open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бағлан Қабдікәрімұлы Ыдрысов

**Бағлан Қабдікәрімұлы Ыдрысов** (13 сәуір, 1959 жыл, Алматы қаласында туған) -  ҚР-ның Сумо күресі ассоциациясының президенті. Азиялық сумо федерациясының вице-президенті. Халықаралық сумо федерациясының вице-президенті. Сумо бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1999).

## Өмірбаяны
Алматы педагогикалық шетел тілдері институтын (1980) ≪Ағылшын тілі мен әдебиеті≫ мамандығы бойынша; С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1991) журналист мамандығы бойынша бітірген. ≪Күн күлгенде≫ жинағының авторы (1993). Қазақ, орыс, ағылшын және жапон (ауызекі) тілдерін біледі.
*КОКП мүшесі (1983-1991).
*1982 жылдан - Қазақтың шөл елдермен достық және мәдени байланыстар қоғамының рөдакторы.
*1987 жылдан - Қазақ авторлық құқықтар жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары.
*1992-1994 жылдары - ҚР Үлттық олимпиада комитетінің атқарушы директоры.
*1996 жылдан - ҚР-ның Сумо күресі ассоциациясының президенті. Азиялық сумо федерациясының вице-президенті. Халықаралық сумо федерациясының вице-президенті. Сумо бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1999).

## Отбасы
Әкесі - Ыдрысов Қабдікәрім, марқұм. Анасы - Ыдрысова Бәтіш Ақанқызы, марқұм. 
Үйленген. Жүбайы - Ыдрысова Жанат Тұрапқызы, Еуразиялық өнеркәсіптік ассоциацияда жұмыс істейді. Екі қызы және немересі бар.

## Дереккөздер

Санат:13 сәуірде туғандар
Санат:1959 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Алматы педагогикалық шетел тілдері институты түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан сумошылары
Тұтқыш құлқы

**Тұтқыш құлқы** 
Тұтқыштың көмірсутектермен тоғытылуының шектік мүмкіндігін анықтайтын қалқанның (қақпақтың) гипсометрлік тұрғыдан ең терең нүктесі. Су-мұнай жапсары (газ-су жапсары) көлбеу бағытқа сәйкескен жағдайда "құрылымдық тұтқыш құлқы", ал жазықтық еңіс орналасқанда "гидродинамикалық тұтқыш құлқы" деген түсініктер енгізіледі. Құрылымдық және гидродинамикалық құлыптардың бір-біріне сәйкес келуі су-мұнай жапсарының (газ-су жапсарының) еңістену бағыты құрылымдық тұтқыш құлқы бағытына сәйкес келгенде ғана жүзеге асады. Аталған еңістену бағыты өзгеше болған жағдайда гидродинамикалық тұтқыш құлқы құрылымдық тұтқыш құлқына қарағанда гипсометрлік тұрғыдан төмен орналасады, және жапсардың еңістену дәрежесі өскен сайын құлыптың орналасу тереңдігі де арта түседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тоқырауын-Балқаш құбыры

**Тоқырауын-Балқаш құбыры**, Балқаш көлінің шығысында Токырауын Әзенінің Балқаш көліне құятын арнасының маңында. Ұзындығы 29 км. 1950 жылы Балкаш су барлаушылары үлкен тұщы көлдің қорын тапқан. Судың қоры есептеліп, кұрылыс жұмыстарының жобасы жасалып, бекітілген соң КСРО Түсті металдар министрлігінің каржысына 1964-1967 жылдар арасында салынып бітіп, іске косылды. Токырауында бұрғыланған 18 скважинаның суы қаланың солт-шығысындағы Тектұрмас тауының теңіз деңгейінен 425 м биіктігіндегі әркайсысы 10 мың текше метрлік 3 су коймасына жеткізіледі. Су коймаларда тазартылып, қала тұрғын үйлерінің су құбырларына өз ағысымен жеткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан су құбырлары
Капиллярлық

thumb|200px|Капиллярлық эффект
**Капиллярлық** - таужыныстардың, топырақтың кішкентай капилярлық түтікшелері, кеуектері, немесе жарықшақтары бойымен сұйық молекулаларының қатты және сұйық фазалар жапсарында пайда болған беткейлік тартылыс күші әсерінен жоғары көтерілуімен және олардың сол жеткен деңгейінде сақталып қалуымен сипатталатын физикалық құбылыс.

Капиллярлықтың арқасында жануарлар мен өсімдіктердің өмірлік белсенділігі, әртүрлі химиялық процестер, тұрмыстық құбылыстар мүмкін (мысалы, керосинді керосин лампасындағы білекке көтеру, қолды сүлгімен сүрту), бірақ биологиялық объектілерде сұйықтықтың қозғалысының капиллярлық механизмі жалғыз емес (осмос маңызды рөл атқарады).

Капиллярлық әсер ине тәрізді мұзының пайда болу себебі болып табылады.

## Қолданыс салалары
Ылғал шүберектердің, губкалардың, сүлгілердің, майлықтардың, капиллярлық қаламдардың, оттықтардың әсері капиллярлық әсерге негізделген.

Капиллярлық әсер бақыланатын өнімнің бетіне шығатын ақауларды анықтау үшін бұзбайтын бақылау (капиллярлық бақылау немесе енетін заттарды бақылау) қолданылады. Көзге көрінбейтін 1 мкм-ден бастап жарықшақтарды анықтауға мүмкіндік береді.

Қағаз хроматография әдісінде де қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Гидравлика
Санат:Мұнай және газ
Тоқырауын-Саяқ су құбыры

**Тоқырауын-Саяқ су құбыры**, Токырауынның тұщы жер асты суын Саяқка су құбыры арқылы жеткізу максатында 1972 жылы салынған, ұзындығы 180 км. Токырауыннан Саяқка су жеткізу үшін 5 скважина бұрғыланып, үш деңғейлі биіктікте суды айдайтын үш насос бекегі орнатылған. Саяқтағы су коймасының биіктігі теңіз деңгейінен 530 м биіктікте орналасқан. Сондықтан Саяқ тұрғындарының пөтерлеріне ас суы өз ағысымен келіп жетеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан су құбырлары
Қалкен Мәкенбаев

**Қалкен Мәкенбаев** (1924 - 2010), Ақтоғай ауданы, Қызыларай кеңшарында туған. Арғын тайпасы Қаракесек руы Қарашор атасынан шыққан. Алматыдағы Жоғарғы партия мектебін бітірген. 1942-43 ж. ҰОС-на катысқан. Сталинградты қорғау жолындағы шайкаста ауыр жараланын, елге оралған. 1943-1950 ж. мектеп директоры, 1950-1973 ж. ж. партия-кеңес жауапты қызметтерін атқарды. 1973-1985 ж. -Жезқазған облысы Мәдениет басқармасының бастығы. 1992-97 ж. облысы әкімі жанындағы ақсақалдар кенесінің төрағасы, 1997 жылдан бастап осы күнге дейін Қарағанаы облысы соғыс және еңбек а.рдагерлері Кеңесі төрағасының орынбасары. І-ші дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Ұлытау, Ақтоғай ауданы және Жезқазған қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар
Михаил Юрьевич Юрченко

**Михаил Юрьевич Юрченко** — КСРО-лық және қазақстандық боксшы. 1996 жылғы Олимпиадаға қатысқан.

## Өмірбаяны
1970 жылы 20 маусымда Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе ауылында туған. Орыс. Анасы - Юрченко Апевтина Степановна, зейнеткер, педагог болып жұмыс істеген, ағарту ісінің озаты. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын (1992), жаттықтырушы-оқытушы; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (2002), заңгер-құқықтанушы. Орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. 1989 жылдан - ӘОСК-да жумыс істеген.

1997 жылдан - Алматы қаласы ≪Лотто≫ спорт кпубының президенті. 1999 жылдан - Әуесқой бокс федерациясының президенті (Алматы қаласы). 2009 жылдан бері - ≪Алматы қаласының бокс федерациясы≫ ЗТБ бірінші вице-президенті.

## Жетістіктері

* Бүкілодақтық жасөспірімдер ойындарының (1988)
* КСРО жастар біріншілігінің жеңімпазы (1989)
* КСРО Кубогының жүлдегері (Подольск, 1989)
* КСРО Чемпионатының финалшысы (Луцк, 1990)
* КСРО Халықтарының X жазғы Спартакиадасының қола жүлдегері (Минск, 1991)
* Халықаралық турнирлер жеңімпазы (Алматы, Свердловск); бокстан 4 мәрте КСРО чемпионы
* Бокстан әскери қызметкерлер арасындағы әлем чемпионы (1992)

## Жеке өмірі
Сүйіп оқитын әдебиеті - деректі, тарихи әдебиеттер. Үйленген. Жұбайы - Юрченко Марина Анатольевна, мейрамхана иесі. Қыздары - Олеся, Арина; ұлдары - Владислав, Богдан.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша боксшылар
Санат:КСРО боксшылары
Санат:Қазақстан боксшылары
Қалдық кәделі қорлар

**Қалдық кәделі қорлар** - нақтылы мерзім тұрғысынан анықталған бастапқы кәделі қорлар мен игеріліп алынған өнім арасындағы айырма. Синонимі — "өтпелі кәделі қорлар".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Алексей Дмитриевич Яровой

**Алексей Дмитриевич Яровой** 1952 жылы 17 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Бородулиха ауданының Тютюниково ауылында туған. Орыс. Әкесі - Яровой Дмитрий Герасимович, марқұм. Анасы - Яровая Софья Михайловна, зейнеткер. Қарағанды дене шынықтыру және спорт техникумын бітірген (1978), дене шынықтыру пәнінің оқытушысы.
*1970 жылдан - Кеңес әскерінің қатарында қызметте. 
*1972 жылдан - Семей облысының №8 Мемлекеттік кәсіптік техникалық училищесінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы.
*1975 жылдан - Семей облыстық спорт комитеті жастар спортмектебінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы.
*1978 жылдан - ≪Динамо≫ облыстық кеңесінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы.
*1991 жылдан бері - Семей облыстық спорт мектебінің велоспорт бойынша жаттықтырушысы. ҚазКСР, ҚР велоспорт бойынша Еңбек сіңірген жаттықтырушысы.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ≪Өркендеу≫. Үйленген. Жұбайы - Яровая Надежда Михайловна. Үлдары - Сергей (1975 жылы туған), Дмитрий (1987 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:КСРО велоспрот жаттықтыушылары
Меруерт Серікқызы Мәлібекова

**Меруерт Серікқызы Мәлібекова** (1961 ж. т.), » ақпараттық технологиялар және жоғары мектептің білім беру үдерісіне ақпараттық технологияларды енгізу саласының маманы, педагогика ғылымдарының докторы (2006).

ҚарМУ-ді бітірген (1983). 1983-2005 ж. Облқұрылысбанк есептеу техникасы зертханасының математигі, ҚарПИ «Ғылыми-техникалық ақпараттар жүйесі» кафедрасының оқытушысы. 2006 жылдан ҚарМУ ақпараттық жүйелер кафсының меңгерушісі. 50-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Айткеш Толғанбаев

**Айткеш Толғанбаев** (1922-1995), қазақтың тұңғыш кәсіби скрипкашысы. Қарқаралы ауданының түлегі. Алматы музыка училищесін бітірген (1942). Ұлы Отан соғысына (1942-45) қатысты. 1945 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясына оқуға түседі. 1946-1955 жылдары репрессияға ұшырап, Колымада болды. Репрессиядан акталып шықкан соң, 1956 жылы консерваторияға түсіп, оны 1961 жылы бітірген. Консерваторияда ұстаздық қызмет атқарды. Қазақ әндері мен күйлерін, қазақ композиторларының шығармаларын өндеп, скрипкаға лайықтап жазды. Оларды және классикалық шығармаларды өзі орындап, таспаға жаздырды. Өз өмірінен «Исповедь судьбы жестокой» («Қазақстан» баспасы, 1993) деғен кітап жазып шығарды. Ол орыңдаған музыкалық шығармалар ұрпаққа асыл мұра болып, қазақ радиосының «Алтын қорында» калды.

## Дереккөздер
Мәнжі Күржікейұлы

**Мәнжі Күржікейұлы** (1815-1911), батыр. Қареке-Байбура ұрпағы. Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық қозғалысының сарбазы. Тумысынан дарынды, соғыс енерін жас кезінен жетік білген, айлақер де тәсілқой батыр Ақшу бекінісін алғанда ерекшеерлігіменкезгетүсіп,22 жасындажүзбасы болған. Хан әскерінде жас та болса бас батыр атанған. Оған бұл атақғы халық берген. Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттың қозғалысы ыңырағанша Қаратау, Сыр бойында бірге болып, бірге күрес жүргізген. Көтеріліс ыңырағаннан кейін Сарыарқаға қайта кешіп келғен. Мәнжі Күржікейұлы ойда жок жерден сөз де тауып айтатын өткір тілді шешен адам болған.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Оксана Александровна Яцкая

**Оксана Александровна Яцкая (**22 қыркүйек 1978, Үржар, Шығыс Қазақстан облысы) — қазақстандық шаңғышы, төрт бірдей Қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан. 

## Жетістіктері

* Азия ойындарының жеңімпазы: 1996, 2003, 2007, 2011
* Универсиада ойындарының күміс жүлдегері: 2003
* Төрт Олимпиадаға қатысқан: 1998, 2002, 2006, 2010

## Марапатттары

* Қазақстан Республикасының спорт шебері

## Дереккөздер


## Сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Санат:Қазақстан шаңғышылары
Санат:Шаңғыдан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Томар (Қарағанды облысы)

**Томар** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Томар ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 92 км-дей жерде. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1964 жылы қаланған. «Прогресс» кеңшарының орталық мекені болды. Жерінің жалпы ауданы - 170,1 мың га. Шаруашылыктың мамандандырылған негізгі бағыттары — қой өсіру және оған қосымша астық өндіру. 4 Соцалистік Еңбек Ері — Ж. Кулкин, Б. Байбосынов, Р. Мұздыбаев, Ж. Бәсімбеков шыққан. Томар өндірістік кооперативі. Омаш, Акжол, Жанат шаруа қожалықтары жұмыс жасайды (2006). Шаруашылыққа қарасты елді мекендерде (Томар, Айғыржал) 1 мектеп, 1 отбасылык-дәрігерлік амбулатория, 1 кітапхана, пошта торабы бар. Ауыл баска елді мекеңдермен автомобиль жолы аркылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Қосалқы қорлар

**Қосалқы қорлар** - жер қойнауынан қосалқы әдістер көмегімен, негізінен сумен тоғыту нәтижесінде өндіріліп алынатын мұнай мөлшері. Бұл жағдайда мұнай өндірудің қосалқы әдістерін қолданудың ұтымдылығы тәжірибе жүзінде дәлелденуі шарт.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мәңгілік от

**«Мәңгілік от»** (Қарағанды, Әлиханов к.) - Ұлы Отан соғысында қаза тапқан қарағандылық жауынгерлерді есте сақтау үшін орнатылған ескерткіш. 1976-78 ж. Жеңіс паркінде салылған. Арх. II. Қойшыбеков. мүс. Ж.Қ. Молдабаев. 

Қызыл гранитпен көмкерілген көлбеу стелада орыс және қазақ жауынгерлерінің жартылай мүсівдері бейнеленген. Ескерткішгің орта тұсында — қола жұлдыз. Стеланың алдында каһарман қалалардан әкелінген касиетті топырақ салылған капсулалар көмілген. Шойыннан қойылған «1941-1945» деген жазулар сұр граниттен қаланған ескерткішгің екі кырына бекітілген. 

Ескерткішті орнатқан авторлар коллективіне 1980 ж. Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді.
	
## Дереккөздер


Санат:Ескерткіштер
Аманжол Бақиұлы Мәрденов

**Аманжол Бақиұлы Мәрденов** (1944 ж. т.), балалар хирургиясы саласының маманы, мед. ғылымдарының докторы (1999), профессор (2000). Қарағанды мемлтік мед. институтын бітірген (1968). 1988 ж. Қарағанды мемл-тік мед. академиясы педиатрия ф-гі деканының орынбасары, 1989-2002 ж. сол факультеттің деканы болды- 80-нен астам ғылыми еңбектің авторы.

Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан хирургтары
Пайдалы қазбалардың өндірістік қорлары

**Пайдалы қазбалардың өндірістік қорлары** - пайдалы қазбалардың оларды барлау кезінде анықталған A, В және C1 категорияларына қарасты қорлары. Мұндай қорларды игеру, сол игеруге кететін шығынды есепке алғанның өзінде де, шаруашылық үшін пайдалы болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шамамен бағаланған қорлар

**Шамамен бағаланған қорлар** - кен
қорының С2 категориясына сәйкес келетін қорлар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Меншікті қорлар

**Меншікті қорлар** - жатын, құрылым, барланған бөлікше ауқымының 1 км2 ауданына немесе жинауыштың 1 км3 көлеміне, сол сияқты бір ғана өндіру ұңғымасына тиесілі мұнай, газ, конденсат, шартты жағармай қорлары.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қуаныш Мүбәрәкұлы Мәскеев

**Қуаныш Мүбәрәкұлы Мәскеев** (1932 ж. т.), фтизиатр-ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974), Қазақ ғылыми еңбек сің. кайраткер. Қарқаралының түлегі. АлММИ бітірген (1955), Алматы облысы Нарынқол ауданында дәрігер (1955-58), респ. *«[[Шымбұлақ]]»* санаторийінде аспирант (1958-1961), бөлім меңгерушісі (1961-63), КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің дәрігер білімін жетілдіру Алматы институтывда ассистент, доцент, каф. меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөнівдегі прөректор болды. 1975ж. АлММИ-дің фтизиопульмонология кафедрасының меңгерушісі, 1975-1986 ж. АлММИ ректоры. Көптеген монографиялар мен ғылыми мақалалардың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Күнделікті қорлар

**Күнделікті қорлар** - Нақтылы сәтте анықталған, мұнайдың немесе газдың жалпы қорынан өндіріліп алынған мұнай (газ) мөлшерін шегергеннен кейінгі қалған қорларды белгілейтін термин; термин қордың кез-келген категориясына немесе тобына қатысты қолданыла береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұқан Медеубаев

**Мұқан Медеубаев** (1925 ж.т.), ғалым, агроном, партия, кеңес қызметкері. Шет ауданы түлегі. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1950). Ұлы Отан соғысына катысқан. 1950-1994 ж. Осакаров ауданындағы «Осакаровский» кеңшарында аға агроном, Шетауданындағы «Көктіңкөлі» кеңшарынындиректоры, облыстықауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 1-орынбасары, Қарқаралы аудандық Кеңес атқару комитетінін төрағасы, Қарқаралы өндірістік басқармасы партия комитетінің және Жаңаарқа аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, *«Ертіс құрылысы»* жүйесінде құрыныс-монтаж басқармасының бастығы болды. 6-шаҚырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Октябрь революциясы, үш мәрте Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Анықталған қорлар

**Анықталған қорлар** - АҚШ елінің жіктемесіне сәйкес, кенорынның барланған қорларының қосындысын (A, В, С) және алдын-ала бағаланған қорды (С2) біріктіретін қорлар мөлшері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев

**Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев** (1952 ж. т.), агроном, экономист. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1975), ҚОКП ОК жанындағы қоғамдық ғынымдар академиясын бітірген (1990). Ақадыр ауданы «Ортау» кеңшарының агрономы болып істеді. 1977-1986 ж. Ақадыр аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, Жезқазған облыстың, Акадыр аудандық партия комитегінде жауапты жұмыс атқарады. 1986 жылдан Жезқазған облысы Шет аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, аудандық кеңес төрағасы және ауаткөм төрағасы. 1997 ж. Абай ауданы әкімінің 1-орынбасары. 1993-96 және 1998 жылдан Приозёрск қаласының әкімі.
	
## Дереккөздер


Санат:Шет ауданы тұлғалары
Қасымбек Медиев

**Қасымбек Медиев** (1938 ж. т.), қоғам қайраткері. Қарағанды педагогикалық институтын (1963), ҚОКП ОК жанындағы Жоғарғы парт. мектебін (1970), Алматы халық шаруашылығы институтын (1977) бітірген. Ол 1960-1965 ж. Шет, Жаңаарқа, Ақтоғай аудандық комсомол комитетінің 2-,1-хатшысы, Қарағанды облысы комсомолкомитегініңхатшысы Қ. Медиев. болды. 1965 ж. парт. қызметте. Егіндібұлақ ауданы парт. комит. хатшысы, Қарағанды облысы парт. комит. жауапты қызметкері. 1973 ж. жаңадан құрылған Акадыр ауданы кеңес атқ. комит. төрағасы, 1985 ж. Жезді ауданы партия комит. бірінші хатшысы, 1988 ж. Жезқазған облысы партия комит. 2-хатшысы, 1990 ж. Жезқазған облысы кеңесі атқ. комит. төрағасының 1-орынбасары болып сайланды. 1992-97 ж. Шет ауданы әкімі. 1999 жылдан Қарағанды облысы Мәслихатының хатшысы болып істейді. 11-12-шақырылған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. *«Құрмет»*, Еңбек Қызыл Ту, *«Құрмет Белгісі»* ордендерімен, ҚазКСРЖоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған. ҚР еңбек сіңірген қызметкері. Ақтоғай, Шет ауданы құрметті азаматы. *«Қазақстан мәслихаттары депутаттары бірлестігі»* республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасы (2005).

Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншытағай бұтағынан шыққан.
## Дереккөздер


Санат:Шет ауданы тұлғалары
Соңғылектік шығындар

**Соңғылектік шығындар** - Мұнай мен газды барлауға және өндіруге жұмсалатын, сол мұнай мен газдың сапасын есепке ала отырып анықталған шектік меншікті шығын мөлшері. Соңғылектік шығындар жайлы мәлімет кенорынды экономикалық тұрғыдан бағалау және геологиялық барлау жұмыстарының тиімділігін анықтау барысыңда пайдаланылады. Соңғылектік шығындар мөлшері шаруашылыққа мотор майының, отынның, парафиннің, таушайырдың, өзге де мұнайхимиялық және технологиялық шикізаттардың қажеттілік дәрежесін, сол сияқты энергетикалық отынмен қамтамасыз етуде қарамай мен газдың алатын үлес салмағын есепке ала отырып анықталады. Осыған сәйкес, соңғылектік шығындар мөлшеріне өнімдері шаруашылық қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, алайда барлау және өндіру мәселелері экономикалық тұрғыдан ең тиімсіз кенорындарды игеру шығындары, сол сияқты газ бен мұнайды тасымалдау және мұнайды зауыттарда өңдеу шығындары кіргізіледі. Мұнай мен газдың сапасын сараптау шаралары жүргізілмеген жағдайда анықталған соңғылектік шығындар осы шығынды анықтаудың ең қарапайым тәсілі деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өсімдік қалдықтарының қорымдануы

**Өсімдік қалдықтарының қорымдануы** - қорымданған, сөйтіп қазба қалдықтар түрінде сақталған өсімдік қалдықтары. Өлген өсімдіктердің ауқымды бөлігі қорымдану кезінде іріп-шіріп жоқ болады, сондықтан олардың кейбір бөлшектері ғана арнаулы жағдайларда қазба күйінде сақталуы ықтимал. Жерүсті өсімдік қалдықтары қорымдануын қаматамасыз ететін аталған арнаулы жағдайларға жататындар: а) өсімдік қалдығының су алабына барып түсуі, сөйтіп оның түптік шөгінділермен (сазбен, құммен т.с.с.) көмілуі; ә) өсімдік қалдықтарының эолдық тасындылармен көмілуі; б) өсімдік қалдықтарының немесе олардың бөліктерінің ақпа шайырлармен тұтылуы, бұл шайырлар кейінірек янтарға айналуы мүмкін; в) өсімдік қалдықтарының жанартау лавалары мен туфтарына көмілуі; д) өсімдіктердің көмірқышқылды кальцийден тұратын қабықшамен тысталуы (әктасты туфтар немесе травертандер); е) өсімдік қалдықтарының жаппай қорымдануы яки үлкен массалар құруы, сөйтіп олардың есебінен таужыныстардың (шымтезектердің, көмірлердің т.с.с.) қалыптасуы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жерлік бөлісім

**Жерлік бөлісім** - кендік бөлісім заңдастырылғаннан кейін кен орынын игеру мақсатында мекемелерге, кәсіпорындарға, немесе жекелеген тұлғаларға арнаулы шешімге сәйкес берілетін жер бөлікшесі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тұз айнасы

**Тұз айнасы** - Тұз массивінің, тұзкүмбезді немесе сиантиклин құрылымдардың жерасты немесе беткейлік су ағымдарымен жылуы нәтижесінде қалыптасатын денудациялану қиындысы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шаймаран Әшірбекұлы Мезгілбаев

**Шаймаран Әшірбеқұлы Мезгілбаев** (1924 ж.т.) журналист, облыстағы ақпарат құралдары ардагерлерінің бірі. Қарқаралының түлегі. Еңбек жолын *«Еңбек майданы»* газегінде бастаған. Ұлы Отан соғысында пулеметшілер взводының командирі болған. Прага, Вена қалаларын азат етуге катысқан. Жапонияны гізе бүктіру ұрыстарына катысқан. Соғыстан кейінгі жылдары Қарқаралы аудандық *«Коммунизм таңы»* газетінде редактордың орынбасары, Қарағанды облыстық *«Индустриальная Қарағанда»* газетінде үзақ жылдар меншікті тілші болған. Ленинградты қорғауға қатысқан қарқаралылық жауынгер Ахметбек Қосыбаев туралы деректі фильм шығаруға үйтқы болған және көркем очерк жазған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Суалмасуы едәуір қиындаған белдем (жерасты суларының төменгі белдемі)

**Суалмасуы едәуір қиындаған белдем (жерасты суларының төменгі белдемі)** - Жерасты суларының жатындары (сулы горизонттар, сулы кешендер, т.с.с.) жер бетімен тікелей байланыса алмайтын гидрогеологиялық қима бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов

**Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов** (1918-1994), әдіскер-ғалым, педагогикалық ғылымдарының докторы (1969), профессор (1970). ҚазМУ-ді бітірген (1944). 1954-1987 ж. Қарағанды педагогикалық институтында оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор Негізінен қазақ мектептерінде орыс тілін оқыту проблемасына, орысша-қазақша салыстырмалы лингвистикаға арналған 50-ге жуық ғылыми еңбектің (оның ішінде 3 монография) авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Артығымен ылғалдану белдемі

**Артығымен ылғалдану белдемі** - жауын-шашынның жылдық мөлшері жер бетінен буланудың жылдық мөлшерінен айтарлықтай артықболуы талай жылдар бойына сақталатын белдем.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тотықсыздану белдемі

**Тотықсыздану белдемі** — жер қыртысының беткі бөлігіне тиесілі геологиялық қиманың тотығу белдемі тамамдалатын шартты деңгейінен төмен орналасқан бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гидродинамикалық белдем

**Гидродинамикалық белдем** — жерасты суларының қоректену, қозғалу және сылбырлану жағдайларының бір-біріне ұқсастығымен сипатталатын гидрогеологиялық қима бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сіңбелену белдемі

**Сіңбелену белдемі** - Атмосфералық жауын-шашын суларының таужыныстарға сіңу процесі жүзеге асатын жер қыртысының (литосфераның) беткі қабаты. Бұл қабаттың қалыңдығы грунт сулары деңгейімен анықтала отырып, сол аймақтың бедеріне және климатына тәуелді болып келеді. Таулы аудандардың аридтік жағдайында сіңбелену белдемі қалыңдығы жүздеген м-мен өлшенуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов

**Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов** (1947 ж. т.), экспериментальді диабетология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы (1993, Югославия), медицина ғылымдарының докторы (1998, Қазақстан), профессор (2000, Қазақстан). 

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген(1971). 1971-77 ж. ҚарММИ стажері, аспиранты, ассистенті; 1977-1997 ж. ҚарПИ аға оқытушысы, доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі; 1997 жылдан ҚарМУ профессоры; 1980 жылдан өзі ұйымдастырған Диабетологиялық зерттеу тобының жетекшісі. 48 баяндамасы Бүкіләлемдік қонгрестерде ұсынылды. Сидней, Лейпциг, Гронинген, Грейфсвальд университеттерінде, сонымен қатар Диабет институтының (ГФР) зертханаларында зерттеу әдістері бойынша маманданған. 90-нан астам ғылыми еңбектің авторы (оның ішінде 50-і шетел басылымдарда жарық көрген). *«Құрмет Белгісімен»* марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Кольматациялану белдемі

**Кольматациялану белдемі** — жуғыштау сұйығының дисперсиялық фазасына тиесілі түйірлердің кеуектерге кептеліп қалу құбылысы көрініс беретін қойнауқаттың бұрғылау ұңғымасы оқпанына жапсарлас орналасқан бөлігі. Бұл құбылыс ұңғыма оқпанына жанасқан таужыныстар өтімділігінің кемуіне, сөйтіп қойнауқаттың өнім беру қуатының азюына әкеліп соқтырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Людмила Евгеньевна Мельникова

**Людмила Евгеньевна Мельникова** (1955 ж. т.), сазгер, ҚР Композиторлар одағының мүшесі. Челябі мәдениет институтын бітірген (1986). Тәттімбет атындағы музыкалық училищеде, ҚарМУ-де оқытушы болған. Ән, баллада, ария, аспапты пьеса, спектақльдерге, хорға арналған муз. шығармалар жазады. Балаларға арналған әндері кең танымал. 7 ән кітабының авторы. Қарағанды сазгерлері *«Балауса»* қоғамдық бірлестігінің төрайымы (2005).

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Надежда Леонидовна Мельникова

**Надежда Леонидовна Мельникова** (1954 ж.т.), балерина, ҚР еңбек сіңірген артисі (1998). Киев хореография училищесін бітірген (1973). 1973 жылдан Қарағанды музыкалық комедия театрында. Балет спектакльдерінде: О. Фельцманның *«Ескі үйлерінде»* скрипкашы бала, Р. Щедриннің *«Бүкір атында»* Бүкір аттың, А. Рыбниковтың *«Юнона мен Авосында»* тағдырдың, *«Буратино»* балалар ертегісінде басты рөлді орындап, көрермендер көңілінен шыға білді.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Түсіпбек Меңдібаев

**Түсіпбек Меңдібаев** (1915 ж. т.), озат шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). Ұлытау ауданы бұрынғы Калинин атындағы ұжымшарда еңбек етті. Жетіқоңыр құмындағы қой шаруашылығы бөлімшесінде ұзақ жылдар бойы қой бақғы. 1947 ж. 415 саулыңтан 502 қозы өсіріп, қозынардың салмағын орташа есеппен 41 кг-ға жеткізді. Тәжірибелі, озат шопан ретінде Мәскеудегі ауыл шаруашылығы жетістіктері көрмесіне барып кайтты. Ленин орденімен марапаттадған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Қанат Мерсәлімов

**Қанат Мерсәлімов** (1954 ж. т.), әуесқой композитор. Қарқаралының түлегі. *«Қарқаралы», «Қарағанды вальсі», «Қасым атама»* әндерінің авторы. *«Салтанат»* ән-би ансамблінің көркемдік жетекшісі болып, өнер ұжымының бірнеше байқаулар мен халықаралық фестивальдерде жүлдегер болуына қол жеткізді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қарағанды металл бұйымдары зауыты

**Металл бұйымдары зауыты**, ЖШС, (Қарағанды қ. Социалистік к., 26). *«[[Металлист]]»* артелі негізінде құрылды. 1968 жылдан негізінен балаларға арналған бұйымдар: балалар велосипедтерін, серуен арбашаларын, шаналар, сондайақ түрлі жүк арбашаларын шығарады. Өнімдері Қазақстан, Ресей, Өзбекстан, Түрікменстан сиякты елдерде өтімді. Велосипедтер шығару көлемі айына 20 мың данаға дейін жеткізілді, олар Венгрия, Мексика сияқғы елдерге экспортқа шығарылады. *«[[Балдырған]]»* велосипеді Мексикада *«Сапаның ақық жүлдызы»* атағымен марапатталып, халықаралық сапа сертификаты берілді. Басқа да халық тұтынатын тауарлар ендіреді. Жылына 90 млн теңгеден астам өнім шығарады. Директоры Г.В. Паршина (2006).
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан зауыттары
Санат:Қарағанды кәсіпорындары
Қарағанды металл конструкциясы зауыты

**Металл конструкциясы зауыты**, (Қарағанды), 1963 ж. пайдалануға берілді. Негізгі өнімі: әртүрлі бағыттағы және кескінді құрылыстық металл конструкциялары, дәнекерлік элекродтар, стандартсыз құрал-жабдықтар, БҚ-2500бұрғылау қондырғыларының металл конструкциялары т. б. Зауыт өнімін негізінен байыту фабрикалары, кокс-химия зауыты, Павлодар трактор зауыты т. б. кәсіпорындар, Қарағандының, сондай-ақ республикадағы басқа да қалалардың спорт кешендері пайлаланады. Диаметрі З мм дәнекерлік электродтар шығаратын жүйе, басқа технологиялық процесс игерілді. Металл конструкциясы зауытының өнімдері Алматыдағы Республика сарайын, Н-365 телемұнараны, Қарағандыдағы цирк үйі мен *«Орталық»* аэропортты салған кезде пайдаланылды. ҚазКСР-інің Құрмет Алтын кітабына жазылған (1981). 260 орынды клуб, стадион салынды. Демалу аймағы (Павлодар облысы Баянауыл ауданы) бар.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан зауыттары
Санат:Қарағанды кәсіпорындары
Металлургтер мәдениет сарайы (Балқаш)

**Металлургтер мәдениет сарайы** — Балқаш қаласының басты мәдениет-өнер ошағы.

Ғимарат 1952 ж. 1 мамырда ашылды. Жобаның арх. Л. Мелеги, Т.Қ. Бәсенов. Құрылысын 1946 ж. жапон соғыс тұтқындары бастап, оны 1952 ж. Балқаш құрылысшылар аяқтады. Мүсін бейнелері Хакімжан Есімханұлы Наурызбайтың үлгісімен жасалын, ұлттық көркем оюлары халық шеберлері Туғанбаевтың және халық суретшісі Ә. Қастеевтің желісімен жасалған. Ғимараттың жалпы көлемі 49 мың текше метр, ғимаратта 1104 орындық сахна жабдықталған көрермен залы бар. Сонымен қатар онда лекция залы, оқушылар залы, кітапхана, үйірмелерғе арналған бөлмелер бар. 2001 ж. ҚР халық артисі Мағауия Хамзин есімі берілді.

Ғимараттың кіре берісінде екі жағынан металлургтің және кеншінің мүсіндері орналасқан. Ал қасбетінің фронтонына «Бейбітшілік» деп аталған, көгершінді ұстап тұрған әйелдің мүсіні орнатылған. Үш мүсіннің де авторы — Бақы Урманче.


Дк металург.jpg|
Backyard of the Metallurgist' culture palace.jpg|Сарайдың артқы жағы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Балқаш
Санат:Мәдениет
Санат:Қарағанды облысы сәулеті
Металлургтердің мәдениет және техника сарайы

**Металлургтердің мәдениет және техника сарайы** (Теміртау), 1972 ж. ашылған, 1981 жылдан қазіргі атымен аталады. Типтік үлгіде салылған. Балконды үлкен залы (1 мың кісілік) бар, кәпшілік шаралар өтетін кіші (1 мың орынды) зал, онда *«Чебурашка»* балалар кинотеатры (400 орындық), айналмалы сахнасының ауд. 400 шаршы м, диаметрі 18 м. Көркемдеген РКФСР-дің еңбегі сіңірген суретшісі, Ленин комсомолы сыйлығының және КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Б. Тальберг. Мөдениет сарайы мандайшасына салылған бедерлерде - дикан, металлург, құрылысшы, ғарышкерлер бейнеленген. Қасбеті (биіктігі 8 м, мүсіншісі Б. Тальберг) алып тұлғалы жұмысшы әйел еңбегімен айшықталған. Еңбекшілер уақытын көңілді әткізуін ұйымдастырады. Көркемөнерпаздар ұжымы («Современник» театры, үрлемелі оркестр, «Радуга» балалар би ансамблі, цирк студиясы, «Поиск» вокалдық-аспаптар ансамблі, қазіргі би ансамблі «Звездопад», камералы хоры т. б.) жұмыс істейді.
	
## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Петр Климентьевич Миллер

**Петр Климентьевич Миллер** (1910 жылы туған), Кеңес Одағының Батыры (1944). Еңбек жолын 1931 ж. Өзбекстанда кеңшар жұмысшысынан бастаған. 1936-1942 ж. Балқаш мыс комбинатының құрылысына катысты, кейіннен металлурттер мектебін бітіріп, қорыту пешінің толтырушысы болып істеді. 1942 ж. Қызыл Армия қатарына алынды. Дон шайқасына, Днепрден етуге қатысты. Жеңісті Чехословақия жерінде карсы алды. Алтын жұлдызды Днепрден ету кезіндегі жан киярлық ерлігі үшін алды. Соғыстан кейін мамандығына оралды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Мыйбұлақ

**Мыйбұлақ** — Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы ауыл, Мыйбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығынан - Ұлытаудан оңтүстік-шығысқа қарай 211 км-дей жерде. Округ аумағында Құрақтыкөл, Аққеңсе, Алақай, Баймырза, Тезекбай елді мекендері бар. Жерінің жалпы ауданы —205,1 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — мал шаруашылығы болады.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 631 адам (316 ер адам және 315 әйел адам) болса, 2009 жылы 698 адамды (391 ер адам және 307 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 349 адамды (185 ер адам және 164 әйел адам) құрады.

## Инфрақұрылымы
Округте мектеп, кітапхана, клуб үйі, дәрігерлік амбулатория, мәдени қызмет көрсету орталықтары бар. Ең жақын Жезқазған-Қызылорда тас жолы 40 км жерде. Басқа елді мекендермен автокөлік жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы елді мекендері
Виктор Михайлович Минин

**Виктор Михуйлович Минин** (1956 ж. т.) - журналист.

ҚазМУ-ді (1983), Алматы Жоғарғы партия мектебін (1989) бітірген. Қарағанды облысында Осакаров, Ульянов, Мичурин аудандық газеттерінде істеген. 1991-% ж. республикалық *«Советы Қазахстана»* газетінің меншікті тілшісі, 1996-97 ж. облыс әкімі орынбасарының кеңесшісі, 1998 жылдан *«Индустриальная Караганда»* газетінің бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары.

*«Караганда. Карагандинская область»* (1986) энциклопедиясын, «Боздақтар» зерде кітабын (1994-98) және Ауғанстанда қаза болғандар зерде кітабын (1999) шығару женіндегі жұмыс тобының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Евгений Михайлович Мехаев

**Евгений Михайлович Мехаев** (1932-1995) - журналист. 

Свердловскінің Урал мемлекеттік университетін бітірген (1960). 

*«Комсомолец Караганды»* газегінің жауапты хатшысы (1960-63), *«Центральный Казахстан»* газеті жауапты хатшысының орынбасары (1963-64), облыстық телестудияның аға редакторы (1965-66) болып істеген. 1966 жылдан зейнеткерлікке шыққанша облыстык *«[[Индустриальная Караганда]]»* газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары қызметін атқарды. 

ҚазКСР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1988). «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:1932 жылы туғандар
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Орал мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Центральный Казахстан газеті журналистері
Санат:Индустриальная Караганда газеті журналистері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Виктор Никонорович Мирза

**Виктор Никонорович Мирза** (1940 ж.т.) партия кеңес, ауыл шаруашылығы қызметкері. 

Фрунзе қаласындағы Қырғыз ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Еңбек жолын Қарқаралы ауданындағы* «1 май»* кеңшарында бас агроном болудан бастаған. Кеңшар директоры, Ульянов аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, Қарағанды облаткомы төрағасының бірінші орынбасары, облыстық партия комитегінің хатшысы, облыс әкімінің орынбасары қызметтерін атқарған. 

Еңбек Қызыл Ту, *«Құрмет Белгісі»* ордендерінің иегері.
	
## Дереккөздер


Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Қырғыз ауыл шаруашылығы институты түлектері
Санат:Қазақстан КП Ульянов аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Милықұдық тұрағы

**Милықұдық тұрағы**, қола дәуірінен орта ғасырларға дейін пайдаланылған мыс кенін өндіру және қайта ендеудегі негізгі орын болған. Жергілікті халық оны *«[[Елуқұдық]]»* — деп атайды. Жезқазған кенішінен оңтүстікке қарай 1 шақырым жерде орналасқан. Милықұдық тұрағы көлемі өте үлкен, батыстан шығысқа қарай 800 м., солтүстіктен оңтүстікке қарай - 600 м. жерді алып жатыр, жалпы аумағы акад., Қ. И. Сәтбаевтың есептеуінше 10 га. Милықұдық тұрағы ең алғаш геологтар назар аударған. 1939 ж. акад. Қ. И. Сәтбаев ежелгі ендірілген кеннің келемін анықтау үшін зерттеулер жүргізген. Кейін Н. В. Валукинский зерттеулер жүргізген. Зерттеушілердің пікірінше Милықұдық тұрағы төменгі орта және жоғарғы қабаттардан тұрады, олар қола дәуірін, ерте және кейінгі ортағасырларды камтиды. Милықұдық тұрағында жартылай жеркепелердің орындары сақталған. Кіретінесіктерісолтүстік  шығыс қарайды. Ірі жеркепелердің саны 1 және 2 (8x9; 8x7 м.), ең кішілерініңсаны 3 (5х6м.). Жер кепелердің тереңдігі 0,8-ден, 1,2м. дейін. Милықұдық тұрағы төменгі қабаты Орт. Қаз. Беғазы-Дәндібай дәуіріне жатады. Ежелгі металлургтердің әр үйінде тас ошақтар орын тепкен. Кенді ұнтақтаудың ежелгі әдістері назар аударарлық. Милықұдық тұрағынан қола дәуірінің 15 мыс балқыту пештері табылды. Қола дәуірі пештері деңгелек пішіндес, диаметрі 3-4 м, терендігі 1-ден 2 м. дейін. Қазба жұмыстары кезінце салмағы 10 кг болатын тас кайлалар табылған. Н. В. Валукинский 30 аса сына терізді тас кайлаларды тапқан. Сол сияқты М. т. кенді ендіруге арналған кайла, балға, сына, қол балталар т. б. тәрізді құралдар көптеп кездеседі.
	
## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Михайловка субартезиан алабы

**Михайловка субартезиан алабы**, Қарағанды ойысының батыс бөлігінде. Ауданы 500 шаршы км. Карбонды және эффузивті девон жыныстармен астасып жатқан юралық терригендік шөгінділерден тұрады. 4 түрлі қабаттан құралған (төменнен жоғарыға қарай): конгломератты-саран. көмірлі дубовка, алевролитті-құмтасты, конгломерат құмтасты-күмісқұдық, аргиллиттімихайловка. Аргиллитті-михайловка қабаты мен неоген саз балшықтары жер асты суларының қысымды сипатына ие. Жер асты тұщы суларының негізгі коллекторлары - күмісқұдық қабатының жылыстары — алаптың орт. бөлінде 80-110 м тереңдікте орналасқан. Суының минералдылығы 0,5-1,0 г/л гидрокарбонатты-сульфатты-натрийлі. Тереңірек орналасқан судың құрамы сульфатты-натрийлі, минералд. 5 г/л(кейдеолдндажоғары). Алаптың орталық бөлігіндегі 65 м тереңдіктегі құбырлардың су өнімі -5-20 л/сек. Түщы судың қоры тәулігіне — 18 мың текше м. Алап суын көптеген мекемелік скважиналар пайдаланады.
	
## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Артезиан алабы
Валерий Михайлович Могильницкий

**Валерий Михайлович Могильницкий** (1940 ж. т.) - журналист, жазушы. Қаскелеңнің түлегі.

Львов Мемлекеттік университетін бітірген (1%2). Льюв, Владивосток, Дондағы Ростов қалаларының газеттерінде, отыз жылдай республикалық «Казахстанская правда» газетінің Жезқазған және Қарағанды облыстары бойынша меншікті тілшісі болды. Қарағанды облысы әкімінің баспасөз хатшысы қызметін атқарды.

Могильницкийдің туған өлке туралы *«Сарыарка», «На земле Сатпаева», «Город в степи», «Медь Жезказгана», «Люди, қоторых любят», «В самом центре Евразии», «Созвездие талантов», «Просторы Сарыарки», «Страниды больной жиани», «Караганды», «Звезды Тулага», «Люди победы», «Черные розы маршала»* публицистикалық көркем кітаптары, *«Свет окна»* деген өлеңдер жинағы жарыққа шықты.

Қазақстан Журналистер одағының Б. Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты.

1998 жыдоан* «Қарағанды облысы Жазушыларының одағы»* қоғамдық бірлестігінің төрағасы. 

Жезқазған қаласының құрметті азаматы.
	
## Дереккөздер


Санат:24 мамырда туғандар
Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Қаскелеңде туғандар
Санат:5 маусымда қайтыс болғандар
Санат:2016 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО журналистері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:XX ғасыр журналистері
Санат:XXI ғасыр журналистері
Санат:КСРО көсемсөзшілері
Санат:Қазақстан көсемсөзшілері
Санат:XX ғасыр көсемсөзшілері
Санат:XXI ғасыр көсемсөзшілері
Санат:КСРО ақындары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:XXI ғасыр ақындары
Санат:Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесі күміс медалінің иегерлері
Санат:Львов университеті түлектері
Санат:КСРО журналистер одағы мүшелері
Санат:Жезқазғанның құрметті азаматтары
Дилерлік

**Дилерлік** - маклерлік фирма акция сатып алу және сату жөнінде өзі және өз қаражаты есебінен жүзеге асыратын операциялар. Егер фирмаға акция сатып алу жөнінде көп тапсырыс түсе қалса, оларды бірден биржаға беру қауіпті. Мұндай жағдайда акция бағасының өсуі немесе төмендеуі бақылаудан шығып кетуі ықтимал, мүндай дағдарыстан тез шығу оңай емес. Сондықтан осындай жағдайда әрбір маклерлік фирманың өз қолында бірқатар акциялары болуы тиіс, бұл биржада тұрақтылықтың сақталуына септігін тигізеді.

## Дереккөздер


Санат:Құнды қағаздар нарығы
Санат:Биржалар
Ұңғыманы күрделі жөндеу

**Ұңғыманы күрделі жөндеу** - қисайған бұрғылау тізбектерін түзету, ұңғыма оқпанындағы су ағымдары көздерін бітеу немесе жоғарырақ горизонттарға кұйтып оралу мақсатында ұңғыма оқпанын керіштеу, ұңғыма оқпанында жатып нығыздалып қалған әр түрлі "тығындарды" бұрғылап өту, күрделі апаттардан кейін ұңғыманы қалыпқа келтіру қажеттіліктеріне байланысты ұңғымада жүргізілетін күрделі жөндеу жұмыстары.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Молодёжный (Қарағанды облысы)

**Молодёжный** — Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы кент.

## Тарихы
Іргесі 1962 жылы  Ертіс-Қарағанды каналының құрылысы кезінде қаланған. 1972 жылы Молодёжный ауданы құрылып, Молодёжный кенті аудан орталығы болып бекітілген. 1997 жылы ауданның жабылуына байланысты Молодёжный кенті Осакаров ауданының құрамына кірді. Жерінің жалпы ауданы 1,1 мың га. Кентте 2 ірі кәсіпорын, 5 ЖШС жұмыс істейді.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Осакаровка кентінен шығысқа қарай 70 км-дей жерде.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
2 балабақша, 2 орта мектеп, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, көпшілік және балалар кітапханасы, спорт кешені, саз мектебі, 70 орынды аурухана, емхана, ОДА, 5 дәріхана, медени-ағарту орталығы, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету орындары қызмет істейді. Облыс орталығымен және басқа елді мекендермен автомобиль тас жолдары арқылы байланысады. Молодежный кенті арқылы Қарағанды-Павлодар тас жолдары өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан кенттері
Дипломатиялық құжаттың түпнұсқа мәтіні

**Дипломатиялық құжаттың түпнұсқа мәтіні** - бір немесе бірнеше тілде түзілген, тиісті мемлекеттердің өкілетті тұлғаларының қолдары қойылып, мөрлері басылған құжаттың төл мәтіні.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Сейсмикалық сәуле

**Сейсмикалық сәуле** - сейсмикалық толқын жазықтығымен сәйкес келетін сызық; сейсмикалық энергия осы сызық бойымен беріледі. Сейсмикалық толқынның сейсмикалық сәуле бойымен қозғалу жылдамдығы өзге бағыттағы жылдамдықтарға қарағанда әлдеқайда қарқынды, бұл заңдылық "Ферм ұстанымы" деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Молодёжный ауданы

**Молодёжный ауданы** — 1972-1997 жж. Қарағанды облысы құрамында болған аудан.

Ауданда сүтті мал, астық, көкөніс, картоп өсіруге бағытталып мамандандырылған 1 бірлестік, 10 кеңшар бар, 2 кенттік, 9 ауылдық Кеңес болды. Орталығы - Молодёжный кенті. Өнеркәсіп орындарынан Қушоқы. Молодёжный көмір разрездері, разрез Қажеттілігін камтамасыз ететін 2 авто және темір жол мекемесі, Шоқай темір жол стансасы разрез-құрылыс басқармасы, 2 жол мекемесі, аудандық тұтынушылар қоғамы, аудандық тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, нан зауыты, сусындар шығаратын цех, автостанция жұмыс істеді. 1973 жылдан **«Знамя труда»** ауданы газеті шығарылды. 1997 ж. Осакаров ауданына қосылды.

## Тарихы
**Молодёжный ауданы** 1972 жылы 10 наурызда Молодёжный ауылында құрылды. Аудан құрамына Осакаров ауданының Вольский, Дальний, Молодёжный, Родников, Тельман, Трудовой, Шідерті ауылдық кеңестері және Тельман ауданының Қушоқы кенті мен Покорный ауылдық кеңесі берілді. 1972 жылы 15 наурызда Покорный ауылдық кеңесі Тельман ауданына берілді. 1972 жылы 7 шілдеде Тұзды ауылдық кеңесі құрылды.

1973 жылы 10 сәуірде Молодёжный ауылына қалалық кент мәртебесі берілді. Молодёжный ауылдық кеңесі таратылып, оған қарасты елді мекендер Молодёжный кенттік кеңесіне берілді.

1973 жылы 21 желтоқсанда Ертіс (орталығы Ертіс ауылы), Пролетар (орталығы Молодёжный кенті) ауылдық кеңестері құрылды.

1975 жылы 1 қаңтар бойынша аудан құрамында Молодёжный, Қушоқы кенттері мен Вольский, Дальний, Ертіс, Пролетар, Родников, Тельман, Трудовой, Тұзды, Шідерті ауылдық кеңестері болды.

1976 жылы 9 қаңтарда Мирный ауылдық кеңесі құрылды.

1981 жылы 24 тамызда Тұзды ауылдық кеңесі Тельман ауданына берілді.

1989 жылы 1 қаңтар бойынша аудан құрамында Молодёжный, Қушоқы кенттері мен Вольский, Дальний, Ертіс, Мирный, Пролетар, Родников, Тельман, Трудовой, Шідерті ауылдық кеңестері болды.

1990 жылы 23 мамырда Қаратомар ауылдық кеңесі (орталығы Сенокосное а.) құрылды. Қушоқы кенті Тельман ауданына берілді.

1991 жылы 27 маусымда Звёздный ауылдық кеңесі (орталығы Звезда а.) құрылды.

1997 жылы 23 мамырда Молодёжный ауданы таратылып, Молодёжный кенті мен Вольский, Дальний, Звёздный, Ертіс, Қаратомар, Мирный, Пролетар, Родников, Тельман, Трудовой, Шідерті ауылдық округтері Осакаров ауданына қосылды.

## Халқы

## Дереккөздер


Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Молодежное бөгені

‎‎
**Молодежное бөгені** (Коммунар) — Қарағанды облысы Осакаров ауданы жерінде орналасқан. Нұраға құятын Баймырза өзенінің саласы — Шоқай өзені бойында 1953 жылы салылған.

## Гидрологиялық сипаты
Бөгеннін су сыйымдылығы 1,22 млн м3, су айдынының ауданы 42 га, ұзындығы 2,6 км, ендірек жері - 250 м , тереңдігі 8 м-ге дейін жетеді. Ауданның 122 га суармалы жерін сумен камтамасыз етеді. Суының минералдығы 0,8 г/л-ге дейін.
	
## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы гидрографиясы
Дисконт саясаты

**Дисконт саясаты** - қарыз ақшаның ұсынымына,
төлем балансының жағдайына және валюта бағамына ықпал ету мақсатымен
орталық банктердің есептеу
мөлшерлемелері бағамын
көтеру немесе төмендету
жөніндегі шарасы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Карбендер

**Карбендер** - салқындық жағдайында бензолда және төртхлорлы көміртекте ерімейтін шайыртастақтар фракциясы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шырайлану

**Шырайлану** (*Люминесценция*) - қозған яки шамырқанған атомдар мен молекулалардың өз бойына сіңірген энергияны қайтарып беруі барысындағы сәуле шашу қабілеті. Ультракүлгін сәулелер әсерінен, өздерінің Шырайлану қабілетіне орай, минералдық заттар үш түрге бөлінеді.

#Ешбір алғышартсыз-ақ шырайланатын заттар: 
#*уран минералдары, мұнайлар, басқа да таушайырлы заттар (бұл заттардың Шырайлануы олардың жаратылыс ерекшеліктеріне байланысты емес); 
#*алмас, флюорит, галит, карбонатты минералдар, фосфаттар, кейбір силикаттар, бораттар, т. б. (бұлардың Шайырлануы қалыптасу жағдайына байланысты).
#Химиялық өңдеуден өткізгеннен кейін ғана шырайланатын заттар (берилл, вольфрамит, поллуцит т.б.). 
#Ешбір жағдайда да шырайланбайтын заттар (мәселен, сульфидтер).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Молодежный кеніші

**«Молодежный»**, кеніш, *«[[Қарағандыкөмір]]»* өндірістік бірлестігіне қарайды. Қарағандыңан солтүстікке қарай 116 км қашықғыкта орналасқан. Жобасын *«[[Қарағанды мемлшахтажобалау]]»* институты жасаған. 1980 ж. ашылған. Бөрілі кен орнынан энергетик. көмір өндіреді. Жиынтық қуаты 44,5 м-ліқа көмір қабаты игерілуде. Траншеялар мен ескерткіштерді қазу үшін ЭКГ-5а, ЭКГ8И экскаваторлары пайдаланылады. Транспортты кен шығару жүйесі қолданылып аршылған кен ішкі және сыртқы қалдық үйінділеріне чиығарылады. Тау жылыстары мен көмірді тасу үшін жүк көгеру қуаты 27,40,120 т-лық БелАЗ 540 А,БелАЗ 548 А, БелАЗ-7519 автомашиналары пайдаланылады. Су жиналуы 146 текше м/сағ. Су деңгейін төмевдететін скважиналар бұрғынаньт, ЦНС-180128 насостары орнатылған. Кеніші тұрақғы және жылжымалы жарық қондырғыларымен жарықтандырылған. Ең көп мөлшерде көмір өндірілді.
	
## Дереккөздер


Санат:Кеніштер
Карбоидтар

**Карбоидтар** - Мұнай шендестері мен мұнайтектерге қарасты
шайыртасты-шайырлы құрамбөліктердің хлороформ мен соған ұқсас еріткіштерде ерімейтін фракциялары. Тығыз молекулалық құрылыммен сипатталатын, байырғы көмірлерге ұқсас қатты заттар. Кериттердегі, әсіресе антраксолиттегі органикалық заттардың басым көпшілігін осы *карбоидтар* құрайды.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мажкен Момбаев

**Мажкен Момбаев** (1917 ж. т.), партия, кеңес қызметкері. Шымкенттегі ауыл шаруашылығы техникумын, Өскемен қаласындағы педагогикалық училищені бітірген. Еңбек жолын 1933 ж. Жасасын ұжымшарында есегапі болудан бастаған. Баспасөз саласында, партия қызметівде болған. Марқакөл аудандық партия комитетінің, Шығыс Қазақстан облыстық комсомол комитетінің 1-хатшысы, Қу, Нұра аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы болған. Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте *«Құрмет Белгісі»* ордендерімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Диспонент

**Диспонент** - фирманың ісі жөніндегі өкіл, жарлық беруші, банк комиссионерлерінің немесе корреспонденттерінің есепшоттарындағы бос соманы басқарушы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Домицильдендірілген вексель

**Домицильдендірілген вексель** - құнын үшінші адамның (домицилиаттың)
төлем төлеуші тұратын
жерде немесе басқа жерде төлеуі алдын ала ескертілген вексель. Вексельге
мұндай ескертпені вексель беруші жазып қояды.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері