open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Райыс

**Райыс**- 1) Орта Азия хандықтарындағы шариғат заңдарының орындалуын бақылаушы. Райыстар *«мінез-құлқы түзу»* де танылған шейхтар мен  қожалардан сайланды. Олардың дәрежесі *«рипсат паних»* болды. Оны әмір не хан тағайындады, орнынан да алды. Бұхарада Райыстар төбе  қазыдан кейінгі лауазымды адам болды. Оларды* «Иман райыс»* немесе *«Райыс аш-шариат» («Үлкен Ишан» немесе «[[шариғат]]тың көсемі»)* деп атаған. Орта Азиядағы Райыстар мен Шығыстағы мұхтасибтердің айырмашылығы тек олардың атауында болды. 2) Орта Азия халықтарында бастық мағынасында да не  қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Рафида

**Рафида**, ар-Рафида *(ар-рауафид; «қалдырушылар», «қабыл алмаушылар»)* - рафидшілер, шииттердің, әсіресе, имамшылардың кең тараған лақап атаның бірі. Мұсылман доксографтары бұл лақап аттың шығуын шииттік  қозғалыс тарихынан әр түрлі көріністерімен байланыстырады. Кейбір авторлар алғашқы Рафидалар сабаиттар, Мұхаммед Пайғамбар өз мұрагері етіп Әлиді тағайындағаны хақ деп есептеп, Әбу Бәкір мен Омар имамдығын *«қабыл алмаған»* Абдаллах б. Сабаны жасаушылар деп тұжырымдады. Енді бір топ авторлар Рафида деп өзінен бұрынғы әулиелердің ілімімен келіспей, Әбу Бәкір мен Омар билігін ғана мойындал, 739 жылы көтеріліске шығып, Зайд б. Әли имамдығын мойындауды *«қабыл алмаған»* Куфа шииттерін атайды. Зайд  ұрпағы дараланып қалғаннан кейін, негізінен, Әбу Бәкір мен Омар билігін ғана емес, Омейя әулеті мен Аббас әулетін де* «қабыл алмаушы»* имамшыларды Рафида деп атай бастады.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Әр-Рахман

**ар-Рахман** (*«шапағатшыл», «қайырымды»*) - Аллаһтың бір есімі, әдетте биссмилләда ар-Рахман - рақымшыл есімімен бірге қолданылады. Бұл екі есім де Аллаһтың ең басты қасиеттерінің бірін - адамдарға деген рақымшылдығын танытады. ар-Рахман атауын Исламға дейінгі Арабияда  Құдайдың біреу ғана екендіғіне иландыру үшін пайдаланған. Бұл атау Оңтүстік Арабияның IV-VI ғ-дағы монотеистік жазбаларында кездеседі. Ішкі және солтүстік Арабияның халифалары, сондай-ақ Мұхаммедтің замандастары мен бақталастары - «Жалған Пайғамбарлар» Абхала әл-Асуад пен Мүсәйлима да өз  құдайларын осылай атаған. 
## Есім
ар-Рахман  Құранда  Құдайдың Аллаһ пен Рабб есімдерінен кейін ең жиі  қолданатын есімі.  Құран шежіресінде Мұхаммедтің өз Құдайын көбінесе ар-Рахман деп атаған Мекке кезеңі ерекше көзге түседі. ар-Рахман кең тараған теофорлық - Әбдірахман,* «Рахманның құлы»*, яғни *«Құдайдың  құлы»* деген есімдердің  құрамына енген.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Қарағанды кеншілерінің ереуілі

**[[Қарағанды]] кеншілерінің ереуілі**, (1989 ж. 20-22 шілде), Ресейдегі Кузбасс пен Донбасс кеншілерінің ереуілін қолдай отырып, «Тентек», «Долинка», КСРО-ның 50 жылдығы, «Абай» шахталарының жұмысшылары (ереуілге 10-15 мыңдай адам қатысты) 20 шілдеде жұмысты тоқтатып, еңбекақыны арттыру,еңбекті ұйымдастыру мен ақы төлеуді жетілдіру,азық-түлік түрлерін көбейту,шахталардағы жұмыс жағдайын, тұрмыс пен демалыс жағдайын жақсарту, Семей ядролық полигонын жабу, минстірліктердің монополиясын тоқтату жөнінде бірқатар талап қойды. Ертеңіне ереуіл Қарағанды көмір бассейнінің барлық шахталарына тарады. Қарағанды, Абай, Саран және Шахтинск қалаларының көшелерінде көп адам катысқан митингілер болып өтті. Ереуілдің негізгі себептері КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігі, *«[[Қарағандыкөмір]]»* өндірістік бірлестігі тарапынан қалалар мен жұмысшы поселкелері еңбекшілерінің әлеуметтік мұқтаждарын елемеуі, Қарағанды бассейнін дамыту жөніндегі партия мен үкімет шешімдерінің үнемі орындалмауы, шаруашылық реформасының баяу жүзеге асырылуы болып табылады. Ереуіл кезінде қалалық, облыстық ереуіл комитеттері (кейін жұмысшы комитеттері) құрылып, олар кеншілердің негізгі талаптарын ұсынды. Оларды талқылауға Қазақстан КП ОК-нің 1-хатшысы Н.Ә. Назарбаев, КСРО Мин. Кеңесі төрағасының орынбасары В. X. Догужиев, одақтық министрліктің өкілдері, республиканың, облыстың басшылары қатысты. 47 пункттен тұратын талаптар Облыстық ереуіл комитегі мен Қазақстан КП ОК-нің, КСРО Министрлер Кеңесінің, КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігінің және ВЦСПС-тің комиссиясы арасындағы келісілген шаралардың хаттамасында көрініс тапты. Кейбір талаптар орындалды, ал өзгелерінің орындалысы ауық-ауық қаралып, нөтижесі облыстық баспасөзде жарияланып тұрды. КСРО Министрлер Кеңесінің 03.08.1989 ж. №608 қаулысымен, т. б. шешімдермен 1989 ж. қазан айына дейін талаптардың жұмыс ерекшелігіне байланысты қосымша ақы төлеу, 30% белдеуік коэффициент белгілеу, басқару аппаратын қысқарту, жоспардан тыс пайданың 70%-ын кәсіпорын қарамағына қалдыру, мед. қызметті жақсаргу т. б. жөніндегі шахтерлердің барлық 25 талабы орындалды. Көптеген талаптар КСРО-ның *«Зейнетақымен қамтамасыз ету»* және *«Демалыс туралы»* заңдарының жобасына енгізілді, ал Қазақстанда ядролық қаруды сынауды тоқтату жөніндегі талап одақтық органдарға тапсырылды. Ереуілшілер сенім көрсетпегендіктен, «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің бас директоры Н. А. Дрижд қызметінен босатылып, баламалы бес кандидатурадан КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Г. Саламатин бас директор болып сайланды. Облыстық жұмысшы комитетінің құрамында белсенді қызмет аткарып, кеншілер талаптарының орындалуына барынша күш салған М. М. Нұртазин Қазақ КСР халық депутаты болып сайланып, алғашқы сессияда Экология және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мәселелері жөніндегі комитет төрағасы, ал П. П. Шлегель және М. М. Рамазанов көмір өнеркөсібі қызметкерлері кәсіподағы аймақғық комитетінің тиісінше төрағасы және хатшысы болып сайланды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тарихы
Қарағанды колхозшысы

**«Қарағанды колхозшысы»**, танк колоннасы. Ұлы Отан соғысы жылдарында Қарағанды енбекшілерінің жинаған қаржысына жасақталды. 1942 ж. желтоқсан айында танк колоннасын құруға 80 мың сом қаржы өткізген Осакаров ауданының *«Пионер»* ауыл шаруашылығы артелі мүшелерінің бастамасы бойынша облыста «Қарағанды колхозшысы» танк колоннасын жасақтауға қаржы жинау кеңінен өріс алды. 1942 жылдың аяғына дейін «Қарағанды колхозшысы» танк колоннасын құруға облыс еңбекшілері 11 млн 558 мың сом ақша өткізді.

## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Қарағанды облысы тарихы
Қарағанды комсомолы

**«Қарағанды комсомолы»**, танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағанды комсомолының жинаған қаржысы есебінен жасақталды. 1944 жылдың шілдесінде №18 бис шахтасының жас кеншілері танк колоннасын жасақтау үшін ақшалай қор жинау бастамасын көтерді. Мұны №44-45, №33-34 және басқа шахталардың комсомол бригадалары мен сменалары қолдады. Олар бос уақытта жұмыс істеу есебінен 96 мың т көмірөндіріп,680 мың сом қаржы тапты, оны «Қарағанды комсомолы» жасақтауға жіберді.

## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Қарағанды облысы тарихы
Қарағанды комсомолы газеті

**«Қарағанды комсомолы»**, газет. Қарағанды облыстық және қалалық комитеттерінің органы. 1937-1941 жылдарда Қарағандыда қазақ тілінде (латын әрпімен) шығып тұрды. «Қарағанды комсомолы» партия комитеттерінін жетекшілігімен комсомол ұйымдарының жұмысы жайында мәліметтер жариялады. Қазақстан өлкелік комсомол ұйымы Қаз. ЛКЖО болып қайта құрылғаннан-кейін (мамыр 1937) шыға бастады. Комсомол мүшелері мен жастарды 3-бесжылдықьың (1938-1942) жоспарларын мерзімінен бұрын орындауға, Социалистік қоғамды ныгайту жолындағы құреске, еліміздегі Отан қорғау жұмыстарын күшейтуге жұмылдырды. Кемір бассейнінің дамуына жастарды тартуды ұйымшылдықпен жүргізді. Ұлы Отан соғысы жылдарында Социалистік Отанды қорғауға шақырды, халық ақындарының облысаралық слетін өткізуге ат салысты (1941). Барлығы 260 саны жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы газеттері
Санат:Қарағанды облысы тарихы
Санат:Қазақ тілді газеттер
Фосфордың оттекті қосылыстары

Фосфор (V) оксиді Р206 — ак түсті үнтақ зат. Кәдімгі жағдайда ылғал тартатын қасиетіне сөйкес оны газдар мен сүйыктарды
ылғалдан құрғату үшін колданады. Фосфор (V) оксиді Р205 қыш- қылдык касиет көрсетіп, сумен, сілтілермен және негіздік оксидтермен реакцияға түседі.

## Фосфор қышқылы.

Су мен фосфор (V) оксиді өрекеттескенде, судың мөлшеріне қарай өртүрлі фосфор кышқылдары түзіледі:

Фосфор қышқылдарының ішіндегі аса маңыздысы, ортофосфор қышқылы Н3Р04, оны көбіне фосфор қыіиқылы деп те атайды. Ол — күші орташа қышқыл. Оның күрылымдык формуласы:

## Физикалық қасиеттері.
Фосфор қышқылы — түссіз кристалды, улы емес зат. Суда жақсы ериді. Фосфор қышқылы H3Р04 орташа қышқыл катарына жатады.
Алынуы. Лабораторияда фосфор (V) оксидіне су қосып, фосфор кышкылын алуға болады:

Өнеркәсіпте кальций фосфатына күкірт қышқылын қосып, қыздыру арқылы алады

Фосфор қышқылы суда ерігенде, сатылап диссоциацияланады:

Ортофосфор қышқылының алғашқы сатысына қарағанда келесі сатыларында иондарға ыдырау мүмкіндігі біртіндеп төмендейді. Сондықтан ерітіндіде басқа иондарға қарағанда дигидрофосфат Н2Р04 ионы көбірек болады.
## Химиялық қасиеттері.
Ортофосфор кышқылы тотыктырғыш қасиет көрсетпейді. Фосфор қышқылының судағы ерітіндісі барльщ басқа қышқылдарға тән қасиеттерді керсетеді. Негіздік оксидтермен, негіздермен өрекеттесіп тұздар түзеді.
Негіздік оксидпен әрекеттеседі

Ерітіндідегі фосфор қышкылы сілтімен сатылап әрекеттескенде, бір орта және екі қышқыл тұз түзеді:

Табиғи фосфаттар суда ерімейді. Оларды фосфор қышқылымен өңдеп, ерімтал тұздарға айналдырады да, минералдық тыңайтқыш ретінде пайдаланады. Мысалы:

**Фосфат ионға Р0<small>4</small> сапалық реакция:** күміс нитратының 3- 4 мл ерітіндісін HgP04, Na3Small textP04 немесе Na2HP04 ерітінділеріне тамызса, сары түсті күміс (I) фосфаты түнбаға түседі:

## Қолданылуы.
Фосфор қышқылы дәрі-дәрмек жасайтын өнеркәсіпте пайдаланылады. Кальций дигидрофосфаты Са(Н2Р04)2 нан пісіруде пайдаланатын және алкогольсіз сусындар алуға арналған ұнтақтар ретінде қолданылады. Ал сілтілік металдардың фосфаттарынан жуғыш заттар алынады. Фосфор қышқылы және оның тұздары көбінесе минералдың тыңайтқыш алуға жүмсалады* (22- сурет).

*Фосфор (Ү) оксиді ақ түсті, су тартқыш қасиеті бар қатты I зат. Ол — қышқылдық оксид.
Ортофосфор қышқылы — көпнегізді қышқыл, ол қышқыл | және орта тұздар түзеді. Қазақстанда табиғи фосфаттардың ірі бай кен орны бар. Табиғи фосфаттардан фосфор қышқылы мен минералдық тыңайтқыштар алынады.''

## Дереккөздер



Санат:Фосфор қосылыстары
Санат:Оттегі қосылыстары
Күлжазира Жұмаділқызы Мұқажанова

**Күлжазира Жұмаділқызы Мұқажанова** - (14.12.1952 жыл, Павлодар облысы, Тереңкөл ауданы, Песчаное ауылы) - суретші.

## Өмірбаяны
* С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін (1976) орыс тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі мамандығы бойынша; РФ Көркемсурет академиясының И.Е. Репин атындағы Кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтын (1992) өнертанушы мамандығы бойынша бітірген.
* ҚР Көркемсурет академиясының толық мүшесі.
* Бейнелеу өнері бойынша жарияланымның, альбомдар мен монографиялардың авторы.
* 1976 жылдан - Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайының ғылыми қызметкері.
* 1977 жылдан - Алматы қаласының Кафедралдық соборында редактор-әдістемеші, ғылыми хатшы, көрме бөлімінің меңгерушісі, көрме залының меңгерушісі, Қазақ КСР (ҚР) Мәдениет министрлігі Көркем көрмелер дирекциясы директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары.
* 1992 жылдан - Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайының ғылыми хатшысы.
* 2006 жылдан бері - Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайы директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары.
* Өнертанушы, ҚР Суретшілер одағының, Халықаралық көркемсурет сыншылары қауымдастығының мүшесі.
* «Білім және еңбек» журналы сыйлығының лауреаты (1985). ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған (2006).

## Отбасы
* Әкесі - Мұқажанов Жұмаділ (1929-1964), бухгалтер болып жұмыс істеген. Анасы - Мұқажанова Нәдия (1934 ж. т.), зейнеткер, тігінші болып жұмыс істеген, жоғары дәрежелі шебер.
* Тұрмыс құрмаған.

## Дереккөздер


Санат:14 желтоқсанда туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Тереңкөл ауданында туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан өнертанушылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Репин атындағы институт түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының академиктері
Санат:Әбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайы қызметкерлері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Халықаралық көркемсурет сыншылары қауымдастығы мүшелері
Санат:Зерде журналы сыйлығының иегерлері
Мәлік Флоберұлы Мұқанов

**Мәлік Флоберұлы Мұқанов** - 1972 жылы 7 қыркүйекте РКФСР Алтай аймағы Горно-Алтайск қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Флобер Темірғалиұлы Мұқанов (1938 жылы туған), театр және киноның қоюшы суретшісі болған, суретші. Анасы - Мұқанова Тамара Николаевна (1945 жылы туған), зейнеткер, Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Анимация режиссурасы» кафедрасының аға оқытушысы. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1991) театр суретшісі мамандығы бойынша; Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және көркемсурет институтын (1996) суретші-кескіндемеші мамандығы бойынша бітірген; оқумен қатар Сәуле және Әлібай Бапановтардың шеберханасында қол тоқымасы тәсілін меңгерген.

ҚР көркемөнер Академиясының мүшесі-корресподенті.

Көрмелік қызметін 1995 жылы бастады да көптеген халықаралық және республикалық көрмелерге қатысты.

«Көшпенділер», «Үшбірлік» гобелендер сериясының авторы. А. Жамханмен бірлесе отырып, «Реңкті дала», «Дала мозаикасы», «Дала арабескасы» гобелендер сериясын және гобелен техникасында «Тұран дәуірі» монументалды-сәндік панно жасаған. А. Жамханмен бірге және Е. Төлепбайдың жетекшілігімен ҚР Жоғарғы соты мен «АҚ Орда» ҚР Президентінің резиденциясының (Астана қаласы) интерьерлеріне арнап монументалды-сәндік панно-гобелендер сериясын жасады.

Суретші-монументалисттер тобының құрамында Алматы, Астана, Атырау, Павлодар қалалары орталық мешіттер интерьерлерін, сонымен қатар Қостанай облысы Қарабалық аудан орталығын, Астана қаласы Ислам орталығын және т.б. көркем безендіру жұмыстарына қатысты.

Жұмыстары Қазақстанның және шетелдің түрлі жеке коллекцияларында сақталуда.

1996 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Кескіндеме» кафедрасында арнайы көркемсурет пәндерінің оқытушысы.

ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

Мемлекеттік «Дарын-2008» жастар сыйлығының лауреаты. «Шабыт» (Астана 􀀃.) және «Жігер» (Алматы 􀀃.) халықаралық фестивальдерінің дипломанты әрі лауреаты.

Үйленген. Жұбайы - Нөгербекова Ардақ Керімбекқызы (1975 жылы туған), бухгалтерлік есеп және салық салу маманы.

Қызы - Мұқан Ақмира Мәлікқызы (2005 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Өнер
Жамбыл Мелдебай

**Жамбыл Мелдебай** (1.10.1953, Жамбыл облысы Сарысу ауданы Ақтоғай ауылы) - құрылысшы. Қазақ.

## Білімі
* Қаратау гуманитарлық техникалық колледжін (1969) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша;
* В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1984) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген.

## Еңбек жолы
* 1972 жылдан - «Қаратаухимқұрылыс» тресінің ұста-бетоншысы, жұмыстарды атқарушысы, аға жұмыстарды атқарушысы, бөлімше бастығы, бас инженері, құрылыс басқармасының бастығы (Жаңатас қ.).
* 1984 жылы - Жаңатас қаласындағы «Оңтүстік Шығыс», «Орталық», «Көкжан» кеніштерінің; «ДСК» зауытының, автобазаның құрылыстарына; Тұрғын үйлерді және аурухана, ҚКТУ, нан зауыты, сүт зауыты нысандарын салуға қатысқан.
* 1988 жылдан - Тұрғындарға тұрмыстық қызмөт көрсету министрлігі Тараз қалалық құрылыс басқармасының бастығы. 
* 2004 жылдан - Астана қаласының бас инженер-қүрылысшысы.
* 2009 жылдан бері - «Бәйтерек» Астана құрылысшыларының одағы» ЗТБ президенті.

## Марапаттары
* «Ерен еңбегі үшін» медалі
* ҚазКСР грамоталарымен марапатталған.
* ҚР Құрметті құрылысшысы.

## Әскери шені
* Әскери атағы - запастағы матрос.

## Отбасы
* Әкесі - Қалымбетов Мелдебай. Анасы - Қалымбетова Әнекей. 
* Үйленген. Жұбайы - Мелдебай Нағима Жүсіпқызы, үй шаруасымен айналысады.
* Балалары - Абай, Мұхтар, Сәкен, Ләззат.

## Дереккөздер


Санат:1 қазанда туғандар
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:Қаратау гуманитарлық техникалық колледжі түлектері
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстанның құрметті құрылысшылары
Санат:Қазақстан майорлары
Санат:Қазақстан құрылысшылары
Санат:Қаратаухимқұрылыс тұлғалары
Санат:1953 жылы туғандар
Бейбіт Ермекұлы Мұстафин

**Бейбіт Ермекұлы Мұстафин** - (1961 жыл 18 қаңтар Қарағанды қаласы) — кескіндемеші, мүсінші. Әкесі - Мұстафин Ермек, С. Сейфуллин атындағы Қарағанды Қазақ драма театрының актері. Анасы - Мұстафина Күләш Ақышқызы, мейрамхананың аспаз-кулинары.
*  Арғын тайпасының Қаракесек ішіндегі Қояншытағай руынан шыққан. 
* Жезқазған педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1983).
* Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті.
* Өзінің кескіндемелік шығармаларында ата-бабалардың рухани мұрасының тақырыбын ашады. Сәндік және монументалды пластикамен айналысады.
* Жұмыстары Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайында, Павлодар, Қарағанды қалаларында, Швейцария, Германия, Чехия, Канада, АҚШ, Ресей, Түркияның және т.б. жеке  коллекцияларында сақталуда.
* Халықаралық, шетелдік, республикалық, облыстық көрмелердің, халықаралық симпозиумдардың қатысушысы (1985 жылдан).
* 1983 жылдан - Жезқазған педагогикалық институтының оқытушысы. 1988 жылдан - Қарағанды көркемсурет және өндірістік шеберханалардың суретшісі. 1992 жылдан - Жезқазған педагогикалық институтының оқытушысы. 1994 жылдан Қарағанды педагогикалық институтының, Е. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің оқытушысы, кафедра меңгерушісі.
* Бүгінгі күні - ҚР Суретшілер одағының Қарағанды облыстық ұйымының бас суретшісі.
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі.
* Мәдениет қайраткері (2004).
* Діни көзқарасы - діндар.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу».
* Хоббиі - боулинг, аңшылық, балық аулау.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, I. Есенберлин, А.С. Пушкин.
* Бойдақ. Ұлы - Мұстафин Дархан Бейбітұлы (1984 жылы туған), мұнай-газ өнеркәсібінің маманы; Қызы - Мұстафина Айжан Бейбітқызы (1985 жылы тұған), дизайнер, модельер.

## Дереккөздер

Санат:18 қаңтарда туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Қарағандыда туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Александр Касимович Мінібаев

**Александр Касимович Мінібаев**-1947 жылы 12 қаңтарда РКФСР Приморье өлкесі Находкинский ауданының Павловский кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Мінібаев Қасым Рахымұлы, марқұм, әскери қызмет
атқарған. Анасы - Мінібаева Елена Федоровна, зейнеткер. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының энергетика факультетін (1969) инженер-энергетик мамандығы бойынша; Марксизм-ленинизм университетін (Алматы қ., 1981); Алматы Жоғары партия мектебін (1991) бітірген. Темір-бетон қысымды түтіктер өндірісі, құрылыс материалдары және құрастырылымдар тақырыптарына арналған жарияланымдардың авторы. Темір-бетон құрастырылымдары, технологиясы және өндірісі саласында авторлық куәліктері бар. Орыс және ағылшын тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1975-1991). 1968 жылдан - Қарағанды металлургиялық зауыты желілері мен қосалқы стансалары цехының кезекші, аға кезекші электромонтері. 1969 жылдың қазанынан - Алматы электротехникалық зауытының арнайы құрастыру бюросының инженері. 1969 жылдың желтоқсанынан -Мемғзиортаазастықжоба институты электротехникалық бөлімінің инженері, 1970 жылдың сәуірінен - аға инженері. 1970 жылдың қарашасынан - КСРО Суландыру және су шаруашылығы министрлігі «Союзиливодстрой» басқармасының Боралдай құрылыс және жол мәшинелерін жөндеу зауытының бас энергетигі. 1974 жылдан - КСРО Су шаруашылығы министрлігінің Баскүрішкеңшарқұрылыс «Ремқұрылыстехника» ӨБ бас энергетигі, 1975 жылдан - бас директорының орынбасары. 1977 жылдан - «Ремқұрылыстехника» ӨБ ТБИ және қысымды түтіктер зауытының директоры (Алматы облысы Іле ауданының Қарасу ауылы). 1979 жылдан - КСРО Су шаруашылығы министрлігінің Главрисводхоз «Ремқұрылыстехника» ӨБ бас директоры.1988 жылдың сәуірінен - Алматы қаласы Алатау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдың тамызынан - Алматы қалалық Халық депутаттары кеңесінің атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1990 жылдың қаңтарынан - ҚазКСР құрылыс материалдары өнеркәсібінің министрі. 1990 жылдың желтоқсанынан - «Құрылыс материалдары» мемлекеттік-акционерлік өнеркәсіп концернінің президенті (Алматы қ.). 1993 жылдан - «Құрылыс индустриясы және технологиясы» концернінің вице-президенті (Алматы қ.). 1994 жылдан - «Ремқұрылыстехника» АҚ президенті (Алматы облысы Ілө ауданының Қарасу ауылы).
2007 жылдан бері - «Ремқұрылыстехника» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі. Іле аудандық Халық депутаттары кеңесінің (1980-1987), Қарасу ауылдық Халық депутаттары кеңесінің (1980-1988), Алматы облыстық Халық депутаттары кеңесінің (1987—1990), Алматы қалалық Халық депутаттары кеңесінің (1988-1990) депутаты. КСРО Министрлер кеңесі Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1985). ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған (1983). ҚР Құрметті құрылысшысы (2006). Әскери атағы - отставкадағы капитан. Діни көзқарасы - православиелік. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оң болжамдар». Хоббиі - туризм, саяжайдағы демалыс. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классикалық әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Минибаева Раиса Романовна (1945 ж. т.), жобалаушы. Қыздары - Минибаева Татьяна Александровна (1969 ж. т.), Минибаева Наталья Александровна (1972 ж. т.).

## Дереккөздер
Берік Ұзақбайұлы Молжігіт

**Берік Ұзақбайұлы Молжігіт** (6.06.1952 жыл, Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Тасқұдық кентінде туған) - Қазақстанның Құрметті сәулетшісі (2009). 

## Өмірбаяны
Әкесі - Дошекенов Ұзақбай (1933-1991). Анасы - Дошекенова Мынауара (1933-2002).
* 1969 жылдан - Алматы көркемсурет училищесінің студенті.
* 1973 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
* 1978 жылдан - КСРО Көркемөнер академиясы жанындағы И. Репин атындағы Архитектура, мүсін және кескіндеме институтының студенті. КСРО Көркемөнер академиясы жанындағы И. Репин атындағы Архитектура, мүсін және кескіндеме институтының архитектура факультетін (1984) сәулетші-суретші мамандығы бойынша бітірген. 
* 1984 жылдан бері - «Алматыгипрогор-1» жобалау институтының архитектуралық-құрылыс 1-бөлімінің сәулетшісі, жетекші сәулетшісі, сәулетшілер тобының жетекшісі, бас жобалар сәулетшісі, бастығы.

## Келесі объектілердің авторы
* Алматы қаласындағы партия облыстық комитетінің ғимараты
* «Думан» ықшам ауданындағы 1 000 орындық мектеп
* Алматы қаласы әуежайындағы жолаушылар терминалының жаңа ғимараты
* Алматы қаласындағы әкімшілік-тұрғын кешені
* Астана қаласындағы «Керуен» сауда-ойын сауық орталығы
* Тараз қаласындағы Қабылдау үйі.

## Қоғамдық қызметі
* ҚР Сәулетшілері одағының мүшесі (1987)
* ҚР Суретшілері одағының мүшесі (2009).

## Жетістіктері
* ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2006).
* Дүниежүзілік архитектура биенналесінің дипломанты (София қ., 1989, 2009).
* Қазақстанның Құрметті сәулетшісі (2009).

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Молжігітова Шара (1955 ж. т.), бухгалтер.
* Ұлы - Молжігіт Жалғас Берікұлы (1987 ж. т.), студент (Англия).

## Дереккөздер

Санат:6 маусымда туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Сырым ауданында туғандар
Санат:Репин атындағы институт түлектері
Санат:Қазақстан сәулетшілері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстанның құрметті сәулетшілері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақстан сәулетшілер одағы мүшелері
Болат Аманжолұлы Мұсылманбеков

**Мұсылманбеков Болат Аманжолұлы** - 1963 жылы 24 қыркүйекте Семей облысы Аягөз қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Мұсылманбеков Аманжол, марқұм. Анасы - Мұсылманбекова Мафруза, марқұм. Алматы архитектура және құрылыс институтының сәулет факультетін бітірген (1985), сәулетші. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1980 жылдан - Алматы архитектура және құрылыс институтының студенті. 1985 жылдың тамыз айынан - «Семей-облауылжоба» МЖИ сәулетшісі. 1985 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдан - «Аягөзауылқұрылыс» тресінің аға инженері, жобалау-сметалық тобының басшысы. 1989 жылдың наурыз айынан - Аягөз аудандық атқару комитетінің өндірістік тобының жетекшісі. 1989 жылдың қыркүйек айынан - Семей қ. Сәулет және қала құрылысы Бас басқармасының жанындағы жобалау-өндірістік сәулет-жоспарлау бюросының жетекшісі. 1990 жылдан - «Алматыбасжоба» МЖИ 3-ші дәрежелі сәулетшісі. 1991 жылдан - «Казгипрониктибыт» институтының 2-ші дәрежелі сәулетшісі. 1992 жылдан - Сәулет және қала құрылысы бас басқармасының басжоба бөлімінің сәулетшісі («Басжоба»). 1994 жылдан - Алматы қалалық әкімшілігі сәулет және қала қурылысы департаментінің Ленин аудандық сәулет және құрылыс бөлімінің басшысы. 1996 жылдан - Алматы облысы «Геоплан» Мемлекеттік қазыналық коммуналды кәсіпорынының жоспарлау іздеу жұмыстары басқармасының көлемді-жоспарлау шеберханасының басшысы. 2000 жылдан - «Күмбез компания-сы» ЖШС көлемді-жоспарлау шеберханасы бөлімінің басшысы. 2001 жылдан бері - «Күмбез компаниясы» ЖШС директоры. ҚР Сәулетшілер одағы Алматы қалалық филиалының Кеңес мүшесі, бірінші орынбасары. ҚР Қала құрылысшылары одағының мүшесі. «Астананың 10 жылдығы» (2008), мінсіз іскерлік абыройы үшін «INSAM» (2010) медальдарымен марапатталған. Мәдениет қайраткері (2004), Қазақстанның Құрметті сәулетшісі (2008). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2010). Әскери атағы - сөржант. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан - өркендеген мемлекет».Хоббиі - автомобильдер, тарих. Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев. Үйленген. Жұбайы - Мұсылманбекова Гүлнара Мәуленқызы (1963 ж. т.), «Солнечный» сүт зауытының цех басшысы. ¥лы - Мұсылманбеков Дастан Болатұлы (1991 ж. т.); қыздары - Аманжолова Дана Болатқызы (1992 ж. т.), Аманжолова Алуа Болатқызы (2007 ж. т.) 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан сәулетшілері
Болат Кәрімұлы Мұсырғалиев

**Болат Кәрімұлы Мұсырғалиев** (25 желтоқсан, 1943 жыл, Алматы қаласы) - сәулетші, Қазақстан Республикасының Құрметті құрылысшысы (2007).

## Өмірбаяны
Әкесі - Мұсырғалиев Кәрім, марқұм. Анасы - Шатрова Марианна Ермолаевна, марқұм. 
* В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының өнеркәсіптік-азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1967), инженер-құрылысшы. 
* 1968 жылдан бері - ЖИ «Алматыгипрогор-1» ЖШС МАБ-3 инженер-құрастырушысы, бас құрастырушы.

## Қоғамдық қызметі

* ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі.

## Салған құрылыстары
* Пионерлер сарайы (Алматы қ.)
* Павлодар қаласының Бас мешіті
* Астана қаласының циркі (2000 орындық)
* «ҚТЖ» ҰК» АҚ әкімшілік мекемесі (Астана қ.) нысандарын даярлауға қатысқан.

## Марапаттары
* ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған (1984). 
* ҚР Құрметті құрылысшысы (2007).

## Отбасы
Ажырасқан. Қызы - Молодых Анна Болатқызы (1978 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:25 желтоқсанда туғандар
Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан сәулетшілері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Қазақстанның құрметті құрылысшылары
Санат:Қазақстан құрылысшылары
Алмас Баймұқанұлы Ордабаев

**Алмас Баймұқанұлы Ордабаев** - 1938 жылы 19 сәуірде РКФСР Новосібір қаласында туған.
Қазақ.
Әкесі - Ордабаев Баймұхан, экономист, журналист қызметін атқарған. Анасы - Валитова Мунавара Гарифқызы, экономист болған.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының
өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс факультетін бітірген
(1962), инженер-құрылысшы.
Phd (2007). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан сәулетінің ежелгіден XX ғасырдың басына дейінгі тарихы». ҚР Көркемөнер академиясының құрметті академигі.
«Қазақстан XX ғасырдың басына дейінгі сәулеті тарихы»,
«Қазақ киіз үйі», «Қазақ таңбалары», «Қазақ оюы» атты 4
монографияның; сәулет және өнер тарихы мен теориясы,
ескерткіштерді қалпына келтіру, мәдениеттану мәселелері
бойынша 80 мақаланың авторы.
Сәулетші ретінде 50-ден астам нысандар жобаларын
даярлаған, олардың арасында «Самал» тұрғын үй ауданы, «Жаңа алаң», Ғалымдар үйі, Астана қаласындағы
Саяси қуғын-сүргін қурбандарына орнатылған монумент,
Аңырақай шайқасы монументі бар.
Қазақстанның «Халық қаһарманы» жоғары марапатының,
сонымен қатар ҚР ¥лттық Гвардиясы арнаулы үлгідегі
киімінің авторы.
Маңғышлақ пен Түркістанның сәулеттік ескерткіштерінде
зерттеу ізденістерін жүргізген.
Атқарылған дизайнерлік жобалар қатарында - ортаны
жабдықтау дизайны, интерьер дизайны, кескіндік дизайн,
өнеркәсіптік дизайн, жиһаз, киім дизайны, көрме дизайны
жұмыстары бар.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
1962 жылдан - сәулетші, аға сәулетші, жобаның бас
сәулетшісі, «Казгорстройпроект» жобалау институттары
шеберханасының, «Алмаатагипрогор», ҚазКСР Мәдениет
министрлігінің қалпына келтіру шеберханаларының бас
сәулетшісі, ҚазКСР ХШЖК бас дизайнері, ҚР Дизайнерлер
одағының жобалау бөлімшелеріндегі жобалардың бас
дизайнері.
Қазіргі уақытта - «Қазақстан Дизайнерлер одағының» РАБ
жанындағы «ДАРТ» ЖШС жобаларының бас сәулетшісі.
ҚР Дизайнерлер одағының мүшесі, ҚР Сәулетшілер ода-
ғының мүшесі.
ҚР Мәдениет министрлігінің Республикалық «Астана-
Бәйтерек-2005» фестивалінің лауреаты. Қазақстанның
Қурметті сәулетшісі. «Ерен еңбегі үшін», «Астананың 10
жылдығы» медальдарымен марапатталған.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Төле би.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «¥дайы шаруашылық және мәдени өсу, дүниежүзінің дамушы елдерінің
қатарына кіру».
Сүйіп оқитын әдебиеті - Т. Манн, Дж. Руми, М. Галиб,
М. Пруст.
Үйленген. Жұбайы - Дауғалиева Ольга Маратқызы
(1958 ж. т.), жобалау бюросының сәулетшісі. Қыздары -
Стекликова Жәмила Алмасқызы (1962 ж. т.), Ордабаева
Әлия Алмасқызы (1975 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Ресей қазақтары
Қарағанды көмір кенін сату туралы акт

**Қарағанды көмір кенін сату туралы акт**. 1856 ж. 14 наурызда Омбы қаласында Сібір қырғыздарының (қазақтарының) облысы басқармасына уәкілетті кісілер - Екатеринбург көпесі Н. Ушаковпен жергілікті бай И. Өтеповарасында қол қойылған. *«Ұзындығы да, көлденеңі де он шақырымдық кесімді жер, оның асты мен үстіндегі барлық кен, металл мен минералдар»* тау-кен кәсіпкер көпестер Рязанов, Зотов және Ушаковтар компаниясының иелігіне көшті, мұның қазіргі шекарасын шығыста — Майқұдық бұлағы, онтүстікте — Бұқпа ө., батыста Байжан, солтүстікте Теректі бұйраты деп аталатын шоқылар құрайды. Актіге қол қойылар алдында көп жылдар бойы аталған жердің табиғат байлығын бағалау жұмысы жүргізілді. 19 ғ-дың 40-жылдарынан бастап көпес Н. Ушаков Орта Азия мен Қазақстанға жасаған сауда сапарлары кезінде Қарағанды бойы, Ақ бұйрат өңірі мен Нілді шоқысындағы аса бай тас көмір жөне мыс кен орындары жайлы дерекмәлімет жинады. 1847 жылдың 16 шілдесінде ол Соқыр ө. бойындағы Саран көмір кенін игеру жөнінде Ақмола округтік приказына мәлімхат түсірді. 1847 жылдың 1 сәуірінде ауданы 10 шаршы км Саран учаскесін 114 сом 30 тиынға жалға алды. 1854 ж. қыркүйекте Қарағандыбасы мекені кен орнына жасалған 1-барлау нәтижесінде бұл жер пайдалануға жарамды деп табылды. 1856 ж. мұнда Иванов разрезі деп аталған 1-кен қазылатын орын іске қосылды.

## Дереккөздер


Санат:Құжаттар
Елубай Абдуллаұлы Орымбаев

**Елубай Абдуллаұлы Орымбаев** (24.01.1950 жыл, Түркістан облысы, Созақ ауданы, Таскөмірсай кенті) - Қазақстанның құрметті құрылысшысы. Қазақ.

## Білімі
* Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген, инженер-құрылысшы-технолог. Жобаларды басқаруға РМІ әдіснамасы бойынша сертификаты бар (2006).

## Еңбек жолы
* 1972 жылдан - ҚазКСР Ауырқұрылысмині «Қаратаухимқұрылыс» тресінің құрылыс материалдары комбинатының шебері
* 1973 жылдан - бас технологі, бас инженері (Жаңатас қ.).
* 1975 жылдан - ҚазКСР Монтаж арнайы құрылыс министрлігі «Қазболатконструкция» Жаңатас басқармасы өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы.
* 1977 жылдан - ҚазКСР Ауыр құрылыс министрлігі «Қаратауфосфорқұрылыс» тресінің №2 жылжымалы механикаландырылған колоннасының бас инженері (Жаңатас қ.).
* 1983 жылдан - «Зауытқұрылыс» құрылыс-монтаждау поезінің бастығы
* 1988 жылдан - ҚазКСР Ауырқұрылысмині «Қаратаухимқұрылыс» тресінің бас инженері (Жаңатас қ.).
* 1992 жылдан - ҚР Ауырқұрылысмині «Қаратаухимқұрылыс» тресінің басқарушысы (Жаңатас қ.).
* 1993 жылдан - «Қаратаухимқұрылыс» АҚ президенті.
* 1996 жылдан - Жамбыл облысы Сәулет, тұрғын үй салу және әкім аумағына құрылыс салу департаментінің бастығы (Тараз қ.).
* 1998 жылдан - «Достук Достык Дружба» ОСОО қырғыз-қазақ-ресей бірлескен кәсіпорнының бас директоры (Алматы қ.).
* 1999 жылдан - «Тараз» ӨҚК Басқармасының төрағасы, «РЫМ» өнеркәсіп корпорациясының президенті (Тараз қ.).
* 2002 жылдан - «Виал» ЖШС бас директорының орынбасары (Алматы қ.).
* 2006 жылдан - «Alwin Group» ЖШС инвестициялық құрылыс компаниясы бас директорының орынбасары, бас директоры (Алматы қ.).
* 2008 жылдан қаңтар айынан - «Atameken Kurylys» құрылыс компаниясының бас директоры (Алматы қ.).
* 2008 жылдан мамыр айынан - «Достық Құрылыс» құрылыс компаниясы» ЖШС бас директоры (Алматы қ.).
* 2009 жылдан наурыз айынан бері - «REAL Plus» ЖШС директоры (Астана қ.).

Оның жетекшілігімен ҚР-да көптеген объектілер салынып, пайдалануға енгізілді, оның ішінде: ҚР қорғаныс министрлігінің әскери клиникалық госпиталі (Алматы қ.). «Бес-Тұлға» 21 қабатты тұрғын үй кешені (Алматы қ.), «Земляничная поляна» коттедждер қалашығы (Каменка кенті), Атырау қ. тұрғын үй кешендері, кен-байыту фабрикалары, зауытттар, Қаратау химиялық өнеркәсіп фосфорит бассейнінің кеніштері және т.б.

## Марапаттары мен жетістіктері
ҚР Құрметті құрылысшысы (2010).

## Отбасы
Үйленген. 3 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:24 қаңтарда туғандар
Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Созақ ауданында туғандар
Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Жаңатас тұлғалары
Санат:Қазақстан құрылысшылары
Санат:Қазақстанның құрметті құрылысшылары
Санат:Қаратаухимқұрылыс тұлғалары
Рәшкүл Жәлелқызы Оспанәлиева

**Рәшкүл Жәлелқызы Оспанәлиева** - 1961 жылы 20 қазанда Жамбыл облысы Шy ауданының Абай ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Оспанәлиев Жәлел Оспанәлиұлы, марқұм, зоотехник болған. Анасы - Оспанәлиева Тұрар Бекенқызы, зейнеткер.

Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институты Алматы филиалының бидайды сақтау және қайта өңдеу технологиясы факультетін бітірген (1984), инженер-технолог.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2002 жылдан - «Асар» партиясы, 2005 жылдан - «Нұр Отан»).
1978 жылдан - Жамбыл облысы Шy ауданының Абай атындағы ОМ бастауыш сынып мұғалімі. 1979 жылдан - Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институты Алматы филиалының студенті. 1984 жылдан - Шымкент диірмен комбинатының зертханашысы, инженері, аға инженері. 1992 жылдан - Шымкент қаласының №35 ОМ бастауыш сынып мұғалімі. 1995 жылдан - жеке кәсіпкер -
«Айнұр» шаштараз салонын ұйымдастырушы. 1996 жылдан - «Қанат» ЖШС (бидай өңдейтін) директоры. 1998 жылдан - «Береке» ЖШС директоры. 2007 жылдан бері - «Корпорация «Береке А» ЖШС бас
директоры.

Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 4-ші шақырылым депутаты (2007-2011). Шымкент қалалық мәслихатының «Нұр Отан» ХДП ұсынылған депутаты (2006-2007).

Қазақстанның іскер әйелдер қауымдастығының мүшесі (2002 жылдан). «Атамекен» Шымкент қалалық кәсіпкерлер мен жұмыс берушілер одағының төрайымы (2006 жылдан).

Шымкент қаласындағы «Нұр Отан» ХДП Еңбекші аудандық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі (2008 жылдан). ОҚО Балалардың құқықтарын қорғау департаменті жанындағы консультациялық-мәжілістік кеңес терағасының орынбасары (2008 жылдан). ОҚО Азаматтық альянсының вице-президенті (2008 жылдан).

«Құрмет» (2006), «Признание» (Халықаралық әлеуметтік бастамаларды көтермелеу қорының, Ресей, 2008) медальдарымен; «Отандық тауар өндірісі және құрылыс» номинациясында «Әйел басшылық ететін үздік кәсіпорын» республикалық сайысының жеңімпазы ретінде ҚР Президенті жанындағы Отбасы және әйелдер істері жөніндегі ұлттық комиссияның дипломымен (2005); «Тұрғын үй құрылысын дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны мерзімінен бұрын орындағаны үшін» Оңтүстік Қазақстан облыстық сәулет, құрылыс және көркейту департаментінің дипломымен (2005); «Мәдени және гуманитарлық салалардағы қайырымдылықжәне демеушілік қызметі үшін» ҚР
Президентінің Құрмет дипломымен (2006); орта кәсіпкерлік субъектілері арасындағы «Жылдың үздік әлеуметтік жобасы» номинациясында «Парыз-2009» бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі бойынша өткізілген сайыстың күміс лауреаты ретінде ҚР Президентінің дипломымен; ҚР Президентінің алғыстарымен марапатталған (2005, 2007). 

Жамбыл облысы Шу ауданының (2008), ОҚО Бәйдібек, Қазығұрт аудандарының (2008-2009) Құрметті азаматы.

Діни көзқарасы - ислам.

Турмыс құрған. Жубайы - Толыбаев Әлішер Наматиллаулы (1958 ж. т.), «Корпорация «Береке А» ЖШС бас директорының орынбасары. Қыздары - Толыбаева Роза Әлішерқызы (1984 ж. т.), Толыбаева Айнур Әлішерқызы (1994 ж. т.); ұлы - Толыбаев Нұрлан Әлішерұлы (1986 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Парыз сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Санат:Қазақстан әйелдері
Қарағанды қаласы құрметті азаматтарының кітабы

**«Қарағанды қаласы құрметті азаматтарының кітабы»** - Еңбекшілер депутаттары Қарағанды қалалық Кеңесінің 1967 жылғы 12 қазандағы шешімімен *«Қарағанды қаласының құрметті азаматы»* атағын беру туралы ереже бекітілді.

Бұл атақ ғылым, мәдениет, қала шаруашылығы, халыққа білім беру, денсаулық сақтау саласында қалаға сіңірген ерекше еңбегі үшін жұмысшыларға, инженер-техник қызметкерлерге, қызметшілерге, зейнеткерлерге; қаланың қоғамдық өміріне белсене араласқаны үшін өндіріс озаттарына; сондай-ақ облыс аймағына қонған ғарышкерлеріне берілді. Құрметті атақ қоғамдық ұйымдардың, кәсіпорындардың, мекемелердің ұсынуы бойынша қалалық мәслихат депутаттары сессиясының шешімімен беріледі. Кітапқа енгізілген азаматтарға дипломдар мен ленталар табыс етіледі. 

2005 жылдың қарсаңында кітапка 100-ге жуық адам енгізілді, олардың арасында қаланың тұңғыш дәрігерлерінің бірі Ядвига Фридриховна Алалыкина(1967), КСРО-ның Құрметті шахтері Мағауия Рақышев (1967), ғарышкерлер Георгий Степанович Шонин, Валерий Николаевич Кубасов, Анатолий Васильевич Филипченко, В. И. Волков, В. В. Горбатко, В. А. Шаталов, А. С. Елисеев (барлығы да 1969), В. И. Севастьянов, А. Г. Николаев (1970), Кеңес Одағының Батыры М. Мамраев (1971), Социалистік Еңбек Ері Ж. Рүстемов (1971), ғарышкер Н. Н. Рукавишников (1971), партия ардагері X. Әміров (1971), жазушы Г. Мұстафин (1972), ғарышкерлер В. Г. Лазарев, О. Г. Мақаров (1973), облыста денсаулық сақтау ісін ұйымдастырушылардың бірі П. М. Поспелов (1973), «Қарағанды тұрғын үй құрылысы» тресінің сылақшылар бригадирі А. В. Катаржнов (1974), Социалистік Еңбек Ерлері С. П. Рудометкин, Б. Нұрмағамбетов (1977). Даңқ орденінің толық иегері И. А. Қарабанов (1979), Социалистік Еңбек Ері В. И. Язев (1979), ҚазКСР-інің халық артисі Ж. Н. Шашкина (1985), қазақтың тұңғыш ғарышкері Т.Әубәкіров (1991), Даңқ орденінің толық иегерлері Н. Покатилов, М. Сүлейменов (1994), мүсінші А. Билық (1999), ғалымдар Ғ. Құлқыбаев, 3. Молдахметов (2001) т. б.

## Дереккөздер


Санат:Қарағандының құрметті азаматтары
Қарағанды локомотив депосы

**Қарағанды локомотив депосы** (Қарағанды, Карпат к., 19), Қарағанды темір жолының Қарағанды бөлімшесі құрамында. Локомотивтердің жұмыс істеуін кадағалап тексереді және оларды жөндеуден өткізеді. Қарағанды көмір бассейнін транспортпен қамтамасыз ету қажеттілігінен Бурабай курорты - Қарағанды темір жол желісінің пайдалануға берілуіне байланысты 1933 ж. ұйымдастырылды. 1931-33 ж. депо Нұра станциясында болды. 1963 жылға дейін паровоздар, 1963-82 ж. аралығында тепловоздар пайдаланылды. 1981 ж. Қарағанды—Мойынты темір жол желісінің электрлендіруіне байланысты тепловоздарды электровоздар алмастырды. Депо ұжымдары ұйымдасқан күннен бастап, Қарағанды көмір бассейнінің, Балқаштың мыс балқыту кесіпорындарының, Жезқазған — Қарсақбай кен-металлургия кешенінің өнімдерін, түрлі материалдарды, жабдықтарды тасымалдап келеді. Ұлы Отан соғысы жылдарында цепо соғыс жағдайының барынша кауырт графигі бойынша жұмыс істеп, поездардың дамылсыз жүрісін камтамасыз етті. Қарағанды локомотив депосында 11 адам Ленин орденімен,6 адам Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды темір жолы
Владимир Александрович Пинчук

**Владимир Александрович Пинчук** - 1964 жылдың 5 мамырында Целиноград облысында туған.
Орыс.

Целиноград инженерлік-құрылыс институтын бітірген (1981).
Бюджет қызметкерлеріне арналған муниципалдық тұрғын үй; Қорғаныс министрлігі үйі; «Адель», «Уют», «Жағалау», «Виктория», «Тәуелсіздік», «Миссон» тұрғын үй кешендері; Онкологиялық орталықперзентхана, Астана
қаласындағы балалар мен ересектерге арналған емханалар құрылыстарының жетекшісі.
1986 жылдан - МемҒЗТИ Целинный филиалының құрылыс жөніндегі учаскесінің шебері, 1991 жылдан - КҚН
бастығының орынбасары (Целиноград қ.). 1996 жылдан
кәсіпкерлікпен айналысады. 1999 жылдан - ғимараттардың күрделі құрылысы мен ағымдағы жөндеуі бойынша «Пинчук» ЖК ұйымдастырушысы (Астана қ.).
1999 жылдан бері - «НИКС Инжиниринг Групп ИВ» ЖШС директоры.

«Құрмет» орденімен марапатталған (2009).
ҚР құрметті құрылысшысы.

## Дереккөздер


Санат:5 мамырда туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:Қазақстан құрылысшылары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстанның құрметті құрылысшылары
Қарағанды медицина колледжі

**Қарағанды медицина колледжі**, арнаулы медициналық орта оқу орны (Чкалов к.,7). 1935 ж. алғашқыда 2 жылдық мейіркеш пен акушер мектебі болып ұйымдастырынған. Мектепті алғашқы ұйымдастырушылар белгілі дәрігерлер Т. Н. Алалыкина, Т. А. Коломенская, М. И. Раева, С. В. Еранина, X. Ж. Мақажанов, М. С. Рахымбеков, Ш. А. Қайназаров. Колледжді қаланың атақты дәрігерлері медицина ғылымдарының кандидаты, профессор, хирург-дәрігер О. М. Мәдікенов, Облыстық жақсүйектік клиникасының бас дәрігері А. П. Тодорова, Облыстық клиникалық ауруханасының урологиялық белімінің меңгерушісі Н. Ф. Қонынин т.б. бітірді. 1989 жылдан оқу мемл. тілде жүргізілуде. Оқыту 7 мамандық бойынша жүргізіледі, олар: *«емдеу ісі», «мейіркеш ісі», «ақушер ісі», «фармация», «гигиена жене эпидемиология», «зертханалық диагностика», «ортопедиялық стоматология»*. Оқу -материалдық база 30-дан астам оқу аудиторияларды, санитарлық-химиялық, микробиология, процедура және тану кабинеттерін камтиды. Колледж оқушылары облыс және қала ЕПМ практиканы өтеді, 35-тен астам денсаулық сақтау ұйымдарымен әлеуметтік байланыс жасауда. Колледжде орта медицина қызметкерлерінін білімін жетілдіру факті жыл сайын 3000 маманның білімін жетілдіреді. Колледжі ұзақ жылдар М. Көккөзов басқарды, директоры А. Нұрбеков (2006).

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы колледждері
Мурман Макарович Пиртахия

**Мурман Макарович Пиртахия** (1950 жылы 22 қыркүйекте туған, Грузин КСР Миха-Цхакая қаласы) – қазақстандық қоғам қайраткері.

## Өмірбаяны
Ұлты - Грузин.
Әкесі - Макар Михайлович Пиртахия, марқұм. Анасы -
Нина Фарновна Пиртахия, марқұм.

Бүкілодақтық сырттай оқытатын политехникалық институтының құрылыс факультетін (Мәскеу қ., 1981), инженер-
құрылысшы-технолог мамандығы бойынша; Марксизм-
ленинизм университетінің (Шевченко қ., 1984) экономика факультeтін экономист мамандығы бойынша бітірген.
Грузин жәнe орыс тілдерін біледі.

1968 жылдан - Цхакая кілем комбинатында механикалық
цехтың 3-ші дәрежелі слесарі. 1971 жылдан - «Қазжылуизоляция» трeсінің МБ орталық-дайындама шеберханасының оқшаулаушы-қаңылтыршысы, 1978 жылдан шебері (Шевченко қ.). 1982 жылдан - «Қазжылуизоляция» тресінің материалдық-техникалық жабдықтау бөлімінің бастығы, 1986 жылдан - трест басқармасы бастығының
орынбасары.

1997 жылдан - «Қазжылуизоляция» АҚ вице-президенті.

2000 жылдан бері - «Қазжылуизоляция» АҚ бірінші вице-президенті.

## Жеке өмірі
Маңғыстау облыстық «Сакартвело» Грузия халықтарының мәдениет орталығы қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары. Маңғыстау облысының Қазақстан халқы кіші ассамблеясының мүшесі.

Маңғыстау облысы әкімінің (2000, 2007), Ақтау қаласы әкімінің (2000) құрмет грамоталарымен марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның және онда тұратын халықтың өркендеуі».

Үйленген. Жұбайы - Лидия Николаевна Пиртахия (1952 ж. т.).
Қызы - Ольга Мурмановна Пиртахия (1975 ж. т.); ұлы - Макар Мурманович Пиртахия (1983 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Мұхит Ғазизұлы Мырзалиев-Ақанаев

**Мұхит Ғазизұлы Мырзалиев-Ақанаев** (12.01.1989, Алматы) - фотограф. 

Әкесі - Ғазиз Қадырұлы Мырзалиев (1970 жылы туған), кескіндемеші. Анасы - Ботагөз Амандосқызы Ақанаева (1971 жылы туған), кескіндемеші.

* А. Ақанаев пен Л. Оразбекованың Мектеп-студиясының өнертану, кескіндеме, сурет және композиция факультетін бітірген (2005), суретші-мәдениеттанушы.
* Бейнелеу өнерінің түрлері - кескіндеме, графика және мүсін, көркем фото.
* Арт-нысандар-«Музыканттар», «Бетперделі әйел», «Панк-Дива», «Күнсұлу», «Гербарий», «Ұлы қорған» Қуыршақтар циклының; «Қала рухы» циклынан «Темір текті анархист», «Сақтардың аң стилі» жұмыстар циклының авторы.
* 2005 жылдан - «Shahar культура» журналының штаттан тыс фотографы.
* Кескіндеменің топтық көрмесі (Лаваль қаласы, Канада, 1998), «Ұлы көшпенділер алаулары» (Астана қаласы, 2001), Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайындағы (2004) отандық және халықаралық көрмелерге қатысқан.
* Жұмыстары «Шежіре», «Has-Sanat» және басқа галереяларда қойылған.
* Жұмыстары Қазақстан, Канада, Испанияның мәдени қорлары жинақтарында, сондай-ақ Қазақстан, Венгрия, АҚШ, Канаданың жеке коллекцияларында сақталуда.
* ЮНЕСКО жанындағы сыншылар мен өнертанушылардың Халықаралық Ассоциациясы (*АІСА*) ұлттық секциясының мүшесі.
* ҚР Көркемөнер академиясының графика бөлімінің мүшесі.
* ЮНЕСКО жобасы - халықаралық «Балалар әлемді суретке салады» конкурсының лауреаты. «Шабыт» жастар конкурсының 2-ші сыйлығымен және медалімен мараптталған (Астана қаласы, 2006).
* Бойдақ.

## Дереккөздер

Санат:12 қаңтарда туғандар
Санат:1989 жылы туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан фотографтары
Санат:Алматыда туғандар
Санат:ЮНЕСКО жанындағы сыншылар мен өнертанушылардың Халықаралық Ассоциациясы мүшелері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясы мүшелері
Құсайын Уақбайұлы Омаров

**Құсайын Уақбайұлы Омаров** - 1952 жылы 15 қарашада Павлодар облысы Ибятинский
ауданының Зор-Октябрь ауылында туған. Қазақ.
Целиноград инженер-құрылыс институтының механика
факультетін бітірген (1975), мамандығы - «Автомобиль көлігі», инженер-механик.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1975 жылдан - АТП-3 шебері, механигі, аға инженері, 1981
жылдан - бастықтың орынбасары, 1987 жылдан - директоры.
1995 жылдан бері - «Алматықұрылыстранс» АҚ бас
директоры.
Қазақстанның Құрметті құрылысшысы.
Хоббиі - саятшылық, футбол.
Үйленген. Жұбайы - Омарова Ләззат Қайболлақызы, ди-
ректор орынбасары. Балалары - Индира, Данияр, Мәдияр,
Алдияр, Жұлдыз.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар