Алиса мен Боб

**Алиса және Боб** — аттар, әдетте  криптография, компьютерлік қауіпсіздік және физика сияқты салаларда өзара іс-қимыл жасайтын агенттер немесе архетиптік белгілерді шартты белгілеу үшін пайдаланылады. Ыңғайлы болу үшін желілік хаттамалардың түсіндіру жұмыстарында пайдаланылады: "Алиса Бобқа хабарлама жібереді, оны ашық кілтпен кодтаған" фразасы, А жағы Б тарапқа хабарлама жібереді оны ашық кілтпен кодтаған" фразасына қарағанда әлдеқайда оңай қабылданады. Уақыт өте келе, қандайда бір процеске қатысушылардың есімдерімен белгілеу дәстүрі қалыптасқан .

*"Алиса"*, *"Боб"* және т. б., олардың іске асырулуына қарамастан, олар жалпы агенттерді білдіретінін екенін түсіну өте маңызды: бұл мысалы, адамдар атынан әрекет ететін компьютерлік бағдарламалар болуы мүмкін.

## Таңбалар тізімі
оңға|нобай
оңға|нобай
Негізінен, осы тізім Брюс Шнайердің "Қолданбалы криптография" (Applied Cryptography by Bruce Schneier) кітабының негізінде жасалды. Алиса және Боб — криптография саласындағы архетиптер; Ева — барынша жалпы есім.
* **Алиса мен Боб (Alice and Bob)** — көбіне жиі Алиса Бобқа  хабарлама жіберуді қалайды. Бұл аттар Рон Ривестпен (Ron Rivest), 1978 жылы "Communications of the ACM" журналында - "A Method for Obtaining Digital Signatures and Public-Key Cryptosystems" мақаласында пайдаланылды. Ривест бұл аттардың, болжанғандай кейбіреулер 1969 жылғы "Bob & Carol & Ted & Alice[en]" атты фильмге қатысы барын жоққа шығарды, .
* **Кэрол, Карлос немесе Чарли (Carol, Carlos or Charlie)** — қосылыстардың үшінші қатысушысы ретінде әрекет етеді.
* **Чак (Chuck)** — үшінші қатысушысы, әдетте, қаскүнем.
* **Крейг (Craig)** — парольдерді бұзушы (әдетте сақталатын хэштармен жағдайларда кездеседі ).
* **Дейв (Dave)** — төртінші қатысушысы (бұдан әрі-алфавит бойынша).
* **Ева (Eve)** — пассив қаскүнем, ағылш. *eavesdropper* (тың тыңдаушы). Ол Алиса және Боб қатынасын  тыңдай алады, бірақ оларға әсер ете алмайды. Кванттық криптографияда Ева қоршаған орта болуы мүмкін.
* **Мэллори (Mallory, malicious)** немесе **Труди (Trudy, intruder)** — белсенді қаскүнем; Евадан айырмашылығы, Мэллори хабарларды өзгертуі мүмкін, ескі хабарларды жаңғырта, ауыстырып қоюға қатынас жасай алады және тағы басқа. Мэллориден жүйені қорғау күрделілігі  әлдеқайда Еваға қарағанда жоғары.
* **Пегги (Peggy), прувер (prover) және Виктор (Victor), бақылаушы (verifier)** — жиі өзара ic-әрекет жасайтын тұлғалар, транзакция болғанын дәлелдеуге тырысады. Олар жиі  нөлдік білім (zero-knowledge proofs) дәлелдемелерінде кездеседі.
* **Тренто (Trent), сенім білдірілген [[төреші]]** — өзінше бір бейтарап үшінші тарап, олардың нақты рөлі хаттаманы талқылау сатысына байланысты өзгереді.
* **Уолтер (Walter)** — үлкен қараушы,   мүмкін Алиса мен Бобты талқылау хаттамасына байланысты қорғау үшін қажет.
Интерактивті жүйелер дәлелдемелері (interactive proof system) криптографиялық хаттама емес екеніне қарамастан, оған байланысты кейбір кейіпкерлерді айта кету керек:
* **Артур және Мерлин (Arthur and Merlin)** — дәлелдемелердің интерактивті жүйесінде Мерлин бар шексіз есептеу қабілетіне ие, демек, құдіретті сиқыршы. Ол шындығына айтқандарды бекітеді, ал Артур, кемеңгер патша, оған күмән келтіреді. Бұл екі таңба екі күрделілік атауын береді — MA және AM.
* Ұқсас жұп символдары, **Пол және Кэрол (Paul and Carole)**. Бұл таңбалар  жиырма сұрақтық мәселелерді (Twenty бет Questions, 20Q) шешу үшін енгізілді, бұнда Пол, сұрақтар қоюшы, Пол Эрдеш  рөлінде сөз сөйлейді, ал оған жауап беретін, Кэрол, оракулдың анаграммасы (**Carole** және **oracle**). Олар одан әрі кейбір комбинаториялық ойындарда тиісінше Пушер және Чейсер (Pusher and Chooser) рөлдерінде қолданылды.

## Ескертпелер




## Әдебиет
* М.  И. Анохин, Н. П. Варновский В. М. Сидельников, В. В. Ященко, БАНК ІСІНДЕГІ КРИПТОГРАФИЯ 

Санат:Криптография