open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сиыр цепені

Сиыр цепенінің дене тұрқы 4-10 метрге деін жетеді. Ол адамның аш ішегінде паразиттік тіршілік етеді. Ересек цепень адам ішінде, ал оның дернәсілдері мүйізді ірі қараның денесінде дамитығындықтан, цепеннің иесі екеу: негізгі иесі - адам, аралық иесі - сиыр т. б. жануарлар болып табылады. 
## Құрылысы
Сиыр цепенінің денесінің алдынғы жағында басы, қысқа мойны болады. Басында төрт дөңгелек сорғыштары бар. Осы сорғыштары арқылы ішекке бекінеді. Оның ауызы болмайды. Денесінде өте көп бунақтары болады. Бунақтары бас жағынан жаңарып өсіп отырады, сондықтан көлемі ұлғайып, дененің соңғы бөлігінде ені тарыла бастайды. Сонымен құрт денесіндегі бунақтарының көлемі әр түрлі болады. Бунақтарында жыныс мүшесі ғана болады. Паразитті тіршілік етуіне байланысты ас қорту т.б мүшелері мүлдем жойылған. Иесінің ішегіндегі қорытылған асты бүкіл денесімен сіңіреді. Құрттың әр бунағында 1000-нан астам жұмыртқалар болады. Әбден жетілген бунақтары құрттың денесінен бөлініп, иесінің нәжісімен сыртқа, топыраққа түседі. Ірі қара осы топырақта өскен шөппен қоректенгенде жұмырқалар ілесіп ішке түседі. Жануардың ішіндегі жұмыртқалардан дернәсілдер шығады. 

Сиыр целенінің шошқа целенінен айырмашылығы - оның дене тұрқы өте ұзын және басында қармақшалары болмайды.
## Көбеюі
Таспа құрттардың барлығы дерлік - гермафродиттер, яғни қосжынысты жәндіктер. Сиыр цепені де қосжынысты жәндік болып табылады. Жыныс буылтықтары мойын буылтықтарынан кейінгі 200-бунақтан бастап дамиды. Сиыр цепенінің бір бунағында аталық та, аналық та жыныс буылтығы пайда болады. Аналық бездегі аталықбезбен ұрықтанған жұмыртқалар сиыр цепенінің соңғы бунақтарында толық пісіп-жетіліп, құрт денесінен үзіледі де, нәжіспен бірге сыртқа шығарылады.

Сиыр цепенінің тіршілік айналымы өте күрделі: көпшілігі бірнеше иелерді алмастыру арқылы өтеді. Негізгі иесі адамнан жерге түскен құрттың жұмыртқалары шөпке жабысып, оны жеген сиырдың қарнына түседі де, өте ұсақ дернәсілдерге айналады. Сиыр- сиыр цепенінің аралық иесі. Дернәсілдердің өткір алты қармақшасы болады, сол қармақшаның жәрдемімен қарынның қабырғасын тесіп, қанға өтеді де, сиырдың бүкіл денесіне таралады. Бұлшықеттерге орныққан дернәсілдер мөлшері кішірек асбұршақтай көпіршікке- финкаға айналады. **Финка**- сиыр цепенінің екінші дернәсілі. Сиырдың бұлшықеттеріне орналасқан финкалар аралық иесімен ұзақ бірге тіршілік етеді.

Тазалық талаптары сақталмаған жағдайда адамға жұғуы мүмкін.Жұмыртқа қан арқылы көзге дейін жетіп, адам соқыр болып қалу қаупі туындайды. Жұмыртқаның мида дамуынан адам кенеттен дүние салып кету қаупі бар.Мұндай жағдай шала піскен шошқа етінен жиі жұғады, пайда болған ауру цистицеркоз немесе финноз деп аталады.

Өттің әсерінен финканың басы аударылып сыртқа созылады да, сойын бөлігінен біртіндеп жаңа буылтықтар пайда болады. Жаңа буылтықтар пайда болған сайын финканың көпіршігі жойылып, 3-4 айда құрттың ұзындығы 2-3 метрге жетеді. Ішектегі сиыр цепені денесінен улы зат бөледі, адам оған төзе алмай, іші бұзылып, қаны азаяды, сөйтіп ауруға шалдығады.
## Дереккөздер
Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 50 б., ISBN 5-625-03599-7
Санат:Таспа құрттар‎
Ат құйрығына байлау

Ежелден келе жатқан ең ауыр жаза.Ат құйрығына байлау жазасы қоғамдағы ауыр қылмыстармен күресу үшін қолданылған. Шариғат заңын бұзғандар, ата-анаға бағынбағандар, бүкіл ел шіркеу болатын теріс жолға түскендер - ежелгі ата заңы бойынша ат құйрығына байлау жазасына кесілген. Жазалы адам аяқ-қолы буылып, ту асау құйрығына байланған. Бұл бұрын ел ішінде жиі қолданылған жаза түріне жатады. Мысалы, 19 ғасырда оңтүстікте болған үлкен бір аста, жұрт көзінше "Кенесарыны мен өлтірдім" деп мақтанған қырғыз батырын, руы төре Құнанбай деген кісі табан астында ұстатып алып, ат құйрығына байлатып жіберген.

Санат:Жазалар
Жыланбалық тәрізді амфиума

**[[Жыланбалық тәрізділер|Жыланбалық тәрізді]]  амфиума** () - Солтүстік Америкада тараған құйрықты қосмекенділер отрядына жататын жануар.

## Биологиялық сипаттамасы
Дене пішіні құрт тәрізді. Түсі - қара-қоңырдан қараға дейін. Ұзындағы - 35 см-ден 76 см-ге  дейін жетеді. 1 м 16 см-лік уәкілі де кездескен. Аяқтары өте кішкене, 2-3 саусағы бар, көзі шала дамыған әрі тері қабықпен жабылған.

Балаңқұрттарының желбезегі болады, ересектерінде желбезек болмайды, бірақ бұларда жұп желбезек саңлаулары  өмір бойы сақталады. 

Жыланбалық тәрізді амфиума судағы ұсақ  омыртқасыздар, құрт, шаян тәрізділер және ұсақ моллюскілермен, балықтармен қоректенеді.

## Таралуы
Жыланбалық тәрізді амфиума АҚШ-тың оңтүстік-шығысында батпақты шалшық  суларда Виргиния жағалауында, оңтүстік Миссисипида  тіршілік етеді.   Бірақ сусыз жерде де ұзақ уақыт бола алады.

## Сыртқы сілтемелер
* 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
* Roger Conant, Joseph T. Collins: A Field Guide to Reptiles & Amphibians. Eastern and Central North America. The Peterson Field Guide Series, Houghton Mifflin Company, Boston und New York 1998.

Санат:Құйрықты қосмекенділер
Анабар

thumb|left|240px| Анабар - Якутиядағы өзен
**Анабар** () — Якутияның солтүстік-батысындағы өзен.

Ұзындығы 939 км, алабы 100 мың км. Жылдық орта су шығысы 498 m³/сек. 

Анабар үстүртінің оңтүстік бөлігінен (Орта Сібір таулы үстүрті) басталып, Лаптевтер теңізіне құйылады.

Жоғары ағысында аңғары тар, беткейлері тік жарлы болып келеді. Солтүстік Сібір ойпатына шыққаннан кейін едәуір кеңейеді. Сағасында (Крест мүйісі) суы таяз эстуарийге айналады (Анабар кірмесі).

Алабында көлдер көп. Қар,  жаңбыр су жолдарымен толады. 

Қыркүйек аяғында қатып, маусымның басында түседі.

## Басты салалары

* Кіші Куонамка
* Үлкен Куонамка
* Уджа
* Уэле
* Суолама
* Харабыл

Анабар алабында алмас  кені бар.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ресей өзендері
Анабас

**Анабас**  *() *  - Алабұға тәрізділер  отрядына жататын балық.
thumb|left|260px|Су жағасына шыққан анабас
## Биология сипаттамасы
Дене тұрқы - 20 см, арқасы, бүйірі қоңыр жасыл, бауыры сарғылт.

Желбезегінің үстінде ауамен тыныс алатын арнайы органы Анабасқа (судан тыс жағдайда едәуір уақыт 6-8 сағат) ауамен тыныс алуына мүмкіндік береді.

## Қызықты дерек
Анабас жүзу қанатын пайдаланып, су жағасына жиі шығып жүреді.

Олар кейде суы тартылып қалған жерден басқа суға барады.

## Таралуы
Үндістан, Бирма, Зонд және Филиппин  аралдарының тұщы суларында кездеседі.

## Синонимдары
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Анабас (Anabas testudineus) или рыба-ползун  Описание вида. 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Алабұғатәрізділер
Анагенез

**Анагенез** ( — жаңа және  — пайда болу) -эволюциялық процессінің бір түрі: бір ата-тектен тараған ұрпақтардың дауы үзілмей бірте-бірте өрлеп келе жатқан жағдайда әрбір даму сатыларында прогрестік өзгерулердің пайда болуы

Бұл терминді американ палеонтологі А. Хайатт (1866) систематикалық ірі топтардың  бастапқы сатыдағы дамуын сипаттау үшін қолданған.

1947 ж. австрия биологі Б.Ренш анагенез терминімен эволюция кезінде ағзалардың ірі топтарында жаңа органдардың пайда болуын, жетіле қалыптасуын атаған.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Биология
Анаглифия

thumb|300 px|Картоннан жасалған анаглифты көзілдірік
**Анаглиф** (от  — бедерлі)  -  стереоскоп эффектісін алудың әдісі.

Әр түске боялып кодталған, ортақ экранға проекцияланған стереоскоптық жұптың  фотосуреттерін, сол фотосуреттердің  түсіне сәйкес түске боялған әйнегі бар көзілдірікпен қарау арқылы стереоскоптық эффект алынады.  

Бір жердің стереомоделін жасау үшін 2 суреттен тұратын стереожұптан(кеңістіктегі 2 нүңтеден түсірілген бір жердің фотосуреті) диапозитивтер дайындалынып,  олар толықтырғыш түс беретін жарық фильтрлерінен өткізіледі де, ортақ экранға түсіріледі. Бұл кескінді әйнегінің түсі жарық фильтрлерінің  түсіне сәйкес көзілдірікпен қарағанда, әр көз өзіне кигізілген көзілдірік түсіне сәйкес түсті көретіндіктен , суреттің бедерлі кескіні байқалады яғни стереоэффект алынады. Бірін-бірі толықтыратынтүске екі түсті қабаттастырғанда , ақ түс беретін: қызыл және көк жасыл, қызғылт сары және жасылдау көк, сары және көк,  сары жасыл және  күлгін, жасыл және күрең қызыл т.б. түстер жатады. 

Көзілдіріктің шынылары көбінесе қызыл және көк жасыл түстерге боялады. 

## Анаглифиялық суреттер (анаглифиялық көзілдірікпен көрі керек)

thumb|200px|
thumb|left|360px|
thumb|200px|

## Сыртқы сілтемелер
* Virtual&Really.Ru  
* 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Оптика
Ауызға түкіру

Аты аңызға айналған, ел таныған ақындар мен шешендер, дуалы ауыз билер мен ақсақалдарға сәбидің аузына түкіртіп алу ежелгі дәстүрлі ырымдардың бірі. Бұл сенім ырымы болғандықтан ел ішінде әлі де жасалады және жиі айтылады. Оның орындалуы, ишара түрінде, ауызға түкіру нышаны ғана жасалады. Халқымыздың ырымы және сенімі бойынша жоғарыда аталған адамдардың қасиеті мен өнері сәбилер мен жас балаларға қонады деген түсінік болған. Бұл кейін балаға да, оның ата-анасына да әсер еткен және оны мақтаныш тұтқан. Айта кету керек, белгілі ғалым Бейсенбай Кенжебаевтың аузына ақын Мағжан Жұмабаев түкірген. Аталған ырым – халық салт-дәстүрінде үлгі, тәрбие құралы ретінде жүргенін әр ата-ана есте ұстаған жөн.

## Дереккөздер


1. Қазақ халқының әдет-ғұрыптары кітабы , Атамұра 2011ж.

2. ↑http://www.info-tses.kz/red/article.php?login=yes&article=93991 

Санат: Қазақ халқының ырымдары
Биеқысырамас

Жаңа түскен келіннің беті ашылғаннан кейін енесі келіп, келіннің бетінен тағы сүйіп , жақсы тілек тілеп , сол жерде отырған елдердің ортасына "Биелерін қысырамасын" деп ақ мата тастайды. Бұл **"биеқысырмас"** деген кәде. Әйелдер бұл матаны жыртып , бөліп алып үйлеріндегі сабаның аузына "бием қысыр қалмасын" , "бісімілла" деп байлайды. Бұл кәде бәріне де жетуі керек. Жетпей қалғандардың өкпелеуге хақы бар. Бұл кәденің түп төркінінде  келіннің нәрестелі болуына жол ашу тілегі де жатса керек. 

## Дереккөздер


1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы , Атамұра 2011ж.

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Биліқақы

"Оннан бір биліқақы билер алсын , Өкпені арадағы суға салсын" (Нұрхан ақын). Қай заманда болса да ел ішінде жер дауы, жесір дауы , мал дауы тағы басқа дау -жанжал болмай тұрмаған . Оның әділдігін ,түйінін ел ақсақалдары мен билер шешіп отырған . Олар әділет,сот , прокурор, адвокат сияқты тәртіп заңдарын қарап, қадағалап, талқылап шешім шығарған. Билер негізінде ежелгі "Жеті жарғының" құқықтық жолын басшылыққа алған. Мұндай шешімдерге қандай да билік жолында пайдаға шыққан жақ табысының  (мал,зат,ақша т.б) оннан бірін **"билікақысы"** үшін биге берген. Билікақысы заңға негізделген. 

## Дереккөздер


1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері кітабы , Атамұра 2011ж.

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Риниофиттер

**Риниофиттер** () – қарапайым құрылысты жойылып кеткен қазба өсімдіктер. Олардың сабақтары тармақталған, жапырақтары болмаған. Түтікті өсімдіктерге жатқан.

Жер бетіндегі өсімдіктер әлемінің дамуында риниофиттердің тіршілік етуі өте белгілі кезең болады. Риниофиттердің кезеңі геологиялық мәні жағынан алғанда қысқа мерзімді болған, олардың жер бетіндегі тіршілік етуі 20-30 миллион жыл болып есептеледі. Девон кезеңінің орта шенінен азая бастайды да осы кезеңнің аяқ кезінде мүлдем жойылып кетеді. Риниофиттердің қазба қалдықтары силур кезеңі мен төменгі және орта девон кезеңі шөгінділерінен табылған.

Риниофиттердің әр түрлі түрінен кәдімгі шаңжапырақтәрізділер, плаундар, қырықбуындылар пайда болды.

'Риниофиттер бөліміне тек қазба түрінде ғана белгілі 2-3 туыс жатады. Олардың өмірлік циклында спорофиті басым болып келеді. Вегетативті денесі дихотомиялы бұтақтанған теломдардың системасынан тұрады. Теломның жер беті бөлігінің жалпы құрылысының өзіндік ерекшілігі болады. Бұл әлі өркенге жатпайды, өйткені теломның өстерінде жапырақтары болмайды. Негізгі өсі айқын байқалады. Оның ортасын ксилема алып жатады, ал сыртын флоэма қоршап тұрады. Ксилемасы тұтас цилиндр тәрізді немесе сәулелі болып келеді. Ол трахеидтерден тұрады. Теломның шет жағы (қабықтық бөлігі) фотосинтездің қызметін атқарады. Эпидермисінде устьица аппаратары орналасады. Жер асты бөлігінің устьицесі болмайды. Нағыз тамырлары жоқ, оларды ризоидтары алмастырады. Спорангилері теломның жоғарғы ұштарында орналасады, спорангиясының қабықшасы көп қабатты. Риниофиттердің гаметофиттері табылмаған.

## Классификациясы
Риниофиттер бөлімі екі кластан тұрады: риниопсидтер (*Rhynіopsіda*), зостерофиллопсидтер (*Zosterophyllopsіda*). Негізгі өкілдерінің біріне риния (*Rhynіa* туысы) жатады. Ол биіктігі 20 см, диаметрі 3 мм. болатын шөптесін өсімдік. Жер асты бөлігі тамырсабаққа ұқсас теломнан тұрады, одан жоғары қарай перпендикуляр орналасқан жер беті өстері кетеді.

Санат:Өсімдіктер
Санат:Жойылып кеткен өсімдіктер
Санат:Девон кезеңінің флорасы
Санат:Түтікті өсімдіктер
Жайлаукөл (Жамбыл облысы)

**Жайлаукөл** — Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Қамқалы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңатас қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 151 км-дей жерде, Шу өзенінің төменгі сағасында, Бетпақдаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Шығысында Мойынқұм құмы бар. Ауыл туралы І.Жақановтың «Жайлаукөл кештері» әнін «МузАрт» тобы орындайды.

## Халқы

## Өсімдігі
Жер құрамы негізінен құмды болып табылады. Сексеуіл, жиде ағаштары көптеп өседі. Изен, жантақ, жусан кездеседі. 

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы елді мекендері
Ащы ермен

**Ащы ермен** (ащы жусан )- күрделі гүлділер тұқымдасына жататын, жусан туысына жататын көп жылдық тамырсабақты шөптектес өсімдік. Қазақстанда жусан туысының 84 түрі өседі.

## Биологиялық сипаттамасы
Ащы ерменнің биіктігі 50-100-125см. Сабағы тік, көп қырлы, өсімдіктің жерүсті мүшелері бозғылт-сұр түсті, басқа өсімдіктерден оңай ажыратуға болады. Себебі, жерүсті мүшесі күмістей жалтыраған, қалың, жұмсақ, әрі жабысып тұратын қысқа түкті болады. Өсімдікті саусақпен сипағанда мақтадай жұмсақ екенін сеземіз. Сабағы ұшына жақындаған сайын жиі бұтақталған. Ащы ерменнің жапырақ пішіндері де әр-түрлі. Сабақ түбіндегі жапырақтары ұзын сағақты, тақтасы да қауырсын тәрізді салаланған, сабақ ұшына жақындаған сайын кішірейіп сағақсыз бола бастайды, тақтасының жиектері де тегістеледі. Гүлдері өте ұсақ түтікшелі гүл, себеті де сары, әрі ұсақ, диаметрі 3мм, шар тәрізді. Барлық себеті сабақ ұшында сыпыртқы гүлшоғырына жиналған. Гүлшоғырлары өте күрделі, жеке гүлдері алдымен себет гүлшоғырын құрайды да, барлық себет гүлшоғырлары жиналып сыпыртқы гүлшоғырына орналасады. Сөйтіп ащы ерменнің негізгі гүлшоғыры- себет болса, себетгүлдің топтанып бірігуі- сыпыртқы гүлшоғыры болып есептеледі. Жемісі -тұқымша. Ащы ермен республиканың барлық аймақтарында кең таралған, ерменді білмейтін адам жоқ деуге болады. Хош иісі жақындай бергенде-ақ білінеді, дәмі өте ащы, егер қолға алып саусақпен ұқаласа иісі көбірек сезіледі. Жерүсті мүшесінде эфир майы, глюкозид, абсинтин, ащы зат абзинтин *С* витамині және т.б. бар. Ерменді мал сүйсініп жейді, ермен жеген малдың сүті ащы болады, себебі ерменнің құрамындағы ащы заты қан мен сүтке сіңеді.

## Жинау мерзімі
Жерүсті мүшесін(шөбін) жазда гүлдеп тұрған кезде 25см етіп кесіп алады, тек жапырақтарын гүлдемей тұрғанда жинайды, көлеңкелі жерде кептіріледі. Жуан сабағы бар жеріндегі шөбін жинамайды. Шөбін сақтау мерзімі 2 жыл.

## Халық медицинасында қолданылуы
Ащы ерменді ата-бабамыз ертден-ақ әр түрлі ауруларға қолданған. Бастың сақинасына, аяқ-қол сырқырағанда буланған. Асқазан ауруына тұнбасын ішкен. Халық медицинасында:

1. Тамаққа тәбет ашуға; 2. Асқазан бүріп ауырғанда; 3. Аяқ астынан дене құрысып, қалтырап діріл пайда болғанда (лихорадка); 4. Әсіресе аяқтағы көктамыр бадырайып шығып білініп тұрғанда; 5. Қан жасушалары азайғанда; 6. Бауыр, көкбауыр ауырғанда; 7. Суық тигенде; 8. Ұйқы қашқанда; 9. Іштегі паразит құрттарды түсіруге және т.б. Ветеринария саласында қоюлау тұнбасын паразит жәндіктерді құрту үшін жағады. Күйіс қайыратын малдардың күйіс қайыруы бәсеңдесе ұнтағын ұнға, тұзға, суға араластырып береді.

## Тұнбасын дайындау тәсілі
1 қасық шөбін 5 ас қасық спиртке (1/5) салып 7 күнге қояды. Дайын болған тұнбаны астан 30мин бұрын 15 тамшыдан күніне 3 рет ішеді. Судағы ерітіндісін дайындау үшін шөбінің 1 шай қасығына  2 стакан қайнап тұрған ыстық су құйып 20 минут тұндырады. Дайын болғанда асқа дейін 30мин бұрын стаканның 1/4 бөлігіндей мөлшерде күніне 3 рет ішеді. Ерменнің дәрісін қабылдауды бір айдан асырмай арасында 1-2 апта үзіліс жасау керек.

## Дереккөздер


Санат:Жусандар
Санат:Күрделігүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Әли Тасқынұлы Оқапов

604 × 382px|нобай|Әли Тасқынұлы Окапов
Әли Тасқынұлы Окапов (22 шілдеде 1991 жылы Алматы қаласында туған.) - эстрадалық әнші, биші. Алғаш Қазақстанды халықаралық деңгейде танытқан Роза Рымбаеваның ұлы. 

## Отбасы
Анасы Роза Рымбаева, әкесі Тасқын Окапов (1948-1999), інісі Мәди (2000). Найман тайпасының Қаракерей руынан шыққан.

## Білімі
Күләш Бәйсейітова атындағы музыкалық мектептің фортепиано сыныбын бітірген. 2010 - 2011 жылдары Астанадағы ҚАЗНУИ университетінде білім алған. Сол жылдары Темірбек Жүргенов атындағы университетте білімін жалғастырды. 

## Мамандыққа келуі
2008 жылы " black style dance studio" жерінде биден сабақ берген. Сол жылдары * hot 10 band* live командасының клавишнигі болып жұмыс атқарды. 2009 жылы * slang * тобының солисті болды. 

## Марапаттары
* Алматыда болған *дельфийские игры* сайысының 2-ші орын жүлдегері. 
* *Алматы жүрегімде * байқауында 2-ші орынды иеленеді. 
* Қазақстандағы жұлдыздар фабрикасы жобасының финалисті. 
* 2012 жылы Саз әлемі жабасында Баян Есентаеваның *жыл жаңалығы* номинациясына иеленді.

## Əндері
* "Жаным ,сəлем!"
* "Ақ тілек"
* "Биле!"
* "Қалаулым " 
* " Қазақ елі "
* " Уайымдама "

Санат:Қазақстан әншілері
Копа Дель Рей

## Испания футбол кубогы
Испания Футбол кубогы(исп.Copa del Rey - хан кубогы) — жыл сайын өткізілетін турнир,испандық проффесионал клубтар үшін өткізіледі.1902 жылдан бастап Испандық футбол хан едерациясы өткізеді.
## Кубоктың атаулары
1902 – тәж кигіз – кубогы 
1902– 1932 — Хан кубогы
1932 – 1936 — Президент кубогы
1937 – тәүелсіз Испания кубогы
1939 – 1976 — генералиссимус кубогы
1977 – осы уақыт — Хан кубогы
## Жеңімпаздар

## Дереккөздер

Результаты всех игр всех розыгрышей, даты игр, и протоколы финальных встреч  (исп.)
Перечень команд-чемпионов прошлых лет, архив результатов финальных матчей  (исп.)
Наиболее интересные матчи в истории турнира  (исп.)
Недавний розыгрыш кубка — описание, статистика. Официальный сайт Королевской федерации футбола Испании  (исп.)
Новости, комментарии, описание матчей 2007  (исп.)
Құбылмақ

## Құбылмақ
**Құбылмақ**-Африкада мекен ететін аң.Құбылмақтар күндіз насекомдар мен өрмекшілерді аңдып ағаш бұталарының біріне екіншісіне баяу ауысып отырады.Жемтігіне жарқындағанда құбылмақ құйрығының ұшын ағаш бұтасына орай тұрып,одан көз алмай бақылайды.Ұзындығы денесімен мөлшерлес болатын ұзын тілін көз ілеспес жылдамдықпен жемтігіне дәлдеп атады.Мұндай атыс ешқашан бос кетпейді,тіл ұшына жабысып көздеген жемтігі иесіне келеді.Бұның бәрі бір сәтте жүзеге асады.
## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Канна (өсімдік)

**Канна** () – өзімен аттас тұқымдасқа жататын, Оңтүстік және Орталық Америка,Үндістан, Қытайдан тараған 50 шақты түрібар гүл. Көгалдандыруға 1596 жылы енген.Жалпақ жапырақтары сабақ бойына қатарымен, ал гүлі сабақ басына орналасады.Канна гүлдемеген кезде де жапырақтарыменәдемі  көрінеді. Бойының биіктігі 100-150см. Гүлінің түсі ақ, қызыл, күлгін. Жалпы каннаның гүлдеуі ауа – райы мен егілу уақытына байланысты. Канна елімізді Көгалдандыруында үлкен қолданыста. Қысқа,суыққа шыдамайтындықтан тамыр түйнегін күзде қазып алып, қыс бойы қоңыр салқын жерде сақтап, көктемде тұрақты орнына қайтаегеді. Ашық күн астында жақсы  өседі. Көктемде отырғызар кезде тамыр түйнегін бөлу арқылы немесе тұқымын сеуіп көбейтед .

## Дереккөздер


Санат:Канналар
Анадыр таулы үстірті

**Анадыр таулы үстірті**  -  Азияның солтүстік-шығысындағы Анадыр өзенінің жоғарғы ағысы мен  оның саласы - Юрумкувеемнің аралығында.

Ұзындығы 400 км-дей, ені 130 км. Көпшілік жерінің биіктігі 800-1100 м.

Палеоген мен бор дәуірінде түзілген базальттан, андезиттен, дациттен құралған. 

Үстіртте ірі көл -  Эльгыгытгын бар.

Оңтүстік-шығысында Щучий және Осиновск (1221 м) жоталары бар. Үстіртте тундра бұталары, тау баурайында селдір балқарағай өседі. Батпақты келген өзен бойы бұғы жайылымы ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ресей географиясы
Анадыр шығанағы

**Анадыр шығанағы** — Беринг теңізінің ең үлкен шығанағы, солтүстік-батыс бөлігінде, Чукот түбегі мен Азия материгі жағалауы аралығында орналасқан шығанақ.

Анадыр шығанағының 2 ірі шығанақтан тұрады:
* Әулие Крест қойнауы 
* Анадыр лиманы.  

Жағасында Анадыр теңіз порты тұр.

## Тарихы
1648 ж. ұлы орыс саяхатшы Семен Дежневтың экспедициясында ашылған. Алғашқы картасы 1665 ж. Курбат Ивановпен жасалынған.

## Гидрографиясы
Құрлыққа 278 км-дей сұғына енген, шығанақтың жағаға таяу жеріндегі ені 400 км, тереңдігі 100-105 м-ге дейін. Жылдың көпшілік уақытында қалқып жүретін сең шығанақты жауып жатады. Одан тамыз, қыркүйекте арылады. 
Анадыр, Великая, Канчалан, Туманская өзендер құйылады. 

Шығанақтың жағасында және акваториясында мұнай мен газдың кен орындары табылған.

Санат:Чукот автономды округі шығанақтары
Санат:Беринг теңізі шығанақтары
Тауыққаз

## Тауыққаз
**Тауыққаз**- денесі ірі,салмағы ауыр құс.Ол тек Австралия мен Тасмания аралында тіршілік етеді.Оның тұмсығының ұшы тауықтікі секілді төменге қарай имиіп тұрады.Сирағы ұзын.Саусақтары қысқа,саусақ ұшында ұзын тырнақтары бар.Саусақ арасындағы жарғақтары қаздардікі секілді тұтасып жатқан жоқ,олардың арасы алшақ болып келеді.Олар суға түсуді ұнатпайды,сирек шомылады,өздері нашар жүзеді.Олар құрғақты жақсы жүреді,негізінен тіршілігінің көбін жерде өткізеді.
## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Карибу

## Карибу
**Карибу** - Канадада солтүстік бұғыларын осылай атайды. Ресейдегі секілді олар да полярлық тундра маңын мекендейді. Қыста оңтүстікке, орманды тундраға және тайганың шет өлкелеріне ауа көшеді. Олардың көшу жолы тұрақты болып келеді. Карибудың тұлғасы көрікті, олар қар астынан қар жемістерді оңай тауып алады, қияқты өзендер жағасынан да қорегін  іздеп табады. Оларға қалыңдығы 80 см болатын қарды аршуға тура келеді. Олар өз қодығын қалың табынның ішінен иіскеп тауып алады. Қодықтардың мүйізі үш аптадан соң шығады. Толық мүйіз тек төрт жасқа жеткенде болады. 
## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
IOS 7

**iOS 7** (iPhone OS 7) — 2013 жылы шығарылған, америкалық Apple компаниясымен құрастырылып, шығарылатын мобильді операциялық жүйе. Бұл операциялық жүйені бізге Apple компаниясының басшысы Тим Кук (Tim Cook) таныстырды. Windows Phone және Android операциялық жүйелеріне қарағанда, iOS тек Apple өнімдерінде қолданылады. iOS 7 iPhone 5s-пен бірге шықты.

## Қолдайтын құрылғылар

* iPod
** Pod Touch (5th Gen)
* iPhone
** iPhone 4
** iPhone 4s
** iPhone 5
** iPhone 5c
** iPhone 5s
* iPad
** iPad 2
** iPad (3rd Generation)
** iPad (4th Generation)
** iPad Air
** iPad Mini (1st Generation)
** iPad Mini 2

## Қолданушы интерфейсі (UI)
iOS-тың қолданушы интерфейсі мультитач қозғалыстары арқылы тікелей басқару концепциясында құрылған. Интерфейсті басқару элементтері батырмалардан, сүйрегіштер мен тетіктерден құрылған. 

= Құрылымы =
iOS MacOS-тің негізінде құрылып, оның POSIX үйлесімді Darwin жүйесінің негізгі компоненттерін қолданады. iOS-та төрт абстракциялау қабаты бар: 

* Core OS қабаты
* Core Services қабаты
* Media Layer қабаты
* Cocoa Touch қабаты 

Санат:Apple iOS
Мүлік Радж Ананд

**Мулік Радж Ананд** (, 12.12.1905 — 28.03.2004)  - үнді жазусышы, ғалым.

Ағылшын тілінде жазған. Лондон университетін бітірген (1929 ж.). Философия докторы, Пенжаб университетінің профессоры (1962 ж.). Саджад Заһирмен бірге 1936 ж. Үнді прогресшіл жазушыларының ассоциациясын (АППИ) құрған.

Алғашқы шығармаларында ("Жұғыспайтын жан", 1935 ж.; "Деревня", 1939 ж. т.б.) қара жұмысшылардың, "жұғысуға болмайтын жандардың" - кедей шаруалардың ауыр тұрмысын суреттейді.

Бұдан кейін бірсыпыра шығармаларында Мулік Радж Ананд отарлық өмірдің қалдықтарын әшкерелеп, барлық касталардың тең, әйелдердің құқықтарының болуын жақтайды.

Таңдаулы романдарынан ("Құлдар", 1936 ж.;  "Семсер мен орақ", 1942 ж.;  "Таң нұры")социалисттік реализм тенденциялары  танылады.

Мулік Радж Ананд 1953 жылы Халықаралық Бейбітшілік сыйлығының лауретаты болды. 1968 ж. Сахитья академиясының сыйлығына еге болды.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.hindu.com/2004/09/29/stories/2004092904171100.htm 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Үндістан
Хесе Родригес

**Хесе Родригес**  (; 26 ақпан 1993 жыл, Лас-Пальмас-де-Гран-Канария) — испаниялық футболшы,  жартылай қорғаушы.

Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. Әзірше Ұлттық құрамаға шақырылған жоқ.

## Жетістіктері

### Командалық
«**Реал Мадрид**»

* Испания кубогы: 2013/2014
* УЕФА Чемпиондар Лигасы **(2)**: 2013/2014, 2015/2016
* УЕФА Суперкубогы: 2014
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2014

«**Реал Мадрид Кастилья**»

* Сегунда жеңімпазы: 2011/12

**Испания-17**

* Еуропа чемпионы: 2012

### Жеке

* 19 жасқа дейінгілер арасындағы Еуропа чемпионатының үздік мергені: 2012 (5 гол)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі 
Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Лас-Пальмас ФК ойыншылары
Санат:Сток Сити ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Қысқаша тұйықталу

**Қысқаша тұйықталу** — электр тізбегіндегі потенциалы әр түрлі нүктелердің мейлінше аз кедергі арқылы өзара электрлік жолмен байланысуы. Қысқаша тұйықталу электр қондырғылары изоляцияларының бүлінуінен, тоқ жүретін бөліктерінің бір-бірімен немесе жермен тікелей, не болмаса өткізгіштер арқылы тиіп жанасудан болады. Токтың қуатты тұтынушылардын бір мезгілде қосу желідегі ток күшін арттыратыны соншалық, сымдар кәдімгідей қызып, ал оны жайып тұрған оқшалауғыштар жанып кетуі де мүмкін. Тізбектегі ток күші мүмкін болатын шамасынан артып кеткенде, қысқа тұйықталу пайда болады. 
## Қысқаша тұйықталудың кесірі және одан сақтану жолдары
Қысқа тұйықталу - зиянды құбылыс. Қысқа тұйықталу кезінде электр энергиясының қажетсіз жұмсалуымен қатар ток көзі де істен шығады. Бұл кезде пайда болатын күшті токтар сымдарды қатты қыздыратындықтан - өте қауіпті, олар өрт тудыруы мүмкін. Олай болса, тұйық тізбекті құрайтын сымдар тек бір-бірінен ғана емес, сонымен қоса, Жерден, яғни қабырғадан, еденнен және тағы басқа заттардан жақсы оқшаулануы қажет. 
Қысқа тұйықтау кезінде өртті және ток көзінің бүлінуін болдырмау үшін электр тізбегіне балқымалы сақтандырғыштарды қосу керек. Сақтандырғыштардың міндеті - ток күші рұқсат етілген шамадан кенет артып кеткенде, бірден электр тізбегін ажыратып жіберу. Балқымалы сақтандырғыштар электр құралдарына жатады. Бұлар - электр тогының тізбегіне тізбектей қосылатын өте жұқа мыс немесе қорғасын сымдар.
Тізбек тұйықталған кезде ток электр тізбегінің есептелген шамасынан артып кетсе, сақтандырғыштар тізбекті ажыратып, қысқа тұйықталу қатерін болдырмайды. 
## Қысқаша тұйықталу түрлері
*бірфазалық
**екіфазалық
*екіфазалық жерге
**үшфазалық
## Қысқаша тұйықталу кезіндегі шаралар
Қысқаша тұйықталу кезінде ең бастысы қорықпау. Егерде сіздің үйде жарық өшсе ол міндетті түрде қысқаша тұйықталу болды деген сөз емес.Дегенмен барлық үй құралдарын,теледидарларды және т.б ток көзінен суырыңыз. Мүмкін барлық үйлерде сөндірілген болар.Сондықтан ең алдымен терезеге қараңыз.Егерде тек сізде сөнген болса онда сіз подъездке шығыңыз. Себебі қазіргі кезде көп сақтандырғыштар автоматикалық түрде қондырылған.Сондықтан сіз подъездегі ақ қорапшаға барып тумблердің жоғары көтеріліп тұрғанына көз жеткізіңіз.Егер ол төмен қарап тұрса жоғарыға қарай қосыңыз. Ол қосылғаннан кейін тумблер қайтадан төменге түсіп,айырылуы мүмкін. Бұның себебің электр тізбегінде бір жерде қателік бар. Бұндай кездерде мастерді шақырған жөн. 

## Дереккөздер

Санат:Электротехника
Санат:Электроника
Луговое (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Луговое** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Заречный ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 101 адам (45 ер адам және 56 әйел адам) болса, 2009 жылы 78 адамды (34 ер адам және 44 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Ым-ишара

Қазақ кейде **[[ым]], ишара** арқылы "сөйлесіп" болған жай, іс-қимылды осы арқылы түсіне береді. 

Жұдырық түю, саусақ безеу - сесті, танауына қос саусақ тығу - түк бітірмегені, көз қысу - ішкі сезімді, бас шайқау - істің орындалмағанын білдіреді. Халық арасында ым мен ишараның түрлері өте көп. Бұл негізінен сөзді шығындамай-ақ, болған істі баяндаудың немесе жеткізу, түсіндірудің бір жолы. Мұндай тәсіл көптеген халықтарда бар. Ым-ишара қатынасы алғашқы кезде қорқыныш үрейді, қуанып мерейленуді, тоқтатып тиым салуды немесе ұйғарып қолдауды меңзеген жалпылама түрде санаулы ғана ойды білдірсе, кейінгі даму кезеңдерде барған сайын жетілдіріле түскен.

Санат:Салт-дәстүрлер
Орталық (Есіл ауданы)

**Орталық** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Заречный ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 210 адам (111 ер адам және 99 әйел адам) болса, 2009 жылы 129 адамды (68 ер адам және 61 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Анафема

**Анафема** ( — «аластау» от  — «салу, қондыру»  - христиан дінінде шіркеу тарапынан қарғыс айту, шіркеуден қуу. Анафема прогресшіл ой-пікірге де қарсы қолданатын. 

Католиктік  шіркеу ғылым өкілдеріне талай рет лағынет айтты. 
* 1411 ж. — Ян Гусқа
* 1453 ж. — Жанна д’Аркқа
* 1600 ж. — Джордано Бруноға
* 1897 ж. — Лео Таксильға

Ресейде православиелік шіркеу  
* 1671ж. -  Степан Разинға
* 1708 ж. -  Иван Мазепаға
* 1775 ж. -  Емельян Пугачёвқа
* 1901 ж. -  Лев Толстойға
* 1970 ж. -  Владимир Ильич Ленинға  Анафема жариялаған.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.lib.ru/LITRA/KUPRIN/anathema.txt Анафема (рассказ)
* https://ru.wiktionary.org/wiki

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ресей
Санат:Діни терминдер
Өртпен тазалау

"Мұстапаның Қожық ауылын өртеп жібергені болыс-билердің ойына сол дәстүрді түсірді" (Ғ. Мүсірепов). Халықта пәле шыққан, қырсық шалған, мысалы, оба, тырысқақ, сүзек тағы басқа жұқпалы аурулар пайда болған, топалаң сияқты мал індеті жайлаған жерлерді әдейі өртеп жіберетін ырым бар. Мұндай қонысқа жыл бойы жақындамай, басқа жаққа көшіп кетеді. Сонымен бірге бүкіл елге зияны, зәбірі қатты батқан қарақшы, жауыз, қанішерлердің де үй-күйін, дүние-мүлкін өртетіп жіберетін қазақтың ескі заңы тағы бар. Мысалы, 19 ғасырда бүкіл Қостанай, Қызылжар елін қан қақсатқан Қожық қарақшыны қалың ел ұстатып, өзін Итжеккенге айдатып, үй-күйін, жайлауын түгел өртетіп жіберген. 

Қазақта қайырсыз дүние, киім, мүлік, үйді де өртеп жіберетін ғұрып болған. Мұны ел пәле-жаладан, ауыртпалықтан, ауру-сырқаудан құтылу үшін істеген. Ел ішінде "өрттің арты қайыр болады" деген сенім бар.

Санат:Салт-дәстүрлер
Отау көтеру

420 × 270px|нобай|оңға|Отау көтеру
Халықта  **отау көтеру** деген сөз бар. Ол "үйленеді", "отбасылы болу" деген мағынаны білдіреді. Демек, үйленумен бірге олар отау көтеруге тиіс. Әдетте ұлы үйленетін, қызы тұрмысқа шығатын ата-ана алдымен отау дайындайды. Қыз жасауына отау қосылып беріледі. Отау жас отбасының бақыи шаңырағы болып саналатындықтан, оны барынша әсемдеп, әдемілеп, толық жабдықтап әзірлеу аз шаруа емес. Оған көрші-көлем, жақын-туыс, нағашы-жиендер тегіс араласады. Кесе-аяқтан бастап үй киізіне дейін әкеледі. Сөйтіп бүкіл ауыл болып отау көтеру әрі қызық, әрі міндетті іс. Отау алғаш тігілгенде оны құрметті әрі елге сыйлы аналар бастайды. Шаңырақты да бақанға ақ мата байлап, ел ағаларына көтертеді. Отқа май құйылады, босаға майлау жасалады. Алғашқы дастарқан жайылып, оған мол тағам қойылады. Кіргендер шашу шашып, "құтты болсын", "іші жанға, сырты малға толсын" деген игі тілектер білдіреді. Жақын туыстар отауға байғазы әкеліп, мал атайды, бағалы мүліктер сыйлайды. Жас отау әке үйінің оң жағына тігіледі. Бұл үйге жасы үлкендер шақырусыз кірмейді. Ал жастар мен жанашырлар жас отау түтінінің түзу шығуын, жаңа үйленгендердің тұрмыс-тіршілігін сырттай бақылап, келінге баға беріп отырады. Жас келін ерте тұрып өз үйінің ғана емес, жанындағы іргелес үйдің де шаруасына қарасуы оның адамгершілігі мен ізеттілігін айғақтайды.

Санат:Салт-дәстүрлер
Ангарск

thumb|left|200px|
**Ангарск** - Ресейдің Иркутск облысындағы қала (1951 жылдан), Сібір магистралінің темір жол стансасы. Китой өзенінің (Ангараның сол саласы) оң жағасында. Облыс орталығы Иркутсктан 46 км қашықтықта орналасқан.  Атауын Ангара өзенінің атынан алған.

Халқы - 2025 жылдың мәліметі бойынша - 216 973 адам. 

Ангарскта 100-ден астам ұлт уәкілдері тұрады. 

## Өнеркәсіп
Иркутск-Черемхово ауданының  ірі өнеркәсіпті орталықтарының бірі. Қалада екі ірі кәсіпорны жұмыс істейді:
* Ангарск мұнай-газ компаниясы (АНХК)
* Ангарск электролиз химикалық комбинаты (АЭХК)
* Ангарск полимерлер зауыты т.б. мекемелер.
Мұнай-химия, құрылыс, материалдары және ағаш өндеу комбинаттары, электромеханикалық зауыт,  тігін фабрикасы, ет комбинаты т. б. экономикалық маңызды орындар көп.

Башқұртстан мен Татарстаннан Ангарскге мұнай құбыры тартылған.

## Білім
thumb|left|200px| АГТА  - Ангарск мемлекеттік техникалық академиясы
Қалада көптеген жоғары оқу орындары бар:
* АГТА  - Ангарск мемлекеттік техникалық академиясы;
* ИГУ, филиалы - Иркутск мемлекеттік университетінің филиалы;
* САПЭУ - Сібір құқық, экономика және басқару академиясы;
* РФЭИ -  Қаржы-экономикалық институт;
* БГИ - Байкал гуманитарлық институты;
* ВСИЭП - Шығыс- Сібір экономика және құқық институты;
* ИЭ ИРГТУ - Иркутск мемлекеттік техникалық университетінің экономика институты.

## Сауда секторы
Көпетеген сауда үйлері, супермаркеттер, базарлар, сауда орталықтары бар. 

Супермаркеттер:
ОКей, «Эконом», «Норма», «Слата», «СМС», «Янта», «Любава».

Сауда үйлері:
«ТехноМакс», «М.Видео», «Эльдорадо», «Евросеть», «Связной», «DNS (сеть магазинов)», «Позитроника», «СемьСот», «Цифроград», «Эксперт», «Клёво», «Экспедиция», «БЕГЕМОТиК», «Алмаз-холдинг», «Спортландия», «ПродалитЪ», «Дети».

## Қаржы секторы
* Азиатско-Тихоокеанский банк;
* Альфа-банк;
* БайкалИнвестБанк;
* Восточный экспресс банк;
* ВТБ 24;
* Газпромбанк;
* ГринКом банк;
* Далькомбанк;
* Дальневосточный банк;
* ИТ-банк;
* МДМ Банк;
* Бюро финансовых решений «Пойдём!»;
* Промсвязьбанк;
* Райффайзенбанк;
* Росбанк;
* Сбербанк России;
* СКБ-банк;

* Совкомбанк;
* Стройкредит;
* Национальный банк «Траст»;
* Банк «Уралсиб».

Көптеген мұражайлар, шіркеулер, тарихи орындар бар.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Санат:Ресей географиясы
Жанар Асылбекқызы Дұғалова

**Жанар Асылбекқызы Дұғалова** (1987 жылдың 17 қаңтарында Қазақстанның Қызылорда қаласында туған) — қазақстандық әнші. Türkvizyon 2014 Ән байқауының жеңімпазы. KeshYou тобының бұрынғы орындаушысы. 2014 жылдың тамызынан бастап, жеке дара мансабын бастады. ҚР Еңбек сіңірген қайраткері (2015 ж.).

## Өмірбаяны
Жанар Асылбекқызы Дұғалова Қызылордада туып, Павлодар қаласында өскен. Бала кезінде отбасымен бірге Алматыға көшті. Диапазоны кең әнші. Бірінші мұғалімі - анасы. Сол үшін Жанар жастайынан әнші болуды армандаған. Алты жасында бірінші рет жетістікке жетті. Әрі қарай республикалық, қалалық байқауларда жеңіске жетті. 2001 жылы "Жас қанат" байқауының жүлдегері болды. Жанар Доғалова музыкалық колледжін бітірген және Мәскеудегі ГИТИС-ті тәмамдаған. 2001 жылы продюсер Баян Есентаевамен кездеседі.  Жанар "Кеш You" тобының бұрыңғы мүшесі. Әнші болудан басқа ол актерлік шеберлігі де жетерлік. "Ғашық жүрек-2" киносында түскен.

## Әндері
### КешYou сапында
* Асықпа (2013)
* Қазақ қыздары (2013)
* Туған жер (2013)
* Ризамын (2013)
* Махаббат (2014)
* Қазақтың арулары (2014)

### Жеке
* Таңданба (2011)
* Сүйемін деші (2012)
* Сен емес (2012)
* Қарай бер (2013)
* Махаббат назы (2013)
* Кім үшін (2013)
* Бір сұрақ (2013)
* Уайымдама (2013)
* Ізін көрем (2014)
* Сен мені түсінбедің, Қайрат Нұртаспен бірге (2014)
* Айта Берсiн (2015)
* Әке-бала (2015)
* Жаңбырлы түн, Нұрболат Абдуллинмен бірге (2015)
* Мұның дұрыс болмады, Нұржан Керменбаевпен бірге (2016)
* Ала кетпедің (2017)
* Сүйем-Жек көрем (2018)

## Дереккөздер

Санат:Turkvizyon ән байқауының жеңімпаздары
Санат:XXI ғасыр әншілері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:ГИТИС түлектері
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Домбай

**Домбай**- еуропалық ірі өгіз.

Жазық далаларда, шамшықты жерлерде, таулы ормандарда тіршілік етеді. Шөппен, жапырақтармен, ағаштың өркендерімен, қабығымен қоректенеді. Таңертең, кешке алқапта жайылады, түсте тамағын күйсеп орманда жатады. Ыстық күндерде күніне екі рет су ішеді. Домбайлар топтанып жүреді, аналықтары бұзауларымен немесе ересек бұқалар бірге жайылады.

## Дереккөздер


Санат:Бизондар
Такин

**Такин**- бұқаға ұқсас аң.

Ол өте ірі, салмағы 350 кг дейін жетеді. Жүні қалың, түгі жіңішке, өзі өте майлы болғандықтан, денесі суланбайды. Қытай мен Бирма тауларын, Альпі тоғайларындағы шалғындарды мекендейді, қыста орманға түседі. Оның мүйізі төрт жасқа келгенде шығады. Бұл аз зерттелген тұяқтылардың қатарына жатады.

## Дереккөздер


Санат:Қуысмүйізділер
Санат:1850 жылы зерттелген жануарлар
Санат:Азия сүтқоректілері
Носач

**Носач **- қушық мұрынды маймылдарға жатады.

Басы мен бойының ұзындығы құйрығынан қысқа болады.Үлкендерінің мұрны ұзын болып, аузына түсіп, салбырап тұрады. Жастауының мұрны пұшық,жаңа туғандікі жалпақ болады. Калимантан аралында, орман маңындағы мангро ағаштары мен қопаларда тіршілік етеді. Бұталарға қолымен асылып не секіріп  қозғалып отырады. Жақсы жүзеді, су астында 12 метрге дейін жүзе алады. Носачтардың әр тобында 20 шақты маймыл болады.Таңертең және кешкілік бәрі жиналып,*концерт* қояды. Көсемдері қауіпті сезсе басқаларды сақтандыру үшін *кахау* деп айқай салады. Ұйықтағанда бір-бірден 300 метр қашықтықты сақтай отырып жатады, аналықтары балаларымен бірге ұйықтайды. Жылына бір рет беті көк түсті сәбиін дүниеге әкеледі. Үш ай өткенде ол сұрғылт түске енеді,кейінірек үлкендері секілді қоңырқай болады. Носачтар өсімдіктерді, насекомдар мен ұсақ жәндіктерді жейді.

## Дереккөздер


Санат:Приматтар
Санат:Маймылдар
Ланғұр

**Ланғұр **- шағын денелі көрікті маймыл. Құйрығы бойынан ұзын. Епті, қозғалғыш. Төрт аяқтап жүгіреді. 10 метрге дейін секіре алады. Секіргенде алдыңғы аяқтарын созып, құйрығын артқа жібереді де, артқы аяқтарын басынан асыра созылады. Топтанып жүреді. Көсемдері-тәжірбиелі еркегі болады, ол ұйықтайтын, тамақтанатын орындарды таңдайды. Ланғурлар жемістер мен жапырақтарды жейді. Туған балаға қарау анасы мен кәрі ұрғашы маймылдардың мойнында болады.
## Дереккөздер


Санат:Приматтар
Спрингбок

**Спрингбок** - желаяқ көркем киік. 

Олар саванналарда табын-табын болып көшіп жүреді. Жыртқышты байқаған сәтте киік шапшып жерден тік көтеріліп секіреді. Бұл - оның басқа үйірлестеріне берген қауіптен сақтандыру белгісі. Киіктер табыны ғана емес, даладағы бүкіл бөкендер, алашааттар, буйволдар түгел жоса жөнеледі. Жыл өткен сайын саванналардағы киіктер саны азайып барады.

## Дереккөздер


Санат:Қуысмүйізділер
Алашаат

## Алашаат
**Алашаат**- жабайы дала жылқысы.Алашааттар саванналарда топ-топ болып жайылып жүреді.Бір табанда бір айғыр және бірнеше құлынды бие болады.Айғырлары әр қадам сайын аңдып жататын арыстан,қабылан,қорқау секілді жыртқыштардан үйірін қырағылықпен қорғап жүреді.Алыстан жыртқышты байқаған айғыркөсем осқырынып ескерте тез арада табынын басқа жаққа алып кетеді.Желдей ұшып зымырап бара жатқан алшааттарды дала түсімен ажырату қиын.Олар өзара жылдамсып біртұтастыққа айналады.Алашаатардың қорғанушылық кепілі болады.
## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Подалирий

**Подалирий** - ілмек тәрізді мұрты бар ежелгі желкенді көбелектің бір түрі. 

Тұмсығы мықты әрі ұзын. Ұзын қанаттары демалған кезінде жоғары көтеріліп тұрады. Бояуы өте ашық түсті артқы қанаттарының ұштары айрықша жиектелген. Көбелектер бір-бірін алыстан түсіне қарап, жақындағанда иісіне қарап ажыратады.

## Дереккөздер


Санат:Желкенділер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Қалталы құмырсқа қоректі

**Қалталы құмырсқа қоректі** немесе **Намбат** немесе **Қалталы құмырсқажегі** () — Жыртқыш қалталы сүтқоректілер отрядының монотипті **Қалталы құмырсқа қоректілер** () тұқымдасының жалғыз биологиялық түрі..
 
Олардың қалтасы болмайды, туған балалар санына қарай өсіп отыратын ұзын түк басқан емшектері болады. Дене тұрқы жағынан номбат атжалманнан үлкен болмайды. Жалпы жаратылысы - баяу, бірақ тез жүгіре де, секіре де алады. Термиттермен қоректенеді. Олардың ағашқа үңгіп кірген жерлерін иіскеп тауып алған номбаттар жіңішке, жабысқақ, ұзын тілін көз ілеспес жылдамдықпен сұғып жіберіп, бір бірлей жей бастайды. Егер ағаш діңі шірік болса тырналап, іріректерін тұмсығымен алып лақтырады. Тойғаннан кейін қираған ағаштың қуысында демалады.Ол түнде қатты ұйқыға шомады.

## Түршелері
Қалталы құмырсқажегі 2 түрше болады: 
* *M. f. fasciatus*
* *M. f. rufus*

## Дереккөздер


Санат:Қалталылар
Иван Фёдорович Шмальгаузен

**Иван Фёдорович Шмальгаузен** (; , Санкт-Петербург — , Киев) — орыстың ботанигі, Санкт-Петербург қаласындағы ғылыми академияның мүшесі, Киев университетінің профессоры, Иван Иванович Шмальгаузеннің әкесі.

## Өмірбаяны
1849 жылы Санкт-Петербург қаласындағы ғылыми академияның библиотекашысының отбасында дүниеге келген. 1867 жылы-ші Ларинский гимназиясың бітірді, ал 1871 жылы Санкт - Петербург университетінің физика-Математика факультетіне түседі. Университетте  А. Н. Бекетовтен көп білім алады. Сол жақта Алтын медальмен марапатталады.
1874 жылы «Өсімдік» жайлы магистратуралық дисертацияны қорғайды.
1877 жылы «Өсімдіктердің дамуы» туралы докторлық дисертация қорғайды.

## Еңбектері
Оның еңбегі палеоботаникаға және флористикаға бағытталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography
* http://slovari.yandex.ru
* http://www.muldyr.ru
* http://greatrussianpeople.ru
* http://www.slovari-online.ru/word 

Санат:Ботаниктер
Санат:Ресей ботаниктері
Мексикалық пирамидалар

Көптеген ғасырлар бұрын, Еуропада теңіздің әр жағындағы елдер туралы ешкім ештеңе білмеген кезде, қазіргі Мексиканың (Солтүстік Американың оңтүстігіндегі мемлекет ), сондай-ақ, Орталық Американыңөзге де мемлекеттерінің территориясында қуатты Майя мемлекеті өмір сүрді. Майя халқының ұлы өркениеті б.з.д I ғасырдан басталып, XVI ғ. басына дейін ғұмыр кешті. Майялар үлкен тас үйлер, ғибадатханалар соғып, мақта-матадан тігілген киім киіп , алтын мен мыстан жасалған зергерлік бұйымдармен сәнденді. Майялардың алғашқы тұрақтары шағын ауылдар болды. Уақыт өте келе оларды мемлекет -қалалар ауыстырды. Оларда билеушілер күн кешіп, ғибадатханалар салынып, тарихтың негізгі кезеңдерін мәңгілікке қалдырған жазулар мен суреттер салынған құлпытастар қойылды.
## Пирамидалар негізі
Майялар колумбқа дейінгі Американың ең үздік сәулетшілері болды. Қазір Майя пирамидалары бүкіл әлемге әйгілі. Пирамида неғұрлым биік болған сайын, абыздар да соғұрлым көкке жақындай түсуге мүмкіндік туып, ғибадатханалардың негізгі қызметін атқарды. Баспалдақтар өте тіп-тік, тепкішектерінің биіктігі түрлі өлшемде болғандықтан,таяныш мүлдем болмағандықтан, оған көтерілу де оңай шаруа болмайтын. Кей-кейде мұндай баспалдақтар пирамиданың төрт жағында да болатын. Майялар  стадиондар - доппен ойнауға арналған алаңқайларды да салған. Тикаль, Ушмаль, Паленке, Майяпан, Чичен-Ица тәрізді қалалардың қираған майя қалаларының жұрттары  сақталып қалған. 
## Әйгілі пирамидалар
Чичен-Ица әлемнің жаңа кереметтерінің тізіміне кірген. Юкатан түбегінің солтүстігінде орналасқан   Чичен-Ица өзінің пирамида-ғибадатханаларымен әйгілі. Тоғыз тепкішекті, 24 метрлік, әр жағында кең баспалдағы бар пирамида "Кукулькана храмы" деп аталады.  Сол сияқты, "Жауынгерлер храмы" (аса биік емес төрт баспалдақты пираида), таңқаларлық ежелгі бедерлі "Теңбілшер храмы", алып тікбұрышты бейнелейтін, төрт колоннаданың қирандысынан тұратын жұмбақ "Мың ұстынның тобы" сынды нысандар сақталып қалған.
## Қаракөл обсерваториясы
Майялар астрономиямен қатты әуестеніп, жарық жұлдыздардың қозғалыстарын бақылап, күнтізбелер жасаған . Майялардың әрбір қаласында түнгі аспанды бақылайтын орын - обсерваториялар юолса керек. Мұндай Бақылаулармен абыздар айналысқан. Чичен - Ицада  кезінде "Қаракөл" обсерваториясы орналасқан қираған дөңгелек храмның үйінісі сақталған.
## Чичен-Ица

Чичен-Ица Америкаға еуропалықтар басып кірмей тұрып иесіз қалған. X ғ. оны майялардың ата жауы тольтектер басып алып, XII ғ.үш дұшпан елдің біріккен әскері қаланы қиратады. Қаланың үйінділерін джунгли жұтып алып, сол себепті Чичен -Ица өте  жақсы сақталған 
## Дереккөздер
2012 "Мәскеу Росмэн"  "Әлем ғажайыптары" ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
Су опоссумы

**Су опоссумы** () – опоссумдар тұқымдасына жататын Юкотан жартыаралының солтүстік жағындағы кішігірім өзендер мен бұлақтарда тіршілік ететін опоссумның бір түрі. Осы бір бұйығы, сирек кездесетін аңның негізгі - қорегі ұсақ балықтар, су жәндіктер. Оның жүні қысқа, қалың, нәзік, түсі мәрмәрдай қара немесе сұр болып келеді.
## Дереккөздер


Санат:Қалталылар
Санат:Оңтүстік Америка сүтқоректілері
Калифорния қояны

**Калифорния қояны** АҚШ - тағы ормансыз жерлерде, шөпті алқаптарда, құрғақ далада, шөлдерде, тауларда жүреді. 

Ол өз тұқымдастырының көбінен ірі. Өте жылдам жүгіргенде 40 км - ге дейін жетеді. Жүнінің түсі қыста да, жазда да өзгермейді.Туған жерінен алысқа ұзап кетпейді.

## Дереккөздер



Санат:Қояндар
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Арама

**Арама**- тырнаның тұқымдасы. Оның қауырсындары қатты әрі тығыз.Тырнаға қарағанда тұмсығы қысқалау. Ұзын,тақыр аяқтарында төрт саусағы бар, сыртқы және ортаңғы саусақтарының арасында жарғағы бар. Араманың дауысы сырнайдай қатты болады. Оның басқа тырналардан айырмасы ағашқа қона алуында. Ағаш басынан ұя салады. Жұбын мәңгілік таңдайды.Балапандар жаңа туғанда үсті ылғалды мамықты болады, бірден көзі көретін болады. Үсті кепкен соң ата аналардың ізімен ұядан шыға алады. Тамақтарын (молюскаларды) арамалар жерден іздейді.Күйік кезінде олар 2 аптаға дейін ұша алмайды.

## Дереккөздер


Санат:Тырнатәрізділер
Санат:Оңтүстік Америка құстары
Санат:Солтүстік Америка құстары
Қазуар

**Қазуар** - өте ірі құс, оның салмағы 85 кг дейін жетеді. Салмағы жағынан одан тек африкалық түйеқұс қана озық тұрады. Өзге түйеқұстар секілді қазуар да ұша алмайды, бірақ желаяқ болып келеді. Қазуардың мойны секілді, үлкен үш бармақты сирақтары да жалаңаш мамықсыз, қауырсынсыз болады. Аяғы да, мойны да ашық түсті бояулы - көк, сары, қызыл, ақ болып келеді. Қазуардың басында мүйізді өскіні болады, оның көмегімен ол ұйыса өскен қалың нуға басын еркін тығып, жемістерді алып жейді. Сонымен қатар ұсақ жәндіктермен де қоректенеді. Ұяны қоразы салады,жерден ұя қазып оған мүктер мен жапырақтар төсейді. Олардың мекиендері  3 - тен 8 - ге дейін жұмыртқа табады. Жұмыртқаны жарып шыққанда балапандардың үстінде қоңырқай ұсақ қауырсындары болады.
## Дереккөздер


Санат:Түйеқұстәрізділер