open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ильяс Юсуф

**Ильяс Юсуф** (Юсупжанов Ильяс Халмуратович, 2002 жылғы 20 желтоқсанда Алматыда туған) — Қазақстандық жас жазушы, ақын, Ұлттық ЮНЕСКО клубтарының федерациясы мүшесі. Қазақстандағы ең жас қаламгер деген атақпен жергілікті Гиннес рекордтар кітабына енген. 18 жасында 4 түрлі кітабы жарық көрген.

## Өмірбаяны
Ильяс 2002 жылғы 20 желтоқсанда Алматы қаласында дүниеге келген. 2008 жыл мен 2015 жыл аралығы Алматыдағы №111 гимназияда, 2015 мен 2020 жылдары Алматы «Білім-Инновация» ер балалар лицей-интернатында оқып, тәмамдаған. 2020 жылдан бері Сүлейман Демирел атындағы университеттің құқық пен әлеуметтану ғылымдары факультетінде халықаралық қатынастар мамандығын оқып жатыр.

## Шығармашылығы
2020 жылы «Мен білетін өмір» () атты психология және мотивация жанрындағы алғашқы туындысы жарық көрді. Аталмыш кітабы авторға бірден үш түрлі рекорд әкелді: психология мен мотивация жанрында жазатын ең жас қаламгер, элегия мен арнау жазатын ең жас ақын және шынайы оқиғаға негізделген өлең жазатын ең жас ақын. 2021 жылы өзінің алғашқы өлеңдер жинағы («Түнгі симфония» ()) мен «Періште ізі» () деп аталатын үшінші кітабын жазып бітірді.

## Мәслихатқа үміткерлігі
Иляс Юсуф мәслихат депутаттығына ең жас үміткер боп 2023 жылғы сайлауға түсті. Ол Алматы қаласы №7 бірмандаттық аумақтық сайлау округінен үміткер боп тіркелген еді. Алайда сайлау комиссиясы «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» ҚР Конституциялық заңының 104-бабы 6-1-тармағының 4-тармақшасына сәйкес, яғни декларация тапсыру барысында анықталған мәліметтегі қатеге қатысты Ильясты үміткерлер қатарынан алып тастады. Автор өзінің жарық көрген кітаптарын мүлік болып есептелмейтін интеллектуал меншік екенін алға тартып, декларацияға тапсырмағанын айтады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ұйғыр жазушылары
Санат:Алфавит бойынша жазушылар
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті

**Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті** — ветеринария және ветеринариялық-санитариялық бақылауға және қадағалауға жататын тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі салаларында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
1997 жылы Ауыл шаруашылығы министрлiгінің құрамында Ветеринария комитеті құрылды. 1999 жылы сәуірде Ветеринариялық қадағалау комитеті болып өзгертіліп, тамызда таратылды. 2011 жылы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті қайта құрылды.

## Міндеттері
# реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ ветеринария және ветеринариялық-санитариялық бақылауға және қадағалауға жататын тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі салаларында стратегиялық функцияларды орындауға қатысу;
# жануарларды аурулардан қорғау және емдеу;
# халықтың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау;
# ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
# Қазақстан Республикасының аумағын басқа мемлекеттерден жануарлардың жұқпалы және экзотикалық ауруларының әкелінуі мен таралуынан қорғау;
# ветеринариялық препараттардың, жемшөп пен жемшөп қоспаларының қауіпсіздігі мен сапасын бақылау;
# жануарлар аурулары диагностикасының, оларға қары күрестің және ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің құралдары мен әдістерін әзірлеу және пайдалану;
# жеке және заңды тұлғалар ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыруы кезінде қоршаған орта ластаудың алдын алу және оны жою;
# ветеринария ғылымын дамыту, ветеринария саласындағы мамандарды, ветеринария саласында кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғаларды даярлау және олардың біліктіліктерін арттыру

## Қарамағындағы мекемелер
* Комитеттің облыстық, қалалық және аудандық аумақтық инспекциялары
* «Республикалық эпизоотияға қарсы отряд» РММ
* «Республикалық ветеринариялық зертхана» ШЖҚ РМК
* «Ветеринариядағы ұлттық референттік орталық» ШЖҚ РМК

## Дереккөздер

В
Жасуша қабырғасы

нобай|Жасушаны қаптайтын жасыл түспен көрсетілген қабат
**Жасуша қабырғасы** — жасуша мембранасының сыртындағы қатты қабықша.

Ол прокариоттардың көбісінде бар және эукариоттардың ішінде саңырауқұлақтарда, өсімдіктерде жиі кездеседі. Ал жануарларда және қарапайымдардардың көбісінде ондай органелла жоқ.

Жасуша қабырғасының пішіні ағзаға байланысты болады және ол ағзаның жалпы пішінін біркелкі қалыпта ұстауға жағдай жасайды. Сондай-ақ қабырға жасушаны қаупті болуы мүмкін ірі молекулалардың кірігуінен сақтайды және басқа да қорғау қызметтерін атқарады.

Жер бетіндегі өсімдіктерде жасуша қабырғасы целлюлоза мен пектиндік заттардан тұрады. Балдырларда ол гликопротеиндер және каррагинан, агар сияқты полисахаридтерден тұрады. Бактерияларда ол пептидогликаннан құралған. Саңырауқұлақтарда хитин, хитозан, глюкандардан құралған.
## Бактерияларда
нобай|200px|Жасуша қабырғасы — күлгін түспен, капсула — қоңырмен
Грам әдісіне сәйкес жалпы бактериялар және олардың жасуша қабырғалары екі түрге бөлінеді.

Грам оң бактерияларда қабықша тек пептидогликан (муреин) қабатынан тұрады. Ол мембранамен тығыз беттескен.

Грам теріс бактерияларда пептидогликан қабаты жұқалау болады және оның мембранамен аралығында периплазмалық кеңістігі бар. Бұған қоса сыртында капсуласы болады. Ол липидтерден құралған мембрана болып келеді. Бұндай қасиеті арқылы, грам теріс бактериялар лизоцимге қарсы тұра алады, ал грам оң бактериялар лизис үрдесіне қашайып кетеді.

## Балдырларда
Балдырларда жасуша қабырғасы полисахаридтерден (целлюлоза, каррагинан, альгин қышқылдары) немесе гликопротеиндерден, немесе екеуінің қоспасынан тұрады.

Бәрінен бөлек, диатомды балдырлардағы жасуша қабырғасы кремний оксидінен құралады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Жасушааралық зат

Санат:Органеллалар
Санат:Өсімдіктер физиологиясы
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті

**Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті** — агроөнеркәсіптік кешен саласында өсімдіктер карантині мен оларды қорғау, астық нарығын реттеу, өсімдік шаруашылығы, асыл тұқымды мал шаруашылығы бойынша басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ведомствосы.

## Міндеттері
# өсімдіктер карантині саласындағы реттеушілік, іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын орындау, сондай-ақ стратегиялық функцияларды орындауға қатысу
# өсімдіктерді қорғау саласындағы реттеушілік, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ стратегиялық функцияларды орындауға қатысу
# асыл тұқымды мал шаруашылығы саласында іске асыру және бақылау функцияларын орындау
# астық нарығын реттеу саласындағы реттеу, іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын орындау
# тұқым шаруашылығы саласындағы іске асыру және бақылау функцияларын орындау
# агроөнеркәсіптік кешен саласындағы реттеушілік, іске асыру және бақылау функцияларын орындау
# мемлекеттік мүлік саласындағы іске асыру және бақылау функцияларын орындау

## Құрылымы
Комитеттің 9 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Мемлекеттік қызметті өткеру басқармасы
# Бюджеттік жоспарлау, бухгалтерлік есеп басқармасы
# Құқықтық және құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасы
# Персоналмен жұмыс басқармасы
# Астық, асыл тұқым инспекциясы және нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу басқармасы
# Сыртқы бақылау және қадағалау басқармасы
# Өсімдіктер карантині және цифрландыру басқармасы
# Лицензиялау және пестицидтерді тіркеу басқармасы
# Өсімдіктерді қорғау басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстық, қалалық және аудандық аумақтық инспекциялары
* «Фитосанитария» ШЖҚ РМК
* «Республикалық өсімдіктер карантині орталығы» ММ
* «Республикалық фитосанитариялық диагностика және болжамдар әдістемелік орталығы» РММ

## Төрағалары
* Сақташ Сатыбалдыұлы Хасенов (09.2011-06.2015)
* Берік Жамбылұлы Манасов (2023-2024)
* Дархан Есентемірұлы Әбдікәрімов (06.2024-10.2024)
* Сәкен Әсембекұлы Қаныбеков (06.2025-)

## Дереккөздер

А
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитеті

**Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитеті** — электр энергетикасы саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
Энергетика министрлігінің Атомдық және энергетикалық қадағалау мен бақылау комитеті 2014 жылы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне қараған Атом энергиясы комитеті мен Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитетінің бірігуі нәтижесінде құрылды. 2025 жылы Энергетика министрлігінен Атом энергиясы агенттігі бөлініп шығуына байланысты комитеттің атауы Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитеті болып өзгертілді.
; Энергетикалық қадағалау саласына жауапты болған ведомстволар
* ҚР Энергетика, индустрия және сауда министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау жөнiндегі комитеті (1999-2000)
* ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлiгiнің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау комитеті (2000-2010)
* ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау комитеті (2010-2011)
* ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитеті (2011-2014)
* ҚР Энергетика министрлігінің Атомдық және энергетикалық қадағалау мен бақылау комитеті (2014-2025)
* ҚР Энергетика министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитеті (2025-)

## Міндеттері
# Электр энергетикасын пайдалану саласындағы мемлекеттiк саясатты іске асыру

## Құрылымы
Комитеттің 9 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Қаржы және мемлекеттік сатып алу басқармасы
# Ішкі әкімшілік ету басқармасы
# Ядролық физикалық қауіпсіздік және техникалық кооперация басқармасы
# Ядролық және радиациялық қауіпсіздік басқармасы
# Лицензиялау басқармасы
# Аумақтық департаменттерді мониторингілеу, құқықтық қамтамасыз ету және білімді біліктілік тексеру басқармасы
# Материалдарды бақылау және халықаралық кепілдіктер басқармасы
# Электр желілері және қондырғыларын бақылау басқармасы
# Электр-жылу өндіруші станцияларын бақылау басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша аумақтық департаменттері

## Төрағалары
# Сұңғат Есімханов (2014-2018)
# Серік Сүлейменов (2019-2020)
# Абай Шаңғытбаев (2020-2022)
# Сұңғат Есімханов (2022-2024)
# Ержан Ертаев (2024 жылдан бастап)

## Дереккөздер

А
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті

**Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті** — қоғамдық маңызы бар нарықтарда табиғи монополиялар салаларында басшылықты, сондай-ақ энергия өндіруші және энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың Заң талаптарын сақтауын мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
* ҚР Энергетика, индустрия және сауда министрлiгiнiң Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестiктi қорғау жөнiндегi комитетi (1998)
* ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестiктi қорғау жөнiндегi комитетi (1998-1999)
* ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі агенттігі (1999)
* ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті қолдау жөніндегі агенттігі (1999-2002)
* ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі агенттігі (2002-2004)
* ҚР Табиғи монополияларды реттеу агенттігі (2004-2014)
* ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитеті (2014-2017)
* ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті (2017-2019)
* ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті (2019-)

## Міндеттері
* табиғи монополиялар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және іске асыруға, сондай-ақ бағаларды мемлекеттік реттеуді және қоғамдық маңызы бар нарық субъектісінің баға белгілеу тәртібі мен міндеттерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыруға қатысу

## Құрылымы
Комитеттің 12 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Ішкі әкімшілендіру басқармасы
# Персоналды басқару қызметі (кадр қызметі)
# Ақпараттық қауіпсіздік басқармасы
# Қаржы және мемлекеттік сатып алу басқармасы
# Стратегиялық талдау және халықаралық интеграция басқармасы
# Құқықтық қамтамасыз ету басқармасы
# Әдіснама басқармасы
# Темір жол көлігі саласындағы реттеу басқармасы
# Мұнай және газды тасымалдау саласындағы реттеу басқармасы
# Электр энергетикасы саласындағы реттеу басқармасы
# Жылу энергетикасы саласындағы реттеу басқармасы
# Бақылау және наразылық талап-арыз жұмысы басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттер

## Басшылары

## Дереккөздер

Т
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу комитеті

**Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті** — халықты әлеуметтік қорғау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
2007 жылы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құрамында Бақылау және әлеуметтік қорғау комитеті болып құрылды. 2014 жылы Бақылау және әлеуметтік қорғау комитеті мен Көші-қон комитеті бірігіп, ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитеті болып өзгертіліп, 2017 жылы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне берілді. 2022 жылы Еңбек және әлеуметтік қорғау комитеті, 2024 жылы Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті болып өзгертілді.

## Міндеттері
# Өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы Еңбек заңнамасының, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, зейнетақымен және әлеуметтік қамсыздандыру, мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау жөніндегі, арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы талаптардың сақталуына мемлекеттік бақылауды ұйымдастыру
# Еңбек, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, зейнетақымен және әлеуметтік қамсыздандыру, мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау және міндетті әлеуметтік сақтандыру, ақталған азаматтарды, Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды, Арал өңіріндегі экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды, балалы отбасыларды әлеуметтік қолдау саласындағы өз құзыреті шегіндегі мемлекеттік саясаттың іске асырылуын жүзеге асыру

## Құрылымы
Комитеттің 6 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Персоналды басқару қызметі
# Медициналық әлеуметтік сараптама басқармасы
# Әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша басқармасы
# Зейнетақы және әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы
# Еңбек жағдайларын бақылау және еңбекті қорғау басқармасы
# Еңбек заңнамасын бақылау басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттер

## Дереккөздер

Х
Олимпиада ойындарындағы кёрлинг

right|150px|border|Кёрлинг
**[[Кёрлинг]] [[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1924 жылы пайда болды.

Бірақ екінші рет ресми сайыстар тек 1998 жылы өткізілді.

1932, 1988, 1992 жылдары көрсетілімді сайыстар өткен.

## Сайыстар

## Медальдар кестесі
нобай|220px|Қазақстан пошта маркасындағы кёрлинг

Санат:Қысқы Олимпиада ойындарындағы спорт түрлері
Альфонсо Куарон

**Альфонсо Куарон** (; 28 қазан, 1961, Мехико, Мексика) — мексикалық кинорежиссёр, сценарийші, продюсер. «Оскар» марапатының бес дүркін иегері. Ол үздік режиссер сыйлығын жеңіп алған алғашқы мексикалық режиссер  және Кеннет Браннадан кейін жеті түрлі номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылған екінші адам. Куарон, Гильермо дель Торо және Алехандро Гонсалес Иньярриту киноиндустрияда «Үш амиго» деген атпен танымал.

## Фильмография

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Спутник сыйлығының иегерлері
Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері
Барбадостықтар

** Барбадостықтар** (өз атауы — *бэдженс*) — Барбадостың негізгі халқы. Саны 500-600 мың адам. Барбадостықтардың 92%-ға жуығы қара нәсілділер, XVII-XIX ғасырдың басында Африкадан алынған құлдардың ұрпақтары, 4%-ға жуығы мулаттар, 4%-ы ақ нәсілділер, негізінен ағылшын тектілер, қалғандары үндістер мен қытайлар.

## Тілі
Тілі – ағылшын тілінің жергілікті диалектісі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: англикандар, кейбірі методистер, католиктер.

## Тұрмыс салты
Барбадостықтар бір-біріне және ел қонақтарына өте құрметпен қарайды. Әлеуметтік өмір қалыптасқан қарым-қатынас жүйесіне негізделген және немесе достық қарым-қатынасқа қатысты. Көшедегі бөтен адамға көмектесу-бұл қарапайым нәрсе. Жергілікті үйлердің жартысына жуығын әйелдер басқарады, ал Барбадос отбасы әдетте үш ұрпақтан тұрады.

Киімдері өте бейресми, бірақ консервативті және жергілікті дәстүрлерге негізделген. Киімге қатысты қатаң стандарттар жоқ, бірақ «жағажай» киіміндегі адамдарға ресми іс-шараларда, мейрамханаларға кіруге рұқсат етілмейді. Сондай-ақ әскери үлгідегі киімдерді, әсіресе камуфляж матасынан тігілген киімдерді киюге және әкелуге тыйым салынған.

Ұлттық тағамы - *куку* (жүгері жармасы мен бамияның кілегейлі қоспасы) және *ұшпа балық* (нан үгіндісінде қуырылған балық).

## Дереккөздер

 

Санат:Барбадос этникалық топтары
Санат:АҚШ этникалық топтары
Санат:Канада этникалық топтары
Санат:Америка халықтары
Гильермо дель Торо

**Гильермо дель Торо Гомес** (; 9 қазан, 1964, Гвадалахара, Халиско, Мексика) — мексикалық кинорежиссёр, сценарийші, продюсер, жазушы. «Оскар» марапатының үш дүркін иегері. Дель Торо көбінесе қорқынышты фильм, мистика және қиял жанрларында жұмыс істейді. Ол сонымен қатар Альфонсо Куарон және Алехандро Гонсалес Иньярриту мексикалық режиссерлердің жақын досы. Олардың үштігі «Үш амиго» атымен белгілі.

## Фильмография
### Режиссёр
* 1993 — Хронос / *Cronos*
* 1997 — Мутанттар / *Mimic*
* 2001 — Шайтан арқасы / *El espinazo del diablo*
* 2002 — Блэйд 2 / *Blade 2*
* 2004 — Хеллбой / *Hellboy*
* 2006 — Фавн лабиринті / *El laberinto del fauno*
* 2008 — Хеллбой 2: Алтын Әскер  / *Hellboy II: The Golden Army*
* 2013 — Тынық мұхит шекарасы / *Pacific Rim*
* 2014 - 2017 — Штамм / *The Strain* (сериал)
* 2015 — Қоңыр қызыл шың / *Crimson Peak*
* 2016 - 2018 — Тролль аңшылары: Аркадия туралы әңгімелер / *Trollhunters: Tales of Arcadia* (мультсериал)
* 2017 — Судың пішіні / *The Shape of Water*
* 2018 - 2020 — Аспаннан үшеуі: Аркадия туралы әңгімелер / 3Below: Tales of Arcadia (мультсериал)
* 2021 — Nightmare Alley
* 2022 — Пиноккио / *Pinocchio*

## Дереккөздер

Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)
Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Алехандро Гонсалес Иньярриту

**Алехандро Гонсалес Иньярриту** (; 15 тамыз, 1963, Мехико, Мексика) — мексикалық кинорежиссёр, сценарийші, продюсер. «Оскар» сыйлығының бес дүркін иегері. Оскарға ұсынылған алғашқы мексикалық режиссер. Иньярриту сонымен қатар «үздік фильм номинациясында» «Оскар» алған алғашқы мексикалық режиссер («Бёрдмэн», 2015) және тарихтағы үздік режиссер номинациясында қатарынан екі рет «Оскар» жеңіп алған (Джон Форд пен Джозеф Л. Манкевичтен кейін) үшінші режиссер. Иньярриту адамның жағдайы туралы заманауи психологиялық драма фильмдер түсірумен танымал. Ол сонымен қатар Альфонсо Куарон және Гильермо дель Торо мексикалық режиссерлердің жақын досы. Олардын үштігі «Үш амиго» атымен белгілі.

## Фильмография

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)
Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері
Бороро

**Бороро** (өз атауы — *ораримугудоге*, яғни *орари* балығының адамдары) — Оңтүстік Америкадағы үндіс халықтарының бірі.

## Дереккөздер

 

Санат:Оңтүстік Америка үндістері
Санат:Боливия этникалық топтары
Санат:Бразилия этникалық топтары
Борука

**Борука** — Коста-Рикадағы үндіс халқы. Жалпы саны 3 мыңнан аспайды.

## Тілі
Тілі - борука немесе брунка тілі, чибчан тілдер тобына жатады. Шын мәнінде қазіргі боруканы құрайтын бірнеше халықтардың сөйлеуінің қоспасы болып табылады. Борука тілі жойылып барады. Қоғамның жас мүшелері әдетте тілді түсінеді, бірақ сөйлемейді. Негізгі тіл - испан тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері: өзеннен балық аулау және аңшылық, қолмен атқарылатын егіншілік (мақта, түйнектер). Олар шошқа мен ірі қара өсіреді.

## Тұрмыс салты
Материалдық мәдениеті креол типінде. Неке негізінен неолокалдық болып табылады. Неке қонысы негізінен неолокалдық болып табылады.

Борука - сүт ішетін жалғыз Коста-Рика үндістері.

## Дереккөздер

 

Санат:Орталық Америка үндістері
Санат:Коста-Рика этникалық топтары
Брибри

**Брибри** — Коста-Рикадағы үндіс халқы. Негізінен оңтүстік-шығыста (Таламанка аймағы), батыста шағын топ, сонымен қатар Панамада қоныстанған. 
Жалпы саны — 12 200 адам.

## Тілі
Ресми тілі - брибри тілі, Оңтүстік Американың чибча тобына жатады. Испан тілі де таралған.

## Діні
Олар негізінен католицизмді ұстанады. Протестантизм өкілдері де кездеседі.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, мақта, кейінірек кофе, банан). Аңшылықтың мәні төмендеуде. Дәстүрлі қолөнерден – тоқу, тоқымашылық дамыған. Ұсақ тауарлық өндіріс пен плантациялардағы еңбек дамып келеді.

## Тұрмыс салты
Көптеген басқа матрилиндік қоғамдар сияқты, брибрилер де туысқандық кландарға біріктірілген. Үйдің басшысы – әйел. Тек оған жерді иеленуге рұқсат етіледі және оны мұрагерлікке алады. Неке матрилокалдылық немесе неолокалдық.

Елді мекендер 2-3 үлкен үйден (әрқайсысында 25-30 адамнан) тұрған.

Какао Брибри мәдениетінде ерекше маңызға ие. Какао бұтақтары ешқашан отын ретінде пайдаланылмайды, тек әйелдерге қасиетті сусынды дайындауға және ұсынуға рұқсат етілген.

## Дереккөздер

 
Санат:Орталық Америка үндістері
Санат:Коста-Рика этникалық топтары
Вийот

**Вийот** () — Солтүстік Америкадағы үндіс халқы. АҚШта (Калифорния штатындағы Тэйбл-Блафф және Блю-Лейк резервациялары)
Саны 674 адам (2000 ж.).

## Тілі
Тілі - вийот тілі және ағылшын тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Тарихы
Еуропалықтармен байланыс басталғанға дейін (XIX ғасырдың басында) шамамен 1-ден 3 мыңға дейін адам болған. Калифорнияның солтүстік-батысында Гумбольдт шығанағы аймағы солтүстігінде, Литл өзеннен оңтүстігінде Беар-Ривер жотасына дейін мекендеген. 1860-62 жылдары вийот жерлерін ақ қоныстанушылар басып алды. Олардың бір бөлігі жойылып, қалғандары резервацияға көшірілді. 1910 жылғы – 150 адам қалды.

## Кәсібі
Колонизациядан бұрын вийоттар негізінен балық аулаумен аулаумен айналысты. Олар сондай-ақ ұлуларды, әсіресе моллюсканы жинап, құрлық сүтқоректілерін ұстады. 
Қызыл ағаштан қайықтар жасады.

## Тұрмыс салты
Вийоттың тайпалық немесе рулық ұйымы болған жоқ. Әрбір тұрғын үйде екі немесе одан да көп туысқан шағын отбасылар мекендеген. Неке патрилокальды, ал толық емес қалыңдық құны төленген жағдайда, ол матрилокалды болып табылады. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. 

Дәстүрлі елді мекендері мұхитқа жақын бұлақтардың немесе шығанақтардың жанында орналасқан. Вийоттар мұхитқа сирек шыққан. Ауылдар 4-12 үйшіктерден тұрды, бір-екі үйден тұратын фермалар да болды.
Сонымен қатар, ұйықтауға, жұмыс істеуге және демалуға, сондай-ақ тұрақты моншаларға арналған ерлер шамдары (фонарь) болды.

## Дереккөздер

 
Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Винту

**Винту** — Солтүстік Америкадағы үндіс халқы, қазіргі Солтүстік Калифорнияда тұрады (АҚШ). Саны 2500 адам.

## Тілі
Тілі - винту тобының винту тілі, қазір ағылшын тілімен ауыстырылды.

## Діні
Жергілікті нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
Еуропалықтармен қарым-қатынастың басында (1820 ж.) олар Сакраменто өзенінің солтүстігінде және Тринити өзенінің жоғарғы жағында тұрып, шамамен 5000-14000 адамды құрады. Олардың көпшілігі безгек эпидемиясынан (1830–33) қайтыс болды.
1846 жылы Джон Си Фремонт пен Кит Карсон жергілікті ақ қоныстанушылармен бірге Сакраменто өзеніндегі қырғында бірнеше жүздеген Винтулерді өлтірді,
көпшілігі өз жерлерінен қуылды.

## Кәсібі
Винту адамдары бұғы, қоян, аң аулады, өзен-көлдерден балық аулады. Винту әйелдері жаңғақтарды, жидектерді, басқа да өсімдіктерді жинап, ұнға айналдырады. 
Винтудың әртүрлі топтары да бір-бірімен сауда жасады, өйткені олардың ресурстары тұратын жеріне байланысты әртүрлі болды. Винтулар құнды деп санайтын нәрселерге садақтар мен жебелер, бұлан терісінен жасалған сауыт, аюдың, бұғының, бұланның терісі, тоқылдақтың бас терісі, пышақтар мен найзалар кірді.

## Тұрмыс салты
Негізгі әлеуметтік-экономикалық және мәдени бірлік – ауыл. Көсем мұра бойынша берілді  (ер адам). Отбапсы шағын, неке қонысы патрилокалды немесе матрилокалды.
Қазіргі Винтулар қатты ассимиляцияланған. Олар резервацияларда (Калифорния) және Америка Құрама Штаттарында тұрады. Этникалық бірегейлік элементтері сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Гуайми

**Гуайми** (өз атауы — *нгабе*) — Панаманың батысындағы Чибча тобындағы үндіс халықтарының бірі. Батыс Гуайми және Шығыс Гуайми болып екіге бөлінеді.

## Тілі
Тілі - гуайми тілі. Сонымен қатар испан тілінде, кейбіреулері ағылшын тілінде сөйлейді.
1970 жылдардан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Тарихы
16 ғасырдағы испандықтар жаулап алғанға дейін кейбір Гуайми топтарында көсемдік, дворяндық және патриархалдық құлдық болды.
16-18 ғасырларда гуайми бірте-бірте өздерінің этникалық территориясынан ығыстырылды, 18 ғасырда миссионерлердің араласуымен көпшілігі ірі ауылдарға қоныстандырылды, ал кейбір ұсақ туысқан тайпалар ассимиляцияланды.

1930 жылдардың басынан бастап оларды номиналды билігі бар жоғарғы көсем басқарды, содан кейін билік тағайындаған коррехидорлардың бақылауымен бірнеше топқа бөлінді. 1982 жылдан бастап олар өзін-өзі басқаратын резервацияны («комарка») құру үшін күресіп, «Гуаими конгресін» құрды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, тәтті маниок, папайя, жолжелкен, банан, бұршақ, кейде күріш. Ерлер егістік алқаптарын тазалап, әйелдер таяқтарды пайдаланып отырғызатын егіншілік кең таралған. Аң аулау, мылтықпен, басқа жағдайда садақ пен жебемен немесе үрлегіш мылтықпен жасалады. Тұзақтар да қолданылады. Балық аулау, әсіресе оңтүстік Гуайми үшін маңызды. Көптеген Гуаими жалдамалы жұмыс істейді. Мерекелік киімдер мен моншақтармен безендірілген сөмкелерді сатады.

нобай|оңға|200px|Гуайми тайпасынан шыққан суретші  
## Тұрмыс салты
Туыстық есеп матрилинальды болып табылады. Отбасы матрилокальды немесе неолокальды, полигиния орын алады.

Елді мекен шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері дөңгелек, төбесі конустық болып келеді, қазіргі үйлер төртбұрышты.

Ерлер киімі панамалық киімге жақын, әйелдердікі - қысқа жеңі бар ұзын көйлек. Мерекелік киімдер геометриялық өрнектермен безендірілген аппликациялармен безендірілген, ал ерлер кең жағалы киім киеді.

Тағамның негізі - көкөніс тектес тағамдар.

## Дереккөздер

 

Санат:Орталық Америка үндістері
Санат:Панама этникалық топтары
Санат:Коста-Рика этникалық топтары
Йокутс

**Йокутс** (*марипосан*) — Солтүстік Америкадағы үндіс халықтарының бірі. Тарихи түрде Сан-Хоакин аңғарын және Фресно өзенінің оңтүстігіндегі Сьерра-Неваданың батыс етектерін қазіргі Калифорния, АҚШ аумағын мекендеген.

## Тілі
Тілі йокутс тілі, оларды ағылшын тілі алмастыруда.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Кәсібі
Олар қамыстан қайықтар жасады, себеттер тоқыды, кейбір тау бөктеріндегі топтар қыш ыдыстар жасады.
Қазіргі Йокутс жалдамалы жұмыс істейді (негізінен ауыл шаруашылығында).

## Тұрмыс салты
Топтарға біріккен шағын отбасылар мен патрилинальды экзогамиялық тотемдік рулар болды. Тау етегіндегі йокуттардың арасында көсем мәртебесі жеке байлыққа да байланысты болды. Туысқандық некеге тыйым салынды. Некенің уақытша матрилокалдылығы, содан кейін патрилокалдылық қолданылды.

Оңтүстік йокутс елді мекендері түзу орналасқан, олар қамыстан, тау бөктеріндегі йокутстар ағаш бұталарынан жабылған жеңіл қаңқалы үйшіктер салды.

Йокуттардың негізгі тағамы езбелер (пюре) болды, олар ұн жасау үшін әртүрлі тамырлар мен түйнеткрді жинады. Басқа азықтық тағамдарға жидектер, қарағай жаңғақтары және тұқымдар жатады. Олар темекі өсіру үшін бау-бақшаның түрін пайдаланды. Тұз тұзды шөптен алынған.

## Дереккөздер

 

Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Санат:Америка халықтары
Кабекар

**Кабекар** — Коста-Риканың шығысындағы чибча тобының үндіс халқы (Таламанка облысы, Сишаола және Чиррипо өзендерінің бассейндерінде). Саны 17 мың адам.

## Тілі
Олар кабекар тілінде сөйлейді. Диалектілері: кабекар, хорру. Испан тілі кеңінен таралған.

## Діні
Дәстүрлі нанымдар сақталып, католицизм таралуда.

## Кәсібі
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі кабекар үйі 
Кәсібінің негізі қолмен атқарылатын егіншілік болып табылады. Жетекші дақылдар маниок, бұршақ, күріш, таро, ямс, какао, банан, асқабақ. Сату үшін кофе мен жеміс өсіріледі. Олар шошқа мен тауық өсіреді, ірі қара мал – негізінен сату үшін өсіріледі. Аңшылық, балық аулау және терімшілік – қосалқы кәсіп. Қолөнерден - тоқымашылық, қоржын және гамак тоқу дамыған. Құрылыс жұмыстары мен орман шаруашылығында жалдамалы жұмысшылар кеңінен таралған.

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі әлеуметтік бөлінісі: әртүрлі әлеуметтік топтармен байланысты 9 матрилиндік рулар (діни қызметкерлер, көсемдер, белгілі бір санаттағы қолөнершілер).
Ерлі-зайыптылық нормалары адамның анасымен байланысты туыстарымен некеге тұруға тыйым салады. Әке жағынан неке қиюға тыйым салынбайды. Әрбір матрилиндік ру некеге тұру мүмкіндігін бақылайды, жерге меншік құқығын реттейді және оның мүшелеріне мүліктің мұрагерлігін анықтайды. Әрбір ру дәстүрлі түрде өз мүшелерінің өмір сүруі үшін өз аумағын ұстады.

Дәстүрлі тұрғын үйлері – төбесі жерге дейін жететін үлкен конустық үй (көп балалы отбасы үшін). Қазіргі заманғы тұрғын үйлері - бұрыштары дөңгеленген төртбұрышты үй немесе креол типіндегі үйлер, кейде қадаларда орналасқан.

Дәстүрлі киімдері - ерлер орама жабындылар мен қысқа жейделер, ал әйелдер белдемшелер киеді. Әйелдердің шаш үлгісі көбінесе гүлдермен, лентамен және тарақтармен безендірілген.

## Дереккөздер

 

Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:Коста-Рика этникалық топтары
Санат:Орталық Америка үндістері
Кайова

**Кайова** — АҚШ-тағы Оклахома штатында мекендейтін үндіс халқы. Үндіс істері бюросының мәліметі бойынша – 12,5 мың адам. (2000 ж.).

## Тілі
Тілі - кайова тілі, кайова-таноан отбасының тобын құрайды. Ағылшын тілі де кеңінен таралған.

## Діні
Діні – баптистер мен методистер, сонымен қатар дәстүрлі дінді ұстанушылар мен американдық шіркеудің ізбасарлары бар.

## Тарихы
Тарихи деректерге сәйкес, кайовалар бастапқыда Миссури өзенінің солтүстігіндегі Монтана штатында өмір сүрген. 
Содан кейін оңтүстікке қарай Платт өзенінің бассейнінен Арканзас өзенінің аймағына қарай жылжыды. Онда олар жерді басып алған команчтармен шайқасты.
1790 жылдың көктемінде, Нью-Мексико штатында, әскери қолбасшы Гикат бастаған кайовалар тобы команч тобына бейбітшілік туралы ұсыныс жасады. Екі топ бір аңшылық алқапты бөлісу үшін одақ құрып, өзара қорғау туралы шартқа отырды. Осы уақытта кайоваларға қосымша топ, жазық апачилері қосылды.

1840 жылдан кейін кайова және олардың бұрынғы жаулары шайенндер, сондай-ақ олардың одақтастары команчтар мен апачтар шығыстағы жергілікті тұрғындармен соғысып, оларға шабуыл жасады, содан кейін Үндістан аумағына басып кірді. Америка Құрама Штаттарының әскері араласып, 1867 жылғы келісімге сәйкес, кайовалар Оклахоманың оңтүстік-батысындағы резервацияда тұруға келісті. Оның орнына кайова мен олардың одақтастары буйвол аймағына басып кірген ақ аңшылардан қорғалуы, белгілі бір жалдау ақысын төлеуі, мектептермен, шіркеулермен, ауылшаруашылық құралдарымен қамтамасыз етілуі және жалпы еуропалық қоныстанушылар стилінде өмір сүруге үйретілуі керек еді.

## Кәсібі
Негізгі қызметі – атпен бизон аулау. Жылқы саны (әр жанұяға 17-18) басқа жазық тайпаларға қарағанда басым болды. Қазіргі кайовалар ауыл шаруашылығында және шағын бизнесте жұмыс істейді.

## Тұрмыс салты
Тайпаны  мұрагерлік жолмен келген көсем және топотога көсемдері мен әскери қолбасшылар кеңесі басқарды. Дәстүрлі әлеуметтік бөлініс: нгоп – шайқаста ерекше көзге түскен және жомарттығымен танымал жауынгерлер; ондейгупа ​​- әскери атақ-даңқы жағынан нгоптардан төмен ауқатты адамдар; кен – жылқысыз үнділер; даплом - кедейлер. Отбасы шағын, неке неолокалдық.

Тұрғын үйлері - былғарыдан, кейінірек кенептен жасалған конустық үйлер (типи). Типи оңай жиналады және оларды шамалы уақыт ішінде көтеруге болады.

Кайова халықтары үшін ең маңызды азық көзі - американдық бизон немесе буйвол болды. Әйелдер бизон етін әртүрлі тәсілдермен дайындады (қуырылған, қайнатылған және кептірілген). Кептірілген ет тағамға *пеммикан* жасау үшін пайдаланылды. Пеммикан - кептірілген майсыз етті ұнтақтау арқылы жасалады.
Бизонның кейбір бөліктерін кейде шикі түрде жеді. Аң тапшылығы кезінде кайовалар кесіртке, суда жүзетін құстар, жыландар және ұсақ жануарлармен күн көрді.

## Дереккөздер

 
Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті

**Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті** — экологиялық реттеу және бақылау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
2004 жылы ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің құрамында Табиғатты қорғауды бақылау комитеті құрылды. 2007 жылы ол Экологиялық реттеу және бақылау комитеті болып өзгертілді. 2013 жылдың басында комитет ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің, жыл соңында ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігінің құрамына берілді, ал 2014 жылы ҚР Мұнай және газ министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі мемлекеттік инспекциялау комитетімен бірігіп, ҚР Энергетика министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі экологиялық реттеу, бақылау және мемлекеттік инспекция комитеті болып қайта ұйымдастырылды. 2016 жылы Экологиялық реттеу және бақылау комитеті болып өзгертіліп, 2019 жылы ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігіне, 2023 жылы ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігіне берілді.

## Міндеттері
# қоршаған ортаның сапасын жақсарту, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, табиғи ресурстарды сақтау және қоғамның экологиялық орнықты дамуының қолайлы деңгейіне қол жеткізу
# табиғи ресурстарды сақтау, ұтымды пайдалану және қалпына келтіру болып табылады
# қоршаған ортаны қорғау және мемлекеттік экологиялық бақылау саласындағы мемлекеттік басқару жүйесін өз құзыреті шегінде жетілдіру
# Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасының талаптарына сәйкес мемлекеттік экологиялық сараптаманы ұйымдастыру және өткізу
# эмиссияларды ұйымдастыру, үйлестіру, нормалау және экологиялық рұқсаттарды беруді жүзеге асыру
# кешенді экологиялық рұқсат беруді жүзеге асыру
# мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыру
# Комитеттің аумақтық экология департаменттеріне басшылықты және олардың қызметін үйлестіруді жүзеге асыру, сондай-ақ оларды әдістемелік қамтамасыз ету
# қоршаған ортаны қорғау саласындағы ақпаратты тарату және ағарту жүйесін дамыту

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша экология департаменттері

## Дереккөздер

Э
Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті

**Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті** — туристік қызмет саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
2004 жылы ҚР Туризм және спорт жөнiндегi агенттiгi таратылып, оның туризмдi дамыту функциялары ҚР Индустрия және сауда министрлігінiң Сауда және туристiк қызметтi реттеу комитетiне берілді. Туризм индустриясы комитеті 2006 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігі құрамында құрылды. 2012 жылы ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне беріліп, 2014 жылы таратылды. 2017 жылы комитет ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің құрамында қайта құрылып, 2023 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігінің қарамағына берілді.

## Міндеттері
# туристік қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру
# туристік қызмет саласындағы басшылықты, салааралық үйлестіруді және мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру

## Құрылымы
Комитеттің 5 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Мониторинг және мемлекеттік бақылау басқармасы
# Ішкі және келу туризмі басқармасы
# Ойын бизнесін үйлестіру және лотерея қызметі басқармасы
# Ішкі әкімшілендіру басқармасы
# Инвестицияларды тарту, ілгерлету, жарнама және маркетинг басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* "Kazakh Tourism" Ұлттық компаниясы" АҚ
* "Халықаралық туризм және меймандостық университеті" КеАҚ

## Дереккөздер

Т
Уошо (халық)

**Уошо** (*вашо*, *вашив* ) — АҚШ-тағы үндіс халқы (Калифорния мен Невада штаттарының шекарасындағы Сьерра-Невада тауларындағы Тахо көлі аймағы). Саны 1,5 мың адам. 
Уошо тайпасының атауы олардың waashiw (wa šiw) атауынан шыққан, уошо тілінде «осы жерден шыққан адамдар» дегенді білдіреді (ескі отаршылдық әдебиетте бұл атау Wa She Shu деп жазылған).

## Тілі
Уошо тілі қазір негізінен ағылшын тіліне ауыстырылды.

## Діні
Уошолардың бір бөлігі пейотизмді мойындайды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі аң аулау (бұғы, тау қойлары, мүйізді бөкен, қояндар), балық аулау, терушілік. Негізгі қаруы – садақ пен жебе. Қолөнері - қоржын тоқу, тастан еңбек құралдарын жасау, зергерлік бұйымдар.

Қазіргі Уошо кәсіптері: ауыл шаруашылығы, қолөнер, құрылыс.

## Тұрмыс салты
Уошолардың жартысына жуығы Невада және Калифорния штаттарындағы төрт колонияда (шағын резервацияларда) тұрады. Рулық полиция, медициналық пункт, құрылыс компаниясы, үндістік қолөнер орталығы, аңшылық пен балық аулауды бақылау комиссиясы бар.
Негізгі әлеуметтік бірлік жергілікті қауымдастық (2-ден 10 тұрғын үйге дейін) болды, оның негізін көп балалы отбасы құрады, ал оның мүшелерінің құрамы тұрақты болмады: қауымдастық шығуға немесе кіруге ашық болды). Бірнеше жергілікті қауымдастық аумақтық, әлсіз туыстық байланыстар мен өзара сенім бойынша біріктірілген аймақтық қауымдастықты құрады.
Моногамия кең таралған, ал кейбір жағдайларда көп әйел алушылық кездеседі. Неке негізінен екі жақты, басқа формалар да кездеседі.

Тұрғын үйлері - ағаш қабығымен жабылған конус тәрізді тұрақты тұрғын үйлер және қамыс пен қылқан жапырақты ағаштардан уақытша үйлер.

Әдеттегі киімі - қоян терісінен жасалған ішік. Денеге сурет салу және татуировка жасау кең тараған.

## Дереккөздер

 

Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Гаитиліктер

**Гаитиліктер** — Гаити Республикасының негізгі халқы. Гаитиліктердің 90%-дан астамы қара нәсілділер, қалғандары негізінен мулаттар.  Халқы 8,3 миллион адам. (2006, бағалау). Сондай-ақ олар Канадада (84 мың адам), Ямайкада (52 мың адам), Кубада (40 мың адам), Багам аралдарында (25 мың адам) және басқа Вест-Индия аралдарында тұрады. Жалпы саны 8,7 млн ​​адам. (2006, бағалау).

## Тілі
Олар креолизацияланған француз тілінде (гаити креолы) сөйлейді.

## Діні
Гаитиліктердің барлығы дерлік католицизмді ресми түрде ұстанады, бірақ ежелгі "вуду" немесе "воду" культі (африкалық нанымдар мен әдет-ғұрыптардың қалдықтары) әлі де өте үлкен әсер етеді.

## Тарихы
Гаити аралын 1492 жылы Христофор Колумб ашқан. 1550 жылы аралдан үндістерінің ерекше мәдениеті жойылып, аралды Испания империясының халқы басқара бастады.
1600 жылдардың ортасында аралдың үштен бір бөлігін кеме апатына ұшыраған бай іздеушілер мен адасқан отаршылар, негізінен француздар басып алды, олар қарақшыларға айналып, аралда өмір сүрді.

1789 жылы Франциядағы төңкеріс колонияда қарама-қайшылық тудырды, ол кезде жарты миллион құлдар болған. Жиырма сегіз мыңы мулаттар мен еркін қара нәсілдер болды, олардың көпшілігі бай жер иелері болды. 1791 жылы отыз бес мың құл көтеріліс ұйымдастырып, бірнеше мың плантацияларды қиратты. Көтеріліс он үш жылдық соғыс пен оба ауыруына ұласты. Көп ұзамай испан, ағылшын және француз әскерлері колонияны бақылау үшін бір-бірімен соғыса бастады.

1804 жылы соңғы еуропалық әскерлер жеңіліске ұшырап, бұрынғы құлдар мен мулаттардың коалициясы аралдан қуылды. 1804 жылдың қаңтарында көтерілісші генералдар өздерінің тәуелсіздігін жариялады, сонымен қатар олар Гаити аралын қазіргі әлемдегі бірінші егеменді «қара» мемлекет және империялық Еуропадан тәуелсіздік алған Батыс жарты шардағы екінші колония ретінде жариялады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы (кофе, қант қамысы, сизаль). Көркемдік қолөнер – ағаш ою, кесте тігу дамыған. Кейбір гаитилықтар тамақ, жеңіл және тау-кен өнеркәсібінде және туристерге қызмет көрсетуде жұмыс істейді.
Қоғамдық өмір саласында гаитиліктер егістіктерді тазалау немесе суару жұмыстары кезінде шаруалардың өзара көмек көрсетуімен (кумбит) ерекшеленеді.

## Тұрмыс салты
нобай|оңға|200px|Гаити оқушылары     
Дәстүрлі тұрғын үйлері -бір бөлмелі, қабырғалары саз бен сабан қоспасынан жасалған, әк қосылған құмның жұқа қабатымен жабылған. Үй әдетте қызғылт, ақ немесе көк түске боялған, сыртқы қабырғалары суреттермен боялған.

Ерлердің костюмі оңтүстік еуропалық үлгіде, әйелдер шаштарын Вест-Индияның бұрынғы француз колонияларында ғана кездесетін түрлі-түсті орамалмен (мадрас) тақиямен байлайды.

Негізгі тағамы - ямс, тәтті картоп, жүгері, манго. Мереке күндері ет, сүт, жұмыртқа тұтынады.

Ауызша халық шығармашылығында, музыкада, биде Батыс Африка халықтары фольклорының әсері байқалады. Халық музыкасына ең тән аспаптары - әр түрлі көлемдегі және дыбыс деңгейіндегі барабандар. Әтеш төбелесі танымал.

## Дереккөздер

Санат:Гаити халықтары
Санат:Канада халықтары
Санат:Америка халықтары
Доминикандықтар

**Доминикандықтар** — Доминикан Республикасының негізгі халқы. Халқы 10,5 миллион адам (2021 жылғы бағалау). Шамамен 75%-ы мулаттар, 15%-ы ақ, қалғандары қара нәсілділер (негізінен Гаитиден келген иммигранттар және олардың ұрпақтары). Латын Америкасы мен Еуропадағы диаспора 1,5 миллионнан астам адамды құрайды (2019; бағалау), оның ішінде АҚШ-та 1 миллионнан астам.

## Тілі
Доминикандықтардың көпшілігі жергілікті диалектілік ерекшеліктері бар испан тілінде сөйлейді. Кейбір тобы француз тіліне негізделген креол тілінде сөйлейді (Гаитиден келгендер).

## Діні
Халықтың 95% христиан дінін ұстанады. Олардың көпшілігі католиктер. Сондай-ақ 10 пайызы атеист, 2 пайызы басқа діни конфессиялардың өкілдері. Елде қашанда діни сенім бостандығы бар.

## Кәсібі
Халықтың басым бөлігі ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Негізгі дақыл – қант қамысы. Оған қоса кофе, какао бұршақтары, темекі, жержаңғақ, банан экспортталады. Ішкі тұтыну үшін күріш, жүгері, маниок, тәтті картоп, ямс, бұршақ, көкөністер мен жемістер өндіріледі. Мал шаруашылығы жақсы дамыған, балық шаруашылығы нашар. Өнеркәсіп тек 20 ғасырдың 2-жартысында ғана дами бастады, негізінен тау-кен және энергетика өнеркәсібі.

## Тұрмыс салты
Халық испандар бастаған және күшті көшбасшылар қолдаған күшті таптық жүйені қабылдауға мәжбүр болды. Отбасы ең маңызды. Адамдар арасындағы қарым-қатынас маңыздырақ. Көбіне жұмыс істеуге емес, араласуға уақыт бөледі.
Доминикан элитасының арасында үш немесе одан да көп ұрпақтан тұратын көп балалы отбасылар басым. Ең қарт адам билікке ие, қоғамдық шешімдер қабылдайды және отбасының амандығына жауапты. Тұрмыстағы ең үлкен әйел өз үйін басқарады, жеке шешімдер қабылдайды және отбасына қамқорлық жасайды. Ерлі-зайыпты ағайындар, олардың әйелдері мен балалары үлкен отбасының бір бөлігі. Тұрмысқа шыққан қыздар күйеуінің отбасына кіреді.

Шаруаларға тән баспана - қызыл түсті жақтаулары мен есіктері бар көк түсті *боио*. Қалаларда оңтүстік испандық типтегі ғимараттар сақталған.

Доминикандықтарға креол типті киімдер тән, ер адамдар сомбреро киеді.

Дәстүрлі доминикандықтардың таңғы ас манго, қуырылған пияз, қуырылған жұмыртқа, қуырылған салями, қуырылған ірімшік және авокадодан тұрды.

Халық музыкасы мен биінде испан, негр, үнді әсерлері бар. Ең танымал халық биі меренге XIX ғасырдан бастап тарады. Халық әндерінің екі түрі бар: көңілді («агуинальдо») және мұңды («виллансико»).

## Дереккөздер

Санат:Доминикан Республикасы халықтары
Санат:Америка халықтары
Хавьер Милей

**Хавьер Херардо Милей** (; 22 қазан, 1970, Буэнос-Айрес, Аргентина) — аргентиналық саяси және мемлекет қайраткері, экономист, кәсіпкер. 2023 жылдың 20 қарашасынан бастап Аргентинаның сайланған президенті. Әлемдік тарихтағы алғашқы либертариандық президент.

Саясатқа келгенге дейін ол экономист және экономика мен саясат туралы көптеген кітаптардың авторы ретінде танымал болды. Милей Австрия экономикалық мектебінің белсенді жақтаушысы. Әр түрлі Аргентина әкімшіліктерінің фискалдық саясатын сынға алып, мемлекеттік шығындарды қысқартуды жақтады. Университет профессоры ретінде ол экономистерге арналған макроэкономика, экономикалық өсім, микроэкономика және математика курстарын оқыды. 2021 жылы Милей саясатқа кірісіп, Буэнос-Айрестің атынан өзі құрған «Бостандық келеді» партиясынан депутат болып сайланды. Депутат лауазымында Аргентинаның саяси элитасын және оның жоғары мемлекеттік шығындарға бейімділігін сынға ала отырып, өзінің заңнамалық қызметін дауыс берумен шектеді.Кейінірек Серхио Массаны 2023 жылғы президенттік сайлауда жеңіп, Аргентинада жалғасып жатқан экономикалық дағдарысының себебі ретінде елдегі перонизмнің идеологиялық үстемдігін айыптады. Милей өзінің ерекше мінезімен және бұқаралық ақпарат құралдарында белсенді болуымен танымал.Саяси тұрғыдан ол оңшыл либертариан, популист және ультралиберал ретінде сипатталады.

Милей өзінің шектен шыққандығымен, қайталанбас мінезімен және бұқаралық ақпарат құралдарында белсенді болуымен танымал. Саяси тұрғыдан алғанда, ол оңшыл либертариандық, популистік және ультралибералдық ретінде сипатталады және ол өзін, атап айтқанда, минархизм және анархо-капитализм принциптерін ұстанатын либералды-либертариандық деп санайды. Оның көзқарастары Аргентинаның саяси кеңістігінде ерекше орын алады және елеулі қоғамдық резонанс пен даулы реакцияларды тудырады. Атап айтқанда, ол экономиканың нақты долларлануына әкелетін Аргентина Орталық банкін таратуды, сондай-ақ елдің бюджеттік және құрылымдық саясатын кешенді қайта құруды ұсынды. Оның есірткі, қару-жарақ, жезөкшелік, гейлердің некелері, жыныстық артықшылықтар және гендерлік сәйкестік сияқты мәселелер бойынша таңдау еркіндігін қолдауы оның түсік жасатуға, эвтаназияға және қылмыстық иммиграцияға жалпы қарсылығымен қайшы келеді.

## Өмірбаяны
Хавьер Майли 1970 жылы 22 қазанда Буэнос-Айрестің Палермо ауданында итальяндық отбасында дүниеге келген. Оның әкесі автобус жүргізушісі Норберто Орасио Майлей  (), ал анасы - үй шаруасындағы әйел Алисия Лухан Лусич ().

## Дереккөздер

Санат:Аргентина саясаткерлері
Санат:Қазіргі мемлекет басшылары