open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шолаққорған ауылдық округі

**Шолаққорған ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абай, Балдысу, Қарабұлақ, Шолаққорған ауылдары кіреді. Орталығы - Шолаққорған ауылы. Округ құрамында болған *[[Теріскей]]* ауылы 2017 жылы, *[[Жеткіншек]]* ауылы 2024 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Қалқаншалылар

**Қалқаншалылар** (Pentatomіdae) – жәндіктер класы, жартылай қаттықанаттылар отрядының бір тұқымдасы. 400-ге жуық түрі бар. 

Негізгі туыстары: Pentatoma, Eurydema, Aelіa. Екі жұп қанаттарының бірінші жұбы жартылай қатты, жартылай жарғақты, артқы қанаттары мөлдір, жарғақты, жүйкеленіп келеді. Кеудесінің арқа жағындағы қалқаншасы құрсағының 2/3 бөлігін жауып тұрады, қалқаншалылар деп аталуы да осыдан. Кеудесінің артқы бөлігінде өткір, жағымсыз иіс шығаратын (цимицин қышқылына байланысты) бездері орналасқан. Мысалы, оңтүстік-шығыс Азияда кездесетін Tessarotoma papіllosa деген түрінің иіс шығару бездері өзінің улы секреттерін 10 – 15 см қашықтыққа дейін шашырата алады. Қалқаншалылардың сопақша келген денесінің ұзындығы 2 – 40 мм-ге дейін, жасыл немесе көк жылтыр түсті, кейде ақ, сары, қызыл дақтары болады. Мұртшалары ұзын 5 бунақты. Ауыз аппараты шаншып-соратын тұмсыққа айналған. Тұмсығы 4 бунақты, тыныш қалыпта дененің бауыр жағына қарай бүгіліп орналасады. Жақсы дамыған үш жұп аяқтары бар. Шала түрленіп дамиды. Аналығы екі қатар орналасқан 6 жұп ұрықтанған жұмыртқаларын өсімдіктердің жапырақтары мен сабақтарына жабыстырып салады. Жұмыртқадан шыққан дернәсілі ересек түріне өте ұқсас, тек оның дене пішіні, кіші қанаттары мен жыныс мүшелері толық жетілмеген. Дернәсілдер түлеу арқылы өседі. Әр түлеген сайын жетіспеген мүшелері толығады. Барлық мүшелері толық жетілгеннен кейін дернәсіл имаго деп аталатын ересек сатыға өтеді. Қалқаншалылар – ауыл шаруашылық дақылдарының зиянкестері.

## Дереккөздер


Санат:Жартылай қатты қанаттылар
Маңқа

**Маңқа** (*Malleus*) — өте қауіпті індет, жылқы, есек, қашыр, т.б. ауырады. Аурудың қоздырғышы таяқша тәрізді *Pseudomonas malleі* микробы. Бұл індетті қазақ халқы танау маңқасы, без маңқасы және көкірек маңқасы деп үш түрге бөледі. Ауру жедел және созылмалы болады. Жасырын кезеңі 3 — 21 күн. Ауырған жылқының ыстығы көтеріліп, қалтырайды, танауынан су ағып, көбіне астыңғы жақ сүйегінің астындағы түйіндер ісіп кетеді, кеңсірігінің кілегей қабықтары қызарып, ұсақ бөртпе жаралар пайда болады. Олардан қанды ірің ағады, лимфа түйіндері іріңдеп, жара жарылып кетеді. Ауру өршіген кезде кеңсірік желбезектері қанды іріңге толады. Терінің тесілген жерінен желім тәрізді ірің ағады, кейде аяқтары жуандап, ісіп кетеді. Созылмалы түрімен ауырған мал арықтап, жылдам болдырады. Ауырған жылқылардың көзіне маллеин дәрісін тамызу арқылы аллерг. әдіспен оның маңқа не мандам ауруына шалдыққандығы анықталады. Ауру жемшөп, астау арқылы сау малдарға жұғады. Адамдарға да жұғуы мүмкін. Маңқамен ауырған жылқының етін жеуге болмайды. Маңқаның жедел түрімен ауырған адамдардың 100%-ы, ал созылмалы түрімен ауырғандардың 50%-ы жазылмайды, нақты емі жоқ. Ауруы анықталған жылқының етін өртейді не көміп тастайды. Қора-жайды, әбзелдерді зарарсыздандырады. Дәстүрлі қазақ емінде танау шеміршегі айналасында ірің, бөрткендер байқалғанда емшілер жыланды бөліп, малға жұтқызып жіберетін немесе тірі кесірткені аттың танауына тиіп тұратындай етіп кекіліне байлап қоятын болған. Маңқа басталғаны біліне қалса суыт жүріп келген атты құдық суына шомылдырып, таң асырып, танауына тұз бен тотияйын үгіндісін, құрғақ темекіні үрлеген. Көктөбет, ақсырғақ, т.б. дәрілік шөптерді сиыр сүтіне шылап, жемдорбаға салып, аттың басына ілген. 

## Дереккөздер


Санат:Мал ауыруы
Сергей Николаевич Покровский

**Сергей Николаевич Покровский** (26.12.1900, Малоярославец қаласы Калуга губерниясы – 25.10.1978, Алматы қ.) – *тарих ғылым докторы* (**1946**), *профессор* (**1934**), Қазақстан Ғылым Академиясының *академик* (**1951**), *Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері* (**1947**). 
***1935–1937** Челябі облысы прокурордың орынбасары
***1937-1939** Қазақ КСР-і *прокурорының орынбасары 
**'1939–1945** ҚазМУ-да (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) профессор кафедра меңгерушісі және ''проректор'' 
***1945–1962''' Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, директор қызметтерін атқарды ==Ғылыми еңбектер==
«Великая Октябрьская социалистическая революция и гражданская война в Семиречье» тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. Ғылыми еңбектері Қазақстандағы Азамат соғысы тарихына арналған. Ш.Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығының лауреаты (1970). 
## Марапаттар
Қазан революциясы, Еңбек Қызыл Ту, 2 рет «Құрмет Белгісі», Халықтар достығы ордендерімен марапатталған.
Қалқаншалы сымырлар

**Қалқаншалы сымырлар** – сымырлардың бір отряд тармағы. Дүние жүзінде кең тараған. Негізінен тропиктік және субтропиктік аймақтарда кездесетін 1600-ден артық түрі белгілі. Қазақстанда 100-ге жуық түрі бар. Қалқаншалы сымырлардың көпшілік түрі жылына 2 кейде 4 ұрпақ береді. Дернәсілдері алғашқы жылы өсімдіктердің үстінде қозғалып жүреді де, жел арқылы таралады. Көптеген түрлері жеміс ағаштарының, оранжереяда өсетін және сәндік өсімдіктердің зиянкестері болып табылады. Кейбір түрлері (мысалы, кошенильдер) пайдалы да болып келеді. Қазақстанда ісік түзгіш сымыр (Acanthococcuc orbiculus) бар. Оның аналығының денесі жасыл түсті, пішіні жұмыртқа тәрізді. Денесінің ұзындығы 2,3 мм, ені 1,2 мм, түк тәрізді қылшықтармен жабылған. Көздері 7 буынды мұртшаларының түбіне жақын орналасқан. Аталығы зерттелмеген. Бұлардың буын аралықтарына орналасқан дернәсілдері жасыл етті қабықпен қапталып, ісік түзеді. Ісік қуысы тегіс, пішіні бұрыс шар тәрізді. Дернәсілдер осы ісік ішінде дамиды. Күздің басында ісік қабығы жарылып, одан жұмыртқасын салған аналық шығып қалады. Жаңа түзілген ісіктер кеуіп, түсіп қалады да, бір өркеннің бойында қайтдан 1 – 2 ісік түзіледі. Ісік түзгіш сымыр өте сирек кездесетін, қазір республикада жойылып кеткен түр есебінде, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

## Сілтемелер
*Жәндіктер
*Зиянкестер

## Дереккөздер


Санат:Сымырлар
Қарымбай Әулие

**Қарымбай Әулие**, **Қарымбай Тәттібайұлы** (1732 – 1822) – би. Жалайыр руының Андас тармағынан таратылады.
Әкесі Тәттібай батыр жоңғарларға қарсы соғысқан. М.Тынышбаев өз еңбегінде Абылай хан жасағында болған Тәттібай батыр, оның ұлы Қарымбай би жөнінде деректер береді. Қарымбай Әулие әрі сәуегей әулие болған. Ол Ескелді бимен және Балпық бимен бірге Қаратал, Көксу, Желдіқара өңірлерін мекендеген халықты егін егіп, отырықшылыққа көшуге үндеген. Тоғандар қаздырып, егін салдырған. Қарымбай Әулиеге арнап ел-жұрты 2003 ж. Қаратал өзенінің бастоғанына жақын тұстағы “Қорғантөбедегі” зиратына кесене орнатты.

## Дереккөздер</span>


Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:1732 жылы туғандар
Санат:1822 жылы қайтыс болғандар
Қарақай ауылдық округі

**Қарақай ауылдық округі** – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбек, Кетебай, Қарақай, Қараөзек, Сәтбаев ауылдары кіреді. Орталығы – Сәтбаев ауылы. Округ құрамында болған ''Батырхан'', *[[Жорабек]]*, *[[Орысқұдық]]*, *[[Серікбай]]* ауылдары 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Қалқұтан

**Елді мекен:**
* Қалқұтан – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.

**Өзен:**
* Қалқұтан – Есіл алабындағы өзен.
Әлия Жеңісбекқызы Мұстапаева

**Әлия Жеңісбекқызы Мұстапаева** (20.3.1969 жылы, Ресей, Мәскеу қаласы) – техника ғылымдарының докторы (2007), профессор (2009). Халықаралық көлік академиясының академигі (2008). Алматы темір жол көлігі инженерлері институтын (1991, қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) және аспирантурасын (1994) бітірген. Алматы қаласындағы 2-станциясында бөлім бастығы (1991), Қазақ көлік және коммуникация академиясында ассистент, аға оқытушы, доцент (1998–2009) қызметтерін атқарды. 2009 жылдан кафедра профессор 2006 жылы  «Совершенствования системы диспетчерского управления эксплуатационной работой магистральных железнодорожных линий Казахстана» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* көлік академиясы
* доцент
* Алматы

Санат:Қазақстан ғалымдары
Марафон шайқасы

thumb|Марафон шайқасының схемасы
**Марафон шайқасы** — грек-парсы соғыстарындағы (б.з.б. 500–449) басты шайқастардың бірі. Б.з.б. 492 жылғы көктемде Ахемен әулетінің өкілі I Дарий патша Мардония қолбасшы бастаған әскерді Грекияны жаулап алуға аттандырды. Афон мүйісіндегі қатты дауыл кезінде парсылар 300-дей кемесінен айырылып, кері қайтуға мәжбүр болды. Парсылар бұл жолы Фракияны басып алумен шектелді. 490 жылы көктемде қолбасшылар Датис пен Артаферннің басшылығымен парсы әскерлері теңіз жолымен Грекияға жаңа жорыққа аттанды. Парсылар Эгей теңізіндегі Родос, Наксос және Делос аралдары арқылы Эвбея аралына жетті. Аралды басып алған парсы әскері Афиныдан солтүстік-шығысқа қарай 40 шақырымнан аса қашықтықта орналасқан Марафон жазығына келіп түсті. Марафон шайқасы 13 қыркүйек күні басталды. Мильтиад бастаған Афины және Платеялық грек әскерінің (11 мың адам) негізгі бөлігі жазыққа енер тұста әскери сапқа (фалангаға) тұрғызылды. Таудың орманды сілемдері мен арнайы тосқауылдармен қоршалған шептің қос қанатына парсы атты әскеріне тойтарыс бере алатын үздік, жақсы қаруланған жауынгерлер орналасты. Гректер кемелерден түскен парсы әскерлеріне (20 мыңдай адам) қарсы шабуыл жасады. Бірақ парсылардың жаяу садақшылары шабуылға тойтарыс беріп, гректер шебін осал тұсынан бұзып өтті. Бұл кезде гректердің таңдаулы жасақтары қос қанаттан парсының атты және жаяу әскеріне күйрете соққы беріп, орталықта шабуылдаған жауды ығыстыра бастады. Парсылар теңізге қарай шегініп,  қашуға мәжбүр болды. Сөйтіп, гректер аздаған шығынға ұшырай отырып, күші басым жауды жеңіп шықты. Жеңісті хабарлау үшін Афинаға сүйінші сұрауға жіберілген жауынгер қалаға тоқтамай жүгіріп жетіп, қуанышты жеткізісімен өліп кеткен. Жауынгердің құрметіне, 1896 жылдан бастап марафондық жарыс олимпиада бағдарламасына енгізілді.

## Дереккөздер

Санат:Грек-парсы соғыстарының шайқастары
Санат:Грекиядағы шайқастар
Қауысбек Тұрысбеков ауылдық округі

**Қауысбек Тұрысбеков ауылдық округі** – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. 2007 жылға дейін *Шардара ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақберді, Бимырза, Бозүй, Қуанқұдық, Шардара ауылдары кіреді. Орталығы – Шардара ауылы. Округ құрамында болған *[[Пішентөбе]]* ауылы 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Шарбұлақ ауылдық округі

**Шарбұлақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шарбұлақ, Ақбастау ауылдары кіреді. Орталығы – Шарбұлақ ауылы. Округ құрамында болған *[[Кезеңбұлақ]]*, *[[Ащыбұлақ (Түркістан облысы)|Ащыбұлақ]]*, *[[Молбұлақ]]* ауылдары 2012 жылы Қазығұрт ауылының құрамына енгізілген.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Сарапхана ауылдық округі

**Сарапхана ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін *Шарапхана ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бақабұлақ, Жіңішке, Майлыошақ, Махамбет Өтемісұлы, Сарапхана, Талдыбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Сарапхана ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Қалқыма су

**Қалқыма су** – жер бетіне ең жақын жатқан жер асты суы. Қалқыма су грунт суынан жоғары орналасады. Ол көбінесе ойыстарда, өзен-көл арналарында, су өткізбейтін қабаттардың бетінде, құм топырақтар арасында қар суы ерігенде, су тасығанда, нөсер жауыннан кейін пайда болады. Қалқыма судың қоры, су шығымы әр өңірде әр түрлі болады, температурасы да өзгермелі келеді. Ылғалдылығы біршама мол, булану мөлшері аз аймақтарда қалқыма су тұщы, ал тұзды топырақтар арасында тұзды болып кездеседі. Оның сапасына жер бетіндегі сарқынды сулар мен ластану көздері әсер етеді. Қорының, өнімділігі мен сапасының тұрақсыздығына байланысты қалқыма суды ауыз су ретінде, мал суаруға тек уақытша ғана пайдалануға болады. Мұндай сулардың қорын қар тоқтату, жауын және тасқын суларды ойыс жерлерде жинау арқылы жасанды жолмен арттыруға болады. Көп жағдайда қалқыма су астыңғы қабаттардағы грунт және тұрақты жер асты суларымен байланысты болатындықтан оны да ластану көздерінен сақтай білу қажет.
Әдетте қалқыма су тұтас таралмайды, сутірек таужыныстардың үстінде орналасатыш шағын линзалар жасайды. Қалқыма судың мұндай
линзаларының қалындығы көбінесе 0,5-1 м-ден аспайды, кейде 2-3 мге жетеді. Мүндағы су гравитациялық түрде болып, деңгейге ие болады. Қалқыма судың режимі тұрақсыз - деңгейі мен минералдылығы айтарлыктай өзгеріп тұрады. Кейде құрғақ климатты аудандарда қалқыма сулы құдықтар жазда толық кеуіп кетеді.
## Тақырыпқа байланысты
*Жер асты суының жатыс жағдайлары
*Топырақ суы
*Грунт суы
*Қабатаралық су

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Шанақ ауылдық округі

**Шанақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжар, Ескі Шанақ, Шанақ, Ызабұлақ ауылдары және Шанақ темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Шанақ ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Қақпақ ауылдық округі

* Қақпақ ауылдық округі – Алматы облысы Райымбек ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Қақпақ ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.
Манат Шаяхметқызы Мұсатаева

**Манат Шаяхметқызы Мұсатаева** (5.10.1955 жылы, Жамбыл облысы Жамбыл ауданында туған) – филология ғылымдарының докторы (2000), профессор (1999). ҚазМУ-ды (1979, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. ҚазҰПУ-да оқытушы, аға оқытушы,доцент, профессор (1988–2002), декан (2002–08) қызметтерін атқарды. 2008 жылдан кафедра меңгерушісі. «Макро- и микроструктура двуязычного словаря (русско-казахского словаря)» атты тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. 200-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* микроқұрылым
* профессор

Санат:Қазақстан ғалымдары
Шақпақ ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Шақпақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шақпақ баба ауылы және №114 темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Шақпақ баба ауылы. 
 

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Шаға ауылдық округі

**Шаға ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бершінтөбе, Қазақстанның 30 жылдығы, Шаға, Шоқтас ауылдары кіреді. Орталығы – Қазақстанның 30 жылдығы ауылы.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Родина ауылдық округі

* Родина ауылдық округі – Ақмола облысындағы Целиноград ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Родина ауылдық округі – Қостанай облысындағы Арқалық қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі

**Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі** – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2005 жылға дейін *Жамбыл ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алпамыс, Байдала, Бірлік, Достық, Жамбыл, Жаңадала, Зерделі, Кемер, Күрішті, Қызылтаң,  Сайлау, Сұлубұлақ, Сырабат ауылдары кіреді. Орталығы – Бірлік ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Қазығұрт ауылдық округі

**Қазығұрт ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қазығұрт ауылы кіреді. Орталығы – Қазығұрт ауылы. 
 

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Обаған ауылдық округі (Ұзынкөл ауданы)

**Обаған ауылдық округі** – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін *Российский ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тайсойған, Обаған ауылдары кіреді. Орталығы – Тайсойған ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1296 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Ұшқын ауылдық округі

**Ұшқын ауылдық округі** – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Достық, Қоралас, Ұшқын ауылдары кіреді. Орталығы – Достық ауылы. 
Ұшқын ауылдық округіне жататын Ұшқын ауылының этникалық құрамының көбін Ұлы жүзге жататын қаңлы руы құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы ауылдық округтері
Ряжский ауылдық округі

**Ряжский ауылдық округі** – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Речной ауылдық әкімдігінен" 1 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ряжское, Речное ауылдары кіреді. Орталығы – Ряжское ауылы. Таратылған Чапаев ауылдық округінің құрамында болған *[[Әміреші]]* ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 81220 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Windows XP

**Windows XP** (жасалу кезіндегі кодтаулы аты — *Whistler*; ішкі нұсқасы — *Windows NT 5.1*) — Microsoft корпорациясының Windows NT отбасындағы 2001 жылдың 25 қазанында жарыққа шыққан, компьютерлерге арналған операциялық жүйесі. Бұл жүйе Windows 2000 Professional дамытылған түрі болып саналады. **XP** атауы  сөзінен шыққан (тәжірибе).

**Windows XP** – бұл бұрыннан бар Windows нұсқаларының жаңартылуы болып табылатын Microsoft амалдық жүйесі. Windows XP екі нұсқасы бар: жеке пайдаланушыларға және шағын кәсіпорындар мен мекемелерге арналған **Windows XP** Home және неғұрлым күрделі есептеулерді жүргізуге арналған недәуір жетілдірілген **Windows XP**Professional.

Windows (тікелей аударғанда – терезе) бейне беттің терезелерге бөлінуі арқасында осындай атауға ие болды. Әрбір терезе іске қосуға болатын қандай да бір ақпараттан, кескін немесе бағдарламадан тұрады. Бейне бетте бір мезгілде бірнеше терезе орналастырып қойып, бірінен біріне ауысып жүруге болады. **Windows XP** пайдаланушы қажеттіліктеріне недәуір бейімделген, оның тілдесуі недәуір қызықты, алдыңғы жүйелермен салыстырғанда мүмкіндіктері недәуір кеңірек. Әдетте жүйе бір мәселе шешімінің үштен артық нұсқасын ұсынады.

## Дереккөздер


Санат:Операциялық жүйелер
Санат:Microsoft Windows
Қырғауылды

**Қырғауылды** — Алматы облысы Қарасай ауданы Райымбек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде, Іле Алатауының бөктерінде. 

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1963-1997 жылдары Алматы мал дәрігерлік институтының “Ақсай” оқу-тәжірибе шарасының орталығы болып келді. 1997 жылы Қырғауылдыда бірнеше шаруа қожалықтары құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Windows Vista

**Windows Vista** - Microsoft корпорациясының Windows NT отбасындағы, компьютерлерге арналған операциялық жүйесі. Ол жасалу кезінде «Longhorn» деген кодтаулы атымен аталды.
[нобай|297px|Windows Vista-ның [winver терезесі]]
## Дереккөздер


Санат:Операциялық жүйелер
Санат:Ақпараттану
Санат:Бағдарламалау
Санат:Интернет
Windows 2000

нобай|солға
**Windows 2000** (тағы да оны *Win2k*, *W2k* немесе *Windows NT 5.0*, кодтаулы аты *Cairo*) — Microsoft корпорациясының Windows NT отбасындағы 32-биттік процесстермен жұмыс жасайтын компьютерлерге арналған операциялық жүйесі.

## Тарихы
Жүйе 1994 жылы жарияланды. Альфа-сынақ 1995 жылдың басынан бастап 1997 жылдың қыркүйек айы аралығында болды. Тұңғыш бета-нұсқасы жұртшылыққа 1997 жылдың 27 қыркүйегінде көрсетілді. 

## Ағымдағы сөздердің сыртқа таралуы
2004 жылдың 12 ақпанында пирингтік сайтында Windows 2000 ағымдағы сөздерінің бөлшектері сыртқа таралғаны мәлім болды. 

## Дереккөздер


Санат:Операциялық жүйелер
Санат:Microsoft Windows
Санат:Интернет
Ұзыната ауылдық округі

**Ұзыната ауылдық округі** – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұзын ата ауылы кіреді. Орталығы – Ұзын ата ауылы.

***<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>***

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Түлкібас кенттік әкімдігі

**Түлкібас кенттік әкімдігі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Иірсу, Көктерек ауылдары, Түлкібас кенті кіреді. Орталығы – Түлкібас кенті.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Адамаралық қарым-қатынас

[right|thumb|240px|[Іскерлік қатынас]]
**Адамаралық қарым-қатынас** () — саналы адамдар арасында бірлескен іс-әрекет қажеттілігін туғызып, байланыс орнататын күрделі процесс; екі немесе одан да көп адамдардың арасындағы танымдық немесе эмоционалды ақпарат, тәжірибе, білімдер, біліктер, дағдылар алмасу. Адамаралық қарым-қатынас тұлғалар мен топтар дамуының және қалыптасуының қажетті шарты болып табылады.

Адамаралық қарым-қатынас барысында адамдардың танымдық хабарлармен, ақпаратпен, тәжірибемен, біліммен, дағдылармен алмасуы және өзара түсінісуі, бірін-бірі қабылдауы жүзеге асады. Қарым-қатынастың интерактивті, коммуникативті, перцептивті деген үш жағы және мезо, макро, микро, рухани, іскер, т.б. деңгейлері болады. Негізгі қызметі: 
*1) ақпараттық-коммуникативтік (ақпарат алмасу және адамдардың бірін-бірі тануымен байланысты); 
*2) реттеуші-коммуникативтік (адамдардың  іс-әрекетін реттеу және біріккен әрекетті ұйымдастыру); 
*3) аффективті-коммуникативтік (адамның эмоционалдық аясымен байланысты).
 
Адамаралық қарым-қатынастың басты мақсаты – өзара түсіністікке қол жеткізу. Қарым-қатынас жасауда қарым-қатынасқа түскен адамды тыңдап, түсіне білудің маңызы зор. Бұл басқа адамның ішкі жан дүниесін түсініп, оған өз ойын дұрыс жеткізуге мүмкіндік береді. Адамдар басқаларға өз ойлары мен көзқарастарын түсіндіре отырып, түсініспеушілік, ұрыс-керіс пен дау-жанжал секілді жағымсыз құбылыстарды болдырмауға әрекет жасайды. Адамдармен жақсы қарым-қатынас орнатуға мынадай ережелердің орындалуы көмектеседі: барлық адамдармен тең дәрежеде, дөрекілік пен жағымпаздықсыз қарым-қатынас жасау; сұхбаттасушының жеке пікірін сыйлау; бұйрық емес, өтініш деңгейінде қарым-қатынас жасау; басқа адамның пікірін сыйлау және тәжірибесін қабылдай білу. Қарым-қатынас мәдениетін меңгерген тұлға өзімен қатынас жасайтын адамға құрметпен қарап, сыйластық білдіреді. Адамға сыйластықпен қарау жақсы қарым-қатынас жасаудың негізгі өлшемі болып табылады.

## Педагогикалық қарым-қатынас
Педагогикалық қарым-қатынас - белгілі бір педагогикалық қызмет атқаратын, жайлы психологиялық климат құруға және оқу іс-әрекетін, педагог пен оқушы арасындағы, оқушылар ұжымы ішіндегі қатынастарды психологиялық тиімді етуге бағытталған оқытушы мен оқушының сабақтағы және сабақтан тыс уақыттағы кәсіптік қарым-қатынасы.

## Перцептивтік қарым-қатынас
Перцептивтік қарым-қатынас — адамның парапар қабылдауы, оның ішкі дүниесіне бойлау, әрбір жеке сәтінде оның психикалық жағдайын сезіну дағдысы, оның тәртіп себебін түсіну дағдысы. Мұғалім өзінің перцептивтік қарым-қатынас қабілеттерін ұдайы дамытуы қажет.

## Фатикалық қарым-қатынас
Фатикалық қарым-қатынас ( - ақымақ) - қарым-қатынас үрдісі үшін ғана мазмұнсыз қарым-қатынас.

## Қарым-қатынастың жетекші түрі
Қарым-қатынастың жетекші түрі - осы немесе өзге жас кезеңінде болатын қарым-қатынас түрі, бұл арқылы тұлға дамуының осы сатысына сәйкес негізгі тұлғалық қасиеттер қалыптасады.
## Дереккөздер</span>


## Тағы қараңыз
Қарым-қатынас психологиясы
	

Санат:Психология
Тұрбат ауылдық округі

**Тұрбат ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбек, Қызылдихан, Өндіріс, Тұрбат ауылдары кіреді. Орталығы – Тұрбат ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Қызбел ауылдық округі

**Қызбел ауылдық округі** – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Саға, Бидайық, Ошағанды, Ұзынқарасу ауылдары кіреді. Орталығы – Саға ауылы.

## Тарихы
2007 жылы *Алтынсарин* ауылы таратылды. 2008 жылы Саға ауылдық округі **Қызбел ауылдық округі** болып өзгертілді. 2009 жылы *Шобан* ауылы таратылды. 2013 жылы округке Бидайық ауылы қосылды. Сол жылы *Құмшық* ауылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 939 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы ауылдық округтері
Темір ауылдық округі

**Темір ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бөлік. 1994 жылы құрылған. Жер аумағы 110,9 км2.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақшоқат, Отрабат, Темір, Ұзынқұдық ауылдары және №37 темір жол айрығы кіреді. Орталығы - Темір ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы ауылдық округтері
Алпысбай Мұсаев

**Алпысбай Мұсаев**(3.11.1948 жылы, Қызылорда облысы Қазалы ауданы Әйтеке би кентінде туған) – филология ғылымдарының докторы (2000), профессор (1999). Орал педагогика институтын (1970, қазіргі Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті) және аспирантурасын (1982) бітірген. «Орал өңірі» газетінің редакциясында, аудандық комсомол комитетінде (1970–82), Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1982–96), ҚазҰУ-да аға ғылыми қызметкер (1996–98) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі. 1999 жылы  «Қазақ прозасындағы сатира мен юмор поэтикасы (1960–1990 жылдар)» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады.

## Дереккөздер


## Cілтемелер
* филология
* профессор
* Батыс Қазақстан

Санат:Қазақстан ғалымдары
Тегісшіл ауылдық округі

**Тегісшіл ауылдық округі** – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мәдениет, Таскескен, Тегісшіл ауылдары кіреді. Орталығы – Таскескен ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Қажымұқан ауылдық округі

**Қажымұқан ауылдық округі** – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Амангелді, Боралдай, Көктөбе, Қажымұқан, Қызылсеңгір, Темірлан, Ынталы ауылдары кіреді. Орталығы – Темірлан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері
Көлкент ауылдық округі

**Көлкент ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақсуабат, Жаңатұрмыс, Көлкент, Қосбұлақ, Молыбай Оразалиев, Теспе, Ханқорған, Шапырашты ауылдары кіреді. Орталығы – Көлкент ауылы.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы ауылдық округтері
Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Тасты ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қылты, Тасты ауылдары кіреді. Орталығы – Тасты ауылы.

## Инфрақұрылымы
Ауыл әкімдігінде 1 мектеп, 1 аурухана, ФАП бар. 
## Ерекшеліктері
Тасты ауыл әкімдігі аумағында “Төртқұдық” уран өндіру кеніші орналасқан. Тасты кеңшары 1946 жылдан құрылған.
## Кеңшар директорлары
Кеңшар директорлары болып Боранбаев, Қасқыров, Тыщенко (1946-1953 жылдары), Қалмырзаев Маулен (1953-1958 жылдары), Анарбаев Қали (1958-1973 жылдары), Әлтекенов Әбдіқадыров (1973-1991 жылдары), Оспанов Жақсылықов (1991-1992 жылдары), Мұсабаев Сағынтай (1992-1996 жылдары), Жүнісәлі Жұмабек (1996-1998 жылдары) қызмет атқарды.
## Ауылдық кеңес төрағалары
Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1958-1960 жылдары), Серіков Әбілдә (1960-1965 жылдары), Сарсенбиев Нұрман (1965-1968 жылдары), Бектаев Басар (1968-1974 жылдары), Жақсылықов Жұманазар (1974-1980 жылдары), Мырзатаев Бахадүр (1980-1987 жылдары), Абдікаримов Есен (1987-1994 жылдары) қызмет атқарған.
## Ауыл әкімдері
Ауыл әкімдері болып: 
Жүнісұлы Жұмабек (1994-1996 жылдары),
Бектаев Амангелді (1996-1997 жылдары),
Алпамысов Жорабек (1997-2006 жылдары),
Сақтапбергенұлы Пардабек 2006 жылдан бастап ауыл әкімі болып қызмет атқаруда.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Садчиков ауылдық округі

**Садчиков ауылдық округі** – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Садчиковка, Константиновка ауылдары кіреді. Орталығы – Садчиковка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3970 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы ауылдық округтері
Тастұмсық ауылдық округі

**Тастұмсық ауылдық округі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Амангелді, Жыланды, Қабанбай, Қарабастау, Тастұмсық ауылдары кіреді. Орталығы – Тастұмсық ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Тасарық ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Тасарық ауылдық округі** – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жамбыл, Оңтүстік, Тасарық, Ханарық ауылдары кіреді. Орталығы – Тасарық ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы ауылдық округтері
Қырғи

thumb|'' Accipiter nisus''

**Қырғи** () — қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс. 

Қазақстанда Ертіс өзені бойында, Алтай, Қалба, Солтүстік Тянь-Шань тауларында және Жетісу (Жоңғар) Алатауындағы қылқан жапырақты және шыршалы ормандарда жиі кездеседі. Шәулісінің қанатының ұзындығы 224, ұябасарыныкі 260 мм, шәулісінің салмағы 150, ал ұябасарыныкі – 300 г-дай. Арқасы көкшіл-сұр түсті, бауырында көлденең орналасқан қоңыр жолақтары бар. Солтүстік аймақтарда жыл құсы, оңтүстікте отырықшы құс. 

Наурыз – мамыр айларында ұшып келіп, ағаш басына ұя салады. өяға салған қошқыл дақтары бар ақшыл жұмыртқаларын (3 – 4) ұябасары 35 күндей шайқайды. Шәулісі балапандарын 50 күндей қоректендіреді. Қыркүйек – қазан айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Қырғи ұсақ торғайларды, кемірушілерді аулап қорек етеді. Қолға тез үйренеді. Құсбегілер Қырғиды бөдене аулауға пайдаланған.

## Сипаттамасы
Қырғи – шағын денелі (150-300 г, қанатының алымы – 80 см шамасында) қаршыға. Аналығының жоны - алуан реңкті көкшіл сұр, төбесі – қаралтым, қасы-ақ, желкесі – ақшыл шұбар болып келеді. Бауыры – ақшыл немесе қоңыр немесе қызылсары көлденең безендірмелері бар қызыл қошқыл. Нұрлы қабығы қызылсары реңді. Тұмсығы – көкшілдеу қоңыр. Балсірісі және аяғы – сары. Аналықтары және жас қырғилардың жоны қоңыр түсті, ал жас қырғилардың төсінде көлдене жолақтардың орнына тамшы сияқты теңбілдер болады.

## Тіршілігі
Солтүстік-батыс Африка тоғайларында және Еуропаның қоңыржай еңдіктерінде мекендейді. Қазақстанда орманды дала зонасында. Сондай-ақ оңтүстік-шығыстың тау ормандарында ұялайды. Негізгі қорегі – дене мөлшері бөденедей және түпкердей құстар. Қырғи балапандарын негізінде торғайтәріздес құстардың ұшуға даярланған балапандарының жаппай пайда болуымен бір мезгілде жұмыртқа дарып шығуы кездейсоқтық болмаса керек. Ұяларын ағаш басына салады. Салындыдағы 2–5 ( көбінесе 3–4) сирек теңбілді ақшыл жұмыртқаларды аналығы отыз күн бойы басады. Аталық аналықты қоректендіреді және балапандарына елу күн жем береді. Ұялау орындарын қазанда тастап, көктемде – сәуірде қайта оралады.

## Дереккөздер


Санат:Сұңқартәрізділер
Санат:Жыртқыш құстар
Талапты ауылдық округі

**Талапты ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көкмардан, Сарыкөл, Шытты, Ынталы ауылдары кіреді. Орталығы – Көкмардан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы ауылдық округтері
Сызған ауылдық округі

**Сызған ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Босбұлақ, Қайнар, Қозмолдақ, Сызған ауылдары кіреді. Орталығы – Қозмолдақ ауылы.

## Мекемелер
3 орта мектеп, 1 емхана, 3 ФАП, 1 ауылдық клуб, 1 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. 
## Ауылдық кеңес төрағалары
Сызған ауылдық кеңесі төрағалары болып Шайменова Маржангүл 1940 жылға дейін, Құтжанов Нұртай (1962-1967 жылдары), Сарыбаева Мамық (1967-1971 жылдары), Арыстанов Әпен (1971-1978 жылдары), Әбдіхасов Әйнекеш (1978-1989 жылдары), Төрәлиев Қасыбек (1989-1993 жылдары) қызмет атқарды.
Ауыл әкімдері Төрәлиев Қасыбек (1993-1995 жылдары), Әметов Есім (1995-1996 жылдары), Исатаев Төлен (1996-2002 жылдары), Бектаев Нұржан (2002-2004 жылдары), Айдарбеков Болат (2004-2004 жылдары) болды. Иманбайұлы Аманбай 2004 жылдан қазіргі уақытқа дейін ауыл әкімі болып келеді. 
## Кеңшар директорлары
“Сызған” кеңшарының директоры болып Садықов Сағындық (1962-1966 жылдары), Жаппарбеков Батырхан (1966-1981 жылдары), Ерінбетов Жұмаділдә (1981-1986 жылдары), Асылбеков Сәкен (1986-1994 жылдары) қызмет атқарды. 

### Колхоз төрағалары
Қосмолдақ атындағы колхозда Қожабеков Мекебай (1936-1940 жылдары), Шынар (1940-1944 жылдары), Әштархан (1944-1946 жылдары), Болатбеков Айдарбек (1946-1950 жылдары), Тайлақбай (1950-1954 жылдары), Бөлетов Әбілқайым (1954-1962 жылдары) төраға болып қызмет атқарды. 
Молотов атындағы колхозда Жарылқанов Байжан (1936-1940 жылдары), Бегайдаров Түсінәлі (1940-1944 жылдары), Жарылқанов Байжан (1944-1946 жылдары), Шабақ (1946-1948 жылдары), Ысқақов Қуаныш (1948-1950 жылдары) қызмет атқарды. 
Алмалы атындағы колхозда Досжан (1936-1940 жылдары), Көлбаев Есім (1940-1944 жылдары), Нұртанов Мейірбек (1944-1949 жылдары) қызмет атқарды. 
Тегістік атындағы колхозда Пәрін (1936-1940 жылдары), Отаров Бекболсын (1940-1944 жылдары), Намазбай (1944-1949 жылдары) басшылық қызмет атқарды.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Свердлов ауылдық округі

* Свердлов ауылдық округі — Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Свердлов ауылдық округі — Қостанай облысы Денисов ауданындағы әкімшілік бірлік.
Созақ ауылдық округі

**Созақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көктөбе, Созақ, Ыбырай Жәукебаев ауылдары кіреді. Орталығы – Созақ ауылы. Округ құрамында болған *[[Шақырық]]* ауылы 2017 жылы, *[[Қақпансор]]* ауылы 2023 жылы таратылды.

## Ауыл бөлімшелері
Ауыл әкімдігінде төрт орта мектеп, бір кәсіптік лицей, бір бастауыш мектеп, бір емхана, үш ФАП, бір балабақша, бір ауылдық клуб, екі кітапхана, Қазпошта бөлімшесі, телестанция бар.

## Шаруа қожалықтары
Созақ ауыл әкімдігінде соңғы жылдары Б. Абдраманов шаруа қожалығы “Көкалаң” шаруа қожалығы, “Мажен” шаруа қожалығы, “Созақ” өндірістік копперативі, “Ақниет” жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, “Жайлау” шаруа қожалығы жоғары жетістікке жетіп жүр.
## Ауыл әкімшілігі колхоздары
Созақ ауыл әкімшілігі аумағында орналасқан бұрынғы колхоздар: “Талапты” колхозы, “Киров” колхозы, “Молотов” колхозы, “Куйбышов” колхозы, “Суындық” колхозы. Колхоз басшылары: Матенбаев Сүлеймен, Тұяқов Абдіқайым, Ниязбеков Пәрім, Ерімбетов Тоқабай. 
## Ауылдық кеңес төрағалары
Созақ ауылдық кеңесі төрағалары болып Кенжетаев Қорғанбек (1931-1933 жылдары), Сүндетуллаев Тасқожа (1933-1937 жылдары), Қойшыбаев Жүніс (1937-1939 жылдары), Төребеков Шайықбек (1939-1945 жылдары), Қойшыбаев Жүніс (1945-1948 жылдары), Атенов Мелдебек (1948-1957 жылдары) қызмет атқарды. Қызыл ту ауылдық кеңесі төрағалары болып Жұманбаев Жаманқара (1932-1941 жылдары), Рахметов Борсабай (1941-1943 жылдары), Ерімбетов Тоқабай (1943-1946 жылдары), Сыздықова Балымшекер (1946-1948 жылдары), Мизанбаева Адиша (1948-1952 жылдары) қызмет атқарды. 

Ауылдық кеңес төрағалары болып Атенов Мелдебек (1957-1961 жылдары), Сүлейменов Аман (1961-1965 жылдары), Қаржаубаев Жамбыл (1965-1970 жылдары), Әзібаев Рахметбай (1970-1975 жылдары), Сағындықов Колхоз (1975-1977 жылдары), Бөрғазиев Көштен (1977-1985 жылдары), Сағындықов Колхоз (1985-1992 жылдары), Бөрғазиев Көштен (1992-1996 жылдары) қызмет атқарды.
Ауыл әкімдері болып Аймурзаев Аманғали (1996-1999 жылдары) қызмет атқарды. 1999 жылдан бері Әбдіраманов Рысбай ауыл әкімі болып келеді.
## Кеңшар директорлары
1957 жылы Созақ кеңшары құрылды. Кеңшар директорлары Көшкінов Қаратай (1957-1958 жылдары), Ахметчеев Қисмахан (1958-1967 жылдары), Абдраманов Балтабай (1967-1988 жылдары), Алпамысов Байқоныс (1988-1996 жылдары) болды.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Галина Махмұдқызы Мұсағалиева

**Галина Махмұдқызы Мұсағалиева** (22.9.1934 жылы, Атырау облысы Құрманғазы ауданында туылғын) – биология ғылымдарының докторы (1977), профессор (1978). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1975, қазіргі Қазақ ұлттық медицна университеті) және аспирантурасын (1960) бітірген. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зертеу иститутында кіші, аға ғылми қызметкер (1960–66), Қазақстан Ғылым Акакдемиясының эксперименттік биология институтында аға ғылыми қызметкер (1966–69), Қазақ физкультура институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясы) доцент, кафедра меңгерушісі (1970–83) қызметтерін атқарған. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* биология
* онкология
* радиология

Санат:Ғалымдар
Майдантал ауылдық округі

**Майдантал ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін "Сауран ауылдық округі" деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Егізқара, Қаражон, Ынталы ауылдары. Орталығы – Ынталы ауылы.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Сүткент ауылдық округі

**Сүткент ауылдық округі**  – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сүткент ауылы кіреді. Орталығы – Сүткент ауылы. Округ құрамында болған *[[Шабырлы]]* ауылы 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Састөбе кенттік әкімдігі

**Састөбе кенттік әкімдігі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Састөбе кенті, Қызылту, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Састөбе кенті. 

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Сайрам ауылдық округі

**Сайрам ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық ауыл Шымкент қаласына берілгендіктен таратылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына *[[Сайрам]], [[Исфиджаб (ауыл)|Исфиджаб]], [[Қызылсу (Түркістан облысы)|Қызылсу]]* ауылдары кірді. Орталығы – Сайрам ауылы болған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 40 299 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданының таратылған ауылдық округтері
Сабыр Рақымов ауылдық округі

**Сабыр Рақымов ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін *Көкібел ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көкібел, Қызылата, Майбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Көкібел ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Аязхан Қалыбеков ауылдық округі

**Аязхан Қалыбеков ауылдық округі** – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін *Прогресс ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абат, Атамұра, Жамбыл, Жаңажол, Төрткүл, Тұран, Үлгілі ауылдары кіреді. Орталығы – Үлгілі ауылы.

***Кестедегі кішірек жазу – тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай.***

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Фәтима Машанбекқызы Мұсабекова

**Фәтима Машанбекқызы Мұсабекова** (14.9.1926 жылы, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы – 4.4.1988, Алматы қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1976), профессор (1979). ҚазПИ-ді (1948, қазіргі ҚазҰПУ) және аспирантурасын (1950) бітірген. Алматы шет тілдері институтында (қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) оқытушы (1951–58), ҚазҰПУ-да доцент, кафедра меңгерушісі (1958–79) қызметтерін атқарды.«Қазіргі қазақ тіліндегі зат есімдер стилистикасы» атты тақырыпта докторантуралық диссертация қорғаған. Негізгі ғылми еңбектері қазақ тілінің пунктуациясы, стилистикасына арналған.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* филология
* профессор
* доцент

Санат:Қазақстан ғалымдары
Севастополь ауылдық округі

**Севастополь ауылдық округі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Ленинград ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Севастополь, Дубинка ауылдары кіреді. Орталығы – Севастополь ауылы. Ленинград ауылдық округі құрамында болған ''Қарашілік'' ауылы 2019 жылы, Севастополь ауылдық округінің ''Вишнёвка'', ''Ленинградское'' ауылдары 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1837 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Кемеқалған ауылдық округі

**Кемеқалған ауылдық округі** – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абай, Ақбастау, Әңгірата, Қарақия, Қаратөбе, Ұйымшыл ауылдары кіреді. Орталығы – Абай ауылы. Округ құрамында болған *[[Текесу]]* ауылы 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы ауылдық округтері
Ошақты ауылдық округі

**Ошақты ауылдық округі** – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Атақоныс, Бақышсай, Береке, Еңбек, Жетітөбе, Жиделі, Қаратал, Қоңыртөбе, Ошақты, Саңырау, Сарыжылға, Сәмбет Саттаров, Ынталы ауылдары кіреді. Орталығы – Ошақты ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы ауылдық округтері
Иіржар ауылдық округі

**Иіржар ауылдық округі** – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Азамат, Азат, Алаш, Диқан, Иіржар, Мақтажан, Наурыз, Рахимов, Шапағат ауылдары кіреді. Орталығы – Иіржар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Отырар ауылдық округі

**Отырар ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Географиялық орны
Отырар ауылдық округі ауданның шығыс бөлігінде орналасқан. Округ аумағымен Арыс өзені ағып өтеді. Тарихи археологиялық мәні бар Тоқайтөбе, Ақтөбе, Жалпақтөбе, Қоңыртөбе, Мәслихаттөбе, Алтынтөбе, т.б. археологиялық ескерткіштер бар. Округтен Орынбор—Ташкент (Қазақстан темір жолы) және Төрткөл—Темір, Темір-Отырар, Арыстанбаб—Түркістан, Шәуілдір—Шойманов автомобиль жолдары өтеді.

## Тарихы
Іргесі 1946 жылы Бөген аудандық кеңесі болып құрылған. 1950 жылы Отырар аудандық кеңесі болып өзгертілді. 1994 жылдан казіргі атымен аталады. Жер аумағы 0,79 мың км2. Округте 1957 жылы құрылған қаракөл қойын өсіретін "Арыс" кеңшары болған. Кеңшар негізінде ауданда 18 жауапкершілігі шектеулі серіктестік, 2 акционерлік қоғам, май сығатын цех, 631 шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Әкімшілік құрамы
Округке Арыс, Молыке Шойманов ауылдары қарайды. Орталығы — Арыс ауылы.

## Инфрақұрылымы
Ауылдарда 3 орта, 1 негізгі, 1 бастауыш мектеп, отбасылық емхана, 4 фельдшер-акушерлік пункт, 3 клуб, 4 кітапхана, 2 пошта бөлімшесі, 2 монша бар.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы ауылдық округтері
Қарын бөле

**Қарын бөле** – туыстық атау. Бір анадан туған қыздардың балалары Қарын бөле, ал ағайынды апалы-сіңлілі адамдардың балалары бөле болады. Осы бөлелердің арақатынасын ажырату үшін қазақ халқы бір шешенің қыздарынан туғандарды ғана Қарын бөле атаған. Бөлелер өзара тату болады. “Бөлем – бөлем үшін өлем” деген мәтел соған байланысты айтылған.Сібірдегі түркі тілдерінде «бөле» тұлғасы кездескенмен, дәл мынадай (қарын бөле) сөз тіркесін байқамадық. Осыған қарағанда, «қарын» сөзі қазақ, қырғыз тілдеріне жүйесі басқа тілден ауысқан болар деген ой келеді. Іздестіре келгенде мұндай ойға тірек табылғандай болады,- Парсы тілінде: «ғәрин» тұлғасынын бір мағынасы біздін тіліміздегі «жақын, жуық» дегендерді үғындырады. Осыған қарағанда, «қарын бөле»—«жақын бөле» дегеннің баламасы болмақ.

## Дереккөздер</span>


	

Санат:Қазақ тілі
Санат:Мәдениет
Иассы ауылдық округі

**Иассы ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. 1999 жылға дейін *Калинин ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбекшідихан, Шойтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Еңбекшідихан ауылы.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Монтайтас ауылдық округі

**Монтайтас ауылдық округі** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіндегі әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтас, Атамекен, Бақырша, Қабылсай, Монтайтас, Тоғансай, Шағыр ауылдары және №42 темір жолы айрығы кіреді. Орталығы – Монтайтас ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Машат ауылдық округі

**Машат ауылдық округі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбек, Еңбекші, Жаңақоғам, Қызылбастау, Машат ауылдары кіреді. Орталығы – Машат ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Сырдария ауылдық округі

**Сырдария ауылдық округі** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қожатоғай ауылдық округіне қосылды. 2011 жылға дейін *Задария ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сырдария, Шөгірлі ауылдары кіреді. Орталығы – Сырдария ауылы. 

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4740 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Маяқұм ауылдық округі

**Маяқұм ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бестам, Қостерек, Маяқұм ауылдары кіреді. Орталығы – Маяқұм ауылы. Округ құрамында болған ''Аққұм'', ''Ешкіқора'' ауылдары 2020 жылы таратылған.

## Тарихи деректер
Маяқұм ауылының маңында тарихы тылсым көптеген ірілі-ұсақты қалалардың орны төбешікке айналған. 
Олар: Оқсыз, Тектұрмас, Бөріойнақ т.б төбелер.

Орта ғасырлық қала - Оқсыз ("Уәсіж", "Васидж") атына сай оқ-дәрі шығарумен айналысқан. Бұрынырақта Ұлы Жібек жолының бір бағыты осы Оқсыз арқылы өтетін. Себебі Отырарға жақын, экономикалық байланысы тығыз болған. Сондай-ақ Оқсызда Әлемнің екінші ұстазы Әбу Насыр Әл-Фараби дүниеге келген. Оның әкесі әскери адам болған, сондықтан Әл-Фарабидың Оқсызда туылуы деген дерек тегін емес. Мұны әлі де нақты зерттеу керек. Көптеген оқулықтарда Әл-Фарабидың туған жері Отырар саналады, бұл дұрыс та. Себебі ара қашықтығы жақын, екі қала арасындағы байланыс қоян-қолтық дәрежеде болған, сондықтан  Оқсыз Отырардың бір бөлігі болуы да ықтимал.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы ауылдық округтері
Жібек жолы ауылдық округі

* Жібек жолы ауылдық округі – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Жібек жолы ауылдық округі – Алматы облысы Қарасай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданы аумағындағы бірлік.
Манкент ауылдық округі

**Манкент ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққала, Манкент ауылдары кіреді. Орталығы – Манкент ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы ауылдық округтері
Қуанышбек Битуұлы Мұсабеков

**Қуанышбек Битуұлы Мұсабеков** (15.5.1940 жылы, Түркістан облысы Түркістан қаласы) – химия ғылымдарының докторы (1984), профессор (1986). Қазақ КСР-і Білім беру ісінің үздігі (1988). ҚазМУ-ды (1964, қазіргі ҚазҰУ), КСРО ҒА Жоғары молекулалық қосылыстар институтының аспирантурасын (1969) бітірген. ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі (1972–2009), декан (1987–95) қызметтерін атқарды. 2009 жылдан профессор  «Коллоидно-химические основы использование ассоциатов полиэлектролитов с поверхностно-активными веществами на границах раздела саз» тақырыбында  докторантуралық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері дәрі-дәрмектік препараттарды, белоктарды сорбциялық тазалау үшін жоғары өнімді иониттер жасау, беттік активті заттардың (БАЗ) және дәрі-дәрмектік заттардың коллоидты-химия және физиология әсерлерін суда еритін полимерлер және олардың торлы аналогтарымен реттеудің ғылыми негізін жасауға, т.б. арналған. 800-ден астам ғылыми жарияланымның, 2 монографияның, оқу-құралдарының авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* химия
* физиология
* декан

Санат:Қазақстан ғалымдары
Мақталы ауылдық округі

**Мақталы ауылдық округі** – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алмалы, Алтынсарин, Дархан, Жайлаукөл, Жетісу, Жібек жолы, Мақталы, Сарқырама, Теміржол, Тың, Шолпанқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Мақталы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері