open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вакаяма (қала)

**Вакаяма қаласы** (Жапония) – Жапонияның орталығындағы Вакаяма префектурасының әкімшілік орталығы.

Қала ауданы 209,23км², халық саны 368 488 мың адам (2010 жылғы халық санағының қорытындысы). Қала нышандары – рододендрон гүлі, камфора ағашы. Префектура халқының 40% осы қалада шоғырланған. *Sumitomo Steel*  фирмасы көптеген зауыттарын Қытайға көшірсе де, қала тұрғындарының саны жыл сайын көбеюде. Қала негізі 1889 жылы 1 сәуірде қаланған. Кинокава өзені қаланы екіге бөліп жатыр. Торафусу тауында Эдо дәуірінде Токугава тегінің сегізінші сёгуну Токугава Есимунэ басқарған бекініс орналасқан.  
## Дереккөздер
 

Санат:Жапония қалалары
NBC

**NBC** (National Broadcasting Company) – Comcast бөлімшесі болып табылатын NBCUniversal компаниясына тиесілі АҚШ-тың ағылшын тіліндегі коммерциялық телерадио желісі. Ол 1926 жылы құрылған.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ телеарналары
Эмпреза Бразилейра ди Нотиснас

**Эмпреза Бразилейра ди Нотиснас**  (ЭБН) – Бразилия мемлекеттік ақпарат агенттігі. 

Оның штаб-пәтері Бразилиа қаласында орналасқан. 1979 жылы *«Атенси Насионал»* ақпарат агенттігінің негізінде құрылған. Газет, радио, теледидар және мемлекеттік мекемелерді халықаралық ақпараттармен және ішкі хабарлармен қамтамасыз етеді. ЮПИ және ДПА агенттіктерінің халықаралық ақпараттарын пайдаланады. Күнделікті және апталық бюллетеньдер шығарумен айналысады. Сондай-ақ «Ауторидадис бразилейрас» каталогын шығарады.  Күнделікті ақпарат ауқымы – 150 материал. Агенттікте 700-ден астам қызметкер жұмыс жасайды. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Экспирация

**Экспирация** –тыныс шығару. 

Экспирация ауаны сыртқа шығару және сөйлеу дыбыстарын жасаудың негізгі шарты ретіндегі тыныс алу қозғалысымен сипатталады. Ол түрлі дыбыстарда түрліше жүзеге асырылады. Егер дыбыстарды экспирация күшінің келуі бойынша орналастыратын болсақ онда олар мынадай ретпен орналасар еді: қатаң дауыссыздар – ұяң дауыссыздар – үнді дыбыстар –дауыстылар.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

 
Санат:Журналистика
Эй-Би-Ю

**Эй-Би-Ю** (Эйншиэн бродкастинг юниан) – Азия радио-, телехабарлар одағы. 

Оның штаб-пәтері Жапония астанасы Токио қаласында орналасқан.  Одақтың құрамында әлемнің 46 елінен 70 мүшесі бар. Одақ радио-, теле хабарлардың сапасы, саны, маңыздылығы секілді мәселелерге баса назар аударумен қатар, олардың халықаралық рөлін зерттеумен айналысады.Сондай-ақ ұйым жанында журналистерді бейімдеу орталығы бар.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Қоғамдық ұйымдар
American Broadcasting Company

**American Broadcasting Company** (**ABC**) – The Walt Disney Company компаниясының бөлімшесі Disney Entertainment компаниясына тиесілі АҚШ-тың коммерциялық телехабар тарату желісі. Ол 1943 жылы 15 мамырда құрылған.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ телеарналары
Көркем публицистикалық жанрлар

**Көркем публицистикалық жанрлар** (журналистика) – журналистикадағы ең әдемі жанрлардың бірі. 

Тақырыпты талдау үстінде көркем әдебиеттік, сатира, юморлық, публицистика элементтерін тоғыстыра қолданады. Публицистикада бүкіл қоғам мүшелерінің назарын аударатын оқиғалар, мысалдар, типтік фактілерді талдау, сипаттау әдісімен түсіндіріледі. Сондықтан ірі оқиғалар мен құбылыстар публицистің тудырған бейнесі  арқылы айқындала түседі. Ал бейне  арқылы оқырманға оқиға жайлы толықтай мәлімет алуға мүмкіндік береді. Бұл көркем-публицистикалық жанрларға тән сипат. Әсіресе, очерк пен фельетонда әдеби көркемдеуіш тәсілдер молынан қолданылады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Жаңғырық фраза

**Жаңғырық фраза** (медиа) – жарнаманың көркемдегіш құралдарының бірі. 

Мәтіндік жарнама хабарламасының соңында айтылатын үндеудің негізгі мәтінін немесе тақырыпшаны қайталау. Ол сөзбе-сөз қайталану түрінде жүзеге асады. Жаңғырық фраза кең ауқымдағы хабарландыру кезінде айрықша тиімді. Оны көбінесе  америка жарнама агенттіктері қолданады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

 
Санат:Журналистика
Юнайтед Пресс оф Пакистан

**Юнайтед Пресс оф Пәкістан** – Пәкістан ұлттық ақпарат агенттігі.

Ол 1948 жылы құрылып, өз жұмысын ел ішіндегі жаңалықтарды жедел таратуға машықтанған. Агенттіктің штаб-пәтері Карачиде орналасқан. Елдің ішкі хабарларын жинақтап, дайындап, таратумен шұғылданады. Агенттік қарамағында бірнеше күнделікті шығатын басылымдар да кіреді. Әлемнің бірқатар ірі ақпарат агенттіктерімен ақпарат алмасады. Күнделікті мыңдаған сөзден тұратын ақпаратты айналымға шығарып отырады.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Фотоэтюд

**Фотоэтюд** – фотожурналистикадағы өнер туындысы. 

**Жалпы этюд** – өнер шығармасы мағынасын білдіреді. Композициялық тұтас картинаның, мүсіннің бір бөлігінің орнына пайдаланылады. Ал газет, журнал түсінігінде фотоэтюд тұрмыстың, табиғаттың немесе адамдар арасындағы қарым-қатынастың өзіне тән құбылысы туралы идеяны, ойды, түсінікті көзге түсетін образ арқылы қысқаша білдіретін толық біткен шығарма, дербес түсіндірілген сурет.Сонымен бірге ол автордың сол құбылысқа қатынасын да білдіреді. 

Өзінің сыртқы көрінісі, сондай-ақ оқырмандарға берер әсері жағынан фотоэтюд пейзажға жақын келеді. Алайда ол нақты фактіні емес, жинақталған, қорытылған бейнені бейнелейді. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

 
Санат:Журналистика
Фотографиялық табақ

**Фотографиялық табақ** – жарық сезгіш эмульсиялық қабаты бар шыны пластинка. 

Фотографиялық табақ жасау үшін түссіз, беті тегіс шыны таңдалынып алынады. Оның мөлшері әртүрлі (4,5 х 6 см-ден 50х60 см-ге дейін) болып жасалады. Фотографиялық қасиеттері бойынша жалпы (көркем және деректі фотографияға арналған) және арнаулы (ғылыми-техникалық мақсатқа қолданылатын) мақсатқа арналған түрлерге ажыратылады. 

Фотографиялық табақтың барлық түрі жарық өткізбейтін қағазға оралып, картон қорапқа салынады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Томсон

**«Томсон»** (компания) – Франциядағы электроника саласында өнімді еңбек етіп келе жатқан  компьютерлік өнімдер шығарумен және зерттеумен айналысатын компания. 

Ол компьютер бағдарламаларын зерттей отырып, олардың жаңа нұсқаларын ойлап табады. Компьютер жүйесін зерттеу бойынша әлемде 21 орында тұрса, электроника саласы бойынша экспортқа өнім шығаруда 5 орын алады. Францияда және шетелдерде 190 зауыты бар. Оның зауыттарында 129 мың адам еңбек етуде.Күнделікті тұрмыстағы электротехника, электроника (теледидар, бейнемагнитофон, теле және радиоаппаратура, кабель, үй компьютерлері, радио және телебайланыс жүйелеріне  жабдықтар, т.б.), авиация мен флотқа электрондық жабдықтар т.б.шығарумен айналысады. Жылдық айналымы 10 млрд долдлар көлемінде.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Ф.Эберт атындағы қор

**Ф.Эберт атындағы қор** – Германия республикасының тұңғыш президенті, социал-демократ Фридрих Эберт есімімен аталады. 

Қордың негізі 1925 жылы қаланды. Әлемнің 80-нен астам елінде өкілдіктері белсенді жұмыс жасауда. Қазақстандағы қызметін 1993 жылы бастады. Қазақстандағы қор қызметінің негізгі бағыттары: демократияландыру; аз ұлттарды қорғау; әлеуметтік саясат; экология; әйелдер қозғалыстары мен баспасөз еркіндігіне қолдау көрсету. Қор осы және басқа да мәселелерге арнайы семинар, конференция, дөңгелек үстел және т.с.с.ұйымдастырады.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Федералдық байланыс комиссиясы

**Федералдық байланыс комиссиясы** – АҚШ-тағы мемлекет бюджеті арқылы қаржыландырылатын, үкіметтік ұйым. 

Ол 1934 жылы құрылған. Оның құзырына АҚШ аумағындағы байланыс қызметінің барлық түрін техникалық жағынан бақылау, жеке меншік стансалар мен мемлекеттің емес байланыс қызметінің барлық түрлері арасында радиотолқын жиілігін бөлу.  Сондай-ақ жиіліктің дұрыс бөлінгеніне бақылау жасау, жеке тұлғалар мен жеке кәсіпорындарға радио және телестанцияларды пайдалану үшін құқықтық лицензия беру, радиооператорларға өз мамандығы бойынша істеу үшін арнаулы куәлік беру, радиожабдықтар өндірісі жұмысына бақылау орнату, электрлі радиобайланыс саласындағы әдіс-тәсілдерді жетілдіру және оның өмірде жүзеге асуына бақылау жасау. ФБК одан бөлек радиобайланысы жөніндегі конференцифларға қатысып тұрады. АҚШ үкіметі радио және телехабарларды тарату қызметіне кейде жанама, кейде тікелей араласып отырады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Оқыту теледидары

**Оқыту теледидары** – оқытудың тиімді техникалық құралдарының бірі. 

Мектеп жасына дейінгі балаларға, бастауыш және жоғарғы сынып оқушыларына, жасөспірімдерге, студенттерге арналған хабарлары оқу бағдарламасын игеруге, тәрбие ісінің сапасын арттыруға септігін тигізеді.Оқыту теледидары республикада 1950 жылдардың аяғында дами бастады. Ғылыми-көпшілік деректі фильмдерді табиғат көріністері мен адамның еңбектегі іс-әрекетін, ғылым қайраткерлерімен  кездесулерді көрсету, ғылым мен техника жаңалықтарын насихаттау олардың білімін тереңдетіп, өмірге деген дұрыс көзқарасын қалыптастырады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Уорлд интернэшнл нетуорк

**Уорлд интернэшнл нетуорк** – ірі телекомпанияның халықаралық консорциумы.  

1988 жылы наурыз айында тұңғыш көрсетілімдегі телебағдарламаны жасау мен тарату мақсатында құрылған. Консорцикмның АҚШ-та филиалдары жоқ. Алайда ол өз өнімдерін Америка тележүйесі, станция тораптары мен кабельді жүйеге ұсынуына мүмкіндік туғызбайды. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Жіңішке пленкалы кино

**Жіңішке пленкалы кино** – ені 16-8 мм-дн аспайтын пленкаға кино түсіруге және оны көрсетуге арналған кинематографияның саласы.  

Кейінгі кездерде ол 2 х8 мм-лік пленкаға да түсіріледі. Әдетте жіңішке пленкалы кино 35 мм-лік фильмнен кішірейтіп басу арқылы жасалады. Фонограмма  да 16 мм-лік пленкаға қайта жазылып, кескін түсірілген пленкаға беттестіру тәсілі арқылы көшіріледі.  Кейде ғылыми-көпшілік, хроникалық, әуесқойлық т.б. фильмдер 16 немесе 8 мм-лік пленкаға тікелей түсіріле береді.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Ти-Ви-Би

**Ти-Ви-Би** – Гонконгтағы ірі телестанциялардың бірі. 

Жылына 5000 сағатқа дейін хабар тарату мүмкіндігіне ие. Ти-Ви-Би телеөнімдерді арнайы тапсырыс бойынша даярлайды.  Тайваньға жергілікті қытай тілінің диалектісі негізінде экспорт жасайды. Гонконг телестанциясы негізінен қытай бағдарламаларын аймақтағы көп мұғдардағы қытай этникалық топтарына арнап жасайды. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Телерадиоқор

**Телерадиоқор** – аудиовизуалдық материалдар жиынтығы. 

Оның міндетіне мемлекеттік теледидар және радио мұражайындағы дыбыстық әрі көріністік материалдарды сақтау, өңдеу және пайдалану жатады. Редакция және шығармашылық бірлестіктер аудиовизуалдық мұрағаттарды пайдалану кезінде артықшылықтарға ие болады. Телеқордың міндетіне қор жазбаларын жүйелеу, іріктеу, каталогтау, қайта өңдеу кіреді. Сондай-ақ аудиовизуалдық өнімдерді зерттеу, бейнеқұжаттар мұрағаты негізінде жинақ және антология құрастыру да телерадиоқор қызметкерлерінің жұмысы.

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Ресей телебағдарламасы

**Ресей телебағдарламасы**  –  1991 жылы мамыр айынан бастап іске қосылған бағдарламалар тарату жүйесі.  

Ресей Федерациясының қоғамдық-саяси, ақпараттық, мәдени-ағартушылық және көркем бағдарламаларын таратады. Жер бетіндегі жүйелер мен жерсеріктік байланыс арналарының, телетаратқыштардың көмегімен ел аумағының 98,7 пайызына хабарлар таратады.Тәулігіне 17,3 сағат радиохабарлар таратады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Телетаратқыш камера

**Телетаратқыш камера** –  оптикалық кескінді кескін дабылына өзгертуге арналған қондырғы. 

Мұның студиялық, репортаждық, кино көрсету т.б. мақсаттарға арналған түрлері бар. Телетаратқыш камерада объектив, телетаратқыш түтік,  жаймалау тізбектері, қоректендіру көзі, бұру және фокустау механизмдері, таратылып жатқан телекескінді бақылауға арналған кинескоп болады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Бірінші арна (Ресей)

**«Бірінші арна»** () — ресейлік федералдық телеарна. 1995 жылғы 1 сәуірден бастап тәулік бойы Мәскеудегі «Останкино» телеорталығынан (АСК-1) хабар таратады. Елдің бас телеарнасы болып есептеледі. Ресей аумағынан бөлек, «Бірінші арна» шет ел аумағына таралады (халықаралық нұсқасы — «Бірінші арна. Бүкіләлемдік желі»). 2022 жылғы 26 ақпанға дейін Еуропалық хабар тарату одағының мүшесі болды.

Телеарна 1995 жылы 24 қаңтарда «Қоғамдық ресейлік телеарна» () деген атаумен құрылып, 1995 жылы 1 сәуірде «Останкино» 1 арнасының жиілігінде хабар тарата бастады. «Бірінші арна» атауын 2002 жылы 2 қыркүйекте алды. 2011 жылғы 1 маусымнан бастап арна 16:9 форматына көшті, сонымен қатар 2012 жылғы 24 желтоқсаннан бастап HD форматында да хабар таратады.

«Бірінші арнаның» негізгі бәсекелестері — «Ресей-1» және «НТВ» телеарналары. 2015 жылғы дерек бойынша арнада 2443 жұмысшы істеген.

Еуропа одағы, АҚШ, Канада және Украина елдерінің санкциясына ұшыраған.

## Дереккөздер

*
Санат:Ресей телеарналары
Санат:Орыс тілді телеарналар
Санат:Тәулікбойғы телеарналар
Телетартқыш түтік

**Телетартқыш түтік** – оптикалық кескінді электрлік теледабылға өзгертуге арналған электронды сәулелік түтік.  

Өзгерту қағидасына сәйкес телетаратқыш түтік электр зарядтарын жинақтаушы және оны жинақтамайтын болып екі түрге ажыратылады. Электр зарядтарын жинақтауыш түтіктер  фотоэмиссиялы (иконоскоп, ортикан), екінші ретті электронды (супериконоскоп, суперортикон), фотоөткізгішті (видикон) т.б. жинақтауыштары бар түтіктерге топталады. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Тележүйе

**Тележүйе** – СВЧ линиясы мен қоссымды кабель арқылы бір-бірімен жалғасқан телевизиялық қабылдау-беру станциясы.  

Тележүйе арқылы бір жүйеге байланысқан хабар тарату кешенінен жарнамалық хабарлама мен бағдарламалар тиімді таралып отырады.  Аса ірі американдық ұлттық тележүйелердің әрқайсысы 200-дей телестанциямен байланыс орнатқан. Олар елдің аумағына түгелдей хабар таратады. Телестанциялардың көпшілігі екі жылға келісілген шарт бойынша, келісім негізінде жүйелік бағдарламалар таратады. Тележүйелердің бағдарламасын таратуға уақыт бөлгені үшін,  станция олардан өтем алады. Бұл оларға бағдарламаны сатып немесе жасағаннан гөрі, әлдеқайда тиімді. Тележүйелер хабар таратушы станцияларға өтем ретінде жарнама кірісінің  10-12 пайызын аударады. Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Телеқабылдағыш түтік

**Телеқабылдағыш түтік** – кинескоп кескін дабылын оптикалық кескінге түрлендіруге, яғни телекескін көрсетуге арналған электронды сәулелі  түтік.  

Бұл түтіктердің тікелей кескін көрсетуге және оптикалық арқылы кескінді экранға ұлғайтып түсіруге арналған түрлері бар. Электронды сәулелік түтік телекескін шығару мәселесіне пайдалану идеясын ең алғаш рет орыс ғалымы Б.Л. Розинг енгізді. 1907 жылы  қолданысқа ие болды. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Николай Леонидович Афанасьев

**Николай Леонидович Афанасьев** (1915 жылы 21 қарашада дүниеге келіп, 1989 жылы 18 наурызда дүниеден өткен) – совет театр және киноактері
.

1949 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. Николай Афанасьев К.С. Станиславский атындағы Студияны бітіреді. 1942 жылдан бастап Кіші театр Академиясында актерлік қызмет атқарады. Афанасьев 1951 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Ол Мәскеудегі Ваганьковский мазарында жерленген. Әйелі Кіші театр актрисасы Л.В. Юдина жесір қалады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Эрлом Сергеевич Ахвледиани

**Эрлом Сергеевич Ахвледиани** (1933 жылы 23 қыркүйекте Тбилисиде дүниеге келген) – грузин жазушысы, сценариші және актер. 

1957 жылы Тбилиси университетін бітіреді. 1964 жылы Е. Габрилович шеберлігімен Жоғарғы сценарилік курсын бітіріп шығады. 1969 жылдан бастап фильмдерге сценарий жазады. 1980 жылы «Несколько интервью по личным вопросам» көркем фильмінің құрылуына қатысқаны үшін КСРО-ның Мемлекеттік сыйлығымен марапатталады. 1990 жылы *«Возвращение»* атты актерлік жұмыспен айналысады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:1933 жылы туғандар
Санат:2012 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тбилисиде туғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Грузия актерлері
Санат:КСРО сценарийшілері
Санат:Грузия сценарийшілері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Якуб Ахмедов

**Якуб Ахмедов** (1938 жылы 3 қаңтарда Наманганда (Өзбекстан) дүниеге келген) – өзбек театр- және киноактері

1991 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 1959 жылы А.Н. Островский атындағы Ташкент мемлекеттік көркем-театр институтын (ТГТХИ) бітіреді. 1958 жылдан бастап Хамза атындағы Өзбек драма театрында қызмет атқарады. Қазіргі уақытта Ұлттық театр академиясының бас директоры болып жұмыс істейді. 1959 жылдан бастап киноға түскен. Якуб Ахметовтың бірінші жұмысы – режиссер Юлдаш Агзамов фильміндегі *Фуркат* ақынның рөлі. Жалпы фильмдерде жиырмадан астам рөл сомдаған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Рим Шарипович Аюпов

**Рим Шарипович Аюпов** (1938 жылы 4 шілдеде дүниеге келген) – совет актері .

Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі. Н. Островский атындағы Киров облыстық Жас көрермендер театрында жұмыс істейді. А.С. Пушкиннің әйелі туралы «Три  жизни мадонны», Н.Н. Гончаровтың Анна Кернге арналған «Я помню чудное мгновение» сияқты оқу бағдарламасының орындаушысы болады. Рим Аюпов 1973 жылдан бастап киноға түскен. 1973 жылы «Юнга Северного флота» фильміне, 1989 жылы «Бывший папа, бывший сын» фильміне және т.б көптеген фильмдерге түсіп таныла бастайды.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Раджаб Халимович Адашев

**Раджаб Халимович Адашев** (1944 жылы 15 шілдеде Өзбекстанда дүниеге келген) – совет, өзбек театр- және киноактері .

1997 жылы Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі атанған. Раджаб Адашев мектепті бітіргеннен кейін құрылыс мекемелерінде жұмыс істеп, бос уақытында Ургут халық театрында ойнайды. 1964 жылы «Өзбекфильм» киноактер студиясының актері болады. Ал 1970 жылы Островский атындағы Ташкент көркемтеатр институтын бітіреді. Өзінің актерлік мансабы жолында алпыстан астам фильмге түскен. 1993 жылы «Абдулладжан, или Посвящается Стивену Спилбергу» фильмінде ең үздік еркек рөлі сыйлығымен марапатталады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Константин Игнатьевич Адашевский

**Константин Игнатьевич Адашевский** (1897 жылы 30 наурызда қазіргі Польша аумағы, Тулешов ауылында дүниеге келіп - 1987 жылы 1 маусымда Ленинградта дүниеден өткен) – кеңес театр және киноактері. 1985 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған.

## Өмірбаяны
1925 жылы В.Н. Давыдов гимназиясы мен драмалық курсын тәмамдады. Сол жылдан өмірінің соңына дейін А.С. Пушкин атындағы ЛАТД-да актерлік қызмет атқарды.

1935 жылдан бастап киноға түсті. Оның бірінші фильмі Памир тауындағы геологиялық экспедиция туралы «Лунный камень» шытырман оқиғалы лентасы болды. 

Константин Адашевский Ленинградтағы Серафимский мазарында жерленген.
Регимантас Вайткусович Адомайтис

**Регимантас Вайткусович Адомайтис** (; 31 қаңтар 1937, Шяуляй — 20 маусым 2022, Вильнюс) — кеңестік және литвалық театр және кино актері. КСРО Халық әртісі (1985). ГДР Ұлттық сыйлығының (1981), Литва КСР Мемлекеттік сыйлығының (1982) және Литва мәдениет және өнер ұлттық сыйлығының (2014) лауреаты.

1985 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 1954–1959 жылдары Вильнюс мемлекеттік университетінің физика-математика факультетінде оқиды, алайда 1958 жылдан бастап Вильнюс консерваториясының актерлік факультетінде оқи бастайды. 1962 жылы актер дипломын алып шығады. 1962–63 жылдары Капсукас қаласындағы драма театрда жұмыс істейді. 1963 жылы Каунасск мемлекеттік драма театры академиясы құрамында болады. 1967 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Литвадағы Ұлттық драма театр академиясында актерлік қызмет атқарады.

## Дереккөздер

Санат:КСРО халық әртістері
Санат:ГДР Ұлттық сыйлығының иегерлері
Санат:Обырдан қайтыс болғандар
Анатолий Михайлович Адоскин

**Анатолий Михайлович Адоскин** (1927 жылы 23 қарашада Мәскеуде дүниеге келген) – совет, орыс театр- және киноактері .

1996 жылы Ресейдің халық әртісі атанған. Анатолий Адоскин 1948 жылы Ю.А. Завадской жетекшілігімен Моссовета атындағы театр студиясын бітіреді. Студияны бітіргеннен кейін театр құрамына шақырылады. 1961 жылы «Современник» театр құрамына ауысады, ал 1965 жылы Ленин комсомолы атындағы театрға шақырылады. 1968 жылы Моссовета атындағы театрға қайта оралады. Көп жылдар бойы МХАТ-тың мектеп-студиясында сабақ береді.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Азарий Михайлович Азарин

**Азарий Михайлович Азарин** (1897 жылы 29 қыркүйекте Вильнода дүниеге келіп, 1937 жылы 30 қыркүйекте Мәскеуде дүниеден өткен) – совет актері .

Азарий Азарин көп балалы отбасында дүниеге келеді. Әкесі Михаил Борисович Мессерер тіс дәрігері болып жұмыс істейді. Азарий он бір жасында Фонвизиннің «Недоросль» қойылымында ойнайды. Гимназияны бітіргеннен кейін театр жайлы ойлана бастайды. 1917 жылдың көктемінде Қызыл Гвардия қатарына еніп, 1918 жылдың соңында ғана үйіне оралады. Азариннің театрлық өмірі 1918 жылдан басталады. 1925 жылдың күз айында Азарин Мәскеу көркем театрына ауысады. М.А. Чеховпен бірге істеген жұмысы  үлкен жетістік әкелді. 1928 жылы Чехов Германияға кетіп қалғаннан кейін Азарин Макс Рейнхард театрында жұмыс істейді. Сөйтіп 1939 жылы АҚШ-та өзінің актерлік мектебінің негізін қалайды. Сол мектепте Мэрилин Монро және Клинт Иствуд оқып шыққан.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Анатолий Георгиевич Азо

**Анатолий Георгиевич Азо** (1934 жылы 31 қазанда Ленинградта дүниеге келіп, 2007 жылы 25 қарашада дүниеден өткен) – совет, орыс театр- және киноактері.

## Өмірбаяны
Өзінің тегін ХIX ғасырдың екінші жартысында Ресейге қоныстанған эстон атасынан алған. 

1958 жылы А.Н. Островский атындағы Ленинград театр институтын бітіреді. 

Анатолий Азо Псков драмтеатрында және Ленин комсомолы атындағы Ленинград театрында қызмет атқарады. Ол «Ленфильм» киностудиясында актер болады. Азо 1959 жылдан бастап киноға түседі.
Алексей Мигранович Агопьян

**Алексей Мигранович Агопьян** (1960 жылы 9 қазанда Одессада дүниеге келген) – украин актері 
.

Алексей Агопьян «Маски-шоу» және «Каламбур» бағдарламаларына түскен. «Машина жасау технологиясы, металл кесетін станоктар мен құрал-сайман» мамандығы бойынша Одесса политехникалық институтын және Черкасов атындағы Ленинград Мемлекеттік музыка және кинематография театры институтын бітіріп шығады. Институтта оқып жүргенінде КТК-мен әуестенген. 1992 жылы Юрий Стыцковскиймен бірге «Сладкая жизнь» атты дуэт құрады. 2001 жылы *«Каламбур»* жабылғаннан кейін «Комедийный коктейль» хикаятына қатысады. 2003-2004 жылдары Валентин Опалевый және Виктор Андриенкомен бірге *«Мамаду»* бағдарламасына түседі.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Украина актерлері
Сергей Васильевич Айдаров

**Сергей Васильевич Айдаров** (1867 жылы дүниеге келіп, 1938 жылы 16 тамызда дүниеден өткен) – драма актері және Кіші театр режиссері  .

1937 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген қайраткері атанған. 1898 жылы Мәскеу театр училищесінің драма курсын бітіреді. Сол жылы Мәскеу Кіші театр құрамына қабылданады. Осы театрда өмірінің соңына дейін қызмет атқарады. Айдаров шығармашылығында Островский пьесасы маңызды рөл атқарды. 1925-1930 жылдары Е.К. Лешковскиймен бірге Кіші театрдағы Ермолов студиясын басқарады. 1904 жылдан бастап Кіші театрдың мектеп театрында педагогикалық жұмыстарды атқарады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Амаяк Арутюнович Акопян

**Амаяк Арутюнович Акопян** (1956 жылы 1 желтоқсанда Мәскеуде дүниеге келген) – совет және орыс актері, цирк әртісі .

Ресейдің еңбек сіңірген әртісі. Цирк иллюзионисті Арутюн Акопьянның ұлы. Ол бірінші кезекте кинофильмдерде сиқыршы рөлінде ойнайды. Амаяк Акопьян алтыншы сыныпта Суриков көркем мектебіне түседі. Эстрада-цирк училищесінде оқиды, алайда оқыстан құлап, омыртқасына зақым тигеннен кейін ГИТИС-ке ауысады. Біраз уақыт спортпен айналысып, Мәскеу балуандарының ең үздік үштігінің қатарында болады. 1996-2001 жылдар аралығында «Спокойной ночи, малыши!» бағдарламасының жүргізушісі болады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Бэно Максович Аксёнов

**Бэно Максович Аксёнов** (Băno Axionov 1946 жылы 2 сәуірде Минскіде дүниеге келген) – совет және молдаван актері, режиссер, театр ұстазы.

1991 жылы Молдова КСР-ның еңбек сіңірген әртісі атанған. Бэно Аксенов Кишиневтің №3, №5, №41, №4 мектептерінде оқыған. 1963-1966 жылдары 200 және 400 метрге тосқауылмен жүгіруде Молдава чемпионы болады. 1969 жылы Г. Музическ атындағы Кишинев өнер институтын бітіреді. 1969 жылдан бастап Тираспольский орыс драма театрында актерлік қызмет атқарады. 1973 жылы Мәскеуде М.О. Кнебель жетекшілігімен режиссерлік лабораторияда оқиды. 1973-2006 жылдар аралығында А.П. Чехов атындағы Кишинев орыс драма театрында актер және режиссерлік қызмет атқарады.    

Санат:КСРО актерлері
Всеволод Николаевич Аксёнов

thumb|right|250px|
**Всеволод Николаевич Аксёнов** (1902 жылы 19 сәуірде Мәскеуде дүниеге келіп, 1960 жылы 29 наурызда дүниеден өткен) – көркемсөз шебері, драма әртісі.

1948 жылы сталиндік сыйлықтың лауреаты, 1947 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. Всеволод Аксенов 1919 жылы Кіші театрдың драма курсына оқуға тапсырады. Екінші курсында оқып жүргенінде Е.Б. Вахтанговпен танысып, Көркем театрдың бірінші студиясына түседі. 1920-1946 жылдар аралығында Кіші театрда жұмыс істейді. 1921 жылы Комедия және мелодрама театрындағы *«Портрет Дориана Грея»* қойылымында Дориана рөлін сомдайды. 1935 жылдан бастап Аксенов кәсіби оқырман ретінде эстрадаға шығады.

## Дереккөздер


## Сілтемелер

* Аксёнов В. Н. в Энциклопедии циркового и эстрадного искусства.
* Всеволод Аксёнов на сайте Малого театра

Санат:КСРО актерлері
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1960 жылы қайтыс болғандар
Борис Владимирович Александров

**Борис Владимирович Александров** (1949 жылы 31 қазанда Орынборда дүниеге келіп,2010 жылы 23 қаңтарда Мәскеуде дүниеден өткен) – Ресей әртісі, Ульянов облысының драма театрының актері 
.

2002 жылы Ресейдің халық әртісі атанған. 1971 жылы Луначарский атындағы ГИТИС-тің профессор М.Н. Орлова курсын бітіреді. Сол жылы Борис Александров Ульянов драма театрында жұмыс істей бастайды. 1997 жылдан бастап Ульянов мемлекеттік университетінің актерлік бөлімінде сабақ береді. Ол жүзден астам әртүрлі қойылымдарда ойнаған. Ресей, Германия, Польша өнер театр фестивальдеріне қатысады. Он жылдан астам уақыт Ресей Ульянов театр одағы қайраткерлерінің төрағасы болады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Николай Викторович Александрович

**Николай Викторович Александрович** (1920 жылы 22 наурызда Мәскеуде дүниеге келіп, 2008 жылы 10 қарашада дүниеден өткен) – совет және орыс кинорежиссері, актер .

2002 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болады. Николай Алексанрович – ГИТИС-тің түлегі. Ол телевизиялық, деректі және мультипликациялық фильмдердің және радиоқойылымдардың режиссері болады. Бұл салада отыз жылдан астам уақыт қызмет атқарған.Оның даусымен Радж Капур және Бельмондо сөйлеген. Николай Александрович шамамен 600 фильмді дыбыстаған. Жиырма жыл бойы балалар радиохабарында қызмет атқарады. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Алексей Петрович Алексеев

**Алексей Петрович Алексеев** (1915 жылы 2 қазанда Иванов облысы, Летяги аулында дүниеге келіп, 1998 жылы 16 мамырда дүниеден өткен) – совет, орыс театр- және киноактері 

1986 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 1940 жылы «Мосфильм» киностудиясының актерлік мектебін бітіреді. Соғыс басталғанға дейін Қызыл Армия орталық театр құрамында актер болып жұмыс істейді. 1941-1945 жылдары Алексеев Ұлы Отан Соғысына қатысады. Соғыстан қайтқаннан кейін 1945-1989 жылдары «Мосфильм» киностудиясында және Киноактерлік театр-студиясында актерлік қызмет атқарады.

**Анатолий Александрович Алексеев** (1909 жылы Иркутскіде дүниеге келіп, 1988 жылы Ялтада дүниеден өткен) – совет актері. 

Анатолий Алексеев 1928 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Актерлік жұмысының ішіндегі ең үздігі – «Парень из нашего города» фильміндегі Володя рөлі, «Герой Шипки» фильміндегі Тимофей рөлі болған. 1929 жылы бірінші түскен фильмі *«Мятеж»* болған. Анатолий Алексеев отыздан астам эпизодтық рөлдерді сомдаған. Өмірінің соңғы жылдарында Қырымда тұрып, сонда қызмет атқарады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Борис Алексеевич Алексеев

**Борис Алексеевич Алексеев** (1911 жылы 14 сәуірде Қазан, Байсубаково аулында дүниеге келіп, 1973 жылы 3 мамырда Чебоксарда дүниеден өткен) – чуваш және совет актері .

1969 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 1944 жылдан бастап ВГП-ның мүшесі болады. 1929 жылдан бастап Чуваш театр құрамына қабылданады. 1932 жылы Чебоксарда театр техникумын бітіреді. Чуваш ұлттық драматургиялық шығармаларында көптеген рөлдерді сомдаған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:1911 жылы туғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Валерий Иванович Алексеев

**Валерий Иванович Алексеев** (1948 жылы 17 сәуірде Усолье-Сибирскте дүниеге келген) – Ресейдің халық әртісі атанған, Омбы драма театрының актері 
.

1967 жылы Иркутск театр училищесінің актерлік бөлімін бітіреді. 1973 жылдан бастап Омбы драма театрының әртісі болады. 1970-1980 жылдары Омбы теміржол көлік инженері институтында эстрада-сатиралық театр режиссері қызметін атқарады. 1990 жылы Лицей театрында жұмыс істейді. Кейін Ф.М. Достоевский атындағы ОмГУ-де режуссура кафедрасының профессоры болады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Григорий Андреевич Абрикосов

**Григорий Андреевич ** (1932 жылы 30 тамызда Мәскеуде дүниеге келіп, 1993 жылы 13 сәуірде дүниеден өткен) – совет театр және киноактері .

Григорий Абрикосов Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. 1954 жылы Щукин театр училищесін бітіреді. 1953-1954 жылдары Владимир Маяковский театрының әртісі болады. 1954-1993 жылдар аралығында Вахтангов театрының үздік актерлерінің бірі болған. Сол театрда Григорий әкесімен бірге ойнайды. Ол көптеген киноларға түскен. Григорий дүниеден өткеннен кейін көп ұзамай әйелі де дүниеден өтеді.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:1932 жылы туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Виктор Антонович Авдюшко

**Виктор Антонович Авдюшко** (1925 жылы 11 қаңтарда Мәскеуде дүниеге келіп, 1975 жылы 19 қарашада дүниеден өткен) – орыс және кеңес актері .

## Өмірбаяны
1974 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. Виктор Авдюшко МАИ-де оқиды. 

1948 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 

1949 жылы Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтын бітірді. 

«Мосфильм» киностудиясында қызмет атқарды. Актердің алғашқы үлкен жұмысы – М.А. Швейцардың «Тугой узел» фильміндегі райком Павел Мансуровтың хатшысының рөлі. 

1965 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанды.

## Дереккөздер
Григорий Васильевич Александров

**Григорий Васильевич Александров** (1903 жылы 10 қаңтарда Екатеринбургте дүниеге келіп, 1983 жылы 16 желтоқсанда Мәскеуде дүниеден өткен) – совет кинорежиссері, актер, сценариші .

1948 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 1941, 1950 жылдары бірінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. 1973 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алады. 1954 жылы КОКП-тың мүшесі болады. 1912 жылдан бастап Екатеринбург опера театрында жұмыс істейді. 1917 жылы Екатеринбург музыкалық мектебін (скрипка класы бойынша) бітіреді. 1924 жылы сценарий бойынша жұмыс істеп, Эйзенштейннің бірінші фильміне көмектеседі. 1929 жылдан 1932 жылға дейінгі аралықта Эйзенштейн және оператор Э.К. Тиссемен бірігіп, АҚШ-та жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:23 қаңтарда туғандар
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:Екатеринбургте туғандар
Санат:16 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Авет Маркосович Аветисян

**Авет Маркосович Аветисян** (1897 жылы 12 қарашада Тифлисте дүниеге келіп, 1971 жылы 29 наурызда Ереванда дүниеден өткен) – армян, совет театр- және киноактері .

1962 жылы КСРО-ның халық әртісі атанған. 1942 жылдан бастап ВГП-ның мүшесі болады. 1914 жылы Бірінші Дүниежүзілік соғысқа әскерге алынады. Сахна шығармашылығын 1917 жылдан бастайды. Авет Аветисян Сундукян атындағы Армян театрының үздік актерлер қатарында және осы театрдың негізін қалаушылардардың бірі.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Григор Карапетович Аветян

**Григор Карапетович Аветян** (1870 жылы 20 қаңтарда дүниеге келіп, 1946 жылы 15 мамырда Ереванда дүниеден өткен) – армян және совет актері .

1935 жылы Армян КСР-ның халық әртісі атанған. Григор 1888 жылдан бастап Ресейде гастрольдік сапарлар жасайды. 1923 жылдан бастап Еревандағы 1-Армения мемлекеттік театрында актерлік қызмет атқарады. 1926 жылы *«Шор и Шоршор»*, 1935 жылы *«Пэпо»*, 1938 жылы «Зангезур» фильмдеріне түседі. Бұдан басқа театр қойылымдарында көптеген рөлдерді сомдаған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Диалектологиялық сөздік

**«Диалектологиялық сөздік»** (кітап) – қазақ тілі диалектілерінің, оның ішінде жеке сөйленістерінің лексикалық ерекшеліктері мен құрамында сирек кездесетін фонетикалық, грамматикалық құбылыстарынан мәлімет беретін сөздер қамтылған сөздік .

Сөздікте Қазақстан аумағында жиналған материалдармен қатар Қытай, Моңғолия, Ауған, Иран, Ресей, т.б. шетелдердегі қазақ диаспорасының тілінен алынған деректер пайдаланылған. Сөздік тіл мамандарына, ғылыми қызметкерлерге, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен студенттеріне, оқу-ағарту ісі мен мәдениет қызметкерлеріне және қалың көпшілікке арналған. Редакциялар алқасы: Ө. Айтбайұлы, С. Әбдрахманов, Ә. Кекілбаев, Е. Қажыбек, Ә. Қайдар, Б. Қалиұлы, М. Құлкенов, Ш. Сарыбаев, М. Серғалиев, Р. Сыздық, Х. Көбей.

## Дереккөздер


Санат:Кітаптар
Санат:Сөздіктер
Тұрақты теңеулер сөздігі

**«Тұрақты теңеулер сөздігі»** (кітап) – қазақ тілінде ежелден қалыптасқан, халықтың санасына әбден сіңген, адамдардың сөйлеу тәжірибесінде кеңінен қолданылып жүрген тұрақты теңеулер кірген сөздік .

Сөздікте төрт мыңнан астам тұрақты теңеулер жинақталып, тақырыптық ретпен жүйеленген. Авторы филология ғылымдарының докторы, профессор Т. Қоңыров. Редакция алқасы: Ө. Айтбайұлы, С. Әбдрахманов, Ә. Кекілбаев, Е. Қажыбек, Ә. Қайдар, Б. Қалиұлы, М. Құлкенов, Ш. Сарыбаев, М. Серғалиев, Р. Сыздық, Х. Көбей. Кітап көпшілік қауымға арналған. 2007 жылы Алматы қаласы, «Арыс» баспасынан шыққан. Көлемі 480 бет. Таралымы 50000 дана.

## Дереккөздер


Санат:Қазақша кітаптар
Санат:Сөздіктер
Санат:2007 жылы шыққан кітаптар
Шәкәрім Құдайбердиевтің шығармалары (кітап)

**«Шәкәрім Құдайбердіұлы» шығармалары: Өлеңдер, дастандар, қара сөздер** (кітап) – ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті тарихында ірі тұлғалардың бірі Шәкәрім Құдайбердиевтің шығармалары енген кітап .

Жинаққа ақынның ағартушылық, әлеуметтік-әшкерелеушілік сипаттағы өлеңдері мен ауқымды эпикалық поэма, дастандары мен прозалық шығармалары және қара сөздері топтастырылған. Редакция алқасы: З. Ахметов, М. Базарбаев, Ш. Елеукенов, М. Жармұхамедов, М. Қаратаев, С. Қирабаев, Ш. Сәтбаева, М. Сқақбаев, Ә. Тәжібаев, Ә. Шәріпов. Кітап 1988 жылы Алматы қаласы, «Жазушы» баспасынан шыққан. Көлемі 560 бет. Таралымы 50000 дана.

## Дереккөздері


## Сілтемелер
*  Шығармалар жинағы кітап I-том

Санат:Кітаптар
Санат:Қазақ жазушылары
Публицистикадағы факті

**Публицистикадағы факті** – нақты цифрларды, мағлұматтар мен мәліметтерді белгілі бір ойдың төңірегіне  топтастыра баяндау, өмір фактілерін іріктеп талдау. 

Жазу үстінде осы фактілерге талдау жасалып, қорытындылар беріледі. Бірақ публицистикадағы үлкенді-кішілі фактілердің арасалмағын ажырата білу де керек. Фактідегі әрекеттің көрінісі дерексіз, құрғақ сөз емес, қайта өмір шындығы болуы тиіс. Оның өзі белгілі бір  іс үстіндегі адамдардың іс-әрекеттері немесе осы жолдағы олардың қарсылықтары. Демек фактідегі әрекет әр кезде де қоғамдық істің белгілі бір көрінісіне байланысты болады.  Ал қоғамдық істің өзі адамның іс-әрекеті, адам еңбегінің көрінісі, оның жемісі. 

Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. – 380 бет. ISBN 9965-09-033-5

## Дереккөздер
  

Санат:Журналистика
Теофиль де Вио

**Теофиль де Вио** (, 1590 жыл, Клерак-ан-Ажнэ – 25 қыркүйек 1626 жыл, Париж) – француз жазушысы, либертинаж өкілі .

Оның шығармашылығына «Сатиралық Парнастың» ықпалы зор болды. 5 актіден тұратын *«Пирам мен Фисба»* (Pyrame et Thisbé) атты трагедиясымен көпшілікке танылады. Трагедия 1617 жылы қойылады. Содан кейін 10 мадақ өлеңнен тұратын «Сильвияның үйі» (La Maison de Sylvie) атты кітап жазады. Кітап 1626-1630 жылдары екі рет басылып шығады. Сонымен қатар элегия, сонеттер, ертегілер және өлеңдер жазған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Жан-Луи Гез де Бальзак

нобай|оңға|Жан-Луи Гез де Бальзак,  1685–1700 жыл
**Жан-Луи Гез де Бальзак** (; 31 мамыр 1597 жыл, Ангулем – 18 ақпан 1654 жыл, Ангулем) — француз жазушысы.

«Хаттар» атты атақты шығармасын жазуды Италияда жұмыс істеп жүргенде бастайды. Бұл шығармасы француз әдебиетіне өзіндік үлесін қосады. Шығарма тек Францияға ғана емес, бүкіл әлемге танылады. 1631 жылы XIII Луи туралы «Тақсыр» (Le princе), 1652 жылы «Христиандық Сократ» (Le Socrate chrètien) атты тракттар жазады. «Аристипп немесе сарай туралы» (Aristippe ou De la Cour) атты саяси трактаты 1658 жылы басылып шығады. 1634 жылы Француз Академиясының алғашқы мүшелерінің бірі болып сайланады. Сондай-ақ латын өлеңдерінің жинағын шығарған (Tres libri carminorum, 1650).

## Дереккөздер

Санат:1597 жылы туғандар
Санат:31 мамырда туғандар
Санат:Ангулемде туғандар
Санат:1654 жылы қайтыс болғандар
Санат:18 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Ангулемде қайтыс болғандар
Санат:Пуатье университеті түлектері
Санат:Француз академиясы мүшелері
Санат:Франция жазушылары
Санат:Франция тарихшылары
Санат:XVII ғасыр жазушылары
Валантэн Конрар

**Валантэн Конрар** (; 1603 жыл, Париж – 13 қыркүйек 1675 жыл, сонда) – француз жазушы .

Француз Академиясының негізін қалаушылардың бірі. Француз тілі қолданылатын елдер аумағында үлкен беделге ие болған, бірақ өзі көп жазбаған. Оның шығармаларындағы кейбір қанатты сөздер француздардың арасында мақалға айналған. 1825 жылы «Mémoires sur l’histoire de son temps» атты мемуарлық шығармасы басылып шығады. Оның баспа бетіне шықпаған көптеген қолжазбалары Арсенал кітапханасында сақтаулы. Ол өлеңдермен қоса мысалдар, псаломдар және отырысқа арналған әндер жазған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Клод Фавр де Вожла

**Клод Фавр де Вожла** (, 1585-1650 жылдар) – Француз академиясының негізін салушылардың бірі, XVII ғасырдағы классицизмнің (әдеби тілдің аумағында) заңдарын шығарушылардың бірі 
.

Антуан Фаврдың ұлы. 1647 жылы *«Француз тілі туралы жазбалар»* («Remarques sur la langue française») атты еңбегі жарық көреді. Вожланың еңбектері сауаттылықтың көрсеткіші болып, тіпті Корнельдің өзі трагедияларын Вожланың еңбектеріне қарап дұрыстаған. Әдеби тілдің теоретигі ретінде еңбектері Ресейде Тредиаковский мен Ломоносовқа зор ықпал етеді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Франсуа де Малерб

**Франсуа де Малерб** (; 1555 жыл, Кан – 16 қазан 1628 жыл, Париж) – француз ақыны .

Шығармаларын классицизм бағытында, барокко стилінде жазады. Алғашқы өлеңдерін 1575 жылы «Les Larmes sur la mort de Genevieve Roussel» деген атпен шығарады. Ал өлеңдер жинағы 1630 жылы жарық көреді. Ол *«Әулие Петрдің көз жасы»* (Les Larmes de Saint-Pierre) атты тұңғыш поэмасын король ІІІ Генрихке арнайды. Ол мадақ өлең, станс, сонет және әндер жазған. Оған арнап Буало мен Пушкин өлеңдер шығарған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Исаак де Бенсерад

**Исаак де Бенсерад** (15 қазан 1612 жыл, Лион-Лафоре – 19 қазан 1691 жыл, Шантийи) – француздың сарай ақыны, драматург
Корнельдің замандасы. 1636 жылы Бургунд қонақ үйінің театрында қойылған «Клеопатра» атты трагедиясы драматургқа мол табыс алып келеді. Композиторлар Ламбер және Люллимен бірігіп балет шығарады. 1674 жылы Француз академиясының мүшесі болады. Сонымен қатар эпиграммалар, станстар, сонеттер, мадригалдар, рондолар, эпитафиялар, мысалдар, трагедиялар мен комедиялар жазған. 1935 жылы Владислав Ходасевич Бенсерадқа арнап өлең жазады («…О други! Два часа подряд / Склоняю слово: Бенсерад…»).

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Эмиль Ожье

**Эмиль Ожье** (Guillaume-Victor-Emile Augier, 17 қыркүйек 1820 жыл – 25 қазан 1889 жыл) – француз драматургі .

1844 жылы шыққан «Цикута» (Ciguë) атты өлең түріндегі комедиясын антика әлеміне арнайды. «Авантюрист» (Aventurière) (1848) және «Габриэлла» (Gabrielle) (1849) атты комедиялары оның әдеби мансабын жоғарылатады. «Les Effrontés», «Жибуайенің баласы» (Le Fils du Giboyer) және «La Contagion» атты пьесалары сатиралық үлгіде жазылған. 1854 жылы «Пуарьенің күйеу баласы» (Gendre de Mr. Poirier) атты комедиясын жазады. 1857-1889 жылдары Француз академиясының мүшесі болып сайланады. Сондай-ақ француз театрында маңызды рөл атқарған. Ожьенің бүкіл шығармалар жинағы Парижде басылып шығады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Жан Реньо де Сегре

**Жан Реньо де Сегре** (; 22 тамыз 1624 жыл, Кан – 15 наурыз 1701 жыл, сонда) – француз жазушысы .

1647 жылы Парижге келіп, 24 жыл Ұлы Мадмуазельдің хатшысы болып қызмет атқарады. Пол Скаррон, Менаж, Пьер-Даниэль Юэ және Никола Буалолармен достық қатынаста болады. 1662 жылы Француз Академиясының мүшесі болып сайланады. «Ханшайым Монпансье», «Ханшайым Клевская» және «Заида» атты шығармалары тұңғыш рет Сегре деген атпен басылып шығады. 1653 жылы «Ацис» (Athys) атты өлеңін жазады. «Береника» (Bérénice,1648-1651) атты аяқталмаған төрт томдық роман шығарады. Сондай-ақ *«Уақыт емдеген махаббат»* атты трагедиясы бар.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Оноре д’Юрфе

**Оноре д’Юрфе** (, 11 ақпан 1568 жыл (1568.02.11) – 1 маусым 1625 жыл) – француз жазушысы.

1580 жылдың ортасында «Астрея» («L’Astrée») атты атақты пасторальды романын жазып бастайды. Бірінші бөлімі 1607 жылы, екіншісі 1610 жылы, ал үшінші бөлімі 1618 жылы басылып шығады. Шығарманың желісімен 2007 жылы режиссёр Эрик Ромер «Астрея мен Селадонның махаббаты»() атты фильм түсіреді. Романды Мольер, мадам де Севинье, Ларошфуколар жоғары бағалаған. «Савуазиада» () атты аяқталмаған эпопеясы бар. Оның романдарының кейбір оқиғалары экфрасис дәстүрі бойынша құрылған. Сондай-ақ 1606 жылы «Сирен» () атты пасторальды поэма жазады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Антуан-Венсан Арно

**Антуан-Венсан Арно** (, 1 қаңтар 1766 жыл, Париж – 16 қыркүйек 1834 жыл, Годервиль, Төменгі Сена) – француз драматургі, ақын, мысалшы, қоғам қайраткері және атақты «Парақша» атты өлеңнің авторы .

Франция төңкерісі мен Бірінші империяның тұсында ең атақты драматургтардың бірі болады. 1791 жылы жазған «Мария Минтурнде» атты тұңғыш пьесасы драматургқа мол табыс алып келеді. 1798 жылы «Бьянка мен Монкассино немесе Венециандықтар» атты атақты трагедиясын шығарады. 1815 жылы шыққан «Парақша» атты өлеңі әлемнің көптеген тілдеріне аударылады. 1816 жылы «Германик» атты трагедиясы шыққаннан кейін Франциядан қуылады. 1803 жылы Француз Академиясының мүшелігіне сайланады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:1766 жылы туғандар
Санат:1834 жылы қайтыс болғандар
Теодор Агриппа д’Обинье

**Теодор Агриппа д’Обинье** (; 8 ақпан 1552 жыл – 9 мамыр 1630 жыл) – француз ақыны, жазушы және Қайта өрлеу дәуірінің тарихшысы .

Кальвинизмнің жақтаушысы. Кейбір зерттеушілер оның шығармаларын Шекспир мен Мильтонның поэзиясымен үндеседі дейді. «Көктем» (Le Printemps) деп аталатын кітабы мадақ өлең, станс және сонеттерден тұрады. Оның атақты шығармаларының бірі – «Трагикалық поэмалар» («Les Tragiques». 1630 жылы басылып шығады. Кітап 7 бөлімге бөлінген 9302 өлеңнен тұрады. Ол өлеңдердің негізгі тақырыбы Франциядағы азаматтық соғыс жайында болды. «Күлдіргі роман» жанры бойынша «Барон де Фенесттің басынан өткендері» (Les Aventures du baron de Faeneste) атты кітабы жарық көреді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Этьен де ла Боэси

**Этьен де ла Боэси** (Этьен де Ла Боэти, , 1 қараша 1530 жыл, Сарла – 18 тамыз 1563 жыл, Жерминьян) – француз жазушысы және философ, Мишель Монтеннің досы .

Монтень өзінің «Тәжірибелер» атты кітабында Боэсидің *«Ерікті құлдық туралы талқылаулар»* атты шығармасын жариялайды. Бордос парламентінің депутаты болады. Оба ауруына шалдығып қайтыс болған. Барлық кітаптарын Монтенге қалдырады. Сонымен қатар қанатты сөздер де жазған. Ол туралы М.Монтень өзінің «Достық туралы» атты кітабында жариялаған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:1530 жылы туғандар
Санат:1563 жылы қайтыс болғандар
Санат:Философтар
Этьен Доле

**Этьен Доле** (, 3 тамыз 1509 жыл, Орлеан – 3 тамыз 1546 жыл, Париж) – француз жазушысы, ақын, гуманист және филолог .

Прогресшіл жазушылардың қатарына жатады. 1535-1538 жылдары Себастьян Грифтің баспасында корректорлық қызмет атқарады. Доле дінге қарсы шыққаны үшін айыпталып, өлім жазасына кесіледі. Ол көптеген поэтикалық шығармалар жазады (латын поэмалары, өлеңдер, мадақ өлеңдер, элегия мен эпитафиялар). Сондай-ақ гуманистік трактаттар да жазған. 1536-38 жылдары «Латын тіліне сын» (Commentarii linguae latinae) атты атақты еңбегін жазып шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары