open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шымкентнефтеоргсинтез (шнос)

**Шымкентнефтеоргсинтез (ШНОС)** Шымкент мұнай айырузауыты-өнімділігі жағынан
Қазақстандағы екінші (Павлодар мұнай айыру зауытынан кейінгі) зауыты. Пайдалануга
1984 жылы берілген. Энергия кездерін
ендіру женіндегі келешегі зор кәсіпорын болып табылады. Зауыттың қуаты жылына 6
млн. т мұнай өңдеу, өңдеудің алымдылығы
(тереңдігі) әзірге 59% (1994 ж. дейін -54%).
Зауыт соңғы жылдары (1998 жылы қараша
айындагы келіспеушілікке дейін) негізінен Қумкелдің күкірті аз мұнайын еңдеуде.
Технологиялық жаұынан Транссібірлік мұнай
құбырларыныңжүйесіменэлідетыгызбайла-
нысты. Қумкел кенорнынан тартылган құбыр
желісінің шагын тармағы Шымкент тубіндегі
Қарақойында Трансулттық мұнай құбырына
туйіседі. Зауыт гидроендеудің классикалық
жуйесімен (дистилляция, катализдік реформинг, гидротазарту) жумыс істейді,
мазутты вакуумдық айдау, баяулатылган
кокстеу қондыргылары және газды фракциялаушы қондыргы бар, катализдік крекинг
қондырғысының қурылысы аяқталып келеді. Зауыт А-76 автобензинін, авиакеросинді,
дизель отынын (экологиялық жағынан таза,
күкірт мелшері 0,1%-дан темен), қазандық
отынын (мазутты), суйылтылган газдар
"нафта" бензинін т.б. шыгарады, шикізат
ысырабының коэффициент (мелшері) 0,8%.
Зауыт 1994-97 жылдар аралығында езінің
жобалы қуатының 60-70%-дық мелшеріндей
енім шығарады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Шыңғыс мұнай кен орны

**Шыңғыс мұнай кен орны** — Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы мұнай кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласының оңтүстік-шығысында 270 км жерде орналасқан. 1996 жыл ашылған.

## Геологиялық құрылымы
Құрылым тұз күмбезінің батысындағы жайпақ беткейінде, оның екінші тікшіл кемерінің аумағындағы тұз деңесі үстінен орын алған. Жайпақ батыс беткей құрылымының басты элементтері - амплитудасы ондаған метрлерді қамтитын, тұзды қабырғалар немесе тұз кемерлері. Тұз үстіндегі кешен бойынша бұларға тұтқышын қалыптастырушы доға тәрізді тектоникалық жарылымдар сәйкес келеді. Қойнауқаттық дөңесті жатын созылымы бойынша тұзға түйіскен және тектоникалық жарылымдармен шектелген. Өнімді шөгінділер 1706 м тереңдікте аршылған. 

## Жатыс сипаты
Жатынның су-мұнай жапсары -1625 м белгіде. Жатынның анықталған биіктігі 25 м, ал -1200 м-лік белгідегі дөңінің орналасуын есепке алғанда 400 м-ден астам. Жатын тұтқышының өлшемі 6x2,5 км. 1300-1740 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың ұсақ түйірлі полимикті құмтастары мен алевролиттері жинауыштар болып табылады. Кеуекті типті жинауыштардың орташа кеуектілігі 23%, өтімділігі 1000 фм2-қа дейін жетеді. Қалыңдығы 10 м-ден астам тығыз саз будасы жапқыш қызметін атқарады. Мұнайлы белдемдегі тиімді мұнайға қаныққан қалыңдық 15 м, орташа тиімді қалыңдық 8 м-ге жетеді. 6 мм-лік штуцерде мұнайдың бастапқы шығымы 28 м3/тәу. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 816 кг/м3, аз күкіртті (0,26%), аз шайырлы (2,4%), парафинді (5,1%). Мұнымен қатар, негізгі жатынның батысында 5 км жерде орналасқан тұз күмбезінің дөңіне таяу бөлігіндегі 8-ұңғыманы сынағанда 1969 жылы өлшемдері шектеулі тагы бір мұнай жатыны анықталды. Қойнауқаттық типтегі жатын тұзга түйісу арқылы қалқаланған және созылымы бойынша жинауыштардың алмасуымен сапатталады. 780-820 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың құмтастары жинауыштар болып табылады. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 6,6 м. Жатынның өлшемдері 0,5x0,5 км. Су-мұнай жапсары -682 м-лік белгіде. 3 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы үзіліспен 6 м3/тәулікке жетті. Мұнайдың тығыздығы 855-873 кг/м3, аз күкіртті (0,15-0,26%), парафинді (2,2%), шайырлы (12%). Табанасты сулары минералдылығы 300 г/л-те дейін жететін хлорид-кальцийлі типті тұздықтар, 250 м-лік орта динамикалық деңгейдегі шығымы 55 м3/тәу. Кен орнының табиғи режимі суарынды. Кен орны барлануда.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Электрлік бұрғы

**Электрлік бұрғы** - мұнай мен газ ұңғымаларын
бұрғылауға арналған батырмалы электр
қозғалтқышы бар бұрғылау машинасы.
Май толтырылган электр қозгалтқышы мен
шпиндельден турады. Уш фазалы электр
қозғалтқышының қуаты бұрғы диаметріне байланысты, ол 75-240 кВт аралыгын құрайды.
Айналу жылдамдыұын арттыру және қажетіне
қарай төмендету 350, 220, 150, 70 айн/мин
аралыгында болуы мүмкін, ол қозғалтқыш
мен шпиндельдің арасына редукторлық
құрастығышты қосу арқылы іске асырылады.
Редукторсыз бұрғының айналу жиілігі 455-685
айн/мин. Электрлік бұрғыныңузындығы 12-16 м, сыртқы диаметр! 164-290 мм. Бұрғылау тізбегінің төменгі
жагымен біріктірілегн Э.б. айналысты бұрғылау
қашауышына береді, ал бургының өзіне электр
энергиясы бұрғылау тізбектеріне кесінділер
түрінде қурастырылган жұмырсым арқылы келтіріпеді.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Электрлік дегидратор

**Электрлік дегидратор** - кері типті мұнай
эмульсияларын (мұнайдағы суды) электр
өрісінде ыдырату жолымен мұнайдан суды
бөлетін аппарат. Электр өрісі индукциясының
нәтижесінде су глобулалары полюстенеді,
сөйтіп өз уштарында электр зарядтарын
тудыра отырып, өзінің қозғалу ба5ытын негізгі өріске сәйкестендіре өзгертеді және
үнемі тербеліс күйінде болады. Глобулалар пішіні үнемі өзгереді, бұл құрылымдық-
механикалық бегеудің жаншылуына,
адсорбциялық қабықтардың ыдырауына, су
глобулаларының (тамшыларының) босауына әкеліп соқтырады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Табиғи газ

[300px|thumb|Ел бойынша әлемнің табиғи газ өндіру картасы, м<sup>3</sup>([2006)]]
**Табиғи газ** — Жер қойнауларында органикалық заттардың анаэробты бөлінуі кезінде пайда болған газдар қоспасы.

Табиғи газ пайдалы қазбалар қатарына жатады. Табиғи газ қабаттарда (жер қойнауларында) орналасқанда газтәрізді күйде - жекелеген шоғырлар (газ кендері) түрінде немесе мұнай-газ кенорындарының беткі бөлігіндегі арнайы газды қабат (шапка) ретінде немесе мұнайда, кей жағдайда суда ерітілген күйде де болады. Қалыпты жағдайда (101,325&nbsp;кПа және 15&nbsp;°C) табиғи газ тек газтәрізді күйде болады. Сондай-ақ табиғи газ табиғи газ гидраттары түрінде кристалл күйінде де кездесе береді. Таза табиғи газдың иісі мен түсі болмайды.

## Химиялық құрамы
Химиялық құрамы мен физикалық қасиеттері тұрғысынан сан түрлі болып келетін, әртүрлі геологиялық және геохимиялық жағдайларда ұшырасатын газ жатындарының жалпылама атауы. Олар бірнеше түрлерге жіктеледі:
# табиғатта кездесу жағдайына орай: "атмосфера газдары", "литосфера газдары", "гидросфера газдары" және "органикалық әлем газдары" болып төрт түрге; 
# көрініс беру пішіндеріне орай: "газогендік газдар", "газтүзілім газдары", "айналым (ауа) газдары" және "аралас газдар" болып төрт түрге; 
#  химиялық құрамына орай: "көмірсутекті газдар", "көмірқышқыл газдары" және "азот газдары" болып үш түрге; 
#  жаралу табиғатына (тегіне) орай: "биохимиялық газдар", "литохимиялық газдар", "радиоактивтілік газдары", "ауа газдары" және "ғарыш газдары" болып бес түрге бөлінеді. Бұл газдар, сайып келгенде, әр түрлі агрегаттық жағдайдағы күрделі табиғи жүйелер құрамынан бөлініп дараланған заттар қоспасы (ерітіндісі) болып табылады, олар қалыпты (атмосфералық) жағдайда газ түріңде ұшырасады. Табиғи газдардың сан түрлілігі олар туындайтын табиғи жүйелер сипатымен және олардың газдарды бөліп шығару жағдайларымен анықталады. Өздері туындайтын табиғи жүйелер сипатына орай табиғи газдар "тау жынысы газдары", "газгидраттар газы", "мұнай газы", "табиғи су газдары" және "жерасты газдары" болып бірнеше түрлерге бөлінеді. Табиғи газдар "өздігінен бөлініп шыққан" газдар және "әдейілеп өндірілген газдар" болып, табиғи жүйелердің газ бөліп шығару жағдайына орай, екі топқа жіктеледі.

## Табиғи газға жататындар
Табиғи газдың негізгі бөлігін метан (CH4) құрайды — 92-ден 98 %-ке дейін. Табиғи газдың құрамына ауырырақ көмірсутектер - метанның гомологтары кіре алады.:
* этан (C2H6),
* пропан (C3H8),
* бутан (C4H10).

Сондай-ақ басқа да көмірсутек емес заттар да кездесіп жатады:
* сутек (H2),
* күкіртсутек (H2S),
* көміртек диоксиді (СО2),
* азот (N2),
* гелий (Не).

## Тағы қараңыз
*Табиғи газдар жіктемесі
*Табиғи газдың салыстырмалы тығыздығы

## Дереккөздер
Авантажды

**АВАНТАЖДЫ** - жайлы өсер етуші, тартымды.
=Дереккөздер=


Санат:Терминология
Автоматталған

**АВТОМАТТАЛҒАН** (орыс.автоматизированный) — автоматтандыруға қатысты; автоматталған басқару жүйесі - техникалық
құралдырдың кешенін пайдалануға негізделген өндірісті, кейбір өзге де қызметтерді бас- қару жүйесі; оған есептеу техникасы және баска да ұйымдықтехникалық құралдар кіреді; ол экономикалық, ғылыми және өзге де акпараттар жинауды, өңдеуді, сақтауды жөне беруді қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Николай Владимирович Haceнкoв

**Николай Владимирович Haceнкoв** (1935-2003, Атырау облысы). Саратов құрылыс техникумын және Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. 1953-1957 жылдары - Доссор дизелдік электр станциясының майшысы. 1957-1995 жылдары - Доссор автомобиль жөндеу зауыты
құрастыру цехының шебері, «Ембімұнай» бірлестігі №1 құрылыс-монтаж басқармасы қурылыс
бөлікшесінің прорабы, техникалық белімінің бастығы. Мақат аудандық партия комитетінің екінші
хатшысы, аудандық атқару комитетінің терағасы. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1969) марапатталған

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Тeмipxaн Насыров

**Teмipxaн Насыров** (1926-2003, Атырау облысы). 1924-1974 жылдар - Байшонас, Доссор, Тентексор мұнай кәсіпшіліктеріндетракторшы,жүргізуші. 1974-1981 жылдары-«Жайықмұнай» мұнай-
газ өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты жендеу бригадасының көтергіш-тракторының машинисі. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1954), «Үздік еңбегі үшін» (1981) медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Сергей Парфирович Наумов

**Сергей Парфирович Наумов** (1910-1985, Ресей). Армавирдегі фабрика-зауыт білім
мектебін бітірген (1934). 1934-1974 жылдары - Арналық мұнай өнімдері құбырлары Атырау
басқармасының дәнекершісі, дәнекершілер бригадасының шебері, дәнекерші-инженері. Қазақ
КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Сағира Наурызалиева

**Сағира Наурызалиева** (1914-1990), Ресей). 1935-1941 жылдары «Ескене» мұнай кәсіпшілігі
балалар бақшасының тәрбиешісі. 1941-1964 жылдары - «Қошқармұнай» мұнай өндіру
басқармасында мұнай өндіру операторының көмекшісі, операторы, аға операторы. «Құрмет Белгісі» орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Мұнайшылар
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Абберация

**АББЕРАЦИЯ** (лат. averratio - ауытқу) - шындықтан ауытқу, айну, алдамшы көрініс.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Мәмбет Наурызбаев

**Мәмбет Наурызбаев** Геологиялық іздеу жұмыстары тресінің бұрғышысы. Ленин орденімен
марапатталған (1952).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Шаншархан Наурызбаев

**Шаншархан Наурызбаев** (1934-1997, Атырау облысы). Атырау мұнай техникумын бітірген
(1965). 1951-1953 жылдары - Қүлсары мұнай өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты жөндеу
бригадасы операторының шәкірті, операторы. 1953-1955 жылдары -әскер қатарындағы қызмет.
1955-1995 жылдары - «Қүлсарымұнай» мұнай-газ өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты
жөндеу бригадасының операторы, бригада шебері. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Бәдір шайқасы

thumb|250px|Бәдір шайқасының картасы

**Бәдір шайқасы** (һижра жыл санауы бойынша 17 рамазан 2 жыл, 17 наурыз 624 жыл) — Мұхаммед  Меккеден Мединеге қоныс аударғаннан кейін Құрайыш тайпасымен болған алғашқы шайқас. Шайқасқа онымен бірге қоныс аударған муһажирлер мен Мединелік ансарлар қатысты. Бұл шайқаста мұсылмандар жеңіске жетіп, Ислам қарсыластарының көбісінің көзін жойды. Жасақтың бастапқы мақсаты Әбу Суфйан бастаған керуенді басып алу болатын. Бұны естіген құрайыш тайпасы 950 адамнан құралған әскер жинап, қарсы шығады. Мұсылмандардың саны 313 адам болатын. Екі жақтың әскері Бәдір құдықтары орналасқан аймақта кездесті.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Автостоп

200px|thumb|Автостоптың ең кең таралған белгісі
**Автостоп** () — бейтаныс адамдардың рұқсатымен олардың автокөліктеріне отырып, қандай да бір арақашықтыққа тегін жету әдісі. Бұл әдіс көбінесе туризм мақсатында қолданылады. Автокөлікті тізгіндейтін адамның рұқсатынсыз оның автокөлігіне отырып, жол ақысын төлемей қандай да бір арақашықтыққа жету автостоп болып табылмайды.

XX ғасырдың көп бөлігінде және әлі күнге дейін автостоп көшпенділердің негізгі көлік құралы болған.

## Дереккөздер

Санат:Автостоп
Санат:Туризм түрлері
Санат:Саусақтар
Жолдас Наурызбеков

**Жолдас Наурызбеков** (1922, Атырау қаласы). Ұлы Отан соғысна қатысушы. 1956-1983
жылдары - Байшонас мұнай өндіру басқармасы «Қарсақ» аудандық инженерлік-технологиялық
қызметінің мұнай өндіру жөніндегі шебері. 1983 жылдан зейнеткер. 2-ші дәрежелі Отан соғысы
орденімен, кептеген медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Светлана Наушабаева

**Светлана Наушабаева** (1948, Маңғыстау облысы). ҚазПТИ-ді бітірген (1971). 1965-1966
жылдары - Өзен мұнай өндіру басқармасы ұңғыма дебитін өлшеуші. 1971-1986 жылдары -
«Өзенмұнайгаз» акционерлік қоғамының операторы, инженер-геологы, аға геологы, ага инженері, ЦНИПР зертханасының меңгерушісі. 1986-1988 - «Өзенмұнай» акционерлік қоғамы әлеуметтік
даму бөлімінің бастығы, мамандар бөлімінің бастығы. 1998-2002 жылдары - «Өзенмұнайгаз»
ашық акционерлік қоғамының нормалау және құнды қагаздар бөлімінің инженері, бас маманы. 2002 жылдан қазірге дейін - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамы «Өзенмұнайгаз» өндірістік
бөлімшесі әкімшілік департаментінің директоры.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Автострада

**Автострада** (ит. autostrada)- автокөлік құралдарының екі бағытта көптілкемді шапшаң жүрісі үшін бір деңгейде баска жолдармен киылыстары жок, даңғайыр тас жол.

## Дереккөздер


Санат:Жолдардың түрлері
Ухуд шайқасы

**Ухуд шайқасы** – (хижра жыл санауы бойынша Шәууәл айының 3-cі, 2-жыл (23 наурыз, 625 жыл) бұл шайқас Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) басқарған мұсылман әскері мен Әбу Суфьян басқарған құрайыш тайпасының әскері арасында болды. Шайқас кезінде мұсылмандардың жеңіп жатқанын көрген тау басындағы мұсылман әскерінің садақшылары төмен түсіп, олжа жинауға кіріседі. Құрайыш тайпасының атты әскерін басқарып тұрған Халид ибн Валид (ғ.с (кейін Ислам қабылдайды) мұсылмандардың қорғансыз қалғанын көреді. Осы кезде ол  мұсылмандардың артынан шабуыл жасайды. Бұл шайқаста мұсылмандар жағынан көп шығын болады. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) көптеген сахабалары қаза болды. Сонын ішінде  әкесінің бауыры, ағасы Хамза (ғ.с) мерт болды. Ухуд тауы Араб түбегінің солтүстік – батыс бөлігінде.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Таиф

**Таиф қаласы** —  Сауд Арабиясының батысындағы қала. Халық саны 521 мың адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Исламға дейін бұл қалада Аллаттың ғибадатханасы орналасқан болатын. Кейін қала тұрғындары исламды қабылдаған соң Мұхаммед Пайғамбар  бұл ғибадатханаларды қиратып тастады. Қалада Меккені билеген Һашим әулетінің үйлері бар. 1934 жылы Таифте Йеменмен бейбітшілік туралы келісім жүргізілді. Сонымен қатар, 1989 жылы осында Ливандағы Азамат соғысының тоқтатылуы жөнінде келісімдер өтті.

Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Санат:Қалалар
Эр-Рияд

**Эр-Рияд** (  — «бақ») — Сауд Арабиясының астанасы. Халық саны 7 100 890 адам (2018 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді алғашында көшпенді араб тайпалары мекендеген болатын. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасы болды. Бұрын қала шағын қалашық болған. Мұнай өндірісінің дамуы қаладағы халық санының өсуіне ықпалын тигізді. Қазіргі таңда Эр-Риядта заманауи жобалармен салынған ғимараттар бой көтерген.

## Тарихы
### Ерте тарихы
Исламның алдын ала кезеңінде заманауи Эр-Рияд алаңында қала Хайр () деп аталды және Бану Ханифа тайпасының негізін қалады. Хамр Умәйяның провинциясының астанасы болып қызмет етті, оның әкімшілігі әмбебап және шығыс Арабиясының көпшілігі үшін Умайяд пен Аббасид дәуірінде жауапты болды. Әл-Ямама Аббасид империясынан 866 жылы көшіп кеткен және ол ауданды Хайрдан Әл-Харжаға дейін қоныстанған Ухаджирит әулетінің басшылығымен құлаған. Содан кейін қала ұзақ уақыт құлдырады. XIV ғасырда Солтүстік Африка саяхатшысы Ибн Баттута өзінің «Хамрдың басты қаласы - Әл-Ямама қаласы» деп сипаттаған. Ибн Баттута оны Бани Ханифаға тиесілі тұрғындарының көпшілігімен арналар мен ағаштар қаласы деп сипаттап, ажалды орындау үшін Меккеге көшбасшыларымен жалғастырды.

Кейінірек Хайр бірнеше жеке елді мекендер мен үй-жайларға көшті. Олардың ең маңыздысы *Мигрин* (*Мукрин*) және Микал болды, дегенмен, Хайр есімі жергілікті халық поэзиясында пайда болған. Рияд аты бойынша аймаққа ең ерте сілтеме 1590 жылдан бері болған оқиғаға байланысты 17-ші ғасырдағы оқиғалар туралы баяндаудан шыққан. 1737 жылы көрші Манфуадан келген босқындар Дехам бин Даввая Эр-Риядты басқарған. Ибн Даввос аймақтағы түрлі оазис қаласын қоршап алу үшін бір қабырға құрастырды, бұл оларды бір қала тиімді етеді. «Бақшалар» дегенді білдіретін «Рияд» деген атау осы бұрынғы оазис қалаларына жатады

## Дереккөздер

Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Санат:Азия елордалары
Санат:Миллионер қалалар
Азаматтықтан айыру

**АЗАМАТТЫҚТАН АЙЫРУ** (фр. denaturalisato, орыс. дена-
турализация) - адамның тиісті мемлекеттің азаматы мәртебесінен немесе кол астына қарауынан айырылуы не шығуы.
=Дереккөздер=


Санат:Терминология
Андрей Викторович Hecтeрeнкo

**Андрей Викторович Hecтeрeнкo** (1962, Ресей). Талғар мехеникаландыру және электірлендіру техникумын (1982), Томск политехникалық университетін бітірген (1994). 1983-1994
жылдары - «Союзтернефть» ғылыми-өндірістік бірлестігінің «Қаражамбасмұнай» тәжрибелік эксперименттік мұнай-газ өндіру басқармасының слесары, топ бригадирі, инженер-телемеханигі. 1994-1998 жылдары - «Южнефтепровод» өндірістік бірлестігінің (кейін «ҚазТрансОйл» жабық
акционерлік қоғамының Батыс бөлімшесі болып қайта құрылды) топ жетекшісі, жетекші инженері. 1998-2004 жылдары - АТиС бөлімінің бастығы, «KazTransCom» ашық акционерлік қоғамының
Ақтөбе бөлімшесінің директоры. 2004 жылдан бүгінге дейін - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамы
ақпараттық технологиялар департаментінің директоры.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Федор Иванович Немцов

**Федор Иванович Немцов** (1925, Ресей). Қазақ КСР-ның еңбегі сіңген геолог-барлаушысы (1975). Грозный мұнай институтын бітірген (1956). 1960-1981 жылдары - орал-Волга мұнай
барлау экспедициясының бастығы, Орал мұнай барлау экспедициясы бұрғылау жұмыстарын
басқару қызметінің бастығы, экспедиция бастығюының орынбасары, бастығы. 1981-1985 жылдары
- «Қазмұнайгазгеология» бірлестігі Орал әскериленген отрядының командирі. 1985 жылдан зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Николай Трофимович Неверов

**Николай Трофимович Неверов** (1905-2000, Ресей). Саратов политехникалықтехникумын бітірген (1925). Қазақ КСР-ның еңбегі сіңген энергетигі (1968). 1925-1929 жылдары - «Динамо» зауытының
жылу технигі, Доссор мұнай кәсіпшілігінің конструкторы, механиктің көмекшісі. 1929-1934 жылдары
- «Ембімұнай» тресінің аудандық механигі, бас дәнекерлеушісі. 1934-1937 жылдары - механикалық
зауыттың өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы. 1934-1944 «Қазақстанмұнай» комбинатының бас
механигі. 1944-1955 жылдары - «Қазэнергомұнай» тресінің бас инженері. 1955-1972 - «Атырауэнерго» бастығы, кейін бастығының орынбасары. Ленин (1953), Октябрь Революциясы, Еңбек Қызыл Ту
(1948) ордендерімен, екі мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Мәпмеш Нәжікенов

**Мәпмеш Нәжікенов** (1928, Атырау облысы). 1944-1989 жылдары-Ескенемұнай кәсіпшілігінде
майлаушы, машинист көмекшісі, кезекші диспечер, Байшонас бұрғылау цехында жөндеуші-сле-
сарь, Тентексор мұнай кәсіпшілігінде дизелдік электр станциясының машинисі. «Ерен еңбегі үшін»
медалімен марапатталған (1972).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ермек Нәжікенов

**Epмeк Нәжікенов** (1950, Атырау қаласы). ҚазПТИ-ді бітірген (1972). 1972-1979 жылдары - Балықшы барлау бұрғылауы басқармасының бұрғышы көмекшісі, бұрғышысы, бұрғылау шебері, бөлікшенің аға инженері, өнеркәсіптік-технологиялық бөлім бастығы, бас технологы.

1972-1982 жылдары КСРО Геология министрлігі «Зарубежгеология» жанынан Ауғанстанға шетелдік іссапар.

1982-1996 жылдары - «Атыраумұнайгазгеология» бірлестігінің ұңғымаларды сынау және сынамалау Балықшы мұнай барлау экспедициясының бастығы. 1996 жылдан бері - «ҚазақТүрікмұнай» бірлескен кәсіпорынның бас маманы.

## Дереккөздер


Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Мұнайшылар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қаражан Нәбиев

**Қаражан Нәбиев** (1912-1986, Атырау облысы). 1938-1972 жылдары - «Доссормұнай»
мұнай-газ өндіру басқармасының слесары, үй-турмыс бөлімінің механигі, бу-қазан цехының механигі, бу-су қайнату цехының бастығы. Қазақ КСР Жоғарғы Советінің Мақтау грамотасымен
марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Таңбай Наушиев

**Таңбай Наушиев** (1946, Атырау облысы). Мәскеу мұнай институтын бітірген (1975). 1961-
1970 жылдары - №136 Мақат құрылыс-монтаж поезінің жұмысшы-жүргізушісі. 1970-2001 жылдары - Мақат тармақтық-өндірістік басқармасының машинисі, ауысым инженері, аға инженері,
компрессор цехының бастығы, КСРО Газ өнеркәсібі министрлігі «Закаспийтрансгаз» Өндірістік
сферасы Жаңаөзен, Құлсары тармақтық-өндірістік басқармаларының аға инженері, бастығы.
«ҚазақГаз» мемлекеттік холдинг компаниясының вице-президенті, президенті. 2001-2002 жылдары - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамының орындаушы директоры. 2002 жылдан бері - «Интергаз Орталық Азия» акционерлік қоғамының техникалық директоры, «Мұнайгаз» жабық акционерлік қоғамы президентінің кеңесшісі. «Құрмет Белгісі» орденімен, «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Айналыс

**Айналыс** - экономикада еңбек өнімдері мен басқа да меншік объектісін сатып алу және сату арқылы болатын тауарлы шаруашылыққа тән айырбас нысаны. Айналыстың тікелей айырбастан өзгешелігі - ол ақша арқылы жүзеге асады. Айналыстың тікелей айырбастан өзгешілігі - ол ақшаның дәнекерлігімен жүзеге асады. Тауар иесі алдымен тауарды ақшаға айырбастайды, содан соң ақшаны өзіне қажетті тауарға айырбастайды. Капиталисттік өндірісі әдісі кезінде айналыс өзінің жоғары даму дәрежесіне жетеді. Ол сан алуан түрде болып, экономикалық қатынастардың түрлі сипатын білдіреді.Капиталисттік айеалымды сатып алу үшін сатып алу формуласы арқылы жүзеге асады, бұл жағдайда айналыстың мақсаты мен қозғаушы себебі - тұтыну құндарын айырбастау арқылы пайда табу. Капитализм тұсында тауар айналысы экономикалық заңдардың стихиялық әрекетіне бағынады, ол капиталистер арасындағы бәсеке тартыс пен өндіріс анархия жағдайында болады. Экономикалық дағдарыстар кезінде нарықта тауарларды өткізу үлкен қиындыққа кездесіп отырады. Әлеуметтік қоғамда айналыстың материалдық базасы - *әлеуметтік өндіріс*, ол екі формада болатын қоғамдық меншік негізінде дамиды. Әлеуметтік айналыс капиталисттік айналыстан түбірінен өзгеше. Социалисттік меншік өндіріс құрал-жабдықтарының айналысында мәнді ерекшеліктер енгізеді. 
* Біріншіден, өндіріс құрал жабдығы жеке меншік бола алалмайды, демек өткізілгеннен кейін де өзінің әлеумкттік сипатын өзгертпейді.
* Екіншіден, өндіріс құрал жабдығының айналысы жоспарлы түрде жүзеге асырылады.
* Үшіншіден, өндіріс құрал-жабдығын сатып алу және сату процесі жеке адамның баю мақсатында ұйымдастырылмайды, ол әлеуметтік өндірісті жетілдіру мүддесіне, технологиялық прогреске кең жол ашу үшін, соның негізінде тұтыну заттарын көптеп өндіруді дамытуға, қызмет көрсету саласын жлоға қоюға, сайп келгенде, халықтың әл-қуатын жақсартуға бағытталады.

Кәсіпорындар жоспарлау мен экономикалық ынталандырудың жаңа жүйесіне көшу нәтижесінде тауар айналымының рөлі едәуір арта түседі. Шаруашылықты жүргізуінің жаңа жағдайында өнім өткізу басты көрсеткішке айналады. Өндііріс пен айналым сферасындағы қызметкерлерге төленетін еңбекақы мөлшері көбінесе сатып өткізілген өнім көлеміне байланысты.

## Түсініктемелер
* К.Маркс «Саяси экономия сынына»

Санат:Экономикалық терминдер
Айналымдылық

**АЙНАЛЫМДЫЛЫҚ** (лат. convertere - өзгерту, айналдыру, орыс. конвертируемость)  ұлттық валютаның кез-келген шетел валютасына жөне операциялардың барлык түрлерінде шектеусіз еркін айналымдылыгы, кабілеттілігі.
=Дереккөздер=


Санат:Терминология
Айыптаулық

**Айыптаулық** (орыс. обвинительный) - айыптау мазмұндамасы; а. қорытынды - қылмыстық жауапқа тартылған адамды (адамдарды) айьптау тұжырымдамасы бойынша тергеушінің (анықтаушының) дәлелденген және істі прокуратураға жіберу туралы шешімі; а. үкім - айыптау тұжырымдамасы және қылмыстық жауапқа тартылған адамға жазалау шарасын белгілеуі бар соттың шешімі.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Академиялық жыл

**Академиялық жыл** - жоғары оқу орындарында семестр, триместр, сессияларды қамтитын оқу жылы (басталғаннан аяқталғанға дейінгі мерзім).
=Дереккөздер=


Санат:Жоғарғы білім
Табук

**Табук қаласы** (Сауд Арабия) – 630 жылдан бастап бұл қала Ислам қалаларының бірі болып табылады. Қазіргі таңда қалада 534 893 адам тұрып жатыр (2010 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың тарихы ежелгі кезеңнен бастау алады. Мұнда Осман империясының қоластында болған кезде салынған теміржол мен 1655 жылы салынған түрік қамалы бар. Қазіргі таңда қала маңында зерттеулер жүргізіліп, көптеген тарихи заттар табылып жатыр. Қалада сауда жақсы дамып,  Батыстың үлгісінде салынған дәстүрлі шығыс базарлары бар.
## Дереккөздер


Санат:География
Даммам

**Даммам** – Парсы шығанағының батыс жағалауында орналасқан Сауд Арабиясының портты қаласы. Эш-Шаркия провинциясының астанасы. Халық саны 905 084 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Халық саны бойынша Даммам елде бесінші орында. Қала теңіз арқылы жүк тасымалдайтын маңызды порттардың бірі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Санат:Сауд Арабиясы порттары
Санат:Миллионер қалалар
Әл-Хуфуф

**Эль–Хуфуф қаласы** (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны 321 471 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Аңыз бойынша Араб әлеміне әйгілі махаббат трагедиясының кейіпкерлері Ләйлә мен Мәжнүн осы қалада қаза болған. Қала негізінен елдің маңызды мәдени орталықтарына жатады. Қалада елге танымал көптеген адамдар тұрып жатыр. 1871-1913 жылдар аралығында қала Осман империясының ықпалында болған.  Эль-Хуфуфта Фейсал корольдің атындағы университет пен қала тарихымен таныстыратын мұражай бар.

## Дереккөздер


Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Санат:География
Хаиль

**Хаиль қаласы** (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясындағы қала. Халық саны 310 897 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Хаиль қаласы Шаммар тайпасынан шыққан әл-Рашид әулетінің билігінің орталығы болды. 1836-1921 жылдары бірінші әмір Абдулла бин Рашид Барзан сарайын (сарай кешенінің алатын жалпы ауданы – 300 000м²) салдырды. Ол қазір қаланың көрікті жерлерінің бірі. Бұл әулет қаланың өркендеп дамуына көп үлес қосты. 1891 жылы Араб түбегінің көп бөлігін алып жатқан үлкен мемлекеттің астанасы болған. 1921 жылы король Әбд әл-Әзиз Хаильді билейтін жергілікті әулетті құлатып, қаланы басып алды.

## Дереккөздер


Санат:География
Активтік

**АКТИВТПС** - төлем балансының а. сальдосы - ағымдағы операциялар бойынша баланстык және капиталдар қозғалысы балансының а. сальдосы; сауда балансының а. сальдосы - елдің тауар экспортының тауар импортьшан артуы.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Акцептелген

**Акцептелген**(орыс. акцептованный) а. шек - банк тарапынан онда көрсетілген соманы төлеу кепілдігі бар шек.
=Дереккөздер=


Санат:Терминология
Әл-Джубайл

**Әл–Джубайл қаласы** (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы қала. Халық саны – 200 000 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қала Парсы шығанағының жағалауында орналасқандықтан, елдегі мұнайға ең бай аудан. Эль-Джубайльде мұнай өнімдерін шығарып сататын көптеген өнеркәсіп орындары бар. Ол – Сауд Арабиясындағы жақсы дамыған қалаларының бірі. Мұнда лагуна мен жағажайлар бар..

## Дереккөздер


Санат:География
Акцептік

**Акцептік**(орыс. акцептный) а. несие - акцепт бойынша берілетін банк несиесі; а. банк, а.кеңсе - вексельмен қам- тамасыз етілуге несие беретін қаржы мекемесі.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Бурайда

**Бурайда қаласы** (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының орталық бөлігіндегі қала. Ол Әл-Касим провинциясының әкімшілік орталығы. Қалада 614 093 адам тұрып жатыр (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұрын қала сауда керуендерінің және араб жүйрік аттарын сататын негізгі сауда орталықтарының бірі болған. Қазіргі таңда қала тұрғындары егін шаруашылығымен айналысады..

## Дереккөздер


Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Хамис-Мушаит

**Хамис-Мушаит** қаласы (Сауд Арабия) – Сауд Арабиясының Асир провинциясындағы қала. Халық саны 472 484 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Хамис-Мушаитте 1960-70 жылдар аралығында американдық мамандармен бірлесе салынған үлкен авиабаза бар. Бұл база Сауд Арабияның әуе-қарулы күштерінің негізгі 6 базасының бірі. 1990 жылғы Парсы шығанағындағы соғыста Американың әуе-қарулы күштері осында орналасты.

## Дереккөздер


Санат:Сауд Арабиясы қалалары
Санат:География
Акциялардың бақылау пакеті

**Акциялардың бақылау пакеті** - бір үстаушыға жататын және акционерлік қоғамның жиналысында шешуші дауыс қүқығын беретін шығарылган акциялардың жалпы сомасындағы үлес (теория бойынша ол жалпы соманың 51%-іне тец, ал төжірибеде жалпы санының - 20-30%).

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Алдын ала төлеу

**Алдын ала төлеу** (орыс. предоплата) - тапсырысқа, сатып алынған тауарларға, қызметтерге алдын ала аванстық төлем, көбінесе ТМД елдерінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Амплуа

**Амплуа**(фр. emploi - кол-дану, рөл) — актер дің өз бойындағы табиғи ерекшелігіне қарай әртүрлі рөлдерге мамандануы;
2) (ауысп.мағынада) рөл, кәсіп түрі.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Антиподи

**Антиподи**- (грек, antipodes - тізесін батьфатындар) - 1) жер шарының диаметрлары қарама-қарсы елді мекендер тұрғындары; 2) көзқарастарының,
талғамдарының немесе мінез-құлық ерекшелігімен қарама-қарсы адамдар.
=Дереккөздер=


Санат:Терминология
Сары қарбыз

**Сары қызылша (көкөніс)** – көкөніс түрі. Құрамында фолий қышқылы, калий, жасұнық, А дәрумені бар. Сары қызылша кәдімгі қызылшадан түсімен әрі тамақ дайындаған кезде қолға бояуы жұқпайтындығымен ерекшеленеді. Дәмі тәтті, хош иісті. Сары қызылшаны пісіріп те, қуырып та тамаққа пайдалануға, ал жапырақтарын салатқа қосуға болады.
## Дереккөздер



Санат:Көкөністер
Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Романеско қырыққабаты

**Романеско қырыққабаты (көкөніс)** – гүлді қырыққабат пен брокколидің жақын туысы. Отаны – Италия. Гүлдері нәзік, жасыл конус тектес, ал қауданы орама іспеттес. Романескода өзек аз, ал пайдалы заттар көп, осының есебінен асқазанда тез қорытылады. Оны кәдімгі брокколи сияқты суда пісіреді, қуырады, пастаға және салатқа қосады.
## Фото

Cauliflower Fractal AVM.JPG|
Romanesco_in_the_field.jpg|
Romanesco Broccoli.jpg|
Chou Romanesco-coupe longitudinale.jpg
Velouté de choux Romanesco à la ciboulette.jpg
Fractal Broccoli.jpg|
Fractal broccoli(2).JPG|
Romanesco da TRATTORIA MARCO.JPG|
Broccoli DSCN4356.jpg
Choux 02.jpg



## Дереккөздер



Санат:Орамжапырақтар
Санат:Көкөністер
Нэши

**Нэши (жеміс)** – бірнеше ғасыр бұрын Азияда алма мен алмұртты будандастыру нәтижесінде алынған жеміс түрі. Оны «азиаттық, жапондық алмұрт» деп те атайды. Нэши солғын жасыл, қызыл-сары түсті болады. Пішіні алмаға ұқсас домалақ, ал дәмі шырынды алмұрт сияқты. Қазіргі кезде нэшидің 10 түрлі коммерциялық сұрпы Австралия, АҚШ, Жаңа Зеландия, Франция, Чили мен Кипрде өсіріледі.
## Дереккөздер



Санат:Жемістер
Күлгін түсті картоп

**Күлгін түсті картоп** (көкөніс) – Colorado State University-нің ғалымдары шығарған  картоп сұрпы. Сұрыптың күлгін түсті болуына құрамында көп мөлшерде антоциандары бар Анды тауында өсетін картоп негіз болған.  В тобының дәрумендеріне, С дәруменіне,  калий, темір, магний және мырышқа бай. Англияда белсенді түрде сатылатын бұл сұрыпты «Мәртебелі күлгін» деп атайды. Ағылшын аспазы Джейми Оливердің ас мәзірінің арқасында күлгін түсті картоп әлемге кең тараған.
## Дереккөздер



Санат:Көкөністер
Айшвария Рай Баччан

thumb|Айшвария Рай Баччан
**Айшвария Рай Баччан** (ағылш. Aishwarya Rai Bachchan;  1 қараша 1973,  Мангалор, Карнатака, Үндістан) — үнді актрисасы, фотомодель.  1994 жылғы «Әлем Аруы»  байқауының жеңімпазы.  Әкесі – Кришнарая Рай, сауда флотының офицері, анасы – Вринди Рай, жазушы. Үлкен ағасы бар.  Тулу, ағылшын, хинди, маратхи және тамиль тілдерінде сөйлейді. Ұзақ жылдар бойы Салман Ханмен кездескен.  20 сәуір 2007 жылы Амитабх Баччанның ұлы Абишек Баччанға күйеуге шыққан. Түскен кинолары: «Iruvar» (1997), «…Aur Paar Ho Gaya» («Ғашық болған өтірікші»), «Hum Dil De Chuke Sanam» («Мәңгілікке сенікі боламын») (2000), «Hamara Dil Aapke Paas Hai» («Сыйлыққа махаббат беріледі») (2001), «Devdas» («Девдас») (2002), «Last Legion, The» («Соңғы легион») (2007), «Guzaarish» («Өтініш») (2010), т.б.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Санат:1 қарашада туғандар
Санат:1973 жылы туғандар
Абишек Баччан

**Абишек Баччан** (5 ақпан 1976, Мумбай, Махараштра, Үндістан) — үнді актері, продюсер. Үндістанның әйгілі әртістері Амитабх Баччан мен Джайя Бхадури отбасында дүниеге келген. Өзінен үлкен Швета деген әпкесі бар. Бала кезінде дислексиямен ауырған. Швейцариядағы әйгілі Aiglon College жекеменшік мектебінде оқыған. 2007 жылдың 20 сәуірінде Үндістанның танымал әртісі Айшвария Райға үйленген. Мынандай киноларға түскен: «Махаббат жайлы бір ауыз сөз» (2000), «Kabhi Alvida Naa Kehna» («Ешқанада Қош айтпа») (2006), «Om Shanti Om» («Ом Шанти Ом») (2007), «Dostana» («Жақын достар») (2008), «Dum Maaro Dum» (2011), т.б.

## Дереккөздер
Ұйқышөп

**Ұйқышөп (гүл)** – әртүрлі гүл жаратын әдемі өсімдік. Алғашында қоңырауға ұқсас гүл жарады. Содан кейін ғана жапырақтары шыға бастайды. Көгалды жерлерге,  қолдан жасалатын «Альпі шоқысына», сарқырама маңына егуге болады. Ерте көктемде сәуір айында гүл ашады. Гүлдері  ақ, күлгін, сия көк түсті болады. Түбінен бөліп алу немесе тұқымын себу арқылы көбейтеді.
## Дереккөздер



Санат:Гүлді өсімдіктер
Нефтебанк

**Нефтебанк** — мұнай және газ өнеркесібі саласындағы аса ірі банк, ашық акционерлік қоғам. 1993 жылы құрылды. Басты мақсаты мұнай-газ кешені кәсіпорындарын банк қызметімен қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі "Нефтебанкті" халықаралық стандартқа көшіру жөніндегі бірінші топқа енгізді. Штаб-пәтері Ақтау қаласында орналасқан.

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстанның жабылған банктері
Амитабх Баччан

**Амитабх Баччан** (толық аты *Амитабх Хариванш Баччан*) — Үндістанның танымал киноактері, саясаткер, продюсер және тележүргізуші. 1942 жылы 11 қазанда, Уттар-Прадеш штатының Аллахабад қаласында туған. Әкесі Хариванш Рай Баччан Үндістанның танымал ақыны болған. Өзінен кейін Аджитабх деген інісі бар. 1973 жылы актриса Джайя Бхадуриға үйленеді. Екі баласы бар: қызы – Швета және ұлы – Абишек. Ұлы да өзі сияқты танымал актер. Кинодағы дебюті 1969 жылы «Saat Hindustani» («Семь индийцев») фильмінен басталды. Амитабх 170-тен аса киноға түскен және әлі де түсіп келеді. 2000 жылдан 2005 жылға дейін «Миллион кімге бұйырады» атты теле шоудың үнділік нұсқасын жүргізді.

## Дереккөздер
Джая Бхадури

**Джая Бхадури** (Jaya Bhaduri) Үндістанның әйгілі актрисасы, сценариші және продюсер. 1948 жылы 9 сәуірде Үндістанның Kolkata қаласында туған. Әкесі Тарун Кумар Бхадури – журналист, жазушы әрі суретші. Анасы – Индира Бхадури. Өзінің мансабын 1963 жылы Mahanagar фильмінен бастаған. Бұл фильмде ол кішігірім рөлді сомдаған. Оны танымал еткен фильм – Guddi. Джая Амитабх Батччанға ғашық болып, онымен бірге бірнеше киножобаларға түседі. Кейін Амитабхқа күйеуге шығып, өзінің мансабынан бас тартады. Ұзақ жылдар бойы киноға түспесе де, саясатқа белсенді араласады. Балаларға арналған бағдарламалар жасаған. Көптеген сыйлықтардың иегері, оның ішінде үнді киносына қосқан зор үлесі үшін special Life Time Achievement award (1998) сыйлығын алған. Қазіргі кезде Джайя киноларға сирек түседі, оны көбінесе саясат қызықтырады.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Шахрух Хан

**Шахрукх Кхан** (ағылш. Shah Rukh Khan, хинди शाहरुख़ ख़ान, урду شاہ رخ خان) — үнді актері, продюсер, тележүргізуші. 1965 жылы 2 қарашада Нью-Делиде, пуштундар отбасында туған. Ислам дінін ұстанады.

Әкесі Тадж Мұхаммед Хан – Үндістандағы танымал қорғаушы, анасының аты – Фатима. 

* Мамандығы бойынша экономист, 1988 жылы Дели Университетін бітірген.
* 1988 жылдан бері бірнеше телехикаяларға және 70-тен аса фильмге түскен. Олардың ішінде:
** «Circus» (Цирк (хикая)) (1989)
** «Maya» («Майя ханым») (1993)
** «Karan Arjun» («Каран мен Арджун») (1995)
** «Kuch Kuch Hota Hai» («Өмірде бәрі де болады») (1998), т.б. 
Болливудтегі сұранысы жоғары актерлердің бірі. Бір жылдары ол бес-алты фильмге бірден түскен.
* 2007 жылы Амитабх Баччанның орнына «Миллион кімге бұйырады» атты теле шоуды жүргізген.
* 2011 жылдың ақпан айынан бастап шыққан Zor Ka Jhatka шоуының жүргізушісі болып келеді.

## Жеке өмірі
 
1991 жылы Мумбайға көшіп келіп, индуит отбасынан шыққан Гаури Чибберге үйленеді. Өзі мұсылман болса да, әйелінің дініне құрметпен қарайды. Қазіргі кезде оларда 3 бала бар: Арьян, Сухана және Абрам. Балалары екі дінді де ұстанады.
 
## Қызықты деректер
* Балашақта Шахрукх Кхан өте тез жүгірді, сондықтан оны Mail Gabba деп атаған
* Оның дененің оң жағында көп қалдар бар
* Шахрукх суды ішпейді, тек пепси
* Ол тәпішкені жеп көреді
* Шахрукх Кханға компьютер ойындары ұнайды
* Ең бақытты сәттер-үйлену тойы және бірінші Filmfare марапаты
* Сүйікті әртістер-Амитабх Баччан, Дилип Кумар, Риши Капур, Аамир Кхан, Акшай Кумар
* Сүйікті серіктерлер-Санджай Датт, Анил Капур, Джеки Шрофф, Салман Кхан, Джухи Чавла, Мадхури Дикшит, Каджол

## Дереккөздер


Санат:2 қарашада туғандар
Санат:Нью-Делиде туғандар
Санат:Үндістан актерлері
Санат:Хинди тіліндегі кино актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:Үндістан дыбыс жазу актерлері
Санат:Үндістан кинопродюсерлері
Санат:Үндістан сйенарийшілері
Санат:Үндістан тележүргізушілері
Санат:Өнер саласындағы еңбегі үшін Падма Шри иегерлері
Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері
Санат:Өнер және әдебиет француздық орденінің офицерлері
Санат:Filmfare Awards иегерлері
Салман Хан (актер)

thumb|Салма́н Хан
**Салма́н Хан** (ағыл. Salman Khan, [səlˈmɑːn ˈxɑːn]; толық аты: Абду́л Раши́д Сали́м Салма́н Хан, 27 желтоқсан 1965, Индур, Үндістан) — үнді актері, Болливудтың атақты жұлдыздарының бірі. Әкесі Салим Хан - жазушы, сценарийші, мұсылмандықты ұстанған; ал анасы, суретші, Салма Хан индуизм дінін ұстанды. Салманның бірге туған үш бауыры: Алвира, Абрааза, Сохейла және асырап алған Арпита атты қарындасы бар. Оның актерлік мансабы 80-ші жылдарда басталған. Содан бері көптеген фильмдерде, әртүрлі жарнамаларға түскен. «Baaghi: A Rebel for Love» және «Chandra Mukhi» фильмдерінің сценарийін жазған. Өзінің қайырымдылық істерімен де танымал. Көп жылдан бері қатерлі ісік ауруымен ауратын балалардың емделуіне қолдау көрсетіп келе жатыр.

## Дереккөздер



Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Үндістан актерлері
Митхун Чакраборти

**Митхун Чакраборти** , туған кездегі аты - **Гоуранга Чакраборти**  (16 маусым 1950, Калькутта, Батыс Бенгал, Үндістан) — 200-ден аса фильмге түскен үнді актері. Ең танымал әрі жалақысы жоғары төленетін актерлердің бірі.  1982 жылғы шыққан «Disco dancer» фильмінен кейін оның атағы жер жарады. Ол үнді актрисасы Йогите Балиге үйленген. Үш ұлы және бір қызы бар. Үлкен ұлы – Мимох Чакраборти әкесінің ізін қуған, екінші ұлы – Римох  «Phir Kabhi» фильмінде Митхунның кішкентай кезіндегі рөлін сомдаған.

## Сыртқы сілтемелер
* Митхун Чакраборти кім? / «Үш қиян» газеті.

Санат:Үндістан актерлері
Каришма Капур

**Каришма Капур** (25 маусым 1975) – үнді актрисасы. Драма, шытырман оқиғалы киноларға түскен. Әкесі Рандхир Капур, анасы Баббита, туған сіңлісі Карина Капур да атақты актриса.  Санжай Капурмен тұрмыс құрған, бір баласы бар. Көптеген танымал кинофильмдерге түскен. Соның ішінде: «Prem Qaidi» (1991), «Dulaara»  («Сүйіктім») (1994), «Maidan-E-Jung» («Майдан алаңы») (1995), «Raja Hindustani» (1996), «Jaanwar» («Айуан») (1999), «Fiza» (2000), «Zamaanat» (2009), т.б.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Санат:1975 жылы туғандар
Карина Капур

**Карина Капур** (хинди करीना कपूर खान, ағылш. Kareena Kapoor Khan; 21 қыркүйек 1980 жыл, Бомбей, Индия) — үнді актрисасы. 1980 жылы 21 қыркүйекте туған, Үндістандағы ең танымал Капур әулетінің ұрпағы. Әйгілі Радж Капурдың немересі, Рандхир Капур мен актриса Баббитаның қызы. Өзінен үлкен Каришма атты (киноактриса) әпкесі бар.  

## Фильмографиясы

## Жеке өмірі
2004 жылы үнді актёрі Шахид Капурмен кездесе бастады. Бұл қарым-қатынас 3 жылға созылды. 

2007 жылдан бері үнді актёрі Саиф Әли Кханмен кездеседі. 2012 жылдың 16 қазанында оған тұрмысқа шығып, 2016 және 2021 жылдары 2 ұл баланы дүниеге әкеледі. 

## Дереккөздер
Аамир Хан

**Аамир Хан** (; ; )— үнді актері, продюсер, режиссер, сценарийші. Алғаш киноға бала кезінде түскен.

## Өмірбаяны
Тенниспен айналысқан, штат чемпионы да болған. Екінші рет Киран  Раоға үйленген. Бірінші некесінен екі баласы бар: ұлы – Джунаид және қызы – Айра. Оның отбасы Үндістан кино өндірісіне көп еңбек сіңірген отбасылардың бірі. Әкесі – Таир Хуссейн, продюсер, ағасы – Наси Хуссейн режиссер болған. Туған ағасы Файзал Хан да үнді актері. «Madhosh» (1974), «Holi» (1984), «Qayamat Se Qayamat Tak» («Үкім») (1988), «Afsana Pyar Ka» («Махаббат жайлы ертегі») (1991), «Damini — Lightning» («Куәгер») (1993), «Raja Hindustani» («Раджа Хиндустани») (1996), «Taare Zameen Par» («Жердегі жұлдыздар») (2007), «Ghajini» (2008), т.б. көптеген фильмдере түскен.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан актерлері
Приянка Чопра

thumb|Приянка Чопра
**Приянка Чопра** (ағыл. Priyanka Chopra) — үнді атрисасы, модель, 2000 жылғы Әлем Аруы. Приянка Чопра 1982 жылы 18 шілдеде дәрігерлер отбасында дүниеге келген. Ата-анасы Ашок және Мадху Чопра әскери дәрігерлер болған. Өзінен сегіз жас кіші інісі бар. Достары оны Мими деп атайды. Болливудтың үздік актрисаларының бірі. Үндістандағы және АҚШ-тағы қайырымдылық шараларына қатысады. Ол бір жылда бірнеше киноленталарға түседі. Түскен фильмдері: «Hero», «Andaaz» (2003), «Plan», «Kismat», «Asambhav», «Aatma» (2004), «Barsaat», «Bluffmaster», «Yakeen», «Karam», «Blackmail» (2005), «Love Story 2050», «Goal», «Big Brother», «Salaam-E-Ishq» (2007), т.б.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Санат:18 шілдеде туғандар
Санат:1982 жылы туғандар
Хема Малини

**Хема Малини** (, 16 қазан 1948) — үнді актрисасы, продюсер, режиссер. Ол Радж Капур, Раджеш Кхан, Шамми мен Шаши Капур, Санджив камур, Дхармендра сияқты Үндістанның әйгілі актерлерімен бірге жұмыс істеген. Соңғы жылдары «Hema Malini creations» («Хема Малини шығармашылығы») компаниясының негізін салып, продюсерлік және режиссуралық жұмыстармен айналыса бастады. Оның танымал болған жұмыстары — «Noopur» («Биші») телехикаясы  және «Dil aashna hai» («Кабаре бишісі») фильмі. Хема кинодағы серігі Дхармендраға күйеуге шыққан. Эша және Ахана деген екі қызы бар. Қызы – Эша да киноактриса. Хема әртүрлі номинация бойынша сыйлықтардың иегері.

Санат:Үндістан актрисалары
Эша Деол

thumb|Эша Деол (2008)
**Эша Доел** (2 қараша 1982 ж.) – үнді актрисасы. Атақты үнді актерлері – Дхармендра мен Хема Малинидің үлкен қызы.  Ахана атты сіңлісі бар. Оксфорд университетінде компьютерлік технологиядан бакалавр дәрежесін алған. Әртүрлі жанрдағы үнді фильмдеріне түскен. Олардың қатарында «Kyaa Dil Ne Kahaa» (2002), «Loc - Kargil» (2003), «Chura Liyaa Hai Tumne» (2003), «Yuva» (2004), «Kaal» (2005), «Insan» (2005), «Kahin Aag Na Lag Jaaye» (2006), т.б. кіреді.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Шридеви

thumb|Шридеви
**Шридеви** (13 тамыз 1963 ж.) — үнді актрисасы. Төрт жасынан бастап, хинди, тамиль, телу, малаям тілдерінде көптеген фильмдерге түскен, жалпы фильм саны 265. Үнді киносындағы ең әйгілі  актриса. 1997 жылдары кинодан кетіп, бар уақытын отбасына арнайды. Бірақ 1999 жылы қайтып келіп, он екі жыл ішінде төрт картинаға түскен.

## Дереккөздер



Санат:Үндістан актерлері
Санат:13 тамызда туғандар
Санат:1963 жылы туғандар
Рекха

**Рекха** (толық аты Бханурекха Ганешан) (10 қазан 1954) – Мадраста дүниеге келген. Үндістанның атақты актрисасы, модель. Классикалық би өнерін өте жақсы меңгерген, сондықтан да оған фильмдерде  жеке би орындайтын рөлдерді ұсынған. Танымал болған фильмдер қатарына  «Umrao jaan» («Умрао жан») (1982), «Muqaddar ka sikander» (1978), «Baazi» («Дұшпан»)(1984), «Khoon Bhari Maang» (1988), «Amiri Garibi» («Байлық пен кедейлік») (1990), «Lajja» («Қашқын») (2001), «Krrish» («Криш») (2006), т.б. кіреді.

## Дереккөздер
Падма Лакшми

**Падма Лакшми** (Падма Лакшми Парвати, леди Рушди, ағыл. Padma Lakshmi; 1 қыркүйек 1970 жыл) — тележүргізуші, актриса, модель.  1970 жылы 1 қыркүйекте Үндістанның  Керала штатында туған. Өмірінің басым бөлігі АҚШ-та өткен. Отбасындағы жалғыз бала. 2004 жылы британ жазушысы Салман Рушидке күйеуге шығып, 2007 жылы ажырасып кеткен. 20 жасында модельдік жұмысын бастайды. Бірнеше фильмдер мен сериалдарға түскен.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан актрисалары
Фрида Пинта

**Фрида Пинто** (ағыл. Freida Pinto;18 қазан 1984, Бомбей, Үндістан) — жаңа танылып келе жатқан актриса. «» фильмінде басты рөлдердің бірін сомдаған. 2006-2007 жылдары бірнеше теледидарлық жобаларға қатысып, жарнамаларға түскен. «Miral» (2010), «Immortals» (2011), «You Will Meet a Tall Dark Stranger» (2010) фильмдеріне түскен.

## Дереккөздер
Катрина Каиф

thumb|Катрина Каиф
**Катрина Каиф** (, 16 шілде 1984 жыл, Гонконг) — үнді актрисасы, модель. 

Алты туған әпкесі және бір ағасы бар. 14 жасынан бастап жарнама роликтеріне түсе бастаған. Кейін Лондонға көшіп барып, сол жерде модельдік бизнесін жалғастырған. Кинодағы мансабы «Boom» (2003 г) фильмінен басталған. Фильмдері: «Партнер» (2007), «Malliswari» (2004) , «Allari Pidugu» (2005).

## '''Қызықты деректер:'''
* Оның сүйікті сусыны - қара кофе
* Катринаның сүйікті әртісі - Аамир Кхан, Мерил Стрип
* Катрина ерте тұрады, бірақ 9 сағатқа дейін телефонды қоспай жатыр.
* Сүйікті тағамы - ірімшікпен жасалған макарон
* Сүйікті музыка - қылықты
* Сүйікті түсі - көгілдір
* Сүйікті әтірі - Marc Jacobs

## '''Фильмографиясы'''
*2003 — Boom
*2004 — Malliswari
*2005 — Sarkar
*2005 —  Maine Pyaar Kyun Kiya
*2005 —  Allari Pidugu
*2006 —  Humko Deewana Kar Gaye 
*2006 —  Balram vs. Tharadas
*2007 — Namaste London
*2007 — Apne
*2007 — Partner
*2007  —  Welcome
*2008 —  Race
*2008 — Singh is King
*2008 — Hello
*2008 — Yuvvraaj
*2009 — New York
*2009 — Blue
*2009 — Ajab Prem Ki Ghazab Kahani
*2009 — De Dana Dan
*2010 — Raajneeti
*2010 — Tees Maar Khan
*2011 —  Zindagi Na Milegi Dobara
*2011 — Bodyguard
*2011 —  Mere Brother Ki Dulhan
*2012 — Agneepath
*2012 —  Main Krishna Hoon
*2012 — Ek Tha Tiger
*2012 — Jab Tak Hai Jaan
*2013 — Dhoom 3: Back Again
*2014 — Bang Bang 
*2015 — Phantom
*2016 — Detectiv Jagga
*2016 — Baar Baar Dekho

## Дереккөздер

Санат:1983 жылы туғандар
Санат:16 шілдеде туғандар
Санат:Гонконгте туғандар
Санат:Үндістан актерлері
Санат:Хинди тіліндегі кино актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Үндістан фотомодельдері
Мощеная

**Мощеная** () — солтүстік-батыс Украинадағы ауыл. Тұрғындары 581 (2010 жыл). 

## Дереккөздер

Санат:Ковель ауданы елді мекендері
1901 жыл

## Оқиғалар
*1 қаңтар - Ұлыбританияның алты аустралиялық колониясын федерацияға біріктіру туралы заң күшіне енді. Британ империясының доминион мәртебесімен Аустралия Достастығының құрылуы.
*10 қаңтар -Техас штатында (АҚШ) мұнай кен орындары ашылды.
*4 наурыз - Уильям Маккинлидің екінші мерзімге АҚШ президенті қызметіне кірісуі. Вице-президент Теодор Рузвельт болып жарияланды.
*1 сәуір - Түркияның "Аслана" кемесі Қызыл теңіздегі тұзақтарға құлады; 180 адам қайғылы оқиғаның құрбаны болды
*7 қыркүйек - Қытайдағы Ихетуан көтерілісін басу қорытындысы бойынша 11 державаның қорытынды хаттамасы қабылданды.
*18 қараша - АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Хей-Паунсфот шартына қол қою, оған сәйкес АҚШ Панама каналын салу құқығын алды.
*Вант-Гофф Якоб  Хендрик Химия ғылымы саласы бойынша Нобель сыйлығының ең алғашқы иегері атанды.
## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1901 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1901 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1902 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

### Ақпан

### Наурыз

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

* 2 тамыз - Португалияда Порту футбол клубы құрылды.

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1902 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1902 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*