open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы

**Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (The International Hotel&Restaurant Association)** 1946 құрылды және Халықаралық қонақ үй иелері қауымдастығының мирасқоры болып табылады. Ол 1869 жылы Халықаралық қонақ үй иелері қауымдастығы болып құрылып, содан 1921 жылы Халықаралық мейманханалық одаққа өзгертілді. Қауымдастықтың секретариаты және штаб-пәтері Парижда (Франция) орналасқан. Жарғымен негізгі мақсаттары анықталған.

## Негізгі мақсаттары

* Барлық елдің ұлттық мейманханалық қауымдастықтардың бiрiктiру, сонымен қатар шет елдік туристерге қызмет көрсететін бөлек қонақ үйлер мен мейрамханаларды біріктіру;

* Қонақ үй мен мейрамхана иелерінің дербес және кәсiби мүдделерiң қорғау;

* Қонақ үй индустриясын дамыту, орын ауыстыру бостандықтың сұрақтарын зерттеу, қонақ үй индустриясын басқару, халықаралық қаржылық есеп-қисаптарды басқару, сақтандыру, білікті кадрлар мен мамандармен толықтыру және т.б.;

* Ақпараттық және жарнамалық материалдарды басып шығару;

* Қауымдастық мүшелерін қонақ үй, мейрамхана және туристік фирмалар туралы ақпараттандыру.

**Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (The International Hotel&Restaurant Association)** – қонақжайлылық индустрияны көрсететін әлемдегі жалғыз халықаралық ұйым болып табылады. Ұйым 1946 жылы Парижда құрылды, 2008 жылдың қаңтар айынан бастап Женевада (Швейцария) орналасқан, мынандай мекен-жайы бойынша: Rue de Montbrillant 87, Geneva, Switzerland. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) мүшелері болып әлемдегі 100 елдің қонақ үй және мейрамхана бизнесінің қауымдастығы болып табылады,  сонымен қатар 50 әлемдік брендтармен көрсетілген халықаралық және ұлттық қонақ үй және мейрамхана желілері жатады. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы сонымен қоса қосылма фирмалар мүшелереін қолдайды: жеке меншік қонақ үйлер мен мейрамханалар, тәуелсіз немесе қандай да бір желіге қатысты, және туриндустрия кәсіпорындарының жабдықтаушылары, білім беру институттары, консультациялық және сарапшылық ұйымдар  және осыларға ұқсас туристік қауымдастықтар, қабаттастырылған саладағы басқа да мүшелер жатады.  Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) Бiрiккен Ұлттар Ұйымымен(БҰҰ) ресми мойындалған,  осы саланың барлық халықаралық ұйымдарын тексерiп лоббирлейдi. Есеп бойынша  шамамен 300,000 қонақ үй және 8 миллион мейрамхана 60 миллион жалданбалы жұмысшыларды қолданады және әлемдік экономикаға шамамен әр жыл сайын 950 миллиард доллар пайда әкеледі.  Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығы (IH&RA) басында бас директормен коммерциялық емес ұйым болып табылады. Халықаралық қонақ үйлер және мейрамханалар қауымдастығының бас атқарушы органы директорлар Кеңесi болып табылады. Директорлар Кеңесi бас ассамблеяға ұсынысты бередi - қауымдастықтың қадағалау органына.

## Дереккөздер


Санат:Ұйымдар
Белорет ауданы

thumb|200px|таңбасы
thumb|200px|туы

**Белорет ауданы** (, ) — Башқұртстан Республикасы құрамындағы муниципалдық аудан. Әкімшілік орталығы —  Белорецк қаласы.

## Географиясы

## Тарихы

## Экономикасы

## Әкімшілік құрылымы

## Демографиясы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Белорет ауданының сайты 

Санат:Башқұртстан аудандары
Напо

**Напо** (Napo River), Перудің солтүстік-шығысы мен Эквадордың солтүстігіндегі өзен. Эквадордан басталып, шығысқа қарай жаңбыр өтпейтін орманның Перумен шекарасы қиылысып жатқан Амазонка өзеніне қарай ағады. Өзеннің ұзындығы шамамен 1100 км. Маңызды жол қатынасы. Өзеннің жағалауында мал бағылады; орманнан каучук алынады (сағыз резеңке өндіру үшін) және ағаш сүрегі жасалады.
Санат:Екуадор өзендері
Санат:Перу өзендері
Астигматтық (медицина)

**Астигматтық ** (грек. а — сыз, сіз, емес қосымшасы және stіgm( — нүкте) — оптикалық жүйе аберраттануының бір түрі. Медицинада — көздің мүйіз қабығына, кейде қарашыққа сәуле жарығының бірдей таралмауынан көру сезімінің нашарлауы. А. кезінде әр түрлі рефракция не болмаса әр дәрежедегі бір рефракция көздің мүйіз қабығында бір-біріне қосарланып тұрады (мыс., алыстан көрмеушілік пен алыстан көргіштік) А-тың туа біткен және жүре пайда болған түрлері бар. Туа біткен А. өзгеріске аса көп ұшырамайды. Бірақ тұқым қуалауы мүмкін. Жүре пайда болған А. жарақаттан, көзге жасалған операция, қабыну т.б. салдарынан болады. А. жағдайында бейнені нақты көру қиын. Көру қабілетін арттыру үшін көзде пайда болған дерттерді уақытында емдету қажет. А-ы бар адамдар затты анық көру үшін цилиндрлік линзалы көзілдірік немесе түйіспе линза қолдану керек.

Санат:Көз
Санат:Көру
Секстант (айрық)

* **[[Секстант]]** - астрономиялық аспап
* **[[Секстант (шоқжұлдыз)|Секстант]]** - шоқжұлдыз
Ауызша

Ауызша сөйлеуде әр түрлі сазды үн шығады, яғни адамдар айтайын деген ойды бір-біріне үн арқылы жеткізеді. Сөйлеуде есту сезімі қатысады. Ауызша сөйлеу интонациялық құбылмалыққа өте бейім тұрады. Интонация деген ұғымға сөйлеу темпі, сөйлеу сазы, дауыстың құбылуы, екпін т.б. енеді.
Адамның сөйлеу әрекеті оның көптеген психологиялық үрдістерімен (қабылдау, ерік, сезім т.б.) тығыз байланысты. Сондықтан эмоциональды бояу басым болады.
Ауызша сљйлеуде бет-жүзді құбылту, ым-ишара жасау және басқа да дене қимылдарымен толықтырылады. Сондай-ақ аффективті элементтер қолданылады.  Сөйлеу диалог және монолог түрінде келеді.
Ян-Паспарта

**Ян-Паспарта** — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Башкаус өзенінің оң жағалауынан 63 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Телецкое көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100112115100002729
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100272
* Су алабының коды — 13.01.01.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Алтай өлкесі өзендері
Кіші Сума

**Кіші Сума (Сума)** — Ресейдегі өзен. Новосібір облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сума өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 56 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чан көлінің су алабы және Ертіс өзенінің су алабымен шекарасындағы су объектілері. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 13020000512115200052934
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115205293
* Су алабының коды — 13.02.00.005
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Омбы облысы өзендері
Санат:Новосібір облысы өзендері
Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Ак-озень

**Ак-озень** — Ресейдегі өзен. Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бураган-озень өзенінің сол жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 5 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Каспий теңізі өзендерінің су алаптары, Сулак өзенінің су алабы шекарасынан Самур өзенінің су алабы шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07030000312109300001570
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109300157
* Су алабының коды — 07.03.00.003
* ГЗ томының нөмірі — 09
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Дағыстан өзендері
Мэриленд

**Мэриленд** ( ) — орталық Атлант штаттары тобына енетін АҚШ-тың шығысындағы халқының саны 5 296 486 адам (2000ж) болатын штат. Чесапик шығанағы шайып жатқан жағалау, Пенсельвания, Делавэр, Вирджиния штаттарымен шекаралас, Колумбия, батыс Вирджиния округтерімен шектесетін, жалпы көлемі 27091 шаршы км аймақты алып жатқан ел. Астанасы — Аннаполис. Басты табиғи аймақтары: Чесапик шығанағы жағалауындағы  жазық, Пидмонг және Аппалачи платосындағы құнарлы ауылшаруашылығы жерлері. Осындан  10 000 жыл бұрынғы Мұз дәуірінде аңшы тайпалары мекендеген. Еуропалықтар келгенге дейін бұл жерде нантикоктар мен пискатавтар тайпалары өмір сүрген. 1608 жылы Чесопик шығанағы аймағын капитан Джон Смит зерттеген. Мэриленд Чесопик шығанағы қарамағына Балтимор лордына Британия королі Сесилу Кальверттің бұйрығымен қосылған. Оның ағасы Леонард Кальверт 1634 жылы бұл жерге алғашқы қоныстанушыларды орналастырып, Сент-Мерис-Ситиді ашты. Отарланушыларға діни еркіндік жариялады. Шекара жөніндегі Пенсильваниямен арадағы ерегіс 1760 жылы Майсон-Диксон сызығын жүргізумен аяқталды. 1788 жылы Мэриленд АҚШ конституциясына қол қойған 7-ші штат болды. 1791 жылы Колумбия округі федерация астанасы орналасатын жер үшін штаттан бөлініп алынды. 1812 жылғы соғыс кезінде Макгенри форты ағылшындар шабуылына ұшырады. 1845 жылы Аннаполисте АҚШ-тың теңіз академиясы негізі қаланды. Азамат соғысы басталған кезде штат ресми түрде солтүстікшілер жағында болды. Алайда тұрғындардың көптеген бөлігі оңтүстікшілерді жақтап, әскерге шақыруды мойындамай келді. Штаттың соғыстан кейін көркеюі штаттың оңтүстік және орталық-батыс өңірін азық-түліктен қамтамасыз ету орталығы ретінде қалыптасуына байланысты болды. XX ғасырда штаттын астанаға жақын болуы халық санының өсуіне себеп болды. Экономикасының басым бөлігін әкімшілік қызметті атқару және тоқыма өндірісінің табысы құрады.

## Дереккөздер

*
Санат:АҚШ штаттары
Үлкен Тингута

**Үлкен Тингута (балка Харцага)** — Ресейдегі өзен. Қалмақ Республикасы, Волгоград облысы, Астрахань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Цаца көлі орналасқан.  Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Терек Дон және Еділдің өзен аралықтарының ағынсыз аумақтары. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек су алабынан оңтүстікке қарай РФ шекарасына дейінгі Каспий теңізінің өзен алаптары.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07040000112108200000033
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108200003
* Су алабының коды — 07.04.00.001
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Қалмақ Республикасы өзендері
Санат:Волгоград облысы өзендері
Санат:Астрахан облысы өзендері
Киндерка

**Киндерка** — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1826/17 орналасқан.  Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ аумағы Куйбышев суқоймасы Қазан қаласынан қала типті Камское Устье ауылына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 11010000112112100003366
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100336
* Су алабының коды — 11.01.00.001
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Татарстан өзендері
Артельная (өзен)

**Артельная** — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренцев теңізі орналасқан.  Өзен ұзындығы 33 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — 03.04.00 гидрографикалық бірліктің жағалау сызықтарымен, оның ішінде Колгуев аралын қамти отырып, шектесетін РФ-ның ішкі теңіз сулары мен территориялық теңіздері шегіндегі Баренц теңізі аралдары. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезени өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03040010012103000091818
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103009181
* Су алабының коды — 03.04.00.100
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Салалова-Яха

**Салалова-Яха** — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кара теңізі орналасқан. Өзен ұзындығы 25 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — 15.02.03 гидрографикалық бірліктің жағалау сызықтарымен, оның ішінде Белая аралын) қамти отырып, шектесетін РФ-ның ішкі теңіз сулары мен территориялық теңіздері шегіндегі Кара теңізі аралдары. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 15020310012115300080324
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115308032
* Су алабының коды — 15.02.03.100
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Санат:Төменгі Обь су алабы өңірі өзендері
Абак (өзен)

**Абак** — Ресейдегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/1016/320 орналасқан.  Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — РФ мен Қазақстан Республикасы шекарасынан сағасына дейін Үлкен Уват көлін қоспағанда Үлкен Уват су торабына дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 14010300212115300011507
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301150
* Су алабының коды — 14.01.03.002
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Түмен облысы өзендері
Санат:Омбы облысы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Азенга

**Азенга** — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пежма өзенінің оң жағалауынан 96 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03020300212103000028438
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103002843
* Су алабының коды — 03.02.03.002
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Архангельск облысы өзендері
Санат:Вологда облысы өзендері
Халық әндері

## Халық әндері

**Халық әндері** (folk music), ауызша дәстүрмен сақталған және қоғамға таныс қандай да бір ұлт пен этникалық топ адамдарына арналған ерекше әуен. Халық әуенінің дамуының шынайы тарихын тек қана болжауға болады. Нотаға түскен халық әндері мен халық әуені мәдениетінің тарихының хроникасы өте сирек кездеседі, әдетте бұған немқұрайлылықпен қарайды, тіпті қоғамдағы оның пайда болуы да беймәлім. Ортағасырдағы Еуропада тараған христиандық жай халықтық әуенді қаралау мен құртуға әрекет жасайды да, тілдік салт пен дәстүрмен оны байланыстырады. Қайта өрлеу дәуірінде жаңа гуманистік көзқарас пайда болып, тұрпайы көрінетін ескі халық әуендерін, композиторлар өзінің шығармашылығына пайдаланып, халық әуеніне мейірбандылықпан қарайды. Мотет пен месс шығарғанда халық әуендерін жиі қолданған, ал наразылық білдіру гимнінің әуенін тікелей халық әуендерінен алған. 17 ғасырда халық әуендері бірте-бірте қоғамнан алшақтап, кейін 18 ғасырда музыка өнеріне деген қажеттілік қайтадан туындайды. 19 ғасырда халық әуендері «ұлттың игілігі» деп есептеліп, мәдени поэзия мен әндермен қатар тұрды. Ұлттық және діни коллекция ретінде шығарылып, халық әуені патриоттық идеологияны таратудың бір жолы деп есептелді. 1890 жылдан бастап оны жинаумен және механикалық құралдармен жазуды бастайды. Жарияланымдар мен жазбалар көпшіліктің қызығушылығын арттырып, халық әуендерін беру арқылы дәурені өткен сол ғасырдағы фольклорды және дәстүрлі әдет-ғұрыпты қайта тудыруға мүмкіншілік туады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бар әлемде халық әндерінің мұрағаты пайда болды. Әдетте зерттеушілер әлі қаланың танымал әндері мен хабар тарату құралдары әлі де болса көпшіліктің назарын аудармағандықтан «аутенттік» (өте ескі) материалдарды танып біледі, бұл жанр В.Гатри, П.Сигер, Д.Баез және Б.Дилан сияқты әннің авторларының өзіндік әуеніне дәстүрлі композициядағы қарапайымдылықты және қалпын сақтайды.

Санат:Өнер
Санат:Музыка
Дровосечка

**Дровосечка** — Ресейдегі өзен. Орёл облысы, Липецк облысы, Курск облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сосна өзенінің оң жағалауынан 234 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сосна өзені. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 05010100212107000000947
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000094
* Су алабының коды — 05.01.01.002
* ГЗ томының нөмірі — 07
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Орёл облысы өзендері
Санат:Липецк облысы өзендері
Санат:Курск облысы өзендері
Санат:Воронеж облысы өзендері
Санат:Дон су алабы өңірі өзендері
Кіші Пеженга

**Кіші Пеженга** — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Оңтүстік өзенінің сол жағалауынан 451 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 27 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Оңтүстік өзені. Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 03020100212103000010033
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103001003
* Су алабының коды — 03.02.01.002
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Вологда облысы өзендері
Санат:Киров облысы өзендері
Санат:Коми Республикасы өзендері
Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Мадага-Ю

**Мадага-Ю (1)** — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Ненецк АО, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сибирчата-Яха өзенінің сол жағалауынан 98 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 26 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Үлкен Ою өзен су алабының батыс шекарасынан Скуратов мүйісіне дейін. Өзен саласы — саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралықтарындағы Қара теңізі су алабының өзендері.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15010000112103000091285
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103009128
* Су алабының коды — 15.01.00.001
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Санат:Коми Республикасы өзендері
Пеша

**Пеша** () — Италиядағы қала, Тоскана әкімшілік аймағына қарасты Пистойя провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 17 421 адамды құрайды&nbsp;(2004). Халық тығыздығы 221 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 79 км² шамасында. Пошта индексі — 51017.

Елді мекеннің қамқоршысы — Қасиетті Доротея.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 7 ақпан.

## Демографиясы

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты  
* Ұлттық статистика институты 

Санат:Тоскана елді мекендері
Пешица

**Пёшица** — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баренц теңізі орналасқан.  Өзен ұзындығы 56 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Канин Нос мүйісінен Печора өзені су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Мезень өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03040000112103000054691
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103005469
* Су алабының коды — 03.04.00.001
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ненецк автономиялық округі өзендері
Пойлово-Яха

**Пойлово-Яха** — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тазов кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 173 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Пур.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 15040000212115300054174
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115305417
* Су алабының коды — 15.04.00.002
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Санат:Төменгі Обь су алабы өңірі өзендері
Дегуаб

**Дегуаб** — Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пшада өзенінің оң жағалауынан 8 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Қара теңіз су алабының өзендері Пшада Дедеркай өзенінің шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000212109100000197
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100019
* Су алабының коды — 06.03.00.002
* ГЗ томының нөмірі — 09
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Краснодар өлкесі өзендері
Ани-Том

**Ани-Том** — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Вэллер-Яха өзенінің сол жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь кірмесі су алабының батыс бөлігіндегі өзендер. Өзен саласы — Солтүстік Сосьваға қосылу құйылысынан төмен Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15020300312115300047196
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115304719
* Су алабының коды — 15.02.03.003
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Бұланды

*Бұланды ауданы
*Бұланды қорықшасы
*Бұланды таңы
*Бұланды (ауыл)
Кебек

300px|right
**Кебек** — ұн өндірісінің азықтық қалдығы. Кебек ұндық дақылдар дәнінің қабығынан, ұсақ  қалдығынан тұрады. Дәнмен салыстырғанда     құрамында     клечаткасы     көп болғандықган 1 кг жалпы қоректілігі 0,7-0,8 азық өлшемінен
аспағанымен, протеинінің аминқышқылдық құрамы мен әсіресе витаминдері бойынша өте кұнды, жеңіл қорытылатын мал азығы. Кебектің диетикалық қасиеттеріне сүйене отырып, бидай кебегін жаңа төлдеп, әлсіреп шөлдеген малға жылы сумен араластырып ішкізеді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Автомототуризм

**Автомототуризм** – арнайы дайындықты қажет ететін, маршрут ететін жерлердің жағдайына байланысты өтетін (батпақтар, тасты, қарлы жерлер, құмдақ жерлер мен өткелдер, тау жолдары мен тау асулары жорықты күрделендіреді), үлкен қашықтықтарға созылатын, топтық құтқару құралдарының (өpт  сөндіргіштер, аптечкалар, қорғаныс шлемдері, қауіпсіздік белбеулері т.б.) болуын талап ететін жорықтарды ұйымдастырып өткізу. Көлік құралы ретінде туризмнің бұл түрі бойынша автомобильдер,мотоциклдер, мопедтер т.б.) қолданылады. Автомототуризм бойынша жарыстар, чемпионаттар өтіп тұрады.. Автомобильмен және мотоциклмен саяхаттар кең қанат жайып отыр. Ол демалыс күндері жергілікті жерлерге жорыққа шығумен ерекшеленеді, мыңдаған шақырым алыс қашықтықтарға сапар шегу қызықты.  Автомототуризм жолдан тыс шығу мүмкін болмағандықтан, оған туристтердің дүниетанымын біршама шектеп, тұйықтайды, бірақ қысқа мерзім ішінде еліміздің көптеген аудандарының кең аумағымен таныстырады және жолдан шығып, жан-жаққа қысқа мерзімге жорық жасауға мүмкіндік береді .

## Дереккөздер


Санат:Туризм
Кезек будандастыру

Кезек будандастыру - будандастырудың бір түрі. Кезек будандастыруда әр келесі ұрпақ алу үшін будандастыруға қатысатын тұқымдардың аталықтарын кезекпен пайдаланады. Осының арқасында бірінші ұрпақ буданда жиі кездесетін өміршеңдік, тез жетілгіштік, жоғары өнімділікті бірнеше ұрпақ бойынша сақтап отыруға мүмкіншілік туады. Кезек будандастыруға қатынасын екі немесе үш қай-қайсысы да өнімдік бағыттары ұқсас жоғары өнімді тұқымдардың болуы міндетті шарт. Кезек будандастыру нәтижелілігі будандастырылатын мал тұқымдарын дұрыс тандай білуге және оларды тиімді пайдаланудың кезек ретін табуға байланысты. Осыған орай кезек будандастыру қолданғанда әр түрлі түліктерді өсіруде жинақталған ғылыми деректер мен озық шаруашылық тәжірибесін басшылыққа алған жөн.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Норвег тілі

**Норвег тілі** (*norsk* [nɔʂːk]) — солтүстік герман тілдерінің батыс-скандинавия тобы, Норвегияның ресми тілі. Бұл тілде шамамен 5 млн адам сөйлейді. 

## Тарихы
12 ғасырдың аяғында көне норвег тілі өз бетінше тіл болып қалыптасты. 15 ғасырдың ортасында норвег тілі көптеген норвегтердің тіліне айналған болатын.

Қазіргі норвег тілінің 2 бәсекелес және «ресми» түрі бар — букмол (норв. *bokmål* — кітаби тіл) және нюнорск (норв. *nynorsk* — жаңа норвегиялық). 

Букмол (риксмол) кең таралған, жазба дат тілінен шыққан, Норвегия территориясында Дания–Норвегия () мемлекеті тұсынан бастап қолданылады. Букмол тілінде үнжария және журналдар жарияланады; ол жазба тіл сапасында пайдаланылады. 

Жаңа норвег формасы — нюнорск — батыс ауыл диалектілеріне негізделген, 19 ғасыр ортасында көне скандинавия тілдік дәстүрін сақтау үшін Ивар Осен (1813—96) ойлап тапқан. Екі тіл де ресми дәрежеде және білім жүйесінде. 

Екеуін жалпы бірте-бірте бір тіл — самнорск () ету саясаты жоспарда болған, бірақ 2002 жылы ресми тоқтатылған болатын.

## Норвег әліпбиі
Норвег әліпбиі 29 әріптен құралады:

## Сыртқы сілтемелер
* Норвег тілі жайлы 
* Норвег-ағылшын сөздігі 
* Норвегше Уикипедия (букмол)
* Норвегше Уикипедия (нюнорск)

Санат:Скандинав тілдері
Санат:Норвег тілі
Кезеңділік

**Кезеңділік** - барлық жан-жануарларға ортақ өсіп-жетілудің негізгі заңдылықтарының бірі. Жеке ағза өсіп-жетілуі бірінен соң бірі келіп отыратын, бірінен-бірі сол кезеңге ғана тән өсу қарқыны, құрылымының күрделіленуі, ағзалар жүйесінің қызмет дәрежесі мен үйлесімділігімен айқын ажыратылатын кезеңдерден тұрады. Әр түрлі кезендер тізбегі бір бағытта, тұрақты кезекпен өтеді. Организм бір кезеңнен аттап келесі кезеңге өте алмайды, өткен кезең қайталанбайды. Мысалы, мал дамуында құрсақта даму, туу, уыз-сүт еметін шақ, жыныстық жетілу, толық жетілу, сақайып, қартаю сияқты өсу кезендерін ажыратады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Кермарал, кербұғы

Кермарал, кербұғы - теңбіл бұғыларға өте ұқсас. Орташа мөлшерлі, дене ұзындығы 140 см, шоқтық биіктігі 90 см, салмағы жобамен 100 кг. Мүйізі ұзын және үшбұрышты күрекке ұқсап, енді тармақтанып аяқталады, ұрғашыларында мүйіз болмайды. Буаздығы 225 күндей, әдетте бір бұзау әкеледі. Сүт беру кезеңі 6 айға дейін, бұзауы енесінің қасында келесі бүзаулауға дейін болады. Өмір сүргіштігі 20, 24 кейде 33 жылға дейін.

## Дереккөздер


Санат:Бұғылар
Кері будандастыру

Кері будандастыру - будаңдастыратын әр түрлі тұқымдардың өкілдерін бірінші жағдайда аталық, екінші жағдайда аналық ретінде қатар пайдаланып жүргізу. Осының нәтижесінде қандай белгілердің,
касиеттердің ұрпаққа енесі арқылы, қайсысының атасы арқылы басым берілетіні анықталады. Кері будандастыру тауық, үйрек, шошқа өсіруде кеңінен қолданылады. Казіргі уақытта өндірістік құс және шошқа шаруашылықтарында кең тараған жоғары өнімді будандар осы кері будандастырутәсілін ұтымды пайдалану нәтижесінде шығарылған.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Киан сиыры

Киан сиыры - бұл тұқым Италияда шығарылған, дүние жүзіндегі ірі мал ішінде дене бітімі өте ірі, сиырларының шоқтығынын биіктігі 152-158 см, бұқаларынікі - 165-170 см. Көп уақытқа дейін қиан ірі қарасы жұмысқа және ет өнімін алу үшін пайдаланылып келді. Бұзауларының туғандағы тірі салмағы 42-55 кг, тәулігіне қосатын салмағы 1000-1400 г. 6 айлық төлдерінің салмағы 225- 260 кг, сақа сиырларынікі 720 кг, бұқалары 1200-1400 кг.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Көк азық

Көк азық - мал азығына жұмсалатын табиғи және екпе шөп, азықтық дақылдар балаусасы. ЬІлғалдылығы мол болғандықтан 1 кг-ның жалпы қоректілігі 0,18-0,2 азық өлшемінен артпағанымен, құрғақ затында малға жұғымды қоректік, минералды және биологиялық пәрменді
қосындылар жеңіл қорытылып, жылдам сіңірілетін түрде шоғырланған. Көк азық құрғақ затының қоректілігі құнарлы азықтікі шамалас болса, биологиялық құндылығы, құнарлылығы жағынан олардікінен асып түседі. Көк азықмалға жайып жегізіп, немесе қорада тұрғандарына шауып, турап үлестіреді. Ең арзан жемшөп көзі болғандыктан, көк азықпен мал басын жыл бойында мүмкіндігінше ұзак мерзім қамтамасыз етіп, өзіндік құны арзан сапалы мал өнімін мол өндіруге күш жұмсайды. Көк азықпен мал басын қамтамасыз ету мерзімін ұзарту үшін ерте көктемде малды күздік дақылдар көгіне жайып, содан кейін жетілген көп жылдық бүршақ тұқымдастар көгіне шығарып, жаздың жартысы ауа азықтыққа себілген астық тұқымдастар көгін шауып беріп, күзде қайта көктеген бұршақ тұқымдастар көгін, тамыртүйнек жемістілер пәлегін, бақшалық дақылдарды жұмсап «жасыл (көк) конвейер»  ұйымдастырады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Көң қойма

Көң қойма - бұл қойма қиды сақтайтын және
одан органикалық тыңайтқыш дайындайтын орын. Қатаң қиды сақтап, коң алу үшін жер үстінде және жартылай жерге қазылып салынған
қоймалар болады. Жер үстіндегі қоймалар бетон ауданды, кабырғалары биіктігі 1,6 метрдей тіреуішпен тірелген. Жерге жартылай қазылған
қойма, тереңдігі 1,5 м шұңқырлы және жер үстіндегі бөлім бетонды қабырғалы етіліп салынады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Күзем жүн

**Күзем жүн** – қойдың күзде қырқылған жүні. Оны "тірі жүн" деп те атайды. 

## Пайдаланылуы
Талшықтары қысқа, тез ұйысқыш келетіндіктен одан көшпелі баспананың үзік, туырлық, түндік сияқты жабындарын, текемет, откиіз, сырмақ тәрізді төсеніш бұйымдарын және тұрмыс пен шаруашылықтың толып жатқан (жабу, жабдық, қап, төсеккиіз, кебенек, қалпақ және т.б. түрлі) заттарын жасауға пайдаланылады. Сонымен қатар, тоқыма бұйымдары – шекпен, қап және киіз үйдің әртүрлі бау-шуларын тоқуға қажетті жіп даярлауға қолданылады.
Тоқтының күзем жүні киіз басқанда ұстасуы екіталай болғандықтан шуашы мол қой жүніне араластырып салып жібереді. Немесе талдырма, көптірме деп алатын қопсып тұратын жұқа жұмсақ киіз түрін басады. 

## Әр қойдан алынатын күзем жүнінің салмағы
Әр қойдан алынатын күзем жүннің мөлшері қой жүнінің салмағы оның ұзындығына және тұқымына байланысты болады. Бір қойдан орта есеппен 1 кг-ға жуық күзем жүн алынады. Ол жайында Ә. Бөкейхан еңбегінде 50 қойдан шамамен ұзындығы 7 құлаш, ені 2 құлаш киіз басуға болатындығы айтылады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Букейхан А.Н. Овцеводство в Степном крае. Материалы по экономическому обследованию районов Сибирской железной дороги. Животноводство. Т.1. Вып.1. Томск, 1904; 
* Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969; 
* Толыбеков С.Е. Кочевое общество казахов в ХVII-начало ХХ века. Политико-экономический анализ. Алма-Ата: Наука, 1971; 
* Шоқпарұлы Д. Теріден жасалатын бұйымдарды құрастыру технологиясы. Алматы: Кітап, 2005; 
* Ысқаққызы Ә. Сырмақ өнері. Алматы: Алматыкітап, 2007.

Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Тұрмыстық бұйымдар
Күйек қошқар

Күйек қошқар - қойды қолдан ұрықтандыруға күйлеген саулықтарды анықтау үшін күйек байлап отарға жіберілетін қошқар. 
left|250px|thumb|Қошқар
Күйек қошқар  күйлеген саулықты қашырып қоймауы үшін, оның бауырына әр бұрышыңда бауы бар ұзындығы - 60 см, ені - 50 см жұмсақ шүберек немесе брезенттен тігілген күйек байланады. Күйек қошқар қажырлы, тұқымының құндылығы 1 кластан кем болмауы керек. Себебі оны күйек науқаны аяқталған соң, күйегін алып 20 күнге дейін саулықтарды қашыруға отарға жібереді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Күйек мерзімі

Күйек мерзімі - сиырдың бұзаулағаннан нәтижелі ұрықтанғанға дейінгі мерзімі. Әдетте, күйлі сиыр күйегі бүзаулағаннан кейінгі 1,5-2 айда келе  бастайды. Бұзаулағаннан кейінгі 2-3-ші айда нәтижелі ұрықтанған сиыр жыл аяғыңда бұзаулайды. Сөйтіп күйек мерзімі созылмай уақтылы ұрыктандырылған (қашырылған) сиырдан жылына бұзау алуға болады. 

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Пайдаланушының графикалық интерфейсі

**Пайдаланушының графикалық интерфейсі** (ПГИ) () — пайдаланушыға дисплейде графикалық сурет түрінде көрсетілген элементтердің (мәзір, батырмалар, белгішелер, тізімдер т.б.) алуан түрлілігі.

Командалық жолдың интерфейсіне қарағанда ПГИ барлық экрандық объектілерге кіру мүмкіндігін береді (еңгізу құрылғылары арқылы – пернетақта, тышқан, джойстик және т.б), және олармен тығыз қатынаста болып, олармен айла-шарғы жасатқызады. Көбінесе ПИ – дегі элементтер интерфейсі метафоралар негізінде құралған және олардың белгілері мен ерекшеліктерін көрсетіп тұрады. Сондықтан қарапайым дайындықсыз пайдаланушының түсінуін оңайлатады.

## Тарихы
60 –шы жылдарда Даг Энгельбартомның Стэнфорд  зертханалық институтындағы жұмыстары нәтижесінде ПГИ(пайдаланушының графикалық интерфейсі) ойлап табылды.
 
Одан кейін 70-шы жылдарда ПГИ концепциясы ғалымдардың шешуімен Xerox PARC зертханасында да қабылданды.
1973 жылы Xerox PARC зертханасында барлық жас ғалымдарды жинап, зерттеу еркіндігін берді. Нәтижесінде WIMP(Windows, Icons, Menus, Point-n-Click) графикалық интерфейс концепциясы жарық көреді. Осы концепция шеңберінде Alto компьютерлері дүниеге келеді.
1979 жылы Alto-ға ұқсас жұмыс істейтін PERQ  станциясын ойлап табады. 1981 жылы Xerox PARC  Alto-ның жалғасы Star-ды шығарады.
ПГИ концепциясы Apple Computer корпорациясының өнімдерінде коммерциялы түрде іске асты десе болады. AmigaOS операциялық жүйесінде ПГИ өзінің  көптапсырыстылығымен 1985 жылы қолданылды. Қазіргі таңда ПГИ нарықта қолданылып жүрген операциондық жүйелер мен қосымшалардың негізгі құрамдас бөлігі болып табылады.
ПГИ қолданатын жүйелер: : Mac OS, Solaris, GNU/Linux, Microsoft Windows, NeXTSTEP, OS/2, BeOS.
ПГИ – дің көп қолданыста болуына қарамастан кейбір бағдарламалар ПГИ – ге аналог болып есептеледі. Операциондық жүйеге кіру алдыңдағы BIOS Setup баптауларын мысал ретінде келтірсе болады. ОЖ қажет етпейтін ПГИ – лер де баршылық.

## Классификациялау
* ПГИ – дің төмендегі түрлерін айқындап өтсек болады:
# Қарапайым: ПГИ – дің өз жүйесімен қамтамасыздандырылатын типтік экрандық формалар және стандартты интерфейс элементтері;
# Шынайы-графикалық, екі қалыпты: өзіндік әдістермен немесе қосымша кітапханалармен іске асқан оригинал метафоралар мен стандартты емес интерфейс элементтері;
# Үш қалыпты: қазіргі кезде өте аз классификацияланған.

## DWIM
Бағдарламалық жүйенің жақсы графикалық интерфейстерінің шарттарының бірі «мен не айтсам, соны істе» концепциясы немесе  DWIM (ағылш. Do What I Mean). DWIM  шарты жүйенің алдын ала болжауға болатындығы, Пайдаланушы алдын ала интуициямен бағдарламаның не істейтінің білуі керек.

Санат:Пайдаланушының графикалық интерфейсі
Ауыз әдеби тілі

**Ауыз әдеби тілі** — ауызба-ауыз сөйлеу үстiндегi, баяндама жасаудағы, радио мен телехабардағы сөйлеу стилi. 

Ауыз әдеби тілі диалог (сұқбаттасу) және шешендiк тiлi деп екiге бөлiнедi. Диалог үстiнде көрiнетiн сөйлеу тiлi — күнделiктi тұрмыс-тiршiлiкте қарым-қатынас пен әсер ету қызметiн атқаратын ауызекi әдеби тiлiнiң бiр саласы. Ауыз әдеби тілінiң екiншi бiр түрi шешендiк тiлге тән сөз түлету, арнайы стильдiк мақсатпен лексеманың негiзгi мағынасынан туындаған ауыс мағынада қолдану, лексикалық элементтiң семантикасына өзгеше астар берiп, соныландырып қолдану секiлдi ежелгi бейнелi с-з саптау әдiсi арқылы ең сұрыпталған, синтезделген сөз қолданыс амалдары таразыланады. Әдеби тiлдiң даму барысында жүйеге түскен тiлдiк норма тек жазба тiлде ғана емес, сөздiң айтылуында, демек ауызекi тiлде де жүзеге асып отырады. 

Белгiлi бiр стильдiк мақсатта сөздiң нақты мүмкiндiгiмен шектелмей, оның iшкi әлеуетін ашу, сөйтiп оны бейнелi, пернелi кейiпте түрлентiп, жаңа мағынада түлетiп айту — ауызекi сөйлеу тiлiн нормалаудағы амал-тәсiлдердiң бiрi. Ауыз әдеби тілі көркем әдебиетте кеңiнен қолданылады. Сөйлеу тiлiнiң басты белгiлерi ауыз әдебиетi шығармаларынан айқын байқалады. Сөйлеу тiлiндегi стильдiк экспрессия, бейнелiк пен мәнерлілiк шығарманың көркемдiгiн арттырады. Ауызекi тiлдiң сөз сөйлеу машығы, дыбыстау ерекшелiгi бар. Ауыз әдеби тілі интонациялар мен контекске көбiрек сүйенетiндiктен, барынша эксперссиялы болумен қоса, ерекше синтаксистiк конструкциялар (сөз тiркесi мен сөйлемдер) да құрайды. Ауыз әдеби тілі мен жазба тiл бiр-бiрiне үздiксiз әсер етiп, жарыса дамып отырады. Мұнда жазба тiлдiң ықпалы басымырақ. Ауыз әдеби тілінiң басты белгiсi-қолданудағы бiрiздi жүйелiкке негiзделген үлгi-моделдi ұстануы. Ауызекi сейлеу тiлiнiң әдеби тiлге қатысы өзгерiп отырады. Ауыз әдеби тілінiң жүйеленiп, нормалануы ұлттың қалыптасу кезiне, демек ұлыс пен халықтың ұлтқа айналу кезiне сай келедi. Ауызекi сөйлеу тiлiнде сөздiң жарыспа варианты көп ұшырасады. Олардың сараланып, бiрыңғай жүйеге түсуi ұзақ жылдарға созылады, 

## Дереккөздер


Санат: лингвистика Санат:әдеби тіл
Күйіс, күйіс қайыру

Күйіс, күйіс қайыру - көп карынды малдың месқарыңдағы химусын (азық жынын) демалыс кезінде ауыз қуысына қайтарып, түбегейлі шайнап жұтуы. Күйіс қайыру арқылы желінген жемшөп тек мұқият шайналып қана қоймай, сонымен бірге мол сілекейленіп, месқарынға қайтарылады. Сілекей карбонаттары месқарында сілтілі орта қалыптастырып, ондағы жемшөпті өңдеп, өз денесінің белогі және түзілген витаминдермен байытатын микрофлора (бактериялар) мен микрофаунаның (қарапайымдылар) көбеюіне оңтайлы жағдай туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Күйіс қайыратын мал

right|250px|thumb|Қос өркешті түйе
right|250px|thumb|Бұғы
right|250px|thumb|сиыр 
Күйіс қайыратын мал - қарны күрделі, бірнеше бөлімнен тұратын мал. Ол қарынның алдыңғы мес- не тазқарын, тақия қарын мен жалбыршақ деп аталатын алдыңғы бөлімдерінде ас қорыту бездері болмайтындықтан қарын сөлі бөлінбейді де, күйіс қайыру барысында құйылатын мол сілекей арқылы оңдағы микроорганизмдер дамуына жайлы жағдай қалыптастырылып, жиналған жемшөп әрі қарай сөл бөлінетін нағыз қарын - ұлтабарға өткенше, пайдалы микробиологиялық өңдеуден өткізіледі. Күйіс қайыратын малға мүйізді ұсақ және ірі қара мал, түйе, бұғы жатады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Жетпісбай Бекболатұлы

Экономика ғылымдарының кандидаты, доцент. М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетін, Қазақ мемлекеттік басқару академиясының Нарық институтын, Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясын  бітірген. Жұртшылықпен байланыс, жарнама және ақпараттық процестерді басқару саласындағы ұзақ жылғы практикалық жұмыс тәжірибесін ғылыми негіздеумен айналысып келеді. Университтті бітірген соң «Жазушы» баспасының редакторы, облыстық «Торғай таңы» газетінің бөлім меңгерушісі, Қазақ ССР Сыртқы істер министрлігінің  Баспасөз бөлімінің екінші хатшысы, ҚазТАГ-тың аға редакторы, С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекттік университетінің журналистика факультетінің аға оқытушысы болып істеген. Тәуелсіздік кезеңінде  «ТұранӘлембанк» АҚ баспасөз қызметінің жетекшісі, Алматы облысы Әкімінің баспасөз хатшысы, бас инспекторы, Алматы қалалық ақпарат басқармасының бастығы, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын қадағалау агенттігінің баспасөз хатшысы қызметтерін атқарған. Ислам экономикасы, мемлекеттік басқару, ақпараттық менеджмент және маркетинг, Қазақстанның қаржы жүйесі жөніндегі  шет елдік және отандық ғылыми басылымдарда жарияланған 60-тан астам зерттеу еңбектерінің авторы. 
«Өмір айнасы» (Алматы, «Қазақстан», 1990) монографиясының, «Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі» (Алматы, «Экономика», 2006), «Орысша-қазақша қаржы сөздігі» (Алматы, «Экономика», 2007), «Қазақша – орысша банк сөздігі» (Алматы,  «Экономика», 2008), «Қаржы-экономика аталымдарының орысша-қазақша сөздігі» («Ана тіл-Ата тарих», Астана, 2008) сөздіктерінің, «Қазақстанның банк жүйесі» (Алматы, «Экономика», 2009), «Банковская система Казахстана» (Алматы,  «Экономика», 2008), «Жарнама негіздері» (Алматы, «Экономика», 2009), «Жұртшылықпен байланыс» (Алматы, «Экономика», 2009), «PR және жарнама» (Алматы, «Қазақ университеті», 2010) оқулықтары мен оқу құралдарының авторы.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалімен, Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері төсбелгісімен марапатталған.
Күрделі будандастыру

Күрделі будандастыру - үш және одан да көп мал тұқымдарын пайдаланып жүргізген будандастыру. Күрделі будандастыруды жүргізудің біршама қиыңдығы бар. Будаңдарда белгілердің өзгергіштік дәрежесі жоғары болғандықтан, олардың қажетті үйлесімдіктеріне қол жеткізіп, ұрпақтан ұрпаққа тұрақты бекіту үлкен қиындыққа түседі, сұрыптаушы мамандардың білгірлігі мен шыдамдалығын талап етеді. Күрделі будандастыруда пайдаланылатын тұқым санының көп болуы міндеті шарт емес, ол сұрыптау негізі болып алынған жергілікті тұқымның өнімділігіне және оны жетілдіруде қойылған мақсатқа байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Кілегейлі сүт

Кілегейлі сүт - жаңа туған бұзаулар үшін құнды және ерекше қажетті тағам. 
right|250px|thumb|сүт
Одан қала берді кілегейлі сүт қай жастағы адам үшін өте қажетті тағамдар түрі. Сүттің құрамында ағзаға қажетті барлық қоректік заттар, су, құрғақ зат және газдар бар. Физикалық химия тұрғысынан сүт дисперциялық жүйе, олар дисперциялық орта (су) және дисперциялық фаза (сүттің құрамындағы өте кішкентай бөлшектер) ретінде қаралады. Бір килограмм сүттің құрамында 33 г белок, 38 г май және 47 г сүт қанты (лактоза) болады. Күнде 0,5 л сүт ішілетін болса, адамның майға қажеттілігі 50%, белоққа мұқтаждағы 30% қамтамасыз етіледі. Одан қала берді кілегейлі сүт минералдық заттардың (әсіресе кальцийдің, фосфордың), микроэлементтердің, витаминдердің қайнар көзі болып есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Кілемдік жүн

Кілемдік жүн - кілем тоқуға өте қолайлы ұяң жүннің бір түрі. Кілемдік жүн құрамында түбіт пен ұзындығы түбіттікімен шамалас аралық қылшық және аз ғана майда қылшық болады, ал өлі және құрғақ қылшық кездеспейді. Қазақстанда сапалы кілемдік жүн беретін жаңа қой тұқымдары - қазақтың ұяң жүнді қойы, дегерес қойы - шығарылған.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қаз балапаны

Қаз балапаны - өсіруге жарайтын балапандар ширақ, дыбысқа сезімтал, іші жұмсақ, тартылған, кіндігі жабық, жарқыраған мамық жүнді, қанаттары денесіне жақсы тығыз жабысқан, төсі ұзын және серпімді келеді. Қаз балапандарының өсіп-өну қуаттылығы өте жоғары және бойында тамақтық бағалығы жақсы май шоғырлауға өте қабілетті. Олар екі айлық жасында 3,5-4 кг тірі салмақ жинайды.

## Дереккөздер


Санат:Құс шаруашылығы
Санат:Қазтәрізділер
Қаз бауыры

Қаз бауыры - соңғы жылдары шет елдердің бірқатарында - Венгрияда, Болгарияда, Францияда және бірқатар ТМД елдерінде қаздың майлы бауырынан қуырып тамақ дайындау кеңінен орын ала бастады. Жыл сайын Венгрияда 300 тоннадай, Болгарияда - 200 тоннаға жуық қаз бауыры өңделеді. Латыш және венгерлік тұқымды қаздардың бауыры 400-700 г тартады. Майлы бауыр алу үшін арнайы бордақылау технологиясы пайдаланылады. 

## Дереккөздер


Санат:Құс шаруашылығы
Қаз еті

Қаз еті - қаз жас кезеңінде басқа  ауыл шаруашылық құстармен салыстырғанда өсу жылдамдығы өте жоғары. Етті қаздарды жеделдетіп өсіргенде тірі салмағы 40-50 есе жоғарылап, 60-65 күндік жасында тірі салмағы 4 кг және одан да көп болады. Осы себептен де одан қашанда мол ет алынады. Қаз етінің желінетін үлесі тірі салмағынан 54%, үйректікі - 34% ғана. Құрамында 48,9% су, 38,1% май, 16,9% белок болады және 100 г етінің қуаттылығы 369 ккал, тауықтікі 200 ккал.

## Дереккөздер


Санат:Құс шаруашылығы
Қазақтың етті-жүнді қойы

Қазақтың етті-жүнді қойы - биязылау жүн мен еттілікті ұтымды ұштастырған қой тұқымы. Будан биязы жүңді саулықтарды линкольн, ромни-марш қошқарларымен күрделі будандастыру жолымен шығарылған. Жаңа тұқым ретіңде 1991 ж. қабылданған. Қазақтың етті-жүнді қойының өсірілетін жеріне қарай ақсенгір, қалшеңгел және шу қойы атты үш түрі бар. Асыл тұқымды қошқары - 95-10 кг, саулығы - 58-65 кг тартады, олардан, тиісінше, 5,0-5,5 және 2,7-2,9 кг таза жүн қырқылады. Жүнінің ұзындығы 11-13 см аралығында. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның табиғат жағдайына төзімді, ұзақ мерзім табиғи жайылым жағдайында бағуға көнбісті.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы