Сентинельдіктер

**Сентинельдіктер** — Үнді мұхитының солтүстік-шығысындағы Бенгаль шығанағындағы Солтүстік Сентинель аралын мекендейтін байырғы тұрғындар. Бұл халық шалғай орналасқан және сыртқы әсерлерден мүлдем байланысы жоқ.

## Саны
Бұл тайпаның нақты саны белгісіз. Әр түрлі мәліметтер бойынша, аралда 35-тен 500-ге дейін адам тұрады. Белгілі себептерге байланысты сентинелдіктердің санын есептеу әлі мүмкін емес. 2001 жылы аралға қашықтықта санақ жүргізілді, сондықтан есептеулер қателіктермен жасалды. Нәтижесінде қызметкерлер 39 адамды санады, олардың арасында 21 ер адам мен 18 әйел болды.

## Тілі
Басқа Андаман аралдарынан айырмашылығы, сентинелдіктер тілдері таралмаған. Тіпті жақын маңдағы аралдардың тұрғындары оқшауланған тайпаның тілін білмейді. Андаман полициясы басшыларының бірі Дармендра Кумар көршілерімен байланысу мүмкін болмайтынын атап өтті. Ол: «Тілдік кедергілер бар, ешкім сентинел тілінде сөйлемейді» дейді.

## Тарихы
Сентинелдіктер — әлемдегі байланысы жоқ және сыртқы әлем туралы өте аз білетін 100 тайпаның бірі. Олар Үндістан мен Малайзия арасындағы Бенгал шығанағында орналасқан шалғайдағы Солтүстік Сентинел аралында тұрады.

Олардың таралуы туралы өте аз білеміз, белгілі нәрсе - олар өте қарабайыр. Олар сол дәуірдегі еңбек құралдарын пайдаланып, тас дәуірінде болғандай өмір сүреді. Олардың ауыл шаруашылығы туралы білімі жоқ, тіпті от жағуды да білмейді. Олар ағашқа түскен найзағайдан от алу үшін найзағайды күтеді және шоқты мүмкіндігінше ұзақ сақтауға тырысады.

Сентинелдіктер Африкадан шыққан алғашқы адамдардың тікелей ұрпақтары болып саналады және олардың аң аулау әдістері мен өмір салты соңғы 60 000 жыл бойы өзгеріссіз қалды. Басқа тайпалармен байланыс болмағанымен, зерттеушілер тайпамен байланыс орнатуға көп әрекет жасады, дегенмен, олардың бәрі сәтсіз аяқталды.

## Арал тұрғындарымен байланыс жасауға ұмтылыс
Андаман архипелагының Солтүстік Сентинел аралын мекендейтін тайпа туралы алғашқы дәлелдер XVIII ғасырға жатады: теңізшілер жақын жерде өз жерлеріне кіруге мүмкіндік бермейтін оғаш «қарабайыр» адамдар туралы жазбалар қалдырды.
нобай|оңға|200px|Таралу аймағы  нобай|оңға|200px|Солтүстік Сентинель аралы        
1771 жылы ағылшын кемесі Шығыс Бенгал шығанағында орналасқан Андаман архипелагының аралдарының біріне жақындады. Желкенді қайық қатты дауылдан қашып, ыңғайлы тұрақ іздеп жағалау бойымен жүрді. Кенеттен күзетші теңізші Аралдың тереңінде күңгірт жарықты көрді. Капитан бұл жергілікті ауылдың шамдары деп болжап, таңертең жағаға шығып, су мен азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін зәкір тастауды бұйырды. Алайда Арал шақырылмаған қонақтарды мейірімсіз қарсы алды. Жалаңаш қара торы жергілікті тұрғындар орманнан ағылып, оларды садақпен атып, ұзын найзамен қорқытты. Ағылшындар жаралылар мен өлгендерді тастап қашуға мәжбүр болды.

XIX ғасырда жартастарда кемелер бірнеше рет апатқа ұшырады. Экипаждар жағаға шығуға тырысты, бірақ жергілікті тұрғындар оларды жебелермен қуып жіберді.

1867 жылы бұл суларда үнді сауда кемесі апатқа ұшырады. Тірі қалған 106 теңізші жағаға шыққан кезде, оларды қатыгез жабайылар бірден шабуылдады.

1981 жылы тамызда «Примроз» кемесі осында жағалауға жақын жерде қайраңға килікті. Жергілікті тұрғындар экипажға найза лақтырып, садақтармен атты. Кеме жағадан тым алыс болғандықтан, ешкім зардап шеккен жоқ. Теңізшілер тікұшақпен эвакуацияланды.

Зерттеушілер сентинелдіктермен байланысу және зерттеу мүмкіндіктерін үнемі іздестіруде. Әртүрлі уақытта оларға ыдыс-аяқтар ғана емес, сонымен қатар кокос, шошқа және шағын аралдағы өмір сүру жағдайларын жақсартуға болатын көптеген басқа заттар берілді. 
Сентинелдіктермен сипатталған кездесулердің ең жарқыны 1970 жылы болды. Зерттеушілер тобы тайпаны балықпен сияпаттап және олардың достық қарым-қатынастарын көрсету үшін қайықпен тағы да жүзіп келді. Алғашында жағаға тек садақ пен найза ұстаған жауынгерлер ғана шықты. Алайда, кейінірек, арал қорғаушылары қайықтан алыстан лақтырылған сыйлықтарды қабылдай бастады. Біраз уақыттан кейін жиырма шақты бала теңізге жүгірді. Экспедицияға қатысушының айтуынша, олардың бір бөлігі қаруын жерде қалдырып, тәттілерді қабылдаса, екінші бөлігі жебелерді дайын күйде ұстап, жалпы жағдайды бақылап отырды.

Әрине, сентинелдіктер өздерінің көзқарастары бойынша жат өркениеттің барын жақсы біледі. Олар аралға ұшып бара жатқан тікұшақтарды, өтіп бара жатқан кемелерді көреді. Олар шетелдік ғалымдармен кездесті, олардың сыйлықтарын қабылдады. Көрші аралға жүзу физикалық мүмкін болған кезде олар одан бас тартады. Оның үстіне, олар туған жеріне ену әрекеттеріне белсенді түрде қарсы тұрады. Неліктен олар ғасырлар бойы, тіпті мыңдаған жылдар бойы оқшаулануды жөн көрді, өйткені адам табиғаты бойынша өте қызық жаратылыс? Бұл сұраққа әлі жауап жоқ.

## Кәсібі
Сентинелдіктер біздің ежелгі ата-бабаларымыз сияқты аң аулау мен жинаумен айналысады. Олар өсімдіктерді, жабайы өсімдіктерді жинайтыны, сонымен қатар балық пен ұлуларды аулайтыны белгілі. Өсімдіктерден олар тек балық аулау үшін каноэ жасай алады, ал заттарды тасымалдау үшін себеттер тоқиды. Олар металды балқытуды білмейді, бірақ оны өңдеуді үйренді. Олар тасталған темір заттардан немесе рифтегі кеме апатынан табылған заттардан найза ұштарын және басқа құралдарды жасайды.

## Өмір салты
Сентинелдіктер бір немесе бірнеше елді мекенде тұрады. Олар заттарымен бірге 3-4 адамға арналған шағын үйшіктерде тұрады. Бұл қабырғалары мен едендері жоқ, бірақ жапырақпен жабылған төбесі бар үйшік.

Қару ретінде олар үш түрлі ұштары бар найза мен садақтарды (аң аулау, балық аулау және бөтен адамдарды қуу үшін) пайдаланады.

Олардың барлық киімдері жамбасқа жабылған жамылғы.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан халықтары