open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анна Николаевна Есипова

**А́нна Никола́евна Е́сипова** (1851 жылдың 31 қаңтарында [12 ақпан], Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген —1914 жылдың 5 [18] тамызында сол жерде қайтыс болған) —орыс пианистшісі және музыкалық педагог.

1871—1892 жылдары шет елде тұрған, концерттерімен Ресейге жиі келіп тұратын. Еуропа мен АҚШ-тың көптеген елдерінде гастрольдерде болып қайтты.  
=Өмірбаяны=

13 жасында Петербург консерваториясының А. И. Виллуан классына түседі; 1865 жылдың көктемінде К. К. Фан-Арка классына ауысады, ал 1866 жылдан Ф. О. Лешетицкийдің классына ауысып, 1880 жылы оның екінші әйелі болады.

1871 жылдан бастап шет елде тұрды — әлемнің барлық мемлекеттерін аралаған. Сыншылар оның аспабының музыкалық жеңілдігін, әсемділігін ескеретін.  Оның репертуарында —Ф. Шопен, Ф. Шуберт, Ф. Мендельсон, В. Моцарт, Л. Бетховен шығармалары бар.

Есипованың әрқашан шығармашылық жағынан серіктестері болған тұлғалар: К. Давыдов, Л. Ауэр и А. Вержбилович, Антон Рубинштейн.

Г. М. Коган айтқандай:
Есипова — өз уақытының және мемлекетінің шегінен шығатын пианисттік құбылыс. Ол шамамен жиырма жыл бойы концерттерімен күллі әлемді аралады. Оның жетістігі үлкен болды. Париж және Лондон, неміс және американ қалалары орыс пианистін әрқашан көңілмен қарсы алды. Бұл Есипованың жеке триумфы болып қана қойған жоқ: ол орыс пианисттік өнерінің  әлемдік мәні болды. Есиповаға дейін тек бір пианист шет елге танымал болды, ол  — Антон Рубинштейн. Бірақ Рубинштейнді әлі жеке қарастырмайды.

Лешетицкиймен 1892 жылы ажырасқан соң Есипова Ресейге оралады. Санкт-Петербург консерваториясында фортепиано профессоры қызметін атқарады.

Басында оның тек 12 оқушысы болды, бірнеше жылдан соң 42 студент болды. Сол заманғы оның оқушыларының ішінде: Ольга Калантарова, Гавриил Романовский, Томас де Гартман, Альфред Мерович, Владимир Дроздов, Сергей Тарновский, Леонид Крейцер, Юзеф Турчинский, Наталья Позняковская, Анастасия Абдушели-Вирсаладзе, Александр Боровский, Борис Захаров, Александр Зейлигер, Сергей Прокофьев; Исидор Ахрон, Симон Барер, Мария Юдина; брал уроки Борис Фомин сынды тұлғаларды атауға болады.

=Отбасы=

Ұлы Евгений Иванович Ильин (1877—1915) — пианист; анасының оқушысы — Ольга Калантароваға үйленген.

Анасы мен баласы Александр-Невск лаврының Никольск зиратында жерленген. 1948 жылы «Өнер шеберлері Некрополіне» қайта жерленді; сол кезде олардың зиратына А. Аргентидің скульптуралық композициясы орнатылды. Ол 1900 жылы орындалған.
=Дереккөздер=

•	Есипова, Анна Николаевна // Брокгауз және Ефронның энциклопедиялық анықтамалығы: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

•	Есипова, Анна Николаевна — статья из Большой советской энциклопедии

Санат:XX ғасыр музыка педагогтары
Карл Мария фон Вебер

**Барон Карл Мария Фридрих Август (Эрнст) фон Вебер** (нем. Carl Maria von Weber; 1786 жылдың 18 немесе 19 қарашасында Ойтинде дүниеге келген —1826 жылдың 5 маусымында Лондонда қайтыс болған) — неміс композиторы, дирижёр, пианистші, музыкалық жазушы, неміс романтикалық операсының негізін қалаушы, Вагнердің оқушысы.
=Өмірбаяны=

Вебер ылғи түрлі жобаларға беріліп жүретін музыкант және театрлық антрепренёрдің отбасында дүниеге келді. Балалық шағы мен жастық шағы Германияның түрлі қалаларын кесінің кішігірім театрлық труппасымен аралаумен өткізді. Вебердің фортепианолық алғашқы оқытушысы Иоганн Петер Хойшкель, кейін теория бойынша — Михаэль Гайдн және Г. Фоглер болды. 1798 жылы—Веберадің алғашқы шығармалары пайда болады — кішкентай фугалар. Вебер Мюнхендегі органист Кальхердің оқушысы болды; бір уақыттар ол фортепианомен Франц Лаускиде оқыды. Вебердің алғашқы операсы «Die Macht der Liebe und des Weins». Жас кезінде көп жазса да алғашқы жетістігі «Das Waldmädchen» (1800) операсы еді. 14-жасар баланың операсы Европаның сахна төрлерінде, тіпті Петербургте де қойылды.

«Peter Schmoll und seine Nachbarn» (1802) операсын, симфониялар, фортепианолық сонаталар, кантаттар «Der erste Ton», «Абу Гассан» (1811) операсын жазып, ол түрлі қалаларда оркестрлерді дирижерлеумен айналысты.

1804 жылы—дирижёр ретінде опералық театрлерде (Бреславль, Бад Карлсруэ, Штутгарт, Мангейм, Дармштадт, Франкфурт, Мюнхен, Берлин) қызмет етеді.

1805 жылы—И. Музеус ертегісі бойынша «Рюбецаль» операсын жазды.

1810 жылы—«Сильвана» операсы.

1811 жылы— «Абу-Гассан» операсы.

1813 жылы—Праганың опералық театрын басқарды.

1814 жылы —Теодор Кернердің өлеңдеріне әскери шығармалар жазғаннан соң танымал болады: «Lützows wilde Jagd», «Schwertlied» және кантаттар «Kampf und Sieg» («Соғыс және жеңіс») (1815) Вольбруктің текстіне Ватерлоо соғысы туралы.

=Шығармалары=

•	«Hinterlassene Schriften», изд. Геллем (Дрезден, 1828);

•	«Karl Maria von W. Ein Lebensbild», Макса Марии фон В. (1864);

•	«Webergedenkbuch» Кохута (1887);

•	«Reisebriefe von Karl Maria von W. an seine Gattin» (Лейпциг, 1886);

•	«Chronol. thematischer Katalog der Werke von Karl Maria von W.» (Берлин, 1871).

Вебердің шығармаларының ішінде, аталып кеткендерден басқа, op. 11, op. 32; «Concert-stück», op. 79; ішектік квартет, ішектік трио, фортепиано мен скрипаға арналған 6 соната, ор. 10; кларнет үшін үлкен концерттік дуэт және ф-но, ор. 48; сонаты ор. 24, 49, 70; полонездер, рондо, фортепиано үшін вариациялар, кларнет пен оркестр үшін 2 концерт, кларнет пен ф-но үшін вариациялар, кларнет пен оркестр үшін концертино; andante және rondo фагота мен оркестр үшін, фагота үші концерт, «Aufforderung zum Tanz» («Invitation à la danse») және т.б.
=Дереккөздер=

•	Ферман В., Оперный театр, М., 1961;

•	Хохловкина А., Западноевропейская опера, М., 1962:

•	Кенигсберг А., Карл-Мария Вебер, М. — Л., 1965;

•	Бялик М. Г. Оперное творчество Вебера в России // Ф. Мендельсон-Бартольди и традиции музыкального профессионализма: Сборник научных трудов / Сост. Г. И. Ганзбург. — Харьков, 1995. - C. 90 - 103.

•	Laux К., С. М. von Weber, Lpz., 1966;

Санат:Тұлғалар
Уәсіл Қабул Қабулов

**Қабулов Уәсіл Қабул ұлы** (05. 09. 1921 жылы туған, Ташкент ) — өзбек сов. ғалымы, техника ғыл. докторы (1962), Өзб. КСР FА-ның академигi (1966; 1962 жылдан корр. мүшесi). 1944 жылдан КОКП мүшесi. Ташкенттiң темір жол инженерлері институтын бiтiрген (1949). Өзб. КСР FА-ның Құрылыс институтында (1950—1956) және Есептеу орталығында (1955-1966) қызмет етті. 1966 жылдан Өзб. КСР FА-ның Кибернетика институтынын директоры. Негiзгi еңбектері құрылыстардың сейсмикалық орнықтылығы, тұтac орта механикасын алгоритмдеу мәселесiне арналған. Қабулов — 4 монографияның және 100-ден астам мақалалардың авторы.
## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Вильгельм Карлович Кюхельбекер

**Кюхельбекер Вильгельм Карлович** (21. 06. 1797, Санкт-Петербург — 23. 08. 1846, Тобольск) — орыстың декабрист ақыны, сыншы, драматург. Дворян семьясында туған. Патша селосындағы Лицейде оқығап жылдары А. С. Пушкин, А. А. Дельвигпен жақын достасты. Оқуды бiтiргеннен кейін әдеби және пед. жұмыспен айналысты. 1821 жылы Парижде болып, орыс әдебиеті туралы лекциялар оқыды, патша үстемдiгiне қарсы идеяларын таратты. Россияға оралғаннан кейін бiраз жыл Кавказда әскери қызметте болды, онда А. С. Грибоедовпен жақындасты. Кюхельберг 1824- 1825 жылдары В. Ф. Одоевскиймен бiрiгiп, «Мнемозина» альманахын шығарды. 1825 жылы декабристердің Солтүстiк Қоғамына мүше болды. 1825 жылы 14 декабрьдегi көтерiлiске қатысқаны үшiн өлім жазасына кесiлiп, артынан 20 жылға Сiбiрге каторгалық айдауға жiберiлдi.
## Дереккөздер


Санат:1797 жылы туғандар
Санат:1846 жылы қайтыс болғандар
Қабулова Саодат

**Қабулова Саодат** (15. 12. 1925 жылы туған, Ферғана облысы, Марғұлан) — өзбек совет әншісі (колоратуралық сопрано), КСРО халық артисі (1959). Москва консерваториясын Д. Б. Белявскаядың класы бойынша бiтiрген (1954). 1941- 1948 жылдары Мұқыми атынд. театрда iстедi. 1954 жылдан Өзбектің А. Науаи атынд. опера және балет театрының әншісі. Ұлттық опералардан - Зухра (Жалилов пен Бровцынның «Тахир мен Зухрасынца» )  т. б. партияларды орындады. 1956—1957 жылдары гастрольдiк сапармен Үндiстанда, Бирмада, Ауғанстанда, Камбоджада болды. 1972 жылы Қазақстанда еткен еңбек әдебиетi мен өнерінің он күндігіне қатысты.
## Дереккөздер


Санат:1870 жылы туғандар
Қабу машинасы

**Қабу машинасы** — бұйымдарды қатарлай қабып тiгyгe арналған тiгiн машинасы. Он eкi инелi М-12 Қабу машинасы көп тараған. Ол eкi жiптi тiзбектен шалып, бiрден он eкi қатар тiгic жасайды. Тiгiстердің арасы 60 мм, жылдамдағы 600 айн/мин. Машина инелерi 12 ине жүргiзгiш және бiр бiлiк арқылы қозғалады. Машинада 12 тұзақтауыш, 12 рейка. 2 жылжытқыш бiлiкше бар. Бұл Қабу машина арасына мақта салынған бұйьмдарды (көрпе, пальто) қабу үшiн қолданылады. Жұмыс өнiмдiлiгi бiр инелi қабу машинанан 5-6 есе артық болады. 
## Дереккөздер
Пештақ

Пештақ, пиштақ – портал улгісі. Таяу және Орта Шығыс елдерінің орта ғасырдағы қоғамдық және діни ғимараттарына тән. П., негізінен, шаршыланып келген, еңселі. Ортасында кіре беріс есігі бар жебеге ұқсас үлкен арқа орналасады. П. Орта Азияда 11 ғ-дан белгілі. 14 ғ-дың аяғы – 17 ғ-да П. құрылысы бірмаша өріс алды. Осы кезде П. тұрғызу өзіндік мәнермен (әсем нақышты, жылтыр тақташаламен көмкерілген, т.б.) жүзіге асырылып отырды. Кейбір П-тар әсемдігі мен еңселілігі жағынан негізгі ғимараттан оқшауланып тұрады.

## Дереккөз
Қазақ мәдениеті
Па-де

Па-де-де (франц. pas de deux – екеудің биі), балетте, негізгі музыкалық-бишілік пішін. Па-де-денікі кі иші (ерлер немесе қыздар) орындайды.
Па-де-труа (франц. pas de trios – үшеудің биі), балетте, музыкалық бишілік пішін. негізінен, па-де-де құрылымын қайталады. Па-де-труаны көбінесе екі биші қыз жәе бір биші ер  адам орындайды  (мыс., П.И.Чайковскийдің «Аққу көлі»); кейде басқа нұсқалар – екі ер биші және бір биші қыз( Байердің «Қуыршақтар феясы») немесе барлық бишілер қыздар (Аданның «Қорсары»)
Па-де-катр (франц. pas de quatre – төртеудің биі) – 1) балетте төрт бишіің биі; 2) ағылшан бал биінің түрі. Ресейде 19 ғ-дың аяғында тараған. Муз. өлш. 12/8 немесе 3/2

## Дереккөз
Қазақ мәдениеті
Ню (жанр)

[250px|нобай|оңға|[Давид (Микеланджело)]]
**Ню** ( - киімсіз, жалаңаш) - адамның (негізінен, әйелдің) лыпасыз денесін кескіндейтін бейнелеу өнерінің бір жанры. Ню Қайта өркендеу дәуірінде пайда болып, 17 ғ-да жанр ретінде қалыптасты. Джорджоне, Тициан, Корреджо картиналарын Ню басты орын алды. П.П.Рубенстің (Шолақ тоны" (1640, Вена), Рембладттың "Суға түсіп бара жатқан келіншегі" (165, Лондон),  Ж.О.Д. Энгрдің "Бастауы" (1856, Париж), Э.Маненің (Олимпиясы" (1863, Париж) Н - ға жатады. Қазақ топырағындағы алғашқы жалаңаш натуралар Ұлытау ескерткіштерінде тас мүсіндерден кездеседі. Т.Досмағамбетовтың "Жаршы" мүсіні, А.М. Степановтың "Шолпан", Г.Ысмайылованың "Жалаңаш ару" (1995) туындылары Ню түрінде орындалған.

## Дереккөздер

Санат:Өнер жанрлары
Геннадий Васильевич Сарафанов

**Геннадий Васильевич Сарафанов** (1. 1. 1942 ж.т., Саратов облысы, Саратов ауданы, Синенькие с.) – КСРО-ның ұшқыш-космонавы, полковник, Совет Одағының Батыры (2. 9. 1974). 1963 жылдан КОКП мүшесі. 

1964 ж. Балашовтағы ұшқыштардың жоғары әскери авиац. уч-щесін бітіріп, Әскери Әуе күштерінің бөлімдерінде қызмет етті. 1965 ж. космонавтар тобына қабылданды. 1974 ж. 26 – 28 тамыз корабль командирі ретінде (Л.С.Дёминмен бірге), «Союз-15» космос кораблімен космосқа ұшты. Ұшу кезінде «Союз-3» орбиталық ст-на (1974 ж. 25 июньде ұшырылған) жақындау әрі маневр жасау сияқты жұмыстарды жүзеге асырды. Космоста 48 сағ 12 мин болып, Жерді 32 рет айналып шықты. 

Ленин орденімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Саратов ауданында туғандар
Санат:29 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Щелков ауданында қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік шекарасын қорғауда көзге түскені үшін медалінің иегерлері
Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО ұшқыш-ғарышкерлері
Санат:Кеңес гвардиясы
Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары
Санат:КСРО полковниктері
Санат:Саратовтың құрметті азаматтары
Санат:Калуганың құрметті азаматтары
Санат:Гагариннің құрметті азаматтары
Санат:Жезқазғанның құрметті азаматтары
Санат:Леониха деревнясы (Щелков ауданы) зиратында жерленгендер
Санат:1964 ж. Балашов ұшқыштар жоғары әскери авиация училищесі түлектері
Рашид Мұсаұлы Нұғыманов

Нұғыманов Рашид Мұсаүлы (19.3.1954 ж.т., Алматы) - кинорежиссер, ҚазҰТУ-дың архитектура факультетін (1977), Бүкілодақтық кинематография институтының режиссерлік бөлімін бітірген (1989). 1977 - 1981 ж. Алматыдағы "Қазақазаматауылжоба" институтының аға арх., 1981 - 1984 ж. Қазақстан ескерткіштерді қорғау қоғамында арх. болып еңбек етті. 1988 ж. "Ине"  фильмін түсіріп, ол Нюрнгри қ-ндағы (Германия) Халықаралық кинофеситивальдің Бас жүлдесін жеңіп алды (1990). 1988 - 1989ж. Н."қазақфильм" киностудиясының "Әлем" бірлестігінің көркемдік жетекш. қызметін атқарады. 1993 жылдан шет елде өмір сүріп, шығарм. еңбекпен айналысады. Ол "Йа-хха" (1986, қысқа метражды), "Жабайы Шығыс" (1992), т.б. фильмдерді түсірген.

## Дереккөз
Қазақ мәдениеті
Қабық самыра

**Қабық самыра**, Б е р е с т а - г р а м о т а л а р ы (көне орысша береста — тоз, қабық) — 11-15 ғасырда қайыңның қабығына жазылған хаттар мен документтер. Қабық самыраны алғаш рет А. В. Арциховский басқарған экспедиция 1951 жылы Новогородтан тапты. 1970 жылы Новогородтан 464, Смоленскiден 10, Псковтан 2, Витебсідев 1, Старая Руссадан 
үш қабық самыры табылды. Қабық самыра балаларды оқыту жүйесіне туралы аса құнды деректер береді. Қабық самыра орыс тiлi тарихы үшiн өте өкп жаңа мағлұмат бердi. 
## Дереккөздер
Тақуа

**Тақуа** — дін қағидалары бойынша амал жасайтын, шын пейілімен істейтін адам. Тақуа исламның 5 парызын, қағидасын мүлтіксіз орындап, Аллаға шынайы берілген, шыншыл, адал адам.
Гидродесульфуризация

Гидродесульфуризация (ГДС) – бұл мұнай, табиғи газ сияқты шикізат көздерінің құрамынан каталитикалық жолмен күкіртті алу химиялық процесс. Процесстің басты мақсаты- құрамындағы SO2 эммисиясын азайту.
             Тарихы
               Зерттеу барысында, ол бу күйіндегі қанықпаған көмірсутектердің сутегі және және катализатор қатысымен қаныққан көмірсутектерге өтуін байқап, қазіргі каталитикалық гидрогенация процессін қалаған.
Нота (музыка)

**Нота** () — музыканың қағазға жазып түсіруде қолданылатын графикалық шартты белгілер. Грекия, Мысыр, т.б. елдерде музыка жазуының әріптік, буындық, сандық, график., т.б. түрлері пайдаланылды. Бірақ олардың ешқайсысы да музыкалық дыбыс биіктігі мен созылымын нақты көрсете алмады. Ғасырлар бойы ізденістер нәтижесінде, 17 ғасырда Еуропада қазіргі нота жазу жүйесінің негізі қалыптасты. Нота жазу жүйесінде музыкалық әр дыбысты сопақша келген дөңгелек, ашық – және қара – ! таңбамен белгілеу қабылданды. Осы қос таңбаға қосымша: таяқша, жалауша (құйрықша), арқа (байлағыш) секілді белгілерді біріктіріп жазу арқылы музыкалық дыбыстардың ұзақтығы (созылуы) дәлме-дәл анықталады.
Дыбыс ұзақтығын көрсететін ноталарға сайма-сай келетін музыкалық тыныс (пауза) белгілері де бар:
Музыкалық дыбыстардың биіктік деңгейі олардың нота сызықтарының астына, үстіне, араларына орналасуына қарай айқындалады: 
Халықаралық дипломат. қатынас термині. Бір елдің екінші бір елге наразылық көрсетуі мен қарсы ұстанымдары, көзқарастары қажет болған жағдайда сол елдің Сыртқы істер мин-не немесе елшілігіне нота тапсыру арқылы білдіріледі. 

## Дереккөздер

Санат:Музыка теориясы
Джон Уотсон

**Джон Уотсон** (1878-1958) - америка психологі, бихевиоризмнің негізін қалаушы. Ол психологияны обьективтік сипаттағы жаратылыстану ғылымының қатарына жатқызып, мұндағы интеропективтік (субьективтік) бағытты санайды. 
*Жануарлар мен адамдарда артық стимул және реакция(S-R) психологияның негізгі  обьектісі, яғни әртүрлі стимулдар  (тітіркендіргіштер) тиісті жауап реакциясын тудырады деп сана феноменін мойындамайды. Оның психологиялық көзқарасының қалыптасуына И.П.Павловтың шартты рефлекстер теориясымен В.М.Бектеревтің рефлексологиялық концепциясы әсер еткен. Негізгі еңбектері: «Бихефиоризм тұрғысындағы психология мінез-құлық туралы ғылым» (1926) т.б.

## Дереккөздер


Санат:1878 жылы туғандар
Санат:1958 жылы қайтыс болғандар
Санат:Психологтар
Төменгі Аустрия

**Төменгі Австрия (нем. Niederösterreich) **— Австрияның солтүстік шығыс территориясында орналасқан федеративті аймақ. Халқы 1,546 млн адам (2-ші орын; 2001 жылғы ақпараттар бойынша). Территорияның аумағы 19 178 км² (1-ші орын).

Төменгі Австрияның әкімшілік орталығы Санкт-Пёльтен қаласы, оның халқының саны 50 мың адам. Санкт-Пёльтен Венада 60 км батысқа қарай, Мостфиртель районында орналасқан. Қала Трайзен өзені маңында, Дунай өзені мен Альп тауларының ортасында орналасқан. Ол Австрияның ескі қалаларының бірі болған, Тарихта ол оның астанасы да саналған. 1986 жылдан бастап — Австрияның ең жас әкімшілік орталығы. Төменгі Австрияның басқа үлкен қалаларына Винер Нойштадт (39 мың адам), Кремс (23,5 мың адам) және Вайдхофен-Иббсе (11,5 мың адам).

=Географиясы=
	
Төменгі Австрия жері —Австрияның федералды отары, Мемлекеттің солтүстік-шығысында орналасқан. Сыртқы шекаралары бойынша Төменгі Австрия Чехия және Словакия мемлекеттерімен шектескен, ішкі шекаралары бойынша — автриялық федералды отарлар Жоғарғы Австрия, Бургенланд, Штирия және Австрияның астанасы Вена қаласымен шектеседі. 

Осы аймақтардағы жердің қабаты түрлі аймақтарда бір бірінен ерекшеленеді. Осылайша, Мостфиртель районының территориясы өзінің ауларымен ерекшеленеді, олардың жоғарылығы 2076 м. (Шнееберг).

Төменгі Австрия суларға өте бай. Дунайдың оңтүстік жағында Эннс, Иббс, Эрлауф, Мельк, Трайзен, Швехат, Фиша және Лайта сияқты өзендер бар. өзендерден басқа да Төменгі Австрия жерінде 2 үлкен өзен бар: Лунцерзее (0,69 км²) және Эрлауфзее (0,56 км²).

Кіші Австрияның ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай— 170 км, батыстан шығысқа қарай — 180 км. Кіші Австрияның аумағы 1,9 млн га, оның 42 % (700 мың. га) жай жерлер, 40 % (671,1 мың. га) ормандар, 11 % (175 мың. га) — сулар,— 1,7 % (30 мың. га), жүзімдіктер — 1,9 % (31,5 мың. га).

Кіші Австрияның климаты жылы, орта еуропалық климаттар сияқты сипатталады.  Орташа температурасы шілде айында шамамен  +19 °C.

=Халқы=

Кіші Австрия территориясының халқы 1,5 млн адамнан асады, бұл барлық мемлекеттің 18 % құрайды (Барлығы Австрияда 8,2 млн адам тұрады). Толықтығы 81 адам./км². Саны бойынша Кіші Австрия Венадан соң екінші орында. (Вена халқы — 1,6 млн адам). Кіші Австрияны еңбекке жарамды халық саны 750 мың адам, жұмыссыздар саны 40 мың адам.
=Саясаты=

Кіші Австрияның саяси ландшафты 1945 жылдан соң Халық партиясымен (ÖVP) айқындалады, кейбір жағдайларда дауыстарды көп жинаған кезде жеңіске жетеді. Бұл жердің басшысы дәл сол халық партиясының өкілдері болып табылады. Бүгінгі күні ол Эрвин Прёлль. Күші бойынша екінші партия — социал-демократтар (SPÖ).

Австриядағы қалған саяси партиялардың есептік үлесі (коммунисттік партия және христиан қауымдастықтары партиясы) Кіші Австрияның басшылық құрылымында  аз болып саналады, шамамен 1 %.
=Сілтемелер=
* Ресми сайты |http://www.noe.gv.at/
Талды молалары

**ТАЛДЫ I—X** — қола дәуірінің мола-лары. Орт. Қазақстан жерінде. Зорт-теу жумысын 1955 ж. К. А. Ақышев басқарган Ақмола археол. экспедициясы-сы жүргізгеп. Талды I, Целиноград обл., Талдынура с-ньң солт.-батысын-да 27 км жерде. Талды о-нің сол жақ жағалауына орналасқан. Ол таспеп қоршалған 48 дөңгелек молалардан тұрады. Диаметрі 4 л-деп 20 м-ге деиін. Үш молаға қазба жумысы жүргізілген, онда жерленген адамның екеуі тастан жасалган қабірге, біреуі жаи жерден қазылған торт бурышты қа-бірге жерленген. Екі жағдайда да оас-тары батысқа қаратылган. Табытқа жерленгеи адаммен бірге сырты қа-рағай суретімен өрнектелген қыштан жасалған ыдыстар, қоладап жасалған әр түрлі моншактар, әшекесей бұйымдар, сүйектен жасалғав үшы қырлы жебе үштары, ұлудың сүйектері-нен жасалган әшекей буйымдар салынған.

**Талды II** —Талдынұра с-ныд солт,-шығысында 27 км жерде. Ол тастан қаланған 13 моладая турады Аум. 3 м-ден 14 .м-ге дейін. Талды III, IV, V — Талдынура с-зының солт.-шығысында 27,5; 28; 29 км жерде топ-то-бымен, бір-бірінеп ара қашықтықтары 300—500 м жерде орналасқан. Талды ІІІ-те 33, Талды ІV-те 73 тас қоршаулардан жасалған молалар оар, диамег-рі 4 л-ден 18 м-ге дейін. Талды VI—X, Жаңажұрт с-нын батысында 1—5 км жерде. Бул жердегі молалардьщ өзіп-дік бір қасиеті тас қоршауларды то-пырақтап оба жасап үйген. Қааба жу-мысынан алынган матерналдарға қа-рағанла Талды I—X молалары қола дәуірініц Андронов мэдениеті кезеңін-де омір сүрген танпалардың адамда-рьша тән. Ал молалардың топ-тон бо-лып бір-бірінен қашьщтау салыпған-дығыпа қарап, олардың рулық құры лыста болтанын байқауға болады.
## Әдебиет
Археологическая карта Казахстана, А.-А., 1960, с. 156—57.

 
## Дереккөздер
Енё Хубаи

thumb|Енё Хубаи

**Хубаи Енё** (15.9.1858, Будапешт-12.3.1937)- венгр скрипкашысы, дирижер, педагог және композитор. Муз. Білімді 13 жасқа дейін әкесі Х.Карлдан (скрипкашы әрі композитор), кейіннен 1871-1876 жылдары Й.Иоахимнен алды. 1876-1878 жылдары Будапештте, 1878-1882 жылдары Парижде концерттер беріп, скрипкада ойнау өнерін шыңдай түсті. 1882-1886 жылдары Брюссель консерваториясының, ал 1886 жылдан Будапешттегі Ф.Лист атындағы Жоғары муз. мектебінің  профессоры әрі директоры (1919-1934) болды. Композитор 120-ға тарта муз.шығарма, оның ішінде 8 опера («Кремонадан шыққан скрипка шебері», 1893), 4 симфония («Петефи-симфония») скрипкаға арналған( жеке және оркестрмен қосылып орындау үшін) 4 концерт, романтикалық сонаталар, пьесалар және т.б. жазды. Оның орындау мәнері ерекше виртуоз скрипкашы болды. Шәкірттері: Ф.Вечей, Ш.Гейер,Й.Сигети

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы 12 том
Амилкаре Чиприани

**Амилкаре Чиприани** (итал. *Amilcare Cipriani*; 18 қазан 1843 жыл, Анцио (Рим) – 30 сәуір 1918 жыл, Париж) — белгілі итальяндық социалист, төңкерісшілі және анархист.

=Өмірбаяны=

Чиприани Анцио қаласында, 1843 жылы туды. Ол 16-жасында Тәуелсіздік үшін екінші италияндық соғыс кезінде Джузеппе Гарибальдимен бірге француз әскерлері жағындағы соғысқа Сольферино жерінде қатысты.

Оны австриялық полиция қуғасын, ол Афинаға кетеді, ол жерде 1862 жылы Оттон короліне қарсы қозғалысқа қатысады. Чиприани грек анархисті Даудоглумен бірге демократиялық клубының ұйымдастырушыларының бірі болды. 1862 жылдың оқиғаларында Афина Византиялық шіркеуі баррикадаларда Чиприани грек анархисттерімен бірге Грецияда алғаш рет революцияның қызыл туын көтерді.

Грециядан айдалып кеткеннен соң Чиприани Египетке, Александрияға жол жүреді, онда грек, итальян, еврей анархисттерімен және социалисттерімен байланыс орнатады.

Чиприани 1867 жылы алғашқы Интернационалға қатысқан.

1868 жылы Чиприани Крит аралдарына кетеді, онда грек халқының түріктерге қарсы қозғалысына қатысады.

Францияға оралған Чиприани 1870 жылы франция-пруссия соғысы кезінде Парижді қорғауға қатысты. Коммуна жеңілгеннен соң Чиприани өлім жазасына сотталды, бірақ кейін басқа да  7 мың коммунлықтармен бірге Жаңа Каледонияға айдалды.

1880 жылғы амнистиядан соң Чиприани Францияға оралды, бірақ жақында мемлекеттен қуылады.

1881 жылы Италияда ол  құпия келісім жасады деп сотталып,  10 жылға қамалуға айдалды, бірақ таңдауда депутаттыққа ие болып, 1888 жылы түрмеден босатылды.

Екінші Интернационалдың Цюрихтегі 1893 жылы болған конгрессінде Чиприани Роза Люксембург пен анархисттермен ынтымақтастығы үшін қызметінен кетеді.

Парижге оралып, ол грек анархосоциалисттері Каллергис және Аргириадиспен танысады. 1897 жылы ол өз еріктілермен бірге Риччиотти Гарибальди және Лучиано Мереу және итальяндық анархисттермен бірге Грецияға оралады, бұл жерде грек-түрік соғысына қатысады. Италияға оралып, Чиприани критяндардың тағы бір соғысын басқарады.

1898 жылдың шілдесінде Италияда Чиприани 3 жылға қамауға алынады.

Чиприани итальян парламентінің депутаты ретінде 8 рет сайланған, бірақ өз орынына отырмады, себебі  Италиян королі Виктор Эммануил III өз орнын ұсынды.

Чиприани Le Plébéien және басқа да анархисттік басылымдарда өз мақалаларын жариялады.

Амилкаре Чиприани париж емханасында, 73 жасында қайтыс болды. оның мақалаларына Италияда 1911 жылы тиым салынды.

	Болашақ фашист диктаторы Муссолинидің әке шешесі өздерінің баласына Амилкаре атын Чиприани құметіне берді.

=Дереккөздер=

•	↑ Cobban Alfred A History of Modern France. Vol 3: 1871–1962.. — London: Penguin Books, 1965. — P. 23.

•	↑ Joll James The Second International, 1889–1914. — Lincoln, 1974. — P. 72. — ISBN 0-7100-7966-4
Джузеппе Гарибальди

**Джузеппе Мария Гарибальди** (; 4 шілде 1807, Ницца — 2 маусым 1882, Капрера) — италияндық генерал, революционер, жазушы және мемлекеттік қайраткер. Италияның бірігуіне және Италия патшалығының құрылуына үлес қосты. Гарибальди қазіргі заманның ең ұлы генералдарының бірі болып саналады және Кавур Камилло Бенсо, II Витторио Эммануил және Джузеппе Мадзинимен бірге Италияның «Отан әкелері» () қатарына қойылады.

## Дереккөздер

Санат:Италия төңкерісшілері
Санат:Италия жауынгерлері
Бенито Хуарес

**Бенито Пабло Хуарес** (, 21 наурыз 1806 жыл - 18 шілде 1872 жыл) — Мексиканың мемлекет және саяси қайраткері, ұлттық батыры. Оахака қаласында діни семинарияны (1827) және заң мектебін (1833) бітірді. 1847-1852 жылдары Оахака штатының губернаторы болып, 1846-1848 жылдары Америка-Мексика соғысы кезінде солтүстік американ интервенттеріне қарсылық ұйымдастыруда үлкен роль атқарды. Санта-Ана диктатурасында қарсы күрес жүргізгені үшін елден қуылды (1853). 1854 жылы Мексикаға қайта оралып, либералдар армиясына кірді. Х.Альварестің реолюциялық үкіметінде (1855) заң және дін министрі. 1857 жылғы конституция және антиклерикалдық бірсыпыра заңдар авторларының бірі болды. 1858-1861 жылдары үкімет басшысы. 1861-1872 жылдары президент. Колумбия конгресі оны Америкаға еңбегі сіңген азамат деп жариялады.

## Дереккөздер

Санат:18 шілдеде қайтыс болғандар
Александр Кириллович Боровский

**Александр Кириллович Боровский** (1889 жыл 6 (18) наурыз —1968 жыл 27 сәуір) — ресей-американ пианисті және музыкалық педагог.
=Өмірбаяны=	
Фортепианода кішкентай кезінен бастап ойнай бастаған.  Ал жиі сабақтарға тек 7 жасынан бастап қатыса бастады. Оның алғашқы оқытушысы оның анасы болды. Анасы В. Сафонова бұрын  оқытушы болған. Орта білімін Либавск гимназиясында алған. Оны 1907 жылы сәтті аяқтайды.

Балалық жағы мен жастық шағында музыка оның басты ісі болмайтын. Ол қызығушылықпен тек заңнаманы оқитын. Петербург консерваториясында А. Н. Есипова классындағы сабақтарды ол Петербург университетіндегі  заңнамалық дәрістермен байланыстырды. Оны да 1910 жылы сәтті аяқтайды. Сол заманнан оның концерттік қызметі басталады. 1912 жылы Боровский алтын медальмен консерваторияны аяқтап, Рубинштейн сыйлығына ие болды —Шредер фирмасының роялі.

Бірнеше жыл бойы ол Ресей бойымен бірталай концерттер ұйымдастырды. Тифлис, Баку, Саратов, Харьков жерлеріне барды. Рецензенттер: «Боровскийдің техникасы ерекше,  оның стилі ылғи қарапайым, қайырымды. Сөзсіз, оның қасиеті ерекше».

	Латвиялық азаматтыққа ие болу мүмкіндігін алғанда 1920 жылы ол Ресейден кетіп қалады.  Шілде-тамыз айларында, 1920 жылы, ол Тифлисте концерттер ұйымдастырды; бұл қалада 20 концерт қойды, өзінің танымалдығын пайдаланып Еуропа сахналарына шақырту алды. 1921 жылдың көктемінде ол Парижде Сергей Кусевицкийдің концерттеріне қатысты. Сосын пианист бүкіл әлемде концерт қойды, пластинкалар жазды; 1936 жылы Парижде Grand Prix сыйлығына ең жақсы жазбасы үшін ие болды. 1927 жылдан бастап шамамен 10 жыл Боровский почти ежегодно приезжКСРО-ға жыл сайын келіп тұрды. Мәскеу, Ленинград қалаларында сахнаға шықты.

	Оның репертуары өте кең болды,  XVIII ғасыр музыкасынан — И. С. Бах, Доменико Скарлатти, Куперендерге дейін; орыстың композиторлары — А. Скрябина, С. Прокофьева, Н. Мясковского музыкаларына дейін; Шопенді де жақсы көретін. Феноменалдық дарындылығы оған жаңа шығармаларды тез үйренуге мүмкіндік берді.  : мысалы, «Исламей» М. Балакиревтің, әлемнің фортепианолық әдебиетіндегі қиын шығармалардың бірі, ол оны 5 күнде жаттады. Ол ешқашан күніне 3 сағаттан артық дайындалмайтын.

	Күрделі концерттерге қарамастан, Боровский лекциялық концерттерге де уақыт тапты.

	1956 жылдан бастап, оның концерттік тәжірибесі аяқталғанда, ол педагог қызметімен айналыса бастады, Бостон университетінің профессоры дәрежесін иеленді. Оның оқушысы Юджин Инджич болған.

	Әйелі: Мария Викторовна, туылғанда Барановская,  Мейерхольдтің оқушысы. Олардың ортақ қызы — Наталья (1924 туған).

=Дереккөздер=

•	Шелохаев В. В. Энциклопедия Русской эмиграции. — М.: РОССПЭН, 1997.

•	Боровский А. К. // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982.

Санат:АҚШ музыканттары
Сент-Бёв, Шарль Огюстен де

**Шарль Огюстен де Сент-Бёв** (фр. Charles Augustin de Sainte-Beuve; 1804 жылдың 23 желтоқсаны, Булонь-сюр-Мер —1869 жыл 13 қазан, Париж) —Француз сыншысы және ақыны. ХҮІ-ХІХ ғасырлардағы француз әдебиетінің тарихын, француз театрының қалыптасу жолдарын, Шатобриан т.б. драматургтер шығармашылығын зерттеуші. Негізгі еңбектері: “ХҮІ ғасырдағы француз поэзиясы мен француз театрына тарихи және сыни шолу”, “Пор-Рояль”, “Шатобриан және оның Империя кезеңіндегі әдеби топ”. 
	
Шарль мектептi тәмамдағаннан кейiн Мезьередегi әскери-инженерлiк мектепке қабылданады. 1761 жылы Шарльға лейтенант шенi берiлiп, Мартиника аралында әскери форт салуға жiберiледi. Тоғыз жылдық құрылыс практикасынан кейiн Шарль Францияға қайтып оралады. 1776 жылы “Архитектураға қатысы бар, статиканың кейбiр мәселелерiне максимумдар және минимумдар әдiсiн пайдалану туралы" – еңбегiн жариялайды. Кезектi ғылыми жұмыстары жiбек жiптi және шашты бұраған кездегi физикалық заңдылықтарына қатысты. Үйкелiстi зерттеу жұмыстары (1781ж.) оны жаңа жетiстiктерге жеткiздi. Бұл еңбектерi үшiн Шарль Париж ғылым академиясының сыйлығын алады, кейiннен бұл академияның мүшесi болып сайланады.

1784 жылы Шарль “Бұрау кезiнде бұрау бұрышына пропорционал реакция күшi бар металл жiптердiң қасиетiне негiзделген – электрлiк салмақтарды" ойлап тапты. 1785 жылы ол “электрдiң iргелi заңын" ашты, ол былай айтылады: аттас зарядталған екi кiшкене шариктердiң тебiлу күшi бұл шариктердiң центрлерiнiң арақашықтығының квадратына керi пропорционал. Бұдан кейiн Шарль электр күшiнiң зарядтардан тәуелдiлiгiн орнатып, физика тарихында Шарль заңы деп аталатын заңды тұжырымдады. Шарль электр және магнетизм мәселелерiне жетi жұмысын - “мемуарларын" арнады.

Шарль 70 жасында Парижде қайтыс болады. Француздың ойшыл ғалымының құрметiне электр зарядының бiрлiгi – Шарль (Кл) атауы 1881 жылдан берi практикада қолданылады.

	Сент-Бёва әдеби өмірлік жолы іздеу жолы саналады. Шілде революциясынан соң ол Гюго ұйымынан шығып жаңа қызығушылықтарымен айналысты. Шілде монархиясына оппозицияда бола тұра, ол сенсимонизммен Ламеннэнің католиктік идеяларына көшті. 1844 жылы романтик Сент-Бёв Француз академиясына кіреді, онда роялисттер мен классицизм жақтаушыларымен танысады, бірақ 1848 жылы «Chateaubriand et son groupe littéraire sous l’Empire» кітабын шығарады.  Кейін ол Наполеону III бағынады, легитимисттер мен орлеанисттердің қарсыласына айналады, өмірінің соңғы жылдары клерикализмге қарсы шықты.

=Дереккөздер=

•	Кроме указ. в тексте: Poésies complètes (собр. стих. С.-Б.), P., 1840; Histoire de Port-Royal (история янсенизма), 4 vv., P., 1840—1848, 2-me éd., 5 vv., P., 1860; Portraits de femmes, P., 1844; Portraits littéraires, 2 vv., P., 1844, 3 vv., P., 1864; Portraits contemporains, 2 vv., P., 1846; Causeries du lundi, 15 vv., P., 1857—1862; Etude sur Virgile, P., 1857; Nouveaux lundis, 13 vv., 
•	Кушетки мадам Рекамье — имя, ставшее нарицательным| http://artwood.org.ua/recamier.html
Жюли Рекамье

**Жюльетта,** немесе **Жюли Рекамье** (фр. *Juliette (Julie) Récamier*, толық аты фр. *Jeanne Françoise Julie Adélaïde* — **Жанна Франсуаза Жюли Аделаида**, қыз күнінде *Bernard* — **Бернар**), Рекамье (3 желтоқсан 1777, Лион, Франция — 11 мамыр 1849, Париж) — белгілі сұлу, әйгілі әдеби-саяси салонның бастығы,  ол сол кездегі интеллектуалды орталық болатын. Оның аты жақсы талғам мен міндетті сипаттайды.  Ол Еуропалық масштабта «жұлдыз» болатын, ол туралы Ресейде, Англияда, Италияда, Германияда айтады.  

## Өмірбаяны
Жюли Рекамье, ол кезде әлі Бернар, Лионда нотариус отбасында дүниеге келді. 1786 жылы оның әкесі мансап баспалдағымен көтерілгеннен соң Парижге көшіп кеткен.  

1793 жылы, әлі 16 жасқа толмаған кезінде, банкир Жак Рекамьеге тұрмысқа шығады, ол одан 26 жасқа үлкен болған. Олардың арасындағы қарым-қатынас махаббат емес, достық болды.  тойлық сыйлық ретінде банкир оған Париждегі Неккера қаржы министрлігі королдігінен үлкен үй сатып әпереді.

Жюлидің сұлулығы, оның ақылы мен саяси көзқарастары ерекше болды, сол себепті оның салонына көптеген түрлі жастағы, түрлі жағдайдағы адамдар келе бастады. Қонақтар тізімінің ішінде жазушы Рене де Шатобриан болды, ол Рекамьені өте қатты сүйген, жазушы және сыншы Огюстен Сент-Бёв, Жюлидің ең жақын құрбысы, жазушы Сталь, Камилл Жордан және т.б. бар.

Пруссия ханзадасы Август өзінің салтанатты портретін суретші Франсуа Жерардың қаламымен салынған мадам Рекамье портреті аясында жазуға тапсырыс берген.   

Жюлидің таң қалдырарлық сұлулығы оған көптеген бас июшілердің махаббатын сыйлады,  олардың ішінде маршал Жан-Батист Бернадот, герцог Матьё де Монморанси-Лаваль, Пруссия ханзадасы Август, Бенжамен Констан, Наполеоннің ағасы Люсьен Бонапарт. Бірақ Рекамье дистанция ұстанып достық қарым-қатынасты ұстана білді.

Мадам Рекамье жаңа мемлекеттік саясатқа қарсылығын жасырған жоқ. Оның салоны кейін ақырындап оппозициялық саяси орталыққа айналып кетті. Императорлық полиция бірнеше рет оның салонын жапқан. Жермена де Сталь айдалғаннан соң да ол арасындағы байланысын үзген жоқ, бірақ кейін оны астанадан да қуу туралы бітім шықты. Ол француз отарына көшіп кетіп, Италияны аралады, кейін Парижге реставрациядан соң қайтты. 1819 жылы ол Аббе-о-Буа монастырьіне көшіп келеді, сол жерде қабылдауларды жалғастырады; оның жақын досы Рене де Шатобриан онымен бірге өмірінің соңына дейін болған.

Жюли мемуарлар жазды, бірақ өлім алдында олардың көзін құртуды талап етті. Ол өте көп хаттар қалдырды. Олардың жартысы кейін басылып шықты.

## Қызықты фактілер
Жак Луи Давидтың суретінде  мадам Рекамье отырған кушетке кейін оның өзінің атымен аталып кеткен. 

## Өнерде
* «Рекамье Портреті» — Жак Луи Давид атты француз суретшісінің жұмысы, 1800 жылы салынған.
* «Рекамье Портреті» — Франсуа Жерар жұмысы 1802 жыл.
* «Мадам Рекамье» — скульптура (бюст) Жозеф Шинар жұмысы.
* «Рекамьенің жетістігі» — Рене Магриттың суреті (1955).
* "Екі ғасыр" — өлең, Александр Блок (1911)
* Франсуаза Важнер, «Рекамье ханым»; Серия: Керемет адамдар өмірі.
* Amélie Lenormant, Souvenirs et correspondance tirés des papiers de Madame Récamier, Paris, Lévy, 1860.
Узнадзе Дмитрий Николаевич

**Узнадзе Дмитрий Николаевич **(1886-1950)- грузия психологиялық мектебінің негізін салушы, акадимик. Бағдар теориясының астары, сана мен бейсаналықтың бірлігі, саналығы төмен күңгірт құбылыстардың бірлігін, яғни әрұайсысының ерекшелігін атаған. 
## Еңбектері
«Жалпы психология» (1940), « Бағдар психологиясының тәрбиелік негізі» (1949)т.б. Бағдар теориясының мәні мына төмендегі қарапайым тәжірибеден жақсы байқалды. Салмағында айырмасы бар екі шарды қолымен 10-15 рет ұстап көрген адам бұлардың айырмашылығын оп-оғай сезе алады. Кейін осы кісіге салмағы бірдей екі шар берілгенде де ол бұларды бұрығысынша екі түрлі деп қабылдайды. Тәжірибенің негізгі мәнісі де осында .

## Дереккөздер


Санат:1886 жылы туғандар
Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Санат:Психологтар
Түзету психологиясы

**Түзету психологиясы**– заң психологиясының саласы; құқық бұзушыларды көбіне еңбекпен түзеу мен қайта тәрбиелеудің жағдайлары мен ерекшеліктерін (бұл адамдардың зиятттылық және  тұлғалық қасиеттерін, олардың түзеу мекемелеріне бейімделу процесін, бостандығынан айырылудан болған психикалық күйін, еңбекке дұрыс көзқараспен қарауға тәрбиелеу әдістерін, түзелуге ден қоюшылықтың қалыптасуын) зерттейді. Т.п. жекелеген құқық бұзушылардың психологиясын, сондай-ақ қамау орындарындағы ресми және бейресми топтардың құрылымын,  олардың құралу және қарекет механизмдерін зерделейді. Т.п. бойынша ғылыми зрттеулердің нәтижелері құқық бұзушыларды қайта әлеуметтендіруге, олардың бостандықтағы қалыпты өмірге психологиялық дайындығын қалыптастыруға, сондай-ақ қылмыскерліктің қайталануына жол бермеуге бағытталған практикалық психологиялық- педогогикалық ұсыныстар белгілеуде пайдаланылады. 
## Тағы қараңыз
*Заң психологиясы

## Дереккөздер


Санат:Психология
Шырақбек Қабылбаев

**Қабылбаев Шырақбек** (09. 03. 1908 ж. Семей облысы,  Абай ау., Қайнар селосы маңында Қарашоқы деген жерде -1977 ж.) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері.

Арғын тайпасының Қаракесек руының Байбөрі бөлімінен шыққан. 1938 жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты (1967). 1931 жылы Семейдегі педтехникумын бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, 1935 жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал 1952 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. Ленин орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
I Чарльз (Англия королі)

**Карл I** (; 1600 жыл 19 қараша — 1649 жыл 30 қаңтар, Лондон) — 1625 жылдың 27 наурызынан Англия, Шотландия және Ирландия королі. Стюарттар династиясынан шыққан. Оның абсолютизм саясаты және шіркеулік реформалары Шотландия мен Ирландияда Англиялық революциялардың болуына әкелді. Азамат соғысы кезінде Карл I жеңіліске ұшырайды, парламент сотына беріліп 1649 жылдың 30 қаңтарында Лондонда өлім жазасына кесілді.

## Жастық шағы
Карл I Англия және Шотландия королі Яков I және Анна Даттықтың екінші ұлдары болды. Ол 1600 жылдың 19 қарашасында Данфермлин сарайында Файфте, Шотландияда дүниеге келді. Кішкентай кезінде Карл ерекше қабілеттерімен көзге түскен жоқ, жүру мен сөйлеуді тым кеш үйренді. Оның әкесі 1603 жылы Англия королі атанғанда Лондонға көшіп келеді, Карл ханзада Шотландияда тағыда кішкене уақыт болады, тым ауырғақ бала болғандықтан, жолды ауыр көтерді.

Революция кезінде пуританизм идеясы бірнеше ағымға бөлінді. Пресвитерианттар ірі буржуазияны және аристократтарды біріктіре отырып, конституциялық монархия идеясын уағыздады. Индепенденттер орта және ұсақ буржуазия қатарындағы топтардан қолдау табады. 1628 жылғы Карл І (1600-1649) тұсында парламентте корольге Петиция құқығы қабылданғаннан кейін қол жеткізілді. Осы құжатта Эдуард І және Эдуард ІІІ заңының бұзылғаны көрсетіледі, яғни парламенттің келісімінсіз ешқандай салық жүргізуге болмайды;  король шенеуліктері жағынан жерге жеке меншікке қол сұққаны үшін қорғауды жүзеге асырмайды.

Карл І құқық туралы петицияны бекітуге мәжбүр болды. 1629 жылы король мен парламент арасында жаңадан  қақтығыс пайда болды. Осыдан кейін Карл І парламентті таратып, жеке дара корольдің басқаруы  жүргізілді. ХҮІІ ғасырдың 20 жылдарындағы саяси дағдарыс қауымдар палатасы мүддесі жағында болды.

## Қысқа парламент
1629-1640 жылдары парламентсіз басқару жылы болды, яғни король билігінің әрекеті толық сипатта болды. Шотландықтардың Англияға қарсы қауіп көрсетуі, Шотландиядағы қарулы көтерілістің пайда болуының  нәтижесі болды. Әскери келеңсіз жағдайлар мен құралдардың жетіспеушілігі Карл І-дің парламентті құруға итермеледі. 1640 жылы 13 сәуір – 5 мамыр аралығында жұмыс істеген парламент тарихта **Қысқа** деген атпен енгізілді. Қауымдар палатасы корольдің шотландықтарға соғыс жүргізу субсидиясы ұсынысын қанағаттандырмады. Осының орнына қауымдар палатасы Карл І-дің жеке дара басқару жылдарындағы саясатты қарауға кірісті. Нәтижесінде мынадай өтініш қабылданды: реформа жүргізгенге дейін қауымдар палатасы корольге субсидия беруге, басымдылық құқығына тыйым салу мүмкіндігінен айырды. Парламент таратылғаннан кейін Карл І ережесі одан әрі сынға айналды. Король парламентсіз әскери және саяси дағдарысты шешу мүмкін еместігін мойындап, 1640 жылы қараша айында жаңа парламент құрды. Ұзақ парламент 1653 жылға дейін әрекет етті. Ұзақ парламент қызметі конституциялық-төңкерістің бірінші кезеңінен басталады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Ағылшын монархтары
Санат:Стюарттар
Ашыған көже

**Ашыған көже**.
Ашыған көже, көженің суы, ашытпа, көже - дән жармасынан дайындалатын сусын. Ол кейде бидай ұнынан да жасалады. Бабына келген ашыған көже адамның шөлін басып, сусынын қандырады.
## Ашыту технологиясы
Мұның ашыту технологиясы қарапайым. Оны қысы-жазы ашыта беруге болады. Ол үшін қайнап жатқан суға тазаланған жарма, тұз салып, қазанның қақпағы жабылады да, одан әрі жайлап қайнатылады. Көже піскен соң салқындатылады. Содан кейін бетіне бидай ұнын сеуіп, көже құйылған ыдыстың беті жабылады да жылы жерге қойылады. Бидай ұны себілген көже тез ашиды. 10-12 сағаттан соң бетін ашып, ағаш қасықпен араластырып, бетіне тағы да ұн сеуіп, қақпағын жауып қою керек. Көженің бетіне бидай сеппесе, бидай ұнын, пісірілген нан салса да жетіп жатыр. Көжені осылай ашытып, қорландырып алған соң қорын үзбей, үстіне жаңа пісірілген көжені құя беруге болады.
## Дереккөздер


Санат:Аспаздық
Торндайк Эдуард Ли

**Торндайк Эдуард Ли** (1874-1949)
*америкалық психолог  
*педагог, бихебиоризмнің, негізін салушылардың бірі, жануарлардың жүріс-тұрысын эксперименттік зерттеудің обьективті әдістемелерін жасаған («Жануарлар арқылы», 1898). Т. Машықтар мәселесін зерттеуге елеулі үлес қосты, үйретудің бірқатар заңдылықтарын бекітті, педагогика және оқыту әдістемесі бойынша бірнеше еңбектер жарияланды.

## Дереккөздер


Санат:1874 жылы туғандар
Санат:1949 жылы қайтыс болғандар
Санат:Психологтар
Царёв Степан Ионович

**Царёв Степан Ионович**(16.12.1882, Тула губерниясы-9.5.1918, Ақмола облысы)-большевик, комиссар. 1905-1907 жылдары Бірінші орыс революциясына қатысқаны үшін қуғындалып,1908 жылы жасырын түрде ташкентке келді. Ол мұндағы с.-д. ұйымдардың белсенді  мүшесі болды. 1917 жылы Ақмола облысының Атбасар қаласына қоныс аударды. Сол жылдың декабрінде Бат.-Сібір Советтерінің Омбыдағы  3-съезінде Атбасар Совдепінің өкілі ретінде қатысты. 1918 жылы көктемде ол Павлодар университетіндегі Екібастұз көмір кені мен Воскресенск т. ж-ның комиссары болып тағайындалды. Ол 1918 жылы 9 мамырда Совет өкіметі жауларының қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы 12 том
Карл Эдуард Цахарие фон Лингенталь

**Цахарие фон Лингенталь, Карл Эдуард** (24.12.1812-3.6.1894)- Византияны зерттеуші неміс ғалымы, тарихшысы. Санкт-Петербург ҒА корр. мүшесі (1856), Берлиндегі Прусс ҒА корр. мүшесі (1866). Цахарие фон Лингенталь 1832 жылдан Париждың, Лондонның, Санкт-Петербургтің, Константинопольдың және Афинының архивтерінде Византия правосының ескерткіштерін зерттеді. 1842-1845 жылдары Гейдельберг университетінің профессоры. Ол Византияның правосы тарихын жеке салалар бойынша алғаш рет жүйеге келтірді.


File:Zachariae von Lingenthal, Karl Eduard – Ius graeco-romanum, 1856 – BEIC 14269071.jpg|*Ius graeco-romanum*, 1856


## Дереккөздер


Санат:Германия ғалымдары
Талдық (өзен)

**Талдық**, *Борлы*, *Ұлыталдық* – Шалқар алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақтөбе облысының Әйтеке би, Ырғыз аудандары жерімен ағады.  ¥зындығы145 км, су жиналатын алабы 4140 км2. 

## Бастауы
Мұғалжар тауының шығыс беткейіндегі бұлақтардап басталып Ырғыз өзеніне оң жағынан құяды. 

## Гидрологиясы
Аңғары кең, арнасы тік жарлы. Жауып-шашын, жер асты суымен қоректенеді. Басты салалары — Бала Талдық, Ұлыталдық, Милысай, Шыбықтысай. Жылдық орташа су шығыны сағасы тұсында 1,50 м3/сек. Алабы ауыл шаруашылығына пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Әйтеке би ауданы өзендері
Санат:Ырғыз ауданы өзендері
Санат:Ырғыз су алабы
Талейран

ТАЛЕЙРАН, Талейран-Перигор Шарль Морис (13. 2. 1754, Париж, —17. 5. 1838, сон-да) — француз дипломаты және мемл. қайраткері. Діни білім алды, 1788— 91 ж. епископ. 1791 ж. шіркеу рефор-масы жөпіпде декрет жургізуге ықпал жасап, дін иелерін мемлекетке батын-дыруды мақұлдады. 1797—99 ж. Директория тусында, 1799—1807 ж. кон-сулдық және Империя кезеңінде сырт-қы істер министрі. Наполеоя I жеңіл-геннея кейія, Т. уақытша үкіметті, «Жуз кундіктен» соң (1815), аз уақыт үкіметті басқарды. 1830—34 ж. Т. Лон-донда елші болып, Франңия мен Англияның арақатынасын жақсартуға және Июль монархиясының халықар. жағдайын нығайтуға ықпал жасады.

 
## Дереккөздер
Үгіт бригадасы

Үгіт бригадасы, көркем үгіт бригадасы - сахна тәсілдері арқылы көпшілік арасында үгіт - насихат, тәрбие жұмысын жүргізетін шағын кәсіби немесе әуесқойлар ұжымы. Ол кәсіпорын, құрылыс, өндіріс пен оқу орындарында, клуб мекемелерінде, ұжымшар мен кеңшарларға жұмыс істеді. Әдетте Ү. б.-ның репертуары жергілікті фактілерге негізделген драм. муз. және хореогр. миниатюралардан құралады. Сонымен қатар Ү. б. қоғам өміріне жат көріністерді ажуалап,  еңбек  ұжымдарының озық тәжірибесін насихаттап отырады. Қазақстанда Ү.б. 1920 жылдардың аяғында пайда болып, 20 - 30 жылдары  құрылыс  пен өндіріс  орындарында кеңінен тарай бастады. Бұдан кейінгіжырлары Ү.б. республиканың барлық облыстарында ұыймдастырылды Оның 10 - на халық үгіт бригадасы атағы берілді. 

## Белгілі Ү.б.
1. Қордай қыздары
2. Улыбка
3. Ақ желкен 
4. Дала жұлдыздары
5. Көңіл ашар
6. Сәуле

## Дереккөздер

1. Қазақ мәдениеті
2. Рубб А.А., Советский агитационный театр. Виды и формы, ч. 1, М., 1989.
Талдықорған облысының архиві

**Талдықорған облысының архиві** — құжаттар сақтайтын мекеме. 1944 ж. наурызда құрылды. 

1959 ж. Талдықорған облысының таратылуына байланысты ол Алматы облыстық мемл. архивінің бөлімшесіне айналды. 1967 ж. желтоқсанда Талдықорған обл-ның ңұрылуына байланысты қайта ұйымдастырылды. Онда облыстың барлық мекемелері мен ұйымдарының, кәсіпорындарының 1917 жылдан бергі архивтік құжаттары сақталады. Бұл облыс еңбекшілерінің, әсіресе Жаркент пен Лепсіде Кеңес өкіметін орнату жолындағы күрес тарихын, соц. құрылысты өрістету жолындағы ерлік күресін, коммунистік құрылыстың табыстарын баяндайды.
Сонымен бірге архивте рев. күрес пен Азамат соғысының, 1941—45 ж. Ұлы Отан соғысы ардагерлері, Кеңес Одағының Батырлары, Соц. Еңбек Ерлері жөнінде құнды деректер бар. Архив қоры бұқаралық-саяси, ғылыми-зерттеу, мәдени-ағарту жұмыстарына кеңінен пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұрағаттары
Тамара (Грузия патшасы)

**ТАМАРА** (12 ғ. 60 жылдарының орта шені—1207, соңғы анықталған дерек-тер бойынша) — Грузия патшайымы (1184—1207). Т. патшалық құрған кез-де Грузия әскери-саяси ірі жетістік-терге ие болды. Грузин аскері 1204 ж. Карсты озіне қаратты және бүкіл За-кавказьені Т-ның қол астына бағын-дырды. Византиядан күшпен алған жерлерде Трапезунд империясын құры-лып, ол ұзаң уақыт Грузияның саяси ыңпалында болды. Т. патшалық құр-ған алғашқы жылдары ірі феодалдар заң шығару билігін қоғамның жоғ. то-бы өкілдері жиналысына беруді, пат-ша тек орындаушы болып қалуын жақтады. Келіс сөздерден кейінТ. бас-қару және заң шығару правосын сақ-тап қалды. Ақсүйек феодалдардың үс-темдігі мен феод. тәртіпке қарсы шық-қан грузин таулықтарының котерілі-сін Т. қаталдықпен басып отырды. Т. ғылым мен өнерді жақтаушы болды. Ақындар Чахрухадзе мен Шавтелп Т-ға ариап одалар, Ш. Руставели «Жол-барыс тонды жиһанкез» поэмасьш жазды.

## Әдебиет
История Грузии, 4 изд., Тб., 1967.

 
## Дереккөздер
Танымдық есеп

**Танымдық есеп.** Танымдық қызығушылық – ғылым жаңалықтарын; қоғамда болып жатқан өзгерістерді танып білуге деген қызығушылық. 
*Танымдық есеп – жаңа білім іздеуге, оқудағы байланыс, дәлелдерді белсенді пайдалануға түрткі  болатын оқу тапсырмасы. 
***Танымдық есеп жүйесі** бүкіл оқыту процесінде оқудың мазмұны мен іс-әрекет амалдарын біртіндеп күрделендіре беретін бірізділікте негізделеді. Сондықтан мұғалім оқушының білімді меңгерумен қатар, оның оқу – танымдық іс-әрекетін белсендіру жағына да баса назар аударуы керек.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Тамара Ханым

**Тамара Ханым** (лақап аты; өз аты мен фам.— Тамара Артемовна Петросян) (29. 3. 1906 ж. т., Ферғана) — өзбек совет бишісі, әнші, КСРО халық артисі (1956). 1941 жылдан КОКП мүшесі. Ұлты — армян.

Сахналық өнер жольн 1921 ж. бастады. 1924 ж. Мәскеудегі Орталық театр техникумын бітірді. 1926—28 ж. Ташкенттегі муз. этногр. ансамбльдің бишісі, 1928—32 ж. Самарқандагы муз. драма театрын ұйымдастырушылардың бірі. 1935 ж. Лондонда өткен 1-дүн. жүз. фестиваль-да өнер көрсетті. 1936 жылдан Өзбек филармониясының артисі. Өзбектің әйелдер билерін орындауда өзіндік өз-герістер енгізді. Т. X. репертуарынан басқа да одақтас республикалар мен шетел халықтарының билері мен ән-дері кеңінен орын алады. Өзі орындайтын көптеген билердің қоюшысы. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941). Ленин орденімен және басқа 6 орденмен марапатталған.

## Дереккөздер
	

Санат:Тұлғалар
Тамбов

**Тамбов** — РКФСР-дегі қала, Тамбов обл-ның орталығы, т. ж. торабы, Цна ө-нің сол жағасындағы пристань. Халқы 257 мың (1975). 1963 ж. іргесі қаланған. Машина жасау және металл өңдеу, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары шоғырланған. Қалада педагогикалық, хим. машина жасау ин-ттары, 11 арнаулы орта оқу ор-ны, 2 театр, өлке тану музейі, сурет галереясы т.б. мәдени-ағарту орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Ресей қалалары