Яндекс

**Яндекс** — ресейлік IT трансұлттық компаниясы, желідегі аттас бірыңғай іздеу жүйесін меңгерген, интернет-порталдары және бірнеше елдерде қызметтері бар. Украина, Ресей, Түркия, Белоруссия және Қазақстанның нарығында неғұрлым елеулі орын алады.

нобай|Яндекс латын қарпіндегі логотипі
"Яндекс" іздеу жүйесі әлемде өңделген іздеу сұраныстары саны бойынша арасында төртінші іздеу жүйесі (2014 жылдың басына айына 6,3 млрд). 2016 жылдың11 желтоқсан жағдайы бойынша Alexa.com рейтингіне сәйкес, yandex.ru сайты танымалдылығы жағынан бойынша 27-ші орында және Ресейде бірінші орын алады.

Yandex.ru іздеу жүйесі ресми түрде 1997 жылы 23 қыркүйекте жарияланды, алғашқы уақытта компания CompTek International шеңберінде дамыды. Бөлек компания ретінде "Яндекс" 2000 жылы құрылды. 2011 жылғы мамырда Яндекс акцияларын бастапқы орналастыруға өткізді, бұл Google - 2004 жылғы IPO-іздеу жүйесі заманынан бергі Интернет-компаниялардың қол жеткізген қандай да бір сандарынан артық болды.

Компанияның басым бағыты — іздеу механизмін әзірлеу, бірақ "Яндекс" жұмыс істеген жылдары мультипорталға айналды. 2016 жылы "Яндекс" 50-ден астам қызмет көрсетті. Олардың кейбіреулері — Яндекс.Іздеу, Яндекс.Карта, Яндекс.Маркет, блог бойынша Іздеу, Яндекс.Кептелістер — нарықта айқын басымдыққа ие бола алды.

Бас компания Нидерландыда Yandex N. V. деген атпен акционерлік қоғамы 2004 жылы тіркелген холдинг, оның акциялары негізінен NASDAQ-қа жүгінеді 2014 жылы 50%-дан аса free float .

Ресейде "Яндекс" ЖШҚ еншілесі ұсынылған, бас офис Мәскеудегі Лев Толстой көшесінде, 16 үйде орналасқан .

Компания кеңселері Санкт-Петербургте, Екатеринбургте, Новосибирск, Нижний Новгородта, Симферополде, Қазан, Ростов-на-Дону, Минскіде, Алматы, Стамбулда, Берлин, Люцернде, Амстердам және Шанхайда орын тепкен.
2008 жылы маусым айының ортасында компания Yandex Labs —  АҚШ-тың, Калифорния штатында офисінің ашылуы туралы жариялады.

## Статистика және қаржылық көрсеткіштері
2013 жылдың басында "Яндекс" 4,84 млрд іздеу сұранымдарымен планета төртінші іздеуіші. Бұл көрсеткіш бойынша ол тек Google, Baidu және Yahoo!-дан ғана артта. Бұл ретте айта кету керек, "Яндекс" бірінші бестіктегі ең жылдам өсіп келе жатқан іздеуіш, жылына 28%-дан 2012 жылы. Рунет нарығындағы үлесі 60,5 % құрайды. Саны күнделікті іздеу сұраныстары 250 миллион құрайды (2013 жылдың соңындағы жағдай бойынша) .

Мәліметтер бойынша 2010 жылдың басында, "Яндекс" 10 млрд беттерді индекстеген. 2012 жылғы берген сұхбатында компания басшысы Аркадий Волож іздеу бойынша әлемдік интернет және іске қосу технологиясы мүмкіндік береді "индекстеу бірнеше ондаған миллиард беттен" масштабтау туралы жариялады.

Бетті іздеу нәтижелері бойынша 2012 жылы пайдаланушылар 130-дан астам миллион рет жүктеген.

2008 жылы "Яндекс" әлемде тоғызыншы іздеуіш болған, 2009 — жетінші, 2013 — төртінші.

**Іздеу сұраныстарының арасынан Яндекс.Іздеу күнделікті динамикасы**


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.96,0.3,0.3)

ImageSize  = width:1100 height:250
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2008 text:2008
  bar:2009 text:2009
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011
  bar:2012 text:2012
  bar:2013 text:2013
  bar:2016 text:2016

PlotData=
  color:barra width:100 align:center
  bar:2001 from:0 till:1 text:1 млн
  bar:2002 from:0 till:2 text:2 млн
  bar:2003 from:0 till:4.5 text:4-5 млн
  bar:2008 from:0 till:25 text:25 млн
  bar:2009 from:0 till:85 text:85 млн
  bar:2010 from:0 till:100 text:100 млн
  bar:2011 from:0 till:150 text:150 млн
  bar:2012 from:0 till:200 text:200 млн
  bar:2013 from:0 till:250 text:250 млн
  bar:2016 from:0 till:280 text:280 млн


Игорь Ашмановтың айтуынша, "қазір Рунетте "Яндекс" Google-ге қарағанда жақсырақ іздейді".

"Ашманов и партнеры" 6 сәуір 2011 жылғы аналитикалық есеп компаниясының зерттеулері түрінде ұсынылған , "Яндекс" Ресей нарығында жөніндегі навигациялық және тақырыптық индекстелген құжаттардың іздеу саны бойынша, өңірлік, іздеу сапасы бойынша, спамды іздестіру деңгейі бойынша бірінші.

2016 жылдың ақпанында ресейлік Forbes компанияның құнын 4,3 млрд долларға қойып, Рунеттің ең қымбат компаниялар тізімінде екінші (кейін VK) орынға бағалады.

13 шілдеде 2017 жылы Яндекс.Такси және Uber бизнестерін біріктіретінін жарияланғаннан кейін, Яндекстің нарықтық капиталдандыруы NASDAQ қор биржасында 10,73 млрд долларға дейін өсті, ал акциялар құны қағаз үшін Яндекс 15,99 % - дан 31,7 долларға өсті.

## Меншік иелері және басшылығы
Компания "Яндекс" ЖШҚ ретінде тіркелген, 100 % жарғылық капиталын өкілдігі Нидерландыда  *Yandex N. V.* акционерлік қоғамына тіркелген, Аркадий Волождың  айтуынша шетелдік компанияның  құру туралы шешімді Ресей акционерлік қоғамдар заңнамасының тұрақсыздығымен негізделді .

«Яндекс» компаниясының негізін қалаушылардың бірі Илья Сегалович Голландияда тіркелу фактісіне жауап берді:

— Сіз голландиялық компаниясыз ба.

— Жоқ, біз ресейлік компаниямыз. Ал «Газпром-Медиа» — кипрлік пе? Ал Google — делавэрлік компания, сонда олар тіркелген?  Осы ұқсастықты түсіндіріп берейін. Мәскеуде жұмыс істейтін ресейлік ақшаға ресейлік адамдар құрған компания бар, онда 2500 жұмысшы жалақы төлейді, осы жалақыдан салық төлейді; Ресейде жұмыс істеп, Ресейге өнім шығарады. Бұл компания ресейлік деп аталады. Бұл жағдайда, ол шетелде тіркелген. Шетелдік акционерлер, Ресейдегі акционерлік қоғамдар туралы дұрыс заң болмағандықтан, мұнда заңды тұлға құруға қорқады.

Яндексте шетелдік капиталдың қатысу фактісі Ресей президенті Владимир Путиннің 24 сәуір 2014 жылғы "Жалпыресейлік халық майданы" медиафорумда сын объектісіне айналды ұшырады. Яндекс компаниясының ресми мәлімдемесіне сәйкес, "инвесторлардың қаржы мүдделерін және "Яндексте" компанияны басқару әрқашан бөлінген".

### Меншік иелерінің құрылымы
Yandex N. V. капиталы акцияларның екі түрі бар — 273 945 528 A класы (бір акцияға бір дауыс) және 45 597 969 B класы (бір акцияға он дауыс) тұрады.

Yandex N. V. компания иелерінің құрылымы 2015 жылғы соңындағы жағдай бойынша:
* Аркадий Волож — 34 459 684 акциялар, B класы — акциялардың 10,78 %-ы (47,21 % дауыс).
* Baillie Gifford & Co. — 22 308 791 акциялар, A класы — 6,98 % (3,06 % дауыс).
* Capital Research Global Investors — 18 341 000 акциялар, A класы — 5,74 % (2,51 % дауыс).
* Владимир Иванов — 9 512 491 акциялар, A класы және 3 318 884 акциялар, B класы — 4,02 % (5,85 % дауыс).
* Елена Ивашенцева — 3 025 085 акциялар, A класы — 1,10 %.
Барлығы менеджменттің қолында 12,72 % акциялар және 49,78 % дауыс шоғырланған.

Мажоритарлық акционерлермен бірге олар 29,46 % акцияларды меңгерген және 61,20 % дауысты бақылайды.

### Басшылық
[нобай|[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож — Яндексті құрушы және бас директоры ]]
нобай|Илья Сегалович технологиялар мен әзірлеу жөніндегі директоры
* Джон Бойнтон () — директорлар Кеңесінің Төрағасы уақытша міндетін атқарушы.
* Аркадий Волож — бас директоры.
* Илья Сегалович (1964-2013) технологиялар мен әзірлеу жөніндегі директоры.

## Бренді

### Атауы
"Яндекс" іздеу өнімі 1993 жылы пайда болды. Жүйенің атауы — Яндекс, Яndex, — Аркадий Волож және Илья Сегалович бірге ойлап тапқан.

Шығу тегінің бірнеше нұсқалары бар:
* "Яндекс" деген сөз немесе латынша "Yandex", **Y**et **an**other in**dex**er () дегенді білдіреді. Содан кейін Волож "Ya"-ны "Я"-ға ("Яndex" деген сөз шығарып) брендтің ресейлік шығу тегін баса көрсету мақсатында алмастырды.
* "Яndex" деген сөз "Index" деген сөзде бірінші әріпті ауыстырудың нәтижесінде.
* "Яндекс" деген сөз "Тілдік индекс" дегенді білдіреді.
Яндекс атауы іздестіру және өзге де өнімнің атауы ретінде хатта тырнақшаға алынбауы тиіс. Мұндай жазу бастапқыда Яndex гибридті атауымен байланысты, оған орыс тілінің ережелері таралуы мүмкін емес еді. Сонымен қатар, осы жылдар ішінде іздеуші жалпы есімге айналды және оны кішкентай әріптермен — *яндекс* іздеу деген сөздің синонимі сияқты қолдануға мүмкіндік береді (салыстыру үшін *ксерокс*, *мерседес*, *браунинг* және т. д.). Керісінше, заңды тұлғаның мәні — ООО "Яндекс" — деген сөз ұйымның атауы ретінде тырнақшаға алынуы тиіс.

### Яндекс жарнамалық науқаны
Көптеген жылдар бойы "Яндекс" үшінші тараптың жарнама агенттіктерінің қызметтеріне, тапсырыс берушінің де, орындаушының рөлінде де жүгінген емес. Жағдай мыңжылдықтың екінші жартысында өзгерді.

### Жоба дизайны
"Яндекс" құрылған сәтінен бастап Артемий Лебедевтің студиясымен ынтымақтасады. Студияның мамандары сайттардың дизайнын, полиграфия және іскерлік графикасын әзірлейді. Көп жұмыстар Рома Воронежбен орындалды, алайда "Яндекс" қатысты жұмыстарға студияның барлық дерлік жетекші дизайнерлері қатысты. Бұл ереженің құқығы көзделген ерекшеліктері бар: "Яндекс.Игрушки" жобасының бірінші нұсқасы дизайнын "Город-Инфо" компаниясы дайындаған, "Яндекс.Лето" жобасының дизайнын — "Болоtov.ru", ал "Яндекс.Деньги" 2009 жылғы үлгідегі дизайнын — фрилансер Александр Павлов жасаған.

Қазіргі уақытта көптеген жобалар Артемий Лебедев студиясының қатысуынсыз іске қосылады, мысалы, жаңартылған "Яндекс.Новости" дизайны немесе Яндекстің жаңа дизайны  — "Острова".

### Яндекс логотипі
"Яндекстің" бірінші логотипі, аттас іздеу жүйесі жарияланбай тұрып, Яndex.Site және Яndex.CD өнімдерінде 1996 жылы пайда болды. 1997 жылдан бастап, "Яндекс" үшін логотиптерді Артемий Лебедев студиясы салады. Содан бері оның төрт нұсқасы шығарылды, әрі бренд 3.0-нен бастап кириллицада терілсе ("Яndex"-ті "Яндекс"-ке ауыстырды). Яндекс логотипі өз дизайнын кейбір атаулы күндер құрметіне өзгерте алады, мысалы, Владимир Высоцкийдің 75-жылдығына орай музыкалық логотипі арналды.

### Яндекс кубогы
2001 жылдан 2009 жылға дейін Яндекс Интернетте жылдам іздеу бойынша үнемі жарыстар өткізген. Кубок үш айналымда өтті: сырттай екеу және көзбе-көз финал. Бірінші турда кез-келген адам қатыса алады, тек Кубок сайтында тіркелу керек. Екінші турға ең көп балл жинаған 100 ойыншылар қатысады. Финалға екінші турда жеңімпаз 8 ойыншы қатысады. 9-ші ойыншы жеребемен, екінші турда келесі 20 орынды ойыншылардың ішінен арасында анықталады. Финал екі бөлімнен тұрады: көпсайыс және жүлдегерлердің жүгіруі.

## Яндекс іздеуіші
Яндекс орыс, татар, украин, белорус, қазақ, түрік, ағылшын, неміс және француз тілдерінде, осы тілдердің морфологиясын және сөйлемдегі жақын сөздерді ескере отырып, құжаттарды іздеуге мүмкіндік береді.

2006 жылдың басынан бастап 2009 жылға дейін "Яндекстің" іздеуіші Mail.ru порталында орнатылған болатын.

2011 жылғы 23 маусымда "Яндекстің" іздеуіші Rambler порталында орнатылды.

### Қамту форматтары
Дәстүрлі HTML форматындағы веб-беттерден басқа, Яндекс PDF (Adobe Acrobat), Rich Text Format (RTF), екілік форматтағы Word (.doc), Excel (.xls), PowerPoint (.ppt), RSS (блогтар мен форумдар) форматындағы құжаттарды индекстейді.

### [[Мәліметтер базасының тілі|Іздеу сұраныстар тілі]]
Яндекстің ерекшелігі — іздеу сұранысын нақты баптау мүмкіндігі. Бұл икемді сұраныс тілінің есебінен іске асады. Мысалы, ерекшелеу операциясы үшін қолданылу аумағын көрсетуге болады: `A ~~ B` сұрауы арқылы `A` бар, бірақ `B` жоқ құжаттарды (парақтар) табады, ал сұрау `А ~ Б` — онда `Б` сөзі қатыспайды дегенмен `А` бір сөйлемде кездесетін құжаттар. Сол сияқты, `&` операторы сөйлемдегі ұштасатын кіліт сөздердің іздейді, ал `&&` — барлық құжатта.

`!` операторы нақты сөздер үшін морфологияны өшіруге мүмкіндік береді. Егер сөздің бір немесе бірнеше нұсқасы басқа сөздермен сәйкес келетін болса, басқаша айтқанда, іздеу артық беттерді табуы мүмкін. Сөздердің қалыпты формасын `!``!` оператордың көмегімен көрсетіп, көптеген қажетсіз беттерді алып тастауға болады.
нобай|Яндекс татар тілінде
### Іздеу нәтижелері
Әдепкі бойынша, Яндекс әрбір бетте 10 сілтемеге дейін нәтижелерін береді, іздеу нәтижелері баптауларында  беттің өлшемін 20, 30 немесе 50-ге дейін табылған құжаттарға өзгертуге болады. Кейде беттегі сайттар тәртібі әр түрлі болуы мүмкін, өйткені осы нәтижелер үшін базаны жаңарту бір мезгілде жүрмеуі мүмкін. Іздеу беруде Яндекстің Жарнамалық Желі жарнамасын да ескеру керек. Кейде мұндай жарнама құрамында, әр түрлі сайттарға жетелейтін жеті хабарландыруларға дейін болуы мүмкін. Хабарландырулардың өздері іздеу нәтижелерінен төмен, астында және бүйірінен орналастырылады.

Егер іздеу бойынша көптеген сілтемелер табылған болса, нәтижелер беті іздеу диапазонын шектеуді ұсынады — аймақ бойынша (яғни IP диапазоны бойынша) немесе күні бойынша. 2012 жылы тағы бір мүмкіндік пайда болды — іздеу мақсат бойынша ұқсас кеңестер (интентті іздеу). Сонымен қатар, егер қандай да бір нақты сөзге немесе сөздерге ештеңе табылмаған болса, оны/оларды ұқсас сөзбен ауыстыру ұсынылады (өйткені ұсынылып отырған нұсқалары ұқсас сөздердің кездесу жиілігіне тәуелді, кейде қызық жағдай туындайды). Сондай-ақ бұрыс пернетақтада терілген сөздерге түзету ұсынылады.

### Сапасы іздеу
Уақыт өткен сайын релеванттыққа жауап беретін Яндекс алгоритмдері, өзгереді, бұл іздеу сұранымдарының нәтижелерінде өзгерістерге әкеледі. Мұндай өзгерістер фактісі бойынша әрдайым іздеу нәтижелерін жақсартпайды. Ресми түрде жарияланған, мұндай өзгерістер, мысалы, 2004 жылдың наурыз айында орын алған, 2005 жылғы тамызда және 2007 жылғы қаңтарда; бейресми мәліметтерге сүйенсек, олар айтарлықтай көп (мысалы, 2007 жылғы тамыз-қыркүйекте). Ірі өзгерту оқиғасы 2009 жылдың қараша айында, "Снежинск бағдарламасы" іздестіру жаңартылған нұсқасында пайда болды. Соңғы осындай өзгерту 2010-шы жылы желтоқсанда орын Яндекс "Спектр" ("Краснодар" нұсқасы) жаңа іздеу технологиясын енгізген кезде болған еді. Ол пайдаланушылардың іздеуде анық тұжырымдалмаған қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндік береді. Мысалы, [бетховен] сұранысы бойынша пайдаланушыларға, композитордың өмірбаяны және оның туындылары, және "Бетховен" фильмі туралы нәтижені көрсетеді. 2012 жылдың желтоқсанында Яндекс жаңа іздеу платформасын "Калининград"-ты таныстырды, ол пайдаланушының дербес іздеу жеке мүдделерін ескере отырып, жүзеге асырады.

"Яндекс" индекстемейтін немесе ранжирлеу шектейтін сайттар:
# Ақпаратты басқа ресурстардан көшіруші немесе қайта жазушы және түпнұсқалық мазмұн құрмайтын.
# Жалғыз мақсаты пайдаланушының басқа ресурсқа жолдау, автоматты түрде (редирект) немесе өз еркімен болып табылатын.
# Автоматты өндірілген (мағынасыз) мәтінді.
# Каталогтармен (мақалалар, бағдарламалар, кәсіпорындардың және т. п.), егер олар тек контент агрегаторы боолса, мәтіндердіі құрмайтын және сипаттамасы өз бетімен ешқандай бірегей қызмет ұсынбайды.
# Көрінбейтін немесе әлсіз көрінетін мәтіні немесе сілтемелерімен.
# Пайдаланушыларға және іздеу жүйелері (клоакинг) роботтарына әртүрлі мазмұнды ұсынушы.
# Ұсынатын тауарлар немесе ақпаратты серіктестік бағдарламаларында, бірақ пайдаланушы үшін ешқандай құндылықтар бермейтін.
# Алдамшы техниканы пайдаланатын (мысалы, зиянды код, скриптер, серверлердің баптаулары), іздеу жүйесінен көшкенде пайдаланушылар бөгде ресурстарға немесе іздеу нәтижелері терезесін басқа да ресурстар беттеріне өзгертетін.
# Құрамында іздестіру сұраулар тізімін сақтаушы (көп мәрте қайталау және кілт сөздерді тізу) іздеу жүйесін алдау үшін ғана арналған және оның нәтижелерін өзгертуге тырысатын, оның ішінде пайдалану беті элементтерін пайдаланып түйін сөздерді жасыруға тырысу, мысалы, скроллинг немесе басқа да техникалық тәсілдер арқылы.
# Бір иесінің/компанияның пайдаланушыға бірдей тауарлар немесе қызметтер ұсынатын сайттарын тобы, іздеу толтыру нәтижелерінде бірнеше сатыны алу мақсатында және трафик жинау құрылған.
# Модерацияланбайтын форумдар, құрамында сілтеме жасалатын спамдардың үлкен саны бар хабарландыру тақтасы.
# Сыртқы сілтемелерді іздеу жүйелерін алдау үшін ғана құрған және релеванттылықты "толтыру" және автордың ресурсты көруге ұсынысы жоқ.
# Бір-біріне қарқынды сілтеме (линкфармдар) жасайтын сайттар немесе сайттар тобы.
# Бетте іздеу нәтижелері бар.
2016 жылғы 2 ақпанда Яндекс сайттың мобильді құрылғыларға жарамдылығын ескеретін жаңа саралау формуласын қолдана бастаған. Жаңа формуланы "Владивосток"  — ірі қиыр шығыс қалаларының бірінің құрметіне атады.
Сондай-ақ, 2016 жылы іздеу жүйесіне, сирек кездесетін сұраныстар үшін іздеу сапасын арттыратын "Палех"  жүйесі енгізілді. "Палех" жасанды нейронды желілер технологияларына негізделген.

## Қызмет және қосымшалар
"Яндекс" елдегі аса ірі сайты бола тұра, өз пайдаланушыларына Яндекс. Поиск, Яндекс.Карты, Яндекс.Маркет, блог бойынша Іздеу, Народ.ру, Яндекс.Пробки, Яндекс.Деньги, Яндекс Почта, Яндекс. Новости сияқты түрлі қызметтер ұсынады.

## Инвестициялық қызмет
2010 жылғы "Яндекс" компаниясы ресейлік және шетелдік компанияларға инвестициялайды. Инвестицияланған компаниялар арасында Vizi Labs, Face.com, Blekko, Seismotech, Multiship, SalesPredict, Doc+.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* 
* 
* 
* 

## Сілтемелер
* yandex.kz — іздеу жүйесінің қазақ тіліндегі беті
* Дата-орталықтары
* Яндекс ресми блогы 
* 

Санат:NASDAQ-та листинг акциясы бар компаниялар
Санат:2000 жылы құрылған компаниялар
Санат:Алфавит бойынша сайттар
Санат:Орыс тілді сайттар