open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Темір Жәнтекеұлы Масин

**Темір Жәнтекеұлы Масин** (1907 жыл, Бөкей Орда ауданы - 1947 жыл, Орал қаласы) - Кеңес Одағының батыры (1945 жыл 24 наурыз). 
## Еңбек жолы
Мұғалім, мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі, МТС бастығының саяси жұмыс жөніндегі орынбасары болған. Темір Масин соғыстан кейін Қазақстан КП Тайпақ ауданы комитетінің 2-ші хатшысы қызметін атқарды.
## Ұлы Отан соғысына қатысуы
Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың шілдесінде шақырылып, 1-Беларусь майданы 3-армия құрамында шайқасқа қатысты. Темір Масин Ұлы Отан соғысына қатысып, қатардағы жауынгерден майор шеніне дейін жеткен, рота командирі болған. 1944 жылы 1 шілдеде Могилев-Минск тас жолын жаудан қорғаудағы ерлігі үшін капитан Масинге Кеңес Одағының батыры атағы берілді. 
## Темір Масиннің қаза болуы
1947 жылы жазда Тайпақ ауданындағы дала өртін сөндіру кезінде отқа күйіп, ауыр жараланған Темір Масин Орал қаласының ауруханасында қайтыс болды. Зираттың басына бюст-ескерткіш орнатылған. Авторы - мүсінші Ю.Баймұқашев. Ескерткіш арнайы тұғырға қондырылған, биіктігі - 2,25 м. Орал қаласындағы бір көшеге есімі берілген. Ақжайық ауданы,Базартөбе ауылына және Бөкей ордасы ауданының Бөрлі ауылында  бюст койылып, Бөкей ордасы ауданы,Хан ордасы атындағы орта мектепте мемориалдық тақта орнатылған. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Саясаткерлер
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1947 жылы қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Александр Владимирович Матвеев

**Александр Владимирович Матвеев**(26.7.1915 Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы - 30.12.1972, сонда) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, батальон командирі, гвардия подполковник,орыс.1937—38 жылдары Кеңес әскері қатарында болған. 1940 жылдың ақпанынан 1941 жылдьң мамыры аралығында Қазан қаласындағы жаяу әскер училищесінде оқыды. 1941 жылдың маусымынан Ұлы Отан соғысына қатысып, Сталинградтан Берлинге дейінгі шайқас жолынан өтті. 1945 жылдың қаңтарында 1 -Беларусь майданы 2 гвардиялық танк армиясы 12-гвардиялық танк корпусы 34-гвардиялық мотоатқыштар бригадасы құрамында Висла - Одер операциясына қатысты. Блендув және Радзеюв (Польша) қалаларын азат ету кезінде Матвеевтің батальоны дұшпанның 250 әскері мен офицерін жойып, 80-нен астам адамын тұтқындады әрі 18 ұшақ тұрған далалық әуежайды, жанар-жағармай, оқ-дәріге толы 6 қойманы басып алды. Матвеевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). Соғыстан кейін Германия Кеңес оккупациялық топта әскери жұмысын жалғастырды. 1948 жылы«Выстрел» курсын бітірді. 1955 жылы запасқа шығып, Петропавл қаласында комбинат директорының орынбасары қызметін атқарды.Ленин, Қызыл Ту, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Михаил Михайлович Медведев

**Михаил Михайлович Медведев**(15.8.1923, Ресей, Самара облысы,Бор ауданы,Коноваловка селосы - 22.10.1977, Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сапер, гвардия ефрейторы,орыс. Соғысқа дейін шахтер болған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылып, сол жылдың шілдесінен Дала майданына қарасты 7-гвардиялық армияның 78-гвардиялық атқышар дивизиясы 89-жеке гвардиялық саперлер батальоны құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 25 қыркүйекке қараған түні Медведев десанттардың шағын жауынгерлер тобын қайықпен Днепрдің оң жағалауына (Украина, Днепропетровск облысы,Верхнеднепровск ауданы,Домоткань селосының маңы) өткізіп, жаудың 6 қайығын басып алды. Днепрден атқыштар бөлімшелерінің өтуіне қолайлы жағдай туғызды. Басып алған плацдармды қорғап, жау шабуылдарын тойтаруға қатысты. Медведевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1943). Соғыстан кейін Семей қаласында тұрып, ет комбинатында жұмыс істеді. Ленин, Қызыл Ту,1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Вячеслав Александрович Медноногов

**Вячеслав Александрович Медноногов** (7.1.1924, Ресей, Татарстан, Бугульма ауданы, Зай станциясы - 5.2.1997, Санкт-Петербург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, подполковник, орыс. 

1939 жылы Алматы темір жолы техникумының 2 курсын тәмамдағаннан кейін 1941 жылдың қыркүйегінде Кеңес әскері қатарына шақырылған. 1944 жылға дейін Кировабад әскери-авиация ұшқыштар мектебінде оқып, Тамбов әскери-авиация ұшқыштар мектебін бітірген (1944). Кіші лейтенант Медноногов Ұлы Отан соғысы жылдары 2-Беларусь майданына қарасты 4-әуе армиясы 4-штурмдық авиациялық корпустың 199-штурмдық авиация дивизиясы 783-штурмдық авиация полкі құрамында Беларусь, Польшаны азат етуге және Германия жеріндегі ұрыстарға қатысқан. «Ил-2» ұшағымен 93 ұшу сапарына шыққан Медноногов жаудың 5 танкісін, 1 бронетранспортеры, 48 автокөлігін, 22 темір  жолы вагонын, 1 өткелді, 5 батареяны, 7 дзотты, 4 жанармай және оқ-дәрі қоймасын қиратып, жаудың 250-ге жуық әскері мен офицерін жойған. 

Медноноговқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.8.1945). Соғыстан кейін Н.Е.Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясын (1954) бітірді. 1954-58 жылдары Дондағы Ростов қаласындағы №168 авиа зауытында ұшқыш-сынақшы қызметін атқарды. Онда «Ил-10М» ұшағын, «Ми-1» тікұшағын сынақтан өткізді. 1958- 61 жылы №64 Воронеж авиа зауытының ұшқыш-сынақшысы қызметінде жолаушылардың «Ан-10» және «Ан-12» әскери-көлік ұшақтарын сынауға қатысты. 1961 жылы запасқа шыққан. Бугульма қаласында Медноноговқа бюст орнатылған. 

Ленин, Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:7 қаңтарда туғандар
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Бугульма ауданында туғандар
Санат:5 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:КСРО ұшқыштары
Санат:КСРО авиациясы подполковниктері
Санат:Алматы темір жолы техникумы түлектері
Санат:Кировабад әскери-авиация ұшқыштар мектебі түлектері
Санат:Тамбов әскери-авиация ұшқыштар мектебі түлектері
Санат:Әскери-әуе инженерлік академиясы түлектері
Санат:КСРО авиациясы кіші лейтенанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Солтүстік зиратында (Санкт-Петербург) жерленгендер
Леонид Николаевич Макеров

**Леонид Николаевич Макеров**(5.6.1922, Ресей, Киров облысы,Лебяжье ауданы, Комлеводер селосы - 5.10.1954, Қостанай қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, әуе полкі командирінің көмекшісі. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылды. 1942 жылдан Макеров Батыс, Ленинград және 1-Беларусь майдандарында болды. Алғашқы жауынгерлік тапсырманы 566-әуе шабуылы полкінде жасады. 1942 жылдың 20 тамызынан 1945 жылдың15 ақпанына дейін ол 133 рет ұшып шығып, жауынгерлік тапсырманы сәтті орындады. Оның батыл соққысы нәтижесінде жаудың көптеген әскері мен техникалары жойылды. Жауынгерлік тапсырмаларын орындағаны және қайсарлығы мен ерлігі үшін
Макеровке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.4.1945). Ленин, 3 рет Қызыл Ту, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы және «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. Соғыстан кейін Қостанай қаласында тұрып жұмыс істеген.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Федор Михайлович Мехнин

**Федор Михайлович Мехнин**(1923, Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданы,Тарханка ауылы - 5.3.1944, Украина, Винница облысы,Бершадский ауданы,Березки ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, танкінің механик-жүргізушісі. 1939 жылы тракторшылар курсын тәмамдап, МТС-те жұмыс істеді. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, бронетанк училищесін бітірді. Ол 1- және 2-Украина майданы 50-танк бригадасында (2-танк армиясы, 3-танк корпусы) ұрыстарға қатысты. Мехнин 1943 жылы«Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды. Ол әсіресе Винница және Киев облыстары шекарасындағы Терновка елді мекені үшін болған ұрыста ерекше көзге түсті. Мехниннің Т-34 танкісі Терновка ауылына бірінші болып кіріп, жаудың өздігінен жүретін екі зеңбірегін, төрт танкісін, оқ-дәрісі бар 23 автокөлікті және 100-ден астам жауынгерін жойды. 1944 жылдың 5 наурызында Оңтүстік Буг өзенінің өткелін басып алып, бригаданыц негізгі күші келгенше ұстап тұрды. Сол жағалаудағы жау әскерін жойғаннан кейін, өткелдіц арғы жағалауына шығып, шабуыл жасай бастады. Осы жерде мина алаңында танкісі жарылды. Жаудың әскері мен офицерлерін және техникасын жойып, ерлік жасағаны үшін Мехнинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). Өскемен қаласында және Тарханка ауылында көше мен осы ауылдағы мектеп Мехниннің есімімен аталады.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Вениамин Михайлович Милецкий

**Вениамин Михайлович Милецкий** (23.10.1918, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қаласы - ө.ж.б.) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, эскадрилья командирі, капитан, орыс.

1935 жылға дейін Алматы қаласының №15 орта мектебінде оқыған. Жер пайдалануды тәртіпке келтірушілер курсын бітіргеннен кейін Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданында топограф қызметін атқарған.

1938 жылы Семей тау-кен жұмысшы факультетін тәмамдады. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Кеңес-фин соғысына (1939-40) қатысқан. Ташкент әскери авиация мектебін бітірген (1941). 1941 жылдың қазан айынан 2-Прибалтика майданына қарасты 15-әуе армиясы 188-бомбалаушы авиация дивизиясы 373-бомбалаушы авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылдың 3 қазанынан 1945 жылдың наурызына дейін Милецкий жаудың соғыс нысандарына, адам күші мен техникасына 97 900 кг бомба тастады. 305 рет жауынгерлік ұшу сапарына шығып, жаудың 2 батареясын, 35 автокөлігін, 1 жанармай қоймасын, аэродромда тұрған 3 ұшағын талқандап, 17 дзотты, 3 оқ-дәрі қоймасын, 1 кеме жасау зауытын, 7 темір жолы эшелонын қиратқан. Партизандарға 21 200 кг жүк жеткізіп, ауыр жараланған 242 партизанды «Үлкен жерге» әкелген. Жауынгерлік тапсырмаларды орындағаны үшін Милецкийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.8.1945).
1946 жылы денсаулығына байланысты авиация құрамынан босап, Латвия теңіз флотына ауысты.

Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:23 қазанда туғандар
Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:10 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО авиация капитандары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Кеңес-фин соғысына қатысушылар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Рига тұлғалары
Гавриил Степанович Митин

**Митин Гавриил Степанович** (1908, Ресей, Алтай өлкесі, Локтев ауданы, Устьянка селосы -16.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кеңес одағының батвры, бөлімше командирі, аға сержант, орыс. 

Алтай өлкесі, Змеиногорск ауданы, Гальцовка кентінен Алматы қаласына берілді (21.7.1942). 1966 жылы Мәскеу қаласындағы Солтүстік Тушино ауданында панфиловшылардың құрметіне көше аталып, монумент орнатылды. 1975 жылы Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеководан 1,5 шақырым жерде) панфиловшы-батырларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Панфиловшылардың туған қаласы Алматыда 28 гвардияшы-панфиловшыларға арналған саябақ бар және олардың құрметіне монумент орнатылған. Мәскеудің гимніне айналған «Дорогая моя столица» өлеңінде 28 гвардияшы-панфиловшылар туралы айтылады. Ленин орденімен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Локтев ауданында туғандар
Санат:16 қарашада қайтыс болғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Санат:Волоколамск ауданында қайтыс болғандар
Санат:КСРО аға сержанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Панфиловшылар
Санат:Мәскеу облысында жерленгендер
Евгений Ефимович Михайленко

**Евгений Ефимович Михайленко**(1921, Қырғызстан, Қарақол қаласы - 18.7.1944, Украина, Львов облысы, Соколь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, аға лейтенант, орыс. 2 жасында ата-анасымен Алматыға қоныстанған. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылған. Орынбор әскери ұшқыштар училищесін бітіргеннен кейін 1-Украина майданы 2- әуе армиясына қарасты 4-гвардиялық штурмдық авиация дивизиясы 92-шабуылдаушы гвардиялық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Алғашқы жауынгерлік тапсырмасын 1942 жылдың көктемінде Калинин майданында бастаған. Ол өзінің «Ил-2» ұшағымен Калинин, кейін Воронеж, 1-Украина майдандарындағы жаудың орналасқан орындары мен қатынас жолдарын талқандап, тапсырмаларды мүлтіксіз орындаумен ерекшеленген. Великие Луки, Белгород, Киев қалалары үшін болған ұрыстарда, сонымен қатар Житомир, Винница, т.б. жерлерді азат етуде жаудың 8 танкісін, 37 автокөлігін, 4 паровозын, 2 оқ-дәрі қоймасын жойған. 1944 жылы 19 сәуірде Михайленконың басшылығындағы «Ил» эскадрильясы жаудың 4 әскери эшелоны және кару-жарақ қоймалары орналасқан Золочек темір жолы станциясын отқа орандырды. Михайленко 115 рет жауынгерлік ұшу сапарында әскер және әскери жүк тиелген 80 автокөлік, 14 танк, 58 вагон, 4 паровоз, т.б. жоюға қатысты. Батыс Украинаны азат ету барысында Михайленко ерлікпен қаза тапты. 1944 жылы 26 қазанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ленин, 2 Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Орыстар
Григорий Яковлевич Михеев

**Григорий Яковлевич Михеев** (7.1.1919, Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы - 5.2.1945, Шығыс Пруссия) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, капитан, орыс.

Краснодар жоғарғы авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген (1939). Ұлы Отан соғысының алғашқы күнінен бастап жауынгерлік операцияларды орындауға қатысқан. 1941 жылдың қарашасындағы ауыр күндерде Мәскеу аспанында шайқасты. 27 қарашада Михеев Истра ауданында болған әуе шайқасында «Хейнкель-113» ұшағын, сонымен қатар жаудың 2 взвод әскері мен 15 автокөлігін жойды. Моторы зақымданған ұшақты аэродромға жеткізіп, экипаж бен машинаны аман алып қалды. Шебер ұшқыш 1942 жылы 1 мамырда ұзақ ұшу арқылы барлау жүргізетін 10-жеке авиация полкіне ауыстырылды.
Жау тылындағы аэродромдарды, әскердің жылжу бағыттарын бақылап, Батыс майданының 1-әуе армиясы басқармасына дер кезінде мәліметтер жеткізіп отырды. Ол әуеден түсірілген суреттер арқылы Брянск мен Сеш қалаларына таяу орналасқан жау аэродромдарына соққы берілді. Михеевке көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.5.1943).

1945 жылдың ақпанында жау тылында жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде қаза тапқан.

Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:7 қаңтарда туғандар
Санат:1919 жылы туғандар
Санат:Петропавлда туғандар
Санат:5 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шығыс Пруссияда қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО авиация майорлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Калининградта қайтыс болғандар
Санат:Краснодар жоғарғы авиациялық ұшқыштар училищесі түлектері
Василий Тарасович Моисеенко

**Василий Тарасович Моисеенко** (1908, Запорожье - 29.4.1945, Эльба өзені бойы, Майссен қаласы, Летхайн елді мекені) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, станокты пулемет расчетінің командирі, гвардия аға сержанты, украин. 

Соғысқа дейін Алматы қаласында тұрған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың желтоқсанында Сарқант ауданы әскери комиссариатынан шақырылған. 1- Украина майданы 1-гвардиялық атты әскер корпусы 2-гвардиялық атты әскер дивизиясы 7-гвардиялық атты әскер полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 жылы 21 сәуірде Ортгранд қаласы (Германия) үшін болған ұрыста оның пулемет расчеті 15 жау атыс ұясын, оқ-дәрі тиелген эшелонды, жаудың 50-ге жуық адамын жойған. 1945 жылы 24 сәуірде Эльбадан өту кезінде пулеметімен жаудың 2 жеңіл автокөлігін, 3 мотоциклін, оқ-дәрі тиелген 3 жүк машинасын талқандап, 5 әскері мен 3 офицерін жойған. Моисеенкоға ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.6.1945). 

Алматы облысы, Сарқан ауданы, Қарабұлақ ауылы орта мектебіне Моисеенконың есімі берілген. 

Ленин, 3-дәрежелі Даңқ, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, Ұлыбританияның Корольдік орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Запорожьеде туғандар
Санат:29 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:КСРО сержанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Майссенде қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Спартак Иосифович Маковский

**Спартак Иосифович Маковский**(27.11.1920, Павлодар қаласы - 2000, Ресей, Екатеринбург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, подполковник. Соғысқа дейін «Запорожсталь» зауытында жұмыс істеген. Сонымен қатар жергілікті аэроклубта, ал 1937-39 жылы Кача (Севастополь) ұшқыштар мектебінде оқыды. Қиыр Шығыста 3 жылдан астам уақыт қызмет етті. 1943 жылы 19 сәуірден Ұлы Отан соғысына қатысып, Оңтүстік-Батыс майданы 8-әуе армиясы 278-жойғыш (истребитель) авиация дивизиясы 43-жойғыш авиаполкінде эскадрилья командирі болды. Сол жылдың 20 сәуірінде лейтенант Маковский 4 жойғыш-ұшақтан құралған топты бастап, Новороссийск ауданында шабуылдаушы ұшақтармен бірге ұшты. Оларды кенет «Мессершмитт» «Ме-109» шабуылдады. Маковский жаумен батыл айқасқа кіріп, 1 ұшақты құлатты. 1943 жылы 8 мамырда Маковский басқарған «Як» ұшақтары Крымская станциясы маңында жердегі әскерді әуеден қорғап жүрді. Кенеттен бір топ «Мессершмитт» көрініп, олармен айқаса түсті. Командир ұшағы бір сәтте жалғыз қалып, оны өкшелей бір «Ме-109» ізіне түсті. Маковский тәуекелге бел байлап, жауына қарсы ұмтылды да, нәтижесінде жаудың ұшағын құлатты. 1944 жылы 4 қаңтарда аға лейтенант Маковскийдің тобы әуе шабуылы кезінде дұшпанның 4 ұшағын атып түсірді. Жасаған ерлігі үшін Маковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.4.1944). Маковский 216 жауынгерлік ұшу сапарына шығып, 76 рет әуе шайқасына түсті. Жеке өзі жаудың 30 ұшағын, топпен бірге 7 ұшақты атып түсірді. Соғыстан кейін Маковский авиацияда қызмет етті. 1958 жылы запасқа шықты. Ленин, 3 рет Қызыл Ту, Александр Невский, 2 рет l-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев

**Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев**(7.6.1917, Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы, Бестамақ ауылы - 23.10.1943, Украина, Днепропетровск облысы, Чернопаровка дер.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Кеңес Одағының батыры, рота командирі, гвардия лейтенанты, қазақ. 

Соғысқа дейін аудан кеңес атқару комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1938 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, З-Украина майданы 8-гвардиялық армия 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы 120-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Сталинград, Воронеж, Дон мен Днепр үшін болған ұрыстарда взвод, рота басқарған. 1943 жылы 23 қазанға қараған түні Молдағалиевтің ротасына Днепрден өтіп, плацдармды алу тапсырылды. Рота жауынгерлері Елизарово селосын жаудан азат етіп, жаудың 100-ден астам әскері мен офицерін жойып, 25 әскерін тұтқынға алды. Чернопаровка деревнясы тұсындағы жау корғанысының 2-белдеуіне жақын тұрған 167,2-биіктікті басып алуда жау дзотының аузын өз денесімен жауып, ерлікпен қаза тапты. Молдағалиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.3.1944). Елизарово станциясындағы №1 орта мектепке және Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы,Бестамақ орта мектебіне, Жаңа Семейдегі бір көшеге Молдағалиевтің есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:7 маусымда туғандар
Санат:1917 жылы туғандар
Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Санат:23 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Санат:Соленое ауданында қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Қазақстан әскерилері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Сергей Ильич Морозов

**Сергей Ильич Морозов**(1919, Ресей, Орынбор облысы,Бузулук қаласы - 23.10.1943, Украина, Запорожье облысы,Мелитополь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, кіші лейтенант,орыс.1930 жылы Алматыға қоныс аударған. Әскерге алынғанға дейін облыстық қаржы бөлімінде нұсқаушы қызметін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылған. Тамбов ұшқыштар мектебін бітіргеннен (1942) кейін 4-Украина майданы 8-әуе армиясы 206-штурмдық авиация дивизиясы 807-штурмдық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 70 жауынгерлік ұшу сапарына шыққан Морозов жаудың 15 танкісін, 27 автокөлігін, 38 колю мен жанармайға толы 2 цистернасын, 200-ге жуық әскері мен офицерін жойды. 1943 жылы 23 қазанда Васильевка селосынан Мелитопольге таяу орналасқан Бурчук селосына дейінгі темір жолы бойындағы терең сайға шоғырланған жау танкілері мен автокөліктерін жоюға бұйрық алды. Тапсырманы орындауда ұшағына оқ тиген. Жалынға оранған ұшагын Морозов жау танкілерінің шоғырына бағыттап, ерлікпен қаза тапты. Морозовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1.11.1943). Ленин, Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Васильевич Москаленко

**Иван Васильевич Москаленко** (1912, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қордай ауылы- 19.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атқыш, қатардағы жауынгер,украин. Соғысқа дейін Қырғыз Республикасы, Ыстықкөл облысы Жетіөгіз ауданында байланыс мекемесінде есепші қызметін атқарған. Кецес әскері катарына 1941 жылдың шілдесінде шақырылып, Батыс майданның 16-армия 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальон 4-рота құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылы 16 қарашада Дубосеково темір жолы айырмасында болған ауыр шайқаста 18 жау танкісін жойған 28 гвардияшы-панфиловшылардың қатарында ерлікпен қаза тапқан. Москаленкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). 

1966 жылы Мәскеу қаласы Солтүстік Тушино ауданында гвардияшы панфиловшылардың құрметіне көше беріліп, монумент орнатылды. 1975 жылы Дубосековода мемориал ашылып, Нелидово деревнясында (Дубосеководан 1,5 шақырым жерде) гвардияшы-панфиловшыларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Панфиловшылардыц туған қаласы Алматы қаласында 28 гвардияшы- панфиловшыларға арналған саябақ бар және онда олардың құрметіне монумент орнатылған. Мәскеудің гимніне айналған «Дорогая моя столица» өлеңінде 28 гвардияшы- панфиловшылар туралы өлец жолдары айтылады. Москаленконың есімі бір кемеге берілген. Ленин орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Қажгалей Сипұлұлы Мұқатов

**Қажгалей Сипұлұлы Мұқатов**(21.04.1962 жылы туған, Кубышев облысы,Больше-Глушин ауданы, «Южный» аст. совхозы) - қазақ, генерал-майор. (12.11.2003). Мектептен кейін Вольское жоғары әскери тыл училищесін (1983), РФ ҚМ тыл және транспорт Әскери академиясын (1997) бітірген. Вольский жоғары әскери тыл училищесінің курсанты (1989-83), 04061 әскери бөлім қызметтік киімдер қызметінің бастығы, 25484 әскери Әскери академиясының тыңдаушысы (1983-97), тыл бойынша орталық бастығының орынбасары - жас мамандарды дайындайтын гвардиялық оқу орталығының тыл бастығы, корпус командирінің орынбасары - 1 армиялық корпусының тыл бастығы, Шығыс ӘО қолбасшысының орынбасары - тыл басқармасының бастығы, ҚР ҚМ қарамағында (1997-2000), тыл ҚР ҚК Орта-азия ӘО ӘҚК қолбасшысының орынбасары - тыл басқармасының бастығы, ҚР ҚК Бас штаб тыл бойынша бастығының орынбасары - департамент бастығы, ҚР ҚМ тыл бойынша Бас штаб бастығының орынбасары - тыл департаменті бастығы, ҚР ҚК Тыл бастығы (2003-09), ҚР ҚМ карамағында (2000-09), ҚР ҚК Құрлық әскерлері Бас колбасшысының орынбасары – бас қолбасшы басқармасы тыл бойынша басқарма бастығы (2009 жылысәуірінен). 2-дәрежелі «Даңқ» ордені (2006), медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Хамза Мурсалимович Мұхамадиев

**Хамза Мурсалимович Мұхамадиев**(2.1.1907, Шығыс Қазақстан облысы,Ұлан ауданы,Тарғын ауылы - қайтыс болған жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты, взвод командирінін көмекшісі,татар. Соғысқа дейін «Қалбақалайы» кеніші басқармасыньң «Чильча» кенішінде жұмыс істеген. 1941 жылдың 26 шілдесінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1943 жылы 70-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқастарға қатысты. Мұхамадиев әсіресе, 1943 жылдың шілде айында Курск доғасындағы ұрыста ерекше көзге түсті. Самадуровка селосы маңында 5- және 6 шілдедегі ұрыстарда Мұхамадиев взводы жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. 7 шілдеде 60 танкінің қолдауымен гвардиялық полктің шебіне жау қайтадан шабуыл жасады. Танкілер сап түзеп, гвардияшылардың қорғанып жатқан катарына келді. Олардың соңында бронетранспортерге тиелген автоматшылар келе жатты. Ал жау ұшақтары Кеңес әскерінің алгы шебіне үздіксіз бомба тастады. Ұрыстың қызған шағында взвод командирі қаза тауып, оның орнын Мұхамадиев басты. Ол жауды оқ жетер жерге жақындатып, танкіге қарсы ататын қарулармен оқ жаудырды. Ұрыс бір сағаттан артық созылды. Мұхамадиев  бұл уақыт ішінде жаудың 3 танкісін өртеп жіберді. Жау ілгері баса алмады. 8 шілдеде 238,1 биіктік маңында жау тағы да өршелене қарсы шабуыл жасады. Бұл жолы жау танкілері Кеңес әскері бөлімшелерінің шебіне өтіп кетті. Бірақ гвардияшылар танкіге карсы граната мен жанармайлы шөлмекті олардың үстерінен жаудырды. Мұхамадиевтің минасынан 3 «жолбарыс» өртке оранды. Взвод жауынгерлері 10 машинаны өртеп жіберді. Сөйтіп 6 шілдеден 15 шілдеге дейінгі ұрыстарда Мұхамадиев 3 «жолбарысты», 5 орташа салмақты танкіні қиратып, жаудың 60- нан астам әскері мен офицерін жойды. Осындай ерлігі мен қайсарлығы үшін Мұхамадиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.8.1943). Сондай-ақ он Ленин, «Қызыл Жұлдыз» орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды. 1945 жылы әскер қатарынан босап, Кемерово облысы,Прокопьевск қаласында жұмыс істеді.Новосібір қаласында тұрды. 

## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Владимир Иванович Мыза

**Владимир Иванович Мыза**(1915, Өскемен қаласы - 6.2.1944, Украина, Днепропетровск облысыНикополь ауданыНовоивановка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия капитаны, рота, кейіннен батальон командирі. Ол Омбы көркемсурет техникумының 3-курсын бітіріп, Кемерово қаласының (Ресей) коксхимия зауытында суретші болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1937 жылы шақырылып, өз борышын өтеді. 1941 жылы Кемерово жаяу эскерлер училищесін бітірді. 1942 жылдың маусым айында 185-гвардиялық атқыштар полкі құрамында (З-Украина майданы 6-армия 60-гвардиялық атқыштар дивизиясы) ұрыстарға катысты. 1943 жылғы қарашаның 25- інен 26-сына қараған түні 185-атқыштар полкінің Мыза басқарған батальоны Днепр өзенінен өтіп, траншеядан жауды қуып шықты да, Разумовка ауылы маңындағы (Запорожье облысы,Запорожье ауданы) плацдармға бекініс құрды. Одан кейінгі үш күн ішінде батальон 14 шақырым алға жылжыды. Осы уақыт ішінде Мызаның батальоны жаудың 13 қарсы шабуылын тойтарып, оларга ауыр соққы берді. 1944 жылдың 5 ақпанында Новоивановка ауылы (Никополь ауданы) маңындағы шайқаста Мыза жау снарядынан ауыр жарақаттанып, каза тапты. Мызаға ерлігі мен батылдығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). Өскемен қаласында Мыза оқыған мектепте мемориалдық тақта орнатылған.
	
## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Григорий Павлович Мясоедов

**Григорий Павлович Мясоедов** (27.9.1901, Ақтөбе қаласы - 15.10.1943, Беларусь, Гомель облысы, Лоев ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант, орыс.

Кеңес әскері қатарында 1919 жылы болған. 1925 жылы Ақтөбеде локомотив депосында жұмыс істеген. 1932 жылы Ақтөбе ауыл шаруашылық мектебін тәмамдап, соғысқа дейін Ақмола саяси оку үйінің бастығы қызметінде болған. 1941 жылдың маусымынан Орталық майдан 65-армия 193-атқыштар дивизиясы 895-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 14 қазанда Днепрден алғашқылардың қатарында өтіп, плацдармды басып алды. Жаумен болған ауыр шайқаста ержүрек 12 жауынгердің қатарында Мясоедов ерлікпен қаза тапты. Мясоедовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943).

Ақтөбе қаласындағы орталық көшелердің біріне Мясоедовтың есімі берілген. 

Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:27 қыркүйекте туғандар
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:Новосергиев ауданында туғандар
Санат:19 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Санат:Лоев ауданында қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО аға лейтенанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Санат:Лоев ауданында жерленгендер
Петр Филиппович Надеждин

**Петр Филиппович Надеждин**(02.09.1921, Қостанай облысы,Қарабалық ауданы,Новотроицкое селосы - 19.8.1944, Украина, Севастополь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, 807-шабуылдаушы әуе полкі звеносының командирі,орыс. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылған. 1942 жылы Саратов қаласындағы Чкалов әскери-әуе училищесін бітірді. 1942 жылдың шілде айынан 4-Украина майданы 8-әуе армиясы 7-шабуылдаушы әуе корпусының 206- әуе дивизиясы 807-шабуылдаушы әуе полкінде болды. 1944 жылдың сәуірінде Надеждин 100-ден астам жауынгерлік тапсыр- мамен ұшуды сәтті өткізді. 26 сәуірде Севастополь каласына артиллериялық бекіністен шабуыл жасау кезінде Надеждин оқ тиіп, жана бастаған ұшағын жау бекінісінің техникасы шоғырланған тұсына бағыттады. Бұл оның мәңгі өшпес 107- рет ұшуы болды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Надеждинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.8.1944).
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Герман Алексеевич Молодов

**Герман Алексеевич Молодов** (1914, Өскемен — 29 қаңтар 1945, Польша) — 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, батальон командирі, гвардия майоры.

1930 жылы Омбы қаласына коныс аударған. 1941 жылдың маусымынан 2-Беларусь майданы 70-армия 76-гвардиялық атқыштар дивизиясы 237-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын тәмамдады. 1945 жылы 26 қаңтарда Молодовтың батальоны Висла өзенінен (Польша, Хелмно қаласының маңы) өтіп, плацдармды басып алды. 29 каңтарда жау қарсы шабуылға шығып, қатары сиреп қалған 2-ротаны ығыстырып, өткелді алуға тырысты. Молодов резервтегі взводымен өткелді қорғаушыларга ұмтылды. Молодов осы ұрыстарда ерлікпен қаза тапты. Көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945).

Молодовтың есімі Өскемен, Омбы қалаларындағы көшелерге беріліп, Псков қаласында мемориалдық тақта орнатылған. 

Ленин, Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 3-дәрежелі Кутузов ордендерімен, «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Өскеменде туғандар
Санат:29 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Хелмнода қайтыс болғандар
Санат:Польшада қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО майорлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Суворов орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Кутузов орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысындағы батальондар командирлері
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Польшада жерленгендер
Григорий Артемович Найденов

thumb|right|200px|
**Григорий Артемович Найденов** (27.12.1915, Ресей, Алтай өлкесі, Волчихин ауданы, Селиверстов селосы - 29.09.2010, Каменск-Шахтинск) - 2-дүниежүзілік соғыска қатысушы, аға лейтенант, минометшілер дивизионының командирі, орыс.

Кеңес әскері қатарына 1937 жылы алынып, 1938 жылы Хасан өзеніндегі ұрыстарға қатысқан. Командирлер мектебін, 1940 жылы Владивостоктағы жаяу әскер училищесін бітірген. 1941 жылдан Ұлы Отан соғысының майданында болды. 9-жеке минометшілер полкі (Воронеж майданы, 40-армия) минометшілер дивизионының командирі дивизионымен алғашқылардьтң бірі болып Днепр өзенінен өтіп, Белая Церковь қаласы (Киев облысы) үшін болған шайқаста минометпен жаудың 8 пулеметін, бір ротаға жуық әскерін, 3 артиллериялық және минометтік батареяны жойды және 3 шабуылына тойтарыс беруге қатысты. Осы ерлігі үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.12.1943).

1946 жылдан запасқа шықты.

1975 жылға дейін Ростов облысы Каменск-Шахтинский қаласында қызмет істеді. 

Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Волчиха кентінде Найденовке бюст орнатылған.

## Дереккөздер


Санат:27 желтоқсанда туғандар
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:Волчихин ауданында туғандар
Санат:29 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Санат:Каменск-Шахтинскде қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО аға лейтенанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері
Санат:Ұлы Отан соғысы взвод командирлері
Санат:Ростов облысында жерленгендер
Санат:Владивосток жаяу әскер училищесі түлектері
Василий Григорьевич Нелюбов

**Василий Григорьевич Нелюбов** (9.5.1914, Қостанай облысы, Әулиекөл ауданы, Новонежинка ауылы - 18.3.1945, Польша, Глубнище қаласының маңы, Шенбрунн ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, танк командирі, орыс.

1930 жылы Нелюбовтың отбасы Ставрополь өлкесі Александров ауданы, Кругломесское ауылына көшті. Селода шофер болып жұмыс істеді. Майданға 1941 жылы жіберілді. 1944 жылы Камышин танк училищесін бітірді. 1-Украина майданы 31-танк корпусы 242-танк бригадасында танк командирі болды. 1945 жылдың 16 наурызында Польшаның Ратибор (Рацибуж) қаласынан Солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жердегі Аутишкау кентіне, жау қорғанысына баса көктеп кіріп, 2 шабуылдаушы және 2 танкіге қарсы зеңбіректі жойды. 1945 жылдың 18 наурызында Леобшют қалсының маңында (Польша, Глубнише қаласы) жау әскері 8 ауыр танкіні ұрысқа қосты. Нелюбов осы ұрыста қаза болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Нелюбовқа Кеңес Одағының Батыры атағын берді (29.6.1945).
	
## Дереккөздер


Санат:9 мамырда туғандар
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Әулиекөл ауданында туғандар
Санат:18 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Польшада қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Василий Александрович Некрасов

**Василий Александрович Некрасов** (21.9.1924, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Карловка селосы - 25.7.1987, Ресей, Краснодар қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полковник.

Кеңес әскері қатарына 1942 жылы алынған. 1942 жылдың 15 желоқсанынан 1943 жылдың 6 қаңтарына дейін Қиыр Шығыс әскери округінің 33-Батыс атқыштар полкінде болып, 1943 жылы ақпанда Ржев қаласы маңындағы (Тверь облысы) ұрысқа жіберілді. Кейіннен Орталық майданның құрамында Курск доғасындағы шайқастарға, Беларусь пен Украинаны азат етуге, Сандомир қаласының батысындағы плацдармды кеңейтуге, Киевтің солтүстігіндегі және Днепрден өту кезіндегі ұрыстарға қатысты. Курск доғасындағы Подкамень қаласы түбіндегі ұрыстарда ауыр жараланып, госпитальда емделді. Командованиенің шешімімен оқуға жіберіліп, сол жерде Некрасовқа кіші лейтенант шені берілді.
Кейіннен автоматшылар ротасының командирі болып, ротамен алдыңғы қатарда шабуылдарға шықты және тапсырмамен жаудың ішкі шебіне де жіберілді. Днепр өзенінен ұрыс жүргізе отырып өту және Городчаны деревнясын азат ету кезінде бекіністі сақтап қалуға қатысқаны үшін Некрасовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлғымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілген (16.10.1943).
Соғысты Чехословакияда аяқтады. 1945 жылы Мәскеудегі Қызыл Алаңда Жеңіс шеруіне қатысты. 1964 жылға дейін Австрияның Вена, Украинаның Славута қалаларында, Қиыр Шығыс әскери округінің Приморье өлкесінде, 1964-72 жылдары Германиядағы Кеңес әскері тобында әскери қызметте болды. 1972 жылы запасқа шықты.
Оның басшылығымен соғыста қаза тапкан жауынгерлерге Губен, Форст қалаларында ескерткіштер орнатылып, қызыл мәрмәрдан кеңес танкі қойылды. 

Броды қаласы маңындағы (Луцк облысы) 261,0 биіктікті алу және қорғап қалудағы ерлігі үшін 1944 жылы 19 наурызда Александр Невский, Вуйца селосын (Польша), Прага қалаларын азат етуге қатысқандығы үшін «Қызыл Жұлдыз», «Отан соғысы» және Чехословакияның «Боевой Крест» ордендерімен, «Ерлігі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 30 жыл», «КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл», т.б. медальдармен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


Санат:21 қыркүйекте туғандар
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Біржан сал ауданында туғандар
Санат:24 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Санат:Краснодарда қайтыс болғандар
Санат:КСРО полковниктері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Александр Невский орденінің (КСРО) иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Санат:Красноярскдені Славянск зиратында жерленгендер
Даниил Потапович Нестеренко

**Даниил Потапович Нестеренко**(24.12.1918, Украина, Днепропетровск облысы, Магдалинов ауданы, Миновка ауылы - 26.4.1954, Ақмола облысы, Есіл ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия ефрейторы, 37-гвардиялық атқыштар полкінің атқышы, украин.

Мектепте 5-сыныпқа дейін оқыған. Трактор жүргізушісі болып жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 37-гвардиялық атқыштар полкіне жіберілді. 1943 жылдың 29 қыркүйегінде Гомель облысы, Лоев ауданы, Глущец ауылы (Беларусь) маңында Днепр өзені бойында пулеметпен жаудың бірнеше шабуылын тойтарган ерлігі үшін Нестеренкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944).

Ленин орденімен, «Алтын жұлдыз» медалімен марапатталды.

Соғыстан кейін запастағы лейтенант Нестеренко Донецк облысы, Дзержинск ауданында (Украина) тұрды. Кейіннен Қазақстанға келіп тың игеруге қатысқан.
	
## Дереккөздер


Санат:24 желтоқсанда туғандар
Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Магдалинов ауданында туғандар
Санат:Екатеринослав губерниясында туғандар
Санат:26 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1954 жылы қайтыс болғандар
Санат:Есіл ауданында (Ақмола облысы) қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысындағы взвод командирлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО лейтенанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Ерлігі үшін медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Берлинді алғаны үшін медалінің иегерлері
Санат:Курск шайқасының қатысушылары
Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары
Санат:Днепр үшін шайқастың қатысушылары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Суға кеткендер
Степан Егорович Новиков

**Степан Егорович Новиков**[21.7.1906, Ресей, Воронеж қаласы - 30.1.1945, Польша, Приттаг (Пшитыг) деревнясы] - 2-дүниежүзілік соғыска қатысушы, 56- гвардиялық атты әскер полкінің пулемет көздеушісі,орыс. Он жасынан бастап еңбекке араласып, шаруа қожалығында, ұжымшарда еңбек еткен. Әскер қатарына Алматы облысынан шақырылып, майданға 1943 жылдың 20 қазанында келді. Орталық және 1-Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 1945 жылдьщ 29 каңтарындағы-Беларусь майданының әскерлері Германия шекарасынан өтіп, бес жыл бойы немістердің құрсауында болған Польша жерінің батыс бөлігін 17 күн ішінде азат етті. Одер өзенінен өтіп, жаудың төрт ротаға жуық жаяу әскері тұрған Приттаг деревнясына алғашқы эскадрон тұтқиылдан шабуыл жасады. Жау әскері өздерінің күші басым екенін сезгеннен кейін, Кеңес әскерін қоршауға ала бастады. Ашық алаңқайда тұрғанына қарамастан Новиков шабуылға шыққан жау әскеріне пулеметтен оқ жаудырды. Үш рет жараланған Новиков жарасын таңып, жау әскеріне кайта шабуылға шығуына мүмкіндік бермеді. Төртінші рет оқ тигенде, Новиков қаза тапты. Соңғы шайқастың өзінде Новиков жүзге тарта жау әскерін жойды. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). Ленин орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Геннадий Владимирович Носоновский

**Геннадий Владимирович Носоновский** (29.3.1951 жылы туған, Алматы қаласы) - әскери қызметкер, генерал-майор (1995). 

Ташкент жоғары техникалық командалық училищесін (1973), Сауытты танк әскерлерінің әскери академиясын (1985) бітірген. 1973— 93 жылы танк взводы командирінен танк дивизиясы командирінің орынбасары - штаб бастығына дейінгі қызметтерді атқарды. 1993-94 жылы ҚР ҚК Бас штабының жедел басқармасында әскери дайындық тобының бастығы, 1994—99 жылы корпус командирінің орынбасары, штаб бастығы, 1999 жылы ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары-жедел жоспарлау департаментінің бастығы, корпус командирінің орынбасары қызметтерін атқарды. 2000 жылдан Әскери округтер қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы.
	
## Дереккөздер


Санат:29 наурызда туғандар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Ташкент жоғары техникалық командалық училищесі түлектері
Санат:Сауытты танк әскерлерінің әскери академиясы түлектері
Қазыбек Бейсенұлы Нұржанов

**Қазыбек Бейсенұлы Нұржанов**(1919, Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Ақтоғай ауылы - 1945, Беларусь, Гродно облысы,Волковыск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушылар взводының командирі, аға сержант,қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. 

Қарқаралы педагогикалық техникумын бітіріп, Шет ауданында мұғалім қызметінде болды. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1942 жылдың сәуірінен 2-Беларусь майданы 3-армия 5-атқыштар дивизиясы 61-жеке танкіге қарсы жойғыш дивизион құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Волга, Десна, Сож, Днепр, Друть, Березина өзендерінен өткен барлаушы Нұржановтың майдан жолы ерлік пен даңққа толы болды. Волковыск қаласы үшін болған ұрыста қаһармандық ерлік көрсетті. Шабуылдаушы топты басқарған ол қалаға бірінші болып кіріп, қаланы басып алды. Қала шетіндегі ұрыста ауыр жараланды. Нұржановқа ерекше ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Қарағанды қаласының бір көшесіне Нұржановтың есімі берілген. Ленин, Қызыл Ту, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен және «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Моисеевич Натаров

**Иван Моисеевич Натаров** (1910, Ресей, Ставрополь өлкесі, Николаевка селосы - 16.11.1941, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атқыш,орыс. Алматы облысы, Кербұлақ ауданында ұжымшарда жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Батыс майданның 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальонының 4 ротасы кұрамында майдандағы ұрыстарға катысқан. 1941 жылдың 16 қарашасында Мәскеу облысы,Волоколам ауданы,Дубосеково темір жолы айырмасы маңында оның ротасы жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. Ұлы Отан соғысында 28 батыр- панфиловшылар ретінде тарихта қалған топ осы шайқаста жаудың 18 танкісін жойды. Натаров ауыр жараланып, қаза тапты. Волоколам ауданы,Нелидов деревнясындағы бауырластар зиратына жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Натаровқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). Ленин орденімен марапатталған. Нелидов деревнясындағы клубта 28 панфиловшыларға арналған мұражай ашылып, шайқас болған жерге мемориал орнатылды.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1910 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Боран Нысанбаев

**Боран Нысанбаев** (1918, Атырау облысы, Индер ауданы, Қаңбақты ауылы - 6 ақпан 1943, Ресей, Орел облысы,Лески деревнясы) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, минометшілер расчетінің командирі. 1942 жылы әскер қатарына шақырылып, 137-атқыштар дивизиясының 771-полкі минометшілер расчетінің командирі болды. 
## Жауынгерлік ерлігі
1942 жылы әскерге шақырылып,1943 жылдың 6 ақпанында 137-ші атқыштар дивизиясының 771-ші атқыштар полкінің 1-ші батальоны Орел облысының Покров ауданының Лески деревнясына басып кірді. Таңғы сағат 10-да 40 минуттық қуатты артиллериялық дайындықтан соң батальон Лески деревнясына екі рет шабуылдады, бірақ шығынға ұшырап, сәттілікке қолдары жетпей, бұрынғы орындарына шегінуге тура келді. Батальонның алға жылжуына деревняның ортасында орналасқан тас үйді мықты бекініске айналдырған дзоттан фашисттердің қарша бораған пулемет оғы кедергі болды.
Боран Исимбаев өзінің командирінен дзотты жаруға рұқсат сұрады. Командир рұқсат берген соң,Исимбаев қарша бораған пулемет оғының астында жатып, дзотқа қарай жақындады да, екі рет граната лақтырды, бірақ жаудың пулемет оғын жеңе алмады. Үшінші рет комсомол мүшесі Исимбаев жаяу әскердің алға жылжуы үшін жолын ашпаққа өзін құрбан етуге бекінді. Ол денесіне гранаталар байлап, қолына тағы да екі танкіге қарсы гранаталарды алып, қарша бораған пулемет оғының астында дзот есігіне жер бауырлай жөнеліп, бар екпінімен ішке қарай кіріп кетті. Дзоттың гүрс еткен дауысы шабуылдауға белгі берді. Нәтижесінде, батальон басып алуға кірісіп, Лески деревнясын алды да, әрі қарайғы шабуылды сәтті жалғастырды. Жарылған дзотта жауынгерлер 28 неміс солдаты мен офицерлерінің мүрдесін тапты. Мұнда комсомол мүшесі Исимбаев Боранның денесі де табылды.Орел облысы,Покров ауданы,Дросково деревнясында жерленген және қаза болған жерге ескерткіш қойылып,Дросково орта мектебіне есімі беріліп, бюст орнатылды.
## Марапаттары
23 қыркүйек 1943 -КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

23 қыркүйек 1943 -Ленин орденімен

19 сәуір 1943 -І-дәрежелі Отан соғысы ордені
## Естеліктер
Орел облысының Покров ауданының Дросково орта мектебіне есімі беріліп, бюст орнатылды. Туған ауылындағы мектеп, бір көше Нысанбаев есімімен аталады. Оның ерлігі «Это был в Лески» деп аталатын пьесаға арқау болып, батырды еске алуға арналған  турнирі жыл сайын өткізіліп тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Атырау облысы тұлғалары
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Андрей Григорьевич Огнев

**Андрей Григорьевич Огнев**(29.9.1902, Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы - 8.10.1943, Украина, Чернигов облысы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, кіші сержант. Соғысқа дейін туған ауылында кұрылысшы болып жұмыс істеген. 1942 жылдан Орталық майдан 13-армия 8-атқыштар дивизиясы 151-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы қыркүйектің 23-інен 24-іне караған түні оның полкіне Днепрден өтуге бұйрық берілді. Огневке судан өтуге арналған құрал әзірлеу тапсырылды. Днепрден (Чернигов ауданы, Навозы селосының маңы) өтуді шебер ұйымдастырғаны әрі жауынгерлік тапсырманы ойдағыдай орындағаны үшін Огневке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Ленин орденімен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:КСРО кіші сержанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары