Яковлев Як-40

thumb|280px|Яковлев Як-40К ұшағының кабинасы
**Яковлев Як-40** — Яковлев конструкторлық бюросы жобалаған, қысқа және орташа қашықтыққа арналған үш қозғалтқышты реактивті аймақтық жолаушылар ұшағы. Ол 1960 жылдары аймақтық тасымалдарға арналған сенімді және әмбебап ұшақ ретінде жасалған.

1968 жылдан бастап Аэрофлот қолданысына енгізіліп, кейін көптеген елдерде аймақтық рейстерге пайдаланылды. Кеңестік реактивті ұшақтар ішіндегі ең көп экспортталған үлгілердің бірі. Әуе алаңдарының дайындығы аз болған жағдайларда да ұшып-қонуға бейімделген.

## Тарихы
left|thumb|187x187px|“Аэрофлот Яковлев Як-40 белгішесі
1960 жылы Илюшин Ил-12 және Илюшин Ил-14-тің орнына ұшақ жасау туралы КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы шықты. Яковлев Як-40 жобасы 1964 жылы Яковлев конструкторлық бюросында әзірленді .

Яковлев Як-40-қа дейін А.С. Яковлев конструкторлық бюросы көп орындық жолаушылар ұшағын жобалаумен ешқашан айналыспаған; конструкторлық бюроның негізгі бағыты оқу-жаттығу, жауынгерлік және спорттық ұшақтар болды. Яковлев Як-40-тың жергілікті авиакомпанияларда пайда болуы ұзақ уақыт бойы ішкі кеңестік бағыттар бойынша ұшатын ескірген поршенді Илюшин Ил-12, Лисунов Ли-2 және Илюшин Ил-14 ұшақтарын ауыстыруға мүмкіндік берді.

Ұшақты жобалау кезінде конструкторлардың алдында сенімділік, жоғары ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету және үнемділік, сондай-ақ аэродромдағы қарапайымдылық пен жолаушыларға заманауи жайлылық арасындағы ымыраға келу міндеті тұрды. Яковлев Як-40 үшін аэродромның жылжымалы пандусы қажет емес; құйрық бөлігінде жиналмалы отырғызу пандусы қарастырылған.

Прототип 1965 жылы жасалды, ұшу сынақтары 1966 жылы басталды: 21 қазанда үш АИ-25 қос контурлы турбореактивті қозғалтқыштары (TRDD) бар Яковлев Як-40 ұшағының алғашқы ұшуы болды . Машинаны сынаушы ұшқыштар А.Л.Колосов пен Ю. Петров В. Сонымен қатар, ұшақ Саратовтағы авиациялық зауытта сериялық өндіріске шығарылды , ал алғашқы ұшақтар Аэрофлотқа берілді .

Яковлев Як-40 ұшағының алғашқы тұрақты рейстері Быково әуежайынан басталды, ол 2009 жылы Мәскеу облысының Раменск ауданындағы Быково қалалық елді мекенінің елтаңбасында бейнеленген.

Алғашқы өндірістік ұшақта 24 жолаушы орыны болды. Біраз уақыттан бері ұшақ ұшу салмағы 14,7  тонна және 27 орындықпен шығарылды. Ұшу қашықтығы 710  км (жанармай қорымен) болды. Кейінірек олар көтерілу салмағы 16,1 тонна және 32 орындық жетілдірілген нұсқасын шығара бастады. Бұл модификация ұшу қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Конструкцияда үш қозғалтқыштың түзу қанаты мен артқы қондырғысы бар, олардың ортасы реверсермен жабдықталған. Көлденең ұшу үш қозғалтқыштың біреуімен мүмкін.

1972 жылдың ортасына қарай Яковлев Як-40 ұшағы 150 миллион километрден астам жол жүріп, 7 миллионға жуық жолаушыны тасымалдады.

1975 жылдан бастап жүк және аралас тасымалдау үшін ұшақтың Яковлев Як-40К нұсқасы шығарылды. Ондағы максималды коммерциялық жүктеме 3200 кг-ға дейін артты. Жолаушы нұсқаларымен бір мезгілде 1 және 2 класс кабиналары бар ұшақтың әкімшілік нұсқасы шығарылды.

Яковлев Як-40LL ұшатын зертханасы қозғалтқыштар мен винттерді сынауға арналған
Ұшақтың сериялық өндірісі 1981 жылы өндірушінің жаңа Яковлев Яковлев Як-42 ұшағын шығаруға көшуіне байланысты тоқтатылды . Тағы бір себеп – елде басталған жинақ науқаны. Қысқа қашықтыққа екі-үш ондаған адамды ғана тасымалдай алатын реактивті ұшақ экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды. Соңғы Яковлев Як-40, сериялық нөмірі 9840459, 1982 жылдың қаңтарында Закарпатия машина жасау зауыты үшін жасалды. Әуе лайнерлерінің алғашқы жаппай есептен шығаруы 1980 жылдардың соңында болды. 1990 жылдары жаңа жабдықты алудағы қиындықтар және авиациялық жанармайдың салыстырмалы түрде төмен бағасы Яковлев Як-40-ты танымал ұшаққа айналдырды; Олардың көпшілігі осы жылдары корпоративтік және VIP көлік ретінде пайдаланылды. 1992 жылы Смоленск авиациялық зауыты Яковлев Як-40 ұшағын отын багының сыйымдылығы (6 тонна) ұлғайтылған Яковлев Як-40Д нұсқасына модификациялауды, ал 1996 жылы Яковлев Як-40 ұшағын әкімшілік нұсқаға модификациялауды ұйымдастырды (халықаралық бағыттарда ұшулар үшін радиожабдықтарды орнату, бизнес-класс кабинасының жабдықтары, полиуретанмен сыртқы сырлау). Әуе кемелері паркінің қартаюына, жанармай бағасының көтерілуіне, нарықта үнемді және заманауи бәсекелестердің пайда болуына және аймақтық әуе тасымалының қысқаруына байланысты Яковлев Як-40 типті ұшақтар аспанда аз және сирек көріне бастады, ал 2000 жылдардың басынан бастап оларды жаппай есептен шығару және пайдаланудан шығару басталды.

## Ұшақ сипаттамасы
Яковлев Як-40тың техникалық сипаттамалары

Экипаж : 3+1 стюардесса

Жолаушылар сыйымдылығы: 27, 31, 34, 36 немесе 40 адам (орналастыру нұсқасына байланысты)
Жүк көтергіштігі : 3240 кг

Ұзындығы : 20,36 м

Қанаттарының ұзындығы : 25,0 м
Биіктігі : 6,5 м

Қанат ауданы: 70,0 м2

Бос салмақ : 9850 кг

Бос салмақ: 14265 кг

Максималды ұшу салмағы : 17200 кг

Ішкі цистерналардағы жанармайдың салмағы: 3910 кг

Электр станциясы: 3 × АИ-25 турбожелдеткіш қозғалтқыштары

Тарту : 3 × 1120 кгс (номиналды)
Көмекші қуат блогы : 1 × AI-9 GTD

Максималды жылдамдық: 546 км/сағ (6000 м-де)

Круиздік жылдамдығы : 510 км/сағ (6000 м-де)

Практикалық диапазон: 820 км (максималды коммерциялық жүктемемен) 

Паром қашықтығы: 2500 км

Қызмет көрсету төбесі : 6000 м (жолаушылармен); 8000 м (паром)

Көтерілу жылдамдығы : 7,0 м/с (жер деңгейінде)

ҰҚЖ ұзындығы : 850 м

Жүру қашықтығы : 550 м (артқы жағымен); 750 м (артқы жағы жоқ)

## Шетелде қолданысы
Ұшақ 1970 жылдан бері 19 елде қолданылып келеді .

*  — Әскери-әуе күштерінде 3 дана, 2016 жылы
*  — Әскери-әуе күштерінде 1 дана, 2016 жылы
*  — 3 дана
*   – 13 дана, оның ішінде 10 дана Балканда, 2 дана санитарлық авиацияда, 1 дана әуе қозғалысын басқару инспекциясында
*  — 1 дана, ұшатын зертхана
*  — 8 дана
*  — 1 дана, 2000 жылы Камчатка авиациялық кәсіпорны сатқан
*  — Әскери-әуе күштерінде 2 дана, 2016 жылы
*  — 2 дана, президенттік авиаэскадрилья
*  — 3 дана
*  — 3 дана, ауыстырылған кеңестік экипажмен 5 жылға жалға берілді
*  — Әуе күштерінде 3 дана, 2016 жылы
*  — Әскери-әуе күштерінде 1 дана, 2016 жылы
*  — Әскери-әуе күштерінде 2 дана, 2016 жылы
*  — 19 дана, барлығы дерлік үкіметтік авиация эскадрильясында
*  — 3 дана Вологда Авиация кәсіпорнында Ресей Федерациясының ФСБ Шекара қызметінде, 2016 жылы бір ұшақ коммерциялық ұйымға тиесілі. 3 ұшақты «Камчатка авиация кәсіпорны» АҚ басқарады.
*  — Әскери-әуе күштерінде 4 дана, 2016 жылы
*  — Әскери-әуе күштерінде 2 дана, 2016 жылы
*  — Әскери-әуе күштерінде 2 дана, 2016 жылы
*  — 3 дана, 2019 жылы
*  — 5 дана
*  — 2 дана
*  — 1 дана, 2016 жылы
*  — 6 дана

2020 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша, әлемде кем дегенде 5-10 осы типтегі ұшақтар пайдалануды жалғастыруда. Ең көп санды Вологда авиациялық кәсіпорны (6 дана) және Сирия араб әуе жолдары (6 дана) басқарады. Яковлев Як-40-тарды Чехияда, Украинада, Қазақстанда және Ливияда да пайдалану жалғасуда.

## Оқиғалар

## Дереккөздер
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Ұшақтар
Санат:КСРО ұшақтары
Санат:Ресей ұшақтары
Санат:Яковлев ұшақтары
Санат:Аймақтық ұшақтар
Санат:1966 жылы ұшырылған ұшақтар
Санат:Жолаушы ұшақтары