Самюель Хантингтон

**Самюэль Филлипс Хантингтон** (ағылш: *Samuel Phillips Huntington*; 18 сәуір 1927 жыл, Нью-Йорк – 24 желтоқсан 2008 жыл, Мартас-Винъярд, Массачусетс) — американдық саясаттанушы, әлемдік саясат пен халықаралық қатынастар саласының теоретигі, Гарвард университетінің профессоры.

Демократия және саяси даму мәселелеріне көптеген еңбектерін арнады. Олардың ішінде: "Құбылмалы қоғамдардағы саяси тәртіп" (1968), "Американдық саясат: үйлесімсіздіктің болмай қоймауы" (1981), т.б. бар.

Саяси жүйелерді, олардың саяси тұрақтылығына сүйене отырып жіктейді. Саяси тұрғыдан алғанда, елдер басқару түріне емес, басқарылу деңгейіне байланысты бір-бірінен ерекшеленеді. Мінеки, осы тұрғыдан алғанда ол мемлекеттерді күшті саяси жүйелі және әлсіз саяси жүйелі деп жіктейді. Ол жаңа "өркениет моделін" ұсынды. Әлемдік саясаттың жаңа фазасында дау-жанжалдың көзі идеология немесе экономика емес, мәдениет саласы болады. Негізгі дау-жанжалдар әртүрлі өркениетке жататын мемлекеттер, ұлттар арасында жүреді.
солға|нобай|494x494 нүкте|Хантингтон концепциясы бойынша құрылған өркениеттердің этномәдени бөлінісінің картасы (1996):<br/><span style="background-color:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Ислам өркениеті <br>
<span style="background-color:#2f3699">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Батыс өркениеті<br>
<span style="background-color:#804040">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Африка өркениеті<br>
<span style="background-color:#6f3198">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Латын Америка өркениеті<br>
<span style="background-color:#ff7e00">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Үнді өркениеті<br>
<span style="background-color:#ed1c24">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Жапон өркениеті<br>
<span style="background-color:#990030">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Қытай өркениеті<br>
<span style="background-color:#990030">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Буддистік өркениет<br>
<span style="background-color:#00b7ef">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Православиелік өркениет<br>
Батыстық өркениеттегі дау-жанжалдарға басқарушылар, ұлттық-мемлекет және идеологиялық дау-жанжалдар тән. Әлемдік саясаттың батыстық даму фазасы "қырғи-қабақ соғыстың" аяқталуымен тәмамдалады. 

Енді Батыс және батыстық емес өркениеттер арасындағы өзара қарым-қатынас өзекті мәселеге айналды. Хантингтон "Өркениеттер қақтығысы" атты зерттеуінде ірі он өркениеттің өзара қарым-қатынасы туралы айтады. Олар: батыстық, конфуциандық, жапондық, исламдық, үнділік, латын американдық, африкандық және православ-славяндық. Хантингтон өркениеттер арасында маңызды дау-жанжалдар тудыруы мүмкін бес себепті көрсетеді:
* саяси идеология мен саяси тәртіптер арасындағы айырмашылықтардан гөрі, өркениеттік айырмашылықтар негіздірек;
* өркениеттік өзін-өзі танудың өсуі, өркениеттер арасындағы айырмашылықтар мен ортақтың тереңдеуін түсіну;
* ұлттық-мемлекеттердің идентификация көзі ретіндегі рөлінің әлсіреуі. Діннің идентификация көзіне айналуы;
* батыстық емес елдердегі элитаның батыстандырудан бас тартуы және олардың өздерінің мәдени тамырларына қайта оралуы;
* өркениет дау-жанжалдарының көзімен ерекшеліктер мен айырмашылықтар. Яғни, мәселенің "Сен кімсің?" тұрғысынан қойылуы.
Әрине, Хантингтонның әлем болашағын осылай көруін маман-теоретиктер әртүрлі қабылдады. Дегенмен, ол ұсынған ғылыми тұжырым XX және XXI ғасырлар тоғысындағы әлемдік саясатты одан әрі қарай зерттеуге және болжауға итермеледі.

## Дереккөздер


Санат:1927 жылы туғандар
Санат:АҚШ саясаттанушылары
Санат:Профессорлар