open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Степан Петрович Ильин

**Степан Петрович Ильин**(2.8.1915, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Айыртау ауылы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант, десантшылар взводының командирі. 1942 жылы 4 каңтарда Ташкент облысының (Өзбекстан) Беговат ауданы әскери комиссариаты арқылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1942 жылдың сәуірінен 69-атқыштар дивизиясы 99-жеке саперлер полкінің құрамында ұрыстарға қатысты. Командованиеден Сева өзеніне көпір салу жөнінде бұйрық берілді. Бөлімше командирі Ильин осы жауынгерлік тапсырманы ойдағыдай орындады. 1943 жылы қыркүйек айында Ильин бөлімшесінің алдында Сева өзеніне (Днепр өзенінің сол саласы) көпір салып, атқыштар полкінің өзеннің оң жағалауына өту міндеті тұрды. Жау салынып жатқан көпірді үздіксіз атқылап, бірнеше рет талқандады. Осы операция кезінде Ильин жараланып, госпитальда болып, 1943 жылы қазан айында өз бөлімшесіне қайта оралды. Днепр өзенінен өту жаудың қарудың барлық түрінен үздіксіз атқан оғының астында жүзеге асырылды. Ильин бөлімшесімен бірінші болып Днепрдің оң жағалауына шықты. Оқпен қалқалай отырып, оң жағалауға десантшылар взводын өткізді. Кеңес әскерін Днепрге қайта түсірмек болған жау 7 рет қарсы шабуыл жасады. Соңғы шабуылында жау танкісі әскерлерімен Кеңес әскерлерінің траншеясына жетті. Жекпе-жек ұрыс басталып, Ильин ерлік пен батылдық корсетті. Днепр өзенінен өту кезіндегі ерлігі үшін Ильинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. 1946 жылы Ильин запасқа шықты. 1960 жылы мелиоративтік техникумды бітіріп, жұмыс істеді. Ташкент қаласында тұрды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Петрович Зрелов

**Иван Петрович Зрелов**(20.1.1924, Ресей, Тверь облысы,Ржев ауданы,Появилово деревнясы,- 18. 4.1983, Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Федоровка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенанты.1941 жылдың тамызында Ұлы Отан соғысына аттанган Зрелов Одесса облысының Константиновка ауылы тұсында Оңтүстік Буг өзенінен өтіп, сол аумақты жаудан босатуға қатысты. Осы ұрыстардағы айрықша ерлігі үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (3.6. 1944). Соғыстан кейінгі жылдары Батыс Қазақстан облысы,Теректі ауданы,Федоровка ауылында тұрып, сонда жұмыс істеді. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Константин Потапович Кайдалов

**Константин Потапович Кайдалов**(1917, Ресей, Чита облысы,Приаргурск ауданы,Старый Чукрай селосы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, зеңбірек командирі.1933 жылдан Ақмола облысы,Шортанды ағаш бұйымдарын жасайтын комбинатта ағаш ұстасы болып жұмыс істеді. 1942 жылы Шортанды ауданы әскери комиссариатынан Кеңес әскері қатарына шақырылды. Оңтүстік- Батыс майданы 3-гвардиялық армиясының 179-артиллерия полкінде ұрыстарға катысты. Сталинград түбінде болған ұрыста алғашқы наградасын - «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалін алды. Ал Солтүстік Донецкте ерекше қимыл көрсеткені үшін 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. 1941 жылғы 26 қыркүйекте Днепропетровск облысының Магдалновка хуторы түбінде «фердинанд» зеңбірегі бар неміс aвтоматшылары шабуыл жасады. Кайдалов зеңбірегін автокөлікке тіркеп, ілгері ұмтылды. 400 м - дей жерде артиллеристер жаумен шайқасты. Бірақ ұрыс барысында батырлардың зеңбіректері істен шығып, зеңбірек командирі, нысанашы мен оқтаушы жараланды. Дегенмен пулемет лентасы біткенше олар жауға оқ атуын тоқтатпады. Нәтижесінде 50-ге жуық гитлершіні жойды. Жасаган ерлігі үшін Кайдаловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). 1947 жылы запасқа шығып, Киев, Гродно қалаларында және Сахалин облысында тұрды. Шортанды кентінде бір көше Кайдалов есімімен аталады.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Петр Михайлович Исаков

**Петр Михайлович Исаков**(13.6.1923, Ақмола облысы,Ақкөл ауданы,Ақкөл қаласы - 17.1.1945, Польша, Станишубка деревнясы) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтенант, рота командирі. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылды. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. 142-гвардиялық атқыштар полкінің (1- Беларусь майданы, 8-гвардиялық армия, 47-гвардиялық атқыштар дивизиясы) рота командирі, гвардиялык ага лейтенант. Исаков 1945 жылы 14-15 қаңтарда Закшев елді мекені жанында (Польша, Варка қаласының Оңтүстік) ұзақ уақыт жау қолында болған бекіністі бұзуда және маңызды биіктікте орналасқан бақылау пунктін жоюда ротаны шеберлікпен басқарды. Осы биіктік үшін болған шайқаста жараланған Исаков қаза тапты. Ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1944). Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Акмола облысы Ақкөл қаласындағы №1-мектепте Исаковқа бюст орнатылып, көшеге есімі берілді.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Фарах Гимдеевич Камалдинов

**Фарах Гимдеевич Камалдинов**(25.05.1914, Ресей, Томск облысы, Кривошейн ауданы, Нұрқай ауылы - 1987, Қарағанды қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі, аға лейтенант. 

Татарстанда 1933 жылдан Кеңес әскері қатарында қызмет етті. Хасан көлі (1938), Халхин-Гол өзені (1939) маңындағы ұрыстарға, 1939-40 жылы Кеңес-фин соғысына, Ұлы Отан соғысы жылдары Сталинград, Курск шайқастарына қатысты. Орталық майдан 13-армия 81-атқыштар дивизиясы 410-атқыштар полкі автоматшылар взводының командирі қызметінде 1943 жылы 5 шілдеде 254,6 м биіктікті (Орел облысының Глазунов ауданы) қорғауда жауынгерлік ерліктің айрықша үлгісін көрсетті. Оның взводы 6 танкіні, 150- ге жуық жау әскері мен офицерін жойды. Осы ұрыстарда көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.8.1943). 1946 жылы запасқа шықты. 1980-87 жылы Теміртау қаласында, 1986 жылдан Қараганды қаласында тұрды. Орел облысы Глазунов ауданының (Ресей) құрметті азаматы атанды. Теміртау қаласы №11 орта мектебінің жауынгерлік даңқ мұражайында жеке көрмесі орналасқан. Ленин, Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Георгий Иванович Игишев

**Георгий Иванович Игишев**(1.10.1921, Астана қаласы - 8.07.1943, Ресей, Курск облысы, Поныров ауданы, қазіргі Игишев селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, взвод командирі.

1940 жылдың қараша айында Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1941 жылы 1-Мәскеу артиллерия училищесін бітіріп, Солтүстік-Батыс, Брянск және Орталық майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың 8 шілдесінде Курск доғасында кескілескен ұрыс жүріп жатты. Кошары - Самодуровка шебінің солтүстігінде жаудың 300-дей танкісі мен өздігінен жүретін зеңбіректері төрт топқа бөлініп, 50 ұшақтың қолдауымен Кеңес әскерлерінің позициясына кезекті шабуыл бастаған. Игишевтің зеңбірегіне қарсы 60-қа жуық неміс танкісі лап қойды. Игишев жауынгерлерімен бірге шабуылды тойтарып, алда келе жатқан 4 танкіні қиратты. Жау танкілеріне артиллерия үсті-үстіне оқ жаудырып, 10-нан астам танкіні жойды. Екі рет жараланған Игишев автоматшыларды қарсы шабуылға бастап, немістің жаяу әскерін ығыстырып тастады. Гитлершілердің 19 танкісі мен ондаған әскерін жойды.

Игишевке 233,1 биіктікті қорғағаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (7.8.1943). Игишев өзімен аттас селодағы бауырластар зиратына жерленген. Осы биіктікке (233,1) батырларға арналып ескерткіш орнатылып, Самодуровка селосына Игишев есімі берілген.
	
## Дереккөздер


Санат:1 қазанда туғандар
Санат:1921 жылы туғандар
Санат:Астанада туғандар
Санат:8 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Санат:Поныров ауданында қайтыс болғандар
Санат:КСРО капитандары
Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Бауырластар зиратында жерленгендер
Санат:Поныров ауданында жерленгендер
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Дмитрий Митрофанович Калейников

**Дмитрий Митрофанович Калейников** (23 қараша 1910, Ресей, Воронеж облысы, Россошь ауданы, Стеценково селосы - 16 қараша 1941, Ресей, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Нелидово деревнясы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер.

## Өмірбаяны
Соғысқа дейін Алматы облысы, Кербұлақ ауданы, Қоғалы ауылының тұтыну бөлімінің төрағасы қызметін атқарған. 1932-35 жылы Кеңес әскері қатарында әскери борышын өтеген. Ұлы Отан соғысында Батыс майданына қарасты 16-армия 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальон 4-рота құрамында Мәскеу облысы, Волокалам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасындағы болған ұрыста жаудың 18 танкісін жоюға қатысқан. Калейниковке ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942).

## Марапаттары мен естелік
1966 жылы Мәскеудің (Солтүстік Тушино ауданындағы бір көшеге панфиловшылардың аты берілді. 1975 жылы олардың құрметіне Дубосеково темір жолы айырмасында мемориал, ал Нелидово деревнясында (Дубосеководан 1,5 шақырым жерде) ескерткіш орнатылып, панфиловшылардың мұражайы ашылды. Алматы қаласындағы 28 гвардияшы-панфиловшылардың саябағында монумент қойылды. Сонымен қатар Мәскеудің гимніне айналған «Дорогая моя столица» өлеңінде 28 батыр туралы айтылады.

Ленин орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Қызылармияшылар
Санат:Панфиловшылар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:Мәскеу облысында жерленгендер
Дмитрий Тимофеевич Камоликов

**Дмитрий Тимофеевич Камоликов** (1923, Шығыс Қазақстан облысы, Бородулиха ауданы, Белағаш ауылы - 16.4.1977, Киев облысы, Белая Церковь қаласы) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сержант, барлаушылар бөлімшесінің командирі.

Камоликов соғысқа дейін фабрика-зауыт оқыту мектебін (ФЗО) бітірген. 

Кеңес әскері қатарына 1941 жылы желтоқсанда шақырылған. Полк мектебінде әскери дайындықтан өтіп, Сталинград майданына барлаушы-автоматшылар ротасына жіберілді. Кейін Батыс және 2-Украина майдандарында соғысты. 53-армияның қүрамындағы 1-гвардиялық әуе-десантының атқыштар дивизиясы Тиса өзенінен өту мақсатымен Венгрия аумағына аяқ басты. 1944 жылдың 4 қарашасына қараған түні Камоликовқа өз бөлімшесімен Тиса өзенінің оң жағалауындағы плацдармды алу және батальон жауынгерлерінің өзеннен өтуін оқпен бүркемелеп тұру жөнінде бұйрық берілді. Жауынгерлер қайықпен өте бастағанда жау минометтер мен пулеметтерден оқ боратты. Камоликов бірінші болып жау траншеясына жетіп, граната лақтырып, жаудың пулеметі мен пулеметшілерін жойды. Олар жаудың шабуылын күні-түні тойтарумен болды. Сегізінші шабуыл кезінде Камоликовқа жаудың дзотқа жуық жаяу әскері лап қойды. Осы кезде 3-гвардиялық әуе десантшылары полкінің бөлімдері өзеннен ойдағыдай өтті. Бұдан кейін Камоликов Кіші Тиса өзенінен өтер кезде де осындай ерлік жасап, гитлершілердіц 70 әскері мен офицерін тұтқынға алды. Жасаған ерлігі мен тапқырлығы үшін Камоликовке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3. 1945). 1944 жылы 10 қарашада Камоликов ауыр жарақаттанып, әскер қатарынан босады. 

Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталды. 

Новосібір құрылыс техникумын бітірген соң зауытта жұмыс істеді. 1967 жылы Киров облысы, Белая Церковь қаласына қоныс аударған.
	
## Дереккөздер


Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Бородулиха ауданында туғандар
Санат:16 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1977 жылы қайтыс болғандар
Санат:Белая Церковьте қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы әуе десанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО сержанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Ерлігі үшін медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Новосібір құрылыс техникумы түлектері
Илья Васильевич Каратаев

**Илья Васильевич Каратаев**(1922, Алматы облысы, Кербұлақ ауданы,Кривошеевка ауылы - 17.10.1944, Литва, Наумистис қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға лейтенанты, взвод командирі. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылған. Ол З-Витебск гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында ұрыстарға қатысты. 1944 жылы 21 тамызда олардың дивизиясының 5- және 6-батареяларына жаудың 14 танкісі шабуыл жасады. Жау Кеңес әскерінің қорғанысын бұзып өтсе, Блюшки және Урбанты деревнялары маңындағы алдыңғы бөлімдерді басқа бөлімдерден бөліп тастау қаупі төнді. Екі топқа бөлінген жау танкілері жауынгерлерден 300-500 м жердегі орман шетіне шықты. Олар пулемет пен зеңбіректен бората ок атып, батареяларға ұмтылды. 6-батареяны басқарған Каратаев жауынгерлері ерлікпен шайқасты. Батарея жанында 50 м жерде жаудың 4 танкісі жанып жатты. 1944 жылы 22 тамызда Урбантай деревнясындағы (Литва, Шакяй аудандары) шайқаста оның взводы жау шабуылын тойтарып, 14 танкісін, 3 машинасын өртеп, екеуін талқандады. Гвардия аға лейтенанты шайқас кезінде қаза тапты. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Каратаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Жаркент қаласында Каратаевқа ескерткіш-белгі орнатылып, Кербұлақ ауданы,Алтынемел атындағы көшеге есімі берілген.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Никита Федорович Карацупа

**Никита Федорович Карацупа**(1910, Украина, Днепропетровск облысы,Куйбышев ауданы,Алексеевка селосы - 1994, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, подполковник, шекарашы. 1913 жылдан Қазақстанда (Бұланты ауданы,Добровольное ауылында) тұрды. 1933 жылдан Гродековск шекара отрядында (Қиыр Шығыс) әртүрлі команда құрамында болды. Карацупа бастаған шекара отряды шекара бұзушылардың әрекетін тойтарып, ерлік пен батырлық көрсетті. Әскери қызметінің алғашқы күнінен бастап оны шекарашылар мектебіне жіберді. Із кесу шеберлігіне үйренген Карацупа аса қабілеттілігін көрсетті. Кеңес үкіметі Карацупаның Отанның шекарасын қорғауға сіңірген еңбегін жоғары бағалап, 1936 жылы Қызыл Ту орденімен марапаттады, ал 1940 жылы бүкілодақтық ауыл шаруашылық көрмесіне катысушы етіп жіберді және сол жерде Құрмет кітабына енгізді. Карацупа майданға жақын аймақта тыңшыларға, диверсанттар мен лаңкестерге қарсы күресетін ерекше отрядты басқарды. Соғыстан кейін Карацупа қайтадан шекара қызметіне оралды. Беларусь, Закавказье шекара әскерлерінің Бас бас- қармасында (1957-61) қызмет істеді. Қазақстан ізшілер мектебін құрды. Шекара қызметінде жүріп Карацупа 338 шекара бұзушыларды тұтқындап, 129-ын жойды. Карацупаға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.6.1965). Карацупаның есімімен мектептер, кітапханалар, өзен кемелері аталады.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Васильевич Карачев

**Михаил Васильевич Карачев**(29.9.1907, Ресей, Удмурт Республикасы, Уметь-Гурт селосы - 31.3.1958, Қостанай қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы-бақылаушы. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылды. 1942 жылы наурыз айында майданға жіберілді. Карачев 212- өзенді кесіп өтті. Шайқас кезінде Карачев жараланса да, басқа бөлімшелер өзеннен өткенше өз шебін сақтап қалды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Карачевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ленин, Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталды. 1945 жылы Карачев запасқа шықты. Қостанай қаласында тұрып, Ара қарағай орман шаруашылығында жұмыс істеді.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Георгий Федорович Канцев

**Георгий Федорович Канцев**  (7.4.1907, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Махамбет ауылы - 14.7.1978, Махамбет ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, атқыштар взводының командирі.

Кеңес әскері қатарына 1941 жылы қыркүйекте алынды. 354-Калинкович атқыштар дивизиясының 1199-атқыштар полкінде Калинин, Орталық және Беларусь майдандарындағы шайқастарға қатысты. Канцев 1942 жылы 3 наурызда Калинин майданында алғаш рет ұрысқа кірісті. Әскери бұйрықты орындауда үлгі көрсетті. 1944 жылы 28 маусымда Бобруйск қаласы түбінде (Беларусь жері) болған ұрыста Канцев қаладағы жау шебіне бірінші болып кіріп, шабуыл кезінде топ бастаушы болды. Канцев 1944 жылы қыркүйекте дивизия басшылығының тапсырмасымен Пискорня-Мале деревнясы маңында (Польша) Нарев өзенінен алғашқылардың бірі болып өтті. Ротаның алдыңғы тобымен бірге батыс жағалауға бекініп, жаудың жеті қарсы шабуылын тойтарды. 50-ден астам әскері мен офицерін жойып, басып алған шепті қорғап қалды. Нарев өзенінен өту кезінде жауынгерлік тапсырманы орындағаны үшін Канцевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталды. 

Соғыстан кейін туған жеріне оралып, «Орал-каспийбалық» кәсіпорнында балықтарды қорғау инспекторы болып жұмыс істеді. Туған ауылында бір көшеге есімі берілген.

## Дереккөздер


Санат:7 сәуірде туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Махамбетте (Атырау облысы) туғандар
Санат:14 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Санат:Махамбет ауданында қайтыс болғандар
Санат:КСРО старшиналары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Петр Андреевич Капралов

**Петр Андреевич Капралов**(4.9.1910, Ресей, Самара облысы- өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, подполковник, 859- атқыштар полкінің командирі, кейіннен полковник. 1933 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Орта Азия әскери округінің әскери бөлімдерінде Қазақстан жерінде қызмет атқарды. Ұлы Отан соғысының алгашқы  күнінен бастап майданда болды. 1943 жылы офицерлік құрамның біліктілігін жетілдіру курсын бітірді. Украина мен Молдованы азат етугс қатысты. Капралов басқарған 859 атқыштар полкі (2-Украина майданы, 52-армия, 294-атқыштар дивизиясы) 1944 жылы көктемге дейін Уман-Ботошан операциясы барысында ұрыс жүргізе отырып, 400 шақырымнан аса жол жүрді. 200-ден аса елді мекенді жау қолынан азат етіп, қолда бар кұралмен Оңтүстік Буг, Днестр, Прут өзендерінен өтті де, Румыния мен Кеңес үкіметі шекарасына алғашқылардың бірі болып жетті. Румыния жерінде Капраловтың полкі жаудың қорғаныс шебін бұзып, Яссы қаласына қарай ұмтылды. Ұрыстарда полют шебер басқарғаны үшін Капраловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одғының Батыры атағы берілді (13.9.1944). 2 рет Ленин, Қызыл Ту, 2 рет «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Суворов, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталды. Соғыстан кейін әскери кызметін жалғастырды. 1947 жылы«Выстрел» курсын бітірді. 1956 жылы полковник Капралов запасқа шыгып, Одесса қаласында тұрды.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Максимович Катаев

**Михаил Максимович Катаев** (5.12.1903, **Павлодар** облысы,**Тереңкөл** ауданы,Осьмерыск селосы - 26.1.1944, Беларусь, Гомель облысы,Мозырь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, нысанашы, гвардия старшинасы.1925-27 жылы КСРО-ның Оңтүстік шекарасындағы атты әскер бөлімінде әскери борышын өтеген. 1927 жылы туған жерінде ауылдық кеңестің төрағалығына сайланды. Соғысқа дейін Павлодар қаласы денсаулық сақтау бөлімінде бухгалтер болып істеді. 1941 жылдан майданда болып, Орталық майдан 61- армия 7-жеке гвардиялық танкіге қарсы жойғыш (истребительдік) атты әскер дивизиясы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Катаев Гомель ауданын азат етуде айрықша ерлік көрсетті. 1943 жылдың қыркүйектің 26-сынан 27-ciнe қараған түні алғашқылардың бірі болып, танкіге қарсы қолданылатын зеңбіректің 1 расчетімен Днепрдің батыс Жағалауына өтіп, жаумен қоян-қолтық айқасқа түсті. Жеке өзі жаудың 8 әскерін жойды. Осы ұрыста көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының батыры атағы берілді (15.1. 1944). 

1944 жылдың каңтарында Беларусь жерін азат ету ұрыстарында батыр ерлікпен қаза тапты. Мозырь (Беларусь), Павлодар қалалары көшелерінің бірі, Павлодардағы Оқушылар сарайы Катаевтың есімімен аталады. Мозырь қаласында оған ескерткіш орнатылып, Павлодарда жұмыс істеген үйге мемориалдық тақта орнатылған. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Петр Григорьевич Карелин

**Петр Григорьевич Карелин**(1923, Ресей, Чита облысы,Сретен ауданы,Сретенск қаласы - 8.4.1944, Украина, Қырым Республикасы,Армянск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, лейтенант, рота командирі. Карелин соғысқа дейін Шар қаласында (Шығыс Қазақстан облысы,Жарма ауданы) тұрған. Омбы авиация мектебін бітірген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы Жарма ауданы,әскери комиссариаты арқылы шақырылды. 1944 жылы 8 сәуірде таңға жақын «Катюшалардың» артиллериялык шабуылынан кейін 2-атқыштар ротасының командирі Карелин өз ротасымен жау траншеясын бірінші болып басып кіріп, бетпе-бет айқасты. Дзоттардың біріне бекініп алған жау пулеметпен оқ атып жауынгерлерге бас көтертмеді. Карелин орнынан тұрып, дзотқа ұмтылды да, денесімен дзотты жапты. Осы шайқастағы ерлігі үшін Карелинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.5.1944). Ленин, 2 рет «Қызьтл Жұлдыз» opдендерімен, медальдармен марапатталған. Шар қаласындағы Карелин оқыған №232 мектепке есімі беріліп, ескерткіш пен мемориалдық тақта орнатылды. Әскери бөлімнің мәңгілік тізіміне есімі енгізілді. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Петр Афанасьевич Кашпуров

**Петр Афанасьевич Кашпуров**(1913, Ресей, Челябі облысы,Уфалей ауданы,Воскресенское селосы - 15.2.1944, Украина, Кривой Рог қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майорр, полк командирінің орынбасары. Катаев ауыл шаруашылығы техникумын бітірген соң Ақтөбе облысының №473 астық кеңшарында жұмыс істеді. 1936 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылған. 1941 жылы қыркүйекте майданға жіберілді. Катаев 120- гвардиялық атқыштар полкі (З-Украина майданы, 8-гвардиялық армия, 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы) командирінің саяси бөлім жөніндегі орынбасары болды. Полк Сталинград түбінде жауды талқандап, Днепр өзеніне жетті. 1943 жылы 24 қазанда Днепропетровск қаласының Оңтүстік жағында Днепр өзенінен өтіп, плацдармды басып алды да, негізгі күш өзеннен өтіп болғанша бекіністі корғады. Запорожье қаласын азат ету үшін болған шайқаста полк жаудың 11 қарсы шабуылына тойтарыс берді. Днепр өзенінен өтуде, Днепропетровск қаласын азат етуде көрсеткен ерлігі үшін Катаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). Катаев Кривой Рог қаласы түбіндегі шайқаста қаза тауып, Днепропетровск облысы,Апостолово қаласында жерленген. Ленин, Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Апостолово қаласындағы бір көшеге есімі берілді. Воскресенское селосында Катаевке бюст қойылды, мектеп қабырғасына мемориалдық тақта орнатылды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Төле Кенжебаев

**Төле Кенжебаев** (1.1. 1902, Алматы облысы,Еңбекшіқазақ ауданы,Шелек ауылы – 18.10.88 Шелек) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, Кеӊес Одағыныӊ батыры. Қазан төңкерісінен соң бірнеше жыл былғары зауытында, ұжымшарда аға шопан болып жұмыс істеген. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан. 60-гвардиялық атты әскер полкінің (Орталық майдан, 61-армия, 7-гвардиялық атты әскер корпусы, 16-гвардиялық атты әскер дивизиясы) жауынгері. Кенжебаев 1943 жылы 27 қыркүйекте Нивки деревнясы жанында Днепр өзенінен алғашқылардың бірі болып өтті. Өзеннің оң жағалауында жауып тұрған оқтың астында қалтқысы бар екі салды 200 м жерден сүйреп, Кеңес әскері тұрған жағалауға жеткізді. Осылайша бөлімшелердің оң жағалауға өтуін қамтамасыз етті. Кенжебаев жаудың қарсы шабуылын тойтаруға қатысып, 3 жауынгерін өлтіріп, бір офицерді тұтқынға алды. 30 қыркүйекте Галки селосы үшін болған ұрыста ол жаудың 2 әскерін жойды. Қыркүйектің соңында Кеңес әскері Днепр өзеніндегі ұрыстарда шешуші табыстарға жетті. Осы кезде көрсеткен ерекше ерлігі үшін Кенжебаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.9. 1944). 

Албан тайпасы Қыстық руынан шыққан.

Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатгалған. Соғыстан кейін Кенжебаев өзінің туған жеріне оралып, «Авангард» ұжымшарының жылқы фермасында жұмыс істеді.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1988 жылы қайтыс болғандар
Семен Яковлевич Киреев

**Семен Яковлевич Киреев**(1916, Ресей, Алтай өлкесі, Косиха ауданы,Червово селосы - 17.7. 1944, Ресей, Карелия Республикасы Питкяранта қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, взвод командирі. 1939 жылы Киреевтің отбасы Солтүстік Қазақстан облысы М.Жұмабаев ауданы,Чистовское селосына қоныс аударды. Киреев 1941 жылы17 шілдеде Булаев (қазіргі Мағжан Жұмабаев)ауданы әскери комиссариатынан Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1944 жылдың маусымында 7-армия әскерлері Свирь өзенінен (Ленинград облысы) өту операциясына кірісті. 1061-атқыштар полкінің (Карель майданы, 7-армия, 272-атқыштар дивизиясы) взвод командирі Киреев Лодейное Поле қаласының Солтүстік жағында Свирь өзенінен взводымен алғашқылардың бірі болып өзеннен өте бастағанда, кенет жау қайыққа оқ боратты. Жағалауға жақындаған қайық суға бата бастады. Жауынгерлер суға секіріп, келесі жағалауға жетіп, жау шебіне басып кірді. Киреев батальон өзеннен толық өткенше шепті қорғап тұрды. 1944 жылы 10 шілдеде кескілескен ұрыстың нәтижесінде жау қорғанысының маңызды торабы Питкяранта қаласы алынды. Қаланы азат ету үшін болған ұрыста Киреев ауыр жараланып, қаза тапты. Ұрыс кезінде ерлігімен көзге түскен Киреевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1944). Питкяранта қаласының орталығындағы Киреевтің қабіріне ескерткіш тұрғызылды. Лодейное Поле қаласында обелиск орнатылып, көшеге есімі берілді.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Платонович Кирпиченко

**Иван Платонович Кирпиченко**(15.09.1925 жылы туған, Қостанай облысы,Ұзынкөл ауданы,Воскресеновка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант, автоматшылар бөлімшесінің командирі. Майданға 1943 жылдың қаңтарында келді. 164-танк бригадасы (Украина майданы, 2-танк армиясы, 16-танк корпусы) автоматшылар бөлімшесінің командирі. Киреев 1944 жылы 28-31 қаңтарда өз бөлімшесімен Оратов ауылы маңында (Украина, Винница облысы) бекінген позициясын қорғап, бірнеше жау әскерін жойды. 1944 жылдың 6 наурызында Киреев бөлімшесі Буки ауылы жанында Горный Тикин өзеніндегі өткелді негізгі күш келгенше жаудан қорғап тұрды. Батыл да табанды шешім қабылдап, өзі жаудың 25 әскері мен офицерін жойды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Киреевқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). 1945 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. Ленин, 1- дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Киреев ІІМ-де қызмет істеді. 1956 жылы Самарқанд мемлекеттік университетінің (Өзбекстан) заң факультетін бітірді. Ішкі істер полковнигі Киреев Самарқанд қаласында тұрып, облысты атқару комитетінің Ішкі істер басқармасы бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. Қалған деректер мұрағаттық ізденуді қажет етеді.
	
## Дереккөздер


Санат:КСРО кіші сержанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Яков Митрофанович Киселев

**Яков Митрофанович Киселев** (5 қарашада 1925 жылы, КСРО Қазақ КСР Ақмола облысы, Ақкөл ауданы, Ильинка ауылы - 12 наурызда 2018 жылы Ресей Курск) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, артиллерист. Кеңес әскері қатарына 1943 жылы шақырылды. 

Киселев 280- атқыштар полкінде (Дала майданы, 37-армия, 92-гвардиялық атқыштар дивизиясы) зеңбірек октаушысы болды. Киселевтің батареясы Кременчуг қаласының оңтүстігінде Днепр өзенінен алғашқылардың бірі болып өтіп, зеңбірек оғымен батареяның өзеннен өтуін бүркемелеп тұрды. Оң жағалаудағы плацдармды басып алып, қорғауда расчеттегі Киселевтен басқалары қаза болды. Киселев зеңбірекпен қарсы шабуылға шыкқан жауды атқылап, тойтарыс берді. Ол Дериевка ауылы түбінде болған ұрыста жаудың 3 бронды машинасын, 2 танкісін және бір взводқа жуық жаяу әскерін жойды. 17 қазанда Лиховка ауылы түбінде болған ұрыста Киселев үш зеңбірегін істен шығарды. Ол жаудың үш қарсы шабуылын тойтарып, бір танкісін, екі автомашинасын және 50-ге жуық әскерін жойды. Киселевтің ерлігі бағаланып, КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одагының Батыры атағы берілді (22.2.1944). Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Киселев Кеңес әскері қатарында қызметін жалғастырды. 

1947 жылы Ленинградтағы әскери-саяси училищені, 1957 жылы Әскери-саяси академияны, 1959 жылы Орталық артиллерия офицерлері курсын бітірді. 1969жылы полковник Киселев запасқа шықты. Курск қаласында тұрып, ауыл шаруашылығы институтында оқытушы болып жұмыс істеді. Қалған деректер мұрағаттық ізденуді қажет етеді.

Ол 2018 жылы 12 наурызда Курск қаласында қайтыс болды. Ол Курск қаласында Никитский зиратына жерленді.

## Марапаттары
* Медаль «Алтын жұлдыз» (КСРО)
* Ленин Ордені (1944).
* Отан соғысының ордені I дәрежесі (1985).
* «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медаль.
* Достық ордені (1995).
* КСРО медальдары.
* Ресей Федерациясының медальдары.

## Әдебиет
* Кеңес Одағының Батырлары: Қысқаша өмірбаяндық сөздік / Пред. Ed. колледждер И.Шкадов. - М .: Әскери басылым, 1987 ж. - Т. 1 / Абаев - Любичев /. - 911 сек. - 100 000 дана. - ISBN жоқ, Рег. RCP 87-95382 нөмірінде.
* Кеңес Одағының батырлары - қазақстандықтар. Кітап 1. Алма-Ата, 1968 ж.
* Кітап кейіпкерлер туралы. М., 1958, жоқ. 1.
	
## Дереккөздер


Санат:КОКП мүшелері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері
Санат: Курскте қайтыс болғандар
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:Ерейментау ауданында туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО полковниктері
Трофим Михайлович Клименко

**Трофим Михайлович Клименко**(25.3.1919, Шығыс Қазақстан облысы,Ұлан ауданы,Ук-раинка селосы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, батальон командирі. Соғысқа дейін Клименко ұжымшарда жұмыс істеді. 1937 жылы Алматы темір жолы техникумына түсті. 1938 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Қуйбышевтегі (Ресей, қазіргі  Самара қаласы) жаяу әскер училищесінде оқыды. 1941 жылдың маусым айында оған лейтенант атағы берілді. 10-гвардиялық атқыштар полкінің (1-Украина майданы, 13-армия, 6-гвардиялық атқыштар дивизиясы) батальон командирі, гвардия майоры Клименко Батыс Буг, Сан, Висла өзендерінен батальонның ойдағыдай өтуін ұйымдастырды. 1944 жылдың 2-4 тамызында Сандомир қаласының оңтүстігінде Висладан өтіп, плацдармды басып алды. Батальон плацдармды үш күн бойы қорғап, дивизия мен полктің негізгі күшінің өзеннен өтуін камтамасыз етті. Жаудың танк, жаяу әскер шабуылы на тойтарыс беру кезінде 14 танк, 8 бронды техникасын жойды. Осы операцияда көрсеткен ерлігі үшін Клименкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.9.1944). Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 1 -дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Ол соғысты Прага қаласында (Чехия) аяқтады. 1945 жылы «Выстрел» курсын бітірді. 1964 жылы подполковник Клименко запасқа шығып, Сочи қаласында тұрды.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Гавриил Федотович Кирдищев

**Гавриил Федотович Кирдищев** (20.3.1919, Ақмола облысы, Ақкөл ауданы, Приозерное селосы - 13.7.1944, Литва, Вильнюс қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, шекарашы. 

Кеңес әскері қатарына 1939 жылы Петропавл қаласы әскери комиссариатынан шақырылды. Ішкі Істер Халық комиссариатының әскері қатарында қызмет атқарды. Кіші лейтенанттар курсын бітірген соң ]]3-Беларусь майданы]]ндағы ұрыстарға қатысты. З-шекаралық полктің (3-Беларусь майданы, Ішкі Істер Халық комиссариатының тылды қорғау жөніндегі әскері) 8-заставасының бастығы кіші лейтенант Кирдищев Рудница деревнясы жанында шекара заставасында тұрғанда деревняға бір рота неміс фашистерінің келе жатқанын байқап, жауынгерлерін (30-ға жуық) шабуылға көтерді және ұрысты шеберлікпен басқарды. Нәтижесінде 34 жау әскері жер жастанды, 24-ін тұт- қындады. 1944 жылдың 13 шілдесінде шекарашылар Пустолувка деревнясы маңында жаудың 300-ге жуық әскері мен офицерлерінің шабуылын тойтарды. Кирдищев олардың соңынан түсіп, өкшелей қуды. Осы ұрыста өзі ауыр жараланды. Жау әскерінің жартысынан айырылып, 50-і тұтқынға алынды. Ұрыс кезінде ерекше ерлігімен көзге түскен Кирдищевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 1944 жылы ұрыста қаза тауып, Вильнюс қаласына жерленді. 

Ленин орденімен марапатталды. Ақкөл қаласындағы бір көшеге, Мәдениет және демалыс саябағына Кирдищев есімі берілді.
	
## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:20 наурызда туғандар
Санат:1919 жылы туғандар
Санат:Ақкөл ауданында туғандар
Санат:13 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Литвада қайтыс болғандар
Санат:КСРО аға лейтенанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:КСРО шекарашылары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Антакальнисск зиратында жерленгендер
Клим Тимофеевич Клиновицкий

**Клим Тимофеевич Клиновицкий**(1924, Шығыс Қазақстан облысы,Глубокое ауданы,Кіші Үлбі ауылы - 26.7.1944, Польша, Красник қаласының маңы, Вильколаз ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардиялық сержант, пулемет расчетінің командирі. Соғысқа дейін ұжымшарда жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылды. 52-гвардиялық кавалериялық полкте (1-Беларусь майданы, 7-гвардиялық корпус, 14-гвардиялық кавалериялық дивизия) ұрыстарға қатысты. 1944 жылдың 26 шілдесінде Вильколаз ауылы маңындағы ұрыста (Красник қаласы, Польша) Клиновицкий пулемет оғын боратып, эскадронның қоршаудан шығуына көмектесті және жаудың 2 шабуылына тойтарыс берді. Жараланған Клиновицкий танкіге қарсы гранатамен жау танкісін жойды. Клиновицкийге осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24. 3.1945). Сондай-ақ ол Ленин орденімен марапатталды. Өзінің туған жері Кіші Үлбі ауылында батырдың есімімен көше аталады.

## Дереккөздер


Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Глубокое ауданында туғандар
Анатолий Николаевич Ковалевский

**Анатолий Николаевич Ковалевский**(7.1.1916, **Украина**, **Чернигов** облысы,**Бахмач** қаласы - 27.1.1945, Польша, Нойберун қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, полковник, батальон, кейіннен танк бригадасының командирі.1933 жылы Дзержинский атындағы 2-шекаралық мектептің танк бөлімшесін бітірді. 1938 жылы Солтүстік Қазақстан облысы М.Жұмабаев ауданындағы Успенка селосына қоныс аударды. 1939 жылдың соңында 86-жеке танк батальоны танк взводының командирі ретінде Кеңес-фин соғысына, **Ұлы Отан соғысы** жылдарында 152-Ленинград танк бригадасында ұрыстарға, 1941 жылдың қыркүйегінде Ленинградқа ұмтылған жау шабуылын тойтаруға қатысты. Ковалевский басқарған танк бригадасы 1944 жылдың 27 қаңтарында Краков воеводствосындағы шағын Нойберун қаласы үшін болған ұрыстарда ерлікпен қаза тапты. Львов қаласындағы Даңқ төбесінде жерленді. Осында көрсеткен ерлігі үшін Ковалевскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (6.4.1945). Сондай-ақ ол 3 рет Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2-дәрежелі Кутузов ордендерімен марапатталды. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Павел Васильевич Коваленко

**Павел Васильевич Коваленко**(1916, Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы - 1949, Украина, Луганск облысы,Сватово қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі. Коваленко Ұлы Отан соғысының алғашқы күндерінен бастап жаумен кескілескен ұрыстарға қатысты. Бірде, Коваленко өз қарамағына 24 жауынгердің басын қосып, Минск - Мәскеу тас жолына шықты. Қоршауда калган топ неміс автокөлігін қолға түсіpiп, жан-жақтан бораған оққа қарамастан, асқан жылдамдықпен қоршауды бұзып шықты. 1941 жылдың күзінде «КВ»пушкісін жүргізуші Коваленко Мәскеуді қорғауға қатысты. Наро-Фоминск ауданындағы қарсы шабуылында ол алғы шепке өтіп, жаудың 2 танкісі мен 3 батареясын жойды. Жауды өкшелей қуып отырып, жаудың 2 бронды машинасы мен 1 жеңіл танкісін жойып жіберді. Қала ішінде Коваленко танкісі өртеніп, бір колынан жараланды. Экипаж өздерін қоршаған неміс автоматшыларымен шайқасты. 1944 жылдың 28 маусымында Могилев қаласына (Беларусь Республикасы) бірінші болып кіріп, оқ-дәрісі біткен кеңес әскерлері ауыр жағдайға ұшырады. Сол кезде Коваленко өз байланысшысы екеуі немістер тұрған жерге жасырын барып, олардың бір офицері мен екі әскерін жойды. Жауға қарсы көптеген ұрыстарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батырлығы үшін Коваленкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Сондай-ақ ол Қызыл Ту, Александр Невский, 1 және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, «Ерлігі үшін» және «Жауынгерлік ерлігі үшін» медальдарымен марапатталды. Соғыстан кейін ол Луганск облысындағы Сватово қаласында тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Дмитрий Степанович Ковешников

**Дмитрий Степанович Ковешников** (26.10.1918, Ресей, Орынбор облысы, Матвеев ауданы, Емельяновка селосы - 17.12.1998, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, генерал-лейтенант. 

Балалық шағы, еңбек жолы Жамбыл облысы, Жуалы ауданының Көлбастау (Евгеньевка) ауылында өтті. 

Ұлы Отан соғысы жылдары 1339-атқыштар полкінде штаб бастығы, майор қызметтерін атқарды. Новороссийск қаласын (Ресей, Краснодар өлкесі) азат ету үшін болған ұрыста ол өзінің талантты әрі тәжірибелі командир екенін көрсетті. Одан кейін Керчь түбегінде плацдарм алатын десанттық ірі операцияға қатысты. 1943 жылы 1 қарашаға қараған түні 1339-полктің 318-атқыштар дивизиясы құрамында Керчь бұғазынан өтіп, Эльтиген ауданында жауға тұтқиылдан шабуыл жасады. Жау бекініс бөгеттерінен өткен десантшылар маңызды биіктікті алып, плацдармда бекінді. 1 қарашада таң алдында жау десантшыларға қарсы танкімен күшейтілген 2 жаяу әскер дивизиясының бөлімдерін жіберді. Полк командирі десантшылардың 2-тобында қалғандықтан, Ковешников басшылықты өз қолына алды. Қырымғабарар бекіністі алу кезінде көрсеткен ерлігіне байланысты оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (17.11.1943). 

Соғыстан кейін Кеңес әскері катарында қызметін жалғастырған. Мәскеу Әскери академиясын бітірді (1952). 1978 жылы запасқа шыққан. 

Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі «КСРО Қарулы Күштерінде Отанға қызмет еткені үшін» ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Биография
* Памятник

Санат:26 қазанда туғандар
Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Орынбор губерниясында туғандар
Санат:Матвеев ауданында туғандар
Санат:17 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысындағы полк командирлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Суворов орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі КСРО Қарулы Күштеріндегі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:РККА үздіктері белгісінің иегерлері
Санат:Керчьтің құрметті азаматтары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:КСРО генерал-лейтенанттары
Санат:Кеңес-фин соғысының (1939-1940) қатысушылары
Санат:Троекуров зиратында жерленгендер
Михаил Степанович Кожемякин

**Михаил Степанович Кожемякин** (24.1.1913, Украина, Донецк облысы,Веселов ауданы,Верхне-Соленый хуторы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майоры, 39-бомбалаушы авиация полкінің штурманы. Кожемякин ұзақ жылдар бойы Алматыда тұрды. 1935 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Ленинградты қорғауда жеке өзі 122 рет ұшып, жауынгерлік тапсырмаларды орындап отырды. 1944 жылдың 29 ақпанында полк 1-Украина майданының құрамына косылды. Бұл уақытқа дейін ол 1285 рет, оның 71-інде жау үстінен шүйіле ұшты. Полк Львов операциясын ешбір шығынсыз орындап, сол үшін «Дембицк полкі» деген атақ алды. Кожемякин полктегі аса күрделі жауынгерлік операцияларда ұшқыштар тобын өзі басқарды. 1943 жылы 17 шілдеде  Орел - Курск операциясы кезінде Белые Ворота темір жолын бомбалады. Нәтижесінде вокзал мен үш эшелон жойылды, рельстер талқандалды. Жау 200-ден астам әскері мен офицерінен және көптеген техникасынан айырылды. 1943 жылы 13 тамызда әрқайсысы 9 ұшақтан түратын 8 колоннаны басқарған Кожемякин Спасск-Деменск операциясында Ельня темір жолы станциясын бомбалады. Мұның нәтижесінде станция мен жаудың 4 эшелоны жойылды. 1945 жылы 16 қаңтарда ауа райының өте қолайсыз жағдайында ұшқыштар колоннасы Краков қаласы маңындағы (Польша) әуежайды, 1945 жылы 28 ақпанда Кожемякин тобы Бреслау қаласындағы Гинденбург әскери казармаларын бомбалады. Нәтижесінде 4 үй қирап, қойма жанып, жаудың 5 атыс ұясы және 150-ге жуық әскері мен офицері жойылды. Жеке өзі 122 рет және полкпен бірігіп, 1498 рет ұшып, тапсырманы үлгілі орындағаны үшін Кожемякинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.6.1945). Ленин, 5 per Қызыл Ту, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған. 1956 жылы Бас штабтың әскери академиясын бітірді. 1960 жылы полковник Кожемякин запасқа шығып, Мәскеу қаласында тұрды. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Василий Георгиевич Козенков

**Василий Георгиевич Козенков**(1923, Ресей, Орынбор облысы, Қуандық ауданы, Қуандық қаласы - 7.4.1945, Калининград облысы, Кенигсберг қаласының маңы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, эскадрилья командирі. 

Козенковтың балалық және жастық шағы Ақтөбе қаласында өтті. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Авиация мектебін, кейін училищені бітірді. Ол Сталинградтан кейін Қырым түбегінде соғысты, одан соң Смоленск, Орша, Вильнюс, Растенбург, Кенигсберг қалалары үшін шайқасты. Шығыс Пруссия, З-Беларусь майданында болды, Меденау әуежайына бес «Ил» ұшақтарымен ұшып шығып, бомбалады. Нәтижесінде 17 ұшақ өртеніп, біразы зақымданды. Шығыс Пруссиядағы жау тобын жоюға Козенковтың басқаруындағы ұшақтар ерекше көзге түсті. Кенигсберг қаласына шабуыл жасау кезінде Козенков ерлікпен қаза тапты. Неміс-фашист басқыншыларына қарсы күресте көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.4.1945). Вильнюс (Литва Республикасы) пен Кенигсберг қалаларындағы (Ресей, Калининград облысы) Өлкетану мұражайында Козенковқа арналған мүйіс бар. Ақтөбе қаласындағы ферроқорытпа зауытының үйінде мемориалдық тақта орнатылған. Ақтөбедегі бір көше және №22 мектеп батырдың есімімен аталады. 
	
## Дереккөздер


Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Қуандықта туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:7 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Николай Илларионович Колбасов

**Николай Илларионович Колбасов**(21.12.1911, Ақмола облысы,Сандықтау ауданы,Максимова селосы - 21.9.1943) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші лейтенанты, взвод командирі.Кеңес әскері қатарына шақырылғанға дейін (1942 жылы қазан айы) Колбасов Жезқазған қаласында тұрып, жұмыс істеді. 

Ол Курск - Орел ұрысында командирлік іскерлігі мен жауынгерлік міндетін көрсетті. 1943 жылдың 7 шілдесінде Белгород бағытындағы ұрыстарда Колбасов взводы зеңбіректерін ашық позицияға шығарып, немістердің 70 «жолбарыс» танкілерімен жекпе-жек ұрысқа кірісті. Жау үш рет шегініп, қайта шабуыл жасады. Колбасовтың взводы жаудың жаяу әскерлері тиелген 46 автомашинасын жойды. Сол жылдың 11 шілдесінде жау 150-ге жуық танкісі мен жаяу әскерін шоғырландырып, 288-гвардиялық атқыштар полкі қорғанысының сол қанатына лап қойды. Колбасовтың ержүрек артиллеристері жаудың 17 танкісіне оқ жаудырып, бірқатарын шығынға ұшыратты. Осы ұрыста жау взводтың расчетін қатардан шығарды. Колбасов жалғыз өзі әрі нысанашының, әрі оқтаушы мен снаряд тасушының міндетін атқарды. Жаудың 4 танкісін, 100-ден астам әскерін жойды. Колбасов қалған әскерлерімен қарсы шабуылға шығып, оларды қоршаудан алып өтті. Украинаны азат ету үшін болған соғыста ерлікпен қаза тапты. Ол Полтава облысының Дробиновка селосында жерленді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Колбасовқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944).

## Дереккөздер

Санат:II Дүниежүзілік соғысы Қазақстан ардагерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Петрович Колесников (Кеңес Одағының Батыры)

**Михаил Петрович Колесников**(15.9.1918, Ресей, Орынбор облысы, Соль-Илецк қаласы - 31.1.1974, Ақтөбе облысы,Қобда ауданы,Қобда ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия старшинасы, механик-жүргізуші. Колесниковтың балалық шағы Ақ- төбе қаласында өтті. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Ұлы Отан соғысы жылдары Карпат тауларындағы ұрыстарға қатысты. 1944 жылы 18 қыркүйекте Шкляры деревнясы үшін шешуші ұрыстар басталды. Жау Кеңес әскерлері танкілерінің 19-20 қыркүйектегі 2 шабуылына тойтарыс берді. Көптеген экипаж қатардан шығып қалды. Ал 21 қыркүйекте «Деревняны алыңдар» деген бұйрық келді. Колесниковтың машинасы алда, қалган екі танк артта келе жатты. Кенет арттағы екі танк орға түсіп кетіп, табандап тұрып қалды. Колесниковтың жаумен жалғыз соғысуына тура келді. Колесников жаудың 3 зеңбірек расчетін жермен-жексен етті. Деревня жаудан тазартылды. Тапсырманы орындап қайтып келе жатқан Колесниковтың танкісі күтпеген жерден минаға тап болып, ол ауыр жараланды. Ерекше ерлігі мен батырлығы үшін Колесниковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945). Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін ол Ақтөбе облысы,Қобда ауданындағы Қобда ауылында тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Михайлович Колодий

**Иван Михайлович Колодий**(1.5.1912, Қарағанды облысы,Нұра ауданы,Киев кенті - 18.11.1954, Ресей, Киров қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ефрейтор, атқыштар дивизиясының радио-телеграфисі. Колодии майданға Өзбекстаннан соғыстың бас кезінде аттанды. Тәжірибелі байланысшы ретінде ол 69-атқыштар дивизиясында радио-телеграфист болды. 1943 жылы15 қазанда Кеңес әскері Чернигов облысы(Украина) Радуль елді мекені жанында Днепр өзенінен өте бастады. Кенет снаряд жарылып, Колодии ауыр жараланды. Ол жағаға жетіп, батареямен берік байланыс орнатты. Сол жолы Колодийдің көмегімен артиллеристер жаудың 16 атыс ұясын жойып, 3 батареясын және жаудың 20-ға жуық қарсы шабуылына тойтарыс беруге көмектесті. Ол сонымен қатар өз автоматымен және гранатамен 15 жау әскерін жойды. Днепр өзенінен өтердегі ерекше ерлігі үшін Колодийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Соғыстан кейін еліне оралып, еңбек етті.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Романович Константинов

**Михаил Романович Константинов**(1922 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы,Ғ.Мүсірепов ауданы,Чистополье селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы,аға лейтенант, ұшқыш, топ командирі. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылды. 4-әуе армиясы 43-гвардиялық авиация полкінде ұрыстарға қатысты. Польшаны азат етуде, Шығыс Пруссия мен Берлиннің солтүстігінде неміс әскерлерін талқандау кезінде көзге түсті. Ол күніне 4—5 рет жауынгерлік сапарға шыгып отырды. Константинов жау танкілерінің, артиллериясының, автокөліктерінің және адамдардың шоғырланған жеріне соққы беріп, фашистік жекпе- жекте айқасты. Константинов басқарған шабуыл жасаушы топ, әсіресе Гдыня, Данцинг, Штеттин, Кармцев, Штрасбург, Свинемюнде, Доилиды, Ромсан кқалаларын алу кезінде болған ұрыстарда ерекше көзге түсті. Константинов 147 жауынгерлік ұшу сапарына шығып, бір өзі жаудың 150-дей танкісі мен бірнеше автокөлігін талқандады, екі өткелді, нығайтылған 5 атыс ұясын жойып, 2 катерді суға батырды, жанармай кұйылған 10 цистерна мен бензин қоймаларын өртеп, зенит артиллериясының 21 зеңбірегін жойып жіберді. Константиновқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Соғыстан кейін Константинов Кеңес әскері қатарында қызмет атқаруын жалғастырды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары