open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қарақалпақ асханасы

**Қарақалпақ асханасы** -  қазақ, ноғай, өзбек, түркімен сияқты халықтардың асханасымен ұқсас келеді.

## Ет өнімдері
Ет өнімдерінен сиыр, қой, түйе, жылқы, қоян және үй құстарының еттерін пайдаланады. Әсіресе, қой мен сиыр еті. Қарақалпақтар мұсылман халқы болғандықтан, шошқа етін тұтынбайды.

## Ерекшеліктері
Бидай ұнынан жасалған шелпек барлық дерлік тамақпен бірге беріледі. Тамақты сүт қосылған қара шаймен немесе көк шаймен  ішеді. Бұл дәстүр сонау орта ғасырлардағы көшпенділер өмірінен бері келе жатыр. Бұл тек қарақалпақтарда ғана емес, сондай-ақ қазақ және түркімен халықтарында да бар.

## Кең таралған тағамдары
***Кең таралған тағамдары**  — гүртік, палау, лағман, манпар, шауле, мәнті, самса, тұшпаралар, шорпа, шорпа-машаба, кеспе сорпа.Қарақалпақтардың кең тараған тағамдарының бірі — жуери гүртік пен май гүртік. Бұлар бұрыннан келе жатқан тағамдар, алайда бұларды қарақалпақ әйелдері қазір де дайындайды.
*Турама (дурама) — қарақалпақтардың бешбармағы, үзбе кеспе қосып дайындалатын майдалап туралған ет.
*Балық – қарақалпақтардың сүйікті асы болып келген. Балықты көбінесе, қуырып жейді. Сондай-ақ, араластырып даярлайтын тағам түріне қарма, уылдырық нан, қақпаш (кептірілген балық) жатады. Қарақалпақтардың күнделікті қорегінде сүт тағамы, қауын мен асқабақ көбірек. 

## Негізгі тағамдары мен сорпалары
*Димлама — пияз немесе басқа да көкөніс қосып дайындалатын бұқтырылған ет

*Долма — голубцы

*Кабоб — кәуап

*Қуырдақ — көкөністен жасалған тұздық қосылған қуырылған ет

*Катыкли — қатық қосып жасалған сорпа

*Лағман

*Мәнті

*Мошкичири — маш қосылған күріш ботқа

*Машхурда — маш қосылған күріш сорпасы

*Нарын — ет қосылған кеспе

*Палау

*Самса — бәліштер

*Угра (кеспе)

*Чалоп — қатық қосылған салқын сорпа

*Чучвара — тұшпара.

*Шауле — күріш ботқасы.

Шурпа — ет қосылған картопты сорпа.
## Сүттен дайындалатын тағамдар
*Қатық — қайнатылған сүттен дайындалатын сусын.

*Сүзбе — қатықты суынан сыздықтатып алғаннан кейін шығатын сүзбелі тағам.

*Құрт — сүзбеге тұз қосып, пішінін дөңгелетіп, кептіріп дайындалатын жеңсік ас.

*Айран — пісірілген сиыр, қой, ешкі сүтінің жылы кезінде ашытқы қосып, ұйытып дайындайтын қышқыл дәмді тағам.

*Қымыз — бие сүті.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.advantour.com/rus/uzbekistan/karakalpakstan/karakalpak-food.htm

Санат:Ұлттық асханалар
Санат:Қарақалпақ асханасы
Латыш асханасы

**Латыш асханасы** негізінен ауылшаруашылық өнімдерінен тұрады. Латвия Балтық теңізінің жағасында орналасқандықтан, балық өнімдері ұлттық тағамдарына айналған.
 
## Ұлттық тағамдары
*Латыш ұлттық тағамдарына мыналар жатады: салқын үстел тағамдары, путралар (шошқа майы қосылған дәнді-көкөністік сұйық ботқалар, ысталған ет немесе балықтар, сонымен қатар ашымалы сүт өнімдері), ашымалы сүт өнімдері (путельс, ұйытылған сүт) және үй ірімшіктері (бакштейн).
*Латыш ұлттық асханасындағы негізгі тағамдарды ұн, жарма, бұршақ, атбас бұршақ, картоп, көкөністер, сүт және сүт өнімдері (ұйытылған сүт, айран, сүзбе, қаймақ). Ет өнімдерінің ішінде шошқа, сияр, құс еттерін пайдаланады.  Сондай-ақ, ұлттық тағамдарды дайындауда май шабақ, шабақ балық, салака көп қолданылады.
*Күнделікті тұрмыста латыштар, әдетте, котлет, балық пен ет өнімдері, шошқа қабырғалары, көкөніс салаттарын дайындайды. Ал ұлттық мерекелер кезінде латыштар ескі дәстүрлерге оралып, дастарқан басына сұр бұршақ, бәліштер, сыралар, қара бидай наны мен ірімшіктер қояды. Латыш асханаларында бұршақтан жасалған тағамдар кеңінен таралған. Солардың бірі шошқаның қыртыс майы қосылған бұршақ.

## Тағам түрлері
*Кейбір тағамдарды, мысалы, скабпутра – шошқа еті қосылып дайындалатын қышқыл ботқа қазір латыш асханаларынан кездестіре алмайсыз. Қолданыстан шығып қалған. Осындай ежелгі ұлттық тағамдарының орнын еуропалық асханалар басады. Қазақстанда тұратындар латыштар қазақтардың ұлттық тағамдарын дайындауда қазақтардан кем түспейді.

*Үй ірімшіктері — зиреден жасалған ірімшік;

*Путралар — шошқа майы қосылған дәнді-көкөністік сұйық ботқалар, ысталған ет немесе балықтар, сонымен қатар ашымалы сүт өнімдері;

*Путельсалар — қышқыл сұлы немесе бұршақтан дайындалған кисель;

*Бұршақ қосылған сорпа, салқын сорпа, үзбе көже;

*Шошқаның қыртыс майы қосылып қайнатылған бұршақ;

*Силькюпудиньш — қайнатылған картоп қосылған май шабақтан жасалған запеканка;

*Клопс (пиязды клопс) — пияз тұздығы бар бифштекс;

*Шаруа таңғы асы — жұмыртқада қуырылып немесе бұқтырылып жасалатын ет өнімдері;

*Буберте — жұмыртқаның көпіршітілген ағы қосылған сұлы ботқасы;

*Сүзбе қосылған қайнатылған картоп;

*Көпіршітілген кілегей немесе сүт қосылған рауғаштан дайындалатын кисель;

*Камаро — бұқтырылған тауық еті;

*Қаннан жасалған шұжық;

*Қаннан жасалған құймақ — суйт асханасы;

*Скландраусис — көкөніс салмасы бар ашық бүктемелер.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.meeting.lv/wheretogo/latyshskaja-kuhnja.php

Санат:Ұлттық асханалар
Санат:Латыш асханасы
М60 (пулемет)

**«М60»** - соғыстан кейінгі жылдары жасалып, 1957 жылы АҚШ армиясы мен жаяу әскерлерінің қаруы қатарына енгізілген біріңғай америкалық пулемет. Құрылымында кемістік көп болғандықтан және сыртқы түрінің тартымсыздығы үшін *«доңыз»* деген лақап атқа ие болған.
1980 жылдардан бастап «М60» пулеметін қолданыстан  бельгиялық *«М240»* сияқты барынша жетілген қарулардың ырыстырғанына қарамастан бұл қару әлі күнге дейін шығарылады және қолданылады. Бірақ үнемі екінші орында тұрады.

Құрылымы тұрғысынан алғанда екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі немістік екі жүйе - *«FG 42»* автоматты винтовкасы мен *«MG 42»* пулеметінің қосындысы болып табылады. 
Негізгі дайындаушы – *«Сако Дифенс»* компаниясы.

## Жалпы анықтама
Автоматыканың газды жетегі үлгісінде құрылған автоматты қару, бекітпе айналдырылып, ұңғысы жабылады.

Ерекше құрылымы сояуыш пен амотизатордың пулемет дүмі кейін шегінгенде қозғалуына мүмкіндік береді. Осы лайша пулеметтің ұзындығы қысқарады.

## Кемшілігі
Кемшілігі: сенімсіз және әскери сапасы төмен. Сондықтан 1970 жылдардың ортасында америкалықтар осы қарудың жаңа, жетілген үлгісін жасауды қолға алды.
Дегенмен көнерген *«М60»* пулеметін Америка армиясы мүлдем қолданбайды деуге болмайды. Бұл қару аз мөлшерде әлі де шығарылуда.

## Нұсқалары
* M60 
* M60E1 
* M60E2 
* M60E3 
* M60E4 (Mk.43 mod.0/1) 
* M60B 
* M60C 
* M60D

## Қаруды пайдаланушы елдер

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* .
*

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*http://world.guns.ru/machine/usa/m60-r.html

Санат:Қарулар
Шавит

**Шавит** () – иврит тілінен аударғанда *«құйрықты жұлдыз»* деген мағына береді. *«RSA-3»* ғарыш аппараттарын ұшыруға арналған зымыран. Израильде жасалып, шығарылады.

## Тарихы
Алғаш рет 1988 жылдың 19 қыркүйегінде Польмахим ғарыш айлағында ұшырылды. Осыған орай Израиль ғарыш аппараттарын Oрбитаға шығара алатын жер бетіндегі сегізінші елге айналады.

1999 жылдан бастап Израиль өз ғарыш зымыранын жоспарлы түрде шығарып келе жатыр.
2003 жылы израильдік *«Шавитті»* бразилиялық Алкантара ғарыш айлағынан ұшыру мүмкіндігі туралы келісімшартқа қол қойылды. «Шавит» зымыранының көмегімен Офек жерсеріктері ғарышқа жол жасалды.

*«Шавит»* - Оңтүстік Африканың  *«RSA-3»* зымырантасығышымен бірге жасалды. Зымыран кейін жаңартылды. Басында «LK-A» («Шавит 1») нұсқасы қолданылған болатын. Бұдан кейін ауыр Жер серіктерін көтере алатын «LK-1» («Шавит 2») зымырандары шығарылды. Қазіргі кезде бірінші сатысы жаңа қозғалтқышпен жабдықталған «LK-2» («Шавит 3») нұсқасы жобалануда.

## Жалпы анықтама
Үш сатылы, қатты отынмен жанатын зымыран. Алғашқы екі сатысы бір-біріне ұқсайды: әрқайсысының салмағы – 13 тонна. Олар Израильдің IAI концернінде топтамамен  шығарылады.
Үшінші сатысын «Рафаэль» компаниясы жасаған, салмағы 2,6 т , қозғалтқышы 92 секунд жұмыс істейді.

Бірінші және екінші сатыны «Иерихон-2» зымыраны да қолданады. Қозғалтқыштары 100 шақырым биіктікке дейін жұмыс істейді, содан кейін зымыран инерциямен тағы да 150 шақырым алады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Зымырандар
Санат:Ұшу аппараттары
Рубен Кастро

Рубен Кастро (исп. Rubén Castro; 27 маусым 1981 жыл,  Лас-Пальмас-де-Гран-Канария) — Испания елінің футболшысы, «Бетис» клубының шабуылшысы. Бала кезінен өзінің туған Лас-Пальмас қаласында бастап футболмен шұғылданып, жергілікті және аймақтық  футболдан жарыстарға қатысып жүрген. 2004 жылы Рубен Кастроны Депортиво Ла-Корунья клубына шақырды.
## Клубтардағы мансабы
Оның мансабы Лас-Пальмас клубында басталды. 2001/2002 жылы өткен маусымда Рубен Кастро Ла Лигадағы өзінің бірінші голын Лас-Пальмас клубында ойнап Реал Мадрид клубына 64 минутта қақты. 2003/2004 жылдары Рубен Кастро өз командасының құрамында ойнап, 22 гол қағып, екінші дивизионның ең үздік бомбардиры болып аталды. 
2004 жылы Рубен Кастро «Депортиво Ла-Корунья» клубына ауысты. Бірақ бірден Альбасете клубына жалға берілді. Альбасетеде ол 22 матч ойнап, 3 гол қақты. 2007 жылы Рубен Химнастикте 20 матч ойнады. Рубен едәуір жақсы бастады. Оның клубы шығып кетуіне қарамастан Рубен Кастро бірінші 3 матчында 2 гол соқты. 2008/2009 жылғы маусымда ол Уэске жалға берілді. Уэскте Рубен Кастро 41 матч ойнап, қақпаға 14 рет гол тықты. 2009/2010 жылдардағы маусымда Рубен Кастро Райо Вальеканода 42 матч ойнап, 14 гол тықты.
## Реал Бетистегі мансабы
2010 жылдың тамызында Рубенді «Реал Бетиске» сатып жіберді. 2010/2011 жылдардағы маусымда Рубен Кастро, Хорхе Молина және Ашиль Эмана бірге 50 гол соқты. Сол себепті «Бетис» қайтадан Ла Лигаға қайтып келді.
## Дереккөздер
KEPD-150/350 TAURUS

**TAURUS KEPD 350/150** ()(KEPD – ағылшын тілінен аударғанда «бұзып өтетін кинематикалық энергия» деген мағына береді, таурус- «торпақ» деген сөз) – «әуе-жер» санаты бойынша жасалған, алыс қашықтыққа ұшатын неміс-шведтік авиатциялық зымыраны. Ол биіктіктен көздеп атып, жоғары деңгейде қорғанған, терең жасырынған маңызды нысандарды атып түсіруге арналған. Зымыран-тасымалдаушы қарсыластың әуе шайқасына қарсы қорғаныс аймағына кірмейді.
Германияның Шробенхаузен ауданында орналасқан Таурус системс GmbH жасалып, шығарылады.
Оны немістік *«Даймлер-Бенц аэроспейс»* пен шведтік *«Сааб Бофорс Динамик»* компаниясы бірлесе дайындады.

*«Таурус»* қанатты зымыраны 1994 жылы авиатциялық кассета *DWS39* негізінде жасалды. Оның 24 жарықшақты және шоғырланатын оқ-дәрісі бар болатын.
Зымыранды дайындау кезінде щағын қашықтыққа ұшатын *«KEPD-150»* үлгісі де қаралды.
Жеңіл салмақты үлгі шведтік «Грипен» жойғыш ұшақтарын қаруландыруға арналған болатын.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*  TAURUS Systems GmbH ресми сайты
*  TAURUS KEPD 350  Saab AB ресми сайты
* TAURUS KEPD 350 жайлы видео Youtube

Санат:Зымырандар
Санат:Ұшу аппараттары
Молина, Хорхе

Хорхе Молина Видаль (ағл. Jorge Molina Vidal; 22 сәуір 1982 жыл, Алькой) — Испания елінің футболшысы, «Реал Бетис» клубының шабуылшысы.
## Өмірбаяны
23 жасқа дейін Молина тек қана Терсерде ойнап,  «Алькояно», «Бенидорм» және «Гандиа» сияқты клубтардың құрамында болған. Ол 2007/2008 жылдарда «Полидепортивоның» құрамында ойнаған кезде, оның кәсіпқой дебюты басталды. Ол сол маусымда 5 гол қағып, командасының үздік ойыншысы болып атанды. Бұл тәжірибені ол қысқа мерзімде алды. Бірақ ол 30 матч ойнағанымен, оның командасы ұшып кетуден құтыла алмады. Қазанның 29-да ол хет-трик орындап, «Вильярреалды» ұтып, өзінің командасын Копа дель Рей маусымында жеңіске жеткізді.

2009 жылы жазда Молина 2 дивизионның «Эльче» командасымен келісім шарт орнатты. Оның бірінші сезоны керемет өтті. Ол 26 гол соғып, чарттардың ең бірінші орындарында болды. 

2010 жылы 29 маусымда Молина «Реал Бетиске» ауысып, 4 жылғы келісім шартқа қол қойды.

Ол «Реал Бетисте» бірінші жылда тізесінің зақымдануына қарамастан, аз гол тықпады. 2011 жылдың 19 қаңтарында «Бетисте» ойнап, ол «Барселона» клубының қақпасына 2 гол соғып, «Барселонаны» ұтқан бірінші клубқа дейін өз клубын жеткізді.

Молинаның көмегімен «Бетис» Үздік лигаға жете алды. Оның үздік лигадағы бірінші матчы 29 жасында болды, ал бірінші дебюттық голы 2011 жылдың 15 қазанында «Реал» командасына қарсы ойнағанда болды.
## Дереккөздер
Стюарт (танк)

250px|нобай|оңға|M3A1
**M3** () - екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған америкалық жеңіл танк. Ол *«Стюарт»* деген атпен танымал. Бұл атауды танкіге Ұлыбритания жауынгерлері АҚШ – тағы азамат соғысының генералы Джеб Стюарттың құрметіне берілген болатын. «М3» танкісінің радиялды авиатциялық қозғалтқышы жоғары сапалы оқтан жанармайын талап етеді. Ал Кеңес Одағының танкілері дизиль пайдаланғандықтан, кеңестік жанармаймен қамтамасыз етушілерге қиыншылықтар туғызды.

## Тарихы
«М3» 1938-1941 жылдары «М2» жеңіл танкісі негізінде құрылды. 1941-1944 жылдары «Стюарт» топтамасы шықты. Осы уақыт аралығында оның құрылымы өзгеріп отырыды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде *«Стюартты»* АҚШ жауынгерлері белсенді пайдаланды, сондай-ақ елеулі бөлігі Ұлыбританияға, КСРО мен Қытайға және Франция әскелерімен ЮХАК(Югославия халық азаттық күштері) елдеріне жеткізілді.
Соғыстан кейін біраз ескірген, бірақ әлі де көп «Стюарт» танкілері көптеген мемлекетке сатылды. Тіпті 1990 жылға дейін олардың бірқатарының әскери қаруы сапында болды.
«Стюарттың» тарихы бриттандық «6 тонналық Виккерс» танкісінен бастауға болады, Ол екі соғыс арасында әлемде ең көп тараған танк болып табылады. 
Дәл сол танкіге негізделіп 1933-1934 жылдары америкалық «Т5» танкісі жасалды. Ол Америкадағы таніклер топтамасының басы болды.

«М3/М5» танкілері негізінде 1941 жылдың қаңтарынан бастап «Т17» жеңіл танкісі жасалды. Ол ары қарай дамытылып, жетіле түседі деп жоспарланады.
Бұл танк алдыңғы машиналардан барынша қалың бронмен ерекшеленеді. Бірақ оғанда 37 мм зеңбіректің оқ-дәрісі салынатын.

АҚШ әскерлері танкілерді ресми түрде «М3» жеңіл танкісі және «М5» жеңіл танкісі деп атаған.

## Өзгерістер
*М3, Стюарт I, «Стюарт» 1-ші типті - мұнаралы мұнарасы бар негізгі нұсқасы.
*М3, Стюарт I, «Стюарт» 2 типті - дәнекерленген мұнаралы нұсқасы.
*M3, Stuart II, Stewart Type 3 - 2 типті дизельді қозғалтқышы бар.
*М3, Стюарт I, «Стюарт» типті 4 нұсқа - командирлік мұнарамен дәнекерленген жылқы мұнарасы бар нұсқа.
*М3, Стюарт II, «Стюарт» типті 5 - 4 типті дизельді қозғалтқышы бар.
*M3, Стюарт Hybrid, «Стюарт» түрі 6 - «гибридті» M3A1 мұнарасының нұсқасы, бірақ қолмен мұнара айналу және мұнарасы бар жоқ «себет».
*M3, Stuart Hybrid, Stewart 7 типті дизельді қозғалтқышпен 6 типті.
*M3, Стюарт гибридті, Stewart типті 8-тің түрі - 6-шы үлгіге ұқсайтын, дәнекерленген корпус және мұнарасы бар гибридті нұсқа.
*M3, Stuart Hybrid, Stewart 9 типті дизельді қозғалтқышымен 8 типті.
*M3A1, Стюарт III, «Стюарт» түрі 10 - жаңа мұнара электр мұнара және «себет» бар нұсқа, сондай-ақ аралас-қадалатын, Халл дәнекерленген.
*M3A1, Stuart IV, Stewart Type 11 - 10 типті дизельді қозғалтқышы бар.
*M3A1, Stuart III, Stewart 12 типті - 10 типті типті, бірақ толық пісірілген дене.
*M3A1, Stuart IV, Stewart типті 13 - 12 типті дизельді қозғалтқышы бар.
*M3A3, Стюарт V, «Стюарт» Type 14 - «Стюарт» тректердің астам шаң мен сүйеу жаңа мұнара азықтық Тереңдетіп, көлбеу тік бронь толық кеңейтілген органмен қайта өңделген.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*  
*  
* M5 және M5A1 серияларының суреттері   

Санат:Қарулар
Кастро, Гонсало

Гонса́ло Ка́стро Рандо́н (исп. және нем. Gonzalo Castro Randon; 11 маусым 1987 жыл, Вупперталь) — Германия елінің , қорғаушы және шабуылға шығатын жартылай қорғаушы ретінде ойнайтын футболшысы. 
## Мансабы
### Клубтағы мансабы
Өзінің бірінші Бундеслигадағы және чемпиондар лигасындағы ойыны 17 жаста болды. Өзінің кішкентай жасына қарамастан, Гонсало Кастро «Байер» командасының құрамында сыртқы қорғаушы ретінде мықты бекітілді. 
### Елінің құрамасындағы мансабы
Гонсало Кастро 2007 жылы Германияның ұлттық құрамасында Данияға қарсы ойнады.
Гонсало Кастро Германияның жас құрамасында ойнап, 2009 жылы Европаның чемпионы болып атанды. Чемпионаттың соңғы матчында Гонсало Кастро өзінің бірінші голын қағып, Германия Англия құрамасын 4:0 шотпен ұтты.
## Дерккөздер
Мувашшах

**Мувашшах** ( - белделеу, қоршау) – арабтың ортағасырдағы поэзиясының жанры қасыдаға ұқсас, көбіне әйелге арналатын мазақ өлең. Музыкалық аспаптың сүйемелдеуімен әнмен айтылады. Мувашшах жанрын ойлап тапқан Испанияда өмір сүрген Мукаддам ибн Муафа (9 ғасыр вяғы мен 10 ғасыр басы). Мувашшах 4-тен 10-ға дейін шумақтан тұрады. Алғашқы екі бейіт өзара ұқсайды, осы ұқасты ең соңғы бәйіт қайталайды. Мувашшах кейін өзгеріп, ғазалға ұқсас, бірыңғай ұйқасы бар өлең үлгісіне айналды, Түркі тілдес халықтар поэзиясында ұшырасады, өзбекте, ұйғырда бар. Мәселен, ұйғыр ақыны Литфулла Муталлиптің бірнеше мувшағы бар..

## Дереккөздер

Санат:Араб тіліндегі әдебиет
Ruhrstahl X-4

thumb|300px|Ruhrstahl X-4 зымыраны
**«Руршталь Х-4»** немесе *«Крамер Х-4»*, кейде оны *«RK 344 Рур Шталь-Краммер»* деп те атайды. «Әуе-әуе» класына жататын зымыран түрі. Оны екінші дүниежүзілік соғыс кезінде *«Рур Шталь АГ»* жобасын дайындаған инженер Макс Крамер жасап шығарды.

## Тарихы
Зымыран құрылысы 1943 жылдан бастап соғыстың соңына дейін дамытылды.
«Әуе-әуе» класындағы басқарылатын зымыранды дайындауға кірспес бұрын дәрігер- инженер Крамер бірнеше жыл бойы бомбаны нысанаға бағыттау кезінде оны басқаратын аппарат жасаумен айналысқан болатын.

Осыдан кейін оған одақтастардың бомбалаушыларын құртатын басқарылмалы зымыран жасау туралы идея келді.  Осы  идеясы     «Х-4» зымыраны арқылы жүзеге асырды.
«Х-4» алғаш рет 1944 жылдың 11 тамызында сыналды. Оны *«Фукке-Вульф Fw 190»* жойғыш-ұшағынан ұшырды. Кейінірек сынақ үшін «Ю-88» және «Ме-262» реактивті жойғыш-ұшақтары қолданылды.

Зымыранды дайындау кезінде оны бір орынды жойғыш-ұшаққа орнату жоспарланған еді. Кейін бір мезгілде ұшақты басқарып әрі зымыранды нысанға бағыттау ұшқышқа қиынға түсетіні анықталды.
1945 жылдың басына дейін Руршталдағы зауыттың бірінді «Х-4» нысанының 1000 бірлігі жиналды. Кейін «БМВ» зауытында зымыран қозғалтқышын өндіру тоқтатылғандықтан зымыран шығуын тоқтатты 
«Руршталь Х-4» екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалғанымен, майданға қатыспады.

## Дереккөздер


Санат:Қарулар
Эктор Кастро

**Эктор Кастро** (исп. Héctor Castro; 29 қараша 1904 жыл, Монтевидео — 15 қыркүйек 1960 жыл) — Уругвай елінің футболшысы және бапкер.

## Өмірбаяны

13 жасында Эктор Кастро электр арасы арқасында қол білезігінен айырылды. Сол себепті оған *El manco* деген лақап қойды. *El manco* жалғыз қолды деген мағынаны білдіреді.

Эктор Кастро 1928 жылғы Олимпиадалық чемпион. 1930 жылы әлем чемпионы атанды. Эктор Кастро жалғыз қол білезігісіз әлемнің чемпионы болып атанды. Кастро Уругвай елінің бірінші голдарын бірнеше рет соқты. Кастро Оңтүстік Американың екі мәртебелі чемпионы. Эктор Кастро ойыншы ретінде 3 рет Уругвайдың чемпионы болды.

1924 жылдан 1936 жылға дейін «Насьональда» ойнады. Сондай-ақ ол «Лито» және «Эстудиантес» деген клубтарды ойнаған.

Футбол мансабын бітіргеннен кейін ол бапкер мансабын бастады. Ол «Насьональ» командасынынң тренері болған кезде «Насьональ» командасы 5 рет чемпион атағын алды.

## Жүлделері

### Ойыншы ретінде:

* Әлем чемпионы: 1930
* Олимпиада чемпионы: 1928
* Футболдан Оңтүстік Америка кубогының жеңімпазы (2): 1926, 1935
* Уругвай чемпионы (3): 1924, 1933, 1934

### Бапкер ретінде

* Урунвай чемпионы (5): 1940, 1941, 1942, 1943, 1952

## Дереккөздер

## Сілтемелер
http://www.nacionaldigital.com/idolos/Idolos/castrohector.htm 

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Алфавит бойынша футболшылар
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Санат:Эстудиантес ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Уругвай футбол жаттықтырушылары
Санат:Уругвай Олимпиада чемпиондары
Санат:1928 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Насьональ Монтевидео ФК ойыншылары
Санат:Насьональ Монтевидео ФК жаттықтырушылары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Хисса дәстүрі

**Хисса дәстүрі **– түркі тілдес халықтарға араб әдебиеті арқылы келген
еркін махаббатты, ізгілікті, адамгершілікті жырлайтын шытырман оқиғалы
поэтикалық шығармалар жалғастығы.
.
## Дереккөздер
Баяти

**Баяти**  – әзірбайжан, түркі халық поэзиясының лирикалық жанры. Өлшемі – жеті буынды, шумағы төрттармақты болады, бірінші,  екінші  және үшінші тармақ өзара ұқсайды, төртіншісі бос қалады. Ашуғтар тар, кеманчи саз аспаптарының сүйемелдеуімен орындайды..

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан әдебиеті
Ашиль Эмана

**Ашиль Эмана Эдзимби** (фр. *Achille Emana Edzimbi;* 5 маусым 1982жыл, Яунде, Камерун), Эмана атымен де әйгілі (фр. *Emana*) — Камерун елінің футболшысы, «Крус Асуль» клубы мен Камерунның ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы. Шабуыл жасайтын жартылай қорғаушы ретінде ойнайды.

## Өмірбаяны
### Клубтардағы мансабы
«Бабимби Дуала» клубында ойнауды бастаған. 1999 жылы «Валенсияның» екінші командасына шақырылды.
2000 жылғы 1 қаңтарында «Тулуза» клубының ойыншысы болды. 2000/2001 жылдарындағы маусымның аяғында каржылық мәселелері үшін клуб ең үздік лигадан 3-ші лигаға кірді. 2001/2002 жылдарындағы маусым Эмана әрдайым клубтың басты құрамында болды. Маусым аяқталғаннан кейін клуб 3-ші лигадан 2-ші лигаға кірді. 2003 жылы Эмана 2-ші лиганың жеңімпазы болып атанды. 2003 жылдан бастап «Тулуза» әрдайым Францияның үздік лиганың ішінде ойнайды. Эмананың ең жоғары жетістігі 2006/2007 жылдарында өткен маусымда болды. Ол 36 ойын ойнап, 8 гол тықты. Ол осы голдарымен клубына қола кубок алуға көмектесті.
### Реал Бетис
2008 жылы маусымда «Реал Бетис» Эмананы 7,5 миллион евроға сатып алды. Ол «Реал Бетис» командасындағы бірінші матчты 31 тамызда «Рекреативо» қарсы өткізді. Бірінші голын 19 қазанда «Мальорка» командасына қарсы тықты. Сол сезонда Эмана 2 дубль жасады. Осы дубльдер «Расинг» пен «Спортинг» командаларына қарсы болды.
## Дереккөздер

Санат:Камерун футболшылары
Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары

Санат:Тулуза ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Ахли ФК ойыншылары
Санат:Әл-Васл ФК ойыншылары
Санат:Крус Асуль ФК ойыншылары
Санат:Мумбаи Сити ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Дубай ФК ойыншылары
Назым

**Назым**– түркі классикалық поэзиясына қатысты, парсы әдебиетінің ықпалымен қалыптасқан ұғым. Жыр, өлең деген мағынаны береді. Шығыс поэзиясында өлеңмен жазылған шығарманы «назым» дейді. Бұл сөзді осы мәнінде қазақ ақындары да қолданған.
.
## Дереккөздер
Гранулометрия

**Гранулометрия** (лат. granulum-түйір және ...метрия), *Гранулометрлік талдау, механикалық талдау*-борпылдақ тау жыныстарының, топырақтың, жасанды материалдардың түйірлік құрамын анықтайтын тәсілдер жиынтығы. Түйіртпекті тау жыныстар (**конгломерат, малта тас, қиыршық тас**), саздар, сондай-ақ, топырақты құрайтын минералды және органикалық бөлшетер ірілігіне қарай әр түрлі електер (ірілігі-5-0.3мм) құмды 17 фракцияға бөлінеді. Біріне-бірі кигізілетін електердің үстіңгісі -көзінен ең үлкені, астыңғысы-көзінің ең кішісі. Тым  ұсақ бөлшектерден (0.25-0.01 мм не одан да ұсақ) сазды жыныстарды ажыратып алу үшін *гидравликалың әдістер* қолданылады. Бұл тәсілдер ірілігі әр түрлі бөлшектердің тынық суда *Стокс заңына* заңына сәйкес  әр түрлі жылдамдықпен тұнатығына немесе түрлі жылдамдықпен аққан су иірімінің жыныс түйіршіктерін ірілігіне қарай сұрыптайтын қасиетіне негізделген. Фракцияларға  бөлінетін үлгіні талдауға екі жолмен дайындайды: 1) өте ұсақ бөлшектер агрегаты бұзылмайтындай етіп,суда жібітіледі,2)осы бөлшектерді ажыратып, алу керек болса, оларды қайнатып, реактивтермен өңдейді. Талдау кезінде ұсақ түйіршіктердің жабыса бірігуін (коагуляция) болғызбау үшін түрлі реактивтер қолданылады. Гранулометрияның деректерін сан күйіндегі кесте, үшбұрыштық диаграмма, гистограмма, кумулятивтік қисық сызық, таралу қисық сызығы, сияқты графиктермен көрсетуге болады. Гранулометрлік талдау зерттелетін тау жыныстарынын жіктеу, олардың физикалық (қуыстылық, сіңіргіштік және т.б.) қасиеттері мен түзілу жағдайын және құрылыста бетон жасау т.б. мақсаттарда қолдану мүмкінділіктерін анықтау үшін жүргізіледі.
Андрия Калуджерович

**Андрия Калуджерович** (серб. *Андрија Калуђеровић*; 5 шілде 1987, Бачка-Топола, Югославия) — Сербия елінің футболшысы,  шабуылшы.

## Мансап
### Клубтық
6 жыл ішінде Андрия Белградтан ОФК командаларының құрамында болған. Сол командада ол 49 ойын ойнап, 11 гол соқты. Мансабының үлкен бөлігін жалдамалармен өткізген. Ол «Спартак Златибор Вода» клубында 30 ойын ойнап, 11 рет қақпаға доп қақты. Сосын Андрия «Рад» командасына көшіп кетті. 2010-2011 жылдарында Андрия Калудже́рович  «Црвена Звезда» клубында ойнады. 2010 жылы «Бэйцзин Гоань» қытай клубында ойнады. Қазір ол «АЕЛ» клубында ойнап жүр.
### Ұлттық құрама
2008 жылы Пекинде өткен Олимпиаданың  футбол спортынан қатысушысы болып, командасымен финалға дейін жетті. Турнирде 19 номер болды.
2010 жылы 7 сәуірде ол өз елінің командасымен бірге Японияға қарсы ойнаған. Сол кезеңде ол 6 ойын ойнап, 2 гол соқты.

## Жүлделері

### Командалық
**«Жальгирис»**

* Литва чемпионы: 2016
* Литва Кубогы: 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Сербия футболшылары

Санат:Сербия және Черногория футболшылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ОФК ФК ойыншылары
Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары
Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары
Санат:Войводина ФК ойыншылары
Санат:АЕЛ Лимасол ФК ойыншылары
Санат:Тун ФК ойыншылары
Санат:Брисбен Роар ФК ойыншылары
Санат:Жальгирис ФК ойыншылары
Санат:Олимпия Любляна ФК ойыншылары
Санат:Спартак Суботица ФК ойыншылары
Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары
Санат:Интер Запрешич ФК ойыншылары
Санат:Рад ФК ойыншылары
Санат:Насаф ФК ойыншылары
Мусса Сиссоко

**Мусса́ Сиссоко́** (фр. *Moussa Sissoko*;1989 жылы 16 тамызда  Ле-Блан-Мений қаласында Францияда туылды) — француз футболшысы,  «Тоттенхэм Хотспур» футбол клубы мен Франция ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Клубтық мансабы
### Тулуза
Сиссоко алғаш футболмен «Эсперанс Ольне» клубында шұғылдана бастады. 2000 жылы жастардың париждық «Ред Стар» клубына көшіп, 2 жылдан кейін жаңа жүйдегі «Тулуза» клубында болды. Өзінің жақсы ойынының арқасында «Ливерпуль» мен «Болтон» футбол клубтарын қызықтырды, алайда алғашқы профессионалдік контрактың Тулузамен қойды. Негізгі құрамда Мусса 22 нөмерді алды.

Франция чемпионатында алғаш матчын «Валансьен» клубына қарсы 66 минутта алңға шықты. Жалпы маусым ол үшін сәтті өтті. Себебі 30 матч өткізіп, негізгі құрам ойыншысы атанды. Алғаашқы голын 7 турда Осера клубының қақпасына тықты. 2008 жылы 25 шілдеде контракты 2008-ге дейін созды

Алғаш рет Еуропа турнирларында 2007/08 маусымда Чемпиондар лигасында Ливерпульға қарсы ойнады. 83 минутта шығып, сары қағазын алып та үлгерді. Алайда Тулуза екі ойындада «Ливерпульға» жеңіліп, арығарай УЕФА Кубогіне жолдама алды. Сиссоко УЕФА Кубогінде «Цюрих» пен мәскеулік «Спартакқа» қарсы ойнады.
### Ньюкасл Юнайтед
2013 жылы 21 қаңтарда Сиссоконың ағылшындық Ньюкасл Юнайтедпен 6,5 жылдық контракка қол қойғаны жарияланды. Жаңа клубта 7 нөмерді алды. Алғаш ойының 2013 жылы 29 қаңтарда «Астон Виллаға» қарсы ойнып, бір рет голық доппен ерекшеленді. Сент-Джеймс Паркінде алғаш рет ойынында Мусса 2 голды «Челсиға» қарсы маңызда соғып, командасы 3:2 есебімен жеңді.
## Ұлттық құрамадағы мансабы
Франция 17 жасқа дейінгі ұлттық құрамасымен Сисскоко Еуропа 2006 чемпионатының іріктеу турларына қатысты. Алайда құрамасы Чехияға жеңіліп, ары қарай өткен жоқ.

Франция 19 жасқа дейінгіде алғаш матчын 2007 жылы Еуропа 2008 чемпионатының іріктеу турларында 28 қазанда Люксембургқа қарсы ойнып, 5:0 есебімен жеңді.  Алайда чемпионаттың өзіне қайтадан қатыспай, осы жолы Италияға жеңіліп қалды.

Негізгі құрам үшін алғаш рет 2009 жылы 14 қазанда Әлем чемпионатының іріктеу ойындарында Австрияға қарсы матч өткізді. 90 минутты да ойнап, 3:1 есебімен жеңіске жетті.
## Сыртқы сілтемелер
Фифаның ресми сайтында профилі 

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тулуза ФК ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Джонатан де Гузман

**Джоната́н де Гузма́н** (ағыл. *Jonathan de Guzmán*; 1987 жылы 13 қыркүйекте Торонто қаласында  Канадада туылды) — нидерландиялық футболшы, италияндық «Наполи» футбол клубы мен Нидерландия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Клубтағы мансабы
### Фейеноорд
Джонатан футболдағы мансабын 12 жасынан «Фейеноорд» клубында бастады. 1999 жылы Джонатан  «Фейеноорд» клубының негізгі құрамындағы ойыншы атанып, «Херенвена» клубына қарсы алғаш матчын ойнады. Алғаш голын 2005 жылы 30 қыркүейкте «Виллем»  клубына 9 минутта соқты. Алғашқы маусымында 29 матч өткізіп, 4 гол соқты. Ал оның клубы Нидерланд чемпионатында 3 орын алды.

2008 жылы Джонатан клубпен контракты 2010 жылға дейін созды.
### Суонси Сити
2012 жылы шілде айында Джонатан «Суонси Сити» клубына жалға берілді. Алғашқы матчын «Куинс Парк Рэйнджерлерге» қарсы өткізіп, клубымен 5:0 есебімен жеңіске жетті. «Суонси» үшін алғаш голын 2012 жылы 31 қазанда Ливерпульға қарсы соқты.

2013 жылы жазда жалға беруді тағы да бір маусымға созды. Жалпы екі маусым ішінде 95 матч өткізіп, 16 гол соқты.
### Наполи
2014 жылы 20 тамызда А Сериясына көшіп, италияндық «Наполи» футбол клубымен 4 жылдық контракқа отырды. Алғаш матчын 31 тамызда «Дженоа» клубына қарсы  өткізіп, осы матчта 78 минутта серігі Марек Гамшиктің орнына кіріп, жеңіс голын тықты.
## Ұлттық құрамадағы мансабы
2008 жылы 26 наурызда алғаш рет Нидерланд құрамы үшін Еуропа Чемпионатының іріктеу ойындарында Эстонияға қарсы матчта алаңға шықты. Джонатан матчта аса маңызды рөл атқарып, командасына 3:0 есебімен жеңуге көмектесті.

2008 жылы Пекинда өткен олимпиадада құрамымен жартылай финалға дейін жетіп, Аргентинаға 2:1 есебімен жеңіліп қалды.

2014 жылы әлем чемпионатында да жартылай финалға дейін жетіп, Аргентинаға пенальти сәтінде ұтылып қалды. Алайда үшінші орын үшін Бразилия құрамасын 3:0 есебімен жеңді. 
## Жетістіктері
### Фейеноорд
*Нидерланд Кубогінің иегері: 2008
### Суонси
*Лига Кубогінің иегері: 2012/13
### Нидерланд ұлттық құрамында
*Әлем чемпионатының қола медаль иегері
## Сілтемелер
Футболисттің профилі
Кереге қоспасы

**Кереге қоспасы** — Қоспа көбіне төрт, бес қанатты үйлерді аз да болса кеңіту мақсатында, екі кереге ортасына жалғанатын, ені шаңырақтың бір өлшеміне тең қосымша.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Азат (киіз үй)

**Азат** – керегенің әрбір екі көзінен кейін қалдырылатын, кҿк өткізілмейтін, тесік тесілмеген көзін азат деп атайды.

## Дереккөздер



Санат:Киіз үй
Азат бас

**Азат бас** – керегенің артық жеке тұрған сыңар басы.

## Дереккөздер


Санат:Киіз үй
Ақ отау

**Ақ отау** – кіші-гірім ақ үй.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Ақ ала орда

**Ақ ала орда** – ақ киізді, әр түрлі түсті матамен оюлаған орда, киіз үй.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Ақ сырмақ

**Ақ сырмақ** – тұтас ақ киіздің бетіне оюлап отырып ақ жиек басқан таза сырмақ.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Арпабас (киіз үй)

**Арпабас** – қазақтың кесте өрнегінің бір түрінің атауы.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Ақтақыр

**Ақтақыр** – екi қанатты, екi үзiкпен жабылатын киiз үйдiң шағын түрi. Қазақстанның солтүстiк-батысында малшылардың уақытша баспанасы ретiнде пайдаланылған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Аран (киіз үй)

**Аран** – киіз үй жасаушылардың ағаш сақтайтын қоймасы; дүкен. 
Аран сөзінің негізгі мағынасы – ор, зындан.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Арқау (киіз үй)

**Арқау** - өрмектің үстіңгі жібі мен астыңғы жібінің арасына көлденең түсіп тоқылатын негізгі жіп.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Білектеу

**Білектеу** – тепкіден шыққан киізді ширату үшін ыстық су құйып отырып білекпен жентектеу.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Былғауыш

**Былғауыш** – тары, бидай қуырғанда араластырып отыратын арнайы жасалатын үй руашылығының бiр құралы.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй

Санат:Терминология
Дәндеку

**Дәндеку **– кiсенiң оқшантаймен қатар тұратын былғары қалтасы.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыстық заттар
Қара үй

**Қара үй** — Бай ауылдың шаруашылық үшін пайдаланатын үйлері де көбіне қоңыр жүннен басылған киізбен жабылып, әлгі аттарға ие болады.

## Дереккөздер



Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Дәрілік жөтелшай

**Дәрілік жөтелшай** (Әріпдәрі ) – ерінгүлділер тұқымдасы, жөтелшай туысына жататын көп жылдық шөп тектес өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
* Көктемде тамырынан сағақтары ұзын бір топ жапырақ және саны бірден үшке дейін жететін сабақ өсіп шығады. Төрт қырлы, түзу, түк басқан сабақтарының ұзындығы 90 см-ге дейін барады.
* Жапырақтары сопақша келген, жұмыртқаға ұқсайды, шеттері ара тісті, сырттарында қысқа түктері бар.
* Гүлдері қоңыр қызыл түсті, олар жоғарғы жапырақтардың қуыстарында масақ тәрізденіп шоқтала орналасқан. Гүл жапырақтары бесеу, ерін тәрізді, жоғарғы "ерні" екі бөліктен, төменгісі үш бөліктен тұрады. Маусым айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді.

## Өсетін жері
Орманды жерлерде, шабындықтарда, төбелерде, орман ішіндегі жолдардың жиектерінде өседі.

## Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында илік заттар, стахидрин, бетоницин, холин және басқа да алкалоидтар бар. Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін гүлдеген кезінде жинайды. Дәрілік жөтелшай халық медицинасында жоғарғы тыныс жолдары қабынғанда, құяң, бауыр, асқазан ауруларына қарсы қолданылады. Бұл өсімдіктен жасалған дәрілер қан қысымын төмендетеді, жүйкені тыныштандырады, денедегі зат алмасу процесін жақсартады. Бүйрек ауруларын және атеросклерозды емдеу үшін қолданылады. Бұдан басқа өсімдіктің қақырық түсіретін қасиеті бар. Кейбір елдерде ревматизмді, қояншықты, бронх демікпесін, бас ауруларын емдейді. Өкпеден қан кеткенде де ем үшін қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Еріндігүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Тікенді қараөрік

**Тікенді қараөрік**, **тікенді алхоры** () - раушангүлдер тұқымдасы алхоры туысына жататын бұталы өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|150px|
thumb|left|150px|Гүлдеген кезі
* Биіктігі 3 м-ге дейін жетеді.
* Бұталарының көбінің ұшында өткір тікені болады.
* Жапырақтары майда, жұмыртқа тәрізді, сағақтары қысқа, шеттері ара тісті.
* Гүлдері ақ түсті, гүл сабақтары ұзын, гүл жапырақшалары да, гүл тостағаншасының қалақшалары да бес-бестен. Гүлдері жапырақтарынан бұрын наурыз-сәуір айларында пайда болады.
* Жемісі - дөңгелек, шар тәрізді, қара көк, сүйекті келеді.

## Өсетін жері
Таулы және тастақты беткейлерде, орманның шеттерінде, жыраларда, өзеннің тік жағалауларында, бұталардың арасында өседі.

## Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында цианоген гликозиді, амигдалин, кемферон деген заттар болады. Гүлдері мен жапырақтарының несеп айдайтын, іш жүргізетін қасиеттері бар. Сондықтан оны іш жүрмей қалғанда және түйнеп ауырғанда қолданады. Дене сыртына іріңді бөртпелер шыққанда пайдаланса да жақсы нәтиже береді. Жасалған дәрілермен бауырдың әр түрлі ауруларын емдейді. Өсімдіктің қабығынан, тамырынан жасалған дәрілерді дене қызуы көтерілгенде пайдаланады. Дәрілік мақсат үшін тікенді алхорының гүлдерін, жапырағын, тамырын, қабығын жинайды.

## Дереккөздер

Санат:Раушангүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Айдарлы сүңгуір

**Айдарлы сүңгуір** (Aythya fuligula) - ерекше реңді, орташа денелі (0,55-1,4 кг) сүңгуір үйрек. 

Аталығының қар реңді жабын қауырсынының аясында аң тусті қапталы мен бауыры қарама-қарсы түспен ерекше бөлініп көзге түседі, басында ұзын айдары болады. Аналығының айдары онша үлкен емес, ал ақ түсті қаптал мен бауыры - қызғылтсары қоңыр, қанатындағы «көзтартарлары» бүкіл қанатты жабады - ұзын және ақ түсті болып келеді.Ұялары суға жақын орналастырылады. Салындыдағы 6-13 күңгірт зәйтүн түстес жұмыртқаларды аналық жалғыз өзі 3,5 аптаға жуық басады. Аталықтар бұл кезде тізбектелген ұзын топтар түзеді. Айдарлы сүңгуірлер жануартекті азықтармен қоректенеді. Олардың тәуліктік азығы негізінен ұлулар, хирономид және инелік дернәсілдерінен, сондай-ақ су бунақденелілерінен, балық шабақтарынан құралады.

Ұялау орындарында наурызға қарай пайда болады, ал қыркүйекте ұшып кете бастайды. Бүкіл қазан бойы ұшуда болады, дарақтардың бір бөлігі Оңтүстік Қазақстанның суы қатпайтын су қоймаларында қыстап қалады.

## Дереккөздер

Санат: Сүңгуір үйректер
Санат:Еуразия құстары
Көк сүңгуір

**Көк сүңгуір** () - барынша әдеттегідей, тіпті өте көп кездесетін орташа денеді (0,7-1,3 кг) дене бітімі мығым үйрек.

## Биологиялық сипаттама
Аталықтың басы - сарғылт қызыл, жоны - сұрғылт көгіддір, екі қаптады - ашық сұр. Кежектің осы реңіне байланысты бұл түрді келтірідген атаудан басқа «қызылбас сүңгуір» деп те атайды. Аналық денесінің алдыңғы бөлігі - қоңырқай қоңыр реңді, тұмсығының айналасында ашық түсті үлескі болады. Ұшып жүргенде ақ түсті бауыры, ашық реңді жоны және қанаты, қошқыл түсті төсі және басы жақсы көрінеді. Ұяны салу амалы алуан түрлі - жағада немесе таяз суда қалқып жүрген, жығылған қамыстарға салынады. Салындыдағы 6-дан 15-ке дейінгі жасылдау көгілдір жүмыртқаларды тек қана аналығы 4 аптаға жуық басады. Балапандар екі айлық кезінде де жақсы ұша алады. Олар топқа жиналып, көшпенді бола бастайды.
Көк сүңгуір Қазақстанда наурызда пайда болады. Соңғы топтары Қазақстаннан қараша айында ұшып кетеді. Көк сүңгуір - аңшылармен бірге нағыз көпшілікке мәлім түз аң-құсын аулау түрлерінің бірі
## Таралуы
Еуразияның орта ендіктеріне және Солтүстік Американың батыс бөлігіне қоныстанады. Қазақстанда республиканың солтүстік бөлігінде ұялайды. Ұшып өту кезінде барлық жерде кездеседі, ал қыс жылы болса, нағыз оңтүстікте қыстайды. Жағасында кең, ашық қарасуы және қалың өскен қамыстары бар жазықтық көлдерін ұнатады. 

## Дереккөздер

Санат:Сүңгуір үйректер
Санат:Еуразия құстары
Қызылтұмсық сүңгуір

**Қызылтұмсық сүңгуір** (Netta rufina) - басы едәуір үлкен, мойнының ұзындығы орташа, едәуір ірі денелі (1-1,5 кг) үйрек.

## Биологиялық сипаттама
Күйттік жасану кезінде аталықтың басы - ашық қызғылтсары (сол үшін «краснобаш» деп те аталады), тұмсығы және табаны - қызыл, төсі мен бауыры - қара болып көрінеді. Аналығының бауыры - ашық сұр және екі жағы ашық түсті болып келеді.Ұяларды тіршілігін жойған ескі қамысты алаңшаға, ақпа заттарға, сирек те болса жағадағы қамыстар аралына салады. Жеке жұп түзіп те, шағын топ құрып та ұялайды. Салындыдағы 6-10 жұмыртқаларды аналығы 4 аптаға жуық басады, соңынан балапандарға қамқорлық жасап, ұялас балапандарды жұмыртқадан шығару кезінде түлейді. Аталықтар ұяға жұмыртқалар салынысымен топқа бірігіп, өзен иірімінің ашық жерінде түлейді.
Тек өсімдіктермен ғана қоректенетін құс. Ұялау орындарына өзен үйректерінен кешірек - наурызда пайда бола бастайды, қарашада ұшып кетеді. Денесі ірі, еті жақсы дәмді болғандықтан, ең сүйікті аулау нысаны болып есептеледі.
## Таралуы
Кездейсоқ таралған жерлері: Еуропада - Жерортатеңізде, бұдан соң Қара теңізден Орталық Азияға дейін дала және шөл зоналарында біраз шоғырланған. Қазақстанда қамыс және қоға қалың өскен суқоймалардың оңтүстік жартысында ұялайды.

## Дереккөздер

Санат: Сүңгуір үйректер
Санат:Еуразия құстары
Теңіз сүңгуір

**Теңіз сүңгуір** (Aythya таrilа) - айдарлы сүңгуірге ұқсас едәуір ірі денелі (750-1200 г) сүңгуір үйректердің бірі.

## Биологиялық сипаттама
Аталығының басы, мойны, төсі және құйрығы, жоны - қара, бауыры - ашық сұр, екі қапталы-ақ. Аналықтың негізгі реңі - қоңыр, ал көзінің айналасында жалпақтығы бір сантиметрден көбірек айқын көрінетін ақ шеңбері болады. Ұшып жүрген құстан қанатының сыртқы қыры бойлай созылған соң, жолақ жақсы байқалады.
## Таралуы
Бұл солтүстік үйрегі тундрада және Еуразияның солтүстік бөлігіндегі тайгада, Солтүстік Американың батыс бөлігінде ұялайды. Теңіз сүңгуірінің ұялау биологиясы сүңгуірлердің басқа түріне ұқсас. Қазақстанда тек қана көктемгі (сәуір - мамырдың басы) және күзгі (қыркүйек - қазан) ұшып өту кезінде кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Сүңгуір үйректер
Санат:Еуразия құстары
Сушылқара тұқымдастары

Сушылқара тұқымдастары (Cinclidae) - тау ағын суында тіршілік етуге бейімделген торғайтәріздес құстар отрядына жататын өте ерекше шағын (бар болғаны 5 түр) құстар тұқымдасы. Бұл шағын денелі сайрақ мөлшерлі, дене бітімі мығым құстар сыртқы кейпімен де, қылығымен де суды ортаға атап айтқанда, тез ағатын тау өзендері және бұлақтарына байланысты өмір сүреді. Олар тек қана жақсы жүзіп қоймай, жақсы сүңгиді. Дегенмен күшті, тұтқыр аяғымен тау суының ағыны түбіндегі тастарды қармап, сутүбінен жемін іздестіреді. Бұлардың жақсы сүңгуір ретінде басқа құстардағыдай көптеген сүйектерінде ауа қуыстары болмағандықтан дене үлес салмағы өте жоғары. Сушылқараның жабын қауырсындары маймен жақсы майланатындықтан, денесіне су жұқпайды. Олар аз және жақын қашықтықта ұшады. Сонымен бірге қайраттана қанат қағып, энергияны көп жұмсайды. Тура және екпіндете ұшады, оңтайлылығы нашар. Тау ағын суларында және жағадағы мүктерде мекен ететін жәндіктермен қоректенеді. Аталығы мен аналығының өңдері бірдей, жастары ересектеріне қарағанда ала-құла болып келеді. Бұлар - отырықшы құстар, тек кейде ғана қыста өздері жүрген тау өзендері мен бұлақтарын бойлап томен түседі.
Санат:Сушылқаралар
Жабасалма

**Жабсалма** — Киiз үйлер тiгiлу әдiсiне байланысты әртүрлi аттарға ие. Көшiп, не керуен салып келе жатып бiр қонып аттанатын жағдайда екi керегенi жайып бастарын түйiстiрiп бекiтiп үстiне киiз жауып жасаған баспананы жабасалма атайды.
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Жорық үй

**Жорық үй** — кейiнiректе Абылай хан кезiнде көп қолданылғандықтан Абылайша аталып кеткен баспана – киiз үйдiң салмағын жеңiлдетiп, тiгу мерзiмiн қысқартады. Абылайшаның уақытша тігілетін үйлерден өзгешелігі оған міндетті түрде шаңырақ көтеріледі. Қазақ халқының шаңырақты сыйлау үрдісі өз ханын шаңырақсыз жабасалма үйге кіргізуге ұрқсат бермейтін болса керек. Бұндай үйдiң сүйегi уықтар мен шаңырақтан тұрады. Сырты үзiкпен ұсталып, төбесi түндiкпен жабылады. Абылайшаға, жорық үйге от жағылады.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Вирши

**Вирши** ( өлеңдер)– 16 – 17 – 18 ғасырда орыс әдебиетінде кең тараған діни, кейінірек жалпы кітаби дәстүрдегі өлеңдер. Өлең тармақтары екі-екіден топтастырылып, әр қостармақ («верш») бірыңғай ұйқастырылған. 

Ал осындай өлеңді шығаратын ақынды «вершивик» деп атаған. Бұл өлеңдердің ырғақтық құрылысы, бір жағынан, орыстың халықтық поэзиясындағы үлгілерге ұқсас келсе, екінші жағынан, 17-ғасырдың ортасынан бастап, өлең тақырыптарында мөлшері буын саны сақталып және бірді-екілі жерде үнемі екпінді буын болып келіп отырады. 18-ғасырдың 30-жылдарында орыс поэзиясында өлең құрылысы жаңа жүйеде қалыптасты. Бұдан соңғы дәуірлерде верши архайкалық, ескі өлең немесе жаңа талапқа сай келмейтін ортақол өлең деген мағынада қолданылатын болды. Вирш әдебиеті мақтау, ақыл – өсиет, діни, лирикалық, тарихи, әзіл-оспақ, сықақ өлеңдер болып бөлінеді. Мақтау өлеңдері патшалар мне гетмандарды, дін басыларын мадақтайды: «Просфонсен» (1591), «Имнология» (1630) т.б. Ақыл-өсиет өлеңдері халық көзқарасын білдіреді, кітаптың пайдасын уағыздайды. Вирш әдебиет нұсқаларының құрлысыда біркелкі емес.

## Дереккөздер

Санат:Орыс әдебиеті
Санат:Украина әдебиеті
Денис Алексеевич Давыдов

Давыдов Денис Алексеевич (22 наурыз 1995 жыл, Мәскеу, Ресей) — Ресей елінің футболшысы, «Спартака» клубының шабуылшысы. 

## Клубтағы мансабы
Ф. Черенков академиясының тәрбиеленушісі. «Спартак» командасымен ойнаған бірінші ойыны 2013 жылдың 28 қыркүйегінде болды. Ол 88 минутта Юра Мовсисянның орнына шықты. «Спартак» командасына жаңа тренер келген кезде ол әрдайым алаңға шығып, ойнаған. 2014 жылдың 17 тамызында өзінің ЦСКА клубының дерби ойнап, жеңген кезінде Давыдов Денис 67 минутта Маджид Уористың орнына шығып ойнады. 
2014 жылдың 5 қыркүйегінде «Спартактың», "Москва" стадионының ашылымындағы ойынына Давыдов Денис қатысты. Сол матчта «Спартак» командасының шоты «Црвена Звезда» командасының шотымен бірдей болды.
## Дереккөздер
Ұранқай (киіз үй)

**Ұранқай** – уық тәрiздi ағаштардың басын түйiстiре байлап киiз жаба салатын уақытша баспана.

## Дереккөздер



Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Киіз үй
Санат:Терминология
Дория, Матеус

Матеус Дория Маседо (порт. Matheus Dória Macedo; 8 қараша 1994 жыл Нитерое, Бразилия), – Бразилия елінің футболисті, «Олимпик (Марсель)» клубы мен Бразилия құрамасының қорғаушысы. 
## Клубтардағы мансабы
### «Ботафого»
Мансабының басында Дория футзалдың ойыншысы болды. Ол Риу-Гранди-ду-Сулдағы «Гремио» клубына шақырылған болды. Бірақ ол өзінің жарақаты үшін оңтүстіктегі командаға бара алмады. Дория Матеус үлкен футболдағы мансабына қызыққаннан кейін, оның алдында «Ботафого» клубы кездесті. Ол «Ботафого» клубына 14 жаста келіп, клуб оны ұқыпты карады. 
Сан-Паулудағы жасаралық кубокка қатысқаннан кейін, ол 2012 жылдың қаңтарында Бринеердің жарақаты арқасында клубтың бас құрамасына кірді. Клубтың бапкері Освалдо де Оливейра Матеус Дорияның бірінші жаттығуын көріп, Дорияға таң қалып, "мен Дорияны жасаралық командаға қайтармаймын"-, деді.
9 ай өткеннен кейін оның командасы қыркүйекте «Коритибамен» ойнады. Осы матчта Дория өзін өте жақсы көрсетіп, бапкер мен баспасөзден мақтау сөздерін естіді. Одан кейін бапкер оны бас құрамаға кіргізді.
2012 жылдың 27 қазанында Дорияның командасы «Атлетико Гояниенсе» қарсы ойнап, Дория өзінің бірінщі ресми голын қақпаға кіргізді. Сол голды Дория бірінші таймның соңында, Андрезиньоның көмегімен, басы арқылы кіргізді. Ойынның соңында Дорияның командасы 4-0 шотпен жеңіске жетті.

### «Олимпик (Марсель)»
2014 жылдың 1 қыркүйегінде Дория 8 млн. евроға «Олимпик (Марсель)» клубына ауысты.
## Ұлттық құрамадағы мансабы
2012 жылы Дорияның керемет маусымынан кейін, оны Бразилияның жас құрамасы, Оңтүстік Африкада 2013 жылы өткен чемпионатта ойнау үшін, өзіне шақырды.

## Дереккөздер
Маркессак бақшасы

**Маркессак бақшасы** () -  таулы қыратты *Дордонь* даласына қараған тұста *Ла-Рок-Гажак* пен *Бейнак ауылының* екі ортасында 22 гектар жер аумағында орналасқан. Бақша бүкіл Франция елінде италиялық нақышта жасалған ең сұлу бақша ретінде танымал. Маркессакқа жыл сайын өзге мемлекеттерден 140 мыңнан астам турист келеді.

## Жалпы анықтама
Маркессак ғимаратының бақшасы ұзындығы 6 шақырым болатын лабиринтті саялы аллеядан тұрады. Кейіпке енген мәңгі жасыл шамшит өсімдігі қолмен кескінделіп істелген 150000 жүз жылдық бұтақтардан жасалған. Шамшиттен бөлек бақшада құлпынай, мәңгі жасыл сауырағашы, емен, қарағай, үйеңкі өседі. Саябақта жасанды сарқырама, готикалық капелла, ойын алаңы, көкке шығатын ашық алқап және кішкентай сәкілер бар. Бақшада бес бақшашы жұмыс істейді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 
* Ресми порталы

Санат:Бақшалар
Санат:Франция бақшалары
Санат:Дордонь
Лукас Ромеро

**Лукас Ромеро** (; 18 сәуір 1994 Буэнос-Айрес, Аргентина) — аргентиналық футболшы, «Велес Сарсфилд» клубының жартылай қорғаушысы.

## Мансабы

### Клубтардағы мансабы
Ромеро «Велес Сарсфилд» академиясының тәрбиеленушісі. 2012 жылдың 9 қыркүйегінде «Эстудиантес» қарсы ойнаған, матчтың соңында алаңға шыққан. 2012/2013 жылдарындағы Апертура маусымында «Велестың» басты құрамына жиі шыға бастады. Ол 13 матчқа қатысқан, 4 матчында басты құрамада болған. Ромеро клубының құрамында ойнағанда 2012 жылғы Апертураның чемпионы болды.

### Ұлттық құрамасындағы мансабы
2012 жылдың желтоқсанында Ромеро Аргентинаның жастарға арналған құрамына кірді. Ол  2013 жылы Оңтүстік Америкада болған чемпионатқа қатыста. 2013 жылдың 10 қаңтарында ол Чилиге қарсы ойнады.

## Дерккөздер



Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Велес Сарсфилд ФК ойыншылары
Санат:Индепендьенте ФК ойыншылары
Санат:Леон ФК ойыншылары
Парнас

**Парнас** - поэзия әлемінің ақындық өнер шынының символдық бейнесі. Ежелгі грек мифологиясы бойынша Аполлон мен музалар мекені Парнас тауында ақындық шабыт қайнары - Касталия бұлағы бар екен. Осы таудың бөктерінде күн құдайы, өнердің қамқоршысы деп саналған Аполлонға арнап сәулетті сарай - өнер ордасы салынған. Парнасқа шығу - нағыз ақын болып, кемелдік дәрежесіне көтерілу деген мағынада айтылады.

.

## Дереккөздер
Рубен Везу

Рубен Мигел Нунеш Везу (порт. Rúben Miguel Nunes Vezo; 25 сәуір 1994 жыл, Сетубале) — Португалия елінің футболшысы, «Валенсия» клубының қоғаушысы.
## Мансабы
### Клубтардағы мансабы
#### «Витория»
Рубен 2009 жылдан бастап 2013 жылға дейін «Виторияның» жастарға арналған командасында ойнаған. «Виторияға» ол 2013 жылдың 18 тамызында «Портуға» қарсы ойнаған. Ол барлығы Португалияның үздік лигасында 8 матч ойнаған.
#### «Валенсия»
4 қарашада Рубен «Валенсияға» клубына көшетіні туралы белгілі болды. Рубен 4 жылға келісім-шарт қойды. «Валенсия» клубы 1,5 мил. еуро төледі. Рубен өзінің «Валенсия» командасындағы бірінші голың 2014 жылдың 23 ақпанында, «Гранадаға» қарсы ойнағанды тықты.
### Ұлттық құрамадағы мансабы
Рубен 2013 жылы ұлттық құрамада бір матч ойнады.
## Дерккөздер