Жюль Верн

**Жюл Габриел Верн** () — француз жазушысы, ғылыми фантастикалық роман жанрының негізін қалаушылардың бірі. Ол Францияның Нант қаласында 1828 ж. 8 ақпанда туған. Мамандығы заң қызметкері. Театр директорының хатшысы (1851 – 54), қаржы-қаражат агенті (1856 – 64) қызметтерін атқарған. Әдеби қызметін шағын пьесалар (1849) жазудан бастаған. 1863 ж. «Әуе шарында өткен бес апта» атты тұңғыш романы жарық көрді. Верн 65 роман, повесть, әңгіме және география тарихы туралы зерттеулер жазды. Жазушының «Капитан Гранттың балалары» (1867), «Сырлы арал» (1875), «Он бес жасар капитан» (1878), т.б. шығармаларында суреттелетін табиғат пен теңіз асты әлемінде кездесетін әр түрлі жағдайларды дәл бейнелеуі ғылым жетістіктерімен үндесіп жатыр. 1905 ж. 24 наурызда жазушы Жюль Верн Амиенде дүние салды. Оның шығармалары көптеген әлем халықтары тілдеріне, оның ішінде қазақ тіліне де аударылды, фильмдер түсірілді. Айдың арғы бетіндегі кратер Верн есімімен аталады.

## Өмірбаяны
Жюль Верн 1828 жылы 8 ақпанда Федо аралында, Луара өзенінің бойында, Нантқа жақын жерде, Клиссон көшесіндегі әжесі Софи Аллот де ла Фуйдің үйінде дүниеге келген. Әкесі заңгер Пьер Верн (1798-1871), провансальдық заңгерлер отбасынан шыққан, ал анасы Софи-Нанина-Генриетте Аллот де ла Фуй (1801-1887) Нант кеме жасаушылары мен шотландтық кеме иелерінің отбасынан шыққан. Ана жағынан Верн шотландық Н.Аллоттадан шыққан, ол Францияға Шотландия гвардиясында король Людовик XI-ге қызмет ету үшін келген, жақсылыққа ие болды және 1462 жылы атағын алды. Ол Анжудағы Лоудун маңында көгершін үйімен қамал салып, Аллотте де ла Фуйе деген асыл есімді алды.

Жюль Верн тұңғышы болды. Одан кейін ағасы Павел (1829) және үш әпкесі – Анна (1836), Матильда (1839) және Мари (1842) дүниеге келді.

1834 жылы 6 жасар Жюль Верн Нанттағы пансионатқа тағайындалды. Мұғалім ханым Самбин студенттерге күйеуінің теңіз капитаны 30 жыл бұрын кеме апатқа ұшырағанын және қазір Робинзон Крузо сияқты бір аралда қалай аман қалғанын жиі айтып беретін. Робинсонада тақырыбы Жюль Верн шығармашылығында да өз ізін қалдырды және оның бірқатар шығармаларында көрініс тапты: «Капитан Гранттың балалары», «Теңіз астындағы жиырма мың лига», «Жұмбақ арал» (1874), «Робинзондар мектебі» (1882), «Екінші Отан» (1900).

1836 жылы Жюль Верн діндар әкесінің өтініші бойынша Сент-Станислас семинариясына оқуға түсіп, латын, грек, география және ән өнерін үйренді. Жюль Верн өзінің «Souvenirs d'enfance et de jeunesse» естелігінде әкесі саяжай сатып алған Шантенай ауылының жанынан желкенді сауда кемелері өтіп бара жатқан Луара жағалауының балалық рахатын суреттейді. Пруден Аллот ағай әлемді айналып өтіп, Бренде мэрі болып жұмыс істеді (1828-1837). Оның бейнесі Жюль Верннің кейбір шығармаларына енді: «Робур жаулап алушы» (1886), «Экцентриктің еркі».

Аңыз бойынша, 11 жасар Жюль өзінің немере ағасы Каролинаға маржан моншақтарын алу үшін үш діңгекті «Корали» кемесіне жасырын түрде каюташы болып жұмысқа орналасқан. Кеме сол күні жолға шығып, Памбеуфке қысқаша тоқтады, онда Пьер Верн дер кезінде ұлының жолын кесіп, одан тек өз қиялында саяхатты жалғастыруға уәде берді. Шынайы оқиғаға негізделген бұл аңызды жазушының алғашқы өмірбаяншысы – жиені Маргарет Аллот де ла Фуи әшекейлеген. Қазірдің өзінде белгілі жазушы Жюль Верн мойындады:Мен теңізші болып туылған болуым керек, енді мен күн сайын теңіздегі мансап бала кезімнен менің тағдырыма түспегеніне өкінемін.1842 жылы Жюль Верн оқуын басқа семинарияда жалғастырды - Petit Séminaire de Saint-Donatien. Осы уақыт ішінде ол 1839 жылы аяқталмаған «Діни қызметкер» романын қолға алып, онда семинариялардың нашар жағдайын суреттейді. Нант қаласындағы Корольдік лицейде (қазіргі Жорж-Клемансо лицейі) ағасымен риторика және философия бойынша екі жыл оқығаннан кейін Жюль Верн 1846 жылы 29 шілдеде Ренн қаласында «Өте жақсы» деген бағамен бакалавр дәрежесін алды.

### Жас кезі
19 жасында Жюль Верн Виктор Гюго стилінде көлемді мәтіндер жазуға тырысты («Александр VI», «Пещение сюжет» пьесалары), бірақ Пьер Верннің әкесі тұңғыштарынан үлкен жұмыс күтті. Жюль Верн Парижге Нанттан және жас Жюль ғашық болған Каролиннің немере ағасынан заң оқуына жіберілді. 1847 жылы 27 сәуірде бір қыз 40 жастағы Эмиль Десунге үйленді.

Оқудың бірінші жылынан кейін емтихандарды тапсырған Жюль Верн Нантқа оралды, ол жерде Роза Эрмини Арно Гроссьеге ғашық болды. Ол оған 30-ға жуық өлең арнады, оның ішінде «Әуе қызы». Қыздың ата-анасы оны болашағы бұлыңғыр студентке емес, бай помещик Арманд Териен Делайеге алғанды ​​жөн көрді. Бұл жаңалық жас Жюльді мұңға батырды, ол алкогольмен «емдеуге» тырысты, туған жері Нант пен жергілікті қауымдастық арасында жиіркенішті тудырды. Бақытсыз ғашықтар, еріксіз неке тақырыбын автордың бірнеше шығармаларынан байқауға болады: «Ұстаз Захарий» (1854), «Қалқыған қала» (1871), «Матиас Шандор» (1885), т.б.

### Парижде оқу
Парижде Жюль Верн Нанттан келген досы Эдуард Бонамимен бірге 24 көшесіндегі Ансиен-Комеди көшесіндегі шағын пәтерге қоныстанды. Жаңадан бастаған композитор Аристид Гиньард жақын жерде тұрды, Верн онымен достық қарым-қатынаста болды және тіпті музыкалық шығармаларына шансон әндерін жазды. Жюль Верн туыстық байланыстарды пайдаланып, әдеби салонға кірді

Жастар Парижде 1848 жылғы революция кезінде, Екінші Республиканы оның бірінші президенті Луи-Наполеон Бонапарт басқарған кезде аяқталды. Верн отбасына жазған хатында қаладағы тәртіпсіздіктерді сипаттады, бірақ жыл сайынғы Бастилияны алу күні бейбіт түрде өтті деп тез сендірді. Хаттарында ол негізінен өзінің шығындары туралы жазып, өмірінің соңына дейін азап шеккен асқазан ауруына шағымданды.Заманауи сарапшылар жазушының колиті бар деп күдіктенеді, оның өзі ауруды аналық жолмен тұқым қуалайтын деп санайды. 1851 жылы Жюль Верн төрт бет нервінің сал ауруымен ауырды. Оның себебі психосоматикалық емес, ортаңғы құлақтың қабынуымен байланысты. Жюльдің бақытына орай, ол әскерге шақырылмады, ол әкесіне қуана жазды.Сіз білуіңіз керек, құрметті әке, мен әскери өмір туралы және ливерядағы қызметшілер туралы ойлаймын... Мұндай жұмысты істеу үшін сіз барлық абыройдан бас тартуыңыз керек. 1851 жылдың қаңтарында Жюль Верн оқуын аяқтап, заңгерлікпен айналысуға рұқсат алды

### Әдеби дебют
Әдеби салонда жас автор Жюль Верн 1849 жылы Александр Дюмамен кездесіп, оның ұлымен өте достық қарым-қатынаста болды. Верн өзінің жаңа әдеби досымен бірге әкесі Александр Дюманың петициясының арқасында 1850 жылы 12 маусымда Тарихи театрда қойылған «Лес Пейл ромпулары» пьесасын аяқтады.

1851 жылы Верн Нант жерлесімен, Musée des familles (француз) журналының бас редакторы болған Пьер-Мишель-Франсуа Шевальемен (Питр-Шевалье деген атпен белгілі) кездесті. Ол география, тарих, ғылым мен техника туралы білім беру компонентін жоғалтпай тартымды жаза алатын авторды іздеді. Верн өзінің ғылымға, әсіресе географияға деген құштарлығымен лайықты үміткер болып шықты. Алғашқы жарияланған жұмыс «Мексика флотының алғашқы кемелері» Фенимор Купердің шытырман оқиғалы романдарынан әсер етті.Питр-Шевалье бұл оқиғаны 1851 жылдың шілдесінде жариялады, ал тамызда ол «Ауадағы драма» жаңа хикаясын шығарды. Сол уақыттан бері Жюль Верн өз шығармаларында шытырман оқиғалы романды, шытырман оқиғаны тарихи экскурсиялармен үйлестірді.

Дюма-сон арқылы театр директоры Жюль Севестпен танысуының арқасында Верн сол жерде хатшылық қызметке ие болды. Төмен жалақыға алаңдамаған Верн Гигнард және либреттист Мишель Карремен бірге жазылған комедиялық опералар сериясын қоюға үміттенді. Театрдағы жұмысын атап өту үшін Верн он бір бакалавр (Onze-sans-femme) түскі ас клубын ашты.

Әкесі Пьер Верн мезгіл-мезгіл ұлынан әдеби қолөнерді тастап, заңгерлік тәжірибе ашуды сұрады, ол үшін ол бас тарту хаттарын алды. 1852 жылдың қаңтарында Пьер Верн ұлына ультиматум тапсырып, тәжірибесін Нанттағы оған тапсырды. Жюль Верн жазбаша ұсыныстан бас тарттыМен өз түйсігіме еруге құқығым жоқ па? Мұның бәрі өзімді білгендіктен, бір күні кім болғым келетінін түсіндім.Жюль Верн Францияның Ұлттық кітапханасында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, шығармаларының сюжетін құрастырып, білімге құштарлығын қандырды. Өмірінің осы кезеңінде ол көру қабілетінің нашарлауына қарамастан (1837 жылы мүлдем соқыр) кезіп жүрген саяхатшы Жак Арагомен кездесті. Ер адамдар дос болды, ал Арагоның түпнұсқа және тапқыр саяхат оқиғалары Вернді әдебиеттің жаңа жанрына - саяхат эссеге итермеледі. Сондай-ақ Вернге жатқызылған Musée des familles-да ғылыми-танымал мақалалар жарияланды. 1856 жылы Верн Питр-Шевальемен жанжалдасып, журналмен жұмыс істеуден бас тартты (1863 жылға дейін, Питр-Шевалье қайтыс болып, редакторлық қызмет басқасына ауысқанға дейін).

1854 жылы тағы бір тырысқақ індеті театр директоры Жюль Севестаның өмірін қиды. Жюль Верн бірнеше жыл бойы театр қойылымдарымен айналысуды, музыкалық комедияларды жазуды жалғастырды, олардың көпшілігі ешқашан қойылмаған.

## Оқу және шығармашылық
Заңгер Верн Парижде заң факультетінде оқыған, бірақ әдебиетке деген махаббаты басқа жолды қабылдауға әкелді. 1850 жылы Верн Сындырылған соломинкалар пьесасын Дюма Александрдың тарихи театрында сәтті қойды. 1852-1854 жылдары «лирикалық театрда» хатшы  болып жұмыс істеді, содан кейін Либретто, әңгіме лар | [комедия] [комедиясын] жазу жалғастыра отырып, биржа маклері болып қызмет етті.

### «Кезектен тыс саяхаттар» циклы

Барлығы Жюль Верн  66 роман жазған және, сондай-ақ оның ішінде аяқталмаған, XX ғасырдың аяғында соңында жарияланған,  20-дан астам романдар мен әңгімелер, 30 пьесалар, бірнеше деректі және ғылыми жұмыстар.

Жюль Верн романс ғылым, ой билік үшін жақсы прогресс қастерлеу сенім толы секілді. Өкінішпен ұлттық азаттық үшін күресті сипаттайды.

Жюль Верн романдарынан оқырмандары технологияның сипаттамасы, саяхаттардан басқа, сонымен қатар асыл кейіпкерлерінің жарқын суреттері (капитан Гаттерас, капитан Грант, капитан Немо), өте қызық ғалымдар (профессор Лиденброк, доктор Клоубонни, кузен Бенедикт, географ Жак Паганель) бар.

## Жюль Вернді есте қалдыру құрметіне

* Жюль Верннің құрметіне аталады:
** Алғашқы автоматты жүк кемесі ЕКАда әзірлеген;
** кратер - Айда орналасқан, диаметрі 146 шақырым.
** Париждегі Эйфель мұнарасы біррінші деңгейіндегі мейрамхана.
* Жюль Верн өмір сүрген үй қазір жазушының мұражай болып табылады.
* Франция Ақша сарайында бірнеше рет жазушыны еске алып, монеталар арнайды. Осылайша, 2005-2006 жылдары Верннің қайтыс 100 жылдығына еске алу шарасы ретінде 23 алтын, күміс және мыс монеталар соғылған . 
*  жылы «Франция аймақтары» нумизматикалық сериясы бағдарламасы шеңберінде 10 еуро күміс монетасын берілді. Бұл жазушы қалған өмір сүрген Пикардия, аймағында .
* 1978 жылғы Венгрия пошта блогында бейнеленген.

## Қызықты жайттары
* Жюль Верн Ресейде ешқашан болмаған, бірақ, дегенмен, оның романдарының 9-ы Ресей (толық немесе ішінара) өрістейді 
[thumb|160px|12 томдық шығармалар. КСРО [1954]]
:* Мамықтар елінде (1873).
:* Микаил Строгов. Мәскеу — Иркутск (1876).
:* Бірбеткей Керабан (1883).
:* «Цинтиимен» өлі табылған (1885). (Андре Лоримен бірге)
:* Робур-Жаулаушы (1886).
:* Цезарь Каскабель (1890).
:* Клодиус Бомбарнак.  Қойын дәптеріндегі тілшінің ірі Трансазиялық темір жол ашу жазбасы (Ресей жақтан Пекинге) туралы (1892).
:* Жана-Мари Кабидулен тарихы (1901).
:* Лифляндиядағы драма (1904).
Сондай-ақ, орыстар Верннің романдары негізгі кейіпкерлері ретінде көрсетіледі
«Үш ресейлік және үш ағылшынның Оңтүстік Африкадағы оқиғасы» (1872) және «Гектор Сервадак. Күнге таяу әлемге саяхат және оқиғалар» (1877)

## Сыртқы сілтемелер
*Jules Verne
*Жюль Верн 
*Лаборатория Фантастики. Жюль Верн 

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:Драматургтер
Санат:Франция драматургтері
Санат:Географтар
Санат:Франция географтары
Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері