open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қойнауқаттық газ тығыздығы

**Қойнауқаттық газ тығыздығы**. Нақтылы
температура мен қысым жағдайындағы қойнауқаттық; газ массасының оның
көлеміне қатынасы. Өзге жағдайлары өзгеріссіз қала отырып, газ құрамындага
ауыр құрамбөліктердің өзіндік үлесі артқан сайын* қойнауқаттық газ тығыздығы* да арта түседі.
Қойнауқаттық жағдайдағы газ тығыздығы қалыпты жағдайдағы осы
көрсеткіштен әдетте екі-үш есе артық болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық мұнай тығыздығы

**Қойнауқаттық мұнай тығыздығы**. Жер қойнауынан қойнауқаттық жағдайын сақтай отырып игеріліп алынған мүна
көлем бірлігіндегі массасы (кт/м3); әдетте 400-800 кт/м3 аралығында өзгере
мұнайдағы газ мөлшері мен температура артқан сайын сұрыпталғаны
тығыздығымен салыстырғанда 20-40 %-ға азаяды. Қойнауқаттық мұнай тығыздығы көрсеткіші әдейі
есептеулер нәтижесінде де анықталуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Селсоқ

**Селсоқ.** Ықлассыз, енжар мағыналары кейде осы
сөзбен де айтылады. «Лейтенант мені аса елемегендей селсоқ тыңдады» (Ж. Қизатов, Өмір.).
«Селсоқ» сөзінің төркіні жүйесі басқа тілден. Дәлірек айтқанда, парсы тілінен ауысып келген. Бұл тілде «дэлсухтэ» сөзі біздің түсінігіміздегі «ренжіген», «қамыққан» мағыналарында қолданылады. Бір тілден екінші тілге сөз ауысқанда аз-кем дыбыс өзгерістері болып отыратынын жоғарыда талай
кездестірдік. «Дэлсухтэ» тұлғасы парсы тілінің өзінде екі
түбірдің бірігуінен пайда болған: біріншісі — дэл (біздегі «жүрек» мағынасында), екіншісі — сухтэ (бізше — мұңды, жабырқау). Осы деректер бойынша, «дэлсухтэ» сөзін қазақ тіліне аударғанда «жүрек мұңы» немесе «мұңды жүрек»
мағынасын береді. Жүрегі мұңды адам ренжулі, қамығуда болатынын ескерсек, «дэлсухтэ» тұлғасының парсы тілінің өзінде дұрыс мағынасында қолданылып тұрғанын
байқаймыз. Біздің тілімізге ауысқанда қамығу, ренжу
нәтижесінен туатын - ықлассыз, енжарлық мағыналарын меншіктенген.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Жерасты суларыньң орналасу жағдайы тұрғысынан жасақталған жіктемесі

Жерасты суларын олардын орналасу жағдайы тұрғысынан жіктеу. Бұл тұрғыдан жер қыртысында төрт түрлі белдем сулары жіктеледі, олар: ауалану белдемінің сулары (топырақ сулары,су булары, кілкіме, т.б.); грунт сулары; арынсыз қойнауқатаралық сулар; сутіректермен бір-бірінен оқшауланған сулы қойнауқаттарға (горизонттарга, кешендерге) шоғырланған қанығу белдеміне тән қойнауқаттық арынды сулар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қосфазалы сұйықтың қозғалмалылығы

Сұйық фазтарының белтті бір қатынасы жағдайында үш түрлі параметрлермен
сипатталатын қойнауқаттық сұйықтардың (мәселен, мұнай  мен судың)
қозғалмалылығы. Бұл параметрлерге жататындар: 
#мұнайдың фазалық қозғалмалылығы, ол мұнайдың фазалық өтімділігінің қойнауқаттық мұнай тұтқырлығына қатынасымен сипатталады; 
#судың фазалық өтімділігінің қойнауқаттық су тұтқырлығына қатынасымен сипатталатын қозғалмалылығы;
#аталған екі қатынастардың жиынтығы болып табылатын мұнай  мен су қоспасының қозғалмалылығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қорлардың орташа тығыздығы

**Қорлардың орташа тығыздығы**. Мұнай мен газға
деген мүмкіндіктерді жобалы бағалауда қолданылатын көрсеткіштердің бірі. Бұл
көрсеткіш мұнайдың және газдың мүмкін ресурстарын зерттелген аймақтың аудан
бірлігіне немесе сол аймаққа тиесілі таужыныстар көлемінің бірлігіне шаққандағы I
мөлшерімен анықталады. Төлнұсқа бөлікшелерге тиесілі қорлардың орташа тығыздығы барланған қорлар
мен келелі қорлардың қосындысың сол төлнұсқаның ауданына немесе оған қарасты j
таужыныстардың көлеміне бөлу нәтижесіңде есептеліп шығарылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ирина Анатольевна Симонова

**Ирина Анатольевна Симонова** 1968 жылы 3 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Новиков Павел Николаевич, «Зеленстрой» АҚ
директорының орынбасары. Анасы - Новикова Надежда
Константиновна, зейнеткер, «Поршень» зауытында зертханашы болып жұмыс істеген.
Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино
институтының театр факультетін бітірген (1992), қуыршақ
театрының режиссері.
Орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1985-1987 жылдары - Қалмақ қуыршақ театрының актері.
1991-1992 жылдары - Қостанай драма театрының актері.
1993 жылдан - Н. Сац атындағы Мемлекеттік балалар мен
жастарға арналған академиялық орыс театрының қоюшы
режиссері.
2006 жылдан бері - Республикалық неміс драма театрының
қоюшы режиссері, бас режиссері, директоры.
Діни көзқарасы - діндар.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Барлық салада дамыған мемлекет».
Хоббиі - тауға жорыққа шығу, балық аулау, гитарада ойнау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - фантастика (С. Лем, Р Брэдбери), кеңес және шетел драматургиясы, поэзия, режиссура
бойынша кәсіби әдебиет.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Скирта Дмитрий Анатольевич,
Н. Сац атындағы Мемлекеттік балалар мен жастарға
арналған академиялық орыс театрының актері. Қызы -
Скирта Александра Дмитриевна.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мұнайдың қозғалмалылығы

**Мұнайдың қозғалмалылығы**. Мұнай  өндірудің бастапқы
(сусыз) кезеңіңдегі қойнауқаттың тиімді өтімділігінің қойнауқаттық жағдайдағы
мұнай тұтқырлығына қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жатынның газасты бөлігі

**Жатынның газасты бөлігі**. Газ-мұнай  жапсарының
астында, яғни газдылықтың сыртқы шектемесі аумағында қойнауқаттық мұнайы
газбен көмкерілген газмұнайлы (мұнай газды) жатынның мұнайлы бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жерасты суларының химиялық құрамы тұрғысынан жасақталған жіктемесі

Жерасты суларын олардың жалпылама минералдану дәрежесі, өз құрамындағы ең көп тараған құрамбөліктер немесе топтар, иондардың өзіндік мөлшерлерінің бір-біріне қатынасы, газдық немесе иондық құрамының арнаулы құрамбөліктерінің болуы тұрғысынан жасақталған жіктеме.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кенорындарды игеруге дайындау

**Кенорындарды игеруге дайындау**. Өндірістік мәні бар кенорындарда (жатындарда)
жүргізілетін геологиялық барлау процесінің қорытынды сатысы. Бұл
жұмыстардың басты-басты міндеттері: барланған қорларды С2 категориясы
бойынша нақтылау мақсатында, сол сияқты мұнай кенорындарын игерудің
технологиялық сұлбасын, ал газ кенорындарын игерудің тәжрибелік-өндірістік
жобасын жасақтау үшін сол кенорындардың бұрғылау ұңғымалары көмегімен
анықталған геологиялық-өндірістік параметрлерінің шындыққа сәйкестігін
қадағалау; қорларды есептеу және мұнай  мен газдың шығымдылық коэффицентін
анықтау; кенорындарды (жатындарды) игеру барысында оларды одан әрі зерттеуді
қамтамасыз ету. Басты-басты мақсат-мүдделерді жүзеге асыру барысында газ—
мұнай—су жапсарларының қойнауқаттық деңгейлері анықталады, мұнайдың, газдың, конденсаттың және қойнауқаттық сулардың дебиті, сол сияқты
қойнауқаттық қысым мен қанығу қысымының мөлшерлері өлшенеді,
ұңғыманың өнімділік коэффиценті есептеліп шығарылады, жатындардың
шектеусырттық алқаптармен гидродинамикалық байланысы зерттеледі,
жинауыьитардың кіргізгіштік және сүзбелік сипаттарының, флюидтердің
физикалық-химиялық қасиеттерінің жатын ауқымы мен қимасы бойындағы
өзгермелілігі қадағаланады, мұнайдың өнімділік коэффицентін арттыру
мақсатыңда жатынға және ұңғыманың оқпансырттық белдеміне әсер ету әдістерін
таңдап алуды керек ететін қойнауқат сипаттары зерттеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сеңгір (биік)

**Сеңгір.** Түсіндірме сөздікте бұл сөзге — зәулім, биік, заңғар деген анықтама берілген. Ал «көк сеңгір» тұрақты тіркесін — қарлы, мұзды, зәулім биік, көк сауысты шың деп ұғындырады. «Сен сеңгір шыңға, көк аспанға ғана қарайсың» (М. Мағауин, Қияда.). «Сонау алыстан бұлдырап көрінген көк сеңгір тауларға қарап тұрды» (С. Жүнісов, Өмір ізі.).
«Сеңгір» қайталап айтылып, қос сөз де құрайды. Оның мағынасы да «биік-биік», «шоқы-шоқы» қалпында түсіндіріледі. «Манастан батысқа қарай созылған сеңгір-сеңгір таулар» (Ш. Мұртазаев, Интернат.).
Қазіргі біздің тілімізде қолданылып жүрген «сеңгірдің» бұл қағыналарының бәрі — кейін пайда болған туынды ұғымдар. Тіпті М. Қашқари кезінде де бұл тұлғалас сөз — «сеңір» қазіргі ұғымымыздағы «тау мүйісі» мағынасында қолданылған. «Сеңгір» сөзінің дәл осы мағынасы түркі тілдері ішінде алтай, телеуіт тілдерінде сақталған. Бұлар да кейінгі мағыналар деген ойдамыз. Өйткені біршама түркі тілдерінде (әсіресе, өте көне саналатын тілдерде) өзгеше мағынаны ұшыратамыз. Чуваш тілінде шенкер — көкшіл түс, якуттарда чэңкір немесе джэңкир — мөлдір. Басқа түркі тілдерінде де осындай мағыналар байқалады. Қазан татарларында зэңгэр — көкшіл, тува тілінде чиңгир — көк, көкшіл мағынасында жұмсалады.
Моңғол тілінде «цэнхәр», буряттарда «сэнхир» тұлғасындағы сөздер де «көкшіл» мағынасында қолданылады. Келтірілген тілдік деректерге қарап, топшылау жасасақ, «сеңгір» сөзі алғаш түркі, моңғол тобындағы тілдерге ортақ болған да, тұңғыш мағынасы «көкшіл» деуге болады. Оның «биік», «зәулім»мағыналарын беруі — ұқсату нәтижесі.

## Дереккөздер


Санат:Жер бедері
Сергек, сергу

**Сергек, сергу.** Алғашқы сөз мағынасы — сақ ұйықтайтын, ал сергу — денесі сергек тарту, жеңілдену деген ұғым беретінін көрсеткен (түсіндірме сөздікте). «Қашанда сергек жататын шешесі есік ашты» (Бал дәурен). «Ұйқысы ашылып, бойы сергіген Сүңгібай айналаға көз қадады (А. Хангелдин, Ғани.).
Кейбір тіл деректеріне қарағанда, аталған сөздердің негізі бір сияқты. Сондықтан да бірге, қоса қарастыруды жөн көрдік.
моңғол, тунгус-маньчжур тобындағы тілдер дерегіне назар аударғанда, «сергек», «сергу» сөздерінің бізде қолданылып жүрген мағыналарының кейін пайда болғандығын байқау қиын емес. моңғол тілінде біздердегі «ояту», «ояну» деген мағыналарды «сергеге», буряттарда —«сэргээ», Қалмақша —«сергәх» сөздері бере алса, тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің көбінде «сэри» тұлғалары түсіндіреді. Осы тілдердің қай-қайсысында болса да көрсетілген дыбыстық құрамдағы сөздердің (сергеге, сэргээ, сергәх, сэри) туынды, ауыспалы мағыналары дәл біздегі сияқты —«ширақ, жеңіл» іспеттес ұғымдарда да қолданыла береді.
Сөйтіп, «сергек», «сергу» сөздерінің алғашқы мағынасы ұйқыдан ояну 
іс-әрекетімен байланыстылығын
байқадық. Сөздің тұңғыш тұлғасы мен мағынасы моңғол, тунгус-маньчжур тобында ғана сақталған.

## Дереккөздер
Сиық

**Сиық.** Қазіргі түсінігімізде — түр-тұрпат, сұрық («Түсіндірме сөздік» бойынша). «Бізде кісі қарайтын сиық жоқ та еді» (Ә. Нұршайықов, Батыр.).
Сөздің шыққан тегі, төркіні туралы жазған автор,
мағынасын қазіргі қолданысымыз тұрғысынан түсіндірген: сиық — түр, нұсқа, бейне, кескін, сұрық, ұсқын, келбет. «Сиық» сөзінің ол тілдегі тура мағынасы тіпті өзгеше: сиғ — сұлу, өте әдемі. Парсы тіліндегі осы түпкі
мағынасы біздің тілімізде -ты немесе -сыз жұрнақтары
қосылғанда ғана анықтала түседі, сиықты — көркем, сұлу, әдемі; сиықсыз — сұлу емес, көріксіз, ажарсыз.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Соқ, өтірікті соқты

**Соқ, өтірікті соқты.** Түсіндірме сөздігімізге қарап
отырсақ, «соқ» етістігінің мағыналары алуан түрлі, бір
басына жетерлік. Солардың бірі — бір нәрсені айту,
зуылдату; көйіту. «Соқ өтірікті. Қорықпасаң өтші, кәнеки,— деді Темірхан» (М. Гумеров, Хазірет).
Біздің тілімізде де «соқ» етістігінің өте ертеректе қазіргі кездегі «айт» «айту»» орнына қолданылғанын кейбір
түркі тілдері мәліметіне қарап, көз жеткізуге болады.
Мысалы, тува тілінде «чугаа», якуттарда «саңар» дыбыс құрамындағы сөздер біздегі «айту» мағынасын түсіндіреді.Осы деректерді еске алсақ, «өтірікті соқты» тіркесі
«өтірікті айтты» дегенмен мағыналас.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Жидебай көшесі (Астана)

**Жидебай көшесі** М. Дулатов көшесінен басталып, Қазығұрт көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 303,9 м. Бұрынғы атауы *А. Стаханов көшесі*.

Жидебай - берекелі, қасиетті, шұрайлы жер. Жидебай - ауыл. Шығыс Қазақстан облысындағы Қараұыл аұлынан солтүстікке қарай 18 шақырым жерде, Абай ауданында орналасқан. Кісі есімінен қойылған атау. Мұнда Абайдың мұражайы бар.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Жиделі көшесі (Астана)

**Жиделі көшесі** Еңбекшілер көшесінен басталып, Үшкөпір көшесінде аяқталады. Қаратөбе, Ақниет, Ақселеу, Е.Бейсебеков көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 953,3 м. Бұрынғы атауы *9-май көшесі*. «Заречное» тұрғын алабы.

Жиделі - жидесі бар, жидесі мол жер. Ыстық жерде өсетін, қызыл-қоңыр түсті жеміс ағашы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Табиғи газдар жіктемесі

Табиғи газдарды әр түрлі белгілері тұрғысынан жіктеу. Әдетте хаттамалық, тектік және техникалық(өндірістік) жіктемелер болып үш топқа жіктеледі. Хаттамалық жіктемелер табиғи газдардың геохимиясын зерттеу мақсатын көздей отырып, оларды ең айшықты өзіндік белгілері тұрғысынан даралайды. Аталған белгілердің ең маңыздылары - газдардың көрініс беру орны, физикалық жағдайы және құрамы. Алғашқы белгісіне қарай "атмосфера газдарын", "гидросфера газдарын", "литосфера газдарын" және олардың бір-біріне "ауысу өңірі газдарын" даралауға болады:
Газдар дербес болуы (жеке фаза түрінде дараланган) немесе сорылған күйде ұшырасуы (таужыныстар мен қойнауқаттық суларда - "суда еріген газдар", мұнайларда - "мұнай газдары") ықтимал. Құрамына карай табиғи газдар "көмірсутекті газдар", "азотты газдар", көмірқышқыл газдары" және "күкіртсутекті газдар" болып төрт түрге бөлінеді. Күрделі құрамды газдар сирек кездеседі, бұлардың құрамындағы басты құрамбөліктердің мөлшері 50 %-дан аспайды. Көмірсутекті газдар, өз кезегінде, құрғақ, жұтаң және қоңды газдарға жіктеледі. Тектік жіктемелерде газды қоспалар өзінің жаралу тегі тұрғысынан дараланатын болады. Жіктеу белгісі ретіңде газды құрайтын құрамбөлікгердің туындау көзі (органогендік, литогендік, т.с.с.), немесе олардың туындауын қамтамасыз ететін процестер (биогендік, метаморфогендік, т.с.с.), иә болмаса солардың екеуі де алынады. Техникалық(өндірістік) жіктемелер табиғи газдарды тауарлық сапасы тұрғысынан, яғни олардың жылу бөлу қабілетіне (жанғыш газдар, төменкалориялы газдар,
жанбайтын газдар) және өз құрамындағы пайдалы немесе зиянды газды құрамбөліктердің (гелийлі, күкіртсутекті, т.с.с.) мөлшеріне қарай жіктеуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жолымбет көшесі (Астана)

**Жолымбет көшесі** Шет көшесінен басталып, Өндіріс көшесінде аяқталады. А.Чехов, Бестөбе көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 889 м.

Жолымбет - Ақмола облысының Шортанды ауданындағы кент.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Жосалы көшесі (Астана)

**Жосалы көшесі** М. Дулатов көшесінен басталады. Ұзындығы - 331,7 м. Бұрынғы атауы *В. Рагузов көшесі*.

Жосалы Қызылорда облысындағы Қармақшы ауданының орталығы. Қызылорда қаласынан 147 шақырым жерде орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Жұбан ана көшесі (Астана)

**Жұбан ана көшесі** ақын Сара көшесінен басталып, Тұмар ханым көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 303,3 м. Бұрынғы атауы *№118 көше*. «Комсомольский» тұрғын алабы.

Жұбан ананың ескерткіші қазіргі Қарағанды облысының Жаңарқа ауданында орналасқан. Бүл - XI ғасырда ірге көтерген архитектуралық ескерткіш. Жұбан ана күмбезі республикалық маңызы бар тарихи және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Арам, арам шөп

Сөздікте арам шөп - егістік арасында өсіп, пайдалы өсімдіктердің өсуіне зиянын тигізетін шөп. Түсінік бойынша, *«арам»* сөзінің ертедегі мағынасы мүлде ұмытылған. Оны осы сөздіктегі мына мысал дәлелдегендей: *«Жусанды және басқа да арам шөптерді»*... Ертедегі мағынасы қазір тілімізде қолданылып жүрген *«жусанды»* ұғындырған. Мұның дәлелін башқұрт тілі дерегі көрсетеді: *әрәм* — жусан (). Бұл тұлғалас сөздердің түркі тілдерінде ертеден барлығын М. Қашқари сөздігіндегі *«Арамут»*
тұлғасындағы жер атауы растайды. Дәлірек айтсақ, тіліміздегі дәл бүгінғі *«арам шөп»* тіркесі. өте ерте заманда *«жусан шөп»* мағынасына нұсқайды. М. Қашқари сөздігіндегі жер атауы — жусаны көп жер болғандықтан тууы ықтимал. Бұл жерде ертедегі түркі тілінде, тіпті қазірдің өзінде *от~ут* — «шөп» дегенді ұғындыратынын еске алсақ болды. Сонда *«Арамут»* жер аты *«жусаны көп»*, *«жусанды»* дегенді түсіндірмек. *«Жусанның»* *«арам»* болып аталуына арабтың *«харам»* сөзінің ықпалы болуы да еске алмайтын нәрсе емес.
 
## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Арапшы

Бұрынғы кезді былай қойғанда, қазірдің өзінде тілімізде *«азғырушы»*, *«әзәзіл»* мағыналарында *«арапшы»* сөзінің қолданылуын өте сирек құбылыс дей алмаймыз. Соған қарамастан бұрынғы не соңғы түсіндірме сөздіктерде ұмыт қалғаны таңдандырады. К. К. Юдахин құрастырған сөздікте — көрсетілген мағыналарда —*«арапчы»* тұлғасында айта кетуді міндет деп білдік.

*«Арапшы»* сөзінің арғы тегі - төркіні түркі тілдері деп топшылаймыз және екі түбір сөз, бір қосымшадан құралғандығына мына тілдік деректер айғақ болғандай. Ертедегі түркі жазба ескерткіштерінің бірінде: *ар* — алдау, азғыру, өтірік айту дегенді оқимыз.
Бұдан біз бірінші түбір — *«ар»* екенін байқадық. Екінші түбір сөзді (*«ап»*-ты) берісі моңғол тілдері, әрегірек барсақ тунгус-маньчжур тобындағы тілдерден табамыз. Бурят тілінде: *аб*— (кейде *«аба»*)—арбау, сиқырлы күш маньчжур тобына жататын эвенкі тілінде: *апта* — сиқырлау, дуалау дегенді ұғындырады. Сөздікте эвенкі тіліне якут тілінен ауысқандығы белгіленген. Ертедегі моңғолдардың жазба тіліндеі *аб* — сиқырлық, көз байлаушылық мағыналарында болғандығын оқимыз.

Сөйтіп бірінші түбір *«ар»*, екіншісі *«ап»* екендігі айдан анық. Тіпті ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде екеуінің қос сөз қалпында қолданылғаны жөнінде де дерек бар: *ар-йув* — алдау, адастыру. Осы қос сөздің екінші сыңары қазақ тіліндегі қолданыста *«ап»* қалпына айналуы тандандырмаса керек. Әрі қос сөз кейін келе қазақ тілінде біріккен сөзге айналып
*«арап»* тұлғасы пайда болған. Ең соңындағы *-шы*, баршаға аян, белгілі бір кәсіппен айналысатын адамдарды білдіруде қосылатын жұрнақ. Сөйтіп, *«арапшы»* тұлғасының, қазіргі тұрғыдан алғанда, қазақша мағынасы — *«алдаушы»*, *«сиқыршы»* дегенді білдіреді екен.
 
## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Арқалан

Дәл бұл жерде тек Абай өлеңінде бір рет қана кездесетін *«арқалан»* сөзінің төркіні туралы сөз қозғағалы отырмыз. Кез келген қазақ баласы жатқа білетін Абайдың — 

*<big><big><big>“</big></big></big>
*Әсемпаз болма әрнеге,*<br />
*Өнерпаз болсаң,* ***арқалан***.<br />
*Сен де — бір кірпіш дүниеге*<br />
*Кетігін тап та, бар қалан,* <br />
:::::::<big><big><big>”</big></big></big>* 

— деген өлеңіндегі *«арқалан»* сөзінің, сырт көзге, мағынасы әркімге де акық, түсінікті сияқты. Осы күндері баспадан шыққан түсіндірме сөздіктерімізде де, бұл сөздің түсінігіне келгенде, жұртқа мәлім мағынадан аса алмаған. 1959—1961 жылдары шыққан екі томдықта Абай өлеңіндегі *«арқалан»* сөзіне *«біреуге сену, сүйену»* деп түсінік берілсе, «Абай тілі сөздігінде» (1968):

**Арқалану** — өз күшіне сену, масаттану, мақтану.

Ал 10 томдық «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінің» бірінші томында (1974):

**Аркалан** — арқа сүйеу, сену.

Абай осы өлеңінің соңында:

*«Мақтанды іздеп, кайғы алма...»* десе, *«арқалан»* сөзі дәл бұл жерде *«масаттан, мақтан»* мағынасы орнына қолданылып отыр деуге ауыз бармайды. Міне, осындай пікір таласы үстінде ертедегі түркі жазба ескерткіштері дерегінің пайдасын қолма-қол көреміз. Өткен дәуірдегі түркі тілдерінде *«арқаланның»* біз білетін мағынасымен қоса екінші ұғымы да болған. Ол — ізден, іздену: *«біліг чіндә ерсә сіз арқаң»* — *«даналық Қытайда десе де, сіз іздеңіз»*. Сөйтіп, Абай «арқаланының» мағынасы «ізден» дегенге нұсқайды. Егер өлең желісін ой таразысына салсақ та, елегінен өткізсек те, өз пікірімізге, көңіліміз кәміл сене түседі. Өйткені «ізденбей», тек «мақтану, масаттанумен» жүрген өнерпаз дүние «кетігін тауып, кірпіш болып қалана қоюы» екіталай. Бұл жерде біз жазба ескерткіштегі бір сөзді тауып алып, ойымызға арашашы болсын деген ниетпен, жармасудан аулақпыз. *«Арқа»* сөзінің *«ізде»* мағынасы қазіргі кездегі тофа, тува, алтай іспеттес түркі тілдерінде сақталғандығымен де дәлелдейміз.
 
## Дереккөздер

Санат:Абай энциклопедиясы
Жылыой көшесі (Астана)

**Жылыой көшесі** Арна, Имантау, Атырау көшелерімен, Манкент орамын қиып өтеді. Ұзындығы - 609,4 м.

Жылыой - Атырау облысының шығысында орналасқан аудан. Жерінің аумағы - 29,4 мың шаршы шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Зайсан көшесі (Астана)

**Зайсан көшесі** Арқалық көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталады. Ақмола, Наурыз, Ақсу, Жарқайың, Ақсуат көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 780,3 м.«Көктал» тұрғын алабы.

Зайсан - Оңтүстік Алтайдағы көл. Шығыс Қазақстан облысының аумағында орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Западный көшесі (Астана)

**Западный көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Ә. Жанбосынов көшесінде аяқталады. Н. Ирченко көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 212,7 м.

Западный - «батыс» деген мағынаны және ол елдің немесе елді мекеннің орналасу бағытын көрсетеді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Зеңгір көшесі (Астана)

**Зеңгір көшесі** Г.Әлиев көшесінен басталады. Ұзындығы - 123 м. Бұрынғы атауы *Спортивный көшесі*.

Зеңгір - «*аспанмен таласқан биік, заңғар*» дегенді білдіреді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Зеренді көшесі (Астана)

**Зеренді көшесі** Талғар көшесінен басталып, Жанкент көшесінде аяқталады. Обаған, Ақсу-Аюлы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 616,2 м. Бұрынғы атауы *№48 көше*. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).

Зеренді - Есіл алабындағы тұйық көл. Ақмола облысының Зеренді ауданында орналасқан. Зеренді көлінің табиғаты өте әсем, оны қалың қарағайлы аласа таулар қоршаған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Арбаңдау

Қазіргі тілімізде — өрескел, ерсі қимылдау дегенге мезгейді. Дұрысын айтсақ, алғашқы мағынасы — сын есім — *ірі*, үлкен, биік мағыналарын бергендігін хакас тілі деректері анықтайды. Кейін сын есім түбіріне *-да* қосымшасының жалғануы арқылы ірі, үлкен тұлғалы жан иесінің қимылын білдіретін етістік пайда болған. Бұл ойымызды «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде» мысал ретінде алынған мына сөйлем қуаттайды: *«Қажакең... шапанын лақтырып тастап, аренаға арбаңдап шыға келді»*. Әңгіме Қажымұқан туралы. Атақты балуанның дене мөлшері қандай болғандығы әркімге де белгілі болса керек.
 
## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Иоганн Гете көшесі (Астана)

thumb|300px|Вокзал. Иоганн Гете көшесі
**Иоганн Гете көшесі** Біржан сал, Ыбырай Алтынсарин, Алтынемел көшелерін қиып өтіп, Республика даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 1113,2 м.

Гете Иоганн Вольфганг (1749-1832) - неміс ақыны, драматұрг, ғалым. Веймар театрының ұйымдастырұшысы және жетекшісі.
Бұл көшеде «*Астана*» сапаржайы, «*Сапаржай-Астана*» автовокзалы, М. Тынышбаев атындағы Көлік және коммуникация академиясының филиалы орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Иван Грязнов көшесі (Астана)

**Иван Грязнов көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Кенжебек Күмісбеков, Илья Репин көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 663,9 м.

Иван Грязнов (1897-1938) - кеңестік қолбасшы, командир.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Исаак Дунаевский көшесі (Астана)

**Исаак Дунаевский көшесі** Бестөбе көшесінен басталып, Михаил Шолохов көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 229 м.

Дунаевский Исаак Осипович (1900-1955) - орыс композиторы, РКФСР-ң халық әртісі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Иманжүсіп Құтпанов көшесі (Астана)

**Иманжүсіп Құтпано көшесі** Біржан сал көшесінен басталып, Республика даңғылында аяқталады. Ы. Алтынсарин, Алтынемел көшелерімен қиылысады. Ұзындығы -1003,5 м.

Иманжүсіп Құтпанов (1863-1931) - халық композиторы, ақын, әнші. Арқадағы өнер дәстүрінің көрнекті өкілі. Оның кең ауқымды әндері Арқала, Жетісуда кең таралған. *"Сарымойын", "Бүғалы мен Тағалы", "Ішім өлген, дүние-ай, құр сыртым сау", "Әкем Қүтпан болғанда, ағам Шонай", "Қысырақтың үйірі жирен ала", "Мен қалайша жалғанда түрақтайын"*, т.б. әндері өр үнді әншінің азаматтығын танытады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Сәкен Жүнісов көшесі (Астана)

**Сәкен Жүнісов көшесі** Республика даңғылынан басталып, С. Торайғыров, Ш. Айманов, Ж. Аймауытов, Р. Қошқарбаев, Ш. Уәлиханов, Бөгенбай батыр даңғылын, Ы. Дүкенұлы, Ш. Жиенқұлова көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2521,4 м. Бұрынғы атауы *Сенной көшесі*.

Сәкен Жүнісов (1934-2006) — Қазақстанның халық жазушысы, белгілі қазақ жазушысы Сәкен Жүнісов жан-жақты, парасатты, өнердің әрбір саласынан өзін танытқан тұлға. Асқан таланты үшін қазақ зиялылары оны Сәкен сері деп атаған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Игілік көшесі (Астана)

**Игілік көшесі** Ағадыр көшесінен басталып, Майтөбе, Сарықұм көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1545,4 м. Бұрынғы атауы *Ленинаканский көшесі*.

«*Игілік*» - ырыздықты, рухани және мәдени байлықты білдіретін жалпы ұғым. Адамның белгілі бір қажеттіліктерін қанағаттандыратын, оның мүддесіне, мақсаты мен ниетіне сәйкес келетін нәрселер.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Иманақ көшесі (Астана)

**Иманақ көшесі** Ж.Жабаев көшесінен басталып, Екібастұз, Ақмешіт көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 911,2 м. Бұрынғы атауы *Бөгенбай көшесі*. «*Железнодорожный*» тұрғын алабы.
 
Иманақ - Жезқазған өңіріндегі тау аты.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Имантау көшесі (Астана)

**Имантау көшесі** Жылыой көшесінен басталып, Машат орамы, Сұлутөр көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 422,3 м.Бұрынғы атауы *№36-14 көше*. «*Қараөткел*» шағын ауданы.

Имантау - Көкшетау қыратының орталық бөлігінде, Имантау көлінің оңтүстігіндегі дөңгелене келген оқшау тау. Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданы аумағында орналасқан. Таудың ұзындығы - 7 шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кенжебек Күмісбеков көшесі (Астана)

**Кенжебек Күмісбеков көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Абай даңғылын және Ә. Жанбосынов, Кенесары, Т. Бигелдинов, С. Сейфуллин көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 1205,2 м.

Кенжебек Күмісбеков (1927-1997) - композитор, ҚазКСР-нің халық әртісі. Ел арасына кең тараған әндері мен романстары мол. «Фараби сазы», «Қорқыт туралы аңыз» музыкалық поэмаларының авторы. ҚазКСР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Константин Циолковский көшесі (Астана)

**Константин Циолковский көшесі** Абай даңғылынан басталады. Ұзындығы - 159 м.

Циолковский Константин Эдуардович (1857-1935) - осы заманғы космонавтика мен ракеталық техниканың негізін қалаған кеңес ғалымы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кегей көшесі (Астана)

**Кегей көшесі** Жанкент көшесінен басталып, Айнакөл көшесінде аяқталады. Балқантау, Таскескен көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 429,9 м. Бұрынғы атауы **№50 көше**. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).

Кегей - Іле алабындағы өзен. Алматы облысының Райымбек ауданы жерімен ағып өтеді. Өзеннің үзындығы — 110 шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Илья Репин көшесі (Астана)

**Илья Репин көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Кенесары көшесінде аяқталады. Ә.Жанбосынов, И.Грязнов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -476,8 м.

Репин Илья Ефимович (1844-1930) — орыс сүретінін, ұлттық реалистік кескіндеме өнерінің аса көрнекті өкілдерінің бірі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кенесары көшесі (Астана)

thumb|300px|Кенесары көшесіндегі ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі.
thumb|300px|Конгресс-холл.
**Кенесары көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Сарыарқа, Жеңіс, Республика даңғылдарын және Желтоқсан, Бейбітшілік, Ә. Мәмбетов, М. Әуезов, Қорқыт ата, М. Ғабдуллин, Баянауыл, Ш. Иманбаева, С. Рақымов , Ш. Уәлиханов, Тараз, Асанқайғы, Ә. Сембинов, Б. Бейсекбаев, А. Жұбанов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 5311,1 м.

Кенесары Қасымұлы (1802-1847) - қазақ халқының азаттығы жолындағы ұлы күрескер, мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, хан. Абылай ханның немересі. 1837-47 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының көсемі. Абылай тұсындағы қазақ хандығының тұтастығы мен тәуелсіздігін қалпына келтіруді көздеген. 1841 жылы қыркүйекте үш жүз өкілдері жиынында қазақ халқының ханы болып сайланды.

Бұл көшеде Қ. Мұңайтпасов атындағы орталык, стадион, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі, «*Конгресс Холл*» сарайы, «*Астанателеком*», «*Қазақстан*» сауда орталығы орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кентау көшесі (Астана)

**Кентау көшесі** Кеншілер, Ақшағыл көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 228,2 м. Бұрынғы атауы *Орский көшесі*.

Кентау - Түркістан облысындағы қала. Кентау Қазақстандағы машина жасау және тау-кен өнеркәсібі орталық-тарының бірі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кеншілер көшесі (Астана)

**Кеншілер көшесі** Ақшағыл көшесінен басталып, Ю. Малахов көшесінде аяқталады. Елек орамымен қиылысады. Ұзындығы - 1004,2 м. Бұрынғы атауы Шахтерский көшесі.

Кеншілер - жер асты қазба-байлықтарын өндіру саласында жұмыс істейтін адамдар. Қарағанды, Жезқазған сияқты қалалардың кен орындарының көптігіне байланысты, «*Кеншілер қаласы*» деп атайды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кеңгір көшесі (Астана)

**Кеңгір көшесі** Обаған көшесінен басталып, Айнакөл көшесінде аяқталады. Марқакөл көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 410,9 м. Бұрынғы атауы *№252 көше*. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).

Қаракеңгір - Сарысу өзенінің алабында, Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы өзен. Ол Арғанаты тауынан бастау алады. Ұзындығы -295 шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кеңдала көшесі (Астана)

**Кеңдала көшесі** «*Көктал*» тұрғын алабындағы көше. Ұзындығы - 569,9 м. Бұрынғы атауы *ДСУ-450 көшесі*.

«*Кеңдала*» деп көлемі, аумағы үлкен даланы айтады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Керегетас көшесі (Астана)

**Керегетас көшесі** Г. Потанин, Найзақара, Ә. Молдағұлова көшелерін қиып өтіп, Қарауыл көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 1270 м. Бұрынғы атауы Н.Бауман көшесі.

Керегетас - Ерейментау тауының солтүстік-шығысында 27 шақырым жерде орналасқан тау. Ең биік жері - 461 м. Үзындығы оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Киелісай көшесі (Астана)

**Киелісай көшесі** Сарыжайлау көшесінен басталып, Гүлзар орамында аяқталады. Ұзындығы - 232,8 м. Бұрынғы атауы С.Бородин көшесі.

Киелісай - қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында аса қадірлі, қасиетті нәрсені, затты киелі деп атаған. Жер аты да осы тіркеспен байланысты болса керек. Мысалы: «киелі күн», «киелі жануар» деген сөздер бар. Киелі нәрсеге аса қүрметпен қараған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Колхозный көшесі (Астана)

**Колхозный көшесі** Шығанақ көшесінен басталып, Абай даңғылында аяқталады. Ә. Жанбосынов, Кенесары, Т. Бигелдинов, Ә. Әлімжанов көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 873,3 м.

«*Колхоз*» - «*коллективтік шаруашылық*» деген сөз. КСРО-да социалистік ірі ауыл шаруашылық өндірісін жүргізу үшін өндіріс құралдары мен еңбекті ортақ пайдалануға өз еркімен біріккен шаруалардың кооперативтік ұйымы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Конституция көшесі (Астана)

**Конституция көшесі** Ақбұғы көшесінен басталып, С. Мұхамеджанов, Аманқарағай, Ш. Бейсекова, Үшқара, Ә. Диваев, К. Бәйсейітова көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1261,1 м.

Конституция - мемлекеттің негізгі Заңы, материалдық мағынада ең алдымен елдегі адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын жариялауын, оларға кепілдік беретін, сол сияқты елдегі әлеуметтік құрылыстың негіздерін, басқару мен мемлекеттік қүрылымның нысанын, орта және жергілікті билік органдарының негіздерін, олардың қүзыреті мен өзара қарым-қатынастарын, мемлекеттік рәміздерді және астананы айқындайтын әкімдік акт, актілер дің немесе конституциялық рәсімдердің жиынтығы; нысандық мағынада барлық басқа заңдарға қатысты жоғары заңи күшке ие заң немесе заңдар тобы.
Бұл көшеде Темір жол келігі колледжі орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Космонавтар көшесі (Астана)

**Космонавтар көшесі** М. Мақатаев көшесінен басталып, Қабанбай батыр даңғылында аяқталады. Меркі, Арай, Н.Оңдасынов, Алпамыс батыр, Е.Тайбеков, Жекебатыр көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 1169 м.

Космонавт - ғарышкер, ғарышқа ұшу кезінде ғарыштық техниканы сынақтан өткізетін әрі оны пайдаланатын адам.

## Дереккөздер

Дегелең_орамы_(Астана)

## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көкарал көшесі (Астана)

**Көкарал көшесі** М.Төлебаев көшесінен басталып, Шарбақты көшесінде аяқталады. Бәйшешек, Б.Серікбаев, Шалгөде көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1552,1 м. Бұрынғы атауы *Геологический көшесі*. «*Промышленный*» тұрғын алабы.

Көкарал - Арал теңізінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі арал. Ол -«*Жасыл шөп өскен жер*» мәніндегі атау.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кеңшалғын көшесі (Астана)

**Кеңшалғын көшесі** Қарағайлы орамынан басталып, Өндіріс көшесінде аяқталады. Сартүбек, Ақжелкен көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 358,6 м.

«*Кеңшалғын*» - «*аумағы үлкен шалғынды жер*» деген сөз.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көкбастау көшесі (Астана)

**Көкбастау көшесі** Айнатас көшесін қиып өтіп, Ойыл көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 297,8 м. Бұрынғы атауы *З-Кирпичный завод көшесі*.

Көкбастау - бұлақ, өзен, көлдердің атауы. Елімізде осы аттас бірнеше су аттары кездеседі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көкжазық көшесі (Астана)

**Көкжазық көшесі** Ә. Әлімжанов көшесінен басталып, М. Горький көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 423,3 м. Бұрынғы атауы *Степной көшесі*. «*Железнодорожный*» тұрғын алабы.

Көкжазық - жер-су атауы. Қазақстанда Көкжазық атты бірнеше атаулар бар.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көкжелек көшесі (Астана)

**Көкжелек көшесі** М.Төлебаев көшесінен басталып, Шарбақты көшесінде аяқталады. М. Шоқай, Шалгөде көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1048,7 м. Бұрынғы атауы *Зеленый көшесі*. «П*ромышленный*» тұрғын алабы.

Гүл серігіндегі күлтенің жеке жапырақшасын «*желек*» деп атайды. «*Көк*» сөзінің тіркесуі арқылы айнала қоршаған орман ағаштарының көптігін білдіреді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көкжиек көшесі (Астана)

**Көкжиек көшесі** — Болашақ көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 331,1 м. Бұрынғы атауы *9-пятилетка көшесі*. «*Көктал*» тұрғын алабы.

«*Көкжиек*» - аспан мен жердің көз жететіндей түйіскен жері. Алаңқай, ашық жерде тұрған адамға аспан күмбезінің «ернеуі» көкжиек бойынша жер бетіне тіреліп тұратын сияқты болып көрінеді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көксай көшесі (Астана)

**Көксай көшесі** Көлсай көшесінен басталып, Майбалық орамы, Жағажай, Нұрлыжол көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1549,9 м. Бұрынғы атауы *Зеленый көшесі*. Интернационалдық тұрғын алабы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Кекеу көшесі (Астана)

**Кекеу көшесі** «*Күйгенжар*» тұрғын алабында орналасқан. Ұзындығы - 554,7 м. Бұрынғы атауы *Речной көшесі*.

Кекеу - Балқаш алабындағы өзен. Алматы облысының Ескелді би, Кекеу аудандары жерімен ағып өтеді. Үзындығы - 205 шақырым. Жетісу Алатауынан басталып, Қаратал өзеніне құяды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көктал көшесі (Астана)

**Көктал көшесі** Н.Тілендиев даңғылынан басталып, М.Дулатов, С.Петров, Б.Қосшығұлов, Оқжетпес, Амантоғай, Кеңдала көшелерімен қиылысып, А.Кенжин көшесіне айналады. Ұзындығы - 5366,2 м.

Көктал - тау, дала, шоқы, өзен атаулары. Көне атаулардың бірі. Тал және көк сөздерінен жасалған тіркес «бел-белестер» ұғымын білдіреді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көктерек көшесі (Астана)

**Көктерек көшесі** Оқжетпес көшесінен басталып, Дмитрий Карбышев көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 584,9 м. Бұрынғы атауы *Қазақстан көшесі*.

«*Көктерек*» сөзіндегі «көк» сөзі терек ағашының түрімен байланысты қолданылған. Республикамыздың түрлі аймақтарындағы жер, елді мекен және өзен аттары осылай атала береді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көлсай көшесі (Астана)

**Көлсай көшесі** Мереке көшесінен басталып, Қөксай, Жағажай көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 673,6 м. Бұрынғы атауы *Речной көшесі*.

Көлсай - таулы жерлердің терең сайларына жиналған судан пайда болған көл атауы. Осы аттас көл Алматы облысының Райымбек ауданы жерінде де орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көшек батыр көшесі (Астана)

**Көшек батыр көшесі** Мирный көшесінен басталып, 3 шағын аудан көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 138,1 м.

Көшек - мемлекет және қоғам қайраткері, XVIII ғасырдың 30-40 жылдарында Найман ру ын басқарған. Кей мәліметтер бойынша оның хан атағы болған. 1742 жылы жоңғарлармен бейбіт бітім жасалған уақытта Кәшек келісімшартқа белсенді түрде қатысып, өз мөрін басқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Күйші Дина көшесі (Астана)

**Күйші Дина көшесі** Манас даңғылынан басталады. Ұзындығы - 2952,1 м. Бұрынғы атауы *№70 көше*.

Дина Нұрпейісова (1861-1955) - домбырашы, күйші, композитор, Қазақстанның халық әртісі, қазақ мәдениетінің көрнекті қайраткері. Қүрманғазы Динаның дарынына тәнті болып, одан үлкен үміт күтеді, ақыл-кеңес беріп, күй үйретеді, оны өзіне шәкірт түтады. Дина ұстазының күйлерін үйреніп қана қоймай, оның күйшілік орындаушылық өнеріндегі ерекшеліктерін, стилін, дәстүрін жалғастырды. Динаның тырнақалды "Бұлбұл", "Байжүма", "Көгентүп" атты күйлері бар. Сонымен қатар «Тойбастар», «Әсемқоңыр» күйлерінің авторы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Көксеңгір көшесі (Астана)

**Көксеңгір көшесі** Қамысты көшесінен басталып, Арқарлы көшесінде аяқталадьі. Ұзындығы - 280,3 м. Бұрынғы атауы *15-Горем көшесі*.

Көксеңгір - жазық жердегі төбе, жайлау және елді мекен аттары.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Күреңбел көшесі (Астана)

**Күреңбел көшесі** Таңбалытас көшесінен басталып, Шарбақкөл көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 446,1 м.Бұрынғы атауы *№36-16 көше*. «*Қараөткел*» шағын ауданы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қадырғали Жалайыри көшесі (Астана)

**Қадырғали Жалайыри көшесі** «*Ақбұлақ*» тұрғын алабы. Асқар Тоқпанов көшесінде аяқталады. Ұзындығы — 1004,8 м. Бұрынғы атауы *№74 көше*.

Қадырғали Жалайыри (1555 жылдар шамасында туған - 1605) - орта ғасырдағы қазақтың ғұлама ғалымы, белгілі биі. Сырдария бойын мекендеген Улы жүздің тарақ таңбалы Жалайыр тайпасынан шыққан. Қадырғали Жалайыри ана тілімен қатар араб, парсы тілдерін жете меңгерт, Шығыстың классикалық озық әдебиеті мен мәдениетін, ғылымын терең білген. Қадырғали Жалайыри Қасым ханның қасында 1600 жылы өзінің «Жами ат-тауарих» («Жылнамалар жинағы» деп те аталады) атты атақты шежіре кітабын жаза бастап, оны 1602 жылы аяқтады. Шежіре 157 беттен тұрады. Автор жылнамада Шығыс елдеріне, оның шаһарларына шолу жасап, қазақ сахарасын мекендеген жалайыр, жрғын, қышлақ, қаңлы, найман, қоңырат, керей, алшын т.б. түркі ру-тайпаларына тарихи анықтама береді. Қадырғали Жалайыридың шежіресі - ертедегі қазақ тілінде жазылған тұңғыш тарихи шығарма.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қошке Кемеңгерұлы көшесі (Астана)

**Қошке Кемеңгерұлы көшесі** Ақбидай көшесінен басталып, Өзен көшесінде аяқталады. В. Суриков, Ақсу-Жабағылы, С. Әліұлы, Ынтымақ, Сарыжайлау, Шортанды, Т.Тоқтаров, Үстірт көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 2207,2 м.

Қошке Кемеңгерұлы (1896-1937) - Алаш қайраткері, ғалым, драматург, жазушы, журналист. Омбыда құрылған қазақ жастарының ұйымы «*Бірлікке*» мүше болған. 1916-1918 жылдары «Балапан» қолжазба журналының редакторы болды. Прозадағы алғашқы туындыларының бірі - «Тұтқаның ойы» әңгімесі. Қ. Кемеңгеровтің «Жетім қыз», «Дүрия», «Назиқа» әңгімелері, «Алтын сақина», «Бостандық жемісі», т.б. драмалық туындылары бар.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қайрат Рысқұлбеков көшесі (Астана)

**Қайрат Рысқұлбеков көшесі** Абылай хан даңғылынан басталып, Шәкәрім Құдайбердіұлы даңғылында аяқталады. Ұзындығы - 671,7 м.

Қайрат Рысқұлбеков (1965-1987) - 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің қаһарманы. Жамбыл облысының Сарысу ауданында дүниеге келген. 1986 жылдың 17 желтоқсанында Алматы қаласындағы Орталық Комитет пленумының шешіміне наразылық білдірген студент жастар көтерілісіне белсене қатысқан. Көтеріліс басылған соң абақтыға қамалады. Семей түрмесінде қайтыс болған. Қайрат есімі халық есінде азаттық жолындағы күрескер, қаһарман ұл ретінде қалды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қ.Рысқүлбековке «Халық қаһарманы» атағы берілді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қажымұқан көшесі (Астана)

**Қажымұқан көшесі** Манас даңғылынан басталып, Л. Мирзоян, Ж. Жирентаев көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1628,3 м.

Қажымұқан Мұңайтпасов (1871-1948) - қазақтың әйгілі палуаны, классикалық күрестің шебері. Әлемнің бірталай ірі қалаларында болып, балуандық өнерін көрсеткен. Бірнеше рет күрес аренасына шығып, 48 алтын, күміс, қола медальдармен марапатталған. 1937 жылы Орынборда өткен ең ірі чемпионатта бірінші орын алуына байланысты Қазақстан Орталық Атқару комитеті «*Қазақ даласының батыры*» деген атақ берген.

Бұл көшеде «Орбита» сауда орталығы, «*Түркістан*» әмбебап дүкені, «*Қазақстан*» спорт сарайы, А.Н. Гумилев атындағы Еуразия үлттьщ университеті орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қазығұрт көшесі (Астана)

thumb|300px|Астана
**Қазығұрт көшесі** Жидебай көшесінен басталып, Қарталы көшесінде аяқталады. Жалын көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 234,8 м. Бұрынғы атауы *Деповский көшесі*.

Қазығұрт - Талас Алатауының оңтүстік-батыс сілеміндегі аласа келген жота. Шымкент қаласынан оңтүстікке қарай 35 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 55 шақырымға созылған. Ежелгі аңызда дүниені топан су басқанда, Нұх пайғамбар кемесі Қазығұрт тауының шыңында тұрып қалған. Топан су қайтқан соң адамзаттың жаңа ұрпағының тіршілігі осы Қазығұрт тауынан басталған. Қазығұрт тауының сыртқы сұлбасы шынында да қайырлап тұрған алып кемені елестетеді. Бүгінде Оңтүстік Қазақстан облысында бір аудан және оның орталығы Қазығұрт атымен аталады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қайыңды көшесі (Астана)

**Қайыңды көшесі** Ардагер көшесінен басталады. Ұзындығы - 634,5 м. Бұрынғы атауы *Спортивный көшесі*. «*Көктал*» тұрғын алабы. Қайыңды - қайың мол өскен жер. Осы аттас елімізде бірнеше жер-су атаұлары бар.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қалба көшесі (Астана)

**Қалба көшесі** Манас даңғылынан басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Балбырауын, Баянтау, Арғанаты көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 370,6 м. Бұрынғы атауы *№58 көше*. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ).

Қалба жотасы - Алтайдың оңтүстік-батысында. Негізгі Алтай жүйесінен Ертіс өзені арқылы бөлініп жатыр. Үзындығы - 400 шақырым, орташа ені - 120 шақырым. Ең биік жері - Сарышоқы тауы (1608 м).

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қалқаман көшесі (Астана)

**Қалқаман көшесі** Қабанбай батыр даңғылынан басталып, Р. Зорге, С. Мұқанов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 437,6 м. Бұрынғы атауы *Мостовой көшесі*.

Қалқаман - Павлодар облысының Ақсу ауданындағы кент, теміржол стансасы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қамысты көшесі (Астана)

**Қамысты көшесі** Шет көшесінен басталып, Көксеңгір, Арқарлы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы -1725,9 м. Бұрынғы атауы *Гидростроительдер көшесі*.

Қамысты - «*қамысы мол*» деген мағынаны білдіреді. Республиканың Қызылорда, Орал, Қостанай, Шығыс Қазақстан облыстарындағы елді мекен, өзен, көл атаулары.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қапал көшесі (Астана)

**Қапал көшесі** М.Төлебаев көшесінен басталады. Ұзындығы - 491,7 м. Бұрынғы атауы *Е.Зайчукова көшесі*.

Қапал - Ақсу алабындағы, Алматы облысының Ақсу ауданындағы өзен. Ұзындығы - 42 шақырым. Ол Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік-батыс сілемі - Қаратаудың солтүстік беткейіндегі бұлақтардан басталып, Қызылағаш өзеніне құяды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қарағанды көшесі (Астана)

**Қарағанды көшесі** С. Торайғыров көшесінен басталып, Ш.Айманов, Ж.Аймауытов, Р.Қошқарбаев, Ш.Уәлиханов, Тараз, Асанқайғы, Сырдария, Ә.Әлімжанов көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 2906,9 м.

Қарағанды - Қарағанды облысының орталығы, ірі стансасы, әуе, көлік қатынасының маңызды торабы орналасқан. Республикадағы ең үлкен қалалардың бірі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қайнар көшесі (Астана)

thumb|300px|Астана
**Қайнар көшесі** Н. Тілендиев даңғылынан басталып, Арқалық, Ақмола, Ақтөбе, Құсмұрын, Тарбағатай, Ұлытау, Баршын көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2180,4 м.

Қайнар - жер қөйнаұындағы терең қабаттардан тектоникалық жарықтар арқылы жер бетіне табиғи жолмен шығып жатқан арынды жер асты сұ көзі, арынды бұлақ. Респұбликамызда Қайнар атты көптеген жер-сұ атаұлары кездеседі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері