open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лингвистикалық философия

[thumb|right|200px|[Джордж Эдвард Мур, 1914]]
**Лингвистикалық философия** () — көптеген, тіпті барлық философиялық мәселелердің шешілуі не шешілмеуі тілге көңіл бөлу/бөлмеуге қатысты деп есептейтін, тілге реформа жасауды, немесе күнделікті тілді тіпті де жақсы түсінуді дәріптейтін философиялық көзқарас.

Лингвистикалық философияның бұрынғы ұстанымы идеал тіл философиясы болып, оның көрнекті мысалы логикалық атомизм есептеледі. Оның кейінгі ұстанымы қарапайым тіл философиясы жақтайтын көзқарастар болып есептеледі.

Мурдың "дұрыс мағына" философиясы және кейінгі Витгенштейннің көзқарастары Лингвистикалық философияға идеялық бастама болды. Лингвистикалық философия 1930-1960 жж-ы АҚШ пен Ұлыбританияда кең таралды. Мур мен Витгенштейннің ізбасарлары бола отырып, лингвистикалық философия өкілдерінің логикалық позитивистерден айырмашылығы: табиғи тілді формаландырылған логикалық тілге немесе ғылыми тілге қарай жетілдіруге шақырған жоқ. Лингвистикалық философия мектептерінің бірі (Д. Уиздом, М. Лазеровиц, Э. Эмброуз) психоанализге жақын болды, енді біреулері - оксфорд мектебі, "қарпайым тіл" - лингвистикалық әрекеттің позитивті тұжырымдамасын жасады (П. Стросон, Г. Райл, Д. Остин және тб.). 1960 жылдары лингвистикалық философия мен лингвистиканың бірқатар бағыттарының мәселелері мен тәсілдері өзара қосыла бастады.
## Тағы қара
* Аналитикалық философия
* Лингвистикалық бетбұрыс
* Тіл философиясы
## Тіке сілтеме
* Ричард Рорти, 1967. Кіріс сөз: Лингвистикалық философияның метафизикалық өзгешеліктері (*Introduction: Metaphilosophical difficulties of linguistic philosophy*). Рортидің редакциясымен: Философиялық әдіс туралы таяудағы эсселер (Recent Essays in Philosophical Method). The University of Chicago Press, Chicago and London, 1967.

## Сыртқы сілтеме
* философиядан Интернет энциклопедиясы, "аналитикалық философияға" ену
## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:Лингвистика
Санат:Тіл білімі
Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер
Этикалық тәрбие

**Этикалық тәрбие** – тәрбиеленушілерде әдептілікті, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруды көздейтін тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің мақсатты ықпалдасуы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Интерфикс

**Интерфикс** - кейбір ғалымдардың (Е.А. Земская, М.В. Панов) пікірінше, сөз бөлігінің дербес мәнге ие болмауы, сөз тудырушы құрал болып табылмауы, түбір мен жалғаулықтардың қосылуы қиындаған немесе морфологиялық себептермен мүмкін болмаған жағдайларда олардың арасында «іліккерлік» қызмет атқаруы. Басқа зерттеушілердің (Н.М. ІЛанский, Л.Г. Свердлов) пікірінше, мұндай жағдайда біздің алдымыздағы дербес сөз таптары емес, кайта бұзылу жолымен жасалған сөз тудырушы жұрнақтың компоненттері.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Ажур

**Ажур** (франц. a juor — бүгінге дейін, бүгінгі күн бойынша) — бухгалтерлік есепті жүргізуде талдамалы есеп пен жинақтамалы есеп, қоймалық және бухгалтерлік есептер деректерінің, жинақтамалы шоттар бойынша шығарылған қалдықтар мен айналымдар есептері деректерінің Бас кітапта шығарылған қалдықтар мен теңгерімдік қалдықтарға сай келуі. Мұнда санақ операцияларының бәрі шаруашылық операциялары орындалған күні жүргізіледі; есепке алу-есептеу жұмыстары белгіленген мерзімде жүзеге асырылады. Ажурда көрсету көбінесе "толық ретке кел- тірілген" деген мағынаны білдіреді. Жалпы түрде ажур — ағымдағы есеп пен есептеме деректерінің толық сай келуі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Мускус

**Мускус** — жануарлар мен өсімдіктерден алынатын құрамы күрделі, ерекше иісті зат. Жануарлар мускусы арнайы бездерде түзілетін қоңыр түсті, түйіршікті масса. Құрамында макроциклды кетондар тобы болатындықтан өзіндік ерекше иісі бар. Сонымен бірге, оның қүрамында ақуыз, май, холестерин, түрлі тұздар болады. Өсімдік мускусының иісі ондағы макроциклды лактондарға байланысты. Мускус парфюмерияда пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Парфюмерия
Санат:Иіс
Жұқпасыздандыру

thumb|240px|1919 жыл, Голландия. Германдық тұтқыннан қайтып келген француз және ағылшын еркектері Твенттегі фабрикада жұқпасыздандырудан өтуде
***Жұқпасыздандыру*** - қоршаған ортадағы жұқпалы аурулар қоздырғыштарын жою.

*Жұқпасыздандыру түрлері:*
:* Биологиялық
:* Ылғалды
:* Газды
:* Қорытынды
:* Алдын алу (сақтандыру) 
:* Агымдагы

*Жұқпасыздандыру құралдары:*
Қоршаған ортадағы жұқпалы аурулар қоздырғыштарын	жою	үшін қолданылатын құралдар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Мусс

нобай|Мусс
**Мусс** — жаңа жиналған бетте тоңазытылған жидек пен жемістен, жеміс-жидек сөлдері мен шырындарынан, тосаптардан бұлғағышпен араластырып немесе миксерде жасалатын тәтті тағам. Тез бұлғап алу үшін мусс салынған ыдысты суық суға қойып алады. Бұлғамас бұрын оның колемінің екі, екі жарым есе ұлғайып көбейетінін ескеру қажет.

## Дереккөздер
Еркін тәрбие

**Еркін тәрбие**  – әрбір баланың күш-қуаты мен қабілеттерін қандай да болмасын шектеулермен тарылтпай дамыту. Еркін тәрбие баланың тұлғасын басуға, өмірі мен жүріс-тұрысын қатаң тәртіпке салуға негізделетін оқу-тәрбие жүйесін мүлдем мойындамайды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Диссимиляция

**Диссимиляция** ( - ұқсамау) — Диссимиляция ассимиляцияға қарама-қарсы комбинаторлық өзгерістің бір түрі. Сөз ішінде қатар келген ұксас немесе бірдей дыбыстардың сөйлеу тілінде өзге дыбысқа айналуы. 
*Мысалы: *алла — алда, молла — молда, балалар — баладар, коридор — колидор.*

## Тағы қараңыз:
* Ассимиляция

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Аквизиция

**Аквизиция** (латын. acquisio - сатып аламын, табамын) — аквизитордың жаңа тапсырыскерлер, жүктер, сақтандырулар тартуы; аквизитордың немесе бір топ аквизиторлардың кәсіпорын акцияларының бақылау пакетін сатып алуы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Жалған кәсіпкерлік

**Жалған кәсіпкерлік** — кәсіпкерлік қызметті немесе банк қызметін жүзеге асыруды ниет етпей коммерциялық ұйым құру. Ол несие алу, салықтардан жалтару, ақшалай қаражатты немесе мүлікті жария ету, валютаны қолма-қол ақшаға айналдыру, т. б. мақсаттарды көздейді. Қылмыстық тәртіппен жазаланады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Аквизитор

**Аквизитор**  * ( - сатып алушы*) — көлік не сақтандыру кәсіпорындарының қызметкері немесе агенті, оған жаңа жүктерді немесе сақтандыруларды тарту (аквизиялау) міндеті жүктеледі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Наж

**Наж** — өнімдерді қайнатуға арналған, бірақ тамаққа қолдануға болмайтын сұйықтық. Тағамды а-ля наж түрінде пісіру дегеніміз — аспаз қайнату сұйықтығына қажетті мөлшерден көп тұз, сірке су, шарап, татымдықтар қосуы мүмкін, себебі сұйықтық тағамға пайдаланылмайды. Мұндай тәсілмен лангустер, омарлар, шаяндар, асшаян, ал қамырдан жасалған тағамдардан - варениктер, мәнтілер дайындалынады.

## Дереккөздер
Грант-элемент

**Грант-элемент** - несиенің жеңілдікпен берілуі дәрежесінің жалпылама көрсеткіші, ол несиенің берілуі шарттарын салғастыру үшін халықаралық статистикада қолданылады. Әрбір несиенің (қарыздың) шарттары үш белгімен: берілу мерзімімен, жеңілдікті кезеңмен және пайыздық мөлшер- лемесімен сипатталады. Онда салыстырылатын несие мәмілелері үшін осы үш белгінің әрқайсысының айырмашылықтары ескеріледі. Ол кәдуілгі коммерциялық несиемен салыстырғанда неғүрлым жеңілдік шарттарымен несие беру нәтижесінде несиегер борыштың өтелуі есебінен төлемнің қандай бөлігін кем алатынын көрсетеді.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Келісімді ақы

Келісімді ақы(итал. accordo — келісім, шарт) — аяқталған жұмысқа төленетін бір жолғы кесімді ақы. Әдетте келісімді ақы жұмысты жедел орындау керек болатын және тапсырыскер ол үшін көтеріңкі тариф бойынша төлеуге әзір тұратын жағдайларда қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Наршараб

нобай|Наршараб
**Наршараб** — анардың қышқыл және жабайы сорттарының күнде кептіріліп қоюланған шырыны. Әзірбайжан аспаздығында ет, көкөніс тағамдарына құйма ретінде, салқындатқыш сусындарға, киселдерге қосылады.

## Дереккөздер


Санат:Соустар
Санат:Құймалар
Санат:Әзербайжан асханасы
Михаил Немцов

**Михаил Немцов** - 1956 жылы 16 мамырла Шығыс Қазақстан облысы, Лениногорск қаласында туған. Мектептің 8 сыныбын бітірген соң, Лениногорск кең-металлургия техникумына түскен. Әскер қатарында әскери тілші болған. 1979 жыл Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтына түскен. Лениногорскіде өндіріс орындарында жүмыс істеген.
***«Родство»***, ***« Голоса Беловодья»***, ***«...А все остальное слова!»*** өлең жинақтары жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Санат:1956 жылы туғандар
Келісімді жұмыс

**Келісімді жұмыс**(итал. accordo - келісім, шарт) - Келісімді жұмыс / Көтеріңкі ақылы жұмыс - келісім не шарт бойынша орындалатын және кесімді ақы төленетін жұмыс, мұнда күні бұрын жүктелген жұмыс көлемін (келісімді тапсырманы) орындағаны үшін кесімді ақы төленеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Халықаралық сауданы ырықтандыру

**Халықаралық сауданы ырықтандыру** - халықаралық сауданы дамыту жолында тұрған кедендік және бейтарифтік кедергілерді азайту үдерісі. Шаруашылық өмірді интернационалдандыру үдерісіне және халықаралық еңбек бөлінісін тереңдетуге, демек, ұлттық ұдайы өндіріс үдерістерінің тиімділігін арттыруға септігін тигізеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Таса

**Таса**  — жеке құрам, әскери техника және мүліктерді бүркемелеу және қорғау үшін пайдаланатын жергілікті жер заттары және жер бедерінің элементтері, фортификациялық құрылыс.

Әскерлер орналасқан аудандар мен позицияларда, әдетте, жеке құрам үшін — саңылаулар, блиндаждар және паналар; әскери техника және басқа да материалдық құралдарға — шұңқыр және шанақ типтестер, қуыстар мен ұралар жасалынады.

Ерекше маңызды әскери техника түрлері үшін жою құралдарынан қорғануды қамтамасыз ететін аса жоғары деңгейдегі жабық түрдегі Таса жабдықталуы мүмкін. Сүңгуір қайықтар, эсминецтер және ракеталық (торпедалық) катерлер үшін таса күз немесе тік жартасты жағалауларда жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тілдің негізгі функциялары

**Тілдің негізгі функциялары** – тілдің терминдерінде зерттеу және сипаттау құралдары, тілді қолданған кезде олар бір-біріне шартты болады. Тілдің негізгі функциялары: коммуникативті, когнитивті, эмоционалды, метатілдік.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Нұрмияш Көбенов

right|thumb
**Нұрмияш Көбенов** (Нұрлан Нұржанов) (1934-1996) - 27 желтоқсанда Көкшетау облысының Щучье ауданында дүниеге келген. Бурабай ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. 1960 жылдан агроном болып қызмет істеген. 1964 жылы «Тұңғыш кітап» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. Содан бергі уақытта бірнеше кітабы шыққан.

## Шығармалары
*Тұңғыш кітап. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1964;
*Дала са малы. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
*Дала дүбірі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978;
*Көкше. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984;
*Құштар көңіл. Өлеңдер, поэма. А., «Жазушы», 1986.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Щучье ауданы
Санат:1934 жылы туғандар
Ықтиярлы басшы

**Ықтиярлы басшы** өзінің бағыныштыларына жұмыс бабындағы міндеттерді шешуде және өзінің жұмысын бақылауда толық дерлік еркіндік беретін басшы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Жүк мағлұматы

**Жүк мағлұматы** - әлдебір көлік құралымен тасылатын жүктен тұратын тауарлардың тізімі көрсетілген құжат.  Жүк мағлұматында тауар туралы коммерциялық деректер (көлік құжаттарының нөмірлері, жүк жөнелтуші мен жүк алушының атауы, таңбалануы, жүк орындарының саны мен түрі, сондай-ақ жүктің сипаттамасы мен мөлшері) көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Дефектологиялық білім

**Дефектологиялық білім** - жоғары педагогикалық білімнің саласы, ерекше қажеттілігі бар балаларды оқыту мен тәрбиелеу үшін педагогикалық кадрлар дайындау жүйесі. Негізінен педагогикалық институт (кейде университет) іске асырады. Арнайы (коррекциялық) білім беру мекемелері мен оқушылардың жастарына қарай топтарға бөлінген олигофренопедагог, сурдопедагог, тифлопедагог, логопед біліктілігін береді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тасаланған өлі және зақымданған кеңістік

**Tacaланған, өлі және зақымданатын кеңістік** — таса жотасынан кездесу нүктесіне дейін оқ өтпейтін, бүркеме сыртындағы кеңістік.

Неғұрлым таса биік және оның траекториясы негұрлым жазық болған сайын, соғұрлым ол да үлкен болады. Нысана орналасқан және бұл траекторияда оны жою мүмкін емес болатын тасаланған кеңістіктің бөлігі өлі кеңістік деп аталады, неғұрлым таса биік, ал нысана аласа және траектория жазық болған сайын, соғұрлым ол да үлкен болады. Нысана зақымдануы мүмкін кеңістіктің қалған бөлігі зақымданатын кеңістікті құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қастек Баянбай

**Қастек Баянбай** (15 қараша 1936 жыл, Алматы облысы Алакөл ауданы Талдыбұлақ) - балалар жазушысы, ақын.

Қазақ мемлекеттік университетінде білім алған. 1960 жылдан бастап Алакөл аудандық, 1965 жылдан бастап Алматы облыстық газет редакцияларында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеген. 1971 — 1995 жылдары *«Жазушы»* баспасында редакция меңгерушісі, *«Жалын»* баспасында Бас редактор қызметтерін атқарған.

## Еңбегі
Балаларға арналған *«Арғымақ»* атты алғашқы жинағы *«Жазушы»* баспасынан жарық көрген. Өлеңдері бастауыш сынып оқулықтарына, көмекші құралдарға еніп, кейбіріне әндер жазылған, ертегілері бойынша мультфильмдер түсірілген, орыс, украин, белорус, өзбек, болгар, молдован, түрікмен, әзірбайжан, литван және басқа тілдерге аударылған.

## Аудармалары
Бельгия ақыны Э.Верхарнның, болгар ақыны Л.Левчевтің, орыс ақындары С.Михалковтың, А.Бартоның, Р.Рождественскийдің, З.Александрованың, якут ақыны С.Даниловтың, түркімен ақыны Қ.Тәңіріқұлиевтің, молдован ақыны Г.Виерудің және тағы басқа ақындардың туындыларын қазақшалаған. Екі томдық *«Орыс поэзиясының антологиясын»* аударуға қатысқан.

## Жетістіктері
1986 жылы *«Тәтті сабақ»* жинағына I.Жансүгіров атындағы сыйлық берілген. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне Құрмет Грамотасымен, *«Ерен еңбегі үшін»* медалімен (2005) марапатталған.

## Шығармалары
**Арғымақ. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1962; 
**Атай неге солақай. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1964; 
**Адамға хат. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1966; 
**Балаларға базарлық. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1966; 
**Шапағатты шақ, Өлеңдер. «Жазушы», 1968; 
**Ильич пен аңшы. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1970; 
**Ақ шағала. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; 
**Қол шатыр көтерген он батыр. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974; 
**Әсем әлем. Таңдамалы өлеңдері. А., «Жалын», 1976; 
**Құс сүті. Өлеңдер. А., «Жалын», 1977; 
**Алау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978; 
**Зайчик в очках. Стихи. А., «Жалын», 1979; 
**Богатыри под дождем. Стихи. М., «Детская литература», 1979; 
**Жол. Таңдамалы өлеңдері. А., «Жазушы», 1982; 
**Тәтті сабақ. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984; 
**Той. Таңдамалы өлеңдері. А., «Жалын», 1986; 
**Бір қоржын жаз. Өлеңдер. А.,»Жалын», 1991; 
**Жүз жыл жаз. Таңдамалы өлеңдері. А.,»Балауса», 1995; 
**Құс сүті. Таңдамалы өлеңдері. А., «Жалын», 1996; 
**Қырық күн шілде. Өлеңдер. А., «Рауан», 1997; 
**Юрта. Стихи. А., «Шартарап», 2001; 
**Кемпірқосақ. Өлеңдер. Аст., «Балалар әдебиеті», 2003. 
**Асар. Әңгімелер. «Балалар әдебиеті», А., 2006; 
**2 томдық таңдамалы шығармалары. «Балалар әдебиеті», А., 2007; 
*''Араша. «Раритет», А., 2008.

## Дереккөздер


Санат:15 қарашада туғандар
Санат:Алакөл ауданында туғандар
Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстан ақындары
Әлеуметтік тәрбие

**Әлеуметтік тәрбие** - адамның ең жақын өмірлік ортасымен және мақсатты тәрбиенің (отбасылық, рухани-адамгершілік, азаматтық, құқықтық, діни, т.б.) жағдайларымен өздігінен әрекеттесудің процесі және нәтижесі; адамның белгілі рөлдерге, нормативтік ұстанымдарға, әлеуметтік көріністер үлгілеріне белсенді бейімделу процесі; адамның әлеуметтену процесінде едәуір мақсатты дамуы үшін жоспарлы түрде жағдай жасау.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Асханалық құралдар

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Негізгі асхана құрал-аспаптары"]]

**Асханалық құралдар** - басытқылық, балықтық, асханалық, десерттік және жеміс-жидекті құрал-аспаптар жатады. Басытқылық құрал-аспаптар шанышқы мен пышақтан тұрады. Салқын немесе ыстық басытқыларға (құймаққа) арналады. Балықтық құрал-аспаптар — төрт қысқа тістері бар, сүйектерді белуге арналған тереңдетілген шанышқыдан және қалақша тәрізді қысқа және жалпақ жүзді пышақтан тұрады. Екінші ыстық балық тағамдарына арналады. Асханалық құрал-аспаптар: шанышқы, пышақ және қасықтан тұрады. Бірінші және екінші ыстық тағамдарға арналады. Десерттік құрал-аспаптар: қасық, шанышқы және пышақтан тұрады. Өлшемі бойынша басытқылық құрал-аспаптардан кіші болады. Шанышқы мен пышақты тәтті тағамдарды жібергенде қолданады (алма шарлоткасы, пирожное). Десерттік қасықты мусс, кілегейдегі және сүттегі жеміс-жидектерді бергенде қолданады. Жеміс-жидекті құрал-аспаптар шанышқы мен үшкір кысқа жүзі бар пышақтан тұрады. Шай қасық — шайға беріледі. Балмұздаққа арналған қасық — қалақша сияқты жалпақ формалы болып келеді. Кофеге арналған қасық — шай қасықтан кішілеу болады. Кофеге беріледі. Кокотты шанышқы — үш қысқа жалпақ тістері бар шанышқы. Ыстық басытқыға беріледі. Сорпалык қасық — асханалық қасықпен салыстырғанда кішігірім, ол сорпа ішуге ыңғайлы.

## Дереккөздер
Білім берудің орталыққа бағынуын жою

**Білім берудің орталыққа бағынуын жою** - орталықтың білім беруді басқару қызметінің бөлігін аймақтық, муниципалдық және өзін-өзі басқару органдарына беруі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мақсұт Неталиев

**Мақсұт Неталиев** (Салауат) 1934 жылы 9 наурызда Атырау облысының Исатай ауданына қарасты Бегайдар аулында дүниеге келді.

## Еңбек жолы
1952 жылы бұрынғы Гурьев мемлекеттік мұғалімдер институтын бітіргеннен кейін, еңбек жолын аудандық мектептерде ұстаз дықтан бастады. 1968 жылы Алматыда Жоғары партия мектебін бітірген соң, Маңғыстау аудандық «Жаңа өмір» ғазетіне редактор болып тағайындалды. 1972 — 1979жж. «Жетісу» газетінде меншікті тілші, бөлім меңгерушісі, 1979 — 1989 жж. «Жазушы» баспасында аға редактор, кейін ақтаңдақтарға байланысты құрылған ынталы топтың жетекшісі болып еңбек етті. 1990— 1992 жж. марксизм-ленинизм классиктерінің еңбектерін қазақ тілінде шығаратын Бас редакцияла жетекші редактор қызметін атқарды. Бүл күнде зейнеткер. Алғашқы кітабы «Жырлайды гүлдір» деген атпен 1966 жылы шықты. Содан бері ұзын-ырғасы жиырмаға тарта жыр жинақтары, аудармалары, көркемсөз кітаптары жарық көрді. Өлеңдері бұрынғы Кеңес Одағы халықтарының тіліне аударылып, жекелеген және арнаулы жинақ-тарға енді. Очерктері «Үлкен жол-дың үстінде» (1978, «Қайнар») деген атпен жарық көрді.
«Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталды. Исатай және Махамбет аудандарының Құрметті азаматы. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған.
Шығармалары: Жырлайды гүлдер. Өлеңдер. А., "Жазушы», 1966; Шопан бала. Балаларға арналған өлеңдер. А., «Жазушы», 1967; Сағыныш саздары. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969; Қайдасың, гүлім. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974; Менің замандастарым. Өлеңдер. А., «Жалын», 1977; Көктемім едің. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1980; Ұлыма сыр. Өлеңдер. А., «Жалын», 1981; Қырдағы қызғалдақтар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1982; Гүл шоғы. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1984; болмайды гүлдер. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жалын», 1986; Нұрлы шақ. Өлеңдер менпоэмалар. А., «Жазушы», 1988; Ақ шуақ. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1991; Ақ ерке Жайық. Таңдамалы өлеңдер мен поэмалар. А., «Қазақпарат», 2002; Қазына. Шежіре. А., «Арыс», 2002; Кіші Жүз. Шежіре. А., «Арыс», 2007; Атасы мен немересі. Балаларға арналған өлеңдер. А., «Бауыр», 2008.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Исатай ауданы тұлғалары
Санат:ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері
Санат:1934 жылы туғандар
Есеп айырысудың аккредитивтік нысаны

**Есеп айырысудың аккредитивтік нысаны / Есептесудің аккредитивтік нысаны / Аккредитивтік есептесу нысаны** — тауар-материалдық құндылықтар мен көрсетілген қызметтер үшін аккредитив арқылы қолма-қол ақшасыз қала аралық және халықаралық есеп айырысу нысаны. Нақты алушының атына аккредитив ұсыну операцияларына негізделеді. Құжаттамалық аккредитивтердің бірегейлендірілген ережелері мен ғұрыптарында, үкімет пен орталық банкінің ережелерінде немесе ерекше жеткізілім шарттарында көзделген жағдайларда қолданылады, яғни жеткізуші мен сатып алушы арасындағы келісім бойынша; сатып алушы тауарларды жеткізуші тұратын жерде қабылдаса; жеткізуші мен сатып алушы арасындағы қарым-қатынас тұрақты сипатта болмағанда, т. б. реттерде қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тәрбиеленуші

**Тәрбиеленуші**  - бір жағынан, белгілі бір адамның (мұғалім, тәрбиеші, ата-ана) және (немесе) әлеуметтік ортаның (отбасы, шығармашылық, еңбек, спорт немесе оқу ұйымы) тәрбиелік өзара әрекетінің объектісі болып табылатын адам. Басқа жағынан, Тәрбиеленуші өзін-өзі тәрбиелеу іс-әрекетінің субъектісі болып табылады - ол өзінің жеке басының қасиеттерін қалыптастыруда белсенді рольге ие.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тұйық рай

**Тұйық рай** (- белгісіз)- қопармалы және жалғамалы тілдерде бар және баяндауышты, сол сияқты предикативтік мәнді сөздерді сөйлемнің есімді мүшелері тұрғысында рәсімдеу үшін қолданылған етістіктің финитті емес тұлғасы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Нерпа

**Нерпа** - итбалық тұқымдасының бір туысы. 

Туысты 3 түр құрайды:
* *Pusa caspica*
* *Pusa hispida*
* *Pusa sibirica*

Солтүстік, Тынық және Атлант мұхитында (P. hispida) таралған: ТМД-ның барлық солтүстік теңіздерінде бұл түр кездеседі. Су бетіне жақын жүретін балықтар және шаянтәсеррізділермен қоректенеді. Шектеліп ауланады. Ладога, (Р.h. ladogensis) және балтикалық, (Р.h. botnica) түршелері КСРО Қызыл кітабында. Каспий итбалығы, (P. caspica) саны 400-450 мыңдай. Аулау шектелген, (жылына 40-45 мыңға рұқсат етіледі).

## Биологиялық сипаттамасы
Ұзындығы 110—140 см, салмағы 40—80 кг, ақшыл, теңбілді, қара көк түсті. Еті майлы (әр нерпадан 6020 кг май алынады), терісі үшін ауланады. Кәсіптік маңызы бар.

## Дереккөздер


Санат:Итбалықтар
Тәрбиелілік

**Тәрбиелілік**  - білімдер, сенімдер, мінез-құлық арасындағы үйлесімдікте көрінетін және қоғамдық маңызды қасиеттердің қалыптасу дәрежесімен сипатталатын тұлғаның даму деңгейі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тарату комиссиясы

**Тарату комиссиясы** — таратылуға тиіс заңды тұлғаны уақытша басқару органы. Тарату комиссиясы тағайындалған сәттен бастап (не құрылтайшылар — ерікті түрде тарату тәртібімен, не сот — мәжбүрлі түрде тарату тәртібімен) оған тарату барысында заңды тұлғаны басқару жөніндегі өкілеттік көшеді, яғни ол сотқа жүгінеді, баспасөзді заңды тұлғаның таратылатыны туралы хабарландыру жариялайды. Дебиторлық берешекті жүзеге асыру және несиегерлермен е айырысу шараларын қолданады, тағайындалған сәттен бас қабылданған барлық шешімдер бойынша әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікті мойнына алады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Әлібек Көбентаев

right|thumb
**Әлібек Көбентаев**(1950-2007) - 13 шілдеде Қарақалпақстан Республикасы, Нөкіс қаласында туған. 1969 жылы Хожелі педагогикалық училищесін, 1979 жылы Ресейде Таганрог мемлекеттік педагогикалық институтының орыс тілі және әдебиеті факультетін бітірген.Көп жылдар Нөкіс қалалық педагогикалық училищесінде мұғалім болған. «Халыққа білім беру қызметінің үздігі». 1995 жылдан Өзбекстан және Қарақалпақстан Жазушылар одағының мүшесі. 1997 жылы тарихи Отанына оралды.

1992 жылы «Қарақалпақстан» баспасынан «Нұрлы ағыс», «Көргенді перзент», 1993 жылы «Арал» баспасынан «Алағадалы кеш» әңгіме, повесть жинақтары, 1993 жылы «Пән апталықтары», «Оқушы-практиканттарға ескертпе» ғылыми-әдістемелік кітаптары жарық көрген. 1992 жылы М.Дулатовтың «Қазақ қайдан шыққан?» кітабын аударып, «Әліп» баспасынан шығарған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Нөкіс қаласы
Санат:1950 жылы туғандар
Тасалау аймағы

**Тасалау аймағы** — қорғаныстағы ұрыс қимылдар аймағының бөлігі.

Ол қарсыластың құрлықтағы әскерлерінің кездейсоқ соққысынан қорғаныстағы әскерлердің басты топтастығын бүркемелеуге, қарсыласты қорғаныстың негізгі аудандарының орналасуы жайында адасушылыққа әкеп соқтыруға, оның әскерлерін уақытынан
бұрын жазылуға мәжбүр етуге және оларды шығынға ұшыратуға арналган.

**Майданнан** — мемлекеттік шекарамен, тылдан корғаныс аймағындағы алдыңғы қорғаныс шегінің алғы шебімен, капталдан — әскери кимылдар театры шекарасымен шектелген. Бірлестіктер мен құрамалардың әрекет жолағына кіретін Тасалау аймағы учаскесі олардың қамтамасыз ету алкабын құрайды.

Ұрыс қимылдарын жүргізу үшін тасалау аймағында тасалау әскері қанат жаяды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Арнаулы мектептің тәрбиешісі

**Арнаулы мектептің тәрбиешісі**  - сабақтан тыс уақытта оқушылармен оқу-тәрбие жұмысын жүргізетін педагог-дефектолог.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Нитрита

**Нитрита** — ұзындығы 0,6—1 м болатын, етті ірі балық. Еті қайнатқанда ақ түске енеді, нәзік, дәмді, қуырылғанда тығыздалады. Құрамындағы майдың мөлшері 0,4—2,9%, ал ақуызы — 19,1 — 22,1%.

## Дереккөздер
Рафаэль Ниязбеков

**Рафаэль Ниязбеков** (Ақеділ) 1943 жылы 24 наурызда Жамбыл облысы, Талас ауданының қазіргі Тамабек ауылында дүниеге келген,2021 жылы 20 қыркүйекте дүниеден өтті. 1961 жылы орта мектепті бітірген соң, Талас аудандық «Ленин жолы» газетіне қызметке тұрған.

Ысты руынан шыққан.

## Еңбек жолы
1978 жылы Қазақ Ұлттық университетінің филология факультетін тамамдаған. 1967 жылы Қазақ радиосы әдебиет редакциясында қызметке орналасқан. 1971 — 1977 жж. «Жұлдыз» журналында, 1977—1991 жж. «Жазушы» баспасында редактор болып істеген. 1972 жылы сыншылардың Бүкілодақтық кеңесіне қатысқан.
Қазақстан Жазушылар одағының I. Жансүгіров атындағы сыйлығының иегері. Чечен Республикасы Жоғарғы Мемлекеттік «Ұлт намысы» орденінің иегері. Чеченстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Б. Момышұлының 90 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Тараз қаласының 2000 жылдығына арналған республикалық ақындар мүкі әйрасының бірінші жүлдегері.
Шығармалары: Келер күндер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969; Қаратау мен Алатау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971; Темірқазық. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; Жалын кешкен. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975; Жер жанары. Өлеңдер. А, «Жазушы», 1977; Отағасы. Повестер. А., «Жалын», 1978; Өркен. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1980; Қаңтар. Повестер. А., «Жалын», 1981; Биіктей бер, тауларым! Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983; Қызыл үй. Роман. А., «Жазушы», 1985; Тас құдай. Роман. А., «Жазушы», 1993; Тамұқ отына жанбаған. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Мерей», 1997; Шешендер. Өлеңдер. А., «Жібек жолы», 1991; Ичкәрия. Өлеңдер. Орыс тілінде А., «Жібекжолы», 1996; Тыңда мәні, замана. Өлеңдер. А., «Сөздік-словарь», 2001; Қыдыр ғұмыр. А., «Жалын», 2002; Махамбет майданы. «Арыс», 2003; Жүрегімде ғасырлардың салмағы. А., «Қазақстан», 2003.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Талас ауданында туғандар
Санат:Қазақстан Жазушылар одағының I. Жансүгіров атындағы сыйлығының иегері
Санат:1943 жылы туғандар
Лингвистика тарихнамасы

**Лингвистика тарихнамасы** (лингвистикалық ілімдер тарихы) - ғылым мен мәдениет тарихында тіл туралы білімнің дамуына, сол дамуды теориялық пайымдауға, тұтастай сол сияқты жекелеген аспектілерінде, дәстүрлерінде, ағымдарында, бағыттарында, бөлімдері мен мектептерінде лингвистикалық ой генезисінің теорисы мен тұжырымдамасын талдауға арналған зерттеулердің бағыты.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Өңделме шикізат

**Өңделме шикізат** - жаңа өнім әзірлеу үшін ұқсатуға берілген (қабылданған) өнім. Өңделме шикізаттың бар-жоғы өнімнің тапсырыс берушінің өнімінен даярланғанын анықтайды. Өңделме шикізат экспорт-импорт келісім шарттары бойынша "кеден аумағында ұқсату" тәртіптемесінде ақырғы өнім еліне уақытша әкелінетін немесе кейіннен қайтарылу шартымен уақытша әкетілетін тауарлар; тапсырыс берушінің ұқсатуға немесе жаңа өнім әзірлеу үшін жиынтықтаушы материалдар ретінде мердігерге беретін тауарлары түрлеріне бөлінеді. Тауарларды меншіктену құқығы берілмейді, мердігердің ұқсату жөніндегі көрсеткен қызметтерінің көлемі ғана оның табысы болып саналады, есеп теңгерімнен тысқары шоттарда жүргізіледі.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Тәрбиежұмысы

**Тәрбиежұмысы**  - тұлғаның толыққұнды дамуына жағдай жасауды көздейтін ересектер мен балалардың өмірі мен іс-әрекетін ұйымдастыру жөніндегі мақсатты іс-әрекет. Тәрбиежұмысы арқылы тәрбие процeсі жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Никотин қышқылы

нобай|
**Никотин қышқылы** - ниацин, В3, РР дәрумендері. Асқазан, ішек-қарын жұмысын қалыптастыратын, ағзаның холестерин мөлшерін реттейтін, көмірсу, май, ақуыз алмасуына қатысатын қышқыл.

## Дереккөздер


Санат:Пиридиндер
Санат:Дәрумендер
Адам сүйегінің құрылысы

Сүйектің құрылысы, құрамы, өсуі, байланысы. 
#Буындар
#өзекшелер;
#борпылдак қабат;
#қыртысты қабат;
#жілік майы;
#остеоциттер (сүйек жасушалары);
#қантамырлар.
Сүйектер тығыз және кеуекті дәнекер ұлпалардан түзіледі. Сүйектің сырты - тығыз ұлпадан, ішкі бөлімі кеуекті ұлпадан құралады. Сүйектің сыртында сүйек затымен тұтасып кеткен суйекқап болады . Сүйекқаптың астыңғы бетінің жасушалары бөлініп, сүйек затын түзеді. Сондықтан сүйекқап арқылы сүйектер жуандап өседі. Сүйек сынғанда біртіндеп бітіп, қайта қалпына келуі де сүйекқапқа тікелей байланысты. Сүйекқапта қантамырлары мен жүйкелер болатындықтан, сүйекке ұдайы қоректік заттар жеткізіледі. Сүйектің екі шетіндегі шеміршекті қабаттағы жасушалардың бөлінуінен сүйек ұзарып өседі. Қаңқаның толық сүйектенуі 20-25 жасқа дейін жалғасады. Адам 25 жасқа дейін өседі. Ересек адамның сүйегінің үштен екі бөлігін — бейағзалық, ал қалған үштен бір бөлігін ағзалық заттар құрайды. Ағзалық заттар - иілгіштік, серпінділік, ал бейағзалық заттар беріктік қасиет береді.

## Сүйектің құрамы.
Сүйектің құрамы. Сүйектің құрамында - 50% су, 12,5% нәруыз тектес ағзалық зат - оссеин (жұмсақ, серпімді ағзалық зат), 21,8% минералды заттар (кальций фосфаты), 15,7% май болады. Оссеин заты сүйекке серпімді, иілгіштік қасиет береді. Жас балалардың сүйегінде ағзалық заттардың мөлшері көбірек. Сүйектері иілгіш болатындыктан спортқа, циркке, балетке жастайынан қабылдайды. Адамның жасы ұлғайған сайын сүйегінде ағзалық заттар азайып, минералды заттар кебейеді. Құрамында минералды заты көп сүйектер иілгіштік қасиетінен айырылып, морт сынғыш келеді.

## Сүйектердің байланысы.

Сүйектердің байланысы. Сүйектердің сыртында бұлшықеттер, сіңірлер бекінетін әр түрлі жүлгелер, төмпешіктер, қантамырлары мен жүйкелер өтетін шұрықтар болады. Қаңқаны құрайтын сүйектер әр түрлі байланыстар түзеді. Олар аткаратын қызметіне қарай байланыстар: қозғалмайтын, шала қозғалатын және қозғалмалы байланыстарға бөлінеді .

### Қозғалмайтын байланысқа
Қозғалмайтын байланысқа ми сауыты сүйектері мен сегізкөз жатады. Бұлар бірімен-бірі тұтасып, қозғалмайтындай болып байланысқан.
### Шамалы қозғалатындар
Шамалы қозеалатындарға - омыртқалардың бірімен-бірі шемір-шектер арқылы және қабырғалармен байланысуы жатады.

### Қозғалмалы (еркін) немесе буындық байланысқа
Қозғалмалы (еркін) немесе буындық байланысқа аяқ-қол сүйектерінің байланысы т.б. жатады .

## Буындар

Буындар. Адам денесінде 230-дан астам буындар бар. Буын дегеніміз сүйектердің қозғалмалы байланысатын жері. Әрбір буынның сырты тьныз дәнекер ұлпадан түзілген қабықпен қапталған. Оны буын қапшығы  дейді. Буын қапшығының буын сұйықтығы бөлінеді. Сұйықтык үйкелісті кемітіп, сүйектердің буын ойығында еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Сонымен буында буын беті, буын қуысы, буын сұйықтығы және буын қапшығы болады.

Сүйектің бірімен-бірі байланысатын шеті жылтыр, тегіс шемір-шекпенқкапталған. Қозғалу кезінде шеміршек үйкелісті азайтып, оқыс соққыны (толчок) өлсіретеді.
## Дереккөздер


Қарға сүйек, құстұмсықша сүйек

Санат:Биология
Санат:Анатомия
Акцептант

**Акцептант**  (* — қабылдаушы*) — ұсынылған шот вексельбойынша төлеу міндеттемесін мойнына алған заңи немесе жеке тұлға.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тау артиллериясы

**Тау артиллериясы** — тауда іс-әрекет жасауға арналған жер үсті артиллериясының түрі.

Тау артиллериясы қару-жарағы тау артиллериясы зеңбіректерінен (жеңіл зеңбіректер, келте зеңбіректер, минаатарлар) және тартқыштар тіркемелерімен, олардың кузовтарында алып жүретін, жүк көтеретін жануарлармен алып жүруге болатын реактивтік артиллерия қондырғыларынан тұрады.

Тау артиллериясы 18 ғасырдың аяғы — 19  ғасырдың басында пайда болды. Соғыстан соң қару-жараққа жаңа 76 ммлік тау зеңбірегі жасалып қабылданды. Тау артиллериясы біркатар шетел армияларында бар. (Мыс., герман, ағылшын, итальян армиялары 1956 жылғы үлгідегі итальяндық 105 мм-лік тау келте зеңбірегімен қаруланған).

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тұрғазы Нұқан

**Тұрғазы Нұқан** (1937-2001) - Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, «Егінсу» ауылдық кеңесінің «Тұяқ» ауылында дүниеге келді. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының тарих-тіл әдебиеті факультетін бітірді. 
## Еңбек жолы
1960 — 1966 жылдары орта мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директор, 1966—1997 жылдары облыстық партия комитетінде нұсқаушы, облыстық «Дидар» («Коммунизм туы») газетінде жауапты хатшы, Бас редактордың бірінші орынбасары болып еңбек етті. «Казцинк» ашық акционерлік қоғамында «Казцинк жаршысы» газетінің редакторы қызметін атқарды.
Өлеңдері мен балладалары 1970 жылдан республикалық баспасөз бетінде үзбей жарық көрген.
Шығармалары: Тұңғыш. Өлеңдер жинағы. 1977; Ұлы даланың ұлымын. Өлеңдер, балладалар, толғаулар, дастан. 1995; Әз ағамыз Әдекең. Деректі хикаят. 1996; Ана арманы. Деректі хикаят. 1997; Жарқыраған жұлдыз. Деректі хикаят. 1999.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Санат:1937 жылы туғандар
Акцептілік-рамбурстық несие

**Акцептілік-рамбурстық несие** / Акцептілік-Өтемдік Несие - сыртқы сауданы несиелендіру нысаны, яғни экспорт-импорт операциялары бойынша есеп айырысу кезінде берілетін банк несиесінің түрі, ол акцептіні (келісімді) және импортшының қаражатты акцептант-банкіге рамбурстауын (өтеуін) ұштастыруға негізделген. Несиенің мақсаты — импортшының сыртқы сауда келісімшарты бойынша төлемдерін қамтамасыз ету.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк ісі
Жан Франсуа Лиотар

right|200px
**Жан Франсуа Лиотар** (1924) - француз философы. Еуропалық мәдениеттің тоталитарлық ойлау жүйесін - білімнің нарративті табиғатын талдау арқылы ашады. Лиотар постмодернизмнің көрнекті өкілінің бірі.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Қайролла Баянбайұлы

**Қайролла Баянбайұлы** (20 маусым 1936 жыл Қытай Халық Республикасы Алтай аймағы, Жеменей ауданы, Қаржау ауылы) - жазушы.

Шыңжаң университетінің әдебиет факультетін бітірген.
Алғашқы жазған мақала, очерк, қысқа әңгімелері 1954 жылдан мерзімді баспасөзде жариялана бастайды.

## Шығармалары
1957 жылдан *«Шыңжаң газетінде»* қызмет істеді. *«Әдебиет арнасы»* атты арнайы беттің жауапты редакторы болады. Осылайша әдеби беттің редакторлыгын 25 жыл бойы атқарыл, бір ұрпақ жаңа буын қаламгерлерді тәрбиелен шығарады.* «Дархан дала», «Жол», «ЕсілЕртіс», «Қыран»* қатарлы әңгіме-повестер жинағы және *«Селкеусіз сезімдер»* атты романдары жарық көрген.

## Еңбегі
Қытай жазушылары одағының Төрағасы, көрнекті жазушы Ма-Чинху Баянбайұлының *«Саятшы»* деп аталатын хикаятына *«Мен бұл шығарманы оқығанымда, бүкіл қазақ сахарасы көз алдыма елестегендей болды»* деп жоғары баға береді. Бұл хикая *«Қытай жаңа әдебиет-көркем өнер жемісі»* атты іріктелген таңдамалы жинаққа енгізіледі.
* Әркезде жазылған еңбектері Мемлекеттік мәдениет министрлігінің және Шыңжаң өлкелік Жазушылар одағының арнаулы сыйлықтарын иеленген. Баянбайұлы Қытай Мемлекеттік Жазушылар одағының, Шыңжаң жазушылар одағының, Шыңжаң ақпаратшылар қоғамының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:20 маусымда туғандар
Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Қытайда туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қытай жазушылары
Санат:Қытай қазақтары
Нишалло

**Нишалло**— негізгі компоненттері — қант, жұмыртқа ақ уызы, сабын тамыры, су болатын, оған қосымша хош иісті өнімдер (лимон цедрасы, қышқылдар, ванилин) қосылыгі, бүлғанып, қою созылмалы түрге енетін жартылай сұйық, алуа тәрізді кондитер өнімі (ауған жөне иран асханасы).

## Дереккөздер
Тарату теңгерімі

**Тарату теңгерімі** ұйымды тарату (соның ішінде ерікті түрде тарату) кезінде жасалатын теңгерім, я5ни субъектінің заңи тұлға ретіндегі қызметі тоқтатылған күнгі мүліктік жағдайын сипаттайтын есептемелік теңгерім, тарату комиссиясы несиегерлермен есеп айырысу аяқталғаннан кейін бекітеді және тіркелген жері бойынша әділет органына табыс етіледі. Несиегерлердің талап қою мерзімі біткеннен кейін тарату комиссиясы мүліктің құрамы, талаптардың тізбесі және оларды қарау нәтижелері туралы мәліметтерді қамтитьш аралық Тарату теңгерімін жасайды. Несиегерлерге ақшалай сома осы теңгерімге сәйкес төленеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Десорбциялау

**Десорбциялау**- дене бетіне сіңген заттарды аластау.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Акцептілік несие

**Акцептілік несие** - экспортшы немесе импортшы банкіге ұсынған өз вексельдерін осы банкіге беру арқылы алатын банк несиесі. Мұндай вексельдердің сатылуы мүмкін, өйткені банк акцептісі вексельді сатып алушыға банкіде осы вексельбойынша есеп айырысу құқығын береді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Көпұлтты ұжымдағы тәрбиелік жұмыс

**Көпұлтты ұжымдағы тәрбиелік жұмыс **- белгілі бір этникалық қоғамдастықтың өкілдеріне есептелген педагогикалық және психологиялық әсер етудің әдістері мен тәсілдерінің жиыны.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Нототения

**Нототения** - аспаздық өң- деуге ыңғайлы, ақ түсті, нәзік, хош иісті және майлы еті бар, Оңтүстік Америка жағалауларында болатын теңіз балығы. Мраморлы нототения, үзындығы 45—85 см, салмағы 1,5-тен 8 кг, 12% май жөне 15% ақуызы бар балық.

## Дереккөздер
Телман Нұрахунов

**Тельман Нұрахунов** - 1964 жылы 7 маусымда Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу ауылында дүниеге келген.
1986 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген.
«Жазушы» баспасында, Ұйғыр радиосында жұмыс істеген. Қазір «Қазақстан — 1» телеарнасында «Алатау» бағдарламасы ұйғыр редакциясының бас редакторы, ЖШС «Интерсвязь» мекемесінде коммерциялық директор болды. Қазір ЖШС «Утилит» мекемесінде бас директор.
«Жан әуені» (1994), «Өмірдің қиын жолдары» (2000), «Көзлар һам журак» (2006), «Шын жүректен» (2008) атты кітаптары жарық көрген.
Халықаралық «Ильхам» сыйлығының лауреаты.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Алматы облысы тұлғалары
Санат:Халықаралық «Ильхам» сыйлығының лауреаты
Санат:1964 жылы туғандар
Ликвидация

**Ликвидация (Тарату)** (франц. liguidation) кәсіпорын (мекеме, фирма, т. б.) қызметінің тоқтатылуы, бір нәрсенің жойылуы, мыс., негізгі құрал-жабдықтың жойылуы; қайсыбір мәміле бойынша біржолата есеп айырысу; бұрын сатып алынған биржалық келісімшартты фьючерстік биржада сату; компанияны тарату, оның құрал-жабдығы сатылғаннан кейін және берешегі төленгеннен кейін қалған нақты ақшасы акционерлердің арасында бөліске түседі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Нуга

**Нуга** - қант шырынына жұмыртқа ақуызын немесе әр түрлі өнімдер (траганта, гуммиарабика, сабынды тамыр және т.б.) қосып қайнатып, үстіне мейіз, цукат, жаңғақ қосып араластырады. Осы массаны беті майланған мрамор тақтаның үстіне төгіп, қалыңдығы 1—2 см етіп тегістейді. Қатыңқыраған массаны шағын бөліктерге кесіп, оларды қант немесе ұнға аунатып алады. Салқындаған кесектер жеуге дайын.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Мектептің тәрбие жүйесі

**Мектептің тәрбие жүйесі**  - мектептің тұтас әлеуметтк- пед. құрылымын құрайтын және тәрбиенің күшті және ұдайы әрекет ететін факторы болып табылатын өзара байланысты компоненттердің (тәрбие мақсаттары, оларды іске асыратын адамдар, олардың іс-әрекеті және қарым-қатынасы, басқа да қатынастар, өмірлік кеңістік) жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Овдух

**Овдух** — әзірбайжан асханасындағы көк қосылған жазғы қатық, айранды көже. Кейде майдалап туралған ет пен піскен жұмыртқа қосылады. 1,5-2 л қатыққа 0,5 кг майдалап туралған пияз және 0,5 кг татымдықтар (эстрагон, кресс, кинза, мята, базилик), 3— 4 жұмыртқа салынып, 1 стақан қайнаған су құйылады.

## Дереккөздер
Тәрбиеленушілік

**Тәрбиеленушілік** - адамның өзі үшін жаңа танымдық, эмоционалдық немесе мінез-құлықтық біліктер мен дағдыларды біршама жылдам қалыптастыруға дайындығы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Нан пісіру

нобай|
**Нан пісіру** — нан дайындауға арналған технологиялық процесс. Республикада нанның 200-ден астам түрі пісіріледі. Нан пісіру үшін бидай мен қара бидайдың, т.б. дақылдардың ұны пайдаланылады. Қосымша шикізаттар ретінде ашытқы, тұз, қант, сүт, жұмыртқа секілді тағамдық және дәмдік заттар қосылады. Нан пісіру ұн мен шикізаттарды өндіріске дайындау, қамыр илеу, оны ашыту, ашыған қамырды бөлшектеу, толықсыту және пісіру жұмыстарынан тұрады. Қазіргі нан зауыттарында нан пісіру процестері толық механикаландырылған.

Нан арнайы металл қалыпта (табада) немесе қалыпсыз бос күйінде пісіріледі. Пісірілетін нанның түріне байланысты қамыр даярлау да түрлі-түрлі болады.

## Дереккөздер


Санат:Асхана
Әдеби шығарма

**Әдеби шығарма** - материалды тасушысы тіл болып енетін, өнердің түрі.
## Дереккөздер


Санат:Философия

bat-smg:Menėnis stėlios
Тәрбиелейтін оқу

**Тәрбиелейтін оқу** – 1.білім, іскерлік, дағды беретін және сонымен бірге оқушылардың белгілі бір дүниетанымын, мораль, мінезін және ерігін қалыптастыратын, танымдық қабілеттерімен басқа жеке тұлғалық қасиеттерін дамытатын оқыту; 2. оқушылардың білім, іскерлік, дағды алуы, шығармашылық іс-әрекетті меңгеруі және әлемге, бір-бірлеріне, меңгеретін оқу материалына эмоциялы-құнды қатынас қалыптасуы арасында органикалық байланысқа қол жеткізілетін оқыту. Оқытудың бір принципі. «Тәрбиелейтін оқу»терминін И.Ф. Гербарт енгізді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Омлеттер

**Омлеттер** — бұлғанған жұмыртқаға су, сүт, қаймақ, сорпалар, қайнатпалар, шырындар сонымен бірге ұн қосып араластырып тез дайындалатын тағам. Жылумен өңдеу кезінде үстіне майда туралған шұжық, қуырылған ет түйіршіктері, сыр, саңырауқұлақтар, пияз және т.б. көктер салынуы мүмкін.

## Дереккөздер
Руслан Нұрбай

**Руслан Нұрбай** - 1974 жылы Қарағанды облысы (бұрынғы Жезқазған), Ақтоғай ауданы Ыстыбұлақ ауылында дүниеге келді. Шыққан тегі Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руы.

1992 жылы Қарқаралы ауданының Қарағайлы кентінде орта мектепті бітіріп, 1998 жылы Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетінен журналист мамандығын алып шықты. 2001 жылы жас ақын-жазушылардың республикалық кеңесіне қатысқан, 2003 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде І-орынды иеленіп, лауреат атанды. Өлеңдері Қарағандыда жарық көрген бірнеше жинаққа, «Қалам құдіреті» әдеби альманағына, «Дүниеге келер әлі талай Қасым», «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ» топтамаларына енді.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қарағанды облысында туғандар
Санат:1974 жылы туғандар
Карточкалы басылым

**Карточкалы басылым** - белгіленген пішімді карточкалардың немесе тестім карталардың жиынтығынан тұратын басылым.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Уақытша ұжым

**Уақытша ұжым** - ұжымдық шығармашылық істі орындау үшін белгілі бір кезеңге тұрақты ұжым ішінде құрылатын оқушылардың ұйымдасқан бірлестігі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Омарлар

**Омарлар** (теңіз шаяндары) – өлшемдері 20-дан 40 см-ге дейін, салмағы — 0,5 кг болатын теңіз жәндіктері. Қазіргі заманда арнаулы тоғандарда қолдан да өсіріледі. Еті көптеген салқын тағамдарға, салаттарға, көжелер мен екінші (француз аспаздығында) тағамдарға қосылады.

## Жіктелуі
Омарлар екі топқа бөлінеді, олар – кәдімгі омарлар және лангусттар. Кәдімгі омарлардың қысқыш тәрізді тырнақтары және денелерінің ұшында үлкен жұпталған қосымшасы болады. Кәдімгі омарлардың көптеген түрлері бар. Америкалық омар және еуропалық омар – осы кәдімгі омарлардың ең кең тараған екі түрі. Лангусттардың үлкен алдыңғы тырнақтары болмайды. Оның орнына көздерінің үстіңгі жақтарында қос мүйізі болады.

## Дереккөздер

Санат:Онаяқты шаяндар
Тау асуларын алу

**Тау асуларын алу**  — шабуыл барысында бірден жүрігі келе жатып жүргізіледі.

Бұл кезде қарсылас асу қорғанысын ұйымдастырмастан бұрын, рота (взвод) жаяуланып, шегініп бара жатқан қарсылас қимылының алдын алады және асуды (сайға кіреберісті, өткелді) жүріп келе жатып алады.

Рота асуды басып алу міндетін орындай отырып, көршілермен өзара әрекеттесе күшейту құралдарымен бірінші кезекте асуға жақын жатқан биіктікті (биіктіктерді) алуға тиіс, ал сонан соң асуды тікелей қорғап тұрған қарсыластың тылы мен капталына шұғыл кіріп, оны табанды түрде жойып, шабуылды екпінді жалғастырады.

Ротаны қолдаушы артиллерия мен минаатарлар қарсыластың биіктікте орналасқан атыс құралдарын жояды, ал биіктікке ие болған кезде асуды тікелей қорғайтын немесе оның кіреберісін қалқалайтын қарсыласқа атысты шоғырландырады.

Рота пулеметтері мен зеңбіректерінің бір бөлігі асуды тікелей қорғап тұрған қарсыласты маңдайшептен ату үшін пайдаланылады. Асуда бекіну үшін тапсырма алған соң рота командирі жекеленген барлау шолғындарын алға, ал кажетті жағдайда қапталдарға жібереді, атыс құралдарын жинақтайды және айнала қорғанысты ұйымдастырады.

Ротаға берілген инженерлік-саперлік бөлімшелер тездетіп кажетті орындарда минасыздандыруды немесе мина кедергілерін қондыруды жүргізеді. Терең езендер мен сайлардан (каньон) ету аспалы жоңар мен арнайы көпірлерді пайдаланумен жүзеге асырылады.

Бөлімшелер аға бастықтың нұсқауы бойынша қарсы жағаға тікұшақпен түсірілуі мүмкін. Таулы жерлерде түнде, жергілікті жердің карқынды жарықтандырылуы кезінде де коптеген караңғы жерлер болуы мүмкін. Оларды шабуылдаушы бөлімшелер қарсыласқа жасырын жақындау және кенеттен шабуылдау үшін пайдаланады.

Қарсыласқа жакындау ұрыстық ретпен немесе белімшелердің тереңдікке жазылған лектерімен жүзеге асырылады. Түнде таулы жерлерде шабуыл кезінде бөлімше кимылының табысы көбінесе бөлімшелердің батыл және ынталы әрекеттеріне және қарсыластың тылы мен қапталына соққы беру үшін таулы жерлердің ерекшелігін дұрыс пайдалануына байланысты.

Жеке құрамға түнгі шабуылға дайындалу, әсіресе жергілікті жерді, шабуыл объектісін, оған жылжу жолын және бағдарларын терең зерттеу үшін уақыт жарық мезгілде беріледі. Бөлімшелер шабуыл жасау үшін бастапқы тұрақтарын мүмкіндігінше қарсыласқа жақын орналастырады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Акционерлік қоғамның таратылуы

**Акционерлік қоғамның таратылуы** акционерлік қоғамның Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде белгіленген тәртіппен, *«Акционерлік қоғам туралы»* ҚР Заңын және қоғамның жарғысын ескере отырып, ерікті түрде немесе мәжбүрлі жағдайда таратылуы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Бәрін жалпы оқыту, бәрін оқыту, бәріне жалпы білім беру

**Бәрін жалпы оқыту, бәрін оқыту, бәріне жалпы білім беру** - мемлекет аңықтаған білім, оқу іскерлігі көлемін оқушыларға беретін оқу мекемелелерінде белгілі бір жас шамасындағы барлық балалар мен жастарды окыту.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Ұйымдастырушылық қызмет

**Ұйымдастырушылық қызмет** - адамдарды басқару, олардың ортақ әрекетін келістіру мен басқаруға қатысты практикалық қызмет.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Қатынастар логикасы

**Қатынастар логикасы** - табиғаты  әр түрлі нысандар арасындағы логикалық байланыстарды зерттейтін логиканың бөлімі, функциональды логика.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Оранжад

**Оранжад** — апельсиндерден, дайын апельсин шырынынан немесе цедрасынан дайындалатын лимонад тәрізді сусын. 1 л су, 1 кг қант, 8 апельсин, 35 г шарап-тас тұзы (100 мл лимон шырыны немесе лимон қышқылы). Қанттан 1 қою шырын қайнатып, салқындатылған соң үстіне шырын және цедра, лимон қышқылын қосады да, сүзгілеп алынады. Аспаздықта бисквиттерге, тәтті құймаларға, ыстық десертті тағамдарға, кейбір жарма тағамдарына қолданылады.

## Дереккөздер
Тау әскерлері

thumb|right|200px
**Тау әскерлері**  таулы жерде ұрыс қимылдарын жасауға арналған және арнайы үйретілген жалпы әскери, артиллериялық, инженерлік және басқа бөлімдер мен құрамалар.

Кейбір армиялардағы Тау әскерлерінде ерекше штаттық ұйымы бар, олар альпілік әскерлер (Франция, Италия), таулы жаяу әскерлер (ГФР, Грекия), жеңіл жаяу әскерлер (Қытай) деп аталады.

Тау әскерлері, әдетте, жеңілдетілген қарулармен, аз габаритті (аз көлемді) және жоғары өтімділігі бар әскери техникамен, көліктік құралдармен, ал артиллерия зениттік-артиллериялық белімшелермен жабдықталады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Аллонж

**Аллонж** (* — үстіне жазу*) — вексельге жапсырылған қосымша парақ, онда табыстау жазбасы (индосамент) немесе аваль (кепілдемелік кепілдікті жазба) жазылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика