Янцзы

**Янцзы**, **Чаңжиаң**  (; төменгі ағысындағы тарихи атауы — ) — Еуразиядағы ең ұзын және мол сулы, әлемдегі үшінші ең ұзын өзен. Қытайдың аумағымен ағады.

## Географиялық сипаттамасы
Ұзындығы 5800 км, су жиналатын алабының аумағы 1808,5 мың км².

Бастауын Тибет таулы қыратының орталық бөлігіндегі 5500 метр биіктіктегі Тангла және Кукушили жоталарындағы мұздықтардан алып, Шығыс Қытай теңізіне атырау жасап (ауданы 80 мың км²) құяды.

Янцзы аңғар, арна және ағын ерекшеліктеріне қарай 3 бөлікке бөлінеді: 
* жоғарғы ағысы – бастауынан Ибинь қаласына дейін (2700 км), 
* орта ағысы – Ичан қаласына дейін (1020 км) 
* төмен ағысы – атырауына дейін (2080 км).
thumb|left|260px|Янцзы өзенінің алабы.*Жоғары ағысында* терең, тар шатқалмен су құлама жасап ағады, еңісі 5 мың метрден асады.

*Орта ағысы* қырқалы Сычуань қазаншұңқыры және қатпарлы жоталар үстімен өтеді, еңісі 251 метр, орташа ені 300 – 600 метр, шатқалдардағы тереңдігі 80 – 110 мтр, ағыс жылдамдығы 5 – 7 м/с.

*Төмен ағысы* аллювийлік Цзянхань және Солтүстік Қытай жазығының оңтүстік бөлігімен ағады. Еңісі 80 метр, орташа ені 600 метрден 2 км-ге дейін, ағыс жылдамдығы 1 м/с. Ірі салалары Ялунцзян, Миньцзян, Цзялинцзян, Ханьшуй (Цзюйхэ). Оң жақ жағалауындағы Дунтинху, Поянху көлдері өзеннің су ағысын реттеп отырады. Орташа су ағымы 34 мың м³/с; су режимі муссондық; жазда су деңгейінің ауытқу шегі жазық бөлігінде 10 метрге дейін көтеріледі. Янцзы және оның салаларында су тасқынынан қорғану үшін ұзындығы 2,7 мың км-дей көтерме бөгеттер (дамбылар) тұрғызылған. Өзеннің тек жоғары бөлігі ғана қатады, 2850 км бойы кеме жүзеді. Төмен бөлігі Ұлы каналмен жалғастырылған. Теңіз суының көтерілуі сағасынан 700 км-ге дейін таралады. Янцзы жыл сайын 280 – 300 миллион тонна тасындылар мен тосқындарды шайып әкетеді. Егістік (негізінен күріш алабы) суаруға пайдаланылады. Янцзы – Қытайдың басты су магистралі. Алабындағы су жолының жалпы ұзындығы 17 мың км. Өзен бойында Нанкин, Ухань, Чунцин, Чэнду, т. б. өнеркәсіп орталықтары, атырауында Шаңхай қаласы орналасқан.

## Тармақтары
Янцзы тармағында 700 өзен бар. Ең ірілері:
* Ялунцзян
* Миньцзян
* Цзялинцзян
* Туо
* Ханьшуй (Цзюйхэ)

## Орта айлық су шығыны (64 жылдың мәліметтері бойынша)

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:50000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Қаңтар
  bar:Fév text:Ақпан
  bar:Mar text:Наурыз
  bar:Avr text:Сәуір
  bar:Mai text:Мамыр
  bar:Jun text:Маусым
  bar:Jul text:Шілде
  bar:Aoû text:Тамыз
  bar:Sep text:Қыркүйек
  bar:Oct text:Қазан
  bar:Nov text:Қараша
  bar:Déc text:Желтоқсан

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 10099 
  bar:Fév from:0 till: 11265 
  bar:Mar from:0 till: 15300 
  bar:Avr from:0 till: 23208 
  bar:Mai from:0 till: 34947 
  bar:Jun from:0 till: 40641 
  bar:Jul from:0 till: 49266 
  bar:Aoû from:0 till: 44572 
  bar:Sep from:0 till: 41568 
  bar:Oct from:0 till: 35547 
  bar:Nov from:0 till: 24515 
  bar:Déc from:0 till: 14808

PlotData=
  bar:Jan at: 10099 fontsize:S text: 10&nbsp;099 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 11265 fontsize:S text: 11&nbsp;265 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 15300 fontsize:S text: 15&nbsp;300 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 23208 fontsize:S text: 23&nbsp;208 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 34947 fontsize:S text: 34&nbsp;947 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 40641 fontsize:S text: 40&nbsp;641 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 49266 fontsize:S text: 49&nbsp;266 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 44572 fontsize:S text: 44&nbsp;572 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 41568 fontsize:S text: 41&nbsp;568 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 35547 fontsize:S text: 35&nbsp;547 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 24515 fontsize:S text: 24&nbsp;515 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 14808 fontsize:S text: 14&nbsp;808 shift:(-10,5)



## Янцзы өзеніндегі ірі қалалар
* Паньчжихуа
* Ибинь
* Лучжоу
* Чунцин
* Ичан
* Цзинчжоу
* Шаши
* Шишоу
* Юэян
* Сяньнин
* Ухань
* Эчжоу
* Хуанши
* Хуанган
* Чаоху
* Чичжоу
* Цзюцзян
* Аньцин
* Тунлин
* Уху
* Хэфэй
* Чучжоу
* Мааньшань
* Тайчжоу
* Янчжоу
* Чжэньцзян
* Нанкин
* Нантун
* Шанхай

### Суреттер

1000px

## Сілтемелер
* Нанкин

## Дереккөздер


Санат:Қытай өзендері