open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қожакөл (тау)

**Қожакөл** – Ақмола облысы Ақкөл ауданының солтүстік-шығысындағы күмбез пішінді тау. Ақкөл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 453 м, ұзындығы мен ені 2-2,5 км. Таудың солтүстік-шығыс етегімен Қараөзен сайы өтеді, шығысында Тоқпақ қонысы жатыр. Беткейлері тік және нашар тілімденген.  

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы жоғарғы девонның гранитті тау жыныстарынан түзілген. Оның бетін сүйірлі-қиыршықтасты элювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатыр.  

## Өсімдігі
Даланың сортаңды қара топырағында әр түрлі бетегелі-сұлыбасты және жусанды-бетегелі өсімдіктер өскен. Кейбір жерлерінде бұта шоғырлары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы таулары
Қожакөл

* Қожакөл – Теңіз-Қорғалжын алабындағы көл.
* Қожакөл – Ақмола облысы Ақкөл ауданыындағы тау.
Қоғакөл

**Қоғакөл** – Торғай өзенінің жайылмасындағы Нұра қонысының оңтүстігінде орналасқан ағынды көл. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Дүкен ауылының оңтүстігінде 40 км жерде, теңіз деңгейінен 74 м биіктікте жатыр. 

## Гидрографикасы
Аумағы 10,5 км2, ұзындығы 11,3 км, енді жері 1,5 км, жағалау бойының ұзындығы 24,6 км, тереңдігі 2 м-дей. Эрозия-аккумулятты әрекетінен пайда болған. Қарашаның 2-жартысында суы қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ериді. Суы көктемде тұщы, жазда ащы. Солтүстігінде Жарқамыс, Байтақкөл көлдері бар. Жағалауы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы көлдері
Санат:Торғай су алабы
Ассирия (жаңа ассириялық, айсорлық) тілі

**Ассирия (жаңа ассириялық, айсорлық) тілі** —  (Ассирия тілі, Modern Assirian language) семит-хамит тілдер әулетінің арамей тобының солтүстік-орталық ішкі тобына кіреді, жалғамалы (агглютинативті) түрдегі белгілерді біріктіретін қопарылма (флективті) тілдерге жатады.
Референтті халық:  ассириялықтар (айсоры, асори), өз атауы – сураи, сондай-ақ халдеи. Жазба сирия жазуы негізінде үш модификацияда бар: эстрангела,
серто және несториан. Ассирия тілінде ассирия, урмия және архаикалық мосуль диалектілері бар.

## Негізгі тұратын елі және қоныстану тарихы
Ассириялықтардың ата-бабалары – арамейлер. Алдыңғы Азиядағы арабтардың, кейінірек моңғолдардың жаулап алулары нәтижесінде ассириялықтардың
көпшілігі ассимиляцияланған. 3 миллионға жуық ассириялықтар негізінен Иран, Ирак, Мысырда тұрады. КСРО-да 1989 жылғы халық санағы бойынша 26 160 ассириялық болды: Ассириялықтардың көп бөлігі Ресей Федерациясында (36,8%), Грузияда (23,7%), Арменияда (22,8%), Украинада (10,5%) тұрды.

## Қазақстандағы ассирия тілі
*Ассирия тілі* – Қазақстандағы ассириялық диаспорасының эндогендік тілі. 1999 жылғы санақта Қазақстан ассириялықтарының қостілділік дәрежесі мынадай түрде анықталды: біртілділер – 202 адам (54,4%), көптілділер – 169 адам (45,6%).
Қазақстан Республикасында қабылданған «Қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңның негізінде 1991 жылы Ассирия мәдени орталығы құрылды және тіркелді. Қазақстан халқы Ассамблеясының қолдауымен жексенбілік мектеп ашылды, онда халықтың тілі, мәдениеті, тарихы, салт-дәстүрлері оқытылады; «Ниневия» би ансамблі
құрылды, ассириялықтар туралы телевизиялық бағдарлама дайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Санат:Иран тілдері
Санат:Ирак тілдері
Санат:Мысыр тілдері
Альбакор

**Ұзын қауырсынды тунец** немесе **альбакор** немесе **ұзын қанатты тунец** немесе **ақ тунец** (лат. *Thunnus alalunga*) — скумбрия тұқымдасынан шыққан теңіз пелагиялық сәулелі балықтардың бір түрі. Үнді, Тынық және Атлант мұхиттарының тропикалық, субтропикалық және қоңыржай суларында таралған. Құнды коммерциялық балық болып табылады.

нобай|Ұзын қауырсынды тунец
## Сипаттамасы
Денесі шыбық тәрізді, ұзартылған, ортаңғы бөлігінде жоғары және каудальды сабаққа күрт тарылады. Осы тұқымның басқа түрлерінен айырмашылығы: дененің максималды биіктігі дененің каудальды бөлігіне жақындайды және екінші дорсальды қырдың басында орналасқан. Дененің максималды ұзындығы — 140 см, ал массасы — 60,3 кг. Басы мен көзі үлкен, төменгі жағы аздап алға шығады. Бірінші дорсальды финде 13-14 қатты сәуле бар, алдыңғы тікенді сәулелер артқы сәулелерден әлдеқайда ұзын, бұл финді ойыс, иілген етеді. Екінші дорсальды финде 13-16 жұмсақ сәуле болады. Екінші дорсальды және каудальды қанаттар арасында 7-8 кішкентай қосымша қанат бар. Анальды қабықта 12-15 жұмсақ сәуле бар. Анальды және каудальды қанаттар арасында 7-9 қосымша қанат бар. 31-34 сәулелері бар пекторальды қақпақтар өте ұзын, екінші дорсальды финдің басынан алыс, кейде осы финнің түбіне жетеді. Каудальды фин қатты кесілген, ай тәрізді. Артқы жағы қара көк түсті, металл реңкпен, дененің және іштің төменгі жағы жеңіл. Көк суару жолағы дененің бүйірлерінен өтеді. Бірінші дорсальды фин қара-сары, ал екінші дорсальды және анальды қанаттар ашық-сары түсті. Қосымша қақпақтар қараңғы. Каудальды қырдың артқы шеті ақ түсті. Алғашқы Гилл доғасында 25-31 Гилл стамендері болады. Бүйір сызықта 210 таразы бар. Жүзу көпіршігі бар. Бауырдың төменгі беті радиалды түрде сызылған; бауырдың орталық бөлігі сол және оң жақ лобтарға қарағанда ұзағырақ.

## Шаруашылық маңызы
Бұл — ең маңызды коммерциялық балықтың бірі. Негізгі кәсібі Атлантикалық және Тыныш мұхиттарда жүргізіледі. Балық аулаудың негізгі құралдары: ярус, әмияндық тор және троллинг (соның ішінде табиғи қармақ). Орташа әлемдік аулау 200 мың тоннаға жуық, бұл көк тунецке қарағанда екі есе көп, бірақ сары түсті тунецке қарағанда бірнеше есе аз. Көбінесе тунец дәмі ең жақсы деп саналады, бірақ Жапонияда оны аз жейді.

## Әдебиет
* The Oxford Companion to Food / Alan Davidson, Tom Jaine. — Oxford University Press, 2014. — ISBN 978-0-19-104072-6.

Санат:Тунецтер
Hemiechinus collaris

***Hemiechinus collaris*** — кірпілердің бір түрі.

## Сипаттамасы
Ересек кірпінің денесінің ұзындығы — 14-17,5 см, құйрығы — 19-23 мм. Салмағы — 200-500 г. Кірпінің құлағы 4 см-ге жетеді. Кірпі инелері қысқа (17-19 мм), бойлық ойықтары бар. Әр табанда бес саусақ бар, табандары «еуропалық туыстарға» қарағанда ұзынырақ. Кірпінің жүні жұмсақ, қара түсті, түбіндегі инелері ашық сары, соңында олар қою қоңыр (кейде қара) болады.

## Мекені
Шығыс Пәкістан, Үндістанның солтүстік-батысы. Табиғи мекендеу ортасы: шөл, құрғақ дала, Үнді өзенінің ойпаттары.

## Мінез-құлқы
Барлық кірпілер сияқты түнде белсенді. Бір түнде кірпі 5-9 шақырымға дейін жүре алады. Жалғыз жүреді. Үйде өсірілсе, 7 жылға дейін өмір сүреді.

### Көбеюі
Көбею кезеңінде (мамыр-қазан) олар өмір салтын өзгертеді. Аналығымен жұптасқанда, аталығы оны айнала бастайды. Аналық аталықты қуып жібереді, кейде олардың арасында кішігірім қақтығыстар болады. Кірпілердің танысу процесі бірнеше күнге созылады. Жұптасқаннан кейін аталығы аналықпен 1-2 күн тұра алады. Жыныстық жетілу шамамен 4 айда болады. Жүктілік 30-дан 45 күнге дейін созылады. Бір ұрықта 1-7 кірпі болады. Көздері 20-күні ашылады. 25 күндік жасында кірпі алғаш рет үңгірден шығады. Бір аптадан соң олар жәндіктерді аулай бастайды.

## Қоректенуі
Олар жәндіктермен, ұсақ омыртқалылармен (кесірткелер, кеміргіштер) қоректенеді.

Жәндікқоректілер
УЕФА кубогының финалы 1983

**1983 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы]]ның** финалдық матчы.Матчта Андерлехт және Бенфика құрамалары өзара кездескен болатын. 4 мамырда болған ойын нәтижесінде Андерлетх құрамасы 1:0 есебімен жеңіске жеткен болатын. Ал 18 мамырда отрын алған кездесуде олар 1:1 есебімен тең түскен болатын.
## Матч
### Детальдар

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында
* Кубок УЕФА 1982/83 
* RSSSF сайтында 

Санат:1983 жылғы футбол
Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:Андерлехт ФК ойындары
Санат:Бенфика ФК ойындары
Intis Telecom

**Intis Telecom** - халықаралық технологиялық компания, СМС-провайдері, СМС тарату қызметтерін, Cli.co  URL сілтемелерінің мекен-жайларын қысқарту қызметін жасаушы, GSMA, Mobile Ecosystem Forum, RIPE және ICANN Халықаралық ұялы байланыс операторлары қауымдастығының мүшесі.

## Қызметі
Компания халықаралық СМС провайдері, Cli.co URL сілтемелерін қысқартудың жеке қызметін жасаушы және it.com домендік аймақтың иесі. Компанияның офистері Қазан (Ресей), Гонконг, Лондон (Ұлыбритания), Нью-Йорк (АҚШ) қалаларында орналасқан, Қазақстанда, Өзбекстанда, Израильде, Германияда өкілдіктері бар. Компанияның бағдарламалық өнімдері Ресейде, АҚШ-та, Ұлыбританияда тіркелген. Компания әлемнің 180 еліндегі 1200 ұялы байланыс операторларының абоненттеріне хабарламалар жеткізеді.

2021 жылы Intis Telecom it.com домендік аймақты сатып алу арқылы домен нарығында ең жоғары жария етілген мәміле жасады. DN Journal мәліметі бойынша, мәміле бағасы 3,8 миллион долларды құрады, бұрын Hippo.com ең қымбат домен болған  - оның құны 3,3 млн долларды құрады. Компанияның жаңа жобасы Лиссабонда (Португалия) Web-sammit 2021 көрмесінде ұсынылды.

Сондай-ақ, компанияға it.uk домені тиесілі, 2021 жылдың ішінде Intis Telecom компаниясы broker, .hn, .to, .ax, .sb, .uy, .tn, .by, kz, .ae сияқты басқа кеңейтімдері бар екі әріпті .it домендерін сатып алды, олар үшін компания 2000-нан 25 000 долларға дейін төледі.

## Тарих
Intis Telecom компаниясының негізін 2008 жылы Қазан қаласында кәсіпкер Андрей Инсаров қалады. СМС таратуда Компания 2009 жылы мамандандырыла бастады.

2012 жылы компания Барселонада (Испания) өткен Mobile World Congress халықаралық көрмесіне қатысты, онда голландиялық Mobile Tulip және германиялық IDM-мен ынтымақтастық туралы шарттар жасалды. 2018-2020 жылдар аралығында Қазақстан, Өзбекстан, Израиль, Германияда өкілдіктер ашылды. 

2020 жылы БАҚ компанияның Cli.co URL сілтемелерін қысқарту жеке қызметін іске қосқаны туралы хабарлады, 2021 жылы компания бұл қызметті Барселонадағы 2021 жылғы Mobile World Congress ұсынды. 

2021 жылы Intis Telecom it.com домендік аймақтың ресми тіркеушісі болады, ол алғаш рет WebSummit-те ұсынылды.

## Дереккөздер
Дарвиннің бақасы

**Дарвин бақасы** () — Чили мен Аргентинаның орман суқоймаларында мекендейтін бақа, оңтүстік Дарвин бақасы деп те аталады. Оны алғаш рет 1841 жылы француз зоологы Андре-Мари Дюмериль мен оның көмекшісі Габриэль Биброн сипаттаған және оны бұрын алғаш ашқан Чарлз Дарвиннің атымен атаған. Олар — жыртқыштар.
солға|нобай|Дененің вентральды көрінісі
нобай|солға|Жасыл даралардың көпшілігі аталық болып табылады

## Сипаттамасы
Дарвин бақасы — тұмсығының ұзындығы 2,2-3,1 см (0,9-1,2 дюйм) болатын кішкентай түр. Тұмсығы ұзартылған етті болып, басына үшбұрышты пішін береді. Аяқтары салыстырмалы түрде ұзын және жіңішке. Алдыңғы аяқтар торлы емес, бірақ артқы аяқтардағы кейбір саусақтар әдетте ұзын болады.

Бұл түрдің үстіңгі бөліктері қоңыр немесе жасыл түске боялған. Кейбір қоңыр түсті Дарвин бақасының артқы жағында әлсіз анықталған V-тәрізді таңбалары болуы мүмкін, орталық үстіңгі жақтары бүйірлерінен айқынырақ ашық қоңыр немесе алдыңғы аяқтары ақшыл болуы мүмкін. Аналық әдетте қоңыр түсті және осы түске сәйкес келетін субстраттарда қалуға бейім. Аталық әлдеқайда өзгермелі және субстраттардың кең ауқымында кездеседі; әсіресе аталық көбінесе жартылай немесе толығымен жасыл түсті.

Санат:Нағыз бақалар
От құмырсқа

**От құмырсқалар** () — әлемнің әр түкпірінде мекендейтін 200-ден астам түрін қамтитын құмырсқалар тұқымдасы.

## Сыртқы келбеті
Ұсақ құмырсқалардың дене мөлшері — 1-5 мм. Бұл түрлердің түсі ақшыл сарыдан қызыл-қоңыр және қоңыр-қараға дейін өзгереді. Дене үш бөліктен тұрады: бас, кеуде және құрсақ, үш жұп мүше және жұп антенна. Метастернум проподеальды тікенектерсіз дөңгелектенеді. Жұмысшылар мен аналықтардың антенналары 10-11 сегментті, аталықтардың антенналары 12-13 сегментті. Пальп формуласы: 1.2. Мономорфты, диморфты және жоғары полиморфты түрлері бар. От құмырсқаларында бір құмырсқа илеуінен әртүрлі өлшемдегі особьтарды кездестіруге болады.

## Ерекшеліктері
Әдеттегі отты құмырсқалар колониясы көбінесе ашық жерлерде құмырсқа илеулерін салады және негізінен өсімдіктердің жас өскіндерімен, тұқымдармен және сирек жағдайларда крикеттермен қоректенеді. От құмырсқалары көбінесе кішкентай жануарларға шабуыл жасайды және олардың өліміне әкелуі мүмкін. Көптеген басқа құмырсқалардан айырмашылығы: олар тістеп, содан кейін жараға қышқыл жібереді, отты құмырсқалар денеге тіреу үшін ғана шағады, содан кейін құрсақ аймағында орналасқан шағудың көмегімен улы алкалоидты улы соленопсинді енгізеді. Пиперидин класына жатады. Адамды бұлай тістегенде ауырады және оттың күйіп қалуына ұқсайды. Соның арқасында бұл құмырсқалар сондай атау алды. Тіпті жоғары сезімталдығы бар адамдар бұлай тістегеннің салдарынан өліп те кетуі  мүмкін. Удың инсектицидтік және антибиотикалық әсері бар. Зерттеушілер құмырсқалар оны микроорганизмдерден қорғау үшін балапанға шашады деп сенеді.

## Генетикасы
Хромосомалардың диплоидты жиынтығы — 2n = 22, 32, 38.

## Жүйелігі
200-ге жуық түрі бар, олардың ішінде Solenopsis saevissima ерекше тобына улы шағуымен әйгілі от құмырсқалары жатады. 2018 жылы бұл топ қайта жіктелді.

Санат:Құмырсқалар
Эдуард жуасы

**Эдуард жуасы** — Қазақстанда, Ресейде, Моңғолияда және Солтүстік Қытайда өсетін өсімдік түрі.

## Сипаттамасы
Эдуард жуасының пияздары тығыз ұялы, тар жұмыртқа немесе цилиндр тәрізді, диаметрі 0,5-1 см, әдетте жалпы қабықпен жабылған; сарғыш-қоңыр, торлы болады. Жапырақтары жапырақшаға қарағанда қысқа. Ені 1 мм, жарты шеңберлі, адексальды ойық. Жапырақ жапырақшасы 11-30 см, терете, тек түбінде ғана жапырақ қабығымен жабылған. Жамылғысы 1 жапырақты, төзімді; тұмсық секілді. Гүлі жарты шар тәрізді. Тұғырлар дерлік тең, периантқа 1,5-3 есе ұзын, брактат. Периант бозғылт күлгінден күлгінге дейін; сегменттер сопақша-жұмыртқадан ұзынша-ланцетті, 5-6,5 × 2-2,5 мм, төбе иілген; ішкі шамамен. Сыртынан 1 мм ұзын. Жіптер перианттық сегменттерге тең, оларға тең немесе одан сәл ұзынырақ, негізінде балқытылады және шамамен периант сегменттерімен біріктіріледі. 1 мм; сыртқы субуляция; ішкілері ұзындығының 1/5-1/4 бөлігіне кеңейген, әр жағында 1 өткір тістері бар. Аналық безі сфералық дерлік, түбінде ойыс нектарлары жоқ. Баған аналық безден әлдеқайда ұзын, шығыңқы.

## Сілтемелер
* Биоэкологические особенности растений Сибири 

Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қытай флорасы
Санат:Ресей флорасы
УЕФА кубогының финалы 1982

**1982 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.
## Матч
### Бірінші ойын

### Екінші ойын

## Сілтемелер

* УЕФА сайтында
* Спорт-Экспресс сайтында 
* RSSSF сайтында 

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Гетеборг ФК ойындары
Санат:Гамбург ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1973

**1972/73 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.
## Матч
### Бірінші матч

### Қарымта матч

## Сілтемелер

* УЕФА сайтында
* Спорт-Экспресс сайтында\

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1973 жылғы футбол
Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойындары
Санат:Ливерпуль ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1974

**1973/74 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.

## Матч
### Бірінші матч

### Қарымта матч

## Сілтемелер

* Статистикаcы 

## Сілтемелер
*1973–74 All matches UEFA Cup – season at UEFA website
*Official Site
*Results at RSSSF.com
* All scorers 1973–74 UEFA Cup according to protocols UEFA
*1973/74 UEFA Cup - results and line-ups (archive)

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1974 жылғы футбол
Санат:Фейеноорд ФК ойындары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1976

**1975/76 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.

## Матч
### Бірінші ойын

### Қарымта ойын

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында
* Статистикасы 

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:Ливерпуль ФК ойындары
Санат:1976 жылғы футбол
Санат:Брюгге ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1981

**1980/81 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.

## Матч

### Бірінші матч

### Қарымта матч

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында
* Статистикасы

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1981 жылғы футбол
Санат:АЗ Алкмаар ФК ойындары
Санат:Ипсвич Таун ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1972

**1971/72жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы. Турнир тарихындағы тұңғыш финалда Англияның қос клубы "Вулверхэмптон" мен "Тоттенхэм" өзара күш сынасты.

## Матч
### Бірінші матч

### Қарымта матч

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында

Санат:1972 жылғы футбол
Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойындары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойындары
УЕФА кубогының финалы 1978

**1977/78 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы.
## Матч

|}
### Бірінші ойын

### Екінші ойын

## Дереккөздер

Санат:1978 жылғы футбол
Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:Бастия ФК ойындары
Санат:ПСВ ФК ойындары
УЕФА Еуропа лигасының финалы 2022

**2021/22 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы]]ның** финалдық матчы. 2022 жылы 18 мамырда Севильядағы "Рамон Санчес Писхуан" стадионында өтті. 

Германияның "Айнтрахт" клубы мен Шотландияның "Рейнджерс" клубы кездесіп, негізі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталды. Қосымша уақытта осы есеп өзгермеді. Пенальтилер сериясында "Рейнджерс" футболшысы Аарон Рэмзи қателесіп, "Айнтрахт" 5:4 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Статистика

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* УЕФА.соm

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойындары
Санат:Рейнджерс ФК ойындары
Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2021/22
УЕФА кубогының финалы 1980

**1979/80 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]]ның** финалдық матчы. ГФР-дің қос клубы "Айнтрахт Франкфурт" және "Боруссия Менхенгладбах" клубтары кездесіп, "Айнтрахт" клубы жеңімпаз атанды.

## Матч
### Бірінші ойын
 

### Қарымта ойын

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1980 жылғы футбол
Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойындары
Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойындары
УЕФА Суперкубогы 1995

**1996 жылғы УЕФА суперкубогы —** УЕФА суперкубогның 21-ші жарысы. 

## Қатысушылар

*  '''Аякс''' — 1994/95 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазы.
*  '''Реал Сарагоса''' — 1994/95 жылғы УЕФА Кубок иелері кубогының жеңімпазы

## Матч

#### Бірінші ойын

### Қарымта матч

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Аякс Амстердам ФК ойындары
Санат:Реал Сарагоса ФК ойындары
Санат:1995 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 1994

**[[УЕФА Суперкубогы|Футболдан УЕФА суперкубогының]]** 20-шы жарысы.
## Қатысушылар
* Милан — 1993/94 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазы
* Арсенал — 1993/94 жылы кубок иелері кубогының жеңімпазы
## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

## Сілтемелер
* 1994 European Super Cup at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Санат:1994 жылғы футбол
Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Милан ФК ойындары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойындары
Кристиан Родригес

**Кристиан Габриэль Родригес Баротти** (исп. *Cristian Gabriel Rodríguez Barotti*; 30 қыркүйек 1985 жыл, Хуан-Лакасе, Колония, Уругвай) — уругвайлық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан Америка кубогы 2004
* Футболдан Америка кубогы 2007
* Футболдан Америка кубогы 2011
* Конфедерациялар Кубогы 2013
* Футболдан әлем чемпионаты 2014
* Футболдан Америка кубогы 2015
* Футболдан әлем чемпионаты  2018

## Жетістіктері

### Клубтық
Пеньяроль:

* Уругвай чемпионы (3): 2003, 2017, 2018
* Уругвай Суперкубогы (1): 2018

ПСЖ:

* Франция Кубогы (1): 2005/06

Порту:

* Португалия чемпионы (3): 2008/09, 2010/11, 2011/12
* Португалия Кубогы: 2009/10
* Португалия Суперкубогы (3): 2009, 2010, 2011
* Еуропа лигасы (1): 2010/11

Атлетико Мадрид:

* Испания чемпионы (1): 2013/14
* Испания Кубогы (1): 2013
* Испания Суперкубогы (1): 2014
* УЕФА Суперкубогы (1): 2012
* УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі: 2013/2014

### Халықаралық
Уругвай:

* Америка Кубогының жеңімпазы (1): 2011

## Дереккөздер

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Парма ФК ойыншылары
Санат:Гремио ФК ойыншылары
Санат:Индепендьенте ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
УЕФА Суперкубогы 1992

**Футболдан УЕФА Суперкубогының** 18-ші жарысы.
## Қатысушылар
* Барселона — 1991/92 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы
*  Вердер — 1991/92 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матчитар

### 1 матч

### 2 матч

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:1992 жылғы футбол
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Вердер ФК ойындары
Ачемдер

**Ачемдер** (өз атауы – ачим, аким, акем, акьем) — Гананың оңтүстігіндегі ақан тобына жататын халық. (Пра өзенінің бастауы мен Пра-Денсу сағасында). Халқы 612 мың адам. (2000).

## Тілі
Тілі - чви (тви) тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері - дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері – протестанттар, католиктер

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, банан, күріш, тары, құмай, жүгері, қазір олардың көпшілігі какао өсірумен айналысады), ұсақ мал мен құс өсіру, алтын өндіру, ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі өмір салты, материалдық мәдениеті және қоғамдық ұйымы Ашантиларға жақын. Олар ата-бабалар культін, табиғат күштерін, Нямэ (жоғарғы құдай) және Асас (хтондық құдай) культін сақтайды. Музыкалық, оның ішінде би, фольклор дамыған.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
УЕФА Суперкубогы 1991

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 17-ші жарысы
## Қатысушылар
* Манчестер Юнайтед — жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Црвена  — 1990/91 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:1991 жылғы футбол
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойындары
Санат:Црвена Звезда ФК ойындары
УЕФА Суперкубогы 1990

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 16-шы жарысы.
## Қатысушылар
* Милан — 1989/90 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Сампдория  — 1989/90 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матч

### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат:1990 жылғы футбол
Санат:Милан ФК ойындары
Санат:Сампдория ФК ойындары
Санат:УЕФА Суперкубогы
УЕФА Суперкубогы 1989

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 15-ші жарысы
## Қатысушылар
* Милан — 1988/89 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
*  Барселона — 1988/89 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:1989 жылғы футбол
Санат:Милан ФК ойындары
Санат:Барселона ФК ойындары
УЕФА Суперкубогы 1993

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы|УЕФА Суперкубогының]]** 19-шы жарысы.
## Қатысушылар
* Милан — 1992/93 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы
* Парма — 1992/93 жылғы УЕФА кубок иелері кубогының жеңімпазы
## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

|style="vertical-align:top; width:50%;"|
}
|-
|қ||**3** || Альберто Ди Кьяра || 
|-
|қ||**4**|| Лоренцо Минотти (к) || 
|-
|ж||**5** || Сальваторе Матрекано
|-
|ж||**6**|| Роберто Сенсини
|-
|ж ||**7** || Томас Бролин
|-
|ж||**8**|| Габриэле Пин
|-
|ж||**9**|| Массимо Криппа
|-
|ш||**10**|| Джанфранко Дзола || 
|-
|ш||**11**|| Фаустино Асприлья
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
|ж||**15**|| Даниэле Дзоратто|| 
|-
|colspan=3|**Бапкер:**
|-
|colspan=4| Невио Скала
|}
|}

## Сілтемелер

* http://www.uefa.com/uefasupercup/history/season=1993/index.html

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Милан ФК ойындары
Санат:Парма ФК ойындары
Санат:1993 жылғы футбол
Санат:Италиядағы футбол
УЕФА Суперкубогы 1988

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 14-ші жарысы.
## Қатысушылар
* ПСВ — 1987/88 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Мехелен — 1987/88 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## 1 матч

## 2 матч

## Дереккөздер

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:ПСВ ФК ойындары
Санат:Мехелен ФК ойындары
Санат:1988 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 1987

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 13-ші жарысы. 
## Қатысушылар

## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

## Сілтемелер

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:Порту ФК ойындары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойындары
Санат:1987 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 1982

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 9-шы жарысы. 
## Қатысушылар
* Астон Вилла — 1981/82 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Барселона  — 1981/82 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Астон Вилла ФК ойындары
УЕФА Суперкубогы 1980

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** сегізінші жарысы. Англияның "Ноттингем Форест" және Испанияның "Валенсия" клубтары ездесіп, Англиядағы ойын 2:1 есебімен алаң иелерінің пайдасына шешілді. Қарымта ойында "Валенсия" 1:0 есебімен жеңісе жетті. Сырт алаңда көбірек гол соққан "Валенсия" турнир жеңімпазы атанды.
## Қатысушылар
* Ноттингем Форест — 1979/80 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Валенсия  — 1979/80 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матч
### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*УЕФА Суперкубогы 1980

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:1980 жылғы футбол
Санат:Ноттингем Форест ФК ойындары
Санат:Валенсия ФК ойындары
УЕФА Суперкубогы 1986

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** 12-ші жарысы.
## Қатысушылар
*  Стяуа — 1985/86 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Динамо К  — 1985/86 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://web.archive.org

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:1986 жылғы футбол
Санат:Динамо Киев ФК ойындары
Санат:Стяуа ФК ойындары
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1995

**1994/95 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** () — финалдық ойыны.
## Матч
### Детальдар

### Құрамы

## Дереккөздер

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:1995 жылғы футбол
Санат:Арсенал Лондон ФК ойындары
Санат:Реал Сарагоса ойындары
УЕФА Суперкубогы 1983

**Футболдан [[УЕФА Суперкубогы]]ның** оныншы жарысы.
## Қатысушылар
* Гамбург — 1982/83 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының жеңімпазы
* Абердин  — 1982/83 жылғы УЕФА кубок иелерінің жеңімпазы
## Матчтар

### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат: УЕФА Суперкубогы
Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Гамбург ФК ойындары
Санат:Абердин ФК ойындары
Өнертапқыш

**Өнертапқыш**  — жаңа өнертабыстарды, негізінен техникалық құрылғыларды немесе әдістерді жасайтын шығармашыл адам немесе рационализатор. Кейбір өнертапқыштар ғалымдар болуы мүмкін болса да, олардың көпшілігі басқа ғалымдардың ашқан жаңалықтары негізінде технологиялық жаңалықтарды жасайтын инженерлер.

Әдетте өнертапқыштар бар құрылғыларды жетілдіреді немесе жаңа пайдалы құрылғы алу үшін оларды біріктіреді[1]. Сонымен бірге оның тиімділігін арттыру үшін өнертабыс процесі **Генрих Альтшуллер** жасаған өнертапқыштық есептерді шешудің арнайы теориясына негізделуі мүмкін.

Әлемнің көптеген елдерінде өнертапқыштық қызметін көтермелеу үшін құзыретті мемлекеттік орган беретін және өнертабыстың басымдығын, авторлық және өнертабысқа арнайы құқықты куәландыратын патенттер жүйесі құрылды. Өнертабыстың авторы, оның өнертапқышы  — шығармашылық еңбегімен өнертабысты құрған азамат. Әсіресе көрнекті өнертабыс авторларын көтермелеу үшін «Ресей Федерациясының лайықты өнертапқышы» құрметті атағы бар.

•	Адамның өнертабысының болмысы
•	Өнертапқыш және рационализатор күні
•	КСРО-дағы өнертабыстық
•	Ұлттық өнертапқыштар даңқ залы (АҚШ).

## Дереккөздер
Банда (халық)

**Банда** — Орталық Африка Республикасында (Убанги мен Шари өзендерінің аралығында), Конго Демократиялық Республикасында, сондай-ақ Камерунда тұратын халық. Саны 1 300 000 адамнан асады.

## Тілі
Банда халқы банда тілінде немесе убангу тілдері деп аталатын Нигер-Конго отбасына жататын тілдерде сөйлейді.

## Діні
Бандалардың көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі христиандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – тропиктік қолмен атқарылатын ауыспалы егіншілік (тары-элевсин, жүгері, күнжіт, құмай, жержаңғақ, сиыр бұршақ, маниок, мақта), бау-бақша, мал шаруашылығы. Аралас дақылдар тән. Еңбек құралдары – балта, кетпен. Ағаш ою, керамика өнері дамыған, ыдыстар геометриялық оюлармен көмкерілген.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін үлкен отбасы қауымдастығынан тұратын ауылдық қауымдар құрайды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Неке вирилокалды.

Бандалар үлкен ықшам ауылдарда тұрады. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қаңқалы, тоқылған қабырғалары балшықпен сыланған және биік пирамидалық сабан төбесі бар.

Дәстүрлі киім - денені орайтын мата кесіндісі.

Негізгі тағамдары – тары ботқасы, көкөніс, сүт, балық.

 
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Камерун халықтары
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1972

**1971/72 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** финалдық матчы

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* worldfootball.net

Санат:1972 жылғы футбол
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойындары
Санат:Рейнджерс ФК ойындары
Санат:УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1971

**1970/71 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** финалдық ойыны.
## Матч
### Бірінші матч

### Қайта ойнау

## Сілтемелер
* 
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

## Дереккөздер

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:1971 жылғы футбол
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1993

**1992/93 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** финалдық ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:1993 жылғы футбол
Санат:Антверпен ФК ойындары
Санат:Парма ФК ойындары
Күйдіргіш қалақай

**Күйдіргіш қалақай** () — біржылдық шөпті өсімдік. Еуропада, солтүстік Азияда, солтүстік Африкада таралған.

## Ботаникалық сипаттама
Сабағы тік,тетраэдрлі,ойық,күйдіргіш қатты шаштарымен, биіктігі 15-35 см. Жапырақтары қарама-қарсы, қою жасыл түсті, ұсақ, ұзындығы 2-6 см, сопақша немесе жұмыртқа тәрізді, өткір және де күйдіргіш түтіктермен жабылған. Өсімдік біртекті. Гүлдері кішкентай, жасыл, жалғыз немесе гүлшоғырлы,тұрақты немесе тұрақсыз, стаминатты және пистиллатты, көбіне үш жапырақтан тұратын қарапайым перианттан тұрады. Гүлдер масақ тәрізді гүлшоғырға жиналады, ол ұзындығы бойынша жапырақ сабақтарына қарағанда қысқа немесе тең болады. 6-12 стаменттер. Аналық безі төменгі немесе жартылай төменгі, 4-6 жасушадан тұрады, бір бағаналы, бөлек стигма бар. Мамырдан бастап күздің соңына дейін гүлдейді. Жемісі - құрғақ немесе шырынды полиспермиялық қорапша, кейде жаңғақ. Маусымнан бастап жеміс беруді бастайды.

## Химиялық құрамы
Ол тағамдық құндылығы бойынша қосүйлі қалақайдан гөрі жоғары. Гүлдену кезеңінде оның құрамында 25% ақуыз, 20,7% көмірсу, 2,8% май, 34,1% талшық, 11,4% BEV, 26,7% күл, 2,7% кальций, 4,5% калий, 0,57% фосфор, 0,63% магний, 150-ден 370 мг С дәрумені және 188,1 мг-ға дейін каротин. Оның құрамында құмырсқа қышқылы, таниндер, В және К дәрумендері бар .

## Қолданылу аясы
Күйдіргіш қалақай жапырақтары-қосүйлі қалақай жапырақтары сияқты қолданылады. Жапырақтары сорпа, салат, борщ, маринадталған қияр және дәмдеуіштер ретінде қолданылады.

Емдік мақсатта негізінен жапырақтар мен тамырлар қолданылады. Кейбір ауруларға шалдыққан кезінде жас сабақтар мен жапырақтардан алынған шырын профилактикалық мақсатта да қолданылады. Қалақайдың емдік қасиеттері туралы тіпті грек дәрігері Диоскорид те білген. Ол оны уролитиазды емдеу үшін қолданды. 18 ғасырда орыс дәрігерлері қалақайдың көмегімен терінің әр түрлі зақымдануларын, соның ішінде жараларды емдеді.

Жайылымдағы мал оны нашар жейді. Бірақ сиырға, қойға және шошқаға сабанмен бірге құрғақ және туралған күйінде берудің толық мүмкіндігі бар.

Санат:Қалақайлар
Баскетболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-18)

**Баскетболдан жастар арасындағы Азия Чемпионаты (U-18)** () — Азия Баскетбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты баскетбол турнирі. 

Азия Кубогы 1970 жылдан бастап әр екі жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он бір рет кубокты Қытай құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* ФИБА Азия ресми сайты 

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Баскетбол
Франк Кессье

**Франк Янник Кессье** (; 1996 жылы 19 желтоқсанда туған, Фромаже, Кот-д’Ивуар) — ивуарлық футболшы, "Әл-Ахли" клубы мен Кот-д'Ивуар құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
2015 жылы "Аталанта" клубымен келісімшартқа қол қойды. 26 тамызда "Чезена" клубына бір маусымға жалға берілді. 

2016/17 маусымы басталарда "Аталантаға" оралды. 2016 жылы 21 тамызда "Лацио" клубына қарсы ойында А Сериясында дебют жасады. Кессье негізгі құрамда шығып, екі рет 63-ші және 67-ші минутта көзге түсті.

2017 жылдың жазында Кессье міндетті сатып алу шартымен екі жылдық жалға алу құқығымен "Милан" клубына ауысты. 2017 жылдың 20 тамызында "Милан" сапында матчтың 5-ші минутында пенальтиді сәтті орындап, жаңа маусымдағы алғашқы голын соқты. 

2020/21 маусымы Кессье үшін сәтті өтті, ол А Сериясында 13 гол соғып, команданың екінші бомбардирі болды.

Кессье 2021/22 маусымын "Милан" сапында қорытынды маусым ретінде өткізіп, "Милан" шартымен келісімшартты ұзартудан бас тартты. Маусым қорытындысы бойынша "Миланмен" өзінің жалғыз олжасын жеңіп, Италия чемпионы атанды.

2022 жылдың жазында Кессье еркін агент ретінде "Барселонаға" ауысты. Келісімшарт 2026 жылға дейін жасалды.

### Ұлттық құрама
Кот-д’Ивуардың 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер құрамасында ойнаған. 2014 жылы 6 қыркүйекте 17 жасында Кот-д’Ивуардың басты командасы үшін Сьерра-Леоне құрамасына қарсы ойын өткізді. 2017, 2019, 2021 жылдары Африка Ұлттары Кубогына, 2020 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері
**«Милан»**

* Чемпион Италии: 2021/22

**«Барселона»**

* Испания чемпионы: 2022/23
* Испания Суперкубогы: 2022/23

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар футболшылары
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аталанта ФК ойыншылары
Санат:Чезена ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Стелла д’Аджаме ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Санат:Әл-Ахли Жидда ФК ойыншылары
Уакари

thumb|right|200px|Уакари

**Уакарилер** (какажао) - Оңтүстік Американың тропиктік ормандарында өмір сүретін кішкене маймылдар. Оларды түксіз бастары мен ашық қызыл түсті беті арқылы тануға болады. Олардың денесін ұзын бос түк қаптап жатады. Уакарилердің құйрықтары басқа маймылдарға қарағанда қысқа. Олар – өте көпшіл жануарлар, сондықтан да олар 100 мүшесі бар топтарда өмір сүреді, тек ас ішу кезінде ғана кішірек топтарға бөлінеді. Уакарилер – жойылудың алдында тұрған құрып бара жатқан маймылдардың бірі. Оларға аңшылық пен ормандарды жою ең үлкен қауіп тудырып тұр.

## Көбеюі
Шашсыз қызыл бет уакаридің денсаулығының көрсеткіші ретінде қызмет етеді. Ауру жануарлардың беттері - безгек жиі кездеседі - ақшыл қызғылт түсті және олар жыныстық серіктес ретінде сәтті болмайды. Туу көбінесе қазаннан қарашаға дейінгі құрғақ маусымда болады, бірақ басқа маусымдарда да болуы мүмкін. Шамамен алты айлық жүктіліктен кейін әйел, әдетте, бір бала туады. Ол алдымен сұр түсті және бетінде шашы бар. Шамамен 3-5 айдан кейін ол өмірінің екінші жылында сүттен толығымен айырылып, бірінші рет қатты тағамды қабылдайды. Өмірдің үшінші жылында басы шаштан айырылады, осы жылдың соңында аналықтар жыныстық жетіле бастайды. Еркектерде бұл процесс - кем дегенде тұтқында - шамамен алты жыл бойы жалғасады. Тұтқындағы жануарлардың жасы 30 жастан асқан, жабайы табиғатта өмір сүру ұзақтығы белгісіз.

## Таралуы
Уакари Оңтүстік Америкадағы Амазония ойпатының солтүстік-батысында тұрады. Олардың таралу аймағы батыс Бразилияны, Колумбияның оңтүстігін және Перудың шығысын қамтиды. Бұл жануарлардың мекендейтін жері тропикалық ормандар.
## Дереккөздер
Үнді тырнасы

**Үнді тырнасы** - Үндістанда, Камбоджада, Непалда, Вьетнамда және Солтүстік Австралияда кездесетін үнді тырнасы ең биік тырна болып табылады. Бұл құстың бойы 2 м, қанатын жайғандағы ұзындығы 2,4 м-ге жетеді. Оны ашық қызыл басы мен мойнына қарап оңай тануға болады.

## Дереккөздер
Америка құтаны

**Америка құтаны** -  Солтүстік Америкада кездесетін жалғыз құтан. Олар – ұзын күшті тұмсығы бар, басы түксіз үлкен құтандар. Ересек америкалық құтандардың биіктігі 83-­114 см, қанатын жайғанда ұзындығы 147-­180 см­ге жетеді. Олар таяз батпақтардың жанын мекендеп, уақыттарының көп бөлігін сонда балықтарды, шаяндарды, құрбақаларды және басқа да кішкентай жануарларды жеумен өткізеді. Ұрпақ әкелу мерзімі кезінде америкалық құтандар 200 кг-­ға дейін балық жейді.

## Дереккөздер
Африкалық марабу

**Африкалық марабулар** -  тықыр басты, түксіз мойынды және де мойнының астында салбырап тұратын қызғылт қапшығы бар үлкен құтандар. Олар тропиктік Африкадағы үлкен көлдер мен өзендердің жанындағы құрғақ ашық саванналарды мекендейді. Бұл құстар – етқоректі құстар және де кез­келген жануарды не тірідей болсын, не өлідей болсын жегенді ұнатады. Әдетте олар құстармен, жорғалаушылармен, жорғалаушылардың жұмыртқаларымен және жәндіктермен қоректенеді.

## Дереккөздер
Қара мойынды жеміс кептері

**Қара мойынды жеміс кептері** - жасыл денелі және сары тұмсықты орташа өлшемді кептер. Бұл жеміс кептерлері тобына кіреді, сонымен қатар, бұл топқа жеміс кептерлерінің шамамен 50 түрі және жойылып кеткендерінің бірнеше түрі де кіреді. Жеміс кептерлері Оңтүстік-шығыс Азия, Австралия және Тынық мұхиты аралдарында кездеседі. Қара мойынды жеміс кептері Индонезия, Филиппин және Малайзияны мекендейді.

## Дереккөздер
Қызылға айналу

**«Қызылға айналу»** () — 2022 жылы жарық көрген режиссер Доми Шидің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «Pixar Animation Studios» студиясымен жасалып, «Walt Disney Studios Motion Pictures» кинокомпаниясымен шықты. Басты рөлдерді орындаған Розали Чианг, Сандра О, Ава Морзе, Хуэйн Парк, Майтрей Рамакришнан, Орион Ли, Вай Чинг Хо, Тристан Аллерик Чен және Джеймс Хонг.

## Рөлдерде

* Розали Чианг — Мэйлин «Мэй» Ли
* Сандра О —  Мин Ли
* Ава Морзе — Мириам Мендельсон
* Майтрей Рамакришнан — Прия Мангал
* Хуэйн Парк — Эбби Парк
* Орион Ли — Джин Ли
* Вай Чинг Хо — Ву
* Тристан Аллерик Чен — Тайлер Нгуен-Бейкер
* Джеймс Хонг — Гао мырза
* Адди Чандлер — Девон
* Саша Роиз — Кисловски мырза
* Лили Санфелиппо — Стейси Фрик

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 95% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 8,00/10, 226 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 51 сыншының негізінде 100-ден 83-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 

Санат:2022 жылғы мультфильмдер
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Санат:Walt Disney Pictures фильмдері
Бабуин

**Бабуиндер** – Африканың орманды және шалғынды жерлерінде өмір сүретін үлкен маймылдар. Олар – ит тұмсықты және де күшті жақты, мықты және агрессивті жануарлар. Бабуиндердің бес түрі бар, олар: гамадрилдер, Гвинея павианы, анубис павианы, сары павиан және аю павианы.

## Дереккөздер
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1990

**1989/90 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** финалдық ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:Сампдория ФК ойындары
Санат:Андерлехт ФК ойындары
Санат:1990 жылғы футбол
Виркин үкісі

**Виркин үкісі** - ең үлкен және ең күшті үкілердің бірі. Оның басында үлкен мүйіз тәрізді түйіні болады. Виргин үкісінің ұзындығы 56 см, ал салмағы 1 кг-нан 2,5 кг-ға дейін жетеді.

## Дереккөздер
Carlito syrichta

**Филиппиндік тарсиер** немесе **сирихта** () — приматтардың бір түрі.

## Сипаттамасы

Ересек тарсиер денесінің ұзындығы – шамамен 10 см, шашы жоқ, құйрығы денеден ұзын. Тарсиердің еркегінің орташа салмағы – шамамен 134 г,
аналықтарының салмағы – шамамен 117 г.

Тарсиердің басы үлкен, дөңгелек, шамамен 360° бұрыла алады. Көздері өте үлкен. Түнгі өмір салтына бейімделген. Жылжымалы құлағы арқылы
жақсы естиді. Әсіресе артқы аяқтары жақсы дамыған және оның ұзартылған білектері бар. Тарсиерлер бірнеше метр қашықтыққа секіруге
қабілетті. Саусақтары ұзын, жалпақ жастықшалы. Жібектей, сұрдан қою қоңыр түске дейінгі терісі қалың. Тіс формуласының жоғары жағы:
2:1:3:3; төменгі жағы: 1:1:3:3. Жоғарғы жақтағы тістері салыстырмалы түрде кішкентай.

## Мекені

Филиппиндік тарсиер – Филиппиннің Висайя және Минданао аралдарында кездесетін эндемикалық түр.

Филиппиндік тарсиер – бұл түнгі, негізінен инсективті жануар. Ол ағаштардың бұтақтарында, бұталарда, бамбукты баурайларда тұрады. Жерге
түспей, ағаштан ағашқа секіре алады. Табиғи жағдайда тарсиерлер тұрақты топ құрмай, әр тарсиер тропикалық орманның өз аумағын мекен
етеді.

Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар
Санат:Оңтүстік-шығыс Азия сүтқоректілері
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1988

**1987/88 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** финалдық ойыны.
## Матч
### Есептеме

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* "Атака малых городов" 

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойындары
Санат:Мехелен ФК ойындары
Санат:1988 жылғы футбол
Мангака

**Мангака** — бұл комикстерді салатын адамға арналған жапон сөзі. Жапониядан тыс жерде бұл сөз әдетте «манга салатын суретші» [1] деген мағынада қолданылады. Көбінесе мангака сценарийдің авторы болып табылады, бірақ кейде сценарийдың авторы «генсакуша» (жапон. 原作者)[2][3] деп аталатын жеке тұлға болып табылады. Мангака кейіпкерлердің дизайнын өз бетінше жасайды (сирек кездерді қоспағанда), және жиі (тіпті ол сценарийдің авторы болмаса да) болашақ жұмыстың сюжетін шамамен белгілейді[3]. 2006 жылғы жағдай бойынша Жапонияда 3000-ға жуық кәсіби мангакалар бар[4]

Мангамен тікелей жұмыс істегенде, мангака беттегі жақтаулардың саны мен орналасуын анықтайды және негізгі контурларды және қоршаған ортаның ең маңызды бөлшектерін сызады, ал оның бір немесе бірнеше көмекшілері[5] қиын жұмыстарды орындайды: сиямен контурлар жасау, экрандық реңктерді қолдану, фондық және маңыздылығы аз кадрлар және т.б.[3]. Ұжымдық жұмыстың мұндай жүйесін Осаму Тезука бекіткен [6].

Мангаканың жұмыс кестесі өте қатал - әр апта сайын манга шығаратын журналға өз жұмысының жаңа тарауын (20-30 бет) беруге міндетті. Мысалы, «Бличтың» авторы Тите Кубо: «Егер мен маңызды деп санайтын белгілі бір көрініске көбірек көңіл бөлгім келсе, уақыт тапшылығына байланысты менде ондай мүмкіндік жоқ» [7] деген. Мангака әдетте барлық уақытын мангамен жұмыс істеуге арнайды. Мангака Дайсуке Морияма 2005 жылы Бостондағы аниме фестиваліне қатысып, хоббиі туралы сұрақтарға жауап бере отырып, ол жай серуендегенді ұнататынын айтты, өйткені мангамен жұмыс істеуден басқа оның басты ермегі жаяу жүру [8].

Санат:Манга
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1985

**1984/85 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** шешуші ойыны.
## Матч
### Детальдар

|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:Эвертон ФК ойындары
Санат:Рапид Вена ФК ойындары
Санат:1985 жылғы футбол
УЕФА Кубок иелері кубогының финалы 1983

**1982/83 жылғы Футболдан [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]ның** шешуші ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Кубок кубков 1982/83 Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Санат: УЕФА кубок иелері кубогының финалдары
Санат:Абердин ФК ойындары
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:1983 жылғы футбол
Футзалдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты

**Футзалдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты** () — УЕФА аясында жүргізілетін ұлттық жастар құрамалар арасында мини-футбол бойынша ең басты жарыс. Алғаш рет турнир 2019 жылы өткізілді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Сыртқы сілтемелер
*Мини-футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты

Санат:Мини-футбол
Бини (халық)

**Бини** (өз аты – *бини*, *обини*, *эдо*, *едо*) — Нигерияның оңтүстігіндегі халық. Олар Нигер өзенінің төменгі ағысының оң жағалауында (негізінен Эдо штатында) тұрады. Саны шамамен 1,3 миллион адамды құрайды.

## Тілі
Эдо тілінде (аддо, овейдо, овиоба) сөйлейді. Бенуа-конго тілдерінің эдоид тармағының топтары. Эдо тілдерінде сөйлейтін халықтар тобына ишан, урхобо, изоко, ивбиосакон, этсако және т.б. жатады.

## Діні
Кейбірі христиандар    (протестанттар мен католиктер), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (әртүрлі ямс түрлері, май және кокос пальмасы, жүгері, банан, көкөністер). Негізгі тауарлық өнімдер – какао, каучук, пальма өнімдері. Мал шаруашылығы нашар дамыған. Олар қой, ешкі, құс ұстайды. Малды тек ауқатты адамдар, ең алдымен дәстүрлі тектілердің өкілдері алады. Балық аулау да ешқашан үлкен рөл атқармаған. Аңшылық көмекші және ғұрыптық мәнді сақтайды. Тоқу, тоқымашылық, керамика, ағаш және металл өңдеу, піл сүйегінен ою, металл қорытпаларынан балауыз үлгісіне құю дамыған.

## Өмір салты
Бинилердің колонияға дейінгі қаласының да, оның ауылдық округінің де әлеуметтік ұйымының негізі - үлкен отбасы қауымдастығы болды. Туыстық есеп патрилинейлік, полигиния, вирилокалдық және неке экзогамиясы сақталған. Отаршылдыққа дейінгі кезеңде қауымдар кейде көсемдік түріне қарай біріккен. Біздің заманымызда заманауи әлеуметтік топтардың өкілдері көп жағдайда дәстүрлі байланыстарды үзбейді.
Фольклоры космогониялық мифтер, этногенетикалық және тарихи аңыздар, жануарлар туралы ертегілер т.б. Әр ауылда ертегі, аңыз айтушылар бар, олар үлкен құрметке ие. 

Дәстүрлі елді мекендері түзу немесе сақина типті, әдетте жол бойында орналасады. Тұрғын үйлер бір қабатты, төртбұрышты, ағаш қаңқада немесе сырықта өрілген. Қабырғалардың сырты мен ішкі жағы балшықпен сыланған.
Бүгінде қала тұрғындары мен ауқатты ауыл адамдары екі-төрт қырлы төбесі бар тас үйлер тұрғызып жатыр. Бір бөлмелі үйлер көп бөлмеге ауыстырылуда. Көп балалы отбасының пайдалануындағы және оның шаруашылығын құрайтын учаскедегі тұрғын үйлер оның дербес толық мүшелерінің санына қарай орналасады.

Дәстүрлі бел немесе иық орамалымен қатар, бинилер енді еуропалық костюмдерді және Батыс Африкада кең таралған кең кестелі тігілген киімдерді киеді.

Санат:Нигерия халықтары
Кайот

**Кайоттар	** - (шалғын қасқырлары) Солтүстік Американың шөпті жазықтарын, ормандары мен тауларын мекендейді. Олардың алыстан көру және иіс сезу мүшелері өте жақсы дамыған, сонымен қатар барлық жабайы иттердің ішіндегі ең жылдамы. Олар сағатына 65 км-ге дейін жүгіре алады.

## Кайот топтары
Кайоттар – үйір құратын жануарлар. Олар кішкене территорияларда 3-7 мүшеден тұратын топтарда өмір сүреді. Әдетте бір топта ата-ана, күшіктері және бірнеше туыстары болады. Кайоттарда отбасылық байланыстар, қамқорлықтар өте жақсы дамыған. Ұрғашы кайот күшікті дүниеге әкелгеннен соң, аналық пен аталық күшіктерді қоректендіру мен қорғауды бірігіп жүзеге асырады.

## Сыртқы келбеті
Көлемі бойынша кайот қарапайым қасқырдан айтарлықтай төмен. Дене ұзындығы - 75-100 см, құйрығы - шамамен 30 см, құрғақ жерде биіктігі - 50 см; салмағы - 7-21 кг (салыстыру үшін ересек қасқырдың салмағы әдетте 32-60 кг құрайды). Басқа жабайы иттер сияқты, кайоттың құлағы тік және ұзын бұталы құйрығы бар.

Жүні қасқырға қарағанда ұзын. Түсі қоңыр, қара және сұр дақтары бар. Құйрығының соңы қара. Тұмсығының пішіні қасқырға қарағанда ұзартылған және өткір, түлкіге ұқсайды.

## Таралуы
Солтүстік Америкада, Аляскадан Панамаға дейін таралған. 19 кіші түрі бар.

1850 жылдарға дейін Кайот тек Миссисипи өзенінен Сьерра-Невада тауларына дейін және Альбертадан (Канада) Мексикаға дейін табылды. Бұл Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығыс штаттарында белгілі болған жоқ. Бірақ ормандардың жаппай кесілуіне және негізгі азық-түлік бәсекелестерінің - кәдімгі және қызыл қасқырдың жойылуына байланысты кайот қазіргі кең ауқымға тарады. Сонымен, «алтын сілкінісі» кезінде алтын іздеушілерге ілесіп, Канада мен Аляскаға кірді; Джорджия мен Флоридада ойын ретінде арнайы әкелінді. Бүгінгі таңда кайот АҚШ-тың 50 штатының 49-ында (Гавайдан басқа) кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Жабайы иттер
Борнеолық кіші піл

**Борнеолық кіші піл** - барлық азиялық пілдердің ішіндегі ең кішкентайы. Олардың бойы аласа және денесі дөңгеленіп келген болады. Олардың құйрықтары басқа пілдердікіне қарағанда ұзынырақ, тіпті жерге дейін жетуі мүмкін. 

## Дереккөздер
Африкалық мүйізтұмсық

**Африкалық мүйізтұмсық** - екі мүйізді болады және де олар азиялық мүйізтұмсықтарға қарағанда үлкенірек келеді. Африкалық мүйізтұмсықтардың ағы да, қарасы да бір түсті, яғни сұр түсті болады. Ақ мүйізтұмсықтар (шаршы ерінді мүйізтұмсықтар) – мүйізтұмсықтардың ішінде ең кең тарағаны. Олардың ұзын беттері, шөпті алуға ыңғайлы жалпақ және шаршы тәрізді еріндері, сонымен қатар арқасы бүкір болып келеді.

## Дереккөздер