Жак Риветт

**Жак Риветт** (; 1 наурыз, 1928 Руан, Сен-Маритим, Франция — 19 қаңтар, 2016, Париж, Франция} — франциялық кинорежиссёр, сценарийші және киносыншысы. «Франциялық жаңа толқын» ағымының маңызды өкілдерінің бірі. 1963-1965 жылдары «Cahiers du Cinéma» журналының бас редакторы. Ол жиырма тоғыз фильм түсірді, олардың ішінде «Ессіз махаббат» (L'Amour fou, 1969), «Out 1» (1971), «Селин мен Жюли қайықпен жүзгенде» (Céline et Julie vont en bateau, 1974) және «Әдемі ашушаң» (La Belle Noiseuse, 1991) туындылары бар. Оның шығармашылығына импровизация, еркін баяндау мәнері және фильмдерінің ұзақтығы тән.

Жан Коктоның шығармашылығынан шабыт алып, кинорежиссер болуды ұйғарған Риветт жиырма жасында өзінің алғашқы қысқа метражды фильмін түсірді. Ол өз мансабын дамыту үшін Парижге көшіп, Анри Ланглуаның «Француз синематекасына» және басқа да кино клубтарға жиі барып тұрды. Сол жерде ол Франсуа Трюффо, Жан-Люк Годар, Эрик Ромер, Клод Шаброль сияқты «Жаңа толқынның» болашақ мүшелерімен танысты.

Риветт киноға рецензиялар мен талдаулар жазумен айналыса бастады және 1953 жылы Андре Базен оны Cahiers du Cinéma журналына сыншы ретінде жұмысқа алды. Өз мақалаларында ол американдық фильмдерге, әсіресе Джон Форд, Альфред Хичкок және Николас Рэй сияқты жанрлық режиссерлердің туындыларына таңданысын білдіріп, сол тұстағы француздық «мейнстрим» киноны (дәстүрлі бағытты) өткір сынға алды.

«Жаңа толқын» режиссерлерінің ішінде ең бірінші болып толық метражды фильм түсіруге кіріскеніне қарамастан, оның «Париж бізге тиесілі» (Paris Belongs to Us) туындысы тек 1961 жылы ғана жарық көрді. Ол уақытта Шаброль, Трюффо және Годар өздерінің алғашқы толық метражды фильмдерін шығарып үлгерген еді және осы қозғалысты бүкіл әлемге танымал етті. 1960 жылдардың басында Риветт Cahiers du Cinéma журналының бас редакторы болды және өзінің екінші туындысы — «Монах әйел» (The Nun, 1966) фильміне қатысты француз цензурасына қарсы ашық күрес жүргізді.

Осыдан кейін ол өз мансабын қайта саралап, «Ессіз махаббат» (L'amour fou) фильмі арқылы өзіне тән бірегей кинематографиялық стильді қалыптастырды. 1968 жылғы мамыр оқиғаларының саяси толқуларынан, импровизациялық театрдан және режиссер Жан Ренуармен жасаған терең сұхбатынан шабыт алған Риветт актерлердің үлкен топтарымен жұмыс істей бастады. Ол кейіпкерлерді дамытуға баса назар аударып, оқиғалардың камера алдында өздігінен өрбуіне еркіндік берді. Бұл әдіс оны он үш сағаттық «Out 1» туындысын жасауға алып келді. Бұл фильм экранда өте сирек көрсетілсе де, синефилдер (кино сүйер қауым) үшін нағыз «қасиетті Грааль» болып саналады. Оның 1970-жылдардағы «Селин мен Жюли қайықпен жүзгенде» сияқты фильмдері фэнтези элементтерін қамтыды және жоғары бағаланды. Алайда, қатар төрт фильм түсіруге талпынғаннан кейін Риветт жүйкесі сыр беріп, соның салдарынан оның шығармашылық белсенділігі бірнеше жылға бәсеңдеп қалды.

1980-жылдардың басында ол продюсер Мартин Мариньякпен іскерлік серіктестікті бастады; Мариньяк оның кейінгі барлық фильмдеріне продюсерлік етті. Содан бастап Риветттің өнімділігі артып, оның «Әдемі ашушаң» (La Belle Noiseuse) фильмі халықаралық деңгейде жоғары бағаланды. Ол 2009 жылы «Кішкентай таудың айналасында» (Around a Small Mountain) фильмін аяқтағаннан кейін зейнетке шықты, ал үш жылдан соң оның Альцгеймер ауруына шалдыққаны белгілі болды. Жеке өміріне келгенде өте тұйық болған Риветт 1960-жылдардың басында фотограф әрі сценарист Марилу Паролинимен аз уақыт некеде болған, кейінірек Вероник Манньезге үйленді.

## Фильмография