open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шимпанзе

**Шимпанзелер** () — адам тәрізді маймылдардың понгидтер тұқымдасына жататын маймыл. «Кәдімгі» және «ергежейлі шимпанзе» деген екі түрі бар.

Шимпанзе ДНК-сының 98,4%-ы адамдікіне ұқсас. Шимпанзе адамға горилладан да жақын. Басындағы миының көлемі адам миының жартысындай болады.

Шимпанзе Батыс және Орталық Африканы мекендейді.

Ересек аталық шимпанзенің салмағы – 35 – 70 келі, бойы 0,9 – 1,2 метр болады, аналық шимпанзенің салмағы – 26 – 50 келі, бойы 0,66 – 1 метр болады.

Өз бетімен тіршілік етіп жүрген шимпанзе 40 жылдан артық өмір сүрмейді, ал адам қолына үйретілген бір шимпанзенің 60 жыл өмір сүргені туралы дерек бар.

Шимпанзенің дене тұрқы – тапалтақ, қолдары ұзын, аяқтары қысқа болады. Денесінің басым бөлігін ұзын, қара жүн жапқан. Бірақ беті, құлағы, алақандары жүнсіз болады.

Қолдары зат ұстауға епті келеді. Шимпанзенің кей жағдайда құрал-сайман қолдануы адамдарды қатты таңғалдырады.

Шимпанзелер бір-бірімен ымдасып «сөйлеседі».

Шимпанзе, негізінен, тропиктік ормандар мен ылғалды саванналарда тіршілік етеді. Жерде де, ағаш басында да жүргенімен, қоректенуі мен ұйықтайтын уақыттың басым бөлігі ағаш үстінде өтеді.

Жалпы алғанда, шимпанзелер жеміс және өсімдіктермен қоректенеді. Сондай-ақ түрлі жәндіктерді, жұмыртқа, ет, өлекселерді де жей береді. Тамақ талмағай, азық атаулының жүздеген түрін жейді.

## Сипаттамасы
Шимпанзе миының көлемі 282-500 см3 аралығында болады, әдеттегі мәні 330-400 см3, бұл адам миының көлемінің шамамен 25-30% құрайды.

Шимпанзенің қолдары аяқтарынан ұзын. Кәдімгі шимпанзенің созылған қолдары дененің биіктігінен бір жарым есе жоғары [14]. Бонобалар қарапайым шимпанзеге қарағанда сәл қысқа және арық, бірақ аяқтары ұзағырақ. Ағаштарда екі түрі де ұзын, күшті қолдарымен қозғалады. Жүру кезінде ол басқа төрт аяқты сияқты алақанға емес, саусақтардың жоғарғы бетіне сүйенеді. Қолдар мен аяқтардың беті мен ішін қоспағанда, жануардың бүкіл денесі ұзын өрескел қара шашпен жабылған.

Шимпанзе түсте ағаш басына өрмелеп шығып демалады, түнде де сонда түнеп шығады. Жапырақ пен бұтақтан «төсек құрастырып», лезде өзіне ұя жасап алады.

## Дереккөздер


Санат:Шимпанзе
Санат:Африка сүтқоректілері
Терілі тасбақа

**Терілі тасбақа** () – дүниежүзіндегі тасбақалардың ең ірісі.

Терілі тасбақалардың саны азайып келеді. Әсіресе Тынық мұхитында соңғы жиырма жылдың ішінде саны күрт кеміп, қазір 2300-дей ғана тасбақа қалды. Атлант мұхитындағы популяциясы басқа жерлермен салыстырғанда әзірше тұрақты. Бірақ балық аулайтын кемелердің кесірінен тасбақалар жиі жарақаттануда, яғни болашақта ол жерде де тасбақалардың саны кемиді деген болжам бар.

Терілі тасбақалар тіршілік ету ортасын жиі ауыстырып тұрады. Олар Атлант мұхитынан Тынық мұхитына, Тынық мұхитынан Атлант мұхитына көшіп тұрады.

Терілі тасбақалардың сүйектері мен шеміршектерін қанмен қамтамасыз ету жүйесі ерекше дамыған. Ол тасбақаның дене температурасынан бірнеше градус жоғары көтеріп, салқын суға төзімді болуға мүмкіндік береді. 

Терілі тасбақаның ұзындығы 180 см-ге дейін жетсе, салмағы 500 келіге дейін тартады. Алдыңғы ескекаяқтарын жазған кездегі ұзындығы – 5 метр.

Терілі тасбақалар жақсы жүзеді суда жүзу арқылы алыс сапарларға шығады. 

Медузалармен, шаян тәрізділермен, басаяқты моллюскілермен, ұсақ балықтармен қоректенеді.

Осы тасбақалар ғана 1500 метр тереңдікке сүңгіп, су астында 35 минут бола алады.

Терілі тасбақалар Атлант, Тынық, Үнді мұхиттарының тропиктік және қоңыржай белдеулеріндегі су айдындарында кездеседі.
## Дереккөздер


Санат:Тасбақалар‎
Жасыл василиск

**Жасыл василиск** – бауырымен жорғалаушылар класының кекіректілер туысына жататын кесіртке. Оны «екі айдарлы василиск» деп те атайды.

Орталық Американың тропиктік ормандарында, Оңтүстік Мексика мен Панамаға дейін тараған.

Ұзындығы тұмсығынан бастап құйрығының ұшына дейін 1,5 м-ден асады. Ерекше түрлерінің салмағы 8 келіге дейін тартады.

Қолда асыраса, он жылдай тіршілік етеді.

Құйрығы өте ұзын, тамағында екі шетінен қысыңқы қапшығы болады. Қысқа аяқтарында өткір тырнақтары бар. Осы тырнақтары арқылы ағаш арасында оңай қозғалады.

Артқы және алдыңғы аяқтарында жарғақсыз 5 саусағы болады. Тікенекті айдары жауларынан қорғануға көмектеседі.

Басқа кесірткелер сияқты жауының аузына құйрығын үзіп қалдырады. Біраз уақыт өткен соң құйрығы қайтадан өсіп шығады.

Маймақ аяқтарымен су бетін сарт еткізіп ұрып, кішкентай ауа қалташасын жасап алады, ол василисктің суға батып кетпеуіне көмектеседі.

Василиск ағаш басынан суға құлап түсіп, су бетімен алға қарай секундына 1,5 метр жылдамдықпен зуылдап жүгіреді.

Екі айдарлы василиск – тек Латын Америкасына тән кесіртке.

Василиск жәндіктермен, арқан балықтармен, түрлі құрттар және шекшектермен қоректенеді. Кейде өсімдіктерді де жейді.

Жыртқыштардан оны қоршаған ортамен бірдей түске ене алатын қорғаныш реңі құтқарады.

Қауіп төнген  кезде кейде суға секіріп түсіп, тез жүзіп кетуге тырысады. Айбат шегеді. Егер ол көмектеспесе, құйрығымен қатты ұрып жібереді, тістеп немесе тырнап алады.

Кейбір түрлерінің еті мен жұмыртқасы – Мексиканың батысындағы тұрғындардың ұлттық тағамы.

## Дереккөздер

Санат:Corytophanidae
Санат:Оңтүстік Америка бауырымен жорғалаушылар
Халықаралық чемпиондар кубогы 2016

**Халықаралық чемпиондар кубогы 2016** (немесе ICC ) 2016 жылдың шілденің соңғы аптасында өтетін жолдастық турнир .

2015 жылдың желтоқсанында Ювентус , Тоттенхэм мен Мельбурн Виктори Аустралиялық нұсқа турниріне қатысуына келісім берді. Атлетико Мадрид 2016 жылдың 1 наурызында төртінші команда болуына келісімін берді .

2016 жылдың 5 ақпанында  Манчестер Сити Қытайда өтетін нұсқаға қатысуына ретінде  жарияланды .

Солтүстік Америкада 2016 жылдың наурыз айында Еуропа командалары Барселона , Бавария , Сельтик , Челси , Ливерпуль , Интер , Милан , Реал Мадрид , Лестер Сити мен Пари Сен-Жермен .

## Командалар
### Аустралия

### Қытай

### Солтүстік Америка және Еуропа

## Өткізу орындары
### Аустралия




### Қытай




### Америка Құрама Штаттары




### Еуропа




## Матчтар
### Аустралия

----

----

### Қытай

----

----

### Солтүстік Америка және Еуропа

## Турнир кестесі
### Аустралия

### Қытай

## Үздік бомбардирлер

Санат:Футболдан Халықаралық чемпиондар кубогы
Алтай көртышқаны

**Алтай көртышқаны** – () – көртышқандар тұқымдасының көртышқан туысына жататын жәндікқоректі. Аталығының денесінің ұзындығы – 13,5—19,5 см-дей, салмағы 75—225 г. тартады. Аналығы одан кішілеу. 

## Дереккөздер

Санат:Көртышқантәрізділер
Қара үй өрмекшісі

**Үй қара өрмекшісі** () – Австралияда және Жаңа Зеландияда кең тараған өрмекшілердің бірі. Табиғи ортада ағаш қуыстарында кездеседі. Үйде терезе жақтауының бұрыштарына өз құрбандарын түсіру үшін жібек тұзақ-өрмек тоқиды. Аналық өрмекшінің денесінің көлемі 18 мм-дей, аталығы аналықтарына қарағанда кішкентай, 9 мм-дей болады. Үй қара өрмекшісінің денесі үш бөліктен: бас, кеуде және бунақталмаған құрсақ тұрады. Олар өзара байланысқан. 4 жұп аяқтары қозғалу қызметін атқарады. Құрсақтары сұр түсті. Арқасында ақ немесе сары дақтары болады. Үй қара өрмекшісі улы, алайда  адамдарға қауіпті емес, дегенмен дер кезінде жедел жәрдем көрсетілмесе, адам улануы мүмкін. Үй қара өрмекшілері көбіне өрмек-торларын үйдің ішіне құрады. Далалық жерде індерінің жанына немесе ағаш бұтақтарының арасына тоқиды. Өрмектерінің пішіні құбыр тәрізді.Бұл өрмекшілердің жапа шеккен адамдар өте аз. Шаққан жерлері ауыртады. Адамдардың басы айналып, жүрегі айныған, ісінген жағдайлары медицинада тіркелген. Қара үй өрмекшісі бір жерге үйреніп тұрақтайды, торларын сирек жағдайда ауыстырады.

## Дереккөздер


Санат:Өрмекшілер
Эспаньол

**«Эспаньол»** (кат. и исп. *RCD Espanyol*) — Испанияның Барселона қаласындағы футбол клубы. Қазіргі күнде Испания ла лигасында ойнайды.

Өз алаңындағы ойындарын "Корнелья-Эль Прат" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 40 мың адам. 

Төрт дүркін Испания кубогы иегері. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Испания кубогының иегері:** 1928/29, 1940, 1999/00, 2005/06
* Испания кубогының финалисі: 1911, 1915, 1941, 1947, 1957
* Испания суперкубогының финалисі: 2000, 2006

### Халықаралық

* УЕФА кубогының финалисі: 1987/88, 2006/07

### Аймақтық

* Каталония чемпионы:  1903/04, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1911/12, 1914/15, 1917/18, 1928/29, 1932/33, 1936/37, 1939/40
* Каталония кубогы: 1994/95, 1995/96, 1998/99, 2005/2006, 2009/10, 2010/11

## Танымал ойыншылар
* Иван де ла Пенья
* Альберт Риера
* Рауль Тамудо
* Даниэль Харке
* Хосе Мария Кальехон
* Николас Пареха
* Маурисио Почеттино
* Пабло Сабалета
* Стив Финнан
* Эвертон
* Карлос Камени
* Тома Н’Коно
* Дмитрий Галямин
* Игорь Корнеев
* Дмитрий Кузнецов
* Андрей Мох
* Вальтер Пандиани
* Сюнсукэ Накамура
* Морено Торричелли
*/ Альфредо Ди Стефано

## Танымал жаттықтырушылар

*  Хавьер Клементе (1986—1989, 1991—1992, 2002—2003)
*  Луис Арагонес (1990—1991)
*  Хосе Антонио Камачо (1994—1996, 1997—1998)
*  Пако Флорес (1996—1997, 1999—2002)
*  Марсело Бьелса (1998)
*  Луис Фернандес (2003—2004)
*  Хуанде Рамос (2004)
*  Мигель Анхель Лотина (2004—2006)
*  Эрнесто Вальверде (2006—2008)

Санат:Испания футбол клубтары
Секіргіштер

**Секіргіштер** () – сүтқоректілер класының өзімен аттас монотипті отрядқа жататын аңдар тұқымдасы. Африканың тау және шөлді ландшафттарында тіршілік ететін 19 түрді біріктіреді. 

## Дереккөздер

Санат:Секіргіштер
Титовка (Ақмола облысы)

**Титовка** — Ақмола облысы Атбасар ауданы, Полтава ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Атбасар қаласының солтүстік-шығысында 33 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Атбасар ауданы елді мекендері
Третьяковка (Ақмола облысы)

**Третьяковка** — Ақмола облысы Атбасар ауданы, Макеев ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Атбасар қаласының солтүстігінде 30 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Атбасар ауданының таратылған елді мекендері
Сәдубек

**Сәдубек** — Ақмола облысы Атбасар ауданы, Тельман ауылдық округі құрамында болған ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Атбасар қаласынан шығысқа қарай 30 км-дей жерде.

## Халқы
2009 жылы тұрғыны 55 адам болған.

Санат:Атбасар ауданының таратылған елді мекендері
Шотбаева Рысты

{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}  
<Шотбаева Рысты (1928–1994) Сәкен Сейфуллиннің шәкірті 
10 маусымда Ақмола облысы Көркейту ауылында туған. Жетіжылдық мектепті бітіргеннен кейін Ақмола қаласында бастауыш сынып мұғалімдерін даярлайтын курста мұғалім болады. Осымен бір мезетте Ақмола педучилищесінде оқып, оны соғыстан кейін бітіреді. Ақмола облысы, Ерейментау ауданында мұғалім болады, кейіннен Қарағандыда екі жылдық мұғалімдер институтының қазақ тілі мен әдебиеті факультетін сырттай оқып бітіреді.
1958 жылдан облыстық және республикалық газеттер мен журналдардың беттерінде поэмалары, әңгімелері, пьесалары, сондай-ақ балаларға арналған өлеңдері мен әңгімелері жарық көре бастайды. Пьесалары Жамбыл, Солтүстік Қазақстан, Шымкент, Павлодар облыстық театрларының репертуарларынан орын алған.
Шығармалары: Ереймен етегінде 1973; Поэмалар.  «Жазушы», 1973; Нұра – бақыт өзені. «Жазушы» 1977; «Толқынды Нұра»1983; «Достық жолында»1987; «Арайлы таң» 1989; балаларға арналған әңгімелер мен  ертегілер «Жалқаудың жазасы» 1981;«Көк қарандаш» 1981; «Алып» 1984;
Рёта Кисе

**Рёта Кисе**(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- Куроконың баскетболы ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.
## Сыртқы келбеті
Баскетболға қоса Кисе  модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. Баскетбол алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.    
## Тұлғасы
Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. 
Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.

Санат:Аниме және манга кейіпкерлері
Рональд Росс

Сэр **Рональд Росс** () (13 мамыр 1857, Алмора, Үндістан&nbsp;— 16 қыркүйек 1932, Лондон)&nbsp;— үнді дәрігері және паразитолог, шығу тегі шотландтық, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1902 жылғы лауреаты.

## Өмірбаян
Рональд Росс өмірге 1857 жылы 13 мамырда Альморде, британ әскері офицері  отбасында келген. Бала сегіз жасқа толған кезде, ол оқуға жіберіледі Англияға. Рональд Росс шығармашыл бала болып қалыптасқанына қарамастан&nbsp;— жазушы, суретші, немесе музыкант болуды армандаған және көптеген өлеңдер, пьесалар және романдар жариялаған&nbsp;— әкесі ұлының өзін медицинаға арнауын талап етті.

1874 жылы Росс Санкт Варфоломей госпиталіндегі медицина колледжіне оқуға түседі. Колледжден кейін, Рональд британдық «Үндістан Медициналық қызметі» ұйымда дәрігер болып жұмыс істей бастады.

Мансабының бірінші жылдары уақытының бөлігін математика зерттеу мен әдеби шығармашылығына арнаған. Біраз уақыттан кейін, Үндістанда безгектің таралуы осы аурудың себептерін зерделеу үшін Россқа нұсқау беріледі. 1888 жылы ол бактериология курсы бойынша Англияға барды. Оралғаннан ол безгек ауыратын науқастардың қанын зерттеумен айналысады.

Росс ол уақытта қолданыстағы безгек инфекциясы ауа арқылы жүреді деген теорияға күмәнмен қарады. Ол безгектің пайда болуы қандағы ішек токсиндерінің жиналуы салдарынан екенін дәлелдеуге тырысқан бірнеше мақалалар жазған.

1894 жылы, Росс қайтадан Англияға келеді. Онда тағдыр оны Патрик Мэнсонға&nbsp;— дәрігер-паразитологке әкелді. Мэнсон Россқа безгек, сондай-ақ масалардың шағуы арқылы берілуі мүмкін екен өз ұсынысын білдіреді, алайда, ол оны дәлелдей алмайды. Болжам Росс қатты қызықтырды. Ол бұл теорияны эксперименталды зерттеу үшін шешім қабылдайды.

1902 жылы Росс «безгекпен жұмысы үшін, онда ол қоздырғыштың денеге қалай кіретінін көрсетті және, осылайша, және одан әрі табысты зерттеулер жүргізуге және осы салада безгекпен күрес әдістерін әзірлеуге негіз салды» деп Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

1909 жылы ғалым Лондон корольдік қоғамы Корольдік медалімен марапаталды.

Рональд Росс 1932 жылы 16 қыркүйекте Лондонда өмірден озды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Рональд Росстың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны

Санат:Паразитологтар
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лондон корольдік қоғамы
Ұшуды басқару жүйесі

нобай|оңға|350px|Негізгі (қарапайым) ұшуды басқару жүйесі

**Ұшуды басқару жүйесі** (,  көптеген ұшақтарда басқарушы беттерден, оларға сәйкес кабинада орналасқан басқару органдарынан, басқару желілерінен және ұшудың бағытын басқаруға мүмкіндік беретін түрлі механизмдерден тұрады. Жалдамдықты өзгерту үшін қолданылатын авиациялық қозғалтқыштарды басқару да ұшуды басқару жүйесі ретінде қарастырылады.

Ұшақты басқару жүйесінің негізі суретте көрсетілген. Суретте басқару механизмдер динамикалық түрде көрсетілген. Ұшақтарда қолданылатын негізгі жүйе ең алғаш рет 1908 жылы сәуірде Луи Блерионың Bleriot VIII ұшағында пайда болған.

## Классификациясы
Ұшуды басқару жүйесі ұшу аппаратын басқаруда адамның қатысуына қарай үшке бөлінеді:
* автоматты емес - ұшқыштың командалық басқару тетіктеріге берген басқарушы сигналдары басқару желілері арқылы бұлшықет күшімен рөлдік беттерді қозғалтады;
* жартылай автоматты - ұшқыштың басқарушы сигналдары түрлі автоматтар мен күшейткіштер көмегімен өзгертіледі және күшейтіледі, сол арқылы ұшу аппаратының тұрақтылығы мен басқаруының оптимальды сипаттамаларына қол жетіледі;
* автоматты - ұшудің белгілі бір кезеңдерін ұшқыштың қатысуынсыз автоматты түрде басқаруды қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

Санат:Авиация
Санат:Ұшу аппараттарының конструкциясы
Ойықтістер

**Ойықтістер** () – кеміргіштер отрядының бір тұқымдасы. Гаити мен Кубаның орманды және бұталы шіліктерінде мекендейтін 1 туысы, 2 түрі белгілі. Дене тұрқы 30-35 см, салмағы 1кг-дай. Әр түрлі омыртқасыздармен, бақалармен, кесірткелермен қоректенеді. 

## Түрлері
**Solenodon cubanus* – Куба ойықтісі
**Solenodon paradoxus* – Гаити ойықтісі

## Дереккөздер


Санат:Кеміргіштер
Жүнқанаттылар

**Жүнқанаттылар** () – сүтқоректілер класының ұрықжолдасты бір отряды. 

Оңтүстік-Шығыс Азияның ормандарында мекендейтін 1 тұқымдасы, 2 түрі белгілі. Дене тұрқы 36-43 см, салмағы 2кг-дай. Ағашта тіршілік етеді. Түнде белсенді. Ағаштың жапырақтары, жемістері және тұқымдарымен қоректенеді. 

## Түрлері
* *Cynocephalus volans* – Филиппин жүнқанаты 
* *Galeopterus variegatus* – Малай жүнқанаты 

## Дереккөздер

Санат:Жүнқанаттылар
Халықаралық чемпиондар кубогы 2015

**Халықаралық чемпиондар кубогы 2015** (ағыл. *2015 International Champions Cup*) — клубтар арасындағы халықаралық турнир. 2015 жылдың 11 шілдеден 5 тамыз аралығында АҚШ, Канадада, Аустралияда, Қытайда, Англияда , Италияда , Мексикада өтті . Турнирге 15 команда қатысады .

## Командалар
### Аустралия

### Қытай

### Солтүстік Америка және Еуропа

## Стадиондар
}
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
|-
! Флоренция
! Мехико
! Чикаго
! Карсон
! Лэндовер
! Сиэтл
|-
| style="text-align:center;"|Артемио Франки
| style="text-align:center;"|Ацтека
| style="text-align:center;"|Солджер-филд
| style="text-align:center;"|Стабхаб Сентер
| style="text-align:center;"|Федэкс-филд
| style="text-align:center;"|Сэнчури Линк-филд
|-
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
|-
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
|-
! Сан-Хосе
! Санта-Клара
! Гаррисон
! Пасадина
! Ист Хартфорд
! Шарлотт
|-
| style="text-align:center;"|Авайя Стэдиум
| style="text-align:center;"|Ливайс Стэдиум
| style="text-align:center;"|Ред Булл Арена
| style="text-align:center;"|Роуз Боул
| style="text-align:center;"|Рентшлер-филд
| style="text-align:center;"|Бэнк оф Америка
|-
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
| style="text-align:center;"|140px
|-
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
| style="text-align:center;"|
|}

## Турнир кестесі
### Аустралия

### Қытай

### Солтүстік Америка және Еуропа

## Үздік бомбардирлер

Санат:Футболдан халықаралық чемпиондар кубогы
Кемеркөл (ауыл)

**Кемеркөл** (2018 жылға дейін — *Виноградовка*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Наумов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының солтүстік-батысында 32 км-дей жерде, Кемеркөл көлінен солтүстікке қарай орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Монтана

**Монта́на** ( ) — штат АҚШ-тың солтүстік батысындағы, 41-ші штат, одаққа қосылған. Астанасы — Хелена, ірі қаласы — Биллингс. Халқы— 1 015 165 адам (АҚШ-та 44-ші орында, 2013 жылғы деректер). Ресми лақап аты — «Қазына штаты».

## Тарихы
Айтарлықтай ұзақ уақыт бұрын болашақ Монтана үндіс тайпалары мекендеген жер болған
* шайенналар,
* кроу,
* блэкфуттар,
* ассинибойндар,
* гровантрлар,
* сиу (олар — дакоттар мен лакоттар) және т.б.
Француздар 1742 жылы Жартасты таулардан шығысқа қарай ағымдағы Монтана аймағында пайда болды — бұл 1803 жылы Франциядан сатып алынған Луизиананың бөлігі. ХІХ ғасырдың басында аудан Льюис және Кларк экспедициясының барысында зерттелді. Аң саудагерлері мен миссионерлер XIX ғасырдың басында бірқатар елдімекендердің негізін қалаған.

1848-1864 жж. кезеңде Монтана түрлі Федералды аумақтардың бөліктерге кірді. Олар:
* Орегон (1848—1859),
* Вашингтон (1853—1863),
* Айдахо (1863—1864) и
* Дакота (1861—1864).
Болашақ Монтана шегінде 1850 жылы тұтас алтын мен мысты кен орындарын ашылды. 26 мамырда, 1864 жылы Монтана Америка Құрама Штаттарының федералдық аймағы мәртебесін алды. Аумақ (содан кейін штат) атауы испан сөзі *montaña* (тау) алынған. Алдымен Баннак (Bannack) астанасы болды. Бірінші губернаторы Сидни Эджертон (Sidney Edgerton) болды. 1865 жылы, астананың аумағы Верджиния-Ситиге  ауыстырылды, және 1875 жылы — Хелена қаласына.

1860 жылдың соңында бірнеше әскери форттар құрылған, олар: Форт-Шоу, Кемп-Кук және Форт-Смит. Монтананы отарлау үндіс тайпаларымен шайқас арқылы жүрді; ең танымалы 1876 жылы орын алған Литтл-Бигхорн түбіндегі шайқас. 1883 жылы Солтүстік Тынық мұхит теміржол құрылысын салынуы халықтың күрт өсуіне әкелді. Монтана аймағы 26 мамырда 1864 жылы Америка Құрама Штаттарының құрамына кірді, 8 қарашада, 1889 жылы Монтана штат болып жарияланды.

## Халқы
230px|right|thumb|Монтана халқының тығыздығы
230px|right|thumb|Бозмен қаласы
2013 жыл соңындағы АҚШ халық санағының бюросы дерегі бойынша Монтанада 1.015.165 халқы бар; ұлғайуы 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 2,6%-ды құрады. 2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік құрамы төмендегідей: ақ (89,4%), қара (0,4%), түпамерикандықтар (6,3%), азиялықтар (0,6%), гавайлықтар және мұхиттықтар (0,1 %), басқа да нәсілдер (0,6%), екі немесе одан да көп нәсілдердің өкілдері (2,5%). Ақ нәсілді халықтың шығу тегі негізінен немістер (29,3%), ирландиялық (16,4%) және ағылшын (13,1%) және норвегиялық (10%). 5 жастан асқан Монтана тұрғындарының шамамен 94,8%-ы үйде ағылшын тілінде сөйлейді.

Монтана тұрғындарының шамамен 55% - протестанттар, 24% - католиктер, 5% - мормондар, 18% ешқандай дінге кірмейді, 1%-дан кемі басқа да діндерді ұстайды.

**Халықтың динамикасы:**
* 1950: 591 024 адам
* 1960: 674 767 адам
* 1970: 694 409 адам
* 1980: 786 690 адам
* 1990: 799 065 адам
* 2000: 902 195 адам
* 2010: 989 415 адам
* 2013: 1 015 165 адам

**Ірі қалалары:**
* Биллингс: 104 700 адам
* Мизула: 66 788 адам
* Грейт-Фолс: 58 505 адам
* Бозмен: 37 280 адам

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* State of Montana Website
* Montana State Capitol Information
* Photographs of Montana
* Montana History
* Montana Historical Society 
* Montana Historical Markers
Еңбек (Ақкөл ауданы)

**Еңбек** (2005 ж. дейін – *Трудовое*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы ауыл, Еңбек ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының оңтүстігінде 12 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Ақсу (Степногорск қалалық әкімдігі)

**Ақсу** — Ақмола облысының Степногорск қалалық әкімдігіне қарасты кент, Ақсу кенттік әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Степногорскіден солтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Степногорск қалалық әкімдігі елді мекендері
Санат:Қазақстан кенттері
Окапи

**Окапи** () – керіктер тұқымдасының өзімен аттас монотипті туысына жататын сүтқоректі.

Биіктігі 2 м-дей, Салмағы 250 кг-дай. Мойны онша ұзын емес, құлағы үлкен. Аталығының мүйізінің сыртқы терісі жыл сайын өзгеріп тұрады. Түрі біркелкі қызғылт қоңыр, тек аяқтарында көлденең сары түсті жолақтары болады. Бұл аздап та болса мойыны мен аяғы қысқарақ жануар. Негізінен, ылғалды тропиктік орманды жерлерді мекендейді. Бұл үркек жануар тек Конго Демократиялық Республикасының аумағында ғана тіршілік етеді.

## Дереккөздер


Санат:Керіктер
Ерназар (Ақмола облысы)

**Ерназар** — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Ақкөл қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының батысында 17 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Джозеф Эдвард Майер

Джозеф Эдвард Майер''' (ағыл. Joseph Edward Mayer; 5 ақпан 1904, Нью-Йорк — 15 қазан 1983)— американдық теориялық физика ғалымы. Мария Гёпперт-Майердің күйеуі.
Калифорниялық техникалық институтты бітіргеннен соң бірнеше университетте жұмыс істеген: Калифорниялық (1927–28), Гёттингендік(1929–30), Джон Хопкинс(1930–39), Колумбиялық(1939–45), Чикаголық(1946–60), Калифорниялық(1960–72). Статикалық физика, термодинамика, квантты механика, химиялық физика салаларында еңбектер жазған. Қазіргі шынайы газдар мен сұйықтықтар туралы теорияның жасаушыларының бірі, соның ішінде статикалық механикаға диаграммалық әдісті енгізген. «Journal of Chemical Physics» журналының редакторы (1941–52). 1973–74 жылдары—Америкалық физикалық қоғамның президенті. Ғылыми марапаттары: Г. Льюис алқасы (1958), П. Дебай алқасы (1967), Дж. Кирквуд марапаты (1968). 
## Пайдаланған әдебиет
* Майер Дж., Гепперт-Майер М. Статистическая механика. — М.: Мир, 1980. — 546 с.
* Храмов Ю. А. Майер Джозеф Эдвард (Mayer Joseph Edward) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 174. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)
* Майер Джозеф Е. Теория реальных газов (рус.) // Термодинамика газов / Ағылш. аудару и нем. под ред. В. С. Зуева. — М.: Машиностроение, 1970, с. 415—562.
* Zimm Bruno H. Joseph Edward Mayer, 1904–1983 (ағылш.) // Biographical Memoirs. — National Academy of Sciences, 1994. — P. 211—220.
* Mayer Joseph E. Theory of Real Gases (ағылш.) // Handbuch der Physik. — Springer-Verlag, 1958. — Vol. XII. Thermodynamik der Gase. — P. 73—204.
* Clark Leigh B., Zimm Bruno H. Joseph Edward Mayer (ағылш.). — University of California, 2011.

Санат:Химиялық физика
Санат:Механика
Санат:АҚШ физиктері
Үзбара

**Үзбара** () – бұғылар тұқымдасының вапити туысына жататын сүтқоректі. 

Шығыс Сібірдің ірі маралы, Азия аймағының ең ірі бұғыларының бірі. Еркегінің массасы 170 - 250 80 кг. Үзбараларды бұғы өсіру шаруашылығында көбейтеді, мүйізіне бола өсіреді, жануарды соймай-ақ мүйізін кеседі. 

## Дереккөздер


Санат:Бұғылар
Геренук

**Геренук** () – қуысмүйізділер тұқымдасының монотипті туысына жататын бөкен. Биіктігі 80-105 см-дей, Салмағы 28-52 кг-дай. Мойнының ұзындығымен ерекшеленеді. Бұл үркек сүтқоректі жануар Африканың шығыс бөлігінде Сомали түбегінде тіршілік етеді. 

## Мінез-құлықтары
Құрғақ жерлерде геренуктар өте ұзақ уақыт сусыз жүре алады. Олар тек жапырақтармен қоректенеді және олармен байланысы жоқ жирафтар сияқты эволюция процесінде ұзын мойын мен аяқ-қолды дамытқан. Жираф сияқты, олардың тілі өте қатты, сонымен қатар ұзартылған және сезімтал емес, өте қозғалмалы еріндері бар, олар тікенді бұтақтарды орап алады. Геренуктың басы салыстырмалы түрде кішкентай, бұл оның өткір ұштардан аулақ болуына мүмкіндік береді. Биік бұтақтарға жету үшін геренук буынды жамбас буынының арқасында алдыңғы аяқтарын ағаш діңіне тіреп, артқы аяғымен тұрады.

Таңертең және кешке белсенді. Бұталар мен ағаштардың жапырақтарымен, өркендерімен және бұтақтарымен қоректенеді.

Ұрғашылары балаларымен бірге екі-бес жануардан тұратын шағын топтарда тұрады. Ересек еркектер жалғыз тұрады және өз аумағына иелік етеді. Жұптасу кезеңінде олар аналықтарды жұптау үшін өз аумағында ұстауға тырысады.

## Популяциясы
Геренуктар ешқашан ерекше көп жануарлар болмаған шығар. Жалғыз өмір сүру әдетіне байланысты олар саванналарда кездесетін басқа тұяқты жануарлардың үлкен табындары арасында жиі байқалмайды. Аңшылықтың арқасында соңғы онжылдықтарда геренуктар тіпті сирек болды. Геренуктардың көпшілігі бүгінде Эфиопияда тұрады. Олардың жалпы саны 70 мың. Осы түрі халықаралық Қызыл кітапқа енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Қуысмүйізділер
Мелани Мартинес

нобай|Мелани Адель Мартинес
 

**Мелани Адель Мартинес**( Melanie Adele Martinez; 1995 жылдың 28 сәуірінде, Болдуин, Нассау Кантри, Нью-Йоркта туылды)— американдық әнші, композитор және фотограф. Мелани Адам Левиннің американдық  “Голос” шоуының 3-інші сезонында топ мүшесі болды. 2014 жылдың 22 сәуірінде ол «Dollhouse» өленін шығарды, бұл өлен  дебюттік мини-альбом “Dollhouse” ға кірді. 2015 жылдың 14-інші тамызында әнші  “Cry Baby”  альбомын шығарғанда, бөлек синглмен  «Pity Party» музыкасы шықты .

## Мансап жолы
### '''2012 жыл: мансаптың басталуы және "The Voice"-қа қатысуы'''
нобай

2012 жылы Мартинес “Голос” шоуына 3-інші маусымына қатысып, Бритни Спирстің «Toxic» әнін орындады. Төрт қазылар алқасының үшеуі:  Адам Левин, Си Ло Грин және Блэйк Шелтон «мен сені таңдаймын» түймесін басты, Мартинес олардың арасынан Левинді тәлімгер есебінде таңдады.
Оның ең бірінші бақталасы Кейтлин Мишель болды, олар Элли Голдингтің «Lights» әнін орындады. Келесі раундта ол Сэм Джеймсоммен La Rouxтың «Bulletproof» синти-поп дуэтін орындады. Левин Джеймсті қабылдамады және Мартинес қатысуын жалғастыра алды, Адам командасының қалған бес мүшелерінің бірі болды. Live Roundsтың бірінші аптасында Мартинес «Hit the Road Jack»-ті орындады, аптаның соңында көрермендер сайлауының нәтижесі бойынша командада Аманда Браун, Брайан Кейт және Мелани қалды. Үшінші аптада Мартинес сайлау аяқталар алдында «Seven Nation Army» орындап, iTunes Top 200 Single Chartтан 20 адамның бірі болды.Төртінші аптада  «Too Closeruen» әнін орындау арқылы чарттан 6-ыншы орынға көтерілді. Бесінші аптаның соңында Мартинес көрермендердің сайлауы бойынша шоудан Амандой Браунмен бірге шығарылды, нәтижесінде Адамның тобында қатысушы қалмады. Мартинес топтан шығар алдында бұл шоуда мұншалықты көп жетістікке жету туралы армандамағанын айтты, ол өзін әнші есебінде жақсы көрсете біліп өз мақсатына жетті.

### '''2013 жыл: “Dollhouse EP” және “Cry Baby”'''

Шоудан кейін Мартинес өзінің қабілетімен жұмыс істей бастады. 2014 жыл 22 сәуірде ол өзінің дебюттік «Dollhouse»синглін бейнебаян түрінде шығарды. Автор және продюсерлермен бірігіп Нью-йорктік дуэт Kinetics & One Loveruen шығарды.2014 жыл 7-інші сәуірде Atlantic Recordsпен контрактқа отырды. 2014 жылдың 19-ыншы мамырда әншінің дебюттік  мини-альбомы   «Dollhouse»шықты. Мартинесдің  «Carousel» әні  “Американская история ужасов: Фрик шоу” минисериалында болды. 2015 жылдың 2-інші маусымында Мартинес «Pity Party» синглін шығарып, дебюттік толық форматтағы Cry Baby альбомын шығаруға дайындады. Альбом шығар алдында 2015 жылы 10-ыншы шілдеде Мелани «Soap» синглін жазды, бұл сингл 31-інші шілдеде  альбомның релизине 14 күн қалғанда «Sippy Cup» атын алды. 2015 жылы 23-інші желтоқсанда Мелани арнайы христиандардың мейрамы рождествоға арнап сингл жазды «Gingerbread Man».
2016 жылы 14-наурызда «Cry Baby» әніне бейнебаян түсірілді.
## Дереккөздер
Елизавета Боуз-Лайон

**Елизавета Боуз-Лайон** () 1900 жылы 4 тамызда туған, 2002 жылы 30 наурызда Лондонда дүниеден өткен. Елизабета Боуз - Лайон король  6 Георг корольдің жұбайысы -  патшайым  ІІ Елизавета ханшайымның анасы. Ирландия құрама Корольдігі 1936-1952 ж.ж патшайымы. Ұлыбритания монархиясындағы ең ұзақ уақыт өмір сүрген патшайымдардың бірі 101 жасқа келіп қайтыс болды. Кіші қызы Маргарет Роуз қайтыс болған соң арада бір апта өткен соң Елизавета Боуз-Лайон 2002 жыл 30 наурызда дүниеден өтті.

## Өмірбаяны
Елизавета Боуз-Лайон 1900 жылы шотландық Клод Джордж Боуз-Лайон дворянның отбасында дүниеге келген. Ол отбасындағы ең кіші қызы болды. 1904 жылы Елизавета Боуз-Лайон ханым атағын алды.  1923 жылы (Георг VI тұрмысқа шығады. 1926 жылы үлкен қызы Елизавета дүниеге келеді. 1930 жылы кіші қызы  Маргарет-Роуз дүниеге келеді. Елизавета Боуз-Лайон  11  желтоқсан 1936 жылдан бастап  - 6 ақпан 1952 жылға дейін Ұлыбританияның ханшайымы болды.

## Балалық шағы
Елизавета Боуз-Лайон  4 ағасыда әскерде өз борышын өтеген. Үлкен ағасы Фергус  1915 жылы Лоосе шайқасында көз жұмады. 28 сәуір 1917 жылы тағы бір ағасы Майкл із - түзсіз жоғалып кетеді.

## Ханзада Альберт (VI Георг) үйленуі
Ханзада Альберт, кейінгі (VI Георг , герцог Йоркск ,  Георга V екінші ұлы болды. Ханзада  Альберт 1921 жылы Елизавета Боуз-Лайон   тұрмысқа шығу туралы ұсыныс жасайды.

## Өлімі
Елизавета Боуз-Лайон  30 наурыз 2002 жылы сағат 15:15 ханшайым -ана өзінің қызы Елизаветаның қолында қаза табады. Үш күн ішінде патшайымда жерлеуге 200 мыңнан аса адам келді. Патшайымның табыты Вестминстерск қамалынан шығарылды. Әскери  кавалерия патшайымның табытын катафалкке көтеріп салды. 9 сәуір күні патшайым - ананы жер қойнына тапсырды. 

## Титулы
*4 шілде 1900 — 16 ақпан 1904: Достопочтенная Елизавета Боуз-Лайон
*16 ақпан 1904 — 26 наурыз 1923:  Елизавета Боуз-Лайон Ханым
*26 сәуір 1923 — 11 желтоқсан 1936: Оның Корольдік МәртебесіГерцогиня Йорк
*1 желтоқсанда 1936 — 6 ақпан 1952: ұлы Мәртебелі Патшайым
*1 желтоқсанда 1936 — 14 тамыз 1947 : Үндістан Патшайымы
*6 ақпан 1952 — 30 наурыз 2002: Ұлы Мәртебелі   Патшайым-ана

## Әдебиет
* "Наталия Кулишенко".  Елизаветаның өмірбаяны . Сталинград ағылшын патшайымның тарихы  —  Ғылыми-кітап, 2011. — 200 с. ISBN 978-5-91393-091-0

## Сілтемелер

* Official site
* Remember This—An Elegy on the death of HM Queen Elizabeth, The Queen Mother by Andrew Motion, Poet Laureate, at the BBC
* Order of Canada Citation 
* CBC Digital Archives — Their Majesties in Canada: The 1939 Royal Tour
* The Queen Mother's Wedding on The Royal Channel on YouTube.com

Санат:Подвязки орденінің кавалерлері
Санат:Ұлыбритания ханшайымдары
Ақбұлақ (Жетісай ауданы)

**Ақбұлақ** (2021 ж. дейін – *Кирово*) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Қызылқұм ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 19 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Титандарға шабуыл

**Титандарға шабуыл** ( *Сингэки но Кёдзин*, ) – Хадзимэ Исаяманың постапокалиптикалық мангасы. 2009 жылдан бастап әр айлық Bessatsu Shonen Magazine журналында шығарылады.  

2011 жылдан бастап Рё Судзукадзэ Хадзимэ Исаяманың мангасынан негізделіп "Коданся" баспасына лайт-новеллалар топтамасың шығарды. Nitroplus компаниясы манга негізінде 4 визуалды роман шығарды. Тэцура Араки 2013 жылы манга аниме түрінде экранға түсірді. Анимені 3-маусымына дейін "Wit Studio" анимациялық студиосы салды. 4-маусымынан бастап анимені "MAPPA" анимациялық студиосы салды. 2015 жылы манга фильм түрінде экрандалды. 

## Желі
Мангадағы оқиғаға дейін 100 жыл бұрын «Титан» деп аталатын белгісіз гуманоид нәсілі адамшылықтың түгеліне жуығын жере бетінен қырады. Титандар ақыл-ойға ие болмайды, олар иесікті түрде адамдарды жейді. Бірақ олар жоғары бой және қатты регенерацияға ие болған үшін, титандарды жоюға мүмкін емес деп айтуға болады. Сол үшін адамдар амалсыздан үш өте жоғары қыбырғалар артында қорғалды. Оларға Шина (жап.  シーナСи:на,ішкі қабырға), Роза (жап. ローゼ Ро:дзэ, ортаңғы қабырға) және Мария  (жап. マリア Мариа, сыртқы қабырға) деген аттар қойылды.  Манганың басты кейіпкері Эрен Йегер, отбасымен бірге Мария қабырғасының сыртындағы Шигансине қаласында тұрады. Бір күні кенеттен сыртта өте үлкен титан пайда болады, ол Мария қабырғасын сындырады(Ол титанға «Колосс» деген ат қойылады). Колоссқа сауытталған титан басты қақпаны сындырып көмек береді. Қақпа арқылы басқа жай гиганттар кіріп, өзінің жолындағы барлық адамдарды жей бастайды. Осы оқиғада көптеген адам өледі, ал Эренның анасын оның көзінше жейді. Эрен өзінің ең жақын екі досымен бірге қаладан қашуға жөнеледі. Эрен барлық титанды өз қолымен жер бетінен жоюға уәде береді. Осыдан бес жыл өтеді. Эрен екі досымен, Микаса және Арминмен титандарға қарсы шығатын шолушы легионы әскерлер қатарына кіреді. Осыдан басталып олар адамзатты қорғауға шығады.

## Кейіпкерлер
**Ерен Йегер** (жап.. エレン・イェーガー Эрэн Йэ:га:) – оқиғаның басты кейіпкері. Идеалистік және албырт адам болып табылады. Анасының өлімінен кейін титандарды жер бетінен жоюға уәде берді. Оның титанға айналу қабілеті бар.

**Микаса Аккерман** (жап. ミカサ・アッカーマン Микаса Акка:ман) – оқиғаның әйел жынысты басты кйіпкер. Ол Йегер отбасымен асырап алынды, Эреннің өгей әпкесі. Эренға үлен қамқор көрсетіп, артынан қалыспай көленке секілді жүреді. Әрқашанда өзін сыпайы ұстайды. Қашан қарамасан Эрен сыйлаған қызыл шарфты тағып жүреді. Мінезі бойынша күшті және қатты адам.

**Армин Арлерт**(жап.. アルミン･アルレルト Арумин Арурэруто) – Эренің ең жақын досы. Мінезі және дене құрылысы бойынша әлсіз адам болып табылады. Алайда оның ақылы Микаса мен Эренді көп рет құтқарып қалды.

## Шығарылымдар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Аниме
Санат:Аниме-сериалдар
Кеңес (Ақмола облысы)

**Кеңес** — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Кеңес ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының солтүстік-шығысында 23 км-дей жерде, Жағалбайлы көлінің солтүстік-батысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Рамадан (ауыл)

**Рамадан** (2019 жылға дейін — *Кирово*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Еңбек ауылдық округіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының оңтүстік-шығысында 12 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Қына (ауыл)

**Қына** (2009 ж. дейін — *Искра*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Қарасай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласынан шығысқа қарай 74 км-дей жерде, Қына көлінің шығысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Қына (көл)

**Қына** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ақкөл ауданы Қына ауылының батысында, теңіз деңгейінен 328 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Аумағы 2,3 км2, ұзындығы 2,4 км, енді жері 1,2 км, жағалау бойының ұзындығы 6,9 км. Жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ өскен. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Қараша айының ортасында суы қатып, сәуір айының орта шенінде ериді. Алабы егістікке игерілген.

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы көлдері
Ақкөл орман шаруашылығы

**Ақкөл орман шаруашылығы** (2018 жылға дейін — *Алексеев орманшар*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Ақкөл қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының солтүстік-батысында 7 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Жесір қара өрмекші

**Жесір қара өрмекші** – қарақұрттар тобына жататын өрмекшілердің бір түрі.

Жесір қара өрмекшілер солтүстік және оңтүстік, батыс қара өрмекшілері болып бөлінеді.

Денесінің ұзындығы – 12 мм, аяқтарының ұзындығы да 12 мм шамасынды.

Кеудесі шар тәрізді. Аналықтарының да, аталықтарының да реңі қара, кейде қоңыр түсті болып келеді. Балалары ақ немесе ақшыл-сары түсті, кейіннен түлеген сайын қараяды.

Кейде аналықтары ұрықтағаннан кейін аталықтарын жеп қояды. Осыған байланысты оларды «жесір қара өрмекші» деп атайды.

Аналықтары 300-400-дей жұмыртқа салады. Олардың балалары улы емес, бірақ аналары тәрізді олар да піллә кезінде бір-бірін жеп қояды. Сондықтан 1-12 аралығында өрмекші өмірге келеді.

Жесір қара өрмекшілер – өрмекшітәрізділердің ішіндегі ең улысы болып саналады. Олардың уының күші сылдырмақты жыландардың уынан күштірек.

Дегенмен жесір қара өрмекшінің уы адам үшін қауіпсіз.

Жануарлар аналық қара өрмекшінің уынан зардап шексе, жәндіктер үшін аталығының уы қауіптірек.

Бұл өрмекшілер жер шарының барлық жылы, қоңыржай бөлігінде таралған.

Жесір қара өрмекшілер дара тіршілік етеді, тек ұрықтану кезінде ғана бірігіп өмір сүреді.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Америка өрмекшітәрізділер
Сусарлар тұқымдасы

**Сусарлар тұқымдасы** () – жыртқыш сүтқоректілер отрядының Сусар тәрізділер кіші сабының бір тұқымдасы.

**Сусар тәрізділер** — жыртқыштар тұқымдастары. Денесі ұзын, икемді, аяқтары қысқа, бессаусақты, тырнақтары көрінбейді. Көпшілігі толық немесе жартылай өкшесінен басатындар; кейбір түрлерінің саусақтар аралығы жүзу жарғағымен байланысқан; теңіз камшатының артқы аяқтары жүзу ескегіне айналған. Жүні қалың, үлпілдек, көптеген түрлерінің жүні түбіттенген. Көпшілігі бір жылда екі рет түлейді. Жақсы жетілген анал бездері күшті иісті зат бөліп шығарады. 64 түрі, 24 туысы белгілі. Олар: сусар, құну, аққалақ, сасық күзендер, 13 түр, оның ішінде аққіс, аққалақ, сарыкүзен, Еуропалық және американдық су күзендері, сасық күзендер, борсықтар; тарбағаннын 3 түрі, кәмшат және теңіз кәмшаты бар. Австралия мен Антарктидадан басқа барлық жерде таралған. ТМД-да 8 туыстың 16 түрі кездеседі. Олар жерде, суда және ағаштарда тіршілік етеді. Көпшілігі моногамдар және жылына бір рет 1 ден 18 дейін бала табады. Ет жегіштер. Өте бағалы терілі кәсіпшілік және аң шаруашылық жануарлары.

## Қазақстандағы түрлері
# Сарғыш күзен – *Mustela altaica* 
# Ақкіс – *Mustela erminea* 
# Сасықкүзен – *Mustela eversmannii* 
# Еуропа қара күзені – *Mustela lutreola* 
# Аққалақ – *Mustela nivalis* 
# Шұбар күзен – *Vormela peregusna* 
# Тас сусары – *Martes foina* 
# Орман сусары – *Martes martes*
# Борсық – *Meles leucurus* 
# Итаю – *Мellivora capensis* 
# Құндыз – *Lutra lutra*

## Дереккөздер


Санат:Теңіз сүтқоректілері
Сілеті (Ақмола облысы)

**Сілеті** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Сілеті ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 65 км-дей жерде, Сілеті бөгенінің солтүстік-шығыс жағасында орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Apple A9

**Apple A9**&nbsp;— 64-битті 2-ядролық ARMv8 архитектуралы ARM-микропроцессор, Apple компаниясының Apple Ax сериясынан, жаңа 14-нм FinFET техпроцессімен өндіріледі.

## Қолданылуы
**Apple A9** процессоры арқылы жұмыс істейтін құрылғылар:
* iPhone 6S жəне 6S Plus&nbsp;— 2015 жылдың қыркүйегінен;
* iPhone SE&nbsp;— 2016 жылдың наурызынан.

## Тағы қараңыз
* Apple A9X
* Apple A8
* Apple A8X
* Snapdragon
* Tegra K1

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Болашақ iPhone 6S үшін A9 процессоры өндіріле бастады. Толығырақ. // CNews.

Санат:Микропроцессорлар
Санат:Apple Inc. жабдықтары
Санат:2015 жылы пайда болғандар
Санат:Кристаллдағы жүйелер
Санат:ARM
Санат:Apple компаниясының өнімдері
Анна (Ұлыбритания ханшайымы)

**Ханшайым Анна** () — 15 тамыз 1950 жылы Лондон қаласында дүниеге келген британдық патша отбасының мүшесі. II Елизаветаның және Ханзада Филипптің жалғыз қызы.

## Өмірбаяны
Ханшайым (Анна (ағл. The Princess Anne, Princess Royal, Anne Elizabeth Alice Louise) 15 тамыз 1950 жылы Лондон қаласында британдық патша отбасында дүниеге келген. II Елизаветаның жалғыз қызы. Бірінші жұбайы капитан Марк Филлипспен 18 жылдан астам бірге тұрды. Осы некеде Питер Филлипс (1977) пен Зара Филлипс (1981) дүниеге келді. 

## Елтаңбасы
Корольдік отбасының мүшелері сияқты ханшайымның өзінің жеке елтаңбасы бар. Ұлыбританияның мемлекеттік елтаңбасына негізделген.

## Марапаттары
* Үлкен Құрмет Жұлдызы (Австрия, 1969)
* Үлкен Крест орденінің Ақ раушан (Финляндия, 1969)
* Белгісі Үлкен лентадағы орден Асыл тәжінің (Жапония, 1971)
* Үлкен Крест орденінің Үй Оранских-Нассау (Нидерланды, 1972)
* Үлкен Крест орденінің Үй Оранских-Нассау (Нидерланды, 1972)
* Ордені Югославского ту, 1-санат (Югославия, 1972)
* Медаль Альберт (Корольдік қоғам, өнер) (2000)
Кратил

**Кратил** (; б.з.б. V ғасырдың 2-ші бөлігі — IV ғ-дың басы) — ежелгі грек Сократқа дейінгі философ-идеалисты, афиналық, Гераклиттің шәкірті, Платонның ұстазы. Гераклиттің әйгілі *«Ағын суға екі рет түсуге болмайды»* деген нақыл сөзіне, Кратил тіпті бір рет түсуге де болмайды, өйткені, барлық дене суға батып болғанша, судың өзі бұрынғысынан  өзгеріп кетеді дейді. 

Санат:Ежелгі грек философтары
Красный Казахстан

"**Красный Казахстан**" — саяси-экономикалық журнал, БК(б)П Қазақстан өлкелік комитетінің органы. 1926 жылдың майынан тамызына дейін Қызылордада ай сайын шығып тұрады ("Партийная жизнь Казахстана"). Тиражы 1000 дана. Журнал БК(б)П 14-съезі мен Қазақстан өлкелік 5-партконференциясының шешімдерін  жүзеге асыруға және Қазақстан коммунистерінің теориялық білімдерін жетілдіруге,өлке шаруашылығын соц. жолға салудың көкейтесті мәселелерін талқылауға зор көңіл бөлді.

Санат:Қазақстан журналдары
Эндрю Маунтбеттен-Виндзор

**Эндрю Маунтбеттен-Уинздор** (, бұрын **ханзада Эндрю, Йорк герцогі**; 12 ақпан 1960 жыл, Лондон) — Ұлыбритания патшалық отбасының мүшесі, патшайым II Елизабет пен ханзада Филипптің үшінші баласы мен патша III Чарльздің інісі. Британ тағының мұрагерлігі бойынша қазір 8-орында болса, туған кезінде 2-орында болған.

Бұрын ханзада Эндрю делінген ол Джеффри Эпштейнмен жақындығы жайлы даудан кейін ханзада, Йорк герцогі титулдарынан айырылды.

## Өз өмірі
Маунтбеттен-Виндзор 1960 жылғы 12 ақпанда патшайымы II Елизабет пен жұбайы Филлиптің отбасында дүниеге келді. Патшалық отбасыда ол үшінші бала, екінші ұл бала болды.

Эндрю 1986 жылғы 23 шілдеде Сара Фергюсонға үйленді. Сол күні патшайым оған Йорк герцогі атағын берді. Герцог пен герцогиняның екі қызы туған: 1988 жылғы Беатрис және 1990 жылғы Евгения. Алайда, Йорк герцогінің әскери мансабына байланысты жиі сапарға шығуы, сондай-ақ Йорк герцогинясына бағытталған тынымсыз, жиі сыни БАҚ назары некенің бұзылуына әкелді. 1996 жылы олар ажырасты.

Маунтбаттен Винздор секс-қылмыскер Джеффри Эпштейн мен Гилейн Максвеллмен мүмкін достығы 2014 жылы халыққа белгілі болды. Вирджиния Джуффре сөзінше, 14 жаста болғанда оған Эндрю, Эпштейн мен Максвелл қорлық көрсеткен, саудаға сатқан. Бұл және ұқсас даулар себебінен 2025 жылғы қазанда Эндрю ханзадалығынан, Йорк герцогтігінен айырылып, Эндрю Маунтбеттен-Виндзор аталды.

## Марапаттары
* 

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания ханзадалары
Санат:Виндзорлар
Кременчуг (айрық)

## Елді мекендер

**Қазақстан:**

* Кременчуг – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл.

**Украина:**

* Кременчуг – Полтава облысы Кременчуг ауданындағы қала.
Табиғат (ауыл)

**Табиғат** (2018 жылға дейін — *Подлесное*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Еңбек ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының оңтүстік-батысында 19 км-дей.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Радовка (Ақмола облысы)

**Радовка** — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Ақкөл қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының солтүстік-батысында 22 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Кәдімгі айырқұйрық

**Кәдімгі айырқұйрық** () – айырқұйрықтылар тұқымдасына жататын талғаусыз жәндік. Ұзындығы 12-14 мм (аналық), 13-17 мм (еркек).

## Дереккөздер


Санат:Айырқұйрықтылар
Жылыжай аққанаты

**Жылыжай аққанаты** () – теңқанаттылар отрядына жататын ақшыл жасыл кішкене зиянды жәндік. Қиярды, қызанақты, бұрышты салат жапырақтарын, бүлдіргендерді және басқа жылыжай өсімдіктерді зақымдайды. Ересек аққанаттының сары денесінің ұзындығы 1,5 мм дейін жетеді және көлемі жағынан бірдей болып келетін екі жұп аппақ қанаттары болады. 

## Дереккөздер


Санат:Жартылай қатты қанаттылар
Талқара (ауыл)

**Талқара** (2009 ж. дейін — *Красный Бор*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Урюпин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының батысында 24 км-дей жерде, Талқара өзенінің бойында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Тастыадыр (ауыл)

**Тастыадыр** (2007 ж. дейін — *Лидиевка*) — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Жалғызқарағай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының солтүстік-шығысында 48 км-дей жерде, Итемген көлінің шығысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы елді мекендері
Филипповка (Ақмола облысы)

**Филипповка** — Ақмола облысы Ақкөл ауданы, Наумов ауылдық округі құрамында болған ауыл. 2013 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ақкөл қаласының батысында 40 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданының таратылған елді мекендері
Біртал

**Біртал** — Ақмола облысы Есіл ауданы, Интернациональный ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Есіл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 66 км-дей жерде. 

## Халқы
 

## Дереккөздер

 

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) елді мекендері
Қосты

**Қосты** – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі асу.

## Географиялық орны
Қазақстан (Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы) мен Қытай шекарасында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2343 м. Беткейлік шайылумен бірге бойлық бағытта эрозия әрекеттері дамыған. Асудың солтүстігінен Терісайрық, оңтүстігінен Сарыемел өзендерінің салалары таудың биік белдеулерінен бастау алады. Жатық беткейлі кең өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар аңғар, қырлы жоталарға ұласады. Маусым-қазан айларында салт атты адам өте алады. 

## Өсімдігі
Асу бойында қайың мен көк теректен тұратын шағын орман кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс Қазақстан облысы асулары
Санат:Қытай асулары