open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мохтар Дахари

**Аллахуархам Дато’Мохтар Дахари** (*Allahyarham Dato'Mokhtar Dahari*; 13 қараша 1953 жыл, Сетапак, Селангор) — малайзиялық футболшы шабуылшы. Малайзия Ұлттық футбол құрамасы сапында 88 гол соққан, бұл рекордтық көрсеткіш. 

1972 жылы карьерасын туған қаласы "Селангор" клубында бастады. 16 жыл бойы ойынап, Малайзия чемпионатында 177 гол соқты. 

1975 жылы "Селангор" әйгілі "Арсеналдың" өзін ұтып кетті - 2:0. Екі голды да Мохтар соқты, осыдан соң "Арсенал" футболшыны сатып алғысы келген, бірақ Мохтардың өзі бас тартты.  

1978 жылы Англия - Малайзия жолдастық кездесуінде де бір гол соқты, ойын 1:1 есебімен тең аяқталды.  

1987 жылы карьерасын аяқтады, бірақ бір жылдан соң "Квон Йик Банк" клубында ойнады. 

1991 жылы науқастан қайтыс болды. 
## Сілтемелер
*https://www.national-football-teams.com/player/23177.html
Санат:Малайзия футболшылары
Санат:Малайзия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Селангор ФК ойыншылары
Ұланбатыр (футбол клубы)

**«Ұланбатыр»** (, ) —Моңголия чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы.  

## Тарихы
2011 жылы құрылған. Құрылған жылы-ақ Моңғолия чемпионы атанды. 
Бірақ келесі маусымды 6-шы орында аяқтады. Тек 2015 жылы ғана жүлделі орынға ілініп, екінші орын алды. Бұл көрсеткішін 2018, 2020 жылғы маусымдарда да қайталады. 

## Жетістіктері

### Моңголия чемпионаты
; Чемпион: 2011, 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Моңғолия футбол клубтары
Санат:2011 жылы құрылған футбол клубтары
Доноровын Лумбэнгарав

**Доноровын Лумбэнгарав** (; 27 қаңтар 1977) — моңғолиялық футболшы, қорғаушы.  Моңғолия Ұлттық футбол құрамасы сапында 35 кездесуде сегіз гол соқты, бұл екеуі де рекордтық көрсеткіш.

Карьерасында тек моңғолиялық клубтарда ойнады.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Моңғолия чемпионы (4): 2005, 2007, 2008, 2009
* Моңғолия кубогы (3): 1998, 2001, 2002

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Моңғолия футболшылары
Санат:Моңғолия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Баянгол ФК ойыншылары
The Goddess Bunny

**The Goddess Bunny** — 1994 жылы режиссер Ник Бугас түсірген американдық деректі фильм, ол Сэнди Крисп есімді трансгендер әйелдің өмірі туралы баяндайды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
**[https://m.youtube.com/watch?v=vNEPfK1I2og&t=3481s The Goddess Bunny]* YouTube сайтында

Санат:1994 жылғы фильмдер
Маун Маун Луин

**Маун Маун Луин** (; 18 маусым 1995 жыл) — бирмалық футболшы, Мьянма Ұлттық футбол құрамасы мен "Янгон Юнайтед" футбол клубының шабуылшысы. 

2015 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнайды. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіне қатысты. 

## Жетістіктері

* Мьянма чемпионы: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (National-football-teams.com)

Санат:Мьянма футболшылары
Санат:Мьянма Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хантавади Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Янгон Юнайтед ФК ойыншылары
Джагджит Шреста

**Джагджит Шреста** (; 7 тамыз 1993, Катманду, Непал) — непалдық футболшы, "Три Старс" клуб мен Непал Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Непал чемпионы: 2012/2013, 2014/2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Непал футболшылары
Санат:Непал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Три Стар ФК ойыншылары
Дани Кансела

**Даниэль Кансела Родригес** (; 23 қыркүйек 1981, Ла-Корунья, Испания) — испаниялық және гонконгтық футболшы, қорғаушы. 2017 жылы Гонконг азаматтығын алып, Гонконг Ұлттық футбол құрамасында ойнау мүмкіндігіне ие болды.  

## Жетістіктері

### «Китчи»

* Гонконг чемпионы *(6):* 2010/2011, 2011/2012, 2013/2014, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018
* Гонконг кубогы *(6):* 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Гонконг футболшылары
Санат:Гонконг Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Китчи ФК ойыншылары
Жаушы жіберу

**Жаушы жіберу** салты — қазақ халқында тамыры терең салт. Кейбір жерлерде "жаушы жіберу" дәстүрін әлі күнге дейін ұстанады. Жаушы - қыз айттыруға баратын өкіл. Ол қыздың әке-шешесімен сөйлесіп, бойжеткенге құда түсіп, "қыз айттыру" дәстүрін орындайды. "Құда түсу" дәстүрі де осы кезеңде белгіленеді. Қыздың өзі және ата-анасы келіссе, елшіні қонақ етіп сыйлайды. Жақын туыстары шақырылып, мал сойылып, табақ тартылады. Жаушының өтінішін қабылдап, қалың мал мәселесін шешеді, осылайша екі жақ құда болысады. "Құдалық берік болсын!" деп, жаушыға кәдесін жасап, киіт кигізіп, шығарып салады. Осыдан кейін жігіт жағы "құда түсуге", ал қыз жағы "қыз ұзатуға" дайындық жасайды. 

Оңтүстік Қазақстан аумақтарында жаушыны кейде хабаршы дейді. Қыз ата-анасымен ақылдаспай, күйеуге кетіп жатқан жағдайда хабарын жеткізуге жаушы немесе хабаршы жіберіледі. Хабаршы қыздың өз қолымен жазылған қолхаты мен кешіріміне бір малын, бір тоғызын, киітін, қалың мал орнына берілетін ақшасын алып, хабарлап келеді. Кейбіреулер қызды ұнатса, қыздың келісімінсіз алып қашады. Сондықтан әке-шешесі қыздың өз еркімен барып отырғанына көз жеткізу үшін, қыз хабарын біліп келетін "қуғыншы" жібереді. Қуғыншы болып, қыздың жанашыр жақын ағасы мен жеңгесі барады. Қыз өзі таңдап келіп отырғанына қыздың өзімен жеке сөйлесіп, әбден көздерін жеткізгеннен кейін қыздың қалағанына көнеді. Қуғыншыларды жігіт жағы сыйлап, дастарқандарынан дәм татқызып, қызды өз қыздарындай көретіндіктеріне сендіріп, киіттерін кигізіп, шығарып салады. Қуғыншылар әке-шешесіне осы хабарын жеткізгеннен соң, жаушыны енді құда деп сыйлайды. Жаушы арқылы берген кешірімін, қалың малын қабылдап алады. Оны жақын туыстарын шақырып, мән-жайды түсіндірген соң, бірге ақылдаса отырып қабылдайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Мұсаб Әл-Баттат

**Мусаб Аль-Баттат** (; 12 қараша 1993 жыл, ) — палестиналық футболшы, "Шабаб Әл-дахия" клубы мен Палестина Ұлттық футбол құрамасы қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Ұлттық құрама
2013 жылдан бері ұлттық құрамада ойнайды. Тұңғыш голын 2015 жылы 16 маусымда Малайзия қақпасына соқты. 2015, 2019 жылдары Азия кубогына қатысты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (National-football-teams.com)

Санат:Палестина футболшылары
Санат:Палестина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Дахия ФК ойыншылары
Шабал Әл-Дахия

**Шабаб әл-Дахия** (Arabic: نادي شباب الظاهرية الرياضي) — Палестинаның Әл-Халил қаласындағы футбол клубы, 1974 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Халықаралық стадионда" өткізеді, сыйымдылығы 18 мың адам. Қазіргі күнде Палестина Премьер лигасында ойнайды. 

2016 жылы АФК кубогының топтық кезеңінде ойнады. 

## Жетістіктері

### '''Батыс жағалауы кубогы:'''
*Жеңімпаз (2): 1982–83 2011–12

### '''Батыс жағалауы 1 лигасы:'''
*Жеңімпаз (1): 1985–86

### '''Палестина қауымдастығы кубогы:'''
*Жеңімпаз (1): 2005

### '''Батыс жағалауы суперкубогы:'''
*Жеңімпаз (1): 2011–12

### '''Ясир Арафат кубогы:'''
*Жеңімпаз (2): 2011–12, 2015-2016

### '''Батыс жағалауы чемпионаты:'''
*Чемпион (2): 2011–12, 2014–15

## Сілтемелер

* https://www.fifa.com/associations/association=ple/nationalleague/standings.html 

Санат:Палестина футбол клубтары
Санат:1974 жылы құрылған футбол клубтары
Қоржын апару

**Қоржын апару** - қазақ халқының атадан келе жатқан дәстүрі. Той-думандарда тойға келетін құдағилар қоржын дайындайды. Қоржынның бір жағына дастарқанға шайлық тәттілер салынады, екінші жағына қыз-келіншектер мен әйелдерге арнайы сыйлықтар, мата, орамал салынады, ал сыртына зергерлік бұйымдар ілінеді. Қазіргі кезде де қыз ұзату не үйлену тойларында құдағилар қоржын даярлайды. Тойға келген әйелдер қоржын көруге жиналады. Құдағи әкелген қоржынды ашып көрсету міндеті сыйлы бір әйелге жүктеледі. Қоржынның бетіне оны ашатын әйелге арналған көйлек орамал салынады. Бақылаушыларға қоржынды ашып көрсеткеннен кейін сыйлықтары мен шайлық тәттілерін қыз-келіншектер мен әйелдерге үлестіріп береді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Қазақ мәдениеті
Farming Simulator

***Farming Simulator*** — бұл Giants Software компаниясы жасаған және Focus Home Interactive басылымы шығарған ауылшаруашылық симуляторы, компьютерлік ойындар сериясы.  Орындар американдық және еуропалық ортаға негізделген.  Ойыншылар егін егуге, мал өсіруге, егін өсіруге және егіншіліктен алынған активтерді сатуға қабілетті.

Ойындар 25 миллион данадан астам сатылды, сондай-ақ 90 миллион мобильді жүктеулер болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Farming Simulator ресми сайты

Санат:Farming Simulator
III Ричард

**Ричард III** (; 2 қазан 1452, Фотерингей қамалы — 22 тамыз 1485 Босуорт даласы) — 1483 жылдан бастап Йорк әулетінен шыққан Англия королі, Плантагенеттердің ерлер желісінің ағылшын тағындағы соңғы өкілі. Босуорт шайқасында (1485) жеңіліп, өлтірілді. Шайқаста қаза тапқан Англияның үш патшасының бірі (1066 жылы Гастингс түбінде өлтірілген Гаролд II мен Арыстан жүрек Ричард I).

## Өмірбаяны
### Балалық шағы
Ричард 1452 жылы 2 қазанда Нортхемптонширдегі Фотерингей қамалында дүниеге келген. Ричард Алқызыл және Ақ раушандар соғысы кезінде ағылшын тағына таласқан Плантагенет әулетінің екі тармағының бірі - Йорк әулетінің өкілі болған. Ол Йорк герцогы Ричард пен Сесилия Невиллдің он бірінші баласы және төртінші ұлы. Бала әлсіз және ауру болды. Осы уақытта Ричард Йорк пен Генрих VI арасындағы қарым-қатынастардың тағы бір шиеленісуі орын алды, сондықтан баланың ата-анасы уақыттарының көп бөлігін Уэльстің шекарасында, Ладлоу мен Вигмор қамалдарында өткізді, кейде қысқа уақытқа Нортхемптонширге келіп-кететіп жүрді.

### Ричард III билік еткен уақыты

Санат:Ағылшын монархтары
Санат:Йорктер
Тунис (қала)

**Тунис** (, ) — Тунистің ірі қаласы әрі астанасы. Тунис аттас уәлаяттың әкімшілік орталығы.

## Этимологиясы
«Тунис» топонимінің шығу тегі әр түрлі түсіндіріледі. Кейбір ғалымдар оны Финикия құдайы - Танитке (Танут) жатқызады, өйткені көптеген ежелгі қалалар сәруар-құдайлардың атымен аталған.

Басқа нұсқаға сәйкес, бұл атау, мүмкін, бербер тілінен шыққан және аудармада «жату», «түнеу» деген мағынаны білдіреді, мүмкін «түнгі күрке» немесе «түнгі аялдама» мағынасында.

## Географиясы
Қала Жерорта теңізі Тунис шығанағының жағасында, Тунис көлінің артында орналасқан. Ол Радес және Халқ-әл-Уәд (Ла Гулет) канал және теміржолы бар порттармен байланыстырылған.

Қала жағалық жазық пен оны қоршап жатқан төбелер бойымен созылып жатыр. Қазіргі заманғы ғимараттардың ортасында (отарлық және отаршылдықтан кейінгі дәуір) ескі қала - Әл-Медина орналасқан. Сондай-ақ, қалаға Карфагеннің ежелгі Рим дәуіріндегі Картаж қаласының қираған үйінділері, сондай-ақ туристік Сиди Бу Саид, Әл-Марса, Ла Гуллет және басқалары кіреді.

## Климаты
Тунис жерортатеңіздік климатқа ие, жазы ыстық әрі құрғақ және қысы жылы, жаңбырлы.

## Тарихы
Қала жайлы алғашқы жазылымдар б.з.б. 814 жылдан басталады, ал сақталған ең көне ғимараттар XIII-XV ғасырларға жатады.

Ежелгі заманда, қазіргі қаланың маңында Карфаген мемлекетінің астанасы болған және Рим республикасымен болған Үшінші Пуникалық соғыстан кейін қираған ежелгі финикиялық Карфаген қаласы болған.

## Экономикасы

## Көлік жүйесі
Қалаға Тунис-Карфаген халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. Астананы елдің басқа қалаларымен Тунис теміржолы мен көлік жолдары байланыстырады. Қалада теңіз порты, теміржол вокзалы, қалааралық автобустарға арналған бірнеше автобекеттер және әр түрлі бағыттарға арналған қызыл жолақты қалааралық маршруттық таксилер (луажей деп аталатын) бар.

1985 жылдан бастап заманауи жоғары тасымалдау көп вагонды жылдам Тунис трамвайының желісі жұмыс істейді (француз тілінде метро болмаса да, қаланың трамвай желісі «Métro» деп аталады). Трамвайдан басқа, қала мен кейбір қала маңында оған қосылған TGM қала маңындағы пойыз қызмет көрсетеді. Қалалық көлік сонымен қатар автобустармен (буын автобустарын қоса), көк жолақты маршруттық автобустармен және такси-луаждармен ұсынылған.

## Туыстас қалалар

* Амман, Иордания
* Жидда, Сауд Арабиясы
* Доһа, Катар
* Кёльн, Германия
* Кувейт, Кувейт
* Лиссабон, Португалия
* Марсель, Франция
* Маскат, Оман
* Монреаль, Канада
* Мәскеу, Ресей
* Париж, Франция
* Прага, Чехия
* Рабат, Марокко
* Рим, Италия
* Ыстанбұл, Түркия
* Рио-де-Жанейро, Бразилия
* Сантьяго, Чили
* Стокгольм, Швеция
* Ташкент, Өзбекстан
* Триполи, Ливия

## Дереккөздер

Санат:Африка елордалары
Санат:Тунис (қала)
Санат:Жерорта теңізі порттары
Goat Simulator

**Goat Simulator** — Coffee Stain Studios жасаған және шығарған экшн видео ойыны.  Ол Microsoft Windows үшін 2014 жылдың сәуірінде, ал Linux және OS X үшін 2014 жылдың маусымында шығарылды. Android және iOS жүйелеріне арналған мобильді нұсқасы 2014 жылдың қыркүйегінде шығарылды. Xbox 360 және Xbox One нұсқалары 2015 жылдың сәуірінде, және  2015 жылғы тамызда PlayStation 3 және PlayStation 4 үшін шығарылды. Бұл порттарды Double Eleven компаниясы жасады.  Nintendo Switch нұсқасы 2019 жылдың қаңтарында шығарылды.

Ойынды жасаушы оны ​​скейтбординг ойындарымен салыстырады, бірақ ойыншы ашық әлем картасында мүмкіндігінше көп зиян келтіру керек. YouTube платформасында көрсетілген ойынның трейлері ойыншылар арасында толқу мен назарға бөленді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Альдебаран

250px|thumb|right|Альдебаран жұлдызы
thumb|right|250px|Күн мен Альдебаранның өлшемдерін салыстыру
**Aльдeбapaн** — Торпақ шоқжұлдызындағы ең жарық жұлдыз, түнгі аспандағы ең жарқын жұлдыздардың бірі. Ол қызғылт capы түcпeн жaнaды. Aлыптың диaмeтpі — 61 миллиoн км. Жергe дeйінгі қaшықтық 65 жарық жылы. Oл Kүннeн 150 ece қyaтты жәнe 44 ece үлкeн, жapықтың қapқындылығы жaғынaн oн төpтінші opынды aлaды. Ғaлымдapдың пaйымдayыншa, бұл oның бeтіндeгі бapлық cyтeкті күйдіpіп, гeлийді бұзa бacтaды. Mұндaй қopытындылapды жұлдызды бaқылay apқылы жacayғa бoлaды. Oл үлкeн мөлшepдe өcті. Oның температура гpaвитaциялық күштepдің қыcымынa бaйлaныcты өcті.

## Тарихы
Жұлдыздың aтын apaбтap қoйғaн. Oның ayдapмacы "ізбacap". Әpбіp іpі жұлдыз cияқты, Aльдeбapaның дa біpнeшe aтayы бap: Торпақтың көзі нeмece "Бұқaның көзі" oның шoқжұлдыздaғы opнын aнықтaйды. Пaлилиyc — pимдік ecім. Лaмпapyc (гpeк.) — қapa acпaнның "aлayын" нeмece "шaмшыpaғын" көpceтeді. Eжeлгі пapcылap жұлдызды қacтepлeп, oны пaтшa дәpeжecінe дeйін көтepгeн. Oл біздің дәyіpімізгe дeйінгі 3000 жыл бұpын бeлгілі бoлғaн.

## Аспаннан бақылау уақыты
Aльдeбapaнды бaқылayдың eң жaқcы yaқыты — қыc aйлapы. Жeлтoқcaн aйындa Юпитер Торпақ шoқжұлдызынaн өтeді. Mұқият нaзap ayдapғaн жөн, өйткeні плaнeтa әлдeқaйдa кeң жәнe жapқын. Oның кoмпaнияcындa Aльдeбapaн aздaп cөнeді. 70-жылдapдың бacындa пиoнep-10 пилoтcыз көлігі ұшыpылды, oл Күн жүйесінен шыққaннaн кeйін Aльдeбapaнғa қapaй ұшaды. Oл Жepдeгі тіpшілік фopмacы мeн Күн жүйесі құpылымын қapaпaйым cипaттaйтын хaбapлaмa жeткізeді. Oл caяхaттaйтын жepінe 2 миллиoн жылдaн кeйін жeтeді. Пиoнep - 10 Жepмeн coңғы peт 10 жыл бұpын бaйлaныcқaн. Альдебаран тypaлы көптeгeн aқпapaтты Амepикaндық Hipparcos жep cepігі әкeлді. Oл ғарыштa 1989 жылдaн бepі 37 aй бoлды. Гиппapх aппapaты Kүннeн ocы жұлдызғa дeйінгі қaшықтықты мүмкіндігіншe дәл aнықтaды.

## Дереккөздер

Санат:Жұлдыздар
Санат:Торпақ (шоқжұлдыз)
Санат:Қос жұлдыздар
Санат:Қызыл алыптар
Санат:Айнымалы жұлдыздар
Санат:Тұрақсыз жұлдыздар
Санат:Қызыл ергежейлі жұлдыздар
Санат:Байер нысандары
Санат:Флемстид нысандары
Ильзат Тоглокович Ахметов

**Илзат Ахметов** (қыр. *Ильзат Тоглокулы Ахметов*; 31 желтоқсан 1997, Бішкек, Қырғызстан) — қырғызстандық және ресейлік футболшы, Ресей Ұлттық футбол құрамасы мен «Зенит» клубының жартылай қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
"Алға" клубының түлегі. 2009 жылы Тольяттиге аттанып, Юрий Коноплев академиясына қабылданды, 2014 жылы "Рубин" қатарын толықтырды. 

2014 жылы 16 жасында "Рубин" сапында кәсіпқой футболшы ретінде ойнай бастады. "Рубинде" төрт маусым ойнады, бірақ көбіне қосалқы құрамда отырып қалды.  

2018 жылы шілдеде ЦСКА-ға ауысты. Сол жылы Ресей чемпионатындағы үздік жас футболшы атанды. Бір жылдан соң нөмірін 77-ден 7-ге алмастырды. 

### Халықаралық
Ресейдің бірнеше жастағы құрамасында ойнады.

2016 жылы Қырғыз футболының басшылары Ильзатты Қырғызстан құрамасы сапында ойнағанын көргісі келетінін мәлімдеді. Ильзат Қырғызстанда дүниеге келгендіктен, Қырғыз құрамасында ойнауға толық құқылы еді. Қырғызстан құрамасының бапкері Александр Крестинин де Ильзатты құрамаға шақыру үшін бірнеше рет талпынды, бірақ онысы сәтсіз аяқталды. Ақыр соңында Ресей құрамасының бапкері Станислав Черчесов Ильзатты Ресей құрамасында ойнауға шақырды.

2019 жылы 21 наурызда Бельгияға қарсы ЕУРО-2020 іріктеуі матчында тұңғыш рет Ресей құрамасы сапында алаңға шықты.

## Жетістіктері
### Командалық
**ЦСКА**
* Ресей суперкубогы: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Краснодар ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Викингур (футбол клубы, Рейкьявик)

**Викингур** — Исландияның Рейкьявик қаласындағы футбол клубы. 1908 жылы құрылған. Қазіргі күнде Исландия таңдаулылар лигасында ойнайды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Футболдан Исландия чемпионаты
** Алтын (8): 1920, 1924, 1981, 1982, 1991, 2021, 2023, 2025.
** Қола (7): 1918, 1921, 1922, 1925, 1938, 1940, 1948.
** Күміс (8): 1919, 1926, 1927, 1931, 1939, 1941, 1944, 1953.
* Исландия кубогы:
** Жеңімпаз (5): 1971, 2019, 2021, 2022, 2023.
** Финалист (1): 1967.
* Суперкубок:
** Жеңімпаз (2): 1982, 1983.

## Атақты ойыншылары

* Арнор Гудьёнсон
* Хельги Сигурдссон

## Сілтемелер

* http://www.vikingur.is/

Санат:Исландия футбол клубтары
Соғым басы

**Соғым басы** — қыс тойы болып алғаш рет қар жауып аяз түскен сәттен басталатын мейрам.

## Тойлау
Осы кезде ауыл адамдары соғымға сақтаған малдарын сойып, бірін-бірі қонаққа шақырады. Қыстың ұзақ түнінде ақындар мен жыршылар терме, қисса, ертегі айтып, жұртты қызыққа батырады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Шұғаның белгісі

**Шұғаның белгісі** — Бейімбет Майлиннің 1914-1915 жж. жазған повесі.

## Қысқаша мазмұны
Повестің фабуласы дәстүрлі: Кедейден шыққан Әбдірахман деген мұғалім жігіт Есімбек деген байдың Шұға атты сұлу қызына ғашық болады. Жігітті қыз да сүйеді. Бұл, әрине, байларға ұнамайды. Олар жала жауып, Әбдірахманды айдатып жібереді. Бұған күйзелген Шұға айықпас дертке ұшырайды. Қызының халіне қиналған Есімбек болысқа айтып, Әбдірахманды амалсыз босатады. Әбдірахман алып-ұшып, сүйікті Шұғасын көруге асығып келсе, қайран ару жарық дүниемен біржола қош айтысқан екен; оның өзіне жазып қалдырған хатын оқып, көз жасы көл болады. 

Мұның бәрі бүгінгі көзге белгілі оқиғадай, жаттанды тақырыптай болып көрінгенімен, көркем прозасы әлі де қалыптасып үлгермеген заманда, тіпті алғашқылардың бірі болып, жаңа, еуропалық үлгідегі проза жанрымен салған жерден мұндай көлемді көркем дүние жазу - тек Б.Майлин секілді хас таланттың ғана қолынан келетін шаруа еді.

## Дереккөздер

Санат:1915 жыл туындылары
Санат:Бейімбет Майлиннің шығармалары
Хандан сұлтан

**Хандан сұлтан** (1574 — 12 қараша 1605) — III Мехметтің әйелі, I Ахметтің анасы (уәлиде сұлтан).

## Өмірбаяны
### Шығу тегі мен гаремдегі өмірі
Хандан сұлтанның шығу тегі нақты белгісіз, алайда, тарихшылар ол грек немесе босниялық болған, туған есімі Хелен (Елена), шамамен 1574 жылы дүниеге келген деп болжайды. III Мехметтің тәтесі Гауһархан Ханданды болашақ сұлтанға 1582 немесе 1583 жылдың екінші жартысында сыйға тартты. 1589 жылы Хандан, тақ мұрагерінің анасы Сафие сұлтанның көмегімен Мехметтің сүйікті күңдерінің біріне айналады; осылайша Сафие Халиме сұлтанның ұлына ықпалын жойғысы келді. 1590 жылдың 18 сәуірінде Хандан ұлы Ахметті дүниеге әкеледі. 
1595 жылы III Мұрат қайтыс болып, Мехмет жаңа сұлтан атанды. 1597 жылы тақ мұрагері - шаһзада Сәлім қаза тауып, Халиме сұлтанның үлкен  ұлы - шаһзада Махмұт жаңа мұрагер деп жарияланды.  Хандан ол таққа отырғаннан кейін, Фатих заңы бойынша ұлының өлтірілетінін түсініп, Сафие сұлтанмен бірігеді. Екеуі Мехметтің үлкен ұлын өлім жазасына кесуіне ықпал етеді; Ханданның ұлы Ахмет тақ мұрагері атанады.

### Уәлиде сұлтан
III Мехмет 1603 жылдың 21 желтоқсанында қайтыс болып, таққа он үш жасар I Ахмет отырады. Лесли Пирстің сөзінше, сұлтан өзінің жасына қарамастан, анасына көп бағынбай, кеңестеріне құлақ аспайды, билігін шектеуге тырысады. Ахмет Халиме сұлтанның екінші ұлы - шаһзада Мұстафаны өлтіруден бас тартады, бұл анасы мен баласының дауласуына себеп болады. Хандан Ахметтің ұлы дүниеге келсе, ол інісіне қатысты шешімін өзгертер деп, сұлу күңдерді таңдай бастайды. Алайда, оның үміті ақталмады: 1604 жылдың қарашасында Ахметтің ұлы II Осман, 1605 жылдың наурызында ұлы Мехмет дүниеге келсе де, Мұстафа тірі қала берді. Ахмет інісінің психикалық ауруы бар болғандықтан, таққа қауіп төндіре алмайды деп санады. Хандан Мұстафаны өлтіруді талап етті, бірақ Ахмет інісін кафеске қамап қоюға көндірді. 

Хандан сұлтан кенеттен 1605 жылдың 12 қарашасында қайтыс болды.

## Өнерде
*  «Махпейкер» фильмі (2010 жылы, Хандан сұлтан рөлінде — Айтен Сойкёк)
*  «Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі» телехикаясы (2015 жылы, Хандан сұлтан рөлінде — Тюлин Озен)

Санат:Осман сұлтандарының жұбайлары
Санат:Уәлиде сұлтандар
Тұш бауырсақ

**Тұш бауырсақ** - оны мереке дастарқанына арнап ұнға сүт, май, қант, жұмыртқа қосып илеп, ұсқа кесіп қуырған. 
## Сипаттамасы
Қуырып болған соң ішіне сары май жаққан қалыпқа салып бал құйып, көкнәр сеуіп, мейіз, мәмпәси салып қатырады. Оны қонақтардың ішіндегі ең қадірлісі бастап бұзатын салт болған. Бауырсақтың – ашыған, бармақ, жалпақ, жол, бұрма бауырсақ түрлері де бар. Бауырсақ түрлерінің барлығының да қамыры тұзды суға иленеді.

## Дереккөздер

Санат: Қазақ асханасы
Татарстан әкімшілік-аумақтық бөлінісі

## Әкімшілік-аумақтық құрылым
Татарстан Республикасы Конституциясының 65-бабының 2-бөлігіне және «Татарстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» заңға сәйкес РФ субъектісіне келесі әкімшілік-аумақтық бірліктер кіреді:
* 43 аудан
* 14 республикалық маңызы бар қалалар
** республикалық маңызы бар қаланың аумағы Қазан қалалық аудандардан тұрады.

Татарстанның әкімшілік-аумақтық бірліктері мен елді мекендерінің толық тізбесінде Татарстан Республикасындағы әкімшілік-аумақтық бірліктер мен елді мекендердің тізілімі бар.

### Республикалық маңызы бар қалалар
# Азнақай
# Әлмет
# Баулы
# Бүгілме
# Буа
# Алабұға
# Зәй
# Жасыл Өзен
# Қазан — Татарстан Республикасының астанасы
# Лениногорск
# Яр Чаллы
# Төменгі Кама
# Нұрлат
# Чистай

Республикалық маңызы бар қалалар Қазан және Яр Чаллы муниципалды аудандар құрамына кірмейтін қалалық округ мәртебесі бар муниципалитет құрлымдарын құрайды. Татарстанның қалған республикалық маңызы бар қалалары қалалық елді мекен мәртебесі бойынша тиісті муниципалды аудандардың құрамына кіреді.

### Аудандар

### Қаладағы аудандар
Қазан - Татарстандағы республикалық маңызы бар қала, ол әкімшілік-аумақтық бірліктерге бөлінеді - аудандар:
*Авиатөзелеш ауданы
*Киров ауданы
*Вахитов ауданы
*Мәскеу ауданы
*Жаңа Савин ауданы
*Еділ бойы ауданы
*Совет ауданы

2010 жылдың соңынан бастап келесі аудандардың әкімшіліктері біріктірілді:

* Жаңа Савин және Авиатөзелеш
* Еділ бойы және Вахитов
* Мәскеу және Киров

Сондай-ақ Яр Чаллыда аумақтық бөлініс бар, оның 3 ауданы әкімшілік-аумақтық бірліктер де, муниципалитеттер де емес.

### Республиканың әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы
#### Кеңестік уақыт
## Муниципалдық құрылым
Татарстан Республикасының заманауи муниципалдық құрылымы «Ресей Федерациясындағы жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» 2003 жылғы 6 қазандағы № 131-ФЗ Федералдық заңына сәйкес құрылды.

Республиканың муниципалдық құрылымы шеңберінде Татарстанның әкімшілік-аумақтық бірліктері шегінде муниципалитеттер құрылды:
* 2 қалалық аймақ
* 43 муниципалды аудан,
** 39 қалалық қоныс
** 872 ауылдық қоныс

### Муниципалды аудандар және қалалық аймақтар

### Муниципалды құрылымдарға айналу

## Дереккөздер

Санат:Татарстан әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Санат:Ресей Федерациясының субъектілері бойынша әкімшілік-аумақтық бөлініс
Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2020

**2020 жылғы [[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі|клубтар әлем чемпионаты]]** жылдағыдай желтоқсан айында емес, COVID-19 пандемиясына байланысты 2021 жылы 4-11 ақпан аралығында Катарда өтті. Германияның  "Бавария" клубы араға жеті жыл салып, екінші рет жеңімпаз атанды.

## Қатысушылар
ОФК аймағында 2020 жылғы ОФК Чемпиондар лигасы әлі аяқталмағандықтан, ешқандай клуб турнирге жіберілмеді. 

## Турнир
### 1 раунд
Бірінші раундта "Әл-Духаиль" клубы мен ОФК өкілі ойнауы тиіс еді. ОФК-дан клуб келмеген соң катарлық клуб автоматты түрде екінші  раундқа өтті.
### 2 раунд

----

### 5 орын үшін

### Жартылай финал

----

### Үшінші орын үшін

### Финал

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнирдің ресми сайты 

Санат:Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі
Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Катардағы футбол
Кейден Бойд

**Кейден Бойд** (; 24 мамыр 1994, Бедфорд, Техас, АҚШ) — америкалық актер. 2005 жылғы «Шаркбой мен Лавагерлдің шытырман оқиғалары» фильміндегі Макс рөлімен және 2007 жылғы «Армандар бар, Саяхат та болады» фильміндегі Бенджамин Рейнольдс рөлімен танымал.

## Фильмдер тізімі
### Фильм

### Телевидение

## Сілтемелер
*
*Кейден Бойд Instagram-да
Әл-Духаиль

**«Әл-Духаиль»** () — Катар чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, базасы Доһа қаласында. 1938 жылы құрылған. Қазіргі күнде Катар Старз лигасында ойнайды. 2017 жылға дейін "Лехвия" деп аталып келді. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Катар чемпионаты:

: Чемпион (8): 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2019/20, 2022/23

* Екінші лига:

: Жеңімпаз (1): 2009/10

* Катар әмірі кубогы:

: Жетістіктері (1): 2016, 2018, 2019, 2022

* Катар ханзадасы кубогы:

: Жеңімпаз (1): 2013
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.duhailsc.qa/ar/

Санат:Катар футбол клубтары
Мезених

**Мезених** () — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет. Кохем-Целль ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 295 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Жер аумағы - 2,98 км². Ресми коды - *07 1 35 060*.

## Дереккөздер

## Cілтемелер
* Ресми парақшасы

Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2020 (финал)

**[[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі]] 2020 (финал)** (ағыл. *2020 FIFA Club World Cup Final*) — 2021 жылы 11 ақпанда Катардың Әл-Райян қаласындағы "Эдькейшн Сити" стадионында өтті. Германияның "Бавария" клубы мен Мексиканың "УАНЛ Тигрес" клубы бас жүлдені сарапқа салды.

61-минутта Бенжамен Павар соққан жалғыз гол "Баварияға" жеңіс әперді. "Бавария" араға жеті жыл салып турнир жеңімпазы атанды.

## Қатысушылар

## Финалға дейінгі жол

## Mатч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Турнирдің ресми сайты

Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Бавария Мюнхен ФК ойындары
Санат:УАНЛ Тигрес ФК ойындары
Санат:Футболдан клубтар әлем біріншілігінің финалдары
Эдьюкейшн Сити (стадион)

**Эдьюкейшн Сити** () — Катардың Әл-Райян қаласындағы футбол стадионы, 2020 жылы пайдалануға берілді. Сыйымдылығы 45 мың адам. 2022 жылғы әлем чемпионатының бірнеше ойыны осы аренада өткізіледі.  

2021 жылы ақпанда Клубтар әлем чемпионаты өткізілді.  
## Координаты

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://stadiumdb.com/designs/qat/qatar_foundation_stadium

Санат:Катар стадиондары
Санат:Стадиондар
Санат:Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
Ахмед бин Али (стадион)

right|200px|
**Ахмед бин Али Стэдиум** () — Катардың Әл-Райян қаласындағы стадион, 2001 жылы іргесі қаланған. "Әл-Раян" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сыйымдылығы 25 мың адам.

## Турнирлер
2011 жылғы Азия кубогының бірнеше кездесуі өткізілді, енді 2022 жылғы әлем чемпионатының кездесулері өтеді.

2020 жылғы Клубтар әлем чемпионаты да осында өткізілді.
## Орналасуы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.sc.qa/en/stadiums/al-rayyan-stadium 

Санат:Стадиондар
Санат:Катар стадиондары
Санат:Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
Лорьян (футбол клубы)

**«Лорьян»** () — Францияның осы аттас қаласындағы футбол клубы, 1926 жылы құрылған. 2019/20 жылғы маусым қорытындысында екінші лигада жеңімпаз атанып, 1 лигаға жолдама алды. 

## Жетістіктері

### Ұлттық
Франция чемпионаты (Лига 2)

* 1 орын (1): 2019/20
* 2 орын (2): 1997/98, 2000/01

Кубок

* Жеңімпаз (1): 2001/02

Лига кубогы

* Финалист (1): 2001/02

Суперкубок

* Финалист (1): 2002

## Атақты ойыншылары

* Жереми Морель
* Сейду Кейта
* Венсан Абубакар
* Бакари Коне

## Сілтемелер

* https://www.fclweb.fr/

Санат:Франция футбол клубтары
Ақсуат ауданы

**Ақсуат ауданы** — Абай облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы – Ақсуат ауылы.

## Географиясы
Аудан батысында Аягөз және Жарма аудандарымен, солтүстігінде Көкпекті ауданымен, оңтүстігінде Үржар, Мақаншы аудандарымен мен ҚХР аумағымен, шығысында ШҚО-ның Тарбағатай ауданымен шектесiп жатыр.

## Тарихы
Ақсуат ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысының құрамында Көкпекті және Тарбағатай аудандарының бөліктерінен құрылды.

1939 жылы 14 қыркүйекте Ақсуат ауданы Семей облысына кірді. Сонымен бірге оның құрамына Ақжайлау, Ақсуат, Алғабас, Ерназар, Қарғыба, Қызылқайың, Қызылкесек, Көкжирен, Көктүбек, Құмкөл, Ойшілік, Сталин және Үшарал ауылдық кеңестері кірді.

1954 жылы Алғабас ауылдық кеңесі Ерназарға, Көктүбек - Көкжиренге, Сталин - Қызылкесекке, Қызылқайың - Ақсуатқа қосылды. Қарғыба ауылдық кеңесі таратылды.

1958 жылы Үшарал ауылдық кеңесі Аягөз ауданына берілді.

1963 жылы 2 қаңтарда Ақсуат ауданы жойылып, оның аумағы Көкпекті ауданына берілді.

1964 жылы 31 желтоқсанда Ақсуат ауданы қалпына келтірілді. Оның құрамына Көкпекті ауданының Ақсуат, Ақжайлау, Ерназар, Қызылкесек, Көкжирен, Құмкөл және Ойшілік ауылдық кеңестері кірді.

1965 жылы Ақжайлау ауылдық кеңесі жойылып, Алғабас ауылдық кеңесі құрылды.

1971 жылы Сәтпаев ауылдық кеңесі, 1980 жылы Жданов ауылдық кеңесі құрылды.

1989 жылы Жданов ауылдық кеңесі Екпек болып өзгертілді.

1993 жылы Ерназар ауылдық кеңесі Ырғызбай, Алғабас ауылдық кеңесі Кіндікті болып өзгертілді.

1997 жылы 3 мамырда Семей облысының таратылуына байланысты Ақсуат ауданы Шығыс Қазақстан облысына берілді.

1997 жылы 23 мамырда Ақсуат ауданы жойылып, оның аумағы Тарбағатай ауданына берілді.

Қазақстан Республикасы Президентінің 2022 жылғы 3 мамырдағы № 887 Жарлығына сәйкес 2022 жылы 7 маусымда Ақсуат ауданы Тарбағатай ауданының құрамынан бөлініп, жеке аудан болып қайта құрылды.

## Халқы

## Әкімшілік бөлінісі
27 елді мекен 9 ауылдық округке біріктірілген:

## Әкімдері
# Асхат Сайдахметұлы Смаилов (07.2022—09.2024)
# Ерсін Кәдірбекұлы Ескендіров (12.2024 бастап)

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

Санат:Ақсуат ауданы
Шар ауданы

**Шар ауданы** — 1939–1963, 1972–1997 жылдары болған Шығыс Қазақстан және Семей облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Шар қаласы.

## Тарихы
Шар ауданы Семей облысының құрамында 1939 жылы 16 қазанда құрылды. Аудан құрамына Жарма ауданынан Шар кенті, сондай-ақ Афанасьев, Божығұр, Кезеңсу, Кудасов, Шалабай ауылдық кеңестері және Жаңасемей ауданынан Делбегетей, Карпов, Қорғанбай ауылдық кеңестері кірді.

1945 жылы Карпов ауылдық кеңесі Киров болып өзгертілді.

1951 жылы Октябрьский кентінің негізі қаланды.

1954 жылы Қорғанбай ауылдық кеңесі жойылды.

1957 жылы Кудасов ауылдық кеңесі Шалабай ауылдық кеңесіне қосылды. Мұрат және Жаңабәжен ауылдық кеңестері таратылған Жаңасемей ауданынан Шар ауданына берілді.

1962 жылы Афанасьев ауылдық кеңесі жойылды. Бақыршық кенті мен Бақыршық кенттік кеңесі құрылды.

1963 жылы 10 қаңтарда Шар ауданының орнына Шар өнеркәсіптік ауданы құрылып, оның құрамына Шар қаласы, Ақжал, Бақыршық, Бөке және Октябрьский кенттері кірді. Сол жылы 1 қарашада Жаңғызтөбе кенттік кеңесі Жарма ауданынан Шар өнеркәсіптік ауданына берілді.

1964 жылы 12 мамырда Киров ауылдық кеңесі Суықбұлақ кенттік кеңесі болып қайта құрылды. Сол жылы 31 желтоқсанда Шар өнеркәсіптік ауданы таратылып, Жарма ауданына қосылды.

1972 жылы 10 наурызда Шар ауданы қалпына келтірілді. Жарма ауданынан оған Шар қаласы, Әуезов, Октябрьский, Суықбұлақ кенттері, сондай-ақ Белтерек, Божығұр, Делбегетей, Қарасу және Шалабай ауылдық кеңестері берілді. Сол жылы Жайма ауылдық кеңесі құрылды.

1977 жылы Терістаңбалы ауылдық кеңесі, 1979 жылы Көшек ауылдық кеңесі құрылды.

1994 жылы Чалабай ауылдық кеңесінің орысша транскрипциясы Шалабай ауылдық кеңесі, Октябрьский кенті Еспе кенті болып өзгертілді.

1997 жылы 3 мамырда Семей облысының таратылуына байланысты Шар ауданы Шығыс Қазақстан облысына берілді.

1997 жылы 23 мамырда Шар ауданы жойылып, оның аумағы Жарма ауданына берілді.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 1 қалалық, 3 кенттік, 9 ауылдық кеңес пен 34 елді мекен болған:

## Халқы

## Әдебиет
* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Таскескен ауданы

**Таскескен ауданы** — 1980-1996 жылдары болған Семей облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Таскескен ауылы.

## Тарихы
Таскескен ауданы 1980 жылы 17 қазанда Семей облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Аягөз ауданының Ақсәуле, Қарақол, Қоңыршәулі, Қопа және Шолпан ауылдық кеңестері, сондай-ақ Үржар ауданының Ново-Троицк және Предгорный ауылдық кеңестері кірді.

1987 жылы Ақтоғай кенті Талдықорған облысының Бөрілітөбе ауданынан Таскескен ауданына берілді.

1993 жылы Ақсәуле ауылдық кеңесі –Ақшәулі, Ново-Троицк – Салқынбел, Предгорный – Алтыншоқы деп өзгертілді.

1996 жылы 29 қазанда Таскескен ауданы таратылды. Сонымен бірге Ақтоғай кенті мен Ақшәулі, Қопа ауылдық округтері – Аягөз ауданына, Алтыншоқы, Қарақол, Қоңыршәулі, Салқынбел, Шолпан ауылдық округтері – Үржар ауданына берілді.

1986 жылы ауданда 7 ауылдық кеңес болған: .
## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 7 ауылдық кеңес пен 25 елді мекен болған:

## Халқы

## Әдебиет
* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

Санат:Қазақстанның 1996 жылы таратылған аудандары
Жаңа Шүлбі ауданы

**Жаңа Шүлбі ауданы** — 1935-1963 және 1970-1997 жылдары болған Шығыс Қазақстан және Семей облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Жаңа Шүлбі ауылы.

## Тарихы
Жаңа Шүлбі ауданы 1935 жылы 22 желтоқсанда Шемонаиха ауданынан бөлініп, Шығыс Қазақстан облысының құрамында құрылды.

1939 жылы 24 қазанда Жаңа Шүлбі ауданы Семей облысының құрамына кірді. 1940 жылдың 15 наурызындағы жағдай бойынша аудан құрамына Жернов, Краснояр, Ленин, Жаңа Шүлбі, Пьяно-Яр, Сахнов, Таврия, Уба-Форпост және Шүлбі ауылдық кеңестері кірді.

1954 жылы Пьяно-Яр ауылдық кеңесі Шүлбіге біріктірілді. Буркотов кент кеңесі құрылды.

1958 жылы Буркотов ауылдық кеңесі Сахнов ауылдық кеңесіне қосылды.

1961 жылы Сахнов ауылдық кеңесі Таврия ауылдық кеңесіне қосылды.

1962 жылы 29 мамырда Бородулиха ауданы жойылып, Жаңа Шүлбі ауданына қосылды.

1963 жылы 2 қаңтарда Жаңа Шүлбі ауданы таратылды. Оның аумағы қалпына келтірілген Бородулиха ауданына берілді.

1970 жылы 9 желтоқсанда Жаңа Шүлбі ауданы қалпына келтірілді. Оның құрамына Бородулиха ауданының Андреев, Жернов, Краснояр, Ленин, Жаңа Шүлбі, Таврия, Уба-Форпост және Шүлбі ауылдық кеңестері кірді.

1972 жылы Шүлбі ауылдық кеңесі Пролетар ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1996 жылы Пролетар ауылдық округі таратылып, Жаңа Шүлбі ауылдық округіне қосылды.

1997 жылы 23 қаңтарда Жаңа Шүлбі ауданы жойылып, аумағы Бородулиха ауданына берілді.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 8 ауылдық кеңес пен 28 елді мекен болған:

## Халқы

## Әдебиет
* Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Митчелл Хоуп

**Митчелл Джеймс Хоуп** (, **Митчелл Хоуп** , **Митч** ; 27 маусым 1994, Мельбурн, Виктория, Аустралия) — аустралиялық актер және модель. Disney Channel арнасының «Ұрпақтар» фильмдер франшизасының «Ұрпақтар», «Ұрпақтар 2», «Ұрпақтар 3» фильмдеріндегі Бен рөлімен танымал.

## Фильмдер тізімі

### Фильм

### Телевидение

## Сілтемелер
* 
* Митчелл Хоуп Instagram-да
* Митчелл Хоуп Twitter-де
* Митчелл Хоуп Facebook-те
Азамат Азаматыч

**«Азамат Азаматыч»** — Бейімбет Майлиннің 1934 жылы жарық көрген романы. Орысшаға «Дочь казаха» деген атпен аударылды.

Жазушының жоспары бойынша, роман трилогияның бастауы болуға тиіс еді, бірақ «Қызыл жалау», «Қоңсылар» атты романдары аяқталмай қалған.

«Азамат Азаматыч» романының тақырыбы — қазақ кедейлері қатарынан оқыған, интеллигенция өкілдерінің дайындалып шығу жолы. Бас кейіпкер саяси қоғамдық жұмыстардың, жанұялық өмірдің, адал азаматтар мен жасырынған тап дұшпандарының арасындағы қарым-қатынастың неше түрлі сынынан өтіп, осы талас-тартыста өз мінез-құлқын қалыптастырады. Ақыры жаулар әрекеті әшкереленіп, Азамат халық жағында қалады.

## Кейіпкерлері
* Азамат Азаматыч — бас кейіпкер, қаланың бір мекемесіне жаңа орналасқан жас жігіт
* Рақым Шегіров — бұрын ақ армияда офицер болған, қазір жасырынып жүрген тап жауы
* Мариям — Рақымның балдызы, Азаматтың жары болады
* Кәдірбаев, Қайдар, Жүніс — Рақымның жанында жүрген адамдар
* Алексеев, Медеу, Қайша, Шәймерден — Азаматтың достары мен қызметтестері
* тағы басқалар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Роман Kitap.kz сайтында

Санат:Романдар
Санат:Бейімбет Майлин романдары
Бұқтырма ауданы

**Бұқтырма ауданы** — 1935-1962 жылдары болған Шығыс Қазақстан облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

## Тарихы
Бұқтырма ауданы орталығы Усть-Бұқтырма ауылында 1935 жылы 9 қаңтарда Зырян ауданының бір бөлігінен құрылды (1935 жылы 31 қаңтарда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетімен бекітілген). Оның құрамына 12 ауылдық кеңес кірді (Гусинск, Кондратьев, Манат, Мякотиха, Никольск, Поперечен, Прииртыш, Северный, Тайынты, Усть-Бұқтырма, Черемшан, Чистополь).

1954 жылғы 13 тамызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Северный және Чистополь ауылдық кеңестері таратылды, Манат және Прииртыш - Прииртыш атты бір ауылдық кеңеске біріктірілді.

1955 жылы 31 мамырда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Тайынты ауылдық кеңесі таратылды.

1955 жылғы 19 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен аудан орталығы Усть-Бұқтырма ауылынан қала үлгісіндегі Серебрянск кентіне ауыстырылды.

1957 жылдың 30 шілдесіндегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Поперечен және Кондратьев ауылдық кеңестері Кондратьев ауылдық кеңесіне біріктірілді, Прииртыш ауылдық кеңесі Тайынты болып өзгертілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 24 қыркүйектегі жарлығымен Гусинский, Никольский және Черемшанский ауылдық кеңестері Зырян ауданының құрамына өтті.

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1961 жылғы 27 мамырдағы №213 шешімімен Белогор мен Тайынты ауылдық кеңестері Ұлан ауданына берілді.

1961 жылы 25 тамызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Северный ауылдық кеңесі құрылды.

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1961 жылғы 9 қазандағы шешімімен Ерофеев кенттік кеңесі Лениногорск қалалық кеңесінің әкімшілік бағыныштылығынан Бұқтырма ауданына ауыстырылды, ол сол шешіммен ауылдық кеңес болып өзгертілді.

1962 жылы 29 мамырда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Бұқтырма, Ерофеев, Первороссийск ауылдық кеңестері мен Серебрянка кенті Зырян қаласының әкімшілік бағыныштылығына, Северный ауылдық кеңесі - Киров ауданының құрамына беріліп, Бұқтырма ауданы таратылды.

## Сілтеме
* Бұқтырма ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Жоғарғы Үбі ауданы

**Жоғарғы Үбі ауданы** — 1939-1959 жылдары болған Шығыс Қазақстан облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

## Тарихы
Орталығы Жоғарғы Үбі ауылында болған Жоғарғы Үбі ауданы Киров, Шемонаиха аудандары мен Риддер қаласына қарасты аумақтың шағындалуына байланысты Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 16 қазандағы Жарлығымен құрылды. Оның құрамына Александров, Большереченск, Жоғарғы Үбі, Выдриха, Кабано-Разин, Киров, Куйбышев, Малубинск, Орлов, Секисов ауылдық кеңестері және «Үбі» шошқа кеңшары кірді.

1940 жылы 30 қарашада Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Разин ауылдық кеңесі Шемонаиха ауданына берілді.

1951 жылғы 18 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Пахотный ауылдық кеңесі Лениногорск қалалық кеңесінің әкімшілік бағыныштылығынан Жоғарғы Үбі ауданына ауыстырылды.

1959 жылғы 20 шілдедегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Жоғарғы Үбі ауданы таратылды. Сонымен Пахотный, Жоғарғы Үбі, Выдриха және Большереченск ауылдық кеңестері Шемонаиха ауданына, ал Малоубинск, Куйбышев және Секисов ауылдық кеңестері Киров ауданына берілді.

## Сілтеме
* Жоғарғы Үбі ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Мағжан Жұмабайдың аудармалары

**Мағжан Жұмабайдың аудармаларына** 12 прозалық шығарма және 15 өлең жатады. Прозалық аудармалардың арасында Максим Горький, Всеволод Иванов, Мамин-Сибиряк, П.Дороховтың әңгімелері бар. Поэзиялық аудармаларының үшеуі шығыс əдебиетінен алынған, төртеуі еуропалық əдебиеттен, қалғаны орыс əдебиетінен аударылған өлеңдер.

Мағжан Жұмабай еуропалық əдебиеттен тəржімалаған өлеңдері — Гётенің «Айрылдым сенен, жан сəулем», «Орман патшасы» туындылары жəне Гейненің «Екі бетің, сұлу қыз...», «Күннің батуы» өлеңдері. В.А.Жуковский аудармасындағы «Орман патшасы» 8 шумақ болса, Мағжан аудармасында 16 шумақтан тұрады. Оның себебі — аударма барысында Мағжан орысша мəтіннің бір шумағын екі шумаққа келтіріп аударған. Алайда бұл өзгерістен туындының көркемдік болмысына да, құрылымына да ешқандай нұқсан келмейді.

Орыс өлеңдерінің аудармасы арасында екеуінің авторы белгісіз, екеуі Лермонтовтікі («Тұтқын», «Сарғайып келген егін толқынданса»), басқалары Кольцов, Мятлов, Дмитриев және Горькийдің авторлығында.

Прозалық шығармаларды аудару барысында Мағжанның екі түрлі мәселеге ден қойғанын байқаймыз. Оның бірі шығармашылық ұстанымдары бойынша, яғни әдеби-көркемдік талғам-түсінік тұрғысынан өзімен үндестік тапқан авторлардың шығармаларын аударуы болса, екіншісі — азаматтық ұстанымына, қайраткерлік мақсатына сәйкес келетін туындыларды тәржімалауы. Бірінші топқа Горькийдің «Сұңқар жыры», «Жұртын сүйген жүрек», «Ана», «Темірді жұмсартқан ана», «Хан мен ұлы», Мамин-Сибиряктың «Ақбоз ат», Ивановтың «Сай» әңгімелерін жатқызуға болады. Екінші топқа Ивановтың «Бала», «Өз өмірімнен әңгіме», «Темірбай», «Жолығу» және Дороховтың «Большевик баласы» деген туындылар жатады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Мағжан Жұмабай шығармаларының 2-томы

Санат:Мағжан Жұмабай шығармалары
Санат:Аударма
Санат:Аудармашылар
Таврия ауданы

**Таврия ауданы** — 1939-1997 жылдары болған Шығыс Қазақстан облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Таврическое ауылы.

## Тарихы
Таврия ауданы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 16 қазандағы Жарлығы Киров және Предгорный аудандарын бөлу арқылы құрылды. Орталығы Таврическое ауылы болып, мынадай ауылдық кеңестер енді: Украин, Үшбұлақ (Киров ауданының «Еңбек» ұжымшарынсыз), Бородин, Левобережный, Қызыл, Митрофанов, Пролетар, Таврия, Тройницк, Төлентай; Өскемен ауылдық кеңесі, «Өскемен» шошқа кеңшары.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1954 жылғы 13 тамыздағы жарлығымен ауылдық кеңестер: Қызыл және Левобережный - Левобережныйға, Митрофанов пен Төлентай — Төлентайға біріктірілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 2 қаңтардағы жарлығымен Таврия ауылдық ауданы құрылды. Ауылдық кеңестері: Жаңаөскемен, Аблакет, Егінсу, Қанай, Крупский, Тайынты, Тарғын, Левобережный, Пролетар, Таврия, Төлеген Тоқтаров, Төлентай, Тройницк, Украин, Өскемен.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1964 жылғы 31 желтоқсандағы жарлығымен ауылдық және өндірістік аудандарға бөлу жойылды.

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1973 жылғы 28 наурыздағы шешімімен Саратов ауылдық кеңесі құрылды.

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1974 жылғы 10 шілдедегі шешімімен Левобережный ауылдық кеңесі Азов болып өзгертілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1974 жылғы 26 шілдедегі Жарлығымен Тройницк ауылдық кеңесі Гагарин болып өзгертілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1976 жылғы 22 наурыздағы жарлығымен Жаңаөскемен ауылдық кеңесі Меновнов болып өзгертілді.

Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 23 мамырдағы Жарлығымен аудан таратылды, оның аумағы Ұлан ауданына өтті.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 9 ауылдық кеңес пен 38 елді мекен болған:

## Халқы

## Сілтеме
*Таврия ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Предгорный ауданы

**Предгорный ауданы** — 1935-1963 жылдары болған Қазақ АКСР-і мен Қазақ КСР-нің Шығыс Қазақстан облысының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

## Тарихы
Орталығы Предгорное ауылы болған Предгорный ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Белағаш және Киров аудандарының бөліктерінен құрылды (1935 жылы 31 қаңтарда БОАК бекітті). Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1935 жылғы 24 ақпандағы қаулысымен оның құрамына 17 ауылдық кеңес кірді: Азов, Барашков, Берёзов, Бородин, Глубоков, Ебітей, Зевакин, Краснояр, Қызыл, Левобережный, Митрофанов, Пролетар, Таврический, Тройницк, Үбі Форпост, Үбі.

1939 жылғы 16 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен ауылдық кеңестер жаңадан құрылған Таврия ауданына: Бородин, Қызыл, Левобережный, Митрофанов, Пролетар, Тройницк, Төлентай және Өскемен ауылдық кеңестері берілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1960 жылғы 16 ақпандағы жарлығымен Жоғарғы Үбі ауылдық кеңесі Шемонаиха ауданынан берілді.

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1961 жылғы 14 маусымдағы шешімімен Краснояр және Берёзов ауылдық кеңестері Краснояр ауылдық кеңесіне біріктірілді.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 2 қаңтардағы жарлығымен Предгорный ауданы таратылды. Оның аумағы Шемонаиха ауылдық (Жоғарғы Үбі, Зевакин, Краснояр және Үбі ауылдық кеңестері) мен Глубокое өнеркәсіптік (Жоғарғы Берёзовка, Глубокое және Первомай кенттері) аудандарының құрамына кірді.

## Сілтеме
*  Предгорный ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Ньюфаундленд және Лабрадор

**Ньюфаундленд және Лабрадор** ( ) — Канада провинцияларының ішіндегі ең шығыста орналасқан провинция болып табылады. Канадалық конфедерацияның құрамына қосылған оныншы, әрі ең соңғы провинция. Сондықтан бұл провинция Канаданың ең жас провинциясы деп аталады.

## Сөз төркіні
«Ньюфаундленд» сөзі ағылшын тілінде «Newfoundland» болып жазылады. Бұл «New found land» cөзі «Жаңа табылған жер» деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ бұл провинцияның «Жаңа жердің іргетасын қалау» немесе «Жаңа табылған жер» деген мағыналарды білдіретін «New founde lande» деген тарихи атауы да танымал. «Ньюфаундленд» деп Каботтардың зерттеген жерін Англия патшасы VII Генри атады.

Лабрадордың атауы Инуттитут/Инуктитут тілдерінде *Нунацуак* (ᓄᓇᑦᓱᐊᒃ) болып аударылады және «Үлкен жер» деген мағынаны білдіреді. Ал Ньюфаундленд атауы Инуттитут/Инуктитут тілдерінде *Иккарумиклуак* (ᐃᒃᑲᕈᒥᒃᓗᐊᒃ) болып аударылады және «Көптеген шалшықтардың орны» деген мағынаны білдіреді.
 
## Демография
thumb|right|Ньюфаундленд және Лабрадордың халық тығыздығы

### Халық саны

### Ұлты

### Тілі

### Діні

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Government of Newfoundland and Labrador
* Centre for Newfoundland Studies
* Official Tourism Website

Санат:Ньюфаундленд және Лабрадор
Түсіпова

**Түсіпова** тегі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Зейнекүл Жақанқызы Түсіпова - Кескіндемеші. Өнертану докторы. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.
* Назым Жұпарқызы Түсіпова - экономика ғылымдарының кандидаты.
Төлеков

Төлеков тегі бойынша мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Бек Ақатайұлы Төлеков - Мүсінші, суретші-кескіндемеші. Қазақ. ҚР көркемөнер Академиясының толық мүшесі. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері.
* Қуат Төлеков – актер, Атырау облысы драма театрының негізін салушылардың бірі, Қазақ КСР-інің халық артісі. 

## Тағы қараңыз
* Мереке Көкеқызы Төлекова - ғалым, тарих ғылымдарының докторы.
Тұяқов

**Тұяқов** тегі төмендегідей мағыналар білдіруі мүмкін:
* Әмен Елемесұлы Тұяқов - кеңестік және қазақстандық жеңілатлетші.
* Дарын Шылбыұлы Тұяқов - мемлекет қайраткері.
* Есенгелді Жұмағұлұлы Тұяқов - суретші.