open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агломерат ағымы

**Агломерат ағымы** — тұтқыр лавалар қопарған жанартау ернеулерінде қалыптасып, жанартау қапталдарына қарай жаппай ағылатын, лава жақпартастары мен кесектерінен, жанартау құмдары мен күлдерінен, басқа да кесектер мен газдардан тұратын масса.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Айыру қабілеті аса жоғары графикалық тақша (бейне-адаптер)

**Айыру қабілеті аса жоғары графикалық тақша** (бейне-адаптер) (Графическая плата (видео-адаптер) сверхвысокой разрешающей способности; super high resolution card) - экрандағы мүмкіндік 1200x800 және одан да жоғары нүктелік шамада болғанда бейнелер айыру қабілеттілігін қамту; мультимедиалық программалармен жұмыс істеу үшін, автоматтандырылған жобалау жүйесі мен шағын баспа жүйелері үшін арнайы жасалады. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Фторакс

**Фторакс**. Бұдан тіс протездерінің негізі жасалынады. Қүрамында фторы бар акрилді согюлимер қатарына жататын пластмасса.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Макропроцессор

**Макропроцессор** (Macroprocessor) — тәуелсіз немесе кейбір программалау жүйесінің құрамына кіретін әрі макротілден белгілі бір базалық тілге аударғыш.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Айыру қабілеті жоғары графика

**Айыру қабілеті жоғары графика** (Графика высокой разрешающей способности; high resolution graphics) — кескінді құру кезінде ерекше ажырату қабілеті бар экран элементтерінің өте көп мөлшерін пайдалану. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Атырап

**Атырап** (Область; area, domain) - 1) мәліметтерді енгізу, жою және қатынас құру механизмдері қарастырылған кеңістік; 2) программалар немесе мәліметер орналастырылатын компьютер жадының бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жылжымалы нүктелі бөлудің ерекше жағдайы

**Жылжымалы нүктелі бөлудің ерекше жағдайы** (Особый случай деления с плавающей точкой) — жылжымалы нүктелі арифметикадағы нөлге бөлу.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Екі еселі дәлдік

‘’’ЕКІ ЕСЕЛІ ДӘЛДІК’’’ (Двойная точность; double precision) — әдеттегіден екі есе көп разряд берілетін сандардың өрнектелу түрі. Даралык, долдік (Одинарная точность; single prcision) — машиналық сөзбен берілген санның дәлдігі. Кеңейтілген дәлдік (Расширенная точность; extended precision) — санның дәлдігін, екі еселік дәлдікке қарағанда, қатар төрт машиналық сөзде орналастыру арқылы арттыру.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Базальтты қабат

нобай|220px|
**Базальтты қабат** - қума сейсмикалық толқындардың өту жылдамдығы 6,4-7,4 км/с-ке, көлденең сейсмикалық толқындардың өту жылдамдығы 3,7-
4 км/с-ке, орташа тығыздығы 2,75-3,0 г/см2 шамасына сойкес келетін жер қыртысының төменгі қабаты; Конрад шекарасы мен Мохоровичич шекарасының аралығында орналасқан. Габбродан тұрады деп есептеледі.

Ол кристалды ауырлау таужыныстардан тұрады. Олар қасиеттері бойынша базальттарға - магмалық таужыныстарға жақын. Қойнауқат әртүрлі дәрежеде метаморфталған магмалық таужыныстардан тұрады. Кей жерлерде базальтті қойнауқат пен мантия аралығында базальттан тығыздығы жоғары таужыныстар орналасады, олар эклогит қабаты деп аталады.

Базальтті қойнауқат таужыныстарының орташа тығыздығы 2,9 г/см3 ал тығыздық мәнінің өзгеруі 2,8-3,2 г/см3 аралығында. Сейсмикалық толқындардың (Vp) таралу жылдамдығы 6 км/с-ден 7,5 км/с-ке дейін. Толқындар таралуының ерекшеліктері базальтті қойнауқаттың тік бағыттағы қимасында петрографиялық құрамы әркелкі комплекстер болуымен сипатталады.

ТМД аумағының континенттік бөлігі аукымында базальтті қойнауқаттың орташа қалыңдығы 20 км шамасында болады. Ал жекелеген аудандарда (тау жоталарының астында) оның қалындығы 30-40 км-ге жетуі мүмкін. Сонымен қатар базальтты қойнауқаттың калыңдығы 12-13 км, тіпті кейде 5—7 км-ге дейін азаятын бөлікшелер де бар (Каспий маңы синеклизасы, Днепровск-Донецк ойпаңы, т.б.).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Тіс шығуы

** Тіс шығуы ** (тістің орнынан таюы). Тіс адамның бетімен жығылып жарақаттанғанда немесе тиген соққыдан зақымданып орнынан жылжиды. Астыңғы тістерге қарағанда үстіңгі, алдыңғы тістері (күрек, сүйір) жиі орнынан тайып кетеді. Толық шығу: тіс ұясынан шығып жұмсақ тканьдерге ілініп немесе мүлдем түсіп қалады. Жартылай шығу: тіс ұясынан шығып қалмағанымен босап, қисаяды. Тістің шаншыла буыннан шығуы да жиі кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Фторотон

**Фторотон**. Стоматология тәжірибесінде жеңіл операциялар кезінде наркоз ретінде қолданылатын дәрі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Агломератты туф

**Агломератты туф** - жанартау өнімдерініц ірі-ірі кесектерінен тұратын жанартау туфы; жекелеген кесектерінің не түйірлерінің мөлшеріне қарай бірнеше түрлерге бөлінеді; а) жақпартасты агломератты туф (200 мм); о) ірі кесекті агломератты туф (30—200 мм); б) ірі түйірлі агломератты туф (1—30 мм). Синонимдері: жанартаулық брекчия; эксплозиялық брекчия.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жылжымалы нүктелі регистр

**Жылжымалы нүктелі регистр** (Регистр с плавающей точкой; floating-point register) — программаларға қолайлы және жылжымалы нүктелермен арифметикалық операциялар орындау кезінде жылжымалы нүктесі бар сандарды сақтауға пайдаланылатын регистр. Компьютерлердің бірыңгай жүйесінде мұндай регистрлер төртеу.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Макротіл

**Макротіл** (Макроязык; macro language) — макрокомандаларды анықтау мен пайдалану құралдарын қамтитын тіл.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Одонтогенді гайморит

** Одонтогенді гайморит **. Гаймор қуысының қабынуы, кұрт жеген тіс зардабынан бет сүйегі қуысының жедел немесе созылмалы қабынуы. Ұрт және бет сүйек тұсын қысып, кернеп, сыздап ауырады. Маңдай, самай ауыруы күшейеді. Қабынған куыс жақтағы мұрыннан ірің ағады. Ұрт, қабақ асты ісіп, температура көтеріледі. Емі: антибиотик, сульфаниламид, ыстықты түсіретін дәрілер беру. Физиотерапия: ауру тісті дереу жұлу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
VGA ағытпасы

нобай|
нобай|
**VGA ағытпасы** — бейнеграфикалық матрицаны (VGA) микропроцессорге қосатын ағытпа.

Ағытпаның бұл стандартын IBM компаниясы 1987 жылы ұсынды. 15 қосатын нүктесі бар бұл порт түрі көптеген компьютерлерге орнатыла бастады.

Алайда бүгіндері оның орнын DVI, HDMI және DisplayPort стандарттары басып отыр.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Super VGA

Санат:Компьютерлік шиналар
Антитүрлі глобулин

**Антитүрлі глобулин** —жануарлар организмінде пайда болатын антиденелердің бір түрі. Ол бір жануарға екінші түрлі жануардың қан сарысуын еккенде, бөгде белокқа жауап ретінде пайда болады. Антитүрлі глобулин иммуноферменттік талдау әдісінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мырыш тотығы

thumb|right|Мырыш тотығы
**Мырыш тотығы** — ZnO — қүрғатқыш, тұткырлық (вязкость) қасиетіне қарап тіс түбір өзектерін (жолдарын) толтырар кезде, қанжел, қызыл иекті емдерде таңғыш құрамына енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Галлодент М

**«Галлодент М»**— галлий негізінде металдан пломба жасау үшін қолданатын материал. Құрамына ұнтақ пен сұйықтық кіреді. Ұнтақ: мыс-қалайы қорытпасы, сұйықтық — галлий-қалайы. Тіс ауруларып емдеуге қолданылады. Ауыз қуысында галлодент пломба 10—15 минутта қатаяды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Гитлиннің айыршық без алимфоплазиясы

**Гитлиннің айыршық без алимфоплазиясы**(Лимфоциттер саны азайған туа біткен Аггаммаглобулинемия) — өте ауыр, тұкым куалайтын көпжақты иммунды тапшылык. Ауру организмінде антиденелер жетіспейді және торшалық иммунитет тумайды. Бұл жағдайда барлық лимфоидты ағзалардыц толық жетілмеуі (гипоплазия), лимфа фолликулаларының, ақ кан туйіршіктерінін және плазма торшаларының кемшілігі байқалады да, орталық лимфа ағзаларының дамуы бұзылады. Ауру туғаннан кейін білініп, 1—3 айдан кейін нәрестенің өлімімен аякталады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Фурацилин

**Фурацилин**. Ауыз қуысындағы жара мен күйікті, стоматит пен пародонтитті, созылмалы остеомиелитті т. б. ауруларды емдеуде антисептик ретінде қолданылады.

300px|thumb|right
## Дереккөздер


thumb|Фурацилин су ерітіндісі 1:5000, 400 мл

Санат:Фурандар
Санат:Антисептиктер
Беттерді сипаттау тілі

**Беттерді сипаттау тілі** (*язык описания страницы; page description lanuage*) — шығару құрылғысын өндірушілердің осы құрылғыны жасақтау үшін ойлап тапқан компьютерлік тілі. Осы тілдердің ең әйгілісі — adobe фирмасының postscript тілі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Языки описания страниц - ITSolutions!

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гемисекция

** Гемисекция  **. Үлкен тістердіазу тістің бір түбірін жансыздандыру арқылы кесіп тастап, қалған түбірді көпір тәрізді протез жасап тазалайтын хирургиялық әдіс.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Айыруы төмен қабiлеттілiк (төменгі ажырату)

**Айыруы төмен қабiлеттілiк** (төменгі ажырату) (Низкая разрешающая способность (низкое разрешение); low resolution) — мәтіннің немесе түстің салыстырмалы ірі блоктарының көмегімен бейнелер қүрастыру. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Базальттық мүйізалдамыш

**Базальттық мүйізалдамыш** - силикаттар класының амфиболдар тобының минералы. Химиялық формуласы: Са2(№,К) (Мё,Ғе2+) (Ғе3+,А1) [(5і,А1)4Оп]2
(0,0Н,Ғ)2. Түсі — қоңырдан қараға дейін, шлифте қоңыр. Эффузиялық таужыныстарда кездеседі. Басқа амфиболдардан көбірек Ғе203 пен Ті02 мөлшерімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Айырымдық схема

**Айырымдық схема** (Разностная схема; the difference circuit) — дифференциалдық тендеулер мен белгілі бір нүктелердегі туынды функциялар мәндерінің ақырғы саны арқылы жуықталып ұсынылған айырымдық теңдеулер жүйесінің қосымша шарттарының аппроксимациясы.  

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Мақала

thumb|190px|Южаковтың үлкен энциклопедиясы
**Мақала** () — белгілі бір тақырыпты тереңірек зерттеп, оны ғылыми, қоғамдық немесе әдеби тұрғыдан талқылайтын жазбаша жұмыс. Мақалада автор өзінің пікірін, көзқарасын білдіріп, әр түрлі деректер мен мысалдар арқылы дәлелдер келтіреді. Мақалада нақты мәселеге талдау жасалып, оны шешудің жолдары немесе ұсыныстар берілуі мүмкін. Мақала жазудың басты мақсаты — оқырманға белгілі бір тақырып туралы ақпарат ұсыну немесе сол тақырыпты тереңірек түсіндіру. 

**Мақала** — бұл ғылыми немесе қоғамдық мәні бар тақырыпты қарастыратын, жүйелі және логикалық құрылымға негізделген жазбаша еңбек. Осыған қоса, ол көбіне кең аудиторияға арналады. Ол белгілі бір мәселені зерттеуге, түсіндіруге немесе оның шешімін ұсынуға арналған. 
# Интернет желісінде — жаңалықтар тобының  (newsgroup) хабарламасы;
# Мәліметтер объектілерін сипаттау формасы.
#**Мақала** — қоғамдық-әлеуметтік мәселелер туралы жазылған публицистикалық жанрдағы шығарма. **Мақала** 4 түрге бөлінеді:
## **Бас мақала** — заманның негізгі бағытын айқындап, үкіметтің алға қойған саяси, шаруашылық және мәдени міндеттерін түсіндіреді, сондай-ақ оларды іске асыруға бағыт береді.
## **Проблемалық мақала** — шешуді, тексеруді, зерттеуді қажет ететін теориялық және практикалық мәселелерді көтереді; 
## **Насихаттық мақала** — ғылым, техника, өнер жаңалықтары заман талабына сай бүгінгі өмірдің практикалық міндеттерімен байланыстырып отырады; 
## **Публицистикалық мақала** —қоғамдық-әлеуметтік және саяси маңызы зор оқиғалар мен құбылыстарды, дәуір тынысын көтеріңкі үнмен, көркем тілмен баяндайды.

## Дереккөздер

Санат:Мақалалар
Богхед

**Богхед** (*ағылш. boghcad*) — балдырлардың қалдықтарынан түзілген қазба сапропель көмірлердің бір түрі. Сутек мөлшері — 9-11%. Жанғыш массаның жану жылуы — 33,5—37,7 МДж/кг.

## Сипаттамасы
Олар балдыр қалдықтарының жинақталады - таломоальгинит немесе колоальгинит (> 50%), біртекті витриниттің (колинит, детринит) біркелкі цементтелген массасында, минералды қоспаларсыз немесе ұсақ сазды заттармен азды-көпті таралған. Шұңқырлар қоңыр көмір сатысында күңгірт, жартылай күңгірт, ашық, қою қоңыр, көмір сатысында сұр-қара; біртекті, монолитті, конкоидты, өте күшті, тұтқыр, сіріңкемен жағылады және күйген каучук иісімен күйеді.

## Дереккөздер


Санат:Көмір
Санат:Органикалық минералдар
Аксиома схемасы

**Аксиома схемасы** (Схема аксиом; the circuit of axioms) — кейбір өрнектің синтаксистік құрылымын және одан осы құрылымның еркін аксиомасын алудың ережесін анықтау. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Аударғыш

**Аударғыш** (Транслятор; translator) - 1) бір тілде берілген (жазылған) алгоритмді екінші тіл түріне ауыстыратын программа. Жүзеге асыру тәсілдеріне байланысты аударғыш-компилятор және аударғыш-интерпретатор болып екіге бөлінеді; 2) программаны аударатын программа немесе техникалық құрылғы; бастапқы программаны объекті модульге айналдыратын өңдеуіш программа.

**Аударғыш** - автомобильді
бекітіп қажет деңгейге көтеріп,
қисайтып бұрып оның төменгі жағын қарап тексеруге мүмкіндік беретін көтергіш жабдық.
## Түрлері

***Меншікті аударғыш** (Родной транслятор; native-mode compiler) — объектілік модуль аударылатын машинаның командалар жүйесінде генерациялайтын аударғыш. 
***Тиімділеуіш аударғыш** (Оптимизирующий транслятор; optimizing) — жасалған объектілік модульді тиімдеуші аударғыш.

## Сипаттамасы
**Аударғыш сипаттамасы** (Описание транслятора) — әмбебап програмалау тілдерінде пайдаланылатын ұғым. Switch p: = L; р — аударғыш идентификаторы, L — аударғыш тізімі түрінде беріледі 
## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Праймирлейтін антиген

**Праймирлейтін антиген** — молекула салмағы төмен (әдетте пептид) антиген. Ол организмде антидене туғызбайды, бірақ одан кейін егілген жоғары молекулалық антигендерге немесе толық вирусқа карсы иммундық жауаптың дамуына әсерін тигізеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Крайла операциясы

**Крайла операциясы**. Рак кеселдерін емдеуде қолданылатын хирургиялық әдіс. Алғашқы қатерлі ісік орнын алып тастаумен қатар мойынның лимфатикалық жолдарына да операция жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Активтелген блок

**Активтелген блок** (Активизированный блок; activate block) — жад бөлінген және басқару тапсырылған программалық блок. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Шиқан

thumb|150px
**Шиқан** не **сыздауық** ()- түк түбі қалтасының және онымен байланысты май бездерінің (айналасындағы терісімен қоса) қабынып, іріңдеуі. Іріндеткіш микробтардан пайда болады. Шиқанның пайда болуына терінің үнемі кір болуы, жарақаттануы (кесіп алу, терінің сыдырылып қалуы, қажалуы), майлылығы, тершендік т.б әсер етеді. Шиқан көбіне терінің түкті жеріне, мойынға, бетке, белге шығады. Шиқанды ихтиол майы жағылған стерилденген дәкемен таңып қою керек. Зақымданған жердің айналасын камфора немесе салицил спиртімен сүрту қажет. Шиқан біліне бастағанда-ақ дәрігерге көріну керек, өйткені кей жағдайда хирургиялық көмек қажет болады. Шиқанды қолмен сығып немесе жаруға, қыздыратын компресс қоюға болмайды, мұндайда ол асқынып кетуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Тері аурулары
Агпаиттiк құрылым

**Агпаиттiк құрылым** - гипидиоморфтүйірлі құрылымның түрі; мұнда нефелин мен сілтілі далашпаттар фемалық минералдардан дүрыс пішінді болады. Агпаиттiк құрылым нефелинді сиениттерге тән.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Базалық керіш

**Базалық керіш** - сынықтар бір-бірімен шектеспейді, керіш таужыныстың 30—50%-ын қүрайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Гемофилия

thumb|right|200px
**Гемофилия **. Ұдайы қан ағып, тоқтатуы қиынға соғатын, көбінесе еркектерге тән тұқым қуалайтын ауру. Аурудың негізгі себебі қан ұюына қатысты фактордың жетіспеушілігі. Гемофилия белгілері балалық шақта 	анықталғанмен есейе келе бәсеңсиді. Дегенмен, гемофилияның кейбір түрлері еркектер арасында кездеседі. Соғылған кезде тері асты, ет арасы т. б. жерлерден қан кетеді. Тісті жұлғанда адам өміріне қауіп туарлықтай қан тоқтамай ағуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Қан аурулары
Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Дедуктивтік мәлеметтер базасы

**ДЕДУКТИВТІК МӘЛІМЕТТЕР БАЗАСЫ** (Дедуктивная база данных; deductive datdbase) — сақталатын мәліметтер жиынтығы және семантикалық желі түріндегі жалпы ереже болып саналатын білімдерді ұсынудың дедуктивтік моделінің интегралдық бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мақсаттан түсініктеме беру

**"Мақсаттан" түсініктеме беру** (Интерпретация "от цели"; goal- invoked interpretation) — логикалық программалау бұйымдық жүйелерде — «егер А, онда В" түрі ережесінің процедуралық түсініктемесі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активтендіру

**Активтендіру** () - программаны негізгі жадқа жүктеу арқылы оны жұмыс істейтін қалып-күйге келтіру. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Дезинформация

**Дезинформация** - [  - теріс, - ақпарат] - қоғамдық сананы жаңылыстырып, онда қандай да бір реакция тудыру мақсатын көздеп, ақиқат ретінде таратылатын жалған ақпарат. Бұл шара алғаш рет I дүниежүзілік соғыс кезінде қарсыластарды адастыру, шатастыру, жаңылыстыру мақсатында пайдаланылды. Ол тәсіл қарсыласты тікелей алдауға, жалған, өтірік, фактілерді бұрмалау арқылы қолданылады.

Қазіргі саяси ғылымда жалған хабар тарату арбау технологияларының құрамдас бөлігі болып табылады. Ол ерекше ақпар арқылы реципиенттер (ақпаратты қабылдаушы, тұтынушы) санасында коммуникатордың (ақпаратты таратушы) өз мақсатымен сәйкес келіп, үндесетін ниет туғызуды көздейді.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Ақпарат
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Базалық қат - қабат

**Базалық қат - қабат** - ырғақтала астасқан шөгінді таужыныстардағы жекелеген ырғақты қүрайтын деңгейдің табан жазықтығынан көрініс беретін таужыныстардың бірегей қабаты.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Активті абонент

**Активті абонент** (Активный абонент; active abonent) - берілген сәтте компьютермен байланысы бар, яғни абоненттік пунктте жұмыс істеп отырған тұтынушы. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Морбиливирустар

** Морбиливирустар  ** -  парамиксовирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. М. иттіц және сиырдыц оба ауруыныц және қызылша вирустары жатады. Парамиксовирустар туыстығынан өзгешелігі — М. вириондарының кұрамында нейраминидаза болмайды. М. тыныс алу жолдарының шырышты қабатының эпителий торшасында өсіп-өнеді. Қызылша вирусы орталық жүйке жүйесінің торшасына енгенде ми қабынып нерв тканьдері қатаяды.

## Дереккөздер


Санат:Парамиксовирустар
Глауберит

**Глауберит** — сульфаттар класына жататын минерал. 
*Химиялық формуласы: СaNa2[SO4]2. 
*Сингониясы — моноклиндік, кристалдары тақта, призма пішінді.
Түсі — сұр, сарғыш, қызыл, жылтырлығы — шыныдай, қаттылығы — 3, жіктілігі (001) жетілген, меншікті салмағы — 2,85

## Дереккөздер


Санат:Сульфат минералдар
Санат:Натрий минералдары
Санат:Кальций минералдары
Бетті алдын ала қарап шығу

**Бетті алдын ала қарап шығу** (*предварительный просмотр страницы; page preview*) — мәтін процессорларында қағазға басылуға тиіс беттерді экранда алдын ала қарап шыгу тәсілі. Ол мәтіннің, кестелердің, суреттердің, қағаздың шеткі бос әрістерінің қалай орналасқанын алдын ала бақылау үшін керек. Кейде мәтінді толыктыру, өзгерту барысында суреттер, схемалар, кестелер бет шекараларында екіге бөлініп қалып жатады. Осындай келеңсіз жағдайды болдырмай, қағазды үнемдеп пайдалану мақсатында колданылатын мәтін редакторларының командасы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Предварительный просмотр страниц листа перед печатью - Excel ...
*Page Preview

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті айнымалы

**Активті айнымалы** (Активная переменная; active variable) — айнымалыға қатынау кезінде шақырылатын жалғастырылған процедурасы бар айнымалы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Хейлит

**Хейлит**. Еріп қызыл жиегінің шырышты қабығы мен терісінің кабынуы.
## Еріннің желініп қауіпті қабынуы
Бүл кезде қай кернеп ісінген төменгі еріңде дөңеслек немесе сопақтау келген жолақ пайда болады. Жолақ астында қабынудан инфильтрат пайда болады. Жиі қайталаныи түратын созылмалы ауру.
## Еріннің актиндік қабынуы
Күнге күюден болатын ерін жиегінің өзгеруі. Құрғақ және экссудативті түрі бар. Экссудативті түрінде ерінді қан кернеп ісінгені байқалса, құрғақ түрінде ерін жиегінде бозылттау келген қабыршақтар пайда болады. Бірте-бірте ерін қатты құрғап бүдырланып, жара болады.
## Езудің инфекциядан қабынуы
Стрепто-стафилококк, грибок инфекциясы, рибофлавин витаминінің жетіспеуі, ауыздағы инфекции оіпақтары, тістесу ауытқулары осы аурудың пайда болуына бірден-бір себеп болады. Езуде, тілде жалақ пайда болып оған инфекция қосылады. Бұл ерін терісіне, иек астына, азу тұсына дейін жайылып ауыртады.
## Еріннің апостематозды қабынуы
Ерінді қан кернеп ісінеді, шырышты қабық үстінде ұсақ сілекей бездері қалыптан тыс үлғайып іріңдейді.
## Еріннің арибофлавинозды қабынуы
Организмге В2 витаминінің жетіспеуінен болады. Езу ерін шырышты қабығы мен қызыл жиегі бозарып жалақ болып түлейді. Еріндегі тіке тілінген жер тереңдеген сайын ауыз ашқанда ауырады.
## Еріннің грибокты қабынуы
Бүл ауыз шырышты қабығы зақымданғанда кездеседі. Көбінесе жасы келген адамдардың езуінде байқалады. Тері беті қызарып, домбығып, ерін жарылып ашып ауырады.
## Ерін бетіндегі бездің іріңдеп қабынуы
Үсақ сілекей бездері шоғырланып қабынады, іріңді бактерия әсерінен жара пайда болып, ауру көп жағдайда созылмалы сипат алады.
## Еріннің түлеп қабынуы
Қалқан безі қызметінің бүзылуы аурудың пайда болуына тікелей әсер етеді. Ерінді түгелдей жүқа қабыршақ басады. Шымшуырмен  жайлап алғанда тегіс немесе түйіршектенген қабаты көрінеді. Бөртпе еріннің сырт жағынан аспайды.
## Еріннің қышып қабынуы
Табиғаты аллергия ауруына жақын. Еріп помадасы, протездер, түрлі дәрі-дәрмектер аллерген бола алады. Ерінді қан кернеп қызарып ісінеді, ерін бет кеуіп қабыршықтанып, жалақ пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Ауыз қуысындағы аурулар
Мақсаттар базасы

**Мақсаттар базасы** (База целей; goal base) — сараптау жүйесінің ретін анықтайтын, жүйені әрекетке итермелейтін түрткі қасиеттерін іске асыруды жасақтайтын және пәндік саланың мақсаттық сипаты туралы ақпараты бар сараптау жүйесінің құраушысы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті артықтық

**Активті артықтық** (Активная избыточность) — жаңылысудың алдын алу немесе одан қорғануды жасақтау үшін бір мезгілде жұмыс істейтін алмастырушы элементтерді қалтқыға тұрақты жүйелерде пайдалану.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Дейтаграмма

**Дейтаграмма** (кейде **дейтаграмма**; ) — қабылдаушы
компьютерге алдын ала хабарлаусыз жіберілетін ақпарат дестесі. Теориялық тұрғыда дейтаграмма жеделхатқа ұқсайтын нәрсе, кез келген уақытта ескертусіз келіп түсуі мүмкін дербес мәлімдеме.

Дейтаграммалар таратылатын ақпарат шағын әрі сирек таратылатын қолданбалы бағдарламаларда пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Электроника
Градиент

thumb|right|f(''x'',''y'')&nbsp;=&nbsp;&minus;(cos<sup>2</sup>''x''&nbsp;+&nbsp;cos<sup>2</sup>''y'')<sup>2</sup> функциясының градиенті
**Градиент** ( — адымдаушы) — қандай да бір кеңістік сипаттамасы шамасының ұзындық бірлігінде өзгеруінің көрсеткіші. Градиент ұғымы мұхиттануда, метеорологияда және т.б. кеңінен пайдаланылады. Мысалы, тұздылық градиенті, теңіз суының тығыздық градиенті, қысым градиенті, температуралық градиент, ылғалдылық градиент, жел жылдамдығының градиенті және т.б. кеңістіктің әрбір нүктесінде мәні өзгеріп отыратын шаманың ең шапшаң өзгеру бағытын көрсететін вектор. Егер шама u (x, y, z) функциясымен өрнектелсе, оның градиентінің координаталары:
:\frac{du}{dx}, \frac{du}{dy}, \frac{du}{dz}болады да, градиенттің өзі *gradu* таңбасымен белгіленеді.
Берілген беттің кез келген нүктесіндегі градиенті сол нүктедегі нормаль бойынша бағытталады, ал градиенттің ұзындығы:
:\sqrt{(\frac{du}{dx})^2+(\frac{du}{dy})^2+(\frac{du}{dz})^2} түрінде өрнектелген формула бойынша анықталады.
Физика, метеорология, мұхиттану, гидрология салаларында кеңістіктегі кейбір шаманың ұзындық бірлігіне орын ауыстырғанда өзгеруін көрсету үшін градиент ұғымы кеңінен қолданылады; қысым градиенті, температура градиенті, ылғалдық градиенті, жел жылдамдығының градиенті, тұздылық градиенті, теңіз суы тығыздығының градиенті және т.б.

Вирусологияда градиент деп ерітіндінің концентрациясы мен иондық күшінің өзгеруін айтады. Мысалы, сахарозаның, цезийдің, глицериннің тығыздық градиентінде вирустар мен олардың бөлшектерін тазартады, акриламид концентрациясының градиентінде электрофорезбен вирус белоктарын ажыратады, ион күшінің градиентінде белоктарды хроматографиялайды.

## Дереккөздер


Санат:Векторлық талдау
Санат:Математикалық физика
Ануфриев диаграммасы

**Ануфриев диаграммасы** - атомдық-көлемдік есептеуге (10 000 Е3 көлемдегі атом саны) негізделген сегіз құрамбөліктік ұшбұрыштық петро-химиялық диаграмма (Ануфриев 1969). Диаграммада таужыныстың химиялық құрамы екі нүктемен: оңы А1:Sі, соңы Sі:Мg қатынастарымен көрсетіледі. Sі-дің мөлшері ордината бойынша абсциссадан төмен көрсетіледі. К, Nа, Са-дің мөлшері оң нүктеден кететін, Ғе2+ мен Ғе3+-тің мөлшері сол нүктеден кететін векторлар бойынша көрсетіледі. Ануфриев диаграммасы магмалық та, метасоматоздық та таужыныстар үшін қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Активті бекет

**Активті бекет** (Активная станция; active station) — осы мезетте желіге хабарлар жеткізуге және желіден хабар алуға рұқсат етілген бекет. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Дек

**ДЕК** (Deque) — элементтерді тізбектің соңына да, алдына да қосуға мүмкіндік беретін, яғни кезек пен кезек қасиеттерін иемденген тізім түріндегі жад қүрылымы; екі шетгі кезек. Кезек пен кезекке қолдануға болатын барлық мүмкін операциялар декке де таратылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Базиттену

**Базиттену** — қүрамы ор түрлі болып келетін түп таужыныстардың белгілі бір термодинамикалық көрсеткіштер жағдайында кремний элементінен арыла бастауы және магний, темір, азырақ мөлшерде титан, фосфор, марганец, кальций элементтерімен қаныға түсуі нотижесінде базит тектес жаңа таужыныстардың пайда болу процесі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мақсатты жазба

**Мақсатты жазба** (Целевая запись; target record) — 1) іздестіру сұранысының шарттарын қанағаттандыратын жазба; 2) ізделетін жазба.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті бет, парақ

**Активті бет, парақ** ('Активная страница; active page) — Windows жүйесіндегі қолданбалы программаларды басқаруға арналған экран бетінің ең үстінде орналасып, жұмыс істеуге дайын түрған парақ. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Активті жазба

**Активті жазба** (Активная запись; active record) - мәліметтер базасымен жұмыс істеу барысында программаны орындауға немесе тұтынушының сұраныс процесіне қатынасатын файл жазбасы. Қатынас жасалмайтын жазба активті болып саналмайды. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Анық кристалдық құрылым

**Анық кристалдық құрылым** — макрокристалдық қүрылымның синонимі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Бетті ентаңбалау режімі

thumb|300px

**Бетті ентаңбалау режімі**(*режим разметки страницы; page layout*) — word редакторында — құжат қағазға басылғанда қандай болса, экранда дәл солай кескінделетін рекім. Мүнда тақырыптар, нұсқамалар, бағаналар мен объектілер парақ бетінде өз орындарында кескіңделеді. Бетті ентаңбалау режімінде мәтінді түзетуге, пішімдеуге болады; мысалы, жақтау ішінде объектілерді басқа орынға тасуға болады. Бетті ентаңбалау режіміне ауысу үшін тур (вид)-бетті ентаңбалау (разметка страницы) командасын таңдап алу қажет немесе көлденең оралту сызығының сол жақ шетіндегі белгілеу режімі батырмасын басу керек.
## Дереккөздер

* документ, разметка - Режимы отображения документа: обычный, веб ...

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті желі

**Активті желі** (Активная линия; active line) — осы берілген сәтте ақпаратты жеткізуге ашық байланыс желісі. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Базиттер

**Базиттер** — негізді таужыныстар терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Декатенациялау

**ДЕКАТЕНАЦИЯЛАУ** (Декатенация;decatenation) — жолдық белгілер тізбегін бөліктерге (жол бөліктеріне) бөлшектеу операциясы. Біріктіру операциясына қарама-қарсы операция.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бокка

**Бокка** – жанартау тостағаны түбінде немесе жанартау биіктерінің өзге өңірлерінде пайда болып, мезгіл-мезгіл жанартау атқылауының болмашы белгілерін байқатып отыратын тесік. Бокка белсенділігі нәтижесінде оның ернеуінде шағын қосалқы жанартау конусы қалыптасуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Айыршық без тәуелді аймақтар

**Айыршық без тәуелді аймақтар** — Т-лимфоциттер орын алган екінші сөлді ағзалар аймақтары. Ұзақ өмір сүретін кіші лимфоциттіердің қайта алмасуына қатынасы бар. Тимус тәуелді аймақтарға ми заттары мен кыртыс қабатының арасындағы паракортикальды лимфа түйіндері, талақтың артерия тамырларының сырты және ішек лимфоидты тканьнін, фолликула аралық аймақтары жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Активті (ағымдағы) жинақтауыш

**Активті (ағымдағы) жинақтауыш** (*; *) — 1) компьютерде жұмыс істеп отырған адам сол сәтте мәліметтер оқуға/жазуға болатын магниттік дискідегі жинақтауыш; 2) нақты уақыт сәтінде жүйенің және пайдаланушының қолы жететін иілгіш магниттік дискідегі жинақтауыш.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Ағын градиентi

**Ағын градиентi** — ағын күшінің жер асты немесе жер үсті су ағыны жолының бірлігі бойынша азаю шамасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Ағын
Жылжымалы үтірмен операция

**Жылжымалы үтірмен операция** (*Операция с плавающей запятой*; *Floating-point operation*) — таңбасы бар және таңбалы реттік мәнге ие тұрақты ондық сан пішімінде ұсынылған мәліметтермен арифметикалық әрекеттерді орындайтын операция. Мысалы, 2147483 саны мына түрде болады: 2,147 483+Е6. Жылжымалы үтірмен есептеу жүргізу электрондық кестелерде және автоматтандырылған жобалау процедураларында пайдаланылады. Бұл термин, сондай-ақ компьютердің өнімділігін бағалауда қолданылады. Әдетте, компьютерлер секундына жылжымалы үтірмен орындалатын миллиондаған операциялар санымен бағаланады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Маман пайдаланушы

**Маман пайдаланушы** (Квалифицированный пользователь; qualified user) — программалау тілін (тілдерін) білетін және әр түрлі мәселелерді шешу программасын өз бетімен әзірлеуді білетін пайдаланушы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көпплоидты вирустар

** Көпплоидты вирустар ** - қүрамында бірнеше геномы бар вирустар. Олар вирустар жинақталуында болған қателіктердің нәтижесінен пайда болады. Мұндай жағдай тек кабыкты вирустарда болады. Ал сырт кабығы жок вирустарда жинақталу кезіндегі құрылымдық шектелу бір капсидке бірнеше геннің түсуіне мүмкіндік бермеуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Вирустар
Бай кен

**Бай кен** — металл (дар) мөлшері қаралып отырған мезгілде қазылып жатқан кендегі металдың орташа мөлшерінен жоғары болса, ондай кен бай кен деп аталады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Мақсаттағы тізім

**Мақсаттағы тізім** (Целевой список; target list) — қатынастық санауда — жаңа қатынасты бейнелейтін атрибуттар тізімін анықтайтын, альфа-өрнек түрінде үсынылған сұраныс құрылмасының бірінші бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аңғарлық шашылымдар

**Аңғарлық шашылымдар** - аңғардың табанында орналасады. Аңғар бойымен және кейде оған қиғаш орналасқан созылған жолақтар пішінді. Көбінесе аллювийдің төменгі арна түбі бөліктерінде жинақталады, кейде түпнүсқа таужыныстардың қираған жоғарғы жағында шоғырланады (алтынды шашылымдар). Шайылған кезде арналық және террасалық шашылымдарға айналады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Аударғыш сипаттамасы

**Аударғыш сипаттамасы** (Описание транслятора) — әмбебап програмалау тілдерінде пайдаланылатын ұғым. Switch p: = L; р — аударғыш идентификаторы, L — аударғыш тізімі түрінде беріледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Девастация

**Девастация** — жұқпалы және тоғышар (инвазиялық) ауру қоздырғыштарын жою жөніндегі шаралар жүйесі. Ол үшін арнайы әдістер (дезинфекция, дезинсекция, химиотерапия және т. б.) қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Активті құжат

**Активті құжат** (Активный документ; active document) - компьютерде жұмыс істеп отырған адам сол сәтте мәліметтер оқуға/жазуға болатын жедел жадтағы активті құжат.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Декомпозиция

**Декомпозиция** (Decomposition) — 1) есепті құрамды бөліктерге жіктеу; күрделі мәселелерді немесе құрылғыны (жүйені) күрделілігі шамалы бірқатар мәселерге немесе құрылғыларға (ішкі жүйелерге) бөлшектеу әдісі жөне оларды тізбектей шешу немесе модификациялау; 2) өңдеу объектісін (есеп, программа, жүйе мөліметтері) құрамды бөліктерге жіктеу. Жүйелік талдау мәселелерінің бірі болып табылады. Программалар үшін декомпозицияның келесі деңгейлерін анықтайды: версия, компонент, модуль, процедура, программа, макрокоманда.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Макроассемблер

**Макроассемблер** (Macroassembler) — макрокоманданы анықтау және шақыру мүмкіндігі бар ассемблерлік программа (assembler); макрокоман-даларды анықтау мен пайдалану құралдарын қамтитын ассемблер тілінен аударғыш; базалық тілі ассемблер болып саналатын макропроцессор.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Байланды алтын

**Байланды алтын** - сульфидтер қүрамында үсақ дисперсиялық кірікпелер түрінде үшырасатын немесе өзге элементтермен химиялық қосылыстар қүрайтын алтын.

## Дереккөздер


Санат:Алтын
Ағын су

**Ағын су** — жер бетіндегі жоғарыдан төмен қарай ағып жататын су (өзен, жылға). Ол тұрақты (жыл бойы ағатын) және уақытша, маусымды әрекетті болуы мүмкін. Ағын судың мөлшері мен режимі жауын-шашынның мөлшеріне, режиміне, жер бедерінің түріне, жердің геологиялық құрылысына, топырақ және өсімдік жамылғысына байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат:Геология
Активті (немесе ағымдағы) панель

**Активті (немесе ағымдағы) панель** (Активная (или текущая) панель) — осы сәтте экранда активті қалыпта жұмыс істеп түрған тақта.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бетті қаттау

**Бетті қаттау** (*верстка страниц; page makeup*) — мәтіндік немесе графикалық материалдың басылатын бетте белгілі бір ережелерге сәйкес орналасуын білдіретін полиграфиялық термин. Ережелер басылым түріне, үлттық дәстүрлерге байланысты болады. Мысалы, біздің еліміздегі ғылыми басылымдарда мәтін ені бойынша, ал ағылшын тілдес елдерде — сол жақ шеті бойынша тураланады. Қазіргі кезде бетті қаттау, әдетте, компьютер көмегімен орындалады, себебі арнаулы редакциялық-баспалық жүйелерде және мәтіндік процессорларда барлық қажетті күралдар бар, олардың көмегімен бетті қаттауды жоғары деңгейде жасауға болады. Бетті қаттауда суреттерді масштабтау, жоларалық интервалдарды өзгерту, шегіністер, туралау және т.б. Құралдар пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тиосемикарбазид

**Тиосемикарбазид** — гидразинтиокарбон қьшкылының амиді, тиокарбон қышқылының гидразиді, аминотиомо-чевина. Мөлдір кристалл, е. т. 181 — 183°С, спиртте және суда ериді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Декомпилятор

**ДЕКОМПИЛЯТОР ** (Decompiler) объектілік код түрінде өрнектелген программаны алғашқы жазылған тіліне түрлендіретін өндеу программасы, яғни қүрастыруға кері амалды орындайтын программа

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті сақтауыш құрылғы

**Активті сақтауыш құрылғы** (Активное запоминающее устройство; active storage) — орталық процессордың басқаруында тұрған сақтауыш құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Активті терезе

**Активті терезе** (Активное окно; active window) — Windows терезелерінің берілген экранда көрініп, өз қүжатымызды басқаруға арналған элементтері көрініп жұмыс істеп тұрған ең үстіңгі терезесі.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Сумен емдеу

**Сумен емдеу** - суды емдеу ушін және аурудың алдын-алу мақсатында қолдану. 

Мысалы, температурасы әр түрлі сумен қызыл иек ауруларын емдеу. Шипалығын арттыру мақсатында календула, эвкалипт тұнбаларын қосады.

## Дереккөздер

Санат:Натуропатия
Санат:Физиотерапия
Бокситсіздену

**Бокситсіздену** - бокситтердің каолиндену, хлориттену, карбонатталу және т.б. нәтижесінде мардымсыздану процесі (эпигенез, мору).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Макробасқару

**Макробасқару** (Макроуправление; macro contpol) — модульдік деңгейде, оның жеке құрауыштарын емес, тұтастай күрделі жүйені басқару.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аударғыштар фабрикасы

**Аударғыштар фабрикасы** (Фабрика трансляторов; compiler factory) — 1970 жылдары А.П.Ершовтың бастамасы бойынша және оның жетекшілігімен көп тілділік аударушы жүйенің қарқынды жобасы қолға алынған, ондағы негізгі мақсат Алгол 68, ГШ/1, Симула 67, Лисп, Модула, Паскаль сияқты тілдерді қамтитын синтаксистік талдау мен код өзгерісінің бірыңғай механизмдерін жасау болды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Декремент

**ДЕКРЕМЕНТ** (Decrement) - 1) белгілі бір мәлімет мәнін кішірейту (әдетге, бір өлшем бірлігіне кемітеді); 2) теріс таңбалы өсімше; белгілі бір шартгарға байланысты қандай да бір шаманың автоматты түрде кему шамасы. Мысалы, цикл ұйымдастырудың негізі болып кеміту әрекеті (әдетте, 1-ге кеміту) табылады. Бұл жағдайда декремент минус бірге тең. Декремент инкремент ұғымына қарама-қарсы ұғым.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ауыз іші гигиенасы

** Ауыз іші гигиенасы **. Тіс пастасы, Метрогил Дента, ирригатор, сағыз, арнайы ауыз шаятын заттар арқылы тістерді тазалайтын шаралар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Активтік артықтық

**Активтік артықтық** (Активная избыточность; active redundancy) — 1) ақпаратты жеткізу дұрыстығын бақылау мақсатында бос кодтық орындарды немесе кодтық үйлестірулерді пайдалану; 2) нәтиже алу мақсатында немесе оның ақиқаттығын бақылау мақсатында барлық техникалық құралдар бір мезгілде пайдаланылатын резервтеу әдісі.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Беттік алмасу

**Беттік алмасу** (*страничный обмен; page communication*) — виртуальдық жадтың сол мезетте программаға қажетті бөлігі орналасқан беттерге жедел қатынас құруды жасақтау үінін сыртқы жад пен жедел жад арасында виртуальдық жадтың беттерін автоматтық алмасу.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Страничный обмен
*Page Communication - HTML and CSS

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Табиғи ошақ

**Табиғи ошақ** — ауру қоздырғыштары мен жабайы жануарлардың белгілі бір қарым-катынасы болатын географиялык аймак. Осы аймақтың ішінде ауру қоздарғышы донордан реципиентке беріледі. Т. о. қоздырғышының алмасуына сырткы ортаның қолайлы факторлары әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Активтік программа

**Активтік программа** (; ) — негізгі жадқа жүктелген программа.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Тиосемикарбазондар

**Тиосемикарбазондар** — тиосемикарбазид пен альдегидтердің не кетондардың қосылуынан шыққан туынды. Тиосемикарбазондар жақсы кристалданатын нашар еритін зат.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жылжыту режімі

**Жылжыту режімі** (Режим подкачки; spooling) — тапсырманың орындалуымен параллель жүзеге асырылатын және осы орындалудың үзіліссіздігі жасақталатын мәліметтерді енгізу-шығару режімі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Активті тор

**Активті тор** (Активная клетка; ac¬tive cell) — электрондық кесте программасында — пайдаланушының таңдап алған торы. Бұл торға мәліметтерді енгізуге болады және онда мәтінді редакциялауға, пішімдеуді өзгертуге болады. Активті тор қосымша жарықталумен ерекшеленеді, ал оның координаторы (бағана мен жол) арнайы алаңға шығарылады.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Остеодисплазия

**Остеодисплазия**( - бұзылу және  - құрылу) —  жалпы сүйек тканінің дамуындағы кемістік. Балалар ауруына жатады. Мұнда «Херувизм» ауруының белгілері тәріздес төменгі жақ сүйегінің бұрыштары симметриялы түрде ерекше үлкейіп, бет пішіні өзгереді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Дезоксирибоза

right|thumb| alt=A.|200 px|Дезоксирибоза
**Дезоксирибоза** — 2-дезоксирибоза, дезоксисахарлар тобына жататын моносахарид. ДНҚ-ның құрамына кіреді. Химиялық формуласы - C5H10O4.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жылжыту файлы

**Жылжыту файлы** (*Файл подкачки*; *paging file*) — басқа программаларға жадта орын босату үшін қолданылатын, файл дискіде арнайы бөлінген аймақ (жадтан шығарылған виртуаль беттің ішіндегісі сақталатын жүйелік файл). Жылжыту файлы уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Мысалы, Windows жүйесі 386 кеңейтілген режімде жұмыс істеген кезде ақпаратты уақытша осында орналастырады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бокситтердің кальциттенуі

**Бокситтердің кальциттенуі** - боксит жатындарында кальций-карбонатты грунт суының әсерінен туынды кальциттің қалыптасу процесі.

## Дереккөздер


Санат:Кальций қосылыстары
Активтілік индикаторы

**Активтілік индикаторы** (Индикатор активности; swith light) — құрылғының қалып-күйінің жарықтық индикаторы (қосылған/қосылмаған).
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Активтілік коэффициенті

**Активтілік коэффициенті** (Коэффициент активности; activity ratio) — мәліметтер базасында — пайдаланылатын жазбалар санының жалпы жазбалар санына қатынасы.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Активтілік функциясы

**Активтілік функциясы** (Функция активности; activation function) — желінің кірістік мәндеріне және оның ағымдағы қалып-күйіне тәуелді нейрондық желінің шығыстық мәндерін есептейтін функция. Бұл функция мәндерінің активтілігі үздіксіз шамалармен де, үздікті шамалармен де берілуі мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Жылжытып әкеліп (тышқанның көмегімен) босату

**Жылжытып әкеліп (тышқанның көмегімен) босату** (*Перетащить и отпустить (с помощью мыши)*; *drag-and-drop*) — бір терезенің ішіндегі мәліметтер бөлігін, сондай-ақ терезелер арасындағы мәліметтер сөйлемін өзара орын ауыстыру немесе олардың көшірмесін алу тәсілі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Деңгей

**ДЕҢГЕЙ** (Уровень; layer, level) — абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Макрокеңейту

**Макрокеңейту** (Макрорасширение; macro expansion) — макрокеңейтудің басқаруымен макрокоманданы өңдеу кезінде макрогенератормен тудырьшатын жөне макрокоманданың орнына программаға қойылатын сөйлемдердің тізбегі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гингивит

** Гингивит  **. Қызыл иектің қабынуы. Жергілікті және жалпы факторлардың зиянды әсеріне байланысты қызыл иектің талаурап қабынуы. Гингивит тіс-қызыл иек байланысының тұтастығын бұзбайды. Гингивиттің клиникалық белгісі әр алуан болуына, этиологиялық факторлар организм хал-жайы және тканьдердің төзімділігі әсер етеді. Бұл ауруды таралуына, ауыр-жеңілдігіне, түріне (жедел, созылмалы, асқыну) қарай бірнеше түрге бөледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Денотациялық семантика

**ДЕНОТАЦИЯЛЫҚ СЕМАНТИКА** (Денотациоцная семантика; denotation se-mantics) — қызметтік тендеулер жүйёсінің көмегімен анықталатын тіл семантйкасы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Макрожүйе

**Макрожүйе** (Макросистема; macro system) — оған макротіл мен макрогенераторды енгізу есебінен ассемблер тілінде программалау жүйесін кеңейту.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Акустикалық модем

**Акустикалық модем** (Акустический модем; acoustic modem) — цифрлық сигналдарды сөздік ауқымдағы дыбыстық сигналдарға және керісінше түрлендіретін модем.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Дербес басқару

**ДЕРБЕС БАСҚАРУ** (Автономное управление; off-line control) — дербес режімдегі шалғай құрылғы жұмысы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақ жәшік

"Ақ жәшік" («Белый ящик»; white box) — есептеуіш техникада — ішкі құрылымы мен мазмұны туралы жарым-жартылай немесе толық ақпараты бар программалық модуль, мәліметтер жинағы немесе құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гингивопластика

** Гингивопластика**. Қызыл иек бүртіктері мен жиегі шектен тыс ұлғайып өскен жағдайда қолданылады. Қызыл иекке физиологиялық кескін беру, қалыпқа келтіру мақсатында жасалады. Операция нәтижесінде ұлғайган қызыл иек қалталарына ас қалдығы, тіс тастары, тұрмайтын болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ақаулы блок

**Ақаулы блок** (Дефектный блок; defective block) — бетінің бүлінуі салдарынан пайдалануға жарамсыз иілгіш магниттік дискінің блогы. Дискіні пішімдеу процесінде ақаулы деп танылған блоктар арнаулы файлдардың қатарына жатқызылады да, пайдалануға болмайтын ақаулы блоктар болып саналады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақаулы қалып-күй

**Ақаулы қалып-күй** (Состояние неисправное; fault stste) — нормативтік-техникалық және конструкторлық құжаттаманың кем дегенде бір талабына сай келмейтін объектінің қалып-күйі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Делеция

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Делеция принципі"]]

**Делеция** — хромосома ішіндегі өзгерістердің бір түрі, мұнда генетикалық материалдың бір бөлекшегі түсіп қалады. Делецияның өлшемі әр түрлі болады — бір-екі нуклеотидтен бірнеше ген үзінділеріне дейін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гингивотомия

** Гингивотомия **. Қызыл иекті кесу (тілу). Қызыл ет қалталанып ісіп, іріңдеп соның салдарынан абсцесс пайда болғанда операция жасап тіліп, тіс айналасын тіс тастарынан, грануляциялық тканьдерден т. б. тазалайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ақаулы секторлар

**Ақаулы секторлар** (Дефектные сектора; bad sectors) - мәліметтер жазу үшін пайдалануға болмайтын дискіні пішімдеу немесе тексеру кезінде жарамсыздығы белгілі болған дискі бетінің ақаулы секторлары.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дербес емес жүйе

**ДЕРБЕС ЕМЕС ЖҮЙЕ** (Неавтономная система on-line system) — сыртқы әсерлердің айнымалшырының ықпалында болатын және уақыт бойынша айнымалы параметрлермен сипатталатын динамикалық жүйе.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гингивоэктомия

** Гингивоэктомия  **. Қызыл иекті кесіп алын тастау. Операция қызыл иек қалталарын кесіп алып тастау үшін жасалады. Оны қызыл иек қалталары тереңдемей жақ сүйегінің пішіні өзгермей тұрғанда, жа- саған жөн. Өте терең тіс-сүйек ұяларына операция жасау нәтиже бермейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Титр

**Титр** — биогенді заттардың арнайы реакция құра алатын ең аз мөлшері. Вирусологияда кебінесе антидене және антиген титр анықталады. Антидене Титр сәйкес стандартты антигенмен КБР, ВБР, ГАТР, ТГАР т. б. реакцияларда байланысу күшін сақтаған ең көп сұйытылған иммунды қан сарысуындағы мөлшері. Антиген (вирус) Титр әртүрлі биологиялық белсенділік бірлігімен есептеледі. Олар агглютинациялаушы (АБ), таңба құрушы (БҚБ), инфекциялы (ИД50), торша улаушы (ТЦДБО) бірліктері. Бұлардың бәрі арнайы әдістерден табылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ақаулық

**Ақаулық** (Неисправность; fault) — тұтыну процесінде құрылғының немесе жүйенің жұмыс істеу қабілетін толық немесе ішінара жоғалтуы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жіктеу белгісі

**Жіктеу белгісі** (*Признак классификации*; *classification flag*) — оның басқа объектілермен ұқсастығын немесе олардан айырмашьшығын тағайындауға мүмкіндік беретін объектіні жіктеу қасиеті немесе сипаттамасы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дербес емес (басқарылатын) режім

**ДЕРБЕС ЕМЕС (БАСҚАРЫЛАТЫН) РЕЖІМ** (Неавтономный (управ¬ляемый) режим; on-line mode) — шалғай құрылғының немесе қосақталған компьютердің жұмыс режімі.Олар өздері қосылған сол компьютердің орталық процессорының тікелей басқаруымен жүмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника