open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таксономиялық санат

thumb|right|300px|Өсімдіктер мен хайуанаттардың классикалық таксономиялық санаттары. Доменде бір немесе бірнеше патшалық болады. Аралық кіші сатылар көрсетілмеген.
**Таксономиялық санат** — биологиялық жіктеуде таксономиялық иерархиядағы организм тобының салыстырмалы деңгейі (таксоны). Таксономиялық санат негізінен түр, туыстас, тұқымдас, отряд, сынып, тип, патшалық, домен және тіршілік қатарлыларға жіктеледі.

Берілген санат оның астында жалпы категорияларды, яғни тіршілік формаларын нақтырақ сипаттайды. Жоғарыда, әр дәреже жалпы ата-бабадан қалған белгілер мен белгілерді мұра ету арқылы бір-бірімен байланысты ағзалар мен ағзалар тобының жалпы санаттарына жіктеледі. Кез-келген түрдің атағы және оның тектік сипаттамасы негізгі болып табылады; бұл белгілі бір ағзаны анықтау үшін, әдетте, алғашқы екіден басқа дәрежелерді анықтаудың қажеті жоқ дегенді білдіреді. 

Қызыл түлкі, Vulpes vulpes түрін қарастырайық: жоғарыдағы келесі дәреже Vulpes тұқымдасы барлық «шынайы» түлкілерді құрайды. Олардың ең жақын туыстары - жоғары дәрежеде - иттер, қасқырлар, шыбындар және барлық түлкілерден тұратын Canidae отбасы; келесі жоғары дәреже, Carnivora бұйрығына каниформалар (аюлар, итбалықтар, арамшөптер, қиқандар және жоғарыда айтылғанның бәрі) және фелиформалар (мысықтар, цивиттер, гианалар, монгуздар) кіреді. Карнаваторлар - бұл «Chordata» филумында омыртқасы бар жануарлар арасында және олармен бірге Animalia патшалығындағы жануарлар арасында жіктелген маммия класының шашты, жылы қанатты және емізетін мүшелерінің бір тобы. Ең жоғары дәрежеде осылардың бәрі Эукария доменінде жасуша ядролары бар барлық басқа организмдермен бірге топтастырылған.

Халықаралық зоологиялық номенклатураның коды төмендегідей дәрежені анықтайды: «Таксономиялық иерархиядағы таксонның номенклатуралық мақсаттары үшін деңгейі (мысалы, барлық отбасылар номенклатуралық мақсаттар үшін бірдей дәрежеде, ол отбасы мен семья арасындағы).

Санат:Таксономиялық санаттар
Голуэй (шығанақ)

**Голуэй** (, ирл. *Cuan na Gaillimhe*) — Ирландия жағалауындағы Атлант мұхитының шығанағы.

Мұхиттан Аран аралдарымен бөлінген. Тереңдігі - 42 м дейін. Ұзындығы - 66 км, кіретін жерінің ені - шамамен 40 км. Су көтерілуінің көлемі - шамамен 4 м құрайды. Жағалауы таулы. Шығанаққа көптеген өзендер құяды, олардың ең үлкені - Корриб. Соңғысының сағасында шығанақтағы ең үлкен порт - Голуэй қаласы орналасқан.

Санат:Ирландия шығанақтары
Санат:Голуэй (графтық)
Санат:Клэр (графтық)
Санат:Атлант мұхиты шығанақтары
Дингл (шығанақ)

**Дингл** () — Ирландия аралының оңтүстік-батыс жағалауындағы Атлант мұхитындағы шығанақ. Шығанақ Дингл және Айверах түбектерімен шектелген, ұзындығы шамамен 40 км, ал ені 20-дан 3 км-ге дейін өзгереді. Жағалау сызығы мүйістермен қатты тілімденген, беткейлері көбінесе тік және құламалы, бірақ кейбір жерлерінде құмды жағажайлар бар.

Шығанақта Дингл деп аталатын қала, сонымен қатар бірнеше кішкентай балық аулайтын ауылдар орналасқан.

Мұнда жағалаудағы әйгілі көрнекті орындардың бірі, жабайы дельфин Фанжи (немесе Фанги) өмір сүреді. Ол 1983 жылдан бастап күн сайын адамдарға жүзіп келіп, кемелерді ертіп жүреді. Дельфиннің ерекшелігі - оны ешкім тамақтандырған да жоқ, ешкім үйреткен де жоқ, бірақ Фанги бұл сулардан ешқашан кетпеді. Аңыз бойынша, Фанджи шығанақта пайда болған кезде сол маңда жағасында жуылған аналық дельфиннің денесі табылды. Бұл Фанжидің серігі болды деп болжайды, сол себепті ол сүйіктісінің қасында болу үшін шығанақта мәңгіге қалды.

Жиырма жылдан астам уақыттан бері жергілікті тұрғындар туристерді тарту үшін дельфинді пайдаланып келеді. Қалада Фанджиге ескерткіш орнатылған, кәдесыйлық дүкендер оның бейнесі бар майкаларды, әшекейлер мен фигураларды сатады, көптеген қайықтар мен кемелер Фанжимен кездесуге экскурсия ұсынады.


Dingle-Dolphin watching-14-Bucht-2017-gje.jpg|
Dingle-Dolphin watching-18-Bucht-2017-gje.jpg|
Dingle-Dolphin watching-20-Bucht-2017-gje.jpg|
Dingle-Dolphin watching-30-Cliffs-2017-gje.jpg|


Санат:Ирландия шығанақтары
Санат:Керри (графтық)
Санат:Атлант мұхиты шығанақтары
Imanbek

**Imanbek**, толық есімі **Иманбек Маратұлы Зейкенов** (21 қазан 2000 жыл, Ақсу, Павлодар облысы)  — Қазақстанда, сондай-ақ Ресей, Украинада Imanbek Music лейблымен танымал қазақ продюсері және хаус-музыка ремиксері. 2019 жылы Saint Jhn-ның "Roses" әніне өзінің ремиксін жасау арқылы халықаралық деңгейде танымал болды. 

## Мансабы
Арғын тайпасының Бәсентиын руының Иман бөлімінен шыққан. Қазақстанда дүниеге келген ол 8 жасында алғаш рет әкесі сыйлаған гитарада ойнаған. Теміржол институтында оқып жүргенде, ол Ақсу теміржол станциясында жұмыс істей бастады. Иманбек 17 жасында 2017 жылдан бастап ремикс жасауды жалғастырды. Ресейлік Effective Records лейблі арқылы  атты америкалық рэпердің «Roses» әніне ремикс жасады. Ремикс Saint Jhn қатысуынсыз жасалды, өйткені рэперге Instagram арқылы байланысу әрекеттері сәтсіздікпен аяқталып, Иманбек жауап ала алмады. Ремикстелген ән бүкіл Еуропадағы, соның ішінде Бельгия, Мажарстан, Нидерланд, Польша, Үндістан және Швециядағы көптеген чарттарда көзге түсті және Shazam World-да 3-ші орында болды. Ремикстің сәттілігі мен танымалдылығына сүйене отырып, 2016 жылы жазылған түпнұсқа ән 2019 жылы US Billboard, British Singles Chart және Аустрия, Канада, Дания, Франция, Германия, Ирландия сияқты басқа елдердің чарттарына шықты. Ол өзінің алғашқы әнін Spinnin Records Drama Records-та шығарды.

## "100 ЖАҢА ЕСІМ"
31 қазан 2019 жылы «Қазақстанның 100 жаңа есімі» мемлекеттік жобасының жеңімпазы атанды. Иманбек Зейкенов 24062 дауыс нәтижесінде «Мәдениет» номинациясында бірінші орынға иеленді.

## "GRAMMY"
АҚШ Ұлттық Өнер және дыбыс жазу академиясы "Үздік Ремикс" категориясы бойынша Иманбек Зейкеновті марапаттады. "Грэмми" рәсімі 31 қаңтарда өтуі керек еді, бірақ пандемияға байланысты ол 14 наурызда онлайн форматта өткізілді. Ал номинанттар 2020 жылдың қараша айының соңында жарияланған болатын. 

"Анама және әкеме рахмет. Менің командама және Effective Records лейбліне рахмет. Менің менеджерім Кириллге рахмет. Рахмет, "Грэмми"", - деп ол марапат алғаннан соң алғыс айтқан болатын.

## Дискографиясы

### Синглдар

### Басқа шығарылымдар
Иманбектің тағы бірнеше шығарылымдары бар, ең негізгілері: 

* "Take Me" (O'Neill-мен бірге)
* "Hot" (Parah Dice-пен бірге)
* "Smoke It Up" (Stephanskiy-мен бірге)
* "Dope"
* "Clandestina" (with FILV & Edmofo featuring Emma Peters)
* "Romantic Dance" (DJ DmimixeR feat. MURANA)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан музыкалық продюсерлері
Балықты (көл, Бурабай ауданы)

**Балықты** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы көл, Жарқайың ауылының солтүстік іргесінде орналасқан.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 4 км, енді жері 3 км. Жағалау бойының ұзындығы 12 км.

Санат:Бурабай ауданы көлдері
Сарыкөл (көл, Ақмола облысы)

**Сарыкөл** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы көл, Жаңатуған ауылының батыс іргесінде орналасқан.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2 км, енді жері 1,8 км. Жағалау бойының ұзындығы 6 км.

Санат:Бурабай ауданы көлдері
Ұлжан Асанова

Ұлжан - Құнанбайдың інісі қайтыс болғаннан кейін әмеңгерлікпен келген, екінші әйелі. Туылған балалары: Тәңіберді, Ыбырай (Абай), Ысқақ, Оспан. Құнанбайдың бәйбішесі Күнке бөлек ауыд болып кеткеннен, ол Ұлжан мен Айғыздың жаңында қалған. Ұлжан Қаракесек, оның ішіндегі Бертіс тұқымына жатады. Осындай Бертіс, Шаншар рулары қалың елге әзілқой мінезімен таңылған. Ұлжанның бойына да осы қасиет таралған. Тауып айтқыш өткір тілділік, шешендік, қалжыңға жақындық бәрі де Ұлжанға тән етін. Ажал алдында да қалжың айтқан деседі.
Құнанбаевтың әкесінің 4 әйелі болды, олардың бірі анасы Ұлжан Асанова болды.
Химиялық эволюция

**Химиялық [[эволюция]]** немесе **пребиотикалық эволюция** — өмірдің пайда болуы алдындағы кезең, оның барысында органикалық, пребиотикалық заттар органикалық емес молекулалардан сыртқы энергетикалық және селекциялық факторлардың әсерінен және барлық көміртегі бар молекулалар сөзсіз күрделі жүйелерге тән өзін-өзі ұйымдастыру процестерінің өрістеуіне байланысты пайда болды.

Сондай-ақ, бұл терминдермен тірі заттың пайда болуы мен дамуы үшін принципті маңызы бар молекулалардың пайда болу және даму теориясы белгіленеді.

## Әдебиет
* Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5

Санат:Эволюция
Санат:Тіршіліктің пайда болуы
Акрилонитрил

**Акрилонитрил** (цианисті винил, винилцианид, проп-2-енонитрил), CH2=CH-C=N — акрил қышқылының нитрилі. Синтетикалық каучуктың кейбір түрлерін өндіру кезінде қолданылады. Акрилонитрилді полиакрилонитрилге полимерлеу және кейіннен иіру жолымен синтетикалық талшықтар, мысалы нитрон немесе модакрил талшықтары алынады.

## Әдебиет
* Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5

Санат:Нитрилдер
Санат:Негізгі органикалық синтез өнімдері
Санат:Фумиганттар
Санат:Азот қосылыстары
Акриламид

**Акриламид (2 — пропенамид)** CH2=CHC (O)NH2 — акрил қышқылының амиді, негізінен полиакриламидтің жалпы атауы бар маңызды полимерлердің көп тоннажды өндірісінде қолданылатын мономер.

Т.пл. 84,5°С, т. кип түссіз кристалдар болып табылады. 215°С, тығыздығы 1,122 г/см3. Суда, этанолда, ацетонда ериді. Бензолда аз ериді. Әлсіз амфотерен. Өрт қауіпті және жарылыс қауіпті. Токсичен — жүйке жүйесін, бауыр мен бүйректерді зақымдайды: ЛД50 150-180 мг/кг; ШРК 0,3 мг/м3. Шырышты қабықтарды тітіркендіреді.

Қуырылған немесе пісірілген өнімдерде, сондай-ақ пісіруде акриламид аспарагин мен қант (фруктоза, глюкоза және т.б.) арасындағы реакцияда қолданылады.

## Әдебиет
* Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5

Санат:Карбон қышқылдарының амидтері
Санат:Мономерлер
Санат:Азот қосылыстары
Һомо Родезия

thumb|right|200px|Кабве бас сүйегі (1922 сурет)
[thumb|right|200px|«Сынғантөбе бас сүйегі» Замбиядағы Кабведен (көшірме, Мауер мұражайы, Гайдельберг, Германия). [Һомо Еректус деп аталған, кейде Һомо Хейдельберг немесе "архаикалық Һомо Сапиенс" деп те аталатын Һомо Родезия түрі.]]
**Һомо Родезия** () — Кабве 1-ді («Кабве бас сүйегі» немесе «Сынған төбе бас сүйегі», кейде «Родезиялық адам») жіктеу үшін Артур Смит Вудворд 1921 жылы ұсынған Һомо түрінің атауы. Һомо Родезия орта тас дәуіріне жатады, оған қатысты қазындылар Солтүстік Родезияның (қазіргі Замбия) Сынғантөбе (Кабве, яғни Брокен-Хилл) үңгірінен табылған болатын. .

Қазіргі уақытта Һомо Родезия көбінесе Һомо Хейдельбергтің синонимі деп саналады. Бәлкім ол  Һомо Хейдельбергтің африкалық кіші түрі ретінде орта плейстоценді (0.8–0.12 млн жыл) кесіп өткен, Африка мен Еуразияға кең таралған полиморфты түр болуы мүмкін. Оның "архайкалық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens arcaicus) және "Родезиялық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens rhodesiensis) деген секілді атаулары бар. White және басқалар (2003) Родезиялық адамды Һомо Сапиенс Идалтулердің (Homo sapiens idaltu, немесе Herto Man) арғы ата-баба деп есептеді.

Һомо Сапиенстерді Һомо Родезиядан келтіріп шығару туралы пікір көп айтылады, бірақ 400 мыңнан 260 мыңға дейінгі қазындылардың кемдігі күдік туғызады.

Санат:Антропогенез
Санат:Һомо Родезия
Эльнара Байназарова

**Эльнара Байназарова** - 2019 жылғы "жүз жаңа есім" жобасының қоғам жеңімпазы,халықаралық дипломат, Еуразиядағы қауіпсіздік сұрақтары бойынша талдаушысы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша PhD дәрежесін алды. Гонолулудағы (АҚШ) Азия - Тынық мұхит кеңесі қауіпсіздігін зерттеу орталығында оқыды. ЕО Өкілдігінің алдында ол Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Қоры жанындағы ӘЭСИ халықаралық зерттеулер орталығын басқарды, сонымен қатар ЕҚЫҰ-ның Астанадағы Бағдарламалық кеңсесінің баспасөз хатшысы болды.

### Қызмет жолы
* 2011 жылы Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының құрылуы мен дамуына қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталды
* 2013 жылы ол Тампере Бейбітшілік Зерттеу Институты ғылыми қызметкері болды (Финляндия).
* 2019 жылы ол Atlantic Council американдық,, орталығының Close Ups жас көшбасшыларының жаңа бағдарламасына қатысушы ретінде әлемнің бір жарым мың үміткерлерінің арасынан таңдалды. 50-ден астам мақалалар мен ғылыми журналдарда және  бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған.
* Бірқатар ірі халықаралық форумдар мен жоғары деңгейдегі сапарларды ұйымдастырушы Эльнара Байназарова ЕО Кеңесінің Төрағасы Дональд Туск пен ЕО сыртқы саясат жөніндегі Жоғарғы өкілі Федерика Могеринидің Қазақстанға сапарларын ұйымдастыруға қатысты.
* Эльнара ЕО-Қазақстан дипломатиялық қатынастарының 25 жылдығына арналған деректі фильмнің авторы болды, 2018 жылы Еуропалық арт-резиденциясының нәтижелері бойынша "Елес экспедициясы"  көрмесін ашты, Астана балетінде және басқа да елордалық орындарда бірқатар мәдени шаралар дайындалды, арнайы әзірленген рецепттер кітабы ұсынылды. Еуропаның дәмі - Еуропаның жағымды тәжірибелері туралы бірқатар телебағдарламалардың авторы және жүргізушісі.
* 2019 жылы ол «ТМД-дағы медиа коммуникация саласындағы үздік идея үшін» ЕО сарапшысының марапатын алды. Эльнараның жетекшілігімен жыл сайын Астана мен Алматыда #EU4Kids балалар жобалары конкурстары мен көрмелерімен, медиа-дәрістермен, сондай-ақ Астанадағы "Дипломатия мектебі" білім беру және коммуникациялық жобасының студенттері үшін шеберлік сыныптары өткізіліп тұрады.

### Ұраны
«Жолды жүруші басып озады» Ол табысты адамның басты қасиеттері шынайылық пен адалдық екендігіне сенімді және дипломатия өзі басқа икемді және жан-жақты бола отырып, басқа да салаларды біріктіреді.

### Сыртқы Сілтемелер
100 жаңа есім
Шульгин

**Шульгин** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Василий Витальевич Шульгин — орыс саяси және қоғам қайраткері, публицист.

* Евгений Иванович Шульгин – техника ғылымдарының докторы, профессор.
Олстер-шотланд тілі

thumb|right|200px|Солтүстік Ирландиядағы Олстер-шотланд тілінің қолданылуы, 2011 жылғы халық санағы
**Олстер-шотланд тілі** (*Ulster Scots*; ) - шотландық келімсектер Олстерде тарихи түрде қолданған неміс сөйленісі.

## Шығу тегі және генетикалық байланыстар
Тарихи тұрғыдан, Ulster Scots Олстердегі шотландық келімсектердің диалектісі болған және осы уақытқа дейін шотланд (герман) тілімен тығыз генетикалық байланыстар кездеседі. Олстер тілін ағылшын келімсектерінің диалектілерімен байланысты ағылшын нұсқасымен, сондай-ақ сирек қолданылатын ирланд тілінің олстер диалектімен шатастырмау керек.

## Тарихы
Олстер-шотланд диалектісі Солтүстік Ирландияға XVII ғасырда, шотланд және ағылшын келімсектерінің Олстерге жаппай қоныс аударуы кезінде әкелінді. Ұзақ уақыт бойы олстер-шотландтың сөйлеуі төменгі Шотландия тұрғындарының тілімен бірдей болды, тек XX ғасырда елеулі жіктелу басталды.

## Таралуы
Тарихи тұрғыдан, Ulster Scots Ольстердің солтүстік және шығыс графтықтары - Антрим мен Лондондерриде сөйлейтін. ХІХ және әсіресе ХХ ғасырларда урбанизацияға және олстер-шотланд диалектісінің негізгі тірегі - балық аулау ауылдары тұрғындарының кетуіне байланысты құлдырап, ұмыт бола бастады. 1999 жылы әртүрлі бағалаулар бойынша, Олстер тұрғындарының тек 2%-ы ана тіліндей сөйледі (тіл иелерінің саны, әр түрлі деректерге сәйкес, 30-35 мыңнан 100 мыңға дейін болатын).

## Күйі және жазу қағидасы
ХХ ғасырға дейін олстер-шотланд диалектісінде кейбір әдеби шығармаларды шығарғанымен, аймақтық диалектілердің бірі ретінде ғана қабылданды. ХХ ғасырдың екінші жартысында, олстер-шотландтың ауызекі тіл ретінде іс жүзінде құрып бітуіне қарамастан, оның жергілікті тіл ретіндегі беделі, ирландық емес, бірақ олстердің символы - ұқсастық ретінде айтарлықтай өсті. Мұнда олстерлік ұлтшылдық идеологиясының қалыптасуы маңызды рөл атқарды. 90-жылдары олстер-шотланд диалектінің жазбаша нұсқасын «қаншалықты мүмкін болғанша ағылшын тілінен (және ішінара шотланд тілінен де) өзгеше» етіп жасау үшін жазу мен орфография ережелері жасалды. Оны қорғау және тарату үшін қоғамдар құрылды (Ulster Scots language society, Ulster Scots Agency). Даулы сауалға оның жіктелуі айналды - көптеген тіл мамандар әлі де бұл тілді шотланд тілінің олстер нұсқасы деп айтуға болады деп санайды. Ол Олстердегі жағдайды шешуге арналған бірлескен британдық-ирландық комиссия деп те аталады.
Олстерді тарихи түрде Солтүстік Ирландия мен Донеголлдың бөліктерінде қолданылатын шотланд тілінің нұсқасы ретінде түсіну керек.

Олстер-шотландқа арналған оқу бағдарламалары жасалуда. Олстердің әртүрлі бөліктерінде жол белгілері мен хабарландырулардағы мәтін ағылшын және олстер-шотланд тілдері қатар жүреді.

## Сілтеме
*Ulster Scots Language Society
*Ulster Scots: A Grammar of the Traditional Written Word and Spoken Language Philip Reobonson
*What language are spoken in Northern Ireland?
*Ulster Scots BBCDiscover the culture, learn the language, unlock the history and enjoy the programmes

Санат:Герман тілдері
Санат:Ұлыбритания тілдері
Санат:Солтүстік Ирландия мәдениеті
Мүсәлімов

**Мүсәлімов** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Ғали Мүсәлімов - Теміртау құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 
* Идеал Ғалиұлы Мүсәлімов – техника ғылымдарының докторы. 
* Темірхан Құлмұхамбетұлы Мүсәлімов – педагогика ғылымдарының докторы, профессор.
Мүсілімов

**Мүсілімов** сөзі мынадай мағынылар білдіруі мүмкін:

* Әли Мүсілімұлы Мүсілімов —  педагог ғалым. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор, академик. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. КСРО және Қазақ КСРнің Халық ағарту ісінің үздігі. Қызылорда облысының құрметті азаматы.
* Бақытжан Мүсілімов – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы, профессор.
Шыбындыкөл (көл, Ақмола облысы)

**Шыбындыкөл** – Ақмола облысы Бурабай ауданы, Райгородок ауылының солтүстік іргесінде орналасқан көл.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2,6 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 7,4 км. Солтүстік-шығысында Қояндыкөл көлі жатыр. 

Санат:Бурабай ауданы көлдері
Шыбындыкөл

* Шыбындыкөл – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы көл.
* Шыбындыкөл – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы көл.
Эдуард Зюсс

Эдуард Зюсс 20 тамыз 1831 жылы дүниеге келген (неміс: Эдуард Зюсс; 1831 ж. 20 тамыз, Лондон - 1914 ж. 26 сәуір, Вена) - австриялық геолог және қоғам қайраткері. Ол Гондвана (1861) және Тетис мұхитының (1893) суперконтиненті туралы гипотезаларды жасаған адам болып табылады.

## Балалық және жастық шағы
Люс Лондонда саксондық көпестер, лютерандық Адольф Сюс және Элеонора Здекауэрдің еврейлердің отбасында дүниеге келді. 1834 жылы оның отбасысы Прагаға, ал 1845 жылы Венаға көшті. Жас кезінде геологияны зерттеуді жақсы көретін Суэсс өзінің алғашқы еңбегін (Карлсбад геологиясы) 19 жасында жариялады.

### Әлеуметтік қызмет
1857 жылы Зюсс Венадағы геология бөлімін алды. Ол қоғамдық кеңес мүшесі және қаланы сумен қамтамасыз ету және Дунайды реттеу жөніндегі комиссияның референті, сондай-ақ Төменгі Австрия Сеймінің (Ландтаг) мүшесі болды; 1870-1874 жылдары Төменгі Австрияда жаңа мектеп заңдарының жүзеге асырылуына белсенді қатысты, 1873 жылы Рейхсратқа сайланды, онда ол бірнеше рет өзін керемет солшыл спикер ретінде көрсетті, әсіресе ультрамонтандарға қарсы күресте.

#### Ғылыми еңбектері мен жетістіктері
Зюсстің, негізінен Альпінің стратиграфиясымен, Италия геологиясымен және брахиоподтардың таксономиясымен байланысты ғылыми жұмыстарының ішінде мыналар белгілі: «Богмище Графтолитен» (1852), «Брахиоподен дер Коссенер Шихтен» (1854); Брахиоподен дер Hallstätter Schichten (1855); Уебер ден Лосс (1866); «Charakter der österreich. Тертиараблагерунген» (1866); «Südalpen-дегі Ротлиегенден эквиваленті» (1868); Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens (1871); «Bau der italienischen Halbinsel» (1872); Die Enstehung der Alpen (1875); Die Zukunft des Goldes (1877); Die Zukunft des Silbers (1892) және басқалары.

1875 жылы Сюс геологияда «биосфера», ал 1885 жылы «Балтық қалқаны» терминін ұсынды.
1895 жылы Суэсс Швеция Корольдік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1903 жылы Копли медалін алды - Ұлыбританияның Корольдік қоғамының жоғары наградасы.
Insight

**Insight**:
* Insight — инсайт, интеллектуалды құбылыс.
* Honda Insight — Honda компаниясының автомобилі.
* Insight (ансамбль) — грузиялық джаз-ансамблі.
* InSight — Марсқа зерттеу аппаратын тасымалдау мәселесімен айналысатын НАСАның миссиясы.
Красный Кордон

* Красный Кордон – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы Аққайың ауылының бұрынғы атауы.
* Красный Кордон – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
Ұрымқай (көл)

**Ұрымқай** – Ақмола облысы Бурабай ауданы, Ұрымқай ауылының солтүстік-шығысында орналасқан көл.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 3,3 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 10 км.  

Санат:Бурабай ауданы көлдері
Инсайт

**Инсайт** ( — түсіну, ұғу)  — интеллектуалды құбылыс, оның мәні кез келген проблеманы күтпеген түрде түсіну және оның шешімін табу деген мағынаны білдіретін зоопсихология, психология, психоанализ және психиатрия салаларында қолданылатын көпмағыналы термин:
# неғұрлым жалпы мағынасы бір нәрсені іштей сезу, ішкі түйсік; 
# стандартты жағдайда  кез келген өзіндік сана-сезім немесе өзіндік ұғыну; 
# психотерапияда – біреудің бұрын аңғарылмаған психикалық күйін түсіну немесе білу; 
# еске түсірмей-ақ, бұрынғы тәжірибеге сүйенбей, бір нәрсені жаңадан дұрыс аңғару; 
# гештальтпсихологияда – проблемалар сол арқылы шешілетін процесс. Бұл орайда инсайт шешімге сәйкес адамға байланысты түсіндіруге мүмкіндік беретін модельді немесе оқиға.

Бұл процесс, әдетте, әзірленген шешім әдіснамасы (моделі немесе құрылымы) жоқ, түсініксіз мәселе немесе проблемадан басталады. Мақсаты - белгілі бір мысалдарды немесе деректерді қадағалап отырғанда, жаңа нәрсені үйрену немесе мәселені анықтау.

Инсайт көбіне төмендегідей өрбиді:
* Біз белгілі бір мәселе немесе мәселеден бастайды;
* Біз сұраққа жауап беретін үлгілерді немесе шеңберді (шеңберлерді) табады;
* Ықтимал жауаптарды (гипотезаны) анықтайды;
* «Дұрыс» жауаптарды табу үшін деректерді пайдаланады;
* Біз бастапқы мәселеге немесе мәселеге қатысты қолданылуы мүмкін шешім әзірленеді.
 
## Дереккөздер

Санат:Ойлау
Санат:Сезімдер
Санат:Психоталдау
Санат:Шығармашылық
Санат:Психологиялық терминдер
Санат:Қорғаныс механизмдер
Шыбындыкөл (көл, Шығыс Қазақстан облысы)

**Шыбындыкөл** – Қалба жотасының ортаңғы бөлігінде орналасқан көл.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы, Жоғарғы Тайынты ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км-дей жерде, теңіз деңгейінен 1040 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 1,8 км, енді жері 550 м, жағалау бойының ұзындығы 3,9 км.

## Тағы қараңыз
* Дұбығалы көлі

## Дереккөздер
 

Санат:Ұлан ауданы көлдері
Ұрымқай (ауыл)

**Ұрымқай** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы ауыл, Ұрымқай ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Щучинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде, Ұрымқай көлінің оңтүстік жағалауындағы қарағайлы орман өңірінде орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде қаланған. 1961 — 1995 жылдары астық өндіретін өзімен аттас кеңшардың орталығы болып келді. Оның негізінде Ұрымқайда және округке қарасты Дмитриевка, Көрнекті, Күлстан, Кіндікқарағай, Қарашілік, Ынталы ауылдарында шаруа қожалықтары құрылды.

## Дереккөздер
 

Санат:Бурабай ауданы елді мекендері
Мұсылманбеков

**Мұсылманбеков** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Болат Аманжолұлы Мұсылманбеков - Қазақстанның Құрметті сәулетшісі. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.
* Қани Жұмкенұлы Мұсылманбеков – онколог ғалым, медицина ғылымдарының докторы, профессор.
Мұстафина

**Мұстафина** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Әсия Мұстафақызы Мұстафина – кен инженері, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі.
* Гүлмира Баятқызы Мұстафина – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. 
* Гуляф Гайнулловна Мұстафина - акушерлік жөне гинекология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы.(2003). Қарағанды медициналық
* Жанар Ғабиденқызы Мұстафина – ғалым-офтальмолог, қоғам қайраткері, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері.
* Қымбат Мұстафина – қоғам қайраткері, өңірді дамытуға елеулі еңбек сіңірген. 
* Роза Құсайынқызы Мұстафина – ғалым, медицина ғылым докторы, профессор. 
* Сәбила Сапарқызы Мұстафина -  Астана қаласы «Сарыарқа» ауданының әкімі.
* Сәуле Сұбықанқызы Мұстафина — тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты.
Исатай Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов

**Исатай Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов** (15 мамыр 1923 жыл Түркістан генерал-губернаторлығы, Сырдария облысы, Өзгент (қазіргі Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Өзгент ауылы — 7 сәуір 2011 жыл Алматы) — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1978—79 жылдар),  Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы (1972—78 жылдар), Социалистік еңбек ері (1971).

## Өмірбаяны
Қожа руынан шыққан.

1952 жылы Қызылордадағы В.Н.Гоголь атындағы педагогикалық институтын, 1954 жылы КОКП Орталық комитетінің Жоғары партия мектебін, 1962 жылы Қызылорда гидротехникумын бітірген. 1935-1940 жылдары ауылшаруашылық техникумында, ауылшаруашылығы институтында оқыды. 

Исатай Әбдікәрімов өзінің еңбек жолын 1940 жылы Жаңақорған аудандық «Екпінді» газеті редакциясының әдеби қызметкері болып бастады. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. Гвардиялық полк командирі, атқыштар бригадасының командирі болды. 1946-1948 жылдары Жаңақорған аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, Қармақшы аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы болып қызмет істеді. 1949 жылдан бастап облыстық партия комитетінің аппаратында нұсқаушы, сектор меңгерушісі, облыстық комсомол комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарды. 1953-1955 жылдары облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының орынбасары, облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы болды. 1955 жылдан Шиелі аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Қармақшы өндірістік басқармасы партия комитетінің хатшысы, Жалағаш аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін ақарды. 1972-1978 жылдары Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1978-1979 жылдары Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президумының Төрағасы болды.

Исатай Әбдікәрімов КОКП ХХІҮ съезінің делегаты, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды, екі рет Ленин орденімен, Октябрь революциясы, Құрмет белгісі ордендерімен және КСРО медальдарымен марапатталды. Оның 1993 жылы «Көп екен көргенімнен көрмегенім» деген кітабы жарық көрді. Жаңақорған ауданының «ХХ ғасыр Адамы» құрметті атағына ие болды. Қызылорда қаласындағы аграрлық техникалық колледж қайраткер есімімен аталады. Исатай Әбдікәрімов 2001 жылы 7 сәуірде дүниеден өтті. Ол туралы «Дүниеден ғажайып бір жан өтті» атты естеліктер кітабы (2002 ж.) шықты.

## Дереккөздер

Санат:БЛКЖО функционерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан КП ОК мүшелері
Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Мұстафин

**Мұстафин** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

## Тұлғалар
* Әбдіғапар Мұстафин – ұстаз. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 
* Базарбай Сырлыбайұлы Мұстафин - журналист, Қазақстан журналистер одағының мүшесі. 
* Бақыт Мұстафин - жазушы. 
* Бейбіт Ермекұлы Мұстафин - кескіндемеші, мүсінші. 
* Ғабиден Мұстафин – жазушы, Қазақстанның халық жазушысы, қоғам қайраткері.
* Жұман Хасенұлы Мұстафин - кен инженері, партия, кеңес қызметкері.
* Қайрат Ғабиденұлы Мұстафин - ҚР Журналистер Одағының мүшесі.
* Марат Кәрімұлы Мұстафин - қазақстан саясаткері. 
* Сейіт-Баттал Мұстафин – ағартушы-ұстаз. 
* Төлебай Мұстафин — еңбекші, тракторист, Социалистік еңбек ері.* Санжар Анатолийұлы Мұстафин — қазақстандық продюсер, кәсіпкер.
* Төленді Ғарифұлы Мұстафин - математика, логика саласының маманы, физика-математика ғылымдарының докторы.
* Тілеміс Тілеуқабылұлы Мұстафин – тарих ғылымдарының докторы.

## Басқа
* Ғабиден Мұстафин кенті — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы кент, Ғабиден Мұстафин кенттік әкімдік орталығы. 
* Ғабиден Мұстафин көшесі (Астана) - Нұр-Сұлтандағы көше. Ұзындығы – 1230,1 м.

## Тағы қараңыз
* Мұстафина
Билл Скарсгорд

**Билл Истван Гюнтер Скарсгорд**  (; ХФА ; туылды: 9 тамыз 1990, Стокгольм, Швеция) — швед актері.

«Хемлок Гроув» телехикаясында 
«Роман Годфри» рөлі бойынша, сондай-ақ Стивен Кингтің «Ол» және «Ол 2» романының экранизациясындағы «Пенниуайз» деген сайқымазақтың рөлі бойынша танымал. 

Биллдің жеңіл қылилығы бар. Егер ол көздің бұлшық етін босаңсытса, оның сол көзі ағып кеткендей көрінеді. Ол бұны фильмде қолдану тамаша болар еді деп ойлады, сондықтан Пенниуайздың көзі барлық таспада әр түрлі жаққа қарайды. Оның үстіне, актер шынымен *Пенниуайз* сияқты күле алады. Бұл  *[[компьютерлік графика]]* емес, және бұл өте қорқынышты және шынайы.

## Өмірбаяны
Билл – Швецияның Стокгольм қаласында актер Стеллан Скарсгорд пен дәрігер Мю Скарсгардтың отбасында дүниеге келген. Оның жеті бауыры бар: *Александр*, *Густаф*, *Валтэр* (барлығы актер), сондай-ақ *Сәм*, *Эйя*, *Оссиан* және *Кольбёрн*. Оссиан мен Кольбёрн - Стеллан Скарсгорд пен Мэган Эверетттің некесінен туылған ағайындылар.
Отбасында бәрі ұзын бойлы.  Ағайынды Скарсаргродтың орташа бойы 190 см-ден асады.

## Мансабы
2011 жылы Билл «*[[Ғарышта сезім болмайды]]*» фильміндегі *Саймон* басты рөлі үшін «Алтын қоңыз» марапатына ұсынылды.  2012 жылы, 21 жасында Еуропалық киноакадемияның Берлин кинофестивалі аясында, «Shooting stars» марапатын жеңіп алды. 2013 жылдан бастап, Билл Netflix компаниясының *[[Хемлок Гроув]]* сериалында *Роман Годфри* рөлін ойнады. 2014 жылдың сәуірінде Билл *"Хеди Слиман"* түсірген «*Hero*» — екі-жылдық ерлер сәні мен мәдениеті журналының мұқабасында пайда болды. Бұл нөмірде, ол өз әкесінен сұхбат алады.

Билл «The Divergent Series:Allegiant (2016)»  ғылыми-фантастикалық триллерінде *Мәттью* рөлін ойнады: Бұл оның алғашқы ірі американдық фильмі.

2017 жылы «Ол» фильмінде Билл қорқынышты, зұлым Пенниуайзды ойнады,  және бұл рөлді 2019 жылы «Ол 2»-де қайталады. Оның рөлін жанкүйерлер де, сыншылар да мақтады. Билл 2018 жылы «Касл Рок» сериалында әдеттегіден тыс заңды мәселесі бар жас адам ретінде болды. Ол сонымен қатар, «Дедпул 2»-де *Зайтгайст*-ті бейнелеген.

## Жеке өмірі
2015 жылы Билл швед актрисасы Алида Морбергпен кездесіп жүрді. 
2018 жылдың қазан айында ерлі-зайыпты қызды болды.

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Билл Скарсгорд Twitter-де
* Билл Скарсгорд Instagram-да

Санат:Швеция телевидениесі актерлері
Санат:Скарсгардтар
Санат:Швеция киноактерлері
Гливице

**Гливице** [ɡlʲiˈvʲit͡sɛ] () — Польшаның оңтүстігіндегі Жоғарғы Силезия аймағында орналасқан қала. Силезия қыратында, (Клодница өзенінің (Одра саласы) бойында жайғасқан. Силезия воеводствосының жергілікті орталығы Катовице қаласынан 25 км жерде орналасқан.

Гливице — Жоғарғы Силезия мегаполисінің (1,9 миллион тұрғыны бар) ең батыс қаласы және осы аймақтың үшінші ірі қаласы, 2018 жылғы дерек бойынша 179 806 тұрақты тұрғыны бар. Ол сондай-ақ бұдан да үлкен, халқы 5,3 миллион және аумағы шығыс Жоғарғы Силезия, Кіші Польша аймағы мен Чехиядағы Моравия-Силезия аймағынан құралған Жоғарғы Силезия метрополитен аймағы құрамына кіреді. Гливице - Польшаның маңызды өндірістік орталығы. 1990-шы жылдардағы экономикалық өзгерістен кейін Гливице металлургиялық зауыттар мен көмір өндіруден автокөлік және машина жасау саласына ауысты. 

13 ғасырда негізі қаланған Гливице — Жоғарғы Силезияның ең ежелгі қоныстарының бірі. Гливиценің ортағасырлық ескі қаласын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көбіне Қызыл Армия қиратқан, бірақ содан бері ол қалпына келтіріліп, соңғы жылдары үлкен реставрация жасалды.  
## Дереккөздер

Санат:Польша қалалары
Гастарбайтер

**Гастарбайтер** (; қонақ жұмысшы) — қандай да бір елге ақша табу үшін келетін шетелдік азамат. Батыста гастербайтерлер еңбегі белсенді пайдаланылады. Олар жергілікті халық үшін сұранысқа ие болмайтын, мәртебесі төмен жұмыстарды атқарады.

Санат:Миграциялық құқық
Санат:Әлеуметтану
Санат:Еңбек
Щучинск қалалық әкімдігі

**Щучинск қалалық әкімдігі** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Щучинск қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы қалалық әкімдіктері
Ойконим

**Ойконим** — топонимнің түрі, кез келген елді мекеннің жалқы есімі. Елді мекендер атаулары жаратылыстану-географиялық сипатта және мәдени-тарихи сипатта болады.

Жаратылыстану-географиялық сипаттағы ойконмдерге елді мекеннің физикалық ерекшеліктерін көрсететін су көздері атаулары, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, жануарлар, өсімдіктер атауларынан туындаған елді мекендер жатады.

Мәдени-тарихи сипаттағы ойконимдерге белгілі бір елді-мекенге тұрған жеке тұлғаның есіміне, лақап атына, әлеуметтік, мәдени-діни шаруашылық жағдайларына байланысты атаулар жатады. Мысалы ойконим - антропонимдер (Сәтбаев, Сергеевка), мәдени-діни (Түркістан, Петропавл). Ойконимдер ішінде ерекше орын алатыны советонимдер - кеңестік дәуірде туындаған елді мекендер атауы.

## Ойконимдер
# Алматы - алмалы.
# Ақтөбе - ақ төбе.
# Ақтау - ақ тау.
# Атырау - атырау.
# Көкшетау - көкшіл тау.
# Қостанай - Қостан деген қазақ батырының  атына "ай" жалғауы жалғанған.
# Қарағанды - қараған өсетін жер.
# Өскемен - тасты таудағы өзеннің сағасы.
# Қызылорда - қызыл астана.
# Тараз - Тара өзенінің ежелгі атауы (тара - суаруға арналған; ас, өзен, су).
# Шымкент - шымды елді мекен.
# Түркістан - түркілер елі, түркілер ордасы.
# Арқалық - жота.
# Екібастұз - тұзды көл.
# Жезқазған - мыс өндірген жер.
# Байқоңыр - антропоним - адамға тән жалқы есім.
# Қапшағай - тік беткейлі тасты шатқал.

Санат:Топонимдер
Санат:Лексикология
Ярославка

* Ярославка – Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл.
* Ярославка – Ақмола облысы Есіл ауданындағы ауыл.
Феллах

thumb|right|200px|Мысырдағы ұл мен қыз егін жинауда
**Феллах** ( «айдаушы, егінші»; көп. т **феллахин** فلاحين‎) — Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс елдеріндегі шаруа. Ислам дінінің таралуы кезінде бұл термин араб жаулап алушыларын, әдетте көшпенділерді (бәдеуилер), басып алынған территориялардағы жергілікті ауыл тұрғындарынан (фатхтар), мысалы, Таяу Шығыстағы копттар немесе арамей/сириялықтарды сияқты айыру үшін пайдаланылды.

Мысырды арабтар жаулап алғаннан кейін жеті ғасыр ішінде әлеуметтік иерархия қалыптасты, онда исламды қабылдаған мысырлықтар мауали () мәртебесіне ие болды, басқаша айтқанда, билеуші араб элитасына жақын, ал христиан болып қалған копттар салық төлейтін дәрежесі төмен - зимми () болып қалды. Араб азшылығының артықшылықтары жаңа тарихта араб бәдеуи тайпаларының қалдықтары мысырлық феллахтармен көршілес тұрып жатқан жаңа тарих кезінде өзгертілген түрде ауылдық жерде сақталды.

thumb|right|200px|Үш феллах (), ''Шарль Глейр'', 1835
Мысыр халқының 60% құрайтын феллахтар ежелгі ата-бабалары сияқты сазды үйлерде бай емес өмірлерін жалғастырды. XX ғасырдың басында олардың үлесі қалаларға феллахтардың көп ағынымен қатар жүрген урбанизация үрдісі басталғанға дейін Мысыр халқының жалпы санында біршама жоғары болды. 1927 жылы Антрополог Винифред Блэкман, «Жоғарғы Мысырдағы феллахтар» кітабының авторы, Жоғарғы Мысырдағы егіншілердің өміріне этнографиялық зерттеулер жүргізіп, феллахтар мен ежелгі мысырлықтар арасындағы мәдениет, дін және салт-дәстүр саласындағы елеулі байланыс туралы қорытынды жасады.

## Добрұжада феллахтар
19 ғасырда Осман империясы Османлы Сириясындан Добрұжаға (Румыния мен Болгария) феллахтар кетірді. Олар уақытпен оңда жасаған Мұсылмандар мен (Түріктер немесе Татарлар мен) ассимиляцияға түсті.

## Тағы қараңыз
*Диқан

## Әдебиет
*Велерс Ж. Крестьяне Сирии и Ливана = Paysans de Syrie et du Proche-Orient / Жак Велерс; Сокр. пер. с франц. Я. И. Серебрянского; Вступ. ст. А. П. Орешникова. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1952. — 336, [16] с.
*Айру А. Феллахи Египта / Пер. с франц. В. В. Волковой и Г. Д. Кулагина; Худож. И. Д. Кричевский. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1954. — 180 с.
*Бобровников В. О. Современный мир глазами феллаха: Северная Африка XIX-XX вв.: Судьба традиционного мусульманского крестьянства Северной Африки. — М.: ИВ РАН, 1998. — 160 с. — 250 экз. — ISBN 5-89282-067-X.
*Васильев Алексей. Крестьяне и бедуины // Вокруг света. 1986. № 7, 8.
*Абд ар-Рахман аш-Шаркави. Феллах : Роман / Пер. с араб. Л. Медведко и В. Шагаля; Предисл. Е. Примакова. — М.: Прогресс, 1973. — 224 с.

Санат:Арабтар
Санат:Ауыл шаруашылығы
Санат:Мысыр халықтары
Санат:Ауыл шаруашылығы тарихы
Зұлқарнай Ғұмаров

**Ғұмаров Зұлқарнай** (1909, Морской ауылы, Денгиз ауданы Гурьев облысы — 1965, Гурьев)

## Өмірбаяны

* Ғұмаров Зұлқарнай 1909 жылы Морской ауылында дүниеге келген, Денгиз ауданы Гурьев облысы. Руы Шеркеш, Кіші жүз.
* 1920-1929. Теңіз ауданының Еділ-Каспий балық тресінің кәсіпшілігінде жұмысшы және балықшы
* 1929-1933. "Төңкеріс" колхозының колхозшысы, Теңіз ауылдық кеңесі, Денгиз ауданы
* 1931 жылдан бастап Коммунистік партияның мүшесі
* 1931-1934. "Теңіз" колхозының басқарма мүшесі, Теңіз ауылдық кеңесі, Денгиз ауданы
* 1934-1935. Гурьев қаласындағы колхоз басшылары курсын аяқтады
* 1933-1937. "Комсомол жолы" колхозының төрағасы”, Денгиз ауданы
* 1937-1938. "Төңкеріс" колхозының төрағасы”, Денгиз ауданы
* 1938 жылы Денгиз ауданының прокуроры, Ганюшкино ауылы
* 1938-1939. Денгиз аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Ганюшкино ауылы
* 1939-1942. "Социалистик жолы" колхозының төрағасы, Забурын ауылы, Новобогат ауданы
* 1942-1943. Гурьев балық одағы комиссары
* 1943-1946. "Жаңа Талап" колхозының төрағасы, Жанбай ауылы, Новобогат ауданы
* 1946-1949. "III Интернационал" колхозының төрағасы, Жанбай ауылы, Новобогат ауданы

## Қоғамдық қызметі

* 1932-1934. Денгиз аудандық партия Комитеті пленумының 2-ші шақырылымының мүшесі
* 1939-1948. Новобогат аудандық Кеңесінің 1-ші шақырылымының депутаты
* 1942-1946. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитетінің 1-ші шақырылымының мүшесі
* 1950-1954. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-ші шақырылымының депутаты
* 1952. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитеті пленумының 6-шы шақырылымының мүшесі
* 1954. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитеті пленумының 7-ші шақырылымының мүшесі

## Марапаттар
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы (1944)
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін" медалі (1945)

## Гұмаров Зұлқарнай есімі берілген жерлер
Гұмаров Зұлқарнай Гурьев облысында колхоз құрылысын ұйымдастыруға және нығайтуға үлкен үлес қосты. Еңбекшілерді өндірістік жоспарларды асыра орындауға, мал басын арттыруға, мал шаруашылығын дамытуға, Ұлы Отан соғысы кезінде Қызыл Әскер көмегіне қаражат жинауға, жұмылдыруда үлкен ұйымдастырушылық қабілетін көрсетті. Ол туралы естелік ретінде Атырау қаласындағы, Аққыстау кентіндегі селосындағы көшелер аталды.

Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары
Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов

**Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов** (18 наурыз 1891 жыл, Ырғыз уезі, Аманкөл болысы - 21 наурыз 1938 жыл) — Кеңес одағының саяси қызметкері, Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті төрағасы (1933-36), Қазақ КСР Орталық Атқару Комитеті төрағасы (1936-37).

Кіші жүздің **[[Шөмекей]]** руы *Аспан* бұтағынан шыққан 

*[[Шежіре]]: Ұзақбай-Желдербай-Қанымбай-Кенебай(Келден)-Шахан-Еңкей-Аю(Айқожа)-Бұғанай-Есімбет-Аспан-Шомекей*

## Өмірбаяны
Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов 1891 жылдың 18 наурызында Ырғыз уезі, Аманкөл болысында қарапайым отбасында дүниеге келген. 1910 жылы Ырғыздың екі сыныптық орыс-қазақ училищесін, 1912 жылы Ақтөбе мұғалімдер семинариясын бітірген соң, Ырғыз, Торғай ауылдарында мұғалімдік қызметте болады. 1919-22 жылдары Ырғыз революциялық комитетінің төрағасы, сол жылы құрылған Ақтөбе губерниясының әлеуметтік қамсыздандыру бөлімін, артынан губерниялық оқу бөлімінің меңгерушісі қызметтерінде болды, губкомның бюро құрамына енгізілді. Ақмола, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстарында облыстық, губерниялық партия комитеттері мен атқару комитеттерінің төрағасы болған. 1923 жылы Ақмола губерниялық атқару комитетінің төрағасы болған. 

1925-37 жылдары Қазақ АССР Халық шаруашылығы кеңесінің төрағасы, Қазақ Өлкелік ішкі және сыртқы сауда халық комиссары, мемлекеттік Жоспарлау комиссиясының төрағасы, Қазақ Өлкелік Орталық Атқару Комитетінің (КазЦИК) Төрағасы қызметтерінде болған. Республикадағы өнеркәсіптің қалыптасуына, Түрксіб сияқты теміржол құрылысының салынуына, Қызылорда, Алматы қалаларының астана болып қалыптасуына тікелей басшылық жасаған.. Ұ.Құлымбетовтың кезінде Қазақ автономиялық республикасы Одақтың республика мәртебесін алды. Қазақ ССР конституциясы бекітілді.

Ұ.Құлымбетов "Карлаг", "Алжир" сияқты өлім лагерьлерінің Қазақстан жеріне қоныс тепкендігіне қарсы болады. Бірақ, бұл тұста күш НКВД жағында еді, олардың ақ дегені алғыс, қара дегені қарғыс болатын".

1937-1938 жылдардың зобалаңы қазақтың талай боздақтарының ғұмырын қиды. Ұзақбай Құлымбетов 1937 жылы қыркүйекте 19 наркоммен бірге қамауға алынып, 1938 жылдың 22 наурызында (47 жасында) «халық жауы» деген жалған жаламен атылды. Сүйегінің қайда қалғаны белгісіз. Кейіннен жазық жаланың құрбаны болғаннан кейін «АЛЖИР»-де жұбайы Әйіш Құлымбетова 8 жыл отырды.

Ұзақбай Құлымбетов 1958 жылы ақталды. Ұрпақтары 20 жыл бойы «халық жауының» балалары болып елімізден жырақта жүрді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан министрлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Маргарет ханшайым (Сноуден графинясы)

**Маргарет ханшайым, Сноуден графинясы** (*Маргарет Роуз Виндзор* ; 21 тамыз 1930 - 9 ақпан 2002), патша VI Георг мен патшайым Елизавета қызы және патшайым II-нің сіңлісі. Ол Элизабеттің жалғыз бауыры болатын. 

Маргарет бала күнінің көп бөлігін үлкен әпкесімен және ата-анасымен өткізді. 1936 жылы оның ағасы VIII. Эдвард америкалық жесір Уоллис Симпсонға үйлену үшін тақтан кетіп, өмірі өзгерді. Эдвардтың орнына Маргареттің әкесі патша болды, ал оның үлкен әпкесі Маргаретпен гипотетикалық мұрагер болды, екінші. Екі ағайынды II. Дүниежүзілік соғыс кезінде Виндзор қамалында қалды, үкімет оларға Канадаға баруға мәжбүр еткен кезде. Соғыс жылдарында Маргарет ұлттық немесе қызметтік міндеттерін атқармайды деп күтпеді, оның орнына білімін жалғастырды. 

Соғыстан кейін Маргарет ол сол кезде ажырасқан, және адамдардың бірі әкесінің қызметшісі, өзінен 16 жас үлкен полковник Питер Таунсендке ғашық болды. Оның әкесі 1952 жылы қайтыс болды, және оның үлкен әпкесі патшайым болды. 1953 жылдың басында Маргарет өзінің үлкен әпкесіне Таунсендке үйленгісі келетінін айтты. Үкіметтің көпшілігі Таунсенд патшайымның 22 жастағы сіңлісіне қолайлы күйеу болмайды деп ойлады, ал Англия шіркеуі ажырасқан адамға үйленуді қолдаудан бас тартты. Оның әпкесінің тәжі тоқтап, Элизабет II. Маргаретке бір жыл күтуін өтінді. 1960 жылы Маргарет ақыры өзінің жоспарларынан бас тартып, Фотограф Сноуден герцогы Антонио Армстронг-Джонстың ұсынысын қабылдады. Жақсы басталғанына қарамастан, көп ұзамай неке бақытсыз некеге айналды. Ерлі-зайыптылар 1978 жылы ажырасып, Маргарет енді ешқашан үйленбеді. 

Маргарет көбінесе британдық король отбасының даулы мүшесі ретінде көрінді. 1978 жылы оның ажырасуы өте жағымсыз медиа көрініс алды және бірнеше ер адамдармен романтикалық байланысты болды. Оның денсаулығы өмірінің соңғы жиырма жылында біртіндеп нашарлады. Ересек өмірінің көп бөлігінде ол көп темекі шегіп, 1985 жылы өкпенің операциясын кешіп, 1993 жылы пневмонияны және 1998-2001 жылдар аралығында кемінде үш рет инсульт алған. Ол соңғы инсульттан кейін 2002 жылы 9 ақпанда Лондондағы Кинг Эдвард VII ауруханасында қайтыс болды. 

## Дереккөздер

Санат:Инсульттан қайтыс болғандар
Санат:Виндзорлар
Егіндікөл

* Егiндiкөл – Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы ауыл.
* Егiндiкөл – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы ауыл.
Тоғанас батыр Бәйтікұлы

**Тоғанас Бәйтікұлы** (1813–1876) — Әлімұлы тайпасы Шөмекей руынан шыққан батыр, би. 

Әкесі Бәйтік Бәймембетұлы да батыр болған. Бәйтіктің үрім-бұтақтары да ата жолын қуып көк сүңгісін қолдан түсірмей өткен.

## Өмірбаяны
Сырдарияның төменгі ағысы бойында туып-өскен. Хиуа және Қоқан хандықтарының жергілікті халыққа жасаған озбырлық әрекеттеріне қарсы тұрған. Тоғанас қарақалпақ, түрікмен бектерімен де соғысып, олардың Сыр бойынан ауа көшуіне ықпал еткен. Кенесары Қасымұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысып, Шөмекей жасағын басқарды. 1845–1852 жылдары қоқандықтар мен хиуалықтардың бірнеше шабуылдарын тойтарып, барымталанған малдарды қайтарды. Тоғанастың өзінің арнайы мөрі, әкесі Бәйтіктен қалған ақ туы болған. Тоғанас ерліктері  ауызша, жазбаша деректерде, тарихшылар Е. Бекмаханов пен Ж. Қасымбаевтың еңбектерінде, зерттеушілер Қ. Бердәулетовтің «Бұқарбай батыр» (1992), Тоғанас Дайрабайдың «Тоғанас батыр» (1992) кітаптарында және «Келмембет батыр» (1998) жинағында көрініс тапқан.

Есентайұлы Оразымбеттің Базар жырауға арналған толғауында:
Тамағың кең кісінің,Аузындай сабаның,Тоғанаспенен Бәйтіктей,Таймаған жаудан табаның
– деп Тоғанас батырдың кім екенін әйгілей түседі.

## Оқиға
Кезінде Шөмекей руы Қуандария мен Сырдария, Қарақ тауы баурайын қыстап, жазда Тобыл мен Өлкеаяқ өзенінің бойын жайлаған. Бұл аймақ Ресей шекарасынан жырақтау болып, Хиуа мен Қоқан хандықтарының иек астында жатқандықтан олардан көп теперіш көрген. Зорлықшыл бектер Сыр бойына «Жаңақала», «Құмқала», «Қышқала», «Күміскорған», «Ақмешіт» сияқты қорғандар мен зекет төбелер салып, елден алым-салық алып отырған екен. Халықты зар илеткен басқыншылардың бірі - қанқұйлы алпауыт Қожаниязды Сыр бойынан қуған Қарақисық пен Тоғанас батыр болды. Сол шайқаста Аққыр тауы маңындағы «Қарақ» деген жерде айқасып, Қожанияз бекті ойсырата жеңіп, «Қожанияз – қамал бекінісін» жойып жіберді.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Қазақ би-шешендері
Жеңіс саябағы (Қостанай)

**Жеңіс саябағы** — Қостанай қаласындағы мәдениет және демалыс саябағы Ұлы Отан соғысының Жеңісінің 25 жылдығына орай 1965 жылы салына бастады.
thumb|300px|Қостанайдағы Жеңіс саябағы

1966 жылы жергілікті сәулетшілер-ағайыңды Белоусовтардың бастауымен Ұлы Отан соғысынан қайтпаған қостанайлықтарды еске алу мақсатында, Естелік қабырғасы аталып, батырлардың аты-жөні сақталған ескерткіш-мемориал орнатылды.

## Тарихы
Бұл жерде 19 ғасырдың аяғынан 1949 жылға дейін православиелік зират орналасқан. Азаматтық соғыс кезінде қаза тапқандардың күлі, Ұлы Отан соғысының қатысушылары Қостанайдағы соғыс кезінде орналасқан Сталинград әскери авиация мектебінің кадеттерінде және ұшқыштарында қаза болған әскерлер осы ауруханаларда қайтыс болғандардың мәйіттері жерленген. Сонымен қатар, әйгілі ұшқыш, екі мәрте Совет Одағының батыры атанған Павловта жерленген. 1949 жылы зиратты жабу жайлы шешім қабылданды. 1965 жылы осы жерде парктің құрылысы басталды.

## Саябақ құрылымы
1968 жылы мемориал салтанатты түрде ашылып, сол күні Мәңгілік алау жағылды. Батырлар аллеясы құрылды. 2004-2005 жылдары саябақты реконструкциялады. 2006 жылы Жеңіс саябағында ХХ ғасырдың саяси құрбандарына арналған жаңа ескерткіш орнатылды. Бір жыл өткен соң Жауынгер-интернационалистерге монумент қойылды. 2009 жылы Радиация құрбандарына ескерткіш қойылды.

## Ұлы Отан соғысында жанын қиғандарға арналған мемориал
Ескерткіш 1975 жылы орнатылды. Ұлы Отан соғысында қайтыс болғандарға арналған мемориал адам бейнесі –жауынгер түріндегі ескерткіш. Жауынгердің оң қолындағы автомат қару төменге қарап тұр, ал сол қолында лавр жапырағы. Лавр жеңіс және татулық белгісі, соғыстың аяқталғанының белгісі. Жауынгердің жалпы биіктігі – 7м 40 см, ол жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісінен және дюралюминийден жасалған. Мүсіннің артқы жағында қабырға орналасқан (ұзындығы – 18 м, биіктігі – 5 м), және де бұл қабырғада Қостанайдан шыққан жауынгерлердің толық аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған (528 бағанда 3648 есім жазылған).

## Дереккөздер

Санат:Қостанай саябақтары