open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қызылтаспа

**Қызылтаспа**, Құстаран () – тарандар тұқымдасына жататын сабақтары жайылыңқы, 30 см-ге дейінгі биіктікте өсетін жапырақтары сопақтау, немесе қияқ тәрізді бір жылдық шөп тектес өсімдік. Гүлшоғыры ірілеу, ұзындау, ұшы үшкірлеу келеді. Маусым айынан бастап бүкіл жаз бойы гүлдеп тұрады. Көпшілігі тамыз айының екінші жартысында пісіп жетіледі, гүлдері жасыл түсті. Қазақстанның барлық жеріне кең тараған.

## Химиялық құрамы
Қызылтаспа гүлдеген шағында 8,9 пайыз күлдер, 4,4 пайыз протеин, 2,8 пайыз май, 5,3 пайыз клетчаткалар, 4,4 пайыз азотсыз заттар, илік заттар, шайырлар, балауыз қанты, авикулярин глюкозиды, флавондар, 8 мг пайыздай каротин, 120 мг пайыз С витамині, К витамині, аздаған эфир майы кездеседі. Тамырында оксиантрахинондар бар.

## Қолданылуы
Дәрі жасау үшін медицинада оның жер үстіндегі бөлігін пайдаланады. Ғылыми медицинаның акушерлік-гинекологиялық тәжірибесінде қызылтаспа препараты әртүрлі жағдайларға байланысты жатырдан аққан қанды тоқтатып, оның қайталан анатомиялық жағынан бастапқы қалпына келуі үшін қызмет атқарады. Экспериментті деректерге қарағанда бұл өсімдіктің шөбінен алынған препараттар қан тамырының қабілетін арттырып қысымын төмендетеді, демалыс қозғалыстарының амплитудасы мен өкпенің желдену көлемін арттырады, жатыр бұлшық етінің тонусын көтереді. Препаратта флавонол глюкозидінің біраз мөлшерде кездесетіндігіне байланысты (диурезді) несеп бөлуді жақсартады. Халық медицинасында қызылтаспаны бүйрек, бауыр, қарын қатары, іш өту қуықтың ескілікті қатарымен жарақатына пайдаланады. Сондай-ақ оны организмде заттар алмасуы бұзылғанда, өкпе туберкулезімен, бүйрек-тас ауруларымен, нефрит, нефроз,пиэлит, циститпен сырқаттанған жағдайда да жиі қолданады. Ал артериосклероз ауруымен ауырғандар қызылтаспаға уқырықбуынды, арыстан құйрықты, гүлшетенді, ошағанды қосып пайдаланады. Қызылтаспамен қуық қатарының ескірген түрін де емдемейді. Кейбір дәрігерлер қызылтаспаның гипрохромдық анемия мен өкпе туберкулезін емдеудегі терапевтік тиімділігіне қатты ден қояды. Шығыс медицинасында қызылтаспа ыстықты төмендететін, несеп жүргізетін, қабынуларға қарсы қолданылатын, глист құрттарын шығаратын және нерві әлсірегенде, аурудан және кәріліктен әлсіздегенде тонус көтеретін дәрі ретінде қолданады. Сол сияқты терінің кейбір ауруларына жағатын май ретінде де пайдаланылады. Тропикалық безгекпен ауырғандар қызылтаспа шөбінен жасалған қайнатындыны ішеді. Қызылтаспа шөбін ыстық суға бөктіріп геморрой түйіндеріне, қабынған тік ішекке жапсырып басады. Көне заман фармакологтары бұл шөпті жараны жақсы жазатын дәрі қатарында санаған. Олар: "Қандай да болсын жараны жазып, қан ағысын баяулатады, тіпті қан ағысын әсіресе қан қақыртуды тоқтатады. Іш өткенде де нәтижелі емдейді" - деп жазады.

## Дереккөздер

Санат:Таран тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Жемдік өсімдіктер
Санат:Шөптер
Санат:Космополит өсімдіктер
Санат:Еуропа флорасы
Санат:Species Plantarum кітабында алғаш сипатталған өсімдіктер
Санат:Отандық өсімдіктер
Дэвид Боуи

**Дэвид Боуи** (, толық аты **Дэвид Роберт Джонс** ; 8 қаңтар 1947, Лондон,  Ұлыбритания — 10 қаңтар 2016, Манхэттэн, Нью-Йорк АҚШ) — британ музыканты, әншісі, әндер авторы, продюсер, дыбыс режиссері, суретші және актер. Елу жылдан астам уақыт ішінді музыкамен айналысып, сыртқы келбетін жиі ауыстырғаны үшін «рок-музыка хамелеоны» деп аталған. 

## Балалық шағы
Дэвид Боуи Лондонның Брикстон аймағында орналасқан 40-шы Стэнслфилд Роад жерінде өмірге келген[1]. Балалық шағын Англияның Кент округіндегі Бромлей бюросында өткізген. Сол кездерінде саксофон музыкалық аспабында ойнауға үйреніп, Лондонның блюз жанрында ойнайтын музыкалық ансамблдерге қатысқан. 1969 жылы "Space Oddity" әнімен 22 жасында халыққа танымал бола алды. Оның бұл ғарыш туралы әні адамзат ең бірінші Айға жеткен жылы жарық көрді

## Мансабы
Оның бірінші *Жұлдыз шаңды Зиггиның көтерілуі және құлауы және Марстан келген өрмекшілер ([[Ағылшын тілі|ағылш.]] "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars")* атты альбомы 1972 жылы жарық көрді.

## Қайтыс болуы
2016 жылдың 16 қаңтарында 18 ай бойы бауыр қатерлі ісігімен арпалысу нәтижесінде Дэвид Роберт Джонс 69 жасында өмірден өтті[2].

## Сыртқы сілтемелер
*  Дэвид Боуи ресми веб-сайты
* 
* 
* 
* https://www.atlasobscura.com/places/david-bowies-childhood-home
* https://www.hollywoodreporter.com/news/david-bowie-dead-legendary-artist-854364

Санат:Ұлыбритания әншілері
Киклад аралдары

**Киклад** () — Эгей теңізінің оңтүстік бөлігінде орналасқан архипелаг. 200-ден астам аралдан тұрады. Жалпы ауданы 2649 км². Ірі аралдары: Наксос, Андрос, Тинос. Киклад – материктік аралдар, Балқан және Кіші Азия түбектерін теңіз астымен жалғастыратын табалдырық бөлігі. Негізінен кристалл және әктас жыныстарынан құралған. Киклад аралының биік нүктесі 1008 метр. Жер сілкінуі жиі болып тұрады.

Санат:Киклад аралдары
Ньюфаундленд

**Ньюфаундленд** () — материктен бөлінген арал, ол орасан зор көлемдегі материктік тайыз жағалауда жатыр. Осы тайыз жерлердін бедерінен өзен аңғарлары айқын байқалады. Мұның өзі бұл жерлерді бұдан біршама уақыт бұрын мұхит суы басқанын көрсетеді. Ньюфаундлендтің төңірегінде теңіз түбінің едәуір жоғары көтерілген учаскелері — банкалары бар. Олардың ішіндегі неғұрлым белгілісі — аралдың оңтүстік-шығысына таман жатқан Үлкен Ньюфаундленд банкасы. Ол өзге банкалармен қоса есептегенде шамамен Ньюфаундлендтің өзі көлеміндей жерді алып жатыр деуге болады.

Арал түгелдей дерлік биіктігі 400—600 м келетін дөңес үстірт болып табылады. Ол Аппалач тау жүйесінің бір белігі ретінде байырғы кристалл тау жыныстарынан тұрады. Аралдың ең биік бөлігі — Лонг-Рейндж тауы, оның биіктігі 800 метрге жетеді. 

Санат:Ньюфаундленд
Санат:Атлант мұхиты аралдары
Жұлдыздық карталар

**Жұлдыздық карталар** – жұлдыздық аспанның немесе оның  бөлігінің картасы. Барлық аспанды немесе оның кейбір бөлігін қамтитын жұлдыздық карталардың жиынтығы жұлдыздық атлас деп аталады.

## Сипаттама
thumb|Я. Гевелий - жұлдыздық атлас жасап шығаруға зор үлес қосқан неміс атрономы
Жұлдыздық карталар телескопты аспанның қажетті нүктесіне келтіру, аспандағы жұлдыздарды салыстыру, жұлдыздық аспандағы ғаламшарларды, кометаларды, айнымалы  жұлдыздарды тағы басқа олардың координаторлары бойынша табу үшін пайдалынылады. Жұлдыздық карталар Жердің жасанды спутниктерін координаталық  торы бар картаға түсіру арқылы оның жуық координаталарын иабуға да қолданылады. Жұлдыздық карталар аспанның Солтүстік және Оңтүстік жарты шарлары үшін стероографиялық проекцияда жеке-жеке жасалады. Аспанның экваторлық белдеуінің кескіні үшін цилиндірлік проекция қолданылады. Аспанның полярлық ауданы азимуттық проекцияда, алоның аралық ауданы конустық проекцияда кескінделеді. Ең әуелі жұлдыздық глобустар жасалды. Жұлдыздық аспан әдепкіде (16 ғасыр) жазықтықта проекцияланды. 1603 жылы неміс астрономы И. Байер «Устронометрия» атты жұлдыздық атласта әрбір шоқжұлдыздың жарық жұлдыздарын грек алфавитінің әріптерімен белгіледі. 17 – 19 ғасырда поляк астрономы Я. Гевелийдің (1690 жылы),ағылшын астрономы Дж. Флемстидтің (1729 жылы), неміс астрономдары И. Э. Боде (1782 жылы), Ф. Аргеландер (1843 жылы) мен Э Хейстің (1872 жылы) атластары жарияланды.

## Дереккөздер

Санат:Астрономия
Санат:Навигация
Санат:Карталар
Санат:Астрономиялық каталогтар
Қояндықопа

**Қояндықопа** – Тобыл өзенінің алабындағы көл. Сыпсыңағаш қолатының солтүстік бөлігінде.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қамысты ауданы Қамысты ауылының шығысында 23 км жерде орналасқан.

## Аумағы
Теңіз деңгейінен 235 м биіктікте жатыр. Аумағы 6,3 км2, ұзындығы 4,5 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 11,1 км. Қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толысады.

## Жер бедері
Жағалауы жазық, оңтүстік бөлігі батпақты, қамыс, құрақ өскен. Суы қараша айының соңында қатып, сәуірдің басында ериді. Батысында Досайқопа, шығысында Соркөл, оңтүстігінде Шұжық көлдері, солтүстігінде Томарлықопа батпағы жатыр. Мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қамысты ауданы көлдері
Санат:Тобыл су алабы
Бір фунт стерлинг

right|128px|aids
right|128px|aids
**Бір фунт стерлинг** - Ұлыбританиядағы заңды монеталық төлем түрі. Ол 1983 жылдың 21 сәуірден бастап қолданыста. Оның диаметрі 22,5 мм және биіктігі 3,15 мм және салмағы 9,5 грамм. Ол жезді-никельді материалдан жасалады.

## Тарихы
1980 жылға қарай, бұл байланысты сатып алу қабілетінің жалпы төмендеуіне байланысты 1 фунт банкнота емес, монета болуы шешілген болатын. Себебі, банкнотаның жарамдылық мерзімі 9 ай болғандықтан, жарамдылық мерзімі 40 жылға дейін жететін монета пайдалы екендігі шешілді. Ұлыбританияда,1981 жылдың жазында, 1 фунт монетасы 1983 жылдың 21 сәуірінен қолданысқа енуі жөнінде шешім қабылданды.  Монетаның бет жағының дизайны дәстүрлі болып табылады- ол Патшайым Елизавета II портреті.

Монетаның дизайнында Ұлыбританияның негізін құраушы бөліктері - Уэльс, Шотландия, Солтүстік Ирландия және Англия бейнеленген.

## Дереккөздер


Санат:Ұлыбритания монеталары
Эмре Джан

**Эмре Джан**  (; 12 қаңтар 1994 жыл, Франкфурт, Германия) — немiс футболшысы, Германия Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Дортмунд» футбол клубының жартылай қорғаушыcы.

2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысқан.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Бавария»

* Германия чемпионы: 2012/13
* Германия кубогы: 2012/13
* Германия суперкубогы: 2012
* Чемпиондар Лигасы: 2012/13

; «Ливерпуль»

* Англия лига кубогының финалисі: 2015/16
* Еуропа лигасының финалисі: 2015/16
* Чемпиондар лигасының финалисі: 2017/18

; «Ювентус»

* Италия суперкубогы: 2018
* Италия чемпионы: 2018/19

### Халықаралық

; Германия

* Конфедерациялар кубогы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*  ''Fussballdaten.de'' сайтында ойыншы профилi  
* transfermarkt.com сайтында ойыншы профилi  

Санат:Германия футболшылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
TCP

**TCP** () – бұл транспорттық деңгейдің ең кеңінен таратылған түрі. ТСР ең маңызды функциясына бұрыннан қолданылып келе жатқан *IP* () хаттамасымен салыстырғанда, мәліметтерді жоғалтпай жеткізуі болып саналады. Хабарламаны жеткізу үшін процесс – жіберуші мен процесс – алушының арасын алдын – ала жалғайды. Бұл құрылған жалғау дейтаграмманың нақты түрде жетуін қамтамасыз етеді. ТСР хаттамасының бүлінген немесе жоғалған пакеттерді қайталап жіберу мүмкіндігі бар. 
Хабарламаның нақты түрде жеткізілуіне белгіленген функциялар өңдеушілерді қосалқы бағдарламалардан және дейтаграмманы басқару амалдарынан босатады. Хаттама жіберуші мен алушы арасында мәліметтер жіберілуін қамтамасыз етеді. ТСР жалғауды қондыруға бағытталған болғандықтан, дейтаграмманы алған адресат жіберушіге алғаедығы туралы хабар беруі керек. Жалпы жіберуші мен алушы арасында виртуальды канал қондырылады, ол жерде олар хабарламамен алмасады және алғандығы туралы хабар жіберіледі.
 
*Мәліметтерді алмасу процесі машина* – жіберуші және машина – алушы арасында жалғауды қондыру сұранысынан басталады. Бұл сұраныста арнайы бүтін саны болады, оны біз сокет номері деп атаймыз. Ал жауабына алушы өз сокетінің номерін жібереді. Жіберуші мен алушының сокеттерінің номері жалғауды анықтайды (былай айтқанда, жалғау жіберуші мен алушының IP-адресісіз орындалмайды, бірақ та бұл тек төменгі деңгейлі хаттамаларға қатысты).

Санат:Интернет протоколдары
Орманды

**Орманды** (2011 жылға дейін – *Лесхоз*) — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты, Дермене ауылдық округі құрамындағы ауыл. КАТО — 511637400.

## Географиялық орны
Арыс қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері
Кеуек шыны

**Кеуек шыны** - шынының және газ бөліп шығаратын қасиеті бар әртүрлі шикізаттардың (әк, мәрмәр, тас көмір т.б.) ұнтақ қоспасын қыздыру арқылы ісіндіріп, соңынан күйдіру жолымен алынатын жылу өткізбейтін материал. Кеуек шыны алу үшін шыныға 0,5-3% газ бөлгіш заттар қосылып ұнтақталады да, жоғары температураға шыдамды болат қалыпқа салынып күйдіру пешіне жіберіледі. Одан шыққасын шынықтырылып, суытылады да, қажеттегі мөлшерге сай кесіледі. Бұның тығыздығы 200-500 кг/м³ беріктігі 20-150  кг/м³, жылу өткізгіштігі 0,03-0,12 ккал/м*сағ*град. Кеуек шыны үй қабырғалары мен жылыту және тоңазыту агрегаттары үшін жылу өткізбейтін материал ретінде қолданылады.

Санат:Әйнек
Вольфганг Кёлер

**Вольфганг Кёлер** (; 21 қаңтар 1887, Таллин, Ресей — 11 маусым 1967, Нью-Гемпшир, АҚШ) – неміс психологы, гештальт психологиялық өкілдерінің бірі. Геттинген және Берлин университтерінде психология, философия пәнінің профессоры (1922), Берлинде психологиялық институтының директоры болды. 1935 жылы АҚШ–тағы Принстон Свот – теңіз колледжінің профессоры. Келердің Тенериф аралығындағы зоологиялық лабораторияда адамға ұқсас маймылдардың интеллектісін зерттеу жайындағы жұмыстары (1910 – 40) кеңінен таралған. Келердің таным процестерінің қабылдау процесімен тікелей байланысын анықтаудағы еңбегі зор. Бірақ оның маймылдың мінез – құлқын гештальдық тұрғыдан түсіндіріп, адамнң интеллектісі арасындағы айырмашылықты жоққа шығаруы материалистік психологияға жат. Келер соңғы жиырма жыл ішінде мидың физико – физиологиялық құрылымы мен психикалық процестердің изоморфизм принципін зерттеп, психиканың заңдылығын мидың электр активтілігінде тікелей талдау жасаудан шығармақшы болды. Келердің адам санасының қоғамдық табиғатын ескермей, физикалық пен психикалықты барабар деп санауы оның механистикалық бағытты ұстағанын аңғартады.

## Дереккөздер


Санат:Психологтар
Санат:Германия психологтары
Серпер (газет)

**Серпер** — Атырау облысы, Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Алғашында 832 данамен аптасына бір рет екі беттік (шағын көлемді) болып шықты. Газетте көбіне балықшылық кәсіп туралы жазылып тұрды. Кейінірек аудан экономикасының әр тарапты болуына орай газет тақырыбы да кеңейе берді. Әсіресе, ауыл-шаруашылық мәселелері, малшылар өмірі, ауыл тұрмысы баса көрсетілетін болды. Ауданның экономикалық, саяси, мәдени өмірі кең қамтылып жазылды. Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. Әр жылдарда газет редакторлары болып Б. Байменов, Ғ. Аманғалиев, Д. Жалмұханов, С. Хайдаров, X. Тәкішов, С. Ерғалиев, М. Ысқақов, Т. Құрманғалиев, Т. Хамеденов, Т. Берішбаев қызмет атқарды. Газетте бұрынғы жылдары М. Сатыбалдиев, Р. Отарбаев, Р. Иманғалиев, Қ. Елемесов, Қ. Ғұмаров сияқты қаламгерлер істеген. Редакторы – Таңатар Дәрелов. «Серпер» аптасына бір рет шығып тұрады. Таралымы 1087 дана (1999).

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы газеттері 
Санат:Қазақ тілді газеттер
Леон Михайлович Шенгелая

**Леон Михайлович Шенгелая** (лақап аты: *Киачели Лео*; 1884, Зугдид уезі, Обуджи селосы – 1963, Тбилиси) – грузин кеңес жазушысы. 1904 жылы Кутаиси гимназиясын бітірді, Харьков университетінің заң факультетінде (1905), Женева университетінде (1912) оқыды. Революциялық қозғалысқа қатысқаны үшін қуғындалып, түрмеге түсті (1906). 1912 – 17 жылы шетелде болып, ақпан революциясынан кейін Грузияға оралды. Киачелидің “Баяғылар бұл күнде” атты алғашқы әңгімесі 1909 жылы жарияланды. Ол “Тариэль Голуа” романы (1915) арқылы жаңа грузин прозасының негізін салды. “Қан” (1927), “Гвади Бигва” (1938, КСРО Мемлекеттік сыйлығы 1941, қазақ тілінде шықты, 1952),”Тау адамы” атты романдары, т.б. шығармалары  - грузин әдебиетіндегі социалды реализм үрдісінде жазылған көрнекті туындылар. Киачелиге Горькийдің әсері айқын болған (кейін ол Горькийдің шығармаларын грузин тіліне аударды); Грузин деревнясындағы 1905 жылғы революциясының жайын баяндаған повесть - «Тариэль Голуа» деп, одан әрі «Қан», «Гвади Бигва» романдарын жоғары бағалаған. Киачели – қысқа жанрдың да шебері. Оның “Князь әйелі Майя”, “Алмастыр Кибулан” т.б. новелаларында өмір шындығы асқан суреткерлікпен шебер бейнеленген. Киачели Ленин орденімен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО жазушылары
Санат:Грузия жазушылары
UDP

**UDP** () хаттамасы TCP хаттамасына қарағанда өте қарапайым транспорттық хаттама болып келеді. UDP хаттамасы дейтаграмманы жеткізіп беруді қамтамасыз етеді, бірақ оларды дәлелдер алуды талап етпейді. 
UDP хаттамасы мәліметтерді қосылуларды орнатусыз – ақ жеткізіп беру талап етілген жағдайларда пайдаланады. Мұндай байланыс негізінде сенімсіз, өйткені оның хабарлары дұрыс қабылданды ма және ол ол тіпті алындыма, сол туралы жіберушіге хабарланбайды. Қателердің туындауын тексеру үшін пакеттің бақылау сомасы пайдаланылады, бірақ қателіктер ешқандай өңделінбейді – олар немесе жойылады немесе олардың өңделінуі өте жоғары қолданбалы деңгейде орындалады. 
UDP арқылы қолданбалы процеспен жіберілетін мәліметтер бөлшектерге бөлінбей, белгіленген орынға бір бүтін секілді жетеді. Мысалы, егер жіберуші – процесс порт арқылы бес хабарлама берсе, онда алушы – процесс порттан бес хабарды есептеуі қажет. Әрбір жазылған хабарлар көлемі әрбір оқылғандардың көлемімен сәйкес келуі қажет. 
санат:Интернет протоколдары
Николай Иванович Кибальчич

**Кибальчич Николай Иванович** (, қазіргі Чернигов облысы, Короп қаласы, - , Санкт-Петербург) – халықшыл–революционер, адамның ұшуына арналған ракеталық ұшу аппаратының дүние жүзіндегі тұңғыш жобасын жасаушы. Оның жобасында қатты отынды ракеталық двигатель құрылысы, двигательді бұру арқылы ұшу бағытын өзгерту, аппараттың орнықтылығын қамтамасыз ету т.б. мәселелер қарастырылған.

## Биографиясы
Кибальчич 1871 – 1875 жылдары Петербург жол қатынасы институты мен дәрігерлік – хирургиялық академиясында оқыған. 1875  жылы халықшылар әдебиетін жасырып ұстағаны үшін сотталып, 3 жылдай түрмеде отырды. 1879 жылдан астыртын жағдайға көшіп, “Халық азаттығы” атқару комитетінің қопарғыш заттар лабораториясын басқарды. Кибальчич өз жобасын түрмеде отырған кезде жазған. Айдың көрінбейтін бетіндегі кратердің бірі Кибальчич есімімен аталды .

## Дереккөздер

Санат:12 қаңтарда туғандар
Санат:Коропта туғандар
Санат:27 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Ресей империясы ғалымдары
Санат:Зымыран-ғарыштық жүйе құрастырушылары
Санат:Ресей империясы өнертапқыштары
Санат:Халық еркін білдірушілер
Санат:Ресей социалистері
Санат:Кеңестік ғарыштану негізін қалаушылар
Санат:Өлім жазасына кесілгендер революционерлер
Санат:Өлім жазасына кесілген ғалымдар
Санат:Кісі өлімі үшін өлім жазасына кесілгендер
Санат:Ресей империясында өлім жазасына кесілгендер
Санат:9 қаңтар құрбандарын есте сақтау зиратында жерленгендер
Санат:XIX ғасыр ғалымдары
Санат:1880 жж. өлім жазасына кесілгендер
Қоянды (тау, Жетісу Алатауы)

**Қоянды** – Жетісу Алатауының оңтүстік-батыс бөлігіндегі тау тізбектері. 

## Географиялық орны
Көктал және Көксу өзендерінің суайрығында жатыр. Жетісу облысы Кербұлақ ауданы Көксу ауылының шығысында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 3600 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 32 км-ге созылған, енді жері 19 км.

## Жер бедері
Тік жартасты беткейлер мен терең шатқалдар жиі кездеседі. Таудан Көксу мен Көктал өзендерінің салалары бастау алады. Солтүстік баурайындағы жартастардың биіктігі 20 м-ге дейін.

## Геологиялық құрылымы
Герцин қатпарларының гранитті, гранодиоритті жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Биік белдеуінде жер бедерінің альпілік пішіндері кең дамыған. Өзен арналары мен аңғарларында сирек қылқан және жалпақ жапырақты шоқ ормандар өскен.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу Алатауы
Санат:Кербұлақ ауданы таулары
Қоянды (тау, Ақтау таулары)

**Қоянды** – Ақтау тауларының солтүстік-батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтүбек ауылының оңтүстік-шығысында 36 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 617 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2 км.

## Жер бедері
Беткейі көлбеу, аз тілімделген. Батысында Керегетас (563 м) тауы, шығысында Қосбұлақ бұлағы бар.

## Өсімдігі
Етегіндегі бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас жусан, бетеге, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Қоянды (тау, Тарбағатай жотасы)

**Қоянды** – Тарбағатай жотасының солтүстігіндегі тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Ойшілік ауылының оңтүстік-батысында 45 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1676 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км.

## Жер бедері
Беткейі тіктеу келген, баурайы сай-жыралармен тілімделген. Батысынан Сарыбұлақ өзенінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Тау баурайындағы қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында көк терек, бұта аралас дала өсімдіктері өседі. Мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Тарбағатай ауданы таулары
Қоянды (тау, Желтау таулары)

**Қоянды** – Желтау тауларының оңтүстігінде, Қарасу өзенінің оң жағалауындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстігінде, Егіндібұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 55 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 904 м. Ұзындығы мен ені 3-3,5 км.

## Геологиялық құрылымы
Девон жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері
Есенаман және Қарасу өзендерінің суайрығы саналады. Беткейлері тік, негізгі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырағында жусан, көде, бетеге, қараған, шатқал, сайларда әр түрлі шөптесін өсімдіктер өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Майкл Бубле

**Майкл Стивен Бубле** (; , Бёрнаби, Британ Колумбиясы) — дәстүрлі эстрада мақамда жұмыс жасаушы әнші-крунер. Great American Songbook репертуарының  жүргізүші атқарушысы. Көптеген сыйлықтардың иеленушісі (Grammy и Juno Awards). Тек АҚШ-тың абжауқын табысына ғана жетіп, 2003 жылы оның аттас альбомы Ливанның, Ұлыбританияның және өз отанының 10 үздік альбомдар қатарына кірді. АҚШ-та ең улкен сұранысқа 2005 жылы шыққан «It’s Time» атты альбомы ие болды. Оның 30 миллионнан астам альбомдары сатылды.

Майкл Бубле кішкентайынан атасының джаз жанрында жазылған өлендерін көп тындаған және оның қазіргі өлеңге деген талғамына осы әсер еткенін айтып өтті. Ол үш альбом жазды, солардың бірін атасына сыйлық ретінде арнаған.  Бубле 2000 жылы  Here's to Life фильміне екі өлен жазғаны үшін Genie Award екі жүлдесін алды. Оның бірінші теледидарлық жұмысы- «Big Band Boom!» деректі фильмі үшін 1997 жылы  Bravo! ұтысына ие болды.

2011 жылдың 31 наурызында Майкл Бубле Аргентиналық әнші, актриса, модель - Луисана Лопилатоға үйленді. Луисана Майклдың Haven’t Met You Yet клипында түскен. Қазіргі кезде олардың Ноа Бубле атты ұлдары бар. Ол 2013 жылдың 27 тамызында дүние есігін ашты. Майкл Бубле бұрында Дебби Тимус және британдық Эмили Блант атты актрисалармен кездескен.
Округ

**Округ** — әртүрлі әкімшілік-аумақтық немесе аумақтық санақ  бірліктер атауы. Қазақ тіліне орыс тілінен енген термин, қазақша баламасы аймақ. 

## Қазақстанда
* Ауылдық округ - Қазақстандағы жергілікті әкімшілік бөлініс атауы
* Дуан - Ресей империясы уақытындағы әкімшілік бөліністің атауы
* Әскери Округ - Қарулы Күштердің құрылымдық бөлімі

## Көптеген шет мемлекеттерде
* Дауыс беру округі

Әскери салада.
* Әскери округ
* КСРО Ішкі Әскерінің Әуе шабуылына қарсы қоғаныс округі.
* Ресей Империясының Шекара жасағының жеке корпусының Шекаралық округі, алғашқыда, 7 округ болып құрылып, кейіннен Заамур округі қосылды.
* Ішкі жасақ округі
* Жандарм округі
* КСРО ІӘ КСРО ІІМ Ішкі әскер округі .

## Жеке мемлекеттерде

* Әкімшілік округ
* Қалалық округ
* Муниципалдық округ
* Федералдық округ
* Империялық округ
* Ұлттық округ, кейін автономиялық округ РКФСР-де және Ресейде.
* Казак округі Ресей Империясында.
* Округ (Австрия)
* Округ (ГДР)
* Ресей империясының Ведомалық округтері
* Округ (КСРО) — КСРО-да 1920—1940 жж. әкімшілік бірлік .
* Округ Колумбия
* Округ (АҚШ)
* Округ (Швейцария)
* Округ (Израиль)
* Округ (Франция)
* Округ (Люксембург)
* Округ (Сербия)
* Округ (Индия)
* Округ (Алжир)
* Округ (Аргентина)
* Округ (Шри-Ланка)
* Округ (Ботсвана)
* Округ (Ресей империясы) 

*
Ким Сан Бом

**Ким Сан Бом** (*김범*; 6 шілде 1989, Сеул, Корея Республикасы) - оңтүстік кореялық актер, әнші, модель. «Жігіттің сабаздары» телесериалында басты рөлдегі төрт ұлдардың бірі - Со И Джонның рөлін ойнап, танымал болды.

## Балалық шағы
Ким Бом 1989 жылдың 7 шілдесінде Оңтүстік Кореяда дүниеге келген. Оның отбасы анасы, әкесі, кіші қарындасынан тұрады. Балалық шағынан бері өзімен жастыларды спорт жағынан озып түсетін. Ол Чунан Университетінде кино және театр саласында қазірге дейін білім алуда.

## Өнер жолында
2006 жылы Ким «Survival Star Audition» конкурсына қатысып, жүздеген адамдардың ішінен 6 орынды иеленіп шықты. Өзінің 17 жаста болғанына қарамастан, алдыңғы қатардан көріне білді. «Survival Star Audition» Ким үшін көптеген мүмкіншіліктерге жол ашқан болатын. Ол бірнеше телесериалдардан көрініп, әйгілігі арта түсті. Ким Бом  2008 жылы танымалдылығы үшін кореялық фестивальда жулде алады. 2009 жылғы  «Жігіттің сабаздары»  сериалында түсіп, даңқы көтеріледі.

## Жеке өмірі
2013 жылдың 1 қарашасында Kingkong Entertainment агенттігі  Ким Бомның Мун Гынен  атты қызбен кездесіп жүргенін жария етті.Алайда 2015 жылдын 15 мамырында олар айрылысканнын айтты

## Дереккөздер
Сунь Минмин

**Сунь Минмин** (23 тамыз, 1983 жыл, Баянь округі, Хэйлунцзян ауылы) - қытайлық кәсіби баскетболшы. Қазіргі кезде «Бэйцзин Дакс» қытайлық клубының мүшесі болып табылады. Дүние жүзіндегі ең биік баскетболшылар қатарына кіреді - бойы 236 см, салмағы 168 кг. Бұдан басқа, Сунь  кейбір фильмдерде түскен.

## Карьерасы
Сунь  Қытайдың Хэйлунцзян ауылында өмірге келді. Оның үлкен ағасы және апайы бар. Ол 15 жасқа келіп, бойы 2 метрге жеткенде, баскетболмен айналыса бастады. 2005 жылдың басында АҚШ-ға команда іздеп барады. Біраз уақыт өткен соң, ойыншының миында ісік бар екені белгілі болады, ал оның төлейтін еш ақшасы болмағандықтан, Суньның спорт агенті Чарлз Бонсиньор операция жасау үшін науқан жүргізіп, 2005 жылдың 26 қыркүйегінде Сунь Минмин  ісіктен құтылады. Операциядан кейін Сунь АҚШ, Мексика, Жапония елдерінің командаларында ойнап, 2009 жылы Қытайға қайтып келеді де, 2012 жылы баскетболдан Қытайдың ең үздік ойыншысы атанады.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар
Санат:Қытай баскетболшылары
Қоянды (тау, Желдіадыр таулары)

**Қоянды** – Желдіадыр тауларының солтүтсік-шығыс бөлігіндегі аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек ауылының оңтүстік-батысында 48 км жерде орналасқан.

## Жер бедері мен геологиясы
Абсолюттік биіктігі 524 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 2,5 км. Беткейі көлбеу, аз тілімделген. Солтүстігінде Жидебек, оңтүстігінде Қарабұжыр таулары бар.

## Геологиялық құрылымы
Етегі делювий, пролювий және аллювий шөгінділерінен түзілген.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, бұтасы аралас жусан, селеу, бетеге өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Пак Шинхе

**Пак Шинхе** (; 18 ақпан 1990, Кванджу, Корея Республикасы) - оңтүстік кореялық акриса және әнші. 2009 жылғы «Минам, ты прекрасен» атты телесериалындағы  Ко Ми Нам  және 2011 жылғы «Струны души» сериалындағы Ли Гю Вон  рөлдерімен әлемге әйгілі болды. «Наследники» және  «Пиноккио» дорамалары да өз үлесін қосқан болатын. Пак Чунан Университетінде білім алған.

## Балалық шағы
Пак Шинхе 1990 жылдың 18 ақпанында Оңтүстік Кореяның Кванджу қаласында дүниеге келді.Оның үлкен ағасы бар. Шинхе 6 сынып оқып жүргенінде «Ккот» клипінде басты рөлді ойнап, өзінің өнеріне жол ашты.Тыңдалымды өтіп, «DREAM FACTORY» компаниясымен бірігіп, мансабын сала бастайды. «Райское дерево» дорамасына түсіп, әлемге танымал болды.

## Карьерасы
Пак Шинхе «Лестница в Небеса» атты кореялық дорамасына түсіп, әйгілігі артады. «Древо Небес» дорамасы да өз үлесін қосты. Бұл жоба үлкен көрсеткіштерге жетіп, Шинхе Кореяда көптеген фанаттарға ие болды. Осыдан жас актриса көптеген жарнамаларға түсіп, Азияның модельдер қатарына кіреді. Өзінің рөлдерінің арқасында, Пак биге деген икемдері барын көрсете білді. Тіпті түскен сериалдары мен дорамаларында ән айтып, өзін басқа қырынан көрсетеді. Пак Шинхе «Evil Twin»  фильміне түсіп, екі рөлді ойнады: бірі басты рөлдегі қыз болса, екіншісі - қайтыс болған әпкесінің  елесі. Ол тарихи фильмге түскені үшін өте бақытты болды. Одан басқа, Пак «The Heirs»(Мұрагерлер) дорамасында Чха ЫН Сан рөлін ойнап, көптеген Азия елдеріне танымал болды.
 
## Дереккөздер
Исаак Константинович Кикоин

**Исаак Константинович Кикоин** (15 (28) наурыз 1908, Кіші Жагорлар, Шавель уезді, Ковен губерниясы — 28 желтоқсан 1984, Мәскеу)) — кеңес физигі, КСРО  ғылым академиясының  академигі  (1953; 1943 жылдан корреспондент мүшесі), Социалды Еңбек Ері (1951). Ленинград политех институтын бітерген соң (1930), сондағы Физики технология иснтитутында (1936), ал 1943 жылдан Атом энергиясы институтында қызмет істеді. 1944 жылдан Москва инженерлік- физика институтының, 1955 жылдан МГУ-дің профессоры. Негізгі ғылыми еңбектері атом физикасы мен техникасы және қатты денелер физикасы салаларына арналған. Кубтық кристалдардағы антизотропияның фото магниттік эффектілерінен алғаш бақылап, Кикоин-Носков эффектісін ашты (1933). Cұйық металдардағы Холл эффектісіне, асқын өткізгіштердегі гиромагниттік эффектіне байланысты өлшеулер жүргізді. Кикоин мектепте оқытылатын физика пәнінің программасы жөнінде құрылған Комиссияның орынбасары (1965) және жоғары оқу орындары мен орта мектептерге арналған оқулықтардың авторы, 5 рет Ленин орденімен және басқа орденмен, медальдармен марапатталған. Лениндік (1959) және Мемлекеттік сыйлықтардың (1942, 1949, 1951, 1953, 1967) лауреаты.

## Дереккөздер

Санат:Физиктер
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Киль

[thumb|right|156px|Желкенді [яхтаның темірден жасалған фальшкилі]]
**Киль** — кеменің бауырына (түп жағына) ұзындап бекітілетін арқалық. Ол негізгі бойлық байланыс ретінде кеме корпусы мен бауырының беріктігін қамтамасыз етеді. Ағаш корпусты кемелердің килі білеу пішендес болды. Кеменің борттық шайқалысын бәсеңдету үшін бүйірлік киль орнатылады.

Санат:Кеме бөлшектері
Юн Сок Ён

**Юн Сок Ён** (; 13 ақпан 1990, Сувон) - оңтүстік кореялық футболшы, «Куинз Парк Рейнджерс» атты америкалық клубта және Оңтүстік Кореяның құрама командасында ойнайды.

## Клубтары
2013 жылдың 30 қаңтарында «Куинз Парк Рейнджерс» клубына кіріп, үш жарым жыл ойнауға келісім шартқа отырады. Бірақ, клуб өз атағынан айырылып, Юн тек «Эксетер Сити»  комадасымен сынға түседі(2:0). Келесі матчты «КПР» атынан «Хаддерсфилд Таун» клубына қарсы ойнайды (1:1). Үшінші ойынды  «Суиндон Таун» клубымен өткізді (0:2). Ол клуб атынан  сегіз матчты ойнап,  бір голды "Барнсли" қақпаларына чемпионаттың соңғы төресінде қақты. Ал команда плей-офф арқылы премьер-лигаға оралды.

## Құрама командалары
Оңтүстік Кореяның жастарға арналған құрама командасының қатарына кіріп, 17 жасқа дейінгі ойыншылардың әлем чемпионатына катысады. 2008 жылдың 19 жасқа дейінгі Азия чемпионатында полуфиналға дейін жетеді. 2009 жылы 19 жастан асқан жастардың құрамасында ойнап, кореялықтар Гананың болашақ чемпиондарынан ұтылды. Олимпиада құрамасына кіріп, 2010- жылғы Азия ойындарында және 2012 жылдың олимпиада ойындарында қола медальдарына ие болады. Юн  2011 жылы елдің бірінші құрамасына шақырылады.

## Жетістіктері
Оңтүстік Кореяның ұлттық құрамасының ойыншысы ретінде олимпиадалық ойындарда 2012 жылы кола медаліне, әлем чемпионатында қатысушы(2014), Азия ойындарында қола жүлдегеріь(2010), әлем жастарының чемпионатында қатысушы(2009), Азия (19 жасқа дейін) чемпионатында полуфиналисть(2008), Әлем (17 жасқа дейін) чемпионатында қатысушы (2007), "Куинз Парк Рейнджерс" ойыншысы ретінде футбол  лиганың чемпионаты: плей-офф жеңімпазы 2013/14 (премьер-лигаға өту).

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея футболшылары
Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Тайсойған (құм)

**Тайсойған құмы** – Атырау облысының солтүстік шығыс шетін алып жатқан құм. 

## Географиялық орны
Каспий маңы ойпатының оңтүстік Орал алдының көтеріңкі оңтүстік-батыс қиыр шетін және Жем үстіртіне ұштасатын өңірін алып жатыр. 

## Жер бедері
Ойыл өзенінің, әсіресе оның саласы Жарыпшыққан өзенінің ғасырлар бойы өзі өтетін аймақтардан шайып әкелген жыныстар шөгінділерінің шоғырынан қалыптасқан. Жалпы ұзындығы 83 км-ге жуық, ені 40 км, ауданы 2400 км2. Адырлы-қырқалы, кейде құмды-шағылды келеді. 

## Климаты, өсімдігі
Өңірінің климаты куаң континенттік; каңтардың орташа температурасы — 13,8°С, шілдеде 24,4°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 180 мм, 1-2 м. Тереңдікте ыза сулы қабат кездеседі. Қуаң құмды жерге бейімделген шөптесін өсімдік бітік өседі. Тайсойған - Атыраудың ежелгі мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Шөлдер
Санат:Атырау облысы құмдары
Ли Чжи

**Ли Чжи** немесе **Ли Чжо-у** (*李 贽|李 贽*) (23 қараша, 1527 жыл, Цзиньцзян уезді, Фуцзянь провинциясы — 1602, Бейжің) - қытайлық философ, тарихшы, жазушы, Мин династиясы кезеңінің әдеби сыншысы.

## Өмірбаяны
Ли Чжи Цзиньцзян уездінде, Фуцзянь ауылында дүниеге келді. Чжидің бірінші аты Линь Цзайчжи болған, бірақ, 1552 жылға таман тегін Ли деп ауыстырды. Ал төре атанған соң, атын Чжи деп ауыстырады. 1555 жылы Ли Гунчэн уездіндегі Хэнань ауылының білім инспектроы атанады. 1560 жылы Қытайдың оңтүстіктің астанасы – Нанкинда мемлекеттік академия докторы болып жұмысқа орналасады. Ал 1566 жылы Солтүстік астананың- Пекинің  министістрлігінде кеңсе меңгерушісі болады. 1580 жылы Ли Чжи отбасымен, қоғаммен және мемлекетпен қызметтік мансаптардан және дәстүрлі міндеттерден бас тарқан. Бұдан кейін, Чжи абақтыда отырып, өз өзіне қол салады. Оның шығармаларына XX ғасырға дейін тыйым салынды.

## Дереккөздер

Санат:Қытай философтары
Майкл Делл

**Майкл Сол Делл** (, 23 ақпан 1965 жыл, Хьюстон) - Dell компаниясының негізін қалаушы және басшысы. Өзінің кәсібін қолдан жасаған заттардан бастағанымен де, 2018 жылы Форбс журнал бойынша дүние ең бай адамдар қатарынан 39 орынды иеленді.

## Өмірбаяны
Делл тіс жөндеуші еврейлердің отбасында туып өскен. Хьюстондағы Memorial High School (Техас штаты) мектебінде білім алған, бірақ ата-анасы одан көпті күтпеген еді. Он екі жасына келгенде өзінің ақылдылығын көрсете бастайды. Демалысқа шыққанда поштада жұмыс жасап, өзінің тілге шеберлігінің арқасында он екі жасар Майкл $2000 қолына алды. Ол ең бірінші рет Apple II компьютерін 15 жасында көреді. Майкл тікелей сатылымды қолданған: жас жұбайылардың аттары мен мекен-жайларын біліп, құттықтау хатын жіберіп отырған. Ал сыйлық ретінде екі апталық тегін жазылуды ұсынған болатын. Мектепті бітірісімен, Остиндегі Техас университетіне түседі де, болашақта дәрігер болуды көздеген. Оқу барысында PC’s Limited компьютерлерін сататын компания ашады. Компания үлкен көрсеткіштерге жеткендіктен, Делл университеттен кетіп, осы кәсіпті қолына алады. Болашақта компания үлкен жетістіктерге жетіп, Майкл 2005 жылы ең бай адамадар қатарынан АҚШ бойынша 4 орынды, дүние жүзі бойынша 18 орынды иеленсе, оның баспанасы ең үлкен үйлер қатарында 15 орынды иеленеді.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Майкл Питт

**Майкл Питт** (, 10 сәуір 1981) - америкалық актер және музыкант.

## Өмірбаяны
Майкл Питт, Нью-Джерси, Уест-Оринджде дүниеге келген. Отбасындағы төрт баланың ең кішісі - Майкл, шамамен он жасында актер болғысы келетіні жайлы ата-анасына айтады. 16 жасында Нью-Джерсиден Нью-Йоркке көшіп, шапқыншы болып жұмыс жасайды және бір бөлмелік үйде 9 басқа жасөспірідермен бірге тұрады. 

Тегі Питт болғанымен де, Бред Питтпен еш туысқандық қатынасы жоқ.

## Карьерасы
«Бухта Доусона» телесериалында және «Хедвиг и злосчастный дюйм» фильмінде рок-жұлдызыдың жасырын махаббат болып ойнаған соң, Майклды голливуд жобаларына шақыра бастайды («Садист» және «Отсчёт убийств»). Кейін Бернардо Бертолуччидің «Мечтатели» фильмінде түседі. Гаса Ван Сенттің «Последние дни» (Ақырғы күндер) фильмінде көрінерлік кейіпкердің рөліне ие болады. Ол героин қабылдаушы, өзін өлтіргісі келетін музыкантты ойнайды. 2007 жылы «Шёлк» атты фильм шығып, Майкл Питт пен Кира Найтли басты рөлдерді иеленеді. «Подпольная империя» сериалнының бірінші және екінші мезгілінде жүргізүші кейіпкерлердің бірін ойнайды. Онымен қоса, Майкл Питт  «Pagoda» группасында ән айтып, гитарада ойнайды.

## Дереккөздер
Бабарахым Машраб

**Бабарахым Машраб** (; 1657 жыл, Әндіжан – 1711 жыл, Балх) — өзбек ақыны. Кедей отбасынан шыққан. Әндіжан қаласында оқыған. Еркін ойлылығы үшін қуғынға ұшыраған. Орта Азия мен Үндістанның көптеген қалаларына сопы-дәруіш ретінде саяхат жасаған. 

Ірі жер иелерін, байларды, шенеуніктерді, дін басыларын әшкереледі. Балх әкімінің бұйрығы бойынша дарға асылған. Машрабтың лирикалары өзінің асқан шыншылдығымен, тілінің түсініктілігімен көзге түседі. Машраб поэзиясында фальклорлық сарын басым. Оның бізге жеткен махаббат және азаматтық лирикалары белгісіз автор құрастырған "Девона Машраб" деген жинағына енген.

## Дереккөздер

Санат:Өзбек ақындары
Керри-Энн Мосс

**Керри-Энн Мосс** (; , Бернаби, Британдық Колумбия, Канада) - канадалық актриса. «Матрица» фильміне түсіп, танымалдылыққа ие болған.

## Өмірбаяны
Кэрри- Энн Мосс Британдық Колумбияның Бернаби қаласында дүниеге келген.  «Hollies»  группасының «Carrie Anne» әні Кэрридің туған жылында танымал болғандықтан, анасы-Барбара қызына осы есімді береді. Брук(Brooke) атты үлкен ағасы бар. Кэрри-Энн кішкентайында анасымен бірге Ванкуверде тұрды. Шамамен 11 жасында  Ванкуверлік балалар музыкалық театрының мүшесі болады. Үлкен сыныпқа көшкен соң, Magee Secondary School хорымен Европаға гастрольға аттанады. Қайтып келгеннен кейін, Пасадинадағы Америкалық драмалық өнер Академиясына түседі. 1985 жылы Ванкуверден Торонтоға көшіп, модель атанады. Осы кәсібінің арқасында 1980 жылдары  Жапония, Испания елдеріне баруға мүмкіншілігі туады.

## Жеке өмірі
1999 жылдың қарашасында Кэрри-Энн Стивен Рой атты актермен некеге отырған. Екеуінің үш балалары ба, екі ұлы және бір қызы - Оуен Рой(2003 қыркүйек), Джейден Рой (2005 қараша), Фрэнсис Беатрис (2009 мамыр).

## Карьерасы
Мосс Испанияда болған кезінде, «Тёмное правосудие» драмалық сериалда рөл алады. 1992 жылы сериалмен бірге Барселонадан Лос-Анжелеске көшіп кетеді. Мосс «Мелроуз Плейс» әйгілі телесериалының «Агентство моделей» операсында бір модельдің рөлін иеленеді. «Матрица» фильмінде түскен соң, бүкіл өмірге танымал бола бастайды. Осы фильм шығысымен, Берт Рейнольдс, Ричард Дрейфуспен Диснейлік «Команда» комедиясында түседі. Одан кейін, Вэл Килмермен бірге  «Красная планета», Жюльет Бинош, Джонни Депп және Джуди Денчпен «Шоколад» Оскар фильмінде түседі. 2012 жылы Мосс «Вегас» телесериалының басты рөлдердің бірін иеленеді.

## Дереккөздер
Киль бітім шарттары

**Киль бітім шарттары** - 1814 жылы 14 қаңтарда Киль қаласында, бір жағынан Дания (Францияның одақтасы), екінші жағынан Ұлыбритания және Швеция арасында қол қойылған бітім шарттары. Данияның Ұлыбританиямен жасасқан шарты бойынша, ағылшын-дат соғысында (1807-1814) басып алынған жерлер (Гельголанд араларынан басқасы) Данияға қайтарылды. Штральзунд 20 жыл бойына  ағылшын тауарларының базасына айналып, ағылшын мен швед саудасына жол ашылды. Дания Наполеон басқарған Францияға қарсы соғысқа қатысуға міндеттенеді. Швед-дат шарты бойынша, Дания Норвегияны Швецияға беріп, оның орнына швед Помераниясын және Рюген аралын алды.

## Әдебиет
* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл, 5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев

Санат:Халықаралық шарттар
Санат:Норвегия тарихы
Санат:1814 жыл
Николай Александрович Машкин

**Николай Александрович Машкин** (28 қаңтар 1900, Соколки - 15 қыркүйек 1950, Мәскеу) - көне заман тарихын зерттеуші КСРО ғалымы, тарих ғылымдар докторы, профессор. 1951 ж. Мәскеу мемлекеттік университетін бітірді. Мәскеудің тарих, философия және әдебиет институтында, Мәскеу мемлекеттік университетінде ежелгі кафедраның еңгерушісі. КСРО ҒА Тарих институты ежелгі ежелгі тарих меңгерушісі. Негізгі еңбегі - *"Августың принципаты. Шығу тегі және әлеуметтік мәні."* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Машкин "Еделгі Рим тарихы" оқулығының авторы.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ғалымдары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:Тарихшылар
Машук

250px|нобай|оңға|Машук
**Машук** - Солтүстік Кавказдың Минеральные воды ауданындағы тау. Биіктігі 993 м. Машук лакколитті жыныстардан түзілген. Тау басы тегістелген, күмбез тәрізді. Оңтүстік беткейінде карстік "Провал" шахтасы (тереңдігі 20 м. ) орналасқан. Беткейлері жалпақ жапырақты орманды. Машук етегіндегі М.Ю.Лермонтовтың дуэлге шыққан жеріне ақынның горельефі бар құлпы тас орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Ресей таулары
Автокөлік майы

**Автокөлік майы** - өнеркәсіпте әр түрлі көлік тетіктерін майлауға пайдаланылатын мұнайдан алынатын өнім.

Автокөлік майы өндіруде көбіне Баку, Ембі мұнайы пайдаланылады. Оған кейде өсімдік  майы және оның пайдалану мерзімін ұзартатын қоюландырғыш, тотығу мен коррозияға төзімді  заттар қосылады. Қазіргі кезде  синтездік (силикон, полиэвир, фтор көміртекті т.б.) Автокөлік майы  өнеркәсіптің көптеген салаларында әр түрлі автокөлік двигательдерінің подшиниктерін, металл өңдейтін станоктарды т.б. майлауда қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Мұнай өнімдері
Санат:Майлар
Маялауыш

**Маялауыш** - пішен мен сабанды маялауға және оны тасымал құралдарына тиеуге пайдаланылатын машина. Маялауыштың жылжымалы 6 тұрақты, аспалы, тіркемелі т. б.  түрлері болады, СШР-0, 5Б, СНУ-0,5 т.б. маркалары бар. Топсалы рычагты СШР-0,5 маркалы Маялауыш "Белорусь" тракторына ілінеді. 500 кг жүкті 6 м. биіктікке көтереді. СНУ-0,5Б  маркалы аспалы Маялауыш пішен мен сабан шөмелерін маялауға, көң, сүрлем т.б. тиеуге пайдаланылады. Бұның тырнауыш торы пішенді жинап алатын рама және қоршалған ысырма қабырғамен жабдықталған. Тордың ені 2,76 м, шөпті 7 м биіктікке көтереді. Жүк көтергенде машинаның берік болуы үшін алдыңғы арысты (мост) бөліп тастайтын механизм бар, ол трактор рамасын гидравликалық цилиндр арқылы жалғастырылған.

## Дереккөздер

Санат:Машиналар
Алтыншыбық

**Алтыншыбық** немесе **[[сары раушан]]**  () – астралылар тұқымдасының көпжылдық өсімдіктер тегі. 

## Географиялық таралуы
Өсімдіктің 80-дей түрі солтүстік жарты шардың тропиктік емес жерлерінде, көбіне Солтүстік Америкада таралған. Кеңес одағының бұрынғы аймағында 23 түр бар.

## Сипаттамасы
Өсімдік сабағы тік, кейде жіптесін болады.

Кезекті жапырақтары эллипс тәрізді, үшкір, шеттері ара жүзі сияқты. 

Гүл шашақтары алтындай сары. Олар ұзынша келген шашақ бас гүл болып жиналған. Шілде – қыркүйек айларында гүлдейді. 

Жемісі кішкентай, паппусқа жабысқан. Ұзындығы 0,7—4,5&nbsp;мм ені 0,2—0,8&nbsp;мм, цилиндр пішіндес. Паппусы - жемісінен ұзын, көптеген түкшелерден тұрады.,

## Химиялық құрамы
Бұл аз зерттелген өсімдік. Әзірге белгілі болғаны, оның құрамында сапониндердің, алкалоидтардың болатындығы.

## Қолданылуы
Дәрі жасау үшін алтыншыбықтың гүлдеген кезіндегі жиналған шөбі пайдаланылады. Оны басқа дәрілік шөптермен қосып қайнатынды, немесе тұнба түрінде өкпе туберкулезіне, қарынның және ұлтабардың жарасына, сондай-ақ өт жолы тасы және шемен ауруы кезінде несеп жүргізетін дәрі ретінде қолданады. Оны әдетте көптеген басқа шөптермен араластырып пайдаланады. 

Алтыншыбық шөбі ауыз ішіндегі ауруларды емдеу, жидіген қызыл иек етін қатайтып, нығайту және ауыздан келетін жағымсыз иісті жою үшін ауыз шаюға арналған тұнба жасауға пайдаланған. Болгар халық медицинасында алтыншыбық ұзаққа созылған бүйрек ауруын да, оның қабыну процестерін де, бүйректе тас пен құм пайда болғанда, несеп альбуминуриясында, сонымен қатар несеп қышқылының алмасу процесі бұзылғанда және асқынған ісіктерге қолданылады. Алтыншыбық көбіне қайнатынды түрінде пайдаланылады.

= Түрлері ==
нобай|Кәдімгі алтыншыбық (''Solidago virgaurea'')
Алтыншыбық тегіне 100-ден астам өсімдік түрлері кіреді.

Кейбір түрлері:

* 
*  — Солтүстік Америка
* 
* 
* 
*  — Солтүстік Америка
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Солтүстк Америка
* 
*  — Солтүстік Америка
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Луи (телесериал)

**Луи** () - америкалық комедия телесериалы.  Сериалдың режиссері, продюсер, сценарист және басты рөлдегі масқарампаз - Луи Си Кей. Телесериал  әйелімен ажырасқан және екі қыздың әкесі - Луидің өмірі жайлы баяндалады. «Луи» 2010 жылдың үздік сериалдар қатарына кіріп, сыншылардың  жақсы пікірлеріне ие болды. Ал Луи Си Кей актерлық шеберлігі үшін  бірнеше рет телевизиялық  «Эмми» сыйына қол жеткізді. 

Сериал 4 мезгілден тұрады. Әрбірінде 13 серия бар. Бірінші мезгіл 2010 жылы, екінші- 2011, үшінші-2012, төртінші-2013 жылы шықты.

## Актерлер
Луи Си Кей басты рөлді ойнайды және оның телесериалдағы кейіпкері өзіне ұқсайды, ұқсас өмірбаян(масқарампаз, ажырасқан, екі қыздары бар). Луи- барлық серияларда кездесетін жалғыз кейіпкер. Ең көп көрінетін актерларға келетін болсақ: Лу(Луи Си Кей), қыздары Лили( Хэдли Делани), Джейн( Урсула Паркер); ағасы Робби( Роберт Келли)Ү Даг агенті(Эдвард Гелбинович); досы  Памела ( Памела Эдлон).

Санат:АҚШ телесериалдары
Санат:2010 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
I Хуан Карлос

**I Хуан Карлос** ( (*Иоанн Карл I*), 5 қаңтар 1938, Рим)  - Испания королі, 1975 жылдың 22 қарашасынан Испанияның 17-ші патшасы әрі елдің қарулы күштерінің жоғарғы бас қолбасшы]ы, генерал- капитан. Ол Испанияның диктатуралық жүйеден парламенттік демократия жүйесіне көшуі кезеңін сәтті басқарған қайраткер.

Бурбон әулетінен шыққан **I Хуан Карлос 1938** жылдың 5 қаңтарында Италияда дүниеге келген.

## Өмірбаяны

**1975** жылдың 22 қарашасында таққа отырғаннан кейін ол бірден демократиялық реформалар жүргізіп, саяси партияларды заңдастырып, билеуші партия - Испан Фалангасын таратып жіберді.

**1977** жылдың 15 маусымында Испания өзінің алғашқы демократиялық сайлауын өткізді.

1978 жылы Испанияның жаңа Конституциясы қабылданды. Бүл конституция бойынша Хуан Карлос тарихи монархияның тақ мұрагері болып жарияланды және азаматтық қүқық пен еркіндікке кепілдік берілді. Сол жылы Хуанның әкесі таққа отыру құқығынан бас тартты. Осыған байланысты әкесінің жақтастары мен өзге әулеттер Хуан Карлосты заңды патша ретінде мойындады.

Провинциялар дербестігін алып, Испания федерация нышанындағы мемлекетке айналды. 972 жылы 33 жастағы Хуан Карлос Мюнхендегі Олимпиада ойындарына желкенді қайық спортымен қатысып, испан экипажының құрамында он бесінші орынға ие болған.

## Дереккөздер

Санат:Испан монархтары
Ралли

**Ралли** —  көшелерде, топырақты жолдарда және шөл далаларда ұйымдастырылатын автожарыстың бір түрі. 

## Сайыстың мақсаты

* Ралли жарыстары түзу жолда немесе жолсыз жерлерде өтеді.
* Жарыс өтуі әртүрлі кезеңдерге немесе бөліктерге бөлінген. Жарысушылар осы бөлікті барынша тез өтуге тиіс. Жолдың әр бөлігінде жолдың бойында жарысушының уақытын құжаттайтын бекеттер болады. Олар бақылау бекетттері деп аталады.
* Жарыс басталғанша командағылар бағдармен танысуға біраз уақытын бөледі. ОЛар бөліктерден екі мәрте жүріп өтеді. Бірінші айналып өту уақытында команда жүру қарқыны туралы жазбалар жасайжы. Екінші рет айналып өту уақытында екінші жарысушы осы жазбаларды бірінші жарысушыға оқып береді.
* Жарысушылар бағдарды тексерген уақытта белгіленген жылдамдық шектеуінен аспауға тиіс. Ралли басталардан бір күн бұрын командаларға өз машиналарын жылдамдықты шектемей, сынақтан өткізуге рұқмат беріледі.
* Төрешілер машиналардың стандарттарға сәйкес келетіндігіне көздерін жеткізу үшін жарысқа дейін және кейін оларды қарап тексереді.

Ралли-машиналар әдеттегі автомобильдер сияқты көірнуі мүмкін, алайда олар өте жылдам жүретін өте қауіпсіз автомобильдер ретінде жабдықталған. Жылдамдықты арттыру үшін мотор күшейтілген. Машина жеңіл болуы үшін ішкі көрінісі толығымен алынып тасталған. Құбырлы қаңқа деп аталатын берік металл құбырлардан жасалған тор, жарысушылардың барынша көп қауіпсіздігі үшін машинаның ішкі көрінісіне құрамдастырылған. Машина тұрқы он машинаның салмағын ұстап тұратындай болып бекітілген.

## Термин сөздігі

***Экипаж:** жарысушы және ралли-автомобильдің штурманы.
***Стенограмма:** штурманның рейс алдында жасатын жазбалары. Стенограммада жер мәліметтері, бұрыштар мен бұрылыстар, құлдилаулар және жолда кездесетін кез келген кедергілер жазылады.
***Шейкдаун (ағылш:Shakedown):** жарыс алдында өтетін ресми тексеру сессиясы.
***Спойлер:** машинаға ауада үлкен жеңілдікпен қозғалуға және жылдамдықты үдетуге көмектесетін арнайы қанат.
***Жарысқа кірісу:** тұрақты орыннан бастап кету
***Турбосығымдағыш:** қозғалқышқа ауа толтырып, оны қуатты ететін аспап. 

## Дереккөздер

Санат:Жарыстар
Қу (шоқылы тау, Сарыарқа)

**Қу**, *Балқантау* – Сарыарқаның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1359 м. Сыртын солтүстік-шығысқа беріп доғаша иіліп жатады. Ұзындығы 15 – 20 км, ені 10 – 12 км.

## Геологиялық құрылымы
Силур мен девонның эффузиялық шөгінділерінен, гранитті, диоритті жыныстардан түзілген.

## Жер бедері мен өсімдігі
Беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімделген. Топырағы қоңыр, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде селдір қарағайлы орман өскен. Тауаралық аңғары мен жыраларында тал, қарағай, түрлі бұталар өседі. Етектерінде бұлақ көздері бар. 

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары