Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев

**Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев** (8 шілде 1958 жыл, Алғабас ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат, ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, бұрынғы Төтенше және Өкілетті Елші, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры. 

Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев 1958 жылғы 8 шілдеде сол кездегі Шымкент облысының Алғабас ауданына (қазіргі Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы) қарасты Қайнар ауылында, көпбалалы отбасында өмірге келген.

Ж.Түймебаев кезінде Қазақ Мемлекеттік университетінде еңбек еткен. 1993 жылдан бас­тап Сыртқы істер министрлігінде жауапты қызметтер атқарған, Қазақстанның Стамбул қаласындағы консулдығын, Қазақстан Прези­дентінің Протоколын басқарған, Президенттің кеңесшісі болған. Білім және ғылым министрі болған. Ресейдегі, Түркиядағы, Албаниядағы Төтенше және Өкілетті елші қызметтерін ат­қарған.

## Білімі

* Қазақ мемлекеттік университеті. С. М. Киров, Филология факультеті, Алматы қ. (1980);
* Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университеті, Заң факультеті, Мәскеу қ. (2000).

## Ғылыми дәрежесі, атағы, қызметі

* Филология ғылымының кандидаты, ҚазКСР Ғылым академиясының Тіл білімі институты (1987); 
* Тіл білімі мамандығы бойынша профессор (2004);  Филология ғылымының докторы (2008);  
* Түркия Республикасы Ниде университетінің құрметті докторы (2015);  Түркия Республикасы 
* Хатай университетінің құрметті докторы (2015);  
* Қырғыз Республикасы Ш.Айтматов академиясының Құрметті академигі (2023);  
* Санкт-Петербург политехникалық университетінің Құрметті докторы (2024).
* Қытай Халық Республикасы Сиань Цзяотун университетінің Құрметті профессоры (2024);
* Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі (2024);

## Еңбек қызметі

* С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ассистенті, аға оқытушысы, доценті (1980–1993);
* Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Орта, Таяу Шығыс және Африка елдері басқармасының бірінші хатшысы, бөлім меңгерушісі (1993–1994);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Елшілігінің екінші, бірінші хатшысы (1994–1997);
* Қазақстан Республикасы Президентінің хаттамалық қызметінің консультанты (1997–1999);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы бас консулы (Ыстанбұл) (1999);
* Қазақстан Республикасы Президентінің Хаттамасының Бастығы (1999–2004);
* Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі - Қазақстан Республикасы Президенті Хаттамасының бастығы (31 наурыз 2004 – 1 ақпан 2006);
* Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1 ақпан 2006 – 10 қаңтар 2007);
* Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі (10 қаңтар 2007 – қыркүйек 2010);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (қазан 2010 – қазан 2016);
* Қазақстан Республикасының Албания Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (наурыз 2011 – қазан 2016);
* Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі (7 қазан 2016 – 20 маусым 2018);
* Түркістан облысының әкімі (20 маусым 2018 – 26 ақпан 2019);
* Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі (28 ақпан 2019 – 5 ақпан 2021)
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры (5 ақпан 2021 бастап)

### Басқа жұмыстары

* ТМД елдерінің Мемлекетаралық гуманитарлық ынтымақтастық қорының Басқарма төрағасы (2007–2010);
* "Парасат ҰҒТХ" АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2008–2010);
* Ұлттық қазақ-түрік университеті Қамқоршылық кеңесі төрағасының орынбасары (2007–2010).

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2003);
* «Парасат» ордені (2011);
* «Астанаға – 10 жыл» медалі (2008);
* «Қазақстан тәуелсіздігіне – 20 жыл» медалі (2011);
* «Қазақстан мен Түркия арасындағы достықтың нығаюына үлес қосқаны үшін» Түркия кәсіпкерлері мен іскерлер қауымдастығының медалі (2011);
* «Халықаралық қатынастардағы ерекше жетістіктері үшін» Түркия туризмін дамыту халықаралық тұғырнамасының (TÜTAP) сыйлығы (2011);
* «Қазақстан Конституциясына – 20 жыл» мерейтойлық медалі (2015);
* «Қазақстан Конституциясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020);
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020);
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі;
* II дәрежелі «Барыс» ордені (2022);
* Қырғызстан Республикасының «Достық» ордені (2024);
* I дәрежелі «Барыс» ордені (2024).

## Ғылыми еңбектері
* Түркітану саласындағы кітаптар сериясы
** Ж. Түймебаев: Алтай тілдеріндегі анлаут ерін дауыссыздарының проблемасы (Рамстедт — Пелио фонетикалық Заңының ревизиясы). Мәскеу, 2004
** Ж. Түймебаев: түркі-қазақ-моңғол этно-тілдік қатынастарының тарихы. Алматы, 2008
** Ж. Түймебаев: Алтай теориясы мен Алтаистиканың қалыптасуы мен дамуы. Түркістан, 2006
** Ж. Түймебаев: түркі-моңғол лексикалық параллельдерін тарихи-генетикалық ажыратудың теориялық принциптері мен критерийлері. Астана, 2008
** Ж. Түймебаев: Орталық Азия тілдерін зерттеудің өзекті мәселелері. Тұран тіл одағы. Көкшетау, 2009
** Ж. Түймебаев: Тұран тілінің одағы және Алтайлық ареалдағы тілдераралдық, мәдениеттераралық интерференция құбылы. Түркі дүниесі альманахтары. Астана, 2012 
** Ж. Түймебаев: алтаистикаға кіріспе. Астана, 2013 
** Ж. Түймебаев: Түркі филологиясына кіріспе. Астана, 2013
** Ж. Түймебаев: түркі жазба ескерткіштерінің тілі. Астана, 2013 ж.
** Ж. Түймебаев: қазіргі түркі тілдері. Астана, 2013
** Ж. Түймебаев: Қазақ, түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Астана, 2014
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: Алтаистиканың тарихи-лингвистикалық негіздері (Фонетика. Морфология). Алматы, 2015 
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: түркологияның тарихи-лингвистикалық негіздері. Алматы, 2015 
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ-түркі тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы (Фонетика. Морфология). Алматы, 2016 
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: көне түркі тілі ескерткіштерінің морфологиялық жүйесі. Алматы, 2016 
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ және татар тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы. Алматы, 2017
** Tüymebayev J., Eskeyeva M: Türkolojinin Tarihî Dilbilimsel Esasları. (Түрік тілінде). Алматы, 2017
** Ж. Түймебаев, г. Сағидолда, М. Ескеева: түркі тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасы. (Фонетика. Морфология). Алматы, 2017
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева, Сағидолда қаласы: "Мәңгілік ел" идеясының лингвистикалық негізін дамыту. Алматы, 2017 
** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, М. Усманова: қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018
** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, Ш. Әбдіназымов: қазақ және қарақаопақ тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018
* Қазақ тілі саласындағы кітаптар сериясы
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1985 
** Ж. Түймебаев: қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы, 1986 
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі. Алматы, 1991 
** Ж. Түймебаев: Қазақ тіліндегі етістіктің индикативті формалары. Алматы, 1992 
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі: Грамматикалық анықтамалық. Алматы, 1996 
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 2005 
** Ж. Түймебаев: Қазақ-Моңғол лексикалық параллельдері: қазақ тілінің этимологиялық сөздігіне материалдар. Мәскеу, 2005 
* Сөздіктер сериясы
*# Білім және ғылым. Энциклопедиялық сөздік. Астана, 2008 
*# Образование и наука. Энциклопедический словарь. Астана, 2008 
*# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА.   Қазақша – ағылшынша сөздік.  Алматы, 2017 
*# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА: Ағылшынша – қазақша сөздік.  Алматы, 2018 
*# Б.ҚАЛИЕВ, Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Ш. ҚҰРМАНБАЙҰЛЫ, С.ИСАКОВА. «Мұқағали тілі» сөздігі. Астана, 2019 
* "Рухани" энциклопедиялар сериясы
** ТҮРКІСТАН-РУХАНИ БЕСІГІ. Лингво-өлкетану энциклопедиясы. 1-ші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019 
** TÜRKİSTAN — MANEVİYAT BEŞİĞİ. Bölgesel dilbilim ansiklopedisi. Ikinci kitap. Нұр-Сұлтан, 2019 
** ТҮРКІСТАН-РУХАНИЯТТЫҢ БЕСІГІ. Лингвистикалық өлкетану энциклопедиясы. Үшінші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019 
** TURKESTAN — THE CRADLE OF SPIRITUALITY. Local Linguistic encyclopedia. Fourth book. -Нұр-Сұлтан, 2019 
** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 5 жыл. Анкара, 1996
** Президенттің бір жылы. Астана, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005
** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы. Астана, 2004
** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы бойынша практикалық басшылық. Астана, 2004 
** Қазақстан. Мәскеу, 2006 
** Қазақстан, адамдар, табиғат, экономика, мәдениет. 2007 
** Қазақстан-Ресей қатынастары: құжаттар мен материалдар жинағы. Мәскеу, 2008 
** Қазақстан Республикасындағы білім беру реформасының өзекті аспектілері. Астана, 2010 
** Қазақстан. Негізгі кезеңдер. Анкара, 2011 
** Қазақстан. Экономика. Іскерлік әлем. Инвестициялық мүмкіндіктер. Анкара, 2012 
** Қазақстан-Түркия: жоғары деңгейдегі стратегиялық ынтымақтастық. Анкара, 2013 
** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 20 жыл. Анкара, 2013 
** Жақан таныған жеті тұлға. Түркістан, 2017 
** Тұлға. Тәуелсіздік. Тарих. Түркістан, 2017
** Түркістан - Түркі әлемінің астанасы. Түркістан, 2017 
** Оңтүстік Қазақстан облысының тарихи және қасиетті орындары". Түркістан, 2017 
** Оңтүстік Қазақстан: стильдендірілген оқиғалар. Түркістан, 2017 
** "Оңтүстіктің қасиетті орындары: аңыздар" жинағы. Түркістан, 2018 
** Түркістан облысының киелі жерлерінің географиясы 2 томдық. Түркістан, 2018 
** Тамыры терең-Түркістан. Түркістан, 2019 
** Қазақстан: бейбітшілік пен келісім аумағы. Нұр-сұлтан, 2020 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қожалар
Санат:Түркістан облысының әкімдері
Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері