Механизм (көлік)

**Механизм** - әдетте машинанің жұмыс үрдісінің бір бөлігін орындау үшін қажет белгілі кинематикалық және күштік байланыстарды қамтамасыз ететін 
тораптар мен тетіктер қосылысы.

* **Барабанды тежегіш механизм** - айналатын бөлігі барабан болып табылатын тежегіш механизм; тежеу көліктің құралдың айналып тұрған доңғалағымен немесе білігімен жалғасқан барабанға қалыпты немесе таспаны қысу арқылы іске асады.
* **Дифференциалдың бұғаттаушы механизмі** - дифференциалдың бұғаттауын қамтамасыз ететін жүргізуші басқаратын механикалық құрылғы, мысалы, жетекші белдік.
* **Бұрамалы рөлдік механизм** - біліктің иінінде орнатылған тіс рейкасы арқылы бұру секторына және бұрамалы айналғанда сомын ілгерімелі қозғалыс жасайды, жетекші түйін ол бұрамалы рөлдік механизмі.
* **Қайыс белдікті тарту механизмі** - жұмыс істемеген жағдайда автоматикалық түрде қайыс белдік қауіпсіздігін жинайтын құрылым.
* **Газ бөліп тартқыш механизм** - жанармай қосылысын қозғауыш цилиндріне өз уақытында енгізіп және цилиндрден жұмыстан шыққан газдың шығуын қамтамасыз ететін механизм.
* **Делегей тежеуіш механизм** - айналатын немесе айналмайтын бөлігі делегей басып табылатын тежегіш механизмі; тежеу көліктік құралдың айналып тұрған доңғалағымен немесе бөлігі немесе білігімен жалғасқан делегей бүйір жағына қалыптарды қысу арқылы іске асады.
* **Жабық делегейлі тежеуіш механизмі** - көліктік құралдың айналып тұрған доңғалағымен немесе білігімен жалғасқан
тұлғаның ішкі бүйіржақ беттеріне ажыратылатын, айналмайтын делегейлерді қысу арқылы тежеу іске асатын делегейлі тежегіш механизм.
* **Тісті механизм** - біліктердің арасындағы берілістің қозғалысын бұрыштық жылдамдықтың өзгеруімен қамтамасыз ететін, тісті дөңгелекті механизм.
* **Тісті рөл механизмі** - жетекші буыны немесе тісті дөңгелегі бар рөл механизмі.
* **Дөңгелекті тежегіш механизм** - көліктік құралдың  дөңгелегінде орналасқан тежегіш механизм.
* **Қалыпты тежегіш механизм** - қалыптағы айналмайтын механизм қалып болып келетін барабандады тежегіш механизм: тежегіш күш барабанның ішкі қабатына қалыпты қысу арқылы пайды болады.
* **Кривошипті-шатундық механизм** - қозғағыш цилиндріндегі поршеньнің бағытталған қозғалысын иінді біліктің айналмалы қозғалысына өзгертетін механизм.
* **Таспалы тежегіш механизм** - айналмайтын бөлігінің негізі таспа болып жасалынған барабанды тежегіш механизм; тежегіш күш барабанның сыртқы қабатына таспаның қысылуы арқылы пайды болады.
* **Қосу механизмнің педалі** - қозғағыштың және мотоцикл генераторының иінді білігін баспақты шұғыл басу арқылы айналдыруға қажетті қырылдақ тектес жетекші механизм.
* **Берілісті ауыстырып салу механизмі** - берілістің қосылуын немесе ағытылуын қамтамасыз ету мақсатында қораптағы тісті дөңгелек пен муфтаны қозғалтуға арналған құрылғы.
* **Планетарлық механизм** - сателлит деп аталатын құрамында өзара қатынастағы тісті немесе фрикциялы дөңгелектердің  жазықтықта кез-келгенінің өсі арқылы айналуын қамтамасыз ететін механизм.
* **Планетарлық бұрылу механизмі** - шынжыр табанды трактордың шынжыр жетегінің екі бұтағының әрқайсысына  орналастырылатын және шынжырдың жетекші жұлдызшаларының айналу жылдамдығының тәуелсіз өзгеруін қамтамасыз ететін планетарлы механизм.
* **Өсті көтеру механизмі** - автомобильдің жүксіз қозғалуы үшін белдігін көтеріп тұратын құрылғы. 
* **Реверсті механизм** - шеткі буынды қарама-қарсы қозғалысқа ауыстыратын механизм.
* **Рейкалы рөлдік механизм** - жетекті механизмі тісті рейка болып табылатын тісті рөлдік механизмі.
* **Рөлдік механизм** - бұрылыстарда рөл дөңгелегінің жеңіл айналуын қамтамасыз етіп басқарылып отырған автомашина дөңгелектерін бұру механизмі.
* **«Қырықаяқ-саусақ» рөлдік механизмі** - мұрыншақ білігіне бекітілген, рөл білігіндегі цилиндрлі қырықаяқтан және соған енетін саусақ тіркесінен тұратын қырықаяқты рөл механизмі.
* **«Қырықаяқ-ролик» рөл механизмі** - рөл білігіндегі глобоидтық қырықаяқтан және мұрыншақ білігінде  шұңқырда орналасқанекі- үшөркешті роликтен тұратын қырықаяқты рөл механизмі.
* **«Қырықаяқ-сектор» рөл механизмі** - рөл білігіндегі цилиндрлі қырықаяқтан және қырықаяқ дөңгелегінің секторынан тұратын қырықаяқты рөл механизмі.
* **Тежегіш механизм** - автокөліктің жылдамдығын тежеуші, немесе оны қозғалтпай орнында ұстап тұратын механизм.
* **Өзін-өзі күшейтетін күшейткішті тежегіш механизм** - тежеуіш барабанға қысу күшін ұлғайту үшін бір қалыптың екінші қалыпты тіреп, беріліс күшінің тек алғашқысына түсіретін қалыпты тежеуіш механизм.
* **Үш нүктелі аспалы механизм** - бұл механизмнің негізгі атқаратын қызметі аспалы жабдықты трактордың үш нүктесіне қозғалмайтындай етіп бекіту.
* **Қырықаяқты рөл механизмі** - негізгі буыны қырықаяқ болып табылатын рөлдік механизмі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт