open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lurkmore.to

**lurkmore.to** (немесе орыс. *Лукоморье*, *Луркмоар*, *Лурк*, *Лурка*,  — «жасырыну», интернетте — форумдар немесе қолданушылар жасайтын кез-келген контентті оқу, бірақ оны жасауға қатыспау, *moar* — тағы) — өзін «мемдердің, фольклор мен Басқаның Барлығының энциклопедиясы» деп таныстыратын МедиаУики негізінде құрылған бейресми энциклопедия.
Lurkomorye 2007 жылы құрылған. 2016 жылғы 13 мамырдағы жағдай бойынша энциклопедияда 7045 мақала бар

2012 жылдың 12 қарашасына қараған таңда Луркоморьеде 6093 мақала бар. 2016 жылдың 10 қаңтар Луркомореде 6971 мақала бар.

Alexa Internet-тің статистикасы бойынша (11 сәуір 2011) Lurkmore.to сайты әлемнің 3000 ең белгілі сайттарның қатарына еніп, ресей сайттарының арасында танымалдығы бойынша 168-ші орынды алады.

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі себепті сайт өз жұмысын тоқтатты.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* lurkmore.to — сайттың өзі.

Санат:Онлайн энциклопедиялар
Санат:Уики-жобалар
Үлкен кеңес энциклопедиясы

**Үлкен совет энциклопедиясы** (, қысқаша: БСЭ) — ең толық және танымал әмбебап совет энциклопедиясы. 1926 жылдан бастап (бірінші басылымның алғашқы томы) 1990 жылға дейін (соңғы жылдық) «Совет энциклопедиясы» (қазір — «Үлкен Ресейлік энциклопедия» баспа үйі) баспа үйімен шығарылды.

Үш басылымды басынан өткізді:
* бірінші басылым (1926—1947) 65 томнан және нөмірсіз қосымша «КСРО» томынан тұрды.
* екінші басылым (1949—1958) 49 томнан, 50-ші «КСРО» томынан және қосымша 51 және 52 томдарды құрайтын «Әліппелік сілтемеден» тұрды.
* үшінші басылым (1969—1978) 30 томнан (24-ші том екі кітаптан: негізгі және қосымша «КСРО» томынан құралды) және нөмірленбеген қосымша «Әліппелік-атаулық сілтемеден» тұрды (1981).

Санат:Энциклопедиялар
Санат:КСРО
Imageboard

**Imageboard** (, *Имиджбо́рд* — «сурет тақтасы», сонымен қатар *имиджборда, борда*, **чан**  сөзінен) — хабарламаларға суреттер қосуға мүмкіндік беретін веб-форумның бір түрі.
Атының ұқсастығына қарамастан имиджбордтардың имиджге еш қатысы жоқ. Екі сөз де ағылшынның image (*сурет, көшірме, кейіп*) сөзінен шыққан.

## Ерекшеліктері
Имидждбордтар басқа форумдардан мынадай сипаттарымен екрекшеленеді:
* **[[аноним]]дық** — хабарламаларды ешқандай тіркелгісіз қалдыруға мүмкіндік бар. Имиджбордтардың кей бөлімдерінде тек қана анонимды түрде хабарлама қалдыруға мүмкіндік беріледі. Анонимды емес хабарламалар рұқсат болса, тіркелу әдеттегіде трипкодтар жүйесі арқылы іске асады.
* **файлдарды қосуға мүмкіндік** — әрбір хабарламаға файлды қосуға мүмкіндік (бірнеше файлды қосу сирек кездеседі). Негізінен тек графикалық файлдарды қосуға болады, бірақ кейде flash немесе mp3 файлдарды қосу мүмкіндігі де кездеседі.
* **негізінен [[архивация]]ның жоқтығы** — имиджбордтың әр бөлімі тек белгіленген тредтер санын сыйғыза алады. Тредтегі жаңа хабарлама оны тізімнің үстіне көтереді. Жаңа тред жасалғанда ең астында тұрған, яғни соңғы хабарлама ең кеш қалдырылған тред өшіріледі.
* **архивация мүмкіндігі** — имиджбордтың әр бөлімі архивацияға икемделуі мүмкін, сонда тредтаер өшірілудің орнына арнайы директорияға көшіріледі.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* 4chan
* Аноним

Санат:Интернет
Санат:Имиджбордтар
Toyota Avensis

**Toyota Avensis** — 1997 жылдан бастап Toyota компаниясынан шығарылған шағын көлемді көлік.

## 1-ші модельді қатар 1997–2003

Toyota Avensis D-классына жататын көлік, оның базасы Toyota Corona базасына негізделген яғни, Еуропа нарығына шыққан Toyota Carina E орнын 1997 жылы жаңартты. 
Модельдік қатарда үш түрлі қорапта (кузовта) жиналған - седан, хэтчбэк, универсал (Жапония нарығында арналған Toyota Caldina). Көлік 5 түрлі қозғалтқыштармен жабдықталған
3-еуі бензинді 1.6 литрді, қуаты 110 а.к., (4AFE), көлемі 1.8 литрлі қуаты 110 а.к.(7AFE), бірақ айналу моменті әлде қайда жоғары және 2.0 литрді қуатты 128 а.к.(3SFE) сонымен қатар 2 турбо-дизельді 110 а.к. қуаты бар (2CT EFI) және (2CT) қозғалтқыштар. 
**Тойота Авенсис** Еуропа мен Ұлыбритания авто-нарығын жаулауға көзделген.

## 2-ші модельді қатар 2003–2008

**Toyota Avensis Wagon** - алдыңғы жетекті 5-есікті универсал және 5-сатылы беріліс қорабымен жабдықталғын. 7A-EF текті 16-клапонды "Lean Burn" жүйелі қозғалтқыш орнатылған оның қуаты 110 а.к. Авенсис базасы кеңейе түсті және нарыққа шыққана бері 3 бензинді және 1 дизельді нұсқалар болған.  1.6 және 1.8 Бензинді қозғалтқыштар сәйкесінше 110 және 129 ат күшіне ие болды.

нобай|солға|седан
нобай|солға|универсал

## 3-ші модельді қатар 2009-әлі күнге дейін

Жаңа жарыққа шыққан көліктің көлемі аздаған өзгерістерге ұшырады, алайда ол жана платформаға негізделген. Осыдан қарай тек седан мен универсалдар жиналатын болады. Жаңа қозғалтқыштар қатары таныстырылды 1.6 (132 а.к.), жаңа 1.8 л. 4-цилиндірлі 147 а.к. және  2.0 л (152 а.к.). Ал дизельді қозғалтқыштар қатары ешқандай өзгерістерге ұшырамаған. Бензинді нұсқаларда қалыпты трассмисия - жаңа 6-сатылы механикалақ беріліс ал автоматтын орнына Multidrive вариаторы орнатылады.

## Дереккөздер


Санат:Toyota автокөліктері
Санат:Алдыңғы жетекті алдыңғымоторлы автокөліктер
Санат:4х2 доңғалақты формуласы
Санат:D сегментті автокөліктер
Санат:2003 жылы ұсынылған автокөліктер
Санат:2008 жылы ұсынылған автокөліктер
4chan

**4chan** (жап. 四葉, *ёцуба* — «төрт жапырақ») — ағылшынтілді имиджборд және анонимді веб-форум. Жапондық futaba-ның әсерінен пайда болған. Қазіргі таңда futaba-ны танымалдығы бойынша озып, әлемдегі ең үлкен имиджборд болуы мүмкін.

Форчан 2003 жылдың 1 қарашасында Кристофер Пулмен (**moot**) ашылған.
## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Имиджборд
* Аноним

Санат:Имиджбордтар
Санат:Интернет-форумдар
Санат:Алфавит бойынша сайттар
Қайролла Дүйсенбайұлы Рахимов

**Рахимов Қайролла Дүйсенбайұлы** (15.3.1948 жылы туған, Павлодар облысы Баянауыл ауданы Баянауыл кенті) – фармаколог ғалым, медицина ғылыми докторы (1993), профессор (1996).

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан.

Алматы мемлекеттік медицина институтын(қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген (1972). 1972 – 75 жылдары Алматы орталық қалалық клиникалық ауруханасында дәрігер, 1975 – 91 жылдары Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтында аспирант, кіші, аға ғылыми қызметкер, 1991 – 2004 жылы Қазақ ұлттық медицина университетінде доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, 2004 – 05 жылдары Дәрілік заттар, медициналық мақсаттағы бұйымдар және медицина техникасы Ұлттық орталық бас директорының ғылым жөніндегі орынбасары, 2005 жылдан Алматы мемлекеттік дәрігерлер білімін жетілдіру институтында кафедра меңгерушісі. Рахимовтың негізгі ғылыми еңбектері фармакология мәселелеріне арналған. Оның қатысуымен “Арглабин”, “Алхидин”, “Альнусидин”, “Сүттіген” (ісікке қарсы), “Салсоколлин”(гепатопротекторлық), “Калиор” (антисептикалық), “АВС” (жақпа май), “Паннувладин” (қабынуға қарсы), т.б. фармакология әсері әр алуан отандық ерекше дәрілік препараттар алынды. Оның жетекшілігімен 5 докторлық және 25 кандидаттық диссертация қорғалды. 750-ден астам ғылыми мақаланың, оның ішінде 25 монографияның, 29 әдістемелік еңбек пен оқулықтардың, 116 өнертабыстың авторы. Рахимов “Қазақстанда табиғи сесквитерпен лактондарын химиялық қасиетін зерттеп, солардың негізінде жаңа дәрілік заттарды алу және ерекше отандық фитопрепараттар өндірісін ұйымдастыру” еңбектер топтамасы үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алды (2007).
## Шығармалары
Шығармалары: Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы, А., 1998; Биологический активный комплекс – Алхидин и его фармакологическая активность, А., 2001; Лекарственные препараты в Казахстане, А., 2004.

## Сілтемелер
* Салсоколлин  
* Калиор  
* Фармакология

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан фармацевтері
Санат:1948 жылы туғандар
Ибн Манзур

**Әбул-Фадл Мұхаммед ибн Мукрим ибн Әли Джамалуддин ибн Манзур әл-Ансари әр-Руайфиғи әл-Ифриқи** (, 1232—1311) — әдебиетші, тарихшы, фиқһ пен араб тілінің ғалымы, ең атақты еңбегі араб тілінің «Лисан әл-Араб» («араб тілі») түсіндірме сөздігі. Оның туған жері туралы тарихшылар арасында келіспеушіліктер бар: біреулер оны Тунистегі Қафса (Гафса) қаласында, басқалары Ливияның Триполи қаласында туған дейді. Басқалары оны мысырлық санайды. Руайфиғ ибн Сәбит әл-Ансаридің ұрпағынан шыққан деп есептелінеді.

Абдуррахман ибн әт-Туфайлдан, Мұртаза ибн Хатимнен, Әбул-Хасан Әли ибн әл-Муқир әл-Бағдадиден сабақ алған. Әл-Қаһирада кеңсе басқармасында қызмет атқарып, артынан Триполидің қазысы болып тағайындалады. Өмірінің соңғы жылдары соқырлыққа душар болып, һижри 711 жылы (1311) Шағбан айында Мысыр жерінде қайтыс болады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Араб тілі
* Лисан әл-Араб

Санат:Араб тілі ғалымдары
Санат:Ислам тұлғалары
Санат:1232 жылы туғандар
Санат:1311 жылы қайтыс болғандар
Лисан әл-Араб

**Лисан әл-Араб** (, «арабтардың тілі») — араб тілін ең толық қамтыған сөздіктердің бірі. Оны Ибн Манзур бес негізгі дереккөзден жинаған:
* Әбу Мансур әл-Азһаридің «Таһзиб әл-Луға» кітабы.
* Ибн Сәйиданың «әл-Мухкам уәл-Мухит әл-Ағзам фил-Луға» кітабы.
* Әбул-Аббас әл-Джауһаридің «Тадж әл-Луға уә Сихах әл-Арабия» кітабы.
* Ибн Баридің әл-Джауһаридің «Сихах» кітабына түсініктемесі.
* Ибн әл-Асир әл-Джазаридің «ән-Ниһая фи ғариб әл-Хадис уәл-Асар» кітабы.

Лисан әл-Араб сөздігі 80 мың сөздік мақаладан тұрады, яғни «Қамус әл-Мухиттен» 20,000 мақалаға артық. Лисан әл-Араб дәлелдер жағынан ең жақсы сөздік саналады және бұл сөздікте тайпалардың, тұлғалардың, түрлі елді мекендердің атауларының шығу тегі қарастырылған. Бұл сөздік мақалаларының құндылығы үшін тілдік және әдеби энциклопедия саналады. Ибн Манзур бұл кітабын араб әліппесінің негізінде бөлімдерге бөліп, алғашқы бабын «һамза» бабы деп, соңғы бөлігін «әлиф лин» әрпіне арнаған.

Ибн Манзурдың бұл сөздікті жазудан екі масқсаты болған — араб тілі сөздерін терең зерттеу және тәртіпке келтіру. Оның айтуы бойынша алдыңғы сөздіктер осы екі қасиеттің біреуіне иемденсе, екіншісінен құр қалған. 

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Ибн Манзур

Санат:Араб тілі сөздіктері
Санат:Араб тілі
Абдуллаһ

* Абдуллаһ ибн Масғұд — сахаба
* Абдуллаһ ибн Омар — сахаба, Омар ибн әл-Хаттабтың ұлы
* Абдуллаһ ибн Аббас — сахаба, Аббас ибн Абдул-Мутталибтың ұлы
Көк Құран

**Көк Құран** () — IX ғасырдың аяғы X ғасырдың басында араб каллиграфиясының куфалық үлгісімен жазылған Тунистік Құран нұсқасы. Оның ерекшелігі — көк түсті (индиго) пергаментке алтынмен жазылған (*кризография*). Бұл Құран нұсқасы Ислам өнерінің ең танымал туындысы және тарихтағы ең ерекше, әрі бай қолжазба саналады. Бұл қолжазба Ұлы Османлы Мемлекеті кезінде бөлшектелініп, көп бөлігі Тунистің өнер және археология Ұлттық Институтының мұражайында сақталған. Бөлек фолианттары әлем мұражайларының мұрағатында бар. Олардың кей бөлігі Раққададағы Ислам өнерінің Ұлттық Мұражайында көрмеге қойылған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Құран

Санат:Құран
Санат:Араб каллиграфиясы
Санат:Тунис тарихы
Санат:Құран тарихы
Хасан әл-Банна

**Хасан ибн Ахмад ибн Абдуррахман әл-Банна** (, 14 қараша 1906 жыл — 12 ақпан 1949 жыл) — мысырлық саяси қайраткер, Ислам уағыздаушысы әрі реформатор. «Ихуан әл-Муслимин» партиясы мен халықаралық (негізінен араб әлемінде) діни-саяси ассоциациясының негізін салушы.

«Дар әл-улум» педагогикалық институтын бітірген Хасан әл-Банна 1927 жылы Суэц каналының қасындағы Исмаилия қаласында мұғалім жұмысына тағайындалады. 1928 жылы Суэц каналының 6 жұмысшысымен бірге «Ихуан әл-Муслимин» (Мұсылман бауырлар) бауырластығын құрады. Бар ынтамен жасалған уағыздың арқасында бауырластықтың Мысырдағы ықпалы күшейіп, 1948 жылы премьер-министр Махмуд Фами ән-Накраши «Ихуан әл-Муслиминді» тыйым салынған ұйым деп жариялайды. Сол жылдың желтоқсанында премьер-министр ихуандықтардың қолынан қаза табады. 1949 жылдың 12 ақпанында Хасан әл-Баннаның өзі де әл-Қаһира (Каир) қаласында қастандықпен оққа ұшып өлтіріледі, оны өлтірген адам әлі табылған жоқ. Басшысыз қалған ұйымның жаңа көсемі боп Хасан әл-Һудайби тағайындалады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Ихуан әл-Муслимин

Санат:Ислам тұлғалары
Ибн Хузайма

**Әбу Бәкр Мұхаммед ибн Исхақ ибн Хузайма ибн әл-Муғира ибн Салих ибн Бәкр ән-Найсабури [[Шафиғи мазһабы|әш-Шафиғи]]** (837 — 923) — атақты мұсылман ғалымы, фақиһ, мухаддис, «шейх әл-Ислам» және «имамдардың Имамы» аталған ғұлама. «Сахих Ибн Хузайма» хадистер жинағының авторы.

Ибн Хузайма һижри жыл санағы бойынша 223 жылы Нишапур қаласында діндар отбасыда дүниеге келеді. Кішкентайынан білімге құштар болған Ибн Хузайма хадис тыңдауға Қутайба ибн Сағидке барғысы келеді, бірақ оның әкесі Құранды толығымен жаттап бітірмейінше бұған рұқсат етпейтінін айтады. Құранды жаттап болған соң білім алуға шыққан Ибн Хузайма Қутайбаның өлімі туралы естиді.

Ибн Хиббан ол туралы айтқан:

Мен жер бетінде сүннет амалдарын ол сияқты орындайтын және сахих пен қосымша сөздерін жаттайтын адамды көрген жоқпын, тіпті күллі Сүннет оның көздерінің алдында жиналғандай

Ибн Хузайма Зул-Қағда айының екінші сенбісінің түнінде һижри 311 жылы 98 жасқа жетіп өмірден озды. Оның жаназасын баласы Әбун-Наср оқиды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Сахих Ибн Хузайма

Санат:Мухаддистер
Санат:Ислам тұлғалары
Бағлабек

**Бағлабек** (, *Baʿlabakk*) — Ливандағы ежелгі қала. Бейрут қаласынан 80 км солтүстік-шығыс бағытта 1130 м биіктікте орналасқан.

## Тарихы

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Baalbeck 

Санат:Ливан қалалары
Санат:Көне қалалар
Нишапур

**Нишапур** () — Ирандағы қала, солтүстік-шығыста орналасқан Хорасан-Резави провинциясының үлкендігі бойынша екінші қаласы. Тұрғындар саны — 205,972 адам (2006 жыл). Елдің солтүстік-шығыс бөлігінде Тегераннан 670 км шығыста A-83 автожолының бойында орналасқан.

## Тарихы

## Атақты тұрғындары
* Муслим ибн әл-Хәджадж — атақты имам, «Сахих Муслим» хадис жинағының авторы, мухаддис
* Әл-Хаким ән-Найсабури — белгілі мұсылман ғалымы, мухаддис
* Әбу Бәкр Ибн Хузайма — белгілі мұсылман ғалымы, мухаддис, фақиһ
* Әбу Бәкр Ахмад ибн әл-Хусәйн әл-Байһақи — белгілі мұсылман ғалымы, мухаддис
* Омар Хайям — атақты ақын, философ

## Дереккөздер


Санат:Иран тарихы
Санат:Иран қалалары
Санат:Нишапур
Рей

* Рей (қала) — Иранның солтүстік бөлігіндегі қала
* Рей Бредбери — ғылыми-фантастика жанрында жазған америкалық жазушы
* Рей Аянами — Евангелион анимесінің кейіпкері
* Рей (арал) — Тынық мұхиттағы Маржан аралдарынң ең үлкені

## Тағы қараңыз
* Рэй
* Рея
АҚШ Банкі мұнарасы (Лос Анжелес)

**U.S. Bank Tower** — Калифорния штатындағы Лос Анжелестің іскерлік орталығында орналасқан банк.

## Сипаттамасы
Биіктігі жағынан АҚШ-та сегізінші, Чикагоның батысынан бастап аймақтағы ең биік ғимарат, сонымен қатар Калифорниядағы ең биік мұнара болып табылады. Ғимарат төбесінде тікұшаққа арналған алаңқай бар. Соның арқасында бұл нысан әлемдегі тікұшаққа арналған алаңқайы бар ең биік ғимарат болып саналады. 

Биіктігі — 310 м. Нысан сейсмикалық аймақта орналасқандықтан ғимарат Рихтер шкаласы бойынша 8 баллға дейін төтеп бере алады. 73 қабатта құралған және екі қабатты жерасты автокөлік тұрағы бар. Ғимарат құрылысы 1987 жылы басталып, 1989 жылы қолданысқа берілді. Құрылыс құны $ 350 миллион. Шахардағы ең көп танылатын ғимараттардың бірі.

## Галерея

File:Libtwr1.jpg
File:US Bank Tower-Figueroa.jpg
File:Libtwr2.jpg
File:Citibank Center, US Bank Tower and The Gas Company Tower.jpg


## Сыртқы сілтемелер

* U.S. Bank Tower MPG Office Trust сайтында  
* Ғимарат сипаттамасы

Санат:Аса биік құрылыстар
Санат: Лос Анжелестегі көк тіреген ғимараттар
Бэнк оф Америка Плаза (Атланта)

**Бэнк оф Америка Плаза** () — АҚШ-тың Атланта қаласында орналасқан мұнара. Әлемде биіктігі жағынан 35-ші, ал АҚШ-та ең биік ғимараттардың бірі болып есептеледі.

Постмодерн стиліндегі нысанның құрылысы 1991—1992 жылдар аралығында жүргізілді. Ғимарат үстіндегі 27 метрлік қаданы санағанда биіктігі 312 м құрайды. Шатырда бірнеше радио мен теледидар тарататын ретрансляторлар орналасқан.

## Галерея

File:Bank of America Atlanta 2.jpg
File:Bankofamerica-atlanta.jpg
File:Bank-of-America-Plaza-Atlanta-24802603.jpg
Bank of America Plaza night, Atlanta, GA.jpg


## Сыртқы сілтемелер

* Bank of America Plaza ресми сайты
* Emporis listing
* SkyscraperPage listing

Санат:Атланта
Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:АҚШ ғимараттары мен құрылыстары
Jumeirah Emirates Towers Hotel

**Джумейра Эмирейтс Тауэрс** () немесе «Эмират мұнарасы II» — БАӘ, Дубайдағы 56 қабатты бес жұлдызды қонақ үй. Эмират мұнарасы I екеуі Эмират мұнаралары кешенін құрайды.

## Жалпы мағлұмат
40 жуық люкс номерлері бар мейманхананы Джумейра тобы басқарады.

Қонақ үйдің биіктігі 309 м. Әлемде биіктігі жағынан 29-шы орын алады. Мейманхана құрылысы 15 сәуір 2000 жылы аяқталды.

Бұл қонақ үй әлемдегі биіктігі жағынан үшінші орын алады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:БАӘ қонақ үйлері
Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:Дубайдағы көк тіреген ғимараттар
Kingdom Centre

**Kingdom Centre** ( Бурж Әл-Мамляка, ) — Сауд Арабия астанасы Эр-Риядта орналасқан 99 қабатты мұнара. Қазіргі уақытта Арабиядағы биіктігі жағынан екінші, ал әлем бойынша 49 орын алады.

Құрылысы 1999 ж басталып, 2000 ж аяқталады. Сол жылы тамаша дизайн мен функционалдығы үшін «Emporis Skyscraper Award» сыйлығын ұтып алады. Ғимаратта дүкендер, 297 метр биіктіктегі обсерватория, кеңсе, Four Seasons қонақ үйі тіпті мешіт те орын тепкен.

## Қызықты мағлұматтар
* Америкалық Ellerbe Becket компаниясы жобаны жобалаған.
* Сауд Арабия ханзадасының «Kingdom Holding Company» компаниясының штаб-пәтері осында орналасқан.
* Ғимараттың құны 1 717 млн сауд риалы (€ 385 млн.).
* 2002 жылы  Kingdom Centre «Әлемдегі ең үздік ғимараттың дизайны» номинациясы бойынша Emporis сыйлығының лауреаты атанады.

## Сыртқы сілтемелер
* Kingdom Centre реми сайты
* Kingdom Centre on Emporis
* Emporis award winner

Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:Эр-Риядтағы көк тіреген ғимараттар
Аусбау-парадигма

**Аусбау-парадигма** (. арақашықтық, ) - диалект емес, керісінше толыққанды тiл деп есептелінетін тіл-жарыспа, өйткені ол басқа тілдерден өзінің тілдік сипаттамалары арқылы ерекшеленеді. Олардың арасындағы тілдік арақашықтық абстандтың Аусбаудан айырмаланатын дербес тіл ретіндегі мәртебесіне ешбір күдік болмауы үшін әбден жеткілікті. Туыстас тілдер екендігіне және ұқсастықтарына қарамастан қазақ және қарақалпақ тілдері әрқайсысы өз алдына дербес, сондықтан оларды әртүрлі абстанд деп есептеуге болады. Абстанд терминін неміс тілші - ғалымы X.Клосс (1967) ұсынған.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Филология
Рей (қала)

**Рей** () — ежелгі заманда *Арсакия* атауымен белгілі солтүстік Иранның Тегеран провинциясында орналасқан қала. Иран астанасы Тегераннан 10 км оңтүстікте орналасып, онымен метро тармағымен жалғасқан. Рей шаһрестанының әкімшілік орталығы. Тұрғындар саны — 250 мың адам (1996 жыл).

## Дереккөздер


Санат:Иран қалалары
Әл-Кисаи

**Әбул-Хасан Әли ибн Хамза ибн Абдуллаһ ибн Баһман ибн Файруз әл-Кисаи** (737 — 805) — тегі парсы Бану Асад ибн Хузайма руының азат етілген құлы. Куфалықтардың араб тілі мен наху ғылымындағы имамы, жеті қаридың (Құран оқу тәсілі) жетіншісі. Нахудағы куфалық мектептің негізін қалаушы саналады.

Әл-Кисаи Куфа мағындағы ауылдардың бірінде дүниеге келген. Джафар әс-Садиқтан, әл-Ағмаштан және Сүлеймен ибн Арқамнан хадистер жеткізген, Халил ибн Ахмад әл-Фараһидиден араб тілі емлесін оқыған. Араб тілін зерттеу үшін Хиджаз бен Нәджд аймақтарына сапар шегіп, куфалықтардың имамына айналады, араб тілі пәндері мен қағидаларында еліктелінетін ғұламаға айналады. Халифа Һарун әр-Рашидтың кезінде үлкен мансапқа ие болып, оның баласы болашақ халиф әл-Аминды тәрбиелеп, оқытады. 

Әл-Кисаи 805 жылы Тегеранның оңтүстік-шығысындағы Рей қаласында 70 жасқа толып өмірден озады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Әл-Фараһиди
* Һарун әр-Рашид

Санат:Араб тілі ғалымдары

Санат:Ислам тұлғалары
Автохтонды тілдер

**Автохтон тіл** (,  жергілікті, негізгі) - 1. Солтүстік және Оңтүстік Американың байырғы тұрғындарының тілі, мыс., вакаш семьясы тілдері - Ванкувер аралындағы квакиютль және нутка; Австралия континенті оңтүстік бөлігінің оннан тоғызы сөйлейтін пама-нюнга тілдері және Австралияның солтүстігі мен солтүстік-батысындағы не-пама-нюнга емес тілдер. 2. Ауыс. Елдің байырғы, негізгі тұрғындарының тілі, мыс., қазақ тілі - Қазақстанның, моңғол тілі - Моңғолияның автохтон тілдері.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Филология
Аға-хан

thumb|right|200px|
**Аға-хан** ( — «қожайын» және «хан» сөзінен шыққан) — исмаили-низарилердің діни қауымының көсемінің атадан балаға қалатын атағы.

Иран шаһы Фетх Әли-шаһ бұл атақты өзінің күйеу баласы Мұхаммед пайғамбардың  қызы Фатиманың ұрпағынан саналатын Керман әмірі (1800—1881) Әбул-Хасанға (Аға-хан I) береді. Бірақ Аға-хан I-ші 1838 жылғы сәтсіздікке ұшыраған Ирандағы көтерілісті басқарғаннан кейін Ауғанстан мен Синдке қашуға мәжбүр болады. Ол Ұлыбританияның көмегіне қол жеткізіп, Үндістанның Бомбей қаласында тұрақтайды.

Әбул-Хасанның немересі Сұлтан Мұхамед Шаһ, Аға-хан III (1877—1957) Үндістанның саяси өмірінде маңызды роль атқарды. Ол мұсылман халықпен Британ Үндістанының колониалды үкіметін қолдауына, әсіресе Бүкілүндістандық мұсылман лигасының басшысы болғаннан кейін, қол жеткізуді мақсат етті.

Ханзада Карим-шаһ (13 желтоқсан, 1936 жылы туған) — қазіргі Аға-хан IV өз қызметіне 1957 жылдың 11 шілдесінде 21 жасында енді. Ол исмаилилердің 49-шы имамы саналады, әрі Гарвард университетінің түлегі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* "Энциклопедия Кругосветтегі" мақала 
*С.Плеханов. Раскрытая ладонь.Ага-хан и его мюриды 
* Организация Ага Хана по развитию 
* The Institute of Ismaili Studies
* The Ismaili 
* The Aga Khan Development Network
* Aga Khan and the Ismailis&nbsp;— FILM 

Санат:Низариттер
Қотарғыш

thumb|200px|ЗИЛ қотарғышы
**Қотарғыш**, **өзі қотарғыш**, **самосвал** () — жүкті өздігінен түсіруге арналған, механикалық (көбінесе, гидравликалық) көлбейтілетін шанағы бар (жиі бункер типтес) жүк автомобилі, тіркеме немесе жартылай тіркеме. 

Қотарғыштар шанақтың төңкерілуі (аударылуы) арқылы түсірілуге жарамды үйілмелі, сусымалы немесе басқа да жүктерді тасымалдау үшін қолданылады.

Жүк платформасы фиксацияланған жүк машинаға қарағанда, қотарғыштың жүк көтергіштігі төмендеу болғанымен, қотарғыштар жүк түсіру уақыты қысқалығымен тиімдірек. Жүк түсіру тәсіліне байланысты - арттан, бүйірден, екі-жақтан және барлық жақтан әмбебап болып бөлінеді.

## Дереккөздер

Санат:Жүк автомобилі
Пергамин

**Пергамин** – жұқа картонды жеңіл балқитын мұнай битумдарын сіңдірумен алынатын, жабын қабаттарын төсейтін құрылғылар, құрылыс құралымдарын оқшаулау және т.б. үшін қолданылатын орама материал.

## Дереккөздер


Санат:Қағаз
Санат:Құрылыс материалдары
Полимербетон

**Полимербетон** (**пластбетон**)  –
# құрамында түйіршіктілігі жоғары толтырғыш, ірі және ұсақ толтырғыштар, бутүзгіштер,йлемдеуші құралдар, еріткіштер және қатырғыштар бар, синтетикалық полимер (әдетте термореактивті шайыр) байланыстырғыш қызметін атқаратын бетон. Металмен арматураланған полимербетон – болат-полимербетон- беріктілігі жоғары құралымдық материал;
# химиялық төзімді минералды толтырғыштар, толтырғыштар мен қоспалар, полимер байланыстырғыш негізіндегі арнайы бетондар.

## Ауыр полимербетон
Ауыр полимербетон - тығыз химиялық төзімді ірі және ұсақ толтырғыштармен, массасының көлемі (2200- 2500 кг/тек.м) синтетикалық байланыстырғышы бар болатын тығыз құрылымдық полимербетон.

## Полимер ерітінді
Полимер ерітінді (полимербетон) – полимер байланыстырғыштан және толтырғыштар: шаң түріндегі толтырғыштан, құмнан (қиыршық тастан) тұратын ерітінді (бетон).

## Дереккөздер


Санат:Бетон
Санат:Құрылыс материалдары
Bombardier CRJ

**Bombardier Canadair Regional Jet** (CRJ) — аймақтық қысқа-фюзеляжды реактивті ұшақтар түрі. Бұл ұшақ алғашқы ұшуын 1991 жылдың 10 мамырында орындады. CRJ-100 50 орындық ұшақтардың ішіндегі заманауи деңгейдегі ұшақ болды. Жылдамдығы бойынша бұл ұшақты классы үлкенірек ұшақтармен салыстыруға болады, ал үнемділігі өз классына сай келеді. Бұл ұшақ моделінің тағы бір ерекшелігі — Уиткомбтың шайбалары (қанаттың ұштары). Бұл ұшақтардың түрі ұшу ұзақтығы мен фюзеляждың ұзындығына қарай бірнеше модификациядан тұрады.

## Модификациялары
### CRJ 100

CRJ-100 50 орындық ұшақтар арасындағы заманауи деңгейге жеткен алғашқы ұшақ. CRJ ұшақтар отбасысының ең қысқа өкілі. General Electric CF-34A1 қозғалтқышымен жабдықталған.

### CRJ 200

Табысты CRJ-100 моделі 1995 жылы CRJ-200 болып жаңартылды - ұшаққа жаңа, үнемді әрі қуатты General Electric CF-34B1 қозғалтқыштары орнатылды. CRJ-200 ұшақтары жақсартылған сипаттамаларға ие: бұл түр түрлі қиын метеорологиялық жағдайларда және биіктаулы аэродромдардан ұшуға қабілетті. Ыңғайлы былғары креслолармен жабдықталған бесорынды жайлы салон, инженерлік-техникалық шешімдер арқасында, эконом немесе бизнес/эконом класстарға оңай қайта жабдықталына алады.

### CRJ 440
2001 жылы шілдеде Bombardier өзінің Bombardier CRJ200 ұшағының 44 орынды нұсқасын жасайтындығын хабарлады. Бұл нұсқаға Bombardier CRJ440 атауы берілді. Ұшақтың осы нұсқасына алғашқы болып Northwest Airlines әуе компаниясы тапсырыс берді.

### CRJ 700

### CRJ 705

### CRJ 900

### CRJ 1000

### Challenger 800

## Bombardier CRJ ұшақ түрінің сипаттамалары

Сурет:United Express Bombardier CRJ 200 at Midway Airport (Chicago, IL) 30Nov07.JPG|CRJ200 United Express
Сурет:Crj900-sas.jpg|CRJ900 Scandinavian Airlines
Сурет:C-FRJX_CRJ_1000.jpg|CRJ1000 корпоративтік бояуда


## Тапсырыстар мен жасалған үлгілер

Дереккөз: Program Status Report - CRJ Series aircraft on SEPTEMBER 30, 2012 

## Апаттар мен авариялар

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Bombardier
* Embraer 190
* Airbus A318

Санат:Ұшақтар
Санат:Жолаушы ұшақтары
Санат:Bombardier ұшақтары
Бутүзгіштер

**Бутүзгіштер** (көбіктенетін заттар) – бастапқыда біртұтас материалда олардың көмегімен кеуекті жүйе жасалатын органикалық емес және органикалық заттар, кеуекті құрылымды пенопласт, үрмелі резеңке, газобетон, керамикалық бұйымдар және т.б. материалдар алу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Құрылыс материалдары
Аратөсем

**Аратөсем** – қысым арқылы жұмыс істейтін қозғалтқыштардың ойық бөліктерінің, аппараттардың, құралдар мен құбырлардың жағдайын тығыздауға немесе реттеуге арналған бөлшек.

## Дереккөздер


Санат:Құрылыс материалдары
Рампа

**Рампа** — көлік құралдарының түрлі екі деңгейлер арасында жылжуына қолайлы еңістері бар құрылғы (құралым), мысалы, жүктерді темір жол платформасына көтеруге арналған, тиеу-түсіру машиналары- ның қоймаларға енуіне арналған, метрополитен поездарының жер бетінен жер астына өтуіне арналған және т.б.;

**Рампа** — жол құрылысында – екі деңгейдегі қозғалыс түйініндегі негізгі магистральға өтуге арналған құрылғы;

**Рампа** — сахнаны астынан жарықтандыратын аппаратураны көрермендер жағынан жауып тұратын сахнаның алдыңғы бөлігі жағындағы төмен бөгеу;

**Рампа** — тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізуге арналған құрылыс. Рампаның бір жағы қойманың қабырғасына тиіп тұрады, екінші жағы темір жол (темір жол рампасы) немесе автокөлік кіре берісі (автомобильдік рампа) бойымен орналасады.

## Тағы қараңыз
* Пандус

## Дереккөздер
Паронит

**Паронит** – асбест талшықтары, каучук, минералды толықтырғыш (ұнтақтар) және күкірттерден шығатын салмақты сығымдаудан алынатын табақша материал.

## Дереккөздер


Санат:Құрылыс материалдары
Ираника энциклопедиясы

**Энциклопедия Ираника** () — иран халықтарының бағзы заманнан қазіргі кезеңге дейінгі мәдениеті, дәстүрі мен тарихын барлық жағынан қамтитын ағылшын-тілді энциклопедия жазуды мақсат ететін жоба. Энциклопедияда ирандық емес, бірақ дәстүрі мен тарихы ирандықтар мен Иран елімен тығыз байланысты халықтар мен елдер туралы айтылған (мысалы: Армения және т.б.). Жоба 1973 жылы Колумбия университетімен ирандық зерттеулердің Орталығы негізінде құрылып, иранистиканың академиялық дисциплиналарымен стандартты энциклопедия ретінде қарастырылады. Энциклопедия тек қана Иранды емес, сонымен қатар әр заманда ирандық тілдер басым болған аймақтарды қарастырады: Ауғанстан, Тәжікстан, Анатолия, Күрдістан және Кавказдың, Оңтүстік Азияның, Орта Азияның және Месопотамияның кейбір аудандары. Оған қоса иран әлемінің басқа мәдениеттермен қатынасы талқыланады (Қытай, Еуропа және т. б.).

Жоба аясында жоспарланған 45 томның 15 томы жарияланған. Мақалалардың көбісі Юникод кодымен интернетте еркін таратылады.

## Тағы қараңыз
* Иран
* Иранистика

## Дереккөздер

Санат:Иран тарихы
Санат:Энциклопедиялар
Апат ошағы

**Апат ошағы** – заманауи зақымдау құралдарының әсер етуі нәтижесінде адамдардың, ауылшаруашылық малдары және өсімдіктерінің жаппай өлуі мен зардап шегуі, ғимараттар мен имараттардың қирауы, сондай-ақ қоршаған орта элементтерінің бүлінуі болған шектеулі аумақ.

## Дереккөздер


Санат:Апаттар
Кіші Азия

**Кіші Азия** (, ),  **Анадолы** немесе **Анатолия** () — Азияның батыс бөлігіндегі түбек, қазіргі Түркия территориясының ортаңғы бөлігі. Батыстан шығысқа қарай ұзындығы 1000 км-ден астам, ені 400 км-ден 600 км-ге дейін. Аумағы шамамен 506 мың км². 

Грек тілінде Анатолия атауы () *күн шығыс, шығыс* мағынасын білдіреді.

Анатолия деп көбінесе Түркияның азиялық иеліктерін атайды (еуропалық иеліктері — Румелия).

## Географиялық сипаттамасы
Азияны Еуропадан бөліп тұратын Қара, Мәрмәр, Эгей және Жерорта теңіздері мен Босфор мен Дарданелл бұғаздарымен жуылады. Түбек Азияның барлық басқа бөліктерімен салыстырғанда өте батыста орналасқан. Кіші Азияның шығыс шекарасы физикалық-географиялық белдеу ретінде әдетте Жерорта теңізінің жағалауынан Искендерун шығанағының оңтүстігінен, одан кейін 40-шы меридиан мен Ван көлінің арасындағы сызықпен (Анадолы диагоналы деп аталады) және солтүстігінде шамамен алғанда шекарамен шектеледі. Чорох өзенінің төменгі ағысымен сәйкес келеді. Аралдар (Кипр, Родос, Хиос, Лесбос, т.б.) Кіші Азия жағалауында орналасқан.

Түбекте таулы рельеф басым. Оның көп бөлігін жартылай шөлді Кіші Азия таулары, шығысында Армян таулы үстірті алып жатыр. Кіші Азия тауларының ішкі бөлігін солтүстігінде шеткі Понт тауларымен (ежелгі грек тілінен Πόντος — теңіз) және оңтүстігінде Тавр таулары (ежелгі грекше Όρη Ταύρου — бұқаның таулары) шектесетін Анадолы таулы үстірті алып жатыр. Жағалауда жерорта теңізі өсімдіктері өскен тар ойпаттар бар.

Санат:Түркия түбектері
Санат:Кіші Азия
Жеңілдетілген ағылшын тіліндегі Уикипедия

**Жеңілдетілген [[ағылшын тілі]]ндегі Уикипедия** () — ағылшынша Уикипедияны түсіну қиындық тудыратын қолданушылар үшін жасалған Уикипедия бөлімі. Бұл тіл бөлімімен жұмыс істеу үшін ағылшын тілінің тек негізгі қағидаларын білудің өзі жеткілікті.

Бұл Уикипедия бөлімі барлығынан бұрын ағылшын тілін жаңадан бастап оқып жүргендерге арналып, сабақ кезінде немесе оқу үшін қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар жеңілдетілген ағылшын тіліндегі Уикипедия кішкентай балаларға үй тапсырмасын орындау үшін немесе қосымша мектептен тыс оқу үшін пайдалы. Әдеттегіде Уикипедияның бұл бөліміндегі мақалалар ағылшынша Уикипедияның мақалаларының қатты жеңілдетілген және қысқартылған үлгілері боп табылады. Оның мақалалары ағылшынша Уикиедиямен салыстырғанда сөздердің аз мөлшерін және жеңілдетілген грамматиканы қолданады. Оған қоса Уикипедияның бұл бөлімі ағылшынша Уикипедияға қарағанда басқа мақсаттарды көздейді.

Уикипедияның бұл бөлімінің құрылуы қарсылықтар тудырды — жекелеген «жеңілдетілген ағылшынша» тілі жоқ. Бірақ Уикипедия қоланушыларының талқылауынан кейін, бұл бөлімді әрі қарай дамытуға шешім қабылданды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Ағылшынша Уикипедия
* Ағылшын тілі

Санат:Герман тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Ағылшын тілі
Facepalm

**Facepalm** (, ) — физикалық қозғалыс арқылы білдірілетін танымал онлайн белгі немесе эмотикон (смайл). Кеңірек таралған түсінік бойынша: ұялу немесе түңілу сезімін білдіретін «бір қолмен жабылған бет».

Интернет-талқылауларды бұл термин ұялуды, жек көруді немесе жалпы қайғыны білдіру үшін және анық ақымақтық пен өтірік ақпаратқа жауап ретінде қолданылады.

## Қолдану
* Іс-әрекет арқылы
*# алақанды бет тұсына жақындату
*# бетті алақанға жақындату
* Жазу арқылы
** Негізінен бұл белгі Интернеттегі хабарламалар мәтінінде қолданылып, көбінесе *facepalm* деп жазу арқылы, /о немесе -_\\ эмотикондары арқылы немесе facepalm бейнеленген суретті қолдану арқылы жасалынады. Кейде суреттің орнына тек қана оның аты жазылады: «facepalm.jpg».

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Эмотикон
* Интернет-мем
* Фольклор

Санат:Интернет
Санат:Желілік жаргон
Санат:Фольклор
Санат:Интернет-мемдер
Қос азаматтық

thumb|400px|Қос азаматтық рұқсат берілетін елдер <small>(жасыл түс)</small> және рұқсат етілмейтін елдер <small>(қызыл түс)</small>
**Қос азаматтық** — **бипатрид** ( екі рет және , ілік септік *πατρίδος* — отан, туған жер) — халықаралық құқықта, бір уақытта екі немесе одан көп азаматтығы бар физикалық тұлға, мемлекеттердің әрқайсысы өз азаматтық міндеттерін орындауды тұлғадан талап етуі мүмкін.
Белгілі бір жағдайларда Қазақстан азаматы басқа бір мемлекеттің азаматтығын  қатар алуы мүмкін. Адамның мұндай жағдайы қос азаматтық деп аталады.

## Күрделі мәселе
Қос азаматтығы бар адамдар Парламент немесе жергілікті Билік органдарының депутаттарын сайлауға немесе өздері сайлануға қатысқан жағдайда екі ұшты ахуалға түскен болар еді. Өйткені олардың әрқайсысы дербес саясат жүргізетін екі мемлекеттің азаматы. Ал ол мемлекеттердің мүдделері  қайшы келіп қалу мүмкін. Сонда осы екі мемлекеттің екеуінің  де азаматы болып  саналатын азаматтың алдында екі елдің бірін ғана қалау мәселесі туындайды. Тағы бір мәселе әскери қызмет атқаруға қатыстылықтан туындайды.Бипатрид өз Отанын қорғауға міндетті. Ал оның отаны – екеу. Егер өзі азаматы болған екі ел бір-бірімен жауласар шақ туса, сонда ол осы екі елдің біреуінің  ғана жағына шығуы керек. Мұндай ахуал қос азаматтығы бар адамның алдына елеулі мәселелер тартуы мүмкін. 

Санат:Халықаралық құқық
Санат:Азаматтық
Құранда аталған пұттар

**Құранда аталған пұттар** — ән-Нәжм сүресінің 19-23 аяттарында, Нұх сүресінің 22-23 аяттары мен әс-Саффат сүресінің 123-126 аяттарында аталған пұттар мен құдайшықтар. Құран Кәрімде барлығы 9 ежелгі арабтардың құдайы аталған.

## Баал

**[[Баал]], Бағл** ( — батыс семиттерде белгілі, сонымен қатар ассир-вавилондық этномәдениетте, Финикияда, Ханаан, Сирия және т.б. аумақтарда дәріптелген құдай. Баал найзағай атушы құдай, соғыс, өнімділік, аспан, күн және басқа да заттардың тәңірі саналған. Құранның әс-Саффат сүресінде Ілияс пайғамбардың қауымы Аллаһтың орнына құлшылық етікен тәңір ретінде аталған:

«Шын мәнінде Ілияс біздің елшілерден болды, ол айтты: „Сендер (Аллаһтан) қорықпайсыңдар ма? Сендер Баалға дұға етіп,ең жақсы Жаратушыны — сендердің және сендердің ата-бабаларыңның Раббысын қалдырып қоясыңдар ма?“»

## Мединелік пұттар
Нәжм сүресінде меккелік көпқұдайшылардың пікірінше Аллаһтың қыздары саналған құдайшықтар аталған:

«Сендер әл-Лат пен әл-Уззаны және үшіншісі Манатты көрдіңдер ме? Сендерде — ұл балалар да, Онда — қыз балалар ма? Расында бұл әділетсіз бөлу. Олар (құдайшықтар) — сендер және сендердің әкелерің атап кеткен есімдер, Аллаһ олар туралы еш дәлел түсірген жоқ. Олар тек ойлары мен нәпсілері қалаған затқа ереді. Оларға Раббыларынан тура жолға нұсқау келген еді.»

### Әл-Лат

**Аллат, әл-Лат, Алилат, Лат, Илат** () — ежелгі арабтардың аспан мен жаңбырдың әйел-құдайы. Орталық Арабияның арабтарында әл-Лат — Аллаһтың қызы, әл-Узза мен Манаттың қарындасы, Орталық Арабияның оңтүстігінде — әл-Уззаның қызы саналады. Әл-Латтың бейнесі оң қолына найза ұстаған жауынгер әйел-құдай кейпінде бейнеленген. Әл-Лат Таиф қаласының қамқоршысы саналып, сонда оның ғибадатханасы мен пұты (ақ гранит тас) орналасқан 

### Әл-Узза
**Әл-′Узза, ′Узза** ( — *құдіретті*) — Шолпан ғаламшарының әйел-құдайы. Синайда, Набатея мен Лихйан елдерінде *Хан-Уззайуже* деген атпен танымал. Сонымен қатар самуд арабтарында, Оңтүстік Арабия арабтары мен Иракта танымал. V—VI ғасырларға таман Арабияның, әсіресе Орталық Арабияның (Мекке) арабтарында басты құдайға айналады. Ол әл-Лат және Манатпен бірге Аллаһтың қыздары саналған үштікте орын алады. Орталық Арабияның оңтүстігінде әл-Узза Аллаһтың «әйелі», әл-Лат пен Манаттың анасы саналды. Меккенің солтүстігінде Нәхлде әл-Уззаның ғибадатханаларының бірі орын тепкен.

### Манат
**Манат, Мануту** ( — тағдыр, жазмыш) — барлық Солтүстік және Орталық Арабияда дәріптелген тағдыр мен жазаның әйел-құдайы. Манат — жерасты патшалығының құдайы мен қабірдегі тыныштықтың сақтаушысы  аналған, Орталық Арабияның арабтарында — Аллаһтың үлкен қызы, әл-Лат пен Уззаның қарындасы, ал Орталық Арабияның оңтүстігінде әл-Уззаның қызы саналды. Манаттың мүсіндері ежелгі араб көпқұдайшыларына үй ішінің құдайы болды. Медине қаласының қамқоршысы болуы мүмкін.

## Нұх қауымының құдайлары

### Уәдд

### Суағ

### Яғус

### Яғуқ

### Нәср

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Араб мифологиясы

Санат:Құран
Санат:Таяу Шығыс тарихы
Google (айрық)

**Google** бірнеше сөзге мағына беруі мүмкін:
* Google — әлемдік деңгейдегі ақпараттық технологиялар саласындағы ірі компания
* Google Books — Google компаниясының кітаптар бойынша толық мәтінді іздеу қызметі
* Google Street View — Google компаниясының әлем қалаларының көшелерінің панорамалық көрінісін қарауға мүмкіндік беретін қызметі
* Google Android — Google компаниясының смартфондарға, планшеттер мен нетбуктерге арналып жасалған мобильді операциялық жүйесі
* Google Chrome — Google компаниясының браузері
* Google Maps — Google компаниясының картографиялық қызметі
* Google Drive — Google компаниясының әртүрлі ақпараттар мен құжаттарды «бұлтта», яғни интернет желісінде сақтауға мүмкіндік беретін қызметі
* Google Docs — Google компаниясының онлайн құжаттарды жасауға немесе өңдеуге мүмкіндік беретін қызметі
* Google Earth — Google компаниясының Жер ғаламшарынның бедерін қарауға мүмкіндік беретін қызметі
* Google Sites — Google компаниясының жеңілдетілген тегін хостингы
* Google Video — Google компаниясының видео-хостинг қызметі
* Google Translate — Google компаниясының аударма қызметі
* Google Map Maker — Google компаниясының картографиялық өңдеу қызметі
Құдси хадис

**Құдси хадис** () деп Исламда Мұхаммед пайғамбардан  емес, ол арқылы тікелей Аллаһтан жеткен деп саналатын хадис түрі. Яғни бұл хадистердегі сөздерді Аллаһ айтып, оны Жәбірейіл періште Мұхаммед пайғамбарға  жеткізген. Осылай құдси хадистер Құранның аяттары секілді Аллаһ түсірген уахидың бір бөлігі болды, бірақ олар Құранға кірмей, оның аяттары қатарлы саналмайды. Хадис қудсилерге сену үшін басқа хадистер секілді оның сенімділігін (яғни сахих немесе хасан екенін) анықтау керек, ал Құран аяттары олай тексерілмейді. Қудси хадистерді намаз ішінде сүрелер секілді оқуға болмайды. Кейбір ғалымдардың ойынша Құранды дәрет алмаған адамға ұстауға болмайды, ал қудси хадистерде ондай тыйым жоқ.

Құдси хадистердің саны басқа хадистерге қарағанда азырақ және олар көбінесе мутауатир емес, ахад хадис болып келеді. Бұндай хадистердің бар-жоғы жүз данасы белгілі. Кей мухаддис-ғалымдар тек құдси хадистер жиналған жинақтар жазған. Мысалға: Абдуррауф әл-Мунауидің «әл-Итхафат әс-Сәния бил-Ахадис әл-Қудсия» жинағы.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Хадис
* Хадис жинақтары

Санат:Хадис
Санат:Хадис ғылымы
Аяттардың түсу себептері

**Аяттардың түсу себептері** () туралы ғылым Құранның үкімдерінің түсу себептері мен мағынасын түсінуге, оны нақтылау мен түсінбеушіліктерді кетіруге көмектесетін ғылым.

Ибн Дақиқ әл-Ид айтқан:

«Аяттардың түсу жағдайын анықтау — Құран мағыналарын түсінуге алып баратын сенімді жол»

Шейх әл-Ислам Ибн Таймийа:

«Аяттардың түсу жағдайын түсіну аятты түсінуге көмектеседі. Шарт туралы ғылым шарт етілген нәрсе туралы ғылымға мұрасын қалдырады.»

## Мысалдары
Құран аяттарының түсу себептерін білудің маңыздылығы ретінде мына аятты келтіруге болады:

«Шығыс пен Батыс Аллаһтың иелігінде. Сендер қай жаққа бұрылсаңдар да, онда Аллаһтың Жүзі болады. Аллаһ — Қамтушы, Білуші»

Бұл аят тікелей қабылданатын болса, намазды құбылаға қарамастан кез келген жаққа бұрылып оқи беркге болады деп түсінуге болады. Бірақ бұл аяттың түсу себебін қарағанда, оның жолда оқылатын нәпіл намаздар туралы ғана айтылғаны белгілі болады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Аят

Санат:Құран
Санат:Құран тарихы
Құран әдебі

**Құран әдебі** — мұсылманға Құран оқыған кезде сақтауы жөн ережелер мен міндеттердің жиынтығы. Құран оқу сүннет, тыңдау парыз.

Аллаһ тағала Құранды Мұхаммед пайғамбар  секілді оқуды әмір етіп айтқан:

**«Және Құранды ырғақты оқумен оқы»**

Құран оқудағы әдепке оны асықпай, мағынасы туралы ойланып, әріптерін дұрыс шығарып, сөздерді анық шығарып оқу жатады. Бұл мақсатқа жету үшін мұсылман «тәджуид» деп аталатын Құран оқылуын зерттейтін ғылымды білу керек. Бұл ережелер Мұхаммед пайғамбардың  сахабалары арқылы біздің заманға дейін жетіп, мұсылман ғалымдары оларды ереже ретінде бекіткен.

**Құран оқығандағы әдептер**:
* Мұсылман ғалымдарының арасында Құранды жүніп (яғни жыныстық қатынастан кейінгі «ластанған») халінде оқу турасында келіспеушілік болған. Сол тәрізді Құран кітапты жүніп халде ұстау да таласты мәселелерге жатады, сондықтан Құран Кәрімді ғұсыл алып, тазаланғаннан кейін оқу абзалырақ саналады. Ал кіші «ластық» қалпында Құранды оқу рұқсат етілген, ал Құран кітапты ұстау туралы келіспеушілік болғанмен, оны дәрет алған кейіпте ұстаған абзалырақ саналады, себебі Мұхаммед пайғамбар  Аллаһты дәрет болмаған кезде зікір етуді ұнатпаған.
* Құран оқырдың алдында ауыз қуысын тіс тазалағыш мисуакпен тазалаған абзал, себебі Аллаһтың сөздерін таза ауызбен айтқан жөн.
* Құранды таза киім киіп, таза жерде оқыған абзал. Ал ең жақсы Құран оқылатын жер — мешіт.
* Құран оқырдың алдында қарғыс атқан Шайтаннан сақтану үшін Аллаһтан пана тілеген дұрыс.
* Сонымен қатар Құран оқыр алдында басмала сөздерін айту керек.
* Құран оқығанда Аллаһқа бағыныштылық таныту керек, оның сөздері туралы ойлану керек. Бұл Құран оқудың ең ұлы мақсаттарының бірі. Құран оқығанда дүниелік әңгімелерге араласпай, жан-жағына қарап көңіл бөлмеу керек.
* Құранды асықпай, әріптер мен сөздерді анық шығарып оқу керек.
* Құран оқыған адам ынталықпен, Құранды өз дауысымен әдемілеп оқу керек. Бірақ оқу кезінде шектен шығып, Құранды өлеңге ұқсату — бидғат саналады.
* Құран оқығанда оның барлық ережелерін сақтап, ұзартатын жерді ұзартып, қысқа айтылатын жерлерді қысқартып айту керек.
* Тозақ туралы аяттар кезіккенде Аллаһтан кешірім сұрау керек, ал жәннәт туралы аятар кездескенде Аллаһтан мейірімділік тілеу керек.
* Құран туралы ойланып, оның мағынасының әсерінен көз жасын шығарып жылау — жақсы амалдарға жатады.
* Құранды қатты дауыспен де, сыбырлап та оқымаған жөн. Ортаңғы жолды ұстану керек.
* Құранда кездесетін «сәжде аяттарын» оқығанда сәжде қылған абзал.
* Құран оқығаа есінегісі келген адамға оқуын тоқтатып, есінеуін кетіру керек, себебі есінеу Шайтаннан деп саналады.
* Құранды басынан аяғына дейін оқып шығуға барынша тырысы керек.
**Құран тыңдағандағы әдептер**:
* Құранды естіген адам бағыныштылық танытып, Аллаһтың сөздері туралы ойлану керек, Құран оқылып біткенше күлкі мен бос сөзден сақтанғаны жөн.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Тәджуид

Санат:Құран
Насх

Құран аяттары бір сәтте түспей, әртүрлі себептерге байланысты бөлшектеніп түсірілген, сондықтан Құранның кей аяттары өзінен кейін түскен аяттардың заңдық күшін жойып тұратын болған. Бұл әдіс **«насх»** (*өшіру, жою*) деп аталады. Оның шариғат терминологиясындағы анықтамасы — қасиетті мәтінмен дәлелденген екінші дәрежелі практикалық үкімді, басқа қасиетті мәтінмен дәлелденіп, одан кешірек түсірілген екінші дәрежелі үкіммен ауыстыру. Аллаһ Құранда айтады:

**«Біз аяттың үкімін жойсақ немесе ұмыттырсақ одан жақсысын немесе сонымен бірдейін алып келеміз. Сен Аллаһтың кез келген нәрсеге құдыреті жететінін білмедің бе?»**

Әбу Мұса әл-Ашғариден жеткен хадисте оның Тәубә сүресі сияқты сүрені білгені туралы айтылған, алайда оның үкімі жойылып, оны ұмыттырылған. Сонымен қатар Омар ибн әл-Хаттабтан келген хадисте Құранда зинақорларды таспен атып жазалау туралы аяттар болған және олардың Құраннан Аллаһтың қалауымен өшірілгені, бірақ үкімінің сақталғаны туралы айтылған.

## Насх түрлері

Насхтың түрлері:
# Бір аяттың басқа аятпен үкімінің жойылуы.
# Бір хадистың басқа хадиспен үкімінің жойылуы.
# Бір аяттың басқа хадиспен үкімінің жойылуы.
# Бір хадистің басқа аятпен үкімінің жойылуы.

Сонымен қатар үкімдері жойылған бірақ Құранда қалдырылған, үкімдері заңды күшке ие, бірақ Құраннан өшірілген аяттар бар.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Құран тарихы

Санат:Құран
Құранды жазу

Арабтар Ислам діні келгенге дейін де жазумен жақсы таныс болған. VII ғасырда араб жазуы тек негізгі белгілерден құралып, олар тек бір әріпті емес, әріптер тобын білдіретін болған. Мысалға арабтың «ب, ت, ث» әріптерін қазіргі заманда асты-үстіндегі нүктелер арқылы оп-оңай айыруға болатын болса, Мұхаммед пайғамбар  заманында олар түртіктерсіз, бірқалыпты жазылған. Бұл әліппенің негізі Солтүстік Арабияда Ислам келмей тұрып мың жыл бұрын қолдана басталған набатей жазуынан алынған, ал ол кезегінде ежелгісириялық жазу әсер еткен.

Одан кейін бұл жазу үлгісі араб жазуының екі қаріпіне: куфалық және хиджаздық жазу үлгісіне дамыды. Куфалық жазу қатаң геометриялық тәртіпті ұстанған, шағын емес жазу болды. Ал хиджаздық жазу куфалыққа қарағанда шағын болды және жазғанда оң жаққа қисайтылып жазылатын болды. Қай жазу үлгісінің ертерек шыққаны туралы зерттеушілер арасында келіспеушіліктер бар, алайда хиджаздық қаріптің куфалыққа қарағанда ресми деңгейі төмен болды.

Құран жазу үлгісінің қазіргі қалыпқа келуі бірнеше кезеңнен тұрды:
* Бірінші кезеңде Құрандағы әріптердің үстіне дыбысталуы (харакаттар) қойылды. Бұны сахабалардың атқты шәкірті Әбул-Асуад әд-Дуали болды. Бастапқыда харакаттарды білдіру үшін қалың нүктелер қолданды: әріптің үстінде болса — фатха, астында болса — кәсра, әріптен кейін болса — дамма. Фатха белгісі «ا» (әлиф) әрпінен, кәсра белгісі «ي» (йә) әрпінен, әл дамма белгісі «و» (уәу) әрпінен шыққан деп есептелінелі.
* Екінші кезеңде әріптердің үсті-астындағы диакритикалық нүктелер (иғджам) қойылды. Бұған дейін араб жазуы нүктелерсіз, тек сызықтар арқылы жазылатын, сондықтан Құран кітапты оқу тек оны жатқа білетін адамдардың қолынан келетін еді. Арабтар бұл диакритикалық нүктелерді Исламға дейін де қолданған, бірақ бұл өте сирек кездесетін еді. Умәйя әулетінің халифасы Абдул-Малик ибн Маруанның кезінде жүздеген мың мұсылмандар Құранды оқуға мұқтаж болғасын ол Құрандағы әріптердің нүктесін қоюды Ирак әмірі Хәджадж ибн Юсуфқа жүктейді. Әл-Хәджадждың әмірімен бұл жұмысты Наср ибн Асым мен Хәй ибн Яғмур орындайды.
* Үшінші кезең Құранның қазіргі замандағы басылымдары. Алғашқы кезеңдердегі Құран нұсқаларында харакаттар мен диакритикалық нүктелер болмай, оларды көрнекті мұсылман ғалымдары Құранға орнықтырғанмен, сол кездегі Құрандағы жазу қазіргі таңда қабылданған араб жазуынан өзгеше болды — әлиф әрпі көбінесе алдыңғы әріптен кейін емес, оның үстіне жазылды, кейде «йә» мен «әлиф» әріптері жәй ғана жазылмай кететін (الرحمان — الرحمن), кей жерлерде «әлифтің» орнына «уәу» әрпі қолданылды (الصلاة — الصلوة).

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Араб каллиграфиясы
* Араб жазуы

Санат:Құран
Санат:Араб каллиграфиясы
Санат:Араб жазуы
Мухкам

**Мухкам** ( — Құранның қосымша түсініктемеге мұқтаж емес, ашық мағыналы аяттары. Мухкам сөзі арабтың «ахкама» () деген *нығайту; мықты, дәл, жақсы қылу* мағынасын беретін етістігінен шыққан, «анық, дәл, кәміл» мағыналарын білдіреді.

Құранда Аллаһ айтады:

**«Ол (Аллаһ) саған Кітапты түсірді және оның анық мағыналы аяттары (''мухкамат'') бар — олар Кітаптың анасы, ал басқалары түсінілуі қиын (''муташабиһат'')»**

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Муташабиһ

Санат:Құран
Қызыл сызық

**Қызыл сызық** - елді мекендерді жоспарлау құрылымындағы кварталдардың, шағын аудандардың, өзге элементтердің аумағын көшеден (жолдардан, алаңдардан) бөліп тұратын шекара. Әдетте қызыл сызық құрылыс салу шекарасын реттеу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Қала құрылысы
Муташабиһ

**Муташабиһ** () — Құран Кәрімнің бірнеше мағынаны білдіруі мүмкін, түсінуі қиын аяттары. Муташабиһ сөзі арабтың «ташабаһа» () деген «ұқсас болу, күмәнді болу» деген етістігінен шыққан.

Құранда Аллаһ айтады:

**«Ол (Аллаһ) саған Кітапты түсірді және оның анық мағыналы аяттары (''мухкамат'') бар — олар Кітаптың анасы, ал басқалары түсінілуі қиын (''муташабиһат'')»**

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Мухкам

Санат:Құран
Із салғыш

**Із салғыш** (маркер) - ауыл шаруашылығы дақылдарын егу немесе отырғызу барысында қатарлар арасы түйiсетiн жерде белгiленген кеңдiктi сақтау yшiн егу немесе отырғызу агрегатына бағыт беретiн, атыз жыртатын арнайы ауылшаруашылық құралы немесе бейiмделген соған құрал.

## Дереккөздер


Санат:Ауыл шаруашылық техникасы