open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Берік Ноғайұлы Асылов

**Берік Ноғайұлы Асылов** (28 ақпан 1964 жыл, Жамбыл облысы) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2022 жылдан бергі Қазақстан Бас прокуроры.

## Білімі
Асылов С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірген.

## Еңбек жолы
Асылов еңбек жолын 1991 жылы Алматы қаласы Алатау ауданы прокуратурасының тағылымдамашысы қызметінен бастаған.

1992–2001 жылдары — Алматы қаласы Алатау ауданы прокуратурасының аға тергеушісі, Бас прокуратура жанындағы аса маңызды істер жөніндегі аға тергеуші, тергеуші, Алматы әуе-көлік прокурорының орынбасары, Бас прокуратураның Мемлекеттік тергеу комитеті мен ұлттық қауіпсіздік органдарындағы, Қорғаныс министрлігінің әскери барлау және Президенттің күзет қызметіндегі жедел-іздестірудің заңдылығын қадағалау бойынша бөлім бастығы болып жұмыс істеген.

2001–2006 жылдар аралығында Оңтүстік Қазақстан облысы прокуратурасының басшылық лауазымдарында — Шымкент қаласының прокуроры, облыс прокурорының орынбасары, бірінші орынбасары қызметтерін атқарды.

2006–2008 жылдары — Батыс өңірлік көлік прокуроры.

2008–2010 жылдары — Ақтөбе облысының прокуроры.

2010–2011 жылдары — Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасары.

2011–2017 жылдары — Алматы қаласының прокуроры.

2017–2019 жылдары — Солтүстік Қазақстан облысының прокуроры.

2019 жылғы наурыздан бастап — Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бірінші орынбасары.

2022 жылғы 3 наурызда Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры болып тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
Асыловтың 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі сыныптық шені бар (2011).

Асылов Ерен еңбегі үшін медалімен марапатталған (2005), Даңқ орденінің толық кавалері (ІІ дәреже – 2011, І дәреже – 2017). Ол — «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Конституциясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл», «ТМД БПҮК 20 жыл», «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін», «Қазақстан Республикасының прокуратурасына 20 жыл», «Астанаға 20 жыл» мерейтойлық медальдарымен, сондай-ақ «Прокуратураның құрметті қызметкері» төсбелгісінің иегері.

## Отбасылық жағдайы
Асылов үйленген, бес бала тәрбиелейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары
Санат:Даңқ орденінің толық иегерлері
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы прокурорлары
Санат:Алматы прокурорлары
Санат:Ақтөбе облысы прокурорлары
Сәкен Сайынұлы Исабеков

**Сәкен Сайынұлы Исабеков** (10 ақпан 1980 жыл, Мәскеу) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, 2022 жылдан бастап қызметтегі Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы, генерал-майор.

## Білімі
Д.А. Қонаев атындағы университеттің "юриспруденция" мамандығы бойынша түлегі. 

## Еңбек жолы
2001 жылдан 2003 жылға дейін ҚР Республикалық ұланының әскери бөлімдерінде мерзімді әскери қызмет өткерген. 2003 жыл мен 2021 жыл аралығында Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің қатарында әртүрлі офицерлік және басшылық лауазымдарда қызмет өткерген.

2021 жылғы шілдеде Президент Өкімімен Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары – Президент күзет қызметінің бастығы болып тағайындалды.

2022 жылғы 6 қаңтарда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі бастығы лауазымына тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
ІІ дәрежелі "Айбын" орденімен, ІІІ дәрежелі "Мінсіз қызметі үшін" және І, ІІ, ІІІ дәрежелі "Елбасының қауіпсіздігін айбынды атқарғаны үшін" медальдарымен марапатталған.

2022 жылы 6 мамырда Мемлекет басшысының Жарлығымен оған Мемлекеттік күзет қызметінің генерал-майоры арнайы атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Асат Болатұлы Нұрпейісов

**Асат Болатұлы Нұрпейісов** (18 шілде 1987 жыл) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2024 жылдан бастап Президент Іс Басқарушысы.

## Білімі
2010 жылы Прагадағы Нью-Йорк университетін «экономика және менеджмент» мамандығы бойынша, 2012 жылы Еуропалық бизнес мектебін бітірген, MSc Global Banking and Finance «Халықаралық банк ісі және қаржы» магистрі.

Президенттік жастар кадрлық резервінің мүшесі.

## Еңбек жолы
2012—2015 жылдары KPMG Tax and Advisory менеджмент консалтингінде жұмыс істеген.

2015—2016 жылдары Ұлттық экономика министрлігі Мемлекеттік басқару жүйесін дамыту департаментінің басқарма басшысы, Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаевтың кеңесшісі болып қызмет атқарды.

2016—2017 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ Корпоративтік қаржы департаментінің директоры болды.

2018—2019 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Жобалық басқару орталығының бас инспекторы, меңгерушінің орынбасары, меңгерушінің міндетін атқарушы сияқты лауазымдарға ие болды.

2019—2022 жылдары Ұлттық Банк Төрағасы аппаратының басшысы, 2022—2023 жылдары Алматы қаласы әкімі аппаратының басшысы болып қызмет етті.

2023—2024 жылдары Президент Іс басқарушысының орынбасары болды. 2024 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары
Екібастұз бөгені

**Екібастұз бөгені** (**Екібастұз су қоймасы**) — Қазақстан Республикасы Павлодар облысы Екібастұз қаласы әкімшілігінің аумағындағы су қоймасы. 1967 жылы Қаныш Сәтбаев атындағы каналдың құрамында суды сақтау және Екібастұз қаласын сумен қамтамасыз ету мақсатында салынған құрылыстар. Су бетінің ауданы 7,2 км², көлемі 17,25 млн м³, пайдалы көлемі 14,4 млн м³. Су қоймасының ұзындығы шамамен 6 км, ені — 2,3 км, орташа тереңдігі — 2,25 м, ең тереңдігі — 5,3 м суы тұщы, орташа кермек, аздап сілтілі, гидрокарбонатты-сульфатты класқа жатады. Ихтиофауна: көксерке, шортан, табан балық, алабұға, өзен алабұғасы. Су тазарту қондырғылары су қоймасының оңтүстік жағалауында орналасқан.

Жыл бойы су қоймасындағы судың көлемі шамамен 16 млн м³-ден 19 млн м³-ге дейін ауытқиды. Су тасқыны кезеңінде су қоймасына құятын өзендердің жалпы ағыны 4,19 млн м³. Су сульфаттар класына, магний тобына жатады. 2022 жылғы зерттеуге сәйкес, макробентостың массасы 1,16 г/м² (олигитрофиялық резервуар) болды.

## Топографиялық карта
* M-43-IV карта парағы. Масштабы: 1 : 200 000. Берілген күнін/аймақтың жағдайын көрсетіңіз.

## Дереккөздер

Санат:Екібастұз
Санат:Қазақстан бөгендері
Исабек-ишан

**Исабек-ишан** – 19 ғасырдағы ислам дінінің қайраткері, «қожа» табынан, ишан.

1764 жылы дүниеге келген. Оңтүстік Қазақстанды мекендеген Саид-қожа руынан шыққан. Ол өз тұқымын Аққу-ишанға қарай тартады. Сарыарқаға алғаш көшіп келген ата-бабалары 17 ғасырдың аяғында 20 жас шамасында Мұрат-ишан болды. Исабек-ишан Ақкөл-Жайылма, қазіргі Ақкөл деген жерде тұрған. 7 жасынан 19 жасына дейін медреседе оқыған. 14 жасында «Ишан» атағын алды. Кейін халық оны әулиелердің қатарына қосады – «әулие». Туған жерінде Қылдыкөл ауданында жерленген. 90-жылдардың аяғында. ХХ ғасырда Исабек-ишанның құрметіне Ақкөл ауылында оның атымен аталатын мешіт салынды.

## Сілтемелер
* Сара Аркадың киелі орны
* Екібастұздық балалар Исабек ишан кесенесін зиярат етті

Санат:Қазақстан ишандары
Санат:XIX ғасырда қайтыс болғандар
Санат:1764 жылы туғандар
Руслан Акун

**Руслан Акун** (30 қараша 1984 жыл, Фрунзе) — қырғызстандық кинорежиссёр, сценарист, продюсер. «Сәлем, Нью-Йорк» (2013), «Бағу» (2014) және «Көкпар» (2018) сияқты шығармалары үшін белгілі.

## Өмірбаяны
Руслан Акун 1984 жылғы 30 қарашада, Фрунзе қаласында туған. Оның киноға деген қызығушылығы бала кезінен өсе бастады. Сегізінші сыныптан бастап ол сценарий жаза бастады және қағазға анимация салып жүрді.

2002 жылы Нарын қаласындағы Мәкен Сыдықов атындағы орта мектепті бітірген. Қырғыз мемлекеттік университетінің Исенәлі Арабаева экономика факультетіне оқуға түсті, бірақ екінші курста оқуын тоқтатты. Кейін Орталық Азиядағы Америка университетінің бұқаралық коммуникация факультетіне оқуға түсті.

2009 жылы жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін кинематографияны дамыту Қоры ұйымдастырған кинематография курстарына қатысты. Сол жылы ол өзінің алғашқы деректі фильмдерін түсіре бастады.

2011 жылы Руслан «Бішкек, мен сені сүйемін» фильмінде ойнады.

2012 жылы ол АҚШ-та жаңа фильм түсіріп жатқанын хабарлады. Келесі 2013 жылдың басында «Сәлем, Нью-Йорк» романтикалық комедиясы шықты.

2014 жылы Оңтүстік Калифорния университетінің Кино мектебіне оқуға түсті. Осы жылдың соңында Руслан Акунның «Сүйіктімнің батыры» фильмі шықты.

2017 жылғы 9 ақпанда «Анамды іздеп» көркем фильмінің премьерасы өтті.

2018 жылы «Көкпар» фильмі түсірілді.

## Жеке өмірі
Руслан Акун Қаныкей Акуноваға үйленген, екі баласы бар.

## Фильмографиясы

## Дереккөздер
Анила Денай

**Анила Денай** (; 18 қыркүйек 1973 жылы дүниеге келген) - албан саясаткері, 2019 жылдың қаңтарынан 2021 жылдың қыркүйегінде қызметінен уақытша тоқтатылғанға дейін елдің Қаржы және экономика министрі қызметін атқарған.

## Жастық шағы және білімі
Денай Тиранада дүниеге келген және 1995 жылы Тирана университетін қаржы және банктік менеджмент мамандығы бойынша бітірген.

## Мансапы
Денай Сальвадор, Боливия, Эквадор, Румыния және Мозамбикте ProCredit Banks-те жұмыс істеді. 2013 жылдың қазан айында Албания Қаржы министрлігінің бас директоры болды. 2014 жылдан бастап Мемлекеттік басқару мектебінде адам ресурстарын басқару бойынша дәріс оқиды.

Денай 2018 жылдың қазан айында Албанияның Міндетті денсаулық сақтауды қамтамасыз ету қорының бас директоры болып тағайындалды. Үш айдан кейін премьер-министр Эди Рама министрлер кабинетін ауыстыру нәтижесінде Арбен Ахметаждың орнына Қаржы және экономика министрі болып тағайындалды. 2020 жылы ел экономикасын 2019 жылғы Албания жер сілкінісі мен COVID-19 пандемиясының «екі ауыр күйзелісінен» қалпына келтіруге көмектесуге бағытталған бірқатар шараларды енгізді.

Үкіметтегі рөлінен басқа, Денай Дүниежүзілік банк тобының (ДБ) гендерлік және даму жөніндегі консультативтік кеңесінің мүшесі болды.

## Басқа белсенділігі
* Еуропа қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ), Басқарушылар кеңесінің ресми мүшесі (2019–2021)
* Дүниежүзілік банк, Басқарушылар кеңесінің ресми мүшесі (2019–2021)

## Жеке өмірі
Денайдың бір ұлы бар.

## Дереккөздер

Санат:Тиранада туғандар
Санат:Албаниядағы әйел саясаткерлер
Санат:Албания қаржы министрлері
Санат:Албания экономика министрлері
Санат:Албания социалистік партиясы мүшелері
Санат:Албания парламентінің депутаттары
Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали

**Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали** (19 тамыз 1979 жыл, Арқалық) — қазақстандық саясаткер, заңгер, 2025 жылдан бастап Бас Прокурордың орынбасары. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің соңғы төрағасы (2023—2025).

## Білімі
2000 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін үздік бітірген.

## Еңбек жолы
2001-2010 жылдары – прокуратура органдарында түрлі лауазымдарды, атап айтқанда Астана қаласы прокуратурасының бас маманы, ҚР Бас Прокуратурасының Алдын ала тергеу және анықтау заңдылығын қадағалау басқармасының прокуроры, аға прокуроры, ҚР Бас Прокурорының аға көмекшісі лауазымдарын атқарған.

2012-2014 жылдары – ҚР Экономикалық қылмыспен және сыбайлас жемқорлықпен қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) Төрағасының кеңесшісі, Тергеу департаменті және сыбайлас жемқорлық туралы істерді ашу және алдын алу департаменті бастығының бірінші орынбасары, Тергеу департаментінің бастығы;

2014-2016 жылдары – ҚР Бас Прокурорының аға көмекшісі;

2016-2018 жылдары – ҚР Бас Прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы Ведомствоаралық ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары, директоры;

2018-2019 жылдары – ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросы (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Тергеу департаменті басшысының орынбасары;

2019 жылдың қаңтар-шілде айлары – ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментінің басшысы;

2019-2021 жылдары – ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Шымкент қаласы бойынша департаментінің басшысы;

2021-2022 жылдары – ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Сотқа дейінгі тергеу қызметінің басшысы.

2022-2023 жылдары – ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының орынбасары.

2023 жылғы 5 сәуірден 2025 жылғы маусымға дейін — ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасы.

2025 жылғы 18 қазанда Бас Прокурордың орынбасары болып тағайындалды.

## Марапаттары
II дәрежелі «Айбын» орденімен, мерейтойлық және ведомстволық наградалармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Марат Талғатұлы Омаров

**Марат Талғатұлы Омаров** (20 қыркүйек 1988 жыл, Семей) — қазақ мемлекет қайраткері, 2022 жылдан бастап Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы. Қазақстан футбол федерациясының президенті (2024)

## Білімі
2010 жылы "Болашақ" бағдарламасы бойынша британиялық Йорк университетін, 2011 жылы Лондон экономика және саясаттану мектебінің (LSE) магистратурасын бітірген. "Әлеуметтік ғылымдар магистрі" мамандығын алған.

## Еңбек жолы
2012—2014 жылдары Экономикалық даму және сауда министрі (кейіннен – Экономика және бюджеттік жоспарлау, Ұлттық экономика министрі) Ерболат Досаевтың кеңесшісі болып қызмет атқарды.

2014—2016 жылдары Ұлттық экономика министрлігі Тарифтік және институционалдық саясатты қалыптастыру департаменті директорының орынбасары болды.

2016—2017 жылдары «Қазақтелеком» АҚ басқарушы директоры болды.

2017—2019 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ құрылымына кіретін «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ басқарма төрағасы, трансформациядан кейін «QazTech Ventures» АҚ басқарма төрағасы болды.

2019—2020 жылдары — «Бәйтерек»  холдингінің басқарушы директоры әрі басқарма мүшесі.

2020—2022 жылдары Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары болды.

2022 жылғы 16 тамызда Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы болып тағайындалды.

## Қоғамдық қызметі
### Қазақстан футбол федерациясы
2024 жылғы 20 желтоқсанында Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосыновтың қатысуымен Қазақстан футбол федерациясының ХХVІ кезектен тыс конференция отырысы өтті. Іс-шара барысында федерацияның жаңа президенті сайланды. Президенттікке үміткерлер қатарында:

* Алтай Даумов – «Алматы облысының футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан,
* Ербол Қайыров – «Ақмола облыстық футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан,
* Марат Омаров – «Астана қаласы футбол федерациясы қауымдастығы» ЗТБ атынан ұсынылды. Басты үміткерлер Ерлан Жамантаев пен Давид Лория сайлауға түсіп, кейін кандидатурасын алып тастады. 

Жиынды ҚФФ бас хатшысы Саян Хамитжанов ашып, күн тәртібіндегі мәселелерді таныстырды. Одан кейін әрбір үміткерге сөз беріліп, өз бағдарламаларын ұсынды. Отырыстың ресми бөлігі аяқталған соң облыстық футбол қауымдастықтары, заңды тұлғалар бірлестіктері, футбол клубтары мен мектептердің өкілдері дауыс беруге қатысты. Дауыс беру нәтижесінде Марат Омаровтың кандидатурасы көпшілік қолдауына ие болды. Кейбір БАҚ хабарлауынша Омаров мектеп бітіргеннен кейін Англияға аттанып, Йорк университетінде экономист мамандығы бойынша білім алады. Англияда жүрген кезде  студенттер лигасында футбол ойнайды. Кейін Хадерсфильдтің жастар командасына шақырту алып, Англияның төменгі лигасында өнер көрсеткен.

## Отбасы
Қазіргі жұбайы Адия Имашева (1999 жылы туған) — белгілі саясаткер Берік Имашевтың қызы. Бұрынғы әйелі Дана Омарова (1989 жылы туған) — белгілі кәсіпкер Қайрат Боранбаевтың әпкесі Шолпан Боранбаеваның қызы. Имашев та, Боранбаев та Дариға Назарбаеваның құдасы болған.

Бұрынғы некесінен екі баласы бар: қызы Адель (2015 жылы туған) және ұлы Темірлан (2017 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Дархан Медеғалиұлы Жазықбай

**Дархан Медеғалиұлы Жазықбай** (бұрын — **Жазықбаев**; 1 тамыз 1976 жыл) — қазақстандық саясаткер, философ, заңгер, 2022 жылдан бастап қызметтегі Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы.

## Білімі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қостанай заң институтын бітірген. Мамандығы философ, философия пәнінің оқытушысы, заңгер. Философия ғылымдарының кандидаты.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын Алматы заң институтында, содан кейін Ішкі істер министрлігінің академиясында оқытушы болып бастаған. Ішкі істер министрлігінің аппаратында түрлі лауазымдарда қызмет атқарды. Парламент Сенаты Аппаратының Әкімшілік бөлім меңгерушісінің орынбасары, Кадр жұмысы және мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімінің меңгерушісі болған. Парламент Сенаты Аппараты Басшысының орынбасары, Президент Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары қызметіне тағайындалған.

2019 жыл маусым 2022 жылдың қаңтар аралығында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының орынбасары қызметін атқарған.

2022 жылғы 11 қаңтарда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы қызметіне тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
«Құрмет» орденімен, екі медальмен марапатталған.

## Отбасы
Ағасы Бақытжан Жазықбаев (1968 жылы туған) — 2021 жылдан бастап KEGOC компаниясының басқарма төрағасының орынбасары.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Жандос Нұрланұлы Шаймарданов

**Жандос Нұрланұлы Шаймарданов** (24 ақпан 1987 жыл, Шығыс Қазақстан облысы) — қазақстандық экономист және мемлекет қайраткері, 2025 жылдан бастап Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры. Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің бұрынғы төрағасы (2023—2025).

## Білімі
2009 жылы «Болашақ» стипендиясы бойынша Ұлыбританиядағы Йорк университетін «Экономика және қаржы» мамандығы бойынша бітірген.

2020 жылы Испаниядағы IE университетінде Бизнес-талдау және Big Data магистрі дәрежесін алған.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 2009 жылы ҚР Экономика және жоспарлау министрлігінде бас сарапшы қызметінен бастаған.

2010—2013 жылдары «Самұрық-Қазына» АҚ менеджері болды.

2013—2014 жылдары ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевтың кеңесшісі, 2014—2016 жылдары ҚР Ұлттық экономика министрлігі Стратегиялық жоспарлау және талдау департаментінің директоры болды.

2016—2019 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ департамент директоры, басқарушы директоры, 2019—2020 жылдары «Бәйтерек» холдингіне қарайтын «QazTech Ventures» АҚ Басқарма төрағасы болды.

2020—2022 жылдары ҚР Ұлттық Банкінің ақша-кредит саясаты департаментінің директоры болды.

2022—2023 жылдары ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының басшысы болып қызмет атқарды.

2023 жылғы 16 қыркүйек күні ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы болып тағайындалды. 2025 жылғы 28 ақпанда лауазымынан босатылды.

2025 жылы 14 мамырда ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды.

2025 жылғы 16 маусымда Жандос Шаймарданов ҚР Президентінің жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры болып тағайындалды.

## Отбасы
Әкесі: Нұрлан Құбайдоллаұлы Шаймарданов (1963 жылы туған), ғалым дәрігер, Семей медицина университетінің кафедра меңгерушісі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Монтафон

**Монтафон** () — Аустрияның Форарльберг штатындағы Билерхое (Bielerhöhe) тау жүйесінен Блуденц қаласына дейін созылып жатқан ұзындығы 39 шақырым алқап; Рейн өзенінің бір саласы — Иль өзені аңғар арқылы ағып өтеді. Солтүстігінде алқап Вервалл (Verwall) тау тобымен, ал оңтүстігінде Ретикон жотасы және Зильвретта (Silvretta) тобымен шектеседі. 2020 жылғы ақпарат бойынша 16 920 халқы бар алқаптағы барлық қауымдастықтар Блуденц ауданына жатады; Монтафонның жеке сот округі 2017 жылдың шілдесінде жабылды және Блуденц сот округімен біріктірілген.
[нобай|Монтафон қамтитын муниципалитеттер[Сурет:Schruns Montafon (207854089).jpeg|солға|нобай|Монтафон алқабы|солға]]

Монтафон — он қауымдастықты қамтитын бірлестік («Монтафон стенді»), олардың барлығы Блуденц округіне жатады. Негізгі қала — Шрунс. 

Муниципалитеттер:

* Бартоломеберг (1100 м);
* Гашурн (1000 м);
* Лорюнс (583 м);
* Санкт-Антон-им-Монтафон (650 м);
* Санкт Галленкирх (900 м);
* Шрунс (700 м);
* Зильберталь (890 м);
* Шталлер (600 м);
* Чаггунс (700 м);
* Ванданс (660 м).

нобай|Сильвретта-Монтафон тау шаңғысы аймағы

## Әдебиеттер
* *Hilda Heine, Jörg Heine.* Montafon: Führer für Wanderer und Bergsteiger. — 2. Auflage. — München: Rother Bergverlag, 1983. — .
* *Hermine Flaig, Walther Flaig.* Alpenpark Montafon. Führer und kleine Heimatkunde der Talschaft Montafon in Vorarlberg/Österreich. — 13., vermehrte und verbesserte Aufl. — Schwarzach: Ruß, 1998. — .

## Дереккөздер

Санат:Аустрия аңғарлары
Мақсат Қайратұлы Тұрлыбаев

**Мақсат Қайратұлы Тұрлыбаев** (5 сәуір 1987 жыл) — Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының басшысы.

## Білімі
Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтын «Экономика» мамандығы бойынша бітірген, Сеул ұлттық университетінде мемлекеттік басқару магистрі дәрежесін алған.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 2008 жылы ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің Инвестициялық саясат және жоспарлау департаментінің сарапшысы қызметінен бастаған.

2010-2016 жж. – ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Мемлекет міндеттемелерін басқару және қаржы секторын дамыту саясаты департаментінің бас сарапшысы, басқарма басшысы.

2016-2020 жж. – Павлодар облысының экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы.

2020-2021 жж. – Павлодар облысы қаржы басқармасының басшысы.

2021-2022 жж. – ҚР Президенті Әкімшілігінің Басшысы Хатшылығының инспекторы қызметін атқарды.

2022 жылғы шілдеден бастап Ұлттық статистика бюросы басшысының орынбасары болып жұмыс істеді.

2023 жылы 17 қарашада Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының басшысы лауазымына тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
Президенттік Жастар кадр резервінің мүшесі. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Шкодер—Вора темір жолы

**Шкодер-Вора темір жолы** () — Албаниядағы Шкодер мен Вора арасындағы темір жол болды.

Шкодердегі Подгорица—Шкодер темір жолымен, Милоттағы аяқталмаған Милот-Клос теміржолымен және Ворадағы Дуррес—Тиран темір жолымен байланыстырылған желі.

## Шолу
Шкодер-Вора темір жолы — ұзындығы 103,6 км стандартты теміржол. Бүкіл Албаниядағы басқа теміржолдар сияқты теміржол да электрлендірілмеген.

Ворадан Тирана халықаралық әуежайы Нене Терезаға дейін жұмыс істейтін жобаланған теміржол бар. Дегенмен, жобаның құрылысы әлі басталған жоқ.

## Тарихы
Вора мен Лач арасындағы 28 шақырымдық теміржол желісі 1962-1963 жылдар аралығында еріктілердің көмегімен аяқталды. Шикізат Мароккодан әкелінді, содан кейін олар Дуррестен Лачқа локомотивтермен тасымалданды. Бұл желі 1963 жылы 7 мамырда ресми түрде ашылды.

Лач пен Леже арасындағы 20 шақырымдық теміржол желісі 1980 және 1981 жылдар аралығында аяқталды. Бұл желі ресми түрде 1981 жылдың сәуірінде ашылды.

Леже мен Шкодер арасындағы 34 шақырымдық теміржол желісі 1981 және 1982 жылдар аралығында аяқталды. Бұл желі ресми түрде 1981 жылы 11 қарашада ашылды және жолаушылар тасымалы 1982 жылдың 25 қаңтарында басталды.

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы темір жол желілері
Санат:1963 жылы ашылған темір жол желілері
Дмитрий Михайлович Малахов

**Дмитрий Михайлович Малахов** (27 тамыз 1974 жыл, Көкшетау) — қазақстандық саясаткер, заңгер, 2024 жылдан бері қызметтегі Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет генерал-майоры (2022).

## Білімі
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Алматы жоғары мектебін (1991-1995), Т.Рысқұлов атындағы Экономика және қаржы университетін (2003-2005) бітірген. Мамандығы «Заңгер – құқықтанушы, экономист».

## Еңбек жолы
Ішкі істер органдарында, қаржы полициясында, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметте және экономикалық тергеу қызметінде жұмыс істеген.

2004-2019 жылдары Ішкі істер министрлігі, Қаржы полициясы және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросы облыстық және орталық аппараты басқармалары басшысының орынбасары болды.

2019-2020 жылдары Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржы мониторингі комитеті Операция басқармасының басшысы болды.

2020-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасары болды.
 
2022-2023 жылдары Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының бірінші орынбасары болды.

2023 жылдан бері Қазақстан Республикасы Қаржы мониторингі агенттігі төрағасының орынбасары болды.

2024 жылы 13 ақпанда Қаржылық мониторинг агенттігінің төрағасы болып тағайындалды. 2024 жылы 16 қыркүйекте лауазымынан босатылды.

2024 жылы 19 қыркүйекте Жоғары Сот Кеңесінің Төрағасы лауазымына тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
2-дәрежелі «Айбын» орденінің және мерейтойлық және ведомстволық наградалардың иесі. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет генерал-майоры (05.06.2022 ж.).

## Отбасы
Әкесі Михаил Малахов (1946 ж. туған) 1993—1996 жылдары Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағасы болған. Парақорлықпен айыпталып, қылмыстық іс қозғалуы нәтижесінде қызметінен босатылған. 1997 жылы қылмыс құрамының дәлелденбеуіне байланысты қылмыстық іс тоқтатылған. Көкшетау қаласының құрметті азаматы (2023).

Інісі Владимир Малахов (1977 ж. туған) 2020—2023 жылдары Ақмола облысы прокурорының бірінші орынбасары болып жұмыс істеген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Леоганг таулары

нобай| Пассауэр лашығы мен Бирнхорн күздің аяғында
нобай| Хохгрубтан Мелькерлох көрінісі
нобай| Пассауэр лашығынан Фаненкофль көрінісі
**Леоганг таулары** ( «Леоганг жартас таулары») — Аустриядағы Зальцбург штатындағы тау жотасы, Шығыс Альпідегі Солтүстік әктас Альпінің бір бөлігін құрайды.Тироль және Зальцбург жерлерінде орналасқан. Олар Лофер аңғары, Саальфельден және Леоганг арасында орналасқан және солтүстік-батыста Ремерсаттельмен (1202 м) бөлінген Лофер тауларымен бірге екі тау жотасын құрайды, бірақ Шығыс Альпінің альпілік классификациясында біртұтас топшаға жататын екі тау сілемі болып саналады (Лофер және Леоганг таулары). Леоганг таулары оңтүстігінде Китцбюэль Альпісінен және шығысында Штайннес-Меерден терең ойылған аңғарларымен бөлінген. Штайнбергке тік беткейлері бар биік үстірттер және күрт таулы биік жазықтар тән.

Таулар карсттық типте болғандықтан, Леоганг таулары  көптеген үңгірлерге толы. Олардың ішіндегі ең танымалы — ұзындығы 50 км-ден асатын Лампрехтсофен, Лофер мен Саальфельден арасындағы федералды жолға жақын орналасқан. Бирнхорн тауының оңтүстік-шығыс бетіндегі *Мелькерлох* тау жыныстарының көрнекті түрі болып табылады.

Биіктігі 2634 метр (8642 фут) Бирнхорн тау жотасындағы ең биік шың болып табылады. Аустрия армиясы қолданған Хохфильцен әскери полигоны Леоганг-Штайнбергтің батысында орналасқан.

## Көршілес тау топтары
Леоганг таулары Альпідегі келесі тау топтарымен шектеседі:
* Солтүстік-батысқа қарай Лофер тауларымен;
* Шығыста Берхтесгаден Альпі тауларымен;
* Оңтүстік-шығысқа қарай Зальцбург шифер Альпі тауларымен;
* Оңтүстікте Китцбюхель Альпі тауларымен;
* Батыста Кайзер тауларымен.

## Шыңдары
* Бирнхорн: 2,634 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Кюхельхорн: 2,500 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Пассауэркоф: 2,465 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Гризенер Хохбретт: 2,467 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Сигналькоф: 2,462 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Гросс Роторн: 2,442 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Дюркгархорн: 2,280 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Хохзинт: 2,243 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Миттерхорн: 2,206 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Фаненкофль: 2,142 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)
* Брандхорн: 2,099 м теңіз деңгейінен жоғары (AA)

## Туризм
### Альпі клубының саятшылықтары
Леоганг тауларында тек екі таулы саятшылық лашықтары бар. Олар DAV-Deutscher Alpenverein — неміс альпі клубының меншігі, бірақ негізінен жергілікті аустриялықтар пайдаланады. 
* *Лампрехтсофен-Хеленгштетте* (*Lamprechtsofen-Höhlengaststätte) —* теңіз деңгейінен 664 метр биіктікте, қыста және жазда күндізгі уақытта ғана ашылады.
* *Пассауэр саятшылығы (Passauer Hut)* — теңіз деңгейінен 2033 метр биіктікте, тек жазғы маусымда (маусымның ортасынан қыркүйектің аяғына дейін) ашылады.

### Таулы саятшылықтар
* *Летлкасер (Lettlkaser)* — биіктігі: 1,441 м теңіз деңгейінен жоғары (AA), жазда ғана ашылады. Алқаптағы бағыттар: Пернервинкель—Герстбоден (2 сағат жаяу), Визерсберг—Герстбоден (2,5 сағат жаяу), Леоганг (2 сағат жаяу), Миттербранд (1,5 сағат жаяу).

## Дереккөздер

Санат:Аустрия таулары
Санат:Альпі тау жоталары
Албаниядағы автомобиль жолдары

**Албаниядағы автомобиль жолдары** () негізінен Инфрақұрылым және энергетика министрлігінің бақылауындағы Албаниядағы басқарылатын қолжетімді автожол жүйесі болып табылады. Автомобиль жолдары апаттық жолақты және сағатына 110 километрден (68 миль) кем емес рұқсат етілген жылдамдық шегін қоса алғанда, әрбір қозғалыс бағытында кемінде екі жолағы бар жолдар ретінде сипатталады.

Албаниядағы ең ұзын автомобиль жолы Албаниядағы Дурресті Косоводағы Приштинамен байланыстыратын A1 автожолын құрайды. Сондай-ақ Фиерден Влореге дейінгі автомобиль жолы, A2 автожолы, сондай-ақ Тиранадан Эльбасанға дейінгі A3 автожолы бар. Автомобиль жолдарының көпшілігі әлі салынуда немесе дамудың әртүрлі кезеңдерінде, мысалы, Фиер мен Тирананы айналып өту жолдары және Тумана мен Кашар, Милот пен Балдрен арасындағы жоспарланған учаскелер. Кейбір жолдармен, Албандық автожол белгілері Италияның белгілеріне ұқсас.

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы автомобиль жолдары
Санат:Албания жолдары
Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті

**Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті** — жасанды интеллект, инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласын қалыптастыру және олардың дамуын қамтамасыз ету, инновациялық қызмет, елдің ғылыми-техникалық дамуы саласындағы елішілік құндылықты дамыту, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар салаларындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің құрамында 2024 жылы Жасанды интеллект және инновацияларды дамыту комитеті деген атаумен құрылған. 2025 жылы комитет Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің құрамына өтіп, атауы Жасанды интеллект және деректерді басқару комитеті болып өзгертілді. 2025 жылдың соңында комитет атауы Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті болып өзгертілді.

## Міндеттері
# жасанды интеллект, инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласын қалыптастыру және олардың дамуын қамтамасыз ету, инновациялық қызмет, елдің ғылыми-техникалық дамуы саласындағы елішілік құндылықты дамыту, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және жүзеге асыру;
# инновациялық және ғылыми-техникалық қызметті ынталандыру, жасанды интеллект, электронды өнеркәсіп, цифрлық активтер және ақпараттық технологиялар дамыту үшін жағдайлар жасау.

## Дереккөздер

Ц
Жұмбақ дирижабль

нобай|1870 жылы АҚШ-та түсірілген және БҰН деп есептелген фотосурет
**«Жұмбақ дирижабльдер»** (**«Дижабалдар»;** ) — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарында байқалды деген болжамды анықталмаған сигар тәрізді ұшатын нысандардың атауы. Өлшемдері 90 метрден аспайтын, ұзынша немесе жұмыртқа тәрізді пішінге ие бұл нысандар бұрандалармен, қалақтармен, көбінесе төменгі жағында «кабина» немесе жоғарғы жағында қандай да бір көпірмен жабдықталған. Сондай-ақ, бұл белгісіз дирижабльдердің жерді прожектордағыдай нұрмен жарқыратып, түрлі-түсті шамдармен жыпылықтайтыны (қалалардың үстінде байқалған белгісіз сипаттағы түнгі ұшатын шамдар да дирижабльдерге себепсіз байланыстырылған) айтылды.

Ең бастысы: бұл заттар желге қарсы 300—400 км/сағ жылдамдықпен қозғалды, олардан анда-санда ысқырған дыбыстар естілді, бірақ бір кезде ән мен күлкіде естілген.

1896 жылдың басынан бастап Калифорнияда белгісіз дирижабльдер байқалды. Олар көбінесе солтүстіктен немесе солтүстік-шығыстан оңтүстікке немесе оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, жерден төмен ұшатыны атап өтілді. 1897 жылдан бастап АҚШ-тың басқа аймақтарынан, кейінірек еуропалық елдерден дирижабльдер туралы хабарламалар келді және олар 1896 жылға қарағанда жоғары биіктікте көрінді.

Ең қызықтысы - үшінші түрдегі байланыстар туралы есептер дирижабльмен - олардың экипаждарымен байланыстар. Қысқа және ұзын тіршілік иелерін көру жағдайлары болғанымен, көбінесе қарапайым адамдар (яғни, биологиялық жағынан да адам болып табылатын тіршілік иелері) бұл БҰН-дан пайда болды, кейде куәгерлермен сөйлеседі. (Мысалы, *Пост-диспатч* газеті (Сент-Луис) белгілі бір В.Г. Хопкинс металға ұқсайтын жарқыраған нысанға көтеріліп, онда ол «асыл денелі және керемет бет әлпетіндегі» сақалды «қолбасшыны» және беліне дейін алтын шашы бар әдемі жалаңаш әйелді кездестірді.)

## Тағы қараңыз
* Беймәлім ұшқыш нысан

## Дереккөздер

Санат:Уфология
Санат:Қала аңыздары
Санат:БҰН-ды бақылау жағдайлары
Fox Broadcasting Company

**Fox Broadcasting Company** (әдетте **FOX** ретінде белгілі) — Fox Corporation компаниясына тиесілі американдық теледидар желісі. Оны 1986 жылы 9 қазанда Руперт Мердок құрған. Оның штаб-пәтері Нью-Йоркте орналасқан.

## Телебағдарламалар
### Телесериалдары
* Гриффиндер
* Дәрігер Хаус
* Жер бетіндегі соңғы адам
* Симпсондар
* Хор

### Жаңалықтар
* Fox News Sunday

## Сыртқы сілтемелер
* FOX 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ телеарналары
CBS

**CBS Broadcasting, Inc.**, әдетте **CBS** деп қысқартылған, **Columbia Broadcasting System** аббревиатурасы — Paramount Global компаниясына тиесілі американдық коммерциялық телехабар тарату және радио желісі. Ол 1927 жылы 18 қыркүйекте құрылған. Станцияның штаб-пәтері Нью-Йорк қаласындағы CBS ғимаратында орналасқан.

## Телебағдарламалар
### Телесериалдары
* NCIS
* Жақсы әйел
* Қылмыстық ақыл-ойлар
* Гавайи 5-0
* Мен сіздің анаңызды қалай кездестірдім
* Көк қандар
* Үлкен жарылыс теориясы
* Скорпион
* Батл Крик
* Ай сәулесі

### Шындық
* Survivor
* The Amazing Race
* Undercover Boss
* Big Brother
* The Late Show with Stephen Colbert
* The Late Late Show with James Corden
* Tough as Nails

### Жаңалықтар
* 60 Minutes 
* CBS Evening News 
* CBS Morning News 
* CBS News Sunday Morning
* The Early Show 
* Face the Nation
* The Saturday Early Show 
* Up to the Minute
* 48 Hours Mystery

## Сыртқы сілтемелер
* CBS 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ телеарналары
Лингвомәдениеттану

**Лингвомәдениеттану** ( – тіл, , *мәдәнийә* – мәдениет) — тілтану және мәдениеттану ғылымдарының тоғысуы нәтижесінде туындаған ғылым саласы. Лингвомәдениеттану халық мәдениетінің тілге әсер етуін, олардың диалектикалық байланысын, дамуын, өзгеруін жүйелі түрде зерттейді.

Лингвомәдениеттану қоғамдық пәндермен және лингвистикалық пәндермен де тығыз байланысты ғылым саласы. Лингвомәдениеттану мәдениетке қатысты сөздерді салаға жіктеп, жүйелеп, таным тұрғысынан түсіндіреді.

## Зерттелуі

В.В. Воробьев «лингвистикалық мәдениеттану — тіл мен мәдениеттің өзара байланысы мен өзара әсерін қазіргі заманғы қоғамда қалыптасқан норма мен жалпыадамзаттық құндылықтарға сүйене отырып, олардың қолданысы арқылы, жүйелі әдістер арқылы тілдік және мәдени мазмұндағы бүтін бір құрылымдық бірлік ретінде көрсететін синтез түріндегі кешенді пән». 

Лингвомәдениеттанудың өркениеті, қоғамдық ғылымдармен қатар дамуын тілдік тұрғыдан сөз ету пәннің зерттеу объектісін нақтылай  түседі. Осы жайт тұрғысында, сондай-ақ, көне тіл деректері лексикамызда сөзжасам саласының қызметін арттыруда халқымыздың мәдени өмірімен байланысты екенін тілші Анар Салқынбайдың мына пікірі толықтырады: «Тілдік деректерді лингвомәдени аспектіде зерттеу ең әуелі тілдер арасындағы жалпыадами гуманитарлық, мәдени, өркениеттік қырларды айқындау болып табылады. Табиғаттағы, әлемдегі құбылыстар, қоғамдағы сана мен салт, бәрі де тілде өз көрінісін табатындықтан, атау мен оның жасалу сипаты лингвомәдени аспектіде қарастырылады».

А. Сейсенова этикет формаларына линговмәдениеттану  аспектісінде салыстырмалы талдау жасап, халық мәдениеті мен ұлттық мәдениеттің бірлік қызметіне ерекше тоқтайды: «Лингвомәдениеттану – мәдениеттің тілдік жүйеге қалай әсер ететін, яғни фактор мен адам бойындағы тілдік факторлардың байланысын қарастырады» деп түйіндейді.

## Дереккөздер

Санат:Лингвистика бөлімдері
Санат:Мәдениеттану
Бутринти

thumb|Бутринттегі Рим театры
**Бутринти** (, алб. *Butrint* немесе *Butrinti*) — Албанияның оңтүстігінде, Грекия шекарасына жақын, Саранда маңындағы археологиялық мұражай-қорық. Аттас көлдің жағасында, Ион теңізінен екі шақырым жерде, Керкира аралына қарама-қарсы орналасқан. Жақын жерде Бутринт деп аталатын заманауи албан ауылы орналасқан.

1992 жылы грек және рим қалаларының қазбалары ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысандарының тізіміне енгізілді. 1999 жылы сайт ортағасырлық венециандық бекіністі қамту үшін кеңейтілді.

## Тарихы
Алғашқы жергілікті қоныстарды гректер б.з.б. 6 ғасырда салған. Коринф пен Корфу колониясы ретінде осы кезеңнен бастап, полиция *Бутротон* деп аталды. Біздің заманымызға дейінгі 167 жылдан бастап, 3-ші македония соғысы сәтті аяқталғаннан кейін римдіктер жаңа провинция құрғаннан бері қала *Бутрот* (). 551 жылы Бутротты вестготтар қиратты. Бутрот кейінірек Византия провинциясының Эпир бөлігі болды.

XIV ғасырда Бутрот Венеция Республикасына тиесілі болды, бірақ келесі ғасырда қала түрік жаулап алғаннан кейін толығымен тасталды.

## Ағымдағы жағдайы
нобай|274x274 нүкте|Бутринтке арналған албан пошта маркасы, 1967 ж.
Бутринтті 1928-1935 жылдары итальян ғалымы Л. Уголини жартылай қазған. Біздің дәуірімізге дейінгі 5-4 ғасырлардағы акропольді қоршап тұрған қабырғалар ашылды. Қақпалары бар (соның ішінде «Архитравтағы арыстанның бедерлі суреті бар Арыстан қақпасы»). Төменгі қалада құдай мүсіні бар Асклепий киелі орны, 3 ғасырдағы театр бар. 19 қатар орындықтар мен мәрмәр мүсіндер, тұрғын және қоғамдық ғимараттардың қалдықтары бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазба жұмыстары жалғасты.

1959 жылы Н. С. Хрущевтің Албанияға сапары үшін солтүстікте 15 шақырым жерде орналасқан Саранда қаласынан Бутринтке асфальт жол салынды.

## Сілтемелер
* Фотоальбомдар: 1, 2
* Мұражай-қорық сайты (ағылшын, итальян, алб.)

Санат:Албания археологиялық нысандары
Антония Брентано

**Антония (Тони) Брентано** (, туған кездегі есімі — Иоганна Антони Джозеф фон Биркеншток*; [[1780 жыл|1780]] - [[1869 жыл|1869]])* — аустриялық өнер туындыларын жинаушы, филантроп және Людвиг ван Бетховеннің жақын досы.

## Өмірбаяны
1780 жылы 28 мамырда Вена қаласында дүниеге келген, оның әкесі — аустриялық дипломат және өнер туындыларын жинаушы , анасы — Каролина Йозеф фон Хай (1755–1788). Отбасында Антонияның үш ағасы болды: Гуго Конрад Готфрид (1778-1825), Константин Виктор (1782 жылы туып, қайтыс болды) және Иоганн Эдуард Валентин (1784 жылы туып, қайтыс болды). Отбасы Венада орталық Ландштрасе ауданындағы Эрдберггассе, 98 (қазіргі Эрдберггассе 19') мекен-жайында орналасқан  үлкен жеке жайда тұрды, онда үлкен кітапхана және Биркенштоктың маңызды өнер жинағы болды. Антонияның сегіз жасқа толуына он күн қалғанда анасы қайтыс болып, қыз Прессбургтегі (қазіргі Братислава ) Урсулин монастырына мектепке жіберілді.солға|нобай|229x229 нүкте| Антонияның әкесісолға|нобай|205x205 нүкте| Антонияның күйеуі

## Отбасы
нобай|Венадағы Биркеншток-Брентано үйі, 1900 ж.
Оның әкесі Антонияға лайықты күйеу жігіт іздеді және ол Клеменс Брентано мен Беттина фон Арнимнің туған інісі — Франц Брентаноны лайық көрді. Олар 1797 жылдың басында танысты. Антонияның әкесімен ұзақ келіссөздерден кейін жастар 1798 жылы 23 шілдеде Венадағы Әулие Стефан соборында отбасын құрды. Бір аптадан кейін олар Франкфурт-на-Майнеге кетті. Брентано отбасында алты бала дүниеге келді: 
* Матильда (07.03.1799 - 04.05.1800);
* Георг Франц Мельхиор (13.01.1801 - 03.01.1853);
* Максимилиан Евфрозин Кунигунда (08.11.1802 - 01.09.1861);
* Йозеф Людович (29.06.1804 - 02.02.1875);
* Фрэнсис Элизабет (26.06.1806 - 16.10.1837);
* Карл Джозеф (03.08.1813 - 18.05.1850).
1809 жылы тамызда Антония науқас әкесіне күтім жасау үшін Венаға оралды, сол жылы 30 қазанда ол қайтыс болды. Антония әкесі қайтыс болғаннан кейін Венада үш жыл бойы кітапхана қорын және әкесінің өнер жинағын сұрыптау, сондай-ақ кейбір құндылықтарды сату үшін қалды. Тек 1832 жылы Антония бос жеке жайды сатты және ол әкесінің ең құнды картинасы Ван Дейктің «Оплакивание Христа» өнер туындысын Франкфурт соборына мұраға қалдырды.

Брентано отбасы Бетховенмен және Гётемен 1810 және 1812 жылдары танысты. Отбасы Венада болған кезде Бетховен олардың тұрақты қонағы, кейіннен отбасының жақын досы болып кетті. Кейінірек ол өзінің ең керемет жұмыстарының бірі — «Вариации на тему Диабелли» өнер туындысын Антонияға арнады.

Антония 1869 жылы 12 мамырда Франкфурте-на-Майнеде қайтыс болды және қаланың Бас зиратына жерленді. Тоқсан жылға жуық өмірінде Антония Брентано көптеген достары мен туыстарының, соның ішінде күйеуі мен алты баласының бесеуінің өлімдерін бастан кешірді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Брентано (геб. Эдл фон Биркенсток), Антони Джозефа
* Винкельдегі Das Brentanohaus

## Әдебиеттер
* *Andreas Niedermayer*. Frau Schöff Johanna Antonia Brentano. Ein Lebensbild, Frankfurt 1869.
* *Rudolf Jung*. Goethes Briefwechsel mit Antonie Brentano 1814—1821. Weimar 1896.

Санат:Германия коллекционерлері
Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков

**Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков** (8 шілде 1980 жыл, Шымкент) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, дипломат, 2023 жылдан бастап Шымкент қаласының әкімі.

## Ерте жылдары
Ғабит Сыздықбеков 1980 жылғы 8 шілдеде Шымкентте дүниеге келген.

Қазақ мемлекеттік заң университетін, РФ СІМ Дипломатиялық академиясын бітірген.

## Еңбек жолы
2004-2007 жылдары – ҚР СІМ Мемлекеттік Хаттама қызметінің атташесі, Мемлекеттік Хаттама қызметінің үшінші хатшысы, Еуропа және Америка департаментінің үшінші хатшысы, Кеңсесінің баспасөз қызметінің үшінші хатшысы, екінші хатшысы.

2007-2011 жылдары – ҚР Парламенті Сенаты Аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің бас сарапшысы; Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің бас консультанты-сектор меңгерушісінің м.а.; Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі.

2011-2012 жылдары – ҚР СІМ Азия және Африка департаментінің басқарма басшысы.

2012-2017 жылдары – Франция Республикасындағы Қазақстан Республикасы Елшілігінің кеңесшісі.

2017 жылы – ҚР СІМ Әкімшілік және бақылау департаментінің кеңесшісі.

2017-2019 жылдары – ҚР Парламенті Сенаты төрағасының кеңесшісі; ҚР Парламенті Сенаты Аппаратының Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл бөлімінің меңгерушісі.

2019 жылы – ҚР СІМ Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі.

2019-2021 жылдары – Қазақстан Республикасының Сербия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті елшісі.

2021 жылы ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2023 жылғы ақпаннан бастап Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары болды.

2023 жылы 5 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Шымкент қаласының әкімі лауазымына тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Шымкент әкімдері
Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері
Марат Пазылұлы Марденов

**Марат Пазылұлы Марденов** (1940 жылы 16 мамырда туған, Алматы облысы Ақсу ауданы Ақсу ауылы – 5 тамыз 2014 жыл, Екібастұз қаласы, Павлодар облысы, Қазақстан) – физик-ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы (1994), Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институтының негізін қалаушы және президенті. Екібастұз қаласының Құрметті азаматы (2010).

## Өмірбаяны
1947 жылы Ақсу орта мектебінің бірінші сыныбына барды, 1957 жылы Алматы облысында Фабричный кенті ауылдағы орта мектепті бітірді.

1957 жылы Семей педагогикалық институтының физика-математика факультетіне оқуға түсіп, 1962 жылы институтты бітіріп, физика-техникалық пәндер мұғалімі мамандығын алады.

Институтты бітіргеннен кейін Павлодар облысындағы Май орта мектебіне физика пәнінің мұғалімі болып жіберілді.

1963-1965 жылдары Талды-Қорған облысындағы Лепсы станциясында физика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді.

1965 жылы Павлодар индустриалды институтының Ермаков атындағы филиалына физика пәнінің аға оқытушысы болып сайланып, 1985 жылға дейін кафедра меңгерушісі, факультет деканы, 1988-1994 жылдары факультет деканы қызметтерін атқарды. Павлодар индустриалды институтының Екібастұз жалпы техникалық факультеті.

1994-2014 жылдары — Академик Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институтының президенті.

1973 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының ядролық физика институтының аспирантурасына оқуға түсті.

1978 жылы «Стационарлық ядролық реактордың өзегінде жоғары қуатты газ лазерлерін жасауды зерттеу» кандидаттық диссертациясын қорғады.

Әлемде алғаш рет стационарлық ядролық реакторлардың ядросында когерентті сәулеленудің генерациясына қол жеткізілді, бұл атом энергиясын радиациялық энергияға айналдыратын қуатты автономды энергетикалық жүйелерді құруға мүмкіндік береді.

1981 жылы Мәскеудегі КСРО ҒА жоғары температура институтының ғылыми кеңесінде оған доцент ғылыми атағы берілді.

Оның 70-тен астам ғылыми жұмыстары және екі түпнұсқа өнертабысы бар.

### Отбасы
Жұбайы — Дина Нұртазинқызы (дәрігер). Ұлы — Ерлік, қыздары — Неля, Лаура, Далида.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Институттың негізін қалаушы // Екібастұз инженерлік-техникалық институты. Академик Қ. Сәтбаев
* Тұлға. Жаратушы. Тәжірибеші // Екібастұз үні, 14.05.2020
* Екібастұзда атақты атом ғалымының құрметіне мемориалдық тақта ашылды 

Санат:Қазақстан ғалымдары
Қазақстанның естелік шақалары

**Естелік шақаларды** Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бағалы (999 сынамалық алтын – белгіленген бағасы 50, 100, 500, 1000, 50 000 және 100 000 теңге, 925 сынамалық күміс – белгіленген бағасы 100, 500, 500 және 500 теңге және биметалды күміс/тантал – белгіленген бағасы 500 теңге) және бағалы емес металдардан (нейзилбер – белгіленген бағасы 20, 50 және 100 теңге және биметалды нейзильбер/нибрасс белгіленген бағасы 100 теңге) жасайды. Алғашқысы, 1995 жылы Абай Құнанбаевтың туғанына 150 жыл және БҰҰ-ның 50 жылдығына арналған шақалар шығарылды.

Барлық шығарылған шақалар заңды төлем құралы болып табылады, олар атаулы құны бойынша қабылданады, олардың параметрлері стандартты шақаларға сәйкес келеді, алайда нақты ақша айналысында атаулы құны 20, 50 және 100 теңгелік бағалы емес металдардан жасалған шақалар ғана пайдаланылады.

Шығарылған шақалардың тақырыптары негізінен Қазақстанның әртүрлі мәдени-тарихи шындығын қамтиды. Қазақстанның Ұлттық Банкі мезгіл-мезгіл халықаралық шақа бағдарламаларына (ЕурАзЭҚ, «Әлемнің ең кішкентай алтын шақалары» және т.б.) қатысады, сондай-ақ инвестициялық шақаларды шығарады.

Барлық естелік шақалар қазіргі уақытта Қазақстан теңге сарайында соғылады.

## Статистикасы
2016 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша 344 естелік шақа шығарылды.

### Шығарылым хронологиясы

## Инвестициялық шақалар
### Алтын инвестициялық шақалар
#### «[[Ұлы Жібек жолы|Жібек жолы]]» инвестициялық шақалар топтамасы
999,9 сынамды алтыннан жасалған шақалар топтамасы.

#### «Алтын барыс» инвестициялық шақалар топтамасы
999,9 сынамды алтыннан жасалған шақалар топтамасы.

### «Күміс барыс» инвестициялық шақалар
999,9 сынамды күмістен жасалған шақалар топтамасы.

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның бағалы емес металдардан жасалған естелік шақалары
* Қазақстанның биметалдық естелік шақалары
* Қазақстанның алтыннан жасалған естелік шақалары
* Қазақстанның күмістен жасалған естелік шақалары

Санат:Қазақстанның естелік шақалары
Санат:Естелік шақалардың тізімдері
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер