open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі

**Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі** – концерттік-өнер ұжымы.

## Тарихы
1979 жылы  Маңғыстау облыстық филармониясы құрамында Р.М.Лазимовтың жетекшілігімен құрылды. 

Камералық ансамбль ұжымының алғашқы есепті концерті 1981   жылы  Алматы   қаласындағы Республика сарайы мен қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясының концерт залында өтті. 

1986 жылы  классикалық музыканы насихаттау әрі дамыту бағытында   республикалық  телевизиядан камералық ансамбльдің концерттік бағдарламасы көрсетілді.

## Құрамы
Оның құрамында төрт скрипка, екі альт, виолончель, фортепьяно және екі вокалист бар. 

## Репертуары
Камералық ансамбль репертуарынан ұлттық (*А. Жұбанов, Құрманғазы Сағырбайұлы,     тағы басқалар*) және дүниежүзілік (*С.С. Прокофьев, Д.Д. Шостакович, П.И. Чайковский, И.С. Бах, И.Гендель,   А.Вивальди, В.А.Моцарт, тағы басқалар*) классикалық музыка өнері өкілдерінің шығармалары орын алған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ансамбльдері
Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесі

**Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесі** — өздігінен бағытталудың белсенді бас бөлігі көмегімен нысанаға ракетаны (бомбаны, торпеданы) бағыттау әдісі. Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесін басқару онда нысананы сәулелендіретін энергия көзі және нысанадан қайтарылған энергияны қабылдағыш ракетада орналасады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Интерпозиция

**Интерпозиция** ( - аралық, жай,  - орын) — бағыныңқы сыңардын басыңқы сыңар арасына кірігуі. 

Қазақ тілінде сабақтас құрмаластың бағыныңқы компоненті кейде басыңқы компоненттің ортасында жұмсалады. Мұндай жағдайда сабақтас сөйлемнің басыңқы компоненті екіге жарылып, бағыныңқы компонент солардың екі арасына түседі. Басыңқы компоненттің бастауышы сөйлемнің басында оқшауланып, дараланып айтылады. Дараланған бастауыш өзінен кейін іле-шала қолданылатын бағыныңқы сөйлемдегі айтылатын оймен байланысын күшейте түседі. Мысалы: Мен, жау тас-талқан болып жеңілгенше, ілгері қарай аяңдай беруге тиістімін (Б. Бұлкышев).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Хронограф

thumb|Хронограф
**Хронограф** — бақыланатын құбылыстардың кезеңдерін біркелкі жылжитын таспаға графикалық тіркеуге арналған аспап. Жазатын, шанышпалы, басып шығаратын және фотографикалық хронографтар қолданылады. Қазіргі астрономиялық-геодезиялық жұмыстарда басып шығаратын хронографтар неғұрлым көп таралған; олар әр түрлі жазатын хронографпен жұмыс жасағанда хронографиялық таспаларды көп еңбек жұмсап түсіндіруді талап етпейді. Басып шығаратын хронографтар электр тізбегінің тұйықталу және ажырау кезеңдерін тіркейді, тікелей минуттарды, секундтарды және олардың үлестерін басып шығарады. Басып шығаратын хронографтың механизмі негізгі үш құрылғыдан: уақытты есепке алу, басқару сағатымен үйлестіру, импульстерді қабылдау және басу құрылғыларынан тұрады. Кезендерді тіркеу дәлдігі 0,01 с шамасында.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Қазақ халқының эпосы мен фольклоры

**«Қазақ халқының эпосы мен фольклоры»**, Әуезовтің орыс жазушысы Л. Соболевпен бірлесіп жазған еңбегі. Алғаш рет орыс тілінде *«Литературный критик»* журналында (1939, №10-11, 1940, №1) жарияланған; будан кейін *«Песнь степей»* (1940) атты кітапка алғы сөз ретінде берілген. Еңбек А. Нурқатовтың аудармасы бойынша *«Уақыт жене әдебиет»* (1962) деген кітапта басылды. Зерттеудің осы нұсқасы Әуезовтің 12 және 20 томдык шығармалар жинағына енді. Ғылыми-теориялық денгейі биік бұл зерттеуде қазақ ауыз әдебиетінің жанрлары мен түрлеріне кысқаша, тұжырымды сипаттама берілген. Олар төмендегіше топталған: 
:1. Халық поэзиясының шағын түрлері: үйлену-салт жырлары (жар-жар, беташар, сыңсу), мұң-шер елеңдері (жоқтау, коштасу, естірту). 
:2. Ертегі-аңыздар, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілер (қиял-ғажайып ертегілер, хайуанат жайындағы ертегілер, салт ертегілері, балаларға арналған ертегілер, аңыз ертегілер, күй аңызы). 
:3. Батырлар жыры («Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын»), 
:4. Ғашықтық жырлары («Қозы Көрпеш - Баян сұлу», «Қыз Жібек», «Айман - Шолпан»), 
:5. Тарихи жырлар. 
:6. Айтыс өлеңдері. 
Еңбекте қазақ халқының ақындық, айтқыштық өнерге ежелден ерекше ден қойғаны, *«замана толқыны тарих теңізінің жағалауына көркем өнердің баға жетпес меруерт-маржандарын»* қалдырғаны айтылады; соларда халықтың еткен істерге бағасы берілгені керсетіледі. Қазақ халқы 
:*«бізге ең асыл мүра - жыр мұрасын мирас етті. Жыршы халық, ақын халық есте жоқ ескі замандардан бастап дарыған ақындык даналығын қапысыз жұмсап, өзінің рухын ұмытылмас эпостың дастандарында, сан-сан ералуан түрлі жырларында бейнеледі»* (аталған кітап, 205-206-беттер). 
Әуел баста нақтылы оқиғалар, жағдайлар негізінде туған шығармалардың уақыт ете келе сұрыпталып, екшеліп, жетіліп, халық тық сипат апған деп біледі; қазақ фольклорынын, туындылары өзге тілдерге аударылу арқылы дүниежүзілік аренаға шыққанын мағлүм етеді. Монографияда аттары аталған жанрлар мен түрлердің өздеріне хас ерекшелігі ішкі тақырыптық жіктері анықталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Кепкен нандар

нобай|Кепкен нандар
**Кепкен нандар** — сақтау мақсатында немесе ары қарай әр түрлі тағамдарға аспаздық қолдану үшін арнайы кептірілген нан. Сақтауға арналған кепкен нандар үшін жаңа піскен жұмсақ нанды баяу қыздырылған тұмшапеште тілімдерге кесіп, қырына тиіспей кептіреді. Аспаздық қолдануға арналған кепкен нанның қырын кептіру алдында алып тастайды. Үгілген кепкен нандарды котлетгерді аунату үшін, нан көжелерін, пудинг, кондитер өнімдерін, шарлоткалар және басқа тәтті тағам дайындауда қолданады. Ет тағамдарына қосар алдында оларды қайнаған сүтте жібітіп алса, котлет дәмдірек болады.
## Дереккөздер


Санат:Ұн өнімдері
Ракетаны сәулемен ұстау

**Ракетаны сәулемен ұстау** (Захват ракет лучом) — ракеталық ұшудың алғашқы кезінде радиолокациялық станция сәулесі бойында орналасуы (ракеталық сәулеге енуі). Бұл басқарудың кодтық белгілері кемер аппаратурасының кабылдауын қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бөлімнің құрмет кітабы

**Бөлімнің құрмет кітабы** — ҚР Қарулы Күштері ішкі істер қызметі жөніндегі Ережеге сәйкес бөлім дәстүрлерін сақтау, мадақтау және әскери не саяси даярлық үздіктерінің озық тәжірибелерін тарату мақсатында жүргізілетін кітап. Бөлімнің құрмет кітабына әскери кызметтен босатылып, запасқа кететін соңғы жылғы кызметін өтеп жүрген сарбаздар (матростар), сержанттар (старшиналар), үздік көрсеткіштері бар. тәртібі жоғары, сонымен катар әскери міндетін аткаруда ерекше көзге түскен әскери оқу орнын бітіретін курсанттар кіргізіледі. Бөлімнің құрмет кітабында әскери кызметшілердің суреті мен оның жетістіктері немесе ерлігі қыскаша беріледі. Бөлімнің құрмет кітабына енген әскери қызметшілер бөлім командирі қол қойған мақтау кағаздармен марапатгалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қаржымен қамтамасыз ету

**Қаржымен қамтамасыз ету** (Финансовое обеспечение) — ҚР Қарулы Күштерінде әскерді каржылай толығымен және уақытында қамтамасыз ету үшін ұйымдастырылатын және атқарылатын ісшаралар жүйесі. Қаржымен қамтамасыз етуге қаржыны жоспарлау мен қаржыландыру, алу, сақтау, бөлу, қаржыны белгілі бір мақсатқа жұмсау мен үнемдеу, пайдалануға бақылау орнату, есептеу мен есеп беру жатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Интерпункция

**Интерпункция** (лат.interpunctio - сөзді нүктелермен бөлу) — жазба тілде, жазбада тыныс белтілерін кою.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Априон

**Априон** - тәжірибеге дейін алынған білімді белгілейтін термин.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Ракетаны ұшыру және тексеру аппаратурасы

**Ракетаны ұшыру және тексеру аппаратурасы** (Аппаратура проверки и запуска ракеты) — тексеру-ұшу (имитациялық, өлшейтін және т.б.) аппаратуралары мен құрал-жабдықтарының жиынтығы. Олардың көмегімен ракетаны ұшыру алдында басқару жүйесінің кемерлік аспаптарын дайындау мен жөнге келтіру (олардың жұмыс істеу дұрыстығы мен жұмыс дәлдігін, дайындығын тексеру) және қозғалтқыш автоматикасын, аспаптарын және ракетаны ұшыру қоса жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Якоб Фрошаммер

**Якоб Фрошаммер** (1821- 1893) - неміс философы, католиктік дін қызметшісі. 

1871 жыл Ватикан соборына, атап айтқанда, папалардың қателеспейтіндігінің догмасына қарсы шықты. Бейсаналық болып келетін және тек адамда ғана өзін-өзі түсінетін дүниежүзілік шығармашылық қиял метафизикасы негізінде, Фрошаммер өзінің антиматериалистік және антидарвинистік философиясын жасады.

## Дереккөздер


Санат:1821 жылы туғандар
Санат:1893 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия философтары
Кеңейте бұрғылау

thumb|Сверлолар
**Кеңейте бұрғылау** (Рассверливание) — алдын ала өнделген тесіктің диаметрін үлкейту үшін бұрғымен өндеу.

**Кеңейте бұрғылау** көмегімен әр-түрлі пайдалы тесіктер жасалады. **Кеңейте бұрғылау** барлық машинажасау салаларында қолданылады
### Кеңейте бұрғылау құралдары
* Дрель
* Перфоратор

## Тағы караныз:
* Кеңейжону
* Кеңейту

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Санитариялық-жуу пункті

**Санитариялық-жуу пункті** — улагыш, радиоактивтік заттармен және бактериологиялық заттармен зақынданған АҚ-тың әскери емес жасақтарының адам құрамын және халықты толық санитариялық тазарту жұмысын жүргізу үшін қурылған пункт.

Әрбір Санитариялық-жуу пунктінде **шешіну**, **жуыну**, және **киіну** бәлмелері болуға тиіс, киімді залалсыздандыру бөлмесі де болуы мүмкін. Санитариялық тазартудың ұзақтығы **30** минуттан аспайды (*шешінуі — 5 минут, душ астында жуыну — 15 минут және киіну — 10 минут*).

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қарқын

**Қарқын** (*Темп*) — тапсырманың орындалуының немесе операцияның, құбылыстың қарқындык дамуының шапшандыгы (кейде тазалығы). Әскери істе Қарқынның мынадай түрлері болады: лап қою қарқынны; шабуыл қарқынны; десант түсіру қарқынны; теңіз десантын түсіру қарқынны, атыс қарқынны т.б.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хат

**«Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хат»**, Мұхтар Әуезовтің шығармасы. Бағдарлама 1930 ж. Қазақстан Оқу комиссариаты білім кеңесінің шешімі бойынша Қызылорда қаласында басылып шыққан. Кейін Әуезовтің 20 томдық шығармалар жинағына енгізілген (1984, 15-кітап, 100-119-беттер). Онда шаруа жастар мектебіне қоғамтану, химия, мате¬матика, едебиет пендерінен нені оқыту, қалай оқыту женінде жеке-жеке түсініктер беріліп, әр жылға арналған бағдарлама жасалған. Соның ішінде *«Суретті әдебиет туралы»* бөлімді жазған - Әуезов Бағдарлама-кітапшаның өңір бетінде Майлыұлы, Марғұланұлы сынды адамдардыңаттары аталған. Жазу стиліне, сөз саптау машығына Карағанда, бағдарлама мәтінінің алғашкы жобасын жасаған да Мұхаң болуға керек. Әдебиет пәніне арналған белімнің кіріспесінде едебиет женіндегі ілім-білімнің қоғамтану ғылымының бір саласы екені айтылып, әдебиеттің әлеуметтік-қоғамдық өмірдегі қызметіне токталған. Көркем туындыларды жазу, әдебиетті зерттеу барысында кеңес жазушылары мен әдебиеттанушылардың негізгі ұстанар әдістемелік тәсілі - маркстік әдіс болу керектігі ашық айтылған. Ақын-жазушының шығармаларын қоғам емірімен тығыз байланыста қарастыру - зерттеүшінің негізгі нысанасы болмақ. Бағдарламада қазақ шаруа жастарының 3 жыл ішінде қазақ әдебиетінен нені біліп, нені үйрену қажет екені, қазақ әдебиеті оларға каңдай дүниеліктерді таныту керектігі баяндалған. Сондай-ақ бағдарламада оқуға жаттығу, тіл үйрету, сейлеуге жаттығу, жазуға жаттығу тақырыптары да назардан тыс қалмаған. Сонымен бұл бағдарламаның кезінде қазақ шаруа жастарының сауатты атанып, тел әдебиеттін кәусар бұлағынан сусындау ісіңде біршама маңызды рөл атқарғанын ескерген жөн.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қож

thumb|right|200px|Дымқыл Печи қожы
**Қож** (*Шлак*) — балқыту процестерінде (мысалы, болат қорыту кезінде) сұйық металдың бетінде көлкіп тұратын, қатайғанда тас тектес немесе шыны тектес болатын балқыма. Шикіқұрам мен пешке арнайы салынатын флюстердің коспасынан, сондай-ақ металлургиялық пештердегі химиялық реакциялардың өнімдерінен, отын күлінен тұрады. Металлургия процестерінде маңызды рөл атқарады: астындағы металды пештегі газды ортаның зиянды өсерінен қорғайды, қоспаларды сіңіріп алады және басқа да әр алуан физикалық-химиялық функциялар атқарады.
thumb|right|200px

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Қожжинағыш

**Қожжинағыш** (*Шлаковня*) -металл балқытып қорытқанда шығатын сұйық қожды құюға арналған ыдыс (негізінде шойыннан жасалады).

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Циклон үлгісі

thumb|Циклон
**Циклон үлгісі** — қарапайым деректер бойынша, циклонның белгілі бір даму сатысында құрылған циклон құрылысының сұлбасы. Мысалы, жаңа циклонның үлгісі, окклюздалған (ығыстырылған) циклонный үлгісі.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Фульберт Шартрский

**Фульберт Шартрский** (980 — 1028) — ерте схоластика кезеңіндегі француз схоласты. Шартр епископы болған кезде 990 жылы Шартр философиялық мектебін ашты, бұл мектепте жүз жылдар бойы платой философиясы натурфилософиялық бағытты ұстанып дамыды.

## Дереккөздер
Циклонның қалыпсыз (аномалдық) орын ауыстыруы

thumb|Циклон
**Циклонның қалыпсыз (аномалдық) орын ауыстыруы** - циклонның әдеттегі бағыттарынан қарсы бағытқа орын ауыстыруы. Әдетте, циклондар горизонттың батыс жартысынан шығыс жартысына орын ауыстырады. Егер циклон горизонттың шығыс жартысынан батыс жартысына немесе меридиан бойымен орын ауыстыратын болса, онда оны аномалдық деп атайды.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Ракетаны ұшыру үшін бастапқы деректер даярлау

**Ракетаны ұшыру үшін бастапқы деректер даярлау** (Подготовка исходных данных для пуска ракет) — белгілі бір объектіні жою мақсатында ракетаның берілген қашықтық пен бағытта ұшуын қамтамасыз ету үшін қажетті бағыттау мен басқару құралдарын анықтау.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Парад

thumb|200px
**Парад**  ( - дайындаймын) — ұлттық мерекелер мен мемлекеттік маңызы бар оқиғалар қүрметіне өткізілетін гарнизон әскерлерінің салтанатты байкауы. Парадка катыеатын әскер түрлері, әскери парадтың болатын уақыты мен орны, киім нысаны, сапқа түру және шеру тарту тәртібі гарнизон бастығының бұйрығымен белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қазақ ішіндегі партия неден? (мақала)

**«Қазақ ішіндегі партия неден?»**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Алғаш рет 1918 ж. «Абай» журналының 2-санында, кейін 1991 ж. «Жібек жолы» журналының 3-санында жарияланды. Соңында* «М. Ә.»* деп кол қойған. Журналдың әрбір санында 2-3 мақаласы жарияланып турғандықтан, біріне аты-жөнін толық жазса, кейбіріне *«Мұхтар»* деп немесе аты мен фамилиясының баскы еріптерін койып отырған. Аталмыш мақала мен журналдың 3-санындағы *«Философия жайынан»* атты мақалаға *«М. Ә.»* деп қол койған екен. Бұл автордың Әуезов екендігі ешқандай күмән тудырмайды. Мақала жазушының шығармалар жинақтарына енбеген. Мақалада автор әрбір халық тың өзгешелігі екі түрлі шартқа байланысты: 
:*«бірі - сол халықтың кесібі, екінші - жұрт билеу тәртібі»* 
деп, мал бағып, кең далада еркін жайлап жүрген қазақтын билігі *«қарұлы көп орыс колына»* тиген соң, 
:*«бұрынғы келе жатқан жауынгерлік мінез қаккы керіп, емір жолынан шығып қалғандығын, будан кейін қазақ сезуар, жершіл үсақтыкка таман айнала бергендігін»* 
баян етеді. Осы күнгі қазақтың бойындағы түрлі: жікшілдік, жуандык кумар, жем кумар, сыпыра жалыныштылық, адамшылығын кулқынға айырбастау сияқты *«сұрқия мінездің»* ұсақ мансапқорлыкты, партияқорлықты тудырып отырғандығының негізгі объективтік, субъективтік себептерін таддап ашып береді. Осындай келеңсіз кеселден қутылудың үш түрлі накты жолын ұсынады: алдымен ел ішінде үш болыстың ішінен біреу болса да езі күшті, басындағы кісілері әділ, окыған, істі тез бітіретін суд болсын... Екінші, ел ішіндеуақ қарыз серіктері, потребитель лапкелері көп ашылсын. Мұнымен бірге нашардың жалыныштығы азаяды. Үшінші, жұмысшының еңбегі бағалы болсын дейді.

## Дереккөздер


Санат:Мақалалар
Аристарх Самостық

right|200px
**Самостық Аристарх**  (шама: 390-250 б.д.д.) — көне грек астрономы. Ол ең алғаш "жер күнді айналады, күн - центр" дейтін гелиоцентризмнің негізін қалады. Геометриялық есептеулер арқылы ол жер мен күннің аралығын өлшеп, Аристотельдің геоцентризм жүйесі (жер әлемнің центрі дейтін жүйе) дұрыс емес деген қорытындыға келеді. Бірақ бұл ілімді кейін І ғасырда басталған Христиан теологтары қолданды. Олардың ойынша Құдай жерді әлемнің центрі етіп жаратқан-мыс! Сондықтан олар Птолемейдің жер центрі моделін пайдаланды. Аристархтың қорытындысын шамамен 1800 жылдан кейін Полша астрономы Коперник қайта жаңғыртты. Ал оның шындап дәлелденуіне Галилей мен Кеплер үлес қосты.

## Дереккөздер

Санат:Самоста туғандар
Санат:Ежелгі Грекия астрономдары
Санат:Ежелгі Грекия математиктері
Санат:Б. з. д. III ғасыр астрономдары
Санат:Б. з. д. III ғасыр математиктері
Санат:Біздің заманымызға еңбектері жеткен антикалық жазушылар
Санитариялық-індеттік барлау

**Санитариялық-індеттік барлау**  — өз әскерлерінің орналасуы немесе қимыл жасауы мүмкін аудандарының санитариялық-індеттік жағдайы туралы өз уакытында мәліметтерді алу мақсатында, сонымен қатар індетке қарсы шараларды жоспарлау мен жүргізу үшін көршілер мен қарсылас әскерлеріндегі індеттік жағдайды аныктау үшін медицина қызметінің барлык буындарымен жүргізіледі; медициналық барлаудың құрамдас бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қожтасушы

thumb|right|200px|Қожтасушы
**Қожтасушы** (*Шлаковоз*) - темір жол арбашығына орнатылған сұйық қожды (әдетте домналық) тасымалдауға арналған шөміш.
Қожтасушы келесi негiзгi түйiндерден тұрады:
* тостағандар
* тiрек сақина
* тетiк тостағанның аударылулары 
* рамалар автотiркестермен
* жүрiс бөлiгi
* электр жабдықтар.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Фулье Альфред

**Фулье Альфред** (1838-1912) - француз философы. Өз метафизикасында Платонның идеялар туралы іліміне және Канттық ерік (өнегелілік) пен қажеттілік (табиғи) арасындағы қатынастар мәселесіне сүйенді. Фулье бойынша жандылық заттардың ақиқат мәні, еркін және заңды оқиғалардың қозғаушы күші, ядросы ерік пен талпыныс болатын дамудың баяндаушы факторы. Идеялар - табиғи оқиғалар мен тарихи және мәдени дамудың жүруіне әсер ететін динамикалық факторлар. Фулье Еуропа халықтарының, әсіресе француздардың, өзіндік жандылығы туралы жұмысына орай халық психологиясын зерттеуші ретінде белгілі.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Кете (балық)

**Кете** () – қауырсын қанатты балықтардың Албырттар тұқымдасының Тынық мұхит албырттары тегінің анадромды балығы.

Қиыр Шығыста кездесетін албырт балықтардың бір түрі. Ұзындығы 1 м-ге дейін, салмағы 2,5—4,5 кг-ге дейін болады. Бұл балықтың шабақтары уылдырықтан шығады да, өзенлерде өсiп жетiледi. Сондықтан әр жаздың ортасында Тынық мұхитқа құятын өзендерде кета үйiрi пайда болады, олар мұнда уылдырық шашу үшiн келеді. Мұндайда адамдар: «Кета келдi»,- дейді. Балықтар өзендi бойлап, жоғары қарай өрлей бередi, көлденең жатқан көптеген кедергi тастардан, үйiндiлерден етiп, өзеннің бастауына жетеді. Мұнда кета өзеннен ұсақ шағыл тасты түбiне, яғни құм-шағыл тастардың арасына шағын ойыс ұя жасайды. Бұл ойысқа уылдырық шашып, оны құйрығы арқылы ұсақ, шағыл тастармен көмеді. Осыдан бастап екі апта бойы өз ұясын жауларынан тынымсыз қорғайды. Бұл балықтардың бәрiн қиыршығыс албырты деп атайды. Сонымен қатар кәсiптiк албырттар да бар: ақсерке, қаратеңіз және каспий албырты, көл албырты, кумжа және бахтах. Бул балықтар да, кета сияқты, мұхиттар мен теңізперде немесе үлкен көлдерде тiршiлiк етiп, уылдырық шашу үшiн өзендерге шығады. Тек бахтах қана ұзақ, сапарға шықпайды. Ол әдетте бiр ғана өзенде тiршiлiк етіп, сол өзенде уылдырық шашады. 

Кете сауда орындарына тоңазытылған, тұздалған және ысталған түрінде  түседі. Кетені басытқы, бутерброд ретінде және салаттар әзірлеу үшін пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Албырттәрізділер
Ракетаның алдыңғы бөлігі

**Ракетаның алдыңғы бөлігі** (Головная часть ракеты) — негізінен ұрыс бөлігіне орналастырылған ракетаның бөлігі. Геометриялық ракетаның алдыңғы бөлігі — ракетаның бойлық осіне біршама симметриялы айналу денесі. Ұрыс зарядтарының санына қарай ракетаның алдыңғы бөлігі бір зарядты (моноблокты) және көп зарядты (бөлінетін) болады, ал ракетадан бөлінгеннен кейін басқарылуы бойынша — басқарылмайтын және басқарылатын маневр жасайтын болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тіл арты дауыссыздар

**Тіл арты дауыссыздар** орыс заднеязычные согласные — тілдін артқы жағынын белсенді қызметі арқылы, яғни онын қатты тандайға тиюі арқылы жасалатын дауыссыздар: **қ, г, ң, х**.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Шарль Фурье

**Франсуа Мари Шарль Фурье** (фр: *François Marie Charles Fourier*; 7 сәуір 1772 жыл – 10 қазан 1835 жыл) — француз әлеуметтанушы, утопиялық социалист. Фурье қоғамдық институттарды адамның ләззәт алуға табиғи талпынысына бөгет жасауы үшін пайымдайды. Фурье жаңа, эгоистикалық емес экономикалық қағиданы бекіту үшін, мемлекеттің аумақтық серіктестіктерге болу жолымен жаңа экономикалық коғамдық құрылымды ұсынды.

## Дереккөздер

Санат:Қоғамдық игілік жазушылары
Санат:Экономистер
Санат:Франция экономистері
Санат:Франция философтары
Санат:Саяси философтар
Брейк-аут

**Брейк-аут** — әскери тепе-тендікті өзгерту мақсатында қаруды бастырмалата орналастыру жолымен карулануды бакылау туралы келісімді бұзу немесе кенеттен үзу.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Аристипп

right|150px
**Аристипп** (б.д.д. 435-355) - көне грек философы, Сократтың шәкірті, Кирен мектебінің негізін салушы.
## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек философтары
Қорғаныш газ

**Қорғаныш газ** (*Газ защитный*) — құйма құйылғанда немесе металл бөлшектері пісіріліп жалғастырылғанда сұйық металдың сыртқы қабаты (әдетте, жоғарғы беті) қоршаған ортадағы газдармен әрекеттеспеу үшін құйма сыртында табиғи қорғаныш газы шоғырланады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Парашютпен түсетін десант

**Парашютпен түсетін десант** (Парашютно-посадочный десант) — жеке құрамның, ұрыс техникасы мен материалдық заттардың бір бөлігі қарсыластар тылына парашютпен түсірілетін, ал кону тобын құрайтын қалған белігі ұшақтан, тікұшақтан немесе планерден түсетін әуе десанты әскерлерінің бөлімшесі (бөлімі). Парашютпен түсетін десантты қолданған кезде ұрыс техникасы өдетте кону тобының құрамында десантталады. Парашютпен түсетін десантты аралас әуе десанты деп те атайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Саңылау (әскери іс)

**Саңылау** — жеке құрамды оқтан, снаряд жарықшақтарынан, мина мен авиабомбадан қорғау үшін кажетті ұзындығы *3-6* м, тереңдігі *1,5-1,8* м болатын жіңішке жыра, ор.

Бұған коса ядролық жарылыстың зардаптарынан қорғайтын қарапайым таса. Саңылауды бекіністер жасау және әскерлердің орналасқан аудандарын салу кезінде жасайды.

Үсті ашық немесе бөренелермен (темір бетон плиталар, болат т.б.) және қалындығы 40-50 см тонырақиен жабылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ракетаның жойғыш бөлігі

**Ракетаның жойғыш бөлігі** (Боевая часть ракеты) — ракетаның тікелей нысананы жоюға арналған элементі. Ол корпустан, ұрыс зарядынан, жарғыш құрылымнан, тежегіш-орындау механизмінен және т. б. тұрады. Ракетаның жойғыш бөлігінде ядролық заряд немесе жай жабдық (фугастық, жарықшақты, кумулятивті, өзекті, кассеталы, өртегіш және т. б.) болуы мүмкін. Жойғыш бөлік көбіне ракетаның басты бөлігінде орналастырылады. Ұшуда жойғыш бөлік ракетаның корпусымен байланысы бойынша жекеленетін және жекеленбейтін болып бөлінеді. Жекеленетін жойғыш бөлік бір блокты және бөлінетін болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қорғасындау

**Қорғасындау** (*Свинцевание*) -металл бұйымдардың беттерін жегідеден, сондай-ақ рентген сәулелерінің әсерінен қорғау үшін қорғасын қабатымен (кейде қалайы мен сүрме қосып) қаптау. Балқымаға батырып алу, жағу, металдау, баспалау арқылы, гальванилік әдіспен жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Хань Фэй Цзы

**Хань Фэй Цзы** (288-233 біздің эрамызға дейінгі) - ежелгі Қытай философы. Өзінің ойлау және көзқарасын Фа Цзя мектебімен және Лао Цзы философиясымен байланыстырады, басқару өнерінің негізі ретінде күш пен құқықты қарастырған.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Парашютті десант

**Парашютті десант** (Парашютный десант) — қарсыластың тылында ұрыс қимылдарын жүргізу үшін, сондай-ак қонушы десанттгардың түсуін қамтамасыз ету мақсатында оның аэродромын басып алу үшін әскери-коліктік ұшақтардан парашютнен түсірілетін арнайы дайындалған ескерлер. Қондырмалы десант қарсылас тылындагы басып алынған аэродромдар мен кону аландарына қонатын ұшақтардан, тікұшақтардан, планерлерден түсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Интерференция (лингвистика)

**Интерференция** ( — аралық, өзара, - тиісемін) — қостілділік (көптілділік) жағдайында тілдердің бір-біріне әсер ету і- интерференция екі тілді игерген адамның сөзінде шеттілдік акцент түрінде пайда болады. Ол тұрақты немесе ауыспалы болуы мүмкін. Интерференция тілдің барлық деңгейіне де қатысты, дегенмен фонетикада өте айқын байқалады. Интерференция құбылысы іске асу тәсілі жағынан фонологиядағы диахрониялык өзгерістерге жақын. Бұрынырақта орын алған Интерференция тіл жүйесінде субстрат, суперстрат түрінде сақталуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік лингвистика
Бригантина

thumb|200px|зеңбірекпен қаруланған теніз кемесі
нобай|La Grace
**Бригантина** — кос діңгекті, жеңіл желкенді, желмен қозғалатын. зеңбірекпен қаруланған теңіз кемесі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери-теңіз флоты
Санат:Кемелер
Ракетаның оқ ізін анықтаудың импульсивті жүйесі

**Ракетаның оқ ізін анықтаудың импульсивті жүйесі** () — жердегі хабарлағыштың ракетадан және одан қайта жерге дейінгі импульсивтік өту мерзімін анықтайтын баллистикалық және қанатты ракеталардың ұшу оқ ізін (траекториясын) өлшеуді қамтамасыз ететін радиотехникалық жүйе.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Санат:Радиотехника
Архе

**Архе** - көне грек философиясының термині. Гомерден бастап архе: 1. бастапқы нүкте; бірнәрсенің бастауы; 2. алғашкы негіз яғни танымның бастауы ретінде қолданылған.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Ракетаның тежегіштік құрылғысы

**Ракетаның тежегіштік құрылғысы** () — бүкіл ракетаның қауіпсіздік жүйесінің бөлшегі болып табылатын жарғыш элементі. 

**Ракетаның тежегіштік құрылғысы** жарғыш пен жарылыс заряды арағындағы аралық механизм (тетік) болып табылады. Ол ракетаның іске косушылары мен өз әскері үшін қауіпті қашыктықта жарылуын болдырмайды. Тежегіш құрылғы басқару жүйесінен немесе жарғыштан келіп түсетін пәрмен бойынша іске қосылады.

## Дереккөздер


Санат:Зымырандық қозғалтқыштар
Қоспа дайындайтын жабдық

**Қоспа дайындайтын жабдық** (*Смесеприготовительное оборудование*) — қорамалау материалдарын қорама және өзек қоспаларға өндейтін, сондай-ақ оларды қорамалық және өзектік машиналарға тиейтін машиналар, механизмдер мен көлік құралдары. Қоспа дайындайтын жабдыққа қорамалау материалдарын сақтайтын, сыйымдылықтар мен тасымалдайтын көлік құралдары, жаңа қорамалау материалдарын өңдеуге, қорамалық және өзектік қоспалар дайындауға арналған машиналар жатады. Қазіргі құю цехтарының көпшілігінде қоспа дайындайтын жабдық орталық дайындау жүйелері типтік сұлбалар бойынша орналастырылған, бұларда қорама материалдарын өндеу операциялары механикаландырылған. Автоматтандырылған қорамалау тізбектерінің қоспа дайындайтын өз жүйелері болады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Хаос

[thumb|[Хаос символының асимметрикалық варианты, Майкл Муркок ойлап тапқан]]
**Хаос** - ашық, ой; пішінсіз, заттардың белгісіз кұбылыстағы күйі; ежелгі гректердің космогониясында бірінші зат немесе алғашқы қалып; Жасаушының қолынан шықкан үйлесімді космос сияқты дүние.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Қарқындылығы орташа қақтығыс

**Қарқындылығы орташа қақтығыс**---Экономикалық және қорғаныс әлеуетіне нұксан келтіру, белгілі бір аумақты басып алу немесе бакылау орнату немесе мемлекетті елеулі саяси, аумақтық, экономикалық және басқа да көнбістікке мәжбүрлеу мақсатында тұтандырылуы мүмкін қақтыгыс. Мұндай кақтығыс мемлекет үшін қауіп туғызуы мүмкін, оның экономикалық және әскери өлеуетінс елеулі залал келтіреді.

Қазақстан Республикасының қарқындылығы орташа кақтығыста ұмтылар мақсаты — агрессияға, бұл ретте одақтас мемлекеттердің қарулы күштерімен бірлесе отырып батыл тойтарыс беру, соғыс қимылдарының ауданын тұмшалау және орын алған қайшылықтарды бейбіт жолмен реттеу жөнінде шаралар қолдану болмақ.
Қарқындылығы орташа қақтығысқа катысу Қазақстан Республикасының барша аумағында немесе оның жекелеген облыстарында соғыс жағдайын енгізуді және ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялауды, мемлекетгің күллі қорғаныс және әскери-экономикалық әлеуетін немесе оның елеулі бөлігін пайдалануды қажет етуі мүмкін.
Қарқындылығы орташа қақтығыс соғыс қимылдары, олардың ауқымының кеңеюі мен қатысушы мемлекеттер санының әсуіне, елеулі әскер (күштер) топтарының қосымша тартылуына қарай, өзінің сипаты мен мазмұны жағынан, карқындылығы жоғары кақтығысқа тән соғыс қимылдарына жуыктауы мүмкін.
Қазақстан Республикасының қарқындылығы орташа қақтығыстагы мақсаты мен міндеттеріне Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралыдарының, жекелеген жағдайларда жүйесіз кұрылымдардың да, ал кажет болған жағдайда одақтас мемлекеттердің біріккен әскер (күштері) топтарының операциялар мен ұрыс қимылдарын дәйекті түрде жүргізуі арқылы қол жеткізіледі.
Қазақстан Республикасы мен оның Қарулы Күштері қарқындылығы орташа қақтығыста соғыс қимылдарын жүргізуге дайын болуға, тұтқиылдан шабуыл жасауды болдырмауға тиіс, қатер төндіріліп отырған кезенді агрессияға тойтарыс
беругс әзірлену, Қарулы Күштер мен одақтас мемлекеттердің біріккен әскер топтарын (күштерін) стратегиялық өрістетуді жүзеге асыруға жағдай жасау, елдің экономикалық кешенін бейбіт жағдайдан соғыс жағдайына уақытында көшіру, мемлекеттік шекараны жабу, маңызды мемлекеттік және әскери объектілерді қорғауды күшейту, психологиялық күрес күштері мен құралдарын кеңінен қолдану, қарсыластың халықка және әскердің жеке құрамына акпараттықпсихологиялық әсеріне қарсы іс-кимьіл жасау үшін мақсатты пайдалануға тиіс.
Қазақстан Республикасына қарсы қарқындылығы жоғары қақтығыс елдегі саяси билікті ауыстыру, мемлекеттік және әскери басқару жүйесіне іріткі салу, аумактың елеулі белігін тартып алу, мемлекеттің қорғаныс әлеуетін толык жойып жіберу тәрізді түбегейлі әскерисаяси мақсаттармен тұтандырылуы мүмкін.
Қарқындылығы жоғары қақтығысқа қатысу Қазақстан Республикасының күллі адам және материалдык ресурстарын жаппай жұмылдыруды талап етеді.
Қазақстан Республикасының мақсаты өзіне қарсы қарқындылығы жоғары қақтығыс тұтандырудың алдын алудың саяси-құкықтык, ұйымдык-техникалык және өзге де халықаралык кепіддіктерінің пәрменді жүйесін белсенді іздестіру және жасау болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қазақ эпосы және революцияға дейінгі фольклор

**«Қазақ эпосы және революцияға дейінгі фольклор» («Казахский эпос и дореволюционный фольклор»)**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. 1940 ж. Мәскеуде Л. Соболевтің редакциясымен шыққан *«Песнь степей»* атты қазақ әдебиетінің антологиясына жазған кіріспе (11-16-беттер). Әуезов мақаланы қазақ эпосы туралы әңгімелеуден бастап, батырлық жырлар қатарына* «Орта Азия мен Қырым-Еділ көшпелі тайпапарында ежелгі заманда болтан нақтылы тарихи окиғаларды»* жатқызады. Бұл ретте *«Тоқтамыс пен Темірдің тұсындағы Алтын Орданың құлауы (Едіге туралы жыр), Иван Грозныйдың Қазанды алуы (Шора Нәріков немесе Қобыланды туралы жыр), аралас рулар - қазақтар мен ноғайлылардың бірлөскен шапқыншылыктары (Сайын туралы жыр, Алпамыс туралы жыр), Қырым хандығындағы өзара соғыстар (Тартын туралы жыр)»* сиякты тарихи оқиталарта байланысты *«бұрынғының батырлары»* туралы жырларды атап етеді. Жырлардың қай уақытта пайда болып, кім шығартандығы белпаз екендігін, бұлардың кейіпкерлері қазақ емес, *«Ноғайлыдан шыққандар»* екендігін атай отырып, батырлар жырларының бастапқы нұсқалары қазақтың, дербес саяси одаты құрылмаған, қазақ халқының этникалық негізін құратан рулар әлі Алтын Орда, Қырым және Қазан хандықтары құрамында кеңінен танылған «*Ноғайлы*» есімімен белгілі болған көзге тұспа-тұс келгендігіне назар аударады. Осы орайда *«[[Қобыланды Батыр|Қобыланды батыр]]»* мен *«[[Ер Тарғын]]»* нұсқаларын еткен тасырда атақты ақын Марабай жырлағаны белгілі болтанын мәлім етеді де, солай бола тұрса да, Марабайдың езі жырлатан қай жырда болсын есімін атаматанын, бұл тек осытан куә болтан адамдар аркылы ғана жеткенін айтады. Одан әрі автор *«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»*, *«[[Қыз Жібек]]»*, *«[[Айман-Шолпан|Айман - Шолпан]]»* сияқты ғашықтық жырларға тоқталып, идеялық, мазмұндық және тақырыптық ерекшеліктерін сөз етеді. Қазақ ауыз әдебиетінің тұрмыс-салтына байланысты туған көптеген шағынжанрларына жеке-жеке тоқталған. Суырыпсалма ақындық өнердің бұл дәстүрі Октябрь революциясынан кейін қазіргі халық поэзиясының тамаша өкілдерінің бір топ шоғырын елге танытқандығын мақтаныш сезіммен жазады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Парк

**Парк** 
# әскери техниканы сақтау (тұрактандыру), техникалық күтім жасау және жөндеу үшін жабдыкталған аймақ. Парктер тұрақты және далалық, болуы мүмкін. Түрақты парктер әскери бөлімдер мен оқу орталықтарының тұрғылықты жерлерінде орналасады, ал далалық парктер далалық жағдайларда әскерлердің уақытша орналасуы кезінде ұйымдастырылады. Әскери техникаға күтім жасау мен жөндеуге арналған тұрақты парктер стационарлық пункттермен, ал далалық парктер күтім жасау мен жөндеуге арналған жылжымалы құралдармен жабдыкталады. Парктердің орналасуы, құрылысы, ішкі қызметі мен жабдықталу сипаты, ұйымдастырылуы жарғылар мен ережелер талаптарына сай болуы тиіс;
# Әскери техника түрлерінің: автомобильдер, шынжыр табанды машиналар, артиллериялық зеңбіректер, ұшақтар және т.б. құралдардың жиынтығы;
# әқ-дәрі қорлары, инженерлік құраддары, өткелден өту құралдары бар тылдық бөлімдер мен бәлімшелер.
# қоғамдық жолаушылар тасымалдау көліктері тұратын және оларды техникалық жөндеуден өткізетін автокөліктік кәсіпорын.

## Парк тарихы
Парк өнері Қытайда (Сучжоу) пайда болды, содан кейін барокко дәуірінде Францияға әкелінді (тұрақты саябақ). 18 ғасырда романтизм толқынында ландшафттық саябақ пайда болды. Қоғамдық қалалық саябақтар Еуропада 19 ғасырдың басында ғана пайда болды. Осындай алғашқы саябақтардың бірі Мюнхендегі ағылшын саябағы болды.

## Дереккөздер

Санат:Әскери іс
Қоспа дайындайтын құрылғы

**Қоспа дайындайтын құрылғы** (*Смесеприготовительная установка*) — қорамалау материалдарын араластыруға және дайын қоспаларды шанақтарға бөліп салуға арналған машиналар мен құрылғылардың көлік құралдарымен байланыстырылып тұйықталған тізбегі. Қоспа дайындайтын құрылғы жұмысы белгіленген цикл бойынша автоматты түрде атқарылады. Операциялар электромеханикалық уақыт реле белгілейтін не басқарғыш-бақылағыш аппараттың немесе электрондық басқару кешенінің белгілейтін мерзіммен кезекте жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Өзі жайластырғыш

**Өзі жайластырғыш; өзі үйлестіргіш** - авариядан алдын ала сақтандыру үшін объектінің жұмыс тәртібін автоматты өзгертуші.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Цилиндрлік проекция

[thumb|350px|[Картографиялық проекция]]
**Цилиндрлік проекциялар** - параллельдер (альмукантараттар) параллель түзулер болып, ал меридиандар (вертикальдар) параллельдерге (альмукантараттар) перпендикуляр тең қашықтықтағы түзулер болып бейнеленетін картографиялық проекциялар. Нүктелердегі масштабтар мен бұрыштардың бұрмаланулары тек қана ендікке (зениттік кашықтыққа) байланысты, сондықтан олардың изоколдары параллельдермен сәйкес келетін түзулер түрінде болады. Цилиндрлік проекциялар, әдетте, үлкен шеңбер доғасын бойлай созылған аумақтардың карталары үшін қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Картография
Бронетранспортер

**Бронетранспортер** - пулеметпен қаруланған, кедергілерден өте алатын, жаяу әскерлерді және моторлы аткыштарды ұрыс болып жаткан аймаққа жеткізетін, ұрыс жүргізетін сауытты машина. Бронетранспортерды барлау жүргізуге, байланыс жасауға, т.б. арнаулы тапсырмаларды орындауға қолданады. Бронетранспортер құрылысы жағынан дөңгелекті, жартылай шынжыр табанды және шынжыр табанды болады, оған автомобильдердін шассиі, танк пен ауыр машинаның агрегаттары пайдаланылады. Олардың көпшілігі суда сағатына 10 км жылдамдықпен еркін жүзе алады. Бронетранспортердың сағатына ең жоғары жылдамдығы: доңғолақты бронетранспортер — 90 км, жартылай шынжыр табанды бронетранспортер — 70 км, шынжыр табанды бронетранспортер—60 км. Б-дың төбесінің ашығы да, жабығы да болады. Оған 7-ден 15-ке дейін жауынгер сыяды. Атом каруының соққысынан кейін жабық Б-дың ішінде отырған жауынгерлер бірдей қашықтықта тұрғаннын өзінде зиянды өткіш радиацияны ашык жерде калғандардан едәуір аз кабылдайды, әрі оның кабинасы әуе толкынынын зақымдауынан сактайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Интерфиксация

**Интерфиксация** (, белгілеу, аныктау) — екі морфеманын интерфикс (аралык косымша) аркылы косылуы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Ракетаның ұрыстық бөлігі

**Ракетаның ұрыстық бөлігі** (Боевая часть ракеты) — ұрыс заряды әдеттегі жарғыш заттан жасалған немесе ядролық, жарғыш жүйесі және тежегіш құрылғы орналасатын ракеталық бөлігі немесе бас конусы. Жою аймағының радиусы Ракетаның ұрыстық бөлігінің маңызды сипаты болып табылады. Ол ұрыс бөлігінің (ұрыс зарядының), нысананың және қойылған міндеттердің типіне байланысты болып келеді. Ракетаның ядролық ұрыстық бөлігі бөлінетін заттардан жасалған зарядты және бірнеше мыңнан бірнеше миллион тоннаға дейін жететін тротильді эквиваленті бар сутектік (термоядролық) болып бөлінеді. Ракетаның ұрыстық бөлігі кез келген нысананы жоюға кабілетті. Қарсыластың ашық жердегі немесе тасадағы адам күшін, ұрыс техникасын, инженерлік кұрылыстар, тұрғын үйлерді, өндіріс орындарын және т.б. жоя алады. Нысананың сипаты мен ауданына, сондай-ақ атыс дәлдігіне байланысты. Әр түрлі тротильдік эквивалентті Ракетаның ұрыстық бөлігі қолданылады. Әдетте ұрыстық бөлік ракетадан бөлек тасымалданады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сцилла және Харибда

[thumb|200px|[Одиссей Сцилладан жүзіп өтуде]]
**Сцилла және Харибда** - ежелгі грек аңызында теңіздің екі жағалауындағы жартастарда тұратын және теңізшілерді кұртушы екі құбыжық; Сцилла және Харибданың арасында қалу, екі жақтан қауіп төнгенді білдіреді.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Қарсы дайындық

**Қарсы  дайындық ** (Контрподготовка) — қарсыластың шабуылға дайындалған басты күштерін қорғанушы жақ ракета әскерлерінің, артиллериясының, авиациясының жаппай атуы, жаппай сокқысы. Қарсы  дайындық майдандағы әскер қолбасшысының шешімімен қарсыластың бірінші соққысының күшін жою немесе әлсірету мақсатында ұйымдастырьшады. Қарсы  дайындықта ядролық қарудың қолданылуы да, қолданылмауы да мүмкін. Қарсы  дайындық әдетте алдын ала, бірнеше нұсқада қарсыластың қимылын болжай отырып жоспарланады. Ол үшін карсыластың соққы беретін топтарының шабуылдау бағыттарында қарсы дайындық аудандары белгіленіп, оны жүргізу үшін күштер мен құралдар анықталады, барлау ұйымдастырылады. Барлау қарсылас топтарының құрамы мен орналаскан жерін анықтайды, артиллерия,ракеталық әскерлер және авиация, анықталатын объектілер (нысаналар) туралы қажетті мәліметтер жинайды, қарсы дайындықты бастаудың уақытын дұрыс анықтау үшін қарсыластың шабуылға өтуге дайындығын уақытында көрсетеді. Қарсы  дайындықтың ұзақтығы мен құрылуы оның мақсатына, карсыластың жойылатын объектілерінің саны мен сипатына, қатысатын күштер мен құралдардың құрамына және қарсы дайындыққа бөлінген оқ-дәрі мөлшеріне байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибесі бойынша, 20-30 минуттан 60 минутқа дейін созылған қарсы  дайындық бар. Қарсы  дайындық қарсыластың ядролық, артиллериялық және авиациялық дайындығына жәл бермеу үшін тұтқиылдан басталады. Қарсы  дайындық алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыста кейбір елдердің армияларында артиллерия күшімен өткізіліп, артиллериялық қарсы дайындык деп аталды. Қазіргі жағдайда жою құралдары мүмкіндіктерінің өсуіне байланысы қарсы дайындық корғаныстағы мақсаттарға жетуге көмектесетін маңызды шаралардың бірі болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қоспа құрамы

**Қоспа құрамы** (*Состав смеси*) — құм, балшық, көмір үгінділері, сұйық шыны, су, байланыстырушы заттар. Қоспа құрамына ескі қайталама қоспаның 40%-тейі және жаңа қоспа қосылып жасалғанда өндіріс өнімділігі едәуір артып материал шығыны азаяды.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Антропонимика

**Антропонимика** ( – адам,  — ат, есім) — адамдардың өзіне меншікті есімдерін, аты-жөнін, жалған, бүркеншік, жасырын аттарын, ру аттарын — *антропонимді* зерттейтін ономастиканың тармағы. Антропонимика сонымен бірге әдеби шығармалардағы антропонимдер мен ауыз әдебиетіндегі кейіпкерлердің аттарын зерттейді. Антропонимика халықтық және канондык есімдерді, сол сияқты бір есімнің әдеби және диалектілік, ресми және бейресми түрлерін ажыратып қарастырады. Әрбір этностың әр дәуірде өзіне тән антропонимиконы (есімдер тізімі) қалыптасады. 

Антропонимдердің жиынтығы антропонимия деп аталады.
Жеке адам есімдері басқа көптеген жеке атаулардай өздерінің дербестігімен ерекшеленеді: әр адамның жеке есімі бар. Есімдер тізілімі шектеулі. Жеке есімдер қайталап отыратындықтан, оларға қосымша атаулар беріледі.

Дамыған қоғамда адамның ресми атауларының өзіндік жүйесі болады. Мәселен, антикалық Римдегі есімдердің тұрақты жүйесі мынадай: адамның жеке есімі + ру тегі + жалған аты + ататек есімі + қосымша аты. 

Үнді елінде бүл жүйе 3 құрамнан тұрады: гороскоптық есімі, жыныстык немесе діни секталық есімі, касталық есімі. *Мысалы*, Рабиндранат Тагордың есімі: Рабиндра (Күн құдайы), Натх (еркек), Тхакур (жер иеленушілер қастасынан) құралымынан тұрған.
Антропономия есімге қатысты хабарларды: адамның қасиетін, әкесі, руы, отбасымен байланысы, ұлты, кәсібі, қай жерден шыққан т.б. зерттейді.
Теориялык антропономия белгілі этнос антропонимдерінің пайда болу, даму зандылыктарын, құрылымын, жүйесін, үлгілерін, тарихи қабаттарын, тілдердің антропонимиялық өзара байланысын қарастырады. Оның зерттеу әдістері ономастиканын басқа түрлеріндегідей (адам есімінін әлеуметгік сипаты, салт-әдет, дін мен моданын ықпалы т.б.).
Қолданбалы антропономия  есімдерді нормаландыру мәселесін, есімдердін әртілде берілу тәсілдерін зерттейді. Антропонимиялық сөздіктер жасауға, азаматтық хал актілерін тіркеу (ЗАГС) орындарында ат тандауға, есімдердін даулы құқықтық мәселелерін шешуге көмектеседі. Антропонимия ономастикадан 20 ғасырдың 60—70 жылдарында бөлініп шықты, бірақ олардын бірқатар мәселелері бірге каралады. 60-жылдарға дейін "Антропонимия" термині орнына "ономастика" қолданылып келді.

## Тағы қараңыз
* Топонимика

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Лингвистика
Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші

**«Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші» («Виднейшие памятники казахского эпоса»)**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. 1934 ж. *«Литературный Казахстан»* газетінің 14 маусымдағы санында шыққан. Одан кейін еш жерде жарияланбаған. Қазақ фольклоры жайында ықшам, дәл мәліметтер берген, тілі айқын, тұжырымды. 30-жылдардағы солақай идеологиялық талаптарға байланысты талдауында таптық көзқарас бар. Орыс тілді оқырманға арнап жазылғандығы айқын байқалады. Жазушы шығармаларының библиографиялық көрсеткіштерінде мақала аты *«Виднейшие памятники русского эпоса»* деп қате жіберілген.* «Литературный Казахстан»* газеті 1935 жылдан бастап журналға айналдырылған. Жазушы мақалада қазақ эпосының сан жағынан көп екенін айта келіп, үш түрге бөлген:
:1. Батырлар жыры; 
:2. Тұрмыс-салт өлеңдері; 
:3. Тарихи өлеңдер. 
Қобыланды, Едіге, Шора, Қамбар, Алпамыс туралы жырлардың көркемдік құндылықтары және тарихи негіздері туралы ғылыми негізі бар тұжырымдар жасаған. Батырлар жырларының әдетте бірнеше түркі халықтарына ортақ болатынын айтып, керісінше, қырғыз эпосының батырлары Манас пен Семетейдің тарихи негіздері әзірге анықталған жоқ дейді. Қазақ эпостарының көлемі әдетте қырғыз эпосынан кіші болып, көркемдігі жағынан жоғары туралы дейді. Сюжеттік ағым, өмір құбылыстарын жан-жақты көрсету, кейіпкерлер образдарын тәптіштеудегі қырғыз эпостарының биік талаптарға жауап беретінін талдап айтқан. Эпосты орындаушылардың ішінен Марабай мен Жанақты атаған. Батырлар жыры жайындағы бөлімінің соңында эпос батырларын үстем тап өкілдері ретінде көрсеткен. Идеологиялық қысымның үдеп тұрған кезінде мұндай талдаусыз мақала шығару мүмкін емес еді. Мақалада осы тұрғыда Абайға да сын айтылған. Лиро эпосты қазақ халқының төл жанры ретінде атап, *«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»* мен *«[[Қыз Жібек]]ті»* талдаған. Екі жырдың көркемдігіне өте жоғары баға беріп, жыр сюжеттеріндегі атастыру, құда түсу, әмеңгерлік салттарын саяси-әлеуметтік тұрғыдан талдаған. Қодар образына идеологиялық-таптық көзқараспен қатар, қызықты, көркемдік талдаулар жасаған. Мақаланың соңына қарай қазақ фольклорында басқа да жанрлар бар екенін, эпостың басқа да жанрларын, әсіресе советтік фолькпорды зерттеуге күш салатынын айтқан. НКВД түрмесінен кейін белгілеген сынақ мерзімі бітпегендіктен, Әуезов ұлтшылдық, алашордалық бағыттағы фольклортану ғылымының «қателіктерін» керсетіп, мақаланы аяқтаған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ жырлары
Кисель

right|thumb| alt=A.|170 px|Кисель

**Кисель** — бұл терминнің аспаздықта екі мағынасы бар:

### Орыс киселі
Орыс киселі — қышқыл, жартылай ашыған, сілікпе тәрізді әр түрлі ұннан (мысалы, қарабидай, сұлы, бидай кейде бұршақ) дайындалған тағам.

### Жеміс-жидек кисельдері
Жеміс-жидек кисельдері — шырындар, жеміс-жидектер, қайнатпалары негізінде қант (немесе бал) және крахмал қосып жасалған Шығыс Еуропа тәтті тағамы. Мұндай тәтті кисельдер үшінші тағам ретінде және басқа десерттерге құйма ретінде қолданылады; жеміс-жидек шырындарына, сүтке және т.б. крахмал қосып пісірілген қоймалжың тағам.

### Мүк жидек киселі
Мүк жидекті іріктеп алып, салқын сумен жақсылан жуады. Содан кейін таттанбайтын ыдысқа салып, қасықпен езеді де, дәкеден немесе тар көзді әлектен өткізеді. Осы әдіспен алынған шырынды ыдысқа құйын, бетін жауып, салқын жерге қояды. Жидек қалдығының үстіне ыстық су құйыл, қайнатып, сүзеді. Оның
бір бөлігін (жарты стакан), шекер қоспай тұрып, крахмалға араластыру үшін суытады да, қалғанына құмшекер салып, қайнатады. Содан кейін оған
алдын-ала дайындалған картоп крахмалын құйын, үздіксіз араластыра отырып, қайнай бастаған кезде оттан түсіреді. Әзір болған кисельге суыған шырынды қосып, жақсылан араластырады. 3 стакан суға: 1 стакан мүк жидегі, жарты стакан құмшекер, кисель сұйықтау болу үшін 1 ас қасық картоп крахмалы, қою болу үшін 2 ас қасық картоп крахмалын қосады. Қарақат, қара жидек киселі де жоғарыдағыдай жолмен даярланады. Егер жидектің қышқыл дәмі тым аз болса, онда оған дәміне қарай лимон қышқылын қосу керек. Өрік, алма, алхоры, қызыл алша және басқа жеміс-жидектерден жасалған кисель де алғашқы мүк жидегі сияқты даярланады. Тек айырмашылығы — жеміс - жидекті алдымен аздаған су құйып, ылжырап піскенше қайнатады, содан кейін езеді. Жеміс-жидек шырынын немесе асханалық қызыл шараптан кисель даярлаудың жоғарыдағы әдістерден өзгешелігі — жидектің орнына 2 стакан шырын немесе шарап алу керек. Сүт киселі. Сүтке құмшекер салып қайнатады, картоп немесе маис (жүгері) крахмалын суық сүтке езіп (1 стакан), оны үздіксіз араластыра отырып, қайнап тұрған сүтке құнды, кисельді баяу жанған отта 5 минут пісіреді. Дайын кисельге хош иіс беру үшін ваниль ұнтағын салса тіпті жақсы. 1 л сүтке: жарты стакан құмшекер, 2 ас қасық крахмал, жарты немесе бір қасық ваниль ұнтағы
қажет.

## Дереккөздер


Санат:Сусындар
Қоюжақпа

thumb|right|200px|Мастика
thumb|right|200px|Мастика ағашының шайыры
**Қоюжақпа** (*мастика*) () — мастика ағашының шайыры. Мастика органикалық тұтқыр заттарды (битум, көмір қарамайы) ұнтақталған толтырғыш заттармен араластырып қайнатқаннан кейін алынатын өнім, *Sn* не *Рb* негізіндегі қорытпалар (бабиттер), *Cu* негізіндегі (қолалар), *Fe* негізіндегі (сұр шойын) және т. б. қорытпалар, су және электр тогын өткізбейді. Мастика шикізат түріндегі резеңке мен баритұнтақтарын біріктіріп резеңке бұйымдарын (флотамашина статорлары, импеллерлері және т. б.) жасау өндірісінде біріктіруші материал ретінде кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Бучильді қондырғы

**Бучильді қондырғы** — суда және арнайы су ерітінділерінде қайнату жолымен теріні қорғау кұралдары мен брезенттерді, кағаз, мақта, киім-кешектерді дезинфекциялауға және газсыздандыруға арналған қондырғы. Бучильді қондырғы сарбаз колбакырын, ыдыс-аяғын және басқа да ас үй саймандарын дезинфекциялау үшін де колданылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Фрэнсис Хатчесон

Хатчесон Фрэнсис|right|thumb
**Фрэнсис Хатчесон** (1694-1747) - шотланд философы. 

Шефтсберидің ықпалында болған, эстетиканы қайта құрып жүйелі ғылымға айналдырған және сонысымен Кантқа, Лессингке, Гердерге әсер еткен.

## Дереккөздер


Санат:1694 жылы туғандар
Санат:1747 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шотландия философтары
Клош

**Клош** — көкөністерді, етті көмбелеп пісіруге арналған шойын немесе қыш ыдыс. Оның түбі қалың, қалыпты пішіні жарты сфера болып келеді. Осы себептен ол клош аталып, кеткен.

## Дереккөздер