open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Корнеевич Тонкошкур

**Владимир Корнеевич Тонкошкур** (1931 жылы туған), кен инженері, Социалистік Еңбек Ері (1976). Ленинград кен институтын бітірген (1955). Еңбек жолын 1955 жылы Карағаңдыдағы М. И. Калинин атыңдағы №17 шахтаның кен мастері болып бастады. 1956-1961 жылдары уч-ке бастығының орынбасары, бас инженердің көмекшісі. 1961-1977 жылдары №3 уч-ке бастығы, 1977 жылдан «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігі Октябрь ревөлюциясының 50 жылдық атындағы шахтасы директорының орынбасары. Тонкошкур — 500 мыңыншылары (бір лавадан 500 мың т және одан да көп көмір өндіру) көзғалысын бастаушьшардың бірі. 9-бесжылдықта жоспарлы тапсырмалар мен соц. міндеттемелерді мерізімінен бұрын орындауда жоғары көрсеткіштерге жетгі. Ленин орденімен 2 рет марапатталған. «Шахтер данкы» Құрмет белгісінің толык иегері.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Мотодром

alt=Мотодромдағы мотоциклшылардын футбол ойнауы|нобай|Мотодромдағы футбол
**Мотодром** - мотоцикл жарысы
өтетін және мотоциклді жүргізуге
үйрететін орын.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Бір шамаға келтірілген қойнауқаттық қысым

**Бір шамаға келтірілген қойнауқаттық қысым**
Алдын-ала өлшеніп алынған, бірақ нақтылы көлбеу жазықтықгағы (теңіз деңгейі,
су-мұнай жапсарының айнасы, т.с.с.) мөлшерімен салыстыруға ыңғайлы болуы
үшін әдейі есептеулер нәтижесі енгізілген қойнауқаттық қысым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мотор-генератор

**Мотор-генератор** - электр тогының бір түрін басқа түрге
айналдыру афегаты, көбінесе түрақсыз токты электрқозғағыштан
және біліктері муфта арқылы қосылған тұрақты ток генераторынан
тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Моторизациялау

**Моторизациялау** - механикалық көлік құралдарын кеңінен
игеру және қолдану.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мотор-доңғалақ

**Мотор-доңғалақ** - ішіне
гидро-электроқозғағыштар, күштік беріліс және тежегіш механизм
орналастырылып көлік құралын
қозғалтуға арналған көлік құралының доңғалағы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Аркадий Кемерханұлы Топаев

**Аркадий Кемерханұлы Топаев**(1971 жылы туған), боксшы. Қаркаралы ауданының түлегі. ҚарМУ-ді бітірген (1994). Бокстан ҚР еңбек сіңген спорт шебері. Қазақстанның( 1989-1995) және КСРО-ның (1986,1987,1989), бірнеше дүркін Азияның( 1993) чемпионы. Олимпиадалык ойынға (Барселона,
1992), катысушы, Азия ойындарының (Жапония, 1994) күміс жүлдегері, Әлем кубогының жеңімпазы (Тайланд, 1999), Әлем кубогының (1994) үздік боксшысы, Қазақстан — АҚШ матчтың кездесуінін жеңімпазы (Чикаго, 1994).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан боксшылары
Моторолитер

**Моторолитер** - миниқозғағыш орнатылған роликті коньки.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Магниттік каротаж

**Магниттік каротаж** — Таужыныстар мен рудалардың магиттік сезгіштік көрсеткіштерінің әртүрлілігіне негізделген, ұңғыма оқпанында жүргізілетін геофизикалық зерттеу әдісі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Геофизикалық мәліметтерді геологиялық нұсқалау

**Геофизикалық мәліметтерді геологиялық нұсқалау** - Геофизикалық мәліметтерден геологиялық ақпараттар алу. Бұл шаралардың мақсаты: зерттелген ауданның геологиялық құрылысы жайлы деректер алу; геофизикалық қалыпсыздықтардың геологиялық факторлармен (нақты типке жататын және нақтылы мөлшерлі тектоникалық құрылымдармен, таужыныстардың құрамымен, пайдалы қазбалардың үйірімділігімен т.с.с.) заңды түрде байланысты болатындығына негізделген.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мезобелдем

**Мезобелдем** () — метаморфизмнің жоғары дәрежелі температурамен және гидростатикалық қысыммен, бағдарлы қысымның біршама қуатты мөлшерімен сипатталатын ортаңғы белдемі..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Рогозина заңдылығы

**Рогозина заңдылығы** Катагенездің алғашқы
сатыларына, мұнай қалыптасуының басты фазасы белдеміне тиесілі
таужыныстрдағы органикалық заттардың газды құрам бөліктерінің көмірсутектік
құрамы олар қалыптасқан органикалық заттардың тектік түрін анықтай алады
деп түйіндейтін тұжырым. Органикалық заттардың сапропелді құрамдас бөлігі
метан гомологтарын, ягаи пропанды және жоғары молекулалы көмірсутектерді
қалыптастырса, гумусты құрамдас бөлігі метанды және этанды қалыптастырады.
Кез-келген тектік түрге жататын органикалық зат өзінің мұнай тудыру
потенциалын түгелімен пайдаланып біткеннен кейін ғана негізінен метан газын
тудыруға қабілетті. Этанның С3-С5 метан гомологтарының жалпылама мөлшеріне
қатынасы таужыныстағы органикалық заттың тектік түрін сипаттай алады.
Мәселен, сапропелді органикалық заттарға аталған қатынастың біршама төмен
көрсеткіші (

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қалыпсыз қойнауқаттық қысым

**Қалыпсыз қойнауқаттық қысым.** Мұнай
немесе газ жатынының белгілі бір нүктесінде өлшенген, сол нүктедегі шартты
гидростатикалық қысым мөлшерінен көбірек немесе азырақ мөлшерлермен
сипатталатын қойнауқаттық қысым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Топар (Қарағанды облысы)

**Топар** — Қарағанды облысы Абай ауданындағы кент. 1973-1997 жылдары Мичурин (қазіргі Абай) ауданының орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан оңтүстікке қарай 14 км-дей жерде. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1953 жылы Қарағанды ГРЭС-2 салынуына байланысты қаланған. 1963 жылдан қала үлгісіндегі кент. Жерінің жалпы ауданы-1,7 мың га.

## Кәсіпорындары, инфрақұрылымы
Кентте ірі кәсіпорын ГРЭС («Қазақмыс» корпорациясы) электр стансасы жұмыс істейді. ГРЭС-тің қарамағында қалааралық кәсіпорын «Жылы жай комбинаты» орналасқан. 160 орынды «Искорка» лагері, 2 дәрігерлік бөлімше, 120 орынды жатақхана, 510 орынды Энергетиктер мәдениет үйі, 140 орынды «Огонек» балабақшасы, балық шаруашылығы, спорт клубы, 3 орта мектеп, 1 кәсіпкерлік мектеп, аурухана, өнер мектебі, кітапхана, темір жол стансациясы бар. Кент басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы қатынасады. Облыс, аудан, ауыл орталықтарымен арнаулы кесте бойынша автобус қатынайды. 1973-1997 жылдары Мичурин ауданының орталығы болды.

## Дереккөздер

 
Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Санат:Қазақстан кенттері
Ұңғымадағы геофизикалық зерттеулер

**Ұңғымадағы геофизикалық зерттеулер** - бұрғылау ұңғымасы тесіп өткен қимаға тән таужыныстар мен пайдалы қазбалардың физикалық қасиеттерін зерттеу жиынтығы. Бұл зерттеулер әдетте үш түрлі мақсатты көздейді: 1) таужыныстардың, мұнай және газ қабаттарының, кендердің, көмірдің, басқа да пайдалы қазба түрлерінің физикалық сипаттарына тән айырмашылықтарды салыстыра зерттеу нәтижесінде ұңғыма қимасындағы кен қабаттарын оқшаулау, яғни каротаж жұмыстары; 2) бұрғылау ұңғымасының техникалық жағдайын анықтау; 3) тереңдіктерден үлгілер мен сынамалар алу.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қалыпты жағдайдан төмен мөлшерлі қойнауқаттық қысым

**Қалыпты жағдайдан төмен мөлшерлі қойнауқаттық қысым.** Мұнай (газ) жатынын кіріктіретін қойнауқаттың ішкі
өңіріне тән, артынды қысым көрсеткішіне (жатынның биіктігі) түзетулер
енгізгеннің өзіндегі мөлшері өзі өлшенген нүкте деңгейіндегі шартты
гидростатикалық қысым мөлшерінен төмен көрсеткішпен сипатталатын қысым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ығысу амплитудасы

**Ығысу амплитудасы**. Жыртылып-ажырау амплитудасы,
яғни алғашқы жыртылу сәтінде бір-бірімен тұстас нүктелердің кейінірек жыртылу
жігі бойымен алшақтап кету қашықтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мотосерфер

**Мотосерфер** - қозғағышы бар төрт роликті қозғағыш тақтай.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Гүлбаһрам Имамбекқызы Тарабаева

**Гүлбаһрам Имамбекқызы Тарабаева** (1908, Ақтоғай ауданы - 1981), кәсіби аурулар саласындағы ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1949), профессор (1975). Арғын тайпасы Тобықты руынан шыққан.

Орта Азия (қазіргі Ташкент) мемлекеттік униветситеттін бітірген (1931).

1932-1966 жылында Қарағанды, Лениногорск, Алматы қалаларының емдеу мекемелерінде дәрігер, ҚазКСРҒА-ның Өлкелік патология ғылыми-зертеу институтында (1963 жылдан ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінің қарамағында) еңбек гигиенасы
және кәсіби аурулар секторының меңгерушісі, аға ғылыми қызметкері, токсикология зертханасын басқарды.

1966-1981 жылдарында осы академияның Тау-кен институтында аға ғылыми қызметкері, ғылыми консультант болды.

Негізгі ғылыми еңбектері кәсіби ауруларға арналған. Тарабаева эндокриндік бездерде силикоз (қорғасыннан улану) кезінде туатын өзгерістерге сипаттама беріп, бұл аурудан сақтану шараларын, дермене препаратын қолдану тәсілдерін ұсынды.

1 авторлық куәлік қалған.

## Дереккөздер


Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан гигиенологтары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Тау-кен институтының профессорлары
Санат:Ташкент мемлекеттік университеті түлектері
Әксаз

**Әксаз** () — құрамының 50-75 %-ы карбонаттардан (кальцит, сирегірек, доломит), 25-50 %-ы өзге минералдардан тұратын тау жынысы; карбонаттардың құрамына орай, әктасты және доломитті әктас болып екі түрге бөлінеді; керіш (цемент) өндірісінде кеңінен қолданылады..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мотоспорт

**Мотоспорт** - мотоциклетті спорт.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Санат:Мотоспорт
Таужыныстардың ұралылығы

**Таужыныстардың ұралылығы** - таужыныстардың бұрыс пішінді қуыстармен қанығу болмысы.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Петр Николаевич Топорнин

**Петр Николаевич Топорнин** (1880-1951), өлкеде 1905-07 жылы революцияға қатысушы. Төменгі Тагиль кен-металлургия училищесін бітіргеннен кейін (1900) Орал мен Сібірдің кен кәсіпорындарында жұмыс істеді. 1905 жылы сәуірден Қарағанды көмір кендерінде, Спасск зауытында және Успен кеніштерінде еңбек етті. Топорнин рудникте социал-демократиялық цдеяларды насихаттады. «Орыс-қырғыз (қазақ) одағын» кұрушылардын және 1905 жылы желтоқсанда Успен кеніші жұмысшылары мен кызметшілері ереуілі басшыларының бірі болды. Ереуілді белсенді ұйымдастырушылардың қатарында кеніштен шығарылды. Ұлы Октябрь социал революциясынан кейін Сібірдің кәсіпорындарында еңбек етгі. Новосібірде жерленген.

## Дереккөздер
Успенский-Вассоевич заңдылығы

**Успенский-Вассоевич заңдылығы** тау жынысындағы шашыранды органикалық заттардың мөлшері азайған сайын
олардың таушайырлы құрамбөліктермен қанығу дәрежесі жоғары болуы тиіс деп түйіндейтін шашыранды органикалық заттардың топтық құрамы жайлы
жалпылама заңдылық атауы. Мұндай заңдылықтың басты себебі шашыранды органикалық заттардың таушайырлы құрамбөліктерінің диагенездік өзгеріске шыдамдылығы төмен өзге құрамбөліктер есебінен жинақталатындығында. Таужыныстағы шашыранды заттардың үйірімділігі неғұрлым аз болған сайын аталған процестің масштабы солғұрлым қомақтырақ болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әдейі туындатылған потенциалдар әдейі каротажы

**Әдейі туындатылған потенциалдар әдейі каротажы** - Каротаж зондысы электродтары көмегімен ұңғыма оқпанына жіберілген қысқа екпінді тұрақты ток таужыныстар мен пайдалы қазбаларды полюстеуі нәтижесінде туындайтын ерекшеліктерді зерттеуге негізделген *[[электірлік каротаж]]* әдісі; ток екпіндерінің аралығында, яғни токтың кідірістеген кезінде туындатылған потенциалдардың мөлшері өлшеніп отырады. Потенциалдардың жоғары мөлшерлері көмір, кейбір руда және таужыныстардың кейбір литологиялық түрлері қойнауқаттарында туындайды.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дәмір Кәбекеұлы Манабай

**Дәмір Кәбекеұлы Манабай** (1946 жылы 11 маусымда Шымкент қаласында туған) - режиссер.

* Әкесі - Манабаев Кәбеке, марқұм, инженер-технолог болған. Анасы - Манабаева Софья Абдуллақызы, марқұм, экономист болған.
* Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының кино және теледидар режиссурасы факультетін бітірген (Мәскеу қаласы, 1978), ойнау фильмінің режиссері. Профессор (2009 жылдан).

Толық метражды «Раушан», «Туған дала», «Айқай», «Сұржекей - өлім періштесі», «Қазақы оқиға», «Кек» фильмдерінің авторы.
* 1966 жылдан - Қаратау қаласында электрик (Жамбыл облысы).
* 1973 жылдан - Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының студенті.
* 1978 жылдан бері - «Қазақфильм» киностудиясының қоюшы-режиссері.
* 2001 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы. ҚР Кинематографистер одағының мүшесі.
* Үйленген. Жұбайы - Манабай Сара Құсайынқызы (1946 жылы туған), зейнеткер. Қыздары - Жанна (1980 жылы туған), Динара (1982 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Конденсаттанудың басталу қысымы

**Конденсатганудың басталу қысымы.** Бір фазалы
жүйенің қос фазалы жүйеге ауысуын қамтамасыз ететін, яғни жатын
конденсатының бу тектес түрінен сұйық түрге ауыса бастауы жүзеге асатын
қойнауқаттық қысым. Синонимі - "шық ноқаты қысымы''.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тарғыл

**Тарғыл** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерінде. Гүлшат елді мекенінің оңтүстік-шығысында З км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Ұзындығы 3,5 км, ені 2,5 км-лік оқшауланған тау массивінен тұрады. Абсолюттік биіктігі 554 м. Оңтүстік беткейі тіктеу келеді. 

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің ерте, орта бөлімі гранитоид жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Сортаңдау сұр қоңыр топырақ жамылғысында көкпек, қара жусан, т. б. өседі.

## Дереккөздер

 
Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Мофа

**Мофа**- көбінесе 20-30 км/сағ
дейінгі шектелген жылдамдығы
бар мотовелосипед.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Аударыла астасу

**Аударыла астасу** Көнелеу тау жынысы қабаттары
жастау тау жынысы қабаттарының үстіңгі өңірінен көрініс беретін, сол қабаттардың
табаны мен жабыны өз орындарын ауыстырғандығымен сипатталатын астасу
пішіні; қарқынды да ұзақ уақыттар бойына әсер еткен тектоникалық қозғалыстар
нәтижесінде туындайды. Синонимі — "төңкеріле астасу". 

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қуат (көлік)

**Қуат, қуаттылық** - істелінген жұмыстың немесе энергия
өзгерісінің сол өзгеріс болған немесе жұмыс істелінген уақытқа
қатынасына тең физикалық шама.

***Брутто қуаты** - мемлекеттік стандартқа сәйкес құрастырылған қозғағыш білігінен отынды толық берілу кезіндегі қондырғыдан алынған қуат.
***Қозғағыштың максималды қуаты**- қозғағыштың немесе көлік құралының техникалық сипаттамасында көрсетілгендей отынның толық берілуі кезіндегі жоғары қуат.
***Номиналды қуат**- қозғағыштың номиналды айналу жылдамдығында отынды толық беріп жұмыс істеу кезіндегі дайындаушы өнеркәсіптің кепілдеме қуаты.
***Берілетін қуат** - құрылғының жетекші буынына өзі арқылы жіберілетін жеткізілген қуат.
***Қосу қуаты** - қозғағышты қосқан кезде дамитын стартердің максимал қуаты.
***Стартердің қуаты** - қозғағыштың біліктің бұрылу кедергі моментінің қозғағышы іске қосу үшін қажет минималды айналу жиілігіне көбейтінді қуаты.
***Тарту қуаты** - көлік құрылғыларындағы ілмектегі тарту күшімен қозғағыш жылдамдығының көбейтіндісі.
***Өзіндік қуат**- қозғағыштың максималды қуатының көлік құралының толық массасына қатынасы.
***Өзіндік тарту қуаты** - көлік құрылысының ілмегіндегі тарту қуатының көлік құралының толық массасына қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Тасболат Мерекенов

**Тасболат Мерекенов** (1950 жылы 9 қаңтарда Талдықорған облысы Андреев ауданында туған) — қазақстандық кинопродюсер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). Парасат және Құрмет ордендерінің иегері.

## Толығырақ
* Тасболат Мерекенов 1950 жылы 9 қаңтарда Талдықорған облысы Андреев ауданының Екпінді ауылында дүниеге келген.
* Әкесі - Мерекенов Тасболат (1924 жылы туған ). Анасы - Мерекенова Нұржамал (1928 жылы туған ).
* 1976 жылы Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының экономика факультетін «Кино және телевизия экономикасы» мамандығы бойынша бітірген.
* Қазақ және орыс тілдерін біледі.
* 1976 жылдан Қазақфильм киностудиясы көркем фильмдер директоры, продюсері. «Медетфильм» студиясының директоры.

## Шығармашылығы
* С. Райбаевтың «Әнші аралдың құпиясы» (1979), А. Қарсақбаевтың «Балалық шақтың кермек дәмі» (1981), С. Апрымовтың «Соңғы аялдама» (1990), А. Шәжімбаевтың «Жансебіл» (1991), С. Тәукеловтың «Батыр Баян» (1993), А. Әмірқұловтың «Абай» (1995), С. Нарымбетов «Ләйләнің зары» (2000), Т. Теменовтың, И. Пассердің, С. Бодровтың «Көшпелілер» (2004), Д. Манабайдің «Кек» (2005), Ф. Шлендорфтың «Ұлжан» (2006), Е. Тұрсыновтың «Келін» (2007), Э. Уразбаевтың «Прыжок Афалины» (2009), Р. Әбдірашевтың «Балалық шақтың аспаны» (2010) фильмдері;
Ә. Шәжімбаевтың «Алжир» деректі фильмі (1989); Б. Ғабитовтың «Қамшы» сатирикалық киножурналы (1982) фильмдердің директоры және продюсері.

## Марапаттары
* 1970 - КСРОның «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі
* 2001 - "Қазақстан Республикасының тәуелсізідігіне 10 жыл" медалі
* 2002 - Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері (атағы)
* 2006 - Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (құрметті атағы)
* 2009 - ҚР Президентінің жарлығымен Құрмет орденімен марапатталды
* 2017 - ҚР Президентінің жарлығымен Парасат орденімен марапатталды.

## Жеке қасиеттері
* Діни көзқарасы - мұсылман.
* Саяси қайраткер рөтіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дамыған зайырлы және демократиялық мемлекет».
* Хоббиі - футбол.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық, тарихи, ғылыми-танымдық әдебиет.

## Дереккөздер

Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Нығметолла Жұмкейұлы Төкешев

**Нығметолла Жұмкейұлы Төкешев**, (1926 жылы туған), партия, кеңес кызметкері. 

Арғын тайпасы Қаракесек руы Нұрбике-Шаншар руынан шыққан.

Сібірде орта мектепті, Алматы мен Мәскеуде Жоғары партия мектептерін бітірген. Еңбек жолын Қу ауданында 1942 жылы бастап, Қарағанды және Семей облыстарында баспасөз жүйесінде, комсомол, партия, кеңес жұмыстарын атқарған. Соғыс және еңбек ардагері, Қарқаралы ауданының кұрметті азаматы, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Төкешев елдің саяси-қоғамдық өміріне белсенді катысып келеді. Ол мемлекеттік органдарға жазған ашық хаттарында және макалаларында еліміздің әкімшілік-аумақтық бөлістеріне өзгерістер енгізу, елорданы Акмолаға көшіруді колдаса, сонымен коса Қарағанды облысының саяси-экономикалык дамуы, Семей облысын, Абыралы мен Егіндібұлак аудандарын қалпына келтіру, Қазақстан тарихын «актандактардан» арылту, Мәдени мұраларды қорғау, Семей ядролык полигоны аймағын сауыктыру, соғыс және еңбек ардагерлеріне әлеуметтік колдау көрсету туралы жазып жүр. КСРО-ның 12 орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Әбубәкір Әлімжанов

**Әбубәкір Әлімжанов** (1903-1969), флотатор. Ақтоғайдың түлегі. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Әлтеке бұтағынан шыққан.

1930 жылдары Балқаш тау-кен-металлургия комбинаты құрылысында жер қазушы болып еңбек етті. Осы күнге дейін Балқаш кен байытушылары, металлургтері Әлімжановты «дипломсыз инженер» деп атайды. Әлімжанов мыс өндіру технологиясын тәжірибе фабрикасының жұмыскерінен бастап, флотаторы болды. 1948 жылдан құрметті демалысқа шыққанша концентратты құрғату және шихта дайыңдау цехының бастығы болып қызмет атқарады. 1946 ж. 2-шақырылған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Қазақстанның 15 жылдығы» белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Алғашқы астасу

**Алғашқы астасу** тау жынысы
қабаттарының алғаш қалыптаса бастау сәтінде-ақ иеленген астасу пішіні. Бұл
астасу пішіні әдетте тау жынысы қабаттарының көлбеу бағытта жайыла төселу
пішініне сәйкес келеді, алайда түзілімдену алабының бедері кедірлі-бұдырлы
болған жағдайда аталған астасу пішіні көлбеу бағыттан айтарлықтай ауытқуы
да ықтимал. Синонимі — "бұзылыссыз астасу". 

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Таушайыртанымдық талдама (талдау)

**Таушайыртанымдық талдама (талдау).** тау жынысытардағы шашыранды органикалық заттардың топтық құрамын анықтау
мүддесін көздейтін зертханалық физикалық-химиялық әдістер кешені. Әдейі
жасақталған сүлбаға сәйкес жүргізіледі. Зерттеудің мақсатына байланысты,
анықгалған заттардың әрбір жекелеген тобын саралау (Ажәне С топтарындағы
тауьиайыр тектестері, гумин қышқылдары  және кероген) жалпылама Таушайыртанымдық талдама
кешеніне кіретін арнаулы физикалық және химиялық зерттеу әдістерінің үлкен
жиынтығы көмегімен жүзеге асырылады. Соңғыларының қатарына жататындар
— химиялық-көмір петрографиялық зерттеулер, инфрақызыл және асакүлгін
спектрометрия, хроматография, т.б. Кейбір жағдайда тау жынысы қүрамынан
аталған заттар тобына кірмейтін құрам бөліктер, мәселен, тау жынысыпен сорылып
алынған газдар мен көмірсутектердің қиын қайнайтын фракциялары әдейі
бөлініп алынып, жеке зерттелуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мекраптандар

**Мекраптандар** (*тиоспирттер*) () —  құрамына күкірт кіріктіретін органикалық қосындылар класы. Мекраптандар — өте жағымсыз иіс шығаратын, тез тотығатын, металл тотықтарымен әрекеттесуі нәтижесінде "меркаптидтер" түзетін заттар. Мұнайдың бензин және керосин фракциялары құрамында Мекраптандардың екі гомологтық тізбегі - алифаттық *HSC<sub>n</sub>H<sub>2n+1</sub>* және оралымдық *HSC<sub>n</sub>H<sub>2n-1</sub>* Мекраптандар - анықталған. Мұнайдың жоғары дәрежелі фракцияларынан Мекраптандар табылмаған.
Әдетте мұнай құрамындағы Мекраптандардың мөлшері онша көп болмайды, дей тұрғанмен, кейбір мұнайлардағы (мысалы, Шығыс Сібірдегі Марков кенорны) олардың мөлшері бүкіл күкірт кіріктіретін қосындылар массасының 75 %-ын құраған. Мекраптандардың тоттандыру қабілеті өте жоғары. Олар каучук өндірісінде және тотығуға қарсы тіркемжабдықтар дайындау өнеркәсібінде пайдаланылады..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қажымұрат Әбілқайырұлы Төкішев

**Қажымұрат Әбілқайырұлы Төкішев** (1957 жылы туған), экономист. Карағанды зауыт-ЖТОО бітірген (1980). 1986-1991 жылдары Қазақстан Компартиясы Балқаш қалалық комитетінің нұсқаушысы, көп салалы қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық кәсіпөрыны директорының орынбасары. 1991-96 жылдары «Балқашмыс» ОБ-де экономисті, бөлім бастығының орынбасары болады. 1997 жылдан қалалық казынашылық басқармасын, салық комитетін басқарады. 2005 жылы Балқаш қаласынын әкімі болып тағайындалды.

## Дереккөздер
Периклинді астасу

**Периклинді астасу** тау жынысы қабаттарының
орталық нүктеден оның қапталдарына қарай барлық бағытта бірдей еңістенуімен
сипатталатын бұзылысты астасу түрі; брахиантиклиндерге және күмбез тәрізді
қатпарларға тән.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Нейтрондық импульстік каротаж

**Нейтрондық импульстік каротаж** - нейтрондық каротаж әдістерінің бірі. Бұл әдістің өзге нейтрондық каротаж әдістерінен айырмашылығы — нейтрондардың импульстік көзі ұңғыма оқпанына түсірілетіндігінде. Аталған нейтрондар көзі (нейтрондар генераторы) ұңғыманың әр түрлі деңгейлеріндегі таужыныстарды қас-қағым сәтке ғана (микросекундтар) ұрғылап өтеді. Осы импульстік ұрғылаулар аралығында жылу нейтрондарының тығыздығы, немесе радиациялық тұтқындау гамма-сәулелерінің қарқындылығы өлшеніп отырады. Алынған деректер нейтрондарды сіңіру тілмесі жоғары элементтердің, бірінші кезекте хлор мен бромның, таужыныстағы үйірімділігін шамалауға мүмкіндік береді. Нейтрондық импульстік каротаж әдісі су-мұнай жапсарын тап басуға көмектеседі, себебі мұнайлы деңгейлердегі жылу нейтрондары өмірінің орташа ұзақтығы минералданған сулы деңгейлердің осы көрсеткішімен салыстырғанда әлде қайда мол мөлшермен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Желек тұрқылас астасу

**Желек тұрқылас астасу** Бүркемелі астасу терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Судың стандарттық талдамасы

**Судың стандарттық талдамасы**.Судың химиялық
қасиеттерін анықтау мақсатында жүргізілетін талдамалар жиынтығы - хлор
аниондарын, сульфаттарды, гидрокарбонаттарды, кальций, магний, натрий
катиондарын, сол сияқты судың тығыздығы мен рН-ты анықтау. Синонимі -
"судың алтыбөліктік талдамасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Раиса Мәжитқызы Мұхамедиярова

**Раиса Мәжитқызы Мұхамедиярова** (1939 жылдың 11 шілдесі, Семей облысы Көкпекті ауданы — 2019 жылдың 5 қарашасы, Алматы, Қазақстан) — кеңестік және қазақстандық кино және театр актрисасы. Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген артисі (1990). "Құрмет" орденінің иегері. "Менің атым Қожа" қазақ киносының алтын қорынан орын алған балалар фильміндегі Майқанованың рөлін сомдаған танымал дарынды артист.

## Толығырақ
* Райса Мәжитқызы 1939 жылы 11 шілдеде Семей облысы Көкпекті ауылында туған. 
* Ұлты - Қазақ. Руы Найман ішінде Матай.
* Әкесі - Мұхамедияров Мәжит Мұхамедиярұлы (1910-1996),Байланыс басқармасында пошта бастығы болып жұмыс істеген. 
* Анасы - Мұхамедиярова Меңсулу Жақыпқызы (1918-1991), сатушы болып жұмыс істеген.
* 1962 жылы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық  университетінің шетел тілдері факультетінің ағылшын бөлімін бітірген. ағылшын тілінің оқытушысы.
* Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
* 1957-1958 жылдары - Қазақстан Компартиясы Сарыағаш аудандық комитетінде хатшы-машинист. 
* 1960 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының актрисасы.
* 1994 жылдан - зейнеткерлік демалыста.
* 1995 - 2002 жылдары Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актерлік құрамында болды.

## Кино рөлдері
* 1961  жылы «Сплав» 
* 1963 жылы «И в шутку и всерьез» 
* 1963 жылы "Менің атым Қожа" (реж:Сұлтан Қожықов) қазақ киносының алтын қорынан орын алған фильмінде ұстаз Майқанованың рөлімен кеңінен танылды.
* 1968 жылы «Балалық шаққа саяхат» 
* 1977 жылы «Однажды и на всю жизнь» 
* 1985 жылы «Бұғы адам» 
* 1987 жылы «Айсұлу туралы ертегі» 
* 1990 жылы «Түнек әміршісі» және тағы басқа фильмдерге түскен.

## Марапаттары
* 1962 жылдан ҚазКСР Кинематографистер одағының мүшесі.
* 1990 жылы ҚазССР Еңбек сіңірген әртісі.
* 2002 жылы Ерен еңбегі үшін медалі мен марапатталған.
* 2007 жылы Құрмет ордені мен марапатталған.

## Жеке қасиеттері
* Діни көзқарасы - атеист.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық мемлекет».
* Хоббиі - гимнастика.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - қазақ және орыс классикалық әдебиеті.

## Жеке өмірі
* Жары: ұлы жазушы, Еңбек ері, халық жазушысы Ғабит Мүсірепов
* Қыздары - Мүсірепова Гаухар Ғабитқызы (1965 жылы туған),«Қазақтелеком», K'cell ұялы байланыс компаниясында әкімшілік департаментінің маманы.
* Мүсірепова Гүлнар Ғабитқызы (1966 жылы туған), «Симгент Қазақстан» ЖШС қаржы директоры.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Центриклинді астасу

**Центриклинді астасу** тау жынысы қабаттарының
белгілі бір шартты нүктенің қапталдарынан осы нүктенің өзіне қарай барлық
бағыттан бірдей еңістенуімен сипатталатын бүзылысты астасу түрі;
брахисинклиндерге тән.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мереке Көкеқызы Төлекова

**Мереке Көкеқызы Төлекова** (1955 жыл, Қарқаралы ауданында туған) - ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1993).

## Еңбек жолы
* Абай атындағы Қазактың мемлекеттік педагогика институтын бітірген (1980).
* 1981 жылдан аталған университетте кызмет істейді.
* 1992 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің ТМД кафедрасының аға окытушысы, Еуразия кафедрасының доценті, жалпы тарих кафедрасының доценті.

## Ғылыми еңбектері
* 1992 жылы «Қазақстан өнеркөсіп жұмысшылары» (1976-1985) такырыбында кандидаттық диссертаңия қорғады.
* 1993 жылы «Жетісу халқының әлеуметтік-демографиялық дамуы» (1897-1999 ) атты такырыпта докторлык диссертация қорғады.
* Төлеков «Азия және Африка халықтарынын» тарихы, ежелгі Шығыс халықтарынын тарихы, Ежелгі дүние тарихы, Түркі тілдес халыктар тарихы мен дүниежүзілік өркениет тарихы, дүниежүзілік дін тарихы курстарынан дәріс береді.

## Марапаттары
* Төлеков ҚР-нын Білім беру ісінін кұрметті кызметкері.

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Қарқаралы ауданында туғандар
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Айдағыш

**Айдағыш** - қалдық қысымның көмегімен ауаны немесе жанғыш қоспаларды қозғағышқа тасымалдайтын құрылғы.

**Жетекті айдағыш** - іштен жану қозғағышының әрекетімен іске қосылатын айдағыш.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Муфта (көлік)

**Муфта**- біліктерді, құбырларды, тартқышты және т.б. қосатын құрылғы.

***Тіркесті ажырату муфтасы** - тіркестің сығу деңгейінің айналмалы элементіне подшипник арқылы ажырату ашасынан өстік күшті беретін  құрылғы.
***Тісті муфта** - іштей ілінісетін естес тісті дөңгелек түрінде жасалған тістер саны бірдей екі дөңгелек жарты муфта.
***Озбалы муфта** - қозғалыс бағыттары өзгерген кезде кірістегі (немесе шығыстағы ) буыны шығыстағы (немесе кірістегі) буынына қатысты еркін қозғалуы мүмкін болатын муфта.
***Тіркес муфтасы** - берілген жағдайда айналмалы буындарды ажырату және қосуға арналған муфта.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайдың жылулық ұлғаю коэффициенті

**Мұнайдың жылулық ұлғаю коэффициенті**-температура 1°С-қа өзгергенде мұнайдың бұрынғы көлемі қалншалықты мөлшерге өзгеретіндігін көрсететін коэффициент.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тасарал (ауыл)

**Тасарал** — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл, Тасарал ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 237 км-дей, Балқаш қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 93 км-дей жерде, Балқаш көлінің солтүстік-батыс жақ жағалауында орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1928 жылы артель болып қаланған. 1930 жылдары ірілендіріліп «Қызыл қазақ » балық аулау ұжымшары ұйымдастырылған, 1960 жылы «Октябрьдің 50 жылдығы» деп аталды. 1942 жылы тұз өндіру артелі құрылған. 1960-1990 жылдары « 0ктябрьдің 50 жылдығы» ұжымшарының және ауылдық кеңестің орталығы, 1997 жылы Ағыбай батыр атындағы балық аулау өндірістік кооперативі болды, бүгіңде «Ағыбай батыр» фирмасы. 

## Шаруашылығы
Жерінің жалпы ауданы 32,0 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — балық аулау, қосымша саласы түйе, жылқы өсіру болды. Округ негізінде 6 шаруа қожалығы құрылған.

## Инфрақұрылымы
Мектеп, ФАП, клуб, кітапхана, басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Сарышаған темір жолы  станциясы 50 км жерде.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Қалқаланған (шектелген) мұнай (газ) жатындары

**Қалқаланған (шектелген) мұнай (газ) жатындары** Беткі жазықтығы саздармен немесе соларға ұқсас басқа да шымыр таужыныстармен қалқаланған мұнай (газ) жатындары.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өздігінен полюстену потенциалдарының каротажы

**Өздігінен полюстену потенциалдарының каротажы** - өздігінен полюстену потенциалдарын өлшеуге негізделген электрлік каротаж түрі. Бұрғылау ұңғымаларындағы табиғи қозғалыссыз электрлік өрістерді зерттеуге негізделген бұл әдіс электрлік каротаждың басты әдістерінің бірі. Ұңғымада табиғи электрлік өрістің қалыптасуы сол ұңғыма мен таужыныстың жанасу жазықтығында және әр түрлі литологиялық құрамды қойнауқаттардың аралықтарында өтетін физикалық-химиялық процестерге байланысты. Бұл әдіс бір топ өте маңызды мәселелерді шешуге мүмкіндік береді, олар: 
* таужыныстардың литологаялық ерекшеліктерін зерттеу; 
* қойнауқаттардың шекараларын анықтау; 
* қималарды сәйкестендіру; 
* қималар құрамындағы жинауыш таужыныстарды даралау; 
* қайнауқаттық сулар мен жуғыштау сұйығы сүзбелерінің минералдану дәрежесін анықтау; 
* таужыныстардың саздылық, кеуекгілік, өтімділікжәне мұнаймен немесе газбен қанығу коэффициенттерін анықтау.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық судың жылулық ұлғаю коэффициенті

**Қойнауқаттық судың жылулық ұлғаю коэффициенті** — судың көлемдік бірлігінің температура 1°С-қа өзгергендегі өзгеру көрсеткіші; қойнауқаттық жағдайдағы мөлшері 18.10-5 -90.10 5 /1°С аралығында болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Зинаида Петровна Семенова

**Зинаида Петровна Семенова** (1903-1978), геолог. Ленинград атындағы шығармашылық институтын (1925), Ленинград тау-кен институты жанындағы Жоғарғы геология курсты бітірді (1930). 1928-1930 ж. Геология комитеттінің механика анализ лабораториясында, бейметалл пайдалы қазбалар институтының литология партиясында жұмыс ңстеді. 1931 жылдан Қарағанды, «Қазақ көмір барлау» тресінің геологы , 1952 жылдан «Қарағанды» комбинатының бас геологы болды. Семенова көмірлі қабат жыныстарының құрамын тұңғыш рет зерттеді. Семенованың геологиягиялық зерттеулері Қарағанды көмір бассейнінде кокстелетін көмірдің жаңа учаскелерін ашуды қамтамасыз етті. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты  (1948). 3-4 сайланған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
## Шығармалары
*Литологическое описание лазреза Карагандинского каменно-угольного бассейна (1936).

## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Гипс қалпақ

**Гипс қалпақ** — тұзды құрылымдардың жоғарғы бөлігіндегі
азды-көпті ангидрит, саз тозаңдары және карбонатты материал қоспаларын
кіріктіретін гипс шоғырлары. 

Тұз қабаты қимасының жабынындағы және жоғарғы
бөлігіңдегі ангидриттердің жерасты және беткейлік су массаларымен гидраттануы
салдарынан, сол сияқты тастұз және онымен сыбайлас тұздардың шаймалану
қалдықтары есебінен қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кенорын

**Кенорын** ( — пайдалы қазбалар шоғыры яки жатыны. Өзінің мөлшерлік және сапалық көрсеткіштері тұрғысынан техника мен экономиканың бүгінгі жағдайында өндіріліп алынуы тиімді деп табылған табиғи пайдалы қазба жатындары (шоғырлары) "өндірістік кенорындар" деп аталса, игерілу мүмкіндігі техникалық-экономикалық жағдайлардың болашақ өзгерістерімен байланыстырылатын жатындар "тиімсіз кенорындар" деп аталады..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сулы-мұнайлы (газды-сулы) жатын

**Сулы-мұнайлы (газды-сулы) жатын** Өзінің
төсеніші рөлін атқаратын су қабатымен бүкіл ауқымымен жапсарласатын мұнай
жатыны.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Нұрмағамбет Төлемісов

**Нұрмағамбет Төлемісов** (1904-1972), өндіріс ұйымдастырушысы. 

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Ұлы Отан соғысына қатысушы. Жастайынан жетім калады да Нұра ауданындағы Бородиновка селосында орыс кулактарында батрак болып, приход мектебін бітіреді. 1926 жылы Қарсакбай комбинаты кұрылғанда Жезказған руднигінде забойшы болады. 1928 жылы ұлы кәмпеске, ұжымдастыру басталғанда елге оралып, ауылдық кеңес төрағасы, аудандық дәрежедегі басшы кызметтер атқарады. Ел адамдарын Нұраның құнарлы жерлеріне коныстандыруға ұйыткы болады. Соның аркасында ашаршылықтан аман алып қалады. 1935-36 жылдары Нүра аудаңдык атқару комитетінің төрағасы кызметін аткарады. Бірақ кезекті партиялық «тазалау» науқанында НКВД кармағына ілініп, одан тапқырлығы мен өжеттігі аркасында құтылады. Репрессия, соғыстың бастапқы жылдары ауылдағы ағайындарға қамқор болады. Қарағанды шахталарында жұмыс істейді, артельдерді баскарады. 1942 жылы Жаңаарка ауданындағы калайы руднигінін директоры болып тағайындалады, содан майданға алынады. Соғыстан кейін жергілікті өнеркәсіп жүйесіңде істеп, 1948-1953 жылдары облыс коопинсоюзды, одан кейін №2 тұрмыстык қызмет фабрикасын («Металлобытремонт» зауыты) баскарады. Үкіметтін бірнеше  наградаларымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Нұра ауданы тұлғалары
Геологиялық-экономикалық талдама

**Геологиялық-экономикалық талдама** (*талдау*) (іздеу-барлау жұмыстарының
нәтижелерін). Іздеу-барлау жұмыстарының тиімділігін арттыру мақсатында
геологиялық, әкімшілік, өндірістік нысандар бойынша және геологиялық барлау
жұмыстарының түрлері мен әдістері бойынша жүргізілетін арнаулы зерттеулер
жиынтығы.* Геологиялық-экономикалық талдама шараларының басты-басты мақсттары төмендегідей*:

* кенорындарды іздеу және барлау барысын жан-жақты саралау (іздеудің ең тиімді бағытын қамтамасыз етуге белгіленген жұмыс көлемі мен қаражаттың жеткіліктілігі және ұтымдылығы; жүргізіліп отырған жұмыс түрлерінің, әдістердің және әдістемелердің геологиялық жағдайға сәйкес болуы; геологиялық барлау жұмыстары жоспарының орындалу барысы, т.с.с.); 
* геологиялық барлау жұмыстарының ең тиімді бағыттарын таңдау нәтижесінде кенорынның қорын еселей арттыру мүмкіндіктерін іздестіру; 
* кенорынды іздеу және барлау әдістемелерін жетілдіру;
* еңбек өнімділігін арттыру және өнімге тікелей қатысы жоқшығындарды азайту; 
* геологиялық барлау өндірісін ұйымдастыру, ғылыми түрғыдан қамтамасыз ету және жоспарлау шараларын жетілдіру.Геологиялық-экономикалық талдама төмендегі мәселелерді қамтиды: геологиялық барлау жұмыстарын сапалық және сандық
тұрғыдан бағалау; жұмыстардың сипаты мен көлемін олардың жүргізілу сатысына, түріне және әдісіне сәйкес нақты түрде және шығынданатын қаржы
тұрғысынан анықтау; тиімділік көрсеткіштерін (шаруашылық-есептік, салалық,
шаруашылық, салыстырмалы) анықтау және салыстыру; жоспарланған кезеңдегі
жұмыс көлемінің экономикалық тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін
тұжырымдар мен ұсыныстарды жасақтау. Геологиялық барлау процесінің ең
ақырғы нәтижесін сипаттайтын көрсеткіштерге баса назар аударылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Судың серпінді ұлғаю коэффициенті

**Судың серпінді ұлғаю коэффициенті**-"*судың сығылғыштық коэффициенті* "терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тасбұлақ

**Тасбұлақ** – Ұлытау тау жүйесінің қиыр оңтүстігіндегі тау массиві. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жеріңде. Сарысу өзенінің төменгі ағысында. Абсолюттік биіктігі 320 м .

## Геологиясы, жер бедері
Бор шөгінділерінен түзілген. Оңтүстік және батыс беткейлері бұлаққа бай (Ұзынбұлақ, Шилі). 

## Өсімдігі
Сұр қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, көкпек өседі. Тасбұлақ күзгі, қысқы мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Газ жатыны

**Газ жатыны** Жерасты қорқоймаларында жинақталған газ
массалары. Жер қыртысының жекелеген құрылымдық элементіне жинақталған
бір немесе бірнеше газ жатындары газ кенорнын қалыптастырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайжұрынды газды жатын

**Мұнайжұрынды газды жатын** "Мұнайлы-газды жатын " терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Түпмұнайлы свита

**Түпмұнайлы свита** - құрамында биогендік шашыранды органикалық заттары және мұнай мен газдың өндірістік жатындарын түзуге қабілетті көмірсутектері бар, литологиялық тұрғыдан біртекті болып келетін свита. Түрлі дәрежедегі түпмұнайлы свита рөлін, сайып келгенде, әр түрлі литологиялық құрамдағы, шашыранды органикалық заттарды және осы заттар
есебінен қалыптасқан мұнай-газ көмірсутектерін кіріктірген кез-келген субаквалық түзілімдер жиынтығы атқара алады. Алайда олардың барлығы бірдей көмірсутектердің өндірістік жатындарын қалыптастыру көзі рөлін атқаруы шарт емес. Түпмұнайлы свиталарды анықтаудың біршама қолайлы белгілері төмендегідей: шөгінділердің байырғы теңіздер түбінде, сирегірек тұщысулы алаптар жағдайында түзілуі; шөгінділер құрамында тотықсызданған геохимиялық фациялардың кеңінен таралуы; таужыныстар құрамында шашыранды органикалық заттардың және сол заттар құрамында сапропелді микроқұрамбөліктердің үйірімділігі жоғары дәрежеде болуы; таужыныстарда шашыранды мұнай көмірсутектері үйірімділігінің мол болуы. Жалпылама есептеулер нәтижесіне қарағанда, құрамындағы шашыранды органикалық заттар мөлшері 1 млн т/км2-ден астам болатын свиталар ғана мұнайдың өндірістік қорларын кіріктіре алады. Түпмұнайлы свитаны анықтауда, шашыранды органикалық заттардың жалпы мөлшері мен типі жайлы деректермен қатар, таужыныстардың литологиялық құрамы және түпмұнайлы свита қимасының құрылыс ерекшеліктері де маңызды рөл атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тұнбатұз

Нақтылы маусым барысында түзды көл бетіндегі
көлтүздык, есебінен түзіліп үлгерген тұз қабаты; үш түрге жіктеледі: 
*"жаздық тұнбатұз" көл суының булануы салдарынан түзіледі; 
*"күздік тұнбатұз" көлтұздықтың салқындауы нәтижесінде түзіледі; 
*"қыстық тұнбатұз" көлтұздықтың мұздақтануы салдарынан қалыптасады.

Тұнбатұзтың құрамы көлтұздық құрамына тәуелді, оның қалыңдығы әдетте бірнеше см-ден аспайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гипс-доломит

**Гипс-доломит**. Негізінен алғанда доломит және гипс
минералдарынан тұратын шөгінді (тұнба) тау жынысы. Құрамындағы доломит
мөлшері гипске қарағанда көбірек. Әдетте ангидрит-доломиттердің гидраттануы
нәтижесінде қалыптасады. Доломит пен гипстің бірлесе отырып тұнбаға түсуі,
немесе доломитті түзілімдердің гипстенуі салдарынан да түзілуі ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газконденсатты кенорын

**Газконденсатты кенорын** () - газконденсатты жатындарды кіріктіретін кенорын. Кенорын қимасында газконденсаттармен қатар конденсат және газ жатындары ұшырасуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газгидратты жатын

**Газгидратты жатын** қысым мен температураның
жеткілікті мөлшерлері жағдайында жер қыртысындағы табиғи газ кеуектік
сулармен әрекеттесуі нәтижесінде қатты түрдегі гидраттық жағдайға ауысуымен
сипатталатын шоғыр.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ер Тарғын көшесі (Алматы)

thumb|200px
**Ер Тарғын көшесі**. Көшеге қазақ халық ауыз әдебиетінің інжулерінің бірі «Ер Тарғын» эпосының басты кейіпкері Ер Тарғын есімі (Алматы қаласы әкімінің 2004 жылғы 11 ақпандағы №61 шешімі) берілген. Ер Тарғын
- ерлік пен өрліктің, елжандылықтың, өз жерін жаулардан қорғаудың және әділдік үшін күрестің
символы.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 24-ші көше. Кешенін ұзындық - 1000
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Рентгендік-радиометрлік каротаж

**Рентгендік-радиометрлік каротаж** - таужыныстар мен рудаларды элементтік талдау шаралары соларға тән рентгендік сәулелену сипаттарын саралауға негізделген *[[радиоактивтік каротаж]]* әдісі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бинарлық атаужүйе

**Бинарлық атаужүйе**. Ботаникада, зоологияда және палеонтологияда: жан-жануар, жәндік және өсімдік түрлерін атаудың халықаралық дәрежеде келісілген ережесі; бүл ережеге сәйкес, латын тілінде
рілетін атаулар жүйесі екі басты бөліктен, бір қосалқы бөліктен тұрады; басты
бөліктің біріншісі — қаралып отырған биологиялықтүрді өз құрамына кіргізетін
тек атауы, ол зат есім түрінде беріледі; басты бөліктің екінші бөлігі — жаңағы
текке кіретін биологиялық түр атауы, яғни көбінесе сын есім түрінде берілетін
тірлік эпитет. Биологиялықтүр атауынан кейін әдетге осы атауды алғаш ұсынған
яғни аталған түрді алғаш хаттаған ғалымның тегі (фамилиясы) қысқартылған
түрде беріледі (бұл да латын әріптерімен).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Семізбұғы (тау, Қарағанды облысы)

**Семізбұғы** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданының солтүстік шығысында, Ботақара кентінен солтүстік шығысқа қарай 83 км жерде орналасқан тау. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылып жатыр. Көлденеңі 4 км, ең биік жері 1049 м.

## Жер бедері, геологиялық құрылымы
Беткейлері жайпақ. Девон жыныстарынан түзілген. Семізбұғының батыс етегінде Семізбұғы корунд кен орнын игеруге байланысты бой көтерген осы аттас кент орналасқан.

## Өсімдігі
Қызыл қоңыр сұр топырағыда қияқ, сұлыбас, бетеге өседі.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Газ қалыптасуының басты белдемі

**Газ қалыптасуының басты белдемі**. Мұнай-газды
алап қимасының газ қалыптасуының басты фазасы көрініс беретін қойнауқаттық-
катагендік белдем. Аталған алаптың құрылысына, оның геотермикалық режиміне,
шашыранды органикалық заттардың типіне, т.б. факторларға байланысты
газ қалыптасуының басты белдемі жас және көне платформалардағы шөгінділердің иіле төмендеуінің
соңғы сатысында 3,5-5 км тереңдіктер шамасында, ал платформалардың терең
ойыстары мен әлпілік ойысымдарда 6-9 км тереңдіктерде байқалатын болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Береговая көшесі (Алматы)

Көше Кіші Алматы өзенінің жағасын бойлай орналасқандықтан, осылай (Алматы қаласы атқару
комитетінің 18.04. 1956 №10 шешімі) аталған.
Медеу ауданында орналасқан. Ньютон көшесіне басталып, Армян көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Инженерная көшесі. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Соқтығу, соқтығысу

**Соқтығу, соқтығысу** -
көліктің қозғалыстағы немесе
қозғалмай тұрған затты басып немесе соғып кеткен жағдайда болған
жол-көлік апаты.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Газдың серпінді ұлғаю коэффициенті

**Газдың серпінді ұлғаю коэффициенті** — "Газдың сығылғыштық коэффициенті "терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тасбұлақ (демалыс үйі)

**Тасбұлақ**, демалыс үйі. Қарағандының шығысқа жағында 200 км, Қарқаралы қаласынан 7 км жерде, жасанды тоған жағалауындағы аралас орман арасында орналасқан. 1978 жылында ашылған, жыл бойы жұмыс істейді. Қыста 150, жазда 300 орынға арналған. Бір жолғы демалу мерзімі — 12-24 күн, жыл сайын 3 мың га жуық жұмысшылармен қызметшілерге және олардың балаларына (жайлы корпустарда немесе ағаш коттедждерде тұрады) Қызмет көрсетеді. Медикалық пункт, кинозал, кітапхана, би алаңы, жағажай бар.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Сейсмикалық каротаж

**Сейсмикалық каротаж** -  *«[[сейсмокаротаж]]»* терминінің синонимі. Сейсмикалық каротаж  сейсмикалық толқындардың жылдамдықтарын, олардың шағылуын, жұтылуын анықтау жолымен бұрғылау ұңғымасы қабырғаларындағы таужыныстардың серпінділік қасиеттерін зерттеу. Зерттеу нәтижелері сейсмикалық барлаудың деректерін түсіндіруге,
таужыныстардың литологиялық құрамы мен физикалық қасиеттерін зерттеуге, сонымен қатар мұнайлы-газды өнімді қойнауқаттарды
бөлуге, ұңғыманың техникалық жағдайын бақылап отыруға қолданылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Буфер бастырмасы

**Буфер бастырмасы** - соқтығыс кезінде соғылу энергиясын
өшіретін автомобиль буфері бойымен жүретін резеңке жолақ.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайгазды свита

**Мұнайгазды свита** - мұнайдың немесе газдың өндірістік қорлары жинақталған жерасты қорқоймаларын құрайтын таужыныстарың қойнауқаттарын, горизонттарын немесе линзаларын кіріктіретін стратиграфиялық түзілімдер кешені. Егер мұнай әуел бастан-ақ осы свитаның өзінде қалыптасқан болса, онда бұл свитаны әуелден-ақ *мұнайлы свита* деп атайды. Мұнай жатындары сөз болып отырған свита ауқымына өзге өңірлерден жылыстап келген жағдайда, бұл свита туынды мұнайлы свита деп аталатын болады. Мұнай мен газ жатындарын ең жақсы тұтатын литологиялық фациялар қатарына жататындар — әктастардың, доломиттердің, құмтастар мен құмдардың қабатшалары мен линзаларын кіріктіретін саздар яки жіктастар, құмтастар және құмдар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Биржа бағамы

**Биржа бағамы**, котировка  (фр. Cote, ағылш. Financial quote) - қор биржасына айналымға түскен бағалы қағаздардың құны. *Биржа бағамы* қарыз ақша пайызы мен сол бағалы қағаз табыстылығы деңгейінің арақатынасымен анықталады. Қай дүкеншiсi немесе сатып алушысы жариялайтын және олар бойынша сатып алуды немесе сатуды болуға дайын болатын тауардың бағасы (бағамы, проценттi жалаки).
*Биржалық бағам* - биржада сатылатын акциялардың, облигациялар мен басқа да бағалы қағаздардың бағасы. Биржаның ашылу және жабылу сәтіндегі бағам; биржада жасасылатын мәмілелер бойынша үздіксіз бағам (тикердің "жүгірме" жолы); сауда күні бойына ең жоғары және ең төмен бағам; спот мәмілесі бойынша және мерзімді мәміле бойынша бағам; нақты эмитент-компаниялардың бағалы қағаздары бойынша бағам, т. б. түрлеріне бөлінеді. Биржалық бағамның тағы бір түрлері: сатушы бағамы (ол сүрайтын баға) — asced price; сатып алушы бағамы (сатып алушы ұсынатын баға) — bid; ресми бағам— сатушы мен сатып алушының бағамы үйлесетін баға — matching.
## Биржа бағамының түрлері
* Төте *биржа бағамы*
* Керi (жанама) *биржа бағамы*

## Дереккөздер


Санат:Биржалар
Жұмаш Әубәкіров

**Жұмаш Әубәкіров** (1920-1994), партия, кәсіподақ қызметкері. Қазіргі Бұқар жырау ауданының түлегі. Республикалық партия мектебін (1951), ҚазМУ-ді (1952) бітірген. Ұлы Отан соғысына (1941-1945) қатысушы. Соғыстан кейін партия және комсомол жұмысында болады: Қазақстан КП Октябрь аудандық және облыстық комитеттерінің нұсқаушысы, Қарағанды қалалық комитетінің бөлім меңгерушісі, хатшысы, Октябрь аудандық комитетінің 1-хатшысы. 1970-78 ж. кәсіподақтары облыстық кеңесінің төрағасы. 1978-1987 ж. облыстық халықтық бақылау комитеті төрағасының орынбасары. КОКП 24-съезінің, Қазақстан КП 13-15-съездерінің делегаты. 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Қарағанды қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар