open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Первомай ауданы (Орынбор облысы)

**Первомай ауданы** () — Ресейдің Орынбор облысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалды аудан).

Әкімшілік орталығы — Первомайский ауылы.

## Географиясы
Первомай ауданы Орынбор облысының оңтүстік-батысында орналасқан және: оңтүстігінде - Қазақстан Республикасымен, батысында - Самара облысымен, оңтүстік-батысында - Саратов облысымен, солтүстігінде - Құрманаймен, солтүстік-шығыста - Тоцкиймен, шығыста - Ташла аудандарымен шектеседі.

Аумақтың ауданы — 5055 км² құрайды. Солтүстіктен оңтүстікке қарай ең үлкен ұзындық — 87 км, батыстан шығысқа қарай — 108 км құрайды.

## Тарихы
Аудан 1928 жылы маусымда РКФСР құрамында Қазақ АКСР ішінде Тёплов (орталығы - Тёпловка ауылы) болып құрылды. 1934 жылы 7 желтоқсанда ауданның көп бөлігі Қазақ АКСР-інен Орынбор облысына берілді. 1962 жылы 21 мамырда Первомайск болып өзгертілді (орталығы Первомайский ауылына көшірілді).

## Тұрғындары

Санат:Орынбор облысының Первомайск ауданы
Петропавл округі

**Петропавл округі** — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Петропавл округі 1928 жылы 17 қаңтарда **Қызылжар округі** болып Ақмола губерниясының бөліктерінен құрылды. Аудан орталығы Петропавл қаласы болды. Округқа 21 аудан кірді:
* Арықбалық ауданы. Орталығы — Арықбалық ауылы.
* Балкашин ауданы. Орталығы — Балкашинское ауылы.
* Бейнетқор ауданы. Орталығы — Кедей ауылы.
* Булаев ауданы. Орталығы — Булаево ауылы.
* Володар ауданы. Орталығы — Володарское ауылы.
* Ворошилов ауданы. Орталығы — Петропавл қаласы.
* Қызыл Әскер ауданы. Орталығы — Өрнек ауылы.
* Қызылту ауданы. Орталығы — Қулыкөл ауылы.
* Көкшетау ауданы . Орталығы — Көкшетау қаласы.
* Красноармейск ауданы. Орталығы — Ново-Сухотинское ауылы.
* Крестьянский ауданы. Орталығы — Көкшетау қаласы.
* Ленин ауданы. Орталығы — Явленское ауылы.
* Октябрьск ауданы. Орталығы — Володарское ауылы маңындағы мәдени мекен.
* Преснов ауданы. Орталығы — Пресновское ауылы.
* Пресногорьков ауданы. Орталығы — Пресногорьковское ауылы.
* Рузаев ауданы. Орталығы — Рузаевка ауылы.
* Степанов ауданы. Орталығы — Степановка ауылы.
* Трудовой ауданы. Орталығы — Петропавл қаласы.
* Тоңкерей ауданы. Орталығы — Майбалық көлі маңындағы мәдени мекен.
* Урицкий ауданы. Орталығы — Мариинское ауылы.
* Щучье ауданы. Орталығы — Щучинское ауылы.
* Еңбекшілдер ауданы. Орталығы — Казгородок ауылы.

1928 жылы 10 мамырда округ **Петропавл** деп өзгертілді.

1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-інің барлық басқа округтары сияқты округ таратылып, оның аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.

## Әдебиет
* 

Санат:Қазақ АКСР округтары
Санат:Қазақстан тарихи облыстары
Санат:РКФСР округтары
Меджидия

**Меджидия** () — Румыниядағы қала, Румынияның Дунай-Қара теңіз арнасындағы Констанца жудеці.

## Тарихы
Черноводск алқабының («Қарасу») аумағы неолит дәуірінен бастап мекендейді. Б. з. б. 46 ж. осы жерде әскери база салған Рим империясы басып алды. 1417 жылы түріктер Добружаны басып алып, оны отарлады. Ауыл Қарасу,  деп аталды. Қала 1865 жылы жаңа отарлаушыларды қоныстандырған түрік сұлтаны Әбділмәжиттің құрметіне Меджидие болып өзгертілді. 1878 жылы орыстар Меджидияны басып алып, Румынияға берді.

## Өнеркәсіп
Тасымалдау торабы. Коммунистік дәуірде құрылған елдегі құрылыс материалдарын шығаратын орталықтардың бірі. Меджидияда механикалық зауыт және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары орналасқан.

## Климаты
Климаты қоңыржай континенталды, қысы суық, жазы ыстық.

## Тұрғындары
Халық саны 36 мың тұрғын (2011).

Меджидиялықтардың көпшілігі — румындар (71%), қаладағы ең аз ұлт түріктер (8,39%) және татарлар (8,09%). Сенушілер православие (72,11%) және исламды (16%) ұстанады.

## Қаланың әйгілі тумалары мен тұрғындары
* Дан Георге Спетару — кеңестік «Теңіз әндері» филіміндегі басты рөлімен танымал эстрада әншісі және актер.
* Титус Корлециан — 2012-2014 жылдар аралығында Румынияның Сыртқы істер министрі.
* Елена Вледериану — ақын.

## Туыстас қалалар
*  Кагул, Молдова
*  Фавара, Италия
*  Чжумадиан, Қытай
*  Иалова, Түркия

## Дереккөздер

Санат:Румыния қалалары
Санат:Констанца (жудец)
Санат:Констанца қалалары
Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы

**Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы** () — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл сыйлық біраз уақыт алдын ала номинацияларсыз берілді. 1940 пен 1967 жылдар арасында (1958 жылды санамай) сыйлық екеу болатын: ақ-қара түсті фильмдер үшін және түрлі-түсті фильмдер үшін.

1937—1939 жылдары түрлі-түсті фильмдердегі операторлық жұмысы үшін **[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы марапаттар]]** (естелік тақтайшалар) табысталатын. 

## Лауреаттар және номинанттар тізімі
### 1929—1930

### 1931—1940

### 1941—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2020

### 2021—2030

## Сыртқы сілтемелер
* Кинематографиялық өнер және ғылым академиясының ресми сайты (ағыл.)
* Оскар марапатының ресми дерекқоры, барлық номинанттар мен жеңімпаздар тізімі (ағыл.)

Санат:Оскар сыйлығы
Дүйсен би Есенберліұлы

**Дүйсен би Есенберліұлы** — Ақмола облысы Зеренді ауданы Қошқарбай елінің тумасы.

## Өмірбаяны
Дүйсен би жас кезінде талай жасы үлкен атақты абыз билердің алдынан өтіп, батасын алады. Дүйсен бидің бұл секілді еларалық сипаттағы билігімен қатар ұлыс ішіндегі дауларды шешкен билігінен де оның мемлекеттік деңгейдегі парасаттылығы, ойының саралығы мен ниет-тілегінің тазалығы танылады.Қазақ елінің үш жүзінің бірлікте, тату өмір сүруінің қамын ойлаған қамқоршы болды. Өзін дана, әділ би, аузы дуалы шешен, ішкі және халықаралық күрделі мәселелерді шешуде төреші, жоңғар басқыншыларына табанды қарсылық көрсетуді ұйымдастыру жолында үлкен үлес қосқан озық ойлы қайраткер ретінде таныта білді. Дүйсен би Абылай хан қоғамындағы сауатты және батыл адам, қиындықтарды оңай шеше алатын, ақылкеңес беретін мықты әскери қолбасшы болды. Дүйсен би кезінде ұрпағын Қошқарбай тауының жанына шоғырландырып оның өсіп-өрбуіне жағдай жасаған.

## Жерленген жері
Дүйсен би XVII-XVIIІ ғасырларда өмір сүрген. Дүйсен би Зеренді ауданы Айдарлы ауылында жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Тұлғалар
Санат:Суретсіз мақала
Санат:Қазақ би-шешендері
Суперлига (футбол)

**Суперлига** (ағыл. *The Super League*) — 2021/22 жылғы маусымнан бастап өткізілетін болған Еуропаның топ клубтары сынға түсетін турнир. Бірақ кейін қарсы тараптың тым көптігінен және біраз клубтардың бас тартуы себебінен өткізілмейтін болды.

Әзірше суперлигаға қатысуға ниет білдіргендер 12 болды, бірақ 21 сәуірде тоғыз клуб қайта бас тартты. Алдағы уақытты 20-ға жетуі мүмкін.

## Сипаттама
Ресми емес мәліметтер бойынша, 20 команда 10 командадан тұратын екі топқа бөлінеді. Командалар Суперлиганың бір маусымында 18-23 матч өткізеді деп жоспарлануда.

## Негізін қалаушылар

* «Арсенал»
* «Челси»
* «Ливерпуль»
* «Манчестер Сити»
* «Манчестер Юнайтед»
* «Тоттенхэм Хотспур»
* «Интернационале»
* «Ювентус»
* «Милан»
* «Атлетико Мадрид»
* «Барселона»
* «Реал Мадрид»
21 сәуірде "Реал Мадрид", "Барселона", "Ювентус" үшеуінен басқасы лигадан шығып кетті.

## Реакция
УЕФА және ФИФА  тарапы үздік клубтардың бұл жобасына риза емес. УЕФА да, ФИФА да "Суперлигаға қатысқан клуб ұлттық біріншілік пен құрлықтық турнирлерден шеттетіледі. Сондай-ақ суперлигаға қатысқан әрбір футболшы ұлттық құрамаларда, әлем және Еуропа чемпионаттарында ойнай алмайды" деп мәлімдеді.

## Сілтемелер

* Ресми сайты
*"Суперлига футбол сәнін кетіре ме?" 

Санат:Футбол Суперлигасы
Санат:Футболдан халықаралық клубтық жарыстар
Қолмен-көтерілу

thumb|Толық қолмен-көтерілудің анимациясы (екі қолды кеңірек орналастыру әдетте көтерілуде қол бұлшықеттеріне қарағанда кеуде бұлшықеттерін көбірек қолдануға көмектеседі)
thumb|Қолмен-көтерілудің көріністері
**Қолмен-көтерілу** (, немесе , ) — бұл еңбектеген күйде екі қолдың көмегімен жасалатын қарапайым калистеникалық шынығу әдісі. Денені қос қолдың көмегімен, немесе бір қолдың көмегімен көтеру және түсіру арқылы жасалған қолмен-көтерілу машығы арқылы кеуде бұлшықеттері, иық трицепс бұлшықеті және алдыңғы дельта бұлшықеті шынықтырылады, бұл сондай-ақ дельталардың қалған бөліктеріне, serratus anterior, coracobrachialis қатарлыларға қосымша қуат береді. Қолмен-көтерілу - бұл күнделік азаматтық спорттық жаттығуларда, немесе дене тәрбиеде, сондай-ақ әскери дене тәрбиеде кең қолданылатын негізгі жаттығу түрі. Ол сондай-ақ әскери істерде, мектеп спортында және жекпе-жек өнерінің кей түрлерінде жаппай қолданылатын жаза түрі есептеледі.

## Этимологиясы
Американдық ағылшыншадағы push-up термині алғаш рет 1905-1910 жылдарда қолданылған екен, ал британдық press-up сөзі алғаш 1945-1950 жылдардан бастап қолданылған.

Қазақшада әдетте "бел әрекеті", кейде "жерден көтерілу", немесе "тіреп көтерілу" секілді сөздер орысша отжимание сөзімен қатар қолданылып келеді. Дегенмен бұл сөздің атауы қазақшада әлі де толық орнығып, жаппай қолданатын деңгейге өте қойған жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Дене жаттығулары
Санат:Дене тәрбиесі
Санат:Шынығу
Санат:Физикалық жаттығулар
Ingenuity

***Ingenuity*** (ағылшыннан «өнертапқыштық» дегенді білдіреді) — Марста ұшу мүмкіндігін анықтауға арналған тікұшақ дроны.

«Марс-2020» миссиясы бойынша *[[Perseverance]]* роверіне бекітілген тікұшақ 2021 жылдың 3 сәуірінде осы роверден бөлініп, Марс бетіне түсірілді.

нобай|солға|170px|Роверден түсірілген кезі
2021 жылдың 19 сәуірінде *Ingenuity* басқа ғаламшарда ұшу әрекетін сәтті орындаған адамзаттың алғашқы ұшу аппараты болып шықты. Ол 3 метрге көтеріліп, Марс атмосферасында 30 секунд шамасындай қалқып тұрды да, өзі орналасқан Езеро кратеріне қонды.

Тікұшақ дронның үстіңгі жағына Райт ағайындылар құрастырған тарихтағы алғашқы сәтті ұшқан ұшақтың қанат бөлігінің бір кесегі бекітілген. Ал Марстағы алғашқы ұшу-қону аймағы олардың құрметіне енді Райт ағайындылар жазығы деп аталатын болды.

*Ingenuity* миссиясы 2024 жылдың 25 қаңтарында аяқталды. Себебі — бір қалақшасыныӊ істен шығуы.

## Марстағы ұшулары

Аппараттың алғашқы бес ұшуы технологияны таныстыру мақсатымен көрсетілімдік деңгейде өтті.

2022 жылдың қазанына қарай *Ingenuity* Марста 33 рет ұшқан. Жалпы ұшып өткен қашықтығы 7,4 шақырымға тең.

Аппарат миссиясы 2024 жылдың 25 қаңтарында аяқталды. Барлығы 72 ұшуы болды, жалпы ұшу уақыты — 2 сағат 8 минут 55 секунд.


Ingenuity Helicopter Rotor Blades Unlocked for Flying.gif|Винттердің айналуы
Ingenuity Helicopter's 1st Flight.gif|Бірінші ұшуы, 19.04.2021
Ingenuity's First Black-and-White Image From the Air.jpg|Алғашқы ақ-қара фотосы, 19.04.2021
1-PIA24624-MarsPerseveranceRoverViewsIngenuityHelicopter-ThirdFlight-20210425.png|Ровер жақтан көрінісі, 25.04.2021
PIA24644-MarsIngenuityHelicopter-ThirdTestFlight-Animated-20210425.gif|Өз көлеңкесін түсіргені, 25.04.2021


## Дереккөздер

Санат:Марс
Санат:NASA
Санат:Ұшқышсыз ұшу аппараттары
Массимо Бонини

**Массимо Бонини** (; 13 қазан 1959 жыл,  Сан-Марино) — сан-иаринолық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушсы. Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасының экс-футболшысы және экс-жаттықтырушысы. 

Чемпиондар кубогында жеңіске жеткен жалғыз сан-маринолық футболшы (1984/85). 

## Жетістіктері

### Ювентус

* Италия чемпионы (3): 1981/82, 1983/84, 1985/86
* Италия кубогы: 1982/83
* Кубок иелері кубогы: 1983/84
* УЕФА суперкубогы: 1984
* Чемпиондар кубогы: 1984/85
* Құрлықаралық кубок: 1985

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Сан-Марино футболшылары
Санат:Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Чезена ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Сан-Марино ФК ойыншылары
Санат:Сан-Марино футбол жаттықтырушылары
Санат:Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Терминатор 2: Ғарасат күні

**«Терминатор 2: Ғарасат күні»** — Джеймс Кэмеронның бесінші көркем фильмі, Арнольд Шварценеггер сомдаған робот Терминатор туралы фильмнің жалғасы.

1991 жылы шыққан «Терминатор 2: Ғарасат күні» сол кездің ең қымбат фильмі болып саналған.

Компьютерлік графиканың кинода кең қолданылуына ықпал еткен алғашқы фильмдердің бірі.

2017 және 2019 жылдары фильм қайтадан прокатқа шығып, 3D форматында көрсетілді.

## Сюжет
Болашақта Жерді басып алған Скайнет жасанды интеллектісі адамзат құтқарушысын Джон Коннорды өлтіру мақсатымен өткен шаққа, яғни 1995 жылға T-1000 сұйықметалды терминаторын жібереді. Бұны біліп алған Джон Коннор ескі модельді T-101 терминаторының бағдарламасын түзетіп алып, оны өз-өзін өлімнен сақтап қалу үшін дәл сол заманға жібереді.

1995 жылы жас Джон Коннор өгей ата-анасымен тұрады. Полицейдің кейпін алған T-1000 бұлардың үйін тауып алып, Джонның фотосуретін сұрап алады да, оны іздей бастайды. Екі терминатордың алғаш кездесуі супермаркетте орын алады, онда Джон өз досымен видео ойындарды ойнап жүрген. T-101 Джонды сұйықметалды терминатордан құтқарып алып, енді екеуі Джонның туған анасы Сара Коннорды іздеуге кетеді.

Осы үшеуін қуған T-1000 олардың іздерінен қалмай жүреді. Бұлар болса, жасанды интеллектіні дамытумен айналысқан инженер Майлз Дайсонды табуға әлек болып, болашақта Скайнеттің базасына айналған қазіргі Кибердайн системс деген компанияның ғимаратына енеді, қауіпті технологияны құртуға тырысады.

## Басты рөлдерде

## Саундтрек

## Жүлделері

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Джеймс Кэмерон фильмдері
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Санат:1991 жылғы АҚШ фильмдері
Қайырғазы Имашев

**Қайырғазы Имашев** (5 мамыр 1924, Казталовка ауылы, Орал облысы, Қазақ КСР— 30 наурыз 1980, Саратов облысы, КСРО) — кеңес әскери қызметкері; төрт рет Даңқ орденімен марапатталған Даңқ орденінің толық иегерлерінің бірі.

## Өмірбаяны
1924 жылы 5 мамырда КСРО, Орал облысы, қазіргі Қазақстан Республикасы, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Казталовка ауылында (басқа мәліметтер бойынша Құрманкөл ауылында) шаруа отбасында дүниеге келген.

Жеті жылдық мектепті бітірген соң, Ворошилов ат. ұжымшарда қара жұмысшы және Казталов МТС жүргізушісінің көмекшісі болып жұмыс істейді. Қызыл әскерде 1942 жылдың қыркүйегінен бастап болды. Ұлы Отан соғысы майдандарында - 1943 жылдың наурызынан бастап болды. 1944 жылдың жазына қарай Қайырғазы Имашев 38-гвардиялық атқыштар дивизиясы, 110-гвардиялық атқыштар полкі, барлау бөлімінің командирі болды.

1945 жылы бригадир шенімен Имашев әскер қатарынан шығарылды. Ол Саратов облысы Озинск ауданының қалалық типтегі Озинки ауылында тұрды. 1954 жылы КОКП мүшесі болды. Кірпіш-әк зауытында қойма меңгерушісі болып жұмыс істеген. 1965 жылы кіші лейтенант шеніне ие болды.

Ол 1980 жылы 30 наурызда қайтыс болды. Озинки және Казталовка ауылдарындағы көшелер оның есімімен аталады.

## Марапаттары
* Сержант Имашев Қайырғазы 1944 жылғы 25 тамызда 38-гвардиялық атқыштар дивизиясы бөлімшелерінің бұйрығымен 3-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды (№60/н).
* 96-атқыштар корпусының әскерлеріне 1944 жылғы 18 қыркүйектегі бұйрығымен (№6/н) гвардия сержанты Имашев Қайырғазы 3-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
* 70-армия әскерлерінің 1944 жылғы 29 қазан бұйрығымен (№196/н) гвардия сержанты Имашев Қайырғазы 2-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
* КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1945 жылғы 29 маусымдағы жарлығымен гвардия аға сержанты Имашев Қайырғазы неміс-фашистік басқыншыларымен шайқастарда командалық тапсырмаларды үлгілі орындағаны үшін 1-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
* Сондай-ақ, 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен (03.11.1985) және медалдармен, соның ішінде «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды.

## Сілтеме
* Қайырғазы Имашев. «Герои страны» сайты
* ИМАШЕВ ҚАЙЫРҒАЗЫ

## Дереккөздер

# Кавалеры ордена Славы трёх степеней. Биографический словарь. М.: Воениздат, 2000.

Санат:КОКП мүшелері
Санат:Ұлы Отан соғысы барлаушылары
Марс атмосферасы

**Марс атмосферасы** — Марсты қоршап тұрған газды қабық. Жер атмосферасысынан химиялық құрамымен де, физикалық қасиеттерімен де өзгешеленеді. Атмосфералық қысым беткей жағында орташа шамамен 0,6 кПа немесе 6 мбар құрайды, бұл жердікінен 170 есе кем (немесе Жер бетінен 35 шақырым биіктіктегі қысымға тең).

Марста атмосфераның бар болуы және ол 95 пайызға көмірқышқыл газынан құралғаны XIX ғасырда-ақ спектрлік талдау негізінде белгілі болды.

Марс атмосферасының бір ерекшелігі — оның құрамынан қашан да шаң табылады; шаң бөлшектерінің өлшемдері 1,5 мкм құрайды.


Ice Clouds in Martian Arctic.gif|Phoenix түсірген бұлттардың көшуі
Mars sunset PIA00920.jpg|Mars Pathfinder түсірген Марстағы күннің батуы
Viking2 frost enhance.jpg|Viking 2 түсірген Марстағы қырау
Marsdustdevil2.gif|Spirit түсірген шаңды құйын


## Дереккөздер

Санат:Марс
Өзен торлары

**Өзен торларының** сипатымен құрылымы құрлық бетіне түсетін судың мөлшері мен қарқындылығын, осы судың ағу жағдайларын жəне құрлықтың төсеніш бетінің шайылуға төзімділігін белгілейтін физикалық-географиялық жағдайлардың күрделі ара-қатынасы арқылы анықталады.
Өзен торларының пландағы конфигурациясы дендриттік типтерге бөлінеді:
# (ағаш бұтағы тəрізді), 
# параллельді, 
# радиалды, 
# қауырсын тəрізді
thumb|right|200px|Ульяновск аумағындағы Еділ өзені
Өзен торының дендриттік типі біртекті тау жыныстарынан түзілген аудандарда пайда болған. Мұнда өзеннің негізгі арнасымен салалары ретсіз таралған. Мұндай ретсіз таралған өзен торының арасында басты өзенмен оның салаларын ажырату мүмкін емес. Мысалы:Еділ өзені жүйесінің бастауында негізгі өзен арнасын табу қиынға түседі. Ал өзеннің салалары негізгі өзен арнасына екі жақтан бірдей симметриялы қауырсын тәрізді су торы. Осыған ұқсас су торы қатпарлы жəне куэсты дамыған аймақтарда кездеседі. Кереге көзді  немесе ортогональды өзен торының арналарымен салаларының бөлікшелері планда өзара тікбұрышты түзеп, тектоникалық жарылымдар бойына сəйкес келеді. Сөйтіп тектоникалық жарылымдар бойымен қалыптасқан эрозиялық пішіндер олардың бағытын қабылдап, планда ортогональдық сипатталады. Өзен тораптарының осындай түрлері қатпарлы аймақтарда жиі кездеседі (Орал өзеннің бастауында).

Параллельді су торлары бір бағытта немесе қарама-қарсы бағытта ағуымен сипатталады. Олар қатпарлы аймақтардың шеткі жағында, теңіз су деңгейінің астынан жаңадан босап шыққан көлбеу жазықтардың үстінде дамиды. Радиалды ағын сулар орталықтан тепкіш немесе орталық қатартқыш өзен жүйелерін құрады. Мұндай өзен тораптары жанартау аймақтары мен тауаралық ойпаттарға тəн. Шеңбер жəне айыр тəрізді су жүйелері əдетте тұз-күмбезді жоталардың етек жағын жиектейді немесе төзімділігі əркелкі тау жыныстарынан құралған брахиантиклиндық құрылымдар шегінде дамиды.

Гидрографиялық тораптардың беткейлерін зерттеудің практикалық мəні зор. Демек, олар белгілі геологиялық, климаттық жəне басқа табиғи факторлардың əсерінен түзеліп, белгілі ландшафтың қалыптасуында осы факторлардың маңызын анықтайды. Кейбір жағдайларда өзен тораптары бейнесін зерттеу оларды құрастырған аймақтың геологиялық жəне тектоникалық құрылым ерекшеліктерін анықтаудың белгісі болуы мүмкін, яғни қатпарлы құрылымдардың жəне тектоникалық жарылымдар сызықтарының бағытын, тау жыныстары жарықшақтар жүйесінің ара-қатынасын жəне т.б. анықтауға себепші болады.Мысалы, аңғар жүйесінің радиалдық түрі əдетте тұзды күмбездер жəне брахиантиклиндық құрылымдардың, ал кейбір жағдайларда ірі кимберлит құбырлары айналасында дамыған. Тұзды күмбездермен брахиантиклиндар негізінен мұнай жəне газды сиыстырған тектоникалық құрылымдар болып саналады, ал кимберлит құбырлары мен алмастың кен орындары тікелей байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Геоморфология
Санат:География
Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков

**Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков** (21 ақпан 1989 жыл, Шымкент қаласы, Қазақ КСР) — қазақ тоғызқұмалақшысы, спорттың осы түрінен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, ұлттық дәрежедегі төреші. 

Әкесі Қадырбек те тоғызқұмалақтан 20 жылға жуық бапкерлікпен айналысқан. 

## Өмірбаяны
Шымкент қаласында дүниеге келген. 1996-2005 жылдар аралығында Шымкент қаласындағы №66 «Қазығұрт» орта мектебін озат оқушы ретінде тәмамдады. 2005-2009 жылдары Шымкент көлік коммуникация және жаңа технологиялар колледжін, 2010-2014 жылдары Мардан Сапарбаев атындағы институтын спорт және дене шынықтыру мамандығы бойынша бітірген. Төрт-бес жасынан бастап қазақтың ұлттық спорты тоғызқұмалақпен айналысып, көптеген республикалык халықаралық жарыстардың жеңімпазы атанды. Оқушылар арасында, жастар арасында Қазақстан чемпионаттарының жүлдегері ретінде танылды. Ересектер арасында ҚР командалық чемпионаттары мен Ел кубогі жолындағы сайыстарда чемпион атағына қол жеткізді. 

Шымкенттегі ұлттық спорт түрлері клубында жаттықтырушы. Шәкірттері халықаралық, республикалық жарыстарда топ жарып жүр. 2015 жылы 26 жасында тоғызқұмалақтан Қазақстан Республикасына Еңбек сіңірген жаттықтырушы атағына қол жеткізіп, елімізде бұл атақты иемденген ең жас бапкер ретінде тарихта қалды. ҚР Тоғызқұмалақ федерациясының баспасөз хатшысы міндетін атқарған.

2017 жылдан бері ұлттық дәрежедегі төреші.

## Жетістіктері
### Марапаттары
*Тоғызқұмалақтан спорт шебері: 2009 
*ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушы: 2015

## Жеке өмірі
* Отбасылы.  2016 жылы жары Аяулым Тастанбекпен шаңырақ көтерді. Екі ұлдың әкесі.

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі

Санат:Қазақстан тоғызқұмалақшылары
Санат:Қазақстан тоғызқұмалақ жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан тоғызқұмалақ төрешілері
Санат:Алфавит бойынша тоғызқұмалақшылар
Жетісу (телеарна)

**Жетісу телеарнасы** — 1999 жылы құрылған Жетісу облысының ақпараттық-танымдық, отбасылық телеарнасы. 

Хабар тарату аумағы ОTAU TV спутниктік желісі арқылы Қазақстан, Ресей, Түркия, Иран, Пәкістан, Моңғолия, Қытай, Өзбекстан және Қырғызстан мемлекеттері, ID-TV кабельдік желісі арқылы Қазақстан, сонымен қатар ALMA-TV мен Қайнар-TV арқылы Алматы және Жетісу облыстарының аумағы.

Әр түрлі саланы қамтитын 40-тан астам төл бағдарламасы бар. Ал мұрағатында шығармашылық ұжыммен жасалған жүздеген бағдарламасы бар. Қазіргі таңда эфирге әр түрлі бағыттағы 23 бағдарлама, сондай-ақ қазақ және орыс тілдерінде жаңалықтар шығарып таратады.

## Тарихы
* 2015 жылы телеарнаның материалдық-техникалық базасы жаңартылды. 
* Дәл осы жылы HD (16*9) форматына ауысты. Қазақстанда техникалық мүмкіндіктері бойынша екінші болып саналатын медиа-орталық құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан телеарналары
Санат:Алфавит бойынша телеарналар
Алла прима

**Алла прима** ( - бірінші сәтте, бір сәтте) — суретті (немесе оның бір бөлігін) алдын-ала кескіндеусіз және бояусыз орындауды көздейтін майлы бояу техникасының бір түрі.
 
Суретші кескіндемені бір сеанс ішінде, бояулар құрғағанға дейін салып үлгіруі тиіс. Қажетті нәтижеге жету үшін суретші тез және сенімді жұмыс істеуі керек. Бояудың екінші қабатын дымқыл, әлі құрғап үлгірмеген жерге жағу автордан ерекше шеберлікті талап етеді.

[нобай|[Франс Коппелаар суреті (2001)]]

## Артықшылықтары мен кемшіліктері
Техниканың артықшылықтарына көбінесе жатқызады:
* Суретшінің қоршаған ортаның және табиғаттың жағдайын кенепте «осында және қазір», «бір сәтте» түсіруге мүмкіндік бар. 
* Қысқа мерзім ішінде аяқталған жұмысты көру мүмкіндігі және суреттен эстетикалық ләззат алу. 
* Суретшінің өз қорқыныштарын жеңу мүмкіндігі (жұмысты уақытында бастаудан немесе аяқтамай қалудан қорқу, суретті ұзақ уақыт салу барысында өзіне деген көптеген күмәндардың туындауы).

Кемшіліктері:
* Суреттердің кейде толық аяқталмауы.  
* Заттың көлемі мен формасын, түстері мен реңктерін кенепке немесе қағазға нақты практикалық тәжірибесіз дәл жеткізудің қиындығы.
* Бөлшектерді мұқият сызуға уақыттың болмауына байланысты композицияның қарапайымдылығы.

## Тарихы
Алла прима бейнелеу өнерінде XVI ғасырдан бері белгілі. Бастапқыда ол қосымша мақсаттарда ғана қолданылды: портреттік немесе пейзаждық нобайлар салу кезінде. Кейін суретші өзінің шеберханасында қол жетімді нобайлар негізінде ұзақ уақыт бойы дайын жұмыс жасады. Бір ғасырдан кейін осы техникаға деген көзқарас өзгерді. Барокконың, содан кейін рококоның көптеген көрнекті шеберлері оны кескіндемені салудың негізгі әдісі ретінде қолдана бастады.

ХІХ ғасырдың ортасында Алла прима Клод Моне арқасында ең жақсы әрі жемісті кезеңдерін бастан кешірді. Импрессионизмнің негізін қалаушылардың бірі ретінде автор өз көргеннің өткінші әсерін жеткізуде осы техниканың орасан зор мүмкіндіктерін анықтай алды. Кейінгі жылдары «шикі» кескіндеме ретінде бұл техника өнердің басқа жанрлары арасында сұранысқа ие болды: постимпрессионизм; экспрессионизм; модернизм; авангард. Бүгінгі күні көптеген суретшілер өз туындыларын осы ерекше техниканы қолдана отырып жасайды, ал мыңдаған бастаушы суретшілер оның көмегімен кәсіби шеберліктерін шыңдайды.

## Танымал суретшілері
* Диего Веласкес - барокко кезенінің әйгілі испандық суретшісі, портрет суретшісі
* Франс Халс - голландтық сурет өнерінің алтын ғасырының танымал өкілі
* Жан-Оноре Фрагонар - рококо стилінің француз суретшісі
* Томас Гейнсборо - ағылшын бейнелеу өнерінің шебері
* Клод Моне - өзінің туындыларымен жүздеген ізбасарларын шабыттандырған данышпан импрессионист

## Дереккөздер

Санат:Бейнелеу өнерінің техникасы
Арықбалық ауданы

**Арықбалық ауданы** — 1928-1963, 1967-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

## Тарихы
Арықбалық ауданы КСРО БОАК Президиумының 1928 жылғы 3 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР, Петропавл округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 қазанда округтердің жойылуымен республикалық орталық - Алматыға бағынышты болды.

1932 жылы 10 наурызда Арықбалық ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде КСРО БОАК Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.

1939 жылы 14 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Солтүстік Қазақстан облысынан жаңадан құрылған Ақмола облысына берілді.

1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Ақмола облысынан Қазақ КСР (1991 жылдан - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді.

1955 жылы 22 қазанда Арықбалық ауданының Ковыльный, Сокологоров, Тахтаброд ауылдық кеңестері жаңа Чистопол ауданына берілді. 

1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Чистопол ауданының құрамына енді.

1967 жылы 2 қаңтарда Арықбалық ауданы қалпына келтірілді. Құрамына Володар ауданының Арықбалық, Златогор, Имантау, Лобанов, Чистопол ауданының Константинов, Құсбек, Төменгі Бұрлық, Новосветлов ауылдық кеңестері енді.

1969 жылы Златогор ауылдық кеңесі Арықбалық ауылдық кеңесіне қосылып, 1973 жылы қайта құрылды.

1978 жылы Гусаков ауылдық кеңесі құрылды.

1986 жылы аудан құрамына 9 ауылдық кеңес кірген: Арықбалық, Гусаков, Златогор, Имантау, Константинов, Құсбек, Лобанов, Төменгі Бұрлық, Новосветлов.

1997 жылы 25 сәуірде Златогор, Новосветлов ауылдық округтері таратылды. Сол жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Арықбалық ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысы Айыртау ауданының құрамына енді, ал 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Айыртау ауданы, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

## Халқы

## Сілтеме
*Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавл, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Рузаев ауданы

**Рузаев ауданы** — 1928-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

## Тарихы
Рузаев ауданы КСРО БОАК Президиумының 1928 жылғы 3 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР Петропавл округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 қазанда округтардың жойылуына байланысты республикалық орталық - Алматыға бағынышты болды.

1932 жылы 10 наурызда Рузаев ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде КСРО Орталық Атқару Комитеті Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.

1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығына сәйкес Қазақ КСР (1991 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысына берілді.

1955 жылы 22 қазанда Рузаев ауданы аумағының бір бөлігі жаңадан құрылған Қазан және Чистопол аудандарына берілді

1954 жылы Червонный ауылдық кеңесі құрылды. Ефимов ауылдық кеңесі Есіл, Жаңаауыл ауылдық кеңесі Сталин, Ерназар ауылдық кеңесі Каганович ауылдық кеңесіне қосылды.

1956 жылы Боровской ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы Мичурин, Алғабас, Бірлік ауылдық кеңестері құрылды. Молотов ауылдық кеңесі Нежин, Каганович ауылдық кеңесі Уәлиханов болып өзгертілді.

1960 жылы Володар, Дружба, Ишим, Урожайный ауылдық кеңестері құрылды. Сталин ауылдық кеңесі Боровской ауылдық кеңесіне қосылды.

1961 жылы Алғабас ауылдық кеңесі Привольный болып өзгертілді.

1963 жылы Ашанино ауылына жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, атауы Трудовой болып өзгертілді. Ленин, Мичурин ауылдық кеңестері Тимирязев ауданына берілді.

1964 жылы Приишим ауылдық кеңесі Чистопол ауданына беріліп, Володар ауданынан Андреев, Новосель ауылдық кеңестері қосылды.

1969 жылы Куйбышев ауданы құрылып, оған 9 ауылдық кеңес пен Трудовой кенті берілді.

1971 жылы Шұңқыркөл, 1972 жылы Возвышен ауылдық кеңестері құрылды.

1986 жылы аудан құрамына 11 ауылдық кеңес кірген: Андреев, Бірлік, Боровской, Уәлиханов, Возвышен, Калинов, Новосель, Привольный, Раисов, Рузаев, Шұқыркөл.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Рузаев ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысының Целинный ауданының құрамына кірді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Целинный ауданы, Солтүстік Қазақстан облысына қосылды. 2002 жылы 11 маусымда Целинный ауданы Ғабит Мүсірепов атындағы аудан болып өзгертілді.

## Елді мекендер
* Рузаевка
* Андреевка
* Возвышенка
* Раисовка
* Берёзовка
* Сивковка
* Фрунзе
* Гавриловка
* Куйган
* Брилёвка
* Григорьевка
* Стерлитамак
* Чернозубовка
* Володарское
* Дружба
* Целинное

## Халқы

## Сілтеме
*Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Көкшетау ауданы

**Көкшетау ауданы** — 1928-1997 жж. болған Петропавл округі, Қазақ АКСР, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

## Тарихы
Әкімшілік орталығы Көкшетау қаласында болған Көкшетау ауданы КСРО БОАК 1928 жылғы 3 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР Қызылжар (Петропавл) округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-індегі округтер жойылып, барлық аудандар, оның ішінде Көкшетау ауданы да тікелей республикалық бағынысқа өтіп, республикалық орталық - Алматыға бағынышты болды.

1932 жылы 10 наурызда Көкшетау ауданы жаңадан құрылған Қарағанды облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде КСРО БОАК Президиумының Жарлығымен аудан жаңадан құрылған Қазақ АКСР (1936 ж. 5 желтоқсаннан бастап - Қазақ КСР) Солтүстік Қазақстан облысына берілді.

1944 жылдың 15 наурызынан бастап (дәл осы күннен бастап Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен) Қазақ КСР-нің (1991 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысының құрамына кірді.

1945 жылы 27 шілдеде Көкшетау ауданының орталығы Көкшетау қаласынан Красный Яр ауылына көшірілді.

1986 жылы аудан құрамында 14 ауылдық кеңес (Ақкөл, Бұлақ, Конезавод, Қонысбай, Краснояр, Күсеп, Қызылсая, Молодёжный, Ортақ, Приречный, Раздольный, Сарыөзек, Сейфуллин, Симферополь) пен 2 кент (Алексеевка, Бірлестік) болған.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Көкшетау ауданы таратылды. Красный Яр ауылы Көкшетау қаласының қарамағына өтсе, қалған аумағы Көкшетау облысының Зеренді ауданының құрамына берілді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Зеренді ауданы Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

1999 жылы 10 сәуірде Зеренді ауданы, оның ішінде бұрынғы Көкшетау ауданының аумағы Ақмола облысына берілді.

## Халқы

## Сілтеме
* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Степанов ауданы

**Степанов ауданы** — 1928-1929 жылдары болған Қазақ АКСР-і Петропавл округінің әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Аудан орталығы — Степановка ауылы.

## Тарихы
1928 жылы тамызда аудан Степанов, Бостандықту, Добровольская болыстарының бөліктерінен құрылды. Степанов болысы таратылды:

* бір бөлігі Степанов ауданына (Бессараб, Новосанжаров, Русская Поляна, Степанов, Черноусов ауылдық кеңестері) кірді
* бір бөлігі Одесса ауданына кірді (Громогласов, Орехов, Цветков ауылдық кеңестері).

БОАК 1928 жылғы 3 қыркүйектегі шешімімен Степанов ауданының бір бөлігі Қызылту ауданына кірді.

1928 жылдың 5 қарашасы және 1929 жылдың 27 мамырынан бастап аудан таратылды. Аумағы Сібір өлкесі Омбы округінің Черлак, Одесса, Павлоград аудандарына берілді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
* №2 ауылдық кеңес (Самырза ауылы)
* №4 ауылдық кеңес (Ұзынағаш ауылы)
* Бесараб ауылдық кеңесі (Бессарабка ауылы)
* Громогласов ауылдық кеңесі (Громогласово ауылы)
* Лощинов ауылдық кеңесі (Лощиновка ауылы)
* Новосанжаров ауылдық кеңесі (Новосанжаровка ауылы)
* Орехов ауылдық кеңесі (Орехово ауылы)
* Розов ауылдық кеңесі (Розовка ауылы)
* Русская Поляна ауылдық кеңесі (Русская Поляна ауылы)
* Степанов ауылдық кеңесі (Степановка ауылы)
* Цветков ауылдық кеңесі (Цветково ауылы)
* Черноусов ауылдық кеңесі (Черноусовка ауылы)

## Әдебиет
* 

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Санат:Омбы облысы тарихы
Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы

**Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы** () — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1935 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы.

Номинацияға кіру үшін әннің сөзі де, әуені де жаңадан, арнайы фильм үшін жазылуы керек, бұл ән айқын естілуі және түсінікті болуы қажет, ол фильмнің ішінде немесе титрлер бастаған кезде ойналуы тиіс.

Номинация тарихында төрт адам төрт «Оскардан» жеңіп алған еді: Сэмми Кан, Джеймс Ван Хьюсен, Алан Менкен, Джонни Мёрсер.

Алғашқы ағылшын тіліндегі емес әні үшін «Оскарды» 1960 жылы Манос Хадзидакис жеңіп алған. Бұдан кейін шетел тіліндегі әндер үшін сыйлық 2005 және 2009 жылдары табысталған еді.

### 1935—1940

### 1941—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2020

### 2021—2030

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Келлер ауданы

**Келлер ауданы** — 1936-1963, 1969-1997 жылдары болған Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының құрамындағы Қазақстанның солтүстігіндегі әкімшілік бірлік.

## Тарихы
Әкімшілік орталығы Келлеровка ауылында болған Келлер ауданы КСРО БОАК Президиумының 1936 жылғы 29 шілдедегі Жарлығына сәйкес Қазақ АКСР Солтүстік Қазақстан облысының құрамында құрылды.

1944 жылдың 15 наурызынан бастап (дәл осы күннен бастап Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен) Қазақ КСР-нің (1991 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы) жаңадан құрылған Көкшетау облысының құрамына кірді.

1957 жылы Ворошилов ауылдық кеңесі Макашев болып өзгертілді. 1959 жылы оған Димитров ауылдық кеңесі қосылды.

1963 жылы 2 қаңтарда таратылып, Красноармейск ауданының құрамына енді. 1969 жылы 28 мамырда қалпына келтірілді.

1986 жылы аудан құрамына 14 ауылдық кеңес кірген: Берёзов, Драгомиров, Иванов, Келлер, Краснодоль, Краснокамен, Краснополян, Кременчуг, Летовочный, Макашев, Нагорный, Озёрный, Рощин, Чернигов.

1997 жылы 2 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Келлер ауданы таратылды, оның аумағы Көкшетау облысының Тайынша (бұрынғы Красноармейский) ауданының құрамына кірді, ал 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысының бүкіл аумағы, оның ішінде Тайынша ауданы Солтүстік Қазақстан облысына қосылды.

## Халқы

## Сілтеме
* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавл, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Әлижан Рахманұлы Ибрагимов

**Әлижан (Әлімжан) Рахманұлы Ибрагимов** (5 маусым 1953, Ферғана, Өзбек КСР — 3 ақпан 2021, Брюссель) — ірі қазақстандық кәсіпкер. Eurasian Resources Group (ERG) компания иелерінің бірі, оған 20,7% тиесілі. «Еуразиялық банк» АҚ президенті.

## Өмірбаяны
1953 жылы 5 маусымда Өзбек КСР Ферғана облысында дүниеге келген. Ол Қырғызстанға Тоқмақ қаласына көшті.
1969 жылы өзінің еңбек қызметін Шу облыстық заготконторының жұмысшысы ретінде бастады.
1970 жылдан 1974 жылға дейін - Мәскеудегі мал дәрігерлік академиясында оқыған.
С.Орджоникидзе атындағы Мәскеу басқарма институтын бітірген.
«Kazakhstan Mineral Resources Corporation Investment» ЖШС өкілі болып жұмыс істеді.
«„Қара-Тас-АА“ ПФК» ЖШС бас директоры.
1974-1989 жж. - «Центросоюзда» Тоқмақ қ., Қырғыз КСР жұмыс істеді.
1989 жылдан - Қазақстанда бизнестің басталуы.
1989-1991 жж. - «Невада-Семей» коммерциялық орталығының бас директоры.
1991-1994 жж. - «Невада-Семей» АҚ бас директоры, басқарма төрағасы және президенті болды.
1994-1998 жж. - «Еуразиялық банк» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы.
1998 жылдың қыркүйегінен бастап «Еуразиялық банк» АҚ директорлар кеңесінің мүшесі.
2001-2007 - Еуразиялық өнеркәсіптік қауымдастық төралқасының мүшесі.
2002 ж. «Қазхром» ҰАК АҚ президенті.
2004 ж. «Қазхром» ҰАК АҚ директорлар кеңесінің төрағасы.
2005 ж. «Қазақстан алюминийі» АҚ директорлар кеңесінің мүшесі.
2009 ж. «Еуразиялық банк» АҚ директорлар кеңесінің мүшесі.
1992 жылдан бастап Александр Машкевич пен Патох Шодиевтің серіктесі.
«Eurasian National Resources Corporation» (ENRC) тең иесі (2009 жылдың 13 шілдесіндегі жағдай бойынша шамамен 14,59% иелік етеді).
Eurasian Resources Group (ERG) тең иесі.

### Отбасы
Әйелі — Мукадасхон.
Алты баласы: ұлдары — Достан, Даврон, Шухрат, Фурхат.
Бауырлары — Эргаш, Юлдаш.

## Жағдайы
Forbes журналының мәліметі бойынша, 2016 жылы оның жеке жағдайы $1,8 млрд бағаланады (әлемде №1198 және Қазақстанда №4).

### Активтер
Forbes журналының деректері бойынша 2018 жылдың наурызында Әлижан Ибрагимовтың жеке жағдайы 2,3 миллиард долларға бағаланады.

2007 жылы өз кәсіпорнынан 800 миллион доллар пайда тапты. 2012 жылы Forbes журналының нұсқасы бойынша «418 орында 58 жастағы Әлижан Ибрагимов 2,8 миллиард долларлық жағдайымен тұр».

2020 жылдың қазанындағы жағдай бойынша Алиджан Ибрагимовтың активтерінің құны $900 млн құрайды, бұл оны Forbes нұсқасы бойынша Қазақстан Республикасында төртінші ең бай адамға айналдырады.

## Марапаттары
* Құрмет ордені (2004)
* 3 дәрежелі Барыс ордені (2010)
* Ынтымақтастық Жұлдызы (2008) — экономикалық саладағы өзара тиімді ынтымақтастықты нығайтқаны үшін.
* Халық алғысы медалі (2020 жылы 24 маусым) — Covid-19 пандемиясына қарсы күресте елеулі үлес қосқаны үшін.

## Сілтеме
* Арабески :: Суждения :: Кто есть кто в современном Казахстане. Занимательно - о клановых группировках.
* МАРШ ПРОТИВ КОРРУПЦИИ - Судьба режиссера. Иван Соловов против рейдеров. Из серии - российское правосудие

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Санат:Қазақстан миллиардерлері
Батыр Қосағалы Төлекұлы

**Батыр Қосағалы Төлекұлы** — Көкшетау өңірінің тумасы. Орта жүздің ханы Уәлидің заманында өмір сүрген.

## Өмірбаяны
Қазақтың белгілі күйшісі Дәулеткерей өзінің «Қосағалы» атты күйін арнаса, Ақмола-Көкше
аймағында оның атымен аталатын жер, су атаулары да кездеседі. Қосағалы батыр өзінің ата-бабалары сияқты
(бойы 2,76) алып денелі батыр болған.Оның жерлеуорны 4 метрді құрайды Маңдайшасындағы жазу арабша, қабір басындағы жазу қазақ және орыс тілінде:
«Руы – жақсылық қарауыл», «Богатырь Қосағалы Толеков». Шағалалы өзенінің тауды айналып өтетін тұсында жақсылық қарауылға жататын Сай ауылынан тараған
Жалғыз қарағай, Қырдағы ауыл, Былқылдақ, Өзен қарағай дейтін ауылдардың соңғысын Қосағалы батыр мекендеген. 1723-1730 жылдардағы «Ақтабан шұбырындыда» жадап-жүдеп осы жаққа жеткен қандастарымызға мал, жер беріп көмек көрсеткен атымтай жомарттығына сай ел-жұрт оны Баянұлы Бай-Төлек атап кеткен дейді. Қосағалыны өз тұсында Омбы шекпенділерінің шенеуніктері, татар байлары да танып, сыйласып, онымен санасқан. Оған Омбы губернаторы тарапынан «Алтын тон» аталатын оқалы шапанның тарту етіліп, бұл жәдігер жұрнағының күні кешеге дейін батыр ұрпағы Дәкен Боқанов ақсақалдың үйінде сақталып келгендігі дәлел.

## Жерленген жері
Қосағалы батыр Төлекұлының кесенесі  Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Азат тауында орналасқан. 
## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Тұлғалар санаттары
Санат:Тұлғалар
Санат:Суретсіз мақала
Ибраһим хан (қазан ханы)

**Ибраһим хан** (, *Ибраһим*, **ابراهیم**; туған жылы белгісіз - 1479, Қазан) — Қазан ханы (1467-1479), Махмұт ханның ұлы, Халил ханның інісі әрі мұрагері.

Халил хан қайтыс болғаннан кейін таққа отырып, оның жесірі Нұрсұлтанға үйленді.

## Мәскеу мемлекетімен соғыс

1467 жылы III Иван күзде Ибраһим ханның ағасы ханзада Қасымды Қазан тағына үміткер етіп жіберіп, Қазан хандығына қарсы соғыс бастады. Бұл кандидатураны кейбір қазандықтар қолдады. Ибраһим 1467 жылы Еділ бойындағы өзен шайқасында көптеген Мәскеу әскерлерін талқандады. Бәлкім, орыстар мен Қазан татарлары арасындағы жалғыз ірі өзен шайқасы болды. Оппозициялық топты Ғабдолла Мүмин бек (عبدال مومن) басқарды. Жорық сәтсіз аяқталды, орыс әскері Еділден өтіп, татарлармен шайқасуға батылы бармады. Бұған жауап ретінде Ибраһим хан қыста жаудың шекаралас аймақтарына жазалаушы шабуыл жасап, Галич Мерскийдің маңын тонады.

1468 жылы III Иван Төменгі Новгород, Муром, Кострома, Галичке мықты гарнизондар жіберіп, Қазанды үлкен соғысқа итермелей, хандықтың жерінде бейбіт халыққа қарсы өте қатыгездіктермен қатар жүретін ұрыс қимылдарын бастады.

Ибраһим екі бағытта әскерлер жіберді: Галич және Төменгі Новгород-Муром. Біріншіде, сәттілік қазандықтарға ықпал етті, тіпті, Кичменский қаласы және екі костромалық болыстар басып алынды. Екіншіде, Қожаберді мырза жасағын жеңіп, орыстар татарларды тоқтатып.

Мәскеу Хлиновский - үшінші майданды ашты. Ушкуйліктер Вятка бойымен Камаға дейін қайықтармен түсіп, қазандықтардың тыл жағынан тонауға кірісті. Бұған жауап ретінде солтүстікке мықты жасақтар жіберілді, олар Нократ өлкесінің астанасы - Хлиновты басып алып, онда татар әкімшілігін құрды.

## Мұрасы
Ибраһим хан 1479 жылы қайтыс болды. Оның екі әйелінен балалары болды: Фатима ханбикеден үш ұл - Әли, Құдайқұл мен Мелек Таһир және Нұрсұлтан ханбикеден (марқұм Халил ханның жесірі) екі ұл - Мұхамметәмин мен Ғабделлатиф. Сонымен қатар, оның бірнеше қыздары болды, олардың ішінен Гауһаршад есімді бір бике әйгілі болды.

Ибраһим қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Нұрсұлтан Қырым ханы Меңлі Герейге тұрмысқа шығып, Қазаннан Бақшасарайға кетті. Бұл оқиға Қазан мен Қырым арасында болған саяси, мәдени және экономикалық байланыстар туралы куәлік ете отырып, бұл байланыстардың нығаюына үлкен ықпал етті және кейінірек маңызды саяси оқиғалардың қайнар көзі болғандықтан маңызды салдарларға ие болды. Кішкентай ханзада Ғабделлатиф анасымен бірге Қырымға, өгей әкесінің сарайына барды.

Ибраһим хан Қазан Кремлінде Қазан хандарының кесенесінде жерленген.

## Әйелдері мен балалары
* Фатима Шаһ Сұлтан (فاتما شاه سلطان), балалары — Илһам, Мәлік Таһир, Құдайқұл (шоқынған соң *Пётр Ибрагимович*), 1487 жылы Қазанды басып алғаннан кейін, барлығы қамауға алынып, Вологда мен Белозероға айдалды; 
* Нұрсұлтан (نور سلطان), балалары — Мұхамметәмин, Ғабделлатиф, Гауһаршад

## Сілтеме
Ибраһим (Қазан ханы) «Родоводе» сайтында. Ата-баба мен ұрпақ шежіресі.

Санат:XV ғасырда туғандар
Санат:Қазан хандары
Санат:Тоқа Темір әулеті
Боло Хауз мешіті

**Боло Хауз мешіті** (өзбек. *Bolohovuz masjidi)* — Өзбекстандағы Бұхара қаласындағы тарихи мешіт. 1712 жылы Регистан аймағындағы Арк цитаделінің қарсы жағында салынған, ол тарихи қаланың басқа бөліктерімен бірге ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген.

Ол Бұхара әмірі 1920 жылдары большевиктік Ресейдің қол астында болған кезде жұма мешіті қызметін атқарды.

1917 жылы айуанның (кіреберістің) алдыңғы бөлігіне жазғы намаз бөлмесінің дөңес төбесін қолдайтын жұқа боялған ағаш бағандар қосылды. Бағандар түрлі-түсті муқарнастармен безендірілген.

## Тарихы
Үлкен күмбезді мешіт пен Боло хауз мешітінің кіреберісін 1712 жылы Өзбек билеушісі Абулфайз ханның анасы Ситораи Мохи салған, ал аулалар мен бөлмелер 19 ғасырда салынған.

Мұса Сайджановтың айтуынша, мешіт кіреберісі 1915-17 жылдары қайта жөндеуден өткен. Көрші мұнараны сол жылдары шебер Ширин Муродов пен шебер Хафизов салған. Мешіт аралығында жұма намазы оқылды.

## Сәулет
Ғимараттың ұзындығы 11,5 м, солтүстік бөлігінде Михраб орналасқан. Боло хауз мешіті Михраб сияқты Мозаика мен күрделі рельефтермен безендірілген. Ганч жусанының төбесі мешіттің шығыс жағында орналасқан және шатырдың астында ганчпен безендірілген. Шатырдың екі жағында екі қабатты биік сөрелер орналасқан. 

Аиуанның кіреберісінде тірек рөлін атқаратын 20 баған бар, олардан олар бетон негізіне бекітілген, шыңында ағаштан жасалған муқарнастар бекітілген.

## Галерея

Сурет:Bolo Haouz mosque 05.jpg
Сурет:Bolo Haouz mosque outside 93 ceiling of iwan.JPG
Сурет:Bolo Haouz mosque inside 3 detail of wall of the iwan with mihrab.JPG
Сурет:Bujará, Bolo Hauz 5.jpg
Сурет:Bolo Haouz mosque 02.jpg
Сурет:Bolo Haouz mosque outside 7 iwan and minaret.JPG
Сурет:MABucharaMoscheeBoloChaus5.jpg
Сурет:Bukhara (3485501803).jpg
Сурет:Bujará, Bolo Hauz 10.jpg


Санат:Бұхара мешіттері
Санат:Өзбекстандағы әлемдік мұра
Санат:1917 жылы құрылғандар
Санат:Алфавит бойынша мешіттер
Адель Голдберг (бағдарламашы)

**Адель Голдберг** (, 7 шілде 1945, АҚШ, Огайо, Кливлендте дүниеге келген) — информатика саласының ғалымы, объектіге-бағытталған бағдарламалау, графикалық интерфейстер саласындағы жұмысымен және Smalltalk бағдарламалау тілін дамытумен танымал болған.

## Өмірбаяны
Голдберг Огайо штатындағы Кливленд қаласында еврей отбасында дүниеге келген, әкесі инженер, анасының математикалық білімі бар және мектепте жұмыс істеген. Оның 14 жасында отбасы Чикагоға қоныстанады. Мичиган университетінде математика бакалавры дипломын, Чикаго университетінде ақпараттық ғылымдар магистрі дипломын және PhD дәрежесін алды.

1973 жылдан бастап Голдберг Xerox PARC-те (Xerox Palo Alto Research Center) жүйелік тұжырымдамалар зертханасында (System Concept Library) жұмыс істеді, кейіннен осы зертхананы өзі басқарды. Ол Smalltalk—алғашқы объектіге бағытталған бағдарламалау тілін жасаған топтың негізгі мүшелерінің бірі болды. 

Адель Голдберг объектіге бағытталған бағдарламалаудың пайда болуы мен дамуына айтарлықтай үлес қосты. Голдберг Алан Кэймен бірге қазіргі уақытта объектіге бағытталған бағдарламаларда кеңінен қолданылатын шаблондардың прекурсорлары болған дизайн шаблондарымен жұмыс істеді. Голдберг және оның командасы PARC-да графикалық интерфейстердің негізі болатын көптеген тұжырымдамалар жасады.

1988 жылы Голдберг Smalltalk-та қосымшаларды әзірлеу құралдарын жасаумен айналысатын "Parcplace Systems" компаниясын құру үшін PARC-тен кетті. Адель Голдберг Smalltalk коммерциализациясында жетекші рөл атқарды және осы тіл туралы бірқатар кітаптар жазды.

1984 жылдан 1986 жылға дейін Голдберг ЕТҚ (Есептеу техникасы қауымдастығының) президенті болды. 1987 жылы ол "ACM Software System Award" сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ Forbes Twenty Who Matter тізіміне енгізілді.

1999 жылы ол қазіргі күнде жұмыс істейтін Neometron интернет-қолдау компаниясын құрды. Сонымен қатар, Голдберг компьютерлік ғылымдар бойынша курстар құрып, білім беру қызметін жалғастырады. Ол, сонымен қатар, ғылыми және білім беру мақсаттары үшін мультимедиялық бағдарламалық жасақтама жасаушы Cognito Learning Media кеңесінің мүшесі болып табылады.

## Жарияланымдар
* *Smalltalk-80: The Language and Its Implementation* (with David Robson), Addison-Wesley, 1983, ISBN 0-201-11371-6 (қазіргі уақытта басып шығарылмайды; Smalltalk-пен жұмыс істейтін адамдарға "көк кітап" ретінде белгілі)
* *Smalltalk-80: the Interactive Programming Environment*, Addison-Wesley, 1984, ISBN 0-201-11372-4 («қызғылт сары кітап»)
* *Smalltalk-80: The Language* (with David Robson), Addison-Wesley, 1989, ISBN 0-201-13688-0 ("күлгін кітап" - "көк кітап» деп қайтадан өңделген)

## Дереккөздер

Санат:Огайода туғандар
Санат:Философия докторлары
Санат:АҚШ инженерлері
Санат:Чикаго университеті түлектері
Санат:АҚШ бағдарламашылары
Санат:Мичиган университеті түлектері