Егор Фёдорович Летов

**Игорь (Егор) Фёдорович Летов** (10 қыркүйек 1964 жыл, Омбы – 19 ақпан 2008 жыл, Омбы) — кеңестік және ресейлік музыкант, әнші, ақын, дыбыс жазушы, суретші-дизайнер, коллажист. Летов — «Гражданская оборона» тобының негізін қалаушы, жетекшісі және жалғыз тұрақты мүшесі; сонымен қатар «Егор және Опизденевшие», «Коммунизм» және тағы басқалар музыкалық жобаларымен танымал саксофоншы Сергей Летовтың інісі.

Егор Летовты музыкалық аңыз деп атайды және Сібір панкының басты тұлғаларының бірі. Қайтыс болғаннан кейін Летов бірнеше рет ресейлік панк-роктың «крёстным отцом», «патриархом» және Ресейдегі панк қозғалысының ең ықпалды өкілдерінің бірі деп аталды.

Музыкадан басқа, Летов саяси қызметпен айналысты, өзінің саяси көзқарасын 1980 жылдардың аяғындағы кеңестік жүйені анархиялық қабылдамаудан 1990 жылдардың басындағы ұлттық коммунизмге өзгертті. Эдуард Лимонов және Александр Дугинмен бірге қазір Ресейде тыйым салынған атышулы Ұлттық большевиктер партиясын құруға қатысты. 1996 жылғы президенттік сайлауда Геннадий Зюгановты қолдау мәселесіне байланысты жеке келіспеушіліктері мен келіспеушіліктеріне байланысты бұл ұйымға қатысудан бас тартты, бірақ партия билетін бермеді. Өмірінің соңғы жылдарында тоталитаризмнің кез келген нысандары мен көріністерінен бас тартатынын анық айтып, кез келген саяси қызметке қатысудан мүлдем алшақтады.

## Өмірбаяны

### Музыкалық мансабын бастамас бұрын
1964 жылғы 10 қыркүйекте Омбыда дүниеге келген. Анасы — Тамара Георгиевна Летова (Мартемьянова; 24 мамыр 1935 – 13 шілде 1988), әкесі — Фёдор Дмитриевич Летов (31 наурыз 1926 — 9 мамыр 2018) — әскери қызметкер, 1990 жылдары — Омбыдағы РФКП аудандық комитетінің хатшысы, ағасы — музыкант, саксофоншы, импровизатор Сергей Фёдорович Летов (1956 жыл 24 қыркүйек).

### 1980 жылдары
Егор Летов өзінің музыкалық мансабын 1980 жылдардың басында Омбыда бастады, 1982 жылы Андрей «Боссом» Бабенкомен бірге НТС қоғамдық-саяси журналының атымен аталатын «Посев» рок тобын құрады.

Летовтың алғашқы қойылымы (бас-гитарада) 1983 жылдың соңында МИФИ жатақханасында, Сергей Курёхиннің импровизациялық ансамблінің құрамында өтті.

1984 жылғы 8 қарашада Летов пен Кузя Уо «Гр.Об» және «Г.О» аббревиатураларымен белгілі «Гражданская оборона» рок-тобын құрды. Егор Летов сол аббревиатураны үй студиясының («ГрОб-Records») атауына қолданды. «Мелодия» дыбыс жазу компаниясының монополистік жағдайына байланысты сол кездегі көптеген музыканттар өз пәтерлерінде музыкалық шығармаларды жазуға мәжбүр болды. Олардың қатарында Егор Летов бар. Кейін Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бұл тәжірибе жалғасты; «Гражданская оборона» барлық альбомдары «ГрОб-Records» үй студиясында жазылған.

«Гражданская оборона» Сібірден тыс жерлерде танымал бола бастады. 1985 жылдың аяғында билік бұл топқа қарсы күресті бастады. КГБ «Егор Летов пен «Гражданская оборона» тобын тергеуге алды». Нәтижесінде 1985 жылы күздігүні Летов психиатриялық ауруханаға мәжбүрлеп емдеуге жіберілді. Егор Летовтың айтуынша, оған «баяу шизофрения» диагнозы қойылған. Сергей Летовтың айтуынша, Егорға суицидтік синдром диагнозы қойылған. Летов 1985 жылғы 8 желтоқсаннан 1986 жылғы 7 наурызға дейін психиатриялық ауруханада болды. Летов өзінің өмірбаянында бұл кезеңді былай сипаттайды:

Ағасы «Егорды босатпаса, баспасөз мәслихатын өткізіп, шетелдік журналистерді шақырып, қайта құру болмағанын, музыканттарды себепсіз жындыханаға қамап жатыр» деген қауесет таратқан. Осыдан кейін Летов босатылды.

1987–1989 жылдары Егор Летов және оның серіктестері «Гражданской обороны» арналған бірқатар альбомдарды жазды: «Красный альбом», «Хорошо!!», «Мышеловка»,  «Тоталитаризм», «Некрофилия», «Так закалялась сталь», «Боевой Стимул», «Всё идёт по плану», «Песни радости и счастья», «Война», «Армагеддон-Попс», «Здорово и вечно», «Русское поле экспериментов». Сол жылдары «Коммунизм» жобасының альбомдары жазылды (құрамында: Егор Летов, Константин Рябинов, Олег «Манагер» Судаков), Летов пен Янка Дягилева бірлесіп жұмыс істей бастады.

Жаңасібір рок-фестивалінен кейін (1987 жылғы сәуір) олар Летовты екінші рет психиатриялық ауруханаға жатқызғысы келді және ол іздеуде болғандықтан, 1987 жылғы қарашаға дейін Янка мен Лукичпен пойызбен және Украин КСР мен РКФСР бойынша автостоппен саяхаттап, «жүйелі хиппи» өмірін өткізді. Өмірбаянда: «Ақырында, ата-анамның күш-жігерінің арқасында іздеу тоқтатылды және мен жалғыз қалдым — оның үстіне «қайта құрудың» жаңа кезеңі басталып, диссиденттер енді ешкімге қажет емес болды.

Музыканттар мен «ГрОб-студиясының» жартылай астыртын болуына қарамастан, 1980 жылдардың аяғында және әсіресе 1990 жылдардың басында олар КСРО-да, ең алдымен, жастар орталарында кең танымал болды; Кейбір мәліметтер бойынша, жүздеген мың адам топтың жанкүйерлеріне айналды. Сыншылардың пікірінше, Летов шығармашылығы өзінің қуатты энергиясымен және материалды беруімен, әдеттен тыс, ерекше дыбыспен, жанды және қарапайым ырғақпен, стандартты емес лирикамен, ерекше, өрескел және сонымен бірге талғампаз поэзия мен тілмен ерекшеленеді. Летов 1960 жылдардағы американдық гараждық рок деп атады (бұл оның сүйікті музыкалық жанры болды): The Monks және The Sonics, Love, Sonic Youth, Butthole Surfers топтары, ерте Pink Floyd (Баррет кеткенге дейін), Боб Диланның, Нил Янгтың, Ким Фоулидің, Дженезис Пи-Орридж, Майкл Джира және де басқа да эксперименттік рок-топтардың орындауында негізгі рок-топтар, панк және постпанк, рухы жағынан әсер.

### 1990 жылдар
1990 жылдардың басында «Гражданская оборона»ның концерттік қызметін тоқтатқан және топтың таратылғанын жариялаған Егор Летов өзінің ең танымал альбомдары болып табылатын «Егор и Опизденевш»інің психикалық жобасының бөлігі ретінде «Приг-скок» (1990) және «Сто Лет одиночества» (1992) альбомдарын жазды. 1993 жылы Летов тағы да Азаматтық қорғанысты концерттік және студиялық іс-шараларға жинады. Дәл осы кезеңде «Орыс серпіліс» ұлттық коммунистік рок қозғалысының жетекшілерінің бірі болды және белсенді гастрольдік сапарда болды. 1994–1998 жылдары Егор Летов Ұлттық большевиктер партиясын қолдады және № 4 партия билетіне ие болды. 1999 жылғы Мемлекеттік Дума сайлауында Виктор Анпиловты қолдау мақсатында гастрольдік сапарға шықты.

1995–1996 жылдары Егор Летов тағы екі альбом жазды: «Солнцеворот» және «Гражданская оборона» тобының құрамында қайтадан «Невыносимая лёгкость бытия». Екі альбом да 1997 жылы шығарылды.

1990 жылдардың ортасында Летов Хулио Кортасардың «Игра в классики» романын түсіруді жоспарлады, бірақ кейін бұл идеядан бас тартты. Кино түсіру өте нәзік және күрделі іс екенін, «гараждық кинотеатр» әдісі оған жақын емес екенін түсіндірді.

### 2000 жылдар
[нобай|212x212 нүкте|«Luise Cultfactory» жеке концерті кезіндегі Егор Летов, [Нюрнберг, Германия, 2000 жылғы 4 қараша]]

2002 жылы Егор Летовтың авторлық интерпретациясындағы әйгілі кеңестік әндерден тұратын «Гражданская оборонаның» «Звездопад» альбомы, сондай-ақ «Егор және Опизденевшихтің» «Психеделия Tomorrow» альбомы шығарылды. 2004 жылғы ақпанда Егор Летов ресми түрде кез келген саяси күштерден, оның ішінде ұлтшылдарынан бас тартты. 2004–2005 жылдары топтың екі жаңа альбомы жарық көрді: «Долгая счастливая жизнь» және «Реанимация» (атаулы ән Егор Летов реанимацияда болған кезде жазылған), олардың пайда болуы «Гражданской оборона» жалпы жұртшылық арасында да, баспасөзде де қызығушылықтың жаңа толқынын тудырды. Осы кезеңде Летов Сергей Удальцовпен және оның әйелі Анастасиямен жұмыс істеді, олар топ үшін концерттер ұйымдастырды. Сонымен бірге, сәйкесінше «Солнцеворот» және «Невыносимая лёгкость бытия» жаңа атауларымен ремикстелген және шығарылған «Лунный переворот» және «Сносная тяжесть небытия» альбомдарының қайта шығарылымдары пайда болды. 2007 жылғы 9 мамырда «Зачем снятся сны?» альбомы жарық көрді. шығарылды, бұл топтың соңғы альбомы болды. Бұл альбомды кейін Егор Летов үздік деп атады.

Егор Летов пен оның тобы Эстония (Сыртқы істер министрлігі түсініктеме берместен оларға виза беруден бас тартты) және Латвия билігінің бірнеше рет қарсылығына тап болды.

«Гражданской оборонының» соңғы концерті 2008 жылғы 9 ақпанда Екатеринбургте өтті. Бұл концертті жергілікті телекомпания түсірген.

### Өлімі
Егор Летов 2008 жылғы 19 ақпанда жергілікті уақыт бойынша сағат 16:57-де Омбыда кенеттен қайтыс болды. Бастапқы нұсқа бойынша, өлімнің себебі жүрегінің тоқтауы болды, дегенмен кейінірек басқа нұсқасы пайда болды: алкогольмен уланудан туындаған жедел респираторлық жеткіліксіздік (кейбір деректер бойынша, Летов өмірінің соңғы айларында алкогольді асыра пайдаланған). «Гражданская оборона» сайты Летовтың жүрегі тоқтап қайтыс болғанын хабарлады. 2008 жылғы 21 ақпанда Омбыдағы Ескі Шығыс зиратында, анасы бейітінің жанына жерленді.

## Жеке өмірі
1980 жылдардың екінші жартысында Егор Летовтың сүйіктісі Яна Дягилева болды (1991 жылы қайтыс болды). 1991 жылдан 1997 жылға дейін Летов Янаның досы және оның кейбір альбомдарын жазуға қатысушы Анна Волковамен бірге тұрды. 1997 жылы Летов Наталья Чумаковаға үйленді, «Гражданской обороны» бас гитарист ретінде қосылды.

## Еске алу
нобай|181x181 нүкте|Егор Летов бейітіндегі ескерткіш, 2010 жылғы қыркүйек

2008 жылғы жаз мен күзде Жаңасібір, Барнауыл және Төменгі Новгород қалаларында Егор Летов, Олег Судаков және Константин Рябиновтың «Коммунизм-арт» коллаждары мен көркемдік нысандарының көрмесі өтті.

2009 жылы Егор Летовтың «Автографы. Черновые и беловые рукописи» атты үш томдық өлеңдер жинағы шығарыла бастады. Қолтаңбалардың бірінші томы 2009 жылдың күзінде, екінші томы 2011 жылдың тамызында, үшінші томы 2014 жылдың күзінде жарық көрді.

2010 жылғы 10 қыркүйекте Егор Летовтың бейітіне оның жесірі Наталья Чумакованың бастамасымен құлпытас орнатылды, онда алғашқы христиандардың «Вселенский» кресті бейнеленген мәрмәр текше, оны Иерусалим кресті деп те атайды, алайда ғылымда мұндай крест алғаш рет XI ғасырда қолданылған деп есептелді. Крест жорықтары, оның құрамындағы грек кресті әлдеқайда ежелгі. Оны өндіру мен орнатуға Елена Веремянина, Сергей Соколков, Юрий Щербинин, Евгений Козлов, Константин Вдовин, Николай Лепихин және Михаил Воронко қатысты. Егордың өзі кеуделік крест ретінде дәл осындай крест киген. Ескерткіш Егор Летовтың жанкүйерлері мен «Гражданская оборона» қайырмалдық есебінен жасалды.

2014 жылғы 20 қарашада Наталья Чумакованың Егор Летов туралы «Здорово и вечно» деректі фильмі шықты.

2015 жылғы 19 желтоқсанда Омбы қаласында «Слава» кинотеатрының фойесінде «Аллее звёзд» жұлдыздың салтанатты ашылу рәсімі өтті. Кеңестік және ресейлік ақын және рок-музыкант, «Гражданская оборона» тобының негізін қалаушы және жетекшісі Егор Летовтың есімі мәңгілікке қалды.

2018 жылғы 11 ақпанда Омбы филармониясында Омбы академиялық симфониялық оркестрінің орындауындағы «Симфоборона» құрмет концерті өтті. Музыканттардың бірі өзіне ұқсау үшін шашы мен сақалын ұзартқан.

19 ақпанда, Летовтың қайтыс болғанына 10 жыл толуына орай, концерттің жазбасы 12 арнада көрсетілді.

2018 жылы Вьетнамның солтүстігінде табылған ара қоңыздарының түрі *Augyles letovi* Егор Летовтың құрметіне аталды.

2018 жылы Егор Летовтың есімі Омбы әуежайына тағайындалу үшін ұсынылды, бірақ алдыңғы қатарда болса да, екінші турға өте алмады. Осыған қарамастан оның есімі Омбы облысындағы Поповка ауылындағы жеке аэродромға әлі күнге дейін берілді. Алайда 2019 жылдың шілдесінде сот шешімімен аэродром жабылды.

2019 жылы Ф. М. Достоевский атындағы Омбы мемлекеттік әдеби мұражайының басшылығы Егор Летов қорын құру туралы шешім қабылдады. 2019 жылғы 9 қыркүйекте мұражайда музыканттың 55 жылдығына арналған көрме ашылды, одан кейін мұражайда құрылған Егор Летов қорына ең қызықты экспонаттар енгізілді.

2019 жылғы 10 қыркүйекте Летовтың 55 жылдығына арналған «Без меня» атты альбом шығарылды, онда 27 орындаушы мен музыкалық топ бар.

2021 жылғы тамызда Либерияның кеме тізілімінде тіркелген NS Energy құрғақ жүк кемесі Егор Летовтың есімімен аталды. Бір типті *NS Yakutia* жаңа оператор *Viktor Tsoy* деп өзгертті.

2022 жылы Летовтың де-факто әйелі Янка Дягилеваның өмірінің соңғы күніне арналған «На тебе сошёлся клином белый свет» көркем фильмі жарық көрді. Егор Летовтың рөлін актер Максим Козлов сомдады.

2022 жылдың 25 қаңтарында ресейлік *Timelock Studio* студиясы Croteam-пен бірге жасаған *Serious Sam: Siberian Mayhem* ойыны шығарылды, мұнда кейіпкерлердің бірі (Игорь Ледов) Егор Летовке сілтеме жасайды, оның ішінде кейіпкер гитарада ойнай алады және өзіне тән келбеті бар. Сондай-ақ, ойынның бірінші деңгейі «Вечность пахнет нефтью» деп аталады, бұл, ең алдымен, «Русское поле экспериментов» әнінің мәтініне сілтеме.

Хип-хоп әртісі Babangida өзінің «Пирдуха» трегінде Егор Летовты бірнеше рет атап өтеді, сонымен қатар Гражданской оборонының «Вечная весна» әніне сілтеме жасайтын «Вечная зима» трегі бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:КСРО әншілері
Санат:Ресей әншілері
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:XXI ғасыр әншілері
Санат:КСРО гитарашылары
Санат:Ресей гитарашылары
Санат:XX ғасыр гитарашылары
Санат:XXI ғасыр гитарашылары
Санат:КСРО рок-музыканттары
Санат:Ресей рок-музыканттары
Санат:XX ғасыр рок-музыканттары
Санат:КСРО дыбыс жазу актерлері
Санат:Ресей дыбыс жазу актерлері
Санат:XX ғасыр дыбыс жазу актерлері
Санат:XXI ғасыр дыбыс жазу актерлері
Санат:КСРО ән авторлары
Санат:Ресей ән авторлары
Санат:XX ғасыр ән авторлары
Санат:XXI ғасыр ән авторлары
Санат:КСРО суретшілері
Санат:Ресей суретшілері
Санат:XX ғасыр суретшілері
Санат:XXI ғасыр суретшілері
Санат:КСРО ақындары
Санат:Ресей ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:XXI ғасыр ақындары
Санат:Баритондар
Санат:«Гражданская оборона» тобының музыканттары
Санат:Ресей панк-рок музыканттары
Санат:КСРО панк-рок музыканттары
Санат:Психеделикалық рок музыканттары
Санат:Омбы музыканттары
Санат:Орыс ақындары
Санат:Егор Летов
Санат:Лақап есімімен танымал әншілер
Санат:Кеңес диссиденттері
Санат:Ресей рок-вокалистері
Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар
Санат:ҰБП мүшелері
Санат:Ресей анархистері
Санат:Музыкалық лейблдердің негізін салушылар