Жасанды интеллект бумы

**Жасанды интеллект бумы** (сондай-ақ **жасанды интеллект көктемі** деп те аталады) жасанды интеллект саласындағы қазіргі кезеңдегі қарқынды әрі бұрын-соңды болмаған дамуды білдіреді. Бұл бумның негізгі құрамдас бөлігі генеративті жасанды интеллект саласындағы бәсеке болып табылады. Аталған үдерістің басталуы әдетте 2016–2017 жылдары OpenAI компаниясының құрылуымен байланыстырылады. OpenAI әзірлеген генеративті жасанды интеллект жүйелері, соның ішінде GPT модельдерінің әртүрлі нұсқалары (2018 жылдан бастап) және DALL-E жүйесі (2021 жыл), осы дамуда елеулі рөл атқарды.

2022 жылы үлкен тілдік модельдер (LLM) чат-боттарда қолдануға болатындай деңгейде жетілдірілді; мәтінді бейнеге түрлендіру модельдері (text-to-image) адам жасаған суреттерден дерлік ажырату мүмкін болмайтындай деңгейге жетті; ал сөйлеуді синтездеу бағдарламалық қамтамасыз етуі адам сөйлеуін тиімді түрде қайта жаңғырта алатын болды.

2022 жылдың соңы мен 2023 жылы жасанды интеллекті бар ондаған жаңа веб-сайттар мен чат-боттар пайда болды, ірі технологиялық компаниялардың көпшілігі нарықта өз орнын бекітуге ұмтылды. Бұл үдеріс жасанды интеллект құралдарының бұрын соңды болмаған өсуіне және жаппай таралуына алып келді.

Жасанды интеллект бумына қатысты қоғамдық реакция біркелкі болмады: бір тарап ЖИ ұсынған жаңа мүмкіндіктерді, оның адамзатқа пайда әкелу әлеуетін және күрделілігін құптады, ал екінші тарап оны адам еңбегіне төнетін қауіп, «қауіпті» пікірлер және қате жауаптар беруі үшін сынға алды.

## Тілдік модельдер
GPT-3 — 2020 жылы OpenAI компаниясы іске қосқан ірі тілдік модель, ол адам жазған мәтінге ұқсас жоғары сапалы мәтін генерациялауға қабілетті. Мәтіннің адам немесе тілдік модель тарапынан жазылғанын анықтау қиынға соқты. GPT-3.5 деп аталған жаңартылған нұсқа ChatGPT жүйесінде қолданылды, ол әртүрлі білім салалары бойынша жан-жақты әрі нақты жауаптарымен кең назар аудартты.

GPT-4 деп аталған жаңа нұсқа 2023 жылғы наурызда шығарылып, Microsoft Bing іздеу жүйесінде қолданылды.

Сонымен қатар Google компаниясының PaLM және Meta Platforms әзірлеген LLaMA сияқты басқа да тілдік модельдер ұсынылды.

2023 жылғы қаңтарда бір тілдегі мәтіндерді жетілдіруге арналған жасанды интеллектке негізделген DeepL Write құралы таныстырылды.

## Мәтінді бейнеге түрлендіру модельдері
Көпшіліктің кең назарын аударған мәтінді бейнеге түрлендіру модельдерінің (text-to-image) алғашқыларының бірі OpenAI әзірлеген DALL-E болды. Бұл 2021 жылғы қаңтарда ұсынылған трансформерлік жүйе болып табылады.

2022 жылғы сәуірде неғұрлым күрделі әрі шынайы бейнелерді жасауға қабілетті DALL-E 2 жетілдірілген нұсқасы таныстырылды.

2022 жылғы тамызда ашық бастапқы коды бар балама жүйе — Stable Diffusion шығарылды.

Мәтінді бейнеге түрлендірудің басқа модельдерінен кейін тілдік модельдерге негізделген мәтінді бейнеден видеоға түрлендіру платформалары дами бастады. Мұндай платформаларға DAMO, Make-A-Video, Imagen Video және Phenaki жатады.

Бұл жүйелер мәтіндік және немесе графикалық нұсқаулар негізінде бейнематериалдар жасауға қабілетті.

## Сөйлеу синтезі
15.ai әртүрлі медиа көздерінен алынған ойдан шығарылған кейіпкерлердің дауыстарын пайдалана отырып, мәтінді сөйлеуге жоғары дәлдікпен түрлендіруге және табиғи эмоциялық дауыстарды генерациялауға мүмкіндік берген алғашқы көпшілікке қолжетімді сөйлеу синтезі бағдарламаларының бірі болды. Ол алғаш рет 2020 жылғы наурызда шығарылды. ElevenLabs пайдаланушыларға дауыс үлгілерін жүктеуге мүмкіндік беретін веб-сайтты ұсынды, соның негізінде өзге дауыстарды генерациялауға болады. Алайда пайдаланушылар бағдарламалық қамтамасыз етуді танымал тұлғалардың, мемлекеттік қызметкерлердің және басқа да белгілі адамдардың дауыстарын қолданып даулы мәлімдемелер жасау үшін теріс пайдалана бастағаннан кейін компания сынға ұшырады. Сонымен қатар бұл технологияны анағұрлым нанымды дипфейктер жасау үшін қолдануға болады деген алаңдаушылық туындады. Сөйлеу синтезі бағдарламаларын пайдалана отырып Дрейк пен The Weeknd музыканттарының дауыстарымен жасалған бейресми ән мұндай бағдарламалық қамтамасыз етудің этикалық және құқықтық қырлары жөнінде сұрақтар тудырды.

## Қауіптер
Дәлсіздіктер, қателер, киберқауіпсіздік мәселелері және зияткерлік меншік құқықтарының бұзылуы жасанды интеллект бумымен байланысты негізгі тәуекелдер ретінде қарастырылады. Соған қарамастан, кейбір компаниялар мен ұйымдар бұл тәуекелдерді азайтуға бағытталған шараларды белсенді түрде қолға алуда. Үлкен тілдік модельдер оқыту деректерінен мұраға қалған алгоритмдік алалаушылықтарды, оның ішінде этникалық немесе гендерлік сипаттағы кемсітуші бейімділіктерді қайта өндіретіні үшін сынға алынды. Қос мақсатты технология ретінде жасанды интеллект қаскөй ниетті тұлғалар тарапынан мақсатсыз немесе зиянды түрде қолданылу тәуекелдерін де алып жүреді. Жасанды интеллект барған сайын күрделене түскен сайын, ол адам еңбегіне қарағанда арзанырақ әрі тиімдірек бола алады, бұл технологиялық жұмыссыздыққа және экономикалық күйзелістер кезеңінің басталуына әкелуі мүмкін. Жасанды интеллект бумына қатысты қоғамдық реакция аралас болды: кейбіреулер ЖИ ұсынатын жаңа мүмкіндіктерді, оның күрделілігін және адамзатқа пайда әкелу әлеуетін құптайды, ал басқалары оны жұмыс орындарының қауіпсіздігіне төнетін қатер үшін және «табиғи емес» немесе қате жауаптар беруі үшін сынға алады.

### Технологиялық алыптардың үстемдігі
Жасанды интеллектті коммерциялық қолдану саласында Alphabet Inc., Amazon, Apple Inc., Meta Platforms және Microsoft сияқты америкалық технологиялық алыптар басымдыққа ие. Бұл компаниялардың аталған салаға салған инвестициялары америкалық венчурлық капиталистердің инвестицияларынан асып түсті. Аталған ойыншылардың кейбірі қолданыстағы бұлттық инфрақұрылымның, жасанды интеллект чиптерінің және деректер орталықтарындағы есептеу қуатының басым бөлігін бақылауда ұстайды, бұл оларға нарықтағы позицияларын одан әрі нығайтуға мүмкіндік береді. Жасанды интеллектке қатысты патенттердің едәуір бөлігі ірі америкалық технологиялық компаниялардың қолында шоғырланған, бұл көрсеткіш бойынша IBM 1200 патентпен көш бастап тұр.

## Жасанды интеллекттің даму кезеңдері
Жасанды интеллект бумы кезеңіне дейін ЖИ дамуының тарихында құлдырау мен көңіл қалу кезеңдері де болды. Атап айтқанда, қаржыландырудың қысқаруымен және бұл салаға деген жалпы қызығушылықтың төмендеуімен байланысты жасанды интеллект зерттеулерінің белгілі бір кезеңі жасанды интеллекттің қысы деп аталды. Бұл термин «ядролық қыс» ұғымына ұқсастық бойынша енгізілді. Жасанды интеллект бағыты бірнеше циклден өтті: қызығушылық пен жоғары ажиотаж кезеңдері «қыстармен», яғни көңіл қалу, сын және қаржыландырудың қысқаруымен алмасып отырды, ал бірнеше жыл немесе ондаған жыл өткен соң бұл салаға қызығушылық қайта жанданды.

## Дереккөздер

Санат:Жасанды интеллект