open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наири кинотеатры

**«Наири» кинотеатры** () — Еревандағы бұрынғы кинотеатр, ең көне кинотеатр болып саналады. 1920-1950 жылдары Амирян көшесінде орналасқан.
нобай|оңға|300px|«Наири» кинотеатры     
«Наири» — Еревандағы ең көне кинотеатр. Ол 1920 жылдары жұмыс істей бастады. Ғимаратты Георг Таманян жобалаған және құрылыс басқармасының бастығы Григор Меликянның басшылығымен салынған. Кинотеатрдың екі залы болды: ашық (жазғы) және жабық. Мұнда 1952-1954 жылдары алғашқы армян фильмдерінің бірі «Заре» көрсетілді.
Қызыл туфадан жасалған ғимараттың алдыңғы жағында үш арка тәрізді кіреберіс бар, оның үстінде астыңғыдан екі есе жоғары үш арка, ал оның үстінде архитектуралық тұтастықты сақтайтын қос аркалы терезелер бар. Ол кезде ол Амирян көшесінде, қазіргі Сыртқы істер министрлігінің ғимаратының орнында болатын. 1953 жылы Наири Маштоц даңғылы мен Исаакян көшесінің қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Жаңа Найри ​​және оның төңірегі театр институты, консерватория, драма театры, «Гарун» журналының редакциясы, «Көркем» кафесі Ереван жастарының жиналатын жерлері болды.

«Наири» кинотеатры пікірлестердің бас қосатын орны болды. 60-жылдардың басында жастар сәнді және прогрессивті болуға тырысты. Бұл кездер жаңа әдебиеттерді оқуға және шетелдік фильмдерді көруге мүмкіндік берді. Жыл сайын Наири Мәскеу халықаралық кинофестивалінде жүлделі орындарға ие болған фильмдерді көрсетті. Залда ағаш жиналмалы орындықтар болды.
Кинотеатр залы жартылай шеңберлі болды, бұл фильмді кез келген орыннан тамашалауға мүмкіндік берді. Ол залдың орталық бөлігін алып жатқан қабырға астында музыканттар үшін арнайы алаң болып онда керемет оркестр өнер көрсетті. Оркестр өз жұмысын кешкі сеанстардан шамамен 40 минут бұрын – 17:30, 19:30 және 21:30-да, фойеге көрермендер жинала бастағанда бастады.

Кезінде Наири кинотеатрында негізінен армян фильмдерін көрсетті. КСРО республикаларында түсірілген фильмдерді де көрсету талап етілді. «Наири» кинотеатры сол кездегі жастардың романтикалық кездесулерінің орны болды.
 
Бүгінгі күні «Наири» жекешелендіріліп, ғимаратта кинотеатрдан бөлек басқа да мекемелер жұмыс істейді. Негізі бұрынғы кинотеатрдан бір шағын ғана зал қалды.

2010 жылы Арменияның Ұлттық кинематографияны дамыту қоры мен Арменияның Ұлттық кино орталығы залды жалға алып, оны бірлесіп басқаруға шешім қабылдады. Қазіргі уақытта кинотеатрда балалар, анимациялық, армян және шетелдік фильмдердің бағдарламалары бар.

## Дереккөздер

Санат:Армения кинотеатрлары
Санат:Армения ғимараттары
Санат:Ереван кинотеатрлары
Ақтұз асуы

**Ақтұз асуы** – Іле Алатауындағы асу.

## Жер бедері
Биіктігі 4400 м. Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі Орта Талғар өзенінің бастауынан Солтүстік Тянь-Шаньдағы ең ірі Корженевский мұздығына қарай соқпақ жол өтеді. Асудан Корженевский мұздығына түсу онша қиын емес, бірақ мұздық бетіндегі ірі-ірі жарықшақтар тіке төмен түсуді қиындатады. Сондықтан асудан өткен соң Ақтау шыңының беткейімен негізгі жота сілеміне шығып, одан кейін Корженевский мұздығының оң жағымен төмен түсуге болады. Асудан өту қиындығы З-А категориясына жатады.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы асулары
Санат:Іле Алатауы
Албаниядағы ислам

**Албаниядағы ислам** — Албаниядағы исламның тарихы XIV ғасырда ислам Албания аумағына енген кезде басталады.

Сунниттік ислам албандар арасында, сондай-ақ түріктер жаулап алған Балқанның басқа халықтары арасында XVI ғасырдың аяғы – XVII ғасырдың басынан тарай бастады. Бұл діни таңдаудан гөрі саяси таңдау болды.
Осман империясы Албанияның діни біркелкілігі мен бөлінуін пайдаланды. XVI ғасырда Осман империясы Албанияны жаулап алғаннан бері исламдандыру процесі аяқталды.
Түрік билігі кезінде албандар исламды қабылдауды, ең алдымен, бұрынғы артықшылықтарды сақтау және мансап сатысын көтеру құралы ретінде қарастырды - исламды қабылдаған албандар Балқандағы түрік билігінің негізгі тірегі болды.
нобай|оңға|250px|XVIII ғасырдың аяғында салынған Шкодрадағы бас мешіт     
Албания үшін Екінші дүниежүзілік соғыс тәуелсіздік үшін азаматтық күрес болып саналды. Албания немістерден азат етілгеннен кейін билікке коммунистік партия келеді, Ұлттық жиналыс жарияланып, конституциясы қабылданды. Осы уақытта Албанияны жарты мың жылдан астам уақыт бойы алға басып келе жатқан тәуелсіз мемлекет ретінде сипатталды.
Алайда мемлекеттің тәуелсіздігі халықтың өзіне еркіндік әкелмеді. Албания Халықтық Социалистік Республикасы аумағында режимге қарсылар жойылды, өзін әлемдегі алғашқы атеистік мемлекет деп жариялайды, соның нәтижесінде дінге қарсы кемсітушілік және сенушілерді ауқымды қудалау болды. Барлық діни ғимараттар мемлекет меншігіне айналды. Діни рәсімдерге тыйым салынды, діни кітаптар жойылды, атеизм насихатталды.

1990 жылы Албанияға дін бостандығы келді. Мешіттер, католиктік және православиелік шіркеулер қайта ашылды. Сүнниттер мен бекташи қауымдарына ресми түрде жұмыс істеуге мүмкіндік берілді. 
Алайда албандар арасында белсенді діни жаңғыру байқалмайды. Бұл, әсіресе, албандардың 70%-н құрайтын мұсылмандарға қатысты. Соңғы уақытта белсенді түрде салынып жатқан мешіттер жартылай қаңырап бос тұр.
1992 жылы Албанияның сол кездегі оңшыл үкіметінің Ислам Конференциясы Ұйымына (ИКҰ) кіру әрекеті қоғам мен елдегі ықпалды солшыл күштердің елеулі қарсылығына тап болды.
Нәтижесінде Сауд Арабиясында өткен ИКҰ сессиясында сол кездегі президент Сали Бериша Албанияның ұйымға мүше болғанына қарамастан, бұл, ең алдымен, исламдануға ешқандай елеулі алғышарттар жоқ зайырлы мемлекет екенін мәлімдеді.
Елде жұмыс істейтін мұсылман миссионерлері халықтың діни білімге деген қызығушылықтарының салыстырмалы түрде төмен екенін атап өтті.

Ислам ықпалының өсуіне Албанияның және жалпы албан халқының еуроцентристік бағыттылығы айтарлықтай кедергі келтіреді. 90-жылдардың ортасында ел зиялылары арасында албан халқының исламнан бас тартып, еуропалық мәдениет пен католик шіркеуінің қатарына қайтару туралы идея болды. Оны, атап айтқанда, белгілі албан ақыны және жазушысы Исмаил Кадаре белсенді түрде насихаттады.

## Галерея

Ilyaz Bej Mirahori Mosque–2013.jpg| Корчадағы Мирахори мешіті
Great-Mosque-of-Tirana-2018.jpg|Тирананың үлкен мешіті
Xhamia Ebubeker - Shkodër F.jpg|Шкодердегі Эбу Бекер мешіті
Ilyaz Bej Mirahori Mosque–2013.jpg|Дельвиндегі мешіт


## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы ислам
Николай Иванович Меркушкин

**Николай Иванович Меркушкин** (, ; 5 ақпан 1951 жыл, Инсар ауданы, Мордва АКСР) — ресейлік саясаткер, 2012 жылдан 2017 жылға дейін Самара облысының губернаторы, 1995 жылдан 2012 жылға дейін Мордовияның басшысы.

Біртұтас Ресей партиясының мүшесі болған Меркушкин бұрын, 1995 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Мордовия Мемлекеттік Жиналысының төрағасы еді. 2017 жылғы 25 қыркүйектен бері ол — Ресей президенті Владимир Путиннің Фин-угор халықтарының дүниежүзілік конгрессіндегі өкілі.

## Ерте жылдары
Меркушкин 1951 жылғы 5 ақпанда, Кеңестік Мордовияның Новые Верхиссы ауылындағы көпбалалы отбасыда туған. Ұлты — мордва-мокша.

1973 жылы еңбек жолын колхоздағы механизатор ретінде бастады. Сол жылы, оған қоса, Н. П. Огарёв атындағы Мордовия мемлекеттік университетіндегі оқуын бітіріп, электртехника инженері болды да, университет БЛКЖО комитетінің хатшысы болып сайланды.

## Саяси мансабы
1977 жылы Мордовия облыстық БЛКЖО комитетінің хатшысы, 1979 жылы екінші хатшысы, 1982 жылы бірінші хатшысы болып сайланды. 1986 жылы Меркушкин КОКП Теньгушево ауданы комитетінің бірінші хатшысы болып сайланды. 1990 жылы ол бұл аудандағы Халық депутаттар кеңесінің төрағасы болса, 1990 жылы РКФСР Коммунистік партиясы мордовиялық комитетінің екінші хатшысы болды.

1990 жылғы қазанда Мордва АКСР Жоғарғы Кеңесінің төрағалығына сайланбақ болды, алайда Николай Бирюковқа жеңілді. Кейін өзін Мордовия Президенттігіне ұсынды, алайда сайлаудың екінші айналымына өтпей қалды.

КСРО ыдырауынан кейін бірнеше жергілікті лауазымға ие болған Меркушкин 1994 жылғы 27 қарашада Мордовия Мемлекеттік Жиналысының 37-сайлау округінен депутаты болып сайланды. 1995 жылғы 24 қаңтардан бастап ол жиналысқа басшылық ететін болды.

Жалпы дауыстың 80% жинаған Меркушкин Мордовия басшысы болып 1998 және 2003 жылдары сайланды. 2012 жылғы 10 мамырда ол Самара облысының губернаторы болып тағайындалу мақсатымен отставкасын жариялады. 2017 жылғы 25 қыркүйекте ол қызметтен босатылды.

## Өз өмірі
Николай Меркушкин дәріхана бұрынғы меңгерушісі Таисия Степановна Меркушкинаға (1960 жылы туған) үйленген. Екеуінің белгілі екі ұлы бар.

## Дереккөздер

Санат:Ресей саясаткерлері
Санат:Н. П. Огарёв атындағы Мордовия мемлекеттік университеті түлектері
Санат:КОКП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары
Санат:Мордовия Мемлекеттік жиналысы төрағалары
Санат:Мордовия басшылары
Санат:Самара облысы губернаторлары
Санат:Біртұтас Ресей мүшелері
Санат:Ресей Федерация Кеңесінің мүшелері (1996—2000)
Санат:Ресей президентінің арнайы өкілдері
Санат:РКФСР аудандық кеңестерінің депутаттары
Херсон өнер мұражайы

**Алексей Шовкуненко атындағы Херсон өнер мұражайы** () — Украин суретшісі Алексей Шовкуненконың есімімен аталған Херсон қаласындағы өнер мұражайы. Ол 1978 жылы 27 мамырда ашылды.

## Тарихы
Көркемөнер мұражайының тарихы 1890 жылы белгілі қоғам қайраткері және археолог В.И.Гошкевич Херсонның алғашқы археологиялық мұражайының негізін қалаған кезде басталды. Шамамен 1909 жылы ол мұражайды қалаға сыйға тартты. Ол кезде оның коллекциясында археологиялық және нумизматикалық олжалар, сондай-ақ ежелгі туындылар – картиналар мен иконалар болды.

Мұражай ғимараты Херсонның көрнекі орындарының бірі болып табылады, ол 1906 жылы Қалалық Дума үшін салынған. 
1912 жылы князь Н.Гедройц археологиялық мұражайдың бірінші қабатында бейнелеу өнері мұражайын ашты, оның экспонаттары мүсін, хрусталь, фарфор туындылары, сондай-ақ Н.Пимоненко, В.Маковский, В.Поленов және т.б. картиналары болды.

1922 жылы бұл екі мұражай бір жаңаға – тарихи-археологиялық мұражайға біріктірілді. Ол кезде мұражайдың көркемдік коллекциясы графика, сәндік-қолданбалы өнер туындыларымен, ресейлік және батыс еуропалық суретшілердің картиналарымен айтарлықтай кеңейді.

Ұлы Отан соғысы қарсаңында мұражайда 700-ден астам экспонат болды.Херсонды фашистер басып алған кезде мұражайдағы құндылықтардың басым бөлігі Германия мен Румынияға апарылды, сонымен қатар мұражай құжаттарының едәуір бөлігі жойылды. 

1966 жылдың маусым айында Свобода алаңы мен Ушаков даңғылының қиылысындағы ғимаратта өнер бөлімі ашылды. КСРО және Украина КСР Мәдениет министрліктері бөлімге кеңес суретшілерінің туындыларын берді, Киев, Мәскеу, Ленинград, Одесса қалаларындағы жеке коллекциялардағы ескі шеберлердің картиналары Херсон облыстық атқару комитетінің қаражатына сатып алынды.

70-ші жылдардың екінші жартысында қала Херсонда жеке өнер мұражайын ашу қажеттілігі туралы мәселе көтерді. Бұл жобаның себебі 1977 жылы Мария Корниловскаяның жеке Ленинград коллекциясын қалаға сыйға тартуы болды.

## Мұражай экспозициялары
Қазір экспозициялар жинағы 12000-нан астам бірліктен тұрады. Екі тұрақты көрме бар:
*19 ғасырдағы украиндық кескіндеме;
*19 ғасырдағы орыс шығармалары.

Мұнда Константин Крыжицкий, Николай Кузнецов, Николай Скадовский, Алексей Боголюбов, Константин Трутовский және басқа да украиндық және шетелдік суретшілердің туындыларын көруге болады.
Галереяда сонымен қатар шығыс елдерінің бірқатар бірегей қытай вазалары, жапондық сия құмыралары, мүсіндер және басқа да заттар бар.

## Галерея

Будинок колишньої Херсонської міської думи 1.jpg|Мұражайдың жалпы көрінісі
Lely-Peter Lady-with-a-Dog 17th-century.jpg|«Ит жетектеген ханым», Петр Лелей
Ivan-Aivazovsky-View-of-the-city-of-Odesa-1846-Oil-on-canvas-From-the-collection-of-the-Kherson-Art-Museum.jpg|«Одесса қаласының көрінісі, 1846 жыл», Иван Айвазовский
У монастыря (Шишкин).jpg|Иван Шишкин: «Монастырда». 1870


## Дереккөздер

Санат:Украина мұражайлары
Санат:Херсон мұражайлары
Санат:Украина мәдениеті
Шахид Раджаи портындағы жарылыс

2025 жылғы 26 сәуірде жергілікті уақытпен 12:20-да Иранның оңтүстігінде, Бендер-Аббас қаласының маңындағы Шахид Раджаи портында жарылыс пен өрт болды. Мемлекеттік БАҚ мәліметінше, оқиға салдарынан кемінде 40 адам қаза тауып, 1200-ден астам адам жарақат алған.

## Алғышарттар
Шахид Раджаи порты — Иранның ең ірі сауда порты, жылына шамамен 80 миллион тонна тауар өңдейді. Ормуз бұғазына жақын орналасқан порт елдің теңіз саудасының маңызды түйіні болып табылады. Порт Бендер-Аббас қаласынан шамамен 23 шақырым батысқа орналасқан және Ислам революциясы сақшылары корпусы басқаратын объектілерге жақын орналасқан.

## Жарылыс
thumb|НАСА FIRMS жүйесі 2025 жылғы 26 сәуірде сағат 17:07-де (UTC) өртті анықтады
2025 жылғы 26 сәуірде, Иран стандартты уақытымен (IRST) шамамен 12:10-да порттағы Сина контейнер алаңында қуатты жарылыс болды. Ол үлкен өрт пен шақырымдар бойы көрінетін қара түтін бағанын тудырды. Соққы толқыны жарылыс болған жерден бірнеше шақырым радиустағы ғимараттардың терезелерін қиратып, құрылымдық зақым келтірді. Кем дегенде бір ғимарат қирады. Хабарламалар бойынша, жарылыс дауысы Бендер-Аббас қаласынан 26 шақырым қашықтықта орналасқан Кешм аралында да естілді және жарылыс орнынан 50 шақырым қашықтықта сезілді.

## Тергеу
Билік жарылыстың себептерін тергеуді бастады. Алдын ала бағалаулар инциденттің себебі жанғыш материалдармен жұмыс істеудегі немқұрайлық болуы мүмкін екенін көрсетті. Иранның ұлттық мұнай өңдеу және тарату компаниясы жарылыс оның инфрақұрылымына, соның ішінде мұнай өңдеу зауыттарына, отын резервуарларына, тарату кешендеріне немесе мұнай құбырларына зиян келтірмегенін хабарлады.

## Реакция
: :
Дағдарыс жағдайын басқару бойынша ұйым өкілі Хоссейн Зафаридің сөзінше, жарылысқа контейнерлерде химикаттардың дұрыс сақталмауы себеп болған.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Иран
Санат:2025 жылғы өрттер
Санат:2025 жылғы апаттар
Санат:Ирандағы өрттер
Херсон облыстық академиялық музыкалық-драма театры

**Н.Кулиш атындағы Херсон облыстық академиялық музыкалық-драма театры** () — Украинаның оңтүстігіндегі ең ірі драма театрларының бірі болып табылады.

## Тарихы
1830 жылы мәдени демалысты ұйымдастыруға шешім қабылдаған Херсон провинциясының дворяндарының бастамасымен театрды орналастыру үшін бұрынғы генерал Лобриге тиесілі үйді сатып алды. Бұл мәдени мекемеге ұқсамайтын қарапайым ағаш үй болды.
1883 жылы губернатор А.С.Эрдели, қалалық кеңес отырысында Херсон қаласында театр ғимаратының құрылысын бастау туралы шешім қабылданды. 1884 жылы Херсонда сәулетші В.Домбровский салған жаңа, тамаша театр ғимараты пайда болды. 

Бірінші кәсіби Херсон театрының ашылуы 1889 жылы болды. Ғимарат Ренессанс стилінде салынып, сары түске боялды. 1936 жыл Херсон музыкалық драма театры құрылды, оның труппасы әр түрлі қалалық театрлардың жергілікті әртістерінен, театр училищесінің түлектерінен, сондай-ақ Одесса жұмысшы жастар театрының әртістерінен құралды.

1939 жылы театр ғимаратының алдына Сталиннің ескерткіші орнатылды. Оккупация кезінде фашистер оны бұзып, фашистік туы бар флагшток орнатты. 1944 жылы 14 наурызда, қала азат етілгеннен кейінгі күні театр жарылып кеткен. Көптеген жылдар театр қалпына келтірілмеді, тек 1962 жылы қайта салынды. 1990 жылы театр әйгілі украин драматургі Н.Г.Кулиштің есімін алып, 2005 жылы академиялық мәртебеге ие болды.

## Қойылымдары
нобай|оңға|200px|Ұлы Отан соғысы кезінде қираған ескі театр ғимараты     
Театр тарихында талантты актерлар өнер көрсетті. Театрдың 75 өнерпазы еңбек сіңірген және халық әртісі, еңбек сіңірген қайраткер және өнер қайраткері атақтарын алды. Әр уақытта Херсон көрермендері С.Гармаштың, Е.Матвеевтің, В.Бегманың, В.Карпенконың, В.Балаштың, А. Канцедайлоның және тағы басқалардың шығармаларын тамашалады.

Бүгінде көптеген спектакльдер театр репертуарында көптеген қойылымдар бар: 
«Кайдашевтар отбасы», «Қасқырлар мен қойлар», «Эдит Пиафтың әндер әлемі», «Қорқынышты кек», «Сүйікті. Таврид князі Потемкин», «Махаббат пен көгершін», «Сәбилер қайдан келеді», «Аспан мен жердің арасында», «Іс № ...», «Үлкен жолда», «Махаббат - троян патшайымы туралы миф», «Үш ноян», «Бақа», «Ешқашан болмаған әңгіме», «Турандот ханшайымы» т.б.

Театр оркестрінің сүйемелдеуімен танымал музыкалық театрландырылған концерттер: «Театр және кино музыкасы», «Оркестрдің сиқырлы музыкасы», «Дискотека, ретро, ​​джаз», «Украинадағыдай» және балалар спектакльдері: «Үш кішкентай шошқа», «Ешкі-бұта», «Шұбар тауық», «Буратиноның шытырман оқиғалары» «Антошка және баян», «Жаңа жылдық ғажайыптар әлемі», «Кішкентай ханзада».

## Дереккөздер

Санат:Украина театрлары
Санат:Херсон театрлары
Сұңқар көзі

нобай|Өңделген тас
**Сұңқар көзі** — амфиболдардың қоспалары бар жартылай мөлдір кварц түрі. Тастары көбінесе көктің реңктерімен боялған.

Бұл минерал крокидолиттің метаморфизмге ұшырауынан, яғни құрамындағы асбесттің кварцқа (SiO2) айналуы арқасында түзіледі.

Көбінесе Оңтүстік Африкада кездеседі. Сондай-ақ Солтүстік Америка мен Аустралияда да табылып жатады. Басқа кварц түрлерінен сирегірек кездеседі.

Химиялық формуласы: SiO2 + Na2Fe3+2Fe2+3Si8O22(OH)2.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Жолбарыс көз
* Питерсит

Санат:Әшекей тастар
Санат:Кварц түрлері
Футболдан Испания кубогының финалы 2025

**[[Футболдан Испания Кубогы|Футболдан Испания кубогы]]<nowiki/>ның финалы 2025** () — 2025 жылы 26 сәуірде Севильяда өтті. "Барселона" және "Реал" клубтары өзара кездесті.

## Шолу
Негізгі және қосымша уақыт 2:2 есебімен тең аяқталды. Қосымша таймның бітуіне 4 минут қалғанда Жюль Кунде жеңіс добын соғып, "Барселонаға" жеңіс әперді.

"Барселона" 32-ші рет кубокты жеңіп алды.

Фирмин Лопес матчтың үздік ойыншысы атанды.
## Mатч

### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Футболдан Испания кубогы
Фокачча

thumb|right|200px|
**Фокачча** — бидайдан жасалынатын итальян бәтір наны.

Фокачча үшін қамыр ұн, су және зәйтүн майынан иленеді. Кейде оған сүт қосылады.

Итальян сөзі *focaccia* "ошақта піскен" деп аударылады.

Италияның көп аймақтарында фокаччаның сол жерге тән түрлері болады:
* *Focaccia genovese* — генуэздік түрі, тұз және жуа қосылады.
* *Focaccia di Recco* — Рекко жерінде дайындалады, екі қамыр қабаты арасына сыр салынады, ал үстіне бұрыш пен сарымсақ себіледі.
* *Focaccia alla barese* — Бари қаласнда дайындалады, қызанақтар мен зәйтүн қосылады.
* *Focaccia veneta* — Венето аймағында, пасха мейрамы қарсаңында дайындалады.

Санат:Итальян асханасы
Санат:Бәтір нандар
Аутигендік минералдар

[нобай|[Шөл раушаны]]
**Аутигендік минералдар** ( — жергілікті жерден шыққан) — шөгінді жыныстар тұнған жерінде қалып, кейін әртүрлі өзгерістерге ұшырағанда пайда болатын минералдар.

Бұларға әртүрлі карбонаттар, ерімтал тұздар, кварц, барит, целестин, дала шпаттары, цеолиттер т.б. минералдар жатады. Олар шөгінді жыныстардың табиғи жағдайда жаралу жолдарын және олардың тұнудан кейін қандай өзгерістерге ұшырағанын көрсетеді.

Шөлдерде сульфаттар (барит, целестин, гипс) мен хлоридтер көбірек кездеседі, ал далада карбонаттар (кальцит, доломит, сидерит) басымырақ болады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Терриген шөгінділер

Санат:Минералдар
Предраг Ристич

**Предраг Ристич** (; 17 қаңтар 1931 жыл, Белград – 5 тамыз 2019 жыл, Белград) — серб сәулетшісі және профессоры. Қасиетті сәулет саласындағы еңбегімен танымал.

## Өмірбаяны
Ристич Белградта туған; Оның ата-анасы Герцеговинадан болған. Әкесі Петар Ристич Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері және инженер-механик болған. Сендзактағы отбасылық үйін Югославия коммунистік билігі тәркілеп алды, ал әкесі үзілді-кесілді антикоммунист болғаны үшін алты жыл түрмеде отырды.

Ристич Белград университетінің сәулет факультетін бітірді. Оның дипломдық жұмысы талқылауға себеп болды, себебі онда «музыкалық зал» ұсынылған еді, бірақ крестсіз православ шіркеуінің бейімделген нұсқасы болатын. 1980 жылы Грац университетінде Лепенски-Вир архитектурасы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Ристичтің жобалары бойынша бүкіл әлемде 150-ден астам шіркеу мен монастырь салынған. Түпнұсқа жобалар жасаудан бөлек, тарихи ғимараттар мен шіркеулерді қалпына келтіру жұмыстарына белсене қатысып, ондаған қайта жөндеу жобаларына жауапты болды. Үйлестірген кейбір қалпына келтіру жұмыстары Босния соғысының қызған шағында майдан шебіне жақын жерлерде жүргізілген. Ристич қасиетті сәулет өнері саласындағы көшбасшы және оның көне стандарттары мен әдістерінің білгірі ретінде танылған.

Архитектор Сербия православ шіркеуінің Өнер және реставрация академиясында оның құрылған сәтінен бастап бірнеше пәннен сабақ берді. Сонымен қатар, Приштина, Вена, Грац және Париж университеттерінде дәріс оқыды, сондай-ақ «*Политика*» газеті мен басқа да бірнеше журналдар мен басылымдарда автор әрі өнертанушы ретінде мақалалар жазып отырды.

Югославияның бірқатар суретшілерімен, соның ішінде достары Леонид Шейка мен Оля Иваничкамен бірге «Медиала» арт-тобын құрды.

Югославия соғыстары кезінде архитектордың он төрт жобасы жойылып, олардың қатарында Хорватияның Славонски-Брод қаласындағы шіркеу де болды. «Данас» газетімен сұхбатында Ристич Славонски-Бродтағы шіркеуді Хорватия парламентінің депутаты Анте Пркачин жарды деп мәлімдеген.

2012 жылы «*Колач*» атты кітабын жариялап, онда православ сәулет өнеріне қатысты өз көзқарастарын баяндады.

Ристич ұзаққа созылған ауыр науқастан кейін 2019 жылғы 5 тамызда қайтыс болды. Оған арналған панихиданы митрополит Амфилохий (Радович) өткізді.

Әулие Савва орденімен және бірқатар ұлттық әрі халықаралық марапаттармен марапатталған. Бірқатар авторлар оны Момир Коруновичпен салыстырған, өйткені екеуіне де сербтің ортағасырлық сәулеті мен романтизмінің ықпалы зор болған.

## Кітаптары
* *Istina Lepenskog Vira*, Belgrade, 2011
* *Kolač*, Belgrade, 2012
* *O krste, jedina uteho moja: tipologija krsnih znamenja srpskog naroda*, 2017

## Дереккөздер

Санат:Белград университеті түлектері
Санат:Грац университеті түлектері
Санат:Сербия сәулетшілері
Александр Пересвет

**Александр Пересвет** (? — 1380 жылғы 8 қыркүйек) — орыс православ монахы. Ол 1380 жылғы 8 қыркүйекте Куликов шайқасы басталғанда орда батыры Темір Мырзамен жекпе-жекке шыққан. Көптеген орыс деректерінде Темір-Мырза Челубей деп те аталады. Екеуі де жекпе-жек барысында бір-бірін өлтірген. 

## Өмірі
Пересветтің Брянск өңірінен шыққаны болжанады.  Ол алғашында Ростовтағы Әулие Борис пен Глеб монастырінде шоқынуды қабылдаған. Кейінірек Переславль-Залесскийдегі монастырьға ауысып, Дмитрий Донскойдың қызметіне кірген.  Бұдан соң Троице-Сергиев лаврасына көшіп, онда Радонеждік Сергийдің шәкіртіне айналған. Александр мен оның досы Родион Ослябя Мамай қолбасшылық еткен орда әскеріне қарсы соғысу үшін орыс әскеріне қосылған.

Куликово шайқасы екі батырдың жекпе-жегімен басталды. Орыс әскерінің батыры — Александр Пересвет еді. Ал Алтын Орданың батыры — Темір-Мырза болатын, оны көптеген орыс деректерінде Челубей деп атайды. Жекпе-жектің алғашқы шабуылында екі батыр да бір-бірін өлтірді.
Орыс аңызы бойынша, Пересвет атынан құламай, ер үстінде қалған, ал Темір-Мырза жерге құлап түсіпті.

Ал "Задонщина" атты жырда Александр Пересвет шайқас басталғанға дейін тірі болған деп суреттеледі, тіпті соңғы рет сөз сөйлеуге де үлгергені айтылады. Батыр Пересвет сиқырлы ақ атын тебініп, алаңды бойлай шауып өтіп, былай деген екен:  — Задонщина 

Егер "Задонщина" дерегі дұрыс болса, Александр Пересветтің Куликово шайқасынан аман қалғаны күмәнді, себебі соғыстан кейін оның басқа қайда қызмет еткені туралы ешқандай монастырь немесе шіркеу жазбаларында айтылмайды.

Пересвет 1380 жылғы Куликово шайқасынан аман қалған күннің өзінде, ол міндетті түрде 1398 жылы серігі Родион Ослябя қайтыс болғанға дейін өмірден өткен. Өйткені екеуі бірге Симонов монастырінде жерленген.

## Жадынама
*Пересветов-Морат деген атымен белгілі орыс-швед байырғы ақсүйектер отбасы Пересветтің ұрпақтары деп есептеледі.
*Пересвет класты броненосецтер — Пересвет есімімен аталған бірнеше әскери кемелер, олардың бірқатары Ресей-Жапон соғысында шайқасқа қатысқан.
*Ресей Әскери-теңіз күштеріндегі "Пересвет" десанттық кемесі — 2006 жылдан бері Пересвет атымен аталады (Ропуха классты кеме).
*Еділ өзенінде жүзіп жүрген бір кеме "Александр Пересвет" деп аталады.
*"Пересвет" атты қаруланған мұзжарғыш патруль кемесі бар.
*Мәскеу маңында Пересвет атты қала орналасқан.
*2003 жылдан бері Мәскеу мен Санкт-Петербург арасында жүретін жолаушылардың жылдам пойызы "Пересвет" деп аталады.
*Ішкі әскерлердің 33-арнайы мақсаттағы жасағы Пересветтің атымен аталады.
*2018 жылы өткізілген "қаруға ат қой" дауыс беру нәтижесінде ресейлік әскери лазер қаруы "Пересвет" деп аталды.

## Дереккөздер

## Библиография
* Титов А. А. Предание о ростовских князьях. М., 1885
* Описание Свято-Димитриевского монастыря в г. Скопине. Издательство Свято-Димитриевского монастыря, 2000.
* Рязанские епархиальные ведомости. 1891, No. 2, 3.
* Лошиц Ю. М. Дмитрий Донской., М., 1996
* Розанов Н. П. История церкви Рождества Пресвятые Богородицы на Старом Симонове в Москве. К её пятисотолетию (1370—1870). М., 1870
* Благословение преподобного Сергия. Под редакцией В.Силовьева. Изд.совет РПЦ, 2005
Ханым

**Ханым** (, , , , , ) — әйелдерге арналған корольдік және ақсүйектік титул. Бұл атау бастапқыда Орталық Азиядан шыққан және кейінірек Таяу Шығыста мен Оңтүстік Азияда кеңінен қолданылған.
Бұл — билеуші немесе әскери басшы үшін қолданылатын хан атағының әйелге арналған нұсқасы. Бұл титул Азия мен Еуропада көшіп-қонып жүрген түркі тайпалары мен қазіргі Қытайдың солтүстігі мен солтүстік-батысында мекендеген моңғол тайпалары арасында орта ғасырларда кеңінен қолданылған.
 Түркі тілдерінде сөз құрағанда "-ым / -ум" жалғауы "менің" деген мағына қосады, сондықтан "ханым" сөзі тура мағынасында "менің ханым" дегенді білдіреді. Бұл мағына бір аңыздан туындаған: бір хан өз халқына "Мен сендердің ханымын, ал ол — менің ханымым" деп жариялаған деседі.
"Хан" атауы сондай-ақ біздің заманымыздың 283–289 жылдары аралығында Сяньби одағында олардың көсеміне қолданылған. Жужандар императорларына "Қаған" мен "Хан" атауларын алғаш қолданған халық болған, олар бұған дейінгі ғұндардың "Шаньюй" атағын алмастырған. Бұл ғұндарды белгілі тарихшы Рене Груссе және басқа зерттеушілер түркі текті халықтар деп есептейді.

Қазіргі түрік тілінде бұл сөз Hanım (Ханым) түрінде жазылады және ағылшын тіліндегі "lady", "mrs." немесе "miss" сияқты әйелдерге арналған сыпайы атаулардың орнына қолданылады.
Hanımefendi атауы — Hanım (Ханым) және Efendi (Мырза) сөздерінің бірігуінен құралған, қазіргі заманда әйелдерді ресми әрі сыйластықпен атау үшін қолданылатын формальды атау.

Бүгінде бұл термин кез келген әлеуметтік деңгейдегі әйелдерге құрметпен қараудың бір түрі ретінде қолданылады.
"Ханым" сөзі кейбір Осман және түркі ықпалы сақталған елдерде "madam" немесе күнделікті тілде "ma'am" сөздерімен тең мағынада қолданылады.

Оңтүстік Азияда, әсіресе Ауғанстанда, Хайбер-Пахтунхвада, Синдте, Белуджистанда және Солтүстік Үндістанда "Ханым" атағы мұсылман әйелдерін жоғары әлеуметтік мәртебемен құрметтеу үшін қолданылған.
## Тағы қараңыз
*Бегім
*Қатын

## Дереккөздер

Санат:Түркі қағанаты
Санат:Алтын Орда
Таян хан

**Таян хан** (; ) — Найман хандығының ханы болған. «Моңғолдың құпия шежіресіне» сәйкес, ол дүниеге келгенде әлсіз болғандықтан, әкесі Инанш Білге баласының аман-есен ержететіне күмәнданған. Сондықтан оны Торлық Таян (Әлсіз Таян) деп те атаған.

## Билігі
Рашид әд-Динің мәліметінше, оның шынайы есімі Тайбұқа болған. Ал Таян хан есімі қытайдың «тай-ван» (ванның ұлы) сөзінен шығуы мүмкін. Ал басқа нұсқада «давань» (ұлы князь) сөзінен шыққан. Бұл атақты оған шүршіттер берген. Ол шамамен 1200 жылдары әкесінің орнына хан болды. Таян хан әмеңгерлік дәстүрмен өзінің өгей шешесі Гүрбесуді әйелдікке алды. Оның інісі Бұйрық хан болатын. Оның ордасы Қара Ертіс өзенінің жағасында қоныстанған еді.

1200 жылы ол Керейіт ханзадасы Жаға Қамбуға (кейде Керейдей деп те аталады), Тоғрыл ханның бауырына, көмек көрсетті. Жаға Қамбу Таян ханға қашып келген еді. 1203 жылы Шыңғыс ханнан жеңілгеннен кейін Тоғрыл Найман жеріне қашып өтті. Алайда Найман жасағының сарбазы Қоры Сүбечі оны танымастан, сол жерде өлтіріп тастады. Тоғрылдың басын әкелген кезде, Таян хан оны аяғымен басып, мыжғылап тастады. Бұрынғыдай құдіретті Тоғрылдың осылай жеңілгенін көрген Таян хан, өзінің қатын Гүрбесудің және қолбасшысы Сабрақтың кеңесіне қарсы шығып, Шыңғыс ханға қарсы алғаш қимылдауға шешім қабылдады.

1203 жылы ол Шаньсидің солтүстігінде билік еткен несториандық билеуші Онғұттардың Алақұш Тегініне бармақ болды. Мақсаты — Шыңғыс ханға бірге жорық жасау еді. Алайда Алақұш Тегін Таян ханның жорығы туралы алдын ала Шыңғысқа хабар берді.

Әскерлер алғаш рет 1204 жылдың 17 мамырында Хангай тауларында кездесті. Найман жасақтары Шыңғыстың әскерінің алғы шебін жеңді. Шағын ғана әскерімен қалған Шыңғыс әрбір жауынгеріне бес-бестен от жағуды бұйырды. Найманның барлаушылары көп оттың жанғанын байқап, бұл туралы Таянға жеткізді. Таян хан не істеу керектігін ұлы Күшлікпен ақылдасты. Өзі шегініп, партизан соғысын жүргізуді ұсынды. Алайда Күшлік тәкаппарланып, Таянды қорқақ деп сөгіп, оны қорлады.

Ашуға булыққан Таян хан келесі күні әскерін бастап, Орхон өзенінен өтті. Оған Жамұқа, Меркіттердің басшысы Тоқтоқа және Ойраттардың басшысы Құдуқа бастаған күштер қосылды. Кейін олар Темүжіннің әскерлерімен "Он үш қырдағы шайқаста" кездесті. Алайда Жебе, Сүбедей, Құбылай және Желмеден құралған қолды көрген соң Таян тағы да шегінуге мәжбүр болды. Оның қорқақтық танытқанын көрген Жамұқа наймандардан бөлініп кетті. Кейін түн ішінде саны азайған найман қолын Шыңғыс хан тұтқиылдан шабуылдап, тас-талқан етті. Таян хан өзі де қашпақ болғанда қаза тапты.

## Салдары
Оның әйелі Гүрбесу Шыңғыс ханның қолына түсіп, кейін Шыңғыстың әйелдерінің біріне айналды, ал ұлы Күшлік Таян ханның ағасы Бұйрық ханға қашып барды.

## Дереккөздер

Санат:Найман хандары
Конгодағы кеме апаты (2025)

2025 жылғы 15 сәуірде Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-батысындағы Мбандака қаласының маңында Конго өзенінде ағаштан жасалған моторлы қайықта өрт шығып, кейін суға батып кетті. Мемлекеттік ақпарат көздерінің хабарлауынша, апат салдарынан кемінде 148 адам қаза тауып, 100-ден астам адам із-түзсіз жоғалғандар қатарына енді.

## Оқиға
2025 жылғы 15 сәуірде ағаштан жасалған HB Kongolo моторлы қайығы Конго өзенінде жолаушылар рейсін орындап жатқан. Кеме Матанкуму портынан шығып, Боломо ауданына бағыт алған. Бортта шамамен 500 адам болған. Қайық Мбандака қаласы маңында жүрген кезде бортта өрт шықты. Өрттің себебі — жолаушылардың бірі тамақ әзірлеу кезінде ашық от қолданғаны болды. Өрт басталғаннан кейін көптеген жолаушылар (олардың көпшілігі жүзе білмеген) өзенге секірді. Нәтижесінде қайық аударылған. 2025 жылғы 19 сәуірдегі дерек бойынша, апат салдарынан 148 адам қаза тапты, 100-ден астам адам із-түзсіз жоғалғандар қатарында. 150-ден астам адам құтқарылды, олардың көпшілігі ауыр күйік жарақаттарын алған. Конго өзені — 100 миллионнан астам адам үшін негізгі көлік артериясы болып табылады. Өзен бойында жолаушыларды тасымалдайтын ағаштан жасалған және шамадан тыс толтырылған қайықтарды қолдану жиі апаттарға әкеледі. Сонымен қатар, жергілікті құтқару қызметтері нашар жабдықталған әрі тәжірибесі жеткіліксіз.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы ДР Конго
Санат:2025 жылғы кеме апаттары
Санат:2025 жылғы апаттар
Каменец-Подольск бекінісі

**Каменец-Подольск бекінісі** () — Каменец-Подольск қаласындағы ортағасырлық қамал, Украинаның тарихи ескерткіштерінің бірі.

## Тарихы
Камянец-Подильский бекінісі — Украинадағы ең жақсы сақталған ортағасырлық қамал кешендерінің бірі. Оның тарихы Киев Русінен басталады, ал бекініс XVI ғасырда заманауи көрініске ие болды.
нобай|оңға|200px|Каменц-Подольский қамалының көрінісі     
Бұл жердегі құрылыс моңғол-татар шапқыншылығынан бұрын басталған. Орналасқан жері ыңғайлы - төбе бар және Смотрич өзені жақын, жаулар алыстан көрінеді. Тас қамал алғаш рет Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Кориатович княздарымен салынған.  XVI ғасырдың ортасында поляк шеберлері қалған ағаш бекіністердің барлығын тас бекіністерге ауыстырды.

Каменец-Подольск қамалы ғасырлар бойы Украинаның батысындағы маңызды қорғаныс бекіністерінің бірі болды. Оның казактардан бастап осман түріктері мен татарларға дейінгі әртүрлі басқыншыларға қарсы тұрудың ерекше тарихы бар. Сонымен қатар, оның қорғаушылары XIII және XIV ғасырларда осы жерлерге шабуыл жасаған моңғол ордаларының жалпы 51 шабуылына тойтарыс берді.

1672 жылы түрік армиясы Каменец-Подольский қаласын басып алды. Содан бері қамал көпірі "түрік" деп атала бастады. XVII ғасырдың аяғында қамал Польшаға оралды, ал сәл кейінірек поляк — литва Достастығын бөлу кезінде ол Ресей империясына өтті. XIX ғасырда Каменец-Подольск қамалы әскери маңызын жоғалтты. 1928 жылы бекініс республикалық қорыққа айналды, ал 1937 жылы мұражай-қорық ұйымдастырылды.

## Сипаттама
нобай|оңға|200px|Тенчинская мұнарасы   
1492 жылы қамал оңтүстік пен солтүстікке екі қақпасы бар мұнаралар мен тас қабырғалардан тұрды. Қамалға іргелес аула ағаш қабырғамен қоршалды. XVI ғасырдың ортасында сәулетші Джоб Брейтфустың басшылығымен бекіністің барлық ағаш бекіністері тас бекіністерге ауыстырылды. Осы уақыттан бастап қамал заманауи келбетке ие болды.
  
Бекініс ұзартылған көпбұрыш тәрізді, әр бұрышында 11 мұнарасы бар биік, алынбайтын қабырғалармен қоршалған ескі және жаңа бекіністен тұрады. Бекініс аумағына жету үшін Қамал көпірінен өту керек.

Ескі қамалдың бекініс қабырғаларының жалпы ауданы 1,5 гектарды құрайды. Оңтүстік жағында, қамалға кіре берістің сол жағында Папа мұнарасы, Ковпак мұнарасы, Тенчинская және Ляшская мұнаралары, батыстан - Күндізгі мұнара, Жаңа мұнара, Батыс мұнара, солтүстіктен қамалға кіре берістің оң жағында Қара мұнара,  Лянцкорон мұнарасы, Комендант мұнарасы және Су мұнарасы орналасқан.

## Галерея

Kamianets-Podilskyi Castle walls2.JPG
Widok Kamienca Podolskiego.jpg
2017 - Кам'янець-Подільський - Фортеця.jpg
Зимова фортеця.jpg
68-104-9007 Kamianets-Podilskyi Fortress RB 18 2.jpg


## Дереккөздер

Санат:Украина қамалдары
Санат:Каменец-Подольск қамалдары
Құмырсқа Антц

**«Құмырсқа Антц»** () — 1998 жылы жарық көрген режиссер Эрик Дарнелл және Тим Джонсонтің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation» студиясымен жасалып, «DreamWorks Pictures» кинокомпаниясымен шықты. Композитор қызметін Гарри Грегсон-Уильямс және Джон Пауэлл атқарды. Басты рөлдерді орындаған Вуди Аллен, Шэрон Стоун, Дженнифер Лопес, Сильвестр Сталлоне, Кристофер Уокен, Дэн Эйкройд, Энн Бэнкрофт, Дэнни Гловер және Джин Хэкмен.

## Рөлдерде

* Вуди Аллен — Z-4195 немесе Зед
* Сильвестр Сталлоне — Уивер
* Шэрон Стоун — Бала ханшайым
* Джин Хэкмен — Генерал Жақ
* Энн Бэнкрофт — Полковник Каттер
* Дэнни Гловер — Барбатус
* Дэн Эйкройд — Чип
* Джейн Куртин — Маффи
* Дженнифер Лопес — Ацтека
* Кристофер Уокен — Полковник Каттер
* Джон Махони — Гребс

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 92% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 7,60/10, 91 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 26 сыншының негізінде 100-ден 73-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 
* 
* 

Санат:1998 жылғы мультфильмдер
Санат:DreamWorks мультфильмдері
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)

2025 жылғы 28 сәуірде Еуропаның бірнеше елінде энергетикалық жүйеде ақау орын алып, соның нәтижесінде Пиреней түбегінің электрмен жабдықталуы тоқтады.
thumb|Картахенадағы (Испания) бағдаршамдар өшіп қалғандықтан, полицейлер көлік қозғалысын реттеп жатыр.
Ауқымды электр қуатының өшірілуі Испанияны, Португалияны, Андорраны және Францияның бір бөлігін қамтыды. Испания мен Португалияда электрмен жабдықтау толықтай тоқтады. Лиссабон мен Мадрид қалаларында метро жұмысы тоқтады.

## Барысы
### Португалия
Португалияда электр энергиясының өшуіне байланысты Лиссабон метросының, пойыздарының және бағдаршамдарының жұмысы тоқтады. Мобильді байланыс желілері де айтарлықтай шектелді, әсіресе дауыс қоңыраулары қиындыққа ұшырады, ал деректерді беру қызметтері тек ішінара жұмыс істеді. Ауруханалар өз қызметін қамтамасыз ету үшін генераторларды пайдалануда.

Қала маңындағы теміржол пойыздары тоқтады, ал қалалардағы бағдаршамдардың істен шығуына байланысты қосымша полиция күштері жұмылдырылды. Порту және Фару әуежайлары резервтік генераторлар арқылы электрмен қамтамасыз етілді.

### Испания
Мадрид билігі қалада «PEMAM» төтенше жағдай жоспарын енгізді (Plan Territorial de Emergencia Municipal del Ayuntamiento de Madrid).

Испания билігі ұлттық атом электр станциялары сыртқы электрмен жабдықтаудың жоғалуына байланысты автоматты түрде желіден ажыратылғанын хабарлады.

### Андорра
Андорраның электр желілерінің операторы Испаниядағы электр қуатының өшуі бірнеше секундқа ғана князьдіктегі жағдайға әсер еткенін хабарлады. Автоматты бақылау жүйесі Андорраның энергетикалық жүйесін Францияның электр жүйесіне қосты және электрмен жабдықтауды қалпына келтірді.

### Франция
Францияның электр желілері операторы бірнеше минутқа Француздық Баск елі аймағында электр қуатының жоғалғанын хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:Энергетикалық жүйелердегі апаттар
Санат:2025 жылдағы Португалия
Санат:2025 жылдағы Испания
Санат:2025 жылғы апаттар
Санат:2025 жылдағы Андорра
Санат:2025 жылдағы Франция
Халықтық сәулет және тұрмыс мұражайы (Шевченко тоғайы)

**Халықтық сәулет және тұрмыс мұражайы (Шевченко тоғайы)** () — Львовтағы ашық аспан астындағы мұражай (Украина). Ресми атауы: Климентий Шептицкий атындағы халықтық сәулет және тұрмыс мұражайы.

## Тарихы
Львовтағы Климентий Шептицкий атындағы халықтық сәулет және тұрмыс мұражайы — 1971 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Ресми құрылған күннен бастап және бүгінгі күнге дейін мұражай Украинаның батыс аумақтарының мәдениетін, халықтық сәулетін және ежелгі өмірін сақтау, зерттеу және танымал етумен айналысады.

Мұражайда жыл сайын дәстүрлі Рождество және Пасха мерекелері өтеді, көне қолөнермен, Пасха жұмыртқасына сурет салумен және халық аспаптарында ойнаумен танысуға болады. Мұражай балалар мен ересектерге арналған шеберлік сабақтарын үнемі өткізеді. Бүгінгі күні мұражайда мұражай қызметкерлері, қаржы және шаруашылық қызметкерлері, құрылыс қалпына келтірушілер, сәулетшілер, көркем қалпына келтірушілер, ғылыми қызметкерлер және т.б. 120-ға жуық адам қызмет етеді.

Мұражайды құруға 300-ден астам ғалымдар қатысты, олар материалдық мәдени мұраның бірегей үлгілерін зерттеп, қалыптастырды. Мұражайға іргетасы қаланған күннен бастап 5 миллиондай келушілер келіп қызықтады.

## Сипаттама
Саябақ шартты түрде аймақтарға бөлінген, мұнда Украинаның түкпір - түкпірінен ескі тұрғын үйлердің үлгілері жинақталған — Полесье, Волынь, Львов, Бойковщина, Лемкивщина, Гуцульщина және Закарпатье орналасқан, олардың әрқайсысы Батыс Украинаның бір немесе басқа ұлтының өмірін білдіреді. Барлық экспонаттар бұл 120 дан астам сәулет ескерткіштері — бұл жұмыс істеп тұрған нағыз ауыл үйлері, шіркеулер, мектептер, диірмендер. Олар Шевченко тоғайына мұқият ауыстырылды, осылайша ашық аспан астындағы ең үлкен және әдемі мұражайлардың бірін құрды.

Мұражай ауданы 60 гектарды құрайды, мұражайдың ең үлкен құндылығы - 1812 жылы салынған ат қорасы бар кешен. 1903 жылғы Бойко үйі де бар. Бүгінде ұлттық құндылыққа ие болған 1763 жылғы ағаш шіркеу де сәулетімен таң қалдырады. Сондай-ақ мұражайда Батыс Украинаның түкпір-түкпірінен жиналған 20 мыңнан астам халық өмірінің заттары бар.

Мұражай таулы ландшафтты, Карпаттың қалпына келтірілген өсімдіктерін және Батыс Украинаның әртүрлі аймақтарынан көшірілген тарихи ғимараттарды сәтті біріктіреді.

## Галерея

Львів, Шевченківський гай, Церква з с.Кривки Турківського р-ну 1763 р. (11).jpg
Шевченківський Гай церква Св.Параскеви 1822 р.з ЛьвівщиниРадехівський р-он с.Стоянів (2).jpg
Шевченковский гай Тисовец.jpg
Шевченковский гай Мшанец.jpg
Комплекс музею народної архітектури та побуту у Львові «Шевченківський Гай» 01.jpg


## Дереккөздер

Санат:Украина мұражайлары
Санат:Львов мұражайлары
Мұстағаним

**Мұстағаним** () — Алжирдің солтүстік-батысында орналасқан портты қала және Мұстағаним уәлаятының әкімшілік орталығы. Бұл қала 11-ғасырда құрылған және Арзев шығанағында, Жерорта теңізінің жағасында орналасқан. Оран қаласынан шығыс-солтүстік-шығыс бағытта 72 шақырым қашықтықта жатыр. Мұстағаним Алжирдің солтүстік-батысындағы Ораннан кейінгі екінші ірі қала және 2019 жылғы санақ бойынша 406 190 тұрғынымен елдің төртінші ірі портты қаласы саналады.

Қала 11-ғасырда Мурустаже атауымен құрылғанымен, оның тарихы финикиялық және римдік дәуірлерге дейін барады. 1516 жылы қаланы Осман империясының адмиралы Хайреддин Барбаросса басып алып, оны Жерорта теңізіндегі қарақшылардың орталығына және сауда портына айналдырды. 1700 жылға қарай қала толықтай Осман билігіне өтті. 1833 жылы Мұстағанимды Франция жаулап алып, қалада гарнизон құрды. Алжир 1962 жылы тәуелсіздігін алды.

## Қала тарихы
Мұстағаним ежелгі финикиялық Мурустаг портты қаласына сәйкес келеді. Кейінірек Рим империясының құрамына енгеннен кейін, кейбір деректерге сәйкес, император Галлиеннің (253–268 жж.) тұсында қала ресми түрде Картенна деп қайта аталған. Алайда, беделдірек дереккөздерге сүйенсек, Картенна (немесе Картеннас) қазіргі Мұстағаним емес, одан 50 шақырым шығыста орналасқан қазіргі Тенес қаласына сәйкес келеді. Қалай болғанда да, қала Мурустага деген атаумен христиан епископтық орталығы болған кезінде белгілі болған және бұл атау Католик шіркеуінің епископтық орындар тізімінде де солай аталады. Бұл атау қазіргі Мұстағаним атауының негізі болып табылады.

Қала 973 жылдан 1146 жылға дейін Зиридтер әулетінің билігінде болды. Кейін оны Альморавидтер әулеті жаулап алып, Юсуф ибн Ташфиннің (шамамен 1061–1106 жж.) тұсында өзінің ең қуатты кезеңіне жетті. Мұстағаним кейін Тлемсендік Зайянидтер әулетінің билігіне өтті, бірақ кейіннен Фестегі Маринидтер әулеті қаланы қайта жаулап алды. Осыдан соң Зайянидтер билікті өз қолдарына қайта алды. 16-ғасырда қала испан басқыншылығына қарсы тұрып, Османдық Хайреддин Барбароссаның билігіне өтті.

## Тұрғыны

## География
### Климат
Мұстағанимде жұмсақ Жерортатеңіздік климат қалыптасқан. Қыста жауын-шашын мөлшері жазға қарағанда көбірек түседі. Мұстағанимдегі орташа жылдық температура 17,9 °C (64,2 °F) шамасында. Жылына шамамен 347 мм (13,66 дюйм) жауын-шашын түседі.

## Дереккөздер

Санат:Алжир қалалары
Самбодан Азия чемпионаты

**Самбодан Азия чемпионаты** — Халықаралық самбо федерациямен (, *ESF*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер (2013-2025)

### Әйелдер (2013-2025)

## Сыртқы сілтемелер
* Самбодан Азия федерациясының ресми сайтты

Санат:Самбодан Азия чемпионаттары
Артём Алексеевич Здунов

**Артём Алексеевич Здунов** (; 18 мамыр 1978 жыл, Қазан) — ресейлік саясаткер және экономист, 2021 жылғы қыркүйектен Мордовия басшысы (18 қараша 2020 жылдан ).

Экономика ғылымдарының кандидаты атағы бар Здунов бұрын Дағыстан үкіметінің төрағасы (2018–2020) және Татарстан Экономика министрі (2014–2018) лауазымдарында қызмет еткен.

## Ерте жылдары
1978 жылғы 18 мамырда, Қазан қаласында туған Артём Здуновтың ұлты — эрзя.

1996 жылдан 1998 жылға дейін Здунов Қазан мемлекеттік қаржы-экономикалық институты (ҚМҚЭИ) студенттерінің кәсіподақ комитеті төрағасының орынбасары болды. 2000 жылы ол институттағы оқуын бітіріп, 2005 жылы сол жерден экономика ғылымдарының кандидаты дәрежесіне ие болды.

## Мансабы
Здунов өз еңбек жолын 2000 жылғы маусымда, «Өнеркәсіптік сақтандыру компаниясы» ААҚ сақтандыру маманы ретінде бастады. Көп ұзамай компанияның ішкі аудиторы болған ол одан 2001 жылғы наурызда кетті.

2004 жылғы сәуірден 2006 жылғы шілдеге дейін ол ҚМҚЭИ макроэкономика және экономика теориясы департаментінде оқытты. Бұдан кейін, 2010 жылғы мамырға дейін ол «Татарстан Республикасы Ғылым академиясының Экономикалық зерттеулерді жетілдіру орталығы» мемлекеттік мекемесі директорының ғылым жөніндегі орынбасары еді.

2010 жылғы мамырда Здунов Татарстан Экономика министрінің орынбасары болып тағайындалды. 2014 жылғы 14 қазаннан 2018 жылғы 6 ақпанға дейін ол республиканың Экономика министрі болған.

2018 жылғы 6 ақпанда Дағыстан парламентіне жүгінген республика басшысының міндетін атқарушысы Владимир Васильев Здуновты Үкімет төрағасы лауазымына ұсынды. 2018 жылғы 7 ақпанда Здунов лауазымға қабылданды.

Здунов 2020 жылғы 18 қарашада Мордовия Республикасы басшысының міндетін атқарушысы болып тағайындалды. 2021 жылғы қыркүйекте ол бұл лауазымға ресми түрде сайланды.

2022 жылғы 27 қарашадан Здунов Біртұтас Ресей мордовиялық филиалына да басшылық етеді.

## Санкциялануы
2023 жылғы 24 ақпанда, Ресейдің Украинаға басып кіруіне бір жыл болғанда АҚШ мемлекеттік департаменті Ресей шенеунігі ретінде Здуновты «азаматтарды Украинадағы соғысқа шақырғаны» себебінен санкциялады.

2023 жылғы 22 қыркүйекте Здунов пен өзге ресейлік шенеуніктерді Канада санкциялады, «Ресейдің украин балаларын күштеп жаппай депортациялауын, жалған ақпарат тарату науқандарын және оның ядролық секторын қолдағаны» үшін. Оны ұқсас себептерден Аустралия да санкциялады.

## Өз өмірі
Здунов татар әйелге үйленген, бір ұлы және бір қызы бар.

2019 жылы жарияланған табыс сомасы 7 миллион 835 мың рубльді құрады. Әйелінің қолында 578 мың рубль болған.

## Дереккөздер

Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Алфавит бойынша ғалымдар
Санат:Алфавит бойынша экономистер
Санат:XXI ғасыр экономистері
Санат:Қазан қаржы-экономикалық институты түлектері
Санат:Қазан қаржы-экономикалық институты оқытушылары
Санат:Ресей саясаткерлері
Санат:Ресей экономистері
Санат:Мордовия басшылары
Санат:Дағыстан үкіметі төрағалары
Санат:Татарстан министрлері
Санат:Біртұтас Ресей мүшелері
Санат:Ресей аймақтарының қазіргі басшылары
Алексей Валерьевич Серебряков

**Алексей Валерьевич Серебряков** — кеңестік және ресейлік театр және кино актері, Ресей Федерациясының халық әртісі (2010). «Ника» киносыйлығының иегері (2019), сонымен қатар Америка киноактерлері гильдиясы сыйлығының (2025) номинанты.

1964 жылы 3 шілдеде Мәскеуде дүниеге келген. Анасы дәрігер, әкесі авиациялық инженер болған. Ол музыкалық мектепте оқығанда «Вечерняя Москва» газетінде жарияланған оқу орны туралы репортаж үшін суретке түседі. Сурет актер Вадим Спиридоновқа ұқсайтын баланы іздеп жүрген режиссер көмекшісінің назарына түседі, сөйтіп Серебряков «Әке мен бала» фильмінде ойнайды. Кейін кеңестік көп бөлімді «Мәңгілік қоңырау» фильміне түсті.

Содан кейін ол «Қызыл погонок» фильмінде басты рөл суворовшы Владимир Ковалевті ойнады.

1981 жылы А.Н.Толстой атындағы Сызрань драма театрында актер болып жұмыс істеді.

1986 жылы А.В.Луначарский атындағы Мемлекеттік театр өнері институтын бітірген (Олег Табаковтың шеберханасы).

1986-1991 жылдары Олег Табаковтың жетекшілігіндегі Студия театрында актер болды.

2000 жылы ол «Бандиттік Петербург» телехикаясында түсті. 2004 жылы «Штрафбат» телехикаясында комбат Твердохлебовтың басты рөлін ойнады.

2009 жылдың қыркүйегінен бастап «Ленком» театрының актері, сондай-ақ Мәскеу Оперетта театрында ойнайды.

2010 жылы Алексей Валерьевичке «Ресейдің халық әртісі» атағы берілді.
нобай|212x212 нүкте| «ПираМММида» фильмінің шығуына арналған баспасөз мәслихатында, 2011 ж
Ол 2014 жылы бүкіл әлемге шыққан «Левиафан» әлеуметтік драмасында басты рөлді сомдады. 2015 жылы «Левиафан» фильмі посткеңестік Ресей тарихындағы «Шетел тіліндегі үздік фильм» үшін «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алған алғашқы фильм болды. Фильм «Ағылшын тіліндегі емес үздік фильм» номинациясы бойынша Академия сыйлығына және BAFTA сыйлығына ұсынылды. Бұл фильмдегі актерлік жұмысы үшін Алексей Серебряков Еуропалық киноакадемия сыйлығына ұсынылды.

2024 жылы Алексей Серебряков ойнаған «Анора» фильмі Канн кинофестивалінде «Алтын пальма бұтағын» жеңіп алды, ал 2025 жылдың басында «Үздік фильм» сияқты алты Оскар номинациясын алды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО бала-актерлері