open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жапон-Қытай соғысы (1894-1895)

**Бірінші Жапон-Қытай соғысы (1894-1895)** — Кореяда үстемдік орнату (ол Цинь империясының номиналды түрде вассалдық ел болған) және Маньчжурия мен Қытайға ену мақсатында Жапонияның маньчжурлар әулеті билеген Цинь империясына қарсы соғысы.

## Қақтығыстың алдындағы жағдай
Корея Жапонияға географиялық жақындығына байланысты «Жапонияның жүрегіне сұғылған пышақ» ретінде қарады. Кореяға шетелдік, әсіресе еуропалық бақылауды болдырмау, жақсырақ оны бақылауға алу Жапонияның сыртқы саясатының басты мақсаты болды. Қазірдің өзінде 1876 жылы Корея жапондық әскери қысыммен Жапониямен келісімге қол қойды, бұл Кореяның өзін-өзі оқшаулауын тоқтатты және өз порттарын жапон саудасына ашты.

Келесі онжылдықтарда Жапония мен Цин империясы Кореяны бақылау үшін әртүрлі дәрежедегі табыстармен күресті. 1884 жылы жапондық модернизацияның сәттілігі мен жапондық қолдауды пайдаланып, корей реформаторлары Кореяда осындай реформаларды бастау үшін төңкеріс жасады. Көтеріліс 3 күннен кейін Сеулде орналасқан Цин гарнизонымен басылды, көтеріліс кезінде жапон дипломатиялық өкілдігінің ғимараты өртеніп, 40-тан астам жапон қаза тапты. Оқиғалар Жапония мен Цин империясын қарулы қақтығысқа әкелді, 1885 жылы Тяньцзиньде бейбіт келісімге қол қою арқылы оның алдын алды, оған сәйкес екі елдің әскерлері Кореядан шығарылды, сол кезден бастап Корея шын мәнінде жапон-маньчжур бірлескен протекторатында болды.

1894 жылы Шанхайда 1884 жылғы Кореядағы төңкерістің басты бастамашысы Ким Оккюнның өлтірілуі Жапония мен Цин империясы арасындағы онсыз да қиын қарым-қатынастарды күрт ушықтырды.

1894 жылы маусымда корей үкіметінің өтініші бойынша Цин империясы тонхак діни сектасы көтерген шаруалар көтерілісін басу үшін Кореяға Хуай армиясының таңдаулы бөлімдерін жіберді, оларды Бэйян теңіз флотының кемелері алып жүрді. Е Чжичао мен Не Шичэн басқарған бұл батальондар Сеулдің оңтүстігіндегі )Асан-Конджу аймағында орналасқанда, көтерілісшілер біраз уақытқа шегінді. Осы сылтауды пайдаланған Жапония да осында өз әскерін және Цин бөлімшелерінен үш есе көп әскерлерін жіберді, содан кейін корей патшасынан «реформалар» жүргізуді талап етті, бұл шын мәнінде Кореяда жапондық бақылау орнатуды білдіреді.

нобай|300px|right|Пхундо аралындағы шайқас (жапон гравюрасы)

23 шілдеге қараған түні Сеулде жапон әскерлері мемлекеттік төңкеріс ұйымдастырды. 27 шілдеде жаңа үкімет Цин әскерлерін Кореядан шығару туралы «өтінішпен» Жапонияға жүгінді. Алайда, 25 шілдеде жапон флоты соғыс жарияламай-ақ, Цин империясына қарсы әскери операцияларды бастады: Пхундо аралының жанындағы Асан шығанағына кіре берісте жапон эскадрильясы жүк таситын кемені, яғни Маньчжур жаяу әскерінің екі батальоны мен 14 далалық зеңбіректері бар «Гаошэн» ағылшын пароходын суға батырды. Соғыстың ресми жариялануы 1894 жылдың 1 тамызында ғана болды. 26 тамызда Жапония Кореяны әскери одақ туралы шартқа қол қоюға мәжбүр етті, оған сәйкес Корея Цин әскерлерін өз территориясынан шығаруға Жапонияға «сенім білдірген».

## Соғыс қимылдарының барысы
нобай|300px|right|Жауынгерлік карта

## Дереккөздер

Санат:Жапон империясы
Санат:Жапония соғыстары
Санат:Қытай соғыстары
Санат:XIX ғасыр соғыстары
Бекнияз (қыстау)

**Бекнияз** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау қашықтықта орналасқан.

Тайсойған ауылынан оңтүстікке қарай 17 шақырым.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Бестөбе (қыстау)

**Бестөбе** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау. 

Өрлік ауылынан батысқа қарай 26 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Құрөзек

**Елді мекен:**
* Құрөзек — Түркістан облысы Келес ауданы, Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Құрөзек – Ақсу алабындағы өзен. 
* Құрөзек – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы өзен.
Құрық (өзен)

**Құрық** – Ертіс алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы жерімен ағады.  

## Бастауы
Бастауын Тройницкое ауылынан батыста алып, Гагарино ауылының батысымен өтіп, Ертіс өзеніне сол жағынан құяды. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 33 км, су жиналатын алабы 260 км2, жалпы ұзындығы 36 км болатын 7 саласы бар. Арнасының басым бөлігі сайлы-жыралы, жарқабақты келген. Өзенде жыл бойы су болады. Суы қараша айының 1-онкүндігінде қатып, сәуір айының 3-онкүндігінде ериді. 

## Өсімдігі
Өзен бойында итмұрын аралас қайың, көк терек, қарағай шоқтары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлан ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Құсмұрын (тау, Абай облысы)

**Құсмұрын** – Борлықақ көлінің оңтүстігіндегі аласа тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Жорға ауылының солтүстік-шығысында 56 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 922 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5,5 км-ге созылған, енді жері 4 км.
Беткейі тілімделген, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Оңтүстік баурайындағы қазылған кеніштің тереңдігі 17 м-ге дейін жетеді. Террикондардың биіктігі 13 м. Батысында Ойқұдық қонысы, оңтүстік-батысында Шұбартөбе тауы мен көлі бар. 

## Өсімдігі
Тауалдының күңгірт қоңыр топырақ жамылғысында боз, бетеге, селеу аралас бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Құсмұрын

**Елді мекен:**
* Құсмұрын – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы кент.

**Басқа мағыналар:**
* Құсмұрын – Тобыл алабындағы көл.
* Құсмұрын – Қашырлы тауларының солтүстігіндегі аласа тау.
* Құсмұрын – Борлықақ көлінің оңтүстігіндегі аласа тау.
Орта Арғын ауданы

**Орта Арғын ауданы** — 1920 жылдың мамырынан 1922 жылдың шілдесіне дейін болған Қазақ АСКР Ақмола губерниясы Атбасар уезінің әкімшілік бөлінісі.

## Тарихы
Орта Арғын ауданы 1920 жылы 11 мамырда Ақмола губерниясы Атбасар уезінің құрамында құрылды. Қаракөң мекені аудан орталығы болып белгіленді. Аудан 18 көшпелі болыстардан тұрды: Алексеев, Әлкен, Амантай, Атбасар, Бесоба, Теңіз, Жаңатеңіз, Жарқайың, Екінші Жарқайың, Кеңтүбек, Қызылкөл, Керей, Майлы, Саратов, Столыпин, Тарақты, Терісаққан, Тоқтауыл.

1922 жылы 17 ақпанда Екінші Жарқайың болысы Жарқайыңға, Кеңтүбек мен Тарақты болыстары — Бесобаға қосылды.

1922 жылы 27 ақпанда Қызылкөл, Саратов, Тоқтауыл болыстары Терісаққанға қосылды.

1922 жылы 14 наурызда Әлкен мен Столыпин болыстары Теңізге, Атбасар — Амантайға, Жаңатеңіз — Керейге, Майлы — Амантай мен Керей арасында бөлінді.

1922 жылы 26 шілдеде Орта Арғын ауданы таратылып, оның құрамындағы болыстар Атбасар уезінің тікелей қарамағына берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Ақшатау өнеркәсіптік ауданы

**Ақшатау өнеркәсіптік ауданы** — 1963-1964 жылдары болған Қазақ КСР-нің Қарағанды облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы – Ақшатау қала үлгісіндегі кенті.

## Тарихы
Ақшатау өнеркәсіптік ауданы 1963 жылы 10 қаңтарда Қарағанды облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Жаңаарқа ауданынан Ақадыр, Жамбыл, Өспен және Шет ауданынан Ақшатау мен Қайрақты кенттері кірді.

1964 жылы 18 тамызда Ақжал қала үлгісіндегі кенті құрылды.

1964 жылы 31 желтоқсанда Ақшатау өнеркәсіптік ауданы таратылды. Сонымен бірге Ақадыр, Ақжал, Ақшатау және Қайрақты кенттері Шет ауданына, ал Жамбыл және Өспен кенттері Жаңаарқа ауданына берілді.

## Басшылары

;КОКП аудком бірінші хатшылары
# Ы. Мұқаев 1962—1965

;Аудандық атқару комитетінің төрағалары
# В. З. Прерва 1963—1965

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Раннерс (футбол клубы)

**«Раннерс»** () — Данияның "Раннерс" қаласындағы футбол клубы. 2003 жылы 5-лига клубтарымен бірігіп қайта құрылды. Оған дейін "Рандерс" футбол клубы атауымен ойнады. 

### Ұлттық

* Дания кубогы (5): 1967, 1968, 1973, 2006, 2021
* Дания кубогының финалисі: 2013
## Дереккөздер

## Қызықты фактілер
*2009/10 жылғы Дания чемпионатында 10 орынды иеленіп, төменгі лигаға түсуден құтылды. Алғашқы 16 турда 12 рет ұтылып, 4 рет тең түсті. Қалған 16 ойында 10 рет ұтып, 6 рет тең түсті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
Санат:Дания футбол клубтары
Санат:1898 жылы құрылған футбол клубтары
Асука Кембридж

**Асука Антонио «Аска» Кембридж** (31 мамыр 1993 жыл, Ямайка) — ямайкалық және жапониялық жеңіл атлет, эстафетадан 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2018 жылғы Азия ойындарының чемпионы. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Ямайка жеңіл атлеттері
Санат:Жапония жеңіл атлеттері
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Жапонияның Азия ойындары чемпиондары
Кэйсин Ёсида

**Кэйсин Ёсида** (12 қазан 1991 жыл, Отоинеппу) — жапониялық шаңғышы, 2011 жылғы Қысқы Азия ойындарының екі дүркін чемпионы. 2014, 2018 жылдары Қысқы Олимпиада ойындарына қатысты. 

Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Санат:Жапония шаңғышылары
Санат:Шаңғыдан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Жапонияның Азия ойындары чемпиондары
Иісбаз (қыстау)

**Иісбаз** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.

Сағыз ауылынан оңтүстікке қарай 9 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Крудстар отбасы

**«Крудстар отбасы»** () — 2013 жылы жарық көрген режиссер Кирк ДеМикко мен Крис Сандерстің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation» студиясымен жасалып, «20th Century Fox» кинокомпаниясымен шықты. Басты рөлдерді орындаған Николас Кейдж, Эмма Стоун, Райан Рейнольдс, Кэтрин Кинер, Кларк Дюк және Клорис Личман.

## Рөлдерде
* Николас Кейдж — Груг Круд
* Эмма Стоун — Эп Круд
* Райан Рейнольдс — Гуй
* Кэтрин Кинер — Угга Круд
* Кларк Дюк — Танк Круд
* Клорис Личман — Гран
* Рэнди Том — Сэнди Круд
* Крис Сандерс — Белт

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 72% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 6,50/10, 144 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 30 сыншының негізінде 100-ден 55-ге баға берді, бұл "аралас немесе орташа шолулар" көрсетеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:2013 жылғы мультфильмдер
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері
Санат:20th Century Fox мультфильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Наито Эхара

**Наито Эхара** (, 30 шілде 1993 жыл, Яманаси, Жапония) — жапониялық жүзуші, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, 2018 жылғы Жазғы Азия ойындарының чемпионы және күміс жүлдегері. 

Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:Жапония жүзушілері
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Жүзуден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Жапонияның Азия ойындары чемпиондары
Канако Мураками

**Канако Мураками**;  Нагоя, Жапония — жапониялық мәнерлеп сырғанаушы. 2014 жылы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан. 

2015 жылы Токиода өткен командалық әлем чемпионаттың қола жүлдегері, Төрт құрлық чемпионатының 2014 жылғы чемпионы. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.isuresults.com/bios/isufs00009568.htm

Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар
Санат:Жапония мәнерлеп сырғанаушылары
Алтымурат Ораздурдыев

**Алтымурат Ораздурдыев (**түрікм**.** *Altymyrat Orazdurdyýew;* 16 маусым 1969, Сакарчага — 7 наурыз 1997) — КСРО-лыық және түрікменстандық ауыр атлет, үш дүркін әлем чемпионы (1989, 1990, 1993), Азия чемпионы (1994), Еуропа чемпионы (1989,1990, 1991), Азия ойындарының жеңімпазы (1994). 

1997 жылы сәтсіз шыққан отадан қайтыс болды.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Түрікменстан ауыр атлеттері
Санат:Ауыр атлетикадан Еуропа чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Түрікменстанның Азия ойындары чемпиондары
Игорь Оразмухаммедович Пирекеев

**Игорь Оразмухаммедович Пирекеев** *([[Түрікмен тілі|түрікм]]. Igor Pirekeýew;* 16 мамыр 1971, Ашхабад) — қазақстандық және түрікменстандық нысана көздеуші. 1996. 2004. 2004 жылдары Түрікменстанның атынан Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. 2007 жылы Қазақстан азаматтығын алды. 1998, 2002 жылдары Азия Ойындарының чемпионы атанды. 

Қазақстанның атынан 2010, 2014 жылдары Азия ойындарына қатысты. 2010 жылы ойындарда қола және күміс медаль алды.  

Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:Қазақстан нысана көздеушілері
Санат:Түрікменстан нысана көздеушілері
Санат:Түрікменстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Нысана көздеуден Азия ойындары чемпиондары
Мохаммад Ашрафул

**Мохаммад Ашрафул** (бенгал: *মোহাম্মদ আশরাফুল;* 7 шілде 1984 жыл) — бангладештік крикетші, Бангладеш крикет құрамасы сапында 2010 жылы Жазғы Азия ойындарында жеңімпаз атанған. 

2003, 2007, 2011 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Mohammad Ashraful's Profile on BanglaCricket
*Ashraful's battle to make his mark by S.Rajesh 

Санат:Алфавит бойынша крикетшілер
Санат:Бангладеш крикетшілері
Санат:Крикеттен Азия ойындары чемпиондары
Санат:Бангладештің Азия ойындары чемпиондары
Самир Дад

**Самир Дад** (25 қараша 1978 жыл, Бхопал, Үндістан) — үндістандық көгалдағы хоккейші. Үндістан құрамасы сапында 2000 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. 1998 жылғы Жазғы Азия ойындарының чемпионы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Іndiatoday.in

Санат:Алфавит бойынша көгалдағы хоккейшілер
Санат:Үндістан көгалдағы хоккейшілері
Санат:Үндістан көгалдағы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Көгалдағы хоккейден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Үндістанның Азия ойындары чемпиондары
Футболдан Өзбекстан кубогы 2020

**Футболдан Өзбекстан кубогы 2020** — Өзбекстан кубогының 28-ші маусымы. 
 
## 1 раунд
**Жақша ішіндегі - клубтың ойнайтын дивизоны*

|}

## 2 раунд

|}

## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}

## Фінал

|-
| colspan="3" style="background:#fcc;"|**20 желтоқсан 2020**

|}

## Сілтемелер

* Өзбекстан кубогы (soccerway) 

Санат:Футболдан Өзбекстан кубогы
Санат:2020 жылғы футбол
Нұралы (қыстау, Қызылқоға ауданы)

**Нұралы** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.

Жасқайрат ауылынан солтүстікке қарай 28 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Футболдан Өзбекстан кубогы 2021

Футболдан Өзбекстан кубогының 29-шы маусымы.
## 1/8 финал

## 1/4 финал

## Жартылай финал

## Финал

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*
*Uzbek Cup News , (Russian) 
*Uzbek Cup Results , (Russian) 
*Soccerway.com
Санат:Футболдан Өзбекстан кубогы
Санат:2021 жылғы футбол
Астана (баскетбол клубы)

**Астана Баскетбол клубы** — Астана қаласындағы баскетбол клубы. 2011 жылы "Самұрық-Қазына" қолдауымен құрылды.

Қазақстан чемпионатын 10 рет, кубогын 9 рет жеңіп алған.

## Нәтижелері

### ВТБ лигасы
* 2012 — *7-орын*
* 2013 — *5-орын*
* 2014 — *5-орын*
* 2015 — *8-орын*
* 2016 — *15-орын*
* 2017 — *8-орын*
* 2018 — *10-орын*
* 2019 — *6-орын*
* 2020 — *9-орын*
* 2021 — *12-орын*
* 2022 — *10-орын*
* 2023 — *11-орын*

### Азия Чемпиондар кубогы

* 3 орын: 2017

### Қазақстан чемпионаты

* 2012 — *1-орын*
* 2013 — *1-орын*
* 2014 — *1-орын*
* 2015 — *1-орын*
* 2016 — *2-орын*
* 2017 — *1-орын*
* 2018 — *1-орын*
* 2019 — *1-орын*
* 2020 — *1-орын*
* 2021 — *1-орын*
* 2022 — *1-орын*
* 2023 — *1-орын*

### Қазақстан кубогы

* 2012 — *1-орын*
* 2013 — *1-орын*
* 2014 — *1-орын*
* 2015 — 
* 2016 — 
* 2017 — *1-орын*
* 2018 — *1-орын*
* 2019 — *1-орын*
* 2020 — 
* 2021 — *1-орын*
* 2022 — *1-орын*
* 2023 — *1-орын*

## Құрамасы

Бас бапкер: Олег Киселев   

## Бас бапкерлері

* Маттео Боничиолли  (2011—2013)
* Александар Трифунович  (2013—2015)
* Рамунас Бутаутас  (2015-2016)
* Илиас Папатеодору  (2016-2017)
* Костас Флеваракис  (2017-2018)
* Михаил Карпенко  (2018) 
* Эмиль Райкович  (2018-2021)  
* Дарко Руссо  (2021-2022) 
* Деян Парежанин  (2022-2023) 
* Олег Киселев  (2023-2024)

## Сілтемелер

* http://bcastana.kz/en 

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:Қазақстан баскетбол клубтары
Санат:2011 жылы құрылған баскетбол клубтары
Парма (баскетбол клубы)

**Парма** — Ресейдің Пермь қаласындағы баскетбол клубы. 2012 жылы құрылған. 2016/17 жылдан бері Ресей жоғары дивизионында ойнап келеді.  

## Жетістіктері
Суперлига-1 дивизион

* 3 орын: 2015/2016

Ресей кубогы

* Жеңімпаз (2): 2015/2016, 2018/2019
* 3 орын: 2016/2017

## Бас бапкерлері

* 2012—2017 —  Вячеслав Шушаков
* 2017—2019 —  Николайс Мазурс
* 2019 —  Вячеслав Шушаков
* 2019 —  Казис Максвитис

## Клуб капитандары

* 2012—2016 —  Василий Бабайлов
* 2016—2018 —  Сергей Чернов
* 2018—  Константин Буланов.

## Сілтемелер

* http://parmabasket.ru/

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:2012 жылы құрылған баскетбол клубтары
Санат:Ресей баскетбол клубтары
Ибрагим Сабер

**Ибрагим Сабер** (бенгал. ইব্রাহিম সাবের, 1945 жыл — 19 маусым 2019 жыл) — бангладештік көгалдағы хоккейші, крикетші, футболшы.

1971 жылы көгалдағы хоккейден әлем чемпионы атанды. 

Бангладештің "Абахани" футбол клубында ойнаған. 
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша крикетшілер
Санат:Бангладеш крикетшілері
Санат:Бангладеш футболшылары
Санат:Бангладеш көгалдағы хоккейшілері
Санат:Көгалдағы хоккейден әлем чемпиондары
Санат:Пәкістан көгалдағы хоккейшілері
Сазымбай

**Сазымбай** – Сарыапанқұм жəне Үлкенқұм құмды алқаптарының солтүстігіндегі құм. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданының батысында жəне Қостанай облысының Жангелді, Амангелді аудандары жерінде орналасқан.

## Жер бедері
Солтүстіктен оңтүстікке қарай Сазымбай қонысы мен Баскөл соры аралығында 22 км-ге созылып жатыр. Енді жері 10 км-ге жуық. Аумағы 20 км2. Солтүстігі біршама көтеріңкі (204 м), оңтүстік-батысының ең биік жері 183 м.

## Өсімдігі
Ұяшықты құм төбелі жер бедерінде жусан, теріскен, еркек шөп, бұталар өседі. Құм жиегінде бірнеше қыстау орналасқан. Маңы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысы құмдары
Санат:Ұлытау облысы құмдары
Сарыапанқұм

**Сарыапанқұм** – Арал қарақұмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз жəне Ұлытау облысы Ұлытау аудандары жерінде орналасқан орналасқан.

## Жер бедері
Ең биік жері 120 м шамасында. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 38 км-ге созылған, енді жері 10 км. Ұялы төбелерден, құмды жалдардан тұрады. Арал маңы Қарақұмынан Жыңғылдыөзек өзенінің аңғары бөліп жатыр. Тұщы суы жер бетінен 2–3 м, артезиан алабының суы 100–200 м тереңдікте жатыр. Сарыапанқұм оңтүстігіндегі Қарадүзген құмымен жалғасқан. Құмды алқапта Алтықұдық, Алтышарқұдық, Құмшөк, т.б. көптеген құдықтары бар.

## Өсімдігі
Құмды, сортаңды сұр топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, еркек шөп, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе облысы құмдары
Санат:Ұлытау облысы құмдары
Дәулет (тақыр)

**Дәулет** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы тақыр.

Иманғара тауының шығысында 15-18 шақырым жерде орналасқан.  Ру атынан қойылған атау.
## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы географиясы
Манайсор (сор)

**Манайсор** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы сор. 

Доңызтау кемерінің солтүстік-батыс бөлігінде.
## Дереккөздер

Санат:Сорлар
Санат:Атырау облысы географиясы
Обалы (қыстау)

**Обалы** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.

Миялы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Хакан Чалханоглу

**Хакан Чалханоглу** (; 1994 жылы 8 ақпанда туған, Мангейм, Германия) — түрік және неміс футболшысы, "Интернационале" клубы мен Түркия құрамасының шабуылшысы.

## Өмірбаяны
Хакан Швабияның ең үлкен Мангейм қаласында туып өскен. Ол кішкентай кезінен спортпен шұғылданып, түрлі секцияларға қатысты. 5 жасында ата-анасы Хаканды "Туранспор" футбол мектебіне берді, ал екі жылдан кейін бала "Вальдхоф" кәсіби клубына қосылды, онда ол жеті маусымнан астам уақыт өткізді. 2009 жылдың жазында Хакан "Карлсруэ" жастар командасына ауысып, дебюттік маусымында Бундеслиганың жастар матчтарында өзін айқын көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Германия футболшылары
Санат:Түркия футболшылары
Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Карлсруэ ФК ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Құркөл (көл)

**Құркөл** – Теңіз көлінің шығысындағы тұйық көл.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы Ершовка ауылының солтүстігінде 7 км жерде орналасқан.  

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 168 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,2 км2, ұзындығы 2,7 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 8 км. Суы жаз айларында тартылып қалады. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Солтүстік-шығысында Моховое, оңтүстік-шығысында Балықты, оңтүстік-батысында Қарасор көлдері жатыр. Суы тұщы. Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Алабының 30%-ға жуығы жыртылған.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы көлдері
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі

**Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл мерекелік медалі** — Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 28 қыркүйектегі №344 жарлығы негізінде құрылған Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы.

## Медаль туралы ереже
Мерекелік медальмен Қазақстан Республикасы мемлекеттілігінің қалыптасуына, егемендігінің нығаюына және әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтары мен шетел азаматтары марапатталады.

Мерекелік медальмен марапаттауға ұсыныстарды Парламент, Үкімет, министрліктер, өзге де орталық мемлекеттік органдар, облыстардың немесе Астана мен Алматы қалаларының әкімдері, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар енгізеді.

Мерекелік медальді Мемлекет басшысы тапсырады. Сондай-ақ медальді Президенттің атынан және оның тапсырмасы бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы, облыстардың немесе Астана немесе Алматы қалаларының әкімдері, сондай-ақ Қазақстан Президенті осыған уәкілеттік берген өзге де лауазымды адамдар тапсыра алады.

Мерекелік медальді тапсыру салтанатты жағдайда жүргізіледі. Медаль марапатталушының жеке өзіне тапсырылады. Тапсыру алдында Қазақстан Республикасы Президентінің марапаттау туралы Жарлығы жария етіледі. Марапатталған адамға медальмен бірге белгіленген үлгідегі куәлік тапсырылады.

Марапаттауға арналған тізімде мерекелік медальдің тапсырылғаны туралы тиісті жазба жасалады. Жүргізілген марапаттаулардың есебін, сондай-ақ мерекелік медальдің тапсырылу барысы туралы есептілікті Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізеді.

Мерекелік медаль кеуденің сол жағына тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаттары болған жағдайда олардан кейін орналасады.

## Сипаттамасы
Мерекелік медаль диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады.

Медаль тағайындау туралы Жарлықта бет бөлігінің мынадай сипаттамасы келтіріледі:

Медальдің бет жағының негізгі бөлігі Қазақстанның күңгірт картасының аясында орналасқан Ақорда президенттік сарайы ғимаратының, "Қазақ Елі" монументінің және "азаматтар қоршауында Қазақстан Конституциясына ант беретін Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев" барельефінің суреттерімен жазылған. Қазақстан Тәуелсіздігінің 25 жылдығының логотипі түрлі-түсті эмальмен боялған және көгілдір эмаль аясында сәулелері бар күн болып табылады, оның үстінде 25 қызыл сандар бейнеленген.

Мерекелік медальдің сыртқы жағында орталық бөлігінде "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" деген бедерлі жазу орналасқан.

Мерекелік медаль жезден дайындалады және құлақша мен шығыршық арқылы ортасында қызыл тік жолағы бар көгілдір түсті қатқыл лентамен тысталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Медальді киімге бекіту үшін визорлы бекіткіші бар түйреуіш пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан медалдары
Сарыкезең

**Сарыкезең** – Қызылқарағай (Листвяга) жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Бекалқа ауылының солтүстік-шығысында 12 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1773 м. Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 4 км. Белая жəне Лукин өзендерінің суайрығы. Беткейі тіктеу, бірнеше жоталардан тұрады. 

## Геологиялық құрылымы
Эффузивтік жыныстардан, құмтастардан түзілген. 

## Өсімдігі
Таудың оңтүстік беткейінен басқасын түгелдей дерлік қарағай, қайың орманы көмкерген. Тау етегінде Тоқабай жəне т.б. қыстаулар бар.

## Дереккөздер

Санат:Катонқарағай ауданы таулары
Иленқалық (қыстау)

**Иленқалық** — Атырау облысы Мақат ауданындағы қыстау.

Үлкен Пешной аралында орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Кіші Жәнібек (қыстау)

**Кіші Жәнібек** — Атырау облысы Мақат ауданындағы қыстау.

Мақат кентінен батысқа қарай 18 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Сарыкөл (көл, Қаратал алабы)

**Сарыкөл** – Қаратал алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Жетісу облысы Қаратал жəне Ақсу аудандары жерінде, Молалы ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 580 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 3,4 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 9,6 км. Жағалауы жарлауытты, оңтүстігінен көлге Сарыкөлсай өзені құяды. Сонымен қатар көктемгі еріген қар жəне жер асты суларымен толысады. Суы тұщы. Желтоқсанның басында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Батысында Сұлушоқы, оңтүстігінде Дауылбай таулары бар. Алабы шабындыққа, жайылымға пайдаланылады.

## Дереккөздер
 

Санат:Ақсу ауданы көлдері
Санат:Қаратал ауданы көлдері
Санат:Балқаш су алабы
Айғыршығанақ (қыстау)

**Айғыршығанақ** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы қыстау.

Есмахан ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 шақырым жерде орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Атар (қыстау)

**Атар** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы қыстау.

Құрылыс ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Максанс Лакруа

**Максанс Лакруа** (; 2000 жылы 6 сәуірде туған, Вильнев-Сен-Жорж, Франция) — француз футболшысы, "Кристал Пэлас" клубының қорғаушысы.

## Мансап
### Клубтық
Сошо француз клубының тәрбиеленушісі. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Насьоналда (Францияның 5-ші дивизионы) клубтың резервтік командасында өнер көрсетті. Негізгі команда үшін дебютін 2018 жылы 8 желтоқсанда Франция Кубогында Илькирш-Граффенштаденге қарсы өткізді. 2019/20 маусымда чемпионатта 20 ойын ойнады.

2020 жылдың жазында немістің Вольфсбург клубына ауысты.

2024 жылы 30 тамызда Премьер-лиганың Кристал Пэлас клубы Лакруаны бес жылдық келісімшартпен өз қатарына қосты, осылайша ол бұрынғы Вольфсбург жаттықтырушысы Оливер Глазнермен қайта қауышты. Ол клуб сапындағы алғашқы голын 7 желтоқсанда Манчестер Ситиге қарсы 2:2 есебімен аяқталған ойында соқты. 2025 жылдың 17 мамырында өткен Англия кубогының финалында ол толық матчты өткізіп, клубтың Манчестер Ситиді 1:0 есебімен жеңіп, тарихындағы алғашқы ірі трофейді жеңіп алуына көмектесті.

### Ұлттық құрамада
2017 жылдың мамыр айында Франция құрамасында 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында өнер көрсетті. 2017 жылдың қазан айында әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

; «Кристал Пэлас»

* Англия кубогы: 2024/25

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ойыншының профилі  Transfermarkt 
* Ойыншының профилі  soccerbase.com 
* Ойыншының профилі  Soccerway
* footballdatabase.eu сайтындағы профилі
* ogol.com сайтындағы профилі

Санат:Франция футболшылары
Санат:Гваделупа футболшылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары
Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары

1-сайланым Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының өкiлеттiгi 1996 жылы 30 қаңтарда оның бiрiншi сессиясының ашылуынан басталып, 2-сайланым Парламент Сенатының 1999 жылы 30 қарашада бiрiншi сессиясы жұмысының басталуымен аяқталды.

1995 жылғы 5 желтоқсандағы сайлауда Сенаттың 40 депутаты – 19 облыс пен Қазақстанның астанасы Алматы қаласынан екі адамнан сайланды. Сенаттың жеті мүшесін Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев тағайындады.

1997 жылы 8 қазанда 1995 жылы 2 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты 4 жылға Сенат депутаттарының сайлауы өтті. Өткен әкімшілік реформа мен облыстарды оңтайландырудан кейін Сенатқа 15 депутат сайланды – сайлау 14 облыс пен Алматыда өтті. Ақмола (қазіргі Астана) қаласы Қазақстанның астанасы болып жариялануына байланысты 1998 жылы 11 ақпанда Ақмола қаласында Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

## 1-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
1-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 64 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі

**Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі** — Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 27 тамыздағы №675 Жарлығы негізінде құрылған Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаты.

## Медаль туралы ереже
Медальмен Қазақстан Республикасының мемлекеттілігінің қалыптасуына, егемендігінің нығаюына және әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтары мен шетел азаматтары марапатталады.

## Сипаттамасы
"Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі томпақ қорытпасынан дайындалған және диаметрі 34 мм шеңбер нысанында болады.

Медальдің аверсінің ортасында, 10 айшықты цифрының аясында, бірліктен және сәуле шашқан күннен тұратын, Алматы қаласындағы Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігі ескерткішінің бас фрагменті (барыста тұрған сақ жауынгері) бейнеленген.

Медальдің жоғарғы бөлігінде "Қазақстан" деген жазу орналасқан.

Медальдің сыртқы жағында жоғарғы бөлігінде "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл", төменгі бөлігінде "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" деген жазу орналасқан. Жазулар ұлттық ою-өрнекпен белгіленген.

Медаль құлақша мен шығыршық арқылы биіктігі 50 мм және ені 34 мм жезден жасалған, кезектесетін үш сары және екі қызыл жолағы бар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен тысталған алты бұрышты нысандағы тағанға жалғанады. Тағанның жоғарғы бөлігінде бес бұрышты металл жапсырма, төменгі бөлігінде-бұйра қапсырма бар.

Медаль Өскемендегі Қазақстан Ақша сарайында жасалған.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Награды мира 
* Republic of Kazakhstan: Medal for 10 Years of Independence of the Republic of Kazakhstan

Санат:Қазақстан медалдары
Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары

2-сайланым Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының өкiлеттiгi 1999 жылғы 1 желтоқсанда бiрiншi сессиясының ашылуынан басталып, 3-сайланым Парламент Сенатының бiрiншi сессиясы жұмысы басталған күні 2004 жылы 3 қарашада аяқталды.

1995 жылы 4 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты 1999 жылғы 17 қыркүйекте Сенат депутаттарын 6 жылға сайлау болып өтті.

1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес екінші шақырылымда 2002 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.

## 2-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
2-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 59 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Джек Лондонның қазақшаға аударылуы

**[[Джек Лондон]] [[қазақ тілі]]не** көптеп аударылған америкалық авторлардың бірі болып келеді.

Оның шығармаларын қазақ оқырманына Тұрағұл Абайұлы мен Мұхтар Әуезов таныстыра бастаса, бүгінгі күннің қаламгерлері арасында да оны аударуға зор қызығушылық бар.
нобай|160px|1937 жылы латын қарпімен шыққан «Киш&nbsp;туралы аңыз»
Мәселен, «Киш туралы аңыз» атты әңгімесін (1904) үш автор жеке-жеке аударған: Тұрағұл, Сейфолла Оспанов, Серік Нұғыман. Айтарлық жәйт, алғашқы екі нұсқа орыс тілінен аударылған болса, С. Нұғыман нұсқасы қазақ тіліне тікелей ағылшын тілінен аударылған еді. Тұрағұл әңгімені тікелей аудармай, оның атауын да «Баланың ерлігі» деп қойғанды жөн көріпті. Бұл аудармасы 1927 жылы Мәскеуде жарияланды. Сондай-ақ ол Джек Лондонның ең белгілі романдарының бірін «Мартин Иденді» де (1909) тәржімалаған, алайда бұл еңбегі біздің күндерімізге дейін жетпеген.

М. Әуезов Джек Лондонның «Қасқыр» әңгімесін және «Ақ азу» повесін аударған (екеуі де 1906 жылы жазылған). «Қасқырдың» қазақша нұсқасы 1936 жылы жеке кітап болып жарық көрді. 

С. Оспанов та бұл әңгімені аударып, оны «Қоңыр қасқыр» деген атаумен шығарады. Егер Әуезов нұсқасы өз сөзімен жазылған мазмұндамаға ұқсас болса, Оспанов түпнұсқаға жақынырақ болуды көздеді. 1951 жылы Оспанов аударған «Киш туралы аңыз», «Қоңыр қасқыр», «Өмірге құштарлық», «Сакраменто жағасында», «Жолдан тайған», «Мексикан» әңгімелері жинақталып, жеке кітап ретінде басылып шығады.

Кітаптың кіріспесінде «Өмірге құштарлық» әңгімесі «Ақ азу» повесімен қатар қойылып, олар жазушының Аляскаға барған сапарынан алған әсерлерімен жазылған оның ең тәуір шығармалары деп бағаланады. «Жолдан тайған» әңгімесінде жас балалардың капиталистік кәсіпорындарда қандай жан түршігерлік жағдайда жұмыс жасағанын бейнелеуге Лондонның өз ауыр балалық шағы көмектесті деп айтылады.

## Дереккөздер

Санат:Аударма
Санат:Джек Лондон
Сарыкөл (көл, Павлодар облысы)

**Сарыкөл** – Шүрексор алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағында, оңтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 102 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,6 км2, ұзындығы 4,1 км, енді жері 1,1 км, жағалау бойының ұзындығы 20 км. Жазық келген жағалауында қамыс, құрақ өскен. Көктем айларында су деңгейі көтеріліп, жағалау бойын 30-40 м-ге дейін су басады. Шарасында жыл бойы су болады. Суында балық бар. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуірде ериді. Алабы мал жайылымы.

## Дереккөздер
 

Санат:Ақсу қалалық әкімдігі көлдері
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі

**«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі** — Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 17 мамырдағы №575 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы.

## Медальмен марапаттау
Мерекелік медальді Қазақстан президенті тапсырады. Наградталған адамға медальмен қоса белгіленген үлгідегі куәлік табыс етіледі.

Медаль салтанатты түрде марапатталатын адамның жеке өзіне тапсырылады.

Мерекелік медаль сол жақ омырауға тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары болған жағдайда олардан кейін орналасады.

## Сипаттамасы
"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл" мерекелік медалі диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады.

Мерекелік медальдің бет жағында (аверсінде) "ҚАЗАҚСТАН ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу орналасқан. Мерекелік медальдің төменгі бөлігінде ұлттық ою-өрнек бейнеленген.

Мерекелік медальдің сыртқы бетінің (реверсінде) ортаңғы бөлігінде төрт жол етіп "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу жазылған. Жазудың төменгі және жоғарғы жағында ұлттық ою-өрнек элементтері орналасқан.

Медальдағы бейнелер мен жазулардың бәрi де бедерлi, алтын түстес. Аверс пен реверс беті күңгірт.

Мерекелік медаль сары түсті металдан (жезден) жасалады.

Мерекелік медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен қапталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Лентаның ортасында ені 5 мм тік сары жолақ өтеді, оның шеттері ені 2 мм қызыл түсті жолақтармен жиектелген.

Мерекелік медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы" Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы туралы

Санат:Қазақстан медалдары
Шолақтума (қыстау)

**Шолақтума** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы қыстау.

Томан ауылынан солтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Тетранейтрон

**Тетранейтрон** () — төрт нейтроннан тұратын гипотетикалық тұрақты кластер. Бұл бөлшек кластерінің бар болуы ядролық күштердің қазіргі үлгілерімен расталмады. Бериллий мен литий ядроларының ыдырауын бақылауда жаңа анықтау әдісін қолданып, 2001 жылы Франсиско-Мигель Маркес пен оның әріптестері Кандағы Ганил үдеткішіндегі экспериментіне негізделгенде, бұл бөлшектің бар екенін көрсететін кейбір эмпирикалық дәлелдер бар. Алайда, бұл бақылауды қайталаудың кейінгі әрекеттері сәтсіз аяқталды.

Кейінгі, 2019 жылыдан бергі ізденістер, егер тетранейтрон бар болса, нейтрон жұлдыз қыртысында болуы мүмкін ықтимал жағдайларды болжауға болады.
## Тетранейтрон ашылған болуы мүмкін
Неміс физиктері төрт нейтроннан тұратын бөлшектің үш стандарт ауытқу нақтылықпен анықталғанын хабарлады. Зерттеу нәтижесі Physics Letters B журналында жарияланған. Бұл нейтрон жұлдыздарды құрайтын заттың қасиеттерін жақсы түсінуге көмектеседі. Ядролық күштердің қазіргі теориясы тетранейтронның өмір сүруіне тыйым салады.

Екі нейтроннан құралатын бөлшек - динейтрон - эксперимент жүзінде ашылған, оның ғұмыры небәрі 10^-22 c болып шықты. Тринейтрон ешқашан бақыланған жоқ. Тетранейтрон болса, 1960-шы жылдардан бері ізделуде.

2021 жылы Томас Фестерманн бастаған Германия, Сауд Арабиясы мен Судан физиктері Мюнхен техникалық университетінде 7Li + 7Li → 10C + 4n реакциясы (суретте) нәтижесінде тетранейтрон алу үшін эксперименттер өткізді. Олар 7Li3+ иондарын Ван де Грааф үдеткіші көмегімен 46 мегаэлектронвольт (жарық жылдамдығының 12%-і) кинетикалық энергияға дейін үдетіп, 7LiO2-ден жасалған нысананы атқылады.

10C энергиясын өлшеу арқылы физиктер тетранейтронның массасын анықтады. Ол төрт нейтронның тыныштық энергиялары мен олардың байланыс энергиясының қосындысына тең. Шынымен тетранейтрон табылғанының ықтималдығы 99,7%, бұл үш стандарт ауытқу нақтылыққа сәйкес. Бөлшек физикасында, бөлшектің ашылғаны дәлелденген болып саналу үшін, оның анықталу нақтылығы бес стандарт ауытқудан асуы тиіс. Сондықтан тетранейтронның ашылуы тәуелсіз экспериментпен қуаттауды қажет етеді.

Тетранейтронның байланыс энергиясы оң және 0,42 ±0,16 мегаэлектронвольтқа тең болып шықты. Тетранейтрон тұрақсыз, бета-ыдырауға бейім. Оның ғұмыры 450 секундтай екен, бұл еркін нейтронның өмір сүру ұзақтығына (900 с шамасында) жақын.

## Дереккөздер

Санат:Қарапайым бөлшектер
Санат:Нейтрон
Санат:Нептуний изотоптары
Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары

3-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттіктері 2004 жылғы 3 қарашада бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 4-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2007 жылғы 1 қыркүйекте аяқталды.

2005 жылғы желтоқсанда 1999 жылғы 17 қыркүйекте сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты 2005 жылғы 19 тамызда Сенат депутаттарын сайлау болып өтті.

2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес 3-шақырылымда жалғасты.

## 3-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
3-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 48 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Солтүстік Ақтау жотасы

**Солтүстік Ақтау жотасы** – Маңғыстау тауларының солтүсік бөлігіндегі жота. 

## Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау жəне Түпқараған аудандарының жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 322 м (Күш тауы). Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 100 км-ге созылған, енді жері 13-15 км. Көлденең тізбектеле жатқан жоталардан, ойпаңдардан тұрады. Жотада мегаантиклиналының қанаттарына сəйкес келетін куэсталар кездеседі. Жота басқа тауларға қарағанда қатты тілімденген жəне биіктеу. Терең жыралармен, тік жарқабақтармен ерекшеленген. Терең жыралардың бойында Басшорым, Сарынияз, Ақтам, Бөлісу, Қақпақты құдықтары мен бұлақтары бар.

## Геологиялық құрылымы
Аласа таулы қырқаларды юра мен бордың құмды-сазды жыныстары жапқан ойысты жерлер қоршап жатыр. Геологиялық құрылымы пермь мен триастың қатпарланған құмтас, тақтатас, əктас жəне конгломерат жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Тау жоталарында тасбұйырғын, жусан басым өседі. Жыл бойы мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы таулары
Санат:Түпқараған ауданы таулары
Сор (көл)

**Сор** – Баянауыл тауының оңтүстік-батысындағы тұзды көл. Ертіс алабында.

## Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы Мұса Шорманов ауылының батысында 4 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 405 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,8 км. Жауын-шашын, жер асты жəне көктемгі қар суларымен толысады. Қарашаның аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді. Жағалауы тегіс, аздап тілімденген. Түбі тұнық, жазда мал суарылады. Оңтүстік-батысында Жыланды тауы орналасқан. Алабы – шабындық, мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы көлдері
Санат:Ертіс су алабы көлдері
Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары

4-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2007 жылғы 2 қыркүйекте оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 5-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2012 жылғы 19 қаңтарда аяқталды.

2007 жылғы мамырда Қазақстан Республикасы Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес 2007 жылғы 29 тамызда ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының тағы 8 депутаты тағайындалды.

2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері төртінші сайланымда 2008 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.

2005 жылы сайланған және тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттіктері 2011 жылғы қыркүйекке дейін жалғасты.

2011 жылғы 19 тамызда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайланатын жартысы бойынша кезекті сайлау өтті.

2011 жылғы 23 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 7 депутаты тағайындалды, олардың өкілеттігі 2017 жылы аяқталады.

## 4-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
4-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 73 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Торлы қабық

[нобай|
<ol>
 <li>[Ақ қабық
 тамырлы қабық
 шлемм өзектері
 нұрлы қабықтың түбірі
 қасаң қабық
 нұрлы қабық
 қарашық
 көздің алдыңғы қуысы
 көздің артқы қуысы
 кірпікті дене
 көз бұршағы
 шыны тәрізді дене
 торлы қабық
 көру жүйкесі
 зонуляр талшықтар
]]
**Торлы қабық** (*көздің ішкі торлы қабығы*, ,  мағынасы "тор") – көзге көрінетін түсті ажыратушы, жұқа жүйкелік жарғақ. Торқабықтағы жүйке жасушалары көздің көріп тұрғандығы туралы сигналды көру жүйкесі арқылы миға жеткізеді.

Торқабық көздің артқы үштен екі бөлігін алып жатады және 2 қабаттан тұрады: сезімталды торқабық және пигментті эпителиаді торқабық.

Көз алмасының артқы жағындағы торлы қабықтың ортасындағы дақ орталық көру қабілетін айқындайды және нақтылайды, көздің көру аймағындағы обьектіге көздің назарып аудартады.

Торқабықтың қалған бөлігі – анық емес, тек пішіндерді көруге мүмкіндік беретін жанама көру қабілетін қамтамасыз етеді. Жанама заттарды көруге қатысады, бірақ анық емес, тек заттардың пішіндерін көреді.

## Дереккөздер

Санат:Көру жүйесі
Санат:Көру
Санат:Көз
Aviata

**Aviata** — саяхатты ұйымдастыру үшін онлайн-сервистерді ұсынатын қазақстандық туристік АТ-компания. Компания пайдаланушыларға авиабилеттерді, теміржол билеттерін және басқа да туристік қызметтерді онлайн брондауға және сатып алуға мүмкіндік береді. Бұл қызмет сайттың, сондай-ақ iOS және Android үшін мобильді қосымшалардың көмегімен қол жетімді. Компанияның бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

## Қызметі
Aviata әуе және темір жол билеттерін сатып алу сервисін 2013 жылы "Шах Тревел" туристік компаниясы және "Глатис" веб-әзірлеу студиясы жасаған. 2016 жылы компания ҚР авиабилеттерді онлайн-сату агенттік нарығының 30% жуығын иеленді. 2019 жылы компания айналымы $111,3 млн құрады.

2019 жылғы мамырда Авиата online-travel пен meta іздеу жүйесін біріктірді, яғни билетті сатып алу кезінде борттан орын таңдау функциясы, операторды тартпай бірнеше минут ішінде билетті автоматты түрде қайтару мүмкіндігі қолжетімді болды. 2019 жылдың тамыз айында қосымшаларда бонустық бағдарлама іске қосылды.

## Меншік иелері және басшылық
Aviata 2013 жылы "Шах Тревел" және "Глатис" компанияларымен құрылған (компанияның негізін қалаушылардың бірі - Әділ Хаштамов). 2018 жылдың ақпан айында компанияның 53%-ын Chocofamily сатып алды.

2019 жылдың қараша айынан бастап Aviata толығымен Chocofamily бақылауында.

## Марапаттар
* 2014 жылы Aviata Ұлттық интернет-премиясының қорытындысы бойынша "Жыл компаниясы" премиясына ие болды Award.kz.
* 2015 жылдан бастап компания Forbes журналының нұсқасы бойынша Қазақстанның ең ірі интернет-компанияларының тізіміне кіреді.
* 2019 жылы Aviata қосымшалары "Топ-30 Қазақстанның мобильді қосымшалары" рейтингісінде 6 мен 7 орынға ие болды.
* 2020 жылы Forbes "30 ірі сауда интернет-алаңы" рейтингінде компания 3-орынды иеленді.

## Сілтеме
* Ресми сайты 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сайттар
Санат:Қазақстан сайттары
Санат:Авиациялық сайттар
Санат:Қазнет
Санат:Іздеу жүйелері
Санат:2013 жылы пайда болған сайттар
Санат:Туристік компаниялар
Санат:Электрондық коммерция
Юниор командалары арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты

**Юниор командалар U-18 арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты** 1999 жылдан бастап Халықаралық шайбалы хоккей федерациясымен ұйымдастырылатын, жыл сайынғы жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*All Medalists - U18 - Full results for men's, women's and junior championships since 1999 and medalists for all tournaments.
* 2015 official site 
* IIHF World U18 all-time scoring leaders

Санат:Шайбалы хоккей
Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары

1995 жылғы парламент сайлауында сайланды.

# Артығалиев Мәди Әдиұлы
# Артюшенко Леонид Аркадьевич
# Ахметов Әшімжан Сүлейменұлы
# Ахметов Мырзабек Смағұлұлы
# Ашляев Серік Сопыжанұлы
# Әмірғожин Хамит Айдарұлы
# Әміржанова Айтжан Мұхамедияқызы
# Балапанов Зейнелқабден Таукенұлы
# Баталов Әнуар Қасымұлы
# Бәкір Әбдіжәлел Қошқарұлы
# Бекбосын Арғынбай
# Белгібаев Есенбай Есенжолұлы
# Богатырев Игорь Анатольевич
# Бөлегенов Ерғали Бөлегенұлы
# Бредихин Сергей Николаевич
# Веснин Виктор Николаевич
# Выскубов Владимир Матвеевич
# Головков Михаил Николаевич
# Громов Валерий Леонидович
# Егоров Виктор Николаевич
# Елекеев Ирак Қасымұлы
# Ережепов Қайролла Жеткізгенұлы
# Жолдасбеков Өмірбек Арысланұлы
# Жұмабекова Рысты Мағауияқызы
# Жұмағалиев Атлаш Әділмұқанұлы
# Жүйріктаева Мәрия Беспайқызы
# Землянов Валерьян Янович
# Ильченко Таисия Александровна
# Каптиль Николай Степанович
# Кекілбайұлы Әбіш
# Келемсейіт Ермек Әбілмәжінұлы
# Кемел Мырзагелді
# Котелин Владимир Иванович
# Көпберген Әбдіманап Бапанұлы
# Көпеев Мұхамбет Жұманазарұлы
# Қадырова Зәуре Жүсіпқызы
# Қалиев Нәубат Қалиұлы
# Қуаныш Төлеген Шаңғытбайұлы
# Қуанышбаева Роза Сақтағанқызы
# Құрмашев Қуаныш Құрмашұлы
# Лаврентьев Александр Иосифович
# Лекер Қуандық Ахметұлы
# Меренков Владимир Петрович
# Молдахметов Марат Тұрысбайұлы
# Мұқанов Серікқали Құбашұлы
# Наурызбай Жұмағали Жөкейұлы
# Нұрқаділов Заманбек Қалабайұлы
# Омаров Шәріп Омарұлы
# Оңғарсынова Фариза Оңғарсынқызы
# Осипов Василий Иванович
# Оспанов Марат Тұрдыбекұлы
# Пригодин Виктор Иванович
# Рамазанов Аманбек Мырзахметұлы
# Сәбден Оразалы Сәбденұлы
# Силкина Татьяна Егоровна
# Сұлтанбаев Құдайберген Тәуекелұлы
# Сытов Юрий Николаевич
# Төребаев Шахизат Хамитұлы
# Третьяков Валентин Александрович
# Трошихин Михаил Васильевич
# Тұрлыханов Дәулет Болатұлы
# Тұрысов Қаратай Тұрысұлы
# Шварцкопф Альберт Васильевич
# Шер Раиса Петровна
# Шлычков Валерий Иванович
# Шокарев Владимир Ильич
# Щербинин Николай Иванович
# Ысқақ Әкім Әбдіқайымұлы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің I шақырылымының депутаттары
Үстел теннисінен Азия чемпионаты

**[[Үстел теннисі]]нен Азия Чемпионаты** —Азия үстел теннисі федерациясымен (ATTF) ұйымдастырылатын жарыс.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*ITTF Statistics
*1983-2010 Junior Results 
*ATTU Website

Санат:Үстел теннисінен чемпионаттар
Виртуалды орта

**Виртуалды орта** (ВО, , VE) — желілік (network) қолданба болып, ол пайдаланушыға есептеу ортасымен де, басқа пайдаланушылардың жұмысымен де өзара әсерлесуге мүмкіндік береді. Электронды пошта, чат және веб-түріндегі құжатты бөлісу қолданбаларының барлығы виртуалды ортаның мысалдары болып табылады. Қарапайым айтқанда, бұл желілік жалпы операциялық текше. Виртуалды ортаның шынайылығы дамып, тұлға өзін виртуалды орта ішінде өмір сүріп жатқандай психологиялық күй қалыптастырғанда,, виртуалды орта (VE)  ары қарай Баурағыш вируалды орта (БВО, immersive virtual environments, IVE) әлеміне айналады.
## Дереккөздер

Санат:Компьютер ғылымы
Санат:Информатика үзінділері