open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карл Христиан Фридрих Шаппер

**Карл Христиан Фридрих Шаппер**(Schapper)(30.12.1812-29.04.1870) - неміс және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Жастайынан революцияға араласты. "Жас Германия" атты республика - демократиялық қастандық қоғамына, Парижге келгеннен кейін "Аласталғандар одағына" кірді. 1836 - 37 жылдары "Аласталғандар одағынан" бөлінген "Әділеттілер одағы" ұйымын құрушылардың бірі болды. 1839 жылы 12 мамырда  Франциядан кетіп, Лондонда И.Молль және Г.Бауэрмен бірге Неміс жұмысшыларының ағарту қоғамын құрды. "Бауырлас демократтар" (1845) қоғамын құруға қатысты. "Әділеттілер одағының" басшы органына (Халық палатасы) кірді. Коммунистер одағының I және II - конгрестерінің председателі, Одақ ОК- нің мүшесі болып сайланды. Германиядағы 1848 - 49 жылдары революция кезінде "Жаңа Рейн газетін" шығаруға көмектесіп, Маркс ұстанған бағытты қолдады. 1849 жылы 28 ақпан - 25 мамыр аралығында Кельн жұмысшы одағының председателі. 1850 жылы бірнеше рет түрмеге жабылып, сотталды. 1850 жылы жазда Лондонға эмиграцияға кетті. 1865 жылы Шаппер 1 - Интернационал Бас кеңесінің мүшесі болды, Лондон конференциясына қатысты. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 181 бет

Санат: 1812 жылы туғандар
Санат: 1870 жылы қайтыс болғандар
Амир Шарифуддин

**Амир Шарифуддин**(Sjarifuddin)(1907 - 19.12.1948) - Индонезия ұлт - азаттық және коммунистік қозғалысының қайраткері. Партиндо ұлттық - революциялық партиясы (1931 жылы негізі қаланды) басшыларының бірі.

## Өмірбаяны
1933 жылы оны Голландия отарлау өкіметі тұтқынға алып, 1935 жылға дейін түрмеде ұстады. Гериндо ұйымын құруға (1937) қатысты, оның председателі, сонымен бірге Индонезия саяси одағының бас секретары болды. Жапон оккупациясы кезінде (1941-1945) Қарсыласу қозғалысы басшыларының бірі, 1943 жылы тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді, кейін ол өмір бойы түрмеде отыру жазасымен ауыстырылды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін (1945) түрмеден босатылып, Индонезия Республикасы алғашқы үкіметінің құрамына ақпарат министрі болып кірді. 1945 жылдың аяқ шенінен 1948 жылдың қаңтарына дейін қорғаныс министрі, 1947 жылы шілдеден 1948 жылдың қаңтарына дейін үкімет басшысы. Шарифуддин Социалды партияның председателі және вице - председателі (1945-48), ал ол компартиясымен біріккеннен кейін компартия Саяси бюросының мүшесі болды. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 186 бет

Санат: 1907 жылы туғандар
Санат: 1948 жылы қайтыс болғандар
Лорен Луис Шарки

**Лорен Луис Шарки**(Sharkey)(06.08.1898-13.05.1967) - Австралия және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1924 жылы Австралия Коммунистік партиясына (АКП) кірді. 1928 жылдан АКП ОК- нің, 1930 жылдан АКП ОК Саяси комитетінің (Саяси бюро) мүшесі. 1930 - 48 жылдары АКП ОК председателі, 1948 - 65 жылдары бас хатшысы, 1965 - 67 жылдары председателінің орынбасары. Шарки революциялық қызметі үшін бірнеше рет қуғынға ұшырады. 1935 жылы Коминтерннің 7 - конгресіне қатысты. Коминтерн Аткомының мүшелігіне кандидат болып сайланды. Шарки АКП - нің делегацияларын басқарып, Мәскеуде өткен Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (1957,1960) қатысты. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 186 бет

Санат: 1898 жылы туғандар
Санат: 1967 жылы қайтыс болғандар
Анджей Дуда

**Анджей Себастьян Дуда** (, 16 мамыр 1972 жыл, Краков) — польшалық саясаткер, 2015 жылғы тамыздан бергі Польша президенті.

## Өмәрбаяны
1996 жылы Краковтағы Ягеллон университетінің құқық және әкімшілік факультетін бітірген. 1997 жылғы ақпанда Ягеллон универститетінің сот өндірісі кафедрасында өзінің ғылыми және оқытушылық жұмысын бастады. 2001 жылғы қазанда ол Ягеллон универститетінің әкімшілік құқық бөлімінің штатына кірді.

2006 жылдан 2007 жылға дейін Дуда Әділет министрлігі мемлекеттік хатшысының орынбасары болды. 2008–2010 жылдары ол Польша президенті Лех Качинский кеңсесінде хатшы, 2011–2014 жылдары Польша Сеймінің Польша Құқық және әділет партиясынан сайланған мүшесі болды. 2014 жылғы 25 мамырда өткен Еуропа парламентінің Польшадағы сайлауы нәтижесі бойынша Сеймдегі депутаттық өкілеттігін өткізіп, Еуропарламент мандатына ие болды.

Сол жылғы 6 желтоқсанда партия атынан Польша президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 2015 жылғы 30 наурызда оның өтініші Ұлттық сайлау комиссиясында тіркелді. Сайлау барысында «Пяст», «Бірлескен Польша», «Тәуелсіздік Қорғауы Лигасы», «Польша —Бірге» партиялары және «Ынтымақтастық» кәсіподағы тарапынан да қолдау тапты.

2015 жылғы 10 мамырдағы Польша президенті сайлауының 1-айналымында ең көп дауыс (34,76 %) алып, қазіргі президент Бронислав Коморовскиймен бірге екінші турға өтті. Екінші айналым нәтижесі бойынша Анджей Дуда 53% дауыс алып, Польша президенті болып сайланды.

## Отбасы
Әкесі Ян Тадеуш Дуда — техника ғылымдарының кандидаты. Анасы Янина Милевская-Дуда — химия профессоры.

Дуда әдебиетші Юлиан Корнхаусердің қызы Агате Корнхаусер-Дудаға үйленген. Жұптың бір қызы бар.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

## Дереккөздер

Санат:Польша саясаткерлері
Санат:Польша президенттері
Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Футшток

**Футшток** () - өзендердің, көлдердің, теңіздердің су өлшеу постарында су деңгейін байқап отыру үшін орнатылған бөлшектері бар рейка (тақтайша). 

Сонымен қатар теңіздің негізгі футштогы оның орташа деңгейін анықтау үшін және биіктіктер мен терендіктерді есептеп шығару үшін оның бастапқы деңгейін анықтауға қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Су шаруашылығы
Аттик

**Аттик** ( ) — карниздің жоғарғы бөлігінде орналасқан сәндік қабырға. Алғашқыда көне римдіктер триумфельді аркада оның аяқталуы ретінде  қолданған. Аттикті көбінесе рельефтермен немесе жазбалармен сәнделеді.

Неоклассицизм мен арт деко сәулет өнерінде аттик төмен орналасқан қабат немесе жабық, биік, негізгі карниз үстінде орналасқан парапет. XIX ғасырдың француз сәулет өнерінде тұрғын қабаттары да аттик деп атала бастады.

Санат:Сәулет өнері
Шиқылдауық жармасқы

**Шиқылдауық жармасқы** () – жармасқылар тұқымдасына жататын кесіртке.
## Таралуы
Шиқылдауық геккон Арал өңірінің барлық аумақтарында кездеседі. Барсакелмес қорығының екі учаскелерінде тіркелген.  Денесінің ұзындығы 15 мм болса, құйрығының ұзындығы 13 мм. Олардың бұл аймақта кездесу жиілігі басқа дарақтарға қарағанда азырақ. Себебі, олардың адаптациялық белгілері басқа түрлермен салыстырғанда ерекшеленеді.

## Экологиясы
Көктемгі алғаш кездесуі сәуір айының үшінші декадасында тіркелген. топырақ температурасы 10-120С шамасында кездесе бастайды. Шиқылдауық геккондар негізінен түнде жүретіндіктен толық бақыланбаған түр. Олардың түнде белсенді әрекет етуі- олардың қараңғы түске бейім екенін анық түрде дәлелдейді.

## Дереккөздер


Санат:Жармасқылар
Өндіріс бригадасы

**Өндіріс бригадасы** - өндірістік тапсырманы бірлесіп атқаратын біріңғай және әр алуан мамандықтағыжұмысшылар коллективі. Еңбек бөлінісі мен кооперациясының формасына, сондай-ақ жұмысшылар құрамының мамандануына қарай мамандандырылған және комплексті өндіріс бригадасы болып бөлінеді. Мамандандырылған өндіріс бригадасы бір тектес технологиялық процесті атқаратын бір мамандықтағы жұмысшылардан құралады. Комплексті өндіріс бригадасы технологиялық жағынан әр текті жұмыстар комплексін орындайтын түрлі мамандықтағы жұмысшылардан ұйымдастырылады. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Владимир Сергеевич Шатов

**Владимир Сергеевич Шатов**(желтоқсан 1887, Киев, - 07.08.1943) - Қазан революциясына, Азамат соғысына қатысушы, кеңес шаруашылық қызметкері  Киев политехникалық институтында оқыған, социал - демократиялық үйірмелерге қатысқан. 
## Өмірбаяны
1906 жылы патша үкіметінің қуғындауына ұшырап, АҚШ - қа кетеді. Мұнда "Әлемнің индустриялық жұмысшылары" қоғамына енді. 1917 жылы Ресейге қайтып оралды да, Қазан революциясы күндері "Анархо - синдикалистік насихатшылар одағы" атынан Петроград соғыс ревкомының құрамына кірді. 1918 - 21 жылдары Петроград әскери округы бойынша Петроград темір жол күзетінің төтенше комиссары, Петроград орталық комендатурасының бастығы, Батыс майданы 7 - әскерінің соғыс ревкеңесінің мүшесі. 1921 - 22 жылдары Қиыр Шығыс республикасының  соғыс министрі, одан соң жол қатынасы мнистрі. 1922 жылдан жауапты шаруашылық қызметтерде болды. 1927 - 30 жылдары Түркістан - Сібір темір жол құрылысының бастығы. 1932 - 36 жылдары Жол қатынасы халкомының орынабсары, Темір жол басқармасының бастығы. 1936 - 37 жылдары Нілді - Жезқазған темір жол құрылысының бастығы.
## Сыйлықтары
Шатов Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет

Санат: 1887 жылы туғандар
Санат: 1943 жылы қайтыс болғандар
Елена Митрофановна Шатрова

**Елена Митрофановна Шатрова**(31.05.1892, Мәскеу, - 15.07.1976, сонда) - орыс кеңес актрисасы,  КСРО халық артисі (1968). 1949 жылдан КПСС мүшесі.  
## Өмірбаяны
1912 жылы жеке меншік сахна өнері мектебін бітірді. Сахна өнері бойынша А.П.Петровский, А.А.Санин және С.И.Яковлевтен сабақ алды. 1912 - 32 жылдары Харьков, Краснодар және Мәскеу театрларында қызмет етті. 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Кіші театр труппасына ойнап, Купавина , Лидия, Кукушкина (А.Островскийдің "Қасқырлар мен қойлар", "Құтырған ақша" және "Түсім орнында"), Анна Андреевна (Гогольдің "Ревизорында"), Матрена (Л.Толстойдың "Қараңғылық патшалығында"), Панова (Треневтің "Любовь Яроваясында"), Малягина (Ромашовтың "Ұлы күшінде"), Потапова (Софроновтың "Москва салтында") т.б. рөлдерді орындады. 1968 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті. 4- 5 сайлауда РСФСР Жоғары Кеңесінің депутаты. 
## Сыйлықтары
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1947,1948). 2 рет Ленин орденімен, Қазан революциясы және Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марпатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет

Санат: 1892 жылы туғандар
Санат: 1976 жылы қайтыс болғандар
Николай Сергеевич Шатский

**Николай Сергеевич Шатский**(28.08.1895, Мәскеу, - 01.08.1960, Мәскеу) - көрнекті кеңес геологы. КСРО ҒА - ның академигі (1953, 1943 жылдан корреспондент мүшесі), геология - минерология ғылмының докторы(1940). Мәскеу тау - кен академиясын бітірген (1929), Мәскеу геология - барлау институтының профессоры (1932). Кеңестік тектоника ғылымының мектебін құрушы және ғылыми бағытын дамытушы. 
## Еңбектері
Шатский геосинклинальдық формациялар туралы ілімді дамытты, рифей тобын, байқал қатпарлығын, көне платформалардағы авлакоген құрылымдарын анықтады. КСРО - нің бірінші тектоникалық картасын жасады, Еуропаның бірінші тектоникалық картасының редакторы болды. Шатский - Лондон, Венгр, Франция, Чехословакия геологиялық қоғамдарының мүшесі. 
## Сыйлықтары
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946), Лениндік сыйлықтың лауреаты (1957). 2 рет Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту орденімен марпатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет

Санат: 1895 жылы туғандар
Санат: 1960 жылы қайтыс болғандар
Интертекст

**Интертекст** — бір мәтіннің өзге мәтінге кіруі, мәтіндердің кірігуі. 

Бұл ұғымды әдеби мәтінді көп дауысты құрылым ретінде қарастырған М. Бахтиннің ықпалымен Ю. Кристева кіргізген. Ю. Кристева үшін мәтін дегеніміз мәтіндер мен таңбалар өрімі, өзге мәтіннің өзгеріске түскен нұсқасы. 

Интертекст - мәтін шекарасын бұлдыратып, оны жаңаша пайымдауға жол аша түседі. Интертексттің негізгі қасиеті оның ішкі әрекеттілігі, ашықтығы, көпнұсқалығы. Мәтін өзге мәтіндерден, өзге мәтіндерге қатысты шығарылады, және тек бұрынғы мәтіндерге қатысты емес. Интертекстілік аталатын құбылысқа шығармадан кейін жазылған мәтіндерді енгізу керек. «Мәтіннің қайнар көздері тек мәтіннен бұрын емес, онан кейін де тірлік етеді»,- дейді Р. Барт. Бұл тұрғыда  кез келген мәтін өзге мәтіндер кеңістігінде жанданып, қосымша мағына тудырады. Интертекстілік симиотикалық жүйе ретінде бүкіл мәдениетті  қамтиды. Интерекст тұрғысынан мәтін мен оқырман, оқу мен хат арасындағы айырмашылық пен қарсы тұру жоққа шығарылады.

## Дереккөздер

Санат:Модернизм
Санат:Мәтін
Өндіріс бірлестігі

**Өндіріс бірлестігі** - мамандандырылған біртұтас өндірістік-шаруашылық комплекс. Оның құрамына өндірістік жағынан өзара байланысты, өндірістік жағынан өзара байланысты, қосалқы және қызмет көрсететін өндірісі бар фабрикалар, заводтар, ғылми-зерттеу, конструкторлық технологиялық т.б. ұйымдар кіреді. СССР-де өндірістік бірлестік фирма түрінде 60 жылдары құрыла бастады. Олар көбіне бас кәсіпорынның басщылығымен бір текті өнім шығаратын және өндірістік жағынан өзара байланысты ұсақ кәсіпорындар негізінде құрылды. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Эрвин Шарф

**Эрвин Шарф** (29.08.1914 жылы туған-1994) — Австрия жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері. 1934 жылы социал - демократиялық партияға кірді. Австрияны фашитік Германия аннексиялаған жылдары (1938-45) Югославия халық азаттық әскерінің құрамындағы австриялық "бостандық батальонының" қатарында фашист басқыншыларына қарсы күреске қатысты. Шарф прогресшіл социалистер  бірлестігін ұйымдастырды, ол кейіннен Австрия социалды жұмысшы партиясы (АСЖП) деп аталды. Шарф оның председателі болып сайланды. 1956 жылы шілдеде  АСЖП Австрия Коммунистік партиясымен (АКП) біріккеннен кейін, ол АКП ОК Саяси бюросының мүшесі болып сайланды. 1957 - 65 жылдары Компартияның орталық органы "Volksstimme" газетінің бас редакторы. 1965 жылы мамырдан АКП ОК - нің хатшысы. 1974 жылы ақпаннан Компартияның теориялық органы "Weg und Ziel" журналының бас редакторы. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 195 бет

Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Михаил Андреевич Шателен

**Михаил Андреевич Шателен**(01.01.1886, Петербург, - 31.01.1957, Ленинград) - кеңес электротехнигі, КСРО ҒА-ның корреспондент мүшесі (1931 жылдан). Социалды Еңбек Ері (1956). РСФСР-дің (1934) және Өзбекстан КСР- інің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1943). 
## Өмірбаяны
Петербург университетін бітірген (1888). 1891 жылдан осы университетте және Петербург тау - кен институтында педагогикалық жұмыспен айналысты. 1893 жылдан Петербург электротехника институтының профессоры. Ол 1901 жылы Петербург политехнология институтын құруға қатынасып, өмірінің соңғы күніне дейін сол институттың профессоры болды. ГОЭЛРО жоспарын жасауға қатынасты. 1929 жылдан КСРО Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі Бас палатасының президенті. 1929-49 жылдары Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі халықаралық комитетінің мүшесі (1948 жылдан оның құрметті мүшесі) болды.
## Еңбектері
Негізгі еңбектері электротехника, жарық техникасы метрология және технология тарихының мәселелеріне арналған. Шателен шетелдегі көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі болды. 
## Сыйлықтары
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1949). 4 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1886 жылы туғандар
Санат:1957 жылы қайтыс болғандар
Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы

**Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы** - жұмысшылардың еңбек өнімділігін арттыру және техниканы дұрыс пайдалану жолындағы жаппай қозғалысы.  Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы социалистік жарыстың жаңа, жоғары сатысы ретінде тұңғыш рет Доннбасста туды. Жарысты *А.Г.Стаханов* бастады. Ол халық шуының барлық саласына тез тарап, қолдау тапты.  Өндіріс жаңашылдарының қозғалысының қарлығаштары: көлік өнеркәсібінде Горький автоздының ұстасы. *А.Х.Бусыгин*, аяқ киім өндірісінде Ленинградтың «Скороход» фабрикасының жұмысшысы *Н.С.Сметанин*, тоқыма өнеркәсібінде *М.И.* және *Е.В.Виноградовалар*, темір жолда машинист *П.Ф.Кривонос* т.б. болды. 

## Дереккөздер

Санат:КСРО тарихы
Санат:Өндіріс
Өндіріс запастары

**Өндіріс запастары** - тұтынушы кәсіпорынға келіп түскен, бірақ әлі жұмыс орнына берілмеген шикізаттар, материаладр, сатып алынған шала фабрикаттар, және комплектеуші бұйымдар, отын, аспатар т.б. өндіріс құралдары. Материалдық ресурстардың бір бөлігі үнемі өндіріс запастары түрінде болады. Өндіріс запастарын жоспарлау және реттеу өндірістің бір қалыптылығын қамтамасыз ету және айналым қаржыларының айналымдылығын шапшандату үшін қажетті запас мөлшерін азайту мақсатын көздейді. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Өндіріске жұмсалған шығын есебі

**Өндіріске жұмсалған шығын есебі** - бухгалтерлік есептің маңызды саласы, өндіріске жұмсалған барлық шығынды дер кезінде толық көрсетіп, оны калькуляция объектісі бойынша бөліп отырады. Өзіндік құнды кеміту тапсырмасының орындалуын, шикізаттың, материалдың, отынның, энергияның т.б. жұмсалу мөлшерін сақтауға бақылау жасайды. Өнім мен жұмыстың өзіндік құнын кеміту резервтерін табады, үнемдеу тәртібін жүргізуге, шаруашылық есепті нығайтуға көмектеседі.

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Өндіріс қуаты

**Өндіріс қуаты** - белгілі бір уақыт өлшемі ішінде барынша көп сапалы өнім шығаруы. Социалистік елдерде өндіріс қуаты жоспармен белгіленетін номенклатурамен және сандық арақатынаспен анықталады. Мұнда өндіріс жабдығын, алаңын, озат технологияны және еңбекті ұйымдастыруды неғұрлым толық пайдалану ескеріледі. Кәсіпорынның өндіріс қуатын есептеу жоспарда қабылданғанөнімдерді өлшеу бірліктері арқылы іске асырылады. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Өндіріс қуатының балансы

**Өндіріс қуатының балансы** — жабдықтарды немесе еңбек құралдарының түрлерін пайдалану дәрежесіне және ұдайы өндірістің ерекшелігіне байланысты қуаттардың өзгеруін сипаттайтын арнаулы баланс. Өндіріс қуатының есепті және жоспарлы балансы жасалады. Өндіріс қуаттары кәсіпорындар және салалар бойынша есептеледі. Қуат көлемі жаңа жаңа техниканы енгізуге, өнімнің номенклатурасы мен ассортиментінің және жұмыс режимінің өзгеруіне байланысты дүркін-дүркән қайта есептелініп отырады. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру

**Өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру** - капитализмнен социализмге өтпелі кезеңде капиталистік жеке меншіктегі жолмен социалистік меншікке айналдыру өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру негізінде қоғамның барлық мүшелерінің  әл-ауқатын жоспарлы түрде жақсартады және олардың жан-жақты еркін дамуын қамтамасыз ететін жаңа тұрпатты қоғамдық өндіріс ұйымдастырылады. капиталистік қоғам топырағында-ақ машиналы өндірістің қоғамдық сипатының күшеюіне-өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық сипатының күшеюіне - өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастырудың объективті алғы шарттары жасалады. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Сүйіндік

**Сүйіндік**:
## Ру бөлімдері
* Сүйіндік (Орта жүз)
* Сүйіндік (Адай)
## Топонимика
* Сүйіндік ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы ауылдық округ.
* Сүйіндік — Сүйіндік ауылдық округінің орталығы.
## Тұлға
* Сүйіндік Кенжетайұлы Айсақов
Бодо

**Бодо** — талшықты ағзалар типінің өкілі. Бұл – талшықтарының жәрдемімен қозғалатын біржасушалы жәндік. Талшықты жәндіктердің бірнеше отрядтары бар.
нобай|Талшықтылардың сан алуандығы|342x342 нүкте
## Құрылысы
Бодо – біржасушалы, талшықты жәндік. Тұрқы 10 – 20 мкм. Өте ұсақ болғандықтан, бодоны микроскоп арқылы көре аламыз. Оның денесін плазмалы жарғақша қаптайды. Жарғақша цитоплазманы қаптайтын икемді пелликуламен астарланады. Сондықтан бодо пішінін әр түрлі қалыпқа өзгерте алады. Дене пішінінің өзгеруіне жарғақша мен пелликуладағы тілкемшелер, талшықтар және цитоплазмадағы жиырылғыш талшықтар әсер етеді. Бодоның ядросы бар. Ядро цитоплазмадан қабықшасы арқылы бөлініп тұрады. Бодо денесінің құрылымын, өзге де түрлі жағдаяттарды ядро реттейді. Бодо цитоплазмасында денені қуатпен қамтамасыз етеін органоид – митохондрия бар.

## Қозғалуы
Бодо денесінің алдыңғы жағынан бірі ұзын, бірі қысқа екі талшық көрінеді. Алға созылған талшық тез ширатылып бұралған кезде бодоның денесі өз осінен айналады. Сөйтіп талшықтар суға бұрғыша бұралып, бодоны алға тартады. Бодо талшық қимылының жәрдемімен жайлап қозғалады. Артқа қараған талшық бодоның алға қозғалуына бұлқын тәрізді бағыт береді. Талшықтар қозғалысының әсерінен судағы ұсақ ағзалар бодоның аузына қарай ағылады. 
## Ас қорытуы
Бодоның ауыз төңірегінде ас қорытатын вакуоль түзіледі. Вакуольге түскен қорек асқорыту сөлінің әсерінен қорытылып, цитоплазмаға өтеді. Қорек цитоплазмада зат алмасу кезінде бодо денесін құрастыруға жұмсалады. Қорытылмай қалған қажетсіз заттар бодоның аузы арқылы сыртқа шығарылады. Қажетсіз заттардың бөлінуіне дененің алдыңғы жағындағы жиырылғыш вакуоль қатысады.
## Тыныс алуы
Бодо суда еріген оттегімен тыныс алады. Оттегінің денеге таралуы бодоның бүкіл денесі арқылы осмостық жолмен реттеледі. Бодо денесіндегі цитоплазма оттегінің әсеріне күрделі заттарды қарапайым заттарға ыдыратады. Соның нәтижесінде бодоның тіршілік әрекетіне қажетті энергия түзіледі.
## Бөлінуі
Бодо денесінің алдыңғы жағында бір ядро болады. Қолайлы жағдай болғанда ядро бөліне бастайды. Бодо жыныссыз жолмен көбейген кезде ядродағы хромосомалар саны екі еселенеді. Бодо жасушасы ұзынынан бойлай екіге бөлінеді. Бөліну барысында ядро және жасушадағы барлық тірі заттар жаңадан түзілетін жасушаларға тең бөлініп таралады.
нобай|ортаға|Бодоның бөлінуі

## Дереккөздер
http://worldofschool.ru/biologiya/stati/mikro/org/prost/zhgut/bodo-tipichnoe-zhivotnoe-zhgutikonosec             http://www.myshared.ru/slide/957196/               Биология 7-сынып
Шатыршөп

**Шатыршөп** (Сужелкек Sium) - шатырша гүлділер тұқымдасының бір туысы. Көп жылдық шөптесін өсімдіктер. 
## Таралуы
Еуразия, Солтүстік Африка мен Солтүстік Америкада таралған 10 - 15, бұдан Қазақстанда 3 түрі бар. Ең көп таралғаны жалпақ жапырақты шатыршөп (Sium latifolium) Еуропада, Кавказ, Сібірде және Қазақстанда тайыз суда, су жиегінде, батпақты жерде өседі. 
## Биологиялық сипаттамасы
Бұл сабағы тік, қырлы, іші қуыс, жоғарғы жағы тармақты, биіктігі 1 метр не бұдан да биік, гүлі ақ, улы (әсіресе тамыры) өсімдік (сиыр уланады). Гүлі мен жемісі құрамында 80 %-ға дейін лимонен болатын эфир майлы өсімдік.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 197 бет

Санат:Шатыршагүлділер
Никола Шауй

**Никола Шауй** (14.03.1912 жылы туған) - Ливан және Сирия Коммунистік қозғалысының қайраткері. 
## Өмірбаяны
1933 жылы Сирия Коммунистік партиясына (СКП) кірді. 1934 жылы СКП ОК - нің мүшесі, 1937 жылы СКП ОК- нің хатшысы болып сайланды. 1939- 41 жылдары айдауда болды.  СКП Сирия Компартиясы және Ливан Компартиясы (ЛКП) болып екіге бөлінгеннен кейін (1944) ЛКП ОК мүшесі және хатшысы болды. 1958 - 65 жылдары ЛКП ОК Саяси бюросының мүшесі және хатшысы. 1965 жылдан ЛКП ОК - нің бас хатшысы. КПСС 21,22,24,25 - съездерінде, Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (1960,1969, Мәскеу) ЛКП -нің делегацияларын басқарып келді. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет

Санат:1912 жылы туғандар
Өндіріс құрал-жабдығын өндірудің озат өсу заңы

**Өндіріс құрал-жабдығын өндірудің озат өсу заңы** - ірі машиналы өндіріске негізделген ұлғаймалы ұдайы өндірістің экономикалық заңы. Бұл заң өндіріс құрал-жабдығын өндірудің тұтыну заттарын өндіруге қарағанда басымырақ дамуының объективтік қажеттілігін керек етеді. Ұлғаймалы ұдайы өндіріс өндірістің техникалық және органикалық құрылымының артуына негізделген жағдайда ғана қоғамдық өндірістің өсуі оның өндіріс құрал-жабдығын жасайтын бөлімшесінің неғұрлым тез дамуы нәтижесінде болады. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Ахмед Шауки

**Ахмед Шауки** (; 16 қазан 1868 жыл – 14 қазан 1932 жыл) — мысыр-араб ақыны, жазушы, және аудармашы. 

## Өмірбаяны
Каирдегі заң мектебін (1884), осы мектептің аудармашылар курсын (1886) бітірген. Кейіннен Францияда оқып, білімін көтерді. 

## Еңбектері
"Булон орманы" атты өлеңдер мен мысалдар топтамасын, "Ұлы Али - бей немесе Мамлюктер мемлекеті" (1893) драмасын жазды. "Деншавай туралы естелік" (1906), "Ніл аңғарындағы ірі оқиғалар" (1894), "Мустафа Кәмил" (1908) т.б. өлеңдерінде отаршылдыққа қарсы үн көтерді. Шауки "Жастарға", "Отан" т.б. өлеңдері мен "Қызыл бостандық" поэмасында ағылшын отаршылдарына қарсы араб халқын бірігуге шақырды. "Клеопатра"(1927), "Камбиз" (1931) атты тарихи драмаларын жариялады. 

## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет
*Esat Ayyıldız, “Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalinin Müdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili”, *Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi,* ed. Ahmet Hamdi Can – İhsan Doğru (Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2021), 1-26.

Санат:Мысыр жазушылары
Степан Георгиевич Шаумян

**Степан Георгиевич Шаумян**(партиялық лақап аттары - Сурен, Суренин, Аякс т.б.) (01.10.1878, Тбилиси, - 20.09.1918) - Коммунистік партияның қайраткері, Кавказдағы революциялық қозғалыс басшыларының бірі. 1900 жылдан Компартия мүшесі. 
## Өмірбаяны
Тбилиси діни училищесін бітірді (1898).  1899 жылы Джалалоглы селосында (Степанаван қаласы) Армениядағы алғашқы маркстік үйірмені ұйымдастырды. 1902 жылы Армян социал - демократия одағын ұйымдастырушылардың бірі болды. 1902 жылы Германияға кетіп, онда Берлин университетінде оқыды (1905 жылы бітірді), РСДЖП - нің шетелдік ұйымдарында жұмыс істеді. 1903 жылы Женевада В.И.Ленинмен кездесті. К.Маркс пен Ф.Энгельстің "Коммунистік партияның манифесін" армян тіліне аударды (1904). 1905 жылы Тбилисиге қайтып оралып, РСДЖП Кавказ одақтық комитеті басшыларының бірі және бірнеше газетке редактор болды. РСДЖП 4 - (1906) және 5 - (1907) съездерінің делегаты. 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Баку Кеңесінің председателі.  Кеңестердің Бүкіл ресейлік 1 - съезінің делегаты . БОАК мүшесі. РСДЖ (б) П 6 - съезінің делегаты. Съезде ОК мүшелігіне сайланды. 1917 жылғы желтоқсанда РСФСР Халкомсовы Шаумянды Кавказ істері жөніндегі  төтенше комиссар етіп тағайындады. 1918 жылы сәуірден Баку Халкомсовының председателі және сыртқы істер жөніндегі комиссар. Ағылшын интервенттері мен эсерлер атқан бакулік 26 комиссармен бірге қаза тапты. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет

Санат:1878 жылы туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Мұсатай Шахшин

**Мұсатай Шахшин** (07.01.1906 жылы туған, Қарағанды облысы,-1989) - Қазақстан партия қызметкері. 1931 жылдан КПСС мүшесі. 
## Өмірбаяны
1928 - 29 жылдары Қызыл Әскер қатарында болды. 1929 - 36 жылдары Қарқаралы округы финанс бөлімінде салық инспекторы. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан , Абралы , Бесқарағай (қазір Семей облысында) аудандарында аудандық финанс бөлімінің меңгерушісі. 1937 жылы Павлодар облысы финанс бөлімінің меңгерушісі. 1938 жылы КСРО Мемлекеттік банкісінде қазақ бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1939 - 41 жылдары Қазақ КСР Халкомсовы жанындағы құрылыс материалдары өндірісі бас басқармасының бастығы. 1942 жылы Қазақстан КП ОК - нің өнеркәсіп жөніндегі, кейін мал шаруашылығы жөніндегі  хатшысы, 1943 жылы Қазақстан КП ОК- нің 3 хатшысы, 1945 жылы Қазақстан КП ОК - нің мал шаруашылығы жөніндегі хатшысының орынбасары, одан кейін ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі. 1952 - 54 жылдары Батыс Қазақстан облысы партия комитетінің 1 - хатшысы, 1954  - 61 жылдары Көкшетау облысы кәсіподақтары кеңесінің председателі. 1961 жылдан одақтық дәрежедегі зейнеткер. 2 - 3 сайлауда Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Қазақстан Компартиясының 3 - 6 - съездерінде ОК мүшелігіне сайланды. 
## Еңбектері
1 - дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен және медальдармен марапатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 201 бет

Санат:1906 жылы туғандар
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан КП Орал облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Павел Йозеф Шафарик

**Павел Йозеф Шафарик** (13.05.1795, Кобелярово,Словакия, - 26.06.1861) - словак және чех ұлт - азаттық қозғалысының қайраткері, тарихшы, славян тілінің маманы, әдебиетші. 1817 жылы Йен университетін бітірді. 1848 жылы сәуірде Славян липасы қоғамының председателі болды, 1848 жылы маусымда Славян съезі чехословак секциясының председателі. Чех буржуазиясы ұсынған австрославизм программасын (Австрия империясының құрамында Чехия және басқа славян жерлерінің автономиясы) қолдады. 
## Еңбектері
"Барлық үстеулердегі славян тілі және әдебиетінің тарихы" (1826),"Славян этнографиясы" (1842) т.б. Шафарик еңбектері чех, словак және басқа да славян халықтарының ұлттық сана - сезімін көтеруде үлкен рөл атқарды. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет

Санат: 1795 жылы туғандар
Санат: 1861 жылы қайтыс болғандар
Адам Шафф

**Адам Шафф** (10.03.1913 жылы туған, Львов, -12.11.2006) - поляк философы. Поляк ҒА- ның толық мүшесі. 
## Өмірбаяны
Львов университетін (1935), сондай - ақ Париждің Саяси ғылымдар мектебін (1936) бітірді. 1935 - 45 жылдары  КСРО - да болып кандидаттық және докторлық диссертация қорғады. 1945 жылдан Лодзь мен Варшавадағы жоғары оқу орындарында философия кафедраларын басқарды. 1950 - 57 жылдары Поляк жұмысшы партиясы ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар институтының директоры. 1957 - 68 жылдары Поляк ҒА- ның Философия және социология институтының директоры. 1968 жылдан сол институтта таным теориясы секторының меңгерушісі болып істейді. 
## Зерттеулері
Шаффтың философия ғылымындағы зерттеп жүрген саласы - диалект, материализм, оның ішінде  таным теориясы, тіл тану, философия тарихы мәселелері.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 198 бет

Санат:1913 жылы туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Мұхамед Аронұлы Шашаев

**Мұхамед Аронұлы Шашаев**(18.08.1929 жылы туған, Астрахань облысы) - қазақ кеңес микробиологы, медициналық ғылым докторы (1973). 1956 жылдан КПСС мүшесі. Алматы медициналық институтын бітірді (1953). Орта Азия оба ғылыми - зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері(1953-54), Талдықорған оба індетіне қарсы күрес бөлімшесінің бастығы (1954 - 56), Гурьев облысы, Ганюшкино оба індетіне қарсы күрес бөлімшесінің дәрігері (1956 - 58), Орта Азия оба ғылыми - зерттеу институтының дәрігері (1958 - 62), осы институттың диагностикалық препараттар жасау лабораториясының (1962 - 65), эпидемиология бөлімінің (1965 - 69), 1969 жылдан микробиология бөлімінің меңгерушісі. 
## Еңбектері
Шашаевтың 60 ғылыми еңбегі жарық көрді және үш авторлық куәлігі бар. Бұл еңбектері аса қауіпті жұқпалы аурулардың микробиологиясын және генетикасын зерттеуге арналған. 
## Сыйлықтары
Еңбек Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 202 бет

Санат:1929 жылы туғандар
Кубизм

**Куби́зм** (фр. Cubisme) – Францияда ХХ  ғасырдың алғашқы жартысында пайда болған, модернизмге бағыт алған, әсіресе суретте ерекше орын тапқан бейнелеу өнері.

## Ерекшелігі
Сурет туындыларын ерекшеленген шартты геометриялы фигураларды қолдану арқылы стереометриялы қарапайымдылыққа бөлу, шытынауын көрсету. Кубизм суреттерінде басқа бейнелеу ағымдарындағыдай ашық түсті, қанық бояу қоданылмайды, керісінше солғын қоңырқай, көк-жасыл түстер қолданылады.

## Пайда болу тарихы
Ағылшын өнертапқышы Эрнст Гомбрих француз суретшісі Поль Сезан туындыларыннан әсер алады, яғни оның  «Бельвюден қарағандағы Сент-Вектуар тауының көрінісі», «Прованстағы таулар» секілді туындылары және Пабло Пикассо хатына жазған жауаптары кубизмнің пайда болуына алып келеді. Пабло Пикассоға хатында Сезанн жас суретшіге нәрселерді, нәрсе табиғатын қарапайым фигуралардың жиынтығы жүйесінде елестетсін деп жазылған. Ол негізгі фигураларды суреттің бастамасы ретінде есте тұрсын дегенді білдіретін, алайда Пабло Пикассо мен оның достары кеңесті сөзбе-сөз қабылдаған болатын.
Кубизмнің пайда болуын 1906-1907 жылдармен және Пабло Пикассо мен Жорж Брактың шығармашылықтарымен байланыстырады. «Кубизм» термині 1908 жылы өнертанушы Луи Восельдің Брактың жаңа туындыларын «Текше ғажайыбы» дегеннен соң пайда болды. (фр. bizarreries cubiques).
1912 жылдан бастап, кубизм бағытында жаңа "бұтақ" пайда бола бастады, оны өнер сыншылары «синтетикалық кубизм» деп атады. Кубизмнің негізгі мақсаттары мен қағидаларын сипаттау қиын. Оның кескіндемеде әр түрлі эстетикалық ұғымдарды білдіретін 3 кезеңін ажыратуға болады: сезандық (1907-1909), аналитикалық(1909-1912) және синтетикалық (1913-1914).

## Ауқымды жетістіктері
ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы ең әйгілі текшелі шығармашылықтар Пабло Пикассоның «Авиньондық қыздар», «Гитара» мен Хуан Грис, Фернан Леже, Марсель Дюшанның жұмыстары, Александра Архипенконың мүсіндері және басқалары болды. Кубизм Франциядан тыс жерде де дами бастады, әсіресе Чехословакияда.

## Көрме

File:Juan Gris Mann im Cafe 1914.jpg|Хуан Грис "Дәмханадағы жігіт" 1914
File:Popova Philosopher.jpg| Л. Попова.Философ портреті. 1915
File:Kubista, Bohumil - Pierot (1911).jpg| Б. Кубишта. Пьеро. 1911


## Дереккөздер
Гомбрих Эрнст. История искусства. - М., 1995.
Михаил Лифшиц, Эд Рейнгардт "От кубизма к абстракции"
Крючкова В. А. Кубизм. Орфизм. Пуризм. — М.: ОЛМА-Пресс. — 2000.
Cottington D. Kubismus. — Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit. — 2002. ISBN 3-7757-1151-1
Düchting H. Die Kunst und der Kubismus. — Belser, Stuttgart. — 2007. ISBN 978-3-7630-2477-
Ян Шверма

**Ян Шверма** (Sverma)(23.03.1901, Мнихово - Градиште, 10.11.1944) - чехословак және халықаралық коммунистік қозғалысының қайраткері. Чехословакияның ұлттық батыры. 
## Өмірбаяны
Прагадағы гимназияны, одан кейін Карлова университетінің заң факультетін бітірді. 1921 жылдан Чехословакия Коммунистік партиясының (ЧКП), Жастардың коммунистік одағының (ЖКО) мүшесі. 1924 жылы ЖКО ОК - нің мүшесі болып сайланды. 1929 жылдан ЧКП ОК мен ЧКП ОК Саяси бюросының мүшесі. 1935 жылдан Коминтерн Аткомының (КИАК) мүшелігіне кандидат. 1935-38 жылдапы Чехословакия Ұлттық жиналысының депутаты. 1936-38 жылдары  ЧКП- нің Орталық органы "Rude Pravo" газетінің бас редакторы, Мюнхен келісімінен (1938) кейін ЧКП ОК оны ЧКП- нің Париждегі шетелдік бюросына жұмысқа жіберді. Франция фашистік Германиядан жеңілгеннен кейін (1940) КСРО - ға келді. К.Готвальдпен, ЧКП - нің басқа да қайраткерлерімен бірге чех және словак халықтарының фашист басқыншыларына қарсы күресін басқарды. Шверма - Чехословакияның тарихы, ұлт мәселесі жөніндегі еңбектердің т.б. авторы. 
## Сыйлықтары
1969 жылы тамыз айында (өлгеннен кейін) Швермаға  ЧССР - дің Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 219 бет

Санат: 1901 жылы туғандар
Санат: 1944 жылы қайтыс болғандар
Гуанин

нобай|Guanin 
нобай|Guanine 3d 
**Гуани́н** (**Гуа**, **Gua**) — аминды өндіретін азоттық негіз. ДНҚ-да репликация мен транскрипция жүзінде цитозинмен үш сутекті байланыс құрайды. Алғашқы рет гуанодан бөлініп алынды.
## Физикалық қасиеттері
Түссіз,, аморфты кристаллды ұнтақ. Балқу температурасы: 365 °C. Гуаниннің  HCl-дағы ерітіндісі жарқырап, сәулелер шығарады. Сілтілік және қышқылды орталарда ультрафиолет спектрде максимум екі абсорбциясы (λмакс) болады: 275 пен 248 нм (pH 2) және 246 мен 273 нм (pH 11).

## Химиялық қасиеттері
Химиялық формуласы — C5H5N5O, молекулалық масса — 151,15 г/моль. pKa1= 3,3; pKa2= 9,2; pKa3=12,3, негізгі қасиеттерін көрсетеді.

 HNO2  (азот қышқылы) гуанинмен реакцияға түскенде  ксантин түзіледі.

### Ерітілуі
Қышқылдарда жіне сілтілерде жақсы ериді, эфирде, спиртте, аммиактық және нейтралды ерітінділерде нашар ериді, суда ерімейді.

#### Сапалы реакциялар
*Гуанинді анықтау үшін оны метафосфорды және пикринді қышқылдармен тұндырады.
*Гуанин дизосульфоқышқылмен Na2CO3 ерітіндісінде қызыл бояуға ие болады.

## Табиғатта таралуы мен маңызы
Нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді. Алғашқы рет гуанодан бөлініп алынғандықтан, "гуанин" атауына ие болды.

Өрмекшітәрізділердің бөліп шығаратын өнімі болып табылады (Arachnida).

## Дереккөздер
* *Кнунянц И. Л.* Краткая химическая энциклопедия т.1, М.: Советская энциклопедия, 1967
* Н. А. Тюкавкина, Ю. И. Бауков, С. Э. Зурабян. Учебник Биоорганическая химия. М:. 2010
Санат:Пуриндер
Бернулли формуласы

**Бернулли формуласы**—  ықтималдық теориясындағы формуланың бірі. Ол – тәуелсіз сынау A оқиғасының ықтималдығын табуға көмектеседі. Бернулли формуласы үлкен көлемдегі ықтималдықтарды қосып және көбейткен кезде қолданылады. Осы формуланы ойлап тапқан швейцариялық математик Якоб Бернуллидің  құрметіне «Бернулли формуласы» деп аталған.

## Тұжырымдау
**Теорема.** Егер әрбір сынауда A  оқиғаның пайда болу ықтималдығы тұрақты және ол р-ге тең болса, онда n рет тәуелсіз сынау жүргізгенде ол оқиғаның дәл т рет пайда болу ықтималдығы мынаған тең:

P_{m,n}=C_n^m\cdot p^m \cdot q^{n-m}, сонда q = 1 - p.

## Дәлелдеме
n тәуелсіз сынау жүргізілсін,  әрбір тәуелсіз сынауда A  оқиғаның пайда болу ықтималдығы тұрақты P \left(A\right)= p (пайда болмауы P \left(\bar{A}\right)= 1 - p = q) екендінгі белгілі.  Дегенмен, сынау кезінде p және  q өзгеріссіз қалады. n - ның тәуелсіз сынау кезінде A  оқиғас k  рет пайда болу ықтималдығы қандай? 
Негізі A  оқиғасы k  рет кездескенде, n  - ның тәуелсіз сынау кезіндегі «табыс» тіркемесінсын дәл анықтауға болады. Дәлірек бұл n -нан  k-ға дейінгі құрамалар саны:

C_n(k) = \frac{n!}{k!\left(n-k\right)!}.

Сонымен қатар, барлық сынақтар тәуелсіз және олардың нәтижелері қарама-қайшы (оқиға A  жүреді немесе жүрмейді), демек «табыс» тіркемесінің нәтижесі осыған тең: p^k\cdot q^{n-k}.

Түгелдей, n  тәуелсіз сынағдағы A  оқиғасы дәл k  реттік ықтималдылығын табу үшін «табыс» тіркемесінің барлық ықтималдығын біріктіру (қосу) керек. «Табыс» тіркемесінен алынған барлық ықтималдық бірдей және  p^k\cdot q^{n-k} тең, «табыс» тіркемесінің саны C_n(k) тең, сол себептен, соңында осындай нәтежеге ие боламыз:

P_{k,n}=C_n^k\cdot p^k \cdot q^{n-k} = C_n^k\cdot p^k \cdot (1-p)^{n-k}.

Соңғы өрнек Бернулли формуласы секілді. Сонымен қатар, оқиғалар  тобының толықтығы төмендегідей:

\sum_{k = 0}^n (P_{k,n})= 1.

## Дереккөз


Санат:Ықтималдық теориясы
Популяция тығыздығы мен табиғаты

нобай|Құстар популяциясы
нобай|Пингвиндер популяциясы
Популяция саны мен тығыздығы оның қасиеттерін сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып саналады. 

*Популяция саны* дегеніміз белгілі бір көлемдегі немесе аумақтағы даралардың жалпы саны. Организмдер саны табиғатта тұрақты болмайды. Даралардың  өсімталдығы мен шығынына байланысты өзгеріп отырады.

*Популяция тығыздығы* белгілі бір көлемдегі немесе кеңістіктегі даралардың саны мен биомассасының салмағымен өлшенеді. Мысала, 1 гектардағы шыршалардың саны - 150; 1м3 көлеміндегі су дафнияларының биомассасы - 0,5 г т,б.

Популяциялардың тығыздығы олардың санына байланысты өзгеріп отырады. Тығыздықтың шексіз өсуі мүмкін емес. Ол үшін даралардың кең таралуына  қолайлы жағдай мен кеңістік болуы тиіс. Организмдердің кеңістікте таралуы оларды шектеуші кедергі кездеспейінше жүре беруі мүмкін. Осыған орай популяциялардың кездейсоқ, біркелкі, топтанып таралу жолдары бар.

Кездейсоқ таралу - тек бірегей ортаға тән құбылыс. Мысалы,егістіктерде зиянкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ болғанымен, бірте-бірте көбейе түсіп топтанады немесе шашырайды. Организмдердің топтанып таралуы жиі кездеседі әрі кездейсоқта болуы мүмкін. Мысалы, орманда ағаштар алғашында топтанып кездессе, бірте-бірте біркелкі тарала бастайды. Өсімдіктердің таралуы спора, тұқым, жеміс арқылы жүзеге асады. Ал жануарлар белсенді немесе енжар таралуы мүмкін. Мысалы,  түлкі, бұғы, т.б белсенді таралады.Енжар таралу көбінесе баяу қозғалатын жануарларға тән. Белсенді таралатын организмдерге шекаралық шектеу болмайды, ал енжар организмдерде айқын байқалаттын шекаралық аймақтар жиі кездеседі. Оларды біз қосмекенділер, жорғалаушылар тіршілігінен көреміз.

Популяциялардың аймақтарының кең немесе тар болуы организмдердің дене мөлшеріне, қозғалу белсенділігіне, қорек қорына, тағы да басқа абиотикалық факторларға байланысты болады. Популяцияиның тығыздығы мен санының тұрақты болмауы адамның іс әрекеттеріне де тікелей байланысты.
Кадеттер арасындағы шахматтан әлем чемпионаты

**Кадеттер арасындағы әлем чемпионаты** - 1977 жылдан бастап жыл сайын швейцариялық жүйесімен өткізіледі; 1974 және 1976 жылдары Әлем кубогы ойнатылды. Чемпионатқа қатысу үшін 1980 жылға дейін, жас санаты 17 жасқа дейін ойыншыларға рұқсат етілді, 1981 жылдан 16 жастан егде емес ойыншылар қатыстырыла бастады. Кеңестік ойыншылар чемпионатқа 1976 жылдан қатысатын болды.
## Жеңімпаздар

## Қайнары


## Әдебиет
* 

Санат: Шахматтан әлем чемпионаттары
Санат: Әлемдік шахмат чемпионаты
Санат: Жастар чемпионаттары
Сесилия Ахерн

**Сесилия Ахерн** — романтикалық романдардың авторы; "Саманта деген кім?" сериалының продюсері; оның әкесі Ирландияның экс премьер министр – Берти Ахерн.

Сесилия Ахерн журналистика факультетін бітірген. 21 жасында өзінің ең алғашқы "P.S. I Love You" романын жазды. Роман 40 елге сатылымға шықты. 2007 жылы компания «Warner Bros» және «Wendy Finerman Productions» туындының экрандалуын қолға алды.

"P.S. I Love You" кітабы коммерциялық кітаптар арасынан  АҚШ, Англия, Ирландия, Германия елдерінде бірінші орынға ие болды. 2004 жылдың қараша айында Сесилия Ахернның екінші кітабы  «Where rainbows end» жарық көрді. Ирландияның үздік роман қатарына енді. Үшінші кітабы «If you could see me now», 2005 жылдың қараша айында жарияланып, үлкен сұранысқа ие болды.

2006 жылы  «There’s no place like here» атты үшінші кітабы Ирландияның №1 романына айналды.  Сесилия көптеген сыйға ие болды.

## Жетістіктері
* 2004/2005 — The British Book Awards  «P.S. I Love You» романы үшін
* 2005 — Irish Post Award
* 2005 — Corine Literature Prize «Where rainbows end» романы үшін
* 2006 — Fun Fearless Fiction Award «If you could see me now» романы үшін

## Библиография

## Экранда жарық көргендері
* 2007 — P.S. Мен сені сүйемін (P.S. I Love You)
* 2014 — Cәлеммен, Рози (Love, Rosie)

## Сілтемелер
* Ресми сайты
Шахматтан әйелдер арасындағы әлем чемпиондары

## Чемпионат тарихы
Әйелдер арасындағы Дүниежүзілік шахмат чемпионаты алғаш 1927 жылы өткізілген.
Бірінші «титулды ерекше жан» Вера Менчик атанды, ол Ресейде туған және сонда өскен, ал кейін Англияға көшкен. Лондонда ол әлем чемпионатына қатысып, Лондонда қайтыс болды — жеңілмейтін — 1944 жылы неміс авиациясының атқылауы кезінде көз жұмды.

### Кеңестік кезең
Әйелдер арасында атағы үшін күрес 1949 жылы қайта жанданды. Мәскеудегі әлем чемпионатында кеңестік шахматшы Людмила Руденко жеңіп алды.

Содан бері 1991 жылға дейін шахмат тәжі Кеңес Одағында қалды.

1953 жылы оны Елизавета Быкова иеленді, ол әлем чемпионын 1962 жылға екі жылдық үзіліспен ұстап тұрды, ол кезде тәжді Ольге Рубцоваға уақытша берген еді.

Ал содан кейін көрнекті грузин шахматшылардың кезегі келді.

### Грузин феномені
1962 - 1978 жылдары әлем чемпионы Нона Гаприндашвили аталып жүрді, оның атына Грузияда көше атауы берілген. Тірісінде ондай марапатқа Тбилисиде ешкім иеленбеген еді.

1978 жылы Гаприндашвили шахмат тәжін Майя Чибурданидзеге берді, ол шахмат тарихында әйелдер арасындағы ең жас әлем чемпионы атанды — ол кезде оның жасы небәрі 17 жаста еді. Тек 1991 жылы Чибурданидзе әлем біріншілігіндегі  матчта қытайлық Се Цзюньге жеңіліп қалды.

Тағы бір ескерерлігі, әлем чемпионы финалына грузиндық шахматшы — Нана Александрия екі рет шыққан еді, екеуінде де Нона Гаприндашвилиге (1975) және Майя Чибурданидзеге (1981) жеңілді.

### Қытайдың кезегі
Се Цзюнь шахмат ханшайымы екі мерзімде болды: 1991 жылдан 1996 жылға дейін және 1999 - 2001 жылдары. Ол чемпион атағын Венгриядан келген Жужа Полгарға берді, ал кейін қайтарып алды (алайда, осы жолы Полгар атағын қорғамады).

2001 жылдың аяғынан әлем чемпионаты — екінші нокаут-жүйесі бойынша — Мәскеуде өтті. Қазіргі чемпион Се Цзюнь турнирге қатыспады. Жаңа чемпион қытайлық Чжу Чэнь атанды, ол ресейлік Александра Костенюкті ымырасыз финалда жеңді, онда ешқандай тең- ойын аяқталмады, және ойын тай-брейкке дейін барды.

2004 жылдың жазында — тағы да, атағын ұстаушылардың қатысуынсыз — Элисте алдын ала ағымдағы Әлем чемпионаты өтті. Антоанета Стефанова финалдық матчта ресейлік Екатерину Ковалевскаяны жеңді.

Ал 2006 жылдың көктемінде чемпион қытайлық Сюй Юйхуа атанды, финалда Алису Галлямованы жеңді.

## Әлем чемпиондары

## Басқа мәліметтер
Әлемнің ең күшті заманауи шахматшысы (1990-жылдардың ортасынан бастап  Юдит Полгар, тіпті ол әйелдер арасында чемпионат матчтарына ойнаған емес, ол тек ерлер арасындағы конкурстарға қатысатынын айта кету керек.

## Тағы қараңыз
* Шахматтан әлем чемпиондары

Санат:Шахматтан әйелдер арасындағы әлем чемпиондары
Санат:Әйел спортшылардың тізімі
The Ballad Hits

**The Ballad Hits** — 2002 жылдың қазан айында жарық көрген шведттік Roxette поп-рок дуэтінің он екінші альбомы. Пластинкадан кейін, 2003 жылдың наурызында, The Pop Hits дискі шыға бастады. 
## Альбом тарихы
Алғашында альбомды **The Love Peas** деп атамақшы болды. Тіпті ғаламтор беттерінде диск қаптамасының суреттері алдын ала ойластырылып шырарыла бастады, уақыт өте белгілі болғандай, Ұлыбританияда жəне өзге мемлекеттерде бұл атау этикалық мағұлымат болып табылмайтындықтан **"The Ballad Hits**" деп аталып кетті.
*A Thing About You* жəне *Breathe* əндері осы альбомның синглы болып алғаш жазылған. Альбомның бірінші басылымыда бонус ретінде төрт тректері ЕP берілді:  *The Weight Of The World*, *It Hurts*, *See Me* и *Every Day*. Альбомның Европалық басылымы көшірмелеуден қорғалады.

Бұдан бұрын *See me* өлеңі, 1999 жылғы *Have a Nice Day* альбомының *Salvation* синглның құрамына енген болатын.

ЕР бонусының барлық төрт өлеңі барлық басылымдарда бірдей ретпен орналасқан болатын, бірақ бір басылымы төмендегілей ретпен басылған:
# The weight of the world
# It hurts
# See me
# Every day

Альбомға арналған шағын кітапшаның əрбір бетінде өлеңдердің сөздері, əр өлеңнің бейнебаяндарынан алынған үш сурет, дауыс жазуға қатысқан музыканттардың тізімі жəне Пер мен Маридің, өлеңді қалай қағаз бетіне жазылғанын жəне студияда қалай жазылғаны туралы пікірлері жазылған.

Альбом қаптамамының дизайнері Пер Гессле мен Мари Фредрикссон, сонымен қатар *A thing about you* өлеңінің бейнебаянын түсірген швед режиссёрі Йонас Окерлунда.
Ресейде альбомның шығуына ақпараттық серіктестік көрсеткен *Love Radio* болды. Соған байланысты, альбомға өзіндік жеке промо-стикер жабыстырылды, ал альбомды ең алғаш алған адамға альбом қаптамасының промо-стикері, Пер мен Маридің үлкен пормо-плакаты және 2001 жылғы Room Service альбомының Real Sugar промо-синглы сыйлыққа берілді.

## Композициялар тізімі
# A Thing About You (3.51)
# It Must Have Been Love (4.19)
# Listen To Your Heart (5.14)
# Fading Like A Flower (3.54)
# Spending My Time (4.39)
# Queen Of Rain (4.57)
# Almost Unreal (3.59)
# Crash! Boom! Bang!(4.25)
# Vulnerable (5.03)
# You Don't Understand Me (4.28)
# Wish I Could Fly (4.40)
# Anyone (4.32)
# Salvation (4.38)
# Milk And Toast And Honey (4.03)
# Breathe (4.34)

## ЕР бонусындағы төрт өлең
# The Weight Of The World (2.52)
# It Hurts (3.54)
# See Me (3.48)
# Every Day (3.24)

## Синглдары

*A thing about you* промо-синглының **500** көшірмесі жасалған. Бұндағы трек тізімдері макси-синглдегідей болды. Сирек кездесетін промо-синглдың тізімі:
***A Thing About You**
*#A Thing About You (3.51)
*#The Weight Of The World (2.52)
*# A thing about you (video) (3.43) ** - тек промо- және макси-синглдерінде** 

## Дереккөздері


Санат:Ағылшын тіліндегі жинақтар
Санат:2002 жыл альбомдары
Санат:Roxette альбомдары
Вульвит

**Вульвит** — сыртқы жыныс мүшелерінің (вульваның) қабынуы. Репродуктивті жастағы әйелдерде вульвит негізінен екіншілік болып, кольпит, эндоцервицит, аднекситпен бірге көрінеді. Біріншілік вульвит ересектерде гигиенаны сақтамағанда, диабет, термиялық, механикалық, химиялық әсерлерден пайда болады.
 
### Клиникалық көрінісі:

Клиникалық көрінісі:Жедел вульвит кезінде, науқастардың негізгі шағымы сыртқы жыныс мүшесі маңындағы қышу, ашу. Кей жағдайларда жалпы әлсіздікке шағымданады. Ауру вульваның қызаруымен (гиперемия), іріңді немесе іріңді-серозды бөліністермен, шап лимфа түйіндерінің үлкеюімен көрінеді.

Созылмалы түрінде жоғарыдағы клиникалық көріністері азайып, негізінен қышу мен ашыту сезімі ғана мазалайды.
 
### Диагностикасы:
Вульвитті анықтауда қосымша әдістерге сыртқы жыныс ағзасынан бактериологиялық және бактериоскопиялық зерттеу жасалады.

### Емі:
Негізгі қабынуды шақырып тұран патологияны жою.  
Қынапты өсімдіктер жиынтығымен (түймедақ, календула, шалфей, зверобой) , антисептиктер ертінісімен (диоксидин, мирамистин, хлоргексидин, калий пермаганаты) шаю.
Комплексті әсер көрсететін антибиотиктерді  пайдалану. Олар көптеген патогенді микроорганизімдерге, саңырауқұлақтарған, трихомонадаларға эффективті болып келеді. Оларға: полижинакс, тержинан, нео-пенотран, макмирор жатады. Бұларды жергілікті түрде тағайындайды.
Қабыну көріністері азайғанда, репаративті процесстерді жылдамдату үшін А, Е витмамині бар майлар (мазь) тағайындалады. *Олар:* 
* Cолкосерил
* Aктовегин
* Итмұрын майы 
Сыртқы жыныс мүшелері аумағында айқын қышу белгілері мазаласа, антигистаминді препараттарды тағайындайды. Олар: димедрол, супрастин, тавегил және т.б)
## Дереккөздер

1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том


Санат: Медицина