Қазақстан сүтқоректілері тізімі

**Қазақстан сүтқоректілері тізімі** — Қазақстан Республикасы аймағында табылған сүтқоректілер тізімі. 164 биологиялық түрдің 2 жойылып кету шегінде тұр, 6 -жойылып бара жатқан түрлер, 7 осал, 10 сирек кездесетін түрлер.

Қазақстанда нағыз аңдардың (ұрықжолдастылардың) 8 отрядына жататын 178 түрі белгілі. Олардың 40 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## [[Кеміргіштер]] жасағы ()

* Hystricognathi суботряды
**Тұқымдас: Жайралар ()
***Тегі: Жайра (*Hystrix*)
**** Үнді жайрасы - *Hystrix indica* LR/lc
*Суботряд: Sciurognathi
**Тұқымдас: Тиінтәрізділер (*Sciuridae*)
***Тұқымдас тармағы: Sciurinae
****Tribe: Sciurini
*****Тегі: Sciurus
****** Тиін - *Sciurus vulgaris*
****Tribe: Ұшарлар ()
*****Тегі: Pteromys
****** Кәдімгі ұшар - *Pteromys volans*
***Тұқымдас тармағы: Xerinae
****Tribe: Xerini
*****Тегі: Spermophilopsis
****** Тараққұйрык - *Spermophilopsis leptodactylus* LR/lc
****Tribe: Суырлар - *Marmotini*
*****Тегі: Суыр -  *Marmota*
****** Сұр cуыр -  *Marmota baibacina* LR/lc
****** Дала суыры - *Marmota bobak* LR/cd
****** Мензбир суыры - *Marmota menzbieri* VU
****** Қызыл суыр - *Marmota caudata* ?
*****Тегі: Сарышұнақтар - Spermophilus
****** Қызылұрт сарышұнақ - *Spermophilus erythrogenys* LR/lc
****** Зорман - *Spermophilus fulvus* LR/lc
****** Балпақ - *Spermophilus major* LR/nt
****** Кіші сарышұнақ - *Spermophilus pygmaeus* LR/lc
****** Реликт сарышұнақ - *Spermophilus relictus* LR/lc
****** Қызғылт жирен сарышұнақ - *Spermophilus undulatus* LR/lc
*****Тегі: Tamias
****** Борша тышқан - *Tamias sibiricus* LR/lc
**Тұқымдас: Қарақастар Gliridae
***Тұқымдас тармағы: Leithiinae
****Тегі: Dryomys
***** Орман қарақасы - *Dryomys nitedula* LR/nt
****Тегі: Selevinia
***** Жалман - *Selevinia betpakdalaensis* EN
**Тұқымдас: Қосаяқтар *Dipodidae*
***Тұқымдас тармағы: Allactaginae
****Тегі: Allactaga
***** Кіші қосаяқ - *Allactaga elater* LR/lc
***** Үлкен қосаяқ - *Allactaga major* LR/lc
***** Северцов косаяғы - *Allactaga severtzovi* LR/lc
***** Секіргіш қосаяқ - *Allactaga sibirica* LR/lc
***** Vinogradov's jerboa - *Allactaga vinogradovi* LR/lc
****Тегі: Pygeretmus
***** Житков қосаяғы - *Pygeretmus platyurus* LR/lc
***** Тікқұлақ қосаяқ - *Pygeretmus pumilio* LR/lc
***** Greater fat-tailed jerboa - *Pygeretmus shitkovi* LR/nt
***Тұқымдас тармағы: Cardiocraniinae
****Тегі: "Cardiocranius"
***** Бессаусақты ергежейлі қосаяқ - *Cardiocranius paradoxus* VU
****Тегі: Үш жынысты ергежейлі қосаяқ 
***** Үшсаусақты ергежейлі қосаяқ - *Salpingotus crassicauda* VU
***** Гептнер ергежейлі қосаяғы - *Salpingotus heptneri* LR/nt
***** Ергежейлі боз қосаяқ - *Salpingotus pallidus* LR/lc
***Тұқымдас тармағы: Dipodinae
****Тегі: Dipus
***** Жүндес қосаяқ - *Dipus sagitta* LR/lc
****Тегі: Eremodipus
***** Лихтенштейн қосаяғы - *Eremodipus lichtensteini* LR/lc
****Тегі: Paradipus
***** Тарақжүндес косаяқ - *Paradipus ctenodactylus* LR/lc
****Тегі: Stylodipus
***** Тақылдағыш қосаяқ - *Stylodipus telum* LR/lc
***Тұқымдас тармағы: Sicistinae
****Тегі: Sicista
***** Орман тышқаны - *Sicista betulina* LR/nt
***** Алтай тышқаны - *Sicista napaea* LR/lc
***** Сұр тышқан - *Sicista pseudonapaea* DD
***** Дала тышқаны - *Sicista subtilis* LR/nt
***** Тянь-шань тышқаны - *Sicista tianschanica* LR/lc
**Тұқымдас: Spalacidae
***Тұқымдас тармағы: Myospalacinae
****Тегі: Myospalax
***** Бұраубас - *Myospalax myospalax* LR/lc
***Тұқымдас тармағы: Spalacinae
****Тегі: Spalax
***** Алып көртышқан - *Spalax giganteus* VU
**Тұқымдас: Аламантәрізділер Cricetidae
***Тұқымдас тармағы: Cricetinae
****Тегі: Allocricetulus
***** Эверсман атжалманы - *Allocricetulus eversmanni* LR/lc
****Тегі: Cricetulus
***** Ұзынқұйрық атжалман - *Cricetulus longicaudatus* LR/lc
***** Дауыр атжалманы - *Cricetulus barabensis*
***** Сұр атжалман - *Cricetulus migratorius* LR/nt
****Тегі: Cricetus
***** Аламан тышқаны - *Cricetus cricetus* LR/lc
****Тегі: Phodopus
***** Роборовский атжалманы - *Phodopus roborovskii* LR/lc
***** Жоңғар атжалманы - *Phodopus sungorus* LR/lc
***Тұқымдас тармағы: Arvicolinae
****Тегі: Alticola
***** Жалпақбасты тоқалтіс - *Alticola strelzowi* LR/lc
****Тегі: Clethrionomys
***** Европалық орман тоқалтісі - *Clethrionomys glareolus* LR/lc
***** Қызыл тоқалтіс - *Clethrionomys rutilus* LR/lc
****Тегі: Соқыртышқан *Ellobius* 
***** Кəдімгі соқыртышқан - *Ellobius talpinus* LR/lc
***** Шығыс соқыртышқаны - *Ellobius tancrei* LR/lc
****Тегі: Eolagurus
***** Сары алақоржын - *Eolagurus luteus* LR/cd
****Тегі: Lagurus
***** Дала алақоржыны - *Lagurus lagurus* LR/lc
****Тегі: Microtus
***** Шабындық тоқалтісі - *Microtus agrestis* LR/lc
***** Қырғыз тоқалтісі - *Microtus kirgisorum* LR/lc
***** Су тоқалтісі - *Microtus oeconomus* LC
***** Табанды тоқалтіс - *Microtus socialis* LR/lc
**Тұқымдас: Muridae 
***Тұқымдас тармағы: Gerbillinae
****Тегі: Құмтышқан (*Meriones* )
***** Қызылқұйрық құмтышқан - *Meriones libycus* LC
***** Кіші құмтышқан - *Meriones meridianus* LR/lc
***** Жыңғыл құмтышқаны - *Meriones tamariscinus* LR/lc
****Тегі: Rhombomys
***** Үлкен құмтышқан - *Rhombomys opimus* LR/lc
***Тұқымдас тармағы: Murinae
****Тегі: Apodemus
***** *Apodemus uralensis* LR/lc
***** Орман қаптесері - *Apodemus sylvaticus* 
***** Азия орман қаптесері - *Apodemus peninsulae* 
***** Дала қаптеcepi - *Apodemus agrarius*

## [[Қоянтәрізділер]] жасағы ()

*Тұқымдас: Қояндар ()
**Тегі: Қоян
*** Ор қоян - *Lepus europaeus* LC
*** Құм қоян - *Lepus tolai* LC
*** Ақ қоян - *Lepus timidus* 

*Тұқымдас: Шақылдақтар ()
**Тегі: Ochotona
*** Алтай шақылдағы  - *Ochotona alpina* LR/lc
*** Қалқанқұлақты шақылдақ - *Ochotona macrotis* LR/lc
*** Дала шақылдағы - *Ochotona pusilla* VU
*** Қызыл шақылдақ - *Ochotona rutila* LR/lc
*** Моңғол шақылдағы - *Ochotona pallasi*

## [[Кірпітәрізділер]] жасағы ()

* Тұқымдас: Кірпітәрізділер - *Erinaceidae*
**Тұқымдас тармағы: Кірпітәрізділер - *Erinaceinae*
***Тегі: Еуразия кірпісі - *Erinaceus*
**** Оңтүстік кірпісі - *Erinaceus roumanicus* 
***Тегі: Құлақты кірпі - Hemiechinus
**** Құлақты кірпі - *Hemiechinus auritus* 
***Тегі: Paraechinus
**** Қара кipпi - *Paraechinus hypomelas* LR/lc

## [[Жертесертәрізділер]] жасағы ()

* Тұқымдас: Жертесерлер ()
** Тұқымдас тармағы: Crocidurinae
*** Тегі: Crocidura
**** *[[Crocidura gueldenstaedtii]]* LR/lc
**** *[[Crocidura serezkyensis]]* LR/lc
**** Кішi ақтісті жертесер - *Crocidura suaveolens* LR/lc
***Тегі: Diplomesodon
**** Ала жертесер - *Diplomesodon pulchellum* LR/lc
***Тегі: Көптісті
**** Көптісті жертесер - *Suncus etruscus* LC
** Тұқымдас тармағы: Soricinae
***Tribe: Nectogalini
****Тегі: Neomys
***** Су жертесері - *Neomys fodiens* LR/lc
***Tribe: Soricini
****Тегі: Қоңыр тістілер - *Sorex*
***** Тянь-шань жертесері - *Sorex asper* LR/lc
***** Орташа жертесер - *Sorex caecutiens* LR/lc
***** Кіші жертесер - *Sorex minutus* LR/lc
*Тұқымдас: Көртышқандар ()
**Тұқымдас тармағы: Talpinae
***Tribe: Desmanini
****Тегі: Desmana
***** Жұпартышқан - *Desmana moschata* VU
***Tribe: Talpini
****Тегі: Көртышқан - *Talpa*
***** Алтай көртышқаны - *Talpa altaica*

## [[Жарқанаттар]] жасағы ()

*Тұқымдас: Жалтыртұмсықтылар ()
**Тұқымдас тармағы: Myotinae
***Тегі: Myotis
**** Үш құлақты жарқанат - *Myotis blythii* LR/lc
**** Брандт жарқанаты - *Myotis brandti* LR/lc
**** Тоған жарқанаты - *Myotis dasycneme* VU
**** Үш түсті жарқанат - *Myotis emarginatus* VU
**** Мұртты жарқанат - *Myotis mystacinus* 
**** Иконников жарқанаты - *Myotis ikonnikovi* 
**** Су жарқанаты - *Myotis daubentoni* 
**Тұқымдас тармағы: Vespertilioninae
***Тегі: Eptesicus
**** Бобринский жарқанаты - *Eptesicus bobrinskoi* LR/lc
**** Шөл жарқанаты - *Eptesicus bottae* LC
***Тегі: Hypsugo
**** Жарғақты жарқанат - *Hypsugo savii* LR/lc
***Тегі: Nyctalus
**** Greater noctule bat - *Nyctalus lasiopterus* LR/nt
**** Түн жарқанаты - *Nyctalus leisleri* LR/nt
**** Қызғылт жарқанат - *Nyctalus noctula* LR/lc
***Тегі: Pipistrellus
**** Жерорта теңізі жарқанаты - *Pipistrellus kuhlii* LC
**** Ергежейлі жарқанат - *Pipistrellus pipistrellus* LC
**** Тоғай жарқанаты - *Рipistrellus nathusii* 
***Тегі: Вarbastella
**** Азия жалпаққұлақты жарқанаты - *Вarbastella leucomelas 
***Тегі: [[Құлақты жарқанат]]
**** [[Қоңырқұлақты жарқанат]] - *Plecotus auritus* 
**** [[Сұрқұлақты жарқанат]] - *Plecotus austriacus* LR/lc
*Тұқымдас: [[Тағатұмсықтылар]] ()
**Тұқымдас тармағы: [[Rhinolophinae]]
***Тегі: [[Rhinolophus]]
**** [[Үлкен тағатұмсықты жарқанат]] - *Rhinolophus ferrumequinum* LR/nt
**** [[Кіші тағатұмсықты жарқанат]] - *Rhinolophus hipposideros* LC
**** [[Бұхар тағатұмсықты жарқанаты]] - *Rhinolophus bocharicus* 
*Тұқымдас: [[Бульдогты жарқанаттар]] () 
**Тегі: [[Rhinolophus]]
*** [[Кеңқұлақты жарқанат]] - *Тadarida teniotis*

== [[Жыртқыштар]] жасағы () ==






*Суботряд: [[Мысықтәрізділер]] ()
**Тұқымдас: [[Мысықтәрізділер]] ()
***Тұқымдас тармағы: [[Felinae]]
****Тегі: [[Acinonyx]]
***** [[Қабылан]] - *Acinonyx jubatus venaticus* CR
****Тегі: [[Caracal]]
***** [[қарақал|Қарақұлақ]] - *Caracal caracal* LC
****Тегі: [[Мысық]] *Felis* 
***** [[Қамыс мысығы]] - *Felis chaus* LC
***** [[Шағыл мысығы]] - *Felis margarita thinobia* NT
***** [[Мәлін]] - *Felis silvestris ornata* LC
***** [[Сабаншы]] - *Felis manul* NT
****Тегі: [[Lynx]]
***** [[Сілеусін]] - *Lynx lynx isabellinus* NT
***Тұымдас тармағы: [[Pantherinae]]
****Тегі: [[Пантералар]] (*Panthera*) 
***** [[Жолбарыс]] - *Panthera tigris virgata* EX
****Тегі: [[Uncia]]
***** [[Барыс (жануар)|Барыс]] - *Uncia uncia* EN
*Суботряд: [[Иттәрізділер]] 
**Тұқымдас: [[Ит тұқымдастар]] ()
***Тегі: [[Vulpes]]
**** [[Қарсақ]] - *Vulpes corsac* LC
**** [[Түлкі]] - *Vulpes vulpes* LC
***Тегі: [[Canis]]
**** [[Қасқыр]] - *Canis lupus* LC
**** [[Шиебөрі]] - *Canis aureus* 
***Тегі: Cuon
**** [[Қызыл қасқыр]] - *Cuon alpinus hesperius* EN
**Тұқымдас: [[Аюлар]] ()
***Тегі: [[Аюлар]] 
**** [[Қоңыр аю]] - *Ursus arctos* LR/lc
**Тұқымдас: [[Жанаттар]] ( )
***Тегі: [[Жанаттар]]
**** [[Жанат]] - *Рrocyon lotor* 
**Тұқымдас: [[Сусарлар тұқымдасы|Сусарлар]] ()
***Тегі: [[Күзендер]] (*Mustela*) 
**** [[Сарғыш күзен]] - *Mustela altaica* LR/lc
**** [[Ақкіс]] - *Mustela erminea* LR/lc
**** [[Сасықкүзен]] - *Mustela eversmannii* LR/lc
**** [[Еуропа қара күзені]] - *Mustela lutreola* EN
**** [[Аққалақ]] - *Mustela nivalis* LR/lc
***Тегі: [[Шұбар күзен]]
**** [[Шұбар күзен]] - *Vormela peregusna* LR/lc
***Тегі: [[Сусарлар]] - *Martes* 
**** [[Тас сусары]] - *Martes foina* LR/lc
**** [[Орман сусары]] - *Martes martes*
***Тегі: [[Meles]]
**** [[Борсық]] - *Meles leucurus* LR/lc
***Тегі: [[Мellivora]]
**** [[Итаю]] - *Мellivora capensis* 
***Тегі: *'Lutra*' - құндыз
**** [[Құндыз]] - *Lutra lutra* NT
**Тұқымдас: [[Нағыз итбалықтар]] (Phocidae)
***Тегі: [[Pusa]]
**** [[Каспий итбалығы]] - *Pusa caspica* VU

== [[Тақтұяқтылар]] жасағы () ==


*Тұқымдас: [[Жылқылар тұқымдасы|Жылқылар]] ()
**Тегі: [[Жылқылар]] ()
*** [[Керқұлан]] - *Equus ferus przewalskii* EN
*** [[Құлан]] - *Equus hemionus* EN
**** [[Mongolian wild ass]] - *Equus hemionus hemionus* EN
**** [[Түрікмен құланы]] - *Equus hemionus kulan* EN

== [[Жұптұяқтылар]] жасағы () ==


*Тұқымдас: [[Бұғылар]] (*Cervidae*)
**Тұқымдас тармағы: [[Нағыз бұғылар]] (*Cervinae*)
***Тегі: [[Нағыз бұғылар]]
**** [[Кермарал]] - *Cervus elaphus* LR/lc
***** [[Тоғай кермаралы]] (Бұхар бұғысы) - *Cervus elaphus bactrianus* 
**Тұқымдас тармағы: [[Capreolinae]]
***Тегі: Alces
**** [[Бұлан]] - *Alces alces* LR/lc
***Тегі: [[Capreolus]]
**** [[Елік]] - *Capreolus pygargus* LR/lc
*Тұқымдас: [[Қуысмүйізділер]] (*Bovidae*)
**Тұқымдас тармағы: [[Bovinae]]
***Тегі: [[Bos]]
**** [[Жабайы өгіз]] - *Bos primigenius* EX
**Тұқымдас тармағы: [[Бөкендер]] (*Antilopinae*)
***Тегі: [[Газел]] (*Gazella*)
**** [[Қарақұйрық]] - *Gazella subgutturosa* VU
***Тегі: [[Procapra]]
**** [[Жайран]] - *Procapra gutturosa* LC
***Тегі: [[Saiga]]
**** [[Ақбөкен]] - *Saiga tatarica* CR
**Тұқымдас тармағы: [[Caprinae]]
***Тегі: [[Тау текелері]] (*Capra*)
**** [[Таутеке]] - *Capra sibrica* LR/lc
***Тегі: [[Ovis]]
**** [[Арқар]] - *Ovis ammon* VU
***** [[Алтай арқары]] - *Ovis ammon ammon* 
***** [[Қызылқұм арқары]] - *Ovis ammon severtzovi* 
***** [[Қазақстан арқары]] - *Ovis ammon collium* 
***** [[Тянь-Шань арқары]] - *Ovis ammon karelini* 
***** [[Қаратау арқары]] - *Ovis ammon nigrimontana* 
**** [[Муфлон|Азия муфлоны]] - *Ovis orientalis* (*Ovis vignei*)
***** [[Үстірт арқары]] - *Ovis orientalis arkal''

## Дереккөздер

## References
* 
*
*

## Тағы қараңыз
*Сүтқоректілердің жіктелуі

Санат:Сүтқоректілер
Санат:Қазақстан фаунасы
Санат:Тізімдер