Украинадағы наразылықтар (2025)

**Украинадағы наразылықтар** ( (2025)) — Украинадағы наразылық акциялары 2025 жылғы 22 шілдеде басталды. Бұл акциялар №12414 заң жобасына қол қойылғаннан кейін өршіді. Аталған заң жобасы 2015 жылы құрылған негізгі сыбайлас жемқорлыққа қарсы институттар — Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) және Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) тәуелсіздігін іс жүзінде жояды және оларды Бас прокуратураның қарамағына өткізеді. Бұл оқиғалар 2022 жылы Ресейдің Украинаға кең ауқымды басып кіруінен кейінгі ең ірі азаматтық бағынбау әрекеттері болып саналады.

Наразылықтар Украина Жоғарғы Радасының заң жобасын қабылдауынан, кейіннен Украина президенті Владимир Зеленскийдің НАБУ мен САП-тың автономиясын іс жүзінде шектейтін заңға қол қоюынан туындады. НАБУ мен САП-тың тәуелсіз мәртебесінен айырылуына қарсы наразылықтар — Ресейдің кең ауқымды басып кіруі басталғаннан бергі президент Зеленскийге бағытталған алғашқы ірі наразылықтар болды. 2025 жылғы 30 шілдедегі жағдай бойынша жаппай наразылық акциялары тіркелмеген.

## Заң жобасы
№12414 заң жобасы Украина Жоғарғы Радасында алғашқы оқылымда әскери жағдай кезінде хабар-ошарсыз кеткендерді іздеуді жеңілдететін заң жобасы ретінде қабылданған. 2025 жылғы 22 шілдеде сағат 8:40-та Украина Жоғарғы Радасының құқық қорғау қызметі мәселелері жөніндегі комитетінің кейбір мүшелері кенеттен жоспардан тыс отырыс бастады, оның барысында заң жобасына НАБУ мен САП-ты тәуелсіз мәртебесінен айырып, оларды Бас прокурор кеңсесіне бағындыру туралы өзгерістер енгізілді. Бас прокуратура НАБУ істеріне қол жеткізу мүмкіндігін алады, НАБУ детективтеріне міндетті жазбаша нұсқаулар беруге, қорғау тарабының талабымен тергеуді тоқтатуға, тергеу бағыты жөніндегі дауларды өз бетінше шешуге, кез келген істердің материалдарын талап етуге және оларды басқаға тапсыруға құқылы болады. Комитет төрағасы Сергей Ионушас отырысқа қатыспаған, өйткені сол уақытта іссапарда болған. Оның бірінші орынбасары Андрей Осадчук пен қылмыстық заңнама және қылмысқа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі профильдік кіші комитеттің басшысы Александр Бакумов та отырысты жіберіп алған. Отырыста комитет төрағасының міндетін президенттік партия депутаты Максим Павлюк атқарған, бұған дейін лотереядан 6 рет ұтып, 1,9 миллион гривен кіріс ретінде жариялаған.

Заң жобасы сол күні Украина Жоғарғы Радасында өз регламентін бұза отырып, екінші оқылымда 263 депутаттың «қолдауымен» мақұлданды. 13 депутат «қарсы» дауыс берді, тағы 13-і қалыс қалды. Кейін бұл заң жобасына президент Зеленский қол қойды.

Заң жобасын сынға алғандар НАБУ мен САП-тың тәуелсіз мәртебесін жою үкіметке сыбайлас жемқорлық істеріне араласуға мүмкіндік береді және Зеленскийдің бұл органдар үстінен билігін күшейтеді деп есептейді. Бұл заң жобасы демократияны және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті қолдауға бағытталған он жылдан астам уақыт бойғы шараларға, әсіресе Еуромайдан жеңісінен кейінгі саясатқа қайшы келеді.

## Тарихы
2025 жылғы 22 шілдеде Украина президенті Владимир Зеленский Украина Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро және Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратураның өкілеттіктерін қысқарту туралы, Украина парламенті бұған дейін қабылдаған заңға қол қойды.

Наразылыққа шыққандар Киев, Львов, Днепр, Одесса, Харьков және Украинадағы басқа қалаларда Жоғарғы Рада қабылдаған №12414 заң жобасына вето қоюды және Зеленский қол қойған №4555 заңын жоюды талап етті. Шерулер шектеулерге, соның ішінде коменданттық сағатқа қарамастан өтті.

2025 жылғы 24 шілдеде Украина Жоғарғы Радасының түрлі фракцияларынан 48 депутат НАБУ мен САП-тың тәуелсіздігін қалпына келтіруге бағытталған заң жобасын тіркеді.

2025 жылғы 31 шілдеде осы құрылымдардың тәуелсіздігін қайтаратын №13533 заңы қабылданды.

## Реакция

### Украина
Украина президенті Владимир Зеленский сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүйенің тиімділігін сынға алып, кейде жемқорлық істерінің тоқтап қалатынын айтты. Зеленскийдің пікірінше, НАБУ мен САП-та «тазартылуы тиіс» ресейлік ықпал бар.

НАБУ өз кезегінде заңдағы өзгерістер «НАБУ мен САП-тың тәуелсіздігін жоюға және олардың жұмысын іс жүзінде бас прокурорға бағындыруға әкеледі» деп мәлімдеді.

### Әлемдік қауымдастық
Еуропалық комиссияның ресми өкілі Гийом Мерсье Еуропалық одақ Украинадағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы институттарға қатысты соңғы әрекеттеріне алаңдаулы екенін мәлімдеді. ЕО-ның кеңею мәселелері жөніндегі комиссары Марта Кос заң жобасының қабылдануын сынға алып, НАБУ мен САП Украинасының Еуропалық одаққа интеграциясы үшін маңызды екенін атап өтті.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Украинадағы наразылықтар
Санат:Украинадағы жемқорлық