open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әлмуаххид Халифаты

**әл-Муахиддун хилафаты** ( **, "монотеисттер"), Морокколық  Берберлік Ислам хилафаты 12-ші ғасырда негізі қаланды, шамамен 1120 жыл.

## Тарихы
thumb|250px|right|1212 жылдан кейін

   
File:La Giralda, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|Хиральда.   
File:Koutbia.jpg|Кутубия мешіті.   
File:Safi minaret.png|Муахиддун мұнарасы, Сафи қаласы


## Дереккөздер


## Деректер
**History of the Almonades*, Reinhart Dozy, (second edition, 1881)
**Conquest of Spain by the Arab-Moors*, Coppée, (Boston, 1881)
**Le livre d'Ibn Tumart*, I. Goldziher, (1903)
**Les Benou Ghanya*, Bel, (1903)
**Mica Enciclopedie de Istorie Universala*, Marcel D. Popa, Horia C. Matei, (Bucharest, Editura Politica 1988)

## Сыртқы сілтемелер
* Almohads Dynasty : Islamic Architecture
* Abd al-Mumin life among Masmudas: Encyclopædia Britannica

Санат:Хилафаттар
Джакомо Балла

**Джакомо Балла** (; 18 шілде 1871, Турин — 1 наурыз 1958, Рим) — италияндық суретші.

## Биографиясы
Италияның Пьемонт аймағының Турин қаласында дүниеге келген, химиктің ұлы Giacomo Balla жастайынан әнге әуес болған. Әкесі өлгенде ол 9 жасында болған.

## Түсініктемелер
* Maurizio Fagiolo Dell'Arco, *Balla: The Futurist (1988)
* [[Giovanni Lista]], *Balla*, catalogue général de l’œuvre, vol. I, Edizioni della Galleria Fonte d’Abisso, Modène, 1982 ; vol. II, L’Age d’Homme, Lausanne, 1984
* Giovanni Lista,*Le Futurisme : création et avant-garde*, Éditions L’Amateur, Paris, 2001
* Giovanni Lista, *Balla, la modernità futurista*, Edizioni Skira, Milan, 2008
* Giovanni Lista, *Giacomo Balla: futurismo e neofuturismo*, Mudima, Milano, 2009.
* Giacomo Balla, *Scritti futuristi*, raccolti e curati da Giovanni Lista, Abscondita, Milan, 2010.

==Сыртқы сілтемелер==
* [http://hirshhorn.si.edu/collection/search.asp?Artist=Balla+Giacomo&hasImage=1 Guide to Balla суреттері] , Артциклопедияда
* [http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/piece/?search=Giacomo%20Balla&page=1&f=People&cr=1 Abstract Speed + Sound* Giacomo Balla туындысы, Guggenheim мұражайы] 

Санат:Италия футурист суретшілері
Санат:Заманауи суретшілер
Манфреди Николетти

**Манфреди Николетти** (1930-дың 16 маусымында туған) — италияндық сәулетші.

## Өмірбаяны
Риетиде туған, Николетти өзінің шығармашылық және біліми өмірін жас кезінде Giacomo Balla студиясында бастаған. Римде ол Pier Luigi Nervi атындағы мектепте оқыған және 1954-шы жылы сәулет маманы атанған. Сол жылы ол Массачусетс Технология Институтында магистратураны 1955 жылы бітірген. Сол уақыт аралығында сол жерде Buckminster Fuller, Pietro Belluschi, Eero Saarinen, және Louis Kahn оқыған. Walter Gropius студиясында оқып, Гарвард Унисерситетінде Sigfried Giedion-ның көмекшісі болған. 1957 жылға дейін Минори Иамасаки студиясымен бірге еңбек еткен.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері
Санат:Гарвард университеті түлектері
Санат:Италия сәулетшілері
Ариэль Шарон

**Ариэль Шарон** (, туған аты ** Ариел Шайнерман**, Арик деген лақап атпен танымал болған, 1928.2.26 - 2014.01.11) - Израильдің экс Бас Уәлиі (Премьер министр), қоғам және әскери қайраткері. Шарон 2001 жылдың 3- айынан 2006 жылдың 4-айына дейін Бас Уәли қызметін атқарды. 2006.1.4-де қатты сырқаттанып комаға кірді. Содан бері ес-түссіз жатып 2014 жылы қайтыс болды.  

Шарон ұзақ уақыт мемлекеттік қызмет атқарғанда Израильде және шетелдерде артынан әртүрлі сөз ерткен саяси тұлға. Әсіресе араптарға ұстанатын қатаң ұстанымымен атаққа шықты. Израиль үкіметі Сабра мен Шатиладағы қырғында Шарон қатысты деген күдікті тексеру жөніндегі Кахан комиссиясын құрып, Палестинаның аталмыш елді мекендеріндегі Ливанның фалангист қарулы топтарының қатысқан кей әрекеттеріне қатысы барын анықтағанды. Осы сылтаумен Шарон Қорғаныс министрі лауазымынан түсіріліп кабинетте портфельсіз (Министрлігі жоқ министр) министр қызметін атқарды.

Шарон Бас уәли болып жұмыстаған жылдары билік басындағы Ликуд партиясында жік шығып, артынан ол өзінің Кадима деген жаңа партиясын құрды. Осылайша Шарон Израильдің Еңбек партиясы немесе Ликуд партиясының қатысы жоқ алғашқы Бас уәли болды. Шаронның орнатқан жаңа партиясы Эхүд Олмерттің басшылығында 2006 жылғы сайлауды жеңіске жетіп, сол кезде Израиль үкіметін құраған коалицияның негізгі одақтасы болды.

Санат:Израиль саясаткерлері
Санат:1928 жылы туғандар
Физик

[thumb|right|[Альберт Эйнштейн әлемдегі ең ұлы физиктердің бірі болып мойындалған.]]
thumb|Физик
**Физик** — ғалым, ғылыми-зерттеу жұмыстарын негізінен физикаға арнайды. Физиктер фундаменталды ғылымдардағы қарапайым бөлшектерден бастап аспан әлемінің тәртібіне дейінгі кең ауқымды проблемаларымен де, сондай-ақ қолданбалы физикамен де жұмыс жасайды.

## Атау тарихы
Физикамен айналысатын ғалымды белгілеуге арналған терминнің пайда болуын XIX ғасырдың ортасына жатқызуға болады. Бұл кезеңде физика өзінің зерттеу нысандары мен қолданылатын әдістері бар өз алдына бөлек ғылым ретінде шыға бастады.

## Марапаттар мен сыйлықтар (премиялар)
Физиктер үшін ең жоғарғы марапат физика бойынша берілетін Нобель сыйлығы болып табылады. Аталмыш сыйлық 1901 жылдан бері беріледі.

Физикадан алғашқы Нобель сыйлығын 1901 жылы сәулелерді ашқаны үшін Вильгельм Конрад Рентген алды. Кейінірек бұл сәулелер осы тұлғаның есімімен аталды.

## Тағы қараңыз
* Химик
* Математик

## Дереккөздер


Санат:Физиктер
Санат:Физика
Һашим әулеті

**Һашим әулеті** — арабтардың Құрайыш тайпасының бір бөлігі саналатын Һашим ибн Абд Манафтың ұрпақтары. Қазіргі кездегі Иордания мен Мағрибияның патшалары Һашим әулетінен шыққан.

## Һашим әулетінің тармақтары
*Әли ибн Әбу Талибтың отбасы. Олар төртке бөлінеді:
#Хусәйн ибн Әлидің отбасы;
#Хасан ибн Әлидің отбасы;
#Мұхаммед ибн Әлидің отбасы;
#Әл-Аббас ибн Әлидің отбасы;
*Ақиль ибн Әбу Талибтың отбасы.
*Джафар ибн Әбу Талибтың отбасы.
*Аббас ибн Абдуль-Мутталибтың отбасы (осы отбасыдан аббасилер шыққан).
*Әбу Лаһаб ибн Абдуль-Мутталиб.

## Һашимилердің лақаптары
Һашим әулетінен шыққандар Мұхаммед пайғамбардың  туыстары ретінде мұсылман елдерінде құрметтеледі. Оларды «сәийд» (қожа), «шәриф», «мырза» лауазымдарымен атап, олар ақ немесе қара түсті (Иранда) сәлде киіп жүреді.

## Һашимилер мемлекеттері
*Аббасилер халифаты
*Фатимилер мемлекеті
*Сирия Араб патшалығы (1918-1946)
*Хиджаз һашимилер патшалығы (1916-1926)
*Иордания һашимилер патшалығы 1946)
*Ирақ һашимилер патшалығы (1921-1958

## Дереккөздер


Санат:Ислам тарихы
Санат:Мұсылман әулеттері
Кеңістік пен уақыт (кітап)

**Кеңістік пен уақыт** — 2011 жылы Алматы қаласы «8&8» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — С. В. Трофимова. Беттер саны — 10. 

Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-266-075-3.

## Қысқаша мазмұны

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасы
* ISBN

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты 

Санат:Қазақша кітаптар
Санат:2011 жылы шыққан кітаптар
Санат:8&8 баспасының кітаптары
Қызылоба

**Қызылоба** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

**Елді мекендер:**
* Қызылоба – Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы ауыл.
* Қызылоба – Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданындағы ауыл.

**Тау:**
* Қызылоба – Абай облысындағы тау.
Жұмыскер

**Елді мекендер**:

* Жұмыскер – Абай облысы Көкпекті ауданындағы ауыл, 2009 жылы таратылған.
* ''Жұмыскер'' – Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты болған таратылған ауыл.
* Жұмыскер – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл.
* Жұмыскер – Павлодар облысы Май ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Жұмыскер – Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданындағы қыстау.
Таңдай (айрық)

# Таңдай — Анатомияда ауыз ішіндегі дене мүшесі.
# Таңдай — Атырау облысы, Махамбет ауданындағы ауыл.
Гексаметилентетрамин

**Гексаметилентетрамин**  ((CH2)6N4, немесе C6H12N4), (**уротропин**, гексамин, ). Медицинада қабылданған халықаралық патенттелмеген атауы  (МНН) **[[метенамин]]**.— тәттілеу дәмі бар түссіз кристалдар. 280 °C-та көмірленіп, вакуумда 230 °C-тан жоғары температурада газға айналады. Суда, күкіртті көміртекте жақсы, спирт пен хлороформда шамалы, эфир мен бензолда нашар ериді. Уротропинді аммиакты *формальдегиттен* конденсаттау арқылы алынады:

4NH3+6CH2O = (CH2)6N4+6HO2

Бұл реакция қайтымды, тиісті жағдайларда оның тепе-теңдігі солға қарай жылжуы мүмкін, бұл уротропинді формальдегид алудың тиімді көзі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді (мысалы фенол-формальдегид шайырларын өндіруде). Сондай-ақ қуатты жарылғыш зат — гексогенді алуда, аналитикалық химияда (мысалы буфер ертінділер дайындау үшін), түтінсіз қатты отын (қатты спирт) ретінде т,б қолданады. Уротропин — *[[антисептиктер|антисептикалық заттар]]* тобына жататын дәрілік препарат. Уротопиннің микробқа қарсы әрекеті оның қышқыл ортада ыдырағанда формальдегидтің түзілуіне негізделген. Ұнтақ, таблеткалар мен ертінділердің құрамында, жұқпалы ауруларды, әсіресе несеп жолдарының қабынған ауруларын емдеуде пайдаланылады. Уротопинді бірінші рет А.М. Бутлеров (1860) синтездеді.
 
## Дереккөздер


Санат:Аминдер
Санат:Консерванттар
Санат:Антибиотиктер
Каталан тілі

thumb|400px|Каталан тілінің таралу картасы

**Каталан (валенсияша) тілі** (өзіндік атауы: català) — үнді-еуропалық тілдер жанұясындағы роман тілдерінің окситан-роман тармағына жатады. Испанияның Каталония, Валенсия провинцияларында және Балеар аралдарында, Францияның Шығыс Пиреней департаментінде, Андоррада, Италияның Сардиния аралында тұратын 11 миллионға жуық кісі сөйлейді.

Каталан тілі жоғарыда келтірілген Испанияның провинцияларында испан тілімен қатар және Андоррада ресми тіл болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Каталан тілі
Санат:Испания тілдері
Санат:Франция тілдері
Қажымұрат Шешенқұлұлы

«Мақпалжан», «Бүлдірген қыз», «Сені ғана» әндерінің орындаушысы Қажымұрат Шешенқұлұлы - Қытай Халық Республикасы, Алтай аймағы қаба ауданының тумасы. Ол бүгінде өзiнiң әншілік, сазгерлік дарынымен Қытайдағы қандастарымыздың жүрегіне жол тауып, өнерсүйер қауымның ыстық ықыласына бөленген. Қажымұраттың шығарған әндері әншi Тоқтар Серіковтің және «Аршын», «Алаш» топтарының орындауында Қазақстанда да кең таралуда.

Санат:Тұлғалар
Муцио гамбиты

** Муцио гамбиты ** (тт. Полерио—Муцио гамбиты) — дебют, патшалық гамбиттың көп түрінің бірі, келесі жүрістермен басталады:

**1. е2-e4 е7-e5 <br /> 2. f2-f4 e5:f4 <br /> 3. Kg1-f3 g7-g5 <br /> 4. Cf1-c4 g5-g4 <br /> 5. 0-0**.

ашық  бастамаларға жатады.

Алғашында  1874 жылы Чигорин — Давыдов партияларында  ойналған.

## Негізгі  жалғасы
**5…g4:f3 6. Ф:f3**

## Сілтемелер
* chessproject.narod.ru
* 64.ru 

Санат:Ашық  дебюттер
Санат:Патшалық гамбит
М
Абдуллаһ ибн Омар

**Абдуллаһ ибн Омар** (614-693) екінші халифа Омар ибн әл-Хаттабтың ұлы. Хадис және Ислам заңы ғалымы.

## Өмірбаяны

### Мұхаммед  дәуірі; 614 - 632
Абдуллаһ ибн Омардың әкесі екінші халиф Омар ибн әл-Хаттаб еді, анасы Зайнаб бинт Мазғун.  ол шамамен 614 жылы дүнеге келді. 

Абдуллаһ ибн Омардан имам Муслим және имам әл-Бұхари риуаят еткен бірнеше хадис жеткен.

**Абдуллаһ ибн Омар**
"Адамның бойында мына қасиеттер боомайынша, ол шынайы ғалым бола алмайды: Өзіннен білімі мол адамды күндемейді, өзінен төменгілерді кемістпейді. Ілімін дүниелік пайда үшін сатпайды".

## Дереккөздер
Көптоғай

**Елді мекендер**:

* Көптоғай — Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл.
* Көптоғай — Ақтөбе облысы Ойыл ауданындағы ауыл.
* Көптоғай — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл.
* Көптоғай — Атырау облысындағы ауыл.

**Тағы қараңыз:**  

* Көптоғай ауылдық округі
Кордоба халифаты

**Кордоба халифаты** – Пиреней түбегінде 929 – 1031 жылдар аралығында салтанат құрған мұсылман мемлекеті. Пиреней түбегін арабтар мен берберлер жаулап алғаннан кейін Кордоба әмірлігі (756 – 929 жылдары) құрылып, астанасы Кордоба қаласы болған. Абдуррахман II  929 ж. өзін халифа деп жариялағандықтан әмірлік Кордова хилафатына айналды. Кордова хилафаты 10 ғасырдың аяғы мен 11 ғасырдың басында аса қуатты мемлекет болды. Кордова хилафаты билеушілері жікшілдік пиғылдағы араб-бербер тайпа көсемдерін талқандап, түбектегі христиан мемлекеттерімен жүргізілген соғыстарда үлкен жеңістерге жетті. Нәтижесінде Кордова хилафаты саяси-экономикалық жағынан айтарлықтай нығайып, сауда мен мәдениеттің өркендеуіне кең жол ашылды. Бірақ билеушілер арасында үздіксіз болып тұратын тақ таластары ел ішінде өзара соғыстар туғызды. Соғыстар кезінде бай қалалар қирап, егіншілікпен айналысқан аймақтар қаңырап бос қалды. 1031 ж. Кордова хилафаты бірнеше ұсақ әмірліктерге бөлініп кетті.

## Тарихы
756 – 1031 жж. болған мемлекет - Кордоба, Хилафатының елордасы өз уақыта Еуропаның ең үлкен және байлық қаласы болды.
thumb|left|Кордоба қаласы
7 ғасырда араблар солтүстік Африкадан Испанияға келіп, Кордоба Хилафаты орнатылған. Осы уақыта солтүстік Испания, және Португалияда Христиан патшалықтар: Арагон, Кастилия, Наварра және Астурия болды, олар арабтармен жаугершілік күресу — «Reconquista» (ұрып өзіне қарату) басталды. «Reconquista» 722 ж. Ковадонга шайқасымен басталды, христанлар жеңіс алып, Астурия патшалығы жасады. Сондықтан араблар пиреней тауларға кеттіп, фрасиамен соғысу бастады. 1469 ж. Кастилия мен Арагон патшалықтар бірлесті, және бір мемлекет – Испания істеді. 1492 ж. христиандар ең соңғы мұсылман мемлекеті – Гранада патшалығын басып алды.

Санат:Испания тарихы
Санат:Хилафаттар
Әуесқой бокстан Азия чемпионаты

**Әуесқой бокстан Азия чемпионаты** Азия елдерінің бокс әуесқойлары үшін аса маңызды жарыс болып табылады. Алғашқы чемпионат 1963 жылы Тайландтағы Бангкокта өтті.
## Чемпионаттар

### Ерлер

### Әйелдер

### Біріккен

## Жалпы медальдар саны

### Ерлер
Жалпы медальдык есеп (1994-2024)  

 

### Әйелдер

 

## Сыртқы сілтемелер
* *Amateur-boxing.strefa.pl -The results
*Men results
*Women results

Санат:Азия чемпионаттары
*
Сонгкок

[100px|thumb|left|Песи киген Индонезия президенті [Сукарно ]]
**Сонгкок** (немесе *песи*, *копиа*) — Индонезия, Сингапур, Бруней, Малайзия елдерінде, Филиппиннің оңтүстігінде, Тайландтың оңтүстігінде негізінен мұсылман ер адамдар киетін бас киім. Кесілген конус түрінде қара түсті мақтадан немесе бархаттан тігіледі. Ер адамдардың дәстүрлі бас киімі болған сонгкок үйлену тойы, мәйітті жерлеу, Құрбан айт, Ораза айт сияқты мейрамдар мен ресми іс-шараларда киіледі. Сонгкок Малайзияда Ислам дінімен байланыстырылып, Индонезияда зайырлы ұлтшыл қозғалыс өкілдерінің нышанына айналған.

## Атаулары
Бұл бас киім Малакка түбегінде, Суматрада, Борнеода «сонгкок» деп аталады. Ал Ява аралдарында «копиа» атымен танымал. Индонезияда болса «песи» деп аталады. Түрлі болжаулар бойынша «песи» сөзі голландтың *petje* сөзінен шыққан. Кейбіреулер бұл сөзді түріктің феска бас киімімен байланысты деп санайды.

## Дереккөздер


Санат:Исламдағы киім әдебі
Сәлде

[thumb|150px|left|Сәлде киген [Туарегтер|туарег]]
**Сәлде** (, ) — әлемнің көп елдерінде таралған бас киім. Ұлтқа, ұстанған дінге, мәдениетке байланысты сәлденің де түр-түсі жерден жерге өзгере береді. Үлкен сәлде киюмен танымал сикхалардың сәлделерінің ұзындығы 5 метрден 7 метрге шейін жетеді. Сонымен қатар туарегтердің де сәлделері оларға тән айырмашылық ретінде танымал. Сол сияқты Ислам дінін ұстанатын адамдар да сәлдені бас киім ретінде қолданып, оның түр-түсі олардың мазһабтары мен көздеген мақсаттарына байланысты әртүрлі боп келеді.

Шииттерде сәлде екіге бөлінеді: 
# жәй адамдар, дін қызметкерлері мен білім ізденушілер киетін ақ түсті сәлде.
# шыққан тегі Мұхаммед пайғамбардан  тарайтын сәийдтер (қожалар) киетін қара түсті сәлде.

Әл-Азһар университетінің ғалымдары сәлдені қызыл түсті фесканың үстінен орап қолданады. Таяу Шығыста сәлде Еуропа монархтарының тәждері сияқты әмірлер мен патшалардың мәртебесін көрсететін қызмет атқарған.

## Тағы қараңыз
*Феска
*Куфия

Санат:Исламдағы киім әдебі
Боубоу (киім)

125px|thumb|left|Үлкен боубоу
**Боубоу** (немесес *бубу*) — көбінесе Батыс Африкада киілетін кең жеңді халаттың атауы. Бұл киім әртүрлі этникалық топтарда түрлі атаулармен аталады: **агбада** (йоруба халқы, дагомба халқы), **баббан рига** (хауса), **к'са** (туарегтерде), **үлкен боубоу** (Батыс Африканың француз тілді елдерінде). Боубоудың Сенегалдық түрі Сенегалдық кафтан деп аталады. Боубоудың әйелдерге арналған түрі кейбір қауымдарда **м'боубоу** немесе **кафтан** деп аталады.

## Құрамы
Боубоу негізінен 3 киімнен тұрады: тобыққа қарай тарылатын шалбардан (*сокото*), ұзын жеңді көйлектен (*дашики*) және солардың үстінен киілетін кең жеңсіз көйлек. Боубоу әуелгіде жібектен жасалғанмен, шариғаттың ер адамдарға жібекті киюге тыйым салуына байланысты қазіргі кезде мақтадан немесе синтетикадан тігіледі. 

## Дереккөздер


Санат:Исламдағы киім әдебі
Феска

**Феска** немесе **фес** — Осман империясы мен Солтүстік Африка елдеріндегі бас киім үлгісі; үстінде қара немесе көк түсті шашағы бар жүннен тоқылған қызыл түсті қалпақ. Византия мемлекетінен бастау алады. «Феска» атауы Мароккодағы (Марокко) Фес қаласымен байланысты. 1826 жылдан бастап феска Осман империясында сәлденің орнына шенеуніктер мен солдаттардың бас киімі ретінде қабылданды. 

Махмуд II (1808-1839)кезіндегі еуропалық киім үлгісіне деген сән фескаға әсер еткен жоқ, себебі феска еуропалық қалпақтарға қарағанда намаз оқуға кедергі келтірмейтін еді. 

Феска Түркияда 1920-ы жылдары Ататүріктің кезінде еуропалық киім үлгісі енгізілгенде қолданыстан шығып қалды. Италияда қара түсті фескаға сән 1920-1940 жж. фашизм дәуірінде тарала бастап, фашизмнің белгіміне айналды. Мысырда 50-ші жылдардың соңына шейін сақталды. 

## Тағы қараңыз
*Сәлде
*Куфия

Санат:Исламдағы киім әдебі
Абдуллаһ ибн Рауаһә

**'Абдуллаһ ибн Рауаһә ибн Са'лабаh** () — Ислам пайғамбары Мұхаммад сғу ның белгілі сахабы.

## Биографиясы
Абдуллаһ ибн Рауаһә Бану Хазрадж тайпасында дүниеге келді. 
Ол уақыттарда оқу және жазу өнерлері әр араб біле бермейтін білім еді. Абдуллаһ ибн Рауаһә арабша оқу жазуды білген өте аз сахабалардың бірі еді.

Абдуллаһ ибн Рауаһә һижраға дейін он екі Ансарлардың бірі болып Мединеге барады, және Мединеде Мұхаммад сғу ға сенуге болатынына жетпіс үш сахабаның ішінде ант бергеннің біреуі болды.

Абдаллаһ ибн Убайға қарсы дайындалып жатқан қастандықты сезетінін айтты.

Абдуллаһ ибн Рауаһә Муғтаһ шайқасында мұсылмандардың басшыларының арасында үшінші басшысы болды және сол шайқаста ерлікпенен мерт болды.

Оған қоса Абдуллаһ ибн Рауаһә ислам жауы Юсайр ибн Ризамды мерт қылуға экспедицияға жіберілді.

## Дереккөздер
Абдуллаһ ибн Убәй

**Абдуллаһ ибн Убәй** (), **ибн Салул** Бану Хазрадж тайпасының басшысы болды, Мединеге ислам пайғамбары Мұхаммад сғу келген уақытта исламды қабылдады, бірақ ықыласпен қабылдағаны белгісіз.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
*
*
*
Абдуллаһ ибн Умм Мактум

**Абдуллаһ ибн Умм Мактум** () Исламда көрнекті сахабалардың бірі. Құран Кәрімнің 80-ші сүресі Абаса, осы Абдуллаһ ибн Мактумға байланысы түсті деген сөздер бар.

## Дереккөздер
Абдуллаһ ибн әз-Зубайр

**Абдуллаһ ибн әз-Зубайр** () Абдуллаһ ибн әз-Зубайрдың әкесі сахаб Зубайр ибн әл-Аууам, анасы Асма бинт Әбу Бәкр, ислам халифы Әбу Бәкрдің қызы. Ол Айшаның жиен болды.
Абдуррахман ибн Әбу Бәкр

**Абдуррахман ибн Әбу Бәкір** Әбу Бәкр рғ дың бірінші ұлы, шешесі Умм Руман, қарындасы Айша еді.

## Дереккөздер
Сәуб

150px|thumb|left|Сәубті киген арабтар
**Сәуб** (, йеменде: *дишдаша*, Ливияда: *сурия*, оманда: *кандура*) — негізінен ақ матадан тігілетін ұзын жеңді жейде. Дәстүрге сай негізінен иқалмен және куфиямен бірге киіледі. Сәуб мақтадан тігіледі, алайда салқын жақтарда (әсіресе Ирақ пен Сирияның салқын климатында) жүннен де тігілуі мүмкін. «Сәуб» сөзі «киім» мағынасын беріп, арабтар онымен матаның кесілген бөлігін атаған. Сәуб қазіргі күнге шейін арабтардың белгісі ретінде танымал және Парсы шығанағындағы араб елдерінің тұрғындары сәубті күнделікті өмірінде киеді.

## Тағы қараңыз
*Иқал (аксессуар)
*Куфия
*Джаләбия

Санат:Исламдағы киім әдебі
Аббас

**‘Аббас ибн ‘Абд әл-Мутталиб** () (гр. 566; 653) Мұхаммад сғу көрнекті сахабасы еді, өз уақытында беделді әрі бай саудашы болып жұмыс жасады, бірақ исламды тек Бадр шайқасынан кейін 624 жылы ғана қабылдады (һижра 2 жылы). Оның ұрпақтары Аббас хилафатының 750 жылы негізін салды

## Ерте жылдары

## Исламды қабылдауы

## Дәулеттер
Аббасид дәулеті 750-жылдан басталды, Әбу әл`Аббāс `Абдуллāh ас-Саффāh халифтықты өз мойнына алды Аббастың ұлы Ибн 'Абдуллаһ арқылы.

## Дереккөздер
Абдуллаһ ибн Абдуль-Асад

**Абу Салама `Абд Аллаһ ибн `Абд әл-Асад** () Исламды ерте уақытында қабылдаған Мұхаммад сғу пайғамбардың көрнекті сахабаларының бірі еді.

## Биографиясы
Умм Салама Хинд бинт Әби Умаяһ әйелі екеуі исламды ерте уақытында қабылдаған сахабилар болды.

Ухуд шайқасынан қайтыс болғаннан кейін Мұхаммад сғу оның бұрынғы әйелі Умм Саламаға үйленді.

## Тағы қарыңыз

## Дереккөздер
Абдуллаһ ибн Хузафа әс-Саһми

**Абдуллаһ ибн Хузафа әс-Саһми** — кейінгі сахабалардың бірі болуы керек, мәліметтер аз жиналған. .
Әбу Әйюб әл-Ансари

**Әбу Әйюб әл-Ансари** - Иасриб қаласында туған. Ерте ислам тарихындағы ансарлардың бірі болды.

## Дереккөздер

## Библиография
* Muhammad ibn Jarir al-Tabari, History v. 18 "Between Civil Wars: The Caliphate of Mu'awiyah," transl. Michael G. Morony, SUNY Press, Albany, 1987.
* Muhammad Ibn Sa'd, *Kitab at-Tabaqat al-Kabir*, np, nd.
* Prof. Philip K. Hitti, *A History of the Arabs*, Macmillan, London, 1951 rev.ed.
Әбу Дуджана

**Әбу Дуджана Симак бин Хараша** — алты кітаб хадис жинақтарынан жеткендей белгілі ислам жауынгері жіне қол басшысы болды.

## Сыртқы сілтемелер
*Wearing the Band of Bravery 
*The Red Banded Warrior 
*Abu Dujana has Worn the Red Band of Death
Әбу Фуһәйра

**Әбу Фуһәйра** — Әбу Бәкр рғ босатқан құлдардың бірі еді. Белігілі сахаба.

Һижра жылдары Аллаһ елшісі Мұхаммад сғу ға және Әбу Бәкр рғ ғы Саур тауында қой бағып жүріп олардың ізін жасырып көп көмек етті. 

Ол Аллаһ елшісі сғу Бану Лихуанға жіберген 70 Құраа ның бірі болды, бірақ та Бану Лихуандар оны сол жерде мерт қылды. 

## Сыртқы сілтемелер
* Witness to Truth - Liberation of the Slaves
Тюнинг

**Тюнинг** ( — «баптау») — ағылшын тілінен енген термин. Келесі ұғымдарды білдіруі мүмкін:

* **[[Тюнинг (автомобиль)|Автомобиль тюнингі]]** — әдеттегі автомобильдің зауыттық сипаттамаларын жақсартуға немесе ерекше стиль беруге бағытталған одан әрі жетілдіру барысы. .
* **Компьютер тюнингі** (моддинг) — компьютерлерді немесе компьютерлік периферияларды тұтынушылық сапасын арттыру мақсатында жасалатын жетілдіру.
Тәбук шайқасы

**Тәбук шайқасы** (تحرير غزوة تبوك) мұсылмандар басшысы, Аллаһ елшісі Мұхаммад  мен Византия имериясы арасындағы соғыс 630 жылы, бүгінгі күнгі Сауд Арабиясындағы Тәбук деген жерде өтті. Бұл соғыста мұсылмандар саны 30,000 нан асып жығылды. 

## Соғыс себептері

## Құран
Сайфур Рахман Мубаракпури бойынша Тәуба сүресі осы Тәбук шайқасына байланыста түскен. Ислам ғалымы Ибн Кәсир осы жағдайға байланысты Құранның 9:42-48, 9:49 сүрелерін айтты , 9:81 

## Сыртқы сілтемелер
*The Expedition of Tabuk from Restatement of History of Islam at Al-Islam.org

Санат:Ислам тарихы
Хайбар шайқасы

**Хайбар шайқасы** — Һижра бойынша 629 жыла Аллаһ елшісі Мұхаммад  пен Исраиль ұрпақтары арасында Һиджаз жері, бүгінгі күнгі Сауд Арабиясы территориясында болған шайқас.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Alfred Guillaume. *The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Ishaq's Sirat Rasul Allah*. Oxford University Press, 1955. ISBN 0-19-636033-1
*Jafri, S.H.M. *The Origins and Early Development of Shi'a Islam.*  Longman;1979 ISBN 0-582-78080-2
*Lewis, Bernard. *The Jews of Islam*. Princeton: Princeton University Press, 1984. ISBN 0-691-00807-8
*
*
*Stillman, Norman. *[http://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC The Jews of Arab Lands: A History and Source Book]*. Philadelphia: Jewish Publication Society of America, 1979. ISBN 0-8276-0198-0
*
*Montgomery Watt, W. (1956). *Muhammad at Medina*. Oxford University Press.
*Montgomery Watt, W. (1964). *Muhammad: Prophet and Statesman*. Oxford University Press.

;Энциклопедия
* 
**[[Encyclopaedia of Islam]]*. Ed. P. Bearman et al., Leiden: Brill, 1960-2005.
*[" K̲h̲aybar." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online, 2012. Reference. 24 сәуір 2012 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/khaybar-COM_0503*Lewis, Bernard. ''The Arabs in History''. Oxford University Press, 1993 ed. (reissued 2002). ISBN 0-19-280310-7

[Санат:Ислам тарихы
Хунайн шайқасы

**Хунайн шайқасы** — Мұхаммад  Сақиф қаласының жанында 630 жылы Хауазин тайпасына қарсы болған шайқасы, бұл шайқаста мұсылмандар ірі шайқасқа жетіп, жаулардың көп бөлігін тұтқынға алды. Хунайн шайқасы Қасиетті Құран Кәрімде Тәубә сүресінде атымен аталған екі шайқастың бірі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*http://islamweb.net/ver2/archive/article.php?lang=E&id=40434
*http://islamanswers.net/moreAbout/Hunayn.htm 
*http://hizb-ut-tahrir.org/english/books/state/chapter_27.html

Санат:Ислам тарихы
Санат:630 жыл
Санат:Діни соғыстар
Абдуллаһ ибн Джафар

**Абдуллаһ ибн Джафар** () — Джағфар ибн Әбу Талибтің ұлы, Әли ибн Әбу Талибтің немере інісі.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.jafariyanews.com/articles/2k5/13june_syedaZaynab.htm biography
* http://www.dartabligh.org/months/jamadilawwal/janabe_zainab(a.s).html
Түйе шайқасы

**Түйе шайқасы** (موقعة الجمل **муақаға әл-джәмәл**) Ирақтың Басра қаласында 656 жылы Әли ибн Әбу Талибті  орнынан түсіріп өлтіруді ойлаған көтерілісшілер арасындағы шайқас.

## Тарихы
Әбу Бәкр  халифалықтан 634 жылы түскеннен кейін Омар  халиф болып тағайындалады. Он жылдан кейін Умар  дүниеден өткеннен кейін Осман ибн Аффан  644 жылы халифа тағайындалады.

650-651 жылдары(30 һ) хилафа жерінде бір адамдар көтеріліс жасай бастады. Мысырлық көтерілісшілер Османды  қоршауға алады. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 
* (volume XV.)
* 
* 
* 

Санат:Ислам тарихы
Сиффин шайқасы

**Сиффин шайқасы** (; мамыр–шілде 657) — бірінші фитна уақытында болған соғыс еді, бұл соғыс шілденің 26 - 28 аралығында өтті.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.ismaili.net
* playandlearn.org
* academyofislam.org
* Al-islam.org
* i-cias.com
* IslamiCity.com

Санат:Ислам тарихы
Мута шайқасы

**Мұғтаһ шайқасы** () бесінші джумада әл-әууәл 8 Һижра жылы ), Мұғтаһ ауылының жанында йордания өзені бойында Ислам пайғамбары Мұхаммад  пен оның жаулары Византия империясы арасында болған соғыс.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Haykal, Muhammad Husayn (1995). The Life of Muhammad. Islamic Book Service. ISBN 1-57731-195-7
*http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/SM_tsn/ch6s5.html Ar-Raheeq Al-Makhtum (THE SEALED NECTAR)
*http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/MH_LM/campaign_of_mutah.htm  The Life of Muhammad
*http://www.grandestrategy.com/2007/12/sword-of-allah-chapter-6-mutah-and.html Sword of Allah

Санат:Ислам тарихы
Әбул-Ас ибн әр-Рабиға

**Әбул-Ас ибн әр-Рабиғи** () — Құрайыштардың Бану Абд Шамс руына жататын белгілі сахаби.

## Биографиясы
Анасының тәтесі Хадиджа бинт Хуаилид, Аллаһ елшісі Мұхаммад  әйелі еді, Әбул-Ас ибн әр-Рабиғи Зайнаб бинт Мұхаммадқа  үйленді.

Бадр шайқасына қатысқан уақытында оны Құрайыштар тұтқын етіп алды. 

## Дереккөздер
Әбу Хузайфа ибн әл-Муғира

**Әбу Хузайфа ибн әл-Муғира** (أبو حذيفة بن المغيرة) — Мұхаммад  пайғамбардың сахабы.

Йасир ибн Амр, Сумая бинт Хаббаб және Аммар ибн Йасирдің саииді.

## Дереккөздер
Әбу Хузайфа ибн Утбә

**Әбу Хузайфа ибн Утбә** (Арабша: أبو حذيفة بن عتبة) толық аты **Әбу Хузайфа ибн Утбә бин Рабиға бин Абд Шамс бин Абд Манаф**) — Утба ибн Рабиғаның ұлы, оның қарындасы Хинд бинт Утба Абу Суфянның әйелі болды.

## Сыртқы сілтемелер
* http://dictionary.al-islam.com/Arb/Dicts/SelDict.asp?TL=1&DI=26&Theme=26
Әбу Мұса әл-Ашғари

**Әбу Мұса әл-Ашғари** () — Ислам тарихында мұсылмандар Ирақтың Басра және Куфа қалаларын алғаннан кейін сол қалаларда басшы болып қалды.

## Сыртқы сілтемелер
*Sunni view 
*Abu Musa al-Ashari
Қоршаған орта (кітап)

**Қоршаған орта** — 2011 жылы Алматы қаласы «8&8» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — С. В. Трофимова. Беттер саны — 10.

Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-268-167-3.

## Қысқаша мазмұны

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасы
* ISBN

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты 

Санат:Қазақша кітаптар
Санат:2011 жылы шыққан кітаптар
Санат:8&8 баспасының кітаптары
Әбу Саид әл-Худри

**Әбу Саид әл-Худри** () Мединелік ансар сахабалардың бірі. Өте жас уақытында исламды қабылдаған. 625 жылы әкесі Мәлик ибн Синан Ухуд шайқасында қайтыс болғаннан кейін келесі мұсылман жорықтарына қатыса бастады.

## Дереккөздер


## Баяндаулары
* Ән-Ниса сүресі 24 аят,
* Шахуат исламда
Әл-Бара ибн Мәлик әл-Ансари

**Әл-Бара ибн Мәлик әл-Ансари** () — Мединелік Бану Хазрадж руынан, ансар сахабаларының бірі болды. Бауыры Анас ибн Мәлик.

Ол өз батылдығымен танылды. Парсы империясына қарсы шайқаста қаза тапты.

## Дереккөздер
Аммар ибн Ясир

**ʻАммар ибн Яассир бин ʿĀмир Мāлик Aбул-Яқзаāн** () — Меккеден һижрат еткен мұхажирин сахабалардың бірі.

## Ерте өмірі

## Сиффин

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* The Great Sahabai Ammar ibn Yasir( 2009-10-25)
*http://al-islam.org/restatement/71.htm
*http://al-islam.org/slavery/4.htm 
*Arabic كتاب سلسلة الأركان الاربعة ـ عمار بن یاسر  
*http://www.ezsoftech.com/stories/companion6.asp
Башир ибн Сағд

**Башир ибн Сағд** — көрнекті сахабалардың бірі.

## Өмiрбаяны

### Ерте өмірі
Бану Аус басшысы болып тағайындалады.

### 610 - 632: Пайғамбар  дәуірі
Башир ибн Сағд Бәдр шайқасына қатысты, сонда Бану Аустың басшысы тағайындалды.

### Дүниеден өтуі
аз-Зурқани баян еткендей Башир ибн Сағд Ғайн ат-Тамр деген жерде жау қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.bogvaerker.dk/Bookwright/rijal.html
Фадл ибн Аббас

**Фадл ибн Аббас**  — Абдуллаһ ибн Аббастың  бауыры және Пайғамбарымыздың  немере інісі еді.

Мұсылмандардың еуропалықтар мен және парсыларға қарсы болған соғыстарға қатысты.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.sevde.de/Sahabeler/FADL_iBN_ABBAS.htm
Фәйруз әд-Дайлами

**Фәйруз әд-Дайлами** () — Йемен жерінде өзін пайғамбар жариялаған Асуад Ансиға пайғамбар салауат жіберген сахабаның бірі.

## Сыртқы сілтемелер
*biography  from USC-MSA Compendium of Muslim Texts.
Һабибә бинт Убәйд-Аллаһ

**Һабибә бинт Убәйд-Аллаһ** () — Убайд Аллаһ ибн Джахш қызы.

Һабибаның әкесі Зайнаб бинт Джахштың бауыры болды, Зайнаб бинт Джахш пайғамбарымыз Мұхаммадтың  кейін әйелі болды.

Кейін Һабибаның шешесі Мұхаммадқа  үйленді, себебі әкесі исламды тастып мәсіхшілерге өтіп кетті ағузубилляһ. 

Һабиба **Дәуд ибн [[Урва ибн Масғуд]] әл-[[Тақиф]]қа** күйеуге шықты.

## Дереккөздер
Хатиб ибн Әбу Балта

**Хатиб ибн Әбу Балта**  — пайғамбар Мұхаммад  Мысырлық Копты христиандар басшысы Муқауқиске жіберген сахаба. Қайтарда одан сыйлықтар жәнеМария әл-Қибтия және Сирин атты  екі малай әйел алып қайтады. Пайғамбарымыз Мұхаммад  Марияны өзіне әйел етіп алады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.cyberistan.org/islamic/letters.html
Һишам ибн әл-Ас

**Һишам ибн әл-Ас** () — А'ас ибн Уағилдің баласы және Амр ибн әл-Астың бауыры.

Ол әкесінің бұйрығымен 50 құлды босатты.

Һижраның 13 шылы Йармук шайқасында мерт болды.

## Дереккөздер
Хузайфа ибн әл-Йаман

**Хузайфа ибн әл-Йаман** — Ислам дінін ерте қабылдаған сахабалардың бірі. Хузайфа ибн әл-Йаман көптеген хадистер айтты. 

## Мединедегі өмірі
Өзінің кішкенен жасына қарамай Ухуд шайқасына әкесімен бірге қатысады. Осы шайқаста әкесі *мушриктер* қолынан қаза тапты.

## Хандақ шайқасы
Аққұдық (Маңғыстау облысы)

**Аққұдық** — Маңғыстау облысы Қарақия ауданы, Сенек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орналасуы
Аудан орталығы Құрық ауылынан шығысқа қарай 196 км-дей жерде, Қарынжарық ойысының батыс жиегінде орналасқан.

## Тарихы
Ауыл 1969–1995 жылдар аралығында қаракөл қойын өсіретін Ералиев атындағы кеңшардың ферма орталығы болып келген. Оның негізінде Аққұдықта шаруа қожалықтары құрылды.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Ауылда негізгі мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік акушерлік пункт бар.

## Дереккөздер

 

Санат:Қарақия ауданы елді мекендері
Азғыр

**Азғыр** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Азғыр ауылдық округінің құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Облыс орталығынан 600 шақырым, аудан орталығы Құрманғазы селосынан 310 шақырым, округ орталығы Балқұдықтан 30 шақырым жерде теңіз деңгейінен 13 м биіктікте, құм төбелер арасында орналасқан. 1924 -1930 жылдары Азғыр аудан орталығы болса, одан кейін қой өсіретін ферма орталығына айналды.

## Тарихы
1928-1930 жж. арасында Азғыр Орал округінің Азғыр ауданының орталығы болды.
Ертедегі атауы Арзагер немесе Бесшоқы, Азғыр аталудың бастауы төңкерістен кейінгі кезеңге келеді. Бұл ең ірі ішкі қырғыз-қайсақ ордасының «қалмақ қисымының» жері. Әкімшілігі Торғайда орналасқан. Ағылшындардың тұз шахталары жұмыс жасаған. 
1918 жылы комиссар Бисен Жәнекешовтың ауылды ақтардан тазартудағы алғашқы шабуылы сәтсіз аяқталып, күш жинап, қайта шабуылдап жеңіске жетіп, тұрғындармен кездесу жиынында: «Қалыптарың қисық, ұстанымдарың теріс, жаман, азған ауылсыңдар» дегені де осы жердің Азғыр атануына себепші болды дейтіндер жоқ емес.

### "Азғыр" ядролық полигоны

Азғыр ядролық полигоны (әскери шартты аты «Галит») – бұрынғы КСРО Қорғаныс министрлігі мен Атом өнеркәсібі министрлігі және Бүкілодақтық эксперименттік физика ғылыми-зерттеулер институты («Арзамас-16») мамандарының басқаруымен ядролық жарылыстар сыналған құпия сынақ аймағы.

## Халық саны
1989 жылы елді мекенде 647 адам тұрған. 1999 жылы ауылдың халқы 601 адамға тең болды (316 ер және 285 әйел адам). 2009 жылға қарай ауыл халық саны 580 адамға азайған (290 ер және 290 әйел адам).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 365 адамды (191 ер адам және 174 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
### Мектептер
* Азғыр негізгі мектебі — 1924 жылы ашылған. Алғашқыда бастауыш мектеп, кейін Киров атындағы орта мектеп, 1961-1999 ж. орталау, 1999 жылдан Азғыр орта мектебі болып аталды. 2014 жылдан бастап Азғыр негізгі орта мектебі болып құрылды.

## Елді мекендегі көшелер
* Әйтеке би көшесі
* Ғарифолла Құрманғалиев көшесі
* Қазыбек би көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Абайя

175px|thumb|left
**Абайя** — негізінде *′абā-а* (), кейде *′абāйа* (). Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстағы мұсылман әйелдер киетін кең халат-көйлек. Дәстүрлі абайя қара түсті квадратты матадан тұрып, әйел адамның денесін толығымен жабады (қол мен беттен басқа). Айбайямен қоса кейбір әйелдер бетті жабатын ниқаб және қолды жабатын қолғаптарды да киеді. Индонезиялық және Малайзиялық әйелдердің дәстүрлі киімі кебая өз атауын абайядан алған.

## Тағы қараңыз
*Исламдағы киім әдебі
*Хиджаб
*Джильбаб
*Бурқа
*Ниқаб

Санат:Исламдағы әйел киімі
Джафар ибн Әбу Талиб

**Джафар ибн Әбу Талиб** (Arabic: **جعفر ابن أبي طالب / جعفر الطيار**) — Әбу Талибтың баласы. Джафар өзінің ағасы Аббас ибн Абдуль-Мутталибтың қолында өседі, Ислам дінін 613 жылы қабылдады.

## Үйленуі
Есейе келе өз ағасы Аббас ибн Абд әл-Мутталибтің үйінен шығып, Асма бинт Умайске үйленді. Джафар Исламды өте ерте қабылдаған адамдардың бірі болды, сондықтан Құрайштардың қолынан көп зорлық көрді.
Қырым-татарша Уикипедия

**Қырым-татарша Уикипедия** () — Уикипедияның қырым-татар тіліндегі бөлімі.

2008 жылдың 12 қаңтардан бері пайдаланылып келеді.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Қырым-татарша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Статистика
Қазіргі уақытта қырымтатар Уикипедиясында  мақала бар.
* 2009 жыл 6 қазан – 1074 мақала
* 2010 жыл 5 қыркүйек- 1536 мақала
* 2010 жыл 30 қаңтар - 1405 мақала
* 2014 жыл 1 мамыр  - 2000  мақала
* 2014 жыл 9 мамыр  - 3000, 4000  мақала
* 2016 жыл 6 желтоқсан – 5000 мақала
* 2018 жыл 12 қазан – 6000 мақала
* 2020 жыл 13 ақпан  – 7000 мақала
* 2020 жыл 14 қараша – 8000 мақала
* 2021 жыл 24 наурыз – 9000 мақала
* 2021 жыл 2 маусым – 10 000 мақала
* 2022 жыл 21 қаңтар - 15 000 мақала
* 2022 жыл 27 тамыз - 20 000 мақала
* 2023 жыл 14 мамыр - 25 000 мақала

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қырым-татарша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Қарақалпақша Уикипедия

**Қарақалпақша Уикипедия** () — Уикипедияның қарақалпақ тілідегі бөлімі.

2008 жылдың 27 мамырынан бері пайдаланылып келеді.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Қарақалпақша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардан  қатысушы соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Тарихы
*14 тамыз 2014 жылы — 1 000 мақала
*4 қыркүйек 2022 жылы — 2 000 мақала
*1 қаңтар 2023 жылы — 3 000 мақала
*18 қараша 2023 жылы — 4 000 мақала
*6 шілде 2024 жылы — 6 000 мақала

## Сілтемелер
* Қарақалпақша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Абдуллаһ ибн әл-Мубарак

**Әбу Әбдуррахман Абдуллаһ ибн әл-Мубарак ибн Уадых әл-Маруази** (һ. 118-181) — Ислам дінінің атақты имамы, муджтаһид, шариғат ғылымдарының ғалымы, муджаһид. 20 жасында ғылым талап қыла бастаған Ибн әл-Мубарактың алғашқы ұстазы Рабиғ ибн Әнәс ал-Хорасани болған. Сонымен қатар ол Әбу Ханифадан, Сүлеймен әт-Таймидан, әл-Әузағидан, Суфйан әс-Сәуриден, Малик ибн Әнәстан, Ләйс ибн Сағдтан, Ибн Уйайнадан білім алған. Одан Әбу Дәуд, Ибн Мағин мен Әбдурраззақ хадистер риуаят еткен. Ибн әл-Мубарак ғылым іздену жолында Мекке мен Мединеге, Шамға, Мысырға, Ирак пен Хорасанға сапар шеккен. 

## Оның еңбектері

## Дереккөздер


Санат:Ислам тұлғалары
Санат:Мухаддистер
Миқдад ибн Асуәд

**Миқдад ибн Асуәд** (Арабша: ****) — Арабтардың Бахра атты руынан болған сахаба. Өз руынан өзі білетін ислам қабылдаған адам болмаған соң, Меккеге ислам пайғамбары Мұхаммадқа  аттанады. Меккеде әл-Асуад әл-Кинди атты адамда жұмысшы-құл болады. Исламды қабылдағанда оның жасы 24-те еді.

## Медине
Аллаһ елшісі  оған Мединеге аттануды бұйырады.

## Дереккөздер
Мұхаммад ибн Әбу Бәкір

**Мұхаммад ибн Әбу Бәкір** () — Әбу Бәкрдің  ұлы, сахаба әрі Рашидун хилафатының бірінші халифы болды.

## Өмірі
Мұхаммад ибн Әбу Бәкр  шешесі Меккеге келе жатқан жолда туылады. Әкесі Әбу Бәкр  һижраның он үшінші жылы дүниеден өткеннен кейін шешесі Асма бинт Умайс  Әли ибн Әбу Талибқа  тұрмысқа шығады. Сол уақытта Әли ибн Әбу Талиб  Мұхаммад ибн Әбу Бәкрді  өз баласы етіп алады.

## Сыртқы сілтемелер
*Biography 
*http://www.livingislam.org/n/shb_e.html  - "Nevertheless, he brought in those who killed [Uthman]!"
*http://www.hermetic.com/sabazius/mohammed.htm -*Uthman became quite unpopular, and he was murdered by insurgents lead by the son of Abu Bakr, Muhammad ibn Abi Bakr, in 656 e.v
*Wilferd Madelung, *The Succession to Muhammad'', Cambridge University Press, 1997.
Абдул-Баһа

**Абдул-Баһа** (Абд эль-Баха; , «Баһаның құлы»; туған кезде берілген есімі **Аббас-Эфенді**; 1844—1921) — дін қайраткері, баһаи дінінің негізін қалаушылардың бірі. Әкесі Баһаулла (араб. «Баһа Аллаһ» — жарқыл, Құдайдың асқан әсемдігі) есімімен белгілі Мырза Хусейн Әли, баһаи сенімінің негізін қалаушы болып табылады. Абдул-Баһа 1844 жылы 23 мамырда Иранда өмірге келіп Аббас атанғанымен, Абдул-Баһа («Баһаның құлы») есімін қабылдап өзінің болашақ өмірін әкесінің ілімін барша халыққа жеткізуге арнады.

## Өмірбаяны
1892 жылы Баһаулла қайтыс болды. Қайтыс болар алдында ол өзінің өсиетінде Абдул-Баһаны баһаи қауымының көшбасысы болып қалдырды. 1898 жылы Абдул-Баһа Осман империясының қол астында тұтқында болғанда, алғаш рет Аккаға сонау Батыстан баһаи-қажылар келді. 1908 жылы Абдул-Баһа бостандыққа шыққанда ол Мысырға, 1911—1912 жылдары Америка мен Еуропаға үлкен сапарға аттанды. Сол жерлерде ол Баһаулланың бірлік пен Әлеуметтік әділеттілік туралы хабарын діни қоғамдарда, кәсіподақ, университет факультеттерінде, журналистер мен мемлекеттік шенеуніктердің алдында және де қыруар әлеуметтік жиналыстар үстінде жариялады. Абдул-Баһа өзінің көптеген шығармаларын ереже бойынша діндар адамдарға жолдау және кейбір сұрақтарға жауап ретінде жазды. Сондай-ақ оның бірталай сұхбаттары мен халыққа деген үндеулері жазылған. Сол әңгімелерінде ол Баһаулламен орнатылған жалпы қағидаттардың нақты қолданылуын түсіндіріп толық түсініктемелерін береді.

Бірінші дүние жүзі соғысы кезіндегі жылдарын Абдул-Баһа Хайфада (қазіргі Израиль) өткізді. 1920 жылы қоғамдық қызметі үшін  (соғыс кезінде Палестинадағы ашыққандарға көмек көрсету) ол  Британ империясының орденімен марапатталды.

Абдул-Баһа 1921 жылы 28 қарашада Хайфа қаласында өмірден қайтты. Өз өмірінде Баһаи дінінің негізін нығайтып оны барлық әлемге таратты. Өзінен кейін немересі Шоги Эфендіні қалдырды.

right|thumb|160px|Абдул-Баһа

## Сыртқы сілтемелер

* Баһаи жазбалары — Баһаулла, Абдул-Баһа 

Санат:Діннің негізін қалаушылар
Санат:Баһаи
Санат:Есімнама:Персия
Муғира ибн Шуғба

**әл-Муғира ибн Шуғба** ибн Аби Амир ибн Масғұд ас-Сақафи () Меккедегі Таиф тауы маңайын мекендеген Сақиф атты рудан шыққан сахаба.  

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*http://forum.atimes.com/topic.asp?TOPIC_ID=157 
*http://www.abc.se/~m9783/o/abfm_e.html
*http://www.themodernreligion.com/women/w-hell.html 
*http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/19_uthman_bin_ghani.htm 
*http://users4.ev1.net/~nami/EGYPT.htm
Асма бинт Умайс

**Асма бинт Умайс** () Бану Хашим руынан шыққан сахаби. Һижраның 40 жылы Әлиден  кейін дүние салды.

## Отбасы
Әкесі Умайс ибн Мағад, шешесі Хинд бинт Ауф. Жартылай сіңлісі Маймуна бинт әл-Харис, Мұхаммадтың  әйелі. Тұған сіңлісі Салма бинт Умайс Хамза ибн Абд әл-Мутталибке тұрмысқа шықты.

## Сілттемелер
Рабиға ибн әл-Харис

**Рабиға ибн әл-Харис** () - көзі тірісінде жаннатпен сүйіншіленген он сахабадан басқалардың біреуі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*http://www.renaissance.com.pk/maprspo98.html
Сағид ибн Зәйд

**Сағид бин Зәйд**, (Ар:** سعيد بن زيد**) — исламды ерте қабылдап, көзінің тірісінде жаннатпен сүйіншіленген он сахабаның бірі, лақаб аты "Әбу әл-Әуар". 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.youngmuslims.ca/online_library/companions_of_the_prophet/SaidZayd.html 
*http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/02_abu_bakr.htm 

Санат:Сахабалар

Санат:Ислам
Суһайб әр-Руми

**Суһайб әр-Руми** — Византин империясында құл болады, кейіннен Арабияға келіп исламды қабылдайды..

## Ерте өмірі
591 жылы Нубуват басталмай тұрғанда, Синан ибн Мәлик атты араб кісі Персиялық әл-Убдаллаһ дейтін қаланы басқарып тұрады. 

## Дереккөздер
Умәмә бинт Зайнаб

**Умәмә бинт Зайнаб**' (Арабша: أمامة بنت ابو العاص بن الربيع) — Зайнаб бинт Мұхаммадтың қызы болды, Мұхаммадтың  немересі. Әпкесі Фатиманың өлімінен кейін Әли ибн Әбу Талибке күйеуге шықты.
 
## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Muhammad’s Daughters 
*The Tribe of Quraish
Уқба ибн Амир

**Уқба ибн Амир** () — исламды ерте қабылдаған сахабалардың бірі. Һижраның 58 жылы Мысырда дүниеден өтті.

## Дереккөздер
Усама ибн Зәйд

**Усама ибн Зәйд** () — Зайд ибн Харисаның ұлі, Мұхаммад  босатқан құлдардың қатарынан болды. Шешесі Умм Айман (Барака).

## Биографиясы
### Ерте өмірі
Усама ибн Зәйд һижраға дейін 8 жыл бұрын дүниеге келді. Мұхаммад  оны өз баласындай тәрбиеледі. 

Мұхаммад бин Усама дейтін баласы болды.

## Дереккөздер
Зәйд ибн Арқам

**Зәйд ибн Арқам** — Бану Умаяд билігі уақытында сахих мұслимдағы Аллаһ тағала тұғырында салмағы көп екі нәрсе тұралы хадисті айтқан сахаба. Осы Зәйд ибн Арқамның үйінде исламның бастапқы уақытында сахабалар жиналып намаздарын оқып жүрді, дәл осы үйде исламның екінші халифы Омар  исламды қабылдады.

## Дереккөздер
Нарциссизм

thumb|Мифологиядағы Нарцисс бейнесі
**Нарциссизм** - өзін-өзі жақсы көру,өз мүддесін басқалардан жоғары қоюмен сипатталатын мінез-құлық ерекшелігі.
Термин грек мифологиясындағы Эхо атты нимфа махаббатын тәрк еткен көрікті жас жігіт Нарцисс есімімен байланысты туындаған. Есесіне су жүзіндегі өзінің шағылысына ғашық болып, сол махаббаттан өлімінің келуі бұйырылған-мыс.

## Дереккөздер


Санат:Психоталдау
Қаратон

**Қаратон** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы таратылған кент.

## Тарихы
1993-1995 жылдар аралығында чехословак құрылысшылары екі қабатты 63 коттедж үй салып, оған Қаратон елді мекенінде тұратын көпбалалы отбасылар Жаңа Қаратонға көшірілді. 1999-2000 жыл аралығында "Қазақойл-Ембі" АҚ қаражат бөліп, Жаңа Қаратоннан 622 тұрғын үй салынып, Қаратон елді мекенінің тұрғындары түгел осы жаңа баспаналарға көшірілді. 2000 жылы Жаңа Қаратон кент болып құрылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Құлсары қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 71 км-дей жерде.

## Халқы
* 2417 адам (1999)
* 4813 адам (1989)

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданының таратылған елді мекендері
Анус

**Анус** (, артқы қуыс) — адамның немесе жануардың ас қорыту жүйесінің соңындағы тесік. 

Анус организмді экскременттерден (нәжіс) тазарту үшін және сол экскременттерді тазарынғанға шейін ұстау үшін қолданылады. 

## Тағы қараңыз
* Қынап (мүше)
* Сарпай (анатомия)

Санат:Анатомия
Санат:Жануарлар анатомиясы
Санат:Ас қорыту жүйесі
Көкдала (Алматы облысы)

**Көкдала** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Ақсеңгір ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан солтүстікке қарай 38 км-дей жерде, Ақсеңгір өзенінің жағалауындағы Лессинг жусаны, ши аралас әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өскен сайлы-жыралы келген қуаң далада орналасқан. Ауыл ұзындығы 1213 км-ге созылған Алматы-Астана автомобиль жолы бойында орналасқан. Ақсеңгір ауылымен және Ұзынағаш станциясымен көрші орналасқан. Басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Ауыл Жайсаң, Жиренайғыр ауылдары сияқты әкімшілік жағынан Ақсеңгір ауылдық округіне қарайды. Ауылда 1 бастауыш мектеп (Көкдала бастауыш мектебі) бар. Ауылдағы адамдар негізі мал шаруашылығымен айналысады. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Аналды секс

**Аналды секс** немесе **аналды жыныстық қатынас** - эрекцияланған жыныстық қатынас мүшесін сексуалды ләззат алу мақсатында адамның анусына немесе анусы мен тік ішегіне енгізу.  Аналды секстің бұдан басқа түрлеріне секс-ойыншықтарды қолдану, анус аймағында орындалатын оралды секс (анилингус), фингеринг жатады. Аналды секс ұғымы көбіне пенис-анус енгізілуіне қолданылғанымен, ақпарат көздері пенис-анус енгізілуін сипаттау үшін тек аналды жыныстық қатынас ұғымын қолданып, аналды секс ұғымын жалпы аналды сексуалды белсенділікті сипаттауға қолданады, және аналды мастурбацияға кері қойып, көбіне жұптар арасындағы белсенділікті сипаттайды. 

Аналды секс көбіне ер гомосексуалдылықпен байланыстырылғанымен, зерттеулер көрсеткендей, барлық гей-ерлер аналды секспен айналыспайды, және гетеросексуалды жұптар арасында да жиі кездеседі.  Аналды секстің кей түрлері тіпті лесбияндық сексуалды белсенділіктерде де кездеседі.  Адамдар аналды секстен анустық жүйке ұштарының стимуляциясының әсерінен сексуалды ләззат алуы мүмкін, ал оргазм аналды енгізілудің , ер адамдарда қуық асты безінің стимуляциясының арқасында, әйел адамдарда деліктінің және қынаптың екінші реттік стимуляциясның арқасында тууы мүмкін. Дегенмен, кей адамдар аналды сексті ауыратын белсенділік түрі деп есептейді,, бұл көбіне психологиялық факторлармен байланысты. 

Басқа да сексуалды белсенділік түрлеріндегідей, аналды секс барысында қатысушылар жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ/ЖЖБА) жұқтырту қауіпі бар. Анус пен тік ішектің осалдылығына байланысты, аналды секс жоғарғы қауіптегі сексуалды тәжірибе түріне жатады. Аналды және ректалды ұлпалар өте нәзік, және қынап тәрізді майланбайды, сол себепті оңай жарылып, инфекцияның берілуіне жол ашады, әсіресе майлаушы агент қолданылмаса.  Мүшеқапсыз орындалған аналды секс сексуалды белсенділіктің ең қауіпті түріне жатады,, сондықтан денсаулық сақтау ұйымдары, мысалы Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы (ДДҰ), қауіпсіз аналды секс тәжірибелеріне нұсқаулық етеді .

## Мәдени көзқарас

## Тағы қараңыз
*Жыныстық қатынас
*Жыныстық акт
*Вагиналды секс

## Дереккөздер

Санат:Жыныстық қатынастар
Санат:Сексология
Вагиналды секс

[thumb|right|[Леонардо да Винчидің вагиналды секс бейнеленген суреті]]

**Вагиналды секс** () деп ер адамның қозған 
жыныстық қатынас мүшесін немесе фаллопротезді әйел адамның 
вагинасына (қынап) енгізу арқылы іске асатын жыныстық акт. Жыныстық қатынастың вагиналды түрі жыныстық актілердің басқа 
түрлеріне қарағанда ұрпақ жалғастыруға себеп бола алады. 

Вагиналды секс екі серіктестің (немесе біреуінің) бір-біріне үйкелуі 
арқылы (*фрикция*) жүзеге асады. Ер адамның мүшесінің қозуы қынап 
бұлшықеттерінің қысқаруы арқылы, ал әйел адамның қозуы клиторға 
болған әсер арқылы болады. 

## Тағы қараңыз
*Жыныстық қатынас
*Жыныстық акт
*Аналды секс

Санат:Жыныстық қатынастар