open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Комилжон Алиевич Тухтаев

**Комилжон Алиевич Тухтаев** (30 қазан 1997 жыл, Янгиабад, Ташкент облысы) — өзбекстандық тау шаңғышысы, 2022 жылы Қысқы Олимпиадаға қатысқан жалғыз өзбекстандық спортшы. Слаломда және гигантты слаломда өнер көрсетеді.

2015, 2017, 2019 жылдары әлем чемпионатына қатысты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://olympics.com 

Санат:Алфавит бойынша тау шаңғышылары
Санат:Өзбекстан тау шаңғышылары
2022 Қысқы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан

2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына Қазақстаннан 34 спортшы аттанып, барлығы да жүлдесіз қайтты.

## Спорт түрлері бойынша

## Дереккөздер

Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер
Доротея Вирер

**Доротея Вирер** (; 3 сәуір 1990) — Италиялық биатлоншы, Олимпиаданың үш дүркін қола жүлдегері, үш дүркін әлем чемпионы, 2011 жылғы жасөспірімдер арасындағы абсолютті әлем чемпионы. 2018/19, 2019/20 маусымдардағы биатлон бойынша әлем кубогының екі дүркін жеңімпазы, 2018/19 жылғы Кіші әлем кубогының жарыс кестесі жеңімпазы. 

Жазғы биатлоннан әлем чемпионы: 2013 

## Карьерасы
### Жастық шағы
Доротея 1990 жылы Солтүстік Италиядағы Оңтүстік Тиролдағы неміс тілінде сөйлейтін Брунико коммунасында дүниеге келген. 2000 жылдан бері биатлонмен айналысады. Ол итальяндық шекарашы «Gruppi Sportivi Fiamme Gialle» (сөзбе-сөз: «сары түймелер») спорт клубының өкілі. Алғашқы елеулі жетістік итальяндыққа 2006 жылы келді, ол жастар арасындағы ұлттық чемпионатта спринт күмісін жеңіп алды. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.biathlon.com.ua/profile.php?id=2613&lang=rus

Санат:Италия биатлоншылары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Биатлоннан әлем чемпиондары
Максанс Парро

**Максанс «Макс» Парро** (фр. *Maxence «Max» Parrot*; 6 маусым 1994 жыл, Ковансвиль, Квебек, Канада) — канадалық сноубордшы, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы. 

## Жетістіктері

### Олимпиада ойындары

* Чемпион: 2022
* Қола жүлдегер: 2022
* Күміс жүлдегер: 2018

### Әлем чемпионаты

* Күміс жүлдегер: 2021
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сноубордшылар
Санат:Канада сноубордшылары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:Сноубордтан Олимпиада чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Анна Гассер

**Анна Гассер** (;  16 тамыз 1991 жыл, Филлах, Аустрия) — аустриялық сноубордшы, 2018, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы.

Әлем Кубогында 2013 жылдың 11 қаңтарында дебют жасады. Ол 2016/17 маусымында Милан, Пхенчхан және Менхенгладбахтағы үлкен эйрде қатарынан үш кезеңді жеңіп алған кезде алғашқы жеңістерге қол жеткізді.

2017 жылғы әлем чемпионы.

2014 жылғы Олимпиадаға да қатысты.

Санат:Алфавит бойынша сноубордшылар
Санат:Аустрия сноубордшылары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Аустрия Олимпиада чемпиондары
Санат:Сноубордтан әлем чемпиондары
Санат:Сноубордтан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Мишель Гизин

**Мишель Гизин** (;) — швейариялық тау шаңғышысы, 2018, 2022 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы, 2022 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері. 

Санат:алфавит бойынша тау шаңғышылары
Санат:Швейцария тау шаңғышылары
Санат:Швейцария Олимпиада чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Тау шаңғысынан Олимпиада чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Александр Александрович Большунов

**Александр Александрович Большунов** (31 желтоқсан 1996,  Брянск облысы, Ресей) — ресейлік шаңғышы, үш дүрін Олимпиада чемпионы (2022), 2021 жылғы әлем чемпионы.  

2018 жылғы Қысқы Олимпиаданың үш дүркін күміс жүлдегері. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Санат:Ресей шаңғышылары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Шаңғыдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Шаңғыдан әлем чемпиондары
Санат:Ресей Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ева Самкова

**Ева Самкова** (чех. *Eva Samková*, , Врхлаби, Чехия) — чехиялық сноубордшы, 2014 жылғы Қысқы Олимпиада чемпионы, 2018 жылғы Қысқы Олимпиада қола жүлдегері.

2013 жылғы Универсиада чемпионы.

2019 жылы әлем чемпионы атанды.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сноубордшылар
Санат:Чехия сноубордшылары
Санат:Сноубордтан Олимпиада чемпиондары
Санат:Сноубордтан әлем чемпиондары
Санат:Чехия Олимпиада чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Линдси Джекобеллис

**Линдси Джекобеллис** (ағылш. *Lindsey Jacobellis*, , Данбери, Коннектикут, АҚШ) — америкалық сноубордшы, бес бірдей Қысқы олимпиада ойындарына қатысқан (2006-2012).

2006 жылғы Олимпиадада күміс жүлдегер атанды. 

2022 жылғы Олимпиадада екі дүркін чемпиондыққа қол жеткізді.

Алты дүрін әлем чемпионы.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сноубордшылар
Санат:АҚШ сноубордшылары
Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары
Санат:2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Сноубордтан әлем чемпиондары
Санат:Сноубордтан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Зои Садовски-Синнотт

**Зои Садовски-Синнотт** (ағылш. *Zoi Sadowski-Synnott*, , Сидней, Аустралия) — жаңа зеландиялық сноубордшы, тегі аустралиялық. 2022 жылғы Қысқы Олимпиаданың чемпионы және күміс жүлдегері, 2018 жылғы Қысқы Олимпиаданың қола жүлдегері. 2019 және 2021 жылдары әлем чемпионы атанды.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сноубордшылар
Санат:Жаңа Зеландия сноубордшылары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Сноубордтан Олимпиада чемпиондары
Санат:Сноубордтан әлем чемпиондары
Санат:Жаңа Зеландия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Изабель Вайдеман

**Изабель Вайдеман** (;  18 шілде 1995 жыл, Оттава, Канада) — Канадалық конькиші, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының алтын, күміс және қола жүлдегері, командалық жарыста әлем чемпионатының екі дүркін жүлдегері. 2018 және 2022 қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан. 

Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Санат:Канада конькишілері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Конькиден Олимпиада чемпиондары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Лоде Ваутерс

**Лоде Альфонс Ваутерс** (, 27 мамыр 1929 жыл, Клейн-Ворст, Антверпен, Бельгия — 25 наурыз 2014 жыл, Гел, Антверпен, Бельгия) — бельгиялық велоспортшы. 1948 жылғы Жазғы Олимпиаданың чемпионы және қола жүлдегері. 

Санат:Алфавит бойынша велошабандоздар
Санат:Бельгия велошабандоздары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Веложарыстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бельгия Олимпиада чемпиондары
Сюзанне Схюлтинг

**Сюзанне Схюлтинг** (нидерл. *Suzanne Schulting*; ) — нидерландтық шорт-трекер, екі дүркін Олимпиада чемпионы (2018, 2022), бірнеше дүркін әлем және Еуропа чемпионы. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.shorttrackonline.info/skaterbio.php?id=STNED22509199701

Санат:Алфавит бойынша шорт-трекшілер
Санат:Нидерланд шорт-трекшілері
Санат:Шорт-тректен Олимпиада чемпиондары
Санат:Шорт-тректен әлем чемпиондары
Санат:Шорт-тректен Еуропа чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Нидерланд Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Олимпиада ойындарындағы шайбалы хоккей

нобай|150px|
**[[Шайбалы хоккей]]** турнирі барлық Қысқы Олимпиада ойындарында өткізілді.

Ал алғашқы турнир 1920 жылдың ойындарында орын алды (бұл жазғы Олимпиада болды).

1920—1968 жылдар аралығында Олимпиададағы турнир сонымен қатар әлемдік чемпионат ретінде қарастырылды.

1998 жылдан бастап Олимпиадаларда әйелдер арасындағы хоккей турнирі де өткізіле бастады.

## Медальдар

### Ерлер

### Әйелдер

## Қазақстан хоккейшілерінің қатысуы
Қазақстанның ерлер құрамасы Олимпиада ойындарына 1998 және 2006 жылдары қатысқан.

Әйелдер құрамасы 2002 жылы қатысқан.

## Пошта маркаларында

Stamp of Kazakhstan 035.jpg
Stamp of Kazakhstan 364.jpg
Stamp of Kazakhstan 278.jpg


Санат:Қысқы Олимпиада ойындарындағы спорт түрлері
Санат:Шайбалы хоккей
Баскетболдан Еуропа чемпионаты

**Баскетболдан Еуропа Чемпионаты** () — Еуропа Баскетбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты баскетбол турнирі. 

Еуропа чемпионаты 1935 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он төрт рет кубокты ҚСРО құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* ФИБА Еуропа ресми сайты 
* EuroBasket.com 

Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Баскетбол
Сасықбастау

**Сасықбастау** – Сасықкөл көлінің солтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 466 м. Батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге иіле созылған, енді жері 1 км. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстікке қарай еңістеніп жазыққа ұласады. Солтүстігінде Ойсексеуіл, шығысында Қызылқақ көлдері, батысында Қалмаққазған құдығы, оңтүстік-батысында Қылы қонысы бар. 

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында сұр жусан, жүзгін, көкпек, бұйырғын, баялыш, т.б. өсімдіктер өседі. Атырабы – мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы таулары
Андре Нойель

**Андре Нойель** (, 29 қараша 1931 жыл — 4 ақпан 2003 жыл) — бельгиялық велошабандоз, 1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының екі дүркін чемпионы.  

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша велошабандоздар
Санат:Бельгия велошабандоздары
Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Бельгия Олимпиада чемпиондары
Санат:Веложарыстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Мөлдір Жаңбырбай

**Мөлдір Берікқызы Жаңбырбай** (18 мамыр 1997 жыл) — қазақ каратешісі, кумите бағдарламасында 55 кг дейінгі салмақта сынға түседі. Ол - жастар арасында Азия және әлем чемпионы.  

Токио Олимпиадасының қатысушысы.   

2023 жылы қазан айының басында Мөлдір Жаңбырбай Қытайдың Ханчжоу қаласында өткен XIX жазғы Азия ойындарының соңғы жарыс күні күміс медаль алған. Ол финалда 2018 жылғы Азия ойындарының жеңімпазы, тайбэйлік Шиау Шуанг Гумен күш сынасты. Қарсыластар 5:5 есебімен тең түскен. Дегенмен, соңғы нәтижелі әдісті Шиау Шуанг жасағандықтан, жеңіс Тайпей спортшысына бұйырды. 

2023 жылы қазан айында Мажарстан астанасы Будапеште өткен 2023 XXVI әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. Мөлдір 50 кг дейінгі салмақта финалда Италия өкілі Эрминия Перфеттоны ұтқан.   

Жаңбырбай жартылай финалда әлем рейтингінің көшбасшысы Салазар Йоргелисті (Венесуэла) айқын басымдықпен тізе бүктіріп, сенсация жасаған.  

Мөлдір Жаңбырбай - ересектер арасында әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақ каратешісі.  

2025 жылы мамырда Өзбекстан астанасы Ташкентте өткен ересектер арасындағы Азия чемпионатында қола жүлдеге ие болды.

Ал 2024 және 2025 жылы Karate 1-Premier League турнирінің нәтижесінде үздік спортшыға берілетін Grand Winner номинациясында жеңіске жетті.   

Ол - маусымның үздік каратешісіне берілетін Grand Winner сыйлығын 2 рет иеленген тұңғыш қазақ.   

## Kарьерасы
2018 жылғы Азия ойындарына қатысқан.  

2020 жылғы Тоkио Олимпиадасында топтық kезеңнен өте алмады.  

2021 жылы желтоқсан айында Азия чемпионы атанды.  

## Сілтемелер
* https://olympic.kz/kk/athlete/59-moldir-zhanbyrbay 

Санат:Алфавит бойынша каратэшілер
Санат:Қазақстан каратэшілері
Санат:Каратэден Азия чемпиондары
Сюй Дунсян

**Сюй Дунсян** (қыт. 徐东香, пиньинь *Xú Dōngxiāng*, 15 қаңтар 1983) — қытайлық академиялық ескекші, 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2006 жылғы әлем чемпионаты мен 2002 жылғы Жазғы Азия ойындарының чемпионы.

Санат:Алфавит бойынша академиялық ескекшілер
Санат:Қытай академиялық ескекшілері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Академиялық есуден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қытайдың Азия ойындары чемпиондары
Санат:Академиялық есуден әлем чемпиондары
Гандболдан Еуропа чемпионаты

**Гандболдан Еуропа Чемпионаты** () — Еуропа Гандбол Федерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты гандбол турнирі. 

Еуропа чемпионаты 1994 жылдан бастап әр екі жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, бес рет кубокты Швеция құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Еуропа Гандбол Федерациянің ресми сайты 
Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Гандбол
Армен Людвигович Назарян

**Армен Людвигович Назарян** (; , Масис, Армян КСР) — Армениялық және болгариялық грек-рим балуаны, Армения мен Болгарияның бірнеше дүркін чемпионы, алты дүркін Еуропа чемпионы (1994, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003), үш дүркін әлем чемпионы (2002, 2003, 2005), екі дүркін. Олимпиада чемпионы (1996, 2000) ). 2007 жылы Армен Назарянның есімі Халықаралық күрес түрлері федерациясының (FILA) құрмет залына енді.

Арменияның  тұңғыш Олимпиада чемпионы.

1997 жылдан бастап Болгарияның атынан сынға түсе бастады.

2008 жылдан бастап Армен Назарян бапкерлік қызметке ден қойды. 2012 жылдың қарашасында грек-рим күресінен Болгария құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2013 жылы Болгарияда жылдың үздік жаттықтырушысы болып танылды.

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Армения балуандары
Санат:Болгария балуандары
Санат:Армения Олимпиада чемпиондары
Санат:Болгария Олимпиада чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Күрестен Олимпиада чемпиондары
Санат:Күрестен әлем чемпиондары
Санат:Күрестен Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Малькольм Чэмпион

**Малькольм Идай Чэмпион** (, 12 қараша 1883 — 27 шілде 1939) — жаңа зеландиялық жүзгіш, 1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында АустралАзия атынан чемпион атанды. Жаңа Зеландия тарихындағы тұңғыш Олимпиада чемпионы.

Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:Жаңа Зеландия жүзушілері
Санат:Жүзуден Олимпиада чемпиондары
Санат:1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Аустралазия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Сиректау (тау, Абай облысы)

**Сиректау** – Ай жəне Қарақол өзендерінің аралығындағы тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы Шолпан ауылының батысында 9 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 592 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі көлбеу тізбектелген шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған. Етегінде Кішкене Жарыққұдық, Жарыққұдық, Айнабұлақ, т.б. бұлақтар бар. 

## Өсімдігі
Таудың күлгін топырағында селеу, бетеге, жусан, тау аңғарларында бұталы өсімдіктер өседі. Атырабы шабындық жəне мал жайылымы.  

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы таулары
Сиректау

* Сиректау – Ай жəне Қарақол өзендерінің аралығындағы тау. 
* Сиректау – Қарағанды облысындағы тау.
Артур Маккейб

**Артур Джон Майкл Маккейб** (ағылш. *Arthur John Michael McCabe*; 23 маусым 1887, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Аустралия — 30 шілде 1924, Сидней) — аустралиялық регбиші, 1908 жылы Аустралазия атынан Олимпиада чемпионы атанды. 

Санат:Алфавит бойынша регбишілер
Санат:Аустралия регбишілері
Санат:Регбиден Олимпиада чемпиондары
Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Аустралазия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте туғандар
Сидней Миддлтон

**Сидней Альберт «Сид» Миддлтон** () — аустралиялық регбиші және ескекші, 1908 жылы регбиден Аустралазия сапында олимпиада чемпионы атанды, оған құрама капитаны ретінде қатысты. 

Акедемиялық ескек есуден 1912 жылғы Олимпидаға қатысты. 

Спорттық мансабын аяқтаған соң әсери қызметте істеді. Бірінші дүниежүзілі соғысқа қатысты.  

Санат:Алфавит бойынша регбишілер
Санат:Алфавит бойынша академиялық ескекшілер
Санат:Аустралия регбишілері
Санат:Регбиден Аустралия құрамасының ойыншылары
Санат:Аустралия академиялық ескекшілері
Санат:Аустралазия Олимпиада чемпиондары
Санат:Регбиден Олимпиада чемпиондары
Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Созықсор

**Созықсор** – Семейтау тауының солтүстік-батысындағы тұйық тұзды көл. Ертіс алабында. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданы, Маралды ауылының батысында 43 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 185 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,1 км2, ұзындығы 4,2 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 17,3 км. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді.

## Жағалау сипаты
Жағалауы тегіс, пішіні күрделі, қатты тілімденген. Алабы шабындық жəне жайылым. Оңтүстік-шығысында Балықтыкөл, Қарабастұз көлдері жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы көлдері
Санат:Ертіс су алабы көлдері
Туыс (биология)

**Туыс** () — филогенетикалық тұрғыдан бір-біріне туыстығы жақын түрлерді біріктіретін, түрден жоғары болатын негізгі таксономиялық санат. Кейбір туыстың оншақты, кейде жүздеген, мыңдаған (кейбір жәндіктер, өсімдіктер туысы), болмаса 2-4, тіпті бір түрі де болады.

Туыстың ғылыми атауы латынша бір сөзбен белгіленеді, мысалы мысық туысы — Felis. Биномдық номенклатурада тектік атау тектегі әрбір түр үшін биномдық түр атауының бірінші бөлігін құрайды. Мысалы Panthera leo (арыстан) және Panthera onca (ягуар) - пантера туысының екі түрі.

Туыс құрамын таксономистер анықтайды. Туыстарды классификациялау стандарттары қатаң кодификацияланбаған, сондықтан әртүрлі тұлғалар туыстарды әртүрлі классификациялауы мүмкін. Алайда кейбір жалпы тәжірибелер қолданылады, оның ішінде жаңадан анықталған тұқымдас төмендегі үш өлшемге сай болуы керек:
# монофилия () – тектік таксонның барлық ұрпақтары біріктірілген (яғни филогенетикалық талдау монофилді де, жеке тектік ретінде жарамдылығын да анық көрсетуі керек).
# пайымды жинақылық – туысты қажетсіз кеңейтуге болмайды.
# анықтылық – эволюциялық сәйкес өлшемдерге қатысты, яғни экология, морфология немесе биогеография; ДНҚ тізбегі гендердің ағынын тікелей тежейтін жағдайларды қоспағанда (мысалы, постзиготикалық тосқауылдар) эволюциялық линиялардың шарты емес, салдары болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Таксономиялық санаттар
Қарасеңгір (тау, Семейтау таулары)

**Қарасеңгір** – Семейтау тауларының батысындағы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 394 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Солтүстік-батыс беткейі тіктеу, оңтүстік және шығыс бөлігі тізбектелген аласа шоғырларға ұласады. Солтүстігінде Үшарал жайлауы мен Көкжартас қыстауы, оңтүстігінде Егінші, Қарағандайық қыстаулары, батысында Шұға көлі бар.

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, бұта, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Қарасеңгір (тау, Ақшатау жотасы)

**Қарасеңгір** – Ақшатау жотасының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Қоңыртау ауылының солтүстігінде 4 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 954 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км. Беткейі тіктеу, бірнеше ұсақ шоқыаралық сай-жыралармен тілімделген. Таудың беткі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Шығысында Изембай, Сарыжомарт қыстаулары орналасқан.

## Өсімдігі
Етегіндегі қоңыр топырақ жамылғысында далалық өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Қарасеңгір

**Таулар:**
* Қарасеңгір – Ақшатау жотасының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.
* Қарасеңгір – Семейтау тауларының батысындағы тау.

**Басқа мағыналар:**
* Қарасеңгір – Талапты ауылдық округі аумағындағы құмды қоныс.
Қоңыр Сандықтас

**Қоңыр Сандықтас** – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Дөненбай ауылының оңтүстік-батысында 12 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1102 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу келген, сай-жыралармен тілімделген. Солтүстігінен Батпақ, Үлкен Батпақ өзендері бастау алады. Солтүстік-шығысында Қондыбай, оңтүстігінде Қарапішен таулары бар.

## Өсімдігі
Тауалдының қоңыр топырағында қараған, тобылғы бұталары және шоқ қайың, көк терек, тал, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Замалек (футбол клубы)

**«Замалек»** () — Мысырдың Каир қаласындағы футбол клубы. 1911 жылы құрылған. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Мысыр чемпионы (14): 1959/60, 1963/64, 1964/65, 1977/78, 1983/84, 1987/88, 1991/92, 1992/93, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2014/15, 2020/21, 2021/22

* Мысыр Кубогы (22): 1922, 1932, 1935, 1938, 1941, 1943, 1944, 1952, 1955, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1975, 1977, 1979, 1988, 1999, 2002, 2008, 2013

* Мысыр Суперкубогы (2): 2001, 2002

* Каир чемпионы (15): 1924, 1926, 1930, 1933, 1939, 1940, 1941, 1944, 1945, 1946, 1947, 1949, 1951, 1952, 1953

### Халықаралық

* КАФ чепмиондар лигасы (5)
** Жеңімпаз: 1984, 1986, 1993, 1996, 2002

* Кубок иелері Кубогы  (1)
** Жеңімпаз: 2000

* КАФ суперкубогы (3)
** Жеңімпаз: 1994, 1997, 2003

* Азия мен Африка клубтар чемпионаты (2)
** Жеңімпаз: 1987, 1997

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20111011201809/http://www.elzamalek.org/

Санат:Мысыр футбол клубтары
Әйелдер арасындағы Баскетболдан Еуропа чемпионаты

**Əйелдер арасындағы Баскетболдан Еуропа Чемпионаты** () — Еуропа Баскетбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты баскетбол турнирі. 

Еуропа чемпионаты 1938 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он алты рет кубокты ҚСРО құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* ФИБА Еуропа ресми сайты 
* EuroBasket.com 

Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Баскетбол
Адам санасының эволюциясы

**Адам санасының эволюциясы** (кейде **Адам интеллектінің эволюциясы** ) — бұл адам миының эволюциясымен және тілдің пайда болуымен тығыз байланысты эволюция. Адам эволюциясының хронологиясы шамамен жеті миллион жылды қамтиды, яғни ол 7 млн жыл бұрын Пан тұқымының бөлінуінен басталса, ал шамамен 50 000 жыл бұрын онда әрекет заманауилығы пайда болады. Бұл уақыт кестесінің алғашқы үш миллион жылы Сахелантробына қатысты болса, келесі екі миллион жылы австралопитектерге қатысты болған. Ал соңғы екі миллион жылы палеолит дәуіріндегі Һомо тұқымының тарихын құрайды.

Адамға салыстырғанда онша жетілген болмаса да, эмпатия, сана, жаназа, ритуал және символдар мен құрал-саймандарды пайдалану сияқты адам интеллектінің көптеген қасиеттері Гоминидтерде көрініс таба бастаған.
Буенгиди Спортс

**Буенгиди Спортс** — Габонның Куламуту қаласындағы футбол клубы. 

2020 жылғы Габон чемпионатында "Буенгиди Спортс" біраз уақытқа дейін топ бастады. Маусым барысында COVID-19 пандемиясына орай үзіліс болды да, қайта жалғаспай, 14 ұпай жинаған "Буенгиди" чемпионат жеңімпазы саналды.  
## Сілтемелер
*Буенгиди Спортс
*http://www.bouenguidisports.com/ 

Санат:Габон футбол клубтары
Зилимаджу

**Зилимаджу** (*US Zilimadjou*) — Комор аралдарының Морони қаласындағы футбол клубы. 1983 жылы *Kingua Sport* және  *Cosmos Stars* клубтарының бірігуімен құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Стаде Баумер стадионында өткізеді, сыйымдылығы 14 мың адам.

Клуб қазіргі күнде Коморлар премьер лигасында ойнайды.
## Жетістіктері

### '''Комор чемпионы'''
:: 1992–93, 1997–98, 2019–20, 2020–21, 2023/24, 2024/25

### Комор кубогы

:: 1994–95

## Сілтемелер

* http://www.rsssf.com/tablesc/comochamp.html
* Globalsportsarchive

Санат:Комор аралдары футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:1983 жылы құрылған футбол клубтары
Әл-Хилал (футбол клубы, Омдурман)

**«Әл-Хилал»** () — Суданның Омдурман қаласындағы футбол клубы. 

"Әл-Хилал "-Судан тарихындағы ең көп марапатталған клуб, 24 чемпиондық атағы бар және басқа жергілікті "Әл-Меррейх" суперклубының басты қарсыласы. Алайда, "Қызыл шайтандардан" айырмашылығы, "Әл-Хилал" өзінің ұзақ тарихында бірде-бір рет халықаралық кубокты жеңіп ала алмады. Дегенмен, бұл рекордшы екі рет (1987 және 1992 жылдары) ең беделді құрлықтық турнирдің финалына — Чемпиондар кубогына жетті. "Әл-Меррейх" мұндай жетістікпен мақтана алмайды, бірақ бір кездері КАФ кубогы иегерлерінің Кубогын жеңіп алды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Тунис чемпионы  — 31 (1965, 1967, 1970, 1973, 1981, 1983, 1984, 1986, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2006 , 2007, 2009, 2010, 2012, 2014, 2017, 2020/21, 2021/22, 2024)
* Судан Кубогы — 6 (1998, 2000, 2002, 2004, 2009, 2011)

### Халықаралық

* КАФ чемпиондар лигасы
** Финалист — 1987, 1992

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20100820172753/http://hilalalsudan.net/

Санат:Судан футбол клубтары
Хоройя

**Хоройя** (*Horoya Athletic Club*) — Гвинеяның Конакри қаласындағы футбол клубы. 1975 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын 28 қыркүйек атты стадионда өтізеді, сыйымдылығы 25 мың адам. Клуб қазіргі күнде Гвинея про лигасында (жоғары дивизион) ойнайды. 

## Жетістіктері
### Ұлттық
* **Гвинея чемпионы: 21**

:: 1986, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1994, 2000, 2001, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2025 

* **Гвинея Кубогы: 9**

:: 1989, 1994, 1995, 1999, 2013, 2014, 2016, 2018, 2019

* **Гвинея суперкубогы: 6**

:: 2012, 2013, 2016, 2017, 2018, 2022

### Халықаралық
* **Африка кубок иелері кубогы: 1**

:: 1978

## Сілтемелер
* http://www.horoyaac.com/

Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:1975 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Гвинея футбол клубтары
Петру Атлетику

**Петру Атлетику** (порт. *Atlético Petróleos Luanda*) — Анголаның Луанда қаласындағы футбол клубы, 1980 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын «Эштадиу да Сидадела» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 35 мың адам. Клуб қазіргі күнде Ангола жоғары дивизионында (Жирабола) ойнайды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Ангола чемпионы — 19 (1982, 1984, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1993, 1994, 1995, 1997, 2000, 2001, 2008, 2009, 2022, 2023, 2024, 2025)
* Ангола Кубогы — 9 (1987, 1992, 1993, 1994, 1997, 1998, 2000, 2002, 2012)
* Ангола Суперкубогы — 4 (1988, 1993, 1994, 2002)

### Халықаралық

* КАФ Чемпиондар лигасы (1)
** 1/2 финал: 2001
* КАФ Конфедерациялар Кубогы  (1)
** Финалист: 1997

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20090416213501/http://www.petrodeluanda.net/

Санат:Ангола футбол клубтары
Санат:1980 жылы құрылған футбол клубтары
Тунгвет (футбол клубы)

**Тунгвет** (фр. *Teungueth FC*) — Сенегалдың Рюфиск қаласындағы футбол клубы, 2013 жылы құрылған.

## Сілтемелер
* SOCCERWAY 
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportarchive
* galsenfoot.com

Санат:Сенегал футбол клубтары
Патрис Картерон

**Патрис Картерон** () — француз футболшысы және футбол жаттықтырушысы. Қазір ол мысырлық «Замалек» клубының бас бапкері.

## Кәсібі
Картерон қорғаушы ретінде ойнады. Ол жан-жақты, қорғаныстың екі қапталында да ойнай алады, кейде орталықта әрекет етеді. Оның алғашқы клубы туған қаласы Сент-Брионан болды. Онда ол Франция чемпионатының төртінші және үшінші дивизиондарында әуесқойлық деңгейде екі маусым ойнап, он жыл өткізді. 1992 жылы Картерон Реннге шақырылды, бірақ кейін ауысу сәтсіз аяқталды. Ойыншы Лавальға көшіп, онда ол негізгі ойыншы болды және екі маусым бойы Лига 2 клубында ойнады.

2001 жылдың көктемінде Патрис Англия Премьер-Лигасында Сандерленд үшін ойнады. Ол Патристі 2000/01 маусымының соңына жалға алды. Осы үш ай ішінде Картерон сегіз матч өткізіп, «Ньюкаслға» қарсы дербиде гол соқты. Сент-Этьенге оралғаннан кейін ол Лига 2 клубында үш жыл ойнады.2003/04 маусымында оның клубы Лига 2-ні жеңіп алды және Картерон тағы бір жыл ойнаған француз футбол элитасына қайта оралды. 2005–2007  жылдары ойыншылық мансабының соңғы жылдарын үшінші дивизионда ойнаған Каннда өткізді.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша футболшылар
Санат:Франция футболшылары
Санат:Ренн ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Санат:Кан ФК ойыншылары
Санат:Франция футбол жаттықтырушылары
Санат:Дижон ФК жаттықтырушылары
Санат:Мали Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:ТП Мазембе ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК жаттықтырушылары
Санат:Раджа Касабланка ФК жаттықтырушылары
Санат:Замалек ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Тааун Бурайда ФК жаттықтырушылары
Фоза Хуниорс

**Фоза Хуниорс** (*Fosa Juniors FC*) — Мадагаскар футбол клубы, базасы Махадзанга қаласында.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Мадагаскар чемпионы : 1**

:: 2019.

* **Мадагаскар кубогы : 2**

:: 2017, 2019.

### Құрлықтық

* **КАФ конфедераиялары Кубогы (2018)**

:: 2018 – Плей-офф

## Сілтемелер

*https://www.facebook.com/fosa.juniors/

Санат:Мадагаскар футбол клубтары
Нуадибу (футбол клубы)

**Нуадибу** — Мавританияның Нуадибу қаласындағы футбол клубы.

## Жүлделері
* **Мавритания чемпионы**
:: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24

* **Мавритания кубогы**
:: 2004, 2008, 2017, 2018

* **Лига Кубогы**
:: 2014, 2019

* **Мавритания суперкубогы**
:: 2011, 2013, 2018

## Сілтемелер

* http://www.fcndb.com/

Санат:Мавритания футбол клубтары
Сан-Пабло Бургос

**Сан-Пабло Бургос** (исп. *Club Baloncesto Miraflores S.A.D*) — Испанияның Бургос қаласындағы баскетбол клубы, 1994 жылы құрылған. 2015 жылы кәсіпқой клубқа айналды. 2017 жылы тұңғыш рет Испания чемпионы атанды, 2021 жылға дейін қатарынан бес рет осы табысын қайталады.

## Жүлделері

### ФИБА құрлықаралық кубогы

* Жеңімпаз: 2021
* 2 орын: 2022

### ФИБА чемпиондар лигасы

* Жеңімпаз (2): 2019/2020, 2020/2021

### Кастилия-Леон кубогы:

* Жеңімпаз (3): 2016, 2017, 2018

## Сілтемелер

* https://www.sanpabloburgos.com/

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:1994 жылы құрылған баскетбол клубтары
Санат:Испания баскетбол клубтары
Гор Махиа

**«Гор Махиа»** () — Кенияның Найроби қаласындағы футбол Клубы.

## Табыстары

### Ұлттық

* Кения чемпионы — 21 (1968, 1974, 1976, 1979, 1983, 1984, 1985, 1987, 1990, 1991, 1993, 1995, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024)

* Кения кубогы — 10 (1976, 1981, 1983, 1986, 1987, 1988, 1992, 2008, 2011, 2012)

* Суперкубок — 1 (2008)

«Луо Унион» ретінде:

* Кения чемпионы — 2 (1964, 1975)

* Кения кубогы — 3 (1964, 1965, 1966)

### Халықаралық

* КАФ кубок иелері кубогы (1)
** Жеңімпаз: 1987
*** Финалист: 1979

Санат:кения футбол клубтары
Этуаль дю Сахель

**«Этуаль дю Сахель»** (араб. النـجـم الساحلي‎, фр. *Étoile Sportive du Sahel*) — Тунистің Сус қаласындағы футбол клубы, 1925 жылы 11 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Стад Олимпик де Сус" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 25 мың  адам. Қазіргі күнде Тунис бірінші лигасында ойнайды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Тунис чемпионы — 10 (1949/50, 1957/58, 1962/63, 1965/66, 1971/72, 1985/86, 1986/87, 1996/97, 2006/07, 2014/15)
* Тунис Кубогы — 10 (1959, 1963, 1974, 1975, 1981, 1983, 1996, 2012, 2014, 2015)
* Лига Кубогы — 1 (2005)
* Суперкубок — 1 (1973)

### Халықаралық

* КАФ чемпиондар лигасы
** Жеңімпаз: 2007
** Финалист: 2004, 2005
* КАФ Конфедерация Кубогы
** Жеңімпаз: 2006, 2015
** Финалист: 2008
* Кубок иелері кубогы (КАФ)
** Жеңімпаз: 1997, 2003
* КАФ кубогы
** Жеңімпаз: 1995, 1999
** Финалист: 1996, 2001
* КАФ Суперкубогы
** Жеңімпаз: 1998, 2008
** Финалист: 2004, 2007

## Сілтемелер

* http://www.etoile-du-sahel.com/ 

Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:Тунис футбол клубтары
Санат:1925 жылы құрылған футбол клубтары
Қотыркөл болысы

**Қотыркөл болысы** (бұрын *Есенбақты-керей, Майлы-балта*) — Ақмола облысы Көкшетау уезіндегі көшпелі қазақ болысы.

## Тарих
Котыркөл болысы 18?? жылы Майлы-Балта-Атығай болысы мен Есен-Бақты-Керей болыстарының бөліктерін біріктіруден пайда болды.

## Халық

## Шежіре

Ру басы — Берді (Бек Берді батыр).

## Аумағы
Тәттімбет, Қайрақты, Жаңасу өзендері; Бұлақтар — Баймырзабұлақ, Ескібұлақ, Ақтөбе, Тастыөзек, Ұзынбұлақ, Қайнарбұлақ, Оразбұлақ, Сарыбұлақ, Өзен, Ағар-Бұлақ, Жартас, Айғақ. Бөрілі, Жөкей көлдері. Қаражар, Шолқарбұлақ, Доңғалақкөл, Жартасбұлақ, Торайғыр-Шалқар, Қопкөл, Шабаққала, Жыландыкөл. Шатқалдар – Көксал, Алатай, Терісқыстау, Шоққызыл, Баймырзақара, Ерубай-Шілік, Ұзынқарағай, Ортаөлең, Қарақыстау, Тасшоқы, Жарқайың. 

## Әкімшілік бөлініс
Ол 8 әкімшілік ауылға бөлінді  :

## Басшылары
* Тоқсанбай Алшыбеков, кандидаты Өмірқұл Тоғалақов.
* Ауыл билері: Баба Балбыров, Кенжесары Құнанбаев, Тілеп Саябаев, Битан Жантелесов, Баймақ Базаров, Оразәлі Майлыбаев, Көбен Ескенин, Әбіш Бекбаев, Сүлеймен Бақин, Сәтбай Раев, Мұқан Байғожин жəне Бекмағамбер Байсарин.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы болыстары
Реал Мадрид (баскетбол клубы)

**Реал Мадрид** — Испанияның Мадрид қаласындағы баскетбол клубы. 1935 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Барклайкард Арена" спорт сарайында өткізеді, сыйымдылығы 15 мың адам.

## Жүлделері

### Ұлттық

* Испания чемпионы (35 рет): 1957, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1979, 1980, 1982, 1984, 1985, 1986, 1993, 1994, 2000, 2005, 2007, 2013, 2015, 2016, 2018, 2019
* Испания Кубогы (28 рет): 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1960, 1961, 1962, 1965, 1966, 1967, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1985, 1986, 1989, 1993, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020
* Испания Суперкубогы (8 рет): 1984, 2012, 2013, 2014, 2018, 2019, 2020, 2021

### Халықаралық

* Чемпиондар кубогы:
** Жеңімпаз (10 рет): 1964, 1965, 1967, 1968, 1974, 1978, 1980, 1995, 2015, 2018
** Финалист (8 рет): 1962, 1963, 1969, 1975, 1976, 1985, 2013, 2014
* Кубок иелері Кубогы (4 рет): 1984, 1989, 1992, 1997
* Еуропа УЛЕБ (1 рет): 2007
* Корач кубогы (1 рет): 1988
* Құрлықаралық Кубок (5 рет): 1976, 1977, 1978, 1981, 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:Испания баскетбол клубтары
Санат:1931 жылы құрылған баскетбол клубтары
Теута (баскетбол клубы)

«**Теута**» (алб. *Klubi Sportiv Teuta Durrës*) — Албанияның Дуррес қаласындағы баскетбол клубы. 1925 жылы құрылған. 

## Тарихы

### Атаулары

* 1925-1928: «Урани»
* 1928-1930: «Дуррес»
* 1930-1946: «Теута»
* 1946-?: «Юлли Кукь»

## Жүлделері

* Албания чемпионы (2): 1947, 1955
* Албания Кубогы (2): 1956, 1965

## Сілтемелер

* http://www.eurobasket.com/team.asp?Cntry=ALB&Team=5520

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:1925 жылы құрылған баскетбол клубтары
Санат:Албания баскетбол клубтары
УКЛА Брюинз (баскетбол клубы)

**УКЛА Брюинз** — АҚШ-тың Лос-Анжелес қаласындағы баскетбол клубы. 1920 жылы құрылған. Қазіргі күнде NCAA баскетбол лигасында (*National Collegiate Athletic Association*) ойнайды.

## Жетістіктері

* NCAA чемпионы: 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1995
* Конферения турнирі: 1987, 2006, 2008, 2014
* Регулярлы чемпионат: 1921, 1922, 1923, 1925, 1926, 1927, 1945, 1950, 1952, 1956, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1983, 1987, 1992, 1995, 1996, 1997, 2006, 2007, 2008, 2013

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20090318060110/http://uclabruins.cstv.com/sports/m-baskbl/ucla-m-baskbl-body.html

Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары
Санат:АҚШ баскетбол клубтары
Санат:1920 жылы құрылған баскетбол клубтары
Синва

Синва ( маж. Szinva ) — Мажарстанның солтүстігіндегі өзен, Сайо өзенінің бір саласы . Көзі Карпатта орналасқан . Өзеннің ұзындығы 30 км, оның 20-сы Мишкольц қаласы арқылы өтеді, өзен батыстан шығысқа қарай ағып жатыр. Өзен арқылы 70-тен астам көпір салынды, кейбір жерлерде өзен жер астында ағып жатыр.

## Географиялық жағдайы
Синва мен жақын маңдағы Гарадна ағынындағы бөгеттердің құрылысы 1770 жылы Хамори көлінің пайда болуына себеп болды. Елдегі ең биік сарқырамалар Синвада орналасқан, бұл туристер үшін жақсы ойын-сауық. Өзеннің негізгі суы қаланы қамтамасыз ету үшін пайдаланылғандықтан, ал өзеннің жоғарғы ағысы жазда жиі кеуіп қалатындықтан, сарқырамаға арналған су сорылады.

## Тасқындар
Синва 1878 жылы 19 ғасырдағы ең ірі су тасқынын тудырды. Су тасқыны кезінде 400-ге жуық адам қаза тауып, Мишкольц орталығы қирап қала жаздады. 

## Өзеннің қазіргі жағдайы
1990 жылға дейін Мишкольц ауыр өнеркәсіптің орталығы болған кезде, өзеннің суы негізінен қағаз фабрикасының әсерінен қатты ластанған. Бүгінгі күні ол әлдеқайда таза және тіпті балықты қамтиды.
Мишкольцтағы ең үлкен сауда орталықтарының бірі өзеннің екі жағында салынған және ғимараттар Синва арқылы өтетін көпір арқылы біріктірілген. Жаңадан салынған «Синва террасасы» алаңы да өзен атымен аталған .

## Дереккөздер
Қошқар (тау)

**Қошқар** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында орналасқан тау.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 759 м. Батыстан шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км. Бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады, етегінде қорым тастар бар.

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің орта және жоғарғы бөлім жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, сұлыбас, бұталар өседі. Шығыс және батыс жағын сор топырақты өңір алып жатыр. Мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Зауал (Гюго)

**«Зауал»** — Виктор Гюгоның Наполеон III құрған мемлекеттік тәртіпті сықақтап әшкерелейтін өлеңдерден тұратын жинақ.

1851 жылдың 2 желтоқсанында Наполеон III өз билігін күшейту мақсатымен мемлекеттік төңкерісті ұйымдастырады, Францияда полицейлік тәртіп орнатылады. Халық арасында авторитаризмге деген қарсылық сезімі туа бастайды. 4 желтоқсан күні Парижде жаппай тәртіпсіздік орын алады, аласапыранда 200-ден астам адам мерт болады, араларында әйелдер мен балалар да болған.

Виктор Гюго да мемлекеттік төңкеріске қарсы болған және президентті сатқын әрі диктатор деп атап, сынаған. Франциядан қуылып, жазушы алдымен Бельгияға, кейін Джерсиге мекен тебеді. 1852 жылы ол «Кіші Наполеон» атты саяси памфлетті жазады, сол жылы Наполеон III өзін император етіп жариялаған еді.

«Зауал» да осы сарынмен, бірақ поэзиялық пішінмен жазылған дүние еді. 

Санат:1853 жылы шыққан кітаптар
Күлегеш кісі

**«Күлегеш кісі»** — Виктор Гюгоның тарихи романы.

Шығармадағы оқиғалар 1690 жылы Англияда басталады. Басты кейіпкер — Гуинплен, оның бетін бала кезінде адам саудасымен айналысатын залымдар жырып кеткен. Бұл ерекшелігін пайдаланып, ол базарлық әртіс ретінде күнін көреді. Бірақ кейін ол ағылшын аристократиясының әлемімен танысып шығады.

## Экрандалуы
Романның негізінде алғашқы фильм 1909 жылы Францияда түсірілген еді, кейін 1921 жылы Аустрияда және 1928 жылы АҚШ-та да кинотуындылар шыққан. Үш фильм де дыбыссыз болған.

1966 жылы Италия мен Франция бірлесіп, дыбысты және түрлі-түсті фильм түсіреді. Соңғы кинонұсқа 2012 жылы шыққан.

Санат:1869 жылы шыққан кітаптар
Спартак (футбол клубы, Цхинвал)

**«Спартак»** — Оңтүстік Осетияның Цхинвал қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы құрылған.

## Атаулары

* 1989 жылға дейін, 1990-93,  2006, 2008 — «Спартак»
* 1990-2005 — «Юность»
* 2007 — «Цхинвал»

## Жүлделері

* Чемпион Осетия чемпионы: 1994, 1995, 2005; 2 орын: 1993; 3 орын: 2008
* Осетия Кубогы: 2002, 2005

Санат:Оңтүстік Осетия футбол клубтары
Санат:КСРО футбол клубтары
Айыр (айрық)

**Негізгі ұғым:**
* Айыр – ауыл шаруашылығында қолданылатын қол құрал.

**Елді мекен:**
* Айыр – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Айыр – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы тау сілемдері.
* Айыр – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау.

**Өсімдік:**
* Айыр – шаянот тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Донецк Халық Республикасы

**Донецк Халық Республикасы** (, қысқаша **ДХР**, ) — Шығыс Еуропада орналасқан, Ресей Федерациясы басып алған аумақтар 2014 жылы Украинадан тәуелсіздігін жариялап, жартылай мойындалмаған квази-мемлекеттік құрылым. ЛХР-мен қатар Донбасс аймағындағы жартылай мойындалған политиялардың бірі болып табылады.

## Тарихы
## Спорт
Республика аймағында Донецк Халық Республикасының Жас өспірім, спорт және туризм министрлігі жұмыс істейді. Республика аумағында 58 спорттық ұйым, оның ішінде спорт федерациялары мен спорт клубтары тіркелген. Ат спорты, футбол, шағын футбол, волейбол, баскетбол, хоккей және мәнерлеп сырғанау мен айкидо күресі, каратэ, ат спорты, балық аулау спорты, иттермен спорт дамыған.

## Сондай-ақ
* Донбастағы соғыс
* Ресейдің Украинаға басып кіруі

## Дереккөздер

Санат:Донецк Халық Республикасы
Санат:2014 жылы пайда болғандар
Қойсары (тау, Арқалық таулары)

**Қойсары** – Арқалық тауларының оңтүстік-батысындағы тау.  

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 429 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейлері көлбеу таулардан тұрады. Солтүстігінде Чистое, оңтүстігінде Жарыққұдық көлдері, батысында Көкентау, шығысында Бүйрекқұдық таулары бар.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Бұрнаш Герей

**Бұрнаш Герей** (қай. 1512/1515) — Қырым ханзадасы, Шыңғыс хан тұқымы, Қырым ханы Меңлі Герейдің ұлы және Мұхаммед Герей ханның інісі.

## Өмірбаяны
В.Н.Татищевтің «Орыс тарихының» 4-бөлімінде жазылған. 1462-1558 жылдардағы үздіксіз жылнама, 7021 (1513) жылы туралы жазба.

1512 жылы Бұрнаш Герей бауыры Ахметпен бірге әкесі Қырым ханы Меңлі Герейдің нұсқауымен орыс жеріне жорық жасады. Олар Одоев пен Белев маңайын тонап, қиратты. Даниил Щеня басқарған орыс әскерлерінің жақындауымен олар қашып кетті. 1512 жылдың күзінде ханзада Бұрнаш Герей Рязан жеріне шабуыл жасамақ болды, бірақ тойтарыс бергеннен кейін кері шегінді.

## Әдебиет
**Татищев В. Н.* Собрание сочинений. В 8 т. М.—Л., Наука. 1962—1979. (переиздание: М., Ладомир. 1994)
**Богуславский В. В.* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия : в 2 т. — М.: Олма-Пресс, 2005.

## Дереккөздер

Санат:Герейлер
Санат:XV ғасырда туғандар
Санат:1510 жж. қайтыс болғандар
Айша қатын (I Сәлімнің әйелі)

**Айша қатын** () — Қырым ханы I Меңлі Герейдің қызы; Османлы сұлтаны II Баязиттің ұлы Мехмет шаһзада мен I Сәлім сұлтанның әйелі.

## Өмірбаяны
Айша Қырым ханы I Меңлі Герейдің қызы еді. 1504/1505 жылға дейін немесе 1507 жылдың наурызына дейін Айша Османлы сұлтаны II Баязиттің ұлы Мехмет шаһзадамен тұрмыс құрған еді, одан Әлімшаһ атты ұл және Фатима (1556 ж. қай.) атты қыз табады. Мехмет шаһзада 1504/1505 жылы қайтыс болды немесе 1507 жылы өлім жазасына кесілді.

1511 жылы Айша болашақ І Сәлім сұлтанның әйелі болды; неке  II Баязит сұлтанның келісімінсіз жасалды.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* 
* 
* 

Санат:Герейлер
Санат:Ыстанбұлда қайтыс болғандар
Санат:Осман сұлтандарының әйелдері
Сфаксьен

**«Сфаксьен»** (, ) — Тунистің Сфакс қаласындағы футбол клубы.  

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Тунис чемпионы — 7 (1968/69, 1970/71, 1977/78, 1980/81, 1982/83, 1994/95, 2004/05)
* Тунис Кубогы — 3 (1971, 1995, 2004)
* Лига кубогы — 1 (2003)

### Халықаралық

* КАФ Чемпиондар лигасы
** Финалист: 2006

* Конфедерациялар кубогы
** Жеңімпаз: 2007, 2008

* КАФ кубогы
** Жеңімпаз: 1998

* КАФ Суперкубогы 
** Финалист: 2007, 2008

* Араб Чемпиондар лигасы
** Жеңімпаз: 2004

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20101020193002/http://css-officiel.com/

Санат:Тунис футбол клубтары
Нкана

**Нкана ФК** (*Nkana Football Club*) — Замбияның Китве қаласындағы футбол клубы. 1935 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Нкана" стадионында өткізеді. Сыйымдылығы 22 мың адам. Қазіргі күнде Замбия премьер лигасында ойнайды. Замбияның 12 дүркін чемпионы (1982, 1983, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1999, 2001, 2013). 1986, 1989, 1991, 1992, 1993, 2000 жылдары Замбия кубогын иеленген.

1990 жылы КАФ чемпиондар лигасының финалына дейін жетті. 

## Атақты ойыншылары

* Деннис Лота
* Капамбве Муленга
* Зедди Сайлети
* Джозеф Мусонда
* Чисамба Лунгу

## Сілтемелер

* http://www.rsssf.com/tablesz/zambchamp.html

Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:Замбия футбол клубтары
Санат:1935 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Нкана ФК
Эньимба

**«Эньимба»** () — Нигерияның Аба қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Нигерия чемпионы — 8 (2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2010, 2015, 2019)
* Нигерия кубогы — 4 (2005, 2009, 2013, 2014)

### Халықаралық

* Чемпиондар лигасы (2)
** Жеңімпаз: 2003, 2004

* КАФ суперкубогы (2)
** Жеңімпаз: 2003, 2004

## Сілтемелер

* http://www.enyimbafc.net/

Санат:Нигерия футбол клубтары
Сарыдоңғал

**Сарыдоңғал** – Теңіз көлінің батыс бөлігіндегі аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Аққолқа ауылынан солтүстік-батысқа қарай 57 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 400 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейлері жайпақ, оңтүстік-батысқа қарай беткейі қырқаларға ұласады. Таудың оңтүстік жəне шығыс етегінде қорымтастың мол үйінділері шоғырланған. Солтүстігінде Кенен, оңтүстік-батысында Бақалыадыр таулары, шығысында Қыпшақ көлі жатыр.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында итмұрын, қараған, тобылғы, қылқан боз, тарақ селеу, сұлыбас, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Қуадыр

**Қуадыр** – Теңіз көлінің оңтүстік-батысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 477 м. Батыстан шығысқа қарай 3,5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Шат, шығысында Қарақойың қыстаулары, батысында Камень төбесі, оңтүстігінде Үшбас тауы орналасқан.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Өтеміс Герей

**Өтеміс Герей** (; шоқындырылғаннан кейін **Александр Сафагиреевич**; қай. 21 маусым 1566) — Қазан ханы (1549-1551), Сафа Герей хан мен Сүйімбикенің ұлы.

## Өмірбаяны
1549 жылы әкесі Сафа Герей хан кенеттен қайтыс болғаннан кейін ол екі жасында таққа отырды. Кәмелетке толмаған хан тұсында анасы Сүйімбике регент болды. Ол Қырым әулетінің өкілі болғандықтан, 1551 жылы Қазан ақсүйектерінің қырымдықтарға қарсы көтерілісінен кейін оны қазандықтар анасы Сүйімбикемен бірге орыстарға берілді.

Сүйімбикені Қасым ханы, бұрынғы Қазан билеушісі Шаһғали ханға тұрмысқа берілді. Ал бала Иван Грозныйдың сарайында тәрбиеленді. Ол Чудовый монастырында шоқындыру рәсімінен өтіп, Александр есімін алды. Орыс деректерінде оны Александр патша деп атаған. Ол бірнеше рет Дербес жылнамалық жинақ миниатюраларында, соның ішінде Анастасия Романовнаны жерлеу көрінісінде бейнеленген.

1563 жылы Александр патша Иван Васильевич патшаның билеуші полкінің құрамында сол кезде Ұлы Литва кінәздігіне тиесілі Полоцкке қарсы жорыққа қатысты.

Ол жиырма жасында қайтыс болып, патша құрметімен — Мәскеу Кремлінің Архангел соборында жерленді.

## Дереккөздер

Санат:Қазан хандары
Санат:Герейлер
Қаратау (тау, Қарағанды облысы)

**Қаратау** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан тау. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1004 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 9-10 км-ге созылып жатыр, енді жері 2-2,5 км. Беткейлері тік келген. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағында түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.   

## Геологиялық құрылымы
Девон жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Таудың күңгірт, қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, сұлыбас, шығыс беткейлерінде қараған шоғырлары өскен.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары