open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болатбек Көрпебайұлы Төлепберген

**Болатбек Көрпебайұлы Төлепберген** – 1974 жылғы 5 ақпанда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында дүниеге келген. Журналист, мемлекет қайраткері, «Жерұйық» қоғамдық бірлестігінің төрағасы. Қазақ радиосы директорының орынбасары, философия ғылымының кандидаты.

1996 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің журналистика факультетін тәмамдаған. Еңбек жолын *«Жас Алаш»* газетінен бастаған. *«Қазақ әдебиеті»* газетінің бөлім меңгерушісі, *«Зерде»* және *«Жалын»* журналы бас редакторының орынбасары, *«Асар»* және *«Журналист»* газетінің редакторы қызметін атқарған.

Қазіргі таңда «Қазақстан» ТРК, "Шалқар" радиосының бас редакторы. *«Сүйікті менің Отаным»* және *«Тәуелсіздік бесігін тербеткен»* деректі фильмдерінің авторы.

Қазақстан Жазушылар Одағы мен«Атамұра» корпорациясыныңжазушы Оралхан Бөкей атындағы стипендиясының тұңғыш иегері (1993). «Сорос-Қазақстан» жас жазушылар бәйгесінің жүлдегері (1996), Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты (2003), «Астананың 10 жылдығы» мерекелік медалінің иегері (2008), Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты (2008) және ҚР Мәдениет қайраткері (2009) және ҚР Президентінің журналистика саласы бойынша сыйлығының лауреаты (2011). Қазақстан Жазушылар Одағы мен Журналистер Одағының мүшесі.
## Шығармалары
20-ға жуық кітап жазған.

* Желтоқсан қарлығаштары.- Алматы, 2010
* Көшкен күннің бояуы.- Астана, 2004
* Ұлттық идея- тәуелсіздік тұғыры.- Алматы, 2011
* Мәңгі жас – алаш идеясы.- Алматы, 2008
* «Қасиеттім – Желтоқсан!»

## Дереккөздер


Санат:1974 жылы туғандар
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Азамат Жәкібаев

**Азамат Жәкібаев** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматтарының бірі. Алып империя — Кеңес үкіметіне қарсы үнпарақтар таратқан. Азамат Жәкібаев бұл кезде 18 жасқа жаңа толған бозбала болған. *«Жойылсын кеңес үкіметі»*, *«Азаттық теңдік жасасын!»* деп жазылған үнпарақтарды тарату үстінде Қауіпсіздік комитетінің қызметкерлеріне ұсталып, тергеу изоляторына қамалады. Мемлекетке қауіпті деген айып тағылады. Психикалық ауытқушылығы бар деп, сап-сау баланы Алматы облысы Талғар қаласының жындыханасына күштеп жатқызған. Оны дәрі-дәрмекпен улап, ақыры өлтіріп тынған. Азамат Жәкібаев – талантты театр және киноактер Қасым Жәкібаевтың ұлы болған.

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Жамбыл Тайжұмаев

**Жамбыл Тайжұмаев** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қайсар қазақ жігіті. Жамбыл облысы Жамбыл ауданы «Пионер» совхозында туған. Ол көтеріліс кезінде алғаш сотталғандардың бірі болған. Құсмұрын түрмесінде жазасын өтеген. 14 жылға сотталған Жамбыл Тайжұмаев Қостанайдағы түрмеде Шолпан (тегі белгісіз) атты қызбен некелескен. Шолпан Жамбылды және жанында жатқан желтоқсандықтарды ақтау үшін бірнеше саяси шараларға қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Бақытбек Жұмабекұлы Иманғожаев

**Бақытбек Жұмабекұлы Иманғожаев** — желтоқсан көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі. 1961 жылы 10 наурызда Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қызылсай ауылында дүниеге келген. 1964 жылы отбасымен бірге Алматы қаласына көшіп келген. Спорт мектебін бітіріп, 1979 жылы әскери борышын өтеген. 1981 жылы көркемсурет училищесінде 2 жыл оқыған. Кейін Театр және көркемсурет институтында білім алған. 3 жыл бойы режиссурада оқып, музыкатану факультетіне ауысқан. 1986 жылы 3,5 жылға бас бостандығынан айырылып, 2 жыл түрмеде отырған. «Желтоқсан» (1989) ұйымын құрушылардың бірі.

## Дереккөздер

Санат: 1961 жылы туғандар
Санат:Қордай ауданында туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Ербол Мұқажанұлы Сыпатаев

**Ербол Мұқажанұлы Сыпатаев** (10 наурыз 1964, Талдықорған облысы – 1986, Алматы) — Желтоқсан көтерілісіне қатысып, алаңда қазақ қарындастарын құтқару барысында алған соққыдан қайтыс болған жас қазақ жігіті. Ұлы жүздің Суан руынан шыққан.

## Өмірбаяны
Талдықорған облысының Панфилов ауданы Еңбекші ауылында 1964 жылы дүниеге келген. Желтоқсан көтерілісі уақытында Алматы қаласында энергетика институтының 2 курс студенті болған. Кейбір мәліметтерде оның әке-шешесі жоқ, тек туысқандары ғана болғандығы айтылған. Ол туралы деректер өте аз.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ербол Сыпатаев
* Ербол Сыпатаев

Санат:Желтоқсаншылар
Расылхан Омарұлы Құдайбергенов

**Расылхан Омарұлы Құдайбергенов** — ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан ел жанашыры. 1964 жылы 5 сәуірде Жамбыл облысы, Сарысу ауданында дүниеге келген. Аудандағы мектеп-интернатты тәмамдаған соң, Алматы кино техникумына оқуға түскен. Желтоқсан көтерілісі кезінде аталған оқу орнының 3 курсында оқыған. Ашық алаңға шығып, тотаритарлық жүйеге қарсылық көрсеткендігі үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылған. Кейін ақталып шыққан.

Жұбайы: Арипова Роза

Балалары: Құдайбергенова Асель, Омаров Көреген, Омарова Айнур 

## Дереккөздер

Санат: 1964 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Құрманғазы Айтмұрзаев

**Құрманғазы Айтмұрзаев** — 1963 жылы 7 қаңтарда Түрікменстанның Ташауыз облысының Тельман деген жерінде туған. 1967 жылы Қазақстанға көшіп келген. 1981–1983 жылдары әскери борышын өтеп келген соң, Т.Жүргенов атындағы көркемсурет және театр институтына түскен. 1986 жылы Желтоқсан көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі ретінде ұсталған. Құрманғазы Айтмұрзаев 4 жылға сотталып, жазасын өтеген.

## Дереккөздер

Санат: 1963 жылы туғандар
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Желтоқсаншылар
Жансая Әлкейқызы

**Жансая Әлкейқызы** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы. 1948 жылы 24 қаңтарда Алматы облысы, Балқаш ауданы, Бақанас ауылында дүниеге келген. 1986 жылы Алматы қаласында №19 мектепте физика пәнінен сабақ берген. Қазақ жастарының жазықсыз жәбірленгендерін көріп, өз қарсылығын білдірген. Қарсылығын үнпарақтарға жазып таратқан. Сөйтіп жүріп құқық қорғаушылардың қолына түсіп, 5 жылға бас бостандығынан айырылған. 1989 жылы ақпан айының 2 жұлдызында ақталып шыққан.

## Дереккөздер

Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Нағима Асқарқызы Салихова

**Нағима Асқарқызы Салихова** — ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан патриот қазақ қызы. 1962 жылы 23 шілдеде Семей облысы, Көкпекті ауданы, «Құмкөл» ауылында дүниеге келген. Орта мектепті тәмамдаған соң, әртүрлі қызмет атқарады. 1986 жылы «Алматы бас киімдер фабрикасында» есепші болып жұмыс істеген. Желтоқсан көтерілісі кезінде жала жабылып, 3 жылға сотталады. 1988 жылы 1 жыл 9 ай өткен соң Мәскеу қаласында ақталып шығады.

## Дереккөздер

Санат: 1962 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Анар Жеңісханқызы Серкенова

**Анар Жеңісханқызы Серкенова** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан Желтоқсаншылардың бірі. 1968 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Медведка ауылында дүниеге келген. Ауылдағы орыс орта мектебін үздік бітірген. 1985–1986 жылдары Талдықорған қаласы Заң техникумында білім алған. Белсенділік танытқан Анар техникумның идеологиялық саяси секторын басқарған. Желтоқсан көтерілісі кезінде жала жабылып, бір жарым жыл түрмеде отырған. Анар Жеңісханқызы тек 11 жылдан соң, яғни 1997 жылы ақталғаны туралы қағазды қолына алған.

## Дереккөздер

Санат:1968 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлнар Кеңесқызы Байбосынова

**Гүлнар Кеңесқызы Байбосынова** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. Қызылорда қаласында дүниеге келген. Орыс орта мектебін бітірген. 1984 жылы Алматы қаласындағы Театр және көркемсурет институтының актер және драма факультетіне оқуға құжаттарын тапсырып, түсе алмай қалады. Содан кейін 1 жыл бойы қазақ тілін үйреніп, 1985 жылы қалаған оқуына түседі. 1986 жылғы ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, қиын тауқыметтерді басынан өткерген. Қыстың қақаған суығы өтіп, бір жарым ай ауруханада жатып шыққан. 5 ай бойы тергеуде жүрген.

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Мархаба Данабекқызы Ыбырайымова

**Мархаба Данабекқызы Ыбырайымова** — ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан патриот қазақ қызы. 1965 жылы Семей облысы, Мақаншы ауданында дүниеге келген. 1982 жылы Алматы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында білім алған. 1986 жылы аталмыш ЖОО-ның 4 курс студенті болған. Желтоқсан көтерілісі салдарынан оқудан шығарылып, қуғын-сүргінге ұшыраған. 2003 жылы ақталып шыққан. 

## Дереккөздер

Санат: 1965 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ақкүміс Қапсиқызы Ықыласова

**Ақкүміс Қапсиқызы Ықыласова** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы. 1961 жылы 22 ақпанда Орал облысы, Фурманов ауданы, «Талдыапан» ауылында дүниеге келген. Анасы мезгілсіз қайтыс болған соң, отбасымен Алматыға көшіп келген. Ол қалалық №12 орта мектепті тәмамдайды. 1978 жылдан бастап еңбек ете бастаған. Желтоқсан көтерілісі кезінде ауыр әрі қиын күндерді басынан өткерген. Өте ауыр жарақат алған Ақкүміске дәрігерлер «өлді» деген қорытынды жасайды, сөйтіп мәйітханадан бірақ шығады. Сол жерде жұмыс істейтін орыс кемпір қыздың кеудесінде әлі де жан бар екенін байқап, аман алып қалады. 1987 жылы тубдиспансерде жатып емделген.

## Дереккөздер

Санат: 1961 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ләззат Сағынбекқызы Әшірбекова

**Ләззат Сағынбекқызы Әшірбекова** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 1965 жылы 19 тамызда Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, «Құмөзек» ауылында дүниеге келген. 1982 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Алматы медицина институтында балалар дәрігері факультетінде білім алған. Желтоқсан көтерілісіне қатысып, қатты соққы алған. Қазіргі кезде Жамбыл облысы, Жуалы ауданында тұрады.

## Дереккөздер
Гүлнар Бердіқожақызы Әбілқайырова

**Гүлнар Бердіқожақызы Әбілқайырова** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. Алматы облысы, Нарынқол ауданына қарасты «Сүмбе» ауылында 1964 жылы дүниеге келген. 

1982 жылы мектеп бітіргеннен кейін бір жыл мектепте қызмет атқарады. 1983 жылы ҚазМУ-нің химия факультетіне кешкі оқуға түседі. Желтоқсан көтерілісі қарсаңында Алматы бас киімдер фабрикасында бригадир болып жұмыс істеген. 

1986 жылы үнпарақтар таратып жүрген кезінде Қауіпсіздік комитеті қызметкерлерінің қолына түскен. 3 жылға бас бостандығынан айыру туралы үкім шыққан, алайда 6 ай түрме азабын шеккен. 1990 жылы 18 наурызда ақталып шығады.

## Дереккөздер

Санат: 1964 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлнар Сабырғалиқызы Лепесбаева

**Гүлнар Сабырғалиқызы Лепесбаева** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқандардың бірі. Алматы облысы, Балқаш ауданы, «Қараой» ауылында дүниеге келген. 

Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-нің география факультетінде сырттай оқыған. Алматы бас киімдер фабрикасында жұмыс істеген. 

1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің ызғарлы суығы мен қасіретті күндерін басынан өткерген.

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Сәуле Мейірманқұлқызы Ешенқұлова

**Сәуле Мейірманқұлқызы Ешенқұлова** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1963 жылы 20 қарашада Түркістан облысы, Төле би ауданы, Георгиевка ауылында дүниеге келген. 1981 жылы «8 март» атындағы орта мектепті бітіреді. 1985 жылы Алматыдағы Театр және көркемсурет институтында білім алады.

1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, оқудан шығарылып қудаланған. Бір жылдан соң оқуға қайта қабылданған. Ғ.Мүсірепов атындағы жастар театрында, *«Бауыржан шоу»* театрында жұмыс істеген.

*«Қазақ радиосында»* дикторлық қызмет атқарған. Желтоқсан көтерілісіне арналған «Қызғыш құс» фильмін түсіруге атсалысқан. 

## Дереккөздер
Гүлбахрам Есмұратқызы Жүніс

**Гүлбахрам Есмұратқызы Жүніс** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 1961 жылы 7 наурызда Қызылорда облысы, Тереңөзек ауданы, қазіргі Нағи Ильясов атындағы ауылда дүниеге келген. Алматы қаласындағы Театр және көркемсурет институтында білім алған. Аталмыш оқу орнын тәмамдаған соң, **«Қазақконцерт»** бірлестігінде қызмет атқарған. 1986 жылғы көтеріліс кезінде жала жабылған. Қазіргі таңда Республикалық *«Желтоқсан – 86»*, *«Тәуелсіздік қырандары»*, *«Халық қаһармандары»* қозғалысының төрайымы. 

## Дереккөздер
Ырыскүл Бектемірқызы Шақаман

**Ырыскүл Бектемірқызы Шақаман** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі. 1964 жылы 6 қазанда Павлодар облысы, Шарбақты ауданы, «Арба иген» ауылында дүниеге келген. 1983 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының филология факультеті, қазақ тілі мен әдебиеті бөлімінде оқыған. Желтоқсан көтерілісінің қанды алаңында болған тікелей куәгер. Қазір Еуразиялық Университеттің «Тіл білімі» кафедрасында профессор болып қызмет атқарады.

## Дереккөздер

Санат: 1964 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ғаниз Құтысқызы Чукаева

**Ғаниз Құтысқызы Чукаева** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1950 жылы 3 наурызда Алматы облысы, Гвардия ауданында, Калмагоровка ауылында дүниеге келген.

1968 жылы орта мектепті бітіріп шыққан. Талдықорған облысы, «Қарашоқы» ауылында комсомол комитетінің хатшысы болып, одан кейін аудандық партия комитетінің санақ бөлімінде қызмет атқарған.

1970 жылы малдәрігерлік техникумға сырттай оқуға түскен. 1974 жылы *Свердловск орман комбинатында* хатшы болып істейді, сол жылы тұрмысқа шығады. Қазіргі таңда Талдықорған аймағы бойынша мүгедек балалар қоғамының президенті қызметін атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Гүлбира Төлеубайқызы Панина

**Гүлбира Төлеубайқызы Панина** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 

1966 жылы 2 маусымда Шығыс Қазақстан облысы, Нарын ауданы, Ново-Березовка елді мекенінде дүниеге келген. Ол орта мектепті үздік бітірген. Желтоқсан көтерілісі қарсаңында «Алматы бас киімдер фабрикасында» жұмыс істеп, сонымен қатар Алматы технологиялық институтының кешкі бөлімінде оқыған.

1986 жылы көтеріліске қатысып, жазықсыз сотталған. Кесілген 3 жыл мерзімінің 6 айын Шамалған түрмесінде өтеп келген.

## Дереккөздер

Санат: 1966 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Алмагүл Қайымқызы Бөрібаева

**Алмагүл Қайымқызы Бөрібаева** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы. 1961 жылы Семей облысы, Үржар ауданы, «Тасбұлақ» ауылында дүниеге келген. 1978 жылы орта білім алып, аталмыш ауылда 4-5 жыл қызмет атқарған. 1983 жылы *Ю.А. Гагарин атындағы Алматы сырт киімдер фабрикасында* жұмыс істеген. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін 6 ай бойы тергеуге алынған. Фабрика ұжымы жиналысына салынып, пәтер алу кезегінен алынып, жұмыстан шығарылған. 

## Дереккөздер
Бағдат Қалиқызы Қашқынбекова

**Бағдат Қалиқызы Қашқынбекова** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі. 

1959 жылы 27 қыркүйекте Қытай Халық Республикасында дүниеге келген. 1978 жылы Қаратал ауданы, «Жаңатал» ауылында орта мектепті бітірген. Ауылдағы кітапханада кітапханашы болып қызмет атқарған. Гвардия ауданындағы Ленин ауылында сауыншы болған, Үштөбеде қойшы болған. Талдықорғанға қарасты «Қарабұлақ» ауылында мәдениет үйінде клуб меңгерушісі болып жұмыс істеген. 

1982 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің дайындық курсына түсіп, 8 айдан соң журналистика факультетіне қабылданған. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін қатаң ескерту алып, комсомол қатарынан шығарылған. 

## Дереккөздер

Санат: 1959 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлмира Баятқызы Мұстафина

**Гүлмира Баятқызы Мұстафина** – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 

1961 жылы Талдықорған облысы, Алакөл ауданы, «Бескөл» ауылында дүниеге келген. 

1984 жылы Абуов атындағы орта мектепті бітірген. 

1985 жылы ҚазМУ-дың физика факультетінің дайындық курсында оқыған. 

1986 жылы аталған факультетке оқуға түскен. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін партия қатарынан және оқудан шығарылған, «аса қауіпті қылмыскер» саналып, үй қамауында ұсталған. Гүлмираны күнде сағат жетіде МҚК қызметкерлері келіп тексеріп отырған. 

## Дереккөздер
Халықаралық журналистика

**Халықаралық журналистика** (),(журн.тип.) — БАҚ пен журналистер қызметінің халықаралық аспектілерін зерттеумен айналысатын журналистиканың бір тармағы.

Сондай-ақ журналистиканың аталған бөлімі халықаралық оқиғаларды, ұлттар арасындағы түрлі қақтығыстарды, шет елдерде болып жатқан жаңалықтарды тарату арқылы бүкіл әлемді бір-бірімен ақпарат таратудағы жаңа технологияларды қолдана отырып байланыстырады. Халықаралық журналистика бүгінде журналистиканың ең маңызды салаларының біріне айналған. Сонымен қатар көптеген халықаралық журналистика саласын зерттеушілер бүгінгі күні ақпараттық қоғам қалыптастыру және «жаңа» БАҚ-тың құрылуы ( – мультимедиа мен жаһандық байланыс тораптарының синтезделуі нәтижесінде туындаған БАҚ) жағдайындағы бұқаралық ақпарат құралдарының өзгеруіне жіті назар аударып отыр. 

## Дереккөздер

Санат: Журналистика
Іскерлік журналистика

**Іскерлік журналистика** (),(журн.тип.) – қаржыға, бизнеске, іскерлікке, биржаға, халықаралық бағамдарға, танымал банктердің жағдайын қадағалауға, жалпы саудаға, ақшаға қатысты кез келген мәселелер төңірегінде мәліметтер жинақтап, халыққа ұсынатын журналистикадағы кәсіби сала. .

Іскерлік журналистика өкілдері ұсынған мәліметтер мен ақпараттар билік басындағыларға және бизнес өкілдеріне жоспар құруға, жалпы аймақтық немесе халықаралық жағдайларды бағамдауға мүмкіндік береді. Іскерлік журналистика өз кезегінде журналистиканың екінші бір бағыты сары басылымдарға қарсы шығады. Іскерлік журналистиканың өкілдері бизнестегі жаңа өзгерістермен халықты таныстыра отырып, осы тақырып аясында болып жатқан түрлі оқиғалар мен жағдайларға баға беруге тырысады. Іскерлік журналистика бизнестің дамуына үлкен септігін тигізетін журналистиканың бірден-бір саласы. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Спорттық журналистика

**Спорттық журналистика** (),(журн.тип.) – спорт тақырыбындағы оқиғалар мен жаңалықтарды ұсынатын журналистиканың бөлімі.

. 

Спорттық журналистика әлемнің көптеген елдерінде жеке сала ретінде қарастырылады және спорт журналистерін дайындайтын ЖОО-да арнайы факультеттері бар. Онда болашақ спорт журналистін журналистикаға дайындаумен қатар спорттық ойындардың пайда болу, даму, қалыптасу тарихын оқыта отырып, спорт тақырыбына жазатын студенттерді дайындайды. 

Бүгінгі күні елімізде арнайы спорт журналистерін дайындайтын оқу орны жоқ. Дегенмен спорттық журналистикаға деген қазақ жастарының қызығушылықтары артып, спорт тақырыбында қалам тербеп жүрген жас журналистердің саны күннен-күнге молаюда. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Ғылыми журналистика

**Ғылыми журналистика** — ғылыми тақырыптағы ақпараттар дайындаумен айналысатын журналистиканың саласы.

Ғылыми журналистика көбінесе ғылыми зерттеу еңбектерін бәріне түсінікті, ұғынықты, жалпыхалықтық тілде, мағынасын өзгертпей халыққа ұсынумен сипатталады. Ғылыми журналистика медицина және экология тақырыптарын да қамтиды. Ғылыми тақырыптарды көбінесе өз саласын өте жақсы білетін, арнайы маманданған ғалымдар жазады. 

## Дереккөздер

Санат: Журналистика
Жаңа журналистикa

**Жаңа журналистикa** ()(журн.тип.) – термин 1960-70 жылдардағы стилистикаға жатқызылады. 
. 

Сондай-ақ америка басылымдарындағы мақалалардың жазылуының баламалы техникасын сипаттайды. **Жаңа журналистика** терминін алғаш рет 1973 жылы Том Вулф қолданған болатын. Ұғым оның өзінің және Труман Капот, Хантер Томпсон, Норман Мейлер, Гэя Талезе, Джон Дидион секілді басқа да публицистердің мақалаларына қатысты айтылады.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Гонзо-журналистика

**Гонзо-журналистика** ( – есі дұрыс емес, нақұрыс)(журн.тип.) – кез келген болған оқиғаны сипаттау автордың өз атынан, яғни бірінші жақта жүзеге асырылады. 
.

Сонымен қоса репортаж жасаушы болған оқиғаға өзі қатысып, ондағы жағдайлардың барлығын әзіл, қалжың немесе ашу, ыза секілді эмоциялар қолдану арқылы сипаттап беруі тиіс. Кей кездері репортер тарапынан бейәдеп сөздер де қолданылуы мүмкін. Журналистиканың бұл саласы көбінесе америка журналистикасына тән. Қазақ журналистері мұндай репортаждар жасауға бармайды. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Саяси журналистика

**Саяси журналистика** (СЖ),(журн.тип.) – саяси оқиғалар мен саяси ғылымдардың барлық салаларын қамтитын журналистиканың маңызды әрі аса ықпалды тармағы. 

.

Саяси журналистиканы саясаттанудың бір құралы есебінде де қарастыруға болады. Көптеген елдерде саяси журналистика өкілдерін жергілікті биліктің сойылын соғушы, яғни билікке бағынышты деп есептейді. Алайда әлемнің жетекші елдерінде саяси журналистика өкілдері үкіметті, елдің саяси құрылымын немесе саяси басшысын бір мезетте ауыстыруға, өзгертуге мүмкіндіктері бар екендігін талай рет дәлелдеп берген. Журналистиканың, оның ішінде саяси журналистиканың маңызын Марк Твен оған **«төртінші билік»** деген баға беру арқылы айқындаған.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Музыкалық журналистика

**Музыкалық журналистика** (журн.тип.) – әлемдік журналистикада кеңінен қолданысқа енген журналистиканың бір тармағы. 
.

Музыкалық журналистика аты айтып тұрғандай музыкалық шығармаларға талдау жасап, музыка әлеміндегі жаңалықтардан хабардар етеді. Сондай-ақ аталған журналистика тармағы музыка сынына аса мән береді. Жалпы музыка жайлы жазылған көптеген мақалалар 18 ғасырда пайда болған.Сондықтан оны жаңа кезеңде пайда болған деп айтуға негіз бар. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Медиаменеджмент

**Медиаменеджмент** (мeнеджмент – ) – бұқаралық ақпарат құралдарын қоғамдық-экономикалық тұрғыда тиімді басқару жүйесі. 
.

Медиаменеджмент тәжірибесі бүгінде бүкіл әлемде кеңінен қолданылуда. Күннен-күнге медиаменеджментті тиімді жүзеге асырудың жаңа үлгілері алға шығуда. Медиаменеджмент жүйесі аса дамыған елдердің көш басында Жапония тұр.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Журналистика жанрлары

**Журналистика жанрлары** – мақаланы немесе журналистің кез келген жұмысының түрлі жанрларға бөліп қарастырылуы. 

. 

## Ол мынадай жанрларға бөлінед==:
* Ақпараттық жанрлар: 
** хроника, 
** ақпарат,
** кеңейтілген ақпарат,
** сұхбат, 
** есеп, 
** репортаж, 
** арнайы репортаж, 
** баспасөз сауалнамасы және т.б. 
* Талдамалы жанрлар: 
** корреспонденция, 
** комментарий, 
** мақала, 
** хат, 
** түйіндеме, 
** әңгіме-сұхбат, 
** шолу, 
** естеліктер және т.б. 
* Көркем-әдеби жанрлар: 
** көркем-публицистикалық суреттемелер, 
** эссе, 
** очерк, 
** фельетон, 
** памфлет, 
** жолсерік очерктері және т.б. 
* Шоу: 
** ойындар, 
** байқаулар, 
** реалити-шоулар және т.б. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Халықаралық медиа дамытушы ұйымдар

**Халықаралық медиа  дамытушы ұйымдар** - Медиа ресурстарын дамытуға бағытталған халықаралық ұйымдар: 
•	Халықаралық журналистер федерациясы 
•	Халықаралық журналистер ұйымы
•	Бүкіләлемдік газет және жаңалықтар ассоциациясы 
•	Медиалық және коммуникативті зерттеулердің халықаралық ассоциациясы 
•	Журналистер адам құқығы үшін () 
•	Transparency International ұйымы

.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Халықаралық журналистер ұйымы

**Халықаралық журналистер ұйымы** (ағыл. International Organization of Journalists (IOJ)) – ерікті журналистердің шығармашылық бірлестігі. .

Ол 1945 жылдың наурыз айында өткен Бүкіләлемдік журналистер конгресінде құрылды. Ал келесі жылдың жазында Данияның астанасы Копенгагенде Халықаралық журналистер ұйымының I құрылтай конгресі өтті. Ұйымның ресми тілдері ағылшын, орыс, неміс, араб, испан, француз.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Халықаралық Медиалық және коммуникативті зерттеулер ассоциациясы

**Xалықаралық Медиалық және коммуникативті зерттеулер ассоциациясы** () – коммерциялық емес, мемлекеттік емес ұйым.

.

Журналистика мамандығының оқытушыларының, зерттеушілерінің, тәжірибеде сынаушыларының бірлестіктері арасындағы ең ірілерінің бірі. Ассоциация мүшелері медиа және коммуникация салаларын зерттеуге бүкіл әлем болып атсалысу керек деген ұстанымда. Сондықтан олар ғаламторда да, ірі теле-радио бағдарламаларында да, газетте де осы мәселені қозғап, БАҚ-тың адам өміріндегі маңызын айқындауда.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Transparency International

нобай|Логотипі
нобай|Қазақстандағы бөлімінің логотипі
**Transparency International** — жемқорлықпен күресуге және оның әлем бойынша деңгейін анықтауға бағытталған халықаралық үкіметтік емес ұйым. 

«Трансперенси Интернешнл» 1993 жылы Берлин қаласында құрылған. Негізін салған Дүниежүзілік банктің бұрынғы директоры Петер Айген. Бүгінгі күні әлемнің көптеген елдерінде ұйымның филиалдары бар.

## Дереккөздер

Санат:Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұйымдар
Санат:Халықаралық үкіметтік емес ұйымдар
Халықаралық шет ел журналистеріне арналған орталық

**Халықаралық шет ел журналистеріне арналған орталық** (lang-en|International Center for Foreign Journalists (ICFJ)}}) – 1984 жылы құрылған коммерциялық емес еріктілер ұйымы. 

.

Штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан. Орталық түрлі мемлекеттердің журналистика өкілдеріне қолдау көрсетуді өзінің негізгі мақсаты деп белгіледі және әлем журналистерінің кәсіби біліктілігін арттыру мақсатында көптеген семинарлар, тренингтер өткізіп отырады. Сондай-ақ Халықаралық орталық әлемдік БАҚ-қызметіне талдау жасап отырады.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Самалут қаласы

**Самалут қаласы** (Египет) – Нілдің сол жақ жағалауындағы Египет қаласы. .

Минья провинциясында орналасқан.  Халық саны 91 475 адам шамасында (2006 жылғы халық санағы бойынша). Көлемі бойынша провинциядағы үшінші қала. Нілдің суы тасып жатқан кезде қала маңынан жүзіп бара жатқан нубийліктер қаланы осылай атаған. Аудармасы **«шалшық сулар»** деген мағына береді. Самалут елдегі ауылшаруашылық орталығы болып табылады. Онда астық, жүзім және мақта өсіріледі. Қаланың жанында **Мария ананың** копт монастыры орналасқан. Оның шіркеуін 328 жылы Рим императоры Ι Константиннің анасы қасиетті Елена патшайым салдырған. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Тахта қаласы

**Тахта қаласы** –Мысырдағы Сохаг губернаторлығының аудан орталығы.

Нілдің батыс жағалауында орналасқан. Халық саны 85 528 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала жиһаз өнеркәсібімен танымал. Аңыз бойынша қаланың аты ежелгі Египет ханшайымының құрметіне қойылған. Тахтаның құрамына Шаттура, Эль-Хазендия-Шарк, Эс-Сауали, Эс-Сауаа-Гарб, Бани-Аммар, Бани-Харб ауылдары кіреді. Сонымен қатар қаладан Рифаа ат-Тахтави, Тарик Эн-Нахейди және Абдель-Насер Тауфик секілді танымал адамдар шыққан.

Санат:Мысыр қалалары
Бүкіләлемдік газет және жаңалықтар ассоциациясы

**Бүкіләлемдік газет және жаңалықтар ассоциациясы** () –коммерциялық емес, мемлекеттік емес ұйым. 
. 

Құрамына 120 мемлекеттің 18 мың басылымы, 15 мың интернет-басылымы, 3 мың баспа үйі кіретін масс-медиа мен баспасөздің ірі кәсіби бірлестігі. Ассоциация медиа саласында қызмет көрсету мен зерттеу бағытындағы жетекші IFRA ұйымы мен Бүкіләлемдік газет ассоциациясының бірігуінің нәтижесінде 2009 жылдың шілдесінде құрылған болатын. Бірлестіктің ұйымдастыруымен жыл сайын кәсіби журналистерге арналған тренингтер, байқаулар, семинарлар және т.б. өтіп тұрады. Сондай-ақ бірлестік медиа саласының дамуына әлемдік деңгейде өз үлесін қосуда.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Журналистика типологиясы

**Журналистика типологиясы** – журналистиканы қоғамдағы атқаратын рөліне, маңызына, қызметіне қарай жіктеу, салаларға бөлу. .

* Саяси журналистика
* Халықаралық журналистика
* Іскерлік журналистика
* Музыкалық журналистика 
* Спорттық журналистика
* Ғылыми журналистика
* Журналистік зерттеу 
* «Жаңа журналистика» 
* Гонзо-журналистика 
* Мультимедиалық жуналистика 
* Азаматтық журналистика ( – кәсіби емес журналистика)
* Діни журналистика 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Кафр-аз-Зият

**Кафр-аз-Зият қаласы** — Мысырдың қаласы.

Тант губернаторлығының батысында, 14 км қашықтықта. Нілдің оң жақ жағалауында орналасқан. Халық саны 500 000 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Жалпы ауданы 1230 км². Қала тұрғындары қағаз, сабын шығарумен және химиялық өнеркәсіппен айналысады. Теміржол станциясы бар.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Тальха қаласы

**Тальха қаласы** (Египет) – Египеттің Дакахлия губернаторлығындағы қала.

.

Нілдің қарама-қарсы жағалауында Эль-Мансура қаласы орналасқан. Халық саны 157 737 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қала көптеген аудандарға бөлінеді, мысалы, Көне Базар, Эль-Маалямейн, Эр-Роуда, Эш-Шарифа, Таксим, Амру Юнис, Колония, Тоннель және Эль-Мухандисин. Жасы 15-тен жоғары ересектер ішіндегі сауатсыздар көрсеткіші 43%.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Рашид қаласы

**Рашид қаласы** (Египет) – Египеттегі Бухейра губернаторлығының қаласы және аудан орталығы. .

Жерорта теңізінен 5 км қашықтықта орналасқан. Халық саны 64 429 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі египеттіктер қаланы Рахит деп атаған. Негізінен қала 800-жылдар шамасында қалыптасқан. Орта ғасырларда қала маңызды сауда орталығы ретінде болады. Батыс елдерінде қала Розетта деген атпен танымал болды. 1798-99 жылдары Наполеон Бонапарттың Египетке жасаған жорығы кезінде, нақтырақ айтқанда 1799 жылы әскері розетта атты тасты тауып алады. Осының негізінде қаланың атын да осылай атау қалыптасады. Қаланың солтүстігіне жақын жерде көне заманда Болбитин қаласы болған. Рашидте мамлюктер мен Осман империясының кезінде тұрғызылған 12 тарихи мешіт пен 22 тарихи құрылыс бар. Шаруашылығы **финик** (сонымен қатар қаланы Миллион пальма қаласы деп атайды) және **күріш** өсіруге негізделген және қалада жылына 1000-ға дейін яхта дайындалады.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Эль-Фаш қаласы

**Эль-Фаш қаласы** (Египет) – Египеттегі Бени-Суэйф губернаторлығындағы қала. .

Халық саны 61 372 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала елдің Теңіз және Шөлді аймақ болып бөлінуінің нүктесі болып табылады. Қалыптасу тарихы перғауындар заманынан бастау алады. Қаланы теміржол торабы батыс және шығысқа бөліп тұр. Батыс бөлігі ескі қала болса, қаланың шығыс бөлігінде заманауи жобаларға тән ғимараттар бой көтерген.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Эсна қаласы

**Эсна қаласы** (Эсне немесе Исна) (Египет) – Нілдің батыс жағалауындағы қала..

Халық саны 30 000 адам шамасында. Ежелгі египеттіктер қаланы Иунит немесе Та-Санит деп атаған. Эсна – копт христиандарының орталығы. Қаланың грекше атауы **«Латес»**, бұл тілімізде **«алабұға»** деген мағынаны береді. Ніл алабұғасы (Lates Niloticus) қасиетті балық болып саналды. Египет аңызы бойынша ол Нейттің жолсерігі болған. Қалада Хнума құдайдың көне ғибадатханасы бар. Оның құрылысы VΙΙΙ Птолемейдің кезінде басталып, Клавдий және Веспасиан Рим императорларының кезінде аяқталды. Сонымен қатар қазба жұмыстары кезінде қалаға жақын жердегі Сарних ауылынан екі тасты стелалар табылды. Олар ΙV Аменхотеп (Эхнатон) заманына жатады. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Аль-Харга қаласы

**Аль-Харга қаласы** (Египет) – Египеттегі Жаңа Алқап губернаторлығының әкімшілік орталығы. .

Қала Харга оазисінде орналасқан. Қаланың солтүстік-шығысында бірнеше ескерткіштер орналасқан. Парсы билігі кезінен сақталған көне ескерткіштердің бірі – **Гибис ғибадатханасы** (Гибис – «соқа» – оазистің көне астанасы). Ғибадатхана **Фиван үштігі** – Амон-Ра, Мут және Хонсуға арналып салынған. Қазіргі Харгадан үш километр қашықтықта ең көне және жақсы сақталған христиан некрополі Багават бар. Некрополде 263 мазар-шағын шіркеулер бар. Олар ΙV-VΙΙ ғасырларда салынған. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Манфалут қаласы

**Манфалут қаласы** (Египет) – Египеттегі Асьют губернаторлығындағы қала. .

Нілдің батыс жағалауында орналасқан. Халық саны 140 215 адам. Ауылшаруашылық орталығы, басты өнімі – анар. Мемлекет қорғауға алған маңызды тарихи ескерткіштері бар. Соның бірі – Сент Мина Аль-Агайби монастыры. Сонымен қатар осы қалада Египеттің атақты ақын-жазушысы Мұстафа Лютфи Аль-Манфалути туған. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Факус қаласы

**Факус қаласы** (Египет) – Египеттегі Эш-Шаркия провинциясындағы қала..

Халық саны 78 405 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша қала Ι Яхмос перғауынның кезінен бастап осылай атала бастаған. Перғауын гиксостармен соғысқа дайындық кезінде Египеттің барлық қалаларын аралап, қару жинаған. Факус қаласы соғысқа 2000 садақ жинап берген жалғыз қала болған (арабша **«аль-факоус»**). Әрмен қарай қала осылай аталып кеткен. Қаланың солтүстігінде, 9 км қашықтықта ежелгі Египеттің астанасы – Пер-Рамсес орналасқан. Жалпы ауданы 485,3 км². Ауданда 11 ауылдық аймақ, 62 ауыл және 728 шағын қоныс бар. Аймақта егін шаруашылығы мен гүл өсіру жақсы дамыған. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Дикирнис қаласы

**Дикирнис қаласы** (Египет) – Египеттегі Дакахлия провинциясының аудан орталығы. .

Халық саны 137 542 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қалада 1911 жылы салынған Египеттегі ең көне мектептердің бірі – Али Мубарактың мектебі бар. Сонымен қатар қаладағы полиция бөлімшесі де көне ғимараттардың бірі болып саналады. Қалада Эль-Умда, Садата, Эль-Габарна, Эр-Рамха, Бакр Эс-Садык, Эль-Махатта секілді тарихи мешіттер бар. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Саманнуд қаласы

**Саманнуд қаласы** (Себеннит немесе Севеннит, Египет) – Ніл бойындағы Египет қаласы.

Осы қаладан шыққан ежелгі тарихшы Манефонның айтуы бойынша ХХХ әулеттің патшалары осы Саманнудтан шыққан. Қаланың сауда керуендері жолдарының торабында орналасуы оның қарқынды дамуына себеп болады. Саманнудтың батыс жағында кішкене төбеде ΙΙ Нектанебтың Онурис-Шуға арнап салдырған ғибадатханасының орны бар. Қазба жұмыстары кезінде ол жерден ΙΙ Нектанебтің, ΙV Александрдың, Филипп Арридей мен ΙΙ Птоломей Филадельфаның аттары жазылған тастар табылды. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Шибин-эль-Канатир қаласы

**Шибин-эль-Канатир қаласы** (Египет) – Египеттегі Кальюбия губернаторлығындағы қала және аудан орталығы. .

Халық саны 56 030 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Перғауындар заманында бұл жер **Тай-Та-Хут** немесе «Ғибадатханадағылар» деп аталды. Қазіргі атауын **Ан-Насир Мұхаммед** корольдің кезінде алды. Ол қалада Нілден өтетін шеңбер пішінді келген көпір салдырды (арабша «Канатир» – «шеңбер пішінді көпірлер» деген мағына береді). Ауданда 6 ауылды аймақ және 37 ауыл бар. Сонымен қатар ауданда Телль-эль-Иегудие (Яхудейлер төбесі) қорғанының орны сақталған. Оны VΙΙ Птолемей салдырған болатын. 2006 жылы 5 қыркүйекте қалада теміржол апаты болды. Апаттан 5 адам қаза болып, 30 адам жарақат алған. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Басьюн қаласы

**Басьюн қаласы** (Египет) – Египеттегі Гарбия губернаторлығындағы қала және аудан орталығы. .

Халық саны 53 226 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). *«Басьюн»* атауы ежелгі грек иероглифінде «көгершін» деген мағынаны береді. 16-әулеттің кезінде-ақ бұл жерлерді адамдар қоныстанған болатын. Ислам билігі кезінде қала Каирден Александрияға қатынайтын сауда керуенінің жолында болатын. 1950 жылы Басьют ауданның әкімшілік орталығы болды. Жалпы ауданы 1230 км². 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Шарм-эш-Шейх

**Шарм-эш-Шейх** немесе **Шарм-әл-Шейх** немесе **Шарм-аш-Шейх** () (1982 жылдан бұрын **Офира** (ивр. ‏אופירה‏‎)) – Синай түбегінің шетіндегі және Қызыл теңіз жағалауындағы Египеттің курортты қаласы.

Оңтүстік Синай губернаторлығындағы аудан орталықтарының бірі. Халық саны 28 000 адам (2001 жылғы халық санағы бойынша). Араб тілінен аударғанда Шарм-эш-Шейх – «шейх қойнауы (шығанақ)» деген мағына береді. Тарихи қала архитектуралық өзгерістерге ұшыраған жоқ. Қазіргі таңда қалада туристік орталықтар жақсы дамуда. Шарм-эш-Шейх – европалық дәрежедегі курорт. Жағалауда көптеген қонақүйлер мен туристтер демалатын орындар бар. Қалада 200-ден аса қонақүй жұмыс жасап тұр. Климаты мен тұрғын үйлердің құрылысы инвесторлардың назарынан тыс қалған емес. 

Санат:Мысыр қалалары
Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар
Санат:Мысыр шипажайлары
Санат:Шарм-эш-Шейх
Наг-Хаммади қаласы

**Наг-Хаммади қаласы** (Египет) – Египеттегі Кена провинциясындағы қала. Халық саны 39 737 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). 
.

Ніл өзеніндегі алқапта орналасқан. Жергілікті халық тұрғындары негізінен ауылшаруашылығымен айналысады. Ниг-Хаммадидің негізін Сохагтан шыққан Махмұд Паша Хаммади қалаған. Ол британ басқыншыларға қарсы күрескен ірі жер иеленуші болған. 1945 жылдың желтоқсан айында жергілікті шаруалар осы жерден желімделген қыш құмыра тапқан. Оның ішінде былғары мұқабалы 13 көне папирус пен басқа кітаптардан алынған парақтар болған. Шаруалар бір кітапты толықтай өртеп жібереді де, біреуінің тек сырты ғана өртке шалынған. Осылайша біздің заманымызға 10 кітап (тағы бір кітаптың сыртқы беті болмады) жетті. Бұл кітаптар ΙΙ ғасырға жатады. Онда әулие Пахомей негізін қалаған бірінші христиан монастырының кодекстері жазылған.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Эль-Кусейр қаласы

**Эль-Кусейр қаласы** (Египет) – Қызыл теңіз жағалауындағы Египет қаласы. Арабша *«шағын қамал»* деген мағына береді. 
.

Халық саны 50 000 (2006 жылғы халық санағы бойынша). Египет перғауыны ΙV Ментухотептің билігі кезінде бұл жерде Джаау қаласының негізі қаланған болатын. Джаау ежелгі Египетте маңызды портты қала болған. Қазіргі атауы Исламның келуімен қалыптасқан. Ол кезде халық саны аз болатын, бірақ мамлюктер билеген уақытта Кусейр Хидазға қажылыққа адамдарды жіберетін басты қала болып, қайтадан көркейе бастады. Қазіргі таңда Кусейр курорт-қала ретінде жақсы дамып келе жатыр. 

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар
Сафага қаласы

**Сафага қаласы** (Порт-Сафага немесе Бур-Сафага, Египет) – Египеттегі Қызыл теңіз губернаторлығындағы шағын курортты қала. .Халық саны 34 221 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Сафага көп жылдан бері маңызды сауда порты болып саналады. Қала кайтсерфинг және виндсерфингпен айналысатындардың арасында жақсы танымал. 1993 жылы осында виндсерфингтен әлем чемпионаты өтті. Сонымен қатар қалаға балық аулаумен айналысатындар және сирек кездесетін теңіз өнімдерін ұнататын адамдар көп келеді. Сол себепті қалада қонақүйлер мен мейрамханалар ісі жақсы дамыған.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Искендерун

**Искендерун** (қала) – Түркияның оңтүстігіндегі, Хатай иліндегі қала және аудан.

Халық саны 305 мың адам (2008 жыл). Хатай иліндегі ең ірі қала. Жерорта теңізінің Искендерун шығанағының жағалауындағы ірі порт. Қара металлургия өндірісі дамыған. ХVI ғасырда Осман империясының құрамына кіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыс бітіп, Сан-Ремода өткен конференциядан кейін қала аумағы Францияның қарамағына өтеді. 1921 жылғы 20 қазанда Франк-түрік келісімшартына сәйкес Александретта санджагы француз мандаты ішінде арнайы автономды әкімшілік аймақ болады. Қалада араб және армяндардан басқа, түрік тұрғындарының саны басым болған. 1938 жылы 7 қыркүйекте Сирияның солтүстік-батысында Александретта санджагының аймағында Хатай мемлекеті құрылып, 1939 жылы 29 маусымда Түркия тарапынан аннексияланады. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Ушак

**Ушак** (қала) – Түркиядағы қала, Ушак илінің әкімшілік орталығы.

Халық саны 176 717 (2009 жылғы жүргізілген халық санағы нәтижесі). Қала мэрі – Әли Ердоган (Ұлт қозғалысы партиясы). Ушак қаласы Түркияның батысында, Эгей өңірінде орналасқан. Солтүстігінде Кютахья, шығысында Афьон, оңтүстігінде Денизли, батысында Маниса қалаларымен қоршалған. Ушак таулы өңірде орналасқан. Қаланың батыс жағында Эгей теңізіне дейін созылған Гедиз атты  жазықтық бар. Қаланы қоршап жатқан таулардың биіктігі 1500-2000 м-ге дейін жетеді. Қаланың өзі теңіз деңгейінен 907 м биіктікте орналасқан. Ушак маңында ежелгі грек қаласы Флавиополистің қираған үйінділері бар. 

## Дереккөздер


Санат: Қалалар
Санат: Түркия
Ыспарта

**Ыспарта** (қала) – Түркиядағы қала, Ыспарта илінің әкімшілік орталығы.

Халық саны 420 мың адам (2007 жылғы халық санағының нәтижесі). Теңіз деңгейінен 1035 м биіктікте. Қала қызғылт майы және әсем кілемдерімен атақты. Хет кезеңінде негізі қаланған қала Лидияның құрамында болған, кейін Александр Македонский қаланы жаулап алады. 1203 жылы түрік селжұқтары қаланы жаулап алып, ХІV ғасырға дейін Хамитоглу (Hamidoğlu) эмирінің басқаруында болды. Хамидоглу сол кезеңде бүкіл Көлді аймақтың астанасы болатын. Селжұқтардан кейін қала Хамит бейлігінің астанасы болып (1280-1391), оның соңғы билеушісі қаланы Осман сұлтаны І Баязитке 85 мың алтын тиынға сатып жібереді. 1932 жылға дейін қалада грек қауымы мекен еткен. Тарихи ескерткіштерден Селжұқ кезеңінде қаланған қала бекінісі мен  ХІV-ХV ғасырларға жататын бірнеше құрылыстар, Хызыр-бей мешіті (1317 жыл) сақталған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Афионқарахисар

**Афионқарахисар** (, ) – Түркияның батысындағы қала және аудан.

Афьонкарахисар илінің әкімшілік орталығы. Халық саны 128 516 адам (2000 жылғы халық санағының нәтижесі). Қала туралы алғашқы деректер хеттердің Арцава патшалығыбилік құрған кезеңге жатады (б. з. д. ІІ ғасырдың ортасы). Кейін қала Лидия мен Фригияның құрамында болып, Александр Македонский, римдіктер мен Византияның басқаруында да болған. Ежелде қаланың атауы *Акроин* еді. 739 жылы қала аумағында византиялық Лев Исавр мен оның ұлы Константиннің басқаруымен қалаға басып кірген араб әскері талқандалады. ХІІІ ғасырдың басында **Кония сұлтандығының** құрамына кіреді. Гермиян билеушілерінен қала Осман империясының құрамына өтіп, олар қалаға **«Карахисар-и-Сахиб»** (Қара бекініс қаласы) атауын береді. Бұл атау қала маңында селжұқтар орнатқан 235 метрді құрайтын қара бекініске байланысты қойылған еді. Қазіргі атауы Афьон (түрікшеден аударғанда апиын) қаланың маңында өсірілетін, емдік препараттарды дайындау үшін қажетті апиын магының атауымен аталған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Балтим қаласы

**Балтим қаласы** (Египет) – Жерорта теңізінің мысырлық жағалауындағы курорттық қаласы..
 
Кафр-эш-Шейх губернаторлығында орналасқан. Халық саны 40 199 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Жалпы ауданы 205,49 км². Қала екі ауданға бөлінген Буруллус көлінің шығыс жағалауында оңтүстік тұрғын аймақ орналасқан, ал солтүстігінде курортты аймақ бар. 2008 жылы қала **«қонақүй қаласы»** деген дәреже алды.

## Дереккөздер


Санат:Мысыр қалалары
Едирне

**Едирне** () – Түркияның оңтүстік-батысындағы қала және аудан. Эдирне илінің әкімшілік орталығы.

Түркияның Еуропа бөлігінде, Грекия шекарасындағы Марица өзенінің жағалауында, Болгария шекарасынан 20 км қашықтықта орналасқан. Қала ежелгі фракия елдімекені орнында, Рим императоры Адриан басшылығымен құрылған. 378 жылы 9 тамызда Адрианопольге жақын аймақта император Валент басқарған Рим әскері готтармен шайқасады. Император Валент осы шайқаста қайтыс болып, бүкіл Рим әскері талқандалады. 1362 жылы қаланы осман түріктері басып алады. 1365-1453 жылдар аралығында Осман мемлекетінің астанасы болады. ХVI-XVII ғасырларда Осман империясының Австрия, Речь Посполита, Ресеймен жүргізген соғыстары кезінде қала осман әскерінің шоғырланған жері болды. 1821 жылы гректердің азаттық үшін күресі кезінде түріктер осы қалада Патриарх Кирилл мен адрианополь гректерінің бір тобын асып өлтіреді. Орыс-түрік соғысы кезінде 1829 және 1878 жылдары екі рет орыс әскерлері қаланы жаулап алады. 1913 жылы **Лондон келісіміне** сәйкес қала Болгарияның құрамына кіреді. Екінші Балкан соғысынан кейін Осман империясына қайтарылады. 1920-1922 жылдары Грекияның құрамында болып, 1923 жылы Лозан келісіміне сәйкес Гректер қаланы Түркия Республикасына беруге мәжбүр болады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Қараман (қала)

**Қараман** () – Түркияның оңтүстігінің орталық бөлігінде орналасқан қала және аудан. 

Караман илінің орталығы. Халық саны 152 450 адам (2000 жылғы халық санағы қорытындысы). Караман қаласының негізі антика дәуірінде қаланған, ол кезде **Ларинда** деп аталған. Александр Македонскийдің жорықтары кезінде Пердик атты әскер басшысы қаланы жаулап алады. Караман Исавир қарақшылығының басты базасы болады. Кейін римдіктердің қолына өтіп, VI ғасырда Византия жаулап алады. 1070 жылы түрік селжұқтары византиялықтардан қаланы басып алып, 1190 жылы үшінші крест жорығы кезінде қаланы Фридрих Барбаросс әскері иемденеді. 1468 жылы Осман империясы қаланы басып алады.

Санат:Түркия қалалары
Орду

**Орду** (қала) – Түркиядағы қала және аудан. Орду илінің әкімшілік орталығы. .

Қара теңізінің жағалауындағы порт. VIII ғасырда **Котиора** атауымен Қара теңізінің жанында **Милет колониясы** ретінде құрылады. 1800 жылға дейін понти гректері мекен еткен кіші қала болады. Осман империясының көшпелі түрік тайпаларын қоныстандыру саясатына сәйкес қалаға түріктер қоныстандырылып, қала халқы күрт өсе түседі. 1877 жылы орыс-түрік соғысынан кейін қалаға Кавказдан және Грузиядан ауған босқын түріктер қоныстана бастайды. Қазіргі кезде қала тұрғындарын Кавказдан қоныс аударған этникалық түріктер, мұсылман армяндары (хемшил), мұсылман грузиндері (чвенебури), сонымен қатар этникалық гректердің ұрпақтары құрайды. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Санат:Қара теңізі портары
Сиирт

**Сиирт** (қала) – Түркиядағы қала және аудан. Сиирт илінің әкімшілік орталығы. .

Сиирттің сайлау округі бойынша Түркияның премьер-министрі Реджеп Тайип Ердоган дауысқа түскен. Қала стратегиялық маңызға ие болмағандықтан, ежелгі тарихи деректерде аты аталмайды. ІХ ғасырларды араб жазушысы осы қалада православ христиан монастырының болғандығын жазған. Қалада ХІ ғасырда араб тілінде «Сиирт хроникалары» жазылған еді. Осы ғасырда Мерванид, кейін Артукид мемлекетінің құрамына кіреді. 1143/1144 жылы селжұқ әскер басқарушысы Зенги қаланы жаулап алады. 1514 жылы қала Осман империясының құрамына кіреді. Қалада 1129 жылы Махмұт ІІ сұлтанының тұрғызған Улу джами («Үлкен мешіт») мешіті орналасқан. 

## Дереккөздер


Санат: Қалалар
Санат: Түркия
Токат

**Токат** — Түркиядағы қала және аудан.

Токат илінің әкімшілік орталығы. 628 жылы Византия императоры Иракли парсылармен шайқаста жеңіске жеткеннен кейін қаланың негізін қалап, қалаға әпкесі Евдокияның атын береді. Алайда қала айтарлықтай маңызға ие болмады. 1021 жылы Сенекерим Арцруни қаланы Византия императорынан феодалды меншік ретінде алады. 1045 жылы қала Арцрунидтерден Багратидтарға өтеді. 1071-1175 жылдар аралығында Данишменд түрікмендерінің қоластында болады. 1396 жылдан бастап Токат Осман империясының құрамына өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Бандырма

**Бандырма** (қала) – Түркиядағы Балыкесир илінде орналасқан қала және аудан. .

Халық саны 111 494 мың адам (2008 жылғы халық санағы қорытындысы). Ежелде бұл қала аумағында грек Панаромосы орналасқан. ХІІІ ғасырда кресшілер Анадолыға жорықтары үшін база ретінде қолданды. ХІV ғасырда Паноромосты түріктер жаулап алып, қалаға Бандырма атауын береді. 1918 жылы Бандырмада Бірінші Ұлы Отан соғысының соңғы оғы атылған, осыған орай қалада монумент орнатылған. 

## Дереккөздер


Санат: Түркия қалалары
Назилли

**Назилли** (қала) – Түркиядағы көлемі жағынан Айдын иліндегі екінші қала..

Халық саны 110 мың адам (2007 жылғы жүргізілген халық санағы қорытындысы). Айдыннан 47 км қашықтықта Денизли қаласына барар жолда орын алған. XX ғасырда кішкентай қалашық болған. 1922 жылға дейін қала тұрғындарының жартысын гректер құраған. Қалада православ ғибадатханасы орналасқан. 1919 жылдан 1922 жылдың қыркүйек айына дейін қаланы грек әскері басқарған.

## Дереккөздер


Санат:Қалалар
Санат:Түркия
Санат:География
Зонгулдак

**Зонгулдак** (қала) – Түркияның солтүстігіндегі қала және аудан. 

Зонгулдак илінің әкімшілік орталығы. Қара теңіз жағалауында орналасқан. Халық саны 107,2 мың адам (2005 жылғы жүргізілген санақ нәтижесі). ХІХ ғасырдың екінші жартысында қалада көмір өндірілісі басталғаннан кейін қала көркейе бастайды. Түркиядағы ең үлкен көмір өнеркәсібі және қара металлургия орталығы болып саналады. 

## Дереккөздер


Санат: Қалалар
Санат: Түркия
Карабүк

**Карабүк** (қала) – Түркиядағы Карабүк илінің әкімшілік орталығы.

Анкарадан 200 км оңтүстікте және Зонгулдак қаласынан 115 км оңтүстік-шығысында орналасқан қала. Карабүкте Түркияның ең ірі болат өндіретін «Karademir» өнеркәсібі орналасқан. Түркия республика болып жарияланғаннан кейін Карабүк кішкентай ауылды аймақ болып, теміржол станциясы ретінде маңызға ие болған. Бай кен орындары табылғаннан кейін қала тез дамып, 1939 жылы Түркиядағы ең бірінші металлургиялық зауыт салынады. 1953 жылы қала аудан мәртебесін иеленіп, 1995 жылы илдің әкімшілік орталығы болады. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Лүлебургаз

**Лүлебургаз** немесе Лүлебургас (қала) – Түркияның Кыркларели иліндегі қала және аудан. .

Эдирнеден 60 км оңтүстік-шығыста, Ыстамбұл жолында орналасқан. Халық саны 95 500 адам (2007 жылғы жүргізілген санақ қорытындысы). 823 жылы Аркадиопольде Фома Славянини мекен еткен. 970 жылы қала бекінісінің жанында Киев князі Святослав әскері мен Вард Склир бастаған Византия әскері арасында шайқас болады. 1878 жылы 24 қаңтарда өткен орыс-түрік соғысы кезінде генерал Александр Струков отряды Осман әскерлерін талқандайды. 1923 жылы Лозан конференциясының шешімімен сәйкес Грекия қаланы Түркияға беруге мәжбүр болады. 

## Дереккөздер


Санат: Қалалар
Санат: Түркия
Санат: География
Нигде

thumb|right|Нигде, қамалдан көрінiсi
**Нигде** (қала) () – Түркияның орталығындағы қала.

Нигде илінің әкімшілік орталығы. Халық саны 78 088 адам (ауылды аймақтағы халық санын қосқанда 99 308 адам). Теңіз деңгейінен орташа биіктігі – 1300 м. Қала Меландиз жанартауы мен Массиф тауларымен қоршалған. 1992 жылы қалада университет ашылып, қала мәдени маңызға ие болды. Консервативтік және діни қала. Нигде маңайында көне тарихи ескерткіштер орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары