Қызыл жұлдыз ордені

**Қызыл жұлдыз ордені** () — 1930 жылы 6 сәуірде тағайындалған КСРО мемлекеттік марапаты.

## Орден тарихы
Қызыл Жұлдыз ордені КСРО ОАК төралқасының 1930 жылғы 6 сәуірдегі қаулысымен бекітілді. Орденнің ережесі КСРО ОАК төралқасының 1930 жылғы 5 мамырдағы қаулысымен бекітілді.

Кейіннен КСРО ордендері туралы жалпы ережемен (КСРО ОАК мен ХКК 1936 жылғы 7 мамырдағы қаулысымен) және КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1943 жылғы 19 маусымдағы, 1946 жылғы 26 ақпандағы, 1947 жылғы 15 қазандағы және 1947 жылғы 16 желтоқсандағы Жарлықтарымен Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттауға байланысты мәселелерге өзгерістер мен нақтылаулар енгізілді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1980 жылғы 28 наурыздағы Жарлығымен Қызыл Жұлдыз ордені туралы ереже жаңа редакцияда бекітілді.

Орденді тағу, таспаның түсі және оны марапаттау жолағында орналастыру ережелері КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ордендері мен медалдарына арналған таспалардың үлгілері мен сипаттамаларын және ордендерді, медалдарды, орден таспаларын, айырым белгілерін тағу ережесін бекіту туралы» 1943 жылғы 19 маусымдағы жарлығымен бекітілді.

1944 жылдың 4 маусымынан 1957 жылдың 14 қыркүйегіне дейін Қызыл Әскер, Әскери-теңіз флоты, ішкі істер мен мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы 15 жыл қызметі үшін Қызыл Жұлдыз ордені берілді.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1947 жылғы 15 қазандағы Жарлығымен азаматтық тұлғаларды орденмен марапаттауға ұсыну тоқтатылды, өйткені бұл орденнің ережесіне сәйкес келмеді.

Ұлы Отан соғысынан кейінгі кезеңде Қызыл Жұлдыз орденімен қызметтік борышын өтеу кезінде қаза тапқан барлық әскери қызметкерлерді, әскерилендірілген өртке қарсы қызмет қызметкерлері мен құқық қорғау органдарының қызметкерлерін марапаттау ережеге айналды. Орден мен оған арналған орден кітапшасы марқұмның туыстарына табыс етілді.

Сондай-ақ өмірге қауіп төндіретін миналы-жарылғыш құрылғылар мен жарылу қауіпі бар заттарды минасыздандыруды жеке өзі жүргізген саперлерді марапаттау жағдайлары белгілі (мысалы, 1944 жылы Заполярье оқ-дәрі қоймасындағы неміс әскерлері шегінгенде тастап кеткен 3,5 мың артиллериялық снарядтар мен миналарды 1966 жылы минасыздандыруды сәтті жүргізгені үшін Қызыл Жұлдыз орденімен 1967 жылы саперлер майор В. Зайцев пен аға лейтенант А. Спиридонов марапатталды).

Милиционерлердің өміріне қауіп төндіретін жағдайларда қатаң қарсылық көрсеткен қарулы және аса қауіпті қылмыскерлерді сәтті ұстағаны үшін милиция қызметкерлерін орденмен марапаттау оқиғалары белгілі (мысалы, 1988 жылы ақпанда Краснодарда қылмыс үстінде банданы, оның ішінде үшеуі бұрын сотталған, ал екеуі оларға пышақпен шабуыл жасағанда ұстап алған милиция аға сержанты С. Ілиясов пен милиция сержанты В. Комаров 1988 жылы мамырда ордендермен марапатталды).

Жергілікті қақтығыстар мен Ауған соғысы кезінде ұрыста ауырлығы орташа, ауыр жарақаттар немесе ауыр контузия алған көптеген (бірақ барлығы емес) кеңестік әскери қызметкерлер Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды.

Қызыл Жұлдыз орденімен соңғы рет КСРО Президентінің Жарлықтарымен марапаттау 1991 жылы болды. 1991 жылғы 19 желтоқсандағы «Әскери борышын өтеу кезінде көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін» бұл орденмен бір топ әскери қызметшілер, капитаннан подполковникке дейінгі бес офицер марапатталды. Осы Жарлықпен марапатталғандардың бірі М. М. Пята болды. №3855865 ордені оған 1993 жылдың мамыр айында ғана берілді. Әзірге бұл Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталғандардың ең көп санының бірі.

Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттау туралы КСРО Президентінің соңғы Жарлығына 1991 жылы 24 желтоқсанда қол қойылды. Марапатталғандар тізімінде соңғы болып — әскери сүңгуір, мичман Виктор Леонидович Розумовичтың тегі тұр, ол осы Жарлықпен «қолбасшылықтың арнайы тапсырмасын орындау кезінде көрсеткен батылдығы мен ерлігі үшін» № 3833789 орденімен марапатталған.

1992 жылы 2 наурызда РФ Жоғарғы Кеңесінің төралқасы «Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаттары туралы» Жарлығымен Қызыл Жұлдыз орденінің күшін жойды.

1992 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Қызыл Жұлдыз орденінің шамамен 3 876 740 марапаттау рәмізі жасалды.

## Орден мәртебесі
**Қызыл Жұлдыз** ордені соғыс уақытында да, бейбіт уақытта да КСРО-ны қорғаудағы, мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі зор еңбегін марапаттау үшін тағайындалды.

Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталғандар:
* Кеңес Армиясы, Әскери-теңіз флоты, шекара және ішкі әскерлердің әскери қызметшілері, КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті органдарының қызметкерлері, сондай-ақ ішкі істер органдарының қатардағы және командирлері;
* әскери бөлімдер, әскери корабльдер, құрамалар мен бірлестіктер, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар.

«Қызыл Жұлдыз» орденімен шет мемлекеттердің әскери қызметшілері де марапатталады.

Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды:
* Ұрыстардағы жеке батылдығы мен батылдығы, кеңес әскерлерінің табысты болуына ықпал еткен әскери қимылдарды тамаша ұйымдастыру және шебер басқарғаны үшін;
* Әскери бөлімдер мен құрамалардың, нәтижесінде жауға айтарлықтай зиян келтірген сәтті әскери қимылдары үшін;
* КСРО-ның мемлекеттік қауіпсіздігі мен мемлекеттік шекарасының қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі сіңірген еңбегі үшін;
* Өмірге қауіп төндіретін жағдайларда әскери немесе қызметтік борышын орындау кезінде көрсеткен батылдық пен батылдық үшін;
* Арнайы командалық тапсырмаларды үлгілі орындағаны және бейбіт уақытта басқа да ерліктері үшін;
* Әскерлердің жоғары жауынгерлік әзірлігін қамтамасыз етудегі зор қызметтері, жауынгерлік және саяси дайындықтағы тамаша көрсеткіштері, жаңа әскери техниканы меңгергені және КСРО қорғаныс күшін нығайтудағы басқа да сіңірген еңбегі үшін;
* Әскери ғылым мен техниканы дамытудағы, КСРО Қарулы Күштерін даярлаудағы қызметі үшін;
* Социалистік қоғамдастық мемлекеттерінің қорғаныс қабілетін нығайтудағы қызметі үшін.

1944 жылдың 4 маусымынан 1957 жылдың 14 қыркүйегіне дейінгі кезеңде Қызыл Армия, Әскери-теңіз флоты, ішкі істер және мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы 15 жыл қызметі үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды.

[thumb|220px|[Байқоңыр (қала)|Байқоңырдағы офицерлер үйінің қасбетіндегі Қызыл Жұлдыз ордені]]

Ұлы Отан соғысы жылдарында қызмет бабында қаза тапқан барлық әскери қызметшілерді, әскерилендірілген өрт сөндірушілерді, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін Қызыл Жұлдыз орденімен марапаттау дәстүрге айналды. Оған орден мен орден кітапшасы марқұмның туыстарына табыс етілді.

Санат:КСРО ордендері