Че Гевара

Эрнесто **Че Гевара** (толық аты Эрнесто Гевара, исп. Ernesto Guevara; 14 маусым 1928, Росарио, Аргентина — 9 қазан 1967, Ла Игэра, Боливия) — латынамерикалық революционер, Куба революциясының 1959 ж. командентесі және Куба мемлекеттік қайраткері. "Латынамерика континентінен" басқа Конго Демократиялық Республикасында және басқа елдерде де жұмыс атқарған(мағлұмат әлі күнге дейін құпиялық таңбасын сақтауда). Өзінің аргентиналық шығу тегін білдіру үшін **Че** деген лақап атты қолданды. Себебі *сhe* деген одағай Аргентинада көптеп қолданылады.

## Биография
### Балалық шақ пен жастық шағы
Эрнесто Гевара 1928 жылы 14 маусымда аргентиналық Росарио қаласында, архитектор Эрнесто Гевара  Линч (1900—1987) отбасында дүниеге келген. Әкесі де, шешесі де аргентиналық креол(Латын Америкасындағы Испания және Португалия отаршыларының ұрпақтары) болған. Че әкесі жұмысшылардың жағдайын жақсартып (олардың еңбекақысын өніммен емес, ақшамен беріп отырған), аумақтық плантаторлардың наразылығын туғызды, сондықтан отбасымен Росарио қаласына көшіп кетуге мәжбүр болды. Сол кезде Росарио қаласы Аргентинадағы көлемі бойыншы екінші қала болатын, осы жерде өздерінің  йерба-матэ(парагваялық шәй) өнімін жасап шығаратын фабрика ашады. Осы қалада Че дүниеге келеді. Біраз уақыттан кейін дүниежүзілік дағдарыстың салдарынан отбасы Мисьонес қаласындағы плантацияға қайтып келуге мәжбүр болды.

Эрнестодан басқа отбасында тағы төрт бала болды. Селия (архитектор болды), Роберто (адвокат), Анна-Мария (архитектор), Хуан-Мартин (жобалаушы). Барлық балалар жоғары білім алды.

Екі жасында, 1930 жылдың 7 мамырында, Тэтэ (Эрнестодан қысқартылған аты) өзінің бронх демікпесін бастан кешірді - бұл ауру оны өмірінің соңына дейін қалмады. Әкесі құрылыстағы мердігер болып жұмысқа орналасса, шешесі Тэтэның қамын ойлап, қасында болды. Бастапқы екі жылда Эрнесто мектепке бара алмай, үйде білім алды, себебі күн сайын астма ұстамасынан азап шекті. Осы дан кейін ол үзіліспен(денсаулығына байланысты) Альта-Грасия мектебінде білім алды. Он үш жасында Эрнесто Деан-Фунес атындағы Кордовадағы мемлекеттік колледжға түсіп, 1945 жылы он аяқтады. Осыдан кейін ол Буэнос-Айрес университетінің медициналық факультетіне түсті. Әкесі дон Эрнесто Гевара Линч 1969 жылдың ақпанында айтқан:


Сурет:Chefamily.jpg|Че Гевара отбасысы. Солдан оңға қарай: Эрнесто Гевара, анасы Селия, әпке Селия, бауыры Роберто, әкесі Эрнесто баласы Хуан Мартинмен қолында және қарындасы Анна Мария
Сурет:Che Guevara - 1 año - 1929.jpg|Бір жасар Че Гевара, 1929 ж.
Сурет:Che Guevara - Mar del Plata - 1943ca.jpg|Эрнесто Мар-дель-Платада (Аргентина), 1943 ж.
Сурет:Che Guevara (1ro derecha) - Rugby - Atalaya.jpg|Че Гевара (оң жақтан санағанда бірінші) регби серіктестерімен, 1947 ж.


## Оңтүстік Америкада саяхаттау
Биохимия докторы Альберто Гранадомен (достық лақап аты - Миал) 1952 жылдың ақпанынан тамызына дейін жеті ай бойы Эрнесто Гевара Чили, Перу, Колумбия және Венесуэлада болып, Латын Америкасын аралады. Гранадо Чеден алты жас үлкен болатын. Ол оңтүстіктегі Кордова провинциясынан шыққан, фармацевтикалық университетті бітіріп, алапес ауруын емдеуге қызығушылық танытып, университетте тағы үш жыл оқығаннан кейін биохимия ғылымдарының докторы болды. 1945 жылдан Кордовадан 180 шақырым жердегі алапес колониясында жұмыс істеді. 1941 жылы ол сол кезде 13 жастағы Эрнесто Гевараны Дин Фьюнес колледжіндегі Эрнестоның сыныптасы Томас ағасы арқылы кездестірді. Ол Че ата-анасының үйіне жиі барып, олардың бай кітапханасын пайдалана бастады. Олар оқуды жақсы көретін және оқығандары туралы дауласатын дос болды. Гранадо және оның ағалары ұзақ серуендеп, Кордова маңында ашық саятшылықтар салды, Эрнесто оларға жиі қосылды (ата-анасы бұл оның астмамен күресуге көмектесетініне сенді)

Гевараның отбасы Эрнесто медицина факультетінде оқыған Буэнос-Айресте тұрды. Аллергияны зерттеу институтында ол аргентиналық ғалым доктор Писанидің жетекшілігімен жаттығады. Ол кезде Гевараның отбасы қаржылық қиындықтарды бастан кешіріп, Эрнесто кітапханашы болып ақша табуға мәжбүр болды. Кордоваға демалысқа келе жатып, ол алапес колониясында Гранадода болды, оған алапестерді емдеудің жаңа әдістерін зерттеуге эксперименттер жүргізуге көмектесті. Бір сапарында, 1951 жылдың қыркүйегінде Гранадо ағасы Томастың кеңесімен оны Оңтүстік Америкада саяхатшы болуға шақырды.Гранадо континенттің әртүрлі елдерінің алапес колониясына баруды, олардың жұмысымен танысуды және, мүмкін, бұл туралы кітап жазуды көздеді. Эрнесто бұл ұсынысты ықыласпен қабылдап, келесі емтихандарды тапсырғанша күтуін өтінді, өйткені ол медициналық институттың соңғы курсында оқиды. Эрнестоның ата-анасы қарсы болмады, егер ол бір жылдан кешіктірмей оралса - бітіру емтихандарын тапсырады.

1951 жылы 29 желтоқсанда қатты тозған Гранадо мотоцикліне пайдалы заттар, шатыр, көрпе тиеп, фотоаппарат пен автоматты тапаншаны алып, жолға шықты. Эрнестоға 15 доллар беріп, АҚШ-тан көйлек немесе купальник әкелуін өтінген Чинчинаға қоштасу үшін тоқтадық. Эрнесто оған қоштасу күшігін берді, оны Comeback деп атады - ағылшын тілінен аударғанда («қайтып кел»).

Біз де Эрнестоның ата-анасымен қоштасқанбыз. Гранадо есіне алды;Аргентинада бізді еш нәрсе кейінге қалдырған жоқ, біз Чилиге бет алдық - біздің жолдағы бірінші шетел мемлекеті. Кезінде Че ата-бабалары өмір сүрген Мендоса провинциясынан өтіп, жылқылардың қалай қолға үйретілгенін және біздің гаухолардың қалай өмір сүретінін бақылай отырып, біз оңтүстікке қарай бұрылып, екі доңғалақты Росинанте үшін өте алмайтын Анд шыңдарынан аулақ болдық. Көп қиналуға тура келді. Мотоцикл тоқтаусыз бұзылып, жөндеуді қажет етті. Біз оны мінген жоқпыз, өзіміз сүйреп жүрдік.Орманда немесе далада түнеп, азық-түліктерін кездейсоқ жұмыстардан тапты: олар мейрамханаларда ыдыс жуды, шаруаларды емдеді немесе мал дәрігері болды, радиостанцияларды жөндеді, жүк тиеуші, жүк тасушы немесе теңізші болып жұмыс істеді. Біз әріптестермен тәжірибе алмасып, алапеспен ауыратын колонияға бардық, онда олар жолда демалуға мүмкіндік алды. Гевара мен Гранадо жұқпалы аурудан қорықпады және алапеспен ауыратындарға жанашырлық танытты, өмірлерін оларды емдеуге арнағысы келді. 1952 жылы 18 ақпанда олар Чилидің Темуко қаласына келді.Жергілікті Diario Austral газеті «Оңтүстік Америкада мотоциклмен саяхаттап жүрген екі аргентиналық лепрологиялық сарапшы» атты мақала жариялады. Гранадоның мотоциклі ақыры Сантьягоға жақын жерде бұзылды, содан кейін олар Вальпараисо портына көшті (олар Пасха аралының алапес колониясына баруды көздеді, бірақ пароход алты ай күтуге тура келетінін біліп, бұл идеядан бас тартты), содан кейін жаяу, автостоппен немесе пароходтарға немесе пойыздарға «қояндар». Біз шахта күзетшілерінің казармасында түнеп, американдық «Braden Copper Mining Company» компаниясына тиесілі Чукикамата мыс кенішіне жаяу жеттік.Перуде саяхатшылар кечуа және аймара үндістерінің өмірімен танысты, олар сол кезде жер иелері пайдаланды және аштықты кока жапырақтарымен басып тастады. Куско қаласында Эрнесто бірнеше сағат бойы жергілікті кітапханада Инк империясы туралы кітаптарды оқумен айналысты. Біз Перудегі Мачу-Пикчу ежелгі Инка қаласының қирандыларында бірнеше күн болдық. Ежелгі ғибадатхананың құрбандық шалу алаңында отырып, олар жұп ішіп, қиялдай бастады. Гранадо Эрнестомен диалогты еске алды;«Білесің бе, ақсақал, осында тұрайық. Мен асыл инка әулетінен шыққан үнді әйеліне үйленемін, өзімді император деп жариялап, Перудың билеушісі боламын және сізді премьер-министр етіп тағайындаймын, біз бірге әлеуметтік революция жасаймыз ».Че: «Сен жындысың, Миал, оқ атпай революция жасамайды!» деп жауап берді.Мачу-Пикчудан Перу коммунисті дәрігері Уго Песченің алапеспен ауыратын колониясына барар жолда тоқтап, таулы Хуамбо ауылына бардық. Ол саяхатшыларды құшақ жая қарсы алып, өздеріне белгілі алапес ауруын емдеу әдістерімен таныстырып, Перудің Лорето провинциясындағы Сан-Пабло қаласының маңындағы алапеске қарсы үлкен колонияға ұсыныс хат жазды. Укаяли өзенінің бойындағы Пукальпа ауылынан кемеге қонған саяхатшылар Амазонка жағасындағы Икитос портына жол тартты. Икитоста олар Эрнестоның демікпе ауруына байланысты кешіктірілді, бұл оны біраз уақытқа ауруханаға баруға мәжбүр етті. Сан-Паблодағы алапес колониясына жеткен Гранадо мен Гевараны жылы қабылдап, науқастарды орталықтың зертханасында емдеуге шақырды. Саяхатшыларға достық қарым-қатынастары үшін алғыс білдіруге тырысқан пациенттер оларға «Мамбо-танго» деп атаған сал жасады. Осы салда Эрнесто мен Альберто жолдың келесі нүктесіне - Амазонкадағы Колумбияның Летисия портына жүзуді жоспарлады.

1952 жылы 21 маусымда заттарын салға жинап алып, олар Амазонка арқылы Летисияға қарай жүзді. Олар көп суретке түсіп, күнделіктерін жүргізді. Олар байқаусызда Летисиядан өтіп кетті, сондықтан олар қайық алып, Бразилия аумағынан оралуға мәжбүр болды. Күдікті және шаршаған көрінген екі жолдас Колумбияда түрмеге жабылды. Гранадо полиция бастығы Аргентинаның спорттағы жетістіктерімен таныс футбол жанкүйері болғандықтан саяхатшыларды жергілікті команданы жаттықтыруға уәде беру үшін олардың қайдан келгенін білгеннен кейін босатқанын айтты. Команда облыс біріншілігінде жеңіске жетіп, жанкүйерлер оларға еліміздің астанасы – Боготаға ұшақ билеттерін сатып алды . Колумбияда сол кезде президент Лауреано Гоместің шаруа наразылығын күшпен басып-жаншуымен туындаған азамат соғысы болды. Гевара мен Гранадо қайтадан түрмеге жабылды, бірақ олар Колумбиядан дереу кетуге уәде беріп, босатылды. Студенттерден саяхатқа ақша алған Эрнесто мен Альберто автобуспен Венесуэла маңындағы Кукута қаласына барды, содан кейін халықаралық көпір арқылы Венесуэладағы Сан-Кристобалға дейін шекарадан өтті. 1952 жылы 14 шілдеде саяхатшылар Каракасқа жетті.

Гранадо Венесуэлада Каракастағы алапес колониясында жұмыс істеуді жалғастырды, онда оған ай сайын сегіз жүз американ доллары көлемінде жалақы ұсынылды. Кейін алапеспен ауыратын колонияда жұмыс істеп жүріп, болашақ жары Юлиямен танысады. Че Буэнос-Айреске жалғыз жетуі керек еді. Алыстағы туысы – жылқы саудагерімен кездейсоқ кездесіп қалып, шілде айының соңында Каракастан Майамиге ұшақпен жылқылар партиясын ертіп барады да, ол жерден Венесуэла Маракайбо арқылы Буэнос-Айреске бос рейспен оралуға мәжбүр болды.Алайда Че Майамиде бір ай болды. Ол Чинчинаға уәде етілген шілтер көйлегін сатып алды, бірақ Майамиде ол жергілікті кітапханада уақыт өткізіп, ақшасыз өмір сүрді. 1952 жылдың тамызында Че Буэнос-Айреске қайтып оралды, онда ол емтихандарға және аллергия туралы диссертациясына дайындала бастады. 1953 жылы наурызда Гевара хирург ретінде дерматология бойынша докторлық дәрежесін алды. Әскерде болғысы келмей, мұз ваннасының көмегімен демікпе ұстамасын жасап, әскери қызметке жарамсыз деп танылды. Медициналық білім бойынша дипломы бар Че Каракастағы Венесуэлалық алапес колониясына Гранадоға баруды шешті, бірақ кейін тағдыр оларды тек 1960 жылдары Кубада біріктірді.

### Латын Америкасына екінші сапары
Эрнесто Венесуэлаға Боливияның астанасы Ла-Пас арқылы «сүт колоннасы» деп аталатын пойызбен жолға шықты (пойыз барлық станцияларда тоқтап, сонда фермерлер сүт құйылған банкаларды тиеген). 1952 жылы 9 сәуірде Боливияда төңкеріс болып, оған кеншілер мен шаруалар қатысты. Президент Паз Эстенсоро басқарған билікке келген ұлтшыл революциялық қозғалыс шетелдік қожайындарға өтемақы төлеп, қалайы шахталарын ұлттандырды, сонымен қатар кеншілер мен шаруалардан құралған милицияны ұйымдастырып, аграрлық реформа жүргізді. Боливияда Че үндістердің таулы ауылдарын, кеншілер ауылдарын аралап, үкімет мүшелерімен кездесті, тіпті ақпарат және мәдениет бөлімінде, сондай-ақ аграрлық реформаны жүзеге асыру бөлімінде жұмыс істеді. Ол Титикака көлінің маңында орналасқан Үндістанның Тиахуанако киелі орындарының қирандыларын аралап, ежелгі өркениеттегі үндістер күн құдайы Виракочаға табынған «Күн қақпасы» храмын көптеген суретке түсірді.

Ла-Паста Эрнесто адвокат Рикардо Рохомен кездесті, ол оны Гватемалаға кетуге көндірді, бірақ Эрнесто Колумбияға дейін ғана серік болуға келісті, өйткені оның әлі де Гранадо күтіп тұрған Каракастың алапес колониясына бару ниеті болды. Рохо ұшақпен Перу астанасы - Лимаға ұшты, ал Эрнесто автобуста жолдасы, Аргентиналық студент Карлос Феррермен бірге Титикака көлін айналып өтіп, Эрнесто бұрынғы сапарында болған Перудегі Куско қаласына келді. 1952 жылы. Шекарашылар тоқтатқаннан кейін (олар Боливиядағы төңкеріс туралы брошюралар мен кітаптарды алып кетті) Лимаға келіп, Рохомен кездесті.Генерал Аудрия басқаратын елдегі саяси жағдайға байланысты Лимада ұзақ қалу қауіпті болғандықтан, саяхатшылар - Рохо, Феррер және Эрнесто Тынық мұхиты жағалауы арқылы Эквадорға автобуспен 26 қыркүйекте осы елдің шекарасына жетті. 1953. Гуаякилде олар Колумбия миссиясына виза алуға өтініш берді, бірақ консул Колумбияда жақында болған әскери төңкеріске байланысты шетелдіктердің автобуспен жүруі қауіпті деп есептеп, ел астанасы Боготаға әуе билеттерін талап етті (Жалпы Рохас Пинилла президент Лауреано Гоместі тақтан тайдырды). Әуе тасымалына қаражаты жоқ саяхатшылар Социалистік партияның жергілікті көшбасшысына Чилидің болашақ президенті Сальвадор Альендеден алған ұсыныс хатпен жүгінді және ол арқылы United Fruit пароходында студенттерге тегін билеттер алды. Компания Гуаякилден Панамаға дейін.

### Гватемала
Рохоның әсерінен, сондай-ақ АҚШ-тың президент Арбенцке шабуылы туралы баспасөз хабарламаларымен Эрнесто Гватемалаға барады. Осы уақытқа дейін Арбенц үкіметі Гватемала парламенті арқылы United Fruit Company жұмысшыларының жалақысын екі есеге арттырған заң қабылдады. Помещиктердің 554 мың га жері, оның ішінде 160 мың га «Юнайтед жемісі» экспроприацияланды, бұл американдықтардың өткір теріс реакциясын тудырды. Гуаякилден Эрнесто Альберто Гранадуға ашық хат жіберді: «Балақай! Мен Гватемалаға барамын.Содан кейін мен сізге жазамын», - содан кейін олардың арасындағы байланыс уақытша үзілді. Панамада Гевара мен Феррердің ақшасы таусылғандықтан кейінге қалдырылды, ал Рохо Гватемалаға жолын жалғастырды. Гевара кітаптарын сатып, Перудегі Мачу Пикчу және басқа да тарихи орындар туралы жергілікті журналда бірқатар репортаждар жариялады. Коста-Рикодағы Сан-Хоседе Гевара мен Феррер өтіп бара жатқан жүк көлігімен жүріп өтті, ол тропикалық жаңбыр салдарынан жолда аударылып қалды, содан кейін Эрнесто сол қолын жарақаттап, біраз уақытқа әрең ие болды. Саяхатшылар 1953 жылдың желтоқсан айының басында Сан-Хосеге жетті. Онда Эрнесто Венесуэла Демократиялық іс-қимыл партиясының көшбасшысы және Венесуэланың болашақ президенті Ромуло Бетанкурмен кездесті, олар онымен үзілді-кесілді келіспейді және Доминикан Республикасының болашақ президенті, жазушы Хуан Бошпен, сондай-ақ диктатор Батистаның қарсыластары кубалықтармен кездесті.

1953 жылдың соңында Гевара және оның аргентиналық достары автобуспен Сан-Хоседен Сан-Сальвадорға барды. Желтоқсанның 24-і күні олар көліктермен өтіп бара жатып, республиканың аттас астанасы Гватемала қаласына жетті. Елдің көрнекті қайраткерлеріне ұсыныс хаттары мен Лимадан революцияшыл Ильда Гадеяға жазған хаты бар Эрнесто Ильданы Сервантес пансионатында тауып, өзі орналасты. Ортақ көзқарастар мен мүдделер болашақ жұбайларды жақындастырды. Кейіннен Ильда Гадеа Гевараның сол кездегі оған жасаған әсерін есіне алды.:Доктор Эрнесто Гевара мені алғашқы әңгімелерден-ақ өзінің зеректігімен, байыптылығымен, көзқарастарымен және марксизмді білуімен таң қалдырды... Буржуазиялық отбасынан шыққан ол, қолында докторлық дәрежесі бар, өз елінде оңай мансап жасай алатын. , біздің елдерде барлығы бірдей жоғары білімді мамандар. Сөйтіп жүргенде қарапайым халықты емдеу үшін ең артта қалған жерлерде, тіпті тегін жұмыс істеуге ұмтылды. Бірақ бәрінен де оның медицинаға деген көзқарасына тәнті болдым. Ол Оңтүстік Американың әртүрлі елдеріне жасаған саяхатында көргендеріне сүйене отырып, біздің халықтарымыздың антисанитариялық жағдайлары мен кедейшіліктері туралы ашумен айтты. Осыған байланысты Арчибальд Крониннің «Цитадель» романын және дәрігердің жұмысшылар алдындағы борышы тақырыбын қозғайтын басқа да кітаптарды талқылағанымыз жақсы есімде. Осы кітаптарға сілтеме жасай отырып, Эрнесто біздің елдердегі дәрігер артықшылықты маман болмауы керек, ол үстем таптарға қызмет етпеуі керек немесе ойдан шығарылған науқастарға пайдасыз дәрі-дәрмектерді ойлап таппауы керек деген қорытындыға келді. Әрине, мұны істеу арқылы сіз қомақты табыс тауып, өмірде табысқа жете аласыз, бірақ біздің елдердегі жас саналы мамандар бұған ұмтылуы керек пе? Доктор Гевара дәрігер өзін жалпы халықтың өмір сүру жағдайын жақсартуға арнауы керек деп есептеді. Және бұл оның еріксіз янки империализмінің араласуы күшейген біздің елдерде үстемдік ететін, олигархиялар қанаған мемлекеттік жүйелерді айыптауына әкеледі. Гватемалада Эрнесто Кубадан келген эмигранттармен – Фидель Кастроның жақтастарымен кездесті, олардың арасында Антонио Лопес (Нико), Марио Далмау, Дарио Лопес – «Гранма» яхтасындағы круиздің болашақ қатысушылары болды. Гватемаланың шалғай аймағындағы - Петен джунглиіндегі үнді қауымдастықтарына дәрігер ретінде барғысы келген Эрнесто денсаулық сақтау министрлігінен бас тартты, ол үшін алдымен бір жыл ішінде медициналық сертификаттау рәсімінен өту керек болды.Кездейсоқ табыс, газет мақалалары мен сауда кітаптары (Ильда Гадеаның айтуынша, ол сатылғаннан гөрі көп оқиды) оған өмір сүруге мүмкіндік берді. Иығына сөмке салып, Гватемаланы аралап жүріп, ежелгі майя үндістерінің мәдениетін зерттеді. Гватемала Еңбек партиясының «Еңбек патриоттық жастары» жастар ұйымымен ынтымақтасады.1954 жылы 17 маусымда Гондурас полковнигі Армастың қарулы топтары Гватемалаға басып кірді, Арбенц үкіметінің жақтастарын жазалау және Гватемала астанасы мен басқа қалаларын бомбалау басталды. Эрнесто, Ильда Гадеаның айтуынша, ұрыс жүріп жатқан аймаққа жіберуді сұрап, милиция құруға шақырды. Ол бомбалау кезінде қаланың әуе шабуылына қарсы қорғаныс топтарының құрамында болды, қару-жарақ тасымалдауға көмектесті.Марио Далмау «Еңбек патриоттық жастарының мүшелерімен бірге ол өрттер мен бомба жарылыстары арасында күзет қызметін атқарып, өзін өлім қаупіне ұшыратты» деп мәлімдеді. Эрнесто Гевара Арбенц тақтан тайдырылғаннан кейін жойылатын «қауіпті коммунистер» тізіміне енді. Аргентина елшісі оны Сервантес қонақ үйінде қауіп туралы ескертті және Эрнесто бірқатар басқа Арбенц жақтаушыларымен бірге паналаған елшілікті паналауды ұсынды, содан кейін елшінің көмегімен ол елден кетті. және Мехико қаласына пойызбен кетті

### Мехикодағы өмір
1954 жылдың 21 қыркүйегінде Гевара Мехикоға келіп, Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін жақтаған және АҚШ конгресінде оның белсенділерінің атуына байланысты заңсыз деп танылған ұлтшыл партияның Пуэрто-Рикандық көшбасшысының пәтеріне орналасты. Дәл осы пәтерде Перу Лусио (Луис) де ла Пуэнте тұрды, ол кейінірек 1965 жылы 23 қазанда Перудің таулы аймақтарының бірінде антипартизандық «рейдшілермен» шайқаста оққа ұшты.Тұрақты күнкөріс құралдары болмаған Че мен оның досы Патохо саябақтарда суретке түседі. Че бұл кезді осылай есіне алды:Екеуміз де құрғап қалдық... Патоджода бір тиын жоқ, менде аз ғана песо болды. Мен фотоаппарат сатып алдым, біз саябақтарда контрабандалық жолмен суреттерді алып жүрдік. Кішкентай қараңғы бөлменің иесі мексикалық ер адам бізге карталарды басып шығаруға көмектесті. Біз Мехико қаласын білдік, жоғары және төмен серуендеп, маңызды емес фотосуреттерімізбен клиенттерімізді қызықтыруға тырыстық.Біз суретке түсірген баланың келбеті өте сүйкімді екеніне және шынымен де мұндай сүйкімділік үшін песо төлеуге тұрарлық екеніне қанша адам сендіруге, сендіруге мәжбүр болды. Біз бұл қолөнермен бірнеше ай тұрдық. Бірте-бірте жағдайымыз жақсара бастады«Мен Арбенцтің құлағанын көрдім» деген мақаланы жазған Че журналистік жұмысқа орналаса алмады. Бұл кезде Гватемаладан Ильда Гадеа келді және олар үйленді. Че Fondo de Cultura Economics баспасынан кітаптар сата бастады, кітап көрмесіне түнгі күзетші болып жұмысқа орналасып, кітап оқуды жалғастырды. Қалалық ауруханада аллергия бөліміне жұмысқа конкурстық негізде түскен.Ол Ұлттық университетте медицинадан дәріс оқыды, кардиология институтында және француз ауруханасының зертханасында ғылыми жұмыстармен (атап айтқанда, мысықтар бойынша тәжірибелермен) айналыса бастады. 1955 жылы 18 тамызда Мексиканың Тепозотлан қаласында Че Хилда Гадеаға үйленді. 1956 жылы 15 ақпанда Ильда қызды дүниеге әкелді, оған анасы Илдита есімі берілді. 1959 жылы қыркүйекте Мексиканың Ciempre журналының тілшісіне берген сұхбатында Че:Менің қызым Мехико қаласында дүниеге келгенде, біз оны анасы Перу, ал әкесі аргентиналық деп тіркей аламыз. Бұл да, екіншісі де қисынды болар еді, өйткені біз Мексика арқылы өтіп бара жатқан сияқтымыз. Соған қарамастан, жұбайым екеуміз жеңіліс пен қуғынның ащы сағатында бізге пана болған халыққа алғыс пен құрмет белгісі ретінде оны мексикалық ретінде тіркеуді ұйғардық.Рауль Роа, кубалық публицист және Батистаның қарсыласы, кейінірек социалистік Кубада ұзақ мерзімді сыртқы істер министрі болған, Геварамен Мексикадағы кездесуін еске алды:

Мен Чемен бір түнде оның отандасы Рикардо Рохоның үйінде кездестім. Ол алғаш рет революциялық және антиимпериалистік қозғалысқа қатысқан Гватемаладан жаңа ғана келді. Ол әлі де жеңіліске қатты алаңдады. Че жас болып көрінді. Оның бейнесі менің жадымда қалды: мөлдір сана, аскеттік бозару, демікпе тынысы, томпиған маңдай, қалың шаш, шешуші пайымдаулар, жігерлі иек, байсалды қимылдар, сезімтал, еніп кететін көзқарас, өткір ой, байсалды сөйлейді, қатты күледі. Кардиология институтының аллергия бөлімшесіне жұмысқа енді ғана кірісті. Біз Аргентина, Гватемала және Куба туралы әңгімелестік, олардың мәселелеріне Латын Америкасы призмасы арқылы қарадық. Сол кездің өзінде Че креол ұлтшылдарының тар көкжиегінен асып түсті және континенттік революционердің көзқарасы бойынша пайымдады.Бұл аргентиналық дәрігер, өз елінің тағдырын ғана ойлайтын көптеген эмигранттардан айырмашылығы, Аргентина туралы емес, жалпы Латын Америкасы туралы ойлады, оның «ең әлсіз буынын» табуға тырысты.

### Кубаға экспедиция дайындау
Революциялық авангардтың тағдыры асқақ және қайғылы ...

(C) Эрнесто Че Гевара1955 жылдың маусым айының соңында Мехикодағы аурухананың кезекші дәрігері Эрнесто Гевараның кеңесіне екі кубалық келді, олардың бірі Гевараның Гватемаладағы танысы Нико Лопес болатын. Ол Чеге Монкада казармасына шабуыл жасаған кубалық революционерлер амнистия бойынша Пинос аралындағы түрмеден босатылып, Кубаға қарулы экспедиция дайындау үшін Мехикоға ағыла бастағанын айтты. Бірнеше күннен кейін Рауль Кастромен таныс болды, онда Че пікірлес адамды тапты, кейін ол туралы былай деді: «Маған бұл басқаларға ұқсамайтын сияқты. Кем дегенде, ол басқаларға қарағанда жақсы сөйлейді, сонымен қатар ол ойлайды». Осы кезде Фидель АҚШ-та жүргенде экспедицияға Кубадан келген эмигранттардан ақша жинап жүрді. Нью-Йоркте Батистаға қарсы митингіде сөз сөйлеген Фидель: «1956 жылы біз бостандық аламыз немесе шейіт боламыз деп толық жауапкершілікпен хабарлаймын», - деді.

Фидель мен Че арасындағы алғашқы кездесу 1955 жылы 9 шілдеде Фидель жақтастарының қауіпсіз үйінде өтті. Онда Кубаның Орьенте провинциясында алдағы соғыс қимылдарының егжей-тегжейлері талқыланды. Фидель ол кезде Ченің «маған қарағанда жетілген революциялық идеялары болды» деп дәлелдеді. Идеологиялық, теориялық жағынан біршама дамыды. Менімен салыстырғанда ол озық революционер болды». Таңертең Фидель «ерекше адам» деген әсер қалдырған Че болашақ экспедиция отрядына дәрігер болып жазылды.

1955 жылы қыркүйекте Аргентинада тағы бір әскери төңкеріс болып, президент Перон биліктен тайдырылды. Эмигранттар – биліктен қуылған диктатордың қарсыластары Мехико қаласында тұратын көптеген аргентиналықтар пайдаланған отанына оралуға шақырылды. Че оралудан бас тартты, өйткені оны алдағы Кубаға экспедиция алып кетті.

Мексикалық Арсасио Ванегас Арройо Фидель басқарған 26 шілде қозғалысының құжаттарын басып шығаратын шағын баспаханаға ие болды. Сонымен қатар, Арсасио Кубаға алдағы экспедицияға қатысушылардың физикалық дайындығымен айналысты, ол спортшы-балуан болды: өрескел жерлерде ұзақ жорықтар, дзюдо, ол үшін жеңіл атлетика залы жалға алынды. Арсасио былай деп еске алды: «Сонымен қатар, балалар география, тарих, саяси жағдай және басқа да тақырыптар бойынша лекциялар тыңдады. Кейде осы лекцияларды тыңдау үшін өзім қалдым. Жігіттер де соғыс туралы фильмдерді көру үшін кинотеатрға барды». Топтың әскери дайындығымен испан армиясының полковнигі, франкистермен соғысқан ардагер, «Партизанға 150 сұрақ» атты нұсқаулықтың авторы Альберто Байо айналысты. Бастапқыда 100 000 Мексика песосы (немесе 8 000 доллар) мөлшерінде ақы сұраған ол кейін оны екі есе азайтты. Алайда, шәкірттерінің мүмкіндіктеріне сеніп, төлемді алып қана қоймай, жиһаз фабрикасын сатып, түскен ақшаны Фидель тобына аударады.Полковник елордадан 35 шақырым жерде Санта Роса хациендасын 26 000 АҚШ долларына Панчо Вилланың бұрынғы партизаны Эрасмо Риверадан отрядты оқыту үшін жаңа база ретінде сатып алды. Че топпен жаттығу кезінде киінуді, сынықтар мен жараларды емдеуді және инъекция жасауды үйретті, сеанстардың бірінде жүзден астам укол алды - топтың әрбір оқытылған мүшелерінен бір немесе одан да көп.Онымен Санта Роза ранчосында оқи отырып, мен оның қандай адам екенін білдім - әрқашан ең еңбекқор, әрқашан ең жоғары жауапкершілік сезіміне толы, әрқайсымызға көмектесуге дайын... Мен онымен қан кетуімді тоқтатқан кезде кездестірдім. тіс жұлу... Ол кезде мен әрең оқитынмын. Ол маған: «Мен саған оқып, оқығаныңды түсінуге үйретемін ...» мойын «және» Жас гвардия «1956 жылы 22 маусымда Мексика полициясы Мехико көшелерінің бірінде Фидель Кастроны тұтқындады. Одан кейін қауіпсіз үйге тұтқиылдан шабуыл жасалды. Санта Роза ранчосында полиция Че мен оның кейбір жолдастарын тұтқынға алды. Кубалық қастандық жасаушылардың қамауға алынғаны және полковник Баджоның бұл іске қатысқаны баспасөзде жарияланды. Артынша, қамауға алулар қастандық жасаушылардың қатарына еніп кеткен арандатушының нұсқауымен жүзеге асырылғаны белгілі болды. 26 маусымда Мексиканың Excelsior газеті тұтқындалғандардың тізімін жариялады, оның ішінде «халықаралық коммунистік үгітші» ретінде сипатталған Эрнесто Че Гевара Сернаның есімі Гватемаладағы президент Арбенц тұсындағы рөлін атап өтті.Бізді қамауға алғаннан кейін бізді Мигель Шульц түрмесіне, иммигранттарға арналған түрмеге апарды. Сол жерде мен Чеді көрдім. Арзан мөлдір нейлон пальто мен ескі қалпақ киген ол бағбанға ұқсайтын. Ал мен оны күлдіргім келіп, оның қандай әсер қалдырғанын айттым... Бізді түрмеден жауап алу үшін алып шыққанда, оның жалғыз қолы кісенделген. Мен ашуланып, прокуратура өкіліне Гевараның қолына кісен таққан қылмыскер емес екенін, Мексикада тіпті қылмыскерлерді де тақпайтынын айттым. Ол түрмеге кісенсіз оралды.Тұтқындарға Мексиканың бұрынғы президенті Лазаро Карденас, бұрынғы теңіз министрі Хериберто Джара, еңбек жетекшісі Ломбардо Толедано, суретшілер Альфаро Сикейрос пен Диего Ривера, сондай-ақ мәдениет және ғылым қайраткерлері араша түсті. Бір айдан кейін Мексика билігі Фидель Кастроны және елге заңсыз кірді деп айыпталған Эрнесто Гевара мен кубалық Каликсто Гарсияны қоспағанда, қалған тұтқындарды босатады. Түрмеден шыққаннан кейін Фидель Кастро Кубаға экспедицияға дайындықты жалғастырып, ақша жинап, қару-жарақ сатып алып, жасырын көріністер ұйымдастырды. Жауынгерлерді дайындау еліміздің әр жерінде шағын топтарда жалғасты. «Гранма» яхтасы швед этнографы Вернер Гриннен 12 мың долларға сатып алынған. Че Фидельдің оны түрмеден шығару туралы уайымы оның жүзуін кешіктіреді деп қорықты, бірақ Фидель оған: «Мен сені тастамаймын!» - деді. Мексика полициясы Ченің әйелін қамауға алды, бірақ біраз уақыттан кейін Ильда мен Че босатылды. Че түрмеде 57 күн болды. Полиция кубалықтарға барлауды жалғастырды, қауіпсіз үйлерге кірді. Баспасөз Фидельдің Кубаға жүзуге дайындығы туралы күшті және негізгі жазды. Рейдтердің жиілеуіне және топты, яхта мен таратқышты жарияланған 15 мың доллар сыйақы үшін Мехикодағы Куба елшілігіне тапсыру мүмкіндігіне байланысты дайындық жұмыстары жеделдетілді. Фидель болжамды арандатушыны оқшаулап, Гранма қондырылған Мексика шығанағындағы Туспана портына шоғырлануға бұйрық берді. Че Ильданың үйіне медициналық сөмкесін алып жүгіріп кіріп, ұйықтап жатқан қызын сүйді де, ата-анасына қоштасу хатын жазып, портқа кетті. Көп ұзамай Ильда Перуге оралды, кейінірек Гевараға ортақ қызы Илдитаны берді.

### Гранмеге кетуі
1956 жылы 25 қарашада түнгі сағат 2-де Тұспанда отряд Гранмаға қонды. Полиция «мордида» (пара) алды және пирстерден тыс қалды. 8-12 адамға есептелген, толып жатқан яхтаға қару-жарақ пен техникасы бар 82 адам мінген. Сол кезде теңізде дауыл соғып, жаңбыр жауып тұрды, шамдары сөнген «Гранма» Кубаға қарай бет алды. Че «82 адамның ішінде тек екі-үш матрос, төрт-бес жолаушы ғана теңіз ауруымен ауырмағанын» еске алды. Кеме дәретханадағы ашық шүмектің салдарынан ағып кеткен, алайда сорғы жұмыс істемей тұрып, ыдыстың ағынын жоюға тырысып, олар консервілерді бортқа лақтырып үлгерген.Қару-жарақ пен техникасы бар 82 адамның мұндай шағын кемеге қалай сыйатынын елестету үшін сізде бай қиял болуы керек. Яхта толып кеткен. Адамдар бір-бірінің үстіне отырды. Тамағымыз таусылып қалды. Алғашқы күндері әрқайсысына жарты банка қоюландырылған сүт берілді, бірақ ол көп ұзамай таусылды. Төртінші күні барлығы бір кесек ірімшік пен шұжық алды, ал бесінші күні бір ғана шіріген апельсин болды.Гранмада Че демікпеден зардап шекті, бірақ Роберто Роке Нуньестің айтуынша, ол басқаларды жігерлендіріп, қалжыңдаған. Яхта жиі өз бағытын жоғалтып алды; Бірде олар капитан кабинасының төбесінен бортқа құлап кеткен штурман Роберто Роке Нуньесті іздеуге бірнеше сағатқа барды. Топтың Сантьяго маңындағы Никеро ауылына келу уақыты 30 қарашаға есептелген. Бұл күні таңғы сағат 5:40-та Франк Пайс бастаған Фидельдің жақтастары елордадағы мемлекеттік мекемелерді басып алып, көшеге шықты, бірақ жағдайды бақылауда ұстай алмады.

## Куба революциясы

### Алғашқы күндер
«Че Гевара революцияның жаңа теориясын ұсынды (марксизм классиктерімен салыстырғанда - И. Л. Викентьевтің ескертпесі): ол түбегейлі саяси бетбұрыс жасауға қабілетті революционерлердің шағын топтарына ерекше мән берді. Қоғам революцияға пісіп-жетілгенше күтудің қажеті жоқ - революционерлердің өздерінің дайындығы жеткілікті».

«Гранма» Куба жағасына 1956 жылы 2 желтоқсанда ғана Ориенте провинциясының Лас-Колорадас аймағына келіп, бірден жағалаудан суға кетті. Қайық суға жіберілді, бірақ ол батып кетті. 82 адамнан тұратын топ жағаға, иығына дейін суда; қару-жарақ пен аздаған азық-түлік пен дәрі-дәрмек құрлыққа әкелінді. Рауль Кастро кейінірек «кеме апатымен» салыстырған қону алаңы Батиста бөлімшелеріне бағынатын қайықтар мен ұшақтар мен Фидель Кастро тобы атқылауға ұшырады. Оларды 35 000-ға жуық қарулы сарбаз, танк, 15 жағалау күзеті кемесі, 10 әскери кеме, 78 жауынгер мен көлік ұшағы күтіп тұрды. Ұзақ уақыт бойы бұл топ мангр тоғайы болып табылатын батпақты жағалауды жағалады. 5 желтоқсанда күннің ортасында Алегрия де Пио (Қасиетті қуаныш) ауданында топқа үкіметтік ұшақтар шабуыл жасады. Жау оғы астында шайқаста отряд жауынгерлерінің жартысы қаза тауып, 20-ға жуық адам тұтқынға алынды. Келесі күні тірі қалғандар Сьерра-Маэстра маңындағы саятшылыққа жиналды.

Фидель: «Жау бізді жеңді, бірақ жойып жібере алмады. Біз бұл соғыста күресеміз және жеңеміз». Куба шаруалары отряд мүшелерін жылы шыраймен қабылдап, үйлеріне жасырды.Орманның бір жерінде ұзақ түндерде (күннің батуымен әрекетсіздігіміз басталды) біз батыл жоспарлар жасадық. Олар шайқастарды, ірі операцияларды және жеңісті армандады. Бұл бақытты сағаттар болды. Барлығымен бірге мен өмірімде алғаш рет темекі шегуді ұнаттым, ол тітіркендіргіш масалардың алдын алу үшін темекі шегуді үйрендім. Содан бері Кубалық темекінің хош иісі менің бойыма сіңіп кетті. Менің басым айналып кетті, әлде күшті «гаванадан» немесе біздің жоспарымыздың батылдығынан - біреуі екіншісінен үмітсіз.

### Жанғыш қоспа
Че Гевара өзінің Молотов коктейлі рецептін құрастырды. Ол 3/4 бензин мен 1/4 мұнайдан тұрды. Тұтандырғыш қоспаларды көбінесе партизандар ғимараттарға, жеңіл көліктерге және жаудың жаяу әскерлеріне қарсы қолданды. Молотов Че Гевара коктейльінің рецепті өндірістегі қарапайымдылығымен және компоненттердің болуымен ерекшеленді.

### Революцияның одан әрі барысы
Жергілікті шаруалармен қарым-қатынас әрқашан бірқалыпты бола бермеді: радио және шіркеу қызметтерінде антикоммунистік үгіт-насихат жүргізілді. 1958 жылы қаңтарда көтерілісшілер El Cubano Libre газетінің «Мерген» қолтаңбасымен жарияланған фельетонында Че билеуші ​​​​режим таңып отырған мифтер туралы былай деп жазды: «Коммунистер – қолдарына қару алғандардың бәрі, өйткені олар кедейліктен шаршаған, қай елде болса да.» Талан-тараж бен бейберекетсіздікті басу үшін жергілікті халықпен қарым-қатынасты жақсарту үшін отрядта әскери трибуналдың өкілеттігі берілген тәртіптік комиссия құрылды. Қытайлық Чанның псевдореволюциялық бандысы жойылды. Че былай деп атап көрсетті: «Сол қиын-қыстау кезеңде революциялық тәртіптің кез келген бұзылуын берік қолмен басып, азат етілген аймақтарда анархияның дамуына жол бермеу керек еді». Отрядтан қашу фактілері бойынша да ату жұмыстары жүргізілді. Тұтқындарға медициналық көмек көрсетілді, Че оларды ренжітпеуі үшін қатаң бақылауға алынды. Әдетте, олар босатылды.

1957 жылы 5 маусымда Фидель Кастро Ченің жетекшілігімен 75 жауынгерден тұратын колонна бөлді (қаскүнемдік мақсатында ол төртінші колонна деп аталды). Че майор дәрежесіне көтерілді. Шілдеде Фидель буржуазиялық оппозиция өкілдерімен бірге революциялық азаматтық майданды құру туралы манифестке қол қойды, оның талаптары Батистаны сайланған президентпен ауыстыруды және бос жерлерді бөлуді қамтитын аграрлық реформаны қамтиды. Че бұл оппозиционерлерді «солтүстік билеушілерімен тығыз байланысты» деп санады.

Полицияның қудалауынан қорыққан Батистаның қарсыластары Сьерра-Маэстра тауларындағы көтерілісшілер қатарына қосылды. Революциялық басқарманың, 26 шілде қозғалысының және жекелеген коммунистердің жетекшілігімен Эскамбрей тауларында, Сьерра-дель-Кристальда және Баракоа аймағында көтеріліс орталықтары пайда болды. Қазан айында Майамиде буржуазиялық саясаткерлер Азаттық Кеңесін құрып, Фелипе Пасосты уақытша президент етіп жариялап, халыққа манифест жариялады. Фидель Майами пактісін американшыл деп есептеп, оны қабылдамады.Фидель Чеге жазған хатында: «Сізді мәлімдемеңізбен тағы да құттықтаймын. Халықтың қолдауына ие болған қарулы күрес мүмкіндігін дәлелдегеніңіз әрқашан сіздің еңбегіңіз болатынын айттым. Енді сіз бұқараның қарулы күресінің нәтижесінде билікке апаратын бұдан да керемет жолға түсіп жатырсыз».

1957 жылдың аяғында көтеріліс күштері аңғарларға түспей, Сьерра-Маэстрада үстемдік етті. Бұршақ, жүгері, күріш сияқты азық-түлікті жергілікті шаруалардан сатып алған. Дәрі-дәрмекті қаладан жерасты жұмысшылары жеткізген. Ет ірі мал саудагерлерінен және мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталғандардан тәркіленді. Тәркіленген заттардың бір бөлігі жергілікті шаруаларға берілді. е санитарлық бекеттер, далалық госпитальдар, қару-жарақ жөндеу шеберханалары, қолөнер аяқ киімдері, сөмкелер, киімдер және темекілер жасайтын шеберханалар ұйымдастырды. Че бастамасымен және оның редакторлығымен Сьерра-Маэстрада El Cubano Libre (Еркін Куба) газеті шыға бастады, оның алғашқы нөмірлері қолмен жазылды, содан кейін гектографта басылды.

1958 жылдың наурыз айынан бастап партизандар Сьерра-Маэстрадан тыс жерде әрекет ете отырып, белсендірек операцияларға көшті. Жаздың аяғынан бастап Куба коммунистерімен байланыс, ынтымақтастық орнады. Жалпы шабуыл басталды, оның барысында Че қолбасшылығымен партизандар колоннасына аралдың ортасын, Лас-Вильяс провинциясын және Сантьягоға баратын жолдағы негізгі қаланы - Санта-Клараны басып алуды тапсырды, ол барлық қарсылықтарды біріктіріп, үйлестіреді. Бұл үшін Батиста күштері. 21 тамызда Фидель Ченің бұйрығымен «Лас-Вильяс провинциясында ауылда да, қалада да әрекет ететін барлық көтерілісшілер бөлімшелерінің қолбасшысы» болып тағайындалды, оған салық жинау және оны әскери қажеттіліктерге жұмсау, сот төрелігін жүргізу және аграрлық заңдарды орындау көтерілісшілер әскері, сондай-ақ әскери бөлімдерді ұйымдастыру және офицерлерді тағайындау. Бұл ретте ол көпшілікке: «Тәуекелге барғысы келмейтін кез келген адам колоннадан шыға алады. Оны қорқақ санамайды». Көпшілік оның соңынан еруге дайын екендіктерін білдірді.

Куба қалаларында ереуілдер мен көтерілістердің кеңеюіне байланысты үкімет үгіт-насихаты ұлттық бірлік пен келісімге шақырды. 1958 жылы наурызда АҚШ үкіметі Гуантанамодағы үкімет күштерінің ұшағын қаруландыру және жанар-жағармай құю біраз уақытқа созылғанымен, Батиста әскерлеріне қару-жарақ жеткізуге эмбарго жариялады. 1958 жылдың аяғында Батиста жариялаған конституцияға (статутқа) сәйкес президент сайлауы өтуі керек еді. Сьерра-Маэстрада ешкім коммунизм немесе социализм туралы ашық айтқан жоқ, ал Фидель ашық ұсынған реформалар, мысалы, латифундияны жою, көлікті, электр компанияларын және басқа да маңызды кәсіпорындарды мемлекет меншігіне алу қалыпты болды және оны тіпті жақтаушылар да жоққа шығармады. Американдық саясаткерлер. 16 қазанда 600 шақырымдық жорықтан және әскерлермен жиі қақтығыстардан кейін Че колоннасы Екінші Ұлттық майдан жұмыс істеп тұрған Лас-Вильяс провинциясындағы Эскамбрей тауларына жетті. Содан кейін ол екінші әйелі, жерасты жұмысшысы Алейда Марчты кездестірді. Алғашқы шаралардың бірі Че шағын арендаторларды помещиктерге төлемақы төлеуден босатқан аграрлық реформа туралы заңды жариялады және шаруалардың оған деген жанашырлығын қамтамасыз ететін мектеп ашты. Желтоқсанның екінші жартысынан бастап көтерілісшілер шешуші шабуылға шығып, күн сайын дерлік жаңа қаланы азат етті. 28 желтоқсанда Санта-Клара үшін шайқас басталды. 1 қаңтарда күн ортасында гарнизонның қалдықтары берілді. Сол күні диктатор Батиста елден қашып кетті. 2 қаңтарда партизандар, атап айтқанда, Че Гевара басқаратын бөлімшелер Гаванаға ұрыс-керіссіз кірді, оларды халық қатты қарсы алды.

Санат:Марксистер
Санат:Куба революционерлері
Санат:Куба министрлері
Санат:Партизандар
Санат:Өлім жазасына кесілген саясаткерлер
Санат:Өлім жазасына кесілгендер революционерлер