Кудо

**Кудо** (Дайдо-Джуку, жапон тілінен аударғанда - «ашық сана жолы» деген мағынаны білдіреді) — Такаши Адзума негізін қалаған каратэ түрі.
2001 жылы халықаралық ұйым шешімі бойынша Дайдо-Джуку каратэ-до атауы КУДО болып ауыстырылды.
КУДО жапон тілінен аударғанда - «ашық сана жолы» деген мағынаны білдіреді. 
Бұл КУДО-мен айналысатын тұлғалардың жарасымды дамуына арналған рухани және физикалық өзін-өзі жетілдіретін жан-жақты жүйе
## Кудо қағидасы
Кудо өнерін меңгеру арқылы біз өзіміздің дене шымырлығын және ақыл-ой қабілетімізді дамыта отырып, білімізді және парасаттылығымызды арттырамыз.
Сонымен қатар мейірбандықты және адамгершілікті өсиеттей отырып, өз-өзімізді үнемі жетілдіре, қоғамның белсенді мүшесі болуына ынталанамыз.
## Жарыс ережелері

### КУДО категориясы

КУДО категориясы сайыскердің бойы мен салмағының қосындысынан тұрады (күш индексі).

Балалар мен жасөспірім жарыстарында 12 категория бар:

* 160 бірлікке дейін,
* 170 бірлікке дейін,
* 180 бірлікке дейін,
* 190 бірлікке дейін,
* 200 бірлікке дейін,
* 210 бірлікке дейін,
* 220 бірлікке дейін,
* 230 бірлікке дейін,
* 240 бірлікке дейін,
* 250 бірлікке дейін,
* 260 бірлікке дейін,
* 260 бірліктен жоғары.

Ересектерде 6 категория:

* 230 бірлікке дейін,
* 240 бірлікке дейін,
* 250 бірлікке дейін,
* 260 бірлікке дейін,
* 270 бірлікке дейін,
* 270 бірліктен жоғары.

Мысалы: сайыскердің салмағы 75кг, ал бойы 180см болса, оның күш индексі 255 бірлікті құрайды, яғни 260 бірлікке дейінгі категория.

Ескертпе: жеңіл категориядағы сайыскер өзінің категориясынан гөрі ауыр категорияға қатысуға өтініш бере алады.

### Сайыс уақыты

* Негізгі сайыс 3 минутқа созылады.
* Демалыс «Хакиваке» жағдайында беріледі(қосымша уақыт беру шешімі) – 30 секунд.
* Қосымша уақыт – 3 минут. Қосымша уақыт тек 2 рет қана беріледі, содан кейін төрешілер сайыскерлердің біреуінің пайдасына шешім қабылдау керек.
* Партер – 30 секунд, бас төрешінің (сюсин) белгі беруінен кейін, 3 минуттық сайыста 2 рет беріледі.
* Цуками - 10 секунд, сюсиннің белгі беруінен кейін. Неше мәрте берілуі шектелмеген.
* Дзёгай (алаңға шығу) – «Матэ» бұйрығынан кейін, егер 5 секунд ішінде сайыс қайта жанданбаса, «Дзикан стоп» шешімі қабылданады. Сюсин уақытты тоқтатады.
* Егер сайыскерді татамиге шақырып, ол белгісіз себептермен келмесе, 10 секундтан кейін «Хансоку-1», 40 секундтан кейін – «Хансоку-2», 50 секундтан кейін – «Хансоку-3», ал 1 мин. – «Хансоку-4» – дисквалификация(жарыстан шығару) жасалады.
* Сюсиннің – жинақтал, белбеуді байла деген бұйрығынан кейін сайыскер 10 секунд ішінде үлгермесе, оған тәртіпті бұзғаны үшін ескерту «Хансоку-1» беріледі.

### Рұқсат етілмейтін әдістер

* Қуықтан ұру (ерекше жағдай – 20 бірлік айырмашылығы бар абсолюттік категорияларда аяқпен және тіземен пахқа ұруға рұқсат беріледі. 30 бірлік айырмашылықта – аяқпен, тіземен, қолмен ұруға болады, бірақ соққы бір рет қана болуы тиіс)
* Желке мен омыртқа соққылары.
* Жатқан сайыскер тұрғысынан соққы.
* Анатомиялық бүгіліске қарсы тізе буын соққысы.
* Шлем-масканы ұстап алу.
* Сайыстың пассивті жүруі. 30 секунд және одан да көп уақыт әрекеттің болмауы.
* Алақан қырымен, саусақтармен мойынға (кеңірдек) соққы жасау.
* Ауыртпа және тұншықтырғыш әдістер.
* Ауыртпа және тұншықтырғыш әдістерін «нокдаунда» жатқан сайыскерге пайдалану («Юко» бағасынан кейін).
* Басқа құлайтын лақтырулар жасау.
* Қарсылас ішпен жатқан кезде немесе тізерлеп тұрғанда мойыннан ұстап (қарсыластың басы жағынан), өзіңнен артқа лақтыруға болмайды. Сонымен қатар бұл күйде басты жан-жаққа қозғалтуға болмайды.
* Төрешінің «Матэ!» бұйрығынан кейін шабуыл жасауға болмайды. Тәртіпті бұзғаны үшін сайыскерге «Хансоку-1», 2-ші рет бұзғаны үшін - «Хансоку-2», ал оның қарсыласына «Кока» бағасы беріледі. 3-ші рет бұзғаны үшін - «Хансоку-3», қарсыласына - «Юко» бағасы, 4-ші рет бұзғаны үшін - «Хансоку-4», қарсыласына - «Вазаари» бағасы беріледі. «Хансоку-4» алған сайыскер жарыстан дисквалификацияланады.
* Татамидің қызыл шекарасынан әдейі шығуға болмайды.

### Ұпайлар

«Хокутоки» жарысы контакт – нокдаун ережесі бойынша жүреді.

Дүр сілкіндіретін немесе құлататын соққы әдістері бағаланады. Ұпай жоқ, оның орнына баға беріледі:

* «Кока»,
* «Кока-ни»,
* «Юко»,
* «Вазаари»,
* «Иппон».

«Кока»:

* Нокдаунға апармайтын бас деңгейіндегі шабуыл, алайда бас қатты шайқалады, аяқ бүгіледі, тұрыс бұзылады, сайыскер артқа шегінеді.
* Корпусқа шабуыл (орташа деңгей) сайыскердің ішке бүгілуіне әкеледі.
* Аяққа шабуыл (төменгі деңгей) – сайыскер ауырғанын көрсетіп, аяғын нақ баса алмайды.
* Амплитудалық лақтыру жағдайында (2 аяқтың да көтерілуі), әдіс көрсетіп жатқан сайыскер сол тұрыста қалса. Бұндай лақтыруға «Скрутка» және «Подсечка» кірмейді.
* «Кимэ» (соңына дейін ұру) лақтырудан кейінгі подсечкалар. «Кимэ» белгісі (қолмен, шынтақпен, аяқпен) дененің жоғарғы жағына 2 рет жасалады.
* «Маунд-қалыпынан» (үстінде отырып) «Кимэ» (соңына дейін ұру), беттің ашық жерлеріне кезекпен 4-5 рет соққы жасау.
* Қарсылас «Хансоку-2» алған жағдайда.

«Кока» бағасы берілмейтін жағдайлар:

* «Кимэ» тым алыс.
* «Кимэ» дененің төменгі жағына.
* Соққылар жеткілікті күшті және жылдам болмаса.
* Астындағы сайыскер шегіндіру немесе қорғану мақсатында жауапты соққы берсе.

«Юко»:

* Сайыскерді құлататын немесе татамиге өкшеден басқа дене мүшесімен 2 секундқа дейін тигізетін тиімді шабуыл.
* Сайыскер соққы алып, сайысты жалғастыруды қаламаса (шайқалып кетсе, отырып қалса, қолын түсірсе), тұрған нокдаун 2 секундқа дейін.
* «Кока» бағасынан кейін 2 секунд ішінде бас аймағына үздіксіз шабуылдар жасалады (қарсылас жауапты соқылар жасамай, әлсіз қорғанады).
* Қарсылас «Хансоку-3» алған жағдайда.

«Вазаари»:

* Соққыдан кейін сайыскердің сайыс жүргізуге шамасы келмесе, 2-ден 4 секундқа дейін нокдаун жағдайында болса, яғни «Юко» бағасынан кейін 2 секунд өтсе.
* «Юко» бағасынан кейін 2 секунд үздіксіз біржақты шабуыл жасалса.
* Қарсылас «Хансоку-4» бағасын алған жағдайда.

«Иппон»:

* Сайыскер нокдаун алғаннан кейін сайысты 6 секунд жалғастыра алмаса.
* 6 секундтан артық басымырақ жоғарғы деңгейге біржақты шабуыл.
* ауыртпа және тұншықтырғыш әдістері.
* секунданттың немесе сайыскердің сайыстан бас тартуы.
## Сыртқы сілтемелер
Қазақстан кудо ұлттық федерациясы 

Санат:Каратэ