open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бразилия — Қазақстан қатынастары

**Бразилия — Қазақстан қатынастары** — Бразилия Федеративтік Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы ағымдағы және тарихи қатынастарға жатады. Екі ел де Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері.

## Тарихы
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін көп ұзамай Бразилия 1991 жылы 26 желтоқсанда Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады. Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 22 қыркүйекте құрылды. Бастапқыда екі ел арасында дипломатиялық байланыстар аз болды және екі елдің өкілдері Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық форумдарда ғана кездесті.

2006 жылдың тамызында Бразилия Астанада елшілік ашты. 2007 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Бразилияға ресми сапармен барды. Жауап сапары Бразилия президенті Луис Инасиу Лула да Силваның 2009 жылы Қазақстанға келуі болды. 2012 жылдың қазан айында Қазақстан Бразилияда тұрақты елшілігін ашты.

Бразилия мен Қазақстан қоршаған ортаны тұрақты дамыту мен сақтауға қатысты мәселелер сияқты жаһандық мәселелер бойынша ұқсас ұстанымдарды ұстанады. Бразилия Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруін қолдады және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде тұрақты орын алуға ұмтылысында Қазақстанның қолдауына ие болды.

Қазақстанда бірнеше Бразилиялық компаниялар жұмыс істейді және бірнеше басқа бразилиялық компаниялар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы елдердің нарықтарына шығару және экспорттау үшін елде қатысуды құруға ұмтылады. Негізгі қазақстандық "Air Astana" әуекомпаниясы Бразилияда шығарылған оннан астам Embraer ұшағын иеленеді және пайдаланады.

## Сапарлар
**Бразилиядан Қазақстанға жоғары деңгейдегі сапарлар**
* Президент Луис Инасио Лула да Силва (2009)
* Сыртқы істер министрі Алоизио Нуньес (2018)

**Қазақстаннан Бразилияға жоғары деңгейдегі сапарлар**
* Президент Нұрсұлтан Назарбаев (2007)
* Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов (2013)

## Екіжақты келісімдер
2018 жылы екі ел де экстрадициялау, сотталған адамдарды беру және қылмыстық істер бойынша өзара көмек туралы келісімдерге қол қойды.

## Тұрақты дипломатиялық өкілдіктер
* Бразилияның Астанада елшілігі бар.
* Қазақстанның Бразилиада елшілігі бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Бразилияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Мадагаскар қатынастары

**Қазақстан — Мадагаскар қатынастары** — Қазақстан мен Мадагаскар арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар.

## Тарихы
Қазақстан Республикасы мен Мадагаскар Республикасы арасындағы екіжақты қатынастар 1992 жылғы 10 сәуірде ноталармен алмасу жолымен белгіленді.

2012 жылы Қазақстан-Мадагаскар қатынастарының 20 жылдығы атап өтілді.

2012 жылғы 12-13 қарашада Мадагаскардың Сыртқы істер министрі Пьеро Раджаонаривелоның Астанаға алғашқы ресми сапары өтті. 12 қарашада Қазақстан Сыртқы істер министрі Пьан Ыдырысовтың Пьеро Раджаонаривеломен кездесуі өтті. Кездесу барысында сыртқы саяси ведомстволардың басшылары Қазақстан мен Мадагаскар арасындағы екіжақты ынтымақтастықтың, сондай-ақ халықаралық ұйымдар аясындағы ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын талқылады. Ерлан Ыдырысов өзінің шетелдік әріптесін "ЭКСПО-2017" халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқығына астананың кандидатурасымен таныстырды. Сондай-ақ, экономикалық даму және сауда министрі Ерболат Досаевпен, ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековпен екіжақты және көпжақты форматтағы Қазақстан-Мадагаскар ынтымақтастығының қазіргі жағдайы мен одан әрі даму перспективаларын талқылау мақсатында кездесулер өткізілді. Келіссөздер барысында тараптар екі елдің сыртқы саяси ведомстволары арасында ақпарат алмасу туралы уағдаласты. Кездесу қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасы мен Мадагаскар Республикасы арасында өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойылды.

2021 жылғы 2 сәуірде ТМД Сыртқы істер министрлерінің кеңесіне қатысу шеңберінде Қазақстан премьер-Министрінің орынбасары және сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді Қазақстанда қоса аккредиттелген шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктерінің 52 басшысымен Мәскеуде резиденциясымен кездесу өткізді. Олардың арасында сыртқы істер министрі Элуа Альфонс Максим Дуву бастаған Мадагаскар өкілдігі болды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Мадагаскардың халықаралық қатынастары
Халықаралық Ташкент әуежайы

**Ислам Каримов атындағы Ташкент халықаралық әуежайы** () - Өзбекстанның ең заманауи және ірі әуежайларының бірі болып табылады. Оның тағы бір үлкен жетістігі – әуежай әлемнің барлық ірі және коммерциялық қалаларымен дерлік әуе байланысын орнатып, кез келген ұшақ түрін қабылдай алады. Әуежайдың қазіргі жолаушы өткізу қабілеті сағатына 1300 жолаушыға жетеді және ол ИКАО II санатына жатқызылған.

## Тарихы
Халықаралық атауы бар бұл әуежайдың тарихы 20 ғасырдың басынан басталады. 1924 жылы алғаш рет осы әуежайдан ұшақ көтерілді. Ол кезде жолаушылар Ташкент - Пішпек - Алматы бағыты бойымен діттеген жерлеріне жеткізілді. Сол жылдың соңында ұшақ 1000-ға жуық жолаушыны тасымалдап, 200 келі пошта мен тағы бес тонна жүкті тасымалдады. Содан бері компания тарапынан көптеген өзгерістер енгізілді, жаңа ұшақтар мен басқа да техникалар алынды. 2017 жылы 25 қаңтарда Өзбекстанның Тұңғыш Президенті Ислам Каримовтың есімі берілді

## Қызметтері
* Жүк сақтау
* Жүктерді өңдеу
* Жүк иелеріне хабарлама
* Жүк туралы ақпаратпен танысу

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан әуежайлары
Санат:Ислам Кәрімов атындағы нысандар
Самарқан қағазы

**Самарқан қағазы** – Самарқандта өндіріле бастаған көптеген ғасырлар бойы әлемдік сапа стандартын белгілеген Орталық Азиядағы қағаз түрі. Саманидтер дәуірінен бастап ол ұзақ уақыт бойы бүкіл Ескі дүние үшін эталон қызметін атқарды.

Самарқан қағазы туралы ең құнды мәліметтерді бізге бірінші болып Әл-Саалиби айтты. Ол былай деп жазады: «Самарқандтың бір ерекшелігі – [оның] қағазы Мысыр қағазын және олар бұрын жазған былғарыны ығыстырып шығарады. Бұл өте әдемі, нәзік, жұқа және [жазу үшін] өте ыңғайлы». Одан әрі ол Самарқанд қағазы әлемнің барлық жерінде қолданылғанын жазады.

Ұзақ уақыт бойы Орта Азияда 751 жылғы Талас шайқасына дейін қағаз жасалмаған деп есептелді. Тұтқынға алынған қытайлардың арасында Самарқандқа өз өнерлерін әкелген қағаз шеберлері болған деген болжам бар. Бірақ археологтар 3 ғасырға қарай Шығыс Түркістанның Тұрпан, Хотан және Дунхуан сияқты қалаларында өндірілгенін дәлелдеді. Бұл қалалар соғдылық сауда үйлерінің қызметі арқасында Тянь-Шаньның батысындағы Орта Азиямен тығыз сауда байланысында болды. Трейдерлер жаңа өнертабысқа құлшыныспен қарап, оны үйде қайталай алу үшін оны өндірудің егжей-тегжейлерін тез біліп алды. Өз бетінше қағаз шығаруды қолға ала отырып, орталық азиялықтар түпкілікті өнімді айтарлықтай жақсартты. Ерте қытай қағазы тұт немесе бамбук талшығынан немесе екеуінің комбинациясынан жасалған. Нәтиже қатты және сынғыш парақ болды. Орталық Азиялықтар өздерінің ұзын штапельді мақта талшықтары қытайлықтар сататын қағазға қарағанда берік, икемді қағаз шығара алатынын бірден түсінді. Олардың мақта жеткізуі іс жүзінде шексіз болғандықтан, олар жақсартылған өнімін де төмен бағамен сата алатын. Көптеген ғасырлар бойы әлемдік сапа стандартын белгілеген Қытайдан емес, Самарқаннан келген қағаз болды. Шынында да, қағаз Орталық Азия өнімі болып саналды. Көп ұзамай Бағдад, Дамаск, Каир, Фес және Кордовадағы қолөнершілер де өздерінің қағазын жасай бастады, бірақ Орталық Азия қағазы ұзақ уақыт бойы танымал болды.

Кітаптың таралуы, демек, сауаттылық ауқымды қағаз өндірісінің арқасында мүмкін болды деп жалпы қабылданған, өйткені қағаз қымбат шетелдік пергаментке қарағанда арзан және практикалық нұсқа болды. Осылайша, әл-Хорезми өзінің хабарламаларының бірінде досын хат жазбағаны үшін ренжітті, өйткені ол Самарқандтан алыс тұрады және оған қағаз өте қымбат. Бұл ретте тарихшылар Шираз билеушісінің кітапханашысы осы жазу қазынасының қоймасы үшін ең жақсы қағазды – Самарқанд пен Қытайдан жинағанын жазды.

Өзбекстаннан келген бір топ қолданбалы өнер шеберлері осы қолөнерді жаңғырту мақсатында тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Абдуллаев И. Ибн Синаның замандасы әл-Салибидің «Ләтаиф әл-маариф» еңбегі туралы // Өзбекстандағы әлеуметтік ғылымдар. — 1980. — № 8—9.
* Старр С. Ф. Жоғалған ағарту: Араб жаулап алуынан Темірлан заманына дейінгі Орталық Азияның алтын ғасыры. — М.: Альпина паблишер, 2017. — 560 б.

Санат:Қағаз
Санат:Самарқан тарихы
Алекс Хирш

**Александр Роберт Хирш** ( (1985 жыл; 18 маусымда туған, Пьемонт, Калифорния) — американдық аниматор, продюсер және дубляж актёры. Ол Disney  XD шығарған Gravity Falls анимациялық телехикаясының жасаушысы ретінде танымал.

## Бала кезі және алған білімі
Хирш 1985 жылы Калифорнияның Пьемонт шағын қаласында дүниеге келген. Сол жерде орта мектепті  бітірген. 2002 жылы Алекс мектептің жыл сайынғы құстарды шақыру байқауында жеңіске жетті , содан кейін ол Девид Леттерманмен кешкі шоу бағдарламасына шақырылды. Алекстің Ариэль атты егіз әпкесі бар . Әкесінің ұлты еврей және агностицизмді ұстанады .

Ол Калифорния  өнер  институтында оқыды, онда ол көптеген жобалар мен қысқаметражды фильмдерді жасады, оның ішінде анимация мен жанды әрекетті біріктіретін «Қабырғадан тыс» атты алғашқы фильмі. Хирш 2006 жылдың жазын Портлендте өткізді, онда ол  анимациялық студиясы үшін  аяқталған фильмде жұмыс істеді. 2007 жылы колледжді бітірген.

## Мансап
Өнер институтын бітіргеннен кейін Хирш Cartoon Network-тің «Флепджектің таңғаларлық қателіктері» фильмінде жазушы және сюжеттік суретші болып жұмыс істеді, онда ол өнер институтының басқа түлектері Джеймс Гарландпен, Пендлтон Уордпен (оның шоудың жазушы серіктесі болған) және Патрикпен жұмыс істеді. МакХейл. Ол Максвелл атомдарымен және болашақ Рик пен Морти сериясының жасаушысы Джастин  Ройландпен бірге Disney Channel анимациялық сериясының Балықологияәзірлеуге кірісті.

2012 жылы Хирш көптеген сілтемелер мен шифрланған хабарламалары бар Gravity Falls анимациялық сериясын жасады. Ол Disney Channel үшін үшінші маусымды жасағысы келмейді, өйткені бұл жобаның толықтығын бұзады. Орегон штатындағы Гравити-Фоллс деген ойдан шығарылған қалашықта өткен сериал 2012 жылы 15 маусымда көрсетілді. Кейіпкерлерді э Джейсон  Риттер  мен Кристен  Шаал айтты. Стэнли Пайнс, Зус, қарт МакГукет, Билл Шифер және басқа да көптеген кіші кейіпкерлер Хирштің дауысымен сөйлейді.

2014 жылы шоу Disney  XD арнасында көрсетіле бастады. Сериал 2015 жылы BAFTA балалар сыйлығын және Энни сыйлығын жеңіп алды және бірнеше басқа марапаттарға, соның ішінде 2016 жылы Пибоди сыйлығына ұсынылды.

2016 жылдың ақпан айында Хирш Gravity Falls жұмысын аяқтап, басқа жобаларды бастады.

## Фильмография
## Дереккөздер

Санат:Тірі тұлғалар
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар
Санат:1985 жылы туғандар
Санат:18 маусымда туғандар
Санат:АҚШ телепродюсерлері
Лео Джеймс Рейнуотер

**Лео Джеймс Рейнуотер** (; 9 желтоқсан 1917, Каунсил, Айдахо, АҚШ — 31 мамыр, 1986, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық физик, 1975 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «ұжымдық қозғалыс пен жеке атом ядросындағы бөлшек қозғалысы арасындағы байланысты ашқаны және осы қатынасқа негізделген атом ядросының құрылымы теориясының дамытқаны үшін» (О. Бор және Р. Моттельсонмен бірге).

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1968).

## Өмірбаяны
Рейнуотердың әкесі 1918 жылы испан тұмауынан қайтыс болды. 1939 жылы Калтехтен физика бойынша бакалавр дәрежесін алды. Осыдан кейін ол Колумбия университетінде (АҚШ) докторантураға түсіп, 1946 жылы докторлық дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол атом жобасында жұмыс істеді. 1949 жылы ол барлық атомдық ядролардың сфералық симметрияға ие емес екендігі туралы теориясын жасай бастады. Бұл теорияның тезистері кейінірек Бор мен Моттельсон тәжірибелерінде тексеріліп, расталды. Рейнуотер рентген сәулелерінің табиғатын түсінуге де ықпал етті. Атом энергиясы жөніндегі комиссияның жұмысына және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ғылыми жобаларына қатысты. 1952 жылдан бастап Колумбия университетінің физика факультетінде жұмыс істеді, онда 1982 жылы физика профессоры атағы берілді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *Дж. Рейнуотер*. «Сфероидты ядролардың моделі қалай пайда болды». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 120 том, 4 шығарылым, желтоқсан 1976
* Храмов Ю. А. Рейнуотер Лео Джеймс // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, рев. және қосымша — М. : Ғылым, 1983. — Б. 231. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат)

Санат:Колумбия университеті түлектері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ физиктері
Сэмюэл Тинг

**Самуэль Чжаожун Тинг** (**Дин**) (丁肇中;; пиньинь: Dīng Zhaozhōng; Уэйд—Дайлс: Ting¹ Chao⁴-chung¹; 27 қаңтар 1936, Энн Арбор) — қытайдан шыққан американдық ядролық физик, Рихтер Бертонмен бірге «ауыр элементар бөлшектердің жаңа түрін ашуға қосқан іргелі үлесі үшін» 1976 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері.

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1977), КСРО Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1988), Қытай Ғылым академиясының (1994) мүшесі.

## Алғашқы жылдары және білімі
Қытай ғалымдарының отбасында дүниеге келген. Самуэль дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай олар Қытайға, кейінірек Тайваньға кетті. 20 жасында Сэмюэл Тинг Америка Құрама Штаттарына оралды. Жоғары білімді Мичиган университетінде (1962 жылы физика ғылымының докторы) алды. Колумбия университетінде, 1967 жылдан Массачусетс технологиялық институтында (1969 жылдан профессор) сабақ берді.

## Жеке өмір
1985 жылы Сьюзан Марксқа үйленді. Олардың 1986 жылы туған Кристофер есімді ұлы бар. Сонымен қатар, Самуэльдің бұрынғы некеден Жанна және Эми есімді екі қызы бар.

## Әлеуметтік белсенділік
1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *С. Тинг*. «J бөлшектің ашылуы (Жеке әсерлер)» Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 125 том, 2 шығарылым, маусым 1978.
* Храмов Ю. А. Тинг Самуэль // Физиктер: Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, өңд. және тол. - М. : Наука, 1983. — Б. 261. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Тинг, Самуэль К.Ч.// Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М — Я —  М.: Прогресс, 1992. - Б.491—493.
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат

Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары
Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Тірі тұлғалар
Сахо (халық)

**Сахо** — Солтүстік-Шығыс Эфиопия мен Эритреяда тұратын халық. Саны 150 мың адам. Олар тиграян, афар және араб текті топтарын қоса алғанда идда, иддифер, ироб, манифере, меля, тероа, хазу, асаорта бес тайпасының одағы, т.б. бөлінеді.

## Тілі
Негізгі тілі - кушит тілдер тобына жататын сахо тілі, бірақ араб, тигринья, тигре және кейбір аралас тілдер де кеңінен қолданылады.

## Діні
Діні бойынша көпшілік сахолар мұсылмандар және монофизиттік христиандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – жартылай көшпелі мал шаруашылығы (негізінен қой, ішінара ірі қара). Таудағы сахоның бір бөлігі егіншілікпен (бидай, теф, бұршақ дақылдары), Зула шығанағында балық аулаумен айналысады.

## Өмір салты
Сахолар патриархалдық отбасына негізделген тармақталған тайпалық құрылымдармен сипатталады. Ауыл қауымдарын ұйымдастыруда ақсақалдар мен жергілікті дін өкілдерінің рөлі зор. Кез келген мәселе туындаған кезде, сахо жиналыс немесе конференция шақырады, оны рахбе деп атайды. Мұндай басқосуда сахо халқы су, жайылым немесе жерге, рулық дауларға қатысты мәселелерді қалай шешуге болатынын және бұл мәселелерді қалай жеңілдетуге болатынын талқылайды.

Дәстүрлі сахо тұрғын үйлері - бұтақтар мен сабаннан жасалған тегіс шатыры бар тікбұрышты тас үйлер.

Ерлер мен әйелдер дәстүрлі киімдері - шалбар, белбеулі туника тәрізді көйлек және кестемен безендірілген шамма плащ киеді.

Сахо негізінен бидайдан және басқа заттардан жасалған ашытқысыз нанды тұтынады, сондай-ақ буға пісірілген және шикі бидай дәндерін жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Санат:Эритрея халықтары
Ақадыр

* Ақадыр — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* Ақадыр — Қарағанды облысы Шет ауданындағы кент.
Махабатта мен соғыста

**Махабатта мен соғыста** — 1996 жылы түсірілген биографиялық мелодрама.

Фильмде Эрнест Хемингуэйдың жас шағы, Италиядағы соғысқа қатысқаны жайында баяндалады.

Сценарий «Хемингуэй махабатта мен соғыста» (Hemingway in Love and War) атты 1989 жылғы кітап негізінде жазылған.

## Кейіпкерлер
* Крис О'Доннелл — Эрни
* Сандра Буллок — Агнес фон Куровски
* МакКензи Астин — Генри Виллард
* Эмилио Бонуччи — Доменико Кораччиоло

## Дереккөздер

Санат:АҚШ биографиялық фильмдері
Санат:АҚШ мелодрама фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Қазақстан — Латвия қатынастары

**Қазақстан — Латвия қатынастары** — бұл 1992 жылғы 10 желтоқсанда құрылған Қазақстан мен Латвия арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Латвия елшілігі Астанада 2004 жылдың 13 желтоқсанынан бастап жұмыс істей бастады. 2019 жылдың шілдесінен бастап Қазақстанды Ригадағы елшілік жұмыс жасауда.

Бүгінде елдер Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы, Дүниежүзілік сауда ұйымы және басқа да халықаралық құрылымдар аясында ынтымақтасады.

## Тарихы
Бұрын екі ел де Кеңес Одағының құрамындағы республикалар болған. Қазақстан 1991 жылғы 23 желтоқсанда Латвияның тәуелсіздігін, ал Латвия 1992 жылғы 8 қаңтарда Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады.

## Сапарлар
1994 жылдан бастап кейбір министрлік және мемлекеттік сапарлар өткізілді:

1994 жылғы 18 Желтоқсанда Латвия Президенті Гунтис Улманистің Қазақстанға сапары.

1998 жылғы қыркүйек Вилис Криштопанстың Қазақстанға сапары.

2000 жылғы 26 мамырда Қазақстан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Латвияға жұмыс сапары.

2000 жылдың 30 қарашасы мен 1 желтоқсаны аралығында Қазақстанның вице-премьері Даниал Ахметовтың жұмыс сапары өтті.

2001 жылғы 14-15 ақпан аралығында Қазақстан Мәжілісінің төрағасы Жармахан Тұяқбайдың сапары.

2001 жылғы 5-7 қыркүйек аралығында Премьер-Министр Андрис Берзиньштің Қазақстанға ресми сапары.

2004 жылдың наурызы ауыл шаруашылығы вице-премьері және министрі Ахметжан Есімовтің сапары.

2004 жылғы 7-9 қазан аралығында Президент Вайра Вике-Фрейбергидің Қазақстанға сапары.

2006 жылғы 9-12 қаңтар аралығында Премьер-Министр Айгарс Калвитис Президент Нұрсұлтан Назарбаевты ұлықтау рәсіміне қатысты.

2006 жылғы шілде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Латвияға мемлекеттік сапары.

2006 жылдың қараша айы Министрдің электрондық басқару істеріндегі Ерекше тапсырмалар бойынша Ина Гудельдің Қазақстанға сапары.

2008 жылғы 2-5 қазан аралығында Латвия президенті Валдис Затлерстің Қазақстанға мемлекеттік сапары.

2010 жылғы 3 желтоқсанда Латвия президенті Валдис Затлерс ЕҚЫҰ-ның Қазақстан астанасындағы конференциясына қатысты.

2011 жылдың 20-21 мамыры аралығында Латвияның Қаржы министрі Андрис Уилкс Еуропалық Қайта Құру және даму банкінің сенімді тұлғаларының жылдық жиналысына қатысты.

2013 жылғы 2-4 маусым аралығында Латвия Президенті Андрис Берзиньштің Қазақстанға сапары.

## Қазақстанның Латвиядағы елшілерінің тізімі
# Тимур Владимирович Примбетов  (01.11.2019 - қазіргі уақыт)

## Латвияның Қазақстандағы елшілерінің тізімі

# Ретс Плезумс (Rets Plēsums) 2005 – 2009
# Альбертс Сарканис (Альбертс Сарканис) 2009 – 2010
# Юрис Маклаковс (Juris Maklakovs) 2011 – 2015
# Юрий Погребнякс (Jurijs Pogrebņaks) 2015 – 2020
# Ирина Мангуле (Irina Mangale) 2020 жылдан бері

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Латвияның халықаралық қатынастары
Қазақстан-Чили қатынастары

**Қазақстан-Чили қатынастары** — Бұл Чили Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы халықаралық қатынастар.

## Тарихы
### XX ғасыр
Чили мен Қазақстан арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 19 тамызда орнатылды.

### XXI ғасыр
2019 жылдың қыркүйегінде Астанада екі ел арасындағы саяси консультациялар бойынша екінші кездесу өтті. Кездесу барысында сауда, инвестициялар, тау-кен өнеркәсібі және энергетика сияқты түрлі салалардағы екіжақты қатынастарды тереңдетуге жалпы қызығушылық атап өтілді, ол үшін Чили мен Қазақстан арасындағы сауда диалогын ресми түрде белгілеу ұсынылды.

2022 жылы 15 маусымда Қазақстан Eлшісі Чили Президентіне сенім грамоталарын тапсырды

2023 жылғы 21–24 тамыз аралығында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Қайрат Омаровтың Аргентина, Бразилия және Чилиге сапары өтті.

Чилиге сапар аясында Сантьягодағы сімаралық саяси консультациялардың үшінші раунды өткізілді. Келіссөздер барысында Тынық мұхиты альянсы шеңберіндегі өзара тиімді ынтымақтастық мәселесі, Қазақстанның Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына кіру перспективалары, елдер арасындағы визалық режим, сондай-ақ екіжақты сауда және инвестициялар тарту мәселелері талқыланды.

## Дипломатия
* Ресейдегі Чили елшілігі Қазақстандағы дипломатиялық өкілдікпен ынтымақтасады. Чилидің Астанада да құрметті консулдығы бар.
* Қазақстанның Бразилиядағы Елшілігі Чилидегі дипломатиялық өкілдікпен ынтымақтасады. Сонымен қатар, Қазақстанның Витакура коммунасында Сантьяго-де-Чилиде құрметті Бас консулдығы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан екіжақты қатынастары
Санат:Чили екіжақты қатынастары
Гватемала — Қазақстан қатынастары

**Гватемала — Қазақстан қатынастары** — Қазақстан мен Гватемала арасындағы халықаралық қатынастар. Екі ел 2009 жылдың 2 сәуірінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

## Дипломатия
Гватемала мен Қазақстан 2009 жылғы 2 сәуірде дипломатиялық қатынастар орнатты. 

2011 жылдың 2 қыркүйегінде екі ел де диалогты ресми түрде рәсімдеп, Мәскеуде екіжақты байланыстарын растау туралы бірлескен келісімге қол қойды. Гватемаланың бір мезгілде Қазақстанда Ресейден елшісі, ал Қазақстанда бір мезгілде Мексикадан Гватемалада елшісі бар және олар екі ел арасындағы достық пен ынтымақтастық байланыстарын дамытуға және нығайтуға ұмтылады.

Қазақстан Орталық Азияның ірі экономикаларының бірі болып табылады және энергияның үлкен қорларына ие. Қазіргі уақытта қазақстандықтар бірқатар Еуропа елдерімен және Ресеймен ғана емес, сонымен қатар бірқатар Латын Америкасы елдерімен де дипломатиялық қарым-қатынаста. 2017 жылдың тамызында Гватемаланың Қазақстан Республикасының Үкіметі жанындағы Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Гисела Аталида Годинес Сасо Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы Гүлшара Әбдіқалықоваға сенім грамоталарын табыс етті.

Гватемала Expo Astana 2017 көрмесіне қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Гватемаланың халықаралық қатынастары
Ватикан — Қазақстан қатынастары

нобай|250x250 нүкте|Қазақстан маркасы - Рим Папасы Иоанн Павел II және президент Н. Назарбаев
**Ватикан — Қазақстан қатынастары** — Папалық тақ пен Қазақстан Рсепубликасының арақатынасы

## Дипломатия
нобай|250x250 нүкте|Рим папасының Қазақстанға сапары, 2022 жыл
1992 жылы 17 қазанда Папалық Тақ пен Қазақстан Республикасы ресми түрде дипломатиялық қатынастар орнатты. Мемлекеттердің дипломатиялық өкілдері "ad personam" дипломаттары мәртебесіне және Апостолдық Нунция және Төтенше және Өкілетті Елші дәрежесіне ие. 

1992 жылдың мамыр айының ортасында Мәскеудегі папалық Нунция архиепископ Франческо Коласуонно және оны ертіп келген Р. Чемус өкілдігінің атташесі Қазақстан Республикасына барды. Олар Қарағанды мен Алматыда болып, Сыртқы істер министрлігінде қабылданды, Ратбек қажы Нысанбайұлы мүфтиімен, православиелік діни қызметкерлермен кездесті. Архиепископ шағын баспасөз мәслихатын берді, жаппай қызмет етті. 

1998 жылғы 24 қыркүйекте Президент Нұрсұлтан Назарбаев бастаған Қазақстан Республикасының ресми делегациясы Ватиканға сапары барысында Қазақстан Республикасы мен Папалық Тақ арасындағы өзара қатынастар туралы келісімге қол қойды. 

2022 жылдың 13-15 қыркүйегінде Рим Папасы Францисктің Апостолдық сапары өтті. Сапар аясында Франциск әлемдік және дәстүрлі діндердің VII съезіне қатысып, Астанада Папалық масса жасады.

## Саяси ынтымақтастық

## Негізгі шарттар мен келісімдер
# ҚР мен Ватикан арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы Нота, 15.02.92 ж.
# Қазақстан Республикасы мен Папалық Тақ арасындағы өзара қатынастар туралы келісім, 24.09.98 ж. (18.10.12 ж. ратификацияланған).
# Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Папалық Тақтың Мемлекеттік Хатшылығы арасындағы Папалық Тақтың дипломатиялық паспорттарының иелерін Қазақстан Республикасының визалық талаптарынан босату туралы ноталар алмасу нысанындағы келісім, 31.01.13 ж. (19.09.13 ж. күшіне енді).  

## Нунциялар
# Мариан Олес (9 сәуір 1994 — 11 желтоқсан 2001);
# Юзеф Весоловский (2002 жылғы 16 ақпан — 2008 жылғы 24 қаңтар);
# Мигель Маури Буэндиа (2008 жылғы 19 мамыр — 2015 жылғы 5 желтоқсан);
# Фрэнсис Ассиси Чулликатт (2016 жылғы 30 сәуір — 2022 жылғы 1 қазан);
# Джордж Панамтхундил (2023 жылғы 16 маусым — қазіргі уақытқа дейін).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Ватиканның халықаралық қатынастары
Фархад Наилевич Фаткуллин

**Фархад Найлевич Фаткуллин** (; 1979 жылы 2 қарашада дүниеге келген, Қазан) — Уикимедиа қозғалысының Татарстандағы ресейлік мүшесі, «Уикимедиа РУ» коммерциялық емес серіктестігінің мүшесі. 2018 жылы «Жыл Уикимедиашысы» құрметті атағын алды.

## Өмірбаяны
Фархад Фаткуллин 1979 жылы 2 қарашада Қазан қаласында дүниеге келген. 1986—1993 жылдары Қазан қаласындағы №123 француз тілін тереңдетіп оқытатын орта мектепте білім алып, 1997 жылы Ертугрул Гази атындағы татар-түрік лицейін бітірген. 1995—1997 жылдары АҚШ-тың Миссури штатындағы Клейтон қаласындағы орта мектепте оқыды. 2002 жылы Қазан мемлекеттік қаржы-экономикалық институтында кәсіпорынды басқару (қаржылық менеджмент) бакалавры дәрежесін, 2008 жылы Әлеуметтік-гуманитарлық білім институтында мәдениетаралық коммуникация мамандығын бітірді. Барлығы алты тілді (орыс және татар тілдерінен басқа, француз, ағылшын, итальян және түрік) білетін Фаткуллин аудармашы болып жұмыс істейді, атап айтқанда, Татарстан Республикасы Президентінің Мемлекеттік хаттама басқармасының аударма секторында. Татарстан (2006—2013), мемлекеттен тыс Дүниежүзілік банкте (2009 жылдан бастап), фрилансер ретінде. Сонымен қатар, Қазан мемлекеттік қаржы-экономикалық институтының (РФ) және Нью-Йорк мемлекеттік университетінің (АҚШ) қос дипломдық бағдарламасы аясында ағылшын тілі курсынан сабақ берді (2010—2012).

2012 жылы Фаткуллин татарша Уикипедияға мүше болды. Ол бұл жобадағы басты міндеті, өз сөзімен айтқанда, татар тілін сақтау және дамыту деп есептейді. 2015 жылдан бастап Фаткуллин «Ресей халықтарының тілдеріндегі Уикипедия» метажобасының мүшесі, ал 2017 жылдан бастап «Уикимедиа РУ» коммерциялық емес серіктестігінің мүшесі. 2018 жылға қарай оның есіміне жүз мыңнан астам өзгертулер енгізіп, ол Ресейдегі ең белсенді Уикипедияшылардың бірі болды. 2018 жылғы 22 шілдеде Кейптаун қаласында (Оңтүстік Африка) Уикимания 2018 халықаралық Уикимедиа қоры конференциясының жабылу салтанатында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэлйлс Фаткуллинді «Ресейдің аймақтық тілдерде сөйлейтін қауымдастықтар өкілдері арасындағы қоғамдық ұйымдастыру жұмыстары үшін» «Жыл Уикимедиашысы» деп жариялады. Уэйлстің пікірінше, Фаткуллиннің еңбегі - ол «көп жылдар бойы оқшауланғаннан кейін осы қауымдастықтар мен үлкен қозғалыс арасында көпір тұрғыза алды».

Сарапшылар Фаткуллиннің құрметті атақ алуын татар тілінің дамуы үшін өте маңызды деп атады. «Жыл Уикимедиашысы» жариялануы Татарстан үшін маңызды оқиғалардың бірі болып танылды. 2020 жылы Татарстан президентінің жарлығымен Фаткуллин татар тілін сақтау және дамыту жөніндегі республикалық комиссияның құрамына енді.

## Жанұясы
Фаткуллин үйленген, бір қыз, бір ұлы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазанда туғандар
Санат:«Татар халқына сіңірген ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталғандар
Санат:Уикипедия тарихы
Санат:Уикимедиа жобасына қатысушылар
Санат:Уикипедияшылар
Санат:Қазан қаржы-экономикалық институтының түлектері
Санат:XXI ғасыр аудармашылары
Санат:Жыл Уикимедиашылары
Санат:Ресей аудармашылары
Невилл Франсис Мотт

Сэр **Невилл Фрэнсис Мотт** (; 30 қыркүйек 1905, Лидс, Англия — 8 тамыз 1996, Милтон Кейнс, Англия) — ағылшын физик. Филип Андерсон және Джон ван Флекпен бірге 1977 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының, «магниттік және ретсіз жүйелердің электрондық құрылымына іргелі теориялық зерттеулері үшін» лауреаты.

Лондон корольдік ғылыми қоғамының (1936), АҚШ Ұлттық ғылым академиясы (1957) мүшесі.

## Өмірбаяны
Невилл Мотт Лидсте дүниеге келген және Бристолдағы Клифтон колледжінде және Кембридждегі Сент-Джон колледжінде оқыған. 1929 жылы Манчестер университетінде дәріс оқи бастады. Осыдан кейін ол 1930 жылы Кембриджге Гонвилл және Кэйс колледжінде оқытушы және оқытушы ретінде оралды. 1933 жылы Бристоль университетіне теориялық физика профессоры ретінде ауысты.

1948 жылы физика профессоры және Бристолдағы физика зертханасының директоры болды. 1954 жылы Кембриджде Кавендиш физика профессоры болды. Ол бұл лауазымда 1971 жылға дейін қалды. Мотт сонымен қатар 1959 жылдан 1966 жылға дейін Гонвилл және Кеуз колледжінің басшысы болды.

1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

## Жетістіктер
Мотттың ғылыми жетістіктері фотографиялық эмульсияға жарықтың әсерін теориялық тұрғыдан түсіндіруді, заттың металдан бейметалл күйге өтуін түсіндіреді. Мотт диэлектрик тұжырымдамасы оның атымен аталған.

1936 жылы Мотт Лондон корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1956—1958 жылдары Лондон физиктер қоғамының президенті болды. 1960 жылдардың басында ол Пагуош қозғалысының британдық бөлімшесінің төрағасы болды. 1962 жылы рыцарь атағы берілді. Ол шамамен 90 жасқа дейін жұмысын жалғастырды. 1995 жылы «Құрмет кавалерлері» орденімен марапатталды.

## Марапаттау және тану
* 1941 — Хьюз медалі
* 1949 — Кельвин дәрісі (сондай-ақ 1973 ж.)
* 1951 — Гутри медалі және сыйлығы
* 1953 — Корольдік медаль
* 1953 — Бейкер лекциясы
* 1956 —  
* 1972 — Копли медалі
* 1973 — Фарадей медалі
* 1973 —  
* 1977 — Физика бойынша Нобель сыйлығы

2000 жылдан бері физика институты   оның құрметіне аталған.

## Отбасы
Руфь Элеонора Хордерге үйленді. Екі қызы бар — Элизабет пен Алиса.

Милтон-Кинсте, Букингемширде қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Храмов Ю. А. Мотт Невилл Фрэнсис (Mott Nevill Francis) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 191. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Мотт Н., Снеддон И. Волновая механика и её применения. — М.: Наука, 1966. — 428 б.

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат
* *Н.Ф.Мотт*. «Шыны тәрізді материалдардағы электрондар». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 127 том, 1 шығарылым, қаңтар 1979.
* Моттың естеліктері

Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Физиктер
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Ұлыбритания физиктері
Свазилер

**Свазилер** (*ама-свази*, *ама-нгвани*) — Солтүстік Нгони тобының халқы, Эсватинидің негізгі халқы. Халқы 1,1 миллион адам. (2015, бағалау). Олар сондай-ақ Оңтүстік Африка Республикасының солтүстік-шығысында (1,2 миллион адам-​​2011 жылғы халық санағы), Зимбабведе, Лесотода және Мозамбикте тұрады.

## Тілі
Тілі – свази тілі, банту тілдер отбасына жатады. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, кейбірі баптистер.

## Тарихы
Свазилердің этногенезі зулу, суто, шона, т.б. тығыз байланысты. Олар оңтүстіктен ығыстырылып, 1830 жылдардың аяғында үлкен тайпалық бірлестік құрады. 1894 жылы Свази жерлері Трансваалға қосылды. 1903-68 жылдары Свазиленд Ұлыбританияның протектораты болды.

## Кәсібі
Халықтың негізгі бөлігі ауылдық жерлерде тұрып, егіншілікпен айналысады. Олар жүгері, бұршақ, бидай, құмай өсіреді. Свазилер мал шаруашылығымен де айналысады, негізінен ірі қара мен қой ұстайды. Дәстүрлі қолөнерден - ұсталық (тас құралдарды пайдалану), керамика, тері өңдеу және т.б. дамыған.
Кейбірі еуропалықтарға тиесілі кофе мен мақта плантацияларында жалдамалы жұмыс істейді.

## Өмір салты
Олардың тармақталған тайпалық ұйымы болды. Жоғарғы басшы — нгвеньяма, ықпалды көсемдер мен ықпалды свазилер — либандла кеңесі және ликоко кіші кеңес басқарды.
Свазилерде көп әйел алушылық, әмеңгерлік, сорорат, неке төлемі (лоболо) сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Эсватини халықтары
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Лесото халықтары
Санат:Мозамбик халықтары
Қазақстан — Лихтенштейн қатынастары

**Қазақстан — Лихтенштейн қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Лихтенштейн Князьдігі арасындағы дипломатиялық байланыстар

## Дипломатия

## Саяси ынтымақтастық

## Сауда-экономикалық ынтымақтастық
ҚР СЖРА ҰСБ және ҚМ МКК деректеріне сәйкес Қазақстан мен Лихтенштейн арасындағы екіжақты тауар айналымы 2018 жылы 1,012 мың АҚШ долларын құрады (экспорт – 37,4 мың, импорт – 974,6 мың). 2019 жылы – 891,3 мың (119,7 мыңға аз), ҚР экспорты – 30,9 мың, ал Лихтенштейннен импорт – 860,4 мың 2020 жылы тауар айналымы 1,304 млн., экспорт – 14,5 мың, импорт-1,290 млн.

 

ҚР Ұлттық Банкінің статистикасы бойынша 2005-2020 жылдары Лихтенштейннен Қазақстанға ТШИ жалпы ағыны 175,9 млн.АҚШ долл. құрады

ҚР ҰЭМ Статистика комитетінің 2021 жылғы тамыздағы статистикалық деректері бойынша ҚР – да Лихтенштейн капиталының қатысуымен 29 заңды тұлға, филиал / өкілдік тіркелген *(жұмыс істеп тұрғандары – 7)* және 3 – БК *(жұмыс істеп тұрғандары-2*).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Лихтенштейннің халықаралық қатынастары
Қазақстан — Мальта қатынастары

**Қазақстан — Мальта қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Мальта Республикасы арасындағы қатынастар

## Жалпы мәліметтер
1993 жылғы 4 ақпанда дипломатиялық қарым-қатынастар орнатылды.

2021 жылғы 26 ақпанда ҚР Президенті Қ.К.Тоқаевтың Жарлығымен Ерболат Сембаев ҚР-дың Италиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. 2021 жылғы қазаннан бастап Е.Сембаев ҚР-ның Мальта Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы  болып тағайындалды.

2013 жылғы тамыздан бастап Мальтаның ҚР-дағы Елшісі Дж.Дебоно.

## Саяси қарым-қатынастар
Екі елдің ынтымақтастығы негізінен Қазақстанның Италиядағы және Мальтадағы Елшілігінің (*қоса атқарушы*) Мальта СІМ-мен тұрақты саяси байланыстары мен консультацияларында, сондай-ақ халықаралық ұйымдар шеңберіндегі байланыстарда көрініс табады.

2018 жылғы 28 наурызда Мальта Сыртқы істер және сауданы ілгерілету министрлігі Елшілікті ҚР-ЕО Кеңейтілген серіктестігі мен ынтымақтастығы туралы келісімнің ратификацияланғаны туралы ресми түрде хабардар етті. 

Тиісті ратификациялау грамотасы 2018 жылғы 20 наурызда Брюссельге жолданды.

## Сауда-экономикалық ынтымақтастық
Қазақстан мен Мальта арасындағы сауда-экономикалық қатынастар бүгінгі күнге дейін бірқатар себептер бойынша айтарлықтай дами алмады, олардың арасында географиялық алыстау және Мальтадағы байланыстарды дамыту артықшылықтары мен инвестициялық мүмкіндіктерді туралы білімнің салыстырмалы түрде болмауы бар.

Екі ел арасындағы тауар айналымы 2021 жылы 294,1 млн АҚШ долларын құрады, оның ішінде Қазақстаннан экспорт 293,7 млн АҚШ долларын, импорт – 0,4 млн АҚШ долларын құрады. Іс жүзінде сауданың барлық көлемі Қазақстан экспорттайтын мұнай битумына тиесілі. Сонымен бірге, елдер арасындағы сауданы әртараптандыру бірқатар себептермен, соның ішінде географиялық қашықтық және Мальта нарығының салыстырмалы түрде шағын көлемімен қиындауда.

2020 жылы тауар айналымы 31,1 млн АҚШ долларын құрады, оның ішінде Қазақстаннан экспорт 30,7 млн АҚШ долларын, импорт 0,4 млн АҚШ долларын құрады.

Ресми Валлетта визалық режимді жеңілдету мәселесі бойынша Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы келіссөздер төңірегіндегі жағдайды мұқият қадағалап, бірқатар еуропалық елдер үшін 2014 жылы визасыз режим енгізу туралы қазақстандық бастаманы оң бағалайды. Мальта СІМ-і Қазақстанда Еуропа елдері үшін көші-қон қаупін көрмейді және қазақстандық тарапты сенімді және тұрақты әріптес ретінде бағалайды. Мальта тарапы ҚР мен ЕО арасындағы визалық режимді ырықтандыру мәселесін одан әрі ілгерілетуге түбегейлі қарсылықтардың жоқтығын мәлімдейді. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Мальтаның халықаралық қатынастары
Конго Республикасы Ұлттық футбол құрамасы

**Конго Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Конго Республикасының атынан сынға түсетін ұлттық құрама. ФИФА және КАФ мүшесі. Басқарушы орган - Конго Футбол Федерациясы.   

## Тарихы
Құрама әзірше әлем чемпионатына қатысқан жоқ. Ал құрлықтың басты турниріне алты рет қатысты. Ең жоғарғы жетістігіне 1972 жылы қол жеткізді. Камерунде өткен Африка Ұлттарының кубогінде тоттық турнирде екінші орын алды да, жартылай финалда алаң иелерін 1:0 есебімен ұтты. Финалда Мали құрамасымен ойнады. Матчта малиліктер есеп ашқанымен, 57-63 минуттар арасында конголықтар үстін-үстін үш гол соғып, нәтижесінде 3:2 есебімен жеңіске жетіп, құрлық чемпионы атанды. 

Арада екі жыл өткен соң жартылай финалға дейін жетті, бірақ Замбиядан 2:4 есебімен жеңілді. Үшінші орын үшін ойында да 0:4 есебімен Мысырдан ұтылып, төртінші орынға табан тіреді.

Мұнан соң құрама ол турнирде онша жарқырай алмады. Тек 1992, 2015 жылдары ғана 1/4 финалға шықты. 

Құрама одан бөлек аймақтық турнирлерге қатысып тұрады.

## Жетістіктері
*Африка Ұлттары кубогының чемпионы: 1972
*СЕМАК кубогы (Орталық Африка) — Чемпион (2007)
* УДЕАК чемпионаты (Орталық Африка) — Чемпион (1990)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Конго Республикасы Ұлттық футбол құрамасы
Қазақстан — Солтүстік Македония қатынастары

**Қазақстан — Солтүстік Македония қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Солтүстік Македония Республикасы арасындағы қарым-қатынастар

## Дипломатия
1995 ж. – Қазақстан Республикасы мен Солтүстік Македония Республикасы арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнатылды.

2014 ж. қазан айында Қазақстан Республикасында Солтүстік Македония Республикасының Елшілігі *(Астана қаласы)* ашылды.

2020 жылғы қыркүйектен бастап ҚР-дың СМР-дағы қоса атқарушы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жәнібек Әбдірашов *([[Будапешт]] қаласындағы резиденциясымен)* болып табылады.

2020 жылғы қарашадан бастап СМР-ның ҚР-дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сали Лиманы болып табылады.

Алматы қаласында 2018 ж. қазаннан бастап Солтүстік Македонияның Құрметті Консулдығы жұмыс істейді.

## Саяси қатынастар
2010 ж. 1-2 желтоқсанда Астана қаласында өткен ЕҚЫҰ Саммитіне СМР Президенті Георге Иванов қатысты.

2012 ж. 1-3 шілдеде СМР Президенті Г.Ивановтың Қазақстанға мемлекеттік сапары өтті.

2013 ж. 22-24 мамырда СМР Премьер-министрі Никола Груевски бастаған делегациясы VI Астана экономикалық форумының жұмысына қатысты.

2014 ж. 28 тамызда Анкара қаласында ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың СМР Президенті Г.Ивановпен екіжақты кездесуі өтті.

2019 жылғы 21-23 тамыз кезеңінде ҚР Бас Прокуроры Ғизат Нұрдәулетов Скопье қаласына жұмыс сапары болды. Сапар шеңберінде, Ғ.Нұрдәулетов СМР Мемлекеттік айыптаушы Любомир Йовески және СМР Әділет министрі Рената Дескоскамен кездесті.

2021 жылғы 8-11 қыркүйекте СМР Сыртқы істер министрі Буяр Османидің Қазақстанға ресми сапары өтті, оның шеңберінде ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен, ҚР Премьер-Министрінің Орынбасары - Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберди және «Kazakh Invest «ҰК» АҚ Басқарма төрағасы Мейіржан Юсуповпен кездесулері өтті.

2022 жылғы 1-2 қарашада ҚР Премьер-Министрінің Орынбасары - Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердинің Солтүстік Македонияға ресми сапары өтті, оның шеңберінде СМР Президенті Стево Пендаровскимен, Ассамблеясының Төрағасы Талат Джаферимен және Сыртқы істер министрі Буяр Османимен кездесулері өтті.

## Сауда-экономикалық ынтымақтастық
2022 жылғы 3 қарашада Скопье қаласында Қазақстан-Македон Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссиясының бірінші отырысы өтті, оған тең төрағалар – ҚР Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыров пен СМР Экономика министрі Крешник Бектеши қатысты.

2022 жылғы қаңтар-желтоқсан Қазақстан мен Солтүстік Македония арасындағы сауда айналымы 9,3 млн АҚШ долл. құрған. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Солтүстік Македонияның халықаралық қатынастары
Кэсы

[нобай|Гу Кайчжидің «Өсиеттер шиыршық» кітабындағы [Шығысгүлі|гидранж арасындағы пион бейнеленген Әндер династиясының жібек гобеленінің қаптамасы]]
**Кэсы** (; немесе ) – өрімде шикі жібектен және өрімде түрлі-түсті жібек жіптерден шағын қол тоқыма станоктарында жасалған түрлі-түсті тоқыма кескіндемелерді жасаудың қытайлық қолөнер өнері. Жібек иірілген жіпті қолмен миниатюралық бамбук челноктарымен жіпке салып, ағаш щеткамен мықтап басады. Өрім өрнекке сәйкес түсті аймақтардың шекарасында шағын саңылаулар жасап, матаға ат берді. Бір картина жасау көп айлық еңбекті қажет етті. Шебер өзінің бүкіл ғасырында жиырмадан астам ірі туындылар жасай алмады.

Кеса техникасы негізінен Хань әулетінде жүннен жасалған бұйымдарды тоқу үшін пайдаланылған Сучжоу аймағында кең таралған. Шеберлер Тан әулетінен бастап жібекке көшті. Сун және Юань әулеттері кезінде кеса техникасы билеуші тұлғалардың киімдері мен портреттерін, каллиграфия мен кескіндемелерді жасау үшін пайдаланылды. Кеса техникасы табиғат пен адам бейнелерімен ерекшеленетін Оңтүстік әулеті кезінде шыңына жетті. Мин және Цин әулеттері кезінде шеберлер ең жақсы жағдайда болды, бірақ олардың жұмыстарын тек императорға жақын адамдар ғана пайдалана алады. 2006 жылы Сучжоудың кеса техникасы Қытайдың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

## Сілтемелер
* Кэсы
* 缂丝 — Байдупедияден мақала

Санат:Қолөнер
Санат:Соғдылар
Джон Хазбрук Ван Флек

**Джон Хасбрук Ван Флек** (; 13 наурыз 1899, Мидлтаун — 27 қазан 1980, Кембридж, Массачусетс) — американдық физик, физика бойынша 1977 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1935), Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1967), Франция ғылым академиясы мүшесі.

Атом құрылысының кванттық теориясы, магнетизм, валенттілік теориясы, атомдық және молекулалық спектрлерді, ферро— және ферримагниттік резонанстарды зерттеу бойынша жұмыс істеді. Заттың магнетизмінің заманауи өкілдерін жасаушылардың бірі. Диа— және парамагнетизмнің кванттық механикалық теориясын жасады (1926—1928), ассиметриялық атомдар мен молекулалардың диамагниттік сезімталдығына ванфлектік парамагнетизм (1927) деп аталатын парамагниттік қосымша алынды. Интракристалдық (лиганды) өріс теориясын жасады. Ол антиферромагнетизмнің егжей-тегжейлі түсіндірмесін берді (1941), антиферромагнетиктерге арналған молекулалық өрістің термодинамикалық теориясы, локализацияланған спиндердің Гейзенберг моделін әзірледі және Гамильтонның тиімді спинін ұсынды.

(1940—1941) кристалдардағы парамагниттік иондар үшін спин-орбиталық әрекеттесу және торлы тербеліс арқылы кристалішілік өрістің модуляциясы нәтижесінде пайда болатын спин-торлы релаксация теориясы құрылды (Крониг — Ван Флек механизмі). Төмен температурада парамагниттік иондардың спиндік-торлы релаксациясында фонондық тарбок әсерін болжап, ядролардың динамикалық поляризациясы мәселесіне спин температурасы түсінігін енгізді. Ол электрондардың спин-орбиталық әсерлесуімен байланысты анизотропты әсерлесудің жаңа түрін ашты және магниттік анизотропияның микроскопиялық теориясын құрады.

## Марапаттары
* 1929 — Гуггенхайм стипендиясы 
* 1950 — Рихтмейер мемориалдық сыйлығы
* 1965 —  
* 1966 — АҚШ Ұлттық ғылым медалі
* 1971 — Эллиот Крессон медалі
* 1974 — Лоренц медалі
* 1977 — Филип Андерсон және Невилл Моттпен бірге физика бойынша Нобель сыйлығы, «Магниттік және ретсіз жүйелердің электрондық құрылымына іргелі теориялық зерттеулері үшін».

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *Дж. Ван Флек* . «Кванттық механика — магнетизмді түсінудің кілті». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 127 том, 1 шығарылым, қаңтар 1979 ж.
* Храмов Ю. А. Ван Флек Джон Хасбрук // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 55. — 400 б. — 200 000 дана. 
* ВАН ВЛЕК (Van Vieck), Джон X. // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: А — Л. — М.: Прогресс, 1992. — 241-244 б.
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат )
* Джон ван Флек фотосуреттері (қолжетімсіз сілтеме) Американдық физика институтының Эмилио Сегре көрнекі мұрағатының сайтында

Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Физиктер
Роберт Вудро Вильсон

**Роберт Вудро Вилсон** (**Уилсон**) (; 10 қаңтар 1936, Хьюстон, АҚШ) — американдық физик, 1978 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «микротолқынды ғарыштық микротолқынды фондық сәулеленуді ашқаны үшін» (Арно Аллан Пензиаспен бірге. Петр Капица сол жылы Нобель сыйлығын басқа тақырып бойынша алды).

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1979).

## Өмірбаяны
Магистрант ретінде Роберт Вильсон Райс университетінде оқыды. Осы университетте ол Phi Beta Kappa қоғамына қосылды. Вилсон Калифорния технологиялық институтында аспирантураны аяқтады.

Нью-Джерсидегі Белл зертханаларында антеннаның жаңа түрімен жұмыс істеу кезінде Вильсон мен Пензиас атмосферада олар түсіндіре алмайтын шу сигналының көзін тапты. Шудың барлық ықтимал көздерін, соның ішінде антеннаға көгершіндердің қонуын жойғаннан кейін, шуды Вильсон — Пензиас нәтижесін теориялық түрде негіздейтін мақалада Дик пен оның студенттері жасаған микротолқынды ғарыштық микротолқынды фон сәулесі деп тануға тура келді.. Бұл ашылу Әлемнің ыстық моделін растау үшін маңызды факт болды, ол үлкен жарылыс теориясы аясында бәсекелес суық модельді жоққа шығарды.

## Марапаттар мен құрметтер
* Генри Дрейпер медалі (1977) — Арно Аллан Пензиаспен бірге
* Гершель медалі (1977) — Арно Аллан Пензиаспен бірге
* Физика бойынша Нобель сыйлығы (1978) — Арно Аллан Пензиас пен Петр Леонидович Капицамен бірге
* Карл Янскийдің лекциясы (1984)
* Вайну Баппу мемориалдық сыйлығы, Үндістан Ұлттық ғылым академиясы (1990)

## Әлеуметтік белсенділік
2016 жылы ол Гринписке, Біріккен Ұлттар Ұйымына және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдермен (ГМО) күресуді тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 б.

## Сілтемелер
* *Р. Вильсон* . «Ғарыштық микротолқынды фондық сәулелену». Нобель дәрісі   Мұрағаттық көшірме // Физика ғылымдарының жетістіктері, 129 том, 4 шығарылым, 1979.
* Храмов Ю. А. Вилсон Роберт Вудро // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер . — Ред. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Ғылым, 1983. — Б. 64. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат 2012 жылдың маусымында мұрағатталған.

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:XX ғасыр астрономдары
Санат:АҚШ астрономдары
Санат:АҚШ физиктері
Инпань адамы

нобай|Инпань адамы, Шыңжаң мұражайы
**Инпань адам** (қытайша ) — Тарим ойпатының солтүстік-шығысында орналасқан Инпань зиратында табылған көне мумия. Мумияның биіктігі 1,98 м (6 фут 6 дюйм) болды және біздің дәуіріміздің 4-5 ғасырларына жатады. Марқұм соғды болуы мүмкін еді және ол эллиндік өрнектермен безендірілген киім киген. Мумия Шыңжаң мұражайында орналасқан.

Биоархеологтар 2022 жылы бай қорымнан шыққан адамның біздің эрамызға дейінгі 245-385 жылдар шамасында, яғни Қытай Цзинь династиясы кезінде ұзаққа созылған аурудың салдарынан қайтыс болғанын анықтады.

## Галерея

Сурет:Red,20191110,by Pu Feng.jpg|Инпань адамының киіміндегі эллиндік мотивтер
Сурет:Detail of the caftan of the Yingpan man.jpg|Инпань адамының киіміндегі эллиндік мотивтер


## Тағы қараңыз
* Тарим мумиялары
* Черчен адамы

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

Санат:Соғдылар
Санат:Шығыс Түркістан тарихы