open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лалагүлділер

**Лалагүлділер**  () — Дара жарнақтылардың шөптектес көпжылдық өсімдіктер сабы. Тамыры - тамырсабақ, түйнекі пиязшық немесе пиязшықты келеді. Қандауыр немесе таспа пішінді жапырақтары болады. Гүлі - қосжынысты, шашақ гүлшоғырына жиналады, ірі гүлдері жеке орналасады. Аталығы - 6, бұлар да 2 шеңберлі. Аналығы - 1. Жемісі - қауашақ немесе жидек. Өсімдік бунақденелілер арқылы тозаңданады
. 

## Тұқымдастары
Лалагүлділер сабына келесі тұқымдастар кіреді (2009):
* Alstroemeriaceae Dumort. (1829)
* Campynemataceae Dumort. (1829)
* Colchicaceae DC. (1804)
* Corsiaceae Becc. (1878)
* Liliaceae Juss. (1789)
* Melanthiaceae Batsch (1796) 
* Petermanniaceae Hutch. (1934) 
* Philesiaceae Dumort. (1829) 
* Rhipogonaceae Conran & Clifford (1985) 
* Smilacaceae Vent. (1799)

## Дереккөздер

Санат:Лалагүлдер
Аксис

**Аксис** () — бұғылар тұқымдасына жататын сүтқоректі. Дене ұзындығы 130-150 см, құйрығының ұзындығы 20-30 см, мүйізімен қоспағандағы биіктігі 91 см, ал массасы 80 кг. 

## Мекені
Аксис Солтүстік Индостанда, Гималайға жетпей, Шри-Ланка, Каламиан, Бавеан аралдарында мекендейді. Көбінше саванна ормандарын мекендейгенді көздейді.

## Қорегі
Аксистер жапырақ, шөптерді қорек етіп, басқа тірі ағзаларға зиянын тигізбеді.

## Ерекшелігі
Мүйізінің ұзындығы 80 см. Азия аймағының ең көрікті бұғыларының бірі. Олар стая құрып, өмір сүреді. Ағаштың төбесінде отырған маймылдарды бақылап, жерге түскен жапырақтарын теріп жейді. Ол әсіресе құрғақ мезгілдерінде өте тиімді.

## Көбеюі
Құрсағында баласын аксис 210-225 күн ұстайды. Көбінше бір,кейде екі аксис туады. Олар бір жасқа толған соң өз бетінше жүріп, ата-анасынан алшақтайды. Аналық жынысты аксистер анасымен 2 жыл болады,ал, есею процессі 1,5-2 жылды қамтиды. Жабық күйде 21 жыл өмір сүреді. Олар Қызыл кітапқа енген бағалы аңдар болып есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:Бұғылар
Топаркөл

**Топаркөл** (1999 жылға дейін — *Родники*) — Қарағанды облысы Нұра ауданы, Кенжарық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Нұра кентінен оңтүстік-батысқа қарай 86 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы елді мекендері
Шаринган (Наруто)

**Шаринган** () — Наруто мангасы мен анимесінде Учиха әулеті қолданатын сиқырлы көз. Шаринганды адамдар үшінші көз деп те атайды. Себебі "Наруто" әлемінде көптеген сиқырлы көздер бар. Олар бьякуган, риннеган, шаринган, джоган және т.б. Шаринганды қолданушылар:Учиха Мадара, Учиха Итачи және Саске,Обито Учиха,Шисуи Учиха,Данзо,Какаши Хатаке, Сарада Учиха.

## Шаринганның пайда болуы
Шаринган көзі бала туылғаннан кейін пайда болмайды.Яғни ол шаринган иесі стресстік (ұрыс немесе жақын адамды жоғалту әсерінен)  оқиғаға тап болған  кезде пайда болады. Нақтырақ айтқанда учиха әулетінің адамының досына немесе құрбысына қауіп төніп тұрған кезде,адамның шыдай алмауынан шаринган көзі пайда болады. Басты кейіпкер Саскенің айтуынша шаринган тек учиха әулетінің таңдаулы адамдарында ғана пайда болған.

## Шаринган түрлері
Егер адам өз шаринганын дамыта берсе,ол көз үш томоеға дейін жетеді.Олар біртомоедік шаринган,екітомоедік шаринган және үштомоедік шаринган.

### Біртомоедік шаринган
Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша мен бір томое пайда болады.Шаринганның бұл иегерлері шаринганның бүкіл күшін пайдалана алмайды.Шаринганның біртомоедік иегерлері "Шаринганды пайдалана алатын бала" деген атауға ие.
300 × 300 px|нобай|ортаға|біртомоедік шаринган

### Екітомоедік шаринган
Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша мен екі томое пайда болады.Шаринганның бұл иегерлері адамның техникаларын көшіріп алуға мүмкіндігі бар.Онымен қоса көздің жылдам реакциясы арқылы қарсыластың шабуылдарын алдын-ала көре алады.
300 × 300 px|нобай|ортаға|екітомоедік шаринган

### Үштомоедік шаринган
Шаринганның бұл түрінде қызыл бұлтша және дөңгелекті құрайтын үш томое бар.Сол үш томоенің ортасында дөңгелек пішінді қарашық орналасқан.Үштомоедік шаринганның көмегімен адамның реакциясы едәуір өседі.Сонымен қоса адам гендзюцуді қолдана алады.
300 × 300px|нобай|ортаға|үштомоедік шаринган

## Тағы қараңыз
* Мангекё шаринган

Санат:Наруто әлемі
Сайрауық шырылдақ

**Сайрауық шырылдақ**  () — Торғайтәрізділер отрядының Сандуғаштар тұқымдасының Шырылдақтар туысына жататын басы және жоны теңбілді, құйрықүсті қызғылтсары, орташа денелі шырылдақ құс. Бұл да көптеген шырылдақтар тәрізді бүғыншақ Сайрауық шырылдақтың әні өзіне тән, шырылдақтардан гөрі айқабақтарға өте ұқсас. Аталықтар ұшып келген күннен тамызға дейін сайрайды, сонымен бірге әуен қызған кезде күні бойы, тіпті түнде де сайрайды. Ұялары қалың шөп арасында болады. Шырылдақтар ұларын мүкпен жабады деген мәлімет бар. Салынды да 4-6 жіңішке ирек сызықшалы қызғылт секпілді ұызғылттау жұмыртқалары болады. Ұялаум тіршілігі егжей-тегжейлі айқындалмаған. Мамырда ұшып келіп, қыркүйекте ұшып кетеді. Сайрауық шырылдақтың Қазақстанда тек қана екі жерде шығыста және оңтүстік-шығыста анық ұялайтыны белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Сандуғаштар
Малшылар киімі

Ертедегі қазақтарда жұмыстары өте ауыр, таңның атысынан күннің батысына дейін иен далада жүргендіктен қойшы, сиыршы, жылқышы, түйешілер жыл маусымдарына байланысты киінген. Үскірік аяз бен ызғырық желден, жауын-шашыннан қорғаныш киім ретінде үстеріне тон, бастарына малақай, қолдарына жылы қолғап, аяқтарына тағалы етік, киіз байпақ киді. Жылы болуы үшін матаға қой мен түйе жүні, мақта қосып күсіп, бидайылап тыстаған, қой терісінен жүні ішіне қаратылып тігілген шалбарлар да малшыларды суықтан қорғады.

Сонымен қатар қысқы киімнің сыртынан кебенек, аба сияқты су да, жел де өткізбейтін сулық киімдерді киді. Бақташылардың киімдерінің бірі қазіргі кезде кездесе өоймайтын жадбағай, башлық, далбай, күләпара деген су өтпес үшін, қатты боранда жел мен қардан қорғайтын, тымақтың сыртынан киетін баскиімдер болған. Мұндай баскиімдер жаз айларында күннің аптабы мен шаңнан қорғаған. Бұл жаздық баскиімге тек мата астар салынып тігілген. Ол әрі жеңіл, әрі қолайлы болған. Қыста киетін жалбағайға түйе жүні немесе мақта салып сырып, бір түсті матамен астарлаған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ұлттық киімдері
Тау шақшақайы

**Тау шақшақай** () — Торғайтәрізділер отрядына жататын Шақшақай тұқымдасының негізгі Шақшақайлар туысының ұзын құйрықты құсы. Бұл шағын денелі 14-20 г, әдемі шақшақай барлық сары өңді туыстарынан ұзын құйрығы бойынша жақсы ажыратылады. Жонының реңі де өзгеше-қошқыл, шифер түстес сұр түсті. Қанаты да жіңішке ақ жолақты қаралтым болып келеді. Аналығында ашық сары реңкті тамағында үшбұрышты теңбіл болады. 

Қазақстанда оңтүстік және шығыстың таулы өлкелерінде өмір сүреді. Әрқашан тау өзенднрі мен бұлақтарының жанында орын тебеді. Ол бұл жерде тастардың арасынан су маңынан бунақденелілерді іздестіреді, көбінесе оларды жерде жүріп қуып жетеді немесе солардың соңынан әуелеп ұшады. Дауысы үш еселенген "цицици", оқта-текте сайрайды, алайда күйттік кезеңде құсойнақ жасайды. Ұяларды су жағасынан онша алыс емес жасырын қалқалы жерлерге салады. Бір жылда екі рет балапан өргізеді. Қазақстанда сәуірден қыкүйек бойы өмір сүреді. Қалған уақыттарды Африкада және Азияның оңтүстігіндегі жерлерде өткізеді.

## Дереккөздер

Санат:Шақшақайлар
Оңтүстік Әзербайжанша Уикипедия

**Оңтүстік Әзербайжанша Уикипедия** () — Уикипедияның оңтүстік Әзербайжан тіліндегі бөлімі. Мақалалар араб қаріптерінде жазылады.

## Статистикасы
 жылғы   күніне сәйкес Оңтүстік Әзербайжанша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны  тең. Тереңдігі — .

## Тарихы
Оңтүстік Әзербайжанша Уикипедияның алғашқы мақаласы 2015 жылы жазылды. Уикипедияның мақала саны:
* 21 қыркүйек 2015 — 6,000 мақала.
* 1 қазан 2015 — 7,000 мақала.
* 4 желтоқсан 2015 — 8,000 мақала.
* 26 мамыр 2016 — 9,000 мақала.
* 18 қыркүйек 2016 — 10,000 мақала.
* 27 мамыр 2017 — 20,000 мақала.
* 29 қараша 2017 — 50,000 мақала.
* 10 тамыз 2018 — 100,000 мақала.
* 20 наурыз 2020 — 200,000 мақала.

## Дереккөздер

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Әзербайжанша энциклопедиялар
*
Еңбекақы аудиті

**Еңбекақы аудиті** — еңбекке ақы төлеу өндіріс айналымының бір бөлігі болып табылатын және кәсіпорын ресурстарының маңызды бөлігін құрайтын аудит. Сол үшін еңбек ресурстары мен еңбекақы қорының тиімділігін тексеріп тұру кәсіпорын үшін өте маңызды.

## Қызметі
Тексерістен соң аудитор тексеру бағдарламасын дайындауды  соған сәйкес қызметкерлермен есептесудің әртүрлері бойынша операцияларды, бөлшек тексеруді жүзеге асырады.

## Аудитордың мақсаттары
* Өндірілген өнім,орындалған жұмыс және қызмет көлеміне, жұмыс уақытының есебі бойынша алғашқы құжатардың заңға сәйкестігі және саны.
* Бухгалтерлік баланыстағы және Бас Кітаптағы жазбалары мен шот 3350 бойынша аналитикалық есеп көрсеткіштерінің бір күндегі екі жақтың мәліметерінің сай келуі.
* Кәсіпорын жұмысшыларына штаттық кестеде бекітілген қызметтік айлығының қадағалануы;
* Инфляция жағдайында бағалардың өсуін есепке ала отырып олардың индексациясының уақтылы жүргізілуі;
* Құрылтайшылардың, акционерлер жиналысы немесе басқару кеңесі штаттық кестені бекіткендігін білу;
* Орындалған жұмыстар үшін есептеулер жүргізілдіме , жұмысшылардың кесімді наряды бойынша еңбек ақы дұрыс өтелуде ме.

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бюджеттен тыс қорлар

**Бюджеттен тыс қор** – мемлекет  қаржы жүйесінің маңызды бөлігі, мемлекеттің қатаң белгілі бір мақсаттарға пайдаланатын және заң жүзінде қалыптасуының бекітілген кездері бар қаржы ресурстарының жиынтығы. Экономикалық категория ретінде қарастырсақ, бюджеттен тыс корлар бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін мемлекет тарапынан қаржы ресурстарын қайта бөлу және пайдалану жөніндегі қатынастар болып табылады.
## Қор мақсаттары
# шикізат пен материалдарды ұқсатып шығаратын жаңа технологияларды пайдаланып жарысқа қабілетті өнімдерді шығаратын, сондай-ақ бірге өнеркәсіпте өзінің қызметін жүзеге асыратын перспективкалық ұйымдарға өндірістік қызметтер көрсететін жаңадан құрылатын сонымен қатар жұмыс істеп тұрған ұйымдардың жарғылық капиталына инвестицияларды жүзеге асыру;
# инвестициялық жобаларды ұйымдардың жарғылық капиталына инвестицияларды жүзеге асыру Қормен ортақ қаржыландыру және бұл жобаларды басқаруға қатысу арқылы экономиканың шикізаттық емес секторына жұмсалатын жекеше инвестицияларды ынталандыру;
# отандық өндірісті дамытушы шетелдік ұйымдар арасында өндірістік корпорацияны  қамтамасыз ететін Қазақстаннан тыс жерлердегі инвестициялық жобаларды бірігіп қаржыландыру арқылы шетелдегі Қазақстандық ұйымдардың инвестициялық белсенділігін арттыруға жәрдемдесу .

## Түрлері
Қазіргі таңда бюджеттен тыс қорлардың мынандай түрлері қоғамда көп кездеседі:
* Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры;
* Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қоры;
* Міндетті медициналық сақтандыру қоры;
* Жұмыспен қамтамасыз етуге жәрдемдесу қоры;

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Санат:Қор
Республикалық инновациялық қор

**Республикалық инновациялық қор** акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасында инновациялық қызметті дамыту, инновациялық жұмыстарды қайтарылымды қаржыландыру механизмін іске асыру және ғылымды қажетсінетін өндірістерді жасауға жәрдемдесу мақсатында құрылған. Оның жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуы 100%-ды құрайды. Инновациялық қорды құру инновацияларды тиімді әрі рыноктық механизмінің болмауының жүйелік проблемасын шешуі тиіс.
## Міндеттері
* отандық және шетелдік инвесторлармен бірігіп венчурлік қорлар құру, механизмдер мен инновациялық жобаларды венчурлік қаржыландырудың инфрақұрылымын қалыптастыруға қатысу;
* коммерциялық нәтиже мен гранттар беру жолымен экономиканы технологиялық жақсарту тұрғысынан әлеуетті перспективкалық болып табылатын жаңа технологиялар, тауарлар, жұмыстар, қызметтер жасауға бағытталған қолданбалы ғылыми зерттеулерді және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру;
* инвестицияланатын компаниялардың жарғылық капиталында үлестік бақылауға алынбайтын қатысу жолымен инновацияларды енгізуді ақшалай қаржыландыру болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Санат:Инновация
Дэниел Кормье

**Дэниел Кормье** (ағыл. Daniel Cormier, 1979 жылдың 20 наурызында туылды, Лафейетт, Луизиана, АҚШ ) — аралас жекпекте өнер көрсететін американдық спортшы, Ultimate Fighting Championship жартылай ауыр салмақтағы чемпионы, еркін күрестегі АҚШ құрама командасының бұрыңғы мүшесі. Олимпиадалық ойындардың 2004 және 2008 жылдарындағы қатысушысы.Бүгінгі күнде, Sherdog рейтингі бойынша жартылый ауыр салмақтағыларда 1 орында тұр және FIGHT! Magazine-де 1 орында тұр. 

Ол Антонио Силва, Джош Барнетт, Фрэнк Мир, Дэн Хендерсон, Энтони Джонсон және Александр Густафссон сияқты атақты спортшылардан жеңісті тартып алуға күші келді.

2015 жылдың 23 мамырында, бос тұрған титул үшін Энтони Джонсонды жеңген соң, ол UFC-дің жартылай ауыр салмақтағы жаңа чемпионы болды.

## Өмірбаяны
Дэниел Кормье 1979 жылы 20 наурызда Лафейетте қаласы, Луизиана штаты, АҚШ-та туылды. Дэниелдің ата-анасы Иосиф және Одри Кормье, тағы ода ағасы Иосиф және Фелиция әпкесі бар.

Орта мектепте оқып Дэниел күреспен қатты қызығып кетті. Ол Луизина штатының мектептер арасында үш дүркін чемпионы болды. Нортсайд мектебінің жоғарғы сыныптарында, ол өзінің жеңістерінің санын, көбейте берді. Ол бүкіл өнер көрсеткенінде тек 2 рет қана ұтылып қалды. Мектепті бітірген соң Дэниел Colby Community College түсті, сол колледжде ол екі рет мемлекеттік чемпион болды.

Колледжден кейінде Дэниел өзінің күресші мансабын жалғастыра берді. Ол 2007 жылы әлем чемпионатында және 2008 жылы жазғы Олимпиада ойындарында АҚШ құрама командасының құрамына кірді. Тағы Дэниел Кормье Real Pro Wrestling лигасында Oklahoma Slam командасыныі капитаны болды. Сол лигада ол 96 киллограмдық салмақтық категориясында чемпион болды.

## Жетістіктері мен атақтары
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC чемпионы (бір рет)
* Ауыр салмақтағы UFC чемпионы (бір рет)
* Жеңіл ауыр салмақтағы титулды үш сәтті қорғау.
* Бір сәтті ауыр салмақтағы титулды қорғау
* Кешкі сыйлығының лауреаты Энтони Джонсон, Волкан Оздемир және Стип Миочичке қарсы қойылымы (үш рет)
* Джон Джонс, Александра Густафссонға қарсы «Кештің үздік қойылымы» сыйлығының жеңімпазы (екі рет).

## Дереккөздер
Коммерциялық несие

**Коммерциялық несие** — жеткізушінің сатып алушыға ұсынған тауары немесе көрсетілген қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы айтамыз. Мұнда қарыз алушы да және оны берушілердің орнына кәсіпкерлер мен бизнеспен айналысатындар бола алады. Коммерциялық несие, көбіне тауарды сатып алушыда нақты ақшаның болмай қалуы барысында туындайды. 

## Ерекшеліктері
* Қарыз келісімі – аясы тар мақсат емес, ол сатып алу – сату келісіміне қосақталып жүреді.
* Қарыз келісімі тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді. 
* Төлемді кейінге қалдыру мерзімі жабдықтаушы мен сатып алушы арасындағы сауда келісімі жасалған уақытта анықталады.
* Төлемді кейінге қалдыру тауарлардың түріне және басқа факторларға ( азық – түлік тауарларын төлеу қысқа мерзім ішінде жүзеге асырылады ) байланысты.
* Төлемді өтеу үшін берілген мерзімді ұзарту сатып алушының құзырында.

## Жіктелуі
* Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
** мақсатты қорларға
** банктерге
** қаржы-несиелік мекемелеріне
*Мерзіміне қарай:
** қысқа мерзімді (1 жылға дейін)
** орта мерзімді (1 жылдан 3-5 жылға дейін)
** ұзақ мерзімді (3-5 жылдан жоғары)

## Дереккөздер

Санат:Несие
Бартоломео Виварини

**Бартоломео Виварини**(итал. *Bartolommeo Vivarini*; Бартоломео да Мурано деген де атағы бар; 1425 және 1432 жылдар аралығында – 1490 және 1499 жылдар аралығында) – суретші, мүсінші.

## Мансабы
Муранода туған. 1450-інші жылдардың бірінші жартысында (1460-ыншы жылдарға дейін болуы мүмкін) ағасы Антониомен бірге (осы уақыттардағы қомақты жұмыс Франциска әулиеге жазылған  "Петр әулиеге шүкір" алған) Виварини салған жұмыстарының ең танымалдары Құдай-Анаға арналғандары еді. Олардың ішінде "Тақтағы пәк қыз" ең тамашасы болып табылады(1465). Соңғы жұмыстарының ең атақтысы –  "Әулие Варвара"(1490). Ол май бояуларын қолданғандарының ең біріншісі деуге болады(1473 жылдан бастап). Виварини оны Антонелло да Мессинадан үйренеген.

## Сыртқы сілтемелер
*Британниктегі мақала

Санат:Венецияда туғандар
Санат:Италияда қайтыс болғандар
Радиоизотоптар

**Радиоизотоп** дегеніміз ядролық реакция нәтижесінде жасанды жолмен алынған химиялық элементтердің тұрақсыз ядролары. Жартылай ыдырау периолы қысқа радиоизотоптар адамға үлкен қауіп төндірмейді. Олар өндірісте, ауылшаруашылығында, медицинада, биология саласында кеңінен қолданылады. Радиоизотоп радио активті деп те айтылады.

## Радиоизотоптарды қолдану
Радиоизотоптарды олардың сәулеленуі бойынша алуға болады. Кез келген физикалық немесе химиялық реакция радиоктивті элементпен жүретін болса, ол процесті қабылдау әдісі таңбалы атомдар әдісі деп аталады. Осы әдіс бойынша адам ағзасындағы зат алмасу зерттелен. Адам ағзасындағы барлық атомдар қысқа уақыттың ішінде жаңарып отыратыны анықталған, тек көмір атомы ғана, эритроциттің құрамына кіретін болғандықтан өзгермейді.Медицинада радиоактивті изотоптарды ауруды зерттеу, диагностикалау, емдеу үүшін қолдануға боладыМысалы, радиоактиті йод қалқанша безінің ауруын емдеу үшін қолданылады және рак клеткаларын жою үшін.

Радиоактивті изотоптар өнеркәсіпте металл құймалардың сапасын, олардың кристалдық торларындағы ақауларды анықтау үшін қолдданылады.

## Дереккөздер

Санат:Радиоактивтілік
Санат:Изотоптар
Пантотен қышқылы

thumb|right|200px|
**Пантотен қышқылы**, пантотенат (дәрілік формасы — кальций пантотенаты) — В тобының дәрумені (**B<sub>5</sub>**). Пантотен қышқылы химиялық құрамы бойынша депептид болып табылады, яғни β-аланин аминоқышқылы мен пантое қышқылының қалдықтарынан құралады.

Пантотен қышқылын ашытқы мен сүт қышқылды бактериялардың өсуі үшін қажет жаңа зат ретінде, Р.Вильямс тапқан болатын (1933ж.) Содан 6 жыл өткеннен кейін ол қышқылды кристалл түрінде алып, химиялық құрылымын анықтайды. 1940 жылы Вильямс өзінің шəкірттерімен бірге пантотен қышқылын синтездеп алады. Бұл витамин жануарлар мен өсімдіктер ұлпасында жеткілікті кездеседі. Өзінің табиғатта көп таралуына байланысты пантотен (pantoten - барлық жерде кездесетін) деп аталған. 

## Химиялық құрылымы жəне қасиеттері
Пантотен қышқылының молекуласы "пантое қышқылынан (œ-, ý-дигидрокси-ß-, ß-диметилмай қышқылы) жəне ß-аланиннен құрылады. Азық-түліктің ауыстырылмайтын компоненті ретіндегі пантотен қышқылының асқан ерекшелігі пантое қышқылымен байланысты. Сол қышқылдың кішкентай молекуласы адамдар мен жануарлардың ұлпасында синтезделмейді. ß-аланин клеткада əрқашан болады. 
Пантотен қышқылы - ақшыл сары түсті, майлы зат, нашар кристалданады. Суда, спиртте, сірке қышқылында ериді, ал басқа органикалық еріткіштерде ерімейді. 

## Биологиялық қызметі
Пантотен клеткада кофермент жəне ацил "тасымалдаушы белок (АТБ) құрамына кіреді". Əрекеті кезінде А кофермент туындыларын жəне АТБ-ны пайдаланатын 70 астам фермент қазір белгілі болды. А коферменті май қышқылдарын активтендіруге жəне тотықтыруға қатысады, АТБ мен бірге адамның, жануарлардың жəне өсімдіктердің ұлпасында май қышқылдары, триацилглицеролдар мен басқа липидтер синтезіне қатысады. 

## Дереккөздер

Санат:Дәрумендер
Санат:Дәрілік заттар
Шелли Хенниг

**Шелли Кэтрин Хеннинг** (, 1987 жылы 2 қаңтарда АҚШ-тың Луизиана штатында дүниеге келген) —
америкалық актриса.

## Өмірбаян
Хенниг Луизиана штатындағы, Дестрехан қаласында алғаш дүние есігін ашқан. 2003 жылдың қарашасында сұлулық сайысында бірінші орын алып, «Жас Луизиана сұлуы» атағын жеңіп алды, ал 2004 жылдың тамызында «Жас АҚШ сұлуы» номинациясының жүлдегері атанды.

Хенниг осы мәртебеден кейін сұхбаттамалар беріп, телебағдарламаларға түсе бастады. Алайда 2005жылдың 8 тамызында ол өзінің белсендіігін тоқтатты.

Дестрехан мектебінде ең үздік оқушылардың бірі болды. Мектеп қабырғасында түрлі би уйірмелеріне қатысып, конкурстардан көптеген жүлделер иемденген. Сонымен қатар, ол өлең шығаруды жақсы көретін және оның өлең жинақтары жас ақындар журналында шығарылған.

14 жасында жол апатынан қайтыс болған ағасынан айырылды. Жүк машина жүргізуші мас күйінде қарсы кел жатқан көлікті соғып кеткен. Осы қайғылы оқиғадан кейін Хенниг "Алкогольге қарсымын" деген топ құрып, сол топта белсенділік танытты.

## Мансап
2007 жылдың  20 сәуірінде Хенниг «Days of our lives» атты телесериалға актриса ретінде таңдалып алынды.

2011-2012 жылдары «The Secret  circle» телесериалында басты рөлді сомдады. Алайда көрерменнің деңгейі төмендегендіктен, бұл сериал ары қарай жалғасын таппай,түсірілімін тоқтатты.

Қазіргі таңда ол «Teen wolf» сериалында өз өнерін көрсетіп жүр.
Коферменттер

нобай|300px|Коэнзим А
**Коферменттер** немесе **Коэнзимдер** ( - «бірге» жəне фермент) — құрамында белок жоқ органикалық қосылыстар, олар апорферментепен тығыз байланысқан. Ферменттің мықты байланысқан кофакторы - простетикалық топ. Көптеген ферменттердің активтігі үшін екі фактордың да - металл иондарының да, простетикалық топтың да (немесе коферменттердің) болуы қажет. 

Коферменттер - толық молекулалы заттар, олар жоғары температураға төзімді келеді жəне ферменттің белоктық бөлігінен оңай ажырайды. Мысалы, диализ кезінде осылай болады. Олар сөзсіз қажетті кофактор ретінде ферменттердің катализдік жұмысына қатысады. 

## Витаминді коферменттер
Коферменттерге активті тобы бар витаминдер - тиаминпирофосфат (В1 витаминінің туындысы), никотинамидті коферменттер (РР витамині бар) жатады. В2, В6, В12, витаминдері жəне басқа да витаминдер кіреді. Сондықтан да витаминнің жеткіліксіз болуы коферменттердің синтезін бұзады, соның салдарынан тиісті ферменттердің түзілуі тежеледі. Осыдан кейін зат алмасу бұзылады жəне адам мен жануарлар организмі бірқалыпты тіршілік ете алмайды. 

## Витамінсіз коферменттер
Витаминдік емес коферменттер де бар. мысалы, металлпорфириндер (цитохромдағы гемдер), нуклеотидтер (УДФ-глюкоза), пептидтер (глутатион), т.б. осындай коферменттер. Мұндай коферменттер зат алмасудың аралық өнімдерінен түзіледі жəне əрқашан да организмде болады. 

## Дереккөздер

Санат:Биохимия
Вилли Штоф

thumb|right|200px|
**Вилли Штоф** (; 9 шілде 1914, Шёнеберг — 13 сәуір 1999, Берлин) — ГДР-дің партия және мемлекет қайраткері. 1928 жылы жастардың коммунистік одағына, 1931 жылы Германия коммунистік партиясына кірді. 1933-45 жылдары антифашистік астыратын жұмыста болды. 1948-58 жылдары Германияның социалистік бір тұтас партиясының  орталық басқармасы жанындағы экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі. 1950 жылдан ГСБТП ОК-нің мүшесі, ГДР ұлттық палатасының депутаты. 1950-53 жылдары ГСБТП ОК нің секретары, 1953 жылдан бастап ГСБТП ОК Саяси бюросының мүшесі. 1952-55 жылдары Ішкі істер министрі. 1956-60 жылдары Ұлттық қорғаныс министрі. 1954-64 жылдары ГДР министрлік советі председателінің бірінші орынбасары, 1964-73 жылдары ГДР министрлік советінің председателі. 1973-76 жылдары ГДР мемлекет советінің председателі, 1976 жылы қазанынынан ГДР Мин. Советінің председателі. Карл Маркс, Отан алдындағы еңбегі үшін, Еңбек туы ордендерімен, ГДР медальдарымен және Ленин орденімен марапатталалды. ГДР еңбек ері ресми сапармен КСРО-да бірнеше рет болды.
## Дереккөздер


Санат:1914 жылы туғандар
Санат:9 шілдеде туғандар
Санат:1999 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия коммунистері
ISO 4217

**ISO 4217 (ИСО 4217)**&nbsp;— Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) валюта кодтарының таңбасын әліпбидің үш әрпімен және үш санмен бекітетін стандарт. Басты саласы - халықаралық операциялар байланысты құжаттар мен хабарламалар, сондай-ақ кез келген, валютаның атауын тиісті кодталған және қысқарған түрiнде білдіретін және анық түрде анықтайтын коммерциялық немесе банк қызметі, себебі валюталар үшін бірдей атау қолданылуы мүмкін (АҚШ доллары, Канада доллары, Аустралия доллары және&nbsp;т.&nbsp;б.).

Стандарттың ағымдағы редакциясының ресми атауы:
* ағылшын тілінде&nbsp;— *ISO 4217:2008. Codes for the representation of currencies and funds*;
* французша&nbsp;— *ISO 4217:2008. Codes pour la représentation des monnaies et types de fonds*;
* орысша&nbsp;— *ISO 4217:2008. Коды для представления валют и фондов*.

Халықаралық стандарттау ұйымы шамамен 18 500 стандарт әзірледі; ISO 4217 ISO-ның ең көп сұраныстағы стандарттардың ондығына енгізілген  және ең ілгеріленген үштігіне .

Бастапқы стандарттар ағылшын және француз тілдерінде жарияланады . Уәкілетті ресми стандарттар, орыс және әлемнің басқа тілдеріне Халықаралық стандарттау ұйымымен аударма жасалмайды.

ISO 4217 Халықаралық стандарттау ұйымының мүше мемлекеттеріне ұсыныс болып табылады. Оның негізінде ұлттық стандарттар, мысалы, Қазақстандық валюталық жіктелу  немесе украиналық валюталық жіктеуіш (). Кейбір жағдайларда ISO 4217&nbsp;тікелей қолданылады — мысалы, Еуропалық Одақ шеңберінде .

ISO-ның ресми саясатына сәйкес, ISO 4217 кодтарын кез келген мақсатта пайдаланғаны үшін төлем алынбайды (мысалы, немесе банк секторындағы төлемдерді сәйкестендіру үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуде).

## Дереккөздер

Санат:ISO стандарттары
Санат:Валюта сыныптамалары
Михаил Фёдорович Алексеенко

thumb|left|200px|Ғалымның оқыған жері - Киев политехникалық институты

**Алексеенко Михаил Фёдорович** (1905 — 1983) - техника ғылымдарының докторы, профессор.

## Марапаттамалары
*КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1974)
*Қызыл Ту ордені

## Сыртқы сілтемелер
*Алексеенко Михаил Фёдорович
Андрей Геннадьевич Алексенко

**Алексенко Андрей Геннадьевич** (24 қаңтар, 1934, Мәскеу) - техника ғылымдарының докторы (1973), профессор (1975).

## Марапаттамалары
*Ленин ордені (1986)
*Халықтар достығы ордені (1981)

## Сыртқы сілтемелер
*Андрей Геннадьевич Алексенко

Санат:24 қаңтарда туғандар
Вячеслав Евгеньевич Алемасов

**Алемасов Вячеслав Евгеньевич** (11 шілде 1923 - 15 маусым, 2006) - ресейлік кеңестік ғалым.

## Марапаттамалары
*Қызыл ту ордені
*«Құрмет» ордені (1995)

## Сыртқы сілтемелер
*Вячеслав Евгеньевич Алемасов

Санат:11 шілдеде туғандар
Санат:15 маусымда қайтыс болғандар
Фуад Таги оглы Алескеров

**Фуад Таги оглы Алескеров** (23 қаңтар, 1951, Баку, Әзірбайжан КСР) - техника ғылымдарының докторы, профессор.

## Марапаттамалары
*Ресей ғылым және техника саласының еңбек сіңірген қайраткері (2011)

## Сыртқы сілтемелер
*Ф. Т. Алескеров НИУ-ВШЭ сайтында (орысша)

Санат:23 қаңтарда туғандар
Валентин Борисович Алесковский

**Алесковский Валентин Борисович** (3 маусым, 1912, Мары - 29 қаңтар, 2006, Санкт-Петербург) - химия ғылымдарының докторы (1952), профессор (1952).

## Марапаттамалары
*Қызыл Жұлдыз ордені (1943)
*Ленин ордені (1971)

## Сыртқы сілтемелер
*Биографиясы 

Санат:3 маусымда туғандар
Санат:29 қаңтарда туғандар
Владимир Алексеевич Алексеенко

**Алексеенко Владимир Алексеевич** (22 мамыр 1939) - кеңестік және ресейлік биохимик. Геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор.

## Ғылыми жетістіктері
Ландшафтардың бірінші облыстық геохимиялық карталарын құру үшін принциптерді жасады. Ол бірқатар заңдарға анықтады.

## Сыртқы сілтемелер
*В.А. Алексеенко

Санат:22 мамырда туғандар
Еуропа (арал)

**Еуропа аралы** () — Мозамбик бұғазында Африка материгі мен Мадагаскар аралының ортасында орналасқан. Ол Франция елінің құрамына кіреді.

## Еуропа аралы жайлы мәлімет
Жалпы аумағы 28 км², теніздің жағасы 22,2 км. Орналасқан координаты 22° 20′ о. е., 40° 22′ ш. б. Арал барлық жағынан кораллды жағажайлармен және рифтермен қоршалған, бұларды 9 км² болатын теңіздік лагуналар теңізден бөліп жатыр. Лагуна мен оның жағасында мангролық түрге кіретін өсімдіктер өседі. Мангролық өсімдіктерден басқа аралда құрғақ орман мен бұталар, сондай - ақ ежелгі дәуірден өсіп келе жатқан өсімдіктерді осы жерден көре аламыз. Еуропа аралы қорықтарға кіреді. Аралда теңіз құстары ұя салады. Бұл арал жасыл тасбақалардың көбейетін бірден - бір орны және де бірнеше мың африкалық коздар өмір сүреді. Олар бұл жерге 18 ғасырда әкелінген. Еуропа аралының ландшафты, флорасы мен фаунасы солтүстік - шығысындағы Басас-да-Индия аралына ұқсайды. Жер көлемі - 127 300 км².

## Тарихы
Бұл арал өз атын британиялық Еуропа кемесінен алды. Бұл кеме 1774 жылы ең бірінші болып осы аралды ашты. Арал 1897 жылдан бастап, Францияға тиесілі болды, алайда негізгі териториясын Мадагаскар өзіміздікі деп есептейді. Аралдағы көптеген көрлер бұл жерді 1860-1920 жылдары жаулап алуға тырысқандағы сәтсіздікті көрсетеді.

## Экономикасы
Арал тұруға жарамағандықтан, мұнда ешқандай экономикалық қарым - қатынастар жоқ. Сондықтанда, аралға метеорологиялық станция салған. Аралды жиі-жиі ғалымдар зерттейді. Аралда кішкене француздық гарнизон орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Эпарсе аралдары
Санат:Африкадағы даулы территориялар
Санат:Елсіз аралдар
Тасарық (өзен)

**Тасарық** – Талас алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Талас, Жамбыл аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 63 км, су жиналатын алабы 285 км2 .

## Бастауы
Бастауын Ақкөл қазаншұңқырынан алып, оңтүстікке қарай ағып, Көделі өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрографикасы
Жағалауы жайпақ, аңғары 30 – 45 м. Қар және жер асты суымен толығады. Жаз айларында кеуіп қарасуларға бөлініп қалады. Жағалауы шабындық және жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) өзендері
Санат:Талас ауданы өзендері
Санат:Талас су алабы
Әділ сауда

**Әділ сауда** () — халықаралық еңбектің, экологиялық және қоғамдық реттелудің, сондай-ақ қоғамдық-саяси қатынастағы таңбаланған және таңбаланбаған тауарлардың, қолөнер еңбегінен бастап ауыл шаруашылық өнімдерінің әділ үлгісін қолдайтын, арнайы ұйымдастырылған қоғамдық қозғалыс. Соның ішінде, бұл қозғалыс дамушы елдердің дамыған елдерге арналған экспортына көп мән береді.
thumb||left| Әділ сауданың өнімдері
     
Әділ сауда тақырыбындағы талқыланатын басты мәселе — әділ сауданың «әділ емес» екендігі жөніндегі сыни көзқарастар болып табылады. Әділ сауданың қағидаларын қолдаушылардың айтуы бойынша, тауар бағасының тұрақсыздығы көптеген дамушы елдердің ең төменгі күнкөріс деңгейін қамтамасыз ете алмайды, осылайша олар қолайсыз жолмен қарыз алуға мәжбүр болады. Сондай-ақ әділ сауданы жақтаушылардың ойынша, нарықтағы бағалар өндірістің экологиялық және әлеуметтік компоненттен құралған ақиқатты құнын көрсете алмайды. Ал, әділ сауда осындай мәселелерді шешуде  экономикалық дамуға мүмкіндік беретін, дамушы елдердегі өндірушілер мен қарапайым жұмысшыларға тиімді саудалық жағдай ұсынатын, «этикалық» тауарлардың альтернативті сауда жүйесін орнатуды көздейді.
     
Әділ сауданы еркін сауданың орнын басушысы немесе оның альтернативі ретінді жиі қарастырады.
     
Мамыр айының екінші сенбісі Халықаралық әділ сауда күні болып табылады. Бұл күні Еуропа мен Солтүстік Американың көптеген елдерінде әділ сауданың басты мүдделерін қоғамға түсіндіру мақсатында әртүрлі акциялар мен іс-шаралар өтіп тұрады. 2009 жылы *Халықаралық әділ сауда күні* 9 мамыр күнімен сәйкес келді.

*

Санат:Халықаралық сауда
Эри Грейнор

**Эри Грейнор** (ағыл. *Ariel Geltman Graynor*; 1983 жылдың 27 сәуірінде дүниеге келді; Бостон, Массачусетс, АҚШ) — американдық актриса.

## Биография
"Браун және Николас" Букингемск колледжінде және Кембридждегі жекеше мектепте оқыды. 2001-інші жылы Хартфордтағы Тринити-колледжіне түседі. Ал 2005-інші жылда Бродвейде бірнеше рөлдер ойнайды.

2012-інші жылы "Уақытыңды жақсы өткізгің келсе, қоңырау шал..." кинофильмінде басты рөлді ойнайды.

Ол 2003-2013 жылдар арлығында "Сіздің сотыңызға", "Сандар", "Өзен айналуы", "Блюз", "Он жылдан кейін", "Шекара", "Американдық қылмыс", "Американдық әке", "Өте жаман мұғалім", "Вероника Марс", "Жалған қаһармандар" деген сияқты фильмдерде түсті.

## Фильмография

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Эри Грейнор Internet Movie Database сайтында
Еуропа (зымыран)

**«Еуропа»** () — ғарыш, РТ дамыту саласындағы еуропалық елдердің алғашқы жобасы. Жоба 1960 жылы іске асырылды, басты демеуші  Еуропалық ғарыш агенттігінің прекурсоры. Ariane - бүкіл жоба құлауына қарамастан, ол еуропалықтарылң ұшырыу келесі жобаның табысты негізін қалады.

thumb|right|200px|Еуропа зымыраны

## Бірінші нұсқа - «Еуропа 1»
Зымыранның алғашқы нұсқасы « Еуропа 1» деп аталатын, және үш қадамдар тұрды:
Бірінші кезең - баллистикалық зымыран Көк Streak Ұлыбритания өндірістік;
Екінші кезең - Coralie, Франция әзірлеген;
Үшінші кезең - Astris, Германия әзірлеген.
Басқа еуропалық елдер, атап айтқанда, Италия эксперименттік спутник шығарды және Бельгия зымыран сериясын дамытуға,  Ұлыбритания жобаның басқа компоненттерінің дамуына үлес қосқан. Ұшыруға Woomera полигонын көздеген Австралия жобасына еуропалықтар қосылмады.
1964 жылы үдеткіш ретінде Көк серияға бірінші рет іске қосумен қатар, Франция екінші және үшінші кезеңде сынақ жүргізді, екі кезеңдік осы жобалау Cora деп аталатын «Еуропа 1» бірнеше тоннадан астам салмағы төмен орбиталды спутниктерге алып алды. Ол (Жерден 35.800 шақырым қашықтықта) геостационарлық орбитада спутниктер көрсете алатын зымыранның жаңа үлгісін қажет, себебі кейін басталатын «Еуропа 1» дамыту тоқтатылды. Осы нұсқаулыққа байланысты ELDO 150 кг салмағы, ол геостационар орбитада серіктерін шығаруға қабілетті, «Еуропа-2» зымыран әзірлеу туралы шешім қабылданды.

## Екінші нұсқа - Еуропа 2
«Еуропа-2» дамыту Франция мен Германия, негізінен қаржыландырылды, Ұлыбритания және Италия 1969 жылы жобаны тәркіледі. «Еуропа 2» геостационарлық орбитаға шығару үшін 4-кезеңі зымыран Diamant модификациялау 150-килограмм спутниктік болып табылады. Ол геостационарлық орбитаға екі байланыс жер серігін алып, екі сынақ жүргізу жоспарланған болатын. 1971 жылы зымыран ұшыруға «Еуропа-2» бірінші және жалғыз әрекет сәтсіз аяқталды. Осыған байланысты, одан әрі даму бағдарламалары тоқтатылды және зымыраныңн басқа түрлерін өндіру де тоқтатылды.

## Үшінші нұсқа -Еуропа-3
«Europa 3» - дамыту зымыран «Еуропа-2» нұсқасын мынадай 1970 жылы іске қосылды. «Еуропа-3» төмендегі сипаттамалар болуы керек деп жоспарланған:
Ең жүктеме: геостационарлық орбитаға 200-килограмм серігінің алып қою.
104 жалпы салмағы, 670 тонна
Case диаметрі: 3.05 м.
Жалпы ұзындығы: 33 м.
1972 жылға қарай,жобаның қатысушылары  «Еуропа» зымырандарының тым күрделі және тым қымбат және қатысушы елдер арасындағы үйлестірудің жоқтығы болып табылады деген қорытындыға келді. Осыған байланысты, 1972 жылы  желтоқсанда ол жобаны жабу және ELDO - ны жою туралы шешім қабылданды. Еуропалық ғарыш агенттігі Еуропа зымыранын құрастыру кезіндегі тәжірибелірін пайдаланып, жаңа Ariane жобасын қолға алды.

## Дереккөздер

Санат:Зымырандар
Парг

**Парг** () — Франция коммунасының Шампань аймақта орналасқан. Шаурс кантоныне кіреді. Аудан Қауымдастық - Труа.

INSEE комунының коды - 10278. Коммуна Парижден шамамен 165 км оңтүстік-шығысқа қарай ,105 км оңтүстікке Труа Каталаун-ан-шампан орналасқан.

thumb|right|200px|Парг елі

## Адам қоныстануы
Әр жыл бойынша санақ:
* 1962 жылы - 217 адам
* 1968 жылы - 180 адам
* 1975 жылы - 170 адам
* 1982 жылы - 147 адам
* 1990 жылы - 138 адам
* 1999 жылы - 130 адам
* 2008 жылы - 121 адам қоныстанған.

## Экономикасы
2007 жылы 73 адамның ішінде 56 адам белсенді, ал 17 адам белсенді емес болды.56 адам ішінде 52 жұмыс істеген, оның 27 ер адам, 25 әйел адам.Ал жұмыс істемейтін 4 адам, оның 2 ер адам, 2 әйел адам болды. 17 белсенді емес адамдар ішінде 4 адам студент, 6 адам зейнеткер, 7 адам басқа себептермен жұмыс істемеген.

## Сәулет өнері
* Құдай ананың шіркеуі (XII—XIII ғасыр).
* Алтарь және крест  (XVI ғасыр).
* Жел трубинасы (1901 жыл).

thumb|right|200px|Құдай ананың шіркеуі

thumb|right|200px|Жел трубинасы

## Дереккөздер

Санат:Об департаментінің коммуналары
Қызылсоқ (тау, Жамбыл облысы)

**Қызылсоқ** – Айтау тауларының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі аласа шоқылы тау.

## Географиялық орны
Жамбыл облысы, Шу ауданы, Бабасай ауылының солтүстік-батысында 25 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Тесік, Тамшы, оңтүстігінде Құрғақшолақ қыстаулары, оңтүстік-батысында Дегерес тауы, сотүстік-шығысында Ақмолақұдық құдығы бар. Таудың саздақты бозғылт топырағында шөл өсімдіктері өскен.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 743 м. Салыстырмалы биіктігі 30-40 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. 

## Геологиялық құрылымы
Палеозойдың гнейстерінен, кристаллды тақтатастан, каледондық граниттен түзілген.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы таулары
Қызылсоқ

**Елді мекен:**

* Қызылсоқ – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.

**Таулар:**

* Қызылсоқ – Алматы облысы Жамбыл ауданында орналасқан тау.
* Қызылсоқ – Жамбыл облысы Шу ауданында орналасқан тау.
Құтырған (Күрті алабы)

**Құтырған** – Күрті алабындағы өзен, Қарақастек өзенінің тармағы.

## Географиялық орны
Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 29 км.

## Бастауы
Қарақастек ауылынан төменде жылғалардан бастау алып, Алматы-Тарғап автомобиль жолынан төменде Қарасу өзеніне сол жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Жағалауы тік жарқабақты келген. Көктем айларында тасиды, сел жүру қаупі бар. Арнасында жыл бойы су болады. Аңғары толығымен дерлік игерілген.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Қарасу (Күрті алабы)

**Қарасу**, *Жіңішке*, *Сасықбай* – Күрті алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Бастауын Майтөбе шоқысы етегінен алып, Күрті өзенінің саласы - Ақсеңгір өзеніне оң жағынан құяды.

Жоғары жағында Майбұлақ деп аталады.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 35 км, су жиналатын алабы 380 км2. Өзеннің жоғарғы бөлігі тау шатқалымен, орта және төменгі ағысы жарқабақты және жарлауытты өңірмен ағады. Көктемде су тасиды. Аңғары мал жайлымына және шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Санат:Күрті су алабы
Қарақастек

**Қарақастек** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Қарақастек ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаштан оңтүстік-батысқа қарай 17 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Тарғап

**Тарғап** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Самсы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан ортылығы - Ұзынағаштан солтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Әуелбек Ізтаев

**Әуелбек Ізтайұлы Ізтаев** (28 ақпан 1950 жыл, Түркістан облысы Сарыағаш ауданы Жылға ауылы) – ғалым, техникалық ғыл. докторы (1993), профессор (1994). Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003).

Сіргелі тайпасының Батыр-Жайдақ руынан шыққан.

1972 жылы Одесса тамақ өнеркәсібі технологияларының институтынтын бітірген. 1973–75 ж. Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі институтының Алматы бөлімшесінде (қазіргі Алматы технол. университеті) ассистент, 1975 – 78 және 1990 – 92 ж. Мәскеу тамақ өнеркәсібі институтында аспирант, докторант, 1979 – 96 ж. Алматы технол. университетінде оқытушы, доцент, сырттай оқу факультетінің деканы, Алматы технология және бизнес университетінің проректоры болды. 1996 жылдан Алматы технол.университетінің “Астық және нан өнімдері технологиясы” кафедрасының меңгерушісі қызметінде. Негізгі ғыл. еңбектері элеваторларда, астық, нан өнімдерін өндіру кәсіпорындарында астықты қабылдау, топтастыру, өңдеу, сақтау, ұн, жарма, құрамажем, нан, макарон өнімдері технологияларын дамыту және тех. жабдықталуын ғыл. тұрғыдан негіздеуге арналған. Ол агр. ғылым саласында астық технологиясының жаңа теориясын қалыптастырған, бидайдың жаңа тұқымдарының технол. белгісі бар сұрыптарын шығаруда кешенді матем. үлгілер арқылы ғыл. негіздеме жасады. І-тың 450-ден астам ғыл. еңбегі, соның ішінде 10 монографиясы жарық көрді. Әуелбек Ізтаев бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:28 ақпанда туғандар
Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысы тұлғалары
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Көнте

**Көнте** (синонимдері: **кемер белбеу**, **деңмент**) — қазақтың сәндік белбеуі. Оны малдың берік жон терісінен немесе аң терілерінен істейді. Көнтені қазақта "күдері белбеу" деп те атайды. Көнте жуан, қалың жалпақ белдік, қарапайым тіршілікте буынып жүреді. Сәнденген құймаланған көнтені мансапты, лауазымды адамдар да буынады. Көнте-белбеудің ең сапалы, асыл түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар күмістеген белбеу, күмістеген бағдарлы ботаның көзіне ұқсас.

*Деңмент* (→*деңбет*) - күміс жапқан белбеу. Бұл да жергілікті сөйлеу тілінде қолданылады. Атырау, Маңғыстау облыстарында дегмент - әрі белбеу, әрі қылыш, оның бір түрі бұрама деңбет деп аталады. Атырау төңірегінде деңмент - күміс жапқан белбеу түрі: жалпақтығы төрт елі барқытқа күмістен ою орнатып жасаған белбеу ,алтынмен әшекейленген, алтын жапқан белбеуді сары ала деңмент деп атаған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ұлттық киімдері
Қарабас шөжешымшық

**Қарабас шөжешымшық** () — Торғайтәрізділер отрядының Шымшықтар тұқымдасына жататын Шөжелер туысының орташа денелі (10-15г)  құс. Қарабас шөжешымшық томпышқа және басқа шөжешымшықтарға өте ұқсас, олардан айырмашылығы - басы жылтыр қара реңді. Бұл Сібірдің жалпақ жапырақты ормандарының тұрғыны Қазақстанда тек қана шығыс шекарасында, Бұқтырма және Катонқарағай (Алтай) аймақтарында кездеседі. Ұялау кезеңінен басқа уақыттарда үнемі үйірлесіп жүреді, қауымдас құстар. Ағаш қуысына ұялайды: сірә бір жылда 2 рет балапан өргізетін болар. Бұл құстың биологиясы Қазақстанда зерттелмеген, ол туралы кез келген мәлімет көңіл аударады.

## Дереккөздер

Санат:Шөжелер
Санат:Еуразия құстары
Санат:Азия құстары
Санат:Еуропа құстары
Далалық күйкентай

**Далалық күйкентай** немесе **Дала күйкентайы** () — сұңқартәрізділер отрядының Сұңқарлар тұқымдасының Кәдімгі күйкентайдан біршама кішірек денелі жыртқыш құс.

Аталығы өте ашық реңді-басы шұбарланбаған сұр көгілдер,жоны-ашық қызғылтсары, құйрығы-үстіңгі жағы қошқыл жолақты ашық сұр түсті. Кәдімгі күйкентайдан қысқалау келген құйрығы және ақ тырнақтарымен ерекшеленеді. Ірі жәндіктерді негізінде шегірткелер мен қоңыздарды басымырақ қорек етіп, сондай -ақ кесірткелерді, ұсақ кемірушілермен құстарды да жейді. Оңтүстік Еуропа, Алдыңғы және Орта Азияны қоныстайды. Оңтүстік Азияда және Солтүстік Африкада қыстайды. Қазақстанда үлкен аумақта тіршілік етеді, бірақ нағыз таулардан аулақ жүреді. Шоғыр түзетін құстар,жылыстау кезінде де шоғырланып ұшады. Жартастарға, кейде құрылыстарға және ағаш қуыстарына ұялайды. Соңғы онжылдықта бұл құстың саны барлық аймақта шұғыл кеми түскендіктен, далалық күйкентай түр ретінде Халықаралық табиғат қорғау одағының Қызыл тізіміне тіркелген.

Шығыс Қазақстанда далалы жерлерді, оңтүстігіндегі орманды даланы, қыратты жерлерді мекендейді. Өзен аңғарларында, жағалаудағы жарлы жерлермен бірге құз тастарда да кездеседі. Дала күйкентайының негізгі қорегі майда кеміргіштер, көкқасқа шегірткелер мен қоңыздар, сондай-ақ, кеміргіштер, құрт-құмырсқалар, кейде ұсақ құстарды да аулайды. Ұясын жағалау жанына, үйінді обалардың биігіндегі тастарға салады. Дала күйкентайы кейде басқа құстардың да ұясын паналайды. 2-7 жұмыртқа салады. Дала күйкентайы жыл құсы. Қыстайтын жерлері - Оңтүстік Азия, Африка. 1100 м биікке ұя салғаны біздің аймақта байқалмаған. Қатон-Қарағай мен Бұқтырмада, Берел жағында, Саханың ауыз тұсында көрінген.

## Дереккөздер

Санат:Еуразия құстары
Санат:Африка құстары
Санат:Сұңқарлар
Уильям Брюс Девис

**Уильям Брюс Дэвис** (, 13 қаңтар, 1938 ж. туған, Торонто, Канада.) — канадалық актер. Үздік телевизиялық сериясы "Икс-файлдар" фильміндегі рөлімен танымал. Ол 1983 жылдан 2007 жылға дейінгі 91 фильмге түскен. Соңғы жылдары актер, сондай-ақ сценарист және режиссер болды.

## Өмірбаяны
Алғашқы рөлін 11 жасында спектакльде ойнады. Ол колледж бітіріп, Ұлыбританияда 5 жыл театр директоры болып жұмыс істеді. Кейін Канадаға оралып, Канада Ұлттық театр мектебінде актерлік шеберлік бойынша сабақ берді. 1982 жылы *Omen* фильмінде өз дебютін жасады.
Арасында кино және телевизияда түсумен қатар, Уильям Брюс Дэвис Ванкувердегі актерлік мектепте және Канада Ұлттық театр мектебінде жұмысын жалғастырды, кейін сонда көркемдеу жетекшісі болды. Қазіргі уақытта Уильям Брюс Дэвис - актер, режиссер және сценарист.
Уильям Брюс Дэвис өзі директоры болып табылатын Актерлерді оқыту орталығын (William Davis Centre For Actor’s Study) құрды. Қазір ажырасқан, екі баланың әкесі. Ол мұғалім болып жұмыс істейтін  Барбара Элисонмен  бірге тұрады.

Санат:Канада актерлері
Борис Константинович Шишкин

**Борис Константинович Шишкин** - орыс ғалымы.

## Өмірбаяны
Б.К. Шишкин діни қызметкер отбасында  дүниеге келген. 1911 жылы Томск университетінің медициналық факультетін бітірген. 1913-1915 жылы сол оқу орнында оқыды.
1915-1918 жылдары - әскери дәрігер.
Жыл 1918-1925 Б.К. Шишкин жылы Тбилисиде ботаника Кавказ мұражайының бөлімі басқарады. 1925 жылы ол 1930 жылға дейін Томск университетінің оралды және морфология және өсімдіктердің систематики кафедрасының профессоры болды.
Содан кейін ол институт директоры қызметін атқарған 1938-1949 жылы Ленинградта КСРО ботаникалық институтының қызметкері болып жұмыс істеді.
Ленинград университетінің (1945-1958) профессоры. Бүкілодақтық ботаникалық қоғамының (1946-1963) вице-президенті.
Борис Қ Шишкин Ленинградта 1963 жылы қайтыс болды, Санкт Серафим зиратына жерленді.
## Сіңірген еңбектері
Негізгі жұмыстары гүлді өсімдіктердің (қызғылт отбасы, Umbrella, Asteraceae) және Сібір мен Кавказ ботаникалық география Б.К. Шишкин таксономиясына арналған.
Б.К. Шишкин ұжымдық жұмыстардың  арасында  бірқатар редактор болды - «. Түркіменстан Флора», «КСРО флорасы», «Белорус КСР Флора», «Ленинград облысының Флора»,
Жалпы Борис К. 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы.
## Дереккөздер
Яковлев M. С., Смирнов Л. А. Потери науки. Борис Константинович Шишкин // Ботанический журнал. — 1963. — Т. 48, № 5.

Санат:КСРО ғалымдары
Клеригуш

thumb|right|200px|
**Клеригуш шіркеуі**  () — Порту қаласындағы католик шіркеуі. Шіркеу қоңырауханасы - *Torre DOS Clérigos* қаланың кез-келген жерінен көрінеді және оның символы болып табылады. *Torre DOS Clérigos* Португалия ең жоғары шіркеу мұнарасы. Ол көптеген жылдар бойы айлағы енгізу кемелер үшін шамшырақ болды. 

Санат:Барокко
Санат:Португалия
Люси (австралопитек)

**Люси** – афар австролопитек ұрғашысының қанқасы. Оны 1974 жылы 24 қарашада Эфиопиядағы Аваш өзенінің  маңынан Кливленд табиғи тарих мұражайының кураторы Дональд Джохансон бастаған француз-америкалық экспедициясы кезінде тапқан. Люси – өзі тектестердің ішінде ғылымға белгілі алғашқы өкілдерінің бірі. Зерттеулер нәтижесі бойынша ол 3,2 млн жыл бұрын өмір сүрген.

## Ашылу  тарихы
1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басында Эфиопиядағы антропологиялық экспедицияларда Омо өзенінің алқабынан көптеген африка австролопитектері тектес австролопитектердің қанқа қалдықтары табылды. Мұндай қалдықтар басқа жерлерден де табылған, мысалы, Кенияда Туркан көлінің маңында. 1972-1974 жж. Афардан үлкен ұрғашысының  жүздеген қанқа қалдықтарын француз-америкалық экспедициясының мүшелері тауып алған. Қанқаның 40% сақталынуы - антропологияда таңқаларлық жағдай. Өз табыстарына риза болған ғалымдар магнитафонда ойналып тұрған The Beatles тобының «Lucy in the Sky with Diamonds» әнінің құрметіне «Люси» деп ат қойды. Люсидің пластикалық көшірмесі Эфиопияда Аддис-Абеба Ұлттық мұражайында қойылған. 

## Сипаттамасы
Люсидің бойы – 105 сантиметр, салмағы – 27 килограм. Миы өте кішкентай (400 см³ шамасында); жамбас пен аяқ сүйектері адамдікіне ұқсағанына қарағанда, олар тік жүрген. Зерттеу нәтижесі тісіне қарап, Люси 25-30 жасында қайтыс болған дейді.
Mentos

**Mentos** (қазақша оқылуы - *Ме́нтос*) — аты әйгілі шайнайтын драже. «Ментос» маркасы «Перфетти Ван Мелле» компаниясына тиесілі. Драже алғаш рет 1950 жылдары Голландияда шығарылды. Оның формасы тығыздарған сфероид. Ол қатты қабшықтың ішінде шайнайтын бөлік бар. Классикалық буманың ішінде 14 кәмпит болады. Қазіргі уақытта «Ментос» маркасымен бірнеше шайнайтын рәзеңкелердің сорты шығарылады. 

## Кока-кола және Ментос
Дражені кока-колаға немесе басқа да газдалған сусындарға салған кезде кенеттен көпіршіктер пайда болады. Бұл процесcте қышқыл-сілті реакциясы болмайды. Драженің бетіндегі бұдырдың көпіршіктену себебі көмірқышқыл газының пайда болуынан. 

Сонымен қатар, бұл реакция кәмпиттің химиялық құрамына байланысты емес, ол физикалық сипатына байланысты. 

## Қызықты мәлімет
Қазіргі уақытта кока-коладан пайда болатын фонтанның рекорды 9 метрге дейін жеткен. Бұл рекордты Джейми Хайнеман орындаған.

## Дереккөздер