Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев

**Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев** (шын есімі Әбдірахым; 25 сәуір 1916, Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 15 наурыз 2008, Алматы) — кеңестік және қазақстандық актер, опера әншісі, театр режиссері педагог - профессор. Қазақ КСРнің Халық артисі (1959). «Платинды Тарлан» тәуелсіз сыйлығының және Халықаралық Айматов сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
Арғын тайпасның Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан.
* 1936 – 41 жылы Мәскеу консерваториясының жанындағы қазақ студиясында оқыды. 
* 1950 жылы Алматы консерваториясын бітірген. 
* 1942 – 46 жылы Хабаровскідегі шекарашылар ансамблінде қызмет етті. 
* 1946 жылдан Қазақ опера және балет театрының әншісі. 
Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысқан (1958).

## Ойнаған рольдері
thumb|right|200px|К.Кенжетаев Қыз Жібек операсындағы Бекежан рөлінде
* Тарғын, Жалбыр, Бекежан, Семен (Е.Г. Брусиловскийдің “Ер Тарғын”, “Жалбыр”, “Қыз Жібек”, “Дударайында”)
* Жанбота (М. Төлебаевтың “Біржан-Сарасында”)
* Эскамильо (Ж. Бизенің “Карменінде”)
* Князь Игорь (А.П. Бородиннің “Князь Игорінде”)
* Руслан (М.И. Глинканың “Руслан мен Людмиласында”)
* Демон (А.Г. Рубинштейннің “Демонында”)
* Алеко (С.В. Рахманиновтың “Алекосында”)
* Амонасро (Дж.Вердидің “Аидасында”) партиялары – К-тың әншілік, орындаушылық талантын әр қырынан ашқан образдар болды.

## Кинодағы рольдері
thumb|right|200px|К.Кенжетаев Амангелді операсындағы Амангелді рөлінде

Кенжетаев 1957 жылдан кинофильмдерге түсіп
* әнші-артист ретінде:
** “Біздің сүйікті дәрігер”
** Бауыржан Момышұлы (“Ел басына күн туса”)
** Нұртаза (“Ән қанатындада”)
** Танабай (“Тұлпардың ізінде”)
** Жапас (“Таудағы шынарда”)
** қарт (“Қызыл тас заставасында”)
** Базарбай (“Қыз Жібекте”)
** Қазанғап (“Боранды бекетте”), т.б. рөлдерімен көрермендер ықыласына бөленді. 
* режиссер ретінде:
**  “Жерге қайта оралу”
** Брусиловскийдің “Ер Тарғын”, “Жалбыр”, “Қыз Жібек”, “Амангелді”
** С. Мұхамеджановтың “Айсұлу”
** Е. Рахмадиевтің “Алпамыс”
** П.И. Чайковскийдің “Қарғаның мәткесі”, т.б. операларды қойды.

## Фильмографиясы
* 1938 -  *[[Еділ-Еділ]]* - *эпизод*
* 1957 -  *[[Біздің сүйікті дәрігер]]* - *әнші-артист*
* 1964 -  *[[Тұлпардың ізі]]* - *әке*
* 1966 -  *[[Ән қанатында]]* - *Нұртаза*
* 1967 -  *[[Ел басына күн туса (фильм)|Ел басына күн туса]]* - *соғыс ардагері*
* 1968 -  *[[Балалық шаққа саяхат]]* - *Ұзақбай*
* 1969 -  *[[Мәншүк туралы дастан]]* - *әке*
* 1969 -  *[[Қызыл тас заставасында]]* - *қарт*
* 1969-1970 -  *[[Қыз Жібек (фильм)|Қыз Жібек]]* - *Базарбай*
* 1970 -  *[[Ақ шаршы алаң]]* - *Сұлтан Серғалиұлы*
* 1974 -  *[[Бұлақ (фильм, 1974)|Бұлақ]]* - *эпизод*
* 1975 -  *[[Дала гүрсілі]]* - *эпизод*
* 1975 -  *[[Гауһартас (фильм)|Гауһартас]]* - *әке*
* 1977 -  *[[Кездеспей кеткен бір бейне]]* - *эпизод*
* 1977 -  *[[Бүркіттің соңғы жылы]]* - *Хоортай*
* 1995 -  *[[Боранды бекті]]* - *Қазанғап*

## Шығармалары
### Либреттолары:
* “Алпамыс”
* “Алдар Көсенің айласы”
* “Қалқаман – Мамыр”
* “Сапар”
* “Баян жүрек”
* “Құсни – Хорлан”
* “Кемпір мен шал”, т.б. опералар либреттоларының авторы

### Аудармалары
* “Сильва”
* “Тыныш шаңырақ”
* “Фигароның үйленуі” операларының либреттоларын қазақ тіліне аударған.

### Шығармалары
* “Дархан дарын”
* “Мәжит Бегалин”
* “Высокий дар призвания” (орыс тілінде) атты кітаптары жарық көрген.

## Педагогтық жұмысы
1979 жылдан Ұлттық өнер академиясында дәріс береді.
Кенжетаев концерттік-орындаушылық өнерімен де халыққа жақсы танымал. Репертуарында қазақтың халық әндерімен қатар, орыс, украин, татар, өзбек халықтарының халық әндері, сондай-ақ, Батыс Еуропа композиторларының шығармалары (ариялар, романстар, әндер) бар.

Гастрольдік сапармен Польша, Моңғолия, Румыния, Түркия, Грекия, Египет, Сирия, Ливан, т.б. елдерде болды.

## Мемлекеттік марапаттары
* «Қазақ КСР Еңбегі сіңген артисі» құрметті атағымен және 1959 жылы «Қазақ КСР Халық артисі» құрметті атақтарымен марапатталған.
* 1959 жылы Еңбек Қызыл Ту Ордені
* 1986 жылы Қазақ төңкерісі Ордені
* Еңбек Қызыл Ту орденімен екеінші мәрте марапатталған.
* «Отан соғысы» ІІ дәрежелі Ордені
* КСРОның бірнеше медалдарымен марапатталған.
* 1985 жылы профессор (құрметті ғылыми атағы берілген);
* 1996 жылы тәуелсіз Қазақстан Республикасының жоғарғы марапаты  «Парасат ордені» мен марапатталған.
* Тәуелсіз «Платинды Тарлан» сыйлығының лауреаты
* Айматов атындағы халықаралық сыйлығының лауреаты
* ҚР Ең жоғарғы мемлекеттік марапаты  «Отан ордені» мен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:25 сәуірде туғандар
Санат:15 наурызда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан театр режиссёрлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:XX ғасыр театр режиссерлері
Санат:Қазақстан опера әншілері
Санат:КСРО опера әншілері
Санат:XX ғасыр опера әншілері
Санат:КСРО театр педагогтары
Санат:Қазақстан театр педагогтары
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Қазақфильм киностудиясы әртістері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:Алфавит бойынша актерлер