open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бозарша

## Өсімдік туралы
Бозарша – сауырағаштар тұқымдасына жататын қылқанжапырақты ағаш. Өмір сүру ұзақтығы – орташа есеппен 100-150 жыл. Қылқандарының жағымды хош иісі болады. АҚШ, Канада, Польша, Нидерланд елдері арқылы дүние жүзіне кең таралған. Қазақстанда шет елден әкелінген жиырма шақты түрі көгалдандыруда кең қолданылып келеді. Бозаршаның қылқаны сары, ашық жасыл, ала түсті болады. Қылқаны алтын түсті бозаршаны «Golden Globe» деп атайды және ол үлкен сұраныста. Биік болып өсетін түрлерінің ішінде «Brabant» пен «Smaragd» бозаршалары қала көгалдандыруында  кеңінен қолданылып келеді. Биіктігі - 
60 м дейін жетеді. Бозарша түріне байланысты пішіні әр түрлі болып келеді: «Thuja Danica» шар пішіндес, «T.Brabant» – цилиндр, «T.Smaragd» – конус пішіндес болса, «Т.orientalis» деген түрі жұмыртқа тәрізді болады. Биіктігі түрі мен сұрпына қарай 0,3-15 метр аралығында болып келеді. Бозаршаның өсу жылдамдықтары да түрлеріне байланысты. Оның жылдық өсімі күтіміне қарай 20-60 см-ге дейінгі аралықта. Табиғаттағыдай емес көгалдандыруда бозаршалардың көлемі мен биіктігін қажетті деңгейде пішіндеп ұстауға болады. Көгалдандыруда жасыл қоршау жасауға қолданады. Бозаршаның барлық түрі қырқып, түрлі пішіндер жасауға өте ыңғайлы. Осы қасиетіне байланысты оны аула көгалдандыруда жиі пайдаланады. 
Бозаршаның ағашы жұмсақ әрі мықты. Отанымызда одан шпал, жиһаз, бағана жасайды. Ағашында хош иісті сары түсті эфир майы бар. Оны парфюмерияда (шаш және денеге арналған жуғыш заттар, фитобальзамдар мен хош иісті майлар) және медицинада кеңінен қолданады. Халық медицинасында рак ауруларының алғашқы белгілерін емдеуде пайдаланады. Бозаршаның қылқандары мен қабығын қайнату арқылы несеп айдайтын, іш жүргізетін, күйгенде, суықтағанда, жөтелге қарсы, бас және тіс ауырғанда қолданатын әр түрлі тұнбалар дайындауда қолданады.

## Күтімі
Кез-келген түрі жылы әрі ылғалды жерді ұнатады. Климаты ылғалды, ыстық аймақтарда тез өседі. Барлық түрін жиі және мол суғару керек. Бұтағын қырқып, пішіндеп отырған дұрыс. Қылқанының түсі қанық болуы үшін, жылына екі рет құрамында азоты көп тыңайтқыштармен қоректендірген жөн.

## Көбейтілуі
Жылыжайларда тұқымынан немесе ерте көктемде қалемшелеу арқылы көбейтіледі.

## Бозарша туралы тақпақ

Бозаршада ұнамды

Баға жетпес бар көрік.

Қысы-жазы тұрады

Аулаңызға сән беріп.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиеттер
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3

Санат:Қылқан жапырақтылар
Жайыла өсетін арша

## Өсімдік туралы
Жайыла өсетін аршалар  еліміздің таулы аймақтарында көп өседі. Көгалдандыруда көбінесе шет елдерден әкелінген түрлері қолданылады. Қылқаны көк, сары және ақ ала түстілері үлкен сәндік қолданыста. Олардың жайылып өсетін бұтағының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді. Алайда, оның артық бұтақтарын кесіп, белгілі бір пішінмен өсірген абзал. Жайылып өсетін аршаның өзі екіге бөлінеді. Бірқатары жерге жанаса, кейбір түрі сәл көтеріңкі болып өседі. Жайыла өсетін түрлерінің ішінде мезгіл сайын түсін өзгертіп тұратындары да бар. Мысалы, Juniperus horizontalis ‘Wilitoni’ деп аталатын түрдің қылқаны көктем, жазда көгілдір болса, күзде сиякөк түсті болады. Мамыр, маусым айларының аралығында гүлдейді. Гүлі байқалмайды. Гүлдеп болған соң, жеміс салады. Жемістері өте әдемі, пішіні моншақ секілді, сиякөк түсті болады. Келер жылға дейін сабақ басында сақталып тұра береді.
Аршаның барлық түрлерінің дәрілік, емдік қасиеті бар. Аршаның жемістері өт пен несеп шығару жолдарында тас жиналу ауруларына, жоғарғы тыныс алу мүшелерінің ауруларына қарсы қолданады. 
Халық медицинасында қайнатпа тұнбаларын буын  және тіс ауруларына пайдаланады.

## Күтімі
Арша өзге қылқанжапырақты ағаштар секілді күтімді көп қажет етпейді. Ашық күн көзіне егіп, топырағы кепкен уақытта молынан суғарып отыру керек. Қырқу жұмыстарын ерте көктемнен тамыз айына дейін жүргізеді. Бұтағын қырыққаннан кейін жақсылап қоректендіреді.

## Көбейтілуі
Қалың өскен аршаның түбін бөледі. Ерте көктемде қалемшелеп және ақпан айларында тұқымы арқылы жылыжайда көбейтеді. Түріне байланысты қалемшелер 15-30 күн арасында тамырланады. Сұрыпты түрлерін тек қалемшелеп көбейтеді. Тұқымы арқылы көбейтсе, қылқанының түсі өзгеріп, түрін жоғалтуы мүмкін. Табиғаттағы жайылып өсетін аршалар жерге иіліп, жанасқан жерінен тамырланып, өздігінен көбейеді.

## Жайыла өсетін арша туралы тақпақ

Бір түрі осы – аршаның,

Қылқандары қанша мың.

Жерге өседі жайылып,

Түрін біліп ал соның.

Нарынқолда көптен-көп,

Өседі тау бөктерлеп.

Таңданасың табиғат

Қалай бәрін еккен деп...

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиеттер
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3

Санат:Қылқан жапырақтылар
Желіаралық экран

**Желіаралық экран** (firewall, брандмауэр) – трафикті өзі арқылы өткізетін, немесе күнбұрын анықталған ережелерге негізделе отырып оны оқшаулайды.

Желіаралық экрандарды әртүрлі белгілері бойынша топтарға бөлуге болады.Орналасуы бойынша:

#Дербес брандмауэр (personal firewall) – желідегі әрбір жұмыс станциясына орнатылатын және сол немесе басқа қосымшаны орнатуға тырысатын жалғасуды бақылайтын бағдарлама.
#Бөлінген желіаралық экран (distributed firewall) әдетте ішкі желі мен Интернеттің арасында «ажырауға» орнатылады және ол арқылы өтетін бүкіл трафикті тексереді. Жеткілікті үлкен желі бар болған кезде бірнеше желіаралық экрандарды орнатумағынасына ие: әрбір бөлім немесе жұмыс топтары үшін – компанияның ішкі желісі шабуылдарынан қорғау құралы есебінде.

Жұмыс қағидасы бойынша:

* Пакеттік сүзгілер (packet filter, screening filter)

Таза түрдегі пакеттік сүзгі – бұл негіз бен алушының порттары және желілік адрестері туралы алдын ала анықталған деректер негізінде желілік пакеттерді сүзгілейтін құрылғы. Алайда тәуелсіз бағдарламалы-аппараттық кешендер түріндегі осы типтік желіаралық экрандар жеткіліксіз функционалдық себебі бойынша бұрыннан-ақ кездеспейді. Пакеттік сүзгіні, мысалға, өз ІР-адресіңді (IP spoofing) ауыстыра отырып оңау айналып өтуге болады, оған қоса пакеттік сүзгілер әдетте маршрутизаторларға жапсыра орнатылады.

* Прокси-серверлер (proxy, application layer gateway)

Прокси-сервер технологиясы ішкі желідегі хостар мен сыртқы желідегі хостардың өз арасында тікелей емес, керісінше ауани «делдал» - жеке сервис арқылы жалғасуды орнатады, ол клиентпен сервердің атынан, ал сервермен - клиенттің атынан қатынас жасайды. Осылай, желіаралық экран жалғасудың бөлігі ретінде шығады, және тиісінше жалғасқан кезде болып жатқан барлық оқиғаларды, оның ішінде мүмкін болатын шабуылдарды таба отырып талдауы мүмкін.

Негізінен қолданбалы деңгейдегі бірнеше өте танымал хаттамалар: HTTP, FTP және басқалары үшін прокси-серверлер бар. Сонымен қатар SOCKS5 (RFC 1928) меншікті хаттамамалар үшін прокси-серверлер құрудың жалпыәлемдік стандарттары бар. Одан басқа, оларда көбінесе пакетік сүзгілеу мүмкіндігі болады.

* Жай-күйді бақылауымен желіаралық экрандар (stateful inspection)

Осы санаттағы желіаралық экрандар өтіп жатқан трафиктің өте жұқа талдауын жүргізеді, атап айтқанда нақты жалғасуға оның тиістілігі контекстінде, оның ішінде жалғасудың кіммен, қашан және қалай орнатылғаны және пакетті алар алдында осы жалғасу шеңберінде қандай белсенділігін әрбір пакет қарайды. Дегенмен, бірқатар хаттамалардың (мысалы UDP) жалғасу орнатылмай-ақ жұмыс жасайтынын ескере отырып, желіаралық экран «ауани» жалғасу деп аталатын – ағын шеңберіндегі пакетермен жұмысты жүргізеді. Бұл жағдайда мұндай пакеттер бірыңғай контексте қаралады. Бұл ретте желіаралық экрандардың осы типі ағымдағы жалғасу туралы ғана емес, сонымен бірге бұрынғы қосылыстар туралы да ақпаратты пайдалана алады.
Шығысгүлі

**Шығысгүлі** () – өзімен аттас тұқымдасқа жататын өсімдіктер туысы. 
## Өсімдік туралы
Шығысгүлі бақша өсімдіктерінің қатарына жатады. Бұталы, шырмалып өсетін, ала жапырақты болып келетін 80-ге жуық түрі бар. Шілде айында сиякөк, көк, қызғылт түсті гүл жарады да. жаз бойы гүлдеп тұрады. Гүлінің көлемі 10-30 см аралығында. Табиғи түрлерінің гүлі ақ, күлгін түсті болып келеді. Біртіндеп ақ және күлгін түсті гүлдері жасыл түске өзгереді де, қыс кезінде сол қалпын сақтап тұрады. Шығысгүлінің топырағы қышқыл болса, ақ түсті гүлі көк түске айналады. Шығысгүлінің гүлсабағын кептіріп, флористикада түрлі композициялар жасауға қолданады. Өсімдіктің кепкен гүлі алты айға дейін бастапқы қалпын сақтай алады. Қырқып-реттеу жұмыстары тек көктем айларында жүргізіледі.

## Күтімі
Шығысгүлінің кез-келген түрі мол суғаруды қажет етеді. Егер топырағы құрғап, өсімдік солып қалса, гүлді қайта қалпына келтіру қиын. Қышқыл топырақта гүлінің түсі қанық болып, жақсы өседі. Алакөлеңке немесе көлеңке жерлерге еккен жөн. Әр шығысгүлінің отырғызылу арақашықтығы 1,5-2 м-ден кем болмауы тиіс.

## Көбейтілуі
Түбін бөлу арқылы көбейтеді. Ең оңай жолы – қалемшелеу жолымен көбейту.

## Шығысгүлі туралы тақпақ

Бақшада өсер шырайлы шығысгүлі,

Ұнамайды оған тым күн ыстығы.

Көлеңкелеу жерлерде жақсы өседі,

Жиі-жиі суғарған дұрыс мұны.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиет</span>
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 


Санат:Қос жарнақтылар
Шұғынық

## Өсімдік туралы
Шұғынық – өзгеше хош иісімен, әдемі де нәзік гүлімен танымал көпжылдық шөптесін өсімдік. Сонымен қатар ірі гүл жаратын, биік бұтақты түрлері де бар. Шұғынық  Еуропада, Жерорта теңізінің маңайында және Солтүстік Америкада көптеп өседі. Табиғатта 45-тен аса түрі белгілі. Біздің жердің табиғатында, тау бөктерлерінде шұғынықтың шөптесін түрі жиі ұшырасады. Бірақ кейінгі кездері қатары сиреп бара жатқандықтан, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Көгалдандыруда негізінен шетелден әкелінген түрлері егіледі. Көбіне оны топтап отырғызады. Сонымен қатар гүлшоғырын жасауға да қолданады. Шұғынықтың биіктігі 60-80 см шамасында, гүлі ақ, күлгін, қызыл, сары түсті болады. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Гүлдеу мерзімі 15-20 күн. Бұл өсімдіктің гүлдеген кезі де, гүлі түскеннен кейінгі келбеті де өте тартымды көрінеді. Шұғынық құнарсыз, сазды топырақта өсе алмайды. Гүлінің көлемі ірі болатындықтан, сабақтарын тіреуге байлап қойған жөн.

## Күтімі
Құнарлы топырақты, күн көзін ұнатады. Мүмкіндігінше жел өтіне екпеген жөн. Молынан суғару керек. Бірақ тамырында су тосылып қалмауын қадағалаңыз.

## Көбейтілуі
Тамыз айында тамыр сабағын бөлу арқылы көбейту ең оңай жолы болып табылады.

## Шұғынық туралы тақпақ

Шұғынықтың сырт көркі

Раушанға келеді.

Өседі ол тауларда,

Бақшада да өнеді.

Бұтақты да түрі бар,

Шөптесіні бар тағы.

Иісімен, көркімен

Қызықтырар баршаны.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиет</span>
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 


Санат:Таушымылдықтар
Шортанбай

**Тұлғалар:**

*Шортанбай Қанайұлы – ақын, жырау.
*Шортанбай Ерубайұлы - би
*Шортанбай Масатов

**География:**

*Шортанбай – Құрманғазы ауданындағы елді мекен.
*Шортанбай ауылдық округі
Итқызғалдақ

## Өсімдік туралы
ИТҚЫЗҒАЛДАҚ – Қазақстанның шалғынды алқаптарында, тау бөктерлерінде  көп тараған өсімдік. Табиғатта оның гүлдеуі тікелей ауа райына байланысты. Жаңбыр көп болған жылдары егістікке қаулап кетеді. Ерте көктемде гүлдейтін итқызғалдаққа қарап бабаларымыз жылдың жаңбырлы немесе құрғақ болатынын болжаған екен. Ғалымдар будандастыру арқылы итқызғалдақтың көп күлтелі, ала, күлтесінің жиегі аратісті және гүлінің көлемі үлкен түрлерін өсіріп, қолданысқа шығарды.  Итқызғалдақ сұрпына байланысты мамыр, қыркүйек айларының аралығында гүлдейді. Аласа бойлы “P.alpinum”, “P.miyabeanum” деген түрлері мамыр айында гүл жарады. Гүлінің түсі ақ, сары, қоңыр, қызыл, күлгін, сиякөк болып келеді. Ал, биіктігі 30 см-ден асатын, гүлдестеге егетін итқызғалдақтардың тұқымын жазда сеуіп, екіжылдық гүл санатында өсіреді. Тіпті олардың “Shirley Poppy”,  “Paeony flowered”, “Mixtyre”, “P. Nudicaule” деген түрлерін гүл шоғырларын әрлеуге қолданады. Биік бойлы итқызғалдақтар маусым, шілде айларының аралығында гүлдейді. Итқызғалдақ халық медицинасында тері, көз ауруларына, күн өтіп кеткен балаларды емдеуге қолданылады. Гүлінің шырынынан медицинаға қажетті морфин, кодеин деген заттар алынады. Ал, тамақ өнеркәсібінде тәтті тоқаштарды әрлеуге және кондитерлік тағамдар жасауда пайдаланылады. Гүл күлтесімен ертеректе жібек маталарды бояған екен. Бүгінде итқызғалдақтан күлгін, сұр, қара түстегі бояулар жасалынып жүр. Гүл тұқымдарынан май алынады.  

## Күтімі
Ашық күн астында немесе алакөлеңкеде жақсы өседі. Гүл күлтесі жұқа итқызғалдақтарды қарағай, тал секілді ағаштардың астына, ық жерлерге еккен дұрыс. Себебі, жұқа күлтелі итқызғалдақтың гүлі жел өтіне шыдамсыз келеді. Итқызғалдақ кез келген топырақта өсе береді. Құрғақшылыққа шыдамды. 

## Көбейтілуі
Итқызғалдақ көшеттеу жұмыстарына шыдамсыз гүл. Біржылдық итқызғалдақты күзде немесе ерте көктемде, ал екіжылдық түрінің тұқымын шілде, тамыз айларында себеді. Көпжылдық түрлерін тамырын бөлу арқылы тамыз айында ғана көбейтеді.

## Итқызғалдақ туралы тақпақ

Түкті кілем секілді

Түрлентеді даланы.

Қырқаларды қызартып

Көктемде гүл жарады.

Танып алғын, балақай,

Итқызғалдақ осы болады.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиет</span>
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 


Санат:Көкнәрлер
Сам (Маңғыстау облысы)

**Сам ауылы** (2007 ж. дейін — *Қызыләскер*) — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы ауыл, Сам ауылдық округі орталығы.

## Географиясы
Аудан орталығы – Бейнеу ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 55 км жерде, Сам құмының батыс етегінде орналасқан.

## Тарихы
Іргесі 1949 жылы құрылған. 1973–1995 жылдары «Сам» қаракөл қой кеңшарын ұйымдастыруға байланысты оның бөлімшесі есебінде қаланды.

## Халқы

## Экономикасы
«Сам» қаракөл қой кеңшары негізінде Самда мал шаруашылығымен айналысатын 14 шаруа қожалығы ұйымдасқан. Одан басқа су айдайтын Бейнеу МТС-ке қарасты Қарағайлы мекемесі орналасқан.

## Транспорты
Ауыл арқылы «Сыңғырлау-Сам-Ноғайты-Тұрыш»  автотрасса жолы мен «Бейнеу-Жезқазған» теміржолы жүреді.

## Тарихи ескерткіштер
Ауылдан 12 шақырым  жерде Қошмағанбет, 9 шақырым жерде Қарғабай атты тарихи ескерткіштер сақталған.

## Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, кітапхана, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт,  тағы басқалар бар. Тұрғындары жер асты су көзін пайдаланады.

Ауыл  тұрғындарына Сам мектеп-балабақша кешені, медициналық пункт, «КазТрансГазАймақ»  бөлімшесі, Казпошта  бөлімшесі,  АТС  байланыс  торабы, Билайн  байланысы, «Бейнеусусервис» КМК-ны  қызмет  көрсетсе,  табиғи  газ, электр энергиясы және  ауыз сумен қамтылуда іркіліс жоқ.

## Дереккөздер

 

Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері
Лесбек батыр ауылы

**Лесбек батыр** (2021 ж. дейін – *Қызыләскер*) — Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл, Ақтөбе ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33 км жерде, Келес өзенінің оң жағалауында.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1928–29 жылдары қаланған. 1957 жылы құрылған Ғ. Мұратбаев атындағы кеңшардың және Ақтөбе ауылдық кеңесінің орталығы болып келді. 1997 жылы кеңшар таратылып, оның негізінде шаруа қожалықтары құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы елді мекендері
Бәйтерек (Келес ауданы)

**Бәйтерек** (2008 жылға дейін – *Қызылту*) — Түркістан облысы Келес ауданы, Қошқарата ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6 км-дей жерде.

## Халқы

## Тарихы
1957 жылы құрылған Келес мақта кеңшарының бөлімшесі болып келді. Оның негізінде шаруа қожалықтары құрылған.

## Инфрақұрылымы
Орталау мектеп, дәрігерлік пункт жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы елді мекендері
Қызылту (Ақмола облысы)

**Қызылту** — Ақмола облысы Ерейментау ауданы Бестоғай ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ерейментаудан солтүстік-батысқа қарай 42 км-дей жерде, Керей өзенінің жағасында орналасқан.

## Тарихы
Іргесі 1952 жылы қаланған. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Бастауыш мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Қызылтудан 4 км жерден Ерейментау – Степногорск автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол станциясы – Ерейментау (50 км).

## Дереккөздер
 

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Қызылту

**Елді мекендер:**

* Қызылту – Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Ақтөбе облысы Алға ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Алматы облысы Талғар ауданындағы Жібек жолы ауылының бұрынғы атауы.
* Қызылту – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Қызылту – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қызылту – тас және топырақ үйінділерінен тұратын обалар.
Қызылқұм

**Елді мекендер:**

* Қызылқұм – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Қызылқұм – Түркістан облысы Шардара ауданындағы ауыл.

**Ауылдық округтер:**

* Қызылқұм ауылдық округі (Жетісай ауданы)
* Қызылқұм ауылдық округі (Шардара ауданы)

**Ойыс**
* Қызылқұм ойысы

**Жануар**
* Қызылқұм арқары

**Көше**
* Қызылқұм орамы (Астана)

**Шөл:**
* Қызылқұм (шөл)
* Қызылқұм – Зайсан қазаншұңқырындағы құмды алқап.
* Қызылқұм – Бозащы түбегінің батысындағы құмды алқап.
* Қызылқұм суару жүйесі
* Қызылқұм артезиан алабы

**Спорт клубтары**

* Қызылқұм (футбол клубы)
Қызылқұм (Жетісай ауданы)

**Қызылқұм** — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл, Қызылқұм ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 26 км-дей жерде, Шардара бөгенінің оңтүстік жағалауында.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1997 жылға дейін "Еңбекші" деп аталған. 1956–97 жылдары мақта өсіретін «20–партсъезд» кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде Қызылқұмда бірнеше шаруа қожалықтары құрылды. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, клуб, дәрігерлік пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы елді мекендері
Қызылқұм (Шардара ауданы)

**Қызылқұм** — Түркістан облысы Шардара ауданындағы ауыл, Қызылқұм ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шардара қаласынан солтүстікке қарай 85 км жерде, Қызылқұм магистральды каналы бойында орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1886 адам (985 ер адам және 901 әйел адам) болса, 2009 жылы 2364 адамды (1199 ер адам және 1165 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Ауыл 1975–97 жылдары күріш өсіретін Қызылқұм кеңшарының орталығы болып келді. Кеңшар негізінде Қызылқұмда шаруа қожалықтары құрылды. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, клуб, кітапхана жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы елді мекендері
Қызылқұм ауылдық округі (Шардара ауданы)

**Қызылқұм ауылдық округі** — Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылқұм ауылы кіреді. Орталығы – Қызылқұм ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Қызылқұм ауылдық округі (Жетісай ауданы)

**Қызылқұм ауылдық округі** — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 1998 жылға дейін *Еңбекші ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбұлақ, Ақжайлау, Ақтөбе, Алғабас, Алтынкөл, Датқа, Еңбекші, Жалпаққұм, Көбек, Қарасақал, Қосқұдық, Қостақыр, Қызылқұм, Қызылту, Мақталы, Молшылық, Түркебай ауылдары кіреді.  Орталығы – Қызылқұм ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Дүниежүзілік су күні

1992-ші жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау және дамыту жөніндегі конференциясында 22-ші наурыз – «Дүниежүзілік су қорлары» күні деп жарияланды.

Бас Ассамблеяның 1992-ші жылғы желтоқсанның 22-сіндегі 47/193 қарарымен жарияланған Дүниежүзілік су қорлары күні – таза ауыз сумен қамтамасыз етуде қолға алынып отырған нақты күш-жігер және кездесіп отырған қиыншылықтар мен олардан арылуға бастайтын шешімдер оңды нәтижелерге жетуге жәрдемін тигізетінін баршаның есіне салудың баға жетпес мүмкіндігі.

Бас Ассамблея 2003-ші жылғы желтоқсанның 23-індегі 58/217 қарарында 2005 – 2015 жылдарды - Халықаралық «Су - өмір үшін» іс-қимылдар онжылдығы деп жариялады.

## Сыртқы сілтемелер
* № A/RES/47/193 Бас Ассамблеяның резолюциясы

Санат:Мейрамдар
Санат:Су
Санат:Табиғат қорлары
Көкжалдар мекені

**«Көкжалдар мекені»** () — түрік сериалы.

Ең басында 97 бөлімнен тұрған. Содан кейін «Көкжалдар мекені - Ирак» атты бір бөлімді фильмі түсірілген. Экранға «Көкжалдар мекені - Террор» атты жаңа сериалдың шығыумен, сериал өз жалғасын тапты. Алайда RTÜK цензура комитеті бұл сериалдың телеарнада көрсетілуіне тыйым салды. Нәтижесінде «Көкжалдар мекені. Террор» сериалының тек қана екі бөлімі телеарнада көрсетілген болатын.

2007 жылы телеарнада «Көкжалдар мекені - Тұзақ ()» атты жаңа сериалы жарыққа шықты. Бұл сериалдың SHOW TV телеарнасында небәрі 49 бөлімі көрсетілген болатын. SHOW TV телеарнасының экономикалық мәселесіне байланысты, қазіргі кезде сериалдың түсірілімі тоқтатылған. Фильм Pana Film өнімі болым табылады.

## Рөлде түскендер

### Көкжалдар кеңесі

## Дереккөздер


Санат:Телесериалдар
Санат:Түркия телесериалдары
Рэйчел Бэквис

**Рэйчел Бэквис** (; 12 маусым 2002— 23 шілде 2011)&nbsp;өзінің жомарттылығымен танымал болған американлық қыз.

## Өмірбаяны

АҚШ-тың Сиэтл қаласында 2002 жылдың 12 маусымында дүниеге келген.

Бір күні Рэйчел ата-анасын өз туған күнінде ақшаны сыйлықа таратпай,  әлемдегі таза ауыз суды тапшылығынан азап шеккен адамдарға аударуды сұраған.

Осы қадамға ол дәрісті тыңдап кір және тазаланбаған судан күніне 4,5 мың ересек адамдар мен балалар қайтыс болатынын білгеннен кейін барды. Рейчел ата-анасының көмегімен "Charity: water" сайтында осы байғұс адамдарға көмектесу үшін қаражат жинауға арналған өзінің жеке парақшасын ашты. 

Бірнеше аптадан кейін Сиэтлдегі тас жолдарының бірінде 20 автокөлік соғылып, осы апатқа ұшыраған ондаған адамдар аман қалып, тек қана Рэйчел көз жұмды.

Сонда дәрісті оқыған «Charity: water» қайырымдылық ұйымының жетекшiсі Скотт Харрисон желіде қыздың жеке парақшасын қайта ашып, оған көмекке арналған ақша түсе бастады.

Жиналған қаржының құны 1 миллион 200 мың долларды құрды.

Сонымен қатар ол шашын екі рет өсіріп, оны қатерлі ісікпен ауратын балаларға парик жасату үшін қиған және қайтыс болғаннан кейін оның ішкі мүшелері басқа бір адамның өмірін сақтап қалған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Rachel’s Last Fund-Raiser
Жалаңаш

**Елді мекендер:**

* Жалаңаш – Алматы облысы Кеген ауданындағы Жалағаш ауылының бұрынғы атауы.
* Жалаңаш – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл.
* Жалаңаш – Қызылорда облысы Арал ауданындағы ауыл.
* Жалаңаш – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Жалаңаштық — киіммен жабылмаған дене көрінісі.
* Жалаңаш (көл, Ақмола облысы)
* Жалаңаш (көл, Жамбыл облысы)
* Жалаңаш (көл, Қостанай облысы)
* Жалаңаш (өзен, Қарағанды облысы)
* Жалаңаш ата
* Жалаңаш аңғары
* Жалаңаш сезімтал жүйке ұштары
* Жалаңаш тышқандар
* Жалаңаш шырыш
* Жалаңаш шың
SAP SE

**SAP SE** (алғашқы аталуы **''S**ysteme, **A**nwendungen und **P**rodukte in der Datenverarbeitung AG'' болған кейін келе 2004-жылдан бастап SAP AG деп қысқартылып жазыла бастады , , ) — Германиялық кәсіпорындық бағдарламалық жасақтама шығарушы бірлестік. Бұл бірлестік жасаған өнімдер кәсіпорындардың бизнес операцияларын басқару және клиенттермен қарым қатынас жүргізуге негізделген. Бас офисі Walldorf, Baden-Württemberg, деген жерде орналасқан. Офистері бүкіл әлем бойынша таралған бұл мекеме кәсіпорындық бағдарламалық жасақтаудан әлем көшбасшысы, ең белгілі өнімдерінің бірі (SAP ERP), SAP BusinessObjects бағдарламалық жасақтамасы және Sybase mobile products және in-memory computing appliance SAP HANA.

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Санат:Бағдарламалық жасақтама мекемелері
Жіңішке

**Елді мекендер:**

* Жіңішке – Алматы облысы Райымбек ауданындағы ауыл.
* Жіңішке – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл.
* Жіңішке – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Жіңішке – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл.

**Өзендер:** 

*Жіңішке – Іле алабындағы өзен.
*Жіңішке – Ырғыз өзені алабындағы өзен.
*Жіңішке – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен.
*Жіңішке – Аягөз алабындағы өзен. 
*Жіңішке – Жоғарғы Ертіс алабындағы өзен.
Accenture

**Accenture plc** — ғаламдық менеджмент консалтинг, технология сервистері және оутсорсинг қызметтерін көрсететін Дублинде орналасқан фирма. Әлемнің ең үлкен ресми консалтинг фирмасы және Fortune Global 500 қатарына кіретін бірлестік.

2011 жылдың қыркүйек айындағы мәліметтер бойынша мекемеде 244,000 астам жұмысшы 120-дан астам елде қызметтерін атқарады.

Accentureдің қазіргі клинттері Fortune Globalдің 100 ден 96-сына қызмет көрсетеді. Бұл мекеме алғаш рет Бермудада 2001 жылы тіркелген.. 2009 жылдың қыркүйек айына сәйкес компания Ирландияда өз жұмысын бастаған.

## Тарихы
## Операциялары

## [[IPO]]
### Initial public offering

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Symantec

**Symantec Corporation** — қауіпсіздік бағларламалық жасақтамасымен қамтамасыздандыру бірлестігі. Бірлестік Нортон деп аталатын қауіпсіздік бағдарламалық жасалығы арқылы аса танымал. Бірлесік Fortune 500 мекемелер қатарына кіреді, S&P 500 сток маркет индексінің мүшесі, штаб-пәтері Mountain View, Californiaда орналасқан,  

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Жыңғылды

**Елді мекендер:**

* Жыңғылды – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл.
* Жыңғылды – Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Жыңғылды – Іле алабындағы өзен.
* Жыңғылды – құдық.
CA Technologies

**CA Technologies, Inc.** (), бұрынға атауы **CA, Inc.** және  **Computer Associates International, Inc.**, жаһандағы ең ірі бағдарламалық жасақтау бірлестіктерінің бірі. Бірлестіктің бағдарламалық жасақтамалары мейнфреймде, дистрибутивті, визуалды және бұлт орталарында жұмыс істейді, бұл өнімдердің көбі Forbes Global 2000 мекемелірінде орнатылған, штаб-пәтері Исландия, Нью-Йоркте орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Гуппи

**Гуппи** — тұщы суда мекендейтін тірілей туатын балық. Гуппилерде жыныстық диморфизм анық байқалады — еркектері мен ұрғашылары үлкендігі, формасы және түсі жағынан бір бірінен қатты ерекшеленеді:

Еркектерінің тұрқы 1,5—4 см; жіптіктей сымбатты; кейбір асылтұқымдыларының желбезектері ұзынырақ; түсі ашық жарқын түстерге боялған. Еркектерінің арнайы жыныстық мүшесі — гоноподий — фаллостық формадағы аналды желбезегі бар.

Ұрғашыларының тұрқы 3—7 см; қарны жуан, аналдық аумағында уылдырық көрінеді; желбезектері еркектеріне қарағанда пропорциялы түрде кішірек; табиғи өсу аймақтарындағы және басқа тұқымдарының ұрғашыларының түсі сұр болып келеді, теңгесі ромбтәрізді торға ұқсайды, сол үшін бұл түрдің балықтары лат. : reticulum — тор, торкөз деп аталады.

Ең танымал және күй талғамайтын аквариум балықтары. Үй аквариумында судың барлық қабаттарында өмір сүреді. табиғаттағы жабайы түріне қарағанда үйдегі аквариумда қолдан баққан жағдайда үлкенірек болып өседі және ұзағырақ өмір сүреді. Аквариумдарда гуппилердің түрлі будандастырылған тұқымдары өмір сүреді. 

### Тарихы
Гуппи балығының атауы ағылшын пірадары және ғалымы Роберта Джона Лемчера Гуппимен байланысты, ол 1886 жылы Лондонның корольдік қоғамы мүшелерінің алдында осы балық туралы баяндама жасаған, бұл баяндамада уылдырық шашпайтын, шабақтарын тірілей туатын балықтар туралы айтты. Бұдан соң ол күлкіге ұшыраған.

## Дереккөздер

Санат:Тұқытістітәрізділер
Санат:Аквариум балықтары
Тайбұға

**Тайбұға** (сіб. тат. Тайбоға 1201-1290) — хан, Батыс Сібірді басқарған, Сібір ханы Он-Сом ханның (Уаң хан дәрежесі болған) ұрпағы. Хандық құрған мерзімі 1220 - ? жылдар.

## Тайбұға кезеңі
Сібір аймағында Тайбұға басқарған ұлкен ұлысы болғандығы тарих жазбаларында бар. Бұл туралы Сібір жылнамаларында мынадай деректер бар. Есіл өзенінің Магмет заңындағы (мұсылман діні) Он атты патша өмір сүрді. Тайбұға – оның ұлы. Шыңғыс оны жақсы қарсы алып, өзін бағынғандардың бірінші князі деп атап, оған жеке жер үлесін берді. Шыңғыс патша Тайбұға князға үлкен құрметпен қарады және Тайбұға Шыңғыс патшадан өзі тұрғысы келетін жер сұрады. Шыңғыс патша «қайда тұрғың келсе, сонда тұр, – деп жібереді. Тайбұға князь бүкіл өзінің руымен Тұра өзеніне кетіп, сол жерде Чымға қаласын көтерді, Түмен (Тюмень) қаласы осы жерде».

Түмен қаласы хақында А.Андреев: «…Шыңғыс, Ван ханның ұлы Тайбұғаны жібер, қай жерде тұрғысы келеді, сол жерде тұрақтасын. Ол Тұра өзенінің бойына келіп, қала тұрғызды, оны Чимгий деп атады, қазір ол жерде Түмен деп аталатын христиан қаласы орналасқан», – деп атап көрсетеді.  

Шыңғыс ханның Тайбұғаға Батыс Сібірден жер бөліп бергендігін ескерсек, оның Орта Азияны жаулауға өзімен бірге келген керейттерге осы аймақтан жер үлесін беруін тарихшылар жоққа шығармайды.

Батыс шежірелері Тайбұға есімін Есілде ерте феодалдық Сарғаш мемлекет-княздігінің пайда болуымен және Тура өзенінің бойынан Чимги-Тура қаласының салынуымен байланыстырады. Тайбұғаның  орнын басушы мирасқорлары мұрагерлері Түмен және Сібір хандығына қожалық ету үшін Шыңғысхан әскерлерімен ұзақ уақыт бойы күрес жүргізді.

Тайбұға Ібір-Сібір аймағын өз иелігіне алғаннан кейін Тобылдың бір сағасы Тұра өзеніне Төмен өзені құяр тұсқа Чыңғы (Чымға) деген қала салады. Тайбұға тұқымы бұл өңірде XV ғасырдың соңғы ширегіне дейін билік жүргізді.
## Шығу тегі
### Сібір нұсқасы
### Керейіт нұсқасы
Г.Ф.Миллердің айтуынша, Тайбұға Шыңғыс ханнан жеңілген Есіл билеушісі Он-сонның ұлы. Кейбір тарихшылар оны керейіттердің билеушісі Ван ханмен байланыстырады. Уаң ханның бұрын жас Темучинге қамқор болғаны сияқты, Шыңғыс хан да кәмелетке толмаған Тайбұғыны өз қамқорлығына алды. Оның тапсырмасы бойынша Тайбұға остяктарды жаулап алды, содан кейін ол өзінің жеке ауласына рұқсат алды. Ханзада Тайбұға жұртының астанасын Шыңғы-Тура қаласы етіп, оны өзі негізін қалаған және қамқоршысының құрметіне атаған.

Миллер нұсқасының маңызды бөлігі ол Есіл өзенін керейт көшпенділерінің мекені деп санады, яғни ол оларды дәл Тайбұға жұрты құрылған Батыс Сібір мен Солтүстік Қазақстанда орналастырды. Тайбұғаның керейлік тегінің жақтаушылары Ш.Уәлиханов және басқа да авторлар болды..

### Қыпшақ нұсқасы

## Дереккөздер

Санат:Алтын Орда хандары
Санат:Сібір хандығы
Санат:Тайбұғалықтар
Дискус

**Дискус** () – цихлид тұқымдасына жататын балық түрі. Табиғатта Амазонканың өзен, көлдерінде өмір сүреді. Дөңгелек, ондаған жолақты және жолақсыз болып келеді. Дискустардың тұрқы 20 см. жетеді. Жыныстық диформизм белгілері айрықша байқалмайды. 

### Түрлері
2006 жылы Швед ғалымдары (Ready et al., 2006. Journal of Fish Biology 69 (Supplement B): 200—211) үш түрге бөліп топтастыруды ұсынған:
* *Symphysodon discus* Heckell, 1840 – Хеккел дискусы 
* *Symphysodon aequifasciata* Pellegrin, 1904 – Теңжолақты дискус  
* *Symphysodon tanzoo* Lyons, 1959 – Жасыл қызылтеңбіл дискус 

### Аквариумда балық бағу
Дискус аквариумдағы ең әдемі балықтардың бірі. Дискустар аквариумдық балықшылықта өте танымал. Еуропаға дискустар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әкелінген. Еуропалық аквариумшылар арасында 1921 жылдан бастап кең тарала бастады.  Алғаш рет  1933 жылы Германияда аквариум жағдайында дискустардан ұрпақ алынған. 

Санат:Алабұғатәрізділер
Санат:Аквариум балықтары
Нарын (айрық)

**Нарын** сөзінің бірнеше мағынасы бар:

## Елді мекендер
* Нарын — Қырғызстандағы қала.
* Нарын — Орта Азия халықтарының тағамы.
* Нарын — Атырау облысы, Исатай ауданындағы ауыл.

## Өзге де географиялық объектілер
* Нарын құмы – Қазақстанның батысындағы құм.
* Нарын – Абай облысы Аягөз ауданындағы өзен.
* Нарын – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы өзен.
Заготскот

* Заготскот (Батыс Қазақстан облысы)
* Заготскот (ШҚО, Аягөз ауданы)	
* Заготскот (ШҚО, Зайсан ауданы)
* Заготскот (ШҚО, Тарбағатай ауданы)
Кәсіпорын Қорларын Жоспарлау

**Кәсіпорын Қорларын Жоспарлау** (, қысқаша: **ERP**) жүйелері кәсіпорынның ішкі және сыртқы басқару мәліметтерін біріктіру, оның ішіне қаржы/бухгалтерлік есеп, өндіріс, сату және қызмет, клиенттермен қарым-қатынасты басқару, тағы басқалары да кіреді. Аталған іс-шаралар біріктірілген-бағдарламалық жасақтамалар арқылы жүзеге асады. Бағдарламалық жасақтаманың басты мақсаты ақпараттың әр-түрлі бизнес функциялар арқылы өзара қосылу мен қарым қатынасын жақсартумен қатар сыртқы мүдделі тараптармен де қарым-қатынасты басқару болып табылады.

КҚЖ (ERP) жүйелері түрлі компьютерлік жабдықтар мен компьютер жүйелерімен кескін үйлесімдері, дерекқорлар және ақпарат сақтау қызметтерін көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:ERP
Калашников автоматы

thumb|200px
**7,62 Калашников автоматы** (АК, көбінесе қате АК-47 деп атайды) - 1947-ші жылы Михаил Калашников құрастырған және 1949-шы жылы Кеңес Одағының қарулы күштеріне қабылданған автомат.

АК және оның түрлендірілген нұсқалары дүниежүзіндегі ең кең таралған атыс қаруы болып табылады, ол Гиннес рекордтар кітабына енгізілген: бұл автоматтың 100 миллионнан астам данасы бар, ол әлемнің 106 елінің қарулы күштерінің жарақтануына енгізілген[1]. Осы түрге (лицензиялық және лицензияланбаған көшірмелерді, сондай-ақ АК негізінде жасалған үшінші тараптың үлгілерін қоса алғанда) әлемдегі барлық атыс қаруының автоматты түрінің бестен бір бөлігіне дейін тиесілі[2].

7,62 мм Калашников автоматы негізінде әртүрлі калибрлі әскери және азаматтық атыс қаруларының тұтас бір желісі жасалды. Оған АКМ және АК-74 автоматтары мен олардың түрлендірілген нұсқалары, Калашниковтың қол пулеметі, «Сайга» маркалы карабиндер мен тегіс ұңғылы мылтықтар және басқа да үлгілер, соның ішінде КСРО-дан тыс жерлерде жасалған қарулар кіреді.

2013 жылға қарай Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің қоймаларында және қарулануында Калашников автоматының барлық түрлерінің жалпы саны 17 000 000 дана болған.

## Қызықты деректер
*Калашников автоматын ойлап тапқаны үшін 1947 жылы Михаил Калашников I дәрежелі Сталин сыйлығымен және "Қызыл Жұлдыз" орденімен марапатталды. Сыйлық 150 мың рубльді құрады. Бұл ақшаға сол кезде шамамен 10 көлік сатып алуға болатын.
* 1947 жылы арнайы комиссия автоматты қабылдап, оған АК-47 («Автомат Калашникова-47») деген ресми ат береді. Бірақ қалың көпшіліктің арасында "Калаш" деп аталып кетті.
*Кеңес Одағы кезінде Калашников автоматын шашып жинауға алғашқы әскери дайындықта алған білім жеткілікті болған.
*Қарапайым үлгіде жасалғандықтан автомат өте қымбат емес. Тіпті кейбір мемлекеттерде тауықтан да арзан тұрады екен.
*Foreign Policy журналының бағалауынша Калаш автоматы Үндістанда 4 мың доллар, ал АҚШ-та 70-350 долларды құрайды.
*Калашников автоматы әлемдегі ең көп таралған автомат ретінде Гиннес рекордтар кітабына енген. Қазіргі таңда дүние жүзінде 100 миллионға жуық Калашников автоматы бар.
*Африканың кейбір елдерінде жаңа туған сәбиге Калаш деп ат қояды екен. Калашников автоматының құрметіне.
* Калашников автоматын шығаратын Ижевск қаласының тумасы, Ресей боскетболисті Андрей Киреленко  АК-47 деген атқа ие болды. "Юту Джаз" құрамасында 47 нөмірде өнер көрсеткені үшін.
*Египетте, Синай аралдарының жағалауында арнайы Калашников автоматына ескерткіш орнатылған. Ал Иракта АК -47 автоматының үлгісінде салынған  дүкендер бар.
*2008 жылы Ресей Федерациясының банктері Калашников автоматының суреті бейнеленген тиындар шығарды.

## Сыртқы Сілтемелер

Санат:Қарулар
Verisign

**Verisign, Inc.** () АҚШ-та Рестон қаласы Виргиния штатында орналасқан желілер инфрақұрылымын құру қызмет түрімен айналысатын бірлестік. Екі Internet-тің он үш root nameserver-ін, .com, .net, және .name-ге арналған авторитативті тіркелу және дженерик top-level domain-дер және .cc әрі .tv country-code top-level domain-дерді, және .jobs, және .edu top-level domain серверлік жүйелерін бақылайды.  Verisign онымен қоса қауіпсіздік қызметтерін, оның құрамында басқарылатын DNS, Distributed Denial of Service (DDoS) жеңілдету және кибер-қатер мәліметтеу қызметтерін көрсетеді.

2010 жылы, Verisign өзінің *authentication business unit* деп аталатын қызмет түрін, оның ішінде SSL (secure socket layer), PKI (public key infrastructure), Verisign Trust Seal, және Verisign Identity Protection (VIP) қызметтерін Symantec бірлестігіне $1.28 миллиард АҚШ долларына сатады. Бұл келісім Verisign мекемесінің күш-жігерін өз өзегіне - инфрақұрылым қызметтерін көрсету әрі қауіпсіздік бизнес бірліктеріне тоғыстыру мақсатында істелген іс еді.  

Бұрынғы Бас Қаржы Директоры Brian Robins-тің 2010-жылдың тамыз айындағы мәлімдемесі бойынша бірлестік өзінің алғашқы тұрағы Калифорния-дан Дуллес Солтүстік Вергиния-ға 2011-жылы көшеді, себебі бірлестіктің 95% жұмысы АҚШ-ты Шығыс жағалауында жүретін көрінеді.

## Тарихы

Verisign 1995 жылы RSA Security бизнес сертификация қызметін дамытуы арқасында жұмыс істей бастады. Компания RSA арқылы келіссөздер барысында криптография патент кілті лицензияларын алды. .

2000 жылы Verisign Network Solutions фирмасын сатып алады. Ол фирма .com, .net және .org gTLD домендерін Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) және АҚШ Коммерция департаменті арқылы басқаратын еді.

2010 жылы Verisign нің ішкі өнімі $681 million болғанын мәлімдеді..

## Дереккөздер
Бұлғын өзені

**Бұлғын өзені** (), **Урунгу** (, *Wūlúngǔ hé*, – Қытайдағы сағасының атауы) —  өзенде тіршілік ететін бұлғынның атымен өзен аты қалыптасқан. Координатасы 46.766676, 91.327229.  Моңғол Алтайының оңтүстік сілемдерінен бастау алып Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр аутономиялы өлкесінің Іле Қазақ аутономиялық облысы Алтай аймағының Шіңгіл ауданындағы Оронго (*Өрөнгө*; *Урунгу*) өзеніне құяды. Оронго өзені Шіңгіл, Көктоғай, Бурылтоғай аудандарының жерімен ағып өтіп Бурылтоғай ауданының Үліңгір  көліне құяды. 1969-жылы Үліңгір көлін жанап ағатын Ертіс өзен суын жоғарғы деңгейде сақтау үшін Қара ертіспен Үліңгір  көлін канал арқылы қосқан. Соған байланысты ішкі тұйық бассейнге де, Солтүстік Мұзды мұхит алабындағы өзенге де жатқызады. Ал өзендегі балық фаунасына қарағанда ерте дәуірде Солтүстік Мұзды мұхитқа құйып тұрғанға ұқсайды.

Өзен алғашында солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталып Қобда аймағының Бұлғынында батыс, батыс-солтүстікке ағады.  Өзен суы суық әрі тұщы болып келеді. Өзен табаны тастақты тасты құмқайрақты келеді. Өзен жануарлар дүниесі (*[[фауна]]сы*) жұтаң. Өзенге  Ұлақшын, Жолты, Темірті, Нəрін, Ласты сияқты 100-ге жуық өзен бұлақтары құяды.

thumb|250px|left|Бұлғын өзеніннің бір саласындағы шатқал

Бұлғын өзенінің су жинау алабы өзен атына байланысты өлке аты Бұлғын аталады. Өзен биік тау жоталарынан бастау алатындықтан ағысы қатты, көптеген сарқырамалары, шоңғалдары, шатқалдары бар. Өзен алабы қатты тілімденген. Әсіресе екі Бұлғынды жалғайтын шаттың ұзындығы 75 км-ге дейін созылып жатыр. Өзеннің орта және төменгі бөліктерінде өзен ағысы барынша баяулайды. Өзен көктем айларында қардың еруіне байланысты қатты тасиды. Өзен суы соңғы кезде жауын-шашынның азаюынан және мұздықтардың жылдам еруіне байланысты азаю үстінде. Таулық аңғары (2500 м биіктікке дейін) қылқан жапырақты орманды, оң жағы көбіне қарағайлы шабындықты келеді. Өзеннің Моңғолия территориясындағы ұзындығы 250 шақырым . Өзеннің барлық құламасының биіктігі 1900 метр немесе орташа еңістігі 0,0076. 

Жылдық су шығыны —  1,38 км³. Өзен жағасында қарағай, тал, терек, қызыл қайың сияқты ағаш түрлері өседі. Соңғы кезде ағаштары кесу салдарынан азаю үстінде.  Өзен суы негізінен шабындықтарды суару үшін пайдаланылады. Өзенде аса сирек кездесетін құндыз мекендейді. Құндызды сақтау мақсатында моңғолия бөлігінде арнайы қорық құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия өзендері
Санат:Қытай өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Санат:Алтай аймағы
Санат:Баян-Өлгей аймағы
Башқұртша Уикипедия

**Башқұртша Уикипедия** () — Уикипедияның башқұрт тіліндегі бөлімі.

2 маусымда 2002 жылы ашылған, алайда бірінші мақаласы тек 16 сәуір 2005 жылы пайда болады. Бір жылдан кейін 100-ші мақала жазылады. Содан бері бұл бөлім жақсы даму үстінде.

1000-шы мақала 2010 жылы 7 желтоқсанда жазылады. Соған байланысты «Шоңқар» журналында Уикипедияға байланысты мақала шықты.

## Статистикасы
* 25 қаңтар 2008 жылы — 250 мақала
* 2 желтоқсан 2009 жылы — 500 мақала
* 7 желтоқсан 2010 жылы — 1 000 мақала
* 31 тамыз 2011 жылы — 2 000 мақала
* 1 қыркүйек 2011 жылы — 3 000 мақала
* 10 қыркүйек 2011 жылы — 5 000 мақала
* 20 қаңтар 2012 жылы — 10 000 және 15 000 мақала
* 31 қазан 2012 - 20 000 мақала
* 20 желтоқсан 2012 - 25 000 мақала
2012 жылы 1 қаңтарда мақалалар саны 6102 болған, 19 мен 21 қаңтар аралығында боттардың арқасында тағы 9300 мақаламен толығады. 20 қаңтарда Башқұртша Уикипедияның мақалалар саны 10000-нан 15000-ге көтеріледі..
*13 ақпан  2013 - 30 000 мақала
*21 тамыз 2015 жылы - 35 000 мақала
* 5 қазан 2017 жылы - 40 000 мақала
*31 қазан 2018 жылы — 45 000 мақала
*31 қазан 2019 жылы — 50 000 мақала
*25 мамыр 2022 жылы — 60 000 мақала

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Башқұртша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

Түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің мақала саны бойынша барлық түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің қосынды көрсеткішінен өзара үлесі суретте (төмендегі) көрсетілген.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтеме
* http://www.e-novosti.info/blog/16.11.2007 

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Татарша Уикипедия

**Татарша Уикипедия** (, *Tatar Wikipediəse*) — Уикипедияның татар тіліндегі бөлімі. 15 қыркүйек 2003 жылы ашылған. Алғашында мақалалар тек латын жазуымен жазылған. Қазіргі уақытта мақалаларды латын немесе кирил жазуларымен жазуға болады.

## Жарысқа қатысуы
«Туган тел» (Ана тілі) номинациясы бойынша Татарша Уикипедия екі жыл қатарынан 2009 және 2010 жж «Татнен жұлдызы» атты марапатты жеңіп алады.


File:Татнет Йолдызлары 2009.jpg|«Татнен жұлдызы» сайысында бірінші орын (2009)
File:Татнет Йолдызлары 2010.jpg|«Татнен жұлдызы» сайысында бірінші орын (2010)
File:Белем җәүһәрләре 2010.jpg|«Белем җәүһәрләре» сайысында екінші орын (2010)
File:Белем җәүһәрләре 2011.jpg|«Белем җәүһәрләре» сайысында екінші орын (2011)


## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Татарша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

Түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің мақала саны бойынша барлық түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің қосынды көрсеткішінен өзара үлесі суретте (төмендегі) көрсетілген.

## Статистика
* 15 маусым 2009 жылы — 4000 мақала
* 28 желтоқсан 2009 жылы — 5000 мақала
* 14 сәуір 2010 жылы — 6000 мақала
* 11 тамыз 2010 жылы — 7000 мақала
* 24 желтоқсан 2010 жылы — 8000 мақала
* 8 шілде 2011 жылы — 10 000 мақала
* 25 сәуір 2012 жылы — 15 000 мақала
* 27 ақпан 2013 жылы — 20 000 мақала
* 10 наурыз 2013 ж — 25 000 мақала.
* 14 наурыз 2013 ж — 30 000 мақала.
* 29 наурыз 2013 ж — 35 000 мақала, Ботпен ауқымды мақалалар құю (Ресей өзендері және елді мекендері)
* 30 наурыз 2013 ж — 40 000 мақала, Ботпен ауқымды мақалалар құю (Ресей өзендері және Чуваш елді мекендері)
* 28 маусым 2013 ж — 45 000 мақала
* 28 шілде 2013 ж — 50 000 мақала
* 25 мамыр 2014 ж — 60 000 мақала
* 12 қаңтар 2017 ж — 70 000 мақала
* 11 шілде 2018 ж — 80 000 мақала
* 6 маусым 2020 ж — 90 000 мақала
* 10 маусым 2020 ж — 100 000 мақала
* 6 қазан 2020 ж — 150 000 мақала
* 30 қазан 2020 ж — 200 000 мақала
* 8 ақпан 2021 ж — 250 000 мақала
* 31 шілде 2021 жылы — 300 000 мақала
* 6 қаңтар 2022 ж — 350 000 мақала
* 31 қаңтар 2022 ж — 400 000 мақала
* 14 желтоқсан 2022 жылы — 450 000 мақала
* 21 сәуір 2023 жылы — 500 000 мақала

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Татарша Уикипедия (Басты бет) 
* Татарша Уикипедия жайлы баспасөзде

Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
*
Манас ұшақ базасы

**Манас ұшақ базасы** — бұрынғы әуе базасы "антитеррористік" коалицияның, қазіргі - АҚШ қарулы күштерінің транзиттік тасымалдау орталығы. Нысан Манас әуе базасында, яғни Бішкектің 23 км солтүстік-батысында орналасқан. Әуе базасы 1970-жылдары салынған.

Әуе базасы 2001 жылдың желтоқсан айынан бастап үкіметаралық келісімі бойынша *антитеррористік коалицияның* қолдануында болған. Алғашында Нью-Йорктегі өрт сөндіруші Питер Ганси атында аталған еді, бірақ кейін келе АҚШ заңнамасында азаматтарының атын атауға болмайтындығы айқындалған соң "Манас" атына өзгерткен.
right|200px

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Манас ұшақ базасы жөнінде бейнесюжет
* mail.ru жаңалықтары: Парламенттің әскери әуе базасын жабу шешіміне АҚШтың жауабы. 
* mail.ru жаңалықтары: АҚШ Манас әскери әуе базасын қолдануға мүмкіншілік бермей келеді. 

Санат:Қырғызстан
Сьерре тоннеліндегі автобус апаты

**Сьерредегі автобус апаты** 2012 жылдың 13 наурызында Швейцарияның Сьерре қаласының маңында болған. Тау шаңғы курортындағы демалысынан қайтып келе жатқан бельгиялық және голландық оқушылардың автобусы Сьерре тоннелінің қабырғасына соғылып, нәтижесінде 28 адам көз жұмды, оның 22-сі 12 жастағы оқушылар. Сонымен қатар 24 оқушы түрлі жарақаттармен ауруханаға жеткізілді.

Автобуста болған 52 адамның ішінде 24 адам тірі қалған, олардың көбісі 12 жастағы екі түрлі бельгиялық мектептердің оқушылары. Автобус 2012 жылдың 13 наурызында жергілікті уақыт бойынша сағат 21:00 CET Вале кантонының оңтүстігіндегі Сьерре тоннелінің қабырғасына соғылды.

## Апат
Полиция мәліметі бойынша, оқушылар апатқа дейін бірнеше күн тау шаңғы курортында демалып, Бельгиядағы Хаверле (Фламанд Брабанты провинциясы) және Ломмел (Лимбург провинциясы) қалаларына қайтқан. 2012 жылдың 13 наурызында сағат 21:00 CET, автобус бұрылып, ернеуге соқтығысып, тоннельдің бетонды қабырғасына соғылды. Автобустың алдыңғы бөлігі қатты бүлініп, екі жүргізушісі апат жерінде жан тапсырды. Апаттың себебi орнатылмаған, бірақ жергілікті шенеуніктің сөздері бойынша, бұған механикалық ақаулықтар, адамның қатесі немесе жүргізушінің іс-әрекетке қабілетсіздігі болуы мүмкін.

Соққыдан автобус қатты бұзылып, жолаушылардың көбісі автобус сынықтарының астында қалды. Құтқару жұмыстарына көмектесу үшін, апаттан кейін тас жол екі бағытта да жабылды. Сегіз тік ұшақ пен ондаған жедел жәрдем машиналары зардап шеккендерді ауруханаға жеткізді. Құтқарушылар, өрт сөндірушілер, полиция, 15 дәрігер мен 3 психолог құтқару жұмыстарына қатысқан.

Жолаушылардың ішінде отыз бір бельгиялық, он голландық оқушылары, бір неміс, бір британдық және бір поляк оқушысы болған. Осы апатта алты голландық бала құрбан болды.

250px|thumb|right|Сьерре тоннеліндегі апат болған орнына жеткен құтқарушылар, жедел жәрдем машиналары мен тік ұшақтары

## Жолаушылар

## Дереккөздер


Санат:Жол апаттары
Сьерре

**Сьерре** Швейцарияның оңтүстігінде орналасқан Вале кантонындағы Сьерре ауданының астанасы. Халықтың саны 14,355.

Санат:Швейцария қалалары
Сьерре тоннелі

**Сьерре тоннелі** () Швейцариялық Вале кантонындағы Сьерре қаласының маңында орналасқан тоннель. Тоннель 1999 жылы ашылған. Ұзындығы 2460 метр. 2005 жылы Еуропалық Тоннель Бағалау Бағдарламасы бойынша тоннель «жақсы» деп бағаланды.

## Тоннельдегі апат

2012 жылдың 13 наурызында Сьерре тоннелінде тау шаңғы демалысынан қайтып келе жатқан автобус апатқа ұшырап, 28 адам көз жұмды, ал 24 адам түрлі жарақаттармен ауруханаларға жеткізілді.
## Дереккөздер


Санат:Тоннельдер
Хеверле

**Хеверле** () — Бельгиядағы қала.

## Тарихы

## Географиясы

## Халқы

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Бельгия қалалары
Константиновка (айрық)

**Қазақстан:**

* Константиновка – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.
* Константиновка – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл.
* Константиновка – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.
* Константиновка – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл.
* Константиновка – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл.

**Ресей:**

* Константиновка – Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл.
* Константиновка – Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл.

**Украина:**

* Константиновка — Донецк облысы Краматорск ауданындағы қала.