open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паразитизм

**Паразитизм** () — белгілі бір организмнің (паразиттің) екінші бір организмді (иені) тіршілік ортасы ретінде пайдаланып, сонда өсіп дамуы, қоректенуі.

Паразит организмнің сыртында тіршілік етсе *эктопаразит*, ал ішкі органдар мен тін, ұлпаларда тіршілік етсе *эндопаразит* деп аталады. Паразитизм вирустар мен бактериялардан бастап, өсімдіктер арасында да, жануарлар арасында да кездеседі. Сондай-ақ, түгелімен паразиттерден ғана тұратын «кластар» мен «отрядтар» бар. Мысалы, қарапайымдардан споровиктер, жалпақ құрттардан трематодалар, моногенеялар, цестодалар, жәндіктердің ішінде бүргелер мен биттер, т.б.

нобай

Жоғары сатыдағы өсімдіктер арасында омела () және сұңғыла () туыстарын айтуға болады. Жалпы бір организмде паразиттің бірнеше түрі тіршілік етеді, олар әр түрлі органдар мен тіндерде (ұлпаларда) орнығады да, өзгеше қауымдастық — паразитоценоз құрады. Паразиттің даму сатысының бір кезеңі иесі организмінде (мысалы, тек қоректену кезінде) өтетін болса, оны «*уақытша паразитизм*» деп, ал дамуының көпшілік уақыты иесі организмінде өтетін болса «тұрақты паразитизм» деп атайды.

Паразиттер облигатты (міндетті) және факультативті (міндетті емес) деп бөлінеді. Паразиттерге тән ерекшелік — тіршілік ету жағдайына байланысты оларда бір органдары (мысалы, ас қорыту, сезім жүйесінің, т.б.) жойылса, керісінше екінші бір органдары (мысалы, көбею, бекіну, т.б.) күрделілене түседі. Паразитизм процесі кезінде паразиттердің дамуы бір ғана емес, бірнеше иеде өтуі мүмкін. Мысалы, безгек қоздырғышының иелері — адам мен анофелес туысына жататын маса; эхинококк ауруы қоздырғышының иелері — адам мен ит, т.б.

нобай

Паразитизм өсімдіктер арасында да кең тараған. Бірақ мүктәрізділер, қырыққұлақтәрізділер, жалаңаш тұқымдылар арасында паразитизм кездеспейді. Паразитизмнің табиғаттағы организмдер популяциясын реттеуде және сұрыптау процесінде маңызы болғанымен, адам денсаулығына, жануарларға, өсімдіктерге өте көп зиян келтіреді. Паразитизм мәселелерін биология, медицина, ветеринария, агрономия, паразитология, вирусология, т.б. ғылым салалары зерттейді;

## Қоғамда
Қоғамдық өмірде қажеттілікке байланысы жоқ басқа адамдардын күші мен мүмкіндіктеріне негізделген еңбектік емес табыс, басқаның еңбегі арқылы өмір сүру (яғни паразиттерге теңеу).

## Тағы қараңыз
* Селбесу
* Комменсализм 
* Мутуализм

## Дереккөздер

Санат:Паразитология
Санат:Паразитизм
Паразитология

**Паразитология**( – *жанында*,  – *қоректену* және  – *ілім*) – бір организмнің екінші ағза есебінен қоректенуін, паразит пен оның иесінің байланысын, өзара қарым-қатынасы, олардың қоршаған ортаға тәуелділігін, дене құрылысы, тіршілігі, дамуы, жан-жаққа таралуын; сондай-ақ адамның, жануарлар мен өсімдіктердің паразиттік ауруларын, олардан арылу, сақтану жолдарын зерттейтін кешенді ғылым; биология саласы. 
## Паразитологияның түрі
Паразитология өзінің зерттейтін нысанына қарай: *[[медицина]]лық Паразитология* (адамның паразитін зерттейді); *малдәрігерлік Паразитология* (үй және кәсіптік маңызы бар жануарлардың паразитін); *агрономдық Паразитология* не *фито Паразитология *(өсімдіктер паразитін) **гельминтология** болып бөлінеді. Паразитология Қазақстанда 1930 жылдардан бері, яғни Қазақ малдәрігерлік ғылым-зерттеу институты мен КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесінде арнайы бөлімдер ашылғаннан кейін дами бастады.Бұл саладағы зерттеулер Қазақстан ғылым академиясының Зоология институты құрылуымен қатар (1943) өрістей түсті. 20 ғасырдың 2-жартысында И.Г. Галузо, С.Н. Боев, Е.Г. Гвоздевтің жетекшілігімен Қазақстанда паразиттердің кең таралған, аса зиянды түрлерінің тіршілік сатыларын зерттеп ашу жұмыстары жүргізілді. Фитогельминтология зерттеулер нәтижесінде бидайдың, темекінің, бақша өсімдіктерінің гельминтозды қоздырғыштары анықталды. Паразитті қарапайымдылар тудыратын: токсоплазмоз, безноитиоз, гемоспоридиоз, лейшманиоз, тейлероз, пироплазмоз, саркоспоридоз ауруларының патогенезі мен ағзада дамуы зерттелді. Сарып, кене энцефалиті, оба, құс спирохетозы, туляремия, кейбір гельминтоз ауруларының табиғи ошағы анықталып, ол туралы зерттеулер одан әрі дамытылды. Иксод және гамаз кенелердің, бүргелердің, масалар мен шіркейлердің, қансорғыш шыбындар мен соналардың фаунасы, биологиясы, зияндылығы зерттелді. Қазір паразитті ағзалардың экожүйелердегі орны мен олардың қоршаған орта экологиясына байланысты өзгеруін және ерекшеліктерін зерттеу, антропогендік қысым жағдайында зооноздардың эпидемиологиялық және эпизоотология механизмдерінің өзгеруін анықтау, қауіпті індет тарататын паразиттерді жоюдың биологиялық әдістері іздестірілуде. Республикада паразитология ғылымының дамуына үлес қосқан ғалымдар: Р.Н. Аппасов, С.І. Сванбаев, В.Я. Панин, Т.Н. Досжанов, Б.Шайкенов, А.М. Дубицкий, А.И. Агапова, Ж.М. Жатқанбаева, т.б..
## Тағы қараңыз
*Parasitiology

## Дереккөздер
Параллакс

**Параллакс** ( – ауытқу) - бір затқа жылжымайтын нүктеден қарап, одан соң басқа бір көру аясында екінші нүктеден қараған кездегі заттың жылжуы болып көрінетін құбылыс. Осы екі бағыттың арасындағы бұрыш параллактикалық бұрыш немесе қысқаша параллакс деп аталады. Егер бір нүкте жердің бетінде, ал екіншісі (ойдағы) оның дәл ортасында десек, онда параллакс тәуліктік, ал егер осы кезде шырақ көкжиекте болса, онда тәуліктік горизонталь параллакс деп атайды. Экватордан қараған кездегі тәуліктік горизонталь параллакс экваторлық деп аталады. Тәуліктік параллакс Жердің ішкі дәл ортасынан Күн жүйесінің шырақтарына дейінгі және жердің бетінен оның дәл ортасына дейінгі арақашықтықты анықтау үшін пайдаланылады.

[thumb|[Параллакстың схемасы]]
Астрономияда *параллакс* – бақылаушының орын ауыстыруына байланысты ғарыш денелерінің көрінерлік орнының өзгеруі. *Параллакс* **тәуліктік**, **жылдық** және **ғасырлық** болып ажыратылады.

* Тәуліктік Параллакc Жердің өз осінде айналу салдарынан болады. **[[Тәуліктік Параллакс]]** төбесі ғарыш денесінің центрінде болатын, қабырғалары Жер центріне және бақылаушыға бағытталған бұрыш ретінде анықталады. *Күннің орташа қашықтығы үшін тәуліктік Параллакс шамамен *'8”,794**; 
* [[Жылдық Параллакс]] Жердің Күнді айнала қозғалуы салдарынан болады. Ол – **гипотенузасы** Күн мен ғарыш денесіне дейінгі қашықтық, кіші катеті [[Жер орбитасы]]<nowiki/>ның үлкен жарты осі болатын ''тікбұрышты үшбұрыштың кіші бұрышы'' болып анықталады. [[Жылдық Параллакс]] өте аз шама болғандықтан оның мәні ғарыш денесіне дейінгі қашықтыққа (**r**) кері пропорционал **r=1/П**. ''Жұлдыздардың жылдық Параллаксы'' **1”-тан аз''';
* Ғасырлық Параллакс – Күн жүйесінің Галактикадағы қозғалысына байланысты ғарыш денесінің бір жыл ішіндегі бұрыштық ығысуы. Ғарыш денелерінің өз қозғалыстары болғандықтан олардың орташа статистикалық ығысуын ғана ғасырлық Параллакс деп санайды. Ғарыш денелерінің Параллаксын өлшеу арқылы оларға дейінгі қашықтықты анықтауға болады.

## Сыртқы сілтемелер
* The ABC’s of Distances —Астрономиялық объектерге дейінгі қашықтықты өлшеу обзоры

## Дереккөздер


Санат:Астрометрия
Параллелепипед

**Параллелепипед** (, παράλληλος  – параллель және ἐπίπεδος – жазықтық) – қарама-қарсы жақтары қос-қостан өзара параллель болатын алтыжақ. Параллелепипедтің 8 төбесі, 12 қабырғасы болады, оның жақтары қос-қостан бір-біріне тең параллелограммдар. Егер параллелепипедтің бүйір қабырғалары оның табан жазықтығына перпендикуляр болса (бұл жағдайда оның 4 бүйір жақтары – тік төртбұрыштар), онда ол тік параллелепипед деп аталады. Егер параллелепипед тік және табаны тік төртбұрыш болса (6 бүйір жақтары – тік төртбұрыш), онда ол тік бұрышты параллелепипед делінеді. Барлық жақтары квадрат параллелепипед “куб” деп аталады. Параллелепипедтің көлемі оның табан ауданы мен биіктігінің көбейтіндісіне тең болады.

Санат:Көпжақтар
Параллельдік (геометрия)

**Параллель түзулер**, Евклидтік геометрияда — бір жазықтықта жататын және өзара қиылыспайтын түзулер. Абсолюттік геометрияда — берілген түзуде жатпайтын нүкте арқылы осы түзумен қиылыспайтын ең болмаса бір түзу өтеді. Евклидтік геометрияда мұндай түзулер тек біреу ғана болады. Бұл тұжырым Евклидтің 5-постулатымен пара-пар (параллель түзулер туралы). Лобачевский геометриясы бойынша жазықтықтағы берілген **АВ** түзуі бойында жатпайтын **С** нүктесі арқылы **АВ** түзуімен қиылыспайтын шексіз көп түзулер өтеді. Олардың **АВ** түзуіне тек екеуі ғана параллель болады. **СЕ** түзуі **АВ** түзуіне **А** нүктесінен **В** нүктесіне қарай бағытта параллель түзу деп аталады, егер: 
# **В** мен **Е** нүктелері **АС** түзуінің бір жағында жатса;
# **СЕ** түзуі **АВ** түзуімен қиылыспаса; 
# **АСЕ** үшбұрышының ішкі бөлігі арқылы өтетін кез келген сәуле **АВ** сәулесімен қиылысса. **СҒ** түзуінің **АВ** түзуіне параллель болатындығы да осылайша анықталады.





[200.px|right|thumb|[Пуанкаре моделіндегі параллель түзулер: екі жасыл түзу көк түзуге параллель, ал күлгіні оған ультрапараллель]]

## Дереккөздер</span>

	

Санат:Математикалық қатынастар
Санат:Классикалық геометрия
Парамагниттік

**Парамагниттік**, парамагнетизм (грек. para — қасында, жанында, сыртында және магнетизм) — сыртқы магнит өрісіне орналастырылған кейбір денелердің сол өріс бағыты бойынша магниттелу (магниттік моментке ие болу) қасиеті. Парамагниттік дене (парамагнетик) ішінде пайда болған магниттеушілік (J) сыртқы өрістің әсерін күшейтеді. Сондықтан парамагниттік денелер магнит полюсіне тартылады (“Парамагниттік” атауы осыдан шыққан), ал диамагнетик денелер кейін тебіледі. Бұл жағынан парамагниттік диамагниттікке кері құбылыс болып табылады. Парамагнетиктерге тән өріс бойынша магниттелу қасиеті ферромагнетиктер мен антиферромагнетиктерде (қара Ферромагнетизм) де байқалады. Бірақ сыртқы өріс жоқ кезінде (Н=0) парамагнетиктердің магниттелуі нөлге тең және олардың магниттік құрылымы болмайды. Ал ферро- және антиферромагнетиктердің магниттік құрылымы **Н=0** болғанда да сақталады. “Парамагниттік” терминін ағылшын физигі М.Фарадей (1791 — 1867) енгізген (1845). Ол барлық заттарды (ферромагнетиктерден басқа) диа- және парамагнетиктерге бөлген. Парамагниттік — құрамындағы бөлшектердің (атомдардың, молекулалардың, иондардың, атом ядроларының) меншікті магниттік моменті болатын заттарда байқалады. Бірақ сыртқы өріс жоқ кезде бұл моменттер бейберекет бағдарланады. Сондықтан **J=0**. Ал сыртқы өріс әсер еткен кезде парамагниттік зат атомдарының магниттік моменті негізінен өріс бойынша бағдарланады. Өріс кернеулігінің артуына байланысты парамагнетиктердің магниттелуі **J=xН** заңы бойынша өседі, мұндағы x — заттың бір моліндегі магниттік алғырлық. Парамагнетиктердің магн. алғырлығы әрқашанда оң шама болады және ол **10^-5 — 10^-3** аралығында жатады. Егер өріс өте күшті болса, онда парамагниттік бөлшектердің магниттік моменті тек өріс бойынша бағдарланады, яғни қанығу дәрежесіне жетеді. Өріс кернеулігі өзгермей, парамагнетиктің температурасы (Т) артқан сайын, зат құрамындағы бөлшектердің жылулық қозғалысының бейберекет бағдарлануы артып, магниттік алғырлығы Кюри заңы бойынша кемиді: **x=С|Т**, мұндағы **С** — зат табиғатына байланысты анықталатын Кюри тұрақтысы. Кюри заңынан ауытқу негізінен бөлшектердің өзара әсеріне (кристалдық өрістің ықпалына) байланысты болады.
Әр түрлі заттардың Парамагниттігін, сондай-ақ парамагниттік резонансты (парамагнетиктердің электро-магниттік өріс энергиясын резонанстық жұтуын) зерттеу жеке атомдардың, иондардың, молекулалардың, ядролардың магниттік моментін анықтауға, күрделі молекулалар мен молекулалық кешендердің құрылысын айқындауға, сонымен қатар техникада қолданылатын материалдарға өте дәл құрылымдық талдау жүргізуге мүмкіндік береді. Физикада парамагниттік заттар өте төмен температура (1К-нен төмен) алу үшін қолданылады.
## Дереккөздер</span>

		

Санат:Физика
Параметр

**Параметр**(грек. parametron – өлшейтін, мөлшерлейтін) – мәні кейбір жиын элементтерін бір-бірінен ажырату үшін қолданылатын шама. Мысалы, Декарттық координаттар жүйесінде **хОу** жазықтығындағы радиусы 1-ге тең барлық шеңберлер жиыны **(х-а)2+(у-b)2=1** теңдеуімен анықталады; мұндағы **а=6, b=7** деп ұйғарсақ, онда жоғарыдағы шеңберлер жиынынан орталығы (6, 7) нүктесінде жататын толық анықталған шеңберді ғана бөліп алуға болады; сондықтан а мен b қарастырылатын жиындағы шеңбердің параметрлері болып есептеледі.
## Дереккөздер</span>

		

Санат:Математика
Парапет

thumb|Әдемілеп істелінген Парапет
**Парапет** (франц. parapet; итал. parapetto; parare – қорғау және petto – кеуде) 
# ғимарат шатырын, терраса мен балконды, өзен жағалауын көмкеріп тұратын жатаған қабырға; Балясинасы болуы да,болмауы да мүмкін.
# плотина қалақтарын, бөгет қабырғаларын су шайып кетпес үшін орнатылатын қорғаныш қабат.

# толқындардың, шашыраулардың және т.б. қирату іс-әрекеттерінен имаратты сақтауға қызмет ететін бөгеттің, бөгетшенің, тоқпақтың және т.б. жотасынан өтетін жоғарғы еңісте аса биік емес, тұтас қабырға; 
# биік құламалардың бітеу қоршауы; қауіпсіздік өлшемдері және ақпараттылығы жөніндегі қызметтерді қоса атқаратын қозғалыс жолдары мен қызметтік кеңістіктерді қоршайтын құралымды элемент. 
# Бруствер

## Дереккөздері</span>


Санат:Сәулет элементтері
Парапсихология

**Парапсихология**( – маңында, төңірегінде және **психология**) – психологияның адамның мінез-құлықтарындағы гипноз, елестету сияқты айрықша құбылыстарды зерттейтін саласы.

Парапсихологияның синонимі ретінде **психотроника** ұғымы қолданылады.Парапсихологияға эксрасенсорлық қабылдау, телепатия, яғни алыстағы адам туралы белгілі бір ақпарат игеруге қабілеттілік, болашақты жорамалдау, *көріпкелдік*, *құмалақшылық*, т.б. жатады. Парапсихология экстрасенсорлық қабылдау, телепатия, түс көру сияқты табиғаты айқындалмаған, функционалдық қызметі тиянақсыз психикалық құбылыстар туралы мәліметтердің жиынтығы ретінде көрінеді.

Парапсихологиялық көріністер 19-ғасырдың соңғы ширегінен арнайы ғылыми нысан ретінде зерттеле бастады.1980–1890 жылдары Батыс Еуропа елдерінің ғалымдары Парапсихологиялық құбылыстарды зерттеумен шұғылдана бастады. Пси-феномендердің нақтылығын дәлелдеу емес, аномалды деп аталатын құбылыстарды зерттеу мақсатында Парапсихология қауымдастығы ұйымдастырылды. Психология ғылымының бір саласы ретінде Германия мен АҚШ-та – gарапсихология, Францияда – метапсихика, КСРО-да – биоинформатика, т.б. атаумен одан әрі дамыды. Парапсихологияда гипноз арқылы өткізілген зерттеулер маңызды орын алады. Орыс ғалымы *Л.Васильев* гипноз бен экстрасенсорлық қабылдау арасында мәнді байланыстар орнатты. Ғалымдардың көп жылғы ізденістері гипноздың, идеомоторлық актілердің, субсенсорлық қабылдаудың, таңғажайып естің, есеп шығарудағы дарынды қабілеттің психологиялық заңдылықтарын танып-білуге ұйтқы болды. Дегенмен, Парапсихология қарастыратын құбылыстардың ерекше сипаты осы уақытқа дейін мамандар арасында бірде қызу айтыс-тартыс, бірде ашық күмән туғызуда.. 
## Тағы қараңыз
*Парапсихология
## Дереккөздер
 

Санат:Жантану
Санат:Медицина
Парасат (журнал)

**Парасат** республикалық  қоғамдық-саяси, әдеби-көркем безендірілген журнал журнал. 
* Алғашқы саны  1958 жылы шілдеде “Мәдениет және тұрмыс” деген атпен шықты. Журналдың тұңғыш саны 10 мың дана тиражбен жарық көрді.
* 1990 жылдан “Парасат” деп аталады. Журнал бетінде тарих пен әдебиет, мәдениет пен өнер, руханият мәселелері көтеріледі. Басылымның “Ойтолғақ”, “Жаңғырық”, “Тарих-тағдыр”, “Таным”, “Дерек пен дәйек”, “Салауат”, “Ғұмырдария”, т.б. тұрақты айдарлары бар. Айына 1 рет шығады. Мекен жайы : Алматы қаласы, Пушкин көшесі, 13-үй,2-ші қабат ( Маметованың бұрышы ). E-mail: para-sat@rambler.ru, байланыс телефоны 8(727)273-05-18.

## Парасат бұрынғы Мәдениет және тұрмыс журналының әр жылдардағы бас редакторлары :
* Мұса Дінішев - 07.1958 - 04.1961 ж.
* Абай Бейсембаев - 05.1961 - 08.1963 ж.
* Сапар Байжан ата - 09.1963 - 12.1964 ж.
* Мұса Дінішев - 01.1965 - 07.1976 ж.
* Бақытжан Жиенғалиев - 12.1976 - 12. 1988 ж.
* Камал Смайылов - 12.1988 - 12.1989 ж.
* Бексұлтан Нұржекеұлы - 12.1989- 12.1991 ж.
* Смағұл Елубаев 01.1991 - 05.1995 ж.
* Баққожа Мұқай 06.1995 - 01.2008 ж.
* Ерғали Сағат 02.2008 - 04.2013 ж.
* Серік Әбікенұлы Сарыбаев 04.2013 - ?

## Дереккөздер

Санат:Мәдениет
Парасаттылық

**Парасаттылық** – адам бойындағы кісілік қасиет. Парасаттылық ұғымы ақылдылық пен білімпаздық, мәдениеттілік, көрегенділік, зерделілік мағынасында қолданылады. Парасатты адамға адамгершілік, инабаттылық, салиқалылық, мейірімділік, ізгілік, әдептілік, ұстамдылық, талғампаздық қасиеттері тән. Көпті көрген, көп білетін мұндай адам сөйлейтін әр сөзін ойланып, ақыл таразысына салып айтады. Дәстүрлі қазақ қоғамында парасатты адам бойында кездесетін асыл қасиеттердің біріне айналып, адамгершілік пен өнегелілік тұрғысынан жоғары бағаланған.

## Дереккөздер

Санат:Эпистемология
Санат:Адам қасиеттері
Парафин

**Парафин**  ( – аз және affіnіs – ұқсас) – C18H38 – C35H72 құрамындағы қаныққан көмірсутектерінің қоспасы; мұнай өнімі. Одан басқа Парафинде изопарафинді, циклопарафинді және нафтенді-ароматты көмірсутектер кездеседі. Физикалық қасиеттері түссіз, иіссіз, дәмсіз, балауыз тәрізді балқығыш зат; балқу температурасы 40 – 65, тығыздығы 0,880 – 0,915 г/см3 (15ӘС-та). Органикалық еріткіштер мен минералды майларда ериді. Қатты Парафинді (балқу температурасы 45 – 70ӘС) парафині көп мұнайдан және парафин-май қоспасын (гача) айырудан алады. Оның жоғары мөлшері (15 – 20%) Маңғыстау түбегіндегі мұнайда кездеседі. Сұйық Парафин (қайнау температурасы 180 – 360ӘС) мұнай өнімдерін карбамидті депарафиндеу кезінде алынады. Алынған Парафин қоспалардан тазартылады. Нашар тазартылған Парафин сары немесе қоңыр түсті және жарықта күңгірт тартады. Таза Парафин тамақ өнеркәсібінде (орағыш материал), медицинада, косметикада , сәндік бояу, иіс сулар мен иіс майлар дайындауда және электртехникада (оқшаулағыш материал) пайдаланылады. Парафин емдеу ісінде, майшам жасауда, жоғары май қышқылдарын, спирттер және жуғыш заттар алуда кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер</span>


	

Санат:Мұнай өнімдері
Санат:Восктар
Санат:Тағам қоспалары
Санат:Антифрикцион материалдар
Парафраз

**Парафраз**() – әдеби шығарманы қысқаша баяндап беру. Парафраз өлеңді қара сөзбен немесе қара сөзді өлеңмен айтуға негізделген. Мысалы, “Мың бір түн” ертегісінің, “Дон Кихот”, “Робинзон Крузо”, т.б. шығармалардың балаларға арнап қысқартылған (жеңілдетілген) басылымдары. В.К. Тредиаковский мен А.П. Сумароковтың “Библия” сюжетіне негізделген туындылары парафразға жатады. Парафраз негізінде пародия, еліктеулер қалыптасты. Термин ретінде сирек қолданылады, перифразбен шатастыруға болмайды.
## Дереккөздер</span>


	

Парафраз, парафраза

Санат:Әдебиет
Парашют

**Парашют** (,  – қарсы және ) – ауада тежелуге немесе белгілі бір жылдамдықпен баяулап төмен түсуге арналған құрылғы. Ұшу аппаратынан түскен адамның, тасталған жүктердің, ғарыштық аппараттардың түсірілетін бөліктері, сонымен қатар ұшақтың қону кезіндегі жолын қысқарту үшін тежеуге қолданылады.

## Тарихы
Парашют жасаудың идеясы мен оның ғылыми негізін 1495 жылы Леонардо да Винчи ұсынды. Бірінші рет 1617 жылы венециялық инженер-механик Ф.Веранцио биік мұнара төбесінен парашютпен түскен. 1783 жылы француз С.Ленорман аспанкезгіштер үшін қатты қаңқалы парашют жасап, сынақтан өткізді, оның отандасы Ж.Гарнерен 1797 жылы әуе шарынан қатты қаңқалы парашютпен түскен. 1911 жылы әлемде алғаш рет арқаға асатын құтқарушы парашютті орыс өнертапқышы Г.Е. Кательников жасаған. Парашюттердің қолданылуына байланысты адамдарға арналған, жүктік және арнайы түрлері болады. Адамдарға арналған парашюттер құтқарғыш, жаттығулық, спорттық және десанттық болып бөлінеді. Парашют күмбезінің пішіні әр түрлі (жазық дөңгелек, тік төртбұрыш, жарты шар, қиық конус, ротор) ауданы бірнеше м2 болады. Негізінен барлық парашюттердің құрылымдары бірдей. Парашюттің негізгі бөліктері: баулықтар байланған күмбез, тарту және ілу құрылғысы, аспалы жүйе, арқан орауыш. Парашют күмбезі орауышқа жиналады, ал аспалы жүйе парашютке киіледі немесе тасталатын жүкке бекітіледі.
## Дереккөздер</span>


Санат:Әскери іс
Паритет

**ПАРИТЕТ**, Бара-барлық ( – тепе-теңдік) – 
* Екі немесе бірнеше тараптардың, мақсаттардың, факторлардың, қаражаттардың бірдейлігі, бара-барлығы, рыноктағы түрлі субъектілер құқықтарының міндеттерінің, төлемдерінің, жағдайының тепе-теңдігі; 
* Түрлі елдердің ақша бірліктерінің не осы ақша құрамындағы алтын мөлшері бойынша не олардың сатып алуға жарамдылығы бойынша арақатынасы; 
* Бағалы қағаздың атаулы құнына бара-бар құны. Облигациялар бойынша операциялар жүргізілген жағдайда оның маңызы зор, өйткені ол өтеу тәуекелдігінің көрсеткіші болып табылады; 
* Экономикалық даулар мен еңбек дауларын қарау кезінде тараптардың тең болуы қағидаты. Түрлері: валюталық паритет – үкімет аралық деңгейде заңнамалық тәртіппен белгіленетін валюталардың арақатынасы; алтын паритеті: а) елдің ақша бірлігіндегі таза алтын құрамы (салмағы), оны үкімет белгілеп, заң жүзінде тиянақтайды. Мысалы, АҚШ долларның құрамында 0,818513 грамм таза алтын бар; ә) екі ақша бірлігінің құрамындағы алтын ретінде белгіленген алтынның салмағы бойынша арақатынасы; мәнет паритеті: 
*а) екі тараптың ақша бірліктерінің құрамындағы алтынның немесе күмістің арақатынасы; 
*ә) ақша жүйесі әр түрлі екі елдің ақша бірліктерінің құрамындағы алтынның не күмістің нарықтық құнының арақатынасы; атаулы паритет – ақша бірлігі мен эталон ретінде қабылданған металл не басқадай валюта арасындағы қатынас; опциондар паритеті – колл-опцион үшін өткізу бағасы плюс сыйлықақы тиісті фьючерстік келісімшарт бағасына тең болатын, ал пут-опцион үшін өткізу бағасы минус сыйлықақыға тең болатын опцион жағдайы; сатып алуға жарамдылық паритеті – екі (немесе бірнеше) валютаның арасындағы олардың белгілі бір тауарлар мен көрсетілетін қызметтер жиынын сатып алуға жарамдылығы бойынша қатынасы. Тауарлар жиынының номенклатурасына қарай сатып алуға жарамдылық паритеті жекеше (белгілі бір тауарлар тобы бойынша) немесе ортақ (барлық қоғамдық өнім бойынша) болуы мүмкін; валюталардың Ласпейрес формуласы бойынша сатып алуға жарамдылық паритеті – ұлттық экономиканың қалыптасқан құрылымын ескере отырып, екі елдегі баға деңгейінің арақатынасын көрсететін халықар. индекс; Пааше формуласы бойынша сатып алуға жарамдылық паритеті – бірыңғай тауарлар жиыны – өз елі мен шет мемлекет өкілдері бағасы деңгейінің арақатынасы, бұл қатынас өлшемдеуші-шетел экономикасы құрылымының көрсеткіштері арқылы валюталардың паритеті түрінде жалпыланады; пайыздық паритет – пайыздық ставкалардағы айырма валютаның форвардтық бағамының дисконты немесе сыйлықақысы мөлшерінде тікелей көрсетілетін жағдайда екі валюта арасындағы қатынас; пайыздық ставкалар паритеті – форвардтық айырбас бағамы мен “спот” бағам арасындағы айырма тиісті шет елдегі пайыздық ставка мен ішкі пайыздық ставка арасындағы айырмаға тең екенін білдіретін теориялық қағида; бағалар паритеті – ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер өткізетін өнімнің бағасы мен олар сатып алатын өнеркәсіптік тауарлар және осы тектес көрсетілетін қызметтер бағасының арасындағы қатынас.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Паркет

**Паркет** – еденге төсеуге арналған қысқа әрі жіңішке тақтай; осы тақтайлардан қиюластырып төселген еден. Паркетті сүрегі қатты ағаштардан (емен, бук, т.б.) жасайды. Паркеттің ұзындығы 150 – 450 мм, ені 30 – 60 мм болады. Жасалу ерекшелігіне орай паркет жеке даналық, әшекейлі (мозаикалы), паркеттік тақтайлар және тақта (щит) паркетке ажыратылады.

**Паркет** (, ) — әдетте қатты жынысты ағаштардан жасалған еденге төсеуге арналған қысқа және жіңішке тақтайлар. Паркеттің мынандай түрлері болады: дана паркет, өрнекті паркет, паркетті тақта және қалқан. Дана және өрнекті паркет ағаштардың құнды жыныстарынан жасалады.
## Паркет жұмыстары
**Паркет жұмыстары** () — еденді паркетпен жабуға (бет қабатын) арналған жұмыс. Паркетті бетоннан, асфальттан немесе тақтайлардан жасалған қатты тегіс тұтас еденге төсейді. Паркет ағаш еденге шеге арқылы бекітіледі. Жасанды материалдардан жасалған еденге суық немесе ыссы мастика арқылы бекітіледі. Паркетпен
жабылған беттер қолмен немесе паркет әдімелеу машинасымен тегістеледі.
## Паркет тақтайшаларын жасайтын тізбек
**Паркет тақтайшаларын жасайтын тізбек** () — тақтайшалардың алдыңғы және сырт беттерін долбарлап және таза жоңғылауға, оң және сол бойлау жиектерінде ойықтарды және тарақтарды қалыптастыруға, сонымен қатар тақтайшаларды ұзындығы бойынша шетжақтау және тақтайшалардың шетжағында ойықтар мен тарақтарды жоңғылайтын тізбек.

Өңделетін материалдың өлшемдері: ұзындығы 150...500 мм, ені 20... 100
мм, қалыңдығы 8... 18 мм.

## Дереккөздер


Санат:Ағаш өнімдері
Санат:Құрылыс материалдары
Партия

**Партия** ( – бөлік, топ)

*  жеке дауыспен немесе 
жеке музыка аспапта орындау үшін жазылған оркестрлік музыка драма немесе ансамбльдік шығарманың құрамды бөлігі. Операда партия дауысқа қарай бөлінуімен (сопрано партиясы, бас партиясы) бірге опера қаһарманының атымен де (мыс., Е.Рахмадиевтің "Қамар сұлу" операсындағы Қамар партиясы) атала береді;

* сонаталық формадағы экспозиция бөлімі. 

* партия – идеялары, көздеген мақсаттарының ортақтығы негізінде біріккен адамдар тобы
Александр Владимирович Парыгин

**Александр Владимирович Парыгин** (25 наурыз 1973 жыл, Алматы қаласы, Қазақ КСР) – қазақстандық бессайысшы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (1996). Азия чемпионатының күміс жүлдегері (1993), 12-Азия ойындарының жеңімпазы (1994) және Азия чемпионы (1995), Әлем кубогы бәсекесінің күміс жүлдегері (1995), 1996 жылғы Жазғы Олимпиадалық ойындардың жеңімпазы.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://idwhoiswho.kz/node/1351 ПАРЫГИН Александр Владимирович 

Санат:Қазақстан бессайысшылары
Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Бессайыстан Олимпиада чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының бессайысшылары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының бессайысшылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Алфавит бойынша бессайысшылар
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Бессайыстан Азия ойындары чемпиондары
Парыз

**Парыз** ( *фарз*)  - анық, бұлтартпас дәлелдермен әмір етілген діни іс-әрекеттер мен міндеттер. Мәселен, дәрет алу, намаз оқу, ораза ұстау, зекет беру. Парыз өз ішінде «айн» және «кифая» болып екіге бөлінеді: «Айн парыз» - әрбір мұсылманға тікелей жүктеліп, өтеуге борышты парыздар. Мұсылман бұл парыздарды жеке өзі орындауға тиіс. Намаз бен ораза секілді. Біреудің парызын басқа біреу етей алмайды. «Кифая парыз» - жалпы мұсылманға Парыз бола тұрса да, кейбір мұсылмандардың іске асыруы арқылы барша мұсылманның мойнынан түсетін парыздар. Алайда ешкім орындамаса, барлық қоғам жауапты. Мысалы, жаназа намазын оқығандай. Бір қалада кейбір мұсылмандар қайтыс болған мұсылманның жаназа намазын оқыса жетіп жатыр. Сол кезде қалған мұсылмандар осы жауапкершіліктен құтылады. Бірақ кифая парыздың сауабы өтеген адамдарға ғана жазылады. Өтелмеген жағдайда күнәсі барлық
мұсылмандарға жазылады. Парыздың өтелуінде зор сауап пен жақсылық бар. Мойнындағы борышын өтемегендер ақырет азабын тартады. Айта кететін бір жайт, кімде-кім парызды теріске шығарып, Парыздығын қабылдамаса, діннен шығады. Алайда парыз екенін мойындап, бірақ өтемесе, тек қана мойнының борышы болып қалады. Яғни, мұсылман - күнәһар деп есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Пассаж

**Пассаж**

1) архитектурада – сауда-саттық ғимаратының бір түрі. Пассаж негізінен Еуропада 19 ғ-дың 2-жартысында тұрғызыла бастады;

2) музыкада – орындауы қиын әрі виртуозды музыкаға тән шапшаң орындалатын дыбыс қатарларының рет белгісі. 

## Дереккөздер
Пассив

**Пассив**(лат. *passіvus* – енжар, әрекетсіз) – бухгалтерлік баланстың бөлігі, оң жағы. Ол кәсіпорын қаражатының белгілі бір күнгі құралу көздерін, нысаналы мақсатын, елдің шетелдегі  шығысының шетелден түсетін түсімнен асып түсуін, төлем балансының тапшылығын көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Пастораль

thumb
**Пастораль** ( — бақташылық) — 
# 16 ғасырда Италияда пайда болып, кейінірек Батыс Еуропа елдерінде кең тараған сарай театры жанры. Көбіне сарайда өткізетін мерекелер бағдарламасынан орын алған; 
# Ауыл өмірін асыра дәріптеуге бағытталған опералық, пантоми.

## Дереккөздер

* Коробова А.Г. Пастораль в музыке европейской традиции: к теории и истории жанра. Екатеринбург, 2007

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Әдебиет жанрлары
Санат:Музыка жанрлары
Парсек

[thumb| alt=A.| ''[Парсек*.]]
Парсек (пк) – [http://astro-all.narod.ru/ астрономияда] қолданылатын үлкен қашықтықтың өлшем бірлігі. Парсек сөзі параллакс және секунд сөздерінің алғашқы үш әріптерінен шыққан. Парсек объектіге дейінгі арақашықтық. Жылдық параллаксы бір бұрыштық секундқа тең болатын қашықтық. 
: *'1 пк''' = \frac{360\cdot60\cdot60}{2\pi} а. е. ≈  =  =  (петаметр) = 3,2616 жарық жылы.
Сонымен қатар, еселік өлшем бірліктер де қолданылады. Мысалға, килопарсек, мегапарсек, гигапарсек және тағы да басқа. Ал миллипарсек, микропарсек секілді өте кіші сандар астрономияда қолданылмайды. 
## Кейбір арақашықтықтар
* 1 астрономиялық бірлік 4,848 микропарсекке тең;
* Күннен жарық жұлдыздарға (Проксима Центавр) дейінгі арақашықтық 1,3 парсекті құрайды. 
* 10 парсекке тең арақашықтықты жарық 32 жыл, 7 ай, 6 күнде жүріп өтеді. Күннен жерге дейінгі арақашықты жарық 8,35 минутта жүріп өтеді. Күннен жерге дейінгі арақашықтық 4,8 мкпарсекті құрайды.
* Күннен біздің галактикамыздың центріне дейінгі арақашықтық - 8 000 парсек.
* Біздің галактиканың өлшемі - 30 000 парсек. 
* Дева галактикалар жиыны бізден 18 000 000 парсек қашықтықта орналасқан.
## Қосымша
* Параллакс
* Жұлдыз
## Сілтеме
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA
  
  

Санат:Астрономия
Партитура

thumb|400px|Дирижерлік партитура

**Партитура** – (, дәлме-дәл – бөлу, бөліп беру) – вокалдық және аспаптық немесе вокалды-аспаптық шығармадағы барлық дауыстардың жинақталып нотаға түсірілген түрі. Партитура арқылы бір мезгілде барлық партияда орындалып жатқан дыбысты қадағалауға болады.

## Тарихы
Алғашында, партитурада көпдауысты шығармалар жазылып (XVI ғасыр), тек жекелеген дауыс жиынтығы түрінде ғана жарияланды. 
 
## Партитуранң түрлері
* Вокалдық партитура;
* Симфониялық оркестрлік партитура.

## Вокалдық партитураның дыбыстары
Жоғарыдан төменге қарай орналасады
* Тенор
* Баритон

## Симфониялық оркестрлік партитура аспаптары
* Ағаштан жасалған үрмелі музыкалық аспаптар
* Барабандар
* Арфа

## Партиялық топ
Әрбір партиялық топ дыбыс биіктігіне байланыстыанысты орналасады.

## Энциклопедиялық анықтамалық
* Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Санат:Музыка теориясы
Санат:Музыкалық терминдер
Паталаха Евгений Иванович

**Паталаха Евгений Иванович** (9.5.1933 жылы туған, Украина, Луганск облысы Ровеньки қаласы) – геология-минералдық ғылылым докторы (1971). *Новочеркасск политехникалық институтын* бітірген (1956). Геологиялық партиялар мен экспедицияларда жұмысшы (1956–1960), Қазақстан Ғылым Академиясының Геология ғылымдар институтында аспирант, ғылым қызметкер (1960–1968)Лаборатория меңгерушісі (1968–1974)1974 жылдан директордың орынбасары болды..
## Ғылыми еңбектері
1968 жылы *«Механизм возникновения структур течения в зонах смятия (на примере Успенской зоны)»* тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектері тектофациялық анализдің негізін жасауға арналған. 
## Марапаттар
**КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты** (1985).
## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1933 жылы туғандар
Патент

thumb|right|200px|
**Патент** (лат. patents – ашылым)
# Мемлекеттің жеке адамға (фирмаға) беретін және онын өнертапкыштыкты белгілі бір мерзім ішінде пайдалануына ерекше құқықты мойындауды қамтамасыз ететін құжат.
# Салық төлеушілердің жекелеген топтары үшін жеңілдетілген салық режимін тағайындайтын құжат; белгіленген шарттарды сақтау мен төлемді енгізу (патенттік алым) кезінде, белгілі бір қолөнер кәсібі немесе тірлікпен (сауда, тауарды сатып алу және т.б.) айналысуға рұқсат беретін құжат.

## Патенттік құқық
**Патенттік құқық** (;)
Патентті беру жолымен — өнертапкыштыктың — техникалық және басқа шешімдерінің құқығын қорғау жүйесін бекітетін құқықтық нормалардың жиынтығы. Патенттік құқық дербес сала болып саналмайды. Пагенттік құқықтың негізгі көзі — өнертапкыштық зияткерлік меншіктің басқа нысандарымен байланысты құқықтық қағынастарды реттейтін арнайы зандар болып саналады.

## Патент заңы
**Патент заңы** (;)
Осы Заңмен енеркәсіптік меншік объектілерін жасауға, құқықтық қорғау мен пайдалануға байланысты мүліктік, сондай-ақ оларға байланысты жеке мүліктік емес қатынастар реттеледі.

Интеллектуалдық меншіктін өзге объектілерін (селекциялық жетістіктер, интегралдық микротәсім топологиялары, тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары, тауар шығарылатын жерлердін атаулары және басқалар) қорғау өзге заң актілерімен
реттеледі.

## Links

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Патология

**Патология**(грек. *pathos* – **қасірет** және *logos* – **ілім**) – патологиялық процестер мен жеке ауруларды зерттейтін ғылым; қалыптан тыс ауытқу әдетте *патология* деп аталады.

Медицинаның адам мен жануарлар организміндегі әр түрлі ауытқуларды зерттейтін клиника саласы.
Патологияның негізгі **екі** саласы бар:
**Патологиялық анатомия**
**Патологиялық физиологиясы**
Бұдан басқа, *өлкелік Патология*, *әскери Патология*, *кәсіптік Патология* деген салалары бар. Соңғы кезде *салыстырмалы Патология* (аурудың дамуын эволюциясы тұрғыдан қарап, олардың адам мен жануарлардағы даму ерекшелігін айқындау) қарқынды дамуда..

## Дереккөздер


Санат:Патология
Патриархат

**Патриархат** (ежелгі грекше *πατήρ* — әке, *ἀρχή* – билеу; тура мағынасы — *әке билігі*) – алғашқы қауымдық қатынастардың ең көп тараған формасы. Патриархат тұсында қоғамда, шаруашылықта, үйде, ер адамдардың рөлі үстем болды; алғашқы қауымдық кұрылыс кезінде матриархат формациясының құлдырауынан кейінгі оны ауыстырған формация.

## Патриархалдық отбасы
Патриархалдық отбасы - ең жақын туыстардың бірнеше ұрпағынан тұратын, бірлесе шаруашылық жүргізетін, ер адам отағасы ретінде абсолюттік билікке ие болатын отбасы.

## Дереккөздер


Санат:Қоғамдық құрылымдар
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Антропология
Санат:Ерлер
Пацифизм

**Пацифизм** ( — татуластыру, тыныштық орнату) — бейбітшілікті жақтайтын, зорлық-зомбылықты жоюға бағытталған идеология.  **Пацифисттік қозғалыс**, **бейбітшілік үшін қозғалыс** соғыс пен озбырлыққа қарсы бейбіт құралдармен әрекет ететін антисоғыстық қоғамдық қозғалыс болып табылады.

XIX ғасырдың 2-жартысында АҚШ пен Ұлыбританияда либералды интеллигенция ортасында пайда болған пацифистік қозғалыс кез келген соғысқа қарсы шығып, елдер мен халықтар арасындағы қарулы күресті айыптады. 1848 жылы Брюссельде, 1898 жылы Туринде (Италия), т.б. елдерде пацифистердің халықаралық конгрестері соғысқа тыйым салуға, жаппай қарусыздануға, елдер арасындағы дауларды аралық соттар арқылы шешуге шақырды.

Пацифизмді жақтаушылар соғыстың бейбіт іс-шаралар арқылы алдын алу мүмкіндігіне сенім артады. Олар соғысты әділетті, әділетсіз деп бөлмейді, соғыс атаулының бәріне де қарсы. Олар соғыстың шығу себептерін жоймай-ақ, оны болдырмау мүмкін деп сенеді. XX ғасырдың 80-жылдары саяси ықпалы артқан пацифистік қозғалыс халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында соғыстарға тыйым салу туралы халықаралық конгрестер өткізіп, жалпыға бірдей қарусыздану мәселелерін көтерді. Қазіргі кезде пацифистік қозғалыс көптеген елдердің сыртқы және ішкі саясатына пәрменді ықпал етуге қабілетті бұқаралық халықаралық, демократиялық қозғалысқа айналды.
## Дереккөздер


Санат:Идеологиялар
Санат:Саяси теориялар
Санат:Бейбітшілік
Пачикина Любовь Ивановна

**Пачикина Любовь Ивановна** (2.5.1919 жылы туған, Ресей, Саратов облысы Баландин ауданы Новые Выселки с.) – ғалым-топырақтанушы, ауыл шаруашылығы ғылым кандидаты (1950). *Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын* (1942, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.Қазақстан Ғылым Академиясының Топырақтану институтында аспирант, аға, жетекші ғылым қызметкер болып еңбек етті (1946–1994). 
## Ғылыми еңбектер
«*Суғармалы егіншілікті негіздеу үшін топырақты мелиоративтік бағалаудың ғылыми негіздер*»
## Марапаттар
«Суғармалы егіншілікті негіздеу үшін топырақты мелиоративтік бағалаудың ғылыми негіздері» деген ғылыми еңбегі үшін бір топ ғалымдармен бірге П-ға Қазақстан Мемлекеттік сыйлық берілді (1984). 

**«Құрмет Белгісі»** орденімен марапатталған.. 
## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Педиатрия

**Педиатрия** (грек. **paіdos** — *бала* және **іatreіa** — *емдеу*) — медицина ғылымының балалар ауруларын зерттейтін саласы. Бала организмінің анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерін, бала ауруларының себептерін анықтау, емдеу, олардан сақтану, сондай-ақ, нәрестені туғанға дейін және туғаннан кейін дұрыс күту, тамақтандыру әдістерін қарастырады.*
**'19 ғасырдың 2-жартысынан** педиатрия өз алдына ғылым саласы ретінде  дами бастады. Оның дамуына үлкен үлес қосқан ағылшын дәрігерлері ***У.Кадоган, Г.Армстронг***, т.б. болды. 
***19 ғасырдың аяғында** [[Париж]]де Педиатрия мектебі ашылды, ол бүкіл Еуропаға педиатрлар дайындайтын орталыққа айналды. [[Ресей]]де 1866 жылы орыс педиатры ***А.Н. Тольский*** (1832 — 1891) алғаш Педиатрия клиникасының негізін салды. [[Қазақстан]]да Педиатриялық зерттеулерді ***A.И. Авенирова*** бастады. 
***1933 жылы** оның басшылығымен Қазақ медицина институтында (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) Педиатрия кафедрасы ашылып, мұнда [[туберкулез]],[[безгек]], [[күл]], [[полиомиелит]], т.б. аса қауіпті бала ауруларына қарсы шаралар іздестірілді. Қазір зерттеу жұмыстарымен Педиатрия және бала хирургиясы ғылыми орталығы, сондай-ақ, республикадағы медициналық академиялар мен Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының Педиатрия кафедралары шұғылданады. 
==Қазақстандағы педиатрия==
*Қазір Қазақстанда **6 жоғары медициналық оқу орындарында** ''Педиатрия'' факультеті бар.<br> Педиатр-дәрігерлердің саны — 6 мыңнан астам (2005). Республикада [[травматология]] және [[ортопедия]] саласында, туа біткен аномалия, асқазан-ішек жолдарының бұзылуы, [[өкпе хирургиясы]], [[реанимация]] және белсенді терапиямен емдеу әдістері жетілдірілді (***К.Ормантаев, К.Қожақанов***, т.б.), [[операция]]дан кейінгі ішек резекциясынан сақтану жолдары табылды (***З.Аханзарипов***), балалардың туа біткен обструктивті уропатиясын хирурггиялық жолмен емдеу ретроспективті тұрғыдан зерттеліп, бұрыннан қолданылып жүрген хирургиялық коррекция тәсілдері жетілдірілді (***І.Мәжібаев, Б.Майлыбаев***). [[Ревматизм]] мен жүре біткен жүрек ақауының (***Б.Хабижанов***, т.б.) және эндокриндік сырқаттарды (***Р.Базарбаева***) анықтау, емдеу әдістері табылып, күнделікті дәрігерлік жұмыста қолданылатын болды. Жас нәрестелерге арналған сүт тағамдарының (“Балдырған”, “Балбөбек”, т.б.) тұңғыш рет кешенді клиникалық-гигиеналық негіздемесі зерттелді (***Ә.Машкеев***, т.б.). <br>Қазір Педиатрия саласы бойынша республикада ғылыми орталықтар құрылуда. **Онкогематология орталық**та тұңғыш рет балалардағы жедел [[лейкоз]], **апластик анемия** және қатерлі ісікқан ауруларын емдеудің жаңаша бағдарламасы енгізілді (***К.Омарова,*** т.б.), **неонатология орталық** қалыптасты (***Т.Чубакова*''').. 
## Тағы қараңыз
* Педиатрия және бала хирургиясы ғылыми орталығы
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Беркімбай Пәрімбетов

**Беркімбай Пәрімбетов** (1929 – 1996) – (11.9.1929 жылы  туған, Шиелі ауданы ) – инженер-технолог, техникалық ғылым доктор(1982). Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы (1973). 

Қазақ химия-технологиялық институтын (М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университеті) бітірген (1951). 

1954 – 1961 және 1963 – 1965 жылдары Қазақстан **Ғылым Академиясы**-нда, КСРО Құрылыс және архитектура академиясында, КСРО Құрылыс материалдары өнеркәсібі мемлекеттік комитетінде жұмыс істеген. 

1965 – 1973 және 1979 – 1984 жылдары Қазақстан Құрылыс материалдары өнеркәсібі министрі.

1973 – 1979 жылдары КСРО Министрлер кеңесі жанындағы Қазақстан министрлер кеңесінің тұрақты өкілі қызметтерін атқарған. 

1984 жылдан Мемлекеттік  құрылыс комитетінің «Казоргтехстрой» мекемесінің директоры болды. 
Анорганикалық байланыстырғыш материалдарының қатаю процестерін, құрылыс материалдарының коррозияға төзімділігін, оны өндіру үшін өнеркәсіптік минералды қалдықтарды пайдалануға арналған.. 
## Марапаттар
КСРО Министрлер кеңесі сыйлығын алған (1974). 

3 мәрте **Еңбек Қызыл Ту**, 

**«Құрмет белгісі»** ордендері және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер</span>


Санат:Ғылым
Санат:Қазақ КСР министрлері
Певцов Михаил Васильевич

**Певцов** Михаил Васильевич (2.6.1843, Новгород губ. — 10.3.1902, Петербург) — Орталық Азияны зерттеуші, орыс саяхатшысы, генерал-майор. 1876 жылы Шығыс Жоңғарияға, 1876 — 79 жылы Моңғол Алтайы мен Гобиге саяхат жасады. Саяхатшының *“Жоңғария саяхатының жол жазбалары”*, *“Моңғолияға және Ішкі Қытай провинцияларына саяхат жазбалары”* деген еңбектерінде бұл аудандардың тұңғыш геогр. сипаттамасы берілді. Орталық Азияны зерттеуге жасақталған бесінші экспедицияны басқарып, 1889 — 90 жылдары Қашқар және Куньлуньға бағыт алды. Экспедиция құрамындағы В.Роборовский, П.Козлов және Т.Богдановичтармен бірге өздері жүріп өткен 10250 км жолды *“Шығыс Түркістан мен Тибеттің солтүстік шетінің”* картасына түсірді. Певцов серіктерімен бірге Тұрфан қазаншұңқырының батыс бөлігі — Тоқсын ойысын ашты; тау жыныстарының, өсімдіктер мен жануарлардың орасан зор коллекциясын жинады. Жиналған материалдар *“М.Певцовтың басқаруымен 1889 — 1890 жылдары атқарылған Тибет экспедициясының еңбектері”* деген атпен жарияланды (1 — 3 бөлімдер, СПб., 1892 — 1896). Певцов биіктіктегі бірдей екі жұлдызды бақылау арқылы геогр. ендікті анықтау әдісін ашты, барометрлік нивелирлеу тәсілдерін пайдаланды. Оның есімімен Алтайдағы мұздық аталған.
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том

Санат:Тұлғалар
Пейзаж

**Пейзаж** ( – мекен, өлке) – белгілі бір жердің, мекеннің, табиғаттың көрінісі. Тақырыпты толығырақ ашу үшін Пейзаж кескіндеме жанрының басқа түрлерінде де (портрет, баталия жанры, т.б.) қолданылады. Пейзажда суретшінің сезімі, көңіл-күйі, түсінігі, табиғатқа деген эстетикалық, этикалық көзқарасы аңғарылады. Қазақстанда Пейзаж жанрының тууы мен дамуы — көптеген этнография мәндегі, деректі-құжатты дәлдікке негізделген камер. пейзаждардың (“Алматы шыңы”, Н.Г. Хлудов, 1886, т.б.) тарихымен байланысты. Ә.Қастеевтің ерте кезде салған Әбілхан Қастеевдарына кеңістікті молынан қамту, композиц. дұрыс шешім табу (“Шалкөде жайлауы”, 1956; “Гүл жарған алма ағашы”, 1958) тән.
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Пенопласт

**Пенопласт**, көбікті пласт — газбен толтырылған пластмасса. Пенопласт көбікті (пенопласт) және кеуекті (поропласт) деп бөлінеді. Пенопласттың жеңіл (тығызд. 5,0 г/см3), өте жеңіл (тығызд. 5,0 — 8,0 г/см3) және эластиктік, қатаң, жартылай қатаң түрлері де алынады. Пенопластты алу технологиясы композицияны дайындау процесінен, полимер жүйесіне газ фазасын енгізуден, көбіктенген массаға қажетті қалыпты беруден тұрады. Пенопласттың жанғыштығы, жылу және химия төзімділігі оны құрайтын полимердің табиғатына, ал су, ылғал сіңіргіштік, электрлік қасиеттері макроқұрылымның морфологиясына байланысты. Пенопласт — жеңіл жабдықтауда және жылуоқшаулағыш материал ретінде қабырға панельдерінде, тоңазытқыш, мұздатқыш, рефрижераторларда, т.б. пайдаланылады. Суды нашар сіңіретіндіктен қалқыма бұйымдар (бакен, понтон), құтқарушы құралдар (сал, белдік, кеудеше) және жеңіл қайық, катер, т.б. жасауда қолданылады. Газдар мен сұйықтар сүзгіш және орағыш материал ретінде пайдаланылады.
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том

Санат:Пластмассалар
Первомайский

* Первомайский – Алматы облысы Іле ауданы Первомайский ауылдық округі орталығы болған. 2014 жылдан бастап Алматы қаласына біріктіріліп, Алматы қаласы Жетісу ауданындағы шағын аудан.
* Первомайский – Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы кент.
Перемётное

**Перемётное** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, аудан (1939 жылдан) және Перемётный ауылдық округі орталығы, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан батысқа қарай 45 км жерде, Деркөл өзенінің жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 4406 адам (2227 ер адам және 2179 әйел адам) болса, 2009 жылы 4308 адамды (2032 ер адам және 2276 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4340 адамды (2118 ер адам және 2222 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1894 жылы Саратов - Орал темір жолын салуға байланысты қаланған. Ауыл шаруашылығн ұжымдастыру жылдары мұнда бірнеше шағын артель, 1936 жылы астық өсіретін “Путь к коммунизму” ұжымшары құрылды. 1964 жылы Орал жөндеу зауытының қосалқы шаруашылықтары ұйымдастырылды. 1996 жылдан бұрынғы шаруашылықтар негізінде ЖШС-тер, шаруа қожалықтары құрылды.
 
## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Перигелий

**Перигелий** ( – маңы, helios – Күн) — Күнді айнала қозғалатын кез келген аспан денесі (планета, комета және т.б.) орбитасының күнге ең жақын нүктесі; Күнді айнала қозғалатын планеталардың, құйрықты жұлдыздардың және қандайда бір аспан денелерінің орбиталарының Күн центріне ең жақын нүктесі.

Жер перигелий жағдайына Солтүстік жарты шардың қыс айында (3 каңтар) келеді. Жердің күнге ең жақын (147 млн км) және ең алыс (152 млн км) нүктелерінің айырмасы 5 млн км. Бірақ жердің күннен орбитадағы орташа қашықтығымен салыстырғанда тым мардымсыз болғандықтан оның жылудың таралуына ешқандай ықпалы болмайды.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Периметр

**Периметр** ( — айнала өлшеймін)
# түйықталған жазық пішіннің шегі;
# түйықталған жазық пішін шегінің ұзындығы. Мысалы, көп бұрыштың периметрі оның қабырғаларының қосындысына тең.

 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Перинатология

**Перинатология** (грек. perі — маңында, айнала және лат. natus — туу және грек. logos — ілім) — құрсақтағы нәрестенің және жаңа туған сәбидің перинаталдық кезеңіндегі дамуы мен денсаулығын қорғау мәселелерін зерттейтін акушерлік іс пен педиатрияның саласы.

Перинатология 1973 жылы медицинаның жаңа саласы ретінде акушер-гинекологтардың 7-дүниежүзілік конгресінде  қабылданған.

Перинаталдық кезең жүктіліктің 22-аптасынан басталып, нәресте өмірінің 7-күнінен кейін аяқталады.

Бұл кезеңде құрсақтағы нәрестенің қалыпты жағдайдағы салмағы -  500 граммдай болады. Перинаталдық кезеңдегі шетінеуге — ерте өлу (нәрестенің босануға дейін және босану кезіндегі өлімі) және ерте неонаталдық өлім (нәрестенің туғаннан кейін 168 сағат ішінде қайтыс болуы) жатады. Перинаталдық өлім көрсеткіші — жүкті әйел мен жаңа туған нәрестенің денсаулығына медициналық, биологиялық және әлеуметтік факторлардың тигізетін әсерін бағалаудың айқын критерийі болып табылады. Перинаталдық шетінеу жаңа туған нәрестенің салмағына тікелей байланысты. Неғұрлым нәрестенің салмағы аз болса, соғұрлым баланың шетінеу мүмкіндігі жоғары болады.

Перинатология перинаталдық кезеңмен ғана шектелмейді. Ол эмбриология, физиология, медициналық генетика, неонтология, адамның жалпы және инфекция патологиясының өзекті мәселелерін біріктіріп, нәрестенің дамуын, бейімделу процесінің қалыптасуын, гомеостаз, әсіресе, иммундық жүйенің қалыптасу, т.б. заңдылықтарын зерттейді. 1990 жылдардан бастап акушерлік іс саласына енгізілген ультрадыбыс арқылы жүктілікті, оның уақыты мен құрсақтағы нәрестенің даму ерекшеліктерін анықтап, генетик. тұрғыдан зерттеуге қол жетті.  Жаңа технология жетістіктердің арқасында құрсақтағы нәрестеде пайда болған патологияны анықтап, оны емдеуге, тіпті операция жасауға мүмкіндік туды. Қазіргі уақытта жүктілік кезіндегі әйел организмінде ерекше функциондық-морфологиялық жүйенің (ана — бала жолдасы — құрсақтағы нәресте) пайда болуына орай, ана мен құрсақтағы нәрестенің өзара қарым-қатынасының ерекшеліктерін анықтайтын перинаталдық физиология мен патология қалыптасты.


Image:6 weeks pregnant.png|4 апта ұрықталудан кейін
Image:10 weeks pregnant.png|8 апта ұрықталудан кейін
Image:20 weeks pregnant.png|18 апта ұрықталудан кейін 
Image:40 weeks pregnant.png|38 апта ұрықталудан кейін

## Дереккөздер</span>