open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Михаил Николаевич Тухачевский

thumb|right|200px|
**Михаил Николаевич Тухачевский** *(16.02.[[1893 жыл]], [[Смоленск губерниясы]], [[Дорогобугинск уезі]] (қазіргі [[Смоленск облысы]], [[Сафонов ауданы]], Следнев ауылы) — 12.06.[[1937 жыл]], Мәскеу)* — әскери қолбасшы және әскери теоретик, Кеңес Одағының Маршалы (1935), Бірінші дүниежүзілік және Азамат соғысына қатысқан.

нобай|оңға|Алғашқы КСРО Маршалдары (1935). Төменгі қатарда солдан оңға қарай: Михаил Тухачевский, Климент Ворошилов, Александр Егоров. Жоғарғы қатарда бірінші Семён Буденный және Василий Блюхер.
* Ақсүйектер отбасынан шыққан. 
* Александровск әскери училищесін бітірген (1914). 
* 1918 жылдан бастап Қызыл Армия қатарында, Бүкілодақтық Орталық Атқару комитетінің әскери бөлімінде, Мәскеу ауданының әскери қорғаныс комиссары қызметтерін атқарған. 
* 1918 жылы Шығыс майданның 1-Армиясына қолбасшылық еткен, бұл армия Орынбор бағытындағы Орталық Волга бойында ақ чехтарға және ақ гвардияшыларға қарсы ұрыстар жүргізген. 
* Тухачевский 1920 жылдың ақпан-сәуір айларында Деникин әскерлерін талқандаған Кавказ майданының және Кеңес-поляк соғысы кезінде Батыс майданның қолбасшысы болды. 
* 1925-1928 жылдары РККА штабының бастығы
* 1931 жылдан КСРО РӘК (Революциялық Әскери Кеңес) төрағасының орынбасары
* 1934 жылдан Қорғаныс Халкомының орынбасары
* 1936 жылы 1-орынбасары қызметтерін атқарған. 
* Жазықсыз жазаланып, қаза тапқан, кейін ақталған.

## Дереккөздер


Санат:16 ақпанда туғандар
Санат:1893 жылы туғандар
Санат:Смоленск облысында туғандар
Санат:12 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:Кеңес Одағының маршалдары
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Санат:Азаматтық соғыс қатысушылары
Санат:Ресей империясы офицерлері
Санат:КСРО мемуаршылары
Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Санат:Әскери теоретиктер
Жаңақазан ауылдық округі

**Жаңақазан ауылдық оуругі** – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңақазан, Жуалыой ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңақазан ауылы. Округ құрамында болған ''Балдырған'' ауылы 2021 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2156 адамды (1118 ер адам және 1038 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы ауылдық округтері
Түйешырмауықтар тұқымдасы

thumb|right
**Түйешырмауықтар тұқымдасы** () – кендірлер тұқымдасына жататын кіші тұқымдас. Екі жарты шардың қоңыржай климатты белдеулерінде таралған 280 туысы, 2000-дай түрі бар. Қазақстанда 2 (кейбір деректерде 3) туысы белгілі. Түйешырмауықтар тұқымдасы шырмалып өсетін шырмауық тәрізді не бұта, шала бұта, сирек ағаш болады. Ұзынша жапырақтары қарама-қарсы не кезектесе орналасады. Гүлдері дұрыс, қосжынысты, шатыр гүлшоғырына топталған; тостағанша, күлте жапырақтары 5 бөлікті. Аталығының саны – 5, қысқа да жуан жіпшелері бірігіп түтікшеге айналған. Аналығы біреу, тозаңқаптары 2 – 4 ұяшықты. Жемісі – көп тұқымды қақырап ашылатын таптама. Тұқымы – екі бүйірінен қысыңқы, бір жақ ұшында желайдары болады. Түйешырмауықтар тұқымдасының көпшілігінің пішіні кактус тәрізді, суккулентті өсімдіктер (мысалы, Echіdnopsіs, Stapelіa, т.б.), кейбіреулері куб тәрізді жапырақтары бар эпифитті (мысалы, Dіschіdіa) болады, онда өсімдікке қажетті су мен гумус жиналады. Түйешырмауықтар тұқымдасының кейбір түрлерінен талшық алынады, әсемдік үшін өсіріледі.

## Дереккөздер
*Байтенов М.С., Флора Казахстана “Родовой комплекс флоры”, т. 2, А., 2001


Санат:Түйешырмауықтар
Имеретия патшалығы

thumb|right|Имеретия патшалығының туы

**Имеретия патшалығы** — XV ғасырдың аяғынан 1804 жылға дейін қазіргі Грузия аймағында болған үш грузин мемлекетінің бірі.

## Тарихы
Елордасы Кутаиси қаласы болды, және, негізінен, Имерети аймағын ғана қамтыды. 1555 жылы болған османлы-сефевид бітім шартына сәйкес Имеретия патшалығы Ұлы Османлы Мемлекетіне бағынышты болып, оған алым-салық төлеп тұрды. Патшалық өте әлсіз болып, жергілікті ақсүйектер үнемі бір-бірімен қырқысып жатты, құл саудасы өркендеді. Тек I Соломон патшаның тұсында (1752-1784) ғана орталықтың билігі күшейіп, құл саудасына тыйым салынды. Ол Батыс Грузияны өзіне толық бағындыруға тырысты, екінші бір грузин мемлекеті Картли патшасы II Ираклимен одақтасты, Ресеймен жақындасуға тырысты. 1804 жылы Имеретия патшалығы Ресей империясының құрамына кірді. 1811 жылы империя құрамындағы Имеретия облысына айналды.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Жаңақала ауылдық округі

* Жаңақала ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Жаңақала ауылдық округі – Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Жаңаталап ауылдық округі (Жамбыл облысы)

**Жаңаталап ауылдық округі** – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңаталап, Ұйым ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңаталап.

  

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы ауылдық округтері
Жәнібек ауылдық округі

**Жәнібек ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жәнібек ауылы кіреді. Орталығы – Жәнібек ауылы. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7586 адамды (3727 ер адам және 3859 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы ауылдық округтері
Бөрі Исаев

**Бөрі Исаев** (1945 жылы туған, Арыс ауданы Қарааспан ауылы) – композитор, музыкатанушы. 

1963 жылы Шымкент музыкалық училищесін, 1971 жылы Құрманғазы атындағы консерваторияны бітірген. 1963 жылы Жетісай халық оркестрінің дирижері, 1972 – 96 жылдары Жетісай қазақ музыка театрының бас дирижері болды. Жетісайдағы Сырдария университетінің Ән және саз кафедрасының меңгерушісі, доцент. 

Оның 10-нан астам кітабы жарық көрген. 

1967, 1972, 1976 жылдардағы Бүкілодақтық фестивальдардың лауреаты.

Мақтаарал ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:1945 жылы туғандар
Санат:Арыста туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Мақтаарал ауданының құрметті азаматтары
Санат:Шымкент саз колледжі түлектері
Жаңақоғам ауылдық округі

**Жаңақоғам ауылдық округі** – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көктөбе ауылы кіреді. Орталығы – Көктөбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы ауылдық округтері
Жаңатоған ауылдық округі (Жамбыл облысы)

**Жаңатоған ауылдық округі** – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қостоған, Қызылсай, Мыңқазан ауылдары кіреді. Орталығы – Қостоған ауылы.

Жаңатоған ауылдық округі аудан орталығының оңтүстік-шығысы жағында 17 км қашықтықта Тараз-Бішкек автожолының бойында орналасқан. Округ аумағында екі орта, бір бастауыш мектеп, үш клуб, бір кітапхана, үш мед.пункт, байланыс бөлімшесі бар.

Жаңатоған ауылдық округі 1997-2001 жылдар аралығында Сұрат ауылдық округімен біріктіріліп, орталығы осы Жаңатоғанда болған. 2001 жылы Сұрат өз алдына бөлініп ауылдық округ болды.

## Ауыл тарихы
Мыңқазанның орнында бұрын "Ворошилов" және "Чкалов" колхоздары болған. 1950 жылы "Чкалов" пен "Ворошилов" біріктіріліп "Ворошилов", "Қостоған" мен "Қызыл сай" біріктіріліп, "Қостоған" колхозы болды. 1958 жылы "Ворошилов" колхозы "Қостоған" колхозына қосылып, "Қостоған" колхозы атанды. КСРО-ның кезінде компартияның ХХІІ съезі өткен 1962 жылы бұл колхозды "ХХІІ партсъезд" атындағы колхоз деп атаған. Колхоздың оралығы Қостоған ауылы болды. Колхозға "Қостоған", "Қызыл сай", "Мыңқазан" (бұрынғы Ворошилов елді мекендері ккірген. Қайта құру кезінде колхоз мүлде тапатылып кетіп, орнына шаруа қожалықтары құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы ауылдық округтері
Қосшы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Қосшы ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Оян, Кеңжайлау ауылдары кіреді. Орталығы – Оян ауылы. Округ құрамында болған ''Комсомольское'' ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 618 адамды (342 ер адам және 276 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тасқала ауданы ауылдық округтері
Жаңатұрмыс ауылдық округі (Байзақ ауданы)

**Жаңатұрмыс ауылдық округі** – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңатұрмыс, Жібек жолы, Көкбастау, Тегістік, Төрекелді ауылдары және Ақшолақ темір жол бекеті мен Қайнар темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Көкбастау ауылы.

## Табиғаты
Ауыл маңында Қарасу атты көл бар. 1930 жылдары колхоздастыру жұмыс жаппай жүріп жатқан кезде осы жердің халқы отырықшылыққа бейімделіп, егіншілікпен айналыса бастаған тұста ауыл маңынан аталмыш көлді қолмен қазып алады. Жердің түсінне қарай қазған көлдің түбі көрінбей қап-қара болғандықтан Қапрасу деп аталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Байзақ ауданы ауылдық округтері
Махаматрасул Исаков

**Махаматрасул Исаков** (15 ақпан 1927 жылы туған, Шымкент қаласы) – еңбек ардагері. Шымкент ауыл шаруашылық(ғы) техникумын (1946), Ташкент ауыл шаруашылық(ғы) институтын (1951) бітірген.

1951 — 1954 жылдары облыстық мақта шаруашылығы басқармасында басқарма бастығының міндетін атқарушы, Сайрам мақта шаруашылығында меңгеруші болды.

1954 – 58 жылдары Сайрам, Түркістан МТС-тарында  бас агроном, директор, Түркістан ауданы ауыл шаруашылық(ғы) инспекциясының бастығы.

1958 — 1960 жылдары Қазақстан КП Түркістан ауданы комитетінің хатшысы, екінші хатшысы,

1960 — 1962 жылдары Түркістан, Сайрам ауданы халық депутаттары кеңесі атқару комитетініңтөрағасы.

1962 — 1965 жылдары Сарыағаш аумақтық ұжымшар-кеңшар өндірістік басқармасының бастығы.

1965 — 1985 жылдары Қазақстан КП Сарыағаш, Түркістан ауданы   комитетінің1-хатшысы,

1985 — 1988 жылдары облыс әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды.

2 рет Еңбек Қызыл Ту, «Октябрь революциясы», «Халықтар достығы» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Түркістан облысының құрметті азаматы (2002).

## Сілтемелер

Санат:Шымкентте туғандар
Санат:15 ақпанда туғандар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары
Көктөбе ауылдық округі

* Көктөбе ауылдық округі – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Көктөбе ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Көктөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жаңатұрмыс ауылдық округі (Тұрар Рысқұлов ауданы)

**Жаңатұрмыс ауылдық округі** – Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңатұрмыс ауылы кіреді. Орталығы – Жаңатұрмыс ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы ауылдық округтері
Көнеккеткен ауылдық округі

**Көнеккеткен ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін Теректі ауданы құрамында болған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көнеккеткен, Қамыстыкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Көнеккеткен ауылы.  

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 953 адамды (504 ер адам және 449 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы ауылдық округтері
Жетітөбе ауылдық округі

**Жетітөбе ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Кәріқорған, Қоңыртөбе, Қосмұрат, Майбұлақ, Тасбастау, Шыңбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Кәріқорған ауылы.

Округтің жер көлемі 353,8 шаршы шақырым, тұрғындар саны 2666 адам (2007 ж.). Егіншілік және мал шаруашылығы дамыған. 

Округте 3 орта мектеп, 2 бастауыш мектеп, кітапхана, фельдшерлік пункт, 3 пошта байланысы жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы ауылдық округтері
Тектоникалық карта

**Тектоникалық карта** – жер қыртысының немесе оның жекелеген аудандарының құрылымдық ерекшеліктері мен белгілі геологиялық уақыт шамасындағы даму жолдарын сипаттайтын арнаулы карта. Тектоникалық карта тектоникалық процестердің табиғатын, туындау және көрініс беру ерекшеліктерін танып, білуде маңызды рөл атқарады. Қазақстанда алғашқы тектоникалық карта 1976 жылы жасалған. Тектоникалық картаны жасау үшін геологиялық картадағы шөгінділердің формациялық құрамы, құрылымдар пішіндерінің ерекшеліктері, геологиялық қималардың сипаты, геофизикалық зерттеулер мен бұрғылау жұмыстарының деректері ескеріледі. Тектоникалық карталар ірі үш топқа: сұлбалық, байырғы және арнаулы болып жіктеледі. Әр топ қамтыған ауданына қарай аймақтық және жалпы, мазмұнына қарай құрылымдық және тектоникалық болып ажыратылады. Сұлбалық Тектоникалық карта – қатпар осьтерінің басты бағыттары мен ірі жарылымдардың созылу бағыттарын кескіндейді. Байырғы Тектоникалық карта – мұндағы құрылымдық пішіндер стратиграфикалық қиманың абсолюттік белгілері анықталған нақтылы деңгейлік сызықтары немесе статиграфикалық кешендер табанының жер бетіне шығу сызықтары, т.б. маңызды рөл атқаратын әр түрлі изосызықтарды графикті тұрғыдан кескіндеу негізінде жасалады. Мұндай тектоникалық карталар кез келген тектоникалық құрылымды тиімді зерттеудің негізі болып саналатын тектоникалық аудандастыру шараларын орындауға мүмкіндік береді. Арнаулы Тектоникалық карта тектоника ғылымының жекеленген мәселелерін шешуге көмектеседі. Оған геологиялық формациялар картасы, қатпарлану дәуірлері мен фазаларының картасы, қатпарлық типтер картасы, т.б. жатады. Тектоникалық карталардың масштабтары: құрлықтар мен ірі мемлекеттер үшін – 1:1000000 – 1:2500000, жеке аймақтар үшін – 1:2500000 – 1:500000 болып келеді.

## Сілтемелер

 	

Санат:Геология
Санат:Карталар
Ержан Бекбауұлы Исақұлов

**Ержан Бекбауұлы Исақұлов** (15.6.1953 жылы туған, Түркістан облысы, Төле би ауданы, Кеңесарық ауылы) – генерал-майор.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
* Қазақ политехникалық институтын бітірген (1974).
* Еңбек жолын Бестөбе «Каззолото» комбинатының байыту фабрикасында мастер болып бастаған.
* 1979 – 84 жылдары облыстық ҰҚК басқармасының №2 бөлімшесінің өкілі, аға өкілі, бөлімше бастығы болды.
* 1989 – 2000 жылдары Атырау облыстық, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола облыстық ҰҚК басқармаларында басшылық қызметтер атқарды.
* 2001 жылдан ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары.
* 2007 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

## Марапаттары
II дәрежелі «Даңқ» орденімен (2005), 16 медальмен марапатталған. ҚР ¥ҚК Құрметті қызметкері (2000).

## Шендері
Әскери атағы - запастағы генерал-майор.

## Марапаттары
Үйленген. Жұбайы - Исақұлова Гүлшәкира Мырзақызы.
2 ұлы және қызы бар.

## Дереккөздер

Санат:15 маусымда туғандар
Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Төле би ауданында туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:II дәрежелі Даңқ орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасы ҰҚК-нің құрметті қызметкерлері
Жексенбек Еркімбеков

**Жексенбек Еркімбеков** (5.1.1930 жылы туған, Алматы облысы, Ескелді ауданы, Биғаш ауылы - 21.01.2018, Алматыhttp://syrboyi.kz/zedelnews/17037-bryny-mdeniet-ministr-zheksenbek-erkmbekov-mrden-ozdy.html ) – мәдениет және қоғам қайраткері, ҚР-ның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1994). 

Алматы мемлекеттік консерваториясын домбырашы-дирижер, оқытушы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ радио коммитетінің жанындағы ұлт-аспаптар оркестрінде, Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде домбырашы болған ол Бухарест қаласындағы Дүниежүзілік жастар мен студенттердің 4-фестиваліне қатысып, арнайы дипломмен марапатталды. 1956 – 58 жылдары Алматы хореография училищесінің директоры, Қазақ радиосы музыка редакциясының көркемдік жетекшісі, Қазақ КСР-і ән-би ансамблінің директоры, 1959 – 61 жылдары Қазақстан КП ОК-нің мәдениет секторының меңгерушісі, 1961 – 66 жылдары Қазақтың мемлекеттік академия опера және балет театрының директоры қызметтерін атқарды. 1966 – 76 жылдары Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінде өнер басқармасының бастығы, министрдің орынбасары, Мәдениет министрі (1976 – 87) болып қызмет етті. 

Қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры

9 – 11-сайлау Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 2 рет “Құрмет белгісі” ордені және бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:5 қаңтарда туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:21 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:2018 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Келе

**Келе** – інгендер табыны. Әр келеде *10 – 15 інген* болады. Келеге түсетін бураны ерекше күтеді; қ. *[[Түйе]]*

## Дереккөздер:
Сай

200px|thumb|right
**Сай**
 —  тау етектерінде, далаларда ұшырасатын, көбінесе делювийлік шөгінділермен көмкерілген көлбеу жағалаулы құрғақ немесе уақтылы ғана су ағатын шағын аңғарша, көбіне құрғақ, кейде маусымдық су ағатын, беткейі көлбеулене келген ұзын ойыс. 
*Сай жер бетінің эрозияға ұшырауынан (*[[қар]] және [[жаңбыр]] суыны*) және жыралардың одан әрі дамуынан қалыптасады. 
*Ұзындығы 10 — 15 км-ге, ені жүздеген м-ге, тереңдігі ондаған м-ге дейін жетеді. 
*Табаны мен беткейлері шабындық ретінде пайдаланылады; егін, бау-бақша өсіріліп, елді мекендер орналасады.

Сай  — 
# кұрғақ немесе уакытша су ағатын, көлбеу келген ойыс табанды (табаны мен беткейлері түйетайланып тегістелген жыра), беткейлері шығыңқы әрі шымдақ, кейде бұталар өскен аңғар. Ұзындығы ондаған км, ені 100 м, тереңдігі ондаған м болады. Көбінесе орманды дала мен далалық белдемдерде кездеседі. Сай жыралардың соңғы сатысына жатады; 
# қар және жаңбыр суының өрекетінен пайда болатын жыра, басқаша айтқанда, жыраның ақырғы сатысы, беткейлері мен үстін шым басқан. Жылдың басым бөлігінде құрғақ болып, кейбір маусымда су ағып жататын көлбеу беткейлі ойыс. Сайдың ұзындығы 10—15 км- ге, терендігі ондаған, ені жүздеген метрге дейін жетеді, табаны мен беткейлері шабындык ретінде пайдаланылады, бау- бақша өсіріліл, онда елді мекендер орналасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Кенен ауылдық округі

**Кенен ауылдық округі** – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Кенен ауылы кіреді. Орталығы – Кенен ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Қордай ауданы ауылдық округтері
Игілік ауылдық округі

**Игілік ауылдық округі** – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Игілік, Өндіріс ауылдары кіреді. Орталығы – Өндіріс ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы ауылдық округтері
Көшім ауылдық округі

**Көшім ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Үлкен Шаған, Ақсу, Колесово, Көшім, Кіші Шаған, Өркен ауылдары кіреді. Орталығы – Үлкен Шаған ауылы.

## Тарихы
2013 жылы Көшім ауылдық округінің Жаңатаң ауылы Щапов ауылдық округіне берілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4040 адамды (2059 ер адам және 1981 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы ауылдық округтері
Имиджелогия

**Имиджелогия** (*іmage* – бейне, *logos* – ғылым) – саяси технологияларды, ондағы процестер мен құбылыстарды, саяси тұлғаның жетекшілік қабілеттерінің қалыптасуы мен даму заңдылықтарын зерттейтін саясаттану ғылымының саласы.

Имиджелогия өз алдына ғылым саласы ретінде 20 ғасырдың 50-жылдарының соңында қалыптасты. Имиджелогия саясаттану ғылымының жалпы методологиялық парадигмаларына сүйене отырып, саяси білімдерді жинақтап қорытады, саяси қарым-қатынастар мен процестің даму тәжірибесін, саяси ин-ттардың қызметін сараптайды, саяси жетекшіліктің ерекшеліктері мен заңдылықтарын, саяси интеллигенцияның жай-күйін, биліктің ресурстары мен оның түрлерін, т.б. зерттейді. Имиджелогияның қалыптасуы мен дамуы саяси құндылықтар мен саяси қарым-қатынастардың жаңа формаларының қалыптасуына және әр түрлі нақты тарихи типтегі мәдениеттерде саяси жетекші қызметінің алуан түрлі көрініс алуымен тікелей байланысты. Ол, көбінесе, уақытқа, нақтылы тарихи жағдайларға, қоғамдағы үстем идеялық-саяси көзқарастардың жүйесіне, адамдардың жеке басының даму деңгейіне, дүниетанымына, саяси мәдениетіне тәуелді. Имиджелогия мәліметтер жинаудың әр түрлі әдістерін (кешенді социология зерттеулер, сауалнамалар, саяси кейіпкерлерді, тарихи хабарларды сараптау) қолданады. Соңғы кездері саяси жетекшілердің бейнесі мен өмірбаянын жүйелі психологиялық бейнелеу әдісі кеңінен қолданылып келеді. Имиджелогия өзінің үлгілері мен әдістерін саяси ғылымдардың барлық жүйесінен алады. Саяси имиджелогияның әдісі имиджмейкинг – саясаткерлердің саяси орны мен беделін анықтауға мүмкіндік береді. Сол арқылы саяси жетекшілікке бәсекелестер өздерінің бағдарламалары мен оларды жүзеге асыру жолдарын таңдай алады. Насихат, саяси жарнама, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жеке тұлғаның ойлау кейпін, әлеуметтік бағытын танытып, оны саяси жетекші ретінде қалыптастырады. Саяси жетекшінің бет-бейнесін жасаушы маман – имиджмейкер оның саяси кеңістіктегі орнын қамтамасыз етеді. Имиджмейкердің міндеттері: адамның мінез-құлқы заңдары негізінде болуы мүмкін тенденцияларды анықтау және олардың салдарын болжау, дау-дамай мен түсінбестіктердің алдын алу, жеке және қоғамдық мүдделерді үйлестіру.

## Сілтемелер


Санат:Саясат
Санат:Қоғам
Көпжасар ауылдық округі

**Көпжасар ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көпжасар, Салтанат, Саралжын ауылдары кіреді. Орталығы – Көпжасар ауылы. Округ құрамында болған ''Үштас'' ауылы 2021 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1748 адамды (922 ер адам және 826 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы ауылдық округтері
Берген Исаханов

thumb|right|200px|Жайылмадағы монумент
**Берген Исаханов** (10.12. 1922, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылы (құжат бойынша Ордабасы ауданы) – 14.10. 1970, Ордабасы ауданы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (30.10.1943).

1942 жылы майданға аттанып, Қызыл тулы 69-Севск атқыштар дивизиясының құрамында ұрысқа қатысты. Бөлімше командирі, сержант И. Днепрден өту кезіндегі ұрыста асқан ерлік, батырлық көрсетті. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. Соғыстан кейін Ордабасы ауданында жауапты қызметтер атқарған. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған. Балалық шағы өткен Ордабасы ауданындағы қазіргі Берген Исаханов ауылында ескерткіш орнатылған. 
Туған жері Сарысу ауданы Жайылма ауылында Ұлы Отан соғысы құрбандарына қойылған монументтің қасбетінде Берген Исахановтың есімі қашалып жазылған.

## Дереккөздер


Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:10 желтоқсанда туғандар
Санат:14 қазанда қайтыс болғандар
Ақсу (Қызылорда облысы)

**Ақсу** — Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы ауыл, Ақсу ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жалағаш кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде, Сырдария өзенінің оң жағалауына орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1673 адам (823 ер адам және 850 әйел адам) болса, 2009 жылы 1276 адамды (623 ер адам және 653 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1950-60 жылдары Сталин, 1979-96 жылдары күріш өсіретін өзімен аттас кеңшардың орталығы болып келді. 1999 жылға дейін ауыл 22 партсъезд деп аталған. Бұрынғы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары мен ӨК ұйымдастырылған. 

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы елді мекендері
Келемеждеу

нобай
***Келемеждеу*** – адамның мінез-құлқы мен іс-әрекетіндегі жағымсыз қылықтарын мазақ етіп күлкіге айналдыру. Келемеждеу адамға күшті ықпал етіп, оның жағымсыз қылықтарын сын көзімен қарап түзетуіне ықпалын тигізеді. Адамның мінез-қылығын орынсыз келемеждеу өзара өшпенділік пен жаулыққа соқтыруы мүмкін. Мұндай жағдайда *“Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады”* дейтін қағиданы басшылыққа алған жөн.

## Дереккөздер:
Кеңес ауылдық округі (Меркі ауданы)

**Кеңес ауылдық округі** – Жамбыл облысы, Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жауғаш батыр, Кеңес ауылдары кіреді. Орталығы – Кеңес ауылы. 2017 жылы Кентай ауылы Ақермен ауылдық округіне берілді.

 

## Инфрақұрылымы
Округте бір орта, бір бастауыш мектеп, екі мед.пункт, мәдениет үйі, кітапхана, байланыс бөлімшесі, тамақтандыру орны бар.

## Тарихы
Округ аумағында "Қазақстан" колхозы болған. Бұл колхоз 1960-70 жылдары облыс, республика көлемінде миллионер колхоз атанған. Колхоздың малшылары мен механизаторлары, қызылшашылары жоғарғы жетістіктерге қол жеткізіп, өз қаражаттарына бірнеше адам бір-бір ГАЗ-24 ("Волга") жеңіл автокөлігін сатып алады. Ол кездерде "Волга" автокөлігін тек басшылар ғана мінетін.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы ауылдық округтері
Кеңес ауылдық округі (Мойынқұм ауданы)

**Кеңес ауылдық округі** – Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Айдарлы ауылы кіреді. Орталығы – Айдарлы ауылы.

 

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы ауылдық округтері
Әлмахан Исахов

**Әлмахан Исахов** (14.9.1942 жылы туған, Арыс қаласы) – журналист. ҚазМУ-дың филология факультетін бітірген (1967). 1967 – 71 жылдары Бөген, Қызылқұм ауданы газеттерінде бөлім меңгерушісі, Шымкент тоқыма комбинатының көптаралымды газетінде аудармашы, 1971 – 77 жылдары «Оңтүстік Қазақстан» газеті жауапты хатшысының орынбасары, 1977 жылдан Мақтаарал ауданындағы меншікті тілшісі. «Аққулар ұшқан ауылым», «Бағара – алтын бесігім» кітаптарын құрастырған, «Ақ мақта», «Күш атасы», «Жетісай әуендері» топтамаларына көркем туындылары енген. Бүкілодақтық көрменің қола медалінің иегері. ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Сілтемелер
Қазақстан тарихы энциклопедиялық анықтамалық

“Қазақстан тарихы” энциклопедиялық анықтамалық, “Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасы бойынша шығарылған. Онда ежелгі дәуірден күні бүгінге дейінгі Қазақстан тарихына қатысты мақалалар жинақталған. Кітапта Қазақстан аумағындағы ірі тайпалар, тайпалық одақтар, мемлекеттер мен олардың көрші елдермен саяси қарым-қатынасы, онда өткен үлкенді-кішілі саяси оқиғалар (ірілі-ұсақты соғыстар, азаттық жолындағы көтерілістер, саяси науқандар, т.б.) баяндалады. Мемлекет [басшылары ([қаған, хан, патша, президент, т.б.) мен тарихтан өз орнын алған ірі тұлғаларға да (билер, батырлар, зиялылар) үлкен мән берілген. Сонымен бірге Қазақстан тарихынан хабар беретін ежелгі қалалар мен археологиялық ескерткіштер, жазба ескерткіштер мен олардың авторлары, тарихқа байланысты терминдер мен тарихи дәуірлер қарастырылған. Кітап 2006 ж. “Аруна” баспасынан жарық көрді.. 2010 жылы толықтырылып, өңделген 2–басылымы шықты. Кітапта 768 бет (2 басылымда да), карталар, суреттер бар. Таралымы: 5000 дана.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Бейбітшілік ауылдық округі

**Бейбітшілік ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін *Краснов ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бейбітшілік, Астафьево, Сырым батыр, Чапурино ауылдары кіреді. Орталығы – Бейбітшілік ауылы. Округ құрамында болған *[[Щучкино]]* ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1071 адамды (539 ер адам және 532 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы ауылдық округтері
Қабыршақты ауылдық округі

**Қабыршақты ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қабыршақты ауылы кіреді. Орталығы – Қабыршақты ауылы. Округ құрамында болған *Шымқұдық* ауылы 2003 жылы, ''Үшқұдық'' ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 918 адамды (479 ер адам және 439 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы ауылдық округтері
Иминишу Сылиби қаған Сымо

**Иминишу Сылиби қаған Сымо**, *Ильби Незук Ирбис* – бірінші Түрік қағанатының ыдырау кезеңінде билік құрған түркі қағандары бірінің қытай деректеріндегі есімі.Қаған болғанға дейін тегін лауазымын иеленген. 618 – 626 жылдары бірнеше рет Қытайға елшілік сапармен барып қайтқан. 630 жылдан бастап Таң императорынан әскери шен алып, түркі тайпаларына басқарушы болып тағайындалғанымен, іс жүзінде қытай императоры сарайында қызметте болды. 641 жылы Таң әулетінің ықпалымен ол өзі басқаратын тайпаны бастап солтүстікке қарай қоныс аударады, Ордостың шығыс жағындағы аймақты иеленеді. 644 жылы Иминишу Сылиби қаған Сымо түркі тайпаларының қысымына шыдай алмай Қытайға қашуға мәжбүр болды. 645 жылы ол қытай-қидан соғысына қатысқан.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Тұлғалар
Кеңес ауылдық округі (Талас ауданы)

**Кеңес ауылдық округі** – Жамбыл облысы Талас ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бөлтірік шешен, Көшек батыр ауылдары кіреді. Орталығы – Бөлтірік шешен ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Талас ауданы ауылдық округтері
Хидоят Давлетов

**Хидоят Давлетов** (9.3.1938, Сайрам ауданы Манкент ауылы) – еңбек ардагері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1985).

1955 ж. Манкент ауылындағы Ленин атындағы орта мектепті, 1961 ж. Ташкенттегі инженерлік-механикалық институтын бітірген. 1961 – 1970 ж. – *«Победа»* ұжымшарында бас инженер, 1970 – 1988 ж. *«Манкент»* ұжымшарының төрағасы, 1988 – 1990 ж. *«Сайрам»* агроөнеркәсіптік кешенінің бас директоры, 1990 – 1994 ж. Сайрам автокөлік мекемесінің директоры қызметтерін атқарды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Халықтар достығы», «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған. Республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер..

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Айып Қисаұлы Құсайынов

**Құсайынов Айып Қисаұлы** - Ақтоғай ауданы, Бөгенбай батыр ауылы – 21.6.2001, Алматы қала) – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1994), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген зоотехнигі (1975). 

Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.
* Алматы зоотех.-малдәрігерлік институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.
* 1960 жылдан өмірінің соңына дейін жауапты партиялық және шаруашылық қызметтер атқарды.
* «Североказахстанские мериносы и пути их совершенствования» деген тақырыпта доктор диссертация қорғады. 
* Павлодар облысындағы «Бесқарағай» асыл тұқымды қой з-тында қой тұқымын асылдандыру бағытында селекциялық ғыл. жұмыстар жүргізген. Нәтижесінде қойдың облыстың қытымыр табиғатына бейімделген, жабағы жүнді Солтүстік қазақ мериносы тұқымын шығаруға және асылдандыруға ат салысты.

2 рет Еңбек Қызыл Ту, Қазан революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы) туғандар
Санат:21 маусымда қайтыс болғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан зоотехниктері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген зоотехниктері
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Қадырғали Жәлелұлы Ахметов

**Қадырғали Жәлелұлы Ахметов** (7.2.1942 ж.т., Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Коловертное ауылы) – медицина ғылыми докторы (1997).

Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1965, қазіргі Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина университеті) бітірген. Ленинград медицина институтында ординатурадан өткен (1970). Батыс Қазақстан облысы бұрынғы Чапаев (қазіргі Ақжайық) ауданы  Қараша ауылындағы аурухананың меңгерушісі (1965–1968), Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент (1970–1977, 1981–1994; 1994 жылдан кафедра меңгерушісі), Маңғыстау облысы денсаулық бөлімінде бас терапевт (1977–80), Қазақ кардиология ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер (1980–1981) болды. Оның негізгі ғылыми жұмыстары кардиология мен терапия мәселелеріне арналған. Қадырғали  60-тан астам ғылыми еңбектің авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Көгершін ауылдық округі

**Көгершін ауылдық округі** – Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көгершін, Қосапан ауылдары кіреді. Орталығы – Көгершін ауылы.

 

## Дереккөздер

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы ауылдық округтері
Вадим Михайлович Глазырин

**Вадим Михайлович Глазырин**(1924, Марий АКСР-і, Йошкар-Ола қаласы – 2005) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1972ж.), профессор (1974). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 

Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1953жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 1953 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық университетінде аспирант, ассистент, доцент, оқу ісі жөніндегі проректор, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарады. 

1970 ж. «Лесохозяйственные основы хозяйства в осинниках Казахстана» деген тақырыптағы докторлық диссертациясын қорғады. 70-тен астам ғылыми мақала мен 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Йошкар-Олада туғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессорлары
Қызылшарық (Алматы облысы)

**Қызылшарық** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл, Аса ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 90 км-дей жерде, Бақай тауының солтүстік баурайында. 

## Тарихы
Ауыл 1963-95 жылдары жүзім өсіретін Шелек кеңшарының, 1995-1997 жылдары “Қызылшарық” ӨК-нің орталығы болып келді. Оның негізінде Қызылшарық және округке қарасты Асысаға, Қайрат, Жаңашаруа, Диқан, Таусүгір ауылдарында 2 ӨК, 6 ЖШС және 900-ге жуық шаруа қожалығы құрылды. Ауылдың төбелі-жонды келген оңтүстік жағынан Д.Қонаев атындағы Үлкен Алматы каналы өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Қазаншы кесенесі

**Қазаншы кесенесі** (18-19 ғ-лар) – Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Созақ ауданы, Созақ ауылының орталығында орналасқан. 

## Сипаты
thumb|right|200px|Қазаншы ата кесенесі. XVIII-XIX ғасырлар. Солтүстік-шығыс көрінісі.
Аңыз бойынша, мұнда жерленген адам қазан құюшы ретінде жергілікті қолөнершілер арасында ерекше құрметке ие болған адам екен. Кесене шикі кірпіштен қаланып, лаймен сыланған. Қабырғалары 6,4×6,35 м төрт қырлы пішін үстіне ұзын күмбез орнатылған. Ғимараттың жалпы биіктігі – 8,4 м. Кірер есігі оңтүстік жағында орналасқан. Күмбездің орта бөлігінде жарық түсетін дөңгелек саңылау және шахматтық қатармен шаншылған үшқатар сырғауыл бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Түркістан облысы сәулеті
Келермес обалары

***Келермес обалары*** – сақ дәуірінен сақталған ескерткіштер (б.з.б. 7 – 6 ғ-лар). Солтүстік Кавказдағы Адыгей Республикасындағы Келермес ауылы маңында орналасқан. Бірнеше тарихи дәуірлердің ескерткіштерінен тұратын зираттың келермес обалары деген атпен ғылымға енген алты үлкен обасынан ерте сақ мәдениетіне қатысты әлемдік маңызы бар заттардың (қару-жарақ, ат әбзелдері, әшекейлер) үлкен тобы табылған. Төрт обаны 1903 жылы тау-кен маманы Д.Г. Шульц қазды. Қазба барысын құжаттаудағы дұрыс зерттеу тәсілін қолданбауы, оның үстіне табылған бағалы заттардың біразын талан-таражға салуы себепті обалардың құрылымдық деректері, т.б. мәліметтері толық емес. 1904 жылы профессор Н.И. Веселовский екі обаны қазды. Келермес обалары берген ерте сақ кезеңінің тамаша өнер бұйымдарын кейін А.А. Иессен, М.И. Артамонов, В.А. Ильинская, А.И. Тереножкин, т.б. көптеген ғалымдар зерттеді. Обалардың астында ауд. 100 шаршы м-ге жуық үлкен шұңқыр қабірлер ашылған. Мүрделер 2 м-ден астам тереңдікте ағаш құрылыстардың ішінде алтыннан, қоладан, темірден жасалған бағалы бұйымдарымен бірге жерленген. Сонымен қатар, қабірдің шеткі жақтарында көптеген аттарды көмген. Мыс., 1-ші обада қабірдің екі жағында 12-ден барлығы 24 ат, ал 2-ші обада 18-ден барлығы 36 ат көмілген. Келермес обалары ерте сақ кезеңінде дәулетті ақсүйектер жерленген ескерткіштерге жатады. Сақ тарихында олардың Алдыңғы Азияға барған жорығы ерекше орын алатынын ескерсек, осы жорыққа нақты дәлелдер болатын жәдігерлердің бірі – осы обалар. Олардың негізгі құндылығы да осында. Келермес обалары сақтардың тарихи жорығын деректермен дәлелдейтін Армениядағы Кармир-Блур, Ирандағы Зивие ескерткіштерімен маңызы жағынан бір қатарда тұрады. Ғалымдардың пікірінше, келермес обалары сақтар Алдыңғы Азиядан қайтып келгеннен соң салынған. Мұндағы заттардың бір тобы, оның ішінде *алтын, күміс ыдыстар, айна*, т.б. әшекейлер Алдыңғы Азиялық, яғни ассириялық дәстүрмен жасалған. Кавказдық ұсталардың заттары, одан тыс сақтардың өзіне тән дулығалары мен қазандары, *садақ жебелері* бар.

## Дереккөздер:


Санат:Ескерткіштер
Көлқайнар ауылдық округі

**Көлқайнар ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбек, Жамбыл, Көлқайнар, Қостөбе, Тастөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Тастөбе ауылы.

Жер көлемі - 11603 га. Ауылдық округте Ә.Тарази атындағы, Еңбек орта мектептері, Жамбыл, Қостөбе бастауыш мектептері, ауылдық клуб, дәрігерлік амбулатория, 3 мед.пункт бар.

## Ауыл маңы табиғаты
**Көлқайнар бастау** - жерден ондаған бұлақтар қайнап шығып жатқан, көлшіктер, өзеншелер болған. Бұрқырап жатқан бұлақтарға байланысты "Көлқайнар" аталған.
**Қапал каналы** - егістікті суландыратын негізгі канал.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) ауылдық округтері
Имитация

**Имитация** ( – еліктеу, көшірме), музыкада – көп дауысты шығармаларда негізгі тақырыптың әуелі бір дауыста, кейін басқа дауыстарда кезекпен қайталануы. Кейде имитация әуен басталмастан бұрын пайда болады да, негізгі әуенмен ұласып, шығарманың тыңдаушыға қонымды болып естілуін қамтамасыз етеді. Имитацияның негізі – фуга, ол, көбінесе, канондарда жүреді. Имитация алғашында көп дауысты ән жанрында дамып, кейін полифониялық кәсіби шығармаларда кеңінен қолданылып келеді.

**Имитация**— өнертану мен мәдениеттануда белгілі бір өнердің стиліне, мектебіне, бағытына, шеберлік мәнеріне еліктеуді білдіретін үғым. Елікгеуші мүлде басқа тәсілмен, көркемдік құралдарымен мақсат еткенін айнытпай келтіріп, қайталауы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениеттану
Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Нұрсұлу Ыбырайқызы Бөкетова

**Нұрсұлу Ыбырайқызы Бөкетова** (1948 жылы туған) – филология ғылымдарының докторы (1995 жылы), профессор (1998 жылы). Алматы педагог шет тілдер институтын (1970 жылы, қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) бітірген. 1970–74 жылдары Түркістан облысы орта мектептерінде шет тілі мұғалімі, 1974–93 жылдары Қарағанды мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 1994–98 жылдары'факультет деканы. 1996 жылдан «Лингва» тіл және аударма институтының ректоры қызметтерін атқарады. 50-ден астам ғылыми енбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* «ІЗГІ ІС ІЗАШАРЛАРЫ» 
* «ІСКЕР ӘЙЕЛДЕР ӘРДАЙЫМ ЕЛ НАЗАРЫНДА»

Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Ақтайлақ (жайлау)

**АҚТАЙЛАҚ** – Қармақшы ауданындағы жайлау. Дауылкөл ауылдық округі, Тұрмағанбет айылының маңында, ғ10 т. ж. айырмасы жанында орналасқан. Атауы осы өңірде өмір сүрген елдің қамқоршысы болған, өмірінің соңына дейін Ақ түйе мініп жүрген Жаппас руы адамының атымен қойылған. Дүниеден өтерде: «Мені осы Жалайыр мен Жаппастың ата жұрттық шекарасына қойыңдар. Бұлар мен кеткеннен кейін жер үшін жанжалдаспасын» – деген екен. Темір жол айырмасы Ақтайлақ деп аталады және айырмадан 1 км жерде Ақтайлақтың бейіті орналасқан.

## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"

Санат:Жайлаулар
Темірхан Дайрашев

**Темірхан Дайрашев** (1913 ж. туған, Түркістан ауданы) – Социалистік Еңбек Ері (8.6.1957). Еңбек жолын Талапты ауыл шаруашылығы артелінде жұмысшы, Шәуілдір МТС-нда тракторшы болып бастады. 1950 – 1961 ж. Бірінші Жетісай МТС мен Ильичев ауданы РТС-нда директор, 1961 – 1981 ж. Жетісай ауданы *«Казсельхозтехника»* бірлестігінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1955 – 1959 ж. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1957 – 1967 ж. Қазақстан КП Шымкент облысты комитетінің мүшесі. ***Ленин орденімен, медальдармен*** марапатталды..

## Дереккөздер



Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Көкбастау ауылдық округі

**Көкбастау ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бақалы, Көктөбе, Қосбөлтек, Теріс ауылдары кіреді. Орталығы – Теріс ауылы.

Көкбастау ауылдық округі аудан орталығынан 8 шақырым жерге орналасқан. Ол округ 1961 жылы Большевик ауылдық кеңесі болып құрылған. 1993 жылы Көкбастау ауылдық округі болып өзгертілген. 2 орта, бастауыш мектеп, 3 фельдшерлік пункт, 2 мешіт, 4 клуб, 3 кітапхана орналасқан. Округтің жер көлемі 406,6 шаршы шақырым. Ауыл шаруашылық жер көлемі 31510 га, оның ішінде тәлімдік жер 9079, суармалы 1342, жайылымдық 22388.

## Ауыл табиғаты
Көкбастау бұлағы орта ағасырда осы маңда жасаған Баркубас шаһарын сумен қамтамасыз етсе керек. Ал, бүгінде ел табынатын Әулие бастаудың біріне айналған Көкбастау ауылдың оңтүстік қыр жақ бетіндегі жыра қолтығында қайнап жатыр. Аумағы шағын ғана, бұлақ сырттан қарап тұрған жанға адам көзі секілді көрінеді, тура адамның көз қарашығы тәрізді. Ортасы - қайнар, айналасы - ақ кірпіш, жағасы - кірпік тәрізді, суы таза мөлдір, бал татиды, "суы шипалы - асқазан, өт, бауыр, жалпы іш ағзаларына дауа, құрсақ көтермеген әйелдер мен жолы болмай жүргендерге септігі тиеді" - дейді айтушылар. Әулие бастау - жер асты сулары арқылы Түркістан қаласына байланысы бар деген болжамдар да бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Жуалы ауданы ауылдық округтері
Көкдөнен ауылдық округі

**Көкдөнен ауылдық округі** – Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жақсылық, Көкдөнен ауылдары және Құмарық темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Көкдөнен ауылы.

 

## Дереккөздер

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы ауылдық округтері
Қайрат Мұхамметқұлұлы Исламқұлов

**Қайрат Мұхамметқұлұлы Исламқұлов** (1 маусым 1940 жылы Алматы - 24 ақпан 2017 жылы Алматы) — ғалым. Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі. Техника ғылымдарының докторы, профессор.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1998). Қазақстан Республикасының Білім Беру ісінің Құрметті қызыметкері (2001). 
 
## Толығырақ
Украинаның Днепродзержинск қаласындағы металлургтер училищесінде оқып, еңбек жолын Теміртау қласындағы металлургия з-тында бастаған. Мәскеу Болат және қорытпалар институтын (1962), Мәскеу машина жасау институтының аспирантурасын бітірген (1976). 1967 – 95 жылдары Қазақ химия-технологиялық институтында, Халықаралық қазақ-түрік университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі болып еңбек етті. 1996 жылдан осы университеттің Шымкент бөлімінің проректоры. Ғылыми жаңалықтары Херсон комбайн зауыты, Тула қару-жарақ зауыты, Өзбекстан электркомбинаты, Кентау экскаватор, Шымкент шина, мех. және автомобиль жөндеу зауыттары өндіріс орындарына енгізілген. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998). 100-ден аса ғылыми еңбегі жарияланған. 15 авторлық және өнертапқыштық куәлігі бар.

## Марапаттары
*1992 жылы Техника ғылымдарының докторы  (ғылыми атағы берілді); 
*1996 жылы профессор (ғылыми атағы);
*Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі;
*1998 жылы елбасының жарлығымен Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (құрметті атағы) берілді.
*1998 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының үздік жоғарғы оқу орнының оқытушысы құрмет грамотасы;
*2001 жылы Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері   (құрметті атағы);
*2002 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
*2007 жылы Мұхтар Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры;
*2007 жылы Днепродзержинск Мемлекеттік техникалық университетінің құрметті профессоры
*2015 жылы «Құрмет ордені» мен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары
Әмірлан Айдарбекұлы Құсайынов

**Құсайынов Әмірлан Айдарбекұлы** (25.9.1957 ж.т., Алматы қала) – технология ғылым докторы (1993), профессор, Халықаралық жоғары мектеп ғыл. (1996), Халықаралық (2002) және ҚР (2002) Инж. академияларының акад. Мәскеу құрылыс-инженерлері институтын (1979) және Орт. құрылыс конструкциялары ғылым-зертеушы институтының аспирантурасын (1983) бітірген. 

Алматы архитектура-құрылыс институтында ассистент, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі (1983–95, қазіргі Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясы), ҚР Үкіметі аппаратында бөлім меңгерушісінің орынбасары (1995–97), Қазақстан–Америка университетінің президенті (1997–2000) болып жұмыс істеді. 2000 жылдан Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясының ректоры қызметін атқарады. «Дискретно-континуальные модели диссипативных систем динамики и сейсмостойкости» деген тақырыпта доктор диссертация қорғады. 40-тан астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 2 кітаптың (телавт.) авторы.

## Отбасы
Әкесі – лингвист Айдарбек Нұрымұлы Құсайынов. Анасы – лингвистика ғылымдарының кандидаты, профессор Ғазиза Қасқайқызы Құсайынова.

Жұбайы – Қырмызы Әйткенқызы Құсайынова, биология ғылымдарының кандидаты.

Ұлы – Айғазы Әмірланұлы Құсайынов, қазақстандық кәсіпкер, Verum Group және Charterhouse Kazakhstan компанияларының негізін қалаушысы, «Халықаралық білім беру корпорациясының» бақылау кеңесінің төрағасы.

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Көктал ауылдық округі (Байзақ ауданы)

**Көктал ауылдық округі** – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көктал ауылы кіреді. Орталығы – Көктал ауылы. Облыс әкімінің 18.05.2002 жылғы №92 қаулысымен жаңадан құрылған.

## Табиғаты
Ауылдың шығыс жағында Талас өзенінен тартылған "Жұмабай каналы" бар болса, батыс жағында Мәдімар болыстың атасы Белқожа бидің каналы жатыр. Соның жанында Белқожа каналынан тартылып қолдан жасалған "Бөгет" тоғаны жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Байзақ ауданы ауылдық округтері
Ақтан батыр ауылы (Қызылорда облысы)

**Ақтан батыр** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Көларық ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 35 км жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1562 адам (800 ер адам және 762 әйел адам) болса, 2009 жылы 1208 адамды (608 ер адам және 600 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1959-1996 жылдары күріш өсіретін 22 партсъезд атында кеңшардың орталығы болып келді. Кеңшар негізінде Ақтан Батыр ауылында және округке қарасты Мырзабек, Шерекен елді мекендерінде 1996 жылы шаруа қожалықтары құрылды. Ақтан Батыр аталуы осы өңірдегі Түлкіқашқан деген жерде (Сырдарияның Тілесарық тармағы бойында) 1770 жылы дүниеге келген Ақтан батырдың есімімен байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Қызылшекара

**Қызылшекара** — Алматы облысы Райымбек ауданы, Сүмбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Нарынқол ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 22 км-дей, округ орталығы Сүмбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде, Текес өзенінің сол жақ аңғарында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1975-1997 жылдары қой өсіретін “Қызылшекара” кеңшарының орталығы болып келген. Оның негізінде 1997 жылдан бастап шаруа қожалықтары құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы елді мекендері
Рим клубы

**Рим клубы** — 1968 жылы құрылған әлемдік саяси, қаржылық, мәдени және ғылыми элитаның өкілдерін біріктіретін халықаралық қоғамдық ұйым. 

Ғылыми-техникалық революция дәуіріндегі адамзат дамуының ерекшеліктерін тереңдей түсіну мақсатында италиялық экономист А.Печчеи ұйымдастырды. Оған әлемдегі 30-дан астам дамыған елдердің 100-ге тарта белгілі ғалымдары, қоғам қайраткерлері, бизнес өкілдері енген. Негізгі қызмет бағыттары: жаһандық мәселелерді зерттеуді ілгерілету; осы мәселелерге байланысты қоғамдық пікір қалыптастыру; бұл мәселелерге мемлекет басшыларының назарын аударып, сұхбат құру. Рим клубы баяндамалары ғылыми-техникалық және экон. дамудың жедел қарқыны сақталатын болса 21 ғасырдың 1-жартысында “жаһандық апат” қаупі бар деп дабыл қағуда. Олар “органикалық өсу идеясын” ұсынады. Рим клубының көзқарастарынан табиғат пен қоғам дамуының күрделі қарым-қатынасын реттеу жолдарын іздеуден гөрі ғылыми-техникалық және әлеуметтік дамуды шектеу мөлшерін іздеуге бейімділік байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Халықаралық ұйымдар
Көкқайнар ауылдық округі

**Көкқайнар ауылдық округі** — Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көкқайнар ауылы кіреді. Орталығы – Көкқайнар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы ауылдық округтері