Мексикалықтар

**Мексикалықтар** (*мехикано*) — Мексиканың негізгі халқы, әлемдегі ең үлкен испан тілінде сөйлейтін халық, Латын Америкасындағы 2-ші халық. Оның саны 103,3-тен (Ұлттық статистика институты, 2005 ж.) 150 миллион адамға дейін құрайды. (2008). Олар сондай-ақ АҚШ-та (13 млн.), Канадада (36,6 мың адам – 2001 ж. санақ), Испанияда, Германияда, Швейцарияда, т.б. елдерде тұрады.

## Тілі
Бүгінде мексикалықтардың басым көпшілігі испан тілінде сөйлейді. ЦРУ мәліметтері бойынша, Мексика халқының 93,8 пайызы испан тілінде сөйлейді. 
Елдің оңтүстігіндегі ауылдық жерлерде кейбірі үндіс тілдерінде де (7%) сөйлейді, олардың ішінде ең көп таралғаны - нахуатль тілі, сондай-ақ майя және басқа аймақтық тілдер сияқты жергілікті тілдерде сөйлейді. Мексиканың жергілікті сөздері басқа тілдерде, соның ішінде ағылшын тілінде де кең таралған.

## Діні
Мексикалықтардың көпшілігі католиктер (шамамен 97%), бірақ олар үнді құдайларына, бақсыларға, табиғат күштеріне сенеді - жалпы, оларға қандай да бір көмек көрсете алатын барлық нәрсеге дұға етуге дайын.

## Тарихы
Мексикалықтар 16 ғасырдағы испандық отарлаушылар мен одан кейінгі испандық қоныс аударушылардың жергілікті тұрғындармен (ацтектер, майялар, отоми, миштектер, сапотектер және т.б.) және Африкадан әкелінген құлдармен араласуы нәтижесінде пайда болды.

Отаршылдық кезеңде екі мүлдем жаңа этникалық құрамдас: еуропалықтар (испандықтар) және Африкадан әкелінген қара құлдар пайда болды. 3 ғасыр ішінде барлық үш топтың, бірақ негізінен үндістер мен испандардың қарқынды араласуы болды. 

19 ғасырға қарай Мексика ұлтының метистік ядросы қалыптасты. Испанияның отаршылдық езгісіне қарсы ұлт-азаттық күрес (1821 жылы тәуелсіз ұлттық мемлекеттің құрылуымен аяқталды) және 1910-17 жылдардағы революция мексикалықтардың ұлт болып бірігуіне ықпал етті.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – егіншілік (жүгері, бұршақ, күріш, құмай, бидай), мал шаруашылығы (ірі қара, қой, шошқа) ет және сүт өнімдері. Мексикалықтардың едәуір бөлігі өнеркәсіпте жұмыс істейді.
Ауыл шаруашылығында қолөнер өндірісі белсенді дамып келеді. Олар үш түрге бөлінеді: Үй шаруашылығына қажетті заттарды жасау. Олар ыдыс-аяқ, себет, керек-жарақ аспаптар шығарады. Қалаларға және туристер үшін сатуға арналған заттарды өндіру. Өнімдерді жақын маңдағы базарларда сатуға дайындау. Әрбір штаттың белгілі бір заттарды өндіруге арналған өз саласы бар. Мысалы, елдің оңтүстігінде орналасқан Оахака штатында қыш өнері испандық дәуірге дейінгі дәуірден бастап өркендеген: байырғы халық ежелден қара балшықтан түрлі тұрмыстық және діни ыдыстар жасаған.
20 ғасырдың 50-жылдарына дейін барлық өнімдер сұр түсті болды. Тек өткен ғасырдың ортасында ғана қолөнерші бұйымдарды күйдірудің ежелгі технологиясын біршама жетілдірді, нәтижесінде әдемі жылтырлығы мен қаныққан қара түсті саздан жасалған бұйымдар пайда бола бастады.
Солтүстік Чиуауа штатында, Мата Ортиз ауылында танымал керамикалық өнімнің тағы бір түрі шығарылады. Елді мекеннің атымен аталған технология ежелгі үндіс керамикасының дәстүрлері мен заманауи техниканы біріктіреді. Нәтижесінде ерекше стиль пайда болды, пішіні өте қарапайым өнімдердің ерекшелігі - безендіруде әр түрлі көркемдік әдістер қолданылады (кескіндеме, бедерлеу, жылтырату, сграффито).

## Тұрмыс салты
нобай|оңға|200px|Мексикалық әйелдер. 1980     
Күнделікті өмірде мексикалықтар мейірімді және ақкөңіл, олар көңіл көтеруді жақсы көреді. Ер адамдармен кездескенде қол алысады, әйелдер бетінен сүйеді. Таныстар мен достардың аты-жөнін атайды. Мексикалық ер адамдар отбасы үшін жауапты. Мексикалық жігіт баспанаға ақша жинамайынша қалыңдық таңдауға кіріспейді. Сондықтан мексикалық ер адамдар әдетте 30 жастан кейін үйленеді. Мексикалықтардың көпшілігі діндар, 30 жастан асқан адамдар кем дегенде аптасына бір рет шіркеуге барады. Мексикалықтар отбасында 2-3 бала жиі кездеседі, олар үшін ата-аналар ештеңені аямайды. Көптеген мексикалық әйелдер жұмыс істемейді, бүкіл өмірін үй шаруасына және балаларға арнайды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Мексикалықтардың көпшілігі шашыраңқы ауылдарда (альдеа) және фермаларда (ранчерия) тұрады. Ауылдың орталығы шіркеу, гүлзар, құдық немесе субұрқақ, ауылдық басқару үйі, мектебі бар алаңды алып жатыр. Үйлер балшықтан, адобалардан, тастан, ағаштан, саманнан жасалған.
Дәстүрлі тұрғын үйлер негізінен бір бөлмелі, көбінесе терезесіз, едендері топырақтан жасалған, олар төсеніштерде кейде гамактарда ұйықтайды.
Тропикалық аймақта үйлердің төбесі әдетте сабанмен жабылған, қоңыржай аймақта ол жабынқышпен жабылған. Тұрғын үйден бөлек асхана, астық қоймасы (дөңгелек немесе төртбұрышты) және бу моншасы (темаскал) бар.
Ауқатты адамдар тастан жасалған, көп бөлмелі, оюмен безендірілген порталдары бар, ауласы бар үйлерде тұрады.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киім испан және үнді киім түрлерінің тоғысуының нәтижесі. Үндіс халқынан сандалдардың (гуарачес) әртүрлі түрлері қабылданған. Ер адамдар мақта матадан тігілген көйлек пен шалбар киеді, иығына жиі ою-өрнекті, түнде жамылғы ретінде қызмет ететін серап, бас киімі - сомбреро. Әйел киімі – мақтадан тоқылған блузка мен тар немесе кең жиылған ұзын белдемше, ыстықта басын жабуға арналған ребозо орамалы.

нобай|оңға|200px|Моле - Мексиканың ұлттық тағамы     
### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдары - жүгері (одан шелпек, ірімшік, ащы соустар, атол сусыны, алкогольдік сусын дайындайды), бұршақ, солтүстік мал шаруашылығы аудандарында - ірімшік, жағалауда - балық, асшаяндар, шаян тәрізділер және т.б. пайдаланады. Көк агаваның шырынынан, сондай-ақ жүгеріден, қызанақтан және шоколадтан жасалған текила алкогольді сусынын дайындаған мексикалықтар болды.

### Фольклоры
Мексикалықтарда ән мен бидің фольклоры жақсы дамыған: әйгілі корридос — лирикалық және саяси мазмұндағы әндер, ішекті аспаптардың халық оркестрлері – мариахилер.
Карнавал аптасы, бес күндік толассыз көңілді өтеді, олар түрлі-түсті және жарқын костюмдерді маскалармен киіп, жарыстар ұйымдастырады.
15 қыркүйекте мексикалықтар басқыншылардан азат етілгенін тойлайды (тәуелсіздік күні), олар жалауларын көтеріп алаңға жиналып, ата-бабаларының рухына тағзым етеді.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Америка этникалық топтары