open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сара Уәлиқызы Омарова

**Сара Уәлиқызы Омарова** 1954 жылы 4 қарашада РКФСР Челябинск облысы Жоғарғы Орал ауданының Сафроновск кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Омаров Уәли Омарұлы, марқұм. Анасы - Омарова Назифа Хасанқызы, марқұм. Қазақ политехникалық институты Рудный филиалының өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс факультетін (1977) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; Мәскеу жоғары партия мектебін (1989) заңгер мамандығы бойынша; Челябинск мөмлекеттік унивөрситетін (2004) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орысжәне неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1983-1991). 1971 жылдан - Соколов кен басқармасы маркшейдер бюросының жұмысшысы. 1977 жылдан - «Қостанайагро- құрылыс» тресі «Бөлімқұрылыс» құрылыс басқармасының шебері. 1984 жылдан - Қазақстан Компартиясы Қостанай қалалық комитетінің нұсқаушысы. 1987 жылдан - Мәскеу жоғары партия мектебінің тыңдаушысы. 1989 жылдан- Қазақстан Компартиясы Қостанай қалалық комитетінің нұсқаушысы. 1990 жылдан - «Қостанайагроқұрылыс» бірлестігінің партия комитетінің хатшысы. 1991 жылдан - Қостанай облысы бойынша Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру жөніндегі аймақтық комитеттің бөлім бастығы. 1992 жылдан - Қостанай облыстық әкімшілігі басшысының аппаратында экономикалық реформа бөлімінің бас маманы. 1997 жылдан - Қостанай облыстық Экономика басқармасының бас маманы. 1998 жылдан - Қостанай облысының әкімі аппаратының қаржы-талдау бөлімінің бас маманы. 2000 жылдан - Қостанай облыстық қаржы департаменті мемлекеттіксатып алуларды құқықтық бақылау бөлімінің бас маманы. 2002 жылдан - Қостанай облыстық Инфрақұрылым және құрылыс департаментінің бас маманы. 2004 жылдан - Қостанай облыстық Энергетика, өнеркәсіп және құрылыс департаменті сәулет, құрылыс және құрылыс индустриясы бөлімінің бастығы. 2005 жылдың қаңтарынан - Қостанай облыстық Сәулет, қала құрылысы және құрылыс департаменті құрылыс және құрылыс индустриясы бөлімінің бастығы. 2007 жылдың желтоқсанынан - «Қостанай облыстық әкімдігінің Сәулет және қала құрылысы басқармасы» MM бастығы м.а. 2009 жылдың наурызынан бері - Қостанай облыстық әкімдігінің Сәулет және қала құрылысы басқармасы бастығы. «Астананың 10 жылдығы» медалімен (2008); ақпараттық технологияларды дамытуға және Қостанай облысының «Электрондық үкімет» бастамаларын жүзеге асыруға қосқан үлесі үшін дипломмен марапатталған. (2008). Діни көзқарасы - мұсылман. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Мұстафин Сәбит Уәжіппайұлы (1937 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әубәкір Құсайынов

**Әубәкір Құсайынов** (1926-1979), кен қазушы, Социалистік Еңбек Ері. Жезқазған Оңтүстік кеніші №44 шахтасының бригадирі болды. Өздігінен жүретін кен қазу техникасын игерді. Құсайынов бригадасы кен өндірудің жетістіық жоспарын мераімінен 7 ай бұрын орындады. Ленин орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1926 жылы туғандар
Санат:1979 жылы қайтыс болғандар
Нілді кеніші

**Нілді кеніші** , 1847 ж. ашылған. Жаңа кеніштің ашылуына байланысты оның Нілді аты Успен
болып өзгереді. Кеніш 1964 ж. жабылып, орнына Успен кеңшары орнады. Нілді (Успен) кенішіндегі
1905 жылғы халықтық революция толқынына дейінгі 58 жыл ішінде қазақ жұмысшыларының
есейіп ер жетуі, саяси сауатының оянуы калыптасқан. Соның нәтижесінде 1905 ж. Успен (Нілді)
жұмысшыларының ереуілі бодды. Ол кезде кеніште 334 жұмысшы (оның 269-ы қазақ) еңбек етті.
Онда қазақ жұмысшыларымен қатар Орал зауыттарынан келген Н. П. Топорин, С. С. Невзоров,
М. А. Жилин, И. Г. Низовитин сияқты орыс жұмысшылары да еңбек етті. Топорин Нижний
Тагиль зауытында *«Орал жұмысшылар одағы»*
басқармасының мүшесі болды. Олар Успен кеніші жұмысшыларының арасында саяси үгіт жүргізді.
Қазақ жұмысшыларымен бірге *«Орыс-қырғыз (қазақ) одағын»* құрды. «Одақ» 6 желтоқсанда
жұмысшылардың жиналысында 6 тармақтан тұратын петиция қабылдап, оны 7 желтоқсанда
кеніш басшыларына тапсырады. Тілектері
орындалмаған соң жұмысшылар ереуілге шығады.
10 желтоқсанда ереуіл басшылары кеніш дүкенін
ашып, ондағы заттарды жұмысшыларға таратып
береді. Ә. Байшағыров, Ы. Қаспақбаев сияқты қазақ жұмысшылары орыс жұмысшыларымен
бірге ереуілді тоқтатпау жөнінде үгіт жүргізеді.
Ереуіл 12 желтоқсанда тоқтайды. Успен (Нілді) кеніші жұмысшыларының ереуілі 1905 жылғы
орыс революциясы кезінде, Қазақстандағы
бірінші саяси ереуіл болды. Оны Қазақстан Әлі
Байшағыров басқарды.

## Дереккөздер
Шахтинск құмтас кен орны

**Шахтинск құмтас кен орны** - Шерубайнұра өзенінің сол жағалауында, Бұқар жырау ауданының жеріңде орналасқан. 1951 жылы «Қазкөміргеология» тресі ашылып, барланған. 1961 жылдан «Қарағанды көмір құрылысы» тресі игеруде. Жылына 200 мың м3 кең өндіріледі. 

## Жатыс сипаты, құрамы
Өнімді қабаты Шерубайнұра өзенінің жайылмадан жоғары жерімен ұштасып, қалыңдығы 2,3-7,2 м аралықтарындағы кең қабатын құрайды. Жыныс қабатындағы құм 74-78%, олар кварц түбірі (50-63%) және дала шпаты тәрізді (31-38%) болып келеді. Қиыршық тастар кварц сынықтарынан, яшма тәрізді кварциттерден, құмдақтардан, эффузивті жыныстарынан тұрады. Құмдақты қиыршық тастар 110 маркалы бетон жасауға және ұнтақ материал ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Нэлли Федоровна Штоколова

**Штоколова Нэлли Федоровна** (1938 жылында дүниеге келген)
актриса, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген артисті (1989). 1957 жылдан К. С. Станиславский атындағы Қарағанды облысының орыс драма театрының артисі. Тандаулы рөлдері: Соня («Дядя Ваня» А. Чехов, 1959), Валя («Иркутская история» А. Арбузов, 1968), Инга («Соловьиная ночь» В. Ежов, 1970), Климентина («Забьпь Герострата» Г. Горин, 1974), Мамаева («На всякого мудреиадовольно простоты» А. Островский, 1976), королева Маргарита («Ричард Ш» У. Шекспир, 1977), Эдит Пиаф («Набалу удачи» В. Легентов, 1979), Анисья («Власть тьмы» Л. Толстой, 1982), Маржан («Қарагөз» Мұхтар Омарханұлы Әуезов, 2002), әже («Деревья умирают стоя» А. Касона, 2005). Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер




Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Қазақстан актрисалары
Өмірзақ Сәбденбекұлы

**Өмірзақ Сәбденбекұлы** (1938 ж.т.), геомеханика , тау жыныстарын жару , рудник аэрогазодинамикасы және тау - кен теплофизика саласының маманы , техника ғылым  докторы (2000). Қазақ политехникалық институтын (1962) бітірген. 1962-1967 ж . Қаратау комбинаты күрделі құрылыс бөлімінің, Жезқазған ШКБ-2 , «Каратау» комбинаты жер асты руднигінің маркшейдері. 1971 - 1983 ж. ҚазПТИ  Қаратау филиалының аға оқытушысы , кафедра меңгерушісі. 1983-1984 ж. «Қаратау» ӨБ, Қаратау РБ бас маркшейдері. 1984-1989 ж . Жамбыл гидромелоративтік - құрылыс институты кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1989-1994 ж . Жезқазғантүстімет ЖҒҚ 1994-2003 ж. ЖезУ доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі . 2003 жылдан  ҚарМТУ-да . 95 ғылыми еңбектің авторы.

## Дереккөздер
Мұхади Егізбаев

**Мұхади Егізбаев** (1900-1994), малшы, Социал Еңбек Ері (1949). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1929 жылы Совет Ұжымшарына (Қарқаралы ауданы В. В. Фрунзе атындағы кеңшар) мүше болып кірді; 1932 жылдан сиыр фермасының бригадирі, 1946-1967 жылдары жылқы фермасының меңгерушісі болды. 1949 жылы 100 биеден 100 құлын алып, еңбекте ерлік көрсетті. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Руслан Амандосұлы Ақанаев

**Руслан Амандосұлы Ақанаев**

1968 жылы 14 сәуірде Алматы қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Ақанаев Амандос Әтибекұлы (1948 жылы туған ), кескіндемеші. Анасы - Бубэ Нелли Витальевна (1949 жылы туған ),кескіндемеші.Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің безөндірушілік факультетін бітірген (1987), кескіндемеші.Орыс және ағылшын тілдерін біледі.Бейнелеу өнерінің түрлері - кескіндеме, графика, мүсін,
фотоарт.

1989 жылдан - суретші-безендіруші.

Жұмыстары «Шығыстық галерея» (Мәскеу қаласы), «Алыс әлемдер» (Вашингтон қаласы), «Has Sanat» (Астана қаласы), «Трибуна» (Алматы қаласы) галереяларында қойылған.Жұмыстары ҚР Президентінің (2005), Ресей, Гөрмания,Франция, Америка, Канада, Қазақстан, Лихтенштейн,Швейцарияның жеке коллекцияларында сақталуда.«АРТ-МИФ» (Мәскеу қаласы, 1993), «Ел жастары» (Мәскеу қаласы,1986) көрмелеріне қатысқан. Мәскеу (1995), Эрфурт (1994),Вашингтон (1999), Астана (2004), Алматы (2002) қалаларында жеке көрмелер өткізген.

ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1993).

Грамоталармен, дипломдармен, «Орта және кіші қашықтықтағы ракеталарды жоюға қатысушы» медалімен марапатталған (Сарыөзек қаласы, 1998).

Діни көзқарасы - Құдайға сенеді.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өмірдің
барлық саласында көтерілу мен өркендеу».

Хоббиі - кескіндеме, шахмат.

Сүйіп оқитын әдебиеті - О.Генри, Дж. Лондон, П. Коэльо.Үйленген. Жұбайы - Ақанаева Ольга Александровна
(1976 жылы туған ), экономист. Ұлы - Ақанаев Аспарух (1987 жылы туған );қызы - Ақанаева Александра (2001 жылы туған ).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Буфердің аузы

**Буфердің аузы** - жеңіл автомобиль буферіндегі шокы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шахтинск технологиялық техникумы

**Шахтинск технологиялық техникумы** 1976 жылы Шахтинск кен-құрылыс техникумының (1964-1976 жылдары Шахтинск кен техникумы) негізінде құрылды. Тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорыңдарына З мамаңдық бойынша (тұрмыстық радиоэлектронды аппаратураларын жөндеу, тұрмыстық электр аппаратура, тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындарын жоспарлау) мамандар даярланып келді. Оқыту әдістері - күндізгі және сырттай. Оқу мерзімі 10-сынып білімі барлар үшін —1 жыл 10 ай, 8-сынып білімі барлар үшін —
2 жыл 8 ай. Қазір колледж бұрынғы база негізінде радиоэлектроника, бухгалтерлік есеп, аударма ісі бағыттары бойынша 7 мамандық түрін даярлайды. Колледж жанынан кәсіптік мектеп құрылған. Қала кәсіпорындары, атап айтқанда «Митгал СтилТеміргау» ААҚ КД құрылымдары көмек көрсетеді. Колледж түлегі, ауған соғысының боздағы А. Мазунаевқа мемориалды тақта орнатылған. Техникумда 6000-нан астам маман даярланды (2005).

## Дереккөздер


Санат:Шахтинск
Санат:Қарағанды облысы колледждері
Сарыарқа (ән-би ансамблі)

**"Сарыарқа"** - әуеской қазақ ән-би ансамблі. 1965 жылы Балқаш кен-металлургия комбинатының "Металлург" Мәдениет және техника сарайы жанынан құрылды. Алғашында әуесқойлардың халық аспаптары үйірмесі дәрежесінде болды, одан кейін осы үйірме халық аспаптарының оркестріне айналды. 1968 жылы оркестр жанынан хор үжымы үйымдасып жұмыс істей бастады. Осы екі ұжымның негізінде "Сарыарқа" ән-би ансамблі ұйымдасты. 1974 жылы оған халық ансамблі атағы берілді. Ансамбль жетекшілері - К.Төлеутаев (1968 - 81), ал 1982 жылдан Т.Оразалин болған. Репертуарында қазақ компларының (М.Төлебаевтың "Біржан - Сара" операсы бойынша жасалған музыкалық композиция, 1971; Е.Г. Брусиловский мен Ғ. Мүсіреповтің "Қыз Жібек" музыкалық драмасы, 1974; т.б.) шығармалар орын алды. Гастрольдік сапармен Мәскеуде, Алматыда, Қарағандыда, Жезқазғанда, т.б. қалаларда болды. Бүкілодақтық жастар фестивалінің дипломанты (1973), республикалық (1970) және облыстық (1967, 1972, 1973) байқаулардың лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Музыка
Санат:Өнер
Ниқанбай Иманғалиұлы Омарханов

**Ниқанбай Иманғалиұлы Омарханов** 1955 жылы 1 қазанда Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қаракесек руының Бұлбұл бөлімінен шыққан. 

Целиноград ауылшаруашылық институтын ауыл шаруашылығын электрлендіру факультетін (1977) ауыл шаруашылығының инженер-электригі мамандығы бойынша; Қарағанды мемлекеттік техникалық университетін (2002) «Экономика және өнеркәсіп пен қаржы-кредит саласында менеджмент» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1970 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Нұркен» кеңшарының тракторисі, газ-электр дәнекерлеушісі. 1972 жылдан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. 1977 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Нұркен» кеңшарының бас энергетигі, 1981 жылдан - бас инженері. 1986 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Бесоба» кеңшары партия комитетінің хатшысы. 1987 жылдан - Қарқаралы қаласы ААӨБ төрағасының орынбасары. 1988 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Бақты» совхозының директоры. 1994 жылдан - «Агропромтранс» АКК директоры, «Корпорация «Матақ» АҮАҚ президенті, «Матақ» шаруа қожалығының басшысы (Қарқаралы қаласы). 2000 жылдың ақпанынан - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы әкімінің орынбасары. 2000 жылдың сәуірінен - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының әкімі. 2010 жылдың тамызынан бері - Қарағанды облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен, 3 мерейтой медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ботагөз Амандосқызы Ақанаева

**Ботагөз Амандосқызы Ақанаева**

1971 жылы 29 наурызда Алматы облысы Мичурин атындағы кентте туған. Қазақ.

Әкесі - Ақанаев Амандос Әтибекұлы (1948 жылы туған ), кескіндемеші, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Анасы -Бубэ Нелли Витальевна (1949 жылы туған ), кескіндемеші.Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің театр-декорация факультетін бітірген (1990), театр декораторы. Фабрис де Вильнев кескіндеме студиясында тәжірибеден өткен (Канада, 1997-1999).

ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі.«Тоқыма, керамиканы енгізе отырып рельефтік кескіндеме жасауға» патенті бар (1997).

Бейнелеу өнерінің түрлері - кескіндеме, графика, мүсін, дизайн.

1990-1993 жылдары - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының декораторы.
Отандық және халықаралық «Жігер» (Алматы қаласы, 1991),«Рождественские сказки» (Мәскеу қаласы, 1993), «7 галерея» (Мәскеу қаласы, 1995), «АРТ-МИФ» (Мәскеу қаласы, 1993), «ҚР Суретшілері» (1998), «Ботагөз Монреалда» (Монреаль қаласы, 1999),«Ұлы көшпенділердің алаулары» (Астана қаласы, 2001), «Реализм шектері» (2004), «Адамдар мен қоныстар» (БҰҰ желісі бойынша, Алматы қаласы, 1994) көрмелеріне қатысқан.Жұмыстары «Шығыс галереясында» (Мәскеу қаласы), «ҰласуАртта» (Алматы қаласы), Третьяков галереясында (Мәскеу қаласы),«NordTa» (Монреаль қаласы, Канада), «ОЮ-да» (Алматы қаласы),«Ұмай Тәңіріде» (Алматы қаласы), «Шежіреде» (Астана қаласы), Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында қойылған.Шығармаларының басым көпшілігі әртүрлі техникалар мен материалдарды пайдалану арқылы рельефтік кескіндеме техникасында орындалған.

Жүмыстары Трөтьяков галереясы (Мәскеу қаласы), Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайы (Алматы қаласы), Виллафамес Қазіргі өнер мұражайы (Испания), Монреаль қаласының Муниципалдық мүражайы (Канада), Канада генерал-губернаторының мұражайы (2000) жинақтарында,сондай-ақ Қазақстан, Ресей, АҚШ, Канада, Франция, Испания, Италия, Израиль, Германия, Түркия, Мысыр және басқа да елдердің жекеменшік коллекцияларында сақталуда.ҚР Суретшілер одағы жастар бірлестігінің мүшесі. ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық сыншылар және өнертанушылар қауымдастығының (АІСА) толық мүшесі (1996).БҰҰ желісі бойынша арнаулы сыйлықтармен марапатталған. Мәдениет қайраткері.

Тұрмыста. Жұбайы - Антощенко-Оленев Милослав Валентинович (1981 жылы туған), мүсінші-кескіндемеші. Ұлдары - Мырзалиев Мұхит (1989 жылы туған), Антощенко-Оленев Глеб (2002 жылы туған); қызы - Антощенко-Оленева Рада (2000 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:29 наурызда туғандар
Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Aлматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясы толық мүшелері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Марат Кенжетайұлы Оңғарбеков

**Марат Кенжетайұлы Оңғарбеков** 1959 жылы 16 наурызда Орал облысы Жымпиты ауданының Бұлдырты кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Оңғарбеков Кенжетай, «Бұлдырты» кеңшарында 20 жыл бойы жұмыс істеген. Анасы - Есенғалиева Рахима, зейнеткер, мұғалім болып жұмыс істеген. Орал ауылшаруашылық институтының агрономия факуль- тетін бітірген (1981), ғалым-агроном. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. «Батыс Қазақстандағы ауылшаруашылық дақылдарын өсірудің ресурс үнемдеуші технологиялары» (2009), «2010 жылғы Батыс Қазақстан облысының қожалықтарындағы көктемгі егісті өткізу және егістіктерді бақылау бойынша ұсынымдар» (2010) мақалаларының тең авторы. 1981 жылдан - Орал облысы Жымпиты ауданының «Бұлдырты» кеңшарында бөлімше агрономы, 1984 жылдан - №3 бөлімше бастығы. 1985 жылдан - Орал облысы Жымпиты ауданы «Жосалы» кеңшарының бас агрономы. 1987 жылдан - Орал облысы Жымпиты ауданының агроөнеркәсіптік бірлестігінің бас агрономы. 1990 жылдан - «Бұлдырты» кеңшарының бас агрономы. 1991 жылдан- Орал облысы Жымпиты ауданындағы Бұлдырты ұжымдық кәсіпорнының бас агрономы. 1997 жылдан - Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы әкімінің бірінші орынбасары. 2000 жылдан - Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданының әкімі. 2006 жылдың қазанынан бөрі - Батыс Қазақстан облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - «Дінге толеранттық көзқараста». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы- Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы». Хоббиі - спорт, аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әлемдік және қазақ әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Ысқақова Марта Шахабайқызы, жеке кәсіпкер. Қызы - Оңғарбекова Рамина Маратқызы; ұлдары - Оңғарбек Ерболат Маратұлы, Оңғарбек Ерназар Маратұлы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Облыстық радио-телевизия орталығы

**Облыстық радио-телевизия орталығы**, радиотелехабар бағдарламаларын, телевизиялық бейнелер түзуге, оқиға өтіп жатқан жерден ретрансляция жасауға және тікелей хабар
беруге арналған. 1958 ж. пайдалануға берілді. Ауд.
З00 м2 және 80 м22 студиясы, көру залы, телевизия
мен радионың аппаратстудия кешендері, кино
өндірісі, энергетика және арнаулы жарық өндірістік-шаруашылық цехтары бар. ПТС-ті , *«Мәскеу»* телевиз. аппаратурасын, *«Электрон-2 М»*
аппаратында видеомагнитофондық жазбаны,
тех. бөлмелерін қайта кұру телевизиянын одан әрі
дамуына себін тигізді. 1984 ж. *«Перспектива»*
ПТС-ЦТ, *«Лотос»* сияқты 3-буынның түрлі түсті
телевизиялық аппараттары, *«Кадр-ЗП»* бейне магнитофоны орнатыдды, студия павильондарында
жарық приборлары мен акустикалық плиталар
ауыстырылды. Казіргі замаңғы моно-стерео хабар
аппаратурасы пайдаланылады. Радио-телевизия
орталығыныңтех. мүмкіндіктері Қарағанды 
Еңбек Қызыл Ту орденін тапсыруға арналған салтанатгы жиналысты (1984) түсті бейнемен тікелей
көрсетуге жағдай туғызды. 2000 жылдан техникалық аппарат қайта кұрылып, цифрлыр хабар
беруге көшірілді. *«Раnаsоnіс»* фирмасының АСБ-
5А (2004) жаңа жабдықтары алынды. 2005 ж. НLЕ
желілік емес монтаждық жеті стансасы, *«АIR»*
аппараты құрастырылды. 2003 ж. Қазақ телекоммуникация кызметі Карағанды филиалының
*«КАТЕЛКО»* спутник байланыс жүйесі РРЛ пайдалануға берілді. Спутниктік жүйе көмегімен
*«Қазақстан»* РТРК» АҚ Қарағанды филиалының
бейнесигналы облыс бойынша бір көлемінде
таратылды, республиканың кез келген телевизия
жүйесінің арнайы тілшілері бағдарламалар қабылдап, жібере алады.

## Дереккөздер
Болат Әдиетұлы Шәкімов

**Болат Әдиетұлы Шәкімов** (4 маусым, 1956 жыл, Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы,
Ақтау ауылы) - жазушы (РФ Жазушылар одағының мүшесі), мемлекеттік қайраткер.

## Өмірбаяны
Әкесі - Шәкімов Әдиет, марқұм, ҰОС ардагері болған, мұғалім, ұжымшар төрағасы, ауылдық кеңес төрағасы
болған. Анасы - Бөлегенова Халу, марқұм, мұғалім болған. 
* Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтын (1979) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген.
* Алматы саясаттану және басқару институтын (1991) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген.
* Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебінде «Бәсеке әлеміндегі аймақтық басқару» бағдарламасы бойынша оқытудан өткен (2008).
* 1973 жылдан - Орал облысы Тасқала ауданының «Қазақ КСР-не 40 жыл» кеңшарында жұмысшы. 
* 1974 жылдан - Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтының студенті.
* 1979 жылдың қарашасынан - Орал облысы Тасқала ауданының №177 ауылдық кәсіби-техникалық училищесінің оқытушысы. 
* 1981 жылдан - Каменск автокөлік кәсіпорнының шеберханасында механик, шеберхана меңгерушісі, Орал қаласының №2555 автоколоннасы шеберханасының меңгерушісі. 
* 1985 жылдың желтоқсанынан - аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, «Қазақ КСР-іне 40 жыл» кеңшарында партия комитетінің хатшысы. 
* 1989 жылдан - Алматы саясаттану және басқару институтының тыңдаушысы. 
* 1991 жылдан - Орал облыстық партия комитеті бірінші хатшысының референті - облыстық Халық депутаттары кеңесі төрағасының, Орал облыстық әкімшілігі ұйымдастыру бөлімінің бас инспекторы. 
* 1993 жылдан - «Бота» ЖШС директоры (Орал қ.). 
* 1999 жылдан - «Спецстрой» ҚБ ЖШС директоры (Орал қ.). 
* 2004 жылдан - БҚО Тасқала ауданының әкімі.
* 2007 жылдан - Батыс Қазақстан облысы Бөрілі ауданының әкімі.
* 24.01.2012 - 4.04.2013 жылдар аралығында Орал қаласының әкімі.

## Шығармалары
* «День из детства» (1987), «Что там, за далью?» (2010) кітаптарының авторы.
* Келесідей мәскеулік және қазақстандық журналдарда жарияланған: «Литературная учеба», «Наш современник», «Простор».

## Марапаттары
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі» (2005)
* «Астанаға 10 жыл» (2008) медалі.
* Дергачев ауданының құрметті азаматы (Саратов облысы)
* Тасқала ауданының құрметті азаматы
* Бөрлі ауданының құрметті азаматы

## Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Шәкімова Мария Мұқанғалиқызы, дәрігер.
* Қызы - Шәкімова Әйгерім Болатқызы (1991 жылы туған);
* ұлы - Шәкімов Әлішер Болатұлы (1993 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:4 маусымда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Тасқала ауданында туғандар
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Орал әкімдері
Санат:Тасқала ауданының әкімдері
Санат:Бөрлі ауданының әкімдері
Санат:Ресей жазушылары
Санат:Валентин Пикуль атындағы сыйлық иегерлері
Санат:Дергачев ауданының құрметті азаматтары
Санат:Тасқала ауданының құрметті азаматтары
Санат:Бөрлі ауданының құрметті азаматтары
Алтыншаш Есенбайқызы Алпысбаева

**Алтыншаш Есенбайқызы Алпысбаева**

1969 жылы 19 ақпанда Целиноград облысы Жарқайың ауданы Шойындыкөл ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Алпысбаев Есенбай, марқұм, механизатор болып жұмыс істеген. Анасы - Алпысбаева Гүлсім Ысқаққызы,
зейнеткөр, сауыншы болып жұмыс істеген.

Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетін бітірген (1992),
бейнелеу өнерінің педагогы, сәндік-қолданбалы өнердің суретші-дизайнері.

2жеке көрмесі болған (1999, 2001). ҚР Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі резиденциясының безөндірушісі (Астана қаласы, 2003).ҚР Жас суретшілері туындыларының «Жігер-2001» (Алматы қаласы), ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған Қазақстанның қазіргі суретшілері мен мүсіншілерінің көрмелеріне (Астана қаласы, 2002) қатысқан.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1992 жылдан - А.Никифоров атындағы Балалар көркемсурет мектебінің оқытушысы.

1998 жылдан бері - кәсіби суретші (кескіндемеші).

ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2002 жылдан).

«Шабыт» шығармашыл жастардың халықаралық фестивалінің дипломанты (2000, 2002). Тарихи мұраны насихат-
тағаны және «Жәнібек пен Керей» картинасын салғаны үшін құрмет грамотасымен марапатталған (Астана қаласы, 2004).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық,республиканың экономикалық өркендеуі».

Хоббиі - нумизматика, көне ұлттық зергерлік бұйымдар.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих.

Тұрмыста. Жұбайы - Аташев Кенжеғали Қалиұлы, суретші,продюсер. Ұлы - Қажыгелді (1997 жылы туған ); қызы - Джанет (2005 жылы туған ); ұлы - Қанат (2006 жылы туған).

## Дереккөздер
Шахтинск (шахта)

**"Шахтинск" шахта** 1975 жьлға дейін №17-17 бис шахтасы. «Митгал Стил Теміртау» АҚ Көмір департаментіне карайды (1996), Шахтинск қаласынан 10 км жерде орналаскан. 1958 жылы ашылып, 1973 жылы пайдалануға берілді.Жобалық куаты 2,4 млн т болды. Шахта алаңының аумағы — 1950 га. Шерубай-Нұра көмірлі ауданының батыс бөлігінде, қимасы 24-33 м2және тереңд. 304-349 мЗ тік оқпанмен ашылған. Долинка кен кабатының 2 көмір қабатын өндейді- 1982-1983 және 1985-1987 жылы А. И. Гладких басқарған №3 учаске 1 млн т астам көмір өңдірді. Шахта көмір мен газдың кенеттен атылуынан қауіпті. Проходка забойлары ағымдағы қопарылысты болжау және қопарылыска қарсы шараларды орындау арқылы жүргізіледі. 2005 жылы дегазация қайта құрылды, жаңа вакуум насос стсы, 2 магистральдық скважина, труба құбыры іске қосылды. Көмір алу учаскесінде газдың шығуы 120-140 м3/мин, кешенді дегазация арқылы оның тиімділігі 80%-ға жеткізілді. Газ шахтаның қазандығында жьлына 3-3,5 млн м3мөлшерінде жағылады. Көмір алу учаскелерінде ауа автоматты түрде бақыланып, АПК оператор компьютеріне шығарылады. Қалындығы 4,6 м  көмір қабатында 2УКП-5 механикалық кешені мен
511-300 (Германия) комбайны пайдаланылып, кәсіпорын «шахта — лава» жүйесімен жұмыс істейді. Кең-дайындық жұмысында КСП-32, ГПК комбайндары қолданылады. Шахта бойынша көмір тасымалдау толық конвейерлендірілген. Жыл
сайын шахта 1 млн т-дан астам көмір өндіреді.

## Дереккөздер


Санат:Шахтинск
Санат:Қарағанды облысы кәсіпорындары
Санат:Қазақстан шахталары
Елтайқора

**Елтайқора** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының жерінде орналасқан тау. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені - 8 км. 

## Жер бедері
Ең биік жері 883 м. Беткейлері көлбеу, сай, жыра, аңғарлармен тілімделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Бұлаққа бай, таудың оңтүстік етегінде құдық (терендігі 1 м. су шығымдылығы 144 л/сағ.) бар.

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің ортаңғы бөлігінің жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Ғалиолла Хайруллин

**Ғалиолла Хайруллин** (1909-2004), шахтер, Соц. Еңбек Ері (1948), КСРО-ның құрметті шахтері (1948). 1924-1931 жылдары Донбасс шахталарында істеген. 1931 жылдан Қарағандыда. 1931-1961 жылдары №3/26, 18, 20, 64, 37 шахталарында забойшы, проходкашы, проходкашылар бригадирі. Ұлы Отан соғысы жылдары проходкалаудың жедел әдістерін қолдану жолындағы жарыстың бастаушысы болды, оның бригадасы күндік нормасын 2-3 есе асыра орындады. 4-бесжылдықта көмір өндіру
көлемін ұлғайтуда, көмір шахталарын қалпына келтіруде және салуда айтарлықтай табыстарға жетті. КОКП 20-съезінің делегаты. 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Кілт (Көлік)

**Кілт** 
*1. құлыптарды жабуға және ашуға арналған қол құралы;
*2. гайкаларды, болттарды қатты
қамтып ұстайтын қалпақшадан
және қолсаптан тұратын, біріктіруші 
бөлшектерді бұрап ашу және
жабу үшін арналған қол құралы.

## Велосипед кілті

Әртүрлі көлемді сомындар үшін және радиалды тесікпен 
немесе тереңделулермен домалақ сомындар
үшін бірнеше ашық немесе жабық
ұстағышы бар әдетте пластина
түріндегі кілт.

## Оталдыру құлпының кілті

Көлік құралының оталдыру құлпында электр тізбекті тұйықтайтын кілт.

## Ниппельді кілт

Ниппельді айналдырумен доңғалақтың кегейлерін тарту үшін кілт.

## Өзгермелі кілт

Сомынның ұстағыш көлемін реттеумен кілт.

## Білтелік кілт

Іштен жанатын қозғауыштың білтелерін бұрау
үшін бөренелі кеспелтек арнайы
биік кілт.

## Дереккөздер


 бас әріп

Санат:Транспорт
Қырым Алтынбеков

**Қырым Алтынбеков** (1952 жылы 20 сәуірде Қарағанды облысы №3 ауылында туған) - Қазақстан суретшісі, ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

Әкесі - Алтынбеков Қасенхан. Анасы - Әбдірахманова Гүлжахан.

Бүкілресейлік әртүрлі материалдан жасалған мүражайлық құндылықтарды реставрациялау ғылыми-зерттеу институтын бітірген; сынау мерзімін Луврда өткен (Париж қаласы, Франция, 2000).

ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі.Суретші-қалпына келтіруші.

«11 Берел қорғанының деградацияланған ағашын консервациялау және реставрациялау» консервациялау және бекемдеуге арналған бірегей құрылым туралы кітап авторларының бірі (2004).Реставрациялау, консервациялау және археологиялық ескерткіштердің, сонымен қатар костюмдердің, реконструкциясы мәселелеріне арналған халықаралық конференцияларға қатысқан (Бельгия, Германия, Венгрия, Қытай, Ресей,Қазақстан).

Белсенді түрде басқа мемлекеттердің (Франция, Ресей,Қытай, Моңғолия, Корея) тәжірибесін зерттейді.
Консервациялау және реставрациялау, сонымен қатар ежелгі көшпенділердің өнері жөнінде әртүрлі мемлекет-
терде лекциялар оқиды (АҚШ, Англия, Бельгия, Германия,Чехия, Австрия, Қытай, Венгрия, Ресей, Қазақстан).

Ол түрлі әлем мұражайларында қойылған 1 000 астам тарих және мәдениет, ежелгі қолданбалы өнер ескерткіш-
төрін қалпына келтірген, оның ішінде - Ақсуат ауылында табылған қайта қалпына келтірілген және толықтырылған
ежелгі сақ майшамы (ШҚО Тарбағатай ауданы), Ахмет Иассауи кесенесінің (Түркістан қаласы) ғұндық зергерлік бұйымдары, Алматы кафедралды соборының Евангелиенің күміс әлеміші, мәмлүктердің бірегей қаруы (Мысыр), Берел көсемі мінген аттарының жабуын, «Алтын адам» реконструкциясыныңжаңа, дәлірек нұсқасы (Алматы облысы), Сармат
көсемінің киімі мен қару-жарағы (Батыс Қазақстан) және Аржан қорғанынан табылған сақ патшасының киімі мен
қару-жарағы (Ресей) және т.б.

Қазақстан, Ресей мен Франциядағы көне қорғандардан артефакттарды алу қазба жұмыстарына қатысқан.
Прага және Карловы Вары (Чехия), Лондон (Англия), СанДиего, Лос-Анджелес, Вашингтон, Беркли (АҚІІІ), Москва
(Ресей), Алматы, Астана (Қазақстан), Гент (Бельгия), Вена (Австрия), Стамбул (Түркия) қалаларында жеке көрмелерін өткізген.

Жұмыстары әлем мемлекеттерінің түрлі мұражайлар қорлары мен жеке коллекцияларында сақталуда.ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

«Құрмет» орденімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. Мәдениет
қайраткері.

Үйленген. Жұбайы  - Приданова Саида (1960 жылы туған ), күйеуімен біргежұмыс істейді. Қыздары - Дана (1983 жылы туған ), Элина (1983 жылы туған ), әкесімен бірге жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Злиқа Нығметқызы Сәбитова

**Злиқа Нығметқызы Сәбитова** (1923-1993), инженер-металлург . Мәскеудің Түсті металдар және алтын институтын (1948) бітірген. 1948-1978 ж . Балқаштың  түсті металдар өндеу зауотының  № 1 цехында технолог , цех бастығының орынбасары болып жұмыс атқарды. Түсті металдар өңдеу зауотында бірнеше технологиялық жаңа ұсыныстар жасап, өндірісті жетілдіруге үлкен үлес қосты. Қарағанды халық шаруашылық Кеңесінде жауапты қызметкер , «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігі ғылыми - техникалық қоғамының төрайымы болып қызмет атқарды. 3, 4-шақырылған  ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

## Дереккөздер


Санат:География
Лейли Қабиденқызы Құсайынова

**Лейли Қабиденқызы Құсайынова** (1948 ж.т.), физика-математика ғынымдары саласының маманы, физика-математика ғылымдарының докторы (2000). Новосібір Мемлекеттік университетін бітірген (1973). 1976-2005 ж. ҚР Математика институтының аспиранты, кіші ғылыми қызметкері, жас ғалымдар қонкурсының лауреаты, Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ математикалық талдау каф-сының аға оқытушысы, доценті, ҚР БҒМ қолданбалы математика институтының дифференциалды тендеулер зертханасының ғылыми қызм., аға ғылыми қызм., меңгерушісі, дифференциалды және интегралды теңдеулер кафедрасының меңгерушісі, 2005-2006 жж. Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ математикалың талдау кафедрасының меңгерушісі. 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тимуржан Әдиетұлы Шәкімов

**Тимуржан Әдиетұлы Шәкімов** - 1962 жылы 9 мамырда Орал облысы Каменка ауданы Ақтау ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Шәкімов Әдиет, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген. Анасы - Бөлегенова Халует, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген.
Куйбышевтің А.И. Микоян атындағы «Құрмет белгісі»
орденді инженерлік-құрылыс институтын бітірген (1984),
инженер-құрылысшы. Экономика ғылымдарының кандидаты (2007). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: *«Қазіргі жағдайда өңірдің инвестициялық-құрылыс кешенін басқарудың ұйымдық-экономикалық тетігін қалыптастыру».*
Қазақ жәнө орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

*1984 жылдан - Орал облысы Каменск ауданы Ленин атындағы астық шаруашылығы кеңшары құрылыс учаскесінің шебері, аға жұмыстар атқарушысы. 
*1994 жылдан - «Қазсаудақұрылыс» тресі Орал құрылыс учаскесінің бас инженері (Орал қаласы). 
*1995 жылдан - «Жайықауылқұрылыс» ұжымдық шағын кәсіпорнының (бұрын «Оралауылқұрылыс» тресінің №1 ЖМК) бастығы. 
*1998 жылдан - «Алтим» БҚ ЖШС директоры (Орал қ.). 2002 жылдан - Батыс Қазақстан облыстық Инфрақұрылым және құрылыс басқармасының, Сәулет және құрылыс басқармасының бастығы.
*2004 жылдан - «Алтим» корпорациясы» ЖШС президенті (Орал қ.); БҚО Мемлекеттік сәулөт-құрылыс бақылау басқармасының бастығы. 2008 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігі Құрылысжәне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті Басқармасының бастығы.
*2009 жылдан бері - Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары. *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»* медалімен марапатталған (2001).

Әскери атағы - запастағы капитан.
Хоббиі - бильярд, стол үсті теннис.

Үйленген. Жұбайы - Шәкімова Назгүл Абылайқызы, «Стоматологиялық клиника» ЖШС директоры. Ұлы - Шәкімов
Әлібек, ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінде жұмыс
істейді; қызы - Шәкімова Индира, Лондон экономика мектебінде магистратурада оқиды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Еденнің алашасы

**Еденнің алашасы**- қозғауыштың шуын басудың жұмсақ
қабатты пластмасса немесе резеңкелі пішінделген бет түріндегі шанақша немесе кабинаның бір бөлшегі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Көбейсін Еңсебаев

**Көбейсін Еңсебаев** (1942 жылы туған), журналист, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. Ұлы таудың түлегі. 1972-1975 жылдары Ұлытау аудандық «Ұлытау өңірі» газетінің редакторы қызметін атқарды. Публицистикалық шығармалары
орталық баспасөз бетінде жарық көрді. Жезқазған қаласының кұрметті азаматы (1992).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Милослав Валентинович Антощенко-Оленев

**Милослав Валентинович Антощенко-Оленев**

1981 жылы 6 қаңтарда Алматы қаласында туған. Украин.

Әкесі - Валентин Иосифович Антощенко-Оленев, марқұм, график, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Анасы - Антощенко-Оленева Ольга (1953 жылы туған ), математик. А. Ақанаев және Л. Оразбекова Мектеп-студиясының кескіндеме, мүсін, өнер композициясы факультетін бітірген (2002), кескіндемеші, график-мүсінші.

ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті.

Бейнелеу өнерінің түрлері - рельефтік кескіндеме, рельефтік миниатюра, мүсін, поп-арт дизайн.

Отандық және халықаралық «Жігер-2000» (Алматы қаласы, 2000), «Ұлы көшпенділер алаулары» (Астана қаласы, 2002), «Мәдениет күндері» (2005), Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайындағы (Алматы қаласы, 2004) көрмелерге қатысқан.

Жұмыстары «Шежіре», «Has Sanat», «Франс Альянс» галереяларында, Көркемөнер көрмелері дирекциясы көрме залына, «Шахар» арт-орталығында қойылған.

Жұмыстары Қазақстан, Ресей, Украина, АҚШ, Түркия, Қытай, Германия, Англиядағы жекеменшік коллекцияларда сақталуда.

ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық сыншылар және өнертанушылар қауымдастығы (АІСА) ұлттық секциясының мүшесі (1996).

«Жігер-2000» республикалық жастар фестивалінің лауреаты.

Үйленген. Жұбайы - Ботагөз Амандосқызы Ақанаева (1971 жылы туған), кескіндемеші. Қызы - Антощенко-Оленева Рада (2000 жылы туған); ұлы - Антощенко-Оленев Глеб (2002 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Балнұр Есмұхамбетқызы Асанова

**Балнұр Есмұхамбетқызы Асанова**

1969 жылы 8 шілдеде РКФСР Мәскеу қаласында туған.Қазақ.

Әкесі-Асанов Есмұхамбет Қалдарұлы (1944-1997), әскери болған. Анасы - Асанова Сабыркүл Жайлаубекқызы,
«Сымбат» сән академиясының президенті, техника ғылымдарыныңдокторы, профессор, ҚРХИАжәнеҰИАакадемигі,
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесін (1988); Т. Жүргенов атындағы Қазақұлттық өнөр академия-
сының «Костюмді үлгілеу» факультетін (1995); «Сымбат» сән бизнесі академиясының магистратурасын (2001) дизайн
магистрі мамандығы бойынша; ҚР Ғылым академиясының Шығыстану институтының аспирантурасын (2009) бітірген.
Өнертану ғылымдарының кандидаты (2009). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Көшпелі мәдениеттің
феномені ретіндегі қазақтың көркемөнерлік киізі». «Көшпелі мәдениеттің феномені рөтіндегі қазақтың көр-
кемөнерлік киізі» монографиясының (2007); 10-нан аса мақаланың, соның ішінде«Қазақ ою-өрнегінің әуендеріжәне
олардың орындалу тәсілдері» (2005), «Түрік Қағанатының киімге, рәміздік белгілерге ықпалы және ою-өрнөкті пайдалану» (2007), «Қазақтар мен Батыс Сібір, Алтай және Моңғолия халықтарының киіз өнеріндегі өзара байланыстары» (2008) жарияланымдарының авторы.Ирина Серкебаеваның «Орта жастағы дағдарыс (жоқ дер-
лік)», «Ермек Серкебаев. Өмір де, жастық та, бақыт та»кітаптары мұқабаларының суретші-безөндірушісі және ав-
торы.Қазақ, орыс, ағылшын және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.
Анкара қаласының Мәдениет орталығында (2000), «ОЮ», «АРК», «Трибуна», «Ular», «Тандем» галереяларында же-
ке көрмелерін өткізген: «Арт-Алматы» қазіргі өнер галереясында «Астана-motors» компаниясының қолдауымен
«Алтыншы сезім», «HAS SANAT» галереясында «Бояулар құпиясы» көрмелерін (Астана қаласы). Қазақстандық суретші-
лердің Мысыр, Франция, ҚР-дағы ұжымдық көрмелерінің қатысушысы.«Сымбат» сән академиясының арт-директоры; «Сымбат» дизайн және технология академиясының «Дизайн және сахналау» кафедрасының меңгерушісі.

ҚР Дизайнерлер одағының мүшесі (2002 жылдан).

Халықаралық көркемөнер көрмелерінің лауреаты. Халықаралық «Жоғары ұлттық костюм сәні» байқауының жеңім-
пазы (екінші жүлде, Алматы қаласы, 2000); Гран-при (Мәскөу қаласы,2004). Мәскөу, Дубай қалаларындағы Сән апталығының,Вашингтон қаласындағы DC Fashion week, Сібір сән апталығының тұрақты қатысушысы.

Хоббиі - оқу, табиғат аясында демалу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - өнер туралы, соның ішінде және
кескіндеме өнері жайында кітаптар.
3 баласы бар.

## Дереккөздер
Қағазбек Сәденов

**Қағазбек Сәденов** (1915-1994) журналист , Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің іргетасын қалаушылырдың бірі. 

ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1967). Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. 1939-1980 ж. аралығында облыстық газетте тілші , ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы, аудармашы қызметтерін атқарған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Ержан Базылұлы Сәдуақасов

**Ержан Базылұлы Сәдуақасов** - (1979 ж . т . ) кикбоксингтен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақстан Кубогының иегері (1999), Қазақстанның үш дүркін чемпионы(1999, 2001, 2002), Әлем чемпионатының қатысушысы (Италия, Венеция қ., 1999), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (Ресей, Мәскеу қ ., 2002), Әлем чемпионатының лайт-контакт бойынша қола жүлдегері, фул-контакт бойынша әлем чемпионы (Грекия, Кос аралы, 2003). 

Жезқазған аграрлық-техникалық колледжін (1998), Ө. А. Байқоңыров атындағы ЖезУ-ді (2001)  бітірген.  Жаттықтырушысы С.Бабенко.

## Дереккөздер


Санат:1979 жылы туғандар
Санат:Қазақстан кикбоксшылары
Санат:Кикбоксингтен Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Қызылжал (өзен)

**Қызылжал** – Сарысу алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Жайықтау, Есілбай, Ақтөбе таулары беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Аманжол және Шортанбай қыстауларының оңтүстігіне таяу құмға сіңіп кетеді. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 72 км. 7 саласы бар. Жағасы жоғарғы ағысында тік жарлы, орта және төменгі ағысында жайдақ, ирелең. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен қоректенеді. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекелеген қарасуларға бөлініп қалады. Өзен алабында жайылымдық жерлер, қыстаулар (Күйгеншілік, Шортанбай, Аманжол және т. б.) бар. Өзен суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Сарысу су алабы
Қызылжар тауы

**Қызылжар** – Сарыарқаның оңтүстігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде орналасқан. Шажағай, Сарыбұлақ өзендері аралығында. Абсолюттік биіктігі 1043 м. Батыстан шығысқа қарай 14-15 км-ге созылып жатыр, ені 10-12 км. 

## Геологиялық құрылымы
Төменгі тас көмір кезеңі жыныстарынан түзілген. Гранитті, жалаңаш жақпартасты келеді. 

## Өсімдігі
Адыр, жыра-сайларындағы құнарсыз топырақта селеу, бетеге, көпек, жусан өседі. Беткейлері мал жайылымы.
	
## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Қызылсеңгір (тау)

**Қызылсеңгір** – Теңіз көлінің оңтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы, Отарбай ауылының шығысында 3 км жерде орналасқан, Көң өзенінің оң жағалаулық жайылмасында жатыр.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 410 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 1 км. Жонды-қырқалы келген белестерден тұрады. Батысында Қияқты өзені, солтүстік-шығысында Кезеңшабдыра шоқысы, оңтүстік-шығысында Шөленжол тауы, солтүстігінде өзімен аттас қыстау жатыр.

## Өсімдіктері
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, жусан, бетеге, тағы басқа өсімдіктер өседі. Өңір мал жайылымына қолайлы, сондай-ақ батыс беткейі шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Қызылсораң

**Қызылсораң** – Сарыарқаның шығысындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Кешубай жотасынан Қалақтас аңғарымен бөлінген. Солтүстіктен онтүстікке қарай 10 км-ге созылған, енді  жері 7-8 км. Оңтүстікке қарай біртіндеп аласаратын аласа тау жұрнағынан тұрады. Абсолюттік биігтігі 1320 м.

## Геологиялық құрылымы
Төменгі тас көмір, орта және жоғарғы девон жыныстарынан, аллювийлік-делювийлік шөгінділерден түзілген.

## Сипаты мен өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында мысыққұйрық, селеу т. б. шөптер, қараған, тобылғы сияқты бұталар өседі, ойпаң жерлерінде тал аралас кайың кездеседі. Данабұлақ, Ақтайлақ өзендерінің салалары бастау алады. Қызылсораң шөбі шүйгін мал жайылымы, атырабында кыстаулар (Қарамола, Қалақтас) бар. Шығыс етегінде Сарыобалы ауылы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Лидия Петровна Сарынова

**Лидия Петровна Сарынова** (28.7.1927 жылы туған, казіргі Украина, Днепропетровск облысы, Верхнеднепровск қаласы) - балеттанушы, белерина, педагог, өнертану кандидаты (1964). 1945 жылы Алматы хореографиялық училищесін, 1950 жылы бұрынғы ҚазҰПУ-дың филология факультетін бітірді, 1959 - 62 жылдары Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласында аспирантурада оқыды. 1945 - 49 жылдары Қазақ академиялық опера және балет театрында қызмет етті. Атматыда орта мектептерде (1950 - 57), Алматы хореографиялық училищесінде (1989 - 96) педагогика кызметпен, Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер болып, ғылыми-зерттеу жүмыстарымен айналысады. Ол республикалық балет өнері, оның тарихы мен дамуы жөнінде зерттеу еңбектер жазды; балет өнері жайында жарияланған көптеген мақалалардың және "Қазақстанның балет өнері" (1976) кітабының авторы.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Тұлғалар
Қызыларай

**Қызыларай** – Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының шығысындағы тау тізбектері.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының солтүстігінде, Сарыарқаның Ертіс-Балқаш суайрығында орналасқан. Ұзындығы 70 км, енді жері 50 км. Ең биік жері - Ақсораң тауы (1565 м, Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының ең биік жері).

## Геологиялық құрылымы
Пермьнің граниттерінен, төменгі пермь, орта тас көмір жыныстарынан түзілген. 

## Су торабы
Қызыларайдан Балқаш алабына жататын Тоқырау өзенінің Қасабай, Қаратал, Жіңішке салалары, Қаршығалы өзенінің Сарыөлең, Қарасу, Ақсай салалары басталады.

## Өсімдігі
Беткейлерінде қарағай орманы, қызыл қоңыр топырақ жамылғылы тауаралық аңғарларында қайың, көктерек, тал, қараған, ойпаң жерлеріндегі ашық қызыл қоңыр топырақта тобылғы, астык тұқымдасты өр түрлі шөпті шалғын өседі. Қызыларай қарағай өскен Қазақстанның жазық бөлігіндегі, оңтүстіктегі ең аласа тауы. Таудың табиғат жағдайлары мен ресурстары шаруашылыңқ әрекеттерге көп ұшырай қоймауы, мұнда алдағы болашақта қорық ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның табиғаты көркем жерлерінің бірі.

## Дереккөздер
 

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Қызылтау (тау, Шет ауданы)

**Қызылтау** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде, Қызылтау ауылынан батысқа қарай 10 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Абсолюттік биіктігі 1091 м (солтүстігінде Қызылтау тауы).

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері мен өсімдігі
Беткейлері көлбеу, аз тілімделген. Аласа таулық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бетеге, қараған және т. б. өседі. Тау беткейі жайылымға пайдаланылады, аңғарында бірнеше қыстау және Кенесары құдығы бар.
 
## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Қымызмұрындық

**Қымызмұрындық**, бие байлап, алғашқы қымыз ішу рәсімі. Құлын байлап, бие сауылып, оның сүті қорланып ашытылған соң, жиналған қымызға ауыл ақсақалдары мен көршілер шақырылады. Яғни алғашқы қымыз көпке бұйырсын деген тілекпен дастарқан жайылып, бата жасалады.
	
## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Қыпшақ (өзен)

**Қыпшақ** – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы өзен.

## Бастауы
Басын Ұлытаудың солтүстік  етегінен алады, суы ащы, Қыпшақ көліне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 111 км, су жинайтын алабының ауданы 2540 км2. Негізгі саласы - Бірсуат (ұзындығы 23км). Негізінен көктемде еріген қар суымен және атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді. Қарашада катып, сәуірде сең жүреді. Өзен аңғары жайылым ретінде пайдаланылады.
 
## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы өзендері
Санат:Нұра су алабы
Қырғыштау

**Қырғыштау** – Ұлытау тау жүйесінің солтүстік-батысындағы тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қорғасын ауылының солтүстігіне таман. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 14 км-ге созылып жатыр, ені 3-4 км. Абсолюттік биіктігі 440 м.

## Геологиялық құрылымы
Төменгі кембрийге дейінгі кезеңнің жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері
Шығыс және оңтүстік етегінде қорымтастың мол үйінділері бар. Таудың оңтүстік-батыс беткейінен Қараторғай өзені бастау алады.

## Өсімдігі
Оңтүстіктің сортаңдау қара топырағында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Жайылымға, қыстауға (Мақат) пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Қырыққыз (кесене)

**«Қырыққыз»**, Ұлытау ауданы, Егінді аулының оңтүстік шығысында орналасқан күмбез. Қара тастан киюластырып қаланған. Есігі күншығысқа қаратылған. Оның айналасында кептеген мүрде жатыр. Жергілікті тұрғындар мұны тек күмбезбен бірге қосып,* «[[Қырык қыз қорымы]]»* деп атайды. Күмбез бен оның айналасындағы мүрделердің қай заманда тұрғызылғаны жайында дерек жок. Тек «Қырыққызға» байланысты ел аузында қалған аңыз әңгіме ғана бар. Соның бірінде: 
:*«Қалмақтардың кезекті бір шабуылында қолға түскен қазақ қызын калмақ қонтайшысының әйелдікке алғаны, арада көп жыл өтсе де ел-жұртын, ата-анасын ұмыта алмай зарыққан қазақ қызының ел-жұртына көмектесуді ойлағаны, ойын қызына айтып, нағашы жұртына барып, қонтайшының қашан, кай жерден шабуыл жасайтынын ескертіп тұруын өтінуі. Қыз анасының өтінішін бірнеше рет орындағаны, артынан аңдушы жіберген қонтайшы өз қызының *«жауға»* хабар беріп жүргенін біліп, қайтып келе жатқан жолында алдынан әскер жіберіп, қырғызып тастағаны»* жайында айтынады.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кесенелері
Қызылкент сарайы

thumb|300px|Қызылкент сарайы
**Қызылкент сарайы** — 13-15 ғ. архитектуралық ескерткіші, жұрнағы Қарағандыдан 260 км, Қарқаралы ауданының Кент ауылының оңтүстігіне таман 1,5 км жерде, Кент тауының шығыс бөлігіндегі Қызылсу өзенінің жағалауында жатыр.

Деректемелерде 1872 жылдан белгілі. А. И. Левшин, Ә. X. Марғұлан, В. Никитин, А. Чулочников, Д. Байжұмыров, Г. Броневский т. б. еңбектерінде сипатталған. Қызылкент сарайы орт. белігінде бір кезгі крест пішіндес 2 қабатты тас ғимараттын шаршылау ойыс орны бар тебе болып табылады. Негізгі жайға 3 жағынан төртбұрышты шағын құрылыстар қосылған, олар бас ғимаратпен ішкі жолдар арқылы жалғасады. Оңтүстік жағында ені-1,5 м, биіктігі 2 м кіре беріс, оның үстінде 6 ағаш бағанаға орнатылған балкон түріндегі аспа бар. Қабырғалары жалпақ табиғи тастан қаланып, арасына саз ерітіндісі құйылған (ені 0,7-0,8 м, ұз.15 м). Сарай кешеніне бұлардан басқа жеке құрылыстар мен бас ғимараттан оңтүстікке таман 25 м жердегі зират қорғаны кіреді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қ.Өскембаев. Кызыл кенiш сарайы — «Орталық Қазақстан», 11.01.2018
* Қызыл Кент сарайының ескі орны — Qazaqstan 3D сайтында

Санат:Қарағанды облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қарқаралы ауданы
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Жорж Георгиевич Левицкий

**Жорж Георгиевич Левицкий** (1936 ж. т.) - шахталық және өнеркәсіптік вентиляция саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (2005). Қарағанды политехникалық институтын (1965) бітірген. 19662006 ж. рудниктік аэрология және еңбекті қорғау кафедрасының аспиранты, доценті, ҚарМТУ рудниктік аарология және еңбекті қорғау кафедрасының профессоры. 70 ғылыми еңбегі, оның ішінде монографиясы жарияланды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар