open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Новопетровск бекінісі

thumb|right|300px|Новопетровск бекініс-қамалының тамтығы ғана қалған құрылыстары.
**Новопетровск бекінісі** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи орын.

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 33 км солтүстік-шығыс бағытта орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіш  Маңғыстау МТМҚ ММ 2003 жылы анықталған.  Бекініс 1846 жылы Каспийдың теңізінің шығыс жағалауын   отарлау мақсатында тұрғызылған құрлыс. Бұл бекініс Форт-Александровск және Николаевский станица бекіністерін  салуға негіз болған және XIX-XX ғасырларда маңызды тарихи оқиғалардың куәгері болған орындардың бірі болған.  Қазіргі уақытта  бекініс  қабырғаларының қалдығы, гарнизон казармасының қабырғасы, артиллериялық батарея орындары, әкімшілік және шіркеу ғимараттары, ат-көлік жолдарының сорабы сақталған. Көлемі - 1,5 га.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Әбілғазы күмбезтамы

**Әбілғазы күмбезтамы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасырдағы сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 3 км оңтүстік бағытта орналасқан.

## Сипаты
Әбілғазы күмбезтамы (руы Қаржау-Қарайдары) қала сыртындағы шағын қорымда орналасқан. Өңделмеген әкті-құмтастан, порталды-күмбезді құрлыс түрінде қазақтың бір туар ұлына арнап тұрғызылған. Құрлыстың сыртқы қабырғасы, интерьері, күмбезі мен қасбеттік қаптамасы біртұтас құрылым ретінде салынған. Күмбездің салынуы өңделмеген әкті-құмтастан жалған иін арқылы шығарылып, дулыға ұқсас пішіні биік барабанды, терең қуыс ойықтарымен әспеттелген.
Қасбет пен интерьерлік қабырғалық тегістік көркем суретті қызылды-жасыл түсте боялған, өсімдік өрнектер мен жан-жануар, тұрмыстық бұйым бейнелері ойып салынған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Қаракөз күмбезтамы

**Қаракөз күмбезтамы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХV-ХVІІ ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 25 км шығыс бағытта Қаңға шатқалында орналасқан. Күмбезтамнан шығысқа қарай 50 м шамасында, ну болып тұт ағашы өскен және одан төменірек бұлақ ағып жатыр.

## Сипаты
Күмбезтам шатқалдың оңтүстік жағындағы ойпатпен шектелген кішігірім үстірт жазығында тұр. Ол жоспары бойынша тік бұрышты, есік қуысы оңтүстік-батасқа бағытталған құрлыс. Қабырғалары лай балшық пен әктастың араланған тақта тастарынан қаланған және қасбеттері бір-біріне жақсы кіріктірілген, әр түрлі көлемді тастармен қапталған. Күмбез қаландысы әлдеқашан уақытта қирап қалған. Қабырғалардың қаптама тақта тастары жалпы қаландысымен біртұтас құрылымды етіп байланыстырылған. Оңтүстік қасбеті порталды болуымен ерекшеленеді және оның жоғарғы бөлігінде бір қатар оюлы безендірулері бар.
Суреттердің арқауы шәугім суреті түрінде де кездеседі. Интерьерлік қабырғалар сыланған, тегістік беттерінде жебе оғы пішініндегі қуыс текшелер бар. Ірге төртіншегінен күмбезге қарай қаластыра өту және үйлесімді шешімге келтіріп, – жебе  пішініне ұқсастырып, еңкейтілген тақта тастар арқылы қаластырылған. Күмбезтам қабырғасының тегістік беттеріне сұлбалы ою әдісімен сурет пен түрлі жазулар жазылған. Мұнда сондай-ақ, жылқы мен кісі, арбаға жегілген аттың, бірнеше үлкен қайық, кеме суреттерін де көруге болады. Жазулар арасында (19 ғасырдың орта тұсында жазылған) казак жасағы жауынгерлерінің қол таңбалары да бар.
Күмбезтамның жоспар көлемі – 6,4×6,5 м, құрлыстың сақталған биіктігі – 3,2 м. 

## Тарихи дерек, аңыз
Жергілікті адай руы арасындағы аңыз бойынша кесене Айым есімді бір байдың қызына арнап тұрғызылған-мыс. Айым өте сұлу да, әдемі болған және ел аузында Қаракөз деп аталған екен. Белгісіз бір себептерден ол ерте қайтыс болып, әкесі осы күмбезтамды салдыруға тапсырыс берген. Сол кезден бері ескерткіш Қаракөз күмбезтамы, ал оның жанындағы бұлақ Айым-бұлақ деп аталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин

**Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин** (31 қазан 1971, Ақтөбе) — қазақстандық дипломат, 2022 жылғы 9 желтоқсаннан бастап қызметтегі Грузиядағы елші, одан бұрын Ақмола облысының әкімі болған.

## Өмірбаяны
1971 жылы 31 қазанда Ақтөбеде дүниеге келді.

### Білімі
1996 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын және 2006 жылы Йель университетінің менеджмент мектебін “халықаралық қатынастар маманы” мамандығы бойынша тәмамдады. Одан бөлек 2000-жылдары Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясында аға дипломаттарға арналған халықаралық курстардан өтті. 2010 жылы саясаттану ғылымдарының кандидаты атанды.

### Мансабы
Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстанның Ресейдегі Елшілігінде референт, атташе, үшінші, екінші және бірінші хатшы болып бастады.

Одан кейін Батыс Қазақстан облысында жалғасты: 2004—2006 жылдары әкім аппаратының басшысы, 2006—2007 жылдары әкім орынбасары болса, 2006—2007 жылдары әкімнің бірінші орынбасары болды.

Енді Астанаға көшіп ол жақта 2008—2009 жылдары Нұр Отан ХДП Астана қаласы Орталық аппараты басшысының орынбасары, 2010 жылы 1 ай Қазақстан темір жолы компаниясы президентінің кеңесшісі болды. 2010—2011 — Қазақстан президенті Іс басқармасының аппарат басшысы, 2011—2013 — Қазақстан Дін істері агенттігінің жауапты хатшысы, 2013—2017 — Қазақстан президенті Іс басқарушысының орынбасары.

2017 жылы қаңтарда президент бұйрығымен Қазақстан президенті Іс басқарушысының бірінші орынбасары  болып тағайындалды.

2017 жылы наурызда Қазақстан президентінің № 445 бұйрығымен Ақмола облысының әкімі болып тағайындалды.

2019 жылы Қазақстан президентінің № 881 бұйрығымен Қазақстан президенті әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалды.

2022 жылы Қазақстанның Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.

### Жеке өмірі
Үйленген, жұбайы Жанар Жақсылыққызы Мырзалина (1974 туған). Балалары: қызы — Динара (1996 туған) және ұлдары — Нұртай (2002 туған) мен Санжар (2009 туған).

## Марапаттары мен атақтары

* Ерен еңбегі үшін медалі (2005);
* Құрмет ордені (2014);
* Парасат ордені (2021);
* Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның Грузиядағы елшілері
Санат:Ақмола облысының әкімдері
Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері
Санат:Йель университеті түлектері
Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары
Санат:Қазақстан дипломаттары
Маргарита пиццасы

**Маргарита пиццасы** () — пиццаның ең көп таралған түрлерінің бірі.

Қамыры су, ұн, тұз және ашытқыдан жасалады. Үстіне қызанақтар, моцарелла, салат шөптер салынады.

Пицца итальян патшайымы Маргарита ди Савояның есімімен аталды. Ол 1889 жылы осы пиццаның мәзірін жасауға қатысқан.

## Галерея

File:Eq it-na pizza-margherita sep2005 sml.jpg
File:Napoli -Pizza Neapoli- 2009 by-RaBoe.jpg
File:La vera pizza Napolitana (319020748).jpg
File:Cooked neapolitan pizza.JPG
File:Pizza-napoletana.jpg
File:Neapolitan pizza in Fort Lauderdale, Florida.jpg


Санат:Пицца
Дрокия

**Дрокия** () — Молдовадағы қала, 1971 жылдан Дрокия ауданының орталығы. Қаланың атауы dropie - жергілікті құс түрі *дуадақ* сөзінен шыққан.
2025 жылы Дрокия қаласының халқы 20 525 адамды құрады. Дрокия Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 13-ші орында.

## Географиялық орналасуы
Қала ел астанасы Кишиневтен солтүстікке қарай 174 км жерде және Румынияның Яссы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 67 км жерде орналасқан. Дрокияның орташа биіктігі 226 метр. Қала арқылы Окнита-Бельцы темір жолы өтеді.

## Тарихы
Дрокия 1777 жылы құрылған және бір ғасыр бойы қарапайым ауыл болды. 19 ғасырдың ортасында мұнда шарап зауыты мен диірмендер іске қосылды, бірақ Дрокияның дамуына ең үлкен үлесті 1879 жылы теміржол қосты. 1957 жылы қант зауыты іске қосылып, бүгінде бұл қаладағы ең ірі кәсіпорынға айналды.

Революцияға дейін Дрокия Бессараб губерниясының Белецкий уезіне қарады. 1918/40 жылдары Румынияның, 1944 жылдан Молдаван КСР-інің құрамында болды. 1954 жылы Дрокия аудан орталығы және қалалық типтегі елді мекен болды. 1973 жылы қала мәртебесін алып, Дрокия Кеңес Одағының № 2000 қаласы ретінде тарихқа енді.

## Өндіріс орындары
Кәсіпкерлік субъектілерінің саны – 369, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер – 251,  35 акционерлік қоғам, 51 кооператив, 12 мемлекеттік кәсіпорын және 5 коммуналдық кәсіпорын бар.
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (ірімшік пен май өндіріледі), құрылыс материалдарын өндіру. Қаланың шетінде тәулігіне 300 тоннаға жуық қант өндіретін неміс концернінің «Sudzuker-Moldova» компаниясына тиесілі қант өнеркәсібі зауыты бар.

Қалада 140 сауда нүктесі, 2 базар, 8 халықты қамтамасыз ету пункті, 5 коммерциялық банк филиалы және бір сақтандыру компаниясы жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
Мәдениет мекемелерінің желісі 2 қоғамдық кітапхана, 2 мәдениет үйі, музыка мектебі және өнер мектебінен тұрады. Қалада жергілікті «Алмаз» телеарнасы және «Glia drochiană» және «Etalon» атты екі мерзімді басылым бар.

Қаланың білім беру жүйесінде 5 балабақша, 4 мектеп және 2 орта мектеп бар. Қалада спорт мектебі бар.

Денсаулық сақтау саласында 380 төсектік аудандық аурухана, отбасылық дәрігерлік орталық, 16 дәріхана жұмыс істейді.

## Көрікті жерлері
Қаланың архитектуралық көрнекті орны - Успен Мария соборы. Ол 1990 жылдардың басында салынған және Дрокия ғимараттарының арасында ерекшеленеді. Сондай-ақ қалада Молдова билеушісі Ұлы Стефан III және румын әдебиетінің классигі Михай Эминеску ескерткіштері орнатылған.

Дрокияның негізгі символы жартас бағы — флора мен фаунаның алуан түрлілігімен ерекшеленетін геологиялық және ботаникалық қорық. Мұнда өсімдіктер арасында мыңдаған жылдар бойы жасалған керемет жартасты түзілімдер ерекше орын алады.

## Бауырлас қалалар
*  Голошница Нуа (Румыния)
*  Рэдэуць (Румыния)
*  Коломея (Украина)
*  Борисов (Беларусь)

## Галерея

Primaria orasului Drochia - Wiki.JPG|Әкімшілік үйі
Monument Drochia.jpg|Стелла
Дрокия, дом культуры Casa raionala de cultura din Drochia Drochia House of Culture (43533051121).jpg|Мәдениет үйі
Statia Auto Drochia.JPG|Автостанса
Catedrala Maicii Domnului - intrare.JPG|Кафедральный собор


## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Диапонтии-Ниси

**Диапонтии-Ниси** () — Грекиядағы Ион теңізіндегі аралдар. Олар Ион аралдары тобына кіреді. Корфу аралының солтүстік-батысында орналасқан. Отони аралы – Грекияның ең батыс нүктесі және аралдардың ең үлкені, ауданы 10 444 шаршы шақырым. Диапонтии-Ниси аралдарының үшеуі мекендеуге жарамды: Матракион, Отони және Эрикуса. 2021 жылғы халық санағы бойынша 1044 адам. Дьякопо, Дьяпло, Плака, Трахья адам қоныстанбаған аралдар. Әкімшілік жағынан олар Ион аралдары аймағындағы Корфу перифериялық бірлігіндегі Орталық Корфу және Диапонтии-Ниси қауымдастығына жатады. Бүгінгі таңда аралдар тыныш демалыс орны болып табылады.

Ең биік нүктесі – Отонидегі Имеровигли тауы, биіктігі 393 метр.

Диапонтии аралдары 12 арал мен аралшадан тұрады.

солға|нобай|1024x1024 нүкте|Ариллас пен Диапонтии аралдарының панорамалық көрінісі

## Дереккөздер

Санат:Ион аралдары
Мейірім Жоламанұлы Қалауи

**Мейірім Жоламанұлы Қалауи** (16 қыркүйек 1985 жыл, Тасшағыл, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер.

## Өмірбаяны
Мейірім Жоламанұлы Қалауи 16 қыркүйек 1985 жылы Атырау облысы Қызылқоға ауданында Тасшағыл кентінде дүниеге келген.

### Білімі
2002 жылы Атырау қаласындағы Ж.Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға арналған гимназияны бітірген.

2006 жылы «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы бойынша Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің экономика факультетін тәмамдады. 

2010 жылы РФ Президенті жанындағы мемлекеттік қызметтің Ресей академиясын бітіргеннен кейін экономика ғалымдарының магистрі атағын қорғады. Экономика ғылымдарының магистрі.

### Еңбек жолы
Еңбек жолын 2006-2007 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК-дан бастаған.

2010-2011 жылдары "Тұран" ЖШС-нің директоры, "Қазақстан" РТРК Атырау облыстық филиалы директорының орынбасары - бас редакторы болып жұмыс істеген.

2011-2012 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК төрағасы. 

2012-2016 жылдары Атырау облыстық жастар саясаты басқармасының басшысы болған. 

2016 жылғы маусымнан қарашаға дейін Атырау облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары.

2016 жылғы қарашадан 2019 жылғы қаңтарға дейін Атырау қаласы әкімінің орынбасары. 

2019 жылғы 11 қаңтардан бастап 2021 жылғы шілдеге дейін — Индер ауданының әкімі.

2021 жылғы шілдеден 2022 жылғы наурызға дейін - "Nur Otan"партиясы Атырау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары.

2022 жылғы наурыздан 2023 жылғы шілдеге дейін Атырау қаласының әкімі болған.

2023 жылдың 6 қарашасынан бастап "Атырау облысы Су Арнасы" коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнының басшысы болып тағайындалды. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Атырау мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Атырау мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Атырау әкімдері
Шәкір Кейкінұлы Кейкин

**Шәкір Кейкінұлы Кейкин** (1970 жыл, Құлсары, Жылыой ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер.

## Өмірбаяны
Шәкір Кейкінұлы Кейкин 1970 жылы Атырау облысы, Жылыой ауданы Құлсары кентінде дүниеге келген. 
 
### Білімі
1993 жылы Қазақ политехникалық институтын тау-кен инженері мамандығы бойынша бітірген.

### Еңбек жолы
Еңбек жолын 1993 жылы Құлсары қаласындағы «Теңізмұнайкомплект» ЖШС коммерциялық бөлімінде брокер болып бастады, 1999 жылға дейін түрлі қызметтерді атқарды.

1999 жылдың маусымынан 2001 жылдың қаңтарына дейін «Ramako» ЖШС директорының коммерция жөніндегі орынбасары.

2001 жылғы қаңтардан 2008 жылғы ақпанға дейін «Казстройсервис ЛТД» ЖШС директоры.

2008 жылғы ақпаннан қазанға дейін Жылыой ауданы Қосшағыл ауылдық округінің әкімі.

2008 жылғы қазаннан 2009 жылғы шілдеге дейін Жылыой ауданы Құлсары қаласы әкімінің орынбасары.

2009 жылдың шілдесінен 2018 жылдың қазанына дейін Жылыой ауданы Құлсары қаласының әкімі.

2018 жылдың қазанынан 2019 жылдың ақпанына дейін қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы.

2019 жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін Атырау қаласы әкімінің орынбасары.

2019 жылдың қыркүйегінен 2022 жылдың наурызына дейін Мақат ауданының әкімі. 

2023 жылдың наурыздан бастап Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Сауда департаментінің басшысы қызметін атқарды.

10 шілде 2023 Атырауға әкім болып тағайындалды.      

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Атырау әкімдері
Кетен Сүттейұлы

**Кетен Сүттейұлы** (Көтен хан) (; XIII ғасыр, Дешті Қыпшақ — 1241, Пешт) — қыпшақ ханы, Тертер әулетінен шыққан (Тертер-оба, Дурут). Бұл әулеттен белгілі хандар Искала мен Болуша шыққан, олар алғаш болып орыстарға қарсы жорықтарды басқарған. Тарихи әдебиеттерде оның есімінің әртүрлі транскрипциялары кездеседі: Köten, Kutan, Kuthen, Kuthens, Kotyan, Kotjan, Koteny, Kötöny, Kuethan, Кутен, Хотен.

## Биографиясы
1205 жылы, Галицкий князі Роман Мстиславич қайтыс болғаннан кейін, Кетен ағасы Сомогурмен бірге князь Рюрик Ростиславич пен Ольговичтердің Галичке жасаған жорығына қатысты және тұтқынға түсе жаздады. 1223 жылы, монғолдардың қыпшақ жеріне шабуылынан кейін, Кетен күйеу баласы, князь Мстислав Мстиславичке Галичке келіп, одан және барлық орыс князьдерінен монғолдарға қарсы көмек сұрады (Қалқа өзеніндегі шайқас). 1225 жылы Мстислав Кетенді поляктарға қарсы жорыққа тартпақ болды, өйткені олар Даниил Романовичпен одақтас еді. 1228 жылы Кетен Киевтің ұлы князі Владимир Рюриковичке Даниилге қарсы көмек көрсетті. Бірақ кейінірек Кетеннің қыпшақтары керісінше Даниилге Венгрияға қарсы көмектесті. Қыпшақ даласына монғолдардың қайта келуіне Кетеннің ұлы Мангуштың аң аулау кезінде тоқсаба тайпасынан шыққан Ақкөбіктің қолынан қаза табуы себеп болды. Осыдан кейін Кетен тоқсабалықтарға қарсы сәтті жорық жүргізді, бірақ олар мыңқолдардан көмек сұрады.

1237 жылы (басқа деректер бойынша 1239 жылы) Кетен 40 мыңнан астам руласымен бірге Батудың монғолдарынан қашып, Венгрияға келді. Венгрия королі Бела IV оны жылы қабылдап, өзіне бағындырды және көшіп-қонуға жер бөліп берді. Кетеннің және оның адамдарының Венгрия азаматтығын алуына жауап ретінде қыпшақтар, бұрын шығыс христиандық пен Тәңірге табынуды қатар ұстанған, католицизмді қабылдады. Тарихи деректерге сүйенсек, Кетен 1239 жылы латын рәсімі бойынша шоқындырылған.

Кетеннің қыздарының бірі, Елизавета Куманиялық, Бела IV-тің ұлына атастырылып, кейінірек Венгрия королі Стефан (Иштван) V-ке тұрмысқа шықты.

Алайда, венгр ақсүйектері Кетеннің бұрынғы тұрақсыз саясатына сенімсіздік танытып, қыпшақтарға күдікпен қарады. Монғолдар Венгрияға басып кіру қарсаңында, Венгрия ақсүйектерінің жасырын астыртын тобы Кетен мен оның ұлдарын Пеште өлтірді (олар, мүмкін, негізсіз түрде Кетеннің Бату жағына өтуі мүмкін деп күдіктенген).

Кетеннің қазасынан кейін, оның көптеген жақтастары (қыпшақтар, кундар) католицизмнен бас тартып, Болгария патшасы Коломан I-ге бағынуға кетті. Дегенмен, кейбір қыпшақтар (оның ішінде Елизавета Куманиялық) Венгрияда қалды.

## Дереккөздер

Санат:Қыпшақтар
Купчинь

**Купчинь** () — Молдованың Единец ауданындағы қала. Қала құрамына Старая Кетрошика және Кюрт ауылдары кіреді.
2025 жылы Купчинь қаласының халқы 9 351 адамды құрады. Купчинь Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 38-ші орында. Кеңестік кезеңде (1991 жылға дейін) елді мекен Калининск деп аталды.

## Географиялық орналасуы
Ауданның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Чухур өзенінің бойында, Единец қаласынан 6 км, Братушаны темір жол стансасынан 2 км және Кишиневтен 194 км жерде орналасқан. Купчинь арқылы Кишинев-Черновцы халықаралық тас жолы өтеді.

## Тарихы
Дереккөздерде Купчинь ауылы туралы алғаш рет 1431 жылы аталды. Ауыл Чухур өзенінің екі жағасында орналасып, XVII ғасырда екіге бөлінген. Чухурдың сол жағалауындағысы Брэтэшань деп аталып, 1713 ж. Яссы округінің құрамына кірді, ал оң жағалаудағысы - Купчинь Хотин округінде қалды.

1774 жылы орыс әскери үкіметі ұйымдастырған санақ Купчиньде 23 шаруашылық болғанын көрсетті.

1812 және 1821 жылдар аралығында Купчинь меншігі мен ауылы Могилев Иоан Зое және Иоан Галицэ көпестеріне тиесілі болды.
1817 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша ауылда 77 қожалық, диірмен, көл, ағаш шіркеу (1792 ж. салынған) болған.
1875 жылы ауылда 73 шаруашылық, 400 тұрғын болған. Шіркеу жанында приход мектебі жұмыс істеді, кейін земство мектебі ашылды.

1923 жылы Кучиньде 243 үй және 1084 адам болған. 1940 жылы Кеңес өкіметі Купчиньде 1460 тұрғынды есептеді. 

1964 жылы Купчинь қалалық типтегі елді мекен мәртебесін алды.

1963 жылы тәулігіне 30 мың центнер қант қызылшасын өңдейтін қант зауыты іске қосылды. Қала үлгісіндегі елді мекеннің өндірістік әлеуеті жылына 10-12 мың тонна шикізат өңдейтін темекі фабрикасы, темір-бетон бұйымдары зауыты, нан-тоқаш, жылына 85 миллион банка өнім шығаруға консерві зауытының салынуымен нығайды.

## Өндіріс орындары
Өнеркәсіптік кәсіпорындар – 11, оның ішінде «Купчини-Кристалл» АҚ, «Натур-Вит» консерв зауыты, «Норд Тутун» консерві фабрикасы, «Mina din Cupcini», «Cereale-Cupcini», «Pacificator» ЖШС т.б. бар. 

Сонымен қатар наубайхана, сүт зауыты, қант зауыты, мұнай базасы, сыра зауыты бар. Бүкіл Молдованың солтүстігінде нанмен қамтамасыз ететін «Астра» наубайханасы бар.

## Инфрақұрылымы
Аурухана, 3 шіркеу, 2 көпсалалы мектеп, 2 орта мектеп, гимназия, музыка мектебі, шығармашылық өнер орталығы, 4 кітапхана, сауда орталығы, салтанат үйі, стадион базары, демалыс аймағы т.б. бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Сиба-ину

**Сиба-ину** ( — *бұталы орманның иті*) — Жапонияда таралған аңшы иттердің бір тұқымы.

Бұл түр көне заманда пайда болған. Жапонияға тән алты ит түрінің ішінде сиба-инулар ең аласасы болып саналады.

Мінезі жылы шырайлы, қырағы, алайда қиқар, сонымен бірге ақылды болып келеді.

Cream shiba inu dllu.jpg|
Shiba Inu 600.jpg|
Shiba inu blacktan.jpg|


## Мәдениетте
Сиба-ину Doge деп аталатын интернет-мемнің пайда болуына себеп болды. Бұл мемде осы тұқымға жататын иттің суреті беріледі де, жанында Comic Sans қарпімен сол иттің ойлары жазылады — әдетте ағылшынша және қателермен.


Doge homemade meme.jpg|Уикипедияға қатысты ойлары
Doge meme example.jpg|Тағы бір мысал
Pet shop in Łódź.jpg|Польшадағы үй жануарлар дүкені

2007 жылы «Мари мен үш күшігі туралы» фильм шығады. Онда бірнеше жыл бұрын Ниигата префектурасында орын алған шынайы оқиға туралы баяндалады. Жер сілкінісінен кейін сиба-ину тұқымының иті үйінділер астында қамалып қалған иелерін құтқару үшін үй жаққа құтқарушыларды әкеледі, бірақ сосын ұзақ уақытқа адамдарсыз қалады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* Акита-ину
* Тоса-ину 
* Хаски

Санат:Жапониялық ит тұқымдары
Масуд Пезешкиан

**Масуд Пезешкиан** (; 29 қыркүйек 1954 жыл, Мехабад) — ирандық кардиохирург, саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы шілдеден Иран президенті.

## Өмірбаяны
1954 жылғы 29 қыркүйекте, Батыс Әзербайжан Иран провинциясының Мехабад қаласында дүниеге келген, қаланы негізінен күрдтер мекендеген. Пезешкианның айтуынша анасы да, әкесі де түріктер. Күрд тілін де, әзербайжан тілін де ана тіліндей біледі. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақыру бойынша қызмет атқару үшін Забол қаласына көшіп кетеді. Дәл осы уақытта ол медицинаға қызығушылық танытты. Қызметін аяқтағаннан кейін туған провинциясына оралып, онда медициналық училищеге түсіп, жалпы медицина мамандығын алды. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университетінде жалпы хирургия бойынша оқуын жалғастырды.

Пезешкианның саяси жолы 1997 жылы Мохаммад Хатамидің әкімшілігіне денсаулық сақтау вице-министрі ретінде кірген кезде басталды. Төрт жылдан кейін денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды, 2001–2005 жылдар аралығында атқарған лауазымы. Содан бері 5 рет Иран парламентіне сайланды, онда 2016-2020 жылдар аралығында парламент спикерінің бірінші орынбасары қызметін де атқарды.

2013 жылғы президенттік сайлауда ойнады, бірақ өз кандидатурасын алып тастады. 2021 жылғы президенттік сайлауда оның кандидатурасы қабылданбады. Сайып келгенде, оған 2024 жылғы кезектен тыс президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берілді, онда ол жалғыз реформаторлық кандидат болды және екінші турда 53% астам дауыс жинап, оларды жеңіп алды.

## Дереккөздер

Санат:Иран саясаткерлері
Санат:Иран президенттері
Санат:XXI ғасыр саясаткерлері
Киров балет академиясы

**Киров балет академиясы** () — 1990 жылы Вашингтонда Корей мәдени қорының (Korean Cultural Foundation) басшысы Сон Мён Мунның бастамасымен негізі қаланған және 2022 жылы жабылған классикалық би мектебі.

## Тарихы
Оқу ордасының көркемдік жетекшісі бұрынғы Мариинский театры балетмейстері Олег Виноградов болды. Мектептің оқытушылары негізінен бұрынғы Кеңес Одағынан шыққан мамандар еді.

Академия баспасөзде «Балеттік Гарвард» деп аталып, Вашингтонның мәдени өмірінде белгілі бір рөл атқарды, оның оқушылары жергілікті мәдени бағдарламалар мен іс-шараларда өнер көрсетті.

2022 жылы Академия қаржылық себептерге байланысты жабылатынын жариялады.

## Оқушылары
Жабылуына дейін бұл оқу орнында бір уақытта 45-ке дейін студент білім алды. Академияда оқыған Джей Ким мен Эшли Кантерна спорттық-бал билері бойынша әлем чемпионаттарында жалпы 10 алтын медаль жеңіп алды (тиісінше 9 және 1). Академияның көптеген түлектері танымал бишілер қатарында. Мысалы, Саша Радецки, Джой Аннабель Уомак.

## Дереккөздер

Санат:1990 жылы пайда болғандар
Санат:Вашингтон оқу орындары
Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты

**Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты** — Халықаралық конькишілер одағымен (ISU) ұйымдастырылатын жыл сайынғы мәнерлеп сырғанаудан жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері
### Ерлер

### Әйелдер

### Жұптасып сырғанау

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* International Skating Union

Санат:Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаттары
Маркулешты

**Маркулешты** (Мэркулешть; ) — Молдованың Флорешты ауданынындағы қала. Бұрынғы атауы - Старовка.
2025 жылы Маркулешты қаласының тұрғындарының саны 2 147 адамды құрады. Маркулешты Молдовадағы халық саны бойынша 59 елдің ішінде 54-ші орында.

## Географиялық орналасуы
Реут өзенінің сол жағалауында, Флорешты-Бельцы тас жолының бойында, Флорешты аудан орталығынан 7 км қашықтықта және Молдова астанасы Кишиневтен солтүстік-шығысқа қарай 137 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Маркулешты 1837 жылы 25 мамырда помещик Семен Старов құрған. Ол Подольск губерниясынан көшіп келген еврей қауымдастығына Маркулешты иелігіндегі 1,5 гектар жерді 12 жылға жалға берді.

1861 жылы 70 үй, 713 тұрғын және екі синагога болған ауыл - Старовка болып тіркелді. 1902 жылы Маркулеште еврей бастауыш мектебі ашылды.

1925 жылы 285 үй және 5433 тұрғын болған. Халық банкі, тұтыну кооперативі, бу диірмені, 7 май зауыты, мануфактура, 3 мейрамхана, 3 арақ қоймасы, тас карьері болды.

1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс фашистері еврейлерден «тазартуды» көздейтін Ион Антонеску режимінің саясатына сәйкес Маркулешты тұрғындарының едәуір бөлігін өлтірді. 1000-ға жуық еркек пен әйелді, қарт-баланы ауыл шетіне айдап, атқылап, шұңқырға көміп тастады.

Соғыстан кейінгі кезеңде Кеңес өкіметі тұсында Молдавия АКСР-нің құрамында қала тұрғындарының саны көбейіп, қайта салынды, елді мекеннің экономикасы мен мәдениеті қайта өркендей бастады. 

1952 жылы елді мекенге шағын қала мәртебесі берілді. 

1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін елді мекен тәуелсіз Молдова Республикасының құрамына еніп, 1994 жылы қала мәртебесін алды.

## Өндіріс орындары
Қала аумағында жем өндіруші «Маркулештиы-Комби» акционерлік қоғамы, «Тирекс-Петрол» мұнай базасы, жемістер мен көкөністерді жинап, өңдейтін «Ичед-Груп» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, құрылыс материалдарын сатумен айналысатын «Томас» серіктестігі орналасқан. 

Сондай-ақ қалада 6 жеке кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада Флорешты-Бельцы тас жолының жанында орналасқан темір жол бар. Елді мекенге жақын жерде Маркулшты халықаралық әуежайы, «Деджебаль» авиабазасы және қару-жарақ пен әскери мұраны техникалық сақтауға арналған база орналасқан.

## Инфрақұрылымы
Елді мекенде 190 оқушыға арналған "Василе Александри" лицейі (2018 ж.), 300 оқушыға арналған көпсалалы кәсіптік училище, балабақша бар. Елді мекенде отбасылық дәрігер жұмыс істейтін емхана, мәдениет үйі, кітапхана бар және "Drăgaicele" фольклорлық ансамблі жұмыс істейді.

## Галерея

Biserica Mărculești.jpg|Маркулешты. Шіркеу
Centru de sănătate din Mărculești.JPG|Медициналық орталық
Clubul din Mărculești 02.JPG|Клуб
Școala profesională Mărculești 02.JPG|Колледж


## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Бируинца

**Бируинца** () — Молдованың Сынжерей ауданындағы қала.
2025 жылы Бируинца қаласының халқы 3 917 адамды құрады. Бируинца Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 49-шы орында.

## Географиялық орналасуы
Молдова Республикасының астанасы – Кишиневтен солтүстікке қарай 134 км жерде, Бельцы қаласынан шығысқа қарай 15 км жерде, Днестрдің саласы Реут өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Тарихы
Бируинца елді мекені 1963 жылы Алексэндрень қант зауытының жанынан құрылған.

МСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1965 жылғы 1 шілдедегі шешімімен Бируинцаға қалалық типтегі елді мекен мәртебесі берілді.

Қала халқының саны жергілікті экономиканың дамуымен бірге өсіп, бес жыл ішінде 2 400 тұрғынға жетті. Қалада бастапқы шарап зауыты, екі мал шаруашылығы кешені салынып, механикаландырылған құрылыс колоннасы ұйымдастырылды. Түрлі кәсіпорындардың қарқынды өсуінің арқасында қала өнеркәсіп орталығы ретінде дамыды. 

1969 жылы орта мектеп, кәсіптік-техникалық училище, балабақша, емхана, дәріхана, пошта, мәдениет сарайы және басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер салынды.

1994 жылы Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы Заң қабылданғаннан кейін Бируинца қала мәртебесін алды.

2018 жылы Бируинца қаласының елтаңбасы, туы және әнұраны бекітілді.

## Өндіріс орындары
Қала экономикасындағы үлесі 80 пайыздан астам аудандағы ең ірі кәсіпорын – қант қызылшасынан қантты өңдеумен, сақтаумен және өндірумен айналысатын «Combinatul de açúcar» S.A. бірлескен молдаван-герман кәсіпорны. Зауыттың қазіргі өндірістік қуаты тәулігіне 4500 тоннаны құрайды. 
«Gips-Biruința» компаниясы құрылыс және медициналық мақсаттағы гипс өндіреді. «Multival» S.R.L. кәсіпорны  меласса өңдеумен және шарап жасау үшін спирт алумен айналысады. 
Тағы бір танымал компания «РемТехСервис» С.А — ауылшаруашылық техникалары мен көлік құралдарын ағымдағы және күрделі жөндеумен айналысады.

## Инфрақұрылымы
Елді мекендегі жолдардың жалпы ұзындығы 12,3 шақырымды құрайды. Ауыз су төрт артезиан құдығынан, екі су мұнарасы арқылы және 1960-1980 жылдар аралығында салынған құбырлар арқылы жеткізіледі.

Қалада балабақша, орта мектеп,  «Лусеафарул» теориялық орта мектебі, медициналық сауықтыру орталығы, мәдениет үйі, кітапханасы жұмыс істейді. Қалада ауданы 1,8 гектарды құрайтын стадион бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Ханқорған ортағасырлық қаласы

**Ханқорған ортағасырлық қаласы** – Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері, сипаты
thumb|right|250px|Ханқорған қалашығы. Қазба. А. Ергешбаев түсірген фотосурет.
Сайрам ауданы, Ханқорған (бұрынғы атауы Мадани) ауылының солтүстік-батыс шетінде орналасқан. Ол Арыс өзенінің арнасының сол жағасындағы биік емес жайылма үстіне тұрғызылған. Дөңгелек жоспарлы қаланың шығыс жағындағы еңіс келген жағында қақпа орны бар.

## Тарихи деректер
Археологиялық ескерткіште қоныстанудың бірнеше кезеңі мен хронологиялық аралығы бар. Тұрғын үй құрылымының өмір сүруінің ең ерте кезеңі VI-VIII ғасырларға, ал кейінгісі XVIII-XIX ғасырларға жатады.
Аталған археологиялық нысанның киелілігі қаланың өмір сүруінің кейінгі кезеңі XVIII-XIX ғасырларға байланысты және Абылай хан мен оның ұрпағы Сыздық (Садық) сұлтан есімдеріне қатынасы күмін келтірмейтін Ханқорған атауының шығуынан жақсы көрініс тапқан.
Қасымұлы Кенесары сұлтанның ұлы Садық сұлтанның автобиографиясын жариялаған Е.Т. Смирновтан төмендегідей жолдарды оқуға болады: "Қазіргі уақытта Садық сұлтан Шымкент уезі, Арыс өзенінің бойы, Қарабұлақ сарт ауылынан алты верст солтүстіктегі бір кездері оның бабасы қырғыз (қазақ) ханы Абылай ханның ордасы болған Ханқорғанның қиранды орнына жақын тұрады...". Аталған автобиография Сыдық сұлтанның тапсырмасы бойынша оның бауыры Кенесарыұлы Ахмет сұлтан жазған қолжазба 1877 жылы Е.Т. Смирновқа жеткізіледі.
Жергілікті тұрғындар бүгінгі күнге дейін Ханқорғанда Абылай ханның болғандығы және оның өмірінің соңғы күндері туралы аңыз әңгімелерді сақтап келеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Драверт үңгірі

thumb|right|300px|Драверт үңгіріндегі суреттер.
**Драверт үңгірі** – Павлодар облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
thumb|right|250px|Драверт үңгірі жартастарының жалпы көрінісі.
Баянауыл ауданы, Баянауыл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5,5 км жерде, Жасыбай көлінің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан.

## Тарихи деректер
Ескерткішті алғаш 1926 жылы Ресей географиялық қоғамы, Омбы бөлімінің мүшесі географ П.Л. Драверт ашып, 1930 жылы ол туралы жариялайды. Содан кейін Павлодар облысы мамандары мен ғалымдары бірнеше рет зерттеген.
Жасыбайдағы қабырғасында суреттер бар үңгірге 1960 жылдары алғаш туристтік бағдарлама жасаған Павлодар облысының қарт өлкетанушысы И.В. Лагутиннің ұсынысы бойынша оны алғаш ашқан П.Л. Драверттің есімі берілген.

## Үңгір мен суреттер сипаты
thumb|right|200px|Драверт үңгіріндегі сурет.
Баянауыл тауларын мекен еткен ежелгі тұрғындардың үңгірді қасиетті орын ретінде бағалағанын оның қабырғасына охрамен салынған суреттерден аңғаруға болады. Сонымен қатар, үңгір маңында орналасқан үстіне үлкен гранит тастар үйілген аса үлкен емес бірнеше обаларды да айтуға болады.
Драверт үңгірі тау шыңының жарқабағында қалыптасқан, аса үлкен емес, ені 2,8 м, тереңдігі 2,1 м, биіктігі 1,5 м келген, төбесі тегіс апан тәріздес қуыс. Суреттер үңгірдің төбесіне қызыл охармен салынған. Шамамен 1 шаршы метр аумақта анықталған 15 суреттің 10-ны антропоморфты бейнелер. Күрделі құрылымдағы сюжеттер шамасы, табыну әрекеттерімен байланысты. Ылғалдың әсері болуы мүмкін кейбір суреттерді анық ажырату қиын.
Бұл ежелгі адамдардың мифологиялық кейіпкерлеріне байланысты идеологиялық түсініктерін бейнелейтін қасиетті орын болып есептеледі.
Нысан солтүстік-шығыс Сарыарқаны мекен еткен энеолит және қола дәуірі тайпаларының өнері, археологиясы мен рухани мәдениеті тарихының дерегі ретінде үлкен тарихи-мәдени маңызға ие.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Павлодар облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)

**Цетинедегі жаппай кісі өлтіру** — 2025 жылғы 1 қаңтарда Черногорияның Цетине қаласында жаппай адам өлімі орын алды, нәтижесінде оннан астам адам қаза тапты. Оқиға түстен кейін қоғамдық орында басталған қақтығыстан кейін орын алған. Ацо Мартинович есімді азамат оқиға орнына қарумен оралып, оқ атып, кемінде жеті адамды мерт қылып, бірнешеуін жаралаған. Кейін ол қаруын тастап, оқиға орнынан жасырынған. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, ұстау әрекеті кезінде ол өзіне оқ атып, ауруханаға барар жолда көз жұмған.

## Оқиға
Черногорияның радио және телевидениесі жергілікті тұрғын Ацо Мартиновичтің кафеде болғанын, сол жерде оның бір келушімен жанжалдасып қалғанын хабарлады. Күдікті өз үйіне барып, қару алып, қайта оралып, оқ жаудырған. Осыдан кейін ол кафеден шығып, Хумци ауданына барып, атыс болған кафенің иесінің балаларын және бір әйелді өлтірген.

## Салдары
2025 жылғы 3 қаңтарда Черногория премьер-министрі Милойко Спаич Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің отырысын өткізді. Жиында елдегі қару ұстау ережелерін қатаңдату мәселесі талқыланды. Жаңа ережелерге сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін барлық қару иелері қосымша психологиялық тексеруден өтуі тиіс. Олай болмаған жағдайда, олардың лицензиялары жойылады. Қаруды заңсыз сақтаған азаматтар оны екі ай ішінде тапсыруға міндетті. Бұл талапты орындамағандарға қомақты айыппұлдар қарастырылған.

Осы күні Черногория астанасы Подгорицада үкімет ғимаратының алдында митинг өтті. Наразылық акциясына қатысушылар биліктің қару айналымын бақылау саясатына қанағаттанбағанын білдіріп, оны тиімсіз деп сынға алды.

## Реакция
: :
Черногория үкіметі үш күндік аза тұту жариялады.

### Халықаралық
: :
Сербия президенті Александр Вучич Черногория президентіне көңіл айтып, зардап шеккендер мен олардың жақындарына қолдау көрсетудің маңыздылығын атап өтті және құндылықтар зорлық-зомбылықтан жоғары тұратын қоғам үшін күресуге шақырды. Сонымен қатар, Вучич Черногорияның мемлекеттік органдарына жан-жақты көмек ұсынды. Сербия үкіметі 2025 жылғы 5 қаңтарды аза тұту күні деп жариялады.

: :
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Черногория халқының қайғы-қасіретіне ортақтасып, жақындарынан айырылған отбасыларға көңіл айтты. Сондай-ақ зардап шеккен азаматтардың тез арада сауығып кетуіне тілектестік білдірді.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Черногория
Санат:2025 жылғы апаттар
Никол Воваевич Пашинян

**Никол Воваевич Пашинян** () — Арменияның мемлекеттік қайраткері және саясаткер. Арменияның Премьер-министрі.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты. «Елк» фракциясының жетекшісі.

## Өмірбаяны
1975 жылы 1 маусымда Ижеван қаласында дүниеге келген. Ол 1943 жылы Кавказ майданында, Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан әке атасының, Қызыл Армия жауынгерінің атымен аталды.
Пашинян орта білімін Ижеван мектебінде алды. 1991 жылы мектепті бітіргеннен кейін Никол Ереван мемлекеттік университетінің филология факультетінің журналистика кафедрасына түседі.

2012 жылы Армения Ұлттық жиналысының депутаты болып сайланды. Сыртқы байланыстар және аумақтық басқару және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі парламенттік тұрақты комитеттердің мүшесі болды.

2015 жылы «Азаматтық шарт» партиясының негізін қалаушылардың бірі болды.

2018 жылдың 13 сәуірінде Ол Серж Саркисянның Премьер-Министр болып сайлануына наразылық акцияларын ұйымдастырды.

2018 жылы 8 мамырда Арменияның премьер-министрі болып сайланды. 2019 жылы 14 қаңтарда Арменияның премьер-министрі болып қайта тағайындалды. 2021 жылдың 2 тамызында Армения Президенті Тағы да Пашинянды Премьер-Министр етіп тағайындау туралы жарлыққа қол қойды.

## Дереккөздер

Санат:Армения премьер-министрлері
Жұлдыз Аттақұрқызы Әшімова

**Жұлдыз Аттақұрқызы Әшімова** (2 қаңтар 1988, Бішкек, Қырғыз КСР) — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (еркін күрес).

## Өмірбаяны
Әлем чемпионатының күміс (Токио, 2008) және қола жүлдегері (Ыстанбұл, 2011), Азия чемпионатының үш дүркін күміс жүлдегері (2008, 2009, 2010), Азия чемпионы (2007). ХХХ жазғы Олимпиада ойындарына лицензияны 2011 жылы қыркүйекте Ыстанбұлда өткен әлем чемпионатында 3-орын алып, жеңіп алды.

## Сілтеме
* Жұлдыз Әшімова — Sports-Reference.com сайтындағы Олимпиада статистикасы 
* Жұлдыз Әшімова — International Wrestling Database сайтындағы кейіпі 
* 
* 

Санат:Қазақстан балуандары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы балуандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Күрестен Азия чемпиондары
Липканы

**Липканы** (Липкань; ) — Молдованың Бричанск ауданындағы қала.
2025 жылы Липкани қаласының халқы 5 518 адамды құрады. Липкани Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 45-ші орында.

## Географиялық орналасуы
Қала Прут өзенінің жағасында, Украина және Румыния шекарасында орналасқан. Кишиневтен 252 км қашықтықта.

## Тарихы
Қазір қала алып жатқан жер біздің эрамызға дейінгі бесінші мыңжылдықтың ортасында қоныстанған. Бұған триполь мәдениетіне қатысты археологиялық қазындылар дәлел бола алады. 
Липкандар мұнда 1699 жылы пайда болды. Оның алғашқы тұрғындары Литвадан қоныс аударушылар болды. Олар жөнелтілімдер мен басқа да маңызды құжаттарды жеткізумен айналысты. 
Олар "липкандар", немесе шабармандар, курьерлер деп аталды.

19-20 ғасырлар басында Липканы Бессарабия губерниясының Хотын уезінің құрамында болды. Олар Аустрия шекарасына жақын жерде, уезд қаласынан 28 шақырым жерде орналасқан. Ол кезде онда еврей, молдаван, еврей, сығандарды қосқанда 3386 адам тұрған. Азық-түлік дүкендері ашылды. Өзен жағасында пирс салынды, онда сауда кемелері жүк түсіру және тиеу үшін тоқтады. Жергілікті тұрғындар – еврейлер мен армяндар саудамен айналысқан. Ол кезде молдовандардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болды.

Кеңестік кезеңде Липканы аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.

1940 жылдың тамызынан 1941 жылдың шілдесіне дейін олар Кеңестік Украинаның Черновцы облысының құрамында болды. 

ХХ ғасырдың 60-жылдарының басында Липканы ауданы таратылып, қала ауыл мәртебесін алды. 

2010 жылы Липканы қайтадан әкімшілік орталыққа айналды, елді мекен Липканы қаласы мәртебесіне ие болды.

## Өндіріс орындары
Қалада 3 коммерциялық банктің филиалдары жұмыс істейді. Жергілікті базар, аяқ киім фабрикасының филиалы, автовокзал, теміржол вокзалы, «Кариопс» ауылшаруашылық серіктестігі бар.
Қалада «Bio Compania Raps», АО «Lapmol», АО «Tirex Petrol» т.б. кәсіпорындар жұмыс жасайды.

## Әлеуметтік сала
Липканыда қазір теориялық лицей, балабақша, Георге Асачи педагогикалық колледжі, мәдениет үйі жұмыс жасайды.

Денсаулық сақтау мекемелерінің желісі аудандық аурухана мен отбасылық дәрігерлік орталықтан тұрады.

Қалалық мәдениет мекемелері: екі кітапхана, мәдениет үйі, өнер мектебі, балалар шығармашылық мектебі, балалар техникалық шығармашылық мектебі.

## Галерея

Lipcani railway station.jpg| Теміржол вокзалы
AIRM - Old hospital of Lipcani - dată necunoscută - 294026037288823.jpg|Ескі аурухана мұнарасы
Oprire, Lipcani, r-n Briceni, Republica Moldova Bus stop, Lipcani, Briceni District, Republic of Moldova (50331588452).jpg|Автобус аялдамасы


## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Гиндешты

**Гиндешты** (Гиндешть; ) — Молдованың Флорешты ауданындағы қала.
2025 жылы Гиндешты қаласының тұрғындарының саны 2 131 адамды құрайды. Гиндешты Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 53-ші орында.

## Географиялық орналасуы
Кишиневтен солтүстік-батысқа қарай 113 км және аудан орталығынан 12 км жерде, Рейт өзенінің бойында орналасқан. Молдова темір жолының Рыбница-Флорести-Бельцы желісіндегі теміржол вокзалы.

## Тарихы
Гиндешты ауылы туралы алғашқы деректі деректер 1661 жылдан басталады.

Қала тарихы 1952 жылы, 28 маусымда Молдаван КСР Министрлер Кеңесінің қаулысымен Гиндешты ауылы маңындағы қант зауытын салу жобасы бекітілген кезден басталады. Зауыт салынуымен жаңа қала бой көтерді. Мұнда тұрғын үйлер, дүкендер, асхана, орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, клуб, су құбыры және басқа да әлеуметтік-мәдени мекемелер мен нысандар бой көтеріп, жаңа елді мекеннің бастауы болды.

1956 жылы 13 тамызда қант зауытының төңірегінде құрылған елді мекенге Ленинск атауы берілді.

1992 жылдан бастап қала Гиндешты деп аталып, 1995 жылы қала атағы берілді.

## Өндіріс орындары
Қалада 18 кәсiпкерлiк лицензиясы негiзiнде жұмыс iстейтiн жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк, кооператив, 7 жеке кәсiпорын жұмыс істейді.
Бөлшек сауда желісі 10 сауда бөлімшесі мен бір ауылшаруашылық базарынан тұрады. Қалада коммерциялық банктің бөлімшесі бар.

## Әлеуметтік сала
Жергілікті жол желісінің ұзындығы 12 шақырымды құрайды, оның 4 шақырымы асфальтталған. Барлық 745 үй мен пәтер су құбырына қосылған.
Ауылдағы су көздері – артезиан құдығы және 23 қоғамдық субұрқақтар. Қалада газдандырудың жоғары қарқыны байқалады.

Қалада балабақша, 47 қызметкері бар орта мектеп, 3 дәрігері бар емхана, қоғамдық кітапхана және стадион бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова қалалары
Христос Пападимитриу

**Христос Пападимитриу** (; 10 қаңтар 1994, Афина, Грекия) — грек футболшысы, «Мауэрверк» клубының қорғаушысы.

## Мансабы
2013 жылы 11 шілдеде ол 3. Лигадағы РБ Лейпциг клубына ауысып, бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Желтоқсан айында Лиферинг клубына жалға берілді. 2014 жылдың тамыз айында Саксонияның Ландеслига клубы Интер Лейпциг Пападимитриуді өз құрамына қосқанын жариялады.

## Дереккөздер

Санат:Грекия футболшылары
Мауэрверк

**«Мауэрверк»** () — Аустрияның Вена қаласындағы футбол клубы, 2014 жылы құрылған. Қазіргі уақытта Австрияның үшінші деңгейлі футбол лигасы болып саналатын Регионаллига біріншілігінің «Шығыс» аймағында өнер көрсетеді.

## Тарихы
2014 жылы Аустрия астанасында «Карабах» атты футбол клубы құрылды. Оны әзірбайжандық кәсіпкер Орхан Велиев (азерб. Orxan Vəliyev) Вена Оттакринг (нем. WS Ottakring) атты әуесқой клубын сатып алып, қайта құру арқылы жасақтады. Бұл клуб сол кезде Аeстрияның алтыншы лигасында (Oberliga A) ойнаған болатын. Жаңа атауға ие болған «Карабахтың» басты мақсаты — 2019 жылға дейін Аустрия Бундеслигасына шығу болды.

2014/15 маусымында «Карабах» алтыншы лигада екінші орын алды, бірақ Винер Шпорт-Клубтың жастар командасынан екі ұпайға қалып қойып, бесінші лигаға (2. Landesliga) көтерілу мүмкіндігінен айырылды. Осыдан кейін Орхан Велиев «Кайзереберсдорф» (нем. SC Kaiserebersdorf-Srbija 08) атты бесінші лига клубын сатып алып, оны «Карабах» деп өзгертті.

2015/16 маусымында клуб бесінші лигада жеңімпаз атанып, төртінші деңгейлі Вена қалалық лигасына (Wiener Stadtliga) жолдама алды. Сондай-ақ осы маусымда Вена кубогын жеңіп, келесі жылы Аустрия кубогына қатысу құқығын иеленді.

2016/17 маусымында «Карабах» төртінші лигада жеңіске жетіп, Регионаллигаға көтерілді. Алайда 2016–2017 Аустрия кубогының алғашқы кезеңінде Рапид Вена клубынан 1:3 есебімен жеңіліп, жарыстан шығып қалды.

2018 жылы 29 маусымда клубтың Бірінші лигаға шыға алмағаны белгілі болған соң, оның жаңа иесі египеттік кәсіпкер Мустафа Эльнимр атанды. Осыған байланысты клубтың атауы «Мауэрверк» (Mauerwerk) болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия футбол клубтары
Лиферинг

**«Лиферинг»** () — Аустрияның Зальцбург қаласынан шыққан футбол клуб, бұрын «Аниф» атауымен өнер көрсеткен. 1947 жылғы 20 мамырда негізі қаланған. Қазіргі уақытта клуб Аустрияның футбол бойынша екінші деңгейлі Бірінші лигасында ойнайды. 2012 жылдан бастап Аустрия Бундеслигасында ойнайтын Ред Булл Зальцбург клубының фарм-клубы болып табылады.

## Тарихы
### Құрылған кезеңі және алғашқы жылдары
Аниф спорт клубы 1947 жылы гимнастикамен айналысқысы келген әйелдер тарапынан құрылды. 1948 жылы клубтың футбол бөлімі ашылды. Клубтың өрлеу кезеңі 1970-жылдарға сәйкес келді. 1978/79 маусымында команда Аустрияның Бірінші лигасында ойнады, бірақ сәтсіз өнер көрсетіп, чемпионатта бар болғаны 8 ұпай жинады. Бұл лига тарихындағы ең нашар нәтижелердің бірі болып саналады.

### 2003—2012 жылдар
2003/04 маусымында олар Аустрияның Аймақтық лигасына (Regionalliga) көтерілді, бірақ сол маусымда-ақ лигадан шығып қалды. 2007/08 маусымынан бастап Аниф футбол клубы Аймақтық лигада тұрақты орын алды. 2010/11 маусымында клуб Ред Булл Зальцбург командасымен серіктестік орнатты. Негізгі құрамға енбеген Ред Булл Зальцбург ойыншылары Анифке жіберілетін болды.

### Ред Булл Зальцбург фан-клубы
thumb|left|Лиферинг - Лафнитз ойыны (18 сәуір 2022)
2011 жылдың желтоқсанында Ред Булл Зальцбург Пашинг және Аниф клубтарымен серіктестік туралы келісімшартқа қол қойды. Ред Булл Зальцбург жасөспірімдер командасы (жаттықтырушыларды қоса алғанда) осы екі клубқа бөлінді.

2012/13 мацсымынан бастап клуб атауын Лиферингке ауыстырды.

2013/14 маусымынан бастап Лиферинг Аустрияның Бірінші лигасында ойнайды.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия футбол клубтары
Левадия

**Левадия** () — Грекиядағы қала, ежелгі Лебадия қаласының орнында орналасқан. Теңіз деңгейінен 204 метр биіктікте, Кифисос өзенінің оң жағасында, Ламия қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 64 шақырым және Афинадан солтүстік-батысқа қарай 90 шақырым жерде орналасқан. Қаланың шығысы мен оңтүстік-шығысында Парнас тауы орналасқан. Бір аттас қауымның (дим) әкімшілік орталығы және Орталық Грекияның шетіндегі Беотияның шеткі бірлігі. 2021 жылғы халық санағы бойынша 22113 тұрғын.

Қаланың шығысында Фивия – Ламия 3 ұлттық жолы өтеді. Қаланың солтүстігінде Левадияны Амфисамен байланыстыратын 48 ұлттық жолы өтеді. «Левадия» теміржол вокзалы  Пирей – Салоники желісіне қызмет көрсетеді.

Левадия – Эллада православие шіркеуінің Фива және Левадия метрополиясының орталығы.
## Тарихы
Ежелгі Лебадия қаласы () Геркина ( Ερκύνα ) өзенінің жағасында, Копаида көлінің батысында орналасқан. Бұл қаланы Гомер өзінің «Кемелердің тізімі» еңбегінде Орхоменос маңындағы қаланың эпонимі Аспледонның ( Ἀσπληδών ) анасы Мидеяның () атымен атаған. Ол Лебада (Λέβαδος) деген аттан Лебадия деп өзгертілді. Қалаға жақын жерде, киелі тоғайда Праксителес мүсіні бар Трофония ғибадатханасы болды.Тоғайдың жоғарғы жағында хтондық құдай Трофонийдің үңгір оракулы орналасқан, бұл жер асты құдайы болып табылады.  Ол жасанды үңгір түрінде, күмбез тәрізді жер асты қазынасы ретінде орындалған. Оракулға біздің эрамызға дейінгі VI ғасырда Лидияның патшасы Крез келіп кеңесіне жүгінген.

Қаланың оңтүстік бөлігінде қаладан 150 метр биіктікте орналасқан ортағасырлық қамал бар.

Левадиядан батысқа қарай 18 шақырым жерде – Екінші дүниежүзілік соғыста Грекияның Ось оккупациялауы кезінде жойылуымен және қырғынымен танымал шағын Дистомон қаласы орналасқан. Грекияны Осьтік державалардың басып алуының тағы бір оқиғасын еске алу үшін, Левадиядан батысқа қарай 10 шақырым жерде, Арахова жолында грек партизандары мен фашистер арасындағы шайқас болған және кейіннен қаланың 136 тұрғыны өлім жазасына кесілген жерде ескерткіш орнатылған.

Левадияда дүниеге келген Ламброс Кацонис (1752–1804), Грекияның ұлттық батыры, қарақшы және орыс армиясының полковнигі, 1770 жылғы Пелопоннес көтерілісіне қатысушы.

2005 жылы мұнда Орталық Грекия университетінің аймақтық экономикалық даму факультеті ашылды.
нобай| Левадиядағы Введенский соборы|солға

## Халық саны

## Дереккөздер

Санат:Грекия қалалары