open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Контрфорс

thumb|200px|right|Контрфорс

**Контрфорс** ( – қарсы әрекет ететін күш), архитектурада – ғимараттың негізгі құралымын нығайту үшін қабырғаға тігінен немесе көлденеңінен жапсыра жасалатын тіреу. Контрфорстың төменгі жағы аумақты болып басталады да, жоғары қарай бірте-бірте сатыланып, яғни біркелкі жіңішкере береді. Контрфорс қабырғаға еңкіш бағытталған күштерге төтеп беріп (мысалы, күмбездің салмағына), оның беріктілігін арттырады. Ал күш көп түспейтін Контрфорсның асты мен үстінің қалыңдығы бірдей болып келуі мүмкін. Контрфорс тастан, бетоннан, темір-бетоннан жасалады. Бұл готикалық құрылыстың негізгі элементтерінің бірі болған. Контрфорс архитектуралық көне ескерткіштерді қайта қалпына келтіру жұмыстарында көп пайдаланылады.

## Дереккөздер



Санат:Өнер
Конус

thumb|200px|right|Конус

thumb|Дұрыс дөңгелек конус.

**Конус** (,  ) – 
# Конус немесе конустық бет–белгілі бір сызықтың (бағыттаушы) барлық нүктесін кеңістіктің берілген нүктесімен (төбесімен) қосатын түзулердің (жасаушыларының) геометриялық орны. Егер бағыттаушы түзу сызық болса, онда Конус жазықтыққа айналады. Егер бағыттаушы өзінің төбесімен бір жазықтықта жатпайтын 2-ретті қисық сызық болса, онда 2-ретті Конус шығады. Дөңгелек Конус  немесе тік дөңгелек Конус  2-ретті Конустың қарапайым түрі, оның бағыттаушысы шеңбер болады, ал төбесі осы шеңбер центріне ортогональ проекцияланады; 
# Элементар геометрияда дөңгелек Конус деп бағытталған шеңбері бар, дөңгелек Конустың бетімен және оның осіне перпендикуляр жазықтықпен шектелген геометриялық денені айтады. 
* **Конустың ауданы**:
: ~S = \pi R l

: Бұл жерде ~R — радиусы, ~l — ұзындығы.
* **Конустың көлемі**:
: V={1 \over 3} \pi R^2H

## Конустың базалық жазықтығы
**Конустың базалық жазықтығы** (Базовая плоскость конусa) — негізгі жазықтықтың осьтік жағдайын анықтауға немесе берілген конустың қосарланып отырған конуспен салыстыра осьтік жағдайын анықтауға арналған **конус** осіне перпендикуляр жазықтық.

## Қиық конус
нобай

**Қиық конус** — конустың табаны мен осы табанға параллел жазықтықпен қиылып шектелген бөлігі. Басқаша айтқанда толық конустың сүйір ұшы қырқылып тасталған "мұқыл" конус. Қиық конустың жоғарғы табанынан төменгі табанына түсірілген перпендикуляр сызықтың екі табан аралығындағы кесіндісі оның биіктігі ~(h) болады.

* Қиық конустың бүйір жағының ауданы ~S_{b}=\pi l\left( R+r\right) , мұндағы ~l — қиық конустың жасаушысы, ~R және ~r — сәйкес түрде табандарының радиустары. Толық бетінің ~(S_{Tb}) (Тб) ауданы бүйір бетінің ~(S_{b}) (б) ауданына қиық конустың жоғарғы табанының ~(S_{gT}) (жТ)ауданы мен төменгі табанының ~(S_{TT}) (ТТ)аудандарының қосындысына тең, яғни

:::~S_{Tb}=\pi l(R+r)+ \pi R+\pi r.

* Қиық пирамиданың көлемі:~ V=\dfrac {1} {3}\pi h\left( R^{2}+R_{t}+r\right)  мұндағы ~h — қиықконустың биіктігі.

* Қиық конустың жасаушысы: ~l=\sqrt {h^{2}\left( R-r\right) ^{2}}, ~R — қиық конустың төменгі табанының радиусы, ~r — жоғарғы табанның радиусы, ~h — қиық конустың биіктігі.

* Толық конустың биіктігі: ~H=h+\dfrac {hr} {R-r}

## Тағы қараңыз
* Конустылық
* Коника
* Геометрия
* Эллипс
* Гипербола
* Парабола
* Конустылық
* Конустәрізділік

## Дереккөздер


Санат:Геометриялық фигуралар
Конфедерация

thumb|200px|right|Конфедерация

**Конфедерация** (кейінгі лат. confederatіo – одақ, бірлестік) – мемлекеттік құрылым формасы, бұл ретте Конфедерация құрушы мемлекеттер өздерінің тәуелсіздігін толығымен сақтап қалады, әрқайсысының өзіндік мемлекеттік билік жүйесі және басқару органдары болады; арнайы бірлескен органдар тек белгілі бір (әскери, сыртқы саяси, т.б.) мақсаттағы іс-әрекеттерді үйлестіріп отыру үшін жасалады. Конфедерацияға мүше елдердің бәріне бірдей ортақ заң шығарушы орган, ортақ азаматтылық, территория, әскери күштер, салық жүйесі болмайды. Осындай егемен елдер одағына мүше әрбір мемлекет өкілдері Конфедерация органдарын құрады, олар қабылдаған шешімдер одақтас мемлекеттердің үкіметтері және заң шығарушы органдарының келісімі мен бекітуі арқылы жүзеге асады. Конфедерация құру туралы келісім Конфедерацияның құрылуының құқықтық негізі болып табылады. Конфедерация қаржысы оған мүше мемлекеттердің жарналарынан құралады. Конфедерация бірқатар проблемаларды шешуде оң рөл атқарады. Атап айтқанда, ажыратылған ұлттарды біріктіру процесінде (мысалы, Корея Республикасы мен КХДР); жаһандық интеграциялық процестер шеңберінде бірнеше мемлекеттерді халықаралық құқықтық, аймақтық бірлестіктерге біріктіруде (мысалы, Еуропалық одақ негізіндегі Еуропалық Конфедерация) тиімді рөл атқарды немесе атқаруы мүмкін. Тарихта Рейн Конфедерациясы (1254 – 1350 жылдары), Ганей лигасы (1367 – 1669), Швейцария (1291 – 1798 және 1816 – 1848), Нидерланд (1579 – 1795), АҚШ (1781 – 1789), Германия Конфедерациясы (1816 – 1848), Америка конфедерациялық штаттары болды. Сондай-ақ, Конфедерация федеративтік мемлекеттің құрылуына алғышарттар қалыптастырады. 1918 – 1922 ж., КСРО құрылғанға дейін, ұлттық республикаларды біріктірудің бастапқы кезеңінде Конфедерация және федерация элементтерінің үйлесуі орын алды. Сонымен қатар “Конфедерация” термині кейде одақ мағынасында әр түрлі ұйымдардың атауы ретінде де қолданылады (мысалы, Франциядағы Жалпыға бірдей еңбек Конфедерациясы, Британия өнеркәсібінің Конфедерациясы, Италиядағы Конфиндустрия, т.б.).
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том

Санат:Саясат
Конферансье

**Конферансье** () – концерттік- эстрадалық ойын-сауықтарды жүргізуші артист. Ол ойын-сауыққа қатысушыларды көрермендерге хабарлап әрі оларды ойын-сауық арасында уытты әзіл-оспақ, күлкілі қалжыңмен көңілдендіріп отырады. Конферансье өнері орындаушыдан мәнерлі үнді, қиыннан қиыстырар тапқырлықты, өткір тілділікті талап етеді. Көбінесе, фельетондар, әңгімелер оқу, өлең айту Конферансье қызметіне кіреді. Конферансье алғаш рет Париждің кабаресі мен кафе-шантандарында актерлер және әдебиет сүюшілер ұйымдастырған импровизацияланған әуесқойлық дивертисменттерде пайда болды. 19 – 20 ғасырларда Конферансье варьете театрлары мен миниатюраларда жиі өнер көрсетті, ал Ресейде 20 ғасырдың басында пайда болды. 

## Дереккөздер



Санат:Өнер
Конференция

thumb|200px|right|Конференция

**Конференция** (conferentіa, лат. confero – жинаймын) — мемлекеттер мен қоғамдық ұйымдар өкілдерінің, әлдебір ұйымдар мүшелерінің, ғалымдардың жиналысы, мәжілісі.

## Дереккөздер

* "Қазақ Энциклопедиясы", 11-том
 

Санат:Қоғам
Контрибуция

**Контрибуция** (лат. contrіbutіo) – 1) жеңген елдің жеңілген елден бітім шарты бойынша алатын салығы.Контрибуция  шын мағынасында жеңілген елді салық төлеуге күшпен көндіру, тонау болып табылады. Контрибуцияны белгілі бір халықаралық құқықтық жүйеге келтіру туралы мәселе бірінші рет 1874 ж. Брюссель декларациясында қаралды. Бұл мәселе 1899 жылғы Гаага конференциясында қайта қаралды. “Құрлықтағы соғыс заңдары мен рәсімдері туралы” ереже қабылданды. Бірақ мәселе түбегейлі шешілмеді. Бар шығынды, негізінен, жеңілген ел халқы көтереді. Мысалы, Германия 1870 ж. жеңілген Франциядан 5 млрд. франк Контрибуция алып, өзінің өнеркәсібі өркендеуін тездетті. Қазіргі халықаралық құқық Контрибуцияға тыйым салған (қараңыз Репарация); 2) жаудың басып алған аймақтағы халықтан күшпен жинайтын ақшалай алымы.
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том

Санат:Салықтар
Концентрат

**Концентрат** (лат. concentratus – шоғырланған, топтастырылған), 1) тамақ өнеркәсібінде – сақтауға және одан жылдам тамақ әзірлеуге ыңғайлы кептіріліп престелген тағам өнімдері мен жартылай фабрикаттар; 2) ауыл шаруашылығындағы Концентрат (құнарландырылған жем) – құрамында қоректілігі жоғары заттары бар (дәнді азық, құрама жем, күнжара, кебек, т.б.) мал азығы. Ауыл шаруашылығындағы барлық жануарлардың жемшөп құрамына кіреді; 3) тау-кен өндірісіндегі Концентрат – жер қойнауынан алынған пайдалы қазбаны байытудың нәтижесінде алынған өнім; оның құрамындағы бағалы минерал мөлшері алғашқы шикізаттағыдан көп болады.
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы" ,11 - том

Санат:Ғылым
Концерт

thumb|300px|right

**Концерт** (, , ) – 1) алдын ала арнайы жасалған бағдарлама бойынша музыкалық, әдеби-хореографиялық және сахналық шығармаларды көпшілік алдында орындау; 2) жеке музыкалық аспап (кейде 2 – 3 жетекші музыкалық аспап) пен оркестр үшін сонаталық циклді формада жазылған музыкалық шығарма. Жеке орындаушы мен оркестрдің өзара жарысын көрсете отырып, оларды салыстыру концерттің негізгі мақсаты болып табылады. **Концерт 3 бөлімнен** (1-бөлімі өте жылдам; 2-бөлімі лирикалық, байсалды; 3-бөлімі рондо формасында) тұрады. Әдетте, концерттің 1-бөлімі аяқталар алдында (жетекші аспаптың оркестр сүйемелінсіз) импровизациялық сипатта асқан шеберлікпен соло орындалады. Концерттің 2, 4 кейде 5 бөлімді түрлері де кездеседі. Жеке аспап пен оркестрге арналған 3 бөлімді циклдік Концертті алғаш жазған итальян композиторы А.Вивальди (1678 ж. ш. – 1741) болса, одан кейін И.С. Бах скрипка, клавир үшін Концерттер жазды. Концерттің фортепьяно, скрипка, т.б. аспапқа арналған классикалық түрлерін В.А. Моцарт жазды, ал Л.Бетховен бұл жанрға жарқын симфониялық түр беріп, оны одан әрі дамытты. 19 ғасырда Ф.Лист Концерттің 1 бөлімді түрін жазды. Орыс композиторлары П.И. Чайковский, С.В. Рахманинов Концерт жанрының тамаша үлгілерін жасады. С.С. Прокофьев, А.И. Хачатурян, Т.Н. Хренников секілді композиторлардың шығармларында Концерт жанры елеулі орын алды. Жеке дауыс пен оркестр үшін (Р.М. Глиэр, 1874/75 – 1956), балалайка, домбыра, цимбал, т.б. халық аспаптары үшін Концерттер жазылды. Қазақстанда осы жанр бойынша С.Мұхамеджанов (жеке дауыс пен оркестр үшін Концерті, 1958), Ғ.Жұбанова (скрипка мен оркестр үшін Концерті, 1958), Н.Меңдіғалиев (фортепьяно мен оркестрге арналған 2 Концерті, 1959, 1967), т.б. композиторлар елеулі еңбек етті; 3) 2 немесе бірнеше партиялардың (әншілер дауысы, аспаптық ансамбльдер және орган) өзара жарысына негізделген діни музыкадағы көпүнділік, вокальдық немесе вокальды-аспаптық форма. Алғашқы Концерттер 16 ғасырда Италияда пайда болды.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Музыка
Коньки тебу

[thumb|230px|'Мұздадағы ойын күлкі' 17ші ғасыр голландтық суретші [Генрик Аверкамп туындысы.]]
thumb|230px|Нью Йорктегі Орталық саябақ: Мұз айдыны, 1862.
**Коньки Спорты**– конькимен мұз үстінде шапшаң жүгіру және мұз айдынында мәнерлеп сырғанау.

## Тарихы
Мұзы қатқан көл, өзендер бетінде сырғанақ заттар көмегімен жүгіруді адамдар ежелден-ақ білген. Конькимен мұз үстінде жүгірдің тарихы өте ежелде жатыр. ХVI ғасырда конькимен жүгіру скандинавия елдерінде жарыс түрінде қалыптасты. 1676 жылы ең алғашқы конькимен жүгіру жарысы өткізілді.

1892 жылы конькимен жүгірушілердің Халықаралық одағы ұйымдастырылды. Қазір оған 40-қа жуық ел мүше. Қазақстанда Коньки Спортының дамуына Медеу мұз айдынының салынуы үлкен ықпал етті. 

## Сырғанақтар
**Сырғанақтар**, жарыстар өтетін мұз айдындарынан басқа да жай адамдардың әсіресе балалардың демалуы, ойнауы үшін сырғанақтар қатырылады. Негізінен осындай сырғанақтардың үш тобы бар: Олар - қыс айларында беттері қатқан өзен-көлдердің, су қоймаларының үстіндегі қардан тазаланып жасалатын сырғанақтар; аулаларда, ашық алаңдарда, шағын спорт алаңдары мен стадиондарда қолдан су құйып жасалынатын сырғанақтар; жасанды техникалық және химиялық сырғанақтар.

## Спорт түрлері

Eric Heiden 1980c.jpg|Конькимен жүгіру
Kim_2010_Olympic_FS.jpg|Мәнерлеп сырғанау
DomninaShabalin CP EC2007 1.JPG|Мұз үстіндегі би
Stephen Weiss.jpg|Хоккей
Bandy game 1.jpg|Бэнди
RingettePlayer.jpg|Рингет
Saguenay_500m.jpg|Шорт-трек


## Дереккөздер

Санат:Спорт түрлері
Координаттар жүйесі

250 px|thumb|
**Координаттар** (лат. *co* – бірге және *ordіnatus* – тәртіптелген, анықталған) — жазықтықтағы, кез-келген беттегі не кеңістіктегі нүктенің орнын анықтайтын сандар. Ғылымға, ең әуелі, аспан сферасындағы не Жер шары бетіндегі нүктенің орнын (ендік пен бойлық) анықтайтын астрономиялық және географиялық координаттар енді (қараңыз ). 17 ғасырда Р.Декарт кординаттар әдісі арқылы геометрия мен математикалық анализдің арасындағы өзекті байланысты ашты. 

Механикада, математикада физикада, т.б. салаларда сфералық Координаттар  (**r, , **), цилиндрлік Координаттар (**, , z**), эллипсоидтық Координаттар жиі қолданылады. Кеңістіктегі біртекті Координаттар жазықтықтағы Координаттар сияқты енгізіледі.

## Түрлері
* Декарттық координаттар жүйесі — евклидтік кеңістіктегі түзу сызықты координаттар жүйесі;
* Түзу сызықты координаттар— координаттар бас нүктесі және осы нүктеде қиылысатын түзу сызықты координаттар осьтері бойынша анықталатын координаттар;
* Тікбұрышты координаттар — барлық осьтері өзара перпендикуляр болатын түзу сызықты координаттар;
* Сфералық координаттар — барлық осьтері өзара перпендикуляр болатын түзу сызықты координаттар;

## Жазық тікбұрышты координаттар жүйесі

## Тағы қараңыз
* Аспан координаттар жүйесі
* Декарт координаттары
* Жазық тікбұрышты координаттар жүйесі

## Дереккөздер

Санат:Координаттар жүйесі
Санат:Алгебра
Санат:Математика
Кордон

250 px|thumb

**Кордон**(франц. сordon) – 1) әскерлердің белгілі бір шеп немесе мемлекеттік шекара бойында созыла орналасуы; 2) шекаралық сақшылар, күзетшілер немесе бөгеуіл бөлімшесі; 3) орман қорғау және қорық бекеттері; орман күзетіне арналған тұрғын үйлер мен құрылыстар.  “Кордон” атауы Франция армиясы мен басқа да кейбір елдер армиясында 1835 жылдан бері сақталып қалды
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Корженевский мұздығы

**Корженевский** – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық. Шілік өзені алабындағы Оңтүстік Есік өзені бастауында. Мұздық белгілі орыс географы Н.Л. Корженевскийдің  есімімен аталады.

## Аумағы
Ұзындығы 11,7 км, жалпы ауданы 38,0 км2, көлемі 6,3 км3. Корженевский мұздығындағы қар жиегі 3950 м биіктікте, ал мұздық тілі жылжып 3270 м-ге дейін төмендеді. Мұздықтың орташа қалыңдығы 160 м-дей (ең қалың жері 300 м). Корженевский мұздығы жылдан-жылға еріп азаюда. 

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы мұздықтары
Санат:Іле Алатауы
Дмитрий Сергеевич Коржинский

**Коржинский Дмитрий Сергеевич** (1.9.1899, Ресей, Санкт-Петербург  – 1985, сонда) – орыс ғалымы, геологиялық-минералдар ғылылымының докторы (1938), профессор (1940), КСРО Ғылым Академиясының академигі. (1953), Социологистік Еңбек Ері (1969), физика-химия петрология және минералогия, физика геохимия ғылымдарының негізін салушылардың бірі. Ленинград тау-кен институтын бітірген (1926). 1926-29 ж.  КСРО Геология камитетінде, Бүкілодақтық геология ғылыми-зерттеу институтында қызмет істеген.  1929-40 ж. Ленинград тау-кен институтында оқытушы болған. 1937 жылдан КСРО Ғылым Академиясында қызмет көрсеткен. 1969-79 ж. Экспериментальдік минералогия институтының директоры болды. Негізгі ғылыми еңбектерін Қазақстан, Шығыс Сібір, Орал және Орта Азияның геологиясы мен минералдық кен орындарын зерттеуге арнаған. Минерал түзілу процестерінің физика-химиялық теориясын жасады. Коржинский биметасоматиттік, жапсарлы-инфильтрациялық скарн түзілу және қышқылдық-негіздік гидротермальдік ерітінділер эволюциясы теорияcының негізін қалады. Магма кристалданғанда қышқылдык-негіздік өзара әрекеттесу принципін дәлелдеді. КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1946, 1975) және Лениндік сыйлық (1958) лауреаты. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдермен марапатталған. 

**Шығармашылығы:** Минералды тепе-теңдік факторлары және тереңдіктің минералогиялық фациялары, М., 1940; минералдардың парагенездерін Талдаудың физика-химиялық негіздері, М., 1957; метасоматикалық зоналылық теориясы, М., 1969; минералдардың парагенездерін талдаудың теориялық негіздері, М., 1973.

## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1899 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО геологтары
Короленко мұздығы

**Короленко мұздығы** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық. Ақтас өзенінің бастауында орналасқан. Мұздыққа орыс жазушысы В.Г. Короленконың есімі берілген (1957).

## Жер бедері, аумағы
Тентек шыңынан (4098 м) басталып, 3000 м-ге дейін төмендейді. Ұзындығы 6,2 км, оның ашық жатқан жері 4,8 км. Жалпы ауданы 9,5 км2, фирн алаңы 2,2 км2. Мұздықтан Тентек өзенінің салалары толығады.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысы мұздықтары
Санат:Жетісу Алатауы
Коронограф

250 px|thumb

**Коронограф**(лат. corona – тәж және грек. grapho – жазамын) – Күн тәжін бақылап, зерттеуге арналған телескоп. Күн тәжі –Күн толық тұтылған кезде ғана көрінетін Күн атмосферасының ең жоғарғы қабаты. 1930 ж. француз астрономы Б.Лио Күн тәжін жай күндері бақылауға арналған Коронографты жасады. Оның негізгі нұсқасы Күн тұтылу сұлбасына сәйкес келеді. Телескоптың алдыңғы линзасының фокусында дөңгелек экран орнатылған. Бұл экран тұтылу кезіндегі Күн сәулесін қабылдап (Ай сияқты), екінші линзаға тек тәж сәулесін жібереді. Экран жанындағы линза алдыңғы линзада пайда болатын дифракциялық сәулені жою үшін қолданылады. Телескоп қосымша спектрлік және фильтрлік құралдардың көмегімен Күн тәжін бақылауға мүмкіндік берді. Алматы обсерваториясында диаметрі 53 см-лік Коронограф орнатылған.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Ғылым
Корпус

**Корпус** ( – дене, бір тұтас):
*Корпус — кеменің тұлғасы.
*Корпус — бір заттың сыртқы қабы.
*Корпус — бірнеше ұқсас ғимараттың біреуі немесе үлкен ғимараттың бөлек бір үлкен бөлігі, мысалы: университеттің оқу корпусы.
* Корпус — кеглі (өлшемі) 10 пункт типографиялық қаріп.
* Корпус — қандай да бір мәтіндердің толық жинағы; корпустық лингвистиканың зерттеу пәні:
** «Корпус Герметикум» — грек тіліндегі, Гермес Трисмегистке тиесілі трактаттар жинағы.

Ұйымдар мен бірлестіктер:
* Армиялық корпус — басқа құрылымдардан (дивизия, бригада) тұратын ірі әскери құрылым, сонымен қатар әскери түрлерінің бөлімдері мен бөлімшелері.
* Корпус — кейбір мемлекеттердегі жабық әскери оқу орындарының атаулары, мысалы:
**Кадет корпусы — жастарды әскери мансапқа дайындайтын әскери оқу орны.
* Корпус — кейбір мемлекеттердегі қарулы күштер түрінің, әскер және қызмет түрінің атауы, мысалы:
**АҚШ Теңіз жаяу әскерінің корпусы;
**АҚШ Көлік корпусы;
**Ресей империясының Әскери топографтар корпусы.
* Корпус — қандай да бір мамандық немесе ресми статустың жиынтығы, мысалы:
**Дипломатиялық корпус;
** Заң шығарушы корпус.
* Корпус — түрлі ұйымдардың бөлімдері, мысалы:
**Студенттік корпус — мүшілігі өмір бойы жүретін академиялық ұйым.

## Тағы қараңыз
* Дене (айрық)
* Фюзеляж

Санат:Әскери іс
Косметология

250 px|thumb

**Косметология**, косметика ( – әдемілеу өнері және  – ілім) – клиникалық медицинаның бір саласы. Косметология теріні күту, адамның сыртқы келбетін әсемдеу, әр түрлі аурулардың әсерінен және туа біткен немесе жас өзгерісіне байланысты пайда болған ақауларды жасыру, емдеу әдістерін зерттеумен айналысады. Косметологиялық медициналық ғылыми-зерттеулер мынадай бағыттарда жүргізіледі: 
# косметикалық ақаулардың (кемістіктердің) патогенезін анықтап, емдеу әдістерін белгілеу; 
# Косметологиялық заттардың фармакологиялық әсерін анықтап, терідегі зат алмасу процестерін (май, су, тұз, витаминдер, гормондар) қалпына келтіретін биологиялық активті заттарды анықтау. 
## Тарихы
Косметика көне заманнан бастап дамыған. Ежелгі мысырлықтар, римдіктер, арабтар бетін, кірпігін, қабағын бояп, шашын бұйралап, әтірдің орнына хош иісті майларды пайдалана білген. Қайта өрлеу дәуірінде косметика Еуропада кеңінен тарады, әсіресе, Франция 16 ғасырда әдемі косметикалық заттарды даярлаудың және қолданудың негізгі орталығы болды. Бірақ Косметологияның қарқынды дамуы 19 ғасырдың басынан басталады. *Косметология өзінің атқаратын қызметіне қарай:* дәрігерлік және сәндік Косметология болып ажыратылады.

## Дәрігерлік Косметология

Дәрігерлік Косметология – гигиеналық, профилактикалық емдік және хирургиялық бөлімдерге бөлінеді, олар терінің түрлі ақауларын (құрғақтығын, майлылығын, безеуді, әжімді, түрлі мең мен қалдарды) болдырмау және жою әдістерін, сондай-ақ, шаш (әйел, еркек және балалардың шашын сәндеу), ауыз іші (тісті күту), маникюр (қолдың тырнақтарын күту), педикюр (аяқтың тырнақтарын күту) күтіміне байланысты гигиеналық емдік шараларды қарастырады. Косметологиялық (эстетикалық) хирургияның негізгі міндеті оперативтік жолмен ақауларды жою, көбінесе, мүшелердің қызметін қалпына келтіру, сонымен қатар адамның сыртқы көрінісін жақсарту. Косметологиялық операцияларға ринопластика, отопластика, ерінге жасалатын пластикалық операциялар, т.б. жатады. Косметологиялық операциялар мынадай жағдайда: мұрынның, еріннің, құлақ жарғағының кемістігін түзету, қал, меңдерді алып тастау, беттегі (маңдай, қабақ, бұғақ мойындағы) әжімді сылу, сондай-ақ, сүт безі жетілмегенде немесе мөлшерден тыс үлкен болған жағдайда, қарынның деформалануы (салақтауы, май жиналуы), аяқтағы санға артық май жиналғанда жасалады. Косметикалық операция жасағанда әр адамның, әсіресе, балалардың жас ерекшелігі ескеріледі.

## Сәндік Косметология

Сәндік Косметология адамның сыртқы келбетін әрлеп, беттің кейбір кемістіктерін білдірмеу, не әдемілігін айқындай түсумен шұғылданады. Сәндік косметикалық препараттарға қас пен қабақты бояуға арналған қарындаш, опа, ерін далабы, түрлі витамин қосылған майлар, иіс су, әтірлер, т.б. жатады. Бұл препараттар лабораториялар мен клиникаларда тексеруден өткеннен кейін санитарлық инфекция мекемесінің рұқсатымен сатуға жіберіледі. Косметологиялық емдер мен көмек арнайы емханалар, кабинеттер және салондарда жүргізіледі. Косметология дерматология, хирургия, онкология, эндокринология және медициналық генетикамен тығыз байланыста дамиды. 
## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Космополитизм

**Космополитизм** () — әр ұлттың төл мәдениетін дамытудан гөрі жаһандану процесі арқылы бүкіләлемдік бірегей мәдениет қалыптастыруды артық көретін шектеулі дүниетанымдық бағыт. Космополитизм бағыты жекелеген мемлекеттерді баулуы мүмкін немесе бұл жағдай ұлт пен жеке дара адам арасына терең моральді, әр түрлі экономикалық, саясаттық қарым-қатынастарға әкеліп соғады. Космополитизм  ұғымын кез келген саласынан жақтайтын адамдарды **космополит** дейді.

Лаэрттік Диогеннің  (3-ғасыр) айтуынша, “Космополит” сөзін алғаш қолданған синоптық Диоген. Ол өзін жаhан азаматы деп атап, бөшке ішінде өмір сүрген. Ал Плутарх  берген мәлімет бойынша, бұл терминді китиондық Зенон енгізген. Эпиктет (б.з. 50–190) бұлармен келіспей, алғашқы космополит Сократты (б.з.б. V–IV ғ.) еске салып, бұл ұғымды ойлап тапқан да сол болу керек деп тұжырымдайды. Ежелгі дәуірдегі қала-мемлекеттер құрылымының дағдарысы мен Ескендір Зұлқарнайынның (б.з.б. 4 ғасыр) әркелкі тайпалардан тұратын мемлекет құруы мазмұны жағынан әр түрлі космополиттік көзқарастардың пайда болуына себеп болды. Китиондық Зенонның космополиттік идеал ретінде әр адамның бірегей әлемдік заңға сүйеніп өмір сүруіне мүмкіншілік беретін әлеуметтік ортаны іздеуді осыған байланысты. Содан бергі замандардағы түрлі ойшылдардың космополиттік идеяларын қысқаша түрде: «Өмір сүруге қай жер ыңғайлы болса, сол жер менің Отаным», – деген тұжырыммен сипаттауға болады. Космополитизм идея ретінде 20 ғасырда шарықтау шегіне жетті. Қазіргі таңда тікелей не жанама жалпыадамзаттық мәдениеттің пайда болуы мен дамуына, сонымен қатар барша адамзаттың ынтымақтастығы ғана шеше алатын жаһандық проблемалардың өрши түсуіне байланысты көптеген гуманистік пацифизм өкілдері тарапынан «жаhандық мемлекеттер федерациясын» құру қажеттігі жайлы космополиттік идеялар жиі айтылуда.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік философия
Санат:Идеологиялар
Санат:Космополитизм
Санат:Саяси философия
Санат:Саяси теориялар
Санат:Философиялық теориялар
Космос

250 px|thumb|

**Космос** – бұрынғы Кеңес Одағынан ұшырылған Жер төңірегіндегі ғарыш кеңістігінде және атмосфераның жоғарғы қабатында ғылыми, техникалық, т.б. зерттеулер жүргізуге арналған ЖЖС-тері сериясының атауы. “Космос” ЖЖС-терін ұшыру 1962 ж. 16 наурыздан басталды. “Космос”-тың ғылыми бағдарламасында: зарядты бөлшектердің концентрациясын, корпускулалық ағынды, радиотолқындардың таралуын, Жердің радиациялық белдеуін, ғарыш сәулелерін, Жердің магнит өрісін, Күн сәулесін, метеорлық заттарды, Жер атмосферасындағы бұлттар жүйесін, ғарыш кеңістігінің әсерлерін, ғарыштық ұшулардың техникалық проблемаларын шешу (орбитада түйісу, ғарыштық ұшу аппаратының атмосфераға енуі, сәулеленуден қорғану, т.б.), ғарыштық ұшу аппаратының құралымдық элементтері мен борттық жүйелерін сынау, сондай-ақ, әскери-ғарыштық барлау мәселелері болды. “Космос” ЖЖС-тері көтерілу биіктігі 140 км-ден (“Космос-244”) 60600 км-ге (“Космос-159”) дейінгі дөңгелек не эллипстік орбитаға жіберілді. Олардың орбиталарының еңкею диапазоны 0,1-тен (“Космос-775”) 98-қа дейін (“Космос-1484”) болды. Бұл еңкею диапазоны ғылыми аппаратураларды Жер төңірегіндегі ғарыш кеңістігінің кез келген ауданына жеткізуге мүмкіндік берді. “Космос” ЖЖС-терінің айналу периоды 87,3 минуттан (“К.-244”) 24 сағат 2 минутқа (“Космос-775”) дейін, қызмет көрсету уақыты орбитаның параметрлері мен борттық жүйе ресурстарының жұмысына байланысты болды. Мысалы, “Космос-27” орбитада 1 тәулік болған, ал “Космос-80-нің” орбитада болуы 10 жылға есептелінген. Олармен хабар алмасу, негізінен, 20, 30 және 90 МГц диапазондарында өтті, кейбір “Космос” ЖЖС теледидар байланысымен жабдықталған. Бірқатар “Космос” ЖЖС серияларында ғылыми аппаратуралардың Жерге қайта оралатын капсулалары болды. 1.1.1984 жылға дейін 1521 “Космос” ЖЖС-тері ұшырылған.
## Пайдаланған әдебиет
“Қазақ Энциклопедиясы”, 11 - том

Санат:Ғарыш
Косов Николай Дмитриевич

**Косов Николай Дмитриевич** (2.12.1922, Қостанай қаласы – 12.3.1995, Алматы) –  ғалым, физика-математика ғылым докторы (1973), профессор (1974). Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1984). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1947 ж. ҚазМУ-ді (қазіргі ҚазҰУ-ды) және оның аспирантурасын (1950) бітірген. 1950 – 59 ж. ҚазМУ-де ассистент, аға оқытушы, доцент, 1959 – 63 ж. физика факультетінің тұңғыш деканы, 1963 – 94 ж. кафедра меңгерушісі болды. Оның негізгі ғылыми еңбектері тасымалдау құбылыстарын (газдар мен сұйықтықтардағы диффузия) зерттеуге арналған. Медальдермен марапатталған.
## Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, 11 - том

Санат:Тұлғалар
Коттедж

250 px|thumb

**Коттедж**  () – жекеменшік тұрғын үйлердің сәулетті үлгісі. Коттедж, негізінен, екі қабатты болады, кейде жартылай жер астындағы бөлмелерімен үш қабатты болып саналады. Төменгі қабатта ас-су және шаруашылық, жоғарыда демалатын бөлмелер орналасады. Қабаттар бір-бірімен ішкі басқыш арқылы жалғасады. 
Алғашқы Коттедждер 16 ғасырдың аяғы 17 ғасырдың басында Ұлыбританияда салынды. Қазақстанда Коттедж құрылысы 20 ғасырдың аяғында кең етек жайды. 

## Дереккөздер



be-x-old:Хата
Коэффициент

**Коэффициент**(лат. co – бірге, бірлесіп және effіcіens – жасап шығаратын) – әріптік өрнектегі сандық көбейткіш, белгісіздің кез келген дәрежесіндегі белгілі көбейткіші немесе айнымалы шаманың тұрақты көбейткіші.  ~\frac{3}{4}  a^{2}b^{2} бірмүшелігіндегі Коэффициент–**3/4; х2+2рх+q=0** теңдеуіндегі х2-тің коэффициенті 1, ал х-тің Коэффициенті 2р-ға тең; **l=2r** формуласындағы коэффициент 2-ге тең болады. **у=kx+b** түзу сызық теңдеуіндегі Коэффициент саны **бұрыштық Коэффициент** деп аталады. Ол түзудің Ох осіне еңкею бұрышының тангенсін көрсетеді. Физика заңдарды өрнектейтін формулаларда Коэффициенттің айрықша аттары болады, мысалы, үйкеліс Коэффициенті, көлемдік ұлғаю Коэффициенті, т.б.

## Өзара индукция коэффициенті
Бір контурдағы ток күші өзгерген кездегі байланысқан контурдың екіншісіндегі индукция электр қозғаушы күшін анықтайтын коэффициент.

## Ішкі үйкеліс коэффициенті
Сұйықтың немесе газдың түйіскен қабаттарының бірлік ауданына әсер ететін ішкі үйкеліс күші мен осы қабаттар қозғалысының жылдамдық градиенті арасындағы пропорционалдық коэффициент.
## Сызықтық ұлғаю коэффициенті
Денені қыздырған кездегі дененің өлшемдерінің біреуінің өзгерісінің осы өлшемнің бастапқы шамасына және температураның өзгеру аралығына қатынасы.
## Модуляция коэффициенті
Модулдаушы белгі амплитудасының амплитудалық модуляция кезіндегі модульданушы тербелістер амплитудасына қатынасы.
## Температура өткізгіштік коэффициенті
Жылу өткізгіштік коэффициенті мен зат тығыздығы көбейтіндісінің, оның меншікті изобаралық жылу сыйымдылығына қатынасына тең, стационар емес жылу процестеріндегі зат температурасының өзгеру жылдамдығының сипаттамасы.
## Жылу өткізгіштік коэффициенті
Жылу ағынының тығыздығы және заттағы оны тудыратын температура градиенті арасындағы пропорционалдық коэффициент.
## Тыныштық үйкелісінің коэффициенті
Тыныштық үйкелісі күшінің, бір денені екіншісіне қысатын жүктемені түсірген кезде пайда болатын және олардың тиісу бетіне перпендикуляр бағытталған реакция күшіне қатынасы.
## Жарықтылық коэффициенті
Қандай да бір нүктедегі және берілген бағыттағы дене, жартылығының, жарықтылығы барлық бағытта бірдей, ал шағылысу коэффициенті 100%-ке тең сондай жағдайда жарықталынатын шашыратқыштың жарықтылығына қатынасы.

## Пайдаланған әдебиет
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Физика
Көбе

thumb|right|200px
thumb|right|200px
**Көбе**, көбе сауыт – дәстүрлі қазақ қоғамындағы батырлардың соғыста кебенек (киіз кеудеше) сыртынан киген сауыты. 

Оның 2 түрі болған: 
# жүрек тұсын, білекті, тізені, иықты садақ оғынан, қылыштан, найзадан қорғау үшін жалпақ темірден жасалған көбе; 
# бүкіл кеудені қорғау үшін тырнақ көбесіне ұқсас қола не мыс, кейде алтын мен күміс табақшаларды қатпарлап тізіп немесе металл шынжырларды біріктіріп, көйлек тәріздес етіп жасаған көбе.
Ол үшін алдымен қалың қатты теріден, сүйектерден, темірден белгілі бір пішінде тілікшелер берік мата, киіз немесе теріден жасалған астарға қайыспен немесе сыммен тігіп бекітіледы. Адам қимылына кедергі келтірмес үшін, көбелер жоғары және орта тұсынан ғана бекітіліп, төменгі жағы бос қалдырылады.

Көбе сауыттың сыртқы пішіні әр түрлі болып келеді. Ұзын немесе қысқа етекті, жеңді немесе жеңсіз, жағалы немесе жағасыз түрлері де кездеседі. Көбе сауыттың жеңдері ішкі қолтық жағынан ашық болып жасалады. Көбе сауыт бүйірлерінен ашылып, мойыннан киіледі де жеңдері, бүйірлері баулармен байланады. Ұзын етекті сауыттар да қозғалуға кедергі келтірмес үшін алдынан және артынан немесе екі бүйірінен жырылып жасалады. Көбе сауыттан денеге оқ, қару өтпес үшін кейде кеуде, арқа тұсына, иықтарына болат тақташалар орнатылады.

Кейінірек жеңіл көкірекше түрі шыққан. Садақ оғы көбені бұза алмағаннан кейін көбе бұзар қозыжауырын жебелер шыққан. «Көкірек қысқан көбені, қозыжауырын ғана бұза алар» деген сөз осыдан қалған. Батырлар мінетін аттың арқасы мен жонын, қабырғасы мен мойнына жабатын көбелер де жасалған.

## Этимология
**Көбе** сөзі қазақ тілінде құс қанатының бірін-бірі баса орналасқан қауырсындарға, адам тырнағы мен қатпарлы орналасқан тастар қабатына қатысты қолданады. Бұндай орналасуды *көбелену* дейді, оны табиғатта әсіресе жыланның тері құрылысында, құстардың қауырсынында, балықтың тері қабыршақтарында және сол сияқты басқа да жануарлар мен өсімдіктер арасында кездестіруге болады. Кішкендай бөлшектердің бірін-бірі баса орналасуы арқылы материалдың қорғаныс қасиеттері күшейеді, осыны білген көшпелі халық бұны өз сауыттарын кұрғанда қолданған. Ондай сауыт түрін "көбелі сауыт" деп атайтын. Осы сауыттың бір-біріне баса орналасқан қорғаныш бөліктерін - темір иә сүйекті "көбе" деп атайды.

## Дереккөз

Санат:Қарулар Санат:Сауыттар
Көбею

thumb|250px|Жүзім ұлулардың шағылысуы
**Көбею** немесе **репродукция** – барлық тірі организмдердің өсіп өнуін белгілі бір түрдің сақталуын қамтамасыз ететін күрделі биологиялық процесс.

Көбею қарқыны жануарлар өмірінің ұзақтығына, жыныстық жағынан жетілу кезеңіне, буаздық мерзіміне, туған төл санына, сондай-ақ, құстарда бір ұялағандағы жұмыртқа санына және тіршілік ортасы жағдайына, оның әсеріне байланысты. Көбеюдің жануарларда кездесетін түрлері өсімдіктерде де болады. Адамның Көбеюі биологиялық ерекшеліктерімен қатар әлеуметтік-экономикалық жағдайға және адамның психикалық әрекетіне байланысты.

Көбею жыныссыз және жынысты болады.

## Дереккөздер


Санат:Көбею
Көгедай Әбілпейізұлы

**Көгедай Әбілпейізұлы**(туылғын жылы белгісіз. – 1823) - сұлтан, Орта жүз құрамында болған абақ керей руларының билеушісі. Ұлы жүз ханы Әбілпейіз өзінің алтыншы ұлы Көгедайды абақ керей руларының сұрауы бойынша оларды басқаруға жіберген. Көгедай 1790 ж. Ұлы жүз ханы Ханқожаның інісі бастаған елшілік құрамында Пекинге елшілікке барған. Цинь әулеті императоры Цяньлун оған “гун” (“князь”) деген лауазым шенін берген. Көгедай билеп тұрған тұста он екі абақ керей рулары арасындағы алауыздық бәсеңдеп, ел тіршілігі оңала түскен. Көгедай 1823 ж. сұлтан Тоқтакүшіктің ұлы Құрақтың соққысына жығылып, аурудан қайтыс болған.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Тұлғалар
Көген

**Көген**– ұсақ төлді (қой, ешкі, қозы, лақ) тізіп байлап қоюға арналған жүн арқан. Екі жағындағы қазықтар арасындағы жерге керіп байланған арқанның өн бойына бұршақтар тағылады. Әр бұршаққа бір-бір мал көгенделеді. Көген, көбінесе, қой-ешкі сауғанда пайдаланылады. Сауылып болған соң не енелері өріске кеткеннен кейін жас төлдер Көгеннен ағытылады
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Көгеріс Өрнек

**Көгеріс Өрнек**–  ұлттық ою-өрнектің негізгі түрі. Көгеріс Өрнек үлгілері байырғы сақ, ғұн, үйсін өнерінен қалған көне мұраларда да кезігеді. Қазақ халқының ұлттық ою-өрнектерінде қошқар мүйіз бен Көгеріс Өрнек көп қолданылады. Ел аузында “... күміс семдеп, зер термей, қошқар мүйіз төңкермей, ұласымды ою жараспас, көгеріс өрнек көмкермей”, деген қанатты сөз сақталған. Көгеріс Өрнекте өсімдіктер мен гүлдер нәзік әрі биязы бейнеленеді. Зершілер мен оюшылар Көгеріс Өрнекті ісмерлікте қолданылу ретіне қарай гүл, гүлше, қауыз, жапырақ, сабақша, өркен, т.б. деп атай береді. Көгеріс Өрнектің дамыған түрлері, негізінен, түс киіз, төсек жапқыш, аяққап, әйелдердің киімдері мен ерлердің қалпақтарында кездеседі.

## Дереккөздер



Санат:Өнер
Көже

**Көже** — қазақтың ұлттық тағамы. 

Ет, май, немесе сүт өнімдерінің езінділерінің бірі қосылмаған көже адамға тамақ болмайды, құнары аз, тек аштан өлмеудің ғана аужалы деп саналған. Көженің  бірнеше түрі бар. 
* Кеспе көже жасау үшін жұқа жайылған қамырды орамалап бүктеп, арнаулы пышақпен кесілген жіңішке таспа кеспені еті сүзіліп алынған сорпаға қатты қайната отырып себелеп салады. Сирек елеуішпен елеп салса, ол ұннан тазарып, саласы жазылып, сорпаның ішінде онша ботқаланбай, ішуге ұнамды болып піседі. Кейде кеспені жайып қойып, біраз кептірілгеннен кейін барып кеседі. Қазақ халқы кеспенің қамырын, көбінесе, жұмыртқа езген сүтке илеген. Мұндай кеспенің нәрі, азықтық қасиеті, дәмділігі артады. Пісуі жеткенде кеспенің қоюы сорпаның бетіне көтеріліп, біраздан соң сорпаның түбіне қайта шөге бастайды. Бұл кеспенің дайын болғанын көрсетеді. 
* Жұлма көже жасау үшін алдымен нанды илеп, лайықты ашытып, үстіне май жағып, таспа формасында кесіп қояды. Етті, түрлі көкеністерді, ішінде қызанақ, сарымсақ, картоп бар, турап әзірлеп алады. Сосын етті салып қуырып, көкеністерді және түрлі қосымшаларды қосып, сәл піскен соң лайықты су құйып қайнауын күтеді. Қайнаған соң әрбір таспа қамырды жалпақтап созып, сол қолдың қырына таспа қамырды орап ұстайды да, оң қолмен жұлып, қайнап жатқан тұсқа салады. Осылай барлық қамыр түгел қазанға жұлып салынып болған соң лайықты қайнатады.
* Қолдама көже жасау үшін қамыр арнайы дәм-тұзын татымды етіліп сүтке, кейде жұмыртқа қосқан сүтке, сорпаға иленеді, сосын оны үстелге салып, бармақпен ширата жұқартып түйіршіктейді. Сорпаға пісіреді. Атырау өңірінде оны бармақ көже деп те атайды. 
* Ши кеспені талшығын өте жіңішке кесіп, кептіріп әзірлейді. 
* Салма көжені жайған жұқа қамырды төрт бұрышты етіп кесіп жасайды. 
* Сеппелі көжені кеспенің үстіне ұн сеуіп, қоюлатып пісіреді. 
* Тары көжені ақтаған тарыны сорпаға, сүтке, сүт қатқан суға бөрттіріп жасайды. Ондай К-ні ашытып қойып, салқын күйінде де ішуге болады. 
* Қонақ көжені тары мен қонақты келіге түйіп, қауызынан тазартып алған соң сорпаға, сүтке қайнатып, біраз уақыт қақпағын жауып қойып бұқтырып жасайды. 
* Бидай көжені келіге түйіп, кебегі алынып, аздап жармаланған бидайды етпен бірге қайнатып пісіреді. Мұны да қайнаған соң, бұқтырып алады. 
* Қара көжені қуырылған бидайдың талқанын сүтке қайнатып жасайды. Мұндай көжені, көбінесе, мал күзетіндегі күзетшілер мен жорықшылар ішкен. 

Көженің күріштен, жармадан, бұршақтан, арпадан жасалатын сүт көже, құрт көже, умаш, туралмыш көже дейтін түрлері де бар. Сүтке ашыған бидай көже әрі жұғымды, әрі шөл қандыратын сусын. Етін аз салып, қаймақ, қатықтармен, томат және кейбір жемістермен дәмдендіріп, көкөністен әзірленетін сорпалар мен өсімдіктерден жасалатын Көжелер қазақ халқы арасында отырықшы тұрмысқа көшіп, бау-бақша өсіре бастаған кезден белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ асханасы
Көзбайлаушылық

**Көзбайлаушылық**, иллюзионизм (, ) – цирк және эстрада өнерінің бір түрі. Көзбайлаушылық көрермендердің көңілдерін әлдебір қозғалыспен, көзқараспен немесе сөзбен аулап, жасап тұрған көріністен алаңдатып, “көз байлауға” негізделген. Қазақ арасында Көзбайлаушылық  өнерін (қызған темірді жалау, семсер жұту, көз алдында тұрып көрінбей кету, шиеленген шылбырды әп-сәтте шешу, т.б.) кезбе дәруіштер мен бақсылар көрсеткен (қараңыз  ). Актерлер (көзбайлаушылар, фокусшылар, иллюзионистер) арнаулы аппараттарды (қос түпті, серіппелі қораптар; алдамшы бейнелер туғызатын айналар, т.б.) қолданып, “кереметтер” көрсетеді. Мысалы, адамдар мен заттардың жоқ болып кетіп, қайта көрінуі; олардың көлемі мен түрінің өзгеруі. Қазіргі заманғы Көзбайлаушылық өнерінің алғашқы үлгілері Мысырда, Ежелгі Грекияда, Ежелгі Римде пайда болған. 18 ғасырдың аяғындағы Еуропа цирктерінде Көзбайлаушылықтың өріс алуы нақты ғылымдардың (механика, оптика, электр, т.б.) жетістіктерімен байланысты болды. Қазіргі қазақ циркіндегі Көзбайлаушылық өнерінің шеберлері – Қазақстанның халық артистері С.Қабиғожина, С.Шүкіров, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі Б.Жұмағұлов, т.б.

## Дереккөздер



Санат:Өнер
Лев Феофилович Костенко

**Костенко Лев Феофилович**(1841 – 1891) – Ресей империясы армиясы бас штабының офицері, 1887 жылдан генерал-майор, Орыс география қоғамының мүшесі. Ресей империясы әскери академиясын бітірген (1866). 1867 – 78 ж. Түркістан әскери округында қызмет істеді. 1870 ж. Бұхараға барған дипломатиялық миссияға, 1873 ж. Ресей империясы армиясының Хиуаны жаулап алу жорығына қатысты. 1878 – 85 ж. Костенко Ресей империясы армиясының Жетісу облысы штабының бастығы болды. 1886 ж. Бас штабтың Әскери-ғылыми камитетінің кеңесіне қызметке жіберілді. 1887 жылдан Бас штабтың Азия бөлімін басқарды. Костенко “Орта Азия және онда орыс азаматтығының енуі” (1870), “Түркістан өлкесі. Түркістан әскери округының әскери-статистикалық шолу тәжірибесі” (1880, 1 – 3 т.), “Орыс миссиясының 1870 ж. Бұхараға саяхаты” (1871), “Алжир мен Туниске саяхат” (1875), “Жоңғария. Әскери-статистикалық очерк” (1887) т.б. еңбектер жазды. 
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Тұлғалар
Көзе Сауыт

**Көзе Сауыт**–  дәстүрлі қазақ қоғамында батырлар киген сауыттың бір түрі, садақ, найза, қылыш өтпейтін киім. Көзе Сауыт, көбінесе, бас киім, қалқан, кеудеге қақтаған шар айна, білекке, тізеге жабатын қыш қоруыштар түрінде жасалады. Кейде темір шығыршықтардан үзбеленген көк сауытты да Көзе Сауыт деп атаған.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Көкарал

**Елді мекендер:**

* Көкарал – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Көкарал – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Көкарал – Үлкен Арал мен Солтүстік Арал теңізін бөліп тұрған бөгет.
Көкбай Жанатайұлы

thumb|280px|1918 жылғы фотода Көкбай ортада отыр
**Көкбай Жанатайұлы** (1861, Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Шыңғыстау бөктері Тақыр ауылы – 1925, сонда) –  ақын, ағартушы, Абайдың әрі шәкірті, әрі інісі. Абайдың “Жаз”, “Күлембайға” деген өлеңдері тұңғыш Көкбай қолымен 1888 – 89 ж. “Дала уалаяты газетінде” жарияланды. Көкбай бала кезінде хат танып, үш жылдай Төлетай молдадан дәріс алған соң,  Семейдегі Қамали қазірет медресесінде, уездік училищеде оқиды. Елге келген соң үнемі Абайдың жанында болады. 1901 ж. өз қаржысына медресе ашып, онда сол өңірдегі қазақ ауылдарының балаларын оқытады. Сабақ мұсылманша, орысша қатар жүрген. Оқулық ретінде шәкірттеріне “Араб тілінің қағидаларын” өлеңмен жазып шығады. Көкбай 1908 ж. қала тәртібімен биік мұнаралы мешіт салдырады. 1913 ж. Меккеге барып, қажы атанады. Жаңаша оқу жүйесі шыққанда медресесін мұғалімдерге босатып береді. 1921 ж. ауруға шалдығып, Мәскеу, Томск, Санкт-Петербург, Омбы сияқты қалаларға барып емделеді. Ауырғанына қарамастан 1924 ж. Абайдың дүниеден өткеніне 20 жыл толуына орай Семейде өткен кешке қатысып, естелік әңгімесін айтады. 1925 ж. Мәскеуге емделуге бара жатқан сапарында дүниеден қайтады.

## Шығармашылығы
Көкбай он-он бес жасынан айналасына өткір тілді, өжет, суырып салма ақын ретінде таныла бастайды. Шәкірттерінің ішінде Абайдың өлеңдеріне аты кірген жалғыз Көкбай болса, ұстазына ең көп жыр жолдарын арнаған да сол (“Семейге Абай келсе бізге думан”, “Абайдай ұлы тумағы болар ғайып”, “Абайдан сабақ алдым бала жастан”, “Жаннатта жаның болғыр Абай құтып”, т.б. өлеңдері). Оның “Дүтбайға”, “Күлембайға” сияқты өлеңдері Абай үлгісіндегі сыншылдық сипатта жазылған. Көкбайдың Әріп, Кемпірбай, Жүнісхан, Жидебай, Саржан, Міржақыптармен айтыс, сөз қағысулары сақталған, әсіресе, нағашылы-жиенді Әріппен сөз сайыстары кең тараған. Көкбайдың “Сабалақ”, “Құлынды”, “Қандыжап”, “Ғаділ патша қиссасы”, “Арон Рашид қиссасы” дастандары белгілі. “Сабалақ” дастанын мезгілі, мазмұны, кейіпкерлеріне қарай үш дәуірдің адамдары туралы жазылған үш бөлімді жеке жырлар ретінде қарастыруға болады. Дастанның алғашқы бөлімі Абылай ханға арналған “Сабалақ” жыры болса, екінші бөлімі – Абылайдың бір топ ұрпақтарына арналған “Төрт төре” жыры, үшіншісі Наурызбай батыр жайында жазылған “Наурызбай – Фатима” атты ғашықтық жыр. Көкбайдың ақындық дарынына М.Әуезов жоғары баға берген. Көкбайдың өлеңдері мен айтыстары “XX ғасырдағы қазақ поэзиясы” (1985), “” (1989, т. 1), “Айтыс” (1988, т. 2), “Абайдың ақын шәкірттері” (1994, 2-кіт.) жинақтарына еніп, ол туралы зерттеу мақалалар “” ұжымдық монографиясы (1988) мен Қ.Мұхамедханұлының "Абайдың ақын шәкірттері" кітабында (1994) жарияланды.

## Дереккөздер

Санат:Алаш қозғалысы
Көкбозат

**Көкбозат** (Кохаб, β Кіші Аю) — 2,0 көрінерлік (визуалды) жұлдыздық шамада жалтырап көрінетін, Кіші Аю шоқжұлдызындағы үш жарық жұлдыздың бірі. Көкбозат – көмескілеу үш жұлдыз (“Арқан жұлдызы”) арқылы Темірқазыққа жалғасып жатқан көкшілдеу жұлдыз. “Көкбозат” аталуына жұлдыз түсінің көкшілдігі әрі Темірқазыққа арқандалғандай айнала қозғалуы себеп болған. Қазақстан аумағында жыл бойы көрінеді.

## Пайдаланған әдебиет
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Кіші Аю шоқжұлдызының жұлдыздары
Көк Бөрі

250 px|thumb

**Көк Бөрі**–түркі мифологиясындағы киелі ұғымдардың бірі. Көк Бөріге қатысты әңгімелер ежелгі үйсін, түркі және моңғол аңыздарында кездеседі. 

## Аңызы
Көк Бөрі туралы аңыздардың қытай тіліндегі жылнамаларда сақталып қалған біреуінде тұтас бір халықтың жаугершілік заманда қырылғандығы, батпақ ішінде аяқ-қолы шабылып, жараланған он жасар бала ғана тірі қалғандығы айтылады. Ол балаға бір қаншық қасқыр жолығып, емізіп, қанын тоқтатып, жарасын жалап жазып алады. Бала есейгенше сол қасқырмен бірге тұрған деседі. Кейін жаулар бала жігітті тауып алып өлтіргенде буаз қасқыр Гаочан тауының терістігіндегі бір үңгірге барып жасырыныпты.  Қаншық қасқыр осы үңгірде 10 бала босанады. Он ұл есейіп, үйленіп, көбейіп үлкен елге айналады. Он ұлдың ең күштісінің Ашина есімі олардың жалпы атына айналыпты. Кейін халық үңгірге сыймайтын болған кезде Ашинаның ұрпағы Асянь-шад деген елбасы (аңыздың басқа бір нұсқасында Асянь-ше) халықты үңгірден шығарып, олар түрік деген атпен Алтайды қоныс еткен көрінеді.

## Халық арасында алатын орны
Қасқырдың тотемдік рөлінің түркі халықтарының танымындағы орны ерекше. Түркі қағанаты кезінде түркі сарбаздарының байрақтарына Көк Бөрі бейнеленетін болған. 19 ғасырдағы белгілі қазақ ақыны Сүйінбай Аронұлының “Бөрілі менің байрағым, Бөрілі байрақ көтерсе, Қозады қай-қайдағым...” деп жырлайтыны сондықтан. Қазақ халқы қазіргі күнге дейін ержүрек, батыл жігіттерді Көк Бөріге теңеп, көркем шығармаларда бөріні батылдық пен батырлықтың символы ретінде бейнелейді.

## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Көкбұта тұқымдасы

left|thumb
**Көкбұта тұқымдасы** () – қос жарнақты өсімдіктер. 

Бұлардың арасында шалабұта, бұта, кейде жерге төселіп өсетін шөптесін өсімдіктер және биіктігі 20 м-ге дейін жететін ағаш та кездеседі. Көкбұталар тұқымдасының дүние жүзінде кең тараған (Арктикадан тропиктік шөл-шөлейтті аймақтарға дейін кездеседі), 100-ден аса туысы, 3000-нан артық түрі бар. Көкбұталар тұқымдасының өсетін жерлері мен түрлеріне қарай сабақтары да алуан түрлі (сүректенген қатты тік сабақ, төселіп өсетін өрмелегіш сабақ, т.б.) болады. Сүрегі өте тығыз, шайырлы. Басқа тұқымдастардан ең негізгі ерекшелігі – жапырақ тақтасы жалпақ, жиектері сыртқа қарай сәл қайырылып тұрады, қарағайдың жапырағына ұқсаған ине тәрізді қылқанды, қабыршақтанған майда жапырақтары болады. Қазақстанда Көкбұталар тұқымдасының 3 туысы  қазанақ, Арктоус (Arctous), оның 1 түрі – Альпі арктоусы (A. alpіno) және көкбұта (Calluna), оның 1 түрі – кәдімгі көкшегүл (C. vulgarіs) өседі. Бұлар Алтай, Тарбағатай, Жетісу (Жоңғар), Күнгей Алатауларында кең таралған. Негізінен ылғалы көбірек, мүк, қына басқан батпақтар, қылқан жапырақты ормандардың арасы, бұлақ жағаларында жиірек кездеседі. Көкбұта Тұқымдасының өсетін жерлері мен түрлеріне қарай сабақтары да алуан түрлі: сүректенген қатты тік сабақ; төселіп өсетін, өрмелегіш (лиана) сабақ, т.б. болады. Сүрегі өте тығыз, шайырлы (қарағайдың шайыры тектес). Көкбұта Тұқымдасының басқа тұқымдастардан ең негізгі ерекшелігі – жапырақ тақтасы жалпақ, жиектері сыртқа қарай сәл қайырылып тұрады, қарағайдың жапырағына ұқсаған ине тәрізді қылқанды, қабыршақтанған майда жапырақтары болады. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктердің кейбір түрлерінің (көкбұта) жапырақтары ауа райының өзгеруін алдын-ала болжайды. Құрғақшылық болған жағдайда көкбұтаның жапырағы дереу қусырылып бүктеліп (ширатылып) қалады, соның нәтижесінде судың булануы азайып, өсімдік қурамай, тіршілігін сақтап қалады. Гүлдері сабақ ұшында, жапырақ қолтығында жеке немесе топтанып орналасады. Топтанған майда гүлдері шашақ, шатыр, сыпыртқы тәрізді гүлшоғырларын құрайды. Жеке гүлінде 4 – 5 тостағанша жапырақша, 5 күлте, 10 аталық, жатыны 5 ұялы аналығы болады. Аталықтарының жіпшесі аналықтың түбіндегі жалпақ табақшаға  бекініп тұрады. Аналық жатынында тұқым бүршігі көп болатындықтан, жемісі – көптұқымды қауашақ, тұқымбүршігі аздау болса, аз тұқымды сүйектіжеміс деп те аталады. Көкбұта Тұқымдасы – негізінен, жәндіктермен (кейде өздігінен де) тозаңданатын өсімдіктер. Көбінесе, батпақты жерлерде өсетіндіктен, азоты жеткіліксіз ортаға бейімделу үшін саңырауқұлақтармен селбесіп тіршілік етеді. Көкбұта Тұқымдасы балды өсімдіктерге жатады. Тұқымының шетінде болатын бұртиған өсіндісімен құмырсқалар, жидектерімен құстар мен сүтқоректілер қоректенеді. Гүлдері әдемі болғандықтан бақтарда, оранжереяларда сәндік үшін де өсіріледі7

## Дереккөздер

Санат:Көкбұталар
Көкгүл

**Көкгүл**, **генциана** () – көкгүлдер тұқымдасына жататын көбіне көпжылдық, кейде бір жылдық шалабұталар немесе шөптесін өсімдіктер туысы. 
Дүние жүзінде кең тараған. Барлық құрлықтың (тек Африка мен Антарктидада кездеспейді) қоңыржай және тропиктік аймақтарында 400-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда 31 түрі бар. Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Қостанай облыстарында, Жетісу (Жоңғар), Iле, Күнгей, Теріскей Алатауларында, Алтайда, Тарбағатайда өседі. 

## Ботаникалық сипаттамасы
Биіктігі 2–12 см, кейде 40–70 см. Жапырағы қарама-қарсы орналасқан, сопақша қандауыр пішіндес. Гүлі көк, ақшылкөк, кейде сары түсті келеді. Гүлшоғыры – жартылай шатырша. Шілде – тамыз айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жеміс береді. Жемісі – қорапша, сопақша келген, қосжақтаулы, көп дәнекті болып біткен. Көкгүлдердің ішінде дәрілік түрлерінің (кәдімгі көкгүл, оливье көкгүлі, т.б.) ерекше мәні бар. Олардың тамырында алкалоид, глюкозид, жапырағында аскорбин қышқылы бар. Әсем және шірнелі өсімдік. Ал жоңғар көкгүлі (G. dshungarіca) – өте сирек кездесетін эндемик түр. Оның жылдан-жылға таралу аймағының азаюына байланысты, қорғауға алынып, Қазақстанныңенгізілген.

## Синонимдері

}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

## Көкгүлдің негізгі түрлері
Көкгүл тегіне 359-дай түр кіреді. Негізгі түрлері:
* сары шерменгүл (G. lutea) — шөптесін есімдік. Мұның тамыры мен тамырсабағын ұнтақтап немесе кайнатып дәрі жасауға пайдалана-ды, ол адамның асқа тәбетін шап-тырып, оның жақсы сіңуіне мүм-кіндік туғызады;
* көкшіл шерменгүл (G. pneumonanthe) — шабындыкта, орман шетінде, бұталардың арасында өсетін шөптесін есімдік;
* сірге-жапырақ шерменгүл (G. сruciata) — шөптесін есімдік.

## Дереккөздер

Санат:Көкгүлдер