Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)

**Сириядағы азаматтық соғыс** — 2011 жылдың көктемінде жергілікті азаматтық қақтығыс ретінде басталып, кейін Башар Асад режиміне қарсы көтеріліске ұласқан жанжал. Уақыт өте келе бұл соғысқа аймақтағы негізгі мемлекеттер ғана емес, сонымен қатар халықаралық ұйымдар, әскери-саяси топтар мен әлемдік державалар да араласты.
thumb|350px|right|Ағымдағы қақтығыс картасы

## Алғашқы демонстрациялар
**15 наурыз:** Жүздеген адам Дамаск, Алеппо, Дейр-эз-Зор, Эль-Хасаке, Даръа, Хаме қалаларында көшеге шықты. Шерулерге қатысушылар 1963 жылдан бері енгізілген төтенше жағдайдың тоқтатылуын, саяси тұтқындарды босатуды, азаматтық, саяси және экономикалық бостандықтарды қалпына келтіруді, сыбайлас жемқорлықты жоюды талап етті. Антиүкіметтік наразылықтар полициямен қақтығыстармен аяқталып, бірнеше адам ұсталды.

**16 наурыз:** Дамаскіде қауіпсіздік күштері мен билікке жақтас адамдар дубинкалармен қаруланып, ІІМ ғимараты жанындағы Марже алаңында саяси тұтқындарды босатуды талап еткен наразылық акциясына қатысушыларды таратып жіберді.

## Қантөгіс кезеңі
### Наурыз
**18 наурыз:** Дамаск, Дейр-эз-Зор, Эль-Камышлы, Хомс және Банияс қалаларында үкіметке қарсы шерулер мен қауіпсіздік күштерімен қақтығыстар болды. Наразылық білдірушілер саяси тұтқындарды босатуды, төтенше жағдай режимін жоюды, азаматтық бостандықтарды қамтамасыз етуді және үкімет шенеуніктерінің жаппай сыбайлас жемқорлығын тоқтатуды талап етті.

18 наурызда Сирияның оңтүстік-батысындағы Иордания шекарасына жақын орналасқан Дараа қаласында бірнеше күнге созылған тәртіпсіздіктер басталды. Шерулер Сирияда тыйым салынған «Мұсылман бауырлар» ұйымы мүшелері тарапынан қолдау тапты. Бірінші күні-ақ қауіпсіздік күштерімен қақтығыстар кезінде үш адам қаза тауып, тағы біреуі алған жарақаттарынан кейін қайтыс болды.

**20 наурыз:** Жиналған топ билеуші Баас партиясының кеңсесін, әділет сарайын, бірнеше полиция бөлімшесін өртеп, екі телекоммуникациялық компанияның кеңсесін талқандады. Қауіпсіздік күштері жиналғандарға оқ атты. Қалаға апаратын жолдар мен оның өзінде әскер мен полицияның бақылау бекеттері орнатылды.

**22 наурыз:** Полиция Даръаға бара жатқан шерушілер колонналарына оқ атты. Олар жергілікті наразылықтарға қосылмақ болған. Толқулар Даръаға жақын орналасқан елді мекендерге де тарады.

**23 наурыз:** Түнде қауіпсіздік күштері күштерін күшейтіп, шерушілердің негізгі тірегі саналатын Әль-Омари мешітін басып алуға шабуыл жасады. Сирия мемлекеттік телеарнасы шабуыл барысында мешіттен тәркіленген қару-жарақ қорын көрсетті. Ол қару-жарақтарға атыс қаруы, гранаталар және оқ-дәрілер кірген. Шерушілердің өкілдеріне сілтеме жасаған БАҚ-тың хабарлауынша, осы күні полициямен қақтығыстар барысында 15 адам қаза тапты. Күндіз Сирия мемлекеттік телеарнасы Башар Асадтың провинция губернаторын қызметтен босатқаны туралы ресми мәлімдеме жасады.

**25 наурыз:** Оппозиция наразылық шараларын өткізді. Дамасктен оңтүстікте орналасқан Ас-Санамейн қаласында кем дегенде 20 адам қаза тапты.

**26 наурыз:** Латакияда тәртіпсіздіктер басталды, полиция Баас партиясының штаб-пәтерін өртеуге тырысқан екі адамды атып өлтірді. Қолдарында суық қару болған жастар тәртіп сақшыларымен қақтығысқа түсті. Билік Сейднайя (Дамаск маңында) түрмесінде қамауда отырған 70 саяси тұтқынға амнистия жариялады.

**29 наурыз:** Сирия үкіметі отставкаға жіберілді. Сирия қалаларында президентті қолдауға бағытталған ауқымды демонстрациялар өтті.

**30 наурыз:** Башар Асад Халық кеңесі депутаттарының алдында сөйлеген сөзінде Сирия басшылығының көппартиялы жүйені енгізуге, сот жүйесін реформалауға, БАҚ туралы жаңа заңға қатысты реформалар жүргізу бағытын растады.

### Сәуір
**3 сәуір:** Президент Башар Асад жаңа премьер-министр етіп Адель Сафартты тағайындады.

**7 сәуір:** Сирия президенті арнайы жарлықпен Эль-Хасике провинциясының солтүстік-шығысындағы күрд халқына азаматтық құқық берді. Бұған дейін Эль-Хасика, Камышлы және Амуда қалаларында күрд партияларының белсенділері азаматтық құқықтармен қатар Сирия аумағында күрд автономиясын құруды талап еткен митингілер өткізген болатын.

**14 сәуір:** Жаңа үкімет құрылды.

**20 сәуір:** Башар Асад 48 жыл бойы елде күшінде болған төтенше жағдай режимінің ресми түрде жойылғанын жариялады. Алайда оппозиция бұл шараларды «кеш қабылданған» деп атады.

**21 сәуір:** Хомс қаласында белгісіз адамдар Сирия генералы Абу әл-Теллави мен Ияд Харфуштың отбасыларына қарсы қанды қылмыс жасады. Билік бұл қылмысты оппозиция өкілдеріне жүктесе, оппозиция билік пен әскерді айыптады.

**25 сәуір:** Оппозиция шерулері жалғасып жатқан Дамаск маңайына, сондай-ақ Дераа және Джебла қалаларына үкімет әскерлері енгізілді. Елге шетелдік журналистердің кіруіне тыйым салынды.

**27 сәуір:** БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында Сирия билігінің әрекеттерін айыптайтын бірыңғай мәлімдеме қабылданбады. Оған Ресей, Қытай және Қауіпсіздік Кеңесіндегі жалғыз араб мемлекеті Ливан қарсы шықты.

### Маусым
Маусым айының басында Хама, Джиср-эш-Шугур (Идлиб провинциясы), Дейр-эз-Зор қалаларында қанды қақтығыстар болды. Қақтығыстар барысында ондаған адам қаза тапты. Сирия бұқаралық ақпарат құралдарының мәлімдемесіне сүйенсек, Джиср-эш-Шугур қаласында көтерілісшілердің қолынан 120-ға жуық полиция қызметкері қаза тапқан. Шілде айының соңында Хомс қаласында үкімет әскері мен көтерілісшілер арасында алғашқы қақтығыстар орын алды.

### Шілде
**23 шілде:** Жергілікті әскери училищеде бомбалар жарылды. Сол күні Хомс қаласында әдейі теміржолға зақым келтірілуінің салдарынан жолаушылар пойызы рельсінен шығып кетіп, отқа оранды. Машинист қаза тапты, көптеген жолаушылар жарақат алды.

**29 шілде:** Көтерілісшілер жағына өткен Сирия армиясының бұрынғы әскери қызметкерлерінен құралған Еркін Сирия армиясының (ЕСА) құрылғаны жарияланды. ЕСА өзінің басты мақсаты ретінде президент Башар Асадты биліктен шеттетуді мәлімдеді.

**31 шілде:** Рамазан мейрамы қарсаңында президент Башар Асад бірқатар қалаларға танктер, бронетехникалар, армия бөлімшелері мен үкіметті қолдайтын жартылай әскери құрылымдарды енгізуге бұйрық берді. Бұл шешім жағдайды бақылауға алу және наразылықтарды басу мақсатында қабылданды, бірақ ол қантөгіске әкелді. Адам құқықтарын қорғаушылардың бағалауы бойынша, әскери операцияның алғашқы екі күнінде-ақ Дейр-эз-Зор қаласында 25 адам қаза тапқан. Мыңдаған тұрғындар танкілердің тұрғын үйлерге бей-берекет атылған оқтарынан құтылу үшін қаладан кетті. Артиллериялық атыстардан кейін жаппай тұтқындаулар басталды. Құқық қорғаушылардың мәліметі бойынша, екі апта ішінде қала мен оның маңында бірнеше ондаған адам қаза тауып, жүздеген адам мемлекеттік қауіпсіздік күштері тарапынан қамауға алынған.

### Тамыз
**3 тамыз:** БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі төрағасы арнайы мәлімдеме жасап, Сирия билігінің бейбіт тұрғындарға қарсы күш қолдануын және адам құқықтарын бұзуын қатаң айыптады.

**4 тамыз:** Сирия президенті Башар Асад елде көппартиялы жүйе енгізу туралы және жалпыұлттық сайлау ұйымдастыру туралы жарлықты бекітті.

**17 тамыз:** Танктер мен бронетехникалар қалалардан ішінара шығарылды.

**23 тамыз:** Ыстамбұлда Сириялық ұлттық кеңес құрылды. Кеңес Сирияның қуғындағы үкіметінің рөлін атқаруы керек еді, бірақ оның қызметіне әртүрлі оппозициялық топтардың көшбасшылары арасындағы жеке амбициялар мен қарым-қатынастар кедергі келтірді.

**27 тамыз:** Дамаскіде наразылық акциясы өтті. Наразылық білдірушілер полицияға тас лақтыра бастады, ал полиция жауап ретінде оқ атып, сегіз адамды жаралады.

### Қыркүйек
**2 қыркүйек:** Еуроодақ Сирия мұнайын импорттауға эмбарго енгізді.

**5 қыркүйек:** Армия бөлімдері Хомс қаласына кірді. Қаланың ескі бөлігіндегі бірнеше кварталды басып алған көтерілісшілерге қарсы ұрыс кезінде 10 қыркүйекке дейін сегіз адам қаза тауып, бірнеше ондаған әскери қызметкер жарақат алды.

**10 қыркүйек:** Араб мемлекеттері лигасының Бас хатшысы Набиль әл-Араби Дамаскіге сапармен барып, Сириядағы дағдарысты реттеу үшін «жол картасын» ұсынды.

**13 қыркүйек:** АҚШ пен Францияның Сириядағы елшілері Дамаскіде оппозициялық белсенді Гият Матардың қоштасу рәсіміне қатысты. Белгіленген деректер бойынша, ол 6 қыркүйекте тұтқындалғаннан кейін азаптаулардан қайтыс болған.

### Хомс қаласындағы оқиғалар<br>(Қазан-Қараша)

### Қазан
**5 қазан:** БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында Ресей мен Қытай Сирия билігі оппозицияның наразылықтарын басуды тоқтатпаған жағдайда санкциялар салуды көздейтін қарар жобасына вето қойды.

**12 қазан:** Дамаск орталығындағы Себаат Бахрат алаңында Сирия президенті Башар Асадтың реформаларын қолдауға арналған миллиондық митинг өтті.

**18 қазан:** Үкімет күштері мұнда арнайы операция жүргізді. Құқық қорғау ұйымдарының мәліметі бойынша, қақтығыстарда 21 адам қаза тапты.

**26 қазан:** Дамаскіге Катар премьер-министрі шейх Хамад бен Джасем Әл Тани бастаған Араб әмірліктерінің Сирия жөніндегі бесжақты комитетінің өкілдері келді. Башар Асадпен келіссөздер барысында Сириядағы дағдарысты реттеу жолдары талқыланды.

**30 қазан:** Сирия армиясы мен қарулы топтар арасында қақтығыс кезінде 20 адам қаза тауып, 53 әскери жараланды; сонымен қатар 10 бейбіт тұрғын да қаза тапты.

### Қараша
**2 қараша:** Каирде сыртқы істер министрлері деңгейінде Араб мемлекеттері Лигасының шұғыл кеңесі өтті, онда Сирия Араб мемлекеттері Лигасы ұсынған елдегі жағдайды қалыпқа келтіру жөніндегі «жол картасын» қабылдады. Сирия билігі екі апта ішінде ұлттық диалогты бастауы тиіс еді.

**7 қараша:** Әскери бөлімдер қала орталығына кірді.

**8 қараша:** Хомстағы алты күнге созылған қарулы операция барысында 100-ден астам адам қаза тауып, жарақат алды.

**12 қараша:** Каирде Араб мемлекеттері Лигасының шұғыл отырысында Дамаск елдегі жағдайды қалыпқа келтіру жөніндегі араб аралық жоспардың барлық тармақтарын орындағанға дейін 16 қарашадан бастап Сирияның Араб мемлекетті Лигасындағы мүшелігін тоқтату туралы шешім қабылданды.

**28 қараша:** Бүстан ауданында ірі терактінің жолы кесілді — Пресвятая Богородица шіркеуінің маңында орнатылған бомбалар табылып, залалсыздандырылды.

### Желтоқсан
**4 желтоқсан:** Сирияның Сыртқы істер министрлігі елде бақылаушыларды орналастыру туралы Араб мемлекеттері Лигасының (АМЛ) жоспарын қолдады. Желтоқсанның ортасында Сирия бақылаушыларды орналастыру туралы АМЛ хаттамасына қол қойды.

**15 желтоқсан:** Ресей делегациясы Сирия бойынша БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіне резолюция жобасын ұсынды. Бұл құжат бойынша сарапшылар деңгейінде бірнеше талқылау раунды өтті, бірақ ресейлік жоба қабылданған жоқ.

**19 желтоқсан:** БҰҰ Бас Ассамблеясы Сириядағы адам құқықтарының жағдайын айыптайтын резолюция қабылдады.

**23 желтоқсан:** Дамаскіде екі жанкешті басқарған бомбаланған көлік жарылды. Бұл жарылыс Сирия мемлекеттік қауіпсіздік күштеріне тиесілі ғимараттардың маңында болды. Шабуыл салдарынан 44 адам қаза тауып, тағы 166 адам жарақат алды.

**28 желтоқсан:** Сирия билігі үкіметке қарсы митингтер мен демонстрацияларға қатысқаны үшін ұсталған 755 адамды босатты.

## 2012 (Қаңтар-Сәуір)
### Қаңтар
**6 қаңтар:** Дамаскіде болған теракт салдарынан 25 адам қаза тауып, 50 адам жарақат алды.

**10 қаңтар:** «Джебхат ан-Нусра» атты исламшыл топтың құрылғаны туралы жария түрде хабарланды.

**11 қаңтар:** Башар Асад Дамаскіде өткен митингте: «Біз соңғы күндерін өткеріп жатқан қастандықты жеңеміз», — деп мәлімдеді. Сол күні Хомс қаласында көтерілісшілер Сирия президенті Башар Асадты қолдауға шыққан демонстранттарды нысанаға алды. Бұл оқиға алавиттер тұратын Акрам ауданының аумағында болды. Шабуыл салдарынан сегіз адам қаза тауып, 25 адам жараланды. Миномет минасының жарылуы нәтижесінде Францияның «France 2» телеарнасының репортері Жиль Жакье қайтыс болды.

**21 қаңтар:** Көтерілісшілердің дезертирлерден құрылған жасақтары Дамаскіден 20 км шығысқа қарай орналасқан, 120 мың тұрғыны бар Дума қаласын басып алды. Қарқынды қақтығыстар Дейр-эз-Зор мен Хомс қалаларында да орын алды.
### Ақпан
**4 ақпан:** Түнде Сирия әскері Хомстың бірнеше ауданына алғашқы артиллериялық соққылар жасады. Бұл 3 ақпанда Еркін Сирия армиясы мүшелерінің бақылау-өткізу бекеттеріне шабуыл жасап, шамамен 10 сарбазды өлтіруіне жауап ретінде жасалды. Оқ жаудырудың алғашқы күнінде-ақ 200-ден астам адам қаза тапты.

**6 ақпан:** Оқ жаудыру салдарынан тағы 97 тұрғын қайтыс болды. Жүздеген адам жарақат алды. Сирия билігі бастапқыда Хомсты атқылауға қатысы барын жоққа шығарып, жауапкершілікті қарсыластарына сілтеді. Кейін олар қалада «лаңкестікке қарсы операция» жүргізіліп жатқанын мәлімдеді. Хомстағы бейбіт тұрғындардың қазасын көптеген әлемдік көшбасшылар айыптады. АҚШ президенті Барак Обама Башар Асадтың отставкаға кетуін талап етті. Асад үкіметіне қарсы күштер көптеген елдерде демонстрациялар ұйымдастырды. Афина, Берлин, Каир, Кувейт және Лондон қалаларындағы Сирия елшіліктеріне шабуылдар жасалды. Ұлыбритания мен АҚШ өз елшілерін Дамасктан кері шақыртып алды.

**10 ақпан:** Алеппо қаласында екі жарылыс болып, салдарынан 28 адам қаза тауып, 235 адам жарақат алды. Жарылыстар үшін жауапкершілікті Еркін Сирия армиясы өз мойнына алды.

**29 ақпан:** Сирия әскері Хомс қаласының орталығындағы Баба Амр ауданын бақылауына алды.
### Наурыз
**13 наурыз:** Сирия билігі Идлиб қаласын бақылауға алғанын мәлімдеді.

**17 наурыз:** Дамаск қаласында екі жарылыстың салдарынан 27 адам қаза тауып, 97 адам жарақат алды.

**18 наурыз:** Алеппо қаласында мина қойылған автомобиль жарылды. Алдын ала мәліметтер бойынша, үш адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды.

**19 наурыз:** Дамаскідегі шайқастарда 80 сириялық солдат қаза тапты. Күндіз үкіметтік армияның бөлімшелері Дейр-эз-Зор қаласына шабуыл жасауға кірісті.

**28 наурыз:** Сирия үкіметтік әскерлері елдің орталығында орналасқан Калаат аль-Мадик қаласына және оған жақын елді мекендерге шабуыл жасауға кірісті.

**30 наурыз:** Күндіз Сирия үкіметтік әскерлері Хомс қаласының тұрғын үй аудандарын миномет пен артиллериямен қайтадан атқылай бастады.
### Сәуір
**7 сәуір:** Agence France-Presse құқық қорғау ұйымдарына сілтеме жасап, Сириядағы үкіметтік әскерлер мен көтерілісшілер арасындағы қақтығыстарда 100-ден астам адамның қаза тапқанын, олардың 74-і бейбіт тұрғындар екенін хабарлады.

**9 сәуір:** Сирияда үкіметтік әскерлерінің көтерілісшілердің позицияларына жасаған шабуылдары нәтижесінде 100-ден астам адам қаза тапты.

**11 сәуір:** Кем дегенде 20 дана бронетехника Хама қаласының орталық көшелеріне кірді. Бұл уақытта Растан қаласына артиллериялық шабуыл да басталды.

**12 сәуір:** Бітім жарияланды. Алайда, Сирия билігі әскерлерді қалалардан шығармайтынын айтып, «қарулы топтардың» кез келген шабуылына қарсы тұруға дайын екенін мәлімдеді.

**16 сәуір:** Сирияға БҰҰ-ның 6 адамнан тұратын алғашқы бақылаушылар тобы келді.

**22 сәуір:** Сирия әскері Дамаск маңындағы Дума қаласына шабуыл жасауға кірісті.

## 2012 (Мамыр-Тамыз)
### Мамыр
**8 мамыр:** Сирияда Халық кеңесіне сайлау өтті. Бұл сайлау алғаш рет көппартиялық негізде ұйымдастырылды. Баас партиясы осы жолы басқа партиялармен бірдей жағдайда сайлауға қатысты. Сайлауға дауыс беру құқығы бар азаматтардың 51,26%-ы қатысты. Сайлау нәтижесінде Баас партиясы жетекшілік ететін «Ұлттық бірлік» блогы жеңіске жетті. Бұл оқиға елдің саяси жүйесіндегі өзгерістердің көрсеткіші ретінде қабылданды.

**10 мамыр:** Дамаск қаласында әскери барлау ғимаратының жанында екі мина қойылған автомобиль жарылды. Кемінде 55 адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды.

**14 мамыр:** Эр-Растан қаласындағы шайқастар кезінде кемінде 23 әскери қызметкер қаза тауып, 3 БМП өртелді. Ресейдің Сыртқы істер министрлігі Сирия үкіметіне Ресей Федерациясы тарапынан қару-жарақ жеткізілгенін мойындады. Дегенмен, қарудың қорғаныс сипатына сілтеме жасап, оның заңдылығы туралы мәлімдеме жасалды.

**16 мамыр:** The Washington Post газеті Сирия көтерілісшілерін Парсы шығанағының мұнай монархиялары қаржыландырып, қару-жарақпен қамтамасыз етіп жатқанын хабарлады.

**17 мамыр:** БҰҰ сарапшылар комиссиясының есебі жарияланды, онда Иранның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қару экспорттауға тыйым салуын бұзып, Сирияға қару жеткізіп жатқаны мәлімделді.

**19 мамыр:** Дейр-эз-Зор қаласында теракт болды. Кемінде 9 адам қаза тауып, 100-ден астам адам жарақат алды.

**25 мамыр:** Хуле қаласында үкіметтік әскерлер мен оларды қолдайтын «Шабиха» атты әскерилер жасаған жазалау операциясы барысында 108 адам қаза тапты, оның ішінде 49 бала және 34 әйел бар. 300-ден астам адам жарақат алды. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің мәліметінше, қаза тапқандардың шамамен 20-сы артиллериялық шабуылдардың салдарынан көз жұмған, ал қалғандары жақын қашықтықтан атылған оқтар мен суық қарумен өлтірілген.

**27 мамыр:** Иранның жоғары лауазымды әскери офицері Иран қарулы күштерінің Сириядағы қақтығысқа Сирия үкіметінің жағында қатысып жатқанын мойындады.

**31 мамыр:** Еркін Сирия армиясының өкілі, полковник Қассим Саадеддин Сирия үкіметіне ультиматум қойып, 48 сағат ішінде атысты тоқтату жоспарын орындауды талап етті. Ол, егер Дамаск ресми түрде жауап бермесе, көтерілісшілердің халықаралық бейбіт жоспарға бағынудан бас тартатынын мәлімдеді.
### Маусым
Маусымның басында Сирия президенті Башар Асад парламентте сөйлеген сөзінде «террористерге» қарсы күресті жалғастыратынын мәлімдеп, елдегі соғысты қоздыруда «сыртқы күштерді» айыптады.

**4 маусым:** Сирия көтерілісшілерінің әскери кеңесінің ресми өкілі, майор Сами аль-Курди оппозиция үкіметтік әскерлермен жасалған бітімге бағынудан бас тартатынын және «өз азаматтарын қорғау операцияларын» бастайтынын хабарлады. Сонымен қатар, ол БҰҰ бақылаушылары миссиясының мандатын кеңейтуді талап етіп, ол миссияның «тек бақылап қана қоймай, елдегі қазіргі үкіметті «бейбітшілікке мәжбүрлеу» қажеттігін» айтты. Қақтығыстар елдің оңтүстігінде, Даръа провинциясында, солтүстігінде, Түркиямен шекарада орналасқан Идлиб провинциясында орын алды, мұнда көтерілісшілерге қарсы авиация қолданылды. Латакия провинциясында да ауыр шайқастар болды. Халықаралық агенттіктердің хабарлауынша, үкіметтік әскерлер Хомс және Дамаск қалаларының оппозиция бақылауындағы аудандарына, сондай-ақ Хама провинциясындағы Кфар Зита қаласына кірді.

**5 маусым:** Сирия билігі батыс дипломаттарының бір тобын елден шығару туралы шешім қабылдағанын жариялады. Бұл қадам Батыс елдерінің Сирия дипломаттарын елден шығаруына жауап ретінде жасалған.

**7 маусым:** БҰҰ бас хатшысы Пан Ги Мун Сирияның әл-Кубейр ауылында бейбіт тұрғындардың жаппай қырылуын «суреттеуге келмейтін варварлық» деп атап, бұл оқиғалардың «Асад режимінің заңдылығын жоққа шығаратынын» мәлімдеді. Ол Кофи Аннанның бейбітшілік жоспарының орындалмай жатқанын мойындап, Сирияда толыққанды азаматтық соғыстың басталу қаупі бар екенін ескертті. БАҚ мәліметінше, әл-Кубейрде 80-ге жуық адам, соның ішінде көптеген әйелдер мен балалар қаза тапқан. Оппозиция шабуылды үкіметті қолдайтын «Шабиха» қарулы топтары жасады деп мәлімдеді. Ал Сирия билігі бұл оқиғада 9 адамның қаза тапқанын хабарлап, кінәні «лаңкестік топтарға» жүктеді.

**13 маусым:** БҰҰ-ның бітімгершілік операциялар жөніндегі Бас хатшысының орынбасары Эрве Ладсу Сирияда азаматтық соғыс жүріп жатқанын ресми түрде мойындады. Оның айтуынша, Сирия үкіметі кейбір қалалар мен елдің тұтас аймақтарын бақылаудан айырылған, ал оппозицияға қарсы әскери авиация мен соққы жасаушы тікұшақтар қолданылуда.

**22 маусым:** Сирияның әуе қорғаныс күштері Сирияның аумақтық суларының әуе кеңістігінде Түркияның RF-4E барлау ұшағын атып түсірді.

**25 маусым:** Сирияның әуе қорғаныс күштері бұған дейін атып түсірілген ұшақты іздестіру жұмыстарын жүргізіп жатқан Түркияның ұшағына оқ атты.

**28 маусым:** Түркия үкіметі әскердің жауынгерлік дайындық деңгейін арттырып, Сириямен шекаралас аймақтарға әскери күштерді шоғырландыруды бастады. Түрік үкіметінің мәлімдеуінше, бұл шаралар Сирия тарапынан болуы мүмкін арандатушылық әрекеттерге жауап беру мақсатында қолға алынды.
### Шілде
**1 шілде:** Үкіметтік әскерлер Дума қаласын бақылауына алды.

**5 шілде:** Үкіметтік әскерлер Идлиб провинциясындағы Хан-Шейхун қаласына шабуыл жасап, оны бақылауына алды. Шабуылға бірнеше ондаған бронетехника мен әскери тікұшақтар қатысты. Көтерілісшілер өз позицияларын тастап, Хан-Шейхунның солтүстігіне қарай шегінді. Қала халқының басым бөлігі үкімет әскерлерінің шабуылына дейін үйлерін тастап кеткен. Бұған дейін көтерілісшілердің бақылауында болған Хан-Шейхун Дамаск пен Алеппо қалаларын байланыстыратын негізгі тасжолды жауып тастаған еді. Оппозицияның күш салуына қарамастан, билік Жерорта теңізі маңындағы ірі порт Латакияны бақылауда ұстауды жалғастырды.

**6 шілде:** Сирия Республика гвардиясының бригадалық генералы Манаф Тлас елден шығып, Түркияға кеткені белгілі болды. Тлас президент Башар Асадтың жақын серіктерінің бірі болған және Сирия армиясының элиталық бөлімшелерінің бірі саналатын, Дамаскіде орналасқан Республика гвардиясының 104-бригадасын басқарған.

**7 шілде:** Сирия аумағынан атылған бірнеше оқ пен зымыран Ливанның Вади-Халед тау аймағында жарылды. Бұл жерде Сириядан қашқан босқындардың лагері орналасқан. Нәтижесінде үш босқын қаза тапты, жеті адам жарақат алды. Тағы бір әйел Эль-Хише ауылында, сириялық босқындарға арналған қабылдау пунктіне жақын жерде минаға түсіп жараланды. Сириядан атылған оқтар Ливанның тағы екі аумағы — Эль-Аваде мен Эль-Кальханы да зақымдады, бұл жерде мешіттің ғимараты бүлінді. Сирия телеарнасы армияның арнайы бөлімшелері Ливаннан өтпек болған ірі террористік топты Сирия аумағында жойғанын хабарлады.

**12 шілде:** Хама провинциясындағы Тремсех ауылында болған шабуыл кезінде 200-ден астам адам қаза тапты, олардың көпшілігі бейбіт тұрғындар. Сирия билігі бұл оқиғада ауылда терроршылар тобының қоршауға алынғанын және армияның арнайы бөлімшелері шабуыл жасағанын, нәтижесінде «көптеген экстремистердің» өлтірілгенін мәлімдеді.

**14 шілде:** Халықаралық Қызыл Крест Комитеті Сириядағы зорлық-зомбылықтың өршуіне байланысты бұл оқиғаны «ішкі қарулы қақтығыс» деп бағалады. Бұған дейін ХҚКК Сириядағы жағдайды үкімет әскерлері мен қарулы көтерілісшілер арасындағы қақтығыс ретінде қарастырған болатын.

**15 шілде:** Сирия астанасы Дамаскіде қарулы қақтығыстар басталды. Сириялық «Мұсылман бауырлар» ұйымының өкілі кейінірек мәлімдегендей, «революциялық қолбасшылық» Дамаскіні азат ету үшін күресті бастау туралы шешім қабылдап, қалаға және оның солтүстігінен, шығысынан және оңтүстігінен 50–100 адамнан тұратын 50 қарулы топ жіберген. Бұл аймақтар үкіметке қарсы толқулардың негізгі ошақтары болып табылады. Оппозиция өкілдерінің мәлімдеуінше, сол күні үкімет әскері негізінен суннит мұсылмандары тұратын Мидан ауданын бақылауға алу үшін қалаға енген көтерілісшілерді ығыстыру мақсатында қала маңына кірді.

**16 шілде:** Қарулы қақтығыстар Дамаскінің Тадамун, Джобар және Кфар Суса сияқты басқа аудандарына да таралды. Қақтығыстар барысында үкімет әскерлері ауыр бронетехника мен әскери авиацияны қолданды.

**17 шілде:** Әскери қимылдар қаланың орталық аудандарына ауысып, негізгі шайқастар Дамаскінің басты көшелерінің бірі — Багдад көшесінде өтті.

Бұл уақытқа қарай, әсіресе Идлиб провинциясының Түркиямен шекаралас ауылдық аймақтарында үкімет бақылауынан тыс аймақтар пайда болды.

**22 шілде:** Түркия шекарасына ПВО жүйелері орналастырылғаннан кейін, сириялық әскери тікұшақтар патрульдеуді тоқтатты, нәтижесінде Идлиб үстінде факті бойынша ұшуға тыйым салынған аймақ құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Сирия тарихы
Санат:Сириядағы азаматтық соғыс