Аэрофлот 167 рейсі

**[[Аэрофлот]]тың 167 рейсі** 1973 жылы 28 ақпанда Аэрофлоттың Семейден (қазіргі Семей) Қарағандыға ұшатын жоспарлы ішкі жолаушылар рейсі болды. Яковлев Як-40 ұшағымен орындалған рейс ұшақтың ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырауымен қайғылы аяқталды, соның салдарынан борттағы барлық 32 адам қаза тапты. Оқиғаның нақты себебі жан-жақты тергеуге қарамастан әлі белгісіз.

## Ұшақ
Ұшақ нөмірі CCCP-87602 Яковлев Як-40 ұшағын 1971 жылы 29 сәуірде Саратов авиациялық зауыты шығарған. Апат кезінде ұшақта 1 798 ұшу сағаты бар пилот және 1 814 сағаты бар екінші пилот болған.

## Апат
Ұшақ Семейден Қарағандыға X-167 рейсін орындаған . Оны командир Юрий Иванович Сизяков, екінші ұшқыш Владимир Лукьянович Келдышев және бортинженер Виктор Васильевич Тропин бар 256-авиация отрядының экипажы басқарды. Бортта 29 жолаушы болған: 27 ересек және 2 бала. Семейде аспан бұлттанып, қар жауып, көріну қашықтығы 5 км, солтүстік-батыстан соққан жел (азимут 290°) 5 м/с.

Жергілікті уақыт бойынша сағат 18:58-де күн батқаннан кейін бір минуттан кейін Яковлев Як-40 13/31 ұшу-қону жолағынан көтерілді. 100 м биіктікке көтерілгеннен кейін ұшақ жылдам төмендей бастады және сағат 18:59-да ол ұшу-қону жолағының соңынан 1457 м қашықтықта, оның орталық сызығының сол жағындағы 53 м жерде қар басқан алқапқа соғылды. Соққыдан ұшақ ауаға секірді, бірақ тағы 50 м ұшқаннан кейін ол қайтадан құлап, жарылып кетті. Қоқыс көлемі 220х53 м аумаққа шашылды. Ұшақ бортындағы 32 адамның барлығы қаза тапты.

Жолаушылар арасында Қызылорда облысының әйелдер баскетбол командасы — 11 ойыншы, жаттықтырушы және төреші болған.

## Тергеу
Әуе диспетчерінің айтуынша, ұшақ 70–80 м биіктікке жеткенде қатты жалын пайда болған. Жерде болған куәгерлер ұшақтан ұшқынның түсіп жатқанын көргенін айтты. Алайда экипаж бұл уақыт ішінде байланысқа шықпады. Сондай-ақ кабинаның алдыңғы әйнегінің сол жағында тесік табылды, бұл ұшақ жерден соғылған деген теорияға әкелді. Алайда сараптама бұл саңылау оқ немесе артиллериялық снаряд емес, Яковлев Як-40-тың жерге тиген соққысынан болғанын көрсетті. Ұшқыш кабинасында жарылғыш заттың ізі табылмады. Техникалық тексеруге сәйкес, ұшу кезінде ұшақ бортында жарылыс немесе өрт болмаған.

Комиссия ұшуда апатқа түпкілікті әкелетін материалдық ақаулардың белгілерін таппады. Жалғыз маңызды белгі тұрақтандырғыштың +1 – +1,2° ауытқуы болды, бұл мұрынды төмен түсіру орнын көрсетеді.

## Апат себебі
Яковлев Як-40 ұшағы ұшып көтерілген сәттен бастап апатқа ұшырағанға дейін ұшу режимдері мен траекториясы туралы объективті деректер болмағандықтан, комиссия апаттың нақты себебін анықтай алмады. Екі негізгі гипотеза болды:

Көтерілудің ең қиын бөлігінде шассиді, қақпақтарды, қону шамдарын және т.б. тартып, уақыт тапшылығын тудырған кезде, тұрақтандырғыш өздігінен төмен қарай бұрылды. Жұмыс жүктемесінің жоғары болуына байланысты экипаж мәселені дереу анықтап, туындаған қатынасты уақытында түзете алмады.
Ұшқыштардың психофизиологиялық функцияларын бұзу әдеттегі ұшқышты басқару процесінен айтарлықтай ауытқуларға әкелді.

## Дереккөздер
* ASN — Aeroflot Flight X-167
* [Ресей Уикипедиясы: Семей маңындағы апат (1973)](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D0%B4_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_(1973))
* Airdisaster.ru дерекқоры – Аэрофлот X-167
* Aviakatastrofa.net — Як-40 апаты Семейде, 1973 жыл

Санат:Қазақстандағы әуе апаттары