open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transport Tower

**Transport Tower** ғимараты немесе **Оттық** немесе **Зажигалка** — Астана қаласында орналасқан əкімшілік ғимарат. Ол Қазақстандағы 10 биік ғимараттар тобына кіреді.
 
## Архитектурасы
2003 жылы қолданысқа берілген ғимарт 36 қабаттан тұрады, биіктігі 155 метр. Жоғарғы қабаттарға көтерілетін адамдар ағынын реттеу үшін ғимаратта 10 лифт жұмыс істейді. Ғимаратта 150 адамдық дәмхана, 300 орындық конференц-зал бар. 

## Ғимаратта болған төтенше жағдайлар
Халық арасында «оттық» аталып кеткен ғимарат өз тарихында екі рет өртке оранды. Қолданысқа берілгенге дейін 2003 жылы құрылыс жұмыстары барысында жоғарғы қабаттардың бірінен өрт шыққан. Ресми деректерге қарағанда өрттің шығуына дәнекерлеу жұмыстары себеп болған. 4 техникалық және 32 қолданыстағы қабаты бар ғимараттан 2006 жылы тағы да өрт шықты. Өрт сөндіруге 148 адам және 32 арнайы техника қатсысқан. Нәтижесінде 6 өрт сөндіруші шыны сынықтарынан зардап шегіп, екі қызметкерге иіс тиген.

## Дереккөздер

* http://foto.kazakh.ru/Gelio/695/17352/ 
* "Kazakhstan , discovery mystery " ; 25 бет

Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары
Патрик Гамильтон

**Патрик Гамильтон** (; 1504 — 29 ақпан 1528) — Шотландияда протестантизмнің алғашқы уағызшыларының бірі.

## Өмірбаяны
Патрик Гамильтон Гамильтондардың шотланд ақсүйектер отбасынан шыққан, оның анасының арғы атасы король Яков II болды. Патрик Париж университетінде білім алып, онда гуманизмнің жаңа идеялары мен реформацияның әсеріне түсті. 1527 жылы ол Германияға келіп, Мартин Лютерге барды. Лютер идеяларының әсерінен Патрик Гамильтон 1527 жылдың аяғында Шотландияға оралғаннан кейін шіркеудің жаңаруын уағыздай бастады. 1528 жылы Гамильтон ерестікке айыпталып, Сент-Андрустық архиепископы басқарған шіркеу сотына шақырылды. Сот процесінде Патрик өз нанымынан бас тартпай, өлім жазасына кесілді. 1528 жылдың 29 ақпанында Патрик Гамильтон жазаға сәйкес өртенді. Шотландия үшін негізінен протестанттарға қарсы қатал репрессиялар тән емес еді, ал Гамильтонның өлім жазасы көрнекті ерекшелік.

## Сілтеме
* MARTYRS IN SCOTLAND AND ENGLAND, 1525-32
Көлтабан ауылдық округі

**Көлтабан ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жарлы, Жыңғылдытоғай, Қораши ауылдары кіреді.  Орталығы – Жарлы ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2262 адамды (1206 ер адам және 1056 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы ауылдық округтері
Жыңғылдытоғай

**Жыңғылдытоғай** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданы, Көлтабан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 189 адам (100 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 142 адамды (69 ер адам және 73 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 11 адамды (6 ер адам және 5 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Көкбұлақ (Ақтөбе облысы)

**Көкбұлақ** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 41 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 462 адам (220 ер адам және 242 әйел адам) болса, 2009 жылы 263 адамды (128 ер адам және 135 әйел адам) құрады. 

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 242 адамды (121 ер адам және 121 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Көптоғай (Байғанин ауданы)

**Көптоғай** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданы, Қопа ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 77 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 174 адам (89 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 109 адамды (64 ер адам және 45 әйел адам) құрады. 

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 42 адамды (19 ер адам және 23 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Жаңажол ауылдық округі (Ақтөбе облысы)

**Жаңажол ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Оймауыт ауылы кіреді. Орталығы – Оймауыт ауылы.

## Тарихы
1997 жылы таратылған Миялы ауылдық округі (орталығы Миялы а.) қосылды. Кейін Жаңажол ауылдық округінен Миялы ауылдық округі қайта бөлініп шықты. 2007 жылы округ құрамында болған *Нұржау* ауылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 764 адамды (407 ер адам және 357 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы ауылдық округтері
Сыр-Ана монументі

Сыр-Ана монументі –Қызылорда өңірінің  тарихи ерекшеліктерін айшықтайтын  Сырдария өзенінің жағасында орналасқан монумент.
=Монумент жайлы=
Сыр-Ана монументінің биіктігі 39 метр. Ескерткіш пішіні биіктеген сайын өз діңгегінің айналасында оралып, әсем бейне қалыптастырады.  Жоғарғы жағы қазақ әйелінің бейнесін айшықтайтын сәукелеге ұқсас жасалған.  Сәукеле бейнесіндегі мұнара басын  жайғалған күріш бейнесіндегі бөлшек аяқтайды. Қызылорда облысы Қазақ елін күрішпен қамтамасыз етеді. Сондықтан, күріш –Қызылорда облысының белгісі.  Монументтің  самал желмен бұйраланған етегі Сырдарияның бұйра толқындарын бейнелейді.  Сырдария  өзені облыс шаруашылығында маңызды рөл ойнайды. Сметалық құны 336,7 млн. теңгені құрайды.
=Тарихы=
Елбасымыз «Сыр –Алаштың анасы» деп атап кеткен.  Жаугершілік замандарда   қазақтар Сырдария бойын паналаған.  Одан бөлек Сырдарияның бойымен Жібек жолы кереуені өткен және оның бойында  тарихи қалалар орналасқан. 
 
=Ашылуы=

Сыр- Ана монументінің ашылуы қала күніне орай өтті. Салтанатты шарада облыс әкімі Б.Қуандықов: - Өмір жібі – Сыр-Ананың қолында. Жаңа өмірге қадам басқан жас жұбайлар Сырдарияға келіп, тілек тілеуді дәстүрге айналдырған. Бұл үрдіс ұзақ жылдардан бері жалғасын тауып келеді. «Сыр-Ана» кешені де алдағы уақытта қызылордалықтар мен қала қонақтарының көптеп келіп, тағзым етер орнына айналады деп сенемін, - дей келе, барша жұртты мерейлі мерекемен құттықтады.  Кеш жергілікті және қазақстандық өнер жұлдыздарының ән-шашуына ұласты.

=Қолданылған әдебиет=
https://e-kyzylorda.gov.kz/?q=kk/content/syr-ana-monumenti-boy-koterdi-3
Сеул Телемұнарасы

**Сеул телемұнарасы**, ресми түрде **YTN Seoul Tower**, көбінесе **Намсан Мұнарасы** немесе **Мұнара N** ретінде танымал—Оңтүстік Корея,Сеул қаласының орталығындағы Намсан тауында орналасқан телевизиялық және қарау мұнарасы. Биіктігі 236 метрге жететін Сеул қаласының ең биік мұнарасы. Мұнара 1971 жылы салынған,Сонымен қатар Сеул телемұнарасы Кореядағы ең алғашқы Сеулдегі теле және радио хабарларды қамтамасыз ететін радиотолқынды мұнара болып табылады. Қазіргі уақытта мұнара KBS, MBC және SBS сияқты кореялық СМИ үшін сигнал таратады.


## Тарихы
1969 жылы басталған мұнараның құрылысына жалпы 2,5 миллиард теңге жұмсалды. Жұртшылық үшін аталған мұнара 1980 жылы ашылды. Сеул телемұнарасының құрылысы 1971 жылдың 3 желтоқсанында аяқталды,дәл сол сәтте мұнара іші ешқандай жабдықтармен қамтамасыз етілмеген еді.1975 жылдың тамыз айында мұнараның үшінші қаабатында көрук алаңы,музей,ашық холл, кәдесыйлар дүкені және т,б пайда болды. Бірақ, мұнараның құрылысы аяқталғанына қарамастан көрі алаңы жұртшылыққа 1980 жылдың 15 қазанына дейін жабық болды. Мұнара ашылғаннан кейін Сеул қаласының мақтанышына айналды. Мұнараның негізгі биіктігі-236,7 метр, бірақ таудың арқасында оның жалпы біктігі теңіз деңгейінен алғанда-479,7 метрді құрайды. 
Мұнара бастапқа иесі **CJ Corporation** конгломеретымен біріктілгенде қайта аталды (мұнараның ресми атауы **CJ Seoul Tower**). Ол **Намсан мұнарасы** және **Сеул мұнарасы** деп те танымал болған. Бұл алғашқы Кореядаға раиотолқында мұнара болып табылады, сонымен қатар бұл мұнара  **KBS, MBC, SBS TV, FM, КПБ, TBS, CBS,** және **BBS FM** арналарына антенна-таратқыш болып табылады. 

## Көрнекті орындары
Мұнараға жету үшін келушілер кабельдік автокөлік арқылы Намсан арқан жолымен тауға шығады. Мұнара ұлттық маңызы бар архитектуралық ескерткіш және қала пейзажының бір бөлігі болып табылады. Жыл сайын мұнара мыңға жуық жергілікті халықты жәнеде шетелдік туристерді өзіне тартады,әсіресе түнде. Жыл сайын шамамен 8,4 млн адам Сеул мҰнарасын тамашалауға келеді. Сеул телемұнарасы негізгі үш бөлікке бөлінген: **Лобби N, Плаза N** және **Мұнара N**. **Плаза N** екі қабатты қамтиды,ал **Мұнара N** — төрт.
**Лобби N**-де кәдесыйлар дүкені,мұражай,бар,ақпараттық стендтер,кафе және көру алаңына шығу есігі орналасқан. Бірінші қабатта билет кассасы, терраса, кәдесый дүкеі және кафе бар. Екінші қабатта Place Dining итальян мейрамханасы және терраса бар, дәл осы терассалардан «махаббат құлыптарын» табуға болады. **Мұнара N**-де төрт қабат: 1F, 2F, 3F және 5F (Кореяда көбінесе төртінші қабат деген жоқ). Мұнарада 4 көру алаңы бар (4-шы көру алаңында мейрамхана бар, онда әрбір 48 минут сайын бір ақша айналымы жасалады), сонымен қатар кәдесыйлар дүкені және екі мейманхана бар. Жоғарыдан Сеулдің көп бөлігін көруге болады,мұнара оқырмандар мен туристтердің берген бағаларына байланысты әлемдегі 500 көрнекті орындардың қатарына қосылды.
## Дереккөз
Сеульская Телебашня ВИКИПЕДИЯ
Кадзуо Ишигуро

**Кадзуо Ишигуро** (, ; 8 қараша 1954, Нагасаки, Жапония) — жапон текті британ жазушысы, Нобель сыйлығының әдебиет бойынша 2017 жылғы лауреаты.

## Марапаттары
* Уинифред Холтби сыйлығы "Түтін төбеде" дебютті романы үшін
* "Уитбред" сыйлығы  "Тұрақты әлемнің суретшісі" (1986) романы үшін.
* Букеров сыйлығы "Күннен қалғаны" (1989) романы үшін.
* Корольдік әдебиет қоғамының Мүшесі (1989).
* 
* Британ империясының орденінің офицері (OBE, 1995).
* Француз Өнер және әдебиет орденінің Кавалері (1998).
* Әдебиеттен нобель сыйлығы (2017; "Ұлы эмоционалдық күшті романдарында біздің әлеммен байланысы туралы жалған сезіміміздің астында түпсіздікті ашты" деген жазумен марапаттаталған).

## Көркем әдебиетегі прозасы
* 1981 — Кіріспе 7: Жаңа жазушылардың оқиғалары (қатысушылардың бірі) (): әңгімелер *A Strange and Sometimes Sadness, Waiting for J* және *Getting Poisoned*
* 1982 — Түтін төбеде ()
* 1986 — Тұрақты әлемнің суретшісі ()
* 1989 — Қалдық күн ()
* 1990 — Отбасылық кешкі ас (, әңгіме жарияланған журналында *Esquire*)
* 1995 — Тынымсыздар ()
* 2000 — Біз жетім болған кезде - ()
* 2005 — Жіберме мені ()
* 2009 — Ноктюрндер: музыка және ымырт жайлы бес әңгіме ()
* 2015 — Жерленген алып ()

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* bookbrowse.com өмірбаяны 
* Guardian мақаласы
*  NHK WORLD (December 2017). Exclusive Interview with Kazuo Ishiguro 

Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша жазушылар
Санат:8 қарашада туғандар
Санат:1954 жылы туғандар
Көкпекті (Мәртөк ауданы)

** Көкпекті** (2009 жылға дейін – *Целинное*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Жайсаң ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 312 адам (158 ер адам және 154 әйел адам) болса, 2009 жылы 203 адамды (109 ер адам және 94 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 110 адамды (62 ер адам және 48 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Жаңатаң (Мәртөк ауданы)

**Жаңатаң** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Мәртөк ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 71 адам (31 ер адам және 40 әйел адам) болса, 2009 жылы 42 адамды (23 ер адам және 19 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 37 адамды (21 ер адам және 16 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Жайсаң ауылдық округі

**Жайсаң ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жайсаң, Көкпекті ауылдары кіреді. Орталығы – Жайсаң ауылы.

## Тарихы
2009 жылы Целинное ауылы **Көкпекті**, 2011 жылы Хозаул ауылы **Қозы** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы округ құрамында болған *Қазақстан, Қозы* ауылдары таратылды. 2021 жылы округ құрамында болған Жаңатаң ауылы Мәртөк ауылдық округіне берілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2893 адамды (1452 ер адам және 1441 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Аққайың (Ақтөбе облысы)

**Аққайың** (2009 жылға дейін – *Коминтерн*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Қарашай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 680 адам (339 ер адам және 341 әйел адам) болса, 2009 жылы 544 адамды (283 ер адам және 261 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 409 адамды (223 ер адам және 186 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Ақмоласай

**Ақмоласай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Байнассай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 305 адам (139 ер адам және 166 әйел адам) болса, 2009 жылы 230 адамды (97 ер адам және 133 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 150 адамды (77 ер адам және 73 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қарағандысай

**Қарағандысай:**

**Елді мекен:** 
* Қарағандысай – Ақтөбе облысы Алға ауданында 2019 жылы таратылғанға дейін болған ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Қарағандысай өзегі
Байнассай

**Байнассай** (2007 жылға дейін – *Новомихайловка*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Байнассай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 868 адам (412 ер адам және 456 әйел адам) болса, 2009 жылы 634 адамды (325 ер адам және 309 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 514 адамды (274 ер адам және 240 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Тоқмансай

**Тоқмансай:**
* Тоқмансай — Ақтөбе облысы Алға ауданындағы ауыл.
* Тоқмансай — Ақтөбе облысы Алға ауданындағы станция.
## Тағы қараңыз
* Тоқмансай ауылдық округі
Байнассай ауылдық округі

**Байнассай ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байнассай, Ақмоласай ауылдары кіреді. Орталығы – Байнассай ауылы.

## Тарихы
Кеңес заманында *Новомихайлов ауылдық кеңесі* деп аталған. 2007 жылы Новомихайловка ауылы **Байнассай** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы округ құрамында болған *Горноводск* ауылы, 2019 жылы ''Қазақстанның 13 жылдығы'' ауылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 664 адамды (351 ер адам және 313 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Байторысай

**Байторысай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Байторысай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 542 адам (263 ер адам және 279 әйел адам) болса, 2009 жылы 471 адамды (235 ер адам және 236 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 370 адамды (183 ер адам және 187 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қаратаусай

**Қаратаусай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Қарашай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 586 адам (287 ер адам және 299 әйел адам) болса, 2009 жылы 551 адамды (278 ер адам және 273 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 433 адамды (218 ер адам және 215 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қарашай ауылдық округі

**Қарашай ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қаратаусай, Аққайың ауылдары кіреді. Орталығы – Қаратаусай ауылы.

## Тарихы
1997 жылы таратылған Линовицк ауылдық округі (орталығы Коминтерн а.) қосылды. 2009 жылы Коминтерн ауылы **Аққайың**, 2011 жылы Линовицкое ауылы **Қиялы** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы округ құрамында болған *Жоса, Қиялы* ауылдары таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 842 адамды (441 ер адам және 401 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Дмитриевка (Ақтөбе облысы)

**Дмитриевка** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Байторысай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 372 адам (181 ер адам және 191 әйел адам) болса, 2009 жылы 269 адамды (127 ер адам және 142 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 165 адамды (88 ер адам және 77 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Байторысай ауылдық округі

**Байторысай ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байторысай, Дмитриевка, Покровка, Полтавка ауылдары кіреді. Орталығы – Байторысай ауылы.

## Тарихы
1997 жылы Байторысай ауылдық округіне таратылған Покровка ауылдық округі (орталығы Покровка а.) қосылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 992 адамды (501 ер адам және 491 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Шевченко (Ақтөбе облысы)

**Шевченко** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Қызылжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 520 адам (252 ер адам және 268 әйел адам) болса, 2009 жылы 289 адамды (140 ер адам және 149 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 212 адамды (105 ер адам және 107 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қызылжар (Мәртөк ауданы)

**Қызылжар** (2009 жылға дейін – *Андреевка*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Қызылжар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 782 адам (379 ер адам және 403 әйел адам) болса, 2009 жылы 641 адамды (318 ер адам және 323 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 424 адамды (217 ер адам және 207 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Стақан

**Стақан** — қарапайым шыны ыдыс, формасы жағынан цилиндрге немесе тұтқасыз қысқартылған конуске ұқсайды. Ыстық және салқын сусындар үшін қолданылады.

## Этимология
"Достаканъ" сөзі ежелгі орыс сауаттылығында және Иван Калитаның рухани хартиясында кездеседі. Болжам бойынша бұл ыдыс түрік халқының ағаштан жасалған, "тостаған" ыдысымен тікелей байланысты. Заманауи қазақ тілінде "тостаған" сусын ішуге арналған шынаяқты білдіреді.

## Сипаттау
Формасы жағынан стақандар әртүрлі болып келеді. Олардың күрделірек формалары да кездеседі. Стақандардың бір бірінен айырмашылығы тұтқаларында. Сондай-ақ олар көпқырлы болып келеді.
Стақанның биіктігінің диаметріне қатынасы шамамен 2:17, өлшемі бойынша адам алақанының өлшеміне жақын. Әдетте стақанның көлемі 200—250 см³. Тұрмыс бойынша, тегіс шетіне дейін құйылған қарапайым қырлы стақан 200 мл болып есептелінеді.
Ежелгі орыс шамалары бойынша, сұйықтардың көлемі 12 стақан=1/4 шелек, яғни 3 литр, стақан көлемі 250 мл.
Көбінесе стақандар шыныдан жасалған. Сонымен қатар стақандар пластмассадан, қағаздан, керамикадан және металдан әзірленеді.
Стақандар мөлдір (шыныдан жасалған, пластмассалық) және мөлдір емес (қағаздан, пластмассадан жасалған), көп реттік қолдануға арналған және бір реттік қолдануға арналған болып бөлінеді.
Стақанды жасауға пайдаланған материал оның ыстық сусынға жарамдылығын анықтайды.
Тіпті, жеуге жарамды стақандар да кездеседі. Мысалы, балмұздақтар вафельден жасалған стақандарда сатылады.

## Дереккөздер

Санат:Сусын ыдысы
Санат:Бар ыдыстары
Санат:Зертханалық ыдыс
Қызылжар ауылдық округі (Мәртөк ауданы)

**Қызылжар ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылжар, Бөрте, Шевченко ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылжар ауылы.

## Тарихы
Кеңес заманында *Андреев ауылдық кеңесі* деп аталған. 1997 жылы таратылған Студенческий ауылдық округі (орталығы Студенческое а.) қосылды. 2009 жылы Андреевка ауылы **Қызылжар**, Студенческое ауылы **Бөрте** ауылы болып өзгертілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1051 адамды (536 ер адам және 515 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Мәшіреп

**Мәшіреп** - қазақ халқы көк жайлауға барып қонып, әбден орнығып алған соң, ауыл ақсақалдарының бірі немесе қонақ күтуге шебер, ұйымдастыру қаблеті жоғары басқа бір азамат жақын маңда отырған ел-жұрт, көрші-қолаңдарын "пәлен күні мәшіреп жасаймын" деп шақырып, келген қонақтарының аз-көптігіне қарай тай, тайынша, қой сойып, қойдың төсінен басқасын қазанға салып, түгел асып, келген адамдарды қонақ қылып, ойын-сауық өткізіп беруі. 

Қалыптасқан дағды бойынша, мәшірепке келгендер саба-саба қымыз артып келіп, қонақ иесі көгалға төсеген кілем-киіздерге алқа-қотан отырып ет жеп, қымыз ішіп, ән салып, күй тартып, би билеп, жырлап, екі-екіден айтысып, бір күн бойы күліп ойнап қайтады.
Бұл салт адамдарды меймандостыққа, қонақшылыққа, жомарттыққа баулып, береке-бірлікке шақырады. Күліп-ойнап көңіл көтеру рухты серпілтіп, қан айналысын жақсартып, уайым-қайғыдан арылтып, жүйке қызметтерін жақсартып, адамдардың сау-саламат өмір сүрулеріне мүмкіндік жасайды. Бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін арттырып, қоғамдық қарым-қатынастарын нығайтады, достарын көбейтіп, өрістерін кеңейтеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Жаңажол (Ақтөбе облысы)

**Жаңажол** (2009 жылға дейін – *Рыбаковка*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Аққұдық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстікке қарай 26 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 360 адам (176 ер адам және 184 әйел адам) болса, 2009 жылы 187 адамды (91 ер адам және 96 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 64 адамды (37 ер адам және 27 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Вознесеновка (Ақтөбе облысы)

**Вознесеновка** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Аққұдық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 774 адам (369 ер адам және 405 әйел адам) болса, 2009 жылы 594 адамды (300 ер адам және 294 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 468 адамды (238 ер адам және 230 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Первомайка (Ақтөбе облысы)

**Первомайка** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Аққұдық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстікке қарай 13 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 178 адам (101 ер адам және 77 әйел адам) болса, 2009 жылы 136 адамды (72 ер адам және 64 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 88 адамды (46 ер адам және 42 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қарабұлақ (Мәртөк ауданы)

**Қарабұлақ** (2011 жылға дейін – *Степь*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Аққұдық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 176 адам (91 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 113 адамды (58 ер адам және 55 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 56 адамды (31 ер адам және 25 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Аққұдық ауылдық округі

* Аққұдық ауылдық округі — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
* Аққұдық ауылдық округі — Ақтөбе облысы Хромтау ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
Достық (Ақтөбе облысы)

**Достық** (2016 жылға дейін — *Веренка*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Аққұдық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 589 адам (303 ер адам және 286 әйел адам) болса, 2009 жылы 479 адамды (239 ер адам және 240 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 317 адамды (145 ер адам және 172 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Егізата

**Егізата** (2011 жылға дейін – *Новодонцы*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Құрмансай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 49 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 284 адам (143 ер адам және 141 әйел адам) болса, 2009 жылы 181 адамды (94 ер адам және 87 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 89 адамды (50 ер адам және 39 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Торайғыр (ауыл)

**Торайғыр** (2011 жылға дейін – *Черёмушки*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Құрмансай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстікке қарай 33 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 149 адам (70 ер адам және 79 әйел адам) болса, 2009 жылы 95 адамды (50 ер адам және 45 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданының таратылған елді мекендері
Шаңды (Ақтөбе облысы)

**Шаңды** (2009 жылға дейін – *Чайда*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Құрмансай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 45 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 378 адам (200 ер адам және 178 әйел адам) болса, 2009 жылы 239 адамды (128 ер адам және 111 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 64 адамды (40 ер адам және 24 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Құрмансай

**Құрмансай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Құрмансай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстікке қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 552 адам (271 ер адам және 281 әйел адам) болса, 2009 жылы 520 адамды (268 ер адам және 252 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 334 адамды (179 ер адам және 155 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Құрмансай ауылдық округі

**Құрмансай ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Құрмансай, Егізата, Шаңды ауылдары кіреді. Орталығы – Құрмансай ауылы.

## Тарихы
Кеңес заманында *Степанов ауылдық кеңесі* деп аталған. 2009 жылы Чайда ауылы **Шаңды**, 2011 жылы Черёмушки ауылы **Торайғыр**, Новодонцы ауылы **Егізата** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы *Қарағансай* ауылы, 2019 жылы ''Торайғыр'' ауылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 487 адамды (269 ер адам және 218 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Фрэнк Гери

## Фрэнк Гери
Фрэнк Оуэн Гери (ағылшын. Frank Owen Gehry, шын есімі Эфраим Оуэн Гольдберг, англ. Ephraim Owen Goldberg; туыл. 28 ақпан 1929, Торонто) - қазіргі таңның танымал сәулетшілерінің бірі, архитектуралық деконструктивизмнің негізін құраған. 1989 жылғы Притцеровтық премияға ие болған.
### Биография
Фрэнк Оуэн Гери Польшада 1929 жылы туылды. Атасы құрылыс материалдарымен сауда жасаса, әкесі автоматтар дүкенін басқарған. Жас Фрэнк антисемитизмнің кесірінде соққыға жығылып, тегін ауыстырып, Америкаға отбасысымен көшіп барады. 17 жасынан бастап, Лос-Анджелесте тұрады. Басында Оңтүстік Калифорния Университетінде оқиды, кейін Гарвард университетінде оқуын аяқтайды. АҚШ-тың атақты сәулетшілерінің жобаларына ат салысып, кей уақыт Франция сәулетшілерімен жұмыс атқарады. 1962 жылы АҚШ-қа қайтып, Лос-Анджелесте өз бюросын ашады. 2014 жылы бұл бюро әлемнің ең атақты сәулет фирмаларының бірі атанады. мұнда 200-ден астам сәулетшілер жұмыс атқарады.
1950-60 жылдары Фрэнк Оуэн Гери Фрэнк Ллойд Райттың көмекшісі болады. 1978 жылы постмодернизмге бас бұрып, 1920 жылы салынған үйін қайта тұрғызады.
### Архитектура
Деконструктивизм архитектурасының ең озық үлгілері гериге тиесілі — Миннеаполистегі Фредерик Вейсманның музейі (1993), Прагадағы "билеген үй" (1995), Гуггенхейма в Бильбаодағы Гуггенхейм музейі (1997), Лос-Анджелестегі Уалт Диснейдің атындағы концерт залы (2003). 2007 жылы Массачусетский технологиялық университет Гериге қарсы арыз жазды, $315 млн тұратын корпусының жобасы дұрыс емес. Университет қызметкерлерінің айтуы бойынша "3 жыл ішінде ғимараттың жоғарысынан су ағып, дұрыс жасалмаған жұмыстар адамдарға қауіп төндіреді".
Оның көп жобалары демонструктивизмнің иллюстрациялары болып табылады. Гери эстетикалық тұрғыдан ерекше жобалар дайындайды. Фрэнка Геридің жұмыстары геометриялық мүсіндік болып шығады және бұл Геридің өзіндік композициясына жатады. Қызметтестерінің айтуы бойынша, мұнда белгілі бір қауіп бар.  Оның деконструктивизмі — бұл деструктивизм: ыдырайтын көлемдер, дөрекі, құлдыраңқы жасалған жобаның жоғарғы бөлігі, дәстүрлі архитектуралық құралдардың қолданылуы.
### Қызықты ақпарат
-Гери хоккей ойынының жанкүйері. Оның айтуымен арнайы хоккейге арналған кубок жасалып, бұл спорт бойынша әлем чемпионы атанған топқа берілді.
-2005 жылы "Симпсоны" мультсериалының бір бөлімінде Фрэнк Гери өзі өзінің даусын жазды. Осы әрекет арқасында, ол дауыс жазуға шақырылған ең алғаш архитектор аталды.
Дженндік ұлы мешіт

thumb|Дженндік ұлы мешіт
**Дженнендік собор мешіті** — әлемдегі ең үлкен сазды ғимарат. Мешіт Дженне (Мали) қаласындағы Бани өзенінің бойында орналасқан. «Көне Дженне қаласы» обьектісінің құрамындағы мешіт 1988 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне кіріп, қорғауға алынды.

## Тарихы
Бірнеше жүз жылдар бойы *Дженне* қаласы сауда-саттықтың қайнар көзі болып және *Транс-Сахараның* алтын саудасындағы маңызды байланыс болатын. XV-XVI ғасырларда бұл қалада ислам діні жақсы жайыла басталған жерлердің бірі.

Қазіргі собор мешітінің құрылысы 3 жылда аяқталды. 1907 жылы(басқа деректер бойынша — 1909 жылы). Сол кездерде Дженне қаласы Француздардың Батыс Африка отарлығында болғандықтан, Франция осы мешітті салуға политикалық жағынын және экономикалық бағытта көмегін берді. Ал мешіттің өзі тығыздалған саз, су және топырақтан тұрады. Құрылыстың өзінің өлшемі 75х75 метрге жетсе, орталық мұнараның биіктігі 16 метрге дейін жетеді.

## Архитектурасы
Көптеген архитекторлардың айтуы бойынша бұл собор мешіті полихромды стильдегі ғимараттардың ең кереметі деп есептеп, осы стиль түрінің атақты етуінің ең басты символы қылып алады. Мешіттің өзінің түрі үлкен қалаға ұқсас келген. Саздан жасалғандықтан әр жаңбыр жауған сайын мешіт кішірейіп, үгіле бастайды. Осының әсерінен бұл ғимарат бірнеше рет зақымдалып жергілікті халықтың арқасында жөнделіп отыр. Яғни сол елдің халқы мереке секілді жылына бір рет мешітті сәндеп, құлаған қабырғаларды қайта жаңартып отырады.

Мешіттегі көптеген таяқтар декор үшін емес және интерерь бөлігі де емес, ол еркектердің мінуге көмектесетін мықты ағаштар. Осының арқасында халық оңай шығып мешітті сәндейді. Мешітте 11 метрден асатын 3 мұнарасы бар. Ал олардың бәрі страус жұмыртқаларымен безендірілген. Малиде бұл тазалықты білдіреді. Мешіттің ішінде бірнеше үлкен зал бар және олар бағандармен бөлінген бірнеше дәліз бар. Намаз қабырғасы шығысқа қарай Меккеге қарай бағытталған. Ең үлкен бөлме - намаз залы. Залдың көлемі 50 метрді құрайды. Ең ерекшесі ол еденнің болмауы, ол дегеніміз адамдар ішінде кәдімгі жерде жүреді. 

Осы кезге дейін собор мешітіне электр тоғы жүргізілмеген еді, оның себебі халық тоқ ғимаратқа зиянын тигізеді деп ойлаған. Ал бірақ қазіргі кезде бұл мешітте электр тоғынан бөлек дауысты күшейткіштер қолданылады. 

## Мешіттің маңызы
Собор мешіті Африкадағы ең басты ерекше ғимараттардың бірі болды. Мешітке жыл сайын көп туристтер барады, бірақ оған мұсылмандарға ғана кіруге рұқсат беріледі. Дженненің тұрғындары Ұлы мешітті екінші үйлеріндей санайды. Қалада әрбір адам мешітті жақсарту және сақтау өздерінің міндеттері ретінде  санайды. Сонымен қатар, кез-келген сәтте тұрғындар апат болған жағдайда ең алғаш үйлерін емес, собор мешітін жөндейтініне ант береді.

Санат:Алфавит бойынша мешіттер
Gambit Esports

**Gambit Esports** — Ұлыбританияда құрылған еуропалық киберспорт ұйымы. 2013 жылы құрылған ұйым

ТМД елдерінде 2016 жылы бұл ұйым меншігі болатын Gambit.CIS атты ұйым жазғы 2016  контенинталды лигасында дебют жасап ,2017 жылғы контенинталды лиганың жазғы "сплитының" финалында М19 ұйымын артта қалдырып жеңімпаз атанды  

## "League of Legends"

### Ағымдағы құрамы

## [[Counter-Strike: Global Offensive]]
2016 жылғы қаңтарда Gambit ұйымы өз туының астына HS.GG командасының үш ойыншысы Hellraisers бұрынғы ойыншылары Дәурен "AdreN" Қыстаубаев, Рүстем "mou" Телепов және Михаил "Dosia" Столяровтан    сондай-ақ Дмитрий "hooch" Богданов, Яна "wayLander" Рахконен тұратын ұйым  құрды .

Бірінші "CIS Minor Championship - Columbus 2016" оффлайн-турнирінде  Gambit чемпион атанып, осылайша Major турниріне жолдама алды ,ал  "**MLG Columbus 2016"(Major)** турнирінің өзінде  8-12 орын алыды.

2016 жылдың шілде айында Ян "wayLander" Рахконен негізгі құрамнан алынып тасталады және оның орнына Иван "spaze" Обрежан келді.

"**"ESL One Cologne 2016"** турнирінде ұйым 5-8 орын алады.

2016 жылдың қыркүйегінде "Иван spaze" Обрежан  команданың негізгі құрамымен қоштасуға мәжбүр болды ,"Adrenaline Cyber League LAN finals" турниріне қатысу үшін Эмиль "kUcher" Ахундов  командаға қосылды . Турнир аяқталғаннан кейін бірден командадан кетуі жайлы Дмитрий "hooch" Богданов жариялады . Ал қазан айының ортасында Gambit құрамына  Абай "HObbit" Хасенов Арман "Zeus" Тесленко қосылды .

"**"ELEAGUE Major 2017"** турнирінде команда 5-8 орын алады.

"**"PGL Major Krakow 2017"** турнирінде бас жүлдені алып, чемпион атанды. Жүлде қоры 500 000 $.

2017 жылдың 9 тамызында  Даниил "Zeus" Тесленко және жаттықтырушы Михаил "Kane" Благин  Na'Vi ұйымыны кеткен болатын, ал 15-тамызда  команда құрамына Бектияр "fitch" Бахытов  қосылды. Осы жылдың қазанында  Андрей "Andi" Прохоров ұйым жаттықтырушысы атанды.

Команда бапкері: Андрей **"Andi"** Прохоров.

## [[Dota 2]]
** **2017 жылдың 23 мамырында **Gambit  ұйымы** ту астына  **Thug Life командасын алған болатын**.

## Fifa
2017 жылдың сәуір айында Gambit  ұйымы Андрей "Timon" Гурьев пен  келісім-шартқа қол қойды .

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша ұйымдар
Кэндзо Тангэ

## Кэндзо Тангэ
Кэндзо Тангэ (яп. 丹下 健三 Тангэ Кэндзо: 4 қыркүйек 1913 — 22 наурыз 2005) — жапон сәулетшісі. Ежелден келе жатқан дәстүрлі жапон сәулетімен жұмыс істеп, жобаларын халықаралық стильде (муниципалитет Токио, 1952-57)және хай-тек стильінде(штаб-пәтер Fuji Television, 1996) жүзеге асырады.
1945 жылдан кейін, Хиросиманың бомба кесірінен зақымданған. Одан кейін өз өнерінің өңделуін қолға алады және "Әлем паркі" үшін жұмыстарын бастайды (екеуі де Токио қаласында орналасқан, 1964 жылы аяқталған). Тангэнің ғимараттарының ішінен ең танымалдары - "Қасиетті Мария" католик шіркеуі мен "Олимп орталығы" болып табылады.

1960 жылдардың орта шебінде оның қызығушылығының орталығы болып табылатын оның бюросы - масштабты қалалық план. 1987 жылы Притцкеровтік премияның лауреаты атанады.
### Ғимараттар
* Токиодағы Олимп орталығы
* Токиодағы, Тиедегі Grand Prince Akasaka қонақ үйі 
* Сингапурдағы OUB Centre
* Сингапурдағы UOB алаңы
* Токио, Одайбадағы Fuji Television ғимараты
* Кагавадағы префектрура ғимараты
* Македонияның халық банкі
* Сидзуоктағы пресс-орталық
Ландшафт архитектурасы

**Ландшафты архитектура** — бұл жер учаскелерін табиғи немесе ұйымдастырылған элементтер арқылы эстетикалық жоспармен сәндеу. Мұнда топографиялық объектілер ғана қамтылып қоймай, өзен-көл немесе теңіз сулары сияқты; өсімдіктерді, ағаштарды, бұтақтарды, шөптерді және гүлдерді; террасалар, жолдар, көпірлерді, фонтандар және мүсіндерді де қамтиды. Географиялық орналасуына байланысты ландшафты архитектура әртүрлі салаларға бөлінеді. Ландшафты архитектура бұрындары ландшафты бақша деп аталды және жеке үй-жайларға арналып жасалды. Бүгінгі күні ландшафтық архитектура сәулет ескерткіштері, бақшалар мен парктер, сауда орталықтары
мен автокөлік жолдары үшін де қолданылады. Олар өз кезегінде үйлесімді және дизайнерлік ландшафтық архитекторияға сәйкес гүлдермен әсемделген болуға тиіс. Ландшафты жоспарлайтын сәулетші осы салада үздіксіз білім алып жүрсе, болашақта кәсіби беделге ие, сәулетші немесе инженер ретінде өзін көрсете алады. Ландшафты сәулетші кез-келген жеке кәсіпкер немесе жай ғана қызығушылығы бар адам бола алады. Бірақ үлкен бау-бақша
өсімдіктердің архитектуралары жоспарланып жасалуы тиіс. Мұндай жобалар көптеген сұрыптауларды қажет етеді. Жоба қандай болмасын, мейлі көлік жолы немесе үлкен мекеменің сыртқы дизайны болсын, ландшафты архитектурасындағы ең маңызды нәрсе ол сол
жердің климатын, географиялық орналасуындағы ерекшеліктерін, топырағының құнарлылығы және тағы сол сияқты артықшылықтарының толық
зерттеліп барып жоспардың құрылуы. Осыдан кейін ғана оны іс жүзінде жүзеге асыруға болады. Жалпы жоспар құрылғаннан соң, негізінен геометриялық симметриялы
орналасуға мән беріледі. Кейде ол симметриалды болмауы да мүмкін (жаңа заман үлгілеріне ұқсас). Сондай-ақ, біз альтернативті энергия көздерін немесе тағы да басқа пайдалы әрі әсем заттарды орналастыруымызға болады. Бұрынғы заманға көз жүгіртсек, сонау мысырлықтар өмір сүрген кезеңнен бастап ландшафтық архитектура дами бастаған. Тек ол кезде «ландшафты архитектура» термині қолданылмаған. Мысал ретінде қазіргі уақытқа дейін сақталып келген әлемнің Жеті кереметін айтуға болады.
Жездібай

**Жездібай** (2011 жылға дейін – *Берёзовка*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Қазірет ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан шығысқа қарай 69 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 151 адам (75 ер адам және 76 әйел адам) болса, 2009 жылы 87 адамды (50 ер адам және 37 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 33 адамды (19 ер адам және 14 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қaзірет (Ақтөбе облысы)

**Қaзірет** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Қазірет ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан шығысқа қарай 67 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 809 адам (409 ер адам және 400 әйел адам) болса, 2009 жылы 671 адамды (347 ер адам және 324 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 407 адамды (215 ер адам және 192 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қазірет ауылдық округі

**Қазірет ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қазірет, Жездібай ауылдары кіреді. Орталығы – Қазірет ауылы.

## Тарихы
2000 жылдарға дейін *Берёзов ауылдық округі* деп аталған. 2008 жылы *Новопокровка* ауылы таратылды. 2011 жылы Берёзовка ауылы **Жездібай** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы *Қия* ауылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 440 адамды (234 ер адам және 206 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Кеңсахара

**Кеңсахара** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Тәңірберген ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 557 адам (273 ер адам және 284 әйел адам) болса, 2009 жылы 607 адамды (296 ер адам және 311 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 605 адамды (295 ер адам және 310 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Саржансай

**Саржансай** (2006 жылға дейін – *Нагорное*) — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Тәңірберген ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 758 адам (382 ер адам және 376 әйел адам) болса, 2009 жылы 820 адамды (409 ер адам және 411 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1108 адамды (550 ер адам және 558 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Қаратоғай (Мәртөк ауданы)

**Қаратоғай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл, Қаратоғай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1634 адам (817 ер адам және 817 әйел адам) болса, 2009 жылы 1659 адамды (815 ер адам және 844 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1517 адамды (767 ер адам және 750 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Құмсай (Мәртөк ауданы)

**Құмсай** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданы, Мәртөк ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мәртөк ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 187 адам (97 ер адам және 90 әйел адам) болса, 2009 жылы 164 адамды (83 ер адам және 81 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 201 адамды (100 ер адам және 101 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Мәртөк ауданы елді мекендері
Родников ауылдық округі (Ақтөбе облысы)

**Родников ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Родниковка ауылы кіреді. Орталығы – Родниковка ауылы. Округ құрамында болған *Бөрте, Бұтақ, Ақбұлақ, Сынтас* ауылдары 2012 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1406 адамды (725 ер адам және 681 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Мәртөк ауылдық округі

**Мәртөк ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мәртөк, Қазан, Құмсай, Жаңатаң ауылдары кіреді. Орталығы – Мәртөк ауылы.

## Тарихы
2021 жылы Жайсаң ауылдық округінің Жаңатаң ауылы Мәртөк ауылдық округіне берілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 11374 адамды (5592 ер адам және 5782 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Сарыжар ауылдық округі

**Сарыжар ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сарыжар ауылы кіреді. Орталығы – Сарыжар ауылы.

## Тарихы
2012 жылы *37 разъезд* ауылы таратылды. 2014 жылы Хлебодар ауылдық округі мен Хлебодаровка ауылы **Сарыжар ауылдық округі** және **Сарыжар** ауылы болып өзгертілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4963 адамды (2437 ер адам және 2526 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Родников ауылдық округі (Қарағанды облысы)

**Родников ауылдық округі** – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құамы
Құрамына Қарасу, Родниковское ауылдары кіреді. Орталығы – Родниковское ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы ауылдық округтері
Тәңірберген ауылдық округі

**Тәңірберген ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Саржансай, Кеңсахара ауылдары кіреді. Орталығы – Саржансай ауылы.

## Тарихы
2006 жылы Нагорный ауылдық округі мен Нагорное ауылы **Тәңірберген ауылдық округі** және **Саржансай** ауылы болып өзгертілді. 2012 жылы *Ақсу* ауылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1713 адамды (845 ер адам және 868 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мәртөк ауданы ауылдық округтері
Көбелей (ауыл)

**Көбелей** (2008 жылға дейін – *Дмитриевск*) — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Жұрын ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 270 адам (130 ер адам және 140 әйел адам) болса, 2009 жылы 114 адамды (59 ер адам және 55 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 69 адамды (37 ер адам және 32 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
№53-темір жол айрығы

**№53-темір жол айрығы** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Жұрын ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 59 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 118 адам (59 ер адам және 59 әйел адам) болса, 2009 жылы 201 адамды (99 ер адам және 102 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 30 адамды (15 ер адам және 15 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Жұрын ауылдық округі

**Жұрын ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жұрын, Көбелей, Көлденең Темір ауылдары, №53-темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Жұрын ауылы. Округ құрамында болған ''Опытное'' ауылы 2018 жылы, *[[Ізімбет]]* ауылы 2019 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1353 адамды (698 ер адам және 655 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы ауылдық округтері
Опытное (Ақтөбе облысы)

**Опытное** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Жұрын ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 244 адам (122 ер адам және 122 әйел адам) болса, 2009 жылы 137 адамды (68 ер адам және 69 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Мұғалжар ауданының таратылған елді мекендері
Ақкемер (Мұғалжар ауданы)

**Ақкемер** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл, Ақкемер ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан солтүстікке қарай 24,1 км жерде. Үстінен Ақтөбе-Атырау тас жолы, Орынбор-Ташкент темір жолы өтеді. Ауыл маңында Қазақ-қалмақ соғысына қатысқан Көтібар батыр кесенесі орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1678 адам (933 ер адам және 745 әйел адам) болса, 2009 жылы 1679 адамды (845 ер адам және 834 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1767 адамды (880 ер адам және 887 әйел адам) құрады.

## Галерея

Ақкемер. Ж.д.станция IMG 20220904 180853.jpg|Темір жол бекеті
Ақкемер IMG 20220904 180819.jpg |Ақкемер 
Ақкемер IMG 20220904 180829.jpg|Ақкемер 
Ақкемер. IMG 20220904 180814.jpg|Ақкемер 


## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Көктөбе (Ақтөбе облысы)

**Көктөбе** (2000 жылға дейін – *Восток*) — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Ақкемер ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 293 адам (146 ер адам және 147 әйел адам) болса, 2009 жылы 165 адамды (84 ер адам және 81 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 48 адамды (28 ер адам және 20 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
Ақкемер ауылдық округі

**Ақкемер ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданына қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақкемер, Елек, Жарық, Көктөбе, Көтібар ауылдары кіреді. Орталығы – Ақкемер ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2753 адамды (1383 ер адам және 1370 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы ауылдық округтері
Көтібар (айрық)

**Көтібар:**
## Тұлға
* Көтібар батыр — қазақ батыры.

## Топоним
*Көтібар — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл.