open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әйелдер спорты

**Әйелдер спорты** - тек қана әйелдер айналысатын спорт түрлері: көркем гимнастика, конькимен мәнерлеп сырғанау, үйлесімді жүзу, шейпинг және т.б.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Әмбебагі боксшылар

**Әмбебап боксшылар** - жекпе- жектерді өткізудің барлық тәсілдерінің түрлері бойынан табатын айла-шарғылы боксшы. Олар әрқилы шабуыл, қарсы шабуыл, сол сияқты қорғаныс кезінде де барлық қашықтықтарда бірдей жұмыс істей алады.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Әуесқой боксшы

**Әуесқой боксшы** - өзінің өнер көрсеткені үшін сыйақы алмайтын, әуесқойлар спортының ережесі бойынша жарысқа қатысатын, әуесқой спортшылардың ұйымында есепте тұратын спортшы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Боксшылар
Әуеде қалықтау спорты

**Әуеде қалықтау спорты** – ең алыс қашықтыққа, биіктікке, уақыттың ұзақтығына ұшуда үздік көрсеткіштерге жету мақсатында моторсыз аэростаттармен (әуе шарларымен), басқарылатын аэростаттармен (дирижабльдер) ауадан жеңіл аппараттармен жарысу.
 
## Дереккөздер

 

Санат:Спорт
Әділ Шаяхметұлы Шаяхметов

**Әділ Шаяхметұлы Шаяхметов** (20 қаңтар 1956, Каганович ауылы, Жамбыл ауданы, Алматы облысы) — Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы, генерал-майор.

## Өмірбаяны
Шапырашты руынан шыққан. 1956 жылы 20 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданының Каганович ауылында туған. Әкесі - Ғайнанов Шаяхмет, марқұм, ҰОС ардагері, ветеринар-техник болып еңбек еткен. Анасы - Ғайнанова Сонымбүбі, зейнеткер, ардақты ана, Алматы облысы Жамбыл ауданы «Ұзынағаш» кеңшарының жұмысшысы болған.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының тау-кен факультетін бітірген (1978), тау-кен инженер-электригі; КСРО МҚК Жоғары курстарын (Минск, 1982) бітірген.

* 1978 жылдан - ҚазКСР Арнайы монтаждық құрылыс министрлігінің «Қазақ жарылыс өнеркәсіп» тресінің Жезқазған облыстық мамандандырылған басқармасында энергетик, учаске шебері. 
* 1981 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарының тыңдаушысы. 
* 1982 жылдан - Жезқазған облысы бойынша ҚазКСР МҚКБ Қаражал қалалық бөлімшесінің жедел өкілі, аға жедел өкілі, Ағадыр аудандық бөлімшесінің аға жедел өкілі. 
* 1992 жылдан - Жезқазған облысы бойынша ҚРҰҚКБ Ағадыр аудандық бөлімшесінің бастығы. 
* 1994 жылдан - Шонжы және Жаркент шекара отрядтары бойынша ҚР ҰҚК әскери қарсы барлау бөлімдерінің бастығы, ҚР ҰҚК Әскери қарсы барлау басқармасы бастығының кадрлар жөніндегі орынбасары, ҚР ҚК жалпы арналымдағы күштері бойынша ҚР ҰҚК Әскери қарсы барлау басқармасының бастығы, ҚР ҰҚК Жедел-техникалық департаменті бастығының бірінші орынбасары. 
* 1999 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігінің Кадрлар және әскери білім беру департаментінің бастығы, бас әскери инспекцияның генерал-инспекторы. 
* 2002 жылдан - Павлодар облысы бойынша ҚРҰҚКД бастығы. 
* 2006 жылдан - Алматы облысы бойынша ҰҚКД бастығы. 
* 2007 жылдан - ҚРҰҚК төрағасының бірінші орынбасары. 
* 2009 жылдың желтоқсан айынан - ҚРҰҚК төрағасы.
* 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚРҰҚК Академиясы ның бастығы.

## Марапаттары
Орденмен; «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» (1988),
3-ші дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» (1991), «Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін» (2002),
«Қазақстан Республикасының Қарулы күштеріне 10
жыл» (2002), 3-ші дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» (2002),
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен, 3-ші дәрежелі «ҰҚК-КНБ-Қазақстан» (1997), 1-ші
дәрежелі «Қайсар» (2001) белгілерімен, құрмет грамоталарымен және алғыстармен марапатталған. ҚР ҰҚК Құрметті қызметкері.

## Отбасы
*Үйленген. Жұбайы - Шаяхметова Гүлнәр Ізтілеуқызы (1955 жылы туған), ҚР ҰҚК Шекара қызметінде әскери қызметкер. Ұлы - Әлен (1981 жылы туған); қыздары - Анель (1983 жылы туған), Әсел (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Санат:Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталғандар
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан ҰҚК төрағалары
Динар Жүсіпәліқызы Нөкетаева

**Динар Жүсіпәліқызы Нөкетаева** (4 қараша 1964, Талдықорған облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, педагог, заңгер және педагогика ғылымдарының кандидаты. 2017—2023 жылдары Сенатор.

## Білімі
С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің химия]факультетін (1985) химия пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков атындағы заң институтын бітірген, юриспруденция бакалавры.

## Қызмет жолы
* 1986 жылдан - Алматы облысының Түймебаев атындағы кеңшар бала бақшасында тәрбиеші. 
* 1988 жылдан - Алматы облысы Іле ауданы Ащыбұлақ ауылындағы орта мектепте химия пәнінің мұғалімі.
* 1990 жылдан - Алматы облысы Жамбыл ауданы Ұзынағаш ауылында химия пәнінің мұғалімі.
* 1991 жылдан - Алматы облысы Іле ауданы Ащыбұлақ ауылындағы орта мектепте ұзартылған күн тобында тәрбиеші.
* 1992 жылдан - аудандық атқару комитеті жанындағы Жамбыл аудандық жастар ісі жөніндегі комитеттің инспекторы, Алматы облысы Жамбыл аудандық Халық депутаттары кеңесінің аға референті.
* 1994 жылдан -Жамбыл аудандық әкімшілігінің референті.
* 1994 жылдан - Алматы облысы Жамбыл аудандық мәслихатының аға маманы.
* 1999 жылдан - Алматы облысы Жамбыл аудандық мәслихатының хатшысы.
* 2004 жылдың қазан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, №1 бір мандатты сайлау округы бойынша ұсынылған.
* 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты,
* 2009 жылдың  қаңтар айынан бері Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрайымы. «Нұр Отан» ХДП парламенттік фракциясының, «Аймақ» депутаттық тобының мүшесі.
*2011 жылдан  Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ректоры
*2017 жылдан тамыз айынан Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенат депутаты болып, Алматы қаласынан сайланған. Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің мүшесі

## Марапаттары
* «Құрмет» (2007) орденімен;
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001)
* «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.
*  Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011 ж.) мерекелік медалдармен марапатталды

## Отбасы
Ұлдары - Түймебаев Дінмүхамед Бақытжанұлы (1986 жылы туған), Түймебаев Нұржан Бақытжанұлы (1989 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Қазақстан аудандық мәслихаттарының депутаттары
Санат:Жамбыл аудандық (Алматы облысы) мәслихатының хатшылары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары
Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан химиктері
Талғат Амангелдіұлы Момышев

**Талғат Амангелдіұлы Момышев** - 1968 жылы 4 тамызда Көкшетау облысының Щучинск
қаласында туған. Әкесі - Момышев Амангелді Аршабайұлы, ҚР Парламенті
Мәжілісінің депутаты. Анасы - Момышева Оңпасын Сыздыққызы, үй шаруасымен айналысады.
Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының өнер-кәсіптік-азаматтық құрылыс факультетін (1990) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; Алматы экономика және статистика институтының «Бухгалтерлік есеп және аудит» факультетін (2000) экономист мамандығы бойынша;
Лондонның экономика және саяси ғылымдар мектебінде (2007) біліктілік арттыру курстарын бітірген. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан). 1990 жылдан - Жамбыл спирт-арақ комбинаты сату бөлімінің маманы. 1994 жылдан - «Қарахан» БК атқарушы директоры. 1997 жылдан - Жамбыл Стандарттау, метрология және сертификаттау орталығы директорының орынбасары. 1998 жылдан - Жамбыл облысы әкімі аппаратының жалпы бөлімініңаға референті. 1999 жылдан -Жамбыл облысы әкімінің Инвестициялар және сыртқы экономикалық
байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы. 2000 жылдың қаңтарынан - «Метрология» РМК (Алматы к.) басшысы.
2000 жылдың шілдесінен - «Қазсертико» РМК (Астана қ.) директорының бірінші орынбасары. 2000 жылдың
қарашасынан - ҚР Индустрия және сауда министрлігінің «¥лттық Сараптау және сертификаттау орталығы» ААҚ
Астана қаласы бойынша өндірістік басқармасының бастығы. 2005 жылдан - Қазақстан Республикасы Индустрия
және сауда министрлігінің Техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының орынбасары.
2010 жылдың желтоқсанынан бері - ҚР Мұнай және газ министрлігі Мұнайгаз кешеніндегі мемлекеттік инспекция
комитетінің терағасы. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен марапатталған.
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Хоббиі - спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар.
Үйленген. Жүбайы - Момышева А.А., жеке кәсіпкер. 3 ұлы бар.
## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Брасс

**Брасс** (,  — былғау, араластыру) — қолды судан шығармай су ішінде кеудемен ұзыннан жатқан қалпында қол және аяқпен симметриялы есіп жүзудің түрі (әдісі).

## Жүзу техникасы

File:Breaststroke2.gif
File:Breaststroke3.gif


## Дереккөздер

Санат:Жүзу тәртіптері
Санат:Жүзу стильдері
Лилия Сәкенқызы Мусина

**Лилия Сәкенқызы Мусина** - 1956 жылы 31 шілдеде Павлодар қаласында туған. Қазақ. Уақ тайпасынан шыққан.

Мәскеу экономикалық-статистикалық институтын (1978) экономист мамандығы бойынша; Ресей мемлекеттік қызмет академиясының аспирантурасын (1991); Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін (1999) мамандығы бойынша бітірген.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1991). Диссертация тақырыбы: «Басқару қызметкерлерін кадрлар жүйесін қамсыздандыруды қалыптастыру».
40 мақала мен жарияланым авторы. 1 кітаптың тең авторы.
1 авторлық куәлік иегері.
Орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1978 жылдан - Павлодар облыстық статистика басқармасының экономисі. 1980 жылдан - Павлодар қаласының Қазақ еңбек ғылыми-зерттеу институт филиалының белім
экономисі. 1982 жылдан - Павлодар облыстық атқару комитетінің бас маманы, еңбек женіндегі бөлім бастығының орынбасары. 1986 жылдан - Қазақстан Компартиясының
Павлодар облыстық комитетінің нұсқаушысы. 1988 жылдан - КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспиранты. 1991 жылдан - Павлодар облыстық
экономика басқармасының нарықтық қатынастарды дамыту бөлімінің бастығы. 1993 жылдан - «Октябрь» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. 1995 жылдан - Павлодар облыстық экономика басқармасы бастығының орынбасары. 1997 жылдың ақпанынан - ҚР Парламент Сенаты 1-ші шақырылымының депутаты, Өңірлік даму және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері комитетінің мүшесі. 1999 жылдың сәуірінен - ҚР Президент
Әкімшілігінің әлеуметтік-экономикалық талдау белім меңгерушісінің орынбасары. 1999 жылдың тамызынан - ҚР ауыл шаруашылығы вице-министрі.
2007 жылдан бері - «ҚазАгро» ұлттық холдингінің басқарушы директоры, басқарма төрағасының орынбасары.

«Құрмет» орденімен (2003), 5 мерейтойлық медальмен марапатталған.
Әскери атағы - запастағы майор.
Діни көзқарасы - «Барлық діндерге төзімділікпен қараймын, ал өзімді мұсылмандықпен тұтастандырамын».
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М.С. Горбачев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік».
Хоббиі - бейнелеу, гүл өсіру, керкем және ғылыми-көпшілікті әдебиет.
Сүйіп оқитын әдебиеті - қанатты сездер, психологиялық проза, хайку поэзиясы.
## Дереккөздер

 

Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Павлодар облысында туғандар
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Гимнастикалық көрініс

**Гимнастикалық көрініс** - дене тәрбиесі мен спортты насихаттау мақсатында әртүрлі жаттығуларды көрсету.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Гимнастикалық бөрене

**Гимнастикалық бөрене** - тепе- тендік қалпын сақтайтын жаттығуларды орындауға арналған әйелдер спорттық гимнастикасының негізгі құралдарының бірі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Гимнастика
Гимнастикалық қоссырық

**Гимнастикалық қоссырық** -асылып тұрып, тіреліп ұстап ерлер және әйелдер гимнастикасында жаттығулар жасауға арналған негізгі жабдық.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Алма Тұрсынғазықызы Мұйтұнова

**Алма Тұрсынғазықызы Мұйтұнова** 1964 жылы 11 маусымда Шығыс Қазақстан облысында
туған. Қазақ.
Әкесі - Мұйтұнов Тұрсынғазы Бақырбекұлы, марқұм, бухгалтер болып жумыс істеген. Анасы - Мұйтұнова Бизағи
Омарбекқызы, зейнеткер, машина-көлік шеберханасыны
қызметкері болған.
Өскемен педагогикалық институтының жаратылыстану -география факультетін бітірген (1986), химик және биолог.
Педагогикағылымдарының кандидаты (1996). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Орта мектепте химияны зерделеудің қорытынды кезеңінде оқушылардың
экологиялық әлемді түсінуін қалыптастыру». Химия, экология және білім саласында 30-дан астам жарияланымдардың
авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
1986 жылдан - №22 орта мектебінің химия және биология мұғалімі (Өскемен қ.). 1988 жылдан - Өскемен
педагогикалық институты химия кафедрасының кіші ғылыми қызметкері. 1990 жылдан - А. Герцен атындағы Ресей
мемлекеттік педагогикалық университетінде тәжірибеден
өтуші, тәжірибеден етуші-зерттеуші, 1991 жылдан - химиядан сабақ беру әдістемесі кафедрасының аспиранты.
1994 жылдан - Санкт-Петербург  қаласы Тәжірибелі психология және әлеуметтік жұмыс институтының оқытушысы.
1996 жылдың қыркүйегінен - Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті органикалық және физикалық химия
кафедрасының аға оқытушысы. 1998 жылдан - Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті органикалық және
физикалық химия кафедрасының меңгерушісі, Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті Таза су және жаңа
технологиялар ҒЗИ директоры. 2001 жылдан - ҚР Білім және ғылым министрлігінің бас маманы, 2004 жылдан -
білім стандарттары бөлімінің бастығы - білім стандарттары және ұйымдық-әдістемелік қамтамасыз ету басқармасы
бастығының орынбасары, 2005 жылдың қаңтарынан - жоғары және ЖОО кейінгі білім департаменті мемтапсы-
рыс және ЖОО кейінгі білім департаменті басқармасының бастығы, 2007 жылдан - техникалық және кәсіби білім
басқармасының бастығы. 2008 жылдың маусымынан бері - ҚР Білім және ғылым
министрлігінің техникалық және кәсіби білім департаменті директорының орынбасары. «ҚР БҒМ құрметті қызметкері» (2007), «Астананың 10
жылдығы» (2008) белгілерімен; ҚР (2009), ҚР БҒМ (2003, 2005) құрмет грамоталарымен марапатталған. Әскери атағы - сержант.
Діни көзқарасы - төзімді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік
көзқарас». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - философия, (М. Хайдеггер), поэзия (Ф. Тютчев).
Тұрмыс құрмаған.
## Дереккөздер
Әуесқойлар спорты

**Әуесқойлар спорты** - Олимпиялық хартияға сәйкес, өзінің тілегі бойынша бос уақытында дене бітімін жетілдіру үшін спортпен айналысатын және бұл үшін тікелей де, жанама да пайда таппайтын әуесқойлардың спорты.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Қобланды Нұрғалиұлы Мусин

**Қобланды Нұрғалиұлы Мусин** - 1962 жылы 12 қарашада Қарағанды қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Мусин Нұрғали, марқұм. Анасы - Мусина Күлпәш,
зейнеткер.
Қарағанды мемлекеттік университетінің қаржы және несие
факультетін бітірген (1984), экономист.
География ғылымдарының кандидаты (1998). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Халықаралық туризм:
Қазақстанда дамуының беталысы мен болашағы».
ҚР туризм және авиацияның даму тақырыбына жазылған 8
мақала мен жарияланымдардың авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).
1984 жылдан - ҚазКСР Қаржы министрлігінің тексерушісі,
аға экономисі. 1989 жылдан - Қарағанды қаласы Ленин
аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1990
жылдан - Алматы мемлекеттік мекеме қызметкерлері
кәсіподағы обкомының бөлім бастығы. 1992 жылдан - «Интурист-Қазақстан» ұлттық компанияның вице-президенті. 1996 жылдан - ҚР жастар, туризм және спорт
жұмысы бойынша министрініңорынбасары. 1998 жылдан -
ҚР Президентінің Іс басқармасының «База МТО» РМК директоры. 1999жылдан - ҚР Көлікжәне қатынас министрлігінің азаматтық авиация Комитеті төрағасының орынбасары.
2003 жылдан - Астана қаласы Қаржы департаментініц 
шысы. 2004 жылдан - ҚР Президентінің Іс басқармасың
бағынышты ұйымдарды басқару бөлімінің 
2005 жылдан - ҚР Президентінің ісін меңгерушінің 
сары. 2006 жылдан - ҚР туризм және спорт вице-миниі 
2007 жылдың қазанынан бері - ҚР Туризм және 
министрлігінің жауапты хатшысы.
«Құрмет» орденімен; «Қазақстан Конституциясына 10 жыл
(2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдар»
«ҚР туризмін дамытуға қосқан үлесі үшін» төс белгісім
марапатталған.
Әскери атағы - запастағы лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев»
В.В. Путин.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрпын
демократиялық мемлекет»
Хоббиі - музыка, футбол, саяхат.
Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, Н.В. Гоголь, У. ІІІекспир.
Үйленген. Жұбайы - Мусина Оксана Дмитрипин 
(1973 ж. т.), уй шаруасымен айналысады. Балалары
Дамир (1989 ж. т.); Дайана (1993 ж. т.), Әлнұр (2000 жыл
Амани (2009 ж. т.).
## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Гимнастикалық жүгіру

**Гимнастикалық жүгіру** - әртүрлі нұсқалармен: арқамен алға қарай, бұрылыстар жасап қапталмен, аяқтың ұшымен (кейде сирек болса да салмақты табанға ауыстырып) жүгіру.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Нагорный көшесі (Астана)

**Нагорный көшесі** Дулыға көшесінен басталады. Ұзындығы - 574,4 м.

Нагорный қорымы - б.з.д. V-ІV ғасырлардан сақталған ғұрыптық жерлеу орындары. Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Нагорное ауылының оңтүстігінде 9-10 шақырым жерде орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Гол

**Гол** ( — кақпа, нысапа) - қарсыластың қапнасына доп немесе шайба енгізу (футбол, хоккей сияқты т.б. спорт ойьндарында).

## Дереккөздер
 

 

Санат:Футбол
Санат:Хоккей
Санат:Спорт терминологиясы
Гониометрия

**Гониометрия** - спорт жабдықтары мен түрлі буындардың бұрыштары өзгерген жағдайда бұрыштың қатынаста өлшеуге пайдаланатын құрал.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Гипогликемия

**Гипогликемия** — тиісті мөлшермен салыстырғанда қанның құрамындағы қанттын азаюы (80 мг% тен аз).

## Клиникалық көрініс
Глюкозаның қандағы концентрациясы 70 мг%-ға дейін кемісе, шаршау, әлсіздік, аштық сезімі, аяқ-қолдың дірілдеуі пайда болуы мүмкін. Айқын симптомдар глюкоза концентрациясы 50-40 мг%-ға кеміген кезде байқалады.

## Кезеңдері
Гипогликемиялық синдром төрт стадияға бөлінуі мүмкін. Алайда аралық стадиялар олардың нақты белгіленуінсіз болуы мүмкін.

Бірінші кезең жеңіл физикалық шаршау, стресс, сәл төмендеген қан қысымы арқылы көрінеді. Екінші кезең терінің бозаруымен, салқын термен сипатталады, кейде қолдың дірілі, қорқыныш сезімі, жүрек соғуының қаттылығы байқалады. Үшінші кезеңде аталған симптомдарға сезімталдықтың төмендеуі қосылады. Осы кезеңдегі субъективті жағдай көбінесе алкогольдік мас күйге ұқсайды: жақындаған шабуылдан қорқудың жойылуы, қантты жеуге қарсы болу және т.б.; кейде галлюцинация пайда болады. Төртінші кезеңде діріл күшейіп, эпилепсия түріндегі конвульсияға айналады; медициналық көмек болмаған кезде науқас біртіндеп комаға түседі.
 
## Дереккөздер

 

Санат:Эндокринология
Санат:Қант диабеті
Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов

**Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов** (13 қазан 1965 жыл, Ертіс қаласы, Павлодар облысы) — қазақстандық заңгер, 2022 жылдан бастап Қазақстан Жоғарғы Сотының Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы. 

## Білімі
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1990) заңгер мамандығы бойынша; М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің экономика факультетін (2006) экономика бакалавры дәрежесімен бітірген.

Қазақ, орыс және неміс (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі.

## Еңбек жолы
1988 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетінде комсомол котитетінің хатшысы. 1990 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің әкімшілік құқық кафедрасының ассистенті. 1992 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының және Министрлер кабинетінің азаматтық және рақымшылық жасау жөніндегі бөлімінің референті. 1995 жылдың наурыз айынан - ҚР Президенті Аппаратында рақымшылық жасау бөлімінің аға референті болды.

1995 жылдан 2007 жылға дейін Алматы қаласының Медеу ауданы (бұрынғы Фрунзе ауданы) сотының судьясы қызметін атқарды.

2007 жылдан 2008 жылға дейін Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының төрағасы болды.

2008 жылдан 2010 жылға дейін Маңғыстау облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы болды.

2010 жылдан 2012 жылға дейін Маңғыстау облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы болды.

2012 жылдан 2017 жылға дейін Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының төрағасы болды.

2017 жылдан 2018 жылға дейін ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы қызметін атқарды.

2018 жылдан 2021 жылға дейін Қарағанды облыстық сотының төрағасы болды.

2021 жылғы желтоқсаннан бастап ҚР Жоғарғы Сотының судьясы болып қызмет атқарады. 2022 жылғы 31 қаңтардағы ҚР Президенті Жарлығымен Жоғарғы соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы қызметіне тағайындалды.

## Марапаттары
«Ерен еңбегі үшін», «Мінсіз қызметі үшін» медальдарымен, «Құрмет» орденімен және бірқатар мерекелік медальдармен марапатталған.

## Жеке өмірі
Ұлты — қазақ. Әкесі - Шәріпов Кәрім (1934 жылы туған), зейнеткер, кеңшар бөлімшесінің бастығы қызметін атқарған. Анасы - Әбдірахманова Ағиша Құсайынқызы (1937 жылы туған), зейнеткер, кеңшар жұмысшысы болған.

Үйленген. Жұбайы - Арыстанова Райхан Өсімбайқызы (1968 жылы туған), жеке кесіпкер. Қызы - Шәріпова Әсел Нұрсерікқызы (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Павлодар облысында туғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Сағынбек Хайдарұлы Мүташев

**Сағынбек Хайдарұлы Мүташев** -  (*[[1966]] жылдың [[25 тамыз]]ында туған, [[Орал облысы]], [[Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)]]* ) – бұрынғы ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің төрағасы.

## Өмірбаяны
1966 жылы 25 тамызда Орал облысы Жәнібек ауданы
Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)нда туған. Ұлты - қазақ.
Әкесі - Муташев Хайдар Мұташұлы. Анасы - Жұмағалиева Маржан Дәулетқызы, зейнеткер, мектепте мұғалім болып жұмыс істеген.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1990) бітірген, инженер-механик.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1990 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» өндірістік-геологиялық бірлестігінің Орал мұнара жөндеу кеңсесінің бас
технологі, бас механигі.

1992 жылдан - «Қазақгаз» ТХК
жетекші инженері, бас маманы, қаржылық жауапкершілік
орталығының директоры.

1997 жылдан - Орал қаласы
«Оралтрансгаз» АҚ бас директоры.

1998 жылдан - Алматы
қаласы «Энергоцентр ЕС-Қазақстан» республикалық
мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры.

1999 жылдың
сәуірінен - БҚО Ақсай қаласы «Қазақойл» ұлттық мұнай
компаниясы «Ақсайгазсервис» ААҚ президенті.

1999 жылдың қазанынан - БҚО Ақсай қаласы «Қазақойл» ААҚ президентінің кеңесшісі.

2000 жылдан - Орал қаласы «Оралоблгаз» ААҚ президенті.

2004 жылдан - БҚО Бөрлі ауданының әкімі.

2005 жылдан - Орал қаласының әкімі.

2008 жылдан - БҚО әкімінің кеңесшісі.

2009 жылдың наурызынан - 2012 жылға дейін - ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің төрағасы.

2012 жылдан бері - Мүташев ҚР үкіметімен халықаралық іздеуге жарияланған.

Батыс Қазақстан облыстық мәслихаты 2-ші шақырылымының депутаты (2000-2004).
## Жеке өмірі
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Үйленген. Жұбайы - Мұстаяпова Алма Оспанқызы (1966 ж. т.). ¥лы - Мұташев Төребек Сағынбекұлы (1991 ж. т.); қызы - Мұташева Әсел Сағынбекқызы
(1998 ж. т.).

## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Найзақара көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Совхозный көшесі. Найзақара көшесі Мәскеу көшесінен басталып, Қарауыл көшесінде аяқталады. Керегетас, Ә. Молдағұлова көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 601,2 м.

Найзақара - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданындағы тау мен Алатаудың бір биігі «Найзақара» деп аталады. «Найза сияқты тіп-тік, биік тау» дегенді білдіреді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Қайырбек Шақуәліұлы Мұсабаев

**Қайырбек Шақуәліұлы Мұсабаев** - 1952 жылы 21 наурызда РКФСР Омбы облысы Жексембай
ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мұсабаев Шақуәлі Галимоллаұлы (1918-1985), РФ Омбы облысы Домбай 8 жылдық мектебінің директоры болып жұмыс істеген, А. Невский, Қызыл Жұлдыз
ордендерімен, 4 медальмен марапатталған. Анасы -
Мұсабаева Күлжауар Смағұлқызы (1924 ж. т.), зейнеткер.
Калининград техникалық балық енеркәсібі және шаруашылығы институтын (1976) инженер-механик мамандығы
бойынша; Қарағанды «Фемида» заң академиясын (Көкшетау қ., 2005) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі ( 2008 жылдан).
1976 жылдан - Ақтөбе облысы Күрті ауданының «Достижение» балық аулау ұжымшарының инженері. 1980 жылдан - КСРО Балық шаруашылығы министрлігі «Қазақ-балықсу» басқармасыныңаудандықинспекторы, мамандар
бөлімінің бастығы. 1992 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылығы
министрлігі Қазақ балықшылар комитеті басқармасының
бастығы. 1994 жылдан - ҚР Экология және биоресурстар
министрлігі «Қазбасбалыққорғау» бастығының орынбасары, «Басбиоресурстар» балық қорларын қорғауды және
жануарлар әлемін пайдалануды мемлекеттік бақылау
бөлімінің бастығы. 1997 жылдан - ҚР Табиғи ресурстар
және қоршаған ортаны қорғау министрлігі Ерекше қор
латын табиғи аумақтардағы жануарлар мен өсімдікнч
әлемін қорғау және тиімді пайдалану басқармасының
тор меңгерушісі, экологиялық сараптама бөлімінің 
маны, ерекше қорғалатын табиғи аумақтағы 
старды қорғауды мемлекеттік бақылау бөлімінің 
басқарма бастығының орынбасары. 2002 жылдан КМ
Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және шаруашылығы комитеті басқармасының бастығы.
2005 жылдан бері - ҚР Ауыл шаруашылығы министршп
Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті 
ның орынбасары.
«Қазақстан Республикасыныңтәуелсіздігіне 10 жыл» 
медалімен марапатталған.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «дамыған, туризм үшін тартымды, демократиялы 
кет».
Хоббиі - саяхаттар.
Сүйіп оқитын әдебиеті - деректі басылымдар.
Үйленген. Жұбайы - Маншура Шайжанқызы (1955 ж. т.), үй
шаруасымен айналысады. Қызы -Гүлмира (1980 ж. т.), 
даму бағдарламасы кеңсесінде қызмет етеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Гипотония

**Гипотония** - бұл бұлшық еттердің қалыпты жағдайында ағзадағы артериялық қысым деңгейінің төмендеуі, кейде қысымның жоғары деңгейі 90-100, ал төменгі деңгейі 50-60 мм. сынап бағанасына дейін төмендейді.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Гликозурия

**Гликозурия** - зәр құрамында қанттың пайда болуы (ауырмаған жағдайда болмайды). Гликозурия физиологиялық және патологиялық болып бөлінеді. Жаңа бөлінген зəрде 0,355 ммоль/л шамасындай глюкоза болады. Ал глюкозурия (глюкозаның көбейген кезі) кезінде зəрдегі глюкоза мөлшері кенеттен көбейіп кетеді. Сөйтіп 33,3-66,6 ммоль/л шамасына дейін жетеді. Мұндай жағдай адамда жəне жануарларда анестезиядан кейін, немесе ішкі сезім билегенде жəне қант диабеті ауруы кезінде байқалады.
 
## Дереккөздер


Санат:Урология
Жанболат Матайұлы Мұхаметқалиев

**Жанболат Матайұлы Мұхаметқалиев** -1961 жылы 2 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы ¥лан ауданы Асубұлақ ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мұхаметқалиев Матай (1931-1998). Анасы - Мұхаметқалиева Бадәрия (1936 ж. т.), зейнеткер.
КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін бітірген (1985),
заңгер-құқықтанушы.
Заң ғылымдары кандидатының дәрежесіндегі ізденуші.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1978 жылдан- ШҚО ¥лан ауданы «Передовой» кеңшары
«Комсомольская» фабрикасының жұмысшысы. 1979 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1981 жылдан - КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебініңтыңдаушысы.
1985 жылдан - №61329 ә/б Орталық аппаратының лейтенанты, полковнигі, департамент бастығының орынбасары. 2009 жылдан - «Нұр Отан» ХДП төрағасының бірінші
орынбасарының кеңесшісі.
2010 жылдың сәуірінен бері - ҚР Медениет министрлігінің
Дін істері комитеті терағасының орынбасары.
1-ші дәрежелі «Қызметте озат болғаны үшін», «Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан
Конституциясына 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен марапатталған.
Әскери атағы - запастағы полковник.
Үйленген. Жұбайы - Ықыласова Сайрангүл Омарханқызы
(1964 ж. т.). Қызы - Бекзат (1989 ж. т.), ұлы - Досжан
(1998 ж. т.).
## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Нарын көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Коммунистический көшесі. Нарын көшесі Алмалық көшесінен басталып, Ардагер көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 613,2 м.

Нарын - Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарындағы тау, қыр, су, құм аттары. Бұл түп негізінде едәуір биік нысандарға тән атаулар. Ертеде Нарын атауы бір ғана емес, бірнеше таулы қамтыған. Мәселен, солтүстік Арғанатыдағы Көгілдір, Едрей, Қарақия, Қоңыршәулі тауларын біртұтас «Нарын» деп атаған. Сондай-ақ, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы аұмағымен ағатын Арсалық, Арасан - Аягөз алабындағы өзен. Ұзындығы - 83 шақырым. Тарбағатай жотасының солтүстік-батысындағы Ақтас тауының етегіндегі бұлақтардан басталып, Аягөз қаласының тұсында Аягөз өзенше қүяды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Василий Тарасович Шевченко

**Василий Тарасович Шевченко** (22.12.1921 жыл, Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Владимировка кенті) - мемлекеттік қайраткер.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1958), заңгер.
«Отанды аялаңдар» кітабының авторы (2000).

1940 жылдан – мұғалім; Қызыл әскерінің қатарында қызметте, ҰОС ардагері. 1942 жылдан – Затобольск аудандық атқару комитетінің бөлім бастығы. 1943 жылдан – Қостанай облысы бойынша МҚМБ аға жедел өкілі. 1949 жылдан – Жамбыл облысы бойынша МҚКБ бастығының орынбасары. 1955 жылдан – СҚО бойынша МҚКБ бастығы. 1961 жылдан – Тың өлкесі бойынша МҚКБ бастығы. 1965 жылдан – ҚазКСР МҚК төрағасының орынбасары. 1970 жылдан - Тәжік КСР МҚК төрағасы. 1975 жылдан – ҚазКСР МҚК төрағасы. 1982 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарының бастығы (Алматы қаласы).

1989 жылдан – еңбегі сіңген демалыста.
8-ші сайланған Тәжік КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
9-10-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

Қазан Революциясы, Жауынгерлік Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, көптеген медальдармен, ҚазКСР және Тәжік КСР Жоғарғы Кеңестерінің құрмет грамоталарымен марапатталған. КСРО МҚК Құрметті қызметкері.

Қызметінен босатылған генерал-лейтенант.

Үйленген. Жұбайы – Шевченко Екатерина Фоминична, зейнеткер. 2 баласы, 3 немересі мен 5 шөбересі бар.

## Дереккөздер


Санат:22 желтоқсанда туғандар
Санат:1921 жылы туғандар
Санат:Қостанай ауданында туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті төрағалары
Санат:Тәжікстан депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Жауынгерлік Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Наркескен көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Майский көшесі. Наркескен көшесі М.Мақатаев көшесінен басталып, Космонавтар көшесінде аяқталады. Н.Хлудов, Құлынды көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 541,5 м.

Наркескен - қылыштың бір түрі. Асыл мет алдан екі жүзді етіп жасалады. Сабын сүйектен немесе мүйізден әзірлеп, алтынмен немесе күміспен әшекейлейді, асыл тастар орнатады. Ертеде мұндай қылыштар хандарда, хан сарайларындағы жоғары лауазымды әкімдерде, кейбір мәртебелі билерде болған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Моряк Смағұлұлы Шегенов

**Моряк Смағұлұлы Шегенов** 1956 жылы 6 наурызда Жезқазған облысында туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қаракесек руының Керней бөлімінен шыққан. 

Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1982), заңгер.
«Қазақстан Республикасының қылмыстық саясатының гуманизациясы», «Алқа билер институтын ендірудің заңнамалық негізі» мақалаларының авторы.

1973 жылдан - Жезқазған облысы Жаңаарқа ауданының «Успен» кеңшарында №1 бөлімше слесарі, тракторшы.
1974 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - «Успен» кеңшарының слесарі. 1977 жылдан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. 1982 жылдан - Жезқазған облыстық кәсіподақ кеңесінің мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру белімінің нұсқаушысы.
1983 жылдан- Жезқазған көлік прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші, прокурордың көмекшісі. 1989 жылдан - Жезқазған облыстық сотының халық судьясы, мүшесі.
1995 жылдан - Жезқазған облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы. 1996 жылдан - Жезқазған облыстық сотының судьясы. 1997 жылдан - Қарағанды облыстық сотының судьясы. 2002 жылдан 2009 жылдың маусым айына дейін - Қарағанды облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2009 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы.

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медальмен, ҚР Судьялар одағының «Үш би» құрмет белгісімен марапатталған.

* Үйленген. Жұбайы - Қошанова Роза (1957 жылы туған), «Қазкомерцбанк» АҚ бас маманы. Ұлы - Ерлан (1986 жылы туған); қызы - Ләйлә (1984 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:6 наурызда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Қарағанды облысында туғандар
Санат:Қазақстан судьялары
Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы түлектері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Наурыз көшесі (Астана)

**Наурыз көшесі** Ұлытау көшесінен басталып, Ақсуат, Зайсан, Сарыөзен, Мойылды, Құсмұрын, Ордабасы, Тарбағатай көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1322,2 м.

Наурыз - көне мейрам. «Нау» (жаңа) және «руз» (күн) - жаңа жылдың бірінші күні деген мағынаны білдіреді. Халық күнтізбесі бойынша Жаңа жыл көктемгі күн мен түн теңелуі - тоғыс күні басталады, яғни наурыздың 20-21-іне дәл келеді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Новостроительный көшесі (Астана)

**Новостроительный көшесі** Космонавтар көшесінен басталып, Наркескен көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 400 м. Балауса, Жекебатыр көшелерімен қиылысады.

Новостроительный - «жаңа құрылыс» деген мағынаны білдіреді. Республикамызда осы аттас елді мекендер кездеседі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Ноғайлы көшесі (Астана)

**Ноғайлы көшесі** Дулыға көшесінде аяқталады. 

Бұрынғы атауы Зеленый берег көшесі. Ұзындығы - 261,4 м.

**Ноғайлы** - Алтын Орда ыдырағаннан кейін құрылған Ноғай ордасының негізін қадаған түркі-моңғол тайпаларының ортақ атауы. ХV-ХVІ ғасырлардың аяғында Ноғайлы жұрты көрші елдерге де осы атпен мәлім болған. XVI ғасырдың екінші жартысынан бастап Ноғайлы бірнеше ұлысқа бөлініп кеткен. Ноғайлы мәдениетінің ең негізгі мұрагерлерінің бірі - қазақ халқы болып табылады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Гонг

«Гонг» — бокс және боксшылар жайлы безендірілген халықаралық журнал. 1989 жылдан бері шығып келеді.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Ғабдолхақ Ысқақұлы Шоқышев

**Ғабдолхақ Ысқақұлы Шоқышев** 1957 жылы 25 қазанда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының «Шілікті» кеңшарында туған.
И.С. Қонев атындағы Алматы жоғары жалпы әскер командалық училищесін бітірген.
1978 жылдан - Семей ядролық полигонында орналасқан әскери бөлімдерде түрлі командалық лауазымдарда
қызмет еткен. 1993 жылдан - Курчатов қаласындағы ҚР
ІІМ ІӘ әскери бөлім командирінің орынбасары, командирі.
1998 жылдан - Өскемен қаласындағы ҚР ІІМ ІӘ әскери
бөлім командирінің орынбасары, командирі. 2001 жылдан - ҚР ІІМ ІӘ БҚБ Тыл басқармасының бастығы, ҚР 
ІІМ ІӘ қолбасшысының орынбасары - тыл бастығы. 2001 жылдан - ҚР ІІМ ІӘ қолбасшысының техника және қару-жарақ жөніндегі орынбасары. 2004 жылы - Қарағанды қаласындағы ҚР ІІМ ІӘ құрамасының командирі.
2010 жылдан бері - Ішкі әскер басшысының техника және қару-жарақ жөніндегі орынбасары - ҚР ІІМ Ішкі әскер
комитеті төрағасының орынбасары.
6 медальмен марапатталған.
Генерал-майор.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Айгүл Молдақынқызы Надирова

**Надирова Айгүл Молдақынқызы** - 1965 жылы 31 желтоқсанда Алматы қаласы - Экономика ғылымдарының кандидаты (1995).

## Өмірбаяны

Алматы халық шаруашылығы институтын (1987) экономист мамандығы бойынша; ҚазКСР Ғылым академиясының
Экономика институтының күндізгі аспирантурасын үздік
(1990) «Өнеркәсіп және оның салаларын басқарудың
экономикасы, жоспарлануы және ұйымдастырылуы» мамандығы бойынша бітірген.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның жеңіл өнер-кәсіп кәсіпорындары мысалында иеліктің нарықтық механизмдерін жетілдіру».
Бірқатар жарияланымдардың авторы.
ІЗО 9001:2008 сапалы менеджмент жүйесі бойынша ішкі
аудит жүргізу, тиімді сауда жүргізу, келісім жасау халықаралық сертификаттарына ие.
Қазақ, орыс, ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан).
1988 жылдан - ҚР Ғылым академиясының Экономика институтының аға ғылыми қызметкері, технология және бизнес университетінің «Экономика және қаржы» кафедрасының
меңгерушісі, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық
университетінің «Экономика» мамандығы бойынша Мемлекеттік аттестациялық комиссиясының мүшесі. 1991-1994
жылдары - ҚР Бухгалтерлер қауымдастығының вице-
президенті. ¥К» Жұмыс істеу бойынша жетекші менеджері, «КагТгапзСомі«
АҚфилиалының коммерциялықдиректоры, «КАХАР» ЖІІІ"
бас директордың қаржы және әкімшілік мәселелер бой».ні
ша орынбасары.
2008 жылдан бері - ҚР Президенті жанындағы Мемлекет басқару академиясының экономикалық және әкімшіш*
мәселелер бойынша вице-ректоры.
«КагТранзСот» АҚ дамуына қосқан құнды үлесі үиііт
грамотасымен марапатталған. «АЛТЕЛ» АҚ үздік ж»м.
қызметкері.

## Отбасы
Әкесі - Надиров Молдақын Надирұлы, зейнеткер, профессор, Алматы халық шаруашылығы институтының деканы
болған. Анасы - Өмірзақова Күлғайша, зейнеткер, Алматы кинотехникумының оқытушысы болған.
Үйленген. Ұлы - Сейітжапаров Дияс Ғабдомлаұлы (1986 ж. т.); қызы - Сейітжапарова Дәмеш Ғабдонлақызы (1992 ж. т.).

## Дереккөздер
Нұрлыжол көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Школьный көшесі. Нұрлыжол көшесі Армандастар көшесінен басталып, Ұлан орамы, Өркениет, Аралқұм, Қаражал, Көксай көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 1700,6 м.

Нұрлыжол - «келешегі жарқын, ашық, жарық» деген мағынаны білдіреді. Нұрланып, нұр шашып тұрған жақсылыққа бастайтын жол. Сондай-ақ, ақ жол, сәт сапар тілеу мағынасында да қолданылады. Елімізде осы аттас елді мекендер де бар.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Гроссмейстер

**Гроссмейстер** (, собств. «үлкен шебер») — бірнеше мағынаға ие термин:
* Кейбір спорт түрлеріндегі жоғары спорттық атақ (шахмат, дойбы, го):
** Гроссмейстер (шахмат)
** Гроссмейстер (дойбы)
Гуштингири

**Гуштингири** - тәжіктердің спорттық күресі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бақытбек Әуенұлы Нақыпбеков

**Бақытбек Әуенұлы Нақыпбеков** - (11 мамыр, 1967 жыл, Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Шаян ауылында туған) - ҚР Жер ресурстарын басқару агенттігі төрағасының орынбасары (2010 жылдан бастап).

## Өмірбаяны
* Әкесі - Нақыпбеков Әуен Нақыпбекұлы. Анасы - Шәменова Қанатгул, зейнеткер.
* Қазақ тұтыну кооперациясы институтының «Маркетинг және коммерция» факультетін (1997) «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.
* «Қайнар» университетінің заң факультетін (Алматы қ., 2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
* 1984 жылдан - Шымкент облысы Апғабас аудандық ақпараттық-есептеу стансасының операторы.
* 1985 жылдан - нан зауытының экспедиторы.
* 1988 жылдан - Шымкент облысы Алғабас аудандық тұтыну одағының экспедиторы.
* 1990 жылдан - Шымкент облысы Алғабас ауданындағы аудандық дүкеннің аға тауартанушысы.
* 1992 жылдан - Шымкент облысы Алғабас аудандық тұтыну одағы төрағасының орынбасары.
* 1994 жылдан - «Алтын Орда» сауда-өнеркәсіп қауымдастығының бастығы.
* 1996 жылдан - «Нұрсұлтан» ШК директоры; Шымкент қалалық жер комитетінің төрағасы.
* 2001 жылдан - ОҚО Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы.
* 2005 жылдан - Оңтүстік Қазақстан облыстық жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық басқармасының бастығы.
* 2008 жылдан - Жамбыл, Қызылорда және Оңтүстік Қазақстан облыстары бойынша аймақаралық жер инспекциясының бастығы.
* 2010 жылдан бері - ҚР Жер ресурстарын басқару агенттігі төрағасының орынбасары.

## Марапаттары
* «Құрмет» орденімен (2007);
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалі.
* «Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.
* Құрметті жерге орналастырушы (2005).

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Қаныбекова Әлия Орынханқызы (1968 ж. т.), «Санрайс» ЖШС директоры.
* Ұлдары - Нақыпбеков Нұрсұлтан, Нақыпбеков Ақсұлтан;
* қыздары - Нақыпбекова Мөлдір, Нақыпбекова Ақтолқын.

## Дереккөздер

Санат:11 мамырда туғандар
Санат:1967 жылы туғандар
Санат:Шаянда туғандар
Санат:Қарағанды экономикалық университеті түлектері
Санат:Қайнар университеті түлектері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстанның құрметті жерге орналастырушылары
Серік Кеңесұлы Нокин

**Серік Кеңесұлы Нокин** - 1959 жылы 17 ақпанда Ақтөбе облысы Ойыл ауданы
Саралжың ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Нокин Кеңес Нөкіұлы (1927-2006) Ақтөбе облыстық партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеген. Анасы - Нокина Жәмиғаш Сүйесінқызы (1934-1989) ОМ мұғалімі болып жұмыс істеген.Саратов жоғары әскери химиялық қорғанысының инженерлік училищесінің химия және органикалық синтез технологиясы факультетін (1982) инженер-химик-технолог мамандығы бойынша; Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің экономика және
кәсіпорындарды басқару факультетін (2003) экономист-менеджер мамандығы бойынша бітірген.Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1982 жылдан - Ақтөбе хром қоспалары зауытының шебері, цех бастығының орынбасары, цех бастығы, директорының коммерциялық жұмыстар жөніндегі орынбасары. 1995 жылдан - «Ақтөбе хромдық қосылыстар зауыты» АҚ басқармасының президенті, төрағасы. 1998 жылдан - «Жылуэнергия» АҚ президенті, директоры. 2002 жылдан - Атырау
облысы әкімінің орынбасары. 2006 жылдан - Ақтөбе қаласының әкімі. 2008 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары. 2008 жылдың қазанынан - ҚР Индустрия
және сауда министрлігі Құрылыс істері және ТКІІІ жөніндегі комитетінің төрағасы. 2009 жылдың шілдесінен бері - ҚР Қурылыс істері және турғын уй-коммуналдық шаруашылығы женіндегі
агенттігінің төрағасы.Ақтөбе облыстық мәслихатының депутаты (1999-2002). «Құрмет» орденімен (2005); «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне Южыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы майор. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - футбол, балық аулау.Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар. Үйленген. Жұбайы - Есетова Қарлығаш Ниятқып-(1958 ж. т.), «Балауса» ЖШС директоры. Қыздары - Нокина Жәмиғаш (1989 ж. т.).
## Дереккөздер

 

Санат:Ақтөбе әкімдері‎
Санат:Тұлғалар
Обаған көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы №39 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Обаған көшесі Қарасаз көшесінен басталып, М. Төлебаев көшесінде аяқталады. Кәңгір, Таскескен, Арғанаты, Балқантау, Жанкент, Ақсу-Аюлы, Зеренді, Ошақты, Сырымбет, Бағаналы, М. Жұмабаев даңғылын, Сарқан, Бөрілі, Баянтау, Мойынты, Тұлкібас, Қордай, Қоңыраулы, Бесшалқар көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 3005,8 м.
----
Обаған - Тобыл алабындағы өзен. Қостанай облысының Әулиекөл, Қарасу, Алтынсарин, Ұзынкөл аудандарьшың жерімен ағалы. Ұзындығы - 376 шақырым.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Гүпсар

**Гүпсар** — бітеу сойған малдың терісінен, ерте заманда жарыстар өткізу және өзендерден өту үшін ішіне жел үрлеп қампайтқан жабдық.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Ойжайлау көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Е.Пугачев көшесі. Ойжайлау көшесі Жерұйық көшесінен басталып, Әулие ата көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 354 м.

Ойжайлау - Жетісудың таулы жерінде, Еңбекшіқазақ ауданының Асы жайлауының бергі жағында, Жетісу Алатауының Лепсі өзені жағасында орналасқан көк майсалы, көкорай шалғынды көрікті жайлау және Қорғас өзенінің төменірек тұсынан қосылатын кішкене өзен.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Гэль футболы

**Гэль футболы** — ерте дүниеде кең тараған еуропа футболының бір түрі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт түрлері
Октябрьдің 70 жылдығы көшесі (Астана)

**Октябрьдің 70 жылдығы көшесі** «Заречное» тұрғын алабында орналасқан. Ұзындығы - 503,7 м.

Октябрьдің 70 жылдығы - 1917 жылы 25 қазанда (7 қараша) Ресейдің Петроград қаласында болған Қазан төңкерісіне 1987 жылы 70 жыл толуына байланысты қойылған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Дағды (спортта)

**Дағды (спортта)** - қимыл-қозғалыстын әсерлілігі, пайдалылығы, күшті ретімен жұмсау арқылы жоғары нәтижелікке қол жеткізу.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Оқжетпес көшесі (Астана)

Бұрынғы атаулары Жаңа, Бесағаш, К. Станиславский, Оқжетпес көшелері. Оқжетпес көшесі Тамшалы, Т. Жароков, Әулие ата, Ш. Бөкеев, Медеу, Орда, А. Чехов, Жалын, Ақан сері, К. Бәйсейітова,Н. Қожахметов, Ш. Бейсекова, С. Мұхамеджанов, Мұзтау көшелерін қиып өтіп, А. Затаевич көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 3221,1 м.

Оқжетпес - Көкшетау облысындағы Бурабай көлінің солтүстік жағалауындағы конус пішіндес биік жартас. Көкшетаудағы Көкшенің орманды беткейі алдында оқшау орналасқан. Оқжетпес маңы қазір халық тынығатын, туристік саяхат жасайтын өңірге айналған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы  

Санат:Астана көшелері
Рахымжан Сайлауұлы Нұрсейітов

**Рахымжан Сайлауұлы Нұрсейітов** - 1972 жылы 24 наурызда Қызылорда қаласында туған. Қазақ. Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1994) бітірген, мамандығы - «Бухгалтерлік есеп және аудит, экономист».

1989 жылдан - Қызылорда қаласы «Қызылорда мелиорация» ТСЭЖ Тасбегет автомобиль базасының ұста шәкірті.

1994 жылдан - «Сырдария» газеті баспасының экономист-бухгалтері; ҚР Ұлттық банкі Қызылорда облыстық басқармасының Тасбегет ЕКО экономисі.

1995 жылдан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасының қазынашысы, аға, бас қазынашысы.

1997 жылдың ақпанынан - Бюджет банкінің Қызылорда облыстық басқармасы операциялық басқармасының бастығы.

1997 жылдың желтоқсанынан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасы операциялық бөлімінің бастығы.

2000 жылдың наурызынан - Қызылорда облыстық қазынашылық басқармасы жергілікті бюджетке қызмет көрсету бөлімінің бастығы.

2000 жылдың қарашасынан - Қызылорда облыстық Қазынашылық басқармасы бастығының орынбасары.

2004 жылдың наурызынан - Қызылорда облыстық қазынашылық басқармасы бастығының міндетін атқарушы.

2004 жылдың шілдесінен - Алматы облыстық Қазынашылық басқармасының бастығы.

2004 жылдың желтоқсанынан - Алматы облысы бойынша Қазынашылық департаментінің бастығы.

2009 жылдың шілдесінен бері - ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті төрағасының орынбасары.

* 2012 — 2013 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының Ішкі бақылау басқармасының бастығы,
* 2013 — 2017жж. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының аға көмекшісі,
* 2017 жылы 7 ақпаннан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ғылым комитеті төрағасының орынбасары,
* ҚР Парламенті Сенаты Аппараты Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетімен өзара байланыс жасау бөлімінің меңгерушісі
* ҚР Парламенті Сенаты Аппараты Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетімен өзара байланыс жасау бөлімінің меңгерушісі

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдармен; ҚР Қаржы министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2001). Қазынашылық қызметінің үздігі (2009).

Үйленген. Жұбайы - Қамитбекова Жанар Үбайдоллақызы. Қыздары - Ақжан, Балжан, Нұрбақыт.
## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Санат:24 наурызда туғандар
Санат:1972 жылы туғандар
Санат:Қызылордада туғандар
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Дайындық жаттығулары

**Дайындық жаттығулары** - адамның қимыл-қозғалыс мүшелерін меңгеруге қажетті қимылдарды біріктіретін арнайы жаттығулардың тізбегі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт