open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жазбаша аударманың кезеңдері

**Жазбаша аударманың кезеңдері**

 

Бір тілден екінші тілге аударылатын жазбаша мәтіндер алуан түрлі болса да, оларды аудару бір жүйені, яғни мынадай бірізділікті сақтауды талап етеді:
-	алдымен аудармашы түпнұсқа мәтінмен танысады;
-	одан соң мәтіннің типін, жанрлық және стилистикалық сипатын, тақырыбы мен білім саласын анықтап алғаннан кейін ғана аудармаға кіріседі.
Қажетінше аудармашы фондық білім беретін қосымша ақпараттарды – сөздіктерді, анықтамалықтарды қолданады, мамандармен кеңеседі. Аударманы аяқтағаннан кейін аудармашы өз мәтінін тексеріп, түзетіп, ресімдеп, тапсырушыға береді. Егер мәтінді жариялау керек болса, аудармашыдан кейін мәтінді редактор мен корректор тексереді.
	
Жазбаша аударманың ауызша аудармадан айырмашылығы сол – мұнда уақыт жеткілікті болады, сондықтан түпнұсқа мен аударманың баламалығының жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Алайда бұл әрдайым уақыт жеткілікті бола береді деген сөз емес. Қазіргі уақытта аудармалардың көбі жедел түрде орындалады. Жазбаша аудармашылар кейде белгілі бір типтегі мәтіндерге мамандандырылады. Алдымен бұл құқықтық мәртебесі бар мәтіндерге қатысты. Сондықтан нотариалдық және сот аудармашыларының өздерінің өкілеттілігін растайтын ерекше сертификаттары мен мөрі болады. Фирмалар мен кәсіпорындардағы штаттық аудармашылар сол фирманың айналысатын техника және өндіріс салаларында мамандандырылады.

Жазбаша аударманың реттік құрылымы күрделі, әр сөздің қолданылуы қатаң тіл заңдылығына сай жазба, әдеби тіл нормасының негіздеріне сүйенеді. Жазбаша аударма тілдің баюына, өсуіне, қалыптасуына септігін тигізеді. Көркем әдебиет аудармасы – шығармашылық жұмыс. Бұл әдеби тілдің өсуіне көмектеседі. Оның үстіне аударма барысында аудармашы көп нәрсе үйренеді.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар Санат:Аударма
Ауызша аудармашыға қойылатын талаптар

**Ауызша аудармашыға қойылатын талаптар**. 

 

Ауызша аудармашылар өз кезегінде дәйекті және ілеспелі аудармашылар болып бөлінеді. 

#1) Аудармадағы сөз сөйлеу жылдамдығы, мөлшері; 

#2) аударма тұтастылығы (ақпарат санының қаншалықты кеміп қалғаны); 

#3) айтылған сөздердің бұрмаланып кетуінен сақтану, мұнда мәтіннің толығымен жеткізілуіне зер салынады; 

#4) сөйлеу реттілігі (түсініктілігі), сөйлемді анық, ұғымды тиянақты аяқтау, сөзді жиі қайталауға жол бермеу; 

#5) сөйлеу дұрыстығы (әдеби тіл нормасын сақтау, ауызекі қарапайым сөздердің қалыптасуы, дикцияның дұрыстығы, дауыс әуезділігі, айқындылығы); 
#6) аудармашылық мінез-құлық (емеурін ишара, ұстамдылық, дауыс көтеріңкілігі (қаттылығы) сөз сөйлеу сенімділігі,еркіндік, сабырлылық).

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар Санат:Аударма
Ілеспелі аударма

**Ілеспе аударма** – ауызша аударманың бір түрі. Ілеспе аударманың пайда болған жері Нюрнберг қаласы.

Ірі халықаралық саяси жиындарда, ғылыми конференцияларда, форумдарда уақыт үнемдеу үшін қолданылатын аударманың аса қиын күрделі түрі. Ілеспе аударма ерекшелігі – тыңдай, есте сақтай отырып, сөз сөйлеушінің тек бірнеше сөздерін өткізе отырып қана, ілесе аудара білу. Мазмұнды алаңсыз аудара білу үшін аудармашы өз тілінде және өзі меңгерген өзге тілде еркін сөйлеумен қатар, барлық салаға қатысты терминдерді сөз орамдарын білуі қажет. Ілеспе аударма барысында аудармашы арнайы техникалық жабдықталған дыбыс өткізбейтін оқшауландырылған кабинада отырады.

## Дереккөздер

Санат:Кітаптар 
Санат:Аударма
Ауызша аударманың дайындығы

**Ауызша аударманың дайындығы**. 

Ауызша аударма шығармашылық іс емес, техникалық сипаттағы процесс. Аударма үдерісі мықты теориялық білімсіз, жаттығусыз мүмкін емес. Аударма теориясын жақсы меңгеру арқылы болашақ аудармашы тәжірибе жинақтайды. Ауызша аударма аса жауапты іс. Ауызша аударманың жасалу технологиясы, әдістемелері, аудармашы әдебі, мәнері – мәдениеті кәсіби маманданудың басты негіздері. Ауызша аудармашы шешен де шебер сөйлеумен бірге тіл мәдениетін де жетік меңгеруі тиіс. Ауызша аудармашы кәсібі жан-жақты біліктіліктің жоғары деңгейін қамтамасыз етуде өзіне қажетті барлық мүмкіндікті, соның ішінде өзінің жұмыс жағдайына сәйкесетін ерекшеліктерін күні бұрын дайындықтан өткізеді. (Ауызша аударма кезінде аударып жеткізетін аппаратураның сенімділігін, шешен сөз жылдамдығын бәсеңдетуін, олардың сөйлейтін сөзінің алдын-ала ұсынылуын, жұмыс кезінде демалыс үшін үзіліс жасау). Аудармашы аударманың дәлдігі, сапасы үшін жауап береді. Аудармашы материалдың мазмұнын құпия түрде сақтау керек. Арнайы ресми орындарының рұқсатынсыз өз бетімен жариялауға болмайды. 

## Дереккөздер

Санат:Кітаптар 
Санат:Аударма
Жәмилә Мүслімқызы Әлімсейтова

**Жәмилә Мүслімқызы Әлімсейтова** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматтарының бірі. 

1960 жылы Қытай Халық Республикасында дүниеге келген. 1962 жылы әке-шешесімен Қазақстанға оралған. 1977 жылы Алматы облысы, Нарынқол ауданы, «Сарыжаз» ауылында орта мектепті бітірген. 1980 жылы оқуға түсу үшін Алматыға оқуға келген. Тігін училищесін тәмамдаған соң *Ю.А. Гагарин атындағы Алматы сырт киім фабрикасында* қызмет атқарады. 

6 ай тергеуге алынып, жұмыстан шығарылған. Ақталу құжатын әлі алмаған.

## Дереккөздер

Санат: 1960 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Тілеухан Қанағатқызы Әбішева

**Тілеухан Қанағатқызы Әбішева** — ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан ел жанашыры.

1959 жылы Семей облысы, Мақаншы ауданы, «Мақаншы» ауылында дүниеге келген. 

1978 жылы С. Сейфуллин атындағы орта мектепті бітіріп, Алматыға оқуға келеді. Бірақ жолы болмай, әуелі ауруханада медбике болып, сосын баскиім тігін фабрикасында, 1903 жылдан бастап Ю.Г. Гагарин атындағы Алматы сырткиім тігін фабрикасында жұмыс істейді. 

1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, жұмыстан шығарылады.

## Дереккөздер

Санат: 1959 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ұлман Жұмағазықызы Мұхамеджанова

**Ұлман Жұмағазықызы Мұхамеджанова** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы.

1962 жылы Талдықорған облысы, Кербұлақ ауданы Ш. Уәлиханов атындағы ауылда дүниеге келген. Орта мектепті ауылында тәмамдап, 1979 жылы Алматы педагогикалық училищесіне оқуға түскен. 1982 жылы Алматы мақта-мата комбинатының жаңадан ашылған балабақшасында тәрбиеші болып жұмыс істеген. 
1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін жұмыстан шығарылған. 

## Дереккөздер

Санат: 1962 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Бибіқадиша Сансызбайқызы Жорабекова

**Бибіқадиша Сансызбайқызы Жорабекова** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1968 жылы 10 мамырда Түркістан облысы, Созақ ауданы, Шу ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Қазақ педагогикалық институтына оқуға түседі. 1986 жылы аталған институттың физика-математика факультетінің 2 курсында оқыған. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін оқудан шығарылған.

Қазір Ордабасы ауданына қарасты «Бөген» ауылындағы Б.Кенжебаев атындағы орта мектептің математика және информатика пәнінің мұғалімі қызметін атқарады.

## Дереккөздер

Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Ілеспе аудармада қолданылатын тәсілдер

**Ілеспе аудармада қолданылатын тәсілдер**.

Тыңдай отырып аудару – аудармашы тыңдау құралдары арқылы келіп түскен шешеннің материалдарын тікелей аударады. Ілеспе аударманың ең көп тараған түрі.

*Қағазға қарап отырып ілесе оқу*. Аудармашы сөйленетін сөздің жазбаша мәтінін алып, баяндаманы оқып тұрған шешенмен бірге оқып шығады. Баяндамашының қағаздан оқи тұрып, арасына түсініктеме жасайтын сөзін қағаздан «көзбен оқи отырып», түсініктемелерді қоса аударма жасау. 

*Сатылап аудару*. Аудармашы шешеннің тілін білмейтін кезде аралық аудармашының көмегімен ілеспе аударма жасау. Бұл әдетте халықаралық конференцияларда жасалады. Қағаздан оқылып жасалған баяндаманы тыңдау арқылы ілеспе аударма жасау. Ілеспе аударманың ең күрделі түрі саналады.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар Санат:Аударма
Аудармашыға қойылатын талаптар

**Аудармашыға қойылатын талаптар**. 

Аударма қызметі – аса қиын, жауапты қызмет. Ол аудармашыдан ең алдымен шынайы болуды, ғылыми ұстанымдарға бойсынуды талап етеді. 

#1) Аудармашы болған адам ең алдымен аударатын өзге тілді жетік білуі қажет. Сонымен қатар өзінің ана тілін толық білуі, лексикалық қорының бай, бейнелеу қуаты күшті болуы керек. Түпнұсқаны толық түсіну оны дәл бейнелеу аударманың сапасына кепілдік етудегі негізгі шарт болып табылады. Аударатын өзге тілді толық білмеген жағдайда бұл мақсатқа жетуі мүмкін емес. Ал егер өз ана тіліңді жақсы білмесең, түпнұсқаның мазмұнын дәл бейнелеп, түсінікті, жатық етіп жеткізе алу да қиын. Бұл 2 шарттың қайсысы кем болса да аударма сапасы ақсап қалады. 

#2) Аудармашы әр ғылымнан хабары бар, бұрынғыны да бүгінгіні де жақсы білетін, мол білімді адам болуы керек. Тар өрісті, таяз адамдар екінің бірінде қателікке бой алдырып, ұятқа қалып жатады. 

#3) Аудармашы үшін өзге тілді жақсы меңгеру өзінің ана тілін толық білудің алғышарты екені шындық. Бірақ оның сыртында аудармашы болған адам екі тілдің бейнелеу жағындағы ерекшеліктерін де жан-жақты игеруден тыс, аударма теориясы мен оның шеберлік тәсілдеріне де атүсті қарауына әсте болмайды. 

#4) Аудармашы идеялық және саяси жағынан саналы,теориялық білім жағынан сауатты болу керек. Аударма жұмысы қашанда тарихтағы және қазіргі кездегі алуан түрлі саясатпен қатысты болмай қоймайды. Әсіресе саяси теориялық шығармаларды аударғанда аудармашының бұл жақтағы білімі таяз болса, қателік көп кездеседі. Сондықтан аудармашы әрбір тарихи дәуірдің саяси жағдайына қанық болуы шарт. Сол дәуірдегі қоғамдық тәртіпті, саясат пен экономиканы, алуан түрлі ағымдар мен діндерді толық түсінуі, соларға қатысты атау терминдерді айқын білуі қажет. Өйтпегенде екінің біріне душар болады.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар Санат:Аударма
Бақытжан Тұрдалықызы Нұрпейісова

**Бақытжан Тұрдалықызы Нұрпейісова** —Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі.

1966 жылы 1 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, «Қаратал» ауылында дүниеге келген. 1980 жылы Алматы қаласындағы Ахмет Жұбанов атындағы республикалық музыка мектебіне қабылданады. Аталмыш мектепті ойдағыдай аяқтағаннан кейін, 1985 жылы Театр және көркемсурет институтының театр өнері факультетіне оқуға түседі.

Желтоқсан көтерілісіне қатысып, талай қуғын-сүргін көріп, оқуын тек  1991 жылы ғана бітіреді. 

Бұл күнде екі баланың анасы. Қазір Т.Жүргенов атындағы өнер академиясында «Сахна тілі» кафедрасында оқытушы болып жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат: 1966 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлнәз Ахатқызы Ашинова

**Гүлнәз Ахатқызы Ашинова** — ызғарлы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан патриот қазақ қызы.

1960 жылы 9 ақпанда Семей облысы, Аякөз қаласында туған. 1975 жылы отбасымен бірге Алматыға көшіп келеді. 1977 жылы №12 С.М. Киров атындағы қазақ орта мектебін бітіріп, екі жыл аспаздық мектепте тәлім алған. 1982 жылы жұмыс істеп жүріп, ҚазМУ-дың Заң факультетіне оқуға түседі.

Желтоқсан көтерілісіне қатысып, құқық қорғаушылардың озбырлығына куә болған.

Қазір Д.А. Қонаев атындағы Тау-кен істері институтында кеңсе меңгерушісі болып қызмет атқарады.

## Дереккөздер

Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлнәр Айтбекқызы Есенқұлова

**Гүлнәр Айтбекқызы Есенқұлова** — 1986 жылы 16 желтоқсанда Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы.

1966 жылы 25 қарашада Түркістан облысы, Созақ ауданына қарасты «Қарақұр» ауылында дүниеге келген.

1984 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Абай атындағы педагогикалық институттың Бастауыш сыныптарды оқытудың педагогикасы мен методикасы факультетіне оқуға түседі. 1986 жылы көтеріліске қатысып, комсомол қатарынан шығарылып, оқудан қуылған.

Бұл күнде жолдасы Қанат Смайылов екеуі «Қарақұр» ауылындағы орта мектепте ұстаздық етеді.

## Дереккөздер

Санат:1966 жылы туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Ғалия Нұрсалқанқызы Нұғыманова

**Ғалия Нұрсалқанқызы Нұғыманова** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1962 жылы 2 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Қатон-қарағай ауданы, «Қатон-қарағай» ауылында дүниеге келген. 

1980 жылы Алматы қаласына жоғары білім алуға келіп, оқуға түсе алмаған. Бұдан кейін Алматы подшивник жөндеу зауытына жұмысқа орналасып, қаладағы индустриалды техникумның кешкі бөліміне түсіп, техник-механик мамандығын меңгереді. 

1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, қиын күндерді басынан өткерген.  

## Дереккөздер

Санат: 1962 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Қалдықыз Болысбекқызы Атемова

**Қалдықыз Болысбекқызы Атемова** — 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

Алматыдағы Қазақ қыздар педагогикалық институтында білім алған.

Желтоқсан көтерілісіне қатысып, жасақшылардың қолына түскен. Түрмеде 10 күн отырған. Оқудан шығарылып, ұзақ уақыт тергеуде болған. Бір жылдан соң оқуына қайта қабылданады. 1989 жылы аталмыш институттың физика-математика факультетін бітіріп шығады.

Қазіргі таңда 3 баланың анасы, №13 мектепте мұғалім болып қызмет атқарады. 

## Дереккөздер

Санат:Желтоқсаншылар
Жайнагүл Сайлауқызы Бажығалиева

**Жайнагүл Сайлауқызы Бажығалиева** — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі.

1965 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Бурабай ауылында дүниеге келген. 1972 жылдан 1980 жылға дейін Бурабай сегіз жылдық мектебінде оқыған. 1979 жылы комсомол қатарына қабылданған. 1982 жылы Күршім орта мектебін тәмамдаған. 

Желтоқсан көтерілісіне қатысқан кезде Абай атындағы педагогикалық институттың бесінші курс студенті болған. 1987 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін «5 жыл оқыды» деген анықтама қағаз беріп, қайтарып жіберген. Дипломды тек 1988 жылы ғана алады. 

Қазір Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласындағы «Шаңырақ» орта мектебінде физика пәнінің мұғалімі қызметін атқарады.  

## Дереккөздер

Санат: 1965 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Кенжетай Досмағамбетқызы Көлбаева

**Кенжетай Досмағамбетқызы Көлбаева** — 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1963 жылы 30 желтоқсанда Ақмола облысы, Целиноград ауданы, «Еңбекші» ауылында дүниеге келген. 

1984 жылы Қарағанды педагогикалық институтына оқуға түскен. 

1986 жылғы көтеріліске қатысқаны үшін жиналысқа салып, комсомолдан шығарылған. 1987 жылы 13 қаңтарда оқудан шығарылған. 

1992 жылы аудан әкімшілігінде Тіл комитетін басқарған, қазақ тіліндегі аудандық «Атбасар» газетін жарыққа шығаруға атсалысқан. 

2002 жылы облыстық прокуратурадан «Желтоқсан оқиғасының құрбаны» деген ақтау қағазын алған.

## Дереккөздер

Санат: 1963 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Гүлмереке Асқарқызы Ахметова

**Гүлмереке Асқарқызы Ахметова** (Кенбейлова) — Желтоқсан көтерілісіне қатысқан еліміздің патриот азаматшаларының бірі.

1965 жылы 7 қарашада Ақмола облысы, Жақсы ауданы, «Терісаққан» ауылында дүниеге келген. 1982 жылы «Терісаққан» орта мектебін бітіріп, 1983 жылы Арқалық педагогикалық институты филология факультетінің, орыс тілі және әдебиеті бөлімінде білім алған. 1987 жылы ақпан айында 4 курста оқып жүрген кезінде Желтоқсан оқиғасында белсенділік танытқаны үшін комсомол мүшелігінен және оқудан шығарылған. 

Қазір Ақмола облысы, Жарқайың ауданы, Державин қаласының А.Әкібаева атындағы орта мектепте ұлағатты ұстаз болып қызмет атқарады. 

## Дереккөздер

Санат: 1965 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ләтифолла Қапашев

**Ләтифолла Қапашев** – жазушы. 1939 жылы Астрахан облысы, Володар ауданындағы, Кірмалай ауылында дүниеге келген. 

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің журналистика факультетінде білім алған. Республикалық кітап базасында, «Қазақфильм» киностудиясында, «Арыс» қоры баспасында қызмет атқарған. Бірнеше кітап жазып шығарған. «Сұрасаң менің атым – Аманғали» атты деректі фильмнің авторы. Журналистер одағының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: Жазушылар Санат: Әдебиет
Кеңесхан Шалқарұлы

'''Кеңесжан Шалқарұлы''' – жазушы, редактор. 1939 жылы Шығыс Түркістан аймағының Еміл өзені бойында дүниеге келген.
 

1965 жылы Абай атындағы Қазақ Мемлекеттік педагогикалық институттың тіл-әдебиет факультетінде білім нәрімен сусындаған. Ғылым академиясының «Ғылым» баспасында редактор, «Жетісу» газетінде бөлім меңгерушісі қызметін атқарған. Ол халықаралық Жамбыл атындағы және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: Жазушылар Санат: Әдебиет
Роза Манапқызы Мұқанова

**Роза Манапқызы Мұқанова** — 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі.

1965 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, «Зеленое» елді мекенінде дүниеге келген. 

1982 жылы ауылындағы «Совет» орта мектебін бітірген соң 1985 жылға дейін Күршімдегі «Алау» бригадасының кітапханасында жұмыс істеген. 

1985 жылдың қазан айында Алматыға келіп,«Алматықұрылыс» мекемесінде сылақшы болып қызмет атқарған. 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, қиын кезеңдерді бастан өткерген. 

## Дереккөздер

Санат: 1965 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Сәуле Қасымхан қызы Сатыбалдиева

**Сәуле Қасымхан қызы Сатыбалдиева** —  1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ қызы.

1965 жылы Алматы облысы, Талғар ауданы, «Нұра» ауылында дүниеге келген. 

Орта білім алған соң Абай атындағы педагогикалық институттың Бастауыш сыныбын оқыту және методикасы факультетіне оқуға түседі. 

Үшінші курс оқып жүргенде Желтоқсан көтерілісіне қатысып, оқудан шығарылған, қудалауға ұшыраған. Қазір Алматы қаласындағы №136 қазақ орта мектебінде мұғалім болып қызмет атқарады.

## Дереккөздер

Санат: 1965 жылы туғандар 
Санат:Желтоқсаншылар
Ат жалындағы өркениет

**Ат жалындағы өркениет** (кітап) – Иманғали Тасмағамбетовтың ежелгі көшпенділердің көркем мәдениетін сипаттайтын кітабы. 

Кітап өнертанушы, тарихшы, суреткер мен студент және халықтың көркемдік игілігімен жақын танысқысы келетін оқырман қауымға арналған. Қазақ тілінде жазылған, 336 беттен тұрады. Арт-директоры – А. Мұхаметжанов, ғылыми редакторы – З. Самашев, қазақша мәтінін өңдеген – Ұ.Есдәулет, корректоры – Н. Оразов, көркемдеуші – А. Мұхаметжанов,  түрлі түсті слайдтарды басылымға арнайы дайындаған – О. Белялов, макетін жасап безендірген – О. Поздняков, Ж. Нигматуллаев.  ISBN 9965-9179-7-3. 

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Асыл мұра (кітап)

**«Асыл мұра»** (кітап) –  барлық оқырмандарға арналған, ой өрісін дамытуда қолданылатын афоризмдердің алтын жинағы.

 

2010 жылы «Көшпенділер» баспасында жарық көрген. Құрастырған, редакторы әрі корректоры – А.А. Теміралиева, суретшісі – Ө.О. Жұбаниязов, техникалық редакторы әрі көркемдеп өңдеген – Р.М. Баянбаев. 520 беттен тұрады, таралымы 3000 дана. ISBN 978-601-218-005-3. 

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Қазақтың ою-өрнектері

**Қазақтың ою-өрнектері** (кітап) – ою-өрнектің ежелгі және осы заманғы нұсқалары берілген кітап. 

Еңбекте халқымыздың ежелгі өнерінің даму тарихына, теориясы мен өзіндік ерекшелігіне жан-жақты ғылыми талдау жасалған. Бұл кітап ҚР Мәдениет ақпарат және қоғамдық келісім Министрлігінің бағдарламасы бойынша ЖШС «Алматыкітап» баспасынан шығарылған. 2005 жылы жарық көрген, 284 беттен тұрады. ISBN 9965-24-486-3.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Әлемнің ұлы кереметтері (кітап)

**Әлемнің ұлы кереметтері** (кітап) – әлемнің жеті кереметі туралы жазылған кітап. 

Бірінші рет 2000 жылы Ұлыбританияның «Дорлинг Киндерсли Лимитед» баспасында басылған. Жобаның редакторы – Аманда Рейнер. Қазақ тіліне аударған – А. Сужикова, редакторлары – Б. Шакиева, М. Солтангазина, Ф.Лекерова, компьютерде беттеген – О. Сергеев. ISBN 9965-24-312-3. 64 беттен тұрады, суретті. 2005 жылы «Алматыкітап» ұсынған. 

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар 
Санат: әлемнің жеті кереметі
Махамбет елі

**«Махамбет елі»** (кітап) – қазақ халқының ұлы ақыны, айбынды батыры, аруақты күйшісі Махамбет Өтемісұлының туғанына 200 жыл толуына орай жарық көрген кітап.

 

2003 жылы «Өлке» баспасында басылып шыққан. Редакция алқасының төрағасы – А. Мусин, редакция алқасы – Е. Дошаев, Қ. Жылқышиев, Б. Иманғалиев, З. Қабдолов, М. Құлкенов, Р. Мұрсалиева. Кітап қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жазылған.  ISBN 9965-599-80-7. 

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Алматы мен Жетісудың көне қазыналары

**«Алматы мен Жетісудың көне қазыналары»** (кітап) – Алматы мен Жетісу жерінен табылған «скиф-сібір жануарлар стиліндегі» әшекей заттар, көне қола қазандар мен шырағдандар, ортағасырлық керамикалық бұйымдар жайлы қысқаша мәлімет берілген, суретті фотоальбом. 

Кітап қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жазылған. Жоба жетекшісі – К. Байпақов, корректоры – М. Губина, аудармашылар – Б. Хабдина, Л. Сейфуллина. «Print S» типографиясында басылған. Таралымы 1000 дана, ISBN 9965-9164-9-7. 

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Орталық музей еңбектері

**«Орталық музей еңбектері»** (кітап) – музей ісі, археология, тарих, деректану, антропология, этнология және фольклортану салаларын қамтитын жинақ. 

Жинаққа отандық ғалымдармен қатар шетелдік зерттеушілердің де мақалалары енген, әлеуметтік ғылымдар саласының мамандарына және көпшілікке арналған. «Балалар әдебиеті» баспасында жарық көрген. Таралымы 1000 дана. Баспа директоры – Ш. Байкенова, редактор Ш. Күмісбайұлы, көркемдеуші редактор – В. Логинов, корректор – Г. Құдайбергенова, компьютерде беттеген К. Кенесбаев. ISBN 978-601-252-022-4.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Laughs and smiles

**«Laughs and smiles»** (кітап) – ағылшын тілінде жазылған қызықты әңгімелер, афоризмдер мен мақалдарды қамтитын жинақ. 

Құрастырған – Э.Н. Муратов, бас редакторы – Е.Б. Комарова, техникалық редактор – Э.С. Саболевская, корректоры – З.Ф. Юрескул. 2003 жылы «Астрель» баспасында жарыққа шыққан. Таралымы 5000 дана. 141 беттен тұрады. ISBN 5-17-016-498-Х.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Шәкен Айманов (кітап)

**«Шәкен Айманов»** (кітап) – Қазақ тарихындағы ұлы тұлға Шәкен Аймановтың өмірі жайлы фотоальбом. 
2004 жылы Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігінің Мемлекеттік бағдарламасы бойынша шығарылған. Кітаптағы кіріспе мақаланың авторы – О. Сүлейменов. Құрастырушы авторлар – С. Санбаев, Қ. Бегалин. Көркемдік жобаның авторы – Ә. Көпішев. Фотоальбомды көркемдеп безендірген дизайнер – М. Сапа. Фотоальбом көркемдеу «Өнер» баспасының жанындағы «Өнер ХХІ ғасыр» және «АРН-group» баспа-типографиялық кешені дизайнерлік студиясында жасалған.  160 беттен тұрады. ISBN 9965-595-70-4.

## Дереккөздер


Санат: Кітаптар
Кунсткамера жинағындағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті

**«Кунсткамера жинағындағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті»** (кітап) – ҚР Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жарық көрген фотоальбом.

Бұл басылым РҒА Ұлы Петр атындағы Антропология және этнография музейінде құрастырылып, ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Мәдени саясат және өнертану институтында баспаға дайындалған. ЖШС «Полиграфкомбинат» баспасында жарық көрген. Бас редактор – Е. Саиров, ғылыми редактор – профессор С. Әжіғали, қазақ тіліне аударған –Қ. Жорабеков, ағылшын тіліне аударған – Д. Костина.  3 тілде жарық көрген, 224 беттен тұрады. ISBN 9965-9832-7-5.

## Дереккөздер


Санат:Кітаптар
Мирза Абдулджаббароглы Бабаев

нобай|оңға|220px|<center>Мирза Бабаев</center>
**Мирза Абдулджаббароглы Бабаев** (1913 жылы 16 шілдеде Бакуде дүниеге келіп, 2003 жылы 14 қаңтарда дүниеден өткен) – Әзірбайжан, совет kиноактері және әнші.

Мирза Бабаев 1956 жылы Әзірбайжан КСР-ның еңбек сіңірген әртісі және 1992 жылы *'Әзірбайжан халық әртісі атағын* алады. Бабаев көркемдік мектепте білім алады. 1939 жылы Әзірбайжан индустриалды институтын тәмамдайды. 1948 жылы Әзірбайжан мемлекеттік консерваториясына тапсырады. Бұл консерваторияны әнші Бюльбюл класында оқып, 1953 жылы вокал мамандығы бойынша бітіріп шығады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Өнер
Санат:Әзербайжан халық әртістері
Павел Фёдорович Бабаков

**Павел Фёдорович Бабаков**(1946 жылы 3 желтоқсанда Ленинградта дүниеге келіп, 1994 жылы 4 сәуірде Мәскеуде дүниеден өткен) – совет және орыс әншісі, актер, сирек дауысты бас-профундо иегері. 

Павел Бабаков Харьков музыка мектебінің фортепиано класынан музыкалық білім алады. Жас әртіс жастар хорында ән айта бастайды. Бабаков үшін вокал өнерге айналады. Көп ұзамай Мәскеуге келіп, Гнесин атындағы институттың вокалдық және дирижер-хор бөліміне түседі. Бабаковты көптеген телевизиялық «С песней по жизни» және «Песня-80» сайыстарына қатысуға шақырады. Радиода әндері шырқалып, кең танымал болған Бабаков кинофильмдерді дыбыстаған, гастрольдік турнелерге қатысқан. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Теймураз Гелаевич Баблуани

**Теймураз Гелаевич Баблуани** (1948 жылы 29 наурызда Грузияда дүниеге келген) – грузин сценаришісі, кинорежиссер, актер және композитор. 

Теймураз Баблуани 1979 жылы *Ш. Руставели атындағы Тбилиси театр институтының* режиссерлік факультетін бітіреді. «Грузияфильмнің» «Адам и Ева» студиясында көркемдік жетекші және режиссерлік қызмет атқарады. Теймураз Баблуанидің ұлы – Гела. Ол жас режиссер, өзінің екі фильмін де Францияда түсірген. Теймураз 1982 жылы «Брат», 1992 жылы «Солнце неспящих», 2006 жылы «Наследство» фильмдерінің сценариін жазады. Сонымен қатар көптеген актерлік және режиссерлік жұмыстары да бар. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Борис Андреевич Бабочкин

thumb|right|200px|Борис Андреевич Бабочкин 1935 ж.
**Борис Андреевич Бабочкин** (1904 жылы 5 (18) қаңтарда Саратовта дүниеге келіп, 1975 жылы 17 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – орыс, совет театр және киноактері, театр режиссері. 

1963 жылы КСРО-ның халық әртісі, 1974 жылы Социалистік Еңбек Ері атанады. 

1941, 1951 жылдары сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. 1975 жылы *КСРО мемлекеттік сыйлығының* иегері атанған. 

1948 жылдан бастап ВКП-нің мүшесі болады. Борис Бабочкин теміржолшы отбасында дүниеге келеді. Ол ауылдық мектепті бітіріп шығады. Азамат соғысының қатысушысы. Мәскеудің «Молодые мастера» студиясында оқиды. 

1921 жылдан бастап театрда жұмыс істейді, ал 1927 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 

1931-1935 жылдары *Пушкин атындағы Ленинград драма театр академиясында* актерлік қызмет атқарады. 

1938-1940 жылдары *М. Горький атындағы Үлкен драма театрын* басқарады. 

Кейін9 Мәскеуге келіп, 1940 жылы *Е. Б. Вахтангов атындағы театрда жұмыс істейді*.

## Дереккөздер

Санат:18 қаңтарда туғандар
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:Саратовта туғандар
Санат:17 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Ресей актерлері
Санат:Александринск театры актерлері
Санат:Киноактерлердің театр-студиялары актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:Ресей театр режиссёрлері
Санат:XX ғасыр театр режиссерлері
Санат:КСРО кинорежиссёрлері
Санат:Ресей кинорежиссёрлері
Санат:XX ғасыр кинорежиссёрлері
Санат:КСРО театр педагогтары
Санат:Ресей театр педагогтары
Санат:XX ғасыр театр педагогтары
Санат:КСРО көсемсөзшілері
Санат:Ресей көсемсөзшілері
Санат:XX ғасыр көсемсөзшілері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:Ресей халық әртістері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар
Санат:Воронеж драма театры тұлғалары
Санат:Моссовет атындағы театр тұлғалары
Санат:Комедия театры тұлғалары
Санат:Товстоногов атындағы БДТ тұлғалары
Санат:Вахтангов атындағы театр тұлғалары
Санат:Киноактерлер театры тұлғалары
Санат:Киев орыс драма театры тұлғалары
Санат:Мәскеу драма театры тұлғалары
Санат:Мәскеу кіші театры тұлғалары
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты оқытушылары
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Валерий Константинович Бабятинский

**Валерий Константинович Бабятинский** (1942 жылы 15 шілдеде Сталинград облысы, Камышинде дүниеге келген) – совет, орыс театр және киноактері.

1991 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. Валерий Бабятинскийдің балалық шағы Молдава КСР-нда өтеді.Сонда орта мектепті алтын белгімен бітіріп шығады. 1963 жылы Борис Щукин атындағы театр училищесін бітіреді. Үшінші курсында оқып жүргенінде Кіші театр сахнасында А.С. Грибоедов пьесасы бойынша «Горе от чума» қойылымында Чацкий рөлін сомдайды. 1999 жылы Құрмет Орденімен марапатталады.

## Дереккөздер


Санат:15 шілдеде туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Камышинде туғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:КСРО театр педагогтары
Санат:Ресей театр педагогтары
Санат:4 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:Ресей халық әртістері
Санат:Бориса Щукин атындағы театралдық институт түлектері
Санат:Мәскеу кіші театры тұлғалары
Виталий Викторович Баганов

**Виталий Викторович Баганов** (1952 жылы 6 қыркүйекте Ленинградта дүниеге келген) – американ киноактері, 1980 жылдардағы КСРО-ның театр және киноактері.

Виталий Баганов Ленинград мемлекеттік университетінде төрт жыл бойы астрономияны оқып шығады. Кейін ЛГИТМиК-ке тапсырады. Институтты тәмамдағаннан кейін Ленин комсомолы атындағы Ленинград театрында және В.Ф. Комиссаржевский атындағы драма театр академиясында жұмыс істейді. 1980 жылы киноға түседі. 1991 жылы тұрақты өмір сүру үшін АҚШ-қа көшіп кетеді. Актерлік мансабындағы үзілісінен кейін 2001 жылы «Клане Сопрано» фильмінде Валерий рөлін сомдайды. 2008-2009 жылдары GTA IV компьютер ойынындағы халықаралық қылмыскер Рей Булгариннің рөлін дыбыстайды.

## Дереккөздер


Санат:6 қыркүйекте туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:АҚШ актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері
Спартак Леванович Багашвили

**Спартак Леванович Багашвили** (1914 жылы 25 шілдеде Тбилисиде дүниеге келіп, 1977 жылы 1 ақпанда Тбилисиде дүниеден өткен) – грузин және совет актері. 

1963 жылы Грузия КСР-ның халық әртісі атанған. 1941 жылы бірінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. Спартак Багашвили 1935 жылдан бастап кәсіби актер ретінде жұмыс істейді. 1937 жылы «Арсен» фильміндегі сомдаған бас рөлі үздік дебют ретінде танылады. Дәл осы фильм Багашвилиге үлкен даңқ әкеледі. 1944 жылы Тбилиси киностудиясының актерлік мектебін бітіріп шығады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Өнер
Михаил Сергеевич Багдасаров

250px|нобай
**Михаил Сергеевич Богдасаров** (1960 жылы 8 қазанда Мәскеуде дүниеге келген) – совет, орыс театр және киноактері. 

Ресейдің еңбек сіңірген әртісі. Михаил Богдасаров актер ретінде *«Дороги Анны Фирлинг» фильмінде* бір көзді адамның бейнесін сомдаған рөлінен бастап танылады. 1978 жылы Қызыл Преснядағы театр студиясының көмекші (вспомогательную) тобына тапсырады. Келесі жылы ГИТИС-те емтихандардан сәтті өтіп, Л.И. Касаткина және С.Н. Колосов курсына қабылданады. 1983 жылы ГИТИС-ті бітіріп шығады. С.В. Образцова атындағы Қуыршақ театрынан кеткеннен кейін Қызыл Преснядағы театр-студиясына қайта оралады. 1988 жылы Олег Табаков театр-студиясы құрамында болады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Эдгар Эрнестович Багдасарян

нобай
**Эдгар Эрнестович Багдасарян** (1964 жылы 8 наурызда Ереванда дүниеге келген) – армян кинорежиссері, актер, продюссер және сценариші,  *«Арменфильм» киностудиясының* директоры. 

Багдасарян орта мектепті бітіргеннен кейін *Ереван ветеринарлық институтына* түседі, 1985 жылы оны сәтті тәмамдап шығады. 1986 жылы «Армконцерт» директоры орнына тағайындалады. 1990 жылы қысқаметражды «Игры» фильмін түсіріп, режиссер ретінде өзін сынап көреді. 1997 жылы толықметражды «Черная стена» фильмін, 2001 жылы толықметражды «Земля священных обрядов» деректі фильмін, 2005 жылы толықметражды «Мариам» ойын фильмін жарыққа шығарады.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар 
Санат: КСРО әртістері
Ахмед-бек Башироглы Бадалбейли

**Ахмед-бек Башироглы Бадалбейли** (1884 жылы 5 қаңтарда Шушада дүниеге келіп, 1954 жылы 1 сәуірде Бакуде дүниеден өткен) – Әзірбайжан опера әншісі (лирикалық тенор), театр және киноактер. 

Ахмедбек Бадалбейли кішкентай кезінен бастап әуесқойлар театры үйірмесіне және халық қойылымдарына қатысады. Актердің сахна шығармашылығы 1910 жылы *«Ниджат» қайырымдылық қоғамы* құрамына қатысқанынан басталады. Сонымен қатар педагогикалық шығармашылықпен де айналысады. Ахмедбек көбінесе әйел рөлдерін сомдаған. Ол өзінің тегі мен тұрғылықты орнын ауыстырады. Бірнеше жыл Мири атымен танылады.1920 жылы Қарабаққа оралып, 1923 жылы Агдам қаласында театр құрамын құрайды. 1943 жылы Ахмед Агдамский Әзірбайжанның еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО әртістері
Бадал-бек Башироглы Бадалбейли

**Бадал-бек Башироглы Бадалбейли** (1875 жылы Шушада дүниеге келіп, 1932 жылы 12 қыркүйекте Бакуде дүниеден өткен) – Әзірбайжан қоғам қайраткері, ұстаз және театр актері. 

1895 жылы Горидегі күнгей Кавказ мұғалімдік семинарияны бітіреді. Кейін ол Бакуге көшіп келіп, орыс-мұсылман мектебінің негізін қалайды. Қазір бұл мектеп «Бадалбек мектебі» деп аталады. 1907-1908 жылдары «Ләйлә мен Мәжнүн» операсында Мәжнүн рөлін сомдайды. Сонымен қатар Бадалбек театрда ойнап, *«Наджат» қайырымдылық қорының* үздік мүшесі болады.

## Дереккөздер


Санат:КСРО әртістері
Сергей Александрович Бадичкин

**Сергей Александрович Бадичкин** (1966 жылы 4 сәуірде Ресейде дүниеге келген) – совет және орыс актері. 

Сергей Бадичкин 1990 жылы Евгения Лазарева және Владимир Левертов шеберлік класында ГИТИС-ті бітіріп шығады. Ол телевизияда *«Домисолька» телебағдарламасының* жүргізушісі болады. 1990 жылдан бастап Ермолова атындағы театрда актерлік қызмет атқарады. 1991 жылы «Маэстро с ниточкой» фильмін дыбыстайды. Бадичкин 1989 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Владас Багдонас

нобай

**Владас Багдонас** (1949 жылы 16 қаңтарда Литвада дүниеге келген) – Литва актері. 

Владас Багдонас 1970 жылы *[[Вильнюс консерваториясы]]ның* актерлік факультетін бітіреді. 1970-1993 жылдар аралығында Вильнюстегі Литва мемлекеттік жастар театрында қызмет атқарады.1994 жылдан бастап Литва консерваториясының актерлік факультетінде сабақ береді. Ал 1998 жылдан бастап актерлік факультетте декан болып, 2003 жылдан бастап профессор болады. Владас Багдонас – Вильнюс театры *«Меno Fortas»* актері. 1977 жылдан бастап киноға түсе бастаған.

## Дереккөздер


Санат:16 қаңтарда туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Литва актерлері
Санат:Литва музыка және театр академиясы түлектері
Санат:Литва музыка және театр академиясы оқытушылары
Виталий Васильевич Базин

**Виталий Васильевич Базин** (1947 жылы 21 желтоқсанда Қазанда дүниеге келіп, 2010 жылы 20 желтоқсанда Тулада дүниеден өткен) – совет, орыс театр және киноактері. 

1998 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған. 1970 жылы *А.В. Луначарский атындағы ГИТИС-ті* «таетр және киноактер» мамандығы бойынша бітіріп шығады. 1970 жылы Тула драма театрының әртісі болады. 1995 жылдан 2007 жылға дейін Ярославский театр институтының Туладағв филиалында актерлік шеберліктен сабақ береді. 

Базин онкологиялық аурумен ауырған. 2010 жылы 20 желтоқсанда Туладағы пәтерінде асылып тұрған жерінен табылады. 

## Дереккөздер


Санат:21 желтоқсанда туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Қазанда туғандар
Санат:20 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тулада қайтыс болғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:Ресей халық әртістері
Санат:ГИТИС түлектері
Виктор Алексеевич Байков

**Виктор Алексеевич Байков** (1922 жылы 10 қарашада Смоленск облысында дүниеге келіп, 1993 жылы 3 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – театр және киноактері. 

1974 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 1950 жылдан бастап сатира театрында ойнайды. 1956 жылы ГИТИС-тің сырттай бөлімін бітіреді. 1961 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Байковтың алғашқы сомдағаны – Юрий Чулюкиннің «Девчата» фильміндегі Ксан Ксаныч рөлі болған. Ең үздік рөлі «Кабачок 13 стульев» телевизиялық хикаятындағы пан Вотруба бейнесі болды.
нобай

## Дереккөздер


Санат:10 қарашада туғандар
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Смоленск облысында туғандар
Санат:3 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей актерлері
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген әртістері
Ефим Ицкович Байковский

**Ефим Ицкович Байковский** (31.05.1928 жыл, Свердловск (қазіргі Екатеринбург) - 14.04.2015, Мәскеу) – совет, орыс театр және киноактері. 

* 2001 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған.
* *Ленинград мемлекеттік Жаңа театр студиясында* оқиды.
* Оқуын бітіргеннен кейін Орел, Мурманск, Вильнюс, Қазан қалаларындағы театрларда жұмыс істейді.
* 1970 жылы Тбилисиде А.С. Грибоедов атындағы орыс драма театрында, кейін Александринский театрында жұмыс істейді.
* 1983 жылдан бастап Мәскеу жаңа драма театрында қызмет атқарады. 
* 1990 жылдан бері Маяковский атындағы Мәскеу театр академиясында қызмет атқарды. 

## Дереккөздер


Санат:31 мамырда туғандар
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Екатеринбургте туғандар
Санат:14 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:2015 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:Ресей Федерациясы халық әртістері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген әртістері
Санат:Грузин КСР халық әртістері
Санат:Грибоедов атындағы Тбилиси театры тұлғалары
Санат:Александринск театры актерлері мен актрисалары
Санат:Вл. Маяковский атындағы Мәскеу академиялық театры тұлғалары
Санат:Мурманск облыстық драма театры тұлғалары
Санат:Михайловск зиратында жерленгендер
Евгений Васильевич Бакалов

**Евгений Васильевич Бакалов** (23.03.1963 жыл) – орыс театр және киноактері, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі (1998). 

1982 жылы *[[Горький театр училищесі]]н* «театр және киноактер» мамандығы бойынша бітіріп шығады. 1982-2003 жылдар аралығында Пенза драма театрында жұмыс істейді. 2003 жылдан бастап Оңтүстік-Батыс театрының әртісі. Бакалов 1980 жылдан бастап киноға түсе бастады.

## Дереккөздер


Санат:23 наурызда туғандар
Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртістері
Санат:Горький театр училищесі түлектері
Санат:Пенза драма театры актерлері мен актрисалары
Санат:Оңтүстік-Батыс театры тұлғалары
Аббас Бакиров

**Аббас Бакиров** (1910 жылы 16 мамырда дүниеге келіп, 1974 жылы 29 қаңтарда Андижанда (Өзбекстан) дүниеден өткен) – совет актері және театр режиссері. 

1931 жылы Бакиров Андижан театрының актері болып қызмет атқарады. Ал 1940 жылы сол театрда бас режиссер дәрежесіне көтеріледі. 1970 жылы *КСРО-ның халық әртісі* атанған. 1939 жылы Өзбек КСР-ның халық әртісі атағын алған. Аббас Бакировтың қызы – Айбарчин (Ойбарчин) Бакирова (1950 жылы 27 маусымда дүниеге келген). 

## Дереккөздер


Санат: КСРО әртістері
Санат:Өзбек КСР әртістері
Леонид Георгиевич Бакштаев

**Леонид Георгиевич Бакштаев** (1934 жылы 10 мамырда Гомель облысы, Ель ауданы, Добрынь аулында дүниеге келіп, 1995 жылы 29 шілдеде Киевте дүниеден өткен) – совет театр және киноактері.

 

*Украина КСР-ның* халық әртісі. 1958 жылы *Белорусия театр институтын* бітіріп шығады. Леси Украинки атты орыс драма театр академиясында актерлік қызмет атқарады. 1973 жылдан бастап Карпенко-Карок атындағы КГИТИ-де ұстаз болады. Леонид Бакштаев 1967 жылдан бастап киноға түсе бастайды.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Николай Фёдорович Бадьев

**Николай Фёдорович Бадьев** (1922 жылы 25 желтоқсанда Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1993 жылы 11 ақпанда Екатеринбургте дүниеден өткен) – театр және киноактер. 
 

Еңбек жолын әкесі сияқты Путиловскийде, жонғыш (токарь) болып бастайды. 1941 жылы 29 маусымда өз еркімен майданға кетеді (128-атқыштар дивизиясы, барлаушы (разведчик) және взвод командирі болады). 1941 жылы 29 желтоқсанда қатты жарақаттанып, Свердловск ауруханасында емделеді. 1943-1944 жылы Свердловск филармониясында капелла әртісі болады. Жұмыс істеп жүріп 1944 жылы Орал мемлекеттік консерваториясына тапсырады. 1947-1949 жылдары киноактер қызметін атқарып, 1949-1952 жылдары УрВО ансамблінің мүшесі болады.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Владимир Хадзибатырович Бадов

**Владимир Хадзибатырович Бадов** (1954 жылы Осетияда дүниеге келген) – совет және орыс актері және каскадер. 

Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі. Владимир Бадов Аркадий Райкиннің жетекшілігімен миниатюра театрында, Константин жетекшілігімен «Сатириконда» жұмыс істейді. *[[Станиславский атындағы Мәскеу драма театры]]нда* актерлік қызмет атқарады. *«Франсуа Вийон»* мюзиклінде бас рөлді сомдайды. Бадов Ресейдің каскадерлер қауымдастығының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Осетияда туғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген әртістері
Санат:Станиславский атындағы Мәскеу драма театры актерлері
Борис Александрович Балабан

**Борис Александрович Балабан** (1905 жылы 23 желтоқсанда Харьковте дүниеге келіп, 1959 жылы 8 наурызда Киевте дүниеден өткен) – украин және совет актері, режиссер.

1942 жылы Украина КСР-ның еңбек сіңірген әртісі атанған. 1922 жылы Леся Курбастың *«Березиль»* театрына актер ретінде қызметке орналасады. 1926 жылы театрмен бірге Харьковке көшіп кетеді. 1934 жылға дейін «Березиль» театрында режиссерлік қызмет атқарады. Біршама уақыт Ленинградта жұмыс істейді. 1934-1940 жылдар аралығында *Мәскеу кіші театрында* жұмыс істейді. 

## Дереккөздер

Санат:5 қаңтарда туғандар
Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Харьковте туғандар
Санат:8 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Санат:Киевте қайтыс болғандар
Санат:XX ғасыр театр режиссерлері
Санат:Украина театр режиссерлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Украина актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Украинаның еңбек сіңірген әртістері
Санат:И. Франко атындағы Киев театры тұлғалары
Санат:Мәскеу кіші театры тұлғалары
Расим Ахмедоглы Балаев

**Расим Ахмедоглы Балаев** (1948 жылы 8 тамызда *Ахсуй ауданында* (Әзірбайжан) дүниеге келген) – совет және Әзірбайжан актері. 

1982 жылы Әзірбайжан КСР-ның халық әртісі атанған. 1969 жылы *Әзірбайжан өнер институтын* бітіреді. 1974 жылдан бастап «Әзірбайжанфильм» киностудиясында актер ретінде жұмыс істейді. Расим Балаевтың алғашқы жұмысы – «Звезды не гаснут» фильміндегі сомдаған эпизодтық рөлі. Сонымен қатар Балаев *Әзірбайжан мемлекеттік сыйлығының лауреаты* атанады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Өнер
Борис Иванович Балакин

**Борис Иванович Балакин** (1913 жылы 16 шілдеде дүниеге келіп, 1964 жылы 31 қаңтарда дүниеден өткен) – совет театр және киноактері.

1945 жылы *Станиславский атындағы опера-драмалық студиясын* тәмамдайды. Соғыс кезінде концерттік тобымен бірге соғыс майданына барып тұрған. 1945-1949 жылдары *Станиславский атындағы Мәскеу театрының* әртісі болады. Бұдан кейін *М. Горький атындағы КСРО МХАТ-ына* ауысады. 1960 жылы «Алешкина любовь» фильмінде Илья рөлін, 1963 жылы «Я шагаю по Москве» фильмінде таксист рөлін, 1964 жылы «Живет такой парень» фильмінде Кондрат Степанович, жүргізуші рөлін сомдайды.

## Дереккөздер

Санат:16 шілдеде туғандар
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:31 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеу көркемөнер театры актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Станиславский атындағы театр тұлғалары
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Олег Александрович Балакин

**Олег Александрович Балакин** (1938 жылы 7 қыркүйекте Саратовта дүниеге келіп, 1981 жылы 16 қазанда дүниеден өткен) – совет театр және киноактері.

1975 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанған. 1964 жылы Саратов жас көрермендер театр студиясын тәмамдайды. 1964 жылдан бастап Саратов жас көрермендер театрында актерлік қызмет атқарады. Олег Балакин 1973 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Ол 1973 жылы «Ищу человека», 1974 жылы «Анискин и Фантомас», 1974 жылы «Закрытие сезона», 1978 жылы «Конец императора тайги» фильмдеріне түседі. 

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Саратовта туғандар
Саулюс Баландис

**Саулюс Баландис** (1963 жылы Вильнюсте дүниеге келген) – совет, Литва театр және киноактері. 

1981-1985 жылдары Литва музыка академиясында оқиды. 1985-1988 жылдары Каунас драма театрында әртіс болып жұмыс істейді. 1988 жылдан бастап Литва Ұлттық драма театр академиясында актерлік қызмет атқарады. Саулюс Баландис 1981 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Владимир Павлович Балашов

**Владимир Павлович Балашов** (1920 жылы 10 шілдеде Рязань губерниясы, Ижевск аулында дүниеге келіп, 1996 жылы 23 желтоқсанда Мәскеуде дүниеден өткен) – совет театр және киноактері. 

1955 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алады. 
1951 жылы бірінші дәрежелі сталиндік сыйлықтың лауреаты болады. 1937-1941 жылдары «Мосфильм» киностудиясының киноактерлік мектебінде оқиды. 1945-1959 жылдары Киноактерлік театр-студиясында актерлік қызмет атқарады. 1959-1992 жылдар аралығында *М. [[Горький атындағы киностудия]]да* актер болады. 

## Дереккөздер


Санат:10 шілдеде туғандар
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Рязань губерниясында туғандар
Санат:23 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Горький атындағы киностудия актерлері
Санат:Киноактерлік театр-студиясы актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО әртістері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген әртістері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Введенское зиратында жерленгендер
Юрий Николаевич Балиев

**Юрий Николаевич Балиев** (1949 жылы 23 сәуірде Дүниеге келген) – совет және Әзірбайжан актері. 

Юрий Балиев – Әзірбайжанның халық әртісі. 1975 жылы Ярославский театр училищесін тәмамдайды. Қазіргі уақытқа дейін *Самед Вургун атындағы Әзірбайжан мемлекеттік орыс драма театрында* актерлік қызмет атқарады. 1979 жылдан бастап киноға түсе бастайды. 2010 жылы Yaddaş фильмінде майор рөлін сомдайды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО әртістері
Санат:Өнер
Владимир Яковлевич Балон

thumb|250px
**Владимир Яковлевич Балон** (1931 (немесе 1937) жылы 23 ақпанда дүниеге келген) – актер және кәсіби спортшы.

1959 жылы Лесгафт атындағы дене шынықтыру институтын бітіреді. 1958-1961 жылдары Ленинградта «Динамо» ДСО-да бас жаттықтырушы болады. 1961-1964 жылдары ЦСКА-ның жаттықтырушы болып қызмет атқарады. Ол 1962 жылдан бастап киноға түседі, көптеген рөлдерді сомдаған. 1979 жылы «Д’Артаньян и три мушкетер» фильмінде де Жюссак рөлін сомдайды.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Рудольф Балтайсвилкс

**Рудольф Балтайсвилкс** (1903 жылы 13 тамызда дүниеге келіп, 1995 жылы 1 желтоқсанда дүниеден өткен) – совет және латыш театр актері, режиссер. 

Бірінші Дүниежүзілік соғыста қашқын болған. Мәскеуде өмір сүріп, гимназияда оқиды. 1927-1930 жылдары *Даугавпил латыш драма театрында* актерлік қызмет атқарады. 1941-1944 жылдары Халық театрында актер және режиссер болып қызмет атқарады. 1943 жылдан бастап осы театрда театрлық студияны басқарады. 1951-1960 жылдары музыкалық комедия театрында жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: КСРО әртістері Санат: Өнер
Сабрата (Абротон) қаласы

**Сабрата (Абротон) қаласы** (Ливия) – Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан Ливия қаласы.
.

Қазіргі Ливияның аймағында орналасқан Сиртика облысындағы көне қала. Зерттеушілердің болжамы бойынша қала біздің заманымызға дейінгі 500 жылдар шамасында Африкамен сауда жасау үшін финикийлік қорғаныс орны ретінде қалыптасқан. 

Сабрата Нумидия мемлекетінің құрамында болып, кейін Рим империясының қоластына өтеді. Кейін 2-3 ғасырларда римдіктер қаланы қайта салады. 4 ғасырда қала жерсілкінісінен қираса, ал Византия құрамында болған заманда қала қайта салынады. 

Сабратада Рим театры және Серапис пен Изиданың ғибадатханалары сақталған. 1982 жылы ЮНЕСКО Сабратаны мәдени мұралар нысандарының құрамына енгізген, қала № 184 нысан болып тіркелді.

## Дереккөздер


Санат:Ливия қалалары
Ариана

**Ариана (Арьяна)** – Тунистің солтүстігіндегі қала. 

Арьяна әкімшілігінің орталығы. Жалпы ауданы 482 км². Халық саны 459 200 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). 

Қала солтүстік-батысында Бизерта аймағымен, оңтүстік-батысында Мануба аймағымен және оңтүстігінде Тунис аймағымен шектеседі. Ал шығысында Жерорта теңізімен шектеседі. Қалада халықаралық әуежай бар.

## Дереккөздер


Санат:Тунис қалалары
Қайруан

**Қайруан** (еск. *Каирван, Керуан*; , *Әл-Кайрван* — керуен) – Тунистің ірі қалаларының бірі. 

Араб тілінен аударғанда «керуен» деген мағына береді. Халық саны 117 903 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Мағрибтегі мұсылмандардың қасиетті қаласы және Ислам әлеміндегі төртінші қасиетті қала.

1988 жылы қала ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралар қорына енгізілді. Кайруанның негізін 670 жылы Укба ибн Нафи салған. Хилал тайпасы бедуиндерінің шапқыншылықтарының нәтижесінде 11 ғасырда Астана Кайруаннан Туниске ауыстырылады. Осыдан кейін қала астанадан алыс орналасқан, көшпенділердің сауда орталығы ретінде дамыды.

Санат:Тунис қалалары