open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков

thumb|right|200px|Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков
**Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков** (14 қараша, 1930, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Түгіскен ауылы-6 ақпан, 2018) – дирижер, педагог, ҚР халық әртісі (1984), публицист.

## Өмірбаяны
* Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар факультетін бітірген (1955). 
* 1956 жылы Құрманғазы атындағы Қазақтың Мемлекеттік халық аспаптар оркестріне дирижерлік қызметке тағайындалып, 1968 – 1971 жылы оркестрдің бас дирижері әрі көркемдік жетекшісі
* 1971 – 1988 жылы дирижері болып еңбек етті. 
* 1962 жылдан Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында қазақ музыкалық драма театрының көркемдік жетекшісі және бас дирижері міндетін атқарып, оркестрдің орындаушылық, кәсіби деңгейін көтеруге де атсалысты.

## Ойнаған музыкалары
* Оның оркестрге арнап түсірген Тәттімбеттің, Сүгірдің, Әшімтайдың шертпе күйлері, Ықыластың қобыз күйлері, тағы басқа халық композиторларының ән-күйлері, орыс және шет ел классиктерінің туындылары бар.

## Шығармалары
* Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында қазақ музыкалық драма театрында қойылған “Тұлбанор шайқасы” спектакліне музыка жазды. 
* Өзінің де ән, күйлері, күрделі увертюра, поэма жанрында жазылған төл туындылары көптеп саналады. Мырзабековтің “*Қоңырқаз*”, “*Көкейкесті*” сияқты оркестрге арналған партитура таңдамалы жинақтары жарық көрді (1982, 1988).

## Марапаттары
Шығармашылық еңбегі үшін Моңғолияның “*Алтын жұлдыз*” орденімен марапатталды.

## Жеке өмірі
Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабековтың 2 қызы, 1 ұлы бар. Қызы Мырзабекова Светлана Алдабергеновна Нұр-Сұлтан қаласында Қазақ ұлттық өнер университетінде жұмыс істейді. Екінші қызы Мырзабекова Алма Алдабергеновна көп жылдар бойы Қазақстанның Ұлттық банкінде қызмет атқарған. Ұлы Мырзабеков Нұрлан Алдабергенұлы Алматыда талантты фотосуретші болған.

## Дереккөздер

Санат:14 қарашада туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:Қазақстан дирижерлері
Санат:Қазақстан музыка педагогтары
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:2018 жылы қайтыс болғандар
Скандинавия түбегі

200px|thumb|Ғарыштан көрініс
**Скандинавия түбегі** — Еуропадағы ең ірі түбек. Түбек аумағына Норвегия, Швеция мемлекеттері түгелімен және Финляндияның солтүстік бөлігі кіреді. Жер аумағы 800 мың км2. 

## Жер бедері
Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 1900 км-ге созыла орналасқан, ені 800 км-дей. Баренц, Норвег, Солтүстік, Балтық теңіздерімен (бұғаздармен, шығанақтармен) қоршалған. Құрлықтағы шартты шекарасы Ботния және Варангер-фьорд шығанақтары аралығымен жүргізіледі. Солтүстік және батыс жағалаулары тік құз жартасты, фьордтармен күшті тілімделген. Ірі аралдары мен топаралдары көп. Оңтүстік және шығыс жағалауы жазық келеді. Түбектің басым бөлігін Скандинавия таулары мен Норланд қыраты (биіктігі 800 м) алып жатыр. Скандинавия түбегінің қазіргі жер бедерінің сипаты ежелгі мұз басудан кейін өзгеріске ұшыраған Балтық қалқаны мен каледон қатпарлық құрылымдарына байланысты. Кен байлықтарынан темір, мыс, титан, қорғасын, т.б. өндіріледі. 

## Климаты
Батыс бөлігінің климаты мұхиттық, шығысқа қарай континенттілік арта түседі. Қаңтар айының орташа температурасы –16оС-тан 2оС-қа дейін, шілденікі 10 – 17оС. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400 – 3000 мм. Өзен торы жиі; өзендері негізінен қысқа, мол сулы. Лулеэльвен, Умеэльвен т.б. өзендерде ірі СЭС-тер жұмыс істейді. Көлдерге бай (ең ірілері: Венерн, Меларен, Веттерн). 

## Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Жерінің 43%-ға жуығын ормандар (тайга, аралас және жалпақ жапырақты), қиыр солтүстігін тундра алып жатыр. Негізінен орман жануарлары (бұлан, түлкі, қоян т.б.), солтүстігінде бұғылар мекендейді. Құз-жартасты жағалауы мен аралдар – құс базары. Теңіздің жағалық бөлігі, өзен-көлдері балыққа (треска, май шабақ) бай.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа түбектері‎
Василий Васильевич Терентьев

**Терентьев** Василий Васильевич (13.1.1932 жылы туған, Ресей, Бурят АКСР-і, Мухоршибир ауданы) – ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1985). 

Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясын бітірген (1958). 

Жамбыл мемлекеттік ауыл шаруашылығы тәжірибе стандартында аға ғылыми қызметкер (1958–62), 1962 жылдан Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аспирант, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1984 жылы «Научные основы и практические приемы создания и совершенствования кроссбредных овец в Западном Казахстане» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектері қой шаруашылығы мәселелеріне арналған. 160-тан астам ғылыми жарияланым мен 3 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Ресейде туғандар
Төменгі жайық шебі

**Төменгі жайық шебі** – Орынбор шебінің бір бөлігі. Ол Оралдан Гурьев (қазіргі Атырау) қалашығына дейінгі Сахарная, Калмыковская, Горская, Кулагинская, Зеленовская, Бакаевская, Сарайчиковская бекіністерінен тұрды. Осы бекіністер арқылы патша өкіметі қазақтардың Жайықтың оң жағалауына өтуін қатаң бақылауға алып, өзінің отарлық саясатын жүргізуді үдете түсті. Пугачев бастаған шаруалар соғысы кезінде және Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысы барысында Төменгі жайық шебі бойындағы бекіністерге қазақтар тарапынан шабуыл жасау күшейді. 1801 ж. Төменгі жайық шебінің батысында Бөкей ордасы құрылды.
## Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.

Санат:География
Санат:Тарих
Інген

thumb **Інген** – айыр өркешті түйенің ұрғашысы. Оны көбінесе сауын малы ретінде пайдаланады. Егер бағымы мен күтімі дұрыс болса інген үш жылда екі рет боталайды. Інген сүтінен шипалы шұбат ашытады. Буаз інген ерекше күтімге алынады. Әсіресе боталайтын уақыты жақындағанда бошалап кетпеуі үшін бақылауда болады. Шөлді, шөлейтті, құмды жерлерде тұратын халық түйенің сүті мен шұбатын тағам ретінде пайдаланып, жүнінен әр түрлі киім тоқиды.

## Пайдаланылған cілтемелер
А. Керімбаев


﻿
Санат:Түйелер
Барбаросса жоспары

thumb|Барбаросса операциясы 
**Барбаросса жоспары** (Fall Barbarossa) — фашистік Германияның КСРО-ға қарсы бағытталған соғыс жоспарының шартты атауы. Алғашқыда “Отто жоспары”, кейін император Фридрих І Барбаросса құрметіне аталынған. Барбаросса жоспарын дайындауды Адолф Гитлер 1940 жылы 21 маусымда генерал-фельдмаршал В. Браухичке тапсырған. Оны жасауға вермахтың бас қолбасшылығы, қарулы күштердің бас штабтары, армия топтары штабтары мен армия штабтары тартылады. Барбаросса жоспарының әр түрлі жобасы жасалынып, бірнеше рет талқылауға түскен. 1940 жылы қыркүйекте оны дайындауға генерал-майор Ф. Паулюс кірісіп, 19 қарашада негізгі жобасын В. Браухичке ұсынады. 1940 жылы 26 қараша мен 7 желтоқсан аралығында Цоссенде Ф. Паулюстің басшылығымен әскери-штабтық ойын өткізіліп, 13 — 14 желтоқсанда арнайы мәжілісте қайта талқыланған соң, 18 желтоқсанда А. Гитлер  директиваға қол қояды. Барбаросса жоспарының негізгі мақсаты — Кеңес армиясының батыстағы басты күштерінің елдің түпкіріне қарай шегінуіне мүмкіндік бермей бөліп тастап, талқандау. Әрі қарай Киев, Мәскеу, Ленинград (Санкт-Петербург) қалаларын басып алып, Архангельск — Волга — Астрахан шегіне шығу көзделген. Жоспарда армиялар тобы мен жекелеген армиялардың міндеттері, өзара қарым-қатынасы, әуе және теңіз күштерінің қимылдары толығымен қамтылған. Ұлы Отан соғысы қарсаңында, Барбаросса жоспары бойынша КСРО шекарасына 5,5 миллион әскер, 4300-дей танк, 5000-дай ұшақпен қаруланған “Оңтүстік”, “Орталық”, “Солтүстік” армиялар тобы жинақталды. Барбаросса жоспары аз ғана уақыт ішінде орындалуы керек еді, бірақ КСРО халықтарының жанқиярлығының арқасында іске аспады.   

## Дереккөздер


Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Ақмола Облысынан Ауған Соғысына Қатысушылар

**Ақмола Облысынан Ауған Соғысына Қатысушылар** — 1979–1989 жылдар  аралығында Ауғанстан жерінде әскери қимылдарға қатысушылар. Ақмола облысының орталығы — Көкшетау қаласында Ауған соғысының ардагерлері одағы құрылды. Ұйым соғысқа қатысушылардың әлеум. құқығын қорғауға, қаза тапқан жауынгерлердің жанұясына ақшалай көмек беруге, т.б. жәрдемдеседі. Ақмолалық Ауған соғысына қатысушылардың көпшілігі орден, медальдармен марапатталған. Ауған соғысына облыстан қатысқан 64 жауынгердің 22-і қаза тапқан, 1-і хабарсыз кеткен.

## Сыртқы сілтеме
* Ақмола Обылыснан Ауған Соғысына Қатысушылар
## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы
Дұрысұлы Сейіл

**ДҰРЫСҰЛЫ Сейіл** (1892, қазіргі Сырдария ауданы Ақболтай ауылы – 26.10.1939, Ташкент) – ағартушы, ақын. Әкесі ескіше оқыған, дін жолындағы адам. Дұрысұлы 6 жасында ауыл молдасынан, кейін Мырзабай ахунның медресесінде оқыған. 12 – 13 жасында елге танымал «ақын бала» атанды. Ол Бұхарада дін оқуын жалғастырды. 18 жасында 1910 жылы Бұхара облысы Тақтакөпір ауданында мектепте дәріс берді. 1916 жылы Қазалы уезінде ұстаз, 1920 – 1925 ж. Шымкент (Оңтүстік Қазақстан) облысының бірқатар аудандарында мектеп директоры, 1932 ж. жабылып қалған Хан мектебін қайта қолға алып, 1937 жылға дейін басшы болды. Кейін Шымкент облысы Пахтаарал ауданының оқу бөлімін басқарған.
Тілеухан Жұмаханов

**Тілеухан Жұмаханов** (15.5.1956, Қызылорда облысы Арал ауданында Ұялы – 6.4.2006, Алматы) – жазушы, аудармашы.

## Өмірбаяны
ҚазҰУ-ды бітірген (1978). 1978 – 79 жылдарында Қазалы ауданында орта мектепте мұғалім, 1979 – 81 жылдарында Қазақ теледидарында редактор, 1981 – 88 жылдарында *“[[Қазақстан әйелдері]]”* журналында аға редактор, бөлім меңгерушісі, 1988 – 93 жылдарында *“[[Қазақ энциклопедиясы]]”* бас редакциясында аға редактор, 1993 – 97 ж. *“[[Жалын]]”* журналы бас редакторының орынбасары, 1997 – 2003 жылдарында *“[[Қазақ энциклопедиясы]]”* бас редакторының бірінші орынбасары, 2003 – 06 жылдарында *“[[Адамар]]”* баспасының директоры қызметтерін атқарған. 
## Шығармалары
* Алғашқы әңгімесі “Қыстың соңғы түні” 1985 жылы “Жалын” журналында жарық көрген. 
Бірнеше көркем әдеби, ғылым-танымдық кітаптардың, оның ішінде:
* “Қазақстан балалар энциклопедиясының”* 1 – 3 томдарының авторы. 
* Үнді жазушысы [[Ананта Мурти]]дің “Самскара”, жапон жазушысы [[Коба Абэ]]нің “Құм арасындағы әйел” повесть-романдарын, тағы басқалар шығармаларды [[қазақ тілі]]не аударған. 
* Көптомдық “[[Қазақстан ұлттық энциклопедиясы]]”ның 1 – 4 томдарын
* “[[Қазақстан Республикасы (кітап)|Қазақстан Республикасы]]”
* “[[Қазақстан Республикасы. 10 жыл шежіресі]]”
* “[[Қорқыт ата кітабы|Қорқыт Ата]]”
* “[[Түркістан (кітап)|Түркістан]]”
* “[[Қазақ мәдениеті (кітап)|Қазақ мәдениеті]]”
* “[[Қазақ әдебиеті (кітап)|Қазақ әдебиеті]]”
* “[[Қазақстан тарихы (энциклопедиялық анықтамалық)|Қазақстан тарихы]]”
* “[[Жеріңнің аты – еліңнің хаты]]”* энциклопедия анықтамалықтарын шығаруға жетекшілік еткен. 
* *[[Қасым хан (кітап)|Қасым хан]]. Тарихи баян, Аст., 2004.

==Марапаттары==
“Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл”* медалімен марапатталған (2001).

## Дереккөздер

## Сілтеме
*Қазақстан балалар энциклопедиясы.

Санат:15 мамырда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Арал ауданында туғандар
Санат:6 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:Қазақстан энциклопедияшылары
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Лондон клубы

**Лондон клубы** (*London Club*) – жекелеген елдердің үкіметтеріне немесе осы елдердің оларды қайтаруға байланысты қиындық көріп отырған, жекелеген заңды тұлғаларына несие берген, банкілерді біріктіретін бейресми халықаралық ұйым.

## Толығырақ
Лондонда орналасқан. Лондон клубы бірқатар елдердің өз міндеттемелері бойынша жауап бере алмауы себепті құрылды. Алғашқы отырысы Заирдың берешегі мәселесін реттеу үшін 1976 жылы өткізілді. Лондон клубына индустр. жағынан дамыған жетекші елдер кіреді. Ұйымдық құрылымын ең ірі банкілердің өкілдерінен тұратын Банкінің кеңес беру клубті (*БКБК*) құрайды. Ол берешекті реттеу жөніндегі жалпы қағидатты әзірлейтін орган болып табылады. Лондон клубының тұрақты отырыстарында берешектің өтелмеу мәселелерін реттеу жөнінде шешімдер қабылданып, борышқор елдермен келісім жасалады. Бұл келісімдерде, әдетте берешекті қайта құрылымдау, өтеу мерзімін ұзарту, жаңа несие беру шаралары қамтылады және несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін қатаң шаралар қолданылады: берешекті төлеу кестесі белгіленеді, берешектің бір бөлігін дереу төлеу талап етіледі. Лондон клубы Париж клубымен және Халықаралық валюта қорымен белсенді түрде ынтымақтасады, бірақ бұл ынтымақтастық ең алдымен ақпараттық сипатта болып келеді. Өйткені Лондон клубының негізгі мақсаты – өзінің қаражатын қайтару.

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық қаржы ұйымдары
Санат:Халықаралық мемлекеттік емес ұйымдар
Санат:Мемлекеттік қарыз
Індет

thumb|right|200px|1918-1919 жылдарғы миллиондаған адамдар өмірін алып кеткен испан тұмауының індеті

**Індет** немесе **пандемия** (лат. pan + demia — бүкіл халық) — жұқпалы ауру қоздырғышының ауру ағзадан сау ағзаға жұғып, үздіксіз таралуы.

## Індет ветеренарияда
Малдың жұқпалы аурулары (аусыл, оба, қараөкпе, т.б.) алдын алу шаралары ұйымдастырылмаса Індетке айналуы мүмкін. Індеттің ауыр-жеңілдігі мен ұзақтығы ауру қоздырғышының таралу жолына, дамуының жасырын кезеңінің мерзіміне, ауырған мал және ауруға бейім мал санына, мал күтімі мен Індетке қарсы шаралардың ұйымдастырылуына байланысты. Мал Індетінің пайда болуы мен дамуына әр түрлі табиғи жағдайлар (ауа райы, топырақ, т.б) және әлеум.-экон. жағдайлар әсер етеді. Одан басқа а. ш. құрылысы, мал ш. дамуының дәрежесі, әлеум. қиыншылықтардың (соғыс, мекен ауыстыру, ашаршылық, экон. дағдарыстар, т.б.) әсері мол. КСРО тұсында мал ауруларының көптеген түрлері (оба, қараөкпе, маңқа, т.б.) жойылып, сондай-ақ топалаң, жамандат, шошқа обасы, т.б. аурулар сирек ұшырасты. Індет жағдайы мал ш-ның экстенсивті түрінен интенсивті түріне көшкенде кеми түседі. Індеттің жыл сайын немесе бірнеше жылдан соң қайталанатын және белгілі бір жыл маусымында пайда болатын түрлері (топалаң, оба, шешек, аусыл, т.б.) бар. Індет бірнеше сатыда дамиды: аралық сатыда ауру белгілі бір дәрежеде білініп, кең тарамайды. Індет алды сатысында ауру мал саны артып, Індет қоздырғышының кең таралуына қолайлы жағдай туа бастайды. Бұл кезде малдың иммунитеті кеміп, иммунитеті жоқ төлдер туады. Осы кезде Індет пайда болып, оның дамуы жеделдейді. Індеттің даму сатысында ауырған мал саны өте көп болады және оның жоғ. сатысында жаңадан ауырған мал саны артады. Індеттің бәсеңдеу сатысында жаңадан ауырған мал саны кеміп, малдың ауруға төзімділігі артады. Соңғы сатыда жаңадан ауырған мал байқалмайды, ауырған малдың көпшілігінде малдың көпшілігінде сол ауруға қарсы тұратын иммунитет қалыптасады. Ғылымның дамуына байланысты Індеттің пайда болуын болжау және оның алдын алу шараларын ертерек ұйымдастыру мүмкіндіктері туды.

## Пайдаланылған cілтемелер


﻿

Санат:Медицина
Санат:Жұқпалы аурулар
Төменгі сатыдағы өсімдіктер

thumb|right|200px|
**Төменгі сатыдағы өсімдіктер** – дене құрылысы талломды (қаттамалы) өсімдіктер. Төменгі сатыдағы өсімдіктерге XX ғасырдың ортасына дейін жоғары сатыдағы өсімдіктер мен жануарлардан басқа бактерияларды, миксомицеттерді, саңырауқұлақтарды, балдырлар мен қыналарды жатқызып келді. Соңғы жүйеленім бойынша төменгі сатыдағы өсімдіктерге тек балдырларды жатқызады.

Төменгі сатыдағы өсімдіктердің вегетативті денесі тамырға, сабаққа, жапыраққа бөлінбеген. Бұлардың арасында клеткасы оқшауланған нағыз ядросы жоқ прокариоттар және клеткаларында нағыз ядросы бар эукариоттар болады. Дене құрылысы жағынан бір не көп клеткалы және ұзындығы 30-35 м-ге жететін түрлері де кездеседі. Қоректенуі жағынан автотрофтылар (балдырлар, қыналар); гетеротрофтылар және автогетеротрофтылар (миксотрофтар) болып бөлінеді.

Төменгі сатыдағы өсімдіктердің қазба қалдықтары өте ертеден белгілі. Бактериялар мен балдырлар кембрийге дейінгі криптозойлық шөгінділерден табылған. Төменгі сатыдағы өсімдіктер табиғатта зат алмасу процесінде (қ. продуценттер, консументтер, редуценттер) үлкен рөл атқарады. Кейбір түрлері атмосферлік азотты фиксациялауға қабілетті.

Көпшілік түрі тағам ретінде (саңырауқұлақтар, балдырлар), тыңайтқыш ретінде (балдырлар), кондитерлік өндірісте (агар), антибиотиктер алуда (сәулелі саңырауқұлақтар), қоршаған ортаның ластану деңгейін анықтауда (қына) пайдаланылады. Араларында зиян келтіретін түрлері де аз емес. Мысалы, ауру тарататын паразитті саңырауқұлақтар, судың “гүлдеуін” туындататын кейбір балдырлар. Төменгі сатыдағы өсімдіктер жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің арғы тегі.

## Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.

Санат:Биология
Санат:Өсімдіктер
Ақмола облысының 1887 жылғы ескерткіш кітабы

**«АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ 1887 ЖЫЛҒЫ ЕСКЕРТКІШ КІТАБЫ»,** құрастырушысы — облыстық статистика к-тінің хатшысы *И.Козлов*. Кітап 1887 ж. Омбы қ-нда жарық көрген. Кітаптың *«Күнтізбе — мекенжай және географиялық-статистикалық мәліметтер» бөлімі ерекше қызығушылық тудырады.* Бұл бөлімде Солт. Қазақстан өңірінің барлық елді мекендері және көшпелі тұрғындары туралы мәлімет берілген. Қосымшасында қазақ болыстары туралы анықтама, сондай-ақ шіркеулер, мұғалімдер саны көрсетілген мектептер жайында нақты деректер келтіріледі.

## Дереккөздер
С. Пресняков

Санат:Ақмола облысы
Скарн

**Скарн** (*швед тілінен  skarn — тастанды, пайдасыз жыныс*) — әкті-магнийлі-темірлі силикаттардан және алюмосиликаттардан құралған метасоматитті тау жынысы. 
*Карбонатты тау жыныстары мен қышқыл магманың, түрлі алюмосиликатты тау жыныстарының жоғары температуралық аумағында, магмалық ыстық ерітінділердің химиялық әсерінен әкті Скарн. 
*Ca-Mg-Fe силикаттарынан тұрады және магнийлі скарн (магний минералдарынан тұрады) қалыптасады.
*Минералының 
**құрамына байланысты скарн * жай* және *күрделі*
**генетикалық жағынан *метасоматитті*, *автометасоматитті*
**интрузиялар жапсарында орналасуына қарай *эндоскарндар*, *экзоскарндар*, тағы басқа болып бөлінеді. 
*Жаралу тереңдігіне қарай 
**гипабиссалдық (*1 — 3 — 4 км*)
**мезоабиссалдық (*3 — 4 км-ден 15 — 16 км-ге дейін*)
**абиссалдық (*15 — 16 км-ден 30 — 40 км-ге дейін*) болып бөлінеді. 
*Скарндардың қалыптасу температурасы 400 — 1000С аралығында. 
*Скарн  линза, қабат, желі, түтік, тағы басқа пішінді, құрамында белдемділік байқалады. 
*Скарн мен темір, қорғасын, мырыш, вольфрам, молибден және тальк, флогопит, хризотил-асбест, тағы басқа кендер байланысқан. 
*Қазақстанда Сарыбай, Атансор темір және Қарағайлы қорғасын-барит кендері cкарн да орналасқан.
*Пайдалы қазба кендерінің көптеген түрлері скарндармен тығыз байланыста түзіледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бейжің трактаты

**Пекин трактаты** — 1860 жылы Англия мен Францияның Қытайға күшпен таңған келісім шарты. Цин үкіметі 2-апиын соғысында жеңілгені жөнінде 1858 жылы Англия және Франциямен қол қойған әділетсіз Тяньцзин келісімін мойындаудан бас тартып, оның талаптарын бекітпеуге тырысты. Қытай Тяньцзинге келетін барлық теңіз жолдарын мықтап бекітуді, әсіресе әскери жағын нығайтуды қолға алды. Шетелдіктермен алдағы уақытта соғыс бола қалса жеңе алмайтынына көзі толық жетпеген Қытай императоры Тяньцзиньшартын жеңілдету жолдарын дипломат. жолмен іздестірді. Бірақ Қытай өкіметінің бұл әрекеттері нәтиже бермей, ақыры тағы да соғыс ашқан ағылшын-француз әскерлерінен жеңілді. 1860 жылы 24 қазанда Бейжіңде ағылшын-қытай, француз-қытай келісімдеріне қол қойылып, Тяньцзин келісіміндегі талаптарға сәйкес келетін құжаттар қабылданды. Пекин трактаты бойынша Цинь үкіметі шетелдік елшіліктердің тұрақты жұмыс істеуіне, Тяньцзин қаласын шетелдік саудаға ашық деп жариялауға, қытайларды өз елдеріне арзан жұмыс күші ретінде әкетулеріне рұқсат беруге мәжбүр болды. Сондай-ақ құжатта Сянганға жақын орналасқан Цзюлун аралын Англияның иемденуіне және француз миссионерлерінің барлық Қытай провинцияларында жерді кепілдікке немесе сатып алуға, өз қалауынша құрылыстар салуына рұқсат берілген баптар көрсетілді. Ресей де осы қолайлы сәтті пайдаланып, 2 қарашада Қытаймен жаңа келісімге қол қойды. 1858 жылғы Айгунь келісімінің шарттарын толық бекітіп, Амур өзені бойындағы шекараны және Амур мен Уссуридің қосылар тұстарынан шығысқа қарай жүретін шекаралық иеліктерді бекітіп, Қиыр Шығыстағы аумақтық талаптарын шешіп алды. Бұл әділетсіз келісімшарт Қытайды бұдан кейін де шетелдіктермен басқа да ауыр келісімдерді мойындауына, сөйтіп, еріксіз жартылай отар елге айналуына жол ашты.
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том

Санат:Қытайдың халықаралық келісімдері
Ақмола облысы халық шығармашылығы мен мәдени демалыс орталығы

**АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ХАЛЫҚ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ МЕН МӘДЕНИ ДЕМАЛЫС ОРТАЛЫҒЫ** — мәдени мекеме. Басты міндеттері: мәдени бұқаралық іс-шаралар жасау, ауыл мәдени мекемелеріне әдістемелік және тәжірибелік көмек көрсету. Мәдени-демалыс пен халық шығармашылығында танымал және озат тәжірибелерді үйретуі, фестивальдарға, байқауларға қатысу, инновациялы жобалар мен бағдарламаларды қолдау, жастар және балалармен жұмыс істеуді жүзеге асыру. **АОХШМДО** байқауларда жеңіп шыққан ұжымдар мен жекелеген өнерпаздарға *«Халықтық»* атағын тағайындайды. Облыста 55 ұжым осы атақтың иегері. *Бірнеше жылдар бойы өңірде облысы халық шығарм. байқауы өткізіліп тұрады. *
 
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"

Санат:Ақмола облысы
Лотерея

**Лотерея** (; ) — лотерея билеттерін сату, ақылы байқаулар, болжамдар және жүлделі ойындар ұйымдастыру арқылы халықтың ақшалай қаражатын ерікті түрде тарту нысаны. Пайдалар мен шығындарды бөлу әдетте лотерея билетінде көрсетілген белгілі бір нөмірді (немесе аталған лотты) кездейсоқ таңдауға байланысты. Ойыншылар салған қаражаттың бір бөлігі лотереяны ұйымдастырушыларға түседі, бір бөлігі мемлекетке салық түрінде төленеді.

## Толығырақ
Мұнда осы ойындарға қатысқаны үшін ақы алынады және жиналған қаражаттың тіркелген бөлігі ақшалай немесе заттай ұтыс түрінде ойналады әрі ұтқан билеттердің иелеріне беріледі. Лотерея билеттеріне ұтыстың шығуы кездейсоқ оқиға, сондықтан ұтысты ешкім де әдейі шығара алмайды. Мезеттік және таралымдық лотерея түрлеріне бөлінеді. Мезеттік (таралымсыз) лотерея билеттің иесі сатып алғаннан кейін ұтқан-ұтпағанын бірден анықтай алады. Мұндай лотереяның синонимі – аллегри-лотерея. Таралымдық лотерея жүйелі (электронды), сандық, спорттық, қарапайым, сыныптық түрлерге бөлінеді. Жүйелік лотерея мамандандырылған компьютерді пайдалана отырып өткізіледі. Сандық лотерея кезінде билетте белгілі бір мөлшердегі сандар басылады, оған қатысқысы келетіндер қажетті сандардың өзі таңдаған жиынын сызуға тиіс. Спорттық лотереяда қатысушылар спорттың түрлерін немесе онда ұсынылатын тізімдегі жарыстардың жеңімпаздарын анықтайды. Қарапайым лотереяда әр билеттің ұтыс түсуі мүмкін өз нөмірі бар, мұнда ұтыстардың саны мен шамасы күні бұрын белгіленеді. Сыныптық лотереяда билеттер сыныптарға бөлініп, әрқайсысында жекелеген таралым өткізіледі. Билеттің иесі қосымша ақыға басқа сыныптағы таралымға қатыса алады. Жарнамалық лотерея тауарларды немесе көрсетілетін қызметтерді сатуға ынталандырады. Мұндай лотереяға қатысу, әдетте қайсыбір тауарды немесе көрсетілетін қызметті сатып алумен байланысты. Онда ойын ақпараты ұйымдастырушы мен қатысушы арасындағы жарияланған жүлде ұтысына (таралымына) қатысу жөніндегі қатынастардың туындауы үшін негіз болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Скаттар

200px|thumb|Құйрықты скат**Скаттар** ( не  ), тұтасқанаттылар — тақтажелбезектілер отрядының үстіңгі тобына жататын балықтар. Жоғары юра кезеңінен белгілі, жоғары бор дәуірінде көп тараған. Негізінен мұхиттарда (тереңд. 2700 м-ге дейінгі жерлерде), тропиктік аймақтардағы өзендерде кездеседі. Скаттардың 5 отряды, 16 тұқымдасы, 50 туысы және 350-дей түрі бар. Денесі тығыз, жалпақ, диск не ромб тәрізді, ұзындығы 30 см-ден 7 м-ге, салмағы ірілерінде 2,5 т-ға дейін жетеді. Терісі тықыр, кейде бұдырлы. 5 жұп желбезек саңылаулары бауыр жағында орналасқан. Жалпақ басы кеуде жүзу қанаттарымен бірігіп кеткен. Арқа жүзбеқанаттары құйрық жағында, көпшілігінде ол жоқ. Аналь, көпшілік түрінде құйрық жүзбеқанаттары болмайды, ал кеуде жүзбеқанаттары өте үлкен болады.150px|thumb|left|Жүзбе қанатынан дайындалған бағалы тағам Скаттар — әдетте тірілей не жұмыртқалап туатын балықтар, ромб скаттәрізділер жұмыртқа салады. Скаттардың көпшілігі — бентофагтар (су түбінде тіршілік ететін жәндіктер), араларында жыртқыштары да кездеседі. Скаттардың көп түрінің еті жеуге жарамды, жүзбеқанаттары бағалы, бауырынан тех. май алынады. Кейбір түрлері (денелерінің бүйір жақтарында орналасқан эл. органдары мен улы бездері бар құйрық бөлігі) адамдарға қауіпті.
Бұрынғы КСРО теңіздерінде (Азов және Қара теңізде) 10-нан астам түрі мекендейді. Олар кәсіптік мақсатта кеңінен ауланады. 

Азов және Қара теңізде тіршілік ететін скаттардың құйрығының түбінен кертпелі сояу сойдиып тұрады, сол себептен ол түрі қазыққұйрық деп аталады. Қазыққұйрықтың сояуында улы без болады. Сондай-ақ электрлі тұтасқанаттылар бар, олар оңтүстіктегі теңіздерде тіршілік етеді. Мұндай скаттардың 300-ден астам түрі барлық тропиктік және субтропиктік суларда кездеседі. Скаттар жемін аулағанда кертпелі сояуды немесе электр зарядын пайдаланады. Олардың электр зарядының кернеуі 8-ден 220 вольтқа дейін жетеді. Скаттар жұмыртқа арқылы немесе тірілей шабақтап көбейеді.

## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:Шеміршекті балықтар
Неотения

**Неотения** ( – жаңа және  – созыламын, ұзарамын) – ағзаның кейбір түрлерінің онтогенезінде ересек қалпына жетпей, дернәсілдік кезеңінде жыныстық жолмен көбею қабілеті. Жануарлардағы толық неотения құбылысы кезінде тек жыныс мүшелері ғана ересектеріндей толық жетіледі де, ал қалған органдар жүйесі дернәсілдік деңгейде сақталады. Шала неотения құбылысы кезінде дернәсілдер түрленбей дамып, ұзақ уақыт өсе береді, бірақ көбеюге қабілетсіз болады. неотения кейбір құрттарда, шаянтәрізділерде, өрмекшітәрізділерде, жәндіктерде байқалады, қосмекенділерде жақсы дамыған. Неотения өсімдіктерде мүктәрізділерде, плаунтәрізділерде, қырыққұлақтәрізділерде, ашық және жабық тұқымдыларда кездеседі. Жабықтұқымдылардың ұрық қапшығы болып саналатын аналық гаметофиттің шығу тегі неотения құбылысымен түсіндіріледі. Неотения жолымен және эволюциялық дамудың қарқынды жүруінің нәтижесінде қазіргі кездегі өсімдіктердің көптеген топтары пайда болған деген пікірлер бар.
## Сілтемелер
*Педогенез
*Жабықтұқымдылар
## Дереккөздер


Санат:Эволюциялық биология
Барбизон мектебі

[thumb|[Барбизондықтар көрінісі]]
**Барбизон мектебі** — 19 ғасырдың 2-жартысында пейзаж жанрына жаңа бағыт алып келген француз кескіндемешілері шығармашылығына берілген атау. Мектептің аты суретшілердің жұмыс істеген жері, Париж маңындағы Фонтебло тоғайының жанында орналасқан Барбизон деревнясынан шыққан. Барбизон мектебі бұрынғы академиялық және романтикалық мектептердің дағдарыс жағдайында пайда болған. Реалистік пейзажда өзінің жолын табу үшін бұл мектеп өкілдері 17 ғасырдағы голланд кескіндемесіне, 19 ғасырдың басындағы ағылшын пейзаж кескіндеме шеберлері (Дж. Констебл, Р. Бонингтон) мұрасына сүйенеді. Сонымен қатар 18—19 ғасырлардың басындағы ұлттық пейзаж кескіндемесінің реалистік үрдістерін (Ж. Мишель), соның ішінде романтизм шеберлерінің (Т. Жерико, Э. Делакруа) өнерін дамытты. Барбизондықтар нақтылы пейзаж мотивтерін, ұлттық ландшафтының эстетикалық құндылығын нығайтуға, табиғаттың әр-алуан күйін, ауа мен жарық арасындағы тербелісті қағаз бетіне түсіріп алуға ұмтылған. Олар пейзажды рухтандырып, күнделікті адамдардың өмірі мен табиғат арасындағы байланысты сезіне жеткізген. Барбизон мектебінің бастауында Т. Руссо, Ж. Дюпре, Н. Диоз, Ш. Добиньи тұрды. Пейзажистермен қатар Барбизон деревнясында К. Троян бастаған суретші-анималистер (пейзажға үй жануарларының бейнесін қосатын) жұмыс істеді. Барбизон мектебіне К. Коно, Ж.Ф. Милле жақын болды. Барбизон мектебінің дәстүрі басқа да Еуропа елдеріндегі реалистік пейзажды жетілдіруге ықпалын тигізді (голландтық Я.Б. Йонгкинд, венгрлік М. Мункачи, Л. Паал, румындық Н. Григореску, Й. Андрееску, чехиялық А. Хиттусси, орыс пейзажистері А.П. Боголюбов, А.К. Саврасов, Ф.А. Васильев, т.б.). 

## Дереккөздер



Санат:Білім
Інжіл

**Інжіл** ( - **инджил**, ) – ислам діні бойынша Евангелиені көрсетеді, негізінен жаңа өсиетті көзде тұтады. Христиан діні бойынша Ғайса пайғамбардың іс-іздері мен тәлімі Киелі кітапта айтылған. Нақты тұрғыда, Киелі кітапты, яғни Інжілді І ғасырлар айналасында Рим империясы крестке шегелеген Ғайсаның шәкірттері жазып қалдырған. Ал, Ислам діні бойынша Құдай аспаннан Забур, Тәурат, Інжіл және Құран кітаптарын іркес-тіркес түсірген. Інжіл де кейін күші жойылған Құдайдың кітабы.

Ислам діні бойынша, Інжілдің Құдай тарапынан келгені шындық болғанымен, оны соңғы пайғамбар келіп, Хазіретті Мұхаммедке (Аллаһтың Оған игілігі мен сәлемі болсын) 7 ғасырда Құран Кәрімнің түсуімен оған дейінгі кітаптар мансұқталған болып саналады.

## Қасиетті Құран Кәрімде Інжіл мен Тәурат жайында
Жуық аудармасы **Халифа Алтай** бойынша:

"Әй Пайғамбар! Ауыздарымен: “Сендік” деп, жүректері сенбегендермен Яһудилерден күпірде жарысқандар сені кейітпесін. Олар өтірікке құлақ асады; сондай-ақ саған келмеген басқа бір қауым үшін тыңдайды. Және олар сөзді орындалғаннан кейін өзгертеді: “Егер сендерге осы берілсе, оны алыңдар да, егер ол берілмесе, онда бой тартыңдар!”,- дейді. (Мұхаммед Ғ.С.) Аллаһ (Т.), біреудің бұзылуын қаласа, сен ол үшін Аллаһтан дәнеңеге ие бола алмайсың. Міне солар, Аллаһтың жүректерін тазартуды қаламағандар. Оларға дүниеде жапа әрі ақыретте де зор азап бар. (5:41)

Олар өтірікке құлақ салушы, арам жеушілер. (Мұхаммед Ғ.С.) егер олар саған келсе, араларына үкім бер, немесе олардан жүз бұр. Егер олардан жүз бұрсаң да, олар саған ешбір зиян бере алмайды. Ал, егер араларына үкім берсең, тура үкім бер. Шәксіз Аллаһ турашыларды сүйеді. (5:42)

Олардың қасындағы Тәуратта Аллаһтың үкімі бола тұра саған қалайша жүгініседі? Сонан соң да одан олар бас тартады. Өйткені олар сенуші емес. (5:43)

Күдіксіз Тәуратты түсірдік, онда тура жол және нұр бар. Аллаһқа бой ұсынған пайғамбарлар, Яһудилерге онымен үкім етер еді. Және Аллаһтың Кітабын қорғауға міндеттендірілген сопылар мен ғалымдар да, онымен үкім етер еді. Олар оған куәгер еді. Ендеше адамдардан қорықпаңдар да, Менен қорқыңдар және аяттарымды аз бір ақшаға сатпаңдар! Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар қарсы болушылар. (5:44)

Оларға Тәуратта: жанға жан, көзге көз, мұрынға мұрын, құлаққа құлақ, тіске тіс және жараларға да, қарама-қарсы төлеу (қысас) жаздық. Дегенмен біреу, оны кешірім етсе, сонда ол оған кәппарат болады (өз күнәсы кешіледі.) Және кім Аллаһ түсірген заң бойынша билік етпесе, міне солар залымдар. (5:45)

Және пайғамбарлардың ізінше өзінің алдындағы Тәуратты растаушы етіп, Мәриям ұлы Ғисаны жалғастырдық. Әрі оған ішінде туралық, нұр болған алдындағы Тәуратты бекітуші сондай-ақ сақтанушылар үшін тура жол, үгіт түрінде Інжілді бердік. (5:46)"

## Сыртқы сілттемелер
* Мұхаммедтің (с.ғ.с.) пайғамбарлығын Тәурат пен Інжіл растайды, Фетхуллаһ Гүлен торабы 
* Інжілдегі пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) туралы хабар, Мұрат Мыңбаев 
* Мұхаммед (с.ғ.с.) Інжіл кітабында Ахмед Дидат

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Қасиетті жазулар
Санат:Ислам
Бақыт Ғазизұлы Жүнісов

**Жүнісов Бақыт Ғазизұлы** (1939 жылы туған, бұрынғы Көкшетау облысы Қызылағаш ауылы) – ғалым, 
*экономикалық ғылыми доктор (1999), 
*проффессор (1993). 
*Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкері (2001). 
*Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1970). 
*Қорғалжын ауданы Абай атындағы кеңшарда телімдік механик, 
*Целиноград ауыл шаруашылығы институтында партия комитетінің хатшысы (1978 – 80), 
*сырттай оқыту бөлімінде проректор (1980 – 85), 
*осы институттың Көкшетау бөлімшесінде директор (1985 – 90), 
*Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының ректоры (1991) қызметтерін атқарған.
Жүнісов 4 оқулықпен, 100-ден аса ғылыми мақаланың авторы.

## Дереккөздер

Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Көкшетау облысында туғандар
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері
Санат:Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының профессорлары
Санат:Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының ректорлары
Скептицизм

**Скептизм** ( — қарастыратын, зерттейтін) — 
#  объективті шындықты дұрыс тану мүмкіндігіне күдікпен қарайтын философиялық бағыт; бұл жағынан скептицизм агностицизмге — дүниені танып білу мүмкіндігін жоққа шығаратын философиялық  бағытқа жақын, соның бастапқы сатысы болып табылады;
# бір нәрсеге сыни тұрғыдан, күдікпен қарау, мүмкіндігіне, шындығына күмәндану;
#  күдікшілдік, сенбеушілік.

Әлемдік философияда нақты мәдени-тарихи жағдайға сай және дүниені философиялық  тұрғыдан түсінудің негізгі жолдарына байланысты пайда болған скептицизмнің әр түрлі формалары бар. Скептицизмәдетте ғылымдағы, таным процесіндегі күрделі бетбұрыстар, теориялық нұсқамалардың (парадигмалардың) өзгеруі тұсында пайда болды. Скептицизм негізінен ғылым саласында, таным процесінде орын алатын ұстаным, сонымен бірге оның белгілі бір арнаулы өмірлік, тұлғалық ұстаным ретінде де маңызы бар. Парасатты адам кез келген мағлұматты, пікірді, идеяларды көзжұмбайлықпен жай қабылдай бермейді, ой елегінен өткізеді, сынайды, күдіктенеді. Скептицизмнің орын алу себебі: таным — танылатын затқа, құбылыс — мәнге, сөз — іске, теория — шындыққа сәйкес келе бермейді, олардың арасында алшақтық болады.

Философия тарихында скептицизмнің туындауында дүниедегі құбылыстардың, ұғымдардың шарттылығы ой-пікірі адамның көңіл-күйіне және қалыптасқан жағдайларға байланысты өзгеріп отыратындығы себеп болды. Ертедегі скептиктердің ішінен (софистер, Пиррон, Энисидем, т.б.) бізге еңбектері жеткені Секст Эмприк (200 — 250). Скептицизмнің мәнісін ол былай түсіндіреді:
“мына жағдайды көз алдыңызға келтіріңіз: көптеген асыл заттары бар үйден түнде адамдар алтын іздеп жатыр; 
әркім алтын таптым деп ойлайды, бірақ шынында да алтын тапса да, тапқаны алтын екенін білмейді. 
Сол сияқты философтар да кең үй сияқты осы дүниеге ақиқатты табу үшін енеді;
егер де олар ақиқатты тапса да тапқаны шынында да ақиқат па? Мұны біле алмайды”.
Қайта өрлеу дәуірінде скептицизм принципі ортағасырлық догматтық ойлау, схоластиканы жоққа шығару бағытында болды. Француз философы Рене Декарт (1596 — 1650) скептицизмді жаңа заман философиясының және ғылымының негізін қалау ісінде шығарм. тәсіл ретінде пайдаланып, дүниені ойлау арқылы танып білуге болатынын паш еткен әйгілі қағидасын ұсынды: “Ойлаймын, демек өмір сүремін”. Скептицизм құбылыстарға, болып жатқан процестерге, оқиғаларға сын көзімен, күдіктене қарауды ұсынады. Бірақ күдіктенумен шектелмей, ойлану, іздену, танып білу, түсіну арқылы күдіктерді жеңе біліп, күмәннан арылу керек. Жаңа құбылыстардың сырын танып білуде тағы да скептицизмге жүгініп, осылайша шындықты іздеу жолы шексіз ізденістен тұрады. Абай “Анау айтса анаған, мынау айтса мынаған” сене беретін, ере беретін, “ақсақал айтты, бай айтты, кім болса, мейлі сол айтты” деп далақтап шаба беретін парықсыз адамдарды сынға алды.
## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:Философия
Санат:Скептицизм
Интернационалист-жауынгерлер ескерткіші

**Интернационалист-жауынгерлер ескерткіші**, Тараз қаласындағы Жеңіс бульварында орнатылған. Архитекторлары *Б.Мұсаев*, *С.Дембай*, *Н.Баекеев*. 1998 жылы кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының *10* жылдығына және Вьетнам, Сирия, Египет соғыстарына қатысушылардың құрметіне тұрғызылған. Кең ауқымды биік (*7 м*) параллелипед және үш аласа тумбалар бульвардың осіне жағалай қойылған. Ескерткіш қарақоңыр гранитпен, бұрыш қуысы – ақ мәрмәрмен қапталған да, жоғарғы жағына сталактиттер үйілген. Ескерткіштің алдыңғы бетіне: *«Олар бейбіт күннің жарақатынан мерт болды, тағдырлары бөтен соғыста таусылды. Жастардың кінәсі неде еді? Айтыңызшы, не кінәсі бар бұлардың?»* деген сөздер бар. Мемориалдық үш тумбаның беттерінде мерт болғандардың аты-жөндері ойып жазылған.
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Жамбыл облысы
* Шаңтөбе
* Ақтау
* Жамбыл облысы 

Санат:Ауған соғысының (1979-1989) қатысушылары
Санат:Тараз ескерткіштері
Төменгі сатыдағы саңырауқұлақтар

**Төменгі сатыдағы саңырауқұлақтар** – бір жасушалы және мицелийі (жіп шумағы) жасушаға бөлінбеген саңырауқұлақтар.

Төменгі сатыдағы саңырауқұлақтардың 3 класы бар: 
# *Хитридиомицеттер* (Chytrіdіomycetes), басым көпшілігі өсімдік пен жануарлар жасушаларының ішінде паразиттік тіршілік ететіндіктен вегетативтік денелері жалаңаш плазмалық массадан (плазмодиядан) тұрады не бір жасушалы, кейде өте нашар дамыған, жасушасыз, бастама мицелий түрінде болады. Клетка қабығы хитиннен тұрады. Бір талшықты зооспорасы бар зооспорангий құрып, жыныссыз және жынысты (гаметогамия, оогамия, соматогамия) жолмен көбейеді. Табиғатта кең тараған. 3 қатарға, 90 туысқа жататын 500-дей түрі белгілі. Кейбір түрі (ольпидиум, синхитриум) а. ш. дақылдарының ауру тудырушысы болып саналады.

# *Оомицеттер* (Oomycetes), мицелийлері жақсы дамыған, жасушасыз. Клетка қабықшасының негізгі заты – целлюлоза және глюкан. Бірінің сырты тегіс, екіншісі – қауырсын тәрізді екі талшықты зооспоралар арқылы жыныссыз көбейеді. Жынысты көбеюі – оогамия, соның нәтижесінде ооспора пайда болады. 4 қатарға, 70 туысқа жататын 550 түрі бар. Араларындағы ең қарапайымдары органик. заттарға бай, тұщы суда тіршілік ететін – сапротрофтар. Кейбір түрлері патогенді саңырауқұлақтар, балықтар мен қосмекенділердің уылдырығында тіршілік етеді; ал құрлықтағылары – жоғары сатыдағы өсімдіктердің паразиттері. 
# *Зигомицеттер*.

## Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.

Санат:Микология
Лоялти

**Лоялти** (*[[Ағылшын тілі|ағылш]]. loyalty – адалдық, сенімділік*) – клиенттерді көтермелеудің арнаулы бағдарламасы. Тауарларды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізуші кәсіпорын (*заңғар дүкендер, туристік бюролар, май құюшы стансалар, техникалық қызмет көрсету стансалары, т.б.*) тұрақты клиенттерді ұстау және оларды белсенділікке ынталандыру мақсатымен тікелей жүзеге асырады, не сауда таңбасын (*тамақ өнімдерін, сусынды, жанар-жағармайды, т.б.*) иеленуші кәсіпорын оны нарыққа жылжыту және тұрақты тұтынушылар құрамын жасақтау мақсатымен жүзеге асырады. Сөйтіп, клиенттің сатып алу жүргізілетін орынға немесе белгілі бір тауар таңбасына қатысты “адалдығы” ынталандырылады. Лоялтидің негізінде клиенттің бағдарламаны ұйымдастырушы компанияның тауарларына немесе көрсететін қызметтеріне қаражат жұмсауына қарай оған шегерімді бірте-бірте көбейту қағидаты жатыр.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* Құн  
* Заң
* Тауар
* Қазақстан

Санат:Экономика
Хамза Жүсіпбеков

**Жүсіпбеков Хамза** (1900, Қарағанды облысы Нұра ауданы – 1938, Алматы) – мемлекет қайраткері, аудармашы. 
1920 – 22 жылдары Омбы, Ақмола губернияларында, Көкшетау уезінде жауапты қызметтер атқарған. 1922 – 26 жылдары БК(б)П Ақмола, Бөкей губерниялық комитеттерінің бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, 1927 – 32 жылы БК(б)П Қазақ өлкелік комитетті бақылау комиссиясының алқа мүшесі және жауапты хатшысы, 1933 – 36 жылдары Қазақстан кәсіподақтар кеңесінің төрағасы, Қазақ АКСР әділет халық комиссары, коммуналдық шаруашылық халық комиссарының орынбасары, 1936 – 37 жылдары Марксизм-ленинизм ғылыми-зерттеу институтының қазақ бөлімшесінде аудармашы, Қазақ мемлекеттің көркем әдебиет баспасының директоры қызметтерін атқарған. 1935 – 36 жылдары Қазақ АКСР ОАК-нің мүшесі болды. 1925 – 37 жылдары мерзімдік баспасөзде әдеби сын мақалалары, әңгімелері, очерктері жарияланған. “Қарсақбай” атты кітабы жарық көрді (1928), Н.Островскийдің “Құрыш қалай шынықты” романың қазақ тіліне аударған (1935). Жүсіпбеков 1937 жылы күзде “халық жауы” деген жалған айыппен тұтқындалып, ату жазасына кесілді. Алматы қаласы маңындағы “Жаңалық” ауылындағы қорымға жерленген.

*1920 – 22 жылы Омбы, Ақмола губернияларында, Көкшетау уезінде жауапты қызметтер атқарған. 
*1922 – 26 жылы БК(б)П Ақмола, Бөкей губерниялық комитеттерінің бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, 
*1927 – 32 жылы БК(б)П Қазақ өлкелік комитеті бақылау комиссиясының алқа мүшесі және жауапты хатшысы, 
*1933 – 36 жылы Қазақстан кәсіподақтар кеңесінің төрағасы, Қазақ АКСР әділет халық комиссары, коммуналдық шаруашылық халық комиссарының орынбасары, 
*1936 – 37 жылы Марксизм-ленинизм ғылыми-зертханалық институтының қазақ бөлімшесінде аудармашы, Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасының директоры қызметтерін атқарған. 
*1935 – 36 жылы Қазақ АКСР ОАК-нің мүшесі болды. 
*1925 – 37 жылы мерзімдік баспасөзде әдеби мақалалары, әңгімелері, очерктері жарияланған. «Қарсақбай» атты кітабы жарық көрді (1928), Н.Островскийдің «Құрыш қалай шынықты» романын қазақ тіліне аударған (1935). Жүсіпбеков 1937 жылы күзде «халық жауы» деген жалған айыппен тұтқындалып, ату жазасына кесілді.
Алматы қаласы маңындағы «Жаңалық» ауылындағы қорымға жерленген.
нобай

## Сілтемелер
*Қарағанды облысы
*Нұра ауданы
*Алматы
*Марксизм

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Ақмырза (ауыл)

**Ақмырза** (2007 ж. дейін — *Тимофеевка*) — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Ақмырза ауылдық округі орталығы. Іргесі 1896 жылы қаланды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласының батысында 52 км-дей жерде, Ақмырза өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Халқы

Орта мектеп, кітапхана, клуб, дәрігерлік пункт, наубайхана, диірмен, дүкендер бар. Ауылдан 3 км жерде Астана — Павлодар — Өскемен автомобиль жолы өтеді.  Ең жақын темір жол стансасы — Ерейментау (65 км).

## Дереккөздер

 

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Жүсіпбеков Кәрім Шаймұратұлы

**Жүсіпбеков Кәрім Шаймұратұлы** (1939 жылы туған) – қайраткер. 
*Қазақстан оқу-ағарту ісінің үздігі.
*Алматы қаласындағы Жоғары партия мектебін бітірген (1972). 
*Еңбек жолын Солтүстік Қазақстан облысы Конюхов ауданы Киров ұжымшарында жұмысшы болып бастаған. 
*Азаматтық қорғаныс штабының бастығы (1963 – 64), 
*Көкшетау ауданы комсомол комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы (1964 – 68), 
*Рузаев ауданындағы Шарық кеңшарында партия комитетінің хатшысы (1972 – 76), 
*Ленинград ауданы партия комитетінің хатшысы, 2-хатшысы (1976 – 86), 
*Чистополь ауданы халық депутаттары кеңесінің төрағасы (1986 – 92), 
*Көкшетау ауданы әкімшілігінің басшысы (1992 – 94), 
*Көкшетау облысы еңбекпен қамту басқармасының бастығы (1994 – 97) қызметтерін атқарған. 
*1997 жылдан зейнеткерлік демалыста.
Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендері, медальдармен марапатталған.

## Пайдаланылған cілтемелер



Санат:Тұлғалар
Пелагиаль

**Пелагиаль** ( — теңіз) — планктон, нектон, плейстон тәрізді теңіз организмдері тіршілік ететін көл, теңіз бен мұхит суының қабаты. Пелагиаль теңіздер және мұхиттарда горизонталь бойынша 2 белдемге: *нериттік* (қайраң үстіндегі мұз қабаты) және *мұхиттық* (судың қалған қабаттары), вертикаль бойынша (жарық таралуына қарай) 3 белдемге: 
#*эвфоттық* (жарық жақсы таралған), 
#*дисфоттық* (күңгірттеу), 
#*афоттық* (жарық мүлдем таралмайтын) болып бөлінеді.

Тұщы су айдындарында Пелагиаль горизанталь бойынша 2 белдемге — жағалау маңы және өзіндік Пелагиаль, вертикаль бойымен 3 белдемге (темпрасының төмендеу шапшаңдығына байланысты — эпилимнион, металимнион және гиполимнион) бөлінеді.
## Дереккөздер</span>

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том

Санат:Мұхиттану
Мереке Ертайұлы Жүсіпов

**Жүсіпов Мереке Ертайұлы** - 1970 жылы 26 наурызда Көкшетау облысы Көкшетау ауданы Красный Яр ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Жүсіпов Ертай Ахметжанұлы, (1937 жылы туған), зейнеткер. Анасы - Жүсіпова Балқия Мәдиқызы (1946 ж.т.), зейнеткер.
Қазақ дене шынықтыру институтын (1993), дене шынықтыру оқытушысы, жаттықтырушы; «Фемида» Қарағанды заңгерлік академиясын (2001) бітірген, заңгер.
*1987-1992 жылдары - бокстан КСРО құрама командасының мүшесі. 
*1989 жылдан - КСРО Қорғаныс министрлігі жанындағы спорттық армия клубының спорт жөніндегі нұсқаушысы. 
*1991 жылдан - бокстан КСРО құрама командасының спортшы-нұсқаушысы. 
*1992 жылдан - Көкшетау облыстық әкімшілігінің туризм, дене тәрбиесі және спорт басқармасының бокстан спортшы-нұсқаушысы. 
*1993 жылдан - ҚР ұлттық штаттық құрама командасының спортшынұқсаушысы, ҚР Қорғаныс министрлігінің ОӘСК спорттық ротасының спортшысы. 
*1995 жылдан - ҚР Еңбек, дене тәрбиесі жәнө спорт министрлігі «Қазбасспортжабдықтау» MM спортсмены-нұсқаушысы, ҚР Қорғаныс министрлігі ӘОСК спорттық ротасының спортсмені. 1998 жылдан - «Ақбиік» ЖШС (Көкшетау қ.) менеджері. 
*2000 жылдан - ҚР ІІМ облыстық «Динамо» ұйымы төрағасының бірінші орынбасары міндетін атқарушы, төрағаның бірінші орынбасары.
*2001 жылдан - Ақмола облыстық ІІБ Кадрлық жұмыстар басқармасы бастығының орынбасары. 
*2003 жылдан - ҚР ТЖ жөніндегі агенттігі Көкшетау техникалық институтының сырттай оқу факультетінің аға оқытушы-әдіскері. 
*2004 жылдан - ҚР ТЖ жөніндегі Көкшетау техникалық институтының әкімінде (резервінде) болды.
*2005 жылдан бері - ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институтының әскери және физикалық дайындық кафедрасының бастығы. КСРО Кубогының (1987), КСРО Чемпионатының (Қазан), КСРО халықтарының X Спартакиадасының (Минск, 1991) күмісжүлдегері; халықаралық жарыс чемпионы (Шымкент), ТМД Чемпионатының (Тамбов), ТМД Кубогының күміс жүлдегері (Иваново, 1992); халықаралық жарыс чемпионы (Екатеринбург), кикбоксингтен ТМД чемпионы (1993); Алматы қаласындағы, Финляндиядағы халықаралық жарыстардың чемпионы (1989); КСРО чемпионатының (Луцк) және КСРО Кубогының (Ақмешіт, 1990) қола жүлдегері. Бокстан халықаралық кластағы спорт шебері (1991). «Өртке қарсы қызмет органдарындағы мінсіз қызметі үшін» 3-ші дәрежедегі, «Қайсар» 2-ші дәрежедегі медальдарымен, «Қазақстан бокстың дамытқаны үшін» ҚР Бокс федерациясының алтын медалімен (2008), «ҚР ІІМ-дегі үздік қызметі үшін» төс белгісімен; ҚР ІІМ және ҚР ТЖМ құрмет грамоталарымен марапатталған.

Әскери атағы - ішкі қызмет майоры.
Діни көзқарасы - «Барлық дінге дұрыс көзқарастамын».
Хоббиі - футбол, шахмат.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи көркем әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Мұқанова Самал Зейнілқабиденқызы
(1981 жылы туған), «ГНПФ» АҚ филиалының бас маманы. Қызы -
Айсұлу (1993 жылы туған); ұлдары - Дидар (2002 жылы туған), Аңсар
(2008 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Қазақстан боксшылары
Інжір

**Інжір** (Fіcus carіca) – тұт тұқымдасына жататын субтропиктік жеміс ағашы. Інжірдің биіктігі 4 – 8 м, діңінің диаметрі 0,2 – 0,4 см. Тамыры жақсы дамыған, жас сабақтары жасыл, сүтті-шырынды, жапырағы ірі. Жемісі етжеңді, жеміс шоғырының ішінде ұсақ жаңғағы болады, жемісінің салм. 32 – 77 г. І. – қос үйлі өсімдік. Аталық ағашын капфирикус, ал аналығын фиг деп атайды. І. гүлін бластофага арасы тозаңдандырады. Ол болмаған кезде қолдан тозаңдандыру жүргізіледі. І-дің көптеген сұрпының жеміс шоғыры партенокарпты. Аналық ағаштардың көпшілігі 2 рет жеміс береді. Біріншісі шілдеде, екіншісі тамыздан қарашаға дейін піседі. Ылғалды жерде жаздың ыстығына төзімді, топырақ талғамайды, бірақ қара шірігі мол саздақ топырақта жақсы өседі. І. ағашы 100 – 200 жыл өмір сүреді. Оның 2 – 3 жылдық көшеттері жеміс бере бастайды. 50 – 80 жылға дейін өнімі мол болады (әр ағаш 20 – 100 кг). І. Жерорта теңізі жағалауында, Кіші Азия түбегінде, Иранда, Солт. Батыс Үндістанда, Кавказ сыртында, Орта Азия елдерінде жабайы түрлері, ТМД елдерінде (Әзірбайжан, Грузия, Армения), Ресейде (Краснодар өлкесі, Қырым), Орта Азия елдерінде қолдан отырғызылған түрлері өседі. Жас жемісінде 12 – 23% қант, 0,5 – 4,2% пектин заты, 3,4 – 7,4% клетчатка, С, В1, В2 витаминдері, каротин, кальций, темір және фосфор мол. Жемісін жас күйінде кептіріп, тосап, тосап, компот жасап, тағамға пайдаланады. Кепкен жемісінде 50 – 77% қант болады. ТМД елдерінде Смирнский-2, Калимирна, Далматский, Чапла, Сочинский-7, Кадота, Адриатский сұрыптары отырғызылған. І. тұқымынан, қалемшеден, тамырсабақтарынан өсіріледі.
## Пайдаланылған сілтемелер


Санат:Тұттар
Санат:Жемістер
Қалыбай Дүрманов

**Қалыбай Дүрманов** (25 қаңтар 1941 жылы туған, Жалағаш ауданы, Ақарық ауылы) – ғалым, медицина ғылымының докторы (1987), профессор. 

Алматы мемлекеттік медицина институтын (ҚазҰМУ) бітірген (1967). 1967 – 1970 ж. Қызылорда облысы ауруханасында хирург, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1977 жылдан Алматы мемлекеттік медицина институтында қызметте. Ғылыми еңбектері тері мен еріннің қатерлі және қатерлі ісік алды ауруларын, созылмалы остеомиелит ауруын лазер сәулесімен емдеуге арналған. 115 ғылыми еңбектің авторы.

## Дереккөздер


Санат:1941 жылы туғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан дәрігерлері