open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оңтүстік Америка кубогы 2016

**[[Оңтүстік Америка кубогы]] 2016** () — турнирдің 15-ші жарысы. Финалға "Шапокоэнсе" және "Атлетико Насьональ" клубтары шықты. "Шапокоэнсе" клубының футболшылары 28 қараша күні түгелдей әуе апатына ұшырады да, финал ойналған жоқ. Сол себепті жеңімпаз атағы осы клубқа берілді.

## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}

## Финал

|}

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2016 жылғы футбол
Оңтүстік Америка кубогы 2015

**Оңтүстік Америка кубогы 2015**  () — турнирдің 14-ші жарысы.

## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## Жартылай финал

|}

## Финал

|}

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2015 жылғы футбол
Оңтүстік Америка кубогы 2014

**Оңтүстік Америка кубогы 2014** () — турнирдің он үшінші жарысы.

## 1/8 финал

## Ширек финал

## Жартылай финал

### Финал

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2014 жылғы футбол
Нышан Елубайұлы Өмірәлі

**Нышан Елубайұлы Өмірәлі** (11 мамыр 1993, Қаратау – 2 қазан 2024, Тараз) — қазақстандық паратаеквондошы, екі дүркін әлем чемпионы (Мәскеу-2014, Лондон-2017), Азия чемпионатының күміс жүлдегері (Хошимин-2022), Азия ойындарының күміс жүлдегері (Ханчжоу-2023), Токио-2020 және Париж-2024 жазғы Паралимпиада ойындарына қатысты.

## Өмірбаяны
Нышан Өмірәлі 1993 жылы 11 мамырда Жамбыл облысы Қаратау қаласында дүниеге келген. 2006 жылдан бастап паратаеквондомен айналысты. Карьерасын 17 жасында бастады. Паратаэквондодан К44 санаты және 80+ кг салмақ дәрежесінде екі дүркін әлем чемпионы, Азия ойындарының чемпионы және көптеген халықаралық жарыстардың жүлдегері атанды.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Қазақстан тхэквондошылары
Оңтүстік Америка кубогы 2013

**Оңтүстік Америка кубогы 2013** () — турнирдің он екінші жарысы.
## Плей-офф
### 1/8 финал

### Ширек финал

### Жартылай финал

## Финал

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2013 жылғы футбол
Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі

Бұл тізімде Қазақстанның 2-президенті **[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары** көрсетілген.

Ең көбі Қасым-Жомарт Тоқаев жақын көршілеріміз Ресейге 18, Қырғызстанға 7 рет сапар жасаған. Қытай, АӘБ, Тәжікстан, Түркия, Өзбекстанға 4 рет, Әзірбайжан, Германия және АҚШ-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы Армения, Қатар және Сауд Арабиясына 2 рет сапар жасады.

2022 жылы Қасым-Жомарт Тоқаев 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.

[thumb|Тоқаев пен [Дональд Трамп Сопақ кеңседе, 6 қараша 2025]]
[thumb|Тоқаев пен [Владимир Путин Мәскеу Кремлінде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[thumb|Тоқаев пен [Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский Нью-Йоркте.]]

## Тізім

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан сыртқы саясаты
Тана көлі

**Тана** — Эфиопиядағы көл, Ніл өзені алабында. Эфиопиядағы ең ірі көл. Көлге 50 шақты өзен құяды, ең ірілері Гумара-Шет, Джельда, Анферас, Гуари, Саги, Саруаха, Абаганан, Алугса, Дирма, Магача, Синсиль, Гумира. Көлден Ніл салаларының бірі Көк Ніл ағып шығады. 

Көлде 20 шақты арал бар.

Жағалауынан балық аулауға болады.

## Галерея

Сурет:Lake_Tana_SPOT_1385.jpg|Жоғарыдан түсірілген сурет
Сурет:ET_Amhara_asv2018-02_img062_Lake_Tana_at_Gorgora.jpg|Балық аулау
Сурет:ET_Amhara_asv2018-02_img070_Lake_Tana_at_Bahir_Dar.jpg|Көл аңғарындағы қайық.
Сурет:ET_Amhara_asv2018-02_img068_Lake_Tana_at_Bahir_Dar.jpg|Көлдегі Бегемот


## Сілтемелер

* 
* 
* 

Санат:Эфиопия көлдері
Санат:Ніл
Футзалдан Қазақстан супер кубогы 2024

**Футзалдан Қазақстан супер кубогы 2024** - жаңа 2024-25 маусым басында өткен маусымның Қазақстан Чемпионы мен Қазақстан кубогының жеңімпазы атанған екі команданың арасындағы матч. Бұл матчта 2023-24 маусымының жаңа чемпионы атанған «Семей» командасы мен Қазақстан кубогының жеңімпазы алматылық «Қайрат» командасы кездесті. Матч 2024 жылдың 11 қазан күні Астана қаласында Сайран Аренада өтті.  

## Тарихы
Өткен жылдың көктемінде «Семей» ел чемпионатының финалдық сериясында қазақстандық футзалдың ұзақ жылдар бойы көшбасшысы болып келген Алматының «Қайрат» командасын жеңіп, алғаш рет осы спорт түрі бойынша республиканың үздік командасы атанды. Ал 2023 жылдың желтоқсан айында дәл осы командалар Қазақстан Кубогының финалында қайта кездесіп, сол кезде «Қайрат» жеңіске жетті. Нәтижесінде, екі ұлттық трофей иегері қазіргі маусымның басында алғашқы титул – Қазақстан суперкубогы үшін кездесті.
Матч 3:1 есебімен Қайрат клубының  пайдасына аяқталды. Қайрат өз тарихында Суперкубокты 9-рет жеңіп алды.
 
Қазақстан құрамасының қақпашысы Игита жазда «Семейдің» құрамында өткен еді, біраз ойыншылар тізімінде болғанымен алаңға шықпады. Семей құрамына қосылған әлем чемпионы бразилиялық Феррао да алаңға шықпады.  Әлем чемпионатынан кейін Арнольд Кнауб алматылық команда қатарына қосылған болатын. Ол бірден алаңға шықты. Сонымен бірге Қайрат сапында жарақаттарына байланысты команданың жаңа капитаны Біржан Оразов пен Альберт Ақбалықов қатыспады. Қайрат капитаына ретінде алаңға Эдсон бастап шықты. 

Бірінші таймның ортасында «Қайраттың» қақпашысы Деннис Игита стилінде шабуылға шығып, допты жоғалтып алды. «Семей» қарсы шабуыл жасап, алыстан бос қақпаға соққы жасады, бірақ соққы дәл болмады. «Қайрат» өз кезегінде жылдам қарымта шабуылмен жауап беріп, Кайо Руис «Семей» қақпасының бағанасын тексеріп көрді.

Екінші таймда «Семей» айқын басымдыққа ие болды, бірақ оны голға айналдыра алмады. 30-минутта Деннис допты Алиссон Невестің басына дәл тастап, ол гол соқты. Кейінірек екі команда бір-бір голдан алмасты (Кайо Торрес пен Кайо Руис көзге түсті), ал соңында Невес дубль жасап, «Қайратқа» 3:1 есебімен жеңіс әкелді.

## Құрамы

## Дереккөздер

Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2024 жылғы мини-футбол
Боранбай би кесенесі

**Боранбай би кесенесі** – Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген, киелі нысан.

## Орналасқан жері
Жарма ауданы, Қапанбұлақ темір жол бекетінен 8 км жерде орналасқан.

## Кезеңі және авторы
Жерленуі – 1802 жыл; жаңа кесене – 2011 жыл; сәулетші – Смағұл Бөпежанов.

## Тарихи деректер
Боранбай Қалқаманұлы (1704-1802 жж.) жоңғар хандығының шабуылдары кезіндегі қазақ әскерінің қолбасшысы болған. Ол өзін тек епті қолбасшы емес, сонымен қатар әділ мемлекеттік қайраткер ретінде көрсетті. Сондықтан уақыт өте келе ол би мәртебесіне ие болды. Боранбай батыр Абылай ханның серіктесі және кеңесшісі болған. Кейінірек ол тұлпарларды жаңылыспай таңдайтын болғандықтан халық оған көріпкелдік қасиетті де қосқан. Аңыздардың бірі бойынша, Қабанбай батырға жоңғарларды жеңген пырағын Боранбай би таңдап берген.
Алғашқы мазардың тұрғызылған нақты уақыты белгісіз. 1850-1870 жылдары жергілікті тұрғындар мазар қабырғаларын құйылған қам кірпіштен көтерген. 1973-1974 жылдары батыр ұрпақтары кесенені силикатты кірпішен қайта тұрғызды. Қазіргі архитектуралық бейнесін кесене 2011	жылдан бастап ала бастады.

## Сипаты
Кешен көлемі – 40x30 м, Маңғыстаудағы өзендік тастан жасалған. Кешен бұрыштарында 4 мұнара бар, кіреберіс порталы сыртынан және ішінен араб өрме жазуымен безендірілген. Кіреберіс порталы мен мұнаралардың биіктігі 11 м. Кесене күмбезінің биіктігі 17 м, диаметрі 10 м.
Кешенде Боранбай батыр, оныңжұбайы және ағасы жерленген.
Қазір нысан туристтер мен зиярат етушілер арасында танымалдыққа ие. Наным-сенімдер бойынша, Боранбай батыр дана мен күштілерді қорғап, ержүректілік пен ақыл сыйлайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Абай облысы сәулеті
Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Оңтүстік Америка кубогы 2012

**Оңтүстік Америка кубогы 2013** (исп. *2013 Copa TOTAL Sudamericana de Clubes*) — турнирдің 11-ші жарысы.
## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}

## Финал

|}
## Сілтемелер
* КОНМЕБОЛ сайтында

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2012 жылғы футбол
Оңтүстік Америка кубогы 2011

**Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 2011** — турнирдің оныншы жарысы.
## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}
## 1/2 финал

|}
## Финал

|-
|}

Санат:Оңтүстік Америка кубогы
Санат:2011 жылғы футбол
АФК кубогы 2006

**[[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогы]] 2006** () — турнирдің үшінші жарысы.
## Плей-офф
### Ширек финал

|}

### Жартылай финал

|}
### Финал

|}

## Сілтемелер
* RSSF – AFC Cup 2005

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2006 жылғы футбол
«Өлімнен де күшті» мемориалы

**«Өлімнен де күшті» мемориалы** – Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне, Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандар тізбесіне енген, киелі нысан.

## Орналасқан жері
Мемориал қазақша аты Түйемойнақ деп аталатын, Семей қаласының табиғаты ең әдемі бөлігі – Бейбітшілік (Полковничий) аралында орналасқан. Арал Ертіс өзені мен оның сағасы – Семипалатинка өзені арасында.

## Кезеңі және авторы
Мемориал 2001 жылы тұрғызылған, авторы – Ш. Ы. Уәлиханов.

## Сипаты
Мемориал аумағына оңтүстік батыс бөлігінен кіреді. Кіреберісті халық нанымы бойынша зұлым күштерден қорғап тұратын қанатты барыстар қарауылдап тұрады. Ме- мориалдың негізгі бөлігі төбесі дөңгеленіп келген, атомдық саңырауқұлақтың силуэты ойылған 25 м-лік жалпақ стела болып табылады. Стела жиналмалы монолитті темірбетоннан жасалған, гранит блоктар мен қара гранит тақтайшалармен айналдыра қапталған. Ол айналасында шолу алаңы бар тұғырға қойылған. Стела орталығында ядролық жарылысты бейнелейтін болаттан жасалған 0,5-2 м аралығындағы қырлы сәулелері бар шар мүсінді композиция орнатылған. Стеланың төменгі жағында баласын жауып отырған ананың мүсінін көруге болады. Бұл мүсін ақ мәрмәрден жасалған. Ана кейпі жер-ананың бейнесін суреттейді. Қасында гранит тақтада Кеңестік заманда болған барлық ядролық полигондар мен әскери полигондардың орны белгіленген Қазақстан картасы салынған. Стеланың тік жалпақ бетінде қола әріптермен келесі үндеу сөздер жазылған: «Уа, жаратқан ие, біз көрген зұлматты енді ешкімнің басына бере көрме! Қасиетті Жер-Ананың қасіретті азалы үні әлі естіліп тұр!».
Монументке жақын жерде киелі ағаш өсіп тұр, зиярат етіп келушілер ежелгі тәңір діни сеніміне сәйкес қасиетті орынға деген құрмет белгісі ретінде оның бұтақтарына баулар байлап кетеді.

## Дереккөздер

Санат:Семей полигоны
Санат:Абай облысы сәулеті
Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Көк жол (Мажарстан)

оңға|60x60 нүкте
**«Көк жол»** (, қысқартылған *OKT* ) — Мажарстанның ұлттық жаяу жүру жолы. Бұл еуропалық жаяу жүргіншілер жолы желісінің бөлігі.

## Тарихы
нобай| Матра тауларындағы маршрут белгілері
Ұлттық көк жол Еуропадағы алғашқы қалааралық туристік жаяу жүру жолдарының бірі болып саналады. Бұл жол алғаш рет 1938 жылы сипатталған, оның сол кездегі ұзындығы 910 км болатын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген мажар туристері осы жолмен жүре бастады, сондықтан Будапешт Локомотив қоғамының спорттық туризм бөлімі 1952 жылы «көк жол» бойынша ұлттық жорық жариялады. Көп ұзамай бөлімде маршрутты көрсететін брошюралар мен карталар жарияланды. 1961 жылы «Көк жол» қозғалысын ұйымдастыру мен басқаруды «Табиғат достары» бірлестігі өз қолына алды.

Алғашқы жылдары 1980-ші жылдардың басында ол туралы бірқатар репортаждар Мажарстан теледидарында көрсетілгенге дейін «көк жол» негізінен тек спорт туристеріне белгілі болды. Баяндамалардың авторы журналист Пал Роцкенбауэр болды, ол түсіру тобымен бірге жолды 76 күнде бақылап шықты.

Маршруттың ұзындығы 1128 км-ден асады, Аустриямен шекарадағы Гешрибенштейн тауынан Будапешт арқылы Словакия шекарасына жақын орналасқан Холлохаза ауылына дейін созылады. 1983 жылы трассаның шығыс бөлігі   Эйзенах – Будапешт (ЭБ) достығы, халықаралық жаяу жүргіншілер  маршрутының бағытының бір бөлігі болды, Шығыс Еуропаның социалистік елдерінің жалғыз халықаралық бағыты (ол ГДР, Польша, Чехословакия және Мажарстан арқылы өтті). Бүгінгі таңда көк жолдың көп бөлігі Еуропалық халықаралық E4 жаяу жүру бағытына біріктірілген (Гибралтар - Пиреней - Констанс көлі - Балатон - Рила - Крит). Көк жолға тағы екі мажар бағыты, «Rockenbauer Pál Dél-dunántúli Kéktúra» және «Alföldi Kéktúra» қосылды және қазір кейде оның бөлігі болып саналады.
## Әдебиет

* Аз Орсагос Кектура. Írott-kőtől Budapest-Hűvösvölgyig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Будапешт 2001, 160 С. ; ISBN 963-352-535-7
* Аз Орсагос Кектура. Будапешт-Хувосвёлгытөл Hollóházáig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Будапешт 2001, 160 С. ; ISBN 963-352-536-5
* Аз Орсагос Кектура. Útvonalvázlat és Igazoló Füzet; Magyar Természetbarát Szövetseg, Будапешт 2007, 80 S.

## Сілтеме

* Ресми веб-сайт
Санат:Мажарстан жолдары
Санат:Мажарстан жаяу жүргіншілер жолдары
Санат:Мажарстан көрнекті орындары
Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)

**[[Иран|Иранның]] [[Израиль|Израильге]] зымыран соққысы** 2024 жылы 1 қазанның кешінде жасалды. Израиль армиясының бағалауынша, барлығы 200-ге жуық зымыран атылған. Зымыранның алғашқы соққысы Тель-Авивтегі үйге түсті. Зымыран шабуылына байланысты елдің түкпір-түкпірінде, әсіресе ел астанасы Тель-Авивте сиреналар іске қосылды, Бен-Гурион атындағы әуежай ұшақтарды қабылдауды тоқтатты. Иран бұл соққының "Хамас жетекшісі" Исмаил Хания, "Хезболла жетекшісі" Хасан Насралла және Ливандағы IRGC қолбасшысы Аббас Нилфрушанның өлтірілуіне жауап екенін айтты.thumb|Төменгі Галилея үстіндегі аспандағы зымырандар
Сонымен бірге Иранның мемлекеттік телеарнасы зымырандардың 80 пайызы нысанаға жеткенін айтады. Иран Ислам революциясының Сақшылар корпусы егер зымыран ұшыруға «реакция» жасаса, Израильге қарсы жаңа «жарқын шабуылдар» жасауға уәде берді.

## Израильдің реакциясы
Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Иранның зымырандық шабуылын «үлкен қателік» деп атады. Сонымен қатар ол Иранның соққысына жауап болатынын жеткізді. Ирандағы мұнай өндіру және басқа да стратегиялық маңызды ғимараттар нысанға алынуы мүмкін. Сонымен қатар, Нетаньяху әлемді Иранға қарсы бірігуге шақырды.

Израиль армиясының баспасөз хатшысы Даниел Хагари олардың Иранның көптеген зымырандарын ұстай алғанын хабарлады. «Елдің орталығында және оңтүстігінде бірнеше рет хит болды», - деді ол.

## Халықаралық реакция
: :
АҚШ президенті Джо Байден америкалық әскерилерге Израиль күштеріне Иран зымырандарын атып түсіруге көмектесуді бұйырды. Байден мен вице-президент Камала Харриске оның дағдарыс тобы жағдай туралы бөлмеде хабардар етті, деп хабарлады Ақ үй.

: :
Бұл шабуылды Германия Сыртқы істер министрі Анналена Барбок айыптады: Біз Иранға осы қауіпті шиеленіс туралы шұғыл түрде ескерттік. Иран шабуылды дереу тоқтатуы керек. Бұл аймақты одан әрі жағаға итермелейді", - деп жазды ол әлеуметтік желіде.

: :
«Таяу Шығыстағы жанжалдың кеңеюін» БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш де айыптады: «Мұны тоқтату керек. Бізге атысты тоқтату өте қажет», - деді ол.

## Салдары
Израильдің қауіпсіздік қызметінің мәлімдеуінше, елдің әуе күштері АҚШ-пен ынтымақтасып, зымырандардың көбін ұстаған. Дегенмен ракеталардың кейбірі ғимараттарға зақым келтіріп, кей жерлерде өрттің басталуына себеп болған. Зымырандардың бірі ашық жерге құлады. Тель-Авивке зымырандық шабуыл кезінде 2 бейбіт адам зардап шекті. Иорданияның батыс жағалауындағы Иерихон қаласында Газа секторындағы палестиналық жұмысшы ирандық зымыраннан қаза тапты.

## Тағы қараңыз
* Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)

## Дереккөздер

Санат:Израиль соғыстары
Санат:Араб-Израиль қақтығыстары
Санат:2024 жылғы қақтығыстар
АФК кубогы 2007

**[[АФК екінші чемпиондар лигасы|АФК кубогы]] 2007** () — турнирдің төртінші маусымы.

## Ширек финал

|}

## Жартылай финал

|}
## Финал

|}

### 1 ойын

### 2 ойын

## Сілтемелер
*AFC Cup official page

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2007 жылғы футбол
Әл-Неджмех

**Неджмех Спортинг клуб** () — Ливанның Бейрут қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

### Ұлттық

#### Лига

* **Ливан чемпионаты**
** **Жеңімпаз (9):** 1972–73, 1974–75, 1999–00, 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2008–09, 2013–14, 2023–24

#### Кубок
* **Ливан кубогы**
** **Жеңімпаз (8):** 1970–71, 1986–87, 1988–89, 1996–97, 1997–98, 2015–16, 2021–22, 2022–23
** *2 орын (9):* 1950–51, 1963–64, 1995–96, 2002–03, 2003–04, 2011–12, 2014–15, 2017–18, 2020–21
* **Ливан суперкубогы**
** **Жеңімпаз (7):** 2000, 2002, 2004, 2009, 2014, 2016, 2023
** *2 орын (5):* 1996, 1997, 2005, 2018, 2021

### Құрлықтық

* **АФК кубогы**
** *Финалист (1):* 2005

## Дереккөздер

Санат:Ливан футбол клубтары
Дубровник-Неретва жупаниясы

**Дубровник-Неретва жупаниясы** () — Хорватияның ең оңтүстігінде орналасқан жупания, Оңтүстік Далмацияда орналасқан. Ол теңіз жағалауындағы Динар тауларының баурайымен 122 км-ге созылған тар жер жолағын қамтиды.

## Географиясы
Дубровник-Неретва жупаниясы солтүстігінде Сплит-Далмация жупаниясымен, оңтүстігінде Черногорияның Херцег-Нови қауымымен, ал шығысында Босния және Герцеговина федерациясымен шекаралас. Федерацияда орналасқан 9 шақырымдық Неум аймағы жупанияның құрлықтық аумағын қиып өтеді. Жупанияның жағалауы Адрия теңізіндегі көптеген шығанақтар, бұғаздар, түбектер (ең ірісі Пелешац) және аралдармен (Корчула, Млет, Ластово, Сушац, Локрум, Элафит аралдары) ерекшеленеді.

Бұл жупания Хорватиядағы ең жылы климатқа ие, жаз айлары құрғақ әрі ыстық, ал қысы жылы және жауын-шашынды.

## Тарихы
Қазіргі жупанияның аумағы ежелгі уақытта гректерге, римдіктерге, византиялықтарға, сербтерге, венециялықтарға, Дубровник республикасына, француздарға және аустриялықтарға тиесілі болған. 1918 жылы Сербтер, хорваттар және словендер патшалығына (1929 жылдан бастап Югославия) кірді, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік Италия мен Тәуелсіз Хорват мемлекеті арасында бөлінді. 1945 жылдан бастап Социалистік Хорватия республикасының құрамында, ал 1991 жылдан бастап тәуелсіз Хорватияның бөлігі болды.

## Халық саны
Дубровник-Неретва жупаниясының 2001 жылғы халық санағының деректері бойынша ұлттық құрамы:

## Көлік жүйесі
Жупанияның Дубровник және Неретва бөліктері арасындағы автомобиль қатынасы бүгінгі таңда Адрия тас жолы арқылы босниялық Неум қаласы немесе Неретва шығанағы арқылы Пелешац көпірі арқылы жүзеге асады. Жупанияның құрлықтық бөлігін аралдармен байланыс тұрақты паромдық рейстер мен жолаушыларға арналған жылдам катамарандар арқылы қамтамасыз етіледі. Корчула аралын Пелешац түбегімен байланыстыратын көпір немесе туннель салу жоспарлануда. Дубровник және Плоче қалаларында ірі теңіз сауда порттары орналасқан. Соңғысы босниялық теміржолдың соңғы нүктесі болып табылады және оның порты Босния және Герцеговинамен келісім бойынша пайдаланылады. Дубровникке 20 шақырым оңтүстік-шығысында ірі халықаралық әуежай орналасқан.

## Шаруашылық
Жупанияның негізгі ауыл шаруашылығы ауданы Неретва өзенінің кең және құнарлы атырауы орналасқан, мұнда субтропикалық жеміс-жидек және көкөніс дақылдары өсіріледі. Жупанияның қалған бөлігінің таулы етегінде зәйтүн өсіріледі. Пелешац түбегінің жанындағы Малостон каналында устрицалар мен мидиялар өсіріледі. Өнеркәсіп салаларынан азық-түлік өндірісі мен жергілікті өнімдерді өңдеу жоғары дамыған. Негізгі табыс көзі – туризм, себебі аудан мәдени-тарихи және табиғи ескерткіштерге бай. Қорғалатын аймақтар қатарында Млет ұлттық паркі мен Ластово табиғи паркі бар. Дубровник қаласының тарихи бөлігі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Жупанияның ресми сайты 
* Әкімшілік бөлінісінің картасы

Санат:Дубровник-Неретва
Далмация патшалығы

**Далмация патшалығы** (, , ) — Габсбург монархиясының вассалдық патшалығы, 1815 жылдан 1918 жылға дейінгі әкімшілік бірлік. Астанасы — Задар.

## Тарихы
Далмация патшалығы Француз империясының Иллирия провинцияларынан құрылған, оның аумағы 1815 жылы Вена конгресінің шарттарына сәйкес Габсбургтерге қайтарылды. Патшалық 1918 жылға дейін Аустрия-Мажарстанның жеке әкімшілік бірлігі болған, содан кейін Далмацияның көптеген аумақтары (Задар мен Ластоводан басқа) Словендер, хорваттар және сербтер патшалығының (кейін Югославия патшалығы) құрамына кірді.

## Халқы
1880 жылғы Аустрияның халық санағына сәйкес патшалық аумағында тұрған этникалық топтар:

* хорваттар — 371,565
* сербтер — 78,714
* италиялықтар — 27,305

1900 жылы патшалық аумағындағы ірі қалалардың халқы:

* Задар — 32,506
* Сплит — 27,198
* Шибеник — 24,751
* Дубровник — 13,174

## Мемлекеттік құрылымы
Далмацияның өкілдік органы — Далмация саборы (, , ), ал атқарушы органы — жергілікті комитет (, , ). Жер губернаторы (, ) басшылық еткен, орталық билік наменгер (хорв. Namjesnici, нем. Statthalter) арқылы ұсынылған, жоғарғы сот органы — Жоғарғы жер соты, апелляциялық инстанциялардың соттары — жер соттары, сот жүйесінің төменгі буыны — аудандық соттар.

## Билеушілері
* Франьо Томашич () (1813—1831)
* Венцеслав Лилинберг Ватер () (1831—1841)
* Иван Август Туршки () (1841—1847)
* Матия Рукавина () (1847)
* Йосип Елачич (1848—1859)
* Лазарь Мамула () (1859—1865)
* Франьо Филипович () (1865—1868)
* Иван Вагнер () (1868—1869)
* Готфрид Ауэрсперг () (1869)
* Юлиус Флук фон Лейденкрон () (1869—1870)
* Гаврило Родич () (1870—1881)
* Степан Йованович () (1882—1885)
* Лудовик Цомаро () (1885—1886)
* Драгутин Блажекович () (1886—1890)
* Эмиль Давид () (1890—1902)
* Эразмус Гендель () (1902—1905)
* Никола Нарделли () (1905—1911)
* Марио Аттемс () (1911—1918)

## Сыртқы сілтемелер
* German protectorat 
* Map

Санат:Далмация
Жупания

мини|right|thumb|Хорватияның жупаниялары
**Жупания** () — негізінен Орталық және Шығыс Еуропадағы славян елдерінде болған тарихи әкімшілік бірлік. «Жупания» термині жергілікті аймақты басқарған басшыны білдіретін «жупан» сөзінен шыққан. Алғашында жупаниялар ортағасырлық мемлекеттерде маңызды рөл атқарды және олардың құрылымы мен функциялары аймаққа және кезеңге байланысты өзгеріп отырды.

## Жупанияның тарихи маңызы
Жупаниялар әкімшілік жүйе ретінде ерте орта ғасырларда батыс және оңтүстік славяндар арасында пайда болған. Бұл жүйе негізінен жупан басқарған ауылдық қауымдастықтарды біріктіретін аумақтық бөлініске негізделген. Әдетте жупанияда бекініс, ғибадатхана және аймаққа қажетті басқа да маңызды нысандар орналасқан.

### Географиясы және таралуы
Бұрын жупаниялар келесі елдер мен аймақтарда таралған:

* **Ұлы Моравия** — алғашқы белгілі славян империясы, мұнда жупаниялар маңызды рөл атқарған.
* **Ортағасырлық Мажарстан** — Мажарстан патшалығында жупаниялар ишпан деп аталатын басшылар басқарған, кейін олар комитаттарға айналған.
* **Хорватия патшалығы** — Хорватияда жупаниялар негізгі әкімшілік бірлікке айналып, бүгінге дейін сақталған.
* **Сербия және басқа оңтүстік славян елдері** — ортағасырлық Сербияда жупаниялар жүйесі қолданылып, жупаниялардың басшылары жупандар деп аталған.
* **Словакия** — Словакия Мажарстан патшалығының құрамында болғандықтан, онда да жупаниялар болған.

## Функциялары және басқару жүйесі
Жупанялардың өз кеңестері мен әкімшілік, сот және әскери қызметтерге жауапты болған лауазымды тұлғалар (жупандар) тағайындалатын еді. Жупанның қызметтері салық жинау, аумақты қорғауды ұйымдастыру, сот ісін жүргізу және халық санағын жүргізуді қамтыған.

Уақыт өте келе жупаниялардың рөлі өзгеріп отырды. Кейбір аймақтарда олар басқа әкімшілік бірліктермен, мысалы, комитаттармен (Мажарстан) немесе графтықтармен (Батыс Еуропада) алмастырылды.

## Қазіргі қолданылуы
Қазіргі уақытта «жупания» термині негізінен Хорватияда әкімшілік бірлік ретінде қолданылады. Хорватияда 20 жупания және жупания құқығына ие бір қала (Загреб) бар. Сондай-ақ, Босния және Герцеговинада тұратын хорваттар 1996 жылы құрылған Босния және Герцеговина федерациясындағы 10 кантонды жупания деп атайды. Алайда тарихи контексте жупанияларды басқа славян елдерінен және жерлерінен кездестіруге болады, олар жергілікті басқарудың негізін құраған.

Санат:Әкімшілік бірліктер
Эпидаурос

**Эпидаурос** (, ) — Грекияның ежелгі қаласы, Пелопоннестің солтүстік-шығыс бөлігінде, Арголида түбегінің шығыс жағалауында орналасқан. Антикалық дәуірде Эпидаурия (греч. Ἐπιδαυρία) аймағының орталығы болған. Бұл қала ежелгі театр мен Асклепий храмының қирандыларымен танымал. Қазіргі уақытта тарихи қирандылардың маңында кішкентай балықшы ауылы орналасқан.
thumb|center|750px|Эпидауростағы театр

Санат:Ежелгі Грекия ғибадатханалары
Санат:Арголида
Санат:Грекия әлемдік мұрасы
Шаргатуро

нобай| Шаргатуро
**Шаргатуро** () — Сабольц-Сатмар-Берег ауданында және Хайдушаг тарихи аймағында кең таралған мажар Пасха тағамы. «Шаргатуро» «сары сүзбе ірімшік» дегенді білдіреді.

## Дайындалуы
Шаргатуро сүтті, жұмыртқаны және қантты араластыру және алынған қоспаны түйіршіктер пайда болғанша жиі араластыру арқылы дайындалады. Содан кейін қоспаға ваниль қосылады, тағамды күшті матаға салып, артық ылғалды кетіру үшін сығымдалады.

Шаргатуро әдетте ысталған етпен немесе қайнатылған жұмыртқамен бірге ұсынылады. Тағамға жиі мейіз және дәмдеуіштер қосылады.

## Дәстүр
Пасха  дәстүр жексенбілік Пасха мессасынан кейін өтеді және бұл әдет-ғұрып бүгінде сақталған елді мекендер бар. 

Әйелдер шіркеуге азық-түлікті тек осы мерекеге арналған мерекелік дастарханмен жабылған себетке салып алып барады. 

Қасиетті мессаның соңында дастархан діни қызметкер оны қасиетті ете алатындай етіп тағамнан алынады. 

Кейбір елді мекендерде, мысалы, Филкехазда, қасиетті себетпен үйдің айналасында жүреді, осылайша зұлымдық пен жаман нәрселерді қуып жіберуге болады деп сенеді.

Себетте нан, ысталған ет, шұжық, тұз, жұмыртқа және сүзбе, тіпті (қазір) тәттілер болады.

Отбасы 30 жұмыртқадан сары сүзбе жасай алады. Жұмыртқаның осы мөлшеріне 3 литр сүт қолданылады, оны ыстық сүтке қосады, содан кейін қантпен хош иістендіреді және сүзбе консистенциясына дейін араластырады. Соңында ол шүберекпен ағызылады. Бұл ағып кеткен сусын ыдысқа жиналып, Пасха күні таңертең ішіледі. Сары сүзбенің өзін ысталған етпен, нанмен бірге жейді.

## Дереккөздер

Санат:Мажар асханасы
Қос батыр ескерткіші (Құмай ғибадатханасы)

thumb|right|300px|Құмай ғибадатханасындағы Қос батыр ескерткіші.
**Қос батыр ескерткіші (Құмай ғибадатханасы)** – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Ерейментау ауданы, Қарағайлы ауылынан солтүстікке қарай 5 км жерде орналасқан.

## Кезеңі
Біздің дәуіріміздің VI-VII ғасырлары.

## Тарихи дерек, сипаты
"Қос батыр" нысаны "Бұйратау" мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің аумағында орналасқан Құмай археологиялық-этнографиялық кешенінің құрамына кіреді. Тас мүсіндер граниттен қашалып шығып келе жатқан күнге шығыс жаққа беттеліп орнатылған. Сол қолында қаруы, оң қолында ритуалды ыдысы бар, өзіндік ант беріп жатқан күйінде таста бейнеленген жауынгерлер стилистикалық жағынан далалық балбалдарға жатқызылады. Жауынгерлердің белбеулеріне бекітілген қынаптағы қанжарлар өзіндік ерекше белгі болып табылады. Ең дұрыс жорамалдар бойынша, бұл жауынгердің ақсүйектік болмысын көрсетуге арналған, мұны түркілердің ең алғашқы және ең айқын этникалық белгісі ретінде есептеуге болады. Әдетте көшпенділер мұндай тас мүсіндердің айналасында әруақтарға – ата-бабаларының
рухына тағзым еткен.
"Қос батыр" ескерткіші ерте түрік дәуіріне тән, айқын символикалық мағынасы мен қызметі бар далалық қолдан тұрғызылған нысан болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Ақмола облысы
Санат:Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Воскресен шіркеуі (Семей)

**Воскресен шіркеуі** – Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Семей қаласы, Құлжановтар көшесі, 6.

## Кезеңі, авторы
1857-1860 жылдар, сәулетші – А. Болботов.

## Тарихи деректер, сипаты
Воскресение шіркеуі – алғашқы қалпында толықтай сақталған бірегей тас ғимарат. Шіркеу қаланың ең бақуатты адамы М.Г. Казаковтың қаражатына салынған. Сәулетші А. Болботов осы шіркеудің жобасын авторы К.А. Тон болған Санкт-Петербург Миронов шіркеуінің жобасы негізінде жасап шығарды.

Шіркеу визуалды түрде кіреберіс, ас бөлмесі, негізгі бөлім және алтарьға бөлінген. Шіркеу үш тақты: басты алтарь Христтың тірілуіне, оң жақ алтарьі Шырақшы Митрофанға, сол жақ алтарьі Құдай архистратигі Михаилға арналған. Шіркеу сыйымдылығы - 1000 адам. 1937 жылы тарихи оқиғаларға байланысты шіркеу жабылды. 1944 жылдың пасхасына қарай ғибадатхана православие қауымына қайтарылды. 2001 жылы толық жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1993 жылдан бастап шіркеу жанында жексенбілік мектеп жұмыс істейді.
Шіркеу Қазақстандық Ертіс аумағындағы баршаға танылған православие орталығы және туристтік нүкте болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Абай облысы сәулеті
Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Шіркеулер
Баубек батыр кесенесі

**Баубек батыр кесенесі** – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген сәулет ескерткіші.

## Орналасқан жері
Жақсы ауданы, бұрынғы Баубек батыр ауылының оңтүстік батыс жағы, Ишимское ауылынан оңтүстік бағытта 13,9 км жерде.

## Кезеңі
XIX ғасырдың аяғы – XX ғасырдың басы және 1993 жыл.

## Тарихи деректер
Баубек батыр (1824-1884 жж.) қыпшақ руынан шыққан. Кенесары Қасымовтың қолдаушыларының бірі болған. Қырғыздармен болған үлкен шайқастардың бірінде атақты батыр Отыншыны жеңген, сол кезден бастап оны халық батыры деп атаған. Халықтың айтуы бойынша, Баубек батыр мінезінің еркіндігі мен жау алдында тайсалмас қайсарлығы үшін Кенесары хан мен руластарының ерекше құрметіне ие болған. Кенесары ханның жеңілісінен кейін Баубек батыр өзінің көптеген руластарымен бірге Терісаққан өзенінің бойына қоныс аударған. Кейінірек патша әкімшілігі оны Түмен облысына жер аудартады, ол жерде батыр 1884 жылы көз жұмады. Бізге жеткен аңыз бойынша, жол жүрер алдында батыр өзінің шылдыр шүмек саусағын кесіп, ең жақсы деген киімімен бірге жауынгерлік саймандарын руластарына қалдырып, оның жат жердегі өлімі туралы хабар жеткенде міндетті түрде ата- мекеніне жерлеуді өсиет еткен.

## Кесене сипаты
Ескерткіш құйма кірпіштен қаланған және әр түрлі уақыттарға жататын мұсылмандар зиратында орналасқан екі кесенеден тұрады. Ескілеу кесене күмбез пішіндес және саманнан (құйылған кірпіштен) жасалған. Тастан жасалған негізде биіктігі 1,5 м, өлшемдері 3,1х3,5 м болатын құрылыс тұрғызылған, оның үстіне 1,5 м-лік күмбез орнатылған. Екінші кесене де күмбез тәріздес, бірақ пішіні конустық. Іргесіндегі диаметрі 7 м, биіктігі 4 м, күмбездің жоғарғы жағы қираған. Ескерткіш қабырғаларының қалыңдығы 0,7 м. Қазіргі силикат кірпіштен жасалған кесене батырдың ұрпақтарымен 1993 жылы тұрғызылған. Құрылыс портал пішіндес және биік күмбезі бар. Ішінен домалақ тәріздес камерада төртбұрышты құлпытас қойылған. Бас қасбеттің екі жағында қазақ батырларының ерлігінің белгісі ретінде найзалар мен жауынгер қалқандары орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Ақмола облысы сәулеті
Санат:Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Хорватия Тәуелсіз мемлекеті

**Хорватия Тәуелсіз мемлекеті** () — Германия мен Италияның (1943 жылға дейін) сателлиті, усташтардың 1941 жылы 10 сәуірде «ось» елдері мен олардың одақтастарының әскери және саяси қолдауымен жариялаған коллаборационистік қуыршақ мемлекет. 1941 жылы оның халқы 6,64 миллион адамды құрады және аумағы 102,7 мың км²-ді алып жатты.

## Тарихы
Жаңа мемлекет құрамына қазіргі Хорватияның Истрия және Далмацияның басым бөлігі, сондай-ақ қазіргі Босния және Герцеговина, Словенияның кейбір аудандары мен Срем кірді. Истрия және Далмацияның басым бөлігі (Шибеник және Сплит қалаларымен) Рим келісімдері бойынша (Италия мен ХТМ үкіметтері 1941 жылдың 18 мамырында бекіткен) Италия патшалығының құрамына енгізілді. ХТМ батысында және оңтүстік-шығысында Италиямен, солтүстігінде Германиямен және Мажарстан патшалығымен, шығысында Сербиямен (Ұлттық құтқару үкіметі) және Италияның протектораты болып табылатын Черногориямен шектеседі.

Италия капитуляциясынан кейін неміс үкіметі Рим келісімдерін жарамсыз деп жариялап, Далмацияны Хорватияға қосып алды. Алайда, Истрия мен Далматиядағы Задар қаласы, соғыс аралығында итальяндық анклав болған, Германияның оккупациясына ұшырап, ХТМ құрамына кірмеді.

Елде негізінен православ сербтер, еврейлер мен сығандарға бағытталған террор басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ХТМ аумағында жаппай жою нәтижесінде, әр түрлі бағалаулар бойынша, 330 000-нан 1,2 миллионға дейін сербтер қаза тапты. Бранимир Станоевичтің «Усташтардың өлім министрі» атты кітабында ХТМ аумағында 1941-1945 жылдары 800 мың адамның қаза тапқаны туралы айтылады.

Сербтерді физикалық түрде жоюға бағытталған әрекет қарулы қарсылыққа ұласты. ХТМ үкіметі өз аумағының елеулі бөлігін ешқашан бақылап отыра алмады; оның тарихында елде коммунистік партизандық құрылымдар мен четниктердің, ХТМ құрылымдары мен неміс-италиян әскери күштерінің арасында азаматтық соғыс жүрді.

1944 жылдың соңында ХТМ мен неміс әскери күштерінің бақылауында тек бірнеше ірі қалалар және маңызды автомобиль жолдары мен олардың бойындағы шағын учаскелер болды.

Хорват әскері шығыс майданда нацистік Германия жағында соғыс әрекеттеріне қатысты. 1943 жылы Сталинградта тұтқынға алынған хорваттардан про-советтік әскери бөлімдер құрылды.

1944 жылдың шілде-тамыз айларында Лоркович-Вокич қастандығы пайда болды, онда бірқатар жоғары лауазымды тұлғалар Август Кошутич жетекшілік ететін коалициялық үкімет құруға әрекет жасады, бұл үкімет Германиямен одақты бұзып, соғыстан шығуды мақсат етті. Қастандықшылардың белсенді әрекеттері басталғанға дейін олардың барлығы ұсталды, ал 1945 жылдың мамырында олардың бір бөлігі атылды (Кошутич қашып кетті).

1945 жылдың 6 мамырында герман әскері Балқаннан дерлік толық шегінгенде, хорват үкіметі Загребтен кетті. Сол айда Иосип Броз Тито жетекшілігіндегі Югославияның Халықты азат ету әскері ХТМ аумағында толық бақылауды орнатты.

## Дереккөздер
Архиепархия

**Архиепархия** ( «басты, үлкен» және  сөздерінің қосылуынан шыққан, сондай-ақ архиепископия, архидиоцез) — епископияға қарағанда жоғары мәртебеге ие, шіркеулік территориялық-әкімшілік бірлік.

## Католиктік шіркеуде
Архиепархия немесе архидиоцез () үш түрдің біріне жатуы мүмкін:

Митрополияға немесе шіркеулік провинцияға кіретін архиепархия.
Тарихи, қазіргі уақытта титулярлық, архиепархия.
Ешбір митрополияға жатпайтын, тікелей Апостолдық таққа бағынатын резиденциялық архиепархия. Мұндай архиепархиялар, әдетте, болашақ митрополиялардың негізі ретінде құрылды (Галиция архиепархиясы 1367 жылы, Могилев архидиоцезі 1783 жылы, Варшава архиепархиясы 1818 жылы және т.б.).

## Православиелік шіркеулерде
Православиелік грек дәстүріндегі шіркеулерде (Иерусалимді қоспағанда) архиепископия митрополиядан жоғары мәртебеге ие, сондықтан мәртебе архиепископия жергілікті шіркеудің бірінші епископына тікелей бағынатын епархияларға беріледі. Мысалы, Константинополь Патриархы Константинополь архиепископиясына, ал Александрия Патриархы Александрия архиепископиясына басшылық етеді. Константинополь Православиелік шіркеуінде Фиатир архиепископиясы мен Аустралия архиепископиясы архиепископия статусына ие.

Славян Православиелік Шіркеулерінде архиепископ лауазымы митрополит лауазымынан төмен және жеке жетістіктер үшін беріледі, және ол иеленген кафедраның дәрежесімен байланысты емес. Көп жағдайда архиепископтың қарамағында викарлық епископ болады. Практикалық түрде, мұндай епархиялар әрқашан архиепископ немесе митрополит тарапынан басқарылады., сондай-ақ архиепископия, архидиоцез) — епископиядан жоғары мәртебеге ие, шіркеулік территориялық-әкімшілік бірлік.

Католиктік шіркеуде
Архиепархия немесе архидиоцез (латынша archidioecesis) үш түрдің біріне жатуы мүмкін:

Митрополияға немесе шіркеулік провинцияға кіретін архиепархия.
Тарихи, қазіргі уақытта титулярлық, архиепархия.
Ешбір митрополияға жатпайтын, тікелей Апостолдық Престолға бағынатын резиденциялық архиепархия. Мұндай архиепархиялар, әдетте, болашақ митрополиялардың негізі ретінде құрылды (Галицкая архиепархия 1367 жылы, Могилевская 1783 жылы, Варшавская 1818 жылы және т.б.).
Православиелік шіркеулерде
Православиелік грек дәстүріндегі шіркеулерде (Иерусалимді қоспағанда) архиепископия митрополиядан жоғары мәртебеге ие, сондықтан статус архиепископия жергілікті шіркеудің бірінші епископына тікелей бағынатын епархияларға беріледі. Мысалы, Константинополь Патриархы Константинополь архиепископиясына, ал Александрия Патриархы Александрия архиепископиясына басшылық етеді. Константинополь Православиелік шіркеуінде Фиатир архиепископиясы мен Аустралия архиепископиясы архиепископия мәртебесіне ие.

Славян Православиелік шіркеулерінде архиепископ лауазымы митрополит лауазымынан төмен және жеке жетістіктер үшін беріледі, және ол иеленген кафедраның дәрежесімен байланысты емес. Көп жағдайда архиепископтың қарамағында викарлық епископ болады. Практикалық түрде, мұндай епархиялар әрқашан архиепископ немесе митрополит тарапынан басқарылады.

Санат:Рим-католик шіркеуінің құрылымы
Равенна космографиясы

thumb|right|200px|Равенна космографиясы
**Равенна космографиясы** (, «Белгісіз равенналықтың космографиясы», Равенналық анонимнің космографиясы) — бес кітаптан тұратын ерте ортағасырлық географиялық еңбек; латын тілінде жазылған мәтін, онда географиялық атаулар (қалалар, аралдар және өзендер) тізімі бар, ол ежелгі әлемді Үндістаннан Ирландияға дейін қамтиды. Бұл еңбек шамамен 700 жылы Равеннадан шыққан белгісіз италияндық дін қызметкерімен жазылған.

## Мазмұны
«Космография» төрт тең емес бөлімнен тұрады:

# Кіріспе. Автор жұмысты жазу себептерін түсіндіреді және ойкумена бетін 24 секторға бөлу жүйесін ұсынды, олар 24 сағатпен сәйкестендірілген. Аноним жерді күннің ізімен жүріп, «сағат» өлшем бірлігі ретінде пайдаланып, оңтүстіктегі («күн елдері») және солтүстіктегі («түн елдері») 12 аймаққа бөлуді ұсынады. Әр аймақ 6 желді тудырады, осылайша бір жел екі сағатқа сәйкес келеді.

# Дүниежүзіндегі белгілі қалалар мен өзендер тізімі. «Космографияның» екінші бөлімі еңбектің жалпы көлемінің жартысынан астамын алады.

# Жерорта теңізі жағалауында орналасқан қалалар тізімі. Оларды құрастыру кезінде автор жиі кездейсоқ тәртіпте немесе географиялық жолдарға сәйкес келтіріп жазады.

# Теңіз және мұхит аралдарының тізімі.

## Сыртқы сілтемелер
* ''Ravennatis Anonymi Cosmographia et Gvidonis Geographica'' Archive.org сайтында (толық мәтін).
* Равенна космогарфиясы, кіріспе және британ секциясы.
* Британияның Рим картасы Равенна космографиясының британ бөлімі және оның дереккөздері.
* 
* Равенна космографиясының калпына келтірілген әлем картасы
* ''Ravennatis Anonymi Cosmographia''. Иберияны сипаттайтын латынша түпнұсқаның басылымына кіріспе және сілтеме
* Равенна Анонимінің «Космографиясындағы» Солтүстік-Шығыс Европа. I және IV кітаптар 

Санат:Картография
Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

**[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] (іріктеу турнирі)** — 2026 жылы АҚШ, Канада, Мексикада өтетін әлем чемпионатына қатысуға жолдама беретін іріктеу турнирі. Турнирге ФИФА қарамағындағы барлық ел қатысады да, жалпы 45 жолдаманы сарапқа салады.

## [[УЕФА]]
### Жолдама алғандар
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Плей-офф

#### А жолы

##### Жартылай финал

----

##### Финал

#### B жолы

##### Жартылай финал

----

##### Финал

#### C жолы

##### Жартылай финал

----

##### Финал

#### D жолы

##### Жартылай финал

----

##### Финал

## [[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]

### 1 раунд

|}

### 2 раунд

#### A тобы

#### B тобы

#### C тобы

#### D тобы

#### E тобы

#### F тобы

#### G тобы

#### H тобы

#### I тобы

### 3 раунд
1-2 орын алғандар Әлем чемпионатына жолдама алады. 3-4 орын алғандар 4-ші раундқа өтеді

#### А тобы

#### В тобы

#### C тобы

### 4 раунд
#### А тобы

#### В тобы

### 5 раунд

|}
 Құрлықаралық плей-офқа жолдама алды

## [[КОНКАКАФ]]

### 1 раунд

|}

### 2 раунд

#### А тобы

#### В тобы

#### С тобы

|}

#### D тобы

#### Е тобы

#### F тобы

### 3 раунд

 мен  құрлықаралық плей-офқа шықты

## [[Океания Футбол Конфедерациясы|ОФК]]
### 1 раунд
**Жартылай финал**

----

**Финал**

### 2 раунд
#### А тобы

#### Втобы

### Жартылай финал

### Финал

Жаңа Зеландия әлем чемпионатына жолдама алды.

Жаңа Каледония құрлықаралық плей-оффқа жолдама алды.

## [[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]]
1 раундта құрамалар 9 топқа бөлінеді. Топ жеңімпаздары әлем чемпионатына жолдама алады. Екінші орын алғандардан көрсеткіші жоғары төрт құрама өзара сынға түсіп, құрлықаралық плей-офф жолдамасын сынға салады.
### 1 раунд
#### A тобы

#### В тобы

 

#### С тобы

#### D тобы

#### Е тобы

#### Ғ тобы

#### G тобы

#### Н тобы

#### І тобы

#### 2-орын алғандардың көрсеткіші

### 2 раунд
#### Жартылай финал

#### Финал

 құрлықаралық плей-офқа жолдама алды.

## [[КОНМЕБОЛ]]
1-6 орындағылар әлем чемпионатына шықты, 6-орын алған Боливия Құрлықаралық плей-офқа жолдама алды.

### Қорытынды кесте

Санат:футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:2026 жылғы футбол
Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

**Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігінің ріктеу турниріне** 99 ел қатысып, 14 жолдаманы сарапқа салды.

## Құрлықтық іріктеулер
* УЕФА
: 1 топ — ***' 
: 2 топ — ***' 
: 3 топ — ***' 
: 4 топ — ***' 
: 5 топ — ***' 
: 6 топ — ***' 
: 7 топ — ***' 
: 8 топ — ***' 
: 9 топ — **' плей-офф
* КОНМЕБОЛ
: 1 топ — **** 
: 2 топ — **** 
: 3 топ — **' Плей-офф
* КОНКАКАФ ұлттары кубогы 1973
: ***' 
* Африка
: ''' [[Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Заир]]''' 
* Азия және Океания
: ***'

## Плей-офф

### УЕФА/КОНМЕБОЛ
26/09/1973, Мәскеу, КСРО —  **0-0** 

21/11/1973, Сантьяго, Чили  **2-0**  (тех жеңіс).

## Финалист елдер

## Дереккөздер

Санат:Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігі
Санат:1972 жылғы футбол
Санат:1973 жылғы футбол
Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

нобай|500x500 нүкте|Қатысушы елдер

**[[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігінің]] іріктеу турниріне** қатысқан құрамалар 14 жолдаманы сарапқа салды. Мексика турнир қожайыны ретінде, Англия әлем чемпионы ретінде іріктеуге қатыспастан, тікелей жолдама алды.
## Финалис елдер

Санат:Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі
Санат:1969 жылғы футбол
Санат:1968 жылғы футбол
Архистратиг Михаил шіркеуі

**Архистратиг Михаил шіркеуі** – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген сәулет ескерткіші.

## Орналасқан жері
Көкшетау қаласы, Уәлиханов көшесі, 68.

## Тарихи деректер
Архистратиг Михаилдің шіркеуі 1895 жылы тұрғызылып, 1896 жылдың 6 маусымы ашылды. Оған алып баратын жол Михайло-Архангелдік деп аталып кеткен. Шіркеулік қамқоршылық 1900 жылы ашылды. 1937 жылы шіркеу ғимараты қалалық Кеңеске берілді. 1940-1947 жылдар аралығында алтарьдың орнына сахна қойылып, шіркеу қалалық клуб қызметін атқарды. 1949 жылы бөренелерден тұрғызылған шіркеу ғимараты бөлшектеліп, қазіргі Уәлиханов көшесінің бойындағы бос жерге көшірілді. 1949 жылдың 3 маусымы күні Архангел Михаил шіркеуінің жаңа жердегі құрылысы басталды.
1949 жылдың 12 қыркүйегінде келушілердің күшімен жаңа жерде тұрғызылған шіркеу қолданысқа берілді. Дін қызметшісі болып Матвей Илларионович Раков тағайындалды.

Бүгінде шіркеуде шоқындыру ғимараты, жексенбілік мектебі және нан дайындау ғимараты, кірпіш қоңыраухана, тұрғын үй мен ас бөлмесі бар. Архистраг Михаил шіркеуінде аса құрметке ие иконалар сақтаулы: Афон киелі тауында салынған Құдай-Ананың «Скоропослушница» және «Лайықты ас жеу» бейнелері бар. Бұл иконалар 100-жылдан астам уақыт бұрын бейнеленген.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы сәулеті
Санат:Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Шіркеулер
Валли (Ангилья)

**Валли** (, ) — Ангильяның астанасы. Елдегі 14 ауданның бірі, ең ірі қала. Іргесі 1787 жылдары қаланды.

## География
Ангилья аралының ортасында, Крукос-Бэй шығанағына жақын жерде орналасқан. Норт-Сайд, Те-Куортер, Норт-Хилл және Джордж-Хилл аудандарымен шектеседі.

## Климаты
Торпикалық белдеуде орналасқан. Жылына екі маусымды бастан өткізеді, ақпан-сәуір айлары жаңбырлы маусым болса, қалған мезгілдерде көбіне құрғақшылық болады. Жаздағы орташа температура 32-35 градус, қыста 18-20 градус. Жалпы жылы аймаққа жатады.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Санат:Ангилья
Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

**[[Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі]]нің іріктеу турниріне** 74 құрама қатысып, 14 жолдаманы сарапқа салды. Финалдық турнирге Бразилия чемпион ретінде қатысса, Англия турнир ұйымдастырушы ретінде қатысып, іріктеулен азат болды. 
## Еуропа
32 ел 9 топта күш сынасты да, жеңімпаздар жолдамаға ие болды.
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'

== Оңтүстік Америка ==
9 құрама үш топта күш сынасып, жеңімпаздар жолдамаға ие болды.
****'
****'
****'
## Солтүстік Америка
9 құрама үш топта сынға түсті. Жеңімпаздар 2-раундқа өтті. Екінші раундта  '''Мексика''' озып шықты.
## Африка мен Азия
Африка құрамалары түгелдей дерлік Африкаға бөлінген жолдаманың аздығына қарсылық танытып, іріктеуге қатыспады. Нәтижесінде Африка іріктеуден тыс қалды.

Азиядан тек **** ғана қатысты. Олар Аустралиядан басым түсіп, жолдамаға ие болды.

Санат:1964 жылғы футбол
Санат:1965 жылғы футбол
Санат:Футболдан 1966 жылғы әлем біріншілігі
Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

**Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу турниріне** — 49 ел қатысты. Еуропа 8 (+2) жолдама, Оңтүстік Америкаға 5 (+1), Солтүстік Америкаға 0,5, Африкаға 0,5, Азияға 0,5 жолдама берілді.

## Құрлықаралық плей-офф

#### Еуропа/Азия
----

----

 жолдама алды

#### Еуропа/Африка
----

----

----

 жолдама алды

### Солтүстік Америка/Оңтүстік Америка
----

----

 жолдама алды

Санат:Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі
Санат:1961 жылғы футбол
Санат:1960 жылғы футбол
Иштван Ференци

**Иштван Ференци** (24 ақпан 1792 жыл — 15 ақпан 1912 жыл, Римасомбат, Мажарстан патшалығы) —  мажар мүсіншісі, Мажарстан Ғылым академиясының корреспондент мүшесі.

Ференци Мажарстанда мүсін мектебін құруға бірнеше табанды әрекет жасады, оның мақсаты сонымен қатар мажар ұлттық өнерін жасау және насихаттау болды. Оның көптеген жұмыстары қазір Мажарстанның ұлттық галереясында сақталған.

## Өмірбаяны
Иштван Ференци 1792 жылы 24 ақпанда Римасомбатта дүниеге келген.

Жас кезінде Иштван әкесінің шеберханасында механик болған. 1815 жылдан бастап Ференци Венада мыс оюшы мамандығын алу үшін оқыды. 1817 жылы Иштван атақты мүсінші Йозеф Клибермен жаттыға бастады. 1818 жылы Ференци Римге жаяу барды, онда ол алты жыл Бертель Торвальдсеннің шеберханасында болды, одан мәрмәр оюды үйренді. Ференци үйіне қайтып келгенде, өзімен бірге Римде сатып алынған кішкентай мүсіншені әкелді, ол 20 ғасырда жүргізілген зерттеулерден кейін Леонардо да Винчидің туындысы екені белгілі болды. 1819 жылы Мажарстанның палатинасы Римге келіп, мажар мүсіншісінің талантын байқап, оған 400 форинт сыйақы береді.

Иштван Ференци өз қаражатына мүсін шеберханасын ұйымдастырып, 1824 жылы Римасомбатқа үйіне оралады. 1832 жылы 1 қыркүйекте Иштван Мажарстан ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.

1840 жылы Ференци Пештте Матиас I ескерткішін жасауды жоспарлайды, бірақ бұл жоспар орындалмай қалды. 1846 жылы Иштван Ференц Кёльчейдің мемориалдық мүсінін жасады. Ференци өзінің талантына қарамастан Римасомбатта қайтыс болғанға дейін кедейлік шегінен төмен өмір сүрді.

1856 жылы Иштван Ференци қайтыс болды, ал 1860 жылы 31 наурызда Ғылым академиясында мүсіншінің құрметіне жазушы Андраш Фаи сөз сөйледі.

Иштванның өсиеті бойынша ол Эвридика мүсінімен бірге жерленген.

## Жұмыстары

Сурет:Little_Shepherdess_2.jpg|link=Файл:Little_Shepherdess_2.jpg|alt=Пастушка (1820)|Қойшы әйел (1820)
Сурет:Ferenczy_--_Medici_Venus.jpg|link=Файл:Ferenczy_--_Medici_Venus.jpg|alt=Бюст Венеры Медицейской (после 1822)|Медицейская Венера бюсті (1822 жыл)
Сурет:Ferenczy_-_Countess_Viczay.jpg|link=Файл:Ferenczy_-_Countess_Viczay.jpg|alt=Скульптура графини Вичеи (1824)|Графиня Вичея Мүсіні (1824)
Сурет:István_Ferenczy.jpg|link=Файл:István_Ferenczy.jpg|Автопортрет (1830)


## Сілтемелер
* Өмірбаяны
* Саймон Меллер: *Иштван Ференци Будапештте тұрады және жұмыс істейді*, 1908 ж.

Санат:Мажарстан мүсіншілері