open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анна Сергеевна Курникова

А́нна Серге́евна Ку́рникова (1981 жылдың 7 мамыр айында КСРО, Мәскеуде дүниеге келген) – ресейлік кәсіби теннисшы және фотомодель, жеке сында әлемдегі экс-8-ші ракетка, сондай-ақ АҚШ азаматшасы.

## Жетістіктері

* Жеке сында  әлемдегі экс-8-ші ракетка. 
* Жұптық сында Әлемдік WTA Туры Финалының 2 дүркін жеңімпазы (1999, 2000).
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің  2 дүркін жеңімпазы ( Australian Open-1999, 2002).
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін финалисты   (Roland Garros-1999). 
* Жұптық аралас сында (миксте) Үлкен шлем турнирінің 2  дүркін финалисты (Уимблдон-1999 , US Open-2000).
* Жеке сында  Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін жартылай финалисты  (Уимблдон-1997).
* Жұптық сында  Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін жартылай финалисты  (Уимблдон-2000).
* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін 1/4 финалисты  ( Australian Open-2001).
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің  2 дүркін 1/4 финалисты (US Open-1996, 2002).
* Жұптық сында WTA сериясындағы турнирлерде 16 дүркін жеңімпазы.  
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы. 
* Жұптық сында  әлемдегі экс-1-ші ракетка.  
* Жеке сында юниорлар арасында  әлемдегі экс-1-ші ракетка.   
* Жеке сында  Orange Bowl-1998 турнирының бір неше  дүркін  жеңімпазы.  
* Атлантада өткен Олимпиаде-1996да Анна Курникова ең жас Олимпиада ойындарына қатысушы спортшы ретінде (барлық спорт тұрлерінен) тарихқа тіркелді, Аннаға 15 жас 47 кұн болды.

## Жалпы Ақпарат
Әкесі Сергей - кәсіби палуан, ал анасы Алла - теннист бапкері. 

Аннаның кіші інісі бар, аты Аллан.

5 жасынан бастап тенниспен айналысады, Сокольникиде, кейін «Спартак» теннис клубында.

10 жасар кезінде АҚШ, Флорида штаты, Брадентонда орналысқан Ник Боллетьери теннис академиясынан Аннаға стипендия ұсынылды.

1994 жылы 14 жасқа дейінгілер арасында бейресми бүкіл әлемдік біріншіліктің жеңімпазы.

1995 жылдың қыркұйек айынан бастап кәсіби теннисші. 2003 жылы тенниспен қоштасты.

2010 жылдың қыркұйек айында АҚШ азаматшасы болды.

## Спорттық карьерасы
Жеке сындағы жыл соңындағы рейтингі

* 2003 — 305
* 2002 — 35
* 2001 — 74
* 2000 — 8
* 1999 — 12
* 1998 — 13
* 1997 — 32
* 1996 — 57
* 1995 — 281

## Турнирларда Өнер Көрсету
Жұптық  сындар

Жұптық дәрежеде Үлкен шлем турнирлердің финалы (3) 

Жеңісі (2)

Жеңілісі (1)

## Жұптық аралас сындар (микстар)
Жұптық аралас сында (микста)  Үлкен шлем турнирлердің финалы (2) 

Жеңілісі (2)

Карьера бойындағы статистика

Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету
Жеке сында  WTA  турнирлердің финалдағы жеңістер (2)

## Сілтемелер
* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com 
* www.fedcup.com 

Санат:Ресей теннисшілері
Мэдисон Киз

Мэдисон Киз (1995 жылдың 17 ақпан айында АҚШ, [Рок-Айленд]те дұниеге келген) –  американдық кәсіби теннисшы,  экс-44-ші ракетка.<br />

== Жетістіктері ==
* Жеке сында  әлемдегі экс-44-ші ракетка.   
* Жеке сында  [ITF сериясындағы турнирлерде 3  дүркін жеңімпазы (барлығы – 4).   
* Жұптық сында  әлемдегі экс-254-ші ракетка.   
* Жеке сында  Orange Bowl-2007 турнирының бір  дүркін  жеңімпазы (12 жасарлар арасында).    
* Жұптық  сында  Orange Bowl-2010 турнирының бір  дүркін  жеңімпазы.  

## Жалпы Ақпарат
Әкесінің аты Рик, анасының аты Кристина. Мэдисон төрт баланың бірі, қш ағасы бар, аттары Сидней, Монтана, Хантер.

4 жасынан бастап тенниспен айналысады. Киз 9 жасынан бастап Бока-Ратонеда орналасқан Крис Эверт Академиясында жаттығады.

2009 жылдың 17 ақпанынан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Хуан Тодеро мен Джей Гудинг.

Карьерасындағы ең умытылмайтын сәт, Коста-Рикада матчте өнер қөрсетіп жатқанда жанында жер сілкінісі болғандығы.

Хардта өнер қөрсеткенді ұнатады.

2009 жылы Мэдисон World TeamTennis америкалық  командалық турнирда 14 жасар кезінде Philadelphia Freedoms командасынан лига матчіне қатысып, өзінің атақты отандасы экс-1-ші ракетка Серена Уильямсты женгіп, жас аралық рекорд қойған.

## Спорттық карьерасы
Жыл соңындағы рейтингі

## Турнирларда Өнер Көрсету
Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

Жеке сында   ITF турнирлердің финалдағы жеңістер (3)

## Жұптық  сындар
Жұптық сында   ITF турнирлердің финалдағы жеңістер (1)

## Сілтемелер
* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com 
* www.fedcup.com
Виржини Раззано

**Виржини Раззано** ( 1983 жылдың 12 мамыр айында Франция, Дижонда дүниеге келген) – франциялық кәсіби шы, жеке сында  әлемдегі экс-16-ші ракетка.

## Жетістіктері
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы ( барлығы  - 3). 
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 5 дүркін жеңімпазы ( барлығы  - 10). 
* Франция ұлттық командасының  құрамасында  Федерация Кубогының 1 дүркін  жеңімпазы (2003).  
* Франция ұлттық командасының  құрамасында  Федерация Кубогының 1 дүркін  финалисты (2005).  
* Жеке сында әлемдегі экс-16-ші ракетка. 
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің  2 дүркін 1/4 финалисты (US Open- 2008). 
* Жұптық сында әлемдегі экс-82-ші ракетка.  
* Жеке сында юниорлар арасында әлемдегі экс-3-ші ракетка.  
* Жұптық сында юниорлар арасында әлемдегі экс-2-ші ракетка.  
*  Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін жеңімпазы (Roland Garros-1999 и Australian Open-2000).  
* Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (Australian Open-1999)

## Жалпы Ақпарат
Әкесінің аты Франсуа, ол полицейский. Ал анасының аты Тереза, ол балабақшада тәрбиеші. Екі ағайынды қыздың бірі, кіші сіңілісінің аты Орели.

7 жасынан бастап тенниспен айналысады. Корттардың ішінде хард Greensetті ұнатады.

1999 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Бертран де Дусья.

## Спорттық карьерасы
Жеке сындағы жыл соңындағы рейтингі

* 2013 — 96
* 2012 — 160
* 2011 — 85
* 2010 — 116
* 2009 — 19
* 2008 — 59
* 2007 — 28
* 2006 — 87
* 2005 — 51
* 2004 — 60
* 2003 — 72
* 2002 — 76
* 2001 — 73
* 2000 — 204
* 1999 — 371

## Турнирларда Өнер Көрсету
Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

Жеке сында  WTA  турнирлердің финалдағы жеңістер (2)

## Жұптық  сындар
Жұптық сында  WTA  турнирлердің финалдағы жеңістер (1)

## Турнирлерге Қатысу Тарихы
Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда өнер Көрсету

## Сілтемелер
* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com 
* www.fedcup.com 

Санат:1983 жылы туғандар
Санат:Алфавит бойынша теннисшілер
Санат:Франция теннисшілері
Елена Докич

Елена Докич ( 1983 жылдың 12 сәуір айында Югославия, Осиекада дүниеге келген) – австралиялық кәсіби теннисшы, сербияның тумасы, жеке сында  әлемдегі экс-4-ші ракетка.

## Жетістіктері
* Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 2 дүркін жеңімпазы ( барлығы  - 3).  
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 5 дүркін жеңімпазы ( барлығы  - 10).  
* Австалия ұлттық командасының  құрамасында  Холман Кубогінің 1 дүркін  жеңімпазы (1999).   
* Жеке сында әлемдегі экс-4-ші ракетка.  
* Жұптық сында Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін финалисты (Roland Garros-2001).  
* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің 1 дүркін жартылай финалисты  (Уимблдон-2000).   
* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің  2 дүркін 1/4 финалисты  (Roland Garros-2002,  Australian Open-2009).   
* Жұптық сында әлемдегі экс-10-ші ракетка.   
* Жеке сында юниорлар арасында әлемдегі экс-1-ші ракетка.   
* Жұптық сында юниорлар арасында әлемдегі экс-7-ші ракетка.   
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы (US Open-1998).   
* Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы  (Roland Garros-1998).   
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлем турнирінің 1 дүркін финалисты (Roland Garros-1998).  
* Жұптық сында юниорлар арасында  Үлкен шлем турнирінің  1 дүркін финалисты (US Open-1998).   
* Жеке сында юниорлар арасында  Үлкен шлем турнирінің 2 дүркін жартылай финалисты (Australian Open, Уимблдон-1998).  

 == Жалпы Ақпарат ==
Әкесінің аты Дамир, анасының аты Лилиана. Екі ағайынды, кіші інісі бар, аты Саво.

1994 жылы отбасымен Австралияға қоныс аударған. 

7 жасынан бастап тенниспен айналысады.

1998 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Луиза Флеминг. 1 жылдың ішінде Топ – 50ге кірді. Екі жыл аралығында (2001, 2002) Топ – 10ның ішінде болды.

Хардта өнер көрсеткенді ұнатады.

Өзін жатырқамайтын, жылы шырайлы, жақсы дос ретінде сипаттайды. 

## Спорттық карьерасы
Жыл соңындағы рейтингі

## Сілтемелер
* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com 
* www.fedcup.com
Кристина Плишкова

Кристина Плишкова ( 1992 жылдың 21 наурыз айында Чехословакия, Лоунида дүниеге келген) – чехиялық кәсіби теннисшы.

## Жетістіктері
* Жұптық сында WTA сериясындағы турнирлерде 1 дүркін жеңімпазы.   
* Жеке сында ITF сериясындағы турнирлерде 4 дүркін жеңімпазы ( барлығы  - 10).  
* Жеке сында әлемдегі экс-86-шы ракетка.  
* Жұптық сында әлемдегі экс-72-ші ракетка.   
* Жеке сында юниорлар арасында әлемдегі экс-4-ші ракетка.   
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жеңімпазы  (Уимблдон-2010).   
* Жеке сында юниорлар арасында  Үлкен шлем турнирінің 1 дүркін жартылай финалисты (Australian Open-2010).  

## Жалпы Ақпарат
Әкесінің аты Радек Плишка, ал анасының аты Мартина Плишкова. Егіздің сынары, апасының аты Каролина, ол да кәсіби теннисшы.

4 жасынан бастап кәсіби теннисшы. Форхенді өте жақсы.

2009 жылдан бастап кәсіби теннисшы. Бапкері – Ян Бедан.

Теннисшылар арасында кумиры – Горан Иванишевич.

Кәзіргі уақытта Прагада орналысқан теннис клубында жаттығады.

## Спорттық карьерасы
Жыл соңындағы рейтингі

## Турнирларда Өнер Көрсету
Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

Жеке сында   ITF турнирлердің финалдағы жеңістер (4)

## Жұптық  сындар
Жұптық сында  WTA  турнирлердің финалдағы жеңістер (1)

## Сілтемелер
* www.wtatennis.com
* www.itftennis.com
Сиримаво Бандаранаике

**Сиримаво Ратватте Диас Бандаранаике** () (17 сәуір 1916 — 10 қазан 2000) — Шри-Ланканың  премьер-министрі  1960—1965, 1970—1977, 1994—2000 жылдары; премьер-министр болған дүние жүзіндегі бірінші әйел.

Ері Соломон Бандаранаике 1959 жылы реакционерлер өлтіргеннен кейін, өздері ұйымдастырған Цейлонның бастандық партиясы басшыларының бірі болды. 1960 ж. мамыр айында осы партияның төрайымы болып сайланды. 1960-65 жылдары Цейлонның премьер-министрі болды.  Сиримаво Бандаранаике үкіметі саяси құрылысты  демократияландыру саясаты мен прогрессивті экономикалық реформалар жүргізді; қоғамдық құрылысы  әр түрлі мемлекеттердің  бейбіт қатар өмір сүруі саясатын жақтады.  Сиримаво Бандаранаике 1970 ж. үкімет басына қайта келді. Үкіметті басқарған кезде КСРО-мен, Қытаймен байланысты нығайтып, Үндістан -  бас серіктесі болып, Пакистанмен де қарым-қатынасты жақсартты.

1972 ж. 22 мамырда жаңа Конституция бойынша Цейлон Шри-Ланка Демократиялық Социалисттік республикасының құрамындағы тәуелсіз мемлекеті болды. Бандаранаике ант беріп, жаңа мемлекеттің премьер министрінің лауазымына тағайындалды. 1973 жылдың мұнай дағдарысы, т.б. себептердің салында Сиримаво Бандаранаикенің позициясы әлсіреп, 1977 жылдың сайлауында Бандаранайке басқарған  Шри-Ланканың бостандық партиясы жеңілді. 1980  жылы сот шешімімен Бандаранайке билігін асыра пайланған үшін депутаттық мандатынан айрылып, саяси әрекетшілдіктерін жүргізуге тыйым салынды. 1986 ж. ақталып, сол жылы қайтадан парламентке сайланды. 1988 ж. Бандаранайке президенттік сайлауына қатысты, бірақ Ранасингхе Премадаседен ұтылып 1989 жылдан бастап  оппозицияны басқарды.

1994 ж. Бандаранайкенің қызы Чандрика Кумаратунга президенттік сайлаында ұтып, Шри-Ланканың елбасы болды. Бірінші қадамы - анасын  Сиримаво Бандаранаикені премьер-министр қылып тағайындады. 2000 жылдың тамыз айында 84 жасында (әлемдегі ең кәрі саясаткер-әйел болып) отставкаға кетті. 2000 жылдың 10 қазанында жүрек ұстамасынан қайтыс болды.

## Дереккөздер


Санат:Шри-Ланка премьер-министрлері
Соломон Бандаранаике

**Соломон Вест Райджевей Диас Бандаранаике**,  ; (8 қаңтар 1899 — 26 қыркүйек 1959) — Цейлонның  (қазіргі Шри-Ланка) 4-ші премьер-министрі 1956 жылдан 1959 жылға дейін.

1925 ж. Цейлонның ұлттық конгресс партиясына кірді, көп кешікпей  оның басшыларының бірі болды. Ағылшын отаршыларының басқару мемлекеттерінде әр түрлі қызмет істеді.  1947-51 жылдары денсаулық сақтау министрі болды. 1951 ж. Цейлонның бостандық партиясын ұйымдастырды. 1956-59 ж. саяси тәуелсіздікті, ұлттық экономиканы нығайтуды көздеген үкіметті басқарды. Сыртқы саясатта АҚШ-пен КСРО-на қосылуға қарсы қозғалыстың қағидатын ұстады. Ішкі саясатта - буддизм-сингал ұлтшылдық саясатын ұстап, ағылшын тілі мен тамил тілін мемлекеттік тілі статусынан айырды.

1959 жылдың 25 қыркүйегінде будда  монахы Талдуве Сомарама револьверден 60-жасар премьерді ауыр жарақаттап, келесі күні  Соломон Бандаранаике қайтыс болды.

## Дереккөздер


Санат:Шри-Ланка премьер-министрлері
Банкрофт (мағына)

**Банкрофт** - 
* Банкрофт -  Айова штатының Кошут округіне жататын АҚШ қаласы. 
* Банкрофт -   Мичиган штатының Shiawassee округіне жататын АҚШ қаласы.
* Банкрофт -   Мэн штатының Аростук округіне жататын АҚШ қаласы.
* Банкрофт -   Кентукки штатының Джэфферсон округіне жататын АҚШ қаласы.
* Банкрофт -  Айдахо штатының Карибу округіне жататын АҚШ қаласы. 
* Банкрофт -   Небраска штатының Cuming округіне жататын АҚШ қаласы.
* Джордж  Банкрофт - американ саяси қайраткері, дипломаты, тарихшы.
* Уайлдер Банкрофт - американдық физхимик.
Джордж Банкрофт

**Джордж Банкрофт**,   (03.10.1800 - 17.01.1891) -  американ саяси қайраткері, дипломаты, тарихшы. 1818 ж. Гарвард университетін бітірді. 1822 жылдан Демократиялық партияның көрнекті қайраткері. 1845-46 ж. теңіз министрі, 1846-48 ж. Лондондағы, 1868-74 ж. Берлиндегі елші. 1834-74 ж. "Құрама Штаттардың тарихы" атты 10 томдық негізгі еңбегін жариялады. Мұнда американ  демократиясын мадақтаған.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ саясаттанушылары
Қияқөлең

**Қияқөлең** () – қияқөлеңдер тұқымдасына жататын бір үйлі (сирек жағдайда 2 үйлі) көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
thumb|left|180px|Гүлі
* Биіктігі 30 см-ден 1,5 м-ге дейін жетеді.
* Тамыр сабағы топыраққа төселе жайылып шым төмпешіктер түзеді.
* Сабағы тік, үш қырлы, кей түрінде қабыса жалпайған. Жер асты тамыр сабағынан жер үстіне жапырақ шығаратын және гүлдеп жеміс беретін өркендер дамиды.
* Жапырақтары жіңішке, сабақтың тамырға жақын түбінен шығады.
* Гүлдері дара жынысты, масақ, сыпыртқы тәрізді, шоғырбас гүлшоғырына жиналған. Кейде гүлшоғыры бір масақты болады. Масағы бірыңғай аталық немесе аналық гүлдерден құралады, кейде аралас (масақтың ең ұшында аталық гүлдер, одан сәл төменірек аналық гүлдер) болатындары да кездеседі. Аналық гүлдер ұшы жіңішкеріп, түбі кеңейген қалташада орналасады. Қияқөлеңнің кейбір түрлерінің жер бетіне кең таралуында қалташаның маңызы зор. Қалташа аналық жатынын, одан пайда болған жемісін сыртқы ортаның әр түрлі қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Ерте көктемде гүлдейді, желмен және жәндіктермен тозаңданады.
* Жемісі - 3 қырлы жаңғақша.

## Өсетін жері мен таралуы
Жер бетінің барлық жерінде өседі. Қазақстанда барлық аймақтарына таралған 94 түрі бар. Әсіресе, Шу-Іле таулары, Қаратау жотасы (Оңтүстік Қазақстан аймағында), Мұғалжар тауы, Тарбағатай жотасы, Көкшетау тауы, т.б. аймақтардың батпақты, ылғалды, сортаң топырағындағы шалғындықта, далалы, шөлейтті, жартылай шөлейтті жерлерінде өседі, сондай-ақ барлық биіктік белдеулеріне таралған.

## Шаруашылықтағы қолданысы
Қияқөлеңерді гүлдемей тұрған балғын кезінде шауып алып, малға жемшөп дайындайды.

Сабағын әр түрлі бұйымдар тоқуға пайдаланады және сүрлем дайындайды.

Шым түзеп өсетіндіктен сусымалы құмдарды бекітеді.

## Дереккөздер


Санат:Қияқөлеңдер
Санат:Қазақстан флорасы
Банкс

**Банкс**:

* Джозеф  Банкс — ағылшын саяхатшы және ботаник.
* Банкс — Вануату Республикасындағы аралдар.
* Банкс — Канада арктикалық архипелагының аралы.
* Банкс — Тынық Мұхиттың жағалауындағы  Британдық Колумбия канадалық провинциясының аралы. 
* **Банкс** — Канберраның қала маңы.
* Банкс — Жаңа Зеландиядағы түбек.
Банкс (арал)

thumb|left|Closer look at Banks Island
**Банкс** немесе  **Бэнкс** () — Канаданың Арктикалық архипелагының батысындағы ең ірі аралы, . Канаданың Солтүстік-Батыс аумағындағы Инувик округінде орналасқан.

Канада территориясының бір бөлігі. Жері 64 мың  кm².  Жері жазық, үстіртті (биіктігі 762 м-ге дейін) келеді. Мұнда тундра өсімдіктері өседі. Банкста талдар өспейді, ең биік өсімдік - арктикалық ақ тал, биіктігі 10 см-ден кішкентай.

Аралдың солтүстігінде Олавик ұлттық паркі орналасқан.

Банкс аралында ақ қазы, қошқарөгіз, тундралық карибу, ақ аю, т.б. тундралық жануарларды кездестіруге болады. Бэнкс аралдарында алғашқы рет ақ аю мен қоңыр аюдың буданы табылған.

Ең ірі қаласы - Сакс-Харбор.

Санат:Канадалық Арктикалық топарал
Санат:Солтүстік-Батыс аумағы аралдары
Банту тілдері

[thumb|left|200px|'''Банту тілдері''' - [Нигер-конголез  тілдерінің тобының құрамында сұр түспен белгіленген.]]
**Банту тілдері** - Нигер-конголез тілдеріне жататын Орталық және Оңтүстік Африканың ежелгі тұрғындары тілдерінің үлкен бір тобы.  Банту тілдерінің бастылары: аулу, кмконго, кикуйю, кимбунду, кирунди, коса, лингала, луба, луганда, макуа, малави, руанда, свази, сото, суахили, тсонга, чуана, шона т.б. Жалпы сөлейшілер саны - 310 млн адамға жуық (2004 жылғы мәлімет).  Бұл - Африка халқының 30%. Банту тілдері агглюнатив жүйелі, грамматикалық құрылысы мен сөздік қоры жағынан бір-біріне өте жақын.

Бантулардың біразының (суахили, басуто) жазуы мен әдебиеті бар . 

## Тілдің құрамы

Қазіргі тіл білімі мен этнография Банту тілдерін территориялық принципы бойынша ірі-ірі 15   зонаға бөледі  (адам саны 2000 жылдың мәліметі бойынша):
thumb|left|300px|Банту тілдерінің территориялық принципы бойынша    бөлінуі.

## Дереккөздер
Орал қатпаржемісі

**Орал қатпаржемісі** () – шатыршагүлділер тұқымдасы, қатпаржеміс туысына жататын екі және көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Жапырағы
* Биіктігі 1 м, кейде одан да биік болады.
* Тамыры ұршық тәрізді, тамыр мойны бүтін.
* Бұтақталған сабағы біреу, сырты тегіс емес, шатыршасының астына қарай түкті. Ұшына дейін жапырақ өскен.
* Жапырақтарының жиегі мен жүйкесін бойлай кедір-бұдырлы. Қандауыр тәрізді төменгі жапырақтары ұзын сағақты, жапырақ тақтасы ірі, ені мен ұзындыы 12 см-дей, үшқұлақтана тілімделген, үшкір. Сабақ жапырақтары жіңішке бөліктерге бөлінген, сағақсыз.
* Шатырша гүлшоғырының ұзындығы 20 см-дей көп гүлді. 10-12 таспа тәрізді орама жапырақтары бар.
* Гүлдері қысқа гүлсағағына бекіген, күлтесінің ұзындығы 3 мм.
* Жемісі жалпақ жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 6 мм-дей, жиегінде жіңішке қанаты болады. Маусымда гүлдеп, шілде айында жеміс береді.

## Өсетін жері мен таралуы
Таралу - Ресейдің еуропалық бөлігі, Сібірде, Моңғолия. Қазақстанда Алтай тауларында өседі. Өсетін жері - орман алаңқайлары, бұта арасы.

## Дереккөздер

Санат:Шатыршагүлділер
Санат:Қазақстан флорасы
Егістік қатпаргүл

**Егістік қатпаргүл** () – ұшқаттар тұқымдасы, қатпаргүл туысына жататын бір, екі және көп жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Гүлі
* Биіктігі 30-80 см, сыртын түк жапқан.
* Тамыр сабағы көп тармақты, күзге қарай қыстайтын тармақтары жетіледі.
* Сабағы тік, қарапайым немесе бұтақталған, төменгі жағында түгі бар, кейде сыртын без жапқан бұтақтары болады.
* 5 (7) жұп қандауыр тәрізді жапырақтары сабаққа сағақсыз орналасқан, ұзындығы 7-15 (20) см, ені 2-5 (10) см, жиегі тегіс. Төменгі тамыр жапырақтары кішірек, қысқалау сағақты. Сыртқы орама жапырақтары ұзынша жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 8-10 мм, үшкір, жиегі кірпікшелі. 
* Тостағаншасы табақша тәрізді, ұзындыы 1 мм, сыртын түк басқан, ұзын әрі тік 8 тікенегі бар. Ұзынша жұмыртқа тәрізді күлтесінің ұзындығы 9-11 мм, көкшіл, сирек қызғылт және сарғыш түсті, сыртын аздап түк басқан. Ішкі гүлдеріне қарағанда сыртқы гүлдерінің күлтесі үлкенірек.
* Тұқымы сопақша жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 5-6 мм, ені 2 мм, түгі қатты, бас жағында кішірек тісшелері болады. Маусым-шілде айларында гүлдеп, тамызда жемістенеді.

## Өсетін жері мен таралуы
Еуропада, Азияның батысында, Африканың солтүстігінде кездеседі. Қазақстанда Жалпы Сырттың сілемдерінде, Тобыл-Есіл жазығында, Ертіс өзені маңында, Ақтөбе, Торғай, Көкшетау аймақтарында шалғында, қайың, терек ормандарының шетінде, үй маңында және арамшөп ретінде егістікте, тыңайған жерлерде, жол бойында өседі.

## Дереккөздер


Санат:Ұшқаттар
 Санат:Қазақстан флорасы
Пётр Алексеевич Порошенко

**Пётр Алексеевич Порошенко** (; 26 қыркүйек 1965 жыл, Болград, Одесса облысы) — украиналық саясаткер, кәсіпкер және Украинаның 5-президенті (2014–2019).

Порошенко 2009 және 2010 жылдар аралығында Сыртқы істер министрі, 2012 жылы Сауда және экономикалық даму министрі, 2007 жылдан 2012 жылға дейін Украина Ұлттық банкінің төрағасы қызметтеріне ие болды. 2014 жылы ол президент сайланды.

Президенттігі кезінде Порошенко Украинаны Донбастағы соғыстың тұңғыш кезеңінен өткізген, елдің Еуропа Одағына интеграциялануы процесін бастаған. Порошенконың ішкі саясаты украин тілін, ұлтшылдықты, инклюзивті капитализмді, декоммунизацияны және әкімшілік орталықсыздандыруды алға тартты. 2018 жылы Порошенко украин шіркеулерін Мәскеу патриархатынан бөлетін автокефалиялық Украина православие шіркеуін құруға көмектесті. Оның президенттігін бір үш сөзден тұратын ұран сипаттайды, оны жақтаушылар да, қарсыластар да қолданды: «армія, мова, віра» (). 2019 жылы екінші мерзімге үміткер ретінде Порошенко Владимир Зеленскийден жеңілді.

Қазір Порошенко — Верховна Рада депутаты және Еуропалық ынтымақтастық партиясының төрағасы. Саясаттан тыс Порошенко — ірі олигарх, байлығына түрлі активтер арқылы қол жеткізген. Ең белгілі брендтері қатарына «Шоколад патшасы» бейресми лақабын берген Roshen шоколад компаниясы және *[[Бесінші арна (Украина)|5 Канал]]* телеарнасы. Ол өндіріс, ауыл шаруашылығы және қаржы салаларындағы бизнес холдингтерінің ауқымы, президенттікке дейін үкіметтегі бірнеше қызметтегі саяси ықпалы және ықпалды бұқаралық ақпарат құралын иеленуіне байланысты олигарх болып саналады.

## Өз өмірі
Порошенко 1984 жылдан бері кардиолог Марина Порошенкоға (туғанында Переведенцева) үйленген. Жұптың төрт баласы бар: Алексей (1985 туған), егіз Евгения мен Александра (2000 туған) және Михаил (2001 туған). Президент ретінде ұлықталуы кезде, 2014 жылғы 7 маусымда ол ата болды.

Ана украин тілімен қатар Порошенко орыс, ағылшын және румын тілдерін меңгерген. Порошенко диабетке шалдыққан.

## Дереккөздер

Санат:Украина саясаткерлері
Санат:Украина кәсіпкерлері
Санат:Украина президенттері
Санат:Украина сыртқы істер министрлері
Бань Гу

thumb|Бань Гу
**Бань Гу** (*қытайша* - 班固), лақап аты **Мэнцзянь** (*қытайша* - 孟堅)  (32 ж.- 92ж.)- Қытай тарихшысы және әдебиетшісі.

Аньлин қаласында (Шэньси провинциясы) туған. Хань империясында  көрнекті қызметтер атқарған текті тұқымнан шықты. 47 ж. Лоян қаласындағы жоғары училищеге  түсті.  58 ж. әкесі Бань Бяо жаза бастаған "Ертедегі Хань  әулетінің тарихын" аяқтауға кірісіп, 82 ж. бітірді (оның екі бөлімін қарындасы Бань Чжао жазған). Бұл кітапта ежелгі Қытай мен Орта Азияның халықтарының тарихы,  мәдениеті, экономикасы ххақында әрқилы  мағлұматтар берілген.  Бань Гу император Мин-дидің  тапсыруымен бірнеше  тарихи  еңбек жазды. Көркем әдебиетте фулердің (дастандардың) авторы ретінде танылды;  солардың ішіндегі "Екі астана туралы одасымен" даңққа бөленді. Өзі осы жанрдың теоретигі болды. 92 ж. Хань империясының қолбасшысы Доу Сянмен бірге ғұндарға қарсы жорыққа қатысты. Жорық сәтсіз аяқталғаннан кейін, түрмеге отырғызылып, сонда қайтыс болды .

## Дереккөздер


Санат:Қытай ақындары
Ньоро

**Ньоро** (*баньоро*) — Уганда Республикасындағы Альберт көлінің бойын мекендейтін банту тобының халқы. Халқы 1,5 миллионнан астам (2022 жылғы бағалау), оның ішінде Конго Демократиялық Республикасында шамамен 250 000 адам.

## Тілі
Тілі - руньоро тілі, банту тілдерінің тобына жатады. Тілі мен мәдениеті жағынан баторо және баньянколе халықтарына жақын.
Жазуы (XIX ғасырдың аяғынан бастап) латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Ньоро  арасында жергілікті дәстүрлі діни нанымдар сақталған, христиан діні де тараған.

## Тарихы
15 ғ-да ньоро  Буньора мемлекетін құрды, ал 1896 ж.  Британияның ықпалдығындағы Уганданың құрамына кірді..

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – мал өсіру (зебу-санга) және қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, ямс, тәтті картоп, банан, отарлау кезінде – шай, мақта). Ньоролар – шебер ұсталар мен құмырашылар, геометриялық өрнектелген ыдыстар жасайды (көбінесе ер адамдар). Төсек тоқу, үйге арналған әшекей бұйымдар жасау дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін рулық тайпалық топтар құрайды.

Олар - краалда тұрады. Тұрғын үйлері дөңгелек пішінді. 

Дәстүрлі киімдері - бұл белге немесе иыққа айналатын былғары немесе талшық жамылғы.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Толкотт Парсонс

**Толкотт Парсонс** (; 13 желтоқсан 1902, Колорадо-Спрингс — 6 мамыр 1979, Мюнхен) - американдық социолог, теоретик, функциональдық мектептің жетекшісі, американдық белгілі әлеуметтанушылардың бірі болып келеді. Қазіргі заманғы социологиядағы "жалпы теорияның іздестірілуін Парсонстың есімімен байланыстырады. Оның әкесі дінге жақын адам болған. Парсонс биология мен философияны алған рет  Ахмерсте оқыған, кейін Лондондағы экономикалық мектепте білімін жалғастырды да Гейдельберг университетінде білім алды. 1927-1973 жылдар аралығында Гарвард университетінде сабақ берді. 1979 жылы 6 мамырда Мюнхен жерінде қаза тапты. Парсонс 76 жыл жасады. Оның артында өшпестей еңбектері қалды.

## Еңбектері

Оның "Әлеуметтік әрекет құрылымы" (1937) , "Таза және қолданбалы социалогиялық теория очерктері" (1949) , "Әлеуметтік жүйе" (1962) және басқа да шығармаларында баяндалған әлеуметтік әрекет теориясы-осы теория ролін атқаруға талаптанады. Екінші құрылымдық-функциялық талдау әдісін пайдалана отырып , абстрактылы индивидтердің өзара әсер акті бастапқы клеткасы болып табылатын әлеуметтік жүйе моделін жасады. Парсонстың көзқарасы бойынша , олардың әрекеттеріндегі келіспеушілікті орнататын және қоғам жарлық еткен рольдерді орындатқызатын механизм-жалпы қабылданған нормалардың мінез-құлық стандарттарын үйрену , қызметтің ішкі ырғағына айналдыру болып табылады. Парсонстың арқасында қазіргі социология пайда болған. Ол тарихқа,философияға , социологияға үлкен еңбек сіңірді.

Оның тұжырымында адамдардың мінез-құлқын айқындайтын басты факторлар ретінде көрінеді.Парсонс әлеуметтік жүйенің қалыпты жай-күйінің аса маңызды белгісі ретінде тепе-теңдікті ала отырып, қоғамды қажетсіз қақтығыстардан,күрт өзгерістерден сақтауға және тағы басқаға жұмылдыратын реттеу процесіне , осы жағдайларға бақылау жасайтын әлеуметтік құралдарға зор көңіл бөлді. "Қоғам.Тарихи және салыстырмалы талдау" (1967) деген еңбегінде эволюционизмнің кейбір идеяларының пайдаланғысы , әлеуметтік жүйелер сипаттамаларына олардың өзгерістерін талдауды енгізгісі келді. Бірақ ол өзгерісті негізінен жүйенің принципті басқа жүйеге айналуы емес , оның адаптивтік қабілетін күшейтетін жүйенің іштей саралануы деп түсінді.

## Дереккөздер
* Қазақ совет энциклопедиясы , 9 том
* Критика теории «социального действия» Т.Парсонса. М.: ИНИОН АН СССР, 1982
* Седов Л. А. Парсонс, Толкотт// Современная западная социология: Словарь. М.: Политиздат, 1990, с.257-260[2]
* Ковалев А. Д. Формирование теории действия Толкотта Парсонса// История теоретической социологии. В 4-х тт. Т.3. М.: Канон, 1997, с.150-179

Санат:АҚШ ғалымдары
Бань Чао

thumb|250px|Бань Чаоға Қашғардағы ескерткіш
**Бань Чао**, **қытайша**  班超  (32-102) — Ежелгі Қытайдың қолбасшысы, генерал  және Шығыс Хань әулетінің дипломаты.

Шэньсида  (*Xianyang*) б.з. 32 ж. туған. Отбасының үш мүшесі — әкесі Пан Бяо, үлкен ағасы — Бань Гу, кіші қарындасы Пань Чжао  «Ертедегі Хань әулетінің тарихы» кітабын жазғанымен аттары данққа бөленген.

## Бань Чао отбасы
* Пан Бяо (班彪; 3-54; әкесі)
** Бань Гу (班固; 32-92; бірінші ұлы)
** Бан Чао (班超; 32-102; екінші ұлы)
*** Пан Сюн (班雄; ?- 107 ж.ш.; Бан Чаоның үлкен ұлы)
**** Пан Ши (班始; ? -130; Пан Сюнның ұлы)
*** Пан Ен (班勇; ?-127 ж.ш.; Бан Чаоның екінші ұлы)
** Пан Чжао (班昭; 45-116; Пан Бяоның қызы).

73 ж. әскери-дипломатиялық өкілдікпен  Шығыс Түркістанға («Батыс өлкеге») жіберілді. Жергілікті халықтың Ғұн (хунну) тайпасы  үстемдігіне қарсы наразылығын  пайдаланып, ол Шығыс Түркістанның  өз алдына мемлекет  болған қалаларын    уақытша бағындырды. 90 ж. Кушан патшалығының  әскерін талқандап, 91 ж. ғұндарды біржолата жеңді. Бань Чао жеңісі Қытайдың Ұлы жібек жолы  арқылы батыспен сауда, мәдени байланысын өрістетуге мүмкіндік туғызды.

## Дереккөздер


Санат:Қытай саясаткерлері
Дәрілік қаратамыр

**Дәрілік қаратамыр** () – айлауыктар тұқымдасы, қаратамыр туысына жататын  көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
thumb|left|180px|Гүлі
* Биіктігі 40-80 (100) см-ге жетеді.
* Өсімдікті түгелдей бозғылт түсті түк басқан, төменгі жағындағы түктері тікірейген, ал жоғары бөлігіндердегі - жұмсақ әрі сабаққа жабысып тұрады.
* Сабағы тік, берік, көп қырлы, көбінесе дара болады. Жоғарғы жағына қарай сыпыртқы тәрізді бұтақталған.
* Тамыр сабақ жапырақтарының ұзындығы 10-20 см, ұзын сағақты, ұшы үшкірлеу қандауыр тәрізді, жалпақтығы 1-2 (5) см.
* Сабағының жапырақтары қысқа сағақты, қандауыр тәрізді, бір жүйкелі, ақ сұрғылт түсті, гүлшоғыры сыпыртқы тәрізді, гүлінің түсі қою қызыл, кейде көк түсті болады. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Маусым-шілде де жеміс салады.
* Тұқымы - жаңғақ, бүйірі қысыңқы, жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 5-7 мм, тегіс, бет жағы кейде тікенекті болады.

## Өсетін жері мен таралуы
Дәрілік қаратамыр Орта Азияда, Ресейдің еуропалық бөлігінде, Сібірде, Кавказда өседі. Тропиктік және қоңыржай аймақтардың шалғынды алқаптары мен тау беткейлерінде кездесетін 55 түрі белгілі. Қазақстанның солтүстік-шығыс және оңтүстік аймақтарында (Павлодар, Ақтөбе облыстарында, Алтайда, Тарбағатайда, Жетісу (Жоңғар), Іле және Күнгей Алатауларында) кездеседі. Арамшөп ретінде жол жиегінде, қонысты жерлерде, алаңдарда, өзен аңғарларында, қиыршықтасты жерлерде өседі. 

## Құрамы
Өте улы өсімдік, тұқымы мен тамырында 0,12% алкалоидтар, циноглоссин, консолидин бар, оның әсері кураре (Оңтүстік Америка ормандарындағы өте улы өсімдік) уындай.

Жапырағы мен сабағында 0,1% эфир майы, шайыр, улы холин, бояғыш гумми (қызыл түске бояйды), тамырында илік заттар, шайыр және жапырағында 16,4% каротин болады.

## Қолданылуы
* Халық медицинасында күзде жиналатын тамыры мен гүлдеген кезіндегі жапырақтары - өкпе, тырысқақ ауруларына қарсы және ауырсынуды басатын, тұтқырлықты арттыратын дәрі ретінде пайдаланылады.
* Тамырын тышқандарға қарсы у ретінде қолданады.
* Құрамында бояғыш заттар болғандықтан маталарды қызыл түске бояу үшін пайдаланылады.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер 

## Дереккөздер

Санат:Айлауықтар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан фаунасы
Үштүсті шегіргүл

**Үштүсті шегіргүл** -  шегіргүл тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. 

## Сабағы
Сабағы тік, жапырағының пішіні әр түрлі. Гүлі көз қызығарлық өте әдемі. Бір гүлдің өзі бірнеше түске боялып тұрады. Жоғарғы екі күлте жапырағы қара қошқыл, екі бүйіріндегі күлте жапырағы ақ түсті болып келеді. Күлтелердің біріккен жері сап-сары сақина тәрізді. Оның дәл ортасыда қызғылт сары аталық гүлі желбіреп тұрады. 

## Тозаңдануы
Бұл өсімдік, негізінен, көбелектер арқылы тозаңданады. Халық медицинасында өсімдік қайнатындысы мен тұнбасын сары ауруды, ұшықты, қышыма, қотырды және түрлі тері ауруларын емдеуге қолданады. 

## Әдебиеттер
* «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4

Санат:Өсімдіктер
Бао Дай

**Бао Дай**, *[[вьетнам тілі|вьетнамша]]* - Bảo Đại,   保大   (22 қазан 1913, Хюэ — 30 шілде 1997, Париж) — Нгуен әулетінің 13-ші императоры, Вьетнамның соңғы императоры. Жапонияның «қуыршақ үкіметі» - Вьетнам империясының және  Францияның «қуыршақ үкіметі» - Вьетнам мемлекетінің басшысы.

1913 жылдың 22 қазанында Хюэ қаласында (сол кездегі Вьетнамның астанасы) туған. туған кездегі аты -  Нгуен Фук Винь Тхюи (вьетн. Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy) . Әкесі -  император Кхай Динь (Khải Định). Білімді Кондос лицейінде, сосын Париждағы саси зерттеулер университетінде алды. 1925 ж. әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырып, Бао Дай атын алды. Шын мәнінде   Франциялық әкімшілігінің «қуыршақ басшысы»  болған, себебі сол кезде Вьетнам Франциялық Үндіқытайдың құрамына кіріп тұрған.

1945 жылғы тамыздағы төңкерілісі кезінде тақтан түсті. Басшылыққа Хо Ши Мин келді.  1945-46 ж. бірнеше ай бойы Вьетнам Демократиялық Республикасының үкіметінің кеңесшісі болды. 1946 ж. көктемде Сянганға (Гонконг) қашып кетті. 1949 ж. наурызда Франциямен келісімге қол қойды, оның нәтижесінде франциялық әскерлер басып алған Вьетнам жерінде «қуыршақ мемлекет» құрылды. Жаңа мемлекеттің басшысы (император емес) Бао Дай болды. Оңтүстік Вьетнамдағы референдум (1955 ж. 23 қазан) нәтижесінде Бао Дай қызметінен айырылды. 1954 жылдан бастап Францияда тұрып , сол жерде Валь-да-Грасс госпиталінде қайтыс болды. Париждегі Пасси бейітінде жерленген.

## Дереккөздер


Санат:Вьетнам
Оспан Бапишев

**Оспан Бапишев**  (1881-1957)   -  Орта Азия мен Қазақстанда Кеңес үкіметін  орнату және нығайту ісіне, азамат соғысына белсенді қатысушы. Сырдария облысының Ташкент уезіндегі Жаушықұм болысында (Қазіргі Түркістан облысы) туған. 1917 жылдан Коммунисттік Парияның мүшесі. 1905 жылға Ташкенттегі революциялық қозғалысқа қатысты. 1906 ж. Баку полициясы Бапишевті «саяси күдікті және қауыпты адам»  деп түрмеге отырғызды. Қатардағы солдат болып 1-ші дүниежүзілік соғысына қатысты. 1918 ж. Әндіжан қалалық аткомының  төрағасы, Түркістан республикасының  қорғау әскерисаяси  штабы президиумының мүшесі, Закаспий майданында  тұңғыш мұсылман Қызыл Әскердің ұйымдастырушыларының  бірі және оның тұңғыш  командирі. 1919-22 ж. Закспий майданы  әскери-далалық сотының төрағасы.  Төтенше әскери-тексеру комиссияның төрағасы, азық-түлік жабдықтау отрядының колмандирі.  Соңынан Оңтүстік Қазақстанда  Красный партизан колхозын ұйымдастырып, оны басқарды. Өмірінің соңғы жылдары одақтық дербес пенсияда болды .

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан саясаткерлері
Сатыбеков Нұқа

**Сатыбеков Нұқа** (1873, Жамбыл ауданында туған) -1916 жылы Жетісудағы ұлт-азаттық көтеріліс жетекшілерінің бірі. 1916 жылы 25 маусымдағы патша жарлығы шыққаннан кейін Батыс Қастек болысында халық толқуларын ұйымдастырушы. Сатыбеков бастаған көтерілісшілер көпшілікті қарулы көтеріліске жұмылдыру жайын ойластырды.Сатыбеков Жайылмыс болысындағы көтерілісшілердің басшысы Бекболат Әшекеевпен бірге1916 жылы 4 тамызда Пешков басқарған жазалаушы отрядқа тойтарыс бергенімен, екінші қақтығыста оның сарбаздары жеңіледі. 1916 жылы 1 желтоқсанда басталған тергеу 1917 жылы 14 наурызына дейін созылды. Сатыбеков бастаған көтерілісшілерді дарға асу туралы үкім шығады, алайда Кеңес өкіметі орнап, бәрі де азаттық алды. Сатыбеков кейін "Қосшы одағына" және ұжымдастыру ісіне белсене қатысып, өмірінің соңғы кезіне дейін жемісті еңбек етті.
## Дереккөздер
* Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004

Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері
Самарқан облысы

**Самарқан облысы** ()— Өзбекстанның орталығындағы орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Самарқан. Облыстың басқа үлкен қалалары —  Каттакурган, Ургут, Джума, Акташ .Самарқан облысы елдің ең қоныстанған аймағы болып табылады. Облыстаң халық саны - 3 270 800 (2011 жыл бойынша) - ел ішінде 1 орын.

Облыс Жызақ, Қашқадария және Науаи облыстарыме шектеседі. Облыстаң жер аумағы — 16 400 км². Облыстың көп бөлігін (әсіресе солтүстік бөлігін) құмды дала (шөл) алып жатыр (Қызылқұм шөлі). Климаты шөлді, континетті. Жазы аптап ыстық болады - шілде айында орташа температура 32-38 °C шамасында, қысы жылы болып келеді - орташа температура (−2 °C). Жауын-шашын мөлшері аз - 100—200 мм шамасында, таулы аймақтарында 800 мм-ге дейін жетеді.

Негізгі өзені - Заравшан.

## Халық саны
2011 жыл бойынша облыстың халық саны - 3 270 800 адам.

Халық санының жылдар бойынша өсуі: 

* 1991—2 228 500 адам
* 1992—2 284 800 адам
* 1993—2 341 300 адам
* 1994—2 395 900 адам
* 1995—2 451 500 адам
* 1996—2 507 400 адам
* 1997—2 560 800 адам
* 1998—2 607 000 адам
* 1999—2 648 800 адам
* 2000—2 690 200 адам
* 2001—2 729 900 адам
* 2002—2 769 500 адам
* 2003—2 807 600 адам
* 2004—2 846 600 адам
* 2005—2 887 400 адам
* 2006—2 931 500 адам
* 2007—2 979 400 адам
* 2008—3 032 500 адам

## Әкімшілік бөлінуі

Облыс 14 әкімшілік ауданға бөлінген:
* Ақдария ауданы (8)&nbsp;— орталығы Лаиш
* Булунгур ауданы (1)&nbsp;— орталығы Бұлыңғыр
* Жамбай ауданы (3)&nbsp;— орталығы Жамбай
* Иштыхан ауданы (2)&nbsp;— орталығы Іштіхан
* Қаттақорған ауданы (4)&nbsp;— орталығы Пайшанба
* Қошрабат ауданы (5)&nbsp;— орталығы Қошрабат
* Нарпай ауданы (6)&nbsp;— орталығы Ақташ
* Нұрабад ауданы (7)&nbsp;— орталығы Нұрабад
* Пайарық ауданы (10)&nbsp;— орталығы Пайарық
* Пастдаргом ауданы (11)&nbsp;— орталығы Жұма
* Пахтачий ауданы (9)&nbsp;— орталығы Зиадин
* Самарқан ауданы (12)&nbsp;— орталығы Гулабад
* Тайлақ ауданы (13)&nbsp;— орталығы Тайлақ
* Үргіт ауданы (14)&nbsp;— орталығы Үргіт

## Туризм

Облыстың экономикасында мәдени туризм саласы маңызды орны алады.Самарқан қаласында орта ғасырларда құрылған тарихи ескерткіштер, кесенелер, мешіттер сақталған.Самарқан қаласындағы әйгілі Регистан алаңы әлемнің көптеген туристтерінің басты орны болып табылады.Негізгі кесенелер мен ескерткіштер: Гур Эмир, Бибі Ханым, Шахи Зинда кесенелері, Ұлықбек обсерваториясы және т.б

## Дереккөздер


Санат:Самарқан облысы
Бараба ойпаты

350px|thumb|right|Бараба ойпаты
**Бараба ойпаты** (орысша - Барабинская низменность) - Батыс Сібірдің оңтүстігінде Обь-Ертіс су айырығында жатқан орманды жазық дала. Ресейдің Новосибирск және Омбы облыстары шегінде. Жері - 117 мың  км²-ге жуық. Жер беті сәл көтерінкі келеді, абсолюттық биіктігі 100-150 м. Мұндағы орманның сұр топырағы  мен қара топырақта  әр түрлі шөпті шалғын және қайынды шоқ тоғай өседі. Бараба ойпатының оңтүстігінен онымен қатарласы өтетін жалдар арасындағы ойпаңдарға  тұщы және тұзды көлдер  (Чаны, Уба, Сартлан т.б.), сфагнум батпағы, сор және сортан жерлер, шалғынды жайылмалар бар. Бараба ойпаты - Батыс Сібірдің егіншілік пен сауын мал өсіру өркендеген  аса маңызды ауданы. Батпақты құрғату, шабындықтардың  құнарлығын  арттыру мақсатында мелиорация жұмыстары жүргізілуде .

## Дереккөздер


Санат:Ресей географиясы
Барабинск

**Барабинск** () — Ресейдің Жаңасібір облысындағы Барабинск ауданындағы қала, Сібір темір жолы бойындағы станция. Халық саны 29 895 (2013 жылғы мәліметі бойынша) адамға тең.

Қала Батыс Сібір жазықтығының оңтүстік-шығысындағы Бараба ойпатында орналасқан, Омбы өзенінің сол жағалауында Жаңасібір қаласынан 315 км қашықтықта. 

Темір жол көлік машыналарын жөндейтін, киім тігетін және тамақ кәсіпорындары, медициналық, музыкалық колледждер бар.

## Дереккөздер
Ерке сылқым (күй)

Ерке сылқым күйі - күйші Әбдімомын Желдібаевтың ел арасында кең танылған күйі.

## Тарихы
Күйдің шығу тарихи жөнінде күйші Түркістан газетіне берген сұхбатында былай дейді:
***Бiз де бүгiнгi [[жас]]тардай [[жiгiт]] болғанбыз. [[Бойдақ]]тық өмiрдi бастан кештiк. Ауылдағы топ қыздардың арасынан жар таңдадық. Бұл күйдiң кейiпкерi өмiрде бар. Қайтейiн тағдыр бiздi бiр-бiрiмiзге қоспады. Соңғы рет кездескенде мен: “Бәрiбiр менiң саған деген [[махаббат]]ымды ешкiм де өшiре алмайды” – деген едiм. Жас ұлғайып, шау тартты демесең ол ауылда аман-есен жүр. [[Көңiл]] шiркiн қартаймайды екен. Сол махаббатым қыз кезiнде қандай едi! “Толған айға” теңесем де, “ашылған гүлге” теңесем де сөзбен айтып жеткiзе алмайтын секiлдi болып, сенделiп ұзақ жүрдiм. Ақыры оны тек күйдiң жүрек қылын шертетiн әуенiмен ғана жеткiзуге болатынын сездiм. Сол сезiм жанымды жаулап алды. “[[Ерке сылқым (күй)|Ерке сылқымның]]” әуенiн тапқанша 20 [[жыл]] уақытым кеттi.
***Қазақтың қыздары қандай әдемi. Жүрiсi, тұрысы, қылықтары қандай! Еркелiктерi де өздерiне жарасады. Бұл күй барша қазақ қыздары образдарының жиынтығы. Мен соларды жеткiзуге тырыстым. Әрi жiгiттiк сөзiмде тұрдым. Ендi оны ешкiм де өшiре алмайды. Егер махаббатыма деген сезiмiм жалған болса, қазақтың қыздарын өзгелерден артық көрмесем мұндай күй тумас та, елдiң игiлiгiне айналмас та едi**'

## Қызықты деректер
"Ерке сылқым" күйінің құрметіне 2011 жылы Шу қаласында ескерткіш орнатылды.

## Дереккөздер


Санат:Күйлер

Санат:Өнер
Николоз Бараташвили

**Николоз** (**Николай**) **Мелитонович Бараташвили**,   (27.12.1817 (15), Тбилиси — 21.10.1845 (9), Гәнжа)  - грузин әдебиетінің классигі,  белгілі  грузин романтикалық ақыны. Тағдыры қиын болған, тірі кезінде бағаланбай, еш бір шығармасы бастырылмаған. Өлгеннен кейін 7 жылдан кейін  1876 жылы алғашқы рет өлеңдері жарық көрген. Содаң кейін Грузияның ең әйгілі ақыны болып есептеледі.

Шаруасы шағын дворян отбасында туып өскен. Тбилисиде ақсүйек балалары училищесінде (1827-35) оқыды. Сонда ұстазы, грузин қоғам қайраткері, филосоы С.Додашвилидің ықпалымен саяси көзқарасын қалыптастырып, гуманисттік ой-пікірлерді қабылдайды. 40-шы жылдардан жаза бастады, өлеңдері бірінші рет "Цискари" журналында 1852 ж. жарияланды. Өз заманының алдыңғы қатарлы қаламгерлерін жинап, үйірме құрды. Петербург Академиясына Грузин тарихынан көп материалдар жинап тапсырды. Өмірінің соңғы шағында жоқшылыққа ұшырап, Нахичиваньда, Гәнжада (Әзірбайжан)  қызмет істеді. 27 жасында өлді. 1893 ж. сүйегі Тбилисиге әкелініп, грузин жазушыларының Дидубийскийдегі пантеонына қойылды, ал 1938 ж. Мтацминда тауындағы пантеонға көшірілді .

Николоз Бараташвили поэзиясы - грузин романтизмнің шыңы. Ол 40-қа жуық өлең, бір поэма жазып қалдырды. Николоз Бараташвили өз дәуірінің маңызды қоғамдық мәселелерін жырлады.

Николоз Бараташвили шығармаларында орыс. батыс әдебиеттердің  әсері күшті байқалады.

## Естелік
Горийдағы мемлекеттік педагогикалық институттын атын Николоз Бараташвилидің атымен қойған.

## Дереккөздер
Кешірілмеген (фильм, 1992)

**«Кешірілмеген»** () - Клинт Иствудттың 1992 жылы жарыққа шығарған көркем фильмі. Иствуд фильмді атақты италяның режисері, ценарист және продюсері Серджо Леонеге арнады. Фильм 9 номинациядан 4 оскар премиясы және 2 алтын глобус премиясының жүлдегері болды.

## Рөлдерде
* Клинт Иствуд — *Уильям «Уилл» Манни*
* Джин Хэкмен — *«Кішкентай Билл» Даггетт*
* Морган Фримен — *Нэд Логан*
* Ричард Харрис — *англиялық Боб*
* Джеймс Вулветт — *Скофилд Кид*
* Сол Рубинек — *Бошамп, жазушы*
* Фрэнсис Фишер — *Элис*
* Анна Левайн — *Делайла Фицджеральд*
* Шейн Майер — *Уильям Манни-кіші*

Санат:Клинт Иствуд фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:АҚШ вестерндері
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Күздік

Қазақтар күз айында - қазан, қараша айларында **күздік** сояды. Яғни күзгі суықта соғымға дейін көбінесе,ұсақ мал сойып алады. Бұған тай, жабағы, тайынша, қашар, қой сияқты мал да жарай береді. Бұл ет күзгі суықта талғажау ететін сорпа-су деген сөз. Күздің жауынды, қарлы суығында далада, малда жүрген адамдарға қазақтар әрқашан қуаты мол ет тағамдарын берген. Және басқа халықтардан гөрі қазақтар  етті көп жейді, соған үйреген. Сондықтан ел күз бен қыста құрткөже, ет, сорпа тағамдарын көп пайдаланады.
### Дереккөз
	

Санат:Қазақ асханасы
Бұқпа тағамы

**Бұқпа** -  жазда марқаның етінен пісірілетін дәмді  әрі жеңсік  тағамдардың бірі. Кейде бір үйге сирек келетін, шақырып келтіре алмайтын сыйлы азаматтар келіп қалады. Олар сәлемге, әрі сусындап кетуге аз уақытқа ғана соққан. Мұндай кісілерге бір тоқтының басын көрсетпесе салт, дәстүр, жөн-жосық бойынша үй иесінің азаматтығына тағы мін. Дегенмен мұның жолы бар. Қымыз сапырылып, шай қайнап жатқанда үй иесі бір марқаны алып ұрады да  дәмді әрі тез пісетін бұқпа әзірлей береді. Марқаның терісі сыпырылғаннан кейін, жіліктері мен омыртқалары өткір балтамен шабылады да қазанға салынады, аздап су құйылады. Қазан беті тығыз жабылады да ет өз буымен піседі. Піскен етті нан салмай-ақ қонақтар алдына қояды. Оңтүстік жақта бұл **сірне** деп аталады. 
### Дереккөз
•	

Санат:Қазақ асханасы
Темірхан Сұлтанбайұлы Сәтпаев

**Темірхан Сұлтанбайұлы Сәтпаев** (29.5.1937 жылы Іле ауданында туған) ғалым экономист, ғылым докторы, профессор 1961 жылы ҚазМУ-ді бітірген. Еңбек жолын Целиноград қаласында (қазіргі  Астана қаласында) Тың өлкелік қаржы басқармасында экономист ретінде бастаған. Кейін Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінде Алматы Халық Шаруашылығы институтында (1962-1967), Қазақстан КСР Министрлігінде (1967-1975) көптеген мекемелерде лауазымды қызмет атқарған.1983 жылдан жоғары оқу орындарында дәріс оқып, қаржы саласының мамандарын даярлау ісіне үлкен үлес қосып жүр. Елуден аса ғылым еңбек авторы.
## Дереккөздер
* Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004
Санат:Қазақстан ғалымдары
Көмбе тағамы

**Көмбе** — жайлауда  ат үстінде жүрген қойшылар дәмді етті аңсаған кезде бір марқаны сояды да қазан-ошақсыз-ақ пісіріп жеп алады. Бұл тағам түрін көмбе деп атайды. Кей жерлерде *жерқазан* деп те аталады.

## Жасалу жолы
Жерді жарты метрдей қазады да оған от жағып, астын, екі бүйірін әбден қыздырады. Сосын оның күлін алып тастайды да сойылған малдың етін өз қарнына салып қарынның аузына қамыстан ұзын түтік жасайды да ет толтырылған қарынды әлгі қазылған ыстық жерге салады.  Оны ыстық топырақпен қайта көмеді. Топырақ үстінен ағаш, тал, көкпек сияқты қызуы мол от жағады. Бірер сағат өткен соң жер астындағы қарыннан түтік арқылы бу шығып қайнай бастайды. Бұдан кейін үстінен от жағу тоқтатылады да ет топырақ қызуымен одан әрі өздігінен қайнап піседі. 2-3 сағат өткеннен кейіе ет дайын болады. Қарын үстіндегі топырақты еппен ала бастайды. Одан әрі қарынға жеткен соң оның үстіңгі жағын ойып жібереді ді ішіндегі етті алады. Осылай буға піскен ет дайын болады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ асханасы
Метрит

**Метрит** (грек. *metra* — жатыр) — жатырдың кілегей және етті қабығының қабынуы. Метрит көбінесе жатырға инфекция (стрептококк, стафилококк) өтуінен, сондай-ақ аборттан кейін, қиналып босанудан болады. Кейде туберкулез, баспа т. б. жедел өтетін аурулардан кейін болуы мүмкін. Жатырға өткен инфекция жатырдың ішкі қабығын қабындырады (эндометрит}, ал уақытылы емделмесе кілегей қабығының қан және лимфа түйіндері арқылы ет қабатына өтiп, метроэндометритке айналады. Жедел басталған метрит кезінде дене қызуы көтеріледі, бас ауырады, жатыр ұлғаяды, жатырдан қан аралас ipiң бөлінеді. 
* Емі: жедел түрінде кіндіктен төмен мұз басу, антибиотиктер, сульфамиламидты препараттар, ал созылмалы метрит кезінде физиотерапия әдістері қолданылады. 
## Дереккөздер

Санат: Аурулар
Дәм татыру

**Дәм татыру** (салт). Қазақтар асты дәм деп атайды. Халық арасында біреуді еске алғанда **дәмдес болып едік**, **үйінен дәм татып едік деп**, ренжігенде, өкпелегенде **дәм тұзым атсын**, **дәм тұзыма салдым** деген сөздердің ұлт тұрмысы мен өмір жолы мен таным-түсінігінде, наным сенімінде өзіндік дара орны бар. Өйткені әр қазақ өздерінің жақын-жуығы мен ілік-жекжаттарына ғана емес, ел сыйлаған белгілі, құрметті азаматтарына, қадірлі ақсақалдарына, на-әжелеріне өз үйінен дәм татыруды үлкен мұрат, елдік, адамдық парыз деп санаған және ол жолдан күні бүгінге дейін тайған жоқ. Тек таныстар емес кез-келген жолаушы , үйге келген бейтаныс кісіге де дәм татырай жібермеген. Себебі, ұлт ұғымында дәмде, аста, тамақта, кие, қадыр, қасиет,ырыс,береке, тірлік бар деген терең түсінік тым ертеден-ақ қалыптасқан. Дәм татырудың қоғамдық, әлеуметтік, елдік істерде қызметі өте зор болған. Ең алдымен, әдейі шақырып дастарқаннан дәм татыру- ата салт, қазақи тәртіп әрі жол жоралғы, әдеп. Екіншіден ол сыйлаудың, аса құрметтеудің, жақсы көңілдің айғағы. Үшіншіден қай жерде де, қай күнде сыйласа, қорған0қамқор, тілектес бола жүрудің кілті. Дәмдес болған адамдар бір-біріне ел дәстүрі бойынша қиянат жасамайды, жоғалғанын іздеседі, табысына және қуанады. Қуаныш, қайғысынада да ортақтас болады. Бұл ғасырлар бойы санаға сіңген салиқалы салт, бұлжымас әдет. Демек дәм татыру, дәм тату таза адамгершілік, длстық, бірлік белгісі және куәсі. Бұл жақсы үрдіс халықпен бірге жасайды.  
### Дереккөз
	

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Сауын алу

**Сауын алу салты** (*Ердің күйін сұрама, жұрттан сауын сауған соң* — "Ел аузы" кітабынан). Бұрын кедейлер мен малы аз адамдар ауқатты байлар мен жақын ағайындарынан сүтін пайдалану үшін сауынға деп құлынды бие немесе бұзаулы сиыр, кейде бірнеше қой, ешкіні де белгілі бір уақытқа сұрап алады. Сауынға алған малдың сүтін, май, қаймағын пайдаланып, қысқа құрт, ірімшігін дайындайды. Сауын тәртібі бойынша, алған адам малдың күйін төмендетпей және оның төлін де мезгілінде аман әкеліп тапсыруға кепілдік береді, шығын болса сөз айтпай төлейді. Сауын алудың ереже, тәртібі осындай, оған ешкім дау айта алмайды. Ертеректе кедейлер байлардан сауын беруге міндетті болған. Бұған ел ағалары мен ақсақалдары да араласып, ауқатты кісілерді осындай жәрдемге шақырып, ықпал етіп отырған. Бұл да қазаққа біткен қайырымдылық қасиетінің бір көрінісі екені анық.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Сүт