open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дәулетбек Таңатұлы Мақаш

**Дәулетбек Таңатұлы Мақаш** (1955-2004), журналист.

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1982). 1982-1991 ж. және 1999 жылдан Қарағанды облыстық *«Орталық Қазақстан»* газетінде тілші, жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1991-96 ж. республикалық *«Халық кеңесі»* газетінің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі. 1997-99 ж. ҚарМУ-дің *«Қарағанды университеті»* газетінің редакторы. Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1990).

Шығармалары *«Жүрегімде айтылмаған сыр қалды», «Жазылар естеліктер мен туралы»* (2005) кітаптарына топтастырылды.

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:2004 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Серік Сексенов

**Серік Сексенов** (1950 ж.т.), журналист, ҚазМУ-ді (1977), Алматы Жоғары партия мектебін (1987) бітірген. Егінді бұлақ ауданы «Ленин туы» газетінің жауапты хатшысы, облыс «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі , жауапты хатшысы, бөлім меңгерушісі. Қазақстан журналистер одағы облыс ұйымы сыйлығының бірнеше мәрте лауреаты, Қазақстан кіші ассамблеясы туралы «Сарыарқа - достықтың мекені» (2004) кітабын шығарушылардың бірі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Гүлнәр Абдоллақызы Ералиева

**Гүлнәр Абдоллақызы Ералиева** (1958 жылы 11 наурызда Ақмола облысының Вишневка ауылында туған) — актриса, ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1991), Қазақ.

## Өмірбаяны
* Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік көркем-театр институтының көркем-театр факультетін бітірген (1979), театр және кино актері.
* 1980-1995 жылдары - Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының драма актері. 
* 2005 жылдан - «Silkway City» ЖШС кинотеатрының менеджері.
* 2006 жылдан бері - «ҚазТрансГаз-Алматы» АҚ бұқарамен байланыс жөніндегі маманы.

## Рөлдері
Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың «Қарагөз» (Қарагөз), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» (Баян), Сәбит Мұқанұлы Мұқановтың «Шоқан Уәлиханов» (Катерина), Ф. Шиллердің «Генуядағы Фиеско бүлігі» (Элеонора), У. Шекспирдің «Асауға тұсау» (Катарина), Уйгун мен Султановтың «Әлішер Навои» (Гули) және тағы басқа  спектакльдерінде ойнаған.

Ш. Бейсембаевтың «Бұлақ» - Әйгерім («Қазақфильм»,1974); А. Қарсақбаевтың «Алпамыс мектепке барады»-Мұғалімнің қалыңдығы («Қазақфильм», 1975); Ә. Тажібаевтың «Нан мен Тұз» - Әсия; С. Шутовтың «Шешуші айқас» - Сәуле («Қазақфильм», 1978); С. Ходжиковтың «Біздікін біл» - Қадиша («Қазақфильм», 1984); Д. Садырбаевтың «Ауылдық мозаика» - Шакин («Қырғызфильм», 1980); Ю. Бзаровтың «Тұңғиықтан репортаж» - Суфия («Өзбекфильм», 1984); «Біз орысша сөйлейміз» («ДЭФА-фильм», ГДР, 1978); С. Бодровтың «Шиза» - Күляш (2005) фильмдеріне түскен.

## Отбасы
* Әкесі - Ералиев Абдолла Сұлтанмұратұлы, зейнеткер, ҚазКСР Министрлер кеңесі төрағасының кеңесшісі болған. Анасы - Құрбанова Іззат Төлендіқызы, зейнеткер, бас бухгалтер болып жұмыс істеген.
* Балалары - Гауһар (1978 жылы туған), Диляра (1987 жылы туған); ұлы - Жалғас (1995 жылы туған).

## Дереккөздер
Сауық Мәсіғұтқызы Жақан

**Сауық Мәсіғұтқызы Жақан** 1945 жылы 11 ақпанда Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының Еркіндік ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Жақанов Мәсіғұт, марқұм. Анасы - Жақанова Зайра, марқұм. Арғын тайпасның Қуандық руының қарпық-тоқа бөлімінен шыққан. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1966), филолог. Доцент. «Сөйлеу техникасы» (2002), «Жүргізушінің сөйлеу мәдениеті» (2004) кітаптарының авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1966-2002 жылдары - Қазақ радиосының дикторы. 1998 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының сахналық сөйлеу пәнінің дәріскері. 2000 жылдан бері - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде дәріскер, доцент. «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған (1985). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі (1995). Діни көзқарасы - ислам. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Гүлденген Қазақстанның келешегіне сенемін»*. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Қомбаров Мәрлен, экономист. Ұлдары - Қомбаров Саян (1972 жылы туған), Қомбаров Ерлік (1981 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Байжұма Қатираұлы Мақашев

**Байжұма Қатираұлы Мақашев** (1959 ж. т.), әуесқой композитор, өлең жазумен де шұғылданады. Техника ғылымдарының кандидаты (1990). 1981 ж. Қарағанды политехникалық және Жезқазған тау-кен технологиялық институтын (1986) автокөлік инженер-механигі және тау-кен инженері мамандықтары бойынша бітірген. КарПТИ Жезқазған филиалында оқытушы, Ұлытау аудандық *«[[Агропромтехника]]»* өндірістік бірлестігінің бас инженері, Жезқазған облысы кәсіптік-техникалық басқарма бастығының орынбасары, *«[[Жезқазғантүстіметалл]]»* АҚ бөлім бастығы болып қызмет атқарды. 30-ға жуық ғылыми еңбектері, патенттері бар. 1993 жылдан* «[[Қазақмыс]]»* қорпорациясында бас маман. Өлендері қалалық, облыстық, республикалық басынымдарда жарияланған. *«Ұлытау вальсі», «Ұлытау аруы», «Бал қымыз», «Анама»* т. б. әндердіңавторы.
	
## Дереккөздер
Ботагөз Елубайқызы Мақсұтова

**Ботагөз Елубайқызы Мақсұтова** (1971 ж. т.), актер. Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр және сурет өнері институтын бітірген (1996). 1992 жылдан С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының артисі. Ш. Мұртазаның *«Домалақ ана»* — Нүрилә, М. Хасеновтың *«Ні-Ғі» махаббат»* — Зәуреш, Ш. Айтматовтың *«Ана—Жер Ана»* — Әлиман рөлдері сыншылардың жоғарғы бағасына ие болды. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты (2002).

## Дереккөздер


Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Қазақстан актрисалары
Мұстақым Малдыбайұлы

**Мұстақым Малдыбайұлы** (1880-1923, кейбір деректерде 1927), публицист, қоғам қайраткері, Алаш қозғалысына белсене катысушылардың бірі. Қарқаралының түлегі. Троицк к-ндағы орыс-қазақ мектебін, Уфадағы Ғалия медресесін тәмамдаған. 1910-11 ж. Жетісу жеріндегі Мамания мектебінде оқытушы әрі директоры қызметін атқарған. 1912 ж. Семейде «*Жәрдем»* баспаханасында Малдыбайұлының *«Қазақша оқу  кітабы», «Иман және намаз»* атты оқулықтары жарыққа шыққан. Елеусін Бұйриннің 1912 ж. шыққан *«Ызын»* жинағына Малдыбайұлының «Туған жерім» атты өлеңі енғен. Мақалалары *«Қазақстан»* (1911-13), *«Қазақ»* (1913-18), *«Қазақ тілі»* (1918-19) газеттері мен *«Айқап»* журналдарында жарык керғен. Ол кейбір еңбектерінде *«М. М.», «Азамат Қорықбасов», «Мұстақым», «Ризабек Сәулеев», «Жолдасы»* атты бүркеніш есімдерді қолданған. Жаңа экономикалық саясат жылдары Едірейдің Қараадыр деген қыстағынан мектеп, дүкен, сүт өнімдерін шығаратын шағын зауыт ашкан. Семей к-нда банкісі, Сарыкияқта мал семірту пункті болған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Павел Игнатьевич Малтабар

**Павел Игнатьевич Малтабар** (1908 — 1977), шахта құрылысшысы. Социалистік Еңбек Ері (1957).

Донецк тау-кен институтын бітіргеннен кейін (1932) Қарағанды тас көмір бассейніне жіберілді. 1941 — 1945,

1963-1971 ж. *«[[Қарағанды шахта құрылысы]]»* тресінің (комбинатынын) бас инженері, құрылыс бастығы, бас инженердің көмекшісі,

1938-1941 ж. *«[[Донбасс шахта құрылысы]]»* (Донецк қ.) тресінің құрылыс бастығы бас инженердің көйекшісі,

1945-48 ж. шахта құрылысы басқармасының,

1948-1954 ж. Новошахтинск құрылысы орт. басқармасының,

1954-59 ж. *«Қарағанды шахта құрылысы»* комбинаты Киров шахта құрылысы басқармасының бастығы.

1959-1963 ж. *«Қарағанды шахта құрылыс»* тресінің бастығы. 
## Марапаттар

* Социалистік Еңбек Ері - КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1957 жылғы 26 сәуірдегі Жарлығымен
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Туы ордені
* «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медал
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жылулық сәулелену. Абсолют қара дене

[thumb|400px|[Абсолют қара дене]]
XX ғасырдағы ғылыми ойдың ұлы жеңісі — кванттық теорияны қалыптастыруда  қызған дененің сәуле шығаруын эксперименттік зерттеу үлкен рөл аткарды. Жоғары температураға
дейін  қыздырғанда дене әртүрлі түске еніп, сәуле шығара бастайтынын білеміз. Мысалы, темірді кыздырғанда, ол өуелі қызыл, содан кейін  қызыл сары, одан әрі ақ сары түске беленеді. Электр шамының вольфрам  қылын 3000 С-қа дейін кыздырғанда, ол ақ жарық сәуле шығарады. Күннің жарығы, Жұлдыздардың шығаратын сәулелері де олардың температурасының өте жоғары болуына байланысты.
*Қызған  денелердің [[сәуле]] шығарып, [[Электромагниттік толқын|электромагниттік]] [[энергия]] таратуын жылулық сәулелену деп атайды.*
Жылулық сәулелену құбылысы тек  қызған денелерде ғана емес, салқын денелерде де орын алады. Электр шамының вольфрам
қылы 3000 С-қа дейін кызғанда көзге кәрінетін ақ жарық шығарса,
температурасы төмендеген сайын денелер керінбейтін инфрақызыл
сәулелер шығарады. Инфрақызыл сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен төмен. Сондай-ак денелердің температурасы
тым жоғары болса, олар кәрінбейтін улытыракүлгін сәулелер шығарады. Ультракүлгін сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен
жоғары. 
Жарық сияқты жылулык сәулелердің барлық түрлері де электромагниттіктолқындар катарына жатады. Олар бір-бірінен
тек жиіліктеріне немесе толқын ұзындықтарына карай ажырайды.
Эксперименттік зерттеулер денелердің жылулық сәулелерді шығарумен катар оларды жұта да алатынын керсетті. Оны көптеген тәжірибелер растайды. Мысалы, параболоидтік айнаға вольфрамнан жасалған спираль  қылын орнатып, оны электр тоғымен инфрақызыл сәулесін шығаратындай етіп кыздырайық. Оған карама-карсы  қойылған екінші айнаның фокусына  қара түске
боялған құрғак мақтаны іліл  қойсақ, ол белгілі бір уақыттан кейін "өз-өзінен" тұтанып жана бастайды. Бұдан денелердің жылулық электромагниттік сәулелерді шығарып кана коймай, оларды жұта да алатыньш кәреміз. Ал кара түсті денелер сәулелерді басқа түсті денелерге карағанда
көбірек жұтады. Бұл төжірибе электромагниттік толкындардың шынында да энергия таситынына көзімізді жеткізеді.
*Өзіне түскен әртурлі жиіліктегі сәулелердің энергиясын толық жұтып. алатын денені [[абсолют]] [[қара дене]] деп атайды*.Күн сыртқы ортаға жарық шығарумен қатар өзіне сырттан келіп түсетін әртүрлі жиіліктегі сәулелерді де толық жұтып алады.
Сондықтан ол абсолют кара денелер қатарына жатады суретте абсолют  қара дененің үлгісі көрсетілген. Іші куыс ыдысқа тар саңылаудан түскен сәуле шексіз мәрте шағылады да, толық жұтылады.

## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Астрономия
Сәкен Қадыркенұлы Малыбаев

**Сәкен Қадыркенұлы Малыбаев** (1941 ж.т.),тау көлік машиналары саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (2001), профессор (1992). ҚарПТИ-ды бітірген (1969). 1968-1993 ж. комсомол ұйымының хатшысы. 1975 жылдан ҚарПТИ аға оқытушы, доцент, факультет деканы, проректоры, кафедра меңгерушісі. 95-тен астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Владимир Николаевич Малышев

**Владимир Николаевич Малышев** (1947 ж. т.), инженер-маркшейдер, өндіріс жетекшісі. 

Қарағанды политехникалық институтын (1980), Алматы политология институтын (1985), Мәскеудің еңбек және әлеуметтік катынастар академиясын бітірген (1994). 19661997 ж. Ащысай полиметалл комбинатының бұрғылаушысы, Шығыс Жезқазған кенішінің проходчигі, кен мастері, бөлімше мастері, кенді учаскенің бастығы, Балқаш КМК маркшейдері, бұрғылап атқылау жұмыстарының аға инженері, Қоңырат кенішінің өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, Балқаш қалалық партия комитетінің өндіріс-көлік бөлімінің меңгерушісі, Балқаш КМК парком хатшысы, Никольск қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Сәтбаев қалалық аткомының төрағасы, Сәтбаев қалалық әкімшілігінің басшысы, *«[[Қазақмыс]]»* Мемлекеттік холдинг-компаниясының вице-президенті, 

«Жезқазғантүстіметалл» АҚ 1-вице-президенті. 1997 жылдан Балқаш КМК бас директоры, кейін осы комбинаттың басшысы болды. Малышев тау-кен металлургиясы саласында мол тәжірибе жинақтаған, ұйымдастырушылық қабілеті мол басшы маман ретінде танылды.
	
## Дереккөздер


Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан геологтары
Санат:Никольск қалалық партия комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Сәтбаев қалалық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Сәтбаев әкімдері
Еуропа Экономикалық Қоғамдастығы

**Еуропа Экономикалық Қоғамдастығы(ЕЭҚ, «Ортақ рынок»)** - мемлекеттік ұйым. 1958
жылы құрылып 1993 жылдың 1 қарашасында Еуропа одағы құрылысымен Еуропа Қоғамдастығына айналды. Еуропа экономикалық қоғамдастығына
Франция, Германия, Италия, Бельгия, Нидерланд, Люксембург, Ұлыбритания,
Дания, Ирландия, Грекия, Испания және Португалия
кірді. Қоғамдастықтың жұмысына ассоциация құқығымен Африканың, Кариб теңізінің және Тынық мұхитының аймағындағы бұрын осы қоғамдастықтың отары болып келген 50-ден
астам дамушы мемлекет
қатысатын.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Сергей Андреевич Мамонтов

**Сергей Андреевич Мамонтов** (1961 ж. т.), экономика және білім беру қызметін басқару саласының маманы, РФ экономика ғылымдарының докторы (2004), профессор (2003). ҚарПТИ (1991) және Орал Мемлекеттік университетін (1983) бітірген. 19832005 ж. ҚарПТИ машина жасау технологиясы каф-сының ассистенті, комсомол комитетінің хатшысы, №53 орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі, Қарағанды бианес колледжінің математика және информатика пәндерінің оқытушысы, жалпы білім берегін пендер кафсының меңгерушісі, директордың оқу  ісі женіндегі орынбасары, Қарағанды бизнес, басқару, құқық университетінің оқу  ісі женіндегі проректоры, Д. А. Қонаев атындағы Қарағанды құқық университеті доценті, Қарағанды маңызды білім беру *«[[Болашақ университеті|Болашақ]]»* институты экономика-педагогика ф-тінің деканы, қазіргі уақытта аталмыш институтың экономика және ақпараттандыру женіндегі проректоры. 50-ге жуың ғылыми еңбектің, оның ішінде 4 монографияның авторы.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шағылысу шекарасы

**Шағылысу шекарасы**. Толқындық төзімділік
көрсеткіштері (нақтылы ортаны құрайтын дененің тығыздығы мен сол дене
арқылы өтетін толқын жылдамдығының көбейтіндісі) бір-бірінен өзгеше денелер
жапсарынан ұдайы көрініс беріп отыратын шартты шекара.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Науқанбай Әлмұхамбетов

**Науқанбай Әлмұхамбетов** (1946-1994), ғалым-математик, математика ғылымдарының кандидаты (1974). ҚазМУ-ды бітірген (1967). 1972 жылдан өмірінің соңғы күніне дейін Қарағанды мемлекеттік университетінде еңбек етті. Оның бастамасымен алғаш рет университетте есептеу математикасы кафедрасын ашып, соның меңгерушісі болды. Әлмұхамбетов тау-кен өндірісінің геологиялық процестерін математикалық модельдеу және серпімділік теориялары салаларында 70-тен аса ғылыми еңбек жазды. 3 оқулық пен оқу құралының авторы.

## Шығармасы:
*Серпімділік теориясының шеқаралық есептерінің сандық әдістері. — Численные методы механики сплошной среды (1972); 
*Тұтқырлы серпімділіктің айырымдық есебінің шешуінің бар болуы — Новые исследования в вычислительной и прикладной математике (1993).

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан математиктері
Евродоллар рыногы

**Евродоллар рыногы** - доллармен АҚШ-тан тыс жерлерде жүргізілетін ақша капиталының халықаралық рыногы. Өткен ғасырдың 70-жылдары ол **«ыстық ақша»** қозғалысы үшін негізгі арнаға айналды. Еуродоллар рыногы өте iрi Еуропаның қаржы орталары болатын банктердiң бiрнеше жүздiктерiнен тұрады. Евродоллар рыногында американдық долларлары бар банкаралық несие және депозиттық операциялар басым.

## Дереккөздер


Санат:Нарықтар
Санат:Ақша
Сейсмикалық шекара

**Cейсмикалық шекара.** Бір-бірімен жапсарласқан екі
ортаның серпінділік қабілеті күрт өзгеруі нәтижесінде нақтылы *сейсмикалық
толқындар* туындауын қамтамасыз ететін шартты шекара.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Базар Мамыр

**Базар Мамыр** (1953-2004), журналист, ақын. ҚарМУ ді бітірген (1974). Облыстың телерадио-комитетте редактор болып істеді. Оның облыстык радиодан жүргізген тарихи-танымдық* «[[Зерде]]»* бағдарламалы көпшілік көңілінен шықғы. Өлеңдері республикалық, облыстық басылымдарда жарияланып тұрды. 2002 ж. жыр жинағы жарық көрді.
	
## Дереккөздер
Еврорынок

**Еврорынок** - операциялар Еуропа валюталарымен
жүзеге асырылатын қарыз ақша
капиталының халықаралық рыногы. Ұйымдық жағынан Еврорынок
Батыс Европаның негізгі
қаржы орталықтарындағы
ірі және орта коммерциялық банкілер тобы (500-ге жуық)
болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Геофизикалық параметрлер графигі

**Геофизикалық параметрлер графигі.**
Зертгеліп отырған физикалық өріс параметрлерінің жер бетінде немесе кеңістікге
белгілі бір бағыт бойымен өзгерістерін кескіндейтін график.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Манақа

**Манақа** – Нұра алабындағы. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Қарағаш тауының батыс беткейіндегі бұлақтар суының қосынуынан түзіледі, Қайрақты ауылы тұсында Шерубайнұра өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 48 км. Оң жағынан Бесбалдақ өзені (ұзындығы 35 км) құяды. Жоғарғы ағысында жағасы биік, төменірек жайдақтау. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, шілдеде төменгі деңгей орнайды. Суы тұщы, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.
	
## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы өзендері
Санат:Нұра су алабы
Тұтқыш құлпы

**Тұтқыш құлпы** - Тұтқыштың көмірсутектермен тоғытылуының шектік мүмкіндігін анықтайтын қалқанның (қақпақтың) гипсометрлік тұрғыдан ең терең нүктесі. Су-мұнай жапсары (газ-су жапсары) көлбеу бағытқа сәйкескен жағдайда *"құрылымдық Тұтқыш құлпы"*, ал жазықтық еңіс орналасқанда *"гидродинамикалық Тұтқыш құлпы"* деген түсінікгер енгізіледі. Құрылымдық және гидродинамикалық құлыптардың бір-біріне сәйкес келуі су-мұнай жапсарының (газ-су жапсарының) еңістену бағыты құрылымдық Тұтқыш құлпы бағытына сәйкес келгенде ғана жүзеге асады. Аталған еңістену бағыты өзгеше болған жағдайда гидродинамикалық Тұтқыш құлпы құрылымдық Тұтқыш құлпына қарағанда гипсометрлік тұрғыдан төмен орналасады, және жапсардың еңістену дәрежесі өскен сайын құлыптың орналасу тереңдігі де арта түседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ерекше емес лицензия

**Ерекше емес лицензия** - лицензия алушыға (сатып алушыға)
тиісті өнімді өңдіру, пайдалану және сату құқығының
берілуі. Мұндайда дәл сондай құқыққы сатушы (лицензия беруші) да ие болып
қалады. Жай лицензия оны
бірнеше фирмаға сатуға мүмкіндік береді. Өйткені лицензия нысанын пайдалану және оны өз қалауынша
жұмсау құқығы лицензия
берушінің өзінде қалады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Қисықсызықты қозғалыс

thumb|left|300px
thumb|right
Көкжиекке бұрыш  жасай лақтырылған дененің  қозғалысы, Жердің Күнді айнала қозғалысы кисықсызықты болып табылады. Велосипед немесе автомобиль доңғалақтарындағы нүктелер де кисық сызық бойымен қозғалады , т.с.с.

*Дененің  қисық [[траектория]] бойымен қозғалысы  қисықсызықты қозғалыс деп аталады*.
Дененің қисықсызықты қозғалысы, оның түзусызықты  қозғалысы кезіндегі орын ауыстыру, жылдамдық және  үдеу сиякты кинематикалық шамалар арқылы сипатталады.

Мысалы, дене қайсыбір қисықсызықты траекторияның бойымен, оның А нүктесінен В нүктесіне  қарай  қозғалады делік.

Сонда дененің жүрген жолы АВ доғасының ұзындығына тең болады. Ал хорда бойымен бағытталған АВ векторы дененің орын ауыстыруын көрсетеді.

Түзусызықты қозғалыс  кезінде жылдамдық векторының бағыты әркашан орын ауыстыру векторының бағытымен бағыттас болатыны белгілі. Ал біз  қарастырып отырған жағдайда, дененің жылдамдық векторы АВ орын ауыстыру векторының бойымен бағытталған деп айта алмаймыз.

 
Оның бағыты бұл жағдайда ʌt уақыт интервалына тәуелді
болады.

ʌt уақыт интервалы азайған сайын дененің бастапқы А нүктесінен орын ауыстыруының шамасы ғана өзгеріп қоймай, олардың бағыттары да өзгеретінін көруге болады.
thumb|left

ʌt неғұрлым азайған сайын S1, s2 және  т.с.с. орын ауыстыру векторлары траекторияның берілген А нүктесіне жүргізілген жанаманың бағытына соғұрлым жақындай түседі. At мейлінше аз болған кезде орын ауыстыру векторының бағыты жанаманың бағытымен сәйкес келеді (22, ә-сурет). Бұдан шығатын  қорытынды: дененің қисықсызықты траекторияның кез келген нүктесіндегі қозғалыс жылдамдығы  траекторияның осы нүктесіне жүргізілген жанаманың бойымен бағытталады.

Қисықсызықты қозғалыс  кезіндегі дене жылдамдығы шынында да траекторияға жанама бойымен бағытталатынына қайрақ тастан шыққан  ұшкын, автомобиль доңғалақтарынан ұшқан саз балшық дәлел бола алады.

Алайда кисықсызықты  қозғалыстың траекториясына жүргізілген жанаманың бағыты нүктеден-нүктеге өткен сайын үздіксіз өзгеріп отырады. Бұдан қисыксызықты қозғалыс жылдамдығының бағыты бір уақыт мезетінен екінші уақыт мезетіне еткен сайын үнемі өзгеріп отыратыны шығады. Олай болса, *қисықсызықты қозғалыс әрқашан айнымалы қозғалысына жатады*. Егер  қозғалыс
жылдамдығының модулі тұрақты болса, мұндай  қозғалыс  *бірқалыпты  қисықсызықты қозғалыс* деп аталады.

Қисыксызықты  қозғалыстың  қарапайым түріне материялық нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысы жатады. Өйткені кез келген  қисықсызықты  қозғалысты шеңбер бойымен, дәлірек айтқанда, шеңбердің бөліктері бойымен  қозғалысы деп карастыруға болады.
thumb|right|300px

Шеңбер бойындағы бірқалыпты  қозғалыста нүкте белгілі бір уақыт аралығында өзінің бастапқы орнына ауық-ауық  қайта оралып отырады. Сондықтан нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сипаттау үшін *айналу периоды* және *[[айналу жиілігі]]* деп аталатын шамалар енгізіледі.

*Айналу периоды (Т) деп нүктенің шеңбер бойымен бір айналым жасауға кеткен уақытын айтады, яғни Т = t/n. Айналу периоды секундпен (с) өлшенеді.* 
*Периодқа кері шама жиілік деп аталады.*

## Дереккөздер



Санат:Классикалық механика
Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру

**Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру.**
Сейсмобарлау барысында пайдалы толқындар мен бөгеуіл толқындарды олардың
бағдарлылығы тұрғысынан даралау және пайдалы сигналарды күшейту, ал
кездейсоқ бөгеуілдерді тұмшалау мақсатында қолданылатын интерференциялық
жүйе.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жақыпбек Бейсенбаев

**Жақыпбек Бейсенбаев** (1896-1961) - шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). 

## Еңбек жолы мен жетістігі
* Еңбек жолын 1929 жылы Үштөбе ұжымшарында (Қарқаралы ауданы Фрунзе атындағы кеңшар) шопан болып бастады. Бейсенбаев жайылымдықтардың жағдайын, онда әсетін шөптердің қоректік қасиеттерін жетік білді, мұның өзі оған қой шаруашылығы өнімділігін арттыруда үлкен табыстарға жетуге кәмектесті. Бірнеше жыл қатарымен бағымындағы отарларды шығынсыз сақтап, төл өсіруде және жүн қырқуда жоғары көрсеткішке ие болды.  
** 1947 жылы әрбір жүз саулықтан 125-тен қозы алған.

## Наградалары
* 3 мәрте Ленин ордені 
* Еңбек Қызыл Ту ордені   
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* "Орақ пен Балға" алтын медалі

## Дереккөздер

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.

Санат:Социалистік еңбек ерлеріСанат:Қарағанды облысы
Еркін аймақ

**Еркін аймақ** - сыртқы сауда аймағы, шет ел тауарларын еркін және алымсыз
ішке әкелу үшін елдің кеден аумағынан бөлінген ірі
теңіз портының, теміржол
торабының, әуе жайының
(немесе соған жапсарлас
ауданның) ерекше аумағы.
Еркін аймақтагы тауарлар
қоймаларда шексіз мерзімге сақталады, көрмелерге
қойылады, сортқа бөлініп,
буып-түйіледі,
қайтадан
өңделеді, ал содан соң
ақысы төленіп, елдің ішкі
рыногына жөнелтіледі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Еврочектер

**Еврочектер** - Еуропа банк жүйесіндегі кез келген елде төлемге қабылданатын чектер. Еврочектердің мақсаты - туристерге қызмет көрсетуді жақсарту. Еврочектерді иеленушілерге оларды банк алдын ала ақшалай
жарна енгізбестен-ақ және ірі сомада береді. Құны банк
несиесінің есебіне бір айға дейінгі мерзімде төленеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк ісі
Манатай

**Манатай** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданында, Ақсу-Аюлы аулының батысында 15 км жерде. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Жақсы Тағылы тауы мен Шерубай-Нұра өзені аңғары арасында 30 км-ге созылып жатыр, ені 5-7 км. Абсолюттік биіктігі 878 м.

## Жер бедері
Сайлармен тілімделген, беткейлері жайдақтау бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстік  және шығыс етегінде қорымтастың мол үйінділері бар. Қайрақты, Қойкел өзендері бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Силур жүйесінің жоғарғы бөлімі жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Сортандау ашық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, бетеге, көкпек, бұталар өседі. Жайылымдыққа және мал қыстауға пайдаланылады.
	
## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Ұңғыма деректемесі

**Ұңғыма деректемесі**. Ұңғыма бұрғылау барысында
жасақталатын басты-басты құжаттарды (бұрғылау журналы, каротаждық қисық
сызықтар, ұңғыманың геологиялық қимасы) және кенорынды игерудің бүкіл
тарихын сипаттайтын құжаттарды (ұңғыма төлқұжаты, жұмыстың жылдық
көрсеткіш карташалары, тәуліктік әрекеттер мен көрсеткіштер тіркелген игеру
журналы, ұңғыманы зерттеу нәтижелері карташалары т.б.) біріктіретін
ұңғыманың техникалық және геологиялық-кәсіби құжаттарының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Маңдайқақ

**Маңдайқақ** – Сарысу алабындағы өзен. Ұзындығы 56 км. 

## Бастауы
Борсеңгір (401 м) тауының солтүстік  беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Біройнақ (350 м) тауы маңында Сарысу өзеніне оң жағынан құяды. 

## Гидрологиясы
Жағасы жайдақ, құмдауытты. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға белініп кетеді. Өзен алабында жайылымдық жерлер, қыстаулар бар. Суы мал суаруға пайдаланынады. Өзеннің орта ағысындағы аңғарда суы тұщы Ақабай құдығы бар, терендігі 10 м, суының өнімділігі 1000 л/сағ.
	
## Дереккөздер

Санат:Сарысу су алабы
Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Абай Сабыржанұлы Масалимов

**Абай Сабыржанұлы Масалимов** (1952 ж. т.), физикалық және кванттық химия, еркін радикалдардың ЭПР-спектроскопиясы саласының маманы, химия ғылымдарының докторы (1993), профессор (1996), ЖМ ХҒА академигі (2005).

С. М. Киров атындағы ҚазМУ-ды бітірген (1974). 1974-77 ж. КСРО ҒА Элементті-органикалық қосылыстар институтында тағылымдамадан өтті (Мәскеу қ.), КСРО ҒА академигі М. И. Кабачниктің зертханасында жұмыс істеді. 1978 ж. ҚазКСР ҒА Химия ғылымдары институтының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. 1980 жылпан Е. А. Бекетов атындағы ҚарМУ-да аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, химия ф-тінің деканы және университеттің ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры, физикалық және аналитикалық химия каф-сының меңгерушісі қызметтерін атқарды. 200 ғылыми еңбектің авторы.

## Дереккөздер

 

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Химия ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы Химия ғылымдары институты қызметкрелері
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің профессорлары
Әли Тойжігітов

**Әли Тойжігітов** (1954 жылы туған), тележурналист.
*ҚарМУ-ді бітірген (1976). 
*Облыстық мәдениет басқармасында, облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде жұмыс істеген. 
*1978 жылдан облысы телерадикомитетте облыстық радионың редакторы, облыстық телевизияның аға, бас редакторы. 
*1988 жылы Бүкілодақтық телевизиялық «Жігер» фестивалінің лауреаты, 
*2005 жылы «Ауылым — алтын бесігім» хабары үшін республикалық теле байқаудын жеңімпазы, басқа да байқаулардың жүлдегері. 
*ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері.

## Дереккөздер


Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Мәдениет тұлғалары
Гуминокериттер

**Гуминокериттер.** Таушайыр түрі. Гуминокериттер мұнайлы және мұнайтекті
қаушайырлардың жаппай морылуы нәтижесінде қалыптасады. Кейде шымыр да
қатты, кейде кеуек, ал кейде борпылдақ массалар қүрайтын гуминокериттер әдетте қоңыр-
қошқыл немесе қара түсті болып келеді, олар органикалық еріткіштерде нашар
риді, сілтілердің сулы ерітінділерін бояу қабілеті де мардымсыз. Осы қабілеті
мен құрамы жағынан гуминокериттер гуминдерге ұқсас.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Матақ батыр

**Матақ батыр** — (1735-1824), Қазақ елінің бостандығы үшін күрескен, Абылай ханның мыңбасы, Қарқаралы өнірінің әкімі болған. Матақ батыр туралы дерек көзін алғаш ашқан өлкетанушы С. Даулетбаев. Матақ батырдың есімі тарихта Есіл-Нұра жорығы деп аталатын (1752) жорық кезінде белгілі болады. Матақ батыр Қарқаралыда әкім болған оны растайтын мөрі басылған құжаттар табылып мұражайда сақталып тұр. Тоғалақұлы Матақ Абылай ханның бұйрығымен мыңбасы етіп тағайындалады, Бұл 1754 жылдың қыркүйек айы делінген. Матақ батырдың жасы 89-ға келіп, Матақ өзенінің бойында қайтыс болған. Мовзолейі сол төбенің үстінде қойылған. Осы кісінің киелілігінен болуы керек бір кездері бұл манда Қарағанды -Қарағайлы жолаушы тасымалдайтын поезы аударылған. Мовзолейден 200 метр жерде поездың жылдамдығын тежеу туралы арнайы белгі қойылған.Матақ батырдың күмбезі Қарағанды-Қарағайлы темір жолының бойында, батыр есімімен аттас өзен жағасында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Тоқай

**Тоқай** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысында, Егіндібұлақ ауылынан 40 км жерде. Батыстан шығысқа қарай 9-10 км-ге созылып жатыр, ені 2-3 км. Ең биік жері — 933 м.

## Жер бедері
Беткейлері тік (әсіресе, шығыс бөлігі), өзен аңғарлары жыра-сайлармен тілімделген. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Таудың солтүстік етегінде бұлақтар бастау алады. 

## Геологиялық құрылымы
Силур жыныстарынан түзілген.  

## Өсімдігі
Қоңыр қызыл топырағын да жусан, сұлыбас, тырбыққараған өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Контейнер (Көлік)

thumb|200px|right|Контейнер

**Контейнер** - жүк сандық-кебеже 
көлік үстінде бекітілген
құрылғысы бар, оңай шешілетін,
жеңіл алынып салынатын, әдетте
пломбаланып жабылатын жүк салынытын кебеже.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Матақ (ауыл)

**Матақ** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Угар ауылдық округі орталығы. Мал өсіру, бордақылау және дайындау жөніндегі Матақ бірлестігінің орталық мекені. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласының солтүстік-батысында 64 км-дей жерде. 

## Тарихы
Іргесі 1936 жылы қаланған. Ауыл шаруашылығына жарамды жері 6,2 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары - етті мал өсіру, қосымша саласы астық егу болды. Бірлестік елді мекендері: Матақ, Ақбұлақ. Бүгінгі күні 7 шаруа қожалығы құрылған. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, АТС байланыс бөлімі, пошта торабы жұмыс жасайды. Ауыл осы жерде дүниеге келген Абылай ханның әскербасы - Матақ батыр есімімен аталады. Ауыл маңынан Матақ өзені ағады. Матақ батыр мазары бар. Ауыл арқылы Қарағанды-Қарқаралы автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Барлау торабының жиілігі (тығыздығы)

**Барлау торабыныңжиілігі (тығыздығы).**
Барлау ауданының белгілі бір бірлігінде (мәселен, км2) орналасқан барлау
қазындыларының ара қашықтығымен немесе сол аудан ауқымындағы олардың
қалпы санымен сипатталатын шама.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тоқалсай

**Тоқалсай** – Байқоңыр алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Дүйсенбек тауының (Оңтүстік Ұлытау) беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Ащылы ауылы тұсында Ащылы өзеніне сол жағынан құяды. Ұзындығы 28 км. 

## Гидрологиясы
Жағасы біршама биік, ирелең. Көктемгі еріген қар суы және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен алабында шабындық жерлер, қыстаулар бар, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Зәуреш Әбдешқызы Ерғалиева

**Зәуреш Әбдешқызы Ерғалиева**
1944 жылы 9 тамызда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Ерғалиев Әбдеш, техника ғылымдарының докторы, профессор. Анасы - Алманова Роза, орыс тілі пәнінің
оқытушысы.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1967).

Көптеген көркем фильмдер мен деректі фильмдер сценарийлерінің авторы, халықаралық кинофестивальдарда
сыйлық алғандары: «Шөптің ішкі тәтті шырыны» (БКФ әділ-қазыларының сыйлығы, Минск қаласы , 1985; Екінші сый-
лық, Португалия), «Мутанттар», «Соның ішінде» (2000),«Тұрмағанбет ақын» (1989), «Періште» (2004). Қазақстанның бірінші «Тоғысқан тағдырлар» телесериалының бас редакторы және сценарийдің авторы (1999). «Шегіртке» танымал телесериалының сюжеттік линиялары мен сценарийлерінің авторы (2000). 70-тен аса фильмдердің авторы. Қазақстанның бірінші «Тағдыр ұршығы» атты мерзімді баспасөз әдеби сериалының авторы, 60 серия (Малика Саид бүркеншік атымен). Кино туралы мақалалардың, сонымен қатар көркем әңгімелердің тұрақты авторы.

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.1972 жылдан - Одесса киностудиясында бас редактордың
орынбасары. 1977-2010 жылдары - «Қазақфильм» киностудиясының жетекші редакторы.

Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ «Бағындыру» картинасының редакторы (2010).

КСРО Кинематографистері одағының мүшесі (1985). ҚР Кинематографистері одағы басқармасының мүшөсі (1995-
2005).

«Тың жерлерді игергені үшін» (1966) медалімен, «Соцжарыс Жеңімпазы» (1976) белгісімен, ҚР Құрмет грамотасы-
мен (2005) марапатталған. Халықаралық кинофестивальдің лауреаты (Томар, 1986).

Діни көзқарасы - «Құдай барлық ұлт пен халықтар үшін бір».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.Н. Назарбаева.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біреудің табысына қызғанушылықты жоғалтқан жағдайда өркендеу.
Жақыныңның, қызметтесіңнің, көршіңнің жетістігіне қуана білу».

Хоббиі - аспаздық, детективтер.

Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, сопы-ақындар (Руми).

Ұлы - Тимур (1970 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Буферлік қысым

**Буферлік қысым**. Бұрғылау ұңғымасынан мұнай, газ
немесе су массалары атқылауы барысында сол үңғыма ернеуі өңірінде пайда
болатын динамикалық қысым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Рустан Хамзаұлы Мателин

**Рустан Хамзаұлы Мателин** (1946 ж. т.), партия кеңес қызметкері, инженер-механик. Қарқаралының түлегі. Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Еңбек жолын Егіндібұлақ ауданында бастап, қатардағы инженерден аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, аудандық кенес төрағасының бірінші орынбасары, ауатком терағасы (1987-1992), аудан өкімінін 1-орынбасары (1992-93) қызметтерін атқарған.* «Еңбекте үздік шыққаны үшін»* медалімен марапатталған. Аудандық және облыстық кеңестердің депутаты болған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Василий Федорович Шепотько

**Василий Федорович Шепотько** 1945 жылы 1 қаңтарда туған. 

Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген (1984).
*1973-1977 жылдары - АҮҚК спорт клубының жаттықтырушысы.
*1974 жылдан - ≪Зенит≫ спорт клубының жаттықтырушысы.
*1975 жылдан - ОРМБЖМ жаттықтырушысы (Алматы қаласы).
*1976 жылдан - «Қайрат≫ ЕСҚ аға жаттықтырушысы.
*1988 жылдан - ОРМБЖМ атыс түрлері бойынша директоры.
*1993-2004 жылдары - садақпен ату және стендке ату бойынша мемлекеттік жаттықтырушы. 
*2005 жылдан бері - ОРМБЖМ садақпен ату бойынша жаттықтырушысы (Алматы қаласы).

ЕСҚ жасөспірімдер арасындағы чемпионы, КСРО Халықтары спартакиадасының қола жүлдегері. Ауылдық ойындардың абсолюттік чемпионы, Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы. ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. 

Жоғары дәрежелі төреші. 5 спорт шеберін дайындаған.

## Дереккөздер


Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1945 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Санат:Садақпен атудан Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Ыбырай Тоққожин

**Ыбырай Тоққожин** (1889-1974), малшы, Социалистік Еңбек Ері (1948). Еңбек жолын 1903 жылы бастады. Қаркаралы ауданының М. И. Калинин атындағы ұжымшарына кірді, мұңда 25 жыл жылкышы болып істеді, еңбекте жоғары кәрсеткіштерге жетті, өз тәжірибесін жастарға үйретгі. 4-бесжылдыкга (1946-1950) мал шаруашылығын дамытуға үлкен үлес косты (60 биеден 60 кұлын алды; 1947). 2 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Қадыр Маткенов

**Қадыр Маткенов** (1935-2006 ), Қазақ политехникалық институтын инженер-металлург мамандығы бойынша бітірген (1957). Жолдамамен (1957ж.) Қарсақбай мыс қорыту зауытына келіп, еңбек жолын катардағы жұмысшыдан басгаған. Ауысым шебері (1958-1% 1), металлургия цехының бастығы (1962-1972), зауыттың бас инженері (1972), 1973 ж. бері зауыт директоры болды. Карсақбайда табан аудармай 47 жыл еңбек етеді. Еңбек Қызыл Ту (1966), «Құрмет Белгісі» (1974) ордендерімен марапатталған. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген металлургі (1978), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1998). Жезді және Ұлытау ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Демпингке қарсы заңдар

**Демпингке қарсы заңдар** - «арзан» экспортқа (демпингке) қарсы бағытталған арнайы (кей жағдайларда халықаралық) құқықтық актілер мен ережелер.

## Дереккөздер


Санат:Экономикалық терминдер
Ғарыштық түсірімдерді бажайлау

**Ғарыштық түсірімдерді бажайлау**. Ғарыш кемелері мен автоматтандырылған ғарыштық станциялардан, яғни
шамамен алғанда 150-1000 км биіктіктерден түсірілген бейнесуреттер мен
теледидар суреттерін зерттеу арқылы сол суреттерде бейнеленген өңірлердің
өзіңдік ерекшелікгерін анықтау тәсілі. Мейілінше ауқымды аймақтарды зерттеудің
бұл тәсілі ғылым мен шаруашылықтың көптеген келелі мәселелерін тиімді
шешуге мүмкіндік береді. Ғарыштық түсірімдерді бажайлау көмегімен аймақтық және жаһандық
тектоникалық құрылымдардың ерекшеліктерін, тектоникалық процестер
динамикасын, терең қойнаулар құрылысын, пайдалы қазба кенорындары
таралуының құрылымдық ерекшеліктерін, т.с.с. геология ғылымы мен іс-тәжрибесінің маңызды мәселелерін табысты түрде шешуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әлия Ұнайқызы Жақсыбаева

**Әлия Ұнайқызы Жақсыбаева** 1952 жылы 18 қазанда Гурьев қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Жақсыбаев ¥най Жұмағазыұлы, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. Анасы - Ибрагимова Жәмилә Шаймерденқызы, Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театрында актриса. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1972 жылдан бері - Махамбет атындағы Гурьев облыстық Қазақ драма театрында актриса (қазіргі - Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театры). «Мөлдір Махаббат» (Бәтес), «Болашаққа аманат» (Торғын), «Тосқауыл» (Әмина), «Асауға-тұсау» (Бьянка), «Үш әйел алған еркек» (Пішту) спектакльдерінде ойнайды. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2002). Діни көзқарасы - дінге сенеді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеуші». Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет. Ұлы - Берішбаев Қайрат (1991 жылы туған); Қыздары - Берішбаева Гүлсара (1975 жылы туған), Берішбаева Гүлмира (1976 жылы туған), Берішбаева Эльмира (1978 жылы туған), Берішбаева Гүлнар (1986 жылы туған), Берішбаева Айгүл (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сельский труженик

**Сельский труженик** - Осакаров аудандық газеті, 1942 жылдың желтоқсанынан бастап орыс тілінде шығады. 

1942-1961 ж. «Колхозная правда», 1962 - 1963 ж. Осакаров аумақтық - өндірістік бірлестігі басқармасының «Сельский труженик» аудан аралық газеті. (Қазақ тілінде «Ауыл еңбеккерлері», 122 нөмірі шықты); 1963 жылдан қазіргі атымен аталады. Газет соғыс жылдары аудан еңбекшілерін Отанның қорғаныс қабілетін арттыруға жұмылдырылды. Соғыстан кейінгі кезенде аудан өмірін жан-жақты көрсетіп отырды. А-3 форматымен аптасына 1 рет шығады. 
Бас редакторы С . Груничев (2006).

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы газеттері
Санат:Осакаров ауданы
Санат:Орыс тілді газеттер
Санат:1942 жылдан шыға бастаған газеттер
Тежегіш жетегінің контуры

**Тежегіш жетегінің контуры** - 
тежегіш механизмдерінің 
бөліктерін өзара қосатын
құбырлар желісінің жүйесін құратын 
тежегіш бөлшек; мысалы,
тек алдынғы немесе тек артқы
тежегіштер бөлшегі тежегіштің
басқа желісі істен шықса аталған
желіс жұмыс қалпында болады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Петр Петрович Матюшин

**Петр Петрович Матюшин** (1914-1985), инженер-металлург, Социалистік ЕңбекЕрі (1971), Свердловск тау-кен институтының механикалық байытубалімшесінбітірді(1939 ж). 1941-42 ж. Қарсақбай кен-байыту фабрикасының техникалық жетекшісі болып еңбек етеді. Ұлы Отан соғысына катысқан. 1956-58 ж. Жезқазған мыс зауытының директоры. 1949-1956,1958-1962 ж. Балкаш КМК байыту фабрикасы, үсақтау цехы ТББ, мыс зауыты техникалық бөлімінің бастығы, комбинаттың бас инженері, 1962-1971 ж. комбинат директоры. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 1971 ж. наурыз айында ол Мәскеуге мыс өнеркәсібі бас басқармасының бастығы болып ауысты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1%9). Ленин, 1,2-дәрежелі «Отан соғысы, *«Александр Невский»*, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Қойнауқатты гидравликалық жарғылау қысымы.

**Қойнауқатты гидравликалық жарғылау қысымы**. Ұңғыма оқпанының өнімді қабылдау мүмкіндігінің күрт
өсуімен (кейде қысымның күрт төмендеуімен) сипатталатын сумен әсер ету
қойнауқатының болмысында жарықтардың пайда болуына байланысты ұңғыма
оқпанында қалыптасатын қысым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Досжан Әбдірәліұлы Жанботаев

**Досжан Әбдірәліұлы Жанботаев** (10.01.1949, Алматы облысы Кеген ауданы (қазіргі Райымбек ауданы) Жалаулы ауылы) - әртіс. Қазақ. 

Әкесі - Іргебаев Әбдірәлі, марқұм. Анасы - Шалағызова Күлсін, марқұм. 

КСРО Мемлекеттік академиялық Ленин орденді Кіші театры жанындағы М.С. Щепкин атындағы Мәскеу театр училищесінің актерлік факультетін бітірген (1972), театр және кино актері.
1972 жылдан бері - С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі. 2001 жылдан - С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық- драмалық театрының көркемдік жетекшісі, 2010 жылдан бері - директоры. 

«Құрмет белгісі» (1978) орденімен марапатталған. «Үздік ер рөлі» сыйлығының лауреаты (1997, 1998); «Жыл актері» (2000) атағына ие. Қарағанды облысы әкімінің «Алтын қобыз» сыйлығының лауреаты (2008). «Үздік ер адам рөлі үшін» номинациясындағы республикалық театр байқауларының жеңімпазы (1996, 1998, 2009). ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1980). ҚР Халық әртісі (1992). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008).

Үйленген. Жұбайы - Ибраева Райхан Жұмабайқызы (1948 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі. Ұлы - Жанботаев Теміржан Досжанұлы (1973 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі; қызы - Жанботаева Мируана Досжанқызы (1983 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі.

## Дереккөздер


Санат:10 қаңтарда туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Райымбек ауданында туғандар
Санат:Мәскеу театр училищесі түлектері
Санат:Жезқазған қазақ музыкалық драма театры әртістері
Санат:Жезқазған қазақ музыкалық драма театры тұлғалары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Шұғайбек Тілеубекұлы Тоқмағамбетов

**Шұғайбек Тілеубекұлы Тоқмағамбетов** (1928-1994), кен инженері, көмір өнеркөсібін ұйымдастырушылардың бірі. 
*Қазақтың кен-металлургия институтын бітірген (1949). 
*1949-1961 жылдары Қарағандыда шахталарында учаске бастығы, бас инженердің орынбасары, бас инженері. 
*1961-1970 жылдары Қарағанды кемір бассейніндегі аса ірі №22 шахтаның директоры, 
*1970-79 жылдары және 1992-94 жылдары «Қарағанды көмір» өңдірістік бірлестігінің техникалық директоры, 
*1979-1988 жылдары Қарағанды облыстық партия комитетінің хатшысы, 
*1970- 1988 жылдары КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігінін коллегия мүшесі болды. 
*КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1972),3 мәрте Еңбек Қызыл Ту,2 рет «Кұрмет Белгісі» ордендерімен, 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған. «Шахтер данқы» белгісінің толық иегері.

## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Каротаж диаграммасы

**Каротаж диаграммасы**. Бұрғылау ұңғымасы
қимасындағы таужыныстардың физикалық параметрлеріндегі өзгерістерді әр
түрлі арнаулы аспаптар көмегімен жазып алу нәтижесінде алынатын қисық
сызықтар жиынтығы. Бұл сызықтар бұрғылау ұңғымаларын геофизикалық
тұрғыдан зерттеу қорытындыларының басты құжаты болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жұмат Әмзеұлы Махамбетов

**Жұмат Әмзеұлы Махамбетов** (1945 ж. т.), әнші (баритон). ҚР-ның еңбек сіңірген артисі (1992). Құрманғазы атындағы Қазақтың мемлекеттік консерваториясын (1972; ҚР халық артисі Мұрат Мұсабаевтың класы бойынша) бітірді. Жамбын атындағы мемлекеттік филармониясының солисі болды. Т. Жүргенов атындағы Театр және кино институты эстрада әншілері кафедрасының доценті. М. Қазақ композиторларының лирикалық, патриоттык әндерін нақышына келтіріп, ерекше сезіммен, жүрекке жылы тиетін қоңыр дауыспен орындайды. М-тың репертуарынан еуропа және орыс композиторларының классикалық туындылары, романстар (Туноның *«Фауст»* операсынан Валентиннің каватинасы, Моцарттың «Дон-Жуан» операсынан Дон-Жуан ариясы, Вердидің *«Травиата»* операсынан Жермонның ариясы, Чайковскийдің *«Евгений Онегин»* операсынан Онегиннің ариясы т. б.) орын алған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Магниттеллурлық зондылау

thumb|150px|'''Магниттеллурлық зондылау стансасы'''
**Магниттеллурлық зондылау** - көріністі меншікті электрлік кедергі мен Жердің магниттеллурлық өріс жиілігі арасындағы байланысты зерттеуге негізделген электрбарлау әдістерінің бірі. Магниттеллурлық өрістің жер қойнауларына ену терендігі оның жиілігіне тікелей байланысты. Өрістің төменжиілі құрамдас бөліктері жоғарыжиілі құрам бөліктеріне қарағанда тереңірек бойлауға қабілетті, сөйтіп ол тереңірек горизонттардың геологиялық құрылысы жайлы мәліметтер бере алады. Сөз болып отырған әдіс әсіресе көлбей қат-қабатталған немесе аз-мұз еңістенген шөгінді қабаттармен сипатталатын тектоникалық құрылымдардың тік бағыттағы қимасын зерттеуде тиімді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Мұнай және газ
Депозиттер

**Депозиттер** - 
#банкілерге салым салу. Айырмашылығы: талап еткенге дейінгі депозиттер; шартты депозиттер. 
#несие мекемелеріне сақтауға тапсырылатын бағалы қағаздар (акциялар және облигациялар) және басқалар.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері

be-x-old:Дэпазыт
Терең сейсмикалық зондылау

**Терең сейсмикалық зондылау** (ТСЗ). Жер қыртысының және жоғарғы мантияның құрылыс ерекшеліктерін зерттеуге қолданылатын сейсмобарлау әдістерінің бірі. **Терең сейсмикалық зондылау** әдісі әр түрлі жарылыстар мен қопарылыстардан немесе табиғи жерсілкінулерден туындайтын қойнаулық шағылысқан және сынған сейсмикалық толқындарды тіркеп отыруға негізделген. Заряд массасы 100-1000 кг аралығындағы жарылыстан туындай отырып, жер қыртысының терең қабаттарынан шағылысқан сейсмикалық толқындарды тіркеу жұмыстары ұзындығы бірнеше км-ге созылатын әдейі жасақталған кескін бойына орналасқан сейсмикалық станциялар көмегімен жүргізіледі. Бұл станцияларда өте сезімтал төменжиілі сейсмикалық аппараттар орнатылған. Толқын тудыратын жарылыстар көбінесе табиғи су алаптарында, сирегірек бұрғылау ұңғымаларында ұйымдастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Маут Махметов

**Маут Махметов** (1935 ж.т.), түсті металдар және сирек элементтер химиясы саласының маманы, химия ғылымдарының докторы (1994), профессор (1998). ҚарПТИдыбітірген(1962). 1%2-1997 ж. ХМИ-далаборант, аға лаборант, инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер, бас ғылыми қызметкер қызметтерін атқарды. 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жиілік электрмагниттік зондылау (ЖЭЗ).

**Жиілік электрмагниттік зондылау (ЖЭЗ)**. Өзгермелі электрмагниттік өрістің электрлік және магниттік
бөліктері мен олардың жиілігінің арасындағы байланысты зерттеуге негізделген
электрбарлау әдістерінің бірі. Бұл әдіс жер қыртысының әр түрлі тереңдікгеріндегі
көлбей көсілген немесе аз-мұз ғана еңістенген тау жынысы қабаттары қимасының
геологиялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған зерттеулерді
жүргізу үшін жер қойнауларына қарай өзгермелі электр тогының түрлі-түрлі
жиілікгегі импульстары жіберіледі де, осы импульстар тудыратын электрмагниттік
өріс ток көзінен бірнеше км қашықтықта орналасқан нүкгелерде өлшеніп отырады.
Алынған мәліметтерді саралау жоғарыда көрсетілген мақсат-мүдделерді жүзеге
асыруға көмектеседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ