open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Майра Сатыбалдықызы Жолшаева

**Майра Сатыбалдықызы Жолшаева** — филология ғылымының докторы (2009), доцент (2008), профессор.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1974 жылы 8 шілдеде Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Қошқарата ауылында туған.

ҚазМУ-ды (1996, қазіргі Қазақ ұлттық университеті), аспирантурасын (1999) бітірген. 1999-2001 жылдары Алматы Экономика жəне құқық колледжінде оқытушы, 2001-08 жылдары ҚР ҰҒА Тіл білімі институтында аға ғылыми қызметкер, 2008 жылдан SDU University Педагогикалық және гуманитарлық мамандықтар факультетінің "Тілдік білім беру" кафедрасының профессоры қызметінде.

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты қазақ тілінің функционалды грамматикасын, лингвистикалық семантика, функционалды-коммуникативтік синтаксис мəселелерін зерттеуге арналған.
"Қазақ тіліндегі аспектуалды семантика: форма жəне мазмұн" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
Әр жылдары жарық көрген "Қазақ тіліндегі сын есімдердің валенттілігі" (2008), "Қазақ тіліндегі етістіктер және аспектуалды семантика» (2011), "Семантика: етістік" (2018) атты монографиялардың, "Қазақ тілінің функционалды грамматикасы" (2010), "Жұмсалымды грамматика" (2016) ұжымдық монография авторларының бірі. 15 томдық "Қазақ әдеби тілінің түсіндірме сөздігін" құрастырушылардың бірі. Жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша орта білім беру жүйесінде қазақ тілінде білім беретін қазақ мектептеріне арналған 5-сынып, 6-сынып және 11-сыныптарға арналған "Қазақ тілі" мектеп оқулықтарының авторы.  

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ ДАМЫТУ ИНСТИТУТЫ.
* SDU University.
* Грамматика бөлімінде жұмыс істеген ғалымдар.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

нобай|Олимпиада үшін салынған арена
1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 19–26 ақпан аралығында Скво-Веллидің Блит Аренасында өткізілді.

Алғаш рет бұл спорт түрінен Африка өкілдері қатысты.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 14 елдің 69 спортшысы қатысуға келген.

*  (12)
*  (6)
*  (4)
*  (11)
*  (3)

*  (2)
* 24px| Канада (8)
*  (4)
*  (2)
* 24px| ОАО (4)

*  (4)
*  (4)
*  (2)
*  (3)

## Дереккөздер

Санат:1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

нобай|180px|Тенли Олбрайт, 1956 жыл
1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары Кортина-д’Ампеццоның Олимпиялық стадионында 29 қаңтар мен 4 ақпан аралығында өтті.

Бұл Ойындарда сайыстар соңғы рет ашық мұз айдынында өткізілген болатын.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 14 елдің 69 спортшысы қатысуға келген.

*  (10)
*  (2)
*  (8)
*  (4)
*  (1)

*  (2)
* 24px| Канада (7)
* 24px| Мажарстан (2)
*  (2)
*  (8)

*  (1)
*  (3)
*  (4)
*  (4)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 29 қаӊтар мен 6 ақпан аралығында Инсбруктыӊ Олимпияхалле спорт кешенінде өткізілді.

АҚШ өзінің мәнерлеп сырғанаушылар тобынан 1961 жылғы әуе апатында толығымен айырылып қалғандықтан, Олимпиадаға ең жас спортшыларын жіберуге мәжбүр болған.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 15 елдің 88 спортшысы қатысуға келген.

*  (12)
*  (10)
*  (12)
*  (4)
*  (2)

* 24px| Канада (12)
*  (4)
*  (2)
*  (1)
*  (2)

*  (5)
*  (5)
*  (8)
*  (8)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 17–22 ақпан аралығында Ослоның Бислетт стадионында өтті.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 15 елдің 63 спортшысы қатысуға келген.

*  (10)
* 24px| Аустралия (3)
*  (4)
*  (8)
*  (1)

*  (1)
* 24px| Канада (6)
* 24px| Мажарстан (6)
*  (1)
*  (4)

*  (8)
*  (2)
*  (2)
*  (5)
*  (2)

## Дереккөздер

Санат:1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
Евгения Александровна Журавлева

**Евгения Александровна Журавлева** — филология ғылымының докторы (2008), профессор (2011).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1964 жылы 25 қарашады Солтүстік Қазақстан облысында туған.

Иванов мемлекеттік университетін (1988, Ресей) бітірген. Көкшетау мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра профессоры (1988-2008), ғылыми бөлім басшысы (2003-07), ғалым хатшы (2004-07), 2009 жылдан Еуразия ұлттық университетінде кафедра меңгерушісі.

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты тіл теориясы, əлеуметтік лингвистика, когнитивтік лингвистика, мəдениаралық коммуникация бағытындағы зерттеулерге арналған.
"Вариативность лексической системы: русский как полинациональный язык" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
130-дан астам ғылыми еңбектің, соның ішінде 1 монография, 1 ұжымдық монография, 2 оқу құралы, 1 сөздіктің авторы.

## Марапаттары
* "Жоғарғы оқу орнының үздік оқытушысы" (2006),  
* "Қазақстан Республикасы ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" төсбелгісі (2008), 
* Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің мақтау қағаздары (2009), 
* Сорос-Қазақстан қоры гранттарының (1999, 2001) иегері.
* Қазақстан халқы Ассамблеясының "Бірлік" алтын медалі (2020), 
* Еуразия ұлттық университеті "Лев Гумилев" (2021) медалі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Известные учёные.
* Еуразия ұлттық университеті. Басшылық.
* ПРОФЕССОР Е. А. ЖУРАВЛЕВАНЫҢ МЕРЕЙТОЙЫНА!

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Людмила Михайловна Аринина

**Людмила Михайловна Аринина** (8 қараша 1926, Синодское, Саратов губерниясы – 14 наурыз 2026, Мәскеу) — кеңес және ресейлік театр мен кино актрисасы, РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі (1976).

## Өмірбаяны
Людмила Аринина 1926 жылдың 8 қараша күні Саратов губерниясындағы Синодское ауылында дүниеге келген.

Әкесі – суретші Михаил Александрович Аринин (1897–1967).  Анасы орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Бала кезінде балерина болуды армандағанымен, бұл арманы орындалмаған. 1948 жылы Мәскеудегі Государственный институт театрального искусства имени А.В. Луначарского (ГИТИС) актерлік факультетін бітірген. Ол жерде актер Владимир Белокуров курсында оқыған. Институтты аяқтағаннан кейін Могилёв және Кемерово облыстарының, сондай-ақ Брест қаласының драмалық театрларында жұмыс істеді. 1956–1963 жылдары Челябинский государственный академический театр драмы имени С. М. Цвиллинга театрында қызмет етті. 1963–1969 жылдары Ленинградский государственный театр имени Ленинского комсомола театрында актриса болды. 1969–1980 жылдары Московский областной государственный театр имени А. Н. Островского театрында еңбек етті. 1999–2006 жылдары Мәскеудегі Мастерская Петра Фоменко театр труппасының құрамында болды.

## Шығармашылығы
Людмила Аринина — мінезді рөлдерді шебер орындайтын актриса ретінде танылған. Оның кейіпкерлері көбінесе тағдыры қиын, жалғыз әйел бейнелерімен ерекшеленді. Кинодағы дебюті 1967 жылы «Бір ғана өмірдің 4 беті» фильмінде болды. Кейін ол жүзден астам фильм мен тележобаға түсті.

Белгілі фильмдері:
* Қалған өмірімнің алдында;
* Әзір күлкі;
* Әкелер-аталар;
* Келешектен қонақ;
* Ескі көліктегі саяхат.
Сондай-ақ балаларға арналған «Ералаш» киножурналында да ойнаған. Актриса киноға 2016 жылға дейін түсіп жүрді.

Сондай-ақ балаларға арналған «Ералаш» киножурналында да ойнаған. Актриса киноға 2016 жылға дейін түсіп жүрді.

### Жеке өмірі
* Бірінші күйеуі — аты белгісіз, олар 10 жыл бірге тұрған.
* Екінші күйеуі — режиссёр және актер Николай Александрович Мокин. Олар 26 жыл бірге өмір сүрген.
* Үшінші күйеуі — зейнеттегі подполковник Николай Александрович Семёнов (1989–2021).

## Өлімі
Людмила Аринина 2026 жылғы 14 наурыз күні Мәскеуде 99 жасында қайтыс болды.

## Марапаттары
* 1976 — РКФСР-дың еңбек сіңірген әртісі.
* 2004 — «Чайка» театр сыйлығының лауреаты («Үш әпке» спектаклі үшін).
* 2009 — «Светлое прошлое» халықтық сыйлығы.

## Дереккөздер

Санат:КСРО актрисалары
Санат:Ресей актрисалары
Санат:Саратов облысында туғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Ташир

**Ташир** () — Арменияның Лори облысының солтүстік-батысындағы қала.
2026 жылғы жағдай бойынша Ташир халқының саны 8 700 адамды құрады. Ташир Армениядағы 59 қаланың бірі және халқы бойынша 41-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Ереваннан 172 км қашықтықта, Степанаван-Тбилиси жолында, 1500 м биіктіктегі аңғарда орналасқан. Табиғи ресурстарға қара топырақ, альпілік шалғындар және батпақтар жатады. Қала таулар мен тау жоталарымен қоршалған.

## Тарихы
Қаланы 1834 жылы орыс молокан еркін қоныстанушылары құрған. Елді мекен граф Михаил Воронцовтың құрметіне Воронцовка деп аталған. Қазіргі Ташир аумағында біздің заманымызға дейінгі үшінші мыңжылдықтан бері қоныстар болған.

1937 жылы ауыл Калинино болып өзгертілді, ол 1961 жылы қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1983 жылы елді мекен қала мәртебесін алып, жылы республикалық бағыныстағы қалаға айналды. 1991 жылы қала Ташир деп өзгертілді. 1995 жылы бүкілхалықтық әкімшілік реформадан кейін қала Лори облысы құрамына ауыстырылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қаланың мамандандырылған экономикалық секторы — өнеркәсіп, онда тамақ өнеркәсібі маңызды рөл атқарады. Ташир сонымен қатар Лори және Чанах ірімшіктерін шығаратын швейцариялық ірімшік фабрикасымен танымал. Қалада наубайхана, сүт және сүт өнімдері бар. Тұрғындар ауылшаруашылық жұмыстарымен айналысады.

Қалада қоғамдық орталық, музыка мектебі, кітапхана, спорт мектебі, балабақшалар, емхана және үш орта мектеп бар.

## Көрнекі жерлері
Таширдегі алғашқы шіркеу 1994 жылы салынып, Әулие Аствацацин деп аталды. Кейіннен, 2000 жылы Әулие Саркис шіркеуі салынды. Қаланың орталығында әдемі саябақ бар, онда армян геноциді құрбандарына арналған ескерткіш бар.

8 қазанда қалада Ташир күні салтанатты түрде атап өтіледі. Сондай-ақ, жыл сайын Арменияның көптеген аймақтары қатысатын және үйде дайындалған ірімшіктердің өзіндік түрлерін ұсынатын "Ташир ірімшігі фестивалі" өтеді.

## Галерея

Memorial in Tashir (3).jpg|Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарына арналған ескерткіш
Chirkau la kulturdomo.jpg|Орталық
Kirko en Tashir.jpg|Әулие Саргис шіркеуі және оның маңы, 2020 ж.
Tashir town centre image.jpg|Қала орталығы


## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Лори облысы қалалары
1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 2–7 ақпан аралығында Санкт-Морицтың Олимпиялық стадионында өткізілді. Жиырма жыл бұрын өткен Олимпиадада да жарыстар осы жерде өткен болатын.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 12 елдің 65 спортшысы қатысуға келген.

*  (9)
*  (11)
*  (3)
*  (1)
*  (2)
* 24px| Канада (5)

* 24px| Мажарстан (6)
*  (3)
*  (9)
*  (3)
*  (7)
*  (7)

## Дереккөздер

Санат:1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 8–12 ақпан аралығында Лейк-Плэсидтің Херб Брукс Аренасында өткізілді.

Осы Ойындар кезінде жасы 11 жыл және 73 күнде болған ұлыбританиялық Сесилия Колледж Қысқы Олимпиадаларға қатысқан ең жас атлет болып келеді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 13 елдің 39 спортшысы қатысуға келген.

*  (12)
*  (2)
*  (1)
*  (1)
*  (2)
* 24px| Канада (6)
* 24px| Мажарстан (4)

*  (1)
*  (4)
*  (1)
*  (2)
*  (1)
*  (2)

## Дереккөздер

Санат:1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

[нобай|[Йиллис Графстрём міндетті бағдарламаны орындауда]]
1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары 14–19 ақпан аралығында Санкт-Морицтың Олимпиялық стадионында өткізілді.

Ауа райына байланысты әйелдер сайысы кезінде ұйымдастырушылар мұз айдынының шала қатқан жақтарына қызыл жалаушаларды орнатуға мәжбүр болды.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 12 елдің 51 спортшысы қатысуға келген.

*  (6)
*  (9)
*  (2)
*  (8)
* 24px| Канада (5)
*  (4)

*  (5)
*  (3)
*  (3)
*  (3)
*  (2)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева

**Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева** — филология ғылымының докторы (2010).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1970 жылы 22 тамызда Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кентінде туған.

Алматы мемлекеттік университетін (1994, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) жəне Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы Тіл білімі институтының аспирантурасын (2001) бітірген.
М. Өтемісұлы атындағы облыстық драматеатрында редактор (1987-89), Алматы мемлекеттік медицина университетінде лаборант, оқытушы (1994-95 қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), Қазақ ұлттық техникалық университетінде оқу бөлімінің, мамандар бөлімінің қызметкері, оқытушы (1995-98), "ХХІ ғасыр көшбасшысы" зияткерлік ойынының сарапшысы (2002-12), Тіл білімі институтында аға ғылыми қызметкер (2002-07), Алматы қаржы-экономика жəне құқық колледжінде оқытушы (2004-05), Дарынды балаларға арналған республикалық қазақ тілі мен əдебиетін тереңдетіп оқытатын орта мектеп-интернатында мұғалім (2008-09), 2007 жылдан Тіл білімі институтында бөлім меңгерушісі, Ғылыми кеңестің мүшесі, 2011 жылдан Қазақ ұлттық университеті жанындағы диссертация қорғау жөніндегі ғалымдар кеңесінің мүшесі. 

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты қазақ тіл білімінің тарихы, функционалды грамматика, қазақ тіліндегі квалитативті-квантитативті функционалды-семантикалық өрістер, когнитивті лингвистика, түркі тілдерінің грамматикалық құрылысындағы антропоөзектілік пен этноөзектілік көріністері, грамматикадағы дүниенің тілдік бейнесінің көрінісі, грамматикалық теориялардың дамуы жəне т.б. мəселелерді зерттеуге арналған.
"Қазақ тілі грамматикалық категорияларының анотропоөзектілігі" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жас ғалымдарға арналған стипендиясының (2002; 2005) иегері;  
* "Тіл жанашыры" төсбелгісі (2010).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Грамматика бөлімінде жұмыс істеген ғалымдар.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Теке тайпасы

**Теке** () — түрікмен халқының құрамындағы ең ірі рулық бөліністердің бірі. Бір болжам бойынша, ру атауы ежелгі «теке» (тау ешкісі) тотемінен шыққан.

right|thumb|Түрікменстан туындағы теке өрнегі
Тарихи қоныстанған аймағы — қазіргі Түрікменстанның оңтүстігі мен орталығы. Теке түрікмендері қазіргі Түрікменстан аумағына Маңғыстау түбегінен келіп, Копетдаг етегіне, Мерв және Ақалтеке шұраттарына қоныстанған. Оларды бұл жерлерге XVIII ғасырдың басында (1714–1719) көсем Кеймір Көр бастап келді.

1926 жылы теке-түрікмені жәуміт-түрікменімен бірге барлық түрікмендердің жартысынан астамын құрады.

Текелердің бір бөлігі түркілерге тән дәстүрлі көшпелі мал шаруашылығымен айналысуды жалғастырса, екінші бөлігі егіншілікке ауысқаны назар аударарлық. Егіншілік кәсібі, сірә, өзен аңғарлары мен тау етектеріндегі ассимиляцияға ұшыраған байырғы иран тілді халықтан алынған болса керек. Сондықтан теке руы ежелден шарва (көшпелі малшылар) және шомыр (отырықшы егіншілер) болып бөлінген. Тіпті жақын туыстардың арасында да еңбек бөлінісі жиі кездесетін: бірі жер өңдесе, екіншісі мал бағып, күзде өз еңбектерінің өнімдерімен алмасқан. Жауласушы рулардың қоршауында болғандықтан, текелер өз жылқыларына өте мұқият әрі қамқор болған. Олар өздері қатты қадірлеген жергілікті ерекше тұқым — ақалтеке жылқысын сақтап келді. Басқа көшпелі түркі халықтарынан айырмашылығы, текелер жылқы етін мүлде жемеген, олар қой етін артық көрген.

## Шығу тегі
thumb|​Жылқы бейнесіндегі ежелгі қоладан жасалған ұштық, б.з.д. IV–I ғасырлар.
Белгілі француз тарихшы-географы Луи Вивьен де Сен-Мартен Орталық Азияның ежелгі дах тайпаларын теке руымен теңестіреді, бұл ретте теке атауы дах тайпасы атауының туындысы (дериваты) болып саналады. Бұл тұжырыммен ірі кеңестік тарихшы әрі археолог С.П. Толстов келіседі.

Түрікмен ғалымы А. Бекмұрадовтың айтуынша, теке руы өз бастауын ғұндардың түкю тайпасынан алады, сонымен қатар текелер мен ежелгі ғұндардың әскери-әкімшілік құрылымы ұқсас келеді.

​«Түрікмен шежіресінде» теке руы түрікменнің салыр тайпасынан шыққан Той-Тұтмастың ұрпағы екені айтылады.

​Текелердің бір бөлігі XIII ғасырда Хорезм мен Серахстан Анатолия аумағына қоныс аударған.

## Ресей империясының құрамына кіргеннен кейін
thumb|Ресей азаматтығын өз еркімен қабылдаған текелер. Мерв, 1885–1888 жылдар.
Текелер Ресей империясының құрамына кіргеннен кейін, 1885 жылғы 24 ақпанда Түркістанда Түрікмен атты милициясы құрылды. 1892 жылғы 7 қарашада Түрікмен атты милициясы Түрікмен атты иррегулярлы дивизионы болып қайта құрылды. 1914 жылғы 29 шілдеде дивизион негізінде Теке атты полкі (жергілікті халықтың қаражатына жасақталған еріктілер полкі) құрылып, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ерекше көзге түсті.

## Әдебиет
* 
* Война с текинцами (Абаза) // Константин Константинович Абаза, Война с текинцами, «Читальня народной школы» Вып. 10 — СПб, 1888. Стр. 1–21.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* XIX ғасырдағы текелердің өмірі мен мәдениеті туралы егжей-тегжейлі очерк
* Түрікмендер. Теке руы. 1885 жыл.

Санат:Түрікменстан тарихы
Санат:Түрікмендер
Санат:Түрікмен тайпалары
Арсений (Кардамакис)

**митрополит Арсений** (, туғанында **Арсений Кардамакис**, ; 31 қазан 1973 жыл, Ираклион) — Константинополь патриархатының епископы, 2011 жылдан бергі Аустрия митрополиті.

## Епископтығы
2011 жылғы 7 желтоқсанда Арсений Аустрия митрополиті атанды.

## Дереккөздер

Санат:Константинополь православие шіркеуі митрополиттері
Санат:Аустрия митрополиясы
Санат:Афина университеті діни институты түлектері
Санат:Ризарис діни мектебі түлектері
Санат:Страсбург университеті түлектері
1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары Гармиш-Партенкирхенде 9–14 ақпан аралығында өткізілді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 17 елдің 84 спортшысы қатысуға келген.

*  (9)
*  (12)
*  (4)
* 24px| Германия (7)
*  (2)
* 24px| Канада (6)
*  (4)
*  (5)
* 24px| Мажарстан (7)

*  (4)
*  (3)
*  (12)
*  (1)
*  (3)
*  (2)
*  (1)
*  (2)

## Дереккөздер

Санат:1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау сайыстары Шамониде 28–31 қаңтар аралығында өткізілді.

Бұл алғашқы Қысқы Олимпиада болғанымен де, мәнерлеп сырғанау сайыстары оның алдында 1908 және 1920 жылғы Жазғы Ойындарда өткен болатын.

Сайыстардың шаршы мұз айдынында өткізілуі біраз спортшыға қиындықтар туғызды.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 11 елдің 29 спортшысы қатысуға келген.

*  (3)
*  (4)
*  (3)
* 24px| Канада (2)
*  (1)
*  (6)

*  (2)
*  (5)
*  (1)
*  (1)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
Зинаида Мартыновна Портнова

**Зинаида «Зина» Мартыновна Портнова** (; 20 ақпан 1926 жыл, Ленинград – 10 қаңтар 1944 жыл, Полоцк) — Ұлы Отан соғысы кезіндегі жас партизан, кеңес жерасты қозғалысының қатысушысы, пионер-батыр. 1958 жылы қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атанды.

## Өмірбаяны
Зинаида Портнова 1926 жылғы 20 ақпанда Ленинград қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. 1941 жылға дейін 7 сыныпты аяқтаған. 1941 жылғы маусымның басында ол жазғы демалысқа Беларусьтегі Витебск облысындағы Зуи ауылына келген. Сол жылы Германияның Кеңес Одағына шабуылынан кейін бұл аймақ неміс әскерінің бақылауына өтті.

### Партизандық қызметі
1942 жылдан бастап Зинаида Портнова жасырын ұйым құрамына кірді. Ұйымды кейін Кеңес Одағының Батыры атанған Ефросинья Зенькова басқарған.

Жерасты қозғалысында Зина: халық арасында үгіт парақтарын тараттып, неміс әскеріне қарсы диверсияларға қатысты.

Неміс офицерлері оқитын асханада жұмыс істеп жүріп, ол жерасты ұйымының тапсырмасымен тамаққа у қосқан. Кейін немістер күдіктілерді тексергенде, ол өзіне күдік түспеу үшін сол уланған сорпадан өзі де ішкен. Ауыр халге түскенмен, тірі қалған.

1943 жылғы тамыздан бастап Зинаида партизандық К. Е. Ворошилов атындағы отрядта барлаушы болды.

### Тұтқынға алынуы және ерлігі
1943 жылғы желтоқсанда тапсырмадан қайтып келе жатқанда Зинаида ұсталып, Гестапоға жеткізілді. Тергеу кезінде ол ешқандай мәлімет бермеген.

Тергеу барысында үстелдегі тапаншаны тартып алып, тергеушіні және тағы екі неміс әскери қызметкерін атып өлтірді. Қашуға әрекет жасағанымен, қайтадан ұсталды.

Одан кейін бір айдан астам уақыт бойы қатты азаптауларға ұшырады, бірақ партизандар туралы ешқандай мәлімет бермеді.

## Өлімі
Зинаида Портнова 1944 жылғы 10 қаңтар күні Полоцк қаласының түрмесінде атып өлтірілді. Ол кезде небәрі 17 жаста еді.

## Марапаттары
1958 жылы 1 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Зинаида Портноваға Кеңес Одағының Батыры атағы (қайтыс болғаннан кейін) берілді, сондай-ақ Орден Ленина және Алтын жұлдыз медалімен марапатталды.

## Еске алу
нобай|оңға|250x250 нүкте|Портнованың есімі Санкт-Петербург қаласының Киров ауданындағы көшелердің біріне берілген

## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

[нобай|[Антверпеннің мұз сарайы]]
1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары тамыз айында Антверпенде өткенімен, мәнерлеп сырғанау сайыстары сол жылдың сәуірінде жеке ұйымдастырылған болатын.

Бұл осы спорт түрінің Олимпиада бағдарламасына екінші рет енгені еді. Алғаш рет сайыстар 1908 жылы өткізілген-ді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 8 елдің 26 спортшысы қатысуға келген.

*  (2)
*  (2)
*  (6)
*  (6)
*  (3)
*  (2)
*  (1)
*  (4)

## Тағы қараңыз
* 1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы хоккей

## Дереккөздер

Санат:1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары Лондонда сәуір–мамыр айларында өткенімен, мәнерлеп сырғанау сайыстары 28–29 қазанда жеке ұйымдастырылған болатын.

Бұл қысқы спорт түрлерінің Олимпиадада алғаш пайда болғаны еді.

Ерлер арасындағы арнайы амалдар сайысы тек осы Ойындарда жалғыз рет өткізілді.

## Қатысқан елдер
Сайыстарда 6 елдің 21 спортшысы қатысқан болатын.

Аргентиналық Орасио Торроме осы елдің осы спорт түрінен қатысқан әлі күнге шейін жалғыз спортшысы болып келеді.

*  (1)
*  (1)
* 24px| Германия (3)
*  (1)
*  (11)
*  (4)

## Медалистер

## Дереккөздер

Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау
Сарық тайпасы

**Сарық тайпасы** () — түрікмен халқының құрамындағы ірі этнографиялық топтардың бірі. Олар негізінен Түрікменстанның Мары уәлаяты аумағындағы Мұрғаб өзенінің аңғарын (ежелгі Маргиана) мекендейді.

## Этимологиясы
​Бір нұсқа бойынша, сарық сөзі ортатүркі тіліндегі «сары» сөзінен шыққан. Басқа нұсқа бойынша, ол қыпшақ тіліндегі «сарық» (қой) сөзінен бастау алады.

## Тарихы
​XIX ғасырдың басында сарықтар Мерв аймағын мекендеген, бірақ 1830 жылдан бастап оларды текелер Мұрғаб аңғарының жоғарғы жағына қарай ығыстырды. Бала Мұрғаб пен Пенди олардың негізгі қоныстарына айналды.

​1881 жылы Көктөбе шайқасынан және Күнгей Каспий облысы құрылғаннан кейін сарық тайпасы Ресейдің бақылауына өтті. 1885 жылы сарықтардың саны 65 000 адам деп есептелді. Кеңес дәуірінде олар Түрікмен КСР аумағында тұрды. Бүгінде олардың көпшілігі қазіргі Түрікменстанда, ал кейбіреулері Иран мен Ауғанстанда тұрады.

## Өнері
​Басқа түрікмен тайпалары сияқты сарықтар да кілем тоқу өнерімен танымал. Олардың өзіндік ерекше стилі бар: кілемдері қоңырқай қызыл түсті болып келеді және өрнектері жіңішке сызықтармен айшықталады. Олар жәуміт тайпасы сияқты симметриялы (түрік) түйінді қолданады. Сондай-ақ сарықтар өздерінің зергерлік бұйымдарымен де аты шыққан. Бұдан бөлек, сарық өкілдерінің басқа түрікмен тайпаларынан музыкалық дарындылығымен, бақсылық (бахши музыкалық өнері) өнеріне және түрікмен дутарында ойнауға деген ерекше құштарлығымен дараланатын.

Сурет:Turkmenistan or Afghanistan, Saryk tribe, 19th century - Turkmen Main Carpet - 2006.201 - Cleveland Museum of Art.tif|Сарық кілемі, XIX ғасыр
Сурет:Turkmenistan, Saryk tribe of the Turkmen people (1850-1899), 19th century - Turkmen Bag Face - 2008.223 - Cleveland Museum of Art.tif|Сарық кілемі, XIX ғасыр


## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан тарихы
Санат:Түрікмендер
Санат:Түрікмен тайпалары
Гөклен тайпасы

**Гөклен тайпасы** () — Түрікменстанның Балқан уәлаятында қоныстанған түрікмен тайпасы. Тарихқа сүйенсек, олар Сейхун жағалауынан Түрікменстанның батысына қарай қоныс аударған.

Гөклен тайпасы, ертеректе шамамен 12 мың отбасынан тұрған, бір жағынан парсылар мен жәуміттердің, екінші жағынан бунджур күрдтерінің қысымына байланысты өздерінің дәстүрлі жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Бұл көші-қон процесі ерте басталған, нәтижесінде гөклендер Хиуа билігіне қарасты аумақтарға қоныс аудара бастады. Кейбір деректерге сүйенсек, 1864 жылдың басына қарай парсы үкіметі өз боданы ретінде есептей алатын бар болғаны 2400-ге жуық отбасы қалған. Олардың жайлаулары Астрабад провинциясы (қазіргі Гүлстан) мен Гүрген өзенінің аралығында, бір жағынан Күмбет-Кавустан, екінші жағынан Гүргеннің бастауындағы Симулганға дейін созылып жатты. Көші-қонның тағы бір себебі су тапшылығы болды.

Үлкен кеңес энциклопедиясының мәліметінше, гөклендер түрікмен халқының ірі тайпалық бөлінісі болып табылады және олардың Түрікменстаннан тыс жерлердегі саны шамамен 27 мың адамды құрайды. Тайпа өкілдерінің басым бөлігі Илалы ауданында, ал қалған бөлігі Қарақала ауданында тұрады. Сонымен қатар энциклопедия Иран аумағындағы тайпа санының нақты мөлшерін анықтау әлдеқайда қиын екенін атап өтеді.

Қазіргі уақытта олардың халық саны шамамен 300 000 адам деп бағаланады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресейдің Ирандағы елшісінің ұлы кінәз Михаил Николаевичке Астрабад провинциясының шекарасында көшіп-қонып жүрген түрікмендер туралы жазған жазбасынан

Санат:Түрікменстан тарихы
Санат:Түрікмендер
Санат:Түрікмен тайпалары
Туманян (қала)

**Туманян** () — Арменияның Лорий облысының шығыс бөлігіндегі қала.
Туманян халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 1 838 адамды құрады. Туманян Армениядағы 59 қаланың бірі және халқы бойынша 55-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Туманян Дебед өзенінің жағасында, Чатин тауы (2244 метр) басында орналасқан тау жотасының батыс беткейінің астында орналасқан. 
Ереван-Тбилиси теміржол желісі, Ванадзор-Тбилиси тас жолы қала арқылы өтеді. Айналасындағы аумақ орманды тау беткейлерімен және Туманянның батысындағы жазық үстірттегі кең ауылшаруашылық жерлерімен ерекшеленеді.

## Тарихы
1926 жылы отқа төзімді материалдар зауытының құрылысы кезінде Дзахидзор қонысы ретінде құрылған, 1934 жылы ашылған ол 1947 жылы қалалық үлгідегі қоныс болды, ал 1951 жылы 
19 және 20 ғасырлардағы армян ақыны және саяси қайраткері Ованнес Туманянның есімімен аталған. Ақынның туған ауылы Дсех Туманяннан оңтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан. 1995 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қаланың 1950 жылдары өсуіне 1951 жылы Туманян отқа төзімді металл зауытының құрылуы ықпал етті. Ол жақын маңдағы отқа төзімді металл кеніштерінің іргетасына салынған. Алайда, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін зауыттың өндірісі айтарлықтай төмендеді.

Қазіргі уақытта қала халқы негізінен туризм, ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығымен айналысады.

## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Лорий облысы қалалары
Санат:1921 жылы құрылған елді мекендер
Лингвоэкологиялық құзыреттілік

**Лингвоэкологиялық құзыреттілік** – жеке тұлғаның әдеби тілдің ауызша және жазбаша түрлеріне тән нормаларды меңгеруі, сөздің қатысымдық сапасына байланысты ортологиялық және этикалық талаптарды сақтай білуі, тілдік сананың қалыптасуына әсер ететін факторларды түсінуі және тілдік ортаның экологиялық тепе-теңдігін сақтай отырып тиімді коммуникация құра алу қабілеті.  

Бұл ұғым тіл экологиясы, Сөз мәдениеті және Тілдік тұлға теорияларымен байланысты қарастырылады. Лингвоэкологиялық құзыреттілік тілдік ортаны қорғау, ана тіліне құрмет қалыптастыру, тілдік нигилизмге қарсы тұру және тілдің қоғамдық қызметін сақтауға бағытталған құзыреттер жүйесін білдіреді.

## Лингвоэкологиялық құзыреттіліктің құрамдас бөліктері
Ғылыми әдебиеттерде лингвоэкологиялық құзыреттілік бірнеше өзара байланысты компоненттерден тұратын жүйе ретінде сипатталады:

* **Тілдік-лингвоэкологиялық құзыреттілік** – әдеби тіл нормаларын меңгеру және тілдік бірліктерді орынды қолдану қабілеті.  
* **Танымдық-лингвоэкологиялық құзыреттілік** – тілдің мәдени, әлеуметтік және танымдық мәнін түсіну.  
* **Эмоциялық-лингвоэкологиялық құзыреттілік** – қарым-қатынас барысында эмоциялық тепе-теңдікті сақтау, тілдік әдеп нормаларын ұстану.  
* **Әлеуметтік-лингвоэкологиялық құзыреттілік** – қоғамдағы тілдік қатынастардың мәдени нормаларын сақтау.  
* **Құндылықтық-лингвоэкологиялық құзыреттілік** – ана тіліне құрмет қалыптастыру және тілдің ұлттық құндылық ретіндегі маңызын түсіну.

## Лингвоэкологиялық құзыреттілігі қалыптасқан тілдік тұлға
Лингвоэкологиялық құзыреттілігі қалыптасқан тілдік тұлға:

* тілдік ортаны әртүрлі «тілдік ластанудан» сақтайды;  
* лингвистикалық нигилизмге қарсы тұра алады;  
* шеттілдік сөздерді уәжсіз қолданудан сақтанады;  
* тілдік экспансияға қарсы тұрады;  
* қазақ тілінің болашағына жауапкершілікпен қарайды;  
* ортологиялық қағидаларды сақтайды;  
* сөз мәдениетінің нормативтік, қатысымдық және этикалық сапаларын ұстанады.

## Қатысым түрлері бойынша көрінісі

### Жазбаша қатысым
Лингвоэкологиялық құзыреттілігі қалыптасқан тұлға жазбаша қатысымда:
* мәтіннің логикалық құрылымын сақтайды;  
* шеттілдік сөздерді стильдік мақсатта орынды қолданады;  
* көріктеу құралдарын тиімді пайдаланады;  
* орфографиялық және этикалық нормаларды сақтайды.

### Ауызша қатысым
Ауызша коммуникация барысында:
* өз ойын дәл, анық және қысқа жеткізеді;  
* сұрақ қойып, жауап бере алады;  
* пікірталас кезінде эмоциялық қысымды реттейді;  
* қатысым этикетін сақтайды;  
* орфоэпиялық нормаларды ұстанады.

### Тыңдалым
Тыңдалым кезінде:
* сұхбаттасушыны мұқият тыңдайды;  
* төзімділік пен құрмет көрсетеді;  
* эмоциясын бақылап, ұстамдылық танытады;  
* серіктесінің ұстанымын түсінуге ұмтылады.

## Қараңыз
* Тіл экологиясы
* Сөз мәдениеті
* Тілдік тұлға

## Дереккөздер
Чукенaева Г. Лингвоэкологиялық құзыреттілік және оның құрамдас бөліктері. – Общественные науки, 2017. National Digital Library of Kazakhstan. http://nblib.library.kz/elib/library.kz/Jurnal/Obshestvennye%202017-05/Chukanaeva0517.pdf

Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Тіл мәдениеті
Санат:Лингвоэкология
Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова

**Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова** — филология ғылымының докторы (2010).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1961 жылы 28 қыркүйекте Қызылорда облысы, Қазалы ауданында туған. 

ҚазМУ-ды (1985, қазіргі Қазақ ұлттық университеті) бітірген. Университетті аяқтаған соң ҚазКСР Орталық музейінде (қазіргі Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы) кіші ғылыми қызметкер (1985-89), Қазақ ұлттық университетінде оқытушы, аға оқытушы, шығыстану факультеті əдістеме бюросының төрайымы, деканның оқу-əдістеме жұмысы жөніндегі орынбасары, арабтану кафедрасының доценті, арабтану кафедрасының меңгерушісі (1989-2011) қызметтерін атқарды. 2011-2017 жылдары шығыстану факультетінің деканы болды. 

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты лингвистика саласы, мəдени-тілдік байланыстар мəселелері.
"Қазақ тіліндегі араб, парсылық фразеологизмдер" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
40-тан астам мақалалары республикалық жəне шетелдік басылымдарда (Египет, Ресей, Өзбекстан, Түркия) жарық көрген, мектепке, университет студенттеріне арналған оқулықтар мен оқу құралдарының авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" грантының иегері (2012); 
* "Білім беру ісінің құрметті қызметкері" төсбелгісі (2012).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Университет Фараби. Шығыстану факультеті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева

**Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева** — тарих ғылымының докторы (2011), профессор (2012).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1970 жылы 19 қыркүйекте Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Ералиев (қазіргі Құрық) ауылында туған.

ҚазМУ-ды (1994, қазіргі Қазақ ұлттық университеті), аспирантурасын (1998) бітірген. 1999 жылдан Қазақ көлік жəне коммуникация академиясында (қазіргі ALT Университеті қызмет атқарды. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты Қазақстан тарихындағы Алаш қозғалысы, ұлт зиялыларының мұралары, қазақ халқының тарихи зердесі, дəстүрлі ауызша тарих жəне т.б. мəселелерді зерттеуге арналған.
"Қазақ халқының дəстүрлі ауызша тарихы: теориялық-методологиялық негіздері жəне деректемелік орны" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
80-нен астам ғылыми еңбектің авторы. 

## Марапаттары
* М. Əуезов атындағы мемлекеттік сыйлық (2000);
* М. Тынышбаев атындағы қоғамдық қордың мерекелік медалінің (2010) иегері;
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Алғыс хаты (2010).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты.
* Жүгенбаева Гүлбану Саламадинқызының көшбасшылық дәрісі.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Секіргіштер (мультфильм)

**Секіргіштер** — Дисней шығарған мультфильм.

Мейбл Танака табиғатты жақсы көреді. Профессор Сэм оның есін құндыз пішінді роботқа салуды ұсынады. Бұл оларға қаланың экологиясын құтқаруға көмектеседі.

## Рөлдерде
Мейбл Танака — табиғат сүйгіш қыз
Король Георг — құндыздардың патшасы
Джерри — экологияға қарсы қала мэрі
Эллен — ұрғашы аю

## Дереккөздер
1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 26–27 қаңтарда Шамонидің Олимпиялық стадионында өткізілді.

Алғашқы Қысқы Ойындардыӊ сайыстарына тек ерлер қатысты, барлығы 5 медаль комплектісі сарапқа салынды.

Көпсайыс Олимпиада тарихында жалғыз рет ойнатылды. Ондағы орындар спортшылардың жеке дистанцияларда көрсеткен нәтижелері қосылуы арқылы берілді. Чарльз Джетроу және Оскар Ольсен алғашқы дистанцияныӊ жеӊімпаздары атанды, бірақ көпсайысқа қатысқан жоқ.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 10 елдің 31 спортшысы қатысуға келген.

*  (6)
*  (4)
* 24px| Канада (1)
*  (1)
*  (5)

*  (1)
*  (4)
*  (3)
*  (4)
*  (2)

## Дереккөздер

Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 13–14 ақпанда Санкт-Морицте өткізілді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 14 елдің 40 спортшысы қатысуға келген.

*  (4)
*  (3)
*  (3)
* 24px| Канада (3)
*  (1)
*  (1)
*  (1)

*  (2)
*  (8)
*  (3)
*  (6)
*  (2)
*  (1)
*  (2)

## Дереккөздер

Санат:1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Цахкадзор

**Цахкадзор** — Армениядағы қала.

Бұл курорт Ереваннан солотүстік-шығысқа қарай 52 км қашықтықта және Раздан станциясынан 7 км қашықтықта орналасқан.

Кечарис тарихи атауы «қайыңды тоғай» деп аударылады. Қайыңдары көп өседі демек.

## Мэрлер
* Армен Петросян (1996—1999)
* Гарун Мирзоян (1999—2010)
* Артур Арутюнян (2012—?)

## Бауырлас қалалар
*  Фонт-Ромо, Франция
*  Златоуст, Ресей

## Галерея
 
WinterArmenia5.JPG|Цахкадзор қыста
Tsarghgadzor summer06.jpg|Цахкадзор жазда
Цахкадзор Tsaghkadzor-2005-1.jpg|Цахкадзор күзде
Zachatztor aus dem Lift.JPG|Спорт кешені


Zachatztor.JPG|Кечарис монастырьі
Цахкадзор Tsaghkadzor-2005-2.jpg|Цахкадзор көшесі
House museum of Orbeli brothers.jpg|Орбели ағайлар үй-музейі
Tsaghkadzor 2022.jpg|Высокогорье


## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Котайк облысы қалалары
Чамбарак

**Чамбарак** — Армениядағы қала.

Ол Ереваннан 125 км қашықтықта, Әзербайжан шекарасына жақын орналасқан.

1920 және 1972 жылдар арралығында Кармир Гюх деп аталды. Ал 1972 мен 1991 жылдарры Красносельск атауына ие болды.

## Халқы
2011 санағы бойынша халық саны 5 850 адам, оның ішінде 50,43 % әйелдер, 49,57 % ерлер. Ұлты бойынша армяндар, орыстар, күрдтер. Таулы Қарабақтағы соғыс салдарынан 1991 жылдан бері орыс халқы кеміді.

## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Гегаркуник облысы қалалары
Чаренцаван

**Чаренцаван** — Армениядағы қала.

Ол Ереваннан солтүстікке қарай 25 км қашықтықта, Раздан өзеніне жақын орналасқан.

Қала статусын 1961 жылы алып, 1967 жылы Егише Чаренца армян ақыны есімімен аталды.
Charents statue Charentsavan.jpg|Егише Чаренца ескерткіші


## Транспорт
Бұл Ереван - Севан бағытындағы темір жол станциясы болады.

Қалаға жақын М4 автожолы өтеді.

## Спорт
Қалада бұрын «Муш» және «Зенит» футбол клубтары болған.

2019 жылы «Ван» атты жаңа футбол клубы құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Гегаркуник облысы қалалары
Шолпан Арапбайқызы Забих

**Шолпан Арапбайқызы Забих** — заң ғылымының докторы (2010), профессор.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1970 жылы 27 ақпанда Жамбыл облысы, Тараз қаласында туған.

ҚазМУ-ды (1995, қазіргі Қазақ ұлттық университеті) жəне Д.А. Қонаев атындағы университетті (2003) бітірген.
1996-98 жылдары Ақтөбе қалалық əкімі аппаратының ішкі саясат бөлімінің аға маманы, 1998-99 жылдары Ақтөбе облысы ақпарат жəне қоғамдық келісім басқармасының бас маманы, 1999-2000 жылдары "Шартарап" агентігінде редактор, 2000-04 жылдары Қазақ ұлттық университетінде аға оқытушы, 2001-03 жылдары "Закон и время" – "Заң және Заман" журналы бас редакторының орынбасары, 2003-05 жылдары Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасының бөлім бастығы, 2005-10 жылдары "Закон и время-Медиа" ЖШС-нің директоры, "Закон и время" – "Заң жəне заман" журналының бас редакторы қызметтерін атқарды. 2010 жылдан Қазақ ұлттық университетінде профессор, "Халықаралық Алматы әуежайы" АҚ-нда атқарушы директор.  

## Ғылыми еңбектері
"Государственно-правовые взгляды Жаханши Досмухамедова" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
60 ғылыми еңбектің, 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Вдохновляющая жизненным опытом женщина: ученый и практик.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Заң ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Белоозёрск (Брест облысы)

**Белоозёрск** () — Беларусь Республикасының Брест облысының Березовский ауданындағы қала.
Белоозерск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 12 462 адамды құрады. Белоозерск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 64-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Березаның оңтүстік-шығысында 27 км жерде, Белое, Черное және Споровское көлдерімен қоршалған. 2025 жылы қала аймақтық «Дажынки» жобасына сәйкес кең көлемде дамып, жаңа саябақтар мен қолайлылықтармен жабдықталған жайлы орталыққа айналады. Брестіден солтүстік-шығысқа қарай 100 км, Минскіден оңтүстік-батысқа қарай 250 км жерде.

## Тарихы
Белоозерск қаласы 1958 жылы Нивки ауылының орнында сол жылдың көктемінде басталған Березовская мемлекеттік аудандық электр стансасының құрылысына байланысты энергетикалық қоныс ретінде құрылған. Беларусь комсомолының 20-шы съезінде Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясының құрылысы комсомолдық құрылыс жобасы деп жарияланды. Сондықтан электр стансасының құрылысына тек Беларусьтің ғана емес, сонымен қатар Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен жастар ағылды.

1960 жылы 12 қаңтарда елді мекен Березовский жұмысшылар кенті деп аталды. 1960 жылы ақпанда алғашқы көпқабатты үй пайдалануға берілді. Елді мекен Березовский ауылдық кеңесінің орталығына айналды. Ал 1960 жылы 25 маусымда елді мекен Белоозерск деп аталды.
Сонымен қатар, автомобиль жолдары мен теміржолдар салынды. Белоозерск 1970 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша қалада әртүрлі типтегі 55 кәсіпорын, ұйым және мекеме орналасқан. Негізгі сала — энергетика. Қаланың жетекші өнеркәсіптік кәсіпорындарына: Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясы, Белоозерск энергетикалық механикалық зауыты, «Белкельме» акционерлік қоғамы, Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясының құрылыс басқармасы, «Белэнергострой» филиалы және «Брестэнерго» филиалы «Белоозерскэнергоремонт» жатады.

Қалада 3 орта және музыка мектебі, Березовская балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің филиалы, 5 мектепке дейінгі мекеме, Энергетиктер мәдениет сарайы, пионерлер мен оқушылар үйі, аурухана, емхана, 2 кітапхана, кинотеатр жұмыс істейді.

## Галерея

Энергия Гостиница.jpg|Энергия қонақ үйі
Белоозерск, Берёзовский район, Брестская область, Беларусь 19.jpg|Қала көшесі
Гимназия г. Белоозёрска.jpg|Гимназия
Белоозёрск. Берёзовская ГРЭС (1).jpg|Березовская электр стансасы.


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Сақар тайпасы

**Сақар тайпасы** — түрікмендер құрамындағы этнографиялық топ, өткенде — түрікмен тайпасы.

## Тарихы
Юсуп Егенмұрадовтың 1931 жылы Саят және Шаржау аудандарында жинаған сақарлар туралы мәліметтерінде ең жоғарғы бөлімі Мерье руы екені айтылады. Бұл жағдай сақар тайпасы Маңғыстаудан Әмудария бойындағы Шаржоу ауданына қоныс аударған кезде Баят тайпасымен ішкі қақтығыстардың басталуымен түсіндіріледі. Сол кезеңде Ұлы арық қыстағында тұратын Мерье руынан шыққан Құрбан Язбек сақар тайпасының көшбасшысы болды. Хиуа ханы Медамин (Мұхаммед Әмин) Шаржоуға келгенде, сақар тайпасын Хиуаға көшіру туралы келіссөздер жүргізе бастады және бұл келіссөздерде Құрбан Язбек тайпа мүддесін қорғады.

1931 жылға дейін сақар тайпасының Мерье, Ызан, Қара-Махмұт және Қожа-Инебек (Сиядаг-Сақар) сияқты бөлімдері сақталды. Мерье тармағында Алтын, Хазарек, Құрт, Петте-Арық, Яиджи және Ұлы арық сияқты кішігірім бөлімдер белгілі.

Бекмарад Тәңірбердиевтің айтуынша, сақарлар Шаржауға шамамен 150 жыл бұрын келген. Қоныс аударғаннан кейін 12 жыл өткен соң, сақарлар мен баят тайпасы арасында қақтығыс басталып, ол ұзаққа созылған соғысқа ұласты. Соңында сақарлар жеңіске жетіп, баяттардың мүлкі мен малын талан-таражға салды. Бұл соғыста Қызан тармағынан шыққан хан Гельды батыр, Маят Құрбан сердар, Артық-Шәкір бөлінісінен Құрбан, Көмек сердар және Нұрмяты Ших ерекше көзге түсті.

Сақарлар салыр тайпасын өздеріне жақын туыс санаған, алайда Шаржоу ауданына қоныс аударғаннан кейін оларға көмек көрсеткен текелермен тығыз байланыста болды. Сондықтан сақарлар теке тайпасын да туыс санаған. Тарихи тұрғыдан сақарларға ең жақын тайпа оғыржалы болды.

​Тайпа атауынан Лебап уәлаятындағы қаланың аты шыққан.

## ​Тұрмысы
​Әйелдердің тұрмысы мен сөйлеу ерекшеліктерінде салыр тайпасымен ұқсастықтар бар. Алайда бұл тайпа ұзақ уақыт бойы Бұхара әмірлігінің құрамында болған Шаржоу округінде тұрып жатқандықтан, киімдерінде өзбек мәдениетінің ықпалы сезіледі. Соның ішінде көйлектерді өзбек нақышындағы шыт матадан киеді. Сөйлеу мәнерінде салыр диалектісінің (шиве) «этдур», «койдур» және тағы басқа ерекшеліктері айтарлықтай сақталған.

## Әдебиет
* Винников Я.Р. Поездка к туркменам-сакар // СЭ. 1959. № 3
* Карпов, Георгий Иванович. Племенной и родовой состав туркмен / Сост. зам. наркомвнутдел Г. Карпов ТССР. Нар. ком. вн. дел Туркменск. С. С. респ.. — Полторацк ;, (Асхабад) : Наркомвнутдел [!] Туркменск. С. С. респ., 1925. — IV, 8, [1] с., [9] л. табл. : 25 см.
* Туркмены / отв. ред. Н.A. Дубова, А.Т. Байлиев ; Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая РАН ; Ин-т истории АН Турк- менистана. – М. : Наука, 2016. – 635 с. – (Народы и культуры). – ISBN 978-5-02-039192-5

## Дереккөздер

Санат:Түрікмен тайпалары
Санат:Түрікмендер
Оғыржалы тайпасы

**Оғыржалы тайпасы** () — түрікмендер құрамындағы этнографиялық топ, өткенде — түрікмен тайпасы. Негізінен Балқан уәлаятында тұрады.

## Сипаттамасы
​Оғыржалы тайпасы 1025 үйден тұрады және Каспий теңізінің жағалауында, Красноводск пен Чикишляр аралығында, сондай-ақ Челекен, Долгий және Огурчинский аралдарында қоныстанған. Тарихи мәліметтер бойынша, бұл — жәуміттерге қосылған тайпалардың бірі. Оның шығу тегі туралы аңыздар сақталмаған, бірақ теңіз жағалауы мен теңіз қарақшылығы қызықтырған әртүрлі түрікмен тайпаларының қашқындары мен көшпенділерінен құралған деген болжам бар. Тайпа атауы «ұры» деп аударылатын «оғыржа» сөзімен байланыстырылады, дегенмен кейбір дереккөздерде бұл «бағынбағандар» деген мағынаны білдіретіні айтылады.

Басқа мәліметтер бойынша, оғыржалылар — Моңғол шапқыншылығы кезінде жаңа оғыржалы тайпасының негізін қалаушы Салор-Оғыршық ханның бастауымен Каспий теңізінің құлазыған жағалаулары мен Огурчинский аралына қоныс аударған ежелгі түркілік салыр тайпасының ұрпақтары.

Басқа түрікмен тайпаларынан ерекшелігі, оғыржалылар Каспий теңізінің жағалауында тұрғандықтан теңіз ісімен айналысқан, ал олардың асханасында балықтан жасалған тағамдар негізгі орын алған.

## Әдебиет
* Карелин Г.С. Путешествия Г.С. Карелина по Каспийскому морю. СПб. : Тип. Имп. Акад. наук, 1883. - VI, 497 c. ; 6 л. карт. - (Записки имп. рус. геогр. о-ва по общей географии; т. 10).
* Туземцы Закаспийской области и их жизнь. Этнографический очерк. Сост. Ф.А. Михайлов; под редакцией А.А. Боголюбова. - Асхабад, 1900 г.
* Русско-туркменские отношения в XVIII–XIX вв. (до присоединения Туркмении к России) [Текст] : Сборник архивных документов / [Введ. М. Аннанепесова, с. 6-22] ; Акад. наук Туркм. ССР. Ин-т истории, археологии и этнографии. — Ашхабад : Изд-во Акад. наук Туркм. ССР, 1963. — 585 с. : 27 см.
* Туркмены / отв. ред. Н.A. Дубова, А.Т. Байлиев ; Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая РАН ; Ин-т истории АН Туркменистана. – М. : Наука, 2016. – 635 с. – (Народы и культуры). – ISBN 978-5-02-039192-5

## Дереккөздер

Санат:Түрікмендер
Санат:Түрікмен тайпалары
Ақмарал Ғосманқызы Ибраева

**Ақмарал Ғосманқызы Ибраева** — тарих ғылымының докторы (2010).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1971 жылы 18 мамырда Павлодар облысы, Железин ауданы, Екішек ауылында туған.

ҚазПИ-ді (1993, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген.
1993-99 жылдары Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде оқытушы, 1999-2005 жылдары Еуразия ұлттық университетінде аға оқытушы, ҚР Тұңғыш Президенті мұражайы директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 2006 жылдан Еуразия ұлттық университетінде қызмет атқарады. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты – мəдениет тарихы, музей саласы. А. Ибраева Қазақстанның музей ісі тарихын тың деректер негізінде зерттеп ғылыми айналымға қосқан.
"Қазақстандағы музей ісі: қалыптасуы мен дамуының тарихи тəжірибесі (1831-2006 жж.)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 
50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Марапаттары
* "Қазақстар Республикасы Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі"; 
* "Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері";
* Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен "Шапағат" медалі, "Құрмет" ордені. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Музеолог ғалымға мемлекеттік стипендия берілді.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Жанат Алпысқызы Карманова

**Жанат Алпысқызы Карманова** — педагогика ғылымының докторы (2011), доцент (2009), Ресей жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент-мүшесі.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1969 жылы 23 қазанда Қарағанды қаласында туған.

Қарағанды педагогикалық институтын (1990, қазіргі Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті), аспирантурасын (1997) бітірген.
1990 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты: философия, психология, педагогика мəселелері.
"Орта білім беру жүйесіндегі білім алушылардың конфессияаралық толеранттылығын қалыптастырудың ғылыми-теориялық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
165 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 3 оқу құралы, 4 электронды оқу құралының авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасының Жоғарғы оқу орнының үздік оқытушысы (2010).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Известные учёные.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары