Шу (Қатын тармағы)

**Шу** (; өзеннің жоғарғы жағы *Жүзтыт*) — Алтай тауларындағы өзен, Қатынның оң саласы. Ұзындығы - 320 км, су жинау алабы - 11200 км².

## Ағысы
Ол Чихачев жотасының батыс беткейіндегі көл жағалауынан Оң жақ Богута деп аталатын 2931,1 м биіктіктегі атауы жоқ көлден бастау алады. Әрі қарай, 15 шақырымнан кейін Сол жақ Богута өзенімен қосылып, Богута көліне құяды және оның атын Богута деп өзгертеді, содан кейін Адай көлі арқылы ағып, оң жағында Өрістінің кіші тармағымен қосылып, Көккөл көліне құяды. Көлдің артында оң жақтағы Богутиге кішігірім саласы - Шағанкөл құяды, осыдан кейін өзен қайтадан өз атын өзгертеді, бұл жолы - *Жүзтыт*. Оң жақтан тағы бір саланы - Нарынкөлді қосылып, өзен батысқа бұрылып, Шу даласына құяды. Онда Жүзтыт көптеген салалармен қосылып, өзінің «соңғы» атауы - Шу атанады.

Қайнар көзінен 320 км кейін, оң жақта, шамамен 744 м биіктікте Қатын өзеніне құяды. Осылайша, Шу Об және Кар теңіз су алабына жатады.

Шу өзені Алтай Республикасының үш ауданы - Қосағаш, Ұлаған және Оңдай арқылы өтеді. Өзен бойымен федералды магистраль М-52 «Шу жолы» өтеді. Қосағаш, Қурай және басқа елді мекендер Шу өзенінде орналасқан.

## Сайыстар
Өзенде жыл сайын түрлі су туризмі сайыстары өткізіліп тұрады. 1978 жылдан бастап бүкілодақтық жарыстар өткізіліп, 1989 жылы алғашқы халықаралық «Чуя-Ралли» жарысы өтті, оған алыс және жақын шетелдердің көптеген командалары қатысты. Сайыстар Сумрачный, Буревестник, Бегемот және Слаломный шоңғалдарында бірнеше дисциплиналар (слалом, параллелді спринт, жарысу) бойынша өтеді.

«Мажой ралли» сайысы да өзенде өткізіледі. Сайыс Шу өзенінің «Мажой каскады» деп аталатын бөлігінде өтеді, оған 30-ға жуық шоңғал, оның 10-ы 6 қиын санаттарға кіреді. Бұл сайысқа өте тәжірибелі спортшылар ғана жіберіледі.

Спорттық ағызу нысанына Төменгі Шуда орналасқан Турбинный мен Турклуб Горизонт шоңғалдары кіреді.


Сурет:Порог Турбинный.jpg|Турбинный шоңғалы
Сурет:Прохождение Турбины.jpg|Турбинаны өту
Сурет:Порог Горизонт.jpg|Горизонт шоңғалы
Сурет:Прохождение Горизонта.jpg|Горизонтты өту


## Пайдалану
2011 жылы жалпы қуаты 64,7 МВт болатын шағын СЭС каскадын салу жоспарланған болатын.
* Қуаты 24 МВт болатын «Шібіт» шағын СЭС. Станция Шібіт ауылынан 1-2 км жоғары орналасуы керек еді. Шібіт (Таулы Алтайға дейінгі аралық - 350 км). Биіктігі 47 м болатынтас-топырақты бөгет және өзен аңғарының сол жағалауы беткейі бойынша деривациялық арна салу жоспарланған болатын. Станция құрылысы «Русгидро» ААҚ 2011-2013 жылдарға арналған инвестициялық бағдарламасына енгізілген. Құрылыстың басталуы - 2010 жыл, аяқталуы - 2013 жыл. Инвестициялар - 2687 миллион рубл
.

## Салалары

* Кіші Қатантау (сол)
* 15 км: Атақты (сол)
* Қатантау (сол)
* Иодрушка (оң)
* Үлкен Сас (сол)
* 32 км: Сырнақ (сол)
* 34 км: Сатақулар (оң)
* 39 км: Сарғалдақ (сол)
* Мойналық (сол)
* 43 км: Тұтығой (оң)
* Қарақай (сол)
* Салғантау Тұтығой (сол)
* Дейлігім (сол)
* Модорлу (сол)
* Шерлақ (оң)
* 56 км: Айбұлақ (оң)
* 58 км: Естула (сол)
* 60 км: Жарбалық (оң)
* 68 км: Қарасу (сол)
* 72 км: Бегелбас (оң)
* 76 км: Сардыма (оң)
* 77 км: Шібіт (оң)
* Орой (сол)
* 94 км: Машей (сол)
* 105 км: атауы жоқ өзен (оң)
* 115 км: Тажылу (оң)
* 122 км: Ақтуру (сол)
* 122 км: Қызылтас (оң)
* 125 км: Төте (сол)
* 137 км: Балтырған (сол)
* Арыджан (сол)
* 147 км: Тыттөбем (оң)
* Сухой (оң)
* Соқпанды (оң)
* Балқаш (оң)
* 171 км: Шағанөзен (сол)
* Тыттужарық (оң)
* Жантерек (оң)
* 193 км: Жалаңтас (сол)
* 195 км: Көкөзек (сол)
* 207 км: Тарықата (сол)
* Табожок (оң)
* 217 км: Қостал (оң)
* 226 км: Қарасу тармағының ағын суы (оң)
* 252 км: Барбұрғазы (оң)
* 262 км: Ұландырық (сол)
* 264 км: Тожонты (сол)
* Нарынкөл (оң)
* 283 км: Шағанкөл (оң)
* 291 км: Өрісті (оң)
* 305 км: Сол жақ Богута (сол)

## Су регистрі туралы мәліметтер
Ресейдің мемлекеттік су тізілімінің мәліметтері бойынша Жоғарғы Об су алабы аймағына, өзеннің су шаруашылығы бөлімі - Қатынға, өзеннің суб-бассейні - Бия мен Қатынға жатады. Өзенінің су алабы - (Жоғарғы) Обтан Ертіспен түйіскенге дейін.

## Галереясы

Чуя.jpg|Сукор тауы мен Шу өзені
Чуя 3.jpg|Орталық ауылы
Чуя22.jpg|Шу мен Шағанөзеннің бірігуі (сол жақта)
Слияние рек Чуя и Катунь (Республика Алтай, Россия, сентябрь 2014).JPG|Шу өзені
Слияние Чуи и Катуни.jpg|Шу мен Қатынның бірігуі.
ЧаганУя.jpg|Шағанөзен өзенінің сағасы
Слияние Катуни и Чуи.jpg|Қатын мен Шудың бірігуі


## Дереккөздер

Санат:Қатын тармақтары
Санат:Қосағаш ауданы өзендері
Санат:Ұлаған ауданы өзендері
Санат:Оңдай ауданы өзендері