open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Құмдыкөл (көл, Айыртау ауданы)

**Құмдыкөл** — Сырымбет шоқ қарағайының солтүстік-батысындағы тұйық тұщы көл.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Шоққарағай ауылының солтүстік-батысында 6 км жерде орналасқан. Теңіз дегейінен 223 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Аумағы 6,3 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойының ұзындығы 9,1 км. Су жиналатын алабы 104 км2. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Қараша айының соңында су қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді. 

## Жағалау сипаты
Жағалауы ойпатты келген. Түбі тегіс, тұнба шөккен. Солтүстігінде Ақбас, оңтүстік-батысында Жетікөл көлдері орналасқан. Көл жағалауы жайылым және шабындық ретінде пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы көлдері
Василий Иванович Абаев

**Василий Иванович Абаев** (2 желтоқсан, 1900, Тифлис губерниясы, қазіргі Грузия - 12 наурыз 2001, Мәскеу) - этимолог, педагог, профессор.

## Естелік
* Новопесчаной көшесі № 21 үйге, 2013 жылдың 18 мамырында мемориалды тақта оратылды. Ол үйде Василий Иванович Абаев тұрған.

## Марапаттамалар
*«Отан үшін еңбегі үшін» ордені
*Қызыл Ту ордені

## Сыртқы сілтемелер
*Василий Иванович Абаев 

Санат:2 желтоқсанда туғандар
Санат:1900 жылы туғандар
Санат:12 наурызда қайтыс болғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Алексей Николаевич Адамович

**Алексей Николаевич Адамович** (20 тамыз, 1904, Санкт-Петербург, Ресей империясы - 4 қыркүйек 1979, Ленинград, КСРО) - техника ғылымдарының докторы, профессор.

## Марапаттамалары
*Қызыл Ту ордені
*КСРО құрметті энергетигі

Санат:20 тамызда туғандар
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:4 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1979 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Балалар жорығы

1212 ж. кресшілер жалғастыру мақсатында дінбасылардың уағызымен балалар топ құрып, олар өздерін «құдай елшісі» деп жариялаған балалар басқарды. Олар құдай мүрдесін күнәға Батпаған балалар азат ете алады деп жариялады. Жас кресшілердің біразы жолда аштық пен аурудан қаза табады, аман қалғандары жағасындағы Генуя және Марсель қалаларына жеткен соң көпестер балаларды құлдыққа Египетке сатып жібереді.
Крест жорықтарының соңы.
Палестина иеліктерінің жерінің азаюына байланысты ауыл шаруашылығымен айналысу серілерге тиімді болды. Соғысқаннан гөрі өздерінің поместьлерін құрды.
Жалдамалы әскерде болу көп табыс әкелді. Шаруалар өнімсіздіктен аз жапа шекті және шығысқа баруы азайды.
● Соңғы крест жорықтары.
● Қасиетті жерді азат етеміз деген кресшілер алғаш басып алған жерлерінен біртіндеп айырыла береді. Папалар мен корольдер 1217 - 1221 жылдары бесінші, 1228 - 1229 жылдары - алтыншы, 1248 - 1254 жылдары жорықтар ұйымдастырды.
Санат:Крест жорықтары
Қазақстандағы неолиттік ескерткіштер

Қазақстан аумағында сегіз жүзге жуық **неолиттік ескерткіштер** табылған. Әдетте өзендік тұрақтарда, сондай-ақ көлдік үлгідегі тұрақтарда едәуір көп заттар табылады. Мұның өзі бұл жерде адамның тұрақты немесе ұзақ уақыт тұрғанын көрсетеді. Мұндай тұрақтардан негізгі құрал-саймандар – пышақ тәрізді қалақтар және қырғыштар.

Қазақстанда шөл далаларындағы неолиттік ескерткіштердің бір ерекшелігі, олардың көпшілігі-ашық үлгідегі  тұрақтар. Олар: Шығыс Қазақстандағы Усть-Нарын, Орталық Қазақстандағы Қарағанды, Зеленая Балка, Солтүстік Қазақстандағы Пеньки т.б. тұрақтар. Бұлар Сарыарқаның  солтүстігінде, Ертістен Есілге дейінгі аралықта орналасқан. Олар жаңа тас ғасырының ерте кезіне, яғни б.з.б. 5 мыңжылдыққа жатады.

Неолиттік тұрақтар орналасу сипатына қарай
* бұлақтық,
* өзендік,
* көлдік,
* үнгірлік тұрақ деп төрт түрге бөлінеді.

Неолит кезеңінің ең көне б.з.б. 5 мыңжылдыққа жататын тұрақтарының бірі - Қараүнгір. Ол Түркістан облысы Түлкібас ауданында орналасқан. Қараүнгір тұрағынан шақпақтастан жасалған және сүйек бұйымдар – көзі бар инелер, біз, тескіштер, тегістегіш-жонғыштар және т.б. табылған.

Сексеуіл неолит тұрағы Қызылорда облысында орналасқан. Оның маңында су қоймасы болған және онда көп мал қалдықтары табылған. Демек Сексеуіл тұрағының тұрғындары мал өсірумен және аңшылықпен шұғылданған.

Солтүстік Қазақстанда Пеньки селосы маңындағы тұрақта тас шапқылар, жалпақ пышақтар, қырғыштар кездеседі ондағы адамдардың негізгі шаруашылығы орман, көлден құс, балық аулау, терімшілік болған.

Орталық Қазақстан Қарағанды, Зеленая Балка тұрақтарына үй малының сүйектері табылған.

Жезқазған өңірінен жүз елуге жуық тұрақ, көне кен және жерлеу орындары табылған.

Шығыс Қазақстан аймағынан табылған қоныстар неолит дәуірінде бұл аймақты мекендеушілер егіншілікпен, балық аулау және терімшілікпен айналысқан екенін дәлелдейді.

## Дереккөздер

Санат:Неолит
Санат:Қазақстандағы археология
Санат:Тарихи ескерткіштер
Санат:Тас дәуірі
Иван Васильевич Косенков

**Иван Васильевич Косенков** (30 желтоқсан 1923, Богословка (қазіргі - Бородулиха ауданы Шығыс Қазақстан облысы), Өскемен уезі, Семей губерниясы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО — 18 қыркүйек 2015, Үштөбе қаласы, Алматы облысы, Қазақстан) — Жұмысшы-шаруа қызыл әскерінің сержанты, Ұлы Отан соғысы қатысушысы, Кеңес Одағының Батыры (1944).

## Өмірбаяны
Косенков 1923 жылы туған. Әкесінен ерте айырылған 16 жастағы жас жігіт ұжымшарда еңбек етіп, отбасын асырайды. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақыртылды.

Днепро өзенін кесіп өткен кездегі көрсеткен ерлігі оның даңқын шығарды. Сол жолы артиллериялық есепте екі адам ғана қалады, олар - Иван Косенков пен оның жолдасы  Михаил Голяков. Екеуі бір апта бойы снарядпен үш танкіні, машинаны, бронетранспортерді жойып, жаумен кескілескен айқас жүргізді. Кейін Запорожьеде де осындай айқаста ерлік көрсетті.

1944 жылғы 22 ақпанда оның дивизиясына КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығы оқылды: оған Днепрді кесіп өту кезінде неміс-фашистік басқыншылармен  айқаста ерлік көрсеткені үшін Кеңес Одағының батыры атағы берілді.

1944 жылы Косенков демобилизацияға ұшырады. Өмірінің соңына дейін Үштөбе қаласында тұрды. Зейнетке шығар алдында тракторист ретінде, одан кейін Алматы станциясында ағаш отырғызу қорғанысында ағаш культураларының мастері боп жұмыс істеді.

2014 жылдың 10 қарашадан бастап Талғат Бигелдинов дүниеден өткен соң Қазақстанда тұратын жалғыз тірі Кеңес Одағының Батыры ретінде есептелінді.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде дүниеден өтті.
## Сыртқы сілтеме
* Қазақстан жұртшылығы Кеңес Одағының батыры Иван Косенковпен қоштасты

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:II Дүниежүзілік соғысы Қазақстан ардагерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Қазақстан әскерилері
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:2015 жылы қайтыс болғандар
Санат:Бородулиха ауданында туғандар
Санат:30 желтоқсанда туғандар
Санат:18 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:Үштөбеде қайтыс болғандар
Әбіл Тауфихұлы Жоламанов

Жоламанов Әбіл Тауфикұлы — 1970 жылы 19 қыркүйекте  Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданы, Жымпиты ауылында  дүниеге келген. 1992 жылы Алматы қаласындағы әл-Фараби атындағы  Қазақ ұлттық мемлекеттік университетін бітірген. Мамандығы тарихшы. Тарих және қоғамтану пәндерінің оқытушысы. 1992-1994 жж.Жымпиты орта мектебінің тарих және қазақ тілінің мұғалімі, директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары.

1994-1999 жж. Сырым ауданы әкімі аппаратының жастар ісі, туризм жіне спорт бөлімінің меңгерушісі.

1999-2000 жж. Сырым ауданы әкімі аппаратының ұйымдастыру жіне кадрлармен жұмыс бөлімінің меңгерушісі.

2000-2002 жж. Сырым аудандық жұмыспен қамту орталығының бастығы.

2002-2007жж. Сырым аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі. 2007-2008 жж.Сырым аудандық білім бөлімінің меңгерушісі. 2008-2014 жж. Облыстық тарихи-өлкетану мұражайының директоры.

2014 жылдың 01.08-02.12 аралығында Облыстық халық шығармашылығы орталығының директоры.    

2014 жылдың 02.12 мен 2015 жылдың 05.12 аралығында Батыс Қазақстан облысы мәдениет,мұрағаттар және құжаттама басқармасы басшысының орынбасары

2015 жылдың 22 желтоқсанынан бастап  Атырау облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының басшысы

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатымен, "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен марапатталған

## Дереккөздер

Санат:1970 жылы туғандар
Куйбышев (Батыс Қазақстан облысы)

**Куйбышев** — Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Темір Масин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.

## Тарихы
Т.Масин жылқы өсіретін кеңшарының №3 жылқы фермасы ретінде 1977 жылы құрылған. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 183 адам (94 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 17 адамды (8 ер адам және 9 әйел адам) құрады.

## Географиялық орны
Ауыл округ орталығы Бөрлі ауылынан 50 шақырым қашықтықа. Ауыл тұтастай Нарын құмында орналасқан. Атырау облысының Құрманғазы ауданының Балқұдық, Сүйіндік ауылдарымен шекараласады. Ауылдың жері құмайт, қалың жынысты құмды адырды, кейбір жерлерінде жазық далалы. Сораң жерлері де кездеседі. Жері шұрайлы, құмында көптеген өсімдіктер, жабайы тал-теректер, жыңғыл, жиде т.б. өседі. Құмында жабайы аңдардан, қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, борсық, қабан сияқты аңдар көптеп кездеседі. Қазіргі уақытта "Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданының кейбір елді мекендерін тарату туралы" Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2013 жылғы 10 қазандағы № 13-1 шешімі және Батыс Қазақстан облысы әкімдігінің 2013 жылғы 8 қазандағы № 217 қаулысымен  Темір Масин ауылдық округі бойынша Куйбышев елді мекені таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Бөкей ордасы ауданының таратылған елді мекендері
Непалдағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Непалның 4 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 2 нысан мәдени, 2 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Непал аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 15 нысан үміткер ретінде тіркелген.
## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Азиядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Непал
Хике барылдауық қоңызы

**Хике барылдауық қоңызы** () – барылдауық қоңыздар тұқымдасының биологиялық түрі. Неміс энтомолог Фриц Хикенің құрметіне аталған.

## Таралуы
Теңіз деңгейінен 3000-3500 метр биіктіктегі альпі белдеуіндегі шөгінді тастарда тіршілік етеді, мұнда әзірге жиі кездеседі. 

Қазақстанның Қызыл кітабына енген. Қазақстанда Іле Алатауының биік орталық бөлігінің Өтпелі және Кіші Алматы өзендері арасының жергілікті түрі. Дем алу орындарын салу, жол салу құрылыстары түрдің тіршілік ортасын бүлдіріп, оның санының қысқаруына әкелді. Үлкен және Кіші Алматы бассейнінің адам аз баратын шағын сайының бірінде шағын альпі қорығын ұйымдастыру керектігі жөніндегі мәселелер қолға  алынуда.

## Биологиялық сипаттамасы
Туыс тармағы жүйесінде жеке дара түр. Ересегінің белсенділігінің шарықтау шегі маусым ортасы мен шілде ортасында өтеді. Жекелеген даралары маусым ортасынан тамыз ортасына дейін кездеседі. Ұсақ моллюскалармен қоректенеді.

Санат:Қатты қанаттылар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабы
Санат:Адам атымен аталған жануарлар
Николай Викторович Азбелев

**Николай Викторович Азбелев** (15 сәуір, 1922, Базлово ауылы, Псковская губерниясы - 3 қараша, 2006, Пермь) - кеңестік және ресейлік математик.

## Марапаттамалар
*1994 жыл - ИжГТУ құрметті профессоры

## Сыртқы сілтемелер
*Азбелев Николай Викторович профильі

Санат:15 сәуірде туғандар
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:3 қарашада қайтыс болғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО математиктері
Санат:Ресей математиктері
Дмитрий Иванович Абрамович

**Дмитрий Иванович Абрамович** (26 шілде, 1873 Волынь губерниясы - 4 наурыз, 1955, Вильнюс) - орыс әдебиетінің тарихшысы, филолог-славист, палеограф.

## Биография
Волынь рухани семинариясында оқыған. 
*1909 жыл - «сенімсіздігі» үшін кафедрадан кетеді
*1921 жыл - КСРО корреспондент-мүшесі

## Басты жұмыстары
*«Памяти Аполлона Майкова» (ib., 1900, тамыз);
*«Гоголь в русской критике» (ib., 1902, май);
*«Описание рукописей Софийской библиотеки»
*«Киево-Печерский Патерик»

## Сыртқы сілтемелер
*Абрамович Дмитрий Иванович профильі

Санат:26 шілдеде туғандар
Санат:1873 жылы туғандар
Санат:4 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1955 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:КСРО филологтары
Санат:Ресей филологтары
Аустралиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Аустралияның 19 нысаны бар (2012 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 2 нысан мәдени, 12 табиғи және 5 - аралас критерийлар бойынша іліккен.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Океаниядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* ЮНЕСКОның ресми сайты: Аустралиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
* Аустралиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының сілтемелерінің каталогі

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Аустралия
Константин Георгиевич Абрамов

**Константин Георгиевич Абрамов** (19 желтоқсан, 1883, Ногинск - 3 желтоқсан, 1961, Уссурийск) - кеңес зоологы.

## Ғылымға қосқан үлесі
Оның тікелей қатысуымен Приморск өлкесінде бірінші қорық салынған - Сихоте-Алиньски.

## Естелік
Абрамов атымен, Лазовск қорығының кілті аталды.

## Сыртқы сілтемелер
*Дикалюк Г. У истоков заповедного дела. ФГБУ «Лазовский государственный заповедник» (18 қаңтар 2010). 

Санат:19 желтоқсанда туғандар
Санат:1883 жылы туғандар
Санат:3 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1961 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО зоологтары
Изопроцестер

**Изопроцестер** деп үш параметрдің (Р - қысым, V - көлем, Т - температура) біреуі тұрақты болғандағы басқа екі параметр өзгеретін процесті айтады.

Изопроцестер үшеу: изотермалық, изобаралық, изохоралық.
# Тұрақты температурада термодинамикалық жүйе күйінің өзгеру процесі Изотермалық процесс (  - бірдей және  - жылу) деп атайды.
# Тұрақты қысымда термодинамикалық жүйе күйінің өзгеру процесі Изобаралық процесс  (грек.  - бірдей,  - ауырлық салмақ) деп аталады.
# Көлем тұрақты болғанда, температураның өзгеруінен туындайтын газ қысымының өзгеру процесін Изохоралық процесс (грек.  - бірдей және  - көлем) деп атайды.

Барлық газ заңдары Менделеев-Клайперон теңдеуінен жеңіл алынады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Изобаралық процесс
* Изохоралық процесс
* Изотермалық процесс

Санат:Термодинамикалық процестер
Құлаш

**Құлаш** — қазақ салт-дәстүріндегі ұзындықты білдіретін өлшем бірлігі. Иық деңгейінде кере созылған екі қолдың ұшының арасын құлаш деген. Ол жобасымен 165-175 см-ге тең.

Санат:Өлшем бірліктері
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Тұсау бойы

**Тұсау бойы** — жылқының алдыңғы екі аяғының арасы. Шамасымен 30-40 см-дей, аз ғана қашықтық.

## Дереккөздер

Санат:Өлшем бірліктері
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қарыс сүйем

**Қарыс сүйем** — бармақ пен ортан қолдың аралығы. Қарыс сүйем 20-см-ге шамалас.

## Дереккөздер

Санат:Өлшем бірліктері
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Юлия Павловна Аверкиева

**Юлия Павловна Аверкиева** (24 шілде, 1907, Подужемье ауылы, Кемь ауданы, Архангельск губерниясы, Ресей империясының - 9 қазан 1980, Мәскеу, КСРО) - кеңестік этнограф, тарих ғылымдарының докторы.

## Қамау
Саяси себептер бойынша 25 қараша 1947 жылы тұтқындалды. 1947 жылдың 28 сәуірінде, тұтқында, Юлия Павловна босанады. Ұлын екі аптадан кейін балалар үйіне беріп жібереді.

## Өмірінің соңғы уақыты
Юлия Павловна Аверкиева 1980 жылы 9 қазан күні Мәскеуде  қайтыс болды. Оны кремация етіп, Ваганьковск зиратына жерледі.

## Сыртқы сілтемелер
*Юлия Павловна Аверкиева 

Санат:24 шілдеде туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:9 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО тарихшылары
Сергей Васильевич Аверинцев

**Сергей Васильевич Аверинцев** (6 қазан, 1875, Мәскеу, Ресей империясы - 13 тамыз, 1957, Мәскеу, КСРО) - орыс және кеңестік биолог, зоолог, ихтиолог. Биология ғылымдарының докторы, профессор.

## Жанұясы
Профессор Аверинцеваның ұлы, Сергей Сергеевич, көрнекті филолог, әдеби және діни философ болды.

## Сыртқы сілтемелер
*Сергей Васильевич Аверинцев 

Санат:6 қазанда туғандар
Санат:1875 жылы туғандар
Санат:13 тамызда қайтыс болғандар
Санат:1957 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО зоологтары
Марк Аронович Айзерман

**Марк Аронович Айзерман** (24 мамыр, 1913, Витебск провинциясы, Ресей империясы - 8 мамыр, 1992, Ресей) - механика және басқару теориясы саласындағы кеңестік ғалым, техника ғылымдарының докторы, профессор.

## Қызықты деректер
Ол жеке кітапханасындағы ғылыми-техникалық 1500 кітапты МИРЭА кітапханасына берген.

## Сыртқы сілтемелер
*Марк Аронович Айзерман

Санат:24 мамырда туғандар
Санат:8 мамырда қайтыс болғандар
Жанат Жаңқашұлы

**Жанат Жаңқашұлы** (1987 жылы туған) — ақын, журналист

## Өмірбаяны
Ақын 1987 жылы 16 сәуірде Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының Сарыобалы ауылында дүниеге келген. 2009 жылы академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін тамамдаған. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарияланып тұрады. «Тәңір таңбасы» атты кітабы шыққан. Дәуітәлі Стамбеков атындағы сыйлықтың иегері. Қазан қаласында өткен халықаралық Ғабдолла Тоқай атындағы фестивальдың дипломанты. 
Еңбек жолын Қарағанды облыстық "Орталық Қазақстан" газетінде тілші болып бастаған. Жанат Жаңқашұлы Қарағанды аймағында  "Орталық Қазақстанннан" кейінгі екінші қазақ тілді газет ашуды қолға алады. Бастамасы 2013 жылы жүзеге асып, кенді өлкеде "Арқа ақшамы" атты газет жарыққа шығады. Жанат Жаңқашұлы күні бүгінге дейін аталмыш газеттің бас редакторы қызметін атқарып келеді.

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:1987 жылы туғандар
Санат:16 сәуірде туғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Қарқаралы ауданында туғандар
Дидар Жанатұлы Қамиев

**Дидар Жанатұлы Қамиев** (10.12.1988 жыл, Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақбауыр ауылы — айтыскер ақын, жыршы, термеші.

## Өмірбаяны
Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қарашор бұтағынан шыққан.

Жас айтыскер 2010 жылы Қарағанды қалаcындағы «Болашақ» университетін тәмамдаған. Халықаралық, республикалық ақындар айтысында, жыршы-жыраулар сайысында бірнеше мәрте өнер көрсетіп, жүзден жүйрік атанған. Дидар Қамиевтің орындауындағы жыр-термелер интернет желісінде кеңінен тарап, халықтың ықыласына бөленіп жүр.

## Марапаттары
* 2002 ж. — Көкшетау қаласында өткен «Кемел ойлы хан Кене» атты республикалық жыршы­ жыраулар сайысында 1-орын ;
* 2005 ж. — Байғозы батырдың 300 жылдық мерейтойына орай өткен республикалық жыршы­жыраулар сайысында 1-орын;
* 2006 ж. — Қырғызстанда өткен бүкіләлемдік жыршы­эпосшылар фестиваліне қатысып, арнайы медальмен марапатталған;
* 2008 ж. — Маясар Жапақұлына арналған республикалық айтыста 1-орын;
* 2008 ж. — Павлодар қаласында өткен М.Ж. Көпейұлының 150 жылдығына арналған республикалық айтыста Бас жүлде;
* 2008 ж. — Алматы облысы Панфилов ауданының 80жылдығына арналған республикалық айтыста 1-орын;
* 2008 ж. — Алматы қаласында өткен «Алашыңды ардақта» атты республикалық айтыста 1-орын;
* 2009 ж. —  Қызылорда қаласында өткен «Нұр Отан» партиясының 10 жылдығына арналған республикалық айтыста Бас жүлде ;
* 2009 ж. — Астана қаласында өткен республикалық жас ақындар айтысында Бас жүлде;
* 2009 ж. —  Қызылорда облысы Шиелі ауданының 80жылдығына арналған «Маржаны Сырдың Шиелі» атты республикалық айтыста Бас жүлде;
* 2010 ж. —  Астана қаласының 12 жылдығына орай өткен республикалық жас ақындар айтысында 1-орын;
* 2011ж. — Шымкент қаласында өткен республикалық ақындар айтысында  Бас жүлде;
* 2011  ж. — Алматы облысы Ұзынағаш ауданында өткен, Ж. Жабаевтың 165 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық айтыста 1 орын;
* 2011 ж. — Қостанай облысы, Амангелді ауданында өткен республикалық айтыста 1-орын иеленген. 
* 2013 ж. — Қарағанды облысында өткен Жидебай батырдың 300 жылдығына арналған республикалық айтыста Бас жүлде 
* 2013 ж. — Қызылорда қаласының 195 жылдығына орай өткен республикалық айтыста Бас жүлде 
* 2013 ж. — Астана қаласында өткен «Жырың болып төгілемін» атты республикалық айтыста 1-орын 
* 2015 ж. — Абай Құнанбаевтың туғанына 170 жыл толуына орай өткізілген республикалық айтыста Бас жүлде 
* 2015 ж. — Павлодар қаласында өткен Батыр Баянның 300 жылдығына арналған айтыста Бас жүлде

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Ойыншықтау

**Ойыншықтау** – Шалқар ауданында қарасты Тоғыз стансасы жанындағы, аты айтып тұрғандай, айналасы небір жан-жануарлардың немесе басқа да заттардың пішініне ұқсас, қолға ұстасаң едәуір салмағы бар ұсақ мүсін тастардан құралатын тау.

## Таудың этимологиясына байланысты халық аңыздары

Ертеректе бір кемпірдің жалғыз қызы болыпты. Әлгі қыз жалғыз өскендіктен бе, әйтеуір жасы біразға келгенше қуыршақпен ойнап отыра берсе керек. Қызының өзімен жасты құрбылары құдықтан су әкеліп, ас-су әзірлеп, бойын түзеп, ағаларына қолқабыс ететінін көріп жүрген анасы қатты налыпты. Күндердің бір күнінде қызының бүл қылығына күйіген анасы бар ниетімен: «Ой, құдай бар болса, қолыңдағы қуыршақтай бол» деп қарғаса керек. Сол ананың қарғысы қабыл болып, әлгі ерке қыз Ойыншықтауға айналыпты-мыс.

## Дереккөздер

Санат:Шалқар ауданы таулары
Сағымбай Ботпайұлы Жұмағұлов

**Сағымбай Ботпайұлы Жұмағұлов** (1968 жылы, Қарақұдық ауылы, Бұқар жырау ауданы, Қарағанды облысы) - ғалым, филология ғылымдарының докторы, алаштанушы, Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі.

## Қызметтік жолы
*1992-1994 жылдары «Замандас»,  «Шипагер» газеттерінде тілші, жауапты хатшы болып қызмет істеді. 
*1994-2014 жылдары академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік унивеситетінде оқытушы (1994-1997), аға оқытушы (1997-2002), доцент (2003-2006), профессор (2006-2014) болып, қазақ әдебиеті кафедрасының жетекшісі болып жұмыс істеді, 
*2014 жылдан Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінде еңбек етуде.

## Зерттеулер
Сағымбай Ботпайұлы - 300-ден аса ғылыми мақалалардың, 2 оқу құралының, 2 монографияның, 2 электронды оқыту құралының авторы. Профессор Жұмағұлов қазақ әдебиетінің тарихына қатысты көлемді еңбек жазып, алаштану бойынша еңбек етуде. Ол бірнеше ғылым магистрлеріне жетекшілік етті. Шәкірттерінің басым көпшілігі алаштануға қатысты ғылыми диссертацияларын қорғаған.

* «Сын сардары». Монография. –Қарағанды: «Арко», 1999. – 133 б. 
* «Әдебиетші әлемі». Оқу құралы. – Қарағанды: Арко, 2003. – 119 б. 
* «ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ әдебиеттану ғылымы (1956-1991 жж)». Монография. – Қарағанды: ЖШС «Гласир», 2008. – 552 б. 
* «Ғұмар Қараш шығармашылығы». ЭЕМ-ға арналған бағдарлама. Зияткерлік меншік объектісін мемлекеттік тіркеу куәлігі. №272. 25 мамыр 2007 ж. 
* «ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ әдебиеттану ғылымы (1956-1991 жж)». ЭЕМ-ға арналған бағдарлама-электрондық оқу құралы. Авторлық құқық объектісіне құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы куәлік. №055. 13 қаңтар 2011ж.

## Дереккөздер


Санат:Алаш қозғалысы
Санат:Қарағанды облысында туғандар
Санат:Бұқар жырау ауанында туғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:1968 жылы туғандар
Санат:15 шілдеде туғандар
Санат:Алаштанушылар
Тадеуш Костюшко

**А́нджей Таде́уш Бонавенту́ра Костю́шко** немесе **Косцюшко (**поляк тілінде  *<span lang="pl">Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko</span>*, беларус тілінде Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка, литва тілінде Tadas Kosciuška; 4 ақпан 1746, Меречевщина, Литва Ұлы князьдығы (қазір Ивацевич ауданы, Брестс облысы, Беларусь) — 15 қазан 1817, Золотурн, Швейцария) — Речь Посполитая мен АҚШ-тың әскери және саяси қайраткері, АҚШ тәуелсіздігі үшін болған соғысқа қатысушы, 1794 жылы болған поляк көтерілісінің жетекшісі, Польшаның, АҚШ-тың, Литваның және Беларуссияның халық батыры, Францияның құрметті азаматы. 

Костюшко 1746 жылы ақпан айында Литваның Ұлы князьдығында (Речь Посполитаяның құрамына кіреді) қазіргі Беларуссияның жерінде туған, оның нақты қай күні туғаны белгісіз.  20 жасында ол  Варшавадағы кадет корпусын аяқтады. Барская конфедерациясының қатысуымен өткен азаматтық соғыстың басталғанына бір жыл болғанда, 1768 жылы  Костюшко оқуын жалғастыру мақсатында Францияғаға көшіп кетті.  Ол Речь Посполитаяға  1774 жылы тұңғыш рет оның жерін бөлгеннен соң 2 жылдан кейін келді және шонжар Сосновскийдің  қожалығына тәрбиеші қызметіне тұрды. Ол өзінің жұмыс берушісінің қызымен қашуға бел байлайды. Алайда бұл ой сәтсіз аяқталып, қайта Францияға оралады. 1776 жылы Костюшко Солтүстік Америкаға көшіп кетеді, ол сол жерде Континентальді армияның полковнигі атағын алып, АҚШ тәуелсіздігі үшін соғысты. Әскери инженер ретінде ол бекініс салды және оның құрылысына жетекшілік етті. Сонымен қатар  Нью-Йорк қаласында орналасқан Вест-Пойнт  жоғары федералды әскери оқу орнындағы қорғанды да Костюшко салды. 1783 жылы оның еңбегін ескеріп, Континентальді конгресс оны бригада генералы етіп тағайындады. 

Өз Отанына Костюшко 1784 жылы оралды. 1789 жылы генерал-майор болған Костюшко Речь Посполитая әскеріне қосылды. Речь Посполитая жері екінші рет бөлінгенде, 1794 жылы наурыз айында, ол көтеріліс ұйымдастырды және өзі оны басқарды. 1794 жылдың қазан айында  Мацеёвиц түбіндегі ұрыста ресей әскерлері бұларды ойсырата жеңді, ал Костюшконың өзі тұтқынға түсті.  1796 жылы,  ресей императоры ІIIЕкатеринаның өлімінен кейін, оның мұрагері ІІ Павелдің рахымшылдығымен Костюшко босатылды, бірақ АҚШ-қа қоныс аударылды.  Еуропаға оралғаннан кейін, өмірінің соңына дейін, 1817 жылға дейін,  Швейцарияда тұрды.

## Балалық шағы

Тадеуш Костюшко 1746 жылы ақпанда  Меречевщина фольваркінде (Польшадағы помещик шаруашылығында) Коссово мекенінде  (қазіргі Ивацев ауданы Брест облысы, Беларусь; ол кезде Литовский Ұлы князьдығы,Речь Посполитая құрамында болған),. Оның нақты қай күні туғаны белгісіз; көп деректерге қарағанда 4 немесе 12 ақпан болуы мүмкін . Оның екі әпкесі  Анна мен Екатерина және ағасы Юзеф болды.

## Комментарии




## Примечания




Санат:1746 жылы туғандар
Санат:1817 жылы қайтыс болғандар
Отырар кітапханасы

** Отырар кітапханасы** — моңғол билігіне дейінгі Отырарда орналасқан ірі кітапхана. Фарабтағы (Отырар) кітапхананың негізін қалаушы ретінде ғалым әрі философ Әл-Фараби қарастырылады. XII ғасырдың соңындағы кітап жинақтардың қараушысы Сунақ руынан шыққан Хисамуддин делінеді. Кітапхана ауқымы жағынан тек Александрия кітапханасына жол береді. Отырар Шыңғысхан жорықтарынан кейін жер бетінен тып-типыл етілді, ал кітапхананың кейінгі тағдыры әлі күнге дейін белгісіз. Кітаптардың тағдыры жайлы жазба деректерде айтылмаған. Ортағасырлық өзге кітапханалардың тағдыры жайлы аңыздар сияқты Отырар кітапханасының кітаптарының айналасында әңгімелер көп. Осы жағымен ол іздеушілерді өзіне тартады. Кейбір деректердің хабарлауынша, моңғол шапқыншылығы кезінде кітаптарды қорғау үшін жерасты жолдарында сақтауы мүмкін. Кейіннен оларды жеті жасар бала тауып алады делінеді. Десе де мұндай жорамалдар нақты дәлелдемелерге негізделмегендіктен ғылымда мойындалмай отыр.

## Әдебиетте
Зубин Домбровскийдің "Факультет  ненужных вещей" кітабында Отырар кітапханасын іздейді.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Жоғалып кеткен кітапханалар
Санат:Қазақстан кітапханалары
Мейрамбек Жанболатов

**Мейрамбек Жанболатов** (1938 т.ж.) — Қазақстан сазгері.

1938 жылы Семей облысы Абай ауданының Қарауыл селосында туған. 1962 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін, 1970 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген.

1962 жылдан бастап партия қызметте, Абай аудандық газетінде істейді. Бүгінгі таңда Абай аудандық "Совхоз" туы газетінің қызметкері. Ол "Жүрек бір, тілек бір", "Кең дала", "Сағындым Сарыарқаны" және т.б. әндердің авторы.

Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Шығыс Қазақстан облысы тұлғалары
Санат:1938 жылы туғандар
Палаудағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Палаудың 1 нысаны бар (2012 жылғы мәліметі бойынша). Бұдан басқа, 2012 жылғы жағдайына сәйкес Палау аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 4 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Океаниядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер

* Палаудағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Палаудағы әлемдік мұра
Бақытжан Құрманғалиев

**Бақытжан Құрманғалиев** (1934-1980) - композитор.
Қытай халық республикасының Құлжа қаласында туған. Синцзянь Ұйғыр автономиялық ауданының Үрімжа қаласындағы қытай-орыс тілдерінің курсын, 1955 жылы Шанхай консерваториясын баян класы бойынша бітірген.

1955 жылдан Қазақстанда тұрған. 1975-1960 жылдары Алматы консерваториясында композиция класы бойынша оқыған. Көптеген әндердің авторы.

## Дереккөздер
Алматы "Өнер"

Санат:Сазгерлер
Ибрагим Нүсіпбаев

**Ибрагим Нүсіпбаев** (1922 - 1987) — Қазақстан мәдениет қайраткері, композитор.

## Өмірі мен шығармашылығы
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының Калинин поселкесінде туған. Екі жылдық музыкалық техникумды бітірген, Алматы консерваториясында оқыған. Қазақ КСРО-ның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Қазақ КСРО халық ағарту ісінің озық қызметкері, балалар композиторы. Республикамызда балалар әні, балалар хоры мен ансамбльдерінің негізін қалаушылардың бірі композитор И.Нүсіпбаев шығармашылығы жас ұрпақты Отанын, туған жерін сүюге, еңбекке, білімге деген ынта-жігерге тәрбиелейді. Оның "Екеуміз - әйбат баламыз", "Мектеп вальсі", "Жол жыры" сияқты көптеген әндері бар.

Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматы облысы тұлғалары
Қазақ хандығындағы 1-азаматтық соғыс

**Қазақ хандығындағы 1-ші азаматтық соғыс** (1522−1538) — Қазақ хандығындағы Әз-Жәнібек ханның ұрпақтары арасында болған тақ үшін таластан туындаған қырқыс. Соғыс Қасым ханның өлімінен кейін басталды.

## Алғышарттар
Қазақ хандығы 16 ғасырдың басында кез келген қарсыласқа тойтарыс бере алатын аймақтағы қуатты держава болды. Бұл уақытта хандықты Қасым хан басқарған еді. Ол Шығыс Дешті Қыпшақтағы барлық тайпалар мен халықтарды бір мемлекет — Қазақ хандығының айналасына біріктірді. Мемлекеттің тұтастығы Қасымның абыройымен сақталынса да, алайда ол қайтыс болғаннан кейін Әз-Жәнібек ұрпақтары арасында таққа талас басталды. Бұл соғыс Әбу Саид ұрпақтары арасындағы азаматтық соғыс болды.
## Барысы
Қасым ханның мұрагері Мамаш хан Ноғай ордасына қарсы тұра алмады. Орда Торғайға дейінгі аумақты өзіне қаратты. Мамаш ханнан кейінгі Тахир ханның кезінде Ойрат мемлекеті Қазақ хандығына шабуыл жасады. Осы сәттен бастап қазақ-ойрат соғысы басталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Василий Евдокимович Адодуров

**Василий Евдокимович Ададуров (Адодуров)** (15 наурыз, 1709, Новгород - 5 қараша 1780, Мәскеу) - орыс ғалымы (математик және филолог-русисит), педагог, Санкт-Петербург Ғылыми Академиясының құрметті мүшесі, Мәскеу университетінің кураторы.

## Естелік
Туғанының 300 жылдығына орай, Адодуров премиясы тағайындалды.

## Өмірінің соңғы сәттері
Ғалым 1780 жылы 5 қарашада қайтыс болды. Василий Евдокимович Адодуров Лазарев зиратында жерленді.

## Сыртқы сілтемелер
*Василий Евдокимович Адодуров

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:26 наурызда туғандар
Санат:16 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Новгород облысында туғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей педагогтары
Санат:Ресей лингвисттері
Санат:Ресей математиктері
Александр Васильевич Адрианов

**Александр Васильевич Адрианов** (26 қазан, 1854, Қорған округі, Тобыл губерниясы - 7 наурыз, 1920, Томск) — орыс этнограф, саяхатшы, археолог, ботаник.

## Марапаттамалары
*Әулие Станислав ордені
*Әулие Анна ордені

## Шығармалары
*Путешествие в Кузнецкий край // Изв. Имп. Русск. Геогр. о-ва. — 1881. — Т. XVII, вып. 4. — С. 39—46.
*Путешествие Адрианова, члена-сотрудника Императорского Русского Географического общества в 1883 г. // Изв. Имп. Русск. Геогр. о-ва. — 1883. — Т. XIX. — С. 349—355.
*Путешествие на Алтай и за Саяны, совершённое в 1881 году по поручению Императорского Русского Географического общества членом-сотрудником А. В. Адриановым // Зап. *Имп. Русск. Геогр. о-ва по общ. географии. — СПб., 1888. — Т. 11. — С. 145—444
*Путешествие на Алтай и за Саяны, совершённое в 1883 году по поручению Императорского Русского Географического общества и его Западно-Сибирского отдела членом-сотрудником А. В. Адриановым // Зап. Западно-Сиб. отд. Имп. Русск. Геогр. о-ва. — Омбы, 1888. — Т. 8. — В. 2. — С. 1—144
*Курганография Сибири. — Томск, 1884
*Томск в прошлом и настоящем. — Томск, 1890

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:7 қарашада туғандар
Санат:7 наурызда қайтыс болғандар
Владимир Григорьевич Адмони

**Адмони Владимир Григорьевич** (29 қазан, 1909, Санкт-Петербург - 26 қараша, 1993, Санкт-Петербург) - кеңес және ресей лингвисті, әдебиет маманы, филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948).

## Басты еңбектері
Неміс тілінде, грамматика теориясында, Неміс және Скандинавия әдебиетінде көптеген жұмыстар атқарған.

## Атақты отбасы
Атақты тарихшы ұлы, публицист Адмони Григорий Яковлевич. Ал композитор інісі Иоганна Григорьевича Адмони.

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:КСРО тілтанушылары
Санат:Ресей тілтанушылары
Санат:КСРО әдебиеті
Андрей Дмитриевич Адо

**Андрей Дмитриевич Адо** (12 қаңтар 1909 - 29 қазан 1997) - Кеңес патофизиологы, иммунологы.

## Еңбектері
Ол 800-ден астам ғылыми еңбектер, 12 монография жазды. Фундаменталды еңбетері:
*«Жалпы аллергология» (1970, 1978)
*«Жеке аллергология»

## Ғылыми атақтары
Андрей Дмитриевич Адо - Ресей медицина ғылым академиясы, профессор, медицина ғылымдарының докторы.

## Сыртқы сілтемелер
*Андрей Дмитриевич Адо

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:21 қаңтарда туғандар
Санат:29 қазанда қайтыс болғандар
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО биологтары
Михаил Самуилович Агурский

**Агурский Михаил Самуилович** (1933, Мәскеу - 21 тамыз, 1991 Мәскеу) - Кеңес диссиденті, публицист, тарихшы, саясаттанушы, советолог, мемуаршы.

## Өмірбаяны

Михаил Самуилович Агурский Мәскеу қаласында 1933 жылы туылған, әкесі Самуил Хаимович Агурсикй - атақты революционер, тарихшы, партиялық қызметкер. Сол қалада 1950 жылы мектепті бітірді.

1955 жылы Вера Кондратьева Федоровнаға үйленген. Жоғары техникалық білім алған. 1960-шы жылдардың басында Экспериментальды ғылыми-зерттеулер металлкесуші станоктар институтында жұмыс атқарған.

## Библиографиясы
*Неонацистская опасность в Советском Союзе — Самиздат.
*Международное значение «Письма вождям». — Самиздат.
*Евреи-христиане в Российской Православной Церкви // Вестник РХД. 1974, № 114; 1975, № 115, № 116.
*Обращение к американской интеллигенции. Письмо в «Нью-Йорк Таймс».
*Современные общественно-экономические системы и их перспективы // Из-под глыб. — YMCA-Press, Paris, 1974. — 276 с.
*Национальный вопрос в СССР. — Орыс.-ағылш. толковый словарь. — New York, 1976.
*Религиозная мысль в СССР и социальные настроения интеллигенции. — «Русская мысль», Париж, 1976. 26 февр. С. 4, 12.
*К дискуссии о Солженицыне. — 1976. Париж. Русская мысль, 17 маусым. С. 12. (Из редакционной почты).

## Сыртқы сілтемелер
*Михаил Самуилович Агурский

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:Ресей тарихшылары
Санат:КСРО саясаттанушылары
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2015

**Футболдан Қазақстан Кубогы 2015 финалы** — Астанадағы «Астана Арена» стадионында өткен Кубоктың 24-ші финалдық ойыны. Матчта «Астана» және «Қайрат» футбол клубтары өнер көрсетті. Матчты 2:1 есебімен «Қайрат» клубы жеңіп, жетінші мәрте Кубокқа ие кетті.

## Финалға дейін жолы

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://kaz-football.kz/15/cup15_stat.shtml#1

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2015 жылғы футбол
Санат:Қайрат ФК ойындары
Санат:Астана ФК ойындары
Валентин Николаевич Авдеев

**Валентин Николаевич Авдеев** (16 мамыр, 1915 Ресей империясы - 11 қазан, 1972, Мәскеу, КСРО) - кеңес ғалымы, электроника саласының маманы, КСРО Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі. 1951 жылдан КПСС мүшесі. 1930–42 жылдары Ленинградтағы «Светлана» зауытында жұмыс істеді. 1943-1946 жылдары меңгеруші орынбасары, 1946-49 жылдары зертхана меңгерушісі болды. 1949-60 жылдары ғылыми-зерттеу институтының директоры. 1961 жылдан БССР ҒА электроника зертханасының меңгерушісі. Электрондық құрылғыларды жобалау және өндіру технологиясы бойынша негізгі жұмыстар.

## Марапаттамалары
*«Ленинградты қорғағаны үшін» медалы
*«КСРО-ның құрметті Радио операторы» атағы

## Ғылыми еңбектері
*Вопросы конструирования, технологии и контроля изготовления электронных вакуумных приборов: [Сб. статей] / Науч. ред. В. Н. Авдеев. — Минск, 1970. — 187 с.
*К вопросу конструкции блоков внутренней арматуры радиоламп и механизации их сборки // Докл. АН БССР. — 1966. — Т. 10, № 12. — С. 950–953. (в соавт.)
*К вопросу микроминиатюризации специальных тел накала электровакуумных приборов // Докл. АН БССР. — 1965. — Т. 9, № 12. — С. 791–793. (в соавт.)
*Некоторые вопросы конструирования плоских рамочных сеток радиоламп // Докл. АН БССР. — 1966. — Т. 10, № 9. — С. 655–657. (в соавт.)

## Сыртқы сілтемелер
*Авдеев Валентин Николаевич 

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:16 мамырда туғандар
Санат:11 қазанда қайтыс болғандар
Санат:КСРО инженерлері
Белиздағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Белиздың 1 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге табиғи критерийлар бойынша іліккен. 

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* Belize — UNESCO World Heritage Centre 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Белиз
Гарри Израйлевич Абелев

**Абелев Гарри Израйлевич** (10 қаңтар, 1928, Мәскеу - 23 желтоқсан, 2013, Мәскеу) — кеңестік және ресейлік ғалым, биохимик, биология ғылымдарының докторы. Иммунология және онкология саласының маманы.

## Марапаттамалары
*КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978)
*Ресей Федерациясының еңбек сіңірген қайраткері (1998)

## Жанұсы
*Ағасы - Самуил Израилевич Абелев (1924 — 1943)
*Әйелі - Эльфрида-Леокадия Адольфовна Абелева (1923 — 1996)

## Сыртқы сілтемелер
*Гарри Израйлевич Абелев мақаласы

Санат:10 қаңтарда туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:23 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей биологтары
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Ресей ғылым академиясының және оның ізашарларының академиктері
Санат:II дәрежелі Отан алдындағы еңбегі үшін ордені медалінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей Федерациясына еңбегі сіңген қайраткерлері
Санат:КСРО денсаулық сақтау ісінің үздіктері
Санат:КСРО биохимиктері
Санат:КСРО иммунологтары
Санат:КСРО онкологтары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің профессорлары
Сергей Сергеевич Аверинцев

**Аверинцев Сергей Сергеевич** (10 желтоқсан, 1937, Мәскеу- 21 ақпан, 2004, Вена) — кеңестік және реселік филолог, анагност, мәдени тарихшысы, философ, әдебиеттанушысы, аудармашы және ақын.  Антикалық және орта ғасыр әдебиетінің, поэтикасының, философиясының және мәдениетінің тарихының және ХIХ — ХХ ғасырлардағы Еуропа және орыс әдебиеті мен философия тарихы саласының маманы.

## Марапаттамалары
*Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығы (1996)
*КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1990)

## Мақалалар жинағы
*Аверинцев С. С. Религия и культура. Tenafly, NJ, Эрмитаж, - 144 с.
*Аверинцев С. С. Попытки объясниться: Беседы о культуре. — М.: Правда, 1988.
*Аверинцев С. С. Риторика и истоки европейской литературной традиции. — М.: Языки русской культуры, 1996. — 447 с.
*Аверинцев С. С. Поэты. — М.: Языки русской культуры, 1996. — 364 с.
*Аверинцев С. С., Франк-Каменецкий И. Г., Фрейденберг О. М. От слова к смыслу: Проблемы тропогенеза. — М.: УРСС, 2001.

## Сыртқы сілтемелер
*Сергей Сергеевич Аверинцев

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:10 желтоқсанда туғандар
Санат:21 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:Венада қайтыс болғандар
Санат:КСРО филологтары
Санат:Ресей филологтары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:Ресей тарихшылары
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО ақындары
Санат:Ресей ақындары
Всеволод Игоревич Авдиев

**Авдиев Всеволод Игоревич** (1898  — 1978) - Кеңес шығыстанушы, египтолог, Тарих ғылымдарының докторы (1943), профессор (1944).

## Еңбектері
*Ежелгі Египет реформациясы
*Ежелгі Египет әскери тарихы
*Ежелгі Шығыс тарихы

## Марапаттамалары
*I дәрежелі Сталин премиясы (1952)
*Ленин ордені
*Қызыл Ту ордені

## Сыртқы сілтемелер
*Всеволод Игоревич Авдиев еңбектерінің тізімі

Санат:Ресей ғалымдары
Санат:19 қазанда туғандар
Санат:9 мамырда қайтыс болғандар
Санат:КСРО шығыстанушылары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Қозған (көл)

**Қозған** — Есіл алабындағы тұзды көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ақкөл ауданы Қараөзек ауылының батысында 8 км жерде орналасқан. Көл теңіз деңгейінен 342 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Аумағы 8,6 км2, ұзындығы 5 км, енді жері 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 14,4 км. Шарасында жыл бойы су болады. Негізінен қар және жер асты суларымен толысады.

## Жағалау сипаты
Өзімен аттас қазаншұңқырда жатыр. Жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ шоғырлары кездеседі. Көлдің шығысында қарағай, қайың шоқтары өскен. Алабы мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы көлдері
Айтбай Жұмағұлов

**Айтбай Ботпайұлы Жұмағұлов** (1975 жылы, Қарақұдық ауылы, Бұқар жырау ауданы, Қарағанды облысы) - айтыскер ақын,  филология ғылымдарының кандидаты, доцент.

Атбай Ботпайұлы 1992 жылы Қарақұдық ауылы Амангелді орта мектебін бітірген. Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті филология факультетінің түлегі (1995-1999). Еңбек жолын Қарағанды қаласындағы Әлихан Бөкейхан атындағы №76 қазақ орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі ретінде бастайды(1999-2000), Кейін Қазақстан-Ресей қазіргі заманғы университетінде оқытушы болып қызмет атқарған (2000-2001). 2001 жылдан бері академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушы болып қызымет етіп келеді. 2012 оқу жылынан бастап университет доценті. Аталмыш университеттің аспирантурасында күндізгі бөлімінде білім алған (2002-2005). 2007 жылы академик Рымғали Нұрғалидың жетекшілігімен Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде кандидаттық диссертация қорғаған. 2005 жылдан бері Қарағанды облысы Мәдениет басқармасы Халық шығармашылығы орталығында «Арқа» айтыс ақындар мектебінде жетекшілік етіп қызмет атқарады.

## Зерттеулер
Айтбай Ботпайұлы - 50-ден аса ғылыми мақалалардың, 1 монографияның авторы. Доцент Жұмағұловтың зерттеулері қазақ әдебиетін дәуірлеуға қатысты. Айтбай Жұмағұловтың шәкірттері көбіне Халық ауыз әдебиеті мен Хандық дәуір әдебиеті бойынша дипломдық жұмыстарын қорғаған.  2012 жылы ғалымның «Қазақ әдебиетін дәуірлеу тарихы» атты ғылыми монографиясы жарық көрді.
## Марапаттары
Бірнеше облыстық, аймақтық, Республикалық айтыстардың жүлдегері. 
* 2005 ж. - «Елбасының жолдауы елдіктің арқауы» атты республикалық айтыста жүлделі 1 орын (Атырау);
* 2006 ж. -  Қостанай облысының 70 жылдығына арналған Республикалық айтыста ІІІ орын;
* 2008 ж. - Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданында өткен Бұқар жырау Қалқаманұлының 340 жылығына арналған Республикалық айтыста Бас жүлде;
* 2008 ж. -  Алматы облысы Бақанас ауданының 80 жылдығына арналған Республикалық айтыста жүлделі ІІІ орын;
* 2009 ж. -  Ақмола облысының 70 жылдық мерейтойына және Қөкшетау қаласының 185 жылдық құрметіне арналған Республикалық айтыста ІІІ орын;
* 2011 ж. -  Қасым Аманжоловтың 100 жылдығына арналған «Сүйем сені, туған ел…» атты Республикалық айтыста ІІІ орын иеленді

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Санат:1975 жылы туғандар
Санат:7 желтоқсанда туғандар

Санат:Бұқар жырау ауданында туғандар
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Санат:Доценттер
Досбол (айрық)

**Досбол** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Досбол Қорлыбайұлы
* Досбол би ауылы — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл.
* Досбол — Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы ауыл.
Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар

**Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар** (18 қазан, 1984 жыл, Түркістан облысы, Түркістан қаласы, А.Үсен ауылы - айтыскер ақын, жыршы, термеші.

## Өмірбаяны
* А.Үсен атындағы орта мектепте оқып (1991-2001) бітіреді..
* ақын Әбдіхалық Әбдірайымұлы ашқан Шымкент қаласындағы «Жас ақындар мен импровизаторлар, жыршы-термешілер» мектебін үздік бітірген (2001-2002).
* Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің педагогика факультеті, «Дәстүрлі музыкалық өнер» кафедрасында білім алып, үздік бітірген (2002-2006).
* ҚР Президенттік Мәдениет орталығының «Ұлттық дәстүрлер театрында» қызмет атқарған (2007-2012).
* 2012 жылдан Қазақ ұлттық өнер университеті, Қорқыт ата атындағы ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер болып еңбек етеді. 
* «Айтыс ақындары мен жыршы, термешілердің халықаралық Одағының» атқарушы директоры.

## Марапаттары
2004 ж. - Астанада өткен «Ауылым - алтын бесігім» атты Республикалық айтыста І орын; 
2008 ж. - Алматы облысы Алакөл ауданының 80 жылдығына орай өткен Республикалық айтыста І-орын;
2008 ж. - Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы ауданында өткен Республикалық айтыста Бас жүлде;
2010 ж. - Астанада өткен «Тәуелсіздік тағылымы» айтысында арнайы жүлде; 
2011 ж. - «Тәуелсіз елдің таңы жарық» атты Халықаралық айтыста жүлделі ІІ орын;
2013 ж. - Тұңғыш рет ұйымдастырылған «Текті сөздің төресі – терме» атты Республикалық байқауда ІІ орын иеленген.

## Дереккөздер

Санат:18 қазанда туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Санат:Қазақстан жыршылары
Санат:Термешілер
Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері
Санат:Қорқыт ата атындағы ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Соломон Юрьевич Адливанкин

**Соломон Юрьевич Адливанкин** (29.12.1921, Минск – 14.04.1985, Пермь) – кеңес тіл маманы, Пермь университетінің филология факультетінің деканы (1967–1971), 1970-ші жылдарға арналған бірегей оқулықтардың авторы. прото-славян тілінің фонетикасы, Пермь дерватология мектебінің негізін салушылардың бірі, Акчим диалектінің сөздігін жасаушылардың бірі.

## Марапаттамалары
*«Ерлігі үшін» медальі

## Еңбектер тізімі
*Адливанкин С. Ю. Говоры бассейна реки Карай в Балашовской области (К вопросу о судьбе местных говоров русского языка в условиях социализма): Автореф. дис. …канд. филол. наук. Саратов, 1954.
*Адливанкин С. Ю. Вокализм групп южнорусских говоров на севере Романского района Саратовской области // Учён. зап. / Адыгейск. пед. ин-т. Майкоп, 1957.
*Адливанкин С. Ю. К вопросу об истории зияния в русском языке // Учён. зап. / Перм. ун-т. Пермь, 1962. Т. 22, вып. I: Языкознание. С. 5–19.
*Адливанкин С. Ю. Об одной словообразовательной модели в современном русском языке // Учён. зап. / Перм. ун-т. Пермь, 1962. Т. 22, вып. I: Языкознание. С. 87–93.
*Адливанкин С. Ю. Фонетика в высшей школе // Учён. зап. / Перм. ун-т. Пермь, 1962. Т. 22, вып. I: Языкознание. С. 165–174.
*Адливанкин С. Ю., Потапова Н. П., Федорова К. А. Контрольные работы по исторической грамматике русского языка / Перм. ун-т. Пермь, 1963. 14 с.7.
*Адливанкин С. Ю. Некоторые вопросы словообразования существительных со значением лица // Тр. 4-й зон. конф. кафедр рус. яз. вузов Урала. Пермь, 1964. Вып. 1: Вопр. фонетики, словообразования, лексики рус. яз. и методики его преподавания. С. 55–67.

## Сыртқы сілтемелер
*Вечер памяти С.Ю. Адливанкина

Санат:КСРО тілтанушылары
Михаил Дмитриевич Агеев

**Агеев Михаил Дмитриевич** (14 мамыр 1931 Черемхово - 19 қараша 2005) - кеңестік және ресейлік ғалым.

## Мақалалары
*М. Д. Агеев. Управление распределением энергии при работе АНПА с питанием от солнечных батарей // Морские технологии. Владивосток: Дальнаука, 1996. Вып. 1. С. 21-36.
*Агеев М. Д., Горнак В. Е., Хмельков Д. Б. О разработке экспериментального образца солнечного автономного подводного аппарата // Вестник ДВО РАН. 1998. № 3. С. 3-11.
*М. Д. Агеев. Создание автоматизированной сети океанографических измерений на основе АНПА с солнечной энергетикой // Подводные исследования и робототехника. — 2006. — № 2. — С. 5-12.
*М. Д. Агеев. Автономный подводный аппарат — идеальная прецизионная платформа для подводных гравиметрических измерений // Подводные исследования и робототехника. — 2009. — № 1. — С. 4-8.

## Сыртқы сілтемелер
*Михаил Дмитриевич Агеев