріспе бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Билікті нe қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану

Қылмыстық заңдар бойынша -
билікті не лауазымдық өкілеттікті
асыра пайдалану, яғни мемлекеттік
қызметтер атқаруға уәкілетті адамның
не оған теңестірілген адамның өзінің
құқықтары мен өкілеттігі шегінен
көрінеу асып кететін және азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не қоғамның
немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзуға
әкеп соғатын әрекеттер жасауы
мемлекеттік қызмет мүдделеріне
қарсы қылмыс болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Алдын ала қамауға алу

Қамауда ұстау (тұткындау), ол тыю шарасы ретінде қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гломерулит

**Гломерулит** (*Glomerulitis* - бүйрек шумақтарының қабынуы) - гломерулит, бүйрек шумақтарының қабынуы. Бүйрек капиллярлар шумағының қабынуы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Кеңес Бақтаев

**Кеңес Бақтаев** (15.5.1939 жылы туған, бұрынғы Бөрлітөбе ауданы, Қарашыған ауылы) — әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1978). 1958 жылы Құрманғазы атындағы мемлекеттік кон- серваторияны бітірген. 1966 жылдан Абай атындағы опера және балет театрының солисі. Ол Пуччинидің "Чио-Чио-Сан" мен "Онегинінде" Трике, А.Бородиннің "Князь Игорінде" Брошка, т.б. рөлдерді ойнады.

## Дереккөздер
Гмелин реакциясы

**Гмелин реакциясы** (L. Gmelin 1788-1853) - Концентрациялы азот қышқылын тексерілетін материалдың шамалы көлеміне құйганда екі сұйықтықтың арасында түсті сақина пайда болатынына негізделген, биологиялық сұйықтықтарда билирубинді сапалы жолмен анықтау әдісі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Бақытжан суару жүйесі

**Бақытжан суарау жүйесі**, Көксу ауданындағы Мұқаншы және Бозтоған елді мекендерінің жанындағы Мұқаншы өзенінен бас¬тау алады. 1985 жылы пайдалануға берілген. Магистралды тоған ауданының "Игілік", "Жетіжал", "Мұқаншы" ұжымдық шаруашылықтары арқылы етеді, 988 га суармалы жерді қамтиды. Ұзындығы 8,8 км тоғанның 5,5 км-не бе¬тоннан жасалған суағар орнатылған. Тоған бойында секундына 1,5 м3 су ағып өтетін 31 гидротехникалық қондырғы бар. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан суару жүйелері
Николай Никанорович Балкашин

**Николай Никанорович Балкашин**  (1840-12.10.1887) - Орта Азия мен Қазақстанға саяхат жасаушы. Патшаның отарлау аппаратының шенеунігі. 1858 жылы Мәскеудің кадет корпусын бітірген. 1880 жылы керуен жолдарын зерттеу мақсатымен Ақмоладан Бетпақдала, Қаратау арқылы Түркістанға дейін сапар шекті. Батыс Сібірдің 1465 жыл¬дан 1881 жылға дейін тарихына қатысты уақиғаларының хронологиялық көрсеткшіін құрастыруға ат салысты. Құлжаға бара жатқан сапарында дүниеден қайтты, Жаркентте жерленді. Балкашинның "Батыс Сібір, Орта Азия және Қытай иеліктері арасындағы сауда жолдары" ("Н.Н.Балкашиннің Қырғыз ордалары жөніндегі зерттеулері жайында" "Қырғыздар және Ресей қол астындағы мұсылмандар жайында" (СПб., 1887) еңбектерінде бұрынғы Жетісу өңіріне қатысты деректер мол.

## Дереккөздер
Гумма

thumb|right|right|200px
**Гумма** (*Gumma* немесе *symphiloma* - желім тәрізді түйін) - Мерезде (сифилисте) болатын инфекциялық гранулема, оған желім тәрізді коагуляциялық некроз тән. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Гранулалық ткань

**Түйіршікті ұлпа** (*tela granularis*) - Жарақат, жара жазылып келе жатқанда қалыптасатын жас дәнекер ткані. Дифференциация етпеген капилляр типтес тамырлардың көп болуы оның бетін түйіршікті етіп көрсетеді. Атының шығуы осыған байланысты. Түйіршікті тканнің жас және толыққан екі түрін ажыратады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Гранулема

thumb|right|200px|Гранулема
**Гранулема** (*Granuloma* -  түйіршікті түйін) - Мононуклеарлы фагоцитоз жүйесі клеткаларының ролиферациясы басым болатын шектелген қабыну түйіні. Гранулеманың **инфекциялық** және **инфекциялық емес** түрі болады. 
## Дереккөздер


Санат:Ісіну
Санат:Патология
Нейстон

thumb
thumb

**Нейстон** (грек, neusteon — жүзуге қабілетті) — кез келген суқойманың жоғарғы қабатында (5 сманиметрге дейінгі) мекендейтін тірі организмдердің жиынтығы.

*Гипонейстонға* — судың беткі қабатынан төменіректе тіршілік ететін бактериялар, қарапайымдар, бір клеткалы балдырлар, *эпинейстонға* — судың ең беткі қабатын мекендейтін су қандаласы, су кырыққүлағы, балықот, т.б. жатады. Нейстонды түщы сулық немесе теңіздік және ұсақ организмдер құрайды. Қара теңіздегі Нейстонды басқын балық (кефаль), түйетабан, жас теңіз шаяны және т.б., тропиктік теңіздерде физилия, инебалық, т.б. құрайды. Теңізді мекендеушілердің көптеген түрлері (шаян, асшаян, теңіз шаяны, қысқышсыз шаян) Нейстонда жүмыртқасымен ғана емес, дерносілімен және жас дарақтарымен коса тіршілік етеді. Мүның бәрі Нейстонның теңіз организмдерінің өсіпкөбеюіне қолайлылығын көрсетеді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Граффити

thumb|Граффити
**Граффити** ( - тырналған, сызылған) — ғимарат қабырғаларына, металл бұйымдарға, сауыттарға т. б. жазылған арнау мәніндегі және магиялық тұрмыстық сипаттағы жазулар. 

Көптеген елдердегі көне не орта ғасырлардан қалған қалалар мен елді мекендерде жүргізілетін археологиялық қазбаларда мол кездеседі. **Граффити** ертедегі халықтар тілін зерттеу үшін, палеография ғылымы үшін маңызды.

## Дереккөздер


Санат:Сурет өнері
Санат:Бейнелеу өнері
Санат:Жазбалар
Санат:Граффити
Санат:Эпиграфика
Санат:Мүсіндеу өнері
Санат:Вандализм
Санат:Хат
Пейоративтік

**Пейоративтік** ( - нашар) - жақтырмау, кемсіту реңкті мағынаға ие тіл элементі (орыс тілінде: противный старикашка, уродливое зрелище, убогий домишко, книжонка, қазақ тілінде: үйсымақ, шалсымақ).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Халықаралық қауіпсіздікті сақтау жолдары

**Халықаралық қауіпсіздікті сақтау жолдары** - қарулану жарысын тоқтату, бөлшекті немесе толық қарусыздану, бірінші кезекте ядролық, соғыс ошақтарының алдын алу және жою, т.б. сияқты салалардағы мемлекеттер ынтымақтастығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ноосферология

**Ноосферология** (ноосфера және логия) — ноосфера және оның пайда болуы туралы ғылым. Ноосферологияға жаратылыс, қоғамдық немесе техникалық білім салаларының көптеген тараулары кіреді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Елуліктер

**Елуліктер** - інжілге сенуші христиандар - қазіргі заман протестантизмінің ең динамикалық жан-жақтылық, апостолдарда Христостың 50-ші жексембілік күнінде қасиетті рухтың қалыптасқаны туралы библиялық тарихы болып табылатын діни ілім негізіндегі АҚШ-та XX ғасырдың басында туындаған діни секта. Елуліктер үшін жалбарынудың мистикалық жағдайы тән, «құбылыстар» мен «елестерге» нану, пайғамбарлар культі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Неофиттер

**Неофиттер** (Неофиты; грек, neos - жаңа, phyton — өсімдік) — соңғы уақытта жергілікті флораға адамзаттың әрекетінен немесе өз бетінше тасымалданған арамшөптер. Олар негізінен өзгерген биотоптарда кездеседі. Батыс Еуропада Неофиттердің өкілдері болып (шамамен 115 түр) элодея (Солтүстік Америкадан XIX ғасырдың ортасында окелінген), алабота (1880 ж. пайда болған), аңқыма түймедағы (1852 жылдан бері) жоне т.б. саналады. Арамшоп-неофиттердің көптеген түрлері күшті аллергендер, олар адам денсаулығына қауіп тудырады. 

Мысалы, жусан жапырақты амброзия (отаны АҚШ) 1920-1930 ж.ж. Қара теңіз порттары арқылы Солтүстік Кавказға окелінген. Ал 1960—1970 ж.ж. ол Қиыр Шығыста пайда болды.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Никтинастия

**Никтинастия** (грек, nux - тұң және nastis — толық пайдалану) — өсімдіктердің түн мен күннің ауысуына, жарық пен температураның тоуліктік өзгерістеріне (мысалы, гүлдің күндіз ашылып, түнде жабылуы) реакциясы (жапырақтар мен гүлдердің жоне т.б. қозғалуы).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Дермоид

**Дермоид** (*Dermoideum* - дерма – тері + грек. eides - тәріздес) -  Эмбриогенездің бұзылуы себепті пайда болған кисталар (ішінде терінің басқа тканьдардың элементтеріне толы). 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Диапедез

thumb|right|200px
**Диапедез** (*Diapedesis*, *dіа* – арқылы, *реdао* – өту, өткізгіштіктің артуы) — Эритроциттер мен лейкоциттердің капиллярлар мен ұсақ веналардың қабырғалары аркылы айналасындағы тканьдерге өтуі. Қан кетудің бұл жолын **диапедездік қан кету** деп атайды. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Бөліп ал да биле

**«Бөліп ал да биле»** - басып алынған және бағынышты халықтарды қол астында ұстап отыру үшін Ежелгі Римдегі басшылар мен қолбасшылар ұстанған ереже.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пентаметр

left
**Пентаметр** - диалектикалық өлең ретінде гректер мен римляндар қолданған, осыдан элегиялық өлең аты қалыптасты; құрылымы шын мәнінде 5 метрден емес, ал 5 табаннан немесе айқынырак айтқанда, цезурамен бөлінген әр топ екі жарым табаннан тұратын 2 топтан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Вильгельм Райх

**Вильгельм Райх** (1897- 1957) - австриялық психолог және әлеуметтік ойшыл, фрейдо-марксизмнің негізін салушы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Рангтеу

**Рангтеу** - құбылыстарға және индивидтерге белгілі түсініктерді, бағаны жазып қою арқылы оларды жоғарыдан төменге қарай реттік шкалаға орналастыру, қарапайым қоғамда теңсіздік шкаласы, бұл шкаланың әр сатысында индивидтердің шектеулі саны орналасады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Нәсілдік сегрегация

**Нәсілдік сегрегация** - нәсілдік немесе этникалық белгілеріне қарай қандай да болмасын топ тұрғындарды мәжбүрлеп бөлу саясатты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Детрит

**Детрит** (*detritis*, лат. *Detero* - тозған дене, ұлпа қалдықтары) - ыдыраған ұлпалардың калдықтары. Патологиялық лексикада кездесетін "тканьдік детрит" деген сөз тіркеспесі мағынасы жағынан қайталап айтылып тұрған сөздер. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Жұмысшы тап

thumb|right|200px
**Жұмысшы тап** - материалды құндылықтарды шығару және оны ауыстыруда жалдамалы жұмыс күші.

## Дереккөздер



Жұмысшылар

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ақыл мен ес

**Ақыл мен ес** - Марксқа дейінгі философияның кейбір жүйелерінде бөлінетін ойлаудың баспалдақтары немесе тәсілдері. Ақыл, жиі дұрыс ой-талқылау, тұжырымдау, өз ойларын ретімен жеткізе білумен түсіндіріледі. Ес кұбылыстардың себептері мен мәнін таба алумен түсіндіріледі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ратуша

thumb|250px
thumb|250px
thumb
**Ратуша** - 1. бірқатар елдердегі қалалық өзін-өзі басқару ғимараттары; 2. бірқатар Еуропалық елдердің орта ғасырлық қалаларындағы өзін-өзі басқару органдары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Рационалды таным

**Рационалды таным**, жоғары басқыш - түсіну пікір айту, қорытынды шығару арқылы іске асады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Реакциомер

**Реакциомер** - ескі тәртіпке қайтып келу саяси реакциясының жақтаушысы, қазіргі кезде етек алатын эксплуататорлық құрылыс үшін, барлық жаңа, прогрессивтіге қарсы күресуші адам; контрреволюционер және антикоммунист.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Евнухоидизм

**Евнухоидизм** (*Eunuchoidismus* - әтек) - Жыныс бездерінің қызметі әлсіреген, екінші ретті жыныс елгілері жетілмегендік тән клиникалық синдром. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Евстахиит

**Евстахиит** (*eustachiitis * - евстахиев түтігі + қабыныс) - Евстахий түтігінің қабынуы (ескі атау). Қазіргі атауы — убоотит. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Рационалды әрекет

**Рационалды әрекет** - субъектің алдына қойған мақсатына жету үшін адекватты, рационалды жолдарды қарастырған саналы іс-әрекеті.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Регионализм

**Регионализм** - халықтар мен мемлекеттердің қоғамдық өмірін регламенттеуде унификацияға және негізсіз орталықтық беталыстарға қарсы тұратын Еуропада пайда болған саяси және әлеуметтік-мәдени қозғалыс.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы