open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нелсон Сэл Килифа

**Нельсон Сэл Килифа** (; 7 қазан 1986, Хониара, Соломон аралдары) — Соломон аралдары футбболшы, Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы мен "Эй-би-эм Гэлакси" клубының қорғаушысы.

2004, 2008, 2016 жылғы ОФК Ұлттары кубогына қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Соломон аралдары футболшылары
Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Окленд Сити ФК ойыншылары
Санат:Колоале ФК ойыншылары
Санат:Вестерн Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Эй-би-эм Гэлакси ФК ойыншылары
Джек Самани

**Джек Самани** (ағыл. *Jack Samani*; 7 мамыр 1979 жыл) — соломондық футболшы, шабуылшы. 2004 жылғы ОФК Ұлттары Кубогының финалисі.

## Ойнаған клубтары

* Хекари Юнайтед (2006-)
* Марист Файр (2002–03, 2006)
* Brisbane Wolves FC (2004–2005)
## Дереккөздер

Санат:Соломон аралдары футболшылары
Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Марист Файр ФК ойыншылары
Санат:Хекари Юнайтед ФК ойыншылары
Лесли Лео

**Лесли Лео** (; 2 тамыз 1976 жыл, Соломон аралдары) — соломондық футболшы, қорғаушы. 2004 жылы Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы сапында ОФК Ұлттары кубогының финалисі атанды.
## Дереккөздер

Санат:Соломон аралдары футболшылары
Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Қарақұдық (қыстау)

**Қарақұдық** — Тайсойған құмының солтүстік-батысындағы қыстау. 

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Тасшағыл ауылының солтүстігінде 7 км жерде орналасқан. Ойыл өзенінің аңғарында. Солтүстігінде Жырақұдық, Қаракөл жайлаулары мен Бесқұдық құдығы, шығысында Айғыршағыл, Өтебай қыстаулары, Қаттыкөл, Байтақ көлдері мен Ақмырза жайлауы, батысында Қайып, Бесқотыр қыстаулары орналасқан. Қаттыкөл көлінің жағалауы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Қара (сын есім)+құдық (зат есім, географиялық термин) сөздерінен  жасалған біріккен тұлғалы атау.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Қасықты (қыстау)

**Қасықты** — Қарақұм құмының орта бөлігіндегі қыстау. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қаратон кентінің шығысында 34 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Қосшағыл қыстауы, шығысында Толтыр соры, батысында Ақтөбе төбесі бар. Құмда теріскен аралас ақ жусан, еркек шөп, изен, т.б. сораң шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Қаштай (қыстау)

**Қаштай** —Қамыс-Самар жайылмасының оңтүстігіндегі қыстау. 

Атырау облысы, Индер ауданы, Өрлік ауылының батысында 103 км жерде орналасқан. Төбелі-қырқалы құмдарда еркек шөп, жүзгін, қияқ, құмаршық, бұталар өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Халық шебері Б. Бәсенова

нобай|Айша Ғалымбаеваның 100-жылдығына орай шыққан тиын
**«Халық шебері Б. Бәсенова»** — қазақ кескіндемешісі Айша Ғалымбаеваның 1958 жылы салған суреті.

Суретте дөңгелек үстелдің алдында отырған, ұлттық киімді киген егде әйел бейнеленген. Бұл — ою-өрнек құрастырудың шебері Б.&nbsp;Бәсенова. Оның алдында сурет салу құралдары және кеселерде ерітілген бояулар тұр. Ол оң қолымен қылқаламды ұстаса, сол қолында өрнектің нобайы салынған қағазы бар. Артқы фонда ою-өрнектермен безендірілген киіз салынған.

2017 жылы шыққан 100-теңгелік тиында Айша Ғалымбаева және оның осы туындысының бейнелері соғылған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 5-ші фотографиядағы сурет 

Санат:Айша Ғалымбаева суреттері
Қияқ (қыстау)

**Қияқ** — Жем өзенінің сағасында орналасқан қыстау. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қосшағыл кентінің оңтүстік-батысында 45 км жерде, теңіз деңгейінен 25 м биіктікте. Солтігінде Тақтыарал қыстауы, оңтүстігінде Таза қонысы бар. Сор және сортаңды құмдарда сораң өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Ақжалтөбе (төбе)

**Ақжалтөбе** — Атырау облысы, Исатай ауданы, Манаш елді мекенінің теңіз жақ беті жағалауындағы биік төбе. 

Кезінде төбеде Құрманғазының ұлы Меңдіғали молда мешіті болған.
## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Люк Уилкшир

**Люк Уилкшир** (; 2 қазан 1981, Вуллонгонг, Жаңа Оңтүстік Уэльс) — аустралиялық футболшы, қорғаушы. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Динамо» 

* Ресей чемпионатында 3 орын: 2008
* Ресей 1 лигасы: 2016/17
* Ресей кубогының финалисі: 2011/12

### Халықаралық

; Аустралия

* Азия кубогының финалисі: 2011
* ОФК чемпионы: 2004

## Қатысқан турнирлері

* ОФК Ұлттары кубогы: 2004
* Жазғы Олимпиада ойындары 2004
* Конфедерациялар кубогы: 2005
* Әлем чемпионаты 2006, 2010
* Азия кубогы 2007, 2011

## Дереккөздер

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мидлсбро ФК ойыншылары
Санат:Бристоль Сити ФК ойыншылары
Санат:Твенте ФК ойыншылары
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Ахмат ФК ойыншылары
Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары
Санат:Сидней ФК ойыншылары
Санат:Аустралия футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте туғандар
Қуат (қыстау)

**Қуат** — Индер көлінің оңтүстік-шығысындағы қыстау. 

Атырау облысы, Индер ауданы, Кетебай ауылының оңтүстік-шығысында 21 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Мықтыбай, оңтүстігінде Жарық, батысында Малайсары қыстаулары бар. Сортаң қоңыр топырақ жамылғысында қара жусан, көкпек, изен, еркек шөп, қияқ, т.б. өсімдіктер өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Кевин Мускат

**Кевин Винсент Мускат** (; 7 тамыз 1973, Кроули, Англия) — аустралиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

## Жетістіктері

### Ойыншы
«Рейнджерс»

* Шотландия чемпионы: 2002/03
* Шотландия кубогы: 2002/03
* Лига кубогы: 2002/03

«Миллуолл»

* Англия кубогының финалисі: 2003/04

«Мельбурн Виктори»

* Аустралия чемпионы (2): 2006/07, 2008/09

Аустралия

* ОФК Ұлттары кубогы (2): 2000, 2004
* Конфедерациялар кубогының финалисі: 1997
* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2001

### Бапкер
«Мельбурн Виктори»

* Аустралия чемпионы (2): 2014/15, 2017/18

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Melbourne Victory profile
* Oz Football profile

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Саут Мельбурн ФК ойыншылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Санат:Миллоул ФК ойыншылары
Санат:Мельбурн Виктори ФК ойыншылары
Санат:Аустралия футбол жаттықтырушылары
Санат:Мельбурн Виктори ФК жаттықтырушылары
Санат:Сент-Трюйден ФК жаттықтырушылары
Санат:Иокогама Ф Маринос ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Қуандық (қыстау)

**Қуандық** — Қосдәулет құмының шығысындағы қыстау. 

Атырау облысы, Исатай ауданы, Қызылүй ауылының солтүстік-батысында 46 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Мұхамбетәли, батысында Қазы, шығысында Есенбай қыстаулары, оңтүстігінде Қайыржаңғызтау құдығы бар. Қыстауда шағыр, жусан, жүзгін, т.б. эфемерлі өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Массимо Луонго

**Массимо Кори Луонго** (; 25 қыркүйек 1992, Сидней) — аустралиялық футболшы, Аустралия Ұлттық футбол құрамасы мен "Шеффилд Уэсндей" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
Луонго 1992 жылы 25 қыркүйекте Сиднейде дүниеге келген. Лейххардт Тайгерс жастар командасының тәрбиеленушісі. 1 жасында "Тоттенхем Хотспур" клубына ауысты. Сондан бері Англияда ойнап келеді.

2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2015, 2019 жылдары Азия кубогына, 2017 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* Азия чемпионы: 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары
Санат:Суиндон Таун ФК ойыншылары
Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары
Санат:Шеффилд Уэсндей ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Дейв Тейлор

**Дейв Тэйлор** (ағыл. *Dave Taylor*) — жаңа Зеландиялық футболшы, 1973 жылғы Океания чемпионы.

## Карьерасы
Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1967-81 жылдары ойнап, 47 кездесуде 10 гол соқты.

"Маунт Веллингтон" клубы сапында бірнеше жыл (1972-76, 1980-81) ойнады. Одан бөлек "Бай Олимпик", "Курьер Рейнджерс" клубтарында доп тепкен.

## Жетістіктері

* ОФК Ұлттары кубогы жеңімпазы: 1973

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғifa.com

Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Құдықсай (қыстау)

**Құдықсай** — Жем алабындағы қыстау. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Шоқпартоғай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Тегіс құм арасында жатқан Құдықсайдың батыс бөлігін сор басқан. Шығысында мұнай құбыры мен темір жол өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Алан Марли

**Алан Марли (**ағыл. *Alan Marley*) — жаңа зеландиялық футболшы, шабуылшы. 1972-73 жылдары Жаңа Зеландия құрамасы сапында 12 кездесу өткізіп, 3 гол соққан.

## Жетістіктері

* ОФК Ұлттары кубогының жеңімпазы: 1973
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Винсен Симон

**Венсан Симон** (; 28 қыркүйек 1983 жыл, Таити) — татилік футболшы, қорғаушы. 

## Карьерасы

### Клубтық
2003 жылы "Пираэ" клубы сапында кәсіпқой карьерасын бастады. Бұл клубта сегіз маусым өнер көрсетті. 

2011 жылы "Дрэгон" клубына ауысып, 2011/12 жылғы маусымда Таити чемпионы атанды.

2014 жылы "Пираэге" қайта оралды.

### Құрама
2012, 2016 жылдары ОФК Ұлттары кубогына, 2013 жылы Конфедерация кубогына қатысты.

## Жетістіктері

; «Пираэ»

* Таити чемпионы: 2005/06

; «Дрэгон»

* Таити чемпионы: 2011/12

; Таити

* ОФК Ұлттары кубогы жеңімпазы: 2012

## Дереккөздер

Санат:таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дрэгон ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Санат:Пираэ ФК ойыншылары
Құттыбай (қыстау)

**Құттыбай** — Алғабас және Қурайлысай каналдарының аралығындағы қыстау. 

Атырау облысы, Индер ауданы, Жарсуат ауылының шығысында 30 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Индер көлі, батысында Жаңақұдық, шығысында Жарық, оңтүстігінде Құрман қыстаулары жатыр. Сортаң қоңыр топырақ жамылғысында бұйырғын, жусан, еркек шөп, қияқ, т.б. сор өсімдіктері өседі. Алабы -жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Қызыбек (қыстау)

**Қызыбек** - Жайық аңғарындағы қыстау. 

Атырау облысы, Исатай ауданы, Хамит Ерғалиев ауылының солтүстігінде 15 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Отырқожа, шығысында Сарықатын, оңтүстігінде Теген, батысында Бақтыбай, Текеқұлақорпа қыстаулары бар. Сортаңды топырақ жамылғысында қара жусан, көкпек, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі. Қыстау жазғы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Құрманғазы (қыстау)

**Құрманғазы** — Тайсойған құмының солтүстік-шығысындағы қыстау. 

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Миялы ауылының оңтүстігінде 10 км жерде, Ойыл өзенінің аңғарында орналасқан. Батысынан Жарыпшыққан өзені ағады. Солтүстік-шығысында Тереңқұдық жайлауы, оңтүстік-шығысында Жырақұдық қыстауы жатыр. Құмды, сортаң топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, ақ селеу, шағыр, бұйырғын, жүзгін, теріскен, т.б. өседі. Көктем-жаз айларындағы мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Ангел Чен

**Анжело Чен** (; 8 наурыз 1982 жыл, Папеэте, Таити, Француз Полинезиясы) — таитилік футболшы және  жағажай футболшысы, қорғаушы. 

## Карьерасы
Бүкіл карьерасын "Тефана" клубы сапында өткізген. 
Таити Ұлттық футбол құрамасы сапында 2012 жылы ОФК Ұлттары кубогы жеңімпазы атанды. 

Таити жағажай футбол құрамасы сапында төрт әлем чемпионатына қатысты. Соның екеуінде құрама финалға шықты (2015, 2017). 
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тефана ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Анри Каруан

**Анри Каруан** (;  7 қыркүйек 1981 жыл, Таити, Француз Полинезиясы) — таитилік футболшы, Таити Ұлттық футбол құрамасы сапында 2012 жылы ОФК ұлттары кубогы жеңімпазы атанды. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Маджента ФК ойыншылары
Санат:Дрэгон ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Манараи Порлье

**Манараи Порлье** (; 1 желтоқсан 1989 жыл, Таити, Француз Полинезиясы) — Таитилік футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* ОФК Ұлттар кубогының жеңімпазы: 2012

## Қатысқан турнирлері

* ОФК Ұлттар кубогы 2012

## Дереккөздер

Санат:Таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дрэгон ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Эмано Бурбар

**Эмано Бурбар** (; 15 мамыр 1989 жыл, Таити, Француз Полинезиясы) — таитилік футболшы, Таити Ұлттық футбол құрамасы мен "Тефана" клубының  жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* ОФК Ұлттары кубогының жеңімпазы: 2012
* Тынық Мұхит ойындарының қола жүлдегері: 2011

## Қатысқан турнирлері

* Жастар арасындағы әлем чемпионаты: 2009
* Тынық Мұхит ойындары: 2011
* ОФК Ұлттары кубогы 2012
* Конфедерациялар кубогы 2013
* ОФК Ұлттары кубогы 2016

## Дереккөздер

Санат:Таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тефана ФК ойыншылары
Санат:Дрэгон ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Эдди Этаета

**Эдди Этаэта** (; 1 маусым 1970 жыл немесе 16 желтоқсан 1970, Таити) — таитилік футболшы, футбол жаттықтырушысы. 

1994-97 жылдары Таити Ұлттық футбол құрамасында ойнады. 

2012 жылы Таити Құрамасының бапкері ретінде ОФК Ұлттары кубогының жеңімпазы атанды. 

## Дереккөздер

Санат:Таити футболшылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Таити футбол жаттықтырушылары
Санат:Таити Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Қызылсай (қыстау)

**Қызылсай** — Сағыз және Топырақшашты өзендерінің аралығындағы қыстау. 

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Былқылдақты ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан. Солтүстігінде Ақсуат, солтүстік-батысында Жаңақора, Қияқты, шығысында Қоңырсай, оңтүстігінде Көлдіқұдық, Ақжар, Көпбұлақ, оңтүстік-батысында Көндігу, Кемірші қыстаулары жатыр. Қызылсай бойындағы Топырақшашты бөгенінен мал суарылады. Құмды, сортаң топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, шағыр, бұйырғын, жүзгін, теріскен, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Тасмағанбет (қыстау)

**Тасмағанбет** — Тайсойған құмының шығыс бөлігіндегі қыстау. Жарыпшыққан өзені аңғарында. 

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Тайсойған ауылының солтүстік-шығысында 17 км жерде орналасқан. Жер бедері адырлы-қырқалы төбешіктерден түрады. Оңтүстігінде Аққайлан, Шүлдірбай қыстаулары бар. Құмды сұр топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, ақселеу, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қыстаулар
Санат:Атырау облысы қыстаулары
Алан Мойзан

**Ален Муазен** (; 18 қараша 1953, Сен-Луи, Сенегал) — франциялық футолшы, жартылай қорғаушы, "Маджента" клубының бас жаттықтырушысы. 

## Жетістіктері

### Футболшы

* Франция чемпионы (1): 1977/78.
* Франция кубогы (1): 1979/80.

### Бапкер

* ОФК Ұлттары кубогының финалисі (1): 2012.
* Жаңа Каледония чемпионаты (7): 2008/09, 2009, 2012, 2014, 2015, 2016, 2018.
* Жаңа Каледония кубогы (4): 2010, 2014, 2016, 2018.

## Бапкерлік жолы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары
Санат:Бастия ФК ойыншылары
Санат:Кан ФК ойыншылары
Санат:Франция футбол жаттықтырушылары
Санат:Мали Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Мавритания Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Маджента ФК жаттықтырушылары
Санат:Жаңа Каледония Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:ЖСМ Беджая ФК жаттықтырушылары
Санат:Жанна д’Арк ФК жаттықтырушылары
Қарасай (өзен Атырау, Маңғыстау)

**Қарасай** – Шығыс Каспий алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Атырау облысының Жылыой, Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары жерімен ағады. 

## Бастауы
Бастауын Желтау, Көлеңкелі тауларының баурайынан алып, Маңсуалмас жонының солтүстігіндегі сорға құяды. 

## Гидрографикасы
Ұзындығы 73 км, су жиналатын алабы 6290 км. Жаман Қарасай және Жақсы Қарасай болып екі саладан тұрады. Арнасы дефляцияға ұшыраған, аңғары айқын қалыптаспаған, сағасы борпылдақ шөгінділерден тұрады. Қар суымен толығады. Ағындысы көктемгі қар еру кезінде 10-15 күндей ағып, жазда түбіне дейін құрғап кетеді. Алабы мал шаруашылығына пайдаланылады.
## Дереккөздер

Санат:Бейнеу ауданы өзендері
Санат:Жылыой ауданы өзендері
Топырақшашты

**Топырақшашты**, *Топырақшашпақ* – Сағыз алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 59 км, су жиналатын алабы 1000 км2. 

## Бастауы
Бастауын Ақтөбе облысы жеріндегі Ащыкөл көлінің батысынан алып, Сағыз өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Аңғары түйетайлы, екі жағында жайылмасы бар. Еріген қар суымен толығады. Көп жылдық орташа су ағымы 0,15 м3/с.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы өзендері
Үлкен Аша (өзен)

**Үлкен Аша** – Ойыл алабындағы өзен, Жарыпшыққан өзенінің тармағы. 

## Географиялық орны
Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағады. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 51 км. Тайсойған және Қарабау ауылдары аралығында Жарыпшыққан өзенінен бөлініп шығып. Баян қыстауынан төменде құмға сіңіп кетеді. Арнасында көктем айларында ғана су болады. Су режимі Жарыпшыққан өзеніне тікелей байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы өзендері
Санат:Ойыл су алабы
Виталий Михайлович Диденко

**Виталий Михайлович Диденко** (27 қазан 1986 жыл, Ақжан ауылы, Тимирязев ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы) — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (гір спорты).

## Мансабы
* Жастар арасында екі дүркін әлем чемпионы (Ресей, 2005 жыл; Ресей, 2006 жыл)
* 23 жасқа дейінгі ерлер арасында әлем чемпионы (Италия, 2008 жыл)
* Ерлер арасында гір спортынан төрт дүркін әлем чемпионы (Украина, 2007 жыл; АҚШ, 2007 жыл; Эстония, 2009 жыл; Литва, 2012 жыл)
* Жастар арасындағы әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Ресей, 2005 жыл)
* Ерлер арасындағы әлем чемпионатының жеті дүркін күміс жүлдегері
* Ерлер арасында гір спортынан әлем чемпионатының қола жүлдегері (Украина, 2007 жыл)
* Еуропа чемпионатының бес дүркін күміс жүлдегері
* Классикалық қоссайыста ҚР абсолютті рекордсмені
* Классикалық қоссайыста гір спорты бойынша ҚР 16 дүркін рекордсмені (итеру, серпіліс және сома)
* Классикалық қоссайыста гір спорты бойынша ҚР сегіз дүркін абсолютті чемпионы
* Гір спорты мен армрестлингтен II Республикалық Универсиада чемпионы (2008 жыл, Өскемен)
* Гір спорты мен армрестлингтен ҚР Қарулы күштерінің үш дүркін чемпионы
* Гір спортынан Еуропа чемпионы (2010 жыл, Литва)
* ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Достық әскерлерінің VII спартакиадасының күміс жүлдегері (Ресей, 2010 жыл)
* 2011 жылы Нью-Йоркте(АҚШ) өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері
* ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Достық армиялары спартакиадасының чемпионы (Қазақстан, 2012 жыл)
* Шяуляй қаласында өткен гір спортынан V Дүниежүзілік ойындардың чемпионы (Литва, 2012)
* Гір спортынан ҚР 25 дүркін чемпионы (классикалық қоссайыс және ұзақ цикл)

Жарыстарда көрсетілген максималды нәтижелері:
*классикалық итеру - 146 көтеру
*классикалық серпіліс - әр қолмен 92 көтеру.

Ең жақсы бәсекелестік сома — **230,5** көтеру, ұзақ циклдегі ең жоғары бәсекелестік нәтиже - **84** көтеру. Қазіргі уақытта классикалық соққысында тұрақты бәсекелестік нәтиже: итеру - 146 көтеру, серпіліс - 200 көтеру.

Жақында Виталий Диденко өз коллекциясына 51-ші Қазақстан біріншіліктері мен чемпионаттарынан "алтын" медаль қосты. Бұл әр түрлі чемпионаттардағы, кубоктардағы және ҚР чемпионаттарындағы жеңістері. 

## Дереккөз

## Сілтеме
* Виталий Михайлович Диденко Солтүстік Қазақстан облысы дене шынықтыру және спорт басқармасының сайтында

Санат:Спортшылар
Санат: 27 қазанда туғандар
Санат: Алфавит бойынша тұлғалар
Санат: Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:1986 жылы туғандар
Әл-Шорта

**«Әл-Шорта»** () — Ирактың Бағдад қаласындағы футбол клубы. 

## Жетістіктері

### Ұлттық
* Ирак чемпионы (9): 1979-80, 1997-98, 2012-13, 2013-14, 2018-19, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25
* Ирак кубогы (3): 2000, 2001, 2002
* Ирак суперкубогы (1): 2019

### Халықаралық

* АФК Чемпиондар лигасы (1): 1971
* Араб чемпиондар лигасы (1): 1981-82

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.alshortasc.com/

Санат:Ирак футбол клубтары
Мэтью Райан

**Мэтью Дэвид Райан** (; 8 сәуір 1992 жыл, Пламптон, Аустралия) — аустралиялық футболшы, Аустралия Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Сосьедад" клубының қақпашысы. 

## Карьерасы
Мэттью - "Блэктаун Сити" және "Сентрал Кост Маринер" клубтарының түлегі. 2009/2010 жылғы маусымда ол жастар командасында ойнап, негізгі құрамға бірнеше рет шақырту алды. 2010 жылы ол теңізшілер клубымен толыққанды үш жылдық келісімшартқа отырды. Райан негізгі қақпашы Джесс Ванстраттан жарақат алған соң өз мүмкіндігіне ие болды. 28 тамызда Сиднейге қарсы матчта ол А-Лигасында тұңғыш рет алаңға шықты . Бұл кездесуде Мэтью өркескел қателік жіберді, бірақ кейін өзін жинап, абыроймен өнер көрсетті. 

Үш жыл бойы Райан команданың көшбасшыларының біріне айналды және оның орнына келгендерге бірде-бір мүмкіндік бермеді. Ол А-Лигасының үздік жас футболшысы және қақпашысы, үздік футболшы атанды, сонымен қатар 12 ойында гол жібермеді болды. Райан "Сентрал Кост Маринерге" 2012/13 жылғы Австралия чемпионатында жеңіске жетуге көмектесті.

2012 жылдың ақпан айында Райан Австралия құрамасына Сауд Арабиясына қарсы матчқа шақырылды, бірақ резервте қалды. 5 желтоқсанда 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеу ойынында Солтүстік Кореяға қарсы ойында Мэтью ұлттық құрамадағы  тұңғыш ойынын өткізді.

2014 жылы Мэтью Бразилиядағы әлем чемпионатына қатысты. Турнирде ол Нидерланды , Чили  және Испания  құрамаларына қарсы матчтарда өнер көрсетті. 

## Жетістіктері

### Командалық
«Сентрал Кост Маринерс»

* Аустралия чемпионы: 2012/13

«Брюгге»

* Бельгия кубогы: 2014/15

Аустралия

* Азия чемпионы: 2015

### Жеке

* Аустралия чемпионатының үздік жас ойыншысы (2): 2010/11, 2011/12
* Аустралия чемпионатының үздік қақпашысы: 2011/12
* Бельгияның үздік қақпашысы (2): 2013/14, 2014/15

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Генк ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Брюгге ФК ойыншылары
Санат:Сентрал Кост Маринерс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Бір кесе қымыз

**«Бір кесе қымыз»** — қазақ кескіндемешісі Айша Ғалымбаеваның *1967* жылы салған суреті.

Айша Ғалымбаеваның шығармашылығында қазақ халқының өнері мен мәдениеті, тұрмысы жырланды, сонымен бірге, қазақ әйелдерінің тағдыры ерекше қырынан бейнеленді. Суретші шығармашылығының өзекті арқауы — қазақ әйелдерінің бейнесі. Осы әйел адамның болмысы мен табиғатына тән, ішкі жан-дүниесін көрсететін әртүрлі сюжетке құрылған тақырыптық композициялары айрықша. Оның бір-біріне ұқсамайтын портреттерінде қазақ әйелінің табиғаты, оның өз заманындағы сәнді өмірі, бақытты тағдыры салтанатты бейнеленеді.

Осы суреті үшін суретшіге Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілген болатын.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қымыз

Санат:Айша Ғалымбаева суреттері
Джейсон Дэвидсон

**Джейсон Алан Дэвидсон** (; 29 маусым 1991 жыл, Мельбурн, Аустралия) — аустралиялық футболшы, Аустралия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ульсан Хенде" клубының қорғаушысы.

## Карьерасы
2014 жылы әлем чемпионатына, 2015 жылы Азия кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Халықаралық
Аустралия

* Азия чемпионы — 2015
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.national-football-teams.com/player/48324.html

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары
Санат:Хаддерсфилд Таун ФК ойыншылары
Санат:Хераклес ФК ойыншылары
Санат:Гронинген ФК ойыншылары
Санат:Риека ФК ойыншылары
Санат:Олимпия Любляна ФК ойыншылары
Санат:Перт Глори ФК ойыншылары
Санат:Ульсан Хенда ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Трент Сейнсбери

**Трент Лукас Сейнсбери** (; 5 қаңтар 1992 жыл, Перт, Аустралия) — аустралиялық футболшы, Аустралия Ұлттық футбол құрамасы мен "Кортрейк" клубының қорғаушысы.

## Карьерасы
Сенсбери мансабын Аустралияның Атлетикалық Институтында және "Перт Глори" жастар құрамасынан бастады. 

2010 жылы "Сентрал Кост Маринерс" командасымен келісімге келді. Трент А-Лигадағы дебютін 2010 жылы 24 қарашада "Ньюкасл Юнайтед Джетске" қарсы өткізді . 2013 жылы 31 желтоқсанда өзінің туған клубы "Перт Глориге" қарсы жекпе-жекте ол клуб сапындағы алғашқы голын соқты. Сол жылы Сенсбери "теңізшілермен" бірге чемпионатты жеңіп алды және бірнеше рет айдың үздік футболшысы атанды. Осындай сәтті маусымнан кейін Трентке "Саутгемптон" мен "Мидлсбро", сондай-ақ швейцариялық "Базель" қызығушылық танытты.

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан Азия кубогы 2015
* Конфедерациялар кубогы 2017
* Футболдан әлем чемпионаты 2018
* Футболдан Азия кубогы 2019

## Жетістіктері

### Командалық
«Сентрал Кост Маринерс»

* Аустралия чемпионы — 2012/2013

ПЕК Зволле

* Нидерланд кубогы — 2013/2014
* Нидерланд суперкубогы — 2014

### Халықаралық
Аустралия

* Азия чемпионы — 2015
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сентрал Кост Маринерс ФК ойыншылары
Санат:ПЕК Зволле ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Хайфа ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Ким Джин Хён

**Ким Джин Хён** (; ) — кореялық футболшы, Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасы мен "Серезо Осака" клубының қақпашысы. 

## Карьерасы
2011, 2015, 2019 жылы Азия кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; Сересо Осака

* Император кубогы: 2017
* Джей-лига кубогы: 2017

; Корея Республикасы

* Шығыс Азия кубогы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Оңтүстік Корея футболшылары
Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сересо Осака ФК ойыншылары
Палестина (тарихи аймақ)

mini|280px|right|Исторические границы римской, византийской и исламской Палестины. Древние границы обозначены зелёным, граница 1922 года — красным цветом
mini|280px|right|Карта Палестины, 1900 год
**Палестина** ( [Palaistinê]; арам. פלשת [Pelešet];  — Филистия; ;  — Фаластын) — Таяу Шығыстағы тарихи аймақ. Аймақтың шекарасы шамамен қазіргі Газа секторының аумағын, Израильді, Голан шыңдарын, Иордан өзенінің батыс жағалауын және Иорданияны, Ливанның да, Сирияның да бөліктері — Жерорта теңізінің жағалауындағы Сидоннан солтүстік бөлігінде Дамаскіге дейін, оңтүстігінде Рафахтан Акаба шығанағына дейін қамтиды. Синай түбегі әдетте жеке географиялық аймақ болып саналады.

## Аттың этимологиясы
«Палестина» атауы «Филистия» ( [Э́рец-Пеле́шет]) сөзінен шыққан - қазіргі Израильдің Жерорта теңізі жағалауының ежелгі уақытта філістірлер  ( [плишти́м] — «басқыншылар») мекендеген бөлігінің атауы.

Семит ханаан тілдерінде (финикия тілі, көне еврей тілі) бұл аймақ және тұтастай алғанда Берекелі жарты ай аймағының бүкіл батыс бөлігі «Кнаан» («Кенаан»), қазіргі орыс дәстүрінде «Ханаан» деп аталды. Ханаанды б.з. д. II мыңжылдықтың ортасында еврей тайпалары жаулап алды. Иисус Навин 11:23 кітабында ( [Йехошу́а бен Нун]) «Исраил ұлдарының елі» ( [Э́рец Бней Исраэ́ль]) деген атау айтылады.

Геродоттан бастап (римдік жазушылардың айтуы бойынша) кейбір грек жазушылары бұл жерді Палестиналық Сирия немесе Палестина деп атаған. Басқалары Сирия немесе оны нақтылайтын Келесирия деген жалпы атауды қолданды. Ішкі аймақтарға бөлу де қолданылды — Финикияның бөлігі болып саналатын Иудея және оның жағалау аймағы.

## Дереккөздер

Санат:Израиль географиясы
Санат:Палестина
Қосшағыл (сор)

**Қосшағыл** — Жем өзенінің аңғарында, Қарақұм құмының солтүстігіндегі сор алқап. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қосшағыл кентінің оңтүстігінде 4 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 16 м төменде жатыр. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 3-4 км шамасында. Сор алқабы өсімдік жамылғысына кедей. Солтүстік бөлігінде мұнай кен орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Сорлар
Санат:Атырау облысы сорлары
Қуат (сор)

**Қуат** — Жайық алабындағы сор. 

Атырау облысы, Индер ауданы, Төлегенмола бейіті маңында, теңіз деңгейінен 14 м төменде жатыр. Аумағы 2,5 км2, ұзындығы 2,5 м, ені шамамен 2,1 км. Жайық өзенінің оң жағалауындағы Бағырлай каналы мен Жайықтың тармағы - Ақсай өзені аралығында жатқан көл 20 ғ-дың 70-80-жылдарынан бастап тартылып, Қуат сорына айналған.

## Дереккөздер

Санат:Сорлар
Санат:Атырау облысы сорлары
Толтыр (сор)

**Толтыр** — Каспий Қарақұмының солтүстік бөлігіндегі сор алқабы. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Майкөмген ауылының батысында 4 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен шамамен 8 м төмен жатыр. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай 15 км- ге созылып жатыр, енді жері 2,5-3 км. Жыл өткен сайын сор алқабы ұлғайып, топырағы құнарсыздануда. Солтүстігінде Мибұлақ, солтүстік-шығысында Толтыртұз сорлары жатыр. Сор беті өсімдік жамылғысына жұтаң, шығысынан Бейнеу-Құлсары темір жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Сорлар
Санат:Атырау облысы сорлары
Қырықмылтық (қыстық)

**Қырықмылтық** - Иманғара тауының солтүстік-шығысындағы тақыр. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Ақкиізтоғай ауылының солтүстік-шығысында 43 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 54 м биіктікте жатыр. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2,5 км. Солтүстігінде Ошан, батысында Қойқара төбелері, шығысында Ақтоғай қырқасы, оңтүстігінде Дәулет тақыры жатыр. Саздақты, сортаң топырақ жамылғысында сирек сораң өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы географиясы
Қойқара (төбе)

**Қойқара** — Иманғара тауының солтүстік-батысындағы төбе. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Ақкиізтоғай ауылының солтүстігінде 37 км жерде орналасқан. Абсоллюттік биіктігі 103 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 1,5 км-ге созылған, енді жері 0,5 км. Солтүстігінде Қылышқұдық, оңтүстігінде Қойқарақұдық, батысында Көлдейқұдық құдықтары бар. Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, сораң, т.б. эфемерлі өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Құдайберген (төбе)

**Құдайберген** — Бесшоқы қыратының солтүстік-батысындағы төбе. 

Атырау облысы, Құрманғазы ауданы жерінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 14 м шамасында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 8 км, енді жері 5 км-ге жуық. Шығысында Бессаз соры, солтүстік-батысында Сәрсентерек құдығы, батысында Бияштерек құдығы, оңтүстігінде бірнеше жайлау мен қыстау орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Мәтен (төбе)

**Мәтен** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Тайсойған құмының оңтүстік шығысындағы төбе. 

Абсолюттік биіктігі теңіз деңгейімен  бірдей. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 1,5 км созылған, енді жері 0,5 км. Ойыстағы төбенің жер бедері төбешікті келген. Топырақ жамылғысы сор, сортаңды болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Мәткен (төбе)

**Мәткен** — Қарақұм құмының оңтүстік батысындағы төбе. 

Жылыой ауданы, бұрынғы Кеңарал ауылының солтүстік шығысында 21 км  жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 15 м төмен жатыр. Солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған,  енді жері 2 км. Топырақ жамылғысы құмды, сортаңды келеді, өсімдіктерден астрахан жусаны, еркек шөп т.б. шөл өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Жандос Керімқұлов

**Керімқұлов Жандос** - Назарбаев Университетінің көмегімен NASA және Еуропалық ғарыш агенттігінің деректері арқылы фермерлерге өз егістіктерін қадағалауға көмектесетін стартап әзірлеп, іске қосты. 

## Оқуы
Жандос Керімқұлов Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетін IT мамандығы бойынша бітірді.

## Egistic жобасы
Оның Egistic жобасы егістік алқаптарын картаға түсіруге, топырақтың ылғалдылығын, азот деңгейін, қар жамылғысының биіктігін анықтауға және NDVI вегетациялық индексін құру арқылы өнімділікті болжауға көмектеседі.
Egistic.kz ол автоматтандырумен айналысуға мүмкіндігі жоқ шағын және орта шаруа қожалықтары үшін жасалған: Егер сіз ғарыштан қарасаңыз, сіз барлық өрістерді көре аласыз және қауіптерді азайта аласыз - егер кептірілген жерлер болса сіз осы бағдарлама арқылы суаруды құрғақ аймақтарға бағыттай аласыз.

## Дереккөздер

* https://egistic.kz/
* https://eldala.kz/dannye/dosye/4349-kerimkulov-zhandos
Тамды (төбе)

**Тамды** — Атырау облысы, Жылыой ауданында Доңызтау тауы маңындағы төбе. 

Абсолюттік биіктігі 175 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 4,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Жер қыртысы жоғары миоценнің оолитті әктастарынан түзілген. Жер бедері сай-жыралармен тілімденген кемерлі, етегінде бұлақтар кездеседі. Көлбеу келген солтүстік-батыс беткейі біртіндеп жазыққа ұласады. Солтүстік-шығыс белігіндегі кемерлі жартастардың биіктігі 8-10 м-ге жетеді. Сұр топырақ жамылғысында сұр жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік басым өскен.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Тасшеңгелді (төбе)

**Тасшеңгелді** — Қарақұм құмының солтүстік бөлігіндегі төбе. 

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Майкөмген ауылының солтүстік-шығысында 6 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 8 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Қырқалы төбешіктердегі минералдылығы әр түрлі, грунт суларының тереңдігі 2-6 м-де жатыр. Солтігінде Мибұлақ соры, солтүстік- шығысында Толтыртұз қонысы. шығысында Айнымас құдығы бар. Батысынан Бейнеу-Құлсары темір жолы өтеді. Құмды төбешіктерде шөлге тән өсімдіктер бекіген.

## Дереккөздер

Санат:Төбелер
Санат:Атырау облысы географиясы
Толғанай Темірғалиева

**Темірғалиева Толғанай** — Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ докторанты, Жану проблемалары институтының ғылыми қызметкері.

## Ғылыми қызметі

### Суперконденсаторлар туралы ғылыми жобасы
2015 жылы қазақстандық ғалым Толғанай Темірғалиева мен жапон профессоры Сугуру Нода суперконденсаторлар жасау жобасымен айналысты. Егер кәдімгі конденсаторлар (немесе аккумуляторлар) зарядтау-разрядтың шектеулі ресурсына ие болса, онда супераккамуляторлар өте тез (бірнеше минут ішінде) зарядталып, қуат бере алады. Сонымен қатар," суперкумуляторлар "шексіз заряд-разряд " цикліне ие — қарапайым конденсатор үшін бұл көрсеткіш тек 1 мың, ал супераккамуляторлар үшін — 10 мыңнан 500 мың циклге дейін, яғни олар 10-500 есе берік әрі тиімді.

Суперконденсаторлар өз көлемінің әр текше сантиметріне көп энергия сақтайды. Күріш қауызы мен өрік тұқымынан алынған кеуек белсендірілген көміртектерді қолдану арқылы көп энергияның сақталуына әсер етеді. Органикалық материалдан жасалған көміртектер конденсатор ретінде қолданыла отырып, бір граммға 180-200 фарадтық электр сыйымдылығына ие.

Отандық дамудың артықшылығы үлкен сыйымдылық пен арзан бағаға байланысты. Негізінен, көміртектер күріш қауызы мен өрік дәндерінің қалдықтарынан жасалады, олар қоршаған ортаны ластамайды және дәстүрлі аккумуляторлар ретінде арнайы қайта өңдеуді қажет етпейді. Суперконденсаторларды телефондарда, электр энергиясының электрондық есептеуіштерінде, күзет сигнализациясы жүйелерінде, өлшеу аспаптарында және медициналық мақсаттағы аспаптарда қолдануға болады.

## Дереккөздер

* https://forbes.kz/leader/30_moloje_30_1525341811/
Дияс Мырзақожа

**Мырзақожа Дияс Асылбекұлы** - химия кафедрасының меңгерушісі, химия ғылымдарының докторы, профессор, молекулалық спектроскопия, екі өлшемді спектроскопия саласының маманы.

## Ғылымға қосқан үлесі

### Ғылыми жұмыстары
Ғылыми зерттеулер тақырыбы жақын инфрақызыл спектроскопия көмегімен мұнай-химия кешендерінің жұмысын оңтайландырған. Американдық химиялық қоғамның журналдарында жарияланған 55-тен астам ғылыми еңбектердің авторы Физикалық химия журналы, Langmuir, колледж және интерактивті ғылым журналы, нанотехнология бойынша 40 ірі халықаралық конференциялардың қатысушысы. Оның зерттеу жұмыстарының қорытындысы бойынша өндіріске енгізілген ғылыми әзірлемелер бар, олар еңбек өнімділігін арттыруға және бәсекеге қабілетті өнім өндіруге бағытталған.
### Онкологиямен күрес әдісі
Профессор Д. Мырзақожа онкологиялық аурудың ең ерте сатысында қан анализінсіз диагностикалаудың жаңа, қарапайым әдістемесін бүкіл ағзаның жағдайын айнадай көрсететін альбумин – ақуыз қасиеттерін пайдалану арқылы жасаған. Қазіргі уақытта әдіс бір ғана клинакада қолданылады.

## Дереккөздер

* https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31423256&pos=2;-57#pos=2;-57
* https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/662240
Артур Мендоса Кабрал

**Артур Мендонса Кабрал** (; 25 сәуір 1998, Кампина-Гранди) — бразилиялық футболшы, "Бенфика" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық

; Сеара

* Сеаренсе лигасының жеңімпазы (2): 2017, 2018

; «Бенфика»

* Португалия лигасының кубогы — 2024/25

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.thefinalball.com/player.php?id=469403

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары
Санат:Базель ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Юнис Махмуд

**Юнис Махмуд Халеф** (; 2 наурыз 1983, Dibis District, Киркук) — ирактық футболшы, шабуылшы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Олимпиада ойындары
** 4 орын: 2004
* Футболдан Азия кубогы
** Жеңімпаз 2007
* Катар чемпионаты
** Чемпион: 2007/08, 2008/09, 2009/10

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан Азия кубогы 2004
* Жазғы Олимпиада ойындары 2004
* Футболдан Азия кубогы 2007
* Конфедерациялар кубогы 2009
* Футболдан Азия кубогы 2011
* Футболдан Азия кубогы 2015

## Дереккөздер

Санат:Ирак футболшылары
## Дереккөздер

Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Әл-Хор ФК ойыншылары
Санат:Әл-Гарафа ФК ойыншылары
Санат:Әл-Уахда Абу-Даби ФК ойыншылары
Санат:Әл-Садд ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Жидда ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ноор Сабри Аббас

**Нур Сабри Аббас Хасан Әл-Байрави** (, 18 маусым 1984 жыл, Бағдад) — ирактық футболшы, қақпашы.

2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

2004, 2007 жылдары Азия кубогына, 2009 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* 2009 жылғы Азия чемпионы
* Олимпиада күміс жүлдегері: 2004
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі  
* Профилі

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бағдатта туғандар
Санат:Әл-Заураа ФК ойыншылары
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Дахук ФК ойыншылары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Бассим Аббас

**Бассим Аббас Гатеа Әл-Огайли** (; 1 шілде 1982 жыл, Бағдат) — ирактық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Олимпиада ойындары
** 4 орын 2004
* Азия кубогы
** Жаңімпаз: 2007
* Ирак чемпионаты
** Чемпион 2001/02
* Ирак кубогы
** 2001/02, 2002/03
* Суперубок (Ирак)
** 2002
* Катар әмірі кубогы
** 2007/08

## Қатысқан турнирлері

* Олимпиада ойындары 2004 
* Азия кубогы 2004
* Азия кубогы 2007
* Конфедерациялар кубогы 2009
* Азия кубогы 2011

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.olympedia.org/athletes/102927

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бағдатта туғандар
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Әл-Неймех ФК ойыншылары
Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары
Санат:Ум-Салал ФК ойыншылары
Санат:Диярбакырспор ФК ойыншылары
Санат:Коньяспор ФК ойыншылары
Санат:Әл-Кахраба ФК ойыншылары
Санат:Әл-Шорта ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)

**«Әл-Араби»** () — Катардың Доһа қаласындағы футбол клубы, 1952 жылы құрылған. Қазіргі күнде Катар жұлдыздар лигасында ойнайды. 

## Жетістіктері

* Катар чемпионы (7): 1982/83, 1984/85, 1990/91, 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1996/97
* Катар әмірі кубогы (8): 1978, 1979, 1980, 1983, 1984, 1989, 1990, 1993
* Катар падища мұрагері кубогы: 1997
* Яссим шейх кубогы (6) : 1980, 1982, 1994, 2008, 2010, 2011

## Сілтемелер

* http://alarabi.qa/

Санат:Катар футбол клубтары
Әл-Талаба

**«Әл-Талаба»** () — Ирактың  Бағдат қаласындағы футбол клубы, 1969 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Әл-Талаба" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 10 мың адам. Қазіргі  күнде Ирак Премьер лигасында ойнайды. 

## Жетістіктері

* Ирак чемпионы: 1980/81, 1981/82, 1985/86, 1992/93, 2001/02
* Ирак кубогы: 2002, 2003

## Сілтемелер

* http://altalaba.sportboard.net/ 

Санат:Ирак футбол клубтары
Нашат Акрам

**Нашат Акрам** (12 қыркүйек 1984 жыл) — ирактық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасында "Әл-Шорта", "Әл-Шабаб" (Эр-Рияд), "Әл-Наср" (Эр-Рияд), "Әл-Айн", "Әл-Гарафа", "Твенте", "Әл-Наср" (Дубай), "Дальян Ифан", "Эрбиль" клубтарында және Ирак Ұлттық футбол құрамасында доп тепті. 

2007 жылғы Азия чемпионы, 2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 4-орын алған. Және де 2004, 2011 жылдары Азия кубогына, 2009 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Азия кубогы

* Чемпион 2007

### Катар чемпионаты

* Чемпион 2008/09

### Нидерланд чемпионаты

* Чемпион 2009/10

## Дереккөздер

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Шорта ФК ойыншылары
Санат:Әл-Шабаб Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Әл-Айн ФК ойыншылары
Санат:Әл-Гарафа ФК ойыншылары
Санат:Твенте ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Дубай ФК ойыншылары
Санат:Далянь Ифан ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Санат:Әл-Духаиль ФК ойыншылары
Махди Карим

**Махди Карим** (араб: مهدي كريم عجيل‎, 10 желтоқсан 1983 жыл, Ирак) — ирактық футболшы, шабуылшы. 2007 жылғы Азия чемпионы. "Әл-Хор", "Әл-Шорта", "Әл-Талаба", "Аполлон Лимасол", "Эрбиль" секілді клубтарда доп тепті. 

Ирак Ұлттық футбол құрамасы сапында 110 кездесуде алаңға шығып, 11 гол соқты. 2007 жылы Азия чемпионы атанды. 2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 4-орын алды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.iraqsport.com/imgdb/displayimage.php?album=4&pos=5

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Хор ФК ойыншылары
Санат:Әл-Шорта ФК ойыншылары
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Аполлон Лимасол ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Жорван Виейра

**Жорван Виейра** (; 24 мамыр 1953 жыл) — бразилиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

## Фактілер
2007 жылы Ирак құрамасының бапкері ретінде Азия чемпионы атанды.

Жеті тілде сөйлей алады, соның бірі араб тілі.

Әйелі марокколық, әкесі португал, анасы бразилиялық.

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Санат:Ботафого ФК ойыншылары
Санат:Португеза Деспортос ФК ойыншылары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Санат:Катар СК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Кадисия Кувейт ФК жаттықтырушылары
Санат:Видад Касабланка ФК жаттықтырушылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасы жаттықтырушылары
Санат:Сепахан ФК жаттықтырушылары
Санат:Кувейт Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Замалек ФК жаттықтырушылары
Санат:Шарджа ФК жаттықтырушылары
Санат:Бани Яс ФК жаттықтырушылары
Кристофер Нкунку

**Кристофер Нкунку** (; 1997 жылы 14 қарашада туған, Ланьи-сюр-Марн, Франция) — француздық футболшы, «Челси» клубы мен Франция құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Клубтық мансап
солға|250x250px|Nkunku playing for RB Leipzig in 2021
13 жасынан бастап «Пари Сен-Жермен» академиясында ойнады, 2015 жылы аяқтап, екінші команданың негізгі ойыншысы болды. Сол жылдың соңында негізгі командамен жаттығуға кірісті. 2015 жылы 8 желтоқсанда Чемпиондар Лигасында Донецк «Шахтеріне» қарсы ойында 87-минутта Лукас Моураның орнына шықты. Осыдан кейін ойыншы 2018 жылға дейін клубпен кәсіби келісімшартқа қол қойды.

2016 жылдың 5 наурызында ойыншы «Монпелье» клубына қарсы ойында Лига 1 дебютін жасады, бастапқы құрамда шығып, 61-минутта оны Хавьер Пастор ауыстырды. Өзінің дебюттік маусымында алаңға бес рет шықты, оның төртеуі бастапқы құрамда, гол соққан доптармен көзге түспеді. Кристофер 2018/19 маусымында 29 матч өткізіп, төрт гол соқты, барлық турнирлерде екі голмен ерекшеленді.

2019 жылдың 18 шілдесінде немістің «РБ Лейпциг» клубына 15 млн еуроға ауысты. Сондай-ақ, париждіктер футболшыны кейіннен сатудың белгілі бір пайызын алады. Келісімшарт 5 жылға есептелген.

2021 жылдың 15 қыркүйегінде Чемпиондар Лигасының матчында «Манчестер Сити» қақпасына хет-трик жасады, бірақ "РБ Лейпциг" 3:6 есебімен ұтылып қалды. Бұл Чемпиондар Лигасының тарихында хет-трик авторының командасы үлкен матчта жеңіліп, 4-тен астам гол жіберіп алған алғашқы жағдай.

## Ойын стилі
Нкунку өзінің бұрынғы клубтасы Марко Верраттиді еске түсіреді. Шабуылшылар мен қорғаушылар арасында ойнағанда өзін сенімді сезінеді, допты сенімді иеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Али Рехема

**Али Рехема** (, 8 тамыз 1985) — ирактық футболшы, қорғаушы, 2007 жылғы Азия чемпионы.

## Жетістіктері

### Клубты.

* Ирак чемпионы: 2005, 2007, 2018
* Ирак кубогы: 2003
* Ирак Суперкубогы: 2002, 2017

### Халықаралық
* Азия чемпионы 2007
* Шығыс Азия ойындары: 2005

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ирак футбол жаттықтырушылары
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Триполи ФК ойыншылары
Санат:Әл-Заураа ФК ойыншылары
Кусай Мунир

**Кусай Мунаи** (, 12 сәуір 1981, Ирак) — ирактық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

2007 жылғы Азия чемпионы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Ирак чемпионы: 2007, 2014
* Азия кубогы 2007

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Хор ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Катар СК ойыншылары
Санат:Әл-Шорта ФК ойыншылары
Санат:Әл-Заураа ФК ойыншылары
Санат:Ирак футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Санат:Әл-Синаа ФК жаттықтырушылары
Яссир әл-Мусайлим

**Яссир аль-Мусайлим** (, 27 ақпан 1984, Әл-Хаса) — сауд арабиялық футболшы, Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Ахли" клубының қақпашысы. 

## Жетістіктері

### Клубтық
«Аль-Ахли»

* Сауд Арабиясы чемпионы (1): 2015/16
* Сауд Арабиясы кубогы (1): 2006/07
* Тақ мұрагері кубогы (2): 2006/07, 2014/15
* Парсы шығанағы клубтары чемпионы кубогы (1): 2008
* Сауд чемпиондар кубогы (3): 2011, 2012, 2016
* Сауд Арабиясы суперкубогы (1): 2016

## Халықаралық
Сауд Арабиясы құрамасы

* Азия кубогының финалисі (1): 2007

## Қатысқан турнирлері

* Азия кубогы 2007
* Әлем чемпионаты 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
* Профилі

Санат:Сауд Арабиясы футболшылары
Санат:Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Жидда ФК ойыншылары
Али Аббас

**Али Аббас Әл-Хилфи** (, ; 30 тамыз 1986 жыл, Бағдат) — ирактық футболшы, "Ньюкасл Юнайтед Джетс" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

; Ирак

* Азия чемпионы: 2007

## Статистикасы

### Халықаралық

: *3 тамыз 2014 жыл*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Бағдатта туғандар
Санат:Әл-Талаба ФК ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед Джетс ФК ойыншылары
Санат:Сидней ФК ойыншылары
Санат:Пхохан Стилерс ФК ойыншылары
Санат:Веллингтон Феникс ФК ойыншылары
Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Хавар Мулла Мохаммед

**Хавар Мулла Мохаммед Тахер Зеебари** (, ;  1 маусым 1981 жыл, Мосул) — ирактық футболшы,  қорғаушы.  

## Жетістіктері

### Клубтық

* Ирак чемпионы: 2004/05
* Ирак чемпионатында 2 орын: 2000/01, 2001/02

* Ливан чемпионы: 2005/06
* Ливан кубогы: 2005/06

* Кипр чемпионатында 3 орын: 2008/09

* Иран чемпионатында 2 орын: 2010-11
* Hazfi Cup (Иран): 2009-10

### Құрама

* Бартыс Азия ойындары: 2005
* Азия кубогы

### Жеке

* Ирак жыл футболшысы: 2005

Санат:Ирак футболшылары
Санат:Ирак Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аполлон Лимасол ФК ойыншылары
Санат:Эрбиль ФК ойыншылары
Санат:Эстегляль ФК ойыншылары
Санат:Зоб Ахан ФК ойыншылары
Санат:Захо ФК ойыншылары
Санат:Әл-Айн ФК ойыншылары
Санат:Анортосис ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Саад әл-Харти

**Саад Мишаль аль-Харти** () — сауд арабиялық футболшы, шабуылшы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Азия кубогының финалисі: (1): 2007
* Сауд Арабиясының вице-чемпионы: (1): 2000/01
* Араб кубок иелері кубогының финалисі (1): 2000/01
* Араб суперкубогының финалисі: (1): 2001

Санат:Сауд Арабиясы футболшылары
Санат:Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Әл-Иттихад Жидда ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК ойыншылары