open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қазақстанның мұнай және газ кен орындары (басылым)

**Қазақстанның мұнай және газ кен орындары** - анықтамалық басылым. Қазақстан Республикасы минералдық шикізат кешенінің Ақпараттық-таныстыру орталығы 1996 жылы шығарған. 

Кітапта Каспий маңы, Тұран, Солтүстік Кавказ - Маңғыстау, Орталық Қазақстан аймақтарының және
Шу-Сарысу ойысының 202 мұнай және газ кен орындарына қысқаша сипаттама берілген. Онда көмірсутек кен орындарының
геологиялық құрылысы, құрылымдардың мұнайлылық және газдылық ерекшеліктерімен қатар, таужыныстардың жинауыштық
параметрлерінің аралық мәні, мұнайдың, газдың, конденсаттың, қойнауқаттық судың қасиеттері және кен орынның барлану дәрежесі жөніндегі мәліметтер келтірілген.

## Дереккөздер

Санат:1996 жылы шыққан кітаптар
Қазақстан мұнай геофизика

**Қазақстан мұнай геофизика** - тресі Қазақ
ССР Геология министрлігінің шешімімен Гурьев қаласында 1960 жылы құрылды. Негізгі мақсаты - Батыс Қазақстан аумағында мұнай мен газ кен орындарын іздестіру және
геофизикалық жұмыстар жүргізу. Трест құрамында Ақтөбе, Гурьев геофизикалық
экспедициялары, өндірістік-геофизикалық партия, басқа да көмекші мекемелер болды.
1962 жылы Орал геофизикалық экспедициясы құрылып, трест құрамына кірді, сөйтіп
трестің құрамында 3 геофизикалық экспедиция, 1 өндірістік-геофизикалық экспедиция
болды. Далалық іздестіру-геофизикалық жұмыстары Каспий маңы ойысында,
Солтүстік Үстіртте, Оңтүстік Маңғыстауда жүргізілді. Соның нәтижесінде көптеген
мұнай мен газ кен орындары ашылды, олар:
Боранкел, Қараарна, Ақтөбе, Кенкияк, Ақжар, Қаратөбе, Жанажол, Оңтүстік-Маңғыстау
ойысында Жетыбай, Өзен, Тенге, Тасболат т.б. 1972 жылы трест таратылды, оның
экспедициялары Гурьев (Атырау) қаласында
жаңадан құрылған "Қазмұнайгазбарлау"
өндірістік геологиялық басқармасының
құрамына енді.

## Дереккөздер


Санат:Трес
Қазмұнайгазмаш

**Қазмунайгазмаш** - ұңғыма өрнеуіне орнатыпатын мұнай-газ жабдықтарын және құбырлық
арматура өндіруге мамандандырылған
қазақстандық кәсіпорын - жабық акционерлікқоғам. Компания Қазақстан Республикасының
мұнай-газ секторы өнеркәсібін технологиялық
қолданысқа қажетті жоғары сапалы өніммен
қамтамасыз ету бағытында жұмыс істейді.
Кәсіпорын Алматы қаласындағы қорғаныс
кәсіпорны негізінде және Ресейдің мұнай
жабдықтарын шығаратын ірі кәсіпорны - "Корвет" ашық акционерлік қоғамымен
(Қорған қаласы) бірлесе отырып 2001 жылы
құрылды. Өнімді шығару процессінде "Корвет" акционерлік қоғамының технологиясы, материалдары және кәсіби тәжірибесі
пайдаланылады. "Қазмұнайгазмаш" жабық
акционерлік қоғамының барлық техникалық
қызметкерлері "Корвет" акционерлік қоғамында тәжірибелік сынақтан өтті, сондықтан
кәсіпорын қызметкерлері арматура тұрғызу
бағытындағы жоғары білікті мамандардан
құралған. "Қазмұнайгазмаш" акционерлік
қоғамы бұйымдардың төмендегі түрлерін
ұсынады: ұңғыма ернеуінің жабдықтарынан
бұрқақтық арматура, тоғыту арматурасы,
қаранқтық-сораптық арматура, тізбектік орамалар, ернеулік шиберлік қозғамалар, ернеулік тұмшағыштар, жоғары қысым вентилдері,
дросселдеуші қондырғылар; құбыр жүргізу
арматурасынан - клиндік қозғалмалар, шар
тұрқылас крандар, қарсы жабылатын клапандар, тығындау вентилдері. Кәсіпорын,
сол сияқты, жоғарыда аталған бұйымдарды
жөндеумен, фланцтар мен метиздер
шығарумен шұғылданады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Геология
Қазсейсмошельф

**Қазсейсмошельф**-"Қазақстанкаспий-шельф"
бағдарламасының шеңберінде 1996 жылы
Атырау қаласында "Петро Альянс" және
"Каспий Сервис Интернешнл" компанияларымен бірлесіп құрылған сейсмобарлау деректерін өңдеудің қазіргі заманғы орталығы.
Орталық өңдеудің ең жоғарғы өнімділігін
қамтамасыз етіп, тереңсулық белдем деректерін күніне 80 км дейін, саязсулық және
өтпелі белдемдердің деректерін күніне 30 км-ге дейін өңдеуді қамтамасыз ете алады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Геология
Дүйсен Жақашев

**Дүйсен Жақашев** (1924-1993, Атырау облысы) - мұнайшы. 

Ұлы Отан соғысына қатысушы (1942-1947). 1941-1942 жылдары - Айранқұл ауылы мектебінде мұғалім. 1947-1952 жылдары - Қазақстан ұжымшарында бас бухгалтер. 1952-1986 жылдары - Жылой аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, партбюро хатшысы, Байшонас, Мақат МКБ-лары кәсіподақ комитетінің төрағасы. 

I-дәрежелі Отан соғысы орденімен (1985), «Еңбек ардагері» медалімен (1984) және әскери медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1981) марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1924 жылы туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Батыс Ақтас газ конденсаты кен орны

**Батыс Актас газ конденсаты кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысының Өзен-Жетібай антиклин белдеміндегі газ конденсаты кен орны. Құрылым 1952-1958 жылдары дайындалып, кенорын 1987 жылы ашылды, барлап-игеру жұмыстары 1989 жылы қолға алынған.

## Географиялық орны
Маңғыстау облысының Қарақия ауданында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 110 км жерде.  

## Геологиялық құрылымы
Ортаңғы триастың төменгі жағындағы шағылдырушы горизонтпен шектелген кен сыйыстырушы құрылым тектоникалық блок ауқымындағы шағын биіктік болып табылады. Тұйықтаушы -3200 м-лік изогипса бойынша оның өлшемдері 2x0,8 км, амплитудасы 50 м. Өнімділігі жоғарғы триас шөгінділерінің терригендік-карбонаттық таужыныстарымен байланысты. 

## Жатыс сипаты, қанығуы
Жинауышы аралас құрамды, ашық кеуектілігі 14%. Жапқышы қалыңдығы 144 м-ден астам аргилиттерден құралған. Жатын қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Газ-су жапсары -2975 м белгіде. Жатынның газды бөлігінің ауданы 1,5 км2, биіктігі 30 м. Өнімді горизонттың жалпы қалыңдығы 6,8 м, газбен қаныққан қалыңдығы 4,8 м, газдылық коэффициент 0,72. Көтерілім күмбезіндегі өнімді қойнауқат бетінің ең аз тереңдігі 3110 м. 5 мм-лік штуцердегі газ шығымы 29,8 мың м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 32 МПа. 

## Құрамы, тығыздығы
Газ құрамы этанды (15,1%), метаны 71,6%. Ауыр көмірсутектердің үлесіне 26% тиеді. Тұрақты конденсаттың газдағы мөлшері 21,1 г/м3. Шығымы 9,6 м3/тәу. Тығыздығы 766 кг/м3, тұтқырлығы 1,74 Сст. Конденсатта 1,2% парафин, 67,7% метандық, 30% нафтендік, 2,3% хошиісті көмірсутектер бар. Хлоркальций типті қойнауқаттық сулардың минералдылығы жоғары. Жатын режимі газарынды. Кен орнында жұмыс тоқтатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан газ кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Аббат театры

thumb|Аббат театры
**«Аббат театры»** («Эбби») (Abbey Theatre), Дублин театры, ирландтық әдебиет театрынан бастау алып дамыған. 1899 жылы Уильям Батлер Йитс пен А. Грегори ханымның ирланд драматургиясын дамыту мақсатында қолға алған істері негізінде негізі қаланған. 1904 жылы труппа Эбби-стрит көшесіндегі театрдың жаңа ғимаратына көшкен соң театр негізін қалаушылар Д.М.Сингпен бірігіп, өз шығармаларын, сонымен қатар, Шона  О Кейсидің және т.б. драматургтардың пьесаларын сахнаға шығарады. Негізгі қойылымдары: О Кейсидің: Жарайсың  Удалой – Батыстың мақтанышы (1907), Синга мен Плуг және жұлдыздар  (1926). «Эбби » театры ағылшын тілді елдердің театрлары арасында мемлекеттік дотация алған ең алғашқы театр болды (1924). Театрдың алғашқы ғимараты өртеніп кеткен (1951), жаңа ғимараты 1966 жылы салынды.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша театрлар
Қазақ түрік мұнай

**Қазақ түрік мұнай** - көмірсутек шикізатын
барлаумен, өндірумен, өңдеумен және
өткізумен айналысатын Түркия-Қазақстан
бірлескен кәсіпорны. 1993 жылы құрылған.
Құралтайшылары: Түркия Ұлттық мұнай
компаниясы және "Қазахойл" Рұхсатты ҚР
Үкіметі 1995 жылы берген. Кәсіпорынның
таяудағы жоспарлары: ашылған мұнай кен орындарын барлау және нақтылау, Кенқияқ
Оңтүстік Қаратөбе және Елемес - Опор-
ный жаңа мұнай құбыларын пайдалануға
беру, өндірілген мұнайды темір жол арқылы
сыртқы экспортқа шығаруға мүмкіндік беретін мұнай құятын темір жол эстакадасын іске қосу.

## Дереккөздер


Санат:Кәсіпорындар
Бакланий мұнай кен орны

**Бакланий мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік ернеуі маңындағы белдем ауқымындағы мұнай кен орны. Атырау облысында, Атырау қаласының солтүстігінде 60 км жерде орналасқан. Сейсмобарлау және құрылымдық бурғылау көмегімен 1956 жылы дайындалған. Іздестіру бұрғылауы 1959 жылы басталып, кен орны 1961 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Тектоникалық түрғыдан кенорын үш қанатты түз күмбезді құрылымда орналасқан. Төменгі бор бөліміне тиесілі жоғарғы альб және апт жікқабаттарында екі мұнайлы горизонт бөлінген. Бұл горизонттардың жиынтық мұнайлы алаңы 1947 мың м2. Горизонттардың күмбездегі жатыс тереңдігі 294-513 м. 

## Жатыс сипаты
Жатындардың биіктігі 4,2-18,9 м. Су-мұнай жапсары -328,8 -535,6 м абсолют белгілер арқылы өтеді. Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған сипатта келеді. Горизонттар терригендік шөгінділерден құралған, жинауыштары кеуекті. Мұнайға қаныққан қалыңдық 2-4,1 м, жинауыштардың анық ке-
уектілігі 29-32%, өтімділігі 0,208-1,78 мкм2, мұнайға қанығу коэффициенттері 0,53-0,8. Мұнайдың бастапқы шығымдары 24-35 м3/тәу, бастапқы қойнауқаттық қысым 2,84-4,37 МПа, температура 19,5-20°С. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 899-911 кг/м3. Мұнайда 0,42-1,3% күкірт, 0,29-0,54 парафин бар. Кен орны 1994 жылдан пайдаланылуда.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Аббаттық

thumb|Аббатсттық монастыр
**Аббатсттық** (abbey) ерлер немесе әйелдерге арналған, өз еркімен дін жолына қызмет етуші аббат немесе аббатистер басқаратын Монастыр орналасқан ғимараттар кешені. Алғашқы аббаттық пірадар Бенедикт Нурсий 529 жылы негізін салған Италиядағы Монте Кассино болды. Клуатр аббаттықтың үлкен маңызға ие ғимараттарын біріктіреді. Жалпы жатын бөлмелер клуатрдың шығыс жақ бетіне, тамақтану бөлмелерінің үстіне, бас шіркеумен тікелей байланысатындай болып салынған. Ал клуатрдың батыс жағында сыртқы әлемге шығарар қақпа болған. Монастырьдың оңтүстік бөлігінде үлкен ас үй, сыра қайнататын орын және цехтар орналасқан. Уағыз тыңдаушыларға арналған орын мен аурухананың өздерінің жеке кішкентай шіркеулері, моншалары, түстенетін залдары мен ас үй және бақшалықтары болып, барлығы бір ғимаратта орналасқан. Аббаттықтар 12-13ғғ. Еуропаның барлық жерлерінде, әсіресе Францияда көптеп салынған.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Қазхиммонтаж холдинг

**Қазхиммонтаж холдинг** - 1976 жылдың 20 желтоқсанында құрылған ашық акционерлік
қоғам. Негізгі жұмыс түрлері: нысандарды пайдалануға дайын күйде салып беру; жұмыс
жасаудың жобалық-сметалық құжаттамасын және жобасын жасақтау; құрылыс және технологиялық металл конструкцияларын, сыйымдылығы 50 000 текше метрге дейінгі
қорқоймаларды жобалау, дайындау, жеткізіп беру және монтаждау, арналық газ-
мұнай құбырлары мен су құбырларын тарту;
тұрғын үйлер салу, жер қазу, жалпылама құрылыс және әсемдеу жұмыстарын орындау; "Қазхиммонтаж холдинг" ашық акционерлік қоғамының қатынасуымен Қызылорда облысындағы Құмкөл, Ақшабұлақ кенорындарын, Ақтөбе облысындағы Лақтыбай, Маңғыстау облысындағы Дұңға кенорындарын жайластыру шаралары жүзеге асырылды, Құмкөл, Қаламқас, Жаңа өзен мұнай
кенорындарында болаттан жасалған мұнай қорқоймаларын монтаждау жұмыстары
жүргізілді. Бұл акционерлік қоғам диаметрі 1 200 мм-лік Ташкент - Бішкек - Алматы
газ құбырын, диаметрі 1 400 мм-лік Ертіс - Карағанды су құбырын, Атырау облысындағы
диаметрі 1 400 мм-лік, ұзындығы 42,8 км САЦ-4 газ құбырын (лупинг), Кеңқияқ - Атырау мұнай құбырын тартуға қатынасты. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің қаулысымен
"Қазхиммонтаж холдинг" ашық акционерлік
қоғамы 2003 жылы Жамбыл облысындағы
Амангелді газ кенорнын орнатудың және оның
инфрақұрылымын тұргызудың бас мердігері
болып тағайындалды.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Геология
Қазгеофизика

**Қазгеофизика** - Қазақтың геофизикалық
жұмыстар жүргізу өндірістік геологиялық
бірлестігі 1981 жылы құрылды. Бірлестіктің
негізгі міндеті геофизикалық жұмыстың
геологиялық және экономикалық тиімділігін
арттыру.Өндірістік геологиялық бірлестіктің
құрамына "Гурьевмұнайгеология" бірлестігінен 4 экспедиция, (Орал, Ақтөбе,
Атырау, Тұрлан экспедициялары)
және "Оңтүстік Казгеология" бірлестігінен 3 экспедиция (Іле, Геохимиялық,
Аэрогеологогеофизикалық экспедициялар) кірді. 1983 жылы бірлестік Алматы
геофизикалық экспедициясын, 1985 жылы
Маңғыстау геофизикалық экспедициясын құрды. Аталған экспедициялардың
құрамында 110 далалық, тәжірибелік-
әдістемелік, шарттық партиялар және
есептік өңдеу, тақырыптық топтар жұмыс
жасады. "Казгеофизика" ӨГБ 1981 жылдан
1992 жылға дейін орындалған сейсмобарлау жұмыстардың әр жылдық көлемі
2,5 есе өсті. Бірлестік 260-қа жуық жалпы көлемі 15000 кв. км мұнай мен газ
құрылымдарын дайындады. Геофизикалық
мәліметтер мен болжамдарды пайдалану нәтижесінде ондаған жаңа кен орындар ашылды, олардың ірілері: Каспий
маңы ойысында - Қожасай, Синельников,
Әлібекмола, Чинарев, Имашев, Ұрықтау,
Тасым, Нысан, Кенбай, Оңтүстік Торғайда
- Құмкөл, Ақшабұлақ, Арысқұм, Майбұлақ,
Нұралы, Ақсай, Қызылқия, Қоныс, т.с.с.
Дайындалған құрылымдардың дайындық
коэффициент 0,1-ден 0,34-ке дейін өсті,
бұл терең бұрғылауға дайындалған
құрылымдардың сапалы екенін көрсетеді.
1992 жылы бірлестік таратылып 2
геофизикалық трест - Атырауда
"Қазмұнайгеофизика", Алматыда "Қазгеофизтрест" трестері құрылады. 1994 жылы
бұл 2 трест "Толқын" және "Геофизика"
мемлекеттік холдинг-компаниялар болып
қайта құрылады. "Толқын" мемлекеттік холдинг компаниясы құрамына Орал, Атырау,
Ақтөбе, Маңғыстау геофизикалық экспедициялары, "Геофизика" мемлекеттік холдинг-компания құрамына Тұрлан, Алматы,
Іле, Аэрогеологиягеофизикалық экспедиция, "Сейсмалимет" және "ҚазНИИ геофизика" ғылыми зерттеу институты кірді. 1996
жылы аталған екі холдинг компаниялар акционерлік қоғам болып "Геотекс" компаниясын құрды, ол кейінірек қАзимут Энерджи
Сервисезқ ашық акционерлік қоғамына
айналды.

## Дереккөздер


Санат:Геологиялық бірлестік
Ядролық-геофизикалық әдістер

**Ядролық-геофизикалық әдістер**
таужыныстардагы табиги немесе жасанды
қоздырылган өрістердің сәулеленуін зерттеуге негізделген геофизикалық әдістер
жиынтыгы. Өрістердің сәулеленуінің және
радиоактивтік сәулеленулердің таужыныстармен өзара әсерленулерінің өзгеруі
таужыныстардың құрамы мен қасиетіне
және олардың флюидтермен (газ, мұнай, су)
байланысты. Жер қыртысының құрамы мен
геологиялық құрылысын, жер қойнауында өтіп
жатқан процестерді зерттеу үшін, сондай-ақ
пайдалы қазба кенорындарын іздестіруге,
барлауга және оларды игеруге пайдаланылады. Бұл әдістер сәулелену түрі бойынша
бастапқы (қоздырушы) және қайталама (тіркеуші) болып жіктеленеді жене зерттелетін
ядролық реакцияның немесе сәулеленудің
затпен өзара әсерлесуінің күші, өлшеулердің
тәсілі, сол сияқты режимі бойынша ажыратылады. Әдістің гамма тәсілі, гамма-гамма тәсілі,
нейтрондық тәсілі, рентгенрадиометрлік тәсілі
болады.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Еділ сырты-Орал алды мұнайлы-газды облысы

**Еділ сырты-Орал алды мұнайлы-газды облысы** геологиялық тұрғыдан Каспий маңы ойысының динамикалық тұрғыдан өте белсенді және негізінен инверсиялық шеткі бөлігі болып табылатын Бозащы көтерілімінің солтүстік баурайынан Орал алды өңіріне дейінгі аралықты қамтиды. Бұл облыс та әркелкі зерттелген. Мұндағы кунгурға дейінгі палеозой бойынша ең жақсы зерттелген аймақ Жаңажол-Төрткөл ауданы болып табылады, осы өңірде төменгі карбонның визе жікқабатынан төменгі пермнің арт жікқабатына дейінгі аралық ұңғымалар көмегімен тиянақты зерттелген. Осы ауданда қойылған бірді-екілі аса терең ұңғымалар қиманы турон жікқабаты түзілімдеріне дейін аршыған. Ең толық зерттелгенi карбонатты таскөмірлік кешендер, негізгі мұнайгаздылық осы кешендермен байланысты. Оларды төсейтін төменгі таскөмірдің терригендік таужыныстары әлдеқайда нашар бұрғыланған, ал бұлардың мұнайгаздылығы облыстың батыс шеткі бөлігінде дәлелденген. Платформалық тыстың төменгі секциялары қазіргі таңдағы сейсмикалық зерттеулермен жеткіліксіз дәрежеде зерттелген, мұның өзі жергілікті іздестіру нысандарын нақтылау мәселесін табысты шешуді қиындатады. Қиралып отырған облыстың тұзасты түзілімдерін құрайтын құрылымдарды қалыптастыруға жекелеген горизонталь қозғалыстардың шешуші рөлі болғандығын уағыздайтын жаңадан құрастырылған геологиялық моделді ескерер болсақ, олардан, шегінді тыстың төменгі секцияларын қоса есептегенде, жаңа кенорындар іздеу перспективасы арта түседі. Бұл тұрғыдан алғанда облыстың Жаңажол-Төрткөл бөлігінің батыс аудандары айырықша қызғылықты. Қиманың карбонатты таскөмірлік секциясындағы күрделі құрылысты жергілікті нысандармен байланысты іздестіру бағыты перспективалы бағыттардың бірі боп қала бермек, алайда бұл нысандармен байланысты ашылулар өздерінің масштабы жағынан шағын болатындығы даусыз. Облыстың Бозащы және Жаңажол-Төрткөл аудандары аралығын қамтитын Сазтөбе-Сарыбұлақ бөлігі өзінің ең шеткі оңтүстік-батыс өңірінде ғана қанағаттанарлық дәрежеде зерттелген, сондықтан оның палеозойлық қимасының карбонатты да, терригендікте секцияларын одан әрі зерттеу қажеттілігі күмән туғызбайды. Облыстың Бозащы бөлігіндегі құрпық ауқымындағы палеозойлық түзілімдер қарқынды деформацияланған және алуан түрлі бұзылыстармен бөлшектенген, алайда оның теңіз табанындағы бөлігі айтарлықтай іздестіру нысаны ретінде бағаланады. Девон, таскөмір және төменгі пермь түзілімдерінде мұнайгаздылықтың тікелей белгілері талай рет анықталған Орал алды ауданы мүлдем зерттелмей қалып отыр десе де болады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Балқаш шөгінді алабы оқшауланған ірі тауарлық ойыс

**Балқаш шөгінді алабы** - мезозой-кайнозойдың терригендік түзілімдерінен, оның
ішінде көмірлі шөгінділерден түзілген, Балқаш Көлінің оңтүстігінде оқшауланған ірі тауарлық
ойыс. Алматы облысында орналасқан, пішіні гең өлшемді, яғни 280x280 км. Жоңғар Алата-
уы жотасының сілемдерінің кескіндері мен па-леозой түзілімдері ашылымдарының таяу ор-
маласуы себепті алаптың пішіні шығыста күрт гарыла түседі де езіндік "шүмек" жасайды.
Жалпы ауданы 91 мың км². Алап геологиялық-геофизикалық тұрғыдан жеткіліксіз зерт-
іелген алаптар қатарына жатады. Мүнда сейсмобарлаудың ОТНӘ, әсіресе дәлірек
іздестіру жұмыстарының материалдары жоқ, бірде-бір терең ұңғыма да бұрғыланбаған.
Сондықтан оның құрылыс жене даму ерек-
шеліктерін анықтау, мүнайгаздылығының ке-пешегін бағалау 60-жылдардың геологиялық-
геофизикалық деректерін және юракөмірлерін іздестіруге байланысты жеке сейсмоқималар
тұрғызу нәтижесінде 80-жылдары В.М. Пили-
фосов алған сейсмобарлау ақпаратына не-
гізделген. Электрлік зондылау деректері бой-
ынша құрастырылған құрылымдық картаға
сөйкес, алаптың кристалдық іргетасына тиесілі
іаужыныстардың беткі жазықтығы оңтүстіктен
солтүстікке қарай бірте-бірте темендей бере-
ді, сейтіп Байбақты кенті теңірегінде жер бел-
ион керініс беретін ашылымдар беті Бақанас
кенті еңірінде 1,5-2,0 км-ге дейін тереңдейді.
Аталган елді мекендер арқылы ететін қима
тагыты бойынша 50-жылдардың соңында
юрт құрылымдық ұңғымалар бұрғыланған бо-
пптын, солардың ішінде 8-інші ауыл жанында
Оурғыланған ұңғыма қалыңдығы 1000 м-ден
.астам палеоген-неоген таужыныстарының
ең толық қимасын аршыды. Алайда алаптың
Іргетасы аршылған жоқ. Бұрғылау процесін-
до ешқандай мұнай, газ белгілері байқалған
емес. Сейсмобарлау арқылы Іле езенінің
төменгі ағысы бойында меридианға жуық
(субмеридиандық) бағыттағы бірнеше грабен
анықталды, бұларды қалыңдығы ендіруге
түрарлық шамада қоңыр көмір қабатшаларын
кірікіретін юраның құмды-сазды шегінділері
толтырған. Юраның көмірлі таужыныстарының
килыңдығы 600 м шамасында. Осындай гра-
бендерм төменгі Іле көмір алабының шығысынан
табылды. Бұлардағы іргетастың құлдилау
тореңдігі көмір алабымен салыстырғанда
анағүрлым кем болып шықты. Лепсі ойысымы
деп аталган шығыс "шүмекте" алап іргета-
сы біршама саяз орналасқан, осыған сәйкес
шогінді қатқабаттың қалыңдыгы да 1000 м-
ден аспайды.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Зебрина

thumb|Зебрина
**Зебрина** (Zebrina pendula; гүл) – бөлме гүлі. Отаны – Орталық және Оңтүстік Америка. Көпжылдық шөптесін өсімдік. Жапырақтары ұзынша, үшкірлеу келген, қызыл жолақтарының екі жағы жасыл түсті жолақпен көмкерілген. Гүлдері майда, күлгін және қызғылт түсті. Мамырдан бастап, қазан айына дейін гүлдеп тұрады. Жылы, жарығы мол бөлмеде жақсы өседі.  Белсенді түрде оттегін бөліп, ауаны тазалайды, бөлмедегі шаңды азайтады. Венесуэлалық дәрігер әрі биолог Джонатан Пирерроның зерттеуінен кейін медицина саласында кеңінен қолданыла бастаған.

## Дереккөздер


Санат:Гүлді өсімдіктер
Эстакадалық құбыр желілері

**Эстакадалық қубыр желілері** - жер беті немесе су үсті эстакадаларында салынған, түрлі
мақсаттагы құбыр коммуникацияларыныңжиынтығы. Құбырлардан, теңгергіштерден,
тірек конструкцияларынан, қажетіне қарай
жылу оқшаулагыштарынан, бекіту жене
сақтандыру арматураларынан турады.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Қазгеошельф

**Қазгеошельф** - 1996 жылы
"Қазақстанкаспийшельф" АҚ және "ПетроАльянс Сервисес Компании Лимитед"
теңізде сейсмикалық операциялар жүргізу
үшін құрған бірлескен кәсіпорын - компания. Қарамағында ең жаңа технологиялық
жабдықтармен жарақтандырылған 26 кеме
бар. Бұлар шешімділігі жоғары, дәл деректерді алуға болатын зерттеулерді және
саязсулық, аралық белдемдерде мұхиттық
сутүбі жұмырсымдарын пайдалану арқылы
2Д және ЗД сейсмикалық бағдарламалар
бойынша жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді. Мұнымен қатар, осы жабдықтарды
пайдалануға теңіздік мұнай операцияларын жүргізу кезінде дайындықтан өтіп,
тәжірибе жинақтаған қазақстандық мамандар да қатыстырылмақ. Сөйтіп Қазақстанда
экологиялық жағынан сезімтал су айдынында өнімділігі жоғары сейсмобарлау
жұмыстарын орындай аларлық қабілеті
бар, техникалық жағынан әлемдік стандарттар деңгейінде жарақтандырылған
теңіздік геофизикалық қызмет тұңғыш рет
қалыптасты.

## Дереккөздер


Санат:Кәсіпорындар
Грейс Аббот

**Грейс Аббот** ( ағылш. *Grace Abbott*; 17 қараша 1878, Гранд-Айленд, Небраска штаты, АҚШ - 19 маусым 1939, Чикаго, Иллинойс штаты) — американдық әлеуметтік жұмысшы, қоғамдық администратор, білім қайраткері және реформатор. Гранд-Айленд колледжін тәмамдап, Небраска мен Чикаго университеттерінде диссертация қорғап, 1909 жылы саясаттану ғылымының докторы дәрежесін алған. 1908 жылы Чикагодаға Халл-Хауста Джейн Аддамстың қайырымдылық мекемесінде жұмыс жасай бастады, ол жерде Иммигранттарды қорғау лигасының тең құрылтайшысы болды.  АҚШ-тың балаларды қорғау Бюросының директоры қызметін (1921-34) атқара отырып, федеральдық деңгейдегі келісімдер арқылы балаларды еңбекке тартуға заңдық тұрғыдан шектеу енгізуге тырысты. Балалардың еңбек етуіне тыйым салу жөнінде Конституцияға өзгеріс енгізу туралы идеясы көпшілік тарапынан қолдауға ие болды. Дегенмен 1924 жылы штаттың қарауына ұсынылған түзету Конституцияға енгізілмеді. Оның ең әйгілі кітабы – Балалар және мемлекет.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері
Мария Жақашева

**Мария Жақашева** (1940, Атырау облысы). Саратов мұнай техникумын (1961) және Алматы халық шаруашылығы институтын (1982) бітірген. 1956-1962 жылдары - «Құлсарымұнай» МКБ-ы ұңғымаларды өлшеуші, контур сыртына су бұру цехында оператор, мұнай жабдықтарын жөндеу слесарьі. 1970-1977 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі басшы кадрлар бөлімінде инженер. 1977- 1980 жылдары - «Қазкөлікқұрылыс» тресі кадрлар бөлімінің аға нұсқаушысы. 1980-1990 жылдары
«Маңғыстаумұнайгаз» ӨБ-де инженер-экономист. 1990 жылдан зейнеткер. 1958-1961 жылдары
мұнай химиясы және газ өнеркәсібі кәсіподақтары ОК-І Пленумына мүше болып сайланған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Джон Джозеф Колдуэл Аббот

thumb|Аббот Джон Джозеф Колдуэл
**Аббот Джон Джозеф Колдуэл** (Abbott, Sir John (Joseph Caldwell)) (12 наурыз 1821, Сент-Эндрюс, Төменгі Канада – 30 қазан  1893, Монреаль, Квебек, Канада), Канаданың премьер-министрі  (1891-92). Монреалдағы Мак- Гилла университетінде білім алған ол 1847 жылы адвокат, ал 1862 жылы королдік адвокат болып қызмет атқарды. 1855 жылдан  1880 жылға дейінгі аралықта Мак-Гилла университеті құқықтық мектебінің деканы болды. Заң шығарушы ассамблеядағы (1857-74, 1880-87) қызметінен соң сенатор болып сайланып, үкіметтің көшбасшысы болды. Дж.Макдональдтың өлімінен кейінгі ымыраға келу нәтижесінде премьер-министр болды. 1892 жылы денсаулығына байланысты қызметтен кетуге мәжбүр болды.

## Дереккөздер


Санат:Канада премьер-министрлері
Санат:Канада заңгерлері
Барлау геофизикасы саласы

**Барлау геофизикасы** - пайдалы қазба ке-
мирындарын іздестіру және оларды игеруді
бақылау мақсатында жер қыртысындағы
геофизикалық өрістердің кеңістік пен уақыт
барысында езгеруін зерттейтін геофизи-
ка саласы. Табиғи өрістерді (геомагниттік,
гравитациялық, электрмагниттік, ядролық
физикалық ерістерді, серпінді тербелістер-
ді) және жасанды өрістерді (электрогенера-торлар, қопарылыстар және қопарылыссыз
кездердің кемегімен иондаушы сәуле та-
рату кездері кемегімен алынған) ерістерді
елшеуге негізделген. Бұлардың өзгеруі жер
қыртысы құрамының және құрылысының
әртектілігімен, жер қыртысы қасиеттері мен
онда етіп жатқан процестерді ңезгергіштігімен
анықталады. Жасанды өрістердің әдістері
терең талдауға икемділігімен, сенімділігімен,
табиғи өзгерістер жоғары экономикалық ти-
імділігімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Солтүстік Үстірт-Бозащы шөгінді алабы

**Солтүстік Үстірт-Бозащы шөгінді алабы** әркелкі зерттелген. Оның ең түбегейлі зерттелген бөліктері ретінде мезозой бойынша құрылық ауқымындағы Бозащы көтерілімі мен Арыстан баспалдағын, палеоген бойынша Шағырлы-Шемішті және Акулков-Базой белдемдерін атауға болады. Қиманың палеозойлық секциясы бірлі-екілі ұңғымалармен зерттелген, ол алаптың қазақстандық бөлігі ауқымында мұнай мен газ кенорындарын іздестіру аймағы ретінде қарала алмайды. Алаптың Солтүстік Үстірт бөлігінде жүргізілген іздеу-барлау жұмыстары көлемінің біршама қомақты болғандығына қарамастан, онда ірі ашылулар болмады, осыған байланысты бұл өңірге деген қызығушылық кешегі кеңес кезінің өзінде-ақ мүлдем саябырсыған болатын.

Жаңа ашылулар мүмкіндігі, бұрынғыдай, алаптың оңтүстік-батыс бөлігінің, соның ішінде Арыстан және Қолтық-Ердала баспалдақтарының юра және төменгі бор түзілімдерімен байланыстырылады. Бұл ашылулар масштабы болымсыз деп болжанады. Ортаңғы-жоғарғы триас түзілімдерінің мұнайгаздылық перспективасы кумәнді түрде қалып отыр. Ауданның шығыс-солтүстік-шығыс аудандарының палеоген кешенінен газ кенорындарын іздеу перспективасы бар. Бозащы белдемінен жаңа ірі ашылулар болуының жоғары мүмкіндігі Каспий теңізі су айдыны табанындағы мезозойлық түзілімдермен байланыстырылады, бұл өңірдің аймақтық зертелу дәрежесі жергілікті нысандарды нақтылай түсуге жеткілікті.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Аббот Лайман

thumb|Аббот Лайман
**Аббот Лайман** (ағылш. Abbott, Lyman; 18 желтоқсан 1835, Роксбери, Массачусетс штаты, АҚШ – 22 қазан 1922, Нью-Йорк), американдық уағызшы,  жазушы Джекоб Абботтың (1803-79) ұлы. Теологияны оқу үшін құқықтық саладан бас тартып,  1860 жылы рухани дәрежеге  ие болды. 1870 жылы Христиан көркемсуретті апталығына редактор, ал 1881 жылы  Г.У.Бичердің Христиан одағына бас редактор болып қызмет атқарады. 1888 жылы Бичердің орнына Бруклинде уағызшы болады. Әлеуметтік Евангелие қозғалысының көрнекті өкілі социализм және саясаттағыдай экономикаға діни сенімнің араласуын жоққа шығарып, әлеуметтік және өндірістік мәселелерді шешу үшін христиандық идеяны пайдаланбақ болады. Өзге де мәселелерді шешу үшін либеральды евангелистік протестантизм өкілі ретінде шығып, пікірлерін ортаға салып жүрді.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ тұлғалары
BG Group

**BG Group** — табиғи газды өндіруден бастап, оны тұтынушыларға жеткізіп бергенге дейінгі аралықтағы бүкіл жұмысты тындырумен айналысатын жетекші халықаралық компания. Қазақстанда өкілеттілігін "BG Kazakhstan" компаниясы атқарады. BG Group бес құрлықта, 20 елде жұмыс істейді. Оның жұмысының басты бағыттары: газды барлау және өндіру, сұйытылған табиғи газ дайындау, оны тасымалдау, бөліп беру, сол сияқты электр энергиясын өндіру. BG Group Қазақстанда XX ғасырдың 90-шы жылдарынан бері жұмыс істеуде. Минералды шикізаттардың мол қорларын алғашқылардың бірі боп игере бастаған батыстық компания. BG Group компаниясының аса ірі Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орнын игеру жобасында 32,5% үлесі бар.
Бұл компания, ENI компаниясымен біріге отырып, аталған кенорынның операторы болып табылады. Сонымен қатар, BG Group компаниясы Каспий құбыржелілік консорциумның (КҚК) акционерлерінің бірі, бұл жобадағы оның үлесі 2%.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Банк (қайраң)

**Банк (қайраң)** - құмды немесе мибатпақты
судың шайып үйіруі немесе су түбіндегі
кедертастарды түзуші маржандардың,
Брахиоподтардың, тіржандардың, балдыр-
лардың тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда
болатын су астындагы қайырлар мен кедер-
гілер. Кейде Б. құрлықтың қалдық бедерінің
сақталган белігі болып табылады.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Фиок

***FIOC (First International Oil Corporation Ltd.)***
(**ФИОК**) - халықаралық энергетикалық компания. Өзінің Қазақстан Республикасындагы
қызметін 1997 жылдан бастады. ФИОК 1996
жылы Қазақстанда мунай операцияларын
жүргізу мақсатында АҚШ-тың жекелеген бизнесмендері тобы мен инвестициялық корпорациялары тарапынан құрылды. Қазақстанда
жүмыс істеген салыстырмалы тұргыдан аз
ғана уақыт аралыгында компания біршама
ірі геофизикалық және геологиялық барлау
жүмыстарын жүргізіп үлгерді. Компания,
қазақстандық серіктестерімен біріге отырып,
Атырау облысындағы Сазанқурақ мұнай
кенорнын игеруде. ФИОК компаниясының
Қазақстанға қуйған инвестициясының жалпы мөлшері 150 миллион АҚШ долларын
қурады. ФИОК-тің Қазақстандағы серіктестері:
"Атыраумұнайгазгеология"акционерлік қоғамы
("Сазанқурақ"ашық акционерлік қоғамы-бірле-
скен кәсіпорны), "Роснефть" ашық акционерлік
қоғамы-ұлттық компаниясы ("Адай петролеумКомпани" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі), BEKSTAR-Дльянс тобы ("Потенциал Ойл"
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі), ЮКОС
("Урал Ойл энд Газ" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі). 2004 жылдың тамыз айында
ФИОК SINOPEC Қытай мунай компаниясымен
біріге отырып, First International Oil Corporation
Ltd. компаниясы түрінде қайтадан құрылды.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Басты мұнай айдау станциясы

**Басты мұнай айдау станциясы** - арналы
мұнай құбырының немесе оның жеке пайдалану бөлігінің басталар жерінде орналасқан,
мұнай мен оның өнімдерін жинауға жане
құбыр желісі арқылы айдауға арналған
құрылыстар кешені. Құрамына сорап станциялары, қорқоймалар паркі, технологиялық
құбыр желілерінің цехы, шағын электр станциясы, қазандық, сумен қамтамасыз ету
нысандары, қосалқы жұмыс пен әкімшілік
үйлері, мәдени-тұрмыстық нысандар т.б. кіреді.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
ҚазТрансКом

**ҚазТрансКом** - акционерлік қоғам. 2001 жылдың 1 тамызында бірнеше телекоммуникациялық компаниялардың - «КаспийМұнайБайланыс», «Ақтөбемұнай-байланыс» және «Байланыс» акционерлік компанияларының - бірігуі
нәтижесінде құрылды. «ҚазТрансКом» акционерлік қоғамы Батыс Қазақстанның мұнай компанияларына телекоммуникациялық қызмет
көрсетудің негізгі операторы болып табылады.
2004 жылы «ҚазТрансКом» акционерлік қоғамы
Қазақстанның телекоммуникациялық рыногын
либеризациялау бағдарламасын жүзеге асыру
аясында халықаралық және қалааралық телофон байланысы бағытында қызмет көрсетуге
мемлекеттік лицензия алды.
Бұл акционерлік қоғамның 7 бөлімшесі бар,
олар: Оңтүстік бөлімше (Алматы), Батыс
бөлімше (Атырау), Шығыс бөлімше (Павлодар), Ақтөбе бөлімшесі, Астанадағы бөлімше,
Орал бөлімшесі (Орал), Маңғыстау бөлімшесі
(Ақтау). Бұл бөлімшелер Қазақстанның кез
келген аймағында телекоммуникациялық
қызмет көрсете алады. «ҚазТрансКом» акционерлік қоғамының қарамағында Қазақстан
аумағын түгелімен қамтитын 200 жерсеріктік
станциялар, республикадағы ең ірі жүйе болып табылатын 4 мың км-лік транкингтік байланыс торабы бар. Бұл торап 400 мың шаршы
км аумақты жаба алады. Бұл аумақта республика тұрғындарының үштен бірінен астам
халық тұрады және Батыс аймақтың бүкіл
негізгі жол артериясы осы торап ауқымында.
«ҚазТрансКом» акционерлік қоғамының
арналық торабының жалпы ұзындығы 11
мың км, бұл Қазақстандағы ең ірі торап болып табылады, ол республиканың мұнай
және газ өндіретін аймақтарын түгелдей
қамтуға мүмкіндік береді. Мұнай мен су тасымалдау бағытындағы телекоммуникациялар рыногындағы компанияның үлесі
90 %. Автоматика жүйесі, мәліметтер беру
және Қазақстанның мұнай құбырларының
технологиялық байланысы бағыттарындағы
компанияның үлесі 100 %. «ҚазТрансКом» акционерлік қоғамының негізгі тұтынушылары:
«ҚазМұнайГаз», «ҚазТрансОйл», «Интергаз Орталық Азия», «Қазқұрылыссервис»,
«Өзенмұнайгаз», «Қазақойлақтөбе», «Қазақтүрікмұнай», «Теңізшевройл», «Каспий Құбыр
Консорциумы», «Қазақтелеком».
Жетекшілері: Жүнісов Б.А, (2000 ж.), Ержанов
А.С. (2003 ж.), Абдрахманов М.А. (2004 жылдан
бері).

## Дереккөздер


Санат:Акционерлік қоғам
Ақтөбе геофизикалық экспедициясы

**Ақтөбе геофизикалық экспедициясы** - 1954 жылы Ақтөбе облысында геофизикалық зерттеулер жүргізу үшін құрылған. Экспедиция құрылғаннан бері ол Кеңқияқ, Жаңажол, Ұрықтау, Әлібекмола, т.б. ірі кен орындардың құрылымдық негіздерін дайындады. Қазіргі уақытта "Ақтөбе геофизикалық экспедициясы" акционерлік қоғамы жер үсті сейсмобарлау жұмыстарын 2D, 3D, ВСП кешендері көмегімен жүргізуге мамандандырылған мекеме. 1992 жылдан бері аталған қызмет көрсету жұмыстары Қазақстанда жұмыс істейтін шетелдік мұнай компаниялары үшін жүргізілуде.

## Дереккөздер


Санат:Экспедиция
Батыс Қазақстан геология басқармасы

**Батыс Қазақстан геология басқармасы**
- Қазақ КСР Геология министрлігінің Батыс Қазақстанда мұнай-газ кенорындарын із-
дестіру мен барлауға мамандандырылған,
геология барлау кәсіпорындарын біріктірген
басқару мекемесі. "Қазақстанмұнайбарлау",
"Маңғыстаумүнайбарлау", "Ақтөбемұнай барлау" трестерінің негізінде 1958 жылы
құрылды. Басқарма Атырау қаласында
орналасты. Жұмыс істеген жылдары
Маңғыстаудың ең ірі кенорындары Жетібай
мен Өзен, Ақтөбе облысындағы Кенқияқ,
Прорва тобының кенорындары ашыл-
ды. Мұнай мен газ іздестіру мен барлауға
мамандандырылған мекемені жандандыру
мақсатында 1970 жылы басқарма таратылып, Атырау аймақтық ірілендірілген мүнай
барлау экспедициясы құрылды.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Ақтөбе пройссаг мұнай

**Ақтөбе пройссаг мұнай** - Ақтөбе облысы
жерінде көмірсутек шикізатын барлауды
және өндіруді жүзеге асыратын бірлескен
неміс-қазақ кәсіпорны. Жеке тұлғалар меншігінде. 1995 жылы құрылған.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Абд әл-Самад

**Абд әл-Самад** (Abd al-Samad) (16ғ.ортасы.), парсы миниатюристі. Иранда туған ол Үндістанға көшіп барып, императорлық шеберхананың алғашқы мүшелерінің бірі болып қабылданады. Өзінің мұғалімдік қызметі арқасында тайпаласы Мир Сеид Апимен бірге Үндістанда моғолдық сурет мектебінің қалыптасуына зор еңбек сіңіреді. Оның 1400-ге жуық миниатюраны қамтыған Хамсе жазбасындағы иллюстрацияның көп бөлігі моғолдық стилде жасалған. Сарайдың қолдауына ие болған ол 1576 жылы монета сарайының башылығына тағайындалып, 1584 жылы диван (мемлекеттік кірістерді басқарушы) болып бекітіледі.

## Дереккөздер


Санат:Парсы тұлғалары
Санат:XVI ғасыр
Батыс Новобогат мұнай кен орны

**Батыс Новобогат мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік ернеуі маңы белдеміндегі 1992 жылы ашылған мұнай кен орны. Атырау облысында, Атырау қаласынан солтүстік-батыста 70 км жерде орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Кен орнын сыйыстырушы құрылым Новобогат күмбезінің оңтүстік-батыс баурайының бойымен солтүстік-батыстағы Гран тұз мойнағынан оңтүстік-шығыстағы Новобогат-Қамысты тұз мойнағына дейін созылатын тұз кемерінен орын алған. Мұнай тұтқышы -2200 м-лік изогипсасымен шектелетін тұз кемері табанының антиклиндік жатысы нәтижесінде қалыптасқан. Кемер астындағы пермь-триас қатқабатында 2480-2550м-лік тереңдіктерде жатқан 4 мұнайлы горизонт анықталды. Төрт горизонттың жиынтық мұнайлы ауданы 200-9,2 мың м3.

## Жатыс сипаты
Жатындар қойнауқаттық, дөңес маңдық, олар стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған. Горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 20%, өтімділігі 0,001-0,08 мкм2, мұнайға қанығу коэффициенті 0,64-0,66. Горизонттардың мұнайға қаныққан қалыңдығы 10-12 м. 5 мм-лік штуцердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 11,8-38,6 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысымдар 17,4-28,4 Мпа. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 804-824 кг/м3, аз күкіртті (0,03-0,14%), аз парафинді, аз мөлшерде шайырлар мен асфальтендері бар. Барлық горизонттар үшін орташа жылдық газ факторы 188,4 м3/м3. Су-мұнай жапсарлары анықталмаған, еріген газдың құрамы мен оның химиялық қасиеттері зерттелмеген. Кен орны 2003 жылы қайтадан іске қосылды қазіргі кезде ол сынамалық өндіріске дайындалуда.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
KIOGE

**KIOGE** - Қазақстанда жыл сайын өткізілетін
халықаралық мұнай-газ көрмесі және оның
аясындағы конференция. Көрме мұнай-газ өнеркәсібі саласындагы жетекші халықаралық компаниялардың өнімдерімен және
ұсынатын қызметімен таныстырады. KIOGE
Қазақстанның мұнай саясатының әлемдік айналысына енгендігінің күәсі іспетті.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Қаламқас-Қаражанбас-Ақтау

**Қаламқас-Қаражамбас-Ақтау** - Бозащы
түбегінің мұнайын Ақтау қаласына қотаратын
арналы мұнай құбыры. Осында айдалған
мұнай бұдан әрі теңіз және темір жол көлігімен,
сондай-ақ Өзен - Жетібай - Ақтау мұнай
құбырымен тасымалданады. Ұзындығы 62 км,
диаметрі 520 мм-лік Қаламқас - Қаражамбас
бөлікшесі пайдалануға 1986 жылы берілді, ұзындығы 202,5 км, диаметрі 720 мм-лік
Қаражамбас - Ақтау бөлікшесі 1979 жылдан
пайдаланылуда. Өнімділігі жылына 8 млн. т.
мұнай. Қаламқаста, Қаражанбаста, Таушықта,
Ақтауда мұнай айдау станциялары бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Қаламқас қорғаныс дамбасы

**Қаламқас қорғаныс дамбасы** - "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамының Қаламқас мұнай-газ кен орнын Каспий теңізінің соқпа толқындарынан қорғау мақсатында 1979-1981 жылдары салынған дамба. Дамбаның ұзындығы - 30,3 км, ені - 8 м, биіктігі - 3-4,7 м.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Геология
Оңтүстік Маңғыстау шөгінді алабы

**Оңтүстік Маңғыстау шөгінді алабы**ның құрлықтағы бөлігі тыңғылықты зерттелген, бірақ геофизикалық әдістермен және бұрғылау ұңғымаларымен әркелкі қамтылған. Құрлықтағы негізгі мұнайлы-газды кешен болып табылатын юралық кешеннің барлану дәрежесі жоғары. Осындай сипат шөгінді тастың триастық бөлігіндегі мұнай-газ шоғырлану белдемдеріне де тән. Алайда алаптың құрлықтағы бөлігін зерттеудің қол жеткен деңгейі оның ауқымындағы құрылымдық-тектоникалық белдемдердің көпшілігінен жаңа ашылулар мүмкіндігін жоққа шығармайды. Мұндай ашылулар әзір бұрғылана қоймаған ұсақ антиклин тұтқыштардағы қиманың триастық бөлігімен, сирегірек юралық қатқабатпен, сол сияқты юрадағы антиклин емес тұтқыштармен, оның ішінде жоғарғы юраның карбонатты бөлігімен байланыстырылады. Бұрыннан белгілі ең ірі кенорындардың құрылысын бүгінгі деңгейдегі сейсмобарлау көмегімен одан әрі саралай түсу шаралары табысты нәтижелер беруі тиіс.

Ең ірі ықтимал ашылулар алаптың Каспий теңізі табанында орналасқан бөліктерімен байланысты екендігі даусыз. Олардың геофизикалық зерттеулермен, оның ішінде бүгінгі деңгейге сай қосөлшемді сейсмобарлау шараларымен қамтылу дәрежесі өңірді одан әрі саралауға қажетті жергілікті нысандарды таңдап алуға жеткілікті болып табылады. Теңіз айдынының екі ауданында, атап айтқанда Песчаномыс-Ракуш және Беке-Басқұдық аудандарында бірді-екілі ұңғымалар
ғана бар, олардың кейбіреуі мұнайлы және газды.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Қаламқас

***Қаламқас*** сөзі мынадай мағыналарды білдіреді:

***Қаламқас** – қазақ әйел есімі.
*Қаламқас –  Маңғыстау облысындағы мұнай-газ кен орны.
*Қаламқас – ансамбль.
*Қаламқас – Қаламқас кенорнын Каспий теңізінің толқындарынан қорғау үшін салынған дамба.

## Тағы қараңыз
*Қаламқас-Қаражанбас-Ақтау
*Айттым сәлем, қалам қас...
Nimir Petroleum company limited компаниясы

**Nimir Petroleum company limited** - мунай
мен газды барлауға, өндіруға, тасымалдауға,
мунай операцияларын жүргізуге байланысты қызмет көрсетумен айналысатын Сауд Аравиясының компаниясы. Жеке тулғалар
тарапынан 1992 жылы қурған. Меншік түрі
жеке. Маңғыстау облысындағы Солтүстік
Бозащы газ-мұнай кенорнында көмірсутек
шикізатын өндіруге лицензияны Қазақстан
Республикасының үкіметі 1996 жылы берген.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Әбд әл-Мәлік ибн Маруан

**Әбд әл-Мәлік ибн Маруан әл-Умәйя** (;
646—705) — Умәйядтар халифатының 5-ші халифі.

## Өмірбаяны
646 жылы Медине қаласында дүниеге келген. Өте білімді адам болған.

683 жылғы Умәййя билігіне қарсы қозғалыс кезінде Абд әл-Мәлік туған жері Мединеден қашып кетеді. Екі жылдан кейін әкесі I Маруанның өлімінен кейін халифатқа мұрагерлік жолымен келіп, өзінің көмекшісі Әл-Хаджадж ибн Жүсіппен бірге Умәйя әулетінің билігіне қарсы қозғалыстарды тұншықтырып, мұсылман әлемін қайта біріктіру үшін 7 жылға созылған соғыс науқанын бастайды. Ол солтүстік Африканы бағындыра отырып берберлерді өз жағына тартады. 697 жылы Византия Империясына бағынышты Карфагенді жаулап алады. Медина діни қызметкерлерімен жақсы қарым қатынаста болғандықтан, олардың көпшілігі Омейя әулетіне бағытталған қарсылықтарын тоқтатады. Араб тілін халифаттың барлық аймақтарының мемлекеттік тілі ретінде бекітеді және сол кезеңде қолданылып жүрген Византиялық шақаларды ауыстыру үшін дербес алтын шақалар шығарады. Оның билігі тұсында Иерусалимде Жартас Күмбезі мешіті салынды.

## Дереккөздер


Санат:Умәйя әулетінің халифтері
Батыс Опақ газ кен орны

thumb|right|200px|Батыс Опақ газ кен орнының жабын бойынша құрылымдық карталары
**Батыс Опақ газ кен орны** – Шу-Сарысу шөгінді алабының Мойынқұм ішкі ойысындағы газ кен орны. Қызылорда қаласының солтүстік-шығысында 215 км жерде орналасқан. Құрылым 1980 жылы іздестіру бұрғылауын жүргізуге дайын болды.

## Геологиялық құрылымы
Кен орнын сыйыстырушы құрылым оңтүстік-батыс бағытта созылған жарылым бойына орналасқан антиклин түрінде ошарылады. Антиклиннің өлшемдері фамен жікқабатына тиесілі өнімді түзілімдердің беті бойынша (-1750 м-лік изогипса) 15x3,2 км, амплитудасы 173 м, ал төменгі Серпухов жікқабатына тиесілі газды әктастардың беті бойынша (-1150 м-лік изогипса) 18,5Х3 км, амплитудасы 148 м. 

## Жатыс сипаты
Қатпар дөңесіндегі фамендік жатынның тереңдігі 1861 м, биіктігі 13 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 13,6 м, тиімді қалыңдығы 5,2 м. Жинауыштарының кеуектілігі 9-14%, олар жарықшақты қүмтастардан құралған, жарықшақты-кеуекті типке жатады. Газға қанығу коэффициенті 0,76. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 18,4 Мпа. 6,6 мм штуцерде бастапқы дебит 30 мың м3/тәу. Төменгі турне жікқабатына тиесілі бөлігінің ангидриттері мен сульфаттанған әктастарды жапқыш рөлін атқарады. Төменгі Серпухов жікқабатына тиесілі жатын 1286 м тереңдікте аршылды, биіктігі 50 м-ге жуық. Әктастардан құралған кеуекті-аралық және аралас типті жинауыштардың ашық кеуектілігі 3-10%. Ашық оқпанда бастапқы шығым 2-3 мың м3/тәу-ті қүрады. Қалыңдығы 25 м-ден 128 м-ге дейінгі көнелігі шамалас ангидриттер жапқыш рөлін атқарады.

## Құрамы
Фамен жікқабатына тиесілі жатын газдарының құрамы: метан - 55,34-83,45%, этан - 2,75-5%, пропан - 0,86-1,7%, изобутан - 0,15-0,5%, бутан - 0,15-0,4%. Серпухов жікқабатына тиесілі жатын газдарының құрамы, %: метан - 81,31, этан - 13, пропан - 6,0 т.б. Хлоркальцийлі құрамды фамен шөгінділерінің қойнауқаттық суларының тығыздығы 1192 кг/м3, минералдылығы 258 г/л, онда өндірістік мелшерде йод, бром, бор, литий шоғырланған. Төменгі Серпухов горизонттарының хлоркальцийлі типті қойнауқаттық суларының тығыздығы 1180 кг/м3, минералдылығы 218,1 г/л, өндірістік мелшерде йод, бром, бор және литий шоғырланған. Кен орнында жұмыс жүргізіліп жатқан жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Хлорофитум

**Хлорофитум** () – қасқыржемдер тұқымдасының агавалар тұқымдас тармағына жататын көпжылдық өсімдік. 

Хлорофитум (гүл) – бөлмеде өсетін гүл. Грек тілінен аударғанда «chloros» - жасыл, «phyton» - өсімдік деген мағынаны білдіреді. Отаны – Оңтүстік Африка. Тропикалық және субтропикалық аймақтарда – Оңтүстік Америка, Африка, Мадагаскар аралы, Оңтүстік Азия, Австралияда тараған. Хлорофитум тұқымдасына жататын өсімдіктердің 215-ке жуық түрі бар. Жапырақтары қияқ тәріздес, гүлдері ұсақ, төрт күлтелі, ақ түсті болады. Ғалымдар хлорофитумның ауаны формальдегид пен улы тұншықтырғыш газдан жақсы тазартатынын анықтап, бұл гүлді әсіресе ас бөлмесінде өсіру керектігін айтқан. 

## Өсімдік туралы
**Хлорофитум**  гүлінің атауы грек тілінен аударғанда  – жасыл және  – өсімдік деген сөздерден  шыққан. Отаны – Оңтүстік Африка.  Тропикалық және субтропикалық аймақтарда – Оңтүстік Америка, Африка, Мадагаскар аралы, Оңтүстік Азия, Австралияда таралған. Хлорофитум тұқымдасына жататын өсімдіктердің  215-ке жуық түрі бар. Әдемілігі – мұртшасы мен  нәзік қияқ жапырақтарында. Жапырақтарының түсі түріне байланысты: жай сұрыптары жасыл, қою жасыл болса, сұрыпталған түрлерінің жапырақтары ақала, сарыала болып келеді. Жасыл жапырақтарының ортасында ақ сызық болса, екінші түрінде керісінше ортасында жасыл сызық, ал шеттері ақ немесе сары түсті болып келеді. Ерте көктемде гүлдейді. Гүлдері ұсақ, пішіні лала гүлдікіне ұқсайды, төрт күлтелі, ақ түсті болады. Гүлдері  гүлсидамында кезектесіп орналасады. Гүлдеп болған соң, гүлдеген жерлерінен балапандар шығарады. Балапандары біраз уақыттан кейін үлкейіп өсіп, тамырланады. Оны бірден аналығынан бөліп, бөлек түбекке отырғызу керек. Басты ерекшелігі, күтімді көп қажет етпейді, есесіне бөлменің  ауасын жақсы тазартады. Ғалымдар хлорофитум өсімдігінің ауаны формальдегид пен улы тұншықтырғыш газдан жақсы тазартатынын анықтап, бұл өсімдікті әсіресе ас бөлмесінде өсіру керектігін айтқан.

## Жарығы:
Ала жапырақтыларына жарық қажет, көлеңкеде түссізденіп кетеді. Жасыл жапырақтылары көлеңкеде де өсе береді.

## Жылуы:
Жазда 15-200С, қыста 70С-дан  төмен түспегені абзал.

## Суғарылуы:
Жазда жиірек, қыста сирек суғарылады.

## Ылғалдылығы:
Құрғақ, ыстық ауада жапырақтарының ұшы қоңырқай тартып, қурап кетеді. Сондықтан су бүркіп тұру қажет.

## Қоректендірілуі:
Әдемі жапырақтыларға арналған тыңайтқышпен  көктемнен күзге дейін екі аптада бір рет қоректендіріп тұрған жөн.

## Аурулары:
Ауруға сирек шалдығады. Алайда щитовка, өсімдік биті, ақ ұнтақ құртының әсерінен ауруы мүмкін.

## Көбейтілуі:
Балапандары және түбін бөлу арқылы көбейтеді.

## Хлорофитум туралы тақпақ

Тазартады бөлмені

Шаң-тозаң мен газдардан.

Оны өсірген адамдар

Жаны сергіп, мәз болған.

Күтімі де жеңілдеу,

Өсіруге ыңғайлы.

Ол бар жерде өзіңді

Сезінесің тым жайлы.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

## Дереккөздер


Санат:Агавалар
Санат:Қасқыржемдер
Батыс Тереңөзек мұнай кен орны

**Батыс Тереңөзек мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. Атырау облысында, Атырау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 180 км жерде орналасқан. Кен орны 1953 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Тектоникалық жағынан мұнай сыйыстырушы көтерілім қос қанатты тұз күмбезді қүрылымдармен байланысқан. Жоғарғы және теменгі бор түзілімдерінде 8 өнімді горизонт бар. Мұнай мен су -233, -718 м тереңдікте шектеседі. 

## Жатыс сипаты, құрамы
Өнімді горизонттар терригендік таужыныстардан тұрады, жинауыштары кеуекті. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,6-0,8. Мұнайдың тығыздығы 842-ден 946 кг/м3 дейін, күкірті 0,26-2,36%, парафині 0,15-2,31%. Мұнай жатынын құрамы хлоркальцийлі арынды су қоршаған. Кен орны 1956 жылдан игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Карл Жақиев

**Карл Жақиев**(1947, Атырау қаласы). КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі. Техника ғылымдарының кандидаты (1979).Қазақполитехникалық институтын бітірген (1970). 1970-1978 жылдары
«Ембімұнай» ӨБ-і мұнай және газ кен орындарын жобалау секторында инженер, аға инженер, аға ғылыми қызметкер, орталық ғылыми-зерттеу лабораториясының жобалау белімінде аға инженер, технологиялық бөлімде геолог.1978-1979 жылдары - Мұнай БҒЗИ аспиранты.1980-1994 жылдары - «Ембімұнай» ӨБ орталық ғылыми-зерттеу лабораториясы директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, ал 1987 жылдан директор.1994-2003 жылдары - «Ембімұнайгаз» АҚ-ның бірінші вице-президенті.2003 жылдан «КаспийМұнайГаз» ҒЗЖИАҚ-ның вице-президенті.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Абд әл-Мумин ибн Әли

**Абд әл-мумин ибн әли** (abd al-mumin ibn ali) (1094, taгpa, хаммадид княздығы – 1163, рабат, альмохадтар империясы), альмохаттар әулеті (1130-63) берберлер халифы. 1117 жылдары діндес қауым діни қозғалысының негізін қалаушы ибн тумартқа қосылып, оның альморавидтер әулетіне қарсы күресіне дем береді. 1130 жылы Ибн Тимарта өлімінен кейін халиф болып, 17 жыл бойы альморавидтерге қарсы күресін жалғастыра береді. 1147 жылы марракеш түбінде жеңіске жетіп, марракешті өз резиденциясы етеді. Кейін Египеттен батысқа қарайғы бүкіл Солтүстік Африканы жаулап алады.

## Дереккөздер