open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вестарктика

**Вестарктика** (), толық ресми атауы **Үлкен герцогтік Вестарктика** (), кейінірек — **Вестарктика протектораты** (), қазіргі таңда — **Westarctica Incorporated** — Антарктида аумағындағы алғашқы виртуалды мемлекет. 2001 жылғы 2 қарашада Тревис Макгенри тарапынан құрылған. Батыс Антарктидада, Мэри Бэрд жерінде орналасқан. Антарктикалық микро мемлекеттер одағына мүше.

## Дереккөздер

Санат:Виртуалды мемлекеттер
Кертті (құдық)

**Кертті** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
«Керттің – дөңес жер, тік жар, құлама жар» мағынасымен қатар, *керт* деген мал азығына жарамсыз бұталы жел бас өсімдік те кездеседі. Сонда атаудың мағынасы «Дөңес жерден қазылған құдық» немесе «керт өсімдігі қалың өскен жерден қазылған құдық». 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Қошақ (құдық)

**Қошақ** — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Бозащы мен Маңғыстау түбектерінің арасындағы құдық, шығанақ. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Ел аузында «Ерте заманда *салор* мен *ожақ* рулары өзара жауласа өмір сүрген деседі. Жер мен су үшін болған көп жылғы қақтығыстардан шаршаған екі жақ бітімге келіпті, бірақ салор жағы көп кешікпей шартты бұзып, ожақ руының Қошақ есімді батырын өлтіреді. Ел жұрты батырды *Сарытас* шығанағына таяу жерге жерлейді, содан бері шығанақ та, сол маңдағы көне мола мен құдық та «Қошақ» деп аталады» – делінген. Ал біздің пікірімізше, атау қош (сан есім) және ақ (етістік) сөздерінің бірігуінен жасалған. Оғызша *қош* – «қос, екеу», ал *ақ* - «ағу» етістігінің қызметінде жұмсалып, тарихи тұрғыдан, су дегенді білдіреді. Сонда атау о баста қос аққан бұлақ, суға байланысты қойылған. Осындай тұжырымды Е.Қойшыбаевтың сөздігінен де кездестірдік: «екі аққан өзен".

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Түпқараған ауданы географиясы
Манашы (құдық)

**Манашы** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, солтүстік Үстірттегі құдық, жылға. «Оның басталар жерінде *Манашы* атты мола тұр. Ел аузындағы аңызда «Қырымның қырық батыры» жырындағы Манашы батыр моласы осы делінеді.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау ман (зат есім) және ащы (сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. *Ман* – «үндіеуропалық «өзен, су», «тау» деген сөз, ал *ащы* – көне түркі тіліндегі ащы құдық. Сонда атаудың мағынасы «ащы сулы жылға, құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Үздік кастинг үшін Оскар сыйлығы

**Үздік кастинг үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2026 жылдан бастап (98-ші марапаттау рәсімінен) жыл сайын беретін марапаты.

Бұл санат фильмнің актерлік құрамын жасақтаудағы шеберлікті, кейіпкерлерге сәйкес келетін орындаушыларды кәсіби деңгейде іріктеген кастинг-директорлардың еңбегін тану мақсатында құрылған. Бұл номинация — Академияның 2001 жылы «Үздік анимациялық фильм» санаты қосылғаннан бергі жариялаған алғашқы жаңа санаты.

Осы санат ресми түрде бекітілгенге дейін кастинг-директорлар арасында тек Линн Сталмастер ғана (арнайы немесе құрметті) «Оскар» сыйлығын алған жалғыз маман болды.

## Жеңімпаздар мен номинанттар

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Ширван

**Ширван** () — Әзербайжандағы республикалық бағыныстағы қала, Кура өзеніндегі айлақ.
Ширван халқының саны 75 200 адамды құрайды.

## Географиялық сипаттамасы
Ширван қаласы Кура өзенінің сол жағалауында, Ширван жазығында, Бакуден оңтүстік-батысқа қарай 134 км жерде орналасқан. Ширван арқылы республиканың оңтүстік, оңтүстік-батыс және солтүстік аймақтарын байланыстыратын автомобиль жолдары мен теміржолдар өтеді. Ажикабул көлі қаланың солтүстік шетінде орналасқан.

Ширванның климаты жартылай шөлді климатқа сәйкес келеді. Жазғы температура 44°C-қа жетеді. Қысы жұмсақ.

## Тарихы
Ширван 1796 жылғы орыс-парсы соғысынан кейін пайда болды. Генерал Валериан Зубовтың әскерлері сол жерге барып, қазіргі қаланың орнында орналасқан ауылды генерал Екатеринодерд деп атады. Бұл қоныс XIX ғасырда генерал Зубовтың есімімен аталған Зубовка атты орыс қоныстанушылары ауылы ретінде пайда болды. Жергілікті атауы Қарачухар (әзірбайжан тілінде «қара ойпат» дегенді білдіреді) болған. Парсы жорығынан кейін мұнда екі мың казак қоныстанды және оларға қажеттінің бәрімен қамтамасыз етілді. Олар өз шаруашылықтарын басқарды және қажет болған жағдайда әскери бөлімдер құруы керек болды. Ресей үкіметі Зубовканы өзен порты ретінде де қарастырды.

Ресей империясы кезінде Зубовка Баку губернаторлығының Джеват уезіне қарады. 1938 жылы кеңес әкімшілігі елді мекенді қалалық үлгідегі елді мекенге айналдырды, сонымен бірге оны Әзербайжан революционері Әли Байрамовтың құрметіне Әли-Байрамлы деп атады. 1954 жылы елді мекенге қала мәртебесі берілді. 2008 жылы қала Ширван болып өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада машина жасау, жеңіл өнеркәсіп және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, мемлекеттік аудандық электр стасасы бар. Ширван аймағы мұнай орталығы, ол бір кездері республиканың құрлықтағы сұйық отын өндірісінің айтарлықтай бөлігін қамтамасыз еткен. Мұнай мен газ өндірісі, сондай-ақ тұтастай алғанда отын-энергетикалық кешен қала экономикасының негізі болып қала береді. Бүгін де бұл сала қаланың жалпы өнімінің шамамен 90%-ын құрайды. Мұнай өнеркәсібі мен энергетика секторы қаланың интеллектуалдық әлеуеті, жоғары мәдени деңгейі және тұрақтылығы жағынан елдің жетекші қалаларының бірі ретіндегі орнында маңызды рөл атқарады.

2020 жылғы жағдай бойынша Ширванда 16 жалпы білім беретін мектеп, бір бастауыш мектеп және бір орта мектеп жұмыс істеді. Қалада сонымен қатар Ширван мемлекеттік колледжі орналасқан. Ширван музыка мектебі елдегі музыканттарды даярлауда, балалар мен жасөспірімдерге музыкалық білім беруде және халыққа мәдени қызмет көрсетуде жұмыстар атқарды. 
Ширван Олимпиадалық спорт кешені жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1203) Нанна

**(1203) Нанна** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 5 қазанында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс кескіндемешісі Ансельм Фейербахтың музасы болған әйелдің құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны 
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1236) Таис

**(1236) Таис** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 6 қарашасында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ескендір Зұлқарнайын заманында Ежелгі Афинадағы танымал гетераның құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1376) Мишель

**(1376) Мишель** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1935 жылдың 29 қазанында франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Оның 5 ашқан астероиды ішіндегі соңғысы.

Астроном бұған және (1237) Женевьева мен (1300) Марсель астероидтарына өзінің үш қызының есімдерін берді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1301—1400)
Санат:Астероидтар
(1238) Предаппия

**(1238) Предаппия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 4 ақпанында италиялық астроном Луиджи Вольта Турин обсерваториясында ашты. Оның 5 ашқан астероиды ішіндегі төртіншісі болды.

Бенито Муссолинидің туған жері болған Предаппио елді мекенінің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1239) Кетелета

**(1239) Кетелета** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 4 ақпанында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Астероид Бельгиянің астрономы, математигі және әлеуметтанушысы Адольф Кетленің (Adolphe Quetelet) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* Кетле (Ай кратері)
Санат:Астероидтар
Дәуіржан Жұмажанұлы Төлебаев

**Дәуіржан Жұмажанұлы Төлебаев** 1982 жылы 31 шілдеде Павлодар облысы Лебяжі ауданы Аққулы ауылында дүниеге келген.

## Білімі

С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетін тәмамдаған. Кейін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің магистратурасын, сондай-ақ Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының аспирантурасын бітірген.

## Қызметі мен марапаттары

Дәуіржан Төлебаев — жазушы-журналист, республикалық «Ақиқат» ұлттық қоғамдық-саяси журналының бас редакторы.
Ол «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Тұңғыш Президент қоры сыйлығының лауреаты, сондай-ақ ҚР Ақпарат саласының үздігі.

## Шығармашылығы

«Тіл – ұлттың жаны» атты публицистикалық кітаптың авторы. Сонымен қатар күйші-композитор ретінде танылған. Оның «Қобыз сарыны», «Белес», «Қосбасар», «Тайбурыл», «Жан толқыны», «Ширығыс» және басқа да күйлері бар. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері
Картопляник

**Картопляник** — пісірілген картоптан дайындалатын украин тағамы. Оған ұн мен жұмыртқа қосып, котлет сияқты пішін келтіріп, майға қуырады.

Көбінесе картопляниктің ішіне қоспа салады. Ол ет, саңырауқұлақтар, пісірілген жұмыртқа, май шыжықтары, майшабақ, аскөк пен басқа шөптер болуы мүмкін.

Дайын тағамды қаймақпен, простоквашамен немесе ряженкамен қосып салып береді.

## Дереккөздер


Kartopljanyky 002.jpg| 
Kartopljanyky 001.jpg|
Kartopljanyky 005.jpg|
Kartopljanyky 007.jpg|

## Тағы қараңыз
* Драник
* Зразы

Санат:Картоп тағамдары
Санат:Украин асханасы
Прохлада (бұлақ)

**Прохлада** — Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданындағы бұлақ. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Мағынасы: «салқын ауалы жер немесе салқын сулы бұлақ».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Мұнайлы ауданы географиясы
Шелек (құдық)

**Шелек** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Е.Қойшыбаевтың Шелек гидрониміне қатысты *шел* – «жел» *+ек* аффиксі арқылы жасалып, «желді» деген мағынаны білдіреді деген пікірі бар. Т.Жанұзақ *Шелек* «бастау, қайнарлардан алатын өзен» деген мәнге ие сөз», – дейді. Атаудың мағынасы «мөлдір, жер асты суымен өнігіп отыратын құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Сарықасқа (Маңғыстау облысы)

**Сарықасқа** — антропогидроним. Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Солтүстік Үстірттегі бұлақ, ой., құдық Сарықасқа деп аталады. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Сарықасқа – Ырсай Бәйімбетұлының лақап аты. Сарықасқа – Ырсай батырдың тар маңдайлы, басының шашсыз тақыр болуына байланысты қойылған. Елін басқыншылардан қорғап, Жем мен Арал бойына қоныстандыруда ерлігімен көзге түскен.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2026/27

2026/27 жылғы маусымда жылдағыдай Қазақстаннан 4 клуб қатысады.
## Дереккөздер

Санат:УЕФА Конференция лигасы 2026/27
Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2026/27
Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2026/27
Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2026 жылғы футбол
Санат:2027 жылғы футбол
Ярдымлы

**Ярдымлы** () — Әзербайжандағы қала, Ярдымлы ауданының әкімшілік орталығы.
Ярдымлы халқының саны 7 638 адамды құрайды.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Бакуден оңтүстікке қарай 286 шақырым және Масаллыдан оңтүстік-батысқа қарай 76 шақырым жерде орналасқан. Иран Ислам Республикасымен шектеседі
Қаланың климаты қалыпты. Жылына орташа температура-12,9°C.

## Тарихы
Топонимнің әртүрлі түсіндірмелері бар. Бір нұсқа бойынша, ол «Ярдам» сөзінен пайда болған. Адамдар оны Ұлыстың бір бөлігі деп түсіндіреді. «Ардабил» атауының түбірі «Аула» деп аталады. Екінші болжам бойынша, «Ертим» печенег тайпаларының атымен аталған. Тарихшы Г.Гуллаев бұл топонимді печенег тайпаларының атымен қорытындылайды.

Ол 1930 жылы құрылып, кейінірек 1938 жылы Ярдымлы ауданы болып өзгертілген Вергядуз ауданының орталығы болды. 1963 жылы 19 қарашада қалалық үлгідегі елді мекенге айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде Ярдымлыда кілем тоқу фабрикасы болған, ол қазір жұмыс істемейді. Қалада тас төселген көшелер, тарих мұражайы, шағын мешіт және соғыстарда қаза тапқандарға арналған ескерткіш бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
ФА Шяуляй

**ФА Шяуляй** () — Литваның Шяуляй қаласындағы футбол клубы, 2007 жылы құрылған. 2022 жылдан бері Латвия А лигасында ойнайды.

## Жетістіктері
;  **I Лига:**
* **1 лига жеңімпазы:** 2021

## Маусым

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* ТОПЛИГА вебсайты

Санат:Литва футбол клубтары
Шяуляй

**Шяуляй** (, , 1917 жылға дейін — *Шавли*, *Шавель*) — Литваның солтүстігіндегі қала, тұрғындар саны бойынша республикада төртінші ірі қала; Шяуляй уезі мен Шяуляй аудандарының әкімшілік орталығы. Үлкен өнеркәсіптік және мәдени орталық. Шяуляй университеті, Шяуляй драма театры, бірнеше мұражайлар, соның ішінде Велосипед мұражайы, Фотография мұражайы, Радио және теледидар мұражайы, Мысық мұражайы және Аушра жергілікті мұражайы бар. Қаланың тарихи орталығы Литва Республикасының мәдени мұралар тізіміне енгізілген және мемлекет тарапынан қорғалады.
## Дереккөздер

Санат:Литва қалалары
(1240) Центенария

**(1240) Центенария** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 5 ақпанында Рихард Шорр Гамбург обсерваториясында ашты.

Атауы келесі жылы осы обсерваториянің 100-жылдық мерейтойының өткізілуіне байланысты қойылды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1241) Дайсона

**(1241) Дайсона** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 4 наурызында ағылшын астрономы Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Өз әріптесі Фрэнк Уотсон Дайсонның (1868–1939) құрметіне орай атады. Ол 1928 және 1932 жылдары аралығында Халықаралық астрономиялық одақтың президенті болды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1242) Замбезия

**(1242) Замбезия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 28 сәуірінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Оңтүстік Африкадағы Замбези өзені мен оның төңірегіндегі аймақтың құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны 
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1243) Памела

**(1243) Памела** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 7 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Өз қызының есімімен атады.


Орбита астероида 1243.png
Орбита астероида 1243 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Ақмола апаты (1959)

**Ақмола апаты** — 1959 жылғы 14 маусым (2 тамыз) күні болған, Ақмола қаласындағы ірі апат.

2026 жылдың Наурыз айындағы жағдай бойынша бұл апат Астана қаласының тарихындағы ең ірі апат болып қала береді.

## Көпір

## Оқиғалар хронологиясы
1959 жылғы 13 маусым (1 тамыз) күні – Ақмола қаласына бүкіл облыстың жастары мерекелік іс-шараларға келді. Облыстық жастар фестиваль өткен еді. Фестивальдің екінші күніне – 14 маусым (2 тамыз) күні, жергілікті сағатпен 13:46-да Есіл өзені арқылы өтетін көпір жүктемені көтере алмады да, құлады. Сол күні өз жұбайымен бірге болған үш милиционерлердің бірі – Нұрмұхамбет Қожахметов суға батып бара жатқан адамдарды құтқара бастады. Мұның бәрі мерекелік шаралар кезінде болғаннан, адамдар алдарындағы көпірдің қалай құлағанын бірден байқамады. Нұрмұхамбеттің екі әріптесі – Қонақбаев пен Құтжанов оның судан шығарған адамдарға бірінші көмекті көрсетті. Ақмоланың сол жағалауына бару іс жүзінде мүмкін емес болғандықтан, жедел жәрдем көліктері мен төтенше жағдайлар қызметі тек оң жағалаудан келді.

## Құпияландыру
Кеңес үкіметі мұндай апаттың үлкен мерекелер аясында болуы баспасөз үшін орынсыз болады деп шешті. Олар бұл апат туралы барлық ақпаратты құпияландырды.

## Қайтыс болғандар
Кеңес өкіметі деректерді құпияландырғандықтан, қаза тапқандардың нақты саны әлі белгісіз. Куәгерлердің көмегімен жасалған есептеулерге сәйкес, қаза тапқандар саны шамамен 143 адамды құраған.

1959 жылғы 15 маусым күнгі генеральды прокурордың хаты бойынша, қаза тапқан саны – 6 адам.

## Салдары

* 1959 жылы Ақмола жол учаскесінің бастығы Мельчиков және жол стансиясының бастығы Бақаев қылмыстық жауапкершілікке тартылды;

* 1960 жылы Қазақ КСР басшысы Николай Беляев жұмыстан шығарылды;
* 1961 жылы Нұрмұхамбет Қожахметов «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды;
* 1963 жылы ескі көпірдің орнына жаңа бетонды көпір салынды.

## Мәдениетте
* 1988 жылы шыққан «Көк шинель» атты кітаптың “Қожахметов көшесі” бөлімінде;
* 2023 жылы «Апатты тергеулер» телесериалында “Ақмола көпірі” хиякаясында бейнеленген.

## Тағы қараңыз
* Теміртау жұмысшыларының көтерілісі

## Дереккөздер

Санат:Апаттар
Санат:Астанадағы оқиғалар
(1246) Чака

**(1246) Чака** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 23 шілдесінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Зулустардың көшбасшысы болған Шака патшаның (1787–1828) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1247) Мемория

**(1247) Мемория** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 30 тамызында франциялық астроном Маргарита Ложье Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Сол обсерваторияда өткізген уақытын ризашылықпен есте сақтап отырғанын көрсету үшін латын тіліндегі «есте сақтау» сөзімен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1249) Резерфордия

**(1249) Резерфордия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 4 қарашасында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Кейбір ақпарат көздерінде бұл астероид ағылшын физигі Эрнест Резерфордтың құрметіне аталған делінеді. Бірақ шын мәнінде, ол Нью-Йоркке жақын орналасқан шағын қаланың атымен аталыпты.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Амбролаури

**Амбролаури** () — Грузиядағы қала. Амбролаури муниципалитетінің және Рача-Леххуми және Төменгі Сванети аймағының әкімшілік орталығы.
Амбролаури қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 2 047 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Грузияның солтүстік-орталық бөлігінде, Тбилисиден солтүстік-батысқа қарай шамамен 160 шақырым жерде және Ұлы Кавказдың негізгі жотасынан және Ресеймен шекарадан шамамен 40 шақырым оңтүстікте, Риони өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ткибули теміржол стансасы солтүстік-шығысқа қарай 42 км жерде.

Амбролаури континенталды климатқа ие, қысы суық, жазы ыстық, құрғақ. Қаңтардың орташа температурасы -3,1°C шамасында (ең төменгісі -19°C), ал тамыз айының температурасы +30,7°C дейін жетеді (ең жоғарғысы +41,8°C).

## Тарихы
Бұл таулы қоныс шағын қоныстан пайда болды. 17 ғасырда ол Имеретия патшаларының резиденциясы ретінде белгілі болды. 18 ғасырдың екінші жартысында таулы ауыл I Сүлейменнің сыйы ретінде ханзада Зураб Мачабелидің иелігіне өтті. 1810 жылы Амбролаури Ресей империясының құрамына еніп, Кутаиси губернаторлығының құрамына кірді. 
1934 жылы 27 ақпанда Амбролаури ауылы кеңес партиясының көсемі А.С.Енукидзенің құрметіне Енукидзе болып аталды. 1937 жылы Енукидзе қайтадан Амбролаури болып өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қазіргі Амбролауриде тамақ өнеркәсібі жақсы дамыған. Мұнда шарап және жеміс шырыны зауыттары жұмыс істейді. Зауыт түрлі кондитерлік өнімдер шығарады. Ағаш өңдеу зауыттары да бар. Қаланың қолайлы географиялық орналасуы көлік қызметтерін дамытуға қолайлы жағдайлар жасауда. Оңтүстікте Ткибулиге және одан әрі орталық Грузияға баратын жол бар. 

Қалада бейнелеу өнері мұражайы және халық театры бар.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Милиция аға майоры

**Милиция аға майоры** () — 1936-1943 жылдар аралығында КСРО ІІХК милициясының жоғарғы басқарушы құрамның арнайы атағы. Бұл атақ ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік аға майорына, ЖШҚӘ дивкомына, ЖШҚФ 2-дәрежелі флагманға теңестірілген болатын. Бұл арнайы атақ милиция инспекторынан төмен және милиция майорынан жоғары тұрды.

## Тарихы
Милиция инспекторы атағы КСРО ОАК мен КСРО ХКК 1936 жылғы 26 сәуірдегі қаулысымен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы органдары басшылық құрамы үшін енгізіліп, ІІХК-ның 1936 жылғы 5 мамырдағы № 157 бұйрығымен жарияланды.

1943 жылы 9 ақпанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының «ІІХК және милиция органдарындағы басшылық құрамның атақтары туралы» Жарлығымен милициядағы арнайы атақтардың орнына жаңа атақтар енгізілді. Жоғарғы басқарушы құрамға арнап 1, 2, 3-дәрежелі комиссар атақтары енгізілді.

## Милиция аға майорлары тізімі
* 11.07.1936 — Бокша Владимир Викентьевич
* 11.07.1936 — Дьяков Таричан Михайлович
* 11.07.1936 — Клочков Андрей Ильич
* 11.07.1936 — Корытов Виктор Александрович
* 11.07.1936 — Купчик Исаак Юльевич
* 11.07.1936 — Михельсон Артур Иванович
* 11.07.1936 — Москов Владимир Семенович
* 11.07.1936 — Новак Юлий Анатольевич
* 11.07.1936 — Панов Алексей Петрович
* 11.07.1936 — Ряботенко Александр Иванович
* 11.07.1936 — Селиванов Петр Максимович
* 11.07.1936 — Сивко Иван Георгиевич
* 08.02.1937 — Овчинников Виктор Петрович
* 25.07.1937 — Киракозов Григорий Амбарцумович
* 21.04.1939 — Нагорный Михаил Ильич
* 13.03.1940 — Антонов Петр Иванович
* 13.03.1940 — Горюнов Сергей Иванович
* 13.03.1940 — Коваленко Григорий Максимович
* 13.03.1940 — Павлов Михаил Федорович
* 13.03.1940 — Фомушкин Федор Семенович
* 13.03.1940 — Щербаков Александр Иванович
* 02.04.1940 — Горбенко Иван Иванович
* 02.04.1940 — Гордеев Яков Федорович
* 02.04.1940 — Грушко Евгений Семенович
* 19.06.1940 — Запевалин Михаил Александрович
* 07.08.1940 — Амелин Николай Михайлович
* 05.11.1940 — Саитбаев Рахман Али
* 07.06.1941 — Дроздов Виктор Александрович
* 07.06.1941 — Полукаров Александр Никитич
* 14.02.1942 — Бунин Петр Сергеевич
* 16.05.1942 — Рудин Касриель Менделевич

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 1936 жылдың мамырынан – 1943 жылдың ақпанына дейінгі аралықтағы милицияның атақтары мен айырым белгілері 

Санат:КСРО ішкі істер органдарының арнайы атақтары
Ақмола апаты (1995)

**Ақмола апаты** — 1995 жылғы 23 желтоқсан күні Ақмола қаласының маңында болған ірі қарлы боран.

Бұл боран қыс мезгілінде кенеттен жүріп, жол-көлік қозғалысына кедергілер енгізіп, ауылдар арасындағы байланыс пен күнделікті өмірді айтарлықтай қиындатты.

## Оқиғалар хронологиясы
1995 жылы 23 желтоқсан күні — Ақмола облысында қатты қар жауып, жел екпіні күшейді. Ауа-райы күрт нашарлады және жолдар бойынша көлік қозғалысы қиындады.

Таулы емес аймақтарда да қардың қалың жылдам түсуі мен күшті бормен байланысты бірнеше жол учаскелерінде көліктер нешетүрлі қиындықтарға тап болды.

Ақмола облысының негізгі тас жолдарында көліктердің қалың қардан жүруі шектеліп, жол қызметтері мен төтенше жағдай қызметтері жұмысты жандандыруға мәжбүр болды.

## Құтқару операциясы
Боран кезінде қиын ауа-райы жағдайына байланысты төтенше жағдайлар қызметтері, полиция және жергілікті халық жолдарда қалған адамдарды эвакуациялау және көліктерді қардан шығару бойынша жұмыстарды жүргізуге мүмкіндік болмады, Ақмола сияқты өңірлердегі қатты борандар жиі тас жолдардың жабылуына әкелетіндіктен, жылыту бекеттері мен эвакуациялау орындары ұйымдастырылмады. 

Құтқару жұмыстары тек 27 желтоқсан күні басталды.

## Қайтыс болғандар саны
1995 жылы 28 желтоқсан күні жарияланған статистика бойынша, Ақмола маңында 57 мәйіт, 5 қаңтар күні 114 мәйіт табылған болатын.

## Дереккөздер

Санат:Астанадағы оқиғалар
Киран Тирни

**Киран Тирни** (; 5 маусым 1997, Дуглас (Мэн аралы), Шотландия) — шотландиялық футболшы, «Селтик» клубы мен Шотландия ұлттық құрамасының қорғаушысы.

## Карьерасы
### Клубтық
Тирни «Селтиктің» түлегі, 2015 жылдың сәуірінде негізгі құрамда тұңғыш рет алаңға шықты. Клуб сапында 170 ойын өткізгеннен кейін, ол 2019 жылдың тамызында "Арсеналға" ауысты, трансфер құны 25 миллион фунт стерлинг. «Арсеналда» алты жыл ойнағаннан кейін 2025 жылдың маусымында «Селтикке» оралды.
### Халықаралық
Тирни 2016 жылдың наурызында Шотландия құрамасында тұңғыш рет алаңға шықты және содан бері негізгі құрамда 50-ден астам ойын өткізді.

## Жетістіктері
**«Селтик»**

* Шотландия чемпионы (**4**): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19
* Шотландия Кубогы (**3**): 2016/17, 2017/18, 2018/19
* Лига Кубогы (**2**): 2017/18, 2018/19

**«Арсенал» (Лондон)**

* Англия Кубогы: 2019/20
* Англия Суперкубогы (**2**): 2020, 2023
## Дереккөздер

Санат:Шотландия футболшылары
Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Ақмола апаты

**Ақмола апаты** — Ақмола қаласыңдағы болған ірі апаттардың атаулары.

## Ақмола апаттары
* 1959 жылғы Ақмола апаты – Ақмола қаласындағы көпірдің құлауы.
* 1995 жылғы Ақмола апаты – Ақмола қаласының маңындағы ірі боран.
Дүние жүзі парламенттерінің тізімі

**[[Парламент|Парламенттер]]** — әлемнің әртүрлі елдеріндегі заң шығарушы органдар.

## Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері

## Танылмаған және ішінара танылған мемлекеттердің парламенттері

Санат:Елдер бойынша парламенттер
Санат:Саясат тізімдері
(1251) Гедера

**(1251) Гедера** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 25 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ағаш шырмауық өсімдігінің латынша атау нұсқасымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1252) Целестия

**(1252) Целестия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 19 ақпанында Фред Лоуренс Уиппл Массачусетстегі Ок-Ридж обсерваториясында ашты.

Астероидқа өз анасының есімін берген.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1253) Фризия

**(1253) Фризия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 9 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Германия мен Нидерландының солтүстігінде орналасқан Фризия тарихи аймағының атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Ахалкалаки

**Ахалкалаки** () — Грузиядағы қала, Самцхе-Джавахети аймағының Ахалкалаки муниципалитетінің орталығы.
Ахалкалаки қаласының халқы 2026 жылы 8 295 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Паравани и Қырық-Бұлақ өзенінде (Кураның саласы), Ахалцихе теміржол стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 74 км жерде, Гюмри, Боржоми және Ахалцихеге баратын тас жолдардың түйіскен жерінде орналасқан.

Ахалкалакидің климаты орташа суық, салыстырмалы түрде салқын ауа райымен сипатталады. Орташа температура 5°C, қалада жыл сайын шамамен 600 мм жауын-шашын түседі. Шілде айында қатты жауын-шашын болады, ал қар әдетте күздің ортасынан бастап жауады. Ең суық ауа райы қаңтар айында болады, сынап бағанасы -20°C-тан төмен түсуі мүмкін. Ол тамыз айында ең жоғары температураға жетеді, орташа температура 15°C.

## Тарихы
Ахалкалаки атауы «жаңа қала» деп аударылады. Ол шамамен XI ғасырда пайда болды: 1064 жылы ол Джавахети аймағының маңызды экономикалық және саяси орталықтарының бірі ретінде аталған. Грузиндер, армяндар және түркі халықтарының мәдени тоғысында орналасқан қала жиі «өзгеріп», әртүрлі державалардың құрамында болды.

XVII ғасырда Ахалкалакиді Осман түріктері жаулап алды. Олардың билігі кезінде ол Ахалкилек деп аталды. 1828 жылы генерал Иван Паскевичтің басшылығымен орыс әскерлері қалаға шабуыл жасады. Онда әскери база мен шекара гарнизоны құрылды. Осы шабуылдан кейін Ахалкалаки қайтадан қатты зақымданып, қайта салынды. Ресей империясының тұсында қала Тифлис губернаторлығындағы ауданның орталығына айналды. 1900 жылы Ахалкалаки күшті жер сілкінісіне ұшырады.

1990 жылдардың басына дейін қалада кеңестік 147-ші мотоатқыштар дивизиясы (Закавказ әскери округінің 9-шы армиясының құрамына кіретін) орналасқан. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін дивизия Ресейдің 62-ші әскери базасына айналды. Ресми түрде, Сочи келісіміне сәйкес, ол 2007 жылдың 27 маусымында Грузияға берілді.
2020 жылдың 19 қыркүйегінде Ахалкалакидегі бұрынғы базаның орнында жаңа базалық жауынгерлік дайындық орталығы ашылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада өнеркәсіптік кәсіпорындар, денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет мекемелері, сондай-ақ өлкетану мұражайы бар.

## Көрікті жерлерлері
Ахалкалакидің солтүстік шетінде ескі қаланың орны болып табылатын жартылай бұзылған түрік бекінісі орналасқан. Бекіністің ішінде мешіт, қабырғалардың сынықтары, керуен сарай және цитадель мұнарасы сақталған. Бекіністің айналасында Осман қаласының қалдықтары: ғимараттар мен аудандардың іргетасы орналасқан.

Қалада 19 ғасырдағы армян шіркеуі және ескі тұрғын үйлер бар. Ахалкалакиде жергілікті тарих мұражайы бар, ал орталық алаңда 4-5 ғасырлардағы ғалым, уағызшы және армян алфавитін ойлап тапқан Месроп Маштоцқа ескерткіш орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
(1254) Эрфордия

**(1254) Эрфордия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 10 мамырында Йоханнес Франц Хартман Ла-Плата обсерваториясында ашты.

Орталық Германияда орналасқан Эрфурт қаласының құрметіне орай аталды. Бұл ашқан адамның туған қаласы болып келеді

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1255) Жилова

**(1255) Жилова** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 8 шілдесінде Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Орыстан шыққан алғашқы кәсіби астроном әйел Мария Васильевна Жилованың (1870–1934) құрметіне орай аталды. Ол Пулково обсерваториясында астероидтардың орбиталарын есептеумен айналысқан.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1256) Норманния

**(1256) Норманния** — Хильда тобына кіретін ірілеу бір астероид.

Оны 1932 жылдың 8 тамызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Батыс Еуропадағы ежелгі нормандар тайпасының құрметіне орай аталған болуы керек.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны 
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1257) Мора

**(1257) Мора** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 8 тамызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Мажарстандық астроном Карл Мораның (1899–1938) құрметіне орай аталды.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* (2517) Орма
Санат:Астероидтар
(2517) Орма

**(2517) Орма** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1968 жылдың 28 қыркүйегінде Пауль Вильд Швейцариядағы Циммервальд обсерваториясында ашты.

Мажарстандық астроном Карл Мораның есімімен аталған (1257) Мора астероидына анаграмма ретінде осы атау таңдалды.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (2501—2600)
Санат:Астероидтар
(1259) Одьялла

**(1259) Одьялла** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 29 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Бұрын астрономиялық және метеоролгиялық обсерватория болған мажарстандық қаланың құрметіне орай аталды. Қазір бұл Словакияға қарасты Гурбаново қаласы деп аталады.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны 
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Анар Бурашова

**Анар Бурашева** — қазақстандық альпинист, скайраннер. Ол жер шарының барлық континентіндегі ең биік шыңдарды бағындырған, яғни «Жеті шың» (Seven Summits) бағдарламасын толық аяқтаған тарихтағы тұңғыш қазақ қызы және Орталық Азиядан шыққан әйел адам. Анар Бурашева — Эверест шыңына (8848 м) сәтті көтерілген алғашқы қазақ әйелі.

## Өмірбаяны
Анар Бурашева альпинизмге дейін скайраннингпен (таулы жерде жүгіру) айналысқан. Тауға шығуға деген қызығушылығы 2019 жылдың соңында қысқы альпинизм мектебіне барған кезінен басталған. Қысқа уақыт ішінде ол кәсіби дағдыларды меңгеріп, күрделі экспедицияларға қатыса бастады.

2024 жылы Килиманджароға шықты. Одан кейін тағы екі шың, ал 2025 жылы 3 шың және 2026 жылы соңғы шынды бағындырды. 

## Жетістіктері

### Эверестке шығуы (2024)
2024 жылы 12 мамырда Анар Бурашева әлемнің ең биік нүктесі — Эверест шыңына (8848 м) сәтті көтерілді. Бұл оқиға Қазақстан альпинизмі үшін тарихи сәт болды, себебі ол осы шыңға аяқ басқан **тұңғыш қазақ әйелі**атанды. Экспедиция аты аңызға айналған альпинист Мақсұт Жұмаевтың жетекшілігімен «Kazakh Everest Team» құрамында өтті. Шыңға көтерілу кезінде ол қолайсыз ауа райы мен биіктік қиындықтарына қарамастан, Қазақстан туын әлемнің төбесіне тікті.

### «Жеті шың» бағдарламасы (Seven Summits)
Анар Бурашеваның ең ірі жетістігі — Месснер нұсқасы бойынша «Жеті шың» бағдарламасын орындауы. Бұл бағдарлама әлемнің әр құрлығындағы ең биік жеті шыңға шығуды көздейді. Анар бұл мақсатқа жету үшін екі жыл уақытын жұмсады және 2026 жылдың қаңтар айында Антарктидадағы Винсон массивіне шығу арқылы бағдарламаны сәтті аяқтады. 

Аталған жеті шыңды бағындырған тұңғыш альпинистер Ричард Басс, Патрик Мороу, Райнхольд Масснер. Әйел адам Дзюнко Табэи (1992 жыл). 

Ол бағындырған шыңдар тізімі:

# **[[Эверест]]** (Азия) — 8848 м.
# **[[Аконкагуа]]** (Оңтүстік Америка) — 6962 м.
# **[[Денали]]** (Солтүстік Америка) — 6194 м.
# **[[Килиманджаро]]** (Африка) — 5895 м.
# **[[Эльбрус]]** (Еуропа) — 5642 м.
# **[[Винсон (массив)|Винсон массиві]]** (Антарктида) — 4897 м (Бағдарламаның аяқталу нүктесі, қаңтар 2026 ж.).
# **[[Карстенз пирамидасы]] / [[Пунчак-Джая]]** (Австралия және Океания) — 4884 м.

## Тағы қараңыз

* Мақсұт Жұмаев
* Алина Пекова 
## Дереккөздер

Санат:Альпинизм
Құмқала 2

**Құмқала 2** – орта ғасырлардағы бекініс орны, Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Жалағаш ауданы, Аққыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 32,4 км жерде орналасқан. 

## Сипаты
1980-1990 жылдары жергілікті археологтар (Л. Толстова, Т. Мамиев) зерттеген.
Қазір аумағы 600×500 м төбешік. Төрт қақпасы болған. Мұнараларының, бекініс қабырғаларының орны сақталған. Мұнаралар мен қоршаудың сыртында тереңдігі 2-2,5 м, ені 15-20 м ор болған. Мұндай күрделі құрылыстар Құмқаланың үлкен қала-қамал болғандығын нақтылай түседі.
Табылған материалдар (тұрмыс қажетін өтеуге арналған әр түрлі заттар) қаланы адамдар XII-XIV ғасырларда мекен еткенін дәлелдейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қызылорда облысы географиясы
Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Ахалцихе

**Ахалцихе** () — Оңтүстік Грузиядағы қала. Самцхе-Джавахети аймағының және Ахалцихе муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Ахалцихе халқының саны 2026 жылы 17 903 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Боржоми, Батуми және Ахалкалакиге баратын тас жолдар қала арқылы өтеді. Боржомиден 52 шақырым жерде Грузия теміржол вокзалы, 28 шақырым жерде әйгілі Абастумани курорты орналасқан. Қала арқылы Түркияға баратын тас жол өтеді. Батумиден Тбилисиге апаратын тағы бір маңызды жол бар. Поцхови өзені қаланы екі бөлікке бөледі. Біреуі солтүстікте орналасқан, төбелі жер бедері бар және Ахалцихенің ескі бөлігіне жатады. Екіншісі, дерлік жазық, оңтүстікте орналасқан.

## Тарихы
Қала тарихы XII ғасырдың бірінші жартысынан басталады. XIV ғасырда ол Самцхе-Джавахети аймағының мәдени, саяси және экономикалық орталығына айналды. 1579 жылы мұндағы жерлер Осман империясының бақылауына өтті.

1810 жылы генерал Тормасов бастаған орыс әскері Ахалцихедегі бекіністі қоршауға алды, бірақ он күндік қоршаудан кейін Боржоми шатқалына шегінуге мәжбүр болды. Дәл осы кезде сарбаздар минералды бұлақтарды тапты, олар кейіннен кеңінен танымал болды. 1829 жылы Адрианополь келісімінің нәтижесінде Ахалтсихе бекінісі Ресейге қосылды.

1897 жылға қарай Ахалцихе халқының шамамен 60%-ы Түркиядан қоныс аударған армяндар болды. Қалада армян шіркеулері мен еврей халқына арналған синагога салынды, ал Ахмедия мешіті ішінара шіркеуге айналды. Осылайша, қала қайтадан грузиндік болды, бірақ армян сипатына ие болды және бұрынғы түрік бекінісінің ерекшеліктерін сақтап қалды.
КСРО ыдырағаннан кейін Ахалтсикедегі армян халқының үлесі 26%-ға дейін төмендеді.

1930 жылдан бастап қала Ахалцихе ауданының әкімшілік орталығы болды. Кеңес дәуірінде Ахалцихе Оңтүстік Грузиядағы өнеркәсіптік орталық болды, онда шарап бөтелкелеріне құю, лимонад өндірісі, ірімшік майы өндірісі, ағаш кесетін зауыттар және ет өңдеу зауыты болды. 1944 жылы Боржомиден теміржол салынды.

2014 жылдан 2017 жылға дейін ол жеке әкімшілік бөлімше ретінде қызмет атқарды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бүгінде қала ірі қара мал, тері, шошқа майы, балауыз және бал сияқты ауылшаруашылық өнімдерін экспорттайды. Аймақта шарап, сондай-ақ жүгері, бидай, арпа, мақта, темекі және зығыр өсіріледі.

Ахалцихедегі түрік бекінісі қаланың сәулет және тарихи орталығы болып табылады. Бекіністің жанындағы алаң көлік торабы қызметін атқарады. Оның ішінде мұражай орналасқан. Жақын жерде мешіт орналасқан. Бекініс орналасқан төбенің астында қала ішіндегі негізгі тас жол - Тамарашвили көшесі бар. Автобус және теміржол стансалары бекіністің жанындағы алаңда орналасқан. Өзеннің арғы жағында Тамар патшайымның ескерткіші бар шағын саябақ бар. 

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
(1261) Легия

**(1261) Легия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 23 наурызында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Астероид Бельгиянің Льеж қаласының құрметіне орай оның латынша атау нұсқасымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1262) Снядецкия

**(1262) Снядецкия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 23 наурызында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Польшаның астрономы, математигі әрі философы Ян Снядецкийдің (1756–1830) құрметіне орай аталды. Ол Краков обсерваториясының негізін қалаған еді.

1262 Sniadeckia orbit.png
1262 Sniadeckia orbit inclination.png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* Снядецкий (Ай кратері)
Санат:Астероидтар
(1263) Варшавия

**(1263) Варшавия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 23 наурызында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Польшаның астанасы Варшаваның құрметіне орай аталды. Бұл атауды поляк астрономы әрі математигі Тадеуш Банахевич ұсынған.


Орбита астероида 1263.png
Орбита астероида 1263 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1264) Летаба

**(1264) Летаба** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1933 жылдың 21 сәуірінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Оңтүстік Африкада ағып жатқан Летаба өзенінің құрметіне орай аталды.

Орбита астероида 1264.png
Орбита астероида 1264 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1265) Швейкарда

**(1265) Швейкарда** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1911 жылдың 18 қазанында неміс астрономы Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Өз шешесінің туған кездегі фамилиясын осы астероидтың атауы ретінде қойды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1266) Тоне

**(1266) Тоне** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид.

Оны 1927 жылдың 23 қаңтарында Окуро Оикава Токионың ескі обсерваториясында ашты.

Жапониядағы жалпы ұзындығы бойынша (Синанодан кейін) екінші болып келетін Тоне өзенінің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1267) Гертруда

**(1267) Гертруда** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 23 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Атауын оның әріптесі, орбиталарды есептеумен айналысқан Геррит Пельс қойды, ол өз қарындасының есімін таңдады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* (1667) Пельс
Санат:Астероидтар
(1268) Ливия

**(1268) Ливия** — Хильда тобына жатқызылатын ірі астероид.

Оны 1930 жылдың 29 сәуірінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Солтүстік Африкадағы Ливия мемлекетінің құрметіне орай аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны 

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1269) Ролландия

**(1269) Ролландия** — Хильда тобына жатқызылатын ірі астероид.

Оны 1930 жылдың 20 қыркүйегінде Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Франция жазушысы Ромен Ролланның (1866–1944) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1206) Нумеровия

**(1206) Нумеровия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 18 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Орыс астрономы Борис Васильевич Нумеровтың (1891–1941) құрметіне орай аталды. Ол Ленинградта Теориялық астрономия институтының негізін қалаған еді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1216) Аскания

**(1216) Аскания** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 29 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Берлиндегі оптикалық аспаптар мен астрономиялық құралдарды жасап шығарумен айналысқан компанияның атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Литва-Өзбекстан қатынастары

**Литва-Өзбекстан қатынастары** — Литва мен Өзбекстан арасындағы екіжақты халықаралық қатынастар.

## Тарихы
Өзбекстан Литваның тәуелсіздігін 1991 жылғы 30 қыркүйекте таныды; Литва Өзбекстанның тәуелсіздігін шамамен сол кезеңде мойындады. Екі мемлекет арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 5 тамызда орнатылды.

## Дипломатиялық өкілдіктер
Литваның Өзбекстандағы мүддесін Ресейде резидент ретінде қызмет атқаратын Төтенше және Өкілетті Елші қорғайды, ал Өзбекстанның Литвадағы мүддесін Латвияда резидент ретінде орналасқан Төтенше және Өкілетті Елші ұсынады. Вильнюс қаласында Өзбекстанның құрметті консулдығы жұмыс істейді.

## Қауымдастықтар
2022 жылғы басындағы дерек бойынша Литвада Өзбекстанның 998 азаматы тұрған. Литва аумағында келесі өзбек ұйымдары жұмыс істейді: «Пахтакор» Литва өзбектер қауымдастығы, Өзбек мәдени орталығы (Вильнюс пен Висагинас қалаларындағы бөлімшелерімен), «Жас өзбектер одағы» және Кельме қаласындағы өзбектер бірлестігі.

Өз кезегінде, 2003 жылғы дерек бойынша Өзбекстанда шамамен 1 500 литвалық тұрған, сондай-ақ Өзбекстандағы литва қауымдастығы белсенді қызмет атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Литва екіжақты қатынастары
Санат:Өзбекстан екіжақты қатынастары
Энцо Алвес

**Энцо Алвес** (; 9 қыркүйек 2009, ) — испаниялық футболшы, шабуылшы. Марсело Виейраның ұлы. 

## Карьерасы
Алвес футбол ойнауды бес жасында "Санта-Ана" клубында бастады, онда үш жыл ойнады, кейін 2017 жылы әкесі он бес жыл ойнаған "Реал Мадрид" академиясына ауысты. 

Ата-анасы екеуі де бразилиялық болса да, ол Испанияда туған, сондықтан екі ел атынан өнер көрсетуге құқылы. 2023 жылдың сәуірінде ол Испанияның 15 жасқа дейінгі құрамасына шақырту алды. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Enzo Álves » Profile

Санат:Испания футболшылары
Қызылқорған (бекініс, Жамбыл облысы)

**Қызылқорған 1, 2** – ортағасырлық бекініс орындары, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Талас ауданы, Ойық ауылынан солтүстікке қарай 10-12 км жерде орналасқан.

## Зерттелуі, сипаты
1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы (жетекшісі Қ. Байбосынов), 1983 жылы ҚазҰУ-дың археологиялық тобы (жетекшісі М. Елеуов), 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов) зерттеген.
Қызылқорған-1 ауданы 40×30 м, биіктігі 1 м, тік бұрышты алаңқай. Айнала салынған қорғаныс дуалының ені 8-10 м, биіктігі 1-1,5 м. Дуалдың үстінде 8 күзет мұнарасының қалдықтары сақталған. Қамалдың сыртқы қақпасы солтүстік-батыс шетінде. Солтүстік дуалдан 6 м қашықтықта салынған, ауданы 1,5×1,5 м барлау шұңқырынан (тікқазба) бекіністің мәдени қабатының 2 м екендігі анықталды.
Қызылқорған-2 тік бұрышты, ауданы 165×170 м. Оны қоршаған дуалдың ені 20 м, биіктігі 2 м. Қорғаныс дуалының бойында 15 күзет мұнарасының орны бар. Сыртқы қақпа солтүстік-шығыс шетінде. Қалашықты қоршаған ордың ені 2 м, тереңдігі 2-2,5 м.
Қазба жұмыстары кезінде табылған зат сынықтары қалашықты халық X-XII ғасырларда мекен еткендігін дәлелдейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
(274301) Уикипедия

**(274301) Уикипедия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын кішігірім астероид.

Оны 2008 жылдың 25 тамызында Украинадағы Андрушёвка астрономиялық обсерваториясының ғалымдары ашты.

Атауы ең көлемді онлайн-энциклопедия болып саналатын Уикипедияның құрметіне орай қойылды. Бұл атау 2013 жылдың 27 қаңтарында бекітілді.

Орбиталық көрсеткіштері бойынша Веста жанұясына жатады. Бұл ең ірі астероид жанұяларының бірі болып келеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Уикипедия ескерткіші
Санат:Астероидтар
Санат:Уикипедия
Қызылқорған (бекініс, Түркістан облысы)

**Қызылқорған** – ортағасырлық бекініс орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Созақ ауданы, Шу өзенінің төменгі ағысында, Ұланбел сайында орналасқан.

## Сипаты
1948 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) зерттеген.
Бернштамның пікірінше, Қызылқорған бекініс орны XIX ғасырда керуен сарай қызметін атқарған. Шу арқылы Сарысу бойымен Орталық Қазақстанға апаратын сауда жолында маңызды байланыс бекеттері болған тәрізді. Ауданы 32×32 м, биіктігі 2 м төрт бұрышты төбе. Оны айналдыра қазылған ордың ені 4 м, тереңдігі 0,5 м. Бекінісінің ауданы 35×35 м, биіктігі 2 м. Сыртынан айналдыра қоршаған ордың ені 3-6 м, тереңдгі 1 м шамасында.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Ахмета

**Ахмета** () — Грузиядағы қала, Кахетия аймағындағы Ахмет муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Ахмета халқының саны 2026 жылы 7105 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Алазани (Кехети) жазығының батыс шетінде, Алазани өзенінің таулардан ойпатқа құятын жеріне жақын жерде орналасқан. Телавиден 29 шақырым және Тбилисиден 99 км қашықтықта.

Климаты орташа ылғалды, қысы суық, жазы ыстық. Қаңтардағы орташа температура 0,5°C, шілдеде – 22°C, ал орташа жылдық температура 11,6°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 820 мм.

## Тарихы
Ахмета орта ғасырлардан бері бар. Аңыз бойынша, Тамара патшайым осында болған. Ахмета Херети тарихи аймағында орналасқан, ол XV-XVII ғасырларда Кахети княздігінің, содан кейін Картли-Кахети патшалығының құрамына кірген (территорияны көршілес мұсылман державалары мезгіл-мезгіл басып алып отырған).
XIX ғасырдың басында Кахети Ресей империясының құрамына кірді (Тифлис губернаторлығының бөлігі), бірақ 1812 жылы мұнда шаруалар көтерілісі басталды. Ол Ахметада басталып, бүкіл аймаққа таралып, шамамен бір айға созылды.

1966 жылы ол қала мәртебесін алды. 1971 жылы қаланың бас жоспары жасалды. 

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кішкене көлеміне қарамастан, Ахметада бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан: май зауыты, консервілеу зауыты, гидролиз және ашытқы зауыты және шарап зауыттары. Қалада ағаш өңдеу зауытының өндірістік нысандары да жұмыс жасайды. Бұл аймақта жергілікті зауыттарда «Ахмета» шарабын өндіру үшін қолданылатын «Мцване» жүзімі өсіріледі.
Ахметада тұрақты көрмесі бар өлкетану мұражайы орналасқан.

## Галерея

Akhmeta theatre.jpg| Театр
Akhmeta central square 2.JPG|Орталық алаңдағы фонтан
Akhmeta police building.jpg|Полиция ғимараты
Akhmeta central square.JPG|Қала орталығы


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
(1271) Изергина

**(1271) Изергина** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 10 қазанында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Орыс дәрігері Пётр Васильевич Изергиннің (1870–1936) құрметіне орай аталды. Ол 1906 жылы жанұясымен Қырымға көшті және сонда Неуйминмен достасты.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1272) Гефьён

**(1272) Гефьён** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 10 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы құнарлылықтың құдайы құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны 

Бұл және оның маңайында ұшқан екі мыңнан астам астероид Гефьён жанұясын құрайды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1207) Остения

**(1207) Остения** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 15 қарашасында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероидтар мен кометалардың орбиталарын есептеумен белгілі болған немістің әуесқой астрономы Ганс Остеннің (1875–1936) атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар