open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хельмут Ран

**Хельмут Ран** (; 16 тамыз 1929, Эссен — 14 тамыз 2003, сонда) — неміс футболшысы. ГФР құрамасының шабуыл шебінде ойнаған. 

## Карьерасы

Карьерасын  "Альтенесен" клубында бастап, өмірінің сегіз жылы сонда өтті. Ал кәсіпқой карьерасында тоғыз жыл бойы "Рот-Вайсс-Эссен" клубында доп тепті. Осы аралықта 100-ден аса гол соқты. 1955 жылы мемлекет чемпионатында топ жарды. Ал Ран үшін ең табысты жыл 1954 жыл. Сол жылы құрама сапында әлем чемпионы атанды. Сол кездегі ешкімнен жеңілмейтін құрамаға айналған Мажарстанның қақпасына финалда екі гол соқты. Жалпы, екі әлем чемпионатында 10 гол соққан мерген футболшы.

## Жетістіктері
* ГФР чемпионы 1955
* ГФР кубогы 1953
* ГФР-дың күміс жүлдегері: 1964
* Әлем чемпионы: 1954

## Ескерткіштер
*2003 жылы Зонке Воортманның "Берндегі ғажайып" атты фильмі экранға шықты. Фильмде Хельмут Ран басты қаһарманның бірі ретінде көрсетіледі. Хельмут Ран фильм жарыққа шығардан бірнеше апта бұрын ғана өмірден өтті.
*Өзінің туған қаласы Эссендегі Георг Мельхелс стадионында Ранға арнап статуя тұрғызылған.

## Сілтемелер
* ӘЧ-54 

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рот-Вайсс (Эссен) ФК ойыншылары
Санат:Кельн ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Ольховка (Павлодар облысы)

**Ольховка** — Павлодар облысы Успен ауданы, Ольгин ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы елді мекендері
Ольховка

**Қазақстан:**

* Ольховка – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.

**Башқұртстан:**

* Ольховка – Башқұртстанның Бижбуляк ауданындағы ауыл.
* Ольховка – Башқұртстанның Благовещен ауданындағы ауыл.
* Ольховка – Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы қыстақ.
* Ольховка – Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл.

Санат:Айрық беттер
Тимирязево

* Тимирязево – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы ауыл.
* Тимирязево – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.
* Тимирязево – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы ауыл.

Санат:Айрық беттер
Прапімпорн Карнчанда

**Прапімпорн Карнчанда** ()  — тай каскадері, тхэквондошысы және киноактрисасы.

## Өмірбаяны
Прапімпорн Карнчанда Синакхаринтхра атындағы Бангкок университетін () бітірді. Қазіргі уақытта Jaika Stunts ұйымында жаттықтырушы болып&nbsp;жұмыс&nbsp;істейді. Көптеген фильмдерде бірінші және екінші дәрежедегі рөлдерді ойнады.

## Жеке өмірі
Прапімпорн Карнчанда тұрмыста. Оның күйеуі Акарадач Боонпенг (Akaradach Boonpeng) мұғалім болып&nbsp;жұмыс&nbsp;істейді. Бір ұлы бар.

## Фильмография
* 2004: *Night Falcon*
* 2006: Bat Hunter
* 2007: Blood Monkey
* 2008: *The King Cobra*
* 2011: The Lady
* 2013: Boy Golden: Shoot to Kill, the Arturo Porcuna Story

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:XX ғасыр тұлғалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Тайланд тхэквондошылары
Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар
XXXTentacion

**Джасей Дуэйн Онфрой** (ағылш. *Jahseh Dwayne Onfroy*; 23 қаңтар 1998, Помпано-Бич, Флорида, АҚШ — 18 маусым 2018, Дирфилд-Бич, Флорида, АҚШ), көбінесе өзінің **XXXTentacion** (орындаушыдан tentación — азғыру; «XXX» приставкасы әншінің порнографияға құмарлығынан алынды) лақап атымен танымал американдық рэпер.

Онфройдың 17 деп аталған алғаш альбомы 2017 жылы 25 тамызда шығып, Billboard 200 тізімінде 2-ші орын иеленді. Басылымның қолдауы ретінде шыққан сингл, «Jocelyn Flores», Billboard Hot 100 тізімінде 31-ші орында. 27 наурыз 2018 жылы ? альбомындағы «SAD!» композициясы «Havana» және «Freaky Friday» сияқты шығармаларды озып, 19-шы жолдан 7-ші позицияға көтерілді.

## Биография
Джасей Дуэйн Онфрой 1998 жылы 23 қаңтарда Plantation, Флорида штатында туды. Отбасында ата-анасы Дуэйн Рикардо Онфрой мен Клеопатра Фриман және үш әпке мен ағалары бар. Онфрой анасының қаржы жағдайына байланысты негізінде әжесінен Помпано-Бич, Флорида штаты және Лаудерхил, Флорида штатында тәрбие алған. Онфрой сириялық, египеттік, индиялық, неміс, ямайкалық және итальяндық ата-тегіне ие. Алты жасында Онфрой анасына бас салған адамды ұрып, әжесімен тұруға мәжбүр болғаннан бұрын жастарға арналған бағдарламаға енді.

Джасейдің музыкаға құштарлығы тәтесі оны мектепшілік хорға, ал кейін шіркеулік хорға қатысуды сендіргеннен соң оянды. Басқа оқушыны ұрған үшін оны тез арада мектептік хордан шығарды. Одан кейін бірнеше төбелес үшін орта мектептен қуылды. Нәтижесінде ол алты айдан көп уақытқа Шеридан үйіне анасының ынтасымен қосылды. Сол кезде ол nu-metal, рэп және хард-рокпен қызығып, фортепиано мен гитара үйренуге тырысты.

Джасей Пайпер жоғарғы мектебінде 10-шы сыныпқа дейін оқыды. Осы кезеңде ол өзің «бейбақ» деп атады. Бұның себебі - Джасейдің өзінің танымал болғанына және төбелестерге жиі қатысуына қарамастан тыныш болғаны. Ол білекті жігіт болған жоқ және орта мектепте оқу ол үшін қиын болып, жиі басыңқы жүргендігін айтты.

2018 жылдың 18 маусымы Онфрой Майамидегі мотосалонынан шығып кетіп, белгісіз адамның қолынан оқ құшқан. Жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілген Онфрой комаға түсіп, есін жимастан жан тапсырған.

## Дискография
**Студиялық альбомдар**
* 17 (2017)
* ? (2018)

**Микстейптер**
* I need Jesus (2017)
* Revenge (2017)

**EP**
* The Fall (2014)
* Ice Hotel (2014)
* ItWasntEnough (2016)
* Willy Wonka Was a Child Murderer (2016)
* A Ghetto Christmas Carol! (2017)

**Бірлескен альбомдар**
* Members Only, Vol. 1 (Ski Mask The Slump God-пен бірлесу) (2015)
* Members Only, Vol. 2 (Members Only-мен бірлесу) (2015)
* Members Only, Vol. 3 (Members Only-мен бірлесу) (2017)

## Дереккөздер

Санат:АҚШ рэперлері
Александровка (Шарбақты ауданы)

**Александровка** — Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы ауыл, Александров ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 37 км жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шарбақты ауданы елді мекендері
Гал Гадот

**Гал Гадот** (, ; туылды 30 сәуір 1985 ) — израильдік актриса, модель және продюсер. 18 жасында ол 2004 жылы Израиль аруы атанды. Содан кейін ол Израиль қорғаныс күштерінде дене шынықтыру және жауынгерлік дайындық бойынша нұсқаушы ретінде екі жыл қызмет етті, содан кейін IDC Herzliya колледжінде заң және халықаралық қатынастарды оқи бастады, сонымен бірге өзінің модель және актёрлік мансабын құрды.

## Өмірбаян
Гал Гадот 1985 жылы 30 сәуірде Рош-ха-Аине (Израиль) қаласында дүниеге келді. Ол 2004 жылы, 18 жасында “Израиль Аруы”  байқауында қатысып женді. Кейін өз елін “Әлем аруы” байқауында көрсетті. Байқаудан кейін фильмдер мен жарнамаларда түсірілу үшін көптеген израильдік (Elite, Супер-Фарм) және еуропалық (La Perla Lingerie, Arena, Danza, Esprit) компаниялардан ұсыныстар алды. Оған қоса Гадот сәнді журналдардың мұқабасында тұрды. 2007 жылы Maxim журналы израильдік әскери қызметін өткен модельдер үшін үйымдастырған фотосессиясында орын алды. Галмен түсірілген фото New York Post-тың бірінші бетінде жарияланды.

Бірінші рөлін ол «Бубот» сериалында алды. 2008 жылы «Форсаж 4» фильмінде орын алып, кейін оның жалғастырылған фильміндерде түсті - «Форсаж 5» (2011), «Форсаж 6» (2013).

2013 жылы Ғажайып Әйел рөлі ретінде Зак Снайдердің “Бэтмен Суперменге қарсы: Әділет таңы” (2016) фильміне бекітілді. 2014 жылдың қаңтар айында сол рөлді тағы екі фильмде (“Әділет Лигасы” мен “Ғажайып Әйел”) орындау үшін келісімшартқа қол қойды.

2020 жылы Гадот «Ғажайып әйел: 1984» жалғасы фильмінде бірге продюсерлік етті, сонымен қатар басты рөлді сомдады және 
Ғажайып әйел 3 фильміндегі рөлін қайталайды.

## Жеке өмірі
2008 жылдан бастап Гал үйлену тойынан екі жыл бұрын кездескен израильдік кәсіпкер Ярон Варсаноға үйленді. Ерлі-зайыптылардың екі қызы бар — Алма (2011 ж.) және Майя (2017 ж.).

Гал мен Ярон Тель-Авивтегі бутиктік қонақүйге ие болды, оны басқаруға көмектесті. Олар 2015 жылы Роман Абрамовичке қонақ үйін $26 миллион долларға сатты.

## Фильмография

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* Гал Гадот  КиноПоиск дерекқорында
* Гал Гадот Instagram-да
* Гал Гадот Facebook-те
* Гал Гадот Twitter-де

Санат:Фотомодельдер
Санат:Израиль фотомодельдері
Краби

**Краби** () — Таиландтағы қала, Краби провинциясының әкімшілік орталығы. 

Санат:Тайланд қалалары
Бауыржан Исаұлы Баймұхаммедов

**Бауыржан Исаұлы Баймұхамедов** (15 ақпан 1948 — 5 сәуір 2015) — қазақстандық футболшы, бапкер. КСРО кезеңінде Қазақ КСР және РСФСР клубтарында ойнаған. Қазақстан құрамасын 1994 жылы жаттықтырған.

## Карьерасы
Карьерасын Шымкенттің "Металлург" клубында бастаған.  "Алматының "Қайратында" да бір-екі жылдай ойнады. Футболшылық ғұмырында да, бапкерлік карьерасында да ресейлік клубтарда ойнаған, бапкер болған.

1994 жылы оның жаттықтыруымен Қазақстан құрамасы төрт кездесу өткізді. Ұлттық құрамаға қысқа мерзімге ғана бапкер болған жаттықтырушылардың бірі. Бұл тұрғыда Владимир Фомичев антирекорд жасаған (Фомичев бір ғана матчта бапкер болған).

## Бауыржан Баймұхаммедов басқарған ұлттық құрама матчтары
**[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1994|1994 жыл]]**

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:15 ақпанда туғандар
Санат:5 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Жігер ФК жаттықтырушылары
Санат:Жеңіс ФК жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК жаттықтырушылары
Санат:Каспий ФК жаттықтырушылары
Санат:Ақжайық ФК жаттықтырушылары
Санат:Ордабасы ФК жаттықтырушылары
Санат:Шымкентте жерленгендер
Динамо (стадион, Алматы)

**Динамо стадионы** — Алматы қаласында орналасқан көп функционалды стадион. 

## Сипаттама
Наурызбай батыр көшесінде орналасқан. 

1931 жылы іргесі қаланған. Көп жылдар бойы КСРО чемпионатына қатысқан "Динамо" көгалдағы хоккей клубының өз алаңындағы ойындарын өткізетін арена болған. Футбол матчтары да ойналады. Бассейні, жеңіл атлетикалық залы бар.
 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Динамо стадионы

Санат:Стадиондар
Санат:Қазақстан стадиондары
Санат:Алматы спорт кешендері
Арбаиген

**Арбаиген** (2020 ж. дейін – Арбиген) — Павлодар облысы Шарбақты ауданы, Галкин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 51 км жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шарбақты ауданы елді мекендері
Құлаат

**Құлаат** — Павлодар облысы Шарбақты ауданы, Галкин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 24 км жерде.

## Халқы
Тұрғыны 41 адам (2009). 

Санат:Шарбақты ауданының таратылған елді мекендері
Футболдан әлем біріншілігінің хет-триктері

Бір кездесуде төрт немесе бес гол соққандарды қоса есептегенде, 1930-2018 жылдар аралығында әлем чемпионаттарында 50-ден аса хет-трик жасалды. Алғашқы хет-триктің авторы — америкалық Берт Пэтнауд. Ол 1930 жылы Парагвайдың қақпасын бір ойында үш рет көздеді. Ал, әзірше соңғы хет-трик франциялық Килиан Мбаппенің еншісінде, 2022 жылы Аргентинаның қақпасына соқты.

Бір матчта 4 рет көзге түскен футболшылар саны алтау ғана: Эрнест Вилимовски (1938), Адемир (1950), Шандор Кочиш (1954), Жюст Фонтен (1958), Эйсебио (1966) және Эмилио Бутрагеньо (1986). Ал, бес гол соққан футболшы біреу: ресейлік Олег Саленко (1994 жылы Камерунның қақпасына енгізді).

## Қызықты фактілер

* Ойынға тыңнан қосылып хет-трик жасаған жалғыз футболшы — мажарстандық Ласло Кишш. 1982 жылы Сальвадордың қақпасына ойын барысында алаңға шығап, 69-77 минуттар арасында үш гол соқты. Сондай-ақ бұл сегіз минут ішінде соғылған ең жылдам хет-трик.
* Ерте соғылған хет-триктің авторы — аустриялық Эрих Пробст. 1954 жылы Швейцариямен ойында 24-минутқа дейін-ақ ішінде үш гол соғып үлгерді.
* Мирослав Клозе (Германия) мен Томаш Скугравы (Чехословакия) хет-триктерін баспен соқты.
* Аргентиналық Гильермо Стабиле мен швециялық Харри Андерссон өздерінің құрамадағы дебют матчтарында-ақ хет-трик жасаған.

## [[Хет-трик]]тер тізімі

## Чемпионаттар бойынша

## Құрамалар бойынша

## Сілтемелер

* 

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Футболдан әлем біріншілігі (қатысушы командалар статистикасы)

Әлем чемпионаттарына осы күнге дейін 78 елдің құрамасы қатысқан. Оның бірнешеуі, атап айтқанда, ГДР, КСРО, Югославия (Сербия және Черногория), Чехословакия құрамалары қазір жоқ. Ал 1938 жылғы бәсекеге қатысқан Нидерланд Үндістаны құрамасы қазір Индонезия деп, ал 1974 жылғы әлем чемпионатына қатысқан Зайр құрамасы қазір Конго Демократиялық Республикасы деп өзгерген. Қалған құрамалардың әлем чемпионаттарына қатысу статистикасын жақсартуға мүмкіндіктері бар.

Әзірше қатысу жағынан Бразилия алда келеді. Олар барлық әлем чемпионаттарына қатысқан. Германия (ГФР құрамасы да Германия деп есептеледі) тек екі рет қана (1930, 1950) финалдық турнирлерден тыс қалған. Италия құрамасы үш рет (1930, 1958, 2018) әлемдік додалардан тыс қалыпты.
## Әлем біріншіліктеріне көп қатысқан құрамалар
*—21 (1930-2018)
*—19 (1934, 1934, 1938, 1954, 1958-2018)
*—18 (1934-54, 1962-2014)
*—17 (1930, 1934, 1958-66, 1974-2018)
*—16 (1930, 1950-70, 1978, 1986, 1994, 1994-2018)
*—15 (1934, 1938, 1950, 1962, 1966, 1978-2018)
*—15 (1930, 1934, 1938, 1954, 1958, 1966, 1978-86, 1998-2018)
*—15 (1950-70, 1982, 1986, 1990, 1998-2018)

## ӘЧ дебютанттары
Ең дебьютанты көп чемпионат — 1930 жылғы алғашқы әлем біріншілігі. Оған қатысқан 13 құраманың барлығы да дебютант саналады. Келесі әлем біріншілігіне 10 құрама дебьютант ретінде қатысты.

Бір ғана дебьютанты бар чемпионаттар — 1950, 2014 жылғы бәсекелер.

## Қатысушылар көрсеткіштері
*2014 жылғы әлем біріншілігінен кейінгі көрсеткіштер*

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Арчибальд Дуглас, 5-Дуглас графы

**Арчибальд Дуглас** (1390 — 26 маусым 1439) — шотландық ақсүйек, қолбасшы және Жүзжылдық соғыс кезіндегі дипломат, 5-Дуглас графы (1424—1439), сонымен қатар Уигтаун, Ботвелл, Селкирк пен Этрик-Форест, Эскдейл, Лодердейл мен Аннандейл графы, Галлоуэй лорды (Шотландияда), тағы сайланған *(de jure)* Турень герцогы, де Лонгвиль графы мен Дён-сюр-Орон сеньоры (Францияда).

## Өмірбаяны
4-Дуглас графы (1400—1424) мен Турень герцогы (1424), Арчибальд Дуглас пен Анабелла Драммонд (шам. 1350 — 1401) пен Шотландия патшасы III Роберт Стюарттың (1337—1406) үлкен қызы Маргарет Стюарттың (? — 1451) үлкен ұлдары.

1421 жылы наурыз айында ол Боже түбіндегі шайқаста ағылшындарға қарсы шайқаста француздармен бірге шайқасты және Нормандияда де Лонгвиль графы титулын алды.

1424 жылы 17 тамызда Вернёе түбіндегі шайқаста Франция дофині Карл Валуадан Турень герцогы титулын алған Арчибальд Дуглас қайтыс болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін оның Шотландиядағы титулдары мен мүлкін Арчибальд Дуглас иеленді, бірақ әкесінің француз иеліктерінен бас тартты. 1424 жылы Арчибальд Дуглас келіссөздер жүргізіп, король I Джеймс Стюартты тұтқыннан босатып алу үшін Англияға жіберілген Шотландия елшісі болды.

1425 жылы Арчибальд Дуглас Стерлинг сарайында болған Олбани герцогы, Мердок Стюарт пен оның жазаланған екі ұлын опасыздық жасады деп айыптаған отырыста сот комиссиясының мүшесі болды.

1437 жылы ақпанда Пертте король I Джеймс Стюарттың өлімінен кейін Арчибальд Дуглас Шотландияның генерал-лейтенанты және кәмелет жасқа толмаған король II Джеймс Стюарттың билік еткен кезде регент болып тағайындалды. 1437 жылдан бастап 1439 жылға дейін Шотландияның регенті болды.

1439 жылы 26 маусымда Арчибальд Дуглас Рестальригте безгектен қайтыс болды. Атақоныс Дуглас сарайында жерленген. Оның үлкен ұлы Уильям Дуглас, 6-Дуглас графы мұрагер болды.

## Отбасы мен балалары
1423 пен 1425 жылдар аралығында де-юре Стратерн графы Патрик Грэм мен Стратерн графинясы, Эфимии Стюарттың қызы Эфимии Грэмге үйленді (1413—1468). Олардың балалары:

* Уильям Дуглас (шам. 1424 — 24 қараша 1440), 6-Дуглас графы (1439—1440)
* Маргарет Дуглас (Өте әдемі леди Галлоуэй) (1435 ж. дейін—1475), 1-күйеуі 1449/1450 жылдан бастап — Уильям Дуглас (1425—1452), 8-Дуглас графы; 2-күйеуі 1453 жылдан бастап — Джеймс Дуглас (шам. 1426 — 1491), 9-Дуглас графы; 3-күйеуі 1459 жылдан бастап — Джон Стюарт (шам. 1440 — 1512), Атолл графы
* Дэвид Дуглас (? — 24 қараша 1440)

## Сілтеме
*Арчибальд Дуглас, 5-Дуглас графы The Peerage.com сайтында 

Санат:Шотландияда туғандар
Санат:26 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Шотландияда қайтыс болғандар
Санат:Шотландия қолбасшылары
Санат:Дугластар
Санат:Граф Дугластар
Санат:XV ғасыр қолбасшылары
Санат:Шотландия дипломаттары
Санат:XV ғасыр дипломаттары
Санат:Графтар де Лонгвиль
Санат:Жүзжылдық соғыс қайраткерлері
Санат:Безгектен қайтыс болғандар
Футболдан әлем біріншілігінің тарихы

[thumb|right|200px|[Жюль Риме]]
**Футболдан әлем чемпионатының** тарихы сонау 1904 жылдан бастау алады.

## Тарихы

Әлем чемпионатын өткізу идеясы 1904 жылы ФИФА құрылғаннан-ақ ойластырылды. Бірақ ұйымның алғашқы президенті Робер Герен 1906 жылы ұйымнан кетті де, бұл идеяны іске асыруды басқа ешкім қолға ала қоймады. ФИФА-ның екінші президенті ағылшын Дэниэл Вулфолл өзі билік құрған 12 жыл ішінде бұл мәселеге оншалық кіріспеді. 

1921 жылы билік басына Жюль Риме келді. Ол әлемдік футболдың тізгініне ие бола салысымен әлемдік доданы ұйымдастыру қолға алды. Оны іске асырам дегенше де бірнеше жылдар өтіп, тек 1928 жылы ғана алғашқы чемпионат өтетін орынды (Уругвай) белгіледі.  

Алғашқы әлем біріншілігі 1930 жылы өткізілді. Ол біріншілікте ешқандай іріктеу турнирі деген болған жоқ. Еуропалық командалардың басым бөлігі алыстағы Уругвайға баруды қиынсынып, төртеуі ғана алғашқы мундиалға қатысты. Сол себепті де, 13 қатысушының 9-ы батыс жарты шардың өкілдері болды. 

Алғашқы ойын 1930 жылы 13 шілдеде Монтевидеодағы "Поситос" стадионында Франция және Мексика құрамаларының арасында өтті. Тұңғыш гол 19-минутта соғылды. Оның авторы — француз Люсьен Лоран. Бұл ойында француздар 4:1 есебімен жеңіске жетті. 
## Әлем чемпионатының дамуы

*1934 — Алғаш рет іріктеу турнирі өткізілді. Оған тіпті турнир қожайындары Италия да қатысты.
*1954 — Тұңғыш рет әлем чемпионатынан тікелей телетранцляциялар жүргізілді. Сондай-ақ, әлем чемпионатына қатысқан әрбір футболшыға жеке нөмір бекітілді.
*1958 — Тұңғыш рет чемпионатты ұйымдастырған құрлық өкілдері чемпиондықтан құр қалды. Швецияда өткен турнирде Бразилия чемпион атанды.
*1962 — Топтағы командалардың ұпайы тең болып қалған жағдайда қайта ойнамай-ақ, доп айырмасы арқылы орын-орындарына қоятын болды.
*1970 — Тұңғыш рет ойын барысында футболшы алмастыруға рұқсат берілді. Сондай-ақ, тәртіп бұзушыларға тиісінше сары және қызыл қағаздар көрсетілетін болды. Сондай-ақ, Бразилия үшінші рет чемпион атанып, француз шебері Абель Лафлер жасаған "Алтын нике" кубогын өздеріне мәңгілікке алып қалды.
*1974 — Енді құрамалар Италия скульпторы Сильвио Газаниго жасаған салмағы бес келілік ФИФА кубогын ұтып алу үшін сынға түсетін болды.
*1982 — Қатысушылар саны 24-ке дейін көбейді.  
*1998 — Қатысушылар саны 32-ге дейін көбейді.
*2002 — Әлем чемпионаты тұңғыш рет Еуропа мен Америкадан тыс жерде, Азияда өткізілді.
*2006 — Енді іріктеуге әлем чемпионы да қатысатын болды. 
*2010 — Әлем чемпионаты тұңғыш рет Африкада өткізілді.
*2014 — Енді күмәнді соғылған голдарды бейне-технологиямен анықтау әдісі іске қосылды.
## Чемпиондар, капитандар, бапкерлер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Жюль Риме

**Жюль Риме** (фр. *Jules Rimet*; 14 қазан 1873, Жоғары Сона, Франция — 16 қазан 1956, Сюрен, Франция) — ФИФА-ның үшінші президенті ретінде әлемге танымал болған тұлға. ФИФА-ны 33 жыл үздіксіз басқарған. Бұл рекордтық көрсеткіш.

## Өмірбаяны
Риме сонымен бірге 1897 жылы Париждің "Ред Стар" клубын құрған,  1919-1949 жылдары Франция Футбол Федерациясын басқарған. 1873 жылы Франциядағы Жоғары Сона аймағында дүниеге келген. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ардагері, лейтенант шенін алған. 1921 жылы ФИФА-ның президенті боп сайланды да, әлем чемпионатын ұйымдастыру ісіне бел шеше кірісті. Рименің белсенуімен 1930 жылы Уругвайда тұңғыш әлем чемпионаты өтті. 

2014 жылы түсірілген режисер Ф. Обертеннің "Олар әлемді біріктірді" фильмінде Жюль Рименің рөлін Жерар Депардье сомдады.

## Марапаттары
*"Құрметті легион" ордені
*"Соғыс кресті" ордені

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Биографиясы

Санат:ФИФА президенттері
Гран Парке Сентраль

**«Гран Парке Сентраль»** (исп. *Estadio Gran Parque Central*), немесе жәй ғана **Парк Сентраль** — Уругвай астанасы Монтевидеода орналасқан футбол стадионы.

## Тарихы
1900 жылы 25 мамырда ашылды. 1930 жылғы әлем чемпионатының матчтары өткен стадиондардың бірі. Бұл стадионда 1930 жылы 18 шілдеде АҚШ пен Парагвай құрамалары кездесті де, америкалық Берт Пэтнауд хет-трик жасады. Бұл әлем чемпионаттары тарихындағы тұңғыш хет-трик болатын.

Алғашқы реконструкция 1911 жылғы өрттен соң жасалды (өрттен соң жөнделіп біткенше бір матч та ойналмады). Келесі жөндеу жұмыстары араға 33  жыл салып, 1944 жылы болды. Ал соңғы рет реконструкциядан 2005 жылы өтті.

1930 жылға дейін Уругвайдың басты футбол аренасы болды. 1930 жылы "Сентенарио" салынған соң бұл мәртебені жоғалтты.

## ӘЧ-1930. Стадионда өткен матчтар
*13 шілде. АҚШ - Бельгия - 3:0. 18 346 көрермен.
*14 шілде. Бразилия - Югославия - 1:2. 24 059 көрермен.
*15 шілде. Аргентина - Франция - 1:0. 23 409 көрермен.
*16 шілде. Чили - Мексика - 3:0. 9 249 көрермен.
*17 шілде. Югославия - Боливия - 4:0. 18 306 көрермен.
*18 шілде. АҚШ - Парагвай - 3:0. 18 306 көрермен.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми сайт 

Санат:1900 жылы соғылған стадиондар
Санат:Стадиондар
Санат:Уругвай стадиондары
Санат:Насьональ Монтевидео ФК
Санат:Монтевидео ғимараттары мен құрылыстары
Дельфы

**Дельфы қаласы** (Грекия)  () — Грекияның оңтүстік-батысындағы көне қала. Аполлон ғибадатханасы мен көріпкелі бар діни орталық. Қалада бүкілгректік Пифий ойыlндары болған.
 
1892 жылдан бері жүргізілген қазба жұмыстары барысында: Пифий Аполлонының ғибадатханасы (біздің заманымызға дейінгі 6-4 ғғ.,), сифностықтардың қазынасы (біздің заманымызға дейінгі 525 жылдар шамасы), афинян (біздің заманымызға дейінгі 5 ғасырдың басы), театр (біздің заманымызға дейінгі 2 ғасыр), стадион (біздің заманымызға дейінгі 6 ғасыр) және басқада құрылыстар табылды. 

Дельфаның археологиялық қорығы Әлемдік мұралар қорына енгізілген. Археологиялық зерттеулерге сүйенетін болсақ біздің заманымызға дейінгі 1600 жылдан бастап Дельфа халқы **Жер Ана** культіне байланысты әйел құдайларға сыйына бастаған. 1100 жылдары қоныс құлдырады. Дельфалықтар *Бірінші Қасиетті Соғысқа* (596 - 586 жж.,) қатысады. Бұл соғыс көрші Крисса қаласына қарсы болған. Нәтижесінде Крисса қирайды. 

## Пифий ойындары
*«Пифий ойындары»* немесе *«Пифий»* (сонымен қатар *«Дельфий ойындары»*) маңызы жағынан Олимпиада ойындарынан кейінгі екінші ойын түрі. Бастапқыда ойындар әр 8 жыл сайын, ал біздің заманымызға дейінгі 586 жылдан бастап Пифий Аполлонның құрметіне әр 4 жылда өтетін болады. 

Санат:Грекия қалалары
Санат:Грекиядағы бүкіләлемдік мұралар
Санат:Грекия археологиялық нысандары
Санат:Ежелгі Грекия киелі қалалары
Санат:Қола дәуіріндегі Балқан
Санат:Делфы
Поситос

**«Поситос»** (исп. *Estadio Pocitos*) — 1921-1940 жылдар арасындағы Уругвай астанасы Монтевидеодағы футбол стадионы. Әлем чемпионаттарының тарихындағы тұңғыш матчтың ойналуымен есте қалған арена. 

## Тарихы
1921 жылы іргесі қаланған. Пайдалануға берілген күннен бастап 1933 жылға дейін "Пеньярол" клубының өз алаңындағы ойындарын өткізетін стадионы болды. Кейін клуб "Сентенариоға" көшті де, бұл стадион бос қалды. Әлемдегі эллипс форматында салынған тұңғыш стадиондардың бірі. 

1930 жылғы әлем чемпионатының беташар матчы 13 шілде күні осы стадионда өтті. Онда Франция және Мексика құрамалары кездесіп, есеп 19-минутта Франция шабуылшысы Люсьен Лоранның соққысынан соң ашылды. Мачта еуропалықтар 4:1 есебімен жеңіске жетті.

Чемпионаттың мұнан өзге тағы бір матчы "Поситоста" ойналды. 14 шілде күні Румыния—Перу құрамалары кездесіп, бұл кездесуде де еуропалықтар 3:1 есебімен басым түсті. 

Стадион 1940 жылы бұзылды. Қазір орнында тек стадионның белгісі ғана тұр.

## Сілтемелер
*El primer gol en un Mundial de Fútbol 

Санат:Стадиондар
Санат:Уругвай стадиондары
Дэниэл Вулфолл

**Дэниел Берли Вулфолл** (ағыл. *Daniel Burley Woolfall*; 15 қазан 1852 — 24 қазан 1918) — ФИФА-ның екінші президенті, 1906-18 жылдары басқарған.

## ФИФА
ФИФА-ға президент болғанға дейін Ағылшын Футбол қауымдастығын басқарған. 1906 жылы ФИФА-ның үшінші конгресінде ФИФА-ның президенті боп тағайындалды. Ол бұл лауазымға әлемдік футболдың ережелерін реттеу үшін сайланған-ды. Ережеден бөлек ол ФИФА-ның біраз ішкі басқару тетіктерін де жолға қойды. 1908, 1912 жылғы жазғы Олимпиадалық ойындарда футбол турнирін ұйымдастыру үшін атсалысты. Халықаралық жарыстар клубтық, құрамалық боп екіге бөлінді. 

1909 жылға дейін ФИФА-ға тек еуропалық қауымдастықтар ғана мүше еді. Вулфолл ұйымға барлық құрлықтардан мүшелерді қосу үшін белсене жұмыс жасады, нәтижеде 1909 жылы Оңтүстік Африка, 1912 жылы Чили мен Аргентина, 1913 жылы АҚШ ұйымға тіркелді. 

Вулфолл бұл қызметті 1918 жылы қайтыс болғанша атқарды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Биографиясы

Санат:ФИФА президенттері
Рудольф Сильдрейерс

**Рудольф Вильям Сильдререйс** (нем. *Rodolphe William Seeldrayers*; 16 желтоқсан 1876, Дюссельдорф, Германия — 5 қазан 1955, Брюссель, Бельгия) — ФИФА-ның төртінші президенті, ұйымды бір жылдай басқарды.

## Карьерасы
Германияның Дюсельдорф қаласында дүниеге келіп, Брюсельде білім алған. Бельгия Футбол одағын құрушылардың бірі. Карьерасын 1899 жылы спорт журналисті ретінде бастады. Кейін ол Бельгия спорт және дене шынықтыру комитетін құрды (бұл комитет уақыт өте келе Бельгия Олимпиада комитетімен біріктірілді).

1914 жылы ФИФА дегегаттарының бірі болды да, 1927 жылы ФИФА-ның вице-президенті қызметіне орналасты.

Рудольф 27 жыл бойы ФИФА-ның вице-президенті боп жұмыс істеді, Жюль Рименің досы әрі ең сенімді адамы болатын. 1954 жылы Жюль Риме кезекті сайлауға түсуден бас тартқан соң, оның орнына Сильдререйс тағайындалды. Бірақ ол бір жыл ғана басқара алды, 1955 жылы 79 жасында Брюссельде қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Биографиясы 

Санат:ФИФА президенттері
Стенли Роуз

**Стенли Форд Роуз** (ағыл. *Stanley Ford Rous*, 25 сәуір 1895 жыл — 10 шілде 1986 жыл) — британиялық футбол төрешісі, ФИФА-ның алтыншы президенті. ФИФА-ның 1961-74 жылдары басқарған.

## Карьерасы
1927 жылдан футбол матчтарына төрелік жасай бастады. 1934 жылы төрешілік карьерасын аяқтады да, 1962 жылға дейін Ағылшын Футбол қауымдастығының президенті қызметін атқарды. 1961-74 жылдары ФИФА президенті болды.

Әлем футболындағы "сары" және "қызыл" қағаздар мен матч барысында ойыншы алмастыру жайлы ережелер Роуздың тұсында іске қосылды. Футбол матчтарындағы дөрекілікпен ымырасыз күресті, соның нәтижесінде 1970 жылғы әлем чемпионатында бір ойыншы да алаңнан қуылмады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Стэнли Роуз жайлы 

Санат:ФИФА президенттері
Артур Дрюри

**Артур Дрюри** (ағыл. *Arthur Drewry*; 3 наурыз 1881 — 25 наурыз 1961) — ФИФА-ның бесінші президенті. ФИФА-ның 1955-61 жылдары басқарды.

## Карьерасы
Бірнеше жыл биснеспен де айналысып, футбол басшылығындағы карьерасын кештеу бастады. 1949-55 жылдары Футбол Лигасының басшылар алқасында жұмыс жасады. 1944 жылы ФИФА комитетінің алқасы мүшесі боп қабылданды.

ФИФА-ның төртінші президенті Рудольф Сильдрейерстің денсаулығы нашарлап кеткен соң бар жұмысты 1954 жылдан бастап-ақ Дрюри атқарды. 1956 жылы 9 маусымда ресми түрде президент боп тағайындалды. 1958 жылғы Швецияда өткен алтыншы әлем чемпионатын салтанатты түрде ашты.

1961 жылы 80 жасында қайтыс болды. Дрюриден соң ФИФА-ны Стенли Роуз басқарды.

## ФИФА Президенттері

Санат:ФИФА президенттері
Бөріктал (ауыл)

**Бөріктал** (2008 жылға дейін – *Степное*) — Павлодар облысы Шарбақты ауданы, 2017 жылы таратылғанға дейін 2019 жылы таратылған Алексеев ауылдық округі құрамында болған ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 86 адам (2009). 

Санат:Шарбақты ауданының таратылған елді мекендері
Есілбай (ауыл)

**Есілбай** — Павлодар облысы Шарбақты ауданы, Шалдай ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2019 жылға дейін қысқартылған "Чигиринов ауылдық округі" құрамында болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан оңтүстікке қарай 60 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Шарбақты ауданы елді мекендері
Робер Герен

**Робер Герен** (фр. *Robert Guérin*, 28 маусым 1876 — 19 наурыз 1952) — француз журналисі, спорт функционері, ФИФА-ның тұңғыш президенті. 1904-06 жылдары ФИФА-ны басқарған.  

Негізгі мамандығы журналист, Францияның "Ле Матэн" басылымында жұмыс істеген. Және де Француз жеңіл атлетика қоғамының футбол бөлімінің хатшысы болған.

1904 жылы мамыр айында бірнеше еуропалық мемлекеттің спорт жөніндегі басшылары жиын жасады да, Халықаралық Футбол қауымдастықтары Федерациясын (ФИФА) құрды. 28 жастағы Робер Герен ұйымның президенті боп тағайындалды. Бір жылдан соң осы лауазымға қайтадан сайланды. 

Бірақ Гереннің басшылығымен ФИФА халықаралықтар жарыстар өткізіп үлгере алмады. Бір жылдан соң ұйымнан шығып кетті де, оның жұмысын вице-президент Виктор Шнайдер жүргізді. Герен тіпті 1906 жылғы ФИФА-ның үшінші конгресіне де қатыспады. Үшінші конгресс Бернде өтіп, ФИФА президенті боп Дэниэл Вулфолл сайланды.

## Cілтемелер
*Биографиясы

Санат:ФИФА президенттері
Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары

Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше:
*«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға.
*«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге
*«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove»  — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде).
*Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне.
*«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға  
*Ең қызықты клуб — көрерменге ұнаған құрамаға
*«Жұлдыздар құрамасы» — чемпионаттың символикалық құрамына енген футболшыларға ұсынылады.

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Санат:ФИФА
Қосқұдық (Павлодар облысы)

**Қосқұдық** — Павлодар облысы Шарбақты ауданы, Жылыбұлақ ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шарбақты ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 11 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 79 адам (41 ер адам және 38 әйел адам) болса, 2009 жылы 65 адамды (34 ер адам және 31 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Шарбақты ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Қазақстандағы немістердің елді мекендері
Футболдан әлем біріншілігінің автоголдары

[нобай|оңға|250px|[Энцо Фернандес — қазіргі уақытта әлем чемпионатында соңғы рет автогол салған футболшы]]
1930-2014 жылдары өткен чемпионаттарда 836 матч өткізіліп, 2379 гол соғылса, соның 41-і автогол, яғни, 41 рет футболшылар өз қақпаларына байқаусызда гол соғып алған. 

Алғашқы автогол 1930 жылы 16 шілдеде соғылыпты. Мексика — Чили матчында мексикалық Мануэль Росас байқаусызда өз қақпасына гол соғып алған. Бұл осы турнирдегі жалғыз автогол-тұғын. Келесі автогол 1938 жылы соғылды. Бұл жолы швейцариялық Эрнст Лорчер 1/8 финалда Германиямен ойында өз қақпасын «дәл көздеген».

41 автоголдың екеуі чемпионаттың беташар матчтарында соғылған. 1998 жылғы Бразилия — Шотландия кездесуінің 73-минутында британдық Том Бойд өз қақпасына доп соғып алса, 2014 жылы бразилиялық Марсело хорваттар үшін өз қақпасына гол енгізген. 

Ең көп автогол 1998 жылы Францияда өткен чемпионатта соғылды (алты рет). Ал, 1934, 1958, 1962, 1990 жылдарғы әлем чемпионаттарында мүлде автогол соғылмаған.  

## Автоголдар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Ерекше балалар үйі

**«Ерекше балалар үйі»** – американдық жазушы Ренсом Риггздің дебюттік романы. Роман 2012 жылы жарық көріп, The New York Times газетінің бестселлер тізіміне енген. Риггз әңгіменің жалғасын жазды - 2014 жылы  «Толымсыз жандар қаласы» және 2015 жылы «Жандар кітапханасы» атты кітаптары шықты. 2016 жылы Тим Бёртонның жетекшілігімен осы шығарманың экранизацисы шықты.

## Сюжет
Кітапта Америка Құрама Штаттарының Флорида штатында тұратын жасөспірім Джейкоб Портман туралы баяндалады. Балалық шағынан бастап атасы кішкентай Джейкобқа суперкүші бар балалар мен монстрлар туралы біртүрлі хикаялар айтып жүретін. Атасының қайтыс болғанынан кейін, Джейк қорқынышты түстер көре бастады. Атасының заттарын қарап жатқанда басты кейіпкер ерекше суреттерді тауып, шыңдықты табамын деп шешеді.  

Кітаптың бірінші жартысында жазушы оқырмандарды кімге сену керектігінің  алдында таңдау қояды – кейіпкердің көргеніне ме әлде психотерапевттің  талқылауына ма. Сонымен, іздеулер Джейкобты Уэльстағы аралға алып келеді. Мұнда ол соғыс кезінде қалдырылып кеткен үйді тауып, бұл орын паранормальді қасиеттерге ие адамдар – «крипто сапиенстердің» тұрғын мекені екенін біледі.

Бұндай орындар әдетте қоршаған әлемнен уақыттық барьерлермен бөлінген. Сөйтіп, кітапта сипатталған үй әрдайым бір күн – 1940 жылдың 3 қыркүйек күні (фильм нұсқасы бойынша 1940 жылдың 3 қыркүйегі) қайталанып отыратын уақыт орамында (уақыт циклінде) орналасқан. Кейін, Тунгус метеоритінің жарылуы да Сібірде табылған белгісіз уақыт орамында «крипто-сапиенстердің» кесірінен болған екені білінеді.

## Басты кейіпкерлер

Ерекше имбриналар – «крипто-сапиенстердің» ерекше түрі. Олар құстарға айналып, уақыт орамының жұмысынын қабілеттілігін ұстап тұрады. Имбриналар әрдайым әйелдер болады. Олар ерекше балаларды, жануарларды, үлкендерді қорғап жүреді. Шығармадағы имбриналар:

* Альма ЛеФэй (Лашын)
* Эсмеральда Зарянка (Таңшымшық)
* Мисс Финч (Тау шымшық)
* Баленсьяга Королёк (Шөже тұқымдасы)
* Миллисента Дрозд (Сайрақ)

Шығармадағы жай адамдар:
* Франклин Портман (Джейкобтың әкесі)
* Марианна Портман (Джейкобтың анасы)
* Сьюзан Портман (Джейкобтың тәтесі)

## Ерекшеліктері
Бұл роман көне фотосуреттермен иллюстрацияланған. Оларды жазушы өзінің достарымен бірге жинаған. Осы суреттер жазушы үшін романды жазуға шабыт берді.

Санат:Ағылшын тіліндегі фэнтези романдар
Футболдан әлем біріншілігінің мүшелді голдары

**2018 жылға дейін әлем чемпионаттарында 2379 гол соғылды.** Демек, мүшел голдардың саны 23 (бірінші голды қоса есептесек, 24). Алғашқы голды 1930 жылы 13 шілдеде француз футболшысы Люсьен Лоран Мексика құрамасының қақпасына соқты. Жүзінші гол арада төрт жыл өткен соң соғылды, италиялық Анджело Скьявио АҚШ қақпасына енгізді. 

Мыңыншы голды әлем халқы 48 жыл күтті. 1978 жылы нидерландылық Роб Ренсенбринк Шотландияның қақпасына пенальтиді дәл соғып, мыңыншы голдың авторы атанды. Кейінгі жылдары әлем чемпионаттарындағы матчтардың көбеюіне байланысты, 2000-шы гол 2006 жылы-ақ соғылды, авторы швециялық Маркус Алльбак. Жалпы, мүшел голдарға келгенде шведтердің жолы болғыш, мүшел голдардың үшеуі Швеция құұрамасына тиесілі (300, 1400, 2000).

1800-ші гол 2002 жылы АҚШ—Португалия матчында соғылды, авторы португалиялық Бету. Арада 12 жыл өткен соң, 2014 жылы да осы екі құрама қайта кездесті. Бұл жолғы матч та мүшел голсыз өтпеді, америкалық Джонс әлем чемпионаттары тарихындағы 2300-ші голды енгізді. 

1998 жылы оңтүстік африкалық Пьер Исса француздармен ойында өз қақпасына гол соғып алды. Бұл — мүшел голдар арасындағы жалғыз ғана автогол.

## Мүшел голдар тізімі

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Футболдан әлем біріншілігінің кубогы

**Әлем біріншілігінің кубогы** (ағыл. *The World Cup, фр. Coupe du Monde*) — әлем чемпионатының бас жүлдесі, жеңімпаздарға келесі әлем чемпионатына дейін иеленіп тұруға беретін алтын кубок. 1930-70 жылдары Жюль Риме кубогы, 1974 жылдан соң ФИФА әлем кубогы сарапқа салынады. 
## Жюль Риме кубогы
Жюль Риме кубогы әуелде "Жеңіс" деп аталды. 1946 жылы әлем чемпионатының инициаторының құрметіне Жюль Риме деп өзгертілді. Ол француз шебері Абель Лефлердің қолынан шыққан. Салмағы 3,8 келі, биіктігі 35 сантиметр. Алтындатылған күмістен жасалған, лазуриттен құйылған. 1970 жылы Бразилия құрамасы үшінші рет чемпион атанды да кубокты өздеріне мәңгі сақтауға алды. Бірақ 1983 жылы қолды болды да, қайтадан табылмады. Бразилия федерациясы Eastman Kodak компаниясына кубоктың көшірмесін жасатып алады да, 1984 жылы қайтадан сақтауға қойылады. 

Алтын кубок оған дейін де бір жоғалып табылған. 1966 жылғы чемпионат басталардан 4 ай бұрын Лондонның Вестминстр сарайында тұрған жерінен ұшты-күйлі жоғалып, абырой болғанда артынша бақтың ішінен табылады. 

1938-50 жылдары ол кубокты 12 жыл бойы Италия иеленіп тұрды. Себебі, екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан 1942, 1946 жылдарға белгіленген чемпионат өткізілген жоқ. ФИФА-ның Италиялың вице-президенті Отторино Барасси римдік банктердің бірінде сақтаулы тұрған жерінен ешкімге сездірмей алып кетіп, өз үйіндегі кереуеттің астына сақтаған екен. Ондағы ойы — кубок ұлтшыл-диктаторлардың қолына түссе олар мүлдем құртады деп қауіптеніпті.

Жюль Риме кубогы 9 әлем чемпионатында бас жүлде ретінде сарапқа салынса, соның үшеуінде Бразилия жеңіске жеткен. Одан бөлек Италия мен Уругвай екі реттен, Англия мен ГФР бір реттен ұтып алған.

## ФИФА әлем кубогы
1974 жылдан бастап жаңа кубок, италиялық скульптор Сильвио Газаниго жасаған кубок сарапқа салына бастады. Биіктігі 36 сантиметрлік кубоктың құрамында 18-караттық алтыннан құйылған, салмағы бес келі шамасында. Төменгі жағына жеңімпаз елдің аты мен ұтып алған жылы жазулы тұрады. Әзірше ол кубоктың қашанға дейін сарапқа салынатыны белгісіз.

Жаңа кубок 11 рет сарапқа салынды. Әзірше оның алғашқы жеңімпазы да, соңғы жеңімпазы да Германия құрамасы. Олар үш рет өздеріне сақтауға алды, және де екі рет Аргентина, екі рет Италия, екі рет Бразилия, бір рет Франция, бір рет Испания ұтып алған. 

Санат:Футболдан әлем чемпионаты
Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі (командалар құрамы)

## А тобы
### 

### 

### [[Мысыр Ұлттық футбол құрамасы|Мысыр]]

### 

## В тобы

### 

### 

### 

### 

## С тобы

### 

### 

### 

### 

## D тобы
### 

### 

### 

### 

## Е тобы
### 

###### 

### 

###### 

## Ғ тобы

###### 

###### 

###### 

###### 

## G тобы

### 

### 

### 

### 

## Н тобы

### 

### 

### 

### 

Санат:Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі
The xx

**The XX** — 2005 жылы Лондонда құрылған британдық инди-поп тобы. Дебюттік альбомы музыкалдық сынаушылардан жоғары бағаға ие болды. 2010 жылы 7 қыркүйекте *Mercury Prize* номинациясмен марапатталды.

## Топтың тарихы
Топтың құрылу сәтінде қатысушылар бар жоғы 20 жаста еді. Барлығы лондондық Эллиот орта мектебінде танысып, бірге оқыды. Топ The Future 50 List тізімінде 6-орынның иегері болды. Дебюттік альбомы 2009 жылы 17 тамыз күні Young Turcks Records лейблінде шықты. Топ өздігінен продюсерлік жасады, әуеннің құрылымымен топ қатысушылары Джейми Смит пен Родиэйд Макдональд айналысты. The XХ тобы The Big Pink, Micachu секілді танымал топтармен гастрольдік етті.

Альбомның бірінші синглы "Crystalised" британдық iTunes-та "Апта синглы" атағымен шықты. Топтың атақты болып жатқан шағында, топтың гитаристкасы мен клавишницасы Бария Куреши белгілі бір себептермен топтан шығады. The XX тобы Куреши үшін бірнеше концерттерден бас тартады, алайда, алты ай үзілістен кейін нақты кететіні туралы шешім қабылдады.

Дебюттік альбомы UK Singles Chart тізімінде 3-орында болады. Екі аптадан кейін альбомның сатылуы платиналық статусқа жетеді(300000 басылымы сатылды).

Екінші альбом 2012 жылы 5 қыркүйекте шығып, британдық чарттардың бірінші қатарларында орын алды.

2012 жылы 5 қазанда Ванкуверде өткен концертінен бірінші Солтүстік Американдық туры басталды. 

Ұлыбританияда дебюттік альбом алтын мәртебеге ие болды, алдымен 10-ға дейін көтерілді, ал Меркурий сыйлығын алғаннан кейін және Ұлыбританияның синглы диаграммасында 3-орынға көтерілді. Екі аптадан кейін сатылымның күрт өсуі нәтижесінде альбом Ұлыбританияда платина мәртебесіне ие болды (300 мың дана сатылды). 

Coexist тобының екінші альбомы 2012 жылдың 5 қыркүйегінде жарыққа шықты және британдық чарттардың көшін бастады.

2012 жылдың 9 қыркүйегінде топ фестивальде (Bestival) өнер көрсетті және өз қойылымында ең көп аудиторияны жинады.

2012 жылдың 5 қазанында Ванкувердегі концерттен топтың алғашқы Солтүстік-Американдық туры басталды, оның барысында АҚШ пен Мексикада концерттер берілді. 2013 жылдың 23 шілдесінде топ Мәскеуде Crocus City Hall концерт залында концерт берді.

## Дискография
**Альбомдар**

**Сингл**

**Клиптер**

* «Basic Space»
* «Crystalised»
* «VCR»
* «Islands»
* «Teardrops»
* «Infinity»
* «Heart Skipped A Beat»
* «Night Time»
* «Stars»
* «Shelter»
* «Chained»
* «Fiction»
* «On Hold»
* «Say Something Loving»
* «I Dare You»

**Деможазылым, кавер, ремикс**

* «Blood Red Moon»
* «Hot Like Fire» (Bonus CD)
* «Teardrops» (Bonus CD)
* «Do You Mind» (Bonus CD)
* «You’ve Got The Love» (Florence and The Machine remix)
* «Space Bass» (Jamie xx’s Basic Space remix)
* «Intro»

## Дереккөздер

Санат:Музыкалық квартеттер
Санат:Ұлыбритания инди-поп топтары
Санат:Дрим-поп топтары
Санат:Ұлыбритания инди-рок топтары
Санат:2005 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Биошаймалау

**Биошаймалау** (микроағзалар арқылы пайдалы қазбаларды өндіру)  - кендер мен басқа қатты материалдардан металдарды бөліп алуда прокариоттар мен саңырауқұлақтарды қолдану әдісі. Аталған ағзалардан бөлінетін органикалық қосылыстар қоршаған ортадан металдарды шаймалап, жасушасына сіңіртеді. Бактериаларда осы қабілет, негізінен, жасушадағы электрондарды реттеу үшін эволюция нәтижесінде пайда болған.

Кейбір микробтар темір (Fe), мыс (Cu), мырыш (Zn) және алтын (Au) тұрақты заттарымен қатар, уран (U), торий (Th) тұрақсыз атомдарды іске асыра алады.

Биошаймалау технологиясының арқасында қазіргі таңда шикізат өндіруші компаниялар металдарды ортасынан шығарып алу үшін ірі бактериялар хемостаттарын тұрғыза алады, ал бұл микробтар мәдениеттерінің кеспектерінен нарыққа лайық, сатуға жарамды металдық қосылыстар алынады.

Биоөндіріс дәстүрлі металдар шаймалау тәсілдерімен салыстырғанда экологиялық таза боп келеді. Пайдалы қазбалар өндірісі көптеген ластағыш заттарды, олардың қатарында жылыжай эффектісін туғызатын SO2, NO, N2O, NO2 ауа поллютанттарды, шығарса, биошаймалаудан бөлінетін химикаттарға тек табиғи, бактериялардың ас қорыту нәтижесіндегі бөлінетін газдар жатады.

Прокариоттардың металдарды колдануы тек 20 ғасырдың ортасына қарай ашылған.

## Тарихы
Алғашқы танылған биошаймалау жүйесі 1951 жылы, Кеннет Темпл биология ғылымдарының докторы *Acidithiobacillus ferrooxidans* бактериясының популяциясының темір,  мыс және магнийге бай орталарда қарқынды нығайуын байқағанда шығарылған. Ол *A.ferrooxidans* тың қозғалғыштығы мен өсу жылдамдығы деңгейінің темір концентрациясының артуымен жоғарлауын ашқан. Бактерияның екінші реттік өнімі ортаны қышқылдыққа айналдырса да, өсімі тоқтатылмаған.

Кеннет Темплдің эксперименті бактериялардың металдарды сезіп, жасушада қолданысқа ала алатынына көз ашқан. Бұл жаңалық заманауи биошаймалаудың жүйелі дамуына әкелді. Осы жүйе биоремедиацияда, биогидрометаллургияда немесе тіпті металдардың өндіруін саудалық мақсатта қолданыла алады.

Саңырауқұлақтардың осы қасиетке ие болуы кейінірек ашылды.

## Заманауи тәсілдер
Биошаймалауды қазіргі таңда көбінесе алтын өндірісінде қолданады. Табиғатта алтын жиі күшән(мышьяк) және пиритпен косылыстарында кездеседі. Микробтар арқылы өндірудің іс жүзінде *A. ferrooxidans* арсенопиритті солюбилизациядан өткізіп, нәтижесінде таза алтынды береді: 2FeAsS[Au] + 7O2 + 2H2O + H2SO4 → Fe(SO4)3 + 2H3AsO4 + [Au].

Осы тәсілдің арқасында тіпті кенеусіз кендерді өңдеу табысты салаға айнала алады. Ал биогидрометаллургия дамыған елдердің арасында соңғы жылдардың трендіне айналды. 

Биошаймалау технологиясы әсіресе Австралия, Оңтүстік Америка және Бразилия мемлекеттерінде қарқынды түрде дамуда.
Тите

**Тите**, толық есімі **Аденор Леонардо Бакши** (порт/бра. *Adenor Leonardo Bacchi; Tite*;  25 мамыр 1961 жыл, Кашиас-ду-Сул) — бразилиялық футболшы, футбол бапкері. 2016 жылдан бері Бразилия құрамасының бас бапкері. Оның басқаруымен құрама 2018 жылғы әлем чемпионатына бірінші болып (турнир қожайыны Ресейді есепке алмағанда) жолдама алды.

## Карьерасы
1990 жылға дейін ортанқол ғана клубтарда ойнап, 30 жасқа жетпей бапкерлік ғұмырын бастады. 2000 жылдарға дейін онша таныс емес клубтарды жаттықтырды да, жаңа ғасырдан "Гремио", "Коринтианс", "Палмейрас", "Атлетико Минейро" секілді атақты клубтардың тізгінін ұстады. Тіпті табыстарға жетіп, 2016 жылы оның көп жылдық тәжірибесіне сенген Бразилия футбол басшылары Карлос Дунганың орнына ұлттық құрамаға бапкер етіп тағайындады. Алғашқы ойынын 2016 жылы 1 қыркүйекте Эквадорға қарсы өткізіп, 3:0 есебімен жеңіске жетті.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде
 Гуарани Кампинас

* Бразилияның вице-чемпионы: 1986, 1987
* Сан-Паулудың вице-чемпионы: 1988

### Бапкер ретінде
 Веранополис

*Риу-Гранди-ду-Сул екінші дивизион чемпионы: 1993

 СЭР Кашиас
*Риу-Гранди-ду-Сул чемпионы: 2000

 Гремио

*Бразилия кубогы: 2001
*Риу-Гранди-ду-Сул чемпионы: 2001

 Коринтианс

*Бразилия чемпионы: 2011, 2015
*Либертадорес: 2012
*Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2012
*Сан-Паулу чемпионы: 2013

 Интернасьонал

*Оңтүстік Америка кубогы: 2008
*Дубай кубогы: 2008

## Жеке өмірі
Әйелінің аты Розмари, бір ұл, бір қызы бар. Ұлы Матьюз футболшы. Титенің алғашқы ұстаздарының бірі — Луиз Фелипе Сколари.

## Cілтемелер
*Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Панатинаикос (футбол клубы)

**«Панатинаикос»** (грек. *Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος*) — грек футбол клубы, Афина қаласынан Грек Суперлигасында сынға түседі. Спорттың 24 түріне команда қосатын "Панатинаикос" спорт қоғамына қарасты клуб. Үйдегі ойындарын «Апостолос Николаидис» стадионында өткізеді. АЕК, "Олимпиакос" клубтарымен бірге елдегі ең үздік ұжымдардың бірі саналады.

## Тарихы
Грекияның 20 дүркін чемпионы. Еуротурнирлердегі ең жоғарғы жетістігі — 1971 жылғы УЕФА Чемпиондар Кубогының финалы. Финалға дейін Англияның "Эвертон", Югославияның "Црвена Звезда" клубтарымен кездесті. Екеуін де тек сырт алаңда соғылған доптардың басымдығымен ғана ұта алды, "Эвертонмен" сыртта — 1:1, өзінде — 0:0. Жартылай финалда югославиялық қызыл жұлдыздардан сыртта 1:4 есебімен ойсырай ұтылғанымен, өзінде 3:0 есебімен ұтып, тұңғыш рет финалға шықты. Финалда сол кездегі құрамында Йохан Кройф секілді көш басшысы бар мықты клуб — "Аякстан" ұтылуға мәжбүр болды. Есеп — 0:2.

Сол жылғы құрлықаралық кубокқа "Аякс" қатысудан бас тартты да, оның  орнына "Панатинаикос" ойнады. Уругвайдың "Насьоналымен" өз алаңында 1:1 есебімен тең ойнап, сырт алаңда 1:2 есебімен ұтылып қалды.

## Жетістіктері
***Грекия чемпионы** (20): 1930, 1949, 1953, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1969, 1970, 1972, 1977, 1984, 1986, 1990, 1991, 1995, 1996, 2004, 2010
***Грекия кубогы** (18): 1940, 1948, 1955, 1967, 1969, 1977, 1982, 1984, 1986, 1988, 1989, 1991, 1993, 1994, 1995, 2004, 2010, 2014
***Грекия суперкубогы** (3): 1988, 1993, 1994
***УЕФА Чемпиондар Кубогының финалисі:** 1971
***УЕФА Кубогының 1/4 финалисі:** 1987/88, 2002/03
***Балқан кубогының жеңімпазы** (1): 1978
***Құрлықаралық кубоктың финалисі** (1): 1971

## Құрамы

## Дереккөздер

Санат:Грекия футбол клубтары
Орибе Перальта

**Орибе Перальта Моронес** (; 12 қаңтар 1984 жыл, Торреон, Мексика) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Америка" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы
"Морелия" футбол академиясының түлегі. Мексика чемпионатында тұңғыш рет 2003 жылы болашақ клубы "Америкаға" қарсы алаңға шықты. Бұл ойында "Монаркас Морелия" 1:2 есебімен ұтылып қалды. Келесі маусымда бір жылдай "Лионда" ойнап, 33 кездесуде 10 гол соқты. Әзірше ең ұзақ ойнаған клубы "Сантос Лагуна". Сегіз жылдай "Сантос Лагунаның" намысын қорғап, 200 аса ойында алаңға шықты. 2014 жылы қазіргі клубы "Америкаға" ауысты.

Ұлттық құрама сапындағы алғашқы голын 2011 жылы 10 тамыз күні АҚШ құрамасының қақпасына соқты. 2014 жылғы әлем біріншілігінде Камерунның қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды енгізді.

## Жетістіктері
### Командалық
 «Леон»
*Мексика чемпионы — Клаусура 2004

 «Сантос Лагуна»
*Мексика чемпионы — Клаусура 2008, 2012

 «Америка»
*Мексика чемпионы — Апертура 2014
*КОНКАКАФ Чемпиондар Кубогы — 2014/2015, 2015/2016

*Панамерикалық ойындар жеңімпазы — 2011
*Олимпиада чемпионы — 2012
*КОНКАКАФ чемпионы — 2015

### Жеке жетістіктері
*Панамерикалыөқ ойындардың үздік мергені — 2011
*Апертура турнирінің үздік мергені 2011
*Клаусура турнирінің үздік мергені 2012
*КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының мергені — 2011/2012 (7 гол), 2014/2015 (7 гол)

## Футболшының профилі
*Футболшының профилі

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Леон ФК ойыншылары
Санат:Монтеррей ФК ойыншылары
Санат:Гвадалахара ФК ойыншылары
Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Мексика Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары