open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Некробиоз

Некробиоз - өлім алдында торшаларда туындайтын, қайтып қалыпқа келмейтін физиологиялық және патологиялық өзгерістер. Некробиоз зат алмасудың бұзылуымен байланысты. Оның нәтижесінде торшаларда май, тағы басқа өзгерістер туындайды. **Некробиоз** тән өзгерістер: ядро кариопикнезі, (кіржиуі), оның бөлшектенуі, (кариорексис), еруі, (кариолизис), цитоплазманың тұтқырлығы, тіршілікте боялу қабілетінің өзгеруі, ферментативтік жүйенің бұзылуы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Жолаушылар автокөлігі кәсіпорны

**Жолаушылар автокөлігі кәсіпорны** (ПАП N1)
АҚ — Орал қаласында жолаушылар
тасымалын қамтамасыз ететін
арнаулы кәсіпорын. Ол 1958 ж.
таксомотор паркі ретінде құрылған. Жыл сайын табысты еңбек
етіп, материалдық-техникалық базасын жетілдіру нәтижесінде шағын ұжым 1974 ж. 1-автобус паркіне
айналды. 1980-жылдары кәсіпорын жанынан жаңа цехтар
ашылып, көлікті жөндеу және
қосалқы бөлшектерді қалпына
келтіру мәселесі дербес шешілді.
1989-1992 ж. автобус паркі жалға
беріліп, өзінің кәсіби міндетін
тындырымды атқарды. 1993 ж.
29 желтоқсаннан бастап ол
«*1 -Жолаушылар автокөлігі кәсіпорны акционерлік қоғамы*» деп аталады. 1999 жылдан кәсіпорын
ұжымы жолаушылар тасымалын
тендер өткізу, арнаулы келісімшарттар жасау арқылы жүзеге
асырады. Қазіргі кезде акционерлік қоғамға қарасты 62 автомобиль, сондай-ақ бірнеше жеңіл таксомотор қала тұрғындарына мүлтіксіз қызмет етіп жүр (1.8.2001).
Кәсіпорын қала ішінде жолаушылар тасымалдаумен қатар
автобустар мен жеңіл автомобильді жөндеу және техникалық күтім жасау, жуу қызметтерін де атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Анатолий Данилович Блинский

**Анатолий Данилович Блинский** (1936 жылы туған, Орал қаласы) — жазушы. 1962 жылы Орал педагогика институтын бігірген.Ауданаралық "Красный луч" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, облыстық "Приуралье" газетінде әдеби кызметкер, "Казахстанская правда" газетінде тілші, әдеби кызметкер, бөлім меңгерушісі. Қазақстан Компартиясы ОК-ның нұсқаушысы, Қазақстан Компартиясы ОК хатшысының көмекшісі, Қазақстан ауыл шаруашылығы министрініц комекшісі кызметтерін аткарған. Кейін Мәскеуге қызметке ауысқан. Еңбек Қызыл Ту орденімен, "Еңбектегі ерлігі үшін", "В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне" медалімен және Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
## Шығармалары
Оның «Первопроходцы пустыни» (1971), «Кипяток бесплатно», «Государственный человек» (1972), «Устюртский меридиан» (1973), «Ключи от пустыни» (1974), «Поклонись Мугоджарам» (1977), т.б. кітаптары жарық көрген.
## Дереккөздер


Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Некрофагтар

**Некрофагтар** - өлексемен қоректенушілер, басқа жануарлардың өлексесімен қоректенетіндер. Бұларға көптеген сүтқоректілер, (қорқау қасқыр), кейбір құстар, (күшіген, марабу, құзғын), жәндіктер, (көмбекейлер, тері жегіштер, қос қанаттылар дернәсілдері) жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Жыртқыштар
Санат:Биология
Топырақтың қышқылдығы

**Топырақтың қышқылдығы** (Кислотность почвы) — **топырақ ерітіндісіндегі** (белсенді немесе маңызды қышқылдық) және топырақтың сіңіретін кешеніндегі (әлуетті қышқылдық) сутек иондарының концентрациясы. Топырақтың қышқылдығы маңызды агрохимиялық көрсеткіштердің бірі.

Өсімдіктің өсуі үшін барлық жағдайлар жасалғанменде, олардың өсуі қиынға соғады, солардың бір себебі бос сутек иондарының шамадан тыс мөлшерінің химиялық реакциясының нәтижесінде топырақта жиналуы болып табылады.  Яғни өсу ортасындағы қышқылдықтың әсерінен. 

Қышқыл ортада әдетте өсімдіктің өсуі оңайға соқпайды. Өйткені реакциялар өсімдік тамырымен сіңірілмейтін әртүрлі қосылыстарды түзеді. Сол себептіде топырақты залалсыздандырып, қышқылдығын түсіру маңызды. 

Топырақ қышқылдығы негізінен ph (0-14) мәнімен есептеледі. 7 бейтарап, қолайлы орта болып табылады.

Топырақты бейтараптандырудың(қышқылдығын азайтудың) бірнеше әдістері бар. Ең көп қолданылатын әдістер:топырақты әктеу(әк-күшті залалсыздандырғыш),қышқылды топыраққа фацелия, жыңғыл өсімдіктерін отырғызу(олар қышқылдықты түсіре отыра өседі),топыраққа күл қосу(топырақтағы қышқылдықты азайта отырып, өсімдік өсуіне мүмкіндік береді). Осы әдістер арқылы топырақ бейтараптандырылады.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Стильаралық лексика

**Стильаралық лексика** -әдетте, стильдіқ синонимдері жоқ, түрлі стильдерде қолданылатын сөздер. (орыс тілі: стол, карандаш, чернила, бумага, два, я, делать, вчера). 
## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Михаил Иванович Богатырев

**Михаил Иванович Богатырев** (1923 жылы туған, Бөрлі ауданы, Бөрлі ауылы) — механизатор, Социалистік Еңбек Ері (1966). Ауыл шаруашылығын механикаландыру техникумын бітірген. 1942-43 ж. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944жылдан «Октябрьдің 40 жылдығы» ұжымшарыңда тракгор бригадасының бригадирі, 1958 жылдан тракторшы-комбайншы, МТМ меңгерушісі болды. 1963 -66 ж. егін есіріп, жоғары еңбек көрсеткіштеріне жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болды.
## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бал шырын

нобай|
**Бал шырын** (шірне) — шырын берушілермен бөлінетін құрамында амин қышқылдары, көбіне аспарагинді және глютаминді аскорбин қышқылдары, белоктары, (ферменттер) бар, қант ерітінділері, (фруктозалар, глюкозалар, сахароздар және т.б.), кейбір Жабық тұқымдыларда, осымен бірге колоидтар және гликозидтерде болады. Гүл шырыны, жәндіктер құстар және т.б. тағамдарынын негізгі көзі және сәйкесінше екіжақты тозаңдануын қамтамасыз етудің құралы.

## Дереккөздер



Санат:Ботаника
Жолбарыс терісі тәріздес жүрек

**Жолбарыс терісі тәріздес жүрек** (*Соr tigrinum*) - Кесіндінің бетінде, эндокардтың асты, мүйізгек және айдарлы еттердің арасында жолбарыс терісінің түсіне ұқсас жіңішке ақшыл- сары жолақтар бар жүрек. Миокардтың майлы дистрофиясында кездеседі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Богдановка

**Қазақстан**:

* Богдановка — Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы ауыл.
* ''Богдановка'' — Қостанай облысы Қамысты ауданында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
* ''Богдановка'' — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы таратылған ауыл.
* Богдановка — Павлодар облысы Павлодар ауданындағы ауыл.

**Башқұртстан**:
* Богдановка —  Башқұртстанның Зианчурин ауданындағы ауыл.

**Ресей**:

* Богдановка — Ресейдегі өзен.
Сырашылар жүрегі

**Сырашылар жүрегі** - Алкогольдік миокардиодистрофияның ауыр түрі, жүректің барлық бөлігінің дилатациясының, ырғақ және өткізгіштік бұзылудың және жүрек әлсіздігінің белгілері болады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Болашақ (Казталов ауданы)

**Болашақ** (2005 жылға дейін – *Богатырёво*) - Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Болашақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Казталовка ауылынан солтүстікке қарай 85 км-дей жерде, жусан аралас бетеге, боз, кеде ескен сортаң келген қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1140 адам (578 ер адам және 562 әйел адам) болса, 2009 жылы 988 адамды (515 ер адам және 473 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 751 адамды (383 ер адам және 368 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1936 жылдан Маркс атындағы ұжымшардың орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылы  Богатыревта өндірістік кооператив, серіктестік және 12 шаруа қожалығы жұмыс істейді. 

## Инфрақұрылымы
Богатыревта және округке қарасты Көпкүтір, Мирон және Шильный елді мекендерінде орта, орталау және бастауыш мектеп, мәдениет үйі мен кітапхана, емхана, медицина пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Казталов ауданы елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Қамба кенелері

thumb|right
**Қамба кенелері** –– ұн және нан () кене тұқымдастары акариформ отряды ұзындығы 0,2-0,5 мм денесі күңгірт, ақшыл қабыршағы жұмсақ терілі; хелицері кеміруші. КСРО – 56 түрі кездескен – әсіресе Туrоglyphus және Calloglyphus. Топырақта және шіріген өсімдік қалдықтарында өмір сүреді. Биологиялық ерекшіліктері көбею циклінде гипопустың болуы тамақтанбайтын нимфалық сатысы таралуында және қолайсыз жағдайларды төзуге мүмкіндік береді. Температура ылғалдылығы жеткілікті және тағам болғанда камба кенелері жылдам көбейеді. Олар ауылшаруашылығының өнімдерінің әсіресе астықтын ұнның жармалардын бұзылуына әкеледі.

## Дереккөздер


Санат:Кенелер
Бал шырындық

**Бал шырындық** (nectaria) - өсімдіктердің шырын бөлетін безді түрлі құрылымдары. Гүлдің мынадай бөліктерінде дамыған: тостаған жапырақша, күлтеде, гүл тұғырында, өсімдік аталығында, ұрық жапырақшасының сыртқы бетінде, күлте негізінде шырын ойықтарын түрінде, (сарғалдақ), аталық жіптердің кеңейтілген негізінде, (қалампыр гулділерде), шакшаға айналған тостаған жапырақтылардың ішінде, (настурция) немесе күлтелерде, діңгек түбіндегі шырын бергіш дискіде және т.б.

## Дереккөздер



Санат:Бал
Ертай Ашықбаев

**Ертай Ашықбаев** — 1956 жылы 24 сәуірде Ақтөбе облысы, Темір ауданы, Бабатай ауылында дүниеге келген.

1972–1974 жылдары Темір аудандық «Жұмысшы» — «Рабочее знамя», Торғай облыстық «Торғай таңы» газеттерінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болды. 1983 жылы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Осы жылдан бері Ақтөбе облыстық «Ақтөбе» газетінде қызмет істеп келеді.

Топтама өлеңдері «Темір қанат» («Жалын», 1981), «Ақ сәуле» (1984), «Бастау» (1990) ұжымдық жинақтарына енді. Жеке жинақтары: «Қос мең» (1988), «Жақсы баға» (1991), «Ұя» (2003), «Ашық сабақ» (2003), «Ғашықтар мектебі» (2004), «Қаңтардағы құс» (2007), «Қобыландының қонысы» (2008).

«Қос мең» жыр жинағы үшін 1989 жылы Қазақстан жазушылар одағының Шәкәрім Құдайбердіұлы атындағы сыйлығының лауреаты болды. «Жалын» баспасы ұйымдастырған балалар мен жасөспірімдердің үздік шығармаларына арналған республикалық жабық бәйгеде төрт рет (1982, 1986, 1991, 1994) жүлдегер атанды. Қазақстан Журналистер одағының Төлеубай Ыдырысов атындағы сыйлығының лауреаты (1996), Ақтөбе облысы әкімі сыйлығының лауреаты (2004). Республикалық мүшәйралардың бірнеше дүркін жүлдегер!.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерекелік медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:24 сәуірде туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Темір ауданында туғандар
Санат:Торғай облысы газеттері қызметкерлері
Санат:Ақтөбе газеті журналистері
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Шәкәрім Құдайбердіұлы атындағы сыйлықтың иегерлері
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Жалын баспасы сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Нұржан Сәлкенұлы Сұбханбердин

**Сұбханбердин Нұржан Сәлкенұлы** - «Қазкоммерцбанк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Арғын тайпасы Сүйіндік руы Айдабол бөлімінен шыққан. 

*1965 ж. 29 қарашада Алматы қаласы туған. 
*1989 ж. М.В. Ломоносов атындағы ММУ-ді бітірген, саяси экономия. 
*1989-90 жж. - ҚазКСР ҒА Экономика институтының аспиранты. 
*1990-91 жж. - «Медеу-банк» коммерциялық банкінің бөлім бастығы. 
*1991-93 жж. - «Қазкоммерцбанк» ААҚ Басқарма төрағасының 1-ші орынбасары. 
*1993-2002 жж. - «Қазкоммерцбанк» ААҚ Басқарма төрағасы. 
*2002 жылдан - «Қазкоммерцбанк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.

«Меншікті мемлекет иелігіне алу мен жекешелендірудің экономикалық негіздері және саясаты» кітабының қос авторы (1993). «ҚұсЖолы» Қайырымдылық қоры қамқоршылық кеңесінің мүшесі (2003). Давостық Бүкіләлемдік экономикалық Форум 2001 ж. оған *Global Leader Tomorrow* атағын беріп, XXI ғасырдың 100 анағұрлым болашағы зор жас көшбасшылары қатарында атады. «Құрмет» орденімен марапатталған.
## Жанұясы
Әкесі - Сәлкен Сұбханбердин (1914-1986), жазушы, фармацевтикалық ғылымдардың кандидаты, Қазақ бас дәріхана басқармасының бастығы болып жүмыс істеген.Үйленген. Ұлы және 5 қызы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шырынжегіштер

**Шырынжегіштер** - сайрағыш торғай тұқымдастары. Дене ұзындығы 9,5-25 см. Тұмсығы -жіңішке, ұзын, аздап кертіктелген және астына қарай қайқы. Аталықтарының түсі ашық-жалтыр Субтропикалық жәсерне тропикалық аймақтарда, (Африка, Оңтүстік Азия, Солтүстік-Шығыс Австралия) 104-115 түрі таралған. Орманды, шілікті жерлерде мекендейді. Тауда 4000 м биіктікке көтеріледі. Көптеген түрлерінің дауысы әсерсем. Ұяларын ағаш бұтақтарына орналастырады. 1-3 жұмыртқа салады. Қорегі, жәндіктер, өсімдік шырыны мен жемістері. 1 түрі, ХТҚО-ның Қызыл кітабында.

## Дереккөздер



Санат:Торғайтәрізділер
Сиаладенит

**Сиаладенит** (*Sialadenitis* - сілекей безінің қабынуы) - Сілекей бездерінің қабынуы. Ауызға инфекция енуінен және сілекей белу проңесі бұзылуынан пайда болады. Ауырған жер қызарып, ісіп, басқан кезде ауырады, сілекей аз бөлініп, ауыз қүрғайды. 
## Дереккөздер


Санат:Ауыз қуысындағы аурулар
Мәдина Оразова

**Мәдина Оразова** (1924 ж.т., Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы) - еңбек ардагері, экономика ғылым кандидаты
(1955). Еңбекжолын Талдықұдық ауылындағы 7 жылдық мектебінде мұғалім болып бастады. Кейін бұрынғы Фурманов ауданы комсомол комитетінің хатшысы, аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі.
1948 ж. Орал педагогикалық институтының тарих факультетіне оқуға түсіп, сырттай бітіріп шықты. Жұмыс бабымен облыстық қаржы бөліміне ауысып, КСРО қаржы министрлігінің
арнаулы академиясында білім алды.
Сол кездегі одақтық қаржы министрі А.Г.Зверев пен Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары С.А.Ситарянның
жетекшілігімен республика әйелдері арасында тұнғыш рет финанс
тақырыбына кандидат диссертация
қорғады. Ұзақ жыл бойы облыстық
қаржы бөлімі бастығының
орынбасары міндетін атқарды.
Қазір құрметті демалыста. «Құрмет Белгісі» орденімен, бірнеше медалмен марапатталған.

## Дереккөздер
Бүргетәрізділер

**Бүргетәрізділер** немесе **Жер бүргетәрізділері**, **Топырақ бүргешігі** () – қатты қанаттылар сабының жапырақ жегілер тұқымдасына (**) жататын қоңыздар тармағы. 

Дене тұрқы 1,5-5 мм, мұртшасы таспиқ тәрізді, 10-11 бунақты, артқы аяқтары секіріп жүріге бейім. Топырақ бүргешігінің жер жүзіне кең таралған 5000-ға жуық түрі белгілі. Топырақ бүргешігі екпе өсімдіктерден капуста, шомыр, шлағам, қызылша, зығыр, қара қурай, құлмақ, картоп, томат, астық тұқымдас тағы да басқа көптеген өсімдіктеріне зиян келтіреді. Топырақ бүргешігінің көптеген түрі Қазақстанда да кездеседі. Мысалы, Қызылшаның оңтүстік бүргешігі, Кәдімгі бүргешік, Крест гүлділер бүргешігі, Тамыржеміс бүргешігі және тағы да басқа. 

Топырақ бүргешігінің көптеген түрі бір ұрпақ береді. Топырақ арасында не өсімдік қалдығы астында қоңызы, аздаған түрінің личинкасы не жұмыртқасы қыстайды. Көктемде топырақ беті жылуы 10-12 градус Цельсияға жеткенде қоңыз тіріліп өсімдік көгін мекендеп, жапырағын кеміріп зақымдайды. Топырақ бүргешіне қарсы гексахлоран, ДДТ, хлорофос, инсектицидтер қолданылады, егістің арам шөбі оталынады. 

Өсімдікжегіштер дернәсілдері топырақта өсімдік тамырлар үстімен де кейде тамырларда, жапырақтарында дамиды кейде өсу бөлігін жояды. Бүргелер көбі ТМД-да (130 түр), сонымен қатар шаршы гүлді өсімдіктер бүргелеріөсімдік дакылдарына зиян келтіреді.

## Дереккөздер


Санат:Қатты қанаттылар
Топырақтың ластануы

**Топырақтың ластануы** (Загрязнение почвы) — топырақта, әдетте, оған тән емес физикалық, химиялық немесе биологиялық агенттердің пайда болуы және енуі немесе аталған агенттердің концентрациясының қаралған мезгілде табиғи орташа жылдық деңгейінен асып түсуі. Топырақтың ластануының көптеген түрлері, соның ішінде радиоактивтік, микробтық және тағы басқа түрлері сараланады Топырақтың ластануы топырақ түзілу процесінің барысын өзгертеді (кейде оны тежейді), түсімді бірден азайтады, өсімдіктерде ластағыштардың (мысалы, ауыр металдардың) қорлануына себеп болады. Бұл ластағыштар адам организміне тікелей немесе жанама түрде түседі (өсімдіктекті немесе жануартекті азықтар арқылы). Топырақтың ластануы топырақтың ауру тудыратын және де басқа жағымсыз микроорганизмдерден өзін-өзі тазалауын төмендетуге әкеліп соғады. Мұның бәрі ауру қауіптілігін және микробиологиялық ластануды туғызады. Мысалы, ластанбаған топырақта дизентерия, сүзек және қылау қоздырғыштары 2—3 тәулік бойына сақталса, ластағыштармен әлсіреген топырақтың өзін-өзі тазалай алмайтын кезінде дизентерия қоздырғыштары бірнеше ай, сүзек пен қылау қоздырғыштары бір жарым жылға дейін сақталады. Топырақтың ластануы кейде әр дәуір аумаққа жайылады.

## Топырақтың химиялық ластануы
**Топырақтың химиялық ластануы** — топырақта тірі организмдерге қауіп туғызатын химиялық заттектердің жиналуы. Топырақтың химиялық ластануының көздеріне өнеркәсіптік кәсіп орындардың шығарындылары, көлік, ауыл шаруашылығында қолданылатын шөп жойғылар мен минерал тыңайтқыштар жатады. Өнеркәсіптік кәсіп орындардың құбырлары арқылы атмосфераға шығарылатын ластағыштар жел арқылы 50 км өңірге таралады. Бірақ ластағыштардың негізгі массасы 8—10 км жердегі топыраққа түседі. Мұнай-химиялық завод кешендерінің төңірегіндегі аумақтар қатты ластанады. Көп жағдайда бұл жерлер ауыл шаруашылығына немесе бақ өсіруге пайдалануға жарамайды. 3 км-ге дейінгі қашықтыққа Топырақтың химиялық ластануы мұнай-химия кәсіп орындарының тұған-тұндырғыштары маңында көмірсутек бұларының тұнуынан болады. Түсті металл кендерін алу және байыту процестерінен де топырақ көп ластанады. Ауыр металдардан топырақтың химиялық ластануының зардабы тұрақты болып келеді. Соңғы кездері мұнайға байланысты ластану жиі кездеседі. Мұнаймен ластанған топыраққа лады. Мұнайдан топырақтың химиялық ластануының төменгі деңгейінде топыраққа микрофлора мен өсімдік дамуын реттейтін тыңайтқыш енгізу керек. Үлкен мөлшердегі және ұзак мерзімдік ластанудан топырақта қайтымсыз өзгерістер жүреді — топырақ асфальтқа ұқсас массаға айналады. Бұл кезде едәуір ластанған қабаттарды алып тастауға тұра келеді.

## Дереккөздер

Санат:Ластану
Кәсіби лексика

**Кәсіби лексика** - белгілі бір мамандық, кәсіп аумағында қолданылатын және сол мамандықтың адамдарына ғана түсінікті болып келетін сөздер. 
*Мысалы, ау, саржал, кептербалық шаруашылығына байланысты; 
## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Тәсемен Кенжәліұлы Жүсіпов

**Тәсемен Кенжәліұлы Жүсіпов** (8.6.1908 ж.т., Жаңақала
ауданы, Новая Казанка а.) — еңбек және соғыс ардагері, журналист. Ауыл мектебінде сауат
ашқан соң (1918) жалданба жұмыстар істеген. 1930-38 ж. Орал
облысы партия-комсомол қызметінде. 1939-41 ж. облысы «Екпінді құрылыс» газетінің редакторы.
1941-45 ж. Үлы Отан соғысына қатысқан. 1945-47 ж. Батыс Қазақстан облысы атқару к-тінің бөлім меңгерушісі. 1947-49 ж.
респ. партия мектебінің (Алматы) тыңдаушысы. 1949-54 ж.
«Қазақстан ауылшаруашылығы»
журналы редакторының орынбасары, 1954-74 ж. Алматы
облысы «Коммунизм таңы» газеті редакторының орынбасары.
1 және 2-дәр. Ұлы Отан соғысы ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Сидеробласт

**Сидеробласт** (*Sideroblastus* - темір + клетка) - Құрамында темір бар пигмент гемосидеринді түзетін клеткалар. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Фауна мен флораны қорғау қоғамы

right|300px
**Фауна мен флораны қорғау қоғамы** (Fauna and Flora Preservation Society) — 1903 жылы құрылған. Дүние жүзінің жүзден астам елінде мүшелері бар. Мақсаты — өсімдіктер мен жануарлардың түрлерінің құрып кету қатеріне қарсы тұру. Негізгі қызметі — өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін және құрып бара жатқан түрлерінің болашағын қорғау, далалық жобалар өткізу, ғаламдық табиғат қорғау қозғалысына қатысу, тақырыптық жобаларды жүзеге асыру (қоғам құрған Оrіх қоры жылма-жыл 20 жобаны қаржыландырады), баспагерлік қызмет.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Хасан Жумин

**Хасан Жумин** — балетмейстер. 1936-1938 ж. КСРО Үлкен циркінде,
кейін Абай атындағы Опера және балет театрында қызмет істеді.
Ұлы Отан соғысы жылдары танк
батальоны командирі, капитан
Жумин майдан даласындағы көрсеткен ерлігі үшін 4 мәрте Отан
соғысы орденімен марапатталды. Жумин 1944 ж. Венгрияның
Субботица қаласын азат ету кезінде
қаза тапты.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан балетмейстерлері
Санат:1919 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Неонтология

**Неонтология**, (нео..., гректің on - ontos - тірі жан жәсерне логия) - қазіргі замандағы тірі ағзаларды, органикалық әлемді зерттейтін биологиялық ғылымдар кешені.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Сигмоидит

**Сигмоидит** (*Sigmoitis* - сигма тәрізді ішектің қабынуы) - Сигма тәріздес ішек қабынуы. 
## Дереккөздер


Санат:Патология
Александр Евстафьевич Борисюк

**Александр Евстафьевич Борисюк** (1921 - 1945, Полына) — Кеңес Одағының Батыры (1945). 1925 ж. Борисюк отбасы Бәйтерек ауданы Серебряков селосына көшіп келген. Ұлы Отан соғысы жылдарында минометші болған. Ленинград түбінде керсеткен ерлігі 1945 ж. жоғары бағаланды. Полына жерін жаудан азат ету кезіңде қаза тапты. Серебряков селосында оған ескерткіш қойылды, көшеге аты берілді.

## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сидерофаг

**Сидерофаг** (*Siderophagus* - темір + жұту) - Гемосидеринді қармайтын (жұтатын) клеткалар. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Арнаулы лексика

**Арнаулы лексика** - ғылым мен техниканың түрлі салаларына, өнер мен спортка қатысты терминдер. 
## Дереккөздер


 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Есен Шегірейұлы Орақбаев

**Есен Шегірейұлы Орақбаев** (3.7.1922 ж.т., Батыс Қазақстан облысы, Чапаев (қазақша Ақжайық) ауданы, Қарағай) — Кеңес одағының батыры (25.3.1945).
1942 ж. Фурманов (Жалпақтал) педагогика училищесінде оқып жүргенде әскер қатарына шақырылды. Ростов қаласындағы зеңбірекшілер училищесін бітірді. Чехословакияны, Венгрияны жаудан азат ету ұрыстарына қатысты. 1944 ж. взвод командирі О. Тисса өлімінен өту кезінде асқан ерлік көрсетті. Соғыстан оралғаннан кейін облыстың партия, кеңес органдарында жұмыс істеді. Ұзақ
жылдар Жаңақала ауданының «Красногор» кеңшарының директоры болды. Қазір Орал қаласында тұрады, дербес зейнеткер.
Бірнеше ордендермен марапатталған. Жаңақала ауданының Қызылоба ауылындағы мектепке Орақбаев есімі берілген. Оған композитор
Ә.Бейсеуов «Ағаларым» әнін арнаған.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Жүйке табақшасы

**Жүйке табақшасы** — омыртқалы жануарлар мен адам ұрығының **орталық жүйке жүйесінің алғашқы даму сатысы** болып табылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Қабыш Жәркенов

**Қабыш Жәркенов** - 1933 жылы 15 қыркүйекте Шығыс Түркістанда туған. Сонда педагогикалық училище бітірген. 1955 жылы атамекеніне қайтып оралады. ҚазМУ-дің филология факулътетін бітірген (1963). Көп жылдар бойы ауылда ұстаздық қызмет еткен.

Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.

Балаларға арналған «Мінезді аға», «Айналайын», «Көңілді жаз», т.б. басқа да кітаптары, «Мүға-лімдер» атты романы шықты (1999).
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Түркістан
Санат:1933 жылы туғандар
Айырылмастар

**Айырылмастар** (Agapomis) - тотықұстар туысы. Дене ұзындығы 13-17 см. Африка мен Мадагаскар аралдарында 6 түрі таралған. Ормандар мен саванналарда мекендейді. Ағаш қуыстары, ақ құмырсқалар ұяларын иемденеді. 4-6 жұмыртқа салады. Әрдайым қосақталып өмір сүреді, (аты осыдан шыққан).

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Фауналық кадастр

**Фауналық кадастр** — қандай да бір аумақтың фаунасы туралы мәліметтер жинағы.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Силикоздар

thumb|right|200px
**Силикоздар** (*Silicosis* - кремний + ауру) - Кремний шаңын жұтудан туындайтын пневмокониоздың бір түрі. 
## Дереккөздер


Силикоз

Санат:Медицина
Санат:Патология
Синонимдер сөздігі

Синоним (мағыналастық) сөздік - сөздіктерді негізгі мәнінде сай келетін, немесе стилистикалық әрінде айырымдалатын морфемалары, синтаксистік конструкциялы сөздері, фразеологиялық бірліктері бар лингвистикалық сөздік.
## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Жусандыой

**Жусандыой** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы ауыл, Жусандыой ауылдық округі opталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан солтүстікке қарай 20
км-дей жерде, жусаны басым бетеге, сұлыбас өскен шалғыңды қоңыр, сортаң топырақты құрғақ дала беддемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1049 адам (512 ер адам және 537 әйел адам) болса, 2009 жылы 874 адамды (433 ер адам және 441 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 615 адамды (322 ер адам және 293 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1984 жылы Қазақстанның 60 жылдығы атындағы қой өсіру кеңшары негізінде қаланды. Кеңшар негізінде 1997 жылдан Жусандыойда және әкімшілік округтегі Ханкөл, Талапкер және Шаттық ауылдарында 30 шаруа қожалығы жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
2 орта мектеп, мәдениет үйі, клуб, 2 кітапхана, 3 фельдшерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобильдық жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Симпатогониома

**Симпатогониома** (*Sympathogoniama* - симпатикалық жүйке жүйесі + ісік) - Ганглий клеткалары - симпатогонийлерден дамитын вегетативтік жүйке жүйесінің ісігі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Лексика-грамматикалық

**Лексика-грамматикалық**- грамматикалык және лексикалық қасиеттерінің бірлігімен сипатталады. Лексика-грамматикалық табиғатының орыс тіліндегі зат есімнің категориясы лексикалық деп аталады, себебі берілген лексема толығымен қамтиды (тек қана оның грамматикалыц категориясының қайсы бірі ғана емес) және грамматикалық айтылымы бар болғандықтан грамматикалық деп аталады. 
## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Омонимдер сөздігі

**Омонимдер (әрмағыналық) сөздігі** — бірдей дыбысталатын, бірақ мәні жағынан әркилы үш-төрт сөзден тұратын қосарланған немесе топтасқан лингвистикалық сөздік.

## Дереккөздер


Санат:Сөздіктер
Санат:Терминология
Николай Андреевич Бородин

**Николай Андреевич Бородин** (1861 — 1934) — саяси қайраткер, өлкетанушы, ихтиолог-профессор. Оралдың ерлер гимназиясы мен Санкт-Петербург университетінің физика-математика факультетін бітірген. Ресейдің алғашқы марксшілдерінің бірі. Оралда алғашқы марксшілдік әдебиет кітапханасын құрып, ғылыми жұмыспен айналысты. 1891 ж. «Орал казактары әскерлерінің статистикалық сипаттамасы» апы 2 томдық кітабы жарық көрді. И.Железнов туралы кітаптың авторы (1901), сонымен қатар Ф.А.Брокгауз бен И.А.Ефронның «Энңиклопедиялық сөздігіне» Батыс Қазақстан облысына байланысты бірнеше мақалалар жазған. Қазақтың белгілі ғалымы Ә.Бөкейхановпен бірге «Ресей. Отанымыздың толық географиялық сипаттамасы» атты кітаптың «Қазақ өлкесі» деп аталатын 18-томын жазуға қатысқан. Ол Орал облысындағы славян тілдес халықтар арасынан Мемл. 1-Думаның депутаты болған. «Государственная Дума в цифрах» кітабының авторы (1906). Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының депутаты (1917). Кеңес Өкіметі орнағаннан кейін АҚШ-қа кетіп, онда ғылыми жұмыспен шұғылданды. Висконсин университетінің (Мадисон қ.) проф-ы болды. Кеңес өкіметі жылдарында оның есімін атауға тыйым салынды.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Оралда туғандар
Топырақтың санитариялық жағдайы

**Топырақтың санитариялық жағдайы** (Санитарное состояние почвы) — топырақтың адам денсаулығы мен жануарларға тікелей әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық қасиеттерінің жиынтығы. Топырақтың санитариялық жағдайы сөз болғанда, ең алдымен, мәдени өсімдіктер өсіретін және мал жайылымына арналған топырақтар ескеріледі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Есенжан Сатаев

**Есенжан Сатаев** (1888, Сырым ауданы, Қосарал aуылы — 1956) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948).

## Өмірбаяны
* 1930 жылдан ауылдағы «Талаптан» колхозының мүшесі
* 1936 жылдан бастап аға шопан болды. 
* 1947 жылы қозы алуда жоғарғы көрсеткіштерге жеткені үшін ең мәртебелі атақ (Социалистік Еңбек Ері, Ленин ордені) иеленді.
## Дереккөздер


Санат:1888 жылы туғандар
Санат:Сырым ауданында туғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шопандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Антонимдер сөздігі

**Антонимдер сөздігі** — қолданылатын мысалдар мен мағынасы жағынан өздері қарама-қарсы немесе қайсыбір қатыста қарама-қарсы қойылатын сөз қосақтары бар тіл білімі сөздігі.

## Дереккөздер


Санат:Сөздіктер
Толық емес тістілер

Толық емес тістілер(Edentata, muXenarthra) -плацентарлы сүтқоректілер отряды. Арғы тегі қарапайым жәндік жегіштер. Дене ұзындығы 12 см-ден 1,2 м дейін. Алдыңғы аяқтарының 2 немесе 3 саусақтары басқаларынан ірі және тұяқтары ете жақсы жетілген. Тістері қарапайым, (сыртқы эмалі мен түбірі жоқ). Тістері тұрақты түрде өсіп отырады. Кескіш және азу тістері жоқ, (аты осымен байланысты); құмырсқа жегіштердің тістері жок. Шуы қарапайым. Қазіргі уақытта 3 тұқымдастары бар: құмырсқажегіштер, жалқау аңдылар, сауыттылар. Америкада таралған. Әртүрлі Табиғи аймақтарда, орманды жерлерде ағашта немесе жерде тіршілік етеді. Өсімдік және жәндік жегіштер. 6 түрі ХТКО-ның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Амбра

thumb|right
**Амбра** - балауыз тәрізді зат, кашалоттардың асқорыту жүйесінде пайда болады. Оларды суда кейде жағада кездестіруге болады. Амбраның ерекше исі оның құрамындағы тритерпин спирті амбреиннің қышқылдарына байланысты. Парфюмерияда иіс судың исін бекіту үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Биология
Темекі қалта симптомы

**"Темекі қалта" симптомы** - Ауыз маңында терең әжімдер пайда болғандықтан ауыз тесігінің тарылуы; жүйелі склеродермияның белгісі (ауыз маңындагы терінің атрофиясы мен склерозы салдары). 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Жылан қылыш

**Жылан қылыш** - Орал қ-ндағы тарихи-өлкетану музейінде тұрған, 17-18 ғ-да үнді
ұсталары соққан қару. Қылыштың жүзі ирелеңдеген жыландай, бунақ-бунақ болып келеді, екі жағында ирелеңдеген жыланның бейнесі бар, жыланның құйрығы қылыштың ұшына келеді, басы сабына жақындап
тұр. Қылыш Дамаск болатынан соғылған, жылан бейнесінің жиектері ақ-қара күміспен бәдізделген. Ұзындығы 80 см, сабы 10 см.
Мұндай қылышты үнді раджалары мен парсы шахтары сән-салтанат үшін тұтынған.
Низамидің өлендерінде Ж. қ.-тар туралы жолдар бар. Ж. қ.
1848 ж.ш. Жәңгірханның Ордадағы қару-жарақ бөлмесінен алынғандығы туралы дерек бар.
Әдеб.: Зиманов С., Россия и Букеевское ханство, А., 1982.

## Дереккөздер
Сәдуақас Халықсоветұлы Мәмештегі

**Сәдуақас Халықсоветұлы Мәмештегі** (1969 жыл 19 қарашада Қаратау қаласында туған) - «ТұранӘлем Банкі» АҚ Басқарма төрағасы. Ысты руынан шыққан.

* 1993 ж. Н.Э. Бауман атындағы ММТУ-ді бітірген, инженер-механик - конструктор.
* 1994 ж. - «Элиот-Банк» коммерциялық банкі, «Принтбанк» коммерциялық банкі (Мәскеу) пассивті операциялар бөлімінің экономисі. 
* 1994-97 - «Астана-Холдинг Банк» коммерциялық банкінің (Мәскеу) бөлім бастығының орынбасары, бағалы қағаздар басқармасының бастығы. 
* 1997 ж. - «ТұранӘлем Банкі» ЖАҚ бағалы қағаздар бөлімінің жетекші дилері, бастығы. 
* 1997-98 жж. - «Индустриалды Банк» ААҚ талдау бөлімінің бастығы. 
* 1998 ж. - «Темірбанк» ААҚ бағалы қағаздар басқармасының бастығы. 
* 1998-99 жж. - «ТұранӘлем Банкі» ЖАҚ департамент директорының орынбасары, басқарма бастығы. 
* 1999-2004 жж. - «ТұранӘлем Банкі» ААҚ Басқарма төрағасының орынбасары. 
* 2004-05 жж. - «ТұранӘлем Банкі» АҚ Басқарма төрағасы міндетін атқарушы.
* 2005 жылдан - «ТұранӘлем Банкі» АҚ Басқарма төрағасы.

## Дереккөздер

Санат:19 қарашада туғандар
Санат:1969 жылы туғандар
Санат:Қаратауда туғандар
Санат:Қазақстан банкирлері
Игнан Жұбанғалиев

**Игнан Жұбанғалиев** - суретші, 1964 ж. Жәнібек
орта мектебін, 1976 ж. Алматы
училещесін, 1981 ж. Мәскеудегі
Жоғарғы көркемсурет-өнеркәсіп училещесін бітірген. 1982 жылдан
монументалшы суретші ретінде Алматы және Орал қаласындағы
бірнеше мекеме, ұйымдардың
интерьерлерін безендірді.

## Дереккөздер
Фенологиялық фаза

**Фенологиялық фаза** — табиғаттың маусымдық дамуында айқын байқалатын кезең: өсімдіктің жеке түрлері (гүлдеуі, өнім беруі және т.б.), олардың қауымдастығы (вегетацияның басталуы және т.б.), жануарлар тіршілігіндегі маусымдық құбылыстар (құстардың ұшуы, олардың ұя салуы және т.б.).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Жүйке түтікшесі

**Жүйке түтікшесі** (tubus neuralis) - омыртқалылар орталық жүйке жүйесінің бастамасы. Нейруляция үрдісінде жүйке тақтайшасының түбінің ойысталып, шеттерінің көтеріліп, бірігуінен пайда болады. Алдыңғы жағында біраз уақыт нейропор, (алдыңғы тесігі), ал артқы жағында ішекпен жалғасатын нейроэнтеритикалық өзегі сақталады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ботаникалық қорықшалар(Батыс Қазақстан облысы)

**Ботаникалық қорықшалар(Батыс Қазақстан облысы)**, облыс көлемінде үш жерге орналасқан. Теректі ауданындағы қорықшаның аумағы 6 га. Ол емен, шаттауық және кәдімгі орман жаңғағын қорғау мақсатында ұйымдастырылған. Деркөл өзенінің жағасындағы қорықшаның аумағы 30 га. Мұнда өзен жағасындағы табиғи ландшафт сақталады. Шыңғырлау ауданындағы геоботаника қорығының аумағы 7.984 га.
## Дереккөздер
Сатиев Қуанышқали

**Сатиев Қуанышқали**  — сынықшы, сәуегей. 
## Өмірбаяны
12 ата Байұлына жататын байбақты руының - шекеу атасынан шыққан. Адамның сынған не шығып кеткен мүшелерін сипап, сылау арқылы орнына салатын қасиеті болған.
Емшілікпен айналысқан.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бейімделу синдромы

**Бейімделу синдромы** (*Syndromum adaptaionis*) - Кез-келген төтенше немесе патологиялық тітіркендіргіштің әсерінен организмде бір-бірімен байланысты және тізбекте туындайтын және организмнің төзімділігін шыңдауға бағытталған өзгерістер жиынтығы; адаптация синдромының дамуына басты рольді гипофиз - бүйрек үсті безі жүйесі атқарады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Амброзит жапырақ жегіштері

thumb|right
**Амброзит жапырақ жегіштері** () - қоңыз тұқымдастарына жатады. 40 жуық түрі бар Солтүстік Америкада және Мексикада таралған. Түрлерінің басым көпшілігі амброзимен қоректенеді сондықтан оларды ауылшаруашылығында егістіктерді амброзиден биологиялық әдіспен корғау ретінде пайдаланады. Табиғатта әдетте жолақ жапырақжегіш амброзии кездеседі (Z suturalis) ұзындығы 5 мм түсі қола-коңыр қанат асты сарғыш үстіңгі қанаттарында 3 кара жолагы бар. Солтүстік Мексикада, АҚШ-та және Оңтүстік Канадада кездеседі. Ресейде Ставрополь Краснодар өлкелерінде және Абхазияда жерсіңдірілген оларды ауылшаруашылығында кең таралған амброзиилермен күресу үшін пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Қатты қанаттылар
Жүйке тізбегі

**Жүйке тізбегі** - буылтық құрттармен буынаяктылардың құрсағында, (ішек астында) орналасқан және бас ганглиясымен қосылған жүйке жүйесінің орталық бөлігі. Ол екі жүп сопақша жүйке діңгегінен тұрады. Оның құрамына әрбір буылтықтың, бір-бірімен ұзыннан орналасқан коннективтермен және көлденең жатқан комиссуралармен, (жүйке баспалдағы) қосылған, жұп ганглилері кіреді. Өрмекшітәрізділер мен шыбындардың барлық құрсақ ганглилері бір түйіншекке біріккен.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Лексикон

**Лексикон** - 
# Морфемдік лексикон- берілген тілдің барлық морфемдік инвентарі; 
# Жаргонда қолданылатын ерекше лексика. 
## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Слайд

**Слайд** - нысандалған сәуле арқылы немесе экранда түзеп жарықка түсірілген кескінмен көретін, түссіз мөлдір негізде бейнеленген жеке позитивті құжат.
## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Лениция

**Лениция** - интервокал дауыссыздардың айтылуы кезінде кельт тіліндегі қоспаның ұлғаюы, мұндағы ауа тогының күшейуіне әкеледі. 
## Дереккөздер

 

Санат:Кельттер
Бояғыш сарғалдақ

**Бояғыш сарғалдақ** (Оепізіа Ііпсіогіа)— бұта. Биіктігі 1,5 м-ге дейін. Гүлі сары. Қарағаш қойнауыңда кездеседі. Маусым-тамызда гүлдейді. Орман шетінде, бүта арасында, құмды топырақтарда өседі. Бұл өсімдіктен зығыр және шуда жіптерді түрлендіретін бояғыштар алынады.
## Дереккөздер
Жүйке аяқталуы

**Жүйке аяқталуы** (terminatio nervi) - сигналдарды, (тітіркендіргіштерді) қабылдау немесе беру, сыртқы миелин қабықшалары жетілмеген, нейрондардың тармақталған өсінділерінің ұшындағы арнайы бөлімдері. Сезімтал немесе сенсорлық, сыртқы сигналдарды қабылдау, (рецепция) жұмыстарын жүзеге асырушы жүйке аяқталуы өзінің құрылысымен функция жағынан дендриттерге жақын және соларға ұқсас рецепторлық мембранасы бар. Олар еркін немесе арнайы сезімтал жасушалармен кешен құрайды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ыбырай Сауанов

**Ыбырай Сауанов** (1887 жылы, Казталовка ауылы — 11 қаңтар 1951, Казталовка ауылы) — Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, «Интернационал» ұжымшарының ферма меңгерушісі. Социалистік еңбек ері (1948).

## Өмірбаяны
1887 жылы Казталовка ауылындағы шаруа отбасында дүниеге келген. 1920 жылдан бастап Казталовкада Кеңес өкіметін орнатумен айналысты: ауылдық кеңестің атқару бөлімінің орынбасары, төрағасы болды. Кейін Казталов ауданындағы «Интернационал» ұжымшарының ферма меңгерушісі болып тағайындалды.

1948 жылы «Социалистік Еңбек Ері» атағы *«1947 жылы колхоз ауылшаруашылық өнімдерін міндетті жеткізуді және мал шаруашылығын дамыту жоспарын орындаған кезде мал шаруашылығының жоғары өнімділігі үшін»* берілді'.

; Естелік
Казталовкадағы бір көше оның есімімен аталады.

; Марапаттары
* 1948 жылғы 23 шілдедегі КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен — Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені

## Дереккөздер
Жүйке айдары

**Жүйке айдары** (crista neuralis) - омыртқалылардың тұқымдарының арқа орта сызығының өн бойына жүйке түтікшесімен қабықша эпителийінің аралығына орналаскан, жүйке жұмырларынан пайда болған жүйке бөлігі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ферма, Фермер шаруашылығы

right|300px
**Ферма, Фермер шаруашылығы** — меншікті, жалға алынған немесе зиян тигізбеу құқығы шартымен берілген жерде құрылған, иелерінің немесе жалдама еңбек колданылып не қолданылмай жалгерлердің күш-құралымен жүргізілетін жеке меншік, кооперативтік кейде мемлекеттік ауылшаруашылық кәсіпорны; 2) ет-сүт не басқадай өнім өндірумен шұғылданатын мал өсіретін шаруашылық (неғүрлым ірі кәсіпорынның бөлімшесі не дербес кәсіпорын).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Айташ Жұбанышәлиев

**Айташ Жұбанышәлиев** — мәдениет қайраткері, шаруашылық басшысы. Ауыл мектебінде сауат ашқаннан кейін Бурабай орман техникумында (1927–1928), Мәскеудегі Шығыс еңбекшілері коммунистік университетінде (1931), Мәдениет институтында (1931–1933) оқыған. 
* 1923–1938 жылдары Жәнібек, Орда, Қаратөбе, Камен ауданында түрлі қызметтерде,
* 1938, 1941–1943 жылдары Орал облысы театрының директоры, 
* 1939–1941 жылдары Бөрлі ауданында кеңшар директоры, 
* 1943–1949, 1961–1966 жылдары М.Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік драма театрының (Алматы) директоры, 
* 1947–1950 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Өнер басқармасы бастығының орынбасары.
* 1950–1953 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік опера және балет театрының директоры,

* 1953–1955 жылдары Мәдениет министрлігінің басқарма бастығы. 2-дәрежелі Отан соғысы, «*Құрмет Белгісі*» ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1906 жылы туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Ахметкерей Жәңгірұлы Бөкеев

**Ахметкерей Жәңгірұлы Бөкеев** (1838 - өлген жылы белгісіз, Ялта) - полковник, Жәңгір ханның баласы. Петербург Императорлық паж корпусын бітірген. Ресей армиясында қызметте болды. 1870 ж. оған князьдік лауазым беріліп, Самар губерниясы бойынша тіркелді. Жеке гербі белгіленіп, мемлекеттік Гербовниктің 12-бөліміне енгізілді. Қазақты басқару ісіне тікелей араласпаса да Орынборға, Ордаға келген сапарларында қазақ балаларының гимназияда қазына есебінен оқуына жердемдесті. 1878 ж. отставкаға шықты. «Дала уәлаяты» газеті 1891 ж. Ахметкерейдің Уфада тұратынын жазған. Өмірінің соңғы жылдары Ялтаға қоныс аударған.
## Дереккөздер
Жүйке импульсі

**Жүйке импульсі** — жүйке талшығымен таралатын және электрикалық, (әрекет потенциалы), механикалық, иондық, жылулық өзгерістермен байқалатын қозу тізбегі. Сыртқы рецепторлық аяқталу бөлігінен орталық жүйке жүйесінің жүйке орталықтарына және олардан эффекторларға информацияны жеткізеді. Жүйке импульстарын жеткізуге қажетті қуат, жүйке жүйесінің өзінен бөлініп шығады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Жүйке жұмырлары

**Жүйке жұмырлары** - тұқымды қоршаған жүйке тақтайшаларының шетін көмкерген қатпар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Сауранат

**Сауранат**, сауран сойы — Кіші жүзде, әсіресе Бөкей ордасында тараған жылқы тұқымы.

«Ақтабан шүбырынды, алқакөл сұлама» кезінде Кіші жүз қазақтары Сауран қаласында маңымен өтіп бара жатқан кезде тұрпаты сұлу, шоқтығы биік, құйрық жалы төгілген бір айғыр келіп қосылады.

Қазақстан шыққан тұңғыш этнограф ғалым М.-С. Бабажанов «бұл айғыр араб-
түркімен тұқымы, Бөкей ордасындағы әйгілі жүйріктердің
көбі осы тұқымнан шыққан» деп көрсетеді. Құмық тілінде
«сауран сойы» — әдемі, сәйгүлік жылқы дегенді білдіреді.

## Дереккөздер
Арлекин синдромы

**Арлекин синдромы** (*Syndromum Arlecini* ) -Жаңа туған нәрестені бір бүйіріне жатқызғанда, дененің екі жартысының түсінде айырмашылық болу; туу жарақаты себепті диэнцефаль аймағының зақымдануынан болады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Жүйке тамыры

**Жүйке тамыры** - ми мен жүйке түйіндерін ағзаның басқа ағзалары және мүшелерімен байланыстыратын жүйке ағзаларының тамырлары. Жүйке тамыры жүйке талшықтарының шоғырынан құралған. Әрбір жүйке шоғыры дәсернекер ағза қабықшасымен қоршалған, (периневриут). Шоғырдың ішкі жағында өте жұқа қабаты, (эндоневрий) болады. Жүйке тамыры 103-104 талшықтан тұрады, ал адамның көз Жүйке тамыры 1 млн. астам жүйке талшықтары бар. Омыртқасыздарда Жүйке тамыры бірнеше жіпшелерден құралған, әр жіпше өз импульсіне жауапты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Жұқпалы аурулар ауруханасы

**Жұқпалы аурулар ауруханасы** - арнаулы медициналық мекеме. 1960 ж. Орал қаласында жұқпалы кеселдерге шалдыққандарды емдеу орталығы
(35 орын) ретіңде ашылды. Бастапқыда мұнда клиникалық, бактериялық лабораториялар мен
рентген кабинеттері жұмыс істеді. 1965 ж. ересектер мен балалардың ішек ауруы бөлімі
мен сары ауру бөлімі орналасқан
2 қабатты ғимарат (90 орын) іске
қосылды. 1975 ж. әдістемелік кабинет ұйымдастырылды. 1979 ж.
зарарсыздандыру бөлімі, кейін
реанимация бөлімі (6 орын)
ашылды. Соңғы кезде бұл аурухана облыстағы жұқпалы
ауруларға қарсы күрес қызметінің ұйымдық-әдістемелік орталығына айналды (200 орын).
Аурухана жанынан дәрігерлер
үшін арнаулы курс ашылған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы медицина
Нереидтер

**Нереидтер** () – Көпқылтанды құрттар‎ тұқымдасы. 

## Тіршілігі мен сыртқы құрылысы
Теңіз түбіндегі тұнба немесе құмнан ін қазып тіршілік етеді. Басқа көпқылтаңды құрттар секілді денесі созылыңқы, өте көп буылтықты және буылтықтарында шоқтанып орналасқан қылтанды болып келеді. Құрттар қылтандары арқылы су түбінде жорғалап жүреді (қылтандар аяқтың қызметін атқарады). Нереиданың түсі - жасыл. Нереида 1939 жылдан бастап Каспий теңізіне жерсіндірілді, оны бекіре балығы қорек етеді. 

Дене ұзындығы 90 см дейін 35 туысының 450 түрі белгі . ТМД-да 30-дай түрі таралған Барлық теңіздерде кездеседі, бірақ тропикалық теңіздерде жиілеу Кейде өте тұщы суларды, (Өзен сағалары, мангр ормандары) мекендейді. Көбінесе су жиегіндегі батпақты паналайды. Талғамсыз қоректілер. Балықтар мен цустар қорегі. Нереид туысынының ТМД-да 15 түрі бар. Арал және Каспий теніздерінде бекірелілердің қоректік қорын молайту үшін Nereis diversicolor жерсіндірілген.

Денесі шамамен үш бөліктен тұрады: басқы бөлігі, көптеген буылтықтардан құралатын тұлға бөлігі және қысқалау келген аналь бөлігі. Нереиданың денесінде көп қылтандардың болуы, оның алдағы уақыттағы аяқтарын білдіреді.

## Тері-бұлшықет қапшығы
Денесі құрт тәрізді созылыңқы және сәл жалпақтау болып келеді.Бас бөлігі бастан және ауыздан құралады. Көпқылтандылардың аналь бөлігінен басқа дене бөліктерінде аяқтың қызметін атқаратын қылтандары болады. Денесі бір қабатты эпителиймен қапталған, оның сыртын кутикула қаптайды. 

Тері-бұлшықет қапшығы екі қабаттан: эпителий астында сақиналы бұлшықет қабаты, оның астында бірыңғай салалы бұлшықет қабаттарынан құралады. Құрттар осы бұлшықеттері арқылы созылып-қысқарып, ирелеңдеп жүре алады. 

## Дене қуысы
Дене қуысы тері-бұлшықет қапшығының астында сұйықтыққа толы болады. Сол сұйықтықта құрттың ішкі мүшелері орналасады. Дене қуысы жұмыр құрттардағыдай бүкіл денеге созылмай, буылтық сайын перделермен бөлінеді.

## Тыныс алуы
Тынысалу мүшесі-желбезек. Терісі де тыныс алуға қатысады.

## Зәр шығаруы
Оның зәр шығару жүйесі ашық болады. Әрбір буылтықтарда зәр шығару мүшелері болады. Зәр шығару мүшесінің кірпікшелі шұқырағы буылтық қуысына ашылады, денедегі қажетсіз зат дененің қабырғасындағы арнаулы зәршығару тесігі арқылы сыртқа шығарылады.

## Қан айналымы
Оның тұйық қанайналым жүйесі бар. Мұнда екі тамыр- арқа және құрсақ қан тамырларының тақаратын мәні зор. Тамырлар құрт денесінде ішектің үстіңгі және астыңғы жағында орналасып, әрбір буылтық сайын бірімен-бірі сақиналы тармақтар арқылы жалғасады. Құрттың арқа тамыры жиырылады, қанды лүпілі арқылы басына қарай айдайды, ал қан құрсақтамырға сақиналы тармақтар арқылы таралады. Құрсақтамырдағы қан дененің соңғы бөлігіне қарай жылжиды. Қанның түсі - қызыл.

## Дереккөздер


Санат:Көпқылтанды құрттар‎
Геморрагиялық синдром

**Геморрагиялық синдром** (*Syndromum haemorrhagicum*) - қанталау, геморрагиялық синдром.
Ішкі және сыртқы қан кету, органдарға қан құйылу тән патологиялық күй. Тромбоцитопенияларда, қанның қан ұю жүйесінің қызметі бұзылғанда және тамыр қабырғасының өткізгіштігі артқанда кездеседі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Антропологиялық лингвистика

**Антропологиялық лингвистика** (грек.  аnthropos – адам, Logia – ілім; фр. linguistique / лат. Lingua – тіл) — жазбасыз тілдерді зерттейтін тіл білімінің бөлімі.

Екінші мағынасы, антропологиялық принциптің (тіл – бұл адамның бір бөлігі) методологиялық негіз ретінде ұсынылған зерттеудің және тілдік құбылысты «тіл-адам» бірлігінде қарастырудың шартты атауы.

Мыс: тілді меңгеруді, білуді және қолдануды қамтамасыз ететін мидың күрделі инфрақұрылымына талдау негізінде тілдік бейімділікті; тіл тұтынушының және лингвистиканың өзінің апеляциясы мен интуициясын зерттеу (интроспекция);  дүниені тану формасы ретінде тілдің танымдық қызметін зерттеу; тілдің адам мен қоғамға өзара қатыстылығын зерттеу; тілдің халықтың рухани  мәдениетіне, халықтың  діліне (менталитетіне); халық шығармашылығына т.б. байланыстылығын зерттеу; тілге адамилық белгі беру, нәтижесінде тіл – жүйе, тіл – механизм, тіл – қабілет т.б. бейнелер жасалады; адамды тілі арқылы зерттеу және т.б.

## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Уылдырық шашу

**Уылдырық шашу** - балықтардың жетілген уылдырықтары мен ұрықтарын шашып, ұрықтандыруы. Көптеген балық түрлерінің ұрықтану сыртқы ортада, ұрғашыларының денелерінен аулақ, суда, шабақтарынын өсіп-жетілуіне қолайлы, белплі бір жерде өтеді. Балықтардын көптеген түрлері уылдырық шашу үшін өзенмен бірнеше мың шақырым жерге көтеріледі. Тұщы су балықтары уылдырығын тасқа, (митодильділер-бекрелер, бырт-балықтар), өсімдіктерге(фитофильділер - сазан, таоан) және уылдырығын судың қалың ортасына салатындары бар., (пелагофильдер - дөңмайдай балық). Теңіз балықтары уылдырықтарын су түбіне немесе суға шашады. Суық су қоймаларында балықтар көктемде, жазда, күзде уылдырық шашады. Тропикалық суларда, жыл бойы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ареалды лингвистика

**Ареалды лингвистика** ( — аудан, кеңістік ) — лингвистикалық географияның көмегімен зерттелетін, тілдік құбылыстарды тіларалық кеңістікке тарататын тіл білімінің бөлімі. Диалектілік фактілерді ареалдық тұрғыдан анықтау үшін негізгі анықтауыш болып фронтальды қамту қызмет етеді. Ареалдық лингвистиканың негізгі мақсаты тілден жасалатын ерекшеліктердің территориялық таратуы мен изоглоссалардың интерпретациясы болып табылады. «Ареалдық лингвистика » терминін алғашқы рет 1943 жылы Дж. М. Бартоли мен Дж. Видосси енгізген. Бірақ оның негізгі принципін 1925 жылы Бартоли дамытқан болатын. Ареалдық лингвистика лингвистикалық  географиямен және диалектологиямен тығыз байланысты. Ареалдық лингвистика тіл құбылыстары сәйкестігін, бағытын және тілдер шоғырындағы таралу ареалдарын зерттейді, ал диалектология жеке дара тілдің территориялық нұсқадағықұрылымын анықтайды. Ареал термины тілдің және тілдер шоғырының таралу аймағының шекарасын белгілеу үшін де қолданылады.
Лингвистикалық географияның және ареалдық лингвистиканың пайда болуы А. Пиктенің (1859) лингвистикалық үздіксіздіктің концепциясымен байланысты болды. Ареалдық лингвистика дамуына неміс және француз тілдерінің ұлттық диалектілік атласының жасалуы елеулі өзгерістер әкелді. Үндіеуропа диалектологиясының негізін қалаушы А. Мейе ареалдық зерттеулер теориясына үлес қосты.

Санат:Ареалды лингвистика
Санат:Лингвистика бөлімдері
Синовиома

**Синовиома** (*Synovioma * - синовий қабығының ісігі) - Дәнекер тканьнен, сіңірден және сіңір қынабынан дамитын ісік. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Сирингоаденома

**Сирингоаденома** (*Syringoadenoma* - тер бездерінің ісігі) - Тері бездерінің қатерсіз ісігі. Қатерлі ісік варианты сирингокарцинома деп аталады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Бихейвиористикалық лингвистика

**Бихейвиористикалық лингвистика** - тілді адам қылығының бір формасы ретінде қарастыратын тіл біліміндегі бағыт.

## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология