open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гипермедиалық байланыс

**ГИПЕРМЕДИАЛЫҚ БАЙЛАНЫС** (Гипермедийная связь, гиперсвязь; hyperlink, hypermedia link) — гипермедиалық қосымша программалардағы мәліметтердің дискретті блоктарының арасындағы бағытталған логикалық жалғастыру және соның нөтижесінде гипермедиалық бағыттау жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жеміс-көкөніс шаруашылығы

**Жеміс-көкөніс шаруашылығы**— көкөніс, миуа, картоп өсіретін және өндейтін, жеміс-көкөніс консервілерін, жүзім, жеміс, шампан шараптарын және т.б. өнімдер шығаратын тамақ өнеркәсібінің саласы.

## Тағы қараңыз
*Ауыл шаруашылығы
*Мал шаруашылығы
## Дереккөздер</span>


Санат:Жеміс-көкөніс шаруашылығы
Геомагниттік өріс

**Геомагниттік өріс** - Жердің магниттік өрісі терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Жер құрылысы
Каскадтық модель

**Каскадтық модель** (*Каскадная модель; cascad model*) — негізгі қасиеті дұрыстық циклінің әрбір фазасының (жоспарлаудың, жобалаудың, кодтаудың, ендірудің және т.б.) аяқталуы мен расталуы жөне орындалған фазаны циклдік қайталау болып табылатын программалық бұйымның тұрмыстық циклінің моделі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су шаруашылығы комитеті

**Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су шаруашылығы комитеті** — су шаруашылығы саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің ведомствосы.

## Бұрынғы атаулары
1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Мелиорация және су шаруашылығы министрлігі таратылып, Су ресурстары жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.

* ҚР Су ресурстары жөнiндегi мемлекеттік комитеті (1990-1994)
* ҚР Министрлер Кабинетi жанындағы Су ресурстары жөнiндегi комитеті (1994-1995)
* ҚР Су ресурстары жөнiндегi комитетi (1995-1997)
* ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Су ресурстары жөнiндегi комитетi (1997-1999)
* ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Су ресурстары жөнiндегi комитетi (1999-2002)
* ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Су ресурстары жөнiндегi комитетi (2002-2013)
* ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Су ресурстары комитеті (2013)
* ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігінің Су ресурстары комитеті (2013-2014)
* ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Су ресурстары комитеті (2014-2019)
* ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары комитеті (2019-2023)
* ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары комитеті (2023)
* ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су шаруашылығы комитеті (2023 жылдан бастап)

## Функциялары
# тікелей су объектілерінде орналасқан су шаруашылығы құрылыстарын пайдалану қағидаларын әзірлеуге қатысады;
# су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылыстарды пайдалану қағидаларын әзірлеуге қатысады;
# елді мекендер шегінен тыс жерлерде су қорын пайдалану мен қорғау, сумен жабдықтау және су бұру саласындағы жобалау, iзденiс, ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмыстарды ұйымдастырады;
# су шаруашылығында инвестициялық жобаларды дайындайды және іске асырады;
# су шаруашылығы құрылыстарын жалға беру және сенімгерлік басқару тәртібін айқындауға қатысады;
# жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарайды;
# мемлекеттік сатып алуларды өткізуді ұйымдастыруды жүзеге асырады;

## Құрылымы

## Дереккөздер

С
Өкпе мерезі

**Өкпе мерезі** — үшішні және іштен туған мерезде дамыған өкпенің ерекше талаурап ісіп, қабынуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кадрлар (бейнекескіндер) жиілігі

**Кадрлар (бейнекескіндер) жиілігі **(*Частота кадров (видео-изображений); frame rate*) — 1) мониторға толық экранды бейнекадрларды шығару жылдамдығы (NTSC стандартында 30 кадр/с және PAL/SECAM стандартында 25 кадр/с). Қазіргі дисплейлерде кадрларды көрсету жиілігі 70 Гц шамасында болады; 2) экрандағы жылжымалы бейнекескіндерде (анимацияда) - бір секундтағы бейнелерді жаңарту саны.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анжыр қашыртқысы

**Анжыр қашыртқысы** (*Шугосброс*) — су қабылдағышта және су қабылдағышқа жетер бастауда және тұндырғыштарда анжырмен күресу үшін орнатылатын имарат.

Бас торапта арнаулы қашыртқы ойық немесе Фокеевтің құйынды шұңқыры және тұндырғылар арқылы анжыр төменгі бетке түсіріледі. Бас тораптағы анжыр қашыртқы режіміне суды бөлу өте қажет, бірақ қыста су тапшы кезде, су қорын ысырапсыз пайдалануды талап етеді. Сол сияқты анжырды тұндырғы арқылы жіберу де артық су қорын қажет етеді. Көбінесе анжырды транзитпен канал немесе турбина арқылы жіберу кезінде, су жібергіш имараттардағы судың жылдамдығы *0,7—0,8 м/сек* болуы тиіс. Анжыр-транзит СЭС арқылы өтуі үшін, олар радиалды-осьті немесе айналмалы қалақты турбина болуы тиіс.

Су қабылдағыш арқылы анжыр-транзитпен өткізу үшін:

* 1) су қабылдағыштың орналасуы кезінде оған ағып келетін анжыр сең бұзылмай тұрып өтуі тиіс, ол үшін алып кету бұрышы мүмкіндігінше аз болуы кажет. Суқабылдағышқа келіп кірерінде қысқы мерзімге сәйкес, су ағыны баяу қалыпта ағуы тиіс; 
* 2) анжыр жүрген кездегі су айдынын түгелдей су басса, әрлеу жеткізгіштің ені жұмыс арнасының *0,6—0,7* орташа арнасынан кем болмауы тиіс; 
* 3) суқабылдағыш алдынан анжыр транзиті кезінде алғыш (*бөлгіш*) бөренені қоюға болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Каталогтар бұтағы

**Каталогтар бұтағы** (Дерево каталогов; directory tree) — тегеріштегі каталогтар құрылымының бейнесызбалық кескіні. Каталогтар ағашты еске салатын, тармақталған (бұтақталған) құрьлым тү-рінде көрсетеді. Ең жоғары деңгейдегі каталог түбірлік деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кеңірдек тарамындаты тканьнің дәнекер айналып қатаюы

**Кеңірдек тарамындаты тканьнің дәнекер айналып қатаюы** — тыныс жолдарыпың қабынып, қызарып, созылмалы түрде ауруының жэнө (немесе) кеңірдек тарамы меп окпе қабынуының салдарыпан пайда болган кеңірдек тарамы айналасындагы тканьдердің дәнекер тканьге айналып қатаюы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Тыныс жолдарындағы склерома

**Тыныс жолдарындағы склерома** (син: рнносклерома)—тыныс жоларының созылмалы ауруы, Фриш-Волковичтің қабықты таяқшасын шақыратын ауру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Геомагниттік өрістің инверсиясы

**Геомагниттік өрістің инверсиясы** — Жердің магниттік өрісі  бағытының (полярлығының) кері өзгеруі. 500 мың жылдан 50 млн жылға дейінгі уақыт аралығы сайын байқалады. Себептері әлі анықталмаған.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Абсорбция

right|thumb| alt=A.|180 px|Абсорбция

**Абсорбция** — газ және сұйық күйдегі заттардың барлық массасы бойынша басқа затқа сорылуы.

## Физикалық химияда

**Абсорбция** — газ және сұйық кұрамындағы заттарды сұйық, сирегірек қатты заттар (абсорбенттер) көмегімен сіңіріп алу процесі. Оптикада — белгілі бір денеден өту барысында жарық ағымы энергиясы бөлігінің тұтылып қалуы.

### Физикалық абсорбция

Физикалық абсорбция - абсорбат пен абсорбент арасында химиялық әрекетсіз өтетін абсорбция.

## Майлы абсорбция

Майлы абсорбция — газ немесе бу-газ қоспасының бір немесе бірнеше құрауышын әр түрлі құралғыларда сіңіргіш маймен еріту процесі; коксхимиялық өнеркәсіпте кокс газынан бензолды бөліп шығаруға, мұнай өңдеу өнеркәсібінде жасанды сұйық отын алуда, тағы басқа жерлерде қолданылады.

## Абсорбер

Абсорбер — абсорбция жүретін құрылғы.

## Экономикада
Абсорбция-екі коммерциялық мекеменің  қосылуы, олардың бірі - неғұрлым ірісі - келесісін бірыңғай ұйым  құру мақсатымен жатады.

## Дереккөздер


Санат:Физикалық құбылыстар
Шырышты қабық

**Шырышты қабық** — ас қорыту, тыныс алу және песеп шығару жүйелеріндегі қуыс мүшелердің кенерелеріндегі ішкі қабат дәнекер болып тұратын және бір- тегіс бұлшық ет тканьдерінен тұрады, шырышты қабықта орналасқан шырышты безден шыққан шырышпен беті қапталған кілегеймен тоселген.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Каталогтарды бүркемелеу

**Каталогтарды бүркемелеу** (*Кэширование каталогов*) — файлдық сервердің дискісіне қатынас құрудың тиімділігін арттыру әдістерінің бірі. Файлдар бөліп тарату кестесі және каталогтардың кірмелер кестесі қатқыл дискіден сервердің жедел жадына көшіріледі. Қатқыл дискідегі мәліметтерге жасалған сұратуды орындау кезінде файлдық сервер мәліметтердің орналасқан орны жайындағы мәліметті жедел жадтағы кестелерден алады (бұл осы мәліметті дискіден оқығаннан әлдеқайда тез болатын процесс).

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Каталогты жою

**Каталогты жою ** (*Удаление ката-лога; directory delete*) — каталогты алып тастау процедурасы. К.ж. операциялык жүйенің стандартты құралымен орындалады. Мыс., дербес /2Ш-үйлесімді компьютерлерде каталогты жою Norten commander (NC) құрамында шок пернелер көмегімен орындау қолайлы. К.ж. үшін NC-тің активті тақтасына жолына қажетті каталог аты жазылған түрлі-түсті маркерді орнатып  пернесін басса болғаны. Экранда "Do you wish to deletethe directory" ("Сіз каталогты жоюды қалайсыз ба") деген ескертуі бар терезе және Include sub directories ltuty (ішкі каталогтарымен қоса) деген қондырғы мен Delete (жою) және Cancel (болдырмау) пункттері бар меню пайда болады. Include sub directories орнатылуын растау қажет. Delete пунктін таңдап жөне  пернесін басқаннан кейін " The following directory will be DeleteD" ("Келесі каталог жойылатын болады") деген ескертуі бар терезе мен Delete (жою), АН (барлығы), Skip (секіру), Cancel (болдырмау) бөлімдері бар меню пайда болады. Келесі әрекеттер файлдар тобын жою кезіндегідей: файлды жою, қоржын.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жеңсік ас

[200px|thumb|Бөлке нан және екі [батона]]
[200px|thumb|[Нан]]
thumb|200px|Бөлке нан
[thumb|200px|[Нан]]
**Жеңсік ас**— таңдаулы тағам. Жеңсік ас - кең тараған өнімдерден ерекшеленетін, аз кездесетін, ерекше болып қабыл- данатын өнімдер тобы кіретін аспаздық түсінік. Осыған орай "жеңсік ас" түсінігі әр ұлттық аспаздықта және әлемнің әрбір аймағында, сонымен қатар әр түрлі тарихи кезеңдерде әр түрлі қолданады. Мысалы, ананас — Ресейде жеңсік ас ал Латын Америкасында қалыпты өнім; қызыл балық — Батыс Еуропада жеңсік ас ал Шығыс Сібірде қалыпты өнім, шай және картоп XVII ғасырда Батые Еуропада жеңсік ас болған, қазір қалыпты күнделікті өнімдер. Соя соусы — Қиыр Шығыста қалыпты тағам, Еуропа, Африка, Америкада жеңсік ас Цитрустылар — Ресейде көтеріліске дейін жеңсік ас болған, ал қазіргі кезде массалық тағамдық өнім. Осылайша жеңсік ас пен басқа өнімдер арасындағы шек әрқашан шартты, тұрақсыз. Маусымдық жеңсік ас деген түсінік бар. Қияр, қызанақ, құлпынай қыста қымбат жеңсік ас болса, жазда қатардағы қалыпты өнімдер. Сондықтан жеңсік ас — аспаздық түсінік емес, саудалық түсінік- ке жақын: жеңсік ас тағамдық құндылығымен және таза аспаздық құндылығымен сипатталады, жеңсік астың осы ерекшелігі аспаздық өндеуіне ықпал етеді: жеңсік ас тазалаудан басқа, сыртқы түрін сақтап аспаздық өңделмеуі мүмкін, не болмаса сыртқы қасиетгері әр түрлі жасанды әдістермен өңделеді, тағам ортасына қойылады. Осыған орай жеңсік асты ұсынған кезде оларды әшекейлеу үлкен маңыз алады.Жеңсік шұжық, нан, батон және т.б.

## Дереккөздер
Кәсіптік дербес компьютер

**Кәсіптік дербес компьютер** (Профессиональный персональный компьютер; personal profession-oriented computer) — маманның жұмыс орны ретінде пайдаланылатын және кәсіптік мәселелерді шешуге арналған дербес компьютер. Негізінде, бұл әмбебап компьютер жергілікті есептеу желілері мен мәліметтерді өндеу жүйелерінде дербес режімде жұмыс істеуге арналған.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Шырыш (секрет)

thumb|150px|right
**Шырыш**  — гликопротеидтің сулы ерітіндісін беретін және шырышты безбен жасырынған сұйық зат.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кезегі бар (ескертуі бар) буферлеу (ескертетін буферлеу)

**Кезегі бар (ескертуі бар) буферлеу** (ескертетін буферлеу) (Буферизация с очередями (с упреждением) (упреждающая буферизация); queue (anticipatory) buffering) — енгізу-шығару операциясын физикалық іске қосу мәліметтер жинағын ашқан кезде болатын, яғни осы операцияға өңдеуші программамен команда бергенге дейін болатын мәліметтерді буферлеу әдісі. Сонымен операциялық жүйе пулдан буфер алады да, оны жүктеуге қояды. Бір буфер жүктелгеннен кейін кезектегі буфер таңдалады. Осылайша операциялық жүйе программаның командасына буферлік жадтағы кезектегі мәліметтер блогын даярлай отырып, оған ескерту жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Соколов байқауы

**Соколов байқауы** — Өкпе альвеолаларының созылмалы түрде кеңейіп ауруын рентген сәулесі арқылы анықтау әдісі, өкпенің кішкене бөлігіндегі рентген сәулесі арқылы түсірілген үш болік барынша демді ішке таратқапда  дем алатып үзілісте жәпе барынша демді шығарганда бірдей жағдайда және көрсетіп алуға пегізделген өдіс; рентген сәулесі арқылы түсірілген кескіннің оптикалық тығыздығының дәрежесі өкпе альвеолаларының кеңеюін көрсетін, бағалауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Аңызақ белдем

**Аңызақ белдем** (мұхиттағы) — мұхит бетінен буланатын су жауын-шашын суынан артығырақ мөлшерлермен сипатталатын климаттық беддем.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Геоморфологиядағы дедукциялық әдіс

**Геоморфологиядағы дедукциялық әдіс** (лат. *deducio* - шығару) — бедердің дамуын жалпыдан жекеге деген логикалық тұжырымдау жолымен талдау әдісі. Америкалық географ У.М. Дэвис қолданған. Геоморфологиядағы дедукциялық әдіс актуализм принципіне негізделгендіктен, ол бедердің даму процесін дұрыс түсіндіре алады, сондықтан ғылым мен оқу практикасында көп қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Апанша

**Апанша** — жұқа топырақ қабатымен көмкерілген түп таужыныстардың беткі жазықтығын аршу мақсатында қазылатын шұңқыр, тау қазындыларының өте қарапайым түрлерінің бірі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Келісімдер, байланыстар туралы келісім

**Келісімдер, байланыстар туралы келісім (стандартты келісімдер) **(Соглашения, соглашение о связах (Стандартные соглашения); the agreements, the agreements on commu-nications (connections) (standard agreements) — модуль аралық байланыстарды ұйымдастыру мен сақталу аймағының стандартты құрылымын анықтау үшін жалпы міндет жүктелетін регистрлерді пайдалану ережесінің жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гляциясыздану (мұздықсыздану)

**Гляциясыздану** (*мұздықсыздану*) — мұздықтардың ыдырау, еру және жойылу процесі. Гляциясыздану климаттық жағдайдың жақсаруына байланысты. 
## Дереккөздер


Санат:Геология
Кең жолақты желі

**Кең жолақты желі** (*Сеть широ-кополосная; broadband network*) — бір мезгілде дауыс, бейне және мәліметтер жеткізуге мүмкіндік беретін кең жолақты технология. Бұл кезде бірнеше желі бір ортақ арнаны пайдалана алады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кең жолақты модем

**Кең жолақты модем** (Широ-кополосный модем; ground-band modem) — кең жолақты топтық арнаны құрайтын байланыстың бөлінген желісі бойынша мәліметтерді жеткізу жылдамдығын 40- тан 230,4 Кбит/с-ке дейін жасақтайтын модем.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кеңейту шинасы

нобай|Компьютердің 18 слоты бар шинадағы үш тақта
**Кеңейту шинасы** (Шина расширения; expansion bus) — 1) дербес компьютердің қосымша құрылғыларын қосуға арналған, оның кеңейту слоттарына жалғанған негізгі жүйелік шина; 2) адаптер тақшалары орнатылатын қуыс орындар. Шалғай құрылғылардың (есептеу машиналарының мүмкіндіктерін арттыратын) әр түрлі адаптерді іске қосуға арналған қуыс-орындар саны мен түрлері жүйенің қызметтік кеңейту мүмкіндіктерін анықтайды. Кейбір кеңейту шиналары: МСА-16, МСА-32, РС-104, ISA-8, ISA-16, EISA, VLB, PCI және т.б.

**Кеңейтілген тақша** (расширенная плата; extender board) — компьютердің қызметтік мүмкіндігін арттыруға арналған, оның кеңейту слоттарының біріне қондырылған схемалық тақша. Олар жаңа құрылғыларды — модемді, енгізушығару порттарын және т.б. — қосуға арналған.

## Дереккөздер


Санат:Жүйелік тақта
Гнейс

thumb|alt=A.|Гнейс
**Гнейс** — аймақтық метаморфизмнің жоғары сатысында (В2 және С2 фацияларында) қышқыл магматиттер мен олардың туфтары және сазды, аркөзды шөгінді жыныстардың өзгеруінен пайда болатын метаморфтық тау жынысы. 
* Гнейс негізінен қызғылт, ақшыл түсті келеді, кейді сұр түрі де кездеседі. 
* Басты минералы далашпаттар (микроклин мен олигоклаз). Кварц көбінесе едоуір мөлшерде кездеседі, тек диорит-гнейс, сиенит-гнейстерде болмайды не аз болады. Гнейсте қосымша минералдар биотит, горнбленд, пироксен, гранат (альмандин), ставролит, силлиманит, кордиерит болып келеседі. Жоғары қысым (С2-фация) гнейс теріне кианит тон. Магматиттер бойынша қалыптасқанын ортогнейстер, шөгінді жыныстар бойынша түзілгендерін парагнейстер дейді. 
* Гнейс тердің бітімі гнейстік, жолақты, шомбал, көзді, құрылымы кристаллобластық, порфиробластық болады. 
## Дереккөздер


Санат:Геология
Геоморфологиялық ауытқу

**Геоморфологиялық ауытқу** - шектеулі бөлікше бедерінің оның айналасындағы (ая рөлін атқаратын) бедерден морфологиялық, генетикалық немесе жас ерекшеліктері бойынша өзгешеленуі. Геоморфологиялық ауытқу жаралуы бойынша *эндогендік* (тектоникалық кертпештер, балшықты жанартаулар), *экзогендік* (жекелеген мореналық қырқалар, камдар), *аралас жаралымды* (аңғар морфологиясындағы өзгерістер, даму үстіндегі құрылымдардың шайылған күмбезі, т.б.) түрлерге бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Өкпе абсцессі

right|thumb| alt=A.|300 px|Өкпе абсцессі

**Өкпе абсцессі** — пневмонияның асқынуынан іріңді инфекция қоздырғыштарының гематогенді, лимфогенді жолдармен немесе бөгде заттардың ауру жұқтыруы нәтижесінде өкпе ұлпасында дамуы.

Өкпе абсцессі алдымен пневмониялық үдеріспен зақымданған өкпе паренхимасының іріңдеуінің нәтижесінде пайда болып өкпе тінінің ыдырау ошағымен сипатталады. Ең жиі абсцесс стафилококк,стрептококк микробтарының әсерінен пайда болады, сиректеу микроплазмалар саңырауқұлақтармен қоздырылған жіті пневмониялар кезінде байқалады. Осындай және басқа жағдайларда абсцесстің қалыпты суына бронхтың бөгде затпен немесе ісікпен бітелуі себепші болады. Өкпе паринхимасының іріндеу ошағы сонымен қатар кіші жамбас қуысы мен көк тамырларынан тромбофлебит кезінде анаэробтардың және оң жақ жүректегі инфекциялық эндокардит кезінде стафилококктардың гематогенді өкпе паренхимасына түсуінен және диафрагма астылық абсцестен инфекцияның жайылуы себепті пайда болуы әбден мүмкін.

Қарт және мосқал адамдардың цитостатиктермен емделуі, СПИД-пен ауыру кезіндегі организмнің қорғаныс реакцияларының төмендеуі бұл аурудың дамуының бірден бір себебі болып табылады.
Науқастың клиникалық сипаттамасында өкпе абсцесі ағымының ерекшеліктерін көрсете отырып ірің ошағы бронхпен байланысты ма, әлде байланысыз ба деген жағдайларды ажыратқан жөн. Дренаж болмаған кезде науқастың жағдайы нашарлай түседі,өйткені ініңнің әсерінен интоксикациялық белгілері пайда болады:биік гектикалық ыстықтың көтерілуі тердің ағыл-тегіл шығуына әкеледі,кеуде қуысында қатты ауру сезімі білінеді.Науқастың қанын зерттегенде: лейкоциттер көбейеді,олардың сол жаққа қарай ығысуы байқалады. 

Абсцесс дренаж арқылы бронхқа жарылып ірің сыртқа шыққанда, науқастың жағдайы әжептәуір жеңілденеді, дене қызуы басылады, қақырықты жөтел азаяды,қан аралас көп мөлшерлі сасық қақырық бөлінеді. Қақырықты микроскоп арқылы тексергенде,оның іріңді түрі дәлелденеді, ал бактериологиялық тұрғыда зерттегенде ішінен әдетте анаэробтар немесе аралас флора анықталады. Іріңнің плевра қуысына жарылуы өте қолайсыз,ол кезде ыдыраудан шыққан заттардың күшті сорылуымен байланысты интоксикация күшейеді,қан айналымы жетіспеушілігі айқын біліне түседі.

Іріңде абсцестер кейде қабатына жақын орналасқан кезде,физикалық тексеру арқылы өкпеде тығыздалу синдромының белгілерін табуға болады.Кеуде клеткасына сәйкес жағы дем алуға кешігіп қатысады,перкуторлық дыбыс тұықталады,бронхиалдық тыныс пайда болады.Абсцесс жарылып,іріңнен босағанда,перкуторлық дыбыс тұйық тимпаникалық болып өзгереді,ірі көпіршікті айқын дыбысты сырылдар пайда болады.Рентгенологиялық өзгеріс қайта тексергенде инфильтратта ыдырау аймағы байқалады,сол сияқты жоғарғы шекарасы көлденең орналасқан қуысты анықтауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гнейстік (гнейс тәрізді) бітім

**Гнейстік(гнейс тәрізді) бітім**— таужынысты құрайтын тақта және  жапырақ пішінді минералдар бір- біріне параллель орналасады. Гнейстік бітім гнейстерге тән.
## Дереккөздер


Гнейс

Санат:Геология
Гнейс-гранит

**Гнейс-гранит**- құрамы жағынан гранитоидтерге сәйкес келетін магмалық тау жынысы. Бітімі гнейс тәрізді, жолақты, жолақты-линзалы, тақтатасты, құрылымы ұсақ түйірліден ірі түйірліге дейін. Гнейс-граниттер гнейстердің граниттену процесінде қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Голицын шекарасы

**Голицын шекарасы** – Жер бетінен шамамен 400—500 км тереңдіктегі сейсмикалық толқындар жылдамдығының күрт өсуімен сипатталатын жоғарғы мантия қимасының шартты деңгейі.  

## Дереккөздер


Санат:Сейсмология
Тыныс орталығының өздігінен жұмыс істеуі

**Тыныс орталығының өздігінен жұмыс істеуі** — оған жалпы зат алмасу, қандағы СОг-пың люлшері, қаңқа бұлшық еттерінің нерв арқылы жәпе гуморальды жолмен келген қозу әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кеңірдек тарамдарының қарсылығы

**Кеңірдек тарамдарының қарсылығы** — тыныс алуда үздіксіз болган ауадан кеңірдек неи кеңірдеі; тарамдарының қарсылығы; оның молшері көбінесе тыныс жолдарыпың жалпы колденең қимасымен байланьсты болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Спиро

**Спиро**  — «тыныс алуға қатысты» дегенді білді ретін күрделі сөзді құрайтын бөлімі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Өкпе агенезиясы

**Өкпе агенезиясы** — өкпенің (бөлігі), соның ішінде негізгі (ұзын) кеңірдек тарамының мүлде іштен туғаннан жоқтығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Спирограмма

**Спирограмма** ауаны жұтқанда және шығарғанда қандай мөлшерде өзгеруін көрсететін қисық сызық.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Спирограф

**Спирограф** — ауаны жұтқан кезде ауа мөлшерін үздіксіз сызықпен түсіріп тіркеу үшін қолданылатын аспап.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Су спирографы

**Су спирографы** суға толған поршені бар цилиндрді пайдаланып ауа мөлшерінің өзгеруіп көретін спирограф.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Голотип

**Голотип** —палеонтологияда: зерттеуші топшылауына сәйкес, белгілі бір түрдің өзіндік табиғатын ашып көрсетуге жарамды деп есептелген нұсқа.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Сифонды спирограф

**Сифонды спирограф** — кеңірдек тенген созылғыш қапты (сифон) пайдаланып, ауа мөлшерінің өзгеруін корсететін спирограф.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Спирография

**Спирография**  — ауаны жұтқан кезде, ауа мөлшерінің өзгеруін сызықпен түсіріп тіркеу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Аплиттік құрылым

**Аплиттік құрылым** - гранит-аплиттерге тән қүрылым. Онда далашпаттар мен кварц пішінсіз келеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Голоцен

thumb|alt=A.|Голоцен
**Голоцен**(*грекше һоlоs — бүкіл, каіnоs — жаңа*) — вюрм мұзбасуынан кейінгі уақыт аралығында, яғни осыдан 10 мың жыл бұрын қалыптаса бастаған төрттік түзілім түрлері. 
* Синонимі: бүгінгі түзілімдер.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Спирометаболограф

**Спирометаболограф**  — терең тыныс алуды және жиі тыныс алуды, сондай- ақ оттекті қолдану көлемін бір уақытта сызықпен түсірмі тіркеу жолымеп негізгі көлем мен сыртқы тыныс алудың қызметін зерттеу үшін қолданылатын құрал.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Апокатагенез

**Апокатагенез** - катагенездің соңғы сатысы, органикалық заттың көмірленуінің антрациттік сатысына сәйкес келеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Спирометр

**Спирометр** — өкпе көлемін және өкпедегі өмір сыйымдылығын (тіршілікті) өлшеу үшін қолданылатын құрал.

Сурет:Incentive spirometer.jpg
Сурет:Spirometer-de.svg


## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомеотиптік кристалдар

**Гомеотиптік кристалдар** - қосымша гомеотипия, гомеотиптік кристалдар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Спирометр-болограф

**Спирометр-болограф**— ішкі тыныс алу қызметінің көрсеткішін зерттеу үшін, негізгі алмасудың көлемін өлшеу үшін жәпе өкпедегі қалған мөлшерді анықтау үшін қолданылатын аспап.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Бронх аденомасы

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Аденома"]]

**Бронх аденомасы** — бронхтардың безді эпителінен дамитын, бастапқы тканьдік құрылысын сақтайтын қатерсіз ісік.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомо

**Гомо** (грек, homos — тең, біркелкі, өзара, бір-бірін, жалпы) - "біркелкі", "ұқсас", "бірдей" деген мағыналар беретін күрделі сөзде ушаларының (гаметалардың) генетикалық жағынан біркелкілігі, яғни барлық жыныс жасушалары ядроларындағы жыныс хромосомала рының қүрылысы жағынан бірдей болуы. Адам мен сүтқоректі жануарларда ұрғашы жыныстылар — гомогаметті организмдер, олардың барлық жұмыртқа жасушалары (овоциттері) ядроларында X— жыныс хромосомалары болады. Ал құстарда, кейбір қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларда гомогаметті организмдерге еркек жыныстылар жатады. Мысалы, еркек құстардың барлық сперматозоидтары ядроларында Z — жыныс хромосомалары болады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Гутчинсон спирометрі

**Гутчинсон спирометрі**— өкпенің өмірлік сыйымдылығып өлшейтін құрал тағы сондай бір біріне енетін екі цилиндр, оның астыңғы цилиндрі сумен толтырылған. Тексерілетін адам ішкі цилиндрге күші жеткенше үрлеп ауа жібереді содан цилнндрге енген ауа үстіңгі цилиндрді жоғары көтереді. Осылайша үрленгенде жиналғап ауаның көлемі анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Спирометрия

**Спирометрия** – (латынның *spiro* – «дем аламын», гректің *μετρέω* – «өлшеймін») өкпенің қызметін зерттеудің негізгі әдісі. Спирометрия өкпенің қызметін сандық көрсеткіштер арқылы жазып, бағалайды. Бұл әдіс арнайы құрылғы – спирометр көмегімен адамның дем алу және дем шығару кезіндегі ауа көлемі мен жылдамдығын өлшеуге негізделген. Спирометрия нәтижесінде сандық мәндермен қатар графикалық көрініс – спирограмма алынады. Яғни, **[[спирометр]]** – бұл құрылғы; ол **спирометрия** әдісі арқылы өкпенің қызметін зерттеп, нәтижесін сандық көрсеткіштер түрінде шығарады. Ал **спирография** – өкпенің тыныс алу қызметін графикалық түрде бейнелейтін әдіс, ал оны жүзеге асыратын құрылғы **спирограф** деп аталады.

**Спирометрияның басты мақсаты** – өкпе мен тыныс алу жолдарының жұмысындағы бұзылыстарды (обструктивті немесе рестриктивті түрлерін) анықтау және олардың ауырлық дәрежесін бағалау болып табылады. Яғни, бұл әдіс диагностикалық бағалауда кеңінен қолданылады. Спирометрия бронхиалды астма мен созылмалы обструктивті өкпе ауруы (ХОБЛ) сияқты дерттерді анықтау үшін, сондай-ақ басқа аурулар кезінде және әртүрлі медициналық шаралар барысында тыныс алу жүйесінің жағдайын бағалау үшін қолданылады. 

## Зерттеу жүргізу шарттары
Спирометриялық және спирографиялық зерттеулер толық көлемде, қысқартылған нұсқада жүргізілуі үшін зерттелушінің отырған қалпында күннің бірінші жартысында, аш қарынға немесе тамақтан кейін 1-1,5 сағаттан соң жүргізіледі. Зерттелуші зерттелер бұрын 8 сағат бойы кофеинқұрамды сусындар және препараттар қабылдамау қажет және 2 сағат бойы шылым шекпеуі тиіс. Күннің екінші жартысында дем алу уақыты ұзартылады. Зерттеу жүргізу барысында басты артқа шалқайтуға, мойынды иіуге, аяқты айқастыруға болмайды. Міндетті түрде мұрынға қысқыш қойылады.

## Спирометрия көрсеткіштері
* **ӨТС** – өкпенің тіршілік сыйымдылығы. Бұған тыныс алу көлемі, резервтік дем алу көлемі, резервтік дем шығару көлемі жатады: ӨТС =  ТК +  РКда + РКдш
* **ТК** – тыныс алу көлемі. Бұл тыныштықтағы дем алу және тыныш дем шығару кезінде өкпе арқылы өтетін ауа көлемі. Орташа мәні : 500мл
* **ФӨТС**  – өкпенің форсирленген тіршілік сыйымдылығы. Бұл форсирленген дем шығару манёврының басы мен соңы арасындағы өкпедегі ауа көлемдерінің айырмасы.
* **РКда** – резервтік дем алу көлемі. Бұл – адам тыныш дем алғаннан кейін қосымша дем ала алатын ең жоғарғы ауа көлемі.
* **РКдш** – резервтік дем шығару көлемі. Бұл – адам тыныш дем шығарғаннан кейін қосымша шығара алатын ауа көлемі.
* **ҚК** – қалдық көлем. Бұл – толық дем шығарғаннан кейін өкпеде қалып қоятын ауа көлемі. 
* **ӨЖС** – өкпенің жалпы сыйымдылығы. Толық дем алғаннан кейін өкпедегі ауа көлемі. Есептеу тәсілдері: ӨЖС = ҚК + ӨТС

## Дереккөздер

Санат:Пульмонология
Айерс синдромы

**Айерс синдромы** — айқын білінбейтін, диффузды, цианоз, ентігу, полицитемиямен және жүректің оң жағының едәуір гипертрофиясы бар өкпе гипертензиясымен сипатталатын симитомокомплекс.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Өскелең спирометрия

**Өскелең спирометрия**  — дене еңбегін орындаганға дейін және орындағаннан кейін өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомогендік хадалиттер

**Гомогендік хадалиттер** – бір магмадан сегрегация нәтижесінде пайда болған лавадағы кірінділер.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Иінаяқтылар

**Иінаяқтылар** , Брахиоподтар (, **' — қол, иық, **' — аяқ) – қармауыштылар типінің теңіз жәндіктері класы; су алаптары түбіне жабысып тіршілік ететін қосжармалы-симметриялы жәндіктер. 

Денелері арқа және бауыр жармалары деп аталатын екі бақалшақ арасына орналасқан. Қазіргі заманғы 280 түрі, құрып кеткен 10 мыңға жуық түрі бар. Брахиоптар кембрий кезеңінен бүгінге шейін тіршілік етеді, олар әсіресе палеозой эрасында көптеп таралған.

## Дереккөздер


Санат:Иінаяқтылар
Санат:Қармауыштар
Санат:Мезозой фаунасы
Санат:Палезой фаунасы
Санат:Кайнозой фаунасы
Жылдам спирография

**Жылдам спирография**  — барынша жылдам дем шығарғанда өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Крюг спирометрі

**Крюг спирометрі**  — адамдардағы газ алмасуды және организмге қабылданған оттегінің мөлшерін анықтайтын құрал. Крюг спирометрі бірінің ішінде екіншісі орнатылган металл жәшік, екі жәшік қабырғаларының арасына су толтырылады, жәшіктің үсті қақпақпен жабылады. Қақпақгың астында оттегі болады. Тексерілуші адам арнайы маска (мұрындық) киіп, оттегін жұтады және жәшік ішінде демін шығарады. Оттегі көлемі кеміген сайын жәшік қақпағы төмен түседі де, деммен шыққан көмір қышқыл газы жәшік ішіне қойылған натрий гндроксидке сіңеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомогендік мигматит

**Гомогендік мигматит** - құрамы жағынан біркелкілікке жеткен мигматит.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Өкпедегі споротрихоз

**Өкпедегі споротрихоз** (син.: Шенк ауруы)—қатты және созылмалы бағыттағы терең микоз.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомодесмалық кристалл (байланыс)

**Гомодесмалық кристалл  (байланыс)** — байланысы бір типті кристалл.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жеңіл өнеркәсіп

**Жеңіл өнеркәсіп** — халық тұтынатын көпшілік қолды заттар, ең алдымен, мата, іш және сырт киімдік трикотаж, шұлық-үйық бұйымдарын, аяқ киім, тігін және галантерея бұйымдарын өндіретін салалар мен кәсіпорындар жиынтығы. Жеңіл өнеркәсіптің негізгі салалары — мақта-мата, зығыр, жүн, жібек, кендір-кенеп, аяқ киім, былғары жөне аң терісі бұйымдарын өндіретін салалар.

*Жеңіл өнеркәсіптің мақсаты*- тұрғындардың әдемі, ең бастысы тиімді — жоғары сапалы киіммен қамтамасыз ету. Қазақстанның жеңіл өнеркәсібінің  жақсы шикізат базалары  тар: мақта, жүн, табиғи былғары. Дегенмен, ол экономикадағы "шешімін таппаған" сала болып есептеледі.

**Жеңіл өнеркәсіп** — материалдан гөрі еңбекті көп қажет ететін , экологиялық жағынан таза және көбінесе әйелдер қызметінің саласы. Өнеркәсіптің  өнімі және өңделген шикізатты  тасымалдауға қолайлы, әрі ұзақ сақталады. Жеңіл өнеркәсіптегі басты сала — мата тоқу саласы.  Негізінен  ауыл шаруашылық өнімдерін пайдалана отырып, киіз шығарады. Оларды өсімдік (мақта зығыр) немесе жануарлар (жүн, жібек)  өнімдерінен  химиялық талшықтар қоса отырып жасайды.

## Сыртқы сілтеме
*Қазақстан Республикасы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары Қауымдастығы

## Дереккөздер</span>


Санат:Жеңіл өнеркәсіп
Флотация тәсілі

**Флотация тәсілі** — күйдіргіш натрий ерітіндісі мен кейіннен еріткіштерді (ксилол, толуол) қосу көмегімен бір жынысты түқым қуалаушылықта болатын бактерияның жиналуы үшін қакырықты молайтатын әдіс, қалқып бетке шығатын жүқа қабықта туберкулез тудыратын саңырауқұлақ бактериясы шогырлапады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гомотермалды су

**Гомотермалды су** (*грекше  homos—бірдей, өзара, жалпы, therme — қызу,жылу)* — температурасы жыл бойы тұрақты су. 
*Овчинников (1963) бойынша мұндай суға температурасы адам денесінің температурасына жақын (37—42°С), емдік маңызы бар, қосымша ысытуды қажет етпейтін су жатады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Ортадағы артқы сызық

**Ортадағы артқы сызық** — омыртқаның қылқанды өсіндісіне шартты түрде жүргізілген тік сызық; анатомды топографиялық бағдар ретінде қызмет етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жоғары қарай мультиплекстеу

**Жоғары қарай мультиплекстеу** (Мультиплексирование вверх; upwards multiplexing) — ашық жүйелер архитектурасында — айтарлықтай жоғары деңгейлі бір арна бойынша мәліметтер жеткізуді жасақтау үшін айтарлықтай төменгі деңгейлі бірнеше тәуелсіз арнаны бір мезгілде пайдалану.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жоғары сапалы басылым

**Жоғары сапалы басылым** (Печать высокого качества; Letter Quality (LQ) — қағазға басылған мәтін сапасының электрлік баспа машинкасынан шыққан мәтін сапасынан жоғары болуы. Шығарылатын сигналдардың кең танапты жиілік жолағын кіріс сигналдарының бірнеше ауқымына бөлуден тұратын бір арна арқылы бірнеше мәлімет жөнелту әдісі. Бүл мәліметтерді қабылдау кезінде олар қайтадан іріктеу жолымен біріктіріледі. Жиілік жолағын біріктіру үшін кең ауқымда сөйлесуге телефон арналары қолданылады; әрбір хабарлама үшін әр түрлі тасушы жиіліктерді пайдаланатын және қабылдайтын жерде сүзгілеу арқылы хабарламаларды бөлуді орындайтын бір кеңжолақты арна бойынша бірнеше хабарламаны бір мезгілде жеткізу тәсілі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Орташа бөліктің жинақты белгісі

**Орташа бөліктің жинақты белгісі** — қатаятып және күшті ателактазын білдіреді, орташа бөліктің зақымдануы ісіксіз болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жоба тілі

**Жоба тілі** (Язык проекта; design language) — арнайы конструкциялары бар, және кей жағдайда, аппараттық немесе программалық жасақтама жобасын әзірлеу, анализ жасау және құжаттамалау үшін пайдаланылатын верификациялық хаттамалары бар сипаттамалар тілі. Аппараттық жасақтаманың жоба тілі және программалық жасақтама жоба тілі деп аталатын түрлері бар.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гондвана

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Гондвана"]]
**Гондвана**— көбіне палеозойда және мезозойдың басында Оңтүстік жартышарда болған деп болжанатын алып суперконтиненті. Гондвананың Солтүстік жарты шардағы антиподы — Лавразия.

Гондвана (Орталық Үндістандағы тарихи атыраптың атауынан алынған) — орта және соңғы палеозой мен мезозойдың бастапқы кезінде болған, негізінен, Оңтүстік жарты шарды және Оңтүстік Американың басым бөлігін (Анд тауларынан шығысқа қарай), Африканы (Атлас тауынан басқа), Арабияны, Үндістан түбегін (Гималайдың оңтүстігіне карай), Аустралияны (шығысындағы таулардан батысқа қарай) және Антарктиданы қамтыған және екіншілік туындыларын өлшеу әдістерін зерттейін ғылым.

## Гондвана флорасы
Триастың соңы, юра кезеңінің басында Гондвана бірнешеге бөлініп, одан осы күнгі Оңтүстік Америка, Африка, Арабия, Үндістан, Австралия жəне Антарктида құрлықтары пайда болды. Сондықтан Гондвана флорасының көптеген түрлері, туыстары мен тұқымдастары əр түрлі құрлықта кездескенімен, шығу тегі бір жерден екендігін көрсетеді. Мысалы, протеиндер тұқымдасының кездесу ареалы - Австралияда 700-ге жуық түр, Оңтүстік Африкада 300-ге жуық түр, Оңтүстік Америкада 7 түрі кездеседі. Осылайша осы құрықтардың бастапқыда біртұтас болғандығын біле аламыз.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жоғары деңгейлі тіл

**Жоғары деңгейлі тіл** (Язык высокого уровня; high order language) — программалар орындалатын компьютерді терең білуді қажет етпейтін, әр түрлі машиналық тілдерге аударылуы мүмкін, операциялар мен адрестерді символмен белгілеуге болатын, программаның логикасы мен мәліметтер құрылымын ұсынуды жеңілдетуге мүмкіндік беретін программалау тілі. Әдетте, программаның әрбір сөйлемі машинаның бірнеше командасына аударылады. Мысалы, Ада, Кобол, Фортран, Алгол, Паскаль.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жоғары деңгейлі программалау тілі

**Жоғары деңгейлі программалау тілі** (Язык программирование высокого уровня; high level language) — коды негізінен дағдылы тілдің сөздері мен математикалық символдардан тұратын программалау тілі. Әрқайсысы мәселенің белгілі бір түрін шешуге арналған осы тектес бірнеше тіл бар. (Графикалық ақпаратпен жүмыс, технологиялық процестерді басқару, мәтіндерді өңдеу және т.б.) 
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жер қойма

**Жер қойма** (Погреб) — тез бүлінетін өнімдерді сақтауға арналған, жерден қазып жасалынған арнаулы орын; шарап сақтауға арналған арнаулы бөлме. Оны бақта, не үй маңындағы дөңестеу құрғақ жерде түп табаны жердің сулы қабаттарының ең жоғары деңгейінен 50 см биік болатындай етіп қазып жасайды.

## Дереккөздер</span>
Жоғарғы разряд

**Жоғарғы разряд** (*биттер немесе байттар тобында*) (Старший разряд (в группе битов или байтов); high order) — байт тобында жоғарғы разряд арнайы тәртіп бойынша анықталады, ал бит тобында сол жақ шеткі разряд жоғарғы разряд болып саналады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жоғары тұрушылық, операциялардың жоғары тұрушылығы

**Жоғары тұрушылық, операциялардың жоғары тұрушылығы** (Старшинство, старшинство операций; seniority, a seniority of operations) — өрнектегі амалдардың орындалу тізбегін анықтайтын операциялардың басымдылығы. Программалау тілдерінде арифметикалық өрнектер үшін төмендегідей жоғары тұрушылық тағайындалған: құрамдас міндеттер, дәрежелеу, бір орынды көбейту және бөлу, косу және азайту.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гониометр

**Гониометр** — қатты денелердің жазық жақтарының аралығындағы бұрыш мөлшерін өлшеуге арналған аспап; кристаллографияда, геодезияда және тағы басқа қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жоғарыдан төмен қарай үйлесімділік

**Жоғарыдан төмен қарай үйлесімділік** (Совместимость сверху вниз; compatibility from above downwards) — өнімділігі төмен немесе техникалық құралдардың құрамы азайтылған осы топтамадағы машиналарда программаның орындалуы мен мәліметтер жинағын пайдалануды жасақтайтын компьютерлер топтамасының қасиеті.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жол шектеуіші

**Жол шектеуіші** (Ограничитель строки; line terminator) — терминадцан жолдарды енгізуді аяқтайтын символ. Дисплейде осы символдың рөлін меңзер атқарады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жерасты өткелі

[thumb|right|220px|Жерасты өткелі, Люнгбю, [Дания]]
thumb|left|220px|Жерасты өткелі
[thumb|left|230px|Жерасты өткелі  [Санкт-Петербург]]
**Жерасты өткелі** (Подземный переход) — көшелердің, ғимараттардың және т.б. астынан қазып жасалған жолау-шылар жүретін галерея, коридор
## Тағы қараңыз
*Жол
*Даңғыл
## Дереккөздер</span>


Санат:Қала құрылысы
Горизонталдар

**Горизонталдар**— картада жер бетінің абсолюттік биіктіктері бірдей
нүктелерін бір-бірімен қосатын және жинақталғанда бедердің нысанын білдіретін сызықтар. Топографиялық карталарда горизонталдар арқылы нақтылы ауданның жербедер ерекшеліктері кескінделеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жойғаннан кейін (файлды) бұрынғы қалпына келтіру

**Жойғаннан кейін (''файлды'') бұрынғы қалпына келтіру** (Восстановление (файла) после удаления; undelete). Файлды жойған кезде оның диск кеңістігіндегі орны баска мәлімет жазу үшін босатылады да, файлдың өзі жойылған файлдарды уақытша сақтауға арналған арнайы Қоржын бумасына (каталогына) көшіріледі. MS DOS жүйесінде байқамай өшірілген файлдың үстіне басқа мәлімет жазылмай тұрғанда Undelete (Unerase) командасы арқылы қайта қалпына келтіруге мүмкіндік бар, ал Windows ортасында — Қоржын бумасындағы жойылған мәліметтерді Файл- Қалпына келтіру командасы арқылы өз орнына қайта орналастыруға болады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Апометагенез

**Апометагенез** - метагенездің (өзіндік метаморфизмнің) соңғы сатысы, гнейс және басқа терең метаморфталған паратаужыныстар жаралады. Апометагенездің төменгі шекарасы — палингенездің (балқу және магмаға айналу) басы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жолаттамалы бейне

**Жолаттамалы бейне** (Чересстрочное видео; interlaced video) — экрандағы кадрдың алдымен жұп нөмірлі жолдарын, содан кейін тақ нөмірлі жолдарын қалыптастыра отырып дайындалатын бейнекескін. Бұл тәсілмен кескінді шығару тездетіледі, бірақ оның сапасы біршама төмендейді. Дисплейлерде жолдарды (қатарларды) бунақтай кескіндеу (строчная развертка) жиілігін төмендету мақсатында қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жолдарды талдау

**Жолдарды талдау** (Анализ путей) - программадағы барлық мүмкін жолдарды анықтау, толық емес жолдарды немесе бірде-бір жолға тиісті емес программа бөліктерін табу мақсатында программаға таддау жасау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жолдарды тасымалдау

**Жолдарды тасымалдау** (Перенос строк; line folding) — ұзындығы шығару қүрылғысы жолының ұзындығынан артық мәтіндік хабарларды қабылдау кезінде жолды ауыстыру символын автоматтық кірістіру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Артқы көкірек қуысы

**Артқы көкірек қуысы**—
# үлпер- шектің (жүрек қабығының) артқы беті мен омыртқа ара-лығында орналасқан көкірек қуысының бір бөлігі, өңештің төменгі бөлімін, төмен түсетін қолқаны, сыңар және жартылай сыңар кіші күре тамырды, кеудедегі тармақты, лимфа түйіндерін жүйкелердің тұтасын бірігіп кетуіп, жылжымалы жүйелерді және симиатнкалық багананы қамтама сыз етеді; 
# Өкпе түп тамырының арт жағына орналасқан көкірек қуысының бір бөлігі; өңешті, кеудедегі тармақты, лимфа түйіндерін, жүйкелердің тұтасып кетуін, жылжымалы жүйкелерді және симпатикалық бағананы қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жолдармен операция

**Жолдармен операция** (Операция над строками; operation on lines) — жолдық мәліметтермен — литерлік (мәтіндік) немесе биттік жолдармен орындалатын операция. Операция түрлері:
**Жол, қатар** (Путь; path; Строка, ряд; line, string, row) - 1) файлмен байланысу жолы немесе оның дискідегі бумалар (каталогтар) тізімінен тұратын адресі. Файл атауының аяғы қосымшасы (префиксі) деп те айтылады. Иерархиялық (сатылық қүрылымды) файлдар жүйесінде сол файлдың өзі орналасқан каталогтың орнын көрсететін каталогтар тізімінен тұратын бөлігі. Файл атауының алғы қосымшасы оны пайдалану үшін ағымдағы каталогтан түпкі каталогқа дейінгі бір- біріне бағынышты каталогтар тізбегін қарап шығудың керектігін көрсетеді. Мыс., Windows жүйесіндегі Word программалық файлының тұрған орнын көрсету үшін C:\Program Files\Microsoft Office \Of- fice\Winword.exe — диск, бумалар атаулары тізбегі және файл атын енгізуге болады; 2) таңбалар тізбегі; мәтінді өңдеу құрамында бүтін ретінде қарастырылатын және қалыптастырылған мәтіндік материал; 3) мәліметтер базасында - жазбаның логикалық эквиваленті, яғни ақпарат бірлігі түрінде қабылданатын өрістердің бір-бірімен байланысқан тобы. Кестелік процессорларда - кестенің барлық бағаналары арқылы көлденең орналасатын жолы (жатық жолы). 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Борлы су

**БОРЛЫ СУ** — құрамындағы бордың мөлшері 300—500 г/дм3-ден астам болатын табиғи су. Мұндай шама борды судан өнеркәсіптік мөлшерде алуға (өндіруге) мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жоларалық интервал

**Жоларалық интервал** (Межстрочный интервал; space) — дисплей экранындағы немесе қағаз бетіндегі қатар орналасқан мәтіндік жолдардың ара қашықтығы. Ол бір, бір жарым, екі және т.б. мәндер қабылдайды. жоларалық интервал мәтін теру алдында бекітіледі немесе терілген мәтіндерді белгілеп алып, олардың аралық интервалын өзгертуге болады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жоғарғы көкірек қуысы

right|150px
**Жоғарғы көкірек қуысы**  — өкпенің түп тамырынан жоғары орналасқан көкірек қуысының бөлігі; айыр безді немесе оның орнын басатын май басқан тканьді, қолқаны және қолқаның тарамдарымен бірге иінін, иық пен басты, күре тамырдың жоғарғы жағын, сыңар кіші күре тамырдың соңғы бөлімін, лимфа қан тамырлары мен түйіндерін, кеңірдекті және негізгі кеңірдек тарамдарының бас жағын, диафрагманы және жылжымалы жүйкелерді қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Төменгі көкірек қуысы

**Төменгі көкірек қуысы** —екпенің түп тамырынан төмен орналасқан көкірек қуысының бір бөлігі алдыңғы, ортаңғы және артқы болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жою

**Жою** (Удаление; delete) — жазбаларды немесе мәліметтердің элементін жою немесе өшіру. Магниттік таспадан немесе магниттік дискіден мәліметтерді өшіру сол жерге жаңа мөліметтерді немесе нөлдік символдарды жазу арқылы жүзеге асады. Перфотаспада жазылған жиымдағы жеке символ немесе символдар блогы тиісті жолдың немесе жолдар жиынтығының барлық орындарына ойықтар жасау арқылы өшіріледі. Барлық орындағы , осылайша ұсынылған символ нөлдік | символ болып саналады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жою биті

**Жою биті** (Бит удаления; deletion bit) — жазбаға үстемеленетін, оның жойылған-жойылмағанын көрсетуге арналған бит.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жерлеу бюросы

**Жерлеу бюросы** (Похоронное бюро) — қайтыс болған адамды жерлеуге қажетті қызмет жасайтын орын.
## Сыртқы сілтеме
* Алматы қаласының Жерлеу бюролары
* Астана қаласының Жерлеу бюролары
* Павлодар қаласының Жерлеу бюролары
## Тағы қараңыз
*Бюро

## Дереккөздер</span>
Жөндеу

**Жөндеу** –– тоқыраулығын жою және біткен жұмыс қорларын келтіру арқылы машиналар мен жабдықтардың жұмыс қорларын қалпына келтіру процесі. **Жөндеу** ағымды, орташа және күрделі болып үшке бөлінеді. Ағымды **жөндеудің** мақсаты машиналар мен жабдықтардың жұмыс кезіндегі пайда болатын тоқыраулығы мен бұзылу себептерін жою; орташа және күрделі **жөндеулердің** мақсаттары машиналар мен жабдықтардың жарым-жарты немесе толық біткен жұмыс қорларын қалпына келтіру.
**Жөндеу** – техникалық қондырғының істен шыққан тетіктері мен бөлшектерін **жөндеуден** өткізіп, қайтадан іске қосу мақсатында жүзеге асырылатын ұйымдастырушылық және техникалық шаралардың жиынтығы.

## Компьютерлік техникада
Жөндеу (Отладка; debugging) - 
# есептеуіш машиналардың программаларындағы қателерді байқау, оңашалау жөне жою; 
# программаларды өңдеу кезеңі: 
# қатені іздестіру, табу және жою.

## Дереккөздер


Санат:Механика
Жөндеу программасы

**Жөндеу программасы** (орыс. *программа отладки*; ағыл. *debugging routine*, *debug driver*) — жөнделетін бағыныңқы программаға параметрлер мен тексеру шарттарын беру арқылы оның орындалуын басқаратын программа.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жөндеуіш

**Жөндеуіш** (Отладчик; debugger) — көрсетілген шарттарды орындау кезінде жад ұяшықтарының, программа командалары мен процессор регистрлерінің өзгеруін қарап шығуды немесе көрсетілген нүктелерде тоқтауды, із салуды жасақтайтын басқа программаның жұмысына талдау жасауға арналған программа; 2) белгілі бір программаның орындалуын талдауға арналған, яғни оның атқарылу тізбегін, көрсетілген нүктеде аялдауын немесе көрсетілген шартты орындау кезінде жедел жадты, процессор регистрі мен программа командаларын қарап шығуды атқаратын программа.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ортаңғы көкірек қуысы

**Ортаңғы көкірек қуысы** — журекті, үлпершекті (жүрек қабығын) және диафрагма жүйелерін қамтамасыз ететіп төменгі кекірек қуысының бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Ірі кеңірдек тарамының тарылуы

**Ірі кеңірдек тарамының тарылуы** — ісіксіз кеңірдек тарамы саңылауының табиғи тарылуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жолдың нөмірі

**Жолдың нөмірі** (Номер строки; row number) — электрондық кестеде жол нөмірін анықтайтын бүтін сан.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника