open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пірімов

**Пірімов** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Құмжиек ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1293 адам (652 ер адам және 641 әйел адам) болса, 2009 жылы 1213 адамды (618 ер адам және 595 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Бірлік (Майлыбас ауылдық округі)

**Бірлік** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Майлыбас ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 90 адам (47 ер адам және 43 әйел адам) болса, 2009 жылы 9 адамды (4 ер адам және 5 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Кемин

**Кемин** (; 1992 жылғы 6 наурызға дейін — *Быстровка*) — Қырғызстандағы қала. Шу облысындағы Кемин ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық орны
Шу өзенінің бойында, Бішкек қаласынан шығысқа қарай 95 км жерде орналасқан.

## Инфақұрылымы
Қалада орта мектеп, аурухана,емхана,дүкендер, мейрамхана, клуб, наубайхана, орталық сауда орталығы және басқа да салалары бар.

## Халқы
Кемин қаласының тұрғыны 9400 адамға жетті (2017 жылғы санақ бойынша)
Қаланың халық саны әр жыл сайын:

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:Кемин ауданы елді мекендері
Роберт Броун

**Браун Роберт** - (Brown, Robert) (1773 – 1858), ағылшын ботанигi, 1773 жылы 21 желтоқсанда Монтроузда (Шотландия) дүниеге келдi. Абердинск және Эдинбург университеттерiнде (1789 – 1795) медицинадан бiлiм алады. Бес жыл бойы Британ армиясында хирургтың ассистентi болып жұмыс iстедi. 1798 жылы Лондонда Корольдiк қоғамының президентi Дж.Бэнкспен танысып, кейiннен оның ұсынысы бойынша 1801 жылы Австралияға баратын экспедицияға қатысуға шақырылды. 1805 жылы 4000 астам түрлi өсiмдiктер коллекциясымен Англияға оралды. 1810 жылы Австралия флорасына арналған еңбегi жарық көрдi. Сол жылы Бэнкстың жеке кiтапханашысы болды. Ол қайтыс болғаннан кейiн 1820 жылы оның кiтапханасы және барлық коллекциялары мұра етуi бойынша Броунға өмiр бойы иеленуге берiлдi. 1827 жылы ол олардың бәрiн Британ музейiне тапсырып, оның ботаника бөлiмiнiң сақтаушысы болды. 1849 жылдан 1853 жылға дейiн Броун Линнеевск қоғамының президентi болды. 

Броунның негiзгi еңбектерi морфология мен өсiмдiктер систематикасына арналған. Ғалым алғаш рет тұқым шоғыры құрылымын жазып шықты, ашық тұқымды және жабық тұқымды өсiмдiктер арасындағы ерекшелiктi (1825ж.) орнатты, жоғарғы сортты өсiмдiктердегi жыныстық тозаңдану процесiн байқады. Бөлшектердiң табиғатын микроскоппен бақылап, тыныштықтағы суда олардың кез келген жаққа бейберекет қозғалыс жасайтынын (1827ж.) байқады. Сонымен қатар, кез-келген басқа бөлшектердiң де суспензиясы дәл сондай сипатта екенiн көрсеттi. Бұл құбылыс кейiннен броундық қозғалыс деген атқа ие болды. 1831 жылы Броун өсiмдiк клеткасының ядросын зерттеп жазды. 

Броун 1858 жылы 10 маусымда Лондонда қайтыс болды. 

## Дереккөздер
*http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html

Санат:Ботаника
Санат:Медицина
Басықара (ауыл)

**Басықара** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Басықара ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1107 адам (564 ер адам және 543 әйел адам) болса, 2009 жылы 1159 адамды (590 ер адам және 569 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1934 жылы №3 ауылдық кеңес болып құрылған. 1949 жылы ауылдық кеңес тарап, Қарашеңгел ауылдық кеңесіне қарасты болды. 1973 жылы Басықара ауылдық кеңесі болып қайта құрылды. 1997 жылы ауылдық кеңес тарап, 2001 жылға дейін Құмжиек ауылдық округіне қарасты болды. 2001 жылы Басықара ауылдық округі құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Бекарыстан би ауылы

**Бекарыстан би ауылы** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Майдакөл ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен батысқа қарай 44 км-дей жерде, Сырдария өзенінің сол жағасында орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2911 адам (1547 ер адам және 1364 әйел адам) болса, 2009 жылы 2642 адамды (1425 ер адам және 1217 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1994 жылы ауылдың Карл Маркс (Октябрь) атауы өзгертіліп, Сыр бойының белгілі биі әрі батыры Бекарыстан Амалдықұлының есімі берілді. Іргесі 1932 жылы қаланған. 1932 жылы «Үлгі бол», «Жаңа еңбек» серіктестіктері құрылды. 1933 жылы олар бірігіп,  «Жаңатұрмыс» ұжымшары болды. 1939-61 жылдары  «Октябрь», 1961 жылы К.Маркс атындағы ұжымшардың орталығы болған. 

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Шитүбек (Қызылорда облысы)

**Шитүбек** (2020 жылға дейін — *Водокачка*) — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Қарашеңгел ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1931 жылы құрылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстікке қарай 9 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 122 адам (67 ер адам және 55 әйел адам) болса, 2009 жылы 81 адамды (48 ер адам және 33 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Көбек (Қызылорда облысы)

**Көбек** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Қарашеңгел ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 89 адам (46 ер адам және 43 әйел адам) болса, 2009 жылы 104 адамды (49 ер адам және 55 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
GoPro

**Go Pro** -  маркасы (2014 жыл ақпан атауы Woodman Labs, Inc.; Сан-Матео, Калифорния). Go Pro логотипінің астындағы экшн-камера мен керек-жарақтары, олар белсенді спорт және демалыс түрлеріне арналған.
Кең танымал кәсіпқойлармен видеблогерге арналған.  Сондай-ақ, камералар жануарлардың өмірін немесе дронмен жерді түсіруге болады. Go Pro экшн-камераларының 3 түрі нарықтарда басымдылық көрсетуде. Олар: Go Pro Hero 3, Go Pro Hero 4, Go Pro 4 sessions.
### Go Pro Hero 3
Go Pro Hero 3 – 2012 жылдан бастап сатылып келе жатыр. Олар White, Silver, Black модельдерінде жасалған. Видео жазуға micro-SD карталары қолданылады және барлық модельінде wi-fi желілері орнатылған.  Оның микрофондары бұрыңғы модельіне қарағанда жақсырақ жұмыс жасайды.
### Go Pro Hero 4
Go Pro Hero 4 – Go Pro компаниясы 2014 жылдың күзінде жаңа Hero 4 модельін ұсынды. Камерасының күштілігі соншалық суда 40 метр тереңдікті түсіре алады және 12 мегапикселді. Секундына 60 кадр түсіре алады. Бұл камера арқылы түсірілген суретті камераның экранынан көруге болады. 
### Go Pro Hero 4 session
Go Pro Hero 4 sessions – жаңа камера алдыңғы модельдегідей қасиеттерге ие. 2016 жылдың  12 – шілдесінен бастап сатылымға шықты. Алғашқы бағасы 399,99 $ басталған. Суретті 8 мегапикселмен түсірет, видеоны 720p және секундына 100 кадр түсіре. Салмағы 72 грамм.

Санат:Видеокамералар
Санат:АҚШ компаниялары
Лақалы (Қызылорда облысы)

**Лақалы** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Тасарық ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстікке қарай 50 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 295 адам (146 ер адам және 149 әйел адам) болса, 2009 жылы 339 адамды (163 ер адам және 176 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Тасарық ауылдық округі (Қызылорда облысы)

**Тасарық ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тасарық, Лақалы, Тасөткел ауылдары кіреді. Орталығы – Тасарық ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 882 адамды (451 ер адам және 431 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Түктібаев

**Түктібаев** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Алға ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 55 км-дей жерде, Сырдарияның сол аңғарының жайылымында, Түктібаев каналының жағасында орналасқан.

## Тарихы
1985 жылға дейін "Октябрь", одан кейін "Майдакөл" деп  аталды. 1966 жылы күріш өсіретін «Октябрь» кеңшарының орталығы болды. 1985 жылы осы өңірде туып-өскен Кеңес Одағының батыры Ү. Түктібаев есімі берілді. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1819 адам (934 ер адам және 885 әйел адам) болса, 2009 жылы 1803 адамды (944 ер адам және 859 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Шилі (Қызылорда облысы)

**Шилі** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Шәкен ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен солтүстік-шығысқа қарай 106 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 232 адам (110 ер адам және 122 әйел адам) болса, 2009 жылы 247 адамды (119 ер адам және 128 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Шөлқұм

**Шөлқұм** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Шәкен ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен солтүстікке қарай 57 км-дей жерде, Арал қарақұмының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 182 адам (105 ер адам және 77 әйел адам) болса, 2009 жылы 142 адамды (80 ер адам және 62 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Сарыбұлақ (Қызылорда облысы)

**Сарыбұлақ** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Сарыбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 105 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 413 адам (222 ер адам және 191 әйел адам) болса, 2009 жылы 379 адамды (191 ер адам және 188 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Сортүбек

**Сортүбек** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Сарыбұлақ ауылдық округі құрамынан 2018 жылы Майлыбас ауылдық округі құрамына өтіп, кейіннен таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 59 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 25 адам (2009).

Санат:Қазалы ауданының таратылған елді мекендері
Сарыбұлақ ауылдық округі

* Сарыбұлақ ауылдық округі – Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Сарыбұлақ ауылдық округі – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Сарыбұлақ ауылдық округі – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Сарыбұлақ ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Тасөткел (Қызылорда облысы)

**Тасөткел** (2018 жылға дейін — *Отгон*) — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Тасарық ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2018 жылға дейінгі "Отгон" атауы өзгертіліп, ауылға бұрынғы атауы қайтарылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстікке қарай 56 км-дей жерде, Қуаңдария арнасының бойында орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 78 адам (44 ер адам және 34 әйел адам) болса, 2009 жылы 46 адамды (24 ер адам және 22 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Борнхольм

**Борнхольм аралы** (Bornholm) – Балтық теңізінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі арал. Данияның қармағында. Жері 588 км². Халқы -      41 802 адам (2011). Борнхольм аралының солтүстік бөлігі архейлік граниттен, оңтүстік бөлігі палеозой мен мезозойдың құм тасы, тақта тасы және әк тасынан түзілген. Жері морена және су мен мұздық шайып әкелген шөгінділерден құралған адырлы жазық, биіктігі 162 м. Оңтүстік-шығысы мен батыс жағасын бойлай қылқан жапырақты ағаш отырғызылған құм төбелер алып жатыр. Жерінің 17%-ке жуығы орман. Саз бен каолин бар. Гранит алынады. Басты қаласы және порты-Ренне. 
### Дереккөзі


Санат:Дания аралдары
№96-темір жол айрығы "Кеңес"

**№96-темір жол айрығы "Кеңес"** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Мұратбаев ауылдық округі құрамында болған темір жол айрығы, 2018 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен солтүстік-батысқа қарай 6 км-дей жерде.
 

Санат:Қазалы ауданының таратылған елді мекендері
№99-темір жол айрығы

**№99-темір жол айрығы** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Майлыбас ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 44 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 13 адам (7 ер адам және 6 әйел адам) болса, 2009 жылы 53 адамды (28 ер адам және 25 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Байқожа

**Байқожа** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Майлыбас ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 61 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 215 адам (116 ер адам және 99 әйел адам) болса, 2009 жылы 271 адамды (133 ер адам және 138 әйел адам) құрады.

## Ауыл суреттері

Байкожа IMG 20220625 183054.jpg |Байқожа
Байкожа IMG 20220625 183045.jpg|темір жол стансасы
Байкожа IMG 20220625 183039.jpg|Байқожа
Байкожа IMG 20220625 183033.jpg|Байқожа


## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Қызылтам

**Қызылтам** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы, Қармақшы ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жосалы кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 371 адам (185 ер адам және 186 әйел адам) болса, 2009 жылы 210 адамды (104 ер адам және 106 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Таңшапағы

**Таңшапағы** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы, Ақжар ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы ауылынан оңтүстікке қарай 45 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 62 адам (2009).

Санат:Қармақшы ауданының таратылған елді мекендері
Гулливер (Алпауыт)

Сипаттама
  Джонатана Свифттің Гулливер шығармасында — Ноттенгемпширадағы шағын байдың баласы, бес ұлдың үшіншісі. Сонымен қатар ол Кембриджда үш жыл оқып және де, төрт жыл хирургтың оқуын оқыған. Ол кеме бортында жүргенде, оның қызығушылығы саяхатқа бұрылды. Бірақ өкінішке орай ол кеме бортында өзінің медециналық қаблетін танытта алмады. 

Үш жарым жыл қызыметінен кейін ол Мери Бертонға үйленемін деп шешті. (Достарының кеңесі бойынша). Бірақ ол қаржылық жағынан қысылғаннан кейін, ол бірнеше рет теңізге шықты. 

Лэмюэльдің тіл үйренуге керемет қаблеті бар. Ол дәрігерлік істі ерекше сүйеді, бірақ барлығына қарайтын болсақ, ол көбінесе теңіз, кеме істеріне үлкен көңіл бөледі. Ол ісіне мұқият, тіпті өте шыншыл адам. Ол көрермен алдында өзін ұсқынсыз немесе өте күлкілі етіп көрсетуге ұялмайды.  Ешқандай кемістігі жоқ, мұқият, отанының патриоты. Достық қарым-қатынасқа жақсы болғанымен, махаббат мәселелеріне келгенде суық.

Бұл ретте оны ойшыл деп айту қиын, ол өткір ойға ие емес. Әрдайм ынталы, жігерлі. Ол автордың аузынан мазақ етіліп шыққан сөздерді, байыппен айтады. 
«Гулливер» тегін жиі ауыспалы мағынасында қолдана бермейді. Бұл «Алпауыт» дегенді білдіреді. Сыни тұрғыдан Гулливер кәдімгі адамның бойымен бірдей болғанымен, лилипуттар үшін ол алып адам. Бірақ Бробдингнегте өзі лилипутқа айналды. 

Дереккөз

Джонотана Свифт "Путешествие Гулливера" Алматы 2012
Диірментөбе

**Диірментөбе** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы, Жосалы  кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 51 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 129 адам (66 ер адам және 63 әйел адам) болса, 2009 жылы 135 адамды (72 ер адам және 63 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Эстафета

**Эстафеталар** - əр командадан төрт адамнан қатысатын командалық жарыстар. Эстафета таяғын ұстаушы жүгіріп бара жатып, ауысатын жерде таяқты келесісіне тапсырады. Жеңіл атлетикада ең көп тараған эстафета, ерлер мен əйелдер үшін, 4 x 100 м жəне 4 x 400 м болып саналады. Эстафета таяғы жарыс кезінде жерге түсіп кетсе, бүкіл команда ойыннан шығады.

## Тарихы
"Эстафета" спорттық термині "ат эстафетасы" ұғымынан шыққан - жедел пошта, қолға мінген хабаршылардың сәлемдемесі дегенді білдіреді.

Эстафетаның әр түрлі түрлері биатлон, жеңіл атлетика, жүзу, конькимен жүгіру, бағдарлау сияқты спорт түрлерінде кәсіби спортшылардың жарыс бағдарламасына кіреді.

Эстафеталарға мына төмендегілерді жатқызуға болады:

*әуесқой спорттық іс-шаралар
*қоғамдық-саяси іс-шаралар
Эстафеталар-1900 жылдан (жүзу), 1908 жылдан (жеңіл атлетика), 1936 жылдан (шаңғы жарысы) Олимпиада бағдарламасына кіретін ең танымал ойын-сауық спорт түрі.

## Дереккөздер
Шошқакөл (ауыл)

**Шошқакөл** — Қызылорда облысының Қармақшы ауданы, Жосалы кенттік әкімдігі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 5 адам (2009).

Санат:Қармақшы ауданының таратылған елді мекендері
Ашу процесі

Ашу – ашытқы немесе бактерия секілді микроағзалардан келетін ферменттердің әсерінен көмірсулардың этанол мен көмірқышқыл газына бөлінетін химиялық процесі. Ферменттер ашу процесінде катализатор қызметін атқарады. Бұл процесс энергия бөліп шығарады және анаэробты (яғни, оттектің жоқтығы) тыныс алу деп аталады. Сол себепті ашу энергия бөліп шығарады, ал кейбір ағзалар үшін (бактерия мен саңырауқұлақтар секілді) ашу энергияның негізгі көзі болып келеді. Зимаз ферментін бөлетін ашытқы деп аталатын ағзаның қатысуымен қанттың этанол мен көмірқышқыл газына ашуының классикалық жағдайы:
    ГЛЮКОЗА =КӨМІРҚЫШҚЫЛ ГАЗЫ + ЭТАНОЛ + ЭНЕРГИЯ
Ашуға арналған қолайлы жағдайлар: сулы ерітінді, оттектің жоқтығы және жылу, бірақ аса ыстық орта емес (белгілі бір температурадан асып кетсе, ферменттер бұзылады немесе табиғилығын жоғалтып, реакцияны мүлдем үдете алмайды). Ашу нан, йогурт, шай, сыра, шарап, сидр және соя тұздығы секілді көптеген тағамдар мен сусындар жасау үшін қажет.
Ішімдік – барлық ішімдіктерде кездесетін этил спиртінің немесе этанолдың C2 H5 OH жалпы атауы. Жүзім, алма және алмұрт секілді жеміс көздерінен алынған қантты ашыту арқылы жасалған этанолдың сұйылтылған ерітіндісінен шарап және сыра секілді сусындар дайындайды. Этанолдың концентрациясы жоғары ерітіндісі виски, джин, ром және арақ секілді “спирт” жасау үшін дистилляция арқылы алынады. Этанол ауада жанады. Ол оттектің көп мөлшерінде көк түсті жалынмен жанады және көмірқышқыл газы мен су бөледі.
ЭТАНОЛ + ОТТЕГІ =КӨМІРҚЫШҚЫЛ ГАЗЫ + СУ
Биоэтанол қантты қамыс секілді қалдықтарды ашыту арқылы алынады және кейбір кездерде бензин орнына отын ретінде пайдаланылады. Ол біздің қазбалы отындарға тәуелділігімізді азайтатын жаңармалы отын (қантты қамысты көп мөлшерде өсіруге болатындықтан) ретінде артықшылыққа ие. Бірақ ол әлі күнге дейін парникті көмірқышқыл газын бөледі, егер биоэтанол жасау үшін өсімдіктерге үлкен аумақтар бөлінетін болса, онда ормансыз қалу қаупін төндіреді. Этанол улы, бір дегенде оның көп мөлшерін қолдану өлімге әкеледі. Ол – тыныштандыратын дәрі, яғни ағзадағы қызметтерді, мысалы ойлау қызметі мен реакция уақытын баяулатады. Бұл басқарушылықтың нашарлауына және апаттарға әкеп соқтырады. Ол, ұзақ мерзімде, ішімдікке деген құмарлыққа әкеліп соқтыруы мүмкін.

https://cdn-media.twig-world.com/lmnew3/kz/chemistry/chemical_industries/food_basics/KKTwig_%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96.pdf
Айдар (Қостанай облысы)

**Айдар** — Қостанай облысы, Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты Родина ауылдық округінің құрамында болған ауыл, 2014 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Арқалық қаласынан батысқа қарай 8 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 535 адам (267 ер адам және 268 әйел адам) болса, 2009 жылы 67 адамды (38 ер адам және 29 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арқалық қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Иіркөл (Қармақшы ауданы)

**Иіркөл** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы ауыл, Иіркөл ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы кентінен оңтүстікке қарай 17 км-дей жерде.

## Тарихы
Іргесі 1950 жылы «Молотов» атындағы мал және егін шаруашылығымен айналысатын ұжымшар болып құрылған. 1988 жылға дейін Байқоңыр полигонына бағынышты «Октябрь» әскери кеңшары болып келді. Ауыл 1973-96 жылдары қой өсіруге маманданған өзімен аттас кеңшардың орталығы боған. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1172 адам (623 ер адам және 549 әйел адам) болса, 2009 жылы 912 адамды (472 ер адам және 440 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері
Қыш ісі

**Қыш ісі** - адамдар мыңдаған жылдар бойы айналысып келген өте көне өнердің түрі. Қыш құюшылардың өнімдері көпқырлы танымалдылығымен ерекшеленеді. Қазіргі кезде күнделікті тіршілікте әр адам табиғи ыдыс пайдаланғысы келеді. Түрлі құмыралар, сазбалшықтан жасалған кәдесыйлар ерекше көрінеді. Қыш ісімен айналысатын шеберлер бүгінгі күні көп емес, алайда өнімге деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Сонымен қатар, сазбалшық денсаулыққа пайдалы. Осыған орай бұл өнер түріне қызығатындар жыл сайын көбейіп келеді.

Қазақстан нарығында авторлық керамика өнімдері бойынша бәсекелестік байқалмайды. Алайда болашақта бұл сала бойынша бәсекелестердің пайда болуы әбден мүмкін. Жоғары сапа, өзіндік стиль, жарнама сауданы өрге бастырады.

## Ғимарат
Шеберхана ретінде көбінесе үйдің жоғарғы бөлігіндегі адам тұрмайтын орнын немесе тұрғын үйдің подвалын қолданады.  Гаражды да шеберхана етуге немесе цехтағы кішігірім орынды жалға алуға болады.

## Жабдықтау
**Қышшы шеңбері** – ең басты құрал. Оның пайда болғанына 7 мың жылдай уақыт болды.  Сол уақыттан бері оны қолдану әдісі еш өзгермеген. Қыш шеңбері – бұл икемді материалдан (ағаш, пластик, тас, металл, т.б.) жасалған, астынан оське бекітілген кішігірім диск. Осьтің екінші жағында дискінің айналымын жүзеге асыратын арнайы құрылым бар. Алғашқы қыш шеңберлері қолмен жұмыс жасауға арналған. Одан кейін пышақты түрлері пайда болды. Олар шебердің екі қолын жұмыс үшін босататындықтан алғашқыларға қарағанда ыңғайлырақ. Қазіргі қыш шеңберлерінің көбісі электрлік болып келеді. Олар ыңғайлы әрі қолөнершінің жұмысын жеңілдетеді.

## Технология
Алдымен сазбалшық араластырылады. Әр өнімге түрлі сорт керек: ақ, қызыл, құм араласқан, т.б. Одан кейін оны тең бөліктерге бөліп, қыш шеңберіне, жабыстыру тақтасына немесе формаларға салады. Бұйым белгілі бір алғашқы қалпына келіп, аздап кепкеннен кейін, оны пешке салады. Пешке салар алдындағы жабыстыру сапасы мен кебуіне қарап, дайын өнімнің бүліну деңгейін анықтауға болады. Орташа есеппен ол 20-30% құрайды, алайда бастапқы кезде 60% құрай алады.

Бір құмыраны дайындау үшін 1-2 сағат кетеді: есу – 10 мин., жабыстыру – 7-10 мин., ал қалған уақыт күйдіруге жұмсалады.

## Cату
Стандартты өнімдерге кішігірім сатушылардың сұранысы жоғары. Кішігірім кәдесый дүкендері басшыларымен келісуге болады.

Қыш бұйымдарын тапсырыс бойынша да жасауға болады. Мысалы, жарнамалық кәдесыйлар (тоңазытқышқа арналған магниттер, кеңсе заттарын қойғыштар, т.б.), интерьерді безендіру. Кеңселерді немесе сауда орталықтарын әдемі гүлге арналған құмыралармен безендіру, қыштан жасалған картиналар ілу мен фотосуреттерді қолдан жасалған рамкаларға орналастыру бүгінде үлкен сұранысқа ие. Интерьеріңіз ерекше қайталанбас көрініске ие болады.
Рашид Темірболатұлы Сәрсенов

**Рашид Темірболатұлы Сәрсенов** — қазақстандық кәсіпкер, АҚ "Маңғыстаумұнайгаз" директорлар кеңесінің төрағасы.

## Өмірбаяны
1949 жылы Көкшетауда дүниеге келген.

Атындағы Қазақ политехникалық институты. Ленин институтын бітірген, одан кейін Қазму-дың аспирантурасын бітірген. Философия ғылымдарының кандидаты.

Оқытушы болып жұмыс істей отырып, аға оқытушы, доцент, кафедра философия, содан кейін Қазму-да ғылыми-зерттеу бөлімінің бастығының орынбасары болып мансабын бастады.

1987-1988 жылдары — басқарма бастығы,  біліктілігі жоғары және орта арнайы білім беру министрдің орынбасары.

1988-1992 жылдары — Қазақстан Республикасының халыққа білім беру министрінің орынбасары-.

1992 жылдан бастап "BSB" корпорациясының директоры.

1997 жылдан бастап "Central Asia Petroleum" (Индонезия) компаниясының негізін салушы және иректорлар кеңесінің төрағасы болған.

1998 жылдың мамырынан — АҚ "Маңғыстаумұнайгаз" бақылау кеңесінің (директорлар кеңесінің)  төрағасы, .

Каспий университетінің құрылтайшысы (Алматы).

СК "АҚ "Виктория"Директорлар кеңесінің төрағасы .

## Марапаттары
"Құрмет" орденімен (2003 ж.).

## Отбасы
* Софья Сарсенова (1946 ж. т.) — үлкен әпкесі Мария — ірі акционер АҚ "Нұрбанк"ақ (75 %)
* Қызы Карина Сарсенова, жазушы, психолог, ақын, продюсер, Қайнар, Алматы университетінде этникалық психологияны оқытқан, 5 поэтически жинақтардың авторы, он екі әңгімелердің бір жиынтығының, фантастикалық жанрында қалыптасқан романдардың авторы (өз ойын тақпақ, прозалық нұсқада, философиялық-эзотерикалық, психологиялық және бірнеше ироникалық бағытта ресімдейді).

## Ескертпелер




Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Көкшетауда туғандар
Мистер Пиклз

**Мистер Пиклз** ()&nbsp;— американдық мультсериал, авторлары Уилл Карсола мен Дэйв Стюарт, 2013 жылы Adult Swim телеарнасында алғашқы транслияциясы болып өтті. 

Бір жылдық демалыстан соң, 2016 жылдың сәуір айында екінші маусымының алғашқы сериясы жарыққа шықты. Үшінші сезонның сценариі жазылуда. 

## Дереккөздер

Санат:2014 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Санат:Flash-анимация
Санат:2010 жж. американ мульсериалдары
Санат:Иттер туралы телесериалдар
Шобанқазған

**Шобанқазған** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы, Көмекбаев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 270 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрақты тұрғындары болмады, 2009 жылы 483 адамды (244 ер адам және 239 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері
Оскар (2017)

**«[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының 89-шы марапаттау рәсімі** — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2016 жылғы үздік фильмдерін марапаттау кеші. Рәсім 2017 жылдың 26 ақпанында Лос Анжелес қаласындағы «Долби» театрында өтті. Кешті алғаш рет тележүргізуші Джимми Киммел жүргізді.

## Рәсім ерекшеліктері
* Рәсім соңында Оскар тарихындағы ең ірі қателік орын алды: жүргізушілер Уоррен Битти мен Фэй Данауэйге қате конверт беріліп, олар «Үздік фильм» жеңімпазы ретінде «Ла-Ла Ленд» фильмін жариялады. Шын мәнінде бұл номинацияда «Ай сәулесі» жеңіске жеткен болатын.
* Дэмьен Шазелл 32 жасында «Үздік режиссура» номинациясын жеңіп алып, бұл санаттағы ең жас лауреат атанды.
* «Ла-Ла Ленд» фильмі 14 номинацияға ие болып, «Барлығы Ева туралы» (1950) және «Титаник» (1997) фильмдерінің рекордын қайталады.
* Махершала Әли («Ай сәулесі») Оскар алған алғашқы мұсылман актері атанды.
* Виола Дэвис («Қоршаулар») «Оскар», «Эмми» және «Тони» сыйлықтарының үшеуін де алған алғашқы қара нәсілді актриса болды.
* Кинооператор Кевин О’Коннелл («Соңғы шепте») 20 сәтсіз номинациядан кейін, 21-ші талпынысында алғаш рет «Оскар» иегері атанды.
## Лауреаттар мен үміткерлердің тізімі
[thumb|right|200px|Рәсім жүргізушісі [Джимми Киммел]]
**Жеңістер/номинациялар саны**

## Арнайы марапаттар
### [[Құрметті Оскар сыйлығы]]
* Джеки Чан — актер, режиссер;
* Энн В. Коутс — киномонтажер;
* Линн Сталмастер — кастинг-директор;
* Фредерик Вайсман — режиссер-документалист.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығын тапсыру рәсімдері
Досан

**Досан** — Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Қосшыңырау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-шығысқа  қарай 5 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 193 адам (100 ер адам және 93 әйел адам) болса, 2009 жылы 357 адамды (173 ер адам және 184 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Гастрошизис

Гастрошизис – жас сәбиге туа біткен алдыңғы құрсақ қабырғасынан ішек ілмектері мен басқа да органдардың сағылау арқылы шығу аномалиясы.
Бұл ауру 10000 ұрықтың 1-еуінде кездеседі. Ауруға шалдығу жиілігі шамамен ұлда да, қызда да бірдей.
#### Себептері
Аурудың негізгі себептері нақты емес. Аурудың 10%-ы генетикалық жолмен таралады.Балалардың көбінде бұл ауру дұрыс тамақтанбаудан және баланың салмағы аз болуынан. Ғалымдардың айты бойынша, гастрошизисге ұрықтың ішкі дамуыда себеп болады және бұл ауруға анасы да үлкен себеп болады. Мысалы:
*Ананың жасы 25-тен төмен болса;
*жүкті әйелдің дұрыс тамақтанбауы;
*жүктілік кезінде темекі шегу;
*жатырішілік инфекция;
*белгілі бір есірткі (аспирин, ибупрофен, фенилпропаноламин) қабылдау.
#### Диагностика
Аурудың жанама белгісі болашақ ана қанына альфа-фетопротеин (AFP) деңгейін артуы болып табылады. Бұл ақуыз баланың асқазан-ішек және бауыр синтезделгенінің белгісі. Оның концентрациясы жүктілік ұзақтығына пропорционалды болады.
#### Емі
Егер сәбиден гастрошизис белгілері табылса, ананы бақылау жұмыстары жүргізіледі.Экперименттік әдіс арқылы организмдегі эвентрировандық органдар азаяды. Хирургтың оба жасауы да бұл аурудың емі болып табылады.
#### Дереккөздер
Акантокератодермия

**Акантокератодермия** — жиі таралған тері пигментацияның бұзылуы. Акантокератодермияның ең жиі кездесетін белгісі - барқыт құрылымды тығыздалған терідегі қара дақтар. Бұл дақтар  мойын, шынтақ, тізе, саусақтар мен тері қатпарлар арасында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар ерін, аяқ табанына әсер етуі мүмкін.

Акантокератодермия преддиабет секілді каіпті ауруларға әкеп соқтыруы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолы әлі де медицина саласында зерттелуде. Терідегі дақтар сәтті емделуден кейін тез жойылады.
Акантокератодермия әйелдер мен еркектерде де болады.Көбінесе артық салмақтағы адамдар,диабетпен немесе преддиабетпен ауыратын адамдар және қара нәсілді адамдарда жиі кездеседі.

Этникалық топтар арасында туындау жиілігі;
*Европалықтар мен кавказдықтарда 1%
*Испандықтарда 6%
*Афро-американдықтарда 13%
*Үндістерде 34%
Егер,салмағы қалыпты жағдайдан асып кетсе,аурудын туындау жиілігі барлығында бірдей болады.

## Себептері
Акантокератодермиялық дақтар,терінің эпидермальды жасушаларының көбеюінен пайда болады.Тері жасушалары қан құрамындағы инсулиннің көп мөлшерде бөлінуіне қатысты көбейеді.Кей жағдайларда тері жасушаларының көбеюі,дәрі-дәрмектердің әсерінен де туады.
Басқа да мүмкін себептері;
*қарын аденокарциномасы
*бүйрекүсті безінің бұзылуы,мысалы, Аддисон ауруы
*гипофиз функцияларының бұзылуы
*Никотин қышқылдарының көп мөлшері

## Емдеу жолдары
Акантокератодермия аурудың негізгі туындау себебіне қарсы шаралар қолдану арқылы емделеді.Егер,сізде артық салмақ болатын болса,дәрігер артық салмақты тастауды талап етеді және қан құрамындағы глюказаны тұрақты ұстауға көмектесетін дәрілер жазып береді.
## Дереккөздер
Қараөзек (станция, Қызылорда облысы)

**Қараөзек** — Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Қызылөзек ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік–батысқа қарай 21 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 496 адам (249 ер адам және 247 әйел адам) болса, 2009 жылы 575 адамды (279 ер адам және 296 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Баймұрат батыр ауылы

**Баймұрат батыр** (2017 жылға дейін — *Ақжарма*) — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Ақжарма ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан батысқа қарай 12 км-дей жерде, Сырдарияның сол жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1121 адам (549 ер адам және 572 әйел адам) болса, 2009 жылы 1345 адамды (677 ер адам және 668 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Қалғандария

**Қалғандария** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Ақжарма ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 66 адам (39 ер адам және 27 әйел адам) болса, 2009 жылы 154 адамды (87 ер адам және 67 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Айнакөл (Қызылорда облысы)

**Айнакөл** — Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Қызылөзек ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы атауы – "Опытное", "Қызылөзек" ауылы.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік–батысқа қарай 20 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 389 адам (212 ер адам және 177 әйел адам) болса, 2009 жылы 394 адамды (211 ер адам және 183 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Қараөзек (ауыл, Қызылорда облысы)

**Қараөзек** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Қызылөзек ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік–батысқа қарай 26 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2427 адам (1264 ер адам және 1163 әйел адам) болса, 2009 жылы 1997 адамды (1030 ер адам және 967 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Талдыарал (ауыл)

**Талдыарал** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Ақжарма ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 11 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 580 адам (293 ер адам және 287 әйел адам) болса, 2009 жылы 635 адамды (320 ер адам және 315 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Байқадам (Қызылорда облысы)

**Байқадам** — Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Қызылжарма ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
Тұрғыны 144 адам (2009). 

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Талсуат

**Талсуат** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Талсуат ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік–батысқа қарай 9 км-дей жерде орналасқан.

## Тарихы
Бұрынғы атауы – "Александровское". 1853-54 жылдары қыстаққа Ресейден жер аударылып, көптеген орыс отбасы келген. Ол кезде бұл елді мекен №18 Талсуат ауылдық кеңесі, «Колос» колхозы деп аталған. Кейінірек қазақ халқы орыстардың еңбегіне риза болып, ауылды «Александровский» деп атап кеткен.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 471 адам (233 ер адам және 238 әйел адам) болса, 2009 жылы 677 адамды (340 ер адам және 337 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Бірқазан (ауыл)

**Бірқазан** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты Белкөл кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 336 адам (178 ер адам және 158 әйел адам) болса, 2009 жылы 215 адамды (114 ер адам және 101 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Әке (мини-сериал)

**Әке** -  Асқар Ұзабаев режиссерлік еткен драмалық қазақстандық мини-сериал.
## Суреттеме
Жарынан айырылған әке қызы мен ұлын ертіп, ауылдан Алматыға көшіп келеді. Балаларының болашағына алаңдаған ол қалада жақсы жұмысқа орналасып, үлкен мүмкіндіктер мен бақытты өмірге қол жеткізуге болады деп сенеді. Балаларын қатарынан кем қылмай оқытып,  олардың үлкен өмірге дұрыс қадам басуына көмектескісі келеді. Бірақ, балалары қала өміріне бейімделе қоймайды. Әкелері өзіне оңтайлы жұмыс іздеп, көп қиналады. Өмірдің қадам басқан сайын алдыңнан шыға келетін сан түрлі қиындықтарына шыдас беруге әкенің күші жете ме?  Әкелеріне деген балалық махаббаты сөнуге айналған сәтте бауыр еті балаларының өзіне деген кіршіксіз сезімі мен сенімін кері қайтару жолында әке қандай тәуекелге барады?
## Дереккөздер

Санат:2016 жылы шыққан Қазақстан телесериалдары
Санат:Қазақстан телесериалдары
Тасбөгет кенттік әкімдігі

**Тасбөгет кенттік әкімдігі** — Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тасбөгет кенті мен Иіркөл ауылы кіреді. Орталығы – Тасбөгет кенті.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 27634 адамды (13827 ер адам және 13807 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Ағыбет

**Ағыбет** — Түркістан облысының Бәйдібек ауданындағы ауыл, Ағыбет ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шаян ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Жаңаталап (Бәйдібек ауданы)

**Жаңаталап** — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Ағыбет ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шаян ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде, қара топырақты дала белдемінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Айрон-Бридж

** Айрон-Бридж** аңғары — XVIII ғасырдағы индустриялық революцияның ескерткіші. Аңғар бойында кіші өзендер тағы екі алқаптары бар көпір Ironbridge Kolporta дейін минералды - бай Severn Valley болып табылады және Telford, Shropshire жылы Бирмингем 50 км солтүстік-батысқа орналасқан.

Индустриялық ауданда шахталар, фабрикалар, домендық пештер, темір жолдар, қоғамдық жұмыскерлерге арналған баспаналар, сонымен қатар әлемдегі ең алғашқы металлдық көпір орналасқан. Сонымен қатар, мұнда ормандар және дәстүрлі Северн аңғарының ландшафты сақталған. 1986 жылдан бастап Айрон-Бридж аңғары Ұлыбританиядағы әлемдік ЮНЕСКО тізіміне енді.

## Аймақ көрінісі
солға|нобай|234x234 нүкте|Шойын көпірдің бөлігі
Ежелден келе жатқан ЮНЕСКО комитеті аңғар территориясын негізгі бес бөлікке бөлген еді.

Санат:Ұлыбритания аңғарлары
Санат:Әлемдік мұра
Симпсондар

**«Симпсондар»** () — америкалық телевизия тарихындағы ең ұзақ мультсериал, 28 маусымдық мультсериал 32 маусымға создырылды. Алғашқы мини-серия *Good night* «Трейси Ульман Шоуы»-нда 1987 жылы 19 сәуірде көрсетілді. Мультсериалдың толық бөлімдері 1989 жылы 17 желтоқсанда FOX телеарнасында көрсетіле бастады. «Gracie Films» «20th Century Fox» компаниясы үшін шығарады. М-сериал қазіргі уақытта 100-ден астам мемлекетте көрермендерге танымал.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 

Санат:АҚШ мультсериалдары
Санат:Fox Broadcasting Company телебағдарламалары
Саласпилс лагері

Саласпилс («Куртенгоф» тұтқындарды бір жерге жинап ұстайтын лагері) – Екінші Дүниежүзілік соғысы кезінде Германия басып алған Латвия жерінде құрылған лагерь. 1941 жылдың қазан айынан 1944 жылдың жаз айлары соңына дейін Рига қаласынан 18 шақырым жерде, Саласпилс қаласының жанында орналасқан.
Бұл лагерь балаларды қамауда ұстап, жараланған неміс солдаттарына донор ретінде пайдаланғанымен әйгілі.
1941 жылдың күзінде лагерьді Германиядан жеткізілген еврейлер салды. Алғашқы тұтқындар 1942 жылдың мамыр айында пайда болды.
1943 жылдың наурыз айында Латгалия тұрғындары ауыл шаруашылығының табысын, салығын, әйелдері мен балаларын бермегені үшін лагерьге қамала бастады.
1944 жылдың көктемінде халықты неміс бұйрықтарына қарсы шығуға шақырған Латвия интеллигенциясын қамау басталды.
Саласпилске абақты тұтқындары жаппай атуға жіберілетін. Сондай-ақ бұл лагерьде Литвада Waffen-SS легионын құруға жол бермеген литвалық генералдар да ұсталған. Айтпақшы, осы адамдардың арқасында әлгі неміс легионын құру жоспары орындалмады.
Саласпилс лагерінде барлығы 100 мыңдай адам тұтқында болды.
1944 жылдың тамызында тірі қалған тұтқындағылардың бәрі Штуттгоф лагеріне ауыстырылды. Кеңес солдаттарының келуіне орай барлық лагерь өртенген еді.
Қалған-құтқан лагерьлерді неміс солдаттарын қамауда ұстау үшін пайдаланылды.
1967 жылы лагерьдің орнына Саласпилс мемориал кешені тұрғызылды.
Тәуліктік тамақ мәзірі ретінде 150-300 гр үгінді аралас нан мен көкөніс қалдықтарынан жасалған сорпа берілетін. Еңбек уақыты 14 немесе одан да ұзақ уақыт болатын.
Тұтқындағыларды 15 шақты өлім түрімен өлтіретін.
Балалар аналарының жанында ұзақ уақыт болмайтын. Немістер оларды күшпен тартып алатын. Ауырып қалған балаларды одан сайын сырқаттандыру үшін шомылдырып, 2-3 күнде өлтіріп тынатын. Немістер балаларды моншаға айдап, суық сумен жуындыратын. Үлкендеу балаларды салқын жерде еш киімсіз 5-6 күндей ұстайтын. Бұдан кейін тірі қалған балаларды күшәла (мышьяк) беріп, өлтіретін.
Бір жылда лагерьде 4000-ға жуық бала көз жұматын. Кейбір аналар қайғыдан қам жеп, есінен адасатын.
Иван Дмитриевич Папанин

**Ива́н Дми́триұлы Папа́нин** ( 14 ( 26 )қараша  1894 , Севастополь — 30 қаңтар  1986 , Мәскеу) — Арктиканың кеңестік зерттеушісі , география білімдерінің докторы ( 1938 ) , контр-адмирал ( 1943 ) , екі рет Кеңес Одағының батыры атағын алған ( 1937 , 1940 ).

## Өмірбаяны
Иван Дмитриұлы Папанин  Севастопольде  әскери-теңіз флотында жұмыс істейтін теңізшілер үйінде дүниеге келген .
4 жыл мектепке дейінгі даярлық тобында оқыған ,1908 жылы зауытқа жұмысқа шыққан . 1914 жылы әскерге шақыртылған(әскери-теңіз флотына түскен) . 
1918 - 1920 жылдары Қырымда және Украинада болған азамат соғысына қатысқан .
1920 жылдан бастап  —  Оңт . Батыс майданында әскери - теңіз флотын басқарған .
1920 жылдан бастап Р.Земляконың  бұйрығы бойынша Қырым Чк - сының комменданты болып тағайындалады , кейіннен ізгесушінің жұмысын атқарады. 1921 жылы Харьковқа Украин ЦИК –не коммендант болып барады, кейіннен 1921 жылдың маусымынан 1922  жылдың наурызына дейін  Қызыл теңіз флотының секретарі болып жұмыс атқарады .
1922 жылы Мәскеуге Халық комиссиаратының теңіз істері жөніндегі басшысы болып ауысады .
1923 жылы  –  Халық комиссиаратының почта және телеграф басқармасын басқарады  .   
1923 - 1925 жылдары Жоғарғы курс оқуларын оқып шыққан , кейіннен Якутияға радиостанция салу жөніндегі жер басқарушысының орынбасары болып барады.
1932 - 1933 жылдары « Бухта Тихая » полярлық станцияның басшысы болады (Франц-Иосифтің жері ) , 1934 - 1935 жылдары Челюскиндағы станцияны басқарады. 
1937 - 1938 жылдары «Солтүстік полюс» боранды станциясын әлемде бірінші басқарады . Станцияны басқарып жүріп , географиялық білім докторы деген атақты алады .
1939 - 1946 жылдары негізге Солт . теңіз флотын басқарушы болып жұмыс атқарады . 1946 - 1949 жылдары ауруына байланысты зейнетақы алып отырады ( стенокардия ) .
1949 жылдан 1951 жылға дейін  КСРО - ның океонология институтында орынбасар болып жұмы атқарады . 1951 жылдан бастап өмірінің соңына дейін   КСРО - ның теңіз зерттеушілер бөлімін басқарады 1956 жылдар бастап -  Борок ауылында ішкі биологиялық теңіз институтының басқарады . 
1986 жылдың 30 қаңтарында  дүниеден озады . Мәскеуде жерленген.
Мадақтамалары
•	Екі рет Кеңес Одағы Батыры атағы ( 1937, 1940 );
•	Лениннің тоғыз ордені ( 1937 , 1938 , май 1944, 26.11. 1944, 1945, 1956, 1964, 1974, 1984);
•	Қазан революциясының ордені  (1971);
•	Қызыл армияның екі ордені (1922, 1950);
•	І жүлделі Нахимоы ордені (1945);
•	І жүлделі Ұлы Отан соғысы ордені  (1985);
•	Қызыл армияның екі рет Еңбек ордені (1955, 1980);
•	Ұлттар достығы ордені (1982);
•	Қызыл жұлдыз ордені (1945);
•	медаль «әскери еңбегі үшін»;
•	Геграфиялық білім жөніндегі кондидат(1938);
•	контр-адмирал (1943);

**Дереккөздер:**

https://ru.wikipedia.org/wiki/Папанин,_Иван_Дмитриевич аудармасы қолданылған
Нұртаза Қоспанбетұлы

1830 жылы Қызылорда облысы, Шиелі ауданы,Қорғалы елді мекенінде дүниеге
келген.Ислам дінінің білгірі тұяқты қыпшақ соқпан Қоспанбет ахунның ұлы.
Жастайынан дарынды, зерек болып өскен Нұртаза баба қасиетті Түркістанның
жанындағы Орта Азияға белгілі "Қарнақ" медресесінде білім алған, Кейін Бұқара
медреселерінде білімін шыңдап," Ахун" дәрежеіне ие болады.Нұртаза ахун заманында
"Мұрабтық" қызметімен ел құрметіне бөленіп, Сыр диқандарының "Ұлы ұстазы"
атанған жан.
Сыр бойы халқының әлеіметтік жағдайын көтеруге бағытталған егін егу, суландыру
жүйелерін жүргізу жұмыстарына жетекшілік жасайды. Шиелі өңірін суландыруда
Сырдария өзенінің Төменарық тұсынан бастау алып, Шиелі-Бәйгеқұм-Жөлекке дейін
созылатын "Шиелі өзегі",Қаратау етегіне қарай созылған "Арғын" су жүйелері елдің
сарқылмас қазынасына айналуы мұраб Нұртаза бабаының есімімен тікелей
байланысты.
1880 жылдары Сыр бойының сол жағасындағы ежелден егіншілік ордасы болған
Асанас, Қожанқожа, Қызылтам өңіріне біраз елді қоныстандырып, ол жерге Ақарық-
Асанас су жүйесін жүргізеді.Ақарықтан су алатын Қызылтам,Тас,Тораңғылды,Доңғал,
Соқпан, Досан,Көзей,Қонақбай,Құмтоған,Әутек,Аунамас,Мәслихат арықтарын
қаздырып, Шақа,Тіней,Мортық,Қарақұс - Келіс су қоймаларын- көлдерін жасаған.Осы
кезеңдерде егіндік алқаптарын суландыру үшін шығырлар кеңінен қолданыла бастады.
Мұраб Нұртаза баба Сыр өзенінің сол жағалауынан сағасын түсірген Тартоғай- Ботабай
өңіріндегі Ботабай арығы мен Қожанқожа -Жетікөл су жүйелері қазіргі кезде жаңадан
инженерлік жүйеге келтіріліп, Айдарлы,Ботабай,Жеткөл,Амангелді елді мекендерінің
игилігіне айналды.
1901-1907 жылдары жүргізілген Орынбор- Ташкент теміржол құрылысындағы орыс
инженерлері Сыр өзенінің асау табиғатын терең білетін Нұртаза Мұрабтың ақыл-
кеңесімен Ақмешіт -Жаңақорған аралындағы өзенніңұрма иіндерін анықтап, су
тасқыны өтетін көпірлер салған.
1896 жылы Ресей патшалығы тарапынан Нұртаза бабаға үлкен құрмет көрсетіп,Ресей
патшасы Николай ІІ-нің аты жазылған "Мирабь" деген медальмен марапатталған.
Қызылорда облысы су шаруашылығы қызметкерлері,еңбек ардагерлерінің ,Қызылорда
қаласы мен Шиелі ауданы әкімдігі мен мәслихат депутаттарының қолдауымен
Қызылорда қаласы мен Шиелі депутаттарының қолдауымен Қызылорда қаласы мен
Шиелі ауданында көше аттары және Шиелі каналы Сыр Мұрабы Нұртаза бабаның
атымен аталады.

дереккөз: "Қыпшақ Қайраткерлері" кітабінен.
Атланта (телесериал)

***Атланта*** - американдық комеди-драматикалық телесериал, режиссері және басты рөлде Дональд Гловер. Сериал өз өмірлерін және отбасыларының өмірін жақсарту мақсатында Атланта рэп-сахнасына жол тартқан екі ағайынды бауырлар туралы.
FX телеарнасы пилоттық 10 бөлімді сезонға 2015 жылдың қазан айында тапсырыс берген. Сериал тұсаукесерінен екі аптадан соң, 6 қыркүйек 2016 жылы, FX *Атланта* екінші сезонға создырылғаны туралы хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:2016 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Панфилов ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Панфилов ауылдық округі** – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қосағаш, Панфилов, Тоқты ауылдары кіреді. Орталығы – Панфилов ауылы. 2004 жылы Панфилов ауылдық округінің *№1 ферма*, Тоқты ауылдық округінің *Қызылсарай* ауылы таратылды. 2006 жылы Панфилов, Тоқты ауылдық округтері ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. 2015 жылы Қосағаш ауылдық округінің *Тасқұдық* ауылы таратылды. 2019 жылы таратылған Луговой ауылдық округінің Луговое ауылы қосылды. 2019 жылы округ құрамына таратылған Қосағаш ауылдық округінен Қосағаш ауылы қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс ауданы ауылдық округтері
Панфилов ауылдық округі

* Панфилов ауылдық округі – Алматы облысы Талғар ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Панфилов ауылдық округі – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Бестоғай (Түркістан облысы)

**Бестоғай** — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Мыңбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шаян ауылынан солтүстік-батысқа қарай 44 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Аружан Джазильбекова

**Аружан Джазильбекова** — актриса, модель.  1986 жылы 25 ақпанда Алматы қаласында өмірге келген. №105 халықаралық лингвистикалық гимназияны, Қазақстанның менеджмент институтын, экономика және стратегиялық болжау институтын (КИМЭП халықаралық журналистика факультеті, 2003—2007) бітірген. 2004 жылғы Ford Models Supermodel of the World конкурсының жеңімпазы. Финал қорытындысы бойынша, қатысқан 50 елдің, 10 үздік қатарына енді. Аружан, әлемдік кутюрье және Еуропаның ең жарқын подиумдарында жұмыс істеген. Жергілікті «Advertising» журналының шеф-редакторы және PR-менеджері ретінде жұмыс атқарған. 2010 жылы "Качели любви" атты қазақстандық режиссер Тоқтар Қарсақбаевтың картинасында басты рөлін орындау үшін киноиндустрияға шақырылды. Осы фильмнен бастап, Аружанның киноиндустрияда шеңбері кеңейіп, аты таныла басталды. Кейін, «Асель, достары мен құрбылары» жастар телесериалында, Аружан басты рөлге ие болған. Егор Кончаловскийдің «Астана махаббатым менің» атты киносында басты рөлдердің бірінде сомдаған.

* 2017 — Алтын Орда
* 2016 — Анаға апарар жол
* 2015 — Свадьба на троих
* 2015 — Рэкетир 2: Возмездие
* 2015 — Оралу
* 2014 — Ограбоение по казахски
* 2014 — Свободные птицы
* 2014 — Хранители солнца
* 2012 — Спасатель
* 2010 — Асель, достары мен құрбылары
* 2010 — Качели любви

## Дереккөздер

## Сілтеме
* https://brod.kz/persons/arujan_djazilbekova/ 
* http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/299198/works/
Ақтас (Бәйдібек ауданы)

**Ақтас** — Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл, Борлысай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шаян ауылынан шығысқа қарай 67 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері