open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кенорындарды бағалау

**Кенорындарды (жатындарды) бағалау**.
Мұнай мен газ кенорындарын барлаудың алғашқы сатысы; қорлары С2 категориясы, жарым-жартылай С1 категориясы бойынша алдын ала бағаланған кенорындар мен жатындар өңірінде жүргізіледі. Кенорындарды (жатындарды) бағалаудың негізгі мақсаттары:
кенорындардың (жатындардың) өндірістік маңызын нақтылау мақсатында
олардың басты сипаттарын анықтау; С1 және С2 категорияларына тиесілі
кенорын қорларын есептеу; кенорындарды (жатындарды) өндірістік және
өндірістік емес топтарға жіктеу; барлау нысандары мен қабаттарын таңдап
алу, нысандарда тәжрибелік-өндірістік игеру жұмыстарының кезектілігін
және оларды өндіріске дайындау ретін анықтау. Бұл мақсаттарды жүзеге
асыру үшін жатындардың фазалық жағдайы, мұнайдың, газдың және газды
конденсаттың беткейлік және қойнауқаттық жағдайлардағы физикалық-
химиялық қасиеттері, олардың тауарлық сапасы, жинауыштардың сүзбелік-
сиымдылық сипаттары зерттеледі; жатындардың типтері, тиімді
қалыңдықтары, таужыныстардың кеуектілігі және мұнаймен, газбен қанығу
дәрежесі, ұңғымалардың өнімділік коэффиценттері анықталады. Кенорындарды (жатындарды) бағалауға
тиесілі жұмыстар кешеніне кіретін әрекеттер: керекті жағдайда мұнай мен
газ ағымдарын күшейтетін әдістерді пайдалана отырып барлау ұңғымаларын
бүрғылау, сынамалау және сынау; ұңғымаларды геофизикалық тұрғыдан
зерттеу; ұңғымаларды зерттеудің геохимиялық, гидрогеологиялық,
гидродинамикалық т.б. түрлерін жүзеге асыру; ұңғымалық және жерүстілік
(теңіздік) сейсмобарлауды сараптау, оның ішінде геологиялық-геофизикалық
материалдарды, бұрғыланған ұңғымалардан алынған деректерді ескере отырып
саралау; кенорынның игерілуі жолға қойылған аудандарда ұңғымалардың
тәжрибелік-өндірістік игерілуін қамтамасыз ету. Кенорындарды (жатындарды) бағалау нәтижелеріне сәйкес,
төмендегі мәселелер шешіледі: кенорындарды өндірістік және өндірістік емес
кенорындарға жіктеу; қиманың мұнай-газ көздері ашылған бөлігінде барлау
нысандары мен қабаттарын жекелеу; кенорындар мен жатындарды игеруге
дайындау ретін анықтау; болашақ барлау жұмыстарының оңтайлы әдістерін
негіздеу.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Октан-корректор

**Октан-корректор** - тұтануды оздыру бұрышын өзгерте отырып ажыратқыш-үйлестіргішті бұруға мүмкіндік беретін құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Сұйықтың және газдың қойнауқаттағы қозғалыс режимі

**Сұйықтың және газдың қойнауқаттағы қозғалыс режимі** - сұйық пен газ қозғалысының жылдамдығын энергетикасын, ағыс геометриясын және сол ағыстың уақыт барысындағы  өзгерістерін ескеретін осы қозғалыстың өзіңдік сипаты. Үш түрлі белгілер тобының негізінде сөз болып отырған режимнің басты-басты алты түрі дараланады, олар:
# ламинарлық (сорғалай ағатын) және турбуленттік (құйындата ағатын режимдер; сұйық және газ қозғалысының турбуленттік немесе ламинарлық ағымға жататыңдығын анықтау критерийі сүзбелену арналарының гидравликалық радиусына, сүзбеленудің нақты жылдамдығына және флюидтің тұтқырлығына байланысты; 
# тұрақтанған немесе тұрақтанбаған режимдер; бұл жағдайда режим критерийі ретінде сұйық немесе газ шығынының, ағыс бағытының, арын градиентінің және ағым жылдамдығының уақыт барысындағы тұрақтылығы шығады 
# арынды немесе арынсыз (гравитациялық) режимдер; арынды режим флюидтерге, арынсыз режим ашық беткейлі сұйықтарға тән.

Сұйық пен газ қозғалысының аталған басты-басты алты режимінен өзге қосалқы режимдер де болады, олар: әуелдегі арынды горизонттың жарым-жартылай кебуі нәтижесінде туындайтын арынды-арынсыз режим және сұйық пен газдың тұрақтанбаған арынды қозғалысы жағдайындағы флюид пен қойнауқаттың серпінділік қасиеттерімен анықталатын серпінді режим.

Нақтылы режимнің толық атауы әдетте үш сөзбен анықталатын сөз тіркесі арқылы беріледі (мәселен, ламинарлық арынды тұрақтанған қозғалыс), алайда мұнайбарлау және мұнайгидрогеологиялық зерттеулерде, ылғи да ламинарлық арынды қозғалыс көрініс беретін болғандықтан, бұл екі анықтауыш атаулар мүлдем айтылмайды. Сұйықтар мен газдардың қойнауқаттағы қозғалыс режимін бақылай іс-тәжірибедегі гидродинамикалық есептеулерде өте маңызды рөл атқарады, себебі кез-келген есептеу әдістері қозғалыстың нақтылы түрі тұрғысынан ғана қолданылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Пайдалы қазба кенорындарын бағалау

**Пайдалы қазба кенорындарын экономикалық тұрғыдан бағалау.** Кенорынды игерудің
шаруашылық маңызын және тиімділігін анықтау шаралары; минералдық шикізат базасының жай-күйін, оның шаруашылыққа қажеттілік дәрежесін, шикізатты игеру және өңдеу технологиясының даму барысын, әр түрлі
аудандардың даму перспективасын және елдің экономикалық тәуелсіздігін
қамтамасыз ету мәселесін есепке ала отырып, сол шикізаттардың әрбір түрі
бойынша жеке-жеке анықталады. Сөз болып отырған бағалау шаралары
техникалық-экономикалық көрсеткіштер кешені көмегімен анықталады,
олардың ең бастылары: шикізаттың өндірістік қорының мөлшері; игеру
кәсіпорнының жылдық өндірістік қуаты; шикізаттың өзіндік құны;
кенорынды игерудің ұтымдылық көрсеткіші; игеруге кететін қаражат мөлшері;
шыққан шығынды қайырып алу мерзімі; кенорынның бағалылығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қима қат-қабатын хаттау

**Қима қат-қабатын хаттау.** Қат-қабатты қималарды зерттеу негізі. Геологиялық қимаға тиесілі тау жынысы қабаттарын саралау және осы қабаттарды, олардың табиғи ашылымдардағы, тау қазыңдыларындағы, немесе бұрғылау тасбағандарындағы бір-бірімен астасу ретін сақтай отырып, кезек-кезегімен (төменнен жоғары қарай немесе
(керісіншe) хаттау. Хаттау барысында қима қүрамындағы әрбір қабаттың
төмендегі сипаттары ашылып көрсетіледі: оны құрайтын тау жынысы атауы
(мәселен, құмтас, доломит, саз, т.с.с.); осы тау жынысытың сырт сипаттары
мысалы: ұсақтүйірлі, сұрғылт түсті, аныққат-қабатты, т.с.с.); әрбір қабаттың
біртектілігі немесе әртектілігі (мәселен, қабат саз қабатшаларымен қат-
қабатталған немесе бірқалыпты жұқа қабатшалар күрайды, т.с.с.); әрбір
қабаттың қалыңдығы, астасу элементтері, бояуы (түсі), түйірлену дәрежесі,
минералдық қүрамы (сырт көзге), беткі жазықтығына тән сипаттар мен
басқа да бітімдік ерекшеліктері; қиманы құрайтын қабаттардың органикалық
қалдықтарды кіріктіру дәрежесі, жаңа түзілімдермен қанығу дәрежесі, т.с.с.
сипаттары да көрсетілуі тиіс. Әрбір хатталған қабаттан үлгілер мен
таскертпелер және зерттеуші қажет деп тапқан сынама түрлері алынады.
Қима қат-қабатын хаттау шаралары стратиграфиялык бағаналарды түрғызуға негіз болып
есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сумен тоғыту әдісі

() — мұнайды қойнауқаттан ығыстырып шығару яки қойнауқаттық қысым мөлшерін қалыпты жағдайда ұстау мақсатында сол қойнауқатқа әдейі су немесе түрлі-түрлі химиялық агенттер кіріктірген ерітінділер айдау әдісі. Бұл әдіс мұнай жатындарының тиімділігі мейілінше нашар табиғи режимін жасанды суарынды режиммен алмастыруға мүмкіндік береді; бірнеше тәсілдері белгілі, олар: шектеусырттық, шектеубойлық, шектеуіштік т.б. су айдау тәсілдері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сырғыма

Сырғыма – ауырлық күшінің ықпалымен өзендер мен көлдер, теңіздердің тік жағалауларынан, таулар мен сайлардың жыраларынан топырақ массасы мен тау жыныстарының төмен қарай тайғанап ығысуы (сырғанауы). Көбінесе жыралардың сумен шайылуы, оның мол жауын-шашынмен шектен тыс ылғалдануы, жер сілкіну немесе адамның іс-әрекеті (жарылыс жұмыстары және т.б.) болып табылады. 
Сырғанау кезінде топырақ көлемі ондаған және жүздеген мың текше метрге дейін жетіп, кейбір жағдайларда одан да көп болуы мүмкін. Сырғыманың тайғанап ығысуының жылдамдығы жылына бірнеше метрден, секундына бірнеше метрге дейін ауытқуы мүмкін. Сырғыманың тайғанауының ең көп жылдамдығы жер сілкіну кезінде байқалады. Топырақ массасының сырғуы тұрғын үйлер мен өндірістік ғимараттардың, инженерлік және жол құрылымдарының, магистральді құбырлар мен электр тасымалдау желілерінің қирап және құлауына, сондай-ақ адамдардың зақымданып және мерт болуына әкеліп соғуы мүмкін

## Сырғымаға қалай дайындалу керек
Сырғымалардың мүмкін болу жерлері мен мөлшермен шекарасы туралы ақпаратты зерделеңіз, сырғыманың пайда болу қаупі туралы хабарлау дабылын, сонымен қатар осы дабыл берілген кездегі іс-әрекет тәртібін есте сақтаңыз. Ғимараттардың есіктері мен терезелерінің ашылмай қалуы, сырғымақауіпті жартастар судың шығуы - бұл келе жатқан сырғыманың белгілері болып табылады. Жақындап келе жатқан сырғыма белгілері пайда болған кезде жақын маңдағы сырғыма станциясы бекетіне хабарлап, олардан ақпарат күтіңіз, ал өзіңіз ахуалға байланысты әрекет жасаңыз.

## Сырғыма кезінде қандай әрекет жасау керек
Сырғыманың пайда болу қаупі туралы дабыл алған кезде электрқұралдарын, газ аспаптары мен су құбырлары желісін ажыратып, алдын ала әзірленген жоспар бойынша дереу көшуге дайындалыңыз. Сырғыма станциясының анықтаған сырғыманың ығысу жылдамдығына байланысты, қауіпті есепке ала отырып, әрекет етіңіз. Ығысудың әлсіз жылдамдығында (айына метр) өзіңіздің мүмкіндіктеріңізге қарай әрекет етіңіз (құрылысты алдын ала дайындаған орынға көшіріңіз, жиһазды, заттарды тасыңыз және т.б.). Сырғыма ығысуының жылдамдығы тәулігіне 0,5 – 1,0 метрден көп болса алдын ала өтелген жоспарға сәйкес көшіңіз. Көшу кезінде өзіңізбен бірге құжаттарды, құндылықтарды, ахуалға байланысты және әкімшіліктің нұсқауымен жылы заттар мен азық-түлік алыңыз. Дереу қауіпсіз жерге көшіңіз, және қажет болса құтқарушыларға қазуға, опырылымдардың астынан зардап шеккендерді алып шығуға және оларға көмек көрсету үшін жәрдемдесіңіз.

## Сырғыманың ығысуынан кейінгі әрекет
Сырғыманың ығысуынан кейін сақталып қалған құрылымдар қабырғаларының, жабындарының жағдайы тексеріледі, электр-, газ-, сумен жабдықтау желілерінің зақымдануы анықталады. Егер де Сіз зардап шекпесеңіз, онда құтқарушылармен бірге зардап шеккендерді үйінделерден алып шығыңыз және оларға көмек көрсетіңіз.

## Дереккөздер
http://www.vkogps.kz/kz/safety02_02.htm 

Санат:Топырақтану
Санат:Тау жыныстары
Грибоедов атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге қазақ балалары мен жастарының бірқатар толқынын тәрбиелеуде өзіндік үлесі
бар көркем туындылардың авторы, орыс жазушысы, дипломат, 1812 жылғы Отан соғысына
қатысушы Александр Сергеевич Грибоедовтің есімі (1956 жылы) берілген. Грибоедов Александр Сергеевич (1795-1829) Мәскеуде дүниеге келген. Ол - *«Горе от ума»* комедиясының
авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бондаренко, Бөлтірік шешен, Шавров, Пестовский
көшелері, Райымбек даңғылымен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 1480 метр.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Қанат (көлік)

**Қанат**- автомобильдің шанағы
мен кабинасынан тыс жерде орналасқан тораптарды жауып тұратын
шанақ бөлігі (қанат, жапқыш кақпақ және т.б.).

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Заряд әдісі

**Заряд әдісі** () - электрөткізгіш кен денесінің өзіне немесе оны кіріктіруші таужыныстардың одан сәл-пәл қашығырақ нүктесіне қойылған (жертұйықталған) тоқ көзінен туындайтын электр яки магнит өрісін зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі. Әдетте өте жоғары электрөткізгіштік қасиетпен сипатталатын сульфидті кенорындарды, сирегірек магнетит, антрацит және графит
кенорындарын іздеу және барлау барысында қолданылады; жерасты сулары ағынының бағыты мен жылдамдығын, басқа да келелі мәселелерді шешуге қолданылуы мүмкін. Заряд әдісі көмегімен кен денесінің кеңістіктегі орнын, мөлшерін және астасу элементтерін анықтауға және тау қазындылары мен бұрғылау ұңғымасындағы кен қабаттарын бір-бірімен сәйкестіру мәселелерін жүзеге асыруға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тылсым таужыныс

**Тылсым тау жынысы** - Организмдердің қазба қалдықтары табылмаған иіегінді тау жынысытар хақында қолданылатын атау.
  
## Пайданланған әдебиет


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Гурилев атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыс композиторы, пианист, скрипкашы Александр Львович Гурилевтің есімі
(Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1952 Ма453/26 шешімі) берілген. Гурилев Александр
Львович (1803-1858) Ресейде туған. Ол - ''«47 орыс халық әндері»' жинағы мен романстардың авторы.

Кеше Медеу ауданының Малая Станица аумағында орналасқан. Бұрынғы атауы -Уральская
көшесі. Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Стратегиялық тауарлар

**Стратегиялық тауарлар** (ескіше) - шығаруға тыйым салынған немесе шек қойылған тауарлар. Олар екі тізімге енгізілген. Біріншісінде (позитивтік) Шығыс Еуропа елдеріне шығаруға сөзсіз тыйым салынған тауарлар; екінші тізімде аса маңызды мәні бар, сыртқа ерекше рұқсатпен ғана шығарылатын тауарлар. Олардың қатарына өнеркәсіптік жабдықтардың, болат прокатының, құбырлардың негізгі түрлері, ферроқорытпалардың бірқатары, никель, мысалы жасанды каучук, одан жасалған бұйымдар және т.б., яғни әлдеқашан халықаралық сауданың өзегіне айналып кеткен тауарлар жатады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Горная көшесі (Алматы)

Бұл атау кешенін тауға қарай Достық даңғылымен қатар жалғасуына байланысты (1956
-ылы) берілген.

Кеше Медеу ауданында орналасқан. Батысында Абай даңғылымен, шығысқа қарай
Достық даңғылымен шектеседі. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Омнибус

thumb|Алғашқы омнибустардың бірі.
нобай|Омнибус механикасы
**Омнибус** - атпен көпорынды жолаушы таситын, одан кейін халықаралық қатынас үшін бу экипажы, автобустың алғашқы түрі.

Омнибус – ХІХ ғасырда болған қала ішіндегі қоғамдық көлік түрі. Басқаша айтқанда, автобустың “атасы”. 15-20 адамды таси алатын атқа жегілген арба түріндегі бұл көліктің үстінде де жолаушыларға арналған орын бар болатын.

Ең алғашқы рет “омнибус’ сөзі Франция жеріңде 1826 жылында пайда болды. Ал омнибус сияқты ат жегілген көп адамдық арба Францияның Нанта қаласында 1662 жылдан бастап қызмет көрсетіп келе жатқан болатын. Омнибустың өзге де түрлері Еуропа қалаларында әртүрлі мақсаттарда қолданылып келген. Ал оның жаппай кең тараған кезі – ХІХ ғасыр болды. Омнибуспен адам тасуға болады деген ойды бірінші болып француз  физигі  Б.Паскаль ұсынды. Ол қалаарлық көлік ретінде пайдаланылды. Қарапайым халық үшін омнибусқа отыру әжептеуір қымбатқа түсетін еді.

Омнибус сөзі латын тілінен шыққан, **“барлығы үшін, көпшілікке арналған”** деген мағынаны білдіреді.

## Омнибустың шығу тарихы
Бұл айтулы оқиға ХІХ ғасырдың басында Францияның Нанти қаласында орын алды. Ол кезде атақты Наполеон атақты Ватерлоо шайқасында жеңіліс тапқан еді. Кезінде әлемді жаулаған әскерилердің бірі, Наполеонның сенімді серігі офицер Станислас Бодри отставкаға шыққан соң, шағын бизнеспен айналысады. Станислас әуелі қала шетінен үлкен монша ашады. Оған келушілер де дән риза. Алайда күн санап, моншаға түсушілердің саны азая береді. Оған басты себеп - моншаның шалғайда орналасуы. Шағын бизнесін енді ғана бастаған кәсіпкер әбден ойланады. Бірнеше күн өткен соң, моншаға тікелей қатынайтын атты экипаж ойлап табады. Оған омнибус деген ат қояды. Станислас Бодри 1827 жылы омнибусты жетілдіріп,  патент алады.  

## Дереккөздер
Алтын сандық қаңтар,2010 жыл №18(21) .

## Дереккөздер


Санат:Қоғамдық көлік
Санат:Арба түрлері
Көлдік-аллювийлік түзілімдер

**Көлдік-аллювийлік түзілімдер.** Өзен
аңғарларының кеңейіңкіреп кеткен тұстарында пайда болатын көл тұрқылас
атырауларда, яғни өзен сағасы өңіріндегі ылдилану дәрежесінің мейілінше
жайпақталуы салдарынан қалыптасатын саяз көлшіктердегі тұрыңды сулар түбінде
түзілетін шөгінділер; аллювийдің жайылммалық фациясына да, көлдік түзілімдерге
де тиесілі белгілермен ерекшеленеді, литологиялық тұрғыдан құмдардан,
құмдақтардан, саздақтардан және саздардан тұрады. Бұл түзілімдерге көбінесе
өте жұқа қат-қабаттылық тән, бұл қат-қабаттылық құм, саз және саздақ
қабатшаларының алмасып отыруымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ковернот

**Ковернот** ( — жабып, қамтамасыз ету +  —  қысқаша жазу) — сақтандырушыға берілетін, брокер жасаған сақтандыру шартын растайтын анықтама, онда тәуекелге шешім қабылдаған сақтанушылар атап көрсетіледі. *Коверноттың* ұсынылуы брокерді сақтандырушыға сақтандыру қоғамының полисін беру міндеттемесінен босатиайды.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Смағұлдың Тілеубердісі

**Смағұлдың Тілеубердісі** (1943 ж. т.), инженер-металлург . Қазақ политехника институтын бітірген (1968) . 1960 жылдан комсомолдық жолдама мен Қарағанды металлургия комбинатында жұмыс шы , инженер болып істейді, қаланың , комбинаттың комсомол , партия ұйымдарында қызмет етті. «Миттал Стил Теміртау» АҚ компаниясының техника бөлімінің бастығы (2006). С . 1970 ж . Қазақстан Магниткасына 1000 қазақ жасын шақыру жөнінде үндеу тастап, соны негізінен жүзеге асырды. Жергілікті жас мамандарды лауазымды сатыларға көтеруге ерекше ықпал етті. 1983 ж. қалада әдебиетке үйір жастардың «Құрыш» әдеби бірлестігін құды. «Қазақ тілі» қоғамы қалалық бөлімшесінің төрағасы болып сайланып, 1991 ж . Теміртауда тұңғыш қазақ мектебін ашуға ұйытқы болды. Металлургия саласындағы қазақша терминдер, басқа да тақырыптарға өткір де мазмұнды мақалалар жариялады . Бірнеше ән-күй шығарған. 2005 ж . жарық көрген «Түғыры биік Теміртау» кітабы авторларының бірі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Кәсіптік мәліметтер бойынша қойнауқат өтімділігін анықтау

**Кәсіптік мәліметтер бойынша қойнауқат өтімділігін анықтау.** Игеріліп жатқан
қойнауқаттың өз бойынан мұнай өткізу қабілетін анықтау мақсатында
жүргізілетін есептеулер жиынтығы. Бұл есептеулерге қажетті мәліметтер:
ұңғыма дебиті және оған сәйкес келетін қысым депрессиясы; қойнауқаттың
жалпы қалыңдығы және оның ұңғыма оқпаны тесіп өткен бөлігінің
қалындығы; қойнауқаттық жағдайдағы мұнай тұтқырлығы, ұңғыма радиусы;
ұңғыма мен қоректену шекарасы аралығының қашықтығы. Осы
көрсеткіштердің мәнін Дюпюи формуласына қою арқылы зерттеліп отырған
ұңғыма төңірегіндегі қойнауқат өтімділігі коэффицентінің орташа мөлшерін
есептеп шығаруға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тірек (көлік)

**Тірек** - бір элементтен жүктемені қабылдап, оны екінші бір элементке беретін құрылымның бөлігі.

***Шықпа тірек** - автомобиль кранының тұрақтылығын арттыру үшін қажетті және жұмыс алдында сыртқа шығарылатын сыртқы қосымша тірек.
***Кабина тірегі** - көлік құралының қаңқасымен кабинаны жалғаушы құрылғы.
***Кардан білігінің тірегі** - көлік құралдың аралық кардандық білігінің подшипникті торабының серпімді құрсауы дірілін төмендетеді. 
***Берілісті алмастыру иінінің тірегі** - берілістерді ауыстырыл салу иінінің тірегі ұяшық көліктік құралдың беріліс қорабының қақпағындағы сфера тәріздес бетті ұяшық.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Сламбек Тілеуғабылұлы Тәуекелов

**Сламбек Тілеуғабылұлы Тәукелов** - 1948 жылы 2 сәуірде Павлодар облысы Михайлов ауданының «Жаңабет» ұжымшарында туған. Қазақ.

Әкесі - Тәуекелов Тілеуғабыл, марқұм. Анасы - Сыздықова Мәскен Мұхамеджанқызы (1918 жылы туған), зейнеткер, ауылшаруашылық саласында жұмыс істеген.

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының экономика факультетін бітірген (1971), кино және телеөндіріс ұйымдастырушысы.

«Шұғыла» мультипликациялық фильмі сценарийінің (1975); 200-ге жуық мақала мен жарияланымның авторы.

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1971 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясы директорының орынбасары, директоры. 1973 жылдан - ҚР Мемкино төрағасының орынбасары; сонымен қатар ҚР Мемлекеттік мәдениет пен өнерді қолдау қорының атқарушы директоры. 1991 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің режиссері. 2001 жылдан - «Қазақстан» Республикалық телеарнасы басқарма төрағасының орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі ақпарат және мұрағаттар комитетінің төрағасы.

2006 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ бас редакторы, ойын фильмдерінің қоюшы режиссері.
* «Батыр Баян» (1993),
* «Махамбет» (2008),
* «Атажұрт» (2010) кинофильмдерінің қоюшы-режиссері;
* «Армысың, Наурыз!», (1991),
* «Жоғалған өлке» (1992),
* «Киіз үй гимні» (1991),
* «Наурыз» (1997),
* «Асанәлі» (1998),
* «Бір бала» (2004) және тағы басқа деректі фильмдердің режиссері.

Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі, хатшысы (1973).

«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған (1978). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008).

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди, М.К. Ататүрік.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өте оптимистік. Үміт бар».

Хоббиі - аңшылық, балық аулау, бильярд.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Тәуекелова Жібек Бегәлиқызы (1948 жылы туған), зейнеткер. Ұлдары - Рүстем (1970 жылы туған), Ғалымбек (1982 жылы туған); қызы - Ғалима (1975 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Павлодар облысында туғандар
Санат:Қазақстан режиссёрлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Қойнауқаттық қысымды анықтау

**Қойнауқаттық қысымды анықтау.** Нысан бір ғана қойнауқаттан түрған жағдайда бұрғылау ұңғымасының жұмысы
толық тоқтатылған соң оның оқпанындағы қысым мөлшері қалпына келгеннен кейін "тереңдік монометрі" көмегімен аталған қойнауқаттың
жабыны өңірінде өлшенетін қысым мөлшері. Көпқабатты нысан бойынша
бұл көрсеткіш бірнеше түрақтанған жүмыс режимі бойынша "тереңдік
шығын өлшеуішін" және "тереңдік монометрін" қолдану нәтижесінде
анықталған әрбір қойнауқаттың индикаторлық диаграммаларының қысым өсімен қилысқанға шейінгі мөлшерлерін саралау көмегімен анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ғабдуллин атындағы көше (Алматы)

Ғабдуллин атындағы көше — Бостандық ауданында орналасқан. Ол Жароков көшесінен басталып, *«Көктем - 1»*
шағынауданын қиып өтіп, Ахмет Байтұрсынұлы көшесіне барып тіреледі. Әуезов, Манас, Байзақов, Марков, Ахмет Байтұрсынұлы көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Астрономическая көшесі. Кешенін
ұзындығы - 1050 метр. Көшенін бойында Алматы облыстық *«Дарын»* орта мектебі, И.А. Крылов атындағы қалалық балалар кітапханасы орналасқан.
нобай|Ғабдуллин көшесі (Әуезов көшесінің тарапынан).
## Атауы
Көшеге жазушы, ғалым, әдебиеттанушы, қоғам және мемлекет қайраткері Кеңес Одағының Батыры Мәлік Ғабдуллиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.08.1973 №282 шешімі) берілген. Мәлік Ғабдуллин (1915-1973) Көкшетау облысының Зеренді ауданы Қойсалған елді мекенінде
дүниеге келген. Ол қазақ білімінің қарашаңырағы Абай атындағы Қазақ педагогтік институтының:
ректоры болды.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Физикалық-географиялық жағдайды жаңғырту

**Физикалық-географиялық жағдайды жаңғырту** - шөгінді таужыныстар кешені немесе жекелеген таужыныстар қабаты түзілуінің физикалық-географиялық жағдайын қалпына келтіру; таужыныстардың заттық құрамын, олардың құрамындағы терригендік және аутигендік минералдарды, таужыныстардың құрылымы мен бітімін, оларға кіріккен органикалық қалдықтарды және шөгінді таужыныстардың әр түрлі қабаттарының бір-бірімен астасу ерекшеліктерін өте тиянақты түрде зерттеу нәтижесінде жүзеге асырылады. Физикалық-географиялық жағдайды жаңғырту қорытындылары фациялық-палеогеографиялық карталар түрінде жасақталады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Көлдік түзілімдер

**Көлдік түзілімдер.** Көл түбінде түзілетін механикалық
(гравий, тасмалта, құм, саз), хемогендік және органогендік түзілімдердің жиынтық
атауы. Тұщы көлдердің түзілімдері және ащы көлдердің түзілімдері болып екіге
жіктеледі. Тұщы көлдер түбінде әдетте механикалық шөгінділер түзіледі, олар
көбінесе көлбеу бағытта қат-қабатталған саздардың өте жұқа қабатшаларынан,
сапропелдерден, диатомиттерден, т.с.с. тұрады; мұндай көлдер түбінде шымтезек
қорымдары да қалыптаса алады. Ащы көлдердің түзілімдері көбінесе химиялық
жолмен түзіледі, мүның нәтижесінде әр түрлі хемогендік тау жынысы түрлері
қалыптасады (табиғи тұз, мирабилит, галит, т.с.с.). Көл типтерінің алуан түрлі
болуына байланысты, онда түзілген шөгінділер де сан түрлі болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Аударылу

**Аударылу**- қисаю бұрышының шекті мәннен асып кетуі себебінен көліктің құралдың орнықтылығын жоғалтуынан болатын
жол-көліктік оқиға, бұған соғылу
немесе басып кету салдарынан болатын аударылу жатпайды.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Оңтайландыру

**Оңтайландыру** - мақсатты
функциясы бойынша ең жақсы,
ымыралы келісімді табу жолымен
жүйенің сипаттамаларын жақсарту.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Гүлістан көшесі (Алматы)

Көшеге Әзбекстандағы қаланың атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 № 222
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы *«Шаңырақ-2»* шағынауданда орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сыртқы сауда балансы

**Сыртқы сауда балансы** - сыртқа шығарылатын және елге әкелінетін тауарлар құнының белгілі бір мерзімдегі (ай, тоқсан, жыл) ара-қатынасы. Егер экспортталған тауарлардың жалпы құны импортталған тауарлардың жалпы құнынан асып түссе, сыртқы сауда балансы активті болып табылады. Экспорт пен импорт құны сәйкес келгенде нетто-баланс түзіледі. Сыртқы сауда балансының қорытынды сальдосының қалыптасуына көптеген факторлар (жекелеген тауарлар бағасының өсуі және кемуі, валюталар бағамының ауытқыуы және т.б.) әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Органогендік түзілімдер

**Органогендік түзілімдер –** бұл тірі организмдердің (мысалы, маржандар, балдырлар, моллюскілер) немесе олардың тіршілік әрекетінің нәтижесінде түзілетін шөгінді тау жыныстары. Бұл түзілімдер организмдердің қаңқасы, қалдықтары немесе тіршілік өнімдерінен (мысалы, әк, кремний, фосфаттар) тұрады. Синонимі - биогендік түзілімдер.

## Қалыптасу механизмі

# Организм тірі кезінде **қатты қаңқа** (мысалы, кальций карбонаты, кремний) бөліп шығарады.
# Организм өлген соң, оның қалдықтары су түбінде шөгіп, уақыт өте келе **шөгінді жынысқа айналады**.
# Бұл процестер **миллиондаған жылдар бойы** жүреді.

## Мысалдары
Төменде органогендік түзілімдердің мысалдары келтірілген.

## Таралуы
Органогендік түзілімдер көбінесе:

* Теңіздер мен мұхиттардың жылы, таяз аудандарында;
* Ежелгі шөгінді бассейндерде;
* Қазақстан аумағында: **Маңғыстау, Теңіз-Жайық ойпаты, Орталық Қазақстан** платформаларында кездеседі.

## Құрамы мен құрылымы

* **Кальцит (CaCO₃)** — ең кең таралған (мысалы, маржан, балдыр әктастары);
* **Кремнезем (SiO₂)** — диатомейлер мен радиоляриялар түзеді;
* **Фосфаттар (Ca₅(PO₄)₃)** — фосфориттер құрамында;
* Жыныс көбінесе **қабатты**, **порозды**, **ақ немесе сарғыш түсті** болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Балабек Шопанұлы

***Шопанұлы Балабек*** (1846, Жаңаарқа ауданы, Ақтау ауылы, Қосағалы мекені - 1925), төкпе ақын. Руы Кіші жүз Таманың Жөгі бұтағы.

Ескілікті өлең-толғауларды, қиссаларды көп жырлаған, өз жанынан да өлең шығарған. Балабектін Мұстафаны, Берденді жоқтауы, «Қайран Арқа», «Бәйсейіттің ерлігі» атты өлеңдері белгілі. «Ердеңді жоктауы» Арқадағы Тама елінін өлеңмен жазылған тарихы іспетгі. Онда Сеңгірбек батырдан бастап, Итемген би, Қылыш болыс тілге тиек болады.

## Дереккөздер


Санат:1846 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:1925 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан жыршылары
Сұрыпталған түзілімдер

**Сұрыпталған түзілімдер**. Таужынысты құрайтын
түйірлердің (сынықтардың) басым көпшілігі өздерінің мөлшері мен пішіні
жағынан біркелкі болып келетін түзілімдер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жол қозғалысын ұйымдастыру

**Жол қозғалысын ұйымдастыру**- үнемді және қауіпсіз деңгейді қамтамасыз ететін, қатаң жүйеде жол қозғалысын қалыптастыратын іс-шаралар кешені.

## Дереккөздер


Санат:Жол қозғалысын ұйымдастыру
Дархан көшесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Дархан атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 Ма 138
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/184 қаулысы) берілген. *«Дархан»* сөзінің
мағынасы жомарт, мәрт дегенді білдіреді.

Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы
- 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бағыттама

**Бағыттама** - бағытты жеңілдететін көрсеткіш.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жібек жолы көшесі (Алматы)

Оңға|нобай|Алматы арбаты
**Жібек жолы көшесі**.  Көшеге ел тарихында аса маңызды кезең болып саналатын көне замандағы, яғни
б.з.б. ІІІ ғасырда пайда болып, XVI ғасырға дейін жалғасқан сауда жолының атауы (Алматы қаласы әкімінің 17.07.1990 №17/442Б шешімі) берілген. Керуен жолдары Еуропа мен
Азияны Жерорта теңізінен Қытайға дейін кесіп өтіп, ежелгі заман мен орта ғасырларда
Батыс пен Шығыс мәдениеттері арасындағы қатынас пен сауда байланыстарының
маңызды құралы қызметін атқарған. Жібек жолының неғұрлым ұзақ бөлігі Орталық
Азия, оның ішінде Қазақстан арқылы өткен.

Көше - бұрыннан қалыптасқан дәстүрі бар қаланың ірі магистральдарының бірі.
Көше бойында тарихи және жаңа ғимараттар көптеп саналады. Онда әртүрлі дүкендер,
тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары бар. Көшеде әр түрлі жәрмеңкелер өткізілу жататын аса ірі «Алматы» сауда орталығы орналасқан. Оның құрамына Орталық базар,
«Алма» сауда үйі, «Әсем» сауда үйі кіреді. Көше бойында «Заңғар» Орталық әмбебап
дүкені, Универсам, «Маталар Үйі» (сәулетшісі: А.П.Зенков. қазір бұл үй мемлекеттік
қорғауға алынған), «Сұлу», «Объектив» секілді аса ірі кәсіпорындар бар. Сонымен қатар «Полиграф» мәдениет үйі, әлеуметтік
қамсыздандыру бөлімі, Орман жобалау бірлестігі, қалалық санитария-эпидемиология станциясы, Аэровокзал ғимараты орналасқан.
Сондай-ақ, М.Горкий атындағы Орталық мәдениет және демалыс саябағы бар. Оның іргетасы 1856 жылы 100 га астам аумаққа
жеміс және сәндік ағаштар, жібек құртын, бал омартасын өсіруге арналған «Қазына бағы» ретінде қаланды. Саябақта өсімдіктің
2000-нан астам түрлері өседі, жасанды тоғандар, қайық станциялары, ірі аттракциондар, Кіші Түркісіб балалар темір жолы, аквопарк, кинотеатр, стадион, хайуанаттар бағы бар. Хайуанаттар бағы: 1937 жылы ашылған. Бүгінде Алматы хайуанаттар бағында жер
шарының барлық континентерінен өкелінген 3000-нан астам жануарлар бар. Олардың 77-сі Халықаралық табиғатты қорғау қоғамы,
ТМД және Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Көше шығыстан батысқа қарай Орталық демалыс паркінен басталып, Масанчи көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Жасыл желекпен көмкерілген көше Жетісу, Медеу аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: 
# Торговая көшесі; 
# Горький көшесі.
Көшенің ұзындығы - 4200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бұрғылау ұңғымалары бойынша сынамалау

**Бұрғылау ұңғымалары бойынша сынамалау**. Бұрғылау барысында сынамалар алу. Құбырлы бұрғылау барысында
өкілетті сынама рөлін бұрғылау тасбағандары атқарады, алайда сынама
өкілетті болуы үшін тасбаған шығымдылығы 70 %-дан кем болмауы тиіс.
Сынама материалы тасбағанды оның үзын өсі бойымен жарғыштау немесе
кеспелеу арқылы алынады. Соқпалы және тасбағансыз айналмалы бұрғылаулар
барысында сынамалау материалы рөлін ұңғыма оқпанынан алынған бұрғылау
шламы атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дауылбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қаржы халық комиссары, Жер өңдеу
халық комиссары, Ауылшаруашылық министрі, Су шарашылық министрі, ВАСХНИИЛ
қазақ филиалының төрағасы қызметтерін атқарыл, Қазақстанның дамуына елеулі үлес
қосқан Ахмет Дауылбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі
мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы
- 625 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Игеру жүйесінің оңтайлы варианты

**Игеру жүйесінің оңтайлы варианты.** Өндіріс нысанын (кенорынды) үнемді игеру талаптарына барынша толық жауап беретін игеру жүйесінің варианты.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жітіқара көшесі (Алматы)

**Жітіқара көшесі**. Көшеге Қостанай облысындағы Жітіқара қаласының маңында орналасқан алтын кен
орнының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Жітіқара кен орны 1910 жылы
ашылған. 1911-60 жылдары барланып, алтын өндірілген.

Көше Алмалы ауданының «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Теңдесу

**Теңдесу** - физикалық немесе физикалық-химиялық ортада тұрақты тепе-тендік жағдайдың қалыптасу процесі. Мәселен, еріген заттардың түрліше бөлшектенген үйірімділігінің диффузия нәтижесінде бірқалыпты жағдайға келуін, немесе әркелкі температура өрісіндегі сол температура мөлшерінің өзара теңдесуін теңдесу процесімен түсіндіруге болады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дәулетқалиев атындағы көше (Алматы)

Көшеге қоғам қайраткері, XX ғасырдың 30-жылдарының басындағы ашаршылықтың қазақ халқына
әкелген зардабы туралы И. Сталинге хат жазған бесеудің бірі Мұташ Дәулетқалиевтің есімі (Алматы
қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765
қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы *«Ақбұлақ»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сыртқы саудадағы тапшылық

**Сыртқы саудадағы тапшылық** - елдің сыртқы сауда балансының пассив бөлігінің, яғни ішкі тұтыну қажеттерін өтеу және кейіннен ұқсатып сыртқа шығару үшін әкелінген шетел тауарлары импортының елде өндірілген, өсірілген немесе шығарылған тауарлардың, сондай-ақ бұрын шетелдерден әкеліп, ұқсатылған тауарлардың экспортынан асып түсуі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Тәңірберген Ыбырайұлы Хажиев

**Тәңірберген Ыбырайұлы Хажиев** (15 қазан 1950; Жеңдік ауылы, Ескелді ауданы, Алматы облысы — 6 қараша 2015) - кеңестік және қазақстандық кинопродюсер, Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының бас директоры, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі (1998). Доцент (2006).

## Өмірбаяны
1950 жылы 15 қазанда Жеңдік ауылы, Талдықорған ауданы, Талдықорған облысында (қазіргі Ескелді ауданы, Алматы облысы) дүниеге келді.

Алматы халық шаруашылық институтының экономика-жоспарлау факультетін бітіргөн (1976), халық шаруашылығын жоспарлау жөніндегі экономист. Экономика ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Нарықтық қатынастар жағдайындағы меншіктің жаңа нысандарының тиімді қызмет ету механизмі». 2 мақаланың, «Кинотелеөндіріс экономикасы» кітапшасының авторы.

Оқуды бітіргеннен кейін «Қазақфильм» киностудиясына жұмысқа жіберілді, онда ол көптеген жылдар бойы келесі қызметтерде жұмыс істеді: филімдер директорының орынбасары (1976-1978); содан кейін филімдердің директоры (1978−1987), директордың бірінші орынбасары, Ш. Айманов ат. «Қазақфильм» атындағы киностудиясының бас директоры, жоғары санаттағы көркем филімдердің директоры (1987−1996), шығармашылық-өндірістік бөлім басшысының орынбасары және «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешенінің» деректі филімдерінің директоры (1997−2000) болып жұмыс істеді.

Ол 20-дан астам толықметражды көркем филімінің жасауында (директордың орынбасары, филімдердің директоры) тікелей қатысқан: екі бөлімнен тұратын «Қан мен тер» таспасы, төрт бөлімнен тұратын «Аңызға айналған Шоқан» филімі.

Ол Қазақстандағы киноиндустрияға өндірістік негізді енгізу бастамашыларының бірі.

1986 жылғы Желтоқсан оқиғасына арналған «Аллажар» көркем-публицистикалық филіміне продюсерлік етті; «Барлығы Голгофқа шығады» телефилімі (8 серия), көркем филімдер: «Күнә», «Махамбет», «Әкем екеуміз», «Біржан сал», «Жерұйық», «Дәмелі».

Ол Т.Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясында оқытушылықпен айналысты.

Лос-Анджелес, Канн қаласында өткен халықаралық кинофорумдарға қатысқан.

## Жеке өмірі
Әкесі - Хажиев Ыбырай Омарұлы, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген. Анасы - Хажиева Ақыл Бекшетайқызы, зейнеткер.

Үйленген. Жұбайы - Хажиева Құрманай (1950 жылы туған), зейнеткер. Ұлдары - Хажиев Нұрлан (1978 жылы туған), Хажиев Асқар (1982 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Заңғар көшесі (Алматы)

**Заңғар көшесі**. Көшеге Қызылорда облысы Қазалы ауданы Байқожа теміржол бекетінен 12 шақырым
жердегі Кеңтүп елді мекені маңайында орналасқан кәне қаланың атауы (Алматы қаласы
мәслихатының 24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген. Осы аймақта 1868 жылы құрылған Заңғар болысы 1920 жылға
дейін осы атаумен аталған.

Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Дәуренбеков атындағы көше (Алматы)

Кешеге қазақтың белгілі қаламгері Танаш Дәуренбековтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының
24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы екімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген.
Дәуренбеков Танаш Жамбыл облысында дүниеге келген. Оның қаламынан туған ел, заман жайлы
шұрайлы шығармалар мол.

Көше Алатау ауданындағы *«Ақбұлақ»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Әбдірахим Смағұлов

**Әбдірахим Смағұлов** (1900-1968), педагог, облыс мүғалімдері арасынан алғаш Ленин орденімен (1939) марапатталған ұстаз, КазКСР еңбек сіңірген мұғалімі (1961). Ақтоғайдың түлегі. Қарқаралы уезі, Темірші болысы, 6-ауылында 1925 жылдан бастауыш мектеп мұғалімі және алғашқы меңгерушісі болады. Ақтоғай, Қарқаралы аудандарында ересек адамдар арасында сауат сыздықты жою (1922 - 1939) ісіне қатысады. 1939-1947 ж. Қарқаралыдағы № 1 қазақ орта мектебінің директоры, Қарқаралы оқу бөлімінің меңгерушісі болады. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Смағұлов Қарағанды облысында отбасылық мұғалімдер әулеті дәстүрінің негізін қалаушы. Баласы Смағұлов Қайдар (1931-1978) Қарағайлыдағы № 3 орта мектептің , Қарағандыдағы № 2 мектеп интернаттының директоры, ҚарМУ - дедоцент болды, тарих ғылымының кандидаты (1970). Ата жолын немерелері мен шөберелері ұстаз болып , жалғастыруда.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тұнбалау

**Тұнбалау** - инерциялық немесе элекростатикалық күштердің
әрекетімен шаңданған газдардан,
суспензиялардан және эмульсиялардан қатты бөлшектерді ажырату
үрдісі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Затаевич атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Затаевич атындағы көше**. Көшеге қазақ саз өнерінің сақталуы мән дамуына елеулі үлес қосқан музыка фольклортанушысы, композитор, этнограф, музыка-қоғам қайраткері, Қазақ КСР халық әртісі - Александр Викторович Затаевичтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген.

Затаевич Александр Викторович (1869-1936) Орлов облысында дүниеге келген. Ол - «Қазақтың
1000 әні» және «Қазақтың 500 әні мен күйлері» жинақтарының авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Ескендіров көшесінен басталып Есентай көшесіне дейін
созылып жатыр. Жуков, Манаев, Жамақаев, Кәрібжанов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы -
Лермонтов көшесі. Кешенін ұзындығы - 860 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Органика

**Органика**. Ауызекі әңгімеде "органикалық зат" немесе
“организм қалдықтары" сөздерінің баламасы ретінде қолданылып жүрген.
Бұл бейресми термин бірте-бірте геологиялық әдебиетте де қолданыла
бастады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дегтярев атындағы көше (Алматы)

Көшеге инженер, генерал-майор Василий Алексеевич Дегтяревтің есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Дегтярев Василий Алексеевич (1579-1949)

Тулада дүниеге келген. Ол - тұңғыш орыс қару-конструкторы.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жерсілкінулердің ауыспалы толқындары әдісі.

**Жерсілкінулердің ауыспалы толқындары әдісі** () —  табиғи жерсілкінулер кезінде туындайтын сейсмикалық толқындардың жер қыртысы мен жоғарғы мантия жапсарында сынуы нәтижесінде пайда болатын ауыспалы сынған толқындарды пайдалануға негізделген барлау сейсмологиясының жеке түрі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Түскен Сартбасұлы

Ы**Түскен Сартбасұлы** (1879-1938), төкпе ақын, қазақша-орысша сауатты адам болған, ел билігіне араласкан. Жаңаарқаның түлегі. Руы — Барқы Ақтайлақ. Әкесі Сарбас. 

1916 жылы халық көтерілісіне Барқы руынан қатысқан жігіттердің жүзбасы болған. 

1920 жылы Ақмоладан орыс мұғалімін жалдап әкеліп ауылында мектеп ашқан. 

Талантты ақын Кеңес үкіметінің саясатын ұға алмай, өзінің бұл саясатпен келіспейтінін білдірген өлеңдер жаза бастайды. «Кедей» поэмасыңда «Жылынан он жетінің бермен карай, Жыртылмай бүтін қалған жағаң бар ма?» деген жолдар кездеседі. 1929 жылы Ақмола түрмесінде жатқанда, Еңлік — Кебекті ат кұйрығына байлап өлтіргенде, бесікте калған бала тағдырына байланысты «Ермек» деген поэма жазған. «Қисаймас қызарғанға калам бар ма?», «Зәйира жаным, Күләйша», «Асарсың кедей», «Иттің сыны», «Бүркітгің сыны» т. б. өлеңдері ел ішіне кеңінен таралған. Түскеннің өлеңін жатқа білетін Қошанов Қамар, Сеспайдың Мұқридені сияқтылардан хатқа түсіріп немесе үнтаспаға жазып алған ешкім болмаған. Заман ағымына еріксіз мойынсұнған Түскен ақынның 1934-36 жылдар арасында кеңестік кұрылысты мәнерлеп жазған өлеңдері «Қарағанды пролетариаты» газетіне басылып тұрған. 

Түскен Жаңаарка ауданында «халық жаулары» ұстала бастағаңда қашып Петропавлға барған, содан 1938 жылы ұсталған.

## Дереккөздер
Таймшир

**Таймшир** (теңіз.) - шетелдердергі теңіз тасымалдарында кемеге жүк тиеуге немесе түсіруге кететін нақты уақыттың ұзақтығы көрсетілген теңіз құжаты.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Су асты бедері

**Суасты бедері** - су алаптары түбіне тиесілі морфологиялық
пішіндер жиынтығы; эндогендік және экзогендік жербедер қалыптастырушы процестер нәтижесінде пайда болады. Суасты бедерлері өздерінің мөлшерлеріне қарай микро-, мезо- және макробедерлерге жіктеледі, алайда бұл түсініктердін ғылыми тұрғыдан негізделген ресми анықтамалыры жоқ. Макробедерлер негізінен тектоникалық күштер әсерінен қалыптасса, микробедерлердің қалыптасуы негізінен экзогендік процестермен байланысты. Суасты бедерлері, жалпы алғанда, түсіңкі және көтеріңкі, қарапайым және күрделі, *тұйықталған* және *тұйықталмаған* т.с.с. бедер түрлеріне жіктеледі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайлы нысанды тәжрибелік-өндірістік игеру

**Мұнайлы нысанды тәжрибелік-өндірістік игеру**. Нысанды игеруді жобалауға
қажетті мұнай өндіру процесінің өндірістік жағдайлардағы ерекшеліктері жайлы мәліметтерді алу мақсатында нысанды тәжрибелік игеру шараларын ең бірінші бодып игерілуі тиіс өкілетті бөлікшені өндірістік игеру шараларымен орайластыра жүргізумен сипатталатын жұмыстар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық сулардың органикалық заттары

**Қойнауқаттық сулардың органикалық заттары**. Жерасты суларында иондық, молекулалық және
коллоидтық түрде еріген жағдайда үшырасатын әр түрлі органикалық қосындылар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнай жұрыны

**Мұнай жұрыны**. Құрамындағы мұнай массасы
(мұнайдың геологиялық қоры) бүкіл мұнай және газ жатыны массасынын
50 %-дан азырақ бөлігін құрайтын мұнайгазды жатынның мұнайлы бөлігі.
Мұнай жұрыны жатынның төменгі жағында, газ бен су қабаттары аралығында
мұнаймен қаныққан жинауыш тау жынысы қабаты түрінде көрініс береді.
Қойнауқаттық газ тығыздығы біршама жоғары болған жағдайда (0,4 г/см3-қа шейін) мұнай жұрынының қалындығы мұнайгазды жатын биіктігінің 35 %-ынан
аспайды, ал саяз тереңдіктердегі бұл көрсеткіш 10 %-дан да азырақ болады.
Жатын ауқымды болған жағдайда мұнай жұрыны. Мұнайдың айтарлықтай ірі қорын
құруы ықтимал. Бірақ оларды өндірістік тұрғыдан игеру өте қиынға соғады.
себебі игеру ұңғымасының оқпанына аталған мұнай массаларымен бірге
төменірек орналасқан су массалары және жоғарырақ орналасқан газ массалары
жарыса көтерілетін болады. Мұнай жұрыны екі жолмен қалыптасуы мүмкін. Бірінші
жағдайда жатын ауқымына бірінші кезекте газ массалары жинақталады да.
жатынның беткі бөлігін тоғытады, ал мұнай массалары жатынға кейінірек
жинақталып, Мұнай жұрынын құрайды. Бұл жағдайда жатынның газ кіріктірген
бөлігінде қалдықмұнаймен қанығу іздері мүлдем болмайды. Екінші жағдайда
мұнайлы тұтқышқа газ массалары кейінірек жинақтала бастайды да.
бүрыннан бар мұнай массасын жатынның төменгі өңіріне қарай бірте-бірте
ығыстырады. Нақ осы жағдайда газ жатыны ауқымында қалдық мұнаймен
қанығу іздері анық сақталады. Мұнымен қатар, тұтқыш мұнаймен жақсьі
қаныққан болса және оған келіп кіріккен газ мөлшері де біршама мол болған
жағдайда мұнайдың бір бөлігі тұтқыш аумағынан өзге өңірлерге ығысып
кетуге мәжбүр. Алайда мұнайдың бүкіл қоры түтқыш аумағынан аласталып
кетуі мүмкін емес; түтқыш күлпы деңгейінен төмен өңірде "ығыстырылмаған
жұрын" деп аталатын мұнай бөлігі сақталып қалуы тиіс, оның қалыңдығы
мұнайдың жинауышқа кірігуіне жетерлік капиллярлық қысым мөлшерімен
анықталады. Мұндай жүрындардың көрініс беруі жатыннан мұнайдың газбен
ығыстырылып шығарылу процесі шынында да болғандығын көрсетеді. Мұнай жұрынының қалыптасуы барысында газ жатынға өзге өңірлерден келіп кірігуі тиіс.
Газсыздану деңгейі қаншалықты жоғары болған жағдайдың өзінде де мұнайда
еріген газдың мөлшері мұнай жұрыны бар мұнай-газ жатынын қалыптастыруға
жеткіліксіз болмақ. 

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Деповская көшесі (Алматы)

Көшеге атау Алматы-1 теміржол вокзалына қызмет көрсетуге жақын жерге
орналасқандықтан (Алматы қаласы атқару комитетінің 23.02. 1955 №6 шешімі) берілген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Волгоградская, Бартольд, Некрасов, Бейсебаев, Харьковский, К.Цеткин көшелерімен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Зверев көшесі (Алматы)

**Зверев атындағы көше**. Көшеге Қазақстанның халық жазушысы Максим Зверевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің
28.08.1997 №462 шешімі) берілген. Максим Зверев Ресейдегі Алтай өлкесінің Баянауыл
қаласында (1896- 1996) дүниеге келген. Ол - «Орман алауы жанында», «Дала қасқыры», және
өзге де повестер, әңгімелер, ертегілер, очерктер авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бөгенбай батыр көшесінен басталып Бекқожин көшесіне
дейін созылып жатыр. Шевцова, Қабанбай батыр, Садовая көшелерін қиып өтеді. Кешенін
ұзындығы - 680 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көз көрмеу

**Көз көрмеу** - көз қарашығына
қатты жарық түскендіктен көрудің
уақытша жоғалтуы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Тоғыстыру басылымдары

**Тоғыстыру басылымдары**. Әуебейнетаспа
негативтерін бетпе-бет тоғыстыру (таспадағы кескін масштабын ешбір
өзгертпей, яғни үлкейтпей және кішірейтпей алу) нәтижесінде алынатын
түсірімдер. Бұлар әуебейнетүсірімдердің түпнүсқа құжаты рөлін атқарады.
Тоғыстыру басылымдары түсірім маршрутына сәйкес бір-біріне жапсарластырыла және бір-бірін
тізбектей жалғастыру нәтижесінде әуеден суретке түсірілген нақтылы
аймақтың беткі жазықтығына тән кескін-келбеті байырғы бейнесурет түрінде
алынады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Технологиялық әбзел

**Технологиялық әбзел** - белгілі жұмыс түрін орындауға арналған құралдар мен саймандар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жарақтандыру

**Жарақтандыру** - технологиялық әбзелмен жабдықтауды қамтамасыз ету.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Зелинский атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Зелинский атындағы көше**. Көшеге орыс ғалымы, химик, академик, Социалистік Еңбек Ері - Николай Дмитриевич Зелинскийдің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1963 №402 шешімі) берілген.

Зелинский Николай Дмитриевич (1861-1953) Триаспольде дүниеге келген. Ол Д.И.Менделеев атындағы
дүниежүзілік химия қоғамын ұйымдастырған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Ленин көшесі. Кешенін ұзындығы -1030
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Түсіп бақсы

**Түсіп бақсы**(шамамен 19 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген), халык емшісі, есімі ел аузында калған көріпкел әулие. Негізінен психикалык дертке шалдыққандарды окып жазған. Кітап ашып, алдағы оқиғаға болжау айтатын көріпкелдік қасиеті де болған. Руы — Бағаналының Сарғалдақ Шәлтеке бұтағы. Құянды үзу, шөп беріп емдеу тәсілдерін жетік меңгерген. 1937 жылы «халык жауы» деген жаламен жер аударып, 1946 жылы Алматы облысының Іле ауданына жіберіледі. Ағайын-туысқанымен, ел-жұртымен араласуға тыйым салынған. Түсіп баксы туған жеріне орала алмай, дүние салады.

## Дереккөздер