open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гуриа (футбол клубы)

**Гуриа** () — Папуа - Жаңа Гвинея футбол клубы. 1979 жылы құрылған. 1986, 1989, 1992 жылдары ел чемпионы атанды.

1987 жылы ОФК чемпиондар лигасына қатысты. 1987 жылғы Океания клубтық чемпионатында ойнаған кезде халықаралық турнирге қатысқан алғашқы Папуа-Жаңа Гвинея командасы болды.
## Дереккөздер

Санат:Папуа — Жаңа Гвинея футбол клубтары
Жён Таитьян

**Жён Таитьян** () — Таити футбол клубы. 1987 жылы Океания клубтар чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері
*Таити чемпионы (3): 1954, 1961, 1987
*Таити кубогы (2): 1951, 1971, 1982, 1987, 1989
## Сілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Таити футбол клубтары
Корор (футбол клубы)

**Корор** () — Палау Республикасы футбол клубы. 1987 жылы Океания клубтар чемпионатына қатысты. Бірақ бұл турнирге Палау Республикасы Ұлттық футбол құрамасы сапындағы ойыншыларды жинап қатыса салды.  

Кейін жабылып қалды. 
## Дереккөздер

Санат:Палау футбол клубтары
Сентраль Юнайтед

**Сентраль Юнайтед** — Жаңа Зеландия футбол клубы. Базасы Окленд қаласында. Қазір Жаңа Зеландияның Солтүстік аймақтық лигасында ойнайды.

## Жетістіктері

* **Соккер лига**
** **Чемпион** (2): 1999, 2001
* **Солт. лига**
** **Чемпион** (4): 2004, 2007, 2008, 2016

## Дереккөздер

Санат:Жаңа Зеландия футбол клубтары
Малайта Кингз

**Малайта Кингз** () — Соломон аралдары футбол клубы. 1990 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындары Лоусон Тама стадионында өткізеді. Соломон аралдары кубогын төрт рет жеңген (1997, 1999, 2009, 2017)
## Сілтемелер
*https://footystats.org/ru/clubs/malaita-kingz-fc-1450171

Санат:Соломон аралдары футбол клубтары
Атбайлар қалашығы

**Атбайлар қалашығы** (X-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Географиялық орны
Талас ауданы, Бөлтірік шешен ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км жерде орналасқан. 

## Зерттелуі
Алғаш 1898 жылы В.А. Каллаур тауып, зерттеген. 1983 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) жоспарын жасап, қорған қабырғаларын ашып, қазба жұмыстарын жүргізген. 

## Сипаты
Дүниенің төрт құбыласына бағытталған тік бұрышты, екі қатарлы алаң, көлемі солтүстіктен оңтүстікке қарай 30 м, батыстан шығысқа қарай 21 м. Солтүстік алаңның биіктігі 2 м, оңтүстік алаңның биіктігі 3 м. Солтүстік алаңның шығыс жағында жасалған ұзындығы 6 м, ені 1 м, тереңдігі 2,5 м қазбада қорған қабырғасының қалыңдығы 5,5 м екені, оның биіктігі 0,5 м үйінді үстіне салынғаны анықталды. 21х5,5-10 м қазба жұмысында қалашықтың биіктеу оңтүстік алаңы толық аршылды.
Қазбадан алынған қыш ыдыстар – қолдан жасалған жай хумдар мен құмыралар сынығы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Жамбыл облысы географиясы
Ықылас Дүкенұлы зираты

**Ықылас Дүкенұлы зираты** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Сарысу ауданы, Шығанақ ауылынан солтүстікке қарай 18 км-дей жерде, Шу өзенінің оң жағалауындағы Қуарал деген жерде орналасқан.

## Сипаты
Халық күйші-қобызшысы Ықылас Дүкенұлының (1843-1916) жерленген бейітінің басына 1978 жылы биіктігі 0,5 м құлпытас орнатылып, көлемі 4,5х4 м қабірлеу аумағы металл қоршаулармен қоршалған.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан тарихы
Келес (қала)

**Келес** () — Ташкенттен солтүстік-батысқа қарай шамамен 1,5 км жерде орналасқан серіктес қала (1976 жылдан бастап). 

## Сипаттама
Келес Өзбекстан астанасының солтүстік шетіндегі R-4 тас жолының бойында небәрі 2 шақырым жерде орналасқан. Келес арқылы Ташкент-Арыс теміржол желісі өтеді, ал станса Қазақстан шекарасына жақын жерде (шамамен 5 шақырым жерде) шекаралық кеден бекеті қызметін атқарады. Келес 1976 жылы қала мәртебесін алды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Келес — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 92-орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 14-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 362-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Сарыағаш (6 км, Қазақстан), Ташкент (11 км), Салар (12 км), Қыбрай (21 км), Жаңабазар (28 км), Шыршық (32 км), Жаңажол (34 км), Гүлбахар (39 км), Паркент (41 км), Нұрафшан (42 км), Ескендір (44 км), Красногорск (47 км), Ғазалкент (50 км), Алмазар (56 км), Піскент (57 км), Аққорған (59 км), Шыназ (63 км), Досабат (64 км), Бөке (65 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада әртүрлі өндірістік кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелер орналасқан. Мұнда мемлекеттік мекемелер, ауыл шаруашылығы, азық-түлік, құрылыс салаларындағы өнеркәсіптік кәсіпорындар, сондай-ақ кітапханалар мен әскери даңқ мұражайы орналасқан.

Халыққа жедел жәрдем стансасы, фельдшерлік-акушерлік бөлімше, санитарлық-эпидемиологиялық станса қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Шажа (өзен)

**Шажа** —  Батыс Қазақстан облысындағы өзен.

## Этимологиясы
Шажа – "таудың шынар басын мекендейтін, дауысы ащы құс". Бұл сөздің шаж еліктеуіш сөзінен жасалып тұрғанын байқау қиын емес (шаж+а). Шажа гидрониміне қарап, шажа құсы тек тау басын емес, өзен бойында да мекендеуі мүмкін екенін көреміз. Атау сол құстың бар екенін білдіріп тұр.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы өзендері
Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 (іріктеу кезеңі)

**Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026** — УЕФА ұйымдастыратын футзалдан құрлықтық турнир. Турнирдің финалдық кезеңін Латвия, Литва және Словения қабылдайды. Финалдық ойындар 2026 жылғы 21 қаңтар мен 7 ақпан аралығында өтеді. 

Бұл чемпионат финалдық кезеңде 16 құрама қатысатын екінші жарыс болмақ. Бұған дейін финалдық кезеңге 12 команда қатысатын. Сонымен қатар 2022 жылдан бастап турнир екі жылда бір рет емес, төрт жылда бір рет өткізіледі. Жаңа форматтағы алғашқы футзал Еуросын 2022 жылы Нидерланд қабылдады. 

## Турирге іріктеу форматы
Іріктеу кезеңі үш сатыдан тұрды:

* **Алдын ала раунд** (мини-турнирлер, 2024 жылғы сәуір).
* **Негізгі раунд** (топтық кезең, үйде және сырт алаңда, 2024 жылғы желтоқсан – 2025 жылғы сәуір).
* **Өтпелі ойындар** (үйде және сырт алаңда, 2025 жылғы қыркүйек).

Финалдық кезеңге барлығы 16 құрама өтті:

* автоматты жолдама алған қожайындар — Латвия, Литва және кейіннен қосылған Словения;
* негізгі раундтың он тобының жеңімпаздары;
* плей-офф арқылы өткен 3 құрама.

## Күнтізбе
* **Алдын ала раундтың жеребесі:** 2024 жылғы 25 қаңтар, 14:00 CET  
* **Алдын ала раунд:** 8–17 сәуір 2024 жыл  
* **Негізгі раундтың жеребесі:** 30 мамыр 2024 жыл  
* **Негізгі раунд:**  
** 9–18 желтоқсан 2024 жыл  
** 27 қаңтар – 5 ақпан 2025 жыл  
** 3–12 наурыз 2025 жыл  
** 7–16 сәуір 2025 жыл  

* **Өтпелі матчтардың жеребесі:** 2025 жылғы 3 шілде, 12:00 CET  
* **Өтпелі матчтар:** 18/19 және 23/24 қыркүйек 2025 жыл  
* **Финалдық кезеңнің жеребесі:** 24 қазан 2025 жыл  
* **Финалдық кезең:** 21 қаңтар – 7 ақпан 2026 жыл

### Алдын ала раунд
Алдын ала раунд 8–17 сәуір 2024 аралығында өтті. 12 команда үш топқа бөлінді. Әр топтың алғашқы екі орны иелері негізгі раундқа шықты.

* **A тобы**: Кипр, Андорра, Эстония, Солтүстік Ирландия
* **B тобы**: Израиль, Болгария, Австрия, Сан-Марино
* **C тобы**: Швейцария, Мальта, Гибралтар, Шотландия

Өткендер: Австрия, Андорра, Болгария, Кипр, Мальта, Швейцария.

### Негізгі раунд
Негізгі раунд 9 желтоқсан 2024 – 18 сәуір 2025 аралығында өтті. 40 команда 10 топқа бөлінді. Әр топтың жеңімпаздары финалға тікелей жолдама алды, ал сегіз үздік екінші орын иелері плей-оффқа шықты.

### 1-топ

### 2-топ

### 3-топ

### 4-топ

### 5-топ

### 6-топ

### 7-топ

### 8-топ

### 9-топ

### 10-топ

Финалға шыққан командалар: Армения, Беларусь, Испания, Польша, Португалия, Словения, Украина, Франция, Хорватия, Чехия.

### Өтпелі ойындар (18/19 және 23/24 қыркүйек 2025)
Сегіз команда төрт жұпқа бөлінді. Үйде және сырт алаңда ойнап, соңғы төрт жолдама иегері анықталды.

## Финалдық кезеңге қатысушы елдер
Турнирдің іріктеу кезеңіне 44 ұлттық құрама қатысты. Іріктеуден өткен 16 команда 4 топқа бөлініп финалдық кезеңде ойнайды.

## Дереккөздер

* UEFA ресми сайты

Санат:2026 жылғы спорт
Санат:Футзалдан Еуропа чемпионаттары
Футзалдан 2027 жылғы Еуропа чемпионаты U-19

**Футзалдан 2027 жылғы Еуропа чемпионаты U-19**- УЕФА ұйымдастыратын жастар арасындағы футзал біріншілігінің кезекті маусымы. Турнирдің финалдық кезеңін Қазақстан қабылдайды.

Финалдық ойындар 2027 жылғы қыркүйектің 26-нан қазанның 3-іне дейін (алдын ала мерзім) Астана қаласында орналасқан «Жекпе-Жек» спорт кешенінде өтеді.
## Тарихы

### Бұған дейінгі турнирлер
Финалдық кезеңдерді бұған дейін:  
* 2019 — , Рига  
* 2022 — , Хаэн   
* 2025 —  , Пореч  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы спорт
Финляндия, ақ лалагүлдер елі

= Финляндия, ақ лалагүлдер елі =
**Финляндия, ақ лалагүлдер елі** — орыс православ шіркеуінің дін қызметкері және қоғам қайраткері **Григорий Спиридонович Петровтың** (1866–1925) публицистік кітабы.

Кітапта Финляндия Ресей мен басқа мемлекеттерге үлгі етіп көрсетіледі. Автор елдің білім беру, мәдениет, саясат және әлеуметтік өмірдегі жетістіктерін сипаттап, оны ұлттың жаңғыруының үлгісі ретінде ұсынады.

## Жазылу тарихы
Октябрь төңкерісінен кейін Петров Сербияда тұрған кезде бұл еңбегін жазды. 1923 жылы кітап серб тілінде **«Zidari života»** («Өмір құрылысшылары») деген атпен жарық көрді.

Автор қайтыс болғаннан кейін еңбек көптеген тілдерге аударылып, бірнеше рет қайта басылып шықты. Мысалы, болгар тілінде 14 рет, түрік тілінде 16 рет жарияланған.

## Мазмұны
Кітапта Финляндия «идеал мемлекет» ретінде көрсетіледі. Петров елдің:

* халыққа білім беру ісіндегі реформаларын,
* саяси мәдениетін,
* еңбекқорлық пен азаматтық жауапкершілігін   ерекше атап өтеді.

Автор тарихи деректерді публицистік әңгімелеумен үйлестіре отырып, фин халқының даму жолын ертегіге ұқсас рух беретін стильде сипаттайды.

### 11-бөлімнің оқиғалары
Кітаптың 11-бөлімі өмірлік оқиғаларға арналған.

* **Қарақшы Карокептің** тарихы – әділетсіздікке қарсы күреске ұмтылғанымен, қоғам қолдауын таппай, өз ісін қайта бағалауға мәжбүр болған адам.
* **«Тәтті патша» Ярвинен** – қылмыстық жолдан бас тартып, адамгершілікке бет бұрған кейіпкер.

Бұл мысалдар арқылы Петров кез келген адам өз өмірін өзгерте алатынын дәлелдеуге тырысады.

## Маңызы
«Финляндия, ақ лалагүлдер елі» кітабы ХХ ғасырдың басында шығыс еуропалық және түркі халықтары арасында кеңінен тарады. Ол ұлттық жаңғыруға, білім мен мәдениетке ұмтылуды насихаттаған еңбектердің бірі саналады.
Backstreet’s Back

**Backstreet’s Back** — америкалық Backstreet Boys тобының екінші студиялық альбомы. 1997 жылы шыққан осы альбомның 14 миллионнан астам көшірмесі сатылды.

Альбом European Top 100 Albums және Canadian Albums чарттарында 1-ші орынға көтерілді, ал UK Albums Chart тізімінде 2-ші орында тұрақтанды.

Топтың осы және алдыңғы екі альбомы АҚШ-та шықпағандықтан, олардың үздік композициялары жеке альбомға жинастырылып, Backstreet Boys деген атаумен америкалық дебюттік альбом ретінде шығарылды.

## Композициялар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Backstreet Boys альбомдары
Досабат

**Досабат** () — қала, Өзбекстанның Ташкент облысы Құйышыршық ауданының орталығы.

**Сипаттама**
Достабат қаласы Хауас-Ташкент желісінде, темір жол стансасынан 50 шақырым жерде орналасқан, ал қаланың өзі Ангрен өзенінің шығыс бөлігінде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Достабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 111-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 19-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19077-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Аққорған (9 км), Алмазар (14 км), Шыназ (16 км), Сайқұн (17 км), Сырдария (22 км), Бөке (23 км), Бахт (25 км), Гүлбахар (25 км), Жаңажол (30 км), Піскент (36 км), Гүлістан (40 км), Диқанабат (40 км), Нұрафшан (41 км), Наурыз (44 км), Баяут (49 км), Бустон (50 км, Тәжікстан), Жетісай (51 км, Қазақстан), Алмалық (55 км), Сардоба (55 км).

## Тарихы
Ол қазіргі атауын 1996 жылы алды. Бұрын ол алдымен Солдатский, кейін Асқарлық деп аталды. 19 ғасырда орыс қоныстанушыларымен шағын елді мекен ретінде негізі қаланған, оның алғашқы тұрғындары Ресейдің орталық губернияларынан жақсы өмір іздеп келген жерсіз шаруалар болды.

Солдатский ауылы, қазіргі Достабад, Аханғаран өзені мен Сырдарияға құяр жерінде құрылған. Бастапқыда қоныстанушылар қиын кезеңге тап болды. Қолда бар жерді игеру үлкен күш пен шыдамдылықты қажет етті. Бірте-бірте ауыл өсіп, кеңейді. Оның тұрғындарының арасында адал қызметі үшін үкіметтен жер алған ардагер жауынгерлер мен жер аударылған және саяси сенімсіз адамдар болды. 19 ғасырдың аяғында ауылға Воронеж губерниясынан және Еділ бойынан көптеген шаруалар келді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада үш өндірістік кәсіпорын, екі құрылыс бөлімі, үш жалпы білім беретін мектеп, 20-дан астам әкімшілік-мемлекеттік ұйым, 40-тан астам жеке кәсіпорын, бір бірлескен кәсіпорын, 300 төсектік аурухана, емхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, спорт кешені бар.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Абсент жылқысының ескерткіші

**Абсент жылқысының ескерткіші** – салт жүрудің жоғарғы мектебі бойынша Олимпиада ойындарының бір дүркін, КСРО-ның 7 дүркін чемпоины, (1952 ж, Жамбыл облысы) Луговое жылқы зауытында тәрбиеленген ақалтеке тұқымының қара тұсті айғырына орнатылған монументтік ескерткіш. Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген.

## Орналасқан жері
Тұрар Рысқұлов ауданы, Көгершін ауылының солтүстігінде 600 м жерде, ат спорты манежінің алдындағы алаңда орналасқан.

## Сипаты
2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсіріп, координаттарын алған.
Жылқы мүсіні (тапталған мыс) 1976 жылы бетонды тұғырдың үстіне орнатылған. Авторы – Р.И. Тияров.
Жылқының шын өлшемінен бір жарым есе үлкен болып келген ескерткіш аттың нәзік бейнедегі экспрессивті мүсіні түрінде берілген. Мүсіннің биіктігі – 2,7 м, тұғырынікі – 2,2 м. Абсент мүсінде жігерлі және анық аллюр жүрісімен бейнеленген. Тек спорт жылқыларына ғана тән аумақты мойыны иіліп берілген.
Тұғырының бүйір жағына "Абсент – Рим Олимпиадалық ойындарының чемпионы" деген жазу бар гранит тақтасы орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Жамбыл облысы ескерткіштері
Талдысу петроглифтері

thumb|right|300px|Талдысу петроглифтері.
**Талдысу петроглифтері** (қола дәуірі) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш.

## Орналасқан жері
Тұрар Рысқұлов ауданы, Құмарық ауылының оңтүстік-батысында 8 км қашықтықта, Талдысу өзенінің орта тармақтарының оң жағалауында, жазық жерде орналасқан.

## Сипаты
2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеген.
Петроглиф үлкен тастың шығыс жақ бетіне салынған. Таста тауешкілер сызықтық тәсілмен салынған бейнелерден тұрады. Суреттер өлшемі – 10х14 см. Тас беттері қоңыр түске ысталған.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан петроглифтері
Жарлысу петроглифтері

thumb|right|200px|Жарлысу петроглифтері.
**Жарлысу петроглифтері** (қола дәуірі) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш.

## Орналасқан жері
Тұрар Рысқұлов ауданы, Жарлысу ауылының оңтүстігінде 7,8 км жерде, Жарлысу өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Сипаты
thumb|right|200px|Жарлысу петроглифтері.
2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеген.
Петроглифтер үлкен аңғардың бойында орналасқан қойтастарда 1 км арақашықтықта кездеседі. Суреттердің басым көпшілігі топтап және жекелеп салынған тауешкі, бұғы мен ит бейнелерінен тұрады. Араларында түйелердің суреттері кездеседі. Таста суреттер сызықтық тәсілмен салынған. Суреттер өлшемі – 5х8 см, 10х14 см. Тас беттері қоңыр түске ысталған.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан петроглифтері
Жаңаабат

**Жаңаабат** () — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала (1953 жылдан). Ангрен қалалық әкімшілігі басқарады. Қала халқы: 9 000 адам.

## Географиялық орны
Жаңаабат Шатқал жотасының оңтүстік-шығыс беткейінде, Дүкетсой мен Каттасой өзендерінің түйіскен жерінде, теңіз деңгейінен 1300 метр биіктікте орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жаңаабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 169-шы орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 23-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 26 719-шы.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шырын (12 км), Баяут (12 км), Бекабат (15 км), Спитамен (15 км, Тәжікстан), Бустон (25 км, Тәжікстан), Жаңажер (28 км), Хауас (29 км), Зафаробод (30 км, Тәжікстан), Пролетарск (36 км, Тәжікстан), Гүлістан (38 км), Хожант (41 км, Тәжікстан), Наурыз (41 км), Диқанабат (44 км), Истиклол (48 км, Тәжікстан), Сайқұн (48 км), Истаравшан (50 км, Тәжікстан), Гафуров (51 км, Тәжікстан), Бөке (53 км), Гүлістан (55 км, Тәжікстан), Сулюкта (57 км, Қырғызстан).

## Тарихы
Кеңес өкіметі кезінде уран өндіретін жабық қала болды. Қазіргі уақытта уран өндірілмейді, қала Ташкенттіктердің жазғы демалыс орны ретінде танымал. Қаладан бірнеше шақырым жерде қаланың негізгі су көзі болып табылатын минералды бұлақ бар.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жаңаабатта өнеркәсіп және құрылыс кәсіпорындарының желісі, автовокзал, пошта, сауда, қызмет көрсету, мәдениет мекемелері, рта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, емхана, фельдшерлік пункт, дәріхана бар.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Үлек құдығы

**Үлек** — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы құдық, ескі қорым да бар. Үлек сөзі "нар түйенің таза тұқымды бурасы" деген мағынаны береді. Маңғыстау түйелі өлке болғандықтан, әлдебір биіктікті үлекке теңеп метафоралық атау жасалуы немесе үлекке байланысты бір оқиғаға орай Үлек топонимі туған деуге болады.

Ел аузында, осында Үлек әулие жатыр делінсе, келесі бір аңыз дерегінде, қорым аты үлек малымен байланыстырылады. «Осы алқапты түрікменнің атақты байы мекен етеді. Оның ондаған табын түйесі болады. Бай түйе тұқымын асылдандырмақ болып, Иран елінен үлек алдырады. Бір жылы қаңтар айында жараған кезде үлек алыстан аттылы адамды көріп, соған қарай желе жөнеледі. Талшыбықтай жарап, қатқан қайыстай тартылып тұрған Үлек қойсын ба, көзді ашып-жұмғанша жетіп келеді. Он метрдей басын жерге салып, екі жағына теңселе жақындаған да, бұзау тіс отыз екі өрме дойырмен қарақұстан қойып жібереді. Сол кезде үлек екпінімен атқа соққанда, ат та ұшады, үстіндегі жігіт те ұшады. Бірнеше күннен кейін ғана байдың іздеушілері жайрап жатқан үш өліктің үстінен шығады. Үшеуін де сол жерге қаз-қатар көмген екен. Кейін әрлі-бері жүрген адамға үлек көрінеді».    

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
*Үлек* атауы да көне үл (су) +ек (ағу етістігінің өзгерген формасы болуы мүмкін), сонда атау «аққан су» мағынасын береді. Фоносемантикалық тұрғыдан қарағанда «су», «өзен» мағыналары *и* және *у* дыбыстары арқылы және олардың (ус, су, уда, йу (ю), и, а, йыл (иль, ыл, ел, жыл, іл, йол, уол, ул т.б.), юг, (юган, ек, ег, йога, ұйы, оек, екка), ул (ол, хол/хул, джуль/жуль, чуль, шул, ула т.б.) формалары арқылы берілген. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау облысы географиясы
КАФ Конфедерациялар кубогы 2025/26

**[[КАФ Конфедерациялар кубогы]] 2025/26** — турнирдің 23-ші маусымы. Жарыстың  жеңімпазы 2026 жылғы КАФ Суперкубогында 2025–26 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазымен ойнау құқығына ие болады.  

Жарысқа 46 елден 58 команда қатысты. 

## Топтық турнир

## 1/4 финал

## Жартылай финал

## Финал
## Дереккөздер

Санат:КАФ Конфедерациялар кубогы
Санат:2026 жылғы футбол
Санат:2025 жылғы футбол
Жаңажол (қала)

**Жаңажол** () — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала.

## Географиялық орны
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 40-шы орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Гүлбахар (5 км), Алмазар (24 км), Ташкент (26 км), Нұрафшан (26 км), Аққорған (26 км), Досабат (30 км), Шыназ (31 км), Піскент (34 км), Келес (34 км), Бөке (35 км), Салар (37 км), Сарыағаш (38 км, Қазақстан), Жаңабазар (44 км), Сырдария (45 км), Қыбрай (45 км), Сайқұн (48 км), Красногорск (51 км), Алмалық (53 км), Бахт (53 км).

## Тарихы
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңес

**Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңес** – ең жоғарғы консультативті орган. 

## Тарих
Кеңес Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Тоқаевтың 2023 жылғы 25 қазандағы №115 Жарлығымен құрылды.  Кеңес Қазақстанда ғылымның заманауи моделін қалыптастырудағы алғашқы қадамдардың бірі ретінде құрылды. Негізгі міндет — елдегі ғылымды дамытудың басымдықтарын айқындау, сондай-ақ Мемлекет басшысының ғылыми қоғамдастықпен тікелей байланыс арнасын қалыптастыру. 

2023 жылғы 12 сәуірде Қасым-Жомарт Тоқаевтың төр­ағалығымен Пре­зи­дент жанындағы Ғы­лым және техно­ло­гиялар жөніндегі ­Ұлт­тық кеңестің алғаш­қы отырысы өтті. Cоңғы бес жылда ғылымға жұмсалған шығындар 60 пайызға өссе де, ғылымның ЖІӨ-дегі үлесі 0,13 пайызға дейін төмендеген. Қаржының басым бөлігі іргелі және қолданбалы зерттеулерге бағытталып, тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бар болғаны 18 пайыз ғана бөлінген. Бұл, Президенттің пікірінше, отандық ғылымды технологиялық прогрестің негізгі қозғаушы күшіне айналдыруға мүмкіндік бермей отыр.   

Президент кешенді шараларды ұсынды. Ол «Ғылым және технологиялық саясат туралы» заң қабылдауды, салықтық жеңілдіктер мен «супервычет» түріндегі инвестициялық преференциялар енгізуді, мемлекеттік ғылыми-зерттеу институттары мен университеттерге мемлекеттік сатып алу рәсімдерінсіз жұмыс істеу мүмкіндігін беруді ұсынды. Ғалымдардың әлеуметтік жағдайын жақсарту да басты назарда. Президент ғылыми дәрежесі бар қызметкерлердің жалақысына қосымша төлемді 1,5 есеге арттыруды ұсынды.   

2024 жылғы 18 сәуір күні Кеңестің екінші отырысы өтті.   

2025 жылғы 26 қыркүйек күні Ақордада ұлттық кеңестің отырысы өтті.  

#### Кеңес мүшелері
Кеңестің алғашқы құрамына Нобель сыйлығының лауреаты, Беркли космологиялық физика орталығының физика және астрофизика профессоры Джордж Фицджеральд Смут III (АҚШ), сондай-ақ әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында зерттеу қызметімен айналысатын отандастарымыз кірді.  

профессор Мұрат Сапарбаев 2001 жылдан бастап молекулалық биология және генетика кафедрасында жұмыс істейді, Франциядағы Густав Рози институтының ДНҚ репарациясы тобының жетекшісі. 

## Дереккөздер

Санат:Мемлекеттік саясат
Шолпаната әуежайы

**Шолпаната әуежайы** — Қырғызстандағы Шолпаната қаласының әуежайы, қазіргі уақытта тастанды болып кеткен, оның орнына Ыстықкөл халықаралық әуежайы салынды.
## Тарихы
Шолпаната әуежайы 1930 жылдары Ыстықкөлдің солтүстік жағалауындағы әуе алаңы ретінде жұмысын бастады. Қазіргі ұшу-қону жолағы мен терминал 1970 жылдары салынған. Ұшу жолағында 22 тонна салмақ шегі бар, аспаптық қону құралдары жоқ, тек күндізгі уақытта жұмыс істейді. 2003 жылға
дейін
Шолпаната - Бішкек, Ош және Жалалабат қалаларына тұрақты рейс жасап тұрды.
Әуежай Яковлев Як-40 және Антонов Ан-24 класындағы ұшақтарды қабылдады. Қазір тастанды болып кеткен әуежай.
Ал әуежайдың орнына Ыстықкөл халықаралық әуежайы салынды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан әуежайлары
Бәкір Білеубаев

**Бәкір Білеубаев** (1909, №12 ауыл, Қарабалық болысы, Қостанай уезі) — тарих Қазақстанның батыс өңірінде халық ағарту ісі мен партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған қайраткер. Гурьев педагогикалық институтының (қазіргі Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті) ректоры (1957–1958).

## Өмірбаяны
Білеубаев Бәкір 1909 жылы Қостанай уезіндегі Қарабалық болысының №12 ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келген. Қостанайдағы қазақ-орыс педагогикалық техникумын бітірген. 

Еңбек жолын 1930 жылы Жітіқара ауданындағы Жайлым мектебінде (шаруа жастары мектебі) мұғалім болып бастады. 

1931–1932 жылдары Жітіқара аудандық ағарту қызметкерлері одағының төрағасы. 

1932–1933 жылдары Забелов мектебінің меңгерушісі болды. 

1933 жылы Жітіқара аудандық оқу бөлімінің мектеп инспекторы-әдіскері болды.

1933–1937 жылдары Ақтөбе облысының Темір аудандық оқу бөлімін басқарды. 

1935 жылы Ақтөбе облыстық партия бюросының шешімімен Семиозер аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, алайда 1936 жылы қайтадан Темір аудандық оқу бөліміне оралды. 

1937 жылы Ақтөбе қалалық оқу бөлімін басқарды. 

1937–1940 жылдары Ақтөбе қазақ-орыс педагогикалық училищесінің директоры болды.

1940 жылы Алматы облыстық оқу басқармасында мектеп секторының меңгерушісі, кейін басқарма бастығының орынбасары қызметін атқарды. Ұлы Отан соғысы жылдары Семей облыстық оқу бөлімін басқарды.

1946 жылдан бастап Көкшетау облыстық партия комитетінің үгіт-насихат жөніндегі хатшысы болып еңбек етті. Осы кезеңде Мәскеудегі КОКП Орталық Комитетінің жанындағы Жоғары партия мектебінде оқыды. Кейін Ақтөбе аудандық және облыстық партия комитеттерінде хатшы, Гурьев облыстық оқу бөлімінде кәсіптік-техникалық білім беру басқармасының бастығы қызметтерін атқарды.

1957–1958 жылдары Гурьев педагогикалық институтының ректоры болды. 

Партиялық және ағарту саласындағы еңбегімен аймақтың білім беру жүйесінің қалыптасуына үлес қосты.

## Марапаттары
1935 жылы «Қазақстанға 15 жыл» төсбелгісімен марапатталған. 

## Сілтеме
Уралбаев Ж. А. Почитаемые люди земли Казахской. 6-кітап. — Алматы: Дәуір, 2002. ISBN 9965-517-07-X.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Сүгірбай Байтықұлы Байтықов

**Сүгірбай Байтықұлы Байтықов** (1917, Қайқа-Бистау ауылы, Жуалы ауданы, Жамбыл облысы - 15 маусым 1957, Гурьев) — тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, Ұлы Отан соғысының ардагері, Қазақстанның жоғары білім саласында еңбек еткен педагог. Гурьев педагогикалық институтының (қазіргі Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті) ректоры (1956–1957).

## Өмірбаяны
Байтықов Сүгірбай Байтықұлы 1917 жылы Жамбыл облысы Жуалы ауданы Қайқа-Бистау ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келді. Он үш жасынан еңбекке араласты. Жұмысшы факультетін тәмамдаған соң Алматыдағы Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының тарих факультетіне оқуға түсіп, оны 1941 жылы бітірді.

1941 жылдың шілде айында Қызыл Армия қатарына шақырылып, 125-атқыштар дивизиясының құрамында атқыштар ротасының командирі ретінде Ұлы Отан соғысына қатысты. Соғыс жылдарындағы ерліктері үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен, І және ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Әскери атағы — аға лейтенант.

Соғыстан кейін Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтында аға оқытушы.

1946–1956 жылдары - факультет деканы қызметтерін атқарды. 

1953 жылы кандидаттық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.

1956 жылдың наурыз айында Гурьев педагогикалық институтының ректоры болып тағайындалды. Бұл қызметте жүріп, облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысты, Гурьев қалалық партия комитетінің мүшесі, қалалық кеңестің депутаты болды. 

Сүгірбай Байтықұлы 1957 жылы 15 маусымда кенеттен қайтыс болды. 

## Марапаттары мен атақтары
* «Қызыл Жұлдыз» ордені
* «Отан соғысы» ордені (І және ІІ дәрежелі)
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі

## Естелік
1957 жылғы 16 маусымда «Социалистік құрылыс» облыстық газетінде жарияланған қазанамада:
«С.Б. Байтықов институттың оқытушылары мен студенттері арасында аса беделді болды. Мезгілсіз ажал біздің қатарымыздан Отанымыздың таңдаулы ұлдарының бірін, жақсы жолдасымызды жұлып кетті» — деп жазылды.
Қазанамаға облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы Н. Оңдасынов, әріптестері Б. Білеубаев, С. Қожабаев, А. Файн, В. Жуков, Х. Ахметжанов, Л. Сычев, М. Саламатин, Қ. Темірғалиев, Өтегенов, Ф. Жанахметова және басқа да қоғам қайраткерлері қол қойды.

Жамбыл облысы Жуалы ауданы әкімдігінің білім бөлімінің «№8 Сүгірбай Байтықов атындағы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне оның есімі берілген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Нұрафшан

**Нұрафшан** () — Облыстық бағыныстағы қала, Өзбекстанның Ташкент облысының әкімшілік орталығы.

## Географиялық орны
Нұрафшан қаласы Тойтепе темір жол станциясынан 4 км жерде, Ташкент-Қоқан тас жолының бойында, Ташкенттен оңтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Нұрафшан — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 108-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 18-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 17 878-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Піскент (16 км), Жаңажол (26 км), Гүлбахар (27 км), Алмалық (28 км), Ахангаран (28 км), Бөке (28 км), Красногорск (29 км), Ташкент (30 км), Аққорған (32 км), Жаңабазар (33 км), Салар (36 км), Паркент (38 км), Қыбрай (39 км), Досабат (41 км), Келес (42 км), Алмазар (43 км), Сарыағаш (48 км, Қазақстан), Шыназ (51 км), Шыршық (53 км).

## Тарихы
1973 жылы қала мәртебесін алды. 2017 жылға дейін Тойтепе деп аталды және Орташыршық ауданындағы (бұрынғы Среднечирчик ауданы) аудандық бағынысты қала болды.
2017 жылдың 25 тамызында Өзбекстан Республикасы Мажлисінің Сенаты өзінің жалпы отырысында Тойтепе қаласының атауын Нұрафшан деп өзгерту туралы шешім қабылдады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Нұрафшанның экономикасы ең алдымен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке негізделген. Қала маңында кең мақта алқаптары, астық және басқа да дақылдар өсіріледі. Қалада азық-түлік, тоқыма және құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындары бар өнеркәсіп саласы дамыған. Нұрафшан Ташкент облысының орталығына айналғаннан бері мұнда ондаған ірі мемлекеттік және жеке ұйымдар мен кәсіпорындар өз жұмысын бастады. Ташкент облысында бірнеше ірі банктер филиалдарын ашты. 

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Уикипедиядағы жою және қосу

**Уикипедиядағы жою және қосу** () — онлайн энциклопедия Уикипедияның ерікті өңдеушілер қауымдастығы ішінде қалыптасқан қарама-қарсы ұстанымдар. Бұл терминдер энциклопедияның қандай көлемде болуы керектігі туралы әртүрлі пікірлерді білдіреді және белгілі бір мақаланы не жоюға, не қосуға бейімділікті көрсетеді. 

Жоюшылар — іріктелген қамтуды жақтайтын және әлсіз қорғалған деп саналатын мақалаларды алып тастауды қолдайтындар. Жоюшылдардың көзқарасы әдетте Уикипедияның маңызды тақырыптарға шоғырлануына деген ұмтылыспен байланысты; сонымен қатар жарнамалық мақсаттағы қолданудың (сайтты теріс пайдалану ретінде қарастырылады), ұсақ-түйек деректердің және олардың пікірінше жалпы қызығушылық тудырмайтын, сапалы қамту үшін лайықты дереккөзі жоқ, көлемі тым шағын немесе басқа да себептермен сапасы қанағаттанғысыз мақалалардың көбеюіне қатаң шек қоюды мақсат етеді. Сондай-ақ, мұндай мақалалар қауымдастыққа шамадан тыс техникалық жүктеме түсіруі мүмкін. 

Қосушылар — мақалаларды кеңінен сақтап қалуды, соның ішінде «зиянсыз» мақалаларды және болашақта жақсаруы мүмкін деп танылатын төмен деңгейлі мақалаларды қалдыруды жақтайтындар. Қосушылдардың көзқарасы әдетте Уикипедияны кең тақырыптарды қамтитын ашық энциклопедия етуге деген ұмтылыспен байланысты; яғни қамтылатын тақырыптар үшін кіру кедергісін мүмкіндігінше төмендету. Олар қандай білімнің «пайдалы» немесе құнды болатынын алдын ала білу мүмкін емес деп сенеді; мазмұн көбіне бастапқыда әлсіз болып басталып, уақыт берілсе, жақсарады; мақалаларды қамтудың қосымша шығыны жоқтың қасы; жасанды «шекаралар» қою пайдасыз әрі алауыздық туғызуы мүмкін; ал ізгі ниет басқа біреудің еңбегін негізсіз жоймауды талап етеді. Кейбір қосушылдар бұл ұстанымды кеңейтіп, беделді блогтар мен басқа да веб-сайттар сияқты дереккөздердің кең ауқымын пайдалануды да қолдайды. 

2010 жылға қарай ресми ұстаным болған жағдайда, мынаған саяды: «Уикипедия қамтитын тақырыптар санына практикалық шектеу жоқ», бірақ «не істелуі мүмкін және не істелуі тиіс дегеннің арасында маңызды айырмашылық бар». Соңғысы «Уикипедия не болып табылмайды» деген ереженің тақырыбы болып саналады. Бұл ереже мынадай қорытынды жасайды: «Демек, бұл ереже қосуға толық еркіндік беретін құжат емес».

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Уикипедияға сын
Санат:Цифрлық сақтау
Санат:Интернеттегі цензура
Санат:Уикипедиядағы қайшылықтар
Санат:Уикипедия мазмұны
Паркент

**Паркент** () — қала, (1984 жылдан бастап), Өзбекстанның Ташкент облысы Паркент ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық орны
Паркент Ташкент облысында, Ташкенттен 47 шақырым жерде орналасқан. Сукок, Сумча, Кумышкан сияқты танымал демалыс орындары қалаға жақын жерде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Паркент — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 47-орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 6-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 11 528-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Жаңабазар (13 км), Красногорск (15 км), Қыбрай (20 км), Шыршық (22 км), Ескендір (28 км), Салар (28 км), Ғазалкент (30 км), Ташкент (35 км), Нұрафшан (38 км), Келес (41 км), Ахангаран (43 км), Шарбақ (43 км), Сарыағаш (45 км, Қазақстан), Алмалық (49 км), Ангрен (49 км), Бурчмулла (49 км), Піскент (51 км), Жаңажол (55 км), Гүлбахар (59 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жеңіл (тоқыма, тігін) және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары бар. Бірқатар жеке компаниялар жүк тасымалдау, банк және телекоммуникация қызметтерін көрсетеді. Ауыл шаруашылығы техникаларын жөндеп, мелиоративтік жұмыстарды жүргізетін фирмалары қызмет етеді.

Қалада 14 жалпы білім беретін мектеп, музыка және спорт мектептері, мамандандырылған мектептер, кәсіптік лицейлер, орталық және балалар кітапханалары, мәдениет үйі, балалар бульвары, Ана мен бала саябағы, мәдениет және демалыс саябағы, стадион (10 000 орындық), орталық аурухана, емхана, 12 дәріхана және т.б. бар.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Піскент

**Піскент** () — қала (1966 жылға дейін ауыл), Өзбекстанның Ташкент облысы Піскент ауданының әкімшілік орталығы. Халық саны: 31 900 адам.

## Географиялық орны
Қала облыстың оңтүстігінде, Ташкенттен 60 шақырым жерде, Тепе өзенінің бойындағы Құрам жотасының етегінде орналасқан. Пскенттің солтүстігінде Тұябұғыз су қоймасы бар.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Піскент — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 66-шы орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 8-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 062-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Бөке (15 км), Нұрафшан (16 км), Алмалық (20 км), Ахангаран (23 км), Аққорған (26 км), Гүлбахар (33 км), Жаңажол (34 км), Достабат (36 км), Красногорск (38 км), Бустон (41 км, Тәжікстан), Истиклол (43 км, Тәжікстан), Алмазар (43 км), Ташкент (46 км), Сайқұн (47 км), Жаңабазар (48 км), Шыназ (49 км), Паркент (51 км), Салар (53 км), Қыбрай (55 км).

## Тарихы
Піскент — көне қала. Ол 6-7 ғасырлардан бері Ташкент алқабынан (Шаша) Ферғана алқабына дейін Бискра деп аталатын жол бойындағы сауда орны ретінде белгілі. 13 ғасырда моңғол ордасы қиратқан ол әр түрлі әмірлер, сұлтандар мен хандар басқарған транзиттік керуен қалашығының мәртебесін сақтай отырып, қайта жанданды. 18-19 ғасырда Ресейге қосылғанға дейін ол Қоқан хандығына қарады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Піскент қаласында әкімшілік мекемелері, мақта тазалау зауыты, Өзбекстан мен Чехия бірлескен кәсіпорны, кірпіш шығаратын цехтар, брезент тігін кәсіпорны «Пискентсифат», металл құйма шығаратын «Труд» акционерлік қоғамы, сырахана, наубайхана, жиһаз шығаратын шағын кәсіпорын жұмыс істейді.

Қалада диқан базары, «Саодат» демалыс орталығы, «Салауатты ұрпақ» базалық орталығы, 150 төсектік перзентхана, жүздеген сауда орындары мен тұрмыстық қызмет көрсету орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Аққұдық құдығы

**Аққұдық** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы құдық. Аққұдық аталу себебін құдық қазғанда түбінен ақ бор шығуымен ұштастырылады. Ақ (сын есім) + құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. Аққұдық — қыстау, құдық, сайлардың атаулары Қызылқоға ауданында, ал Жылыой ауданындағы мұнай кені  атауы да Аққұдық деп аталады. Ақ (сын есім) + құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қызылқоға ауданы географиясы
Асантүнегенкөл

**Асантүнегенкөл** — көл, Атырау облысы Жайық өзені жағасында, Индер ауданы. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Асан (антропоним) + түн + е +ген (етістіктің есімше тұлғасы) + көл (зат есім, географиялық термин) сөздернен құрылған көптұлғалы атау. Ел аузындағы аңыз бойынша, Асанқайғы жұртын бастап көшкенде Таскешумен Жайықтың арғы бетіне өтіп, осы шағын көл жағасында түнеген. Көктемде Жайық суы тасыған кезде су жиналады, жаз кезінде тартылып, кеуіп қалады. Көл Қарасу деп те аталады.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы көлдері
Бәйбішеқұдық

**Бәйбішеқұдық** — Атырау облысы, Индер ауданындағы құдық. Бәйбіше (зат есім) және құдық (зат есім, географиялык термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы, дәстүрлі жалғаусыз изафеттік конструкциялы топоним. Ел ішіндегі қадірлі әйел құрметіне, немесе қатар қазылған құдықтардың ішіндегі үлкенін белгілеу үшін қойылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Атырау облысы географиясы
Бесқұдық (Атырау облысы)

**Бесқұдық** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы құдық. Жақын орналаскан құдықтар санына байланысты қойылған атау. Бес (сан есім)+ құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. Бес құдығы бар жер мағынасында.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Атырау облысы географиясы
Дәулет (өзен)

**Дәулет** — Атырау облысы, Жылыой ауданындағы өзен. Гидроним кісі атымен аталған.

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданы өзендері
Дуанакөл (өзен)

**Дуанакөл** — Атырау облысы, Жылыой ауданындағы өзен. Дуана (сын есім)+ көл (зат есім, географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы гидроним. 

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданы өзендері
Дружина (өзен)

**Дружина** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы өзен. Орыс тілінде "дружина" жасақ деген мағыналы зат есім.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы өзендері
Шыназ

**Шыназ** () — қала (1972 жылдан), Өзбекстанның Ташкент облысы Шыназ ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 21 800 адам. 

## Географиялық орны
Ташкенттен 63 шақырым жерде, Сырдария мен Шыршық өзендерінің сағасында орналасқан, қалада теміржол стансасы бар. Шыназ арқылы М-39 Ташкент-Термез тас жолы өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қытай шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 94-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 16-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 490-шы.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Алмазар (7 км), Сырдария (13 км), Досабат (16 км), Аққорған (24 км), Бахт (25 км), Сайқұн (26 км), Гүлбахар (26 км), Жаңажол (31 км), Бөке (39 км), Жетісай (41 км, Қазақстан), Диқанабат (44 км), Гүлістан (46 км), Піскент (49 км), Наурыз (50 км), Нұрафшан (51 км), Сардаба (53 км), Ташкент (58 км), Гагарин (58 км), Баяут (62 км).

## Тарихы
Қаланың атауы өзбек тілінен аударғанда "аз шындық, шындық" дегенді білдіреді. Оның шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, бұл ауыл құрылған кезеңде аймақта өсімдіктер аз болғандығына байланысты. Жаздың аптап ыстығында бұл жерде күн сәулесінен жасырынатын жер болмады, ал қыста желден баспана болды. Бұл нұсқа бойынша ауылдың атауы жергілікті жерлердегі табиғаттың ерекшеліктерін білдіреді.

Қазіргі аудан орталығының тарихы моңғол шапқыншылығы кезеңінен басталады. 19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге бірінші орыс әскері келіп, ауылдан бес шақырым жерде бекініс орнатып, оны Жаңа Шыназ деп атады. Оның құрылысының мақсаты Орталық Азияның негізгі өзені арқылы өтетін өткелді бақылау және Арал флотының кемелері үшін айлақ салу болды. Патша кезеңінде ескі Шыназ және жаңа Шыназ бір басқаруда болды және біртұтас әкімшілік бірлік болып саналды. Олардың бөлінуі Кеңес өкіметінің келуімен болды. Шыназ қаласы уақыт өте келе аттас ауданның орталығына айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Шыназдың жанында қиыршық тас карьері бар. Қалада екі бірлескен кәсіпорын (оның ішінде иірілген жіп пен мата өндіретін «Tekstil LTD» бірлескен кәсіпорны), шағын бизнес, мақта тазарту зауыты, наубайхана, құрылыс техникасы, агрегат өндірісі, тұқым өңдеу кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ мәдени, сауда, қызмет көрсету станциялары, фермерлер базары бар.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Егоров (Құрманғазы ауданы)

**Егоров** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы бейіттің, көлдің аты. Топоним орыс фамилиясымен байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы көлдері
Дудацкая (Құрманғазы ауданы)

**Дудацкая** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы өзен арнасы. Дуадак деген құс атауынан орыс тілінде пайда болған атау.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы өзендері
Егізкөл (Махамбет ауданы)

**Егізкөл** — Атырау облысы, Махамбет ауданындағы көл. Егіз (сан есім) + көл (зат есім, географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы гидроним. Гидроним қатар тұрған екі көл деген мағына береді.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданы көлдері
Жаманқұдық (Индер ауданы)

**Жаманқұдық** — Атырау облысы, Индер ауданындағы жер. Жаман (сын есім) және құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінің бірігуінен жасалған атау. Суы ішуге жарамсыз құдығы бар жер мағынасын білдіреді.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы географиясы
Жүндіқұдық

**Жүндіқұдық** — Атырау облысы, Индер ауданындағы кұдық, бұрынғы қыстау орны. Жүнді (туынды сын есім) және құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінің бірігуінен жасалған атау. Құдықтың ерекшелігін белгілеуден туындаған атау, мағынасы іргесі жүнмен бекітілген құдық.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Индер ауданы географиясы
Бесарық (қала)

**Бесарық** () — Өзбекстанның Ферғана облысындағы қала, Бесарық ауданының орталығы. 

## Географиялық орны
Бесарық — Ферғана алқабының батысындағы қала, Қоқан-Қанибадам темір жол желісінің бойында, Ферғанадан 130 шақырым жерде орналасқан аудан орталығы. Бесарық маңынан Ұлы Ферғана каналы өтеді. Қалада маңында Рапқан теміржол стансасы орналасқан (Қанибадам — Қоқан желісінде).

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Бесарық — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 101-ші орында және өз аймағында (Ферғана облысы) 8-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 16 584-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Йайпан (19 км), Канибадам (23 км, Тәжікстан), Шорсу (23 км), Қоқан (29 км), Даңғара (31 км), Шайдон (32 км, Тәжікстан), Исфара (35 км, Тәжікстан), Үшкөпір (40 км), Шураб (44 км, Тәжікстан), Баткен (47 км, Қырғызстан), Ибрат (47 км), 	Бағдат (51 км), Риштан (57 км), Адрасман (57 км, Тәжікстан), Пап (64 км), Рауан (67 км), Гүлістан (71 км, Тәжікстан), Бустон (72 км, Тәжікстан), Ангрен (75 км).

## Тарихы
1958 жылы 8 мамырда Кирово селосы қала үлгісіндегі елді мекенге айналды. 1983 жылы елді мекен Бешарық қаласы болып өзгертілді.
Елді мекен 20 ғасырдың басында қаланып, 1958 жылы қала үлгісіндегі елді мекенге айналды. 1960 жылдан 1983 жылға дейін Кирово деп аталды, содан кейін, Бесарық қаласы болып өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бесарықта жеңіл өнеркәсіп, шағын бизнес, қолөнер басым. Мақта тазалау зауыты, қолөнер зауыты, аудандық ұйымдар, «Өзселокходжаликтехниканың» аудандық бөлімшесі, трактор жөндеу шеберханасы жұмыс істейді. Қалада бес мемлекеттік мектеп, төрт кітапхана, екі клуб, мәдениет үйі, үш аурухана және емхана орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы қалалары
Көрқияқ (көл)

**Көрқияқ** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы көл. Тасшағыл ауылдық округінің Шығыс бетіндегі ойдым-ойдым көл табанынан тұрады. Көр (зат есім) + қияқ (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. Көр сөзінің топонимикалық мағынасы Е. Қойшыбаев сөздігінде «көзсіз, ағымсыз (слепой, безысточный) суы көбейметін көл, батпақты жер».

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы көлдері
Жүзқұдық

**Жүзқұдық** — Атырау облысы, Индер ауданындағы жер атауы. Жүз (сан есім) және құдық (зат есім) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы атау. Мағынасы көп құдығы бар, суы мол жер.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы географиясы
Көздіқара (өзен)

**Көздіқара** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы өзен. Ойыл өзенінің бір саласы. Көз (зат есім) + ді (зат есімнен сын есім жасайтын туынды сын есім жұрнағы) + қара (зат есім, географиялық термин) сөздерінің бірігуінен жасалған атау.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы өзендері