open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ән қанатында

**«Ән қанатында»** — толық метражды көркем фильм. 1966 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Фильм әлеуметтік өмірдегі өз орнын іздеу жолында "тар жол тайғақ кешуден" өткен жас ақын туралы баяндайды.

## Рөлдерде
*Мұса — Әнуар Молдабеков
*Қаймен — Асанәлі Әшімов
*Нұртаза — Кәукен Кенжетаев
*Қапан — Әлімғазы Райымбеков
*Газет редакторы — Рахметолда Сәлменов
*Нәйіл — Мүлік Сүртібаев
*Сәбира — Торғын Тасыбекова
*Жігіт — Сейфолла Телғараев
*Ләйлә — Шолпан Алтайбаева

## Марапаттары
1967 ж. фильмнің көркемдік жетекшісі Ш.Айманов пен Молдабековке Қазақстан Мемлекеттік сыйлық берілді.

## Дереккөздер


Санат:КСРО фильмдері
Санат:КСРО биографиялық фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Жасалы

**Жасалы** – ерте темір дәуірі ескерткіштері, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Жуалы ауданы Билікөл ауылының солтүстік, солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс бағыттарында орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіштерді 1987 жылы Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнология институтын археологиялық экспедициясының тобы (жетекшісі А. Досымбаева) ашқан.
* Жасалы-1 Билікөл ауылының солтүстігінде 9,8 км қашықтықта орналасқан. Қорғанның диаметрі 14 м, биіктігі 1,5 м. Онда әлі археологиялық қазба жұмыстары жүргізілмеген; 
* Жасалы-2 Билікөл ауылының солтүстік-батыс жағында 10 км қашықтықта орналасқан. Қорған тас пен құм араластырыла үйілген төбешік пішіндес. Диаметрі 10 м, биіктігі 0,7 м; 
* Жасалы-3 Билікөл ауылының солтүстік-батыс жағында, Тараз—Қаратау автомобиль жолының оң жағында, Саясу өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қорғаны төбешік пішіндес болып келеді. Диаметрі 18 м, биіктігі 1,2 м; 
* Жасалы-4 Билікөл ауылының оңтүстік-батысында 10,7 км қашықтықта орналасқан. Қорым қорғаннан тұрады. Қорғандардың диаметрі 3-10 м, биіктігі 0,8 м. Олардың кейбіреулері диаметрі 20 м болатындай етіліп тастар тізбегімен қоршалған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Владимир Георгиевич Шестериков

**Владимир Георгиевич Шестериков** (10.5.1939 жылы туған, Coлтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, "Чистовский" кеңшары) - ақын. 

* 1962 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы "Ленинская знамя" газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген. КСРО медальдармен және Қазақстанның Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталған.

### Биографиясы
1962 жылы Петропавл педагогикалық институтын бітіргеннен кейін өмірінің соңына дейін облыстық "Северный Казахстан" ("Ленинское знамя") газетінің әдеби қызметкері, мәдениет бөлімінің меңгерушісі, редактордың орынбасары, қоғамдық-саяси бөлімінің редакторы болып жұмыс істеді.

Солтүстік Қазақстан облысындағы "Нива" әдеби-көркем журналының  негізін қалаушылардың бірі болды. Аталмыш журналда редколлегия мүшесі және  поэзия мен проза бөлімдерінің редакторы қызметін атқарды. "Провинция" әдеби журналының авторы.

Беделді әдеби және журналистік сыйлықтардың лауреаты.

## Шығармалары
* Новые стихи. 1969;
* Костры земли. Стихи. 1974;
* Острова в степи. Стихи. 1979;
* Второе зрение.Стихи. 1983.

## Дереккөздер


Санат:10 мамырда туғандар
Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданында туғандар
Санат:26 мамырда қайтыс болғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Санат:Петропавлде қайтыс болғандар
Санат:КСРО ақындары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:XXI ғасыр ақындары
Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:XXI ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:Орыс ақындары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:КСРО журналистері одағы мүшелері
Санат:КСРО журналистері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері
Жас балет

**Жас балет**, "Алматының жас балеті" - хореографиялық миниатюралар ансамблі. 

1967 жылы Алматы қаласында Б.Аюханов пен И.И. Манскаяның басшылығымен құрылды. 1975 жылы Классик, би ансамблі атанды.

## Дереккөздер
Ақтөбе (ежелгі қала, Оңтүстік Қазақстан облысы)

**Ақтөбе** -  ежелгі қала орны. Түркістан облысы Шардара қаласының оңтүстік-батысында 3 км жерде, Сырдарияның ескі арнасының бойында орналасқан. Қала орнында 1962 63 ж. Шардара археол. экспед. қазба жұмыстарын жүргізген. Төбе үш бөліктен: цитадельден, шаһристаннан жөне рабадтан тұрады. Шаһристанның жобасы трапеңия тәріздес. Цитадельдің терең ор мен қорғаныс қабырғалары (аумағы 70x60 м) бөліп жатыр. Шаһристанның солтүстік-батыс жағындағы рабадтын орнын жартылай кұм басып қалған. Цитадельдің (қазба аумағы 17x20) жоғарғы қабатындағы үйлердің қабырғасы (өлш. 30x15x6 см), саз (шым) кірпіштерден соғылған. 2,4 м тереңдіктен тағы да құрылыс қалдығы табылды. Оның қабырғалары өлш. 49x25x10 см келетін кірпіштерден қаланған. Табылған заттар 12 ғ-ға жатады. Төменгі құрылыс қабатынан төрт бәлмеден тұратын бекініс сарайының орны аршылды. Осы сарайдың сыртқы қабырғасына салынған қимадан қабырғаның калған бөлігінің биікт. 3 м, төм. жағындағы ені 7 м болғаны анықталды. Жиналған қыш ыдыстар мен шыныдан, металдан жасалған бұйымдар қала тұрғындарының 4 13 ғ-лар аралығында өмір сүргенін көрсетеді.

# 1 - 9 ғ-лардағы қала орны. Түркістан облысы Созақаның шығыс жағында орналасқан. Орта ғ-дағы аты белгісіз. Қала орнын 1946 ж. Ә.Марғүлан басқарған Орт. Қазақстан археол. экспед. ашқан. Алғаш қазба жұмыстары 1948 ж. жүргізілді. Төбе екі бөліктен тұрады. Жалпы аумағы 200x300 м. Орт. төбенің биікт. 4 - 5 м, бетінің аумағы 70x80 м. оңтүстік шетінде қорғаныс құрылысының қалдығы сақталған. Орт. бөлік пен алаңшаның қосылатын жерінде шығыстан және батыстан қіретін қақпалардың орындары байқалады. Қазба барысында қала жобасының ерекшеліктері анықталды. Аршылған құрылыс орындарының қабырғалары блоктар мен өлш. 32х26х8, 45x25x10 см келетін саз (шым) кірпіштерден қаланған. Қалажүртынан өр түрлі көлемдегі қазандықтар, қыш ыдыстар, құтылар, шаруашылық ыдыстары, үлкен күмыралар, кір шаятын және ас ішетін ыдыстар: кесе, саптаяқ, табақтар табылды. Қазба барысында жиналған қыш ыдыстар мен басқа да заттарды зерттеулер нәтижесінде қала тұрғындарының б.з. бас кезінен 9-10 ғ-ларға дейін өмір сүргені анықталды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан көне қалалары
Ерден күмбезі

**Ерден күмбезі**- 19 ғасырдың 60 жылдары күйдірілген кірпіштен тұрғызылған сәулетті күмбез. Қарағанды облысындағы Ұлытау қыстағынан 30 км шығысқа қарай орналасқан. Күмбез Ерден батырға (Сандыбайұлы) арналған. Қабырғасы төрт бұрышты, биік күмбезі бар. Қазір Ерден күмбезінің өрнекбедері күйреп, тозып біткен.

## Дереккөздер



Санат:География
Манжета

thumb|Манжета
**Манжета** - жылжымалы түйісуді тығыздау үшін, жылжымайтын және қуыс бөлшектеріге орнатылатын аралық серіппелі тетік.
* **Резеңкелі манжета** - майға төзімді резенкелерден дайындалған манжета.
* **Армирленген манжета** - г-тәрізді металдық каркаспен күшейтілген және оны білікке қосатын сақиналы 
серіппемен қамтылған резеңкелі манжета.
## Тағы қараңыз:
* Жең ұшына манжета салу

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Транспорт
Вернисаж

thumb|right|200px|Вернисаж
**Вернисаж** (-лакпен әрлеу) - суретшілер, мәдениет пен өнер қызметкерлері, журналистер, өнер сүйер қауым арнайы шақырылатын көрменің салтанатты ашылу рәсімі.

Атау француз суретшілерінің көпшілікке арналған көрменің қарсаңында өз картиналарын лакпен әрлеу дәстүрінен шыққан.

## Дереккөздер


Санат:Көрмелер
Дифирамб

**Дифирамб** () — Ежелгі Грекияда (б.з.б. 7 ғасыр) Дионис құдайының құрметіне арнал хормен айтылған гимн (мадақ). Б.з.б. 6-5 ғасырлардан бастап салтанатты түрде орындалатын өз алдына жеке жанр ретінде қалыптаса. Бертін келе дифирамб өзінің бастапқы ырғақтық әлшемдерін жоғалтып, еркін музыкалық қомпозицияға айналды. Дифирамбтың ауыспалы мағынасы шектен асыра, көпірте мақтау дегенді білдіреді.

Б.з.д. VII ғасырда ақын Арион дифирамбларға, әсіресе әуендік жағынан көркемдік қуат бере түскен. Кейде халықтық дифирамб грек трагедиясының қалыптасуына да негіз болды. Б.з. V ғасырда ақын Вакхилида шығармашылығында дифирамб драмаға жақындаса, кейде диалог үлгісінде көрініс тапқан. 

Жаңа еуропалық әдебиетте дифирамб үлгісін жандандыру талпынысы Қайта Өрлеу дәуірімен сәйкес. Дегенмен бұл жанрдың XVIII ғ. көрінісінің өзінде де түпнұсқа үлгілерден еш айырмашылық байқалмайды. Италияда дифирамб Барокко дәуірінде Франческо Редидің «Бахус в Тоскане» , Джироламо Баруффальдидің «Триумф Бахуса»; Германияда XVIII ғ. Вилламов, Мюллер, И.Г.Гердер, Ф.Шиллер дифирамбылары арқылы танылды.  ХІХ ғ. 80 ж. антикалық дифирамб үлгілерімен Ф.Ницшенің  «Дифирамбы Дионису» атты сатиралық туындылары жарық көрді.

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет жанрлары
Жасөркен (ескерткіш)

**Жасөркен**, **Қарауыл мұнарасы** - тарихи-сәулеткерлік ескерткіш. 7 - 9 ғасыр. Жасөркен ауылынан солтүстікке қарай 3 км жерде орын тепкен. 1978 жылы Жамбыл облысы тарихи-өлкелік мұражайының экспедициясы іздеп тауып, зерттеген. Қарауыл мұнарасының құлаған қалдықтары тікбұрышты пішіндегі биіктігі 3 м. төбені (90x75 м) құрайды. Табанының ені 4,5 м, биіктігі 0,5 м айнала шұңқырдың ізі
байқалады.

## Дереккөздер
Дихан

**Елді мекендер:**

* Дихан – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Дихан – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Дихан – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Дихан – Қазақстандағы қола дәуірінен сақталған обалар тобы.
Вилла

250px|нобай|оңға|Тосканадағы вилла
**Вилла** ( - мекенжай, қоныс) — қала сыртында арнайы салынатын бау-бақшалы үй.

Алғашқы Виллалар б.з.б. 3 ғ-да Италияда пайда болды. Б.з.б. 2-1 ғ-ларда бүкіл Жерорта теңізі бойына тарады. Ол кездегі Виллалар тұрғын үй және шаруа жайдан тұратын архит. кешеннен құралады. Кейін Виллалардың төңірегі қоршалатын болды. Вилланың мұндай байырғы түрлерімен қатар, мүсін, ескерткіштермен, хауыздармен безендірілген, террасалы, саябағы мен павильондары бар түрлері салынды. 15 - 17 ғасырларда Вилла салу Италияда кең қанат жайды. Қайта өркендеу дәуірінде ортасында казиносы бар Вилла салу үрдіске айналды. 19 ғ-да қала сыртынан, сондай-ақ, демалыс орындарынаң салынған саябағы бар жайлы үйлерді Вилла деп атау қалыптасты. Қазір қала сыртындағы жеке меншік тұрмысқа қолайлы үйлердің барлығын да Вилла деп жүр.

## Дереккөздер

Санат:Бақ-саябақтық құрылыстар
Санат:Виллалар
Әнші ақындар

Әнші ақындар- ақындықпен қатар композиторлықты да, әншілікті де машықтаған өнерпаздар. Әнші ақындардың шығармаларының ерекшелігі: әннің мәтінін де, әуендерін де өздері шығарады және ол әндерді өздері айтып береді, музыка аспапты өздері тартып, өздері сүйемелдейді. Бірақ бұл ерекшеліктердің бәрі бір дәрежеде бола бермейді, кейбір Әнші ақындардың ақындығы басым болса, екінші біреулерінің композиторлығы немесе орындаушылық қабілеті асып жатады. Әнші ақындар тек ән шығарумен ғана тынбаған, кейбіреулері айтысқа да түскен, енді біреулері ойын-тойларда өлең-жыр айтқан. Әнші ақындар жанына бір топ өнерпаздарды ертіп, топтанып жүретін болған. Тұрақты театры жоқ кезде, көшпелі халық театрының ролін атқарған. Әнші ақындарға халық "сал", "сері" деген атақ беріп, құрмет көрсеткен. Қазір Әнші ақындардың шығармашылығы тұрақтанып, дәстүрге айналды, идея-мазмұны жағынан қалын бұқара мүддесін көксеп, халықтық сипат алады, ал көркем түр стильдік жағынан дамып, толысып жетіле береді. Кейбір Әнші ақындар (Ақан сері, Жаяу Мұса, Біржан сал) жазба әдебиет саласында белгілі орын алады. Балуан Шолақ, Жарылғапберді, Құлтума, Әсет, Сәтмағамбет, Иманжүсіп, Естай, Шашубай, т.б. бірнеше Әнші ақындардың аты халыққа әйгілі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ мәдениеті
Алтыншы симфония (Құрманғазы)

**"Алтыншы симфония"** ("Құрманғазы") - Е.Г. Брусиловскийдің симфониясы. Алғаш 1965 жылы Қазақ симфониялық оркестрі (дирижері И.З. Островский) орындады. Шығарма Құрманғазы күйлерінің негізінде жазылған. Төрт бөлімнен тұратын симфонияда Құрманғазының "Түрмеден қашқан", "Ақбай" және "Сарыарқа" күйлері пайдаланылды. Брусиловский ұлы күйшінің күрескерлік рухын симфониялық драматургияны өрістете дамыту, ширықтыру арқылы бейнелейді. Мұнда симфониядағы еуропалық формалар мен заңдылықтар қазақтың аспаптық музыкасындағы дәстүрлермен тығыз араласып жатыр. Мысалы, симфонияның 2-бөлімі "Ақбай" күйіне негізделгенімен пассакалья түрінде жазылған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Құрманғали Ысқақұлы Доғалақов

**Құрманғали Ысқақұлы Доғалақов** - (1913 - 1981, Атырау қаласы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1971). 

Алматы театр училищесін бітірген (1938). 1938 жылы Атырау драма театрының труппасына қабылдады, өмірінің соңына дейін осында қызмет істеген. Ойнаған рольдері Тәнеқе, Жарас, Көбікті, Нарша (М.Әуезовтің *"Түнгі сарын", "Айман - Шолпан"," Қара қышлақ Кобыланды" мен "Қарагөзінде")*, Жәңгір хан (М.Ақынжановтың "Исатай-Махамбетінде"), Бектемір (Ш.Айтматовтың "Арманым, Әселімі" бойынша), Гортензио (У.Шексиирдің "Асауға тұсауында"), т.б. Д. режиссура саласында еңбек етіп, осы театр сахнасында Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлу", Ә.Тәжібаевтің "Көңілдестері" мен "Той боларда", Б.Тәжібаевтың "Ана жүрегі" спектакльдерін қойды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бердібек Сәрсенұлы Бейсенов

**Бердібек Сәрсенұлы Бейсенов** (15.9.1927 жыл/30, Жамбыл облысы Сарысу ауданы 1-ауыл - 19.3.2002 жыл, Алматы) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1961).

## Өмірбаяны
* 1946 - 49 ж. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы, А.М. Курганов пен Б.Жылысбаевтың класы бойынша) оқыған.
* Әншілік өнер жолын 1950 ж. Қазақ филармониясының хор артисі ретінде бастады.
* 1950 -53 ж. Қазақстан Министр Кеңесінің Радиохабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитетінің әншісі.
* 1954- 55 ж. Шығыс округінің шекарашы әскерлері штабының әншісі
* 1955 - 64 ж. Қазақ ән-би ансамблінің әншісі
* 1964 - 70 ж. Қазақ филармониясының әншісі
* 1970 - 86 ж. Қазақконцерттің соло-әншісі болды.

## Репертураы
Оның репертуарында Абайдың "Көзімнің қарасы...", М.Төлебаевтың "Кестелі орамал", "Тос мені, тос", І.Жақановтың "Нені ойладың", "Даниярдың әні", сонымен қатар А.Т. Новиковтың "Түнгі аңыз", Н.А. Римский-Корсаковтың "Май түні" операсынан Левконың екінші әні, Дж. Вердидің "Риголетто" операсынан Герногтың әні, т.б. композиторлардың туындылары орын алды. 1958 ж. Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысқан.

## Марапаттары
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі грамотасы (1957)
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасы (1961)
* медальдар.

## Дереккөздер

Санат:15 қыркүйекте туғандар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:19 наурызда қайтыс болғандар
Санат:2002 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақконцерт әншілері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Қазақ ән-би ансамблі әншілері
Санат:Қазақ филармониясы әншілері
Автобустың маршруты

**Автобустың маршруты** - автобус маршрутының жолы, жолаушыарды бастапқы пунктен соңғы пунктке дейін кестеге сәйкес арнайы құрастырылған аралық аялардамаларда түсіру мен отырғызу.
## Тағы қараңыз:
* Маршрут

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Қоғамдық көлік
Бекар

thumb|100px|Бекар
**Бекар** ( - шаршылы): ( \natural ) - нота жазуында дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақта жоғарылатуды не төмендетуді жоққа шығаратын шартты белгі ,. Диезден немесе дубль-диезден кейін қойылған Бекар белгісі соған сай дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақта жарты тон не бір тон тәмендетуді білдіреді. Бемольдан немесе дубль-бемольдан кейін қойылған Бекар белгісі дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақтан жарты тон не бір тон жоғарылатады. Дубль-бекар белгісі қазіргі жазу нотасында колданылмайды.

Юникод кестесінде бекарды белгілейтін символ юар:  ♮ (код U+266Е).

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Наталья Валентиновна Долматова

**Наталья Валентиновна Долматова** - (3.9.1957 жылы туған, Қостанай облысы Жетіғара ауданы бұрынғы Сталинград) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1992). Орыс академикалық драма театрының жанындағы актерлік студияны (1980), ҚазҰУ-ды бітірген (1988). 1980 жылдан Орыс академикалық драма театрының актрисасы. Осы театр сахнасында қойылған орыс және шет ел драматургтерінің шығармаларында басты кейіпкерлерді орындап көзге түскен.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:3 қыркүйекте туғандар
Санат:КСРО актрисалары
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Алфавит бойынша актрисалар
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:XX ғасыр актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Автовокзалдар және автостанциялар

«Сапар» ЖШС Қарағанды облысы бойынша автовокзалдар мен автостанцияларды біріктіреді, оларда 186-ға жуық адам жұмыс істейді. Алғашқыда бұл кәсіпорын «Автовокзалдар мен автостанциялар бірлестігі» деп аталды, кейін Қарағанды бас автовокзалы деп өзгерді. 1996 ж. кәсіпорын акционерлік қоғамға айналды, ал 1998 ж. «Сапар» ЖШС деп өзгерді. Қарағанды автовокзалының тәуліктік өткізу қабілеті 15 мың жолаушы болады. Автовокзалдан жолаушылар мен жүктерді келесі бағыттар бойынша тасымалдау іске асырылады: бір күнде 6-8 жөнелту, 8 халықаралық маршруты; күн сайын 42 жөнелту, 9 халықаралык, облысаралық маршруттар; күн сайын 254 жөнелту, 11 қала маңы маршруттары.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Сапар
Виола

**Виола** () — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 438 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 21 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 12070.

Елді мекеннің қамқоршысы — San Giorgio.&nbsp;

## Демографиясы

## Коммуна әкімшілігі
* Телефоны: 0174 73121
* Электронды поштасы: viola@reteunitaria.piemonte.it
## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 
* Ұлттық статистика институты 

Санат:Пьемонт елді мекендері
Әншілік

**Әншілік вокалдық өнер** -музыканы әншінің дауыспен орындауы, музыкалық шығарманың образды идеялық мазмұнын әнші дауысының мәнер күшімен жеткізу, ашу өнері. Әншілік өнерінің жеке ансамбльдік және хор түрлері бар. Әншілік өнерінің ансамбльдік түріне екі дауысты дуэт, үш дауысты - трио, төрт дауысты - квартет, т.б. жатады. Ал көп дауысты хор  аспаптық сүйемелмен немесе сүйемелсіз капелламен орындалады (қ. Капелла). Әншілік өнері жанр, стиль жөнінен де дараланады. Әншілік негізінен - опералық және камералық жанрларға бөлінеді. Опералық Әншілік  вокалдық өнердің барлық түрін қамти отырып, театр ойын-сауық өнерімен,  әрекетпен тығыз астасып жатса, камералық әншілік ,лирикалық, әндер мен романстарды орындайтын жеке әншілерді, шағын вокалдық ансамбльдерді қамтиды. Әншілік өнері орындаушылық тәсілі (вокалдық стиль) тұрғысынан - әуенділік, декламаниялық,  колоратуралық стильдерге бөлінеді. Әуенділік стилінде кен тыныстылық, алымдылық, сазды, әуезді кантилена басым болса, декламациялық стиль музыка тақпақ речитатив іспеттес сөйлеу тілімізге жақын келеді. Ал Әншілік стилінің колоратуралық түрінде ән мелодия»! мәтінмен тікелей байланысын жоғалтып, өзінің сипаты жағынан муз. аспапта ойнау техникасына жақындайды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ мәдениеті
Альт

**Альт** (,  - биік, жоғары), музыкада 
# Балалар не әйелдердің төменгі дауысы; 
# Хордағы немесе әншілер тобындағы балалар не әйелдер (меццо-сопрано, конральто) партиясы; 
# Скрипкашылар тобының шекті аспабы (итал. ако). Симф. және камералық оркестрлердің құрамына енеді. Кейде жеке орындауда кездеседі; 
# Үрмелі аспаптың бір түрі (альтгорн); 
# Кейбір оркестрлік аспаптардың түрін білдіретін тіркес (альт-кларнет, альт-тромбон, альт-домбыра, альт-қобыз).

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Май құбыры

**Май құбыры** - жағар майды беруге арналған құбыр.
## Тағы қараңыз:
* Май

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Транспорт
Санат:Машина жасау
Санат:Химия
Санат:Техника
Сарыарқа әуежайы

«Сарыарқа» әуежайы 1980 ж. пайдалануға берілді
және халықаралық нормалар мен стандарттарға
сәйкес келетін қуатты әлеуетке ие. Әуежай
ИКАО-ның бірінші санаты бойынша әуе кемелерінің
барлық түрлеріне қызмет көрсетуге мүмкіндік 
береді. 1992 ж. «Сарыарқа» әуежайына уақытша 
сызба бойынша Халықаралық әуежай мәртебесі 
берілді. Оның жобалық қуаты бір жылда
2,5 млн жолаушыға қызмет көрсетуге, 18 мың тонна 
жүкті және 7 мың тонна поштаны жеткізуге
мүмкіндік береді. Инвестиция тарту және әуежай
шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында «Сарыарқа» 
АҚ әуежайы акциясының 100% мемлекеттік 
пакетін сату бойынша акция пакеті Алматы 
қаласының «Sky service» ЖШС-іне берілді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Sary-Arka Airport    

Санат:Қарағанды облысы
Санат:Қазақстан әуежайлары
Санат:Қарағанды облысы әуежайлары
Әренжап

**Әренжап** -қазақтың күйпі-композиторы. 19 ғ-да Батыс Қазақстан облысында өмір сүрген. Оның "Шалқымасы" музыка формасы жағынан басқа күйлерден өзгеше келеді: ырғағы жеңіл, мелодиялық тілі қарапайым, көңілді әрі ширақ. Осы күйнегізінде Е.Г. Брусиловский" Дударай" операсында "Балықшылар хәрын", Б.Байқадамов капелла хорын,  В.В. Великанов  оркестр үшін көңілді би музыкасын жазды. Әренжаптың "Шалқымасын" күйтабаққа алғаш жаздырған Л.Мұхитов.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Тұлғалар
Алатау би ансамблі

**"Алатау"** - Жамбыл облыстық ән-би ансамблі. 1970 ж. әуесқой композитор С.Әубәкіров, ақын Ж.Сәттібеков, балетмейстер Е.Усин және реж. С.Елеусізовтердің ұйымдастыруымен құрылды. 1971 ж. халық ансамблі атағын алды. Көркемдік жетекш. М.Рахманқұлов болды. Ансамбль репертуарында халық әндері мен билері және "Жайлау кеші", "Шопан тойы", "Айша бибі", т.б. фолькл. композиңиялар орын алды. Үжым ғастрольдік сапармен республика облыстарында, сонымен қатар Германияда (1970), Полына (1976), Үндістан және Бангладеште (1976), Мәскеу, Санкт-Петербургте (1977) өнер корсетті. 1976 ж. ансамбль күрамындағы әнші-домбырашылар триосы (М.Рахманқұлов, П.Оспанов, А.Шүңіреков) Еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармашылығының 1-Бүкілодақтық фестивалінің лауреаттары атанды. "А." ән-би ансамблі ретінде Жамбыл облысының әкімі С.Үмбетовтің 2001 жылғы 4 сәуірдеғі іпеіпімімен кәсіби ұжым, жастардың кәсіби фольқлорлық-эстрадалық ән-би ансамблі болып 2002 ж. қайта құрылды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Ертіс обасы

**Ертіс обасы** – қола және темір дәуірлерінен сақталған обалар тобы. 

## Орналасқан жері
Павлодар облысы Ертіс ауданы орталығынан 6,3 км жерде, Ертіс ауылына баратын жол бойында орналасқан. 

## Сипаты
Б.з.б. XII-VI ғасырларға жатады. Обалардың диаметрі 11-25 м, биіктігі 0,3-0,8м. Қайтыс болған адамдардың басы құбылаға қаратылып, қол-аяғы бүгіліп, лақыттап қазылған қабірге жерленген. Обадан саз балшықтан жасалған әшекейлі құмыра ыдыстар, жылқының омыртқа сүйектері табылды. Осыған қарағанда, бұл өңірді мал шаруашалығымен айналысқан тайпалар мекендеген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан обалары
Санат:Павлодар облысы географиясы
Алғашқы қауымдық мәдениет

**Алғашқы қауымдық мәдениет** - тарихи-мәдени типология бойынша адамзат мәдениетінің алғашқы сатысы. Көне, ежелгі, архаикалық мәдениеттер ұғымдарымен жақын мағынада қолданылады. Антропология ілімінде кейінгі палеолит дәуірінде (30 - 40 мың жыл бұрын) "нағыз адам" пайда болуымен, қару-жарақтар мен қарапайым еңбек құралдарын қолдана бастауымен және экзагамияның нәтижесінде отбасы және рулық қауымның қалыптасуымен, діннің, өнердің, рәміздік салт-дәстүрдің алғашқы нышандары өріс алуымен түсіндіріледі. Ауызекі тіл қарымқатынастық, сабақтастық функцияларын атқара бастайды. Осының негізінде мифтік сана пайда болды. Алғашқы қауымдық мәдениет адамдық қарым-қатынастарды реттеудің дәстүрлік жүйесін қалыптастырады. Еңбектің қоғамдық жолмен бөлінуі, магиялық, тотемдік, аниматикалық, фетишистік сенім-нанымдардың алдымен политеистік, кейін монотеистік діндерге ауысуы, жазбаша тілдің, қалалардың, колөнердің пайда болуы Алғашқы қауымдық мәдениеттен ежелгі өркениеттерге өту мүмкіндігін туғызды. Алғашқы қауымдық мәдениет қазіргі өркениетті халықтардың *"архетиптік жадында"* сақталып қалған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Алмас Бекбосынов

**Алмас Бекбосынов** (24 ақпан 1924 жыл, Алматы - 10 тамыз 1974 жыл, сонда) - биші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1947). Алғашқы балет артистерінің бірі.

## Өмірбаяны
Өнер жолын қөркемөнерпаздар үйірмесінен бастады. 

1939 ж. Қазақ филармониясында биші, 1940-1959 ж. Қазақ академиясының опера және балет театрының бишісі.

1959 ж. бишілер группасының құрамымен АҚШ-та болып, өнер көрсетті. 

## Шығармашылығы мен марапаттары
Бекбосынов театрда Айдар (И.Н. Надировтың "Кәктемінде"), Қамбар (В.В. Великановтың "Қамбар - Назымында"), Квазимодо (Ц.Пуньидің "Эсмеральдасында"), Гирей (Б.В. Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Ганс (А.Аданның "Жизелінде"), т.б. партияларды орындады. Сонымен қатар "Қыз Жібек", "Жалбыр", "Абай", "Біржан-Сара", т.б. операларында би нөмірлерін орындады.  

"Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Шешім

**Шешім** - сюжеттің құрамдас бір бөлігі, шығармадағы оқиға желісінің әбден шиеленісіп барып, тиянақталатын, кейіпкерлер арасындағы тартыс-қақтығыстар, әр түрлі қайшылықтардың бір арнаға келіп тоғысып, оқиғаның даму барысындағы байланған түйіндер шешілетін тұсы. Шешімнің сюжет құрылысындағы негізгі бір кезең ретіндегі үлкен мәні - мұнда кейіпкерлердің тағдыры түгелдей анықталады, олардың мінез-бітімі айқын, толымды сипат алады. Егер шешім алдында күрес, тартыс асқындап, мейлінше үдей түсіп, оқиға әбден ширығып, шарықтау шегіне жетіп, оқырман тоғыз жолдың торабында тұрғандай болса, ол оқиғаның тағы қандай шырғалаңға соғарын, немен тынарын ойлап, кейіпкерлердің тағдыры не жағдаймен аяқталуына көзі жетпей, сан-сауалға жауап күтіп толғанатын болса, ал шешім тұсында осының бәрінің соңғы нүктесі қойылып, шиеленіскен түйіні тарқатылады. Шешімнің оқиғаны өмірдің логикасына сәйкес әр түрлі арнаға салып жіберу, кейіпкерлердің тағдырын әрқалай тиянақтау мүмкіндігі мол. Өйткені қандай оқиға болсын, оны әр түрлі аяқтап, бітіруге болатыны аян. Оқиғаны қалай өрбіту, кейіпкерлер тағдырын қандай күйге алып келу - бұларды жазушы өмірдің заңына, шындыққа сәйкес, кейіпкерлердің характеріне орайлас келтіреді және өзінің идеялық мақсатымен ұштастырады. Ендеше шығарманы аяқтаған тұста өмірде болуға мүмкін жағдайлардың қайсысын негізге алуды лайық көреді - ол жазушының таңдауында. Міне, шешімнің шығарма мазмұнын, идеясын, тәрбиелік мәнін айқындауда айрықша орны бар екені осыдан аңғарылады. Бұл тұста кейбір жағдайлардың сыры ашылып, басқаша танылып, тіпті кейіпкердің жағымды көрініп келген әрекеті керісінше жағымсыз болып шығуы да ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиеттану
Алғашқы қауым өнері

**Алғашқы қауым өнері** алғашкы кауымдық құрылыс тұсындағы өнер. Б.з.б. 40 - 30 мыңжылдықтар шамасында алғаищы тас дәуіріндегі (палеолит) адамдарының қарым-қатынасы мен еңбек тәсілдері негізінде пайда болған. Палеолит өнері бізге Альтамира үңгірлерінің қабырғаларында бейнеленген Испан, Нио, Фонде-Гом, Ляско, т.б. жерлерде омір сүрген тайпалардың жартастарға салынған суреттері, қолтаңбалары арқылы жеткен. Палеолит өнерінде жанжануарлар бейнесі кең орын алды. Осы балаң реалистік өнерден алғашқы адамдардың табиғатқа деген құштарлығы мен бағыныштылығы, дүниетанымдарының тарлығы мен діни нанымдарының басымдылығы байқалады. Неолит, энеолит өнерінде жер өңдеуге байланысты едәуір терең ұғымдар пайда болды. Алғашқы қауым өнері кезінде өнердің барлық түрлерінің негізі қаланды. Діни нанымсенімге байланысты мінажат ететін орындар, бағаналы құрылыс үлгісінде сәулет және мүсін, қолөнер қалыптаса бастады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Николай Павлович Александров

**Николай Павлович Александров** (15.12.1924 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Шемонайха ауданы Верхубинка а.) - монументті өнер шебері, мүсінші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Алматы көркемсурет (1951) жөне Санкт-Петербургтің көркем өнеркәсіп училищесін (1957) бітірген. Ол "Түбіт шәлі" (1967), "Қымыз" (1968), т.б. график. жұмыстардың және "Жарық ебелегі" (1978), "Бостандык жан тебірентер жаксы сөз" (1985), т.б. мүсіндік еңбектердің авторы. Әр түрлі монументті өнер туындылары бар. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1958) 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Таңат Жайлыбеков

**Таңат Жайлыбеков** (1929 жыл, қазіргі Алматы облысы – 27 шілде 1989 жыл, Алматы) — кеңестік актер.

1966 жылында Қазақстанның еңбегісің артисі.

## Өмірбаяны
1954 жылында Мәскеудегі театр өнері институты жанындағы қазақ студиясын бітірген. Сол жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ академиялық драма театрында актер болып қызмет атқарған.

Алғашқы ойнаған ролі — Максим Горькийдің «Тоғышарлар» драмасындағы Перчихин.

1958 жылында осы театр труппасының құрамымен Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онтүндігінде өнер көрсетті.

## Ойнаған рөлдері
Жапал, Шал (Еңлік кебек мен Айман — Шолпан, Мұхтар Әуезов), Дәулен, Арман (Күншілдік мен Кім менің әкем, Әлжаппар Әбішев), Жайнақ (Шоқан Уәлиханов, Сәбит Мұқанов), Әкімбек (Кішкентай ауыл, Дулат Исабеков), Жевакин (Үйленуі, Николай Гоголь), Шмага (Жазықсыз айыптылары, Александр Островский), Родриго, Грумио (Отелло мен Асауға тұсауы, Уильям Шекспир), т.б.

1955 жылдан киноға түскен: Станция кезекшісі (Ана мен бала), Пионер жетекші (Қанатты сыйлық), Абаев (Солдат Иван Бровкин; Иван Бровкин тың жерде).

## Марапаттары
Жайлыбеков Құрмет Белгісі орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Виртуоз

**Виртуоз** (,   - күш, ерлік, талант) – музыкалық шығарманың, рольдің, сурет өнерінің техникалық қиындықтарын жете меңгерген музыкант, артист, суретші. "Виртуоз" термині көбінесе музыкант-орындаушыларға - скрипкашыларға, пианисттерге, виолончельшілерге, домбырашыларға, әншілерге және басқа музыканттарға қолданылады. Виртуоздық өнер музыкалық шығарманың мазмұнын тыңдаушыға толық жеткізуге мүмкіндік береді, ал орындаушының жалаң виртуоздықпен машықтануы шығарманың мазмұнын ашуға белгілі нұқсан келтіруі де мүмкін.

**Әлемге танымал виртуоздар:**

* Джими Хендрикс - гитарист виртуоз
* Би Би Кинг - блюз-гитарист виртуоз
* Святослав Рихтер - пианист виртуоз
* Марта Аргерих - пианист виртуоз 
* Бадди Холли - рок-н-роллдың бастаушысы, я гитарист виртуоз

Және тағы басқа көптеген әлемге танымал виртуоздар бар. Ал қазақстандық виртуозлардың бірі - Рахат-Би Төлегенұлы Әбдісағин, Төлепберген Әбдірәшев, Алексей Лодочников және тағы көптеген басқа әлемдік ғана болмай, қазақ виртуоздарда тола.

## Дереккөздер</span>


Санат:Мәдениет
Май тұрақтылығы

**Май тұрақтылығы** - майдың бұзу әрекетіне қарсы тұра алатын материалдың қабілеті.
## Тағы қараңыз
* Май

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Май
Санат:Машина жасау
Санат:Химия
Доңғал қонысы

**Доңғал қонысы** – қола дәуірінен сақталған қоныс орны, Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қарқаралы ауданы, Кент ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км жерде Қызылкеніш сайының іргесінде, Доңғал тауының етегінде орналасқан.

## Сипаты
1982-83 жылдары В.Г. Ломан қазба жұмыстарын жүргізген. 1998 жылдан Сарыарқа археологиялық экспедициясы (жетекшілері А. Бейсенов, В. Ломан) кешенді зерттеулер жүргізуде.
Доңғал қонысы - кент ықшам ауданын құрайтын қола дәуірі ескерткіштерінің аса маңыздыларының бірі. 1000 м2-ден астам аумағы қазылды. Заттай деректер қатарында қыш ыдыстар, тас, ішінара қола құралдар мен бұйымдар табылды. Доңғал қонысы қыш ыдыстарының архитектуралық-планиграфиялық сипаты бойынша басқа қола дәуірі қоныстарынан оқшауланып тұрады. Кенттегі үйлер арасы өте жақын, бір жерге үймелене шоғырланған. Едені терең қазылмаған, іргелері саяз, тас қабырғалары түгелдей жер бетінен көтерілген.

### Үйлер пішіні
Үйлер тікбұрыш пішіндес, ортада ұзынша жөне қырынан қойылған тас тақташалардан жасалған алты бұрышты ошақ орналасқан, ал есігі "Г" әрпіне ұқсас ұзынша дәліз бейнесінде шығарылған. Үй төбесін көптеген бағана-тіреулер ұстап тұр. Шаруашылық мақсатында қазылған ұра-шұңқырлар, әдетте іргеге таяу орналасқан.

### Қыш ыдыстары
Доңғал қонысы қыш ыдыстары ғылымға "Сарғара" , "Беғазы" қыштарына қосымша, "Доңғал қышы" деген жеке атпен енді. Олардың негізгі айырмашылығы - ерте кезеңдерге тән геометриялық оюлар мүлдем жойылып, оюдың басты түрі шымшып түсірілген іздерге, ыдыстың ішінен басылған дөңгелек маржандарға, т.б. ауысады. Мұндай ыдыстар ерте сақ кезеңіне тән.
Доңғал қонысы типтес қыш ыдыс Орталық Қазақстан аймағында, ең алдымен Қарқаралы, Шет, Баянауыл өңірлеріне таралғаны байқалып отыр. Шығыс Қазақстан, Жетісу қыштарының кейбірінен осы доңғал қоныш дәстүрінен ауысқан ерекшеліктер сезіледі. Мәдени мазмұны бойынша доңғал қонысы қола дәуірінің соңғы кезеңі мен ерте сақ заманының ортасында "өтпелі сатыға" жатады. Доңғал қонысы тұрақты мекен-жайдан гөрі уақытша, маусымдық қоныстың сипатын білдіреді. Ғалымдар арасында оңғал қонысы б.з.б. IX-VIII ғасырлардағы қысқы тұрақ болуы мүмкін деген пікір бар.

## Әдебиет
* Ломан В.Г., Донгальский тип керамики. Вопросы периодизаций археологических памятников Центрального и Северного Казахстана, Караганда, 1987; 
* Бейсенов А.З., Ломан В.Г., Орталық Қазақстанның соңғы қола кезеңінің қоныстарын зерттеу жұмыстары, "Известия АН РК, Серия общественных наук", 1999, №1.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан қоныстары
Санат:Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Әскери мәжіліс үйі

**Әскери мәжіліс үйі** - Алматы қалысындағы қоғамдық ғимарат, ағаш үй салу өнерінің туындысы. 1908 жылы іргесі көтерді (жобаның авторы және құрылысшысы               А.П. Зенков). 1918 жылға дейін офицерлер клубы, 1918 жылдан кейін почта-телеграф кеңесі, Қызыл Армия үйі. Орта Азия әскери округы үйі болды. Ғимарат сүйірленіп келген сүмбелі мұнараға ұқсас  көлем мен қос қапталдағы бөлмелерден тұрады. Кіреберіс маңдайшасындағы дулыға іспетті қалқа оймышты тіреулерге иек артқан. Құрылыста ағаштан қиып, тақтаймен қаптаған. Ғимараттың қасбеті, терезе жақтауы мен дөдеге бұғаттары ағашпен көмкерілген. Қалпына келтірілгеннен кейін (1982 - 1984) Қазақ, музыкалық аспаптар мұражайы орналасты. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақ мәдениеті
Музыкалық альтерация

**Музыкалық альтерация** (лат. alteratio өзгерту), музыкада 
# кез келген дыбыс атауын өзгеріссіз жарты тонға жоғарылату немесе төмендету. Музыкалық альтерация таңбалары: диез (#) жарты тонға жоғарылату; бемоль (Ь) - бір тонга төмендету; дубль диез (х) - бір тонға жоғарылату; дубль бемоль - бір тонға төмендету. Музыкалық альтерация таңбасының бітуі - бекар. Кездейсоқ музыкалық альтерация таңбалары тек бір такт бойы қолданады. Кілттік музыкалық альтерация таңбалары ноталық сызықтардың басында жазылып, барлық октаваларда шығарманың соңына дейін сақталады; 
# гармония жасауда негізгі тұрақсыз дыбыстардың хроматикалық өзгеруі. Осындай дыбыстары бар аккордты "Музыкалық альтерация аккорды" дейді.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Александр Артемьевич Александров

**Александр Артемьевич Александров** (шын фамилиясы Мартиросьянц) (3.12.1891, Санкт-Петербург к.-25.12.1955,Алматы) - балет артисі, балетмейстер. Петроградтағы Москалеваның жеке меншік би студиясын (1917), сондағы университеттің заң факультетін (1921) бітірген. 1933жылдан Қазақ муз. театрының (қазіргі Қазақ акад. опера және балет театры) балетмейстері кызметін атқарды. 1934-37 ж. *"ҚызЖібек","Жалбыр", "Ер Тарғын"* опералары мен *"Шұға"* муз. драмасының би нөмірлерін, қазақтың ұлттық билерін ("Ортеке", "Мерген", "Қара жорға", "Көкпар", т.б). койды. 1934 - 38 ж. Алматы хореографиялық мектебінде (казіргі Алматы хореогр. училищесі) оқытушы қызметін атқарған. Александровтің шәкірттері Д.Әбіров, Ш.Жиенкұлова, К.Қарабалинова, Н.Тапалова, т.б.

## Дереккөздер
Коммуналдық шаруашылық

Коммуналдық шаруашылық. Облысты электрэнергиясымен 
жалпы белгіленген қуаты 1916 мВт,
қолдағы бары 1953 мВт, нақты өндіретіні 1465 мВт
болатын 8 жылу электростанциясы (КарМАЭС
1,2, ЖЭО - 2,3, ЖЭО - ПВС, Жезқазған, Балқаш, 
Тентек ЖЭО) 82% қамтамасыз етеді. 250-300 мВт 
мөлшеріндегі жетпейтін бөлігін облыс
Қазақстанның энергожүйесінен алады. Облыс
бойынша жылу желілерінің ұзындығы — 2134,7 км,
оның ішінде: магистральді — 568,4 км;
кварталішілік — 1566,4 км құрайды.

## Тұрғын үй қоры.
Қарағанды қаласының тұрғын
үй қоры, оның ішінде: көп қабатты тұрғын үйлер
саны 7676, үйлердің ауданы — 17105,38 шаршы
метр құрайды, бір қабатты үйлер саны — 97866,
ауданы 8517,12 шаршы метр.

## Сумен жабдықтау.
Қарағанды облысы бойынша
2002-2010 ж. «Ауыз су» бағдарламасы ҚР Үкіметінің 
23 каңтарындағы №93 «2002-2100 жылдарға 
арналған «Ауыз су» салалық бағдарламасы
туралы» және 2002 ж. 24 сәуірдегі №470 «Қазақстан 
Республикасы Үкіметінің 2002-2004 жылдарға 
арналған Бағдарламаны іске асыру бойынша
іс шаралар жоспары туралы» қаулыларына сәйкес
әзірленді. Қазіргі кезде облыста 175 су кұбырлары, 
оның 13-і қалалық мекендерде, 160 ауылдық
және 2 топтама су кұбырлары бар. Орталықсыздандырылған 
көздерден (скважиналар, құдықтар)
314 елді мекендер жабдықталады.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұрғын үй қоры,сумен жабтықтау
Қозғағыштың массасы

**Қозғағыштың массасы** - қозғағыштың май, су, жанармай құатын жүйілірінің бос таза кезіндегі массасы.
* **Қозғағыштың литірлік массасы** - қозғағыштың литражына массасының қатынасы.
## Тағы қараңыз
* Масса

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Масса
Санат:Химия
Санат:Машина жасау
Шиеленіс

**Шиеленіс**- сюжеттегі тартыстың кезеңі, оқиғаның алғаш шиеленісе бастаған кезеңі. Шығармада қандай да бір оқиға баяндала бастағанда алғашқы эпизод-суреттемеде-ақ тартыстың неден басталатындығы анықталады. Кейіпкерлердің іс-әрекетінен олардың өзара қарым-қатынасы айқын сезіліп қалады. Оқиғаның өрістеуіне негіз болатын осы кезеңнің өзіндік өзгешілігі болады. Оқиғаның барысындағы негізгі түйіндер түйіліп, кейіпкердің ара қатынасындағы қайшылықтар негізгі желі болып келетін тартыстың басталуы - бұл сюжеттің дамуындағы аса бір маңызды кезең. Өйткені шығармада суреттелетін күрес-тартыстың әрі қарай қалай өрістейтіні, адамдардың арасындағы қарым-қайшылықтардың қандайлық шытырман-шайқастарға апаратын жолдары, негізінен, алғанда осы тұстағы жайағдайлардан, кейіпкерлердің бастапқы іс-әрекетінен басталады. Алайда, шиеленіс тартысқақтығыстың басталуы ғана, мұнда оқиғаның жалпы бағыты, оған қатысушылар айқын көрініп, елес бергенімен, әлі алда талас-тартыс қалай шиырлап, кейіпкер не күйге түсетіні, неше бұралаңнан өтетіні әзір толық мәлім емес. Мұның бәрі оқиғаның әрі қарай қалай дамып, өзгеріп, шарықтап өрістеуіне байланысты.

## Дереккөздер
Бабай кесенесі

**Бабай кесенесі** - 19 ғасырдан сақталған сәулет өнері ескерткіш!. Қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Алгабас ауылынан солтустік-шығысқа қарай 25 км қашықтықта.Осы өңір жоңғарлардан азат етілген соң, өз ауылдастарын ата жұртына қайта қоныстандыру ісін басқарған белді азамат Бабай (Байқотан Аманбайұлы) қабірінің басына тұрғызылған. Алғаш 1988 жылы. Алматы архитектура және құрылыс институттының экспедиция (жетекш  Е.Бәйтенов) зерттеген. Кесене шикі кірпіштен қаланған, пішіні конус тәрізді, күмбезделген. Ұшар басы дулыға секілді (қазір жартылай бұзылған). Ішке кіретін аласа ойық оңтүстік-батыстан шығарылған, қүмбезінде жарық түсетін тәрт тесік бар. Құрылыс сыланбаған. Қос баспалдақ тәрізді қадаған сыпа бөлмейін ортасында.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Аманбай дуалы

**Аманбай дуалы**- берік қабырғамен қоршалған бекініс, қыстақ. Қарағанды облысы  Кеңгір өзенінің сол жақ жағалауында Сарысу өзеніне құятын тұсынан 5 км жоғары орналасқан. 1946 - 47 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекші Ә.Марғұлан) зерттеген. Сыртқы пішіні - төртбұрышты үлкен үйінді. Солтүстік және батыс жағы жақсы сақталған. Қалған екі бүйірін су шайып, сілемі ғана қалған. Қабырғасының ұзындығы 56x50 , қазіргі биіктігі 4 м, қамыспен өріп, екі жақ бетін шыммен қалаған. Іргесі енді (6 - 7м), жоғарғы жағы бірте-бірте жұқарады (1 м). Аманбай дуалының ішінде тұрақ үйдің, ат қораның, т.б. құрылыстардың орны сақталған. Шымнан, қамыстан үй тұрғызу 17 - 18 ғасырда Қазақстанның солтүстігінде кең тараған. Ондай қабырғасы қалың қамыстан тұрғызылған үйлерді "шом қора" деп атаған. Шом қораның орындары Есіл, Нұра өзендерінің бойында жиі кездеседі. 

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Пайдалы масса

**Пайдалы масса** - жүктін, жолаушылардің, жүргізушінің және жарақтардың массасы.
## Тағы қараңыз
* Mасса

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Химия
Санат:Машина жасау
Көліктің толық массасы

**Көліктің толық массасы** - транспортты құрылғылар өзінің массасы және жүк пен жолаушылардың массасы, номиналды жүк көтергіш пен жолаушылардың берілген көлікке сыйымдылығына сәйкес келетін.
## Тағы қараңыз
* Масса

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Машина жасау
Санат:Техника
Аманбай күмбезі

**Аманбай күмбезі** - сәулет өнері ескерткіші. Бетпақдаланың солтүстік-шығысында Босаға өзенінің жағасында Тайатқан тауынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде орналасқан. Аманбай күмбезі Ағыбай батырдың баласы Аманбайға арналып 1924 жылы салынған. Кесене бір бөлмелі күмбезді ғимарат түрінде шикі кірпіштен тұрғызылған. Сегіз қырлы іргесі сатылай өріліп шошақ күмбезге ұласады. Алдыңғы беті ерекше мәнермен қаланып,белдеулермен өрнектелген. Шеңбер түрінде жоспарланғанмен күмбезі ішкі жағынан сыртқы пішініне мүлде ұқсамайтын параболиктік әсер қалдырады. Кесененің іргелерін белдеулей бөлмеге өтетін арқалы ойықтар жасалған. Іші сыланбаған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан сәулеті
Санат:Қарағанды облысы
Жайсаң алабындағы ежелгі түркі ескерткіштері

thumb|right|350px|Жайсаң алабындағы ежелгі түркі ескерткіштері.
**Жайсаң алабындағы ежелгі түркі ескерткіштері** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген көне түріктер дәуіріндегі археологиялық ескерткіштер кешені. 

## Орналасқан жері
Шу ауданы, Дінмұхамед Қонаев атындағы ауылдан солтүстік-шығыс және солтүстік-батысқа қарай 16-40 км жердегі Жайсаң алқабындағы Кіндіктас жотасының солтүстік батыс бөктерінде дала аймағында орналасқан. 

## Кезеңі
VІІ-ХІ ғасырлар.

## Тарихи деректер, сипаты
Жайсаң ғибадатханасы түркілердің діни мемориалдарының жиынтығы болып табылады. Ғибадатханада тас плиталардан немесе үлкен тастардан құрастырылған жалғыз, қосарлы, үштік және төртбұрышты қоршаулар анықталған. Қоршаулар солтүстік не оңтүстікке бағдарланған. Жалпы, жиырмадан аса қоршаулар мен бес қорған қазылған. Діни құрылыстары бар жерлеу орындары бабаларының рухтарына мойынсұну және құрбандық шалу үшін қолданылды. Кейбір ескерткіштерде тас мүсіндер мен таңбалы стелалар орналасқан. Басым түрде еркектерді бейнелейтін қоршаулардың шығыс жағынан орнатылған 39 мүсін бар. Тас мүсіндері беттерімен шығысқа бұрылған.
Мүсіндердің нақты портреттік сипаттамалары: қастары мен мұрттарының құлаштап орналасқан кең сызықтары, үлкен миндаль тәрізді көздері, анық көрінетін танаулары анықталған. Аймақта аңға шығуды, түйені және жеке жануарларды (елік, түйе, ешкілерді) бағып жүретін шабандоздарды, адамдарды суреттейтін жартасқа салынған суреттер табылған. Ең ықтималы, жартасқа салынған суреттердің шоғырланған орындары да күнтізбелік циклмен және қоғамдық маңызы бар іс-шаралармен байланысты әдет-ғұрыптар мен жораларды өткізу орны болған. Жартастағы суреттерімен түпкі түркі және қазақ таңбалары да көрші болып келеді. Таңбалар петроглифтермен бірге стелаларға және жартастарға ойып салынған.
Ғибадатхананы зерттеуге А. М. Досымбаева үлкен үлес қосты, ол Жайсаңды VIII ғасырдың ортасында шығыс түркі таймаларымен белгілі жоралық іс-әрекеттерді жасау үшін құрылған және тағайындалған арнайы салттық аймақ болып табылады деп анықтады.
Ескерткіштері бар қорық аумағының жалпы ауданы 77 мың гектардан астам жерді алады.
Нысан аймақтың туристтік бағдарламасындағы танымал орын болып табылады.

Жайсаң I қорымы 1992 жылында зерттелді. Шығыстан батысқа қарай созылып жатқан ескерткіш 8 кешеннен тұрады қорғандардың әрқайсысы аумағы 3,5x3,3 м болатын тас қоршаулармен қоршалған. Қорғандардың солтүстік жағына қызыл түсті граниттен қашалып жасалған ер адам мүсіні қойылған. Мұндай мүсіндердің биіктігі 1,75 м. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде мүсіннің астынан жебенің ұшы мен темір пластиналар табылды. Қорғандардың басым көпшілігінің тоналғандығы айқын аңғарылады. Жайсаң 6 кешенінің ортасына биіктігі 2,4 м болатын тас бағана орнатылған. Зерттеу жұмысы барысында бұл жерде құрбандық шалатын орын болғандығы айқындалды.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Қазақ ән-би ансамблі

**Қазақ ән-би ансамблі** - вокалдық-хореографиялық ансамбль. 1955 жsks ұйымдастырылды. 1989 жылдан "Салтанат" деп аталды. Ансамбльді алғаш ұйымдастырушылар:
режисер-хореограф Л.Д. Чернышева, композитор Б.Байқадамов, балетмейстер А.Бекбосынов, т.б. болды. Негізгі мақсаты - қазақтың ән және би өнерін, сондай-ақ, әлем халықтарының, композиторларының шығармаларын насихаттау. Ансамбль репертуарында Қазақстан композиторлары М.Төлебаев, Б.Байқадамов, Л.Хамиди, С.Мұхамеджанов, Н.Тілендиев, Е.Рахмадиев, Ғ.Жұбанова, Б.Жұманиязовтың шығармалары және украин, чех, неміс, жапон, венгр, араб халықтарының ән-хорлары мен би сюиталары бар. Қазақ ән-би ансамблі Баку, Вильнюс, Киев, Санкт-Петербург, Мәскеу, Рига, Таллин, Тбилиси, АҚШ, Германия, Венгрия, т.б. шет елдерде гастрольдіқ сапарларда болып өнер көрсетті. Қазақстанның еңбек сіңірген ұжымы деген құрметті атақ берілді (1967). Әнші-орындаушылары С.Әлімходжаева, Ж.Бекболатов, Р. Галимниязова, Р. Есламғалиева, Р. Құрбанова, Ә. Ысмайлов, Р. Үмбетбаев, т.б.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары
Ольга Ивановна Шиленко

**Ольга Ивановна Шиленко** (11.2.1955 жылы туған, Қырғызстан, Ыстықкөл облысы) - ақын, жазушы. Көркемсурет училищесін бітіргеннен кейін облыстық және республикалық газеттерде суретші, "Білім" қоғамында референт, қазақ КСР Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеті саласында аға әдіскер болып қызмет істеген. 1983 жылдан бері Алматыда тұрады. "Қазақстан" баспасында көркемдеуші редактор, "Ренессанс" шығармашылық бірлестігінде әдеби кеңесші болып жұмыс істеген. "Океан" (1987), "Жесты" (1998) өлеңдер жинақтары, "Оборотень" атты бүркеншік атпен "Андрогины доктора Моора" деген шытырман оқиғалы қиял-ғажайып кітабы жарыққа шықты. "Простор", "Нива", "Мысль", т.б. журналдарында эссе, мақалалары және "На белом свете - август", "Рассказы о прекрасных дамах", "Утро синего снега", "Дом с тенью", "Урок хиромантии", "Рассказы о красоте и коварстве", "Мост монаха" және т.б. повестері мен әңгімелер циклі жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қабырға

**Қабырға** сөзі келесі мағыналарға ие:

**Елді мекендер:**

* Қабырға – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы ауыл.
* Қабырға – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қабырға – адамның және жануарлардың омыртқа жүйесіне бекіген сүйектері.
* Қабырға – геометриялық фигуралардың қырлары. 
* Қабырға – Торғай алабындағы өзен.
Акустикалық канал

**Акустикалық канал** - дыбыс және ультрадыбыстық толқындардың көмегімен дабыл беретін канал.
## Тағы қараңыз
* Акустика
* Дыбысты канал
* Канал

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Акустика
Санат:Машина жасау
Шаһарбану Әшімханқызы Есенғүлова

**Шаһарбану Әшімханқызы Есенғүлова** (1946 жылы туған) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1980).
Мәскеудің жоғарғы театр училищесінің актерлік бөлімін бітірген (1972). 1993 жылдан Батыс Қазақстан облысы драма театрында қызмет етеді. Ол М.Әуезовтің "Қара қышлақ Қобыландысында" Қарлыға, "Қарагөзінде" Мәржан, М.Кәрімнің "Ай тұтылған тұнінде" Таңқабике, Еврипидтің "Медеясында" Медея, Н.В. Гогольдің "Ревизорында" Айна Андреевна, Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуында" Мақпал, Т.Ахтановтың "Күшік күйеуінде" Гүлжамал, Д.Исабеқовтің "Әпкесінде" Қамажай, т.б. ролъдерді ойнады.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1946 жылы туғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Электр канал

**Электр канал** - мүмкін болатын сигналдардың арасынан белгілі сигналдар тобын табу және беру үшін қызмет ететін электр тізбек түріндегі канал.
## Тағы қараңыз
* Канал
* Акустикалық канал

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Электроника
Санат:Машина жасау
Есет күмбезі

**Есет күмбезі** - сәулетті күмбез. 19 ғасырда қазақ батыры Есет Көтібарұлының (1807 - 88) қабірінің басына тұрғызылған. Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Шолақжиде деген жерде орналасқан. Есет күмбезінің жобасы төртбүрышты, төрт күмбезбен өрілген. Қабырғалары әшекейленіп боялған. Күмбез құрылысын, негізінен, қызыл кірпіш қолданылған. Жергілікті түрғындардың айтуына қарағанда, Есет күмбезін халыққа белгілі болған сәулетші Еспенбетұлы Қошықтың басшылығымен 80 адам салған.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет