open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Герберт Уэллс

**Герберт Джордж Уэллс**     ( 21.9.1866, Бромли, Ұлыбритания -  13.08.1946, Лондон, Ұлыбритания) - ағылшын жазушысы, сыншыл реализмнің көрнекті өкілі.

Дүкенші отбасында туған. 1888 ж. Лондон университетін  бітірді. 1891 ж. биологиялық ғылымы бойынша екі ғылыми атақ алды. 1942 ж. биологиялық ғылыми докторы дәрежесіне еге болды. Көптеген биология және  физиология оқулықтарының авторы.

1895 ж. Уэллс «Уақыт машинасы» романында табиғи-ғылыми концепциясына сүйеніп, XX ғ. әдебиет тарихында алғаш ғылыми фантастиканы бастады. Уэллс «Доктор Моро аралы» (1896), «Бақыт дөңгелегі» (1896), «Көрінбейтін адам» (1897), «Айдағы алғашқы адамдар» (1901), «Аспандағы айқас (»1908), «Азат етілген әлем (»1914), т.б. фантастикалық романдарын жариялады. Ол үш  рет (1914,1920, 1934) Ресейде болып, «Түнектегі Ресей» (1920) кітабын жазған.

1930 ж. «Өмір ілімі» атты философиялық очерктерді жазған.

## Дереккөздер

Санат:Англия жазушылары
Санат:Ұлыбритания социалистері
Санат:Антифашистер
Біздің Отан (газет)

**Біздің Отан** газеті  1976 жылдың желтоқсан айынан бастап шет елдерде тұратын қазақтармен байланыс орнату мақсатында шыға бастаған. Газет негізінен қазақтар ең көп шоғырланған Қытай Халық Республикасыдағы қандастарға арналғандықтан солар қолданып жүрген төте жазумен (араб графикасы негізінде) шығарылып, айына 2 рет жарық көрді. Газет А3 форматта 4 бет болып, әлемнің 30-ға жуық еліне 40 мың тиражбен тарады. Бұл газет Мәскеудегі “Отан” қоғамының Қазақстандағы бөлімшесінің атынан шықты. 1990 жылы “Отан” қоғамының қазақстандық бөлімшесі “Қазақстан” қоғамы болып қайта құрылды да, осыған байланысты “Біздің Отан” газеті  “Шалқар” атауына өзгертіліп, көлемін кеңейтіп, апталық газетке айналды. 1976 — 86 жылы газеттің алғашқы редакторы, белгілі журналист Мұса Дінішов болды. 1986 — 96 жылы газетке Уақап Қыдырханұлы, 1996 — 98 жылы Әділғазы Қайырбеков редактор болды. Газет 1999 — 2000 жылы жабылып, 2000 жылдан “Шалқар-2” деген атпен қайта шықты. Қазіргі редакторы — Жаңыл Әпетова. “Шалқар” газеті өз беттерінде шет елдегі қазақ диаспорасының мәселелері, оралмандар жағдайы, көші-қон, әдебиет, мәдениет, дін, тарих және этнография, тағы басқа тақырыптарды көтеріп отырады. А3 форматпен 6 бет болып, аптасына бір рет жарық көреді. 

## Дереккөздер



Сурет:Шалқар.jpeg|Шалқар газетінің 1995 жылғы басылымы
Сурет:Шалқар-2.jpeg|Шалқар-2 газетінің 2003 жылғы басылымы

Сурет:Біздің Отан газетінің 1988 жылғы басылымы

Санат:Қазақстан газеттері
Санат:Қазақ тілді газеттер
Санат:Араб графикасындағы газеттер
Амандық Ғаббасұлы Баталов

**Амандық Ғаббасұлы Баталов** (22 қараша 1952 жыл, Нүкіс, Өзбек КСР) - қазақстандық саяси қайраткер, 2014-2021 жылдар аралығында Алматы облысының әкімі.

## Өмірбаяны
Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.
* Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын бітірген.
* 1981-1985 жылдары - «Алматыөңдеуқұрылыс» тресінің №37 құрылыс-монтаж басқармасында аға прораб, бас инженер, бастық. 
* 1985-1987 жылдары - Қазақстан Компартиясы Ленин аудандық комитетінің нұсқаушысы
* Құрылыс және өндірістік құрылыс материалдары қызметкерлері кәсіподағы Алматы облыстық комитетінің хатшысы
* Қазақстан КП Алматы қалалық комитетінің құрылыс және қала шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы. 
* 1987-1989 жылдары - құрылыс және өнеркәсіптік құрылыс материалдары облыстық комитетінің төрағасы.
* 1989-1991 жылдары - Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Іс басқармасының құрылыс, өнеркәсіп құрылыс материалдары бөлімінде жетекші маман, бас маман.
* 1991-1992 жылдары - ҚР Президенті аппаратында құрылыс, өнеркәсіптік құрылыс материалдары бөлімінің референті.
* 1992 жылы - «Құрылыс индустриясы және технология» концернінің вице-президенті.
* 1992-1994 жылдары - Алматы қаласы Калинин ауданы әкімшілігі басшысының орынбасары, бірінші орынбасары.
* 1994-1995 жылдары - Ленин аудандық әкімшілігінің әкімі.
* 1995-2001 жылдары - Алматы қаласы Жетісу ауданының әкімі.
* 2001-2008 жылдары - Алматы облысы әкімінің орынбасары. 
* 2008 жылдан бері Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары қызметін атқарды.
* 2014 жылы тамыз - 2021 жылдың қарашасы - Алматы облысының әкімі.

## Марапаттары
* 2008 жылы Құрмет ордені;
* 2014 жылы Парасат ордені;
* 1998 жылы «Астана» медалі;
* «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
* 2020 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ордені; 

## Дереккөздер

Санат:22 қарашада туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Нүкісте туғандар
Санат:Жетісу ауданының әкімдері
Санат:Алматы облысының әкімдері
Санат:Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты түлектері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Ливерпуль (айрық)

**Ливерпуль** сөйлемінің мына мағыналары бар:
* **[[Ливерпуль]]** - англиядағы қала.
* Ливерпуль (футбол клубы)
Кимчи

300px|нобай|Кимчи

**Кимчи**, **кимчхи** — корей асханасында әртүрлі өткір дәмдеуіштерді қоса отырып, ашытылған (ферменттелген) көкөністерден (көбінесе қырыққабат) дайындалатын тағам, дәмтатым. 

2013 жылдың 5 желтоқсанында Кимчанг деп аталатын кимчиді бірігіп даярлау дәстүрі ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Корей асханасы
Юань Шикай

**Юань Шикай** (; 16 қыркүйек 1859, Хэнань — 6 маусым 1916) — Қытай империясының соңғы династиясы — Цин әулетінің және Қытай Республикасының саяси қайраткері.

## Сыртқы сілтемелер

* The New Encyclopedia of Britannica, Micropedia, 15th ed., 1984, vol. 30, p. 867
* Қытай тарихындағы Юань Шикайдың рөлі 

Санат:Қытай саясаткерлері
Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1916 жылы қайтыс болғандар
Porsche Macan

**Porsche Macan** (,  () дегеннен — «жолбарыс») — немістің Porsche автоқұрылыс компаниясының шағын кроссовері. Audi Q5 негізінде жасалған ол алғаш рет 2013 жылы 20 қарашада Лос-Анджелес автосалонында таныстырылды.

Алғашқыда автокөлікті **Porsche Cajun** («Cajun» сөзі «**Ca**yenne **Jun**ior» — «кіші Cayenne» сөздерінің шартты қысқартуы ретінде ойластырылған) деп атау қарастырылған болатын. Алайда 2012 жылы ақпанда көлік атауы **Porsche Macan** деп өзгертілді: компания көлік атауында индонезиялық тілдегі «мачан» («жолбарыс» дегенді білдіреді) сөзін қолдануды жөн тапты. Бірақ индонезиялық тілдегі сөздің дыбысталуы өзгеріске ұшырады: индонезиялық тілде «ч — /tʃ/» болып дыбысталатын «c» әріпі модельдің атауында көптеген еуропалық тілдердегідей «к  — /k/» болып дыбысталды.

2013 жылы 20 қарашада Лос-Анджелес автосалонында Porsche Macan-ның ресми таныстырылуы болып өтті.

## Қызықты жайттар
• Porsche Macan 1995 жылдан бергі төртцилиндрлі қозғалтқышпен жабыдқаталған алғашқы Porsche автокөлігі. Бұған дейін төртцилиндрлі қозғалтқыштар Porsche 968 моделіне қойылған болатын.

## Дереккөздер


Санат:Porsche көліктері
Эбола ауруы

**Эбола ауруы** (EVD) немесе **Эбола геморрагикалық лихорадкасы** (EHF), эболавирус себепші болатын адамдар мен приматтардың ауруы. Аурудың алғашқы белгілері екі күннен үш аптаға дейінгі аралықта көрінеді. Бұлшықет пен бас ауруымен бірге жүретін қызба (лихорадка). Әдетте диарея, құсу басталып, бауыр мен бүйректері істен шығады. Осы уақытта науқастың ағзасында іштей және сыртта қан ағу басталады. Вирус жұқпалы жануар немесе науқас адамның сұйықтығы арқылы беріледі. Табиға ортада ауа арқылы таралу жағдайы тіркелмеген. Өсімдік жарқанаттары арқылы таралады, бірақ оларға аурудың вирустары әсер етпейді. 

Ауруды емдейтін арнайы ем әзірге жоқ. Әзірге науқас адамдарды емдеуде регидрацилялық терапия және ағзаға керекті қоректерді жүйе құю пайдаланылады. Аурудың қауіптілік деңгейі жоғары, науқастардың 50% мен 90% аралығында қайтыс болады. Ебола ауруы алғаш рет Судан (қазіргі Оңтүстік Судан) мен Конгода тіркелген.

## Сипаттамасы
Эбола вирусы ауру немесе өлген адамның немесе жануардың қаны немесе дене сұйықтықтары арқылы таралады. Сіз ауру адаммен тікелей байланыста ғана емес, сонымен қатар жақында биологиялық сұйықтықтармен ластанған заттар арқылы да жұғуы мүмкін. Приматтар, соның ішінде адамдар арасында аурудың ауа-тамшылы арқылы таралуы зертханалық немесе табиғи жағдайларда құжатталмаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Вирус: Эбола секілді вирус – Швейцария Биоинформатика институтының ұсынуы бойынша
* CDC: Эбола геморрагикалық лихорадкасы 
* ДСҰ:  Эбола геморрадикалық лихорадкасы – Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы
* Вирустық патогендер базасы мен сараптамалық қоры
* Эболаның 3D макромолекуларлық құрылымы 
* Google Map Эболаның таралу аймағы 
* ДСҰ-ы ұсынған инфекциялық бақылау деңгейі 

Санат:Вирустық аурулар
Санат:Эбола
Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары
Санат:Тропиктік аурулар
Санат:Қызба
Лайфхак

**Лайфхак** (лайфхакинг, ) — әртүрлі кеңестер мен айлалы трюктар арқасында қыр-сырға толы өмірде көздеген мақсатқа жетуді оңайлататын жолдар мен әдістер жинағы. Басқаша айтқанда, күнделікті проблемаларды тапқырлықпен шешуді білдіреді.

Лайфхакерлік блогосферада компьютер сарапшылардың арасында пайда болды деп есептеледі.

## Сыртқы сілтемелер
*Лайфхактар сайты 
Санат:Жеке өмір
Неа Саламис Фамагуста (футбол клубы)

**Неа Саламис Фамагуста ФК** немесе **Неа Саламина Фамагуста ФК FC** () Аммохостос қаласының кәсіби футбол клубы. Қазіргі уақытта Ларнака қаласында орналасқан.

## Тарихы

## Сыртқы сілтемелер
*  
* Команда профайлы

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Оғыз тілдері

thumb|left|300px
**Оғыз тілдері** немесе **Оңтүстік-батыс түрік тілдері** - ертедегі көне түркі тайпаларының бірі - оғыздардың (кейде ғұз, ұз) тілі.  Түркі тілдерінің 6 бөлікшелірінің бірі. Қазіргі заманда Батыс және Орталық Азияда, Шығыс Еуропа елдерінде тараған. Оғыз тілі көне заманда кең тараған  түркі тілдерінің  бірі болғанымен, бүгінде ол өлі тілдер қатарына жатады.

## Оғыз тілдерінің бөлікшелері
Ираника энциклопедиясы мәдіметі бойынша, Оғыз тілдерінің құрамына Афшар, Әзірбайжан, Қырымлы, Ғағауыз, Қорасан түркі, Османлы, Печенег, Қашқай, Салар, Түрік, Түрікмен тілдері кіреді .

## Тарихы
7-8 ғ-да балбал, сынтастар бетіне жазылған көне түркі жазба ескерткіштерінің Селенга және Орхон өзендерінің бойында табылған бір тобы ( Онгин, Құтлық қаған, Күлтегін, Тониқұқ т.б.) осы көне Оғыз тілдеріне жазылғаны мәлім. Орта ғасырда пайда болған көне түркі жазба  ескерткіштердің ішінде  Махмұд Қашғаридың сөздігінде («Диуани лұғат ат-түрк») Оғыз тілдерінің  ерекшеліктері көбірек сақталған. Оғыздар Түрік қағандығы құлағаннан кейінгі дәуірде өз мемлекетін құрып (орталығы Жаңакент),  төңірегіндегі  түркі тайпаларының (оның  ішінде қыпшақтардың)  тіліне зор ықпал жасады және  бірнеше дербес тілдерджің (түрікмен, әзірбайжан, гагауз, түрік т.б.) қалыптасуына негіз болды.

## Оғыз тілдерінің ерекшеліктері
Оғыз тілдері көне түркі тілдерінің ішінде, әсіресе қыпшақ тілдерімен  өте жақын болу себебі, біріншіден, олардың төркіндестігі болса,  екіншіден, ұзақ тарихи дәуірлер бойы оғыздар мен қыпшақтардың  аралас-құралас бірге тұрып, біте қайнасуына байланысты.

Алайда көне Оғыз тілдерінің  өзіне ғана тән кейбір ерекшеліктері  болған.
### Фонетикалық ерекшеліктері
Фонетикалық ерекшеліктеріне:

а) 8 қысқа дауысты фонеманың сақталуы;

ә) сөз аяғындағы г//ғ дауыссыз дыбыстарының тұрақтылығы («дағ» - тау, «бәг» - бек); осы дыбыстардыңкейбір қосымшалардың құрамында түсіп қалуы («гәлән» - келген, «алан» - алған);

б) сөз басындағы қатаң **т**, **к**, **қ** тәрізді дыбыстардың ұяңдануы («дил» - тіл, «гәл» - кел),

в) бол (≥ ол) сөзінің басында б дыбысының айтылмауы т.б.

### Грамматикалық ерекшеліктер
Грамматикалық ерекшеліктер:

а) кейбір септік  және көптік жалғаулардың фонетикалық редукцияға (қысқаруға, әлсізденуге) ұшырауы («адама» - адамға, «малың» - малдың, малнин; «бэрэрис» - берерміз т.б.);

ә) кейбір морфологиялық форманттардың (-малы//-мэли, -мыш//-миш) сақталуы және басқаша мағынада жиі қолдануы т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Түркі тілдері
Санат:Оғыз тілдері
Қызылтау (Жамбыл облысы)

**Қызылтау**— ерте палеолит ескерткіші. Жамбыл облысы Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 24 км жерде. 1994 жылы Қазақстан — Ресей біріккен археологиялық экспедиция (жетекшісі А. П. Деревянко) ашқан. Мұнда шағын төбенің 15080 м алаңқайынан 157 тас құралдар табылды. Халцедоннан жасалған 68 тас құрал көбірек, 74 құрал орташа деңгейде, 15 құрал аздап қана бүлінген. Бүлінісі көбірек байқалатын құралдар арасында бастапқы тұрпат (10 дана), өзектас (15 дана), сандық тас (9 дана), леваллуа жарқыншақтары (8 дана), тісті-ойықты құралдар (10 дана), жарқыншақ (4 дана), тас тілік (2 дана) және тас жаңқа (100 дана) бар. Қызылтаудан алынған тас құралдар бұл жерді адам баласы эоплейстоцен, плейстоцен кезеңдерінде мекендегенін айғақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан сәулеті
Санат:Жамбыл облысы географиясы
Қыпшақ тілі

[thumb|оңға|300px|[Қыпшақ даласы XII-XIII ғасырлар]]

**Қыпшақ тілі** - Орта ғасырда Дешті-Қыпшақ деп аталған кең аймақ пен оған жапсарлас жатқан жерлерді мекендеген  қыпшақ  ру-тайпаларының тілі. 

Сонымен бірге ол Мәмлүк мемлекеті мен Армян колониясында, Қырым далалары мен Кавказ өлкесінде де қолданылған.

Қазіргі заманда — өлі тілі болып есептеледі. Татар, башқұрт, қазақ, қарашай-балкар, құмық, ноғай, қарақалпақ және т.б. тілдердің негізі болып табылады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қыпшақ тілдері

Санат:Түркі тілдері
Сөгеті (тау)

**Сөгетi** – Іле Алатауының шығыс сілеміндегі тау. 

## Географиялық орны
Шілік, Шарын өзендері аралығында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 80 – 90 км-ге созылып жатыр. Ені 15 – 20 км. Ең биік жері 1889 м. 

## Геологиялық құрылымы
Сөгетi тауы тас көмір, пермь дәуірлерінің шөгінділері мен жанартаулық (гранитті интрузиялар мен туф-лавалы эффузиялар) жыныстарынан түзілген. 

## Жер бедері
Беткейлері мен сайларында тас қорымдар мен жартастар жиі кездеседі. Таулы, шөлді, шөлейтті дала ландшафттары дамыған. Көктемгі және күзгі мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы таулары
Санат:Іле Алатауы
Батыл жүрек

**«Батыл жүрек»** () —  2012 жылғы Pixar және Walt Disney Pictures компаниясының компьютерлік мультфильмі. Басты рөлдерді Келли Макдональд, Билли Коннолли, Эмма Томпсон және Джули Уолтерс дыбыстайды.

Ұраны — Change your fate (Тағдырыңды өзгерт).

Мультфильм Walt Disney Pictures компаниясымен әлемге таралған: Қазақстандық тұсаукесер 2012 жылдың 21 маусымында өтті. Мультфильм —  Pixar студиясының алғашқы сиқырлы ертегісі; Мұнда режиссёр Бренда Чапманның: Ханс Кристиан Андерсен мен ағайынды Гримм шығармаларына, сонымен қатар өзінің қызының тәрбиесіне сүйіспеншілігі көрсетіледі.

2013 жылғы «Үздік анимациялық толық фильм» номинациясында «Оскар сыйлығы» марапатының иегері, сонымен қатар сол категорияда «Алтын глобус» марапатының иегері.

## Сюжеті
Жіберген жебесі нысанаға дәл тиетін, ат құлағында ойнайтын, күйеуге шыққысы келмейтін Фергюс әкесінің ерке қызы Мерида ойламаған жерден басына бәле тілеп алады. Орманда жарқырауық қуып жүріп әлдебір мыстан кемпірдің арбауына түсіп анасынан жартылай айрылып қалады – Элинор патшайым аюға айналып кетеді. Әкесінің қорбаңбай көрсе өре түрегелетінін білетін қыз қайтсем жағдайды түзеймін деп жүріп түрлі оқиғаларға тап болады.

## Рөлдерді дыбыстаған
Дубляж Алматыдағы «Cinema Tone Production»  студиясында 1 мен 12 мамыр аралығында өтті. Мультфильм тікелей ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылған. «Батыл жүректі» толықтай дубляждау үшін шамамен 16 шақты адам жұмыс істеген.

*Қазақша дубляжының режиссері — Айжан Жамшитова
*Аудармашы — Linqua Serve
*Бейімдегендер — Тұрысбек Сәукетаев, Салтанат Дүнгенбаева
*Жоба кеңесшісі — Сергей Пасов

### Музыка
*«Noble Maiden Fair» —  орындайтындар: Eilidh Mackenzie және Peigi Barker
*«Көк аспанға өрлейін» — орындаған: Мақпал Исабекова
*«Таза ауаға» — орындаған: Мақпал Исабекова
*«Морду әні» — орындаған: Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай
*Қазақша вокалдың режиссёрі — Денис Коноплёв
*Вокал сөзін аударған — Арман Дүйсенов
*Дубляж студиясы — «Cinema Tone Production»
*Дыбысын реттеген студия — «Shepperton International»
*Қазақ тілінде шығарған — Disney Character Voices International, Inc.

### Қосымша дауыстар
*Аружан Тұрдахынова — Жас Мерида
*Мақпал Исабекова
*Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай
*Азамат Қанапия
*Бейбіт Қамаранов — Кіші Макинтош, Қарға, Кіші Динуол, эпизод
*Жасұлан Симонов — Кіші Макгаффин, Мартин, Гордон, эпизод

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Өрмекші-адам (мультсериал, 1994)

**«Өрмекші-адам»** () — әлемге ең танымал мультхикаялардың бірі. 1994 жылы Fox Network студиясының жетекшілігімен жарыққа шықты. Бұл мультхикая ең алғаш АҚШ телеарналарының бірі Fox Kids-та 1994 жылы 19 қарашада көрсетілді.

## Қысқаша сюжеті
Ғылыми көрмеде епсіз оқушы Питер Паркерді кездейсоқ радиоактивті өрмекші тістеп, сонысымен оған өзінің ерекше қабілетін сыйлайды. Ұрлықшы оның сүйікті ағасы Бенді өлтіргенде, Питер адамдарды қорғау үшін, өз мүмкіндігін сынап көрмек болады. "Неғұрлым күшің көп болса, соғұрлым жауапкершілігің де көп болу керек" деген ағасының сөздері оның мәңгі есінде қалды. Ол бетіне бетперде киген суперқаһарман − Өрмекші-адамға айналды. Осылайша ол қаланың қорғаушысына айналады.

## Тарихы
* 1962 жылы редактор және сценарист Marvel Comics Стэн Ли "Таңғажайып Төрттіктен" кейінгі және басқа кейіпкерлерден болған сәттіліктен кейін, ол жаңа кейіпкерді ойластыра бастады. Оның сөзінше, "Өрмекші-адам" идеясы жасөспірімдердің комикстерінен туындаған және ол кейіпкердің жасөспірім болғанын қалаған. Өзінің автобиографиясында Ли осы идеяның қуат көзі "Өрмекші" журналы болғанын айтады. Сол кейіпкер басты кейіпкер болмаса да, ол қылмыскерлікпен күрескен.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:АҚШ мультсериалдары
Сен (Time журналы бойынша Жыл адамы)

thumb|right|Time magazine журналының 2006 жылдың 25 желтоқсанында шыққан басылымының мұқабасы
**«Сен»** Time журналының ұйғаруымен 2006 жылдың «Жыл адамы» атандың. Ол Уикипедия, YouTube, MySpace, Facebook, Linux операциялық жүйе және көптеген басқа да сайттарда аты-жөнін көрсетпе, яғни аноноимді түрде қатысушы контенттерін құрған миллиондаған адамдарың еңбегін таныды.. Time мұқабасында былай делінді:

## Қоғамдық бейнесі
«Жыл адамы» атағын алғандардың көбісі маңызды тарихи тұлғалар болғанымен, кейде белгілі бір адам тобы, кейде жансыз заттар: Компьютер («Жыл машинасы», 1992 жыл), қауіпті жағдайда тұрған, Жер («Жыл ғаламшары, 1988») осы атаққа ие болған..

## Сыртқы сілтемелер
* Сен Time журналы бойынша Жыл адамы атандың  
* «Time»: Жыл адамы — сенсің
* Time журналы Сізді жыл адамы деп атады
* «Жыл адамы — сенсің»
* Интернет қатысушылары жаңа атаққа ие болды 
## Дереккөздер


Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары
Ice Bucket Challenge

The **Ice Bucket Challenge**, кейде **ALS Ice Bucket Challenge**, мұзды суды басқа төгу арқылы латерлды амиотрофиялық склероз ауру жайында ақпаратты көпшілікке таныстыру және зерттеуге қажетті қаражатты жинауға бағытталған шара. Акция 2014 жылы шілде тамыз айлары арасында әлеуметтік желілерде вирустық танымалдыққа ие болды. АҚШ-та адамдар ALS қауымдастығына, Ұлыбританияда  MND (Motor Neurone Disease) қауымдастығына ақша аударды. Қазақстанда Ice Bucket Challenge қаржылары жеке қорлар мен басқа да қайырымдылық мақсаттарына жіберілді.

Акция шарты бойынша адам өз басына мұздай суды құйып видеосын шығару керек. Сонымен қатар акцияға қатысушы басқа адамдарға шақырту жібере алады. Шақыртуға жауап беру үшін 24 сағат беріледі. Сол уақыт ішінде шақырылған адам мұзы бар суды құюы шарт. Одан бас тартқан жағдайда қайырымдылыққа ақша беру тиіс.

## Пайда болуы

Суық суды басқа құя отырып қаражат жинақтау идеясы бірнеше жерде кезігеді. 2013 жылдың ортасы мен 2014 жылы "Cold Water Challenge" шаралары әлеуметтік желілерде АҚШ-тың солтүстік аудандарында кең танымал бола бастады. Шараға қатысушылар суық суға секірулері керек. Одан бас тартқан жағдайда ракты зерттеуге қаржы беру тиіс болатын.

## Ережелері
Шақырту жіберілгеннен кейін 24 сағат ішінде акцияны жалғастыру үшін, өзі бар видео түсіруі керек. Біріншіден, шақыртуды қабыл алу үшін тұрған шелек суға мұз салады. Кейін қатысушы шелектегі суды басына төгеді. Содан соң басқа адамды шақыру құқығына ие болады. Шақырту жіберілген адам акцияға қатысады, не қайырымдылық жасауды таңдайды. Екі әрекетті де істеуге болады. Акцияның бір нұсқасында, шақырту алынған адам $10 беруі тиіс (басқа су құюмын қатар). Бас тартқан жағдайда $100 қосады. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*ALS қауымдастығы сайты  

Санат:Вирустық видеолар
Санат:2014 жылғы трендтер
Поршия Симпсон-Миллер

**Лукреция Поршия Симпсон Миллер** – (12 желтоқсан 1945 жылы дүниеге келді)- ямайкалық саясат қайраткері, Халықтық ұлттық партияның лидері (2007-2011 жылдардағы оппозицияда) және 2006 жылдың 30 наурызынан 2007 жылдың 11 қыркүйегі аралығында, 2012 жылдың 5 қаңтарынан бастап Ямайканың премьер-министрі. Ямайканың тарихындағы алғашқы әйел адам премьер-министр.
Поршия Симпсон – Миллер Майамидан(АҚШ) басқару, информатика, бағдарламалау мамандығы бойынша жоғары білім алды. Екі рет қатарынан Ямайканың премьер-министрі болып сайланды. 2011 жылдың 11 желтоқсанында өткен сайлауда, Халықтық ұлттық партия жеңіп, парламенттегі 60 орынның 41-іне ие болды.
## Дерек көздер
*1.Profiles of Cabinet Ministers
*2.Политика: Лукреция Поршия Симпсон-Миллер
*3.Jamaica People’s National Party secures big poll win. BBC. (ағылш.)

Санат:Саясаткерлер
Санат:Ямайка тұлғалары
Санат:1945 жылы туғандар
Емен жапырақты құмсәлбен

**Емен жапырақты құмсәлбен** (, ) - тауқалақайлар тұқымдасы құмсәлбен туысына жататын бір жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 5-17 см, түбінен бастап жайыла бұтақталған.
* Жапырағы сопақша жұмыртқа немесе қандауыр тәрізді, екі ұшы да сүйір, жиегі өткір тісшелі, тісшілері өткір тікенге ұласады, үстіңгі жағы жалаң, астыңғы жағын, кейде тек өзегінің бойын ұзын әрі бұйра түк басқан.
* 4-6 гүлі масаққа біріккен. Гүлсерігі қысқа, цилиндр тәрізді, тостағаншасының ұзындығы 6-7 мм, сыртын ұзын бұйра түк жапқан, тісшелері ұшбұрышты үшкір келеді. Жемісі піскен кезде тостағаншасы қоңырау тәріздене ұлғайып, ұзындығы 10 мм-ге жейін жетеді, тісшелерінің ұзындығы 6 мм. Күлтесі қызғылт күлгін түсті, жіңішке түтігінің ұзындығы 12 мм-дей болып келеді. Үстіңгі ерні ұзынша, ұш жағында аздап ойықтала тілімделген. 
* Қара немесе бурыл түсті жаңғақшасының ұзындығы 3 мм, ені 1 мм, қара дақтары бар, бүйірі мен ұш жағына қарай жарғақты. Мамыр-маусым айларында гүлдеп, маусым-шілдеде жемісі піседі.

## Таралу аймағы мен өсетін жері
Қазақстанда Торғай қолаты, Арал теңізі маңында, Қызылорда облысында, Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқұм шөлдерінде, Жетісу (Жоңғар) және Теріскей Алатауларында, Шу-Іле тауларында өседі. Өсетін орны - құмды шөлдер, далалар, құмды жарлар, құрғақ жерлер.

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Санат:Қазақстан флорасы
Әлібек Асылбайұлы Асқаров

**Әлібек Асылбайұлы Асқаров** (21 қаңтар, 1951 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Чернов  ауылында туған) – жазушы, прозашы, баспагер, журналист. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2001). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006).

ҚР Академиялық Ұлттық кітапханасының директоры. Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы (1998 жылдан). Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

## Толығырақ
Алматы көркемсурет училищесін(1975 ж.), ҚазМУ-ді(1982 ж.) бітірген. 1968-69  ж. киномеханик, 1975 ж. «Білім және еңбек» журналы редакциясының көркемдік редакторы, әдеби қызметкер, жауапты хатшысы, 1986 ж. ҚР Президенті Аппараты және Министрлер Кабинеті ішкі саясат бөлімінің аға референті. 1993 ж. ҚР Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрінің орынбасары. 1996 ж. Ұлттық Баспасөз және бұқаралық ақпарат агенттігі төрағасының орынбасары. 1998 ж. ҚР  Мәдениет, ақпарат және бұқаралық келісім министрлігі мемлекеттік баспалық бағдарламаларды қалыптастыру департаментінің . 1999 ж. ҚР Мәдениет, ақпарат және бұқаралық келісім министрлігі Баспа және баспахана істері департаментінің . 2005 жылдан ҚР Президенті Әкімшілігі әлеуметтік-саясат бөлімінің сектор меңгерушісі, бас инспекторы, ҚР Президенті Әкімшілігі ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

## Шығармашылығы
* 10-нан астам кітаптың, повестер мен әңгімелердің авторы. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
* Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі баспа ісінің және полиграфия саласының ұйымдастырушысы. "Құтмекен" (1979), "Тайга толғауы" (1981), "Жасыл әлемге саяхат" (1985), "Ерте түскен бозқырау" (1989), "Өр Алтай, мен қайтейін биігінді" (1997), "Родники рождаются в горах" (2000), "Мұнар тауды, музарт шыңды ансаймын" (2004), "Социализм әңгімелері", "Скрип соленого сердца" (2005), т.б. кітаптарының авторы..

## Мемлекеттік марапаттары
* 1998 жылы Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы (құрметті атағы); 
* 2001 жылы «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты» құрметті атағы берілді.
* 2001 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
* 2005 жылы «Қазақстан конститутциясына 10 жыл» медалі
* 2006 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді.
* 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі
* 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі
* 2014 жылы елбасының жарлығымен Қазақстан Республикасының жоғарғы марапаты  «Парасат ордені» мен марапатталған.
* 2015 жылы «Қазақстан конститутциясына 20 жыл» медалі
* 2015 жылы «Қазақ хандығына 550 жыл» медалі
* 2015 жылы «Ұлт мақтанышы» алтын белгісі
* 2015 жылы «Қазақстан халқы ассамблиясына 20 жыл» медалі
* 2016 жылы  «Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалінің иегерлері
Астана (гольф клуб)

***«Астана» гольф клубы*** - 1999 ж. негізі қаланған арнайы гольф спорт түріне арналған клуб (ЖШС). Гольф клуб ғимараты - Астана қаласындағы маңызды құрылыстардың бірі. Ғимарат Есіл өзенінің жағалауындағы көрікті жерге орналасқан. Ойын алаңдарын жасау үшін Канада мен Германиядан әкелінген  көгал алаңды өсіруге арналған өсімдіктердің 7 түрі пайдаланылды. Жайлы демалыс үшін гольф клубта 70 қызметкер 150 адамға қызмет көрсетеді. Ойыншылар үшін 36 га аумақты алып жатқан 9 жаттығу және шұңқырлы алаң бар.

## Пайдаланылған әдебиет
* А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:Астана спорт клубтары
Астана мектеп оқушыларының сарайы

***Астана мектеп оқушыларының сарайы***-М. Өтемісұлы атындағы Астаналық оқушылардың шығармашылығы, білімі мен біліктілігін арттыру мақсатында ұйымдастырылған сарай. Сарай 1988 ж. қалалық балалар шығармашылығының орталығы ретінде ашылып, ол Астананың ірі білім беру кешеніне айналды. 3000-нан астам жас астаналық балалар шығармашылық ұжымдарында білім-біліктілігін арттырады. Сарайда ҚР біім беру ісінің 9 үздігі, 2 ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, білім беру ісінің 2 құрметті қызметкері, ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, 2 спорт шебері, сонымен қатар қосымша білім беру саласы бойынша 58 педагог жұмыс істейді. Мектеп оқушыларының экономикалық және технологиялық базасы қосымша білім беру бағдарламасын іске асырып, дамытуда барлық мүмкіндікті туғызуға жеткілікті жағдай жасалған. Сарайда концерт залы, спорт залы, 2 жүзу бассейны, тир, көрме залы, бағаналы зал, компьютер сыныбы, кіші зал, хореографиялық зал, сурет галереясы, балалар дәмханасы, оқуға арналған 20 аудитория, дәрігерлік пункт, бассейндерге техникалық қызмет көрсету орындары бар. 
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:Қазақстандағы орта білім
Санат:Астана мәдениеті
Санат:Астанадағы білім
Санат:Астана мектептері
Нұрбек Ғабдулхамитұлы Аужанов

***Нұрбек Ғабдулхамитұлы Аужанов***(1950 ж.т.)-сәулетші, ҚР сәулетшілер одағының мүшесі. Қазақ политехникалық институтын бітірген(1974 жылы). Орал қаласының орталығын, Ленинск қаласындағы Космонавтика мұражайын(Байқоңыр қаласы) жобалау жөніндегі Бүкілодақтық конкурстық жұмыстарға қатысушы(ІІ сыйлық), Алматы қаласындағы жаңа Үкімет орталығын жобалауға жарияланған республикалық конкурсқа қатысушы(І сыйлық), Ақтөбе, Орал, Көкшетау, Қостанай қалаларының бас жоспарын және олардың орталықтарының ТЖЖ жоспарын, Атырау қаласындағы «Алмагүл» шағын ауданының техникалық жобасын әзірледің жобалау жұмыстарының жетекшісі, Алматы қаласының және халықты орналастырудың Алматылық жүйесінің жаңа бас жоспарын әзірлеуге қатысушы, «Ақ Орда» ЖҚК авторлық ұжым құрамында Астана қаласының бас жоспарын әзірлеуге қатысқан(І кезең). «Градкомплекс» ЖШС-ін басқарады. 
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Сәулетшілер
Ащықошкөл

**Ащықошкөл** (*Ащы Күшкөл*) — Ақмола облысы Қорғалжын ауданының шығысындағы көл. Кеңбидайық ауылынан 23 км оңтүстік-шығыста, Ұзынкөл көлінен 3 км оңтүстік-батыста, Астанадан 110 км оңтүстік-батыста орналасқан. Теңіз деңгейінен 356 м биіктікте. 

## Гидрографикасы
Ауданы 6,8 км2 (кей жылдары 5,4 км2). Ұзындығы 4,6 км, енді жері 2,7 км. Жағалау сызығының ұзындығы 15,6 м. Су жинау алабы 36,5 км2. 

## Жағалау сипаты
Жағалауы көлбеу, табаны лайлы. Жағалаудың солтүстік-батысында қамыс, қияқ өседі. Еріген қар және еспе сулармен қоректенеді. Суы ащы, ағынсыз көл. Мал суаруға пайдаланылады. Қаз-үйректер ұя салатын жерлері де кездеседі.
 	
## Дереккөздер

Санат:Қорғалжын ауданы көлдері
Сарбас тәрізді қыдық

**Сарбас тәрізді қыдық** () – орамжапырақтар тұқымдасы, қыдық туысына жататын бір, екі жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 20-50 см.
* Сабағы тік, қатты бұтақталған, мақта тәрізді үлпілдек түк басқан.
* Жапырақтары қос қауырсынды, төменгі және ортаңғы жапырақтарының ұзындығы 4-4,5 см, ұзын сағақты. Төбе жапырағының  ұзындығы 1 см-ге дейін қысқа сағақты. 3-4-тен және төбе жапырақтары 1-2-ден жұп болып топтасқан, бөліктері ұзынша жұмыртқа тәрізді.
* Гүлшоғыры - қысқа, қалқан тәрізді, көп гүлді. Сарғыш түсті тостағанша жапырақшаларының ұзындығы 2-2,5 мм. Күлтесі ақ, ұзындығы 3-3,5 мм, ені 1-1,5 мм. Бұршаққынының ұзындығы 5-7 мм, ені 1-2 мм, қандауыр немесе эллипс тәрізді. Маусым айында гүлдейді.

## Өсетін орны мен таралу аймағы
Қазақстанда Қызылорда облысында, Балқаш-Алакөл алабында, Түркістан өңірінде, Жетісу (Жоңғар), Теріскей және Іле Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Өсетін орны - таудың тастақты беткейі, өзен жағалауы, тақтатасты жерлер.

## Дереккөздер


Санат:Орамжапырақтар
Санат:Қазақстан флорасы
Қыдық

**Қыдық** () – орамжапырақтар тұқымдасына жататын бір, екі жылдық өсімдіктер туысы.

## Түрлері
Қыдықтың 4 түрі бар. Қазақстанда 3 түрі өседі.
* Сарбас тәрізді қыдық  (*Sophiopsis sisymbrioides*) -  Қызылорда облысында, Балқаш-Алакөл алабында, Түркістан өңірінде, Жетісу (Жоңғар), Теріскей және Іле Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында, Батыс Тянь-Шаньда өседі.
* Бір жылдық қыдық (*Sophiopsis annua*) - биіктігі 10-35 см, таудың сазды, тастақты және қиыршықтасты беткейлерінде, сор топырақты далада өседі. Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларында, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі.
* Сарғыш қыдық (*Sophiopsis flavissima*) - биіктігі 35-100 см болатын екі жылдық өсімдік. Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларында, Тарбағатай жотасында, таудың шатқалды беткейлерінде және өзен жағалауында өседі.

## Дереккөздер

Санат:Орамжапырақтар
Санат:Қазақстан флорасы
Ерасыл Әбілқасымов

***Ерасыл Әбілқасымов***(1948 ж.т.)-фельдшер-дәрігер, медицина ғылымдарының докторы(1996 ж.), профессор. Алматы мемлекеттік медицина институтын(1972 ж.), ҚазМУ-ді (1987 ж.) бітірген. 1972 жылдан Алматы мемлекеттік медицина институтында, Мәскеу мед. стамотология  институтында, ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінде аға лаборанттан министрлік басқармасы бастығына дейінгі еңбек жолынан өтті. 1987 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында доцент, 1998 ж. Алматы қалалық емханасының бас дәрігері, 1991 жылы Республикалық шығыс және қазіргі медицина ғылыми тәжірибелік орталығының бас дәрігері, 1995 ж. ҚР МҒА-ның бас ғылыми қызметкері, 1999 ж. денсаулық сақтау ісі медициналық және экономикалық проблемалары ғылыми орталығының лаборатория меңгерушісі, . 2001 жылдан ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық мәселелер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі(2004-2007 ж.)ҚР орденімен және медальдармен марапатталған. Медицина саласында бірнеше кітаптың, 70- тен астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Профессорлар
Бақытнұр Байқанұлы Бүрдесбеков

***Бүрдесбеков Бақытнұр Байқанұлы*** (1962 ж.т.)-суретші,ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1992), Қазақстан Дизайнерлер одағының мүшесі (2005), Қазақстан суретшілер қауымдастығының мүшесі (2006),Н.В. Гоголь атынд.Алматы көркемсурет уч-щесін (1981),В.И.Мухин атынд.Ленинград жоғары көркем-өнеркәсіп уч-щесін (1989) бітірген. 1989-91 ж. Қарағанды қ. сәулет және қала құрылысы бас басқармасында,1989-93ж. Қарағанды пед.ин-тында «Сурет» кафедрасында аға оқытушы, 1997-2007 ж.ЕҰУ дизайн кафедрасында аға оқытушы. Жаңа астананың объектілерін: «Думан» ойын-сауық орталығын, Астанадағы «Саяси қуғын-сүргін құрбандарының мұражайын» көркемдеуге қатысқан. Халықаралық және респ. көрмелердің иегері (1989-2008).    					       
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1962 жылы туғандар
Қожамбет руы

**Қожамбет** - Орта жүз Найман тайпасының Қаракерей руынан тарайтын ел.
## Ата-қонысы
бұрынғы Семей облысының Жайсаң, Өскемен уездерінде және Қытай, Моңғолия мен Түркия мемлекеттерінде мекен еткен ру. Қаракерей руының бір тармағы болып табылады. Қожамбет атасының қонысын оңтүстігі мен батысында – Ертіс өзені, Зайсан көлі, Марқакөл, Қара Ертіс өзені, шығысында – Қытай мемлекеті, ал солтүстігінде – Алтай тауы қоршап жатыр.
## Болыстары
Ресей патшалығы заманында Марқакөл, Зайсан айтмағында Қожамбет руы 1043 түтін үй болған.
Тұңғыш рет Қожамбет атасының таралымын 1899 жылы жүргізілген Щербина экспедициясының мүшелері жазып алып, баспадан шыққан еңбектеріне енгізіпті. Оның өзі жарты-ақ бет қағазға басылған тек аталардың аттарынан ғана тұрады.
## Қысқаша

## Тұлғалары
# Есберді батыр
# Жарылғап Байшораұлы
# Дәулет Үркінұлы
# Шағыр батыр Айтұлы

## Дереккөздер


Санат:Қазақ рулары
Нұржан Нәсірұлы Анарқұлов

***Нұржан Нәсірұлы Анарқұлов***(1959 ж.т.)-сәулетші, Қазақстан Республикасының Сәулетшілер одағының мүшесі. Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген(1982 ж.). Алматы қаласының көп қабатты тығыздығы жоғары құрылыстарының, Алматы қаласының оңтүстік-шығыс тұрғын үй ауданының, «Таугүл»(Алматы) жеке меншік шағын қабатты құрылыстарының, Астана қаласының орталық және оңтүстік бөлігі аудандарының, Астана қаласының кешенді көлік жол жүйесінің, Есіл өзенінің оң жақ жағалауындағы жеке тұрғын үй құрылыс аумағының, Астана қаласының көгалдандырудың кешенді жүйесінің, «Тәжірибе-құрылыс полигоны» тұрғын үй аумағының және Астананың көптеген аса маңызды объектілерінің жобаларын әзірлеуге қатысты. 2007 жылдан «Астана қаласы бас жоспары ҒЗЖИ»МҚК директорының бірінші орынбасары.
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1959 жылы туғандар
Санат:Сәулетшілер
Тұрсынхан Айтқазыұлы Боқаев

***Боқаев Тұрсынхан Айтқазыұлы***(1952-2007)- сәулетші, КСРО және ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі. ЙАШИ сәулет бөлімін бітірген (1974).Жезқазған қаласының орталық бөлігі жоспарлау жобасының авторы (1978),Арқалық қаласының орталық бөлігін жоспарлау жобасына өткізілген   бүкілодақтық конкурсқа (1980) және Петропавл қаласының (1979),Талдықорған, Ақтөбе қалаларының, Қостанай және Семей  қалаларының орт. бөлігін жоспарлау жобасына қатысушы. «Астана қаласының бас жоспарын түзеу» тұжырымдамасы үшін респ. Конкурстың алтын медалімен марапатталған (2006). Астана қаласында өткен «Сәулет бумонды-2001» халықаралық байқауының,Астана қаласы орталығының сәулет –жоспарлау шешімі үшін («Алтын шырақ»алтын кубогы) (2001) дипломанты . Мәскеу қаласында өткен «Зочество-2001»халықаралық сәулет фестивалінің Үлкен Алтын Дипломымен, «Астана қаласының жаңа орталығының сәулеттік композициясының халықаралық деңгейі үшін» халықаралық сәулет академиясының дипломымен (2001) марапатталған.Астана қаласының аумақтық дамуының   тұжырымдамасы үшін республикалық конкурста 1 орынды (2005) иеленген.				       
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Юрий Петрович Буштрук

**Юрий Петрович Буштрук**(1932 ж.т.)-мүсінші. КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі(1963 ж.). Ол 1961 жылы Львов қолданбалы және декорациялық өнер мемлекеттік институтын бітірген. 1951-1956 жылдары Харьков вокзалы, Кахов ГЭС құрылысында жұмысшы, 1961 жылдан Ақмола қаласында ҚазКСР Көркемсурет қорының көркем-өндірістік шеберханасында жұмысшы болып істеді, 1963-1965 ж. Қазақстан СО Целиноград өлкелік ұйымы басқармасының төрағасы. «Всадник революции»(1976 ж.), С.Сейфуллин ескерткіші(1976ж., Астана), Н.Островский ескерткіші(Солтүстік Қазақстан облысы,1972 ж.), «Красные трактора» декоративтік вазасы(1968, ҚазКСР Мемлекеттік өнер мұражайы), т.б. туындылары бар.			       
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1932 жылы туғандар
Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева

**Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева** (10 қазан 1942, Қарасай ауданы, Тұрар ауылы — 7 сәуір 2022) — қазақстандық ғалым, қоғам қайраткері, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, академик, Қазақстанның білім және ғылым министрі (2002—2003).  

Дулат тайпасының Жаныс руынан.

Шәмшә Беркімбаева мектеп директоры, Білім министрінің орынбасары, Сенат депутаты, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының ректоры, Білім және ғылым министрі қызметтерін атқарған.

Ол Халықаралық педагогикалық Білім академиясының академигі, "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" белгілерінің иегері.

## Жетістіктері
* "Құрмет белгісі" (1981 жылы),
* "Еңбек Қызыл Ту" (1976 жылы), 
* "Құрмет" (2001 жылы) ордендері, 
* "За доблестный труд" (1970 жылы), 
* "За трудовое отличие" (1972 жылы) медальдары, 
* Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1970 жылы),
* Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасымен (1975 жылы),
* "Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері", Халықаралық Сократ сыйлығының иегері, Халықаралық педагогикалық Білім академиясының академигі.
* "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" белгілері, "Ы. Алтынсарин", "А. Байтұрсынов" атындағы күміс және алтын медальдардың иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Санат:Алматының құрметті азаматтары
Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары
Николай Бауман

***Николай Бауман***(1873-1905жж.)-кәсіби революционер, большевиктік партияның қайраткері. Қазан ветеринарлық институтын бітірген. Революциялық қызметін 90-жылдарда Қазанда бастады. 1896-1897 жылдары Петербор «Жұмысшы табын азат ету үшін күрес одағының» мүшесі болды. 1897 ж. наурыз айында қамауға алынды. 1899 жылы Петропавл қамалында жалғыз өзін 22 ай бойы қамауда ұстағаннан кейін 4 жылға Вят губерниясының Орлов қаласына айдауға жіберілді. 1899 жылы айдаудан қашып, Швейцарияға ауып кетті. 1900 жылы Владимир Ильич Лениннің «Искра» газетінің ашылуына ең жақын және белсенді көмекшілерінің бірі, Ресейге көлік құралдары арқылы газеттерді жіберуде алғашқы астыртын агент болды, жергілікті социал-демократиялық ұйымдармен қарым-қатынастар орнатты. 1901 ж. «Искра» газетінің редакторы болып тағайындалды. РСДРП Мәскеу комитетінің мүшесі болды. 1902 жылдың басында «искрашылармен» қарым-қатынас орнату үшін Киевке, содан кейін Воронежге келеді. Мәскеуге келер жолда қамауға алынып, Лукьяновск түрмесіне жабылады. 1902 ж. қамауда болған 10 искрашымен бірге қашып, шетелге өтіп кетеді. 1903 ж. Ресейге оралады. Мәскеу большевиктік партия ұйымын және РСДРП ОК Солтүстік бюросын бірге басқарды. Өзінің пәтерінде астыртын баспахана ашты. 1904 жылы Мәскеудегі Таган түрмесіне қамауға алынды. 1905 жылы түрмеден шыққаннан кейін Мәскеу партия комитеті жұмыстарына белсенді қатысады. 1905 жылы РСДРП Мәскеу комитеті ұйымдастырған шеру кезінде қарауыл агенті, қаражүздік тарапынан айуандықпен өлтірілді. Бүгінде Астана қаласының көшелерінің біріне Николай Бауман есімі берілген. 
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1873 жылы туғандар
Санат:1905 жылы қайтыс болғандар
Бекболат Байсағатов

***Бекболат Байсағатов***(1958 ж.т.)-флейташы, ҚазКСР еңбек сіңірген артисі(1990 ж.). Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (флейта, 1980), Мәскеудің П.Чайковский атындағы консерваториясын(1983 ж.) бітірген. 1977-1979 жылдары Абай атындағы опера және балет театрының симфония оркестрінің артисі, 1979-1983 жыл-ы ҚазКСР Мемлекеттік симфония оркестрінің әншісі, 1981-1983 жылдары Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының  оқытушысы, 1983-1990 жыл-ы Қарағанды облыстық филармониясының әншісі және симфония оркестрінің әншісі, 1990-1996 жылдары Қарағанды облыстық филармониясының көркемдік жетекшісі, 1996 ж. Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжінің директоры, 1998 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының директоры, 2002-2005 жыл-ы Астана қаласының Мәдениет департаментінің бастығы, 2005-2006 жыл-ы «Нұр Отан» партиясының мәдени-бұқаралық жұмыс жөніндегі басқармасы бастығы, 2006 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының бас директоры.
## Пайдаланылған әдебиет
А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.

Санат:1958 жылы туғандар
Сарытомар

**Сарытомар** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы, Мағжан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 33 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 416 адам (205 ер адам және 211 әйел адам) болса, 2009 жылы 279 адамды (139 ер адам және 140 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Жақсыбай (көл)

**Жақсыбай** — Тобыл мен Өлкейек өзендерінің бастаулары аралығындағы тұйық көл.

## Географиялық орны
Қостанай облысының Науырзым ауданы жерінде, Торғай үстіртінің оңтүстік жағында, Сыпсыңағаш қолатының шығысында, теңіз деңгейінен 229 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Аумағы 14 км2, ұзындығы 4,8 км, ені 4 км, жағасының ұзындығы 15,1 км. Жауын-шашын және жер асты суымен толысады. Қараша — сәуір айлары аралығында мұз қатады. Суы тұщы, тамыз айында сәл кермектеледі.

## Жағалау сипаты
Жағасы, негізінен, жайпақ, батпақты, оңтүстік түйетайлы, жарқабақты. Мал ішеді, шабындық көлдетіліп суарылады. Іргелес жатқан Арыстанбай өңірінің жайылымы суландырылады.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы көлдері
Санат:Тобыл су алабы
100 АҚШ доллары

**Жүз АҚШ доллары** - 1969 жылдан бері келе жатырған АҚШ-тың ең үлкен федералды резервтік номиналды билеті (Бірақ та оған дейінгі шығарылған 500, 1000, 5000 және 10000 номиналды банкноттары қолданыста бар).

Қазіргі уақыттқы айналымда 1996-2009 жылдары қолданысқа енгізілген АҚШ доллары банкноттары бар. Оның беткі жағында Бенджамин Франклин, ал артқы жағында - Индепенденс-холл бейнеленген.
Ең алғаш жүз доллар купюраларын 1862 жылы федералды үкімет енгізген. 100 АҚШ доллары купюрасында Бенджамин Франклинның бейнесі 1914 жылдан бастап, ал Индепенденс-холл 1928 жылдан бері бейнеленген.

Санат:АҚШ банкноттары
Жастар (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Жастар** (2018 жылға дейін — *Молодежное*) — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Мағжан ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 38 км жерде, орманды-дала белдемінде орналасқан. 

## Тарихы
Іргесі 1954 жылы өзімен аттас астық кеңшарын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Кеңшарға Мағжан Жұмабаевтың аты берілді. 1995 жылы астық өндірумен айналысатын 29 шаруа қожалығы құрылды. Молодежныйда жөндеу шеберханасы, байланыс бөлімшесі, астық дайындау пункті, т.б. бар

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 735 адам (369 ер адам және 366 әйел адам) болса, 2009 жылы 381 адамды (184 ер адам және 197 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Жақсыбай (өзен)

** Жақсыбай** – Жайық алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 130 км, су жиналатын алабы 2661 км2. 

## Бастауы
Ақтөбе облысы жеріндегі Теректітөбе тауынан (244 м) басталады да Қарағанды құмын жағалап Сұлукөлге құяды. 

## Гидрологиясы
Қар және жер асты суымен толығады. Арнасы енсіз (10 — 12 м), жайылмасы төменгі жағында ғана қалыптасқан. Салалары: Шыңғыссай (15 км), Майлысай (27 км), Ащысай тармағы (46 км). Жылдық орташа су ағыны 0,093 м3/с. Жаздың ортасында суы тартылып, қарасуларға бөлінеді. Мал, шабындық суғарылады. Алабы — табиғи шабындық, шүйгін жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері
Санат:Қаратөбе ауданы өзендері
Қызыл шілік

**Қызыл шілік** , жертаған тал  () – талдар тұқымдасының тал туысына жататын бұта.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 0,5-3 м, бұтақтары қызыл қоңыр түсті.
* Бөбешік жапырақтары сопақша, жиекті. Жапырақтарының ұзындығы 2-6 см, ені 1,5-3 см. Түп жағында сына немесе эллипс тәрізді, екі жақ ұшы үшкір, бүтін жиекті, жалаң немесе аздап түк басқан.
* Сырға гүлі сирек гүлді, ұзындығы 2,5 см-ден 9 см-ге дейін жетеді. Шірнелігі ұзынша немесе жұмыртқа тәрізді. Аталығы 2, жалаң жіпшелері бар. Аналық мойны мен аузы қысқа, 2 қалақшалы. Қауашығының ұзындығы 10мм-дей. Сәуір-мамыр айларында гүлдейді.

## Өсетін жері мен таралу аймағы
Қазақстанда Тобыл-Есіл жазығында, Ертіс маңында, Семей орманында, Көкшетау аймағында, Сарыарқаның шығысындағы ұсақ шоқыларында, Алтай мен Тарбағатай жоталарында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Қырғыз, Күнгей және Теріскей Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында кездеседі. Қайың шоғырларында, шалғындарда, өзен жағасында және таудың орманды беткейлерінде өседі.

## Дереккөздер

Санат:Талдар тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Молодогвардейское (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Молодогвардейское** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Молодогвардейск ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан ортталығы – Булаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 90 км-дей жерде. 

## Тарихы
Іргесі 1954 жылы тыңайған жерлерді игеруге байланысты қаланған. 1994 жылға дейін кеңшар орталығы болды. Кеңшар негізінде “*Молодогвардейское*”, “*Туған жер*” ЖШС-тері және “*Магда*” шаруа қожалығы құрылды. Ауылда темір жол вокзалы, астық қоймасы, машина-трактор жөндеу шеберханасы, т.б. мәдени-ағарту, тұрмыстық мекемелер жұмыс істейді.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1235 адам (621 ер адам және 614 әйел адам) болса, 2009 жылы 809 адамды (409 ер адам және 400 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Қылтанды дәлен

**Қылтанақ дәлен** () – шатыршагүлділер тұқымдасының дәлен туысына жататын көп жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
* Биіктігі 50 см.
* Сабағы қарапайым, жалаң.
* Жапырағы жіңішке, ашық жасыл түсті, төменгі жапырақтары ұзын жіңішке сағақты. Жапырақ тақтасы үшбұрышты жалпақ, ұзындығы 10-20 см, терең ойық жиекті. 
* Шатыршагүлі жалғыз немесе 2-3, ұзын гүлсағағы болады, оған 3-10 гүлі топтасады, оның 4-еуі ғана жемістенеді.
* Жемісі ұзынша келген ұршық тәрізді, ұзындығы 20 мм-дей, ұзын жеміс сағағы болады. Тұқымынан көбейеді. Маусым-шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс береді.

## Өсетін жері мен таралу аймағы
Алтайдың Үбі (Оба) жотасында, Кавказда және Ресейдің Қиыр Шығыс мен Жапонияда кездеседі. Аралас және қылқан жапырақты ормандарда, көлеңкелі шатқалдарда, бұталардың арасында өседі.

Таралу аймағы азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Шатыршагүлділер
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық

**Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық** ()  – астық тұқымдасының қылтанқұйрық туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 9-25 см. 
* Сабағы жылтыр әрі тегіс. Төменгі жапырақтарының қынабы кедір-бұдырлы, жоғары бөлігіндегілерінікі тегіс. Тілшесінің ұзындығы 0,5 мм, кішкентай болғандықтан байқалмай да қалады. 
* Жапырақтары жалпақ, түсі жасыл, екі жағын да түк басқан, жиегі тегіс емес.  
* Масағы тік немесе аздап иілген, ұзындығы 5-10 (16) см, цилиндр тәрізді. Масақшасы 1-2 гүлді. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. 

## Өсетін жері мен таралу аймағы
Қазақстанның оңтүстігіндегі Қаратау жотасында, Қызылқұм құмды алқабында, Іле Алатауында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Өсетін орны - тау етегіндегі тастақты жерлер, тау өзендерінің құрғақ жағалауы, [жусан өскен шөлдала.

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы