open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жол қозғалысы туралы Вена конвенциясы

**Жол қозғалысы туралы Вена конвенциясы** —  жол қозғалысын стандарттау арқылы жол қатынас қауiпсiздiгiн жоғарылату мақсатымен болған халықаралық келiсiм-шарт. Конвенция 1968 жылдың 7 қазан мен 8 қараша аралығында Венада өткен ЮНЕСКО конференциясы кезінде жетілдірілді. Сонымен қатар конференцияда Жол белгілері және сигналдары жөніндегі Вена конвенциясы да жетілдірілді.

1968 жылғы Вена конвенцисына бірікен елдер тізімі:**'
  
''Австрия,'' ''Әзірбайжан,'' ''Армения, Багамы, Бахрейн,'' ''Беларусь, Бельгия, Болгария, Босния және Герцеговина,'' ''Бразилия,'' ''Ұлыбритания, Венгрия, Венесуэла, Гайана, Гана,'' ''Германия,'' ''Грекия,'' ''Грузия, Дания, Заир, Зимбабве,'' ''Израиль, Индонезия,
Иран,'' ''Испания,'' ''Италия,'' ''Қазақстан,Қырғызстан, Коста-Рика, Кот-д’Ивуар, Куба,'' ''Кувейт, Латвия, Литва, Люксембург, Македония, Марокко, Мексика, Монако, Нигер,'' ''Норвегия,БАЭ , Пәкістан,'' ''Польша, Португалия, Корея Республикасы,'' ''Молдавия, **КСРО*', Ресей, Румыния, Сан-Марино, Сейшелдер,
Сенегал, Словакия, Словения, Тәжікстан,* *Таиланд, Түрікменстан, Өзбекстан,* *Украина, Уругвай, Филиппиндер,* *Финляндия,* *Франция, Хорватия, ОрАР, Чехия, Чили, Швейцария, Швеция, Эквадор, Эстония, ОАР, Югославия.*

Тек 1946 жылғы жол қозғалысы жөніндегі Женева конвенциясына біріккен елдер тізімі:

*Австралия, Албания, Алжир, Андорра, Аргентина, Бангладеш, Белиз, Бенин, Ботсвана, Ватикан, Гаити, Гамбия, Гватемала, Гибралтар, Гонконг, Гренада, Доминикан Республикасы,* *Египет, Батыс Самоа, Үндістан, Иордания, Ирландия, Исландия, Камбоджа,* *Канада, Кипр,Қытай, Конго, Лаос, Лесото, Ливан, Мавритания, Мадагаскар, Малави, Малайзия, Мали, Мальта, Намибия,* *Нидерланд, Жаңа Зеландия, Жаңа Каледония, Папуа — Жаңа Гвинея, Парагвай, Перу, Руанда, Сан-Люция, Суазиленд, Сент-Винсент және Гренадины, Сингапур, Сирия,* *АҚШ, Сьерра-Леоне, Тайвань, Танзания, Того, Тринидад ежән Тобаго, Тунис,* *Түркия, Уганда, Фиджи, Француз Полинезиясы, Ямайка,* *Жапония.*

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Конвенция о Дорожном движении 1968 ж. (PDF)
* Европейское Соглашение, дополняющее Конвенцию о дорожном движении 1968 ж. (PDF)
* Венская конвенция о дорожном движении с изменениями 2004 ж.

Санат:Халықаралық конвенциялар
Фашизмнің экономикалық саясаты

**Фашизмнің экономикалық саясаты** — фашистік мемлекеттердегі экономиканы ұйымдастырудың ерекше практикасы. Мемлекет пен құқықтың, экономикалық ілімдердің және халықтық шаруашылықтың аясында саяси экономия және сәйкес елдердегі экономикалық саясатта жүзеге асырылған экономикалық доктриналарға байланысты зерттеледі.

Тарихшылар мен ғалымдар арасында экономикалық саясаттың фашистік түрінің болу-болмауы туралы таластар бар. Бір ғалымдардың айтуынша фашистік елдерді басқа идеологияны ұстанатын елдерден ерекшелендіретін экономикалық жүйесі болған дейді. Басқалары болса фашистік елдердің экономикалырының ұқсастықтары бар болғанымен, фашистік экономикалық ұйымдастырудың біркелкі формасы жоқ екенін айтады. Кейбіреулер фашизм басқа идеологиялардан келісілген экономикалық идеологияның жоқтығымен және салмақты экономиалық ойдың жоқтығымен ерекшеленеді деп санайды.

## Анықтамасы

## Сипаттамасы

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Экономика
* Экономикалық саясат

Санат:Фашизм
Санат:Германия экономикасы
Санат:Италия экономикасы
Санат:Испания экономикасы
Санат:Фашизм экономикасы
Әбдір Сағынтаев

**Әбдір Сағынтаев** - Социалистік Еңбек Ері (1949), зоотехник-агроном, ҚазССР-інің еңбек сіңірген мал шаруашылығы шебері. 7 қараша, 1921 жылы Жамбыл облысы Талас ауданы Үшарал ауылында туған.

## Өмірбаяны мен еңбек жолдары
* 1948 жылдан КОКП мүшесі.
* 1941-1943 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан.
* 1940 жылы еңбек жолын бастаған.
* 1943-1954 жылдары "Талас" совхозында шопан, зоотехник, ферма меңгерушісі. 1948 жылы ол басқарған ферма мемлекетке қаракөл елтірісінің 80%-ін 1-сортпен өткізді.
* 1954-1956 жылдары Қапланбек зоотехникумы жанындағы 2 жылдық курстың тыңдаушысы.
* 1957-1985 жылдары "Талас" мемлекеттік асыл тұқымды мал зауытының директоры.  
* 1967 жылы жүз саулықтан 147, 1982 жылы 126 қозы алып, аман өсірді.
* 1966-1971 жылдары КОКП Орталық Тексеру комиссиясының мүшесі болды.
* 6-сайлауда КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.

## Марапаттар
* З мәрте Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1949)
* Қызыл Жұлдыз ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* "Құрмет Белгісі" ордені

## Дереккөздер

* АЛТЫН ТӨС 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Африкаанс

**Африкаанс** (*Afrikaans*) — герман тілдер тобына жататын тіл (XX ғасыр басына дейін нидерландшаның диалект), Оңтүстік Африка Республикасындағы 11 ресми тілдің бірі. Сонымен қатар, Намибияда таралған. Африкаансша сөйлетін кішігірім қауымдар Оңтүстік Африканың басқа да республикаларында тұрады: Ботсвана, Лесото, Эсватини, Зимбабве, Замбия. Африкаанс ана тілі болып табылатын көптеген ОАРдан шыққан эмигранттар Ұлыбритания, Австралия, Жаңа Зеландияны қоныс еткен.

Санат:Батыс герман тілдері
Малай тілі

**Малай тілі** () — австронезия тілдерінің малай-полинезиялық тармағына жататын тіл. Суматра, Малакка түбегі, Борнео аралы жағалауына жақын аудандарда, сонымен қатар бірқатар ұсақ аралдарда таралған.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Тілдер
Гросс

**Гросс** 
* **Гросс**  — қазіргі кезде сирек қолданылатын есеп өлшемі, ол 144 затқа тең.
* **Гросс**  (gross, ағыл. *ұстап қалғанға дейінгі сома* ), еңбекақы төлеуге қатысты айтылады —  қызметкердің еңбекақысы,  еңбек шартына сәйкес бекітілген және есептелген (ауызекі тілде *«лас»* ). Нетто () — қолға берілетін жалақымен салыстырғанда (Ресейде = еңбекақы + аймақтық үстеме − салық 13 %) (ауызекі сөйлеуде *«таза жалақы»* ). Сонымен, егер еңбек келісім шартында 100 000 рубльге тең гросс жалақы жазылса, онда қызметкер 13 % салықты төлегеннен кейін, іс жүзінде 87 000 рубль нетто алады.
* **Gross**  — үлкен, ірі; жалпы, брутто. Ағылшын және неміс тілдерінде *gross*  — үлкен, ірі, аумақты, елеулі, тұрпайы, тазаланбаған. Сөздің шығу тегі — лат. *grossus*  және кейінгі ескіфранц. *gros*  — үлкен. Экономикада «жалпы» мағынасында қолданылады. Мысалы, gross маржа — бұл жалпы кірістің маржасы, GDP (Gross Domestic Product) — ЖІӨ (Жалпы ішкі өнім).

**Тұлғалар:** 
* **Гросс, Бертрам Майрон**  — американдық саясаттанушы, физикадан Нобель сыйлығының лауреаты Дэвид Гросстың әкесі.
* **Гросс, Ганс**  — австриялық заңгер, криминалистика мен соттық психология негізін қалаушылардың бірі.
* **Гросс, Генрих Иванович**  — ресейлік дипломат
* **Гросс, Георг**  — неміс суретшісі.
* **Гросс, Григорий Семёнович**  — совет опереттасының әртісі, РКФСР (1959) халық әртісі.
* **Гросс, Евгений Фёдорович**  — совет физигі.
* **Гросс, Кристиан**  — швейцарлық футболист және жаттықтырушы.
* **Гросс, Рикко**  — неміс биатлонисі.
* **Гросс, Фёдор Иванович**  — ресейлік дипломат
* **Гросс, Фёдор Христофорович** (1855—1919) — инженер-механик,  Адмиралтиялық Ижор зауыттарының басшысы, 1915 жылдан 1917 жылға дейін теңіз мекемесі зауыттарының бас инспекторы, генерал-лейтенант.

### Ескертулер
## Дереккөздер


Санат:Айрық беттер
Бүкіл әлемдік жол-көлік оқиғасынан қаза тапқандарды еске алу күні

**Бүкіл әлемдік жол-көлік оқиғасынан қаза тапқандарды еске алу күні** (БҰҰ кейбір ресми тілдерінде: , , ) —  БҰҰ Бас Ассамблеясының  (Қарар № A/RES/60/5) шешімімен 2005 жылдан бастап жыл сайын қарашаның үшінші жексембі күні белгіленіп келеді.

2005 жылдың 26 қазанында жол-көлік оқиғасынан қаза тапқандарды құрметтеу және олардың жанұя мүшелеріне көңіл айту үшін Бас Ассамблея өзінің шешімін БҰҰ-на мүше мемлекеттерге және халықаралық қоғамдастықтарға бұл Бүкіләлемдік күнді белгілеп өткізуді міндеттейтінін жариялады.

Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері
Санат:Оқиғалар
Санат:Автомобиль қауіпсіздігі
Қайса Кәрменұлы Шықылаев

**Шықылаев Қайса Кәрменұлы ([[1929]]-[[2012]])** - еңбек ардагері,  «1941-1945  Ұлы Отан Соғысы жылдарындағы ерен еңбегі үшін» (1 қыркүйек, 1947) медалі, Еңбек Қызыл Ту ордені (26 сәуір, 1971) мен бірнеше медальдардың иегері, КПСС мүшесі (1954-1984), Күршім аудандық, ауылдық кеңестерге депутат болған.

## Өмірбаяны мен еңбек жолдары
Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Мөнекей ауылында 1929 жылы 10 қарашада  дүниеге келген.  Әкесі  - Саяжанов Кәрмен, шешесі - Күлзада Қамажанқызы Бұғышева. Әкесінен ерте жетім қалған ол жеті-сегіз жасында еңбекке араласты.
*  1937- 1939 жылдары 7-8 жасында Мөнекей колхозында малшы болып қой, сиыр бақты. 
*  1941 жылы - Ұлы Отан соғысы басталғанда 12 жасында жылқы бағу тапсырылды.
*  1945 жылы - 16 жасында балық шаруашылығына ауысып,  "Зайсан" балық зауытының "Аманат" бөлімшесінде балықшы болып 37 жыл еңбек етті.
*  1983- 1984 жылдары - Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданы, Ушанов совхозында  малшы болды.
*  1985 жылы Өскемен қаласындағы аспаптар зауытында зейнеткерлік жасына дейін жұмыс атқарды.

## Наградалары
* 1947 жыл -  «1941-1945  Ұлы Отан Соғысы жылдарындағы ерен еңбегі үшін» медалі
* 1971 жыл - Еңбек Қызыл Ту ордені
* 1970 жыл - Ленин медалі 
* Медальдар 
* Грамоталар

## Жанұясы мен ұрпағы

1953 жылы жұбайы Зеріпхан Қабиқызымен (1932-1982) (Зайсан ауданы, Ақарал ауылдық округіне қарасты  Ақарал ауылында туған) отбасын құрып, бірге өмір сүрген жылдары 10 бала тәрбиелеп өсірді. Олардан 19 немере көріп, екі шөбере сүйді. Зеріпхан Қабиқызы көп бала тәрбиесіндегі қажырлы еңбегі үшін І, ІІ, ІІІ дәрежелі "Материнская слава" орденімен,   "Медаль материнства" медалімен және "Мать - героиня" құрметті белгісімен (27 наурыз 1975ж.) марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
OneDrive

**Microsoft OneDrive** - (қысқаша — ***OneDrive***; бұрында *SkyDrive*, *Windows Live SkyDrive*; алғашында ***Windows Live Folders***) 2007 ж. тамызда Microsoft компаниясы шығарған бұлттық ақпарат сақтауға арналған интернет-сервисі. Windows Live қызметінің бір бөлігі болып табылады.

## Сипаттамасы
OneDrive сервисі 7 ГБ-қа дейін мәлімет (немесе тегін жаңарту арқылы 25 ГБ-қа дейін көбейтуге болады) сақтауға мүмкіндік береді. Осының арқасында қолданушы өзіне қажетті құжаттарды кез-келген жерден ғаламтор арқылы жүктей алады. OneDrive сервисі арқылы суреттерді, құжаттарды, музыка т.б. заттарды сақтауға болады. Суреттерді  алдын-ала эскиз түрінде немесе слайд түрінде көрсе болады. Әр ай сайын 17 миллионға жуық пайдаланушылар файлдарды жүктеп алады.

Android, iOS, Windows Phone, Windows (соның ішінде Windows 8), Mac OS X операциялық жүйелеріне арналған нұсқалары шығарылған.

## Ерекшеліктері
Office Web Apps
Microsoft SkyDrive сервисіне Office Web Apps құралын қосты. Бұл жаңартудың нәтижесінде қолданушылар Microsoft Office құжаттарын тікелей браузерден жүктеп, өңдеп және бөлісуге мүмкіндік береді. Яғни қолданушылар Word, Excel, PowerPoint и OneNote құжаттарын тікелей браузерден көріп және өңдей алады.
2012 жылдың 14 тамызындағы жаңартуынан кейін SkyDrive-тің Windows Vista, Windows 7, Windows 8 және Mac OS X операциялық жүйелеріне арналған нұсқалары көптеген жақсартуларға ие болды. Оның ішінде файлдарды іздеу тездетілді және оларды сұрыптау жақсартылды.

## Қолдайтын форматтары
SkyDrive Microsoft Office құжаттарынан басқа PDF және ODF форматтарымен жұмыс істей алады.

## Архив
Бірнеше файлдар бір ғана архивпен жүктеле алады. Бір жүктегенде 4 ГБ немесе 65 000 файлға дейін шектеу бар.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* 
*  Windows SkyDrive көмек көрсету орталығы (орыс тілінде).

Санат:Microsoft
Санат:Бағдарламалық өнімдер
Бошай Кітапбаев

**Бошай Кітапбаев** — Социалистік Еңбек Ері (1971), әйгілі атбегі, ғалым, шежіреші.

## Өмірбаяны және еңбек жолдары
Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданының Жаңаүлгі ауылында 1923 жылы дүниеге келген.
* 1941 жылы Ұлы Отан соғысына аттанып 1944 жылы Беларусьтың Витебск қаласы үшін болған соғыста жараланып, бір аяғынан айырылып әскерге жарамсыздығынан елге оралады.
* 1945 жылдың сәуір айында Катонқарағай аудандық атқару комитетінің хатшысы қызыметіне орналасады.
* 1950 жылы Зайсан ауданының атқару комитетінің төрағасы қызыметіне ауысады.  
* 1955 жылы Үлкеннарын ауданының Ленин атындағы ұжымшарының төрағасы болып сайланады.
Еңбек ете жүріп, ғылыми жұмыспен де қатар айналысады.

## Жетістіктері мен наградалары
* 1970 жылы экономика тақырыбына кандидаттық диссертация қорғап ғылым кандидаты атанады.
* «Октябрь революциясы» ордені
*  Ленин ордені  
* «Социалистік Еңбек Ері» (1971)
* Катонқарағай ауданы, Шығыс Қазақстан облысының құрметті азаматы.

## Жазған еңбектері
* "Тоғыз таңбалы Найман" (1,2,3 бөлім) 
* "Айта айта Алтайды, Бошай ата қартайды"

## Дереккөздер


Санат:Катонқарағай ауданында туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан шежірешілері
Ғайнолла Омарұлы Омаров

**Ғайнолла Омарұлы Омаров** – Социалистік Еңбек Ері (1957),
Ұлы Отан соғысының ардагері.

## Өмірбаяны және еңбек жолдары
1910 жылы Шығыс Қазақстан облысы Большенарым (Үлкен-нарын)ауданы(қазіргі  Катонқарағай ауданы) Балғын ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын жасөспірім кезінен бастап, 1930 жылы әкесімен «Суық шат» ауылшаруашылық артеліне түседі. Қатардағы колхозшы, есепші, ауылдық кеңестің хатшысы, қызыл отау үйінің меңгерушісі болып қызмет етті. «Балғын» колхозының мал фермасында меңгерушісі болып жұмыс істейді. 

* 1948 – 1960 жылдары Андреев атындағы «Парижская коммуна», Абай атындағы колхоздардың басшысы болды.
* 1961 жылдан «Қазақстанның 40 жылдығы» совхозының бөлімшесінің басшысы қызметін атқарады.

## Наградалары
* Социалистік Еңбек Ері (11 қаңтар,1957 ж.)
* Ленин ордені
* Медальдар
* Ордендер

## Дереккөздер

 
Санат:Социалистік еңбек ерлері

Санат:Тұлғалар
Санат:1922 жылы туғандар
Николай Иванович Лозовой

**Николай Иванович Лозовой** – Социалистік Еңбек Ері(1966), Ұлы Отан соғысының ардагері.

## Өмірбаяны және еңбек жолдары
* 1922 жылы Захарово ауылы Канышев ауданы Курск облысында кедей шаруа отбасында дүниеге келді. 
* 1941 – 1946 жылдары Армия қатарында қызмет етіп, Ұлы Отан соғысына қатысты.
* 1955 жылы Шығыс Қазақстан облысы Большенарым (Үлкен-нарын)ауданы (қазіргі Катонқарағай ауданы) Солдатово ауылына келеді. Калинин атындағы колхоздың басшысы болып тағайындалады. Шаруашылықты алғы қатарға шығару үшін партияның нұсқауымен келген жас басшы бар күш жігерін аямай жұмысқа салды. Нәтижиесінде ,аудан  дәнді дақылдарды, жем-шөпті дайындау және өндіру, ауылшаруашылық техникасын пайдалануда  жоғарғы көрсеткіштерге жетті.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1966)
* Медалдар
* Грамоталар

## Дереккөздер

 
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Селивестр Климович Слабодчиков

**Селивестр Климович Слабодчиков**  - Социалистік Еңбек Ері (1981)

## Өмірбаяны және еңбек жолдары
Беларусьда Могилев облысы Казельск ауылында 1938 жылы дүниеге келді.
Қазақстанға 1958 жылы келеді. Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы Большенарым(Үлкен-Нарын) ауылында «Қазақстанның 40 жылдығы» совхозында тракторист-комбайнер болып істейді. Дәнді дақылдарды жинауда жоғарғы көрсеткіштер көрсетіп, еңбекте озат болды.

## Наградалары
* Ленин ордендерінің кавалері
* "Еңбек Қызыл Ту"ордені
* 1981жылы -  Социалистік Еңбек Ері
* Медальдар
* Грамоталар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Әз-Заркаши

**Әбу Абдуллаһ Бадруддин Мұхаммед ибн Абдуллаһ ибн Баһадур әз-Заркаши әш-Шафиғи** (1344—1392) — тегі түркі, Мысырда дүниеге келіп, сол жақта қайтыс болған ғалым, шафиғи мазһабының фақиһы. Шейх Джамалуддин әл-Аснауиден фиқһтан білім алады, Дамаскқа жол татып, сол жақта Имадуддин ибн Касирден білім алады. Халеб қаласына барып әл-Әзрағиден және басқаларынан білім алады.

Әз-Заркашидің ғылыми еңбектері:
* « әл-Бурһан фи улум әл-Қуран »
* «әл-Бахр әл-Мухит фи Усул әл-фиқһ»
* «әт-Тазкира фил-ахадис әл-муштаһира»
* «әл-Мансур фил-қауағид әл-фиқһия»

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* الزركشي، بدر الدين — Shamela.ws

Санат:Ислам тұлғалары
Санат:Тұлғалар
Әд-Дарази

**Мұхаммед ибн Исмаил Наштакин әд-Дарази** (?— 1018) —  друздар дінінің негізін салушылардың бірі. Друздар осы адамның атымен «друздар» деп аталады, бірақ олар бұлай атауды жақтырмайды да өздерін  «муахиддун» («бірқұдайшылар») деп атайды. Тараз қаласында дүниеге келген, мамандығы тігінші болуы мүмкін, бірақ ол исмаилилердің уағыздаушысы болып, Мысырдағы Фатима әулетінің халифасы әл-Хаким би Амри-Лләһтің кезінде сарай қызметшісіне айналады.

Әд-Дарази халифа әл-Хакимді құдай деп атағаннан кейін қуғынға ұшырап, бір пікірлер бойынша Ливанға қашып кетеді, басқалардың айтуы бойынша өлім жазасына тартылады. Басқа ақпараттар бойынша ол қуғынға ұшырағаннан кейін әл-Қаһирада друз қауымының басқа көсемі Хамза ибн Әлиге қарсы көше көтерілістерін бастап, соның барысында 1018 жылы қайтыс болады.

## Тағы да қараңыз
* Друздар
* Хамза ибн Әли
* Әл-Хаким би Амри-Лләһ

Санат:Ислам тұлғалары
Санат:Друздар
Хамза ибн Әли

**Хамза ибн Әли** (985 ж. туған) — друз ғұламасы және философ, әл-Хаким би Амри-Лләһпен және әд-Даразимен бір заманда өмір сүрген. Хорасандағы (Иран) Завазан қаласында дүниеге келген.

Болжам бойынша Хамза ибн Әли друздардың дінін бір жүйеге келтіріп, тәуелсіз парадигмаға айналдырды. Друз аңыздары бойынша — әд-Даразидің қарсыласы, друздарға қарсылардың айтуынша — әд-Дарзидің пікірлесі және шәкірті. Друздардың кейбір шейхтарының арасында әд-Даразидің шәкірті Хамза емес, керісінше әд-Дарази Хамзаның шәкірті болып, оның қалауы мен ойларын өзгертіп жеткізген.

Мамандырдың пікірінше друздардың діни доктринасы Хамза ибн Әлимен құрылған. Друздардың рухани кітаптарының көбісін, оның ішінде «Расаил әл-Хикма» (Даналық жолдаулары) кітабын ол жазған болуы мүмкін.

## Тағы да қараңыз
* Друздар
* Әд-Дарази
* Әл-Хаким би Амри-Лләһ

Санат:Друздар
Санат:Ислам тұлғалары
Александр Емельянович Сычук

**Александр Емельянович Сычук** – Социалистік Еңбек Ері (1967),тракторист-комбайнер.

## Өмірбаяны мен еңбек жолдары
1930 жылы Шығыс Қазақстан облысы бұрынғы Большенарым(Үлкен-Нарын)ауданы Усть-Нарым ауылында шаруа отбасында  дүниеге кеген. Еңбек жолын Ұлы Отан соғысы жылдары Чапаев атындағы ауылшаруашылық артелінде бастайды. Механизаторлар мектебін тәмәмдәған. 
* 1942–1950 жылдары тракторист болып жұмыс істеді.
* 1950 -1953 жылдары әскери борышын өтеді.
* 1953 жылдан бастап тракторист-комбайнер болып колхозда жұмыс істеді. 
* 1961 жылдан колхозды қайта ұйымдастырудан кейін «Хайрузовка» совхозының 2-ші бөлімшесінде жұмыс істеді. 

Александр Сычук жыл сайын аудан бойынша еңбекте жоғары жетістіктерге жетіп отырды. Дәнді дақылдарды дайындау және өнімділігін арттыруда  жоғарғы көрсеткіштер көрсетті.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1967)
* Медальдар
* Мақтау қағаздары

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Әутәліп Елтренұлы Қалиев

**Әутәлиф Елтіренұлы Қалиев** (15 қазан 1925, Қызылжұлдыз ауылы, Жарма ауданы, Семей облысы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО — 2 сәуір 2016, Өскемен) – Социалистік Еңбек Ері (20 мамыр, 1966), Ұлы Отан соғысы ардагері, металлург, ҚазКСР құрметті металлургі, ҚазКСР еңбек сіңірген тәлімгері. 15 қазан 1925 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Қызылжұлдыз ауылында туған.

## Еңбек жолдары
* 1940 – 1943 жылдары «Қызыл Жұлдыз» колхозында еңбек етті. 
* 1943 – 1950 жылдары Советтік Армия қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысты.  
* 1950 жылы Шығыс Қазақстан облысы Ленин атындағы Өскемен Ленин орденді қорғасын-мырыш комбинатының электролитты цехына жұмысқа түсіп, металлург болып жұмыс істеді. Сменалық жоспарын 110-112 % орындай отырып, 7 жылда жоспардан тыс 1500 т жоғары сапалы мырыш қорытты. Катодшы-электролизші мамандығына 62-ден астам жастардытәрбиелеп, өндіріске көптеген рационализаторлық ұсыныстар енгізді.
* 1952  жылдан КОКП мүшесі болды.

## Жетістігі
* ҚазССР құрметті металлургі.
* ҚазССР еңбек сіңірген тәлімгері.
* 9-шы сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты (1971).

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
*  Социалистік Еңбек Ері (1966)
* Медальдар
* Мақтау қағаздары

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары
Дүзбай Есболов

**Дүзбай Есболов** -  Социалистік Еңбек Ері (23 шілде, 1948 ж.), балықшы, шопан, жылқышы. 1893 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған.

## Еңбек жолдары
* 1910 -1928 жылдары жалданып балық аулады. 
* 1928 жылы Арал ауданының Ленин атыңдағы колхозында балықшы болды. 
* 1938 жылы «Құланды» жылқы заводында әуелі шопан, кейін аға жылқышы болды. 
* 1947 жылдан қарауындағы 55 биенің әрқайсысынан құлын алып, аман өсірді.   
* 1964 жылы зейнетке шықты.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (23 шілде, 1948 ж.)
* Медальдар
* Грамоталар

## Дереккөздер

ЕСБОЛОВ ДҮЗБАЙ Ә.ТӘЖІБАЕВ атындағы ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСТЫҚ ӘМБЕБАП ҒЫЛЫМИ КІТАПХАНАСЫ 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Махамбетәлі Ешниязов

**Махамбетәлі Ешниязов** - Социалистік Еңбек Ері (23 шілде, 1948 ж.), шопан. 1897 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған

## Еңбек жолдары
* 1917 жылға дейін жергілікті  байлардың  жалшысы болды. 
* 1932 жылы «Жаңа құрылыс» колхозына кіріп, онда 1957 жылға дейін аға шопан болып істеді.  
* «Приаральск» совхозында қой фермасының меңгерушісі қызметін атқарды. 
* 1947 жылы отарындағы 405 қазақы тұқымды саулықтан 605 қозы өргізді. Ал отарындағы әр қойдан қырқылған жүннің мөлшері бойынша колхоздағы ең жоғары көрсеткішке жетті.Тынымсыз еңбектердің іс-әрекеті зор табысқа жеткізді.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (23 шілде, 1948 ж.)
* Медальдар
* Мақтау қағаздары

## Дереккөздер

* ЕШНИЯЗОВ МАХАМБЕТӘЛІ// Кызылординская областная универсальная научная библиотека имени Абдильды Тажибаева 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Rolling Stone журналы бойынша әлемнің барлық уақыттағы үздік 100 орындаушысы

2004 жылы Rolling Stone журналы «Мәңгі өмір сүрушілер: әлемнің барлық уақыттағы үздік 50 орындаушысы» (ағыл. The Immortals:The Fifty Greatest Artists of All Time) атты мақаласын жариялады. Тізім рок-н-роллдың 50-жылдығына арнайы дайындалған болатын. Журнал редакциясының ойына сүйенсек, рок-н-ролл 1954 жылдың 5 шілдесінде, Элвис Пресли өзінің That's All Right әнін жазған күні пайда болған.
Дауыс берушілер қатарында танымал әншілермен қатар беделді музыкалық сыншылар да болған: Нил Даймонд, Dr. John, The Edge, Арт Гарфанкел, Дон Хенли, Крисси Хайнд, Moby, Кит Ричардс, Карлос Сантана, Брюс Спрингстин, Квентин Тарантино, Пит Тауншенд және т.б.

Кейбір жеке әнші туралы өз анықтамаларын қазіргі заманның танымал өнер иелері қалдырған болатын. Мысалы, Бритни Спирс Мадонна туралы, ал Элтон Джон Литл Ричард туралы жазған.
2005 жылы журнал «Мәңгі өмір сүрушілер: әлемнің барлық уақыттағы үздік 100 орындаушысы» (ағыл. The Immortals:The 100 Greatest Artists of All Time) мақаласын жазу арқылы «мәңгі өмір сүруші» әртістер тізімін кеңейтті.

## 100 ұлы әншілердің тізімі

1-50 орындар (2004)

51-100 орындар (2005)

## Сілтемелер
* Rolling Stone журналының ресми сайтындағы тізім 

Санат:Rolling Stone журналы
Сайлаубек Исағұлұлы Таушаев

**Сайлаубек Исағұлұлы Таушаев** - Социалистік Еңбек Ері (1982 жыл), ауыл шаруашылығының озаты. ҚазССР - інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері. 1948 жылы 20 қыркүйекте Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан), Ақсуат ауданы(қазіргі Тарбағатай) Жданов ауылында туған.

## Еңбек жолдары
* 1976 жылы Семей облысындағы Новопокровка зоотехникалық малдәрігерлік техникумын бітірген.
* 1966-1976 жылдары - Семей облысы Ақсуат (қазргі Тарбағатай ауданы)ауданы , "Ақсуат" совхозында шопан көмекшісі, аға шопан.
* 1971 жылы - КОКП мүшесі
* 1976 жылдан осы совхоздың қой өсіруші комсомол - жастар бригадасының ұстаз-тәлімгері Он бірінші бесжылдықта ол басқарған  бригада алған міндеттемелерін абыроймен орындап, зор табыстармен  қорытындылады. Жыл сайын әр жүз саулық қойдан 120 - 143 қозы алды. Қой басын аман сақтап, мемлекетке жүн тапсыру жоспарын асыра орындады.
* 1981 - 1986 жылдары  Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болды.
* Он бірінші сайлаудың КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Наградалары
* Екі мәрте Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1982 жыл)
* Медальдар
* Грамоталар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Мұрат Шалабаев

**Мұрат Шалабаев** - Социалистік Еңбек Ері (31 қазан, 1949 ж.), шопан. 1896 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған.

## Еңбек жолдары
* 1913 жылдан1957 жылға дейін Амангелді атындағы колхозда шопан, аға шопан, қой фермасының меңгерушісі болды.
* 1957 жылдан кейін «Приаральск» совхозында шопан болды. Қарапайым еңбеккер малға жем-шөп дайындауда,  суаттарды реттеуде, қора-қопсыны дер кезінде жөндеуде әрқашан іскерлік танытты.
* 1948 жылы ол отарындағы 407 қазақы тұқымды саулықтан 530 қозы алып, айрықша зор табысқа жетті. Сол жылы алынған қозыларды әр жүз саулыққа шаққанда 130-дан айналдырды. Отардағы әр қозы енесінен ажыратылғанда 42 кг-нан салмақ тартты. Бұл – үлкен жетістік болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* КСРО Жоғары Советі Президумының 1949 жылғы 31 қазандағы Указымен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.
* Медальдар
* Грамотолар

## Дереккөздер

* ШАЛАБАЕВ МҰРАТ// Кызылординская областная универсальная научная библиотека имени Абдильды Тажибаева

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ұштап Өтеулиева

**Ұштап Өтеулиева** - Социалистік Еңбек Ері (7 наурыз, 1960 жыл), Арал балық тоңазытқыш комбинатында жұмысшы болған. 1910 жылы Сырдария /қазіргі Қызылорда/ облысында туған.

## Еңбек жолдары мен наградалары
* 1945 жылы Арал балық тоңазытқыш комбинатында жұмыс істей бастады.
* 1965 жылы зейнетке шықты.
* 1959 жылы «Социалистік жарыстың озаты» значогімен марапатталды.
* Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Еңбектегі аса көрнекті табыстары үшін халықаралық әйелдер күнінің 50 жылдығы құрметіне орай КСРО Жоғары Советі Президумының 1960 жылы 7 наурыздағы Указымен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.
* Медальдар
* Мақтау қағаздары

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Николай Алексеевич Кузнецов

**Николай Алексеевич Кузнецов** - екі мәрте Социалистік Еңбек Ері (1973, 1979), азаматтық авиацияның үздігі, КСРО-ның еңбек сіңірген ұшқышы.19 желтоқсан, 1922 жылы Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Ново-Карповка ауылында туған.

## Еңбек жолдары мен жетістіктері
* 1942-1943 жылдары Петропавл қаласындағы Селище әскери авиамеханиктер мектебін, Магнитогорск қаласындағы ұшқыштар мектебін бітірді.
* 1943-1971 жылдары - ұшқыш-нұсқаушы,  әуе кораблінің командирі , бөлімше командирі, біріккен авиаотряд командирінің орынбасары қызметтерін атқарады.
* 1945 жылы КОКП мүшесі.
* Қазақ азаматтық авиация басқармасы бастығының 1- орынбасары.
* 1976 жылдан Қазақстан КП ОК-інің мүшесі.
* 1971 жылдан Қазақ азаматтық авиация басқармасының бастығы.
* 10-11 сайлауларында ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.

## Наградалары
* Екі рет Ленин ордені
* Екі мәрте Социалистік Еңбек Ері (1973, 1979)
* 1980 жылдары КСРО Министерлер Кеңесі сыйлығының лауреаты
* Медальдар

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Ақтөбе ажары

**Ақтөбе Ажары** — Қазақстанның Ақтөбе қаласының 11 шағын ауданында орналасқан үш көпқабатты ғимараттан тұратын тұрғын үй кешені. Салушы компания — «Лашын Инвест Холдинг» ЖШС.

## Құрылыс барысындағы жанжалдар

«Ақтөбе Ажары» тұрғын үй комплексінің жобасы Ақтөбе облысының билік органдарына 2005 жылы таныстырылды. Құрылысшы компанияның пайымдауынша үш 25-қабатты ғимараттан тұратын бұл комплекс Ақтөбе қаласының назар аударарлық орнына айналуы керек еді, бірақ пәтерлердің 70% үлескерлер сатып алғанымен құрылыс әлі аяғына жеткен жоқ болатын. 2007 жылы тапсырылуы керек болған кешеннің 2-ғимараты 2011 жылдың өзінде аяғына жеткен жоқ болатын. Құрылыс барысына көмектесу үшін қала әкімшілігі үйдің коммерцияға арналған бөлігінен қаланың коммуналды меншігіне 4 мың шаршы метр аумағын 400 млн теңгеге сатып алды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Вместо трёх высоток – дома-инвалиды — «Диапазон» газеті
* Работы по строительству жилого комплекса «Актобе Ажары» продолжаются  — «Kazinform»
* «Ақтөбе ажары» тұрғын үй кешені: екінші үй құрылысы аяқталады  — «Ақтөбе» газеті

Санат:Ақтөбе ғимараттары мен құрылыстары
Антонида Семеновна Плахина

**Антонида Семеновна Плахина** - Социалистік Еңбек Ері (1976), ауыл шаруашылығының озаты, сауыншы. 2 қараша 1937 жылы Ресейдің Омбы облысы Горький ауданы Чулико ауылында туған.

## Өмірбаян
1937 жылы 2 қарашада Омбы облысы Горький ауданы Чулино ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Еңбек жолын 1955 жылы бастаған. 1956 жылы Қазақстанға көшіп келіп, Алматы облысы Қарасай ауданы "Каменский" колхозының мал фермасында сауыншы болып жұмыс істей бастады (кейінірек Октябрьдің 40 жылдығы атындағы ұжымшар болып өзгертілді).

1970 жылы әр сиырдан 6030 литр сүт алды, сол үшін Ленин орденімен марапатталды. Ауыл шаруашылығындағы ерен еңбегі үшін 1976 жылы Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды. 1985 жылы әр сиырдан 8021 литр сүт алды, ол үшін Лениннің үшінші орденімен марапатталды.

Екі рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды (8 және 9 шақырылым).

## Еңбек жолдары мен жетістіктері
* 1955 жылы еңбек жолын бастаған.
* 1956 жылдан Алматы облысы, Қаскелең ауданы, "Каменский" асыл тұқымды мал зауытында(бұрынғы "40 лет Октября" колхозы) сауыншы болып еңбек етті.
* 1970 жылы әр сиырдан 6030 кг сүт сауды.
* 1985 жылы 8021 кг сүт сауып, жоғары көрсеткіштерге жетті.
* 8-9 сайлауларда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* З мәрте Ленин ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1976)
* 2 рет КСРО Халық шаруашылық жетістіктері көрмесінің алтын медалы.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Тартил

**Тартил** () — Құранды мәнерлеп оқу, декламация. Араб тілінде Құранды «мәнерлеп, асықпай, дауысты жақсылап шығарып оқу» мағынасын береді. Құранның әл-Муззәммил сүресінде Аллаһ тағала айтады:

**«...Және Құранды өте анықтап оқы»**

Тартил сөзі сонымен қатар Құранды Жәбірейіл періште Мұхаммед пайғамбарға  қалай жеткізсе, солай мәнерлеп, бөліну (фасл) мен қосу (уасл) қағидаларын сақтап оқудың ережелерін атау үшін қолданылады. Ибн Касирдің тәпсірінде Муззәммил сүресінің аяты былай тәпсірленген: **«яғни: Құранды мәнерлеп оқы, шын мәнінде бұл Құранды түсіну мен ол туралы ойлануға көмек болады. Және ол ([[Мұхаммед]] пайғамбар), Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын, солай оқитын болған»**.
## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Қырааттар
* Тәджуид

Санат:Құран
Артем Мисакович Вартанян

**Артём Мисакович Вартанян** - Социалистік Еңбек Ері(1963), Советтік шаруашылық қызмет қайраткері, Лениндік сыйлықтың лауреаты. 27 шілде 1912 жылы АрмССР-і Карсе қаласында туған.

## Еңбек жолдары
* 1931 жылы Владикавказ политехникалық техникумын бітірді.
* 1933 жылы Солтүстік түсті металл институтын бітірді.
* 1939 жылдан КОКП мүшесі.
* 1931-1941 жылдары Солтүстік Осетияда, Украинада және Пермь облысында өнеркәсіп орындарында басшы қызметте болды.
* 1941-1949 жылдары Шымкент қорғасын зауытының бас металлургы, бас инженері, директоры.
* 1949-1963 жылдары Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының директоры.
* 1963-1966 жылдары Оңтүстік Қазақстан халық шаруашылығы Кеңесінің төрағасы. ҚазКСР Халық шаруашылығы Советі жанындағы химия өнеркәсібі басқармасының бастығы, ҚазКСР Түсті металлургия министрінің орынбасары.
* 1966-1975 жылдары ҚазКСР Министрлер Кеңесінің төрағасының бірінші орынбасары.
* 1952 жылдан Қазақстан КП ОК-інің мүшесі.
* 1966-1975 жылдары Қазақстан КП ОК-інің бюро мүшесі.
* 1975 жылдан құрметті демалыста болды
* 7-8 сайлауда КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты
* 6-7 сайлауларды ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты

## Жетістіктері
* Техникалық ғылымдардың кандидаты
* Лениндік сыйлықтың лауреаты(1961)

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1963)
* Октябрь революциясы ордені
* "Құрмет белгісі" ордені
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бас шабу

**Бас шабу** — тірі жанның басын денесінен бөлу. Басты шабу қасақана іске асуы мүмкін: ауыл шаруашылығында құсты сою үшін, эксперименттік жануарлардың декапитациясы кезінде, өлтіру немесе өлім жазасын орындау кезінде. Арнайы құрылғы — гильотинаны қолдану арқылы немесе балта, қылыш немесе қанжар секілді шабушы-кесуші құралдарды қолдану арқылы іске асады. Кездейсоқ бастың шабылуы жарылыс кезінде, автомобиль аварияларында немесе басқа да қайғылы оқиғалардың кезінде орын алуы мүмкін. Бас шабу арқылы өзін-өзі өлтіру аз болса да, кейде кездеседі: 2003 жылы Ұлыбритания тұрғыны өзі құрастырған гильотина арқылы өз-өзіне қол жұмсаған.

Басты шабу, егер оны өзінің немесе басқаның денесіне қан тамырларын тігу арқылы жалғамаса, күрт дамыған ишемия салдарынан бас миының тез арада өлуіне алып келеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Гильотина
Санат:Бас шабу
Гильотина

**Гильотина** — бастапқы мағынасы — басты шабу арқылы өлім жазасын іске асыруға арналған механизм. Бұндай өлім жазасын *гильотиналау* деп атайды.

Техникада гильотина немесе гильотиналық пышақ — шабуға қатысы бар, кабельдерді шабуға, метал немесе қағаз беттерді кесуге немесе басқа да осы секілді операцияларды жасауға арналған механизмдердің жалпы атауы.

Басты шабуға арналған гильотинаның басты бөлігі — вертикалді орналасқан меңзеушілермен еркін қозғалатын ауыр (40—100 кг) қисық пышақ. Пышақты 2—3 метр биіктікке көтеріп, сол жерде қыстырғышпен бекітілетін. Басы шабылатын адамның басы арнайы орынға орнатып, оның үстінен тесігі бар ағаш кесегін қоятын, содан кейін рычаг арқылы пышақты ұстап тұрған пышақ босаталып, үлкен жылдамдықпен құрбанның басына құлайтын.

## Тағы қараңыз
* Өлім жазасы
* Бас шабу

Санат:Бас шабу
Санат:Француз төңкерісі
Дэвис кубогындағы Қазақстан құрамасы

**Қазақстан Дэвис кубогы командасы** — Қазақстан теннис федерациясы тарапынан жасақталып, Дэвис кубогында Қазақстан намысын қорғайтын команда. Қазақстан алғашқы рет 2011 жылы Әлемдік топқа 2010 жылы Швейцарияны жеңгеннен кейін шыққан. Алғашқы айналымда Чехияны 2011 жылы жеңгені арқасында Қазақстан Әлемдік топта 2012 жылы да ойнаған.

2013 жылы Қазақстан Австрия командасын Астанада 2-1 есебімен тізе бүктіріп ширек финалға жолдама алды. Осыдан кейін Қазақстан әлем бойынша рейтингте 7 орын алды. Сәуірдің 4-6 аралығында Женевада Швейцария құрамасына қарсы ширек финалда ойнайды. 2014 жылдың 4-сәуірдегі жағдайына сәйкес Қазақстан құрамасы Дэвис кубогының тізімінде 10-шы сатыда орын алып тұр. 

## Тарихы
Қазақстан алғашқы рет Дэвис кубогында 1995 жылы қатысқан. Қазақ командасы оған дейін КСРО атынан қатысқан.

## Құрама мүшелері
*Андрей Голубьев
*Евгений Королев
*Михаил Кукушкин
*Юрий Щукин
*Алексей Кедрюк
Команда капитаны — Диас Досқараев (2012 жылдың наурызынан)

Санат:Дэвис кубогы
Санат:Қазақстандағы теннис
Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары

## Дереккөздер
Айтбақы Біләлов

**Айтбақы Біләлов** ((Андрей Беляев, 1958 жыл - 2013 жыл, 11 ақпан) — "Валют-Транзит-Банктің" 10 жылға сотталған бұрынғы төрағасы. 

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан. 

Біләлов 2011 жылдың жазында қылмыстық топ құрды, қызмет бабын асыра пайдаланды, банк қаржысын ұрлады деген айыптар бойынша 10 жылға сотталған еді. Ол 2008 жылы да қаржылық қылмыс жасады деген айыппен үш жарым жылға сотталып, жаза мерзімі 2010 жылы тамызда аяқталған. Бірақ ол кезде жаңадан қылмыстық іс қозғалып,  Айтбақы Біләлов қайтадан тұтқындалған. 

Қарағанды облыстық медицина орталығының жансақтау бөлімінде қайтыс болған.
Қылмыстық атқару жүйесі департаментінің хабарлауына қарағанда, ол ауруханаға 10 ақпанда жазасын өтеп жатқан Қарабас кентінде жалпы режимдегі түзеу мекемесінен  жеткізілген. Алдын ала ақпараттарға қарағанда, ол "миокарда талмасынан" қайтыс болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаржыгерлері
Қазы

**Елді мекен:**

* Қазы – Павлодар облысы Аққулы ауданы, Малыбай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қазы – қазақ халқының ұлттық тағамы.
* Қазы (атақ) – мұсылмандық сот міндетін атқарушы, төреші.
* Қазы – Ертіс алабындағы көл.
* Қазы – Ойыл өзенінің алабындағы қыстау.
Қажы

**Қажы** — Ислам дінінің бес парызының бірі қажылық парызын өтеген мұсылман.
Curiosity

200px|right|Curiosity
**Curiosity** (қазақша мағынасы *қызығушылық* дегенді білдіреді) — Марс бетіндегі Гейл кратерін зерттеуге арналған NASA-ның Марс ғылыми лабороториясы миссиясының аппараты (MSL).

*Curiosity* қарашаның 26, 2011 жылы Cape Canaveral станциясында сағат 10:02 EST ұшырылып Гейл кратерінің Aeolis Palus деген жерінде тамыздың 6, 2012, 05:17 UTC уақытында сәтті қонды. Қонған орнының координаттары: .

Аппарат мақсаттары мен тапсырмалары мынандай болды: Марс ғаламшарының климатын және геологиясын зерттеу; Гейл кратерінің арнайы телімдерінде бұрын соңды қоршаған ортада (микробиологиялық) тіршілік иелері болды ма, соның ішінде Марстағы су; және адамзаттың болашағы үшін ғаламшараралық тіршілік мүмкіншілігі сияқты сұрақтарға жауап іздеуге көмектесу.

*Curiosity's* дизайны жоспарланған Марс 2020 миссиясының негізін қалайтын болады. 2012 жылы қараша айында *Curiosity-дің* екі-жылдық миссиясы белгісіз уақытқа дейін ұзартылды.
## Құрамы


----


## Суреттер

File:The Descent of the Curiosity Rover HD.ogv|*Curiosity* түсуі.
File:20110406 PIA13809 D2011 0404 D036 cropped-full.jpg
File:Curiosity wheel pattern morse code.png
File:NASA-MSL-Curiosity -Heat-shield.674789main pia16021-full full.jpg
File:First picture sent by the Mars Curiosity rover.jpg
File:NASA Curiosity, first image without dust cover.jpg
File:673885main PIA15986-full full.jpg
File:First colored image from Curiosity.jpg
File:PIA16149-Mars Curiosity Rover Takes Self Portrait.jpg
File:PIA16132-MarsCuriosityRover-CalibrationTarget-20120909.jpg
File:PIA16131-US Lincoln Penny on Mars.jpg
File:PIA16134-Mars Curiosity Rover Wheels.jpg
File:PIA16094-Mars Curiosity Rover-First Drive Tracks.jpg
File:PIA16105 malin04ano-br2.jpg
File:PIA16068 - Mars Curiosity Rover - Aeolis Mons - 20120817.jpg


----
;Ауқымды суреттер

## Дереккөздер


Санат:Марс
Санат:Ғарыш нысандары туралы аяқталмаған мақалалар
Санат:Ғарыш зерттеулері
Құмарбек Көпенұлы

**Құмарбек Көпенұлы** (1899-1932) — Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданында дүниеге келген. 1932 жылы Кеңес өкіметінің солақай саясатының кесірінен атылған. Қ. Көпенұлының бүгінгі күнге екі әні ғана жетті.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қызыл Тұрдалыұлы

**Қызыл Тұрдалыұлы** (1860-1921) - қазақ халық әнші, сазгер, ақындығымен қатар жыраулық шеберлігімен де елге танылған. Қазіргі Ақтөбе облысының Ойыл ауданы Көптоғай ауылында туған. Мұхит салдың заманындағы ірі әншілердің бірі. Ол 1921-22 жылдардағы ашаршылықтың құрбаны болған. Қызылдың «Мешін-тауық», «Ой, гөк» атты екі әні ғана сақталған. 

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Мұхаметжан Майбасарұлы

**Мұхаметжан Майбасарұлы** (1954-1921) - әнші, ақын. Абай тәрбиесінде болған. Абай мен Шәкәрім шығармаларын орындап, насихаттаған. Өз жанынан «Көлқайнар», «Қайран жастық» сияқты әндер шығарған. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Пішән Жәлмендеұлы

**Пішән Жәлмендеұлы** (1884-1921) - әнші, ақын. Пішән Жәлмендеұлы қазіргі Алматы облысы Қаратал ауданы Байшегір ауылында туған. Ақын, әнші, күйшілігімен қатар, ел басқару ісіне де белсене араласып, 18 жасында болыс болған Пішән 1921 жылы жаламен абақтыға қамалып, өлім жазасына кесілген. П. Жәлмендеұлының бірқатар әндері бүгінге жетті.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Рафиық Дөңбаев

**Рафиық Дөңбаев** (1920-1985) — Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданында туған. Р. Дөңбаевтың «Әридар» атты жалғыз әні сақталып қалған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Рыскелді Сауданұлы

**Рыскелді Сауданұлы** (1888-1943) — Алматы облысы Кеген ауданының Тоғызбұлақ өңірінде өмірге келген. Туғаннан кейін қырық күн өткен соң көзі көрмейтіндігі белгілі болады. Табиғи дарынның арқасында көкірегі ояу, санасы сергек Рыскелді өсе келе әнші, ақын атанады. Ол өмірде болып жатқан құбылыстарға жете көңіл аударып, ел аузынан естігендерін өлең қып өрнектеп, әнге қосқан. Рыскелдінің «Жасасын мына Совет, жасатады», «Жамбылға», «Күлімханға», «О дүниеге барғанда» атты өлеңдері мен «Жайдарман», «Илигай, сәулем», «Жан қалқа» әндері сақталған. Ол кеңестік идеологияның солақай саясатына қарсы шыққандықтан, қудаланып, түрмеге қамалған. «Кіші Октябрь» дүрбелеңі кезінде амалсыз Қытай ауады. Алайда тағдырға мойынсұнбай, өнерден қол үзбеген. 
Рыскелді тамыршы, көріпкел де болған адам. Өзінің дүниеден өтер күнін алдын-ала дәл айтқан ол 1943 ж. қайтыс болды..

Албан тайпасының Бозым руынан шыққан.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Баб

**Баб** ( — «қақпа»; 20 қазан 1819 – 9 шілде 1850 ) Баби Сенімінің негізін қалаушы, пайғамбар және Баһаи Сенімінің үш негізгі тұлғаларының бірі. Шын есімі Сейіт Әли Мұхаммед Ширази (). Бабтың қасиетті кітабы *Байан* деп аталады 

Ол қазіргі Иранның Шираз қаласынан шыққан саудагер болған. Жиырма төрт жасында (1844 жылдың 23 мамырында) өзінің «қайым» (немесе «мәһди», қазақша «мәди») екендігін жариялайды. Сол жариялымнан кейін қақпа мағынасын білдіретін **Баб** атағын алады. Оның мұраты қоғамды араға біраз уақыт салып келетін Елшінің келуіне дайындау болатын. Ол жазған жүздеген хаттары мен кітаптарында өзінің мессиялық миссиясын білдіріп, жаңа ілімнің негіздері мен заңдарын түсіреді. Баб қозғалысы он мыңдаған ізбасарға (баби) ие болып, Ирандық дінбасылар мен үкімет тарапынан қудаланады. 1850 жылы отыз жаста болған Баб Тебриз қаласында ату жазасына кесіліп, өлтіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Баһаи
Қиса

**Қиса** — (1887-1919) Атырау облысы Индер ауданының Шыңбай деген жерінде дүниеге келген. Ақындық өнерге анасы *Жансұлу* мен *Мұрат ақын* тәрбиелеген. 1919 жылы ақ бандылардың қолынан қаза болған. Өлең, айтыстарымен бірге, «Сағындым, Жайық» деген әні сақталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сәдіқожа Мошанұлы

**Сәдіқожа Мошанұлы** (1917-1946) — Алматы облысы Кетпен тауының етегінде дүниеге келіп, ҚХР ШҰАР Құлжа қаласында қайтыс болды.
Ол - жасынан әнші атанған, әрі суырыпсалма ақындығымен де, жыр, дастандарды жырлаған жыршылығымен де халық жадында қалған, аз ғұмыр сүрсе де, соңына өшпес мұра қалдырған талант иесі. Жетісу өңірі әншілік мектебінің алтын уығының бірі. Сәдіқожа әндері халықтық дәстүрмен тамырлас болғандықтан, ел жадына тез ұялап, жатталып қалды.
Ол қазақ ән өнерінің алтын қорына қосылған «Сары бидай», «Ахау, қалаулы-ай», «Ей, ахау», «Ахау, айым», «Сағынсаң, қалқа, өзің кел», «Угай-ай» секілді қайталанбас әндерді өміре әкелді.
Сәдіқожа 1931 жылы колхоздандыру саясатының ықпалынан еріксіз Қытайға ауған туған-туыстарымен бірге жат жерге қоныс аударып, сол жақта 1946
жылы сүзек ауруынан қайтыс болды. Сүйегі Құлжа қаласының солтүстігіндегі тау сілеміндегі Білікші деген жерде жатыр..

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Сейітжан сал Көрпешұлы

**Сейітжан сал Көрпешұлы**  (1819-1885), ел аузындағы дерек бойынша, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы Гүлтөбе-Маманай мекенінде дүниеге келген. Оның әкесі Көрпеш–атақты Шақшақ шешеннің баласы Баһрамның 7 ұлының бірі деген де болжам бар. Өкінішке қарай, Сейітжан салдың «Қанатталды» атты әні ғана бүгінге жетті.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тастемір Шыршығұлұлы

**Тастемір Шыршығұлұлы** — жеті қайқының бірі. Тастемір жастайынан әншілігімен танылады. Оның бізге жеткен әні– «Маңғыстау». Бұл көптеген әншілер репертуарынан орын алған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Тәуке Мұстафаұлы

**Тәуке Мұстафаұлы** (1873-1927) — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы Тоқырауын өзенінің бойында туған. Жасында Мөңке деген ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Уәйіс Шондыбайұлы сынды өнерпаздармен үзеңгілес болған Тәукенің «Тәукенің әні» деген туындысы жетті.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шама Нұрұлы

**Шама Нұрұлы**  (XIX-XX ғ.ғ.) Ақмола облысындағы Ереймен тауының етегінде туып-өскен. Оның «Шама» деген әнін Жарылғапбердіден Қали үйреніп, бүгінге жеткізеді. Бұл әнді кезінде музыка зерттеуші А. В. Затаевич жазып алып, өзінің «**Қазақ халқының 500 ән-күйі**» атты еңбегінде жариялады.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Шолтаман Байсарыұлы

**Шолтаман Байсарыұлы** — Маңғыстау өңірінде өмір сүрген. Шолтаман әнші–әйгілі жеті қайқының бірі. Ел аузындағы дерек бойынша, даусы зор болған екен. Шолтаманың бізге жеткен жалғыз әні– «Талкеме»

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Абылайхан Қармысов

**Абылайхан Қармысов** - қазақстандық әнші.

## Өмірбаяны
1960 жылы Алматы облысы Панфилов ауданы Сарыбел ауылында туған.

1982 жылы қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірген.

Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші.

## Дереккөздер


Санат:Педагогтар
Ажар Сейтенова

**Ажар Сейтенова** 1972 жылы Батыс Қазақстан облысы Казталовка ауданы Әжібай селосы Қызыл Ту елді мекенінде дүниеге келген. 1995 жылы Халел Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. 2003-2008 жылдары Атырау қаласындағы Дина Нұрпейісова атындағы халықтық музыка академиясында, Атырау музыка колледжінде ұстаздық етті. Қазір Атырау облыстық халық шығармашылығы орталығында әнші.
## Дереккөздер


Санат:1972 жылы туғандар
Ақан Жылқышыбайұлы Әбдуәлі

**Ақан Жылқышыбайұлы Әбдуәлі** (, Жамбыл ауданы (Алматы облысы), Қазақ КСР) — қазақтың дәстүрлі әншісі, музыка педагогы, қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2011), «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (2004). 

2019–2021 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры, 2021 жылдан бастап ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Мәдениет комитетінің төрағасы.

## Өмірбаяны
Ақан Әбдуәлі 1975 жылы 16 қарашада Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Шиен ауылында дүниеге келді.

2005 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын «әртіс, педагог» мамандығы бойынша тәмамдады.

2012 жылы Алматы экономика және статистика академиясын «экономика бакалавры» мамандығы бойынша бітірді.

Еңбек жолы

1996–2002 — Алматы облыстық Сүйінбай атындағы филармонияның солисі (Талдықорған).

2003–2004 — «Қазақконцерттің» солист-инструменталисті (Алматы).

2005–2007 — Ж. Елебеков атындағы эстрада-цирк колледжінің оқытушысы.

2007–2008 — Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының оқытушысы.

2008–2015 — А. Қ. Жұбанов атындағы Республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты директорының орынбасары, кейін і. о. директоры.

2015–2016 — Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры.

2016–2018 — Алматы облысы мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының басшысы (і. о.).

2018–2019 — Алматы облысы әкімінің орынбасары.

2019–2021 — Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры.

2021 жылдан бері — ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Мәдениет комитетінің төрағасы.

## Марапаттары

* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2011).
* «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы (2004).
* Ыбырай Алтынсарин атындағы медаль (2009).

* «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001);
* «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011);
* «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» (2015);
* «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 25 жыл» (2016);
* «Астанаға 20 жыл» (2018);
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» (2021).
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерейтойлық медалі (2015).
* ТМД Парламентаралық Ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» құрмет белгісі (2017).

## Дереккөздер


Санат:1975 жылы туғандар
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Термешілер
Санат:Әншілер
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары бойынша тұлғалар
Санат:Музыка педагогтары
Тұрсын Алдашұлы

**Тұрсын Алдашұлы** — Маңғыстау өңіріндегі «жеті қайқы» атанған 7 өнерпаздың бірі. Ол жастайынан жиын–тойларда өнер көрсетіп, ел көзіне түскен. Оның әндерінің бәрі жер атымен аталған. Ел ішінде көп орындалатындары – «Оймауыт», «Көлқайнар», «Айрық».

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Тоғжан (әнші)

**Тоғжан** (XIX-XX ғ.ғ.) — Көкшетауда туған. Туған, қайтыс болған жылдары белгісіз. Ел аузында ол Біржан сал, Нүркей ақындармен замандас болған дерек бар. Осы күнге Тоғжанның «Гөй-гөй» деген әні жеткен.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Шейх әл-Ислам

нобай|Шейх әл-Ислам
thumb|right|200px|Шейх әл-Ислам
**Шейх әл-Ислам** — кейбір мұсылман елдеріндегі Ислам мәселелері бойынша ең жоғары мансап иесінің атағы.

Бұл лауазым Ислам шариғатын жетік білге және бұрын кездеспеген оқиғаларға байланысты үкім шығара алатын мұсылман ғалымдарына берілген. Сонымен қатар шейх әл-Ислам мұсылман үмметінің көзінде беделге ие болуы тиіс еді.

Бірқатар Ислам қоғамдарынды шейх әл-Ислам деп бас қазыны атаған.

## «Шейх әл-Ислам» атағына ие болған ғалымдар
* Шейхул-Ислам Ибн Таймийа
* Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия

## Тағы қараңыз
* Ислам дініндегі діни лауазымдар мен атақтар
* Шейх

Санат:Атақтар
Санат:Исламдағы діни атақтар
Санат:Ислам терминдері
Санат:Түрік атақтары