open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арпалыс (повест)

**Арпалыс. Волоколамск тас жолы** - повесть.

**Арпалыс **- Александр Бектің қаһармандық рухтағы шығармаларының бірі. Роман-диалог Ұлы Отан соғысының 1943-1944 жылдары жеке кітап болып жарыққа шықты.

## Қысқаша мазмұны
Бұл шығармада Ұлы Отан соғысының даңқты каһарманы, гвардия палковнигі Бауыржан Момышұлының азаматтық, ерлік тұлғасын мүсінделеді. Баукеңнің сонау балауса жастық шағынан бері, Совет Армиясының үздік мектебінде шыңдалу кезіңіне, Ұлы Отан соғысының отты жылдарынан бастап күні бүгінге дейінгі ұлағатты өмір жолын шынайы фактілер аясында қызғылықты баяндайды. 

## Шығарманың басты кейіпкері
**Бауыржан** -  Кеңес одағының батыры, жазушы, Екінші дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері, әскери қолбасшы, стратег және тактик. Шығармада Бауыржан өзі айтқанынан қайтпайтын, тәкаппар, өр мінезді кісі болғанынын көрсетеді. Жас кезінен бастап әкесінің сөздерін жадында сақтап өскен адам. Өлсе де өтірік айтпайтын, жамандық ойламайтын ақ жүректі кісі болған. 

1928-1930 жылдары бастауыш мектепте ұстаздық етеді. Біраз уақыт аудандық атқару комитетінің жауапты хатшысы ретінде қызмет атқарады. Аудандық милицияда 6 айдай жұмыс істейді.
1932 - 1934 жылдар аралығында Қызыл әскер қатарына қызмет етеді. 1933 жылы полк мектебін бітіреді.
## Қызықты мәліметтер
Автор бұл повесть сюжеттерін Бауыржан Момышұлының өз естеліктерін айтумен (диктовка) қағазға түсірді. 
Бекке Момышұлы мына шартты қойды: "Шартымыз мынадай болсын. Сіз шындықты жазуға міндеттісіз. Кітап дайын болғасын маған әкелесіз. Бірінші тарауын оқимын да, ұнамаса: "Жаман екен, өтірік жазыпсыз!" деймін. Сонда сол қолыңызды үстел үстіне қоясыз. Әп!— деймін де, сол қолыңызды шауып тастаймын! Екінші тарауын оқимын. "Жаман екен, өтірік сықпыртыпсыз!" десем болғаны, оң қолыңызды тоса береңіз. Әп!— деймін де, оң қолыңызды тағы шабамын. Көнемісіз?" Бек: "Көнем" деп жауап берді. 

"Арпалысты" жазу бірнеше жылға созылды, қолжазбасын оқу, түзету керек жерлеріне Бауыржан Момышұлының өзі қатынасқан. 
Мұның өзі автор үшін қаншама азап болды. Бауыржан батырдың майыспайтын түзу мінезділігіне Бек ұзақ уақыт шыдап келген болатын, кейде өз қарсылығын, наразылығын айтатын.
Кітаптағы Баукеңнің айтылуымен жазылған әңгімелер – 90–95%, өзінің көрген–білгендері, түйсінгендері, жалпы сөздері – 5–10%.

## Тағы қараңыз
* Александр Бек
* Бауыржан Момышұлы

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.kitap.kz/ru/content/akikat-pen-anyz 

Санат:Алфавит бойынша кітаптар
Анхело Энрикес

**Анхело Хосе Энрикес Итурра** (исп. *Ángelo José Henríquez Iturra*; туған күні 13-сәуір, 1994) — чилиялық футбол ойыншысы, шабуылшы. Чили Ұлттық құрамасының ойыншысы.

## Мансабы
2012 жыджың тамыз айында Манчестер қаласында медициналық емтиханнан өтті, ал 21 тамызда Англияда жұмыс істеу құқығына ие болды. 5-қыркүйек куні Энрикес «Манчестер Юнайтед» клубымен келісімге отырды.

2012 жылдың 6-қараша күні өзінің әріптесі, Майкл Кинмен, Джесси "Лестер" клубына жалға берілген және 2013 жылдың қантарына дейін 5 кездесу өткізіп үлгерген.

Санат:Чили футболшылары
Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Уиган Атлетик ФК ойыншылары
Санат:Реал Сарагоса ФК ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:Атлас ФК ойыншылары
Санат:Универсидад де Чили ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
AF2011-A1 «Second Century»

**AF2011-A1** - үш секундта он алты рет ата алатын (бір атқанда екі оқтан) жартылай автоматты қос ұңғылы алтыатар тапанша. 

Бұл тапаншаны Arsenal Firearms компаниясының мамандары ойлап тапқан. Arsenal Firearms компаниясының қос ұңғылы тапаншасы Екінші Дүниежүзілік соғыс кезіндегі америкалық әскердің негізгі қаруы болған Colt 1911-A1 алтыатарының жүз жылдығына тұп-тура келді. AF2011-A1 тарихтағы алғашқы қос ұңғылы қару емес, бірақ 45-калибрлі қос ұңғылы жартылай автоматтандырылған алғашқы тапанша деп есептеледі. F2011-A1 тапаншасының механизмі мынадай: бір уақытта екі ұңғыдан оқтың қатар ұшуын реттейтін ауыстырып-қосқыш тетік бар. Бұл алтыатардың бөлшектерінің құрылысы мен Colt 1911-A1 (ACP) тапаншасының бөлшектері бір-біріне ұқсайды. Arsenal Firearms компаниясының өкілдері AF2011-A1 тапаншасы ерекше құрылысына қарамастан, 45-калибрлі тапаншаларға қатты ұқсайтынын айтады. 14 метр қашықтықтан атқанда қос оқтың ара қашықтығы, салыстырмалы түрде, апельсиннің диаметріндей болады. Ал, 23 метр қашықтықтан атылған оқтардың ара қашықтығы футбол добының диаметріндей болады екен.

= Дереккөздер ==

## Сілтемелер
* 
ы]
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Ресейдің өздігінен қуат алатын тапаншалары
Санат:Италияның өздігінен қуат алатын тапаншалары
Санат:Қос ұңғылы тапаншалар
Санат:2012 жылы пайда болғандар
Патрис Мак-Магон

**Мари-Эдм-Патрис-Морис де Мак-Маго́н** (французша *'Мак-Мао́н* болып оқылады'; ) (13 маусым 1808 жылы, Сона және Луара қалалары, — 17 қазан 1893 жылы Луаре қаласы) — граф, Маджент герцогы (5 маусым 1859 жылы), француз әскери басшысы және мемлекеттік қайраткер, сенатор (24 маусым 1856 — 4 қыркүйек 1870), Франция маршалы (5 маусым 1859 жылы). Уақытша Франция президенті болуға келісім берді (1873—1879 жылдары),бірақ республика болып сайланған соңда өз билігінде қала берді.

## Мансапының басталуы

Ежелгі ирландық католиктер қрпағынан шыққан, Францияға көшіп келген болатын. Оқуын Сен-Сир әскери бөлімшесінде бітірді, Мак-Магон жаяу жасақ қатарына қосылды, алайда барлық қызметте істеп жүрді.

1830 жылдары  Алжирдегі әскери жасақтың командирі болды, 12 маусым 1848 жылы марешаль де камп (қа ауысты - генерал-майор атағына ұқсас. Ал 16 маусым 1852 жылы генерал атағын алды.

Санат:Франция президенттері
Галифакс жарылысы

**Галифакс жарылысы** () - 1917 жылы 16 желтоқсанда Канаданың Галафикс атты қаласында орын алған жарылыс..

## Тарихы
1917 жылы 5 желтоқсанда Галифакс. Взрыв в Галифаксе входит айлағында «Монблан» атты француз әскери жарылғыш заттар таситын теңіз көлігі мен норвегиялық «Имо» кемесі  тұрған. Алтыншы желтоқсан күні таңда екі кеме де ойламаған жерден жолға қатар шығып қалады. "Имо" кемесінің ұшы "Монблан" теңіз көлігінің оң жақ бүйіріне кеп тиеді. Кеме капитаны кері шегініс жасай бергенде металдардың үйкелісінен от ұшқыны пайда болған. Ұшқын жарылғыш заттарға тиіп, арты үлкен апатқа айналады. Жарылыс портты ғана емес, қаланың да біраз бөлігін жайпап жіберген. Өрттен қайтыс болғандар мен ғимарат астында қалғандардың саны – 2000-ға жуық. 9000-ы ауыр жарақат алған..
= Дереккөздер ==

Санат:Апаттар
Алтай Тайжанов

**Алтай Тайжанов** (1948 жыл 24 желтоқсан, Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Сағыз) – *философия ғылымдарының докторы* (1995), профессор (1996). *Әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі* (1997).
## Еңбек жолы
*1975 жылы ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген;
*1975-1991 жылдары *Рудный индустриялық институтында*, *Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында* оқытушы, аға оқытушы, доцент;
*1997-2000 жылдары *Ақтөбе мемлекеттік университетінде* проректор болды;
*2000 жылдан осы институтта *кафедра меңгерушісі* қызметін атқарады.
## Ғылыми еңбектері
«Мұхтар Әуезов шығармашылығының дүниетанымдық өзектері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 300-ге жуық ғылыми жарияланым мен 10 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:1948 жылы туғандар
Батыс майдан (Ұлы Отан соғысы)

[right|300px|thumb|Екінші дүниежүзілік соғыс, Шығыс майдан [Барбаросса операциясы басталғанға дейін]]
**Батыс майдан** — әскери бірігу фронты, Қызыл Армияның Ұлы Отан соғысы  жылдарында болған.

## 1941 жыл
Батыс майдан Батыс ерекше әскери округының нәтижесінде құрылды.
Әскердің бас қолбасшысы — армия генерал Д. Г. Павлов — 30 маусым 1941 жылға дейін,
бас штабтың бастығы — генерал-майор В. Е. Климовских — 30 маусым 1941 жылға дейін, 
артиллерия бастығы — генерал-лейтенант Н. А. Клич, 
Әскери Әуе күштерінің бас қолбасшысы — генерал-майор И. И. Копец,
Майданның Әскери кеңесінің мүшесі — корпус комиссары А. Я. Фоминых — 3 маусым 1941 жылға дейін.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Фронт
* Все фронты Великой Отечественной войны

Санат:Ұлы Отан соғысы
Луи Адольф Тьер

**Луи Адольф Тьер** (; 15 сәуір 1797 жылы, Марсель – 3 қыркүйек 1877 жылы, Сен-Жермен-ан-Ле) — француз қайраткері және тарихшысы. «Ұлы фарнцуз көтерілісі» кітабының авторы. Монархия кезіндегі – бірнеше рет Франция премьер-министры. Үшінші республика кезіндегі 1-Франция президенті 1871 – 1873). Француз академиясының мүшесі (1833).

## Жастық шағы
Марселе деген саудагердің баласы, көтеріліс кезінде жұтау болып орманшы жұмысына тұрғызылды. Мектеп кезінде Тьер өзінің қабілеттілігімен көзге түсті, соның арқасында колледжде жақсы тәрбие алды; заңгер мамандығын бітірді, адвокат болды. 1820 жылы академия ұсынған сыйға ие болды, «Eloge de Vauvenargues» – «Вовенаргке алғыс хат»; академия оның таланттарын бос қалдырмады, бірақ сыйлықтан бастартып жаңа бәйге ұйымдастырды. Келесі жылы сол тақырыпта, әдеби шығармашылығымен алға шығып, бірақ қарама қарсы бағытта жазылған кітап арқасында академия жазушысы атағын алды, сол Тьер олып табылды. 1821 жылы Парижге көшіп келді,  Минье деген жан досымен бірге болды.

## Дереккөздер

Санат:Франция президенттері
Сағынтай Есенғалиұлы Тайбағаров

**Сағынтай Есенғалиұлы Тайбағаров** (1933 жыл 25 тамыз, Қостанай – 2007 жыл 27 тамыз, Алматы) – *медицина ғылымдарының докторы* (1972), профессор (1973).
## Еңбек жолы
*1958 жылы *Алматы мемлекеттік медицина институтын* (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және 1963 жылы аспирантурасын бітірген;
*1963 жылдан осы оқу орнында ассистент, доцент болған;
*1973-2002 жылдары *кафедра меңгерушісі* қызметін атқарған;
**Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің* *бас оториноларингологы* болған.
## Ғылыми еңбектері
Ғылыми еңбектері онкология, фониатрия, көмей аурулары мәселелеріне арналған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1933 жылы туғандар
Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Донья Пас

**«Донья Пас»** () — жолаушылар кемесі. .
## Тарихы
1987 жылы 20 желтоқсанда Филиппинде үлкен қайғылы жағдай болды. «Донья Пас» паромы Таклобан елді мекенінен Манила қаласына қарай жүзеді. Түнгі 22:30 шамасында Таблас бұғазының жанынан өте бере мұнай және мұнай өнімдерін тасып келе жатқан «Вектор» танкерімен соқтығысады. Ол танкердің ішінде 8800 баррель, яғни 1050 текше метр мұнай болған. Сол мұнай төгіліп, өртене бастайды. Куәгерлердің бірі Пакито Осабельдің айтуынша, теңіз бетін өрт басып, танкердің жалыны паромды да бүркеп алған. Кейбіреулер өрт түтініне уланып, кейбіреулер суға секіреді. Секіргендерінің дені батып кетті. Ал, енді біреулері теңіз бетінде жанған алауға түсіп, түгі қалмай өртеніп кеткен. «Донья Пас» соқтығыстан соң екі сағаттан кейін, ал «Вектор» төрт сағаттан кейін су түбіне кетті. Бұл өңірде акулалар өмір сүретіндіктен, жалпы саны 4 375 адам қаза болған. . 
## Дереккөздер


Санат:Кемелер
Луи Эжен Кавеньяк

**Луи Эжен Кавеньяк** (15.10.1802, Парижде – 18.10.1857, Урн) – Францияның мемлекеттік қайраткері, генерал, Буржуазиялық республикашыл. 1832 жылы Алжирді жаулап алуға қатысты. Ол Париж жұмысшыларының 1848 жылғы маусым көтерілісін  аяусыз басты. Сол қаншерлігі үшін Кавеньяк Екінші Республика үкіметінің басшылығына дейін көтерілді.

## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1857 жылы қайтыс болғандар
Санат:1802 жылы туғандар
Еркін Тілепбайқызы Тазабекова

**Еркін Тілепбайқызы Тазабекова** (1956 жыл, Алматы қаласы) – *биология ғылымдарының докторы* (1997), профессор.
## Еңбек жолы
*1978 жылы *Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын* (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген; 
*1978 жылдан осы оқу орнында кіші, аға ғылыми қызметкер, аспирант, ассистент, доцент қызметтерін атқарды;
*Қазіргі кезде сол оқу орнында профессор.
## Ғылыми еңбектері
1995 жылы «Ферментативная активность почв Республики Казахстан и пути ее регулирования» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1956 жылы туғандар
Вениамин Александрович Каверин

нобай|1970
**Вениамин Александрович Каверин** (19.4.1902, Псков қаласы) – орыс совет жазушысы, Шығыс тілдері институтын (1923), Ленинград университетін бітірді. Алғашқы әңгімесі 1922 жылы жариаланды. «Тілектің орындалуы»(1934-1936), «Екі капитан» романдары(1938-1944) және «Ашық кітап» трилогиясы(1949-1956) тағы басқа шығармалары жарық көрді. Шығармалардың негізгі идеялық арқауы – совет интеллигенциясының жаңа қоғамдық құрылыстағы үлесі, ескірлікпен  күрестегі жеңісі. Каверин кітаптары көптеген шетелдік  және КСРО халықтары тіліне аударылды. Оның «Екі капитан» романына(КСРО Мемлекет сыйлығы, 1946) 25 жылды 42 рет басылды, қазақ тіліне шықты(1956 жылы). Каверин 3 орден және медальдармен марапатталды.
## Дереккөздер

Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:19 сәуірде туғандар
Санат:КСРО жазушылары
Санат:Псковта туғандар
Санат:Шығыс тілдері институты түлектері
Кот-д’Ивуар Олимпиадалық ойындарда

**[[Кот-д’Ивуар]]** спортшылары 11 Олимпиядалық ойындарға қатысты. Алғаш рет 1964 жылы Токиода өткен Олимпиядалық ойында өнер көрсетті. Содан бері Кот-д’Ивуар барлық жазғы Олимпиадалық ойындарға қатысты, тек  Мәскеуде өтілген жазғы Олимпиядаға байкот алғаннан соң қатыспады.

2016 жылы Рио-де-Жанейродағы Олимпиадада тұңғыш алтын медалін алды, тхэквондошы Шейх Саллах Сиссе чемпион атанды.

## Жүлдегерлер

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы Кот-д’Ивуар
Тілепбай Тазабеков

**Тілепбай Тазабеков** (1929 жыл 20 қыркүйек, Алматы облысы, Қаратал ауданы, Көксу ауылы) – *ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы* (1980), профессор (1985).
## Еңбек жолы
*1951 жылы *Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын* (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) және 1954 жылы *республикалық Топырақтану ғылыми-зерттеу институтының* аспирантурасын бітірген;
*1954-1955 жылдары Ақмола облысында агроном болған;
*1955 жылдан *Қазақ ұлттық аграрлық университінде* *кафедра меңгерушісі, проректор,* ректор қызметтерін атқарған.
## Ғылыми еңбектері
«Почвы Заилийского Алатау и пути повышения их плодородия» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми жұмыстары тауалды топырақтардың құнарлылығын арттыру мәселелеріне арналған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1929 жылы туғандар
Хамдаллах Казвини

**Казвини Хамдаллах Мостоуфи** (1284-1350) – иран географы. Казвини қаласының ақсүйек шенеуліктер отбасынан шыққан. Хулагу әулеті тұсында өзі де ірі финанс шенеулігі болған. Казвини «Таңдамалы тарихтың» авторы; мұнда әсіресе монғол ильхандары мен Иранның жергілікті әулеттердің тарихтары, атақты адамдар өмірбаяны, Казвини қаласы мен уәлаяты жөніндегі материалдар неғұрлым құнды. Казвини 1331-1332 жылы «Зафарманы»(«Жеңіс кітабы») аяқтады. Казвини Казвини қаласы туралы көптеген құнды мәліметтер қалдырды.
## Тарихы
Хамдаллах Мостофи Рашид ад-Дин өткізген ғылыми жиналыстарға қатысып, тарихи шығармалар жасауға қызығушылық танытты. Хамдаллахтың өзі айтқан, бірақ бұл тек әдеби Конвенция болуы мүмкін-ол 40 жасында жаза бастаған. Бұл жағдайда ол 1318 жылы оның меценатының өлімінен кейін болды. Тарих-и гузиденің ("таңдалған Тарих") еңбегі 1330 жылы аяқталып, Рашид ад-Диннің ұлы Гийас ад-Дин Рашидиге арналды[4], Илхан Абу Саидтің вазирі. Тарих - и гузиде-бұл негізінен Джами ат-таварихке негізделген жалпы тарих туралы қысқаша нұсқаулық. "Таңдалған оқиға" алғы сөзден, алты тараудан және қорытындыдан тұрады; ондағы әңгіме 1329 жылға дейін жеткізілді. Кейінірек шежірені Хамдаллахтың өзі (1344 жылға дейін) және оның ұлы Зейн ад-Дин (1392 жылға дейін, Тимурдың Иранды жаулап алуы) толықтырды. Алтыншы бөлім Тарих - и гузиде Казвиннің тарихи-географиялық сипаттамасын қамтиды.
1335 ж. Хамдаллах Мостоуфи Зафар-намэ ("Жеңіс кітабы") поэма-жылнамасын жасауды аяқтады. 75 мың бейттен (екі жолдан) тұратын өлең әйгілі Шах-наме Фирдоусидің жалғасы ретінде жазылған; оқиғалардың экспозициясы 1331/1332 жылмен аяқталады. Тарихи дерек көзі ретінде моңғол кезеңін сипаттайтын Зафар-наманың үшінші бөлігі құндылық болып табылады; басқа дереккөздерде жоқ күндер мен фактілер бар.
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1350 жылы қайтыс болғандар
Санат:1284 жылы туғандар
Казимир III

**Казимир III** (30.4.1310-5.11.1370) – Польшаның королы(1330-1370), Владислав I Локотканың баласы. Корольдық өкіметті күшейту, елді орталықтандыру саясатын жүргізді, сауда мен қолөнерінің дамуына көмектесті. Оның тұсында Краков университеті ашылды(1364). Тевтон орденімен аяқтап, Калиш трактаты бойынша 1343 жылы Куявияны Польшаға қайтарып алды, ал Шығыс Поморьені Орденге берді. Бірақ ол  шығыста агрессиялық саясат жүргізді.
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1370 жылы қайтыс болғандар
Санат:1310 жылы туғандар
Санат:Тарихи тұлғалар
Джеймс Бенсон Ирвин

**Джеймс Бенсон Ирвин** (; 17.3.1930, Питтсбург - 8.08.1991, Колорадо) – АҚШ-тың ғарышкер-ұшқышы, полковник. 

1951 жылы АҚШ Әскери теңіз академиясын, 1957 жылы Мичиган университетін бітірді. АҚШ Әскери-Әуе Күшінің әр түрлі бөлімшелерінде қызмет етті. 1961 жылы Әскери-Әуе күшінің сынаушы-ұшқыштар мектебін бітірді. 1966 жылдан АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының ғарышкерлер тобында болды. 1971 жылы 26 маусым – 7 тамыз күніндегі д. Скотт және А.Уорденмен бірге «Аполлон-15» ғарыш кемесінің ұшқышы ретінде Айға ұшты. Ирвин және Д.Скотт ұшқан кобинасы 1971 жылы 31 маусымда Айға қонды. Ирвин Айда 66 сағат 56 минут уақыт ішінде 3 рет сыртқа шығып 18 сағат 37 минут 6 секунд Ай бетінде болды. 

## Дереккөздер

Санат:17 наурызда туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Питтсбургте туғандар
Санат:8 тамызда қайтыс болғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:Колорадода қайтыс болғандар
Санат:НАСА-ның Айрықша қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:Айда болған адамдар
Санат:АҚШ астронавтары
Санат:Креационистер
Санат:Арлингтон ұлттық зиратында жерленгендер
Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар
Санат:АҚШ Әскери-теңіз академиясы түлектері
Санат:Мичиган университеті түлектері
Нариман Болтайұлы Табынбаев

**Нариман Болтайұлы Табынбаев** (1961 жыл 23 ақпан, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Жалағаш кенті) – *медицина ғылымдарының докторы* (2005).

## Еңбек жолы
*1984 жылы *Алматы мемлекеттік медицина институтын* (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген;
*1984-1986 жылдары Қызылорда облысы *Жалағаш аудандық ауруханасында* дәрігер;
*1986-1993 жылдары *Қызылорда облыстық ауруханасында* бөлім меңгерушісі, *бас дәрігердің орынбасары*;  
*1994-96 жылдары Алматы облысы *Қарасай аудандық ауруханасында* дәрігер, *бас дәрігердің орынбасары*;
*1997-2007 жылдары *Урология ғылыми орталығында* ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, *бөлім меңгерушісі*;
*2007-2008 жылдары *бас дәрігер* болды;
*2008 жылдан Қызылорда қаласындағы *медициналық орталықтың* бас дәрігері.
*2014-2015 жж – «Ұлттық медициналық холдинг» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, Астана қ.
*2015-2018 жж – Ұлттық онкология және трансплантология ғылыми орталығының директоры, Астана қ.
*2018-2020 - УОЗ «Орталық қалалық клиникалық аурухана» ШЖҚ МКҚК директоры, Алматы қ.
*2020 жылдың 8 желтоқсанынан бастап – Алматы қаласы Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының басшысы.
*2022 жылдың 20 маусымында Алматы қаласының Орталық қалалық клиникалық ауруханасының бас дәрігері болып тағайындалды.
## Ғылыми еңбектері
«Хирургическое лечение обструктивных уропатий у детей (клинико-экспериментальное исследование)» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 110-нан астам ғылыми жарияланым мен 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:Академиктер
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1961 жылы туғандар
Коадаптация

**Коадаптация** (латынша coadaptation – өзара бейімділік) – *эволюциялық процесс* кезінде органдардың морфологиялық құрылысы мен атқаратын қызметі жөнінен бір-біріне бейімделуі. Бұл - корреляцияның бір түрі. Коадаптация табиғи сұрыптау кезінде өзгеріске ұшырайтын органдардың құрылысы мен қызметіндегі тиімді байланыстарды қамтитын *генетикалық өзгерістер* әсерінен жүзеге асады. *Коадаптация* организмнің жаңа тіршілік жағдайына бейімделуін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

Санат:Эволюция
Санат:Терминология
Бибі Диқанбайқызы Керімжанова

**Бибі Диқанбайқызы Керімжанова** (1920 жыл, Қырғызстан – 1983 жыл) – қырғыз әдебиетін зерттеуші ғалым. *Қырғыз ғылым академиясының* корреспондент мүшесі (1954). Қазақ.

## Еңбек жолы
* 1941 жылы *[[Қырғыз мемлекеттік педагогика институты]]н* бітірген.
* 1947 жылдан Қырғыз КСР ҒА-нда қызмет істейді, 1950 жылдан бөлім меңгерушісі.

## Ғылыми еңбектері
Ол көптеген мақалалар мен 36 ғылыми-зерттеу еңбектерінің авторы. Оның
* «Ақынның шығармашылық жолы» (1960)
* «Семетей және Сейтек» (1961)
* «Қырғыз поэзясының ұйқасы» (1962)
* «Қырғыз өлең құрылысының кейбір мәселелері» (1961)
* «Қазан әкелген әдебиет» (1964), және т.б. монографиялары бар.
* «Қырғыз кеңес әдебиетінің тарихы» (1970)
* «Көп ұлтты кеңес әдебиетінің тарихы»'атты көп томды еңбек авторларының бірі. 
## Марапаттары
ұлттық әдебиеттану ғылымын танытуға сіңірген еңбегі үшін
* «Еңбек Қызыл Ту» ордені
* «Құрмет белгісі» ордені
* медальдар.

## Дереккөздер

Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Қырғызстанда туғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қырғыз әдебиетін зерттеушілер
Санат:Қырғыз ғылым академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Қырғыз мемлекеттік педагогика институты түлектері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қырғызстан қазақтары
III Наполеон

**Шарль Луи Наполеон Бонапарт** (), **Луи-Наполеон Бонапарт** (*Louis-Napoléon Bonaparte*) атына ауыстырылған, кейін **III Наполеон** (*Napoléon III*; 20 сәуір 1808 жыл — 9 қаңтар 1873 жыл) — Францияның 1-ші президенті, Францияның соңғы императоры, Андорра князі.

## Өмірбаяны
III Наполеон I Наполеонның інісі болды. Билікті өз қолына алу мақсатымен, 1848 жылы республика президенті болып сайланды. 1851 жылы төңкеріс жасап, 1852 жылы өзін император етіп жариялады. Он жылдан кейін Франция экономикасында салық қаржысы дами бастады. Конституцияны қабылдап, бірнеше айдан кейін парламентке өз құқығын қайтарды. Ол Пьемонтпен Австрияға қарсы одақ жасап, Савойя мен Ниццаны қантөгіссіз Франция құрамына қосты. Оның тұсында Үндіқытайда француз колониялары құрылып, Алжирдегі колония кеңейді. III Наполеонның билігін Франк-прусс соғысы жойды, сол соғыста император тұтқынға түсіп, Францияға қайта оралмады.

5 қыркүйек 1870 жылдан 19 наурыз 1871 жылға дейін тұтқында болған.

Санат:Франция президенттері
Евдокия Федоровна Данченко

**Данченко Евдокия Федоровна** 1920 жылы Калинин облысы Ашевск ауданы Гриве елді мекенінде туған. Еңбек жолын 1937 жылы Ленинградтағы С.М.Киров атындағы зауытта фрезеровші болудан бастаған. 1944 жылы Қазақстанға қоныс аударған. 1950 жылдан Петропавл қаласындағы В.В. Куйбышев атындағы зауытта фрезеровші болып істеді.
1960 жылы 7 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Евдокия Федоровна Данченкоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

## Дереккөздер
Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Терісаққан

**Терісаққан** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

**Елді мекендер:**
* Терісаққан – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы ауыл.
* Терісаққан – Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы ауыл.
* Терісаққан – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл.
* Терісаққан – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Терісаққан – Есіл алабындағы өзен.
Кесу станогы

**Кесу станогы** – материалдарды бөлшектеп кесуге арналған металл кескіш станок. Бұл – токарьлық станоктың қарапайым түрі.

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Санат:Терминология
Джеральд Форд

**Дже́ральд Рудольф Форд**-кішісі (, туған кезіндегі өзгерген аты **Лесли Линч Кинг-кішісі**, , бірақ балалық шағында ата-аналары ажырасқан соң әкесінің тегін алды) (14 маусым 1913 жылы, Омаха,  Небраска штаты, — 26 желтоқсан 2006 жылы, Миридж, Калифорния штаты) — 38- АҚШ президенті,  1974 жылдан  1977 жылға дейін АҚШ республикалық партиясы мүшесі болған.

## Өмір баяны
25 жыл бойы Форд АҚШ депутаты болып келді Мичиганда; 8 жыл бойы басқармашы болып келді.

1973 жылы АҚШ вице-президенті болып сайланды  Спиро Агнюдің кетуінен кейін; 27 қараша Сенат және 6 желтоқсан мемлекет басшылар мүшесі. Бір жылға жетпей, 9 тамыз 1974 жылы, Джеральд Форд АҚШ президентіне сайланды, Никсон жұмыстан бастартқан соң. Фордтың сөздері : «Біздің көптеген қоқынышымыз бітті». Осылайша ол ең бірінші халық сайлауынсыз АҚШ президенті және вице-президенті болды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президенттері
Күләш Керімбайқызы Сырманова

**Күләш Керімбайқызы Сырманова** (1954 жыл 3 қаңтар, Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы, Жаңаауыл) – *техника ғылымдарының докторы* (1997), профессор (1999).

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
## Еңбек жолы
*1975 жылы *Қазақ химия-технологиялық институтын* бітірген;
*1976-1997 жылдары осы институтта кіші, аға ғылыми қызметкер, аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарды;
*1997 жылдан *Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде* декан.
## Ғылыми еңбектері
80-нен астам ғылыми жарияланымның, 4 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1954 жылы туғандар
Деукалион

**Деукалион** – ежелгі грек мифологиясында Прометей мен Клименаның баласы. Миккен мәтіндерінде de-u-ka-ri-jo (Деукалион). Әйелі Пирро, Эпиметей мен Пандораның қызы. Инахадан кейін 15 ұрпаққа кеш өмір сүрді. Еврей мифологиясында Нойдың бейнесі.

## Су тасқыны
Тасқынның себебінің көп нұсқасы болған. Бір нұсқасы бойынша, Зевс су тасқынымен күнәсі бар адамдарды өлтірмекші болғанда, Деукалион Зевстің бұйрығымен Прометей жасаған Нух кемесіне әйелі екеуі отырып, өз-өздерін құтқарып қалады. Тасқынның тоғызыншы күнінде кеме тауда тоқтайды. Бұл жер, әр-түрлі аңыздарда, қарама-қарсы пікірлерде айтылады: олардың басшысын Парнас немесе Фессалды Офрис немесе Афрон дейді. Баяндалып отырған нұсқада, ол Этна тауында Пиррамен өздерін құтқарды. Паросс хроникасы бойынша ол б.з.б. 1573 жылы Ликореяда патшалық құрды және б.з.б. 1528 жылы нөсерден Афинаға қашты.

Деукалион айтуымен  Зевс адам баласын қайта дүниеге келтіру  үшін, Гермес арқылы Деукалионмен байланысып, артына тас лақтырсын деп Зевс бұйрық береді. Сонда Деукалион лақтырған тастардан ұлдар, Пирро лақтырған тастардан  қыздар  пайда болады. Нұсқалардың бірінде, тастар Фригидағы Агд құзынан алынған дейді.

Гомерде  тасқын туралы айтылмаған. Болжам бойынша, аңыздың ең ежелгі атамекені Додона эпирсканы. 

## Тасқыннан кейін
Гелланика бойынша, Деукалион алғаш олимп құдайларына құрбандық шалатын орын жасаған. Гелиопольда Гера ғибадатханасын екіге жарылған жерде салды. Сол жарылған жермен тасқыннан кейінгі су аққан. 

Содан кейін Деукалион Опунтта тұрған. Локриде, Фтиотидода билік жүргізді. Пирромен бірге Додондағы ғибадатхананы негіздеді. Елін «Пандора» деп анасының атымен атады. Деукалионды Афинаның патшасы дейді.

Деукалион мен Пирраның  Эллин, Амфиктион жәнә т.б. балалары болған

Грецияның әр жерінде Деукалион мен Пирраның молалары бар делінеді; олардың танымалысы Афинада Зевс ғибадатханасының жанында болған.

## Дереккөз

2.    ↑ Перейти к:***<sup>1</sup>*** ***<sup>2</sup>*** Дионисий Галикарнасский. Римские
древности I 17, 2

3.    **↑** Схолии к Аполлонию Родосскому.
Аргонавтика III 1086 = Гесиод. Перечень женщин, фр.2 М.-У., видимо, ошибка

4.    **↑** Молчанов А. А., Нерознак В. П.,
Шарыпкин С. Я. Памятники древнейшей греческой письменности. М., 1988.
С.85

5.    **↑** Пандора

6.    **↑** Климент. Строматы I 102, 3

7.    **↑** см. Комментарий
Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.185.

8.    **↑** Любкер Ф. Реальный словарь классических
древностей. М., 2001. В 3 т. Т.1. С.433

9.    **↑** Гигин. Мифы 153; Ильинская
Л. С. Легенды и археология. Древнейшее Средиземноморье. М., 1988.
С.18, по сицилийским авторам

10. **↑** Паросская хроника 2, 4

11. **↑** Овидий. Метаморфозы I 381—415

12. **↑** Арнобий. Против язычников V 5

13. **↑** Примечания
Н. А. Чистяковой в кн. Аполлоний Родосский. Аргонавтика. М., 2001.
С.205

14. **↑** Лукиан. О сирийской богине 13

15. **↑** Ватиканский аноним. О невероятном
1

16. **↑** Псевдо-Аполлодор. Мифологическая
библиотека I 7, 2 далее

17. **↑** Плутарх. Пирр 1

18. **↑** Страбон. География IX 5, 23
(стр.443)

19. **↑** Страбон. География IX 4, 2
(стр.425)

20. **↑** Страбон. География IX 5, 14
(стр.435)

21. **↑** Гигин. Астрономия II 29
Герман Александрович Демидов

**Демидов Герман Александрович** 1927 жылы Алтай өлкесі Егоров ауданы Шубинка селосында туған. Еңбек жолын 1943 жылы Омбы теміржолының Чапы стансасында автоблокировка шеберінің оқушылығынан бастайды. 1945­-1947 жылдары Макушин стансасында монтер болды. 1947 жылдан Петропавл  стансасының  локомотив  депосында  машинистің көмекшісі, одан кейін паровоз машинисі, ал 1955 жылдан электровоз бен тепловоз жүргізушісі болып істеді. 1966 жылдан Петропавл стансасындағы локомотив депосында кезекші қызметін атқарды.
1959 жылы 1 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Герман Александрович Демидовқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КОКП-тың ХХІІ съезінің делегаты болып сайланған.
## Дереккөздер
#Орысша уикипедия
#Айбын Энциклопедия

## Тағы қараңыз
Демидов Герман Александрович

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Герберт Гувер

**Герберт Кларк Гувер** (, 10 тамыз 1874 жыл, Уэст-Бранч, Айова, — 20 қазан 1964 жыл, Нью-Йорк) — америкалық саяси қайраткер, елдің 31-ші президенті (1929–1933), АҚШ республикалық партиясының мүшесі.

## Өмір баяны
Айовада кавакер отбасында туған, тегі неміс болып келеді. Гувердің әкесі ұсташы және ауыл шаруашылық құралдарын сатумен айналысады.Әкесі 1880 жылы қаза табады, Гербертке тек 6 жас болғанында, ал анасы 1884 жылы, сосын ол жетім болып қалды. 1885 жылдан Герберт Орегон штатындағы Джон Минторн ағасының үйінде тұрды .

1891 жылы Гувер Стэнфорд университетіне түсті, геологияны оқыған. 1895 жылы университеттi бітірді.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президенттері
Қақтау әдісі

**Қақтау әдісі** – қару-жарақты алтынмен және күміспен көркемдеу. Ертедегі *қазақ шеберлерінің* қару-жарақ дайындаудағы кең қолданылған әдістерінің бірі. 

Ол үшін *қақталатын темірдің* бетін ең алдымен түрпі сияқтандырып *асыл шапқымен* шабады. Сым жасау үшін күмісті жіңішкертіп созатын сайманды пайдаланады, оны «сым» деп атайды. Сымға тартылған күмісті осы түрпінің үстіне өрнектей отырып, балғамен батырады. Бұл әдіспен көбінесе айбалта бастарының беттері, найза, сүңгілердің жебесі, болат қалқандардың беттері, дулыға, сауыт, жеңселердің беттері әшекейленген. Сонымен бірге қақтауда алтынның, күмістің жұқа қаңылтырынан тұтастай өрнектер қиып алып қақтау тәсілі де болды. Мысалы, *ҚР ПМО қорындағы* бір дулыға осындай тәсілмен әшекейленген.

## Дереккөздер

Санат:Терминология
Сегре (өзен)

**Сегре** () — Франция және Испания еліндегі өзен. Пириней тау сілемелерінен басталып, Эбро өзеніне құяды.

## Салалары
* Валира
* Ногера-Пальяреса
* Ногера-Рибагорсана
* Синка

Санат:Испания өзендері
Санат:Франция өзендері
Владимир Александрович Попов

**Попов Владимир Александрович** 1912 жылы Краснодар өлкесі, Гулькевичин ауданы Гирей станциясында туған. Еңбек жолын 1932 жылы Краснодар өлкесінде Первомай селекциялық­ тәжірибе стансасында агрономдықтан бастаған. Содан кейін Ставрополь өлкесінің әр түрлі шаруашылықтарында   агроном   болып   істеді.   1952­-1954   жылдары Ставрополь өлкесінде «Коммунар» кеңшары директорының орынбасары. 1954 жылдың наурызында тың және тыңайған жерді игеру үшін Солтүстік Қазақстан облысына келіп 1955 жылға дейін Тимирязев ауданындағы «Ишим» кеңшарында аға агроном қызметін атқарды. 1955­-1957 жылдары «Докучаев» кеңшарының директоры, 1957-­1961 жылдары «Дзержинский» кеңшарының бас агрономы, 1961­-1973 жылдары Булаев ауданындағы «Чистов» кеңшарының бас агрономы болып істеді.
1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Владимир Александрович Поповқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Сонымен қатар ол Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. «Қазақ КСР­іне еңбегі сіңген агроном» атағының иегері.

## Дереккөздер
Орысша уикипедия

Санат:1912 жылы туғандар

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Тер (өзен)

**Тер** () — Испаниядағы өзен. Пириней тауларынан басталады, Жирона қаласынан өтіп Жерорта теңізіне құяды. Бұл өзен кезінде римдіктерге Альба ретінде танымал болған.

санат:Испания өзендері
Андрей Васильевич Донченко

**Донченко Андрей Васильевич** 1911 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Преснов (қазіргі Жамбыл) ауданындағы Троицк селосында дүниеге келген. Еңбек жолын 1929 жылы «Троицк» ұжымшарында бастаған. 1931 жылдан Мамлют ауданындағы «Қызыл әскер» кеңшарында жұмыс істеді. 1933­-1936 жылдары Қызыл Әскер қатарында болып, кейін комсомол және партия ұйымдарында қызмет етті. 1944-­1973 жылдары Сергеев (қазіргі Шал ақын) ауданындағы «Приишим» кеңшарының директоры болып істеді.
1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Андрей Васильевич Донченкоға Социалистік Еңбек Ері  атағы  берілді.  Сонымен  қатар  ол Ленин,  Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.

## Дереккөздер
#Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы

Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Владимир Иванович Попов

**Попов Владимир Иванович** 1936 жылы Солтүстік Қазақстан облысындағы Ленин (қазіргі Есіл) ауданының Покровка селосында туды. 1953 жылы Вильямс атындағы МТС-­те токарьдің үйренушісі болып еңбек ете бастады. 1955 жылдан 1961 жылға дейін осы МТС пен «Интернационал»  МТС­ де   комбайнер болып істеді. 1961 жылдан бері «Белов» кеңшарының комбайнері.

1967 жылы 19 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Владимир Иванович Поповқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

## Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:1936 жылы туғандар

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Диркс Мартын Мартынович

**Диркс Мартын Мартынович** 1928 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Соколов ауданындағы Березовка селосында туған. Еңбек жолын 1944 жылы тракторшы болудан бастады. Кейін Петропавл ауданындағы «Новая жизнь» ұжымшарының трактор­егіс бригадасының  бригадирі  болды.  1955­-1961 жылдары осы аудандағы Киров атындағы ұжымшарды басқарды. 1961 жылдан Бескөл ауданындағы «Тоқшын» кеңшарының директоры, ол 1977 жылдан Петропавл облгаз тресінің басқарушысы қызметтерін атқарды.
1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Мартын Мартынович Диркске Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

## Дереккөздер
#Орысша уикипедия
#Айбын Энциклопедия

## Тағы қараңыз
Диркс Мартын Мартынович

Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Соколов ауданы тұлғалары
Жұлдыздар кінәлі (фильм)

**Жұлдыздар кінәлі** () — 2014 жылы шыққан Джош Буш режиссерінің америкалық мелодрама-фильмы. Сценарийі атақты америкалық жазушы  Джон Гринның романымен жазылған. Сценарийді жазған Скотт Нейстадтер, Майкл Х. Уэбер, продюсер Марти Бауэн, Вик Годфри, Мишель Императо, Исаак Клауснер, Берт Ниийдам. Фильмнің бюджеті 12 млн $ болды, түсімі – 304 872 350 $. Фильм операторы— Бен Ричардсон, композиторы — Могис, Майк Нат Валкотт.  Алғаш рет АҚШ-та 2014 жылы 16 мамырда көрсетілді.

## Сюжет
Фильм қатерлі ісікпен ауыратын жас қыз Хейзел жайлы басталады.Ол ауыр жарақаттан аяғынан айырылған Огастусом Уотерспен танысады.Біраз уақыттан кейін екеуі бір-біріне ғашық болады.Олар бірге Амстердамға барып келеді,бірақ Огастус қатерлі ісіктен қайтыс болады.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
*  
*
Бұғра хан

## Бұғра хан
**Бұғра хан** – Орта Азияда, Оңтүстік-Шығыс  Қазақстанда және тараған Өарахан әулеті билеушілерінің жалпы лауазымы. Орта ғасырдағы жазушылардың айтуынша, Яғма ұйғыр-яглакарлардың ұрпағы екен.

Аңыз бойынша, оны түйе майымен тамақтандырыпты. Олар түйені қасиетті жануар деп білген. Сол себепті осы тайпадан шыққан билеушілердің өз атына лауазым-ат қосарланып айтылатын болған. Қархан әулетінің  Бұғра хандар  тармағының негізінен салушы Сатук Бұғра хан Абд әл-Керим (955 – 56 жылдары өлген) болған. Ол ислам дінін қабылдап, оны өзінің күллі мемлекетіне (шекарасы әлі анықталмай келеді) таратқан. Оның немересі Бұғра хан Харун ибн Мұса 10 ғасырдың  аяқ шенінде Мауараннахрды  жаулап алды,

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Уоррен Гардинг

**Уо́ррен Гамалиел Ха́рдинг** (, 2 қараша 1865, Морроу, Огайо — 2 тамыз 1923, Сан-Франциско, Калифорния) — 29- АҚШ президенті  1921  1923 жылдар аралық, АҚШ республикалық партиясынан.

## Өмір баяны
Огайо штатының сенаторы, өзінің партиясының қара тұзы болды, 1920 жылы сайлауға қатысты, өте көптік мөлшерде жеңіп шықты. Мемлекеттік экономика жағынан әріптес.

Екі жыл басқарғаннан кейін, Гардинг 2 тамыз 1923 жылы  Сан-Францискода басқа штаттарға аралауда қаза тапты, жүрек тоқтауының кесірінен. Ол өлгенсоң оны үландырды деген қау өсет таралды, әсіресе әйелінен көрді. Гардин құмар ойындарға және ішімдікке қызыққан адам болатын, президент кезіндеде өзгермеген. Ізбасары Калвин Кулидж болды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президенттері
Арагон (өзен)

**Арагон** () — Арагон автономдық бірлестігінде орналасқан өзен, Испания. Пириней тауларынан басталады, Эбро өзеніне құяды.

## Салалары
*Вераль 
*Эска 
*Ирати 
*Арга

Санат:Испания өзендері
Андрей Самойлович Малышко

**Андрей Самойлович Малышко** *(14.11.1912, [[Киев]] обылысы, [[Обухов]] ауылы, - 17.02.1970, Киев)* - yкраин совет ақыны. 1943 жылдан КОКП мүшесі. Киевтің халық ағарту институтының әдебиет факультатын бітірген. Шығармалары 1930 жылдан бастап жарияланды.

Ұлы Отан Соғысына дейінгі кітаптарында социализм идеясын жырлады. "Ярина", "Бозторғай", "Данил казак  туралы дума" поэмаларында украин халқының  тарихын суретттеді. Соғыс жылдарында шыққан "Менің Украинам", "Полк туралы жыр", "Шайқас" т.б. шығармаларының негізгі өзегі - советтік патриотизм. "Лирика" атты жинағы мен "Прометей" поэмасына 1947 ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. Малышко - "Поэзия туралы ой", "Ақын туралы сөз", атты сын-зерттеу  еңбектерінің авторы. 3-5 сайланған УССР Жоғары Советінің депутаты. Т.Г.Шевченко атындағы УССР Мемлекет сыйлығының лауреаты. 2 рет Ленин орденісен және басқа 3 орден, медальдармен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:1912 жылы қайтыс болғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО тұлғалары
Алагон (өзен)

**Алагон** () — Испаниядағы өзен, Тахо өзенінің ең ұзын саласы. Бастауын Испанияның шығысындағы Саламанка провинциясынан алады. Өзенде 3 бөген орналасқан. Сағасынан 50 км-де Кориа деген жалғыз қала орналасқан.

Санат:Испания өзендері
Сабина Карел

## Сабина Карел
**Сабина Карел** (29. 12. 1813, Прага – 9. 11. 1877) – чех қоғам және саяси қайраткері, 1848-1849 жылдардағы революцияның радикалдық-демокр. ағымның идеялық жетекшісі, жызушы, журналист. Республикалық. идея мен утопиялық социолизмді уағыздады. 1948-49 жылдары революция кезінде Сабина Карел –Сватовацлав комитетінің (1948) (императорға тапсырылтын петицияны редакциялауға арналған), Ұлттар комитетінің, "Сворност" және "Славян липасы" қоғамдарының мүшесі, чех сеймінің депутаты; радикалдық бағыттағы бірнеше журналдар мен газеттерді редакциялады. Прага көтерілісіне қатысты. 1849 жылы көктемде рев. көтерілісті дайындауға ат салысты, тұтқынға алынып, 1853 ж.ылы өлім жазасына кесілді, бірақ бұл үкім 18 жыл түрмеде отыру жазасына ауыстырылды. 1857 ж.ылы кешірім бойынша босатылды. Сабина Карел өлең, повестер мен романдар, саяси, филосфиялық. мақалдар мен трактаттар жазды.

## Дереккөздер

Санат:Жазушылар
Жігіттің сабаздары

**Жігіттің** **сарбаздары** (*[[Корей тілі|корей тілінен]]* 꽃보다 남자 Ккот пода намджа, *Гүлденде әдемі жігіттер*)- оңтүстік корейлік телесериал (дорама). Алғаш рет KBS2TV каналында 2009 жылы 5 қаңтарда Кореяда көрсетілді. Бұл дораманы Филиппин,  Қазақстан,  Сингапур, Тайван, Гонконг, Индонезия, Таиланд, Вьетнам, Канада және Израиль елдерінің телеарналарында көрсетілді. Режиссер Чон Ги Сан, продюсер Квак Джон Хин, сценарист Юн Джи Рён,

## Сюжет
Кым Джан Ди кедей отбасыдан шыққан оқушы Синхва атты бай балаларға арналған мектепке келеді. Мектепте бәріне танымал F4 деп аталатын жігіттер оқиды. Джан Ди әрқашан F4 тиіскен балаларды жақтайды. Уақыт өте келе Ку Джон Пхё F4 басшысы Джан Ди-ді ұната бастайды, бірақ қыз осы топтың мүшесі Юн Джи Ху-ға ғашық болады.

## Әртістер
Ли Мин Хо - Ку Джон Пхе

Ку Хе Сон - Сон У Бин

Ким Хён Джун -  Юн Джи Ху

Ким Бом -    Со И Жон

Ким Джун - Кым Джан Ди

Ким Со Ын    - Чу Га Ыль

Ким Хён Джу - Ку Джун Хи

Ли Хё Ён -  Кан Хи Су

## Жүлделері
Премия BaekSang Arts Awards  номинациясы «Ең үздік бастаушы телеактер»

Премия BaekSang Arts Awards  номинациясы «Ең танымал актер»
Малсырғанақ

**Малсырғанақ** – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі асу.

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінде.

## Жер бедері
Биіктігі 2110 м. Тарбағатайдың оңтүстік беткейіндегі Подгорное ауылынан шыққан соқпақ Сұлу жота мен Жуантөбе аралығынан өтіп, сотүстік беткейіндегі Тебіскен өзенінің бастауынан асып түседі.

## Дереккөздер

Санат:Абай облысы асулары
Санат:Тарбағатай жотасы
Қыстаубай өзені

**Қыстаубай өзені** – Ащысу алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Абай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 30 км, жалпы ұзындығы 26 км болатын 7 жылғасы бар.

## Бастауы
Бастауын Шыңғыстау жотасының оңтүстік-шығысындағы тау баурайынан алып, Ақдала қонысында жерге сіңіп кетеді.

## Гидрологиясы
Өзеннің Жүрекадыр ауылына дейінгі арнасы тау шатқалымен ағады және жартасты келеді. Жүрекадыр ауылынан төменде арнасы кеңейіп жазық жермен өтеді. Ауылдан кейінгі бөлігін Қос деп атайды. Таулы бөлігінде арнасында жыл бойы ағын болады. Жазық жерде ағыны қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Абай облысы) өзендері
Қараоба (тау, Сиректау таулары)

**Қараоба** – Сиректау тауларының солтүстік-батысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы Таскескен ауылының батысында 35 км жерде, Ай өзенінің аңғарында орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 577 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Беткейлері жайпақталып, жазыққа ұласады. Солтүстік-батысында Көктөбе тауы, солтүстігінде Кенжебай көлі, шығысында Шұбарқұдық қонысы, Жаман Жартас, Бесқыз, Байсұлтан қыстаулары, оңтүстігінде Қарашаш, Құттыбике бұлақтары, батысында Ақөзек құдығы орналасқан.

## Өсімдігі
Сұр қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, теріскен, баялыш, бұталар өседі. Мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы таулары
Крис Браун

**Кристофер Морис «Крис» Браун** (; 5 мамыр 1989 жылы, Таппаханнок, Виргиния) — америкалық әнші және актер.

Өзінің алғашқы альбомын 2005 жылдың аяғында 16 жасында шығарды. Альбом ішінде  Billboard Hot 100 қатарында биіктерге көрінгіен  "Run It!" әні болды. Соның арқасында ол бірінші әні қатарды бастаған алғашқы афроамерикандық әнші атанды. Альбом Құрама Штаттарда екі миллионнан аса көшірмемен сатылды және ол  Американың Дауысжазу Инустрия Ассоциацасынан (RIAA) екі мәрте сертификат алды.

Браунның екінші студиялық альбомы Exclusive әлем бойынша 2007 жылдың қарашасында шықты. Ол екі әннен тұрды және  Billboard Hot 100 хит әндер қатарында T-Pain және «With You» қосылуымен «Kiss Kiss» әні екінші Америкадағы хит әндер қатарында болды. Браун альбомының делюкс нұсқасын  The Forever Edition атымен шығарды. Billboard Hot 100 әндер кестесінде оның 2008 жылы мамырда шығарылған «Forever» әні екінші орынды алды. Exclusive RIAA-ның сертификатын алды.

Өзінің жеке әндерінен тапқан пайдаға қоса ол Джордин Спаркс атты әншімен дуэт құрып, «No Air» іспеттес хит әнді атқан. Сонымен қатар, Браун Bow Wow атты рэпермен  «Shortie like Mine», Lil Mama және T-Pain-мен «Shawty Get Loose» әнін шырқаған. Браунның би өнеріндегі шеберлігі бойынша оны танымал  R’n’B-әртістер Ашер және Майкл Джексонмен салыстырған және Кристің сөзіне сүйенсек солар оның өнер жолына үлкен әсер еткен.

## Дискографиясы
### Альбомдар
* 2005 — ''Chris Brown''
* 2007 — *[[Exclusive]]*
* 2009 — *[[Graffiti (альбом)|Graffiti]]*
* 2011 — F.A.M.E.
* 2012 — ''Fortune''.
* 2014 — ''X''
* 2015 — Fan Of A Fan: The Album
*2015 — *Royalty*
*2017 — *Heartbreak on a Full Moon*
*2019 — *Indigo*

### Синглдары
* 2005: «Run It!» 
* 2005: «Yo (Excuse Me Miss)»
* 2006: «Gimme That» 
* 2006: «Say Goodbye»
* 2006: «Poppin'»
* 2007: «Wall to Wall»
* 2007: «Kiss Kiss»
* 2007: «With You»
* 2008: «Take You Down»
* 2008: «Forever»
* 2008: «Dreamer»
* 2009: «I Can Transform Ya» 
* 2009: «Crawl» 
* 2009: "Sing L* 2008: «Superhuman Like Me»
* 2010: Deuces feat Tyga & Kevin McCall
* 2010: No Bullshit
* 2010: Yeah 3x
* 2011: Look At Me Now
* 2011: Beautiful People featuring Benny Benassi
* 2011: She Ain't You
* 2012: ''Turn Up the Music''
* 2012: Don't Wake Me Up
* 2012: «Don’t Judge Me»
* 2013 *''Fine China''
* 2013: Love More 
* 2014: It Won’t Stop 
* 2014: Loyal 
* 2015: AYO

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:АҚШ музыканттары
Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:АҚШ рэперлері
Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары
Санат:RCA Records орындаушылары
Санат:Sony BMG орындаушылары
Санат:Америкалық поп әншілер
Санат:АҚШ сазгерлері
Тадла-Азилаль

**Тадла-Азилаль** () — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Жер аумағы — 17 125 км². Тұрғыны — 1 450 519 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Бени-Меллаль.

## Әкімшілік бөлім
3 ауданнан құралған
*  Азилаль
*  Бени-Меллаль
*  Фких-Бен-Салах

Санат:Марокко
Танжер-Тетуан

**Танжер-Тетуан** () — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Жер аумағы — 11 570 км². Тұрғыны — 2 470 372 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Танжер.

## Әкімшілік бөлім
5 ауданнан және 2 префектурадан құралған
* Танжер-Ассилах
* Фахс-Анджра
* Мдик-Фнидек
* Шавен
* Лараш
* Куеззан
* Тетуан

Санат:Марокко
Александр Малышкин

**Александр Малышкин** *(21.03.1892, [[Богордск]] ауылы, [[Пенза]] обылысы, [[Мокшан]] ауданы, - 3.08.1938, [[Мәскеу]])* - орыс совет жазушысы. Петроград университетінің филол факкултитін бітірген. 1918-20 ж. Азамат соғысына қатысты. Малышкин аоғащқы әңгімелерінде уездік меңгеру  түкпірдегі мешеу күңгірт өмірді суретттеді. Совет әдебиетәнде халықтың революциялық ынтасын алғаш суреттеген "Даирдың құлауы" повесі Малышкиннің  атағын шығарды. "Севастополь" повесінде демократиялық интелегенцияның жас буыннынан шығып, матростардың революциялық полкіне келген азамат өмірінің рухани ауыр жолын суреттеді. Александр  қоөнерінің шыңы  - "Меңіреу түкпірдегі адамдар" романы. Онда жазушы уездік  меңіреу  түкпірдегі жаңа өмірге талпынған адамадардың  бейнелерін  жан-жақты суреттеді. Александрдің бірсыпыра шығармалары КСРО халықтары мен шетел тілдеріне аударылды. 

## Дереккөздер

Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО тұлғалары
Малхан жотасы

**Малхан жотасы** - Байқал сыртының оңтүстігіндегі (РКФСР-дің Бурят АССР-і мен Чита обылысы), хилок пен Чикой өзендері аралғындағы тау жотасы. Ұзындығы 250 км, орташа биіктігі 1200-1300 м. Негізінен гранодиорит, гранит және тақтастан түзілген. Жалдары күмбез тәрізді шоқыдармен бітеді. Оңтүстік беткейі қарағайлы орман, солтүстігі балқарағайлы  тагамен жамылған.

## Дереккөздер

Санат:География
Мина Сувари

thumb|right|200px|Мина Сувари
**Мина Александра Сувари** (; 13 ақпан 1979 ж.) — америкалық актриса,  өзінің "Американдық бәліш" және "Американдықша сұлулық" фильміндегі рөлдері бойынша танымал.

## Өмірбаяны
Мина Сувари  1979 жылы 13 ақпанда Ньюпортта туды.Әкесі- эстон тұқымынан шыққан психиатр Андо Сувари (эст. Ando Süvari).Анасы-жартылай грек тұқымы бар медбике. Отбасы Чарльстонға қоныс аударғаннан кейін, Мина 12 жас шамасында модельдік агенттікке барады. Мина мектеп бітіргеннен кейін Лос-Анджелеске көшіп,селесериялдарда түсе бастайды.

Оның кинодағы алғашқы рөлі-режиссёр Грег Аракидің  «Ешқайда» фильіміндегі кішкентай рөлі. 1997 жылы ол басты рөлдегі  Морган Фрименмен бірге «Қыздарды сүюде» триллерінде рөлге түсті. Жақсы тілектермен ол 1999 жылы түсірілген  Сэма Мендестің "Америкалықша сұлулық"  драммасында түседі. Фильм Оскардан 5 премия алады. Ал Минаның өзі BAFTA жүлдесіне ұсылған. 2008 жылы ол «Өлгендер күні» фильмінің жаңа бейне түсіріліміне қатысады.

## Жеке өмірі
2000-2005 жылы Мина кинооператор Роберт Бринкман (1961 жылы туған) отауда болған. 
2010—2012 жылдары Мина музыкалық продюсер Симоне Сеститомен (1985 жылы туған) бір шаңырақ астыныда болған.

Санат:1979 жылы туғандар

Санат:АҚШ актрисалары
Санат:Оскар марапатының иелері
Таза-Әл-Хосейма-Таунат

**Таза-Әл-Хосейма-Таунат** () — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Жер аумағы — 24 155 км². Тұрғыны — 1 807 113 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Таза.

## Әкімшілік бөлім
4 ауданнан құралған
* Эль-Хосейма
* Таунат
* Таза
* Герсиф

Санат:Марокко областары