open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Конкрет

**«Конкрет»** (нем. konkret) – 1957 жылдан қазіргі уақытқа дейін ай сайын жарық көріп келе жатқан мәдениет пен өнер саласына арналған батыс герман журналы.. 

Басылым солшыл бағыттағы саясатты ұстанған, Германияның солшыл бағытындағы публицистикалық басылым ретінде саналады. Журнал ұжымында түрлі кезеңдерде Ульрика Майнхоф, Карл-Хайнц Рот, Гюнтер Грасс, Генрих Бёлль, Руди Дучке, Даниэль Кон-Бендит жұмыс атқарған. «KVV KONKRET GmbH & Co. KG» баспа үйінен жарыққа шығады. ISSN: 0023-3528. 

## Дереккөздер


Санат: Журналдар
Osteuropa

**«Osteuropa»** – Шығыс, Орталық-Шығыс, Батыс-Шығыс елдерінің саясатын, тарихын, мәдениетін, экономикасын зерттеуге арналған ай сайын жарық көретін пәнаралық журнал.. 

Берлиндегі *«Берлин ғылым»* баспасынан жарық көрген. Негізін 1925 жылы неміс ғалымы әрі саясаткері Отто Хётш қалаған.

Басылым 1939-1951 жылдар аралығында жарық көрмеген. 1959 жылы Клаус Менерт журналды қайта қалпына келтірген. Ал 2002 жылдан бастап редакция алқасын Манфред Заппер басқарады.

## Дереккөздер


Санат: Журналдар
PHP Magazin

**«PHP Magazin»** – басты жариялайтын тақырыбы PHP бағдарламасы хақында болатын неміс компьютерлік журналы. .

Басылым 20000 данамен айына екі рет жарық көреді. *«Software & Support Verlag»* баспа үйінде басылады. Ол Германия (9,80 €), Австрия (10,80 €), Нидерландия (11,25 €), Швейцария (19,20 Fr) және Люксембургта (11,25 €) нарығында еркін сатылады.

## Дереккөздер


Санат: Журналдар
Екатерина Волкова

**Екатерина Волкова** – журналист..

ҚазҰУ-дың журналистика факультетін 2000 жылы тәмәмдаған. Кәсіби еңбек жолын *«Дружные ребята»* басылымы редакциясында тілші болып бастаған. Тату, жас және бастамашыл ұжымда қызмет істеу ол үшін қиындық тудырмаған.

Қаламдас әріптестердің ішіндегі жасы үлкендердің үйретері көп болған. Міне сол уақыттан бері журналистика саласында қызмет атқарып келеді. Ол мамандандырылған салалық журналдардың редакторы қызметін атқарады.

2001 жылы «Ретро FМ» радиосындағы диджейлер кастингісіне қатысудың сәті түседі. Оның айтуынша *«Дауыспен жұмыс істеу – менің мамандығым, менің өмірімнің мәні екенін түсіндім. Мен алты жылға жуық уақыт бойы эфирмен тыныстадым»* дейді ол.

2006 жылдан бастап MediaNet халықаралық журналистика орталығының Медиа-Мектеп жобасында жұмыс атқарып келеді. Ал 2007 жылдан бері *«Право голос»* деп аталатын авторлық тренингісін өткізіп келеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Игорь Братцев

**Игорь Братцев** – журналист.

1972 жылы қыркүйекте дүниеге келген. 1997 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің ( қазіргі ҚазҰПУ) филология факультетін, *«орыс тілі мен әдебиеті»* мамандығы бойынша тәмәмдаған.

1995-1996 жылдар аралығында «Тотем» телерадиокомпаниясының авторлық деректі фильмдер бөлімінде жұмыс атқарған. 1998 жылдан бастап КТК телеарнасында сценарист және әлеуметтік бағдарламалар редакторы болған. 

2000-2001 жылдары «ХитFM-хабар» радиосының ақпараттық-танымдық бағдарламалар жүргізушісі болған. 2002-2003 жылдар аралығында «PR-management» ЖШС ұйымында копирайтер, спичрайтер қызметтерін атқарған. 

«Хабар» акционерлік қоғамының ақпараттық-публицистикалық бағдарламалар бөлімінің редакторы және сценарисі болған. 2005 жылдан бастап – MediaNet ХЖОдиректор орынбасары, телевизия бөлімінің жетекшісі.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Марина Максимова

**Марина Максимова** – журналист..

ҚазҰУ-дың журналистика факультеті мен ҚМЭБИ-дің саясаттану факультетін үздік тәмамдаған.

 Марина Қаскелеңдегі аудандық газет редакторының орынбасары, республикалық *«Советы Казахстана»* басылымының парламенттік шолушысы, КТК мен «ГалаТВ» редакторы, «Оңтүстік Астана» ТРК тележобалар жетекшісі, «Алматы» ТРК бағдарламалар департаментінің бас редакторы қызметтерін атқарған. Халықаралық «Бархатный сезон» (2002 жыл, Ялта), республикалық «Жүректен жүрекке» (2003, Алматы) байқауларының авторы.

Жасөспірімдер нашақорлығы туралы «Подранки» кітабының мен Орталық Азия журналистеріне ВИЧ/СПИД мәселелерін жазу (ЮНЕСКО) жөніндегі тұңғыш мультимедиялық кітаптың авторы. ЮНЕСКО-ның ВИЧ-СПИД жөніндегі тренингтерінің оқытушысы. Қазіргі уақытта *«Әділет әлеуметтік-қоғамдық құрылымы»* қорының президенті.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Павел Грудницкий

**Павел Грудницкий** – журналист. .

1975 Алматыда дүниеге келген. Павелдің кәсіби еңбек жолының қалыптасуы «КТК» телеарнасымен тығыз байланысты деп айтуға болады. 1997-1999 жылдар аралығында «КТК» телеарнасының бас редакторы қызметін атқарған. 

Бірқатар авторлық және тақырыптық бағдарламалар авторы болған. 1999-2002 жылдары «КТК» телеарнасының *«Лаборатория парадоксов»* және *«Nota Bene»* бағдарламаларының авторы. 2002-2004 жылдар аралығында «КТК» телеарнасындағы *«Время покажет»* бағдарламасының «НТК» арнасындағы *«Лунные известия»* бағдарламаларының шеф-редакторы болған.

 2006 жылы «Хабар» телеарнасындағы *«60-летию победы посвящается»* бағдарламасының авторы болса, 2005 жылы *«Эксперт-Қазақстан»* журналының авторы болған. 2007 жылдан бастап BRCA сараптама қызметінде жетекшілік етіп келеді.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Oecologia

**«Oecologia»** – экология мәселелеріне арналған ғылыми халықаралық журнал..

Негізі 1968 жылы қаланып, 2011 жылы 165-ші саны (том) жарық көрді. Басылым беттеріндегі негізі тақырыптар: физиологиялық экология, популяциялық экология, қоғамдық экология, экожүйелік экология, ғаламдық экология өзгерістері және т.б. 

Бас редакторы: R. Brandl; K.L. Gross; C. Körner; R.K. Monson; C.W. Osenberg; H. Ylönen. «Springer Berlin / Heidelberg» баспасынан басылып шығады. ISSN: 0029-8549.

## Дереккөздер


Санат: Журналдар
Living Reviews in Relativity

**«Living Reviews in Relativity»** – бүкіл әлемдік тартылыс күші мен салыстырмалы теорияға арналған он-лайн шолу журналы. .

Макс Планк қоғамдық қауымдастығының Гравитациялық физика Институты жарыққа шығарады.

 OAIster (University of Michigan’s Open Archives harvester OAIster), DOAJ (Lund University’s Directory of Open Access Journals), ADS (NASA Astrophysics Data System) және ZentralBlatt MATH-та индекстеледі. ISSN: 1433-8351.  

## Сыртқы сілтемелер
relativity.livingreviews.org

## Дереккөздер


Санат: Журналдар
Сергей Власенко

**Сергей Власенко** – заңгер..

1994 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің заң факультетін тәмәмдаған. 1998 жылы Мәскеу қаласындағы *«Құқық және бұқаралық ақпарат құралдары»* (ММУ) орталығының жазғы мектебінде *«Бұқаралық ақпарат құралдарының заңнамасы»* бағдарламасы бойынша білім алған.

1997 жылдан бері БАҚ-на заңгерлік көмек көрсетіп келеді. Қазақстандағы Интерньюс Нетуорк өкілдігінің заңгері, Америка заңгерлер қауымдастығының (Орталық Еуропадағы және Еуразиядағы құқықтық бастама (ABA/CEELI)) БАҚ-ты қолдау орталығының аға заңгері қызметтерін атқарған. Қазіргі кезде Қазақстан Телерадиохабар таратушылар қауымдастығының БАҚ-н қолдау орталығында заңгерлік қызмет бөлімін басқарады. Сонымен қатар заңгер Қазақстандағы, алыс және жақын шетелдердің БАҚ-да жарияланған бұқаралық ақпарат құралдарының мәселелеріне қатысты мақалалардың авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан заңгерлері
Эдуард Полетаев

**Эдуард Полетаев** – журналист. .

1975 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 1997 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің «Халықаралық қатынас» факультетін «Саясаттану» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. 

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін қазақстандық және халықаралық БАҚ өкілдерімен үнемі қарым-қатынас жүргізіп келеді. 2002-2003 жылдар аралығында Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) аймақтық редакторы болған. Ал 2003-2005 жылдары – Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) Қазақстандағы директоры. 

2005 жылдың қазан айынан *«Еуразия әлемі»* («Мир Евразии») ақпараттық-сараптамалық журналдың бас редакторы. Қазіргі таңда бірнеше қазақстандық және халықаралық ұйымдардың шақырылған маманы, алты тілде Ұлыбритания, Ресей, Қазақстан мен Орталық Азия елдерінің БАҚ беттерінде басылған 1500 аса жарияланымдардың авторы. 

Сонымен бірге «Халықаралық журналистика: Орталық Азия авторларына арналған навигатор» кітабының авторы, әлеуметтік-саяси тақырыбы бойынша жарық көрген бірнеше әдістемелік оқулықтардың, кітаптардың, брошюралардың авторы.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Вячеслав Абрамов

**Вячеслав Абрамов** – журналист.. 

2004 жылы Қазақтың Абай атындағы педагогикалық университетін тәмамдаған. Мамандығы халықаралық журналист. Бұл салада 1995 жылдан бері еңбек етіп келеді. *«Ретро»*, *«Қазақ радиосы»*, *«Хабар»* радиостанцияларында жүргізуші, «Таң» телеарнасының ақпараттық қызметінде тілші, Kazakhstan today ақпарат агенттігінде редактор, арнайы тілші, парламент тілшісі, жарыққа шығарушы редактор, *«Интерфакс-Қазақстан»* агенттігінің баспасөз орталығының директоры қызметтерін атқарған. 

Сонымен қатар журналистің үкіметтік емес ұйымдарда жинақтаған тәжірбиесі мол. 2006 жылдың тамыз айынан бастап MediaNet халықаралық журналистика орталығының атқарушы директоры болған. 2007 жылдан бері – Интернеттегі ақпараттық-сараптамалық Voice of Freedom Central Asia (Орталық Азиядағы азаттық дауысы) құқық қорғау порталының шеф-редакторы. 

## Сыртқы сілтемелер
www.vof.kg

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Ольга Каплина

**Ольга Каплина** – БАҚ саласындағы жобаларды үйлестіруші..

Қызметін шымкенттік «Отырар» телекомпаниясында тілші ретінде бастаған, сол телеарнада бас редактордың орынбасары жұмысын атқарған. Кейін Түркістан облысы бойынша «Хабар» агенттігінің меншікті тілшісі, агенттіктің Астанадағы бюросының продюссері болған.

Ольга Қазақстандағы *«Интерньюс»* тренингтерінің алғашқы қатысушыларының бірі. Өзінің кәсіби еңбек жолында шетелде *«Саяси PR»*, *«Интернет жобалар менеджменті»* атты оқу курстарынан өткен.

Қазіргі таңда *«Интерньюс Нетворк»* Халықаралық ұйымының Өкілдігінде қызмет атқарады, ол *«ТВ-обмен»* жобасының жетекшісі. Сондай-ақ Орталық Азия елдері мен Қазақстанның аймақтық телеарналарында жаттықтырушы ретінде жұмыс атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Юрий Дорохов

**Юрий Дорохов** – қазақстандық журналалист..

1976 жылы Воронежде әскери отбасында дүниеге келген. Ата-анасының қызмет бабымен Кеңестер Одағының жартысына жуық жерлерін аралаған.
 Орта мектепті бітірген соң Иркутск университетінің тарих факультетін бітіріп, палеография (ежелгі қолжазбаларды оқу өнері), саясаттану пәндерінен дәріс берген.

2003 жылдан бастап журналистика саласына ауысқан. Ол алдымен телеарналарда, кейіннен *«Коммерсанть»*, *«Эксперт»* тобында жұмыс істеген. 2007 жылдың күзінде *«Эксперт Қазақстан»* журналының шеф-редакторы қызметін атқарған. Юрий нон-фикшн (ғылыми көпшілік) әдебиетімен, альпинизммен айналысқанды ұнатады. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Алжир журналистикасының тарихы

**Алжир журналистикасының тарихы** – тұрғындардың саны 23 млн-құрайтын Алжирде 150 мерзімді басылым жарыққа шығады. 

Олардың көпшілігі француз тілінде жарық көреді. Ең ірі ықпалды басылымы ретінде 1965 жылы «Альжереспублике»,«Пепль» газеттерінің базасында пайда болған «Эль-Мужахидті» атауға болады. Сонымен қатар күнделікті «Аш шааб»  (халық), «АнНаср»  (жеңіс) басылымдары 60–шы жылдардан бастап жарыққа шығып келеді. Газет беттерінде елдің хал-ақуалы, мен елде болып жатқан күнделікті маңызы бар жаңалықтар, оқиғалар жарияланып отырады. 

Ал апталық газеттердің ішіндегі ықпалдысы Азия, Африка, Латын Америкасы елдерінің саяси әлеуметтік мәселелерін көтеретін «Альжериакуалите»  (Алжирдің соңғы жаңалықтары) атауға болады. 1961 жылдан бері БАҚ-ты түрлі ақпараттармен қамтамасыз ететін Алжир үкіметінің ақпараттық агенттігі «Альжери Пресс сервис».

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Олег Хе

**Олег Хе** – журналист..

Білімі жоғары, әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дің журналистика факультетін тәмамдаған. 1994-2003 жылдар аралығында *«Казахстанская правда»* басылымында, *«Караван-блиц»*, *«Панорама»* газеттерінде қаламын ұштаған.

 2003-2004 жылдары ұжымдық *«Инфо-телеком»* газетінің, кейіннен *«Курсивь»* басылымының бас редакторы болған. *«Эксперт-Қазақстан»* журналының қаржы бөлімін басқарған. 2005 жылдан бастап бүгінгі таңға дейін *«Бизнес&Власть»* басылымы мен *«РБК Центральная Азия»* журналының бас редакторы қызметін атқарып келеді.

Сонымен қатар 2005 жылдан бері *«Территория теңге»* телебағдарламасының сценариін жазумен айналысқан.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Мария Глебова

**Мария Глебова** – журналист. .

«Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia» компаниясының басқарушы директоры. Онда корпоративтік коммуникациялар, тұтынушы маркетингі, технология және денсаулық сақтау саласындағы консалтинг жобаларын басқарады.

 Жинақтаған тәжірбиесінің арқасында Мария «бизнес-бизнеске» бағдарламары бойынша БАҚ-пен тиімді қарым-қатынас орнату, сондай-ақ Comprass, GSM Kazakhstan, Microsoft, UNICEF және Хризотил Қауымдастығы сында тұтынушыларға әлеуметтік жауапкершілік және әлеуметтік маркетинг бойынша кеңес берумен айналысқан.

 *Alcatel*' компаниясының, Технодом, Мегаспорт және Спортландия сауда желілерінің оперативтік және страгетиялық PR қызметін қалыптастыруда тәуелсіз кеңесші болған. 

2006 жылдан бері Халықаралық Журналистика орталығы (MediaNet) жанындағы Медиа-мектеп, сондай-ақ Халықаралық Журналистика және ҚМЭБИ-дің Ақпараттық коммуникациялар факультетінде сабақ берген. Дәл осы жылдан бастап, «Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia PR » компаниясын басқарады.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Шетелдердегі қазақ тілді радиостанциялар

**Шетелдердегі қазақ тілді радиостанциялар** – Шыңжанда екі теледидар каналы мен бір радио  (Шыңжан халық радио станциясы) тек қана қазақ тілінде жүргізіледі.

Шыңжаң халық Радиосы 1955 жылдан, Шыңжаң телевизиясы 1985 жылдан қазақ тіліндегі бағдарламалар тарата бастаған. Ал 1951 жылдан бастап қазақтың ән-күйлері дыбыс таспаларына жазылып, елдегі халық радиостанцияларынан беріле бастаған.

Сонымен қатар Қытайдың Орталық мемлекеттік радиосы тәулігіне 2 сағат қазақ тілінде ресми хабарлар таратады. Көбінде бұл хабарларда ел және дүниежүзі жаңалықтары беріліп, мемлекеттің саясаты түсіндіріледі. Моңғолия да қазақ тілінде хабар таратуға қамқорлық танытып келеді. Баянөлгейде ірі қазақ станциясы жұмыс істейді.

Елуінші жылдардың ортасынан бастап моңғол радиостанциялары орыс, қытай және қазақ тілдерінде хабарлар бере бастаған. Қазақ тілінде берілген алғашқы хабардың ұзақтығы он бес минут болған. Он бес минуттық хабарларда газеттен алынған дайын ақпараттар оқылып отырған.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Қазақ радиожурналистикасының қалыптасу кезеңдері

**Қазақ радиожурналистикасының қалыптасу кезеңдері** 

Қазақ радиосының тарихы осыдан 89 жыл бұрын басталған. Алғашқы эфир – 1921 жылы қазан айында еліміздің бұрынғы астанасы Орынбор қаласында жарыққа шығып, бүкіл Республика аймағына тарала бастаған. 1970 жылдары бұған қосымша «Шалқар» радиосы ашылып, оны Ресей, Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан және тағы да басқа шетелде тұратын қазақтар назарына ұсынылған болатын. 90-жылдардың соңында «Шалқар» радиосы үш жылдай уақытқа жабылып қалып, 2002 жылдың 16 қаңтарынан бастап Қазақ радиосының құрамдас бөлігі ретінде қайта ашылған.

Қазақ радиожурналистикасының даму бағыттары 3 кезеңге бөлінеді: 1917-1918 қазақ тілінің эфирден естілуі. Ең бірінші радио станция Форт-Шевченко  ( қазіргі Ақтау) қаласында жұмыс істеген. 1921 жылы қазақ тілінде хабарлар беріле бастаған. 1931 жылы Қазақстандағы ең алғашқы радио комитеті ашылған. Алғашқы комитеттің төрағасы *Айтбай Хангелдин* болған.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Мысыр баспасөзі

**Мысыр баспасөзі** 

XVIII ғасырда Мысырға Франция мен Англияның көз тіккені тарихтан мәлім. Мысыр жеріне француздардың табаны тиген уақыттан бері олар газет шығару ісін қолға алған. 

Алғаш рет 1789 жылдың 29 шілдесінде әскери үкіметтің ресми органы ретінде «Курье д Эжипт» газеті дүниеге келген. Басылымда француз армиясының әскери іс-қимылдары,Франциядағы жаңалықтар басылған. Редакторы Жан-Батис Жозеф Фурье болған. Осы жылдың 24-қарашасында «ЛяДекадЭжипьсен» журналы шыққан. 

Басылым беттерінде әдеби, экономикалық, әлеуметтік мәселелер жарияланып тұрған. 1801 жылы француз экспедициялық корпусы Францияға қайтты да, өздерімен бірге барлық құрал-жабдықтарды ала кеткен. Осыдан кейін газет шығару ісі 20 жылдай уақыт бойы тоқтап қалды. 1819 жылы Каирде баспахана салынып, нәтижесінде алғашқы басылым «Гурнал әл-Хедив» шыға бастаған.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Бастапқы зерттеу (журналистика)

**Бастапқы зерттеу  (журналистика)** – жат мәліметтер мен мағлұматтарды біріктіріп шолу емес. 

Бұл - көбінде «шикі» мәліметтермен жұмыс істейтін репортердің зерттеуі. Бұл сұхбаттар алу немесе фактілер мен цифрларды іріктеп, салыстыру түрінде көрініс табуы мүмкін. Көп жағдайда мұндай зерттеулер нәтижесінде материалда бұрын-соңды ешкім аңғармаған байланыстар мен құрылымдар анықталып жатады.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Мастиктер

**Мастиктер** – заттың бетіне жағылатын қорғағыш, әрі әрлендіргіш рең беретін полимерлік негіздегі заттар. 

Жалпы мастиктер үлкен үш топқа бөлінеді: 
#органикалық еріткіште әзірленген балауызды мастиктер; 
#сулы мастиктер; 
#сулы-эмульсиялы мастиктер. 

Бұл үш топтағылар да қатты, паста және сұйық күйінде өндіріледі. Органикалық еріткіш негізінде дайындалатын балауызды мастиктер паркет едендерді өңдеп тазалау үшін қолданылады. 

Ол, негізінен, бензин, скипедар, уайт-спирит сияқты органикалық еріткіште әзірленеді. Оларды линолеум, пластиктерге қолдануға болмайды, себебі – ерітіп жібереді. Бұлар жақсы жағылады және жылтырлайды, кемшілігі – жағымсыз исі болады. Сулы мастиктер негізінен балауызды заттар мен эмульгаттордан тұрады. Оны концентрат түрінде өндіреді және басты артықшылығы – негізділігі. Оларды пайдаланар алдында суда өндіреді. 

Құрамында суы болғандықтан, оларды керісінше ағаш негізді заттарға емес, линолеум мен пластиктерге қолданады. Сулы-эмульсиялы мастиктердің құрамында органикалық еріткіштің мөлшері шамалы болады. Сондықтан онымен кез келген беткейді тазалауға болады. Олардың кейбіреулерінің құрамында бактерицидті заттар болатындықтан, санитариялық-гигиеналық мәні зор, бөлме ішінің ауасын тазартады.

## Дереккөздер


Санат: Химия
Бекболат поэмасы

**«Бекболат поэмасы»** – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс суреттелетін шығармалардың ішіндегі көрнектілерінің бірі – Иса Даукебаевтың «Бекболат» поэмасы. 

Поэма «Июнь жарлығы», «Елдің қамдануы», «Елге әскер шығуы», «Ұлықтардың Бекболаттан жауап сұрағаны», «Би, қажырлардың жауабы», «Бекболаттың екінші рет жаулап алуы», «Бекболаттың жауабы», «Соттың жауабы мен үкімі», «Бекболат дарға бара жатқанда», «Дар түбінде төрелердің Бекболатқа айтқаны», «Бекболаттың ақырғы сөзі» тәрізді тақырыптар қойылған көлемі мен шағын тараушалардан тұрады. 

Шығарма желісінде 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығының қазақ даласына жеткен хабары, оған халықтың қарсы шығып, көтеріліс жасауға бел байлауы, жергілікті ұлықтардың күш көрсетуі, елдің көтеріліске дайындала бастауы, елге қарулы әскер шығып, көтерілістің күшпен басылуы, көтеріліс басшысы Бекболаттың қолға түсіп, қамалуы, ақырында дарға асуы баяндалған. 

Автордың идеялық нысанасы – әділеттілік пен азаттық үшін күрескен халықтың көтерілісі жеңіліске ұшырағаннан кейінгі азапты күндері мен аянышты халін, көтеріліс басшысы Бекболаттың ел тағдыры үшін ерлікпен қаза табуын жырлау.

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
Амангелді батыр дастаны

**«Амангелді батыр» дастаны** – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістердің ішінде ең көп жырланғаны Торайғырдағы көтеріліс және оның қолбасшысы Амангелді жайлы болды. 

Осы бағыттағы туындылардың көлемі жағынан да, көркемділігі тұрғысынан да, көрнектілерінің бірі – Омар Шипиннің «Амангелді батыр» дастаны. 
Ақынның басты мақсаты Амангелді Имановты және ол бастаған көтерілісші сарбаздардың ерлігін жырлау болған. Ақын о баста «Амангелдің айбаты», «Губернатор келгенде» және Амангелдің әр ұрысы туралы жеке-жеке өлең, толғаулар шығарған. Кейін сол өлең толғауларды құрастырып, жалғастырып дастан етіп жазған. 

1942 жылы *«Амангелді»* деген атпен жеке кітап басылып шыққан. Ал 1961 жылы «Амангелді батыр» деген атаумен *«Таңдамалы шығармалар»* жинағына енгізілген. Дастанда Амангелдінің батырлық жолы мен көтеріліс кезіндегі ерлік іс-әрекеттері жан-жақты суреттелген.

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
1916 жыл (поэма)

**«1916 жыл»** – Біржан Берденұлының поэмасы.

Бұл шығарма майдан жұмысына алуды, әскерге шақырылған адамдарды майданға жөнелту, олардың жолдағы, майдандағы өмірін, көңіл–күйін суреттеуге арналған.

## Поэма бөлімдері
*«Прием» 
*«Қызылжар казармасының тамағы»
*«Ұзақ жол» 
*«Алғашқы әсер» 
*«Майданда» 
*«Аэроплан» 
*«Дүрлігу» 
*«Жаңа мекен» 
*«Кашаға таласу» 
*«Оқтан қорқа қашу» 
*«Жұма күні»
*«Қамығу»
*«Газет хабары» 
*«Мысалы» 
*«Қозғалшы бір қаламым» 
*«Елге сәлем»

Поэмада автор өзінің көзімен көргенін, басынан өткенін, көңіл күйін күнделік тәрізді баяндаған. Онда приемға алынған қазақ жігіттерінін бір ай бойы ұзақ сапар шеккендегі көрген қорлықтары, адам төзгісіз апатты жол әсерлері мен майдандары жүйелі түрде әсерленіп көрсетілген.

## Дереккөздер


Санат:1916 жылғы туындылар
Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар
Санат:Қазақ жырлары
Үлгілі бала

**«Үлгілі бала»** – 1912 жылы Қазанда басылып шыққан, Спандияр Көбеевтің мектептегі қазақ оқушыларына арналған хрестоматиясы.  

Көбеев ұстазы Ыбырай Алтынсарин үлгісін пайдалана отырып бұл кітапқа өзі аударған Крылов мысалдарын, орыс классиктерінің балаларға арналған шығармаларын, қазақтың ауыз әдебиеті үлгілерін, табиғаттың түрлі құбылыстарымен таныстыратын, өсімдік, жануарлар әлемі туралы білім беретін әр алуан қызықты қысқа әңгімелер кіргізді.

Кітап Л. Толстойдың «Новая азбука», «Русская книга для чтения», К.Д. Ушинскийдің «Детский мир», Ы.Алтынсариннің «Мақтұбат», «қазақ хрестоматиясы» оқулықтарының негізінде жасалған. 

Кітапқа Л. Толстойдың «Азбукасынан» «Атасы мен немересі», «Қасқыр мен кемпір», «Шал мен өлім», «Екі жолдас», «Ат пен есек», «Етікші мен бай», т.б бірнеше әңгімелер, Ушинскийден «Екі соқа», «Аю мен бөрене», «Жанурлардың айтысы», «Сауысқан мен қарға» әңгімелері аударлып енгізілген. Сонымен өзінің төл шығармалары да енген. 

«Үлгілі бала» хрестоматиясы қазақ тілінде жаңаша жасалған оқу кітаптарының бір ретінде өз уақытында үлкен жаңалық болған. 

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Оқжетпестің қиясында

**«Оқжетпестің қиясында»** – 1923 жылы Ташкентте жарық көрген Мағжан Жұмабаевтың поэмасы. 

Бұл поэмада Кенесары хан туралы бір аңыз қазақ елі тағдырына байланысты үлкен тақырыпқа ұласқан. 

Шығарма эпикалық туынды. Қазақ халқы бодандық бұғауына көндікпеген ел. Соның дәлелі - Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс. Тарихта із қалдырған айтулы оқиғаны үлкен көркемдік идеяға көтеруде дәл осы туындының орны ерекше. 

Бұл поэмадағы басты идея - тәуелсіздік үшін күрес. Ақын өзі таңдаған ойдың айналасында тарихи деректер мен материалдарды еркін түрде пайдаланған.

## Сілтемелер
* Поэма Bilim-all.kz сайтында

## Дереккөздер


Санат:1923 жыл туындылары
Санат:Поэмалар
Санат:Мағжан Жұмабай шығармалары
Әдеби үрдіс

**«Әдеби үрдіс»** – әдебиеттің әлемдік, аймақтық, ұлттық көлемдегі белгілі бір кезеңін, сондай-ақ тұтастай тарихын қамтитын туу, қалыптасу және дамуынан тұратын тарихи қозғалыстағы ағым. 

Әдеби үрдіс әр түрлі әдеби кезеңдерден құралады. Әдеби үрдістің ажырамас бір саласы халықаралық әдебиеттер байланысы.

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
Тұрпайы социологизм

**Тұрпайы социологизм** – XX ғасыр басында әдебиеттану ғылымында ерекше белең алған бағыт.  

Бұл мектептің өкілдері қоғам заңдарын әдебиетке механикалық түрде қолданып, метафизкалық жолға түскен. Олар жазушы шығармасын әуелі оның таптық тегімен байланыстырған. Шын мәнінде көркем туындының эстетикалық құндылығын бағаламай, бұрмалап түсіндірген. Тек қана жаңа пролетарлық әдебиет жаңа кеңестік қоғамның рухани өзегі бола алады деген ұстанымда болған. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
Айша хикаяты

**«Айша» хикаяты** – 1922 жылы жазылып, 1935 жылы өңделген Сәкен Сейфуллиннің проза саласындағы кемел шығармаларының бірі.  

Шығарма әйел теңдігі мәселесіне арналған. Қазақ әдебиеті үшін дәстүрлі тақырыпқа арналған бұл мәселені ақын мазмұнын қызықты, сюжетін тартымды, идеясы салмақты жаңашыл бағыттағы шығарманы тудыра білген. 

Оқиға 1916 жылы, Ақмола қаласынан 300-400, Нілді зауытынан 60-70 шақырымдай жердегі ауылда өткенін автор дәл көрсеткен. Кәдір деген кісі Шәкір атты әйелі өлген, қара шұбар, қисық қара сақалы бар жігітке Айша есімді кіші қызын бермек. Қалың малға отыз қаралы мал алмақ. Күшіген сияқты үңірейген, сақалы күректей қара шұбарға сұлу, жас Айша әйел болмаймын деп қанша жерден қарсылық көрсетсе де, әке-шеше, ағайын-туыс, бәрі де ата салтын бұза алмай, ұзатылып кете баратын бақытсыз қыз тағдыры суреттелген.

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
Санат:Романдар
Жемістер хикаяты

**«Жемістер» хикаяты** – 1935 жылы жазылып он бес жыл мерзімді оқиғаны қамтыған Сәкен Сейфуллин туындысы.  

Ақмоланың оңтүстік жағындағы Нұра өзенінің бойындағы Аққулы көлін мекендеген, Танбай бай аулындағы 1919 жылғы іс-әрекеттерді суреттеуден басталатын шығармада есте қаларлық суреттері мен картиналары болған. Әсіресе азамат соғысы тұсындағы қазақ ауылдарының мойындарына түскен ауыртпалықтарды жазушы реалистікпен бейнелеген. Шығармада ақтардың бейбіт жатқан, етек-жеңін жинай алмай, өзіне-өзі қарауға шамасы келмей отырған панасыз кедейлерге, кемпір-шалға, қыз-келіншекке көрсеткен зорлықтарын шеберлікпен көрсете білген.

## Дереккөздер


Санат:Сәкен Сейфуллин шығармалары
Күй (повесть)

**«Күй»** — «Дала балладалары» жинағына енген күйші тағдырын арқау еткен Әбіш Кекілбаев повестерінің бірі.  

Шығармада суреттелетін оқиға – ертедегі қазақ пен түрікменнің арасындағы алауыздық, жауласушылық. 

Повестің басты кейіпкерлері – Жөнейіт пен Көкбөрі – түркімен ауылының айтулы батырлары. Мәмбетсана болса сирек көрінсе де найза байламас қулығымен, арамдығымен танылатын кейіпкер. Көкбөрі жападан жалғыз Дүйімқараға соқтығып, опат болған. Інісінің өлімі Жөнейітке ауыр тиеді. Екі ұлыда жаугершілікте опат болған. Кенже ұлы Дәулет дутаршы. Дүйімқараға деген кек ашындырған Жөнейіт енді осы ұлын жауына қарсы аттандырады. Дәулет те қаза болған. Қасындағы нөкерлері Дәулеттің құны деп, күйші қазақ жігітті тұтқындап әкеледі. Жөнейіт қара жолдың бойына басын қылқитып, күйшіні тірідей көміп кеткен. Повесть Жөнейіттің өлімімен аяқталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ әдебиеті
Навигациялық жұлдыздар

**Навигациялық жұлдыздар** – авиацияда, теңізде жүзу мен ғарышта кеменің бағыты мен орнын анықтау үшін қолданылатын жұлдыздар. 

Кеңістікте бағдар жасау үшін Жер бетіндегі белгілер жарамайды. Ғарышкерлер, ұшқыштар және теңізшілер навигациялық жұлдыз бойынша қажет уақытта бағдар жасап, бағытты анықтай білуі тиіс. 

Навигациялық шоқжұлдыздар саны 20-дан астам. Оларға оңтүстік және солтүстік жарты шарлардағы ең жарық жұлдыздар жатады. Навигациялық есептерді шешу үшін биіктік пен азимуттың кестесі жасалған.

## Дереккөздер


Санат: Астрономия
Жарықтың дифракциясы

**Жарықтың дифракциясы** – жарықтың түзу сызық бойымен таралудан ауытқуын немесе жарықтың тосқауылды орағытып өтуін айтады.

1665 жылы Италия физигі Франческо Мария Гримальди ашты. Ол өте қарапайым тәжірибе жүргізген. Терезе қақпақтарының арасына өте жіңішке саңылау қалдырған. Сол саңылау арқылы жарық сәулесі жуандығы әртүрлі таяқшаларға түскен. Олардан көлеңкелерін зерттеп, ол геометриялық оптика заңын сақталмағанын байқаған. Нәтижесінде көлеңке болатын жерлерде ақ жолақтар байқалған, оның үстіне олар боялған боп шыққан. 

Жарықтың дифракциялық құбылысын Гюйгенс пен Френель түсіндірген. Гюйгенс-Френель принципі бойынша толқын шегінің әрбір нүктесін жаңа сфералық толқынның орталығы деп есептеуге болады. 

## Дереккөздер


Санат:Жарықтың шашырауы
Аманай мен Заманай

**«Аманай мен Заманай»** — Сәкен Жүнісовтің романы. Бастапқыда, 1987 жылы «Заманай мен Аманай» деп аталатын повесть ретінде жарияланды, кейін едәуір толықтырылды.

Туындыға 1930-шы жылдардың дүрбелеңіне тап келген қазақ ауылдарының тағдыры оқиға етіп алынған. Оқиға ұжымдастыру кезінде жат жерге қоныс аударған қазақ аулының жүдеу тіршілігінен бастау алып, шегіністер арқылы суреттелген. 

1997 жылы шығарма бойынша «Заманай» атты көркем фильм түсірілді.

2018 жылы роман ағылшын тіліне аударылды.

## Дереккөздер


Санат:Романдар
Қылмыскер (пьеса)

**«Қылмыскер»** – Мәдениет министрілігінің 2003 жылы жариялаған ұлттық *«Астана–Бәйтерек» конкурсы*нда бас бәйгені жеңіп алған драматург Сәкен Жүнісовтың пьесасы.

Онда бүгінгі күннің шындығы әлеуметтік талдау мен арқылы көрсетілген. 

Кейіпкерлері - кешегі өнер жұлдыздары, бүгінгі көр қазушылар. Жай ғана көр қазушылар емес, зират басындағы бірнеше гектар жерді алдын-ала сатып алып, ақша табушы кәсіпкерлер. Аттары да өздерінің болмыстарына сай. Біреуі - Шалам  (шөп-шалам), екіншісі - Әлімқұлы. Екеуін біріктіріп «Шаламалейкум» деп атаған. 

Автор қоғамдағы көлеңкелі тұстарды, ұнамсыз жайттарды, ұлттық болмыс пен ғұрыпты сақтап қалуды, қазақ жерінің тағдырын драмалық тартыс аясында суреттеп жеткізген. 

## Дереккөздер


Санат:Пьесалар
Санат:2003 жылғы туындылар
Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)

**«Тағдыр»** XX ғасырдың соңғы кезеңіндегі шекара бөлінісін арқау еткен, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын иемденген Қабдеш Жұмаділовтың романы. 

Жазушының бұл романында қазақ халқы басынан кешірген ауыр бір кезең - екі империяның алаштың ата қонысы болған сайын даланы екіге бөліп, шекара сызығын жүргізген кезеңін арқау еткен. 

Романда әртүрлі мінезді, алуан тағдырлы кейіпкерлер сипаттары сомдалып, болмысы ашылған. Патшалық Ресей мен Цин империясы Шығыс Түркістан мен Орта Азиядағы иеліктерін айқындап енші бөлісуді XIX ғасырдың 80-жылдары ғана қолға алған болатын. 

Романдағы күллі оқиға осы айтулы тарихтың халық тағдырына қалай әсер еткенін бейнелеуге баяндалған. Туынды төрт бөлімге топтастырылған. Олар: «Жол торабы», «Тағдыр», «Уақыт керуені», «Дар ағашы».

## Дереккөздер

Санат: Әдебиет
Қара маржан

**«Қара маржан»** – Шерхан Мұртазаның эпикалық жанрда көлемді жазылған алғашқы туындысы.

Бұл романға бүгінгі заман шындығы, өндіріс тақырыбы, сол өндірісте еңбек етіп жүрген жұмысшылар тағдыры арқау болған. 

Шығарманың басты кейіпкері – Нариман. Оқиға осы кейіпкердің айналасында өрбіген. Жазушы кейіпкерінің балалық шағына монолог және авторлық баяндау арқылы шегініс жасай отырып, тартыстың екінші басындағы кейіпкер Жарас екеуінің арасындағы достықтың бұзылу себептерін көрсетеді. 
Романның көркемдік ерекшелігі аңыз әңгімелерді, ертегілерді шығарма оқиғасының қиюын келтіріп, сәтті пайдаланудан көрінген. Ескі тарихқа тіл бітіріп, аңыздарды қастерлеуге тәрбиелеудегі бұл көркемдік ізденіс жазушы прозасындағы үлкен табыстырының бірі болған.

## Дереккөздер


Санат:Романдар
Ант (пьеса)

**«Ант»** — 1972 жылы жарық көріп, тарихи тақырыпты арқау еткен Тахауи Ахтановтың драма-дастаны. 

Бұл туындыға екі оқиға негіз болған. Бірі — Әбілқайыр ханның Ресей патшалығына қосылу үшін Кіші жүз атынан ант беруі. Екіншісі — осы қайшылықты да күрделі, айтулы оқиғаның шешілуі. Драма-дастанда Ресей патшалығына ант берген Әбілқайыр ханды Барақ сұлтан бастаған топ Сауранның қолымен өлтіргені суреттелген. 

Драма үш бөлімнен тұрады. Ол бөлімдер «Түнгі сыр», «Аңырақай», «Арпалыс» деп аталып, сол дәуірдің әлеуметтік-саяси шындығы қым-қиғаш тартыстар арқылы ашылған. 

«Ант» драмалық дастаны — Тахауи Ахтановтың кәсіби драматург ретіндегі ең шоқтығы биік шығармасы. Үш бөлімнен тұратын туынды елдік пен бірлік тақырыбын ту етіп, қазақ халқының ат үстінен түспеген екі жүз жылдық тарихының ең бір шеменді де шешуші кезендерін қамтиды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ пьесалары
Санат:Тахауи Ахтанов шығармалары
Санат:Тарихи шығармалар
Санат:Қазақстан-Ресей қарым-қатынасы
Қаһарлы күндер

**«Қаһарлы күндер»** — Ұлы Отан соғысы тақырыбын арқау еткен Тахауи Ахтановтың романы.

Романда Мәскеу түбіндегі шайқас, генерал Панферов бастаған дивизияның жан қиярлық ерлігі суреттелген. Взвод командирі Ержан, бұрынғы әскери комисариат қызметкері Мұрат, т.б кейіпкерлердің алдындағы мақсат біреу.Ол - Отанды сыртқы жаудан қорғау. Шығармада сонымен қатар жаумен беріспей күрескен өзге де батырлардың ерліктері сипатталған.

Төрт тараудан тұратын үлкен романның негізгі идеясы сыртқы жаудан Отанды қорғау. Осы идея романдағы барлық кейіпкерлерді қимылға келтіріп, соғысқа араластырып отырады. Романның бірінші тарауында белгілі дайындықтан кейін Панферов дивизиясының майдан шебіне аттануы, екінші тарауда жау күшінің басым келіп соғыс күшінің кейін шегінуі, үшінші тарауда жау қоршауында қалып қойған Мұрат батальонының қоршауды бұзып шығуы, төртінші тарауда Москва түбінде болған шешуіші айқас, сол айқас кезіндегі Ержан взводының ерлігі баяндалады. Осы арқылы жазушы Ұлы Отан соғысы жылдары Отанын сыртқы жаудан қорғап қалған жауынгерлерінің өлмес образын жасайды.

Романның алғашқы беттерін ашқанда-ақ туған жерді қимай Алматымен қоштасып соғысқа аттанып бара жатқан бір топ жауынгерлерін көреміз. Олардың ішінде әр түрлі адамдар бар. Өткен жылы ғана күнелтіс қуалап Алматыға келген Добрушкин мен Талғар МТС-інің атақты тракторисі Кәкібай, қарапайым да қатал мінезді Қартбай мен адал жүректі, алып денелі Бондаренко, жиырмадан жаңа ғана асқан взвод командирі Ержанмен бұрынғы военкомат қызметкері Мұрат, күні кешегі орта мектеп оқушысы Раушанмен жоғары мектеп оқытушысы Уәли, әскери атақ қуалап, өзін өзгелерден жоғары ұстап жүретін майор Купциановтар бар. Олардың алдында бір-ақ тілек тұр. Ол – қасиетті Отанды сыртқы жаудан қорғау тілегі.

## Дереккөздер

Санат:Тахауи Ахтанов шығармалары
Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Ұлы Отан соғысы
Анна Михайловна Дараган

**Анна Михайловна Дараган** ─ орыс балалар жазушысы. 

1806 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. Мемлекет қайраткері Михайл Андреевич Балугьянскийдің қызы. 

1848 жылы «Чтение для детей из Священной истории» кітабы, 1849 жылы «Естественная история животных, рассказанная для детей» кітабы басылып шығады. «Ёлка. Подарок на Рождество» үйде оқуға арналған суретті әліппенің авторы. 1849 жылы Елизавет училищесінің басшысы болады. 1862 жылы «Руководство к детским садам по методе Фридриха Фребеля»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Михаил Владимирович Бутов

**Михаил Владимирович Бутов** – орыс жазушысы, прозаик. 

«Новый мир» журналы редакторының орынбасары. 1964 жылы 2 тамызда Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу электротехникалық байланыс институтын бітірген. 

1992 жылы «Новый мир» журналында алғашқы әңгімесі басылып шығады. 1994 жылы алғашқы «К изванию Пана» кітабы жарық көреді. 1994 жылдан бастап «Новый мир» журналының проза бөлімінің редакторы болады. 1998 жылдан бастап «Новый мир» журналының жауапты хатшысы болып қызмет атқарады. «Христианский церковно-общественный канал» радиосындағы «Джазовый лексикон» бағдарламасының жүргізушісі. 

## Шығармалары
*«Свобода»
*«Памяти черепахи»
*«Химическая свадьба маятника и розы»
*«В карьере»
*«Цена»
*«Мобильник»
*«Анархисты»
*«Вечные льды»
*«Cудьба барабанщика»
*«Записи»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Эльвира Валерьевна Барякина

**Эльвира Валерьевна Барякина** ─ жазушы. 

1975 жылы 9 қарашада Төменгі Новгород қаласында дүниеге келген. Н.И. Лобачевский атындағы Төменгі Новгород мемлекеттік университетін бітірген. 
Алғашқы көркем шығармасы «Рыба в чайнике» Анна Капрановамен серіктес автор ретінде 1998 жылы «Сделай Сам» газетінде жарияланады. 2001 жылы «Эксмо» баспасында «Гроб с музыкой» және «Нежное притяжение за уши» атты екі повесі, 2010 жылы «Рипол-Классик» баспасында «Белый Шанхай» атты романы басылып шығарылады. 

## Шығармалары
* «Рыба в чайнике»
* «Гроб с музыкой»
* «Нежное притяжение за уши»
* «Русская Никита»
* «Фабрика гроз»
* «Заговор молчания»
* «Археолог»
* «Архитектор»
* «Археолог»
* «Женщина с большой буквы Ж»
* «Ж замечательных людей»
* «Справочник писателя»
* «Белый Шанхай»
* «Аргентинец»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Борис Анибал (Аннибал)

**Борис Анибал  (Аннибал)**  (шын аты-жөні ─ Борис Алексеевич Масаинов) – орыс жазушысы, әдеби сыншы, ақын, журналист. 

1900 жылы Данилов қаласында дүниеге келген. 17 жасынан бастап шығармашылықпен айналыса бастайды. 

Алғашқы повестері: «Автобиография», «Смерть Любы». 1922 жылдан бастап Борис Анибал деген бүркеншік есімімен «Новый мир», «Прожектор», «30 дней» журналында кітаптары, поэзия жайлы мақалалары басылып отырады. «Моё детство в Данилове» естелігін қалдырған. 1940 жылы «Моряки Вселенной» ғылыми-фантастикалық повесін бастырып шығарады. Сонымен қатар Б. Алексеев, Ганнибал, Г. Анибал, Борис Брюс бүркеншік есімдерімен шығармаларын жариялаған. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Евгений Моисеевич Бень

**Евгений Моисеевич Бень** ─ публицист, сыншы, эссеист, өнертанушы. 

1960 жылы 5 тамызда Мәскеуде дүниеге келген. 1982 жылы Мемлекеттік педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 
1983-1987 жылдары Орталық мемлекеттік әдебиет және өнер архивінің жарияланым бөлімінде жұмыс істейді. 1992-1993 жылдары «Наше Наследие» журналының редакция алқасының мүшесі болады. 2000 жылдан бастап Мәскеу Жазушылар Одағының мүшесі.

2000 жылы «Не весь реестр» кітабы басылып шығады. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті
Михаил Саулович Арлазоров

**Михаил Саулович Арлазоров** (26.12.1930, Харьков - 2.07.1980, Мәскеу) − орыс жазушысы, журналист, сценарист.

Авиация институтын және С.А. Герасимов атындағы Бүкілресейлік мемлекеттік кинемотография университетінің сценаристтер курсын бітірген.

КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. Шығармаларының біразы авиацияға арналған. «Знание ─ сила» журналы редакциясының қызметкері. 

## Шығармалары
*«Человек на крыльях»
*«Фронт идет через КБ»
*«Дорога на космодром»
*«Жуковский»
*«Артём Микоян».

## Дереккөздер


Санат:26 желтоқсанда туғандар
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Харьковте туғандар
Санат:2 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО жазушылары
Санат:КСРО журналистері
Санат:КСРО сценарийшілері
Санат:Өмірбаяншылар
Санат:Ресей сценарийшілері
Санат:Ресей мемуаршылары
Санат:КСРО мемуаршылары
Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:XX ғасырдағы Ресей жазушылары
Санат:Ғылымды бұқараландыру
Наталья Васильевна Астахова

**Наталья Васильевна Астахова** – орыс жазушысы, прозаик, журналист.

1953 жылы Қырымда дүниеге келген. Мәскеу гуманитарлық университетінің журналистика факультетін бітірген. 

1988 жылдан бастап «Крымская правда» газетінде жұмыс істейді. Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 1992 жылы «Письма с Земли» фантастикалық әңгімелер жинағы жарық көреді. 

## Шығармалары
*«Наследница по кривой»
*«Погонщик мулов с бульвара»
*«Хлеб для случайного путника».

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары Санат: Журналистика
Александр Геннадьевич Больных

**Александр Геннадьевич Больных** ─ орыс жазушысы, аудармашы. 

1954 жылы Таллин қаласында дүниеге келген. Уральск политехникалық институтын бітірген. 

Шығармашылық жолын ғылыми-фантастикалық шығармалар жазып бастайды. 1996 жылдан бастап әскери-тарих тақырыбында кәсіби аудармамен айналысады. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған шығармалардың авторы. 1993 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 

2004 жылы Александр Беляев атындағы сыйлықтың лауреаты болады. 

## Шығармалары
*«Жил-был вор»
*«Видеть звезды»
*«Смарагдовые звезды»
*«Снежные волки»
*«Железный замок» *«Сын дракона, внук дракона»
*«Схватка гигантов»
*«Трагедия ошибок»
*«На океанских проторах».

## Сыртқы сілтемелер
http://alexgbolnych.narod.ru/bio.htm

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Татьяна Борисовна Бонч-Осмоловская

**Татьяна Борисова Бонч-Осмоловская** — филолог, аудармашы, ақын, прозаик.

Ақмешіт қаласында дүниеге келген. 1987 жылы Мәскеу физика-техникалық институты бітірген. 

1998 жылы «День рождения» атты новеллалар жинағы жарық көреді. Шығармалары «Урал», «Знамя», «Русский журнал», «Наука и жизнь», «Стороны света», «ОКНО» журналдарында жарияланып отырады. 2009 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 

## Шығармалары
*«Мартовские мозаики»
*«Раймон Кено»
*«Антиподы»
*«Идти легко»
*«Срашные истории о зеркалах»

## Дереккөздер

Санат:Ресей ақындары
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Санат:XXI ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:Алфавит бойынша жазушылар
Николай Николаевич Брешко-Брешковский

**Николай Николаевич Брешко-Брешковский** ─ орыс жазушысы, журналист, сыншы. 

1874 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 

1896 жылы «Живописное обозрение» журналында алғашқы әңгімесі жарияланады. Әңгімелері, повестері мен спорт және сән, орыс суретшілері туралы мақалалары «Наблюдатель», «Русское слово», «Нива», «Новое слово», «Живописное обозрение» журналдарында жарияланып отырады. 
1900 жылы «“По течению” и другие рассказы» жинағы жарық көреді. Мата д′Ор, Старый петербуржец, Василий Верига, Николай Белый, Фраскуэлло деген бүркеншік есімдерімен шығармаларын жариялап отырады. 

## Шығармалары
*«Чемпион мира»
*«Ремеслор Сатаны»
*«В сетях предательств»
*«Записки натурщицы»
*«Чухонский бог»
*«Записки проходимца»
*«Позор династии»
*«Гладиаторы наших дней»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Вера Григорьевна Галактионова

**Вера Григорьевна Галактионова** – орыс жазушысы. 

1948 жылы Сызрань қаласында дүниеге келген. Уральск педагогикалық институтының тарих факультетінде оқыған. 1986 жылы Әдебиет институтындағы В. Росляков семинарын бітіреді. 

2002 жылы «Наш современник» журналында алғашқы шығармаларының бірі *«Со всеми последующими остановками»* повесі жарияланады. 1989 жылы Иван Шухов атындағы жылдың ең үздік романы Халықаралық сыйлығына ие болады. 

## Шығармалары
*«Шаги»
*«Зеленое солнце»
*«Слова на ветру опустевшего века»
*«Крылатый дом»
*«5\4 накануне тишины»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Дмитрий Евгеньевич Галковский

**Дмитрий Евгеньевич Галковский** ─ орыс философы, жазушы, публицист. 

1960 жылы 4 маусымда Мәскеуде дүниеге келген. 1980-1986 жылдары М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің философия факультетінің кешкі бөлімінде оқиды. 

1987 жылы «Бесконечный тупик» философиялық романын жазады. 1996-1997 жылдары «Разбитый компас» жеке журналын басып шығарады. «Святочный рассказ» шығармасы 2001-2003 жылдары «Литературный газет», «Незамисимый газет», «Консерсатор» басылымдарында жарияланады. 2003 жылы «Пропаганда», 2004 жылы «Магнит» жинағы жарық көреді. «Уткоречь» атты кеңес поэзиясының антологиясын құрып 2002 жылы бастырып шығарады. 

1997 жылы *«Антибукер» әдеби сыйлығы*ның лауреаты болады. 

## Шығармалары
*«Безконечный тупик»
*«Друг утят»*«Пропаганда»
*«Два идиота»
*«2331 отрывок из произведений писем Николая Ленина»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Сергей Маркович Гандлевский

**Сергей Маркович Гандлевский** – орыс ақыны, прозаик, эссеист, аудармашы. 

1952 жылы Мәскеу қаласында дүниеге келген. Мәскеу Гуманитарлық университетінің орыс бөлімінде оқыған. 

1970 жылдары «Московское время» поэтикалық тобының негізін салушылардың бірі болады. 1991 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі болады. 1992-1993 жылдары «Ресей» радиосындағы «Поколение» бағдарламасының жүргізушісі болады. 1995-96 жылдар аралығында Ресей мемлекеттік гуманитарлық университетінде қазіргі отандық поэзияға арналған семинар жүргізеді. 

1996 жылы «Антибукер» сыйлығын, 2010 жылы «Поэт» ұлттық сыйлығын иеленеді. 

## Шығармалары
*«Поэтическая кухня»
*«Праздник»
*«Трапанация черепаха»
*«Найти охотника»
*«Чтение»
*«Дело вкуса»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Юрий Петрович Вронский

**Юрий Петрович Вронский** – орыс балалар жазушысы, ақын, аудармашы. 

1927 жылы 23 шілдеде Мәскеуде дүниеге келген. В.И. Ленин атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетін бітірген. 

Турбьёрн Эгнердің өлеңдерін аударған. 1964 жылдан бастап Жазушылар Одағының мүшесі. 

## Шығармалары
*«Сказ о Нове-городе»
*«Юрьевская прорубь»
*«Кукшино странствие за тридевять земель»
*«Куда девались паруса»
*«Злой город»
*«Белгородский кисель»
*«Странствие Кукши за тридевять морей»*«Рассказы о древнем Новгороде»
 («Необычайные приключения Кукши из Домовичей»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Василий Яковлевич Богучарский

**Василий Яковлевич Богучарский**  (шын тегі ─ Яковлев) – жазушы, журналист, публицист. 

1860 жылы Богучар қаласында дүниеге келген. Василий Яковлевич Богучарский ─ Василий Яковлевич Яковлевтің негізгі бүркеншік есімі. 1812 жылғы Отын соғысына қатысқан. 

1895 жылы «Георг Вашингтон и основание Северо-Американских соединённых штатов» еңбегі басылып шығады. 1897 жылы Генри Джордждың «Общественные проблемы», Гриннің «Краткой истории англиского народа» шығармаларын аударған еңбегі басылып шығады. 

## Шығармалары
*«Марксизм Лафайет – деятель трёх революций»
*«Три западника 40-х годов»
*«Из прошлого русского общества»
*«Великая реформа»
*«Государственные преступления в России в ХІХ веке»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары Санат: Журналистика
Юрий Васильевич Бондарев

**Юрий Васильевич Бондарев** ─ орыс, кеңес жазушысы. 

1924 жылы Орынбор қаласында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1951 жылы А.М. Горький атындағы Әдебиет институтын бітіреді. 

1953 жылы «На большой реке» әңгімелер жинағы жарық көреді. «Горячий снег» романы желісі бойынша түсірілген фильм сценарийінің авторы. 2001 жылдан бастап «Мир образования – образование в мире» журналы редакция алқасының мүшесі. 1972 жылы Ленин атындағы сыйлыққа ие болады. 

## Шығармалары
*«Батальон просят огня»
*«Тишина»
*«Двое»
*«Берег»
*«Выбор»
*«Игра»
*«Искушение»
*«Непротивление»
*«Юность командиров»
*«Последние залпы»
*«Родственники»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Владимир Генрихович Бойко

**Владимир Генрихович Бойко** ─ орыс, кеңес жазушысы, редактор, журналист, аудармашы, ақын, эссеист. 

1956 жылы 26 наурызда Краснояр қаласында дүниеге келген. 1973-1978 жылдары М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде оқиды. 

1995-1998 жылдары «Вечерний Обниск» газетінің бас редакторы болады. «Шестое чувство» әдеби бірлестіктің құрамына кіреді. 2009 жылдан бастап «Час-Пик» газетінің шеф-редакторы. 

Кент Маргареттің «Как выйти замуж» шығармасын аударған. 

## Шығармалары
*«Никогда не жалеть»
*«Как ветра ищет парус...»
*«Млечный город».

## Дереккөздер


Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Ресей журналистері
Санат: Орыс жазушылары
Николай Константинович Боков

**Николай Константинович Боков** – орыс жазушысы, прозаик, қазіргі кезде Францияда жұмыс істейді. 

1945 жылы Мәскеуде дүниеге келген. 1969 жылы Мәскеу университетінің философия факультетін бітіреді. 

1970 жылдары «Грани», «Посев» журналдары мен «Русская мысль» газеттерінде бүркеншік есімдермен шығармалары жарияланады. 1971 жылы Францияда «Никто» романы басылып шығады. 

## Шығармалары
*«Город Солнца»
*«Грани»
*«Смех после полуночи»
*«Смута новейшего времени, или Удивительные похождения Вани Чмотанова»
*«Никто»
*«Чужеземец»
*«Цельсий и Смерть»
*«Чудеса химии  (мистерия)»
*«Русская мысль»
«Наташа и Пивоваров»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Владимир Григорьевич Бондаренко

**Владимир Григорьевич Бондаренко** ─ орыс жазушысы, әдеби сыншы, публицист. 

1946 жылы 16 ақпанда Петрозаводск қаласында дүниеге келген. А.М. Горький атындағы Әдеби институтта оқыған. 

1990 жылдан бастап «День» газеті бас редакторының орынбасары, 1993 жылдан бастап «Завтра» апталық газетінің бас редакторының орынбасары. 1991 жылы Ресей Жазушылар Одағының мүшесі болды. 1989 жылы «Позиция» сыни кітабы жарық көрді. 

## Шығармалары
*«Дети 1937 года»
*«Пламенные реакционеры»
*«Серебряный век простонародья»
*«Живи опасно»
*«Поколение одиночек».

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет
Санат: Орыс әдебиеті
Санат: Орыс жазушылары
Михаил Николаевич Волконский

**Михаил Николаевич Волконский** – орыс жазушысы, драматург, тарихи романдардың авторы. 

1860 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 

1892-1894 жылдары «Нива» журналының редакторы болады. 1916-1917 жылдары тарихи романдар мен повестерінің толық жинағы жарық көреді. 

## Тарихи романдары
*«Князь Никита Федорович»
*«Мальтийская цепь»
*«Воля судьбы»*«Кольцо императрицы»
*«Забытые хоромы»
*«Брат герцога»
*«Сирена»
*«Два мага»
*«Слуга императора Павла»
*«Две жизни»
*«Черный человек» 
*«Записки прадеда»
*«Ищите и найдете»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары