Өзбек ұлттық киімдері

[нобай|Уикипедия негізін қалаушы [Джимми Уэйлс дәстүрлі киім киген өзбек еркек пен әйел]]
**Өзбек ұлттық киімдері** () — өзбектердің дәстүрлі киім үлгісінен тұрады. Өзбек мәдени дәстүрлерінің дәстүрлі сән сезімталдығын көрсетеді және өзбек өркениетінің негізгі мәдени қырларының бірін құрайды. Өзбектер киетін киімнің екі кең түрі бар: дәстүрлі өзбек киімі деп аталатын дәстүрлі киім және ұлттық киім немесе басқа елдің көйлегі деп танылмаған басқалардың бәрін қамтитын батыстық киім.

Ерлерге арналған дәстүрлі киімдерге бас киімнің әртүрлі формалары жатады, көбінесе дөппи деп аталатын бас қалпақ, чопон (шапан) деп аталатын ұзын яктак деп аталатын көйлек, дәстүрлі белдік және кең шалбар. Әйелдер әдетте бүкіл денені жабатын киім киеді, ең кең таралған киім - лозим деп аталатын кең тізеге дейінгі ашық түсті көйлектер. Ерекше жағдайларда ерлер әдемі кестеленген чопондарды киеді (кейбір аймақтарда зарчопон деп аталады), ал әйелдер көбінесе зардози деп аталатын алтын жіппен бай кестеленген атласты және жібектен тігілген сәнді көйлектер киеді.

Өзбектердің алдыңғы ұрпақтары толығымен дерлік дәстүрлі киім киген. Ресей Орта Азияны жаулап алғаннан кейін батыстың киімдері мен сәні әсіресе жас және білімді ұрпақ арасында танымал бола бастады. Кеңес дәуіріндегі өзбек киімдері әдетте утилитарлық құндылыққа бағытталса және халықаралық сән тенденциялары негізінен әсер етпесе, соңғы кездері дәстүрлі үлгілерге көбірек көңіл бөлінді. Дегенмен, қазір күнделікті киім сияқты дәстүрлі киімді киетін адамдар сирек кездеседі, қалаларда, бірақ дөппилер, чопондар және әйелдердің тізеге дейінгі көйлектері, әсіресе ауылдық жерлерде танымал болып қала береді.

## Бас киімдері
Дөппи — өзбек бас киімдерінің кең тараған стилі. Өзбек доппилері әдетте төртбұрышты, жиектері үшкірленген, бірақ стильдер аймаққа қарай әр түрлі болады. Бастапқыда ер адамдар ғана кигенімен, көптеген әйелдер де доппи киеді. Өзбек ер адамдары киетін басқа дәстүрлі бас киімдерге чугурма, қалпақ, қаракөл және соңғы кездегі исламдық тақия жатады.

Кеңес үкіметі 1920 жылдардан бастап бетпердеге қарсы кең ауқымды науқан жүргізгенімен, ерлердің бас киіміне аз көңіл бөлінді. Кейбір этникалық өзбек коммунистік партиясының жетекшілері мен белсенділері дәстүрлі сәлде кисе, басқалары тек батыстық үлгідегі костюм киген. Кейбір жәдитшілер мұндай стильдегі костюмдерді прогрестің символы ретінде қабылдауды қолдаса, басқалары оны орыстандырудың бір түрі деп санады.

## Ерлер киімі
[нобай|261x261 нүкте|[Сейіт-Әлімхан әмірші, Бұхараның соңғы әмірі, 1911 жыл сәлде мен чопон киген.]]
Өзбек ерлер киімі уақыт өте өзгерді. Тарихи түрде дәстүрлі киімдер жолақты шапан мен сәлден тұратын. Уақыт өте келе киім үлгілері өзгерді, өйткені көйлегі бар шалбар танымал болды. Дөппи, көбінесе ақ кестелі көрпе тігілген қара қалпақ, тақияны негізінен ауыстырды. Қазіргі өзбек жігіттері әдетте батыстық үлгідегі бок () пен шалбар киеді.

## Әйелдер киімі
Тарихи түрде өзбек әйелдері үйдің сыртында бүкіл денесін жауып тұратын, әдетте жылқының қылынан тоқылған торлы чачвонмен толықтырылған паранжа киген, бірақ Өзбекстанда 1930 жылдардың аяғында шабуыл салдарынан кию тоқтатылған. Өзбекстандағы өзбек әйелдері бұдан былай паранжа кимейтін болса, кейде жерлеу рәсімінде паранжалар киеді. Ауғанстандағы өзбек әйелдері үйден шыққанда әдетте паранжа киеді.

Қазіргі заманда өзбек әйелдері жиі астына иштон немесе лозим деп аталатын кең шалбары бар, тізеге дейін созылатын ашық түсті көйлек киеді. Кейбір өзбек әйелдері хиджаб киіп, ұзын жеңді көйлек кие бастады, бірақ бұл тәжірибе кең тараған жоқ.

## Материалдар мен өндіріс әдістері
Өзбекстан мақта және жібек өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі өндірушілердің бірі болып табылады, дегенмен мақта өндірісі уақыт өте азайып келеді. Ғасырлар бойы  Ұлы жібек жолының ажырамас бөлігі Өзбекстан жері Бұхара мен Самарқантағы сауда орталықтары болды. Самарқан қаласы бүкіл аймақтағы жібек өндірушілердің мекеніне айналды, нәтижесінде әртүрлі тоқыма өрнектері мен стильдері берілді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Өзбектер
Санат:Өзбек ұлттық киімдері
Санат:Азия ұлттық киімдері