Жеткізілім тізбегін басқару

**Жеткізілім тізбегін басқару** (*ағыл.* ***Supply chain management*** немесе ***SCM***) — клиент немесе тапсырыс беруші тарапынан талап етілетін өнімдер мен қызмет түрлерін қамтамасыз етудегі өзара байланысқан бизнес тармақтарын басқаруды білдіреді. Жеткізілім тізбегін басқару шикізат, өндіріс процесіндегі өнім(work-in-process), әрі дайын өнімнің алғашқы нүктесінен тұтыну нүктесіне дейінгі қозғалысы мен қоймалануын қамтиды.

Жеткізілім тізбегін басқару «таза құндылықты құру, бәсекеге қабілетті инфрақұрылым құру, дүниежүзілік логистиканы пайдалану, ұсынысты сұраныспен ғаламдық деңгейде үндестіру мақсатымен жабдықтау тізбегі қызметін жобалау, жоспарлау, орындау және бақылау» ретінде анықталды . SCM практикасы өнеркәсіптік инженерия, жүйелік инженерия, операцияларды басқару, логистика, сатып алу, ақпараттық технологиялар және маркетинг салаларымен тығыз байланысты және интеграциялауға ұмтылады . Жеткізілім тізбегін басқарудағы қазіргі зерттеулер тұрақтылық пен тәуекелдерді басқарумен байланысты тақырыптарға қатысты . Кейбіреулер SCM-нің «адамдық өлшемі», этикалық мәселелер, ішкі интеграция, ашықтық және адами капиталды / таланттарды басқару осы уақытқа дейін зерттеулердің күн тәртібінде аз көрсетілген тақырыптар деп сенеді . Жеткізілім тізбегін басқару (SCM) - бұл өнімнің материалдардан өндіріске таралуына дейін барынша үнемді түрде жоспарлануы, бақылауы және орындалуы үшін қажетті іс-шаралардың жиынтығы. SCM құрамында сұранысты жоспарлау, сатып алу, өндіріс, тауарлы-материалдық құндылықтарды басқару және логистика, сақтау мен тасымалдауды қамтитын функциялардағы материалдар, ақпарат және капитал ағынын оңтайландыру үшін қажетті кешенді жоспарлау мен процестерді қамтиды .

## Миссиясы
Жеткізілім тізбегін басқару, шикізатты жеткізуден бастап өнімді жеткізуге және / немесе қалпына келтіруге дейінгі жеткізілім тізбегенінің барлық бөлімдерін үйлестіруді мақсат ететін әдістер, тізбектес серіктестер арасындағы шиеленістерге қатысты жалпы шығындарды барынша азайтуға тырысады. Осы қақтығыстардың мысалы ретінде сату бөлімі сұранысты қанағаттандыру үшін тауарлық-материалдық құндылықтардың жоғары деңгейде болуын қалауын, ал қойма қорлар ұстау шығындарын азайту үшін  тауарлық-материалдық құндылықтарды төменгі деңгейде сақтауды қалайтыные келтіруге болады . 

## Терминнің пайда болуы және анықтамалар
1982 жылы Booz Allen Hamilton кеңесшісі Кит Оливер Financial Times басылымына берген сұхбатында «жеткізілім тізбегін басқару» терминін көпшілікке ұсынды .  1983 жылы Германияда WirtschaftsWoche алғаш рет Вольфганг Партш бастаған «Жабдықтау тізбегін басқару» жобасының нәтижелерін жариялады . 

90-шы жылдардың ортасында, он жылдан астам уақыттан кейін, «жабдықтау тізбегін басқару» термині осы тақырыпта көптеген мақалалар мен кітаптар шыққан кезде валютаға ие болды. Жабдықтау тізбектері бастапқыда шикізаттан соңғы пайдаланушыға дейін тауарлардың ағымы мен трансформациясымен байланысты барлық әрекеттерді, сондай-ақ онымен байланысты ақпараттық ағындарды қамтиды. Жабдықтар тізбегін басқару одан әрі бәсекелестік артықшылыққа жету үшін жеткізілім тізбегі қатынастарын жақсарту арқылы жеткізілім тізбегі қызметін біріктіру ретінде анықталды . 

1990 жылдардың аяғында «жеткізілім тізбегін басқару» (SCM) жоғары деңгейге көтерілді, ал операциялық менеджерлер оны өз мансаптарына жиі қоса қолдана бастады .   

Жеткізілім тізбегін басқарудың басқа жалпы қабылданған анықтамаларына мыналар жатады:

* Жеткізушілер, компаниялар, сатушылар және соңғы тұтынушылар арасындағы материалдардың, түпкілікті тауарлардың және осыған қатысты ақпараттардың жоғары және төменгі ағындарын басқару . 
* Жекелеген компаниялар мен тұтастай алғанда жеткізілім тізбегінің ұзақ мерзімді қызметін жақсарту мақсатында белгілі бір компанияның барлық бизнес функциялары мен жабдықтау тізбегі шеңберіндегі бизнестің дәстүрлі функциялары мен тактикасын жүйелі, стратегиялық үйлестіру 
* Тұтынушыларға бағытталған анықтаманы Hines (2004: p76) былай береді: «Жеткізілім тізбегінің стратегиялары тұтынушыға жеткізудің соңғы нүктесінде тұтынушының қанағаттануын қалыптастыру үшін тиімді жұмыс істейтін тізбектегі буындардың жалпы жүйелік көрінісін қажет етеді. Нәтижесінде шығындар бүкіл тізбектер шеңберінде қажет емес шығындарды, қозғалыстарды және өңдеуді азайту арқылы төмендетілуі керек. Негізгі назар тиімділікке және қосымша құнға немесе соңғы пайдаланушының құндылықты қабылдауына аударылады. Тиімділікті жоғарылату керек, шектеулерді жою керек. Өнімділікті өлшеу жүйенің жалпы тиімділігіне және жеткізілім тізбегіндегі бизнестерге пайданы әділ бөлуге бағытталған. Жабдықтар тізбегі жүйесі тұтынушылардың талаптарына сай болуы керек» . 
* Клиенттер мен мүдделі тараптар үшін құндылық құру мақсатында жабдықтау тізбегі бойынша негізгі бизнес-процестерді біріктіру   
* Supply Chain Management мамандар Кеңесінің (CSCMP) айтуынша, жеткізілім тізбегін басқару - жабдықтау, сатып алу, айырбастауды, және логистикалық менеджментке қатысты жоспарлау мен басқаруға қатысты барлық іс-шараларды қамтиды . Оған жабдықтаушылар, делдалдар, үшінші тарап қызметтерін жеткізушілер немесе тапсырыс берушілер болуы мүмкін арна серіктестерімен үйлестіру және ынтымақтастық кіреді.  Жеткізілім тізбегін басқару компаниялар арасында сұраныс пен ұсынысты басқаруды біріктіреді .
* Уорик университеті докторы Dawei Lu былай деп тұжырымдайды: Жеткізілім тізбегі - бұл түпнұсқа тұтынушылар талап ететін түпнұсқа өнімнен немесе қызметке дейін өзгер[ дәйексөз қажет ]ген кіріс ағынына құндылық қосатын өзара байланысты қатысушы компаниялар тобы ретінде анықталады . .

Жеткізілім тізбегін басқарумен салыстырғанда жеткізілім тізбегі дегеніміз - өнімнің, қызметтердің, қаржының немесе тұтынушыға ақпарат көздерінен ақпараттардың бір немесе бірнеше ағынымен және ағынымен тікелей байланысты ұйымдар жиынтығы. Жеткізу тізбегін басқару - бұл осындай тізбекті басқару.

Жеткізілім тізбегін басқару бағдарламалық жасақтамасы жеткізілім тізбегін жүзеге асыруға, жеткізушілермен қарым-қатынасты басқаруға және байланысты бизнес-процестерді басқаруға арналған құралдарды немесе модульдерді қамтиды. 

Жеткізілім тізбегіндегі оқиғаларды басқару (SCEM) жеткізу тізбегін бұзуы мүмкін барлық мүмкін оқиғалар мен факторларды қарастырады. SCEM көмегімен мүмкін сценарийлер құруға және шешімдер жасауға болады. 
Кейбір жағдайларда жеткізілім тізбегіне тұтынушылар қайта өңдеуге пайдаланылғаннан кейін тауарларды жинау немесе ақаулы немесе қажетсіз өнімді өндірушілерге құндылық тізбегінің басына қайтару үшін кері логистикалық процестер жатады.

## Функциялар
Жеткізілім тізбегін басқару дегеніміз - бұл ұйымға шикізаттың қозғалысын, материалдарды дайын өнімге ішкі өңдеудің кейбір аспектілерін және дайын өнімнің ұйымнан тыс және соңғы тұтынушыға қарай қозғалысын басқаруды қамтитын функционалды тәсіл. Ұйымдар негізгі құзыреттерге назар аударуға және икемді болуға тырысқан кезде, олар шикізат көздеріне және тарату арналарына меншік құқығын азайтады. Бұл функциялар қызметті жақсырақ немесе тиімді түрде орындай алатын басқа фирмаларға аутсорсингке көбірек беріледі. Мұның нәтижесі күнделікті логистикалық операцияларға басқарушылық бақылауды азайта отырып, тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыруға қатысатын ұйымдардың санын көбейту болып табылады. Жеткізілім тізбегіндегі бақылаудың аздығы және серіктестердің көп болуы жеткізілім тізбегін басқару тұжырымдамасын құруға әкеледі. Жеткізілім тізбегін басқарудың мақсаты - жеткізілім тізбегіндегі серіктестер арасындағы сенімділік пен ынтымақтастықты жақсарту, осылайша тауарлық-материалдық құндылықтардың мөлдірлігін және тауарлы-материалдық құндылықтардың қозғалысының жылдамдығын арттыру . 

## Маңыздылығы
Ұйымдар әлемдік нарықта және желілік экономикада бәсекеге түсу үшін тиімді жабдықтау желілеріне немесе желілерге сенім артуы керек екенін көбірек біледі.  Питер Друкердің (1998 ж.) Жаңа басқару парадигмаларында іскерлік қатынастардың бұл тұжырымдамасы дәстүрлі кәсіпорын шекараларынан шығып, көптеген компаниялардың құндылықтар тізбегінде бүкіл бизнес-процестерді ұйымдастыруға ұмтылады.

Соңғы онжылдықтарда жаһандану, аутсорсинг және ақпараттық технологиялар Dell және Hewlett Packard сияқты көптеген ұйымдарға, бірнеше маңызды стратегиялық іс-шараларға бағытталған бірлескен жабдықтау желілерін мамандандырылған іскери серіктестер арқылы табысты басқаруға мүмкіндік берді.  Бұл ұйымаралық жабдықтау желісін ұйымның жаңа формасы деп тануға болады. Алайда, ойыншылар арасындағы күрделі өзара қарым-қатынас кезінде желілік құрылым «нарық» және «иерархия» категорияларына сәйкес келмейді.  Әр түрлі жеткізілім желісінің құрылымдары фирмаларға қандай өнімділік әсер етуі мүмкін екендігі белгісіз және ойыншылар арасында болуы мүмкін үйлестіру шарттары мен өзара келісімдер туралы аз мәлімет бар. Жүйе тұрғысынан күрделі желілік құрылымды жеке компоненттер фирмаларына бөлуге болады.  Дәстүрлі түрде жабдықтау желісіндегі компаниялар процестердің кірісі мен шығысына шоғырланады, бұл басқа жекелеген ойыншылардың ішкі менеджменті үшін онша алаңдамайды. Сондықтан ішкі басқару құрылымын таңдау жергілікті фирманың жұмысына әсер ететіні белгілі. 

ХХІ ғасырда іскерлік ортадағы өзгерістер жеткізілім тізбегінің дамуына ықпал етті. Біріншіден, жаһандану және трансұлттық компаниялардың, бірлескен кәсіпорындардың, стратегиялық альянстардың және іскери серіктестіктердің көбеюінің нәтижесі ретінде бұрынғы «дәл уақытында», үнемді өндіріс пен икемді өндіріс тәжірибесін толықтыратын сәттіліктің маңызды факторлары анықталды. Екіншіден, технологиялық өзгерістер, атап айтқанда байланыс шығындарының күрт төмендеуі (транзакциялық шығындардың маңызды құрамдас бөлігі) жабдықтау тізбегі желісінің мүшелері арасындағы үйлестірудің өзгеруіне әкелді.

Жабдықтау тізбегін басқарудың маңыздылығы 2019-2020 жылдары бүкіл әлемді шарлап шыққан коронавирустық (COVID-19) пандемияға қарсы күресте маңызды болды. Пандемия кезеңінде отандық жеткізілім тізбегін тиімді басқарған елдердің үкіметтерінде олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін медициналық жабдықтар жеткілікті болды және олардың артық бөлігін басқа юрисдикциялардағы алдыңғы қатарлы медицина қызметкерлеріне беру үшін жеткілікті болды.     Кейбір ұйымдар өте қажет медициналық құралдарды импорттау үшін шетелдік жабдықтау тізбегін тез дамыта алды.    

Ұйымдастырушылық оқыту үшін жеткізілім тізбегін басқару маңызды. Географиялық кең ауқымды жеткізілім тізбегі бар фирмалар әр түрлі сауда кликтерін біріктіреді, олар инновациялық және өнімді бола бастайды.

Жеткізу тізбектері үшін қауіпсіздікті басқару жүйесі ISO / IEC 28000 және ISO / IEC 28001 және ISO және IEC бірлесіп жариялаған байланысты стандарттарда сипатталған. Жабдықтар тізбегін басқару операцияларды басқару, логистика, сатып алулар және ақпараттық технологиялар салаларынан көп нәтиже алады және кешенді тәсілге ұмтылады.

## Бизнес-процестердің интеграциясы
Табысты SCM жекелеген функцияларды басқарудан іс-әрекетті жеткізілім тізбегінің негізгі процестеріне интеграциялауға өзгерісті қажет етеді. Мысал сценарийінде сатып алу бөлімі оның талаптары белгілі болған кезде тапсырыс береді. Маркетинг бөлімі клиенттердің сұранысына жауап бере отырып, бірнеше дистрибьюторлармен және сатушылармен байланыс орнатады, өйткені бұл сұранысты қанағаттандыру тәсілдерін анықтауға тырысады. Жеткізілім тізбегіндегі серіктестер арасында ортақ ақпарат тек процестің интеграциясы арқылы толықтай пайдаланылуы мүмкін.

Жеткізілім тізбегіндегі бизнес-процестер интеграциясы сатып алушылар мен жеткізушілер арасындағы бірлескен жұмысты, бірлескен өнімді жасауды, жалпы жүйелерді және ортақ ақпаратты қамтиды. Ламберт пен Купердің (2000) пікірі бойынша, интегралды жеткізілім тізбегін пайдалану үздіксіз ақпараттық ағынды қажет етеді. Алайда көптеген компанияларда менеджмент өнім ағындарын оңтайландыру процестің тәсілін қолданбай жүзеге асырылмайды деген қорытындыға келді. Ламберт (2004)  мәлімдеген негізгі тізбекті процестер:

* Клиенттермен қарым-қатынас жасау басқармасы
* Клиенттерге қызмет көрсетуді басқару
* Сұранысты басқару стилі
* Тапсырыстың орындалуы
* Өндірісті ағынмен басқару
* Жеткізушілер мен қатынастарды басқару
* Өнімді дамыту және коммерциализациялау
* Қайтаруды басқару

Сұранысты басқару туралы көп жазылған .

Үздік компаниялардың ұқсас сипаттамалары бар, оларға мыналар кіреді:

* Ішкі және сыртқы ынтымақтастық
* Уақытты қысқарту жөніндегі бастамалар
* Клиенттер мен нарықтың сұранысы бойынша неғұрлым тығыз байланыс
* Клиенттер деңгейінде болжау

Ламберт айтқан осы процестерді біріктіретін жеткізілім бойынша басқа маңызды мына бизнес-процестерді ұсынуға болады, мысалы:

;Клиенттерге қызмет көрсету процесі
:Клиенттермен қарым-қатынасты басқару ұйым мен оның клиенттері арасындағы қатынастарға қатысты. Клиенттерге қызмет көрсету - бұл тұтынушылар туралы ақпарат көзі. Сондай-ақ, ол тапсырыс берушіге компанияның өндірістік және тарату операцияларымен интерфейстер арқылы жоспарлау және өнімнің қол жетімділігі туралы нақты уақыттағы ақпаратты ұсынады. Табысты ұйымдар клиенттермен қарым-қатынасты орнату үшін келесі қадамдарды қолданады:
:*ұйым мен тапсырыс берушілердің өзара қанағаттанарлық мақсаттарын анықтау
:*клиенттер арасындағы келісімді құру және қолдау
:*ұйымда және клиенттерде жағымды сезімдер тудыру

;Тауарлы-материалдық құндылықтарды басқару
:Түгендеуді басқару дұрыс қорды қажетті деңгейде, керекті жерде, қажетті уақытта және қажетті бағамен қамтамасыз етуге қатысты. Тауарлы-материалдық қорларды басқару түгендеуді жоспарлауға және болжауға алып келеді: болжау түгендеуді жоспарлауға көмектеседі.

;Сатып алу процесі
:Өндірістік ағындарды басқару процесін және жаңа өнімдерді шығаруды қолдау үшін жеткізушілермен стратегиялық жоспарлар жасалады .  Операциялары ғаламдық ауқымда кеңейтілген фирмаларда көздер дүниежүзілік негізде басқарылуы мүмкін. Қажетті нәтиже - бұл екі жақтың да пайдасы болатын қатынас және өнімді жобалау мен әзірлеуге кететін уақытты қысқарту. Сатып алу функциясы сонымен қатар ықтимал талаптарды тезірек жеткізу үшін электронды деректер алмасу (интернет-байланыс) және интернет байланысы сияқты жылдам байланыс жүйелерін дамыта алады. Сыртқы жеткізушілерден өнім мен материалдарды алуға байланысты іс-шаралар ресурстарды жоспарлауды, жеткізілімдердің жеткізілімін, келіссөздерді, тапсырыстарды орналастыруды, кірісті тасымалдауды, сақтауды, өңдеуді және сапаны қамтамасыз етуді қамтиды, олардың көпшілігі жоспарлау, жеткізілім үздіксіздігі мәселелері бойынша жеткізушілермен келісу жауапкершілігін қамтиды. (инвентаризация), хеджирлеу және жаңа дереккөздерді немесе бағдарламаларды зерттеу. Сатып алу жақында құндылықтар мен ресурстарды аутсорсингке беру тенденцияларының өсуіне және сатып алушылар мен сатушылар арасындағы тығыз қарым-қатынасты талап ететін әлемдік экожүйенің өзгеруіне негізделген негізгі құндылық көзі ретінде танылды.

## Cатып алушы мен жеткізуші қатынасы

Jaguar жабдықтау тізбегінің 1990-жылдардан бергі негізгі моделі Toyota компаниясының философиясына сәйкес компанияның мақсатына бейімделген жапондық тәжірибеге негізделген үнемді жеткізілім тізбегі болып табылады. Осы кезеңде өнеркәсіптер VUCA-дан (Өзгергіштік, белгісіздік, күрделілік және түсініксіздік) зардап шегеді; сондықтан тиісті SCM жоғары тұрақсыздықпен, басқарылмайтын өзгертулермен және іскери ортадағы импульсивті өсіп келе жатқан мәселелермен күресуі мүмкін (Packowski, 2013).

Үнемді өндіріс - бұл өндірістің үздіксіз жаңару процесі, бұл ұжымдық ынтымақтастық негізінде ешқандай құндылық қоспайтын қалдықтарды тану мен болдырмауға бағытталған концепция . Бұл әдіс жеткізілім тізбегі ағынының сапасы мен тұрақтылығы маңызды рөл атқаратын айтарлықтай бәсекеге қабілетті және күрделі нарықта қолданылуы керек. Тойота өндіріс жүйесі ысыраптарды жоюға баса назар аударады, оған құрамында «TIM WOOD» деген атпен жеті ысырап бар және кейбір зерттеулер сегізінші ысырып ретінде мінез-құлықты да қосады.

Жеткізілім тізбегі жалпы шығындардың 50-80% -ын құрауы мүмкін, сондықтан ысырапты азайтатын бұл тәсіл өндіріс үшін өте маңызды. Үнемді өндірісбасқа дәстүрлі тәсілдерден және ептілікпен басқарудан серіктестік пен коалицияларды қолдана отырып, бүкіл жеткізушілер тізбегінде аз негізгі жеткізушілермен ынтымақтастықта  ерекшеленеді. Вомак және басқалар.  «Әлемді өзгерткен машина» бестселлерінде айтқандай жаппай және үнемді өндірушілер де шығындарды талдауға тырысады, бірақ  үнемді өндірісте операторлар ақпаратты өндіріс қабатынан күтпей оны жылдам деректерді жинау арқылы жеңілдетеді, машиналарды кідіртусіз жиі іске қосады.

Үнемді жеткізілім тізбегі жаппай өндірістегі «Жеткізушінің құны плюсімен» салыстырғанда «Нарықтық бағаны минусқа» бағытталған. Дәстүрлі жаппай өндірісте жеткізуші тауардың өзіндік құнына олардың күтілетін кіріс шегін қосады. Дегенмен, түпкілікті бағаның бәсекеге қабілеттілігі туралы мәселе және бар. Керісінше, үнемді өндіруші компоненттің нарықтық бағасын талдайды және жеткізушілердің ықтимал маржасын шегереді. Бағаның нәтижесі сатып алушы мен жеткізуші қатынасын бастау үшін жеткізушінің нақты құнынан төмен болуы керек.

## Сертификаттау

Жеткізу тізбегін басқару саласында жұмыс істейтін адамдар үшінші тарап сертификаттау ұйымы жасаған емтиханды тапсыру арқылы кәсіби сертификатқа ие бола алады. Сертификаттаудың мақсаты - осы саладағы белгілі бір деңгейдегі тәжірибеге кепілдік беру.

### Дағдылар мен құзыреттіліктер
Жабдықтау желісінің мамандары тасымалдау, қойма, тауарлы-материалдық құндылықтарды басқару және өндірісті жоспарлау сияқты жабдықтау тізбегі функцияларын басқару туралы білімдерге ие болуы керек. Бұрын жеткізушілер тізбегінің мамандары логистикалық дағдыларға баса назар аударды, мысалы, тасымалдау маршруттарын білу, қойма жабдықтары мен дистрибьюторлық орталықтардың орналасуы мен іздерін білу, жүк ставкалары мен жанармай құнын нақты түсіну. Жуырда жеткізілім тізбегін басқару фирмалардың материалдық-техникалық қолдауына және дүниежүзілік жабдықтау тізбектерін басқаруға тарайды.  Жабдықтау жүйесінің мамандары бизнестің үздіксіздігі негіздері мен стратегиялары туралы түсінікке ие болуы керек.

### Университеттердің рейтингі
2017 жылы жарияланған және жеткізілім тізбегі менеджерлерінің пікірлеріне негізделген SCM World University 100 рейтингісінде магистратурада келесі Солтүстік Америка университеттері жоғары орын алады: Мичиган штатының университеті, Пенн штатының университеті, Теннеси университеті, Массачусетс институты Технология, Аризона штатының университеті, Остиндегі Техас университеті және Батыс Мичиган университеті . Сол рейтингте келесі еуропалық университеттер жоғары орынға ие: Крэнфилд Менеджмент мектебі, Влерик бизнес мектебі, INSEAD, Кембридж университеті, Эйндховен технологиялық университеті, Лондон бизнес мектебі және Копенгаген бизнес мектебі, 2019 жылы Уорик университеті (29 орын) .  2016 Eduniversal Best Masters Ranking Supply Chain and Logistics-де келесі университеттер жоғары дәрежеге ие: Массачусетс технологиялық институты, KEDGE бизнес мектебі, Purdue университеті, Роттердам менеджмент мектебі, Pontificia Universidad Catolica del Peru, Universidade Nova de Lisboa, Вена экономика университеті Бизнес және Копенгаген іскери мектебі. 

### Ұйымдар
Жеткізу тізбегін басқару бойынша кәсіпқойлар кеңесі (CSCMP ),  IIPMR (Сатып алу және нарықты зерттеу жөніндегі халықаралық институт), APICS (Операцияларды басқару жөніндегі қауымдастық), ISCEA ( Халықаралық Supply Chain Education Alliance ) және IoSCM ( Supply Chain Management Institute ). APICS сертификаты Certified Supply Chain Professional немесе CSCP деп аталады, ал ISCEA сертификаты Certified Supply Chain Manager (CSCM), CISCM (Chartered Supply Chain Management Institute) деп аталады, Chartered Supply Chain Management Professional (CSCMP) ретінде сертификатталады. Жабдықтауды басқару институты жабдықтау тізбегін басқарудың сатып алу және сатып алу салаларына бағытталған , жабдықтау менеджментінің сертификатталған кәсіпқойы (CPSM)  дамытады. Жабдықтар тізбегін басқару қауымдастығы (SCMA) - бұл жаһандық өзара қарым-қатынасқа ие белгілері бар Канада үшін басты куәландырушы орган. Supply Chain Management Professional (SCMP) - бұл жеткізу тізбегінің көшбасшылығының атауы.

## Дереккөздер


Санат:Логистика
Санат:Жеткізілім тізбегін басқару
Санат:SCM