Порт Вейл

**«Порт Вейл»** (;) — Англияның Сток-он-Трент қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы. Команда Англия футбол лигасы жүйесінің үшінші деңгейі — EFL League One лигасында ойнайды.

Вейл клубының атауы Трент және Мерси каналындағы порттар аңғарынан алынған. Клуб ешқашан Англияның жоғарғы дивизионында ойнамаған және Англия футбол лигасында (113 маусым) бірінші деңгейге шықпай ең көп уақыт өткізген клуб ретінде рекорд иесі. Бұған дейін олар Кобридждегі Атлетик Граунджәне Ханлидегі Ескі Рекреациялық алаңдарында ойнаған, ал 1950 жылы Берзлемге оралып, Вейл Парк стадионы ашылды. Стадионның алдында клуб үшін 842 ресми ойын өткізген Рой Спросонның мүсіні орналасқан. Клубтың дәстүрлі қарсыласы Сток Сити клубы.

Стаффордширдегі ең беделді футбол клубтарының біріне айналғаннан кейін, Берзлем Порт Вейл 1892 жылы Футбол лигасының Екінші дивизионының құрылтайшы мүшесі болуға шақырылды. Олар бұл дивизионда 13 маусымды өткізді, екі маусым бойы Мидленд лигасында өнер көрсетіп, кейін қаржылық қиындықтарға байланысты 1907 жылы лига құрамынан шығып, таратылды. Алайда Порт Вейл атауы Солтүстік Стаффордшир федерациялық лигасында сақталып, бұл жаңа клуб 1919 жылы қайтадан Футбол лигасына қабылданды. Олар Екінші дивизионда 16 маусым өткізді, араларында 1929–30 маусымында Үшінші дивизион Солтүстік чемпионы атанды, бірақ 1935–36 маусымының соңында үшінші деңгейге түсіп, онда ұзақ уақыт тұрақтады. 1953–54 маусымында бас бапкер Фредди Стилдің "Темір Қалқан" қорғанысы клубқа Үшінші дивизион Солтүстік чемпиондығын және Англия кубогының жартылай финалына жолдама әкелді. Бұл жетістік жалғасын таппады, бірақ олар 1958–59 маусымында Норман Лоудың басшылығымен Төртінші дивизионның алғашқы маусымының чемпионы атанды.

1960–1970 жылдары клубта аса үлкен жетістік болмады. 1969 жылы Гордон Ли клубты Үшінші дивизионға қайта шығарды, бірақ олар 1977–78 маусымының соңында қайтадан төмен түсіп қалды. Джон Макграт 1982–83 маусымында клубты көтерді, бірақ келесі маусымдағы сәтсіздік салдарынан қызметінен кетті. Оның көмекшісі Джон Рудж клуб тарихындағы ең ұзақ қызмет атқарған және ең табысты бас бапкер болды. Ол 1983 жылдан 1999 жылға дейін клубты басқарды. Оның кезінде Порт Вейл 1985–86, 1988–89 және 1993–94 жылдары жоғарғы дивизиондарға көтерілді, 1993 жылы Футбол лигасының Кубогын жеңіп алды және 1996–97 маусымында Екінші дивизионда соғыстан кейінгі ең үздік – сегізінші орынға ие болды.

Руджден кейін клубтың құлдырауы басталып, төртінші деңгейге дейін түсіп, 2003 және 2012 жылдары екі рет әкімшілік басқаруға өтті. Бұл құлдырауды Микки Адамс тоқтатып, 2012–13 маусымында клубты Лига 2 тікелей көтерді. Алайда 2016–17 маусымының соңында клуб Лига 2 қайта түсіп қалды, бұл шетелдік жаттықтырушылар мен жаңа ойын стилін енгізу әрекетінің сәтсіз аяқталуымен байланысты болды. 2019 жылы Кэрол Шэнахэн клубты сатып алды, ал бас бапкер Даррелл Кларк 2021–22 маусымының соңында Лига 2 плей-оффынан клубты көтерді. Алайда 2023–24 маусымының соңында қайтадан төмен түсті. Дегенмен, 2024–25 маусымында жаңа бас бапкер Даррен Мурдың басшылығымен бірден Лига 1-ге қайта шықты.

## Тарихы
Порт Вейл клубының ресми сайтындағы мәлімет бойынша, клуб 1876 жылы Port Vale House ғимаратында өткен жиналыстан кейін құрылған, және атауын сол жерден алған делінеді. Алайда, сол дәуірдегі футболға қатысты құжаттық дәлелдер өте аз және тарихшы Джефф Кенттің зерттеулері клубтың шын мәнінде 1879 жылы Porthill Victoria клубының бір тармағы ретінде құрылғанын және команда ойнаған канал порттарының аңғарынан (valley of canal ports) атауын алғанын көрсетеді.

Клубтың алғашқы жылдарында команда Limekiln Lane (Лонгпорт) алаңында, ал 1880 жылдан бастап Уэстпортта ойнаған. 1884 жылы клуб Берзлемдегі Moorland Road-қа көшіп, атауын Берзлем Порт Вейл деп өзгертті, алайда Берслемде бар болғаны бір жыл ойнап, кәсіби клубқа айналды. Сосын Кобриджге көшіп, Athletic Ground стадионында ойнай бастады.

1892 жылы клуб Мидленд лигасында мықты команда ретінде танылып, Футбол лигасының Екінші дивизионын құрушы мүшелерінің бірі болуға шақырылды. Олар Екінші дивизионда 13 маусым өткізді, оның ішінде екі маусым Мидленд лигасына (1896–97 және 1897–98) қайтып оралған кезеңдер болды.

Клуб 1906–07 маусымының соңында лигада өнер көрсетуден бас тартуға мәжбүр болды және кейіннен таратылады. Алайда Порт Вейл атауы сақталып қалды, себебі амбициясы жоғары аймақтық лигада ойнаған Кобридж Черч клубы өз атауын өзгертуді шешті. Жаңа клуб 1912 жылы Хэнли қаласындағы Old Recreation Ground стадионына көшті. Олар 1919 жылдың қазан айында Футбол Лигасына қайта оралды. Қаржылық тәртіпбұзушылықтар салдарынан таратылған Лидс Сити клубының Екінші дивизиондағы матч күнтізбесін өздеріне алды.

Уилф Киркхэм 1923 жылдың қазан айында Вейл сапындағы алғашқы ойынын өткізді және келесі он жылда клуб тарихындағы рекордтық 164 гол соқты, оның ішінде 1926–27 маусымында клуб тарихындағы рекордтық 41 гол еншілеген.

Клуб 1928–29 маусымының соңында алғаш рет төмен түсті – Екінші дивизионнан Үшінші дивизион Солтүстікке жіберілді. Келесі маусымда олар чемпион атанып, 1930–31 маусымында ағылшын футболының екінші сатысында бесінші орын алды – бұл олардың лига тарихындағы ең жоғары нәтижесі. 1932 жылдың 24 қыркүйегінде Честерфилд клубын рекордтық 9:1 есебімен жеңді. Алайда бұл жетістіктерден кейін клуб 1935–36 маусымында тағы да төмендеп, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін үшінші деңгейде қала берді.

Порт Вейл 1950 жылы жаңа стадионы Вейл Паркке көшті. Бір жылдан соң клуб тізгінін Фредди Стил қолға алды. Ол команданың әйгілі «Темір перде» қорғанысын құрды. 1953–54 маусымында Вейл Үшінші дивизион Солтүстік чемпионатын жеңіп, Ағылшын кубогының жартылай финалына дейін жетті, онда даулы сәтте Альберт Ликтің голы офсайд деп танылып, кейінгі жеңімпаз Вест Бромвич Альбионға жол берді. Үш жылдан кейін клуб тағы да төмендеп, бұл жолы жаңа құрылған Төртінші дивизионның алғашқы қатысушыларының бірі болды. Бапкер Норман Лоу шабуылға негізделген стиль орнатып, 1958–59 маусымында командаға Төртінші дивизион чемпионы атанып, клуб тарихындағы рекордтық 110 гол соқтырып, табысқа жетті.

Порт Вейл алты маусым бойы Үшінші дивизионда өнер көрсетіп, 1964–65 маусымының соңында төмендеді. 1967 жылы Алтын доп иегері Стэнли Мэтьюз Джеки Мудиенің орнына бапкер болды. Бірақ бір жылдан кейін отставкаға кетті, себебі клуб ойыншыларға заңсыз төлемдер жасағаны үшін Футбол қауымдастығының ережелерін бұзып, Лига құрамынан шығарылды. Бұл жаза кейін апелляция арқылы қайта қаралып, қайта дауыс беру арқылы клуб лигада қалды.

Осыдан кейін Гордон Ли бас бапкер болып тағайындалып, 1969–70 маусымында клубты қайта жоғарылатты. Алайда 1970-жылдар Порт Вейл үшін сәтсіз кезең болды. Олар негізінен Үшінші дивизионның төменгі жартысында ойнады. Ли 1974 жылы кетті, ал бірнеше бапкер ауыса отырып, клуб 1977–78 маусымының соңында төмен түсіп кетті. 1979–80 маусымында Порт Вейл Төртінші дивизионда 20-орын алып, тарихындағы ең нашар нәтижесін тіркеді.

Бұл сәтсіз маусымға қарамастан, Джон Макграт бапкер болып тұрған кезде, клуб 13 жылдан кейін алғашқы жетістігіне қол жеткізіп, 1982–83 маусымында Төртінші дивизионнан үшінші орынмен жоғарылады.

Макграт қызметінен босатылған соң, оның көмекшісі Джон Рудж 1983 жылдың желтоқсанында бас бапкер болып тағайындалды. Ол клубты бірден құлдыраудан құтқара алмаса да, жағдайды тұрақтандырды. Уэльстік шабуылшы Энди Джонстың голдарының арқасында Вейл 1985–86 маусымында Үшінші дивизионға оралып, маусым бойы Вейл Паркта тек бір рет жеңіліп, үлкен жетістікке жетті.

1988 жылдың 30 қаңтарында Порт Вейл Ағылшын кубогында Бірінші дивизион клубы Тоттенхэм Хотспурды 2:1 есебімен жеңіп, сенсация жасады. Жеңіс голын Рэй Уокер соқты. Үш маусым бойы Үшінші дивизионда ойнағаннан кейін, Рудждің командасы 1988–89 маусымында плей-офф финалында Бристоль Роверс клубын 2:1 есебімен жеңіп, 33 жыл үзілістен кейін Екінші дивизионға қайта оралды.

[thumb|right|150px|Striker [Том Поптың голы клубқа 2012–13 маусымда жоғары дивизионға көтерілуге көмектесті.]]
1991–92 жылғы маусымның соңғы күні Порт Вейл төменгі дивизионға түсіп қалды. Алайда 1992–93 жылғы маусымда команда қайта өрлеп, маусым бойы жоғарғы орындар үшін күресті. Соңғы турда Болтон Уондерерс командасы оларды басып озған соң, Порт Вейл тек екінші орынмен шектеліп, басты қарсыласы Сток Сити клубынан қалып қойды. Бірақ клуб Уэмблиде бір аптада екі рет өнер көрсетті. Алдымен Футбол Лигасы кубогының финалында Стокпорт Каунти командасын 2:1 есебімен жеңді. Алайда плей-офф финалында Вест Бромвич Альбион клубынан 0:3 есебімен жеңілді. Осы сәтсіздіктен кейін клуб 1993–94 маусымының соңғы турында екінші орын алып, жоғарғы лигаға көтерілді.

1995–96 жылғы маусымда Порт Вейл ФАнглия кубогында өз тарихындағы ең ірі сенсацияны жасап, кубок иегері Эвертонды 2:1 есебімен жеңді. Сонымен қатар олар Англо-Итальян кубогында финалға дейін жетіп, Уэмблиде Дженоа клубынан 2:5 есебімен жеңілді. 1996–97 маусымының басында команда нашар өнер көрсетті, клуб иесі Билл Беллге қарсы наразылықтар басталды және Стив Гаппиді Лестер Сити клубына 800 000 фунтқа сату да жанкүйерлердің ашуын туғызды. Соған қарамастан, менеджер Джон Радж командамен 1931 жылдан бері болмаған сегізінші орынға қол жеткізді.

1997–98 маусымда команда Хаддерсфилд Таун клубын 4:0 есебімен жеңіп, соңғы турда төмендеуден аман қалды, ал бұл уақытта Манчестер Сити мен Сток Сити төменгі лигаға түсіп қалды. Бірақ келесі маусымда бәрі қиындады. 1999 жылдың қаңтарында Радж күтпеген жерден қызметтен босатылды. Оның орнына бұрынғы ойыншы Брайан Хортон келді.

2001 жылы Порт Вейл Футбол Лигасы кубогында жеңіске жетіп, финалда Брентфорд клубын 2:1 есебімен жеңді. Бірақ 2002 жылдың желтоқсанында Билл Белл клубтың 1,5 миллион фунт қарызы барын айтып, әкімшілік басқаруға өткізді.

2003–04 маусымда клуб жанкүйерлер құрған «Valiant 2001» консорциумының арқасында әкімшіліктен шықты (жетекшісі Билл Брэтт). Алайда Хортон ақпан айында қаржылық қысқартуларға келіспей клубтан кетті, орнына бұрынғы ойыншы Мартин Фойл келді. Ол 2007 жылдың қарашасында жұмыстан босатылды. Оның орнына келген Ли Синнот клубты Лига 2-ге түсіп кетуден сақтай алмады және Англия кубогында әлсіз Чейзтаун клубынан жеңілді. Синнот 2008 жылдың қыркүйегінде жұмыстан кетіп, оның орнына Дин Гловер қысқа уақыт жұмыс істеді. 2009 жылы маусымда Микки Адамс бас жаттықтырушы болып тағайындалды.

2010 жылдың желтоқсанында Адамс клубты екінші орынға дейін көтеріп, кеткен соң, Джим Гэннон оның орнына келді. Бірақ оның дағдарысты кезеңі 74 күннен соң аяқталды. Адамс маусым соңында қайта оралды, бірақ бұл жанкүйерлерді тыныштандырмады, олар уәде етілген инвестициялар орындалмаған соң клуб басшылығынан өзгеріс талап етті.

2011–12 жылғы маусымда клуб нақты жоғарғы орынға үмітті болды, бірақ 29 ақпанда Ұлыбританияның Салық қызметі клубқа банкроттық туралы ескерту жолдады. Осы кезде клуб салық, несиелер және жалақы төлей алмайтын жағдайға жетті. 9 наурызда клуб әкімшілік басқаруға өтті. 20 қарашада клуб әкімшіліктен шығып, Том Поп 33 гол соғып, команданы үшінші орынмен Лига 1-ге қайта шығарды.

Клуб жаңа бас бапкер Роб Пейджтің басқаруында тұрақтылыққа қол жеткізді. Бірақ клуб иесі Норман Смуртвейт 2016 жылдың маусымында Пейджді және оның құрамын кетіріп, португалдық жаттықтырушы Бруно Рибейроны тағайындады. Бұл шешім сәтсіз болды: 2016–17 маусымда команда Лига 2-ге қайта түсіп қалды, Смуртвейт сол маусым соңында қызметтен кетті.

Ол келесі маусымда қайта оралды және 2019 жылдың мамырына дейін сатып алушы табылмаса, клубты әкімшілік басқаруға жіберетінін мәлімдеді. Бұл тағдырдан клубты Кэрол және Кевин Шэнахан отбасы сатып алған кезде құтқарылды.

2021–22 маусым соңында бас жаттықтырушы Даррелл Кларк отбасындағы қайғылы жағдайдан кейін командаға қайта оралып, плей-офф жартылай финалынан өткізді. Мансфилд Таун клубын 3:0 есебімен жеңіп, Порт Вейл Лига 1-ге қайта оралды.

Кларк 2023 жылдың 17 сәуірінде жұмыстан босатылып, оның орнына көмекшісі Энди Кросби келді. 2023–24 маусымда клуб алғаш рет Кубоктың ширек финалына жетті. Бірақ ақпанда Кросби де қызметтен босатылып, орнына Даррен Мур тағайындалды. Маусым соңында Порт Вейл тағы да Лига 2-ге түсіп қалды. Бірақ Мур клубты 2024–25 маусымда бірден Лига 1-ге қайта шығарып, сәттілікке қол жеткізді.

## Жетістіктері
thumb|150px|right|2022 жылғы EFL League Two плей-офф трофейі

**Лига**
*Football League Third Division North / Football League Third Division / Football League Second Division (3 деңгей)
**Чемпион: 1929–30, 1953–54
**2 орын: 1993–94
**Плей-офф жеңімпазы: 1989
*Football League Fourth Division/ EFL League Two (4 деңгей)
**Чемпион: 1958–59
**2 орын (көтерілу): 2024–25
**3 орын (көтерілу): 1982–83, 2012–13
**4 орын (көтерілу): 1969–70, 1985–86
**Плей-офф жеңімпазы: 2022

**Кубок**
*Football League Trophy
**Жеңімпаз: 1992–93, 2000–01

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары