open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мажарстан музыкасы

## Венгрия музыкасы
**Венгрия музыкасы**-венгрия халықының музыкасы.  
Венгр халық әндері бір дауысты болып келеді. Халық шығармашылығынан лирикалық және тұрмыс-салт әндерімен қатар мандьярлардың тәуелсіздігі жолындағы ғасырлар бойғы күресін бейнелейтін тарихи әндер де кең орын алады. Ертеде әндер мен аңыздарды  қобызға  қосып айтатын халықтың әнші-жыраулары болған.

Венгрияда профессионалдық музыка мәдениеті 13 ғасырда дами бастады. 15 ғасырдың өзінд  Буда қаласында король сарайының капелласы болды.  1536 – 38 жылы А. Фаркаш, 1554 жылы Ш. Тиноди мадьяр тілінде музыкалық шығармаларды (аңыздар, тарихи әндер) басып шығарды. Венгрия музыкасының бұдан былай дамуына вербункош деп аталатын венгр аспаптық музыкасы ерекше әсер етті.  Вербункошқа тән музыкалық элементтерді дамутыдың негізінде композитор Й. Рузичка «Белланың қашуы» (1822 жылы) атты тұңғыш венгр операсын жазды. Кейінірек Ф. Эркель венгр қаһармандық-романтикалық операсының бастаушысы болды. 19 ғасырда Ф. Лист аспаптық музыка саласында жаңаша шығармалар тудырды. 1837 жылы Пешт қаласында опера театры ірге көтерді, 1840 жылы консерватория, 1853 жылы филормониялық қоғам ашылды. 20 ғасырдағы венгр музыкасының дамуы, өріс алуы, Кодай мен Б. Бартоктың композиторлық және этнографиялық еңбектерімен тікелей байланысты. 

## Дереккөздер

Санат:Музыка
Санат:Өнер
Санат:Мажарстан
Ковалевский Владимир Онуфриевич

**Ковалевский Владимир Онуфриевич** (02.08.1842, Шустянцы селосы, Витебск губерниясы, Қазіргі латвия - 16.04.1883, Мәскеу) - орыс палеонтологы. А.О. Ковалевскийдің інісі. К.Ч.Дарвин, Т.Гексли, Ч.Лайелдің бірнеше кітаптарын аударып, дарвинизм ілімін таратқан. 1872 жылы Йен университетінде жылқының палеонтологиялық тарихынан диссертация және 1875 Петербург университетінде анхитерий туралы магистрлік диссертация қорғаған. 1880 жылы Мәскеу университетіне доценттіке сайланған. Ковалевскийлің тұяқты жануарлардың тарихи дамуы туралы еңбектері жаңа ғылым - эволюциялық палеонтологияның негізі болды. Ковалевский органның морфологиялық өзгерістерінің дамуы тірілік жағдайының өзгеруіне байланысты екенін дәлелдеді. Ол омыртқалы жануарлар филогенезін шешуде эволюциялық ілімді кең қолданған. 
## Қолданылған әдеибет
*Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 484 бет
Сергей Малютин Васильевич

**Сергей Малютин Васильевич** *(4.10.1859, [[Мәскеу]], - 6.12.1937, [[Мәскеу]])* совет кескіндемешісі, график-суретші. 1883-86 ж.Мәкеудің кескіндеме мүсін және сәулет өнері училищесінде оқыған. Передвижниктер серіктігінің мүшесі. 19 ғасырдың аяғында жанрлық картиналарымен  танылды. Орыс әдебиеті қайраткерлерінің  портретін  жасады.Г.П. Передерий, Д.А.Фурманов портреті совет өнері тарихынан жоғары орын алды. Малютин ахитектура, сән және қосалқы  өнері, иллюстрация саласында да еңбек еттті.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Суретшілер
Мысыр Қарулы күштері

**Мысыр Қарулы Күштері** Египет әскери күштер болып табылады. Египет қарулы күштері Африкада ірі болып табылады, және Таяу Шығыс. Ол Мысыр әскері Египеттің әскери-теңіз флоты, Египет әуе күштері мен Әуе қорғанысы күштері Мысыр тұратын, 1922 жылы құрылған.

Мысырдың Конституцияға сәйкес, Мысыр Қарулы күштер төтенше есе құрылған және Мысыр қарулы күштерінің Жоғарғы көшбасшысы атағына ие Президентінің басшылығымен жалпы командалық немесе Жоғарғы Кеңесінің басшылығымен, ал 21 тұрады қарулы күштер түрлі әскер мен департаменттер білдіретін әскери қызметкерлері.
Анри Филипп Петен

**Анри-Филипп Петен** (екінші фамилиясы — **Петэн**; ; 24 сәуір 1856&nbsp;— 23 маусым 1951)&nbsp;—француздық әскери және мемлекеттік қайраткер; Франция маршалы (1918); Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы. 1940—1944 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыста арнайы жасақты басқарған,   Петенге «коллаборационизм» деген атақ тиесілі ().

## Өмірбаяны
Петен солтүстік Францияда туған, Па-де Кале аумағында, 20 жасынан бастап әскери жасақта болған, жақсы білім алып шыққан, Сен-Сир  академиясын  1887 және Париждегі жоғарғы әскери оқу орнын бітірген.

## Дереккөздер

Санат:24 сәуірде туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Па-де-Кале департаментінде туғандар
Санат:23 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Вандея департаментінде қайтыс болғандар
Санат:Құрмет легионы орденінің Үлкен крест иегерлері
Санат:Француз әскери медалінің иегерлері
Санат:Камбоджа корольдік орденінің иегерлері
Санат:Франция президенттері
Санат:Франция премьер-министрлері
Санат:Франция әскери ведомствасының басшылары
Санат:Франция маршалдары
Санат:Франция билеушілері
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс қатысушы елдерінің көшбасшылары
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Санат:Француз академиясы мүшелері
Санат:Өлім жазасына кесілгендер
Санат:Абақтыда қайтыс болғандар
Sky Team

**SkyTeam** орталық басқарма бөлімімен авиациялық альянста болып табылады, *орталық Sky Team*, дүниежүзілік сауда орталығында Airport Schiphol базасында Amsterdam Airport Schiphol аймағында Харлеммермерде, Недерланд. Sky Team 2000 жылы Aeroméxico, Air France, Delta Air Lines және Korean Air әуежайларында қаланды. SkyTeam соңғы үш авиациялық альянстардың бірі болған,  Star Alliance және  Oneworld бастапқы екеуі. Бұған қарамастан SkyTeam жолаушылар және мүшелер санынан әлем бойынша екінші орындағы альянс болып табылады, онын алдында  Star Alliance және  Oneworld. 2014 жылдың наурыз айының есептеулері бойынша Sky Team 20  тасушы аймақты иемденуде және "Сіздердің қауіпсіздіктеріңіз ең маңызды" деген ұранмен жұмыс істеуде.  Және Sky Team Cargo атты жүк альянстары да жұмыс істейді, келесі жүк альянс China Airline Cargo 2012 жылы қазанда құрылған.

2004 жылы Continental Airlines, Northwest Airlines және KLM қосылғанда Sky Team үлкен жетістіктерге жетті. 2010 жылы өзінің 10-жылдық туған жылын арнайы ливрея қосу арқылы тойлады, төрт авиакомпаниялардың беделін көтеретін немесе біріктіретін, Aerolíneas Argentinas, China Airlines және Garuda Indonesiaдың жаңалануынан кейін толық мүшесі болу үшін. 2011 жылдың ақпанымен 2012 жылдың мамырында Saudi Arabian Airlines және Middle East Airlines авиакомпаниялары қосылды. 2014 жылдың наурызында Garuda Indonesia қосылды.

2014 жылдың наурызынан бастап Sky Team 178 мемлекетке күнделікті 1000 орындығы бар  15700 рейс жасайтын 4000 самолет ұшады. 459781 жұмысшылары, 564 демалыс орындары бар самолеттер жылына 58800000 жолаушылар тасымалдайды.
## Мүшелер тарихы
## Бірігу жылдары
2000 жылы 22 маусым Aeroméxico, Air France, Delta Air Lines және Korean Air Нью-Йоркте үшінші авиациялық альянс тапқанын жариялады. Олар Sky Teamде ең маңызды 4 қалаушы болды. Олардың бірігіп келісімі бойынша Sky Team күніне 6402 рейс 4400 бағытта 98 мемлекетке ұшады. 2000 жылдың соңында Sky Team Cargo атты жүк тасымалдаушы альянс қаланды. Келесі айда CSA Czech Airlines авиакомпаниясын 5-інші мүшесі ретінде қосатынын жариялады. 
2001 жылы CSA Czech Airlines мүше болды. 2002 жылы Alitalia мүшелеріне кірді. 2003 жылы KLM қосылды. Сол жылы Sky Team жолаушыларға арнап сайт құрды.
## Орасан зор ұлғаюы
## Дереккөздер

Орысша уикипедия

Санат:Әуежайлар
Леонид Исаакович Мандельштам

**Мандельштам Леонид Исаакович** *(22.04.[[1879]], Могилёв, - 27.11.[[1944]], [[Мәскеу]])* - советтік радиофизикатер мектебінің негізін салушылардың бірі, совет физигі, КСРО ғылым академиясының акадимегі. 1925 жылдан Мәскеу университетінің профессоры. Оның ғылыми еңбектері негізінен оптикаға, тербелістер теориясына және радиофизикаға арналған. 1928 ж. Г.С. Ландсбергпен  бірге отырып, жарықтың камбинациялық шашырауын ашты. Мандельштам - сызықтық емес тербелістер теориясын жасаушының бірі. Ол Н.Д.Папалексимен бірге отырып бұл салада бірқатар  жаңа құбылыстарды ашып зерттеді, параметрлік генератордың көмегімен электр тербелістерін  қоздырудың жаңа әдісін  жасады,  сондай-ақ радиофизика  саласынан радиоинтерференциялық методтарды ашты. Мандельштам  салыстырмалық теориясы, статистикалық физика, кванттық физика салалары бойынша да бірқатар еңбектер жазды. Ол Ксро Мемлекет сыйлығының  лауреаты, Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен  марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Санат:1879 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Физика
Мамай (көл)

**Мамай** – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ағынсыз көл. 

## Гидрографикасы
Ауданы 41 - 44,5 км2- ге дейін өзгереді. Ұзындығы 8,5 км, ені 7,9 км. Орташа тереңдігі 1,6 м. Көл аласа төбешіктер арасындағы қазан шұңқырда. Жағасы көбіне жайпақ, тек оңтүстік-шығыс бөлігі  тік жар. Мамайдың Тәттімбек өзені құйған тұсында кішігірім бірнеше құм қайраң бар. Түбі жатық, шөккен лайдың қалыңдығы 1 м-ге жетеді. Суының түсі жасыл, ащы, тек мал суарылады. Көлдің сотүстігінде Мамай ауылы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы көлдері
Кешқұрым (әңгіме)

**Кешқұрым** - қазақ жазушысы Мұхтар Мағауинның бастау кезеңдегі жазылған шығармасы. Автордың баспасөз бетінде жарияланған тұңғыш әңгімесі (1964 жыл). 

## Тарихы
Шығарманы кезінде ешбір газет, журнал басуға қабылдамаған. 1963 жылы "Жұлдыз" журналына ұсынған нұсқасының соңында проза бөлімінің меңгерушісі Амантай Байтанаевтың көк сиямен жазылған қорынытнды пікірі бар: 

:  *"Автордың не айтқысы келгенін түсіну қиын. Қазір жасы алпысқа келіп қалған Жұмағұл қарт ертеде өткен бір ағат ісіне өкініш еткендей бір түйін бар сияқты. Ол жас кезінде бір келіншекпен жүреді. Онымен тұз-дәмі жараспай, қосыла алмай қалады. Жүкті болып қалған сондағы келіншектен Жаннат деген қыз туады. Сол қыздың өскенін (22-де) тұрмысқа шыққалы жатқан кезін көрген қарт Жұмағұл қатты өкінішке қалады. Өзі 7 беттік әңгіменің жартысынан көбі ертеде өткенді еске түсіруге арналған. Қорыта келгенде, автор осы әңгімені жазарда алдына белгілі бір мақсат қоймаған сияқты. Ұсынатын моралі күңгірт қалады. Әңгіменің тілінде, көркемдігінде көп кемшілік бар. Бұл қалпында басуға ұсына алмаймыз"* . 

Жас автор төрелік сұрап барған Зейнолла Серікқалиев те шығарма басуға жарамсыз деген пікір айтады. 

Келлер жилы 1964 жылы журналдың жастарға арналған саны дайындалып жатқан кезде жауапты хатшы Қадыр Мырзалиевтің алдына ұсынылған үш шығарманың ішінен ол "Кешқұрым" әңгімесін таңдайды. Автордың шығармасы "Жұлдыз" журналының 1964 жылғы #4 санында жарыққа шығады. 

Шығарма орыс, эстон, шыбаш, армян тілдеріне аударылған. 1967 жылы Бүкілодақтық "Огонек" журналының сыйлығын алады. 

## Мазмұны

## Кейіпкерлері
* **Жұмағұл ақсақал** - 
* **Жаннат** -

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:Мұхтар Мағауин
Санат:Әңгімелер
Сэм Андерсон

Сэм Андерсон (ағыл. Sam Anderson) — американдық актер. Әлемге көбінесе "Форрест Гамп", "Остаться в живых" фильдеріндегі және "Ангел" телесериалындағы рөлдерімен әйгілі.

## Өмірбаяны мен мансап
Сэм Андерсон 1945 жылы 13 мамыр күні (АҚШ) Солтүстік Дакота штатындағы Уопентон қаласында өмірге келген. Гранд Форкстағы Солтүстік Дакота университетін оқып шықты. АҚШ-тың жазушылар қауымдастығының мүшесі.

1978 жылдан бастап телесериалдарда белсене ойнай бастайды. Оның ең әйшілі рөлі - "Незнакомец" сериалындағы мистер Горпли рөлі. Тағыда "Остаться в живых" сериалында Бернард Нэдлердің рөлін ойнаған.

Сэм Андерсонның кинофильдағы бірінші тәжірибесі 1995 жылы "Толкачи и кидалы" фильміндегі Рэй Бергтің рөлі болған. Оның әйгілі кинофильмдердегі рөлдері: Хью Хэнкок  "Форрест Гамп" (1994), Чарльз Петтон в «Чуваки» (2002).

1970 жылдарының басында Калифорния штатындағы Ланкестер қаласында Долин Антилоптың Колледжінде дррама сабағын жүргізген.

Сэм Андерсон әйелімен бірге егіздердің ата - анасы.

## Дереккөздер
# Сэм Андерсон Internet Movie Database сайтында
# Сэм Андерсон
Гастон Думерг

**Гасто́н Думе́рг** () (1 тамыз 1863 жылы  — 18 маусым 1937 жылы) —мемлекеттік француз қайраткері,  1924—1931 жылдағы Франция президенті).

## Өмір баяны

Радикалды Франция партиясының мүшесі ретінде бастаған, соңғы жылдары партиясыз қалды. Бірінші министр атағын  1902, 1913 жылдары  желтоқсанда —  1914 маусымда шеткі істер министры атағын алды; сосын Бірінші дүниежүзілік соғысты басқарған. 1914 жылдан  1917 жылға дейін қайтадан министр болып сайланды;ақпанның басында 1917 жылы Антанта шайқасында Франция әскерін басқарған басшылардың бірі болған.
## Дереккөздер

Орысша уикипедия

Санат:Франция президенттері
Грета ото

**Грета ото** () – нимфолид семьясына жататын көбелектің түрі . Оңтүстік Америкадағы Амазонканың дымқыл ормандарында тіршілік етеді."Greta oto" деп аталатын бұл ерекше көбелек Мексиканың да ылғалды ормандарын өзіне мекен еткен. Сол аймақтағы көбелектер ішінде ең көп кездесетіні де сол болып келеді. Көбелектің өзі онша үлкен емес. Қанаттарын толық жайғанда 5-6 см шамасында болады. Оның қанатынан өткен күретамырларындағы ұлпалар түсті қабыршақтардың жетіспеушілігінен көрінбейді.

Олар қырықбуындар қорек ететін цеструм текті өсімдіктерге жұмыртқалайды. Себебі қырықбуындар көбелектің тұқымдарына улы алкалоидтың ұлпаларын қалдырып кетеді. Сол ұлпамен тұқымдар қоректенеді екен. Көбелектің денесінен ол өскеннен кейін де алкалоидтың иісі шығып тұратындықтан, құстар немесе көбелектерді қорек ететін басқа жәндіктер оны жеуден бас тартады. Бұл табиғи қорғанудың бір тәсілі болса керек.

Экологтар үшін Грета Ото қоршаған орта жағдайының өзіндік көрсеткіші. Бұл көбелектер қоршаған орта мінсіз болған жерде ғана өмір сүреді. Ал көбелектің белгілі бір жерде өліп қалуы сол мекеннің экологиялық өзгеріске ұшырағанын көрсетеді. Сондықтан, экологтар Грета Отоның әр тұқымын мұқият бақылауда ұстауға тырысады.

Санат:Қабыршақ қанаттылар
Панда-құмырсқа

**Панда-құмырсқа**. Алғаш көзге түскенде пандаға ұқсайтын ерекше күлтелі құмырсқа деп ойлайсың. Бірақ ол құмырсқа емес, ара тектілердің "Mutillidae" тобына жататын қарапайым араның бір түрі. Оларды латынша "Euspinolia militaris" деп атайды. Араның ерекше түрі Латын Америкасы елдерінде, нақтылай кетсек, Чилиде тіршілік етеді.

## Панда-құмырсқаның сырт келбеті
Қанаты жоқ, құмырсқаға түр-келбеті келгеннен және денесі үлпілдек ақпен жабылғандықтан, оларды кейде барқыт құмырсқалар деп те атайды. Бір қызығы панда-құмырсқа ешқашан өзіне ін салмайды екен. Олар өзге ара текті жәндіктердің індеріне шығып алып, өз жұмыртқаларын көкек құс секілді қалдырып кетеді.

## Панда-құмырсқаның маңызы
Жәндіктің бұл түрі өте сирек кездескендіктен, биологтар олардың тіршілігі туралы мол ақпаратқа ие емес. Олардың салыстырмалы үлкендеу ақ түкті басы және денесінде панда сияқты ақ және қара сызықтары бар. Сол себепті оларды панда-құмырсқа деп атайды. Сонымен қатар, Euspinolia militaris тұқымы өте қауіпті. Ол да өзге аралар секілді шағу арқылы қорғанады. Шаққан кезде, тіпті, адамдарға да қатты әсер етуі мүмкін. Иммунитеті төмен адамдарды есінен тандыратындай күшке ие.

Санат:Құмырсқалар
Снейкбот

«Снейкбот» деген атауға ие киборгтың ұзындығы 94 см, ал диаметрі 5 см. Оның құрамы қозғалтқыш, компьютер және кішкене электронды компоненттерден тұрады.
Жылан-құлтемірді қалай әмбебап үлгіде дамытуға болады? Оған, әрине, бауырымен жорғалаушылардың құрылымын зерттеу арқылы қол жеткізуге болады. АҚШ-тың Питтсбург қаласындағы Карнеги-Меллон Университетінің ғалымдары жыланның құмды төбешіктерге өрмелеу қимылын бақылап, сол қимыл принциптерін жасанды құрастырылған жыланға қолданған. Science журналында жарияланған ақпарат тірі табиғаттың жасанды аналогтарымен үйлесім тауып жатқандығын көрсетеді.

## Жылан-құлтемір
«Жылан-құлтемір адам немесе өзге де құлтемірлер ене алмайтын жерлерге еш қиындықсыз кіріп кете алады. Қолайлы икемі болатын жасанды жылан бірнеше бөлшектерден құралып, оларды әр мақсатта ауыстыруға ммүкіндіктер болады. Осы секілді жеке мақсатта қолданылатын бөлшектердің бірі жыланға құмды төбешікке өрмелеу әрекетін береді», – дейді зертеуші мамандардың бірі.

### Жылан-құлтемірдің маңызы
Жылан тектес құлтемірлер күрделі іздеу жұмыстарында, жер сілкінуден кейінгі қирандының ішінен адамдарды құтқару операцияларына пайдалану мақсатында құрастырылып жатыр. Сондай-ақ, аймақтық радиациялық ахуалды тексеру секілді адам өмірі үшін қауіпті болатын операцияларда да қолданылатын болады.

Санат:Компьютер
Санат:Механика
Вошерия

нобай|250 px|Vaucheria sesselis
**Вошерия** () — жасыл (кейбір мәліметтерге қарағанда сары жасыл) балдырлардың туысы. 

Вошерия тармақталған жасыл жіпшелер тәрізді. Оның 40-қа жуық түрі бар. Олар негізінен тұщы суда, біразы теңізде  ылғал топырақта кездеседі. Вошерия жынысты және жыныссыз жолмен көбейеді. Жыныссыз көбегенде жіпше ұшынан протоплазма бөлініп, одан кірпікшелі бір ірі зооспора немесе қозғалмайтын апланспора дамиды. Жынысты көбею органы – оогония және антеридий деп аталады. Ұрықтан аналық клеткадан – ооспорадан жаңа вошерия дамиды. 

Вошерия Қазақстанның барлық аудандарында кездеседі.

Санат:Охрофитті балдырлар
Санат:Адамдар құрметіне аталған споралылар токсиндері
Санат:Споралылар түрлері
Кардиореттегіш

Қоян денесіне орнатылған кішкене  ғана көлемдегі кардиореттегіш оның жүрек қағысын бір қалыпта ұстап,  ауа кеңістігіндегі қуат көзімен реттеп отырады. Бұл тірі ағзаға қолданылған алғашқы  сымсыз қуат көзін тасымалдайтын аппарат. Егер де осындай сымсыз медициналық имплантатты адамға да қолданатын болсақ, онда ол бақылау тәртібінің маңыздылығын төмендетуге мүмкіндік береді.

## Кардиореттегіш
Калифорния штаты, Стэнфорд университетінің кардиореттегіш имплантатты зерттеушілер жетекшісі Ада Пунның айтуынша «ол құрылғының көлемі титтей болғандықтан, денеге орналастыруға өте ыңғайлы». Оны денеге қондыру немесе  титтей кардиореттегіштің қуат көзі таусылып қалған кезінде операциялық іс-әрекеттер жасау керек болады. Пун мен оның әріптестері қоянға көлемі з милиметр болатын, батереясы жоқ титтей кардиореттегішті орнатқан болатын. Металл тілімшені (пластина), ұялы телефон арқылы ғана қуаттандырады, оны қоянның төсінен екі сантиметр жоғары жерде орнатқан.

## Кардиореттегіш жұмысы
Тілімше электрмагниттик толқын арқылы кардиореттегішке 2000 микроватт  тасымалдайды. Кардиореттегіш қоянның жүрек соғысын реттеп, сыртқы ұлпаларға қуат деңгейін қауіпсіз түрде жеткізеді. Мұндай қиын зоналарға қуат көзін тасымалдау тым әлсіз саналған, себебі ол шеттен тыс кішкентай және денеге терең орналастыруды талап еткен. Осындай мәселелерден құтылу үшін Пун тобы электромагниттік сәулені тура шоқпен имплантатты жарықтандыруға арнайы тілімше жасаған. Сонымен қатар олар қоян денесінің ұлпасын сигнал жеткізу  үшін пайдаланады. Сәулелену  жилілік (частота) жоғарылығы жануар ұлпасында кеңінен таралған. Ол аз ғана мөлшерде қуат көзін қолданып, ағзаға ешқандай зиянын тигізбей  ары қарай еніп кетуіне мүмкіндік береді.

## Өндіруші компаниялар
Бұл құрылғыны Vivonda Medical компаниясының қолдауымен Пун тобы адам ағзасына пайдалану жолдарын қарастырмақшы. Олардың ойынша, кардиореттеуішті адам терісіне жабыстырғыш арқылы орнатуға болады, сонымен қатар, одан да басқа амалдарды көрмекші. Егер де осы аппаратты сәтті қолдана алатын болса, онда жүрек қағысын реттеп отыру үшін ірі көлемді кардиореттеуіштердің керегі болмай қалады. Ол адам өмірін әлде қайда жеңілдетін еді.

Санат:Механика
Виртуалды мұражай

Виртуалды мұражай (вебсайт-мұражай) — мұражай экспонаттарын тамашалауға арналған веб-сайт. Қолданушы мұражайдың ішіндегі көріністерді алға-артқа, жоғары-төмен жылжыту арқылы көре алады. Ішіндегі заттар сан алуан, әр түрлі болып келеді: тарихи экспонаттар, сурет өнері, виртуалды жинақтар, артефактар т.б көптеген ескі мұралар бар. Виртуалды мұражай  тарихи ескерткіштердің сақталуы мен халыққа ұсынылу мәселелерінің оңтайлы шешімі болды. Мұражайды үйден шықпай интернет арқылы тез және анық көре аласыздар.
Ең бірінші мұражай  веб-сайт  ретінде интернетте 1991 жылы ашылды. Олар алғашқыда қарапайым сайт болды, кейіннен мұражайды панорама түрінде көруге мүмкіндік пайда болды. Николь Пошем дейтін француз студенті «онлайн-Лувр» деп аталатын веб-сайт ашып, «жылдың үздік ресурсы»  деген номинациясын жеңіп алды. Басшылардың қойған талаптарына байланысты оның атауы өзгертілді.

Кілем жасаушылардың көшбасшысы болып саналатын Шығыс халқы, кілем тоқу шеберліктерін дамыта түсті. Кілем жасау кезінде кілем шеберлері түрік  халқының ою-өрнектерін пайдаланып, бір нақышқа келтіріп түріктердің ұлттық символын қалыптастырған.

Түркиядағы  Қасиетті София  Соборы  мұражайындағы кілемдер Түркия Кілем Мұражайының жәдігерлері болып табылады.  Жалпы Түркия Кілем Мұражайында 806 кілем көрмеге қойылған, соның 400 нұсқасы тарихи маңызы бар ескерткіш.

Түрік кілемдері «анатоль», «анкара», «смирна», «бергамо», «брусеа», «ушак» т.б. деп аталады. Гүлді (парсы кілемдеріне қарағанда бір жүйеге түсірілген) және ою-өрнекті болып келеді. Кілем  түріктерде әсемдік үшін, сондай-ақ, үйдің жылылығын сақтау, дыбысты бәсеңдету үшін пайдаланылатын болған.
Black Knight Transformer мульти-көлігі

**Black Knight Transformer мульти-көлігі**  - ұшақтың, тікұшақтың, автокөліктің және суда жүзу кемесінің вертикалды ұшып қонуын қамтамасыз ететін патенттелген технологиясы.

АҚШ-тың *«[[Advanced Tactics Inc.]]»* атты компаниясы трансформалық өзгерістерге ұшырайтын көлік құралдарын таныстырды. Олардың Black Knight Transformer атты аппараты алғашқы сынақтардан да сүрінбей өтіпті. Патенттеліп үлгерген технология ұшақтың, тікұшақтың, автокөліктің және суда жүзу кемесінің қызметтерін бірдей атқара алады.

Black Knight Transformer адамдарды қашықтықтан құтқаруға арналған, яғни адам бұл көлікке отырмай-ақ алыстан құтқару операцияларымен айналыса алады. Трансформердің құрылымы өте қарапайым модульдерден тұратындықтан, оның ақауы бола қалса оңай жөндеуге болатынын да құрастырушылар баса айтқан екен. Мәселен, оның қозғалтқышын екі адам да жөндей алады. «Advanced Tactics Inc.» инженерлерінің айтуынша, оның бөлшектері де аса қымбат емес.

## Сипаттамасы
Оның үлкен дөңгелектері қарапайым көліктер жүре алмайтын жерлерден өтуге мүмкіндік береді. Оның ең үлкен жылдамдығы – 110 км/сағ. екен.  

Әрине, қазіргі таңда бұл техника тек әскери және адам құтқару мақсатында шығады. Ал болашақта бұл көлік әркімнің де жекелігінде болатын мульти-көлік есебінде қарастырылуда.

Адам өмірі ең басты құндылық саналған заманнан бері әртүрлі апаттардан құтқару туралы идеялар ойластырылып келеді. Табиғи және техникалық апат жағдайында адам құтқару ісі бүгінде маңызды істер қатарында.

Осыған орай, адамдарды қашықтықтан құтқару технологиясы заман талабына сай күрделі эволюциялардан өтуде. Мәселен Black Knight Transformer аппараты фантастикалық фильмдердегі құбыжық техникаға ұқсағанымен, мақсаты – адам өмірін аман алып қалу

## Дереккөздер

Санат:Технология
Санат:Авиация
Санат:Көліктер
Диксон (арал)

**Диксон аралы** — Кара теңізінің Енисей шығанағының солтүстік-шығыс бөлігіндегі арал. Красноярск өлкесінің құрамына кіреді. Ауданы 25км². 1916 жылдан бастап гидрометеорологиялық поляр стансасы жұмыс істейді.

Санат:Кара теңізі аралдары
Санат:Красноярск өлкесі аралдары
Тентек (өзен, Жетісу облысы)

**Тентек ** – Алакөл алабындағы өзен.

## Сөз төркіні
Өзеннің Тентек аталуы оның буырқана аққан қатты ағысына байланысты болса керек. Таудан құлай аққан көп өзеннің Тентек өзеніне қосылып, су көлемі көбейіп, арнасы толған соң екпіні күшейіп, сарқырап-күркіреп, қатты ағуы — табиғи құбылыс.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 200 км. Су жиналатын алабы 5390 км2.

## Бастауы
Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтардан (Көкетау және Сарыбүйрек) басталып, Сасықкөл көліне таяу ұсақ көлдерге құяды.

## Гидрологиясы
Ірі салалары - Шынжылы, Шымбұлақ, Ағынықатты, Аршалы,  т.б. Жоғарғы бөлігіндегі аңғары мен арнасы тар шатқалды. Алакөл ойысына шыққан жерінде аңғары кеңейіп, 3 тармаққа бөлініп, Үшарал қаласынан төмен 5 км жерде қайтадан бір арнаға қосылып, жайылып ағады. Еріген қар, мұз суларынан наурыз - сәуір айларында тасиды. Жылдық орташа су ағымы Ынталы ауылы  тұсында секундына 47,1 м3. Суы тұщы, мөлдір, ауыз суға, егістік суғаруға пайдаланьлады. Ш. Уәлиханов 1856 жылы өзінің Қапал - Верный - Ыстықкөл - Құлжа саяхаты кезінде Тентек аңғарын зерттеді. Өзенге Тентек суғару жүйесі салынған.

Тентекке Қызылтентек, Жылысай, Қайрақты, Ағынықатты, Аршалы, Кежелі, Шымбұлақ, Ортатентек, Қарақоғыз, Шынжалы өзендері құяды.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы өзендері
Санат:Алакөл су алабы
Владимир Кулич

**Владимир Кулич** (ағыл. Vladimir Kulich; туған. 14 шілде 1956) — ата-тегі чех, канадалық актёр.

## Өмірбаяны
Владимир Кулич Чехияның астанасы - Прага қаласында өмірге келген. Өзінің актерлік мансапын мемлекеттік Прага университетінде бастады. Жастайында анасымен Монреальге көшіп голливудтық фильмдер мен сериалдарда ойнай бастады. Куличтің бірінші әйгілі рөлі "13-й войн" кинофильмінде болған. Сонда Владимир солтүстік король Бульвайфты ойнаған. Тағыда "Ангел" сериалында жануардың рөлін ойнағанда бет бояуынан актер өзі көрінбеседе, сол рөлмен Кулич әлемге танылған. Владимир "Семь дней", "Секретные материалы", "Горец", "Секретный агент Макгайвер" сияқты сериалдарда ойнап шыққан. 2007 жылы Джереми Пивенмен және Райан Рейнольдспен "Козырные тузы" фильмінде екінші пландағы рөлді ойнаған. 2014 жылы "Великий уравнитель" фильмінде Владимир Пушкевичтің рөлін ойнап шыққан.

## Дереккөздер
# Владимир Кулич Internet Movie Database сайтында
# Владимир Кулич

Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Актёрлер
Мамық астра

**Мамық астра** - күрделі гүлділер тұқымдасына жататын бір жылдық, кейде көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 10-80 см, жапырағы бүтін жиекті, қандауыр пішінді, кезекті орналасқан. Гүлі қос жынысты, көбіне сары не көк, қызғылт түсті, себет гүл шоғына топтанған. Мамық астра Еуропа, Орта Азия, Батыс, шығыс Сібірде таралған, Қазақстанда сор, сортаң жерлерде өседі. Мамық астрадан медицинада дәрі алынады, гүлінен ара бал жинайды.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Қарашоқы (тау, Тарбағатай жотасы)

**Қарашоқы** – Тарбағатай жотасының шығыс бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы және Қытаймен шекаралас жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2194 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км.

## Жер бедері
Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілмденген. Кейбір бөлігінде таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Таудан Қандысу, Сарыемел өзендерінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Беткейі мен шатқалында қайың, терек, аралас қылқан жапырақты шоқ орман кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Тарбағатай ауданы таулары
Қарашоқы (тау, Алмалытау таулары)

**Қарашоқы** – Алмалытау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау массиві.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Панфилов ауданы және Қытаймен шекаралас жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2014 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км.

## Жер бедері
Беткейлері тік жартасты, тар өзен арналарымен тілімденген. Солтүстігінде Сұртас шыңы, Сарышоқы, Қорғас, оңтүстігінде Кіші Ойжайлау таулары бар. Таудан Қорғас өзенінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Таудың далалық шалғынды топырағында мүк, қына, гүлді өсімдіктер, қарағай, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Элисон Ли Ханниган

**Элисон Ли Ханниган** (ағыл. Alyson Lee Hannigan; туған. 24 наурыз 1974 , Вашингтон, АҚШ) — американдық актриса, әлемге көбінесе "Баффи — истребительница вампиров", "Ангел" сериалдарында Уиллоу Розенберг және "Как я встретил вашу маму" сериалында Лили Олдрин рөлімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Элисон Ханниган 1974 жылы 24 наурызда Вашингтон қаласында Эл Ханниган мен Эмили Поснер отбасында туған. Әкесінің ата-тегі ирландық, ал анасының ата-тегі еврей.

Төрт жасынан бастап Элисон жарнамаларда түседі, мектепте кларнет атты музыкалық аспапта ойнауды үйренеді.

## Мансап
1985 жылы Элисон Лос-Анджелеске көшіп North Hollywood High School мектебіне түседі. Бұл мектепті 1992 жылы оқып шығады. Өзінің алғашқы үлкен рөлін фантастикалық коммедия "Моя мачеха-иноплатетянка" киносында иеленген.

1990-1995 жылдар аралығында Элисон жарнамада түсіп, "Розанна", "Застава фехтовальщиков",  "Прикосновение ангела" сериалдарында кіші рөлдерді ойнаған.

1997 жылы Элисон "Баффи — истребительница вампиров" сериалында басты кейіпкердің нағыз досы Уиллоу рөлін ойнаған.

## Жеке өмірі
Элисон Ханниган актер Алексис Денисоф пен бірге 11 қазан 2003 жылы неке кұрған. Ерлі-зайыптыда екі қызы бар: Сатьяна Мари Денисоф (туған. 24.03.2009) және Кива Джейн Денисоф (туған. 23.05.2012)

## Сыйлықтары
# 2003 — «Сатурн» премиясы "Екінші пландағы үздік актер" номинациясы. («Баффи — истребительница вампиров» Уиллоу Розенберг рөлі үшін).
# 2010 — «Халық таңдауы» премиясы "Сүйікті комедиялық телеактриса" ("Как я встретил вашу маму"  Лили Олдрин рөлі үшін).

## Дереккөздер
# Элисон Ли Ханниган Internet Movie Database сайтында
# Элисон Ли Ханниган твиттерда
# Элисон Ли Ханниган
Қарашоқы (тау, Бала Қосмұрын жотасы)

**Қарашоқы** – Бала Қосмұрын жотасының оңтүстік-батысындағы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Шұбартөс ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1136 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7-8 км-ге созылған, енді 5,5 км шамасында. Беткейі көлбеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады.

## Өсімдігі
Таудың қоңыр топырағында қылқан боз, бетеге, қау, сұлыбас, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Сет Грин

Сет Бенджамин Гессель Грин (ағыл. Seth Benjamin Gesshel Green, туған. 8 ақпан 1974, Филадельфия) — американдық актёр, продюсер, күлдіргіш, сценарист, режиссёр және жазушы. «Эмми» сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
Сет Грин 1974 жылы 8 ақпан күні Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында өмірге келген. Әкесі- Герб Грин математика пәнінің мұғалімі, ал анасы- Барбара Гессель - суретші. Жас кезінде қоғамдық мектепке оқып, футбол спортын ұнатып, ойнайтын. Актерлің жолын алты жасында "Хелло, Долии!" қойылымын тамашалағаннан кейін көздеген. 

1983 жылы Сет Грин актерлің мансапын бастады. Оның бірінші рөлдерінің бірі «Отель Hью-Хэмпшир» фильмінде болған. 1987 жылы Сет тағы бір әйгілі Вуди Аллен рөлін "Дни радио" фильмінде ойнаған. 1990 жылы "Оно" фильмінде бала Ричард Тозиер рөлін ойнаған. Кейін 2005 жылы "Робоцып" мультсериалын құрастырған. 1999 жылдан бастап "Гриффины" мен "Шоу Кливленда" мультсериалдарда Крис атты кейіпкерді дауыстайды. Өзінің келбетін мен дауысын Mass Effect (2007 ж), Mass Effect 2 (2010 ж) және Mass Effect 3 (2012 жыл) ойындарындағы Джефф «Джокер» Моро кейіпкеріне сыйлаған.

## Жеке өмірі
Сет Грин —  Брекин Мейердің, Дональд Фэйсонның және Эми Смарттың досы. 2008 жылдан бастап актриса мен модель Клэр Грантпен кездесіп, 2010 жылы 1 мамыр күні екеуі неке кұрды. Ерлі-зайыптылар Лос-Анджелесте тұрады.

## Дереккөздер
# Сет Гриннің ресим сайты
# Сет Грин Internet Movie Database сайтында
# Сет Грин

Санат:тұлғалар
Санат:Телевидение
Қарашоқы (тау, Ақшатау жотасы)

**Қарашоқы** – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Аягөз қаласынан батысқа қарай 48 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 985 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км.

## Жер бедері
Солтүстік-шығыс беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Кейбір бөлігінде таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батысында Қарапішен тауы мен Саға қыстауы, шығысында Шұбарағаш, оңтүстігінде Қырыққұшық қоныстары бар.

## Өсімдігі
Тауалдының бозғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері аралас бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Қарашоқы (тау, Қоңыртемірші таулары)

**Қарашоқы** – Қоңыртемірші тауларының оңтүстік-шығысындағы тау массиві.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қошқар ауылының оңтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 939 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 16 км-ге созылған, енді жері 7 км.

## Жер бедері
Солтүстік және оңтүстік беткейлерін қорымтастар алып жатыр. Қарашоқыны солтүстігінде Көктас, Үшқайың, оңтүстігінде Шұбарайғыр, Жауыр, батысында Қошқар, шығысында Сандықтас таулары қоршаған.

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің тау жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бұталар өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Инти

**Инти** () —  1985 жыл мен 1991 жыл аралығындағы Перу валютасы. 1 интиде 100 сентимо болған.

Инти Перулік сольдыӊ Фернандо Белаунде Терри кезінде құнсыздануына байланысты шықты. Бір инти 1000 ескі перулік сольмен айырбасталынды, бірақ инфляция 1991 жылы қайта күшті қарқын алып,  Перу президенті Фухимори жаӊа деноминация енгізіп және  перулік жаӊа сольді  1 миллион инти = 1 жаӊа соль бағамымен енгізуге мәжбүр болды.

Валюта атауын Инктер мифологиясыдағы күн құдайы  Интидің құрметіне алған. Перудыӊ алдыӊғы және кейінгі валютасы  «соль» () атауы да испан тілінен аударғанда күн деген мағынана береді. Күн құдайы Инти Перудің басты символдарының бірі болып табылады.

## Монеталар
1985 жылы 1, 5, 10, 50 сентимо және 1, 5 инти монеталары шықты. 1986 жылы  20 сентимо монетасы шықты. 1 сентимо 1985 жылы ғана шығарылса, 5 сентимо 1985 және 1986 жылы шығарылды. Қалған монеталар  1988 жылға дейін шығарылды.

## Банкнот
1985 жылы 10, 50, 100 және 500 инти банкноттары шықты. 1986 жылы 1000 инти банкноты шықты, ал 1988 жылы өсіп жатқан инфляцияға байланысты 5000 және 10 000 инти банкноттары жарық көрді. 1989 жылы 50 000 және 100 000 инти банкноттары, ал 1990 жылдыӊ басында қарқынды өсіп жатқан инфляция кезінде 500 000 инти, осы жылдыӊ ортасында 1 000 000, маусымда 5 000 000 инти шықты.
* 10 инти — Рикардо Пальма, жазушы.
* 50 инти — Николас де Пьерола, президент, қаржы министрі.
* 100 инти — Рамон Кастилья, Президент, маршал.
* 500 инти — Тупак Амару II, Инд революциясының көшбасшысы.
* 1000 инти — Андрес Авелино Касерес, президент, маршал.
* 5000 инти — Мигель Грау, адмирал.
* 10 000 инти — Сесар Вальехо, жазушы.
* 50 000 инти — Виктор Рауль Айя де ла Торре, саясаткер.
* 100 000 инти — Франсиско Болоньези, әскери адам, Перудың халық қаһарманы.
* 500 000 инти — Рикардо Пальма, жазушы.
* 1 000 000 инти — Ипполито Унануе, медик
* 5 000 000 инти — Антонио Раймонди, ғалым, географ.

Санат:Ақша белгілері
Ска

**Ска** () — 1950 жылдардың соңында Ямайкада пайда болған музыкалық стиль. Бұл музыкалық стильдың өзіндік ерекшеліктері бар. Ырғағы 2/4, әуені труба, саксофон, тромбон сияқты үрлемелі аспаптармен ойналады. Ска әндерінің арасында көбіне джаз әндерін кездестіруге болады.

## Дамуы
1964 жылдары Нью-Йоркте өткізілген қойылымда, Ямайканың белгісі ретінде осы сканы орындаушылар таныстырылған. Бастапқыда ска стилі ритм-энд-блюз және рок-н-ролл стильдеріне ұқсас болып келсе, кейініректе ол соул жанрының элементтерің өзіне қосып, ска рокстеди- басқаша, аздап баяу ән (1966-1968) жанрына айналды.

## Бірінші толқынды ска
Алғашында ска Англия жеріне Ямайкадан импорт түрінде енсе, кейініректе ол Англияның кейбір Planetone, Island, Blue Beat сияқты лейблдеріне айналды. Алғашқы ска әндері "Алғашқы толқынды ска" деп аталады. Англияда ска стилін басқаша атау үшін *блюбит* термині қолданады.

## Екінші толқынды ска
1970 жылдары ска жанры Ұлыбританияға да жетті. Бұл кезеңде ска стилінде ән салушылар, алғашқы айтылған ска әндерің өзгертіп, оларға жаңа дем сыйлаған. Сол кезеңдегі аса таңымал болған топтар  The Specials, Madness, The Beat.

## Үшінші толқынды ска
*"Үшінші толқын"*( ағылш. Third wave ska)- 80-90 жылдардағы ска әндерің жалпы атауға арналған термин. Бұл ска әнінің панк-рок, джаз, хардкор және басқада ән жанрларымен араласқан кезеңі. Бұл термин алғаш рет 1989 жылы пайда болды. Оның авторларына «Ska Parade» радиобағдарламасының жүргізушілері Тейзи Филлип (Tazy Phyllipz) және Альбино Браунуға жатқызады (Albino Brown). Үшінші ағымның аса танымал топтары арасында The Toasters, онымен қоса The Slackers, The Uptones, Fishbone, ppOperation Ivy]], ppLet's Go Bowling]], ppBim Skala Bim]], Mighty Mighty Bosstones, Sublime, Reel Big Fish, Ska-р.

## Ска және субмәдениеттер
Ска жанры нақты бір субмәдениеттің тындайтын ән жанрына жатпайды. Оны әр кезде әр түрлі субмәдениеттер тындаған мысалы: мод, скинхед, панк т.б.

## Дереккөздер

Санат:Ямайка мәдениеті
Санат:Музыка жанрлары
Санат:Ска
Қарашоқы (тау, Қараүңгір таулары)

**Қарашоқы** – Қараүңгір тауларының солтүстік-батысындағы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Бидайық ауылының оңтүстік-батысында 55 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 828 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км.

## Жер бедері
Таудың беткейінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Ақынбай төбесі, шығысында Егіндібұлақ бұлағы, батысында Ақынбай қонысы бар.

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында дала мен шөлейт өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Тайлер Пози

Тайлер Гарсиа Пози (ағыл. Tyler Garcia Posey, туған. 18 қазан 1991, Санта-Моника, Калифорния, АҚШ) — американдық актёр и музыкант, әлемге көбінесе "Волчонок" сериалындағы Скот Маккол рөлімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Тайлер 1991 жылы 18 қазан күні Калифорния штатындағы Санта-Моника қаласында тіған. Оның әкесі- Джон Пози актер, жазушы. Актерлік мансапты Тайлер жастайынан бастаған. 8 жасынан бастап теледидарда тұрақты жұмыс істеп жүрген. Тағыда әкесі оны өойылымдарға алып жүрген. Актерлік өнерін санамасақ, Тайлер әнші, өлең шығарушы; Санта-Карлита музыкалық топтың көшбашсысы.

9 жасында Майли Сайруспен кездесіп жүрген. Олардың бірге жүргені екі жылға созылған. 

2013 жылы шілдеде Тайлер Пози 11 жасынан танитын Шона Горликпен неке кұрды.

## Мансап
Пози «Lost In Kostko» музыкалық топта фронтмен және вокалшы; осында гитарада ойнайды. Оның ең бірінші рөлі "Госпожа горничная" фильмінде болған. Бұнда Тайлер қызметші әйел Марисаның (Дженифер Лопес) ұлын ойнайды. 

Оның ең әйгілі рөлі "Волчонок" сериалында болған. Оның алдында "Тайны смолвия" телесериалында эпизодтық рөлге ие болған.

Таяуда Пози "Белая лягушка" фильмінде Даг атты кейіпкердің рөлін алды. Бұл фильмде Тайлер Бубу Стюартпен Грегг Салкинмен бірге ойнаған. ""Бывшие" атты сериалда эпизодтық рөлге ие болған.

## Дереккөздер
# Тайлер Пози Internet Movie Database сайтында
# Тайлер Пози твиттерде
# Тайлер Пози
Кристал Рид

**Кристал Рид** (ағылш: *Crystal Reed*; 6 ақпан 1985 жыл) — американдық актриса. Әлемге көбінесе Эллисон Арджент "Волчонок" сериалындағы ойнаған рөлімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Рид Мичиган штатындағы Детройт қаласында туған. Жастайынан бастап биге барып жүріп мектепте капитан болған. Мектептегі қойылымдарға белсене қатысып театрда "*Энни*" мен "*Скрипкашы төбеде*" мюзиклдарда ойнаған. Wayne State University оқыған. Кейін Чикагоға көшіп сонда ойнауды жалғастырды. 

2008 жылы желтоқсан айында Голливудқа көшіп кетіп,сонда актерлік мансапын жалғастырды. 2010 жылы "CSI: Crime Scene Investigation", "CSI: NY", "Риццоли и Айлс" проекттерде шақырылған актер болып түскен. 2011 жылы"Волчонок" телесериалында Эллисон Арджент - құбылғыштарға аңшы отбасынан шыққан 17 жасар жасөспірімді ойнаған.

## Жеке өмірі
"Волчонок" сериалында түсетін актер Дэниэл Шармонмен кездесіп жүрген, бірақ 2013 жылы маусымда жұп айырылысып кетті.

## Дереккөздер
# Кристал Рид Internet Movie Database сайтында
# Кристал Рид твиттерда
# Кристал Рид
Эйткен Лорел

*Лорел Эйткен*(ағылш. * Laurel Aitken*; 22 сәуір, 1927- 17 шілде, 2005)- ямайкалық әнші. Ол тек ска жанрындағы әндердің әлемге таралуын ғана емес, онымен қоса жалпы ямайкалық ән дәстүрін дамытуда үлкен үлес қосқан әнші. 

## Өмірбаяны.
Эйткен Кубада дүниеге келген. 1950 жылдың соңында Ямайкаға қоныс аударған. Алғашында ол  ритм-энд-блюзді орындаушы болып шығып, кейін 1950 жылдардың соңында ска жанрынынң негізін қалаушылардың біріне айналды. 1950 жылдың  соңы мен 1960 жылдың басында сол кезде Ямайкада танымал продюсерлер Дюка Рейда мен Лесли Конгада өзінің жұмысын бастайды. 1960 жылы Эйткен  Ұлыбританияға жол тартады, сол жерде енді ғана өз жұмысын бастаған ''Вlue Beat'' лейблінде өзінің әндерің жазады.

## Шығармашылығы:
*Ska With Laurel, 1965
*Fire, 1969
*The High Priest Of Reggae, 1970
*Ringo the Gringo, 1990
*The Story So Far, 1998
*En Espanol, 1999
*Live at Club Ska, 2002

```
Холланд Роден

Холланд Роден (ағыл. Holland Roden, туған. 7 қазан 1986 , Даллас, Техас, АҚШ) — американдық актриса, әлемге көбінесе Лидия Мартин рөлімен әйгілі.

## Өмірбаяны мен мансап
Холланд Далласта дәрігердің отбасында туған. Алты жасында кородің отбасының тарихымен, Дана ханшайымымен қызығып, оны әрқашанда бейнелеп жүрген. Сондықтан ата-анасы Холландты актерлік өнер сабағына береді. 

Роден дебюты "12 миль плохих дорог" сериалында Бронвин рөлімен келген. 2008 жылы "Остаться в живых" сериалында Эмили лок рөлін иеленген. Кейін "Добейся успеха: Борись до конца!" фильмінде Скайлар рөлін ойнаған. Кейін Холландта "C.S.I.", "Детектив Раш", "Дурман", "Сообщество", "Мыслить как преступник" сериалдарында рөлдер болатын.

2011 жылы 5 маусымда "Волчонок" сериалының дебюты болды. Осы сериалда Холланд Лидия Мартин рөлін ойнайды. Бұл сериялдың сезондардың арасындағы үзілісте Холланд "Анатомия страсти" мен "Мемфис Бит" сериалдарында көрінген. 2012 жылы "Дом пыли" Холландтың қатысуымен фильмі шыққан.

## Дереккөздер
# Холланд Роден Internet Movie Database сайтында
# Холланд Роденнің ресми сайты
# Холланд Роден твиттерда
# Холланд Роден
Дэниэл Шарман

Дэниэл Шарман (ағыл. Daniel Sharman, туған. 25 сәуір 1986, Лондон) — британдық актёр, әлемге көбінесе «Война богов: Бессмертные» фильмінде Арес рөлімен және "Волчонок" сериалында Айзек Лейхи рөлімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Дэниэлдің актёрлық дебюты 2003 жылы "Судья Джон Дид" сериалында болған. Одан кейін «Начало конца», «Последние дни Эдгара Хардинга», «Война Богов: Бессмертные» фильмдерінде және телесериалдар «Девять жизней Хлои Кинг», «Льюис», «Волчонок» ойнаған. 2012 жылы 21 қыркүейте «Коллекционер 2» фильмі шыққан. Осында Шарман Эдди Уильяспен( "Волчонок" сериалында Виктория Арджент рөлін иеленген) бірге ойнайды. Тағыда Бразилиялық проект «The Beauty of Sharks» актер Самюэль Гамильтон рөлін ойнайды.

## Жеке өмірі
"Волчонок" сериалында бірге түсіп жүрген Кристал Ридпен кездесіп жүрген, алайда жұп 2013 жылы шілдеде ажырасып кеткен. Бос уақытында футбол ойнайды.

## Дереккөздер
# Дэниэл Шарман Internet Movie Database сайтында
# Дэниэл Шарман
Баһрам Шақшақұлы

**Баһрам Шақшақұлы** (ХVIII ғасырдың соңы – ХIХ ғасырдың басы) — әйгілі әнші­-ақын, күйші, композитор, әрі ел қорғаны батыр, әрі атақты түйе балуан Сегіз сері өнерпаздың туған әкесі. Баһрам 1779 жылы (доңыз жылы) наурыз айында қазіргі Солтүстік   Қазақстан   облысының   Жамбыл  ауданындағы«Благовещенка» (Жекекөл) кеңшарына қарасты Гүлтөбе деген орманды, көлді қоныста Шақшақ би Көшекұлының шаңырағында дүниеге келіп, Омбы шаһарында 1826 жылы (ит жылы) жазда ауырып қайтыс болған (шежіре деректері бойынша). Баһрам жас бала кезінде ауыл молдасынан оқып хадимше хат таниды, онан соң әкесі Шақшақ би Баһрамды Уфа, Қазан шаһарларындағы достарының үйлеріне қойып, сол қалалардағы медреселерде оқытады. Баһрам әуелі Қазан медресесінде оқып, оны жақсы бітіреді де, онан кейін Уфадағы медресеге оқуға түсіп, оны ойдағыдай тәмамдайды. Шақшақ би 1793 жылы (сиыр жылы) өзінің тоғызыншы баласы Баһрамды Самарқандағы таныстарының үйлеріне қойып, сондағы медресеге оқуға береді, оны тәмам еткен соң Бұхара шаһарындағы медреседе Баһрам екі жыл оқып, діни білімін жетілдіре береді. 1798 жылдың жазынан бастап ол жер­су үшін отаршыл әскерлермен болған соғыстарға қатысып, 1821 жылдың аяғына дейін Марал ишан Құрманұлын қолдап, күреске қатысады. 1821–1826 жылдары аралығында Омбы шаһарында медреседе балаларға дәріс беріп, ұстаздық қызмет атқарады. Баһрам ақын кезінде «Жағыфар – Таһир», «Жанәбіл сардар», «Хамза балуан», «Қайғылы белдеу», «Дәулен батыр», «Таузар сардар», «Сойырғаш батыр», «Қара батыр» және басқа дастандар шығарған. Оның көптеген насихат өлеңдер де шығарғаны елге мәлім.
Баһрамның анасы Айман Атығай Құлеке батырдың қызы екен, ал оның зайыбы Жамал – Жаулыбай Қарауыл Қанай шешеннің Бақы деген баласының қызы.

## Дереккөздер

Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Қазақ ақындары
Петр Захарович Телюк

**Телюк Петр Захарович** 1925 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Сергеев (қазіргі Шал ақын) ауданы Кривощеково селосында туған. Еңбек жолын 1941 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Октябрь ауданындағы «Новый труд» ұжымшарында бастаған. 1942 жылы Ақмола­-Қарталы теміржолын салуға қатысқан. 1943 жылы Кеңес Әскері қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысушы, жараланған. 1944 жылдан партия, Кеңес және комсомол ұйымдарында қызмет  атқарған. 1969-­1975 жылдары Бескөл аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1975 жылдан Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі болған.
1973 жылы 10 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Петр Захарович Телюкке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Сонымен қатар екінші рет Ленин орденімен, екі «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.

## Дереккөздер
#Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009

Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Хоффенхайм (футбол клубы)

**«Хоффенхайм»** (нем. *TSG 1899 Hoffenheim*) — 1899 жылы қаланған және бұрынғы Хоффенхайм қаласының даңқын қорғайтын неміс футбол клубы. 2008/09 маусымынан бастап Бундеслигада ойын көрсетеді.

## Тарихы
«Хоффенхайм 1899» клубы 1899 жылдың 1 тамыз күні спорттық қауым ретінде қаланып, бірнеше спорт түрін қосқан еді: гимнастика, волейбол, күрес және т.б. Футбол да осы қауымда көрсетілген болатын, бірақ ұзақ уақыт бойы алдыңғы реттік спорт түріне жатпады. Футбол командасы бір ғасыр бойы ең төменгі лигаларда ойын көрсеткен болатын.

1989 жылға дейін Бецирклигада болған(Bezirksliga сол мезеттегі 7 дивизион болып табылатын). 1988/89 жылы осы дивизионда соңғы орынға ие болып Kreisklasse A дивизионына түсіп қалған еді.

Төменгі лигаға ұшқаннан кейін, жас кезінде "Хоффенхайм" клубында ойнаған Дитмар Хопп атты миллиардер клубтың негізгі спонсорына айналды. Ең алдымен, ол 10000 неміс маркасын жаңа доптарға және жаттығу құралдарына бөлді. 1989/90 маусымында клуб Крайсклассе турнирын жеңіп шықты және Бециркслигаға қайтып келді, онымен қоса келесі маусымда осы дивизонда бірінші орынды иемденді. 1990 - 1996 жылдары "Хоффенхайм" Ландеслигада(6-дивизон) ойнады, 1996 жылы осы лиганы жеңіп, Фербандслига лигасына көшті. 2000 жылы "Хоффенхайм" Фербандслиганы жеңіп, Оберлигаға көшті және бірінші маусымда бірінші орын алды. 2008/09 маусымында Бундеслигада ойнап, бірінші жылы 7-орынға ие болды.

## Стадион
2008/09 маусымының екінші бөлігін «Хоффенхайм» жаңа «Райн-Неккар-Арена» стадионында өткізді. Клуб иешісіне стадионды құрау үшін 60 миллион еуро қаражат қажет болды. Стадион 30150 көрерменді сыйғызады.

## Жетістіктері

* Германия чемпионатының қола жүлдегері: 2017/18

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Германия футбол клубтары
Санат:1899 жылы құрылған футбол клубтары
Шутер

**Шутер** ( — атыспақ) — компьютер ойындарының жанры. Жанр дүниеге келгенде «шутер» атауы таңылған, ол аshooter сөзінің аударма нұсқасы іспеттес.

## Ортақ қағидалар
Ойыншы үшөлшемді кеңістікте емін еркін қозғала алады. Деңгейлер ережеге сәйкес оқшауланған лабиринт іспеттес, онда жаулар, одақтастар орналасады, басқа да графикалық элементтер орналасады. Көптеген шутерлердің оқиғасы анизотропты кеңістікте (тартылыс әрекет ететін еден және қабырға орналасқан кеңістік) орын алады.
Шутерлер ойыншыларға адамдарға ұқсас, мүмкіндіктері жоғары ойын ішіндегі кейіпкерлерді өлтіруге мүмкіндік береді. Мұндай жағдай қоғамда үлкен талқыға ұшырайды. Әсіресе азаматтар мен құқыққорғаушылар оқушылар мен студенттердің оқу орындардағы бірін-бірі атыс қаруымен аяусыз өлтіруіне үлкен қауіппен қарайды. Көпшілік ойынды қатігездігіне бола айыптайды. Сол уақытта виртуалды ойын-сауық қорғаушылары компьютерлік ойындардың адамдардың қатыгездігіне әсер етпейтінін дәлелдеу үшін зерттеулер жүргізуде. Онымен қоса ойынды қорғаудың салмақты себебі ойындық рейтингдер болып саналады. Ғалымдардың зерттеуі бойынша шутер жанры адамның рекциясынының жақсы дамуына септігін тигізеді.

## Дереккөздер

Санат:Компьютерлік ойындар жанрлары
Әбілжан Ұмышұлы Ұмышев

**Әбілжан Ұмышұлы Ұмышев** 1912 жылы бұрынғы Көкшетау, Ақмола облысындағы Зеренді ауылында дүниеге келген. 1957 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алған. Еңбек жолын 1930 жылы мұғалім болудан бастаған. Ұлы Отан соғысы жылдары және одан кейін аудандық жер бөлімінің бастығы, Көкшетау аудандық партия комитетінің хатшысы, Володар аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Грачев МТС­–нің директоры, Чистопол аудандық атқару комитетінің төрағасы (қазіргі Ғ.Мүсірепов атындағы аудан) қызметтерін атқарған.
1989 жылы қайтыс болды.

## Дереккөздер
Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009

Санат:1912 жылы туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері