open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тікенжиде

**Тікенжиде** (*Hippophae*) — жиде тұқымдас өсімдіктердің бір туысы. Евразияның қоңыржай өңірінде өсетін 3 түрі бар. Өзен жағасы мен таулы, саздауыт жерде өсетiн өсiмдiк. Бұл биіктігі көбіне *2-6*, кейде *10-12* м аласа ағаш не бұта, бұтақтары тікенді, жапырағының ұзындығы *2-8* см, ені *2-8* мм. Гүлі ұсақ, дара жынысты, сәуір немесе мамыр айыларында гүлдейді, ет-женді, сүйекті, жемісі тамыз және қырқүйек айларында піседі. Түсі сарғылт не қызғылт. 

Қазақстанда Сарыарқаның шығысында, Зайсан, Балқаш – Алакөл атырабында, Алтай, Тарбағатай, Жоңғар, Іле, Күнгей, Кетпен, Теріскей, Қырғыз Алатауларында, Қаратау, Батыс Тянь-Шаньда өзен бойларында, тоғайда, кейде тау бөктерінде (2000 м-ге дейін) өседі. Тікенжидені әсемдік үшін құм, жырасай беткейін бекіту үшін өсіреді. Жемісінде витамин көп; жемісінен варенье, дәрілік май дайындалады. Тікенжиденің майы күйікті, ойықты, терінің сәуледен зақымдануын емдеуге, сондай-ақ асқазанның ойық жарасына қарсы қолданылады. Жапырағы – **иілік шикізат**.

## Дереккөздер

Санат:Жиделер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Әскери парад

**Әскери парад** () – мерекелер мен мемлекеттік маңызды оқиғалар құрметіне өткізілетін гарнизон әскерлерінің салтанатты байқауы. Парадқа қатысатын әскер құрамы, әскери парадтың болатын уақыты мен жері, киім-кешек формасы, сапқа тұру және шеру тарту тәртібі гарнизон бастығының бұйрығында айтылады.Ежелгі дүние мен орта ғасырларда әскери парад әскерлердің соғысқа әзірлігін байқау мақсатымен, соңынан жауды жеңгендіктің құрметіне өткізілді.

## Елге
thumb|2010 жылы Мәскеудегі әскери шеру кезінде Түрікменстанның әскери күштері жүрді.

### КСРО және Ресей
Ресейде 18 ғасырдан бастап әскери ірі жаттығулар мен маневрлерден кейін әскери парад өткізілетін болды. КСРО-да революциялық мерекелерге және ерекше салтанатты оқиғаларға байланысты әскери парад өткізу дәстүрі қалыптасты. 1945 жылы 24 маусымда Қызыл Алаңда тарихи маңызы зор Жеңіс парады болды. 1969 жылдан бастап, әскери парадты жылына бір рет – Қазан революциясының мерекесі құрметіне 7 қарашада өткізілген. Ресейде әскери парад жыл сайын Мәскеуде Отан қорғаушылар күніне, Жеңіс күні (Қызыл алаңдағы әскери парад), Әскери-теңіз күштерінің күні және Әскери күндер мерекесі күндері өтеді.

### Қазақстан
Қазақстанның Қарулы Күштерінің әскери шеруі Ресейдегі парадаларды айналдырады. Негізгі әскери парадтар Отан қорғаушылар күнін, Конституция күнін, Тәуелсіздік күнін және Жеңіс күнін атап өтті. 2013 жылы Қазақстан Қорғаныс министрлігі алғаш рет жұртшылыққа «Жауынгерлік шеруді» таныстырды, ол салтанатты жаттығумен қатар тактикалық жаттығулар мен әскери демонстрация өткізді. Әзірге тек екі шеру өткізілді; 2012 және 2018 жылдары.

## Дереккөздер

Санат:Оқиғалар
Санат:Қарулы күштер
Абрахам Маслоу

**Абрахам Харольд Маслоу** (, 1 сәуір 1908, Нью-Йорк — 8 маусым 1970, Менло-Парк, Калифорния) — американ кәсіби және ғылыми психологиялық қоғамдардың мүшесі. «Гуманистік психология», «Трансперсоналды психология» журналдарының негізін қалаушы. 

Адам психологиясын тұтас зерттеу оның аса маңызды құндылықтары мен қасиеттерін талдау концепциясын ұсынған. Маслоу еңбектерінің дені өмірінің соңғы 10 жылында жарық көрген. Оның негізгі еңбектері: «Болмыс психологиясының бағытына қарай» (1968); «Дін, құндылық тағы басқа күйзелістер» (1964); «Ғылым психологиясы: рекогносцировка» (1966); «Мотивация және тұлға» (1987) т.б. 

## Өмірбаяны
Авраам ХХ ғасырдың басында Киевтен АҚШ-қа қоныс аударған Кооператор Самуил Маслов пен Роза Шиловскаяның жеті баласының ең үлкені болды. Ол Бруклиннің еврей ауданында дүниеге келген. Әкесі Кооператор болып жұмыс істеген; ата-аналар жиі ұрысатын. Ол тоғыз жасында отбасы қаланың еврей ауданынан басқа еврей емес ауданға көшіп келді және Маслоу еврей келбеті айқын болғандықтан, антисемитизмнің не екенін білді. Авраам жалғызбасты, ұялшақ және депрессияға ұшыраған жас жігіт еді

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
Маслоудың қажетсіну пирамидасы

Санат:1 шілдеде туғандар
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Бруклинде туғандар
Санат:8 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Санат:Менло-Паркте (Калифорния) қайтыс болғандар
Санат:Мадисондағы Висконсин университеті түлектері
Санат:Корнелл университеті түлектері
Санат:Нью-Йорк қалалық колледжі түлектері
Санат:АҚШ психологтары
Санат:Тұлғатанушылар
Санат:Гуманистік психология
Санат:Америка психологиялық қауымдастығы президенттері
Санат:Ғылым докторлары
Геологтар ауылы

**Геологтар ауылы** — Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Талсуат ауылдық округі құрамында болған ауыл. Ауыл 2018 жылы Талсуат ауылына қосылып, таратылған.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде орналасқан.

## Тарихы
Александровск және Геологтар ауылы атанған екі ауыл Кеңес дәуірі кезінде іргесі 1929 жылы қаланған Комсомол ұжымшарының қарамағында болған (қазіргі Қызылжарма ауылдық округі). 
1967 жылы Александровск ауылында геологтар мекемесі құрылып, жеке тұрғын үйлер салынған. Мекеменің өз алдына балабақшасы, дүкені, асханасы, клубы, моншасы, орталық жылу жүйесі, таза ауыз су жүйелері жасалып, жас мамандар осында тұрақтанған.
Халық депутаттары Қызылорда облыстық Кеңесі төрағасының 1992 жылдың 4 мамырындағы №27 қаулысымен Қызылжарма ауылдық кеңесінің Комсомол, Геологтар, Александровск ауылдары Қызылорда қаласының  әкімшілік-аумақтық бағыныштылығына берілген. 2005 жылдың қаңтар айында Талсуат ауылдық округі құрылып, Қызылжарма ауылдық округінің құрамындағы Геологтар, Александровск ауылдары Талсуат ауылдық округінің қарамағына берілді. 

## Халқы
Тұрғыны 476 адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Су кандалалары

**Су қандалаларының-**ішінде көп таралған түрлері − ескіш қандалалар ( 600 түрі бар ). Олардың дене тұрқы 13 – 16мм, ең ұсақ түрі 2 мм-ге жетеді.
Бұл тұқымдастың ерекшелігі: аяқтарының бірінші жұбы қысқа, ұшы күрек тәрізді жалпақ. Аталығының аяқарының ұшында майда тісшелері болады, одан дыбыс шығады. Ортаңғы жұп аяқтары ұзын, ұшында шөпке жабысатын тырнақша тәрізі иілген өсінділері бар. Соңғы жұп аяқтары жалпақтау, түкті, суда тез жүзу үшін ескек қызметін атқарады.
Ескіш қандалалар әлсін–әлсін су бетіне қалқып шығып, атмосфералық ауамен тыныс алады. Олар ағыны баяу, тоқтау суларды мекендейді, қыста мұз астында тіршілігін жалғастыра береді. Шар тәрізді жұмыртқаларын аналықтары жабысқақ зат арқылы су астындағы өсімдіктерге , тастарға  бекітеді.
## Дереккөздер
Қызықты биология жануарлар әлемі : ISBN 9965-806-39-X

Санат:Жартылай қатты қанаттылар
Әскери хирургия

[thumb|right|200px|Сооғыстағы жарақаттардың көрсетіп тұрған [Ганс фон Герсдорфтың (Hans von Gersdorff) кітабынан сурет, (1517).]]
**Әскери хирургия** – соғыста жараланғандарды емдеумен, жараның әсерін, себебін және зардабын зерттеумен шұғылданатын медицина саласы. Жаралыға дәрігерлік көмек көмек көрсету ісі ежелден белгілі. Жараны таңу, кесу, қан тоқтату, сынықты салу т.б. Гиппократтың еңбектерінде айтылған. Оқ ататын қарулардың шығуына байланысты жарақаттанудың түрі де, оған берілетін дәрілік көмек те өзгеріп отырды. Әрбір соғыстан кейін онда қолданылған тәжірибені: жараны залалсыздандыру, сынықты гипстеп таңу, операция кезінде сезімсіздендіретін дәрілерді қолдану әдістерін т.б. зерттеу әскери хирургияны біртіндеп дамыта берді. Қазіргі әскери хирургия жараланғанда жедел жәрдем беру үшін арнаулы орын мен қажетті құрал-жабдықтарды алдын ала әзірлеу, жараланғандарды эвакуациялау т.б. ұйымдастыру мәселесіне зор мән береді. Ұлы Отан соғысында хирургиялық көмек майданның алғы шебінде ұйымдастырылды. Соның нәтижесінде жараланғандардың 72%-і армия қатарына қайта қосылды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери медицина
Қараөзек стансасы

**Қараөзек** – Қызылорда облысына қарасты темір жол стансасы, ауылдық округтің орталығы. Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км жерде, Сырдария өзеннің оң жағалық аңғарында, Талдыкөл көлінің оңтүстік жағындағы қамыс, құрақ, т.б. шөптесіндер өскен шалғынды сұр, шалғынды-саз топырақты өзен жайылмасында орналасқан. 1967-97 жылдары бау-бақша дақылдарын өсіретін Қызылорда тәжірибе шаруашылығының орталығы болған. Оның негізінде Қараөзекте және округке қарасты Айнакөл, №10 Қараөзек темір жол айырмасында ЖШС және шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. 
## Дереккөздер

Санат: Қызылорда облысы
Әсіре империализм

**Әсіреимпериализм** немесе **Ультраимпериализм** — капитализмнің дамуында жаңа кезең туу мүмкіндігін құптайтын, Карл Каутский ұсынған (1915) антимаркстік теория. Бұл жаңа кезең халықаралық картельдер мен трестерді бүкіл дүниежүзіндегі бір «асыратреске» біріктіру, олардың мүддесін ымыраластыру, бір тұтас ұйымдасқан дүниежүзілік шаруашылық құру арқылы барлық елдердің капиталистері арасында ауыз бірлік жасалуымен сипатталады-мыс, сөйтіп, бәсеке мен өндіріс анархиясын, дағдарыс пен соғысты жоюға болады-мыс. «Әсіреимпериализм» теориясына саясатты экономикадан бөліп алу, империализм дәуірінде капиталистік елдердің әркелкі даму заңын елемеушілік тән. В. И. Ленин «Әсіре империализм» теориясының методологиялық терістігін, ғылыми дәрменсіздігін және саяси зияндылығын әшкереледі. Оның методологиялық терістігі – абстракция тәсілін дұрыс пайдаланбауында, монополиялардың өсуі мен олардың арасындағы байланыстың күшею тенденциясын абсолюттендіріп, капитализмнің түбірлі ішкі қайшылықтарын елемеуінде. 
## Саяси зияндылығы
Ал саяси зияндылығы – капиталистік қоғамның шеңберінде империализмді жоюға болады деген қиял шашып, империализмге қарсы революциялық күрестен еңбекшілердің бетін бұрмақ болуында. В. И. Ленин империализм «Әсіреимпериализмге» ұласпай-ақ, жеңімпаз социалистік революцияның нәтижесінде күйреуге ұшырайтындығын көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Каутский мен Троцкий ұран етіп көтерген «Еуропа Құрама Штаттары» «Әсіре империализм» теориясының бір түрі еді. В. И. Ленин бұл теорияның реакцияшылдығын әшкерелеп, оны капитализм тұсында жүзеге асыруға болмайтындығын дәлелдеді, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Реннер мен Зеринг ұсынған капиталистік мемлекеттердің бүкіл дүниежүзілік бірлестігін құрудың жоспары да осы «Әсіре империализм» теориясының басқа бір түрі. «Әсіре империализм» теориясы қазір империалистік интеграциялауды уағыздаумен ұштастырылып отыр. Батыс Еуропа елдерін Америка мен Батыс Германия капиталының туы астында біріктіруді жақтаушылар Еуропа капиталистерінің интернационалдық одағы олардың арасындағы қайшылықтарды жоюға және жалпы бейбітшілікті баянды етуге мүмкіндік береді деген Каутскийдің ескі әуенін жаңғыртады. Капиталистік Батыс Еуропа шеңберіндегі экономикалық одақтар құру щын мәнінде осы елдердің еңбекшілерін қанауды күшейту, Совет Одағы мен басқа да социалистік елдерге қарсы бағытталған соғыс блогын нығайту мақсатын көздейді. Халықаралық монополистік одақтардың барлық іс-әрекеті «Әсіреимпериалистік» теориясының дәрменсіздігін дәлелдеп отыр.

## Дереккөздер


Санат:Капитализм
Санат:Империализм
Санат:Қоғамдық құрылымдар
Түшікқоға

**Түшікқоға** () – астық тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Биіктігі *45-90 см*, аздап шым түзеді. Сабағы тықыр, беті тегіс, масақ салғанда беті бұдырланып түктенеді. Жапырақтары жалпақ не шеті қайырыңқы, ені 3-6 мм, қатты, жүйкелері қалың, жасыл. Масағының ұзындығы *7-12 см*, ені *5-11 мм*, масақшалары екі-екіден, сирегірек, үш-үштен орналасқан, ұзындығы *8-13 мм*, *3-5* гүлді. Маусым және шілдде айларында гүлдейді. Түшікқора Монғолияда, батыс және Шығыс Сібірде, Орта Азияда, Қазақстанның барлық жерінде дерлік сор жіне сортаң шабындықтарында таралған. Тауда, шөл құмдарында кездеспейді. 

## Дереккөздер

Санат:Астық тұқымдасы
Қарсы əрекет етуші маркетинг

Қарсы əрекет етуші маркетинг — бірқатар тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс иррационалды болғанда, тұтынушының немесе қоғамның игілігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылатын маркетинг. 

Сұраныс бүтіндей қоғамның жəне оның мүшелерінің игілігі тұрғысынан қандай да бір тауарды пайдалану кезінде иррационалды деп анықталады (спирттік ішімдіктер, темекі өнімдері, кейбір дəрі-дəрмектер жəне т.б.) Қарсы əрекет етуші маркетинг тауар өндірісін тоқтатумен, оны сауда жүйесінен алып тастаумен жəне осы тауар мен оны тұтынуға қарсы бағытталған қарқынды насихаттық кампанияны жүргізумен байланысты.

Кез келген сатушы өнімді өткізу, яғни оны тұтынушыға дейін жеткізу мəселесімен бетпе-бет келеді. Əрбір дайындаушы-сатушы мен тұтынушының негізгі міндеті қанағаттанарлық коммерциялық нəтижеге қол жеткізу болып табылады. Коммерциялық жетістікті қамтамасыз ету нарықтың түрлерін, үлгілері мен белгілерін терең, əрі жан-жақты зерттеуге байланысты. Нарықты зерттеу екі көзқарас тұрғысынан жүзеге асырылады: оның өзіне тəн ерекшеліктері, сыйымдылығы тұрғысынан қажеттіліктері мен мүмкіндіктері, қамтылу дəрежесі, бəсекелестердің жағдайы, ұқсас тауарлар мен алмастырушы тауарлардың пайда болу ықтималдығы жəне т.б. тұрғысынан. Қайсыбір көзқарасты таңдамайық, ол өнімге бағдарланған маркетингке немесе тұтынушыға бағдарланған маркетингке алып келеді. 
## Дереккөздер

Санат: Экономика
Санат: Қаржы
Франц Иосиф

**Франц Иосиф I** (Franz Ioseph) (18.08.1830 - 21.11.1916) — Австрия императоры және Венгрия королы (2 желтоқсан 1848 - 21 қараша 1916). Габсбургтер әулетінен шыққан. 1849 жылы Ресейдің көмегімен Венгриядағы революцияны басты және елде абсолютизмді қалпына келтірді. 1867 жылы мемлекетті Австро-Венгрия біртұтас монархиясы етіп қайта құрды. 1879 жылы Франц Иосиф І Германиямен одақтастық шарт жасасты. Балқанда шапқыншылық саясат жүргізді, бұл бірінші дүниежүзілік соғыстың (1914-18) шығу себептерінің бірі болды. Ішкі саясатта Франц Иосиф І жұмысшы және ұлт-азаттық қозғалысына қарсы күрес жүргізді.

## Дереккөздер


Санат:1830 жылы туғандар
Санат:1916 жылы қайтыс болғандар
Санат:Аустрия императорлары
Санат:Габсбургтер
Санат:Мажарстан корольдері
Трансакциялық анализ

**Трансакциялық анализ** (транзакциялық анализ, трансакттік анализ, транзакттік анализ; қысқ. ТА) — жеке адамның немесе топ құрамының тәртібінің сипаттауы мен анализі үшін қолданылатын психологиялық модель. Бұл модель адамдарға өзін және қоршаған ортамен өз карым-қатынасын түсініп, анализ жасауға көмектесетін теориялар мен әдістерден, философиялық түсініктерден құралады.
## Дереккөздер
* Эрик Берн — создатель трансакционного анализа 

Санат:Психологиялық терминдер
Эрик Леннард Берн

**Эрик Леннард Берн** − (, нағ. аты: *Леонард Бернстайн*, 10 мамыр 1910, Монреаль, Канада — 15 тамыз 1970) - америкалық психолог және психиатр. Негізінен сценарлық анализ және транакциялық анализ құраушысы ретінде белгілі. Психоанализ, жүйке аурларын және психикалық ауруларды емдеудің жалпы әдістерінің идеясын дамыта отырып, Берн назарын жеке тұлғалар арасындағы қарым-қатынас негізінде жатқан, бір нәрсеге қарай жылжу, ұмтылу дегенді білдіретін "трансакция" сөзіне аударды. Жасырыңқы мақасатқа ие кейбір трансакция түрлерін ол ойындар деп атады. Берн 3 эго-күйді қарастырды: ересек, ата-ана және бала. Берннің ойы бойынша, адам қоршаған ортамен қарым-қатынасқа түскенде, осы күйлердің бірінде болады. 
## Дереккөздер
* Биография Эрика Берна, на сайте www.psychology.ru 

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
I Франциск

**I Франциск** () - 12.09.1494 - 31.03.1547 жылдары өмір сүрді) — Франция королі (1515 жылдан), Валуа әулетінен шыққан. Франциск І-нің саясаты абсолюттік монархия  орнатуға бағытталды. Францияны онан әрі орталықтандыруға және  монархияға айналдыруға бағытталды. 1532 жылы Бретаньды қосты, Корольдық кеңесті басқарудың басты органы етті, провинцияларда бас мирасқорлардың қызметін енгізді. Италия соғыстарында (1494-1559) Мариньяно маныңда жеңіске жетіп (1515), Миланды алды. Оның тұсында Жак Картье Солтүстік Америкаға саяхатын бастады. Франциск І өнерге қамқорлық жасады. Францияға Италиядан архитекторлар мен суретшілерді шақырды.

## Өнерді қаржыландыруы
Франциск 1515 жылы таққа отырған кезде, Ренессанс Францияға келіп жеткен еді, сөйтіп ол өнер сүйер адам ретінде өнерге барынша қолдау көрсетті. 

Франциск өз заманының көптеген суретшілерін қаржыландырды - олардың арасында Леонардо да Винчи мен Андреа дель Сарто бар. Тіпті Леонардо да Винчиды өмірінің соңғы жылдарын Францияда өткізуге көндірген. Да Винчи өзімен бірге Францияға Мона Лизаны алып келген, өзі қайтыс болғанннан кейін де Мона Лиза Францияда қалып кетті (әлі күнге дейін сонда тұр).

## [[Осман империясы|Осман империясымен]] қарым қатынасы
Францисктің қол астында Франция Европадағы Осман Империясымен дипломатиялық қарым- қатынас орнатқан алғашқы мемлекет атанды. 1530 жылы Франция мен Осман империясы одақтық келісімшарт жасады. 

## Дереккөздер

Санат:Франция императорлары
Санат:Валуа
Санат:Франция королдері
Лависc

**Лависc Эрнест** (17. 12. 1842, Нувьон-ан-Тьераш, —18. 8. 1922, Париж) — француздың бурж.-либералдық бағыттағы тарихшысы. 1892 ж. Француз академиясының мүшесі. 1865 ж. Қатардағы жоғары мектепті (ҚЖМ) бітіргеннен кейін Франция лицейлерінде сабақ берді. 1888 жыл-дан Сорбонна профессоры, 1892 ж. ака-демик. 1904—19 ж. ҚЖМ директоры. Л. Германия, Франция тарихын зерт-теді. Ол Франция жоғары мектепте-ріне реформа жасап, Германиядағы білім беру тәжірибесін пайдалануды қолдады.
## Шығармалар
Всеобщая история  IV столетия до нашего времени, т. 1—8, М., 1897— 1903.

## Дереккөздер
Аққұлақ

**Аққұлақ** — Қызылорда облысы Арал ауданы, Аманөткел ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Арал қаласынан оңтүстікке қарай 82 км жерде, Сырдария өзенінің бойында орналасқан.

## Атау мәні
Атаудың бірінші сыңарындағы ақ сын есім топонимдер құрамында келгенде «кең-байтақ, үлкен, зор», «таза», «мөлдір», «тұнық» мағыналарын білдіреді. Ал атаудың екінші сыңарындағы құлақ географиялық  термин әрі жалпы есім (аппелятив) ретінде түркі тілдерінде гидронимдік мәніндегі атаулар құрамында жиі қолданылады. Яғни, құлақ – «арықтағы суды жырып әкететін кішкене тоспа». 
Осы жерде дене тұрқы 13-28 см., құйрығының ұзындығы 150-200 гр. Сусар тұқымдас, көбіне құмдауыт, шөлейт не өзен, көл жағасындағы қамыстар мен жықпыл тастар арасында жүретін кішкентай жыртқыш аң болады екен. Жер аты сол аңның атынан қойылып, кейін сол жерге орналасқан елді мекен атын иеленуі де мүмкін. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 272 адам (144 ер адам және 128 әйел адам) болса, 2009 жылы 290 адамды (146 ер адам және 144 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы елді мекендері
Дамушы маркетинг

Дамушы маркетинг — тауарларға сұраныс қалыптастыру жағдайында, яғни əлеуетті сұранысты нақты ұсынысқа айналдыру үрдісі басты мақсат болып табылатын кезде қолданылатын маркетинг.

Əлеуетті сұраныс туындайтын жағдайлар өте көп кездеседі. Əдетте,ол жеке тұтынушының немесе шаруашылықтың қандай да бір саласының алдына өмір көлденең тартқан мəселелерді (қоршаған ортаны қорғау, энергия сыйымдылығының төмендеуі жəне т.б.) шешу ұмтылысымен байланысты. Əлеуетті сұранысты өзекті сұранысқа айналдыру үшін, бірінші кезекте жаңа сапалық деңгейдегі жаңа тауарларды шығару қажет. 
## Дереккөздер

Санат: Экономика
Вербалсыз коммуникация

**Вербалсыз коммуникация** () − тілсіз, сөз қолданбай әртүрлі форма ақпарат алмасу және қарым-қатынас жасау коммуникациясы. Мимика, ым, ишара, дене қимылы, тб. қарым-қатынас амалдары ақпар ауысу мен байланысу функцияларын орындайды. Ол сондай-ақ тіл қолданып, сөлескен кездегі эмоцияны білдіру амалдары ретінде де вербалды коммуникациямен бірге жүреді.
## Дереккөздер
Семён Алексеевич Лавочкин

**Семён Алексеевич Лавочкин** (29. 8 (11. 9). 1900, Смоленск,—9. 6. 1960, Мәскеу) — кеңес авиаконструкторы, КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі (1958), инж.-тех. қызметтің ген.-майоры (1942), Соц. Еңбек Ері атағын екі рет алған (1943, 1956).

## Өмірбаяны
1927 ж. Москваның (қазір Н. Э. Бауман атынд.) жоғары тех. училищесін бітірді.
1935 жылдан ұшақ жасау саласының бас конструкторы. Оның басшылығымен жасалған «ЛаГГ-3», «Ла-5», «Ла-7» ұшақтары Ұлы Отан соғысы жылдарында өте жоғары бағаланды. Кеңес Одағының Батыры атағын үш рет алған И. Н. Кожедуб Лавочкиннің басшылығымен жасалған ұшақтармен жаудың 62 ұшағын жойды. Лавочкин соғыстан кейінгі жылдары реактивтік авиац. техникасын дамытуға өз үлесін қосты. Ол тұңғыш рет біздің елде дыбыстың таралу жылдамдығынан шапшаң ұшатын ұшақты жасады. 3—5 сайланған КСРО Жоғ. Кеңесінің депутаты. 

## Марапаттары
КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941, 1943, 1946, 1948). 3 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1900 жылы туғандар
Санат:1960 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО ғалымдары
Санат:Генералдар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Комплекстардың үйлестірілу жүйесі

**Бет қозғалыстарының үйлестірілу жүйесі** () — 1978 жылы Пол Экман және Уоллес Фризен ойлап тапқан адам мимикасының, бет қозғалымстарының классификациялық жүйесі.. Бұл әлемдік физикалық ой білдірудің жүйелік классификацияның стандарты, және ол психологтармен аниматорларға орасан зор көмек берді. 
## Дереккөздер
Лавршие

**Лавршие**— раушан-гүлділер тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаш не бұта. Биікт. 5— 20 м, жапырағы сағаңсыз, ұз. 5—20 см, ені 4—6 см, ет-женді, жиегі тегіс, кейде тілімденген. Гүлі ұсақ, ақ, қос жы-нысты. Жемісі шырынды, сүйегі шие сиақты, қатты. Лавршиенің Евразия, Американың ауа райы жылы, қоңыржай апмақтарында таралған 25 түрі бар. Ең бағалысы дәрілік Лавршие — биікт. 6—10 м ағаш. Жемісі үлткен, қара түсті, жеуте жарамды, түқымы улы. Бүл түрі ертеден дүние жүзінде бақта, паркте өсіріледі. Ресейде Лавршиенің жабайы есетін 1 түрі, Кавказда, Закавказьеде, Орт. Азияда, Оңт. Украинада қолдан өсірілетін үш түрі бар. Лавршиенің жемісін жейді, кепті-ріп тамаққа салады. Жас жапырағынан дәрі жасалады. Лавршие түқымы мен жапырағы арқылы көбейеді.

## Дереккөздер
Франтирёр

**Фран-тирёр** ( frans-tireur) — жау әскерлерінің Францияға шапқыншылығына қарсы күреске қатысқан ерікті партизандар. **Франтирёр** термині алғаш рет 1792 жылы прусс интевенттері Францияға басып кіргеннен кейін пайда болды; Вогеза департаментінде Ұлттық жиналыс құрған тұрақты отрядтарының жауынгерлері **Франтирёрлер** деп аталды. Франтирёр француз-прусс соғысында (1870-1871) зор роль атқарды, олар неміс-фашистік басқыншалырына қарсы күресте жүректілік пен табандылық көрсетті. 1940-1944 жылдары Францияны гитлершіл әскерлер оккупациялаған кезеңде Франтирёр әскери ұйымдарға жасырын кіріп, басқыншыларғы қарсы қарулы күрес жүргізді.

## Дереккөздер
Адхарма

**Адхарма**  — "акморальдық" не "шынсыздық" деп аударуға болатын санкриттік термин. Индиялық философиялық ілімде, дхармалық религияда, әсіресе, индуизм мен буддизмде көп қолданылады. Сонымен қатар "дұрыс емес", "кемістік", "қате" және т.б. деп аударылады. Дхарманың антонимі болып табылады. Кришна "Бхагавад-гитеде" дхарма құлап, адхарма жацлаған кезде, әлемді босатып, зұлымдарды жою үшін аватарлар түрінде келетіндігін айтады.
## Дереккөздер
* Бхагавад-гита  в переводе с санскрита и с комментариями Бхактиведанты Свами Прабхупады

Санат:Діни терминдер
Лало Шарль

**Лало Шарль** (24. 2. 1877, Перигё,— 1. 4. 1953, Париж) — француз эстетигі, позитивист-философ. Француз эстетика қоғамының председателі. Лало позитивистік «формальды эстетика» тұрғысынан эстетикадағы иррационалистік және субъективтік багыттарға карсы шықты. Өзінің алғашқы еңбектерінде Лало Гельмголцтың ықпалымен эксперименталды негізде муз. эстетикалы жасауға тырысты. Кейінгі кездө көрермендердің қоғаммен бйланысы сияқты эстетиканың жалпы мәселелерімен шұғылданды. Лалоның пікірі бойынша көркем өнер өмірді бейнелемейді, ол өмір құбылыстарына бағытталған эстетикалық реакция ғана. 30 жылдарда Лало музыка теориясы мен көркем туындының құрылысы жайындағы мәселелерге қайта оралды.

## Дереккөздер
Фототипия

нобай|Франкфурт

**Фототипия** (фото... және грекше.typos – үлгі, із, форма) — растры болмайтын жайпақ баспа тәсілі. Фототипияның баспа формасы бетіне жарық сезгіш желатин жағылған шыны не металл пластинка (оған негативтен кескін көшіріледі) түрінде болады. Фототипия арқылы бір не көп түсті (*жартылай реңді*) түп нұсқа суреттердің, сондай-ақ әр түрлі документтердің дәл көшірмесі алынады. Фототипияны пайдаланатын баспа машиналарының жұмыс өнімділігі аз болатындығынан жіне олардың көмегімен әр түрлі басылымдардың таралымын көп етіп басып шығаруға болмайтындығынан Фитотипия тәсілі баспа ісінде кеңінен қолданылмайды. Қазіргі кезде офсетті Фoтотипия тәсілі жасалды. 
нобай|Үлкейтілген фрагмент

## Дереккөздер
Ламинария тұқымдасы

**Ламинария тұқымдасы** — қоңыр балдырлар қатарына жататын теңіз өсімдіктері. Құрамында қоректік зат полисахарид — лампнарни болғандықтан, ол қоныр түсті болады. Талломдарының ұз. 10— 50 м, кейде 100 м-ге жететіндері де болады. Бұтақты өсімдіктерге ұқсас, өзегі флоэма клеткалары тәрізді фото-синтез қызметін атқарады. Ламинария тұқымдасының су тұбіне бекінген бөлігі мен діңі көп жылдық, ал «жапырақ» пішінді пластинкасы жыл сайын түседі. Ламинария тұқымдасы жы-нысты (оогамия) және жыныссыз (зооспоралары арқылы) жолмен кө-бейеді. Ламинария тұқымдасының 30 тутлсы (100 турі), оның ішінде Ресейде Солг. және Қиыр Шығыс теңіздерінде екі түрі кездеседі. Ламинария тұқымдасы медицинада (йод), тамақ өнеркнсібінде (геңіз капустасы), а. ш-нда (мал азыгы және тыңайтқыш),калий тұзін алу үшін қолданылады.

## Дереккөздер
Ланьчжоу

**Ланьчжоу**, Гаолань — Қытайдағы қала, Ганьсу провинциясының экімш. орталығы, маңызды жол тора-бы. Хуанхэ ө. бойыпда. Халқы 1,5 млн. (1970). Ірі мұнай айыру з-ды, машина жасау, химия, цемент, шыны өнеркәсіп орындары және жеңіл, тамақ кә-сіпорындары жұмыс істейді. Университет, пед., мал дәрігерлік, мұнай, т. ж. транспорты ин-ттары, Қытай ғылым академиясының Солт.-Бат. филиалы бар. Ланьчжоуда археол. қазба жұмысы жүргізілді. Соның нәтижесінде неолит және қола дәуіріне жататын көптеген қоныстардың орны мен обалар табылды. Археол. зерттеулер Солт. Қытайда неолит заманында бір-бірінен біраз апырмашылығы бар 2 негізгі аймақ ; негізінен Хуанхэ алабын қамтитын Хэнань және Хуанхэ ө-дерінің жоғ. ағысы алабын қамтитын Гань-суй) болганын дәлелдеуге мүмкіндік берді.

## Әдебиет
Васильев Л. С., 0 роли внешних влияннй в возникновении китайской цивилизации, «Народы Азии и Африки», 5364, № 2; Крюков М. В., У истоков древних культур Вотсточной Азии, там же, 1364. № 6.

## Дереккөздер
Лаңса

**Лаңса**— итсигек тұкымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Биікт. 40— 91 :.г. Жапырағы қандауыр пішінді, V.: 20—30 см, кезекті орналасқан. Гүлі ақ, көкшіл, сабағының ұшына жеке-жеке орналасқан. Қос жынысты, аталығы 5, маусым — июльде гүлдейді. Лаңса шөл, шөлейт, құмды жерлерде өседі. Қазақстанда Торғай, Қызылорда, Мойынқұм, Қызылқұм, Балқаш-Алакөл алқабында таралган. Лаңса— улы өсімдік, мал жемейді. Тұқьімында 28% тез кебетін май болады, ол техникада қолданылады. Гүлінен ара бал жинайды.

## Дереккөздер


Санат:Күрделігүлділер
Санат:Улы өсімдіктер
Лай тасқыны

**Лай тасқыны**— тау өзендерінің ірілі-уақты кесек жыныстар, минерал түйіршіктер араласқан күшті тасқыны. Негізінен жылы таулы ай-мақтарда, нөсерлі, ұзақ жаңбырдан нөмесе беткейлердегі қар мен мұз жа-мылгыларының тез, қарқынды еруі-нен кейін байқалады. Кейбір Лай тасқынының алғашқы бастамасы таудағы қар және мұз көшкіні болып табылады. Орташа жылдамдығы көбіне 10— 15 км/сағ болады. Өте кұшті, жопқын тасқын массасының 50—75%-і тұйір тау жыныстарьшан құралады. Қазақстандагы Лай тасқынының үлкен қауіп туғызатын аймағына — Есік, Талғар, Кіші және Үлкен Алматы, Ақсай, Қаскелең өндерінің алаптары жатады.

## Дереккөздер
Георгий Павлович Францов

нобай|Францев Георгий Павлович
Францов Георгий(Юрий) Павлович - совет философы, тарихшы, социолог, қоғам қайраткері. КСРО ғылым академиясының академигі, тарих ғылымының докторы(1942). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Ленинград университетін бітірді (1924). 1931 жылдан Ленинградтың жоғары оқу орындарында сабақ берді. 1945-1949 жж. КСРО Сыртқы істер министрлігінде және партиялық баспасөзде басшы қызметтерде, «Правда» газетінде Бас редактордың орынбасары болды. 1968 жылы КОКП-тың жанындағы Марксизм-ленинизм институтының директорының орынбасары. КОКП-тың 22-23 съезінде КОКП ОК мүшелігіне кандидат болып сайланды. Воровский атындағы сыйлықтың лауреаты. 300 баспа табаққа жуық еңбектің авторы.

## Орыс тіліндегі шығармалары:
*Фетишизм и проблема происхождения религий, [М.], 1940;
*Коммунизм и свобода личности, М., 1963;
*Международное значение Великой Октябрьской соцалистической революции, М., 1967.
## Дереккөздер
Ұлыбритания қалалары

Ұлыбританияда 69 қала (сити) бар. Соның ішінде Англияда-51, Уэльсте-6, Шотландияда-7, және Солтүстік Ирландияда-5 
қала шоғырланған.

## Англия

## Северная Ирландия

## Шотландия

## Уэльс

## Дереккөздер


Санат:Ұлыбритания қалалары
Лапас

**Лапас**, лашық, далда, үйшік, пана—ат, сайман тұратын жан-жағы ашық қора, уаңытша жасалған баспана. Л. көбінесе күннің көзі мен жаңбырдан паналау үшін төрт қабырғасы жоқ өре тәрізді етіп жасалады. 4 діңгектің үстіне арқалық салып, төбесін қамыспен, шөппен жабады. Көшпелі қазақ ауылында мұндай көлеңкелі далданың астына бәйгеге жаратқан атты ұстаған; арба, қамыт-саймандарды қоятын, тұздалған етті жайып кептіретін болған.
## Дереккөздер
Вирама

**Вирама** — (, , «тоқтау»  ram, «тоқтату», хинди हलन्त — халант) — индия грамматикасында қатар астылық диакритикалық белгі болып табылады, графикалық түрде арабтың кяср белгісінің омоглифі болып табылады. Вираммен белгіленген дауыссыз әріпте дауысты дыбыстың жоқ болуын білдіреді.
нобай|оңға|халант
Мысалға: **म** (ма) : **म्** (м).

Белгілер кесесіндегі Юникоды — 094D.
## Қосымша
Диакритикалық белгі
Ледерберг

**Ледерберг Джошуа** (23. 5. 1925 ж. т., АҚШ, Нью-Джерси штаты, Монтклэр) — американ генетигі орі бнохимигі. Колумбия унтін (1944 ж.) бітіргеннен кейін, Йельск ун-тінде филос. докторы дәрежосін алды (1947). 1947—58 ж. Висконсин унтін-де, 1959 ж. Мед. мектебінде Станфорд унтінің Молек. мед. лабораториясы-ның жетекшісі, Берклидегі Калифор-ния ун-тінің профессоры (1962 жыл-дан). Бактериялардағы генетикалық рекомбинацияның механизмін ашқан (1947). Микроорганизмдер генетикасы бойынша Бидл Дж. және Э. Тейтем-мен бірлесе жүргізген зергтеулері үшін Нобель сыйлығын алды (1958).

## Дереккөздер
Фотолаборатория

Фотолаборатория - жарық сезгіш фотография материатдарымен жұмыс істеуге арналған (сыртқы жарық көзінен қорғалған) үй (бөлме).
## Стационар Фотолаборатория
**Стационар Фотолаборатория** — электр энергиясымен, сумен қамтамасыз етіліп, желдеткішпен жабдықталады. Мұндай фотолабораторияның әшіне фотографиялық кассеталар мен аппараттарды зарядтауға, фотоматериалдарды айқындауға, бекітуге, күшейтуге, әлсіретіге және жууға арналған столдар, сондай-ақ қажетті химиялық заттарды, ерітінділерді, фотоматериалдар мен химиялық ыдыстарды сақтау үшін шкафтар қойылады. Фотолабораторияда кескіндерді шығаруға арналған *қондырғылар, кептіргіш құрылғылар, лабораториялық шамдар, термометр, таразы* т.б. болады. Әдетте фотолабораторияның төбесі мен қабырғасы ақ не ақсары түспен боялады. Ірі Фотолаборатояларда айқындауыш машиналар, репродукциялық қондырғылар т.б. болады. 

## Жылжымалы фотолаборатория
**Жылжымалы фотолаборатория**— автомобольге, самолетке, космостық ұшу аппараттарына т.б. орнатылады. Көп жағдайда мұндай фотолаборатоияларда фотоматериалдарды өңдеу процесін автоматты түрде әрі тез жүргізуге арналған құрылғылар болады. 

## Дереккөздер
Лезгин тілі

**Лезгин тілі** — лезгиндердің тілі, дағыстан тілдерінің иберий-кавказ тобына жатады. 

Лезгин тілінде 311 мың адам сойлейді (1970). Олар Дағыстан Республикасының оңтүстік-батыс жағы мен Әзербайжанда, Ресейдің солтүстігіндегі біраз жерлерді мекен етеді. Лезгин тілінде кюра, самур, куба деп аталатын үш түрлі диалект бар. Лезгин әдеби тілі кюра диалектісінің (соның ішінде гюкей диалектісі) негізінде қалыптасқан. Л. т. дауыссыз дыбыстарга бай (41). Қос түбірлі септік-тің принципіне негізделген септеу жүйесі өте күрделі. Л. т-нің жазуы Октябрь революциясынан кейін пайда болды. 1928 ж. латын алфавиті қабылданып, 1938 жылдан бастап орыс графикасына көшті.
## Дереккөздер


Санат:Дағыстан тілдері
Ленау

**Ленау Николаус** (шын аты және фам. — Франц Нимбш Эд-лер фон Штреленау) (13. _8. 1802, Чатад, Венгрия,—22. 8.	1850,Обердеблинг, Вена маңы) — австрия ақыны. Дэулеті қайтқан дворян семьясында туған. «Өлеңдер» (1932), «Жаңа өлеңдер» (1838), «Өлеңдер» (1844) атты жинақтарына енген лирикалары езіндік филос. түйіндерге құрылған. Ленаудың ноәзпясы әлеуметтік-филос. бағьггы жағынан Дж. Г. Бапрон, Г. Гейненің романтпзміне жақындайды. Оның «Фауст» (1836), «Савонарола» (1837), «Ян Жижка» (1837—42), «Альоигойлықтар» (1842) т. б. поэмалары бар.

## Дереккөздер
Анри Луи Ле Шателье

**Ле Шателье Анри Луи** (8. 10. 1850, Париж,—17. 9. 1936, Мирибель-лез-Эшель) — француз физик-химигі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1907), КСРО ғылым академиясының ңұрметті мүше-сі. Париж унтінің профессоры (1907— 25). 1881—82 ж. француз химигі Ф. Маллармен бірге газ қоспаларының жану процесін зерттед, жоғары температурасы газдардың жыяу сыйымдылығын анықтайтын әдісті үсынды. 1884 ж. жылжымалы тепетеңдік жағдайдағы жүйенің жалпы заңын ашты (қ. Ле Шателье-Браун принципі). Термоэлектрлік әдіске сүйеніп, 1886—89 ж. жоғары температурада өте долдікпен өлшейтін аспап жасаған. Ле Ш. 1886 ж. орыс ғалымы Д. К. Чернов түсіндіргендей ерітінділер мен қорытпалардың бір-бірімен ұқсастығын дәлелдей түсті. 1897 ж. металлографиялық микроскоп жасады.

## Әдебиет
Байкоа А. А., Ле Шателье, в его кн.: Собр. трудов, т. 1, М., 1952, с. 227—33.

## Дереккөздер


Санат:8 қазанда туғандар
Халықаралық астрономия жылы

**Халықаралық астрономия жылы**(ХФЖ-2009)  — Біріккен Ұлттар Ұйымының 62-ші сессиясында белгіленген БҰҰ халықралық жылы. Жыл Инициаторлары — Халықаралық астрономиялық одақ және ЮНЕСКО.
Бұл жыл 400-жылдық мерейтойға арналған; 1609 жылы Галилео Галилей бірінші болып бақылауларында телескоп қоданды.
### Ресми сайттар
* Официальный сайт 
* Официальный сайт
Әуесқойлар астрономиясы

thumb|right|200px|
**Әуесқойлар астрономиясы** — астрономиялық объекттерді (аспан денелері) бақылау, сүретін жасау не зерттеуге негізделген хобби түрлерінің бірі. Әуесқой астрономдар әлемді зерттеуде белгілі орын алады. Бұның ең маңыздысы - жеке тәжірибе, көрініс пен білім алу. Екіншіден - білім мен сезімдерінің басқа ұнатушылармен ауысуы, топтық бақылау организацияларының құрылуы, құралдар жасалуы мен модернизациясы.

## Дереккөздер

Санат:Хобби
Санат:Астрономия
Астрометрия

**Астрометрия**( — «жұлдыз» жіне   — «өлшеймін» сөздерінен шыққан) - басты мақсаты аспан денелерінің геометриялық, кинематикалық және динамикалық қасиеттерін зерттеу болып табылатын астрономия бөлімі. 

Астрометрияның негізгі міндеті нақтырақ аспан денелерінің орындарының және қозғалыс жылдамдықтарының шамаларын үлкен дәлдікпен табу деп анықталады. 
Астрометрияның өзі үшке бөлінеді:
1. Алуан түрлі координат жүйелерін пайдаланып, аспан денелерінің көрінерлік орындары мен қозғалыстарын анықтаудың математикалық әдістерін қорытатын сфералық астрономия.
2. Бақылаулардан аспан шырақтарының координаттарын анықтап, жұлдыз орындарының каталогтарын құратын және астрономиялық тұрақтылардың сан мәндерін анықтайтын бөлімі: фундаменталдық астрометрия.
3. Бақылау орнының географиялық координаттарын, бағыттар азимуттарын, дәл уақытты анықтау әдістерін қорытатын және бұл мақсатта қолданылатын құрал-жабдықтар ұсынатын бөлімі: практикалық астрономия.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Годичный параллакс и расстояния до звезд

Санат:Астрометрия
Орбита элементтері

нобай|360px|
Аспан механикасының міндеттерінің бірі аспан денелерінің орбитасын табу болып табылады. Оны шешу үшін планетаның, астероидтың не Жердің спутниктері орбиталық элементтерді қолданады. Олар базалық координаталар жүйесін, орбита формасы мен өлшемін, оның кеңістіктегі және аспан денесі орбитаның белгілі бір нүктесінде тұрған кездің уақыт моментіндегі ориентациясын жасауға көмектеседі.

## Орбитаның кеплерлік элементтері
нобай|солға|170px|a — үлкен жарты ось
* Үлкен жарты ось — Semimajor axis ()
* Эксцентриситет — Eccentricity ()
* Орбитаның қиғаштығы — Inclination ()
* Үдемелі түйін бойлығы — Longitude of the ascending node ()
* Мағыналы ауытқысы — Mean anomaly ()
* Перигелий аргументі — Argument of perihelion ()

## Басқа да элементтер
* Шынайы аномалия 
* Эксцентрикалық аномалия
* Ендік аргументі
## Дереккөздер

Санат:Аспан механикасы
Хемилюминесценция

**Хемилюминесценция** — химиялық әсер ету нәтижесінде (мысалға, баяу тотығу кезіндегі фосфордың жарқырауы), не химиялық реакция жүрген кезде (мысалға, люминофор болуынан кейбір сутектің асқын тотығы бар щавелевтік қышқыл эфирлерінің катализаторлық реакциялары) пайда болатын дененің люминесценциясы (жарқырауы). Хемилюминесценция экзотермалық химиялық процесстермен байланысты. Тірі ағзаларда жүретін хемилюминесценция (жәндіктер, балықтардың жарқырауы) биолюминесценция деп аталады және тотығу процесстерімен байланысты.
## Дереккөздер
* Хемилюминесценция, видео
Қалытқылар туысы

нобай|Phalaropus
Қалытқылар туысы(Phalaropus) - шағын денелі құстарды(100 г шамасында) біріктіретін балшықшылардың бір туысы. Аталығы аналығынан ашық реңді және үлкендеу. Тұмсығы жіңішке және басынан біраз ұзынырақ. Аяғы - қысқа, саусақтары терілі әдіппен көмкеріліп, саусақтардың түбінде қиысып біткен. Жабын қауырсындары денеге тығыз жабысады; қанаты жіңішке және ұзын. Суда жүзіп жүріп, көбінесе бір жерде айналып, су бетінен қорегін жинақтап немесе алдыңғы дене бөлігін суға батырып, планктондық ағзалармен қоректенеді.
Кейбір көзқарастарға байланысты кейде қалытқыларды жеке тұқымдасқа шығарады. Қалытқылар туысында 3 түр бар, солардың екеуі Қазақстанда кездеседі.
=Дереккөздер=
Құстар. А.Ф.Ковшарь, В.А. Ковшарь
Ақжағал қалытқы

нобай|Phalaropus fulicarius
**Ақжағал қалытқы**(лат. Phalaropus fulicarius) - жалпақ және ендірек тұмсықты, ақтамақ қалытқыдан гөрі ірілеу денелі (60 г шамасында) құс. Ашық реңді. Аналығының бүкіл бауыры - қызылсары, төбесі - қара, жоны - қызғылтсары теңбілді қошқыл. Аталығы аналығына қарағанда күңгірт реңді болып келеді. Ақтамақ қалытқы тәрізді сол зонаға қоныстанады, алайда кездейсоқ таралады. Қазақстанда өте сирек кездеседі, көбінесе актамақ қалытқылар тобында жалғыз-жарым ұшырасады.

## Дереккөздер
Құстар. А.Ф.Ковшарь, В.А. Ковшарь

Санат:Еуразия құстары
Қарақастар туысы

нобай|Қарастар туысының өкілі
**Қарақастар туысы** (Glareola) - әр түрлі белгілері бойынша қырқылдақ шағалаға жақын 7 түрі бар татреңтәрізділер отрядына жататын қарақас тұқымдастардың бір туысы. 

Бұлар - ұзын айыр құйрықты, ұзын үшкір қанат және келте тұмсықты, қысқа аяқты, шағын денелі(дене мөлшері кіші түркептердей) құстар. Жабын қауырсыны шұбарланбаған, барлығында едәуір ақшыл тамағын шектеп тұратын қошқыл кішкене алқасы болады. Бұл құстар көп ұшады және тек қана сыртқы көрінісі емес, қылығы да, кейде ұшып жүріп бунақдене аулайтын қарлығашқа ұқсайды. Жыныстық диформизмі жоқ. Шоғыр түзетін құстар, жерге ұялайды.

## Дереккөздер

Санат:Шағалалар
Санат:Татреңтәрізділер
Бем қызғалдағы

Биіктігі 15 - 40 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 2 - 3 см, көн тәрізді, қара қоңыр, қатты ұзарған (жер бетіне дейін), ішкі жағы қалың түкті қабықты.

Сабағының жер беті бөлігі жерасты бөлігінен шамалы қысқа, гүл сидамымен жалаңаш, жапырақ саны төртеу, қайырылған, алшақ орналасқан, көкшіл, қатты бұйра, жалаңаш, жиегі тегіс, гүлден қысқа, төменгі таспа тәрізді, ені 2 - 3 см.

Гүлі біреу, гүл шанағында бүгілген; гүл серігінің басым бөлігі сары немесе қызыл, түбінде дағы жоқ, ұзындығы 2 - 4 см, әдетте түкті, ұшы сүйір, сыртқылары кері сопақшалы, ішкілері шамалы жіңішке; аталықтары гүл серігінен 2,5- 3 есе қысқа, олардың жіптері жалаңаш, тозаңдықтары сары, сирек күлгін, жіптерінен сәл ғана ұзын, қорапшаның жуандығы 2 см, ұзындығы 3 - 5 см.

## Дереккөздер
"Қазақстан қызғалдақтары" Алматы баспасы, Л.И.Вальдшмит
Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Basic Books

**Basic Books** — 1952 жылы Нью-Йоркта құрылған баспахана. Психология, философия, экономика, ғылым, саясат, социология, күнделікі оқиғалар және тарих салалапында кітаптар шығарады. 

## Тарихы
* 1952 жылы Нью-Йоркта ашылды 
* Біраз уақыттан кейін HarperCollins ұйымына мүше болады 
* 1997 жылы Perseus Books Group баспаны сатып алғаннан кейін, оның импринті болып табылады 

## Негізгі авторлары
* Ирвинг Кристол
* Роберт Нозик
* Сеймур Паперт
* Говард Гарднер
* Ирвин Ялом
* Лестер Туроу
* Дуглас Хофштадтер
* Айрис Чан
* Эрнст Майр
* Саманта Пауэр
* Ричард Фейнман
* Фрэнк Вильчек

## Дереккөздер

 
## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:АҚШ баспаханалары
Серік (ғарыш)

нобай|300px|Жер мен Ай
**Серік** — гравитация әсерінен белгілі бір траектория (орбита) бойынша басқа аспан объектін (мысалға, планетаны) айнала қозғалатын аспан денесі. Астрономдардың арасында орталық денені (ғаламшар, ергежейлі ғаламшар не астероид) айнала қозғалатын серіктерге объект орналасқан барицентр орталық дененің ішінде қалатындай, объектті есептеу қажет деген ой бар. Егер барицентр орталық дененің ішінде болмаса объект спутник ретінде саналмайды, екі не одан да көп планеталардан құралған жүйе компоненті ретінде қарастырылады. Алайда, Халықаралық Астрономиялық одақ серіктер туралы нақты анықтаманы әлі берген жоқ.
## Дереккөздер

## Тағы қараӊыз
* Жасандысерік
Санат:Астрономиялық нысандар
Aixtron

**AIXTRON AG** 1983 жылы ашылған. Штаб-пәтері Ахенде орналасқан, Германия. Жартылайөткізгіштер шығарады. Компания акциялары Франкфурт биржасында сатылады.

## Дереккөдер
Шәкен Күмісбаев

**Күмісбаев Шәкен** (17.10.1942жылы Ақсу ауданы, Қаракөз ауылында туған жазушы,  Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.1883-1961 Алматы Шет тілдер институтын бітірген соң орта мектеп мұғалімі болды. 1965-70ж."Мәдениет және тұрмыс",("Парасат") журналында тілші, 1970-96 ж. орта мектеп мұғалімі. 1996-2001ж."Қазақ елі","Ана тілі" газеттерінде "Бала би" журналында қызмет істеді. "Жігіт те жылай ма екен?","Соқ барабан"  кітаптары үшін "Жалын" баспасының аранайы сыйлығын алған. "Ақсақ шал" (1972), "Таудағы жазулар" (1976) "Соқ барабан"(1979) "Тау жолдары"(1983) "Кішкентай шал"(1986)"Қаладағы келін" (1989) Қарақуыстың желі(1991)т.б кітаптары жарық көрді.

## Сілтемелер
* Жетісу энциклопедия.  Арыс баспасы Алматы 2004
* Балалар әдебиетінің келешегі жоқ па?    
* Қарақуыстың желі [Мәтін] : повестер мен әңгімелер / Ш. Күмісбаев. - Алматы : Жалын, 1991. - 256 б. - ISBN 5-610-00837-9

Санат:Қазақстан жазушылары
Murdered: Soul Suspect

**Murdered: Soul Suspect** — Action-adventure жанрындағы компьютерлік ойын. ДБ, PlayStation 3,PlayStation 4,Xbox 360 және Xbox One платформаларына шыққан.

## Сюжет
Ойынның оқиғасы Массачусетс штаты,Салем қаласы бекиді және бас детективті Ронан О′Коннордың кім өлтіргені жинақталады.Өлгеннен кейін ол елес сияқты қайтады,өлтірушіге кек алу үшін. 

## Кейіпкерлер
*Ронан О′Коннор — ойынның басты қаһарманы.
*Джой Фостер — медиум,елестерді көретің адам.
*Абигэйл Уильямс — пуритан кездегі қыз.

## Сыртқы сілтемелер
*Ойынның ресми сайты 

Санат:Windows-ке арналған ойындар
Санат:Steam-ойындар
Санат:PlayStation 3-ке арналған ойындар
Санат:Xbox 360-қа арналған ойындар
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2014

**Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2014** Беларусияның Минск қаласында өтетін 78-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. 2014 жылғы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты Беларусте өтетіні 2009 жылдың 8 мамырында Бернде өткен Халықаралық шайбалы хоккей федерациясының конгрессі кезінде белгілі болды.

## Ареналар
* Минск қаласындағы Минск-Арена 15 000 көрерменді сыйғыза алатын Еуропадағы ең ірі көпфункционалды ареналардың бірі болып табылады. Арена 2010 жылы, қаңтар айында ашылған. Минск-Аренада концерттер мен халықаралық спорт шаралары және және *[[Динамо-Минск]]* хоккей клубының үй матчтарын өткізіледі. Чемпионат кезінде аренада В тобының матчтары, ширек финалының екі ойыны, жартылай финал, 3-ші және 4-ші орын үшін матчтар және финал өткізіледі.
* 9600 көрерменге арналған көп мақсатты Чижовка-Арена 2013 жылдың 25 желтоқсанында ашылған. Аренада минскілік *[[Юность-Минск]]* хоккей клубының үй матчтары өткізіледі. Жарыс кезінде Чижовка-Аренада А тобының матчтары және ширек финалының екі ойыны өтеді.




## Қатысушы құрамалар
Чемпионатқа 16 ұлттық құрама-команда қатысады. Он үші Еуропадан, екеуі Солтүстік Америкадан және біреуі Азиядан. Италия және Қазақстан құрамалары чемпионатқа бірінші девизионнан өтті, қалғандары жоғарғы дивизионындағы алғашқы он төрт орнына ие болған құрамалар. Беларусь құрамасы турнирге ұйымдастырушы ретінде қатысады.
thumb|780px|center|2014 жылдың шайбалы хоккейден әлем чемпионатына қатысатын елдер

## Топтар
ӘЧ-2014 алдын-ала кезеңінің топтар құрамы:

* Жақшада ИИХФ рейтингіндегі елдің орны көрсетілген.

## Плей-офф

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
* Чемпионаттың ресми сайты  

## Дереккөздер


Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Санат:Беларусьтегі шайбалы хоккей
Санат:2014 жылғы шайбалы хоккей
Баға алшақтығы

### Негізгі бағыты
«Баға алшақтығы» - ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасы төмендеген кезде өнеркәсіптердің  өнімдері бағасының күрт жоғары көтерілуі. Капиталистік дамудың алғашқы дәуірінде өнеркәсіп, сауда және банк капиталы «Баға алшақтығын» пайдаланып, фермерлер есебінен байыды. «Баға алшақтығы» империализм жағдайында ауыл шаруашылық өндірушілерін монополиялық тонаудың бір тәсіліне айналып отыр.
Өндіріс жағдайы мен өнімдерді өткізуде болған өзгерістер біздің елде 1922 жылы «Баға алшақтығын» тудырды. Жабдықтардың ескіруінен және кәсіпорындардың толық қуатымен жұмыс істемеуінен еңбек өнімділігі құлдырап, өнеркәсіп өнісмдерін өндіруге жұмсалатын шығындар көбейді. Ауыл шаруашылығында жерге жеке меншіктің жойылуы нәтижесінде абсолюттік рента құрып, бұрын ірі жер иеленушілердің меншігі болып келген жерлер, малдар, ауыл шаруашылығы құрал-саймандары шаруаларға бөлініп берілді. Сонымен бірге олар аренда ақысын төлеуден босатылып, жер сатып алуға байланысты шығындардан және банкілерге берешек қарыздарынан құтылды. Осы факторларауыл шаруашылығы өнімдерінің құнын едәуір арзандатты. «Баға алшақтығы» 1926 жылы ең шарықтау шегіне жетті. Коммунистік партияның ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп өнімдеріне баға қоюдағы саясаты бағалар арасындағы алшақтықты бірте-бірте жоюға, жұмысшы табы мен шаруалардың одағын нығайтуға, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз етуге бағытталды.

## Дереккөздер
Әуеде жанармай құю

thumb|right|200px|
**Әуеде жанармай құю** () — ұшу аппатараттарды жанар маймен ұшып бара жатқан кезде қамтамасыз ету. Бұл арқылы шу аппатараттардың қонбай ұшу қашықтығын көбейтуге, ұшып-қонуына байланысты жанармай шығынын азайтуға, пайдалы жүк салмағын арттыруға болады. 

Оның конустық және телескоптық екі жүйесі бар. Конустық жүйеде май құйатын самолеттен арнаулы қондырғы арқылы ұшына конусты датчик орнатылған шланг лақтырады. Конустың ұшына автоматты түрде ашылатын клапан орнатылған. Ал май құйылатын самолеттің қанатында немесе тұмсығында қабылдағыш штанг болады. Лақтырылған шланг пен штанг түйісіп тұйықталады да, конус пен штанг автоматты түрде бірігеді. Клапан ашылған кезде май қабылдайтынсамолетке сигнал беріледі. Экипаж жанар май насосын іске қосады. Бак толғанда клапан жабылады да, жылдамдықты бәсеңдету арқылы ұшқыш өз самолетін бөліп алады. Конустық жүйемен бір мезгілде бірнеше самолетке жанар май құюға болады. Телескоптық жүйеде жанар май шланг арқылы емес, самолеттің артқы бөлігіне орнатылған телескоптық түтік арқылы беріледі. Түтік ұшында аэродинамикалық руль мен жанар май клапаны орналасқан. Аэродинамикалық руль көмегімен оператор май қабылдайтын самолетке түтікті түйістіріп біріктіреді. Түтік ұшындағы клапан ашылғанда, сигнал шамы да, май жүретін насос іске қосылады. Конустық жүйеге қарағанда жанар май құю процесі телескоптық жүйеде 2 есе тез болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери авиация
Әулиеата партия ұйымы

**Әулиеата партия ұйымы** – 1917 жылы желтоқсанның аяқ кезінде құрылған большевиктік ұйым. 1919 жылдың 9 сәуіріне дейін «Большевик-коммунистердің фракциясы» деп аталды. Ұйым басшылары С.Хмелевский, Н.Чернышев, Ф.Федоров-Завадский, С.Карев, Д.Цыганковтар меньшевиктер мен эсерлерге қарсы үзілді-кесілді күрес жүргізді, қалада және уезде Кеңес өкіметін орнату және нығайту жұмыстарымен шұғылданды, ірі капиталистік элементтердің жерін, мал-мүліктерін еріксіз алып, оларды кедей еңбекшілерге бөліп берді, алғашқы советтік шаруашылық – совхоз, коммуналар ұйымдастырды. Байлар мен кулактардың контрреволюциялық бүліктерін басу ісіне басшылық етті. Ұйымның белсенді мүшесі С.Карев эсерлер ұйымдастырған Беловодск контрреволюциялық бүлігіне қарсы қарулы күресте ерлікпен қаза тапты. 1919 жылы қазанда РК(б)П Әулиеата уездік ұйымы болып қайта құрылды. 

## Дереккөздер


Санат:Жамбыл облысы тарихы