open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 4–10 ақпанда Лейк-Плэсидте өткізілді.

Олимпиада тарихында жалғыз рет сайыстардың бәрі масс стартпен басталып өтті.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 6 елдің 31 спортшысы қатысуға келген.

*  (12)
*  (4)
* 24px| Канада (7)

*  (6)
*  (1)
*  (1)

## Әйелдер сайыстары
Бұл Олимпиадада әйелдер арасындағы 500, 1000 және 1500 метрге жүгіру сайыстары көрсетілімді дәрежеде өткен болатын. Оларға жалпы АҚШ пен Канаданыӊ 10 спортшысы қатысқан. Медальдар табысталмады.

## Дереккөздер

Санат:1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Clarivate

**Clarivate** (бұрын — Clarivate Analytics) — 2016 жылы құрылған, дерекқорларды, ақпараттық жүйелерді және зияткерлік меншік коллекцияларын басқаратын, өз қызметтеріне жазылу негізінде қаржыландырылатын тәуелсіз америкалық компания.

Компания ғылыми және академиялық зерттеулер жүргізуге, патенттік талдау мен құқықтық реттеуге, фармацевтикалық және биотехнологиялық зерттеулерге, сауда белгілерін қорғауға, брендтер мен зияткерлік меншікті қорғауға бағытталған.

## Тағы қараңыз
* ResearcherID

## Дереккөздер

Санат:Компаниялар
ResearcherID

**ResearcherID** (ағылш. Researcher Identification, (оқылады *Рисёчер Ай Ди*, зерттеушінің идентификаторын білдіреді) — зерттеушінің ғылыми жарияланымдары мен олардың тарихы туралы мәліметтерді қамтитын бірегей профилін құруға мүмкіндік беретін халықаралық сәйкестендіру жүйесі. Қазіргі уақытта Clarivate Analytics меншігі болып табылады. Оның келесі жалпы түрі бар: A-123-2015, мұндағы a – латын әліпбиінің әріптері, 123 – 001 – ден 999-ға дейінгі мәндер, 2015-идентификатор тіркелген жыл.

## Тарихы
Жүйе 2008 жылдың қаңтарында Thomson Reuters компаниясымен құрылды және енгізілді және оның дерекқоры мен ORCID арасында деректер алмасуды қамтамасыз етеді және керісінше. Алайда, осы екі идентификатордың мәні бірдей мақсатқа қарамастан әр түрлі. ORCID ешқандай дерекқормен байланысты емес, ал ResearcherID Web of Science дерекқорымен тығыз байланысты құрал болып табылады, бұл оның мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтеді және профильді құру мен сақтауды біршама жеңілдетеді. 

2016 жылдан бастап жүйені Clarivate Analytics қолдайды.

2019 жылдан бастап бұрынғы ресурс researcherid.com ғылыми басылымдарды рецензиялау құралдарын ұсынатын Publons платформасына құралдарды көшіру тоқтатылды және басталды. ResearcherID беру енді профильде бір немесе одан да көп жеке Жарияланымдар болған жағдайда ғана мүмкін болады. Бос профильдер id ала алмайды. Publons платформасына көшу кезінде идентификаторлары бар авторларға шақырулар жіберілді.

## Сипаттама
Бұл сандық идентификатор бірегей авторды анықтау мәселесін шешу үшін жасалған. Ғылыми әдебиеттерде мақала авторларының есімдері, фамилиялары мен инициалдары жиі келтіріледі, алайда кейде есімдері мен инициалдары бірдей авторлар кездеседі. Бұл дәйексөздер мен ғылымометриядағы қателіктерге әкеледі.

Жүйеде авторларға ResearcherID-ті өз мақалаларымен байланыстыру ұсынылады. Олар сондай-ақ жарияланымдар тізімін жаңартып, желіде сақтай алады. Осылайша, автордың жалпы жұмыс көлемі туралы толық түсінік беруге болады, өйткені барлық жарияланымдар Web of Science жүйесінде индекстелмейді. Бұл әсіресе конференциялардың рецензияланған мақалаларын пайдаланатын немесе кітаптар мен тарауларды кітаптарда (гуманитарлық ғылымдар мен әлеуметтік ғылымдардағы пәндер) басып шығаруға арналған салалардағы зерттеушілер үшін өте маңызды.

Нысанның сандық идентификаторын ResearcherID-пен бөлісу авторлар мен ғылыми мақалалардың бірегей байланысын жасауға мүмкіндік береді. Ол зерттеушілерді тіркелген сынақтармен байланыстыру немесе сол зерттеу саласындағы әріптестер мен қызметкерлерді анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін.

## Сын
ResearcherID коммерциялық және жеке болғаны үшін сынға ұшырады, бірақ сонымен бірге "авторларды қате сәйкестендірудің жалпы мәселесін шешуге бағытталған бастама"ретінде атап өтілді.

## Тағы қараңыз
* ORCID

## Дереккөздер

Санат:Ғылымометрия
Санат:Сайттар
Санат:Компаниялар
Udacity

**Udacity** — білім беруді демократияландыру мақсатында Себастьян Трун, Дэвид Ставенс (Дэвид Ставенс) және Майкл Сокольский (Майк Соколский) құрған жеке білім беру ұйымы.
Компания Стэнфорд университетінің информатика бағдарламасын кеңейту нәтижесінде пайда болды. Қашықтықтан оқыту курстары Интернетте ақысыз қол жетімді, оларды кез-келген адам тыңдай алады. Бастапқыда алты курс ұсынылды. 2012 жылдың 1 қазанында Udacity 14 курсты ұсынады. Студенттердің саны он мың адамды құрайды.

Udacity негізі 2012 жылы Digital Life Design конференциясында жарияланды.

2012 жылы Себастьян Трун The Guardian газетімен ашық Интернеттің дамуына айтарлықтай үлес қосқан адам ретінде марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Компаниялар
Оңтүстік Атлант антициклоны

Оңтүстік Атлант антициклоны — бұл атмосфералық қысымның жартылай тұрақты жоғары аймағы, оның орталығы Атлант мұхитында шамамен 25° оңтүстік ендік пен 15° батыс бойлықта орналасқан; атауы да осыған байланысты «оңтүстік атланттық» деп аталады. Оны кейде Әулие Елена аралының антициклоны деп те атайды, себебі бұл аймақтағы жалғыз құрлық — осы арал. Антициклон Оңтүстік Атлантикада мыңдаған мильге дейін созылуы мүмкін.

Жоғарыда айтылғандар бұл антициклонның орны мен қарқындылығы тұрақты дегенді білдірмейді, тек орташа айлық қысымды көрсететін карталарда оның үнемі байқалатынын көрсетеді. Бұл жоғары қысым аймағы субтропиктік антициклондар белдеуінің (субтропиктік жота, яғни «ат ендіктері») бір бөлігі болып табылады. Жоғары қысым орталығы Күннің маусымдық орнына байланысты өзгеріп отырады: оңтүстік жартышарда жазда оңтүстікке, ал қыста солтүстікке ығысады. Бұл жақын жатқан құрлықтардың климатына әсер етіп, барометрлік максимумның орын ауыстыруына байланысты маусымдық ауа райы мен климат өзгерістерін туғызады.

Оңтүстік Атлант антициклоны теңізде жүзуге қатты әсер етеді, өйткені оған тән желдер әдетте әлсіз болады. Сондықтан желкенді кемелер қолайлы жел табу үшін, қозғалыс бағытына қарай, жоғары қысым аймағының орталығынан солтүстікке немесе оңтүстікке қарай алыстауға мәжбүр.

Бұл антициклон құрғақ климат қалыптастырып, Намиб және Калахари шөлдерінің қуаң болуына ықпал етеді. Алайда оның әсері мұнымен шектелмейді: жаз мезгілінде ол Оңтүстік Американың шығыс жағалауынан Африкаға жылы ауа әкеліп, тропиктік ауаны материктің оңтүстігіне тасымалдайды. Оның солтүстік шетінде соғатын шығыс пассат желдері аймағында ішкі тропиктік конвергенция аймағы орналасқан, ол Африкадағы муссондарды және Гвианадағы жаңбыр маусымын реттейді.

Әдебиет

* Южно-Атлантический антициклон // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
* Южно-Атлантический антициклон // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* *Leduc, Richard*; *Gervais, Raymond*. Connaître la météorologie (in French). Montréal: Presses de l’Université du Québec. p. 72 (section 3.6 «Les grands traits de la circulation générale»). . Retrieved 2009-02-16. «circulation de Hadley» (1985).
Дрогичин

**Дрогичин** () — Беларусьтің оңтүстігіндегі қала, Брест облысының Дрогичин ауданының әкімшілік орталығы.
Дрогичин қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 14 651 адамды құрады. Дрохичин — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 55-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Полесье ойпатының батпақтарының арасында, Загородье деп аталатын географиялық аймақта орналасқан. Дрогичин бірнеше өзендердің бастауы болып табылады, ал Дрогичин көлі қала ішінде орналасқан.

Қала Бресттен 110 км, Пинскіден 70 км және Минскіден 280 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 34 км қашықтықта орналасқан. Гомель-Брест тас жолы Дрогичиннің жанынан өтеді.

## Тарихы
Ежелгі славян дәуірінде бұл аймақта Дрегович тайпалары мекендеген. Қала атауының шығу тегі солармен байланысты. Дегенмен, XV ғасырдың ортасында Дрогичин туралы алғашқы деректерде қоныс Довечоровичи деп аталады. Сондықтан кейбір зерттеушілер топоним жергілікті жолдардың белгілі бір ерекшеліктерінен («дрогтар») шыққан деп санайды.
1623 — Литва Ұлы Герцогтігіндегі қала. 1795 жылдан бастап – Ресейдің құрамындағы, Слоним облысының Кобрин ауданындағы қала, 1797 жылдан бастап Литва, ал 1901 жылдан бастап – Гродненск губернияларының құрамында болды.

1921-1939 жылдары ол Польшаның құрамында болды, 4 мың тұрғыны бар Полесье воеводтығының аудан орталығы болды. Батыс Беларусь Беларусь КСР-мен қайта біріккеннен кейін (1939), Дрогичин Пинск облысының құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап қалалық үлгідегі кент және аудан орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде, оккупация кезінде ауданда Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктерінің) және Лениншіл жас коммунистік одағының (ЛКЖО) жасырын аудандық комитеттері жұмыс істеді, сондай-ақ «Заря» жасырын газеті жарық көрді. 1954 жылдан бастап Дрогичин Брест облысының құрамына кірді (1959). 1967 жылдан бастап қала болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада «Дрогичин трактор жөндеу зауыты» ААҚ, «Дрогичин аймақтық ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік технологиялар» ААҚ, «Дрогичин жем зауыты» ААҚ және «Дрогичин аймақтық баспаханасы» орналасқан.

Білім беру саласында гимназия, екі орта мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, алты мектепке дейінгі мекеме және Драгичин мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжі жұмыс жасайды. Мүнда кинотеатр, мәдениет үйі, балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығы, екі кітапхана және «Дата» жастар орталығы, аурухана және емхана бар.

## Галерея

Drahučynvykankam.JPG|Дрогичин аудандық атқару комитеті (1929-1934)
Drahičyn (2).jpg|Орталық алаң
ДК - panoramio (9).jpg|Мәдениет үйі
Универмаг - panoramio (4).jpg|Универмаг


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Канадалық антициклон

**Канадалық антициклон**, сондай-ақ **Солтүстік Америкалық антициклон** — Солтүстік Америка үстіндегі атмосфералық қысымы жоғары аймақ, оның орталығы Кордильера тауларының үстінде орналасқан. Ол атмосфера әрекетінің маусымдық орталықтарының бірі болып табылады. Бұл антициклон қыс айларында, Солтүстік Америка материгінің кең аумақтары қатты салқындаған кезде қалыптасады.

Антициклон орталығындағы орташа қысым қаңтар айында шамамен 1020 миллибарды құрайды.

Канадалық антициклон көбіне оған ілесетін циклондармен бірге бүкіл құрлық арқылы шығысқа қарай жылжиды. Антициклон әкелетін суық ауа тығыз болғандықтан, әдетте 3 километрден жоғары көтерілмейді, сондықтан Скалисті таулар оның қозғалысын жиі тежейді. Өте суық қыстарда канадалық антициклон бұл таулардан асып өтіп, АҚШ-тың оңтүстік-батысына және Мексикаға суық фронт әкелуі мүмкін. Атлант мұхитына жеткен соң, канадалық антициклон әдетте Азор антициклонымен қосылады.

Канадалық антициклон Азиялық максимумға ұқсас, алайда ол әлдеқайда кіші және Солтүстік жарты шардың ауа райына әсері де әлсіздеу.

Сілтемелер

* Канадский антициклон // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Гавай антициклоны

**Гавай антициклоны (Гавай максимумы)** (ағылш. *North Pacific High*) — субтропиктік антициклон, яғни Гавай аралдары маңындағы атмосфералық қысымы жоғары аймақ.

Бұл аймақ Тынық мұхитының солтүстік бөлігіндегі тропиктік суларда орташа жылдық климаттық карталарда айқын көрінеді. Ол осы өңірде кең ауқымды, қуатты, жылы әрі баяу қозғалатын антициклондардың басым болуынан қалыптасады. Маусымдық орын ауыстыруға ұшырайды: жазда солтүстікке қарай жылжиды.

Бұл құбылыс аталған аймақта циклондарға қарағанда антициклондардың басым болуымен түсіндіріледі. Антициклон орталығындағы орташа қысым қаңтар айында 1022 мбардан жоғары, ал шілдеде 1026 мбардан жоғары болады.

**Синонимдері:**

* Солтүстік Тынық мұхит антициклоны (максимум)
* Гонолулу антициклоны (максимум)

**Ескертпелер:**

# *Гавайский антициклон* — статья из Большой советской энциклопедии. Хромов С. П.. 
# Метеорологический словарь. Дата обращения: 4 апреля 2014. Архивировано 7 апреля 2014 года.
Донкервоорт

**Донкервоорт** (*Donkervoort Automobielen BV*) — Нидерландының Лелистад қаласында орналасқан қолдан жасалған және аса жеңіл спорт көліктерін өндіруші. Автокөлік брендін 1978 жылы Джоп Донкервоорт құрды. 1996 жылы Donkervoort компаниясының Ford қозғалтқыштары Audi қозғалтқыштарымен ауыстырылды. 

## Корпорацияның тарихы
Donkervoort корпорацияның негізін қалаушысы Джуп Донкервоорт 2019 жылы зейнетке шыққанға дейін компанияны басқарып келді. Оның ұлы Денис 2021 жылдан бастап басқарушы директор қызметін атқарады. Джупқа үйленген Марианна Донкерворт және олардың қызы Амбер де компанияның бизнесі мен брендингін дамытуда маңызды рөл атқарды. Амбер Қытайда тағылымдамадан өткеннен кейін компанияға маркетинг менеджері болып қосылған ат спортымен айналысты. Donkervoort S8A Амбердің, ал D8 Денистің есімімен аталған.

## Сілтемелер

Санат:Көліктер
Санат:Автокөлік өндірушілер
Антарктикалық антициклон

**Антарктикалық антициклон** — Антарктида үстінде тұрақты түрде сақталатын жоғары қысым аймағы, оның орталығы Шығыс Антарктидада орналасқан; әлемдегі ең қуатты әрі тұрақты антициклондардың бірі. Халықаралық метеорологияда *South Polar High* немесе *Antarctic High* деп аталады. Антициклон 700 гПа изобаралық бетінің (3–4 км деңгей) орташа карталарында анық көрінеді. Ол Антарктида мұз жамылғысының өте төмен температурасы мен материктің биіктігінің әсерінен қалыптасып, антициклондардың күшеюі мен тұрақтануына ықпал етеді. Оңтүстік жарты шардағы атмосфера циркуляциясына әсер ететін тұрақты орталықтардың бірі болып табылады.

Оңтүстік жарты шар мұхиттарының үстінде пайда болатын циклондар батыстан шығысқа қарай Антарктиданы айнала қозғалады, бірақ материктің ішкі бөлігіне дерлік енбейді. Себебі құрлық бетінде жоғары қысым тұрақты сақталып, оған тән ауа райы қалыптасады (әлсіз шығыс желдері, өте төмен жер бетіндегі температура, ашық аспан және жауын-шашынның аз болуы). Алайда материктің ішкі аудандарының үстіндегі аз ғана биіктікте околополярлық депрессия байқалады, ол ауаның жалпы батыстан шығысқа тасымалдануын қамтамасыз етеді. Кейбір жағдайларда антициклондар үлкен биіктіктерге дейін таралуы мүмкін.

2015 жылдың шілде–қыркүйек айларындағы бақылаулар бойынша Антарктикалық антициклон айтарлықтай әлсіреген: жоғары қысым жоталары меридиан бағытында дамып, батыс–шығыс ағынымен жылдам жылжыған, бұл атмосфера циркуляциясының бұзылған зоналық түрінің көрінісі болды. Бұл құбылыстар орташа айлық қысым аномалиялары өрісінде байқалды: аномалиялар айқын зоналық сипатта таралған (мысалы, «Восток» және «Амундсен–Скотт» станцияларындағы жер беті қысымы көпжылдық орташа мәннен шамамен 5 гПа төмен болды). Субтропиктік антициклондардың жоталары Тынық, Үнді және Атлант мұхиттарының оңтүстік бөліктерінде дамыды.

**Ескертпелер:**

1. anticyclone thermique. *Glossaire la météo*. Météo-France. Дата обращения: 24 февраля 2016. Архивировано из оригинала 19 мая 2014 года.

2. Состояние природной среды Антарктики. Оперативные данные российских антарктических станций // Квартальный бюллетень Российской антарктической экспедиции. — 2015. — № 3 (72). — С. 48—49. Архивировано 14 ноября 2019 года.

**Сілтемелер:**

* Антарктический антициклон : [арх. 15 июня 2022] / Н. А. Зайцева // Анкилоз — Банка. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 30-31. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 2). — .
* Антарктический антициклон // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Нәзипа Алтынбекқызы Аюбаева

**Нәзипа Алтынбекқызы Аюбаева** – қазақстандық педагог, ғалым, білім беру саласының басшысы. 

## Өмірбаяны
### Білімі
* Кембридж Университеті, Білім беру факультеті , Философия докторы (PhD) дәрежесі, білім беру саласы бойынша
* Кембридж Университеті, Білім беру факультеті , Философия магистрі (MPhil) дәрежесі, білім беру саласы бойынша
* Бангалор Университеті (Үндістан), Маркетинг және жүйелер бағыты бойынша Іскерлік әкімшілендіру магистрі (MBA)
* Бішкек қаласындағы Жоғары колледж, Педагогика және лингвистика бойынша бакалавр дәрежесі

### Еңбек жолы
Тараз қаласындағы №39 орта мектептің ағылшын тілі мұғалімі

Абай атындағы республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған мектеп-интернатта әлем әдебиеті мен философия бойынша арнайы курс оқытушысы

Нархоз университеті қауымдастырылған профессоры

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті қауымдастырылған профессоры

Назарбаев Зияткерлік мектептері автономды білім беру ұйымы басқарма төрағасының орынбасары

Назарбаев қоры төрағасының орынбасары

Nazarbayev University Graduate School of Education аға ғылыми қызметкері

Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Ұлттық Банкі жанындағы Ұлттық аналитикалық орталықта жоба жетекшісі

Еуропалық комиссия, USAID және Дүниежүзілік сауда институты (WTI) жобалары бойынша өңірлік жобалар жетекшісі

2025 жылғы 26 мамырдан бастап Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы президенті

## Дереккөздер

Санат:Білім беру тұлғалары
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Назарбаев Зияткерлік мектептері
Гүлмира Әмірханқызы Қанай

**Гүлмира Әмірханқызы Қанай** (1986 жылғы 12 қаңтар, Тараз, Жамбыл облысы) — қазақстандық ғалым, білім беру саласының зерттеушісі, PhD докторы. Білім беру менеджменті, мұғалімдердің көшбасшылығы және педагогикалық білім беру мәселелері бойынша маман. Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің басқарма төрағасы – ректоры (2021–2025), Назарбаев университетінің вице-президенті (2026). 

## Өмірбаяны
### Білімі
Кембридж университеті, Білім беру факультет, PhD (Philosophy Doctor), «Қазақстандағы мұғалімдердің көшбасшылығын дамыту» тақырыбы (2015–2019)

Уорвик университеті, Магистр (Үздік), «Ұлыбритания және Қазақстан университеттеріндегі академиялық кадрларды дамыту» (2010–2011)

Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті

* Бакалавр (үздік), «Лингвист: ағылшын тілі мұғалімі» (2003–2007)
* Магистр, «Аударма ісі» (2007–2009)

### Ғылыми қызметі
Гүлмира Қанайдың докторлық зерттеуі Қазақстан мектептеріндегі мұғалімдердің көшбасшылығын дамыту мәселесіне арналған. Ол «Қазақстандық мұғалімдердің көшбасшылығы» ғылыми жобасының жетекшісі болып табылады.

#### Зерттеу бағыттары:
* білім беру саласындағы көшбасшылық және менеджмент
* мұғалімдердің көшбасшылығы
* педагогикалық білім беру
* оқыту үдерісін ұйымдастыру

### Еңбек жолы
2007 жылдан бастап Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушысы

2011–2012 жылдары Назарбаев университеті  Халықаралық ынтымақтастық департаментінің консультанты

2012–2014 жылдары — сол департаменттің менеджері

2014–2020 жылдары — Назарбаев университеті Қабылдау департаментінің аға менеджері

2020 жылдан — Назарбаев университеті Жоғары білім беру мектебінің постдокторанты

2021–2025 жылдары Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті басқарма төрағасы – ректоры. 

2026 жылдың қаңтар айынан бастап Назарбаев университеті  вице-президенті болып тағайындалды. 

### Қоғамдық жұмысы
Қазақстандық білім зерттеушілері қауымдастығының (KERA) және American Educational Research Association мүшесі.

### Басылымдар
The teacher leadership in Kazakhstan initiative: professional learning and leadership (Taylor and Francis)

* Google Scholar – Gulmira Qanay

## Дереккөздер

Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Профессорлар
Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина

**Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина** — экономика ғылымының докторы (2010), профессор.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1971 жылы 23 маусымда Ақмола облысы, Біржан сал ауданы, Жамбыл ауылында туған.

Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1992, қазіргі Қазақ агротехникалық зерттеу университеті) бітірген. Көкшетау мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент (1996-2004), кафедра меңгерушісі (2004-10) қызметтерін атқарған. Бүгінгі күнде Академик Зұлқарнай Алдамжар атындағы Қостанай әлеуметтік-техникалық университетінде "Бизенес және басқару" кафедрасының профессоры.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімді дамуының мәселелері (Солтүстік Қазақстан облысының мәліметтері бойынша)" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның, 3 оқу құралының авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007).
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2024).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* «Жасыл» экономика саласындағы халықаралық ынтымақтастық» — Профессор Гүлмира Қабдуллина.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Гектор (бұлт)

**Гектор** (ағылш. *Hector*) — Тиви аралдары аумағында жыл сайын шамамен қыркүйектен наурызға дейін күн сайын дерлік түстен кейін пайда болатын будақ-жаңбырлы найзағайлы бұлттар шоғыры. Бұл аралдар Northern Territory құрамына кіреді.
Гектор немесе кейде «Гектор-конвектор» (Hector the Convector) деп аталатын бұл құбылыс әлемдегі ең тұрақты әрі ірі найзағайлы жүйелердің бірі ретінде белгілі. Ол нақтырақ айтқанда шағын мезомасштабты конвективті жүйе (MCS) немесе ірі көпжасушалы найзағайлы бұлт жүйесі болып табылады. Оның биіктігі шамамен 20 км-ге (66 000 фут) дейін жетеді.

## Тарихы
Бұл атауды Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшқыштар қойған. Найзағай бұлтының үнемі бір жерде пайда болуы сол аймақтағы ұшқыштар мен теңізшілер үшін навигациялық бағдар ретінде қызмет еткен.

Гектор — мезомасштабты атмосфералық құбылыс. Ол негізінен Тиви аралдары үстінде бірнеше теңіз бризі шекараларының соқтығысуынан пайда болады және өзінің тұрақтылығы мен күштілігімен ерекшеленеді.

Бұл найзағай жүйесінде найзағай жарқылдарының жиілігі мен жоғары бағытталған ауа ағындарының (updraft) жылдамдығы'ерекше байқалады. 1990-жылдары National Geographic журналында осы дауылға арналған кең көлемді зерттеу жарияланып, онда зақымданған ағаштардың суреттері, жоғары көтерілу ағындарының жылдамдығы және торнадоға ұқсас құбылыстар туралы мәліметтер берілген.

Бұл құбылыстың тұрақты қайталануы теңіз әсеріне, жер бедеріне және атмосфералық жағдайлардың жиі қайталануына байланысты. Соның нәтижесінде аралдарда ерекше микроклимат қалыптасады (мұндай микроклимат аралдарда, әсіресе рельефі күрделі аймақтарда жиі кездеседі).

1980-жылдардың соңынан бастап бұл найзағай кешені көптеген метеорологиялық зерттеулердің нысанына айналды. Зерттеулердің бір бөлігі Гектор бұлтының өзіне арналса, басқа жұмыстарда оның тұрақты қалыптасуы найзағайларды, атмосфералық шекараларды, сондай-ақ теңіз бен жер бедерінің атмосфераға әсерін зерттеу үшін пайдаланылды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Климатология
Санат:Бұлттар
Киев патриархатының Украин православие шіркеуі

**Украин православие шіркеуі — Киев патриархаты** (**УПШ–КП**; ) — Украинада 1992 жылдан 2018 жылға дейін болған тәуелсіз православие шіркеуі. Соборы Киевтегі Әулие Владимир соборында еді.

Өз-өзінің автокефалиялығын 1992 жылы жариялаған УПШ–КП-ны өзге православ шіркеулері мойындамай жүрді. Мәскеу патриархаты мен Константинополь патриархаты оны «бөлініп кеткендер» деп таныды. 1995 жылы шіркеудің басшысы болып патриарх Филарет (Денисенко) сайланды да, 1997 жылы Орыс православие шіркеуі оны мүшелер қатарынан қуып жіберді. Бұл шешімді УПШ–КП синоды танымады. 2018 жылғы желтоқсанда Украина православие шіркеулері бірлестіруші соборының шешімінше УПШ–КП Украин автокефалиялық православие шіркеуімен (УКПШ) бірігіп, Украина православие шіркеуіне (УПШ) айналды. Константинополь патриархаты көп ұзамай 2019 жылғы қаңтарда УПШ-ға автокефалия мәртебесін берді.

Филарет пен жаңадан құрылған УПШ-ға басшылық еткен Епифаний келіспеушілікке келді де, Филарет 2019 жылғы 20 маусымда Киев патриархатының қайта құрылғанын жариялады. УПШ–КП-ны еш ірі шіркеу мойындамай қойды, онымен евхаристияға ешкім келмеді. Дәл қазір УПШ–КП-ны он төрт автокефалиялық шіркеулер қатарынан тек төртеуі таниды: Константинополь православие шіркеуі, Александрия православие шіркеуі, Эллада православие шіркеуі мен Кипр православие шіркеуі.

## Басшылары
УПШ–КП басшылары патриарх делінеді. Олар жылдар бойы осылай өзгерді:
*митрополит Филарет (1990–1992)
*патриарх Мстислав (1992–1993)
*патриарх Владимир (1993–1995)
*патриарх Филарет (1995–2018)
*патриарх Филарет (2019–2026)

## Дереккөздер


Санат:1992 жылы Украинада пайда болғандар
Санат:2019 жылы Украинада пайда болғандар
Санат:1992 жылдағы дін
Санат:1992 жылы пайда болған ұйымдар
Санат:2019 жылы пайда болған ұйымдар
Жел ығысуы

**Жел ығысуы** (ағылш. Wind Shear) — атмосфераның салыстырмалы түрде шағын аймағында жел жылдамдығының немесе бағытының күрт өзгеруімен сипатталатын құбылыс.

Жел ығысуы әдетте: горизонталь компонентке (1 км-ге шаққанда м/с), вертикаль компонентке (30 м биіктікке шаққанда м/с) бөлінеді.

Горизонталь ығысу көбіне атмосфералық фронттар аймағында күшті болады, ал вертикаль ығысу — Жер бетіне жақын қабатта. Дегенмен, екеуі де жоғары қабаттарда, әсіресе Jet stream және фронтальды аймақтарда айтарлықтай болуы мүмкін.

## Жалпы сипаттамасы
**Жел ығысуы** — микрометеорологиялық құбылыс, яғни шағын кеңістікте байқалады. Бірақ ол мезомасштабты және синоптикалық процестермен тығыз байланысты.
Ол жиі келесі құбылыстармен қатар жүреді:
* найзағаймен байланысты шквал сызықтары,
* микропорывтар (микробёрсттер),
* атмосфералық фронттардың өтуі,
* төменгі деңгейдегі ағындар,
* күшті жергілікті жел аймақтары,
* таулар, биік ғимараттар маңы,
* теңіз жағалауларындағы бриз циркуляциясы,
* жел электр станциялары маңы.

## Атмосфералық процестердегі рөлі
Күшті жел ығысуы тропикалық циклондардың қалыптасуын қиындатады, бірақ экстратропикалық циклондардың дамуына ықпал етеді және найзағайлардың ұзақтығын арттырады. Еркін атмосферадағы жел ығысуының бір мысалы — фронтальды аймақтардағы термиялық жел, ол температураның үлкен горизонталь градиенттерімен байланысты және Jet stream қалыптасуына әсер етеді. Сонымен қатар, жел ығысуы дыбыс толқындарының таралу бағытын өзгерте алады.

## Ұшуға әсері

Жел ығысуы ұшақтардың ұшып көтерілуі мен қонуына айтарлықтай әсер етеді және басқару жоғалуы мүмкін болғандықтан авиацияда қауіпті факторлардың бірі болып саналады.

Халықаралық Азаматтық Авиация Ұйымы ұсынымдары бойынша, жел ығысуының қарқындылығы (30 м биіктіктегі айырмашылық бойынша) былай бағаланады:
* әлсіз — 0–2 м/с
* орташа — 2–4 м/с
* күшті — 4–6 м/с
* өте күшті — 6 м/с жоғары

Күшті және өте күшті жел ығысуы (әсіресе төмен бағытталған ауа ағындары болғанда) ұшақтардың ұшу және қону кезінде апаттарға әкелуі мүмкін.

Мысал ретінде 1980 жылы Алматы қаласының маңында болған Ту-154 ұшағының апатын келтіруге болады.

## Дереккөздер
Жел бағыты

нобай|Жел көрсеткіші-әуеайлақтарда пайдаланылатын желдің жылдамдығы мен бағытын анықтауға арналған қарапайым құрылғы.
**Жел бағыты** — атмосфералық ауаның (желдің) қозғалысын сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі.

## Тарихы
Метеорологияда жел бағыты — желдің қай жақтан соғып тұрғанын көрсететін азимут. Ал авиацияда (аэронавигацияда) жел бағыты керісінше — қай жаққа соғып тұрғанын білдіреді. Сондықтан бұл екі ұғым 180°-қа айырмашылық жасайды.

Навигациялық жел бағыты тек есептеулерде көмекші шама ретінде қолданылады. Ал метеорологиялық жел бағыты — күнделікті қолданылатын негізгі түсінік.

Мысалы, оңтүстік-батыс желі дегеніміз — жел оңтүстік-батыстан соғады. Градуспен есептегенде бұл 225°-қа сәйкес келеді. Осындай түрде жел бағыты авиацияда және ауада ұшу салаларында пайдаланылады.

## Өлшеу құралдары
Жел бағытын анықтау үшін әртүрлі құралдар қолданылады:

* желбағар (ветроуказатель)
* флюгер

Бұл құралдар желдің ең әлсіз қозғалысына да жауап беріп, оның бағытын көрсетеді. Флюгердің құйрық бөлігі жел соғып тұрған бағытқа қарай бағытталады.

Қазіргі заманауи құралдар:

* анемометр — жел жылдамдығын өлшейді
* флюгер — жел бағытын анықтайды

Бұл құралдар жел энергетикасында (жел электр станцияларында) жел ресурстарын бағалау және турбиналарды басқару үшін қолданылады.

## Қарапайым анықтау тәсілі

Егер арнайы құралдар болмаса, адам жел бағытын қарапайым тәсілмен анықтай алады:
саусағын сулап, жоғары көтерсе, жел соққан жақтан салқындық сезіледі. Бұл — ауа ағыны әсерінен ылғалдың тез булануына байланысты. Алайда бұл әдіс: өте ылғалды немесе өте ыстық климатта тиімді болмайды. Осы принципке ұқсас әдіс шық нүктесін анықтауда да қолданылады (арнайы құрал — психрометр арқылы).

## Жел бағыттарының түрлері

Ауа райы болжамында желдің 8 негізгі бағыты қолданылады:

* С — солтүстік
* СШ — солтүстік-шығыс
* Ш — шығыс
* ОШ — оңтүстік-шығыс
* О — оңтүстік
* ОБ — оңтүстік-батыс
* Б — батыс
* СБ — солтүстік-батыс

## Сондай-ақ қараңыз

* Жергілікті желдер
* Жел энергетикасы

Санат:Жел
Санат:Метеорология
Санат:Климатология
Санат:Ауа райы
Санат:Авиациялық метеорология
Роза Жұмабайқызы Қадысова

**Роза Жұмабайқызы Қадысова** — тарих ғылымының докторы (2006), профессор (2007), ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі (2009).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1965 жылы 7 мамырда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Северное ауылында туған.

Павлодар педагогикалық училищесін (1985), Семей мемлекеттік педагогикалық институтын (1991), қазіргі Шәкәрім университеті) бітірген.

1984-94 жылдары Ертіс ауданы Кайманачиха (қазіргі Иса Байзақов) ауылында орта мектепте мұғалім, оқу және тәрбие ісін ұйымдастырушы, 1994-2000 жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, деканның орынбасары, доцент, 2000-01 жылдары тәрбие ісі және әлеуметтік мәселелер жөніндегі басқарманың басшысы, 2001-04 жылдары проректоры, 2004-12 жылдары ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарды. 2012-2016 жылдары Павлодар қалалық мәслихатының депутаты, Павлодар облыстық мәдениет басқармасының басшысы болды.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Қазақстанның (1917-1940 жж.) модернизациясының әлеуметтік қалыбы: кеңестік және поскеңестік тарихнама" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 монография, 5 оқу құралы, 2 сөздіктің авторы.

## Марапаттары
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2003-2005);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011);
* Ы. Алтынсарин атындағы сыйлықтың лауреаты (2008).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Роза Кадысова.
* РОЗА ЖҰМАБАЙҚЫЗЫ ҚАДЫСОВАНЫ ЕСКЕ АЛУҒА АРНАЛҒАН ҒЫЛЫМИ-ТƏЖІРИБЕЛІК КОНФЕРЕНЦИЯ.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:Академиктер
Laufey

нобай|305x305 нүкте|2021 жылы Laufey
**Лөйвей Лин Бинг Йоунсдоуттир** (, 23 сәуір 1999, Рейкьявик, Исландия), немесе сахналық есімі **Laufey** — исландиялық әнші және музыкант. Ол 2020 жылдардың басында джаз және поп орындаушысы ретінде танымал болды.

## Өмірбаян
### Ерте өмірі және білімі
Лөйвей 1999 жылы 23 сәуірде Исландияның астанасы Рейкьявик қаласында дүниеге келген. Оның әкесі — исландия азаматы, ал анасы — Гуанчжоудан шыққан қытай қызы.  Оның анасы — классикалық скрипкашы, ал оның нағашы атасы Лин Яоцзи Қытайдағы Орталық музыка консерваториясында скрипка мұғалімі болған, бұл Лёйвейдің айтуынша, оны музыкамен айналысуға шабыттандырған.   Оның скрипкашы және оның шығармашылық директоры Júnía Lín Jónsdóttir Лин Йонсдоттир есімді егіз әпкесі бар.   Ол 2008 жылы Рейкьявикке оралмас бұрын екі жыл Вашингтонда тұрып, онда *Хатейгссколиде* оқыған.  Лёйвей төрт жасында фортепианода, ал сегіз жасында виолончельде ойнауды үйрене бастаған. Ол 2018 жылы Рейкьявиктегі орта мектептің музыка мектебін (MÍT) бітірді, онда ән айтуды да оқыды  . Ол балалық шағын Рейкьявик пен Вашингтон арасында көшіп-қонып, сонымен қатар Бейжіңге барумен өткізді  .

### Мансап
15 жасында Исландия симфониялық оркестрінде виолончельші ретінде өнер көрсеткеннен кейін, Лёйвей 2014 жылы *Got Talent франшизасының исландиялық нұсқасы - Ísland* *Got Talent* байқауының финалисті, ал келесі жылы The Voice франшизасының исландиялық нұсқасы - *The Voice Ísland* байқауының жартылай финалисті болды.

2020 жылдың 6 сәуірінде Лёйвей өзінің дебюттік синглы «Street by Street» әнін шығарды, ол RÚV чартында бірінші орынға көтерілді . Содан кейін ол 2021 жылдың 30 сәуірінде өзінің алғашқы « *Typical of Me»* мини-альбомын шығарды, оны ол «кішкентай сәбиім» деп атайды. Оған «Street by Street» және тағы алты ән кіреді, олардың көпшілігі оның колледж жатақханасында жазылған. *[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]* оның «I Wish You Love» әнін орындауын ерекше жоғары бағалады  . *American Songwriter* бұл мини-альбомды 2021 жылдың ең үздік альбомдарының тізіміне қосты  . Сонымен қатар, *«Typical of Me»* әні Билли Эйлиш сияқты белгілі музыканттардың назарын аударды.

Оның алғашқы альбомы *Everything I Know About Love* 2022 жылдың 26 тамызында AWAL арқылы жарияланып, жоғары бағаланды.  *[[Billboard]]* Alternative New Artist Album чартында бірінші орынға көтерілді. 

## Дискография
* *Everything I Know About Love*  (2022)
* *Bewitched* (2023)
* *A Matter Of Time*(2025)

## Номинациялары мен марапаттары

## Дереккөздер

Санат:Рейкьявикте туғандар
Санат:1999 жылы туғандар
Санат:23 сәуірде туғандар
Санат:Исландия әншілері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Такэмикадзути

— синтоизм дініндегі ками, жапон мифологиясындағы ер құдай. Найзағай мен қылыштың құдайы. Ол сондай-ақ тарихтағы алғашқы сумо жекпе-жегіне қатысқан деп есептеледі.

Сондай-ақ Касима-но ками деген атпен белгілі, ол Касима ғибадатханасының басты құдайы (қала Касима, Ибараки префектурасы). Эдо дәуіріндегі намадзу-э суреттерінде Такэмикадзути (Касима-но ками) жиі алып сом — Онамадзуды бағындырып жатқан күйде бейнеленеді. Аңыз бойынша, ол осы сомды ұстап тұрады. Егер Касима назарын әлсіретсе, Онамадзу қозғалып, жер сілкіністерін тудырады.

## Мифология
Идзанаги Кагуцутиді Амэ-но Охабари (天之尾羽張) қылышымен шауып, оның денесін сегіз бөлікке бөлген, олар сегіз вулканға айналған. Қылыштан тамған қаннан көптеген құдайлар пайда болған, соның ішінде Такэмикадзути де бар.

## Сілтемелер
* Takemikazuchi. Encyclopedia of Shinto
* Kojiki Index
* Nihongi: Chronicles of Japan
Дзюродзин

— ками, Жапониядағы жеті бақыт құдайының бірі. Ол ұзақ өмірдің қытай құдайы Шоу-синнен () шыққан деп есептеледі. Аңыз бойынша оның прототипі даостық тақуа болған, ол мәңгілік өмір эликсирін іздеп, оны XI ғасырда тапқан. Оның бейнесі қытай мәдениетіндегі атақты  — яғни даос данышпандары, көктегі жаратылыстар және мәңгілікке жеткендер туралы түсініктерді бейнелейді. Дзюродзин өте көп мөлшерде ци энергиясын жинағандықтан, оның қарны үлкен және басы ұзын болып бейнеленеді.

## Бейнеленуі
Әдетте Дзюродзинді ұзын ақ сақалды қария ретінде бейнелейді. Оның сақалының ұзындығы өмір сүрген жылдарының санына сәйкес келеді. Қолында желпуіш пен таяқ ұстап тұрады, ал таяққа шиыршық қағаз байланған. Аңыз бойынша, бұл шиыршықта барлық тіршілік иелерінің өмір ұзақтығы жазылған. Басқа нұсқада онда адамдар жасаған барлық жақсы және жаман істер жазылған деп айтылады. Тағы бір нұсқа бойынша, ол бүкіл әлемнің даналығын қамтиды. Кейде таяқта кептірілген асқабақтан жасалған құты ілініп тұрады, оның ішінде спиртті сусын болады.

Данышпанның сапарларында оны тырна, тасбақа және бұғы еріп жүреді. Бұл үш жануардың барлығы ұзақ өмірдің символдары болып саналады.

Көп жағдайда Дзюродзиннің елшісі ретінде қара бұғы бейнеленеді — ол да ұзақ өмірді білдіретін тотемдік жануарлардың бірі (тасбақа мен тырна сияқты). Қытай мәдениетінде бұғы даналықты білдіреді, әрі оның жасы артқан сайын даналығы да көбейеді деп есептеледі. Бұғының жасын түсіне қарап анықтайды: 1000 жылдық бұғы көк, 1500 жылдық бұғы ақ, ал 2000 жылдық бұғы қара болады. Сонымен қатар бұғы Дзюродзинге табынған адамдарды күтіп тұрған байлықты да білдіреді — «бұғы» (鹿) және «табыстылық» (禄) иероглифтері бірдей дыбысталады (қыт. *лу* — жап. *року*).

Дзюродзинді жиі басқа бақыт құдайы Фукурокудзюмен шатастырады. Кейбір аңыздар бойынша, олар бір физикалық денені бөліседі, бірақ екі түрлі құдай болып қала береді. Дзюродзиннің жанында кейде алхоры ағашын көруге болады — бұл да ұзақ өмірдің символы.

## Шығу тегі
Жапонияда Дзюродзин өте танымал және жеті бақыт құдайының қатарына кіреді. Кейбір деректер бойынша, Дзюродзиннің прототипі XI ғасырдың соңында өмір сүрген нақты тарихи тұлға болған. Оның бойы шамамен үш сяку (шамамен 180 см) болған және басы ұзынша келген (бірақ Фукурокудзюдікіндей қатты емес). Кейде оны құрметпен Рōдзинсэйси деп атайды (Жапонияда), әрі оны қытай данышпаны Лао-цзымен теңестіреді.

## Әдебиет
* *[[Накорчевский, Андрей Альфредович|Накорчевский А. А.]]* Дзюродзин // *Накорчевский А. А.* Синто. — 2-басылым, түзетілген және толықтырылған. — СПб.: Азбука-классика; Петербургское востоковедение, 2003. — 448 б. — 142–143 б.
* https://www.onmarkproductions.com/html/jurojin.shtml
Шынар Жеңісқызы Жанысбекова

**Шынар Жеңісовна Жанысбекова** (9 қазан 1969, Ақтам ауылы, Ұйғыр ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық театр және кино актрисасы, тележүргізуші. Қазақстан халық әртісі (2025). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2018).

## Өмірбаяны
1969 жылы Алматы облысы Ұйғыр ауданы Ақтам ауылында туған. 1990 жылы Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық театр және көркемсурет институтын «Театр және кино актрисасы» мамандығы бойынша бітірген.

1991 жылы Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрының труппасына қабылданды.

Театрдан бөлек, «Хабар» телеарнасындағы «77 күн», «Әйелдер, әйелдер…», «Дудар-ай» бағдарламаларының жүргізушісі ретінде елге танымал болды.

## Кинорөлдері
«Қазақ тарихы», «Қыз жылады», «Жол шамы», «Қара шаңырақ», «Залалсыздандыру», «Мент», «Аманат», «Ақ сұңқар», «Тақиялы періште — 2», «Айналайын», «Жас ұлан», «Арман қала — Астана», «Әке», «Апке», «Іңкәр жүрек», «Талан», «Мұздағы алын», «Абзал жан», «Әке» және т.б.

## Марапаттары
* 2015 — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ мәдени кеңістігін қалыптастыру мен дамытуға, мәдениет және өнер саласындағы ынтымақтастық идеяларын іске асыруға қосқан елеулі үлесі үшін ТМД парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» құрмет белгісімен марапатталды..
* 2016 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды;
* 2016 — «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді;
* 2025 (24 қазан) — ұлттық мәдениетті дамыту мен насихаттауға қосқан ерекше үлесі, мәдениет саласындағы көрнекті жетістіктері және Қазақстан Республикасы алдындағы еңбегі үшін «Қазақстан халық әртісі» құрметті атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Ұйғыр ауданында туғандар
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Ирина Викентьевна Боречко

**Ирина Викентьевна Боречко** (13 қаңтар 1972; Қарағанда, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық гандболшы, 2002 жылғы Азия чемпионы, Азия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері, Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

## Өмірбаяны
Балалық шағында жүзумен айналысқан, кейін гандболға ауысқан. 12 жасынан бастап Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы Афанасий Лидің қол астында жаттыққан.

Қазақ дене шынықтыру және спорт институтының түлегі, Алматының «Экономист» және «Алматы» клубтарында өнер көрсеткен, Ресей және Түркия чемпионаттарында ойнаған.

1999 жылдан 2008 жылға дейін Қазақстан құрамасында өнер көрсетіп, 2002 жылы гандболдан Азия чемпионатында жеңіске жетті, 2002 және 2006 жылдары Азия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері атанды, әлем чемпионаттарына қатысып, Олимпиадада өнер көрсетті.

2008 жылы Ирина Боречко спорттық мансабын аяқтады, 2004 жылдан бастап жаттықтырушылық курстарға қатысып келеді.

2009 жылы Қарағандының гандбол тобын басқарып, Қазақстан чемпионатында қола жүлде жеңіп алды. 2014 жылдан бастап Беларусьтің БНТУ-БЕЛАЗ клубында жұмыс істейтін жаттықтырушы, 2004/2005 жылдары туған қыздар командасын жаттықтырады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Қазақстан гандболшылары
Санат:Алматы ГК ойыншылары
Санат:Гандболдан Азия чемпиондары
Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері
Фируза Шәріпова

**Фируза Шәріпова** — Фируза Фахритдиновна Шарипова, 29 тамыз 1994 жыл, Тараз, Қазақстан) — қазақстандық кәсіпқой боксшы, әлемнің бірнеше кейінгі жылдардағы белгілі әйел боксшыларының бipi.

## Карьерасы мен жетістіктері
Фируза Шәріпова 2016 жылы 21-жасында профессионал боксқа түсіп, өзінің алғашқы кәсіпқой сайысын Софья Очигаваға қарсы өткізген. Бірақ кейін ол біртіндеп қарсыластарын жеңе отырып, әлемдегі бірнеше белгілі титул үшін күресті. 2017 жылы ол ІВО және WBC Silver чемпионы атанды (2-ші полулёгкий салмақ), ал 2018 жылы WIBA чемпионы атағын алды (lightweight салмақ).

Шәріпованың кәсіпқой жазылымында 17 бой ойналып, 15 жеңіс және 2 жеңіліс бар, оның ішінде 8 жеңіс нокаут арқылы берілді. Ол Қазақстандағы әйелдер боксында алғашқы кәсіпқой атақ иелерінің бірі болып есептеледі және елдік массақияр шаруашылығында кеңінен танымал.

## Дереккөздер

Санат:1994 жылы туғандар
Санат:29 тамызда туғандар
Санат:Таразда туғандар
Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы

**Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы** () — Семей қаласының әйгілі мұражайы. Қазақстандағы бейнелеу өнерінің ең қомақты жинақтарына кіретін осы нысанның негізі 1985 жылы қаланған.

Музей ғимараттары 1870 жылдары салынған және қаланың жергілікті маңызына кіретін ескерткіші болып саналады.

Атауы Невзоровтар жанұясының коллекциясына байланысты. 1988 жылы Юлий Владимирович Невзоров және оның жұбайы Антонина Михайловна мен қызы Юлия Юльевна мұражайға 500-ден астам өнер туындысын сыйға тартты. Арасында кеңестік, орыс және шетел суреттері мен гравюралары болды. 1990 жылы Мәскеудегі А.С. Пушкин атындағы бейнелеу өнерінің мемлекеттік мұражайы Батыс Еуропадан келген бірнеше туындыны сыйлады. 1991 жылы музей Невзоровтардың есімімен аталды.

Бүгінгі таңда мұнда 3600-ден астам өнер туындысы сақталады. Авторлардың ішінде Салихитдин Айтбаев, Айша Ғалымбаева, Гүлфайрус Исмаилова, Сергей Калмыков, Әбілхан Қастеев, Леонид Леонтьев, Евгений Сидоркин, Абрам Черкасский т. б.

## Дереккөздер

Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан мұражайлары
Жабинка

**Жабинка** () — Беларусь Республикасының, Брест облысындағы қала. Брестінің спутник қаласы.
Жабинка халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 13 201 адамды құрады. Жабинка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 61-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Жабинка өзенінің Мухавец өзенімен қосылатын жерінде, Брестіден солтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
Жабинка ауылының шығу тегі Мәскеу-Брест теміржол желісінің құрылысымен тығыз байланысты. 1871 жылы Жабинка станциясы ашылғанға дейін Мухавец алқабының жерлері Трембицки мырзаға тиесілі болды. Теміржол станциясы салынғаннан кейін екі онжылдықтан кейін бұрын қаңырап бос қалған айналадағы жерлерде 30-дан астам үй, пошта бөлімшесі, шағын қонақ үй, бірнеше дүкен және таверна болды. 20 ғасырдың басында Жабинкада ағаш өңдеу және ағаш кесу салаларындағы алғашқы өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істеді. Мата шеберханасы ашылды.

20 ғасырдың бірінші жартысы Жабинкаға тек экономикалық өсім ғана емес, сонымен қатар көптеген кәсіптер әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кайзер әскерлері аймақты басып алды. Польша үкіметі 1920 жылы Рига келісімі бойынша Брест облысының аумақтарын алды. 1939 жылы Жабинка КСРО құрамына кірді. Бірақ ауыл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен шығынға ұшырады. 1941 жылдан 1942 жылға дейін нацистік оккупациялық күштер Жабинканың шетінде еврей геттосын құрып, 2000-нан астам еврейді өлтірді немесе азаптады.

1952 жылдың 16 сәуірінен бастап Жабинка қалалық үлгідегі елді мекен болды. 1959 жылдан 1962 жылға дейін Каменец ауданының, 1962 жылдан 1965 жылға дейін Кобрин ауданының, ал 1965 жылдан 1966 жылға дейін Брест ауданының құрамына кірді.
1970 жылдың 23 желтоқсанында қала мәртебесін алды. 2014 жылдың 7 мамырында Беларусь Республикасы Президентінің «Спутниктік қалаларды дамыту туралы» №214 Жарлығымен Жабинка Брестінің спутниктік қаласы болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Өнеркәсіптік секторды келесі кәсіпорындар ұсынады: Жабинка қант зауыты, Жабинка жем зауыты, Жабинка аймақтық тұтынушылар қоғамының (Райпо) Жабинка кооперативтік өнеркәсіп зауыты (ЖКЗ) филиалы және Жабинка ауыл шаруашылығы техникасы. 
Жабинка қант зауыты - 700-ден астам адамды жұмыспен қамтитын республикадағы жетекші кәсіпорындардың бірі. 1963 жылы құрылған зауыттың тәулігіне 4500 тонна қант қызылшасын өңдеу қуаты бар. Сонымен қатар, зауыт 2002 жылы 36 504 кВт/сағ электр энергиясын өндірді.

Қалада аудандық мәдениет орталығы, кинотеатр, 3 орта мектеп және бір музыка мектебі, көру қабілеті бұзылған балаларға арналған мектеп-интернат, білім беру орталығы, 5 мектепке дейінгі мекеме, 3 кітапхана, пошта бөлімшесі, аурухана және емхана жұмыс істейді.

## Галерея

Žabinka (2).jpg|Ленин көшесі
Райисполком - panoramio (3).jpg|Райисполком
Žabinka (4).jpg|Киров көшесі


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Әсем Серікқазықызы Қайдарова

**Әсем Серікқазықызы Қайдарова** — саяси ғылымының докторы (2011).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1982 жылы 12 наурызда Шығыс Қазақстан облысы (қазіргі Абай облысы), Тарбағатай ауданы (қазіргі Ақсуат ауданы), Көкжыра ауылында туған.

Қазақ ұлттық университетін (1999) және аспирантурасын (2007) бітірген.
2007-2016 жылдары Қазақ ұлттық университетінің саясаттану кафедрасында қызмет атқарды.
2016-2019 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі жанындағы Жастар ғылыми орталығы директорының ғылым жөніндегі орынбасары және ғылыми-әдістемелік бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды.
2019 жылдан "Рухани жаңғыру" Қазақстандық қоғамдық даму институты басқарма төрағасының орынбасары.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты – саяси идеология және идея, ұлттық идея, ұлттық бірегейлік.
"Қазақстан Республикасындағы ұлттық идеяның қалыптасуы (саясаттанулық талдпу)" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған (2010).
50-ден астам ғылыми еңбектің авторы. "Геосаясат" хрестоматиясының телавт (тең авторы).

## Марапаттары
* Болашақ халықаралық степендиясының иегері (2012).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Мемлекет тарихы институты.
* Конференция «Роль национальных и общечеловеческих ценностей в развитии института семьи: национальный и зарубежный опыт».

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Саясаттану ғылымының докторлары
Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева

**Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева** — экономика ғылымының докторы (2012), доцент (2009), профессор, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1965 жылы 20 мамырда Алматы қаласында туған.

Алматы халық шаруашылығы институтын (1986, қазіргі Нархоз университеті) және Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы Экономика Институтының аспирантурасын (1997) бітірген.
Қазақ КСР Байланыс министрінде телеграф, инженер (1986-90). Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы Экономика Институтында кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1997-2012), Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институтында ғылыми хатшы (2003-2011) қызметтерін атқарған. 2012 жылдан Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Экономика Институтында бөлім меңгерушісі.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Ұлттық экономикалардың ынтымақтастығы және олардың интеграциясын күшейту: теориясы, әдіснамасы, келешегі (Қазақстан және Ресей үлгісінде)" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
60-тан астам ғылыми еңбектің авторы.

## Марапаттары
* ҚР БҒМ ҒК Экономика институтының Құрмет грамоталары (2011, 2013, 2022);
* ҚР БҒМ ҒК Экономика институтының 60-жылдығына орай Алғыс хат (2012); 
* Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Қаржылық университетінің Құрмет грамотасы – Мәскеу қаласы, Ресей (2015); 
* ҚР Тәуелсіздігінің 25-жылдығына орай, Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы (2016, 2017, 2018); 
* Қазақстан Республикасы "Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі" (22 желтоқсан 2022 ж).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің Экономика институты.
* Қазақстан әйелдердің экономикалық белсендігі бойынша әлемдік үздік 30 елдің қатарына кірді – TURKWOMEN FORUM.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:Академиктер