open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Олимпиада ойындарындағы бейсбол

right|150px|border|Бейсбол
**[[Бейсбол]]** ресми түрде **[[Олимпиада ойындары]]нда** 1992 жылы Барселонада таныстырылды.

Бағдарламаға енгізілгенге дейін бұл спорт түрі XX ғасырдың бірнеше Олимпиадасында көрсетілімді түрде ойнатылды.

## Тарихы
нобай|1912 жылы Швецияда өткен Ойындардағы бейсбол ойынының көріністері.
Олимпиадалардағы алғашқы бейсбол ойыны 1900 жылы орын алды. Жалғыз матчты екі америкалық команда Парижде бейресми түрде өткізді.

Кейін бейсболдың бейресми, яғни медальсыз матчтары 1904, 1912, 1924 , 1936 жылдары өткізілген болатын.

1952 жылы Хельсинкиде көрсетілімді түрде песапалло ойыны ұйымдастырылды. Бейсболға өте жақын бұл спорт сайысына екі фин командасы ғана қатысты.

1956 жылы Мельбурнде Аустралия мен АҚШ құрамалары бір матч ойнады, ал 1964 жылы Токиода бейсбол ойыны АҚШ пен Жапония құрамалары арасында өтті.

1984 жылы Лос Анжелесте бейсбол ойыны сегіз құраманың арасында өтті. Төрт жылдан кейін де ұүрамалар саны осындай болды.

1992–2008 жылдары бейсбол Олимпиадалық спорт түрі дәрежесінде болды. Кейін ол бағдарламадан алынды, бірақ 2020 жылдан бері оның ресми дәрежесі қайтарылды.

## Медальдар санағы

## Қатысқан елдер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* International Olympic Committee – Baseball

Санат:Олимпиада ойындарындағы бейсбол
Ханабад

**Ханабад** () — Өзбекстанның Әндіжан облысының облыстық бағынысты қаласы. Қарадария өзенінің жағасында, Өзбекстанның Қырғызстанмен шекарасында орналасқан. Халқы 28 100 адам.

## Сипаттама
Ханабад алғашында Ұлы Жібек жолының бір тармағының бойында елді мекен ретінде құрылған. Қарапайым көлеміне қарамастан – солтүстіктен оңтүстікке небәрі 3 км және шығыстан батысқа 4 км — бұл шұрайлы жер. Қырғызстанмен шекаралас жерде орналасқан Ханабад облыс астанасы Әндіжаннан 70 км қашықтықта орналасқан және жеке және қоғамдық көліктерге қызмет көрсететін тас жолдармен байланысты.

## Тарихы
Қарпбағыш елді мекені маңында Ханабад темір жол стансасының (1915 жылы ашылған) атауын Ханабад елді мекені — «хан қаласы» деп атаған. 1972 жылы елді мекендер біріктіріліп, Советабад (өзбекше «Кеңестік қаласы») атауын алған облыстық бағынысты қала құрылды. 1992 жылы бұл атауы жойылып, қалаға Ханабад атауы берілді.

Ханабадтың қала ретінде тарихы 20 ғасырдың ортасынан басталады, ол Өзбекстанда ғана емес, бүкіл Орталық Азияда бірегей болып қалатын гидротехникалық жоба Әндіжан су қоймасының құрылысымен бірге дамыды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Ханабад - шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде 53-орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Әндіжан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12311 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сұлтанабат (3 км), Қарасу (11 км), Дардак (12 км), Қара-су (13 км, Қырғызстан), Жалалабат (14 км, Қырғызстан), Қорғантөбе (19 км), Айым (19 км), Өзген (27 км, Қырғызстан), Жалаңқұдық (29 км), Көкжаңғақ (31 км, Қырғызстан), Оңтүстік Аламысық (31 км), Ош (34 км, Қырғызстан), Қожабат (37 км), Пахтабат (42 км), Бұлақбасы (44 км), Қошқарата (49 км, Қырғызстан), Әндіжан (54 км), Құйғанжар (56 км), Пайтұғ (62 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада «Су құрылыс техникасы», «Әндіжан су электр станциясы», «Электроника», «Тарандубитель», 2 автокөлік кәсіпорны, «ХанБугда» ЖШС, «УзКОЖИ» және «Әндіжанкабель» кәсіпорындары жұмыс істейді. Мемориалдық алаң және Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған ескерткіш, Әлішер Науаи және Бабыр мәдениет және демалыс саябақтары, Фозилмонот зияраты, би және ойын-сауық аймағы бар. «Әндіжан су қоймасы» мұражайы, 6 кітапхана, 4 кәсіптік колледж (өндірістік, тұрмыстық қызмет көрсету, компьютерлік, педагогикалық) бар. Халыққа орталық аурухана, балалар емханасы, перзентхана және басқа емдеу мекемелері қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Әндіжан облысы қалалары
Қуат Әбілов

**Қуат Ерекенұлы Әбілов** (13 сәуір 1987 жыл, Жылыой ауданы, Құлсары, Атырау облысы) — Қазақстандық сазгер, ақын және әнші. Қазақстан авторлары қоғамының ҚазАҚ лауреаты медалі иегері.

## Өмірбаяны
Қуат 1987 жыл 13 сәуірде Атырау облысы Құлсары қаласы Жылыой ауданында дүниеге келген. 2005 жылдан бастап бейнелерге ән және сөз жазуды бастады.

## Шығармашылық жолы
2018 жылда Қуаныш Кеңес пен дуэт әндер айта бастады. Дуэт Мейрам Жалғасбаевтың жобасы болып табылады. 2020 жылы Қуаныш Кеңес пен „Шүкір де“ әні шықты. Сол жылда сазгер ретінде Ернар Айдардың „Қайда менің сүйгенім“ бейнесіне әнін жазды. 2022 жылдан Нұрмұхаммед Жақыптың „Самая самая“ бейнесіне және 2023 жылда „Sagan  aitam“  әнін жазған. 2023 жылда Сәкен Майғазиевтің „Қалың қалай“ бейнесіне. Ал 2024 жылы Қуандық Рахым және Нұртас Қайратұлының „Махаббатым“. 2025 жылда Bayansulu-дің „Umytsam da“ бейнесіне әнін жазды.

## Марапаттары
* Қазақстан авторлары қоғамының ҚазАҚ лауреаты медалі иегері.

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданында туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:XXI ғасыр сазгерлері
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан әншілері
Башқұртстан Республикасының мемлекеттік марапаттары

right|200px
**Башқұртстан Республикасының мемлекеттік марапаттары** () — «Башқұртстан Республикасының мемлекеттік марапаттары мен құрметті атақтары туралы» Башқұртстан Республикасының 2005 жылғы 30 желтоқсандағы № 271-з Заңына сәйкес Башқұртстан Республикасының Мемлекеттік Жиналысы — Құрылтай белгілеген Ресей Федерациясы субъектісінің марапаттары.

Марапаттар Башқұртстан Республикасының мекемелері, ұйымдары мен кәсіпорындарының қызметкерлерін, әскери қызметшілерін, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін, сондай-ақ Ресей Федерациясының басқа азаматтарын және шет мемлекеттердің азаматтарын Башқұртстан Республикасына сіңірген қызметтері үшін марапаттауға арналған.

## Марапаттардың тізімі
### Ордендер

### Медалдар

### Мерейтойлық медалдар

### Басқа марапаттар

### Мекемелік марапаттар

## Үфі қаласының марапаттары

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның мемлекеттік марапаттары
* Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттары
* Татарстан Республикасының мемлекеттік марапаттары
* Өзбекстан Республикасының мемлекеттік марапаттары
## Сілтеме
* БР Президентінің 2012 жылғы 14 ақпандағы № УП-54 «Башқұртстан Республикасындағы жекелеген мемлекеттік марапаттардың сипаттамаларын бекіту туралы» Жарлығы
* Мемлекеттік марапаттар Башқұртстан Республикасы Мемлекеттік Жиналысы – Құрылтай сайтында

Санат:Башқұртстан марапаттары
Санат:Ресей Федерациясы субъектілерінің марапаттары
Ванесса Кирби

**Ванесса Нуала Кирби** () — британдық актриса. Ол «Миссия: мүмкін емес» фильмдер сериясындағы, «Тәж» телехикаясындағы және «Әйел бөліктері» фильміндегі рөлдерімен танымал.

«Тәж» сериалындағы рөлі үшін Британ академиясының «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» сыйлығының иегері. «Әйел бөліктері» фильміндегі Марта Вайсс рөлі үшін «Оскар», BAFTA, «Алтын глобус» және Киноактерлер гильдиясы сыйлығына «Ең үздік әйел рөлі» номинациялары бойынша үміткер.

## Өмірбаяны
Ванесса Кирби 1988 жылы 18 сәуірде Уимблдонда дүниеге келген. Анасы Country Living журналының редакторы, әкесі урологиялық хирург. Ванесса Леди Элеонора Холлз мектебін, Эксетер университетін және Лондон музыкалық және драмалық өнер академиясын бітірген  . Ол өзінің актерлік мансабын Октагон, Ройал-Корт және Корольдік ұлттық театрларда бастады.

Ол фильмдегі дебютін 2010 жылы «Махаббат/жоғалту» фильмінде жасады. 2011 жылы ол «Сағат» және «Үлкен үміттер» сериалының бірнеше сериясында ойнады. Ол «Лабиринт» және «Тәж»     сериалындағы рөлдері арқылы танымал болды.

Ол «Уақыттың айналасында», «Юпитердің көтерілуі», «Эверест», «Данышпан», «Сенімен кездескенге дейін» фильмдерінде екінші пландағы рөлдерді сомдаған. 2018 жылы ол Том Крузмен бірге «Миссия: мүмкін емес - құлдырау» фильмінде «Ақ жесір» рөлін ойнады. Ол кейінірек бұл рөлге «Миссия: мүмкін емес - өлімге әкелетін есеп» және «Миссия: мүмкін емес - соңғы есеп» фильмдерінде оралды.

2020 жылдың 4 қыркүйегінде 77-ші Венеция кинофестивалінде «Әйел бөліктері» фильмінің тұсауы кесілді. Марта Вайсс рөлін сомдағаны үшін Кирби «Үздік басты әйел рөлі» номинациясында Вольпи кубогын жеңіп алды және «Оскар», *BAFTA*, «Алтын глобус» сыйлықтарына ұсынылды.    

2025 жылы Фантастикалық төрттік: Алғашқы қадамдар фильмімен Ванесса Кирби Marvel кинематографиялық әлеміне қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Вольпи кубогы сыйлығының иегерлері
Татарстан Республикасының раисын сайлау (2025)

**[[Татарстан Республикасы раисы]]ның кезекті сайлауы** Татарстан Республикасында 2025 жылғы 14 қыркүйекте бірыңғай дауыс беру күні өтеді.

## Алдыңғы оқиғалары
Татарстан Республикасының раисы қызметін 2010 жылғы 25 наурыздан бастап Рүстем Миңнеханов атқарады. Губернаторлық сайлау оралғаннан кейін Миңнеханов 2015 және 2020 жылдары оларды сенімді түрде жеңіп, сәйкесінше 94,4 % және 83,27 % дауыс жинады.

Бастапқыда Татарстан Республикасының президенті қатарынан екі мерзіммен шектелді, сондықтан Миңнеханов 2025 жылы жаңа мерзімге үміткер бола алмады. Алайда, 2021 жылдың желтоқсанында «Ресей Федерациясының құрылтай субъектілерінде қоғамдық билікті ұйымдастырудың жалпы принциптері туралы» заң қабылданды, ол Ресей губернаторларының мерзімдеріне шектеулерді алып тастады және сонымен бірге Ресей Федерациясының субъектісінің басшысын «президент» деп атауға тыйым салды. Татарстан үлгі алып, шектеулерді алып тастады, бұл Миңнехановқа 2025 жылы сайлауға түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, осы заңға сәйкес, 2023 жылдың ақпанында Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі Татарстан билігінің алғашқы құлықсыздығына қарамастан, «Татарстан Республикасының Президенті» лауазымын «Татарстан Республикасының басшысы (раис)» деп өзгертті.

2025 жылғы жағдай бойынша Миңнеханов 2007 жылдан бастап Шешен Республикасының басшысы болған Рамзан Қадыровтан кейінгі Ресей Федерациясының субъектісінің ең ұзақ қызмет еткен екінші басшысы болып табылады.

## Үміткерлері
Сайлау туралы заңға сәйкес, Татарстан Республикасының басшысына үміткерлерді тек тіркелген саяси партиялар ұсына алады. Үміткер ел аумағында тұрақты тұратын, дауыс беру күні 30 жасқа толған, пассивті сайлау құқығы бар және шетелдік азаматтығы немесе тұруға рұқсаты жоқ Ресей азаматы бола алады. Әрбір үміткер тіркелу үшін депутаттар мен муниципалитет басшыларының қолтаңбаларының кем дегенде 5 % жинауы керек.

«Әділ Ресей — Шындық үшін» пен «Жаңа адамдар» партиялары Татарстан басшысының сайлауына өз үміткерлерін ұсынудан бас тартты.

## Дереккөздер

Санат:Ресей Федерациясының субъектілерінің басшыларын сайлау
Санат:Татарстандағы аймақтық сайлау
Түбежік бекінісі

**Түбежік бекінісі** (ортағасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.  

## Орналасқан жері
Форт-Шевченко қаласынан оңтүстік-шығыс, шығыс бағыттарда 34 км жерде орналасқан.  

## Сипаты
Ескерткіш 1982 жылы Еділ-Орал археологиялық экспедициясымен анықталған, кейінірек 2003 жылы "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттелген.
Ескерткіш кешенді бекініс, қоныс және  қорымнан  тұрады. Бекініс биік мүйістің үстінде орналасқан және қазіргі уақытта тастардың үйіндісінен тұрады, қалама элементері байқалады. Бекіністің құрлысындағы тастар бұзылып алынған.    Мұндағы басты көлденең қабырға (ұзындығы 65 м) 6 және 2 кірер есігі бар. Алаң жағынан 10-12 м жерде тұрған жартылай шеңбер пішінді 2 мұнарасы бар. Мұнараның қабырға қаламасының орта диаметрі 5-6 м, қалыңдығы 2 м. Қалама екі қатарлы үлкен тастармен толтырылғанымен, қосалқы қабырғаның айналасына орнатылған. Ені 1-1,2 м. Шығыс және батыс жағында жазыққа шығатын соқпақ жол бар.
Бекіністің алдындағы алаңда жер бетінде шарықта жасалған және жапсырмалы қыш ыдыс сынықтары көптеп кездеседі. Қыш ыдыстар XII-XIII ғасырларға жатады.
Кішігірім қорым мүйістің батыс жағына таяу орналасқан. Ескерткіш 1986 жылы Қанға Баба бекінісі ретінде құжатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Бесбұлақ қалашығы

**Бесбұлақ қалашығы** (ортағасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Сайөтес ауылынан 37 км оңтүстік-батыс бағытта орналасқан. 

## Сипаты
Ескерткіш Батыс Қазақстан археология экспедициясының барлау жұмыстарының нәтижесінде 1990 жылы табылып, "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі "Ескерткіштер жиынтығын" түзу экспедициясы 2006 жылы зерттеген.
Қалашықтың қалдығы Үстірттің батыс шың-кемерлеріндегі Бесбұлақ сайының шығыс жиегімен шектесіп жатыр.
Ескерткіш 2 нысаннан тұрады. Бірінші нысан - көлемі 17×15 м аса үлкен  емес, бұрыштарында анық шығып тұрған жарты шеңберлі мұнаралардың қалдығы көрінетін және солтүстік-шығыс қабырғасында есік қуысы бар бекініс қалдығынан тұрады. Алайда, қабырғалық қаланды іздері көрінбейді. Тас үйіндінің ені 6 м, биіктігі 5 м-ге дейін жетеді.
Бекініс аса биік емес жарлы төбешікте орналасқан. Бекіністің солтүстік бұрышынан төмен қарай табиғи бұлаққа апаратын текшелер бар.
Екінші нысан жардың қасында орналасқан, аса үлкен емес, төртбұрышты бекініс орны. Қабырғалардың ұзындықтары 44×45×45 м құрайды. Жардың маңындағы оңтүстік-батыс қабырғада, бір-бірін қалқалап тұрған қабырғалардан пайда болған, бекініске кірер қақпасы бар. Қабырғалар қазіргі қалыңдықтары 5-6 м, биіктіктері 1,2-1,5 м, жоғарғы жағынан жалпағына қаланған қаланды іздері байқалатын, тас пен топырақ аралас үйінді ретінде көрінеді. Қабырға құрылымында 2 қатар, жалаң тас қаландыдан тұрады және ортасындағы қуысты топырақ пен тас араластырып нығыздалған.
Қаландының ені 1,3-1,5 м, сақталған биіктігі 1,3 м шамасында. Кіші бекіністің шығыс бұрышы мен үлкен бекіністің оңтүстік бұрыш жағы бір бірінен аса үлкен емес 7 тас үйігімен және ені 2 м, ұзындығы 8 м топырақ үйіндімен доға тәрізді болып келіп түйіскен. Бұл қабырға қалдықтары өз заманында 2 бекіністі бір-бірімен жалғап тұрып, кейінгі уақытта малды суға түсіретін тоған шұқыр қабырғасын бекітуге тасып алынған. Қалашық маңында арнайы шарықта жасалған XIV-XV ғасырларға жататын қызыл, қыш құмыралардың ұсақ сынықтары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Қожабат

**Қожабат** () — қала, Өзбекстанның Әндіжан облысы Қожабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы 12 831 адам (1989).

## Сипаттама
Қожабат қаласы Ферғана алқабының шығысында және Әндіжан облысының оңтүстігінде, Қырғызстанмен шамамен 10 шақырым жерде тау етегінде орналасқан. Қожабат А373 тас жолының бойында Әндіжан (25 шақырым жерде) мен Ош қаласының ортасында орналасқан. Қала Оңтүстік Ферғана және Шахрихансай суару каналдарына жақын орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қожабат — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 134-ші орында (Өзбекстан), облыста 13-ші орында (Әндіжан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 22772 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Бұлақбасы (6 км), Жалаңқұдық (8 км), Оңтүстік Аламысық (10 км), Әндіжан (17 км), Қорғантөбе (18 км), Айым (22 км), Ош (26 км, Қырғызстан), Қарасу (26 км, Қырғызстан), Мархамат (26 км), Карасу (27 км), Дардак (27 км), Асака (28 км), Пахтабат (29 км), Палванташ (30 км), Құйғанжар (30 км), Сұлтанабат (36 км), Ханабад (37 км), Пайтұғ (37 км), Қошқарата (41 км, Қырғызстан).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қожабаттың кәсіпорындары тігін және трикотаж фабрикаларымен ұсынылған. Қалада жібек және тоқыма өнеркәсібі, тігін өндірісі де дамыған.

## Дереккөздер

Санат:Әндіжан облысы қалалары
Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|150px|Күміс 100 теңге
**[[Баскетбол]] жарыстары [[Олимпиада ойындары]]нда** 1936 жылдан бастап үздіксіз ұйымдастырылады.

2020 жылы Ойындарда баскетбол 3x3 ықшам нұсқасы таныстырылды.

## Тарихы
Баскебол ойыны 1891 жылы пайда болды. Ал оны халықаралық деңгейде ұйымдастыратын федерация 1932 жылы құрылды.

Ойындардың бағдарламасына енгенге дейін баскетбол 1904 және 1924 жылдары көрсетілімді түрде ойнатылды.

Медальдардың табыстауымен ұйымдастырылатын матчтар 1936 жылдан бастап өткізілетін болды. Бірінші ресми Олимпиадалық турнир ашық алаңда, теннис корттарында өткізілді.

Әйелдер арасындағы жарыстар бағдарламаға 1976 жылы енген.

1989 жылы FIBA Олимпиадалық турнирлерге кәсіпқой баскетболшылардың қатысуын мақұлдады. 1992 жылы Ойындарға алғаш рет NBA ойыншылары қатыса алды.

## Медальдар санағы
### Ерлер

### Әйелдер

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Олимпиада ойындарындағы баскетбол 3x3
* Баскетболдан әлем чемпионаты

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Шаһрихан

**Шаһрихан** () — қала, Өзбекстанның Әндіжан облысы Шахрихан ауданының орталығы. Халқы: 100,5 мың адам (2024).

## Сипаттама
1970 жылға дейін Сталино елді мекені деп аталды, кейін Московский деп өзгертілді. Ол 1939 жылы Үлкен Ферғана каналының құрылысында жұмыс істейтіндер үшін жұмысшылар поселкесі ретінде пайда болды. Уақыт өте келе қоныс ұлғайып, дамыды. 1970 жылы қарашада оған қала мәртебесі берілді және оның қазіргі атауы Шахрихан болды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шаһрихан – шағын қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 27-орында, облыста (Әндіжан облысы) 2-орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6115 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Боз (12 км), Асака (16 км), Қуа (20 км), Палванташ (22 км), Хаккулабад (23 км), Әндіжан (25 км), Пайтұғ (25 км), Құйғанжар (26 км), Балықшы (28 км), Жазжауан (29 км), Мархамат (32 км), Ташлақ (33 км), Бұлақбасы (37 км), Марғылан (38 км), Сарытас (39 км, Қырғызстан), Үйші (39 км), Қожабат (42 км), Пахтабат (43 км), Ферғана (44 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала экономикасының негізін автокөліктерге арналған май сүзгілерін шығару, мақта тазарту, мақта және жібек мата зауыттары, трикотаж фабрикасы, иірілген жібек және табиғи иірілген жіп өндірісі, май және сүт зауыты сияқты бірнеше кәсіпорын құрайды. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіріп, қала тұрғындарын қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы ұйымдары бар. Стадион мен тарихи-өлкетану мұражайы, балабақшалар, мектептер, авиациялық техникум бар.

## Дереккөздер

Санат:Әндіжан облысы қалалары
Элио (мультфильм)

**Элио** — Дисней және Пиксар бірлесіп шығарған мультфильм. Бұл олардың 29-туындысы болды.

Элио Солис есімді бас кейіпкер жерден келімсектердің әлеміне түскісі келеді. Бір күні радиохабар арқылы ол контакт орнатады, кейін оны келімсектер алып кетеді. Бірақ ол жақта Элио зұлым киборгыге тап болады. Ол жаңа әлемді құтқару үшін барын салады.

Мультфильм 2025 жылдың 20 мауысымында шықты. Оны шығаруға 150 милион доллар жұмсалды.

## Сайт
* Мультфильмнің сайтысы

Санат:Walt Disney мультфильмдері
Санат:2025 жылғы фильмдер
Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:Келімсектер туралы мультфильмдер
Нысана көздеуден Азия чемпионаты

**Нысану көздеуден Азия чемпионаты** () — Азия нысану көздеуден конфедерациямен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1967 жылдан бастап өткізіледі.Винтовка 25м, тапанша 50м, винтовка 300м, мылтық, Жүгіру нысанаға ату

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны (2007-2023)

## Сыртқы сілтемелер

*International Shooting Federation
*Asian Shooting Confederation
*Asian Clay Shooting Website

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Нысану көздеу
Нысана көздеуден әлем чемпионаты

**Нысану көздеуден әлем чемпионаты** () — Халықаралық нысану көздеуден спорт федерациямен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1897 жылдан бастап өткізіледі.Винтовка 25м, тапанша 50м, винтовка 300м, мылтық, Жүгіру нысанаға ату.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*ISSF Results Overview 
*World Championships archive results (1929–2003) at Sport-komplett.de

Санат:Әлем чемпионаттары
Санат:Нысану көздеу
Тау шаңғысы спортынан Еуропа кубогы

**Тау шаңғысы спортынан Еуропа кубогы** — Халықаралық шаңғы спорты федерациясымен (, , *FIS*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* FIS official site

Санат:Әлем чемпионаттары
Санат:Тау шаңғы
Көккүмбет кесенесі

**Көккүмбет кесенесі** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XI-XII ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Тұщықұдық ауылынан 7 км шығыс бағытта орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіш "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі "Ескерткіштер жиынтығын" жасау археология  экспедициясымен 2008 жылы зерттелген.
Кесене дөң үстінде. Құрлысының негізгі көлемі 8,5×15 м, қабырғасының сақталған биіктігі - 5,3 м. Кесене - еңселі келген порталды 2 бөлмелі құрылыс. Қабырға қаландысы ірі көлемді әкті тақта тастан арасына лай балшық салып іргетассыз тұрғызылған. Қасбеттік қаландысы тегіс етіп өңделген және ескі сылақ іздері сақталған. Кесененің басты қасбетіндегі кірер қуысы сырт қарағанда терең ойысты, жебеге ұқсас арка түрінде жасалып П-әрпі тәріздес белдеулермен безендірілген. Оны қасбет бөлігіндегі қалған қаластыру қирандысының өзі де куәлендіреді. Бір сызық бойында орналасқан текше тәріздес бөлме құрылысының төбесі күмбезделіп, төменгі жағы төрбұрышты құрылыстың сегізқырлы күмбез түбі барабанның кесек қаландысына өткен жерінің қалдығы да сақталған. Құрылыстың төменгі жағы иіреленген өрнек пішінді гипсты құймамен безендірілген. Ол ортағасырлық Орталық Азия, оның ішінде Үргеніш құрылыстарының гипсты сталактиттеріне тән.
Құрылыстың төрт қабырғасында да ойыс шұнқырлар бар. Ішкі қабырғаға сылақ жағылып, үстінен әктелген. Бөлменің төменгі жағын, арка жиегімен жүргізген жолақ белдеумен безендірілген. Еденін кесекпен қалап, үстінен иленген лай балшықпен сылап отырып жағып шыққан.
Екінші кіші бөлмеде ұзынша, сатылы қабіртасты құрылыс орнатылған. Төргі қабырғада сатысы бар ойыс жасалған. Қасбетінде және ішкі көрінісінде көптеген суреттер салынған, олардың ішінде, жылқы, алақан, сонымен қатар, тағы да басқа тақырыптағы суреттер де кезігеді.
Жүргізілген тазалау жұмыстар барысында 2005 жылы тас тақта тастардан басқа, күйдірілген кесектерден (көлемі 19×20;22×22, 24×25см, қалындығы 5-9 см) көгілдір түске боялған көптеген тақта тас сынықтары табылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Олимпиада ойындарындағы баскетбол 3x3

right|150px|border|Баскетбол 3x3
**[[Баскетбол 3x3]]** алғаш рет **[[Олимпиада ойындары]]нда** 2021 жылы таныстырылды.

Баскетбол алаңының жартысында ойналатын бұл ойынның ережелері стритболға өте жақын келеді.

## Медальдар санағы
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
### Ерлер

### Әйелдер

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Олимпиада ойындарындағы баскетбол

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|160px|Джеймс Нейсмит
1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Берлинде 7–14 тамыз аралығында өткізілді. Турнирге барлығы 23 құрама жолдама алған, бірақ екі команда жарыс алаңына келмеді.

Бұл Олимпиада ойындарындағы алғашқы ресми баскетбол турнирі болып есептеледі. Медальдарды спортшыларға баскетбол ойынын ойлап тапқан Джеймс Нейсмиттің өзі табыстаған.

## Медалистер

Мұнда кем дегенде бір ойын ойнаған спортшылардың есімдері берілген. Резервте болған ойыншылар көрсетілмеген.

## Регламент
Бірінші раундтың жоспарында 11 матч болған. Барлық жеңімпаздар әрі қарай өтеді, ал жеңілгендер қайтадан ойнап, олардың жартысы ғана өтуге тиіс болған. Филиппин құрамасы жұбы болмаған соң автоматты түрде өтті; АҚШ пен Чехословакияға техникалық жеңіс берілді, себебі сәйкесінше Испания мен Мажарстан жарыстарға келмеді.

Екінші раундта 9 матч болған, онда да жеңілгендер арасында қосымша ойындар ұйымдастырылды. Үшінші раундтан бастап плей-офф басталды. Барлығы 6 матч ойналды, ал АҚШ пен Перу автоматты түрде ширекфиналға өтті. (Алайда Перу құрамасы футболдағы жағдайға наразы болып, ширекфинал ойынына келмеді. Польша автоматты түрде жартыфиналға өтті)

## Плей-офф нәтижелері
### Үшінші раунд

----

----

----

----

----

АҚШ және Перу ойынсыз әрі қарай өтті.
### Ширекфинал

----

----

----

### Жартыфинал

----

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын / Финал

Финал жаңбырлы күні ашық алаңда өткізілгендіктен, спортшылар доппен қатты ойнай алмады да, басқа ойындармен салыстырғанда аз ұпай жинады.
## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1936 жылғы баскетбол
1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|АҚШ пен Аргентинаның ойыны
1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Лондонда 30 шілде мен 13 тамыз аралығында өткізілді. Оған барлығы 23 құрама қатысқан. Бұл Олимпиада ойындарындағы екінші ресми баскетбол турнирі болды.

## Медалистер

Мұнда кем дегенде бір ойын ойнаған спортшылардың есімдері берілген. Резервте болған ойыншылар көрсетілмеген.

## Регламент
Құрамалар төрт топқа бөлінді: үшеуінде алты командадан және біреуінде бес команда болды. Әр топта барлық жұптық ойындар ойналды, яғни 15 ойыннан өтті, соңғы топта — 10 ойын. Әр топтан екі үздік команда ширекфиналға жолдама алды, қалғандары квалификациялық раундқа өтті.

Ширекфиналда сегіз құраманың үздік төртеуі жартыфиналға өтіп, қалғандары 5–8 орындар үшін таласын жалғастырды. Квалификациялық раундта басқа құрамалар одан кейінгі орындар үшін жарысқан болатын.

## Топтық кезең

## Шешуші ойындар
### 15-орынға ойын

### 13-орынға ойын

### 11-орынға ойын

### 9-орынға ойын

### 7-орынға ойын

### 5-орынға ойын

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1948 жылғы баскетбол
Джозеф Куинн

**Джозеф Куинн** (1994 жылы 26 қаңтарда дүниеге келген) — британдық актер, Оғаш дүниелер телехикаясындағы Эдди Мунсон рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Джозеф Оңтүстік Лондонда өсті. Оның ата-анасы ажырасқан. Ол отбасындағы жалғыз бала.

Бала кезінен театрға қызығады. 2007 жылдан 2012 жылға дейін ол Emanuel мектебінде, содан кейін Лондон музыкалық және драмалық өнер академиясының (LAMDA) театр мектебінде оқыды, 2015 жылы бітірді.

Джозеф Куинн «Диккенсиана» телехикаясында Артур Хавишам, 2017 жылы «Говардс-Энд» төрт бөлімді сериясында Леонард Баст  рөлдерін сомдады. Сол жылы актер «Тақтар ойыны» сериалында Старк үйінің сарбазының рөлін сомдады.

2019 жылы ол британдық телехикаяда «Ұлы Екатерина» Павел рөлін сомдады.

2022 жылы ол Оғаш дүниелер телехикаясының төртінші маусымында Эдди Мансон рөлін сомдады, содан кейін ол Сатурн сыйлығына (екінші пландағы үздік актер) номинациясын алды.

2025 жылдың жазында шыққан «Фантастикалық төрттік: алғашқы қадамдар» фильмінде Адам-факел рөлін ойнайды.

## Дереккөздер
Уәбкент

**Уәбкент** () — Өзбекстанның Бұхара облысындағы қала және Уәбкент ауданының әкімшілік орталығы. Ол 1196–1198 жылдары Ала ад-Дин Текиш тұсында салынған мұнарасымен танымал. Халқы 16 600 адам.

## Сипаттама
Уәбкент Бұхараны Самарқанд және Ташкентпен байланыстыратын тас жолдың бойында орналасқан. Уәбкент қаласының орталығында Зеравшан өзенінің бір саласы Вабкент өзені кесіп өтеді. Ең жақын теміржол вокзалы Бұхарадан 28 шақырым жерде.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Уәбкент – шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 117-ші орында (Өзбекстан), облыста 8-ші орында (Бұхара облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19960 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шафырқан (11 км), Ромитан (15 км), Ғыждуан (16 км), Галаасия (18 км), Қызылтөбе (27 км), Бұхара (28 км), Қаған (33 км), Жондор (42 км), Канимех (60 км), Қарауылбазар (62 км), Тыныштық (69 км), Зафарабат (70 км), Науаи (73 км), Қарман (73 км), Қаракөл (80 км), Алат (90 км), Мүбарак (100 км), Ғазған (104 км), Түрікменабат (130 км, Түрікменстан).

## Тарихы
Уәбкент Арабтардың Орталық Азияға жорықтарына дейін құрылған деп саналады. Оны Бұхара тарихшысы Әбу Бәкір Мұхаммед ибн Джафар Наршахи X ғасырда айтқан. XIV ғасырдағы құжаттарда Вабкент Вабкана деп аталады. XVI ғасырдан бастап Вабкент екі атаумен танымал болды — Уәбкент және Камат.

Уәбкентте медресе, монша, собор мешіті, Ескі Уәбкент, Уәбкент бекінісі сияқты бүгінгі күнге дейін сақталмаған көне тарихи ескерткіштер бар. Уәбкентте 1196-1198 жылдары салынған мұнара бар. Тимуридтер мен Шейбанидтер дәуірінде мұнда теңге сарайы жұмыс істеген.

## Инфрақұрылымы
Қалада ауылшаруашылық кәсіптік колледжі, орта мектептер, стадиондар, дәріханалар, емдеу мекемелері, тұрмыстық қызмет көрсету және қоғамдық тамақтану орындары, наубайхана, өнеркәсіптік және балалар тауарлары дүкені, базар, кітапхана, мәдениет үйі, қонақ үй, кинотеатрлар, байланыс бөлімі бар.
Қалада аудандық ұйымдар, мақта зауыты, қолөнер және өнер шеберханасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Бұхара облысы қалалары
Тимур Сламжанұлы Сұлтанғазиев

**Тимур Сламжанұлы Сұлтанғазиев** (25 маусым 1982, Алматы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер және денсаулық сақтау органдарының қызметкері. 2022 жылдан бастап Денсаулық сақтау министрінің бірінші орынбасары.

## Өмірбаяны
1982 жылы 25 маусымда Алматыда дүниеге келді.

Еңбек жолын 2010 жылы наурызда «Республикалық шұғыл медициналық жәрдемнің ғылыми орталығының» маманы болып бастады.

2010—2013 жылдары Ұлттық медициналық холдингінің менеджері, департамент директоры;

2013—2014 жылдары Медициналық технологиялар және ақпараттық жүйелер орталығының Президенті;

2014—2016 жылдары «Медикер» ЖШС бас директорының бірінші орынбасары;

2016 жылғы ақпан—тамыз айларында Республикалық денсаулық сақтау орталығы бас директорының орынбасары болды.

2016 жылғы тамыздан бастап Сұлтанғазиевтің еңбек жолы Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігінде жалғасты.

2016—2017 жылдары Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігіМедициналық қызметтерді стандарттау департаментінің директоры болса, 2017—2018 жылдары Жобаларды басқару департаментінің директоры болды.

2018 жылы Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бұйрығымен Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Денсаулық сақтау басқармасының басшысы болып тағайындалды.

2020 жылғы сәуірде Қазақстан Денсаулық сақтау министрінің бұйрығымен Денсаулық сақтау министрлігі Тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Үкіметтің № 596 бұйрығымен қыркүйекте аталған комитет 2 комитетке бөлініп, Сұлтанғазиев лауазымынан кетті.

2021 жылғы желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің жұмыспен қамту және денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылғы шілдеде Қазақстан Президенті сол кездегі Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасарларын тым көп деп есептеп, оған орынбасарын қысқартуды талап етті. Нәтижесінде Сұлтанғазиев және тағы бір орынбасар қызметінен кетті.

3 айдан кейін Үкімет қаулысымен Денсаулық сақтау министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

## Білімі
2006 жылы Қазақ ұлттық медицина университетін «дәрігер» мамандығы бойынша тәмамдады. 

2009 жылы Болашақ стипендиясымен АҚШ-тағы Тулейн университетінің магистратурасын «денсаулық сақтау жүйесінің менеджері» мамандығы бойынша тәмамдады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан вице-министрлері
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Әйелдер арасындағы УЕФА Чемпиондар Лигасы

**Әйелдер арасындағы УЕФА Чемпиондар Лигасы** () — УЕФА-мен ұйымдастырылатын 2001 жылдан бері келе жатқан Еуропадағы ең таңдамалы әйелдер клубтардың арасындағы сайыс.

## Жеңімпаздары
### Клубтар бойынша

### Елдер бойынша

## Финалдар

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 

Санат:УЕФА клубтық турнирлері
Санат:Әйелдер арасындағы УЕФА Чемпиондар Лигасы
Санат:Футбол кубоктары
1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|Қола медальдар үшін ойын
150px|нобай|Финал: АҚШ жіне КСРО құрамалары
1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Хельсинкиде 13 шілде мен 2 тамыз аралығында өткізілді. Оған барлығы 23 құрама қатысқан. Бұл Олимпиада ойындарындағы үшінші ресми баскетбол турнирі болды.

## Медалистер

Мұнда кем дегенде бір ойын ойнаған спортшылардың есімдері берілген. Резервте болған ойыншылар көрсетілмеген.

## Регламент
Құрамалар төрт топқа бөлінді, әрқайсында төрт командадан болды. Ширекфиналға олардың жартысы ғана өте алды.

Ширекфиналда тағы төрт-төртке бөлінген екі топ құрылды. Әр топтан екі құрама жартыфиналға жолдама алды, қалғандары квалификациялық раундқа өтті. Квалификациялық раундта және жартыфиналда соңғы жұптар белгілі болды.

## Топтық кезең

## Шешуші ойындар
### 7-орынға ойын

### 5-орынға ойын

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1952 жылғы баскетбол
1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|АҚШ және КСРО арасындағы финал. Сол жақта: Макмиллен және Хендерсонның соңғы деп ойлаған голдан кейінгі қуанышы. Оң жақта: Александр Белов турнирдің соңғы голын салуда.
1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Мюнхенде 27 тамыз бен 9 қыркүйек аралығында өткізілді. Оған барлығы 16 құрама қатысқан.

Өткен Олимпиадалардың бәрінде жеңімпаз болған АҚШ баскетбол құрамасы бұл жолы алғаш рет чемпиондық титулсыз қалды.

## Медалистер

## Топтық кезең

## Шешуші ойындар
### 15-орынға ойын

Терактіге байланысты Мысыр құрамасы Олимпиададан шықты. Баскетбол құрамасына техникалық жеңіліс тағылды.
### 13-орынға ойын

### 11-орынға ойын

### 9-орынға ойын

### 7-орынға ойын

### 5-орынға ойын

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

Финалдық ойында шешуші доп ең соңғы секундта соғылды. Оған дейін шот 49:50 америкалықтардың пайдасына болды. Ойынның аяқталуына шейін 3 секунд қалғанда кеңестік бапкер тайм-аут алды. Қызулы талқылаудан кейін Едешко Беловқа ұзын пас жіберіп, Белов соңғы гол салды.

Америкалық құрама ойынның нәтижесіне келіспей, медальдар табыстау салтанатына келмеді. Олар матчты қайта ойнатуды талап етті, бірақ комиссия бастапқы шешімді қолдады. Бұл АҚШ құрамасының Олимпиадалардағы алғашқы жеңілісі болды, бұған дейін өткізген 63 матчтың бәрін де олар жеңіспен аяқтаған еді.
## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1972 жылғы баскетбол
1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Монреальда 18–27 шілде аралығында өткізілді.

Олимпиадалық бағдарламаға алғаш рет әйелдер арасындағы баскетбол жарысы енген.

## Медалистер

## Ерлер турнирі
Осы Ойындарға барлығы 12 ерлер құрамасы қатысқан.

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Әйелдер турнирі
Ойындарға барлығы 6 әйелдер командасы қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1976 жылғы баскетбол
1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

[нобай|[Джорджия Доум спорт кешені]]
1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Атлантада 20 шілде мен 4 тамыз аралығында өткізілді.

## Медалистер

нобай|250px|Ерлер құрамалары
## Ерлер турнирі
Осы Ойындарға барлығы 12 ерлер командасы қатысқан.

## Әйелдер турнирі
нобай|250px|Әйелдер құрамалары
Ойындарға барлығы 12 әйелдер командасы қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1996 жылғы баскетбол
Газли

**Газли** () — Өзбекстанның Бұхара облысы Ромитан ауданындағы қала. Қызылқұмның оңтүстік бөлігінде, Бұхарадан солтүстік-батысқа қарай 85 км жерде орналасқан. Газли қаласының халқы 12 268 адамды құрайды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Газли - шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 139-шы орында (Өзбекстан), облыста 11-ші орында (Бұхара облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23289 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық*: Жондор (75 км), Қаракөл (76 км), Ромитан (82 км), Сейді (85 км, Түрікменстан), Алат (85 км), Галаасия (89 км).

## Тарихы
Қаланың негізі 1958 жылы ірі газ кен орнын игеру кезінде қаланды. 1976 жылы қатты жер сілкінісінен қирап, 1977 жылы қайта салынды, сол кезде қала мәртебесін алды.

## Инфрақұрылымы
Қала маңында үлкен табиғи газ кен орны бар, оның қоры шамамен 500 миллиард м³ деп бағаланады. Қалада «Бұхаранафтогаз» бірлестіктері, орта мектеп, кинотеатр бар. Қала арқылы Бұхара-Үргеніш тас жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Бұхара облысы қалалары
2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|
2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы Афинада 15–28 тамыз аралығында өткізілді.

Бірнеше NBA ойыншысы болған Аргентина баскетбол құрамасы жартыфиналда АҚШ құрамасын жеңіп, финалда алғашқы алтын медаліне қол жеткізді.

## Медалистер

нобай|250px|Ерлер құрамалары
## Ерлер турнирі
Осы Ойындарға барлығы 12 ерлер командасы қатысқан.
нобай|250px|Әйелдер құрамалары
## Әйелдер турнирі
Ойындарға барлығы 12 әйелдер командасы қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:2004 жылғы баскетбол
Aitu SuperApp

**Aitu SuperApp** (көбіне **Aitu**) — қазақстандық суперқосымша және мессенджер.

Бизнес үшін қолданылатын бұл қосымшаға жасанды интеллект те енгізілген. Aitu қосымшасы BTS Digital цифрлік экожүйесіне кіреді.

## Тарихы
Aitu қосымшасын қазақстандық BTS Digital цифрлық экожүйесінің құрамына кіретін Kazdream Technologies IT-холдингі әзірлеген.

2021 жылғы мамырдан бастап Aitu қосымшасында қолданушылар COVID-19 пандемиясы кезінде өзекті болған Ashyq қызметіне де қол жеткізе алды. Бұны Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі вице-министрі Әсет Тұрысов хабарлады. Сол жылғы шілдеде қосымшаға egov.kz электрондық үкімет қызметі де, соның ішінде түрлі мемлекеттік анықтамаларға қол жеткізу, қосылды.

Қазақстан халқы Aitu қосымшасы арқылы 2021 жылғы халық санағына қатыса алатын болды.

2025 жылғы тамызда Қазақстан үкіметінің ресми сайты Қазақстан мемлекеттік органдарының Aitu қосымшасына көшетінін хабарлады. Үкімет жанындағы президент Тоқаев басқаратын жасанды зият жайлы кеңес осы шешімді жасаған болатын. Шешім жасағанда үкімет қосымшаның «заманауилығы, қауіпсіздігі мен ыңғайына» назар аударды. Шешімді Тоқаевтың өзі де қолдады, тапсырма қылды.

## Қызметі
Қолданушылар Aitu SuperApp қосымшасын Google Play және App Store арқылы жүктей алады, қосымшада өздерін телефон нөмірі арқылы тіркей алады.

## Тағы қараңыз
* Aitube.kz

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша бағдарлама жасақтамасы
Санат:2021 жылы пайда болған бағдарлама жасақтамасы
Санат:Әлеуметтік желілер
2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

[нобай|[Сайтама Супер Арена]]
2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы 24 шілде мен 8 тамыз аралығында өткізілді.

Олимпиада бағдарламасында алғаш рет баскетбол 3x3 ықшам нұсқасы таныстырылды.

## Медалистер

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:2021 жылғы баскетбол
2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

[нобай|[O2 арена (Лондон)|Солтүстік Гринвич аренасы 1]]
[нобай|[Баскетбол Арена (Лондон)|Баскетболдық Олимпиадалық арена]]
2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы 28 шілде мен 12 тамыз аралығында өткізілді.

АҚШ баскетбол құрамасы ерлер арасында да, әйелдер арасында да өткен Олимпиадада жеңіп алған чемпиондық титулдарын қорғай алды.

## Медалистер

## Ерлер турнирі
Осы Ойындарға барлығы 12 ерлер командасы қатысқан.

## Әйелдер турнирі
Ойындарға барлығы 12 әйелдер командасы қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:2012 жылғы баскетбол
Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты

thumb|right|200px|Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенантының куәлігі (1941)
**Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты** () — 1935-1945 жылдардағы КСРО ІІХК және МҚХК басшылық құрамның арнайы атағы (ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлері мен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милиция қызметкерлерін қоспағанда). Бұл арнайы атақтан төмен — мемлекеттік қауіпсіздік лейтенанты, ал дәрежесі жағынан келесі атақ — мемлекеттік қауіпсіздік капитаны.

*Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты* арнайы атағы (1937-1943 ж. үлгідегі ілгектерде 2 тіктөртбұрыш болды), осы кезеңде шартты түрде ЖШҚӘ майор әскери атағына сәйкес келді, 1943 жылдан кейін — шартты түрде аға лейтенант әскери атағына сәйкес болды.

## Тарихы
Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты арнайы атағы 1935 жылғы 7 қазандағы КСРО ОАК № 20 және КСРО ХКК № 2256 қаулыларымен енгізілді, КСРО ІІХК 1935 жылғы 10 қазандағы № 319 бұйрығымен КСРО ІІХК МҚББ басшылық құрамы үшін жарияланды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1943 жылғы 9 ақпандағы ІІХК органдарының қызметкерлеріне жалпы әскери атақтарға ұқсас арнаулы атақтар енгізу туралы Жарлығымен *мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты* атағы орта басшылық құрамның арнаулы атақтары санатына ауыстырылып, шартты түрде ЖШҚӘ аға лейтенантының әскери атағына теңестірілді (бұған дейін бұл атақ ЖШҚӘ жоғарғы қолбасшылық құрамындағы — майор әскери атағына сәйкес келді).

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1945 жылғы 6 шілдедегі КСРО ІІХК және МҚХК қызметкерлеріне арналған жалпыәскери атақтарға ұқсас әскери атақтар енгізген Жарлығы, *мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты* атағын жойды.

## Тағы қараңыз
* КСРО ІІХК мен ІІМ қызметкерлерінің атақтары мен айырым белгілері

## Дереккөздер

Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері
Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік капитандары
Эбон Мосс-Бакрак

**Эбон Мосс-Бакрак** () — Marvel фильмдеріндегі Бен Гримм (Зат), «Жазалаушы » сериалындағы Дэвид Либерман, «Қыздардағы» Дези Харпер және «Аю» сериалындағы Ричи Джеримовичтің рөлдерімен танымал американдық сахна және кино актері. Соңғы рөлі үшін Екінші пландағы актер номинацияда екі «Эмми» сыйлығын алды.

## Өмірбаяны
Массачусетс штатының Амхерст қаласында Рене Мосс және Эрик Бакрак отбасында дүниеге келген . Ол Колумбия университетін бітірген.    Мосс-Бакрактың әкесі Германияда еврей-американдық отбасында дүниеге келген. 

Мосс-Бакрак украиналық фотограф Елена Емчукпен қарым-қатынаста, оның екі қызы бар. 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ телевидение актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Алфавит бойынша актерлер
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Тірі тұлғалар
Санат:1977 жылы туғандар
Санат:19 наурызда туғандар
Галаасия

**Галаасия** () — Өзбекстанның Бұхара облысындағы қала, Бұхара ауданының әкімшілік орталығы. Халық саны 17 306 адам.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Галаасия — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 113-ші орында (Өзбекстан), облыста 7-ші орында (Бұхара облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19524 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ромитан (9 км), Бұхара (10 км), Қаған (17 км), Уәбкент (18 км), Жондор (26 км), Шафырқан (29 км), Ғыждуан (33 км), Қызылтөбе (39 км), Қарауылбазар (49 км), Қаракөл (64 км), Алат (73 км), Канимех (75 км), Тыныштық (78 км), Науаи (83 км), Қарман (84 км), Зафарабат (88 км), Газли (89 км), Мүбарак (90 км), Түрікменабат (112 км, Түрікменстан), Мұғлан (132 км).

## Инфрақұрылымы
Мұнда ауыл шаруашылығы кәсіптік колледжі (450 орын), орта мектеп, кітапхана, мәдениет үйі, перзентхана, емхана, аудандық аурухана бар.

## Дереккөздер

Санат:Бұхара облысы қалалары
Джиу-джитсудан әлем чемпионаты

**Джиу-джитсу әлем чемпионаты** () Джиу-джитсу Халықаралық  федерациясы мен ұйымдастырылады.
Алғашқы чемпионат 1994 жылы өткізілді.

## Чемпионаттар тізімі

## Сыртқы сілтемелер

* Official Website Ju-Jitsu International Federation

Санат:Әлем чемпионаттары
Санат:Джиу-джитсу
Қайнар Күшек сұлтан мүрдеханасы

**Қайнар Күшек сұлтан мүрдеханасы** — Ескерткіш Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің солтүстік-шығыс бетінде орналасқан. Тарихшы, археолог Н.Б.Немцеваның Қожа Ахмет Ясауи кесенесі айналасында 1958 жылы жүргізген қазба жұмыстарының есебінде жер асты құрылысы жайлы айта келіп оның үстінде бір кездері кесенесі де болуы мүмкін деген болжам жасайды. Тарихта талай соғыста ерлігімен аты шыққан Қайнар Күшек сұлтан Тәуекел ханның Бұхараны қоршаған әскерінің алғы шебін басқарады. Осы соғыста (1598 ж.) Тәуекел хан ауыр жарақат алып Ташкентте қайтыс болады, ал Қайнар Күшек сұлтан шайқаста қаза табады. Қайнар Күшек сұлтан да әкесі Ондан сұлтан секілді Түркістанға жерленген. Әкесі Ондан сұлтанның Үлкен Ақсарай мен Кіші Ақсарай ортасындағы дәлізде жерленгенін де осы ғалым жазып кеткен. Бұл құрылыстың орналасуының өзі-ақ (Қазақ халқының игі-жақсылары жерленген Үлкен Ақсарайдың сыртқы қабырғасынан 5 м жерде) оның халқымыздың ең бір қадірлі де батыр ұлдарының бірі екендігін көрсетеді. Оның бас сүйегіндегі айбалтаның үшкір жағымен ұрған соққыдан түскен диаметрі 3 см тесік марқұмның өз ажалынан өлмегенін, соғыста, шайқаста қаза тапқанын көрсетеді.

Кесенесі болмаған, оның орнына төртқұлақ сағанасы болған, уақыт өте келе ол жойылып кеткенімен жер астындағы лахат-мүрдеханасы сақталған. Бұл құрылысты 1954-1958 жж. архитектор Н.Усманходжаев пен археолог Н.Б.Немцева аршып зерттеген, 1997 ж. Түркістан археологиялық экспедициясының (Е.Ә.Смағұлов) археологы М.Қ.Тұяқбаев толық аршып қайта зерттеп шыққан. 2020 жылы «Қазқайтажаңғырту» мекемесінің тапсырысымен «Әзірет Сұлтан» музей-қорығының мамандары қайта аршып, тұмшалау жұмыстарын жүргізді. Алдын-ала Республикалық тізімге енгізілген.

## Дереккөздер
1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|180px|Югославия мен Италия ойыны
1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы 20–30 шілде аралығында өткізілді.

Бойкотқа байланысты медальдарға негізгі үміткер болып саналған АҚШ баскетбол құрамасы және кейбір басқа да құрамалар Мәскеудегі жарыстарға қатыспады.

## Медалистер

## Ерлер турнирі
### Топтық кезең

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Әйелдер турнирі
Ойындарға барлығы 6 әйелдер командасы қатысқан. Олар топтық ойындарды бітіргеннен кейін, алға шыққан екі команда алтын медаль үшін ойнады, ал одан кейінгі жұп қолаға бақ сынасты.

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1980 жылғы баскетбол
Тау шаңғысы спортынан әлем кубогы

**Тау шаңғысы спортынан әлем кубогы** — Халықаралық шаңғы спорты федерациясымен (, , *FIS*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар

## Сыртқы сілтемелер

*FisAlpine.com FIS Alpine World Cup – Official website
*SkiWorldCup.org – History of the World Cup – by Serge Lang (see also ISHA: History of the World Cup)
*FIS-ski.com – official results for FIS alpine World Cup events
*Ski-db.com – World Cup results database
*Alpine Canada Alpin/Canadian Alpine Ski Team
*U.S. Ski and Snowboard Association
*U.S. Ski Team
*Podium places in the World Cup Women TOP 150
*Podium places in the World Cup Men TOP 150

Санат:Әлем кубогы
Санат:Тау шаңғы
Алат

**Алат** () — Өзбекстанның Бұхара облысындағы Алат ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. 2025 жылғы тамыздағы жағдай бойынша Алат қаласының тұрғындарының саны 13 200 адамды құрайды.

## Этимологиясы
Атаудың этимологиясы түркілердің Алат немесе Ала-ат тайпаларына барып тіреледі, араб және парсы тілдерінде халаж, қытай тілінде «Бома, хела және хелоγ» деп аударылады. Бұл «ала ат» деп аударылады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Алат — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 111-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Бұхара облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19077 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Қаракөл (10 км), Түрікменабат (40 км, Түрікменстан), Жондор (48 км), Бұхара (67 км), Қаған (72 км), Галаасия (73 км), Ромитан (75 км), Сейді (76 км, Түрікменстан), Қарауылбазар (84 км), Газли (85 км), Уәбкент (90 км), Шафырқан (97 км), Ғыждуан (106 км).

## Инфрақұрылымы
Қалада «Олоттекс» бірлескен кәсіпорны, асфальт, кірпіш, консерві зауыттары, Әму-Бұхара каналының басшылығы, байланыс бөлімі, музыка мектебі, ауылшаруашылық кәсіптік лицейі, кітапхана, балалар кітапханасы, мұражай, мәдениет үйі, орталық аурухана және басқа емдеу мекемелері, сонымен қатар сауда, мәдениет және тұрмыстық қызмет көрсету пункттері бар.

## Дереккөздер

Санат:Бұхара облысы қалалары
1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол

нобай|180px|Жартыфиналдағы АҚШ пен КСРО ойыны
1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында баскетбол сайысы 17–30 қыркүйек аралығында өткізілді.

КСРО баскетбол құрамасы бұл Ойындарда екінші рет чемпиондық титулға қол жеткізді.

## Медалистер

## Ерлер турнирі
### Топтық кезең

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Әйелдер турнирі
### Топтық кезең

### Қола медальдар үшін ойын

### Алтын медальдар үшін ойын

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы баскетбол
Санат:1988 жылғы баскетбол
Сноубордтан әлем кубогы

**Сноубордтан әлем кубогы**  — Халықаралық шаңғы спорт федерациясымен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Parallel slalom (1994-2025)
### Жалпы медальдар саны

## Parallel giant slalom (1994-2025)
### Жалпы медальдар саны

## Half-pipe (1994-2025)
### Жалпы медальдар саны

## Big Air (2001-2025)
### Жалпы медальдар саны

## Slope style (2011-2025)
### Жалпы медальдар саны

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*
*Statistics& Men, Women
*Snowboard at *FIS-Ski.com*
*Podium places in the World Cup Women
*Podium places in the World Cup Men
*Podium places in the World Cup Women / Disciplines
*Podium places in the World Cup Men / Disciplines

Санат:Сноубордтан әлем кубогы
Санат:Сноуборд