open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бакудегі әскери парад (2025)

**Жеңіс парады** () — Әзербайжанның Екінші Қарабақ соғысындағы жеңісінің 5 жылдығына арналған әскери парад. Парадты Әзербайжан Қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы, ел президенті Ильхам Әлиев қабылдады. Шақырылған құрметті қонақтар қатарында Түркия Республикасының президенті Режеп Тайып Ердоған мен Пәкістан Ислам Республикасының премьер-министрі Мұхаммад Шахбаз Шариф болды.

Парадты Әзербайжан Республикасының қорғаныс министрінің бірінші орынбасары, Әзербайжан Қарулы күштері Бас штабының бастығы, генерал-полковник Керим Велиев басқарды.

## Барысы
Қорғаныс министрі, генерал-полковник Закир Гасанов Әзербайжан президенті әрі Жоғарғы бас қолбасшы Ильхам Әлиевке рапорт берді.

Парад салтанатты түрде саптық бөлімдердің жүріп өтуімен басталып, Әскер-теңіз күштері мен Жағалау күзеті кемелері мен катерлерінің, сондай-ақ әскери техниканың көрсетілімімен жалғасты.

Әскери парадта әскери авиацияның көрсетілімдік ұшулары да орын алды.

Парадқа Түркия Республикасының Қарулы күштері де қатысты. Екі колоннадан тұрған саптық құрамды полковник-лейтенант Уғұр Алан жетектеді. Сонымен қатар, алғаш рет Азадлық алаңындағы трибуна алдынан Пәкістан Ислам Республикасының армиясы саптық құрамының тобы майор Сагиб Аламның басшылығымен салтанатты түрде маршпен өтті.

## Галерея

Сурет:Zəfər_Paradı_2025_2.jpg
Сурет:Zəfər_Paradı_2025.jpg
Сурет:Zəfər_Paradı_2025_5.jpg
Сурет:Zəfər_Paradı_2025_3.jpg
Сурет:Zəfər_Paradı_2025_4.jpg


## Дереккөздер

Санат:Бакудегі парадтар
Санат:Әскери парадтар
(411) Ксанта

**(411) Ксанта** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1896 жылы 7 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы океанидалардың бірі есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(412) Элизабета

**(412) Элизабета** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1896 жылы 7 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Өз анасының құрметіне орай атаған болуы тиіс.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
Кубадиен (Тәжікстан)

**Кубадиен** () — қалалық үлгідегі елді мекен (2016 жылдан бастап), Тәжікстанның Хатлон облысы, Кубадиен ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Кафирниган өзенінің бойында, Бохтардан 93 шақырым жерде орналасқан. Ауылдың жанында шамамен 2 шақырым жерде теміржол стансасы бар. Душанбеге дейінгі қашықтық 198 шақырым.

## Тарихы
Бастапқыда ауыл ретінде құрылған бұл жер философ және ақын Насыр Хосраудың туған жері ретінде белгілі. Қоныс Қобадиан деп те аталады. 1930 жылдардан 1970 жылдарға дейін ауыл Микоянабад деп аталған. Бұл топоним кеңестік партия көсемі және орыс революционері Анастас Микоянның құрметіне берілген.

Қоныстың тарихы ежелгі дәуірлерге кетеді. Орта ғасырларда ол тарихи аймақтың астанасы болған. Көлемі мен халқы жағынан ол аймақтағы ең ірі қоныстардың бірі болған, толып жатқан Әмудария өзенінің жоғарғы ағысын алып жатқан.

Ежелгі Кубадианды Кей-Кобад пен Кавад I патшалар құрған деп есептеледі, олардың билік құрған кезінде қоныс дамып, гүлденген. Ежелгі дереккөздер бұл аймақта адамдардың қоныстануы біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықта басталғанын көрсетеді. Сол кезде ол әртүрлі аймақтардан саудагерлерді тартатын сауда орталығы болған.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Қазіргі уақытта ауылдың аграрлық-өнеркәсіптік кәсіпорындары мақта өңдеуде. Комбинатта әртүрлі косметика өндірісінде қолданылатын дәрілік препараттар өндіріледі. Ауылшаруашылық алқаптарын суару үшін суды үнемі жеткізу үшін сорғы станциясы қолданылады. Сондай-ақ, егістіктерде көкөністер, атап айтқанда картоп өсіріледі. Олардың бойында жүзімдіктер мен бақтар бар. Ауыл маңында әктас кен орындары табылды.

## Дереккөздер

Санат:Кубадиен ауданы елді мекендері
(415) Палатия

**(415) Палатия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1896 жылы 7 ақпанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Бүгіндері Франция мен Германияда орналасқан Рим империясының тарихи аймағы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(418) Алеманния

**(418) Алеманния** — Негізгі белдеудегі металды астероид.

Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Гейдельбергтегі студенттік ұйым құрметіне орай аталған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(493) Гризельда

**(493) Гризельда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1902 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Еуропадағы фольклорлық кейіпкердің атымен аталды.

2015 жылдың наурызында бұған басқа аспан денесі соғылып, астероидта бірнеше күнде құйрығы байқалды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
* (596) Шейла
Санат:Астероидтар
(497) Ива

**(497) Ива** — Негізгі белдеуде айналып жатқан бір ірілеу астероид.

Оны 1902 жылы 4 қарашада Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз қызының есімімен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(499) Венузия

**(499) Венузия** — Хильда тобындағы астероид.

Оны 1902 жылы 24 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Швецияның Вен аралының атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
Шахарістан қамалы мен мұнаралары

**Шахарістан қамалы мен мұнаралары** — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің шығыс бөлігінде орналасқан ортағасырлық қорғаныс-архитектуралық құрылыс. Ескерткіштің тарихы ХV–ХІХ ғасырларды қамтиды.

## Жалпы сипаттама
Қамал-қорған ХІХ ғасырдың І-жартысында тұрғызылған. Тарихи деректер бойынша көне қала үш бөліктен тұрған: Цитадель, Шахарістан және Рабад. Бұл мәліметтер археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен дәлелденген.  Қазіргі таңда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен оның айналасындағы тарихи-мәдени ескерткіштердің панорамалық көріністерін жаппас үшін қамалдың тек іргесі ғана қалпына келтірілген. Шахарістан қамалының табаны қазіргі қала мен ортағасырлық Түркістанның арасындағы шекара іспетті көрініс тапқан.

## Қаланың даму кезеңдері
### Бірінші кезең
Ясы-Күлтөбе қаласы кезеңі. Бұл уақытта қаланың шахарістаны 2 гектар, цитаделі 0,6 гектар шамасында болған. Рабадын қоса есептегенде қала аумағы 10 гектарға жуық. Қала б.з.д. ІІІ ғасырда қалыптасып, ХІV ғасырдың соңына дейін осы деңгейге жеткен.

### Екінші кезең
Кесене қайта салынған ХІV ғасырдан ХVІІІ ғасырдың соңына дейін созылған. Бұл тұста қаланың көлемі 36 гектарға жетіп, екі цитаделі (4 га және 1,3 га) және 32 гектарлық шахарістаны болған.  Шахарістанның солтүстік-батысында 3 қақпа, оңтүстік-шығысында 3 қақпа, цитадельдің солтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысында бір-бір қақпа орналасқан. Рабад аймағы өте үлкен болған.

### Үшінші кезең
Бұл кезеңде қосылған жерлер екінші кезеңдегі Ясы-Түркістанның рабадына тиесілі.    

* Бірінші кезеңдегі Ясы-Күлтөбенің қорған қамалының ұзындығы – 600 м  
* Екінші кезеңдегі Ясы-Түркістанның қорған қамалы – 2 км  
* Үшінші кезеңдегі Ескі Түркістан қамалы – 3,5 км

Шахарістанның жалпы көлемі 88,2 гектарды құраған.

## Мұнаралар мен қорған жүйесі
Ясы-Күлтөбе кезеңінің мұнаралары сақталмаған. Сол дәуірде әр 100 қадам (80 м) сайын бір мұнара салу қорғанысты қамтамасыз ету үшін жеткілікті деп есептелген.  Садақ жебесінің тиімді қашықтығы 40–50 м болғандықтан, мұнаралар 80–100 метр аралығында тұрғызылған. Қалыңдығы 2–4 м болатын қорғандарда мұнаралардың арасы 100–280 метрге дейін созылған. Ескі Түркістан қорған қамалы бойында 11 мұнара, ал 4 қақпаның екі жағындағы мұнаралармен қоса есептегенде барлығы 19 мұнара болған. Цитадель қамалында 9 мұнара тұрғызылған, олардың барлығы 1843–1849 жылдары қоқандықтар тарапынан салынған.  XVIII ғасырда қалада 9 қақпа болып, олардың алтауында қос мұнарадан (барлығы 12 мұнара) болған.

## Қорған орлары
Қамалдың сыртын екі кезеңде де су толтырылған ор қоршаған. Ордың тереңдігі 6–7 м, ені 10 м-ге дейін жеткен. Су Тастақ, Баулық және Дарбаза арықтары арқылы келіп тұрған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Туякбаев М. Ясы-Культобе. Ески Туркестан // Историческая топография и развитие городов и поселений Туркестанского оазиса (XIII–XIX вв.) А.,2009. С.69–75; 76–102, 154–157; 158–178.
* Смағұлов Е., Тұяқбаев М. Түркістанның ортағасырлық тарихы. Түр.,1998. 51 бет.

Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Чорсу

**Чорсу** (, 2024 жылға дейін – Муминабат) — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен, Муминабад ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Хазратишох жотасының маңындағы тау бөктеріндегі аймақты алып жатыр. Куляб қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, Пяндж өзенінің жанында және Ауғанстанмен халықаралық шекарада орналасқан.

## Тарихы
Қазіргі мәртебесін 1966 жылы алды. 1973 жылдан 2012 жылға дейін ол Ленинградский деп аталды. 2012 жылдан 2024 жылға дейін ол қайтадан Муминабат деп аталды.

## Климаты
Ыстық, құрғақ жазы бар континенталды климат. Орташа жылдық температура 9,7°C. Ең жылы ай - шілде, орташа температурасы 22,2°C, ал ең суық ай - қаңтар, орташа температурасы -4,0 °C. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 767,1 мм, жауын-шашын орташа есеппен 78,3 күн түседі. Ең ылғалды ай - наурыз, орташа есеппен 137,2 мм, ал ең құрғақ ай - тамыз, орташа есеппен 2,5 мм (0,1 дюйм).

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылдың бизнесіне бірқатар құс фермалары, ет өңдеу зауыттары, алма шырыны, саңырауқұлақтар және қияр консервілерін өндіру кіреді. Кокос кептіргіш және жүн өңдеу зауыты тиімді жұмыс істейді. Көтерме саудагерлер ауданда өсірілген картоп, мақта және басқа да ауыл шаруашылығы дақылдарының көп мөлшерін тасымалдайды және сатады. Жемістерді, ет пен басқа да тауарларды уақытша сақтау үшін үлкен қойма салынды.

Қоғамдық оқыту қоры ауыл тұрғындары мен айналасындағы ауылдық қауымдастықтарға кеңсе жабдықтарын жөндеу, машиналарды қалпына келтіру, тігін, ағаш өңдеу және ағаш ұстасы мамандықтары бойынша курстар ұсынады. Ауылдың туристік агенттігі Чилдухтарон табиғи кешеніне экскурсиялар мен оның аумағында орналасқан шипажайға жолдамалар ұсынады. Ауыл маңындағы жасыл аймақта оңалту орталығы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Муминабад ауданы елді мекендері
Мұрғаб

**Мурғаб** () — Тәжікстанның шығысындағы қалалық үлгідегі елді мекен (2019 жылдан бастап), Таулы Бадахшан автономиялы облысының Мұрғаб ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Мұрғаб ауылы республиканың шығысында, Памир тауларының ішінде, екі өзеннің қосылатын жерінде орналасқан. Хорог қаласы 300 шақырым жерде. Ауылдың шетінен шығысқа жол Құлма асуы арқылы өтіп, Қытайдағы Қарақорым тас жолына қосылады. Памир тас жолы 3605 метр биіктікте орналасқан Мұрғаб арқылы солтүстікке қарай Сары-Ташқа, содан кейін Ошқа барады.

## Тарихы
Бір нұсқа бойынша, Мұрғаб 19 ғасырдың соңында стратегиялық маңызды ресейлік қорғаныс бекеті «Памир бекеті» ретінде құрылған. Оның құрылысын әскери инженер Серебренников басқарған. Басқа нұсқа бойынша, қазіргі ауылдың орнында 1903 жылдың шілдесінде бұрын Куни Қорған ауылында орналасқан орыс бекінісі «Памир бекеті» үшін казармалар салынған.

Құрылысты әскери инженер подполковник Николай Моисеев жүргізді. Жаңа казарма салынғанға дейін осы таулы аймақта орналасқан Шаджан бекетінде капитан Петр Кузнецовтың басшылығымен шағын гарнизон орналасқан.

2013 жылдың күзінде Мұрғабта 1892 жылы Памирде орналасқан алғашқы орыс шекара отрядының орнында ескерткіш тақта ашылды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылда аурухана, базар, монша және бірнеше қонақ үй бар. Онда бірнеше әскери бөлімшелер, соның ішінде Мұрғаб шекара жасағы да орналасқан.

Ауылдың шығыс бөлігінде жергілікті қауымдастықта орналасқан халықаралық туристік агенттіктердің бірлескен жобасы - Мұрғаб үйінің штаб-пәтері орналасқан. Мұнда олар туристерге қызмет көрсетеді, кеңес береді, ауа райы туралы ақпарат береді және Таулы Бадахшандағы кез келген бағытқа тұру және көлік табуға көмектеседі.

Сондай-ақ, бұл жерде халық қолөнері дүкені бар. Қалаға келетін туристерге арналған дүкенде дәстүрлі жүн көрпелер, жергілікті қауымдастық тоқып тоқылған кілемдер, дәстүрлі бас киімдері (қалпақтар), сөмкелер, кестеленген тәжік ұлттық әйелдер мен ерлердің киімдері, табиғи жүннен жасалған киіз етіктер, кәдесый мүсіндері және Мурғаб ауылының тұрғындары жасаған басқа да әртүрлі қолөнер бұйымдары сияқты қолөнер бұйымдары сатылады.

## Дереккөздер

Санат:Мұрғаб ауданы елді мекендері
Навабат

**Навабат** () — Тәжікстанның Рашт ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен.

## Географиялық сипаттама
Рашт аңғарының солтүстігінде, Сарбоғ өзені мен тағы бір кіші өзеннің Сурхоб өзеніне құятын жерінде орналасқан, ал аңғардың өзі Хиссар жотасының шығыс сілемдерімен қоршалған. 

## Тарихы
Навабаттың ежелгі атауы Шұлмақ болған. Бұл ауыл 1950 жылы Гарм аймағының көшірілген. Осы кезде ауыл қалаға айналып, атауы өзгертілді. Алайда, 1955 жылы аймақ таратылып, төрт жылдан кейін Навабад қалалық үлгідегі елді мекенге айналды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Қоныс тұрғындарының дәстүрлі кәсібі егіншілік, бірақ мал шаруашылығы да маңызды рөл атқарады. Мұнда арпа мен бидай, зығыр, көкөністер және картоп өсіріледі, ал мал тау шалғындарында жайылады. Өнеркәсіп дамудың бастапқы кезеңінде. Шағын кокос кептіру зауыты бар, ал айналадағы аумақта құрылыс материалдары өндіріледі. Кеңес дәуірінде Навабад маңында шағын су электр станциясы салынды.

## Дереккөздер

Санат:Рашт ауданы елді мекендері
(420) Бертольда

**(420) Бертольда** — Кибела тобындағы ірі астероид.

Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Церинген әулетінен шыққан Каринтия герцогы құрметіне орай аталған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
* (421) Церингия
Санат:Астероидтар
(422) Беролина

**(422) Беролина** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1896 жылы 8 қазанда Карл Густав Витт Берлинде ашты. Ол ашқан екі астероидтың біріншісі.

Берлиннің құрметіне орай атаған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(423) Диотима

**(423) Диотима** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1896 жылы 7 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Платон диалогтарының біріндегі кейіпкердің атымен аталды.


Орбита астероида 423.png
Орбита астероида 423 (наклон).png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(425) Корнелия

**(425) Корнелия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1896 жылы 28 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Көнеримдік саясаткерлер ағайынды Гракхтардың анасы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(426) Гиппон

**(426) Гиппон** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1897 жылы 25 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Ежелгі Нумидиянің астанасы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(427) Галена

**(427) Галена** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1897 жылы 27 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы нереидалардың бірі есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Кейбір зерттеулер бойынша, (7968) Эльст — Писарро астероидының кометалық белсенділігіне (427) Галенаның қатысы бар болуы мүмкін.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(432) Пифия

**(432) Пифия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1897 жылы 18 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Дельфыдағы оракулдың құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 432.png
Орбита астероида 432 (наклон).png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
Мансұр Тұрсынұлы Ошурбаев

**Мансұр Тұрсынұлы Ошурбаев** (1988 жыл, Семей) — қазақстандық саясаткер, 2023 жылғы маусымнан бергі Экология және табиғи ресурстар министрінің орынбасары.

## Ерте жылдары және білімі
Ошурбаев 1988 жылы Семейде туған. Ол Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті мен Тұран-Астана университетінде білім алды.

## Мансабы
Ошурбаев еңбек жолын 2010 жылы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитеті Есіл экология департаментінің Экологиялық реттеу бөлімінің жетекші маманы болып бастады. 2012 жылдан 2016 жылға дейін ол сол департаменттің маманы, бөлім бастығы, Экологиялық реттеу басшысының орынбасары болды.

Экологиялық реттеу және бақылау комитеті Энергетика министрлігіне жылжытылды да, 2016–2017 жылдары Ошурбаев оның Ақтөбе облысы бойынша экология департаменті басшысының орынбасары болды. 2017 жылдан 2019 жылға дейін ол комитеттің астаналық департаментін басқарды.

2019 жылғы қарашада ол Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қалдықтарды басқарудағы мемлекеттік саясат департаментінің директоры атанды.

2023 жылғы маусымда Ошурбаев бұрынғы лауазымынан босатылып, Экология және табиғи ресурстар министрінің орынбасары болып тағайындалды.

## Заңи мәселелері
2024 жылғы 5 ақпанда Антикор Ошурбаевты қамауға алғанын растады. Антикор соттың Ошурбаевқа қатысты тергеу жүргізіп жатқанын хабарлады.

## Өз өмірі
Ошурбаевтың Қазақстан премьер-министрі Әлихан Смайыловпен туыстығы бар деген сыбыс тарап жүргенде Ошурбаев «өкінішке орай, туыс емеспіз» дегені үшін белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Тұран-Астана университеті түлектері
Санат:Қазақстан экология вице-министрлері
Санат:Қазақстан тұтқындары
Стенвей Пегасус

**«Стенвей Пегасус»** (;) — Англияның Стенвей аймағында орналасқан футбол клубы. Қазір Eastern Counties League Division One North дивизионында ойнайды. 

## Тарихы
Стенвей Пегасус клубы 2018 жылы құрылды. Құрылғаннан кейін Стенвей Пегасус Эссекс пен Саффолк шекаралық лигасының Екінші дивизионына қосылды. 2022 жылы Эссекс және Саффолк шекаралық лигасын жеңгеннен кейін клуб Шығыс округтер лигасының Бірінші дивизионының Оңтүстік тобына қабылданды.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Баб Ғаріп кесенесі

**Баб Араб кесенесі** — Ескі Түркістан қаласында, Жеті ата қақпасы маңында орналасқан XIX ғасырғы діни-рухани нысан. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.  

## Сипаттамасы
Бір бөлмелі құрылыс. 2009–2010 жылдары Түркістан археологиялық экспедициясы археологиялық қазба жұмыстарын жүргізген. О. Дастанов өзінің «Әулие жерлер туралы шындық» кітабында дін иелерінің түсіндіруінше, Түркістаннан бір кісі Меккеге барады, алайда қайтуға ақшасы жетпейді. Әбден шаршаған ол Мұхаммед пайғамбардың мәйітін құшақтап жылайды. Бір күні оған бір адам келіп, ертеңгі жұма намазы кезінде бір ағашқа қара ат байланатынын және сол аттың иесі кез келген тілегін орындай алатынын айтады. Еліне оралуды қалаған кісі айтылған ағашқа барып, байланған қара атты көреді. Аттың шылбырын ұстап, иесін күтеді. Жұма намазы аяқталған соң аттың иесі келеді, ал әлгі кісі шылбырды жібермей, оны тастамауын өтінеді. Кісіні аяған ат иесі оны артына отырғызып, көзін жұмуды өтінеді. Көзін ашқан кезде олар Түркістанда болады. Ат иесі Әзірет Сұлтанға қарай кетіп бара жатқан кезінде есімін сұрағанда «мен Баб Арабпын» деп жауап береді де ғайып болады. Еліне аман оралған кісі бұл оқиғаны халыққа айтып, ат түскен жерге Баб Арабқа арнап күмбез тұрғызады делінеді.

## Археологиялық зерттеулер
2011 жылы Жеті ата қақпасының тарихи деректерге негізделген қалпына келтіру жұмыстары барысында кесектен қаланған кесене қабырғасы анықталған. Сонымен қатар, Баб Араб кесенесінің ізі мен төртбұрышты кірпіштен тұратын еден бөліктері табылған. Құрылыс ортасында күйген қыштан қаланған және сырты бірнеше рет қара сыбақпен, соңыра құм сыбақпен сыланып, әктелген. Құлпытас көлемі — 3,25×1,7 м, биіктігі — 1 м. Оны қоршаған төртбұрышты бөлменің қабырғаларының іргесі сақталған. Қабырғалары XIX ғасырға тән «патша кірпішімен» (өлшемі 25,5×13×6,2 см) қаланған. Еденге төселген кірпіштердің өлшемдері 23×24,5×5 см және 24,5×24,5×5 см. Кесененің сыртқы өлшемдері — 5,75×5,5 м, есігі оңтүстік-шығыс беттен шығарылған. 1910 жылғы фотосуреттен кесененің қабырғалары мен күмбезі қам кесектен қаланғандығы байқалады. Сырты қалың қара сыбақпен сыланған, биіктігі шамамен 5 м (күмбездің ұшына дейін). Кесененің еденіне төселген кірпіштер XIV–XV ғасырларға жатады.

## Баб Арабтың ұрпақтары
Қазіргі күні Баб Арабтың ұрпақтары Қызылорда қаласы мен оның маңында тұрады. Бүгінде марқұм болған ұрпағы Жолдыбаев Өтеген Ысқақұлының айтуынша, «Баб Араб», «Баба Ғаріп», «Баба Араб ата» — бұл оның ныспылары, ал шын есімі — *Сабыр Мәлік*. Ұрпақтарының қолында «Насабнамесі» сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Навкат (Тәжікстан)

**Навкат** (, 2016 жылға дейін — *Нау* ауылы) — Тәжікстанның Соғды облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен (мәртебесі 1944 жылы берілген), Спитамен ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Бұл елді мекен 1944 жылдан бері қалалық үлгідегі елді мекен болып табылады. Бұрын Өзбек КСР-нің құрамында болған ол тек 1929 жылы Хожант округінің құрамында Тәжік АССР-іне берілді. Бұл шешімді Өзбек КСР Кеңестерінің үшінші съезі қабылдады.

Ауыл арқылы Хауас-Қоқан темір жолы өтеді. Қала маңында Ақ-Су өзені Сырдария өзеніне құяды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауыл тұрғындары асфальт-бетон зауытында, темір-бетон зауытында және ауылшаруашылық техникасы зауытында жұмыс істейді. Мұнда пештер мен күн батареялары шығарылады. Сондай-ақ, жергілікті жерде өсірілген дәнді дақылдарды, тұқымдарды және шикі мақтаны өңдейтін, талшық, мақта майы және мақта жүнін өндіретін зауыттар бар. Ауыл сонымен қатар сабын, тоқылмаған мата және тігін мақтасын шығарады. Олар сондай-ақ жем-шөп, көкөніс, жеміс-жидек және мақта өсіреді, үйрек өсіреді.

Театр, банктер мен білім беру мекемелері жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Спитамен ауданы елді мекендері
Жәдігер хан

**Жәдігер хан** (? - 1469) – 1468-1469 жылдары билік еткен Жошы ұлысының сол қанатының ханы. Әбілқайыр ханнан кейін таққа отырған.

## Шығу тегі
Жәдігер хан Шыңғыс ханның тұңғышы Жошының бесінші ұлы Шибанның ұрпағы.
Оның шежіресі төмендегідей:
Жәдігер — Тимур шейхтің ұлы,
Тимур шейх — Хаджи Тулидің ұлы,
Хаджи Тули — Арабшахтың ұлы,
Арабшах — Фуладтың ұлы,
Фулад — Меңгу-Темірдің ұлы,
Меңгу-Темір — Бадақұлдың ұлы, Бадақұл — Жошы Букадың ұлы,
Жошы Бұқа — Бахадүр ханның ұлы,
Бахадүр хан — Шибанның ұлы,
Шибан — Жошының ұлы,
Жошы — Шыңғыс ханның ұлы.

## Билікке келуі
Р. Ю. Почекаевтың айтуынша, қатаң мінезімен және биліксүйгіштігімен танылған Әбілқайыр хан қайтыс болғаннан кейін, «қатты қолдан» шаршаған жергілікті ақсүйектер билікке жасы ұлғайған Жәдігерді әкелген. Бір жылдан соң ол қайтыс болды. Оның өлімінен кейін билікке Әбілқайырдың ұлы Шайх-Хайдар келді.

В. В. Трепавловтың дерегіне сүйенсек, Жәдігер 1458 жылы-ақ Әбілқайыр тірі кезінде хан болып жарияланған. Бұл манғыт биі Мұса мен Жәдігердің ұлы Бүреке сұлтанның әрекеттерінің нәтижесі еді. Мұса Жәдігер тұсында беклярбек қызметін атқарды. 1457 жылы ойраттардан жеңілгеннен кейін Әбілқайырдың билігі әлсіреп, ол балама үміткерге қарсы тұра алмады.

## Өлімі
Жәдігер хан Әбілқайырдан көп ұзамай қайтыс болды, ал билік үшін күрес келесі буындар арасында жалғасты.  Жәдігердің ұлы Бүреке сұлтанды Шайх Хайдардың ең басты қарсыласы деуге келмейтін еді. Себебі Әбілқайырдың мұрагері Шейх Хайдарға қарсы үлкен коалиция күрес жүргізді. Олардың ішінде Ұрыс әулетінің өкілдері Керей мен Жәнібек болды.

## Ұрпақтары
Жәдігер әулетінен тараған Арабшахидтер, кей деректе Жәдігеридтер деп аталатын бұл әулет, XVI—XVIII ғасырларда Хорезм мен Солтүстік Хорасанда билік жүргізді.

## Дереккөздер

Санат:Шибан әулеті
## Әдебиет
* Р. Ю. Почекаев *Цари ордынские* Санкт-Петербург, «Евразия» 2010 ISBN 978-5-918-52010-9
* В. В. Трепавлов *История Ногайской Орды* Москва, Издательская фирма «Восточная литература», РАН
Обигарм

**Обигарм** () — Тәжікстанның Рогун ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен.

## Географиялық сипаттама
Обигарм ауылы Вахш аңғарында, Оби-Элок өзенінің бойындағы кең шатқалда орналасқан. Ауыл Душанбеден 100 шақырым жерде, Шығыс Памир тас жолында орналасқан. 
Обигарм Гиссар жотасының оңтүстік беткейлерінде 1300 метрден астам биіктікте жатыр.

## Тарихы
1930-1950 жылдары Обигарм ауылы Тәжік КСР Обигарм ауданының орталығы болды. 1977 жылдың 27 қаңтарынан бастап ол елді мекен мәртебесін алды.
Мұнда жергілікті ыстық бұлақтар табылып, олардың емдік қасиеттері бар екені анықталды. Осылайша Обигарм шипажайы тарихы басталды. Ауылдың атауы «ыстық су» деп аударылады.

## Климаты
Ең жылы ай - шілде (24°C), ал ең суық ай - қаңтар - -9°C. Жылына орташа жауын-шашын мөлшері 914 мм. Ең ылғалды ай - сәуір, жауын-шашын мөлшері 179 миллиметр, ал ең құрғақ ай - тамыз, 4 миллиметр.

## Дереккөздер

Санат:Рогун ауданы елді мекендері
Пархар

**Пархар** () — қалалық үлгідегі елді мекен, Тәжікстанның Хатлон облысы Пархор ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Пяндж өзенінің аңғарында, Душанбеден оңтүстік-шығысқа қарай 198 км және Ауғанстан шекарасынан 2 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Пархар қаласы туралы алғашқы деректер X ғасырға жатады, мұны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған құралдар растайды. Сол кезде де Пархар үлкен, гүлденген ауылшаруашылық қаласы болған. XVII ғасырдағы шежірелерде ол Фархар деп аталады.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Қазіргі Пархарр орналасқан Пяндж өзенінің аңғары дақылдарды өсіруге қолайлы жағдайлар жасайды. Сондықтан халық көкөніс, мақта және жеміс-жидек өсіреді. Жергілікті мақта мақта тазалау зауыты үшін шикізат ретінде пайдаланылады. Қалада мал фермалары жұмыс істейді, жергілікті нарықты ет, сүт өнімдері және жүнмен қамтамасыз етеді. Пархарда көлік компаниялары және шағын әуежай жұмыс істейді.

Үндістанның ұлттық шекарасынан тыс жерде орналасқан және Үндістан әуе күштері пайдаланатын жалғыз «Фархор» әскери базасы осында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Пархор ауданы елді мекендері
(111) Ата

**(111) Ата** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1870 жылы 14 тамызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы жаңылысудың құдайы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(113) Амальтея

**(113) Амальтея** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1971 жылы 12 наурызда Карл Теодор Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Зевсті аяққа тұрғызуға көмектескен нимфаның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* Амальтея (серік) — Юпитердің серігі
Санат:Астероидтар
(122) Герда

**(122) Герда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1872 жылы 31 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы Фрейр құдайының әйелі құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(121) Гермиона

**(121) Гермиона** — Кибела тобындағы аса ірі астероид.

Оны 1872 жылы 12 мамырда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Спарта патшасы Менелайдың туған қызы есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Серігі
2002 жылы Кек обсерваториясының ғалымдары астероидта серік бар екенін ашты. Оның диаметрі шамамен 13 шақырымды құрайды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(115) Тира

**(115) Тира** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1871 жылы 6 тамызда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Дания патшасы Қарт Гормның әйелі Тираның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Мехрабад (Тәжікстан)

**Мехрабад** () — қала үлгісіндегі елді мекен, Тәжікстанның Соғды облысы Жаббар-Расулов ​​ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Мехрабад республиканың солтүстігінде, Хожанттан оңтүстікке қарай 12 шақырым жерде, Қырғызстанның батыс шекарасына жақын жерде орналасқан. Ауыл арқылы өзбек теміржолының Қоқан-Хауас желісі өтеді.

## Тарихы
Тәжікстандағы ең жас елді мекендердің бірі, Кеңес дәуірінде құрылған. 1935 жылға дейін ол Драгомирово стансасы ретінде белгілі болды. 1935 жылы Пролетар ауданы құрылды, оның әкімшілік орталығы қалалық типтегі Пролетарск кенті болды. 1939 жылы аудан Ленинабад облысының құрамына кірді.

1993 жылдың 12 шілдесінен бастап Джаббар-Расулов ​​ауданының орталығы болды. 

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Жергілікті климат (ұзақ, ыстық жаз және жұмсақ қыс) өнімді ауыл шаруашылығына, әсіресе көкөніс, картоп және жеміс өсіруге қолайлы. Алқапты кесіп өтіп, егістіктерді суаратын жасанды каналдар бар. Мехрабад — аймақтағы ең үлкен базар орналасқан ауыл шаруашылығы саудасының маңызды орталығы.

## Дереккөздер

Санат:Жаббар-Расулов ​​ауданы елді мекендері
Қарақыстақ қалашығы

**Қарақыстақ қалашығы** (VIII-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Тұрар Рысқұлов ауданы, Тасшолақ ауылынан оңтүстікке қарай 11,7 км қашықтықта, Қарақыстақ өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Зерттелуі, сипаты
Мекенжұртты 2011 жылы ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеген, құралмен жоспарын түсіріп, координаттарын алған.
Төбе пішіні төртбұрышты, оңтүстіктен солтүстік бағытында созылыңқы болып салынған, өлшемі – 180х100 м, биіктігі – 3,5-4 м.
Төбе екі бөліктен, оңтүстік бөлігі қорған-қамалдан және солтүстік бөлігі дөңгелек пішінді болып келген жапсарласа салынған алаңнан тұрады. Қамалдың төрт бұрышында мұнара орындары сақталған, биіктігі – 4 м. Қамалға кіретін қақпа орны солтүстікте сақталған. Қазіргі таңда төбенің солтүстік бөлігінде қабірлер орнатылған.
Төбенің шығыс және оңтүстігінде пішіні төртбұрышты болып келген тұрғын үй қалдықтары мен қоршаулар көптеп кездеседі.
Төбеден алынған қыш бұйымдар: қолдан жасалған сырсыз қыш ыдыстар.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
12-31 көшесі (Астана)

12-31 көшесі — Нұрғиса Тілендиев даңғылынан басталып, Қараменде би Шақаұлы көшесінде аяқталады.

Цветочная, Садовый, Даулеткерей, В.Радлов, Жайылма, А.Тұрлыбаев көшелерімен қиылысады, Тілендиев даңғылынан кейін Ақан Сері көшесіне айналады. Ұзындығы - 870 м.

## Тарихы
### Көше
Көше 2001 жылы, Астана - бас қала проектінің бір мақсаты болып салынған. Атауы 12-31 көшесі.
### Жанжалдар
2025 жылдың қараша айында көшенің атын - Виктор Цой атына өзгерту туралы ақпарат тарады. Кезде - онлайн карталарда да осы ақпарат тарады. Алайда қаланың әкімдігі осы мәлім жалған екенін түсіндірді. 24 қараша күні Виктор Цой көшесі аты мәңгіге жоғалды.

## Сілтемелер
* Виктор Цой көшесі

## Дереккөздер
Санат:Астана көшелері
Пәнж (Тәжікстан)

**Пәнж** () — қала үлгісіндегі елді мекен, Тәжікстанның Хатлон облысы Пәнж ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Хатлон облысының оңтүстігіндегі шекаралас ауыл, оның жағасында орналасқан өзеннің атымен аталған. Пяндж өзені (Әмударияның саласы) Ауғанстанмен мемлекеттік шекара ретінде оның бүкіл ұзындығын құрайды, ал ауыл оң жағалауда орналасқан. Қарама-қарсы жағалауға ең жақын өткел отыз шақырым жерде. Пәнж Бохтар-Күляб тас жолындағы өзен аңғарында орналасқан.

## Климаты
Климаты қоңыржай. Ең жылы ай-маусым (30°C), ал ең суық — қаңтар (2°C). Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 536 миллиметрді құрайды.

## Тарихы
1931 жылға дейін мұнда Сарай-Камар деген ауыл болған, содан кейін ол алты жыл бойы большевиктер партиясының Орта Азия бөлімшесінің жетекшісі Карл Бауманның құрметіне — Бауманабад деп аталды. Кейін елді мекен партия жетекшілерінің бірінің құрметіне Кировобод деп өзгертілді. 1963 жылы ол жергілікті өзен атауына Пәнж деп атала бастады.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Пәнж экономикасының негізгі тірегі мақта өсіру және өңдеу болып табылады. Ауылдың ғимараттары бір және екі қабатты ғимараттардан тұрады. Пәнжде сауда және шағын бизнес жақсы дамыған. Ауған соғысы кезінде ауыл өзеннің арғы жағынан атқыланғаны белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Пәнж ауданы елді мекендері
Керей мен Жәнібек хандар көшесі (Астана)

**Керей мен Жәнібек хандар көшесі** — Тұран даңғылынан басталып, Шерхан Мұртаза көшесінде аяқталады. Астанадағы атында екі адамның есімі бар екінші көше (бірінші - Сұлтанбек пен Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі).

Қабанбай батыр, Мәңгілік ел, Әл-Фараби даңғылыларымен, Сауран, Ақмешіт, Түркістан, Ә. Бөкейхан, Орал, Аққұм, Жошы хан көшелерімен және  Б. Жантаев орамымен қиылысып, Мұғалжар көшесіне айналады.

Ұзындығы - 5700м.

Санат:Астана көшелері
Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)

**Бәйбек Жантаев қысқа көшесі** — Астанадағы, Есіл ауданының бір көшесі. Керей мен Жәнібек хандар көшесінен басталып Есей Бейсебеков көшесімен аяқталады. И. Ержанұлы көшесімен қиылысады. Ұзындығы — 400 метр. Координатасы: 51.105469, 71.447096

## Көше тарихы
Көше 2022 жылдың бірінші жартысында салынған болатын. «Даму» және «Сфера» саябақтарының басты жолы. Бірнеше тұрғын үй кешендеріне апарады. Бәйбек Жантаев құрметіне аталды.

## Тұлға
Бәйбек Жантаев (1911–1995) — Ұлы Отан Соғысына қатысқан қызыләскер.

## Дереккөздер

Санат:Астана көшелері
(123) Брунхильда

**(123) Брунхильда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1872 жылы 31 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы валькириялардың бірі құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(125) Либератрикс

**(125) Либератрикс** — Негізгі белдеудегі металды астероид.

Оны 1872 жылы 11 қыркүйекте Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты. Анри ағайындылар ашқан 14 астероидтың ішіндегі алғашқысы.

Аты *liberator* сөзінің әйелдік нұсқасы болып келеді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(126) Веледа

**(126) Веледа** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1872 жылы 5 қарашада Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Батавтардың көтерілісінде елеулі рөл атқарған көріпкел Веледаның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(127) Жанна

**(127) Жанна** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1872 жылы 5 қарашада Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Францияның ұлттық қаһарманы Жанна д’Арктың құрметіне орай аталған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(128) Немезида

**(128) Немезида** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1872 жылы 25 қарашада Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы кек алу құдайының атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(129) Антигона

**(129) Антигона** — Негізгі белдеудегі ірі металды астероид.

Оны 1873 жылы 5 ақпанда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Фивы ханшайымы Антигонаның құрметіне орай аталды.

Радарлық зерттеулер астероидтың негізімен никель мен темірден құралғанын байқатты. Ондай құрам оның бұрын планетезималь ядросының бір бөлігі болғанын білдіреді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Роштқала

**Роштқала** () — Тәжікстанның оңтүстік-шығысындағы, Таулы Бадахшан автономиялы облысындағы ауыл және қауым (джамоат). Роштқала ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Роштқала Хорог қаласына 30 км жерде, Гунт өзенінің сол жақ саласы Шахдара өзенінің аңғарында орналасқан. 

## Тарихы
Алғашқы қоныстанушылар мұнда тас дәуірінде пайда болған. Қола дәуірінде халық саны айтарлықтай өсті. Уақыт өте келе, қазіргі қоныстануды қамтитын аумақ бір патшалықтан кейін екінші патшалықтардың қолында болды. Жаңа империялар пайда болды, бірақ кейінірек әртүрлі себептермен олар кішігірім мемлекеттерге ыдырады.

Ғасырлар бойы қазіргі Роштқала орналасқан аймақ әртүрлі билеушілерге тиесілі болды. Бір кездері мұнда Грек-Бактрия, кейінірек Кушан патшалықтары дамыды. Содан кейін эфталит империясы, одан кейін Қытай Тан әулеті пайда болды. Алдыңғы дәуірлерде қазіргі ауылдың аумағын қамтитын тарихи Шугнан аймағы біртұтас болса, қазір ол екі бөлікке бөлінген: бірі Ауғанстанға, екіншісі Роштқала ауданы мен оның әкімшілік орталығы Тәжікстанға тиесілі.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ерекше және қайталанбас жергілікті табиғат көптеген туристерді тартады. Мөлдір сулары мен биік таулы ландшафттары бар жасыл шұраттар адам әрекетінен зардап шекпеген таза келбетімен таң қалдырады. Роштқала туристік агенттіктері бір кездері қуатты және ежелгі бекіністердің қирандылары сақталған жергілікті жерлер бойынша қызықты маршруттар ұсынады. Оларға Сежд, Чарык-Қала және Азизхон жатады. 
Ежелгі құрылыстарды көруден басқа, ауылдың туристік фирмалары тауларда орналасқан Шахдар минералды бұлағына жолдама ұсынады. Оның емдік сулары көптеген ауруларды, соның ішінде тірек-қимыл және жүйке жүйелерін емдеуге көмектеседі.

## Дереккөздер

Санат:Роштқала ауданы елді мекендері
(142) Пулана

**(142) Пулана** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 28 қаңтарда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Осы қаланың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(141) Люмен

**(141) Люмен** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 13 қаңтарда Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Астрономиялық тақырыпқа көп жазған Камиль Фламмарионның *Lumen: Récits de l'infini* кітабы атымен аталды.

Орбита астероида 141.png
Орбита астероида 141 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(144) Вибилия

**(144) Вибилия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 3 маусымда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі рим мифологиясындағы саяхаттау құдайының құрметіне орай аталды. Ол кезде астроном Венераны бақылау үшін өзі де әлем кезіп шыққан еді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Рушан

**Рушан** () — Тәжікстанның шығысындағы ауыл, Таулы Бадахшан автономиялы облысы Рушан ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Памирде, Пяндж өзенінің оң (солтүстік) жағалауында, Бартанга өзенінің құйылысында, Ауғанстанмен шекарада орналасқан. Хорогтан солтүстікке қарай 65 шақырым жерде.

Пяндж өзенінің оңтүстігінде ауылдан алыс емес жерде Ауғанстанда орналасқан Шива көлі орналасқан. Рушан аймағында су жолының жағалауы соңғы 25 жылда айтарлықтай өзгерді. 1980 жылдардың соңында өзен заставадан небәрі 3 метр қашықтықта ағып жатты. Бұл аймақтың биік таулы климаты ауылдағы ауа райына әсер етеді. Қыстың орташа температурасы -19оС градусқа жетеді.

## Тарихы
Бұл аумақтардың дамуы тас дәуірінде басталып, қола дәуіріне дейін жалғасты, мұны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған сирек кездесетін заттар дәлелдейді. Бұл жерге алғашқы болып шағын протоүнді тайпалары келіп, ақырында ирандықтармен алмастырылды деп есептеледі. Кейінгі кезеңдерде бұл аймаққа әртүрлі халықтардың өкілдері келді. Жазбаша дереккөздерде біздің эрамызға дейінгі VI және II ғасырлар аралығында бұл аймақты мекендеген сақтар туралы айтылады.

Қазіргі ауыл орналасқан аймақ жиі қолға ауысты. Бір кезде ол Ахеменид империясының құрамына кірді, содан кейін Бактрия империясының, содан кейін Кушан империясының бақылауында болды. Таулы аймақта кейінірек арабтар ығыстырған Қытай Тан империясы үстемдік етті. Моғол әскерлері қысқа мерзімге осында тұрды, кейін жерлерді Шайбанидтер, содан кейін Аштарханидтер басып алды. 19 ғасырдың соңында патша империясының орыс әскерлері осында орналасты.

Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Рушан ауданы құрылып, ауыл оның құрамына кірді.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Қазіргі Рушан — аудандағы ең көп қоныстанған елді мекен. Оның маңында егістік алқаптары Бартанг өзенінің суларымен суарылатын ауылшаруашылық алқаптары бар, олардың бастауы Ауғанстан шегінде. Ауылда жергілікті көрікті жерлерге экскурсиялар ұйымдастыруға мамандандырылған туристік агенттіктер бар. Ең танымал көрікті жерлер - Емц бекіністерінің қалдықтары және 19 ғасырға жататын Вамар бекінісі.

## Дереккөздер

Санат:Рушан ауданы елді мекендері
Бахманруд

**Бахманруд** () — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қалалық үлгідегі елді мекен (1966 жылдан бастап), Темірмәлік ауданының орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ол тау өзенінің аңғарында, Вахш жотасының оңтүстік жоталарының арасында орналасқан. Мұндағы жалғыз жол — Яхсу алқабынан Балжуанға апарады. Тұрақсыз сейсмикалық жағдайларға байланысты жол жиі жабық болады.
Ауыл жазы жылы, ылғалды континенталды климатпен сипатталатын аймақта орналасқан. Ең жылы ай - шілде. Ең суық ай - қаңтар.

## Тарихы
1966 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. 1953 жылдың 30 қазанына дейін ол Қызыл-Мазар деп аталды. 1953 жылдың 30 қазанынан 2021 жылдың 16 сәуіріне дейін Советский (тәжікше: кеңестік), 2021 жылдың 16 сәуірінде ол Бахманруд болып өзгертілді.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Бахманруд — тау тәжіктерінің дәстүрлі өмір салты әлі күнге дейін сақталған аграрлық қоныс.

## Дереккөздер

Санат:Темірмәлік ауданы елді мекендері
Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев

**Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев** (2 тамыз 1990, Жаңақорған ауданы, Қызылорда облысы) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер.

Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры.
## Өмірбаяны
2008 жылы Алматы қаласындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді.

2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады.

2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды.

2015 жылы  “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады.

2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды.

2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 

2023 жылдан бері Қазақстан Туристік Ассоцияцияның мүшесі.

2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері.

## Жеке өмірі

*Үйленген, 2 қыздың әкесі.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://infostats.co/companies/kz/6134217
*ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев
(132) Эфра

**(132) Эфра** — Марс орбитасын қиып өтетін металды астероид.

Оны 1873 жылы 13 маусымда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Бұл Марс-кроссерлер ішіндегі алғашқы ашылғаны және ең үлкені болды.

Аты ежелгі грек мифологиясындағы Тесейдің анасы құрметіне орай қойылды.

Орбита астероида 132.png
Орбита астероида 132 (наклон).png
Орбита астероида 132 (плоскость).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(130) Электра

**(130) Электра** — Негізгі белдеуде айналып жатқан аса ірі астероид.

Оны 1873 жылы 17 ақпанда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Грек трагедияларында жиі көрсетілетін кейіпкер Электраның есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Серіктері
(130) Электраның үш серігі бар. Астрономдар оларды 2003, 2014 2021 жылдары ашқан. Олардың спектрлік қасиеттері бас астероидпен ұқсас болғандықтан, одан шағылып кеткен жарқыншақтары болуы тиіс, деген пікір басым.
нобай|upright=3.5|2014 жылдың 6 мен 31 желтоқсан аралығында астероидты (ортада) айналған екі серігі: S/2003 (130) 1 үлкендеуі, ал S/2014 (130) 1 кішісі.
Серіктерінің астероидтан ара қашықтығы, сәйкесінше, 1300, 500 және 344 шақырымды құрайды.

Бұл Негізгі белдеуде ашылған алғашқы төрттік жүйе (бас дене және үш серігі). 
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(133) Кирена

**(133) Кирена** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1873 жылы 16 тамызда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Аполлонның сүйіктісі есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(131) Вала

**(131) Вала** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1873 жылы 24 мамырда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы көріпкел әйелдің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(134) Софросина

**(134) Софросина** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1973 жылы 27 қыркүйекте Карл Теодор Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Платон жиі қолданған байсалдылық пен байыптылықты білдіретін ұғымның грекше нұсқасымен аталды.


Орбита астероида 134.png
Орбита астероида 134 (наклон).png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(137) Мелибея

**(137) Мелибея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1874 жылы 21 сәуірде Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Океанның қызы есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Мұратбек Жұманұлы Сейітов

**Мұратбек Жұманұлы Сейітов** — Омбыда туған. Өзінің таңдауымен 1918 жылы Омбының коммерциялық училищесіне түсіп, бітіріп шығады.

## Еңбек жолы
Мамандығы бойынша екі жылдай қызмет істеген. 1920 жылы Омбыда ашылған медицина институтына оқуға түсіп, оны 1925 жылы тамамдаған. Алғашқы дәрігерлік қадамын Баянауылдағы емханадан бастапты. Бес жылдың аралығында Мұратбек тәжірибелі, қолы епті хирург болып, түрлі операциялар жасап, көптеген ауруларды емдеген. Мұратбектің ауруларға берген медициналық көмегі өзіне қанша қанағат, қуаныш әкелгенімен, көңіл күйі алаңдай бастайды. 1928-1930 жылдары ел ішіндегі өтіп жатқан тәркілеу, ірі байлардың қатарында орта шаруалардың кетуі, мал-мүліктерін тізімдеп алып, тәркілеу басталғанын, жазықсыз байғұстардың көрген күні ертең өз басына келетіндей, Мұратбекті ойға түсіріп, берекесін кетіре бастапты.Тыныштықтан айырылған Мұратбек қызметін қалдырып, басқа жаққа қоныс аударуға мәжбүр болыпты. Содан соң Көкшетау облысы, Еңбекшілер ауданы, Қазгородокқа (бұрынғы Сырымбет) келіп орналасыпты. Тұрған қызметі – аудандық емхананың бас дәрігері және хирургі болған. Бұл жерде де адал еңбегімен жұрттың көзіне ілініп, ризашылығы мен алғысына кенеліп жүргенде, НКВД-ның құрығы жетіп, 1937 жылы тұтқындалып, атылып кеткен құрбандардың бірі. 

## Отбасы туралы
1928 жылы Мұратбек отау құрып, Роза есімді сұлу қызға үйленген. Бұл отбасында 1930 жылы тұңғыш ұлы Суниятсен туыпты, оған тетелес екінші перзенті Надиясы дүниеге келген.

Мұратбекті қамаған соң, көп ұзамай «халық жауының» әйелі деп Розаны да түрмеге отырғызған. Соттың үкімімен Ақмоланың 26-шы учаскесі дейтін лагеріне – АЛЖИР-ге (Акмолинский лагерь изменников родины) айдап жіберген. Балалары: Суниятсен мен Надияны НКВД жетім балалар үйіне өткізіп жіберген. Бүгінге дейін бар ма, жоқ па, туыстары бейхабар.

## Дереккөздер