НАТО-ға мүше мемлекеттердің тізімі

**[[НАТО]]-ға мүше мемлекеттердің** тізіміне 1949 жылы 4 сәуірде Вашингтон келісіміне қол қойған мемлекеттер, сондай-ақ осы Шарттың 10-бабына және одан кейінгі келісімдерге сәйкес одан әрі НАТО-ға қосылғандар кіреді.

Барлығы 32 ел Солтүстік Атлантикалық альянстың мүшесі болып табылады, бес мемлекет НАТО-ның серіктестікті кеңейту бағдарламаларына қатысады, Сербия НАТО-мен жеке серіктестік жоспарының бағдарламасына қосылу туралы келіссөздер жүргізуде. Альянс құрылғалы бері одан бірде-бір мемлекет шыққан жоқ; Франция 1966 жылы блоктың әскери ұйымынан кетіп, 2009 жылы қайта оралды.
## Мүшелік критерийлері
НАТО-ға мүше елдер Вашингтон келісімінде белгіленген принциптерді сақтауға келісті. Альянсқа қосылғысы келетін елдер үшін саяси диалог пен әскери интеграцияны қамтитын, сондай-ақ төмендегі талаптарға сай келетін көп сатылы процестен өту қажет:
* халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу;
* адам құқықтары мен құқықтарының Үстемдігі қағидаттарына берілгендігін көрсету;
* этносаралық қақтығыстар мен сыртқы аумақтық дауларды, ішкі юрисдикцияның даулы мәселелерін ЕҚЫҰ қағидаттарына сәйкес және тату көршілік қатынастар орнатуға ұмтылу мақсатында бейбіт жолмен шешу;
* Қарулы Күштеріне тиісті демократиялық және Азаматтық бақылау орнату;
* БҰҰ мақсаттарына сәйкес келмейтін қандай да бір жолмен күш қолдану немесе күш қолдану қаупінен бас тарту;
* өзінің еркін институттарын нығайту арқылы және тұрақтылық пен әл ауқатты нығайтуға жәрдемдесу арқылы бейбіт және достық халықаралық қатынастарды дамытуға жәрдемдесу;

* еуроатлантикалық әріптестік Кеңесінің жұмысына, "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына және НАТО-ға мүше емес серіктес елдермен ынтымақтастықты дамытуға толық қолдау көрсетуді және қатысуды жалғастыру;

* экономикалық еркіндік, әлеуметтік әділеттілік және қоршаған ортаны қорғау үшін жауапкершілік қағидаттарын сақтау арқылы тұрақтылық пен әл-ауқатты нығайтуға берілгендігін көрсету;
* ұжымдық қорғанысқа және Альянстың алдында тұрған жаңа міндеттерді орындауға әскери сипаттағы өз үлесін қосу, сондай-ақ өзінің қорғаныс қабілетін біртіндеп жетілдіру бойынша міндеттемелер қабылдауға дайын болу;
* НАТО мекемелерінің жұмысына тиісті түрде қатысу;
* стандарттауды жүзеге асыруға және жедел үйлесімділікке қол жеткізуге ұмтылу;
* ұлттық бағдарлама арқылы қорғаныс саласындағы белгілі бір басымдықтарға сәйкес келетін осындай әскери бюджеттерді жоспарлау және орындау мәселелері бойынша қажетті құрылымды құру және болашақта Альянс құрылымдарының жұмысына қатысуға дайындалу мақсатында НАТО-дағы қолданыстағы практикамен және рәсімдермен персоналды таныстыру үшін тиісті оқыту схемаларын көздеді;
* НАТО өзінің құрылымындағы ынтымақтастықты және мүшелікке дейінгі ресми құқықтық процесті қамтамасыз ету үшін басшылыққа алатын тиісті құқықтық тетіктер мен келісімдермен танысу.

## НАТО-ға мүше мемлекеттер
}
| 
| 
|  2019 жылдың 6 ақпанында Солтүстік Македонияның НАТО-ға кіруі туралы хаттамаға қол қойылды, содан кейін сол жылы альянстың барлық 29 мүше елдері біртіндеп ратификациялады. Солтүстік Македония Ассамблеясы хаттаманы 2020 жылдың 11 ақпанында ратификациялады және сол жылдың 27 наурызында Солтүстік Македония ресми түрде НАТО-ға мүше болды.
|-
| 
| 4-ші сәуір 1949 ж.
| 
| 
| 
| 
| НАТО-ның негізін қалаушы елдердің бірі. Брюссель (1948) және Солтүстік Атлантика (1949) шарттарына қол қоюшы. Осы қадамдармен Нидерланды 1839 жылдан бастап осы мемлекеттің сыртқы саяси бағытының негізін құрайтын бейтараптық позициясынан бас тартты. 2012 жылдың 1 қаңтарынан бастап Нидерландының БРУНСЮМ қаласындағы НАТО-ның біріккен сұлу қолбасшылығының штаб-пәтеріне НАТО-ның әрекет ету күштерін басқару міндеттері жүктелді.
|-
| 
| 4-ші сәуір 1949 ж.
| 
| 
| 
| 
| НАТО-ның негізін қалаушы елдердің бірі. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Норвегия бейтараптық позициясын ұстануға тырысты, бірақ 1948 жылдың көктемінде КСРО-ның халықаралық аренадағы белсенді әрекеттеріне байланысты одан бас тартты. Алайда, тіпті НАТО-ның мүшесі бола отырып, Норвегия мүмкіндігінше тәуелсіз позицияны ұстануға тырысты. 1957 жылы Норвегия бейбіт уақытта өз аумағында ядролық қарудан, сондай-ақ орта қашықтықтағы баллистикалық зымырандарды орналастырудан бас тартты.
|-
| 
| 12-ші наурыз 1999 ж.
| 
| 
| 
| 
| Польша мен Солтүстік Атлантикалық Альянс арасындағы ресми байланыстарды 1990 жылы 21 наурызда НАТО штаб-пәтеріне алғашқы ресми сапармен келген сыртқы істер министрі Кшиштоф Скубишевский құрды. Сол жылдың жазында Польшаның Брюссельдегі елшілігі НАТО-мен тұрақты жұмыс қарым-қатынасын орнатты. Елдің одаққа кіруі туралы алғашқы келіссөздер 1997 жылдың басында басталды, ал 1997 жылдың шілдесінде НАТО мүшелері Солтүстік Атлантикалық одаққа қосылу туралы келіссөздерді бастау үшін Польшаны шақыруға шешім қабылдады. Кіру туралы хаттамаларға 1997 жылдың желтоқсанында қол қойылды. 1999 жылы 12 наурызда Польша КСРО ыдырағаннан кейінгі алғашқы кеңею толқыны кезінде Солтүстік Атлантикалық альянсқа қосылды.
|-
| 
| 4-ші сәуір 1949 ж.
| 
| 
| 
| 
| НАТО-ның негізін қалаушы елдердің бірі. Екінші дүниежүзілік соғыста Салазардың диктаторлық үкіметі "Орта жол" деп аталатын саясат жүргізді және Франциско Франкодан айырмашылығы ешқашан фашистермен келісімге келуге ұмтылған жоқ. Соғыс қимылдарына тікелей қатыспай, Португалия 1974 жылға дейін өзінің отарлық империясын сақтай алды. 1948 жылы қыркүйекте Лиссабон Маршалл жоспарына, ал 1949 жылы сәуірде Солтүстік Атлантикалық одаққа қосылды. 1974 жылы елде фашистік режим құлатылғаннан кейін және қоғамда демократияландыру басталғаннан кейін Португалия НАТО-да белсенді ынтымақтастықты жалғастырды.
|-
| 
| 29-шы наурыз 2004 ж.
| 
| 
| 
| 
| 1991 жылы Румыния Президенті Ион Илиеску НАТО-ның Бас хатшысына Солтүстік Атлантикалық Альянспен тығыз ынтымақтастық орнатуға дайын екендігі туралы хабарлама жіберді. 1994 жылы қаңтарда Румыния постсоциалистік елдер арасында алғашқылардың бірі болып "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына қосылды. 1995 жылы НАТО-мен жеке серіктестік бағдарламасын бастады. 1997 жылы сәуірде Румыния Парламенті бірауыздан НАТО-ның Мадрид саммитіне қатысушыларға елдің Альянсқа кіруіне қолдау көрсету туралы шешім қабылдады. Сол жылы Мадрид саммитінде Румыния НАТО-ға мүшелікке үміткер ел мәртебесін алды. 2002 жылы 21 ақпанда Прага саммитінде Альянсқа қосылуға шақырылды. 2004 жылдың 29 наурызынан бастап Румыния НАТО-ға мүше.
|-
| 
| 29-шы наурыз 2004 ж.
| 
| 
| 
| 
| Словакия 1993 жылы қаңтарда Тәуелсіздік алғаннан кейін бірден НАТО-ға кіру курсын жариялады. Алғашқылардың қатарында 1994 жылдың ақпан айында "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына қосылды. Сол жылы ол процестерді жоспарлау және талдау бағдарламасына қосылып, 1995 жылдың қарашасында жеке серіктестік бағдарламасын қабылдады. Оппозицияның бастамасымен 1997 жылы Словакияда жалпыұлттық референдум өткізуге әрекет жасалды. Бюллетеньдерде үш сұрақ болды: НАТО-ға кіру, ядролық қаруды орналастыру және шетелдік әскери базаларды орналастыру. 23 мамырдағы дауыс беруге азаматтардың тек 9,8% қатысты. Оның 54% - ы НАТО-ға кіруге, 89% - ы ядролық қаруды орналастыруға және 83,5% - ы әскери базаларды орналастыруға қарсы болды. ОСК көптеген бұзушылықтарға байланысты референдум жарамсыз деп танылды. 1998 жылы билікке келгеннен кейін Микулаш Зуринда бастаған бұрынғы оппозиция еуроатлантикалық қауіпсіздік құрылымына интеграциялау үшін келісілген бағыт жүргізе бастады және референдум мәселесіне оралмады. 1999 жылы маусымда Вашингтон саммитінде қабылданған мүшелік іс-қимыл жоспарына сәйкес Словакия үкіметі елді одаққа кіруге дайындау бағдарламасын бекітті. 2001 жылы наурызда Словакияның Ұлттық кеңесі жаңа қауіпсіздік стратегиясын қабылдады, онда НАТО-ға қосылу курсы жарияланды. 2002 жылы 21 ақпанда Прага саммитінде Альянсқа қосылуға ресми түрде шақырылды. 2004 жылы 29 наурызда Словакия НАТО - ға мүше болды.
|-
| 
| 29-шы наурыз 2004 ж.
| 
| 
| 
| 
| Словения 1991 жылы Югославиядан тәуелсіздік алғаннан кейін бірден НАТО-ға кіру курсын жариялады. 1996 жылы Словения САЫК-қа қосылды және сол жылы "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына алғашқы қатысушы мемлекеттердің қатарында Альянстың жеке диалогты бастау туралы ұсынысын қабылдады. 1997 жылы сәуірде Словения Мемлекеттік Ассамблеясы НАТО-ға мүшелік туралы Декларация қабылдады, ал тамыз айында Милан Республикасының Президенті Кучан НАТО-да Словения миссиясын ашу туралы Жарлыққа қол қойды. 2002 жылы 21 ақпанда Прага саммитінде Альянсқа қосылуға ресми түрде шақырылды. 2003 жылдың наурызында Словенияда консультативтік референдум өткізіліп, оның қатысуы 60,29 % құрады. НАТО-ға кіруді 66,02% қолдады. 2004 жылы 29 наурызда Словения НАТО - ға мүше болды.
|-
| 
| 4-ші сәуір 1949 ж.
| 
| 
| 
| 
| НАТО-ның негізін қалаушы елдердің бірі және Солтүстік Атлантикалық Шарт депозитарийі. Еуропалық мемлекеттермен бейбіт уақытта әскери одаққа қол қою Америка Құрама Штаттарының тарихында бұрын-соңды болмаған әрекет болды: 1787 жылы қабылданған АҚШ Конституциясы үкіметті шет мемлекеттермен әскери одақтар құру мүмкіндігінен айырды. АҚШ-тың "оқшауланудан" шығу жолындағы маңызды қадам 1948 жылы маусымда АҚШ Сенатының аймақтық әскери одақтарға көмек көрсетуге мүмкіндік беретін Вандерберг қарарын қабылдауы болды. 1948 жылы 6 маусымда АҚШ пен Брюссель пактісі елдері арасында келіссөздер басталып, 1949 жылы 4 сәуірде Вашингтон келісіміне қол қойылды. АҚШ Қарулы Күштері-НАТО-ға мүше елдер арасындағы ең күшті армия: альянстың барлық әскери күштерінің шамамен үштен бірі американдық әскери күштерден келеді. НАТО пайда болғаннан бері Вашингтон блоктың басқа мүшелерін қаруландыруға жұмсалған шығындардың негізгі ауыртпалығын көтеріп келе жатқандықтан, ол өзін Солтүстік Атлантикалық альянста тек басшылық қана емес, сонымен қатар артықшылықты жағдаймен қамтамасыз етті.
|-
| 
| 18-ші ақпан 1952 ж.
| 
| 
| 
| 
| Солтүстік Атлантикалық альянстың ең көне мүшелерінің бірі - Грекиямен бірге ол блокқа 1952 жылы 18 ақпанда, Солтүстік Атлантикалық келісімге қол қойылғаннан кейін үш жыл өткен соң қосылды. Одаққа "Солтүстік Атлантикалық емес" мүшелерді - Грекия мен Түркияны қабылдаудың негізі - Трумэн доктринасының негізі - кеңестік қауіпке осал мемлекеттерге әскери және экономикалық көмекті кеңейту. Түркияның Солтүстік Атлантикалық альянсқа кіруі бір жағынан Анкараны Ресей - КСРО тарапынан Қара теңіз бұғаздарын басып алу қаупінен қорғады, екінші жағынан НАТО - ға оның "оңтүстік қапталын"күшейтуге мүмкіндік берді. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бірден Түркия бұрынғы социалистік лагерь елдерін НАТО-ға қабылдауға бағытталған "Ашық есік" саясаты аясында НАТО-ны кеңейту идеясын қолдады, сонымен қатар қазіргі уақытта НАТО-ға мүше емес Қара теңіз аймағы мен Оңтүстік Кавказ мемлекеттерімен серіктестік тетіктеріне белсенді қатысады.
|-
| 
| 4-ші сәуір 2023 ж.
|
|
|
|
|Финляндия Швециямен бірге 2022 жылдың 18 мамырында НАТО-ға қосылуға өтініш берді. Бастапқыда Финляндия халқының Альянсқа қосылуға төмен қолдауы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін күрт өсті. Алдымен Финляндияның кіруіне Түркия тосқауыл қойып, оны Күрдістан жұмысшы партиясының мүшелерін паналады деп айыптады. 2023 жылдың 23 наурызында Финляндия Президенті Саули Ниинисте елдің НАТО-ға кіруі туралы Заңдарға қол қойды, ал 2023 жылдың 4 сәуірінде Финляндия альянстың мүшесі болды.
|-
| 
| 4-ші сәуір 1949 ж.
| 
| 
| 
| 
| НАТО-ның негізін қалаушы елдердің бірі, алайда 1966 жылдан 2009 жылға дейін Франция әскери ұйымнан тыс болды НАТО Одақтың жұмысына тек саяси деңгейде қатысу. 1958 жылы Франция президенті Шарль де Голль АҚШ, Ұлыбритания және Францияда НАТО-ның үшжақты дирекциясын құруды ұсынды және Франциядан ядролық қару жасауға көмек сұрады. Қатты бас тартқаннан кейін Франция үкіметі Францияның блоктың әскери ұйымынан біртіндеп шығуы туралы шешім қабылдады, ол 1966 жылдың басында жарияланды. Францияның мәлімдемесіне сәйкес, альянстың барлық нысандары, сондай-ақ НАТО-ның қару-жарақ нысандары 1967 жылдың сәуіріне дейін ел аумағынан кетуі керек еді. Осы кезде ол әлемдік ядролық державалардың тізімін толықтырды. Әскери құрылымнан шыққанына қарамастан, Франция сонымен бірге НАТО-мен КСРО-ның агрессиясы жағдайында бірлескен әрекеттерді анықтайтын екі техникалық келісімге қол қойды. Де Голльдің НАТО-дағы ұстанымы тым радикалды болды, ал кейінгі француз президенттері оны біртіндеп жеңілдетті. Францияның НАТО әскери ұйымына толық оралуы 2009 жылы Президент кезінде болды Николя Саркози: наурызда Ұлттық ассамблея Президенттің Францияны НАТО-ның командалық құрылымдарына қайтару туралы ұсынысына дауыс берді, ал ресми шешім Страсбург пен Кельндегі НАТО саммитінде жарияланды. Бұл ретте Франция НАТО-ның Ядролық жоспарлау тобының қызметіне қосылмады.
|-
| 
| 1-ші сәуір 2009 ж.
| 
| 
| 
| 
| Хорватия делегациясы алғаш рет НАТО-ның штаб-пәтеріне барып, Загребтің 1994 жылдың көктемінде "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына қатысқысы келетінін мәлімдеді. 2000 жылдың мамырында Хорватия "бейбітшілік үшін ынтымақтастықке" қосылып, Еуро-Атлантикалық серіктестік Кеңесінің мүшесі болды. 2001 жылдың ақпанында Хорватияның НАТО-дағы өкілдігі ашылды. 2003 жылы Албания, Хорватия және Македония Еуро-Атлантикалық құрылымдардағы бірлескен қозғалысты үйлестіру мақсатында "Адриатикалық хартия" деп аталатын бастамашыл бірлестік құрды. Алайда 2008 жылы Македонияның НАТО-ға қосылуына Грекия тосқауыл қойды. Басқа екі елдің альянсына кіру туралы түбегейлі шешім 2008 жылғы Бухарест саммитінде қабылданды. Хорватия НАТО-ға 2009 жылдың 1 сәуірінде, Страсбург пен Кельндегі Солтүстік Атлантикалық Альянс саммиті қарсаңында кірді.
|-
|
|7 наурыз 2024 жыл
|14,4
|
|
|
|Швеция Финляндиямен бірге 2022 жылдың 18 мамырында НАТО-ға қосылуға өтініш берді және 5 шілдеде осы елдердің одаққа кіруі туралы хаттамаға қол қойылды. 2024 жылдың 7 наурызында Швеция НАТО-ға ресми түрде кірді. Ел Солтүстік Атлантикалық альянстың 32-ші мүшесі болды.
|-
|
|5-ші маусым 2017 ж.
|
|
| 
| 
|2016 жылдың 19 мамырында Черногорияның НАТО-ға кіруі туралы хаттамаға қол қойылды. 2017 жылдың мамырында НАТО-ның барлық мүшелері ратификациялағаннан кейін Черногория Брюссельдегі НАТО саммитіне ресми түрде қатысты. 2017 жылдың 5 маусымында ресми түрде НАТО мүшесі болды
|-
| 
| 12-ші наурыз 1999 ж.
| 
| 
| 
| 
| 1993 жылы КСРО ыдырағаннан кейін Чехия тәуелсіз мемлекет ретінде еуроатлантикалық серіктестік Кеңесіне қабылданды және Солтүстік Атлантикалық альянсқа мүшелікке бағыт алды. 1994 жылдан - "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасының қатысушысы. 1996 жылы Чехия Үкіметі НАТО-ға интеграция мәселелері бойынша жұмыс комитетін құрды. 1997 жылы шілдеде Мадрид саммитінде НАТО Чехияны Солтүстік Атлантикалық одаққа қосылу туралы келіссөздерді бастауға шақырды. 1998 жылы сәуірде Чехия Парламенті елдің НАТО-ға кіруіне дауыс берді; кіру туралы 1997 жылдың желтоқсанында қол қойылды. 1999 жылы 12 наурызда Чехия Солтүстік Атлантикалық альянсқа қосылды. НАТО - ға тікелей кіру кезінде Чехияда бұл қадамды қолдау деңгейі төмен болды (1997 жылы халықтың шамамен 37%), бірақ бірнеше жылдан кейін айтарлықтай өсті.
|-
| 
| 29-шы наурыз 2004 ж.
| 
| 
| 
| 
|Еуро-Атлантикалық серіктестік Кеңесінің негізін қалаушы елдердің бірі. 1994 жылы 3 ақпанда "бейбітшілік үшін ынтымақтастық" бағдарламасына қосылды. 1996 жылы "НАТО-ға мүшелік бойынша қарқынды диалог" бағдарламасын бастады. 1999 жылы Вашингтондағы кездесуде НАТО Эстонияны Альянсқа үміткерлердің бірі ретінде таныды. 2004 жылы 29 наурызда Эстония бірқатар басқа мемлекеттермен бірге Солтүстік Атлантикалық Альянсқа кірді. 2004 жылы 2 сәуірде Брюссельде НАТО-да жеті жаңа мүшені қабылдау салтанаты өтті.
|}

## Дереккөздер

Санат:Әскери ұйымдар