open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карамоджонг

**Карамоджонг** (*карамоджо*) — Угандада тұратын нилот тобының халқы. Олар таулармен қоршалған үстірттерде тұрады.
2002 жылғы Уганда санағы бойынша саны 258 307 адам, бұл ел халқының 1,1% құрайды.

## Тілі
Тілі карамоджонг тілі.
 
## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Тарихы
Антропологтардың пікірінше, Карамоджонгтар қазіргі Эфиопиядан шамамен 1600 жылы қоныс аударған және екі тармаққа бөлінген топтың бөлігі болып табылады, бір тармағы қазіргі Кенияға көшіп, Календжин және Масаи тобын құрады.
Атекер деп аталатын тағы бір тобы батысқа қоныс аударды. Әрі қарай Атекер бірнеше топқа бөлінді, соның ішінде қазіргі Кениядағы туркана, итесо, додот, джи, карамоджонг және қазіргі Угандадағы кумам, сонымен қатар Суданның оңтүстігіндегі джие мен топоса.

Карамоджонгтар бастапқыда Цзе деп аталған. Карамоджонг есімі "экар нгимоджонг" сөзінен шыққан. Дәстүр бойынша, қазір Карамоджонг шоғыры немесе Тесо шоғыры деп аталатын халықтар Абиссиниядан 1600-1700 жылдар аралығында біртұтас топ ретінде қоныс аударды. Олар қазіргі Кения-Эфиопия шекарасының айналасына жеткенде, бірнеше топқа бөлінді, соның ішінде туркана, топоса және додот.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – ерлер шалғайдағы жайылымда мал шаруашылығы, әйелдер – егіншілік (тары). Қолөнерден – тері тігу, сүйектен әшекей бұйымдар жасау дамыған. 19 ғасырдың аяғынан бастап олар піл сүйегі саудасына қатысты.

## Өмір салты
Масай жүйесіне жақын патррилиндік рулар, жас топтар жүйесі бар. Отбасы көп балалы, патрилокалды, көп әйелділ алушылық бар.

Елді мекендері – краал деп аталады. Сазбен сыланып, бекітілген таяқшалардан жасалған, төбесі шөппен жабылған үйшік, кіреберісі шығыңқы аласа туннель тәрізді, терезелері жоқ.

Дәстүрлі киімдері – боялған былғарыдан жасалған оранатын киімдер, металлдан және моншақтан жасалған әшекей бұйымдар, түйеқұс қауырсынынан жасалған бас киім, сисал талшықтарымен өрілген күрделі шаш үлгілері. Ер адамдар сырға тағып, зергерлік бұйымдарды пайдаланады.

Дәстүрлі тағамдары – тары ботқасы, қан қосылған сүт, ет.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Пушкин ескерткіші (Астана)

**Пушкин ескерткіші** – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші.

Астана қаласына 1999 жылы, орыс ақынының 200-жылдығына орай тарту етілді.

Шаттанып жүрген Александр Пушкиннің мүсінін Ресей суретшілер одағының төрағасы А.Н. Ковальчук жасап шығарған.

Бастапқыда ескерткіш Пушкин көшесі бойындағы саябақта орнатылды, бірақ кейін Еуразия ұлттық университеті алдындағы жағалауға көшірілді.

Мүсін астананың жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне кіреді.
нобай|солға|150px|Пошта маркасында

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ескерткіш туралы  Visitastana.kz сайтында

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Астана қаласы сәулеті
Тәжік әліпбиі

**Тәжік әліпбиі** () — тәжік тілін жазып алуға қолданылатын жазу жүйесі. Бүкіл тарихы бойы тәжік тілі үш түрлі әліпбимен жазылған: парсы жазуына негізделген жазуы, Латын жазуына негізделген кеңестік әліпбиі және қазіргі күнге дейін қолданыстағы кириллицасы.

[thumb|right|[Тәжік Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік АКСРдың елтаңбасында (1929–1931) тәжік тілінің тұңғыш екі әліпбиін байқауға болады: араб және латын жазуы]]

## Араб жазуы
Парсы тілі жазуының өзгертілген нұсқасы жылдары тәжік тілін жазып алу үшін қолданылатын.

## Латын жазуы
thumb|right|«Коммунисти Исфара» газетінің бұл беттері тәжік латиницасында жазылған, 15 мамыр 1936
Латын графикасы 1917 жылғы Ресей төңкерісінен кейін халықтың сауаттылығын арттыру және тілді ислам ықпалынан алыстату мақсатында енгізілді.

Ерекше Ƣ таңбасы Ға деп аталады және /ɣ/ фонемасын білдіреді. Бұл әріп 1930 жылдардың соңына дейін Кеңес Одағының славян емес тілдерінің көпшілігі жазылған ортақ түркі әліпбиі Жаңәліпте кездеседі.

Латын әліпбиі бүгінде кеңінен қолданылмайды, бірақ оны қабылдауды кейбір топтар жақтайды.

## Кириллица
thumb|right|«Насими Исфара» газетінің беттері. Үстіндегі жазуы тәжік кириллицасының мысалы бола алады
1940 жылы КСРО үкіметі тәжік тілінің латиницасын кириллицаға ауыстырды. 1952 жылғы реформа нәтижесінде *щ* және *ы* әріпі қосылды, олар тек кірме сөздерде қолданылады.

1998 жылғы ресми реформада бұл әріптер жойылғанына қарамастан кірме сөздерде тағы ц, щ и ы әріптерін табуға болады. 2010 жылы тағы *е, ё, ю, я* әріптерінен айырылу ұсыныстары болған.

## Дереккөздер

Санат:Жазу түрлері
Лев Игоревич Скворцов

**Лев Игоревич Скворцов** (2 ақпан 2000, Талғар, Алматы облысы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, қорғаушы.

## Карьерасы

### Клубтық
Талғар футболының түлегі. Балалық шағында "Астана" клубының академиясына ауысты.

2016 жылы "Астана" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Бірақ 2021 жылы клубтан толыққанды кеткенше, жастар клубында ойнады.

2020 жылы "Атырауға" жалға берілді.

2022 жылы "Тұранға" ауысты.

2023 жылы "Химки" клубымен келісім шарт жасасты.

## Жетістіктері

; «Атырау»

* 1 лига жеңімпазы: 2020

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Санат:Химки ФК ойыншылары
Санат:Шинник ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Түрікменстан вице-президенті

**Түрікменстан вице-президенті** (), ресми түрде **Министрлер Кабинеті Төрағасының орынбасары** () — Түрікменстан мемлекет басшысының және үкімет басшысының орынбасары. Орынбасар болғанына қарамастан тікелей конституциялық мұрагер болып келмейді.

## Вице-президенттер тізімі

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саясаты
Санат:Вице-президенттер тізімдері
Филип Биллинг

**Филип Аньянву Биллинг** (; 11 маусым 1996) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Борнмут" клубының жартылай  қорғаушысы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хаддерсфилд Таун ФК ойыншылары
Санат:Борнмут ФК ойыншылары
Каре (халық)

**Каре ** (*бакаре*, *акхале*, *акари*) — банту тобына жататын халық. Саны 150 мың адам. Негізінен Конго Демократиялық Республикасы (90 мың адам) мен Орталық Африка Республикасында (60 мың) тұрады. 

## Тілі
Тілі - акаре тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, таро және жержаңғақ, көкөністер, тау күріші). Учаскелерді тазарту жұмыстарын ерлер, егу, өңдеу, жинауды – әйелдер жүргізеді. Жеке учаскелерде қарқынды бау-бақша формалары басым.
Темірден құрал-саймандар мен қару-жарақ жасау, керамика, ағаш ою, тоқыма өнері дамыды. Зергерлік бұйымдар әрлеудің нәзіктігімен ерекшеленеді.

## Өмір салты
Қоғамдық қатынастар рулық ұйымға және ақсақал басқаратын ауылдық көпбалалы қауымдарға негізделген. Туыстық есеп – патрилиналды, неке патрилокалды. Карелер музыкалық және би фольклорына бай. Музыкалық аспаптар – барабандар, ксилофондар, ішектілер.

Қонстары шашыраңқы, конустық саман төбесі бар цилиндрлік үйшіктер топтары басым, оңтүстігінде қабырғалары бұтақтардан жасалған төртбұрышты қаңқалы қоныстары кең таралған.

Бұрынғы белге оралған маталардың орнын, қазір еуропалық костюмдер мен көйлектер алмастыруда.

Негізгі тағамдары - бұқтырылған тағамдар, бәліштер, жарма, банан, балық, көкөністер тұтынылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары
Александер Ба

**Александер Хартманн Ба** (; 9 желтоқсан 1997, Орслев, Дания) — даниялық футболшы, Бенфика футбол клубының жартылай қорғаушысы.

## Табыстары

### Клубтық

; «Сённерйюск»

* Дания кубогы — 2019/20

; «Славия»

* Чехия чемпионы — 2020/21
* Чехия Кубогы — 2020/21

; «Бенфика»

* Португалия чемпионы — 2022/23
* Португалия лигасының кубогы — 2024/25
* Португалия суперкубогы— 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://eu-football.info/_player.php?id=31239 

Санат:Дания футболшылары
Санат:Славия Прага ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гамбия футболшылары
Виктор Нельссон

**Виктор Нельссон** (; 14 қазан 1998 жыл, Дания) — даниялық футболшы, жартылай қорғаушы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Норшелланн ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Мохамед Дарами

**Мохамед Дарами** (; 7 қаңтар 2002) — даниялық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері

### «Копенгаген»

* Дания чемпионы: 2018/19

### «Аякс»

* Нидерланд чемпионы: 2021/22

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Рашид Өвезгелдіұлы Мередов

**Рашид Өвезгелдіұлы Мередов** (; 29 мамыр 1960 жыл, Ашхабад) — түрікменстандық дипломат және саясаткер, 2003 жылдан бері Министрлер Кабинеті Төрағасының орынбасары және 2001 жылдан бері Сыртқы істер министрі.

## Өмірбаяны
Рашид Мередовтің әкесі Өвезгелді заңгер болған, және анасы этникалық әзербайжан болған. Мередовтың нағашы туыстары Мары қаласында тұрады.

1977 жылы ол Мәскеу мемлекеттік университетінің заң факультетіне оқуға түсті. 1982 жылы Түрікмен мемлекеттік университетінің азаматтық құқық және азаматтық процесс кафедрасының оқытушысы болып бастады.  1984–1987 жылдары Мәскеу мемлекеттік университетінде аспирантурада оқыды. Дәл қазір Мередов заң ғылымдарының кандидаты болып келеді.

1993 жылдың наурыз айынан бастап Түрікменстан президенті аппаратында заң бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1994 жылдың желтоқсанынан бастап Түрікменстан Мәжілісінің заң комитетінің төрағасы болды. 1996 жылдан бастап Түрікменстан Президенті жанындағы Түрікменстан Ұлттық демократия және адам құқықтары институты директорының орынбасары болды.

1999 жылы мамырда Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылы желтоқсанда Түрікменстан Мәжілісі төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2001 жылы мамырда Түрікменстан Мәжілісінің төрағасы болып сайланды. 2001 жылдың шілдесінде Түрікменстанның Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 2003 жылдан 2005 жылға дейін ол оған қоса Мәжіліс төрағасының орынбасары болған.

## Жеке өмірі
Рашид Мередов түрікменше, орысша, түрікше және ағылшынша еркін сөйлейді.

## Марапаттары
Мередовтің марапаттары: 
* Гарашсызлык ордені
* Битараплык Түрікменстан президентінің ордені
* Галкыныш ордені
* Алтын Ғасыр ордені (III дәрежелі)
* Достық ордені (Өзбекстан, 2022)
* Гайрат медалі
* Отанға деген сүйіспеншілігі үшін медалі
* Түрікменстан тәуелсіздігіне 20 жыл медалі
* Мақтымқұлы Фрағи медалі
* Түрікменстан бейтараптығына 25 жыл медалі
* «Мақтымқұлы Фрағидың 300 жылдығына» Түрікменстан ескерткіш таңбасы
* «Түрікменстанның озат дипломаты» ерекшелік белгісі

## Дереккөздер

Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары
Санат:Түрікменстан саясаткерлері
Санат:Түрікменстан дипломаттары
Санат:Түрікменстан Демократиялық партиясы мүшелері
Санат:Түрікменстан вице-президенттері
Санат:Түрікменстан сыртқы істер министрлері
Санат:Түрікменстан Мәжілісі төрағалары
Матиас Йенсен

**Матиас Йенсен** (; 1 қаңтар 1996) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Брентфорд" клубының жартылай қорғаушысы

## Карьерасы
2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. Сондай-ақ, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Норшелланн ФК ойыншылары
Санат:Сельта ФК ойыншылары
Санат:Брентфорд ФК ойыншылары
Кристиан Нёргор

**Кристиан Терс Нёргор** (; 10 наурыз 1994) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Брентфорд" клубының жартылай қорғаушысы.

2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 

2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Брондбю ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Брентфорд ФК ойыншылары
Пьер-Эмиль Хёйбьерг

**Пьер-Эмиль Хойберг (**; 5 тамыз 1995) — даниялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері.

2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жүлделері

### Командалық

; «Бавария»

* Германия чемпионы (**2**): 2012/13, 2013/14
* Германия Кубогы (**2**): 2012/13, 2013/14
* УЕФА Суперкубогы: 2013
* Клубтар әлем чемпионаты: 2013

### Жеке

* Еуро-2020 турнирінің символикалық құрамы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Йенс Ларсен

**Йенс Стрюгер-Ларсен** *немесе қысқаша* **Йенс Ларсен** (дат. *Jens Stryger Larsen;* 21 ақпан 1991) — даниялық футболшы, қорғаушы.
## Мансабы
2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына, 2020 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері.
## Жүлделері
### Халықаралық
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері
## Дереккөздер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Норшелланн ФК ойыншылары
Санат:Брондбю ФК ойыншылары
Санат:Аустрия Вена ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Йонас Винд

**Йонас Олдер Винд** (; 7 ақпан 1999) — даниялық футболшы, шабуылшы.

Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігінің қола жүлдегері. 

Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігіне қатысты.
## Жүлделері
### Клубтық
* Дания чемпионы: 2018/19
### Халықаралық
*Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2020
## Дереккөздер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары
Каспер Юльманн

**Каспер Юльманн** (; 9 сәуір 1972) — даниялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Қорғаныс шебінде ойнаған.

Дания құрамасының жаттықтырушысы ретінде Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігіне, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

## Табыстары

### Бапкер ретінде
**Норшеллан**

* Дания чемпионы: 2011/12

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания футбол жаттықтырушылары
Санат:Норшеллан ФК жаттықтырушылары
Санат:Майнц 05 ФК жаттықтырушылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Бавария — Барселона футбол матчы (2020)

**2019-20 жылғы [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар лигасының]]** 1/4 финал ойыны. Ойын Португалияның Лиссабон қаласында өтіп, "Бавария" 8:2 есебімен жеңіске жетті.

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.championat.com/football/_ucl/tournament/4993/match/1063689/
Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Бавария Мюнхен ФК ойындары
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 2019/20
ГФР — Аустрия футбол матчы (1982)

**ГФР - Аустрия футбол матчы** (нем. *Fußballspiel Deutschland — Österreich 1982*) — 1982 жылғы әлем біріншілігінің топтық кезеңідегі ойын. Матчта екі құрама да 10-минутта өздеріне тиімді нәтижеге қол жеткізген соң, қалған уақытта мүлде ойнамай, допты ары-бері қақпақылдап жүріп алып, көпшіліктің наразылығын тудыруымен есте қалды.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/26708385

Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Катаб

**Катаб** (өз атауы: *тиап*, *атьям*) — Нигериядағы Кадуна штатының оңтүстік-шығысында және Плато штатының маңындағы аудандарда тұратын халық. Саны 300 мыңнан асады.
Олар миням, агбат, шоква және аку болып бөлінеді. Туыстас халықтар – каджуру, кадара және кутурми (ада).

## Тілі
Олар Нигер-Конго макроотбасының Бенуэ-Конго отбасының Орталық Нигерия тармағының катаб тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, ямс, маниок, жүгері, күріш, темекі, бұрыш және имбирь). Аздаған мал ұстайды. Қолөнерден кілемше мен қоржын тоқу, ағаш ою, ұсталық дамыған. Ер адамдар аңшылықпен және бал жинаумен, шошқа өсірумен айналысады.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйым қауымдық (тайпалық қауым, көп балалы отбасы) және рулық институттарға негізделген. Сорорат, левират, қалыңдықты ұрлау, сатып алынған неке, сондай-ақ полигиния мен полиандрия жиі кездеседі. Басқару және ғұрыптық қызметтерді ақсақалдар мен әртүрлі деңгейдегі ақсақалдар кеңесі атқарды. Өзара көмек қоғамдары мен ерлер жасырын Обвай жасырын одағы бар, оған қосылғаннан кейін ұлдар сүндеттеліп, бірқатар бастамашылық рәсімдерден өтеді.

Елді мекендер шоғырланып орналасқан, дәстүрлі тұрғын үйлері – сабаннан жабылған биік төбесі бар сопақ пішінді сазды үйшік.

Ерлердің дәстүрлі киімі - былғары байлайтын таңғыштар, әйелдер — талшықты белдемше. Тұрмысқа шыққан әйелдердің киімінде саңырауқұлақ тәрізді белдік ою-өрнек бар. Хаусан киімдері мен Еуропалық костюмдер жиі кездеседі.

Негізгі тағамы – өсімдік тектес тағамдар (тары ботқасы мен қайнатылған ямс тамыры), кейде ет.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Күбішелек

thumb|right|200px|
**Күбішелек**  – пошымы мен жасалуы жағынан күбіге өте жақын келетін, бірақ сыйымдылығы онан аздау келген ыдыс түрі. Дәстүрлі ортада қымыз, шұбат, айран, ашыған көже сынды сұйық тағам, сусынды тасымалдауға, уақытша сақтауға пайдаланылған.

## Сипаты мен жасалуы
Оның қақпағы болмайды. Түп жағына қарағанда аузы тарлау болады. Күбішелек екі жолмен жасалады: 
* Біріншісінің жасалу тәсілі күбіге ұқсас. Жұмыр ағаш кесіндісінен (көбінесе қайың) қалаған пішінге келтіре шауып, іші ұңғып алынады. Ернеуіне суағар шүмек, екі бүйіріне көтеретін құлақбау тағатын тұтқа шығарылады. 
* Екінші түрі – құрастырмалы күбішелек. Оның түбі бүтін тақтайдан, жақтауын жұқа тақтайшаны қиюластырып жасайды. Түбі мен ернеуіне темірден құрсау кигізіледі.
thumb|right|200px|
Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы қорындағы күбішелек бүтін ағаштан шабылып жасалған, түбінен ауызына қарай сүйірлеу келген. Ернеуінің бір шетінде сұйық құюға арнайы жасалған кертпесі және иық тұсына таман бау тағуға арналған шығыңқы құлағы бар. Ал түп жағына шеңберлене ойылған түп қондырылған. Биіктігі 43 см, аузының шарасы (диаметрі) 2,5х2,6, түбінің диаметрі 31х35 см. 

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Ыдыстар
Владислав Вячеславович Прокопенко

**Владислав Вячеславович Прокопенко** (2000 жылы 1 шілдеде туған, Астана, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Жеңіс" клубының шабуылшысы.

## Клубтық мансап
"Астана" клубының футбол академиясының тәрбиеленушісі. 2017 жылдың 25 маусымында Қазақстан Премьер-лигасының "Оқжетпес" клубына қарсы матчында "Астана" сапында дебют жасады. Қазақстан Премьер-лигасы аясында алаңға шыққан "Астананың" ең жас ойыншысы болды. 2017 жылы "Астана" жанкүйерлері Владиславты клубтың үздік жас ойыншысы деп таныды.

2018 жылдың 18 сәуірінде Қазақстан Кубогының 1/8 финалында "Мақтааралға" қарсы "Астана" үшін алғашқы голын соқты.

## Ұлттық құрамадағы мансап
19 жасқа дейін және 21 жасқа дейін Қазақстан құрамаларында ойнады.

## Жетістіктері
; «Астана»
* Қазақстан чемпионы (**2**): 2017, 2018
* Қазақстан Суперкубогының иегері: 2019

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Буддистік дағдарыс

**Буддистік дағдарыс** () — Оңтүстік Вьетнамдағы саяси және діни шиеленіс кезеңі (1963).

## Себептері
Дағдарыс буддисттік туға тыйым салуға наразылық білдірген тоғыз бейбіт тұрғынның өлтірілуінен туындаған (1963 жылы 8 мамыр, Хюэ қаласының орталығы).

## Оқиғалар барысы
Дағдарыс 1963 жылғы мамырдан қарашаға дейін созылды және Вьетнам Республикасы үкіметінің бірқатар репрессиялық әрекеттерімен және негізінен буддист монахтары басқарған азаматтық қарсылық науқанымен сипатталды.

1963 жылы 11 маусымда Сайгонда Тхить Куанг Дык деген Хюэ қаласында тұратын буддист монахы Нго Динь Зьем режимінің буддистерді басып-жаншуына наразылық ретінде өзін-өзі өртеу әрекетін жасады.

## Нәтиже
1963 жылы қарашада Вьетнам Республикасы әскерінің мемлекеттік төңкерісі және президент Нго Динь Зьемді тұтқындау және өлімі дағдарысты тоқтатты.

## Дереккөздер

Санат:Дағдарыстар
Арман Серікұлы Кеңесов

**Арман Серікұлы Кеңесов** (2000 жылы 4 қыркүйекте туған, Павлодар, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Ақтөбе" клубының жартылай қорғаушысы.

## Өмірбаяны
### Клубтық
Ол Қазақстан премьер-лигасында павлодарлық "Ертіс" сапында 2018 жылдың 29 шілдесінде қарағандылық "Шахтерге" қарсы ойында дебют жасады.

2020 жылғы 7 тамызда "СКА-Хабаровск" клубы Кеңесовпен үш жылдық келісімшартқа қол қойғанын жариялады. 2021 жылдың 18 қаңтарында ол "Қайсарға" 2021 жылдың қарашасына дейін жалға берілді.

2021 жылдың 14 желтоқсанында "Ақтөбеге" көшіп келді.

### Құрамада
Арман Кеңесов түрлі жасөспірімдер құрамасына шақырылды. 2019 жылы Қазақстан жастар құрамасы үшін дебют жасады. Қазақстан ұлттық құрамасының қазіргі ойыншысы.

## Жетістіктері
; «Ақтөбе»
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2022

## Клубтық статистикасы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:СКА-Хабаровск ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Түрікменстан Мәжілісі

**Түрікменстан Мәжілісі** () — 2023 жылдың қаңтарынан бастап Түрікменстанның бірпалаталы парламенті. 2021 жылдың наурызы мен 2023 жылдың қаңтары аралығында Ұлттық Кеңестің төменгі палатасы еді. 5 жыл сайын сайланатын Мәжілісте 125 депутат бар.

## Құрылымы
Түрікмен Парламентінің Төрағасы және Бірінші Төрағасы бар. Сонымен қатар Мәжілістің бірнеше түрлі комитеттері бар. Төраға, оның орынбасары және комитеттер бірге президиум құрайды, 

## Сайлаулар тізімі

## Төрағаларының тізімі

## Дереккөздер

Мәжіліс
Мәжіліс
Түрікменстан
Кваву

**Кваву** (*окваву*, *акваву*, *акоаву*, *аква’у*, *квау*, *кваху*, *квейя*) — Гана Республикасында тұратын Акан тобының халқы. Жалпы саны 468 мың адам.

## Тілі
Тілі - акан тілінің диалектісі, кваву тілі.

## Діні
Квавудың негізгі бөлігі - протестанттық христиандар.

## Тарихы
Этногенетикалық аңыздарға сәйкес, квавулар - 1742-1874 жылдары Ашанти Конфедерациясының құрамына кірген, XVII ғасырдың соңында көсемдік құрылымдар (оман) кваву (Кваху) құрған Денчирадан келген қоныс аударушылардың ұрпақтары.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, жүгері, тары, банан, жержаңғақ, көкөніс, қазіргі уақытта квавулардың басым бөлігі какао өсірумен және ағаш кесумен айналысады), ұсақ мал мен құс өсіру, ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау, себет жасау, ою ағаш дамыған.

## Өмір салты
Квавудың дәстүрлі қоғамдық ұйымының негізіне ауыл және көп балалы қауымдар, матрилиндік рулар, нтороның патрилитералды институты жатады, оның негізінде асафо әскери отрядтары құрылған. Неке қонысы вирилокальды, полигиния, левираттық, сорораттық болып табылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Түрікменстан туы

**Түрікменстан байрағы ** () — Түрікменстанның басты рәміздерінің бірі, оның мемлекеттік туы. Тұңғыш рет 27 қыркүйек 1992 жылы қабылданып, Кеңестік тудың орнын алған бұл байрақтың өзгертілген, 2:3 пропорциясына салынған қазіргі нұсқасы 24 қаңтар 2001 жылы қабылданды. 18 мамыр күні Мемлекеттік ту және Конституция күні тойланады.

## Сипаттамасы
[thumb|right|Флагштокқа ілінген түрікмен тулар тобы, [Ахал уәлаяты]]
Байрақтың басты түсі қою жасыл болып келеді, оның сол жағында жуан, әрі қызыл жолақ орналасқан. Жолақтың үстіндегі түрлі оюлар түрікмен халқының руларын білдіреді, олар үстінен астыға: Теке, Жәуміт, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары. Оюлар астында БҰҰ туындағыдай екі айқасқан зәйтүн бұтағы салынған. Қызыл жолақтың оң жағында ақ жарты ай мен 5 түрлі ақ жұлдыз бейнеленген, бұл бейнелер жиі Ислам және түркі символикасында табуға болады.


File:First carpet gul from flag of Turkmenistan.svg|Теке (Teke)
File:Second carpet gul from flag of Turkmenistan.svg|Йомут (Ýomut)
File:Third carpet gul from flag of Turkmenistan.svg|Сарык (Saryk)
File:Fourth carpet gul from flag of Turkmenistan.svg|Чавулдур (Çowdur)
File:Fifth carpet gul from flag of Turkmenistan.svg|Әрсары (Ärsary)


## Тарихы

File:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic.svg|Түрікмен КСР туы (1973–1991)
File:Flag of Turkmenistan (1992–1997).svg|Тұңғыш туы (1992–1997)
File:Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg|Пропорциясы мен кейбір символы өзгертілген нұсқасы (1997–2001)
File:Flag of Turkmenistan.svg|2001 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы


## Дереккөздер

Санат:1992 жылдың тулары
Санат:Мемлекеттік тулар
Санат:Түрікменстан рәміздері
Саид Бенрахма

**Мохамед Саид Бенрахма** (; 10 тамыз 1995) — алжирлік футболшы, Алжир Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының шабуылшысы.

2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысқан.

## Жүлделері

### Клубтық
**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференциялары лигасының жеңімпазы: 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Алжир футболшылары
Санат:Алжир Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Анже ФК ойыншылары
Санат:Шатору ФК ойыншылары
Санат:Брентфорд ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Джакомо Бонавентура

**Джакомо Бонавентура** (; 22 тамыз 1989, Сан-Северино-Марке) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фиорентина" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жүлделері

### Клубтық

; «Аталанта»

* В сериясының чемпионы (1): 2010/11

; «Милан»

* Италия Суперкубогы (1): 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аталанта ФК ойыншылары
Санат:Падова ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Джаррод Боуэн

**Джаррод Боуэн** (ағыл. *Jarrod Bowen*; 20 желтоқсан 1996, Леминстер, Херефордшир, Англия) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жүлделері
**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференциялары лигасының жеңімпазы: 2022/23
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Халл Сити ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Софьян Амрабат

**Софьян Амрабат** (, ; ; Хаузен, Нидерланд) — нидерландтық және маркколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Бетис" клубының жартылай қорғаушысы. 

Нидерландтың 15 жасқа дейінгі құрамасында ойнады. Кейін тарихи отаны — Марокконың намысын қорғауға бел байлады. Марокко құрамасы сапында 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына, 2021, 2023, 2025 жылы Африка Ұлттар кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Фейеноорд»

* Нидерланд Суперкубогы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Марокко футболшылары
Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Утрехт ФК ойыншылары
Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары
Санат:Брюгге ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Фенербахче ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Квени (халық)

**Квени** (*гуро*, *ло*, *гвио*) — Кот-д’Ивуар аумағында тұратын халық. Жалпы саны 420 мың адам.

## Тілі
Тілі - квени, гуро, ло тілдері.
Диалектілері: ган, гагу, немесе гбан, канга боно, менне, тура, квени.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, сүнниттік мұсылмандар.

## Тарихы
Олар қазіргі аумаққа солтүстіктен XVI—XVII ғасырларда қоныс аударған және ішінара ассимиляцияланған аборигендер (гагу немесе гбан, нван және т.б.), олар көбінесе квенилердің субэтникалық топтары ретінде қарастырылады. Гаганың бойы қысқа. Мәдени жағынан солтүстік (корубек), батыс (сети) және оңтүстік (пробен) аймақтарының квенилері ерекшеленеді.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатывн егіншілік (солтүстік пен солтүстік-батыста күріш, тары, ямс, жүгері, маниок, батыс пен оңтүстікте банан, солтүстігінде таро). Қазіргі заманғы негізгі кәсіп - плантацияларда кофе өсіру (солтүстік аймақтарда какао мен мақта).
Басқа кәсіптері – мал шаруашылығы (ұсақ мал, шошқа өсіру), аңшылық. Қолөнерден – ұсталық, қыш (солтүстік облыстар), тоқымашылық, ағаш маскалар жасау, тоқу.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізіне патрилиндік рулар, жасырын одақтар (Замбле, Голи, Дие және т.б.), жастық институттар (қазіргі уақытта олардың рөлі шектеулі). Неке қонысы вирилокальды, полигиния, левират, сорорат, сатып алынған неке, инициация ғұрпы сақталған.

Елді мекендері жинақы, түзу орналасқан. Үйлері дөңгелек және (оңтүстікте) төртбұрышты лашықтарда тұрады.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған тағамдар, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер, пальма майы және ащы дәмдеуіштер қосылған көкөністер).

## Дереккөздер

 
Санат:Кот-д’Ивуар халықтары
Эмре Белезоғлы

**Эмре Белозоғлы** (, лез. *Эмре Белезогълу*; 7 қыркүйек 1980, Ыстанбұл) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасының экс-жартылай қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
1996 жылы 16 жасында "Галатасарайдың" негізгі құрамына ілікті. 2001 жылға дейін ойнап, бірнеше жүлдеге қол жеткізді, Түркия чемпионы және УЕФА кубогы, УЕФА суперкубогы жеңімпазы атанды.    

2001 жылы жазда "Интернационалеге" ауысты. Көп ұзамай оны жергілікті жанкүйерлер "Босфор Марадонасы" деп атай бастады. 2002/03 жылғы маусым қорытындысында "Интердің" үздік футболшысы атанды. 2004 жылы Пеле оны ФИФА-100 тізіміне қосты.  

2004/05 жылғы маусымда жарақаттарының кесірінен алаңға көп шыға алмады. 2005 жылы "Ньюкасл Юнайтедке" ауысқанмен, ол жақта да жарақаты кедергі болып, бар талантын ашып көрсете алмады.  

2008 жылы Түркияға оралып, "Фенербахче" ойыншысы атанды. 

2012 жылы 29 мамырда "Атлетико Мадрид" сапына қосылды, бірақ көбіне қосалқы құрамда қалды да, маусым ортасынан соң басқа клуб іздеуге мәжбүр болды.  

2013 жылы қаңтарда "Фенербахчеге" қайта оралды. 

### Ұлттық құрама
2000 жылдан бері Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Түркия мен Швейцария іріктеуде ойнап, Түркия жеңіліп қалды да, Эмре жанжал шығарып, соңында 6 ойынға қатыспайтын боп шеттетілді. 

2002 жылы әлем чемпионатына, 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Екеуінде де Түркия қола жүлдені иеленді.

## Жетістіктері

; «Галатасарай»

* Түркия чемпионы: 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/00
* Түркия кубогы: 1995/96, 1998/99, 1999/2000
* Түркия суперкубогы: 1997
* УЕФА кубогы: 1999/2000
* УЕФА суперкубогы: 2000

; «Интер»

* Италия кубогы: 2004/05

; «Ньюкасл Юнайтед»

* Интертото кубогы: 2006

; «Фенербахче»

* Түркия суперкубогы: 2009, 2014
* Түркия чемпионы: 2010/11, 2013/14
* Түркия кубогы: 2011/12, 2012/13

; «Атлетико» Мадрид

* УЕФА суперкубогы: 2012

; Түркия құрамасы

* Әлем чемпионатында үшінші орын: 2002
* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2008

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Биографиясы
*Профилі

Санат:Түркия футболшылары
Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Фенербахче ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Ыстанбұл Башахшехир ФК ойыншылары
Alstom

**Alstom** — машина жасайтын ірі франциялық компания, энергетикалық жабдықтар мен теміржол көліктері өндірісіндегі әлемдік көшбасшылардың бірі (Bombardier-мен бірге). Штаб-пәтері Леваллуа-Перреде орналасқан.

2015 жылы компанияның бүкіл әлемдегі энергетикалық бизнесі, соның ішінде Франция (оның активтерінің 3/4 бөлігі) АҚШ-тың General Electric компаниясына 17 миллиард долларға сатылды.

2017 жылдың қыркүйегінде Siemens AG және Siemens Mobility құрамына кіретін жаңадан құрылған Siemens-Alstom концернінің өзегі пайда болды. Siemens концерні акциялардың 50%-дан сәл астамын алды. Бірлескен келісім 2018 жылы жойылды.

## Дереккөздер

Санат:Франция компаниялары
Арыс трагедиясы

**Арыс трагедиясы** — 2019 жылдың маусым айында Қазақстанның Түркістан облысында орналасқан Арыс қаласында болған жарылыстар сериясы. Әскери қоймада болған өрт адам шығынына, көптеген жарақаттарға және халықты жаппай эвакуациялауға алып келген ауыр экологиялық апатқа айналды.

## Оқиға
2019 жылғы 24 маусымда таңертең Арыс қаласында орналасқан әскери бөлімнің қоймасында өрт шығып, тез таралып, бірқатар жарылыстар тудырды. Қазақстан Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі жарылыстар әскери оқ-дәрілердің өртенуі нәтижесінде болғанын растады.

Жарылыстардан бір адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Зардап шеккендердің 25-і Шымкенттегі №1 қалалық ауруханаға жеткізілді, олардың ішінде бес бала болды. Бірнеше ауыр жарақат алғандар реанимацияға жатқызылды. Атырау аудандық ауруханасында 34 зардап шегушіге медициналық көмек көрсетілді.

Түркістан облысының әкімі облыста төтенше жағдай жариялап, ондаған мың тұрғын Арыс қаласынан эвакуацияланды. Эвакуация билік берген көліктердің көмегімен де, тұрғындардың өз бетінше де әртүрлі көлік әдістерін қолдана отырып жүргізілді.

## Реакция және салдары
2019 жылғы 24 маусымда кешке Қазақстан Қорғаныс министрі Нұрлан Мекекбаев пен Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев жарылыстар салдарынан бір адамның қайтыс болғаны туралы брифинг өткізді. Сондай-ақ, жарылыстар әлі де жалғасуда және қауіп жойылмайды деп хабарланды. Қорғаныс министрі радиация қаупінің жоқтығын атап өтті.

Арыстағы жарылыстар туралы ақпарат әлеуметтік желілер арқылы тез тарады. Жергілікті тұрғындар жарылыс сәттері мен ауадағы қалың түтінді бейнелейтін бейнежазбалар жариялады.

Мамандар мен экологтар әскери қоймадағы жарылыстар мен өрттен туындаған экологиялық залалдың көлемін бағалауға кірісті. Ықтимал салдарды бейтараптандыру және қоршаған ортаға әсерді шектеу шаралары жүргізілді. 

Қ.Ж. Тоқаев 12 маусымды аза тұту күні деп жариялады. 

## Сілтемелер
* https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-arys-explosion-at-a-military-warehouse/30016149.html

Санат:2019 жылғы оқиғалар
Санат:Арыс
Санат:Апаттар
Кемант

**Кемант** — Эфиопияның солтүстік-шығысында тұратын агау тобына жататын халық.
Жалпы саны 188 мыңға жуық адамды құрайды.

## Тілі
Тілі - кемант тілі. Сонымен қатар амхар, тигрин немесе тигр тілдерде сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі діні синкретикалық иудаизм - пұтқа табынушылық.
Діни нанымдар мен әдет-ғұрыптар құпия сақталады, діни жүйе «жабық».

## Тарихы
Кеманттардың шығу тегінен олардың жазба тарихының жоқтығы белгілі. Ауызша аңыз бойынша кеманттың негізін қалаушы Анаер есімді адам болған.
Аңыз бойынша өз елінде жеті жыл аштықтан кейін ол Эфиопиядағы Тана көлінің аймағына келді. Ол әйелі мен балаларымен бірге сапарлап жүрген  кезде, сол бағытта келе жатқан эфиопиялық еврейлердің негізін қалаушымен танысады.
XIII ғасырда кеманттар Эфиопия монархиясының құрамына енді. Олар ХІХ ғасырдың соңына дейін олар амхаризацияға сәтті қарсы тұрды, амхар әкімшілігінің үстемдігін мойындай отырып, діни жүйе мен дәстүрлі қоғамдық ұйымды сақтап қалды және негізінен автономды болды. XIX ғасырдың аяғында күштеп амхаризациялау процесі кезінде кеманттардың көпшілігі христиандықты қабылдады.

## Кәсібі
Кеманттардың негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік, мал шаруашылығы қосалқы шаруашылық болып табылады.

## Өмір салты
Кеманттың дәстүрлі әлеуметтік құрылымы 3 деңгейден тұрады: төменгісі – ақсақалдар кеңесі, орта деңейі – әртүрлі дәрежедегі діни қызметкерлер, ең жоғарғысы – жоғарғы діни және саяси жетекші.

Олар шашыраңқы тұрады, ықшам елді мекендері жоқ, жартылай оқшауланған шаруашылықтарға 1-4 отбасы кіреді. Материалдық мәдениеті жағынан амхараға жақын.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Korzinka

**Korzinka** — Өзбекстандағы супермаркеттер желісі, негізінен халық тұтынатын тауарлармен сауда жасайды. Корзинка супермаркеттер желісі Anglesey Food компаниясына тиесілі. "Anglesey Food" компаниясы 1996 жылы құрылған және Өзбекстан Республикасындағы супермаркет форматында жұмыс істейтін алғашқы бөлшек сауда желілерінің бірі болып табылады. Бастапқыда компания Anglesey Food брендімен "үйдегі дүкен" форматында жұмыс істеді. 2005 жылы желі Korzinka.uz атауына өзгерді. 2021 жылдың қазан айында супермаркеттер желісі өзінің ресми атауын Korzinka деп өзгертіп, ребрендинг жүргізді. 2022 жылы желіде жүз шақты супермаркет болды.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан компаниялары
Сэр

нобай|Ескі Корунья қаласындағы ескерткіш тақта
**Сэр** ( ← ескі фр. sieur «мырза, тақсыр» ←  «аға») — ағылшын тілінде сөйлейтін әлемдегі ер адамның құрметті есімі, оның екі мағынасы бар — титул (атақ) және жүгіну.

## Атақ
Біріккен Корольдікте — рыцарь дәрежесі бар жеке рыцарьлық, баронет немесе рыцарьлық орденге мүше тұлғалардың атына құрметті префикс (префикс). Ол ағылшын тілінде бас әріппен жазылады (*Sir*) және берілген атпен (тегі жоқ, мысалы, *Sir Paul, сэр [[Пол Маккартни|Пол]]* ) немесе толық атымен (*Sir Walter Scott, сэр [[Вальтер Скотт|Уолтер Скотт]]*) бірге қолданылады; тек фамилиямен қолдану дұрыс емес (*Sir McCartney, сэр [[Пол Маккартни|Маккартни]]* деп айтуға болмайды). Ағылшын тіліндегі мәтіндерде (әсіресе британдық мәтіндерде) *сер* сөзі рыцарьлар мен баронеттердің есімдерінде өте дәйекті түрде қолданылады (кем дегенде мәтіндегі бірінші ескертуде). Ордені бойынша рыцарь атағы немесе жеке баронет атағы бар әйелді аты бар дама (*Dame*) деп атайды, ал сэрдің әйелін аты жоқ фамилиямен бірге леди деп атайды (Мысалы, сэр Пол Маккартнидің әйелі — леди Маккартни).

## Жүгіну
Ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде ер адамға, әдетте басшыға, әскери атағы үлкенге (полиция және өрт сөндіру бөлімдерінде), комиссия офицеріне (қарулы күштер мен әскерилендірілген құрамаларда) немесе сыпайы сөз сөйлеу жағдайында, әңгімелесушінің аты белгісіз болған кезде (XX ғасырға дейін, әдетте тек джентльменге). Әдетте кіші әріппен, *sir*: «иә сэр»; «сәлеметсіз бе, сэр» және т.б. Әйелге сәйкес үндеу — мадам, *madam* (қысқартылған мэм, *ma’am*).

Сондай-ақ құрметті «әдептілік атақтарын» «лордтың аты + тегі» түрінде қолданатын пэрлердің балаларына сілтеме жасау үшін қолданылады.

**Сирмен** шатастырмау керек ( ,) — монархқа үндеу (Аса Мәртебелі, Тақсыр).

Александр Блокта *сэр* сөзінің түпнұсқалық нұсқасы бар: *Қабылдау уақыты келді, сӧр*.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *EtymologyOnLine.com* сайтындағы «Сэр».

Санат:Ұлыбритания мәдениеті
Санат:Титулдар
Елі

thumb|right|300px|
**Елі** – саусақтың көлденең еніне тең келетіндей жалпақтық, қалыңдық, ұзындықты білдіретін халықтық өлшем бірлігі. Қазіргі өлшем бойынша 2 см-ден асатын мөлшер. Мәселен, өлшенетін зат көлемін анықтайтын кезде сұқ саусақтан бастап шынашаққа дейінгі саусақтар ауқымына келіп тұрса "төрт елі" деп атайды (шамамен 7-8 см).

Бас бармақтың ені үшін (қазіргі өлшеммен 2,2-2,3 см) жазба деректерде қатар қойылған алты арпа дәнінің ені алынған. Ою-өрнектің мөлшері, жылқының семіздігі қазы майының қалыңдық мөлшерімен (табан қазы, үш елі қазы, екі елі қазы, шынашақ қазы деп қазы майының қалыңдығымен) белгіленген, яғни елі өлшенген.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
Аққошқаров Е. Халық арасына кең тараған байырғы өлшемдер // Тілтаным. 2003, No2. 131-137-бб.; Ахметжан Қ.С. Қазақтың дәстүрлі қару жарағының этнографиясы. Ғылыми редактор және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: Алматыкітап, 2006;

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов

**Сырым Дүйсенғазыұлы Шарипханов** (1 мамыр 1967 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, техника ғылымдарының докторы, Қазақстан Төтенше жағдайлар министрі (2023-2024).

## Өмірбаян
1991 жылы М.Чистяков атындағы зымыран әскерлерінің қазан жоғары әскери Командалық-инженерлік училищесін бітірді. Техника ғылымдарының докторы, генерал-майор.

Әр уақытта ол азаматтық қорғаныс жүйесінде лауазымдар мен басшылық қызметтер атқарды.

* 1997 жылғы маусымнан 1999 жылғы ақпанға дейін – Жамбыл облыстық төтенше жағдайлар басқармасының дайындық және оқыту орталығының бастығы.
* 2008 жылдың қыркүйегінен 2010 жылдың ақпанына дейін – Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті азаматтық қорғаныс басқармасының бастығы.
* 2014 жылғы қазаннан 2020 жылғы қарашаға дейін – Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитеті Көкшетау техникалық институтының бастығы.
* 2021 жылғы 3 қыркүйектен бастап қазіргі уақытқа дейін – Төтенше жағдайлар министрлігі М. Ғабдуллин атындағы азаматтық қорғау академиясының бастығы.
* 2023 жылдың ақпанында болашақ министр Президентке есеп берді. Ол елдегі құтқарушыларды дайындайтын жалғыз академия туралы айтты.
* 2023 жылғы 10 маусымында Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды 

## Білімі
1991 жылы артиллерия Маршалы М. Н. Чистяков атындағы зымыран әскерлерінің қазан жоғары әскери Командалық-инженерлік училищесін "ұшу аппараттарын басқару жүйелері" мамандығы бойынша бітірген), Ресей ТЖМ азаматтық қорғау академиясы (2002ж.), Ресей ТЖМ Азаматтық Қорғау академиясының Адъюнктурасы (2005ж.).

**Ғылыми дәрежесі:** техника ғылымдарының докторы (2010), техника ғылымдарының кандидаты (2005)

**Кандидаттық диссертацияның тақырыбы:** "графоаналитикалық әдіс негізінде төтенше жағдайларға жедел ден қою жүйелерін талдау және синтездеу әдістемесін әзірлеу".

**Докторлық диссертацияның тақырыбы:** "төтенше жағдайлардың ақпараттық логистикасын әзірлеу".

**Ғылыми атағы:** қауымдастырылған профессор (2019ж.) 

## Қоғамдық жұмыс
ҚР БҒМ сараптама кеңесінің мүшесі;

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы атындағы Ұлттық қорғаныс университетінің философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі.

## Ғылыми жарияланым
ТЖ азаматтық қорғаныс және қауіпсіздік мәселелері бойынша 7 монография мен оқу құралдарының, 100-ден астам ғылыми мақалалардың, қазақстандық және шетелдік ғылыми-білім беру және ғылыми-теориялық басылымдардағы бөлімдердің авторы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
# https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/syiryim-shariphanov-naznachen-ministrom-chrezvyichaynyim-501708/
# https://avn.kz/struktura/struktura-avn/vitse-prezident-po-mchs-rk.html 

Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері
Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов

**Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов** (20 қаңтар 1946, Құйған ауылы, Балқаш ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық мемлекет қайраткері, Алматы қаласы мен Ақтөбе, Алматы облыстарының бұрынғы әкімі.

## Өмірбаян
* Ысты руынан шыққан.
* 1946 жылы Алматы облысы Балқаш ауданы Құйған ауылында фермердің көп балалы отбасында дүниеге келген.
* Еңбек жолын 1963 жылы құрылыс ұйымдарының бірінде ағаш ұстасы болып бастаған.
* 1969 жылы Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Құрылыс факультетін, 1984 жылы Алматы жоғары партия мектебін бітірген. Инженер-құрылысшы, экономика ғылымдарының кандидаты, «Еуразия» Халықаралық экономикалық академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі.
* Институтты бітіргеннен кейін 1969-1979 жылдары Алматы қаласының трестерінде мастер, прораб, бас инженер, СМУ бастығы болып жұмыс істеді.
* 1979-1982 жылдары «Алмаатастрой» тресінің бас инженері, «Алмаатажилстрой» тресінің басқарушысы болып жұмыс істеді.
* 1982 жылдан 1985 жылға дейін Әуезов аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.
* 1985 жылы — Алматы қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары.
* 1985-1988 жылдары — Алатау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы.
* 1988-1989 жылдары — Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің екінші хатшысы.
* 1989-1992 жылдары — Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы.
* 1992 жылғы ақпаннан 1993 жылғы қарашаға дейін — Ақтөбе облыстық әкімшілігінің басшысы.
* 1993 жылғы қазаннан 1994 жылғы маусымға дейін — Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі.
* 1994 жылғы маусымнан 1997 жылғы маусымға дейін — Алматы қаласының әкімі.
* 1997-2001 жылдары Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы, кейін Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы болып жұмыс істеді.
* 2001 жылдың мамырынан 2005 жылдың тамызына дейін — Алматы облысының әкімі.
* 2005 жылғы тамыздан 2007 жылғы қаңтарға дейін — ҚР Төтенше жағдайлар министрі.

Кәсіпкер, көптеген ірі компанияға иелік етеді.

## Марапаттары
* III дәрежелі «Барыс» ордені (15.12.2002) 
* Парасат ордені (1996)
* Медальдар
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы
* Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты
* Алматы қаласының Құрметті азаматы

## Фильм
* Новый день Семиречья, өмірбаяндық фильм, РИА ЛИД ЖШС шығарған, 2002 жыл

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері
Санат:Ақтөбе облысының әкімдері
Санат:Алматы облысының әкімдері
Санат:Алматы әкімдері
Қыстырма меристема

**Қыстырмалы (интеркалярлық) меристема** — сабақтың буын аралықтарының төменгі жағында және жапырақтың гүл сағағының түп жағында орналасады. Бұл алғашқы меристема болып табылады, ол мүшелердің ұзындыққа өсуін қамтамасыз етеді. Төбелік және бүйірлік меристемалардан айырмашылығы, кейбір жіктелген элементтердің, мысалы өткізгіш ұлпаларының болуы және инициальды жасушалардың болмауы.
Қыстырмалы меристема өсімдікте үнемі сақталып қалмай, біртіндеп түпкілікті ұлпаларға айналады және олардың бөлінуінен өркен қосымша ұзарып өседі.

Санат:Өсімдіктер анатомиясы
Элайопласт

нобай|180px|
**Элайопласт** немесе **олеопласт** — майларды синтездеуші лейкопластардың бір түрі.

Санат:Липидтер
Николай Михайлович Макиевский

**Николай Михайлович Макиевский** (12 қараша 1941, Пархимов ауылы, Чернигов облысы — 16 шілде 2004) — Қазақстан Республикасының мемлекеттік қайраткері.

## Өмірбаян

* 1941 жылы 12 қарашада Украинада, Чернигов облысының Пархимов ауылында дүниеге келген.
* 1960 жылы Остер құрылыс техникумын, ал 1969 жылы Павлодар индустриалды институтын бітірді.
* Еңбек жолын 1960 жылы "Павлодарстрой" құрылыс басқармасының қарапайым жұмысшы ретінде бастаған. Содан кейін Құрылыс басқармасының шебері, аға прораб, құрылыс басқармаларының бас инженері, тресттердің бас инженері, тресттердің басқарушысы болып жұмыс істеді.
* 1983 жылы Николай Михайлович Министрдің орынбасары, ал 1984 жылы — Қазақ КСР ауыр индустрия кәсіпорындарының құрылыс министрі, ал 1986 жылы — Қазақ КСР құрылыс министрі болып тағайындалды.
* 1988 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары — Қазақ КСР Мемлекеттік құрылыс комитетінің төрағасы лауазымына ұсынылды.
* 1990 жылы ол Қазақ КСР мемлекеттік комиссиясын басқарды және Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болды.
* Содан кейін Премьер-Министрдің Орынбасары — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болды.

Оның функцияларына мыналар кірді:
 - Республиканың жоғары және орталық мемлекеттік органдарын Ақмола қаласына көшіру жөніндегі мемлекеттік комиссияға басшылық ету. 
 - Құрылыс мәселелері. 
 - Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеті. 
 - Құрылыс, Мемлекеттік техникалық қадағалау мәселелері.

1998 жылы ол мемлекеттік қызметтен кетті, Қазақстан Құрылысшылар одағының президенті болды.

Содан кейін ол Дикон болды және 2004 жылы қайтыс болғанға дейін Әулие Вознесен соборында қызмет етті.

## Дереккөз
* Ашимбаев Д. Р. Макиевский Николай Михайлович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2012. — С. 678. — 1192 с. — ISBN 9965-9164-3-8.

Санат:Министрлер