open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ашытқыш саңырауқұлақтар

**Ашытқыш саңырауқұлақтар**  () - аскомицеттер жамағатына жататын, бір жасушалы, тікелей және бүршікпен көбейетін, алғашқы қалталы саңырауқұлақтар

## Биологиялық сипаттамасы
Жасушу пішіндері әр түрлі: дөңгелек, жұмыртқа тәріздес, сопақша,; ұзындығы 8-11 мк, ені 5-7мк. Кейбір түрлері сыра қайнату нан пісіру, спирт өнеркәсібінде қолданылады. Әр түрлі жеміс-жидектерде, жүзім, алма, кейбір гүлдерде, қантты заттары бар шырындарда т.б. осы саңырауқұлақтар арқылы аши алатын ортаның бәрінде де кездеседі. Олар азотты, минералды заттарды жақсы сіңіреді. Ашытқыш саңырауқұлақтарды өсіру үшін әлсіз қышқылды (рһ-5-5,8) және жылы орта (25-30°С) керек. Олар 100°С-та өледі.

## Пайдалануы
Ашытқыш саңырауқұлақтар ақуыз, май, дәрумендерді өте жақсы сіңіретіндіктен, тамақ және мал азықтық ақуызды концентрат дайындауға кеңінен қолданылады. Сут қантын ашытатын Ашытқыш саңырауқұлақтар айран, құрт, кефир, қымыз т.б. құрамында болады. Ашытқыш саңырауқұлақтарда түрлі дәрумендер (тиамин, рибофлавин, никотин қышқылы, фолий қышқылы т.б.) болғандықтан, әр түрлі ауруларды (авитаминоз, фурункулез т.б.) емдеу үшін қолданылады. Ашытқыш саңырауқұлақтар микроағзалар арасында пайдалы саңырауқұлақтар болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Саңырауқұлақтар
Маңқы

**Маңқы** () - тауқұдіреттер тұқымдасына жататын құс.

## Сипаты
* Дене тұрқы 35 см, салмағы 200 г-дай.
* Қоңыр түсті қауырсынының үстінде қара дақтары бар, бауыры теңбіл түсті.
* Сұрғылт түсті кеудесінің шұбар дақтары бар.
* Тұмсығының ұзындығы 57-69 мм.
* Түнде белсенді тіршілік етеді, қорегін аулауға күн ұясына батар алдында шығады.
* Ұшқан кезде жерден ауыр көтеріледі, 3-5 м биіктікке көтерліген соң түзу ұшады.

## Ұя салуы
Маңқы - жыл құсы. Көктемде ұшып келіп, мекиені көзге көп түсе бермейтін сазды төмпешікті жерлерге ұя жасап, оған 4 ірі, сұр түсті теңбіл жұмыртқа салып, 17-18 күн басады.Балапандары тез өседі, дене тұрқы 4-5 аптадан кейін үлкен маңқы құстармен бірдей болады.  

## Мекендеуі
Еуразияда (Скандинавиядан Енисейге дейін) және Қазақстанның батысынан шығысына дейінгі аймақтардағы жалпақ жапырақты және қылқан жапырақты ормандардың ашық және шалшықты-батпақты жерлерін мекендейді. Қыстау үшін Африкаға ұшып кетеді. 

## Дереккөздер


Санат:Татреңтәрізділер
Санат:Қазақстан құстары
Көкшіл лағат

**Көкшіл лағат** () – астық тұқымдасының лағат туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
 
## Ботаникалық сипаты

* Биіктігі 50-120 см, кішігірім тығыз шым қабатын түзе өседі.
* Сабағы тегіс, өте қысқа төменгі және ұзынша жоғарғы буынаралықтан тұрады.
* Жиекті жапырақтары сабақтың түбінде ғана болады, үстіңгі жағы түкті, ұзындығы 3-9 мм.
* Сыпыртқыгүл  шоғыры жіңішке әрі ұзын, ұзыдығы 1530 см, ені 1-6 см. Масағы 2-5 гүлді, қошқыл күлгін түсті. Масақ қабыршақтары жұмыртқа тәрізді, сыртында қабығы бар, доғал немесе қысқа үшкір ұшы болады.
* Гүл қабыршақтарының ұзындығы 3-5 мм, ұшына қарай доғалданып келген. Маусым-тамыз айларында гүлдейді.

## Өсетін ареалы
Лағаттың (Molinia) 5 түрі бар, олар Еуропада, Кавказ тауларында, Батыс Сібірде, Кіші Азияда кездеседі. Қазақстанда тек көкшіл лағат түрі сортаң топырақты шалғындар мен ормандарда, бұта арасында өседі. Тобыл-Есіл жазығында, Каспий маңында, Жем өзені алабында кездеседі. Құнарлы мал азықтық дақыл, бірақ жас өскіні жеміс бергенге дейін улы болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Жамбыл Ошақбайұлы Тобаяқов

**Жамбыл Ошақбайұлы Тобаяқов** (16.8.1936 ж., Алматы облысы, Қарасай ауданы, Тұрар ауылы – 1997 ж., Алматы) - ғалым, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1974), профессор (1992).

## Өмірбаяны
1952 жылы Алматы облысындағы бұрынғы Гвардия ауданындағы Қоғалы орта мектебін, 1957 ж. ҚазМУ-ді бітірген. Еңбек жолын Алматы облысындағы Калинин орта мектебінде мұғалім ретінде бастаған. Алматы құрылыс техникумында (1958-63), Қазақ ауыл шаруашылығы институтында (1963-68), ҚазПТИ-да (1968-74; 1996-97), Алматы энергетика институтында (1974-84; 1994-96), Қарағанды педагогикалық институтында (1964-74) ұстаздық етіп, жауапты қызметтер атқарды.

## Ғылыми жұмыстары
Жамбыл Тобаяқовтың ғылыми жұмыстары плазматрондардың жылулық-физикалық қасиеттерін зерттеуге арналған. Бірнеше ғылыми-танымдық жинағы, монографияларымен оқулықтары жарық көрген. Мысалы *«Астарлы аспан»* (1969), *«Лекционный эксперимент по физике»* (1985), *«Электр және магнетизм» * (1987), *«Физикалық түсіндірме сөздік»* (1991), т.б. 
## Марапаттары
Бірнеше медальдармен марапатталған. Қазақстан Республикасының *"ҚР Әкімшінің-жергілікті орналасу"* заңының 10 бабына және Алматы облысы Әкімнің 25-сәуір 1999жылы №441 қаулысына сәйкес Голубиновка орта мектебіне 1994 жылы - белгілі ғалым, профессор Жамбыл Тобаяқовтың есімі берілді.
 
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Бақытжан Ошақбайұлы Тобаяқ

**Бақытжан Ошақбайұлы Тобаяқ** (1953 жылы 21 сәуірде туған, Алматы облысы, Кербұлақ ауданы, Бостан ауылы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1994), КСРО өнертапқышы (1986), Қазақстанның еңбегі сіңген мәдениет қайраткері (2003).

## Білімі
* 1973 жылы ҚазПТИ-ді бітірген.
* 1993 жылы ҚазМУ-ді бітірген.
* Ш.Шокин атындағы Энергетика ғылыми зерттеу институтының аспирантурасын бітірген.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын Өскемен жылу энергетикалық орталығында жөндеуші ретінде бастаған.
* Кейін республикалық «*Қазтехэнерго*» кәсіпорнында (1973) инженер.
* Энергетика министрлігінде инженер
* Ташкент көлік қатынасы инженерлік институтының филиалында оқытушы
* Қазақтың Энергетика ғылыми зерттеу институтының ғылыми қызметкер (1976-86) болды.
* 1986-99 жылдар аралығында баспа орындарында «*[[Қазақ энциклопедиясы]]*», «*[[Зерде (журнал)|Зерде]]*», «*Қаржы-қаражат*» журналында, «*[[Халық Кеңесі]]*» газетінде, ҚазАқпарат-та, «*[[Хабар агенттігі|Хабар]]*» агенттігінде, т.б. әр түрлі жауапты қызметтер атқарды.
* Қазір ұлттық «KEGOC» энергетикалық компаниясында бөлім бастығы.

## Еңбектері
* «*Бостан*» (1994)
* «*Темірқазық*» (1999)
* «*Сонар*» (1999)
* «*Металдар  құпиясы*» (1997)
* «*Егемен елдің экономикасы*» (1995)
* «*Адамзат тірлікті дәулет білмек*...» (2000)
* «*Құланиек*» (2000)
* «*Алматы көшелері*» (2001), т.б. өлең жинақтары мен ғылыми-танымдық кітаптары жарық көрген.

## Маврапаттары
* КСРО өнертапқыштары белгісі (1986)
* Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (2003).
* Кербұлақ ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:21 сәуірде туғандар
Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Кербұлақ ауданында туғандар
Санат:КСРО өнертапқыштары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Ташкент көлік қатынасы инженерлік институты оқытушылары
Санат:Кербұлақ ауданының құрметті азаматтары
Пеларгония

**Пеларгония**- қазтамақтар тұқымдасына жататын бұталар, жартылай бұталар және шөптесін өсімдіктер. Оның үлкен 4 топ құратын алуан түрлі гибридті формасы кезігеді.
## Түрлері:
#**Ірі гүлді (королдық)** пеларгония. 
#**Барқыт тәрізді** пеларгония.
#**Аймақтық** пеларгония.
#**Хош иісті** пеларгония. 
## Күтілім
*Жоғарыда көрсетілген пеларгониялардың барлығы жыл бойы 7-10 айға дейін гүлдеп тұрады. Олардың жапырақтары суккулентті болып келетіндіктен, қуаңшылыққа төзімді келеді, алайда жаппай гүл жаруы үшін күн көзі мен тыңайтқыштың жеткілікті болуы шарт. Қыс айларында өсімдікті құрғақ, салқын үйде сақтау керек. Оны өсіруге шымтопырақ пен жапырақ аралас топыраққа құм қосып пайдаланады. Пеларгонияны көктемде қайта отырғызғаннан кейін оны қысқартып, шырпып тастайды. Пеларгонияны жаңа жиналған тұқымынан немесе жас қалемшесінен көбейтеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазтамақтар
Барқыт тәрізді пеларгония

Пеларгония-қазтамақтар тұқымдасына жататын өсімдіктер. Оның үлкен 4 топ құратын алуан түрлі гибридті формасы кезігеді.
## Барқыт тәрізді пеларгония
*Қалқан тәрізді пеларгониядан шыққан және гүл сағақтары ұзын, гүлдері қарапайым, түкті және жартылай түкті болады. Оның сабағының бір ерекшелігі- шырмалып немесе жер бауырлап өседі. Пеларгонияны аспалы өсімдік ретінде, сондай-ақ оны балконға егу үшін де пайдаланады. 
## Ірі гүлді пеларгония
Ірі гүлді пеларгонияның ақ, қызғылт-қызыл және қара-қоңыр немесе ақ түстен бастап қызыл- күлгін, тіпті қараға дейін, немесе көп түсті, құбылмалы болып келетін түрлері кезігеді. Сүйір жапырақтары қазтаңдайланып біткен, өткір тікенектері бар.
## Аймақтық пеларгония
Аймақтық пеларгонияның жапырағы әдемі, түрлі-түсті, ал гүлі қарапайым ғана болып келеді.
## Хош иісті пеларгония
Хош иісті пеларгонияның жапырағында эфир майы бар, сондықтан оның өзіне тән ерекше иісі болады. Жапырағы ашық көк, гүлі ұсақ ақ және күлгін түсті.

## Дереккөздер


Санат:Қазтамақтар
Сиккатив

Сиккатив- сыр-бояу материалдарының (олифа, майлы бояу мен лактар) тез кебу үшін пайдаланылатын зат. Лак, сыр материалдарына сиккативті белгілі бір мөлшерде (бояу мен олифа салмағының 2-3%-нен артпауы керек) ғана қосу керек. Сыр не олифаға көрсетілген нормадан артық сиккатив қосуға болмайды, өйткені бұл сырдың сапасын төмендетеді. Олифа жасау үшін майды химиялық өңдеуден өткізіп (мысалы, 270 – 280˚С-та жарым-жартылай полимерлеп) сиккатив (майда еритін, кебуді жеделдететін заттар) қосады, кейде олифаны еріткішпен сұйылтады.

## Дереккөздер
Эмальды сырлар

**Эмальды сырлар**. (эмальдар). Қолдануға дайын түрінде шығарылады. Эмальмен қапталған жерлер жалтырап, суға, температураның өзгерулеріне төзімді болады. Майлы лыктағы, глифталь тактағы, майлы фенолды лактағы және басқа жалпы тұтынылатын лактағы эмальдар қолданылады. Эмаль белгісінде бірінші цифр оның қандай мақсатқа арналғанын көрсетеді: 1 және5- сыртқы және ішкі жұмыстар үшін, 2- тек қана ішкі жұмыстар үшін, 0- бір қабат жағу үшін, 00- шпательдеу үшін. Эмальды сыр жаққышпен не бүріккіш-пистолетпен жағады. Металдың беті алдымен біркелкі тегістеледі. Эмальды еріткішпен тым сұйылтып ерітуге болмайды, өйткені мұндайда сыр жалтырамай қалады. Эмальмен сырланған жерлерді кепкеннен кейін арнайы пасталармен жалтыратқан жөн.

## Дереккөздер
Фен (тұрмыстық құрал)

**Фен**, тұрмыстық- шаш кептіруге арналған электрлік құрал. Фтосуреттерді және сызба көшірмелерін т.б кептіруге де пайдаланылады. Ол білікке бекітілген қанатшалы электр двигателі мен спиральды электр қыздырғыш элемент орнатылған пластмасса қораптан тұрады. Желдеткішке сорылған ауа спиралдың маңында 50-70 ° С-қа дейін қызып, жылы ауа ағыны күйінде сыртқа шығады. Шаштың қалыңдығы мен ұзындығына байланысты фен 5-20 минут аралығында кептіреді. Оның жұмыс істеу ұзақтығы 1 сағаттан артпауы тиіс, содан кейін 10 минут суытылады. Фен белгілі температураны автоматты ұстап отыратын термореттеуішпен жабдықталады.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыстық техника
Тершеңдік

**Тершеңдік**- тердің тым көп бөлініп шығуы. Тер бөліну процесінің организмнің тіршілігі үшін маңызы зор. Термен бірге денедегі зиянды нәрселер бөлініп шығады. Терлеуді нерв жүйелері реттеп отырады. Болмашы ғана дене еңбегімен айналысқанда, қобалжығанда, ауа райы жылығанда нерв жүйелері әсерленгіш, эндокрин тобындағы ауруларға және созылмалы инфекциялық сырқаттарға шалдыққан адамдардың денесін тер басып кетеді. Дененің жалпы терлеуімен бірге оның жеке мүшелерінің, яғни алақан, табан, қолтық т.б терлейтіні байқалады. Шaмадан тыс тершеңдік дененің қызарып, баздануына, есекжем ауруының терінің грибокті және іріңді ауруларының қозуына ықпал етеді. Тершең адамдар дәрігерге  көріну керек. Ал дененің жеке мүшелері терлегенде теріні күтудің гигиеналық ережесін сақтау қажет.

## Дереккөздер
Іш өту

**Іш өту** немесе **диарея** -  бірқатар аурулар кезінде асқазанның функционалдық қызметінің бұзылуынан (асқазан сөлінің және асқазан асты безі сөлінің, еттің және т.б жеткіліксіз бөлінуі), ішектің ауруға шалдығуынан т.б. пайда болатын симптом.

Кейбір адамдарды іш өту сезім күйзелістері салдарынан болады. Кейде іштің бұзылуы организмдердің кейбір тағамдарды қорыта алмауынан байланысты. Іш өте бастағанда дәрігерге көріну керек. Сырқаттың сипатына және ауру адамның жай-күйіне қарай дәрігер тиісті ем мен диета тағайындайды. Рационнан ішекте ашитын немесе асқазан- ішек жолын тітіркендіретін азықтар (сүт, кепкен, қуырылған тағамдар, майлы және ащы тағамдар) шығарылып тасталады. Іш тоқтатуға септігі тиетін сусын ретінде ауру адамға кисель, күріш суы, емен қабығының қайнатпасы және т. б. беруге болады. '

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Аурулар
Тоқылған шәрке

thumb|Тоқылған шәрке
**Шәрке ** - қонышы жоқ тоқылған жеңіл аяқ киім.

150г жүннен иірілген жіп кетеді. (жуан жіпті 2-ге біріктіреді) №5 ілмек пайдаланылады.
 thumb|left|160px
* Тоқу өрнегі: жай шалу.
* Шәрке үш бөліктен тұрады: табан, жұлық, тұмсығы.
*Шәркенің артқы жақ бөлігіне, манжет жасауға, көтеру үшін тоқылған шалулардан басқа, әрі- бері 8- 10 қатар жай шалулар "шаян ілмек" өрнегімен және бір қатар тоқиды. Дайын болған жұлықты табанға жай шалулар арқылы қосады. Дайын болған жұлықты табанға жай шалулар арқылы қосады. Дайын болған сыздыққа теріден, не киізден ұлтан салып алуға болады. '

## Дереккөздер
Жіпті ұршықпен иіру

thumb|Ұршық
**Жіпті  ұршықпен иіру** - түтілген жүнді ұзынынан созып, спиральді тәсілмен орап ұзын, мықты тоқыма жіп алу тәсілі.

thumb|thumb|left|160px|Жіпті  ұршықпен иіру : <br />'''a''' — түтілген жүн,<br />'''b''' — иірілген жіп оралған ұршықтың сабы,<br />'''c''' — ұршық басы
## Ұршықтың құрылысы
Ұршық негізгі үш бөліктен құралады. Олар- ұршықтың басы, сабы және мұрындығы. Ұршықтың басын тығыз ағаштан ойып, жұмсақ тастан қашап, қорғасыннан дөңгелектеп құйып жасайды. Ұршық басының ауыр не жеңілдігі иірілетін жіптің жуан-жіңішкелігіне сәкес болуға тиіс. Ұршық сабының ұзындығы 30 сантиметрдей болады.

## Иіру
Ұршықты саптағанда оның мұрындық өткізілетін, жағын ұршық басқа кигізеді (басынан 3 елідей шығарып). Саптың ұшынан жіп жататын сай салып, ұшынан 1 елідей төменіректен мұрындық өткізеді. Оның жуандығы сіреңке шырпысынан сәл ғана жуандау болады. Жіп ауырлағанда сынып кетпеу үшін, мұрындық қатты ағаштан дайындалады.

Ұршықпен иірілетін жіптердің ең жуаны өрмектің арқауы, күзуі, серуі және түйенің жабуын көктейтін, киіз үйдің түндік, үзік, туырлық сияқты әбзелдерін тігуге арналған **шуда жіп**, ал ең жіңішкесі - шидем шекпен тоқуға, теріден киім тігуге арналады. Жіп иірілуіне қарай екі түрлі : *оңқай жіп*, *солақай жіп* болады. Жіптің бұл түрлері шекпен тоқығанда таңдай түсіру үшін пайдаланылады. Жіп иіргенде шебер майдалап түтілген жүннен шүйке жасап, оны бостау етіп, домалақтап шүберектен не шүйкенің өзінен саусаққа ілетін ілгек шығарады. Иірілген жіпті ұршық сабына төгеді.

## Дереккөздер
NOMAD каскадёрлер тобы

**NOMAD** - Қазақстандық каскадёрлік топ. Қазақ мемлекеттік циркі негізінде құрылған. Басшысы - Жайдарбек Күнғожинов. Құрамында 40 каскадёр мен 30 үйретілген жылқы бар. Голливуд, Ресейдің атыс-шабыс фильмдерінде каскадёрлік жұмыс атқарады. Қазақстанда атыс-шабыс жанрндағы фильмдердің аздығынан, елімізде онша танымал емес. Каскадёрлер үнемі әртүрлі трюктерді шынайы жасауымен ерекшеленеді. Көбінесе, жапондар қуыршақтарды көп пайдаланады. Ал голливуд трюктердің шынайы болғанын қалайды. Сондықтан NOMAD тобының жігіттері сұранысқа ие. Қазақстанда каскадерлер кәсіби түрде дайындалмайды. Сондықтан да, топтың мүшелерінің көпшілгі кәсіби каскадёр емес. Олар негізінен: шабандоз, цирк шеберлері болып келеді. Сергей Бодров Көшпенділер фильмін түсіру кезінде NOMАD жігіттерін таңдайды. Оның айтқаны: "Шабандоздар Испанияда, Англияда бар, дегенмен қазақтар ең үздік шабандоздар".  Топтың ең танымал мүшесі - Нұрлан Алтаев. 
## NOMАD мүшелері қатысқан жобалар
*Көшпенділер (2005 жыл)
*Дневной дозор (2005 жыл)
*Код апокалипсиса (2007 жыл)
*Рэкетир (2007 жыл)
*Мұстафа Шоқай (2008 жыл)
*Келін (2008 жыл)
*Семья (2008 жыл)
*Ағайынды (2009 жыл)
*Обратная сторона (2009 жыл)
*Сіз кімсіз К мырза? (2009 жыл)
*Запрещенная реальность (2009 жыл)
*Прыжок афалины (2009 жыл)
*Біржан сал (2009 жыл)
*Тучи над холмами (2009 жыл)
*Дом солнца (2010 жыл)
*Сказ о розовом зайце (2010 жыл)
*Путь домой (2010 жыл)
*Возвращение в "А" (2011 жыл)
*Байконур (2011 жыл)
*Ликвидатор (2011 жыл)
*Небо моего детства (2011 жыл)
*Конон варвар (2011 жыл)
*Храбрые перцем (2011 жыл)
*Шал (2012 жыл)
*Жаужүрек мың бала (2012 жыл)
*Неудержимые 2 (2012 жыл)
*Joker (2013 жыл)
*47 ронинов (2013 жыл)
*Ограбление по-казахски (2014 жыл)
*Голос степей (2014 жыл)
*Курманжан датка (2014 жыл)
*Марко Поло (2014 жыл)
*Воскресший Эртугрул (2014-2019 жылдары)
*Весь мир у наших ног (2015 жыл)
*Құнанбай (2015 жыл)
*Кенже (2015 жыл)
*Жат (2015 жыл)
*Дорога домой (2015 жыл)
*Рэкетир 2 (2015 жыл)
*Районы (2016 жыл)
*Аманат (2016 жыл)
*Отважный и красавица (2016 жыл)
*Қазақ хандығы. Алмас қылыш (2016 жыл)
*Анаға апарар жол (2016 жыл)
*Ты - моя Родина (2016 жыл)
*Викинг (2016 жыл)
*Марко Поло (2016 жыл)
*Легенда о коловрате (2017 жыл)
*Баахубали: рождение легенды (2017 жыл)
*Женщины-воины (2018 жыл)
*Завоеватель (2018 жыл)
*Бизнесмены (2018 жыл)
*Домашний арест (2018 жыл)
*Equus. История лошади (2018 жыл)
*Макмафия (2018 жыл)
*Время стойких (2018 жыл)
*Банды индостана (2018 жыл)
*Балуан Шолақ (2019 жыл)
*Тобол (2019 жыл)
*Союз спасения (2019 жыл)
*KAZBAT (2019 жыл)
*Ва-банк (2019 жыл)
*Герой Нарасима Редди (2019 жыл)
*Захар Беркут (2019 жыл)
*Батырлар (2019 жыл)
*Конкрады. Дороги времени (2019 жыл)
*Томирис (2019 жыл)
*Шырақшы (Хранитель) (2020 жыл)
*Жаным, ты не поверишь (2020 жыл)
*Письмо королю (2020 жыл)
*Мулан (2020 жыл)
## Топ мүшелері бірге жұмыс істеген актёрлер
*Сильвестр Сталлоне
*Арнольд Шварценегер
*Джет Ли
*Чак Норрис
*Дольф Лунгрен

Санат:Кино
Флавий Аэций

**Флавий Аэций**,  (391 ж.ш., Дуросторум - 21 қыркүйек 454 ж.ш., Равенна) - Батыс Рим империясының қолбасшысы.

Флавий Аэций 390 ж.ш. Дуросторда (Durostorum), қазіргі Болгариядағы Силистра ақсүйектер әулетінде туған.

Каталаун даласындағы  шайқаста (451 ж.) ғұндардың шабуылына (Аттиланың жетекшілігімен) тойтарыс берген Рим және оның одақтастары (вестготтар, франктар, бургундар) әскерлеріне басшылық етті. Император Валентиниан ІІІ қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі Рим
Санат:390 жылы туғандар
Санат:454 жылы қайтыс болғандар
Құлжан мұнайлы-газ конденсант кен орны

**Құлжан мұнайлы-газ конденсант кен орны** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Опорная темір жол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Құрылым сейсмикалық барлау нәтижесінде ашылып, барлау-іздестіруі нақтыланып, 1976-1986 жылдары бекітілген.

## Геологиялық құрылымы
Тектоникалық тұрғысы Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс борт (ернеулік) белдемінде, Оңтүстік Ембі (Жем) көтерілімінің периклинальдық  бөлігіне жатады, III және V горизонт құрылымдары екі жартылай күмбезден - батыс және шығыс телімдерден тұрады. Олар ендік бағытта созылып жатыр. Бұл жартылай екі күмбездің жер асты биіктігі 2850 м. Олардың аудандары шамамен 9,5х1 км. Ұңғымалар бұрғыланып, бұл екі күмбезден 8 өнім қабаты анықталған. Коллекторлары кеуекті.

## Жатыс сипаты
* Юра дәуірі шоғырындағы горизонт:
** кеуектілігі 18,6-23,8%;
** өтімділігі 6,4-34,9%;
** жалпы қалыңдығы 17,3-68,8 м (Ю-IV);
** тиімді қалыңдығы 1 м-ден (Ю-I) 3,45 м-ге дейін (Ю-Х); 
** шоғырының биіктігі 5,2-23,3 м.;
** мұнаймен қаныққандығы 0,46-0,67;
** газбен қаныққандығы 0,65-0,1.
* Төменгі бор шоғырындағы горизонт:
** кеуектілігі 23-25%;
** газбен қаныққан тиімді мөлшері 3,5-6,7 м; газбен қаныққаны 0,53;
** газбен қаныққан қабатының қалыңдығы 325 м.
* Қатқойнаулық қысымының юра және төменгі бор шөгінділерінде 17,6-28,4 МПа.

## Құрамы
Юра горизонтындағы мұнай тығыздығы орта және ауыр (876-дан 918кг/м3). Басым бөлігінде оларда күкірті және парафині аз болып келеді (1,9-2,4%).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Жоспарлы саяхат

**Жоспарлы саяхаттар** — туристік ұйым белгілеген және дайындаған маршруттар бойынша жасалады; туристер базаларға орналастырылып, тамақтандырылады, оларға әр алуан транспорттық, экскурсиялық және басқа да қызмет көрсетіледі. 

Жолдаманы таңдап алғанда ең алдымен өз денсаулығының жайын және жорық кезінде кездесетін қөиындықтарға шыдауға күш-қуаттың жетер- жетпесін ескерген жөн. 

Жастар мен орта жастағы кісілерге, әсіресе, жаяу, шыңғымен жүретін, қайық немесе салмен жүзетін маршруттар қызғылықты. Жасы ұлғайған немесе күш- қуаты жеткіліксіз адамдар үшін жолдың біраз бөлігін транспортпен жүретін және белгілі бір жерде серуендеп тынығатын туристік маршруттар ұйымдастырылады. Сондай-ақ балаларымен келген ата- аналарға арнайы белгіленіп, тиісінше жабдықталған маршруттар болады. 

Алыс маршруттарға әуес адамдар үшін поезбен, теңіз және өзен кемелерімен, автобуспен, самолетпен баратын транспорттық саяхаттар ұйымдастырылады. Туристік- жолаушылар үшін архитектуралық ансамбльдерді, жаңа салынып жатқан құрылыстарды, музейлерді аралап көрсететін, теңіз жағасында дем алатын және т.б. мүмкіндік жасалады.

## Дереккөздер
Өліара (роман)

**«Өліара»** — Төлен Әбдіктің 1985 жылы жарыққа шыққан романы.

## Тарихы
## Қысқаша мазмұны
## Кейіпкерлері
* Асқар - автордың сипаттауы: "Асқар киініп сыртқа шықты. Басына барқыт тақия, үстіне қара көк матадан тігілген жұқа бешпент, аяғына жаздық құрым етік киіп, бойындағы ауруы мен кәрілігін білдірмей, денесін тік ұстап, кетіп бара жатқан шоқша сақалды ажарлы кісінің жүрісіндегі кербездік пен тәкаппарлық кісінің назарын өзіне бірден аударады. Бұл кісінің шаруа киімімен жүргенін ешкім көрген емес. "
* Назар -
* Бәйтен -
* Нұрбек -
* Өлмес - Өлместің әкесі Жаманқұл кедей адам болса да, елге сыйлы, абыройлы кісі болған. Өлместің азан шақыртып қойған аты - Ержігіт. Бала кезіндегі пысықтығына қарап, жеңгелері Өлмес деп атап, кейін бірте-бірте бұрынғы есімі ұмытылып, біржола Өлмес болып қалды. Ата мекені Шағырлы болатын. Өлмес әкесінің құда түсіп, үйлендірмек болған ниетіне көнбестен, жалғыз балалы жесір әйелге үйленіп, соның азғантай малымен тұрмыс құрды. Шаруақорлығының арқасында мал бітті. Жақсылармен жанасып, бедел жинады. "Өлмес жақсы мен жаманды өзінше түсінуші еді. Кімнің тасы өрге домалап тұрса, сол - жақсы адам деп есептейтін. Біреуден біреудің басы артық дегенді бұл кісі мойындаған емес. Оған өмірден келтіретін мысалы да көп еді және осы ойды бойына сіңірген сайын, байлаулы қолы босағандай, бір еркіндікті сезіп, істеген ісіне өкінбейтін мінез тапты. Қажет адамға кішілік көрсетіп, қызмет қылуға намыстанбайтын болды. Адам бойындағы ең айбатты қару - жағымпаздық, және айтпағаны болмаса, осы жұрттың бәрі біледі деп ойлайтын. Бірақ Өлмес жағымпаздықты шынайы көңілдің риясыз пейілі құсатып шебер жасағандықтан, анау адамның өзі де бұл жайында әмәнда жақсы пікірде жүруші еді. Ол естіп адам мен заманның ыңғайын елден бұрын танығыш болып өсті. Қиын-қыстау кездерде құтқармастай болып кезіккен тауқыметтен Өлмес елдің бәрін айран-асыр қылып, оп-оңай құтылып кете беретін. Жұрттың бәрі ақ таяғын ұстап қалған ұлы жұтта Өлместің дәулеті шайқалмай қалды."
* Қотыр -
* Хадиша -
* Қаратай -
* Оймауыт  -
* Қамза  -

## Тағы қараңыз
* Төлен Әбдік

## Сыртқы сілтемелер
#Төлен Әбдіков 
#Қаламгер қайраты Көрнекті жазушы Төлен Әбдік – 70 жаста
#Төлен Әбдіков  
#Төлен Әбдіков "Өліара" 

Санат:Қазақ әдебиеті
Строматолит

thumb|right|200px|1 800 000 000 жыл болған строматолит
**Строматолиттер** — ежелгі фотосинтездейтін прокариоттар - цианбактериялар төсеніштерінің ерекше бірлестіктері - тіршілік әрекетінің нәтижесі.

Қазіргі кезде өмір сүретін цианабактериялардан түзілген қазіргі заманғы строматолиттерне ұқсас түрлері осы болжамға дәлел бола алады, бұлар Австралия мен Багам аралдарынан табылған.

Осы кезеңде бүкіл ірі организмдер үшін мынадай маңызды ароморфоздар шықты: генетикалық код және биосинтез үдерістері пайда болды. Тірі тіршілік иелерінің жасушалық жаратылым мен фотосинтездің де, хемосинездің де жолымен бейорганизмдік затардан энергия алуға икемділік қалыптасты. Биосфераның одан әрі дамуында фотосинтездің орасан зор маңызы болды. Ол - прокариоттың да, эукариоттың да автотрофты қоректенуінің негізі және атмосферадағы оттегінің көзі.

Ұзақтығы 3,1 миллиард жылмен белгіленген архей таужыныстарынан цианабактериялардың фоосинтездік пигменттер қалдығы табылған.

## Дереккөздер

Санат:Сәндік тастар
Санат:Шөгінділер
Фалеристика

**Фалеристика**- значоктарды, омырауға тағатын белгілерді, жетондарды т.б. коллекциялау және зерттеу. 
## Арналған мақсатына қарай белгілер
*Марапаттық (еңбектегі, қоғамдық қызметтегі, спорттағы т.б. жетістіктері үшін ерекшелік белгілер)
*Қызметке байланысты (мекеменің, кәсіпорынның) белгілер.
*Академиялық (жоғары немесе басқа оқу орнын бітіргендігі туралы)
*Мүшелік (саяси, қоғамдық, жастар, спорт және басқа ұйымдардың, одақтардың, клубтардың)
*Естелік (белгілі бір оқиғаның, өтен дәуірдің көрнекті қайраткердің құрметіне шығарылатын) т. б.
*Қазақстанның қалаларында фалеристикамен шұғылданушыларды біріктіретін ұйымдар жұмыс істейді.

## Дереккөздер
Құсмұрын қоңыр көмір кен орны

thumb|150px|<small>Құсмұрын қоңыр көмір кен орны</small>
**Құсмұрын қоңыр көмір кен орны** — Қостанай облысы, Әулиекөл ауданында орналасқан қоңыр көмір кен орны. Солтүстігінен Астана-Қостанай-Магнитогорск темір жол магистралі өтеді. 1948 жылы ашылған.  Кен орны Құсмұрын көлі қазаншұңқырында, аумағы 100 км2-ге жуық, тереңдігі 500 м.

## Қалыптасу кезеңінің және шөгінді қабаттарының сипаты
Көмір қабатының шөгіндісі төменгі орта юра кезеңінің конгломераттарымен, көмірмен, жанғыш тақтатастарымен жабылып, жарылым қанаттарымен тілімденіп брахисинклинальды қатпарды құрайды. Өнімді қабаты көлбеу белді тау жыныстарынан тұратын ірі баспалдақты блоктар түрінде тараған. Бор және кайнозойдың құмтасты-сазды тау жыныстарының қалыңдығы 30-120 м. Көмір жиналған негізгі қабаты құсмұрын шоғырында (төменгі юра), қалыңдығы 118 м болатын 17 өнім қатарынан тұрады. Ең қалың қабаты Төменгі Қабат (Нижний Мощный) -10+36 м, Жоғарғы Қабат (Верхний Мощный) - 7-52 м. Төменгі Қабат кен қабатының баланстық қоры Құсмұрын қоңыр көмір кен орнының жартысына жуығын құрайды. Желек қаттың тереңдігі  40-425 м.. Құсмұрын шоғырынан жоғарыда дүзбай шоғырының (орта юра) шөгінділерінде шоғырланған. Мұнда қалыңдығы 50 м болатын көмірдің 11 өнімдік қаты бар. Кен орнында төрттік және палеоген шөгінділерінде техникалық және ауыз суға жарамды 6 сулы горизонт анықталған.

## Көмір құрамы
Қаттағы көмір құрамы:
* қара шірінді (гумусты); 
* кейде қара шірінді - сапропельді, сапропельді-қара шірінді болып келеді. Сирек жағдайда сапропелиттер мен жанғыш тастар кездеседі. 
Көмірдің маркасы Б2:  
* Күлділігі 17% 
** Күлінде натрий тотығының мөлшері жоғары (4,8%). 
** Германий қоспаларының практикалық маңызы бар.    
* Жұмыстық ылғалдылығы 33,4%    
* Күкірт 0,4-5,7% (орташасы 2,9%)    
* Ұшпа газдың үлесі  42-88%    
* Жанудағы жылу үлесі 6707 ккал/кг, жұмыстық отындікі 2929 ккал/кг. 
* Баланстық қоры А + В + С, категориясы бойынша 2,6 млрд.т, жанғыш тақтатастікі 118,7 млн.т.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысы кен орындары
Санат:Қазақстан көмір кен орындары
Бал алу

thumb|right|Бал алу
**Бал алу.** Балды аралардың өздерінен артылып  қалғанда ғана алуға болады. Өнімнің әбден жетілгенін, жабыстырылғанын, әдетте аралар шырынды өсімдіктердің жаңа қонысына көшерде алады. Ашық бал әбден жетілмейді, оның емдіу қасиеттері жоғары болмайды, сақтаған кезде ол ашып кетеді.
*Балды кәрездерден омарта пышағымен бал шайқауышқа алады. Алдын ала оларды (балауыз қабыршағын кесіп) ашу қажет. Бал шайқауыштар айналған кезде ортадан тепкіш күштің әсерінен бал қуыстардан шығып, ыдыстың қабырғаларына жабысып қалады. Балды салқын жерде жақсы жабылған ағаш ыдыста немесе сүт құятын флягтарда сақтау керек.

## Дереккөздер
Фотопленканы өңдеу

thumb|250px| Фотопленка
## Фотопленканы өңдеу.
Химиялық- фотографиялық өңдеулер фотопленкалардың типтеріне және оның жарық сезгіш қабатының қасиеттеріне тәуелсіз түрде мынадай міндетті операциялардан тұрады: айғақтау, мұның нәтижесінде фотоқабатта көзге көрінетін кескін шығады және бекіту, мұның нәтижесінде әлгі кескін жарық сәуле әсерінен өзгеріске ұшырамайтын болады. Фотопленка фотобачокта айғақталады және бекітіледі, бачоктің ішінде өңделмекші фотопленка оралатын спираль катуша орналасқан. Қақпақтың ортасында бачокқа өңдеу ерітіндісін құюға арналған ойық бар. Фотопленканы кассетадан шығарып алу және оны катушкаға орау мүлде қараңғы жерге іске асырылады, пленка салынып қақпағы бабылған бачокты жарық жерге шығаруға және бұдан кейінгі жұмыстардың бәрін жарық жерде орындай беруге болады,бекіту процесі біткенше бачокты ашуға болмайды.
## Фотопленкаларды өңдеуге арналған ерітінділер
#метол 8 г
#гидрохинон 5 г
#сусыз натрий сульфиті 125 г
#сусыз сода 5,75 г
#калий бромиді 2,5 г
#су  1 л
## Ерітінді дайындау
Ерітінді дайындау үшін қайнаған суды пайдаланады. Ерітіндіні пайдаланудан 10-12 сағат бұрын дайындап қою керек. Оны герметикалы жабылатын тығыны бар, күңгірт шыны ыдыста қараңғы жерде сақтау қажет.

## Дереккөздер
Ауа микрофлорасы

=Топырақ=
Топырақта **микроорганизмдер** тіршілік етумен қатар өніп-өсіп, көбейеді. Ауада олар едәуір мөлшерде кездеседі, бірақ өніп-өсуіне мүмкіндік жоқ. Сондықтан ауа микроорганизмдердің уақытша мекені болып есептеледі. Ауаға микроорганизмдер шаң-тозаңмен көтеріледі де, қайтадан солармен бірге шөгеді. Егер жер бетіне шөгіп үлгермесе, ауада тез арада қырылып кетеді. Сондықтан ауада микроорганизмдердің саны мен сапасы топырақтағы микроорганизмдердің құрамына байланысты болады. Әсіресе қозғалысы күшті өнеркәсіп орындары көп қалалардың үстіндегі ауада микроорганизмдер өте көп болады. Ал керісінше ауыл-село, орман, тау, теңіз және Арктика мұздарының бетіндегі ауада микроорганизмдер мүлде аз болады. Құрамында органикалық заттары көп өңделген топырақтың бетіндегі ауада микроорганизмдер әжептәуір болады. Сол сияқты құмды аңызақ жел тұратын жерлердегі ауада микробтар өте аз кездеседі. Тіпті бір жердің ауасының өзінде жауын жауғанға дейін микробтар көп болса, жауын өткеннен соң едәуір азайып қалады. Ауаға көтерілген сайын микробтар да азая түседі. Мұндай жағдайда тіпті үлкен қалалардың үстінен де байқауға болады. Е.Н.Мишустиннің зерттеуіне қарағанда Москваның үстінде 500м биіктікте ауаның 500-700 бактерия кездескен. Осындай биіктікте, бірақ Москвадан 5-7 км дей қашықтықтағы ауа мүлде таза болған. 

=Ультракүлгін сәуле=
Ауада микроорганизмдерге күннің ультракүлгін сәулесі күшті әсер етті. **Түссіз бактерияларға** қарағанда төзімділеу. Әдетте спора түзбейтін микроорганизмдер төзімсіз болғандықтан спора түзетіндеріне қарағанда олардың саны да аз болады. Әр түрлі қоғамдық орындардың да ауасына микробтар саны бірдей болмайды. Бұдан адам көп жүретін жерлерде және көп қатысатын мекемелер маңындағы ауада микроорганизмдер көп болатыны көрініп тұр. Жыл мерзіміне байланысты ауа микроорганизмдерінің саны мен сапасы да өзгерістерге ұшырап отырады. Олардың ең аз болатын мерзімі қыс, ал көп болатын кезі жаз. Көктем мен күзде олардың саны аса көп болмайды. Бұл әрине түсінікті. Қыс кезінде қар жер бетін жауып қалады да шаңның көтерілуіне мүмкіндік бермейді. Ал жаз кезінде жел шаң-тозаңдармен бірге ауаға микроорганизмдерді ұшырап шығарады. Күз бен көктем кезінде жауын – шашын жиі болып, көтерілетін шаң-тозаңда аз болады. Сондықтан бұл мезгілде ауадағы микробтар саны көп болмайды. 

=Үй ауасы=

Ашық жерлерге қарағанда бөлме немесе үй ауасында микроорганизмдер көп болады. Мәселен, бөлме ауасының бір текше метріндегі олардың саны 100 мыңға жуық жетеді. Бөлмеде адам көп болған сайын көтерілетін шаңда көбейеді, микробтар саны артады. Кейбір ауру туғызатын микроорганизмдер бөлме ауасына таралып, дем алған адамға жұғады. 

=Бөлме ауасы=

Бөлме ауасындағы микробтар құрту мақсатында арнаулы санитарлық-гегиеналық ережелерді сақтау ұсынылады. 
Сапасы жағынан алғанда ауа микроорганизмдері түрліше болып келеді. Көбінесе шар тәрізді, олардың ішінде түрлі пигмент түзетіндері де кездеседі. Сонымен қатар онда спора түзетін аэробты микроорганизмдер де көп. Ауру тудыратын топтары тек ауасы ластанған жерде кездеседі, ал далалы және орманды жердің ауасында олар мүлде болмайды.

Санат:Ауа
Аюдаг

**Аюдаг** ) - Қырымның Оңтүстік жағалауындағы тау, әрі мүйіс. Гурзуфтың солтүстік-шығысын жағында 2,5 км-дей қашықтықта орналасқан. Үлкен Алушта мен Үлкен Ялтаның шекарасында орналасқан.

Биіктігі - 572 м. Магмалық жыныстардан (лакколиттен) түзілген. Тау жотасы солтүстік-батыс бағытында 2400 м-ге созылып, теңізге 2-2,5 км шығып тұр.  Аюдаг - табиғат қорғау объектісі.

Тау беткейлері орманды. Ормандарында самырсын, емен, қызылқайын, шаған, шетен жидегі, үйеңкі, арша, ақгүлдер өседі. Аюдагтың флорасында барлығы 577 түр өсімдіктер өседі, олардың ішінде 44-ті Қызыл Кітапқа енгізілген.

Аюдагтың фаунасы да өте бай: түлкілер мен борсықтар, кәмшаттар мен қояндар, кірпілер мен тиындар т.б. көптеген басқа сүтқоректі жануарлар мекендейді. Аюдагтың жарларын шағалалар, бакландар, ормандарынды - орман кептерлер , үкілер, тоқылдақтарбарылдақ торғайлар, жорғаторғайлар мекендейді.

1974 жылдан бастап, Аюдаг - мемлекеттік қорық болып есептеледі.

Аюдагтың оңтүстік-батыс етегінде "Артек" балалар демалу орны бар. 

[1000px|[Эдо қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

## Дереккөздер


Санат:Қырым
Пресновка

* Пресновка – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Пресновка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.
Лаварсаз өзені

**Лаварсаз**, *Лавар-Қарасу*, *Даярсаз* – Іле алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 34 км, алабында аумағы 20 га болатын шағын көл және ұзындығы 16 км болатын Жіңішкесу (Жіңішкебұлақ, Тамды) саласы бар. 

## Бастауы
Бастауын Қорам ауылынан шығыста 8 км жердегі Бөшке деп аталатын сазды-батпақты қоныс аумағындағы қайнардан алып, Даярсаз қонысынан төменде Сенсембай-Қарасу өзеніне сол жағынан құяды. Одан әрі Торғай сайы бойымен ағып, Іле өзеніне (Қапшағай су қоймасы) құяды. Жоғарғы ағысында Қарасу, ал Лавар ауылынан бастап Лавар деп аталады.

## Этимологиясы
Лабар гидронимін Э.М.Мурзаев парсы, лаб "ерін", "жағалау, жар" сөзінен жасалғанын атап көрсетеді. Ал, екінші сыңары ар/ер көптеген тілдерде "су, өзен" мәнін беретіні дәлелденген.

## Гидрологиясы
Арнасы толығымен дерлік жазық өңірмен өтеді. Сол жағалауының басым бөлігі жарлауытты келген. Бастауынан Сенсембай-Қарасу өзеніне дейінгі жағалау бойында тал, шілік, жүзгін, жиде, т.б. ағаштардан, бұталардан тұратын тоғай қалыптасқан және жағалауында қамыс, құрақ қалың өскен. арнасында жыл бойы су болады. Суында балық бар. Жыл құстары және т.б. құстар ұя салады, мекендейді. Өзен бойында Қорам, Лавар ауылдары және қыстаулар мен қоныстар жайласқан. Алабы - мал жайылымы және шабындық. 

## Дереккөздер

Санат:Іле су алабы
Санат:Еңбекшіқазақ ауданы өзендері
Архангелка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Архангелка** — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Архангель ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1174 адам (588 ер адам және 586 әйел адам) болса, 2009 жылы 582 адамды (308 ер адам және 274 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Қошқар мұнай кен орны

thumb|350px|Қошқар мұнай кен орны
**Қошқар мұнай кен орны** — Атырау облысы, Мақат ауданында Қошқартұз күмбезінің оңтүстік-шығысынан 17 км, шағын Бекбике кен орнының батысында 20 км жерде орналасқан. 1941-1944 жылдары барлау жұмыстары жүргізіліп, дербес мұнай күмбезі анықталған.

## Қалыптасу кезеңі
* Мұнайлы алаң Оңтүстік Ембіге (Жемге) тән келетін төменгі пермь кезеңінің (кунгур ярусы) тұзында басталып, төрттік кезеңдегі соңғы каспий трансгерссияның шөгінді құрылымдар кешенінде жаралған. Оңтүстік Қошқар кен орнындағы мұнай көздері оңтүстік-батыстағы альб-сеноман, неоком және орта юра шөгінділерінен құралған.
* Мұнай алаңының жалпы аумағы 2368 км2, мұнайдың өнімді қабаты 220-885 м тереңдікте, қалыңдығы 50 м-ге дейін. Кен орнында ең көп мұнай 1948 жылы алынған (157,9 мың т).

## Құрамы
Қошқар мұнайының құрамы:
* шайыр (11-23,5%);
* парафин (0,4-0,45%);
* күкірт (0,10-0,32%).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Малдыбай газ кен орны

**Малдыбай газ кен орны** — Шу-Сарысу алабының Мойынқұм ойысында, Жамбыл облысы, Тараз қаласының солтүстігінде 185 км жерде орналасқан. Кен 1977 жылы ашылған.

## Геологиясы мен сипаты
* Брахиантиклиналь қатпар түріндегі кең құрылымы төменгі визе газды қабатының беті бойынша 1910 м-лік изогипспен шектеледі. Оның өлшемдері 12,5х2,7 км, амплитудасы 192 м. Қанаттарының еңістелу бұрышы 8-90°. 
* Серпухов газды қабатының беті бойынша құрылымның өлшемдері 13х3 км, амплитудасы 150 м-ге жуық. Кен төменгі визенің көмірлі-теригендік және төменгі серпухов карбонатты шөгінділеріндегі қабаттық-дөңдік типті екі иірімнен тұрады. Дөңіндегі жатыс тереңдігі 2025 м-лік төменгі визе иірімінің биіктігі 135,2 м. Газ-су жапсары анықталмаған. 
* Өнімді қабаттарының жалпы қалыңдығы 171 м, тиімді қалыңдығы 4,2 м, газға қаныққан қабаты 1,4 м.

## Құрамы
* Кеуекті және жарықшақты типтегі коллекторлар құмтастардан құралған, кеуектілігі 14,4%.
* Газға қаныққан коэффициенті 0,77.
* Қабат қысымы 21,8 МПа, температурасы 63°С.
* Газдың бастапқы шығымы 7,95 мм-лік диафрагмада 7,5 мың м3/тәулік.
* Иірімнің жаппасы болып онымен бір жастағы көмірлі аргиллиттер және олардың бетіндегі ортаңғы визенің ангидриттері мен сульфаттанған әктастарының қабаты саналады.
Төменгі серпухов иірімінің зерттелуі аяқталмаған. Оның газдық қалыңдығы 57-63 м, органогендік-кесекті әктастардан базальттық горизонтымен байланысты. Бұл әктастар көршілес Анабай, Амангелді, т.б. кендерде өнімді болып саналады. Төменгі визе шөгінділерінің газ құрамы, %-дық мөлшері: метан 89, этан 0,91, пропан 0,05, н-бутан 0,022, т.б. Төменгі серпухов иірімінің газдары 88,85%-ға дейін метаннан, этан 4%, пропан 1,1%, азот 4,9%, көмірқышқыл 1,15%, гелий 0,085% тұрады. Иірімдердің режимі серпімді газ-арынды. 

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның кен ресурстары

## Дереккөздер


Санат:Жамбыл облысы кен орындары
Қайырлы үміт мүйісі

Африканың оңтүстік шетінде мұхит толқындары шулап келіп соғылып жатқан биік тік жартас- Қайырлы Үміт мүйісі орын тепкен. Бұл Африканың ең оңтүстік нүктесі емес (ең оңтүстік мүйісі - Инелі), бірақ дәл осы Қайырлы Үміт мүйісіне жеткенде жағалау алған рет Атлант мұхитынан Үнді мұхитына қарай жол аша отырып , күншығысқа қарай бұрылады. Бұл мүйісті ең алғаш рет 1488 ж. португал теіңзшісі Б. Диаш ашып, Дауыо мүйісі атаған. Бірақ, Үндістанға теіңз жолын ашуға тырысып, Африка маңына экспедиция  жіберген португал королі ІІ жуан бұл жерді Қайырлы үмір мүйісі деп атауды бұйырды. Көп ұзамай, португалдықтардың үміті ақталып, 1497 ж. Васко да Гама Қайырлы Үміт мүйісін айналып өтіп, Үнді мұхитына шығып, оны жүзіп өтіп 1498 ж. Үндістанға жүзіп келді.  Қайырлы үміт мүйісінен Солтүстік жартышардан көрінбейтін Оңтүстік  жартышар аспанының шоқ жұлдызын өте жақсы бақылауға болады екен. ХІХ ғ. мұнда бейтаныс жұлдыздарды зерттеуе еуропалық астрономдар  арнайы келеген екен. 
## Дереккөздер
2012 "Мәскеу Росмэн" "Әлем ғажайыптары" ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
Шақшақ Жәнібек батыр

**Жәнібек Қошқарұлы** (1693-1752) – жоңғарларға қарсы күресте даңқы шыққан қазақ батыры. Бұқар жыраудың сөзімен айтқанда, Жәнібек-«Қаракерей Кабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Қаз дауысты Қазыбек би, Шақшақұлы Жәнібек, Ормандай көп Орта жүз, содан шыққан төрт тіректің» бірі. Шыққан тегі -Орта жүздің  тайпасына. Ол Шақшақұлы Жәнібек деген атпен кеңінен танымал, Атасы Шақшақ Аманжолұлы Еңсегей бойлы ер Есімнің қолбасшыларының бірі болған. 

Жәнібек батыр 1710 жылы он жеті жасында Тәуке ханның қолымен бірге жауға шауып, жекпе-жекте қалмақтың бас батырын өлтірген. Абылай ханның тұсында қол бастап, ханның негізгі кеңесшілерінің бірі болған. 1717 жылғы Аягөз маңындағы шайқаста қол бастап, ханның негізгі кеңесшілерінің бірі болған. 1717 жылғы Аягөз маңындағы шайқаста қол бастап, ерлік көрсеткен. 1723 жылдан бастап Жәнібек батыр Еділ қалмақтарымен және жоңғарлармен болған күреске қатысып отырған. 1726 жылы Бұланты шайқасында Орта жүз әскерлерінің бөлігі Жәнібек батырдың басқаруына қараған. 
 
Жәнібек батыр 1732 жылы жеті мың қолдық жоңғар әскерлері орта жүге шабуыл жасағанда қазақ әскерлеріне басшылық еткен. Жәнібек батырдың бастаған қазақ жасақтары саны жағынан басым басқыншыларға тойтарыс берді.
 
Ресей әкімшілігі Орта Азиядан Орынбарға қатынап тұрған сауда керуендерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді Жәнібек батырдың жүктеген. Ресей патшайымы Елизазавета Петровнаның жарлығымен Қошқарұлы Жәнібекке тархан атағы берілді.

Жәнібек 1752 жылы Қостанай облысы Жангелдин ауданы Тосын құмында қайтыс болған. Батырлың мәйіті Түркістанға жеткізіліп, Қожа Ахмет Йассауи кесенесіне жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Йохиро Такита

**Йохиро Такита** (滝田 洋二郎 Takita Yōjirō, 5.12.1955 жылы туған) - жапон режиссеры,  сценарист. Йохиро Такита еңбек жолын Mukai Productions студиясында режиссердың көмекшісі жұмысынан бастады.

1986 Такита "Комикстер журналы" атты комедия түсірді, бұл фидьм сыншылардың қолдауына ие болды.

2009 жылы режиссердің "Қайтқандар" (орысша: Ушедшие ) фильмі Оскар американ киноакадемиясының жүлдесін жеңіп алды. Бұл жүлде Шет тіліндегі үздік фильм номинациясында берілді.

## Өмірбаяны

## Фильмдері
***Комикстер журналы**
***Қайтқандар**
***Сиқыршы 2**
***Самурайдың соңғы семсері**

## Тағы қараңыз
Yōjirō Takita
## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер
*"Yojiro Takita". pinkeiga.com. Retrieved 2010-10-28.
*Sharp, Jasper (2008). Behind the Pink Curtain: The Complete History of Japanese Sex Cinema. Guildford: FAB Press. p.&nbsp;66. ISBN 978-1-903254-54-7.
*Weisser, Thomas; Yuko Mihara Weisser (1998). Japanese Cinema Encyclopedia: The Sex Films. Miami: Vital Books : Asian Cult Cinema Publications. pp.&nbsp;276–277. ISBN 1-889288-52-7.
*Kondo, Takashi (2009-02-25). "Oscar winner Takita almost left speechless". Yomiuri Shimbun (Yomiuri Group). Retrieved 24 ақпан 2009.[dead link]
*Blair, Gavin J. (2009-02-22). "Japan's 'Departures' pulls off Oscar upset". The Hollywood Reporter. Retrieved 24 ақпан 2009.[dead link]
*http://www.reel.com/movie.asp?MID=143655&buy=closed&PID=10125928&Tab=reviews&CID=18 
*http://www.imdb.com/title/tt0098689/
Піл тасбақасы

**Галапагос тасбақасы** - Галапагос топаралына жататын тоғыз аралда ғана тіршілік ететін эндемик жануар. Ол дүниежүзіндегі ірі тасбақалардың бірі. Ересек галапогос тасбақаларының салмағы 300 килограммнан, ұзындығы 1,2 метрден асады. Бұл тасбақалардың екі түрі болады: жері қуаң кішігірім аралдарда, сауыты аттың еріне ұқсас кішілеу тасбақалар мекен етеді. Аналығының салмағы - 27 келі, аталығының салмағы - 54 келедей болады. Ал сулы, нулы үлкен аралдарда сауыты күмбез тәріздес, биік тасбақалар мекен етеді. Олардың денесі өте ірі. Галапогос тасбақасының сауытының ұзындығы - шамамен 1 метрге, биіктігі 0,5 метрге жетеді. Аяқтары - жуан әрі мықты, саусақтары - қысқа, ал мойны жіңішке келеді. Галапагос тасбақасы орта есеппен 150-200 жыл өмір сүреді. Тасбақа аралда өсетін өсімдіктердің бәрін жей береді, тіпті басқа жануарлар үшін улы болып саналатын өсімдіктерді қорек етеді. Денесіне ас қорын жинап алып, бір жылға дейін тамақ жемей, су ішпей жүре алады. Олар уақытын күні бойы күнге қыздырынумен өткізеді. Күн батып, салқын түскенде қалың шөпке немесе батпаққа жартылай көміліп жылынады.

## Дереккөздер

Санат:Тасбақалар
Робот технологиясы

160px|thumb|right| HONDA ASIMO роботы
**Робот**- бағдарламалық жасақтама, жабдық пен механикалық жүйелерге сүйенетін кешенді жүйелерден тұратын машина. Олар кейде уақыт кезеңдеріне сай топтастырылады. 
## Роботтардың буыны:
*Роботтардың алғашқы буыны 1970 жылдары жасала бастады. 
*Екінші буыны 1980 жылдары жасақталды. Олардың тетіктері мен бағдарламаланатын бақылау құрылғылары болды.
*Роботтардың үшінші буыны 1990 жылдардан бастап өндіріле бастады және бүгінге дейін жалғасын табуда. Роботтың бір бөлігінен екінші бөлігіне сигналдар жіберіледі. Тетіктер роботтарға айналадан ақпарат алып, тиісінше жауап беруге көмектеседі. Роботтардың өлшеміне, пішініне және жұмыстарына байланысты түрлері де сан алуан. Кейбір роботтар зауыттарды пайдаланылады. Ал басқалары тек тәжірибелік мақсатқа арналған. Оларда жасанды ақыл- ой пайдаланылады. Көптеген робот қоршаған ортадан ақпарат алуға және сәйкесінше шешім қабылдауға қабілетті. Олардың бағдарламасымен мотор бөлшектері бар және компютерлер арқылы бағдарламаланған. Робот үшін ең қиыны- әрекет. Бұл үшін ол жүздеген арнайы қимылдар жасауы керек. Роботтың зауыт роботы, электр роботы, өндіріс роботы адамның бет қимылын қайталау қабілетіне ие робот, механикаландырылған бөлшектері бар робот секілді т.б. түрлері көп. Роботтардың әйгілі үлгілері қатарына "Асимо" робот- андроиды, "Айбо" робот- иті және "Румба" робот- шаңсорғышы және т.б. енеді. Ең ірі робот өндіруші корпорация - Жапониядағы "Фанук" корпорациясы.

## Дереккөздер


Санат:Роботтық техника
Өнеркәсіптік роботтар

[thumb|300px|Өнеркәсіптегі робот[FANUC модели R2000iB]]

Роботтардың бір жақсы қасиеті- олар ешқашан жалықпайды және жұмысты адамдарға қарағанда тиімді істейді. Одан бөлек, роботтар ешқашан ауырмайды немесе демалуды қажет етпейді, яғни олар күніне 24 сағат, аптасына 7 күн жұмыс істейді. Роботтар ешқашан "қолым тимей жатыр", "шаршап жүрмін" деген сияқты сылтаулар айтпайды және оларға түскі үзілістің де қажеті жоқ. Кейде жұмыс адам үшін тым қауіпті немесе қиын болған жағдайда робот мұны ешқандай қауіпсіз немесе қиындықсыз атқарып шығады. Роботтардың көпшілігі тұрақты және механикаландырылған жұмыстарды атқару үшін зауыттарда пайдаланылады. Роботтардың біз жиі еститін көптеген түрі бар. Бүгінде роботтар зауыттар мен фабрикаларда, зертханаларда, тауар қоймасында, ауруханаларда және басқа да көптеген өндіріс орындарында сан түрлі жұмыстар атқаруда,яғни роботтар өндіріс орындарында көбірек пайдаланылады.
## Роботтардың өндірістік орындарындағы жұмыстары:
Зауыттардағы роботтар дәнекерлеу, сурет салу, машиналарды жүктеу, өнімдерді құрастыру,қауіпті материалдармен жұмыс істеу, химикаттарды бүру, бөлшектерді тексеру сияқты, т.б түрлі қызметтерді атқарады. Әлемдегі роботтардың жартысына жуығы автокөліктер жасауда қолданылады. 

Сурет:FANUC R2000iB AtWork.jpg|
|
Сурет:P-50iA.jpg|Дәнекерлеу
Сурет:KUKA Industrial Robot Writer.jpg|Сурет салу
Сурет:Wood processing robot CNC.jpg|Өңдеу
Сурет:Robotics Cutting Bridge Building Parts.jpg|Кесу
 

## Дереккөздер


Санат:Роботтық техника
Су асты роботтары

## Робот- балық
"Балықтарға қарап суасты роботтарын жасауға болады" деген дұжырымға келген ғалымдар робот- балықтың үлгісін жасады. Жапоняның "Митсубиси Хэви Индастриз" компаниясы жасаған робот- балықтарды кәдімгі балықтардан ажырату қиын. Алғаш болып жасалған табан балықтың салмағы- 2,5 кг, ұзындығы- 50 см. "Болашақта өндірілетін робот- балықтар судың ластануының себебін зерттеуге немесе океанографиялық карталар жасауға арналады" деген болжам бар.
## Дербес су асты көлігі
Дербес су асты көлігін (ДСК)- "суасты роботы" деп те атайды. Кейде "операторсыз суасты көліктері" деп аталатын бұл құрылғылар батареялар мен отын элементтерінен қуат алып, судың 6000 метр тереңдігінде жұмыс істей береді. "Дип Дрон 8000" деп аталатын робот 2500 метр тереңдікте жұмыс істеуге қабілетті Көліктің гидролокаторы, құралдармен жұмыс істеуге және жабдықтарды бекітуге қабілетті екі манипуляторы бар. Алты аяқты "Скорпион"- көбіне мұнай өңдеу өнеркәсібі сияқты өнеркәсіп салаларында пайдаланылатын, жалпы жұмыстар істеуге арналған суасты роботы. "Талисман" деп аталатын суасты роботын Жер серігі арқылы міндеттелген тапсырманың орта жолында қайтадан бағдарламалауға болады. Оның суретке түсіру құрылғысы, қоршаған орта тетіктері бар.

## Дереккөздер


Санат:Роботтық техника
Ғұн тулары

Ғұн тулары
Ғұндар біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Азиядағы үлкен де нағыз қаһарлы мемлекет болды. Олар Қытайда үнемі шапқыншылық жорықтар жасап, жерін басып алып отырды. Ұлы Қытай қорғанының салыну себебі де осы. Сондықтан ғұн туларында жер-дүниені жұтатындай аузын ашып тұрған айдаһар бейнеленген. Кейінірек бұл бейне Қытай империясының туларынан орын алды. 
Орыс халқының ауыз әдебиетіндегі жағымсыз кейіпкер "Змей Горынычтың" басқыншылар образы ретінде қалыптасуының да түпкі мәні - талай ғасырлар бойы көшпенділерден зардап шегуінде.