open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы

**Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы** () — Физиология және медицинада салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық.

Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. 

Физиология және медицинадан алғашқы Нобель сыйлығы Эмиль Адольф фон Берингке берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі.

## Лауреаттар
Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі

## Тағы қараңыз
* Нобель сыйлығы

## Дереккөздер

Санат:Нобель сыйлығы
Санат:Сыйлықтар
Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы

**Бейбітшілік саласындағы [[Нобель сыйлығы]]** — швед өнеркәсіпшісі, өнертапқыш және қару-жарақ өндірушісі Альфред Нобельдің өсиетіне сәйкес тағайындалған бес Нобель сыйлығының бірі (химия, физика, физиология немесе медицина және әдебиет салаларындағы сыйлықтармен қатар).

1901 жылдың наурыз айынан бастап бұл сыйлық жыл сайын (кейбір ерекше жағдайларды есептемегенде) «халықтар арасындағы туыстық қатынастарды нығайту, тұрақты әскерлердің санын азайту немесе толықтай жою, сондай-ақ бейбіт конференцияларды ұйымдастыру мен насихаттау ісіне ең көп әрі ең жақсы үлес қосқан» тұлғаларға беріліп келеді. «Қазіргі заман тарихының Оксфорд сөздігі» (The Oxford Dictionary of Contemporary History) бұл марапатты «әлемдегі ең беделді сыйлық» деп сипаттайды.

Нобельдің өсиеті бойынша, бұл сыйлықтың басқа номинациялардан басты айырмашылығы бар: лауреаттарды Швеция емес, Норвегия парламенті тағайындайтын бес адамнан тұратын арнайы Норвегия Нобель комитеті таңдайды.

## Лауреаттар
Бейбітшілік саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі

## Дереккөздер

Санат:Нобель сыйлығы
Санат:Сыйлықтар
Георгий Мокеевич Марков

**Марков Георгий Мокеевич** (1911-1991) орыс жазушысы,қоғам қайраткері.Екі мәрте Социалистік Еңбек ері,КСРО мемлекеттік сыйлығының(1952),және Ленниндік сыйлықтың лауриаты(1976).Ә-пен қызмет бабында араласып ,хат жазып ,пікір алысып жүрген.1973ж.алматыға келген сапарында Әуезов мұражайына барып көрді.Пікір кітабында Ә-тә жақсы көріп,қадыр тұтқанын,жазушы ретінде Мұхаңның әдибиетте теңдесі жоқ ерлік жасаған жазған.

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:1911 жылы туғандар
Жігіттің үш жұрты

**Жігіттің үш жұрты** - Қазақ халқының дәстүрі бойынша ер жігіттің үш жұрты болады. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Бұл үшеуі де жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады.
Халық осы үш жұртына былай деп баға берген. "Өз жұртың - күншіл, бар болсаң - көре алмайды, жоқ болсаң - бере алмайды, жақсы болсаң - күндейді, жаман болсаң - жүндейді.
Қайын жұртың - міншіл, қолыңның ұзындығына қарайды, жағаңның қызылдығына қарайды, берсең - жағасың, бермесең - дауға қаласың. Нағашы жұртың - сыншыл, жақсылығыңа сүйенеді, жамандығыңа күйінеді. Әрқашан тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады". Тегін айтылмаған бұл қағидалардың шындығы бар. Туыстық негіз бен атаулар осы үш жұрттан басталып, жақындық қатынас ағайын, туыс, нағашылы-жиендіілік, жамағайын, жекжат, жұрағат, құдандалы деп аталады. Мұны туыстық атау дейміз. Халқымызда туыстық қатынастың көптеген көптеген атаулары және соған лайық жол-жоралғылары да бар. Халықтың сол атауларын, оның сырларын білгеннің зияны жоқ. Ескерте кететін жай - туыстық қатынас пен атаулар жігіт жағынан көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Базарбай Асамбаев

**Асамбаев Базарбай** -  Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Шұбар ауылдық советі, Жаңалық колхозының бригадирі (1940). 1904 жылы Талдықорған облысы, Шұбар ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1930 жылы Жаңалық колхозын ұйымдастыру барысына ат салысады.
* 1940 жылы қызылшашылар бригадасының бригадирі болады. Сол жылы өнім алудан жоғары көрсеткіш бергені үшін  "Құрмет грамотасымен" марапаталады.
* 1941 жылы Ұлы Отан соғысына аттанып, майданда болады. Соғыстан қайтқан соң өз колхозында  жұмысын жалғастырып, жоғары өнім алуға бар күш-жігерін салады. 1945 жылы  "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. 
* 1947 жылы агротекниханы дұрыс қолдана білудің арқасында оның бригадасы 5 гектар жерден 869 центнерден, 19 гектардан 339 центнерден қант қызылшасын жинаған.
* 1948 жылы 3 гектар жерге 826 центнер қант қызылшасын өсіріп, бұл еңбегі үшін екінші Ленин орденімен нагардталады.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945) 
* 2 мәрте Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Серпер

* Серпер – Құрманғазының күйі.
* Серпер – Құрманғазы аудандық газеті.
* Серпер – Қазақ эстрадасында дәстүрлі әндерді орындаушы музыкалық топ.
Пелагея Прохоровна Баева

**Баева Пелагея Прохоровна** -  Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Мерке ауданы, "Новый путь" колхозының звеношысы (1947). 1908 жылы Жамбыл облысы, Мерке ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 10 жасынан бастап байларда жалшы болады.
* 1940 жылы "Новый путь" колхозына колхозшы болып кіреді.
* 1947 жылы қызылшашылар тобының звеношысы болып тағайындалады. Осы жылы оның бригадасы 2 гектар жерден 2030 центнер қазып, яғни әр гектардан 1015 центнерден қант қызылшасын алып, жоспарды артығымен орындайды.
* 1948 жылы Мерке ауылдық советінің депутаты болып сайланады және сол жылы оны қызлшашылар бригадасының бригадирі етіп тағайындайды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Никколо Тарталья

нобай|оңға|Тарталья Никколо
Тарталья Никколо(1499 -1557) - итальян математигі.Ол өзінің >(1537 жылы) деген еңбегінде зеңбірек оғының ұшу жолының қисық сызық(парабола) болатынын және зеңбіректің оқпаны жер бетіне 45˚ көлбеу бұрыш жасап орналасқанда оның оғының алысқа түсетінін анықтаған.>(1556 -1560 жылдары) деген еңбегі арифметика, алгебра және геометрия мәселелеріне арналған.Н.Тартальяның аты Джероламо Карлономен(1501 - 1576) қатар 3-дәрежелі теңдеуді радикал арқылы шешу тәсіліне байланысты әйгілі болған.

## Дереккөздер
Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Сейдегүл Байдешова

**Байдешова Сейдегүл** -  Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Свердлов ауданы, "Кеңес-1" колхозының звеношысы (1939). 1913 жылы Жамбыл облысы, Лугов ауданында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1930 жылы "Кеңес-1" колхозына колхозшы болып кіреді.
* 1939 жылы қызылшашылар тобының звеношысы болып тағайындалады.
* 1945 жылы қант қызылшасынан мол өнім алады. Осы еңбегі үшін  "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. 
* 1947 жылы 7,25 гектар қант қызылшасының алқабының әр гектарынан 503 центнерден, сонымен қатар 2 гектар жердің әр гектарынан 841 центнерден өнім жинайды.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945)
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Декарттық координаттар жүйесі

**Декарттық координаттар жүйесі** немесе **картезиандық координаттар жүйесі** - координаттар осіндегі межелері немесе базистік векторларының ұзындықтары тең, жазықтықтағы немесе кеңістіктегі түзу сызықты координаттар жүйесі. Әдетте, тікбұрышты декарттық координаттар  жүйесі қолданылады. Бұл жүйені 1637 жылы француз ғалымы Рене Декарт (1596 - 1650) енгізген. Нақты сандарды көрнекі түрде өрнектеу үшін сан түзуі пайдаланады. Әрбір нақты санға сан түзуінің  бір нүктесі сәйкес болады және керісінше - сан түзуінің әрбір нүктесіне бір нақты сан сәйкес болады. Өзара перпендикуляр екі сан түзуі тікбұрышты(декарттық) координаттар жүйесін түзеді.Сан түзулері координаттар осьтері деп аталған.Осылардың қиылысу нүктесіне екі сан осінің бас нүктесі 0(нөл) саны сәйкес болады.Осы коорлинаттар жүйесі жазықтықты төрт бөлікке - квадранттарға бөледі.

Тікбұрышты координаттар жүйесінде нақты сандардың әрбір реттелген жұбына(x, y) жазықтықтың бір нүктесі сәйкес қойылады.Керісінше, жазықтықтың әрбір нүктесіне реттелген сандар жұбы сәйкес болады.Осы сан жұбындағы сандар - сәйкес нүктенің координаттары деп аталған.Координаттардың бас нүктесіне реттелген сандар жұбы(0,0) сәйкес келеді.Координаттардың бас нүктесі O(латынша > - > деген сөздің алғашқы әрпінен алынған) нүктесімен белгіленеді.1679 жылы француз математигі Филипп де Лайр(1640 - 1718) > деген ғылыми атауды енгізген.

thumb|200px
Декарт координаттары - жазықтықта белгіленген өзара перпендикуляр екі түзуге (өстерге) дейінгі қашықтықтары арқылы нүктенің жазықтықтағы орнын анықтау әдісі. Бұл ұғымды бүгіннен екі мың жылдан аса бұрын Архимед пен Пегастық Апполони, тіпті көне мысырлықтар қарастырған. Бұл идеяныалғаш рет жүйелі түрде П. Ферма (P. Fermat) және Р. Декарт (R. Descartes) дамытты; олардың айтуы бойынша қашықтық тек қана оң сан немесе нөл болуы мүмкін. Аталған қашықтықтардың біреуі немесе екеуі де теріс сан болуы туралы пікір Исаак Ньютонға (I. Newton) жатады. Осы қашықтықтарды алғашқы рет «координаттар» деп атаған Готфрид Вильгельм Лейбниц (G. Leibniz) болатын.
## Дереккөздер
Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.


Санат:Координаттар жүйесі
Кавальери принципі

Кавалери принципі: егер екі дене параллел екі жазықтықтың аралығында үшінші бір параллел жазықтық қиып өткенде аудандары тең жазық пішіндер(фигуралар) пайда болатындай болып орналасса онда бұл денелердің көлемдері де өзара тең болады.Бұл жайт Кавальери принципі деп аталған.Бұл принцип кезінде ежелгі грек математиктеріне де белгілі болған.Бірақ мұны 1635 жылы итальян математигі Бонавентура Кавальери(1598 - 1647) өзінің > деген ғылыми еңбегінде бөлшектенбейтін(бөлінбейтін) деп аталған әдіспен аудан және көлем анықтау әдісін негіздеген.Кавальери жазық пішіндердің(фигуралардың) өзара параллел хордаларын және денелердің жазық параллел қималарын бөлінбейтіндер деп атаған.

## Дереккөздер
Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Насиреддин Туси

нобай|оңға|Насиреддин Туси
**Насиреддин Туси**(1201 - 1274) - әзірбайжан ғалымы. Геометриялық ойдың дамуына оның "Евклидті баяндау" деген еңбегінің маңызы зор болды. Бұл еңбек 1594 жылы Римде араб тілінде жарық көрген. XVII ғасырда латын тілінде 2 рет басылған. Насиреддин Тусидің бұл еңбегінде Омар һайямнан (1048 - 1131) кейін оның айтқанындай Евклидтік паралелдік түзу туралы пайымдаудың салдары екені айтылған. Насиреддин Тусидің "Толық төрт қабырғалық туралы трактат" деген еңбегінің нәтижесінде жазық және сфералық тригонометрия математикалық жеке пән болып қалыптасты. Ол алғаш болып сфералық полярлық үшбұрыш түсінігін қалыптастырған.
## Дереккөздер


Санат:1201 жылы туғандар
Санат:1274 жылы қайтыс болғандар
Санат:Әзербайжан тұлғалары
Санат:Ғалымдар
Санат:Математиктер
Екілік санау жүйесі

**Екілік санау жүйесі** - негізіне 2 саны алынған позициялық түзіліс бойынша құрылған санау жүйесі.Бұл санау жүйесінде тек екі таңба 0(нөл) және 1 ғана болады.2 саны 2-разрядтық бірлігі болып есептеледі де 10(> деп оқылады) түрінде жазылады. Келесі разрядтың әрбір бірлігі алдыңғы разрядтан 2 есе артық болады, яғни осы бірліктер 2, 4, 8, 16, ...., 2n, ...... сандар тізбегін құрады.

Ондық санау жүйесінде жазылған санды екілік санау жүйесінде жазу үшін, оны біртіндеп 2-ге бөледі де қалған қалдықтарды: 0 мен 1-ді  ең соңғысын бірінші орынға қойып кері бағыт бойынша жазады: мысалы,

43 = 21*2 + 1; 21 = 10*2 +1; 10 = 5*2 + 1; 5 = 2*2 +1; 2 = 1*2 + 0; 1 = 0*2 + 1.

Есептеу математикасында негізінен екілік санау жүйесі қолданылады. Екілік санау жүйесінде жазылған сандарды есептеу техникасында қолдану ыңғайлы.

Компьютерде, әдетте ондық емес, позициялық екілік санау жүйесі, яғни негізгі "2" санау жүйесі қолданылады.

Екілік жүйенің елеулі кемшілігі - санды бұл жүйеде жазу үшін 0 мен 1 цифрлары мейлінше көп қажет болатындығында. Бұл адамның  екілік сандарды қабылдауын қиындатады. Мысалы, 156 ондық санының екілік жүйедегі түрі мынадай: 10011100. Сондықтан, екілік жүйені, қағида бойынша компьютердің ішкі қажеттілігі" үшін қолданады, ал адамның компьютермен жұмыс істеуі үшін, үлкен негізді санау жүйесін таңдайды. Бұл жағдайда сегіздік және он алтылық санау жүйелері жиі қолданылады, өйткені бұдан былай көрсетілетіндей, бұл екі жүйе мен екілік жүйенің арасында сандарды бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыруды жеңілдететін қарапайым байланыс бар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Коминтерн

**Коминтерн** — Елді мекен атаулары:
## Қазақстан
* *Коминтерн* — Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданындағы Аққайың ауылының бұрынғы атауы.
* *Коминтерн* — Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданындағы Шағырлой ауылының бұрынғы атауы.
## Ресей
* Коминтерн —  Башқұртстанның Давлекан ауданындағы ауыл
Конгруэнттілік

**Конгруэнттілік **(латынша - өлщемдес, сәйкес, беттесуші) - қарапайым геометриялық кесінділердің, бұрыштардың, үшбұрыштардың, басқа да пішіндердің және денелердің пара-парлығын (эквиваленттілігін) өрнектеу үшін қолданылатын ғылыми атау. Конгруэнттілік ұғымы қарапайым геометрияның негізгі ұғымдарының бірі болып табылады. Мұның қасиеттері сәйкес аксиомамен - конгруэнттілік аксиомасымен сипатталады. Егер негізгі түсінік ретінде қозғалыс алынса, онда екі пішіннің( фигураның) біреуі қозғалыс арқылы екіншісіне ауыстырылатын болса, бұл пішіндерді конгруэнтты пішіндер дейді. Конгруэнттілік қатынас   ~\cong  белгісі арқылы  өрнектеледі
## Дереккөздер


Санат:Математикалық қатынастар
Санат:Геометрия
Жанама (Батыс Қазақстан облысы)

**Жанама** — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл, Сарытоғай ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Чапаев ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 157 км-дей жерде, Жайықтың сол аңғарлық жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өскен шалғынды қоңыр топырақты қуаң шөлейт белдемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 989 адам (503 ер адам және 486 әйел адам) болса, 2009 жылы 856 адамды (435 ер адам және 421 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 760 адамды (380 ер адам және 380 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1994 жылға дейін *«Зауральный»* деп аталды. Іргесі 1965 жылы *«Зауральный»* қаракөл қой кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Оның негізінде 1997 жылдан Жанамада және ауылдық округке қарасты Сарман ауылында 17 шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта және бастауыш мектептер, мәдениет үйі, клуб, кітапхана, дәрігерлік амбулатория және фельдшерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы елді мекендері
Жаңажол (Жаңақала ауданы)

**Жаңажол** (1993 ж. дейін —  *Мокринское*) — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы ауыл, Жаңажол ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 38 км-дей жерде, Қараөзеннің сол жағалауында, бастауына таман бетеге, көде, боз аралас әр түрлі шөптесін өскен шалғынды қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1260 адам (637 ер адам және 623 әйел адам) болса, 2009 жылы 1202 адамды (595 ер адам және 607 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 824 адамды (410 ер адам және 414 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1930 жылы мұнда Жаңажол ұжымшары ұйымдасты. Оның негізінде кейін "Айдархан" кеңшары құрылды. Қазіргі уақытта кеңшар тарап, 1997 жылдан шаруа қожалықтары мен серіктестері жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, фельдшерлік пункт бар. Төңірегіндег Ақкөл көлінен балық ауланады. Еділбайсор көшесінің ортасында минералды бұлақ бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Сұлтанрабат

**Сұлтанрабат** — Түркістан облысы Төле би ауданы, Киелітас ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Леңгір қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1961 жылы құрылған "Қазығұрт" сүт кеңшарының бөлімшесі болған. Оның негізінде ӨК, шаруа қожалықтары ұйымдастырылған.

## Дереккөздер

 

Санат:Төле би ауданы елді мекендері
Сұптай

**Сұптай**, *Сұлтай* — Жетісу облысы Панфилов ауданы, Бірлік ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан  орталығы – Жаркент қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде. Тышқан өзенінің  жағалауында орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі XX ғасырда 50-жылдары қаланған. 1951-1991 жылдары жүгері өсіретін ұжымшар бөлімшесінің орталығы болған. Бөлімше негізінде шаруа қожалықтары  құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы елді мекендері
Тар

Үндістан мен Пәкістан шөлді және шөллейтті жазық. Инд өзенінің төменгі ағысындағы сол жағалауды бойлай 850 км-ге созылып жатыр, негізінен шығу тегі жағынан антропогенді. Аумағы шамамен 300 000 км. Ең биік жерлері 100–200 мертге дейін барады. Аллювийлі, теңіздік және текті кұмдардан қалыптасқан. Жер бедерінде кұм қырқалар, параболалық және тырма түрінде құмшағылдары да кездеседі. Климаты тропиктік, жылдық жауын-шашын мөлшері бат-нда 90 мм-ден шығ-нда 200 мм-ге дейін өзгереді. Мамыр-маусым айларында әдетте қатты желдер  мен шаңды дауылдар  соғады. Қырқалардың аралығындағы жазық жерлерді сорлар, тақырлап, тұзды көлдер алып жатыр. Грунттық сулары мол, тұзды. Өсімдіктері сирек негізінен салммофильді бұталардан тұрады, акациялар, қатты шөптер де кездеседі. Жайылымдық мал шаруашылығы, Инд өзеніндегі шұраттар мен жазықта суармалы егіншілік дамыған.
Санат:Шөлдер
Жақсыбай (ауыл)

**Жақсыбай** — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, Жақсыбай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 111 км-дей жерде, жусан аралас еркекшөп, көде, көкпек өскен сортаңды ақшыл қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1404 адам (715 ер адам және 689 әйел адам) болса, 2009 жылы 1315 адамды (671 ер адам және 644 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1043 адамды (533 ер адам және 510 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1965 жылы Свердлов атындағы қой шаруашылығын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Кейіннен (1997) оның негізінде Жақсыбайда *“Өркен”* өндірістік кооперативі мен 77 шаруа қожалықтары құрылған. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, 2 фельдшерлік-акушерлік пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Сібір губерниясы

Сібір Губерниясы - әкімшілік бөлік.1708ж.Ресей патшасы ПетрI-нің жарлығы бойынша Сібір өлкесінің басқару үшін құрылған.Алғашқы орт.-Тобыл қ.Бұған дейін Сібір өлкесін басқарып келген Сібір приказы орт.мемл.мекеме сипатындағы  мағызын жойып,Сібір ген.-губ.-ның қарауында өтті.с.г-ның құрамына сібір өлкесі мен Орал жағалауында енді.Онда бұрыннан қалыптасқан әкімш.-аумақтық бөлініс тәртібі сақталды.1764 ж. 19 қазанда Екатерина II патшаның жарлығымен С.г. таратылып,орнына Тобыл және Иркутск г. кұрылды.С.г.Ресей өкіметінің солт.-шығыс Қазақстандағы отарлауында шешуші рөл атқарады.
Сілеті бөгені

‎‎**Сілеті бөгені** — Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерінде, Сілеті өзенінің  бойында 1965 жылы салынған. Машина жасау, тамақ өнеркәсібі дамыған Степногорск қаласын ауыз сумен және техникалық сулармен қамтамасыз етеді.

## Гидрологиялық сипаты
Суының минералдылығы мен химиялық құрамы Сілеті өзенінің деңгейіне және жер асты суының көтерілуіне тікелей байланысты. Су жинайтын алабы 200 км². Төңірегіндегі егісті алқапты суландырады.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы гидрографиясы
Сюрвейлер

Сюрвейлер-сақтандыруға қабылданатын мүлікті және сақтандыруында басталғаннан кейін сақтардырылыпған мүлікті тексеретіп сарапшы С.көбінесе теңіз  сақтандыруында және жүктерді сақтандыруында әрекет етеді.олар  сақтандырушылармен,кеме иелерімен,жүк иелерімен, кеме жалдаушылар-
мен және басқа мүдделі тұлғалармен шарт жасасу  негізінде қз ара іс қимылында болады.С.қорытысынды негізінде сақтандырушы  белгілі бір нысанды
сақтандыру мүмкіндігі туралы,сақтандыру шарты бойынша  тарифтік мөлшелерменің шамасы туралы шешім қабылдады.С.атқарымына сақтандыру уақиғасы басталғанда мүліктің зақымдану дәрежесін айқындау, апаттық сертификаттар толтыру  міндеті де кіруі мүмкін.
Кёңсаң-Пукто

**Кёңсаң-Пукто** — Оңтүстік Кореяның шығысында орналасқан провинция. Әкімшілік орталығы — Тэгу.

## [[Оңтүстік Кореяның әкімшілік бөлінісі|Әкімшілік бөлінісі]]
Кёнсан-Пукто 10 қалағы («си») және 13 уездге («кун») бөлінген.

## Бауырлас провинциялар
*, Эльзас
*, Огайо
*, Примор өлкесі
*, Бурса

## Дереккөздер
Бостандық (Бостандық ауылдық округі)

**Бостандық** — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Бостандық ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Казталовка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 21 км-дей жерде, Сарыөзеннің сол жағалауында орналасқан. Шөлейт агроклиматтық белдемде жатыр. Өзен аңғарының шалғындық қара және шөлейттік бозғылт сұр топырағында астық тұқымдас шөптер басым.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1922 адам (958 ер адам және 964 әйел адам) болса, 2009 жылы 1769 адамды (907 ер адам және 862 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1551 адамды (807 ер адам және 744 әйел адам) құрады.

Бостандықта ауыл шаруашылық кооперативтері жұмыс істейді. Тұрғындары аудан орталығымен және басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Казталов ауданы елді мекендері
Кубты екі еселеу

**Кубты екі еселеу** - берілген кубтың көлемінен екі есе артық көлемі болатын кубты салу жөніндегі мәселе.Осы мәселені көбінесе Делос есебі деп те атайды, себебі ертеден қалған аңыз бойынша Делос аралында(Эгей теңізінде) оба ауруы белең алып тұрған кезінде сәуегей құрбандық шалынатын куб пішінді ыдыстың көлемін екі есе ұлғайтуды талап еткен көрінеді.Егер берілген кубтың қыры a= 1-ге тең болса, онда анықтаушы(ізделінушы) кубтың қабырғасы 3-дәрежелі x3 - 2 = 0 теңдеуімен анықталмақшы; сонымен мәселе ∛2-ге тең кесінді салуға келіп тіркелген.Ежелгі гректер алғашында мәселені тек циркуль мен сызғыш арқылы шешуге тырысқан.Бұл әрекеттерінен еш нәтиже шықпаған соң, есепті басқаша тәсілмен анықтамақ болған.Мысалы, біздің заманымыздан бұрынғы(б.з.б.) V ғасырдың екінші жартысында ғұмыр ежелгі грек геометрі Хиостық Гиппократ қабырғасы - a кубты екі еселеуді екі ортаға пропорционалдық x, y-ті анықтауды - берілген екі кесінді мен a мен 2а-ны анықтауға әкеліп  тіреген, яғни ізделуші x қабырғаны a/x=x/y=y/2a пропорциясымен анықтамақ болған.Көп ұзамай ежелгі гректердің басқа бір математигі Таренттік Архит(б.з.б. 428 - 365) x-ті үш беттің - цилиндрдің, конустың және тордың қиылысулары бойынша анықтауды ұсынғын.Ежелгі гректің б.з.б. III ғасырда ғұмыр кешкен Эратосфеннің механизмі - мезолябийін және біздің заманымыздың ғұмыр кешкен Геронның еңбектерін атап өткеніміз жөн.1637 жылы француз математигі Рене Декарт(1596 - 1650) кесндіні циркуль мен сызғыш арқылы салуға болмайтынын ескерткен.∛2 өрнегімен анықталатын куб түрінің иррационал сан екенің айтқан.1837 жылы француз математигі Пьер Ванцель(1814 - 1848) кубты екі еселеу есебінің циркуль мен сызғыш арқылы салынбайтынын дәлелдеген.

## Дереккөздер
Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.

Санат:Математика
Санат:Алгебра
Сөзсіздік және жеткіліктілік

thumb|right|300px|Күннің көкжиектен жоғары болуы күн сәулесі тіке түсуінің сөзсіз шарты болып табылады; бірақ бұл жеткілікті шарт емес, өйткені басқа нәрселер бәрібір оны көлегейлеуі мүмкін, мысалы, тұтылу жағдайындағы ай шары.
**Сөзсіздік пен жеткіліктілік** () логика мен математикада  екі тұжырым арасындағы шартты немесе импликациялық қатынасты сипаттау үшін қолданылатын терминдер. Мысалы, “Егер P болса, онда Q” деген шартты тұжырымда P-ның ақиқаты Q-ның ақиқатымен қамтамасыз етілгендіктен, P үшін Q сөзсіз. Бұл P-нің Q-сыз болуы мүмкін емес немесе Q-ның жалғандығы P-ның жалғандығын қамтамасыз етеді дегенге тең. Сол сияқты,  Q үшін P жеткілікті, себебі P-ның ақиқат болуы әрдайым Q-ның ақиқат болуын білдіреді, бірақ P-ның ақиқат болмауы әрдайым Q-ның ақиқат болмауын білдірмейді. Мысалы су тіршіліктің сөзсіз шарты, бірақ жеткілікті шарты емес, өйткені басқа шарттар орындалмаса су болған күнде де тіршілікке қауіп төнеді.

Математикалық күрделі мәселелерде пайдалануға қолайлы сөзсіз және жеткілікті шарттарды анықтау кейде өте қиын болады. Осы жағдайларда жеткілікті шарттарды едәуір кеңірек, яғни көптеген жағдайларды қамтитындай ауқымда, ал сөзсіздік шарттарды барынша тар мағынада, мүмкіндігінше аз талаптар қамтитындай тар ауқымда тұжырымдалуы тиіс. Сонымен, жеткілікті шарттар біртіндеп сөзсіз шарттарымен шендестіріледі.

Жалпы, сөзсіз шарт – басқа шарттың орындалуы үшін болуы тиіс (мүмкін бірнеше шарттың бірі) шарт, ал жеткілікті шарт – аталған шартты тудыратын шарт. Тұжырымның басқа тұжырымның “сөзсіз және жеткілікті” шарты екендігі туралы мәлімдеме бұрынғы тұжырымның екіншісі ақиқат болған жағдайда ғана ақиқат болатындығын білдіреді. Яғни, екі тұжырым бір уақытта ақиқат немесе бір уақытта жалған болуы керек.

Кез келген шартты тұжырым кем дегенде бір жеткілікті шарттан және кем дегенде бір сөзсіз шарттан тұрады. Көп жағдайда "сөзсіз және жеткілікті" деген шарттар "тек сонда ғана," немесе "тек осы жағдайда ғана" деген сөздермен алмастырылып айтылуы да мүмкін.

Деректерді талдауда сөзсіздік пен жеткіліктілік әртүрлі себеп-салдарлық логикаларды білдіруі мүмкін, мұнда сөзсіз шарттарды талдау және сапалық салыстырмалы талдау белгілі бір нәтижеге жету үшін шарттардың сөзсіздігі мен жеткіліктілігін зерттеудің аналитикалық әдістері ретінде қолданылуы мүмкін.

## Дереккөздер
Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.

Санат:Логика
IPad 4

iPad 4 - (4th generation iPad,  деп сатылады) iPad - Apple компаниясы  шығаратын интернет-планшет. iPad 4 - 2012 жылдың 23 қазанының Apple таныстырылымында Сан-хоседе таныстырылды. Планшет мықты процессорды - Apple A6X алды, Lightning кабель, FaceTime HD және  алдыңғы камерасы 4G LTE 5 Мп. Сатулар 2012 жылдың 2 қарашасының басталды.
Apple жоспарларының,iPad және iPad 3 өндірісі тоқтатылады және сатуда тек қана iPad 2 қалыптары және iPad with Retina Display мен iPad mini сатылымда қалады.

## Бағалары

iPad 4 моделінің сатылым басталған кездегі АҚШ-тағы бағалары: 

## Дереккөздер


Санат:IPad
Алып түймедағы

**Алып түймедағы** — 3000 метрден астам биіктікте өсетін барлық мұздықтар мен мореналар өсімдігі аласа болып келеді. Кенет алдыңыздан нағыз қала көшелерінде өсірілетіндей гүлдер, гүлшоғыры көлемінің диаметрі 5 сантиметрден асатын тұтас гүлкөмбе шыға келеді. 

Бұл алып түймедағы немесе кавказ түймедағы – биіктігі 50 сантиметрге жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Өсімдік негізінен ғажап үлкен әдемі гүлден тұрады, содан кейін – жіңішке сабақ пен кішігірім жапырақтар. Таңғаларлық, бірақ шындығы сол - альпі гүлдерінің әсем болу себебі, өсімдік осылайша гүлдеу үшін, демек, тұқымын жетілдіру үшін жыл бойы, кейде тіпті бірнеше жыл бойы күш жинайды. Олар болашақ үшін гүлдейді және өмір сүреді деп толығымен айтуға болады!

Бұл түймедағы түрлері Тянь-Шань мен Кавказдың солтүстік батыс тау беткейлеріндегі альпілік, және субальпілік аймақтардың биік тау шалғындарында өседі. Бұл гүлдері мамыргүл түстес болып келетін бірден-бір түймедағы түрі. 

## Дереккөздер

Санат:Гүлді өсімдіктер
Taobao.com

**Taobao.com** (жеңілдетілген қытай тілінде: 淘宝网; дәстүрлі қытай тілінде: 淘寶網) — қарапайым сатып алушыға негізделген қытайлық интернет-дүкен. Сайт C2C («қолданушы қолданушыға») системасы арқылы жұмыс атқарады. С2С системасы қолданушылар арасындағы сауда-саттықтың электронды түрі. Бұл жағдайда Taobao.com сайты сатушы мен сатып алушы арасында дәнекерлік қызметін атқарып отырады. Бұл сайт негізінен сауданы жеңілдету үшін *[[Alibaba Group]]* компаниясымен құрылған.

Taobao сайтында тауарлар өте кең ауқымда таралған. Мысалы, бұл сайтта қолданған және жаңа киімдер, аяқ киімдер, тұрмыстық техника және тағы да басқа қолданыста кең пайдаланылатын тұрмыстық тауарлар өте көп.  Сатылым нақтыланған ақша арқылы және аукциондар арқылы жүреді. Бірақ бұл Taobao сайтында тіркелу үшін сенде қытайлық ұялы телефон операторының номері және қытай банкінде ақшан болу керек. Бірақ осыған қарамастан 2008 жылы Taobao сайтында тіркелген адам саны 98 млн-ға жеткен.[дереккөзі берілмеген]

2008 жылы айналым 99,96 млрд юаньға жеткен. Соның есесіне Taobao сайты 80% интернет-дүкен келісімдерін иемденіп алған.
2009 жылы 9 қазанда юаньның бір күндік айналымы 626 млн-ға жеткен.[дереккөзі берілмеген]
2011 жылы Taobao - да тіркелген адам саны 370 миллионға жеткен.

«Синьхуа ньюс» корреспонденттерінің айтуы бойынша, 2012 жылы Taobao мен төлем системасы Alipay-дың ақша айналымы триллион юаньға жеткен. Бұл көрсеткіш eBay мен Amazon ақша айналымдарымен тең.
Alibaba Group болашақта компанияны үш бөлікке бөлікке бөледі деген де сөздер бар. Бұның негізгі мақсаты - бәсекелестікті көбейту, сонымен қатар бизнес модельдерін өркендету. Қазіргі таңда Taobao.com компаниясының       негізгі бәсекелестері Dangdang.com және 360buy.com.
Болжам бойынша, Taobao негізгі үш компанияға бөлінеді. Олар:
*Taobao Mall (қолданушыларға тауарларды сату бөлімі)
*Taobao Marketplace (қолданушылардың өзара саудасы)
*eTao (қолданушыға арналған электронды сервис және іздеуші система).

сүрмелі|оңға|Taobao.com сайты

Санат:Интернет
Alibaba Group

**Alibaba Group (Alibaba.com)** — интернет-бизнеспен айналасатын компаниялар тобы. 

Alibaba Group Қытайда, Ханчжоу қаласында орналасқан. Бұл группаның негізгі қызметкерліктері B2B схемасы бойынша және даналық онлайн саудамен айналасады. Қазіргі таңда Yahoo! компаниясы бұл группаның 43% акциясын иемденеді. Бұл группа негізінен өзіндік төлеу систамасы (Alipay) арқылы жұмыс атқарады. Alibaba Group өзіндік райондар бойынша сауда жасағанының арқасында тиімді жұмыс істеп отырады.
thumb|left|250px|Ханчжоуда орналасқан штаб-пәтері.
Компания 1999 жылы Ханчжоу қаласында 17 компаньонмен бірлесіп, Джек Ма деген адамның жетекшілігімен құралып, Alibaba.com интернет-сайтын тіркеген. Ең басынан Alibaba кіші және орта саудаға арналған алаң ретінде қаралып және онлайн - сауда ретінде етек алған. 2007 жылы қарашада группаның акциялары Гонконг фондтық биржасына қойылған. Сонымен қатар 2011 жылы 31 наурыз күні осы сайтқа тіркелген адам саны 240 елден 65 миллионға жеткен.

Сонымен қатар Alibaba Group еншілес бірнеше еомпаниямен басқарады. 
Олар:   * Alibaba.com (Alibaba China, Alibaba International) — ашық сауда компаниясы. 
* AliExpress — даналық және көтерме саудамен айналасатын интернет-дүкен. * Taobao.com — интернет-дүкен және интернет-аукцион арқылы өтетін даналық сауда.  * Tmall.com * Juhuasuan * eTao * Alibaba Cloud Computing * China Yahoo! * Alipay — онлайндық төлем сервисі.

2012 жылдың 24 мамыр күні  Alibaba.com Қазақстан және Ресей саудасына шықты. Себебі, бұл группа QIWI группасымен келісім шартқа тұрды.
2012 жылдың 18 қыркүйегінде Alibaba Group өзінің 20% акциясын Yahoo! компаниясын қайтарып, сатып алды.
2018 жылдың көктемде Alibaba group Ele.me деген қытай тамақ жеткізетін онлайн сервисті сатып алды. Мәміледің сомасы $9,5 млрд құрастырылды.

## Дереккөздер

* **(Қазақша)** Ресми веб-сайт Wayback Machine сайтында мұрағатталған 03.06.2025

Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар
Санат:1999 жылы құрылған компаниялар
Санат:Интернет-дүкендер
Санат:1999 жылы пайда болған сайттар
Санат:Қытай сайттары
Санат:Yahoo!
Санат:Қытай бөлшек сауда компаниялары
Санат:Қытай компаниялары
Сыңғырлау ауылдық әкімдігі

**Сыңғырлау ауылдық әкімдігі** — Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін *Сыңғырлау ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Сыңғырлау ауылы. Округ құрамында болған *Сарша* ауылы 2005 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 531 адамды (272 ер адам және 259 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері
Таушық ауылдық округі

**Таушық ауылдық округі** – Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Таушық ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2765 адамды (1396 ер адам және 1369 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Түпқараған ауданы ауылдық округтері
Ақшымырау ауылдық әкімдігі

**Ақшымырау ауылдық әкімдігі** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін *Ақшымырау ауылдық округі* деп аталған.

## Тарихы
Ауылдық округ 2000 жылы облыс әкімдігі мен облыстық мәслихаттың шешімімен Қызан селосы құрамынан бөлініп, Ақшымырау селосы әкімі аппараты болып құрылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Ақшымырау ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1117 адамды (571 ер адам және 546 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы ауылдық округтері
Көпжасар

**Көпжасар** (1992 жылға дейін - *Жаңаталап*) — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы ауыл, Көпжасар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан шығысқа қарай 12 км-дей жерде, Жалтыркөл көлінің оңтүстігіндегі еркекшөп, теріскен басым әр түрлі шөптер өскен сортаңды-сұр құмдақ топырақты, шөлді белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1336 адам (652 ер адам және 684 әйел адам) болса, 2009 жылы 1752 адамды (863 ер адам және 889 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1597 адамды (836 ер адам және 761 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1963-1997 жылдары «Жаңаталап» қой кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде Көпжасарда және округтегі Салтанат, Саралжын, Үштас ауылдарында «Көпжасар» серіктестігі мен 31 шаруа қожалығы құрылған.

## Инфрақұрылымы
Орта, 2 бастауыш мектептер, мәдениет үйі, дәрігерлік амбулатория, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы елді мекендері
Скат

**Скат** – балықтар класы тақтажелбезектілер отрядының жоғарғы тобына жататын шеміршекті балық. Қоңыржай климатты мұхит және теңіз суларының жағалауға жақын , аса терең емес жерлерін мекендейді. Көбінесе акулалар мен өзінен ірі скаттардан қорғанып , су түбіндегі құмға тығылып жатады. Скаттардың түр –түсі теңіз табанындағы қоршаған ортамен түстес болады.

Дене пішіні – жалпақ , еті – тығыз , терісі – тықыр , тегіс болып келеді. Кейде оларды «жалпиған акула» деп те атайды.Ежелгі гректер скаттың жотасынан алынған уды анастезиологиялық дәрі ретінде қолданған.

Жалпақ басы тұмсығымен және кеуде жүзбе қанаттарымен бірігіп кеткен. Желбезек саңылаулары бауырында орналасқан. Оған құм толып қалмас үшін , басындағы танау тесігімен тыныс алады. Скаттың көзі жоғарғы жағында орналасқан. Ауызының айналасында жемтігінің электр зарядын сезетін жүйке талшықтары болады. Скат денесінің бүйір жағында электр қуаты бар органдары мен улы бездері орналасқан. Одан электр заряды тарайды. Оның бүйірінің астыңғы жағынан улы зат бөлінеді. Скаттың өзі өліп қалса да , уының күші адам өміріне қауіпті. Скаттың құйрығы – оның қорғаныс қаруы және ол қозғалыс кезінде әрі -бері бұрылыстар жасауға септігін тигізеді. Олар 15 – 20 жыл өмір сүреді. Скаттың еті жеуге жарамды. Ол Қытай және жапон халықтарының дәстүрлі тағамы.

Скат кеуде қанаттарын кеңінен жазып жіберіп , толқын тәрізді қимылмен жүзеді.Ең ірі скаттар «манты» немесе «теңіз сайтаны» деп аталады. Манты ашық мұхиттағы су бетінде жүреді. Моллюскілермен , шаяндармен , тікентерілілермен, планктондармен және ұсақ балықтармен қоректенеді.

## Дереккөздер
XACT STUDIO INTERNATIONAL 2011 "1100 Қызықты деректер" Қ. Байғабылова 2011
Сцинк

**Сцинктер** () – бауырмен жорғалаушылар класы, қабыршақтар отрядының сцинктәрізділер тұқымдасына жатады. Сцинк – кесірткелердің ішіндегі түрі ең көп таралғаны. Олардың 1200 түрі бар.  Көптеген басқа кесірткілер сияқты сцинк те , қауіп төнгенде құйрығын үзіп қалдырып, дұшпанынан құтылып кетеді.

Бұл жануарлардың денесі – сүйір, аяқтары – қысқа , құйрығы – ұзын , кейбірі жыланға ұқсайды. Қоршаған ортаға байланысты реңін өзгерте алады. Денесі – сұр , қоңыр , қара түсті , 5 ақ немесе сарғыш жолақтармен әдіптелген. Жас сцинктердің құйрығы ашық көк түсті болады. Ересек аталық сцинкті айнытпай ажыратуға болады. Оңтүстік- шығыстағы ең ірі сцинктің дене тұрқы 6-13 см, басы  - жалпақ болып келеді.

Сцинктер –өте сақ, күндіз белсенді кесірткелер. Інін жерден қазады. Бауырымен жылан тәрізді ирелеңдеп жүреді. Домалақ қарашықты көзі жақсы көрмейді, құлағы естімейді, ауыз қуысынан ешқандай дыбыс шығара алмайды. Есесіне , иісті өте жақсы сезеді. Олардың денесі созылыңқы цилиндр тәрізді болады, терісі балықтың қабыршағы секілді  жалтыраған тегіс қабыршықтардан тұрады. Сцинктер Джорджия штаты мен Оңтүстік Каролинада тараған , әртүрлі жерді мекендейді. Бірақ теңіз жағалауындағы емен ағашты ормандарды ерекше ұнатады.
Ересектері ағаштардың ұшар басында күнге қыздырынып жатады. Жастары құлаған ағаштар мен бұтақтардың астын паналайды. Жәндіктермен , өрмекшілермен және басқа да омыртқасыздармен қоректенеді. Ересектерінің жақ сүйектері мықты болады. Олар басқа кесірткелер мен майда сүтқоректілерге шабуыл жасайды.

## Дереккөздер

"1100 қызықты деректер" 2011 жыл   Ү. Болатханқызы

Санат:Сцинктер
Орқоян

## Орқоян

Орқоян-қоянтәрізіділер отрядының өкілі, бұл отрядқа қояннан басқа шақылдақтар жатады.Қоянның Қазақстанда үш түрі кездеседі.Орқоян-осылардың ішіндегі ең үлкені.Жылдамдығы сағатына 70 шақырымға жетеді,қуғыннан қашқанда көбіне кілт бұрылыстар жасап, ирек-ирек жүгіреді.Орқоян 12 жылдай өмір сүреді.Негізгі жаулары-қасқыр мен түлкі, кейде дала қыраны мен бүркіт те қоян алады.Қазақстанда аңшылар жылына 3000-дай қоян аулайды.

## Дереккөздер

Қазақстандағы жануарлар әлемі Алматыкітап баспасы Jump up ↑ «Қазақстандағы жануарлар әлемі» кітабы,«Алматыкітап» ААҚ, 2003 жыл. ISBN 9965-628-91-2
Сирия түрікмендері

**Сирия түрікмендері** (**Сирия түріктері**, **Туркомандар**) () Түрік тегі Сирияның азаматтар болады. Олар Османлы империясының жоюсына дейін Сирия аймақтарында тұрған. Бүгін олар қазіргі Сирияда тұрады.

2011-2012 Сирияның көтерілісінде түрікмендер Түркияда сүйенішке іздеген.

## Тарих

11-ші ғасыры аяғында Сирияны Салжұқтар және 1516 жылында Османлы сұлтан Cелім I Мәмлүктерді солтүстік Сирияда Алеппо жанында Мардж Дабиқтағы қырғын соғыста жеңіп басып алған.

## Түрікмен шаһарлары
Түрімендер Сирияна бірнеше миграция толқындарында келген. Жергілікті Салжұқтар соң Мәмлүктер өз армияларына түрікмендерді алды, және кейбір түрікмендер ақсүйектер болған.

## Түрікмен ауылдары
Түрікмен ауылдары Османлы империясы заманында Сирияда қуаңшылық маусымдары сондықтан Араб бәдеуи көтерілістерінің қауіп-қатері орай қоныстанып жатқан. Османлы империясының тұрақсыздығы тайпалары билеу күрделі істеді. Еуропадан қайту соң Османлылар Сирия аймақтарында аласапыран көңілдерінді басты және түрікмендер Латакия, Алеппо, Хомс, Хама және Голан шыңдарының аулыдарына қоныстандырған. Бүгінг дейін Сирияда 523 түрікмен ауылдары тұрады.

## Ел саны
Сирияның түрікмен саны айқын есептері жоқ. Бірнеше дереккөздер оларды 100,000 және 200,000 адамдар санына қойды, ресми деректер бұл саны қолдап жатыр. Дегенмен Сирия түркмендері өздерде 750,000 және 1,500,000 арасында адам саныны жариялап жатыр. Сонда да Түрікмен Ұлттық Конгрессі түрікмендердің 3,500,000 миллион адам саныны жариялаған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Түрікмендер
* Ирак түрікмендері
* Оғыздар
* Хатай

## Дереккөздер
 
*.
*.
*
*
*.
*.
*.


Санат:Түркі этникалық топтары
Лемурлар және жартылай маймылдар

"Жартылай маймылдар мен лемурлар және адамтектес маймылдар сүтқоректілердің приматтар деп аталатын тобына кіреді. Лемурлар тек қана Үнді мұхитындағы Мадагаскар аралын мекен етеді. Олардың денелері созылыңқы және қозғалған кезде артқы ақтарымен секіріп жүреді. Әлемдегі ең шулы құрлық жануары үлкен топпен өмір сүретін приматтарға бір-бірімен сөйлесу маңызды болып табылады. Бақырауық маймыл көрші топтарға айғайлауда және оның даусы бірнеше километрден естіледі.
Ғажайып мәліметтер: Жапон мокакалары маймылдардың бір түрі. Олар Жапонияның солтүстігіндегі тауларда өмір сүреді. Қыстыгүні жылыну үшін олар ыстық жанартау қайнарларында ванна қабылдайды.

Санат:Приматтар
Edit

**Edit** — көпмағыналы термин:
* Edit — Лейпцигте бастырып шығарылатын неміс әдеби журналы .
* EDIT (MS-DOS Editor) — мәтіндік редактор MS-DOS.
* Edit — Марк Стюарттың альбомы.
* edIT — америкалық диджей және продюсер.

## Дереккөздер
Сұйіртұмсық көлбақа

Сүйіртұмсық көлбақа-Қазақстанда солтүстікке қарай Орал-Қарағанды-Аягөз-Үшаралды мекендейді.Өзен,көл,саз жағаларында кездеседі.Суда тек көбею кезінде тіршілік етеді.Сәуірден қыркүйекке дейін белсенді.аталық бақалардың бақылдауы-бұл күйттеу әні.Аналығы жылына бірнеше мыңдаған уылдырығын кесектеген күйінде,су асты өсімдіктеріне бекітеді,ал аталығы оларды өзінің сүтімен ұрықтандырады.Мұндай мол өнім-уылдырығы мен итшабақтары,балықар мен басқа да су жануарлары үшін маңызды қорек болып табылады.Аз ғана мөлшерде тірі қалған итшабақтар ғана бақаға айналып,құрлыққа шығады.Көлбақалар су түбінде,сонымен қатар,құрлықта да шөптің астында,тамырда,шұңқырларда,т.б. жерлерде қыстайды.Жәндіктер,шаянтәрізділер және тағы басқа ұсақ су,су маңы,жердегі омыртқасыз жануарлармен қоректенеді.Қансорғыш қосқанаттылармен көптеп қоректену нәтижесінде,қоршаған ортаны кәдімгідей тазартады.
## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Санат:Көлбақа
Қамыс сарыторғайы

Қамыс сарыторғай - жағасында өсімдігі бар жазықтық су қоймаларында кең таралған құс. Торғай пішіндес шұбар құс, бірақ құйрығы ұзындау, жиі теңбілді қоңыр қауырсынды. Жазда аталығының басы, тамағы және жемсауының жоғарғы жағы қара түсті, арқасы теңбілді сарғыш, төменгі жағы ақ түсті. Ұясын жерде шөп, қамыс, бұта арсына, тіпті ағашқа да салады. Жәндіктер және өсімдік дәндерімен қоректенеді. Балапандарын жәндіктермен асырайды. Қазақстанның барлық жерінде тіршілік етеді. Солтүстіктен қыстаұға ұшып кетеді, оңтүстіктен жыл бойы кездестіруге болады.

## Дереккөздер
Су өлшегіш қандала

Су өлшегіш қандала - нағыз су өлшегіштер тұқымдасына жатады, су бетін ұзын аяқтарымен итере, су үстінде жүгіреді. Ең көп, әрі ірі қандала. Үлкен су өлшегіштің денесі ұзын, сарғыш түсті, ұзындығы 13-17мм, денесі барқыттәрізді түкшелермен жабылған. су бетіне құлайтын ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Ересектерімен бірге дернәсілдері де жиі кездеседі, себебі аналығы жаз бойы су өсімдіктеріне жұмыртқаларын салады. Су өлшегіш қандалалар күзде жағадағы әртүрлі паналарға тығылады.

Санат:Жартылай қатты қанаттылар
Электрлік өзара әрекет

**Электрлік өзара әрекет**: электрленген денелердің арасында болады.Жүнге үйкелген янтарь таяқшасы жеңіл заттарды тарту қабілетіне ие болатынын сендер білесіңдер.Мұндай қасиет басқа денелерде де бар.

Бұл өте жақсы изолятор болып саналатын заттарда байқалады.Мысалы, егер сен пластмассадан жасалған тарақты немесе қаламсапты құрғақ шашқа үйкесең, онда олар ұсақ қағаз қиқымдарын тартады.Ал егер үрленген шарды нейлон материалына үйкесең, онда ол қабырғаға немесе төбеге *жабысып* қалады.Нейлоннан жасалған киімді шешкенде, тысырды естисің және қараңғы бөлмеде ұшқынды көресің.Осындай құбылыстардың барлығы да дененің электрлену белгісін көрсетеді.Әдетте, мұндай денелер туралы: "Олар элекртленген және оларда электр("электрон" - янтарь) зарядтары бар" деп атайды.Янтарь грек тілінен аударғанда - "электрон" дегенді білдіреді.

## Дереккөздер
Физика: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық.Р.Башарұлы, Г.Байжасарова, У.Тоқбергенова.
Қызыл бауыр шұбар бақа

**Қызыл бауыр шұбар бақа** () – Қазақстандағы құйрықсыз қосмекенділер отряды, дөңгелектілер тұқымдасының жалғыз өкілі. Арқасы жасыл немесе қара дақтары бар сұр түсті, құрсақ жағы қаракөк дақтары бар қызғылт не ашық қызғылт түсті, дене пішіні кішілеу бақа (ұзындығы 3-5см). Еуропада кең таралған. Қазақстанда тек Жайық өзенінің аңғарында кездеседі. Мұнда ол ағынсыз сулар, ұсақ шұңқырлар, бақшалар, тағы басқа жерлерді мекендейді. Су беті өсімдіктері көп, түбі лай жердерді ұнатады. Бұл бақаның бүкіл өмірі суда өтеді, судан тек түнде және таңсәріде шығады. Ешқашан судан алысқа кетпейді. Ең ұзақ,алыс кететін уақыты –күз.Қызыл бауыр шұбар бақаның судан 0,5 км-де қыстайтын шұңқыры болатындығы белгілі. Басқа құйрықсыз қосмекенділерден айырмашылығы-уылдырығын топтамай,жеке-жеке не-2-12 уылдырықтан тастайды,уылдырық тастау уақыты мамырдың басы.Аталықтары осы кезде өздеріне тиіс “уу…уу” не “унк…унк” деген қатты дыбыстарын шығарады, 2-3 рет қайталайды және 2 км қашықтықтан жақсы естіледі. Аталықтары өте ерте шығатын дернәсілдерінің метаморфозы біткенше, маусымның аяғына дейін дыбыс шығарады. Ересектері су жәндіктерімен,ал итшабақтары балдырларымен қоректенеді. Бұл бақаның ерекшілігі –сүтқоректі жануарлардың сілекей қабығын қатты күйдіретін, терісінен улы шырыш  бөліп шығарады. Сүтқоректілер мен құстарды шаққанда, олардың тыныс алуын әлсіретіп ,бұлшық еттерін жансыздандырады. Сондықтан қызыл бауыр шұбар бақаны ешқандай аң,құс,балық жемейді.

## Дереккөздер


Санат:Құйрықсыз қосмекенділер
Суреттеме корреспонденция

Корреспонденцияның бұл түрі суреттеу стилімен жазылады.Мұндағы негізгі мақсат-болған оқиғаны,құбылсы оқырманға көркем тілмен жеткізу.Суреттеме корреспонденцияда ойдан шығару(вымысел),ойдан қосу дегендер болмайды.Корреспонденцияның бұл түрінде кейіпкер элементтері ғана болады.Суреттеме корреспонденция күрделі мәселені шешуді міндет етіп қоймайды.
Суреттеме корреспонденция көбінесе адамдардың еңбек табыстарын,қажырлы еңбектің жемісін көркем тілмен баяндап береді.Күрделі бір мәселе көтеруді,оның төңірегінде пікір туғызуды суреттеме коррепонденция мақсат етпейді.Суреттеме корреспонденцияда көбінесе өміріміздің жағымды жақтары қамтылады.Сондықтан мұнда болған кемшіліктерге талдау жасау,себептерін анықтау,оны жоюдың жолдарын көрсету жағына назар аударылмайды.
Мысалы суреттеме корреспонденцияға "Дала қарлығашы" деген суреттемені алсақ;
"Басында түлкі құлақшыны бар,үстінде шолақ қара тон киген жас шапан әдемі қара жорғасын шалқайта басып,ат маңдайын үй сыртындағы бір теен шөпке тіреді.Қанжығасына ілген тағауызын ұстап,бір қолымен ат жалын қамти жерге ырғып түсті де,атының е-тоқымын алмастан ,алдына бір айыр шөп тастады.
М.И.Калиннің корреспонденцияда "адамның психологиялық рухани көңіл күйі......көрсетілсе"деген талабы бұл суреттеме корреспонденцияға жақсы іске асқан.Сөйтіп,суреттеме корреспонденция көбінесе еңбекке сән берген адам ,адамға абырой әперетін еңбек жайлы тартымды тілмен нанамды суреттеп береді.
Айтжан Бөгембаев

**Бөгембаев Айтжан** -  Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), "Красная Звезда" колхозының бригадирі (1945). 1893 жылы Жамбыл облысы, Қостөбе ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1929 жылы "Красная Звезда" колхозына жұмысқа кіріп, егіншілер бригадасының бригадирі болып істейді.
* 1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысы кезінде еңбек армиясында болады.
* 1945 жылы оған қызылшашылар бригадасын басқару тапсырылады. 
** 1945 жылы оның бригадасы өздеріне бекітілген 25 гектар жерден 200 центнерден қант қызылшасын жинап, белгіленген жоспардан 20 центнер артық өнім алады. 
** 1946 жылы сол жердің әр гектарынан 320 центнерден өнім алады. 
** 1947 жылы 25 гектар жеден 524,3 центнерден, ал 4 гектардан 822 центнерден қант қызылшасын жинап жоспарды асыра орындайды.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945) 
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері