Бүкіләлемдік экономикалық форум

**Бүкіләлемдік экономикалық форум (БЭФ)** — халықаралық үкіметтік емес ұйым. Штаб-пәтері Женева (Швейцария) қаласында орналасқан. Дәстүр бойынша БЭФ жыл сайын (әдетте қаңтардың соңында - ақпанның басында) швейцариялық таулы курорт Давоста (бейресми атауын осыдан алған) өткізіледі. 1971 ж. Швейцарияда еуропалық кәсіпкерлердің бейресми араласу клубы ретінде қүрылған. Кейінірек қатысушылар географиясы мен олар талқылайтын мәселелер ауқымы да кеңейді. Күн тәртібінде тек Еуропаны ғана емес, басқа да аймақтарды қамтитын саяси және экономикалық мәселелермен қатар, әлемдік сауда және жаһандық экономика мәселелері, дамушы елдердің қарыздарын өтеу мәселелері қарастырылады. БЭФ басты мақсаты — экономикалық және әлеуметтік даму мәселелерін шешуге әлемдік қауымдастыққа жәрдемдесу, әлемнің ғаламдық жағдайын жақсарту. БЭФ іскерлік, саяси, зияткерлік әріптестікті дамытуға септігін тигізеді және ғаламдық дамудың маңызды мәселелерін талқылауда әлемдік қауымдастықтың әзге де кәшбасшыларымен әріптестікті көздейді. Оның жүмысына мемлекет және үкімет басшылары, әлемдік бизнес көшбасшылары, кәрнекті ғалымдар, экономистер мен саясаттанушылар қатысады. Бүдан өзге БЭФ жыл сайын әлемнің эр елдерінде аймақтық және үлттық саммиттер әткізеді. БЭФ-ның негізін қалаушы әрі президенті — Клаус Шваб; 2003 ж. оны германдық «Бертель-сманн» ірі медиаконцернінің басқарушысы Т. Миддельхофф алмастырды.

## Тарихы
1971 жылы құрылған.  мүшелері әлемнің әртүрлі елдерінен 1000-ға жуық ірі компаниялар мен ұйымдар болып табылады. Тұрақты атқарушы орган — Директорлар кеңесі. Штаб-пәтері Женева колониясының маңында орналасқан. Бюджет жыл сайынғы мүшелік жарналар мен форумға қатысушылар енгізетін қаражат есебінен қалыптастырылады. Қатысушылар құрамы жыл сайын қайта қаралады.

негізін қалаушы және тұрақты басшысы — профессор Клаус Шваб. Оның бастамасымен 1971 жылы әлемдік экономиканың болашағын талқылау және жалпы стратегияны әзірлеу үшін 450-ге жуық жетекші еуропалық компаниялардың басшыларын жинаған алғашқы симпозиум өтті. Еуропалық Қоғамдастықтар Комиссиясының (Қазіргі Еуропалық комиссия) қолдауымен өткен алғашқы отырыстарда, негізінен, Батыс Еуропаның бәсекелестіктегі позициясын жақсарту мәселелері талқыланды. Осы жылдар ішінде тақырып біртіндеп кеңейе түсті, күн тәртібіне басқа Өңірлерді қозғайтын саяси және экономикалық мәселелер, әлемдік сауда тетігін жақсарту, дұрыс әріптестік мәселелері енгізілді. 1970 жылдардың ортасында бүкіл әлемнің ықпалды адамдары (Үкімет мүшелері мен бизнес көшбасшылары) Давосқа шақырыла бастады, ал келесі онжылдықта форум жылдың басты оқиғаларының бірі мәртебесіне ие болды.

1987 жылы ол өзінің қазіргі атауын алды — Дүниежүзілік экономикалық форум (1987 жылға дейін еуропалық басқару форумы деп аталды), сондай-ақ әйгілі БЭФ логотипі — World Economic Forum атауын қамтиды, ашық әлем идеясын білдіреді және ұйымның әлемді біріктіруге деген ұмтылысын көрсетеді (ашық шеңбер үш «о» әрпін байланыстырады).

БЭФ-тің басты іс-шарасы жыл сайынғы кездесулер болып табылады, олар дәстүрлі түрде әлемге әйгілі Давос тау шаңғысы курортында қаңтардың аяғы мен ақпанның басында өтеді (2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін АҚШ-пен ынтымақтастық ретінде өткізілген 2002 жылғы Нью-Йорктегі сессияны қоспағанда). Дәстүр бойынша мұнда бейресми жағдайда қазіргі заманның негізгі мәселелері, Экономикалық даму перспективалары, тұрақтылық пен бейбітшілікті нығайту, «ыстық нүктелердегі» жағдай талқыланады. Давос кездесулері аясында мемлекет қайраткерлерінің қатысуымен 300-ге жуық пленарлық отырыстар, семинарлар мен «дөңгелек үстелдер», сондай-ақ «шыңдардағы шағын кездесулер» өткізіледі. Мұнда қарарлар немесе басқа құжаттар қабылданбайды, бірақ Форум Әлемдік экономика үшін көптеген негізгі мәселелерді бейресми жағдайда кездесуге және талқылауға, жаңа іскерлік байланыстар орнатуға, «көзбен»" және «галстуксіз» бейресми кездесулер өткізуге мүмкіндік береді.

Давос кеңестерінен басқа БЭФ аймақтық саммиттері өткізіледі. Мұндай кездесулерге Еуропалық экономикалық форум (Зальцбург, Варшава), Таяу Шығыс және Солтүстік Африка мәселелері бойынша БЭФ (соңғысы 2005 жылы мамырда Иорданияда өтті), Африка үшін БЭФ (2005 жылы маусымда Оңтүстік Африкада) және т.б. сонымен қатар, ұлттық (елдік) кездесулер, екі күндік семинарлар мен симпозиумдар ұйымдастырылуда. Жыл сайын осындай 30-ға дейін кездесу өткізіледі.

БЭФ тек пікірталас трибунасы ғана емес, ол экономикалық және саяси зерттеулерді бастайды. Мәселен, 1979 жылдан бастап БЭФ мамандары жыл сайынғы «Жаһандық бәсекеге қабілеттілік» баяндамасын жасайды, онда әлемнің 100-ден астам елін екі негізгі көрсеткіш-әлеуетті өсу индексі және бәсекеге қабілеттілік индексі бойынша бағалайды. Соңғы уақытта БЭФ экономиканың жекелеген өңірлері мен секторларының қосымша рейтингтерін шығара бастады. Атап айтқанда, 2005 жылы «араб әлемінің бәсекеге қабілеттілігі» атты баяндама жарияланды, бұл араб аймағы үшін алғашқы зерттеу; БҰҰ АА-ның 60-мерейтойлық сессиясына қарай әлемдегі кедейлік проблемасы сияқты мәселелерді шешуде мемлекет пен бизнес арасындағы әріптестік туралы БЭФ баяндамасы жарияланды; БЭФ-тің «Жаһандық басқару бастамасы» шеңберінде 2005 жылы жаһандық проблемаларды шешудегі табыстары туралы баяндама ұсынылды.

Форум аясында кәсіби мүдделер бойынша топтар немесе клубтар құрылды және жұмыс істейді. Мәселен, соңғы уақытта «Жоғары технологиялар пионерлері» бірлестіктері (фирмалардың ғылыми-техникалық прогресс саласындағы ең озық басшылары кіреді), сондай-ақ «әлемдегі жағдайды жақсартуға бейілділігін көрсеткен» 40 жастан аспаған белгілі басшыларды біріктіретін «Жаңа жаһандық көшбасшылар форумы» құрылды.

В 2008 году пользователям Интернета было предложено разместить свой видеоответ на т. н. «давос сұрағы» (The Davos Question) «What one thing do you think that countries, companies or individuals must do to make the world a better place in 2008?».

2010 жылы Евроньюс атап өткендей, Давос форумы әлемге таза капиталистік көзқарасты насихаттады деп айыпталуы сирек емес.

2011 жылы БЭФ Global Shapers Community «болашақ сәулетшілер» қауымдастығы құрылды. Олар әлемнің 450 қаласынан 30 жасқа дейінгі жас көшбасшылар, олар әртүрлі салаларда табысты және Форумның әлемді жақсы жаққа өзгерту миссиясына адал.

2012 жылдың қаңтарында Қоршаған ортаны қорғау мәселелерін талқылау кезінде «Japan Night» бағдарламасында «Жапония шамдары» қысқаметражды фильмі көрсетілді, онда зағип пианист Нобуюки Цудзии 2011 жылы Шығыс Жапониядағы жойқын жер сілкінісі кезінде зақымданудан қалпына келтірілген фортепианода ойнайды.

2016 жылдың басында Давостағы жыл сайынғы кездесуде БЭФ негізін қалаушы Клаус Шваб трансгуманизм бағытында «Төртінші өнеркәсіптік революцияның» басталғанын жариялады.

Швейцарияда қыста өтетін негізгі форумнан басқа аймақтық кездесулер де өткізіледі:

* 2007 жылдан бастап жаңа чемпиондардың жыл сайынғы кездесулері жазда өткізіліп келеді (ресми атауы — the Annual Meeting of the New Champions), оларды «Жазғы Давос» деп те атайды. Өтетін орны — Қытайдың Далянь немесе Тяньцзинь қалалары,
* сондай-ақ жыл сайын әлемнің әртүрлі бөліктерінде аймақтық кездесулер өтеді. 2013 жылдың сәуір айында кездесу Әзербайжан астанасы Бакуде өтті,
* 2016 жылдан бастап Дубайда жыл сайынғы кездесулерді Global Future Councils қауымдастығының мүшелері өткізеді, 
* 2017 жылдан бастап Сан-Францискода жыл сайынғы өнеркәсіптік стратегия кездесуі (Industry Strategy Meeting) өтеді.

2020 жылдың 20—24 қаңтарында 50-ші Дүниежүзілік экономикалық форум өтті.

2020 жылдың соңында Еуропадағы күрделі эпидемиологиялық жағдайға байланысты 2021 жылы Сингапурда Дүниежүзілік экономикалық форумның жыл сайынғы арнайы отырысы (2002 жылдан бері алғаш рет) өтеді деп болжанған болатын. Форум бастапқыда 2021 жылдың 13—16 мамырына жоспарланған болатын. Дегенмен, COVID-19 пандемиясына байланысты 2021 жылға жоспарланған Дүниежүзілік экономикалық форумның жыл сайынғы арнайы отырысы 2022 жылдың бірінші жартыжылдығына ауыстырылды.

2021 жылдың 20 желтоқсанында 2022 жылдың қаңтарына жоспарланған Давос форумы коронавирустың жаңа омикрон штаммының таралуына байланысты белгісіздікке байланысты жазға ауыстырылды.

## Ұйымдастыруы
БЭФ штаб-пәтері Кёльнде орналасқан, сонымен қатар Нью-Йоркте, Пекинде және Токиода жеке кеңселері бар. 2016 жылдың 10 қазанында БЭФ Сан-Францискода өзінің жаңа орталығының ашылғанын жариялады. Бұл орталық «біздің өмір салтымызды, жұмысымызды және бір-бірімізбен қарым-қатынасымызды өзгертетін ғылыми-техникалық өзгерістерге өзара әрекеттесу, түсіну және әсер ету алаңы ретінде қызмет етеді» деп жоспарлануда.

Дүниежүзілік экономикалық форум бұл бейтарап және ешқандай саяси, партиялық немесе ұлттық мүдделермен байланысты емес деп мәлімдейді. 2012 жылға дейін ол жойылған кезде БҰҰ Экономикалық және Әлеуметтік Кеңесінің бақылаушысы мәртебесіне ие болды; ол Швейцарияның федералды кеңесінің бақылауында.

БЭФ-ті негізін қалаушы және атқарушы Төраға профессор Клаус Шваб басқарады және оны бизнес, саясат, ғылыми орта және азаматтық қоғам көшбасшыларынан тұратын Сенім Кеңесі басқарады.

Дүниежүзілік экономикалық форумның атқарушы органы — БЭФ Президенті Бёрге Бренде басқаратын басқарушы Кеңес.

### Қаржыландыруы
Қорды оның 1000 мүше компаниясы қаржыландырады, олар әдетте бес миллиард доллардан асатын трансұлттық компаниялар (сала мен аймаққа байланысты). Олар өз саласының және/немесе елінің жетекші компанияларының қатарына кіреді және өз саласының және/немесе аймағының болашағын қалыптастыруда жетекші рөл атқарады. Мүшелік форум қызметіне қатысу деңгейі бойынша стратификацияланады, жиналыстарға, жобаларға және бастамаларға қатысу ұлғайған сайын мүшелік жарналар деңгейі артады. 2011 жылы жыл сайынғы мүшелік жеке мүше үшін 52 мың долларды, «салалық серіктес» үшін 263 мың долларды және «стратегиялық серіктес» үшін 527 мың долларды құрады. Кіру ақысы бір адамға 19 мың долларды құрайды. 2014 жылы БЭФ жыл сайынғы алымдарды 20 пайызға арттырып, «стратегиялық серіктес» үшін 500-ден 600 мың швейцариялық франкке (523—628 мың доллар) дейін шығын келтірді.

## Жылдар бойынша форумдар тізімі

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Клаус Шваб «Всемирный экономический форум. В авангарде мировой истории. Первые 40 лет 1971—2010»
* «Жаһандық бәсекеге қабілеттілік» есебі
* БЭФ Global Shapers Жастар қауымдастығының ресми сайты
* Youtube — The Davos Question
* «Hefty Price for Entry to Davos» — The New York Times шолу мақаласы,

Санат:Саясат