open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ботай (қоныс)

thumb|right|300px|Ботай қонысы
**Ботай қоныс-мекені** – Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Айыртау ауданы, Никольское ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км, Иманбұрлық өзенінің (Есіл өзенінің оң жақ саласы) оң жақ құлама жағасындағы тегістелген еңіс алаңқайда орналасқан.

## Кезеңі
Энеолит дәуірі (б.з.б. 4-3 мың.).

## Тарихи деректер, сипаты
Археологиялық ескерткіш 1980 жылы ашылған және археолог В. Зайберттің басшылығымен зерттелген. Қоныстың жалпы алаңы 15 га құрайды. Қоныста 60000 мыңнан астам сүйек пен тастан жасалған бұйымдар, тас балталар мен пышақтар, жебе мен найзалардың ұштары, сүйектен жасалған инелер, балшық ыдыстарының фрагменттері және т.б. табылған. Зерттеу барысында ғалымдар ботайлықтардың тұрғын үйлерін салу процесін қайта құрды.

Қабырғаларының ені 80-120 см, биіктігі 60-тан 100 см-ге дейін. Тұрғын үйлердің жанында арнайы шұңқырлар қазылған, олардан қабырғалар мен еденді сылауға балшық алған. Қабырға периметрлері бойынша бөрене шатырлармен қаптап, ортасында түтін шығаратын тетік жасалған. Бөренелер арасындағы саңылауларды балшықпен сылап, үстін шым және жануарлар терісімен жапқан. Үй-жайдың ішкі биіктігі 250-320 см болды. Тұрғын үйдің ортасында еденде ошақ болған. Қазаншұңқырлардың қабырғаларында шаруашылық және діни қажеттіліктерге арналған көптеген тауашалар жасалған.

Мамандардың пікірінше, қазіргі уақытта Ботай таңда белгілі жылқыларды қолға үйретудің ең ерте орталығы болып табылады және мамандармен Еуразиялық жылқы өсірушілерінің ежелгі қонысының бірі ретінде бағаланады. Табылған артефактілер ботайлықтардың күнделікті өмірінде жылқы үй жануары ретінде болғанын көрсетеді. Қоныстың шаруашьшық аймағында қымызхана табылды: алауы және қымыз сақтауға арналған шұңқырлары бар қазаншұңқыр және қымызханаға жапсарласқан сауын биелері мен құлындарды ұстаған ағаш қоршаулардың іздері бар. Сондай-ақ, қоныста ет сақтауға арналған "шұңқыр-консервілер" табылды. Ботай қонысындағы археологиялық қазбалар жалғасуда.

Қоныс-мекен пайда болған кезде 200-300 баспана тұрғызылған. Бұл санды жер бетіндегі 109 қазаншұңқырлар мен қазу жұмыстары кезінде ашылған баспаналардың жалпы қатынасының жиынтығынан шығаруға болады. Осы графикалық жобалау жағдайы ескеріле отырып, ескерткіштің әртүрлі бөліктерінде - жағалық, оңтүстік, орталық және солтүстік – 1980-1982 жылдары аралығында 24 қазындымен барлығы 7528 м2 мәдени қабат ашылды. Бір қазаншұңқырдың орнына қалпына келтірілген баспана тұрғызылды.

Қоныс баспаналары, шаруашылық құрылыстар мен археологиялық материалдар қазындылар бойынша сарапталды, өйткені соңғылары ескерткіштің әр-түрлі жерлерінде орналасқан әрі өздерінің мәдени және хронологиялық сипаттамаларында өзіндік ерекшеліктері бар болатын.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Айыртау ауданы географиясы
Ботай керамикасы

Жиынтықтың ішінде керамика ерекше орын алады. Бұл Қазақстанның тас дәуірі ескерткіштерінің қатарында тұңғыш рет кеңінен көрсетілуі. Статистикаға 12279 қалдықтар мен ыдыстар енгізілді. 

Ботай керамикалық материалдарының өзіндік ерекшеліктері ескеріліп, өңдеу бағдарламасына қажетті түзетулер енгізілді. Жалпылама кестенің шегінен шыққан, керамиканың сол немесе басқадай жағын сипаттайтын белгілерінің әрқайсысына жеке сандық шифр берілді. Ал бұл аталмыш белгілер оларың құрамдас элементтерін толығырақ жіктеуге мүмкіндік берді. Қабылданған ласындай өзгертулер уақытты қысқартып, қоныс керамикасының жіктеуін жеңілдетті. 

Пішіндері бойынша жартылай жұмыртқа тәрізді ыдыстар екі  түрге болінді: аузы жабық және тік қабырғалы. Сурет салу техникасы бойынша керамика екі үлкен топқа жіктелді: ирек тісті қалыппен және "жіп" сияқты нақышталған ыдыстар. 

Керамика қышқылдандыру арқылы төменгі температурада  күйдірілетін таспалы жасау тәсілімен сипатталады. Оған темірлі, кварцит пен дала шпатының табиғи қоспасы болып табылатын жергілікті саз балшық қолданылған. Қалдықтардың қалыңдығы 0,6-0,9см аралығында, бірақ қалыңдығы бұдан азырақ та көбірек түрлері кездеседі. Оюлар негізінен "жіп" яки ирек тіс қалыбымен салынған. 

Сыртықы және ішкі бетінде тоқымасы бар ыдыстар да ұшырасады. Тоқымалық таңбалардың сипаты матаның ыдыс қалыбында атқарған қызметі мен пайдалану тәсілін анықтауға мүмкіндік береді. Біркелкі айқындылығына және тоқым іздерінің беттегі тереңдігіне қарап, таңбалар ыдысты дайындап жатқан кезде тоқыманы балшвқты таспаға қысқаннан пайда болған деп жорамалдауға болады, бірақ керісінше емес. Бұл болжам ыдыстың ішкі  бетіндегі ирек тісті қалыппен таралған іздер арқылы беки түседі. Осы тарамдардың сипатына қарағанда, қалып  қандай да бір үлгіге салынған мата қабының ішінде (мысалы , жердегі немесе кұмдағы шұңқыр) шығарылған. Тісті құралдың пайдаланылуы әбден орынды, өйткені саз балшықтың артық жерін негізгі массаны қозғамай-ақ кесіп тастауға болады.
## Дереккөздер

1. Ботай дала өркениетінің бастауы кітабы, Виктор Зайберт, 2011ж, 304бет
Көкше академиясы

"Көкше академиясында ғылыми-зерттеу қызметін дамыту басым бағыттардың бірі болып табылады.Академия біріңғай білім беру кешенін ұсынады,оның құрамына:

-Жалпы білім беретін қазақ лицейі

-Көпесалалы "Көкше" колледжі кіреді.

Студенттік ұтқырлық шеңберінде академия студеннтерінің жақын және алыс шет елдерден білім алуға мүмкіндік бар."Көкше" академиясының халықаралық ынтымақтасқан тәжірбие.
Академияда студенттердің бос уақытын өткізуге барлық жағдай жасалған.Біздің студеннтер жеке қызығушылықтарына қарай өздерінің шығармашылық қаблеттерін жүзеге асыра алады.
"Көкше"  академиясында білім беру қызметін жүргізуге рұқсат берілген барлық құжаттар бар.

Орта,орта кәсіби және жоғары кәсіби білім негізінде күндізгі,сырттай,қысқартылған оқыту түрлері бойынша білім беріледі.Оқыту мемлекеттік және орыс тілдерінде жүргізіледі."Көкше" академиясы 12 беделді және талап етілген 
мамандықтар бойынша кадрларды даярлайды.

## Бакавлариат

-Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі
-Педагогика және психология
-Қазақ тілі мен әдебиеті
-Дене шынықтыру және спорт
-Тарих
-Есеп және аудит
-Қаржы
-Туризм
-Заңтану
-Дизайн

## Магистратура

-Экономика

-Экология

## Дереккөздер

1.www.koksheacademy.kz
Қара қоңыр топырақ

**Қара қоңыр топырақ** - құрғақ және шөлді дала белдемінің топырағы.

## Түзілуі
Солтүстіктегі қоңыржай дала белдемінен оңтүстікке жылжыған сайын ылғал азайып, күн қатты ысиды. Осыған байланысты өсімдік түрлері азайып, сирей бастайды. Мұндай өсімдіктер топыраққа мардымды органикалық қалдықтар қалдырмайды. Сондықтан бұл қалдықтардың ыдырап, топырақ қара шірігін түзгенде, қара топырақты белдемдегідей қара түске боялмай, топырақ түсі қара қоңыр түске боялады.

## Түрлері мен құрамы
Солтүстіктен оңтүстікке құрғақ және шөлді-далалы белдем үш белдемшелерге бөлінеді:
* құрғақтау дала - топырағы күңгірт қара қоңыр, қара шірінді мөлшері 3-4%;
* құрғақ дала - топырағы қара қоңыр, қара шірінді мөлшері 2-3%; 
* шөлді дала - топырағы бозғылт қара қоңыр, қара шірінді мөлшері 1,5-2%.

## Таралуы
Қазақстан жерінің  ¹/³ -і осы белдемде жатыр, жалпы аумағы 90,7 млн.га-ға жетеді. Оның 28 млн.га-сы күңгірт қара қоңыр, 24,3 млн.га-сы жай қара қоңыр, ал 38,4 млн.га-сы бозғылт қара қоңыр белдемшелер.
Қара қоңыр топырақтың біршама бөлігі Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы таулы аймақтарының етегінде таралған.

## Тағы қараңыз
* Топырақ
* Қазақстанның топырағы

## Дереккөздер


Санат:ТопырақтануСанат:Климат
Тас қашау ісі

Қазба жұмыстары көрсеткендей, Ботай ескерткішінің аймағы энолит дәуіріне дейін игерілген.
Сонымен, осы бір жағалаудан мезолит дәуірінің шағын жиынтығы басталады. Оның энеолиттен айырмашылығы, тек ақ, күңгірт-жасыл және қоңыр реңі басым болып келген кремний жыныстарынан жасалып, жиірек жалпақ тіліктер қимасы түрінде (қайқы пышақтар, шет жағы ойылған жалпақ тіліктер, бұрыг кескіштер, қырғыштар) орындалған. Бұл жиынтық 70-жылдары зерттелген Солтүстік Қазақстанның мезолит ескерткіштерінің қатарына жатады. Жағалаудағы баспаналардан табылған заттардың бір бөлігі неолиттің соңғы кезеңдеріне кезеңдеріне жататынға ұқсайды және олар алаңқайға Ботай заманынан бұрынырақ келуі де мүмкін.
Ботайлық ұсақ және ірі түйірлі материалдардан айырмашылығы, бұл бұйымдар кремний немесе яшма тәрізді сапалы жыныстардан жасалған. 
Ботайлық энеолит жиынтығындағы құрал-саймандарды жасап шығару үшін негізгі дайындамалар ретінде пішімі мен көлемі әртүрлі жаңқалар пайдаланылған. қолдағы бар жалпақ тіліктер өндірістік факт болып табылғанымен, жүйелі түрде шығарылуын көрсетпейді. Әдетте , жиектері біртегіс емес, ірі тұтас тіліктер, бұлар қайта өнделгендері. Мирасқорлық дәуірге сүйеніп айтсақ энеолит заманында тас және кремний өнеркәсібінің үлкен рөл атқарғанын көреміз.
Ботай мәдениетінде кремний өнеркәсібінің сақталуы, өндіріске металл (мыс) құрал- саймандардың, әсіресе пышақтардың әлі де кеңірек енгізілмеуімен түсіндіріледі. шикізаттың оңай қол жетімділігі (ол қазақтың қыратты далалары мен Көкшетау өзендерінің аңғарларында жаппай кездеседі) энеолит дәуірінің алдындағы жүзжылдықта жақсы меңгерілген дәстүрлі технологияны тоқтатып тастады.

## Дереккөздер

"Ботай дала өркениетінің бастауы" кітабы
Тұрмыстық дәстүрлі-аңыздық нышандар және әшекейлер

Бақайшық сүйектер көбірек аттарға тән. Сирек - ұсақ тұяқты жанурларда кездеседі. Бұлар адам асырайтын немесе аулайтын хайуанаттар. Ботайлықдың бүкіл ХКТ үлгісі, жалпы өмір салты атпен байланысты. Яғни, аттың жоғары қоғамдық маңыздылығы ботайлықтардың дүние танымында, табынатын сиқыршылық жораларында, аңызи түсінктерінде көрініс тапты.
Баспаналардың бірінен бақайшықтың табылуы, ол баспана ботайлықтардың жиналатын және символық белгілерін сақтайтын орны болғандығын білдіреді. 
Иконографияның белгілі бір заңдылықтары бар. Мәселен, барлық бақайшық сүйектердің шеттері кертілген, олар бірден, екіден, үштен, төрттен, бестен, т.б. топ-топқа бөліне орналасқан. Кертік саны 1-ден 40-қа дейін болуы мүмкін. Көбіне бақайшықтың екі жағындағы кертіктердің саны бір-біріне сәйкес келеді.
Жазықтықтағы өрнектен әртүрлі әрі қайталанбайды. Іс жүзінде барлық заттарда қайрақпен өңделіп, жылтыратылған іздер бар. Айналма және сызықтық іздер бақайшықтың алдын ала (суретті салмас бұрын) өңделгенін ғана емес, сонымен қатар, бақайшықтың сиқыршылық немесе символиқалық жолмен басқа затқа үйкелгенін аңғартса керек-ті. Жылтырғандық бақайщық сүйектің және жұмсақ заттың (тері, шаш) үнемі үйкелісте болғанын және қолда ұзақ ұслғанын білдіреді.

## Дереккөздер

"Ботай дала өркениетінің басталуы" кітабы
Қазақстан даласындағы өндіруші шаруашылықтың қалыптасуы

Б.з.д VII мыңжылдықта , голоценнің басына қарай, қазіргі кезендегі ландшафт,өсімдіктер дүниесі мен хайуанаттар әлемі қалыптаса  бастады.Мамонт секілді ірі сүйектілер жоғалып,тұяқтылар ашатұяқты сүтқоректілер және жануарлардың басқа түрлері пайда болып,олар бүгінгі күнге дейін жетті.Сол кезде алғашқы қауымдық  адамдар өздерінің тіршілігін қамтамасыз ететін палеолиттік жүйені өзгертіп ,аңшылықтын ,балық аулаудың жаңа,белсенді түрлерін қалыптастыруға мәжбүр болады.Экономика мен мәдиниеттегі эволюцияның археологиялық бұл үрдісі жаңа тарихи жағдайда мезолитпен (орта тас ғасыры) байланысты болып,садақ пен жебе ойлап шыгарылды .Соңғысына кремнийден немесе яшмадан істеленген ұштықтар кииігізілді.Әдетте жеберердің ұштықтары кремнийдің жалпақ тілігінен ,ұзындығын 1-6 см етіп жасалынатын.Адамдар ағаштан , теріден ,шымнан  тұрғызылған кішкентай баспаналарда тұрды.Негізінен олар ескі арналардың жағалауларында, бұлақтардың қасында,жайылма алқаптардыңжоғары жағында немесе текшелі жазық аландардың жайылымдарында қоныстанды.Адамдар жартылай отырықшылық жағдайында  өмір сүрді .Аңшылық және балық аулау секілді шаруашылық түрлерімен айналысқан кездеаң аулауға,үй тұрғызуға қолайлы жерлерді іздестіріп ,белгілі бір аймақтарға жиі ауысып отыруға тура келді.Көші-қон негізінен Есіл,Тобыл,Нұра немесе Ертіс өзендерінің аңғарларын бойлай жүрген .Көші-қон күз бен көктемде жүзеге асырылған.Б.з.д VI мыңжылдықта Солтүстік Қазақстанды неолит тобының атбарсарлық  мәдениетіне  жататын тұрғындар мекендеді.Олар айналадағы сусыз далалармен салыстырғында,сол уақыттарда нағыз көгалды  өзен аңғарларын иемденген еді .Атбасарлықтардың тастарды өндей алатын дамыған техникасы болды. олар тасты кесіп ,тесіп ,тегістеп ,бөлшектей алған .Бұған шикізат ретінде Қазақ даласындағы аласа төбелердің беткі қабаттарында жатқан яшма түріндегі кварциттерді пайдаланады.Олар аумағы 2-3 мың шаршы метр болатын тұрғылықты  қоныстарда тұрды.Арнайы шеберханаларда сол уақыттарда  қазақстандық тұрғындар мен батыс-сібірлік тұрғандардың арасында айырбас саудаға  айналған еңбек қуралдары мен олардың дацындамаларын жасады.
Тері атрофиясы

**Тері атрофиясы** (*atrophia cutis*; ,  - солу, аш болу) — терінің қайтымсыз өзгерісі, тері жасушаларының сапалық өзгеруі, көлемінің кішірейуі.

Тері атрофиясы физиологиялық және патологиялық болуы мүмкін. Физиологиялық атрофия адам жасына байланысты дене мүшелерінің инволюциясынан дамиды. Бұл қайтымсыз өзгеріс — терінің қарттық атрофиясы деп аталады. Терінің қарттық атрофиясында тері иілгіштігін жоғалтады, құрғақ болып, тері ұзақ уақыттан кейін қалпына келетін әжімдерге оңай жиылады; терінің түсі қызыл немесе ақшыл түске ауысып, вена байқалады.

Патологиялық тері атрофиясы терідегі метаболизмнің бұзылуы мен цитоплазмалық ферменттердің белсенділігінң төмендеуінен пайда болады. Патологиялық тері атрофиясы біріншілік және екіншілік, туа пайда болған және жүре пайда болған, диффузиялық және шектелген болуы мүмкін.

Тері атрофиясын емдеу әлі мүмкін емес.

## Тағы қараңыз
Атрофия

## Дереккөздер

Санат: медицина
Плазмол

**Плазмол** (*Plasmolum*) — адам қанынан алынатын препарат. Невралгия, неврит, радикулит және тағы да басқа аурулар кезінде ауыруды сездірмеу және гипосенсибилиздеу мақсатында қолданылады. Плазмол жүйке ауруларын, асқазан жарасын, он екі елі ішек, бронх демікпесі, артритті емдеуде қолданылады. Эндокардит, нефритте қолдануға тыйым салынған. Күнде немесе күнара тері астына 1 мл мөлшерде салынады. Плазмол қараңғы жерде, 15 С температурадан төмен қоймада сақталуы тиіс. 
## Дереккөздер

Санат: медицина
Анджела Беттис

**Анджела Беттис** — Америка киносының продюсері мен актрисасы. 
## Биография
Анджела Беттис 9 қаңтар 1973 жылы, Техас штатындағы Остинда туылды. Оның актерлық өмірі 18 жастан басталды. Франко Дзеффиреллидың «Воробей» атты киносында басты роль ойнап түсті. Содан Американың музыка акедимиясының және драмалық өнер мектебінде оқып, «The Last Best Sunday» драмалық киносында басты роль ойнады.

Үлкен атақты оған, өзіндік авторлық ужас кинолары алып келді, ал «Мэй» киносында басты роль ойнап, Анджела Беттис атағы одан қатты асып түсті. Сонымен қатар, Анджела Беттис МакКимен бірігіп,  «Мастера ужасов» «Странная девушка» атты телесериалдардың эпизодтары пайда болды, «The Woods» деген психологиялық ужас фильмында, ендеше МакКи  мен актрисаның орындары ауысып, Анджела Беттис актер сияқты емес, алғаш рет өзін режисер болып сынап көрді.

Стивен Кинг романына түсірілген «Кэрри» атты кинода 2002 жылы Анджела Беттис басты рольды ойнайды. Тағыда ерекше көрінетін жұмыстары туралы айтатын болсақ, «Кошмар дома на холме», «Шрам», «Круг».

## Дереккөздер
http://www.imdb.com/name/nm0079374/
Бацилла (мағына)

**Бацилла** терминінің 3 мағынасы болуы мүмкін:
* **[[Бацилдер (класс)|Бацилла]]** () -  бактериялар класы. Көбісі таяқша пішінді, стафилококктаң басқалары.
* **[[Бациллы (тек)|Бацилла]]** () - Бацилдер класының тегі.
* **[[Бацилла (нысан)|Бацилла]]** - микробиологияда қолданылатын термин. Сыртқы пішіні таяқшаға ұқсас микроағзаларды белгілейді. Бұл терминмен тек қана Бацилдер класының бактерияларына ғана қолданылмай (мысалы,  *[[Escherichia coli]]* ) басқа да бактерияларға қолданылады.  

Санат: Айрық беттер
Бацилдер (класс)

**Бацилдер** ( - «таяқша») —  таяқша пішінді батериялар класы. Жіктелгенде Бацилдер негізінде бір тұқымдасқа (Bacillaceae)  екі саптан тұрады:  
#*[[Bacillales]]*
#*[[Lactobacillales]]*.

Дамуы кезінде тіршілік ортасының жағдайы қолайсыз болғанда спора түзетеді. Бацилдер жасушасының орта шенінде түзілген спораның  диаметрі жасуша көлемінен үлкендеу болғандықтан, бактерия жасушасының екі ұшы үшкірлеу,  орта шені деңестеу болады. Егер спора жасушаның шетінде пайда болса,  жасушаның пішіні барабан таяқшасына ұқсас келеді. Әрбір жасушада бір ғана спора болады. 

1876 ж. неміс ботанигі Р. Кох қоректік ортада бактериялардың спора түзетін таяқша пішінді түрлерін тапқан.

## Дереккөздер


Санат:Микробиология
Каймаклы

**Каймаклы** ( қаймақты) — қазіргі Түркия аумағындағы ең үлкен жер асты қалаларының бірі. Невшехир провинциясынан 18 км қашықтықта орналасқан. Ерте кезде арабтардың ислам дінін таратқанда, християндардың тығылатын жерлері ретінде қолданылған.

Жер асты қаласы жұмсақ тау жыныстарын қажап жасаған туннель жиынтықтарынан тұрады. Каймаклы жалпы 8 қабаттан тұрады. Ең алғашқы қабаты Хетталар салған. Соңынан Византия мен Рим басқармасы кезінде жасанды үңгір жүйесінің ауданы тек үлкендей берді. 

Қабаттардың арасы кондиционерлік құдықтармен байланысқан. Олар арқылы барлық қабат бойында су жүргізілетін болған. Жалпы жер асты панасы тек екі бөлмеден тұрған және сонда желдету жүйесі арқасында қалыпты +27 С° температурасы ұсталып тұратын. Каймаклыда сонымен қатар ат қора, асхана, арнайы қоймалар және бір айға жететін тамақ үшін қоймалар табылған. Осы қалада шамамен 15 000 адам қоныстана алалған.

Каймаклы 9 километрлік ұзын туннель арқылы басқа да жер асты қалалармен де байланысқан. Туристтар үшін бұл қалалар 1964 жылдан бастап ашық. Бірақ сегіз қабаттың тек төртеуі ашық. Себебі қалған астындағы 4 қабатта археологиялық жұмыстар жүргізіліп жатыр.
## Дереккөздер


Санат:Түркия географиясы
Санат:Үңгірлер
Джейсон Стэтхем

**Джейсон Стэтхэм** () — ағылшын актері, продюсер.

## Өмірбаяны
Джейсон бала кезінде футболмен де айналысқан (1978-83), алайда суға секірумен кәсіби айналысты. 12 жыл бойына Стэтхэм суға секіруден британдық ұлттық құраманың қатарында сайыстарға қатысып, 1992 жылы Әлем Чемпионатында 12-ші орынға ие болды. 

Оның әкесі бокспен және гимнастикамен айналысқан және ұлын да өзі білген өнерге үйретуге тырысқан. Джейсон төбелес өнерін жетік меңгерген, джиу-джитсумен тұрақты айналысады. 

Тоқсаныншы жылдардың соңында бір жарнама агенті Стэтхэмді жарнама кампаниясына қатысуға шақырады. Осыдан кейін актер джинс жарнамасына түсіп, сол брендтің басты тұлғасына айналды. Сол кезеңнен бастап оның модельдік карьерасына жол ашылады. 

## Мансабы
Джейсон жарнамалап жүрген компанияның иесі күндердің күнінде Гай Ричидің тұңғыш картинасы - "Карта, ақша және түтіні шыққан екі мылтық" ("Lock, Stock and Two Smoking Barrels") фильмінің продюсері болады, және режиссерге Джейсонның кандидатурасын осы фильмге ұсынады. Ричи бірқатар сынаулардан кейін оны фильмге түсіруге қабылдайды. 

2000 жылы Стэтхэм Риччидің "Қармау" ("Snatch") атты келесі криминалды комедиясында басты рөлдердің біріне ие болды.  

2000-жылдардан бастап Стэтхэм үлкен кино әлеміне нық қадам басты. "Дауысын шығар" ("Turn It Up") деп аталатын америкалық фильмде есірткі саудасымен айналысатын ағылшынның рөлін сомдаса, содан кейін Джон Карпентердің "Марс елестері" ("Ghosts of Mars") фантастикалық триллеріне, Джет Лимен бірлесіп "Жалғыз" ("The One") фантастикасына бас рөлдерге шақырту алды. 

Джейсонды танымал еткен фильм "Тасымалдаушы" ("Transporter") картинасы болды. Бұл фильм көрермендер арасында үлкен құрметке ие болды, ал үш жылдан кейін шыққан жалғасы бастапқысы жинаған касса жинағынан да көп пайда әкелді.

## Жеке өмірі
Шамамен жеті жыл бойы Джейсон ағылшын моделі және актриса Келли Брукпен кездесті (2004 жылға дейін). Кейін Джейсон әнші Софи Монкпен кездесті, бірақ ол көп ұзамай ажырасып кетті. 2010 жылдың сәуір айынан бастап Роузи Хантингтон-Уайтли моделімен кездеседі. 2017 жылдың 24 маусымында Джейсон мен Роузидің ұлы Джек Оскар Стейтем дүниеге келді. 19 тамыз 2021 ж. ерлі-зайыптылардың екінші баланың пайда болуын күтетіні белгілі болды.

## Фильмография

## Сыртқы сілтемелер
* IMBd сайтында
Қаратау емшөбі

**Қаратау емшөбі** (лат. *Paracaryum karataviense*) – ерінгүлділер тұқымдасы, емшөп туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 20 см-дей.
* Тамыры жуан, бұтақтанған сабақтары болады.
* Жапырақтары қалақты немес қандауыр тәрізді. Тостағанша жапырақшалары түп жағынан 5 бөлікке бөлінген. Қос ерінді күлтелері қара қошқыл күлгін түсті, түтікке ұқсайды.
* Тұқымынан көбейеді. Мамыр-маусым айларында гүлдеп, маусымда жемістенеді.
* Жемісі - жаңғақша, ұзындығы 10 мм - дей.

## Өсетін орны мен таралуы
Қазақстанда Қаратау жотасының (Түркістан, Қызылорда облыстары) солтүстік-батыс бөлігіндегі тастақты тау беткейлерінде өседі.
Қаратау емшөбі өте сирек кездесетін эндемик түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Айлауықтар
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Қаратау жалғанбозкілемі

**Қаратау жалғанбозкілемі** (лат. *Pseudosedum karatavicum*) – жасаңшөптер тұқымдасы, жалғанбозкілем туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 5-10 см, өте жақсы жетілген тамыры болады.
* Сабағы көп, қарапайым.
* Бұтақтарына қалың орналасқан жапырақтары таспа сияқты. Тостағанша жапырақшалары (ұзындығы 5-7 мм) таспа немесе қандауыр тәрізді үшкір бөліктерге бөлінген.
* Күлтелері (ұзындығы 1 см-дей) қызғылт түсті, қоңырауға ұқсас.
* Тұқымынан көбейеді. Мамыр айында гүлдеп, маусымда жемістенеді.
* Жемісі - қандауыр тәрізді жапырақшалар.

## Өсетін орны мен таралуы
Қазақстанда тек Қаратау жотасында (Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстары) кездеседі.
Қаратау жалғанбозкілемі - өте сирек кездесетін эндемик түр. Сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Жасаңшөптер‎
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Paul the Young Dude/The Best of Paul Gilbert

**Paul the Young Dude/The Best of Paul Gilbert** — Пол Гилберттің 2003 жылы шығарылған жинақ альбомы. 

## Альбом туралы ақпарат
Полдың ең үздік шығармашылықтары, шын концерттен алынған үзінділері, «Girls Who Can Read Your Mind» атты композициясының демо түрлері және т. б. Осы дискіге бонус ретінде Gilbert Hotel акустикалық өлеңдері бар.

## Композициялар тізімі
# «I’m Not Afraid of the Police»&nbsp;— 3:37
# «I Feel the Earth Move (Carole King cover)»&nbsp;— 2:57
# «My Religion»&nbsp;— 3:20
# «Down to Mexico»&nbsp;— 3:30
# «Superloud»&nbsp;— 4:28
# «Individually Twisted»&nbsp;— 4:06
# «Kate Is a Star»&nbsp;— 4:56 (Гилберт/Росс Пэриш)
# «G.V.R.O.» (Instrumental)&nbsp;— 1:01 (И. С. Бах)
# «I Like Rock»&nbsp;— 2:10
# «Let the Computer Decide»&nbsp;— 3:59
# «Girl Crazy» (Enuff Z'nuff cover)&nbsp;— 3:55
# «Girls Who Can Read Your Mind» (Demo version)&nbsp;— 4:12
# «Girls Watching»&nbsp;— 3:44
# «Million Dollar Smile» (Live version)&nbsp;— 2:17
# «Karn Evil 9» (Live version, ELP cover)&nbsp;— 5:05
# «Gilberto Concerto» (Instrumental)&nbsp;— 7:48 (И. С. Бах)
# «The Second Loudest Guitar In the World»&nbsp;— 3:16

## Дереккөздер

Санат:Пол Гилберт альбомдары
Форт Кейкдёйн

**Форт Кейкдёйн** — Ден-Хелдер (Нидерланд) қаласындағы ескі әскери құрылыс, қазір мұражай.

Форт 1811 жылы Ден-Хелдер портында, әскери құрылыс салғысы келген Наполеон Бонапарт бұйрығы бойынша салынған. Фронт аумағы шамамен 700 адам сыйымдылығымен жасалған. 1822 жылы осы жерде маяк салынып, 1877 жылы ол маяк сындырылуға ұшырады. Оның орнына ұзақ уақытқа дейін ең биік маяк болып келген Нидерлан Ланге-Яп атты маяк тұрғызылды.

Қазіргі кеде форт мұражай ретінде тұр. Мұның ішінде тарихи қару жарақтың коллекциясы бар. Бір қызық сәт, бұл - осы мұражай астындағы туннельдер жүйесі. Сонымен 1996 жылы 15 метр ұзындығымен жер асты аквариум салынған.
## Дереккөздер

Санат:Нидерланд
Санат:Мұражайлар
Санат:1813 жылы пайда болғандар
НАТО кодтық белгілеулері

НАТО кодтық белгілеулері () — КСРО/Ресей, Қытай және сирек жағдайда басқа мемлекеттердің әскери және авиациялық техникаларын белгілеуге арналған НАТО-ның атау-кодтар жүйесі. Олар шет тілдік атауларды (НАТО мүшелері үшін) унификациялау және көпке дейін НАТО әскерилеріне белгісіз болып келген шынайы атауларды алмастыру үшін қолданылады.

## Жүйенің сипаттамасы
Алғашқы әріп нысанның мақсатын көрсетеді; мысалы, жойғыш ұшақтада F әріпінен басталатын атаулар, бомбылаушыларда — B, тікұшақтарда — H, жер-жер ракеталарында — S, жер-ауа ракеталарында — G, ауа-ауа ракеталарында A. Винтті ұшақтар атауында бірдыбысты сөздер, ал реактивті ұшақтар атауларында екідыбысты атаулар қолданылады.

Кейбір жағдайда АҚШ Қорғаныс министрлігі НАТО кодтық белгілеулерін кеңейтіп отырады. Мысалы, НАТО кемелер мен құрылықта орналастырылған жер-ауа ракеталар жүйелерін бірдей атаулар қолданады, ал АҚШ қорғаныс министрлігі басқа жалғаулары бар әртүрлі нөмірлер серияларын қолданады (мысалы, SA- орнына SA-N-). Алайда, ыңғайлы болу үшін, құрылықтағы жүйелерге атаулар сәйкестігі сақталады. Сәйкестік жоқ кезде жаңа атаулар қолданылады.

Тасымалдаушы ұшақтарда C әріпінен басталатын атаулар қолданылады: «Careless» («салақ») және «Candid» («адал»).

Алғашқыда кодтық атаулар жүйесі тек кеңестік әскери техника атауларына қоданылды, бірақ кейінрек бұл жүйе Қытайлық техникаларды атауға да қолданыла бастады.

### Кодтық әріптер
* **A** — «ауа—ауа» ракеталары (ағыл. ***A'''ir'' to ***A**ir'')
* **B** — бомбылаушы ұшақ (ағыл. ***B*'omber*)
* *'C** — тасымалдаушы ұшақ (ағыл. ***C*'argo*)
* *'F** — тактикалық ұшақ, жойғыш (ағыл. ***F*'ighter*)
* *'G** — «жер—ауа» ракеталары (ағыл. ***G*'round to **A**ir*)
* *'H** — тікұшақ (ағыл. ***H*'elicopter*)
* *'K** — «ауа—жер» ракеталары (кеңестік ауа-жер ракеталарының атауында қолданылған Х әріпінің ағылшындық транскрипциясынан («Kh»))
* **M** — басқа санаттарға кірмейтін көпмақсатты ұшақтар (ағыл. ***M*'iscellaneous*)
* *'S** — «жер—жер» ракеталары (ағыл. ***S*'urface to **S**urface*)

=== Модификацияларды белгілеу ===
* Модификациялар негізгі атауға алфавит бойынша әрптерді қосу арқылы белгіленеді, мысалы, «Bear-A» (*I* және *O* әріптері қолданылмайды).
* Крнструкцияда шамалы өзгерістер болған кезде «Mod.» белгілеуі қосылады, мысалы, «Bear-F Mod.IV».
* Екі жағдайда «Modified» белгілеуі қолданылған — бұл «Badger-C Modified» және «Badger-G Modified».
* Әріптік-сандық жұрнақ қосылады, мысалы, «Fulcrum-A2» немесе «Foxbat-B5».
* «variant n» белгілеуі қосылады, мұндағы n — 1-ден бастап сандар, мысалы, «Flanker-E variant 1» немесе «Flanker-E variant 2».

== Авиатехникалардың атаулары ==

Авиатехниканың шартты атаулары Авиастандарттау бойынша координациялық комитетпен келісілген (*Air Standardization Coordinating Committee — ASCC''). Оның құрамына Аустралия, Ұлыбритания, Канада, Жаңа Зеландия және АҚШ кіреді.

### Бомбылаушылар

### Жойғыштар

### Тасымалдаушы

### Тікұшақтар

### Арнайы ұшақтар (оқу-жаттығу және т.б.)
Башлық

|thumb|200px|Башлық  киген абхаздардың суреті, 1860 ж.
**Башлық** (, түрікше: **Başlık**; "baş" - бас, "-lıq" (*Tatar*) / "-lık" - туынды суффикс) - шұғадан тігілген шошақ төбелі далбағай. Жауын-шашында  бас киімнің сыртынан киіледі. Башлықтың мойынды орауға арналған ұзын әрі жалпақ екі құлақ бауы болады. Батыс Грузияның тұрғындары да киеді. Қазақты Башлықты **күләпара**, **далбай** деп те аталады.

## Дереккөздер


Санат: Киім
Блэк, Джек (егеуқұйрық аулаушы)

**Джек Блэк**— XIX ғ. ортасындағы Виктория ханымның ауласында жүрген егеуқұйрық аулаушы. Одан басқа ол кроттарды да аулайтын болған. Джек өзгеше жайма форманы киіп жүрген. Бұл форма алқызыл пальтодан, жилет пен бриджидан түрған. Пальто сыртынан R және V деген үлкен әріптер, оның етік жанынан қалайыдан жасалған егеуқұйрықтардың екі мүсіні болған.

Оған бастапқы атақты алып келген Генри Мэйхьюдың «London Labour and the London Poor» атты сықағы болды. Осы шығармада ол Генриға өзінің жұмысының қызықтарымен немесе егеуқұйрық тістеп алып өліп те қалуға қалғаны туралы айтады.

Өінің жұмысының қызығы да аз емес болған. Мысалы, егер Джек бір ерекше түсті тышқандарды тауып алса, оларды өлтірмей жаңа түр шығару үшін оны бағып, өсіреді. Бірақ егеуқұйрықты жастарға сату, әлдеқайда көп ақша алып келетін. Беатрис Поттер сондай жастардың бірі болған. Ол «Сэмюэль Вискерс» атты кітапті өзінің егеуқұйрығына арнаған. Кейбір адамдар егеуқұйрықты әдемі қапастарда сақтайтын болған. Мысалы, Виктория ханым.

Сонымен қатар, Джек балық пен құстарды аулайтын болған. Бірақ оларды тек ғана қорек ретінде қолданған. Осымен тоқтамай, Джек иттермен де жақсы тіл табысқан.
## Сыртқы сілтемелер
* AFRMA&nbsp;— Сәндік егеуқұйрықтар тарихы 
* Тышқан аула!

## Дереккөздер


Санат:Аңшылық
Феличе Пеллегрини

**Феличе Пеллегрини**— 1774 жылы Турин қаласында туылып, 1832 жылы Парижде қайтыс болған италиан сазгер және әнші. 

Туриндағы кафедралды шіркеуде хорда өлең айтып, Бернардо Оттани атты собор музыка жетекшісінде оқыған. 1795 жылы алғаш рет Ливороно театрында шығады. Италияның көпшілік сценаларында өнерін көрсетті. 1809 жылы Пармада бас ер адам рөлін Фердинандо Паэроның «Агнесса» атты операсында ойнаған. 1828 - 1829 жылдар арасында Лондонда өлең атып жүрген. Өмірінің соңғы жылдары Парижге келіп, Париж консерваториясында вокалды үйреткен. Бірнеше ариялардың авторы.
## Дереккөздер

Санат:1774 жылы туғандар
Санат:1832 жылы қайтыс болғандар
Санат:Италия сазгерлері
Санат:Италия әншілері
Өсімдіктану

=I.Вирустар дүниесі=
Вирус латынша "у" деген сөз. Бұл - жасуша жоқ, тірілікке ғана бейім тіршілік формасы. Микроскоппен ғана көрінетін ағзалық зат. Вирустар көбею үшін тірі жасушаға орнығуы қажет. Жеке қалпында көбейе алмайды, тірі жасушадан тыс қалса, кәдімгі ағзалық зат тәрізді күйде болады. Зерттеу нәтижесінде бактерия жасушасына енетін вирус - бактериофаргтың өсімдіктерде 400 және жануарларда 600 түрі болатыны анықталды.
=II.Бытыраңықтар дүниесі=
Бұл топқа микроскоп арқылы көрінетін (0,1-30 мкм), жасушасында ядросы жоқ барлық бактериялар жатады. Бытыраңқы - "бытыра"+"нық" сөздерінен құралған сөз. (Орысша- "дробянка", латынша "михи" - күрделі бөліне алмайтын түйіртпек мағынасында қолданылады.) Олар өте кең таралған ағзалар. Бактериялар Жерде 1 млрд жыл тіршілік етіп келе жатқан бірден-бір тіршілік формасы. Жасушасында органеллалары бар, қабықпен қапталған, кейбіреуі фотосинтезге бейім. Көптеген түрі адамда, жануарда және өсімдікте қауіпті ауру тудыратын қозғыштар. 3000-ға жуық түрі бар. 
=III.Саңырауқұлақтар дүниесі=
Бұлардың екі қасиеттері бар. Біріншісі - өсімдіктерге тән. Орнынан қозғалып жүре алмайды. Жасушасы тығыз қабықпен (жасунықпен) қапталған, витаминдері синтездей алады. Екіншісі - жануарларға тән. Даяр ағзалық заттармен қоректенеді. Жасушасы хитин қабықпен қапталған. Ағзалық заттарды қорға жинайды, сондықтан бұлар өз алдына жеке дүниеге жіктеледі. Саңырауқұлақтардың 70 000-нан астам түрі бар.

Қыналар. Тасқа жабысқан, топырақ бетінде жататын қабық тәрізді қына. Қына - саңырауқұлақ жіпөрімі мен біржасушалы жасыл балдыр арасындағы селбесіп тіршілік ету (симбиоз) нәтижесі. Сондықтан бұлар саңырауқұлақтармен бірге топтастырылады. Бұлардың 20 000-ға жуық түрі бар.
=IV.Өсімдіктер дүниесі=
*Балдырлар. Нәзік қатпаршақты; жіп тәрізді; тақталанған немесе сыртқы түрі жоғары сатылы өсімдіктерге ұқсас. Балдырлардың жасыл да, қоңыр да, қызыл да түрлері бар. Негізінде - суда,сирек те болса ылғалды топырақта өседі.  
20 000-ға тарта түрі бар. 
*Мүктер. Тамырсыз, тақталанған немесе жапырақты сабағы бар нәзік, ұсақ өсімдіктер. Бұлар спора арқылы көбейеді. 22 000- нан астам түрі бар. 
*Қылшабуындар (плаундар). Ұсақ, жіңішке жапырақтары орала орналасқан, айыр тармақты, мәңгі жасыл өсімдік. Спора арқылы көбейеді. 1000-дай түрі бар. 
*Қырықбуын. Бунақталған, іші қуыс сабақты өсімдік. Бұлар да спора арқылы көбейеді. 15-ке жуық түрі бар. 
*Қырықжапырақтар. Барынша күрделі тілімденген ірі жапырақты өсімдік. Жас жапырақтары ұлу тәрізденіп шиыршықталады. Споралары топтасып жапырақ астында орналасады, спорамен көбейеді. 11 000-на астам түрі бар. 
*Ашық тұқымдылар. Жапырақтары қылқанды өсімдіктер. Дара жынысты бүрлері топтасып немесе жеке орналасады. Сүректенген немесе жидек тәрізді бүрлерде тұқымы ашық орнығады. Ағаш,бұта түрінде кездеседі. 600-ден астам түрі бар. 
*Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктер. Мәдени өсімдіктерді қамтитын кең таралған өсімдітер. Көбею мүшесі - гүл. Тұқымы жеміс ішінде жабық болады. 350 000-ға жуық түрі бар.
## Дереккөздер


Санат:Өсімдіктану
Тіршіліктану

=Ағзалық әлем. Ағзалық әлемді жіктеу= 
**Ағзалық әлем** дегеніміз - Жерде тіршілік етіп, мекендейтін тірі ағзалар(яғни тіршілік иесі) жиынтығы. Кез келген тірі ағза жасушадан құралады. Тірі ағзаның негізгі қасиеттері: зат алмасу, қоректену, тынысалу, қажетсіз заттарды бөлу( зәршығару); тітіркенгіштік; қозғалып жүре алу; көбею; даму және тіршілігін жою. "Жасуша" деген "жасаушы" сөзін термин үшін өзгертіңкіреп алған жаңа атау. Ағза жасушасының нәруыздан, майдан, көмірсудан және ядро қышықылынан құралатыны мәлім. Демек бұлар *ағзалық заттар* (органические вещества). Ағза жасушасының құрамында су мен минералды тұздар да болады. Су және минералды тұздар - *бейағзалық заттар* (неорганические вещества). Өйткені бұлар тіршілік иесіне тән тірілік әрекетін білдіре алмайды, яғни ағзалық зат емес.
**Тірі табиғат дүниесі** дегеніміз - биологияда ағзалық әлемді жүйелеудің ең жоғарғы тобы. Ол 5 дүниеге жүктеледі: *бытыраңықтар дүниесі,* *вирустар дүниесі*, *саңырауқұлақтар дүниесі,* *өсімдіктер дүниесі,* *жануарлар дүниесі*. Бытыраңықтар, вирустар, саңырауқұлақтар дүниесі нағыз өсімдіктер болмағандықтан, өз алдына жеке қарастырылады. Өсімдіктер дүниесіне балдырлар, мүк, қылшабуын (плаун), қырықбуын, қырықжапырақтектестер, ашық және мжабық тұқымды өсімдіктер жатады.
## Дереккөздер


Санат: Биология
Рентген түтігі

**Рентген түтігі** – рентген сәулесінің  ең кең тараған көзі, екі электродты вакуумдық құрылым. Қыздырылған катод электрон бөледі. Анод немесе антикатод қиғаш жазықталып пайда болған рентген сәулесін түтік осіне бұрыштап бағыттайды. Анод жазықтығы вольфрамнан жасалған.

Диагностикалық түтіктер үшін рентген сәулелерінің көзі нүктелі болғаны маңызды-ол үшін электрондарды анодтың бір нүктесіне шоғырландыру қажет(аноды айналмалы рентген түтігі). Антикатод (анод) затының атомдық ядро және атомдық электрондары электростатикалық аймағымен бөлінген электрон тежеледі нәтижесінде тежеулік рентген  сәулелену пайда болады. Электрондар тежелгенде қуаттың тек бір бөлігі рентген сәулесінің фотонын құруға,   қалган бөлігі анодты қыздыруға жаратылады. Көп электрондар тежелгенде үздіксіз спектрлі рентген сәулелері пайда болады.
Санат: Физика
Бәдеуилер

**Бәдеуилер**  немесе **Бәдеуиндер** ( немесе ) - шөл даланы мекендеушілер. Алдыңғы Азия мен Солтүстік Африкада көшпелі тұрмыс кешкен малшы арабтар. Араб тілінде сөйлейді, араб графикасымен жазады. Мұсылмандар (сүнниттер, абадиттер немесе ибадиттер), уақапшылдар). 

Ежелгі тайпалық байланыстары сақталған. Дәстүрлі кәсібі: көшпелі мал шаруашылығы (негізінен, түйе өсіру), суармалы егіншілікпен (бидай, қара бидай, арпа, дурра, сұлы, ірі бұршақ) айналысады. Мұнай, алтын (Медина ауданы) өндірісінде, порттарда жұмыс істейді. Көшпелі, жартылай көшпелі бәдәуилер төрт бұрышты киіз шатырларда, отырықшылары каркасты-бағаналы үйлерде тұрады. Кең ақ көйлек, түйе жүнінен тоқылған шекпен аба, аяқтарына ниаль киеді, бастарына орамал (куфия, сумада) салады. Материалдық жағдайына байланысты әйелдері шыныдан, темірден жасалған сақина, алқа, мұрындарына әшекей тағады. Қыздары маңдайларын, иектерін, кейде беттерін, еріндерін, кеуделерін, аяқтары мен табанын көк бояумен бояп жүреді. Қалалық жерлерде еуропалық киім үлгісі кең тараған. Ұлттық тағамы: бидай, қарабидай, арпа ұнынан илеп пешке пісірген таба нан, бургуль; сусындары - кофе. Тамақты қолмен жейді. Ауыз әдебиеті өте бай. Әнді раба (әрбаба) аспабының сүйемелдеуімен айтады. 

Еуропа әдебиетінде ірі қара өсіруді егіншілікпен ұштастыратын жартылай көшпелі арабтарды да Бәдеуилер деп атайды .

## Дереккөздер


Санат:Арабтар
Санат:Семит халықтары
Санат:Таяу Шығыс этникалық топтары
Санат:Мысыр халықтары
Санат:Сирия халықтары
Санат:Көшпенділер
Санат:Израиль халықтары
Санат:Тунис халықтары
Санат:Ливия халықтары
Санат:Алжир халықтары
Санат:Иордания халықтары
Санат:Бәдеуилер
Иван Петрович Данькевич

**Иван Петрович Данькевич** (16 қаңтар, 1952 жыл) — Украинаның саясаткері және халық депутаты (1990—1994), транспорт министрі (03.07.1995 — 07.07.1997, 07.08.1998-05.10.99). 

## Биография
1967—1971 жылдар арасында Киевтің радиоэлектроникалық техникумын оқып шыққаннан соң, лаборант болып жұмыс жұмыс жасайды. 1968—1971 жылдар арасында Киев радиоэлектроника техникумындағы автоматика лабораториясының меңгерушісі болған. 1971—1974 жылдары әскери-теңіз флотында жұмыс жасап, 1975 - 1980 жылдарда инженер, ұлы мастер, содан кейін технология бюросының бастығы болып жұмыс істейді. 1980 жылы Т. Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетін аяқтайды.

1981 жылы ең алғаш Минск аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. Ал 1887 жылы Минск аудандық атқару комитетінің екінші хатшысы болды. 1988 жылы Жоғары Партия мектебін бітіріп шығады. 1990 жылдан бастап, аудандық кеңестің төрағасы және Харьков аудандық кеңесінің атқару комитетінің төрағасы болып қызмет істеді. 1992 жылдың 3-наурызында Киев қалалық кеңесінің сессиясында Киев қалалық кеңесінің атқару комитеті төрағасы болып тағайындалды. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Данкевич Иван Петрович 
* Данкевич Иван Петрович // Україна офіційна сьогодні.

Санат:Украина саясаткерлері
Санат:1952 жылы туғандар
HTC Desire 600

**HTC Desire 600**  —  тайваньдық электроника өндіруші HTC компаниясының 4,5-дюймді дисплеймен қамтылған смартфоны.

Desire 600 — компанияның HTC One өніміндегі Sense 5, Beats Audio және BoomSound беткі стерео динамик сияқты ерекшеліктерін иемденген орта деңгейлі екі сим-карталы смартфон. Аппарат 4,5 дюймдік qHD супер сұйық кристалды (Super LCD) экранға, 1 Гб оперативтік жады бар 1,2 ГГц quad-core Snapdragon 200 процессорына ие. Сондай-ақ, 8 мегапиксельді фотокамера және 64 Гб-қа дейін кеңейтіле алатын жад та бар. Ол Ресей, Таяу Шығыс және Украинада 2013 жылдың маусымында сатылымға шықты.
Құрылғы сондай-ақ Үндістан мен Қытайда да сатылады.

Телефонда ауыспалы батарея және 64 Гб мөлшеріне дейінгі microSD карталарын қолдайтын ұяшық (слот) бар.

Басты бәсекелесі – Samsung GALAXY Grand.
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*

Санат:Android негізіндегі құрылғылар
Санат:HTC телефондары
Санат:Смартфондар
Викинг

**Викинг** 
*Викинг — норвегтердің, даттар мен шведтердің бабалары. 
*Викинг — АҚШ-тың Марсты зерттеуге арналған орбиталық-қону ғарыштық аппараты.
*Викинг — Майкл Херстың арнайы History телеарнасы үшін дайындаған канада-ирландиялық тарихи драмасы.
*Викинг — Миннесота штатының Marshall округіне жататын АҚШ қаласы.
Бәйшешек (мағына)

**Бәйшешек ** деп  қазақ тілінде ерте көктемде, қар ерігеннен кейін бірінші болып гүлдейтін бірнеше өсімдктерді атайды.  Олардың арасында:
* Бәйшешек -  Құртқашаштар тұқымдасына жататын көп жылдық тамыр түйнекті өсімдіктер;
* Бәйшешек - қызғалдақ туысына жататын көпжылдық баданалы өсімдік.
* Бәйшешек - ) Амарилис тұқымдасына жататын өсімдік.
Ойыншықтар хикаясы

**«Ойыншықтар хикаясы»** () — Pixar мен Walt Disney бірігіп жасаған америкалық мультфильм. Бұл алғашқы рет компьютерде толығымен үшөлшемде жасалған толықметражды мультфильм және "Оскардың" "Ең төлтума сценарий" номинациясын алған ең алғашқы мультипликациялық фильм. Мультфильм америкалық прокатқа 22 қараша 1995 жылы шығып, көрсетілім уақытында 191 млн көп жинап, жылдың ең кассалы фильмі атанған. Әлем бойынша барлығы 362 млн $ жинаған.

Кейінірек осы мульфильмнің желісі бойынша Sega Mega Drive, Super Nintendo және Nintendo Game Boy картридждеріне арналған ойындар шығарылған.

## Сюжеті
Мультфильмнің негізгі кейіпкерлері — Энди Дэвис атты баланың бөлмесінде тұратын тірі ойыншықтар. Жыл сайын Эндидің туған күніне жаңа ойыншықтар сыйлайды, сондықтан да дәл осы күн ескі ойыншықтар үшін — үлкен күйзеліс күні. Балабақшадан бері баланың сүйікті ойыншығы Вуди атты шүберек коубой болатын. Вуди — өзінің құпия өмірінде барлық ойыншықтар "қоғамының" көшбасшысы. Эндидің ойыншықтары үшін тағы бір қауіп — ойыншық сындырғыш көрші — Сид Филлипс еді.

Жанұя жаңа үйге көшейін деп жатқан соң, Эндидің туған күнін бір апта ерте тойлайды. Ол Вудидің өміріндегі ең жаман күн болды: балаға сыйлаған жаңа ойыншық оның орнын алып қойды!

## Қазақша дыбыстаған

*Дубляж режиссері — Шах-Мұрат Ордабаев

### Музыка
* «Досыңмын мен сенің» — орындаушы: Шах-Мұрат Ордабаев
*Дыбыс режиссерлері — Абылай Энгельс
*Дубляж студиясы — «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы 

### Басқа рөлдерде
*Шах-Мұрат Ордабаев — Сержант, Ленни, Спелл Мырза, ​Келімсектер, Робот, Акула Мырза

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:АҚШ кинокомедиялары
Санат:Джон Лассетер мультфильмдері
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Санат:Walt Disney Pictures фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Кали (айрық)

• Кали – Индуизмдегі қорқыныш әйел-құдайы.

• Кали – Колумбиядағы қала, Валье-дель-Каука департаментінің орталығы.
Қаратау сетені

**Қаратау сетені** () – астралылар тұқымдасы, сетен туысына жататын ксерофильді бұташық.

## Ботаникалық сипаты
* Қоңыр сұр өркендерінде қалың жапырақты бір жылдық вегатативтік сабақ және гүлсидам орналасқан,
* Жапырақ тақтасы жіңішке сызықтармен екіге немесе үшке бөлінген.
* Ұзын гүлсағағында 1-2 ірі гүлсебеті болады, гомогамды, гүл күлтесі сары түсті. 
* Тұқымынан көбейеді.
* Топырақ талғамайды. Шілде-тамыз айларында гүлдеп, қыркүйекте жеміс береді. Кей жылдары өздігінен жаңарып, өнеді.

## Өсетін орны мен таралуы
Түркістан облысы Қаратау жотасында (орталық және шығыс бөлігі), Келтемашат, Машат, Дәубаба аласа тауларында өседі. Таудың тастақты жартастарында және ең биік жерлерінде жеке немесе басқа түрлерімен араласа, кей жерлерде 5-10 немесе 100-ден аса түп бірігіп, шоғырланып өседі. Ақсу-Жабағылы қорығында (Дәубаба және Машат таулары) қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Үлкен Бегичев

**Үлкен Бегичев аралы** () — Лаптевтер теңізінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі арал. Саха Республикасында. Ұзындығы - 61 км, ені - 57 км, ауданы - 1800 кm³-дей. Жері қырқалы жазық келеді. (биіктігі 201 м-ге дейін). Тундра өсімдіктері өседі. Батысында 7 км жерде Кіші Бегичев аралы бар. Бұл аралдарды орыстың поляр зерттеушісі Н.А.Бегичев ашқан.

## Дереккөздер

Санат:Якутия аралдары
Санат:Лаптев теңізі аралдары
Әңгір таяқ

**Әңгір** - байырғы ортада дабыл ұратын таяқтың атауы. Әңгір дабылдан шығатын «әңгірлеген» дыбысқа байланысты қалыптасса керек.
## Дереккөздер


Санат:Музыкалық аспаптар
Бегайым

**Бегайым** немесе **Бегім** () - көптеген түркі халықтарында ізгі тектен шыққан әйел есімдеріне қосарланып айтылатын лауазым-сөз. 

Түркі тілінің қыпшақ тобында *биім* түрінде қолданылады. *Бегім*  - *«бек»* сөзі мен тәуелді *«ім»* жалғауының бірігуінен жасалған. *Ханым*, *сұлтаным* сөздерімен қатарлас. Алтын Орда, Қазақстан, Орта Азия және басқа елдердегі  түркі халықтарының тарихында  есіміне *Бегім* термині қосарланып айтылатын әйелдер көп кездеседі. Бұлар осы елдермен халықтардың саяси өміріне маңызды роль атқарған. Мысалы, *Рабиу-сұлтан бегім* - атақты  Ұлықбектің қызы, хан Әбілқайырдың (1428-68 ж.ш.) зайыбы, Мауараннахрдың хандары Сүйінішқожа мен Көшкіншінің анасы; ал (Қыдырғали Жалайырдың "Жами әт-Тауарихы" бойынша) *Чағат-бегім* - қазақ ханы Жәнібектің зайыбы, Қасым ханның шешесі. 

Бегім термині әйелдің әлеуметтік  жайы мен шыққан тегін көрсетеді, және оның біліктілер тобына яки үстем тапқа жататындығын аңғартады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі (финал)

**Футболдан әлем чемпионаты 2014 финалы** — 2014 жылдың 13 шілдесінде Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында, Маракана стадионында өткен 2014 жылғы әлем чемпионатының финалдық кездесуі. Матч Германия және Аргентина құрамаларының арасында өтті.

Ойын жергілікті уақыт бойынша (UTC-3) сағат 16:00-де басталды.

Матч 1:0 есебімен Германия құрамасының қосымша уақыттағы жеңісімен аяқталды.

## Кездесу тарихы
Осы матчқа дейін бұл құрама жалпы 20 рет кездескен, оның ішінде немістердің қанжығасында — 6 жеңіс, ал аргентиналықтарда — 9, сондай-ақ 5 матчта қос құрама теңбе-тең түскен. Құрамалар 6 мәрте әлем чемпионаттарының аясында кездесті, соның ішінде 2 рет финалда:
*Футболдан әлем чемпионаты 1958, 1 топ, 1-ші тур: ГФР − Аргентина − 3:1
*Футболдан әлем чемпионаты 1966, 2 топ, 2-ші тур: ГФР − Аргентина − 0:0
*Футболдан әлем чемпионаты 1986, Финал: ФРГ − Аргентина − 2:3
*Футболдан әлем чемпионаты 1990, Финал: ФРГ − Аргентина − 1:0
*Футболдан әлем чемпионаты 2006, ширек финал: Германия − Аргентина − 1:1 (пен. 4:2)
*Футболдан әлем чемпионаты 2010, ширек финал: Германия − Аргентина − 4:0

Бұл қос құраманың 3:1 есебімен Аргентинаның жеңісімен аяқталған соңғы кездесулері 2012 жылдың 15 тамызында Франкфуртте өтті.

## Финалға жолдама

## Матч статистикасы

## Фотогалерея

## Қызықты мәліметтер
* Финалда Аргентинаны ұтқан Германия құрамасы бұрын-соңды Оңтүстік Америка жерінде өткізілген әлем чемпионатын жеңген алғашқы еуропалық құрама болып тарихқа енді..
* Марио Гётце өзінің 22 жас (және 39 күндік) шағында футбол тарихында соңғы 48 жыл ішіндегі әлем чемпионатында гол соққан ең жас футболшы атағына ие болды.
* Финалдың бірінші таймда Германия құрамасының жартылай қорғаушысы Кристоф Крамер басынан соққы алып, Крамердің орнына Андре Шюррле шықты.
*1990 жылы өткен футболдан әлем чемпионатының финалында да ГФР мен Аргентина кездесіп, тура осындай 1:0 есебімен ГФР әлем чемпионының атағына ие болған.
* Чемпионатта алғаш рет біріккен Германия құрамасы жеңіске жетті.

## Дереккөздер

 

Санат:Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:2014 жылғы футбол
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев

**Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев** (04.10.1920, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы - 07.10.1964, Алматы) - қазақ кеңес математигі, автоматты реттеу теориясы мен қолданыстағы механиканың көрнекті маманы.

Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан.

Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев  1949 ж. Қазақстан мемлекеттік университетін бітірген. 1953 ж. аспирантураны бітірген соң Қазақстан политехникалық институтында үзбей жұмыс істеп, ассистенттен кафедра меңгерушілігіне дейін көтерілген. ҚазССР ғылым академиясының Математика және механика секторында көп жылдар бойы топқа жетекшілік еткен. Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев 1964 ж. "Ляпунов функциясы әдісімен орнықты және оптимальды реттелетін ой-жүйелер құру" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы. Әбдеш Құрамаұлы Беделбаевтың "Автоматты реттеудің сызықтық емес жүйелерінің орнықтылығы" атты монографиясы (1960 жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан математиктері
Мырза Абду-л-Қадыр Бедил

**Мырза Абду-л-Қадыр Бедил** (*Mawlānā Abul-Ma'āni Mirzā Abdul-Qādir Bīdel* , ; ), **Бидел Дехлави** деген атымен де белгілі  (1642, Бенгал&ndash;1720, Дели) - өзбек ұлтындағы парсы тілінде жазатын  ақын, философ, ойшыл

Әскери отбасында туып өскен. Парсы тілінде жазған. Үндінің көп жерін  жаяу аралап, көрген-білгенін өз шығармасына өзек еткен. Бедилдің поэзиялық (20 мың жолдай өлең), прозалық мұрасы өте бай. Оның өмірінің кезбешілік  кезеңдерін баяндайтын негізгі шығармалары: "Таңғажайып тұмар" (1669), "Ұлы мұхит" (1681), Сонымен бірге Бедил - "Төрт басқыш" атты мемуардың және "Таным" (1711-12) деген философиялық-дидактикалық шығарманың авторы. Бедил шығармаларында жауыздық пен әділетсіздікке  қарсылық білдіріп, адамгершілікті, ғылымды уағыздайды. Бедил шығармашылығы тәжік, өзбек әдебиеттерінің дамуына игі әсерін тигізді.

## Дереккөздер


Санат:Тәжік ақындары
Қаратау шөмішгүлі

**Қаратау шөмішгүлі** (лат. *Aquilegia karatavica*) – сарғалдақтар тұқымдасы, шөмішгүл туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 15-35 см, сырты қабыршықты. 
* Сабағында жапырағы аз болады. Жапырақтары ұзын сағақты, домалақ әрі жалпақ үш қалақшаға бөлінген. 
* Гүлінің диаметрі 4-5 см, тостағанша жапырақтары көкшіл, қандауыр тәрізді, сүйір келген. Күлтесі ақшыл көк түсті, ұшы доғал келген, 3-5 жапырақ тәрізді жемісінің сыртында бездері, көлденең қыртыстары болады. 
* Тұқымы арқылы көбейеді. Маусым-шілде айында гүлдеп, тамызда жемісі піседі. 

## Өсетін жері мен таралуы
Қаратау жотасында (Түркістан, Жамбыл облысы) ғана санаулы түрде кездеседі. Теңіз деңгейінен 2000 м-ге дейінгі биіктікте, таудың көлеңкелі шатқалдарында, тік құздарда өседі. Сирек кездесетін эндемик, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер