Қайрат Әбдіразақұлы Мәми

**Қайрат Әбдіразақұлы Мәми** (9 мамыр 1954 жыл,  Жамбыл ауылы, Жамбыл ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық саясаткер, заңгер, мемлекет және қоғам қайраткері. Конституциялық кеңестің соңғы төрағасы (2017—2022). Екі мәрте Жоғарғы сот төрағасы (2000—2009, 2013—2017), Бас прокурор (2009—2011) және Сенат төрағасы (2011—2013) болған.

## Өмірбаяны
Дулат тайпасының Жаныс руынан шыққан.
* С.М. Киров атындағы ҚазМУ-дің заң факультетін бітірген (1981). Құқықтанушы, заң ғылымдарының докторы, профессор.
* 1981-1990 жылдары Гурьев облыстық сотының судьясы, төрағасының орынбасары, төрағасы болып жұмыс істеді.
* 1990 ж. бастап Қазақ КСР және ҚР Жоғарғы Сотының судьясы.
* 1993 ж. бастап Алматы қалалық сотының төрағасы.
* 1996 ж. бастап ҚР Жоғарғы Сотының Қылмыстық істер алқасын басқарды.
* 1999-2000 жылдары ҚР әділет министрінің орынбасары, ҚР Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары.
* 2000 жылдан бастап ҚР Жоғарғы Сотының Төрағасы.
* 2009 жылғы 3 сәуірден – ҚР Бас прокуроры.
* 2011 жылғы 15 сәуірде ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып тағайындалды және сол күні Сенат Төрағасы болып сайланды.
* 2013 жылғы 16 қазаннан - ҚР Жоғарғы Сотының Төрағасы.
* 2017 жылғы 11 желтоқсаннан - ҚР Конституциялық Кеңесінің Төрағасы. 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР Конституциялық Соты құрылуына байланысты қызметінен кетті.

## Қоғамдық қызметтері
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті директорлар кеңесінің төрағасы, тәуелсіз директор (2023 жылдан бастап)
* ТМД-ның жоғары төрелік соты мен жалпы соттары төрағалары кеңесінің тең төрағасы
* ТМД Экономикалық Соты Пленумының мүшесі
* Халықаралық заңгерлер одағы (Мәскеу қ.) төрағасының орынбасары болып табылады.
* Қазіргі кезде Дүниежүзі заңгерлер ассоциациясының мүшесі
* ЕурАзЭҚ ПАА төрағасы
* ТМД ПАА, ҰҚШҰ ПА Кеңесінің мүшесі.

## Оның жетекшілігімен
Оның жетекшілігімен

* «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы
* «Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі туралы»
* «Атқарушылық iс жүргiзу және сот орындаушыларының мәртебесi туралы»

«Аралық соттар туралы»

* «Прокуратура туралы»
* «Құқық қорғау қызметі туралы» заңдары
* соттардың құқық қолдану тәжірибесіндегі өзекті мәселелер жөніндегі Жоғарғы Соттың нормативтік қаулылары әзірленді.
* Сот санкциясы бойынша қамауға алу, сондай-ақ арнаулы экономикалық және ювеналды соттар мен алқа билер сотын құруға байланысты заң актілерін әзірлеуге және тәжірибеге енгізуге тікелей қатысты.
* Оның жетекшілігімен ҚР Жоғарғы Сотының 2009-2011 жылдарға арналған Стратегиялық жоспары, Сотты қалыптастыру стратегиясы әзірленді.
* Қазақстан Республикасының Судьялар одағын құру туралы бастама жасалып, ол Халықаралық судьялар ассоциациясына кірді.
* ҚР Бас прокуроры болған кезде құқық қорғау жүйесі қызметінің сапасын арттыруды, құқық қорғау органдарының өзара іс-қимылын үйлестіруді жақсартуды қамтамасыз етті.
* Қазақстан прокурорлары ассоциациясын құру туралы бастама көтеріп, ол құрылым қазіргі кезде Халықаралық прокурорлар ассоциациясының толық құқықты мүшесі болды.
* Соттағы көп жылғы тәжірибесі негіз болған ауқымды және жемісті жұмысының нәтижесінде Қазақстандағы сот жүйесі мен сот билігінің құрылуы және қалыптасуына байланысты алты монография, 50-ден астам ғылыми жұмыс жазылды. Бұл еңбектердің бәрінде сот төрелігі мен прокуратура органдарының мәселелері, олардың тиімділігін арттыру жолдары жан-жақты зерттеліп, сондай-ақ еліміздегі тәуелсіз сот төрелігінің қалыптасуына, құқықтық мемлекеттегі оның рөлін бекітуге, адам құқықтары мен бостандығын қорғауға  салмақты және шынайы талдау жасалды.

## Марапаттары
* «Парасат» (2003)
* II дәрежелі «Барыс» (2011) ордендерімен
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001)
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005)
* «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006)
* «Астананың 10 жылдығы (2008)
* «Қазақстан Республикасының прокуратурасына 20 жыл»
* «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011)
* «МПА СНГ. 20 лет» (2012) мерейтойлық медальдарымен марапатталды.
* «Құрметті судья» құрметті атағы
* «Үш би» кеуде белгісі
* «Сот жүйесінің құрметті қызметкері» кеуде белгісіне ие болды.
* Ұлттық «KazRATING» рейтинг агенттігі мен «Литер Media» компаниясы бірлесе жүргізген жыл сайынғы республикалық «Жыл саясаткері» конкурсының (2008) нәтижесі бойынша Қ.Мәми сар абдал саясаткер болып танылды.

## Отбасы
Отбасылы, екі қызы, бір ұлы бар.
* Жұбайы Ахметова Мақбал Зайырбекқызы (1957 ж. туған) — заңгер.
** Балдызы Ахметова Тақлима Зайырбекқызы 2024 жылы Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының судьясы болып жұмыс істеген.
* Қыздары Айнұр (1979 ж. туған) мен Эльвира (1982 ж. туған), ұлы Мирас (1988 ж. туған).
** Үлкен қызы Айнұрдың күйеуі Асқар Жұмағалиев (1972 ж. туған) — белгілі саясаткер, топ-менеджер, дипломат. Ол 2006—2020 жылдары Қазақтелеком және Қазатомөнеркәсіп компанияларын, Байланыс және ақпарат, Көлік және коммуникация, Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі, Цифрлық даму министрліктерін басқарған, Премьер-министрдің орынбасары болған. Соңғы қызметі — 2020—2024 жылдары Қазақстанның Нидерландыдағы елшісі.

## Дереккөздер

Санат:Заң ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан құқықтанушылары
Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары
Санат:Қазақстан судьялары
Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары
Санат:Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары