open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2009 (финал)

**[[КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2009|2009 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының]]** финалдық матчы. АҚШ-тың  Ист-Ратерфорд қаласындағы «Джайантс Стэдиум», аренасында АҚШ және Мексика құрамалары алтын жүлдені сарапқа салып, Мексика футболшылары 5:0 есебімен жеңісе жетті. 
## Mатч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми вебсайт

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2009 жылғы футбол 
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2007 (финал)

**2007 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы|Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының]]** финалдық ойыны. АҚШ-тың Чикаго қаласындағы Сольжер Фильд стадионында АҚШ және Мексика құрамалары өзара кездесіп, АҚШ футболшылары 2:1 есебімен жеңіске жетті. 
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми сайты 

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2007 жылғы футбол
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КАФ Суперкубогы 2021 (мамыр)

**КАФ суперкубогы**  — Африка суперкубогының 29-шы жарысы. Матч 2021 жылы Доһада қаласындағы Жассим бин Хамад стадионында орын алды. Нәтижесінде Әл Али командасы 2:1 көрсеткішімен Беркан құрамасын басып озды. 
## Қатысушылар
*  Әл-Ахли — 2019/20 жылғы КАФ Чемпиондар лигасының жеңімпазы
* Ренессанс Беркан — 2019/20 жылғы КАФ конфереациялары кубогының жеңімпазы
## Матч

### Детальдар


## Дереккөздер

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:КАФ Суперкубогы
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойындары
Санат:Ренессанс Беркан ФК ойындары
Ренессанс Беркан

**Ренессанс Беркане** (араб. النهضة الرياضية البركانية) — Марокконың Беркане қаласындағы футбол клубы, 1938 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын осы қаладағы Мунисипалды стадионда өтізеді, сыйымдылығы 10 мың адам. Қазіргі күнде Марокко Ботала лигасында (жоғары дивизион) ойнайды.

## Жүлделері

### Ұлттық
; **Футболдан чемпионаты:**
*  **Жеңімпаз (1):** 2024/25

; **Марокко Кубогы**

* **Жеңімпаз:** 2018

### Халықаралық
**КАФ конфедерациялар кубогы**

* **1 орын:** 2019–20
* **2 орын:** 2018–19

**Африка суперкубогы**

* **Финалист:** 2021

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/teams/morocco/renaissance-sportive-de-berkane/7512

Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:1938 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Марокко футбол клубтары
КАФ Суперкубогы 2021 (желтоқсан)

**КАФ Суперкубогы 2021 (желтоқсан)** — Футболдан Африка суперкубогының 30-шы жарысы. Катардың Әл-Райян қаласында 2020/21 жылғы КАФ Чемпиондар лигасының жеңімпазы "Әл-Ахли" мен 2021 жылғы КАФ конфедерациялары кубогының иегері  "Раджа" клубы кездесті.

Матч 1:1 есебімен тең аяқталды. Пенальтилер сериясында "Әл-Ахли" 6:5 есебімен жеңіске жетті.
## Mатч
### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.cafonline.com/
Санат:КАФ Суперкубогы
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойындары
Санат:Раджа Касабланка ФК ойындары
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:Катардағы футбол
Жұлдыздың магнит өрісі

нобай|Күндегі магниттік құбылыстардың моделі
**Жұлдыздың магнит өрісі** — жұлдыз ішіндегі өткізгіш плазманың қозғалыстарынан пайда болатын магнит өрісі.

Қатты магниттенген плазма құрақтары жұлдыздың жоғарғы қабаттарына көтеріліп, фотосфераға дейін жетуі мүмкін. Ондай кезде жұлдыз бетінде тәж ілмектері және дақтар пайда болады (Күн дақтары бұның мысалы бола алады).

Аспан денелерінің көбісінде магнит өрістері олардың айналу векторларымен бағыттас болады. Бірақ кейбір пульсарларда бұл ереже сақталмайды.

## Дереккөздер

Санат:Жұлдыз астрономиясы
Бульмастиф

нобай|Күшіктері
**Бульмастиф** — күзетші ит тұқымы.

## Шығу тегі
Бульмастиф - бұл 19 ғасырда Англияда көне ағылшын бульдогымен будандастыру кезде өсірілген молосс тобынан салыстырмалы түрде жас тұқым. Бұл тұқым Англияның орман алқаптарын браконьерлерден қорғау үшін өсірілді. Бастапқыда оны «аңшының түнгі иті» деп атады.

## Сыртқы келбеті
Бұл үлкен және күшті ит. Оған жоғары өсу, дамыған бұлшықеттер, қара маскасы бар үлкен басы және кең кеудесі керемет көрініс береді. Қорқынышты сыртқы түріне қарамастан, заманауи Bullmastiff иелері бұл иттердің қаншалықты мейірімді екенін біледі. Бульмастифтің пальтосы қысқа, бірақ қалың және жылтыр, денесіне жақын жатыр. Түсі қызыл, қоңыр немесе шоқ; кеудедегі кішкентай ақ дақтары кездеседі. Ағылшын мастифі мен ескі ағылшын бульдогын кесіп өту Булмастифке тек күш пен әсерлі өлшем берді. Ол өзінің өлшемдерімен таңқаларлық епті, епті және жылдам ит, жұмысқа үнемі дайын және иесінің бұйрығымен лезде «басталады». Bullmastiff бастапқыда таза жауынгерлік тұқымдардың белгілерімен сипатталмаған. Бүгінде бұл серік ит және шынайы дос.

## Ерекшеліктері
Булмастиф негізсіз агрессияға бейім емес, дегенмен адамдарға  шабуыл жасау жағдайлары болды, оның ішінде өліммен аяқталатын  . Булмастиф өз иелеріне өте адал, отбасылық достары мен таныстарына бейтарап, бірақ көбінесе ол танымайтын адамдардан сақ болады. Бейтаныс адамдармен таныспайды. Бұл тұқымның итіне үйде де, табиғатта да кеңістік қажет. Ұзақ серуендеу және жаттығулар жақсы бульмастифтің физикалық пішінінің кілті болып табылады.

Дағдыларға үйрету қиын емес. Төрт айлық күшік негізгі командаларды оңай меңгереді. Барлық молоссиялықтар сияқты, бұл ит тентек, бірақ қыңырлық, мойынсұнуды қаламау немесе осы тұқымдағы нашар интеллект сирек ерекшелік болып табылады. Bullmastiff ақылды, тәртіпті және шыдамды, жұмысқа байыпты қарайды, дегенмен жаттығу кезінде ойын элементтері алынған дағдыларды тезірек және берік бекітуге көмектеседі. Бұл иттердің керемет иіс сезімі бар және соқпақтағы педантикалық іздеуден басқа, үйретілген бульмастифтер, тіпті ең қолайсыз жағдайларда да, қоқыс астында жарылғыш заттарды, есірткі мен адамдарды табады.

Бұл ит өз иесінің балаларымен, сондай-ақ үйде ұсталатын басқа жануарлармен (мысықтармен де) жақсы қатынаста тұра алады.

## Қызықты фактілер
Көп жылдар бойы Ганнер атты бульмастиф ағылшын футбол командасының «Арсенал» тұмарының бір түрі болды  . Әр матч басталар алдында Ганнерді алаңға шығарып, жұртшылыққа көрсетті. Тұқымның осы лайықты өкілінің байсалды көрінісі жанкүйерлердің құмарлықтарының қарқындылығын және бұзақылық әрекеттердің санын азайтты. Ол өз командасының ойыншыларына сергектіктің бір түрін беріп, оларды жеңіске дайындады.

Бүгінгі күні бұрынғы жауынгерлік қасиеттерін жоғалтқан бульмастифтер серік иттер болып саналады. Тұқымның еңбекке қабілетті популяциясы сақталған және бульмастифтер әлі күнге дейін күзет және күзет қызметін атқаратын жалғыз орын - Оңтүстік Африка Республикасындағы De Beers компаниясының алмаз кеніштері.

Санат:Мастифтер
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2002 (финал)

**2002 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының** () шешуші ойыны. Ойында АҚШ және Коста-Рика құрамалары кездесіп, АҚШ құрамасы 2:0 есебімен жеңісе жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://es.wikipedia.org/wiki/Copa_de_Oro_de_la_Concacaf

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2002 жылғы футбол
Санат:Коста-Рика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 1991 (финал)

**1991 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы]]ның** () финалдық ойыны. Лос Анжелестегі "Лос Анжелес Мемориэл Колизеум" стадионында АҚШ және Гондурас құрамалары ездесіп, негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмады. Алайда пенальтилер сериясында АҚШ 4:3 есебімен жеңісе жетті.

Бұл турнир тарихындағы тұңғыш финалдық ойын болып табылады.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнир сайты

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:1991 жылғы футбол
Санат:Гондурас Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2005 (финал)

**2005 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы|футболдан Солтүстік Америка чемпионатының]]** () финалдық ойыны. Ойын 24 шілде күні АҚШ пен Панама құрамалары арасында орын алды.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://es.wikipedia.org/wiki/Copa_de_Oro_de_la_Concacaf

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2005 жылғы футбол
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2003 (финал)

**КОНКАКАФ Алтын Кубогы (финал)** () — 2003 жылғы Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының финалдық ойыны. Матч Мексика мен Бразилия құрамалар арасында болды, нәтижесінде Мексика құрамасы 1: 0 көрсеткішімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2003 жылғы футбол
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 1993 (финал)

**1993 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы|Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының]]** () финалдық матчы. Матчта Мексика және АҚШ құрамалары өзара кездесті.

## Матч

## Дереккөздер

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:1993 жылғы футбол
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 1998 (финал)

**КОНКАКАФ Алтын Кубогы** — 1998 жылғы футболдан Солтүстік Америка чемпионатының шешуші ойыны. Мексика футболшылары 1:0 есебімен АҚШ құрамасын тізе бүктірді. 
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20210124205702/https://www.goldcup.org/en

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:1998 жылғы футбол
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 1996 (финал)

**1996 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы|Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Мексика және Бразилия футболшылары өзара кездесіп, нәтижесінде Мексика құрамасы 2:0 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-01-15-sp-24925-story.html

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындарыСанат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойындарыСанат:1996 жылғы футбол
Magsat

***Magsat*** (Magnetic field Satellite) немесе ***Explorer 61*** — Жердің магнит өрісін картаға түсіруге арналған америкалық жасандысерік. Ғарышқа 1979 жылдың 30 қазанында ұшырылды.

Жасандысерік полюсқа жақын геоцентрлік орбитаға шығарылды, орбитаның перигейі 351,9 шақырым, апогейі 578,4 шақырым болды. Айналу периоды 94 минутқа дейін барды.
нобай|солға|Magsat жасаған магнитосфералық карта
Жасандысеріктің екі магнитометрі болды: скалярлық және векторлық. Аппараттың өз электромагниттік тербелістері магнитометрлерге әсер етпес үшін, олар ғарышта арнайы құрылғымен аппараттан алшақтатылып шығарылды. Сонда магнитометрлердің негізгі модульден қашықтығы 6 метрге дейін жетті.

Magsat өз миссиясын 1980 жылдың 11 маусымында бітіріп, атмосфераға кірді.

## Дереккөздер

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
Футболдан Америка кубогы 2024

**Футболдан Америка кубогы 2024** () — Футболдан Оңтүстік Америка чемпионатының 48-ші жарысы.

## Топтық турнир
### A тобы

----

----

### B тобы

----

----

### C тобы

----

----

### D тобы

----

----

## Плей-офф
### 1/4 финал

----

----

----

### 1/2 финал

### 3 орын

### Финал

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:2024 жылғы футбол
Wildberries

**Wildberries** (*Уайлдберрис, Вайлдберрис*; тура мағынасы «Жабайы жидектер») — киімдер, электроникалар, балалар тауарлары, үйге арналған және басқа тауарлар сататын халықаралық интернет-дүкен. Ресейде, АҚШ-та, Францияда, Италияда, Испанияда, Белоруссияда, Қазақстанда, Қырғызстанда, Арменияда, Польшада, Словакияда, Германияда, Израильде, Молдавия және Түркияда жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сайттар
Санат:2004 жылы Ресейде пайда болғандар
Санат:Ресей компаниялары
Санат:АКИТ
Берікқара

* Берікқара – Тарбағатай жотасының солтүстік-батыс сілеміндегі тау.
* Берікқара – Сарыарқаның шығысындағы Қызылтас тауы сілемдерінің бірі.
Қарауылшы (тау)

**Қарауылшы** – Қоңыржал жоталарының солтүстік-шығысындағы оқшауланған шоқылы тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Теректі ауылының солтүстігінде 45 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 503 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тәрізді созылған шоқылы таудың ұзындығы 8 км шамасында. Енді жері 3 км. Солтүстігінде Мешкейсор, шығысында Қарасор көлдері мен Жамалқожа бұлағы, оңтүстігінде Қашамбай, Күшіктамбұлақ бұлақтары орналасқан.

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында қуаң даланың өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Игнасио Амбрис

**Маркос Игнасио Амбрис Эспиноса** (;) — мексикалық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Мексика чемпионы (2): 1994/95, 1995/96
* Мексика кубогы (1): 1994/95
* КОНКАКАФ чемпиондар лигасы — 1994
* КОНКАКАФ Алтын кубогы (1): 1993
* Америка кубогының финалисі (1): 1993
* Конфедераиялар Кубогының финалисі (1): 1995

### Жаттықтырушы ретінде

* Мексик кубогы (1): Клаусура 2018
* Мексика чемпионы (1): 2020

## Дереккөздер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Некакса ФК ойыншылары
Санат:Леон ФК ойыншылары
Санат:Атланте ФК ойыншылары
Санат:Пуэбла ФК ойыншылары
Санат:Мексика футбол жаттықтырушылары
Санат:Пуэбла ФК жаттықтырушылары
Санат:Гвадалахара ФК жаттықтырушылары
Санат:Керетаро ФК жаттықтырушылары
Санат:Леон ФК жаттықтырушылары
Санат:Толука ФК жаттықтырушылары
Санат:Уэска ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Африка Ұлттары Кубогы 2012 (финал)

**2012 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** () шешуші ойыны. Замбия және Кот-д’Ивуар құрамалары сынға түсіп, негізгі және қосымша уақыттарда есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Замбия 8-7 есебімен жеңісе жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.cafonline.com/competition/african-cup-of-nations_2012

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:2012 жылғы футбол
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Замбия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 2010 (финал)

**2010 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Гана және Мысыр құрамалары өзара ойнап, мысырлықтар 1:0 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://soccernet.espn.go.com/match?id=287699&cc=3436 

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:2010 жылғы футбол
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 2008 (финал)

**2008 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. 2008 жылы 10 ақпанда Гана астанасы Аккра қаласында өтті. Мысыр 1:0 есебімен Камерун құрамасын ұтты.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.footballzz.com/jogo.php?id=326692

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:2008 жылғы футбол
Африка Ұлттары Кубогы 2006 (финал)

**2006 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Алаң иелері Мысыр және Кот-д’Ивуар құрамалары өзара ойнап, ойында есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Мысыр 4:2 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

}
|-
| Қ || **19** ||Яя Туре || || 
|-
| Қ || **21** ||Эммануэль Эбуэ || 
|-
| ЖҚ || **2** ||Канга Акале ||  || 
|-
| ЖҚ || **5** ||Дидье Зокора
|-
| ЖҚ || **7** ||Эмерс Фаэ
|-
| Ш || **9** ||Аруна Коне
|-
| Ш || **11** ||Дидье Дрогба (к)
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| Ш || **8** ||Бонавантюр Калу || 
|-
| Ш || **14** ||Бакари Коне || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3| Анри Мишель
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:2006 жылғы футбол
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1957 (финал)

**1957 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Судан астанасы Хартумда өтіп, Мысыр футболшылары 4:0 есебімен Эфиопия құрамасын тізе бұтірді. Мысыр Африка чемпионатының тұңғыш чемпионы атанды.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:1957 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Эфиопия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Харпер Ли

**Нелл Харпер Ли** (; 1926 — 2016) — америкалық жазушы әйел.

Алабама университетінде заңды оқыды, студенттермен алмасу бойынша Оксфордта болды. Бірнеше әңгіме және мақалаларды жазды.

1960 жылы оның «Құйқылжықты өлтіру» атты алғашқы романы шығады. Бұл оның бала шағында өзі куәгер болған оқиғалардың негізінде жазылған шығармасы еді. Оның көршісі мен досы, болашақ жазушы мен сценарист Трумен Капоте басты кейіпкерлердің бірінің прототипі болды. Роман расалық теңсіздік тақырыбын қозғайды. Кітап бірден бестселлер болып шықты және автордың даңқын кеңге жайды.

1961 жылы оған Пулитцер сыйлығы берілді. Келесі жылы роман желісімен фильм түсірілді.

[нобай|солға|Президент [Джордж Уокер Бушпен бірге Ақ үйде, 5 қараша 2007 жыл]]
2007 жылы Харпер Лиге Президенттің Азаттық медалі табысталды.

2015 жылы Харпер Лидің «Бар, қарауылшыны қой» атты екінші романы шығады. Бұл оқырмандарға «Құйқылжықты өлтірудің» жалғасы ретінде ұсынылған еді, бірақ зерттеушілер оны алғашқы романның бір нұсқасы ретінде қарастырады.

Харпер Ли үйленбей қайтыс болды, балалары болған жоқ.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ жазушылары
Z (әріп)

**Z**, **z** - негізгі латын әліпбиінің 26-шы және соңғы әріпі.

## Тарих
Архаикалық латын әліпбиінде Z әрпі жетінші орынға ие болған - грек Ζ (zeta) ұқсастығы бойынша. Б.з.д 312 жылыәліпбиді реформалаумен айналысқан цензор Аппий Клавдий Цеск бұл әріпті артық деп алып тастады: ол белгілеген дыбыс R-ге ауысты. Ол біздің дәуірімізге дейінгі 1 ғасырда ғана грек сөздерін беру үшін әлібидің соңына қайтарылды.

## Қолданылуы

* Z кейде GMT уақытын белгілеу үшін қолданылады ( Зейт, уақыт ).
* ℤ( \mathbb{Z} ) - бүтін сандар жиынының белгісі.
* z әдетте теңдеулердегі үшінші белгісіз мән(x және y дан кейін).
* z – үштікте (x, y, z) үшінші координат осінің (қолданбалар, биіктіктер) әдеттегі белгісі.
* z - әдетте кеңсе жұмысында құжаттардағы толтырған жағдайда қалған бос орынды белгілейді.
* z – Ресей қарулы күштері Украинаға басып кіру кезінде әскери техниканың белгісі ретінде пайдаланған  .

## Әртүрлі тілдердегі әріптердің аттары мен айтылуы

* , *зэд* — [z]. Америкалық ағылшын тілінде *zee*, *зи сияқты айтылады*.
* , *зета*, *дзета* — [z] немесе [d͡z].
* , *цет* — [t͡s] немесе [z] (алмасу ретінде).

## Қолдану

* Физикада - кедергінің белгіленуі .
* Химияда - атом ядросының заряд нөмірін белгілеу (синонимдер: атомдық нөмір, атомдық нөмір, химиялық элементтің реттік нөмірі ) - атом ядросындағы протондар саны.
* Өнерде - асыл қарақшы Зорроның белгісі.

## Осымен бірге оқыңыз

* Латын әріптерінің тізімі

## Сілтемелер

* Z Scriptsource.org сайтында (ағылшын)
* z  Scriptsource.org сайында (ағылшын)
Африка Ұлттары Кубогы 2004 (финал)

**2004 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** () шешуші ойыны. Тунистің Радес қаласында орын алған ойында Тунис және Марокко футболшылары өзара кездесіп, нәтижесінде Тунис құрамасы 2:1 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|
}
|-
| Қ || **3** ||Акрам Румани ||  || 
|-
| Қ || **4** ||Абдеслам Уадду
|-
| Қ || **5** ||Талаль Әл Каркури
|-
| Қ || **6** ||Нуреддин Найбет || 
|-
| ЖҚ || **8** ||Абделькарим Кисси || 
|-
| ЖҚ || **15** ||Юссеф Сафри || || 
|-
| Ш || **16** ||Юссеф Мухтари
|-
| Ш || **17** ||Маруан Шамах
|-
| Ш || **20** ||Юссуф Хаджи || || 
|-
|colspan=3|**аЛАҢҒА ШЫҚҚАНДАР:**
|-
| Ш || **11** ||Мохамед әл-Якуби || 
|-
| Ш || **7** ||Джавад Заири || 
|-
| Ш || **9** ||Набиль Баха || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3|Эззаки Баду
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:2004 жылғы футбол
Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Тунис Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 2002 (финал)

**2002 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Мали астанасы яғни Бамако қаласында Камерун және Сенегал футболшылары өзара кездесіп, ойында есеп ашылмады. Алайда пенальтилер сериясында Камерун 3:2 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

} || 
|-
| ш || **11** || Эль-Хаджи Диуф || 
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| ж || **14** || Мусса Н’Диай || || 
|-
| ж || **12** || Амди Файе || || 
|-
| ш || **9** || Сулейман Камара || || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3| Брюно Метсю
|}
|valign="top" width="50%"|
}
|-
| қ || **3** ||Пьер Воме
|-
| қ || **4** ||Ригоберт Сонг (k)
|-
| қ || **5** ||Раймонд Калла
|-
| қ || **12** ||Лоран Этаме Майер
|-
| ж || **8** ||Жереми Нжитап
|-
| ж || **17** ||Марк-Вивьен Фоэ || 
|-
| ж || **20** ||Саломон Олембе
|-
| ш || **9** ||Самюэль Это’о || 
|-
| ш || **11** ||Пьюс Ндьефи || || 
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| ш || **18** ||Патрик Сюффо || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3| Винфрид Шефер
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2002 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Қияқты (көл)

**Қияқты** – Құланөтпес алабындағы тұйық көл.

## Географиялық орны
Қарағанды облысының Нұра ауданы Теңіз көлінің оңтүстігінде 16 км, Қособа тауынан солтүстік-батысқа қарай 12 км жерде, теңіз деңгейінен 398 м биіктікте орналасқан.

## Гидрографикасы
Ауданы 51,6 км2, су жиналатын алабы 669 км2. Ұзындығы 16,7 км, енді жері 10,2 км. Шарасының пішіні күрделі, түбі тегіс. Солтүстік жағалауы жарлауытты, биіктігі 1-1,8 м. Оңтүстік жағалауы жайпақ. Ол сор батпаққа ұласып кетеді. Суының деңгейі сәуір айында көтеріліп, қазанда төмендейді. Оған жазда тартылып қалатын Қияқты өзені құяды. Жағалауы жайылым есебінде пайдаланылады. Кейінгі жылдары көл сорға айналуда.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы көлдері
Африка Ұлттары Кубогы 2000 (финал)

**2000 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Матчта Нигерияның Лагос қаласында орын алып Нигерия және Камерун футболшылары арасында орын алды. Ойын 2:2 есебімен тең аяқталды. Ал пенальтилер кезінде Камерун құрамасы 3:2 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

}
|-
| ш || **4** || Нванкво Кану
|-
| ш || **18** || Ндукве Чукву || || 
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| ш || **17** || Джулиус Агахова || || 
|-
| ш || **13** || Тиджани Бабангида || || 
|-
| ж|| **11** || Гарба Лаваль || || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3| Джо Бонфрере
|}
|valign="top" width="50%"|
}
|-
| қ || **4** ||Ригобер Сонг (к) || 
|-
| қ || **5** ||Раймонд Калла || || 
|-
| қ || **6** ||Пьер Нжанка || 
|-
| қ || **8** ||жереми Нжитап
|-
| қ || **12** ||Лорен Этаме Майер
|-
| ж|| **17** ||Марк-Вивьен Фоэ
|-
| ж|| **20** ||Саломон Олембе
|-
| ш || **9** ||Самюэль Это’о || || 
|-
| ш || **10** ||Патрик Мбома
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| ш || **21** ||Жозеф-Дезире Жоб || 
|-
| қ || **13** ||Люсьен Меттомо || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3| Пьер Лешантр
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогы
Санат:2000 жылғы футбол
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1998 (финал)

**1998 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Буркина-Фасо астанасы Угадагу қаласында Оңтүстік Африка және Мысыр футболшылары өзара кездесті.

## Матч

### Детальдар

}
|-
| ж ||**18**||Джон Бути || 
|-
| ж ||**10**||Джон Мошеу
|-
| ж ||**6**||Фил Масинга || || 
|-
| ш ||**17**||Бенни Маккарти
|-
| ш ||**12**||Брендан Огустин || || 
|-
|colspan=3|**Қосалқы құрам:**
|-
| ш ||**14**||Квинтон Форчун || || 
|-
| ж ||**13**||Поллен Ндланья || || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3|Джомо Соно
|}
|valign="top" width="50%"|
}
|-
| қ ||**4**||Хани Рамзи
|-
| қ ||**6**||Мехдат Абдельхади
|-
| қ ||**2**||Абдельзахер әл-Саква
|-
| қ ||**3**||Мохамед Эмара
|-
| ж ||**8**||Каис Годбане
|-
| ж ||**17**||Ахмед Хассан || 
|-
| ж ||**20**||Тарик Мустафа || || 
|-
| ш ||**14**||Хазем Эмам || || 
|-
| ш ||**9**||Хусам Хасан
|-
|colspan=3|**Қосалқы құрам:**
|-
| ж ||**10**||Абдель Саттар Сабри || || 
|-
| ш ||**21**||Усама Наби || || 
|-
|colspan=3|**Жаттықтырушы:**
|-
|colspan=3|Махмуд әл-Гохари
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.footballdatabase

Санат:1998 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Буркина-Фасодағы футбол
Санат:ОАР Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1996 (финал)

**1996 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Оңтүстік Африка Республикасының Иоханнесбург қаласында ОАР және Тунис құрамалары ездесіп, алаң иелері 2:0 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

|valign="top" width="50%"|
}
|-
| Қ ||||Ферид Шушан
|-
| Қ ||||Мунир Букадида
|-
| Қ ||||Риад Буазизи || || 
|-
| Қ ||||Хеди Берхисса
|-
| ЖҚ ||||Каис Годбане || || 
|-
| ЖҚ ||||Софьян Феки
|-
| ЖҚ ||||Зубер Байя
|-
| Ш ||||Адель Селлими
|-
| Ш ||||Мехди Бен-Слиман
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| Қ ||||Лассад Ханини ||  || 
|-
| ЖҚ ||||Абделкадер Бен-Хассен || || 
|-
|colspan=3|**Бапкер:**
|-
|colspan=3| Хенрик Касперчак
|}
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://irn.worldfootball.net/report/afrika-cup-1996-in-suedafrika-endspiel-suedafrika-tunesien/

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:1996 жылғы футбол
Санат:ОАР Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Тунис Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1994 (финал)

**1994 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны.

## Матч
### Детальдар

}
|-
| Ж ||||Эммануэль Амунеке
|-
| Ж ||||Джей-Джей Окоча || || 
|-
| Ж ||||Сандей Олисе
|-
| Ж ||||Финиди Джордж|| || 
|-
| Ш ||||Дэниел Амокачи
|-
| Ш ||||Рашиди Йекини
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| Ж ||||Самсон Сиасиа || || 
|-
| Ж ||||Ндука Угбаде || || 
|-
|colspan=3|**Бапкер:**
|-
|colspan=3| Клеменс Вестерхоф
|}
|valign="top" width="50%"|
}
|-
| Қ ||||Мордон Малитоли || 
|-
| Қ ||||Аггрей Чиянги
|-
| Қ ||||Капамбве Муленга || || 
|-
| Ж ||||Эванс Сакала
|-
| Ж ||||Кеннет Малитоли
|-
| Ж ||||Джоэл Бвалья
|-
| Ш ||||Зедди Сайлети
|-
| Ш ||||Калуша Бвалия || || 
|-
|colspan=3|**Алаңға шыққандар:**
|-
| Ж ||||Линос Макваза || || 
|-
| Ш ||||Джонсон Бвалья || || 
|-
|colspan=3|**Бапкер:**
|-
|colspan=3| Ян Портерфилд
|}
|}

Санат:1994 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Тунистегі футбол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Замбия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1992 (финал)

**1992 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Сенегал астанасы Дакар қаласында Кот-д’Ивуар және Гана құрамасы кездесіп, ойында есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Кот-д’Ивуар 11:10 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:1992 жылғы футбол
Санат:Сенегалдағы футбол
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1990 (финал)

**1990 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1990 жыл

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Алжирдегі футбол
Санат:1990 жылғы футбол
Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1986 (финал)

**1986 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** () шешуші ойыны. Мысыр астанасы Каирде Мысыр және Камерун құрамалары кездесіп, негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Мысыр 5:4 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1986

Санат:1986 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1978 (финал)

**1978 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Гана астанасы Аккра қаласында Гана және Уганда құрамалары кездесті. Алаң иелері 2:0 есебімен жеңіске жетті. 
## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1978

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Ганадағы футбол
Санат:1978 жылғы футбол
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Уганда Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Аустралиялықтар

**Аустралиялықтар** — ауызекі тілде аустралиялықтар ретінде белгілі, Аустралия елімен байланысты азаматтар, субъектілер және жеке тұлғалар. 

## Тілі
Ресми тілі – ағылшын тілі (австралиялық ағылшын деп аталатын арнайы нұсқа). 2001 жылғы халық санағы бойынша, ағылшын тілін халықтың шамамен 80%-ы жалғыз ана тілі ретінде пайдаланады.

## Діні
Халықтың көпшілігі христиандар  дініндегі адамдар, католиктер және протестанттар.  

## Тарихы
Шамамен қырық алты мың жыл бойы байырғы этникалық топтар қоныстанған деп есептеледі, бірақ ХVІІІ ғасырда оған Испания, Португалия және Нидерландыдан Еуропалық саяхатшылар келе бастады.
Австралияның негізгі халқы Еуропадан, Америкадан қоныс аударған ағылшын тілділер, оларды аустралиялықтар деп толық айтуға болады, өздеріне тән құндылықтары, өмір салты, мінез құлқы, мәдениеті қалыптасқан. ХХ ғасырдың 70 жылдары демографиялық дағдарыс және экономиканың дамуы шетелдің жұмыс күшін пайдалануды талап етті. Австралияға ағылып арабтар, вьетнамдықтар, қытайлықтар, басқалар қоныс аудара бастады.

## Дереккөздер

  
Санат:Аустралия халықтары
Африка Ұлттары Кубогы 1982 (финал)

**1982 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Ливия астанасы Триполи қаласында Гана және Ливия құрамалары кездесіп, негізгі және қосымшша уақытта есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Гана 7:6 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1982 жыл

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Ливиядағы футбол
Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Ливия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1974 (финал)

**1974 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Мысыр астанасы Каир қаласындағы Халықаралық стадионда Заир және Замбия құрамалары кездесті. 1974 жылы 12 наурызда өткен ойын 2:2 есебімен тең аяқталды. Жеңімпазды анықтау үшін 16 наурызда екі құрама қайта кездесті. Бұл жолы Заир 2:0 есебімен жеңіске жетті.

Заирлі шабуылшы Ндай Муламба екі ойында 4 гол соқты.
## Матч
### Бірінші матч

### Қосымша матч

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1974

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Мысырдағы футбол
Санат:1974 жылғы футбол
Санат:Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Замбия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1972 (финал)

**1972 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Камерун астанасы Яунде қаласында Конго және Мали құрамалары кездесіп, Конго 2:0 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1972

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Камерундағы футбол
Санат:1972 жылғы футбол
Санат:Конго Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мали Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1970 (финал)

Африка Ұлттары Кубогы 1970 (финал) () — **1970 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. Судан астанасы Хартум қаласында Судан құрамасы 1:0 есебімен Гана құрамасын ұтты.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1970

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Судандағы футбол
Санат:1970 жылғы футбол
Санат:Судан Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1968 (финал)

**Африка Ұлттары Кубогы 1968 (финал)** () — 1968 жылғы Футболдан Африка чемпионатының шешуші ойыны. 
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Африка Ұлттары Кубогы 1968

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Эфиопиядағы футбол
Санат:1968 жылғы футбол
Санат:Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1965 (финал)

**1965 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** шешуші ойыны. 
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Тунистегі футбол
Санат:1965 жылғы футбол
Санат:Тунис Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Африка Ұлттары Кубогы 1963 (финал)

**Африка Ұлттары Кубогы 1963 (финал)** (ағылш. *1963 African Cup of Nations Final*) — 1963 жылғы Футболдан Африка чемпионатының шешуші ойыны. 1963 жылы 1 желтоқсанда Гана астанасы Аккрада өтіп, Гана 3:0 есебімен Суданды ұтты.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.rsssf.com/tables/63a.html

Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:1963 жылғы футбол
Санат:Гана Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Судан Ұлттық футбол құрамасының ойындары
ОФК Ұлттар кубогы 2002 (финал)

**2002 жылғы [[ОФК Ұлттар кубогы 2012| Футболдан Океания чемпионатының]]** финалдық матчы. Жаңа Зеландияның Оленд қаласында Жаңа Зеландия 1:0 есебімен Аустралияны ұтты.

## Матч
### Детальдар

### Құрамдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2002 жылғы футбол
Санат:Жаңа Зеландиядағы футбол
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Ағұл тілі

**Ағұл тілі** (өз атауы — *агъул чӏал*)  — лезгин тобындағы дағыстан тілдерінің бірі, агулдар арасында кең таралған. Ағұл тілі - иберий-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді, жалғамалы (агглютинативті тіл) түрдегі тіл, номинативті жүйенің белгілері бар эргативті тіл.
Ағұл тілі – Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998). Ағұл тілінің жазуы орыс (кириллица) графикасы негізінде жасалған. Ағұл тілінің төрт диалектісі бар: тпиг, керен, буркихан, кошан.

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Санат:Дағыстан тілдері
Әлем халықтарының тізімі

## Азия халықтары

## Африка халықтары

## Солтүстік Америка халықтары

## Оңтүстік Америка халықтары

## Еуропа халықтары

## Аустралия және Океания халықтары

## Түркі тілдес халықтары

Санат:Халықтар
ОФК Ұлттар кубогы 1996 (финал)

***Толық мақаласы: [[ОФК Ұлттар кубогы 1996]]***

**ОФК Ұлттар кубогы 1996 (финал)** (ағылш. *1996 OFC Nations Cup Final*) — 1996 жылғы Футболдан Океания чемпионатының финалдық матчы. Аустралия және Таити құрамалары алтын жүлдені сарапқа салды. Матч екі тараптың да стадиондарында ойналды. Еі ойын қорытындысында Аустралия 11:0 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Бірінші матч

### Екінші матч

## Дереккөздер

Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
Санат:1996 жылғы футбол
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойындары
ОФК Ұлттар кубогы 1980 (финал)

**ОФК Ұлттар кубогы 1980 (финал)** () — 1980 жылғы Футболдан Океания чемпионатының финалдық матчы. Жаңа Каледонияның Нумеа қаласында Аустралия және Таити құрамалары ойнап, аустралиялықтар 4-2 есебімен басым болды.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:1980 жылғы футбол
Санат:Жаңа Каледониядағы футбол
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
ОФК Ұлттар кубогы 1973 (финал)

**ОФК Ұлттар кубогы 1973 (финал)** () — 1973 жылғы Футболдан Океанияның тұңғыш чемпионатының финалдық матчы. Жаңа Зеландияның Окленд қаласында Жаңа Зеландия және Таити құрамалары ойнады. Жаңа Зеландия 4:2 есебімен басым түсіп, Океанияның тұңғыш чемпионы атанды.
## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:1973 жылғы футбол
Санат:Жаңа Зеландиядағы футбол
Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Англоаустралиялықтар

**Англоаустралиялықтар** () — Аустралияның негізгі халқы. Британ аралдарынан келген иммигранттардың ұрпақтары, 13,8 млн адам. (2000), 11,7 млн адамы Аустралияда. Олар сондай-ақ Жаңа Зеландияда, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Папуа-Жаңа Гвинеяда және т.б. елдерде тұрады.

Дінге сенушілердің көпшілігі христиандар, негізінен англикандар, шотланд текті халық – пресвитериандық, ирландтар – католиктер. Олар батыс, шығыс және солтүстік диалектілері бар австралиялық ағылшын тілінде сөйлейді. Жазуы латын графикасына негізделген.

  
Санат:Аустралия халықтары
ОФК Ұлттар кубогы 2000 (финал)

**2000 жылғы [[ОФК Ұлттар кубогы 2012| Футболдан Океания чемпионатының]]** финалдық матчы.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20160304140225/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=73198/

Санат:2000 жылғы футбол
Санат:Таитидегі футбол
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
ОФК Ұлттар кубогы 1998 (финал)

**1998 жылғы [[ОФК Ұлттар кубогы|Футболдан Океания чемпионатының]]** финалдық матчы.

## Матч
### Детальдар

|valign="top" width="50%"|

|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
Санат:1998 жылғы футбол
Санат:Аустралиядағы футбол
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Англо Жаңазеландиялықтар

**Англо Жаңазеландиялықтар** — Жаңа Зеландиялықтар, Жаңа Зеландияның негізгі халқы. Саны 2550 мың адам, оның 2450 мыңы Жаңа Зеландияда тұрады. Олар сондай-ақ Ұлыбританияда, Аустралияда, Канадада, АҚШ-та, Германияда және т.б. тұрады. Олар ағылшын тілінде диалектілік айырмашылықтармен сөйлейді. 

Діни бағыттары - англикандар, пресвитериандық (шотландықтардың ұрпақтары), католиктер    (ирландтардың ұрпақтары).

Англо Жаңазеландиялықтар қой шаруашылығында, бау-бақша шаруашылығында, көп салалы өнеркәсіпте жұмыс істейді, 90%-ға жуығы қала тұрғындары. Өмір сүруі мен мәдениеттің еуропалық түрлері басым. Олар негізінен бір қабатты қала маңындағы коттедждерде, кірпіштен, блоктан немесе ағаштан салынған үйлерде тұрады.

  
Санат:Жаңа Зеландия халықтары
Петерстің еттұмсықты иті

**Петерстің еттұмсықты иті** немесе **қызғылт иықты еттұмсықты ит** — Африкада мекендейтін секіргіштер тобына жататын сүтқоректі. Атауы неміс зоологы Вильгельм Петерстің (1815—1883) құрметіне берілген.

## Сипаттамасы
Денесінің ұзындығы 22 см-ден 30 см-ге дейін болады, құйрығының ұзындығы 25 см-ге жуық, жалпы салмағы — 500 г.
### Өзіне тән белгілері
Бетінің ұшы еттұмсыққа ұқсас, басы, иығы және іші қызғылт түсті, қалған дене бөлігі қара түске боялған. Аяқтары ұзын және жіңішке, алайда артқы аяғы алдыңғыдан ұзын болып келеді. Құлақ қалқанының кіші болғанына қарамастан, есту қабілеті жақсы дамыған.
### Өмір салты
Барлық еттұмсықты иттер секілді бұл жануарлар тек құрлықта өмір сүреді. Күндіз белсенді болады, ал түн жақындағанда органикалық материалдардан кішкентай шұңқырларға ұя салады. Бұл жануарлар ұзақ уақыт бойы жұптасып өмір сүреді және территориалды болады. Олар омыртқасыздарды (жәндіктер мен молюскілер), кейде кіші көлемдегі омыртқалыларды қорек етеді.
### Көбеюі
Ұрғашысы өмір бойы біреу немесе екеу туады, олар 2 аптадан соң өз інін тастап, аналығынан алыстай бастайды. Шамамен 4-5 жылға өмір сүреді.

## Таралуы
Бұл түр Кенияның оңтүстік-шығысы мен Танзанияның солтүстік-шығысында және жақын маңдағы аралдарда таралған.

Табиғи мекен ету ортасы — ормандар, оның ішінде жағалауға жақын ормандар мен дөңді аймақтар.

Санат:Секіргіштер
Санат:Африка сүтқоректілері
Ағылшын-африкалықтар

**Ағылшын-африкалықтар** () — 19 - 20 ғасырдың бірінші жартысында Британ империясының үкіметі өзінің африкалық иеліктеріне жіберген ақ отаршылдар мен олардың ұрпақтарының атауы. Негізінен Оңтүстік Африка Республикасында тұрады. Саны 1 750 мың адам (1992). Жалпы саны 1 950 мың адам.

Басқа қоныстанған елдер: Канада 76 мың адам, Кения 35 мың адам, Замбия 35 мың адам, Танзания 15 мың адам, Намибия 11 мың адам, Ұлыбритания 10 мың адам, АҚШ 10 мың адам, Аустралия 8 мың адам, Жаңа Зеландия 4 мың адам.

## Тілі
Ағылшын тілінің Оңтүстік Африка диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Діни ұстанымы – англикандар, методизм, пресвитериандық, католиктер.

## Тарихы
Бірінші британдықтар 1620 жылы Қайырлы үміт мүйісіне келді. Ағылшын қоныстанушылары (көбінесе әскери әкімшілер) Африка континентінде 1806 жылдан кейін, бұрын голландтар мен африканерлер басқарған Капс колониясы британдықтардың бақылауына өткен кезде пайда болды. 1820 жылдары Англия мен Шотландиядан иммигранттардың жаппай келуі басталды.

1860 жылдары алтын кен орындары ашылғаннан кейін Ұлыбританиядан иммиграция көбейді. Ағылшын-африкалықтар африканерлерге қарағанда әлдеқайда аз, жергілікті африкалық халықпен араласты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ағылшын-африкалықтар арасында ұлттық бірегейлік процесі күшейді.

Ағылшын және шотландтық (немесе британдық) ұлттық бірегейлікті өзгерту процесі 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана аяқталды. Қазіргі ағылшын-африкалықтардың кейбірі африкан тіліне ауысты және африканерлермен ассимиляцияланды.

## Өмір салты
Ағылшын-африкалықтардың 95%-ы қала тұрғындары, олар негізінен өнеркәсіпте, қаржыда және саудада жұмыс істейді. Ағылшын-африкалықтардың мәдениеті жергілікті ерекшеліктері жоқ еуропалық қалалық болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Санат:Канада этникалық топтары
Санат:Кения халықтары
Санат:Замбия халықтары
Санат:Танзания халықтары
Санат:Намибия халықтары
Ағылшын канадалықтары

**Ағылшын канадалықтары** — Канаданың негізгі халқы, (10,8 млн адам). Жалпы саны 11,67 млн. (1992). Одан басқа АҚШ – 750 мың адам, Ұлыбритания – 65 мың адам, Аустралия – 15 мың адам тұрады.

## Тілі
Тілі канадалық ағылшын тілі.

## Діні
Діни ұстанымдары - негізінен протестанттар, кейбіреулері католиктер.

## Тарихы
Ағылшын-канадалықтары 16-20 ғасырлар бойы Канадаға Еуропадан, содан кейін Америка Құрама Штаттарынан келген иммигранттар топтарының интеграциясы арқылы қалыптасты. Ұлыбритания Жаңа Францияның колониясын жаулап алғаннан кейін (1763), Британ аралдарынан келген иммигранттардың жаңа легі ол жерге келді. 1775-83 жылдардағы Солтүстік Америкадағы Тәуелсіздік соғысы кезінде АҚШ-тан Канадаға 40 мыңға жуық лоялистер (адал адамдар, метрополия жақтаушылары) Канадаға АҚШ-тан қоныс аударды.

Ағылшындардан, шотландтардан, ирландтардан және басқа да келген иммигранттардың жаңа біртұтас этникалық қауымдастыққа бірігуі қоныстандырудың аралас сипатымен, сондай-ақ көпшілік арасында ортақ тілдің болуымен қамтамасыз етілді. 
Капиталистік даму барысында англо-канадалық этникалық қауымдастық ұлтқа шоғырланды, бірақ этникалық әртүрлілікті сақтайды және британдық, неміс, итальян, украин, чехословак, скандинавиялық және басқа тектегі өтпелі және иммигранттық топтарды ассимиляциялау арқылы толықтырылуды жалғастыруда.

## Тұрмыс салты
Ағылшын-канадалықтарының дәстүрлі мәдениеті ағылшындарға жақын. Теңіз жағасындағы провинцияларының ескі қалаларында ағылшын типіндегі архитектуралық ландшафт сақталған. Туыстық жүйе ағылшын типінде. Қазіргі мәдениетте американдық ықпал күшті.

Ағылшын-канадалықтарының белгілі бір топтары ауылдық тұрғын үйлердің орналасуының ерекшеліктерін, дәстүрлі тамақтану элементтерін, еуропалық кейбір халықтық әдет-ғұрыптар мен фестивальдерді сақтаған. Канадалық фольклор пайда болды (ағаш кесуші туралы аңыздар, балладалар). Алайда халық мәдениетінің элементтері урбанизацияланған мәдениеттің әсерінен тез жойылып барады.

## Дереккөздер

 
Санат:Канада халықтары
Титанобоа

**Титанобоа** () — жойылып кеткен жылан түрі, титанобоа тұқымдасының жалғыз түрі. Қаңқасының құрылымына қарағанда, ол *Boa* жыландарына жақын туыс болып келеді.

Қазіргі Колумбия аумағында 61,7—58,7 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Жыланның қазындылары Серрехон қаласының жанындағы көмір шахтасынан табылды. Жыланды Джонатан Блох (палеонтолог, Флорида университеті) және Карлос Харамильо (Смитсон тропикалық зерттеулер университетінің палеоботанигі, Панама) бастаған ғалымдардың тобы ашты.

Канадалық және америкалық зоологтар қаңқаға салыстырмалы талдау жүргізе келе, жыланның ұзындығы 13 метрге жетуі және салмағы бір тоннадан астам болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Біздің заманымыздың ең ұзын жыланы — питонның ұзындығы 7,5 метрге жетеді. Ең кішкентай жылан *Leptotyphlops carlae*-ның ұзындығы — 10 сантиметр.

Жыландар суыққанды болғандықтан, ғалымдар бұл тіршілік иесінің мекендейтін ортасы бұрын ойлағаннан да жылы болуы керек екенін растады, орташа жылдық температурамен шаққанда — шамамен 30-34°C. Осындай жылы климат жыландардың үлкен өлшемдерге жетуіне мүмкіндік берген. Қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан палеонтологиялық қазбалар бұл теорияны растайды. Тістерінің құрылымына қарағанда, олар тек қана балықтармен қоректенген.

## Мәдениетте
* 2012 жылдың наурызында Нью-Йорктегі Орталық вокзалда *Smithsonian Channel* арнасының Титанобоа тақырыбына арналған *«Titanoboa: Monster Snake»* ғылыми бағдарламасы үшін жасалған Титанобоа қаңқасының 14 метрлік реконструкциясы көрсетілді.
* Титанобоа *Primeval: New World* (немесе *Юра кезеңінің порталы: Жаңа әлем*) атты фантастикалық телехикаяның екінші сериясында көрсетілген.
* **Рик Янсидің** "Тұңғиыққа баспалдақ" романында сюжет титанобоа төңірегінде өрбиді. Кітапта титанобоа улы жылан ретінде көрсетілген.

## Сілтемелер
* https://www.spektrum.de/news/monster-im-treibhaus/980718

Санат:Жалғанаяқтылар
Құйқылжықты өлтіру (фильм)

**«Құйқылжықты өлтіру»** — Харпер Лидің «Құйқылжықты өлтіру» атты атақты романы бойынша түсірілген 1962 жылғы фильм.

«Оскар» мен Канн кинофестивалінде үздік фильм номинациясына ілікті. Басты рөлді сомдаған Грегори Пек көптеген киносыйлықтарға ие болды.

1995 жылы бұл кинотуынды АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді.

Америкалық кино институтының «100 ең мықты америкалық фильмдер» тізімінде ол 25-ші орынға көтерілді; ал Аттикус Финч киноқаһармандардың арасында 1-ші орынды иеленді.

## Сюжет
Алабамалық адвокат Аттикус Финч екі баласын жалғыз тәрбиелеп жүр. Оның соңғы ісі — қара нәсілді Том Робинсонды сотта қорғау. Бұл кісіге ақ келіншекті зорлады деп жалған айып тағылған еді. Жергілікті тұрғындардың наразылығы біртіндеп қорғаушы Аттикус Финчке және оның балаларына қарсы бағытталады. Сонда да ол өз ұстанымдарынан ауытқымайды.
нобай|солға|Фильм трейлері
## Басты рөлдерде
* Грегори Пек — Аттикус Финч
* Мэри Бэдэм — Джин Луиза Финч
* Филлип Элфорд — Джереми Аттикус Финч
* Джон Менья — Дилл Харрис
* Джеймс Андерсон — Роберт Ли Юэлл
* Брок Питерс — Том Робинсон
* Фрэнк Овертон — шериф Гек Тейт
* Роберт Дюваль — Артур Редли
* Элис Гостли — Стефани Кроуфорд тәтей
* Розмари Мёрфи — мисс Моди Аткинсон
* Рут Уайт — миссис Дюбоз
* Эстель Эванс — күтуші әйел Кальпурния

## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:Роберт Маллиган фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
УЕФА кубогының финалы 1984

**1984 жылғы [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА Еуропа лигасы]]ның** финалдық матчы.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* УЕФА сайтында
* Спорт-Экспресс
* RSSSF сайтында 

Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:1984 жылғы футбол
Санат:Андерлехт ФК ойындары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойындары
Пампалық мысық

**Пампалық бобент**  (  ) —жыртқыш мысықтар тұқымдасының сүтқоректісі . Кейде пампа мысығын кіші түр деп те атайды, оны кейбір таксономистер *Leopardus pajeros* -тың жеке түрі деп санайды.

Мысықтың жергілікті атауы мапуче халқының үнді көсемі Колоколо есімін берген  - *қоңырау*   .

## Таралуы
Оңтүстік Американың шөпті жазықтарында ( Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Эквадор, Парагвай, Перу, Уругвай ), бұталардың, орманды алқаптардың арасында, кейде Бразилия пантаналының жайылмаларында және жартылай құрғақ суық шөлдерде кездеседі. Патагония . Анд таулы аймақтарында, бұл түр 5000 м-ден жоғары болғанымен, жазбалардың көпшілігі төменірек биіктікте.

## Сипаттама
Мысықтың денесі тығыз, аяқтары қысқа, басы үлкен. Пальто өрескел, қырлы, сарғыш-сұр түсті, қоңыр немесе сабан-сары ұзартылған дақтары бар. Жотаның бойында шаш бір түрін құрайды, үлпілдек құйрықта қызыл-қоңыр сақиналар бар. Жануардың денесінің ұзындығы шамамен 76 см, құйрығы шамамен 25 см, мысықтың салмағы 8 - 11,5 кг, орта есеппен 9 кг.

## Тамақтану
Пампалық мысық кеміргіштерді, құстарды, сондай-ақ кесірткелер мен ірі жәндіктерді аулайды. Ол негізінен түнгі аңшылықпен айналысады, бірақ оны жиі аңшылықта күндіз көреді.

## Ішкі түрлер
Барлығы осы жануардың жеті кіші түрі сипатталған.

## Тұтқындағы өмір
Өмір сүру ұзақтығы: тұтқында 10-12 жыл, максимум 16 жылға дейін.