open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дарем

**Дарем** () — Англияның солтүстік-шығысындағы қала, Солтүстік-Шығыс Англияның графтығындағы аттас әкімшілік орталығы. Тұрғын саны 48,069 (2011) адамға тең.

## Тарихы және архитектурасы

Қаланың тарихи орталығы Уир өзенінің жартасты жағалауында орналасқан. Орта ғасырларда бұл құз шотландықтардан қорғану үшін қорғаныс жасауға тамаша орын болып көрінді. Дарем сарайының негізін Вильгельм Жаулаушы құрды, бірақ көп кешікпей солтүстік Англияны шотландықтардын қорғау осы аймақтардағы ең ірі феодал — жергілікті епископқа тапсырылды. 1836 жылға дейін қамал оның резиденциясының бірі болды. Қорғаннан басқа, XII ғасырдың қорғалған ортағасырлық Даремде жеке қорғаныс дуалдары сақталған.

Қорғаныс рөліне қоса, ортағасырлық Дарем Әулие Кутберт Линдисфарнның күшіне тілеу қылуға көп қажыларды тартты. Олар 1093 жылы романдық стильде қаланған Қыз Мария соборының шіркеуіне орналастырылды. Вальтер Скотт бұл жаппай құрылымды, «жартысы Құдайдың ғибадатханасы, жартысы бекініс», – деп сипаттаған.

## Білім беруі және мәдениеті

XV ғасырда, жергілікті епископтардың қамқорлығымен, Дарем мектебі құрылды - елдегі ең көнелердің бірі. 1832 жылы епископтың көмегімен Дарем университеті пайда болды, оның мұқтажы үшін ежелгі қамал тез арада берілді. 1960 жылы армян мультимиллионері Галуст Гульбенкян қаражаты есебінен шығыстану мектебінде әлемге әйгілі Қиыр Шығыс өнері және археология мұражайы ашылды.

1986 жылы Дарем соборы мен сарайы орман сәулет өнерінен өте жақсы сақталғаны үшін ЮНЕСКО-ға Адамзаттың Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.

## Экономикасы
Графтықтың экономикасы негізінен қызмет көрсету саласына негізделген, бірақ Ұлыбритания үшін Даремнің өнеркәсіптік секторының көлемі өте үлкен. Осында Стивен Блуа (1092–1154 жылдар) кезеңінен бері көмір өндіріледі. Қазіргі уақытта Даремдегі тау-кен өнеркәсібі бірте-бірте қысқаруды, бұл Дарем шахтерлерінің жылжымалы шеруіне жыл сайын аз қатысушы келуімен жақсы көрсетіледі. Қазіргі уақытта графтықта жер асты көмір өндірілмейді.

## Туыстас қалалары
* Дарем, АҚШ
* Тюбинген, Германия
* Везель, Германия
* Кострома, Ресей
* Стерлитамак, Ресей
* Сомма, Франция
* Банска-Бистрица, Словакия
* Наксков, Дания
* Алькала-де-Гвадаира, Испания
* Яс-Надькун-Сольнок, Мажарстан

## Сілтеме
*Durham County Council
*Durham City Council
*Durham University

Санат:Англия қалалары
Дарем университеті

**Дарем университеті** (ағыл. *University of Durham*, тағы *Durham University*) — Дарем қаласында орналасқан университет. 1832 жылы Парламент актісімен құрылған және 1837 жылы король жарғысын алды. Англиядағы ең беделді және ескі университеттердің ішінде үшінші болып саналады, бұған дейін Англияда тек Оксфорд және Кембридж университеттері ғана болған. «Үшінші» атағын университеттің мәртебесі болмаған көне бөлек бөлімшелерінің еңбек етуіне сүйене, Лондон университеті келіспейді.

Дарем орталық бөлімдерден (факультеттерден) және 16 колледжден тұрады. Жалпы алғанда, бөлімдер (факультеттер) студенттерге ғылыми-зерттеу жұмыстарымен және орталықтандырылған дәрістерді ұйымдастыруымен айналысады, ал колледждер жоғары курс студенттерін, магистранттарды, доктаранттан кейінгілер және университет қызметкерлерді орналастыру және қамтамасыз етумен айналысады.

Университет студенттері негізінен орташа және жоғарғы тап өкілдері болып табылады. University Guide-тің соңғы зерттеуіне сәйкес, бедел бойынша Дарем университеті Ұлыбританиядағы Кембридж және Оксфордтан кейін 3-орында.

Дарем ұзақ уақыт бойы қаланың дамыған діни білім беру дәстүрі беделін пайдаланып, осыған байланысты ірі оқу мекемесін құруға алғашқы қадамдар иісті патенттерді жариялаған Генрих VIII және Кромвель кезінде жасалды. Алайда Оксфорд пен Кембридждің қарсылығына байланысты Дарем колледжі XIX ғасырға дейін университетке айнала алмады. 1832 жылы ғана университетті құру туралы шешімді британдық парламент архидьякон Чарльз Торптың талап етуімен және Дарем епископы Уильям ван Милдерттің қолдауымен қабылдады. Жатақхана 1833-1837 жж. Архидьякон тавернада орналасты. Кейінірек университетке Дарем сарайы берілді (бұрын - епископтың сарайы болды). Корольдік хартия 1837 жылы 1 маусымда Вильгельм IV тарапынан университетке берілді, ал бір аптадан кейін бірінші түлектер бітірді.

2009 жылы шілдеде бұрынғы Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр сенімін және жаһандану жөніндегі бастамасын көтермелеу үшін он екі жетекші университеттердің Тони Блэрдің сенім қорымен серіктестікте ғаламдық желісін құруға Йель университеті және Сингапур Ұлттық университетімен ынтымақтастықта болған Дарем университетінің стратегиялық әріптестігі туралы жариялады.

## Белгілі түлектер
*Джейк Тэкрей (John Philip "Jake" Thackray) — орындаушы-ақын.

## Сілтеме
*Durham University

Санат:Англия университеттері
Батыр (футбол клубы, Екібастұз)

**Батыр футбол клубы** — 2000 жылдарға дейін құрылған Екібастұздағы футбол клубы. 2003-07 жылдары Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында өнер көрсетті.  

Бір қалада үш клуб бар болғандықтан, 2007 жылы "Екібастұз-1979" клубымен бірге ақша үнемдеу мақсатында жабылып, "Энергетик" (Қазір "Екібастұз" деп аталады) клубына біріктірілді. 

2000-2007 жылдары Қазақстан кубогы турниріне қатысқан. 
## Атақты футболшылары
* Егор Азовский
* Максим Азовский
* Азамат Әубәкіров
* Тілектес Әубәкіров
* 
## Атақты бапкерлері
## Сілтемелер
*Барлық футболшылары

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2007 жылы жабылған футбол клубтары
Астаховка

**Астаховка** — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Баймырза ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен солтүстік-батысқа қарай 52 км-дей.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Баймырза (Қарағанды облысы)

**Баймырза** (2004 жылға дейін — *Покорное*) — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл, Баймырза ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен солтүстік-батысқа қарай 59 км-дей.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Құрама (айрық)

**Елді мекендер:**

* Құрама – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Құрама – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Құрама — тайпа, ұлыс.
Баймырза

* Баймырза – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл.
* Баймырза – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Баймырза – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл.
Маркос Пиззелли

**Маркос Пиньейро Пиззелли** (; 3 қазан 1984, Пирасикаба, Бразилия) — бразилиялық және армениялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы
Тегі бразилиялық. "Сан-Карлуш" клубында ойнап жүргенде 2006 жылы "Арарат" клубының селекционерлерінің көзіне түседі де, сол жылы-ақ "Арараттың" футболшысы атанады. Көп ұзамай Армения азаматтығын алып, 2008 жылы Армения Ұлттық құрамасы сапындағы алғашқы ойынын өткізеді.
2009 жылы "Арараттан" кеткен соң Пиззелли  өте көп клуб ауыстырды. Тек 2014-15 жылдары ғана "Ақтөбеде" екі маусым ойнайды, қалған уақыттарды басқа клубтарда бір маусымнан артық доп теппеген. 2018 жылы "Ақтөбеге" қайта оралып, 2018 жылғы Қазақстан чемпионатының үздік мергені атанды.

## Жетістіктері

** **Армения кубогы**: 2008, 2010
** **Армения чемпионатының үздік мергені**: 2007, 2008, 2010
** **Армения чемпионы**: 2009, 2010
** **Армения суперкубогы**: 2010
** **Қазақстан суперкубогы**: 2014
** **Қазақстан чемпионатының үздік мергені**: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі (footballfacts.ru)

Санат:3 қазанда туғандар
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Арарат ФК ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Кубань ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2018

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2018** — Қазақстанның футболдан 27-ші чемпионаты. "Астана" клубы бесінші рет чемпион атанды.

## Қатысушылар

### Өзгерістер
2017 жылғы маусым қорытындысында төмендегі клубтар Премьер-Лигадан кетті.

* «Тараз» — 11-орын
* «Оқжетпес» (Көкшетау) — 12-орын

Бірінші лигадан жолдама алғандар:

* «Жетісу» (Талдықорган) — 1-орын
* «Кызылжар» (Петропавловск) — 2-орын

Премьер-Лигада 10-орын алған "Ақжайық" (Орал) өтпелі матчта "Мақтаралды" ұтып, лигада қалды.

## Турнир кестесі

## Матч нәтижелері

### 1-22 тур

### 23-33 тур

## Өтпелі плей-офф

----

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2018 жылғы футбол
Гамлет Апетнакович Мхитарян

**Гамлет Апетнакович Мхитарян** (; 14 қыркүйек 1962, Ереван, Армян КСР, КСРО — 6 мамыр 1996, Ереван, Армения) — КСРО және Армения футболшысы, шабуылшы. Футболшы Генрих Мхитарянның әкесі.

## Карьерасы
Карьерасында "Арарат", "Котайк", "Валанс" (Франция), "Арарат" (Франция) клубтарында ойнады. 1980-87 жылдары "Арарат" сапында шабуыл шебінде ойнап, 1984 жылғы маусымда КСРО чемпионатының жоғары тобында 18 гол соқты да, "Советский воин" журналы оны "Шабуыл рыцары" атты жаңа жүлдемен марапаттады. 

1988 жылы бірінші лигада ойнап жүрген "Котайк" сапына ауысты. 1989 жылы КСРО футболшыларына шетелдік клубтармен келісім шарт жасасуына жол ашылды да, Францияға кетті.

1995 жылы миында ісік пайда болып, футболмен қоштасуына тура келді. Бір жылда үш рет ота жасатқанымен көмектескен жоқ, 1996 жылы мамыр айында өмірден өтті.

Мхитарян 1994 жылы Армения Ұлттық құрамасы сапында екі кездесу өткізді.

## Жетістіктері

### Жеке

* КСРО чемпионатындағы "Шабуыл рыцары" жүлдесінің иегері: 1984

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі

Санат:14 қыркүйекте туғандар
Санат:6 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Арарат ФК ойыншылары
Гамлет Владимирович Мхитарян

**Гамлет Владимирович Мхитарян** (; 24 қараша 1973, Ереван, Армян КСР, КСРО) — армениялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

Карьерасында Армения, Грекия, Ливан, Қазақстан, Беларусь, Иран клубтарында доп тепті. Карьерасының соңғы жылдарында тек Иран клубтарында ойнады да, сол жаққа орнығып қалып, жаттықтырушылық карьерасын сол жақта бастады. 2016 жылдан бері "Парсех" (Тегеран) клубын жаттықтырады.

Футболшылық карьерасында үш рет Армения чемпионы атанды.

Армения ұлттық құрамасында 2004 жылы 15 мамыр күні АҚШ-қа жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты.

## Жетістіктері
**«Арарат» (Ереван)**

* Армения чемпионы: 1993
* Армения кубогы: 1993, 1994, 1995

**«Киликия»**

* Армения чемпионы: 1995/96, 1996/97
* Армения кубогы: 1995/96
* Армения суперкубогы: 1997

**МТЗ-РИПО**

* Беларусь кубогы: 2005

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі
* Профилі

Санат:24 қарашада туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Котайк ФК ойыншылары
Санат:Арарат ФК ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Герцлия ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Партизан Минск ФК ойыншылары
Санат:Армения футбол жаттықтырушылары
Санат:Урарту ФК ойыншылары
Санат:Тадамон Сур ФК ойыншылары
Талассократон

**Талассократон** (грек.thalassa - теңіз, kratos- күш, қуат) — тектоникалық тұрғыдан орнықты және тегіс келетін мұхит түбі. Терминді мұхит түбі геологиясын зерттеу басталған жылдары, австралиялық геолог Р.Фейбридж енгізген (1955). 1960–1970 жылдары мұхит түбінің тектоник белсенді (жылжымалы) белдеулерінің (мұхит ортасындағы жоталардың) ашылуы Т.терминінің мағынасын кеңейте түсті. Сондықтан мұхит ортасындағы жоталардан шеттеу орналасқан мұхит түбінің басқа орнықты бөліктері мұхит плиталары немесе талассоплендер деп аталды. Тақталар тектоникасында Т. литосфера тақталарының бөлігін құрайды.

## Дереккөздер
Асыл (ауыл)

**Асыл** — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Қаражар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен оңтүстік-батысқа қарай 83 км-дей, Қарағанды қаласының батысында 34 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Даниэль Бертони

**Даниэль Бертони** (; , Байя-Бланка) — аргентиналық футболшы, жартылай қорғаныста ойнаған. 1978 жылғы әлем чемпионы. Кейін азырақ уақыт бапкерлікпен айналысты.

Аргентина, Испания, Италия клубтарында ойнады. Аргентинаның "Индепендьенте" клубында ойнап жүріп, 1978 жылғы өз елінде өткен әлем чемпионатына қатысты. Бұл біріншілікте Аргентина әлем чемпионы атанды. Бертони финалда Нидерланд қақпасына шешуші үшінші голды соқты. 

Осы әлем чемпионатынан соң дереу Еуропаның бірнеше клубы Бертониді өздеріне шақырды, Бертони "Севильяны" таңдады. Севильялық клубта екі маусым ойнады да, карьерасының қалған бөлігін Италия клубтарында өткізіп, 1987 жылы карьерасын аяқтады. 

Бертони 1982 жылғы әлем чемпионатына да қатысып, екінші турда Мажарстанның, соңғы турда Сальвадордың  қақпасына гол соқты. 

## Жетістіктері

* Аргентина чемпионы (2): 1977 (Насьональ), 1978 (Н)
* Либертадорес кубогының жеңімпазы (3): 1973, 1974, 1975
* Құрлықаралық кубок (1): 1973
* Әлем чемпионы (1): 1978

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:14 наурызда туғандар
Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Индепендьенте ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Индепендьенте ФК жаттықтырушылары
Санат:Аргентина футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Алессандро Неста

**Алессандро Неста** (; 19 наурыз 1976 жыл, Рим, Италия) — италиялық футболшы, қорғаушы. Қазір "Фрозиноне" клубының бас бапкері. 2006 жылғы әлем чемпионы. 2000 жылғы Еуропа чемпионатының вице-чемпионы. 2003, 2007 жылдары Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. ХХІ ғасырдың алғашқы он жылдығындағы Италия құрамасының үздік үш қорғаушысының бірі (Паоло Мальдини және Фабио Каннаваромен бірге). ФИФА-100 тізіміне енген 125 футболшының қатарында бар.

## Карьерасы
Карьерасын 1993 жылы "Лацио" сапында бастады. Үш жылдан соң Италия Ұлттық футбол құрамасына шақыру алып, сол жылы Атлантадағы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. 1998 жылы әлем чемпионатына қатысты. Неста құраманың барлық кездесуінде алаңға шықты. 

1999 жылы Лацио УЕФА Кубок иелері кубогында топ жарды да, финалдан соң Неста капитан ретінде кубокты басына көтерді. Неста осы турнир тарихында кубокты төбесіне көтерген соңғы капитан ретінде тарихта қалды. 

2002-12 жылдары "Милан" сапында тұрақты өнер көрсетті. Мұнда Паоло Мальдинимен тізе қосып, клубтың қорғанысы күшейді де, "Милан" ұлы командалар қатарына қайта қосылды. Нәтижесінде 2003-07 жылдары Чемпиондар Лигасының финалына үш рет шықты да, екеуінді қарсыластарынан басым түсті. Бұл кезең миландық клубтың тарихында ең мықты қорғаныс шебімен есте қалды. 

Осы аралықта Неста 2006 жылы әлем чемпионы атанды.

2012 жылы 13 мамыр күні "Милан" сапындағы соңғы ойынын "Новара" клубына қарсы өткізді.

Кейін Канаданың "Майами", Үндістанның "Ченнай" клубтарында доп тепті.

## Жетістіктері

### Командалық

* Италия чемпионы: 1999/00, 2003/04, 2010/11
* Италия кубогы (**2**): 1997/98, 1999/00, 2002/03
* Италия суперкубогы (**2**): 1998, 2000, 2004
* Кубок иелерінің кубогы: 1998/99
* УЕФА суперкубогы: 1999, 2003, 2007
* Клубтар арасындағы әлем чемпионы: 2007

* Канада чемпионы: 2013

* Үндістан чемпионы: 2014

* Еуропа чемпионыU-21: 1996
* Еуропа вице-чемпионы: 2000
* Әлем чемпионы: 2006 года

### Жеке

* Италияның үздік жас футболшысы: 1998
* Италияның үздік қорғаушысы (**4**): 2000, 2001, 2002, 2003,
* Еуропа чемпионатының символикалық құрамы: 2000
* ФИФА 100

## Қатысқан турнирлері

* Әлем чемпионаты: 1998, 2002, 2006
* Еуропа чемпионаты: 2000, 2004
* Жазғы Олимпиада ойындары: 1996
* Жастар арасындағы Еуропа чемпионаты: 1996

## Жеке өмірі
2007 жылы 7 мамыр күні Габриэле Пьяноцци үйленді. Үш баласы бар: София, Томмазо, Анджелика.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:19 наурызда туғандар
Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Санат:Перуджа ФК жаттықтырушылары
Санат:Лацио ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Андреас Бреме

**Андреас «Анди» Бреме** (; 9 қараша 1960 жыл, Гамбург - 20 ақпан 2024) — германиялық футболшы, қорғаушы, футбол бапкері. 

## Ұлттық құрамада
Германия Ұлттық футбол құрамасы (1990 жылға дейін ГФР құрамасы) сапында үш әлем чемпионатына, Үш Еуропа чемпионатына қатысқан. 1990 жылғы әлем чемпионы. 1986 жылғы әлемнің, 1992 жылғы Еуропаның вице-чемпионы. 1990 жылғы әлем чемпионатының финалында Аргентинаның қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды пенальтден енгізді. 1986 жылғы әлем біріншілінің финалында екі рет бұрыштан доп берді, екеуі де голмен аяқталды. Бірақ бұл ойында ГФР құрамасы 2:3 есебімен ұтылып қалды.

Қазір бапкерлікпен айналысады.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Кайзерслаутерн»**

* Бундеслига: 1993/94 (2-орын), 1997/98
* Германия кубогы: 1995/96
* Германия Суперкубогы: 1996 

**«Бавария»**

* Бундеслига: 1986/87, 1987/88 (2-орын)
* Чемпиондар кубогы: 1986/87 (финалист)
* Германия супенкубогы: 1987

**«Интернационале»**

* Чемпион: 1988/89
* Италия суперкубогы: 1989
* УЕФА кубогы: 1990/91

**«Реал Сарагоса»**

* Испания кубогы: 1992/93

**Германия**

* Әлем чемпионаты: 1986 (финалист), 1990 (чемпион)
* Еуропа чемпионаты: 1988 (3-орын), 1992 (финалист)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Германия футбол жаттықтырушылары
Санат:Кайзерслаутерн ФК ойыншылары
Санат:Кайзерслаутерн ФК жаттықтырушылары
Санат:Саарбрюккен ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Реал Сарагоса ФК ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК жаттықтырушылары
Санат:Унтерхахинг ФК жаттықтырушылары
Солтүстік бұғазы

**Солтүстік бұғазы** (; ; ) — Ұлыбритания мен Ирландияның аралдары арасындағы бұғаз, Ирланд теңіздің солтүстік бөлігін Атлант мұхитымен байланыстырады. Оның ұзындығы 170 км, ені 20-40 км, ал тереңдігі 272 м (Бофорт шұңқыры). Бұғазда күшті келгінсу ағымдары бар, олардың жылдамдығы 12 км/сағ жетеді.

Бұғаздың орталық бөлігінде, Шотландияның жағалауында, көптеген беткейлері мен аралдары бар Ферт-оф-Клайд шығанағы бар. Басқа шығанақтар - Белфаст-Лох, Лох-Райан.

Ең ірі кемежай - Белфаст. Бұғаз арқылы көптеген паромдар жүк тасымалдайды.

1953 жылы қаңтарда MV Princess Victoria кемесі батып кетті, 133 адам қаза тапты.

## Тағы қараңыз
*Әулие Георг бұғазы - Ирланд теңізінің оңтүстік шығу жолы.

thumb|left|250px|Ирланд теңізінің картасы мен бұғаздары

## Дереккөздер

Санат:Атлант мұхиты бұғаздары
Санат:Ирланд теңізі
Санат:Ирландия георафиясы
Санат:Шотландия географиясы
Санат:Ұлыбритания бұғаздары
Әулие Георг бұғазы

**Әулие Георг бұғазы** (ағыл. *St George's Channel*, валл. *Sianel San Siôr*, ирл. *Muir Bhreatan*) - Ирландия мен Уэльстің арасындағы бұғаз. Бұғаздың ұзындығы 154 км, ені 75 км, ең терең жері 82 метр. Бұғаз Ирланд теңізін Кельт теңізімен біріктіреді.

## Атауы
Атауы XIV ғасырдың Әулие Георгтың Англияға бару туралы аңызбен байланысты, сол аңызға сәйкес Әулие Георг осы бұғаз арқылы келген.

## Табиғаты
Бұғаздың экологиясы өте қолайлы. Таза сулар мен тамақтың молшылығына тартылған, дельфиндер, аса ірі акулалар және теңіз шошқалары сияқты үлкен мұхит тұрғындары көбіне бұғазға жүзіп келеді. Ұзын тұмсықты итбалық, теңіз тасбақалары мен омарлар да бұғазда кездеседі.

## Тағы қараңыз
*Солтүстік бұғазы - Ирланд теңізінің солтүстік шығу жолы.

thumb|left|250px|Бұғаздың картасы

Санат:Атлант мұхиты бұғаздары
Санат:Ұлыбритания бұғаздары
Санат:Ирландия географиясы
Санат:Уэлс географиясы
Санат:Англия географиясы
Санат:Ирланд теңізі
Папа Буба Диоп

**Папа Буба Диоп Бей** (; 28 қаңтар 1978 — 29 қараша 2020 жыл, Дакар) — сенегалдық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Өмірбаяны
Сенегал Ұлттық футбол құрамасында және Франция, Англия, Швейцария клубтарында ойнаған. 

2002 жылғы әлем чемпионатының тұңғыш голының авторы. Ол голды топтық турнирдің бірінші матчында Францияның қақпасына енгізді. Бұл ойында Сегегал 1:0 есебімен жеңіске жетті. Үшінші турда Уругвайдың да қақпасына екі гол соқты, бұл кездесу 3:3 есебімен тең аяқталды.

Сондай-ақ, 2002, 2004, 2006, 2008 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты.

2020 жылы 29 қарашада ұзаққа созылған науқастан қайтыс болды.

## Жетістіктері

### Командалық

* Швейцария чемпионы: 2001
* Англия кубогы: 2008
* Грекия кубогы: 2011

### Жеке

* Сенегал сапында әлем чемпионаттарында ең көп гол соққан ойыншы: 3 гол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:28 қаңтарда туғандар
Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Санат:Портсмут ФК ойыншылары
Санат:АЕК Афина ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Бирмингем Сити ФК ойыншылары
Санат:Ксамакс ФК ойыншылары
Стив Самнер

**Стив Самнер** (; 2 сәуір 1955, Престон, Ұлыбритания — 8 ақпан 2017 жыл )— жаңа зеландиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Жаңа Зеландия Ұлттық құрамасы сапында 1982 жылғы әлем чемпионатына қатысып, матчтарда капитан ретінде алаңға шықты. Бірінші ойында Шотландияның қақпасына бір гол енгізді.

## Жетістіктері

### Командалық

#### Крайстчерч Юнайтед

** Жаңа Зеландия чемпионы (4): 1973, 1975, 1978, 1988

* **Четгем кубогы**
** Жеңімпаз (6): 1974, 1975, 1976, 1989

#### Манурева

** Жаңа Зеландия чемпион (1): 1983

* **Четгем кубогы**
** Жеңімпаз (1): 1984

#### Гисборн Сити

* **Четгем кубогы**
** Жеңімпаз (1): 1987

### Жеке

* Жыл футболшысы :1983
* Алтын бутсы: 1983
* FIFA Centennial Award: 2004

## Сілтемелер
* Статистикасы
* Профилі 
* Профилі

Санат:2 сәуірде туғандар
Санат:27 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Кельт теңізі

**Кельт теңізі** (ағыл. *Celtic Sea*, ирл. *An Mhuir Cheilteach*, валл. *Y Môr Celtaidd*, корн. *An Mor Keltek*, брет. *Ar Mor Keltiek*, фр. *La Mer Celtique*) - Атлант мұхит бассейнінің теңізі.

Ирландия, Ұлыбритания және Францияның бір бөлігінде ұласады. Теңіз шекаралары Әулие Георг бұғазы(ол оны Ирланд теңізімен байланыстырады), Бристол шығанағы, Ла-Маншпен шектеледі. Оңтүстік және батыс шекаралары құрлықтық қайраңында белгіленеді.

Атауын кельттер мекендеген тарихи жерлерден алынады. Бұрын Кельт теңізінің кейбір сағалары Әулие Георг бұғазы деп аталды, алайда судың көбі өздерінің есімдері болмады және Ұлыбританияға «оңтүстік-батыс жетеберісі» деп анықталған. Жалпы геология мен гидрологияның арқасында жалпы атаудың қажеттілігі ұзаққа созылды, ал 1921 жылы атауды атақты ағылшын теңіз зерттеушісі Эрнест Уильям Лайонс Холт ұсынды.

thumb|left|250px|Кельт теңізі

Санат:Атлант мұхиты теңіздері
Санат:Ұлыбритания географиясы
Санат:Ирландия географиясы
Санат:Франция географиясы
Санат:Уэлс географиясы
Санат:Англия географиясы
Стив Вудин

**Стив Вудин** (ағыл.*Steve Wooddin;* 16 қаңтар, 1955 жыл) — жаңа зеландиялық футболшы, шабуылшы. Жаңа Зеландия құрамасының экс-ойыншысы. 

1982 жылы әлем чемпионатына қатысып, топтық кезеңнің тірінші турында Шотландияның қақпасына бір гол енгізді. Бұл кездесуде аралдықтар 2:5 есебімен ұтылып қалды.  

Ұлттық құрама сапында 1980-84 жылдары ойнап, 24 кездесуде алаңға шықты да, 11 голдың авторы атанды. 

Карьерасында Англия, Аустралия, Жаңа Зеландия чемпионаттарында доп тепті. 
## Сілтемелер
*Newspaper article from www.stuff.co.nz 

Санат:16 қаңтарда туғандар
Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ұлыбритания (арал)

**Ұлыбритания** (ағыл. *Great Britain*, скотс. *Great Breetain*, валл. *Prydain Fawr*, шотл. *Breatainn Mhòr*, корн. *Breten Veur*) — Еуропадағы ең үлкен арал (ауданы жағынан әлемде жетінші орында); оның аумағы 229 946км², Хонсю аралынан сәл үлкенірек. Аралдың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы шамамен 1440 км-ге тең, ең үлкен ені екі есе кіші. Халық саны жағынан шамамен 63 миллион адаммен Ява мен Хонсюдан кейін әлемде үшінші орында. Британ аралдары құрамына кіреді. Аралда Англияның, Шотландияның және Уэльстің негізгі аумақтары, атап айтқанда, Біріккен Корольдік аумағының 95% -ы орналасқан.

## Шеткі нүктелері
*солтүстікте - мыс Даннет-Хед (ағыл. *Dunnet Head*)  
*батыста - мыс Коррахад-Мор (ағыл. *Corrachadh Mòr*) 
*оңтүстікте - мыс Лизард (ағыл. *The Lizard*) 
*шығыста - мыс Лоустофт-Несс (ағыл. *Lowestoft Ness*) 

Арал Атлант мұхитының суымен ұласады. Ол Норвегия мен Даниядан таяз Солтүстік теңізі, Франциядан - Ла-Манш пен Па-де-Кале бұғазы, Ирландия аралынан - Ирланд теңізі, Әулие Георг бұғазы және Солтүстік бұғазы арқылы бөлінген. Оның қазіргі заманғы жағалық сызықтары салыстырмалы түрде жақында қалыптасқан; ол шығанақтармен қатты бөлген: солтүстіктегі фьордтар және оңтүстіктегі өзен эстуариялармен.

Оңтүстіктегі аралдың рельефі негізінен тегіс. Уэльсте 1085 метрлік Кембрий таулары орналасқан. Англияның солтүстігінде Пеннин таулары (893 м, Кросс-Фелл) батыста Камберленд таулары (978 м, Пайк) және Оңтүстік-Шотланд қыратымен (843 м, Меррик) шектеседі. Соңғысы Орташа шотландық ойпат арқылы елдің ең биік таулары Бен-Невис (1344 м) және Бен Макдуимен (1309 м) орналасқан Солтүстік-Шотланд таулы қыратынан бөлінген.

Ұлыбританиядағы ең ұзын өзендері Северн (354 км) және Темза (334 км), ең үлкен көлдер - Лох-Ломонд (71 км²) және Лох-Несс (56 км²), ең үлкен түбегі Уэльс және Корнуолл.

## Тағы қараңыз
*Британ аралдарының аралдар тізімі
*Ауданы бойынша аралдар тізімі

Санат:Атлант мұхиты аралдары
Санат:Солтүстік теңіз аралдары
Санат:Британ аралдары
Байқадам

* Байқадам – Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы ауыл.
* Байқадам – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Байқадам – Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
Манише

**Нуну Рикарду де Оливейра Рибейру** (; 11 қараша 1977 жыл, Лиссабон, Португалия), **Манише** ( ретінде кеңірек танымал) — португалиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Футболшы жайлы фактілер

* Манише деген есім өзінікі емес, лақап аты, 1980 жылдары "Бенфика" сапында Микаэль Маннике атты даниялық футболшы ойнаған, соны пір тұтқандықтан өзін солай атаған. 

* Манишенің інісі Жорже Рибейру да кәсіпқой футболшы,  Португалия құрамасының экс-ойыншысы.
* Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігіне қатысты. Топтық кезеңнің екінші турында Ресей қақпасына гол соғып, есеп ашты. Бұл кездесуде Португалия 2:0 есебімен ұтты. Жартылай финалда Нидерландының қақпасына турнирдегі ең әдемі голды соқты: сол қапталдан тепкен добы доғаша иіліп барып қақпа бұрышына енді. Бұл ойында Португалия 2:1 есебімен басым түсті.
* 2006 жылғы әлем әлем біріншілігінде де екі гол соқты, топтық кезеңнің соңғы турында Мексиканың қақпасына 6-минутта-ақ гол соғып есеп ашты. 1/8 финалда Нидерландының қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды енгізді.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Порту»

* Португалия чемпионы: 2002/03, 2003/04
* Португалия кубогы: 2002/03
* Португалия суперкубогы: 2003, 2004
* УЕФА кубогы: 2002/03
* Чемпиондар Лигасы: 2003/04
* Құрлықаралық кубок: 2004

; «Челси»

* Англия чемпионы: 2005/06

; «Интер»

* Италия чемпионы: 2007/08

; Португалия

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:9 қарашада туғандар
Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Алверка ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Кельн ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Португалия футбол жаттықтырушылары
Сарытөбе (Қарағанды облысы)

**Сарытөбе** — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Көкпекті ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен батысқа қарай 11 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Сарытөбе

**Елді мекендер:**
* Сарытөбе – Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл.
* Сарытөбе – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Сарытөбе – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.
* Сарытөбе – Жетісу Алатауындағы Тышқантау тауларының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.
* Сарытөбе – Жаман Қарғалы жəне Табантал өзендерінің аралығындағы тау.
* Сарытөбе – Шағырай үстіртінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.
Микаэль Маннике

**Микаэль Маннике** (дат. *Michael Manniche*; 17 шілде 1959 жыл, Копенгаген) — даниялық футболшы, шабуылшы. Дания Ұлттық футбол құрамасында және Данияның "Брондбью", "Видовре", В-1903, "Копенгаген", Португалияның "Бенфика" клубтарында доп тепкен.  

## Футболшы жайлы фактілер

* Дания чемпионатының екі рет, Португалия чемпионатының екі рет жеңімпазы атанған.  

* Португалиялық футболшы Манише өзінің лақап атын Маннике деген есімнен алған  

## Жетістіктері

### Командалық

* Дания суперлигасы: 1981, 1993
* Дания кубогы: 1980

* Португалия чемпионы: 1983–84, 1986–87
* Португалия кубогы: 1984–85, 1985–86, 1986–87
* Плртугалия суперкубогы: 1985

## Сілтемелер
*Статистикасы пен Профилі 

Санат:17 шілдеде туғандар
Санат:Брондбю ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Көкпекті

**Елді мекендер:**
* Көкпекті – Абай облысы Көкпекті ауданындағы ауыл.
* Көкпекті – Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл.
* Көкпекті – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл.
* Көкпекті – Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл.
* Көкпекті – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Көкпекті – Жем өзені алабындағы өзен.
* Көкпекті – Ертіс алабындағы өзен.
* Көкпекті – Есіл өзені алабындағы өзен.
* Көкпекті – Жаркөл көлінің солтүстік-батысындағы тұзды тұйық көл. Тобыл өзені алабында.
Белағаш (Қарағанды облысы)

**Белағаш** (1993 жылға дейін – *Хорошевское*) — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл, Белағаш ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен шығысқа қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Беньямин Вербич

**Беньямин Вербич** (; 27 қараша 1993 жыл, Целе, Словения) — словениялық футболшы, "Динамо" (Киев) клубы мен Словения Ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
Туған қаласындағы "Целе" клубының түлегі саналады. Алғашқы ойынын 2011 жылы 29 мамырда "Приморьяға" қарсы өткізді. Тұңғыш голын 2012 жылы 3 сәуірде Люблянаның "Олимпия" қақпасына енгізді. 

2012 жылы тамыз айында "Шампион" клубына жалға беріліп, ол жақта бір маусым ойнап, үш рет қана алаңға шықты. 2015 жылы Данияның "Копенгаген" клубына ауысты. Екі маусым қатарынан Дания чемпионы атанды.

2017/18 жылғы Чемпиондар Лигасының іріктеуінде "Жилина" (Словакия) қақпасына гол соқты. Осы голдың арқасында "Копенгаген" плей-офф кезеңіне жетті. 

2017 жылы желтоқсанда "Динамо" (Киев) командасына ауысты.

## Жетістіктері

; «Копенгаген»

* Дания чемпионы (2): 2015/16, 2016/17
* Дания кубогы (2): 2015/16, 2016/17

; «Динамо»

* Украина суперкубогы (1): 2018, 2019, 2020
*Украина суперкубогы: 2019/20
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:27 қарашада туғандар
Санат:Словения футболшылары
Санат:Словения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Целе ФК ойыншылары
Санат:Шампион ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Григорий Константинович Бабаян

**Григорий Константинович Бабаян** (2 сәуір 1980) — қазақстандық футболшы, футбол бапкері. Карьерасында "Қайрат" және "Алматы" клубтарында ойнап, 25 жасында-ақ футболмен қоштасты да, түрлі клубтардың бапкерлер штабында қызмет атқарды. 2018 жылы "Астана" клубының бас бапкер міндетін атқарушы боп тағайындалды. Ол басқарған жылы "Астана" Қазақстан чемпионы атанды және УЕФА Еуропа Лигасының 2018/19 жылғы маусымыанда топтық турнирге шықты.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Қазақстан бірінші лигасында 2-орын: 2003

### Бапкер ретінде

* Қазақстан суперкубогы: 2018
* Қазақстан чемпионы: 2018

Санат:2 сәуірде туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Алматы ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК жаттықтырушылары
Санат:Тобыл ФК жаттықтырушылары
Жуниор Кабананга

**Жуниор Кабананга** (; 4 сәуір 1989 Киншаса, Конго ДР) — Конго Демократиялық Республикасының футболшысы, шабуылшы.

## Карьерасы

### Астана
Қазақстандық жанкүйерлерге 2015 жылы "Астана" сапына ауысқаннан бері жақсы таныс. Сол жылы "Астана" Қазақстан клубтары арасында бірінші боп УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық кезеңіне жолдама алды да, Кабананга алты ойынның бәріне де қатысты, бірақ гол соға алмады. 

2016 жылы қаңтарда Түркияның "Кардемир" клубына жалға берілді. Сол жылы жазда "Астанаға" қайта оралды. УЕФА Еуропа Лигасында 2 гол соқты. 

2017 жылғы маусымда "Астана" сапында 31 матчта алаңға шығып, 19 голдың авторы атанды. Жыл соңында Қазақстан чемпионатындағы үздік оң қанат шабуылшы атанды. УЕФА Еуропа Лигасында үш голдың авторы атанды. 

2018 жылы қыста Сауд Арабиясының "Әл-Наср" клубына ауысты. Бірақ ол жақта шеберлігін толық көрсете алмады да, жазда "Астанаға" жалға берілді.

2019 жылы шілдеде "Катар СК" клубына ауысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; Ұлттық құрама

* Африка Ұлттары кубогының қола жүлдегері: 2015

; «Астана»

* Қазақстан чемпионы — 2015, 2016, 2017, 2018
* Қазақстан кубогы: 2016
*Қазақстан суперкубогы: 2019

; «Әл-Наср»

* Сауд Арабия чемпионатының қола жүлдегері: 2017/2018

### Жеке

* Қазақстан кубогының үздік мергені: 2016
* Африка Ұлттар кубогының үздік мергені: 2017
## Сілтемелер

Санат:4 сәуірде туғандар
Санат:Конго Демократиялық Республикасы футболшылары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Вита Киншаса ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары
Санат:Катар СК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Ачипсе

**Ачипсе**:
* Ачипсе (өзен) — Ресейдегі өзен
* Ачипсе (бекініс) — Ресейдегі Ерте Орта ғасырға жататын (VII-X ғ) көне ескерткіш.
Данияр Рамазанұлы Каленов

**Каленов Данияр Рамазанұлы **
(2-ші шілде, 1993 жыл, Қазақстан Республикасы, Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Сәбит Мұқанов ауылы) – қазақстандық кәсіби балуаны. Жабық түрдегі Азия ойындарының Чемпионы (2017), Европа және әлем Чемпионы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері.
## Білімі
Данияр Рамазанұлы 1 –ден 5-ші сыныпқа дейін Сәбит Мұқанов ауылында оқыған. Кейін, күрделі түрде спортпен айналысуды шешіп, Петропавл қаласындағы спорт мектебіне оқуға түсті.Спорт мектебінде ол 6-шыдан 11-ші сыныпқа дейін білім алды. Мектеп бітірген соң университетке дене шынықтыру факультетіне сырттай бөлімге оқуға түсті. Қазіргі уақытта заңгер мамандығы бойынша білім алады. 
## Отбасы
Каленов Данияр Рамазанұлы қарапайым отбасында туған. 
Анасы – Каленова Айнагүл Жақсылыққызы (19.10.1964ж) үй шаруасымен айналысады. 
Әкесі – Каленов Рамазан Қапарұлы (15.04.1963ж) жөндеуші жұмысымен айналысады. 
## Сілтеме
http://wrestling.kz/news/view/1553 
http://wrestling.kz/news/view/1553 
https://prosports.kz/news/247705
http://petropavltv.kz/ru/news/society/daniyar-kalenov-chempion-aziatskih-igr
## Жетістіктері
{| class="wikitable"
|-
! Жарыстар !! Жылы !! Өткен жері !! Марапаттары
|-
| Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионаты || 2012 || Қазақстан, Алматы қ. || Қола
|-
| Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионаты || 2013|| Тайланд, Пхукет қ.  || Қола
|-
| Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2013 || Латвия, Рига қ. і || Қатысу
|-
| Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2013 || Әзербайжан, Баку қ.|| Қола
|-
| Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2017 || Грузия, Тбилиси қ.|| Алтын
|-
| Президент кубогы  || 2013|| Қазақстан, Астана қ.||Қола
|-
| Болат Тұрлыханов кубогы|| 2017 || Қзақстан, Алматы қ. || Алтын
|-
| Жабық түрдегі Азия ойындарының чемпионаты || 2017 ||Түркіменстан, Ашхабат қ. ||Алтын, СҚО әкімінен пәтер
|-
| Болат Тұрлыханов кубогы|| 2018 || Қазақстан, Алматы қ. || Қола.
|-
Отто Рехагель

**Отто Рехагель** (; 9 тамыз 1938, Эссен, Германия) — неміс футболшысы, футбол бапкері.

## Карьерасы

### Бапкерлік
Бапкерлік карьерасын 1974 жылы "Киккерс" клуьбын жаттықтырудан бастады. Бапкерлк жолындағы алғашқы жетістігіне 1980 жылы қол жеткізді: "Фортуна" клубымен бірге Германия кубогын ұтып алды. Кеін 1981 жылы "Вердердің" тізгінін ұстады да, 14 жыл бойы осы қызметті атқарды. Осы аралықта екі рет Германия чемпионы, екі рет Германия кубогы иегері атанды. Ал 1992 жылы Кубок иелерінің кубогын ұтып алды.

1995 жылы "Баварияны" жаттықтырды, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізе алмай, 1996 жылы ол қызметтен кетіп, "Кайзерслаутернге" барды. 1996/97 жылғы маусымда клубты Бундеслигаға алып шықты, ал 1997/98 жылы Германия чемпионы атанды.

Дегенмен бапкерлік ғұмырындағы ең ірі табысына Грекияны жаттықтырып қол жеткізді, 2001 жылы құраманың тізгінін ұстап, 2004 жылғы Еуропа чемпионы атанды.

2010 жылы Грекия құрамасы әлем чемпионатына қатысып, топтан шыға алмады, есесіне әлем чемпионатындағы алғашқы жеңісін тойлады: Нигерияны 2:1 есебімен ұтты. Осы турнирден соң ол қызметінен босады.

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде
**Фортуна (Дюссельдороф)**

* Германия кубогы: 1979/80

**Вердер**

* Германия чемпионы: 1987/88, 1992/93
* кубок иелерінің кубогы: 1991/92
* Германия кубогы: 1990/91, 1993/94

**Кайзерслаутерн**

* Германия чемпоны: 1997/98
* Екінші Бундеслиганың жеңімпазы: 1996/97

**Грекия**

* Еуропа чемпионы: 2004

## Сілтемелер
* Короля Отто. «Кайзерслаутерн», 1997/98
* Профилі 
* Профилі

Санат:9 тамызда туғандар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия футбол жаттықтырушылары
Санат:Рот-Вайсс (Эссен) ФК ойыншылары
Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары
Санат:Кайзерслаутерн ФК ойыншылары
Санат:Саарбрюкен ФК жаттықтырушылары
Санат:Киккерс ФК жаттықтырушылары
Санат:Вердер ФК жаттықтырушылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК жаттықтырушылары
Санат:Бавария ФК жаттықтырушылары
Санат:Арминия ФК жаттықтырушылары
Санат:Фортуна ФК жаттықтырушылары
Санат:Кайзерслаутерн ФК жаттықтырушылары
Санат:Грекия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Герта ФК жаттықтырушылары
Зисис Вризас

**Зисис Вризас** (; 9 қараша 1973, Кавала, Грекия) — грекиялық футболшы, шабуылшы. 2004 жылғы Еуропа чемпионы.

Карьерасында Грекия, Италия, Испания клубтарында доп тепті. Грекия ұлттық құрамасы сапында 1994-2005 жылдар аралығында өнер көрсетті.

## Футболшы жайлы фактілер

* Карьерасын "Ксанти" сапында бастады да, тұңғыш ойынын 1992 жылы 9 ақпанда "Ларис" клубына қарсы өткізді. Кейін 2008 жылы ПАОК сапында жүріп карьерасын аяқтады. Соңғы кездесуін 6 қаңтар күні тағы да "Ларис" клубына қарсы өткізді.
* Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 1994 жылы 27 сәуірде Сауд Арабиясына қарсы өткізді. Алғашқы голын 1995 жылы 25 қаңтарда Кипр қақпасына енгізді. Бұл екеуі де жолдастық кездесу болатын.
* 2004 жылғы Еуропа чемпионатында алты кездесудің бәрінде де алаңға шықты. Топтық кезеңнің үшінші турында Ресей қақпасына бір гол соқты (1:2).
* 2010-11 жылдары Грекия Ұлттық құрамасының бапкер көмекшісі боп қызмет атқарды.

## Жетістіктері

* Еуропа чемпионы: 2004
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*worldcup/players
*national-football-teams.com

Санат:9 қарашада туғандар
Санат:Грекия футболшылары
Санат:Грекия футбол жаттықтырушылары
Санат:Грекия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ксанти ФК ойыншылары
Санат:ПАОК ФК ойыншылары
Санат:Перуджа ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Сельта ФК ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Борис Епкенұлы Жұманов

**Борис Жұманов** (27 тамыз 1959 жыл) — КСРО футболшысы, жартылай қорғаушы, қазақстандық футбол жаттықтырушысы.  

## Карьерасы
Бүкіл карьерасында тек Алматының "Қайрат" клубында доп тепкен. 1977-89 жылдары алматылық клуб сапында ойнап, 1988 жылы КСРО Футбол федерациялары кубогының иегері атанды.  

Футболмен қоштасқан соң қазақстандық бірнеше клубтың бапкерлер штабында жұмыс жасады. 

1979 жылы Мәскеуде өткен бейресми турнирде Қазақ КСР құрамасы сапында бірнеше кездесуде алаңға шықты. Турнирде республикалық құрама сапында Александр Убыкин, Құралбек Ордабаев, Владимир Никитенко, Ваит Талғаев, Сейілда Байшақов, Антон Шох секілді танымал қайраттықтар ойнады. 

## Жетістіктері
### Ойыншы ретінде
* КСРО Футбол федерациялары кубогы: 1988
* КСРО Чемпионатының қола жүлдегері: 1989 (1 лига)
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:27 тамызда туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары
Санат:Восток Өскемен ФК жаттықтырушылары
Санат:Ақтөбе ФК жаттықтырушылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК жаттықтырушылары
Санат:Атырау ФК жаттықтырушылары
Эммануэль Санон

**Эммануэль Санон** (; 25 маусым 1951 жыл, Порт-о-Пренс — 21 ақпан, 2008 жыл, Орландо (Флорида), АҚШ) — гаитилік футболшы, шабуылшы. Гаити Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Кейін Гаити құрамасының жаттықтырушысы болды.

## Өмірбаяны
Санон туған еліндегі "Дон Боско" клубының түлегі. 1974 жылғы әлем біріншілігінен кейін еуропалық клубтардың көзіне түсіп, Еуропаға келіп, Бельгияның "Жерминаль" клубында алты жылдай ойнады. Карьерасының соңғы жылдарын АҚШ кәсіп лигасының клубтарында өткізді. 

1974 жылы Гаити құрамасы тұңғыш рет әлем чемпионатына жолдама алды да, Италия, Польша, Аргентина құрамаларымен бір топқа түсіп, үш ойында да ұтылды. Үш ойында соғылған екі голдың да авторы — Санон. Осылайша Санон өзінің есімін Гаити құрамасының тарихына ойып жазды. 

1999-2000 жылдары Гаити құрамасының бапкері болды, бірақ айтарлықтай жетістікке жете алмады.

2008 жылы Орландода асқазан ісігінен ауырып қайтыс болды. Оның құрметіне туған клубы №10 футболканы мәңгілік ешкімге кигізбеуге шешім қабылдады.


## Сілтемелер

* NASL stats
* FIFA: Remembering Manno 
* FIFA Player Profile

Санат:25 маусымда туғандар
Санат:21 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Гаити футболшылары
Санат:Гаити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гаити футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:Дон Боско ФК ойыншылары
Санат:Беерсхот ФК ойыншылары
Санат:Гаити Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Гагаринское (Қарағанды облысы)

**Гагаринское** — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл, Гагарин ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен солтүстік-батысқа қарай 66 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Эрнст Жан-Жозеф

**Эрнст Жан-Жозеф** (; 11 маусым 1948 жыл, Кап-Аитьен) — гаитилік футболшы, қорғаушы. Гаити Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 1974 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан.

1974 жылғы әлем біріншігінің екінші турының алдында Жан-Жозеф допингтен ұсталды да, чемпионаттан шеттетілді. Оны дереу тұтқындап, еліне алып кетті. Бірақ кейін Ұлттық құрамаға қажетті футболшы болғандықтан, оны тұтқыннан босатты да, 1980 жылға дейін Гаити құрамасы сапында ойнады. 1982 жылғы әлем біріншілігіне Гаити жолдама ала алмай қалды да, Жан-Жозеф құрамамен қоштасты. 

Карьерасының басым бөлігін отанындағы "Виолетт" клубында өткізді.
## Сілтемелер
*Статистика *(National-Football-Teams.com)*

Санат:11 маусымда туғандар
Санат:Гаити футболшылары
Санат:Гаити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Виолетт ФК ойыншылары
Санат:Чикаго Стинг ФК ойыншылары
Санат:допингке қарсы ережені бұзғаны үшін шеттетілген футболшылар
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Первое Мая

* Первое Мая – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Первое Мая – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы ауыл.
* *Первое Мая* – Түркістан облысы Келес ауданындағы 1 Мамыр ауылының бұрынғы атауы.
Камберленд таулары (Ұлыбритания)

**Камберленд таулары** (ағыл. *Cumbrian Mountains*) — Ұлыбританияның батысында орналасқан тау тізбегі.

Тізбектің ең биік нүктесі - Скофелл-Пайк тауы (978 м). Сілем көбінесе палеозойлық қуатты гранитті интрузиялардан тұратын тақтатас және кварциттен тұрады. Мұздықтың бедерінің формалары, атап айтқанда, мұзды көлдер (Уиндермир және басқалары), тектоникалық бұзылулардың сызықтарымен шектеледі.

Камберленд тауларындағы климат ылғалды, мұхитты. Бөктерінде көкбұталар, шалғындар мен шымтезектер бар, алқаптарда еменді-шаған және қайың ормандары өседі. 1951 жылдан бері мұнда Лейк-Дистрикт ұлттық паркі жұмыс істейді.

Санат:Ұлыбритания таулары
Санат:Еуропа тау жүйелері
Санат:Ұлыбритания географиясы
Санат:Уэлс географиясы
Скофелл-Пайк

**Скофелл-Пайк** (ағыл. *Scafell Pike*) — Англияның солтүстік-батысында тау шыңы.

Камбриядағы Лейк-Дистрикт ұлттық паркіде немесе Көлді аймақтың аумағында орналасқан. Теңіз деңгейінен 978 м (3209 фут) биіктікте. Скофелл-Пайк - Англиядағы ең биік тау. 

Танымал туристік нысан.

Санат:Ұлыбритания таулары
Санат:Англия георафиясы
Алексей Алексеевич Еременко

**Алексей Алексеевич Ерёменко** (; 24 наурыз 1983, Дондағы Ростов, КСРО) — финляндиялық және ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. Финляндия Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

## Өмірбаяны
КСРО футболшысы Алексей Еременконың ұлы. 1990 жылдары отбасы Финляндияға көшіп өтті. Алексейдің өзі 2003 жылы Фин азаматтығын алды.

Кәсіпқой карьерасын бастағанға дейін де бірнеше клубтың жастар командасында ойнап, академияларынан білім алған. Үлкен футболды бастаған соң да Италия, Франция, Испания, Қазақстан, Ресей, Финляндия, Шотландия чемпионаттарында доп тепті. 2018 жылдан бері Хельсинкидің "Спартак" әуесқой клубында ойнайды. 

Финляндия құрамасы сапында 2003-13 жылдары ойнады. 

Інісі Роман Еременко да Финляндия құрамасында ойнаған. Тағы бір інісі Сергей Еременко қазір Ресей чемпионатында ойнайды.

## Жетістіктері

* Финляндия чемпионы (2): 2002, 2003
* Финляндия кубогы (1): 2003
* Ресей кубогы (1): 2011/2012
* Ресей суперкубогы (1): 2012
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://footballfacts.ru/players/17176
* https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/16519
* https://int.soccerway.com/players/-/6516/
* http://www.national-football-teams.com/player/2411.html

Санат:24 наурызда туғандар
Санат:Финляндия футболшылары
Санат:Финляндия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ХИК ФК ойыншылары
Санат:Лечче ФК ойыншылары
Санат:Металлист ФК ойыншылары
Санат:Яро ФК ойыншылары
Санат:Килмарнок ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Оңтүстік-Шотланд қыраты

**Оңтүстік-Шотланд қыраты**(ағыл. *Southern Uplands*) - Шотландияның оңтүстігіндегі оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Орташа шотланд ойпаты мен Англияның шекарасының арасындағы төбелі аймақ. Ол Галловей-Хилс, Лаутер-Хилс, Пентландс, Ламмермур-Хилс және Чевиот-Хилс сияқты көптеген төбелерден тұрады. Ең биік нүктесі - батысқа қарай орналасқан Меррик тауы (843 м).

Төбелер көбінесе еңіс және шөптер мен аршагүлдермен жайлаған.

Төбелі бедерлерге қарамастан, Орташа шотланд ойпатымен бірге тарихи аймақ Лоулендке жатады, осылайша елдің солтүстік-батысындағы Хайлендске қарсы қойылып салыстырылады.

Санат:Шотландия географиясы
Дәуіт Стюарт, Ротсей герцогы

**Дәуіт Стюарт** (ағыл. *David Stewart*, 24 қазан 1378 — 26 наурыз 1402) — шотландық ханзада, Каррик графы (1390—1402), Атолл графы (1398—1402), 1-ші Ротсей герцогы (1398—1402).

## Өмірбаяны
Стюарт әулетінің өкілі. Шотландияның патшасы Роберт III Стюарт (1337-1406) мен Скоухоллдық сэр Джон Драммондтың қызы Анабелла Драммондтың (шам. 1350-1401) ұлы. Шотландия королі Яков I-нің (1394—1437) ағасы.

1390 жылдан бастап Дәуіт Стюарт шотланд тағының мұрагері болып саналды. 1399 жылдан бастап - патшалықтың регенті, өйткені Роберт III «дене әлсіздігі» жағдайында болды. Оның регентігі күрделі кезеңге Англиямен әскери қақтығыстар мен ішкі бүлікке келді. Ол патшалықтың бұрынғы регенті, ағасы, 1-ші Олбани герцогы, Роберт Стюартпен айқасқа түсті.

1402 жылы ақпанда Сент-Андрусқа барған кезде Ротсай герцогы, Дәуіт Стюартты ағасы Олбани герцогы, Роберт Стюарт тұтқындады. Алғашқыда Олбани герцогы інісін Сент-Эндрюс сарайында ұстады, содан кейін оны Файф графтығындағы Фолкленд сарайына ауыстырды.

1402 жылы 26 наурызда 23 жастағы Ротсей герцогы, Дәуіт Стюарт анық-қанығы ашылмаған жағдайда түрмеде қайтыс болды, бәлкім, оны Олбани герцогының бұйрығы бойынша өлтірілген.

## Отбасы
3-ші Дуглас графы, Арчибальд Дуглас пен Джоанна де Моравияның қызы Марджори Дугласқа (шам. 1377—1421) үйленген. Некеден бала тумады.

Санат:Стюарттар
Сарыарқа (Қарағанды облысы)

**Сарыарқа** (2018 жылға дейін – *Заречное*) — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Үштөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ботақара кентінен оңтүстік-батысқа қарай 54 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері