open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Днепр

**Днепр** (, ) — Еділ, Дунай және Оралдан кейінгі Еуропадағы ең ұзын төртінші өзен, Украина ішіндегі ең ұзын канал.

## Сипаттамасы
Днепрдің табиғи күйіндегі ұзындығы 2285 км болды, қазір (су қоймаларының каскадын салғаннан кейін ), көптеген жерлерде түзу болған кезде - 2201 км; Украина шегінде - 1121 км, Беларусь шегінде - 595 км (Беларусь пен Украинаның шекаралас аумағында 115 км), Ресей шегінде - 485 км. Бассейннің ауданы 504,000 км², оның 291,400 км² Украинаның шегінде. Ауыз судың орташа жылдамдығы - 1670 м³ / с. Өзен баурайы - 0,09 м / км.

## Тарихы
Киевский Русь заманындағы славян атауы Славутич болды, ежелгі гректер арасында ол Борисфен деп аталды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://youtube.com/watch?v=q2IX6YWZSV4

Санат:Днепр
Санат:Шекаралық өзендер
Санат:Украина өзендері
Санат:Беларусь өзендері
Жасталап

* Жасталап – Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл.
* Жасталап – Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл.
Оян

* Оян – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы ауыл.
* Оян – Жетісу облысы Қаратал ауданындағы ауыл.
Милана Юрьевна Сафронова

## Өмірбаяны
Кішкентай кезінен спортпен шұғылданды, футбол және баскетболда ойнады. Бокс секция жөнінде дос қызы ұсынған болатын.
Қанат Оспанов, Қарағандыдағы жаттықтырушысы, ең алғашқы жеңістерін көріп, жаттықтыра бастайды. 2012 жылы Милана арқасынан ауыр жарақат алады. Дәрігерлердің үкімі көңілді жұбатпады: Миланаға рингке шығуға тыйым салынды.
2015 жылы Милана Мәскеуге көшті. Біраз уақыт өткен соң Милана Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Серік Бектургановты кездестіреді. Вячаслав Яновскийдің бокс клубында қайтадан бокспен айналыса бастайды.  

## Мансабы
64 кг дейінгі салмақ санатында ұлттық чемпионаттың бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері.
Үндістанда әйелдер арасындағы бокстың 10-шы әлем чемпионатында, 1/4 финал жарысында, қазақстандық спортшы украиналық Мария Бовамен]] кездеседі және оған 0:5 ұпаймен орын беріп, әлемдік біріншілікте өнер көрсетуін тоқтатады.
Қазан айында Улан-Удэде өткен 2019 жылғы Олимпиада алдындағы әлем чемпионатын  қазақстандық спортшы жартылай финал жекпе-жегімен аяқтайды. Төрешілердің бөлек шешімімен итальяндық спортшы Анджеле Карини жеңіске жетеді. Нәтижесінде әлемнің он бірінші чемпионатында әйелдер арасындағы бокста Милана қола жүлдеге ие болады.

## Дереккөздер
Ажар Хакімқызы Ыбыраева

**Ажар Хакімкызы Ыбыраева** (1928 жылы Солтүстік Қазақстан облысы, Сергеев ауданында - 1999) — Алматы шет тілдері институтының ректоры (1962-1967).

## Еңбек жолы
* Шымкент облысы, Сарыағаш селосында орта мектепті бітірген соң, 1949 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы коммунистік партия мүшелігіне өтеді. 
*1949 жылдан 1950 жылға дейін осы институттың марксизм-ленинизм кафедрасында ұстаздық етті.
*1959 жылы өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына ректор болып қызметке тағайындалды.
*1962-1967 жылдары Шет тілдер институтында ректор болып қызмет істеді. 
*1967-1975 жылдары ҚазССР Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.

## Марапаттары
30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. 

Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, ҚазССР Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы Жастар Одағы сыйлығымен марапатталды.

Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаттығына сайланды.

## Пайдаланған әдебиетттер
http://www.ablaikhan.kz

## Дереккөздер
Макс Эбонг

**Африд Макс Эбонг Нгоме** (; 26 тамыз 1999 жыл, Витебск, Беларусь) — беларусьтік футболшы,  Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен "Астана" клубының жартылай қорғаушысы.
## Карьерасы
Әкесі Яундеде дүниеге келген камерундық, анасы беларусь.

"Шахтер" (Солигорск) клубының түлегі. 

2020 жылдың басында "Астанаға" ауысты. "Астана" сапындағы тұңғыш ойынын 2020 жылы 29 ақпанда "Қайсарға" қарсы өткізді. Бұл Қазақстан суперкубогы матчы болатын.

## Жетістіктері

* Қазақстан суперкубогы 2020
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Мұзды өлке 2

«**Мұзды өлке 2**» () — Американдық анимациялық Музыкалық 2019 Уолт Дисней анимация студиялары жасаған 58-ші мультфильм. Екінші бөлімі 2013 анимациялық сурет.  Фильмнің сценарийін жазған Крис Бак және Дженнифер Ли, режиссері Питер Дел Вечо.  Басты кейіпкерлерді Кристен Белл, Идин Мензель, Джош Гэд және Джонатан Гроф айтқан.  Бірінші фильмдегі оқиғалардан кейін Эльза, оның әпкесі Анна, Кристофф, бұғы Свен және аққала Олаф Эренделл патшалығының өткені туралы құпияны білуге Сиқырлы орманға барады.

Тұсаукесер 2019 жылдың 7 қарашасында Голливуд-те өтті.  АҚШ-та картина 2019 жылдың 22 қарашасында, Қазақстанда 28 қарашада шығарылды.  Сурет сыншылардан оң пікірлер алды.  Олар анимацияны, әндерді, көрнекі компоненттерді және дауыстық актерлерді атап өтті. Бірақ баяндауды сынға алды. Оны алыс және шатасқан деп атады.  Тұсаукесер демалыста 358 миллион доллар жинап, Frozen 2 мультфильмдер арасында жалға берудің ең сәтті басталғанын көрсетті . Картинаның әлемдік жинағы 1,4 млрд долларды құрап, анимациялық фильмнің дүние жүзілік ең жоғарғы ашылуына,барлық уақыттағы екінші анимациялық фильм және 2019 жылғы үшінші кассалық фильм, сондай-ақ барлық уақыттағы 10 ең кассалық фильм және Walt Disney Animation студиясындағы ең өрескел фильм болды. 92-ші Академия Марапаттарында фильм «Into the Unknown» үшін ең үздік ән номинациясын алды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Мұзды өлке 2
Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2020

**2020 жылғы [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан суперкубогы]]** 29 ақпан күні Қостанайдағы Орталық стадионда өтті. 2019 жылғы Қазақстан чемпионы "Астана" мен Қазақстан кубогы иегері "Қайсар" өзара кездесіп, елордалықтар 1:0 есебімен жеңіске жатты. Ойын тағдырын шешкен жалғыз голды. "Астананың" жаңа футболшысы кипрлік Пиерос Сотириу енгізді. 

"Астана" бесінші рет осы турнирде топ жарды. 

Суперкубок тұңғыш рет Қостанайда өткізілді. 
## Матч
### Детальдар

## Тағы қараңыз

* Футболдан Қазақстан чемпионаты 2019
* Футболдан Қазақстан кубогы 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Астана ФК ойындары
Санат:Қайсар ФК ойындары
Санат:Футболдан Қазақстан Суперкубогы
Үлкен деректер

Үлкен деректер (ағыл. Big Data, [ˈbɪɡ ˈdeɪtə]) дегеніміз - ақпаратты талдауға, жүйелі түрде шығаруға немесе деректерді өңдеудің дәстүрлі қолданбалы бағдарламалық жасақтамасымен өңделуге тым үлкен немесе күрделі деректер жиынымен жұмыс істеуге арналған тәсілдерді зерттейтін саласы. Деректерді талдағанда көптеген кейстерді зерттеу, немесе кейстердің аттрибуттерді көбею, зерттеудің жоғары анықтығына жеткізеді. Үлкен деректер деректерді талдау, деректерді сақтау, ақпаратты іздеу, визуалдауда және тағы басқа салаларында қолданылады. Үлкен деректердің негізгі концепті volume (деректердің үлкен көлемі), variety (әртүрлі ақпараттың түрлерін талдау) және velocity (жылдам өсетін деректердің көлемі).

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Марсель Жекшенұлы Исламқұлов

**Марсель Джекшенұлы Исламкулов** (18 сәуір 1994, Қант, Қырғызстан) — қырғызстандық және қазақстандық футболшы, қақпашы.

2016 жылы Қазақстан азаматтығын алды, 2017 жылы Қазақстан Ұлттық футбол құрамасына шақыртылды, бірақ алаңға шыққан жоқ.

## Жетістіктері

### Командалық

* Қазақстан кубогы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Байқоңыр ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Мулан (фильм, 2020)

**Мулан** () —  американдық драмалық фильм, режиссері Ники Каро. Бұл фильм- Хуа Мулан қытай аңызына негізделген 1998 жылғы ұқсас мультфильмінің бейімделуі.

АҚШ-та фильмінің көрсетілімі 2018 жылдың 2 қарашасына жоспарланған болатын, алайда 2018 жылдың наурызында Disney фильмнің шығарылу күнін 2020 жылдың 27 наурызына ауыстыру туралы жариялады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Мулан КиноПоиск-те
* Мулан Instagram-да
* Мулан Facebook-те
* Мулан Twitter-де

Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Дисней фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:АҚШ 3D фильмдері
Санат:АҚШ фэнтези фильмдері
Санат:2020 жылғы фильмдер
Бағдат Санатұлы Қайыров

**Бағдат Санатұлы Қайыров** (17 сәуір 1993, Ақтөбе) — қазақстандық футболшы, "Ақтөбе" клубы мен Қазақстан құрамасының қорғаушысы. 

## Мансабы
### Клубтық
Ақтөбе футболының түлегі. 2012 жылы Қазақстан бірінші лигасындағы "Ақтөбе-Жас" клубына қабылданды да, сол жылы кәсіби карьерасын бастады. 2015 жылы бірінші лига өкілі "Каспийде" ойнап, 2016 жылы Ақтөбеге оралды, бұл жолы облыстың бас командасы "Ақтөбенің" қатарын толықтырды. Сол жылы тұңғыш рет премьер лигада ойнады.

2020 жылы "Қайсарға" ауысты. Тұңғыш ойынын 29 ақпанда Қазақстан суперкубогы матчында "Астанаға" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

### Ұлттық құрамада
2021 жылы 13 қарашада Францияға қарлы ӘЧ-2022 іріктеу ойынында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты.

## Жүлделері
; «Тобыл» 
* Қазақстан чемпионы: 2021
* Қазақстан Суперкубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Футболшының профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Смағұлов

**Смағұлов** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Ағыбай Құсманұлы Смағұлов – биология ғылымдарының докторы, профессор.

* Айдын Құдайбергенұлы Смағұлов - қазақ дзюдошысы, 1996 жылы Қазақстан чемпионы, Орталық Азия ойындары чемпионы.

* Аңғар Смағұлов - өлкетанушы, шежіреші.

* Әбдірахим Смағұлов - педагог, облыс мүғалімдері арасынан алғаш Ленин орденімен марапатталған ұстаз, КазКСР еңбек сіңірген мұғалімі.
* Әділбек Смағұлов - Экономика ғылымдарының докторы, профессор.

* Әміржан Смағұлов - дәрігер-хирург, денсаулық сақтау ісін ұйымдастырушы, медицина ғылымының кандидаты

* Бақытжан Жұмаханұлы Смағұлов — балет артисі, Қазақстанның халық артисі.

* Ғаббас Смағұлов - журналист.

* Ерболат Әкежанұлы Смағұлов — археолог, ғалым, тарих ғылымдарының кандидаты.
* Жандос Қожахметұлы Смағұлов - әдебиеттанушы ғалым, сыншы.

* Жәңгірхан Смағұлов – педагог, Қазақ КСР-і «Халық ағарту ісінің үздігі».

* Ибрагим Смағұлов - егінші, Соцолистік Еңбек Ері.
* Қайырғали Сымағұлов - Кеңес Одағының Батыры.

* Мейрам Ахмедиянұлы Смағұлов - Қарағанды облысы Саран қаласы әкімі.
* Мұхтар Керімқұлұлы Смағұлов - Батыс Қазақстан облыстық сотының төрағасы.

* Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов - «Астық индустриясы» компаниясы Директорлар кеңесінің төрағасы және «Астана моторс» ҚМК президенті.
* Нұрлан Кемелбайұлы Смағұлов – медицина ғылымдарының докторы, профессор.

* Сембіғали Абзалбекұлы Смағұлов - суретші.
* Темірхан Ұлықпанұлы Смағұлов – журналист, педагог.

* Шаймұрат Смағұлов – эконономика ғылымдарының докторы, профeссор.

* Шалтай Смағұлов – физика-математика ғылымдарының докторы.
Мукашева Маргарита Евгеньевна

**Маргарита Евгеньевна Мукашева** (туғанынан Мацко) (4 қаңтар 1986 жылы дүниеге келді) — қазақстандық жеңіл атлетші (800 м жүгіру, 4×400 метрлерге эстафета), халықаралық дәрежедегі Қазақстан Республикасының спорт шебері (2008).

## Өмірбаяны
М.Е. Мацко Солтүстік-Қазақстан облысында Новопокровка ауылында дүниеге келді. 14 жастан бастап жеңіл атлетикамен айналыса бастайды. Петропавл қаласындағы спортқа дарынды балаларға арналған мамандандырылған Солтүстік Қазақстан облыстық мектеп-интернатын бітіреді. 

Петропавл қаласы «Қарулы Күштері» үшін өнер көрсетеді. П. Н. Литвиненко және А. Н. Бычаев секілді жетекші бапкерлерде  жаттығады.

Азияда өткен 4 чемпионаттың жүлдегері. 2010 жылы Азия ойындарының және 2009 жылы үй-жайдағы Азия ойындарының чемпионы. Бірнеше халықаралық турнирлердің жеңімпазы және жүлдегері. 
2012 жылы Лондондағы Олимпиадаға лицензия ұтып алады. Бірінші раундты 2:02,12 уақытпен аяқтайды. Бұл жағдай жартылай финалға өтуге мүмкіндік берді. Жартылай финалда 1:59,20 деген рекордтық уақыт көрсетіп, Маргарита 11-шы орынға орналасады және жарысты аяқтайды.  

2013 жылы 1:58,96 ұлттық рекордпен Маргарита Қазанда өткен жазғы Универсиаданың чемпионы атанады. 

2013 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионатында 26-орында ғана болады.
Режиналдо

**Режиналдо Артур Файфе** (; 14 маусым 1990, Келимане, Мозамбик) — мозамбиктік футболшы, Мозамбик Ұлттық футбол құрамасы мен "Қайсар" клубының шабуылшысы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.foradejogo.net/player.php?player=199006140006
* https://int.soccerway.com/players/reginaldo-artur-faife/233861/

Санат:Мозамбик футболшылары
Санат:Мозамбик Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Насьонал Фуншал ФК ойыншылары
Санат:Санта-Клара ФК ойыншылары
Санат:Лачи ФК ойыншылары
Санат:Кукеси ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Банга (футбол клубы)

**«Банга»** () — Литваның Гаргждай қаласындағы футбол клубы. 1966 жылы "Банга" деген атаумен Гаргждай қаласында құрылып.

2020 жылы тұңғыш рет Литва А лигасында ойнады.

## Жетістіктері
### Литва чемпионаты
* **Чемпион (0)**: 
* **4-орын (1):** 2020

**Кубок** 
* **Жеңімпаз (1):** 2024
* **Финалист (3):** 2011, 2014, 2019

## Маусым (2006—)

## Формасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* ТОПЛИГА 

Санат:Литва футбол клубтары
Арыстан Патша (фильм, 2019)

**Арыстан Патша** () — 2019 жылғы американдық анимациялық фильм. Режиссері Джон Фавро және сценарий авторы Джефф Натансон және Walt Disney Pictures шығарған. Бұл 1994 жылғы Disney-дің анимациялық мультфильмінен жасалған фотореалистикалық компьютерлі анимациялық фильм.Фильм толығымен фотореалистикалық компьютерлік анимация арқылы түсірілген.

1994 ж. *«Арыстан Патша»*-ны қайта құруға арналған жоспарлар 2016 жылдың қыркүйегінде Диснейдің Джунгли кітабы сияқты ремейктері кассалық жетістіктерден кейін расталды, оны Фавроу басқарған. Фавроу Бродуейдің бейімделуіндегі кейіпкерлердің белгілі бір рөлдерінен шабыт алып, фильмнің түпнұсқасының элементтері негізінде дамыды. Негізгі түсірілімге 2017 жылдың басында қол қойылды, ал негізгі суретке түсіру 2017 жылдың ортасында Лос-Анджелестегі көк-экран сахнасынан басталды. Джунгли кітабының кинематографиясында қолданылатын виртуалды-шындық құралдар көп жағдайда Арыстан патшаның түсірілімінде қолданылды. Композиторлар Ханс Зиммер, Элтон Джон және лирик Тим Райс, барлығы да түпнұсқаның саундтрегінде жұмыс істеген, Ноулз-Картермен бірге есепті құруға оралды, олар Джонға саундтректерді өңдеуде көмектесіп, фильмге „Рух“ атты жаңа ән жазды, ол да өнер көрсетті. Фильм редактор Марк Ливольси үшін қорытынды мақтау ретінде қызмет етеді және ол оны еске алуға арналған. Шамамен $260 миллион долларға жуық бюджеті бар бұл фильм бұрын-соңды жасалмаған ең қымбат фильмдердің бірі.

Фильм Америка Құрама Штаттарында 2019 жылдың 19 шілдесінде театрлық түрде жарыққа шықты. Ол бүкіл әлемде $1,6 миллиард доллардан асады. Анимациялық фильм ретінде жарнамаланбағанына қарамастан, ол *[[Мұзды өлке]]*-ні басып озып, барлық уақыттағы ең жоғары анимациялық фильм болды. Бұл сондай-ақ кассалық алымдар бойынша 2019 жылғы екінші фильм және барлық уақыттағы кассалық алымдар бойынша жетінші фильм. Фильм сыншылардан аралас пікірлер алды, визуалды эффектілер, музыка және вокалдық қойылымдар (Гловер, Джонс, Ноулз-Картер, Эджиофор, Роген және Эйхнер) үшін мақтауға ие болды, бірақ кейіпкерлердің тұлғаларында түпнұсқалығы мен эмоцияларының жоқтығы үшін сынға алынды.. Фильм 77-ші Алтын Глобус сыйлығы  және 25 сыншылардың таңдауы бойынша Үздік анимациялық фильм және Бірегей ән номинацияларын алды. Сонымен қатар ол 73-ші British Academy Awards және 92-ші Академия марапаттарына ұсынылды, екеуі де визуалды эффект үшін.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Арыстан Патша Twitter-де

Санат:2019 жылғы фильмдер
Санат:Джон Фавро фильмдері
Санат:Арыстан патша
Санат:2019 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:3D-дағы АҚШ фильмдері
Санат:Диснейлік қайта шығарулар
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ фильм-ремейкалары
Санат:АҚШ мюзикл фильдері
Санат:АҚШ музыкалық фильмдері
Санат:Арыстандар туралы фильмдер
Санат:Диснейлік фильмдер
Тмака

**Тмака** — Ресейдің Тверь облысыдағы өзен, Тверьдің орталығында оған құйылатын Еділдің оң саласы. Ол Тверь облысының Старицкий және Калинин аудандары, Пролетарлық және Тверьдің орталық облыстары арқылы ағып өтеді.

Ұзындығы — 73 км, су жинау аумағы — 582 км².

Басы — Старицкий ауданы Бакланово ауылының жанындағы батпақ. Тверь морена жотасының батыс беткейлерімен батпақты ойпаң бойымен ағады. Ауыз Тверде орналасқан (және Тверьдің өзі қараңғы және Еділдің жебелеріне негізделген).

Тмак өзенінің негізгі қоректену көздері — еріген қар суы (еріген қардан Еділ өзені оған берілген судың 50 пайыздан астамын алады), жаңбыр сулары (жылдық су ағымының 15-20%) және жер асты сулары (өзеннің толтыру көлеміндегі олардың құрамы — 30—35%). Тмакадің орта ағысында Тмака кеме қорығы құрылды. Тверьдің ортасында, Тверьдің орталығында кемерлі дамбалар салу жағдайлары да белгілі.

70-жылдардан бастап Тмака Перекат жарысы жыл сайын Тмакта өткізіліп келеді.

## Дереккөздер

Санат:Тверь облысы өзендері
Калинин ауданы (Тверь облысы)

**Калинин ауданы** - әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және Ресейдің Тверь облысының оңтүстік-шығысындағы муниципалитет (муниципалды округ).

Әкімшілік орталығы — Тверь қаласы, ол жеке қалалық округті құрайды.

Ауданы 4244,7 км² - бұл аймақтың ең үлкен ауданы. Аудан облыстың орта бөлігінің оңтүстігінде орналасқан және шекараласады:

* солтүстігінде - Лихославль және Рамешков аудандарымен,
* шығыста - Кимри ауданымен
* оңтүстік-шығыста - Конаков ауданымен
* оңтүстігінде - Мәскеу облысымен, Лотошин ауданымен
* батысында - Старицкий және Торжок аудандарымен.

Аймақтың негізгі өзені - Еділ, ол батыстан шығысқа қарай 95 км (Тверьді қосқанда) өтеді. Тверден төмен Еділ Иванково су қоймасына өтеді. Басқа өзендер - Тверца, Қараңғылық, Шоша, Тмака, Соз, Орша.

Облыстың солтүстік-шығыста көптеген көлдерімен (Петров көлдері) кең көлемді «Оршин мүкі» батпақты массиві орналасқан. Оңтүстік-шығыста аумақтың бір бөлігі Завидово қорығы алып жатыр.

## Дереккөздер
Саида Калыкова

**Калыкова Саида Тұрарбекқызы** (1 сәуір 1985 Орал қаласы) — Астана қаласы Мемлекеттік академиялық филармониясының солисі, пианист, композитор. Қазақстан Республикасының мәдениетін дамытудағы үлесі үшін «Жан шуақ» сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
Саида балалық шағынан бастап ерекшелігімен көзге түседі. Алты жасында бірінші сыныпқа барған кезінде әке-шешесіне айтпай-ақ музыка мұғаліміне жазылады. Нота сауаттылығын тез меңгеріп алады және фортепианода ойнауды үйрене бастайды. Бірақ 1994 жылы операциядан кейін, орта мектептің және музыка мектебінің үздік оқушысы көру қабілетінен айырылады. Басына түскен қиындыққа қарамастан, Саида музыкамен айналысуды да, жалпы білім беретін мектепте оқуды да жалғастыра берді. 12 жасында өзінің алғашқы музыкалық концертін береді. 15 жасында алғашқы музыкалық шығармаларын жазған еді.

## Білімі
Мектепті аяқтағаннан кейін Орал қаласындағы музыкалық колледжге оқуға түседі. Осы оқу орнын үздік аяқтап Саида Ұлттық өнер университетіне түсті. Университеттің екінші курсында Италияның Киоджи қаласына шеберлік-сыныбына барады. Мектептің бағдарламасы бойынша ол Сан-Бартоломеода болған конкурсқа қатысып, жүлделі екінші орынға ие болады. Конкурстан кейін Румыния консерваториясының ректоры оны жабық конкурсқа қатысуға шақырады. Бұл пианисткомпозиторлардың өз туындыларын орындайтын сайыс болып табылады. Бүгінгі таңда Саиданың 15-20 шақты жеке шығармалары бар. Қаз ҰӨУ соңғы конкурсында ол Италияда тағлымдамадан өту грантына ие болды, италия тілін үйренеді. Ал содан кейін, 2011 жылы Саида республикалық «Болашақ» стипендиясының иегері атанады. Бұдан әрі ректордың шақыруымен Флоренциядағы Л. Керубини атындағы консерваторияға, көне музыкалық жоғары оқу орнының магистратурасына оқуға түседі. Дарынды қыз Бетховен және Дебюсси бойынша итальян тілінде екі ғылыми жұмысты өте жоғары деңгейде қорғап шығады және магистратураны ерекше үздік «Laude» белгісімен аяқтайды, музыка Академигі атағын алады. Бүгінгі күні Саида Қазақстанда, Ресейде және Италияда жеке концерттер береді. Саида қазақ, орыс, ағылшын, итальян тілдерін жетік біледі, ал испан және француз тілдерінде сөйлесу деңгейінде меңгерген.ол еліміздің қоғамдық өміріне белсене араласады және әлемнің түкпір-түкпіріндегі қайырымдылық 11 концерттеріне қатысады.

## Жетістіктері мен марапаттары:
* 2017 жылы «Қазақстанның 100 жаңа тұлғалары» тізбесіне енді;
* «Жан шұақ» премиясының иегері;
* Ғазиза Жұбанова атындағы Республикалық атаулы стипендиясының лауреаты;
* Италия Елшілігіндегі Білім беру Грантының иегері, Қазақстан Республикасының Президентінің «Болашақ» Халықаралық стипендиясының және Қазақстан Республикасы мәдениетінің дамуына үлес қосқаны үшін «Жан шуақ» премиясының иегері;
* «Қазақстанның 100 жаңа тұлғалары» жобасының 2017 жылғы жеңімпазы.

Пианистка Қазақстан, Ресей және шетелдерде концерттік қызметін белсенді өткізіп жүр. Барлық әлем бойынша қайырымдылық концерттердің қатысушысы. Халықаралық конкурстардың лауреаты. М.Гoрзон (Испания), Дж.Тржичек(Бельгия), П.Гилилова (Германия), К.Пигораро (Италия), Е.и Л. Иванов (АҚШ), Ф.Шаплен (Франция) берген шеберлік кластарға қатысты.

## Дереккөздер
Александра Константиновна Малиновская

**Александра Константиновна Малиновская** (21 тамыз 1990 жыл) — қазақстандық спортшы (оқпен ату), халықаралық дәрежедегі Қазақстан Республикасының спорт шебері.
## Мансабы
Алматыда жаттығады, жаттықтырушылары - В.М. Андреев, К.К. Малиновский және Н.В. Лапидус.
Әлем Кубогында (Мюнхен) төртінші орын иегері. Азия чемпионатының жүлдегері, студенттер арасында әлем чемпионатының жүлдегері.
*2013 жылы Универсиадада екі марапатқа ие болды: жылдам атылатын тапаншадан атуда командалық алтын және ұсақ калибрлі винтовкадан үш позициядан атудан командалық бронза.
*2014 жылы Азия ойындарының қола жүлдегері.
## Білімі
Қазақ спорт және туризм академиясын бітірген.

## Сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:Қазақстан нысана көздеушілері
Жайна Кұрманбекқызы Шекербекова

**Жайна Кұрманбекқызы Шекербекова** (17 желтоқсан 1989 жылы дүниеге келді) — қазақстандық спортшы (әйелдер боксы). 
## Мансабы
Жайна мансабын Шымкент қаласында бастайды (жаттықтырушы — Виктор Ничай). Жайна үшін ең күрделі бастау сәті Азиада-2009 болды және де сол сәтте   жеңіс тұғырынан бір қадам жақын болды.  

## Марапаттары

* Қазақстан чемпионы (2013, 2014).  
*2013 жылы Феликс Штаммның (Польша) рухына бағышталған халықаралық турнирді жеңіп алды. 
*Азия чемпионы (2010). 
*Жазғы Азия ойындарының күміс жүлдегері (2014).
*2016 жылы әлем чемпионатының қола жүлдегері. Жеңіп алған марапаттар Жайнаға Олимпиада – 2016-ға жолдама (лицензия) алуға көмектесті. Рио-де-Жанейродағы Олимпиадалық ойындарға қатыса отырып, ширеқақтық сайыста 2008 жылғы әлем чемпионы француздық Сара Урамунға жол береді. Жайна лайықты қарсылық көрсете алмайды және сайыстан шығып қалады. 
*2017 жылғы Қазақстандағы чемпионатта финалда Назым Қызайбайдан күші кем түседі  және Вьетнамдағы 2017 жылғы Азия чемпионатына дайындық үшін Қазақстан құрамасының құрамына кірмей қалады. 
Халықаралық дәрежедегі Қазақстан Республикасының спорт шебері.
Үндістандағы әйелдер арасындағы бокстан 10-шы әлем чемпионатында, финалдық жекпе-жекте, 24 қараша 2018 жылы, Жайна кореялық спортшы Пан Чол Мимен кездеседі, одан 0:5 ұпаймен жеңіліп, чемпионатты екінші орын күміс медальмен аяқтайды.
## Сілтемелер
Жорж-Луи Леклерк де Бюффон

**Жорж-Луи Леклерк де Бюффон** (7 қыркүйек 1707, Монтбар, Бургундия - 1788, 16 сәуір, Париж) — француз натуралисті, биолог, математик, XVIII ғасырдың жазушысы. Флора мен фаунаның бірлігі идеясын айтты.

## Өмірбаяны
Ол әкесінен жақсы білім алды, Дижондағы парламенттің кеңесшісі Бенджамин Леклерц жас герцог Кингстонмен бірге Франция мен Италияға сапар шегіп, Англияға барып, Ньютонның Флюзиация әдісін және латын өсімдіктер статистикасын аударды. Бұл аудармалар мен математикалық мазмұндағы бірнеше тәуелсіз мақалалар 1733 жылы оның Ғылым академиясының мүшесі болып тағайындалуына себеп болды.

1733 жылы теңіз министрі Кунт Морепа Академияға кеме жасауда әртүрлі ағаш түрлерінің жарамдылығы туралы зерттеу жүргізуді тапсырды. Қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты комиссияның бастапқыда тағайындалған мүшелері ынтымақтастықтан бас тартты, бірақ оның Монтбарына кірген Буффон келісті. Ол көптеген тәжірибелер жүргізіп, ең толық есеп берді. Осыдан кейін министр Морепа Буффонға оның барлық орман алқаптарының басты кастрюльшісі қызметін ұсынды, бірақ ол бас тартты.

1739 жылы ол Париждегі корольдік ботаникалық бақтардың тоқсаншы болып тағайындалды, содан бері оның қызметі негізінен жаратылыстану ғылымдарына арналған.

Людовик XV оны санақ дәрежесіне көтергеннен кейін, 1788 жылы 16 сәуірде Парижде қайтыс болды. Людовик XVI тірі кезінде, ол жаратылыстану ғылымдарының кіреберісіне «Majestati naturae par ingenium» деген жазуы бар бюстті сыйлады.

1970 жылы айдағы кратерге Буффон есімі берілді.

## Дереккөздер
Натуралист

**Табиғаттанушы** немесе **Натуралист**  дегеніміз - табиғатты зерттейтін және жаратылыстануды зерттейтін ғалым немесе жаратылыстану ғылымдарының білімді адамы.

Натуралистер сипаттау ғылымы кезеңінде және жаңа ғылымдардың пайда болу кезеңінде жұмыс істейді. Табиғаттанушы ғалымның қызығушылық аясына табиғатты тұтастай зерттеу кіреді.

Жаратылыстану ғылымдардың жеке салаларға бөлінуінен бұрын пайда болды, сондықтан жаратылыстанушылар жаратылыстанудың бірнеше салаларын (ботаника, зоология, минералогия, астрономия және т.б.) жан-жақты және бір уақытта қарастырды.

## Дереккөздер

Санат:Ғалымдар туралы аяқталмаған мақалалар
Зульфия Раухатовна Габидуллина

**Зульфия Раухатовна Габидуллина** — 1965 жылы Қазақстан Жамбыл облысы Тараз қаласында дүниеге келген. Спортсмен, жүзуден Қазақстан Республикасының Халықаралық деңгейдегі спорт шебері. Қазақстанның Паралимпиада құрамасының капитаны. Габидуллина әлем бойынша бірнеше халықаралық рейтинг бойынша 8 үздік жүзушілер қатарына кіреді. 50 метрге  еркін жүзу стилі санатындағы жүзушілер арасында 4 орынды және 100 метр қашықтыққа жүзушілерден 5 орынды алады. Сондай-ақ, ол 150 метрге кешенді жүзуде бесінші және арқа арқылы жүзу бойынша 50 метрлік қашықтықта жетінші орын алады. Бүгінде 156 медаль мен 200-ден астам грамота мен диплом иегері.

## Өмірбаяны
Шығу тегі татар қызы. 1971 жылы маскүнем мотоцикл жүргізуші оны қағып, жол апатына түсіп, нәтижесінде омыртқа жарақатын алып, басы, қолы және аяғы зақымдалған. Бірақ мойымай жаттығулар жасап, 1990 жылдан бастап спортпен шұғылданады. 1991 жылы мүгедектерге арналған қол арба жарысынан  Бірінші президенттік жарысқа қатысып, 4 рет  бірінші орынды алды. 1994 жылы жеңіл атлетика және жүзу спорты бойынша спорттың 2 түрінен қатысып, 8 рет бірінші орын алды. Жүзу спортымен кәсіби түрде 2007 жылы айналысуды бастады. Оны мүмкіндіктері шектеулі азаматтарға арналған спорт клубының директоры, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы Саттар Бейсембаев жаттықтырады.
## Марапаттары мен жетістіктері
*2012 жылы Лондонда өткен  жазғы Паралимпиада ойындарында  арқамен  жүзу бойынша 50 метр қашықтықта жүзіп, S3 санатында 12-ші нәтиже көрсетті.
*2014 жылдың 23 қазанында жүзуші Инчхондағы Паразиялық ойындарда 1:44.33 секунд нәтижесін көрсетіп алтын медаль жеңіп алды.
*2015 жылы Глазго қаласында өткен әлем чемпионатында Зульфия Габидуллина екі қола жүлдені иеленді.
*2016 жылдың қыркүйек айында Рио-де-Жанейрода өткен олимпиадада, Зульфия Габидуллина 100 метрлік қашықтықта еркін жүзу бойынша Егемен Қазақстаннның тарихындағы  Бірінші параолимпиадалық медальді сыйлады. Сондай-ақ, ол Рио-де-Жанейрода 50 метр еркін жүзу бойынша 4 орынды және арқамен жүзу спорты бойынша  50 метр қашықтықта 6 орынды иеленді. 
*2016 жылы Рио-2016 - ның  үздік 3 спортшы әйелдер тізіміне енді.
*2016 жылы Германиядағы ашық чемпионат жеңімпазы.
*2017 жылдың 1 маусымында Тараз қаласының әкімі Рүстем Дәулетов Зульфия Ғабидуллина жаңа пәтердің кілтін табыс етті.
*2017 жылдың 10 шілде күні тірек-қимыл аппараты мен көру мүшелері зақымданған спортшылар арасында жүзуден Германияның ашық чемпионатында Қазақстандық Зульфия Габидуллина 200 метр қашықтықта еркін жүзу бойынша 03:26.65 нәтижесімен әлем рекордын орнатты.
*2017 жылдың 7 желтоқсанында Зульфия Габидуллина Мексикада жүзуден әлем чемпионы атанды және арнайы награда алды.
II-ші дәрежелі "Барыс" орденімен марапатталды.
## Дереккөздер
Иван Пешич

**Иван Пешич** (хор. *Ivan Pešić*; 6 сәуір 1992 жыл, Шибеник, Хорватия) — хорватиялық футболшы, "Қайсар" клубының жартылай қорғаушысы. 
## Карьерасы
Карьерасын "Хайдук" клубында бастады. Кейін Аустрия және Хорватия клубтарында доп тепті. 2012 жылы "Аустрия Клугенфурт" клубына ауысқанымен, бір де бір ресми кездесуде алаңға шыққан жоқ.

2018 жылы "Динамоға" (Бухарест) ауысты.

2019 жылы қаңтар айында "Динамо" (Бухарест) клубынан Қарағандының "Шахтерына" жалға берілді. Кеншілер сапында бір маусым ойнады да, 2019 жылы қарашада "Динамоға" қайта оралды. 

2020 жылдың басында "Қайсарға" ауысты. 29 ақпан күні "Астанамен" өткен суперкубокта "Қайсар" сапында тұңғыш рет алаңға шықты. Бұл ойында "Қайсар" 0:1 есебмен ұтылды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі
*Футболшының профилі
*[]

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хайдук Сплит ФК ойыншылары
Санат:Задар ФК ойыншылары
Санат:Сплит ФК ойыншылары
Санат:Динамо Бухарест ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Милуоки

**Милуоки** () — АҚШ-тың солтүстігінде орналасқан қала, Висконсин штатының әкімшілік орталығы. Мичиган көлінің жағасындағы порт. 592 мың халқы бар қала (2018 ж.) Қала саны бойынша Висконсинде бірінші орында, ал АҚШ-та 31-орында.

## Тарихы
Мичиганның батыс жағалауында үнді тайпалары Фокс, Маскутен, Потаватоми және т.б. мекендеді. 17 ғасырдың аяғында бұл бөліктерде француз миссионерлері пайда бола бастады. Милуоки атауы үнді тілдерінің бірінен аударғанда «жақсы жер, су жиналатын орын» деген мағынаны білдіреді.

Милуокиде сауда жасайтын алғашқы ақ адам 1795 жылы Канададан келген француздық Жак Вио болды. ХІХ ғасырдың бірінші үшінде Видің күйеу баласы Лоран Соломон Джунот қаланың негізін қалаушылардың бірі болды.

1840 жылдары елді мекен соншалықты кеңейіп, оған қала мәртебесін беру туралы шешім қабылданды. Қаланы құрудың ресми күні - 1846 жылдың 31 қаңтары.

1912 жылы қалаға Америка Құрама Штаттарының 26-шы президенті Теодор Рузвельт келді, және дәл осы жерде 14 қазанда Джон Шранк оған қарсы әрекет жасады.

## Дереккөздер

Санат:Висконсин қалалары
Рүстемов

**Рүстемов** сөзі мынадай мағыналар білдіреді:
* Жәкен Рүстемов - кенші, тау-кен технигі, тау-кен ісі шебері, Социалистік Еңбек Ері.

* Зиябек Рүстемов - Орта Азия мен Қазақстанның партия, совет қызметкері, журналист.
* Лениншіл Рүстемов – ғалым, филология ғылымдарының кандидаты, профессор.

* Мұхамеджан Рүстемов - әнші, термеші, композитор, жазушы.
* Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов – заңгер, экономика ғылым кандидат Қазақстан Республикасы Парламенті мәжілісінің депутаты.
Фресно

**Фресно** (испан тілінен аударғанда "Күл ағашы") — АҚШ-тың Калифорния Штатындағы Сан-Хоакин Алқабындағы қала. Ол Фресно Округінің округтік орны және үлкен Орталық Алқап аймағындағы ең үлкен қала, сонымен қатар Калифорнияның Орталығындағы ең көп қоныстанған қала. Ол шамамен 114,7 шаршы мильді (297 км²) алып жатыр және 2020 жылғы халық санағы бойынша оның халқы 542 107 адамды құрады, бұл оны Калифорниядағы халқы ең көп бесінші қала, Калифорниядағы халқы ең көп ішкі қала және елдегі халқы ең көп 34-қала етеді.

Қала - Калифорния алқабындағы екінші үлкен метрополитеннің мәдени және экономикалық орталығы, оның халқы 972,297 адамды құрайды.

## Климаты
Климаты - Жерорта теңізі Фресно, жұмсақ, ылғалды және өте ұзақ, ыстық және құрғақ жазы бар. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері шамамен 292 мм, бұл анықтама бойынша ауданды шөлейт деп жіктейді.

Күн сәулесінің орташа жылдық мөлшері 3564 сағатты құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Қалалар
Санат:АҚШ қалалары
Огаста

**Огаста** — Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысындағы қала, Мэн штатының астанасы және Кеннебек округы. 2010 жылғы санақта халық саны 19 136 адамды құрады, 2000 жылы ол 18 560 адамды құрады. Бұл Монпелье мен Пирдан кейінгі адамдардың саны жағынан үшінші штат. Огаста Кеннебек өзенінде орналасқан. Қала Мэн университетінің үйі болып табылады.

## Климат
Огасты қоңыржай континенталды климатта орналасқан. Жаз жылы, жаңбырлы, көбінесе қыста, қысы суық, желді және қарлы. Көктем мен күзде желдің бағытына байланысты - мұхиттан немесе материктен ауа райының күрт өзгеруі жиі болады.

## Дереккөздер
Джамейка

**Джаме́йка** — Нью-Йорк штаты Квинсаның орталық бөлігінде орналасқан, өте бай аймақ. Джаме́йканың солтүстік жағында, Бриарвуд, Ямайка Хиллзі және Ямайка штатында, шығысында Холлис округі, оңтүстік-шығыста Сент-Албанс Сурсон, оңтүстік жағында Ямайка ауданының оңтүстігінде, оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан.

2011 жылғы мәліметтер бойынша аудан тұрғындарының саны 76 579 адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы 11,098 адам / км² құрады, бұл Квинс штатындағы халықтың орташа тығыздығынан шамамен 1,4 есе жоғары. Үй шаруашылығының орташа кірісі қаланың орташа деңгейінен шамамен 1,2 есе төмен болды: $ 47 944.

80-жылдардан бастап Джамайка халқының басым көпшілігін Африка-Американдық және Испандықтар, сондай-ақ Қытай, Үндістан, Филиппин және Кариб бассейнінен келген иммигранттар құрайды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ округтері
Льюис-энд-Гаррис

**Льюис-энд-Гаррис**, **Льюис-энд-Харрис**, **Льюис және Гаррис** (, ) — Британ аралдарының арасында ұлкендігінен үшінші аралы (Ұлыбритания және Ирландия аралдарынан кейін). Шотландияның солтүстік-батыныдағы Сыртқа Гебрид аралдарының құрамына кіреді. Уэстерн-Айлс облысының әкімшілік бөлігі.Аралдың солтүстік бөлігі Льюис деп, ал оңтүстік бөлігі Гаррис деп аталады. Тарихи тұрғыдан Льюис Инвернессшир округіне кірді, ал Харрис Росширге тиесілі болды.

Льюис пен Гаррис Сыртқы гебридтердің құрамына кіреді және ішкі гебридтердің солтүстік бөлігінен және солтүстік Норт-Минч бұғазы (немесе жай Минч) арқылы таулы аймақпен бөлінген. Льюистің ауданы 1770 шаршы метр. км құрайды солтүстік аралдарды алып жатыр. Бөліктер арасындағы шекара Лох-Ресорт шығанағы мен Лох-Сифорт шығанағының шығыс шекарасын жалғайтын сызық бойымен өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Шотландия аралдары
Норт-Минч

**Норт-Минч** (көне-шотл. *an Cuan Sgìth, an Cuan Sgitheanach, Cuan na Hearadh, an Cuan Leòdhasach*) — Шотландияның солтүстік-батысындағы таулы, солтүстік-батыс таулы Льюис пен Гаррис аралдарынан бөліп тұрған (Сыртқы гебридтік архипелаг) бұғаз. Кішкентай Минч оңтүстігінде орналасқан және Скай аралын сыртқы гебридтердің қалған бөлігінен бөледі: Солтүстік Уист, Бенбекюла, Оңтүстік Уист, Барра және т.б. Кіші Минт бұғазының оңтүстігінде орналасқан. Солтүстік Минчтің ені 23-тен 72 км-ге дейін, ұзындығы 110 км. Төменгі Минчтің ені 24-25 км құрайды. Тереңдігі - 129 м дейін.

Соңғы кездері ай сайын екі жарым миллион тонна теңіз жүктері өтетін бұғаздың экологиялық жағдайы алаңдаушылық туғызуда.

## Галерея

Fladaigh Chuain and the Cleats seen from Bioda Buidhe - geograph.org.uk - 1443184.jpg
Little Minch.jpg
US Navy 111009-N-FI736-092 A rigid-hull inflatable boat from the guided-missile destroyer Arleigh Burke (DDG 51) speeds toward the Danish coastal p.jpg


## Дереккөздер

Санат:Атлант мұхиты бұғаздары
Санат:Ұлыбритания бұғаздары
Ақтам ауылдық округі

**Ақтам ауылдық округі** — Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Ақтам ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ұйғыр ауданы ауылдық округтері
Епископ

**Епископ** ( — «қадағалаушы», «бақылаушы»; ) немесе **Архиерей** (:  — «үлкен, жоғары» +  — «қызметкер») — Христиан дінінде ең жоғары (үшінші дәрежедегі) лауазымды діни қызметкерлердің (архиепископтардың, митрополиттердің, патриархтардың) жалпы атауы. *Епископ*  лауазымы әуелде діни қызметкер деген ұғымды ғана білдірген. “Көне өсиет” кітабында (Левит) да осы мағынада қолданылады. Қазіргі Архиерей  епархияны (діни әкімшілік аймақты) басқарады, священниктерді, дьякондарды қызметке тағайындайды, діни лауазым иелерінің және қатардағы христиандардың күнәсі мен күмәнін талқылайды, шіркеуде құдайға құлшылық ету, шоқыну, шоқындыру т.б. діни жол-жоралғы, рәсімдер өткізеді.

Бастапқыда, апостол дәуірде, «епископ» деген сөз, елші Пауылдың хаттарында Иса Мәсих ізбасарларының жеке қоғамының аға тәлімгерін білдірген. Епископтар елшілерден айырмашылығы белгілі бір қалада немесе провинциядағы христиандарды бақылап отырды (көбінесе кезбе уағыздаушылар). Кейіннен, бұл термин діни қызметтердің ең жоғарғы дәрежесінің - пресвитер мен диканаттың неғұрлым нақты мағынасын алады.

## Дереккөздер

Санат:Шіркеу титулдары
Санат:Христиандық
Санат:Епископтар
Пресвитер

thumb|right|180px|
**Пресвитер**  (,  — «ақсақал», «көсем», сондай-ақ «діни қызметкер») — ежелгі канондық (яғни ежелгі шіркеу заңдарымен үйлескен - елшілердің, экумендік және жергілікті кеңестердің ережелері) христиан дініндегі екінші дәрежелі діни қызметкердің атауы.

Ареопагит Дионисий төрағалық етушіні «орындаушы» деп атайды, өйткені «ол діни қызмет атқарады: қарым-қатынас, шомылдыру рәсімі және бата, бірақ оның діни қызмет рақымын беруге құқығы жоқ, яғни басқа діни қызметкерді тағайындауға болмайды».

## Дереккөздер

Санат:Христиандық
Санат:Шіркеу титулдары
Солтүстік Дакота

**Солтүстік Дакота** (, ) — АҚШ-тың солтүстік орталық бөлігіндегі әкімшілік бірлігі, солтүстік-батыс орталықтың штаттарының бірі. Халқы — 723 393 адам (2013 жылғы мәлімет бойынша штаттар арасында 48-орында; АҚШ халқының 0,21%). Оның ішінде әйелдер — 50,1%, ер адамдар — 49,9%. Этникалық құрам: немістер – 43,9%, норвегиялықтар – 30,1%, ирландиялықтар – 7,7%, үндістер, шведтер, британдық және француздардың әрқайсысы – 5%. Кейбір қалалар мен аудандарда 10–30% дейін.

Мемлекеттік астанасы — Бисмарк. Штаттағы ең үлкен қала — Фарго, басқа ірі қалалары қатарында Гранд Форкс, Мино бар.

Штат аумағында АҚШ әскери-әуе күштерінің екі базасы бар: Миноттан 21 километр солтүстікте орналасқан Мино және Гранд Форкстан батысқа қарай 26 километр жерде.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ штаттары
Фарго (Солтүстік Дакота)

**Фарго** () — 1871 жылы құрылған АҚШ-тағы қала, Солтүстік Дакотадағы ең ірі қала және Касс округінің әкімшілік орталығы.

## Климаты
Фарго қоңыржай континентальдан жерде орналасқан, оны Орынбордағы климатпен салыстыруға болады. Қаладағы қыс өте суық (әсіресе американдық стандарттар бойынша), бірақ ұзақ емес, ал жаз, керісінше, өте ыстық. Климаттың континенталды болғаны соншалық, рекордтық жоғары (+45,6 ° C) және төмен (−44,4 ° C) температуралар арасындағы айырмашылық 90 ° C құрайды (салыстыру үшін Мәскеуде ол “тек” 80 ° C).

## Сілтемелер
Қаланың ресми сайты
Ақтөбе ауданы

**Ақтөбе ауданы** - 1921 жылдың сәуірінен 1922 жылдың шілдесіне дейін, 1928 жылдан 1933 жылдың қазанына дейін және 1970 жылдан 1997 жылдың маусымына дейін болған Ақтөбе губерниясының, Ақтөбе уезінің, Қазақ АКСР-нің және Ақтөбе облысының әкімшілік бөлінісі.

## Тарихы
Ақтөбе уезі 1921 жылы 12 сәуірде Орынбор-Торғай губерниясының Ақтөбе уезінің болыстарынан құрылды.

1922 жылы 5 шілдеде Ақтөбе уезі Ақтөбе ауданы болып қайта құрылды.

1928 жылы Ақтөбе ауданы Ақтөбе округі құрамына енді.

1930 жылы округтік бөліністің жойылуына байланысты Ақтөбе ауданы тікелей Қазақ АКСР-на бағынады.

1932 жылы Ақтөбе ауданы Ақтөбе облысының құрамына кірді, бірақ 1933 жылдың қазан айында ол таратылды.

Ақтөбе ауданы 1970 жылы қайтадан құрылды.

1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болған: Александров, Благодар, Берёзов, Қарғалы, Қурайлы, Маржанбұлақ, Новый, Петропавл, Пригородный, Родников, Хлебодар.

1997 жылы 17 маусымда Ақтөбе ауданы қайтадан таратылды. Ауданның Маржанбұлақ ауылдық округі Алға ауданына, Желтау ауылдық округі Қарғалы ауданына, Берёзов, Родников ауылдық округтері Мәртөк ауданына, Благодарный, Қарғалы,
Қурайлы, Новый ауылдық округтерi Ақтөбе қалалық әкімдігіне берілді.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Дакота (айрық)

**Дакота** (, *Lakota*) — америкалық Үндістер тайпасының және олардың тілдерінің атауы, сонымен қатар АҚШ-тағы топонимдер:

* Дакота — санти-сиссетон, янктон-янктонаи (накота) және тетон (лакота) тілдерден құралған сиу тілінің басқа атауы,.
* **[[Дакота тілдері]]** — сиу, ассинибойн тілдерін және стони тілдері кіретін тілдер тобы.

## Штаттар
* Солтүстік Дакота
* Оңтүстік Дакота

## Қалалар
* Дакота (Иллинойс)
* Дакота (Висконсин)
* Дакота (Миннесота)

## Тұлғалар
* Дакота Джонсон — америкалық актриса
* Дакота Блю Ричардс (1994) — ағылшын актриса
* Дакота Гойо (1999) — канада актёрі
* Дакота Фэннинг (1994) — америкалық актриса
* Дакота — Маргариты Герасимович (1990) ресейлік әнші
* Дакота — немеіс диджей және электрондық музыка продюсері Маркус Шульцатің лақап аты

## Басқасы
* Дуглас ДС-3 «Дакота» — америкалық самолёт.
* Dakota — сингл Stereophonics.
Анттасу

**Анттасу** — екі адамның бір-біріне уәде беруі, серттесуі, сөз байласуы. Сөзге тоқтаған, сөзді, уәдені бағалап, намысты қадірлеген қазақтар үшін анттасудың, ант берудің жөні бөлек. Оны тілдегі басқа да осы мағынадан өрбіген сөз тіркестерінен көреміз. Мыс., ант етті [айтты, берді], ант атты, ант бұзды, анттан тайды, ант ұрды т.б.

## Анттасудың түрлері
Ала жіпті аттамауға анттасу – өзінің сыйлас адамдарының, туыс жақын тумаларының арасында тіпті жолда жатқан асыл затты да алмаймын деп анттасуы.
												Қолына Құран ұстап анттасу – қазақ арасында ешкімге қиянат қылмауға немесе бұрынғы істеген арамдықтарын қайталамауға, жауласпауға, ұрлық жасамауға Құдай алдында ант етіп, қолдарына Құран ұстап ант беру дәстүрі болған.  Осыған орай нан ұстап ант беру салты да кездеседі. Кейде «нан ұрсын», «тұз ұрсын», «анамның ақ сүті ұрсын» деп, ант-су ішіп жатады. Мысалы:  Бұдан соң бұл жаппаға қалай келгенін кім білсін, ақ орамалмен мұқият түйіншектелген қалың Құранды алып, жігіттер жаппай кеудесіне басысты. Бұл – «Құран ұстайын» дейтін анттың белгісі еді (С. Жүнісов «Ақан сері»). 	
									          
Төбеге тас қойып анттасу – ертеректегі дәстүр бойынша ұрлықты бірлесіп істеген топ ол жайында жан адамға тіс жармауға серттескенде анттасушылар уағдаласып, төбелеріне тас қойып тұрып сол сертті айтуға тиісті болған. Осылайша ант берген адамдардың біреулері ұсталып қалып, ұрлығын мойындатып, ұрлық қылғандарды айтқызу үшін оны қалай қинаса да (мәс., қыстың күні жалаңаштап, жалаң денесіне мұздай суық су құйып қинаса да) ләм-мим деп тіс жармайтын болған. Сондағы бір себеп – құдіретті күш оны «төбесінен таспен ұрады» деп қорқуы. «Тас төбеңнен ұрғыр!» деген қарғыс осыдан қалса керек. 

## Дереккөздер
Шақалақ

**Шақалақ** — нәресте, сәби. 

–	О, қаным, мен сені шақалақ күніңнен білемін (Т.Бердияров, Солдат)

Бала, сәби, нәресте, бүлдіршін, балдырған, шақалақ сөздері синоним болғанымен, жас ерекшеліктеріне байланысты айырмашылықтары бар.

* 1 жасқа дейін – шақалақ, нәресте;
* 1 жастан 2 жасқа дейін – балдырған, балауса, бүлдіршін;
* 1 жастан 10 жасқа дейін – сәби т.б. 

Қазақ тілінде *бала-шаға* сөзі бар. Мұндағы *шаға* көне түрік тілінде *бала* мағынасын білдіреді де, *шақалақ* сөзі де шағамен этимологиясы бір болып саналады.  

Жаңа туылған, қырқынан шықпаған нәрестені – шақа, шақалақ деп атайды. Нәрестенің алғашқы күнінде шашы алынбаған, қызарып құс еті қатаймаған кезіндегі болмысына қарай қызыл шақа, шүйкедей шақа деп атайтын жағдайлар кездеседі.

## Дереккөздер
Сүмек

**Сүмек** (қара. *Кирең*, *Шойырылма.*) — түйе жануарында болатын аяқ ауруы (құртауруы). Ауырған түйе аяғын мүлдем баса алмай, көтеріп тұрады, ал асқынып кетсе тұра алмай жатып та қалады.

Жылқыда «уа», түйе жануарында «сүмек» аталатын буын аурулары кездеседі. Ол - толарсақ буынының қабынуы. Оны негізінен толарсағының тұсынан, яғни асық жіліктің төменгі басының ішкі жағынан теcіп емдейді. Алайда оны емдеудің түрі бірнешеу: Торғай қазақтары аттың арт жағына таяу келіп мылтық қаруымен аспанға атып шошытса оқыс қимылдағаннан көп кешікпей жазылып кетеді деп есептеген. Сүмек: - қара сүмек болды. Қара суға түскендей терледі.

Мыс., Тұра ұмтылған оның алдына кеп тоқтай қалған торы ат  қара сүмек боп тер басып, ыңырана барып «ыңқ» етіп сұлай кетті. (C.Ғаббасов) Күнде таңертең көрсем, тұлпарымның бірі қара сүмек болып тұрғанын көремін (Бозінген).

## Дереккөздер
Сүлей

**Сүлей** — зат е.,этнографизм, тынысы кең, суырып салма т.б. өнері жоғары деңгейде қалыптасқан ақын-жыраулар. Олар, әсіресе, Сыр бойынан көп шыққан. Оларды «Сыр сүлейлері» деп атаған (Нысанбай Жаманқұлұлы, Базар Оңдасұлы, Тұрмағамбет Ізтілеуұлы, Ешнияз Жөнелдікұлы, Әзілкеш Шымырұлы, Омар Жүсіп, Қаңлы Жүсіп,Шораяқ т.б.). Жалпы, Сыр бойындағы қисса айту дәстүрінің өкілдері болып есептелетін ақын-жыраулар халық арасында «сүлей» атымен танылған.  Сыр сүлейлерінің бір ерекшелігі, олар негізінен Құрандағы адамға психологиялық-интуициялық тұрғыдан әсер ететін, ішкі әлемдегі өте нәзік сезімдерді қозғайтын, бірақ сол арқылы сарқылмас күш-қуат беріп, қажыр-қайратын жанитын қиссаларды жырларына арқау еткен. «Қиссаларды жырлаушы адам» деген мағынаны да білдіреді.
	
Сыр бойынан мен келдім, Сүлейлердің мекені (М.Көкенов). Сыр бойындағы небір сүлейлерді есімізге түсірдік («Қаз.әдеб.»). Сүйінбай, Жамбыл,Өмірзақ, Үмбетәлі, Әбдіғали... дәл осылай саралай берсе, жыр сүлейлері бұл елде тым көп («Лен.жас»). Үлкен баласын өңкей бірөң сүлік сұлу ат мінген мың қаралы сүлей жігітпен қадірлі мейманның алдынан жіберетін күнді асыға тосқан (Ә.Кекілбаев, Үркер).

## Дереккөздер
Батырдың жүрегі (фильм)

**«Батырдың жүрегі»** (, сөзбе-сөз атауы: *«25 Жота»*) — 2011 жылғы америкалық драма фильмі. Бұл фильм әлемдік жастардың жарысы "Дерби сабын қорабы" туралы. Бұл жарыстың чемпионаты әр жылдың шілде айында, Акрон қаласында, Огайо штатында өткізіледі. Режиссёр  Корбин Бернсеннің жұмысы. Басты рөлдерде Натан Гэмбл, Корбин Бернсен, Морин Фланниган, Ральф Уэйт.

## Сюжет
12 жастағы Трей Колдуэлл әкесі Ауғанстандағы соғыста қайтыс болғаннан кейін өмірінің мәнін жоғалтты. Әкесі оған жазылмас жара мен аяқталмаған сабынды қорапты қалдырып кетті. Бұл оқиғадан кейін Трейдің сабақ үлгерімі төмендеп кетті. Трей оқитын мектептің директоры оны өрт сөндіру бекетінде жұмыс істейтін Рой Гиббсқа жібереді. Өр сөндіру бекетінің басшысы Ройдың өміріндеде үлкен қайғы орнаған. Оның ұлы **911** қызметінде жұмыс істеп жүріп оқыс қайтыс болған. Екеуінің кездесуінен кейін жаңа өмір басталғандай. Екі адамнан құралған кішігірім топ сабынды қораптың, яғни көліктің жұмысын аяқтайды және алда келе жатқан Дерби жарысына дайындалады.

## Рөлдерде

## Өндіріс
Түсірілім Акрон қаласында, Огайо штатында 2010 жылғы 7 сәуірде басталып, пост-продакшнға 13 тамыз жіберілді.

## Сілтемелер
* 
*

Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:2011 жылғы фильмдер
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Қансоқта (тағам)

**Қансоқта** – малдың қанынан дайындалатын тағам, шұжық түрі. 

## Дайындалуы және пайдаланылуы
Дәстүрлі ортада малды бауыздаған соң алғашқы аққан қан "бауыздау қан" деп аталады. Ол арам қан деп есептелетіндіктен азық ретінде пайдаланылмайды. Осыдан кейінгі ағып жатқан қанды ғана таза ыдысқа құйып алады. Сондай-ақ, қансоқтаны ішкі қаннан да жасайды. Бүйрек майын көкбауыр, іш майымен (жылқыда шажырқайымен) қоса ұсақ етіп турап, бүйеніне тұздап тығып пісіреді. Оған алдын-ала шала пісірілген күріш қосып та әзірлейді. Қансоқтаның шыж-мыж деген де аты бар.
Ислам шарты бойынша қанды азыққа тұтынуға тыйым салынған. Алайда, қазақ арасында қансоқтаны азыққа пайдалану сирек болса да әлі күнге кездеседі. Дәстүрлі ортада жаңа босанған әйелдің тез әлденуі үшін ең әуелі қалжаға сойылған малдың қанын іш майына қуырып беретін болған.
Соғымға сойған малдың қанын қатырып қойып арықтаған, көктемде көтерем болған малды тыңайту үшін жылы суға салып жібітіп, сұйылтып ішкізген. Яғни, қан езіп берген. Әбден арықтап, титықтаған мал қан езіп бергеннен кейін жылдам көтеріліп кетеді екен деседі.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері