open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қаскелең (өзен)

**Қаскелең** () – Іле алабындағы өзен.
## Этимологиясы
Бұл атаудың шығу тарихы жайлы түрлі пікірлер бар. Олардың бірі келесі аңыз: "Бұрынғы заманда қазіргі Қаскелең аталған жерде бір байдың екі өлеңші ақын келіні болыпты. Алыс-жақыннан келген өлеңші жігіттерді айтыста жеңбей қоймапты. Сол үшін екі ақын келін, "қос келін" аталып жүріп, жердің аты "қос  ақын келіннің ауылы" деп атала келе қысқартылып айтылып, "Қоскелін" боп кетіпті. Осы атауды орыс адамдары өз тіліне бейімдеп "Қаскелең" деп атап кетіпті. Қазақтар да соған еліктеп, "Қаскелең" деп атап кетіпті.
Бұл атаудың шығу тарихы жөнінде басқа пікірге сәйкес, "Қаскелең" тарихи атау. Бұл жөнінде Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлы келесідей жазады: "Біздің елде, Қаскөлең тауында бір ауыл қалмақ бұрынғы Батыр соғысынан қалып қойған болатын. Олар бұл кезде қазақтармен етене араласатын. Тек осылардың ішіндегі әлдісі Утнас тұқымы Қарен азамат болған баласы Қаскөлеңді ертіп, ә дегенде қалмақтарды Іледен өткен жерден тосып алуға кетіпті. Қаскөлең түгіл әкесі Қарен осында туған. Қаскөлең біздің Қаскөлең өзені жағасында туғандықтан, атын солай қойған. Қаскөлең өзені таудың басынан тіке түсетін болғандықтан және қасқиып жақсы көрінетін болғандықтан Қаскөлең деп аталған. Оны қазақтарда бірде Қаскөлең, бірде Қасқасу деп атайды.
Бұл тұрғыда ғалым Қойшыбаев зерттеу жүргізіп, екі нұсқаны қарастырады: біріншісі -  бұл атаудың түрік сөзідерінің "каска"  - "тақыр" және "елен" - "ширақ" деген сөздерінің бірігуінен жасалған, екіншісі - "Қаскелең" атауы көне түркі тілінің "қашқа" мен "йелең" сөздерінен жасалып, "тасқынды су" деген мағынаға ие.

## Географиялық орны
Алматы облысы Қарасай және Іле аудандары жерімен ағады. 

## Бастауы
Іле Алатауындағы - 3580 м биіктіктегі екі қуатты мұздықтардан басталып, Қапшағай бөгеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы -177 км.  Су жиналатын ауданы - 3620 км2. Өзеннің еңі -30 м, ал тереңдігі -1,5м.  Өзенде тасқын қауіпі бар. Салалары: Емеген, Қасымбек, Көпсай, Шамалған, Ақсай, Көкөзек, Үлкен Алматы, Кіші Алматы. 

## Әдебиет
* Телғожа Жанұзақ, "Тарихи Жер-су аттарының түптөркіні", Алматы, 2010.

Санат:Қарасай ауданы өзендері
Санат:Іле ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Сарыарқа самалы

**Сарыарқа самалы** – Павлодар облыстық газеті. 1929 ж. «Кеңес туы» деген атпен өлкелік басылым ретінде жарық көрген. Қазір Saryarqa samaly деп аталады. 

1929 жылдың 15 ақпанында Павлодар өңіріндегі қазақ баспасөзінің негізі қаланды. Бұл күні «Сарыарқа самалы» газетінің негізін қалаушы округтік «Кеңес туы» газетінің алғашқы нөмірі жарық көрді. Алғашқы редакторы – Бейсенбай Кенжебаев. Газет алғашқы екі-үш ай бойы аптасына бір рет екі мың дана тиражбен шығарылған. Елімізде шаруашылықты ұжымдастыру қозғалысына байланысты 1930 жылдың 14 ақпанынан бастап басылым атауы «Колхоз» деп өзгертілді. Ал 1938 жылдың 14 сәуірінен «Қызыл ту» деген атпен шыға бастады. Газеттің қоғам өміріндегі орны, журналистерінің белсенділігі ескеріліп, 1979 жылы 15 наурызда «Қызыл ту» газеті «Құрмет Белгісі» орденімен наградталады.

Басылым 1991 жылдың 26 қыркүйегінен бастап «Сарыарқа самалы» деген жаңа атаумен жарық көруде. Газет аптасына 3 нөмір – сейсенбі, бейсенбі және сенбі күндері шығады. Апталық таралымы - 26 000 дана. Газет Ертістің Павлодар өңірімен қатар, еліміздің барлық облыстарына және Ресейдің Алтай, сондай-ақ Моңғолияның Баян-Өлгий өлкелеріне тарайды.Газеттің қазіргі Бас редакторы – Нұрбол Қанатбекұлы Жайықбаев.

2000 жылы «Сарыарқа самалы» Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Алғыс хатымен марапатталды. 

2014 жылы Қазақстан Журналистер академиясының жалпыұлттық «Алтын Жұлдыз» дипломын алды.

2016 жылдың 25 қазаны күні Павлодар облыстық «Сарыарқа самалы» газетінің 15 000-ыншы нөмірі жарық көрді.

2022 жылдың 28 қазанында ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Журналистика саласындағы ұлттық URKER-2022 сыйлығын “Үздік өңірлі БАҚ” номинациясы бойынша жеңіп алды.

Газет 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап аптасына 2 рет (сейсенбі 12 бет және бейсенбі 24 бет болып) жарық көреді.

Газеттің Saryarka-samaly.kz  сайты және әлеуметтік парақшаларда ресми аккаунт-парақшалары жұмыс істейді.

2023 жылы газет жүлдесіне арналған ұлттық спорт түрі - Тоғызқұмалақ ойынынан ХV республикалық турнир өткізеді.

2024 жылы 15 ақпанда “Saryarqa samaly” газетінің жарыққа шыққанына 95 жыл толады.

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми веб-сайты 

Санат:Павлодар облысы газеттері
Санат:Қазақ тілді газеттер
Ғабдолхай Ахатов

**Ғабдолхай Ахатов** (; 1927-1986, КСРО, Татарстан) - тюрколог, филология ғылымының докторы (1965), профессор (1970).

Профессор Г.Х.Ахатов диалектологияның қалыптасу және дамытуына үлкен үлестi енгiздi, лексикология және фразеология.

Ғалым 200iрек ғылыми монографиялардың авторы болып табылады, бап және оқулықтарды.

Профессор Ғабдолхай Ахатов ұйымдастырушымен және сiбiрге ғылыми лингвистикалық және диалектологиялық экспедициялардың қатарының жетекшi болды, орта Азия.

Ол көп тiл бiлушi болды - 20 тiлден астам бiлдi.

Ол өмiрлер соңғы жыл жасанды халықаралық тiлдiң пiшiндеуi үшiн құрылымдық лингвистиканың төңiрегiдегi зерттеулерi және болуы мүмкiн компьютерлердiң қолдануына сонымен бiрге қадала көңiл бөлдi.

## Дереккөздер

*Татар энциклопедиясы. -  Қазан, 2002, ISBN 5-85247-035-X.
* Ғабдолхай Ахатов

Санат:Тұлғалар
Балқаш (айрық)

**Балқаш** сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін:

* Балқаш — Ағынсыз көлі, Қазақстан Республиқасы ең ірі көл.
* Балқаш қаласы Қазақстан Республикамызда орналасқан
* Балқаш-9 — соғыс ауыл
* Балқаш — Балқаш қаласынын әуежайы
Перфоративті ойық жара

thumb|Адам асқазанының ішкі көрінісі
**Асқазан** – асқазан-ішек жолының ең кең бөлігі. Асқазан бос болғанда ол семіп қалған сияқты болып көрінеді. Тамақтанған соң асқазанның көлемі айтарлықтай үлкейеді. Асқазанның пішіні мен өлшемі оның құрамындағы затпен толуының дәрежесіне байланысты, сондықтан олар өзгермелі. Орналасуы мен пішініне адамның конституциялық ерекшеліктері әсер етеді.

## Асқазанның рентгендік анатомиясы
*Өңештік-асқазандық байланыс – өңеш пен асқазан арасындағы тесік. 
*Кардиальды сфинктер – айналмалы бұлшықет.
*Түбі – бүйірінде кардиальды бөлімнің үстінде жатқан шар тәрізді бөлік
*Денесі – асқазанның тік бөлігі
*Антральды бөлігі – шамалы кеңеюге ұқсас көлденең бөлігі
*Пилорус өзегі – антральды бөлімнің жалғасы 
*Пилорус – бұлшық етті сақинамен қоржалған тесік. 
*Кіші және үлкен иірімдерді ажыратады. 
## Он екі елі ішектің анатомиясы
Он екі елі ішек (ОЕІ) – жіңішке ішектің бірінші бөлігі. Ұзындаға 20-24 см. ОЕІ ұйқы безінің басымен тығыз жанасып жатады. 
OЕІ (луковица), төмен түскен бөлікті, көлденең және жоғары өрлеген бөліктерді ажыратады.  
ОЕІ төмен түскен бөлігіне жалпы өт және ұйқы безінің жалпы өзектері ашылады. 
ОЕІ пен ащы ішектің қосылған жері онекіеліктік – ащы ішектік иілім деп аталады. Бөл бөлік Трейтц байламымен бекітілген, осы жерде жіңішке ішектің шажырқайының түбірі басталады. 
ОЕІ қатпарлары көлденең, шырышты қабықта қауырсынның сүретін салып орналасқан.
## Ас қорыту жүйесінің қызметі
*Бірінші қызметі – асты, суды, минералдар және витаминдерді қабылдау және қорыту. Тағам ақуыз, май және көмірсу ретінде жұтылады, олар кейіннен сіңірілу үшін өңделіу және дайындалуы керек (тағамның қорытылуы қажет).
*Екінші қызметі – қорытылған тағам бөліктерінің, судың, витаминдердің және қажетті элементтердің ас қорыту жолынан қанға және лимфа тамырларына абсорбциясы (сіңірілуі). 
*Үшінші қызметі –қажетсіз заттарды тығыз шлак түрінде ағзадан шығару.
## Ас қорыту жүйесі

Ас қорыту жүйесіне келесілер кіреді:
Асқазан-ішек жолы және ас қорытуға қатысатын қосымша мүшелер.

1) Ас қорыту жолы – ауыз қуысынан басталады, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, жіңішке ішек, жуан ішекпен жалғасып, артқы жолмен аяқталады.

2) Қосымша мүшелер – сөд бездері, ұйқы безі, бауыр, өт қабы. 
## Перфоративті ойық жара
Асқазан не 12 елі ішек ойық жара дефектісінде пайда болған перфорация ойық жара немесе жедел гастродуоденалды ойық жара асқынуы болып табылады
Жара перфорациясының 3 түрі бар:
*Бос құрсақ қуысына 
*Жабылған.
*Атипті. Бұл жіктелудің клиникада маңызы жоғары.
## Патологиялық анатомиясы
Перфорация жаңа және ескі ойық жарада пайда бола алады. Серозды қабатта гиперемия, ісіну, дефект айналасында фибрин жабылу тән. Жара ескі болса, перигастрит және перидуоденит, асқазан формасының деформациясы тән. Тесік шеттері қалыңдаған, тығыздалған, каллезды жарада сіңірлік консистенцияға ие. Микроскопияда: асқазан не ішек қабаты бұзылған, тыртық тін өскен, лейкоцитарлы реакция кейде плазмоцитарлы  инфильтрация анықталады.

## Дереккөздер

Санат:Құрсақ
Mariner of the Seas

***MS Mariner of the Seas*** («Теңіз теңізшісі») — Royal Caribbean Cruises Ltd.-ның меншігіндегі «Voyager» класындағы бесінші лайнер. 2003 жылы Турку қаласының STX Europe верфінде соғылады. Voyager of the Seas, Explorer of the Seas, Adventure of the Seas және Navigator of the Seas кеменің егіз сыңарлары болып келеді. Американдық мүгедек спортсмен Джин Дрисколл лайнердің өкіл анасы атанады.

## Тарихы
Кеме финдық Kvaerner Masa-Yards Inc., Turku New Shipyard верфінде 2003 ж. соғылады. Сол жылдың 29 қазанында кеме компанияға тапсырылады. 

Алғашқы сапары 2003 ж. 16 қарашада басталады. 2011 жылы кеме италияндық Чивитавеккья айлағынан шығып жүрген, сонымен қатар Италия, Грекия, Түркия және Израиль айлақтарына кіріп тұрды. 2012 ж. сәуірде кемені құрғақ докқа қоймақшы, содан кейін Жерорта теңізіне қайтармақшы.

## Кемедегі ойын-сауықтар
* 50-ші жылдардағы Johnny Rockets® мейрамханасы
* Portofino итальян мейрамханасы
* күні бойы жұмыс істейтін променад
* Casino RoyaleSM
* 1350 орындық театр
* мұз айдыны
* өрмелейтін қабырға
* серфингке арналған жасанды толқын — Flow Rider
* баскетбол және мини-гольфке арналған алаңқайлар

## Кеменің суреттері

Сурет:RockwallMS.JPG|Кемедегі жасанды жартас
Сурет:Marineroftheseas.jpg|*Mariner of the Seas* 2004 жылы қаңтар
Сурет:Mariner of the Seas at hakata port.jpg|*Mariner of the Seas*  Фукуока, Жапония,2013 


## Тағы қараңыз
* Navigator of the Seas
* Voyager of the Seas
* Explorer of the Seas
* Adventure of the Seas
* Royal Caribbean International

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Mariner of the Seas auf Det Norske Veritas 
* Royal Caribbean International кеме туралы ақпараттар 
*  (швед тілінде)

Санат:Круизді кемелер
Adventure of the Seas

***MS Adventure of the Seas*** («Теңіз оқиғасы») — Royal Caribbean Cruises Ltd.-ның меншігіндегі «Voyager» класындағы үшінші кеме. 2001 жылы Турку қаласының STX Europe верфінде соғылады.

## Тарихы
Кеменің құрылысы 1999 ж. тамыз айында басталады. 2000 ж. зауыт нөмірі 1346-шы килі төселеді. 2001 ж. 26 қазанда тапсырылып, 8 қарашада Нью-Йоркте шоқындыру салтанаты өтеді.

Аталмыш кеменің операторы Royal Caribbean International болады. Алғашқы сапары 18 қараша 2001 ж. басталады. Сол күннен бастап Кариб теңіз бассейнімен саяхаттайтын болған.

АҚШ-тағы экономикалық дағдарыстан, 2010 ж. *Adventure of the Seas*-ті Жерорта теңізіне жіберіледі. Сол жерде кеме көктем мен жаз айларында Барселона мен Малаги арасымен төрт-бес күндік круиз жасайтын болды.

2011 ж. тамыз айынан бастап лайнер Жерорта теңізінде жұмыс істеп келеді.

## Кемедегі ойын-сауықтар
left|thumb|Интерьері
* 50-ші жылдардағы Johnny Rockets® мейрамханасы
* Portofino итальян мейрамханасы
* күні бойы жұмыс істейтін променад
* Casino RoyaleSM
* 1350 орындық театр
* мұз айдыны
* өрмелейтін қабырға
* серфингке арналған жасанды толқын — Flow Rider
* баскетбол және мини-гольфке арналған алаңқайлар

## Тағы қараңыз
* Navigator of the Seas
* Voyager of the Seas
* Explorer of the Seas
* Алып жолаушылар лайнерлер тізімі
* Royal Caribbean International

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Adventure of the Seas auf Det Norske Veritas 
*  (швед тілінде)
* Royal Caribbean International бетінде кеменің сипаттамасы 

## Галерея

File:Adventure-of-the-Seas-4.JPG|Southampton 2013
File:Adventure-of-the-Seas-2.JPG|Southampton 2013
File:Adventure-of-the-Seas-6-rock-climbing-wall.JPG|Climbing wall
File:Adventure-of-the-Seas-5-rear_aerial_mast.jpg|
File:Adventure-of-the-Seas-1.jpg|Southampton 2013


Санат:Круизді кемелер
Адам тағдыры

**Адам тағдыры** — кеңестік орыс жазушысы Михаил Шолоховтың әңгімесі. Шығарма 1956—1957 жылдары жазылған. Алғашқы жарияланымы — «Правда» газетінің  1956 жыл, 31 желтоқсан-1957 жыл, 02 қаңтардағы санында жарияланды. 

## Сюжеті
Ұлы Отан соғысы  басталысымен Андрей Соколов есімді шопырға отбасымен қоштасып майданға кетуге тура келеді. Соғыстың алғашқы айларынан-ақ ол жарақат алып қалып, фашисттердің тұтқынына түседі. Тұтқында жүріп  концлагерьдің барша қиындығын бастан өткереді, дегенмен өрлігінің арқасында ебін тауып құтылып шығады. Қысқа мерзімді майдандық демалыс алып Отанына оралғанда, сүйікті жары Ирина мен екі қызы бомбалау кезінде қайтыс болғанын естиді. Ет жақындарынан жас офицер  ұлы тірі қалыпты. Майданға келгенде Андрей соғыстың соңғы күнінде ұлының да қаза тапқанынан хабардар болады.     
Соғыстан кейін жалғыз қалған Соколов басқа өңірде қызмет етеді. Ол жерде жетім қалған Ваня есімді кішкене баланы кезіктіреді. Ваняның анасы бақилық болған, ал әкесі хабар-ошарсыз жоғалған болатын. Соколов балаға оның әкесі екенін айтады, осы арқылы баланың (және өзінің) жаңа өмірге деген зор үмітін, құлшынысын қалыптастырады:

*Жетімсіреген екі адам...Әскери дауылдың орасан күшімен өзге өлкеге лақтырылып тасталған құм ұнтақтары тәрізді...Оларды алдан не күтеді? Және тұла бойы ерік-жігерге толы осы бір орыс адамы бәріне шыдайды және әке иығына дейін өсіп, толысып Отанына оралу жолында барлық қиындыққа төзе, төтеп бере отырып жеңіске жетеді деп ойлаудың қисыны бар еді...*

## Шығу тарихы

Әңгіменің сюжеті ойдан шығарылмаған. 1946 жылдың көктемінде М. Шолохов аңшылықта жүріп бір адамды кезіктіреді, ол басынан өткен қайғылы оқиғаны түгел баяндап береді. Шолоховты бұл әңгіме қатты толғандырады да ақыр соңында мұны шығармаға айналдыруды жөн деп табады. "Бұл жайлы міндетті түрде әңгіме жазып шығамын". Арадан 10 жыл өткенде Хемингуэй, Ремарк пен өзге де шетелдік жазушылардың шығармаларын қайталап оқи отырып, бас-аяғы жеті күнде  "Адам тағдыры" атты шығарманы дүниеге келтіреді.¹

## Экранизациялануы

Әңгіме 1959 жылы басты рөлді сомдаған совет режиссері Сергей Бондарчук тарапынан экранға шықты. "Адам тағдыры"  фильмі 1959 жылы Мәскеу кинофестивалінде бас жүлдеге лайықты деп танылып, жас режиссердің  үлкен киноға жол тартуына серпін берді.

## Дереккөздер

* Лейдерман Н. Л. «Монументальный рассказ» М. Шолохова // Лейдерман Н. Л. Русская литературная классика XX века. — Екатеринбург: 1996. — С. 217—245. — ISBN 5-7186-0083-X.
* Павловский А. Русский характер (о герое рассказа М. Шолохова «Судьба человека») // Проблема характера в современной советской литературе. — М.-Л., 1962.
* Ларин Б. Рассказ М. Шолохова «Судьба человека» (Опыт анализа формы) // Нева. — 1959. — № 9.

## Сыртқы сілтемелер
* Электронды нұсқасы

Санат: Орыс әдебиеті
Қызылша (өсімдік)

## Өсімдік туралы
"'Қызылша"' (лат. *Béta*)– Амаранттар туысына жататын біржылдық, екіжылдық немесе көпжылдық өсімдік. Қызылшаның ең танымал түрлері: кәдімгі қызылша, қант қызылшасы және мал азық қызылшасы. Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі.  
Қызылшаның барлық мәдени түрі шығыс Үндістанда өсетін табиғи қызылша түрінен алынған. Қызылшаның тағам ретінде ең алғаш Жерорта теңізі маңындағы елдерде қолданылғандығы белгілі. Бірақ ежелгі заманда тағамға қызылшаның жапырағы ғана пайдаланылған, ал тамыры дәрілік мақсатта қолданылған. Ежелгі гректер Аполлон құдайының құрметіне қызылшаны сый еткен. Мал азығы қызылшасы XVI ғасырда Германияда шығарылған. Оның толық сапалы түрі  XVI-XVII ғасырларда алынса,  XVIII ғасырда бұл қызылшаның түрі бүкіл Еуропаға тез тарады. Басқа қызылшалардан түрі жағынан айырмашылығы аз болғанымен, оның тамыры жақсы жетілген.
Селекционерлердің 1747 жылы бастаған жұмысының нәтижесінде қант қызылшасы пайда болды. Сол кездегі қамыстан алынатын қанттың қызылша құрамында да бар екендігі анықталған. Ол кезде қызылша құрамынан 1,3 % қант алынса, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 20%-дан асады. Бүгінгі күні қант қызылшасы қант шығару бойынша қант қамысынан кейінгі екінші орында тұр. 
XIX-XX ғасырларда қызылша Антарктидадан басқа барлық жерге таралды.

## Қолданылуы
Қызылшаның барлық дерлік түрінің тамыры мен жапырағы тағам және мал азығы ретінде қолданылады.

## Қызылша туралы тақпақ

Жасағанда борщты,

Қосуға оны борышты.

Бұл көкөніс болмаса,

Қызармайды ол аса

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Көкөністер: Дидактикалық материал.- Алматы, 2011. - 16 б, ISBN 978-601-7237-33-2

Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Ымырт (романдар сериясы)

**«Ымырт»** — жазушы Стефани Майердің **«Ымырт»** деп аталатын сериялы романдарының бірінші кітабы. Мұнда 17 жасар қарапайым Изабелла Свон есімді жас қыз бен Эдвард Каллен есімді қансорғыш (вампир) жігіттің махаббаты баяндалады. Кітап 2005 жылы басылып, оқырмандарына жол тартты. Өзінің қызықты, əрі алуан түрлі шытырман оқиғаларға толы сюжетімен миллиондаған адамның жүрегін жаулап алады.Фантастика жанрында жазылған романның алғашқы басылымы АҚШтың өзінде 100 000 таралыммен тарап, рекордтық нәтижеге қол жеткізді. **«Ымырт»** – New York Times газетінің бестселлерлер тізіміне енген.

## Сюжеті
Анасының жаңа, бейсболист күйеуімен еркін ойнап-күліп, саяхаттауы үшін Белла Свон нұрлы Финикстен жауын-шашынды, ылғалды Вашингтонның Форкс аймағында тұратын әкесі Чарлидің үйіне көшіп келеді. 
Жаңа мектепке барған алғашқы күннің өзінде-ақ Белла түсініксіздеу дегенмен өте жарасымды Элис пен Джаспер, Розали мен Эмметт және Эдвард Каллен есімді отбасы мүшелерін көреді. Сонда оқитын студенттер олардың дәрігер Карлайл Каллен мен әйелі Эсмидің асырап алған балалары екенін айтады. Айтуларынша, ерлі-зайыптылар өте жас көрінеді, ал Эсми бала көтеруге қабілетсіз болса керек. Белланы осы отбасының жайы, әсіресе, келбетті Эдвард қатты қызықтырады.
Биология пәнінің алғашқы сабағында мұғалім оны Эдвардпен бірге отырғызады. Белла жігіттің өзіне әлдебір жеккөрушілікпен қадала қарап отырғанын байқап, оның себебін түсінбей дал болады. Көп күттіріп қоңырау да әрең соғылғанда Эдвард сыныптан атып шыға жөнеледі де бірнеше күн бойы мектепке келмейді. Араға біршама уақыт салып сабаққа оралған жігіт Белламен танысып, сөйлесе бастайды. Келесі күні күтпеген жерден кездойсоқ оқиға болады. Зымырап ұшып келе жатқан машинаның фургонын қолымен итеріп тоқтатқан жігіт осылайша қыздың өмірін сақтап қалады. Жігіттен мұндай жойқын күшті күтпеген Белланың көңіліне күдік ұялап, мұның мәнісін сұрай бастағанда, ол қызға солайша елестегенін айтып, бірден ашыла қоймайды, есесіне бірнеше ай бойы сөйлесуді доғарады. Бірақ мектептегі жолдасы Майк Ньютон Белланы көктемгі биге шақырғанына куә болып, Эдвард қызға қайта оралады, бірақ олардың достасуларының қыз үшін қауіпті екендігін айтып сақтандырмақ болады. Кейін Белла мектептегі достарымен бірге үндістер резервациясындағы Ла-Пуш жағажайына барады, онда бала күнгі досы Джейкоб Блэкті кездестіреді. Джейкоб оған өз тайпасының қансорғыштар туралы ескі аңызының бірін әңгімелеп береді және Каллендер отбасының қансорғыштар табынан екенін айтады.

## Сілтемелер
* Стефани Майер ресми сайты
* «Ымырт» романдар сериясының ресми сайты
* Ымырт сагасындағы beauty-эволюция

Санат:Романдар
Құсқым келеді

**"Құсқым келеді"**  (фр. La Nausée, алғашқы атауы **Меланхолия"**) — Француз философы, жазушы әрі эссеист Жан-Поль Сартрдың  1938 жылы Гавреге қоныс аударған соң жазған романы. Кейбір сыншылар осы шығарманы жазушының ең таңдаулы туындысына жатқызады.  

## Көтерілген мәселелер
Сартрдың атеистік-экзистенциалдық көзқарасы осы романнан бастау алады. Автор өмір сүру философиясында жиынтық болып табылатын - адам тағдыры, адам өмірінің мағынасыздығы (абсурд), хаос, қорқыныш сезімі, тығырыққа тірелу, торығу тәрізді тақырыптарды көтерген. Сартр адам өмір сүруінде болатын қиындықтардың залалы мен оны жеңуге болатын бостандықтың мүмкіндіктерін сөз етеді. Романның үгітшісі ретінде Ақиқатты табуға тырысады, өзін қоршаған ортаны түсінуге ұмтылады. Абсурд, ең алдымен, өмірдің иррационалдығы мен мағынасыздығын сезіну болып түсіндіріледі.
Бильрот 1 және 2 тәсілі бойынша асқазан резекциясы.

## Бильрот 1 тәсілі бойынша асқазан резекциясы.
thumb|300px.|Христиан Альберт Теодор Бильрот
thumb|300px.|«Теодор Бильрот операция үшін», Адальберт Зелигманн картинасы
Жараның асқазанды антральді немесе пилорикалық бөлімінде орналасуы кезінде және онекіелі ішектің тыртықты өзгерісі болмаса Бильрот 1 тәсілін қолданамыз.
Операция техникасы: Асқазан мобилизациясынан кейін пилорикалық бөлімімен онекі елі ішектің бастапқы бөліміне ішектік жомдар қояды. Жомдар арасынан асқазанды кесіп, сол жаққа қайырады.Асқазан 3/1 бөлігіне Пайра жомы және Гофмейстер-Фейнстер тәсілі бойынша екі қысқыш салады. 
Салынған жіптерді анастомоз салған кезде ұстағыш ретінде болатын шеткісінен басқасын кесіп өтеді. Осыдан кейін жомдар арасындағы асқазанды кесіп препаратты алып тастайды. Қалған жомның кіші иіліміне жіп-ұстағыш тағады және жоғарғы жоммен бірге асқазан қабырғасының шетін кесіп алады. Асқазан культіне бастапқыда  үздіксіз кетгутты жіп салады да кейін түйінді серозды-бұлшықетті жіп тағады. Культтің жоғарғы бөлігін тіккеннен кейін, асқазан және12 елі ішек  қабырғаларының шетін кесіп өтеді.

## Асқазан резекциясын Бильрот 2 тәсілі бойынша жүргізу
##### Жара ауры кезіндегі асқазан мобилизациясы.
lig, gastrocolicum-ді  асқазаннан кесіп алуды үлкен иілімнің 3/1 бөлігінен бастау керек. Ол үшін асқазан мен көлденең тоқ ішекті жараға шығарып асқазан тоқ ішек байламын тамырсыз, май тарамдары орналасқан  жерінен кеседі. Асқазан-тоқ ішек байламын кесу әдетте осы артериялардың майлық тарамдарын байлау арқылы асқазан-май артериясынан төмен жүргізіледі.  Кейбір хирургтер  аа. gastro-epiploicae dextrae et sinistrae асқазан тарамдарын байлап осы байланған жеодің үстінен кеседі. Пайда болған тесікке иілген қысқаш (зажим) енгізіп онымен теседі. Содан кейін маңайында жатқан байламды қысады.
Бірінші қысқашнен дистальдірек екінші қысқашді қысады және қысылған бөлігін кеседі. Кіші аудандарымен солға үлкен иілімін мобилизациялайды және  асқазанның 3/1 бөлігіне дейін a. et v. gastro-epiploica sinistra қысқашдер арасында қиылысатын жерінде мобилизациялайды.

Барлық қысылған тамырларды ретімен байлайды.Осылайша асқазан-тоқ ішек байламының оң жақ бөлігін онекі елі  ішекке өтетін жерге дейін байлайды және кеседі.Асқазан қалтқысында  a. at v. gastro-epiploica dextra –ны бөлек байлайды.

Бұл кезде a. gastro-epiploicae dextrae-нің қасында орналасқан  a. colicae mediae-ні қоса ала кетпеу үшін және зақымдамау үшін үлкен сақтық қажет.Осыдан кейін 12елі ішектің бастапқы бөлігін мобилизациялайды.

## Дереккөздер:

1. http://ru.wikipedia.org/wiki/Бильрот,_Теодор

2. Основы оперативной хирургии – Симбирцев С. А.  Санкт-Петербург, “Гиппократ”, 2002.

3. Caro Johannes. Lettere 1865/1895 Billroth Brahms, a cura di Aloys Greither, EDT, 1997

Санат:Медицина
Құбылу (Кафка)

**"Құбылу"** (нем. Die Verwandlung) — әйгілі жазушы Франц Кафканың 1912 жылы жазылған новелласы. Жазушы есебінде аталған шығармамен қоса "Үкім" мен "Түзету колониясында" новеллалары негізінде "Сазай" атты жинақ жарық көруі тиіс болғанымен, баспаханамен жүргізілген келіссөз сәтсіз аяқталған соң жарияланбай қалады. Қаламгердің атақты, «шағын» шығармасы фантастикалық оқиғаларды өзіндік өрнегімен "хаттамалық" пішінде баяндайтын ерекше шедевр болып табылады. Шығарма бірнеше рет экранға шыққан.

## Сюжеті
Әңгіменің басты кейіпкері, қарапайым коммивояжер Грегор таңертең ұйқыдан оянғанда өзінің қорқынышты, үлкен жәндікке айналып кеткенін байқайды. Кафка қаламына тән метаморфозалар, оқиғалар мәні бірден ашыла қоймайды. Оқырман, сондай-ақ әңгіменің кейіпкерлері, айғақ үшін қойылған — құбылуды тамашалайды. Кейіпкер өз ақылын жоғалтпаған әрі айналасындағы болып жатқан жайларды да ұғына алады. Басында отбасы мүшелері - анасы, әкесі және әпкесі қанша өтініп, "есікті аш" деп жалынғандарымен, ебедейсіз денесіне дағдыланбағандықтан не кереуеттен тұра алмайды, не есікті аша алмайды. Ұлының жантүршігерлік құбылуын көрген отбасының зәре-құты қалмайды: әкесі оны бөлмеге тықсырып тастап, сыртқа шығармайды,  тек тамақтандыруға әпкесі ғана келіп тұрады.
Грегор көп уақытын бөлмеде рухани әрі тәни (әкесі ұрып-соғып, ол денесін есікке жарақаттап алады) ауыр азапта өткізеді. Бұрындары отбасының негізгі асыраушысы өзі болып, енді туыстары керек етпеуге айналғанда, басты кейіпкер бұған да өзін кінәлі сезінеді. Алғашында әпкесі бауырына аяушылық пен түсіністік танытқанымен, күн көру қамы қиындап, үйге амалсыздан бейбастақ әрі мазасыз пәтер жалдаушыларды тұрғызуға мәжбүр болғанда жиіркенішті жәндікке деген өзінің соңғы аяушылық сезімін жоғалтады. Көп ұзамай жұлыншағына шірік алма кептеліп қалған Грегор көз жұмады. Шығарма Грегорды оңай ұмытқан отбасының мәз-мейрам, көңілді серуенімен аяқталады.  

## Талдау
Автор өтіп жатқан оқиғаларға өз қатынасын немесе көзқарасын білдірмейді, керiсiнше болған жайларды ғана суреттейдi. Бұл өзінің тумысынан мағынасы жоқ "бос таңба", бірақ Кафка туындыларының басым көпшілігіне тән. Әңгімеде жалғыз, тастанды қалған, өзін жалған тұлғалар мен мағынасыз тағдырлар алдында кінәлі сезінген жанның трагедиясы жасырынған. Келісімсіз, түсініксіз және орасан зор қақтығыстарға ұшыраған "кішкентай" адамның драмасы "Құлып" пен "Процессте" де соншалықты әсерлі сипатталған. Реалисттік мол ұсақ детальдарды гротескіге айналдыра отырып, Кафка қиял-ғажайып суреттерді толықтыра түсуге шебер пайдаланады. 

## Экранизациялануы
::**"Құбылу"** әңгімесінің идеялық желісімен бірнеше рет кино түсірілді:
* ["Таңғаларлықтай кішірейген адам" (1950 ж)
* "Құбылу" (Валерия Фокина, 2002, басты рөлде - Евгений Миронов )
* "Самса мырзаның құбылуы" («The Metamorphosis of Mr. Samsa» Кэролин Лиф, 1977)
* "Құбылу" (2008)» («Chrysalis»Тони Баез Милан, 2008)

## Сыртқы сілтемелер
* Мәтін 
* Аударма С. Апта

Санат:Франц Кафка әңгімелері
Санат:Неміс тіліндегі әдебиет
Санат:1912 жылғы әңгімелер
Санат:Модернизмнің әдеби шығармалары
Трикстер

thumb|250px|
**Трикстер** ( – айлакер, құйтырқы)  — қоғамға, жалпыға ортақ заңға қарама-қарсы келетін іс-әрекеттер жасайтын, мифологиядағы, фольклордағы және діндегі тәңір, рух, адам немесе антропоморфты жануар.

## Мифологиялық трикстер
::*[[Солтүстік Америка]] халқының мифологиясындағы кейіпкерлер:* 

* Көптеген халықтарға ортақ кейіпкер — Койот
* Көптеген халықтарға ортақ кейіпкер — Ворон
* Абенак мифологиясында … енот Азебан
* Виннебаго мифологиясында… Ваджкункага
* Кроу мифологиясында … Аваккуле, Маннегиши
* Лакот мифологиясында … Иктоми Хейока
* Навахо мифологиясында … Тоненили
* Пуэбло мифологиясында… Кошары Пайякяму (Қасиетті клоундар)
* Хопи мифологиясында… Кокопелли
* Зуни мифологиясында… Кокопелли
* Шайен мифологиясында … Вихио
* Эскимос мифологиясында … Амагук
* Юта мифологиясында… Цинн-ан-ев

::*[[Африка]] халқының мифологиясындағы кейіпкерлер*:

* Батыс Африка халықтарының мифологиясына ортақ кейіпкер … Ананси өрмекші
* Банту халықтарының мифологиясына ортақ кейіпкер… қоян
* Бушмен мифологиясында… Цанг шегіртке
* Зулус мифологиясында … Тиколоше
* Йоруба мифологиясында… Эшу
* Көне Египет мифологиясында … Сет

:: * Еуропа мен Азия халықтары мифологиясындағы кейіпкерлер:*
* Баск мифологиясында … Кішкене Сен-Мартин
* Герман-скандинав мифологиясында … Локи, Один
* Көне грек мифологиясында … Эрида, Прометей, Гефест, Гермес, Одиссей (ақылына сүйеніп Полифем циклоптың қолынан аман-есен құтылып шыққан трикстер-адам ретінде атауға болады), Сизиф (өзінің жалған сөйлегіштігі үшін тарихта қатал жазаға кесілген адам), Фаэтон
* Индонезия мифологиясында … Канчиль
* Кельт мифологиясында … Фэйри, Пак
* Қытай мифологиясында … Нежа, Сунь У-кун (Маймыл король)
* Леванта мифологиясында … Әзәзіл
* Нарт эпосында … Сосруко, Сырдон
* Славян мифологиясында … Велес
* Чукот-камчат мифологиясында … Кутх құзғын
* Эстон мифологиясында … Каваль-Антс (Вили Антс)
* Жапон мифологиясында … Кицунэ, Сусаноо, Каппа
* Манси мифологиясында … Куль-Отыр

:: * Өзге мифологияларда:*
* Австралия аборигендерінің мифологиясында … Бамапана
* Ацтек мифологиясында … Уэуэкойотль койот
* Вуду мифологиясында … Суббота барон, Легба әкей
* Гавай мифологиясында … Ива, Каулу, Купуа, Мауи, Пекои
* Полинезия мифологиясында … Мауи
* Фиджи мифологиясында… Досина

:: * Әлемдік және мемлекеттік діндердің персонаждары: *
Индуизмде … май ұрлаған Кришна бала

:: * Фольклорлық кейіпкерлер:*
* Белорус фольклорында … Нестерка
* Болгар фольклорында … Қу Петр (Өтірікші Петр)
* Бразиль фольклорында … Саки-Перере
* Голланд фольклорында … Рейнеке-Лис
* Голланд фольклорында, фламанд  фольклорында және неміс фольклорында … Тиль Уленшпигель
* Еврей фольклорында … Гершеле Острополер
* Неміс фольклорында … Мефистофель
* Орыс фольклорында … Иван-ақымақ[5], Патрикеевна түлкі
* Орта Азия, араб фольклорында … Қожанасыр
* АҚШ фольклорында … Нэнси әпке 
* Тибет фольклорында … Томпа ағай
* Француз фольклорында … Рейнеке түлкі, етік киген Мысық
* Удмурт фольклорында … Лопшо Педунь

Санат:Трикстерлер
Санат:Мифология
Сауда психологиясы

**Сауда психологиясы** — саудаға қатысатын адамдардың жан дүниесін, мұқтаждығын, қызығуын, мақсаттарын зерттейтін психология ғылымының жаңа саласы. Бұл сала бойынша әрбір елдің саяси-экономикалық және мәдени-материалдық қажеттіліктерін өтеу мақсаттарына қарай дамыту шаралары белгіленеді. Бұған қоса жарнамалардың психологиялық ықпалы, адамдарға қызмет көрсетудің факторлары қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Саясат психологиясы

**Саясат психологиясы** — қоғамның саяси өміріндегі әлеуметтік психологиялық компоненттерді, ұлттар, әлеуметтік топтар, үкімет және жеке тұлғалардың саяси саналарының деңгейі және олардың нақты сол сананы іске асыру әрекеттерін зерттейтін психология ғылымының саласы. Саясат психологиясында ішкі саясаттық мәселелер (адамдар мен топтардың саяси саналарының қалыптасуы мен дамуы, саяси үрдістердің психологиялық жақтарын; адамдардың саясат жүйесіне қатынасын т.б.) және халықаралық қатынас мәселелері мен сыртқы саясатты (халықаралық қатынастың психологиялық аспектілерін, сыртқы саяси шешімдерді қабылдау үрдістерін, әсіресе дағдарыс жағдайындағы мәселелерді; халықаралық дау-дамайларды және оларды шешудің әдістемелерінің психологиясын; халықаралық ынтымақтастық пен бейбітшілік мәселелерін) зерттейді. Саясат психологиясында саясат аренасындағы жеке тұлғаларды зерттеумен олардың типологиясын құрастыру ерекше орын алады. Ертеректе саясат психологиясы әлеуметтік психология саласының меншігінде болған. Қазіргі кезеңде саясат психологиясы психология ғылымының дамып келе жатқан салаларының бірі болып есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Санат:Саяси философия
Сәтсіздіктерден құтылу мотиві

**Сәтсіздіктерден құтылу мотиві** - адамның кез келген жағдайда сәтсіздікке ұшырамауға ұмтылуы, әсіресе оның жасаған еңбектері мен нәтижелерін басқа адамдар бағалап қабылдағанда, кез келген жағдайда адамның сәтсіздіктен құтылуға тырысуы. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві түрткісіне бой алдырған адам сол үшін өзінің бастапқы мақсатынан толық не белгілі мөлшерде бас тартуға дейін барады. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві үлгерімі нашар балалардың тапсырма орындамау себебін түсіндіргенде жиі байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сарбаз психологиясы

**Сарбаз психологиясы** - адамды әскери жағдайда, олардың ұрыс-соғыс кезіндегі психикалық ерекшеліктерін (еркін, мінезін, ұжымдағы рөлін және т.б.) зерттейтін әскери психологияның бір саласы. Негізгі мақсаты — сарбаздың психологиясын зерттеп, жаңа жағдайға, ортаға, жаңа қарым-қатынастарға тез бейімделу жолдарын ашу.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Қызыл мен қара

thumb|250px|
«**Қызыл мен қара**» () — Стендальдың 1830 жылы шыққан романы. Автордың шығармаға неліктен дәл осы атауды қойғаны жайлы көптеген болжамдар болғанымен, жүйелі де нақты көзқарас әлі күнге дейін айтылмай келеді. 
«Қызыл мен қара» романы 1830 жылғы Шілде төңкерісінен кейін шықты. Мұның негізгі себепкері ретінде король Х Карлдың 1789 жылға дейінгі өмір мен тәртіпті орнатқысы келген саясатын атауға болады. Х Карлға Реналь ханым осы кездері сүйіктісі үшін кешірім беруді өтінбекке бармақшы болады. Романның оқиғасы 1820 жылы өтеді.

Санат:Стендаль
Санат:Романдар
Жоғалған жұмақ

**"Жоғалған жұмақ"** () - Джон Мильтонның 1667 жылы алғаш рет он кітап боп жарияланған эпикалық поэмасы. 1674 жылғы басылымында кітап саны 12ге жетті. Поэма тарихтағы алғашқы адам Адам атаны ақ өлең түрінде жырға қосады. Кітап бірнеше қайтара баспадан шықты және әлемнің көптеген тілдеріне аударылды. Мильтон осы кітаптың жалғасы ретінде **"Қайта оралған жұмақ"** атты поэма жазды. Мұнда Англияның  қызу саяси-қоғамдық өмірі мен автордың тағдыры суреттеледі.

## Сюжеті

Шын мәнінде поэма Болмыс кітабы сюжетін христиандық элементтермен дамытады. Шығармада негізгі рөлді азғындаған періште, яғни Сайтан ойнайды. Ол періштелерге қарсы қарулы күресті ұйымдастырады да, адамның күнә арқалауына себепкер болады. Поэмада Адам мен Ева (Хауа) жұптасып өмір сүреді, бірақ күнәһар атанғаннан кейін олардың махаббаттары басқаша сипат алады. Ева мұнда өте көрікті және Адамға тәуелсіз сипатталады. Ол тиым салынған жемісті жеп қояды да, қалғанын өздерінің махаббаттары үшін Адамға жеуді ұсынады. Адам Рафаэль періштенің жеме деп сақтандырғанын ұмытып, Ева берген жемістен дәм татады. Дастанның соңында Адамға ұрпақтарының келешегі мен Мессия келгенге дейінгі болашақ көрсетіледі.
Земфира

**Земфира Талғатқызы Рамазанова** (, 26 тамыз 1976, Үфі) — ресей әншісі, ақын, композитор. 13-жылды профессионалдың карьерасында 5 альбом шығарды. 

Земфира Үфі қаласында татар отбасында туды. Әкесі – Талғат Талхаұлы Рамазанов, тарих мұғалімі. Анасы – Флорида Хакимқызы, дәрігер. Бес жасынан музыкалық мектебінде, фортепияно классынан оқуын бастады.

## Дискографиясы:
* *Земфира (1999)*
* *Прости меня моя любовь (2000)*
* *Четырнадцать недель тишины (2002)*
* *Вендетта (2005)*
* *Спасибо (2007)*
* *Z-Sides (2010)*
* *Жить в твоей голове (2013)*
* *Бордерлайн (2021)*

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты 
* Last.fm беті
* Скачать песни Земфиры

## Дереккөздер
Сезімдер

**Сезімдер** — адамның айқын білінген заттық сипаты бар және біршама орнықтылығымен ерекшеленетін эмоциялық күйіну-сүйінулерінің айрықша түрі. Қалыптасқан нақты жағдайлардағы заттардың субъективтік маңызын бейнелейтін жағдаяттық эмоциялар мен аффектілерден өзгеше, сезімдер тұрақты мотивациялық маңызы бар құбылыстарды саралайды. Тұлғаға оның қажетсінулеріне сай келетін заттарды ашып және оларды қанағаттандыру жөніндегі қарекетке ынталандырып, сезімдер бұл қажетсінулердің болуының нақты — субъективтік нысаны болып табылады. Сезімдердің қалыптасуы — адамның тұлға болып дамуының қажетті шарты. Мінез-құлқының түрткі-себептерін, мұраттарын, нормаларын білудің бір өзі адамның оларды басшылыққа алу үшін жеткіліксіз. Орнықты сезімдер заты болғаннан кейін ғана бұл білімдер қарекетке нақты түрткі болады. Адам сезімдерінің қоғамдық шарты қоғамның дамуы барысында өзгеріп отырады. Онтогенезде сезімдер жағдаяттық эмоциялардан гөрі кейін пайда болады; олар отбасының, мектептің, өнердің және өзге қоғамдық институттардың тәрбиелік әсерінің ықпалымен индивидтік сананың дамуына орай қалыптасады. Эмоциялық тәжірибені қорыту нәтижесі ретінде пайда болып қалыптасқан сезімдер адамның эмоциялық саласының жетекші түзілімдеріне айналады да, өз кезегінде жағдаяттық эмоциялардың динамикасы мен мазмұнын анықтай бастайды. Мысалы, жақын адамына деген сүйіспеншілік сезімінен жағдайға байланысты ол үшін алаңдау, айырылып қалса қайғыру, жүздескенде қуану, сүйген адамы сенімді ақтамаса ыза
болғанда дамуы мүмкін. Мұндай жағдаяттық эмоциялар қалыптасқан жағдайларға қатысты сезімнің мазмұнын нақтылайды да, белгілі бір әрекетке ынталандырып, сезімнен өрбіген қарекеттің дамуына септеседі. Кейде сезімдер мен оларға ілеспе эмоциялар олардың объектілеріне қайшылықты қатынас тудыруы мүмкін. Тұлғаның қалыптасу процесіне сезімдер иерархиялық жүйеде ұйымдасады; онда бір сезімдер жетекші орында, басқалары әлеуеттегі, жүзеге аспайтын беталыстар болып қала береді. Үстем сезімдердің мазмұны тұлғаның бағыттылығының ең маңызды сипаттамаларының бірін анықтайды. Сезімдерді топтастырудың ең көп тараған бір түрінде олардың жекелеген түрлері өздері көретін қарекет салалары бойынша сараланған. Адамның әлеуметтік болмысқа эмоциялық қатынасының бүкіл байлығы қамтылған биік сезімдер айрықша топ құрайды. Адамгершілік сезімдер саласына адамның әлеуметтік мекемелерге, мемлекетке, басқа адамдарға, өзіне-өзінің көзқарасын айқыңдайтынның бәрі жатады. Танымдық қарекет адамда танымдық немесе ақыл-ойлық сезімдерін туғызады. Олардың пәні білім алу процесінің өзі, сондай-ақ оның нәтижесі болады; ақыл-ой сезімдерінің шыңы адамның ақиқатқа деген жалпылама сүйіспеншілік сезімі болып шығады. Биік сезімдердің арасында қарекетпен байланысты: еңбекпен, оқумен, спортпен байланысты практикалық сезімдер маңызды орын алады. Пәндік мазмұнның жалпыламалық дәрежесі бойынша сезімдер нақты (мысалы, балаға, өнер туындысына қатысты сезімдер), жалпылама (жалпы алғанда балаларға, музыкаға деген сезімдер) және абстрактілі (әділеттік сезімі) болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сезгіштік

**Сезгіштік** — 1)түйсінуге жалпы қабілеттілік; Сезгіштік филогенезде тірі организмдер қоршаған ортаның факторларына, тікелей биологиялық мәні бар әсерлерге қатысы жөнінен сигналдық функция атқаратын осы факторларға жауап әрекет білдіре бастаған кезде пайда болды;

2) дифференциалдық психология мен мінезтануда — аффектілік реакцияларға көтеріңкі дайындық;

3) психофизикада — түйсіну табалдырығына кері пропорционал шама. Осыған сәйкес, абсолюттік және дифференциалдық (айырымдық) сезгіштік сараланады. Сезгіштік түрлерінің таптастырылуы түйсінулердің қазіргі таптастырылуларына сәйкес келеді. Мысалы, жасалатын сенсорлық талдаудың егжей-тегжейлілігі дәрежесі бойынша ерекшеленетін сезгіштік түрлерін ажыратады. Тітіркендіргіштің сипатын ескере отырып, механикалық, оптикалық, химиялық, температуралық және басқадай стимулдардың әрекетін сезгіштік туралы айтуға болады. Организмнің сезгіштігін түйсінулердің негізінде ғана емес, әр түрлі психологиялық-физиологиялық процестердің өтулерінің өзгерулеріне қарап бағамдауға болады. Нәтижесінде, әдетте, әр түрлі бірнеше көрсеткіш келіп шығады. Мысалы, мидың интегралдық ырғақтарының өзгеру реакциясы бойынша анықталатын көрушілік сезгіштік сыналушының сөзбен айтып берген себебі негізінде бағаланатын сезгіштіктен жоғары болып шығады. Соңғы жылдары жаңа теориялық түсініктердің (сигналды байқау теориясы) пайдаланылуы арқасында психофизикада сезгіштіктің "түйсіну табалдырығы" ұғымынан тәуелсіз неғұрлым қорытылған анықтамалары пайда болды.

Сезгіштік(түйсік) — 1) жалпы алғанда — стимуляциядағы сезгіштік; 
*2) арнайы мағынасы — әлсіз (нашар) стимулға жауап қайтару, сезгіштіктің төменгі табалдырығы; 
*3) басқа біреудің сезімін түсіну. 
Талдағыш рецепторларына әсер еткен тітіркендіргіштердің бәрі бірдей түйсік тудыра бермейді. Түйсік тудыру үшін тітіркендіргіштің белгілі бір дәрежеде мөлшері мен күші болуы қажет. Бұл — түйсіну процесінде түйсік табалдырығына байланысты. Түйсік табалдырығының шегі — *абсолют табалдырық*. Абсолют табалдырықтың күші адамның абсолюттік сезгіштігін сипаттайды: абсолют табалдырық күші неғұрлым аз болса, абсолюттік сезгіштік соғұрлым өткір болғаны. Басқаша айтқанда, абсолюттік сезгіштіктің мөлшері түйсіктің абсолют табалдырығы мөлшеріне кері пропорциялы болады. Белгілі  талдағыштардың абсолюттік сезгіштігі әр адамда әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, бір бала сыбырлаған сөзді алыстан естиді, ал екіншісі естімейді. Бұдан бірінші баланың абсолюттік сезгіштігі екінші баланікінен жоғары екендігі байқалады. Адам талдағыштарының абсолюттік сезгіштігі, шынында да жоғары болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сезімнің амбиваленттігі

**Сезімнің амбиваленттігі** - екіжақтылық, қайшылық, қарама-қарсылық. Сезім психологиясында адамның ішкі жан дүниесінде бір мезгілде бір объектіге қарама-қарсы сезімдердің тууы немесе бір кезеңде организмде екі түрлі эмоцияның қатарласа пайда болуын эмоциялардың амбиваленттігі деп атайды. Мәселен, адаімның эмоциялық сезімдерінде, бір кезде біреуге деген сүйіспеншілік, махаббат туындай, соған қосарлана, қызғаныш эмоциясы да бір елі қалмай еріп жүреді. Бұл көбінесе ой-өрісі төмен, өзіндік санасы жан-жақты қалыптаспаған адамдарда жиі кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сендіру

**Сендіру** (Иландыру) — бір адамның мағынасыз түрде басқа адамның психологиясы мен қылығын белгілі дәрежеге өзгерту. Сендіру адамда қажетті қасиеттерді дамыту мақсатында, оның санасына, еркіне және сезіміне жан-жақты әсер ету.

Сендіру - 1) адамның өз көзқарасын өзгелерге қабылдатуға бағытталған іс- әрекеті. Сендіру адамның танымдық, сезімдік және ерік қасиеттерінің деңгейіне тікелей тәуелді; 
*2) бір нәрсеге сенімділік; 
*3) Баланың сана, сезім, тәжірибесіне бағытталған тәлімдік әсер әдісі; 
*4) ақпараттық қабылдаудың белгілі бір кезеңі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сензитивтік кезеңдер

**Сензитивтік кезеңдер** ( - сезімталдық, туйсіну) — организмнің қоршаған ортаға өте жоғары сезімталдығын көрсететін кезеңдер. Мысалы, 5 жастағы бала фонетикалық дыбыстарға өте бейімді келеді, ал осы кезеңнен өте бере бұл сезімталдылығы бәсеңдейді. Сензитивтік кезеңдер — бала психологиясының ең жоғары кезеңі болып саналады, яғни бұл кезең барлық психикалық процестер мен психикалық құбылыстардың күшті дамитын кезеңдері. Осыған орай, баланы тым ерте бір нәрселерге үйрету оның психикасына қолайсыз жағдайлар туғызуы мүмкін, бірақ үйретуді өте кеш бастаған да жақсы нәтижелерге жеткізбейді. Сондықтан сензитивтік кезеңдер мен балалардың жас ерекшеліктерінің арасында айтарлықтай айырмашылықтар бар екенін ескеру керек.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Сензитивтілік

**Сензитивтілік** ( — сезім, түйсік) адамның мінезтанулық ерекшелігі; өзіне қатысты оқиғаларға көтеріңкі сезімталдықтан көрінеді, әдетте, барынша алаңдаушылықпен, жаңа жағдаяттардан, адамдардан, әр алуан сындардан және т.б. қорқумен астасады. Сензитивті адамдарға қорғаншақтық, ұялшақтық, әсершілдік, өткен немесе алда тұрған оқиғаларды ұзақ уақыт ойлап-толғануға бейімділік, өзін олқысынып тұрушылық сезімі, өзіне көтеріңкі моральдық талап қоюшылық және талап-тілегін төмендетуге бой ұрушылық тән. Жас ұлғая келе сензитивтілік бәсендеуі мүмкін, бұған, атап айтқанда тәрбие және өзін-өзі тәрбиелеу процесінде алаңдататындай жағдаяттарды жайғастыра білушіліктің қалыптасуы себепші болады. Сензитивтілік органикалық себептермен байланысты (тұқымқуалаушылық, мидың зақымдануы жоне т.б.) болуы да, сондай-ақ тәрбиеленген жағдайының ерекшеліктерінен (мысалы, баланың отбасында эмоциялық кемсітілуі) де болуы мүмкін. Шекті көрінісіне жеткен сензитивтілік психопатияның бір нысаны болып шығады. Сензитивтілік — болып жатқан оқиғаларға әсерленгіштікте көрінетін адамдағы ерекшелік. Әдетте сензитивтік адамдардың жаңа жағдайлардан, сыналулардан, т.с.с. қорқудан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Люцерн (кантон)

**Люцерн** (; ; ; ) — Швейцарияның орталығындаында орналасқан кантон. Астанасы — Люцерн қаласы. Халқы 416 347 адам.

## Географиясы
thumb|
Аумағы 1493 км² (кантондар арасында 9-шы орын).
thumb|

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты
* http://www.luzern.org 
* Люцерн кантонының тулары мен карталары 

Санат:Швейцария
Тичино

**Тичино** (; ; ; ) — Швейцарияның оңтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Беллинцона қаласы. Халқы 312 мың адам. 

## Географиясы
thumb|Кантонның әкімшілік бөлінуі
Аумағы 2812 км² (кантондар арасында 5-ші орын).

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Швейцария кантондары
Вале (кантон)

**Вале́** (, , , , ) — Швейцарияның оңтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Сьон қаласы. Халқы 286,5 мың адам. 

## Географиясы
thumb|
Аумағы 5224 км² (кантондар арасында 3-ші орын).

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Швейцария кантондары
Базель-Ланд

**Базель-Ланд**, **ауылдық Базель** (, *Baselland* немесе *Baselbiet*; , , ) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Листаль қаласы. Халқы 262 мың адам. 

## Географиясы

Аумағы 518 км² (кантондар арасында 18-ші орын).

## Сыртқы сілтемелер
* Official Page (German)
* Official Statistics

Санат:Швейцария
Кастаньеты

**Кастанье́ты** () — Жоғарғы бөлiктерiндегi өзiмен ұсынатын өзара бау сабақтас екi қайқы пластинкалар, екпiндi ойын құралы. Ол үшiн соңғы кезде барлық шыныпластик жиiрек қолданатындығыменнен, пластиналар қатты ағаштардан дәстүр бойынша өндiрiлдi. Кастаньеталар Испания, Оңтүстiк Италияда және Латын Америкада кең тараған.
thumb|200px
Ойын құралдары ұқсас бос тұрулар, би және ән салуды ырғақты бақылап отыру үшiн жарамды, Ежелгi Мысырда және Ежелгi Грекия елдерінде қолданылған.

Орыс тiлiндегi Кастаньеталары атау олар castaлар деп аталған испандық шеттен алып пайдаланған.

Мысалы, Кастаньеталарды дүниелiк мәдениетте мықтырақ жинағы испандық музыканың түрiмен байланысады, осы аспап сондықтан ауылы Фламенко және өйткенi испандық сығандардың музыкасымен, стильмен әсiресе жиi Ж.Бизенi операдағы испандық әрдiң жасауы үшiн классикалық музыкада Кармалы қолданады. Симфониялық оркестрде, орындаушылар ыңғайлы болу үшiн, н өйткенi арнайы тығыршық бекiтiлген Кастаньеталарын жиiрек қолданылады. «Кастаньет - машина.

## Сыртқы сілтемелер
* *[http://slovari.yandex.ru/Кастаньеты/Словарь%20музыканта-духовика/Кастаньеты/ Кастаньеты]* — мақала "Словаря музыканта-духовика".
* http://slovari.yandex.ru/Кастаньеты/БСЭ/Кастаньеты/ —  мақала "Большой советской энциклопедии"

Санат:Идиофоны
Золотурн (кантон)

**Золотурн** (, , , ) — Швейцариядағы солтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Золотурн қаласы. Халқы 247 мың адам. 

## Географиясы
thumb|left|Кантонның әкімшілік бөлінуі.
Аумағы 791 км² (кантондар арасында 16-шы орын).

## Сыртқы сілтемелер
* Official Page (German)

Санат:Швейцария
Фрибур (кантон)

**Фрибур** немесе **Фрайбург** (, , , ) — Швейцарияның шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Фрибур (Фрайбург) (, , , ) қаласы. Халқы 263 мың адам. 

## Географиясы

Аумағы 1671 км² (кантондар арасында 8-ші орын).

## Сыртқы сілтемелер
* Official Page (German)

Санат:Швейцария
Мефистофель

**Мефистофель** (*Mephistopheles*, *Mephostophilis*, *Mephistopheies*, *Mephistophilus*, *Mephistos*)&nbsp;— зұлымдық күштері - әзәзіл, жын-пері, құбыжық, көбінесе аңыз бойынша азғындаған періште, сайтандардың атауы. 

Әдетте дәрігер Фаусттың серігі ретінде танымал. Мефистофельдік немесе мефистофельді  сын есімдері улы кекесінді, зұлым-күлкілі мағынасын білдіреді. Осыдан шыққан "Мефистофельдік қарқыл", "мефистофельді мысқыл" тіркестері бар. 

## Аты
Мефистофель есімінің түп төркіні грек тілінен шыққан деген болжам бар. Мысалы, жіктер болсақ, me — болымсыз етістік жұрнағы, phos — жарық және  phílos — сүйетін яғни біріктіре оқығанда "жарықты ұнатпайтын" деген сөз. Ал, басқа нұсқа бойынша, мысалы көне еврей тілінде мефиц - кең таралған, тофель - күнә, қылмыс, зұлымдық, сұрқиялық деп аударылады. Тауратта ол тіпті кездеспейді. Соған қарағанда, бұл сөз Қайта өрлеу дәуірінде пайда болып, сол уақыттан бастап Сайтан немесе жын сөздерінің баламасы ретінде қолданысқа енген.

## Сыртқы келбеті
Мефистофельдің кескін-келбеті "мефистофельдік келбет", "мефистофельдік сақал" т.б. деген тіркестерге сай болуы тиіс.

## Тағы қараңыз
* Трикстер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Трикстерлер
Санат:Аңыздар
Санат:Опера кейіпкерлері
Санат:Мифология