Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі

2012 жылғы жай-күйі бойынша **Өзбекстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі** 3 деңгейден тұрады: бірінші деңгейде 12 облыс (уәлаяттар, ), 1 республика (Қарақалпақстан) және орталық бағынысты 1 қала (Ташкент) бар. Облыстар мен республика аудандар (түмендер, ) мен облыстық (республикалық) бағынысты қалаларға бөлінеді. Ташкент қаласы қалаішілік аудандарға бөлінеді. Облыстар мен республиканың аудандары аудандық бағыныстағы қалаларға, қалалық мекендерге (шаһарша, ) және ауыл бұқаралары жиындарына () бөлінеді.

Азаматтардың ауылдық жиындары сондай-ақ облыстық бағыныстағы қалалардың, ал қалалық ауылдар – облыстық (республикалық) бағыныстағы қалалар мен Ташкент қалаішілік аудандарының құрамына кіре алады.

## Бірінші ретті әкімшілік-аумақтық бірліктер


Сурет:Uzbekistan provinces numbered.svg|Бірінші ретті әкімшілік-аумақтық бірліктер


## Төменгі әкімшілік-аумақтық бірліктер
### Әндіжан облысы
thumb|400px|right|Әндіжан облысының әкімшілік бөлінісі

### Бұхара облысы
thumb|400px|right|Бұхара облысының әкімшілік бөлінісі

### Жызақ облысы
thumb|400px|Жызақ облысының әкімшілік бөлінісі

### Қашқадария облысы
thumb|400px|right|Қашқадария облысының әкімшілік бөлінісі

### Науаи облысы
thumb|400px|right|Науаи облысының әкімшілік бөлінісі

### Наманған облысы
thumb|400px|right|Наманған облысының әкімшілік бөлінісі

### Самарқан облысы
thumb|400px|right|Самарқан облысының әкімшілік бөлінісі

### Сұрқандария облысы
thumb|400px|right|Сұрқандария облысының әкімшілік бөлінісі

### Сырдария облысы
thumb|400px|right|Сырдария облысының әкімшілік бөлінісі

### Ташкент облысы
thumb|400px|right|Ташкент облысының әкімшілік бөлінісі

### Ферғана облысы
thumb|400px|right|Ферғана облысының әкімшілік бөлінісі

### Хорезм облысы
thumb|400px|right|Хорезм облысының әкімшілік бөлінісі

### Қарақалпақстан Республикасы
thumb|400px|right|Қарақалпақстанның әкімшілік бөлінісі

### Ташкент қаласы
thumb|300px|right|Ташкент қаласы аудандарының картасы

## Тарихы
### Алғышарты
Қазан төңкерісіне дейін қазіргі Өзбекстанның аумағы Ресей империясының Күнгей Каспий, Самарқан, Сырдария және Ферғана облыстары арасында, сондай-ақ оның вассалды иеліктері – Бұхара әмірлігі мен Хиуа хандығы арасында бөлінді.

1918 жылы Түркістанда Кеңес өкіметі орнағаннан кейін қазіргі Өзбекстан аумағы (Бұхара әмірлігі мен Хиуа хандығының аумақтарынан басқа) орталығы Ташкентте болған Түркістан КФР құрамына енді. 1920 жылы Бұхара мен Хиуада Кеңес өкіметі орнап, соның нәтижесінде Бұхара және Хорезм халық республикалары құрылды. 1923 жылы 30 қазанда Хорезм ХКР, 1924 жылы 19 қыркүйекте Бұхара ХКР кеңестік социалистік республикаларына айналды.

1924 жылы 16 қыркүйекте Түркістан КФР ОАК кезектен тыс сессиясы ұлттық-мемлекеттік межелеу туралы шешім қабылдады. Осы шешім аясында КСРО құрамында Өзбек КСР-ның құрылғаны жарияланды. Оның құрамына бұрынғы Самарқан, Жетісу, Ферғана облыстары мен таратылған Бұхара, Хорезм СКР жерлерінің бөліктері кірді. Бұл шешім БОАК 1924 жылғы 14 қазандағы 2-сессиясында бекітіліп, 1925 жылғы 11 мамырдағы Бүкілресейлік Кеңестердің 12-съезінде бекітілді. 1924 жылдың 27 қазаны Өзбек КСР-нің құрылған күні болып саналады. Самарқан оның орталығы болды. Осы кезде Өзбек КСР құрамында Тәжік АСКР-і құрылды.

### 1924—1938
thumb|400 px|Өзбек КСР 1927 жылы
1925 жылы Өзбек КСР-де облыстық бөлініс енгізілді. Облыстар уездерге, ал олар өз кезегінде болыстарға бөлінді. 1926 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Өзбек КСР ӘАБ мынадай болды:

Алайда, сол жылы облыстар мен уездер таратылды. Оның орнына 10 округ құрылды: Әндіжан, Бұхара, Зерафшан, Қашқадария, Самарқан, Сұрқандария, Ташкент, Ферғана, Хожент және Хорезм. Округтер аудандарға бөліне бастады.

1929 жылы Тәжік АСКР мен Хожент округі Өзбек КСР-нің құрамынан шығарылып, Тәжік КСР-ін құрады. Бұл шешімді КСРО ОАК 1929 жылы 5 желтоқсанда бекітті.

1930 жылы Өзбек КСР астанасы Ташкентке көшірілді. Сол жылы Кеңес Одағының басқа жерлеріндегі сияқты барлық округтер таратылып, олардың құрамына кіретін аудандар тікелей одақтық республикаға бағынуға берілді. 1931 жылы Өзбек КСР-де 71 аудан (олар 1494 ауылдық кеңеске бөлінді) және республикалық бағыныстағы 9 қала (оларға тағы 204 ауылдық кеңес бағынышты) болды.

1935 жылы Өзбек КСР аудандарының бір бөлігі Қашқадария округіне біріктірілді.

1936 жылы 5 желтоқсанда РКФСР құрамынан Қарақалпақ АКСР-і Өзбек КСР-іне берілді.

### 1938—1987

thumb|1.12.1938 жылдағы Өзбек КСР картасы

1938 жылы 15 қаңтарда Өзбек КСР құрамында Бұхара (оның ішінде Сұрқандария округі), Самарқан, Ташкент, Ферғана және Хорезм облыстары құрылды.

Өзбекстан ӘАБ 1938 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша былай болды:

1941 жылы 6 наурызда Ферғана облысынан Әндіжан және Наманған облыстары бөлініп, Сұрқандария округі Сұрқандария облысы болып өзгертілді. 1943 жылы 20 қаңтарда Бұхара облысының бір бөлігінен Қашқадария облысы құрылды. Осының нәтижесінде 1947 жылдың 1 қаңтарына қарай Өзбек КСР ӘАБ келесідей болды:

КСРО ЖК Президиумының 1956 жылғы 13 ақпандағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің құрамынан Мырзашөл мен Бостандық ауданы жерлерінің бір бөлігі Өзбек КСР-іне берілді. 1963 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Қазақ КСР-нің Шымкент және Қызылорда облыстарынан 36,6 мың км² аз пайдаланылған жерлер Өзбекстанға берілді.

1960 жылы 25 қаңтарда Қашқадария және Наманған облыстары таратылды. Біріншінің көп бөлігі Сұрқандария облысының құрамына енсе, екіншісі Әндіжан мен Ферғана облыстары арасында бөлінді. Сәл кейінірек, 1963 жылы 16 ақпанда ауыл шаруашылығының жаңа дамыған аудандарында Самарқан және Ташкент облыстарының кейбір бөліктерінен жаңа Сырдария облысы құрылды (орталығы бастапқыда Жаңажер, 1963 жылдың қарашасынан – Гүлістан қаласы болды).

1964 жылы 7 ақпанда Қашқадария облысы, 1967 жылы 18 желтоқсанда Наманған облысы қалпына келтірілді.

1971 жылы 28 маусымда Өзбек КСР Сырдария облысынан Қазақ КСР-нің Шымкент облысына шағын Жетісай, Киров және Пақтаарал аудандары берілді.

1973 жылы 29 желтоқсанда Сырдария облысының бөліктерінен Жызақ облысы құрылды. Соңғы жаңа облыс 1982 жылы 20 сәуірде Бұхара және Самарқан облыстарының бөліктерінен құрылған Науаи болды. Нәтижесінде, 1987 жылдың 1 қаңтарына қарай Өзбек КСР ӘАБ келесідей болды:

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан әкімшілік бөлінісі