open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2 (сан)

## Математикада
* Бүтін сан 2-ге бөлінсе жұп сан деп аталады. 
* 1-ші Софи Жермен саны (2 * 2 + 1 = 5).
* 2 — Штерна гади саны, Пелл саны, Марков саны.

### Қарапайым есептеу кестесі

## Қытайда
2 саны үшін қытайша белгі — 二 (èr).

## Ғылымда
* Гелийнің атом саны — екі.
* Шолпан — Күн жүйесінің екінші планетасы (күнге жақындығы бойынша). 
* Марс ғаламшарында екі спутникі бар — Фобос және Деймос.

## Тарихта
* Франциның тарихи кезеңдері:
:* Екінші республика (1848—1852)
:* Екінші империя (1852—1870)
* Әлемдік тарихи кезеңдер:
:* Екінші дүниежүзілік соғыс (1939—1945)
### Компьютер пернетақтасында орналасуы

## Басқа салалардан
* Адамзат және жануарлардың кейбірі екі жынысты болады. Сонмен қоса көптеген мүшелері жұп болады: екі қол, екі аяқ, екі көз;
* Екі күш:
: Мейірімділік және зұлымдық,
: Инь және ян.
* 2 жыл.
* Б. з. д. 2 жыл
* кириллицада — В () екінші әріп
* ASCII - `STX` (start of text) символының басқару коды.
* 2 — мектепте берілетін баға. Бестік баға бойынша ең нашар саналады. Ал Германияда керісінше «жақсы» баға саналады.
; Атаулы күн (2 ақпан) 
: Әзірбайжанда Жастар күні
* OS/2
* Аптаның екінші күні — Сейсенбі

## Дереккөздер


Санат:Сандар
Көктабан

thumb|right|200px|Көктабандағы Ахмет қыстауы
**Көктабан** - Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Сарысу ауылдық округінің аумағында орналасқан қыстау, жер аты. **Көктабан** - көктемдегі қар суы үймелеген жердің көгеріп тұруы деген мағынаны білдірсе керек. 

Көктабан ертеректе Сарысу уезі құрамындағы Қарақыз болысына қарасты жер болған. Мұнда Таманың Дәулеткелді атасының Барақ балалары отырған. Көктемде Барақ балалары малдарын төлдететін жері болғандықтан "Барақ байдың жұрты" деп те атайды. Қыстау маңында Барақ Бигелдіұлының сағанасы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы географиясы
0 (сан)

нобай|Алғашқы ашылған нөлдік көрініс — 9 ғасыр, Үндістан
**0** **(нөл)** — теріс сандар менен оң сандар арасындағы, және оларды тең бөлуші сан. **НӨЛ** ( – ешқандай) – сандар осін терс және оң сандарға бөлетін бүтін сан. Кез келген нақты санға нөлді қосқанда сол санды өзгертпейтін қасиеті бар сан. Ол 0 символымен беріледі. Кез келген санның Н-ге көбейтіндісі Н-ге тең: a * 0=0 * a=0. Егер екі санның көбейтіндісі Н-ге тең болса, онда екі көбейткіштің ең болмағанда біреуі немесе екеуі де Н-ге тең. Санды Н-ге бөлу анықталмаған. Н. топ, сақина, өріс, т.б.-дың элементі ретінде де қолданылады. 
0 саны математикада өте маңызды рөл атқарады, сондай ақ ақпараттық жүйеде де өте маңызды сан.

## Қолданылуы

### Математикада
* Нөлдік Фибоначчи саны, нөлдік Мерсенн саны, нөлдік үшбұрыштық саны және т.б.
* 0! (ноль факториал) 1-ге тең.
* Ноль функциясы
* Нөл - кері  саны жоқ жалғыз ғана сан

### Физикада
Абсолюттік нөлдік температура.

### Басқа салалардан
* ASCII  `NUL` символының басқару коды
* Нөлдік жыл  юлиан және григориан календарында жоқ.
* Нөлдік километр.

### Компьютер пернетақтасында орналасуы

## Сыртқы сілтемелер
* Ноль тарихы  
* «Ноль в четырёх измерениях» 
* Нөлдің ашылуы  
* Алгебра тарихы  
* Санау неліктен нөлден басталады? 
* Свойства числа ноль 

Санат:Бүтін сандар
Линус Торвалдс

**Линус Бенедикт Торвалдс** (желтоқсан 28, 1969) — финляндияда туған, Американдық бағдарламашы бағдарлама жасақтамасы инженері, хакер, Линукс ядросының бас дамытушы. Сонымен қоса, ол Git атты версияларды басқару жүйесінің авторы болып келеді.

2007 жылдан бері The Linux Foundation деген консорциумда Linux ядросының дамытуымен айналысады.

## Биографиясы
Линус Торвальдьс 1969 жылы, 28 желтоқсанда туылған. Ол финляндиялық шведтер Нильс және Анна Торвальдьс атты журналисттердің баласы болып келеді. Торвальдс өз атын Лайнус Карл Полинг деген АҚШ-тың химия саласынан Нобель сыйлығын иегеріне сілтемелеп алған. Линустың информатикаға деген қызығушылығы 1981 жылы, 11 жастағы бала болған кезінде Commodore VIC-20 деген компьютерден басталды. Басында ол  сол компьютерде BASIC тілін қолданып, одан кейін 6502 процессорына машиналық код жіберіп бағдарламаумен айналысты.

1988 және 1996 жылдар арасында Хельсинки Университетінде оқып, оны магистір деңгейімен аяқтады.

1993 жылы Торвальдс Тове Монни, каратеден Финляндиядағы алты дүркін чемпионымен танысып, көп уақыт өтпей келе үйленді. Олардың қазір үш қызы бар. 2010 жылы Линус АҚШ-тың азаматтығын алды.

## Линукс
alt=Ларри Юингпен салынған|нобай|265x265 нүкте|Тукс, Линукс жобасының маскоты
Линукс - Линус Торвальдс 1991 жылдын 14 наурызында жариялаған, UNIX-типті кернеу. Ол өз жұмысын Open-Source жүйесімен, Ричард Столлман ойлап шығарған GNU лицензиясымен таратады. Қазіргі кезде Linux Foundation консорциумы Линусты қаржыландырып, оның Линуксты дамыту үшін жұмыс уақытын жұмсауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 

## Сыртқы сілтемелер
*Линус блогы
*Линус Торвалдс сабақтары
*
*
*Ten years of NODES
*Linus Torvalds: Linux succeed thanks to selfishness and trust 
*Torvalds interview 

Санат:Бағдарламашылар
3 (сан)

**3** **(үш)** - **[[2 (сан)|2]]** менен **[[4 (сан)|4]]** арасындағы натурал сан.

## Математикада

Математикада 3 -  натурал сан:  3 = 3 * 1 = 1 * 3 .
* Нөлдік Ферма саны (2^{2^{0}}+1)
*  Мерсенн саны (2^{2}-1)
*  π санының бүтін бөлшегі
*  e санының бүтін бөлшегі
*  ~\sqrt{10} санының бүтін бөлшегі
* 10³  мың деп аталады
* 2³ = 8
* 3³ = 27
* 1/3 — үштен бір
* 13 — он үш
* 30 — отыз
* 300 — үш жүз

* 310 = 112 = 103 = 34( және көп).

### Қарапайым есептеу тізімі

## Қытайда

3 саны үшін қытайша белгі — 三 (sān)，弌，壹.

## Жаратылыстану ғылымдарында
* 3 —  литийдің атом саны
* Тритий — сутегі изотопының  атом массасы 3
* Жер — Күн жүйесінің үшінші планетасы
### Компьютер пернетақтасында орналасуы

## Дереккөздер


Санат:Сандар
Пекин-Гонконг жоғары жылдамдықты темір жол желісі

**Бейжің-Гуанчжоу-Шенжен-Гонконг жоғары жылдамдықты темір жолы** () — кеңауқымды теміржол желісі Қытайдың ірі қалалары мен провинция орталықтарын, Қытай астанасын Пекин, провинция астанасы Хэбэйді  Шицзячжуан қаласымен, провинция астанасы Хэнаньді  Чжэнчжоу қаласысымен,  провинция  астанасы Хубэйді  Ухань қаласымен, провинция астанасы Хунаньді  Чанша қаласымен, провинция астанасы Гуандунді  Гуанчжоу қаласымен, ірі өнеркәсіп орталығы Шэньчжэнь және Гонконг қалаларын бір-бірімен жалғайды.
Бұл қазіргі уақыттағы әлемдегі  ең ұзын жоғары жылдамдықтағы темір жол магистралі . 
Темір жол құрылысы 2008 жылы басталған.  Ұзындығы 2230 шақырымды құрайды және 46 бекеті бар. Темір жол пойыздарының орташа жылдамдығы сағатына 350 шақырым.  

Осы жасанды құрылыстың ашылуы арқасында Бейжің мен Гуанджоу аралығындағы уақыт 20 сағаттан 8 сағатқа қысқаратын болды.
## Дереккөздер


Санат:Темір жол
Жаңасібір облысы

нобай|300px
**Жаңасібір облысы** () — Ресей Федерациясындағы әкімшілік субъект. Сібір федералды округінің құрамына кіреді. Әкімшілік орталығы — Жаңасібір қаласы.

Облыс 1937 жылдың 28 қаңтарында Батыс сібір өлкесінің Жаңасібір облысы және Алтай өлкесіне бөлінуі кезінде құрылған. Кейін  1943 жылы облыс құрамынан Кемерово облысы, ал 1944 жылы Томск облысы бөлініп шықты.

## Географиясы
Жаңасібір облысы Батыс Сібір жазығының оңтүстік-шығысында орналасқан. Облыс территориясының ауданы . Облыс батыстан шығысқа қарай — 642 км-ге, ал солтүстіктен оңтүстікке — 444 км-ге созылуда. Солтүстігінде — Томск облысымен, оңтүстік-батысында — Қазақстанның Павлодар облысымен, батысында — Омбы облысымен, оңтүстігінде — Алтай өлкесімен, шығысында — Кемерово облысымен шектеседі.

## Халқы
2012 жылдың 1 қыркүйегінде Ресей мемлекеттік статистикасының Федералды қызметінің мәліметі бойынша Жаңасібір облысында 2 694 310 адам тұрады.

2002 жылғы бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша Жаңасібір облысындағы халық саны 2 692 251 адамды құрады, халқының саны бойынша облыс СФО-нде 3-орын, жалпы Ресей бойынша 16-орын алады. Халық тығыздығы — 1 км²-ге 14,9 адам (2005) Халық тығыздығы бойынша Сібір федералды округінде 3-орынға ие.

Қала халқының үлесі — 77,1 % (СФО-нде — 70,5 %; РФ-та — 73 %), ауыл халқы — 22,9 % (СФО-нде — 29,5 %; РФ-та — 27,0 %). Урбандалу көрсеткіші бойынша Сібір федералды округінде 4-орында.

### Халқының ұлттық құрамы
2002 жылғы бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша (адам):

2010 жылғы бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша (адам):

## Әкімшілік-аумақтық бөлінуі
Жаңасібір облысының құрамына 15 қала (соның ішінде 8 облыстық бағыныстағы қала), 30 әкімшілік аудан, 17 қала үлгісіндегі поселке, 428 ауылдық әкімшілік кіреді.

## Дереккөздер

Санат:Ресей облыстары
Дәулеткелді (ру)

**Дәулеткелді** - Кіші Жүздің Тама тайпасының құрамына жататын ру. 

Тама Әліп және Жөгі атты аталардан құралады. Әліптің қара шаңырағы осы Дәулеткелді руында. Дәулеткелді өз кезегінде Назар, Дербіс, Бағалақ, Қосым сияқты аталардан тұрады. Дәулеткелді ұрпақтары ертеректе Астрахань жерін мекендесе, кейіннен Бөкей Ордасында, Орынбор өңірлерде өмір сүрді. Одан соңғы қазақ тарихындағы түрлі көтеріліс, толқулардан соң бұл рудың адамдары қазіргі Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстарына шашылып кетті. Бұл рудан Баян Байболатұлы, Бұзау батыр, Бақ батыр, Барақ Бигелдіұлы секілді қазаққа танымал батырлар туса, кейінгі өскелең ұрпақтар арасында жазушы Берік Шаханұлы, әнші Амангелді Сембин, ақын Тынышбай Рақым, танымал әнші Сәуле Жанпейісова, белгілі журналист Болатбек Төлепберген секілді жандар бар.

Таманың ішінде Барақ, Бұзау, Жалпақ (Бақ), Есенқарағай, Дәулеткелді аталары күні бүгінге дейін бір-бірімен қыз алыспайды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Сунан Ибн Маджаһ

**Сунан ибн Маджаһ** () Алты кітаб хадис жинақтарының бірі.

## Сипаттамасы
Жинақ 4,000 хадистен тұрады, 32 кітабта *(кутуб)* және 1,500 тарауларға *(абуāб)* бөлінген.
Алты кітаб хадистер жинағының алтыншысы болып есептеледі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Ағылшын тіліне аудармасы 

Санат:Алты кітаб
Elfen Lied

**Elfen Lied** (; ) — психокинездік қабілетке ие диклониус-мутанттарының тұқымы туралы футуристік аниме сериал және манга, премьерасы 2004 жылы 18 қазанда болды. Манга 12 томнан тұрады және  2005 жылы аяқталды. Сериалдар саны - 13.

## Рөлдерде

Өндіруші: ARMS.

## Сілтемелер
* Elfen Lied Anime News Network сайты
Санат:Аниме-сериалдар
Санат:Мангалар
Баян Байболатұлы

**Батыр Баян Байболатұлы** - 1731 жылы дүниеге келіп, 1771 жылы қайтыс болған. Таманың Дәулеткелді руынан. Әкесі Байболат та уағында елді қорғаған, жүрегі ештеңеден қаймықпайтын батыр болған екен. Баян батыр атымен танылған бірнеше батырлар болған. Абылай ханның байрақдары болған. Бірақ, "Шаңды жорыққа" қатысып, сол жорықтан қайтып келе жатқан жолда қайтыс болған батыр Баян осы кісі. Баянның мазары кешегі Қапшағай көлінің астында қалып кетті. 

Баянның 9 ұлы болған. Батыр Баянның ұрпақтары ішінде Тасыбай би Баянұлы, Бектібай би Тұрсынбайұлы, көрнекті ақын Тынышбай Рахимов, Ерубай би Жолдыбайұлы, Көшек Ерубайұлы, Байсақал Ерубайұлы, Бегұлы Көшекұлы, әйгілі әнші Амангелді Нақыпұлы Сембин, әділет генералы Болат Ажақайұлы Сембин, белгілі жазушы Берік Шаханұлы секілді жандар шыққан. 

thumb|right|200px|
Одан тараған ұрпақтар қазіргі Жамбыл облысы Сарысу ауданы мен Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданында өмір сүруде. Берік Шаханұлы бабасы Баян Батыр туралы біршама зерттеулер жүргізіп, оның өмір жолына шолу жасады.
## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Санат:1731 жылы туғандар
Санат:1771 жыл
Мамико Ното

**Мамико Ното** (; туғаны 1980 жылы Ақпанның 6, Канадзава, Исикава, Жапония) — Жапон сэйю, әнші, актрисасы.

## Фильмографиясы
### [[Аниме]]

### [[OVA]]
* *[[AIKa R-16: Virgin Mission]]*
* *[[Bokusatsu Tenshi Dokuro-chan]]*
* *[[Dai Mahō Tōge]]*
* *[[Gate Keepers 21]]*
* *[[Kaitō Tenshi Twin Angels]]* 
* *[[Kikoushi-Enma]]* 
* *[[Kita e]]* 
* *[[Kyo no Gononi]]*
* *[[Le Portrait de Petit Cossette]]*
* *[[Maria-sama ga Miteru]]* 
* *[[My-Otome Zwei]]* 
* *[[Negima!?]]*
* *[[Ojamajo Doremi Na-i-sho]]*
* *[[School Rumble]]* 
* *[[Strawberry Marshmallow]]*
* *[[Tales of Phantasia: The Animation]]*

### Аниме фильмдер
* *[[Digimon Adventure 02]]*
* *[[InuYasha the Movie: Swords of an Honorable Ruler]]*
* *[[InuYasha the Movie: Fire on the Mystic Island]]*
* *[[Kara no Kyoukai]]*
* *[[Pokémon: The Rise of Darkrai]]*
* *[[Rockman.EXE Hikari to Yami no Isan]]*
* *[[Keroro Gunso the Super Movie]]*
* *[[Keroro Gunso the Super Movie 2: Shinkai no Princess]]*
* *[[Tokyo Godfathers]]*

## Сілтемелер
*Мамико Ното Anime News Network сайты 
*Мамико Ното  www.seiyuu.info сайты

Санат:Сэйю
Санат:1980 жылы туғандар
Жетіқоңыр алабы

thumb|right|200px|
**Жетіқоңыр алабы** – құмды алқап. Қарағанды облысының Ұлытау ауданы және Жаңаарқа ауданы аумағында орналасқан. 

Шу өзенінің теріскейінде көз тоқтатар бұдыры жоқ Бетпақтың сары даласы көсіліп жатыр. Осы кең даланың Терістік бетінде түйе өркеш шоқылары мен құмшауытты қырқалары бар қазақтың шұрайлы жайлауы Сарыарқа. Оның төсінде жатқан қазақтың сүйікті мекені Жетіқоңыр басталады. Жетіқоңырдың шыбын-масасы жоқ, қоңыр самалды жазғы табиғаты жан-жануарға қолайлы болғандықтан да жылдың осы мезгілінде бұл өңірде қазақтың үш жүзінің басы қосылып ақыл-кеңес құратын, қымыз ішіп, той-думан өткізетін құрметті мекенжайы болған.
1932 жылғы ашаршылық кесірінен тоқшылық жерін іздеп Қаратауға көшкен жұртпен бірге кеткен Қиямбек Әліпов деген Созақ тұрғыны Жетіқоңырды сағынып:
 "Сарыарқа, Жетіқоңыр өскен жерім,
 Кір жуып, кіндігімді кескен жерім.
 Көп болды көрмегелі елден кетіп,
 Бұл күнде қай күйде екен туған жерім?
 Сарғайған сары алтындай сары құмың,
 Жараға, жанға рахат дәрі құмың.
 Мен сені сағындым-ау, Жетіқоңыр!
 Есімнен еш кетпейсің әлі бүгін.
 Көктемде көтеріліп ел қыстаудан,
 Бетпаққа мал төлдетіп көшуші едік.
 Қоңырға қақ суымен асамыз деп,
 Салт-сана, әдет-ғұрыппен көшкен едім" деп жырлайды екен.
Жетіқоңырдың батыс жақ беті Сәменқұмы деп аталады. Ол да өз кезегінде Қатынқұм, Баршақұм, Ортақұм, Талдықұм алаптарына бөлінеді.

- Уа, пәлі, Жетіқоңыр дегенің – жетім-жесірдің жері екен. Жетіліп, қанатын қомдағанға таптырмайтын жер екен. Жылаған жұбанатын, мұңайған қуанатын, уайымды ұмыттыратын ұйық мекен екенсің-ау, - деген екен.
Асан Қайғы жеті құмды – момын құмдар екен деп, Жетіқоңыр деп атаған екен. Жетіқоңырды Сарыарқаның маусымына балапты.
Сарысу ауданы тоғыз ауылдан құрылған уақытта бірінші ауыл – Қарақыз болысы деп аталған. Қарақыз болысының негізгі жері – Жетіқоңыр құмы. Жетіқоңыр жеті құмнан – Жиделі, Тобылғылы, Қызылжыңғыл, Байғана, Қосшеңгел, Атансор, Өлке-Керуен құмдарынан тұрады.

## Дереккөз
 

Санат:Ұлытау ауданы географиясы
Санат:Жаңаарқа ауданы географиясы
Санат:Қазақстан шөлдері
Сандар тізімі

Бұл сандар тізімі 
## Рационал сандар

### Натурал сандар

### Мириад жүйесі

### SI-derived

## Сыртқы сілтемелер
* The Database of Number Correlations: 1 to 2000+ 
* What's Special About This Number? A Zoology of Numbers: from 0 to 500
* See how to write big numbers
* The MegaPenny Project – Visualizing big numbers
* About big numbers 
* Robert P. Munafo's Large Numbers page
* Different notations for big numbers – by Susan Stepney
* Names for Large Numbers , in *How Many? A Dictionary of Units of Measurement* by Russ Rowlett
* What's Special About This Number?  (from 0 to 9999)

Санат:Тізімдер
Санат:Сандар
Александровка

;Ресей
* Александровка — Бакалин ауданындағы ауыл, Бузюр ауылдық кеңесіне жатады.
* Александровка — Бижбуляк ауданындағы ауыл, Калинин ауылдық кеңесіне жатады. 
* Александровка — Бир ауданындағы қыстақ, Кусекеев ауылдық кеңесіне жатады.
* Александровка — Благовещен ауданындағы ауыл,
* Александровка — Калтасин ауданындағы ауыл, Калтасин ауылдық кеңесіне жатады. 
* Александровка — Кармаскалин ауданындағы ауыл, Камышлин ауылдық кеңесіне жатады.
* Александровка — Туймазин ауданындағы ауыл, Кандрин ауылдық кеңесіне жатады.

;Қазақстан
* Александровка – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.
* Александровка – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл.
* Александровка – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы ауыл.
* Александровка – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы ауыл.
* Александровка – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл. 
* Александровка – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.
* Александровка – Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы, Жаңа Бұқтырма кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл.
* Александровка – Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы, Средигорный ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Әс-Сунан әс-Суғра

**әс-Сунан әс-Суғра** (), немесе **Сунан ән-Наса'и** (Арабша: سنن النسائي) ән-Наса'и жинаған алты кітаб хадис жинақтардың біреуі. 

## Сипаттамасы
Ислам ғалымдары *Сунан ән-Наса'и* хадистер жинағын сенімділі жағынан алты кітаб хадистер жинақтарының ішінде үшінші орында деп бағалайды.
*Сунан ән-Наса'и*:
*әл-Мужтаба* (таңдаулы) хадистер 5270 хадистен тұрады, бұл жинақтағы хадистер *ас-Сунан әл-Кубра*дан алынды.

## Коментарийлер
*Сунан ән-Наса'и* хадистер жинағына коментарийлер жазған ғалымдар: 
* Имам әл-Суюти: *Шарх әл-Суюти 'ала Сунан әл-Ниса'и* - *Мактабаһ әл-Матбуғат* баспасы, Алеппо қаласы 1986 жыл.
* әл-Синди: *Хашият әл-Синди 'ала әл-Ниса'и* - *Мактабаһ әл-Матбуғат* баспасы, Алеппо қаласы, 1986 жыл.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Сунан ән Насаи

Санат:Алты кітаб
Санат:Хадис
Жамиғ әт-Тирмизи

**Джами` ат-Тирмизи** () Әбу `Иса Мұхаммад ибн `Иса ат-Тирмизи жинақтаған хадистер жинағы, көбінесе қателікпен **Сунан ат-Тирмизи** () деп айтылады, алты кітаб хадистер жинақтарының біреуі (алты негізгі хадистер жинақтары). 

## Сенімділігі
Ислам ғалымдары *Жамиғ әл-Тирмизи* хадистер жинағын сенімділігі жөнінен әл-Кутуб әс-Ситтаһның ішінде бесінші орынға қояды.

## Коментарийлер
**Аризат әл-Ахуати би Шарх Сунан әл-Тирмизи* Әбу Бәкр ибн әл-Араби 543H дө (1148-49 Гр)
* *Шарх Джами' әл-Тирмизи*дің соңғы жинағы сақталған - *Шарх 'Илал ат-Тирмизи* - Ибн Раджаб
* Тирмизидің хадистер жинағына коментарийлер әл-Зайн әл-Ирақи
* Нұсқалар, түсіндірмелер, анықтамалар - Сунан ат-Тирмизидің бірінші үштен бір бөлігін қамтиды, Ахмад Мұхаммад Шакир
**әл-`Урф әл Шади Шарх Сунан әл-Тирмизи* Ануар шах Кашмири
**Тухфат әл-Ахуази би шарх Джами` әл-Тирмизи* жазған 'Абд әл-Рахман әл-Мубаркафури, өңдеген. 'Абд әл-Рахман Мұхаммад 'Усман, 10 бөлім., Бейрут.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ағылшын тіліне аудармасы
* English Ағылшын тіліне келесі аудармасы

Санат:Алты кітаб
Санат:Хадис
Түмен облысы

**Түмен облысы**&nbsp;() — Ресей Федерациясындағы әкімшілік субъект, Орал федералды округінің құрамына кіреді. Әкімшілік орталығы — Түмен қаласы.

Облыстың әкімшілік юрисдикциясы екі автономиялық округке (Ханты-Манси және Ямал-Ненец) тиісті. Түмен облысы (округтерді қосқанда) Ресей субъектілерінің ішінде жер аумағы бойынша 3 орында.

Қорған, Свердловск, Омбы, Томск облыстарымен, Ненец автономиялық округімен, Коми Республикасымен, Красноярск өлкесімен, Пермь өлкесімен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Солтүстік Қазақстан облысымен шектеседі; Шекарасы солтүстігінде Солтүстік мұзды мұхитынан оңтүстігінде мемлекеттік шекараға дейін созылып жатқан Ресейдің жалғыз аймағы (автономиялық округтерін қосқанда).

## Тарихы

## Халқы
2012 жылдың 1 қаңтарындағы Ресей мемлекеттік статистика комитетінің мәліметі бойынша Түмен облысының халқы (Ханты-Манси автономиялық округі мен Ямал-Ненец автономиялық округін қоса есептегенде) 3 459 438 адамды құрайды. Оның ішінде қала халқы  —  2 721 925 адам (78,68 %).

Облыстың төменгі бөлігінде (Ханты-Манси автономиялық округі мен Ямал-Ненец автономиялық округін есептемегенде) 1 361 642 адам мекендейді, қала халқы 835 184 адамды құрайды (61,34 %).

2010 жылғы бүкілресейлік халық санағының мәліметтері бойынша облыстың (ХМАО және ЯНАО қоса есептегенде) ұлттық құрамы төмендегідей болды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Түмен

Санат:Ресей облыстары
Санат:Түмен облысы
Сунан Әбу Дәуд

**Сүнән Әбу Дәуід** () Ислам ғалымы Әбу Дәудтің хадистер жинағы, алты кітаб (әл кутуб әсситтаһ) хадистер жинақтарының бірі.

## Сипаттамасы
Әбу Дәуід 500,000 хадис жинап, бұл жинаққа тек 4,800 хадисті жазды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ағылшын тіліне аудармасы

Санат:Алты кітаб
Санат:Хадис
1000000 (сан)

thumb|1-ден 1 миллионға дейінгі ондық қуаттың көрінісі|240px
**Миллион** (), мың мың – бір және алты нөл арқылы өрнектелетін сан, яғни 106.

## Тағы қараңыз
* Миллиард  
* Микроскоп   
* Милле

Санат:Сандар
1000000000 (сан)

**Миллиард** (), – бір және тоғыз нөл арқылы өрнектелетін сан, яғни 109. Орыс, француз және американ әдебиеттерінде Миллиардты кейде биллион деп те атайды. 
## [[Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі|ХБЖ-да белгіленуі]]
* миллиард үшін (109) — гига.
* миллиардттан бір үшін (10−9) — нано-.
* ХСМ: giga — (G).
## 1 000 000 000 мен 10 000 000 000  арасындағы ерекше сандар
* 1023456789 — құрамында ешқандай цифр қайталанып келмейтін, 10 цифрдан тұратын ең кіші сан..
* 1026753849 — барлық 10 цифрдан тұратын ең кіші квадрат (32043)
* 1073741824 — 2^{30}.
* 1111111111 — репьюнит.
* 1220703125 — 5^{13}
* 1234567890 — цифрлары ретпен орналасқан сан
* 9814072356 — бар 10 саннан тұратын ең үлкен сан және бір цифр бар-ақ рет қолданылған. 
## Сілтемелер
* Миллион  
* Триллион  
* Биллион

## Дереккөздер

Санат:Сандар
Қарашай-балқарша Уикипедия

**Қарашай-Малқарша Уикипедия** () — Уикипедияның қарашай-малқар тіліндегі бөлімі.

## Тарих
* 2010 жылы 19 наурызда ашылған.
* 9 тамыз 2015 - 2 000 мақала.
## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Қарашай-балқарша Уикипедияда  мақала бар. 
 қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны -.

## Сыртқы сілтемелер
* Қарашай-балқарша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Қарашай-балқар тілі
Ғағауызша Уикипедия

**Ғағауызша Уикипедия** () — Уикипедияның ғағауыз тіліндегі бөлімі.
Бөлім 2007 жылдың 6 желтоқсанында ашылған.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Ғағауызша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Тарихы
*23 қыркүйек 2013 ж - 2 500 мақала.
* Қыркүйек 2012 ж - 2 000 мақала.
* Наурыз 2012 ж. - 1 500 мақала.
* Қазан 2011 ж. - 1 000 мақала.

## Сыртқы сілтемелер
* Ғағауызша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Сүлеймен Тәбірізұлы

оңға|сүрмесіз
**Сүлеймен Тәбірізұлы** (1936, Түркістан облысы, Созақ ауданы, Созақ ауылы - 12.12.2024, сонда) - өлкетанушы, ғалым.

Жас кезінен баспасөз беттерінде мақалалар жазумен шұғылданған. Түркістан қаласындағы Яссауи атындағы қазақ-түрік Университетінде ұзақ жылдар ұстаздық етті. Созақ аудандық партия комитетінде қызметтер атқара жүріп, тарихи зерттеулерге құлшына кірісті. "Қарабура әулие" атты үлкен тарихи-зерттеу кітабын жазып шықты. "Созақ өңірі" атты кітабы екі мәрте баспадан шықты. Бұл күндері Шәмші Қалдаяқов мен Жұмекен Нәжімеденов туралы кітап жазумен шұғылданып жүр. Қазақ руларына таңба үлестіріп, оны тас бетіне қашап түсірген аңыздың негізін қуалай жүріп, Бетпақ дала үстіндегі "Таңбалы тасты" тауып, мемлекет тарапынан қорғауға алу туралы бастама көтерді. Хақназар хан, Жәнібек пен Керей хандар туралы елге белгісіз дерек көздерін таба білді. Қазақстан Ұйғырлары тарихи-мәдени қауымдастығының Құрметті мүшесі. Өзбекәлі Жәнібеков, Қойшығара Салғарин, Әбіш Кекілбаев секілді тарих зерттеушілері Сүлеймен Тәбірізұлының еңбектеріне зор баға берген. Әріп (мұхамедғарып) Тәңірбергенұлының ақындық өнерін зерттеп үлкен зерттеулердің басында болды.

## Дереккөздер


Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Созақ ауданында туғандар
Санат:Қазақстан өлкетанушылары
Ұйғырша Уикипедия

**Ұйғырша Уикипедия** () — Уикипедияның ұйғыр тіліндегі бөлімі. Мақалалар латын және араб қаріптерінде жазылады.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Ұйғырша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Тарих
* 2013 жыл 15 желтоқсан/24 желтоқсан 2016 ж. - 3 000 мақала.
* 25 мамыр 2018 ж. - 4 000 мақала.
* 8 сәуір 2021 ж. - 5 000 мақала.

## Сілтемелер
* Ұйғырша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Барақ байдың жұрты

**Барақ байдың жұрты** - Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округіне қарасты Көктабан қыстауы жанындағы жер атауы. 

Мұнда 18-ғасырдың ортасынан бастап 20-ғасырдың 30-жылдарына дейін Тама елінің батыры Барақ Бигелдіұлы мен оның ұрпақтары мекен еткен. Барақтың өзі мыңғырған жылқының егесі болған көрінеді. Ұрпақтары да малды, бай-қуатты жандар екен. Осы жер олардың көктемде мал төлдететін орыны болған. Одан соң жаз шыға Сарысу өзені бойына көшіп кететін болған. Күзге қарай Бетпақдала асып Шу өзені бойын қыстау үшін көшіп отырған. Сондықтан да егесіз қалған жерді сырт ел *Барақ байдың жұрты* атандырған. Бұл жерде қазір Сарысу ауылдық округіне қарасты шаруа қожалықтарының малшылары жайлап жатыр. Мұнда Барақ Бигелдіұлының және оның бірқатар ұрпақтарының мазары бар.

## Дереккөздер


Санат:Ұлытау ауданы географиясы
Семит тілдері

**Семит тілдері** - Таяу Шығыс және Солтүстік Африкада 270 миллионнан астам адам сөйлейтін Афро-Азия тілдес халықтар тілінің тармағы. Бүгінгі күні Семит тілдес халықтарының ішінде ең кең таралғаны Араб тілі болып табылады. (206 миллион), Амхар (27 million), Иврит тілі (шамамен 7 миллион), Тигриния тілі (6.7 миллион), және Арамаик (шамамен 2.2 миллион).

Заманәуи семит тілдерінің ішінде ең кең таралған түрлері:
* араб тілі (шамамен 240 млн. адамға туған тіл болып табылады, сөйлейтіндердің жалпы саны шамамен 300 млн. адам)
* амхар тілі (25 млн.)
* тигринья (9млн.)
* иврит (8млн.)
* ассирлік жағаарамейлік (1-2 млн.)
* малтий тілі (371900)

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Семит тілдерінің генеалогиялық ағашы, Александр Милитарев “Афро Азият тілдерінің генеалогиялық классификациясы”, Мәскеу, 2004; қысқа аннотациялар)
* Семит этнологиясы
* Мысырлық жазу
* Семит тілдері тізімі 

Санат:Семит тілдері
Санат:Тілдер
Түрікменше Уикипедия

**Түркіменше Уикипедия** () — Уикипедияның түрікмен тіліндегі бөлімі.

2004 жылы  ашылған.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Түрікменше Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Статистика
* 10 наурыз 2014 жылы, 27 тамыз 2015 ж — 5000 мақала.
* 22 тамыз 2021 ж — 6000 мақала.

## Сыртқы сілтемелер
* Түркіменше Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Әйелдер боксы

thumb|255px|Бокстасып жатқан әйел боксшылар

**Әйелдер боксы** – Олимпиада ойындарында алғаш рет 1904 жылы демонстрациялық жекпе-жек ретінде өткізілген. Алайда XX ғасыр бойы көптеген елдерде тиым астында болған. Әйелдер боксының қайта жандануы швециялық Әуесқой Боксшылар Бірлестігінің 1988 жылы жарыс өткізуімен байланыстырылады. Ұқсас британдық ассоциацияның санкциалауымен әйелдер арасындағы бокс біріншілігі 1997 жылы өткізілген.

2009 жылдың 13 тамызында Халықаралық олимпиада комитеті әйелдер боксын 2012 Жазғы Олимпиада Ойындары бағдарламасына еңгізуге шешім қабылдайды.. Соның нәтижесінде, қазақстандық боксшы Марина Вольнова Лондонда өткен XXX жызғы олимпиада ойындарында қола медальге қол жеткізеді.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Марина Ивановна Вольнова

## Сілтемелер

* International Women’s Boxing Federation 

Санат:Бокс
Араб тілі грамматикасы

**Араб грамматикасы** ( *нәху ʿараби* немесе  *қауāʿид әл-луғәһ әл-ʿарабияh}}*) Араб тілі грамматикасы. Араб тілі семит тілдеріне жатады, сондықтан араб тілі грамматикасы өзге семит тілдерінің грамматиксына өте ұқсас.

## Етістік
Араб етістіктері (فعل фиʿль), басқа семит тілдеріндегі сияқты өте күрделі болып келеді. Кез келген етістік үш әрібті дауыссыздан тұратын түбірден құралады. Мысалы: . к-т-б "жаз", қ-р-ʾ "оқы", ʾ-к-л "же".

## Синтаксисі
### Ілік септігі (ʾiдāфаh)

### Сөздердің реті

### ''ʾинна''
إن ** ~ "әлбетте" "әрине".  

Мысалдар إنك أنت جميل "" "Сен әлбетте әдемісің" немесе إن السماء زرقاء "" "Аспан түсі көк әлбетте".

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Құран арқылы араб грамматикасын меңгеру 
* АСМ порталында
*араб грамматикасын үйрен
*Араб грамматикасы китабы 

Санат:Араб тілі
Иғраб

**ʾИʿрāб** () - Классикалық араб тіліндегі номиналды және адъективті суффикстері. Бұл суффикстер харакат арқылы жазылады, көбінесе Құран немесе басқа араб жазуларында кездеседі, дегенмен күндегі сөз құрамында айтылмай қала береді. Аталған суффикстер сөз арасында паузада дауысталады ( **'); мысалы сөз немесе сөйлем соңындағы паузада дауысталуы.

==Этимология==
Иғраб сөзінің мағынасы "сөзді Арабшалау" (***' - етістікті зат есім *масдар*). 

==Грамматикалық жағдайлары==

===Диптоталар (الممنوع من الصرف *әл-мамнуʿ мин ас-сарф*)===

===Номиналды сөйлемдер (الجملة الإسمية *әл-джумлат ул-ʾисмияһ*)===

==Етістіктер==
Арабша () *йактуби*

== Дереккөздер ==
<references/>

== Түсініктемелер ==
* Brustad et al., *A Textbook for Arabic: Part Two*: Washington, DC 1997, ISBN 0-87840-350-7
* Haywood and Nahmad, *A new Arabic grammar*: London 1965, ISBN 0-85331-585-X
* Aryeh Levin, "The Fundamental Principles of the Arab Grammarians' Theory of *`amal*", in: *Jerusalem Studies in Arabic and Islam* 19 (1995), pp.&nbsp;214–232.
* John Mace, *Arabic Grammar: A Reference Guide*: Edinburgh 2002, ISBN 0-7486-1079-0
* Ryding, Karin C., *A Reference Grammar of Modern Standard Arabic''

## Сыртқы сілтемелер
*Классикалық араб тілі блогі
* Иғраб және синтаксистік талдау , және грамматикасын тексеру

Санат:Араб тілі
Сарыарқа - Солтүстік Қазақстан даласы мен көлдері

thumb|300px|Наурызым қорығы

**Сарыарқа — Солтүстік Қазақстан даласы мен көлдері** — Қазақстан, әрі Орта Азиядағы Әлемдік мұра тізіміне бірінші болып енген табиғи нысан. 2008 жылдың 7 шілдесіне Квебекте (Канада) өткен Әлемдік Мұра Комитетінің 32-сессиясында қабылданған болатын..

Нысан Қазақстанның далалық аймағында орналасқан жалпы ауданы 450 344 га. құрайтын екі қорықтан тұрады - Қорғалжын қорығы және Наурызым қорығы. Нысан тұщы және ащы сулы екі өзендер тобын қамтып, солтүстіктегі Арктикаға және оңтүстіктегі Арал-Ертіс бассейніне құятын өзендердің суайырығы болып табылады. Сонымен қатар, жыл сайын Африка, Үндістан және Оңтүстік Еуропадан  Батыс және Шығыс Сібірде орналасқан ұя салу орындарына миграциялайтын миллиондаған жыл құстары үшін маңызды аялдау жері болып табылады.

Бұл сулы-батпақты алқаптар жаһандық қауіп төнген кәдімгі қоқиқаз, бұйра бірқазан, ақ тырна, тарғақ, аққұйрықты субүркіт, ақбас үйрек сияқты құстардың популяциясын демеп тұруға үлесін тигізіп келеді және бұдан басқа нысанға енген 200 мың га. орта азиялық жазықтық далалық аймақ флорасы жартысынан көбісінің, сонымен қатар ақбөкеннің мекен ету аймағы болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әлемдік мұра
Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра
Таджуид

**Таджуид** () сөзі араб тілінде сөзді әдемілеу, ділмарлық деген мағынада қолданылады, жалпы мағынасы **Құранды дауыстап оқу ережелері**. Сөз түбірі *ж-у-д* үш әріптен құралған, мағынасы жақсырақ қылу.

Тәджуид Ислам тарала бастаған алғашқы кезеңдерден бастап дамыған,
ұрпақтан ұрпаққа сабақтастықпен жалғасқан дәстүрі бар, шебер оқушылар меңгерген орындаушылық өнер болып табылады. Оның қарапайым оқуын бастауыш
мектептер мен медреселерде үйретеді.
Ислам ғұламалары Тәджуидке арнал классикалық
араб тілінің фонетикасын егжей-тегжейлі
түсіндірген көптеген трактаттар жазған.
Бұларда дауыс үндестігі, дыбыстардың
өзара ықпалдастығы мен үйлесімі, сөз
тіркесі мен оның мағыналық екпініне,
дауысты сәл үзу мен созған кезде дейді
дұрыс алу, т.б. білімдер мен тәсілдерге
көп көңіл бөлінген. Осылардың көмегімен
оқудың айшықтылығына, әуезділігіне қол
жеткізді.

## Араб әліппесі және грамматикасы

Араб тілінде 28 әріп бар.

## Дауысты шығару
*Махариджул Хуруф* деп аталатын дауысты шығарудың 17 нүктесі бар. Бұлар адамның тамағы, тілі, мұрны және басқа ауыз бөліктерінде орналасқан.

### Жуан және жіңішке

## Созулары
## Сәкинәһ
### Мим сәкинәһ
Мим әрпінің үстіне сукун харакаты қойылған уақытта ол мим сәкинәһ деп аталады.

## [[Қалқала]]
Қалқала дауыссыз дыбыстары бесеу:
ق, ط, ب, ج және د

## Тоқтау ережелері
Тоқтау сигналдары, немесе *румуз әл-ауқаф*:

 -- тоқтау қажет

 -- тоқтау ұқыпты

 -- тоқтауға болады

 -- тоқтамаған жақсы

 -- тоқтамау шарт

## Манералар

### Жүрек мәнері
* Сөз түбірін түсіну.

### Сыртқы мәнерлер
*Дене, киім және отыратын орын тазалығына мән беру керек.

## Дереккөздер


### Кітаптар және журналдар
*Chapter in "The Art of Reciting the Qur'an" by Kristina Nelson, American University in Cairo Press (Cairo, NY) 2001. 
*“Theory and Practice of Tajwid,” Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, IV, Leiden, Brill, 2007 (or still in press)

## Сыртқы сілтемелер
*Керекті білім  - Тегін жоғары сапалы Құран оқу таджуид заңдары бойынша
*Таджуид оқулары  - Таджуидті меңгеруге арналған онлайн ресурстар
*Таджуид практикалары  әріптер комбинациясын оқу жаттығулары
*Studyislaam.org  - Таджуид негіздері
*Youtube.com Араб әліппесі
*Таджуид бойынша оқу
*Таджуид ағылшын тілінде 
*Tajweed Podcast  - Таджуид iTunes Ағылшын тілінде
*AboutTajweed.com - Таджуид заңдары
*Tajwid.info - Таджуид аудио
*Altafsir.com   

Санат:Араб тілі
Санат:Құран
Араб жазу жүйесінің тарихы

Араб әліппесінің тарихы араб жазу жүйесі абджәдтың уақыт өте өзгергенін көрсетеді. 

## Тағы қараңыз
* Абджәд

## Дереккөздер


Санат:Араб жазуы
Ресей республикалары

Ресей Федерациясы 83 субъекттен тұрады, оның 21-і **республикалар.** Барлығын қоса есептегенде республикалар Ресей аумағының 28,6 %-н алып жатыр, мұнда елдегі халықтың 16,9 % мекендейді.

Республикалар өлкелер мен облыстармен салыстырғанда ұлттық-мемлекеттік құрылым болып табылады, яғни Ресей құрамында бола тұра белгілі бір халықтың (халықтардың) мемлекеттілігін көрсетеді. Өзге субъектілерден айырмашылығы - республикалардың өздерінің конституциялары бар және өздерінің мемлекеттік тілдерін бекіте алады.

Көптеген қазіргі кездегі республикалар кеңес үкіметі кезеңінде автономиялы кеңестік социалистік республика статусына ие болды, кейбірі автономиялы облыс болды. РКФСР-дің ішінде ұлттық мемлекеттік құрылым бола тұра федерация субъектілері болып есептелді (Өлкелер мен облыстардан айырмашылығы. Олар әкімшілік-аумақтық бірлік болатын).

## Тізімі


Image:Republics of Russia1.png|
poly 1 278 17 278 16 290 6 292 Адыгея
poly 262 335 276 327 286 341 287 348 278 353 262 345 Алтай Республикасы
poly 119 266 134 252 150 264 129 293 Башқұртстан
poly 382 278 406 272 419 283 387 336 342 328 343 315 372 323 Бурятия
poly 83 335 83 322 67 323 68 335 Дағыстан
poly 52 312 64 311 63 325 54 325 Ингушетия
poly 0 321 9 318 13 330 2 334 Қабарда-Балқария
poly 31 285 52 281 55 299 43 307 Қалмақстан
poly 18 267 31 267 30 281 21 281 Қарашай-Черкесия
poly 108 120 117 133 103 172 72 150 Карелия
poly 159 165 217 181 171 218 125 213 Коми Республикасы
poly 96 207 116 207 118 237 98 229 Марий Эл
poly 78 226 58 248 70 263 91 241 Мордовия
poly 350 111 474 38 475 246 381 255 Саха Республикасы
poly 26 346 24 330 9 334 9 348 Солтүстік Осетия
poly 97 246 115 240 123 255 115 266 Татарстан
poly 332 318 333 342 293 346 290 334 Тыва
poly 125 226 142 235 129 249 120 244 Ұдмұртия
poly 283 300 303 313 288 328 Хакасия
poly 49 338 67 339 70 351 49 351 Шешен Республикасы
poly 68 207 88 206 89 225 70 221 Чувашия
desc bottom-right


## Ресей республикаларының ұлттық құрамы

Ескерту: *«Өзгелер»* бағанасында екіқұрамды республикалардағы халық саны бойынша екінші орындағы ұлт көрсетілген.

## Тағы қараңыз
* Ресей өлкелері
* Ресей облыстары
* Федералдық маңызы бар қала (Ресей)
* Автономиялық облыс (Ресей)
* Автономиялық округ (Ресей)

## Дереккөздер

Санат:Ресей әкімшілік бөлінісі
Санат:Тізімдер
Та марбута

**Та̄’ марбӯт̣а** (, сөзбе сөз: «T әрібіне байланысты») — Араб жазуында әріп. Араб әліппесінің Һа әрпіне ұқсас жазылыды, дегенмен айырмашылығы үстінде екі нүктелі болып келеді ة, та марбута сөз соңында келіп өзі бір жекедара мән бере алмайды.

## Этимология
ة әрібі араб әліппесінде жеке әріб болып есептелмейді, бірақ әріп деп аталатын себебі араб әліппесінің Та (ت) әрібінің бір жеке дара жазылу жағдайы болғандықтан айтылады, бұл жағдай араб тілінде (та мамдуда) «созылыңқы т» (ت): т әрібінің соңын созып басқа әріппен жалғастыру арқылы 'Та марбуту' әрібін аламыз.

## Жазылуы
ت әрібі араб тілінде аналық түрді (женский род) білдіреді. Етістікте (та мамдуда) Та (ت), есімдіктерде — 'Та марбута' болып қолданылады.

'Та марбута' тек сөз соңында екі түрде жазылады: 

жалғаусыз — ة (мысалы: كُرَةٌ «доп», «шар») 

және жалғаумен — (ة) (мысалы:بَدْلَةٌ «костюм»). 

Егер та марбутаның сол жағанан тағы бір та марбута қосылса, ол та мамдудаға айналып кетеді, мысалы:بَدْلَتُهُ «оның костюмі».

## Дауысталуы
сөз арасында жай (ت) Та әрібі сияқты оқыла береді, егер сөз соңында кездессе һа (ة) әрібі болып дауысталады.

## Дереккөздер


Санат:Араб жазуы
Мирный

* *[[Мирный (Жамбыл облысы)|Мирный]]* – Жамбыл облысы Мойынқұм аудандағы кент.
* *[[Мирный (Саха Республикасы)|Мирный]]* – Ресей Федерациясы Саха Республикасындағы қала.
Абджәд сандары

**Абджәд сандары** 28 араб әріптерінің ондық санақ жүйесіндегі сандарды белгілеуі. Араб әліппесінің әр әрпіне белгілі бір сан мәні бекітілген. Бұндай сандарды белгілеу жүйесі 8 ғасырда қалыптасты. Арабтың ** сөзінің мағынасы "әліппе" деген мағына береді.

## Әріпке белгіленген сандар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*''абджәд'' санау жүйесі
*http://www.nurmuhammad.com/IlmHuroof/IlmHuroofArticles/welcometothescienceofhuroof.htm 
*www.alavibohra.org 

Санат:Араб жазуы
Әліп

**Әліп** - Тама тайпасының бір бұтағы. Тама тайпасы және Әліп пен Жөгі атты бұтақтан тұрады.

Араб алфавитінде "а" орнына қолданылатын бас әріп "алиф" аталады. Біз оны қазақшылап "әліп" дейміз. Көне түркілерде "әліп" - "тақ", "жеке" мағынасында да айтылған. Мысалы, бала ашатын құмалақтың саны 41 болады. Соның қырығын "жұпқа", біреуін "таққа" санайды. Балды (болжауды) "жұп" емес, "тақ" шешеді. Құмалақшы қырық бір құмалақты үшке бөледі де, төрт-төрттен бөлшектеп, соңғы бөлшектен "маңдай" аталатын үстіңгі қатарын, ортасынан "белдеу" аталатын орта қатарын, төменнен "аяқ" аталатын соңғы қатарын шығарады. Солай бөлшектегенде "әліп" қай қатарда тұрса, құмалақшы балды соған қарап айтады. Қазақтың "әр істің ақырын күт" деудің орнына "әліптің артын бақ" деуі осыдан. Жалпы алғанда қазақтың рулық таңбалары, көне замандағы әріптер белгісі болу керек деген жорамал бар.

Таманың Әліп деген батыры болған екен. Осы күнге дейін баланың баласына "Әліптің артын бақ" деген өсиетті сөз қалдырған, сондай алдынан кесе-көлденең ешкім тұрмаған батыр екен.

Әліптен тараған ұрпақтар - Құрақ, Жабал, Аташал, Кенжебай, Қызылқұрт (Өтеміс, Сарытама, Қаратама, Қойлыбай, Қошқарбай, Ерназар), Дәулеткелді (Байболат, Бұзау, Жалпақ, Қосбармақ, Есенқарағай, Сыбақ, Құлшыораз, Барақ) руларына бөлінеді. Әліптің таңбасы / (әліп).

## Дереккөздер
 

Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Нур Ислам Банкі

**Нур Ислам Банкі** (қысқаша NIB) 2006 жылы Дубай қаласында ашылып, шариғатқа сәйкес қызмет көрсететін коммерциялық банк.

## Марапаттары

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*noorbank.com 
*noortakaful.com

Санат:Біріккен Араб Әмірліктері банктері
Санат:Исламдық банкинг
Тополь-М

**"Тополь-М"** — зымыранды кешені Ресейдің қарулы күштеріне 1980 жылдары қолданысқа алынған, тұрақты және жылжымалы тұғырдан ұшыруға арналған құрлық аралық ядролық ракетаға жатады. 

Үш сатылы зымыраннан тұратын,  ұшу кезіндегі салмағы 47200 кг,  1000-1200 кг жүк тасымалдай алатын, 550 ктн қуатты ядролық оқтұмсық немесе 6-ға дейін кішкейтілген оқтұмсықты жалған оқтұмсықтармен бірге алып ұша алатын, кемінде 2000 км, ұзағанда 10500 км қашықтыққа дейін жететін стратегиялық маңызы бар ірі қару. Глонас және компьютерлік басқармалы, 200 м дәлдікпен нысанаға тие алады. 

2010 жылдың аяғында аталмыш қарудың жетілдірілген түрі - Тополь-М ракетасы  Ресейдің Стратегиялық Қару Күшіне 70 данамен табыс етілді, оның 52-і жердегі тұрақты тұғырда, 18-і жүретін жылжымалы көлікте орналасқан.  КСРО ыдырағанда Тополь М тәрізді зымыранды қару мен ТУ-95 МС стратегиялық бомбалаушы ұшақта орналасқан стратегиялық қару Қазақстанда да болды, артынан ядролық қаруы бар ұлы державалармен келіссөздер жүріліп, барлық ядролық қаруды КСРОның мұрагері ретінде Ресейге қайтарған болатын.

## Тағы қараңыз
* 

## Сыртқы сілтемелер

* Межконтинентальная баллистическая ракета «Тополь-М» (РС-12М2)
* Ракетный комплекс «Тополь-М» 

Санат:Зымыран қарулар
Ноқта ағасы

**Ноқта ағасы** - қазақта үлкен, басшы мағынасынады қолданылады. Олай дейтіні, көне заманда әке балаларына енші бергенде көш алдына жүретін түйені үлкен ұл жетектеген. Содан "ноқта ағасы" атанған.

Қазақ жүздерінде, тайпа үлкен атаның баласын, сол бірлестіктің жолы үлкен тобы ретінде "ноқта ағасы" деп дәріптейтін дәстүрі бар.

"Ноқта аға" мәртебесінің белгілі бір жүзде жетекші рөл атқаратын, яғни қазақтың хан-сұлтандарына жақын ықпалды тайпаларға берілгені белгілі. 
## Дереккөздер
 

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Шежіре
Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Қазақ рулары
Үш Көкше

**Үш Көкше** - Мойынқұмның шөбі шүйгін, шаруаға аса қолайлы болып келетін ортаңғы бөлігі, құм. Мойынқұмның құмы жал-жал болып келсе, "Үш Көкшенің" (Жуантөбе - Бас Көкше, Тасты - Орта Көкше, Шу - Аяқ Көкше) құмы - ойдым-ойдым қазаншұңқыр болған. Шөбі шүйгін болған. "Үш Көкшенің" бір шұңқыры бір ауылдың қысына азық деген қанатты сөз бар. Тарихи декректерге қарағанда "Үш Көкшенің" шүйгін жайылымы алғашқы Қазақ хандығының қысқы қонысы болып, отау көтерген қасиетті орыны екен. Осы құмды орталық етіп "Көкшеқұм" болысы құрылған. Ол Қоңырат тайпасының Маңғытай, Саңғыл руларының адамдарынан құралған. 

## Дереккөздер
 

Санат:Түркістан облысы географиясы
Виртуалды оқу ортасы

**Виртуалды үйрену орталығы** (**virtual learning environment**, қысқаша **VLE**) — интернет технологиясын қолданып онлайн ортада білім беру ортасы. Бұл ортада білім алушылар виртуалды кластарға, оқу материалдарына, тестерге, тапсырмаларға, алған бағалары жайлы мәліметтерге, академиялық күнтізбе, басқа онлайн ресурстарға интернет немесе локалды желі арқылы қол жеткізе алады.

## Мақсаты

## Компоненттері

## Ақтау
Жоғарғы оқу орындары виртуалды оқу ортасын келесі мақсаттарда қолданады:
* оқытушылардың сабақ беру уақытын үнемдеу және шығын мөлшерін азайту;
* кез келген уақытта және кез келген орында білім алуға қолжетімділікті қамтамасыз ету.

## Дереккөздер


## Арғы оқылымдар
* .
* .
* .
* .
* .
* .

Санат:Интернет
Санат:Онлайн оқу
Санат:Ақпараттану
Санат:Оқу әдістемелері
Халықаралық Информатика Олимпиядасы

**Халықаралық информатика олимпиядасы** (қысқаша **IOI**) мектеп оқушыларының арасында өтетін әр жылдық бағдарламалау сайысы. Ең бірінші IOI 1989 жылы Праветс қаласы, Болгарияда өтті.

## IOI өткізілетін орындар мен вебсайттары
* **IOI 2016** Ресей, 2016
* **IOI 2015** Қазақстан, 2015
* **IOI 2014** Тайпей, Тайвань, 2014 http://www.ioi2014.org/ 
* **IOI 2013** Брисбан, Австралия, шілде 6–13, 2013 http://ioi2013.org/
* **IOI 2012** Сирмоне, Италия, Қыркүйек 23–30, 2012 http://www.ioi2012.org/ 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Халықаралық информатика олимпиядасы комитеті вебсайты
*IOI Дерекқоры 
*IOI Секретарият вебсайты
*IOI 2004 (Афины, Грекия) вебсайты
*IOI 2005 вебсайты
*IOI 2007 вебсайты
*IOI 2009 вебсайты 
*IOI 2010 вебсайты
*Фотолар
*IOI 2009 Results 
*IOI 2011 вебсайты 
*IOI 2012 вебсайты 

**Сайыс өткізілетін ашық-кодты жобы:**
*Contest Management System Open-source tool in Python to run and manage a programming contest on a server [IOI2012].

Санат:Бағдарламалау сайыстары
Санат:Информатика сайыстары
Марина Ивановна Вольнова

**Марина Ивановна Вольнова** (Қызылорда облысы, Қазалы қаласында  1989 жылы 26 шілдеде туған) - боксшы, бокстан Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген спорт шебері, Лондонда өткен 2012 Жазғы Олимпиада ойындарының қола медаль иегері.

## Өмірбаяны
Марина Вольнова бокспен 6 жасынан айналысып келеді. Ол Астанада бокстан Қазақстанға еңбегі сіңген бапкер - Маржикпаев Берік Боромбаевичтің қол астында жаттығады. Бокстан Азияның (2010) чемпионы, әлем чемпионатының (2010) күміс медаль иегері, Қазақстан чемпионатының төрт дүркін жеңімпазы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Марина Вольнова  «Олимпийцы Казахстана» сайтында
* Қазақстан боксшысы Вольнова Олимпиаданың щирек финалына шықты
* Қазақша сөйлеп, таң қалдырған Марина Вольнова

Санат:26 шілдеде туғандар
Санат:Қазалыда туғандар
Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Әйел боксшылар
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының боксшылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Бокстан Азия чемпиондары
Санат:Бокстан әлем біріншілігінің күміс жүлдегерлері
Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары
Жанбек Торжанұлы

**Жанбек Торжанұлы**. Кейбір шығармаларда **Жәмбек**, **Жәнбек**, **Жәнібек** деп те жазады. Тама тайпасының **Жабал** руынан. 1861 жылы дүниеге келіп, 1918 жылы дүниеден өткен. Жанбек тілі майда, ұтып сөйлейтін, сөзге шешен адам болған. Ол кісінің ел жадында сақталған қасиеті - әділдігі, қара қылды жарған билігі. Ақмолада совдеп құлаған жылы 57 жасында қайтыс болды 

Әкесі Торжан Тама руының атақты адамының бірі болған. Ол Меккеге барып Торжан әжі аталады. Торжанұлы Жанбек жеті рет болыс болып сайланған. Жанбектің қыс қыстауы Шу өзені бойындағы Тасты деген жерде болады. Тастының жанында *Жанбектің ағаш үйі* деген жер бар. Жаз жайлауы Арқадағы Жетіқоңырда болған. Адмирал Колчак Жанбекті хан деп атаған екен.

Жанбек Қарақыз болысының басқарушысы болған. Оған билікті Бегұлы Көшекұлы қолдан берген дейтін аңыз бар. Торжан тұқымындағы Қыстаубайұлы Нарымбеттің айтуына қарағанда Жанбек өте сұлу, ажарлы адам болған екен. Құлынның терісінен тігілген сырт киімі болады екен. Екі иығы құлынның қара жонымен әспеттеліп келіп, құлын құйрығымен шашақталып тігілген. Өзі жылы, өзі әсем тігілген жарғақ болған екен. Бір жиында тұрғанында бір әйел келіп Жанбекті көріп қалып, сұлулығына таң қалып ішегін тартқан екен. Сонда Жанбектің іші мұздап қоя берген екен. Сол жиыннан ауылына келгеннен соң қайтыс болып кетеді. Нарымбет «Жанбек ағай жас кетті ғой, көз тиіп» деп отырушы еді. Жанбектен кейін баласы Төленбек те болыс болған екен.
Жанбектің мазары Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы **Қызылжар темiржол станциясы**нан оңтүстік-шығысқа қарай 46 шақырым жерде, Сарысу өзенiнiң сол жақ жағасында. Қарағанды облысының жергiлiктi маңызы бар тарихи-мәдени ескерткiштерiнiң Мемлекеттiк тiзiмiнде 1300-тізімде жазылған. Арнайы мемлекеттік қорғауға алынған.
сүрмесіз|оңға

## Дереккөздер
 

Санат:1861 жылы туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ би-шешендері
Алейһиссалам

**Алейһиссалам** () — «оған сәлем (саулық, амандық) болсын» деген мағына беретін пайғамбарларға айтылатын дұға. Шииттер өздерінің имамдарына, Әли ибн Әбу Талибқа, оның ұлдарына осы дұғаны айтады.

Санат:Араб дін терминдері
Ижтиһад

**Ижтиһад** (, ) — шариғи үкім шығарудағы ғалымның ізденіс қылып, еңбек етуі.
Ижтиһад жасаудағы мужтаһидтің шарттары:
* Ижтиһадқа қажетті Құран, Сүннет және т.б. шариғат негіздерінен дәлелдерді білуі;
* Иснад, хадис тізбегіндегі адамдар секілді хадистердің сахих немесе әлсіздігіне байланысты үкімдерді білуі;
* Үкімі жойылған немесе ижмағқа қайшы нәрселермен үкім шығармау үшін насих пен мансухты (яғни үкімін жоюшы және үкімі жойылған аят пен хадистер) білуі, ижмағты білуі қажет;
* Дәлелдерден анықтаушы және жеке дәлелдерді айыра білуі;
* Тілден және фиқһ негіздерінен «жалпы және жеке» деген сияқты сөздікишараттардың мағынасын білуі;
* Дәлелдерден үкімдер шығаруға қабілеті болуы керек;

## Дереккөздер

Санат:Ислам
LaTeX

**LaTeX** () құжат мәтіндеу тілі. 
LaTeX бағдарламасын алғаш рет 1980 жылдары Лесли Лэмпорт SRI International зертханасанда ойлап тапты.

Бүгінгі күнгі соңғы версиясы LaTeX2e. Бұл өнім LaTeX көпшілік жобасы лицензиясы (LaTeX Project Public License) негізінде тегін таратылады .

## Мысалдары
Бұл мысалда LaTeXте терілген кодпен код жауабы көрсетіледі:

## Дереккөздер


## Арғы оқылымдар
* 
* 
* 
* 
* 

## Сыртқы сілтемелер
* LaTeX үй беті
* CTAN — the Comprehensive TeX Archive Network
* The TeX Users Group
* TeX and LaTeX questions and answers at StackExchange
* LaTeX Wikibook
* LaTeX3 newsletter
* 
* LaTeX Templates

Санат:Бағдарлама жасақтамалары
Санат:Ақпараттану
Әл-Йаса

**Әл-Йаса** (, христ.: Елисей, яһуд.: Элиша) — қай жерде өмір сүріп, қандай кітап түсірілгені белгісіз Аллаһтың пайғамбары. Ол туралы Құранда бірнеше рет айтылады. Мысалға:

«...және Исмаилды, әл-Йасаны, Юнусты, Лұтты. Және олардың барлығын әлемдерден артық еттік»

«Исмаилды, әл-Йасаны, Зул-Кифлды еске ал. Және олардың барлығы жақсылардың қатарына жатады»

## Дереккөздер


Санат:Ислам пайғамбарлары
Жұма

**Жұма** (; *әл-джума*) — бейсенбіден бір күн ілгері, сенбіден бір күн кері аптаның тәулік өлшемі. 

Бірқатар мұсылман елдерінде, мысалы Сауд Арабиясы, Ауғанстан және Иранда жұма аптаның соңғы күні болып есептеледі. Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері 2006 жылдың қыркүйек айынан бастап жұма аптаның соңғы және демалыс күні болып жарияланды және бір жыл өте Кувейт те сондай шешім қабылдады..

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Апта күндері