open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық

**Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық** (**медициналық сауаттылық**; ) — адамның денсаулыққа қатысты ақпаратты түсіну үшін қажетті дағдылар мен білімді меңгеру деңгейі.

Соңғы он жылдықтарда денсаулық сақтау саласындағы сауаттылық (HL) зерттеушілердің, белсенділердің және денсаулық сақтау саласындағы саясаткерлердің назарын аударды, бұл оның денсаулық сақтауды түсіну мен нәтижелеріндегі маңыздылығын көрсетеді. Соренсен және т.б. денсаулық мәселелеріндегі сауаттылықты жеке дағдылар мен институционалдық құрылымдар ретінде анықтады, қолда бар ресурстармен, жеке тұлғаларға ақпарат пен қызметтерге қол жеткізуге, түсінуге, бағалауға және тиімді қолдануға, олардың әл-ауқатын сақтауға және ілгерілетуге ұжымдық мүмкіндік береді. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылығы адамның өз денсаулығын басқару және денсаулық сақтау жүйесін шарлау қабілетін сипаттайды. Бұл тұрғыда денсаулық  мәселелеріндегі сауаттылығы тұрақты емес, ол адамның бүкіл өмірінде дамиды (мысалы, мектепте оқыту арқылы), оған жеке, ситуациялық және әлеуметтік факторлар әсер етеді. Нәтижесінде оны жеке деңгейде динамикалық және жағдайға тәуелді ұғым ретінде қарастыруға болады.

Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық-бұл брошюраларды оқып, дәрігерге жазылуды сәтті жоспарлаудан гөрі көп нәрсе. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық халықтың мүмкіндіктерін кеңейту үшін өте маңызды, өйткені бұл адамдардың медициналық ақпаратқа қол жетімділігін және оны тиімді пайдалану қабілетін жақсартады. Денсаулық мәселелеріндегі сауаттылық ұғымы жеке ресурс идеясынан асып түседі. Денсаулық мәселелеріндегі  сауаттылықтың жоғары деңгейі бүкіл қоғамға пайда әкеледі, мысалы, қауымдастықтарды денсаулыққа әсер ететін әртүрлі факторларға әсер етуге жұмылдыру арқылы. Бұл түсінік денсаулықты жеке тұлғалардың да, мемлекеттік саясаткерлердің де, денсаулық сақтау жүйелерінің де ортақ жауапкершілігі ретінде қабылдауға деген өсіп келе жатқан үндеулерді негіздейді. Осы тұрғыдан алғанда, денсаулық  мәселелеріндегі сауаттылық денсаулыққа әсер ететін экологиялық, саяси және әлеуметтік мәселелерді қамту үшін жеке мінез-құлыққа бағытталған денсаулық сақтау саласындағы білім беру мен коммуникацияның тар тұжырымдамасынан асып түседі.

## Дереккөздер

Санат:Денсаулық сақтау
Грузияның бейнелеу өнері мұражайы

**Грузияның бейнелеу өнері мұражайы** ( მუზმუზუმი მუზმუზუმი) — Тбилисидегі (Грузия) Руставели даңғылында орналасқан жеке өнер мұражайы. Мұражайда «Магтиком» — Грузиядағы ең ірі телекоммуникациялық компанияның негізін қалаушылар Джордж (Джиа) Джохтаберидзе мен Манана Шевардадзе отбасының жеке өнер жинағы ұсынылған.
солға|нобай| Руставели даңғылындағы Грузияның бейнелеу өнері мұражайы

## Тарихы
Джордж (Джиа) Джохтаберидзе және оның әйелі Манана Шеварднадзе 1990 жылдары өнер туындыларын жинай бастаған. Табысты кәсіпкерлік қызметтен кейін Джохтаберидзе жеке топтамасы үшін өнер туындыларын сатып ала бастаған. Көп ұзамай ол өзінің топтамасы бүкіл әлемге дұрыс сақтаусыз, қоғамдық көрмелерсіз шашыраңқы тарап кетсе, ол мәңгілікке жоғалып кететінін түсінеді. Өнер туындыларының көп бөлігі Кеңес Одағы кезінде жасалған, сондықтан картиналар әлемде әлі танымал болып үлгермеген еді. Осылайша Джохтаберидзеде грузин өнерін жинау, қалпына келтіру және сақтау идеясы пайда болады. 

Бастапқыда мұражайдың жаңа ғимаратының құрылысы жоспарланбаған, топтама жинаушы барлық суреттерді Грузияның мемлекеттік мұражайларына тапсырмақ болған. 

Алайда, КСРО-ның ыдырауына және одан кейінгі экономикалық және азаматтық күйзелістерге байланысты мемлекеттік мұражайлар қиын жағдайға тап болды және барлық туындыларды қабылдай алмаған. 

Грузиядағы ең ірі телекоммуникациялық компанияны негізін қалаушы және басқарушы Джохтаберидзе Грузияның бейнелеу өнері мұражайы мен өнер үйіне айналатын ғимараттар кешенін салуға шешім қабылдайды.  

Құрылыс 2013 жылы басталды және Грузиядағы өнер көрмелерін өткізу үшін арнайы салынған жалғыз ғимарат болып табылады. Мұражайдың ресми ашылуы 2018 жылдың 26 қыркүйегінде өтті, келушілер үшін 2018 жылдың 2 қазанында ашылды. 

Мұражайда соңғы 70 жылда 80-нен астам суретші жасаған 3500-ден астам өнер туындылары, соның ішінде Сергей Параджановның картиналары бар.  

## Дереккөздер

Санат:Тбилиси мұражайлары
Канье Уэст

**Канье Омари Уэст** (), әртіс өзінің сахналық атын сақтай отырып, 2021 жылдың қазан айында атын **Йе** () деп өзгертті (8 маусым, 1977, Атланта, Джорджия) — американдық рэпер, продюсер, ән авторы, дыбыс инженері, бұрынғы миллиардер және дизайнер. 160 миллион жазбасы сатылған әлемдегі ең көп сатылатын музыкалық әртістердің бірі. Уэст 24 «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, бұл барлық уақыттағы оныншы нәтиже.

## Дискография
* *[[The College Dropout]]* (2004)
* *[[Late Registration]]* (2005)
* *[[Graduation (альбом)|Graduation]]* (2007)
* *[[808s & Heartbreak]]* (2008)
* *[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]* (2010)
* *[[Watch the Throne]]* (Jay-Z-мен бірге) (2011)
* *[[Yeezus]]* (2013)
* *[[The Life of Pablo]]* (2016)
* *[[Ye]]* (2018)
* *[[Kids See Ghosts (альбом)|Kids See Ghosts]]* (Кид Кади-мен бірге Kids See Ghosts мүшесі ретінде) (2018)
* *[[Jesus Is King (альбом)|Jesus Is King]]* (2019)
* *[[Donda]]* (2021)
* *[[Donda 2]]* (2022)
* *[[Vultures 1]]* (Ty Dolla Sign-мен бірге) (2024)
* *Bully* (2026)

## Дереккөздер

Санат:АҚШ рэп орындаушылары
Санат:АҚШ музыкалық продюсерлері
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Billboard 200-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:BRIT Awards сыйлығының иегерлері
Санат:MTV Video Music Awards сыйлығының иегерлері
Санат:Def Jam Recordings орындаушылары
Санат:GOOD Music орындаушылары
Грузиядағы Саймон Джанашия атындағы мұражай

оңға|нобай| Грузиядағы Саймон Джанашия атындағы мұражай
**Грузиядағы Саймон Джанашия атындағы мұражай** () — бұрын Грузияның Мемлекеттік тарих мұражайы ретінде белгілі, Грузияның Тбилиси қаласындағы басты тарихи мұражайлардың бірі болып табылады, онда елдің негізгі археологиялық олжалары жинақталған.

Мұражай 1852 жылы 10 мамырда құрылған ресей Императорлық географиялық қоғамының Кавказ бөлімінің мұражайынан дамып, 1865 жылы неміс зерттеушісі Густав Радденің бастамасымен Кавказ мұражайына айналды. Грузия Ресейден тәуелсіздігін алғаннан кейін (1918) мұражай 1919 жылы Грузия мұражайы болып өзгертілді. Ное Кипиани мұражайдың алғашқы директоры болды. Оның топтамасының негізгі бөлігін Грузия Үкіметі 1921 жылы большевиктер елді басып алғаннан кейін Еуропаға алып кетті және 1945 жылы грузин эмигрант ғалымы Эквтайм Такайшвилидің күшімен Кеңестік Грузияға қайтарылды. 1947 жылы мұражайға марқұм грузин тарихшысы Саймон Джанашияның есімі берілді. 

Мұражай 1990-шы жылдардың басында Грузиядағы посткеңестік толқулар жылдарында айтарлықтай зардап шекті: ол алғаш рет 1991-92 жылдардағы әскери төңкеріс кезінде зақымданды, содан кейін оның топтамасының бір бөлігі өрттен жойылды. 2004 жылы Джанашия мұражайы грузияның басқа жетекші мұражайларымен грузия Ұлттық Мұражайының бірлескен басқару жүйесі бойынша біріктірілді.

Мұражай Тбилисидің орталығында бірнеше ғимараттарды алып жатыр, негізгі ғимарат Руставели даңғылында орналасқан. Мұражайдың негізгі ғимараты 1910 жылы сәулетші Николай Северовтың жобасымен ескі, тозығы жеткен ғимараттың орнында жобаланған. Ғимараттың дизайнында ортағасырлық грузин декорының элементтері қолданылды.

## Топтама
Мұражайда мыңдаған грузин және Кавказ археологиялық және этнографиялық ескерткіштері бар. Тұрақты экспозиция хронологиялық тәртіпте Грузин мәдениетінің қола дәуірінен ХХ ғасырдың басына дейінгі тарихын көрсетеді. Мұражайдың ең құнды экспонаттарына мыналар кіреді:
* Дманисиде табылған Homo ergaster гоминидінің қазба қалдықтары;
* Ахалгори қазынасы (б. з. д. V) Иранның ахеменидтік сәндік-қолданбалы өнер стилі мен жергілікті дәстүрді біріктіретін зергерлік бұйымдардың ерекше мысалдарын қамтиды;
* 80 000 монеталар топтамасы, негізінен грузин монеталары, ортағасырлық металл белгішелері және алтын соғу үлгілері, әлемдегі ең үлкен урарт жазуларының бірі.
* Мұражайда 1900 жылдардың аяғында Василий Кандинский салған дерексіз сурет бар; бірқатар зерттеушілердің пікірінше, бұл қазіргі заманғы өнердегі абстракционизмнің алғашқысы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Грузияның Джанашия мұражайы Грузия ұлттық мұражайының сайты.
* Грузияның ұлттық мұражайы: Грузияның Джанашия мұражайы Грузияны   ң Мәдениет, спорт және ескерткіштерді қорғау министрлігінің йтсаы.                                 

Санат:Алфавит бойынша мұражайлар
Санат:Тбилиси мұражайлары
Абыз би Әтембекұлы

**Абыз Әтембекұлы** (туған-өлген жылы белгісіз) — Байұлы тайпасы Адай руының Бәйімбет бөлімінен шыққан би, шешен. Әтембектің 9 баласының ішінен "Абыз би" атанған, есімі халық арасына кеңінен танымал Абыз Шегем Көбен би, Жары Назарұлы Шотан батыр, Табынай Айбас, Кенже Қонай батырлармен, Жаманадай Қарпық билермен замандас, сапарлас болған кісі. Абыз бидің кейінгі тікелей ұрпақтарының атадан балаға ұласқан тұқымды би болғандығына тарих куә.

## Шежіре
Адай Батыр – Келімберді – Мұңал Батыр – Бәйімбет – Алдаберді – Райымберді – Текей – Әтембек – Абыз 

: Абыздан: Есенжан би, Жылтыр-Дәрігер, Есқара, Жүсіп, Діңгіл.

: Есенжаннан: Төлеген, Бөлек, Мүшекөз, Шәмеке, Тоғызбай, Аманқұл, Қожамқұл, Жылқыайдар, Алдар би.

: Жылтырдан: Қамысбай, Қалдыбай, Шотыр, Бектұр, Шакірбай, Алдаберген, Қызыл Қисық Тиленші.

: Есқарадан: Досқара.

: Жүсіптен: Текей.

: Діңгіл: Молдабек, Еспенбет, Байәділ, Баймен, Жақсымбет, Досмамбет, Шотанбай.

Ел ауызында мынадай аңыз бар: Әтембектің Абыз деген баласының тұқымы би болған: олар Әтембек би, одан Абыз би, одан Есенжан би, одан Алдар би, одан Тілеген би, одан Сәдуақас пен Қожа билер, Сәдуақастан Бәшен би.

## Сөздері
Ет тәттілігін қойса, мен ұрлығымды қоямын деген екен қасқыр...
 
Бәйімбет Абыз би: Тоқтының еті су, бойдақтың еті бу, құнан қойдың еті құрыш, дөнен қойдың еті бұрыш, қыс түспей үйтілген бесті қой, көкейімді тесті ғой деген екен.

Жиналған көпшілік бір астың үстінде, - Ереке, қай малдың еті тәтірек? - деп сұраған екен.

"Түйенің өркеш майына жон етін қуырғанда тәтті емес пе, жылқының жал-жаясы, қазы-қартасынан артық не бар, сиырдың тоқ ішегі, ешкінің бөтеке майы тәтті ғой" - депті, Есен Ермембет би.
 
Мал баққан қазақта тамыздың он төрті болмай лақты соймаған. Дәмсіз болады деп. Жалпы қозыны соя берген, бірақ лақты тамыздың он төртінен кейін сойған. 

Қараша айында марқа, бұзау, құлын сойып, содан кейін, желтоқсанның басында еті дәмді  кәрі қойды тауысқан. Қауыс, кәрі құртаңды тауыс деп, содан айтқан. 

Кәрі қойдың етінен кейін, жылқының етін жеген. Содан ақпан айында түйенің етін жеген. Науырыздың он бесінен кейін ет жемеген. 

Сонау мамырдың он төртіне дейін сүт, шұбат, қымыз ішкен. Ас қазанды жазған ғой. Екі ай ағарған ішсе асқазан қайтадан қалпына келеді екен. Мамырдың он төртінен бастап қайтадан қозы бағлан етін жей бастаған...

## Хан кегі
«Хан кегі» дастанында Светқали Нұржан ел басына келген ең бір шешуші кезеңдегі Абыз бидің әрекетін, оның елге басшы, ерге батагөй болғандығын былайша суреттейді.

Абызы Әтембектің төкпек қағып,
Ерлерге берді бата – от боп қарып!.. Ер Шотан, Арғынбай мен Айбас, Қонай Белге ұрып бес қаруын кетті аттанып...

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Тарас Николаевич Чмут

**Тарас Николаевич Чмут** ( 13 қазан 1991 жыл, Коростышев, Житомир облысы, Украина)  — украиндық әскери сарапшы, Әскери-теңіз күштері Теңіз корпусы резервінің сержанты, ерікті (волонтер), Ресей-Украина соғысына қатысушы. Украина әскери орталығының негізін қалаушы. «Вернись живым» қорының жетекшісі (2020 жылдан бастап).

## Өмірбаяны
Тарас Чмут 1991 жылы 13 қазанда Житомир облысының Коростышев қаласында дүниеге келген. 16 жасында ол әскери тақырыптағы ең беделді отандық басылымдардың бірі - «Украина әскери порталының» негізін қалады. Ұлттық авиация университетінің аэронавигация институтына «Ұшу және навигациялық техника кешендері» мамандығы бойынша оқуға түсті.

2014 жылы Ресей-Украина соғысының басталуымен Тарас Чмут белсенді ерікті болып, "Украин әскери порталы" командасы құрған "Әскери көмек" жобасының үйлестірушісі болды.

2015 жылы Тарас Чмут ҰАУ магистратурасын бітіргеннен кейін Украина Қарулы Күштерінің қатарына қосылуға шешім қабылдады. Келесі 2,5 жыл бойы ол келісім-шарт бойынша 501-ші және 137-ші батальондардың құрамында Теңіз жаяу әскерлерінде қызмет етті.

Қызметте жүргенде ол ерікті қызметін тоқтатпады, «Теңіз жаяу әскерінің күнделігін» жүргізді, онда ол батальонның ішкі мәселелерін қалың жұртшылыққа талқылады, Ұлыбритания мен Литвадан оқу курстарынан өтті. 2015 жылы және 2016 жылдың қазанынан 2017 жылдың маусымына дейін Широкино мен Павлополь түбіндегі ұрыстарға қатысты.

2017 жылы Чмут сержант шенімен Украина Қарулы Күштерінен зейнеткерлікке шықты және Милатра порталында жұмысын жалғастырды. Сонымен бірге ол «Вернись живым» қайырымдылық қорының жұмысына қосылды. Әуелі қордың талдау бөлімінің құрылтайшыларының бірі болды, кейін оны басқарды, 2020 жылғы 24 қарашадан бастап қордың өзін басқарды.

2022 жылы «Отан қорғаушы» медалімен марапатталды. Тарас Чмуттың қазіргі жұмыс күні негізінен әртүрлі кездесулерден тұрады. Бұл қордың әртүрлі бөлімшелерінің басшыларымен, НМУ, Украина Қарулы күштері, Бас барлау басқармасы және басқа да бөлімшелердің өкілдерімен байланыс, әртүрлі құжаттармен жұмыс істеу т.б.

## Дереккөздер

Санат:Украина қоғам қайраткерлері
Грузияның Ұлттық сурет галереясы

**Грузияның Ұлттық сурет галереясы** ( — Тбилисидегі өнер мұражайы.

Грузияның мемлекеттік мұражай желісіне кіреді. Сегіз көрме залы, қалпына келтіру зертханасы, уақытша көрме бөлмелері, оқу сыныбы және сыйлық дүкені бар, олардың барлығын португалдық «Ainda Arquitectura» сәулет компаниясы жасаған.   

## Тарихы
Галерея ғимараты 1888 жылы орыс императоры Александр III-нің нұсқауымен сәулетші Альберт Сальцманмен салынған. Ол Римдегі көрме сарайының үлгісінде салынған (сәу. Пио Пиасентини). Бастапқыда ғимаратта Ресей империясының Кавказдағы әскери жетістіктерін көрсете отырып, Ресей әскери-тарихи мұражайы («Даңқ ғибадатханасы») ұйымдастырылуы керек еді. 1914 жылы 28 қарашада мұражайға Ресей императоры Николай II келді. Даңқ ғибадатханасының экспонаттарын Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тасып алып кеткен және мұражай жұмысын тоқтатты.   

Ұлттық галереяның алғашқы көрмесі 1920 жылдың қазан айына дейін Грузияның жаңа үкіметі кезінде ұйымдастырылды. Көрменің тақырыбы кең болды, барлық уақыттағы және көркемдік бағыттағы грузин және шетелдік туындыларды қамтыды, ол сол кезде Грузияда қол жетімді көптеген өнер туындыларын жинаған Дмитрий Шеварднадзенің қажырлы еңбегінің нәтижесі болды. Экспозицияға XVIII және XIX ғасырлардағы грузин портреттері («Грузин мектебі» деп аталады), орыс, батыс Еуропа, Иран және қазіргі грузин картиналары кірді.   

Көрменің көптеген экспонаттарын сақтай отырып, ұлттық галереяны заманауи бейнелеу өнерін насихаттау миссиясын орындай отырып, бейнелеу өнері мұражайы ретінде ұйымдастыру іске асты. 

Ғимараттың аумағы шектеулі болғандықтан көптеген жұмыстар көрмеге қойылмады, осыған байланысты галереяны қайта құру жоспары жасалды. Галереяны басқарған Димитрий Шеварднадзе оны тарихи орынға — Метехи жартасындағы бекініске ауыстыруды ұсынды.   

1933 жылы қалалық түрме Метехиден Ортачалаға ауыстырылып, тарихи Метехи ғимараттары Ұлттық өнер галереясымен қамтамасыз етілді. 1934 жылы Ұлттық галерея көпшілікке қайта ашылды. Кеңес өкіметі кезінде галерея мемлекеттік меншікке айналды.  

1988 жылы наурызда «Ұлттық өнер галереясы» мұражай-көрме одағы ұйымдастырылды. Қазіргі заманғы өнер мұражайы ашылды. Бұрын әкімшілік қойма болған галереяның бірінші қабаты көрме галереясына айналды.   

1989 жылы 18 қыркүйекте қазіргі грузин өнерінің көрмесі ашылды. Бірақ 1990 жылдардағы саяси тұрақсыздыққа байланысты қазіргі заманғы өнер мұражайы жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды.  

2007 жылы Ұлттық галерея Грузия Ұлттық мұражайының құрылымына енді. Галереяның негізгі ғимаратына жөндеу жұмыстары жасалды. 2012 жылы галереяға Дмитрий Шеварднадзе есімі берілді.

Қазіргі уақытта Галерея Ұлттық музейдің орталық көрме алаңдарының бірі болып табылады, онда «ХХ ғасырдың басындағы грузин бейнелеу өнерінің жауһарлары» атты және басқа да уақытша көрмелер өткізіледі.

## Көрме
Мұражай қорында 30 000-ға жуық экспонат бар.

## Дереккөздер

Санат:Тбилиси мұражайлары
Албан әйелдерінің одағы

**Албан әйелдерінің одағы** () — 1943 жылы құрылып, 1992 жылы таратылған социалистік Албаниядағы маңызды бұқаралық ұйым болды. Сол кезеңдегі басқа бұқаралық ұйымдар мен бірлестіктер сияқты ол Демократиялық майданға қосылды.

## Тарихы
Албан әйелдерінің одағы 1943 жылы Коммунистік партияның филиалы ретінде құрылды және Албанияның антифашист әйелдері (немесе антифашистік әйелдер одағы) деп аталды. Ол 1946 жылғы съезінде Албан әйелдерінің одағы деп өзгертілді.

Оның міндеті ел әйелдерінің саяси-қоғамдық қызметін жұмылдыру, олардың идеологиялық дайындығын жүргізу, әйелдерді азат ету науқанын жүргізу болды. 1966 жылы Ходжа бастаған бұл науқан әйелдердің тең әлеуметтік және саяси құқықтарын қамтамасыз етуде айтарлықтай табысқа жетті. Акция аясында партияның әйелдер рөлі туралы бағытын түсіндіру үшін қалалардан әйелдер ауылдық аймақтарға жіберілді. 1980 жылдардың соңына қарай әйелдер жұмыс күшінің 47 пайызын және халық жиналысы депутаттарының шамамен 30 пайызын құрады. Әйелдер үкіметтің барлық деңгейлерінде жауапты қызметтерде болды және көптеген жұмыс орындарында бірдей жалақы алды.

Кәсіподақты 1946 жылға дейін Ольга Плумби, 1946—1952 жылдары Некшмие Ходжа, 1952—1982 жылдары Вито Капо, 1990 жылы Албанияның Еңбек партиясы Орталық Комитетінің мүшесі Лумтурие Рекша басқарды.

Албан әйелдерінің одағы 1992 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Албания әлеуметтік тарихы
Санат:Албаниядағы әйелдер ұйымдары
Санат:Албания Халық Социалистік Республикасы
Санат:Еуропадағы феминистік ұйымдар
Санат:Албаниядағы саяси ұйымдар
Санат:1943 жылы құрылған ұйымдар
Санат:1943 жылы Албаниядағы мекемелер
Санат:1992 жылы жойылған ұйымдар
Санат:1992 жылы Албаниядағы жойылғандар
Санат:Саясаттағы әйелдерге арналған ұйымдар
Санат:Әйелдердің халықаралық демократиялық федерациясының филиалдары
Тбилиси этнографиялық мұражайы

нобай|250x250 нүкте| Ашық аспан астындағы мұражайда қойылған дәстүрлі грузин үйінің нақты өлшемдегі үлгісі
**Георгий Читая атындағы ашық аспан астындағы этнографиялық мұражайы** () — Тбилиси қаласындағы (Грузия) ашық аспан астындағы мұражай, онда елдің әр аймағынан халықтық сәулет өнері мен қолөнер бұйымдарының үлгілері жинақталған. Мұражай 1966 жылы 27 сәуірде мұражайдың негізін қалаған грузин этнографы Георгий Читая есімімен аталады. 2004 жылдың 30 желтоқсанынан бастап ол Грузия Ұлттық Мұражайының құрамында басқарыла бастады.

## Көрме
нобай|249x249 нүкте| Тбилиси ашық аспан астындағы мұражай
Вейк саябағындағы Тасбақа көлінің жанындағы Триалет жотасының баурайында ашық аспан астында орналасқан. Бұл Грузияның барлық негізгі аумақтық бөлімшелерінен көшірілген ғимараттармен қоныстанған тарихи ауыл. Мұражай 52 гектар жерді алып жатыр және он бір аймаққа бөлінген, онда 70-ке жуық ғимарат пен 8000-нан астам экспонаттар қойылған. Көрмеде Грузияның шығысындағы дәстүрлі дарбази типті және фиат төбесі бар тас үйлер; батыс Грузиядан сабаннан немесе тақтайдан жасалған шатырлы ашық ағаш үйлер; Хевсурети, Пшави және Сванети, Мегрелиан таулы провинцияларынан күзет мұнаралары және Имеретикалық жүгері қоймалары; Кахети шарап зауыттары (марани) және Картлиан су диірмендері, сондай-ақ айналдыру дөңгелектері, тоқылған жақтаулар, киім, кілемдер, керамика және жиһаз сияқты дәстүрлі тұрмыстық бұйымдар жинағы қойылған. Сондай-ақ, Тянетиден шыққан ертедегі Христиандық «Сиони» насыбайгүлі және I-VII ғасырлардағы саркофагы бар отбасылық қабір бар. 

2004 жылдан бастап мұражайда грузин рок-музыканты және халық әуесқойы Заза Коринтели («Зумба») негізін қалаған және басқаратын Art-Gene жыл сайынғы жазғы халық мәдениеті фестивалі өткізіліп келеді. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Грузияның ұлттық мұражайы

Санат:Алфавит бойынша мұражайлар
Санат:Тбилиси мұражайлары
Санат:Этнографиялық мұражайлар
Андрей Викторович Куликов

**Андрей Викторович Куликов** ( 27 қыркүйек 1957 жыл, Киев, Украина КСР)  — украиндық журналист, редактор, теле және радиожүргізуші, актер, медиа сарапшы және медиа-тренер.

## Білімі
1957 жылы 27 қыркүйекте Киевте жұмысшы отбасында дүниеге келген.
Т.Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің халықаралық қатынастар және халықаралық құқық факультетін «халықаралық қатынастар маманы», мамандығы бойынша бітірген: ағылшын тілінің ассистенті-аудармашысы.

## Мансабы
1979-1992 жж - «News from Ukraine» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары (Киев).

1992-1995 жж - продюсер, BBC украин қызметінің аға продюсері (Лондон).

1996 жылы - актерлік «Інтерньюз» халықаралық медиа орталығының бас редакторының орынбасары.

1996-1998 жж - «1+1» телеарнасы студиясының Телехабарлар қызметі директорының продюсерлік редакторы, орынбасары.

1998-1999 жж - Жаңа арнаның бас редакторы.

2000 жылы СТБ арнасындағы «Түнгі драма» бағдарламасының авторы және жүргізушісі болды.

2000-2007 жж - Украинаның Би-би-си қызметінің продюсері.

2005-2007 - Еуропалық Одақ жобасының медиа-сарапшысы - ТАСІS - Би-би-си World Service Trust "ЖОРНА"  (Журналистикалық білім: дағдыларды дамыту).

2007 жылдың жазында А.Куликов ICTV арнасында «Сөз бостандығы» бағдарламасын жүргізе бастады. Ол осы тележобада танымал жүргізуші Савик Шустерді ауыстырды.

2013 жылы ол Громадське радіо онлайн жобасының негізін қалаушы болды және 2015 жылдан бері оның басқармасын басқарады.

Андрей Куликов "Сөз бостандығында" 2016 жылдың мамырына дейін жұмыс істеді. Осыдан кейін ол Громадське радіосының Бас редактор ретінде және Громадське теледидарымен бірлесіп жұмыс істейді.

2016 жылы 2 желтоқсанда "Журналистік этика жөніндегі Комиссия" Бүкіл Украиналық қоғамдық ұйымының жалпы жиналысының отырысында Андрей Куликовты төраға қызметіне сайлады.

Андрей аударма қызметімен кәсіби түрде айналысты – украинша-орысша-ағылшынша ілеспе, дәйекті, жазбаша және көркем аудармаларды аударды. Сонымен қатар поляк, белорус және француз тілдерін де (сөздіктермен бірге) аударумен айналысты.

2019 жылдың 19 сәуірінде ол Украина президенттігіне кандидаттар Петро Порошенко мен Владимир Зеленский арасындағы дебатқа модераторлық етті.

Жұбайы - Антонина, қызы Яна. Бірінші некесінен бір қызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Украина тележүргізушілері
Санат:Украина журналистері
Санат:Украина актерлері
Рецепт

нобай|Арнайы рецепт бланкісі
**Рецепт** ( – *қабылданған*) — дәрігердің фармацевтке дәрілік заттарды дайындау және бостау туралы жазбаша өтініші, онда дәрілік заттарды қолдану және емдеу әдісі туралы нұсқаулар болады.

Рецепт белгілі бір нысанда және ережелерге сәйкес жазылады. Қарапайым рецепт – бұл бір дәрілік затқа жазылатын рецепт; егер препарат екі немесе одан да көп белсенді ингредиенттерден тұратын болса, онда оны күрделі рецепт деп атайды. Рецепт заңды құжат, өйткені ол дәрінің дұрыс дайындалғанын тексеруге мүмкіндік береді.

Дәрілік затты рецепт арқылы немесе рецептсіз босату туралы нұсқау препаратқа арналған нұсқаулықта «дәріханадан босату шарттары» бағанасында көрсетілген. Нұсқаулық, дәрілік затты мемлекеттік тіркеу сатысында бекітіледі.

Ежелгі уақытта латын тілінде рецепттер *Formula remediorum* (*remedium* - дәрі) немесе *Formula medicinalis* деп аталды.

Қазіргі уақытта Қазақстанда рецептермен жұмысты реттеу Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 2 қазандағы № ҚР ДСМ-112/2020 «Рецепттерді жазып беру, есепке алу және сақтау қағидаларын бекіту туралы» бұйрығымен жүзеге асырылады. Бұл қағидаларда рецепте қолданылатын негізгі рецептуралық қысқартулар қарастырылған.

Ал дәріханаларда рецептпен босату тәртібі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 17 қыркүйектегі № ҚР ДСМ-104/2020 «Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды көтерме және бөлшек саудада өткізу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығымен реттеледі.

## Дереккөздер

Санат:Фармация
Конка (өзен)

**Конка** () — Украинаның Запорожье облысындағы өзен. Каховка су қоймасына құяды (бұрын Днепрдің сол жақ саласы болған).

## Гидронимі
Конка атауы "жылқы" есімінен пайда болды. XVIII ғасырда бұл өзен Ресей империясының Қырым хандығымен шекарасы болған. Қырым тұрғындары бұл су қоймасын өзен жағасында кезіп жүрген жабайы жылқылардың көптігіне байланысты "Жылқы суы" («Конку Илкысу») деп атады.

Кейбір ғалымдар Конка өзені аңызға айналған Калке өзені деп болжайды. Дәл Калке өзенінде моңғол-татарлардан орыс жауынгерлері ең ауыр жеңіліс тапты (Калке өзеніндегі шайқас). Осы жеңілістен кейін Ресейдің көшпенділерге қарсы тұруға мүмкіндігі болмады.

## Сипаттама
Ұзындығы 146 км, алабы 2580 км2. Азов қыратынан басталып, Каховка су қоймасына құяды. Орташа биіктігі - 105 м, Минималды биіктігі - 9 м, Максималды биіктігі - 297 м.
Өзеннің еңісі 1,7 м/км. Жоғарғы және орта ағысындағы аңғары тар, төменде 3,5 км-ге дейін кеңейеді. Төменгі ағысындағы арна тереңдігі 6-7 м. тармақтар мен арналар құрайды. Қар мен жаңбырмен қоректенеді. Мұз жамылғысы тұрақсыз, желтоқсаннан наурыздың басына дейін.
Өзен бойында орналасқан қалалары: Пологий, Орихов.

Конка өзенінің жақын орналасқан шығанақтары балыққа өте бай. Көксерке, сазан, қаракөк, алабұға бар. Әсіресе, теңіз жағалауындағы таяз жерлерден түнде қол шамымен ұсталатын шаяндар көп.

## Салалары
Оң жақта: Сухой конь, Жеребец, Берестовая, Комышеватая.

Сол жақта: Ожерельная, Токмачка, Вербова, Балка Орехова.

## Дереккөздер

Санат:Украина өзендері
Дарбази

[нобай| 19 ғасырдың басында [Тбилиси|Тбилисидегі грузин дворянының *дарбази* типіндегі үйі.]]
нобай| Иран, Исфахан, Грузияның Дашкасан ауылында «Горжи поуш» деп аталатын аман қалған дарбази төбесі.
**Дарбази** (;  тілінен «қақпа») — Кіші Азия мен Оңтүстік Кавказдың дәстүрлі отандық сәулетінде кездесетін ерекше «қарлығаш күмбезі» типті шатыр құрылымы бар үйді сипаттау үшін қолданылатын Грузиялық термин. Орталық бөлік — пирамида іспеттес, бағандарға тірелген және кесілген бөренелер мен арқалықтардың сатылы қатарынан салынған, жоғарғы жағында терезе мен мұржа ретінде қызмет ететін орталық тесік бар. Ежелгі Рим сәулетшісі және механигі Витрувийдің (б.з.б. 1 ғасыр) *De architectura* кітабында *дарбазидің* көне прототипі Колхия тұрғын үйінің сипаттамасын көруге болады. Мұндай шамды шатырлар Арменияда *харазашен* немесе *глхатун,* Түркияда *kirlangiç kubbe* немесе *kirlangiç ortu*, Әзірбайжанда *карадам* деп аталады.

Жергілікті нұсқалары бар дарбази үйін 20 ғасырда Грузияда салу жалғастырылды. Картли, Кахетия және Самцхе-Джавахети провинцияларында кең таралған. Бұл үйлер көбінесе жер асты түбінде жіңішке ойылған арқалықтар мен бағандармен, атап айтқанда, *бодзи-ата* деп аталатын үлкен ағаш тірекпен тіреледі, ол шатырдың салмағын көтереді. Дарбазидің пішіні Грузияның алғашқы христиандық сәулетіне әсер еткен болуы мүмкін, өйткені Италияда, Сирияда және басқа елдерде кең таралған ежелгі дөңгелек және сегіз қырлы христиан құрылымдары Грузияда ешқашан танымал болған емес.  

Дизайн ерекшеліктеріне байланысты дарбази үйі сейсмикалық апаттарға жақсы төзімді болған. Грузиядан басқа, дарбази үйі Армения мен Әзірбайжан, Тәжікстан, Түркияның солтүстік-шығысында, Феррейдан, Ауғанстан және Үндістанда кең таралған. Бұл үй түрі тіпті (ағаш, тас) ежелгі заманда, Кореядан Эгей жағалауына дейін кең таралған, бірақ Грузиядағыдай көп қырлы және көркем өңделген дарбази үйлері еш жерде кездеспеген.

## Иллюстрациялар
* Грузияның шығысындағы Дарбази (қима) . *[[Үлкен кеңес энциклопедиясы|Ұлы Совет энциклопедиясы]]* .
* Гвиргвини . *[[Үлкен кеңес энциклопедиясы|Ұлы Совет энциклопедиясы]]* .
* Деда-Бодзи . *[[Үлкен кеңес энциклопедиясы|Ұлы Совет энциклопедиясы]]* .

## Дереккөздер

Санат:Грузия сәулет өнері
Санат:Бөлме
Дөң (фильм, 2021)

**Дөң** (), титрда **Дөң: Бірінші бөлім** ( деп аталды) — 2021 жылғы режиссер Дени Вильнёвтің америкалық эпикалық ғылыми фантастика жанрындағы фильм. Бұл Фрэнк Герберттің 1965 жылғы аттас романының үлкен медиафраншизасының бөлігі болып табылатын жаңа фильмдер сериясының бірінші фильмі. Фильм бірқатар киножүлделерді (негізінен операторлық жұмыс, саундтрек және режиссура үшін) жеңіп алды, 10 Оскарға, соның ішінде «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды және оның алтауын жеңіп алды.

## Сюжет
Атақты Атрейдес үйінің мұрагері Пол отбасымен бірге Әлемдегі ең қауіпті планеталардың бірі — Арракиске саяхат жасайды. Мұнда құмнан, күн сәулесінен, алып құбыжықтардан және галактикааралық қақтығыстардың негізгі себебі — Меланж деп аталатын керемет құнды ресурстан басқа ештеңе жоқ. Билікті басып алу нәтижесінде Пол қашып, жасырынуға мәжбүр және бұл оның эпикалық саяхатының бастамасы болады. Арракистің дұшпандық әлемі оған көптеген қиын сынақтарды дайындады, бірақ олардың қорқынышына қарсы тұруға дайын адамдар ғана таңдалған болуға лайық.

## Рөлдерде

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Санат:Дени Вильнёв фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:Legendary Pictures фильмдері
Санат:АҚШ романдарының экрандаулары
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:2021 жылғы АҚШ фильмдері
Батуми Арена (Грузия)

**«Батуми Арена»** () — Грузия, Батумидегі спорт ғимараты, Динамо футбол клубының үй стадионы. Сыйымдылығы — 20 мың орын. Ресми түрде 2020 жылдың 27 қазанында ашылды.  

## Тарихы
Арена жобасын түрік компаниясы Bahadir kul Architects әзірледі. 20 мыңнан астам көрерменді қабылдай алатын стадион Грузия ұлттық құрамаларының футбол және регби ойындарын өткізу үшін қолданылады. Нысан екі жыл ішінде бюджет қаражатына салынды, құрылыс құны шамамен 44 млн.долларды құрады.   

Стадионның қасбеті түнде жарықтандырылуы мүмкін қабаттасатын таразылар түрінде орналасқан бірқатар панельдерден тұрады, дәстүрлі грузин хоруми биіне ұқсас.  

Ашылғаннан кейін стадион «Батуми Арена» деп аталды, бірақ кейінірек атауды сату үшін аукцион өткізілді. Жеңімпаз «Ажарбет» букмекерлік компаниясы болды.

2023 жылы аренада Грузия Румыниямен бірге өтетін Еуропа жастар чемпионатының финалдық турнирінің матчтары өтті.


## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Стадион туралы парақша Батуми жүктерінің Динамо ФК ресми сайтында  
* Стадион туралы ақпарат stadiumdb.com сайтында
* Әзірлеушінің веб-сайтында стадион туралы ақпарат
Санат:Грузиядағы спорт
Санат:Грузия футбол стадиондары
Яблунецкий асуы

**Яблунецкий асуы** () — Закарпатиядағы Прут пен Қара Тиса өзендерінің аңғарларын байланыстыратын асу.

## Сипаттама
Асу Шығыс Карпатта, Закарпат және Ивано-Франковск облыстарының шекарасында, Яблунца ауылының маңынан өтеді. Биіктігі 921 м. Осы жерде монғол-татар әскерлері XIII ғасырда Еуропаға өткен, сондықтан асуды татар асуы деп те атайды. Мұндағы жерлер өте әдемі, табиғаты көркем. Қазір бұл аймақтың туристік орталығы, сондай-ақ, асу аумағында суретке түсуге арналған арнайы алаң бар. Асу үстінен Ясиня ауылы мен Близница тауының әдемі көрінісін тамашалауға болады. 

Бұл Галисия княздігі мен Венгрия арасындағы, кейінірек Польша мен Трансильвания арасындағы жолдағы асулардың бірі. Поляк-украин соғысы кезінде украин әскерлері Батыс Украина Халық Республикасынан Карпат Русіне дейін Яблуниц асуы арқылы өтті. Қазір асу арқылы Ивано-Франковск мен Надворнаны Рахов және Хустмен байланыстыратын елдегі ең биік H09 тас жолы бар.

## Дереккөздер

Санат:Украина асулары
Орда үңгірі (Ресей)

нобай| Үңгірге сүңгу
**Орда үңгірі** (*Ординская пещера*) — Батыс Орал тауларының астынан табылған гипс шынылы үңгір. Өзен сағасы Кунгур өзенінің жағалауынан Орда, Пермь өлкесі, Ресей маңында орналасқан. Үңгірдің кіреберісі ені 5 м және биіктігі 2 метр Казак тауының оңтүстік тік беткейінде карст шұңқырында орналасқан. Үңгірлер жүйесі 5,1 км-ге (3,2 миль) созылады, жалпы ұзындығының  шамамен 4,8 км (3,0 миль) су астында жатады. Бүгінгі таңда Орда үңгір —Ресейдегі ең ұзын су басқан үңгір. Үңгір әлемдегі гипс үңгірлерінің арасында ұзындығы бойынша 21-ші орында.  

## Суда сүңгу
Орда үңгірі әлемнің түкпір-түкпірінен сүңгуірлерді қызықтырады. Үңгірдегі су мөлдір, температурасы +4 °C. Үңгірдің айналасындағы минералға бай аймақ суды сүзеді және оны өте таза етеді. Сүңгуірлердің 50 ярдтан (46 м) астам жерді көруге мүмкіндіктері бар, бұл фотографиялық экспедициялар үшін тамаша орын.  Аздап шаян тәрізділер бар. Үңгір негізінен сүңгу үшін жабдықталған, алайда 2009 және 2013 жылдары Орда үңгірінде сүңгуірлердің өлімі орын алғандығы белгілі.

, журналист және су астындағы фотограф, 2011 жылдың алтыншы айында үңгірге 150-ге жуық экспедиция жасады. Оның командасы түсірген фотосуреттер Orda Cave Awareness жобасында және үңгір жүйесіне барған басқа сүңгуірлердің әңгімелерімен бірге жарияланды. Сонымен қатар сүңгуірлер тобы үңгірдің су астындағы сфералық панорамасын алғаш рет жасады.

Үңгірге сүңгу үшін Мартин Фарр, Ламар Хайрес, Паскаль Бернабе және Реджги Росс барған.   

Жергілікті аңыз бойынша үңгірде тұратын «Орда үңгірінің иесі» өмір сүреді. 

## Дереккөздер

Санат:Ресей үңгірлері
Санат:Гипс үңгірлер
Дуррес — Влёра темір жолы

нобай|Либофш пен Градишт арасындағы желі
**Дуррес — Влёра темір жолы** () — Албанияның батысындағы Дуррес пен Влоре қалаларын байланыстыратын, қазір көп пайдаланылмайтын темір жол желісі. Влоре станциясы Албания рельс жүйесінің ең оңтүстік нүктесі болып табылады.

## Тарихы
1940 жылдардағы ұлттық желінің ашылуына дейін Дуррестің оңтүстігінде кейінірек қазіргі теміржол сіңірген бағыттар бойынша екі бөлек жүйе болған: Селенстегі шахта мен Влоре маңындағы Скеле порты арасындағы битум ағынын өткізетін 19 мильдік Дековилль жолы, және Шкозет пен Лекай арасындағы 2 мильдік жол.

Қазіргі темір жол кезең-кезеңімен салынды. Ррогожинье 1968 жылға дейін Албанияның ең оңтүстік станциясы болды, ол кезде Fier кеңейтімі аяқталды. 1975 жылы Баллштың қосымша кеңейтімі ашылды. Влоре 1985 жылы тағы бір кеңейтім арқылы жетті.

Шектеулі қызмет 2015 жылға дейін желіде жұмыс істеп тұрды, бірақ жолаушылар қызметтері енді Фиердің оңтүстігінде жүрмейді.

Албраил жеке теміржол компаниясына 2016 жылдың ақпан айында Фиер мен Влоре арасындағы темір жол учаскесіне концессия берілді және 2018 жылдың желтоқсанында Фиерден Влореге шикі мұнай тасымалдауды бастады.

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы темір жол желілері
Санат:1985 жылда ашылған темір жол желілері
Санат:Албаниядағы теміржол транспорты
Джек Лондон көлі (Ресей)

**Джек Лондон көлі** — Ресейдің Магадан облысының Ягоднин ауданында орналасқан 14,5 км² (5,6 шаршы миль) тау көлі. 

## Көл атауы
Джек Лондон көлі — Қиыр Шығыстағы ең әдемі және экзотикалық көлдердің бірі. Кей адамдардың айтуынша көл өз атауын «ашушылар» тауып алған ерекше олжаның — Джек Лондонның «Мартин Эден» кітабының арқасында алған.

Алайда, бұл атаудың көлде пайда болуының тағы бір нұсқасы бар. 

Көптеген геологтар Джек Лондонның шығармаларын жақсы көрген. Мұнда Алтын ашқан Колымадағы алғашқы геологиялық экспедицияның жетекшісі Ю. А. Билибин солтүстік-шығыстағы географиялық нысандардың бірін Лондонның атымен атау туралы ой білдірген. 1932 жылы солтүстік-шығыстағы ең әдемі көлдердің бірінде жұмыс істеген геолог П.И. Скорняков көлді Американдық жазушы, журналист және қоғамдық қайраткер Джек Лондонның құрметіне атаған.

Орыс геологы П. Скорняков Колымаға алғашқы геологиялық экспедицияның жетекшісі Ю. Билибиннің өтініші бойынша келген соң, 1932 жылы  көлдің аты Джек Лондон деп атаған, ол сондай-ақ жазушының атымен қиыр солтүстік-шығыстың әлі атаусыз географиялық орындарының бірін атау идеясын білдірді.

## География
нобай|350px|Джек Лондон көлінің көрінісі
Көл теңіз деңгейінен 803 метр (2635 фут) биіктікте, батысында Ангачак жотасы мен шығысында Уаза-Ина, Колыма бассейнінің жоғарғы жағында орналасқан . Өзен саласы —Кюель-Сиен, өзен алабы — Колыма өзені.

Көл төрт аралдан тұрады. Орталық Арал — ең кішісі, көлді екі бөлікке бөледі — Кіші Джек және үлкен Джек. Көлдің солтүстік бөлігінде орналасқан Вера аралында метеостанция орналасқан. Көл аймағы қорғалатын аймақ Джек Лондон табиғи саябағының (ұлттық саябақ) бөлігі.

Жағалаулары төмен, көбінесе балқарағай орманымен немесе балқарағай ағаштарымен өседі. Жағалауларда құмды жағажайлар бар. Көлге бірнеше көркем мүйістер шығады. Тар ұзартылған көл Норвегияның фордтарына ұқсайды. Шілденің аяғына дейін көлде мұздар жүзеді,бірақ жағалауларда су +10–12 °C дейін қызады. Көл қазан айының ортасында қатып қалады. Мұздың қалыңдығы мамыр айының соңына қарай 120-150 см жетеді, кейбір жылдары ол 2 м-ге жеткен.

## Климат
Ауданның климаты күрт континенталды, қатал. Қаңтардағы ауаның орташа температурасы -33 °C дейін төмендейді. Қыс айларында қар көшкіні қаупі жоғары. Жаз аңғарларда салыстырмалы түрде жылы, тауларда салқын. Шілдедегі орташа ауа температурасы +12 °C. Жаздың басында және соңында аяз болады, тауларда қар жауады. Өзендерде су тасқынын тудыратын жаңбыр жиі кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Джек Лондон
Санат:Ресей көлдері
Гладиатор (фильм, 2000)

**Гладиатор** () — 2000 жылғы режиссер Ридли Скотттың эпикалық тарихи драма жанрындағы фильмі. Гладиатор бүкіл әлем бойынша  465,4 миллион доллар жинап, 2000 жылдың ең көп табыс әкелген екінші фильм болды. Сыншылар актерлік шеберлікті, режиссураны, операторлық жұмысты, қойылым дизайнын және музыкалық партитураны жоғары бағалады. Фильм бес «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Үздік Фильм» және Кроу үшін «Үздік Актер» номинациялары.

Гладиатор шыққаннан бері 2000-шы жылдардағы ең үздік фильмдердің бірі және бұрын-соңды түсірілген ең үлкен тарихи эпикалық фильмдердің бірі болып саналды. Фильм Ежелгі Грекия, Рим және әлем тарихындағы басқа да көрнекті кезеңдердің мәдениеттері туралы фильмдерге деген қызығушылықты жандандырды.

Гладиатордың жалғасы АҚШ-та 2024 жылдың 22 қарашасында шығады деп жоспарланған.

## Сюжет
Ұлы Рим империясында генерал Максимуске тең әскери қолбасшы болған жоқ. Бұл асыл жауынгер басқарған жеңілмейтін Легиондар оны пұтқа табындырды.

Бірақ әділ шайқаста кез-келген қарсыласпен күресуге дайын батыл Максимус қастық әрекеттерге қарсы дәрменсіз болып шықты. Генерал сатқындыққа ұшырап, өлім жазасына кесілді. Керемет түрде өлімнен құтылып, Максимус гладиаторға айналады.

Қанды жекпе-жекте тез атақ-даңққа ие бола отырып, ол әйгілі Римдік Колизейге тап болады, оның аренасында ол өзінің қас жауымен өлімге толы шайқаста кездеседі..

## Рөлдерде

## Жүлделер

## Дереккөздер

Санат:2000 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Санат:Ридли Скотт фильмдері
Санат:DreamWorks Pictures фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:АҚШ тарихи фильмдері
Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер
(871) Амнерида

**(871) Амнерида** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 14 мамырда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Джузеппе Верди шығарған Аида операсындағы кейіпкердің есімі берілді.

thumb|450px|center|Амнериданың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (861) Аида
Санат:Астероидтар
(872) Хольда

**(872) Хольда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 21 мамырда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Америкалық астроном Эдвард Синглтон Холденнің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
Давид Менахемович Баазов

[нобай|Баазов тұрған үйдегі еске алу тақтасы, [Тбилиси]]

**Давид Менахемович Баазов** (, ; 1883 жыл, Цхинвал – 1947 жыл, Тбилиси) — грузиялық раввин, қоғам қайраткері, сионист саясаткер.

Баазовтың оқытқаны қалыпты православ діндарлық, ағартушылық пен сионизмнен тұратын. Ол сол кезде Ресей империясының жері болған Цхинвал қаласындағы раввиндер отбасында дүниеге келген. Ол Слуцк пен Вильнюсте еврей философиясы мен тарихын оқып, сол жерде сионистік идеяларға жақын болды.

## Өмірбаяны
Баазов 1903 жылы Базельдегі  қатысты. Грузияға оралғасын ол Ониде раввин болып, көп ұзамай Грузиядағы сионизм қозғалысының басты тұлғасына айналды. Оның саяси көзқарасына қарсы антисионист раввиндер, грузин еврейлерін «ұлты бойынша грузиндер, діні ғана бойынша Израиль ұрпақтары» деген ассимиляцияшыл еврей зияткерлері шығатын.

1918 жылы Баазов *ebraelis khma* (Еврей даусы) тұңғыш грузин-еврей сионист газетін шығарды, бүкіл орыс және грузин еврейдің өкілін шақыртқан Тбилиси Бүкілеврей Конгрессінің құрылуына ат салысты. Конгресске аймақтың тек Кутаиси еврейлері қатыспады; бұл кезде қала елдің «антисионизм орталығы» еді. Осы кездері Баазов Ахалцихеде раввин қызметін атқарған еді. Жергілікті мұсылмандармен жақсы қатынас ұстаған Баазов 1918 жылғы османдар оккупациясынан біраз христиандарды сақтап та қалды.

1921 жылғы Грузияның кеңестенуінен кейін Баазов ұлы Герцельмен бірге еврей мектептерін, *makaveeli* (Маккабей) журналын құрды. Антикеңестік 1924 жылғы көтерілістен кейін кеңестік билік журналды жапты. Келесі жылы Баазов бірнеше еврей отбасыны Израиль жеріне сәтті қоныстады да, осылайша Грузиядан келген Алияның тұңғыш толқынын жасады.

1938 жылғы Үлкен террор кезінде Баазовтың екі ұлын НКВД қамауға алды, Герцель ату жазасына кесілді. Көп ұзамай сионист қызметі үшін Баазовтың өзі де қамауға түсті де, ату жазасына кесілді. Алайда бұл жаза жеңілдетілді де, ол Сібірге қуылды. 1945 жылы ол Грузин Кеңестік Социалистік Республикасына оралып, оқытумен айналысып кетті.

## Еске алу
Ең көп Баазов өмірі жайлы жазған және еңбектерін жинаған оның қызы Фаина Давидовна Баазова (1912–1980) еді. Тбилисидегі Грузиялық Еврейлер Тарихының Музейі Баазовтың құрметіне аталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Баазов Давид (орысша) Еврей онлайн-энциклопедиясы.

Санат:Сионизм тұлғалары
Санат:Дүниежүзі сионистік құрылтайлар делегаттары
Санат:Еврей қоғамдық ұйымдарының қайраткерлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:Елдер бойынша раввиндер
Санат:XX ғасыр раввиндері
(876) Скотт

**(876) Скотт** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 20 маусымда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Астрономға демеу көрсеткен мисс Э. Скотт құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Астероидтың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(877) Валькирия

**(877) Валькирия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1915 жылы 13 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Рихард Вагнер шығарған операның атымен аталды.

thumb|450px|center|Валькириянің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (3992) Вагнер
Санат:Астероидтар
(878) Милдред

**(878) Милдред** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1916 жылы 6 қыркүйекте Сет Барнс Николсон мен Харлоу Шепли Маунт-Вилсон обсерваториясында ашты.

Астероидқа Шеплидің туған қызының есімі берілді.

thumb|450px|center|Милдредтің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (756) Лиллиана
* (1123) Шеплия
Санат:Астероидтар
(879) Рихарда

**(879) Рихарда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 22 шілдеде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс ақыны Рихарда Хухтың құрметіне орай аталды.

thumb|500px|center|Рихарданың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (8847) Хух
Санат:Астероидтар
(882) Светлана

**(882) Светлана** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 15 тамызда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз.

thumb|500px|center|Светлананың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(883) Маттерания

**(883) Маттерания** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 14 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Фотографиялық шыныларды шығарумен айналысқан Август Маттердің құрметіне орай аталды.

thumb|500px|center|Маттераниянің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(884) Приам

**(884) Приам** — Юпитердің троян астероиды.

Оны 1917 жылы 22 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Әйгілі Трояның соңғы патшасы Приамның құрметіне орай аталды.

thumb|500px|center|Приамның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (624) Гектор және (3317) Парис
Санат:Астероидтар
(885) Ульрика

**(885) Ульрика** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1917 жылы 23 қыркүйекте Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты.

Гётенің қартайған шақтағы ғашық болып қалған аруы есімімен аталды.

thumb|500px|center|Ульриканың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(886) Вашингтония

**(886) Вашингтония** — Негізгі белдеудегі ірі астероид.

Оны 1917 жылы 16 қарашада Джордж Генри Питерс АҚШ-ң Әскери теңіз обсерваториясында ашты.

Американың алғашқы президенті Джордж Уошингтонның құрметіне орай аталды.

thumb|500px|center|Вашингтониянің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(887) Алинда

**(887) Алинда** Жерге жақындайтын астероидтардың ішінде Амурлар тобына жатады.

Осы астероидты 1918 жылы 3 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Аустралиялық аборигендердің нанымдарында Алинда — бұл Айдағы адам. Сондай-ақ Алинда — бұл қазіргі Түркияда орналасқан көне қала орны.

thumb|500px|center|Алинданың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(888) Парисатида

**(888) Парисатида** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1918 жылы 2 ақпанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Парсылық патшайым, Артаксеркс II патшаның шешесі құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(889) Эриния

**(889) Эриния** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1918 жылы 5 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы өшпенділік құдайлары болып саналатын кейіпкерлердің жалпы атауымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(895) Гелио

**(895) Гелио** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1918 жылы 11 шілдеде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероидқа химиялық элемент гелийдің аты берілді. Ол кезде неміс ғалымдары гелийдің спектрін зерттеуге көп мән берді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(897) Лисистрата

**(897) Лисистрата** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1918 жылы 3 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек драматургы Аристофан жазған комедиянің атымен аталды.

thumb|500px|center|Лисистратаның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(900) Розалинда

**(900) Розалинда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1918 жылы 10 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Иоганн Штраус жазған операның бас кейіпкері атымен аталды.

thumb|500px|center|Розалинданың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* (812) Адель
Санат:Астероидтар
Кеңес Одағы флоты адмиралы

**Кеңес Одағы флоты адмиралы** () — КСРО Қарулы Күштері Әскери-теңіз күштерінің жеке әскери кемелік атағы.

## Тарихы
КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1955 жылғы 3 наурыздағы «Флот адмиралы әскери атағы туралы» Жарлығымен енгізілген. Кеңес Одағы маршалы әскери атағымен бірдей.

Кеңес Одағы флоты адмиралы жеке атағы үш теңіз қолбасшысына берілді: Н.Г.Кузнецов, И.С.Исаков және С.Г.Горшков.

## Айырым белгілері
Иық белгілерінде — астынан сәулелері шығып тұрған үлкен бес бұрышты жұлдыз және ортасында қызыл фонда қара зәкір бар және Одақ Елтаңбасы иық белгісінің тік осін бойлай орналасқан. Флот адмиралдары 1945-1955 жылдары осындай иық белгілерін киген.

Жеңдерде — бес жолақ (1 жалпақ және 4 орташа) және алқагүлде жұлдыз орналасқан болатын.

Кеңес Одағы флоты адмиралы кеме шенінің ерекше белгісі галстукта гауһар тасы бар алтын Кеңес Одағы маршалының «Маршал жұлдызы» тағылған болатын.


File:RAF N F10AdmFleetSU 1955-1991.svg|Мерекелік иық белгісі
File:Russia-Navy-everyday-OF-10-1955.svg|Күнделіктіге арналған иық белгісі 
File:UdSSR Navy 1962-1992 OF10 insignia.svg|Жеңдегі айырым белгісі
File:Large Marshal's Star.svg|Маршал жұлдызы


## Кеңес Одағы флоты адмиралдарының тізімі

## Әдебиет
* *Куценко А. Н.* Маршалы и Адмиралы Флота Советского Союза: форма, награды, оружие. — Донецк: Аспект, 2001. — 375 с.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағы флоты адмиралдары
Санат:Әскери-теңіз атақтар