Молдовадағы парламент сайлауы (2025)

**2025 жылғы Молдовадағы парламенттік сайлау** — 2025 жылғы 28 қыркүйекте өткен Молдова Республикасындағы он екінші парламенттік сайлау. CBS Research тапсырыс бойынша жүргізген сауалнамаларға сәйкес WatchDog.MD және IData келесі 4 жыл ішінде Парламентке екі партия мен екі блок кіруі мүмкін: «Әрекет және ынтымақ» партиясы (ӘЫП), биліктегі проеуропалық, Патриоттық сайлау блогы (ПСБ), проресейшіл, Балама блогы (ББ), номиналды түрде проеуропалық, «Біздің партия», промолдавия.

## Контексты
2021 жылғы 11 шілдеде өткен мерзімінен бұрын парламенттік сайлаудың қорытындысы бойынша сайлауда үш бәсекелес Молдова Республикасының Парламентіне қол жеткізді: дәлірек айтқанда, екі саяси партия және сайлау блогы. Сайлауда 63 мандат алған «Әрекет және ынтымақ» партиясы (ӘЫП) өзі парламенттік көпшілік құрды, ал Коммунистер мен социалистер блогы (КСБ) мен «Шор» партиясы (ШСП) парламенттік оппозицияға өтті. 2021 жылдың 6 тамызында парламент Наталья Гаврилицаны PAS премьер-министрі етіп тағайындауға дауыс берді.

2021 жылдың күзінде Үкімет COVID-19 эпидемиясының толқынымен, сондай-ақ бағаның жарылуымен бетпе-бет келді: бірнеше айдың ішінде Молдова Республикасы бағаның өсуі бойынша Еуропадағы екінші ел болды. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресей Федерациясы Украинаға басып кірді, бұл ұзақ мерзімді саяси тұрақсыздықты тудырды, бұл экономикаға да әсер етті. Соғыс басталғаннан бірнеше сағат өткен соң, Молдова Республикасы биліктің басқару мүмкіндіктерінен асып түсетін иммигранттардың үлкен толқынына тап болды. Иммигранттардың көпшілігі Румыния арқылы Еуропалық Одаққа (ЕО) барды. Сонымен қатар, Молдова еуропалық интеграция барысында маңызды қадам жасады: 2022 жылғы 23 маусымда республика Еуропалық Одаққа (ЕО) кіруге үміткер мемлекет мәртебесін алды.

## Сайлау жүйесі
Молдова Республикасы Парламентінің 101 депутаты пропорционалды жүйеге сәйкес сайланады, яғни барлық депутаттар партиялық тізімдер бойынша сайланады. Сайлау тізімінде 51-ден 103-ке дейін кандидат болуы мүмкін. Молдова аумағында 1973 сайлау учаскесі бар, оның 12-сі Сол жағалау тұрғындары үшін арнайы, ал шетелде 301 учаске бар.

## Өткізу тәртібі
Сайлаушылар Молдова Республикасы Парламентінің 101 депутатын 4 жылға сайлайды. Парламенттік көпшілік үкімет құруы керек. 

Парламентке өту үшін сайлау шегі: 

* саяси партиялар үшін — 5 % 
* екі немесе одан да көп партиядан тұратын саяси блоктар үшін — 7 % 
* тәуелсіз кандидаттар үшін — 2 %.

## Нәтижелері

## Ресейдің араласуы туралы айыптаулар
Британдық The Economist апталығының мәліметі бойынша, Ресей сайлау нәтижесіне әсер ету үшін ондаған миллион доллар жұмсаған. Басылым оппозициялық партиялар арзан ресейлік газ жеткізуге уәде бергенін, елдің Украинадағы соғысқа тартылуына қатысты алаңдаушылықты тудырғанын және Еуропалық Одаққа кіру бір жынысты некені заңдастыруға әкеледі деп сендіргенін атап өтті.

## Жалған айыптаулар
Молдавияның бұрынғы президенті Додон өзінің сайлаудағы жеңісін соңғы дауыс санына дейін мәлімдеді, молдаванға «рекордтық дауыс саны» үшін алғыс білдіріп, PAS-ты «биліктен кетуге» шақырды және оның жақтастарын «жеңісін» қорғау үшін көшеге шығуға шақырды: «Азаматтар дауыс берді. Олардың дауысы сізге ұнамаса да, құрметтелуі керек». Нәтижелер жарияланғаннан кейін ол 29 қыркүйекте сағат 12:00-де парламент ғимаратында наразылық білдіріп, бұрмалаушылық туралы мәлімдеп, жаңа сайлау өткізуге шақырды. Молдова оппозициясы билеуші партияны бұрмалаушылық жасады деп айыптап, наразылық білдіруге шақырды. Басқа нәрселермен қатар, Молдова азаматтығы бар көптеген адамдар орналасқан Приднестровьедегі басты көпірдің жабылу фактісі айтылды. 2024 жылғы президенттік сайлау кезінде осындай «кенеттен жөндеу» жағдайы орын алды. Сонымен қатар, Мәскеуде екі учаскеде де кезек байқалды-250 мыңға. әлеуетті сайлаушыларға тек 10 мың бюллетень жеткізілді.

## Ресейдің реакциясы
РИА Новости сияқты ресейлік мемлекеттік БАҚ нәтижелер жарияланғаннан кейін бір сағат ішінде Додонның жеңісі туралы мәлімдеп, балама нұсқасын берді. Ресей сонымен қатар Молдова үкіметін Ресейде тек екі сайлау учаскесін ашып, жүздеген мың Молдованы сайлау құқығынан айырды деп айыптады.

## Халықаралық реакция
Польша Польша премьер-министрі Дональд Туск Молдова азаматтары мен президент Санданы демократияны сақтаудағы және Еуропаны қолдаудағы жетістіктерімен құттықтады.

Украина Украина президенті Владимир Зеленский президент Санданы сайлаудағы жеңісімен құттықтады.

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Молдовадағы парламенттік сайлау
Молдова