MacOS

**macOS**  (бастапқыда **Mac OS X** ретінде  ұсынылды,  2012 жылы **OS X** деп ауыстырылды, 2016 жылы **macOS** деп атауын өзгертті) —  Apple өндірісіндегі проприетарлық операциялық жүйе. Mac OS 9 ізін басушы.
macOS операциялық жүйелер отбасы десктопта екінші болып (Windows-тан кейін) таралған. macOS нарықтық үлесі (барлық нұсқаларын есептегенде) 2016 жылдың сәуір айы бойынша 9,57 % - дан 9,66 % дейін құрайды . macOS-тың ең танымал нұсқасы El Capitan (барлық ОЖ арасында 3,94 %); одан кейін Yosemite (2,53 %) және Mavericks (1,25 %).

macOS XNU ядросын пайдаланады, ол Mach микроядросына және Apple компаниясы әзірлеген бағдарламалық кодқа, сондай-ақ NeXTSTEP және FreeBSD кодтарына негізделген. 10.3 ОС нұсқасына дейін тек PowerPC процессорлары бар компьютерлерде жұмыс істеген. 10.4 10.5 шығарылымында PowerPC және Intel-процессорларын қолдайтын болды. macOS 10.6 бастап тек "Intel" процессорларында жұмыс істейді, .

Соңғы жылдары macOS және Apple мобильді құрылғылар (iPhone, iPad және iPod touch)  үшін операциялық жүйе iOS арасында өзара ықпалдастық байқалады. Компания өзі екі ОЖ-ға бірыңғай платформа ретінде қарайды. *Back to the Mac* таныстырылымында 2010 жылы Стив Джобс, OS X Lion-ды таныстыра келіп, Mac OS X және iOS: Lion арасындағы алмасу жұмыстары маңыздылығы туралы атап өтті, осылайша трекпад *[[мультитач]]-ишарат* (iPad ишараттарына ұқсас) қолдау пайда болды . Келесі шығарылымдарында macOS, сондай-ақ iOS функцияларын қосып алу (және керісінше) тенденциясы байқалды. Мысалы, OS X Yosemite және iOS 8 жүйелерінде басқа құрылғыдағы қосымшадан қосылған Mac-та бастап терілген хатты "ұстап қалуға" мүмкіндік беретін, ал аяқтауға iPad-та; веб бетті iPhone-да ашу және оқуды Mac-та жалғастыру және т. б Handoff технологиясы қосылды.

WWDC 2016-да жария болғандай, OS X *macOS* деп аталатын болады, жалпы атау беру басқа платформалар Apple: tvOS, watchOS және iOS статистикасына сай болуы үшін; ал macOS Sierra жаңа атау пайдаланатын бірінші нұсқа.

## Сипаттамасы
macOS алдыңғы, Mac OS "классикалық нұсқаларынан" айтарлықтай ерекшеленеді. Жүйенің негізі — POSIX-үйлесімді Darwin операциялық жүйесі еркін бағдарламалық қамтамасыз ету болып табылады. Оның өзегі XNU, онда Mach микроядросы және BSD стандартты қызметтері  пайдаланылады. Unix барлық мүмкіндіктері macOS-та консоль арқылы қол жетімді.

Үстінен осы негіздері Apple әзірленді көп проприетарных компоненттерін сияқты . Какао мен Carbon, Quartz.

macOS жоғары орнықтылығымен ерекшеленеді, бұл оны ізашарынан, Mac OS 9-дан ерекшелендіреді.

macOS (кез келген UNIX-жүйесі сияқты), бір-бірінен оқшауланған бірнеше процестерді іске қосуға мүмкіндік беретін, әрқайсысын қалғандары оқтату немесе өзгертуі мүмкін емес ығыстырушы көптапсырмалықты және қорғау жадын пайдаланады. macOS сәулетінеOpenStep, ол көшірілетін операциялық жүйе ретінде ойластырылған (мысалы, NeXTSTEP компаниясын Apple сатып алғанға дейін, NeXTSTEP бірегей платформасы 68k NeXT компьютерінен ауыстырылды) тигізді. Осылайша Rhapsody жобасы аясында OpenStep PowerPC-ге ауыстырылды.

macOS графикалық интерфейсі неғұрлым айтарлықтай өзгерді, Aqua атауын алды. Дөңгеленген бұрыштарды, жартылай мөлдір элементтерді және сары жолақтарды  пайдалану, iMac алғашқы үлгілерінің сыртқы түріне әсер етті. Mac OS X алғашқы нұсқасы шыққаннан кейін басқа әзірлеушілер де Aqua  интерфейсін пайдалана бастады. Өз дизайнын басқа платформаларда пайдаланудың алдын алу үшін Apple заңгерлер қызметтерін пайдаланады.

macOS негіздері келесілер:
* Ашық кодты — Darwin астыңғыжүйесі (Mach ядросы және BSD утилит  жинағы).
* Core Foundation бағдарламалау ортасы (Carbon API. Cacao API, Java API).
* Графикалық Aqua ортасы (QuickTime, Quartz Extreme және OpenGL).
* Core Image, Core Animation, CoreAudio және CoreData технологиялары.

## Үйлесімділік

### Бағдарламалық қамтамасыз ету
Mac OS 9-тан Mac OS X-ке тегіс ауысу қамтамасыз ету үшін Carbon құрылды. Carbon көмегімен жазылған қосымша қос ОЖде қосылады. Екінші жағынан, macOS OpenStep көп мұраға алған, ол Mac OS алдыңғы нұсқаларымен кері-үйлесімді емес. Қазіргі кезде Apple Cocoa API-ді ұсынады, онда OpenStep мұрагерлігі аса байқалады: көп класстардың есімдері "NS" (NSObject, NSArray) басталып, бұл NeXTSTEP  аббревиатурасы болып табылады.

Сондай-ақ, macOS Java-ны қолдайды. Бұл Swing пайдаланатын Java-қолданбалар Cocoa қосымшалар сияқты көрінеді. Дәстүрлі түрде. Cocoa-қосымша Objective-C-де әзірленеді — де-факто Java-да балама компиляцияланады. Алайда, 2007 жылғы 25 шілдеде "Apple" одан әрі Cocoa-ны Java-ға портталуын кеңейтпейтінін мәлімдеді. macOS құрамында, 10.5 Leopard версиясынан бастап Cocoa қолдауы бар Ruby интерпретаторымен жеткізіледі.

macOS осыған дейінгі бағдарламалардан айырмашылығы - толыққанды сертификатталған UNIX'03 операциялық жүйесі. Бұл бағдарламалардың көпшілігі, жазылған үшін BSD, Linux және басқа да UNIX-ұқсас жүйелер, скомпилируются және жұмыс істейтін болады macOS жоқ (немесе дерлік жоқ) өзгерістер танылады. Ыңғайлы орнату үшін осындай бағдарламалар әзірленді пакеттердің менеджерлерісияқты Fink немесе MacPorts (бұрын — DarwinPorts). Олар ұқсас APT "Debian, RPM " Red Hat және туыстық оған Linux-дистрибутивам немесе порттары.

Версиясынан бастап 10.3 Panther, macOS әдепкі бойынша, сондай-ақ, қамтиды X11.app — бейімделген нұсқасын X-сервер. Бұл мүмкіндік береді қолданбаларды іске қосу үшін әзірленген X11 пайдалана отырып GTK+, Qt үшін X11 (Qt4 қолдайды macOS режимінде де, X11, сондай-ақ әдеттегі режимде Aqua) және басқа да. Экранға шығару үшін X11.app пайдаланады Quartz. Алайда X11.app бар секілді бірқатар проблемалар болмауы Aqua-стиль және толық қолдау Unicode.

Нұсқаларын ОС мүмкін іске X-сервер арқылы XDarwin.

### Аппараттық қамтамасыз ету
Ерте нұсқасы Mac OS X қолдаған барлық компьютерлер Macintosh (десктопы, ноутбуктер немесе серверлер) процессорах PowerPC G3, G4 және G5. Одан кейінгі нұсқасы келмегенде қолдап, ескі құрал-жабдықтар: мысалы, нұсқа 10.3 Panther қолдамаса ең ескі бірі G3, 10.4 Tiger қолдамаса жүйесін FireWire, бета-нұсқасы 10.5 Leopard ұсынылған WWDC, қолдайтын G3 мүлде. Алайда, утилиттер сияқты XPostFacto, патчи - установочному саясатын дербес әзірлейді және бекітеді жасалған тараптық әзірлеушілердің анықтауға мүмкіндік беретін жаңа нұсқасы, OS X, ресми емес поддерживаемом жабдықта қоса алғанда, кейбір алдыңғы G3 жүйесі. Қоспағанда кейбір мүмкіндіктері, талап етілетін жабдықтармен (мысалы, графикалық жеделдету, жазу DVD), операциялық жүйе ұсынады бірдей мүмкіндіктер барлық поддерживаемом жабдықтар.

Нұсқасы, Mac OS X үшін PowerPC қалады үйлесімді ескі Mac OS қосымшалармен арқылы эмуляцию деп аталатын Classic мүмкіндік береді пайдаланушыларға іске Mac OS 9 үдеріс ретінде Mac OS X, сондықтан көптеген ескі қосымшалар жұмыс істейді, сондықтан, меніңше, олар іске қосылуда ескі операциялық жүйесі. Classic жұмыс " компьютерде отырып процессорлары Intel.

2002 жылдың сәуір айында eWeek деп, қауесетке қарағанда, Apple нұсқасы бар Mac OS X кодтық атауымен Marklar, ол іске қосылады " процессорах Intel x86. Идея Marklar болды көшу OS X балама платформа мүмкіндік беретін, Apple проблемаларды еңсеру даму тұғырнамасын PowerPC. Қауесет қалған неподтвержденными дейін мамыр 2005 жылғы файлообменных желілерде пайда болды бета-нұсқасы, OS X үшін, Intel процессорлар.

6 маусым 2005 жылғы Стив Джобс "WWDC растады деген сыбыс екі жыл ішінде Apple ауысады PowerPC арналған Intel. Бұған дейін Apple алмастырды платформа Motorola 68k арналған PowerPC — онда жаңа ОС енгізілген қамтамасыз эмулятор 68k, ол алуын іске көпшілігі 68k-қосымшалар. Apple қолдайтын қамтамасыз эмулятор 11 жыл бойы. Көшу кезінде Intel ол жойылады. Жаңа ОС енгізілген қамтамасыз эмулятор PowerPC Rosetta. Сондай-ақ, жаңа нұсқасы Xcode және тиісті консольдік утилиттер мүмкіндік береді әзірлеуге *Universal Binaries* — орындалатын файлдар болуы мүмкін басталатын сияқты PowerPC, және Intel.

Көптеген бағдарламалар қол жетімді тек PowerPC, поддерживались көмегімен Rosetta. Жұмыс істеу жылдамдығы PowerPC-қосымшалардың компьютерлерде Intel айтарлықтай төмен. Сонымен қатар, кейбір (мысалы, ядроны кеңейту және плагиндер жүйелік параметрлер) пайдалана отырып, жұмыс істейді эмулятора. Осы себептер бойынша, Apple қазақстандық әзірлеушілерге құруға әмбебап бағдарламасы үшін екі платформалар. OS X Lion және одан кейінгі нұсқаларында қолдау Rosetta жоқ.

Кері үйлесімділік x86-қосымшаларды PowerPC жоқ. Соңғы нұсқасымен және Mac OS X, қолдаушы PowerPC болып табылады 10.5 Leopard.

macOS атты портирована на iPhone және iPod touch. Қарамастан елеулі өзгерістер, мысалы, закрытость платформалар болмауы және жұмыс үстелін (оның ауыстырады SpringBoard) — портындағы сақталған осындай ерекшеліктері ретінде Darwin және ядро XNU. Кейбір басқа бағдарламаларда сақталған әсерлер бірі үстелдік нұсқасы — мысалы, Converter бағдарламасы.

### Хакинтош
Apple-дің macOS-ты бөгде x86-компьютерлерде іске қосу мүмкін еместігі туралы хабарламасына қарамастан мұндай машиналарда жұмыс істейтін түрлендірілген нұсқасы бар. Бұл нұсқада OSx86 қоғамдастығымен әзірленеді және файлалмасу желілер арқылы қол жетімді. Айта кету керек, түпкі пайдаланушының лицензиялық келісімінде (EULA) OS X Apple фирмалық белгісімен белгіленген компьютерлерде жүйені орнатуға тыйым салады ().

2008 жылдың жазында модификацияланбаған (оның ішінде заңды түрде сатып алынған) Mac OS X көмегімен модификацияланған Boot-132 тиеушімен орнату әдісі ұсынылды .

## Ерекшеліктері
* Quartz графикалық қабатының ішкі моделі Portable Document Format (PDF) өзара жақсы байланыс жасайды, PDF әр түрлі құрылғыларға шығаруға мүмкіндік жасай отырады.
* Толықтүстік ауқымдырақ белгішелер.
* Терезелер айналасында қабақ бояуы және оқшауланған мәтіндік элементтері сезім тереңдігін және визуалды мазмұн біреуінен басқасын бөліп тұрады.
* Барлық қосымшалардың үшін қол жетімді мәзір — емлені тексеру, арнайы таңба палитрасы, түс таңдау, қаріп және сөздік таңдау.
* Виджеттерді, мәтін, графика, терезе элементтерін бейнелеу кезінде тегістеу.
* Құжат үшін дроверлер (drawers) сияқты жаңа интерфейс элементтері және диалогтық моральдық терезелер.
* Міндеттерді ауыстырып-қосқыш - доктың жаңа тұжырымдамасы.
* Терезелермен ауыстырғанда түрлі қосымшалар  арасындағы "өзгермелі" фокус (*Interweaving windows*).
* ColorSync түсберілуін келістіру үшін қолданылатын, сурет, баспа үшін және мультимедиа кітапханасына кіріктірілген.
* OpenGL терезені экранға шығару үшін пайдаланылады, бұл аппараттық үдеуді пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл технология, 10.2 Jaguar нұсқасында пайда болды, Quartz Extreme деп аталады.
* Spaces — бірнеше жұмыс үстелдерін қолдау.
* Dashboard, 10.4 Tiger нұсқасында пайда болған, қолдайды, шағын қолданбаларды деп аталатын виджеттерді басқару (widgets) шақыртылуы мүмкін және жасырын бір басу арқылы.
* Exposé, пайда болған нұсқасы 10.3 Panther көрсетеді миниатюра барлық ашық терезелерді, сөйтіп, олардың арасында ауысуға болады, көрсетеді барлық құжаттарға қосымшалар ретінде миниатюра немесе жасырады барлық терезелер қол жеткізу үшін жұмыс үстеліне.
* Пайдалану Unicode бүкіл операциялық жүйесі.
* Жақсы әзірленген сәулет үшін оқшаулау мүмкіндік береді толық бөліп коды қосымшаның жылғы мәтіндік ақпарат.
* FileVault, пайда болған нұсқасы 10.3 Panther, шифрлайды үй каталогы-қолданушының бастап OS X Lion мүмкін толық шифрлау диск) бойынша алгоритм AES с кілтінің ұзындығы 128 бит.
* Spotlight — технологиясы жылдам іздеу үшін деректерді электрондық пошта, фотосуреттер мен басқа да ақпаратты негізге ала отырып, қасиеттері файлдар және олардың мазмұны.
* Automator — қосымша мүмкіндік беретін, автоматтандыру іс-әрекеттер әр түрлі қосымшалармен толықтырылсын.
* Байлау кілттерді басқару жүйесі паролями, сертификаттар мен кілттерді пайдаланушы. Мүмкіндік береді қосымшаларға сақтауға осындай деректер бірыңғай шифрланған қоймасы. Қосымшаның пайдаланушының рұқсатымен мүмкін сүйенуі басқа да қосымшалар сақталатын "Связке кілттер".
* Смарт-папкалар құруға мүмкіндік береді динамикалық түрде жаңартылып отыратын каталогтар, негізделген белгілі бір өлшемдерге немесе атқарушы командалар Automator.
* Егжей-тегжейлі нұсқаулығы құру интерфейс Human Interface Guidelines қажет болатын көптеген әзірлеушілер, оларды қосымшаның интуитивті түсінікті.
* Xgrid мүмкіндік береді компьютер Mac қатысуға бөлінген есептеулерде.
* Кірістірілген виртуалды файлдық жүйесін дискілік бейнелері .dmg қолдайды шифрлау, қысу және опциональную мүмкіндігі оқу/жазу.
* Кірістірілген сервистер қадамдастыру мүмкіндік береді қосымшаларға орталықтандырып жүгінуге кеңейтілетін деректер базасында әртүрлі деректер пайдаланушының сияқты күнтізбе, парольдерді немесе байланыс. Операциялық жүйе басқарады рұқсат қақтығыстар мен сақталуын деректер.
* Mac App Store — дүкен бағдарламалық қамтамасыз ету үшін macOS. Пайда нұсқасын 10.6.6.

## Бағасы
macOS және бір шығарылым шегінде жаңарту Mac барлық жаңа компьютерлер құнына кіреді. Mac App Store соңғы нұсқасына жаңарту 10.8  қоса алғанда нұсқасына дейін ақылы еді (Lion $29.99 тұрды, Mountain Lion — $19.99). Жүйенің ұсақ жаңартулары Mac App Store (Lion және ертеректегі нұсқалары "Обновление ПО" жүйелік-қосымшасы арқылы) көмегімен тегін жүктеу қол жетімді.

10.9 Mavericks, версиясынан бастап жүйе тегін қол жетімді.

## macOS үшін әзірлеу
Әзірлеушілер Apple Developer сайтында тегін тіркеліп қосымшалар жобалау бойынша құжаттаманы жүктеуге болады. Xcode (IDE үшін macOS) үшін қол жетімді, тегін жүктеу бірі-Mac App Store.

Барлық ресурстарды пайдалану үшін құны $99 қажет қолхатпен қол жетімді. Содан кейін әзірлеушінің macOS және Xcode алдын ала нұсқасын (developer preview) жүктеу мүмкіндігі пайда болады, сондай-ақ қосымшаны Mac App Store жариялауына болады.

## Көпшілік бета-тестілеу
2014 жылы Apple әзірлеуде тұрған macOS нұсқаларына жария бета-тестілеудің бағдарламасын іске қосты. Бағдарламаға қатысу үшін сайтта тіркелу қажет және арнайы утилитаны жүктеп алу қажет. Оны орнатқаннан кейін және компьютерді қайта іске қосқаннан кейін пайдаланушының әлі шығарылмаған macOS нұсқасын жүктеу мүмкіндігі пайда болады, сондай-ақ Feedback Assistant қосымшасының көмегімен пікірлер мен қателер туралы хабарлар жіберуге болады.

2015 жылы iOS үшін осындай бағдарлама іске қосылды.

## Нұсқалар хронологиясы

### macOS
  

### OS X Server

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* macOS(орыс.) Apple сайтында
* macOS(ағылш.) Apple сайтында
* Darwin OS  Apple сайтында
* ОС Mac OS тарихы 
* Mac OS үшін еркін бағдарламалық қамтамасыз ету
* OS X Server Mac App Store
Санат:Apple
Санат:MacOS