Доу-Джонс өндірістік индексі

**Доу-Джонс өндірістік индексі** (ағыл. *Dow Jones Industrial Average*, қысқаша *DJIA*) - *[[The Wall Street Journal]]*  газетінің редакторы мен *Dow Jones & Company* компаниясының негізін қалаушы Чарльз Доу (ағыл. *Charles Dow*) ойлап тапқан қор индекстерінің бірі.

## Индекс жайлы
Доу-Джонс - америкалық нарықтағы ең алғашқы  индекстердің бірі. Бұл индекс америкалық қор индекстерінің өндірістік дамуын бақылауға арналған көрсеткіш.
Индекс Америка Құрама Штаттарының ең ірі 30 компаниясын қамтиды. "Өндірістік" сөзі осы уақытта тарихи атауына ғана қатысты қолданады, себебі қазіргі таңда индекске кіретін компаниялардың көбісі осы салаға еш қатысы жоқ. Бастапқы уақытта индекс осы көрсеткіште қамтылатын компаниялардың акцияларының арифметикалық ортасы ретінде есептелетін. Қазіргі кезде индекске кіретін компаниялардың акциялары бөлінуге (сплита) немесе қосылуға (консолидация) байланысты есептеуде бағалардың қосындысы әр уақытта өзгеріп тұратын бөлгішке бөлініп, масштабтық ортасы алынады. Бұл сонда кіретін акциялардың ішкі құрылымындағы өзгерістерді ескере отырып, индекстің шынайы көрсеткішке жетуі үшін қолданылады.

## Тарихы
Индекстің алғашқы нұсқалары 1884 жылы пайда болып, онда 9 теміржол және 2 өндірістік компаниялардың акцияларының бағаларын қамтыған болатын. Индекстің бұл нұсқасы жарияланбай, тек ішкі сараптамаларға қолданылған еді. Алғашқы рет индекс «өндірістік» болып 1896 жылдың 26 мамаырында жарияланды. Сол уақытта индекс 12 америкалық өндірістік компаниялардың орташа арифметикалық көрсеткіші еді және сол уақыттан қазіргі таңға дейін General Electric компаниясы бар, алайда ол 1898 жылдың қыркүйегінен 1899 жылдың сәуіріне дейін және 1901 жылдың сәуірінен 1907 жылдың қарашасына дейін индекске кірмеді. GE-ден бөлек алғашқы индекске келесі компаниялар кірді:
**American Cotton Oil Company*, *Bestfoods* компаниясының ізашары, қазір *Unilever* компаниясың құрамында
**American Sugar Company*, қазір * Domino Foods, Inc.*
**American Tobacco Company*, 1911 жылы бөлініп кетті
**Chicago Gas Company*, *Peoples Gas Light & Coke Co.* компаниясы 1897 жылы сатып алды (қазір *Peoples Energy Corporation*)
**Distilling & Cattle Feeding Company*, қазір *Millennium Chemicals*
**Laclede Gas Light Company*, *The Laclede Group* атымен белгілі
**National Lead Company*, қазір *NL Industries*
**North American Company*, 1940 жылы бөлініп кетті
**Tennessee Coal, Iron and Railroad Company*,   1907 жылы *U.S. Steel* компаниясы сатып алды
**U.S. Leather Company*, 1952 жылы жойылды
**U.S. Rubber Company*, аты 1967 жылы *Uniroyal*-ға өзгертіліп, 1990 жылы *Michelin* компаниясы сатып алды
1916 жылы компаниялар саны 20-ға, ал 1928 жылдың 1 қазанынан бастап 30-ға жеткен болатын. Индекстегі компаниялар ауысқанда бір дегенде 2-3 компания алмасады. Ең өзгерістерге толы уақыт ХХ ғасырдың 30-жылдары Ұлы депрессия кездерінде болды: 1930 жылдың 18 шілдесінде индексте бір сәтте 7 компания, ал 1932 жылдың 29 мамырында 8 компания алмастырылды. Индекс құрылымында еш өзгерістер болмаған 1939-1956 және 1959-1976 жылдар аралығындағы 17 жылдық екі кезең болды.

Ең алғашқы баспаға шыққан Доу-Джонс индексінің көрсеткіші 40,94 болды. 1966 жылдың басында жеткен 1000 пункттық белгісі 15 жыл көлеміндегі ең жоғарғы көрсеткіш болды. Сол уақыт кезінде индекс өз құнының 1/3 бөлігін жоғалтқан төрт қатал трендты бастан өткерді. 80-жылдары, әсіресе 90-жылдары индекстің қарқынды өсуі байқалды. 1995 жылдың 21 қарашасында индекс алғаш рет 5 000 (5023,55) бағанынан, ал 1999 жылдың 29 наурызында 10 000 (10 006,78) көрсеткішінен асып түсті. Содан соң небәрі бір ай көлемінде индекс 11 014,70-ке жетті. 2000 жылдың 14 қаңтарында Доу-Джонс индексі сол кездегі 11 722,98 максимумына жеткен еді. Содан соң индекстің күрт төмендеуі байқалып, 2002 жылдың 9 қазанында DJIA аралық минимумына жетіп, 7286,27 көрсеткішіне жетті. 2013 жылдың наурызында индекс 2007 жылдан бері келе жатқан 14198,10 пункттен тұратын күн ішіндегі рекордтан асып түсті.

Доу-Джонс индексінің пайыздық жағынан ең үлкен құлдырауы 1987 жылдың "қара дүйсенбісінде" болып, 22,6 %-ын жоғалтты. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі теракттен кейінгі бірінші тауар күнінде индекс 7,1 %-ын жоғалтты.

### Тарихи [[максимум]]дар

### Ең үздік күндер
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең үздік күндер көрсетілген.

Дереккөз: The Wall Street Journal

### Ең нашар күндер
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең нашар күндер көрсетілген.

Дереккөз: The Wall Street Journal

### Ең үздік айлар
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең үздік айлар көрсетілген.

Дереккөз: EconStats

### Ең нашар айлар
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең нашар айлар көрсетілген.

Источник: EconStats

### Ең үздік жылдар
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең үздік жылдар көрсетілген.

Дереккөз: Dow Jones & Company

### Ең нашар жылдар
Кестеде 1885 жылдан бастап пайыздық өзгерісі бойынша ең нашр жылдар көрсетілген.

Дереккөз: Dow Jones & Company

## Кемшіліктері
* Доу-Джонс индексінің ерекшілігі - ол акциялардың орташа ағымдық бағасын базалық мөлшерін салыстырмай көрсетеді. Сондықтан индексті белгілі бір таңдап алған мөлшермен (белгілі бір датамен) салыстырып қарастыру керек.
* Индекстің елеулі кемшіліктерінің бірі - оны есептеу әдісі. Оны есептегенде индекске кіретін компаниялардың акциялары қосылып, түзету коэффицентіне бөлінеді. Қорытындысында, егер бір компанияның капитализациясы басқа компанияның капитализациясынан едәуір аз бола тұра, бір акциясының құны үлкен болса, онда ол индекске көбірек әсер етеді. Сол себепті, индекстегі салыстырмалы түрде арзанырақ акцияның үлкен пайыздық өзгерісі қымбатырақ акцияның мардымсыз өзгерісімен теңестірілуі мүмкін.
* Бар болғаны 30 компанияны қамтығандықтан Доу-Джонс индексі қор нарығының жалпы белсенділігін толықтай көрсететін индекс бола алмайды. Объективті болу үшін кейде Доу-Джонс индексімен қатар S&P 500 индексі де қолданылады.

## Құрылымы
Доу-Джонс индексімен қамтылған компаниялар тізімі қор нарығындағы ахуалға байланысты қайта қаралып тұрады. Осы тізімді құрастырумен *[[The Wall Street Journal]]* газетінің редакциясы айналысады.

2013 жылдың 20 қыркүйегінен бастап Доу-Джонс индексі келесі 30 компанияны қамтиды (аттарынан кейін жақшада биржа котирования және компания тикері көрсетілген):
* 3M Co. (NYSE: MMM) (өндірістік конгломерат)
*American Express Co. (NYSE: AXP) (несие қызметі)
*AT&T (NYSE: T) (телекоммуникация) 18 наурыздан бастап Apple Inc. (NASDAQ: AAPL) (электроника)
*Boeing Co., The (NYSE: BA) (авиақұрылыс пен қорғаныс)
*Caterpillar, Inc. (NYSE: CAT) (ауылшаруашылық және құрылыс техникасы)
*Cisco Systems (NASDAQ: CSCO) (телекоммуникация)[]
*Chevron Corp.(NYSE: CVX) (мұнай-газ компаниясы)[]
*Coca-Cola Co. (NYSE: KO) (сусындар)
*E.I. du Pont de Nemours & Co. (NYSE: DD) (химия)
*Exxon Mobil Corp. (NYSE: XOM) (мұнай-газ компаниясы)
*General Electric Co. (NYSE: GE) (өндірістік конгломерат)
*The Goldman Sachs Group, Inc. (NYSE: GS) Bank of America
*Home Depot, Inc. (NYSE: HD) (құрылыс заттары дүкендері)
*Intel Corp. (NASDAQ: INTC) (жартылай өткізгіштер)
*International Business Machines Corp. (NYSE: IBM) (есептеу техникасы)
*JPMorgan Chase and Co. (NYSE: JPM) (қаржылық топ)
*Johnson & Johnson Inc. (NYSE: JNJ) (химия, фармацевтика)
*McDonald’s Corp. (NYSE: MCD) (тез тамақтану ресторандары)
*Merck & Co., Inc. (NYSE: MRK) (фармацевтика)
*Microsoft Corp. (NASDAQ: MSFT) (бағдарламалық жасақтама)
*Nike Inc. (NYSE: NKE) Alcoa
*Pfizer, Inc. (NYSE: PFE) (фармацевтика)
*Procter & Gamble Co. (NYSE: PG) (тұрмыстық химия)
*Travelers (NYSE: TRV) (сақтандыру)[]
*UnitedHealth Group Inc (NYSE: UNH) (денсаулық сақтау)[]
*United Technologies Corp. (NYSE: UTX) (өндірістік конгломерат)
*Verizon Communications (NYSE: VZ) (телекоммуникация)
*Visa, Inc. (NYSE: V) Hewlett-Packard
*Wal-Mart Stores, Inc. (NYSE: WMT) (сауда жүйесі)
*Walt Disney Co., The (NYSE: DIS) (ойын-сауық индустриясы)

## Ғаламтар дереккөздері
* ''Dow Jones & Company'' ресми парақшасы  		 
* Bloomberg порталынан Dow Jones индексінің графигі алынған