open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кинг Гидора

**Кинг Гидора** — үш басы бар алып кайдзю, Годзилланың негізгі қарсыластарының бірі. Алғаш рет 1964 жылы Исиро Хонда түсірген фильмде пайда болады.

Бастапқыда ол Шолпан планетасында бәрін жойып тастағаннан кейін Жерге ұшып келген деп баяндалады. Кейінгі фильмдерде оныӊ шығу тегі басқаша түсіндіріледі. Мысалы, болашақтан келген генетикалық мутант, немесе өзге өлшемдерден келген құбыжық ретінде.

## Фильмдерде
* Гидора, үшбасты құбыжық (1964)
* Годзилла Монстр Зероға қарсы (1965)
* Барлық құбыжықтарды жою (1968)
* Годзилла Гайганға қарсы (1972)
* Годзилла Кинг Гидораға қарсы (1991)
* Годзилла Мехагодзиллаға қарсы 2 (1993)
* Мотраныӊ қайта жандануы III (1998)
* Годзилла, Мотра және Кинг Гидора: Құбыжықтардыӊ шабуылы (2001)
* Годзилла: Қала шайқастыӊ алдында (2018)
* Годзилла: Планета жегіш (2018)
* Годзилла 2: Құбыжықтардың патшасы (2019)
[нобай|[Годзилла Монстр Зероға қарсы фильмінде (1965)]]
## Сериалдарда
* Метеор адамдарыныӊ аймағы, эпизодтар 5 және 6 (1973)
* Годзилла аралы (1997-1998)
* Годзиллалэнд (1992-1993)
## Видео ойындарда
*  (NES, 1988)
* Godzilla (Game Boy, 1990)
* Godzilla 2: War of the Monsters (NES, 1991)
* Battle Soccer: Field no Hasha (SNES, 1992)
* Super Godzilla (SNES, 1993)
* King of the Monsters, Godzilla (Game Boy, 1993)
* Godzilla: Battle Legends (TurboDuo, 1993)
* Godzilla: Giant Monster March (Sega Game Gear, 1995)
* Godzilla: Trading Battle (PlayStation, 1998)
* Godzilla Generations: Maximum Impact (Dreamcast, 1999)
* Godzilla: Destroy All Monsters Melee (Nintendo GameCube, Xbox, 2002)
* Godzilla: Save the Earth (Xbox, PlayStation 2, 2004)
* Godzilla: Unleashed (Wii, PS2, 2007)
* Godzilla Unleashed: Double Smash (Nintendo DS, 2007)
* Godzilla (видеоойын, 2014)|Godzilla (PlayStation 3, PlayStation 4, 2014)
* City Shrouded in Shadow (PS4, 2017)
* Godzilla Defense Force (iOS, Android, 2019)
* Godzilla Battle Line (iOS, Android, ДК, 2021)

## Әсері
2022 жылы Жапонияда табылған денесі тармақталатын құрттарға *[[Ramisyllis kingghidorahi]]* деген латынша атау берілді.

Кинг Гидора — британдық рэпер MF DOOM қолданатын лақап аттардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Кайдзю
Санат:Годзилла
Санат:Кинозұлымдар
Психологиялық комплекс

**Психологиялық комплекс** —  психологияда, әсіресе психоанализде бейсаналықта қалыптасқан немесе оған ысырылған эмоциялық түсті идеялар, естеліктер, қабылдаулар мен ұмтылыстар жиынтығы ретінде анықталады. Ол адамның психикасына, тұлғасына және мінез- құлқына айтарлықтай әсер етеді.
нобай|Психологиялық комплекс

## Негізгі сипаттамасы
Комплекс терминін Карл Густав Юнг енгізген, ол латынша "соmplexus" байланыс, тіркесу дегеннен шыққан және белгілі бір ортақ тақырып (мысалы, билік, бедел немесе отбасылық байланыстар) төңірегінде бейсаналықтан жиналған психикалық элементтерден тұрады. Зигмунд Фрейд бұл ұғымды алғаш рет 1895 жылы Йозеф Брейермен бірге қолданған, бірақ Юнг оны жеке және ұжымдық бейсаналықтың өзара байланысы ретінде кеңінен дамытты, комплекстің өзіндік "ядросы" болатынын және ол сананың тепе- теңдігін бұзуы мүмкін екенін ерекшелейді. Комплекс - сөз ассоциациясы эксперименті арқылы реакцияның кешігуі немесе аффектік жарылулармен анықталады, ол көбіне арғы жағындағы жарақаттардан немесе архетиптерден туындайды.

## Көрінетін көріністері мен әсері
Комплекстер автономды сипатта болып, адамның саналы ойын "басқарады", мысалы, түстеріңде немесе эмоциялық реакцияларда тірі бейне ретінде пайда болады. Олар невроздарға, ішкі қақтығыстарға әкелуі мүмкін, бірақ индивидуация процесі арқылы танылып, тұтастыруға болады. Кәдімгі тілде комплекс адамның кемшіліктері туралы бұрмаланған көзқарасы ретінде түсіндіріледі, ол өзін жасыруға және әрекетін шектеуге итермелейді.

## Дереккөздер
Анна Удине Стрём

**Анна Удине Стрём** — норвегиялық трамплиннен секіруші, Олимпиада чемпионы.

2025 жылы норвегиялық Тронхейм қаласында өткен әлем чемпионатын екі алтын және бір қола медальмен аяқтады.

2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында екі алтын және бір күміс медаль жеңіп алған.

## Нәтижелер
### Олимпиада ойындары

### Әлем чемпионаттары

## Сілтемелер
* FIS сайтындағы көрсеткіштері

Санат:Алфавит бойынша трамплиннен секірушілер
Санат:Норвегия трамплиннен секірушілері
Санат:Норвегия Олимпиада чемпиондары
Санат:Трамплиннен секіруден Олимпиада чемпиондары
Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Трамплиннен секіруден әлем чемпиондары
Аматэрасу

—
жапон мифологиясындағы күн құдайы, синто пантеонының жоғарғы құдайы.

Синтоизм бойынша, Аматэрасу — жапон императорлық әулетінің арғы тегі. Алғашқы император Дзимму оның ұрпағы деп есептеледі. Ол  (Аспан әлемі) билеушісі.

Аматэрасу күріш өсіруді, жібек өндіруді және тоқу өнерін адамдарға үйреткен деп саналады.

## Туылуы

Жапон аңыздары бойынша, Аматэрасу құдай Идзанаги тазалану рәсімін жасаған кезде оның сол көзінен пайда болған.

## Бауырымен қақтығысы

Идзанаги Аматэрасуға аспанды, ал оның інісі Сусанооға теңізді басқаруды тапсырды. Бірақ Сусаноо тәртіпсіздік жасап, әпкесін ренжітті.

Сусанооның әрекеттерінен қорыққан Аматэрасу Ама-но Ивато үңгіріне тығылып, әлем қараңғылыққа батты.

Құдайлар айламен оны сыртқа шығарып, жарықты қайта әкелді.

## Жапон синкретизміндегі бейнесі

Аматэрасу буддизмде Вайрочана Буддасымен теңестірілген.

## Император әулетімен байланысы

1946 жылы Император Сёва «Адам табиғаты туралы декларация» қабылдап, императордың құдайлық мәртебесін ресми түрде жоққа шығарды.

Дегенмен, көптеген ғалымдар оның Аматэрасудан шыққан тегін толық жоққа шығармағанын айтады.

## Ғибадатханалар

Аматэрасуға арналған ғибадатханалар Жапонияның барлық жерінде бар. Ең әйгілісі — Исэ ғибадатханасы (Миэ префектурасы).

## Әдебиеттер
* Жапония діні туралы еңбектер
Қазақтың сленг сөздері

**Қазақтың сленг сөздері** —  қазақ жастары арасында қолданылатын ерекше сөздер мен тіркестер, көбіне орыс, ағылшын тілдерінен енген немесе қысқартылған түрлері.
нобай

## Шығу тегі
Сленгтер әлеуметтік желілер (TikTok, Instagram) және мессенджерлер әсерінен дамыды, жастар өз тобынан бөліну үшін қолданады.

## Мысалдар

Бұл сөздер әсіресе әлеуметтік желілерде және жастар арасында танымал.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Тержола

**Тержола** () — Грузияның Имеретия аймағындағы қала, Тержола муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Тержола халқының саны 2026 жылы 4 644 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Имерети ойпатында, Чхари өзенінің екі жағалауында, теңіз деңгейінен 170 метр биіктікте орналасқан. Зестафониден (ең жақын теміржол станциясы) 14 км және Тбилисиден 198 км қашықтықта.

## Тарихы
Бұл аймақта қола дәуірі мен классикалық ежелгі дәуірге жататын қоныстар мен қабірлер кездеседі, бұл бұл аймақтардың адамзат дамуының барлық кезеңдерінде қоныстанғанын көрсетеді. Тержола ортағасырлық дәуірде маңызды нүкте болды. V ғасырдағы әйгілі сәулет ескерткіші Сканда бекінісі стратегиялық маңызға ие болды. Негізгі сауда керуен жолы, Жібек жолы, осы жерден өтті.
1969 жылы ауыл қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін, ал 1983 жылы қала құқығын алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада шампан, консервілеу, лимонад зауыттары, шай және мата фабрикалары орналасқан.
Тержола маңында Сканде бекінісі, Гогни бекінісі мен шіркеуінің қирандылары, сондай-ақ қазіргі уақытта Грузия мұражайларында қойылған көптеген ежелгі заттары бар Чхалти шіркеу кешені сияқты тарихи және мәдени ескерткіштер сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Менсінбеушілік

**Менсінбеушілік** —  адамзаттың ең қауіпті жауларының бірі. Бұл өзіндік маңыздылықты шамадан тыс жоғары бағалау арқылы пайда болатын өркөкіректік пен қызғаныштың жиынтығы. Қазақ тіліндегі «менсінбеушілік» сөзі өзімшілдіктің көрінісін білдіреді.

## Дереккөздер
Абаттандыру

**Абаттандыру** — қалаларды, елді мекендерді көріктендіру. Абаттандыруға қазақтың ежелгі тұрмысында зор маңыз берілген. Қазіргі қала, елді мекен құрылыстарында абаттандырудың маңызы ерекше.

## Дереккөздер

Санат:Архитектура
Михаил Станиславович Шайдоров

**Михаил Станиславович Шайдоров** (25 маусым 2004 жыл, Алматы) — қазақстандық мәнерлеп сырғанаушы, 2026 жылғы қысқы Олимпиада чемпионы, бес мәрте мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионы (2019–2023).

Шайдоров 2026 жылы Италияда өткен қысқы Олимпиада ойындарында алтын жүлде жеңіп алып, Қазақстан тарихындағы қысқы Олимпиадада чемпион атағын алған екінші спортшы атанды.

## Жеке өмірі
Шайдоров 2004 жылғы 25 маусымда Алматыда дүниеге келген. Әкесі Станислав Шайдоров — Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы.

## Мансабы
### Ерте мансабы
Михаилды мәнерлеп сырғанауға әкесі Станислав баулыған болатын. Михаил бұл спортпен алты жасынан бері айналысып келген. Тұңғыш тәжірибесін Денис Тен сырғанаған алматылық мұз айдындарында алған болатын.

2010 жылы Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы ашылды да, Шайдоров сол жерде жаттығуды бастады. Дәл осы жерде ол Денис Тенмен кездескен де болатын.

### Кәсіби мансабы
Мәнерлеп сырғанаудан кәсіби мансабын Шайдоров 2018 жылы Сочиге көшкесін бастаған еді. Осы кездері ол Олимпиада чемпионы Алексей Урмановпен жаттығуын бастады. Сол жылғы сәуірде ол Egna Spring Trophy халықаралық турнирінде төртінші орын алса, қарашада Ыстанбұлдық Bosphorus Cup жарысында күміс медаль жеңіп алды.

2022 жылғы Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионатында Шайдоров күміс жүлдегері атанып, Илья Малининге жеңіледі. 2025 жылғы Бостондағы Әлем чемпионатында қарсыласымен тағы шайқасып, осы мәрте де күміс жеңеді.

2025 жылғы Азия ойындарында ол қола медаль жеңген болатын. Сол жылғы Төрт құрлық чемпионатында ол алтын жүлдегері де атанды.

Шайдоров арқасында Қазақстан осылайша қысқы Олимпиада ойындары тарихындағы екінші алтын медаліне қол жеткізді. Бұған дейін Олимпиада ойындарында ел атынан алғаш рет жеңген спортшы — 1994 жылғы алтын жүлдегер шаңғышы Владимир Смирнов еді. Шайдоров алтын медаль аламын деп ойламағанын да айтқан: фаворит қарсыласы Илья Малинин қателік жасап, сегізінші орынға жайғасқан болатын.

## Марапаттары
2026 жылғы 14 ақпанда Қазақстан президенті Тоқаев Шайдоровты 2-дәрежелі Барыс орденімен марапаттады.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша спортшылар
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпиондары
Санат:Қазақстан мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары
Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанаушылар
Тетри-Цкаро

**Тетри-Цкаро** () — Оңтүстік Грузиядағы қала, Квемо Картли аймағындағы Тетрицкаро муниципалитетінің орталығы.
Тетри-Цкаро халқының саны 2026 жылы 3 093 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Триалити жотасының оңтүстік беткейлерінде, Марнеули теміржол стансасынан батысқа қарай 33 км және Тбилисиден оңтүстік-батысқа қарай 59 км жерде орналасқан.
Тбилисиден Ахалкалакиге баратын тас жол Грузия-Түркия шекарасына жақын жерде, қала арқылы өтеді.

## Тарихы
1920 жылдардан 1940 жылға дейін қаланың бұрынғы атауы «Аг-Булаг» болған. Ол әзірбайжан тілінен аударғанда «Ақ бұлақ» деп те аударылады. Бұл атау сол жерде табылған көптеген бұлақ су көздері мен ақ әктас кен орындарына байланысты берілген, себебі сол кезде аймақ халқының көпшілігі оңтүстік Борчалы аймағында тұрды. 20 ғасырда қала мен ауданның этникалық құрамы айтарлықтай өзгерді, сондықтан бүгінде Тетрицкаро этникалық тұрғыдан негізінен грузиндер тұратын қала болып табылады. 1940 жылы атауы грузин тілінде «ақ бұлақ» дегенді білдіретін Тетри-Цкаро болып өзгертілді. Оған 1966 жылы қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес Одағы кезінде Тетрицкаро ет-сүт кеңшары жұмыс істеді. Қала экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына, әсіресе мал шаруашылығына негізделген. Тетрицкаро арқылы маңызды көлік жолдары өтеді.
Қалада көптеген тарихи және мәдени орындары, ғибадатханалар және қамалда бар.

## Галерея

Tetritskaro town.jpg|Қала көрінісі
Centre Tetritskaro.jpg|Қала орталығы
Municipal center Tetritskaro.jpg|Муниципалдық орталық
German house in Asureti (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Неміс лютерандық үйі


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Абдалдар

**Абдалдар** (ауғанша: *әбделилер*, *дүррәнилер*) — басым көпшілігі Ауғанстанда тұратын үлкен тайпалар бірлестігі. 1747 жылдан бастап дүррәнилер аталады. Жалпы саны 2 млн. адамнан асады (1997). Олардың үлкен бір тобы Пәкістанда тұрады. Егіншілікпен, мал шаруашылығымен айналысады. Біраз бөлігі көшпелі тұрмыс-салтын сақтаған. Олар 18 ғасырдың орта шеніндегі Ауғанстан тәуелсіздігі жолындағы күреске белсене қатысты. Ауғанстанның мемлекеттік құрылымы мен әскерінің құрамында елеулі рөл атқарды. Мұсылман дінін ұстанады. Пушту тілі диалектілерінің бірінде сөйлейді.

## Дереккөздер

Санат:Халықтар
Санат:Ауғанстан халықтары
Санат:Пәкістан халықтары
Еңбекқорлық

**Еңбекқорлық** —  адамның еңбекке деген адалдығы мен табандылығын, қиындыққа мойынсұнып жұмыс істеу қабілетін білдіретін моральдық қасиет. Бұл сапа қазақ халқының дүниетанымында маңызды орын алады, өйткені еңбек адамды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және мақсатқа жетуге баулиды.

## Қазақ мәдениетіндегі көрінісі
Қазақ фольклорында еңбекқорлық қол, ас, қоңыр концептілері арқылы бейнеленеді: мысалы, «қолы ұзын», «қолы жүйрік» сияқты сөздер іскер адамды мадақтайды. Еңбек денсаулық пен бақыттың кілті деп саналады, «Емнің алды – еңбек» мақалы сияқты. Отбасы мен мектепте еңбек тәрбиесі арқылы қалыптасады. 

## Дереккөздер
Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид

**Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид** (*Абдаллаһ ибн Лутфаллаһ ибн Абд әр-Рашид*; лақап аты: *Хафиз-и-Абру*) (туған жылы белгісіз, Герат – 1430/1451) — тарихшы, Хамаданда білім алған. Шаһруһ пен Ұлықбек сарайында жүріп, Мауераннахр, Иран мен оған көршілес елдердің тарихы, географиясы жайында бірқатар еңбектер жазған.

4 томнан тұратын «Зубдәт ат-тауарих» («Тарихтар қаймағы») және Әбу Жафар Мұхаммед ат-Табари, Рашид әд-Дин, Низам әд-Дин Шами еңбектеріне сүйеніп жазылған «Мәджмуйе» («Жинақ») аталатын тарихи шығармаларында алғашқы Темір әулеті билеушілері, қыпшақтардың саяси тарихы, орналасуы жөнінде құнды мәліметтер берілген.

## Дереккөздер

Санат:Гератта туғандар
Санат:Тарихшылар
Санат:Географтар
Спенсер-хаус

**Спенсер-хаус** () — Вестминстердің Сент-Джеймс орамында орналасқан аристократиялық зәулім үй. Ол XVIII ғасырдың ортасында герцог Мальбороның шөбересі — 1-граф Джон Спенсер үшін салынған.

Ғимараттың «грек жаңғыруы» стиліндегі жобасын «Афиналық» Джеймс Стюарт әзірлеген. Ол 1750–1753 жылдары Дилетанттар қоғамының тапсырысы бойынша Николас Реветтпен бірге ежелгі грек сәулет өнерін зерттеу мақсатында Грекияға алғашқы ғылыми экспедиция жасағандардың бірі болды.

1895 жылдан бастап Спенсерлер әулеті (бұл әулетке ханшайым Диана да жатқан) зәулім үйді қоғамдық іс-шаралар өткізу үшін жалға беріп келеді. 1987 жылдан бастап Джейкоб Ротшильдтің бастамасымен Спенсер-хауста қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.

## Сілтемелер
* Спенсер-хаус сайты

Санат:Вестминстер сарайлары
Санат:Ротшильд әулеті
Санат:1750-жылдары салынған сарайлар
Кеңсе әзілі

**Кеңсе әзілі** (), сондай-ақ жұмыс орнындағы комедия деп аталады, жұмыс орнында, әсіресе кеңсе ортасында туындайтын әзіл түрі. Бұл өнеркәсіптік және ұйымдастырушылық психология саласындағы, сондай-ақ еңбек социологиясы саласындағы зерттеушілердің елеулі назарын аударатын тақырып болып табылады, сонымен қатар бұқаралық мәдениетте де көрініс табады.

## Академиялық қарастырулар
Әзіл еңбек әлеуметтік ортасының ажырамас бөлігі болып табылады және ол қызметкерлердің қанағаттануын және ұйымдық нәтижелерді арттырудың ықтимал құралы ретінде қарастырылған. Зерттеулер әзілдің қызметкерлердің ұйымшылдығын, шығармашылығын, уәжін және қолайсыз жағдайлар кезінде төзімділігін арттыра алатынын көрсеткен.

Екінші жағынан, жұмыс орнындағы әзіл (әсіресе жағымсыз әзіл) сонымен қатар фанатизмді күшейту, азшылықтарды кемсіту, физикалық немесе жыныстық қудалау атмосферасын қалыптастыру немесе басқарушылық билікті нығайтудың басқару құралы ретінде теріс пайдаланылуы мүмкін.

## Құқықтық қарастырулар
Орынсыз жұмыс орнындағы әзіл «жыныстық қудалау, кемсіту және дұшпандық жұмыс ортасы істерінде дәлел» ретінде бағалануы мүмкін. Ол Вашингтон штатының Кинг округінің омбудсмені өзінің тұрмысқа шығуға жақын көмекшісіне 1894 жылғы Instruction and Advice for the Young Bride (Жас қалыңдыққа арналған нұсқаулар мен кеңестер) атты кітапшаның көшірмесін жібергені үшін жұмыстан босатылған Krull ісі сияқты жағдайларда елеулі салдарға әкелген, сондай-ақ Chevron Corporation (Шеврон корпорациясы) компаниясының «25 Reasons Why Beer is Better Than Women» (Сыраның әйелдерден жақсы болуының 25 себебі) тақырыбындағы кеңсеішілік электрондық хат айналымынан кейін төрт қызметкермен жасалған келісім аясында 2 миллион доллардан астам төлеуіне тура келген жағдайында да байқалған.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Әзіл-сықақ
Санат:Жұмыс орны
Санат:Танымал мәдениеттегі кеңсе жұмысы
Санат:Индустриялық және ұйымдық психология
Санат:Экономикалық социология
Либман — Сакс эндокардиті

**Либман — Сакс эндокардиті** (ағылш. Libman–Sacks endocarditis) — эндокардиттің бактериалдық емес түрі.

Оны алғаш рет 1924 жылы Нью-Йорктің дәрігерлері Эмануэль Либман және Бенджамин Сакс сипаттаған.

## Себебі
Ауру қызыл жегі, антифосфолипидтік синдром немесе онкологиямен қатар жүреді.

Жүйелік қызыл жегі кезінде Либман — Сакс эндокардиті перикардитке, тромбоздарға немесе нейропсихиатриялық ауытқуларға әкелуі мүмкін.

## Белгілері
Әдетте асимптоматикалық түрде өтеді. Науқастарда эмболия жиі байқалады. Кейде жүрек қақпақшаларының дисфункциясы арқылы білінеді.

## Диагностикасы
Эхокардиография арқылы анықталады. Немесе қайтыс болғаннан кейін аутопсиямен белгілі болады.

## Болжам
Көбінесе 40-80 жастағы адамдарда анықталады.

Ауру жоғары өлім-жітім көрсеткішімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Жүрек аурулары
Ткибули

**Ткибули** () — Батыс Грузиядағы қала, Имерети аймағы, Ткибули муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Ткибули қаласының халқы 2026 жылы 9 770 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Грузиядағы Рача жотасының оңтүстік-батыс беткейлерінде орналасқан. Ол Кутаисиден солтүстік-шығысқа қарай 42 км жерде. Ткибули - Имерети аймағындағы тау жоталарымен қоршалған шағын аудан орталығы.  Теміржол желісімен (Кутаиси арқылы) Риони стансасына (Самтредия-Тбилиси желісінде) жалғанған.

## Тарихы
Ткибули (Тккубури) алғаш рет 1259 жылдан 1293 жылға дейінгі тарихи дереккөздерде аталған. Феодалдық дәуірде Ткибули Агиашвили отбасына тиесілі болған. 1825 жылы көмір кеніші ашылған. Көмір өндіру 1846 жылы басталды. 1887 жылы Кутаиси-Ткибули теміржол желісі салынып, көмір өндіру айтарлықтай қарқынға жетті. Бастапқыда оған қалалық елді мекен мәртебесі, ал 1939 жылы 20 қыркүйекте Ткибули ауылы мен Ткибули қаласын біріктіру арқылы Ткибули қаласы құрылып, оған қала құқығы берілді.

Қаланың басты көшесі — Гамсахурдия, ол солтүстігінде Амбролаури тас жолына, ал оңтүстігінде Кутаиси тас жолына қосылады. Қаланың бас алаңында үлкен театр орналасқан. Жақын жерде әкімшілік ғимарат бар. Алаң бойымен кішкентай тау өзені ағып өтеді. 1990 жылға дейін әкімшілік ғимаратының жанында Кеңес Одағының көсемі Иосиф Сталиннің ескерткіші тұрған. Өзеннің арғы жағында қалпына келтірілген теміржол вокзалы орналасқан. Гамсахурдия көшесінің оң жағында қалалық базар жұмыс жасайды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ткибулидің негізгі экономикалық саласы — көмір өнеркәсібі. Қалада шай фабрикасы да бар. Ткибули және Шаори су электр станциялары қала маңында орналасқан. Станса Шаори су қоймасынан сумен қамтамасыз етіледі. Стансаның жобалық қуаты 38,4 МВт, орташа қуаты 28,0 МВт.

Ткибулиде алты мемлекеттік мектеп, алты балабақша және бес кітапхана бар. Мәдениет мекемелерінің ішінде 500 орындық көрермен залы бар қалалық мәдени орталық (Халық театры), Студенттерге арналған Жастар сарайы, көркемсурет мектебі, көркемсурет мектебі және балалар би студиясы бар. Сонымен бірге бірнеше медициналық мекемелер бар: көп салалы аурухана, диагностикалық орталық және жедел медициналық көмек қызметі. Қалада «Мешахте» футбол клубы және орталық футбол стадионы орналасқан.

Жақын жерде үңгірлер мен ежелгі бекініс орналасқан. Солтүстікте жылан тәрізді жол Накерали жотасымен көтеріліп, Шаори көліне апарады. Жотаның басында бұрынғы Цхраджвари санаторийі орналасқан. Осы жерден Колхида аңғарының панорамалық көрінісі ашылады.

## Галерея

River Tkibula in Tkibuli.jpg|Ткибули өзені
Tkibuli Theatre (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Театр
Train station. Tkibuli (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Темір жол стансасы
Tkibuli. A street in the city centre (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Қала көшесі


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Ақтөбе қонысы

**Ақтөбе қонысы** (X-XII ғғ.) – орта ғасырлардағы қоныс орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Жамбыл ауданы Бесағаш ауылынан оңтүстікке қарай 650 м Қазақстан-Қырғызстан мемлекеттік шкарасынан солтүстікке қарай 700 м жерде орналасқан. 

## Сипаты
2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖСШ ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеген.
Қоныс пішіні дөңгелекше келген төбе түрінде сақталған. Төбенің диаметрі 66 м, биіктігі 3,5 м. Қазіргі таңда ескерткіштің үстіңгі бөлігі зиратқа айналған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан қоныстары
Хашури

**Хашури** () — Грузияның орталығындағы қала, Шида Картли аймағының Хашури муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Хашури қаласының халқы 2026 жылы 26 135 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Шида Картли жазығында, Сурамула өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 700 м биіктікте орналасқан. Қала Тбилиси-Самтредия-Вейл желісіндегі ірі автомобиль және теміржол торабы.

## Тарихы
Хашуридің тарихы Поти мен Тбилисиді байланыстырған теміржол құрылысымен тығыз байланысты. Хашуриден Сурамиге дейінгі шағын желі де осында салынған, бұл әлемдегі ең қысқа теміржол желісіне айналды.

Бастапқыда 1872 жылы құрылған ауыл Михайлово деп аталды және жаңа атауын тек 1917 жылдан кейін алды. Қысқа мерзімге ол Сталиниси деп аталды. Хашури қала мәртебесін 1921 жылы алды. Кеңес өкіметі орнаған кезде бұл аудандарда әскери операциялар жүргізілді.

1921 жылы орыс-грузин соғысы кезінде Хашури маңында қиян-кескі шайқас болды. 4 наурызда Қызыл Армия мен Грузия Демократиялық Республикасының күштері арасындағы шайқас кезінде Қызыл Армияның алдыңғы қатарлы бөлімшесі (3000–4000 адам) Михайлово стансасына жақындап, 5 наурызда грузин армиясының позицияларына шабуыл жасай бастады. 6 наурызда Қызыл Армияның күшейтілген тобы Михайловоны, содан кейін Сурами туннелін басып алды. 1921 жылдан 1930 жылға дейін ол Гори ауданының Хашури ауданының орталығы болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала бюджеті негізінен теміржол көлігінің дамуымен толықтырылады. Хашуриде бірнеше жұмыс істеп тұрған және өндірістік кәсіпорындар орналасқан, соның ішінде шыны ыдыс зауыты, механикалық зауыт, консервілеу фабрикасы, тоқыма галантерея фабрикасы және ет-сүт зауыты.

Сондай-ақ, драма театры және өлкетану мұражайы бар, онда келушілер қала мен аймақ тарихы туралы қызықты экспонаттарды көре алады. Бұрын қала маңында жазушы Леся Украинканың үй-мұражайы орналасқан. Жергілікті аймақ ұзақ уақыт бойы климатымен және тыныс алу жолдарының ауруларымен ауыратын адамдар үшін қолайлы орын ретінде көптеген қарағайлы ормандарымен танымал болған. Кеңес дәуірінде мұнда балалар лагерлері мен төрт сауықтыру орталығы жұмыс істеді.

Білім беру және мәдени мекемелер (қоғамдық театр, жергілікті білім мұражайы) жұмыс жасайды. Қалада 9 мемлекеттік және 1 жекеменшік мектеп бар.

## Көрікті жерлері
Қаланың ең көрнекті жерлеріне мыналар жатады:
* Жергілікті театр;
* Аймақтың тарихын баяндайтын қызықты экспонаттары бар жергілікті тарих мұражайы. Онда жақсы археологиялық экспонаттар мен аймақты бейнелейтін суреттер бар;
* Тас мұнара —  өзіндік сәулет өнерімен ерекшеленеді;
* Айналасында айналма жол бар көркем қалалық субұрқақ;
* Хашури базары — бұл жергілікті эксклюзивті дүкен болғандықтан, мұнда көптеген гамак сатушылар, сондай-ақ дәстүрлі «Назуки» бәліштерін сататын көптеген наубайханалар бар.

## Галерея

Khashuri (G.N. 2009).jpg|Жалпы көрінісі
St.barbare.khashuri.jpg|Әулие Варбара Хашури шіркеуі
Khashuri Public school № 1 (26).jpg|№1 мемлекеттік мектеп
Xashuri1.jpg|Фонтан
Khashuri Railway Station Control Tower.jpg|Темір жол стансасы


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Алексей Евгеньевич Урманов

**Алексей Евгеньевич Урманов** (, ; 17 қараша 1973 жыл, Ленинград) — ресейлік мәнерлеп сырғанаудан бапкер, бұрынғы спортшы, 1994 жылғы қысқы Олимпиада чемпионы.

## Жеке өмірі
Урманов 1973 жылғы 17 қарашада Ленинградта туған. 2001 жылы оның серігі Виктория егіз Иван мен Андрейді туды. 2004 жылы жұп үйленді.

## Мансабы
[нобай|оңға|Урманов (сол жақта) пен [Гордей Олегович Горшков|Гордей Горшков, 2010 жыл]]

Урманов мәнерлеп сырғанауды 1977 жылы бастады. Ерте мансабында оның бапкері Н. Монаховп мен Наталья Голубева болды.

КСРО атынан жарысқан Урманов 1990 жылғы Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионатында күміс медал жеңді. КСРО ыдырауынан кейін ол Ресей атынан жарысуды шешті. 1991 жылы 17 жастағы Урманов 1991 жылғы Еуропа чемпионатында төрт реттік секіру орындады.

Урманов 1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында 5-орын алды. 1993 жылғы қысқы Олимпиадада ол қола медаліне ие болды. 1994 жылғы қысқы Олимпиадада ол алтын медальге ие болып, мәнерлеп сырғанаудан чемпион атанған ең жас ерлердің бірі атанды.

Урманов жарыстарға қатыса берді. 1997 жылы ол Еуропа чемпионы атанды, бірақ жарақаты себебінен 1997 жылғы Әлем чемпионатына қатыса алмай қалды. 1999 жылы ол Әлем кәсіби чемпионатында жеңіп, мәнерлеп сырғанаудан кетеді де, зейнетке шығады. Урманов бапкері Алексей Мишинмен Санкт-Петербургтің Юбилейный спорт сарайында жаттыққан болатын. 1990 жылдардағы алаң сапасы нашар болатын және сол кездері жаттығулар ұзаққа созыла алмаған.

## Бапкер мансабы
Урманов — Ресейдің еңбек сіңірген спорт шебері. Қазір ол — мәнерлеп сырғанаудан бапкер және Халықаралық конькишілер одағының техникалық маманы. 2014 жылға дейін ол Санкт-Петербургте тұрды, кейін Сочиге көшіп, Айсберг сырғанау сарайында бапкерлікпен айналысады.

Оның қазіргі және бұрынғы шәкірттері қатарында:
* Сергей Воронов
* Нодари Маисурадзе
* Жан Буш
* Гордей Горшков
* Николь Госвияни
* Полина Агафонова
* Анастасия Губанова 
* Денис Васильев 
* Юлия Липницкая  
* Станислава Молчанова
* Михаил Шайдоров (2026 жылғы қысқы Олимпиада чемпионы) бар.

## Дереккөздер

Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Еуропа чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Ресей чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан КСРО чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан гран-при финалының жеңімпаздары
Санат:Санкт-Петербург тұлғалары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Ресей бапкерлері
Санат:Ресей мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Ресей Олимпиада чемпиондары
Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанаушылар
Санат:ХКО техникалық мамандары
Хоби (қала)

**Хоби** () — Грузияның солтүстік-батысындағы қала, Самегрело-Земо Сванети аймағының Хоби муниципалитетінің орталығы.
Хоби қаласының халқы 2026 жылы 4 242 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Колхида ойпатында, Хоби өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 25 м биіктікте орналасқан.

## Тарихы
Хобиде Поти мен Хоби епархиясының орталығы орналасқан. XIII ғасырдың аяғына жататын Хоби монастырі қаладан 2 км қашықтықта орналасқан.
Хобиде Тбилиси-Зугдиди желісінде теміржол стансасы бар. Қалаға Тбилиси-Леселидзе халықаралық жолы және Хоби-Кеден тас жолы қызмет көрсетеді.
1961 жылы 16 қазанда Хоби ауылы қалалық үлгідегі елді мекен, ал 1981 жылы қала болып жарияланды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Хобиде өнеркәсіптік кәсіпорындар, денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет мекемелері бар.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Хони

**Хони** () — Грузияның Имерети аймағындағы қала, Хони муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша Хони қаласының халқы 8 987 адамды құрайды.

## Географиялық сипаттамасы
Хони — Имерети тарихи аймағының бөлігі, Цхенисткали өзенінің сол жағалауындағы Колхида ойпатында орналасқан. Ең жақын ірі елді мекендер - 25 км қашықтықта орналасқан Кутаиси және қаланың солтүстік шекарасынан 22 км қашықтықта орналасқан Самтредия.

## Тарихы
Елді мекеннің нақты құрылған күні белгісіз. Ол Кеңес дәуірінен бұрын болған, өйткені Хонидің атақты тумасы 1876 жылы туған саясаткер Александр Цулукидзе, қала оның есімін 1936-89 жылдар аралығында аталды. Хони XIX ғасырда дамыды. 1920-1930 жылдарға қарай ол халық тығыз қоныстанған аймаққа айналды. 1950 жылдары мұнда темекі базары ашылды.

1921 жылы Хони аудан орталығына айналып, қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде қалада жібек орайтын фабрика, шай фабрикасы, полимер ыдыстар, синтетикалық материалдар шығаратын зауыттар және механикалық зауыт болды. Хониде әскери бөлім орналасқан. Қаланың сыртында, Цхенисткали өзенінің жағасында, асфальтталмаған аэродром болған.
Хонни Грузияның негізгі көлік жолдарынан тыс жерде орналасқан және туристер сирек барады. Мұндағы көрікті жерлер — этнографиялық мұражай және Әулие Георгий шіркеуі.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Цагери

**Цагери** () — Солтүстік Грузиядағы қала, Рача-Лечхумия және Төменгі Сванетия аймағындағы Цагери муниципалитетінің орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша, Цагери халқының саны 1 320 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Цхенисткали өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 475 метр биіктікте, Тбилисиден 318 км және Кутаисиден 70 км қашықтықта орналасқан.

Цагеридің климаты ылғалды, қысы орташа суық, жазы салыстырмалы түрде құрғақ, ыстық. Орташа жылдық температура 11,4°C, қаңтар айы 0°C және тамыз айы 22°C. 

## Тарихы
Ресей империясы және Кеңес дәуірінің басында Цагери Кутаиси губернаторлығының Лечхуми ауданының әкімшілік орталығы болды. 1968 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Цагериде тамақ өңдеу компаниялары бар. Қала Кутаисиден Зкалтубо арқылы өтетін жол бойында орналасқан. Орта ғасырларда Цагери епископтың орны болған. Вахушти Багратиони соборы XIX ғасырдың соңында қайта салынды.
Цагери маңында ортағасырлық Мурис-Цихе бекінісінің қирандылары бар, ол христиан теологы Максимус Конфессордың (шамамен 580–662) жер аударылып, қайтыс болған жері болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Шымкент ескерткіштері

Шымкент қаласындағы 2026 жылдың ақпанындағы ескерткіштер.

## Дереккөздер

Санат:Шымкент мәдениеті
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Тізімдер
Өсекшілдік

**Өсекшілдік** — қазақ тілінде басқа адамдар туралы, әсіресе олардың жоқ кезде жаман сөздер айту, жалған ақпарат тарату немесе жеке құпияларды ашық жағымсыз түрде талқылау әдеті ретінде түсіндіріледі. Бұл құбылыс әлеуметтік ортада сенімсіздік тудыратын теріс мінез-құлық болып саналады. Өсекшілдік көбіне көреалмаушылықтан, кек сақтаудан немесе қызығушылықтан туындайды және адамдар арасындағы қарым-қатынасты бұзады. Ол жала жабу, даттау немесе шындықты бұрмалау түрлерінде көрініс табады.

## Дереккөздер


Санат:Біріктіруі ұсынылған мақалалар
Санат:Адам қасиеттері
Барония

**Барония** — орта ғасырлардағы баронның лендік құқық негізіндегі жер иелігі.

## ​Францияда
​Францияда Монморанси әулеті өздерін бірінші, ал Лузиньяндар екінші француз христиан барондары (barons chrétiens de France) деп санаған. Алайда уақыт өте келе және корольдік биліктің күшеюіне байланысты барон лауазымы өз маңызын айтарлықтай жоғалтты. Бұл атақ «жоғарғы барондарға» (hauts barons) және Франция короліне (оның Иль-де-Франс герцогы ретіндегі лауазымы бойынша) вассалдық тәуелділікте болған екінші дәрежелі дворян әулеттеріне де беріле бастады. Содан бері жоғарғы дворяндар принц, герцог, маркиз және граф лауазымдарын иеленіп, барондар лауазымды аристократия қатарында бесінші орынға ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Орта ғасырлар
Санат:Барондар
Санат:Барондық әулеттер
Фрайгерр

**Фрайгерр** ( — сөзбе-сөз «еркін мырза»; жүгіну формасы — «барон») — 1919 жылға дейін неміс тілді елдердегі (соның ішінде Остзей провинцияларындағы) лауазымды дворяндардың бір түрі, «барон» лауазымының немісше баламасы. Лауазымның әйелдерге арналған түрі — «фрайфрау» (), ал фрайгеррдің тұрмысқа шықпаған қызы «фрайин» () деп аталған.

​1919 жылы Германияда дворяндық лауазымдар жойылды, бірақ заңды түрде фамилияның (тегінің) бір бөлігі ретінде сақталып қалды. Мысалы, бұрынғы неміс саясаткері және министрі Карл-Теодор цу Гуттенбергтің ресми есімі — *Karl-Theodor Maria Nikolaus Johann Jacob Philipp Franz Joseph Sylvester Buhl-Freiherr von und zu Guttenberg. Бұл жерде Karl-Theodor Maria Nikolaus Johann Jacob Philipp Franz Joseph Sylvester* — оның жеке есімдері, ал *Buhl* және *Freiherr von und zu Guttenberg* — тектері. Күнделікті өмірде мұндай ұзақ есімдер қысқартылып қолданылады, мысалы, тек бір жеке есімі (Карл-Теодор) және фамилиясының бір бөлігі (цу Гуттенберг) ғана пайдаланылады.

Заңмен бекітілген ережеге қарамастан, Германияның қазіргі дворяндық одақтарында этикет бойынша «фрайгерр» сөзін жеке есімнен кейін емес, оның алдында қолдану қалыптасқан (яғни, бұл жерде «фрайгерр» сөзі стандартты «герр» — «мырза»,  сөзінің орнына лауазым ретінде жұмсалады). Мысалы, заңды тұрғыдан дұрыс саналатын *Karl-Theodor Freiherr zu Guttenberg* нұсқасының орнына, әдейі *Freiherr Karl-Theodor zu Guttenberg* деген бұрыс форма қолданылуы мүмкін.

Аустрияда дворяндық лауазымдар 1919 жылы толықтай жойылды, тіпті оларды пайдалануға тыйым салынды. Германиядан айырмашылығы — Аустрияда бұл атақтар енді ешбір жағдайда тегінің бөлігі бола алмайды.

## Әдебиет
* Wolfgang Ribbe/Eckart Henning: *Taschenbuch für Familiengeschichtsforschung.* Verlag Degener &Co., Neustadt an der Aisch 1980, ISBN 3-7686-1024-1
* Eugen Haberkorn/Joseph Friedrich Wallach: *Hilfswörterbuch für Historiker 2.* 6. Auflage. Francke Verlag, München 1964, ISBN 3-7720-1293-0
* Schulze Pellengahr, Christian: Wirksamwerden einer Adelsverleihung nach der Wiedervereinigung? In: Das Standesamt 56 (2003), S. 193–198.

## Дереккөздер

Санат:Германиядағы дворяндық
Санат:Лауазымдар
Санат:Неміс фамилиялары
Цаленджиха

**Цаленджиха** () — Грузияның солтүстік-батысындағы қала, Самегрело-Жоғарғы Сванетия аймағының Цаленжиха муниципалитетінің орталығы.
Цаленжиха қаласындағы 2026 жылғы халық саны 3 847 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Чанис Цкали өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 222 м биіктікте орналасқан.

## Тарихы
“Цаленжиха” — мингрел тілінде не “Чан бекінісі” (И. Кипчидзе, С. Янашия) немесе “төменгі бекініс” дегенді білдіреді.
X–XI ғасырларда Цаленжиха маңызды елді мекен болды, мұны Цаленжиха соборының салынуы дәлелдейді. XIII–XIV ғасырларда ол дадиандықтардың резиденцияларының біріне айналды. 

Ресей империясы кезінде Цаленжиха Зугдиди уезінің орталықтарының бірі болды. Кеңестік кезеңде Цаленжиха шәй өңдейтін орталықтардың біріне айналды, бұл елді мекеннің урбанизациялануына ықпал етті. 1957 жылы Цаленджиха ауылы қала үлгісіндегі елді мекенге айналып, 1964 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
1950 жылдардан бастап шай зауыттары, минералды суды құю зауыттары, тамақ өнеркәсібі белсенді түрде салынды.
Ежелгі монастырь сақталған, оның сәулеттік ансамблінде күмбезді шіркеу (X-XII ғасырлар, 14 ғасырда қайта салынған), суреттері бар қоңырау мұнарасы, Дадиани сарайының қирандылары, қоршау және басқа да соңғы орта ғасырларға жататын ғимараттар бар.

## Галерея

Granelis saxl-muzeumi.jpg|Гранелидің мұражай-үйі
Tsalenjikha Cathedral (front).jpg||Собор
Tsalenjixa22.jpg|Қала орталығы
Tsalenjikha (Photo by Lika Abralava, 2010).jpg|Жалпы көрінісі


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Бидайық-асар аспабы

**Бидайық-асар аспабы** — Жетіасар мәдениетіне жататын Бидайық-асар қалашығынан табылған, біздің заманымыздың IV ғасырына тиесілі көне ішекті музыкалық аспап. Бұл жәдігер Орталық Азиядағы ағаштан жасалған ең көне музыкалық аспаптардың бірі болып табылады.

## Тарихы және табылуы
Аспап 2018 жылы Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің «Археология және этнография» ғылыми-зерттеу орталығының (жетекшісі Ә. Тәжекеев) археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған.  Жәдігер Бидайық-асар қалашығының екінші құрылыс кезеңіне (б.з. IV ғ.) жататын мәдени қабаттан шыққан.

## Сипаттамасы
Аспап тұтас ағаштан ойып жасалған. Сақталған фрагменттерінің жалпы ұзындығы — 65,5 см.
* **Құрылымы:** Аспаптың екі мойны (гриф), екі құлағы және ортақ шанағы болған. Бұл құрылым оны қазіргі «Қоссаз» немесе қос мойынды домбыраларға жақындатады.
* **Көркемделуі:** Шанағының сыртқы бетінде «қаңқа» (скелеттік) стилінде салынған аңдардың (тазы, ақбөкен, қарақұйрық, жылқы) бейнелері бар.

## Ғылыми маңызы
Норвегиялық музыка тарихшысы Г. Коллтвейт бұл аспапты Ұлыбританиядағы Саттон-Ху обасынан табылған (б.з. VII ғ.) лирамен салыстыра отырып, Бидайық-асар жәдігерінің одан үш ғасыр бұрын пайда болғанын атап өткен.

Аспап қазіргі таңда Алматы қаласындағы Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар мұражайында сақтаулы.

## Дереккөздер

Санат:Жетіасар мәдениеті
Санат:Қазақтың музыкалық аспаптары
Санат:Археологиялық олжалар
Цалка

**Цалка** () — Оңтүстік Грузиядағы қала, Квемо Картли аймағындағы Цалка муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша, Цалка қаласының халқы 2 326 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Цалка бассейнінде, Цалка су қоймасы мен Храми өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 1482 м биіктікте, Тбилисиден 120 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
Грузия Ғылым академиясының Вахушти география институтының мәліметі бойынша, Цалка атауы алғаш рет XII ғасырда аталған. XIX ғасырдан бастап, Грузия Ресейге қосылғаннан кейін, Цалка ауданының құрамында болды, содан кейін ириставство ретінде Тбилисидің, ал 1880 жылдан бастап Борчалы ауданының құрамына кірді.

1932 жылға дейін елді мекен Бармаксиз деп аталды. 1932 жылы ол Цалка болып өзгертілді. 1957 жылы Цалка ауылы қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1984 жылы қала болып жарияланды.
1980 жылдардың аяғында, әсіресе Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін, аймақтың және Цалка қаласының грек халқының айтарлықтай бөлігі Ресейге (негізінен Солтүстік Кавказға) және 1990 жылдары Грекияға қоныс аударды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде құрылған өнеркәсіптік кәсіпорындар өз жұмыстарын тоқтатты. Қалада Цалка көлінің жағасында орналасқан су электр станциясы (СЭС) бар.

Қала арқылы өтетін, Марнеулидегі Тбилиси-Гюмри-Ереван желісінен тармақталып, Ахалкалакиге апаратын теміржол желісінің құрылысы 1980 жылдары басталды. Саяси және экономикалық қиындықтарға байланысты ол 2000 жылға дейін тұрақты жұмыс істей алмады.

Цалка маңызды тарихи ескерткіштердің мекені: Клдекари бекінісі (IX ғасыр) және Дашбашидегі Әулие Георгий шіркеуі (X–XI ғасырлар). Цалка каньоны мен оның жаңа көпірі туристік үшін қызықты  орындар болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Лаун — Ганонг — Левайн синдромы

**Лаун — Ганонг — Левайн синдромы** (ағылш. Lown–Ganong–Levine syndrome) — жүректің ішкі құрылысындағы туа біткен аномалиясы.

Синдром Америка дәрігерлері Бернард Лаун, Уилльям Фрэнсис Ганонг және Самуэль Левайнның атымен аталған.

нобай|200px|
## Диагностикасы
Электрокардиограммада дұрыс QRS ритмімен, бірақ қысқарған PR интервалымен ерекшеленеді.

## Болжам
Бұл синдром өлу қаупін жиілетуіне әсер етпейді. Бірақ тахикардияның өршеленуіне әкелуі мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Жүрек аурулары
Қоңыртөбе қалашығы

**Қоңыртөбе қалашығы** (X-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Байзақ ауданы, Жетібай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4,5 км жерде орналасқан. 

## Зерттелуі
1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы ашып, зерттеді. 1988 жылы  Ш. Уәлиханов атындағы ТАЭИ-дың тарихи және мәдени ескерткіштері жинағының археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов, П.Е. Қаратаев), 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсіріп, координаттарын алған.

## Сипаты
Қалажұрт екі бөліктен – қамал және шахирстаннан тұрады. Қамалдың солтүстік бөлігі, жоспарда ромб тәрізді, өлшемі – 90х90 м, биіктігі – 6 м. Оған оңтүстіктен шахристан жапсарласады. Шахристан тікбұрышты алаң түрінде сақталған, өлшемі – 160х150 м, биіктігі – 3-4 м. Ескерткіш қабырғалары дүниенің тараптарына бағытталған. Төбенің бұрыштары мен жандарының орталарында мұнаралардың орындары байқалады. Қалажұрттың үстінде әртүрлі көлемдегі төбешік түріндегі құрылыстардың қалдықтары аңғарылады. Шахристанның солтүстік-батыс бөлігінде өлшемі – 20х10 м, тереңдігі 1,5 м шұқыр қазылған.
Үстінен шарықта жасалған, сапасы жақсы, сырсыз қыш ыдыстардың сынықтары, қыш шлактары мен темір хрицтер сияқты материалдар жиналып алынған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Құрметтілік

**Құрметтілік** —  адамгершіліктің негізгі қасиеттерінің бірі, ол басқалардың рухани құндылықтарын, еңбегін, қасиеттерін жоғары бағалау арқылы көрініс табады. Ол әсіресе ішкі жан байлығы, әлеуметтік тәжірибе және кісілікті көзге түсірген адамдарға қатысты қолданылады, өйткені құрмет өнегеліліктің талаптарының бірі болып табылады.  Құрметтілік адамдар арасындағы қарым-қатынасты нығайтып, жылы лебіз бен ілтипатты білдіреді. Оны сөзбен ғана емес, іс-әрекетпен де көрсету керек, мысалы, қиын сәтте қолдау немесе әдептілік таныту арқылы. 

## Дереккөздер


Санат:Адам қасиеттері
Санат:Мінез-құлық
2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

**[[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[мәнерлеп сырғанау]]дан** жарыстар 6–19 ақпанда Миландағы Milano Ice Skating Arena алаңында өтуде. 5 түрлі марапат топтамасы наградталады: команда жарыстарында, ерлер мен әйелдер жекелей сырғанауынан, жұптасып сырғанаудан және мұз үстіндегі биден. Мәнерлеп сырғанаудан 142 квоталық орын бар ().

2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының алдында мәнерлеп сырғанаушылар үшін ең төменгі жас шегі 15 жастан 17 жасқа дейін көтерілді.

## Медальдары
### Жалпы есебі
**Жуан** мәтінмен өз категориясында ең көп медаль алған спортшы белгіленген

### Медалистері

## Кестесі
Ресми сайт ақпаратынша бүкіл жарыстың кестесі:Жергілікті уақыт бойынша (UTC+1)

## Жарыскерлер құрамы

## Ерлер бойынша өкілдік
Олимпиада ойындарына жалпы 35 елден 142 спортшының қатысқаны жөн.

*  (16)
*  (2)
*  (4)
*  (1)
*  (1)
*  (2)
*  (1)
*  (6)
*  (6)

*  (1)
*  (5)
*  (9)
*  (10)
*  (3)
*  (12)
*  (2)
*  (6)
*  (2)

*  (3)
*  (2)
*  (1)
*  (2)
*  (6)
*  (4)
*  (1)
*  (1)
*  (1)

*  (1)
*  (8)
*  (3)
*  (9)
*  (4)
*  (3)
*  (3)
*  (2)

## Дереккөздер

*
2026
Олимпиада ойындары
Санат:2025/2026 маусымындағы мәнерлеп сырғанау
Санат:2026 жылғы Италиядағы спорт
Құндылықтар интерференциясы

**Құндылықтар интерференциясы** — қоғамдағы дәстүрлі (тарихи, мәдени) және инновациялық (заманауи, технологиялық) құндылықтардың өзара әрекеттесу, тоғысу және бір-біріне ықпал ету процесі. Бұл құбылыс әсіресе трансформация кезеңіндегі қоғамдарда, соның ішінде қазіргі Қазақстанның әлеуметтік-мәдени кеңістігінде айқын көрініс табады.https://korkyt.edu.kz/staticpages/303

## Философиялық негіздері
Құндылықтар интерференциясы барысында екі түрлі бағыттың тоғысуы жүреді:
* **Дәстүрлі құндылықтар:** Ұрпақтан ұрпаққа берілетін салт-дәстүрлер, отбасылық институты, үлкенді сыйлау, ұлттық бірегейлік.
* **Инновациялық құндылықтар:** Жаһандану, цифрландыру, еркін нарық, жеке тұлғаның автономиясы және технологиялық прогресс әкелген жаңа нормалар.

Зерттеушілердің (мысалы, М.Б. Сыздыкова, Ж.О. Әбікенов) пікірінше, бұл процесс құндылықтардың жойылуы емес, олардың заман талабына сай бейімделуі мен жаңа мазмұнға ие болуына алып келеді. 

## Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі көрінісі
Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде (Қызылорда, Түркістан, Жамбыл облыстары және Шымкент, Алматы қалалары) құндылықтар интерференциясы өзіндік ерекшелікке ие. Әлеуметтік зерттеулер нәтижесі көрсеткендей: 1. Тұрғындардың басым бөлігі дәстүрлі құндылықтарды (отбасы, тәрбие) жоғары қояды. 2. Сонымен қатар, ақпараттық технологиялар мен медиа-мәдениеттің ықпалымен жаңа құндылықтар жүйесі (инновациялық) қатар өмір сүреді. 3. Жастар арасында гаджет мәдениеті мен виртуалды қарым-қатынас дәстүрлі бетпе-бет сөйлесу формаларын толықтырып, кейде олардың орнын басуда.

## Маңызы
Құндылықтардың үйлесімді интерференциясы қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға мүмкіндік береді. Дәстүр мен жаңашылдықтың тепе-теңдігі ұлттық кодты сақтай отырып, жаһандық әлемге интеграцияланудың негізі болып табылады.

## Дереккөздер
Қырықкүмбез қалашығы

**Қырықкүмбез (Төрткүл) қалашығы** (IX-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Байзақ ауданы, Төрткүл ауылының ішінде орналасқан. 

## Зерттелуі
Қалашықты 1985 жылы Қазақ КСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының Тараз археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов анықтаған. 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсіріп, координаттарын алған.

## Сипаты
Төрткүл жоспарда шаршы тәрізді, қабырғалары дүниенің тараптарына қараған, өлшемі – 285х285 м, биіктігі – 3 м, кей тұстары 5 м келетін мұнаралы жалмен қоршалған. Мұнаралар орны әрбір 30 м сайын байқалады. Әр жанында, бұрыштардағы және қақпадағы мұнараларды есептемегенде 6-дан мұнара болған. Қақпа орындары солтүстік қабырғада, солтүстік-шығыс бұрышқа таман және шығыс қабырғаға, оңтүстік-шығыс бұрышқа таман орналасқан. Қақпалар Г-тәрізді келген, екі шығыңқы мұнарамен бекінген. Төрткүлді тас жол екіге бөлген.
Төрткүлдің ішіне қазіргі кезде үйлер салынып кеткен. Қорған қабырғаларының басым бөлігі бұзылып құрылысқа пайдаланылған. Батыс қабарғасы түгелдей дерлік жойылған. Қорған қабырғаларының бұзылған тұстарынан қабырғаның көлемі 30х12 см кесектер мен пахса блоктарынан қаланғанын көруге болады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Хат таныту әдістері

**«Хат таныту әдістері»** – қазақ жазушы, педагог және психолог Жүсіпбек Аймауытовтың бастауыш мектепте сауат аштыру мәселесіне арналған әдістемелік мақаласы. Еңбек 1926 жылы «Жаңа мектеп» атты ғылыми-әдістемелік басылымда жарияланған.

Мақала ұлттық мектептің оқу мазмұны жаңартылып, әліпби мен оқыту әдістемесі мәселелері өзекті болған уақытта жарық көрген. Автор өз педагогикалық тәжірибесіне сүйене отырып, қазақ бастауыш мектебіне лайық сауат аштыру жолдарын ұсынды.

## Мақалада көрсетілген әдістер

Мақалада хат танытудың бірнеше әдістері қарастырылады.

### Дыбыс әдісі
Дыбыс әдісі әріпті жеке дыбыстан бастап үйретуге негізделеді. Алдымен дыбыс танытылып, кейін буын мен сөз құрастыруға көшеді. Автор бұл тәсілдің жүйелілігін атап өтумен қатар, дыбысты жеке меңгерудің балаға күрделілік тудыруы мүмкін екенін көрсетеді.

### Тұтас сөз (америка) әдісі
Тұтас сөз әдісінде сөз бүтін күйінде, көбіне көрнекілік арқылы таныстырылады. Сөз кейін буынға бөлінеді. Бұл тәсіл баланың қабылдау ерекшелігіне жақын деп сипатталады.

### Буын әдісі
Буын әдісі оқытуды буыннан бастауға негізделеді. Буындарды меңгеру арқылы сөз құрастыру жүзеге асырылады.

Аймауытов аталған әдістерді өзара ұштастыра қолдануды ұсынады. Ол оқыту барысында әңгіме жүргізу, сөзді іріктеу, көрнекілік қолдану, буынға бөлу және жазу жұмысын қатар дамыту қажеттігін атап көрсетеді.

«Хат таныту әдістері» қазақ тілін оқыту әдістемесінің қалыптасу кезеңіндегі маңызды еңбектердің бірі саналады. Мақалада ұсынылған тұжырымдар қазақ бастауыш мектебіндегі сауат аштыру жүйесінің дамуына ықпал етті.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ педагогикасы
Санат:Жүсіпбек Аймауытов
Санат:Әдістемелік еңбектер