open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Окинава (арал)

**Окинава аралы** - Жапонияның Рюкю архипелагындағы арал. Ұзындығы 110 км, ауданы 1254 км^2. Жағалауы тілімделген, маржанды рифтермен қоршалған. Аралдың солтүстік-шығысы мен орталық бөлігі(498 м) аласа таулар, ал көпшілік бөлігі ойпатты жазық. Климаты- субтропиктік, муссондық; жылдық жауын-шашыны 2000мм. Тайфун болып тұрады.

Санат:Жапония аралдары
Палау тілі

**Палау тілі** — Тынық мұхитында орналасқан Палау аралының мемлекеттік ресми екінші тілі.

1998 жылы халық саны 18,1 мың адам шамасында болған (2007 жылы — 20,8 мың адамға өсті). Палау мемлекеті 200-ге жуық аралдан тұрады, ең ірісі – Бабелтуап. Халқының 80%-ы палаулықтар, қалған 20%-ы филиппиндіктер. Жергілікті халық негізінен полинезиялық, меланезиялық және малайзиялық нәсілдердің араласуынан пайда болған. Ресми тілі – ағылшын тілі, сондай-ақ палау, каролин тілдері де қолданылады. Негізгі дін — мәсіхшілік (католиктер мен протестанттар), халықтың 10%  жергілікті діндерді ұстанады. Тұрғындардың 40%-ы католик, 20%-ы протестант, қалған бөлігі жергілікті наным-сенімдерді ұстанады.

Санат:Палау Республикасы
Вадим Александрович Медведев

**Вадим Александрович Медведев** (шын аты-жөні —* Владимир*; 28 сәуір 1929, Ялта, — 2 наурыз 1988, Ленинград) — кеңестік театр және кино актері. РСФСР-дің халық әртісі (1980).

## Өмірбаяны
Вадим Медведев  Ялтада дүниеге келген; 1949 жылы Мәскеу Камералық театры училищесін бітірді. 

1952 жылдан бастап Ленинградтық театрда А.С.Пушкиннің драмаларында өнер көрсетті. 1966 жылдан бастап Георгий Товстоноговый оны  ол өмірінің соңына дейін қызмет еткен Үлкен драма театрына шақырды. 

Кино саласындағы Вадим Медведевтің алғашқы дебюты 1955 жылы "Үлкен отбасы" атты фильмдегі Антон Журбиннің рөлінде болды. Келесіде оны аристократикалық бет бейнесі үшін оны героико-романтикалық рөлдерге шақыра бастады. Мысалы: Онегиш, Телегин, герцог Орсино ж.с.с. 

Бірінші әйелі Татьянамен баласынан екі баласы болған. Соның бірі журналист Вадим Медведев. 

Актриса Валентин Ковельге үйленген болған.

## Өнері
* 1967 — «Традиционный сбор» В. Розова; Г. А. Товстоногова — *Сергей Усов*
* 1967 — «Лиса и виноград» Г. Фигейредо; Г. А. Товстоногова (2-я редакция) — *Агностос*
* 1967 — «…Правду! Ничего, кроме правды!!!» Д. Аля; Г. А. Товстоногова — *Альберт Рис Вильямс*
* 1968 — «Цена» A. Миллера; Р. А. Сироты — *Уолтер Франк*
* 1969 — «Король Генрих IV» У. Шекспира; постановка Г. А. Товстоногова — *граф Уэстморленд*
* 1969 — «Два театра» Е. Шанявский Э. Аксера — *Лесничий*
* 1972 — «Ревизор» Н. В. Гоголя; Г. А. Товстоногова — *Амос Фёдорович Ляпкин-Тяпкин*
* 1973 — «Мольер» М. Булгакова. С. Ю. Юрского — *де Шаррон*
* 1973 — «Три мешка сорной пшеницы» В. Тендрякова; постановка Г. А. Товстоногова — *Божеумов*
* 1975 — «Ханума» А. Цагарели; постановка Г. А. Товстоногова — *Микич Котрянц*
* 1983 — «Сёстры» Л. Разумовской, постановка Г. С. Егорова — *Куликов*
* 1983 — «Смерть Тарелкина» А. Колкера по пьесе А. В. Сухово-Кобылина; постановка Г. А. Товстоногова — *Варравин*
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Алфавит бойынша актерлер
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:28 сәуірде туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:1988 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова

**Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова** (1974 жылы 2 наурызда Қостанай облысы Амангелді ауданында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2016). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актрисасы (1998 жылдан).

## Толығырақ
* Айнұр Болатқызы 1974 жылы 2 наурызда Қостанай облысы Амангелді ауданында дүниеге келген.
* 1989 - 1993 жылдары 8-ші сыныптан кейін Арқалық  қаласының Музыка училищесінің хор дирижері  мамандағы  бойынша білім алған.
* 1994 - 1998 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және кино институты)ның актерлік факультетін Қазақстанның халық артисі, профессор Кәукен Кенжетаев пен профессор Есім Сегізбаевтың классын музыкалық драманың актері мамадығы бойынша бітірген.
* Қазақ және орыс тілдерін біледі.
* 1998 жылдан Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актерлік құрамында.
* 2004 жылдан Қазақ ұлттық өнер университетінің «Актер өнері және режиссура» кафедрасында оқытушы.
* 2004 жылдан бастап Астана қаласының «Астана» телеарнасында дубляждық студияда жұмыс істейді.

## Сахнадағы негізгі рөлдері
Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры сахнасында: Ғ. Мүсірепов «Қыз Жібек» – Жібек, Аягоз, «Ақан сері- Ақтоқты» – Мәрзия, «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу» – Мақпал; М. Әуезов «Қара қыпшақ Қобыланды» – Қарлығаш, «Қарагөз» – Ақбала, «Абай» – Әйгерім, «Айман-Шолпан» – Теңге, Б. Ұзақов «Үміт» – Шолпан, Э. Флоримон «Түлкі Бикеш» – Дениза, М. Файзи «Башмағым» – Сәруар, Мольер «Скапеннің айласы» – Зербинетта, Қ. Байсейітов, Қ. Шаңғытбаев «Беу қыздар-ай» – Айсұлу, М. Хасенов «Пай-пай, жас жұбайлар-ай» – Зауре, Бану, В. Дельмар «Баянсыз бақ» – Рода, Ш. Айтматов «Ана–Жер Ана» – Әлиман, «Ғасырдан да ұзақ күн» – Зарипа, Ә. Нұрпейісов «Қан мен тер» – Ақбала,  Р. Баяджиев «Аршын мал алан»  –  Гүльчахра, Э. Хушвақтов «Қызыл алма» – Саида-Бану, А. Цагарели «Гамарджоба» – Ханума, И. Штраус «Жұбайлар жұмбағы» – Розалинда, М. Фриш «Дон Жуанның думаны» – Донна Эльвира, Е. Жуасбек «Антивирус» – Гульчетай, Ж.М. Шевре «Ізгілік формуласы» – Жанн; Ж. Ануй«Жалын жұтқан Жанна д’Арк» – Жанна, М. Байжиев «Тіл табысқандар» – Сүйімхан, Р. Отарбаев «Көлеңкесіз жолаушы» – Камила, т.б.

## Марапаттары
* Көптеген халықаралық және республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
* 2016 жылы Қазақстан театр қайраткерлері одағының "Еңлікгүл" кәсіби сыйлығының "Жыл актрисасы" аталымы бойынша сыйлық иегері. 
* 2016 жылы Елбасының қолынан "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталған. 

## Отбасы
* Тұрмыс құрған. Жұбайы - Нұркен Өтеуілов Қ. Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық-драма театрының актері.
* ¥лы - Бейбарыс (2001 ж. т.). 

Санат:2 наурызда туғандар
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары
Санат:Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Энни Лоррейн

**Энни Лоррейн Смит** (23 қазан 1854, Ливерпуль - 7 қыркүйек 1937, Лондон) - британдық лихенолог, 1921 жылы шыққан "Қыналар" жұмысының авторы. Сонымен қатар, ол миколог және Британ микологиялық қоғамының екі рет президенті болған негізін қалаушы.

## Балалық шағы
Энни Лоррейн Смит 1854 жылдың 23-қазанында Ливерпульде дүниеге келген. Әкесі Уолтер Халф-Мортон шіркеуінің басшысы болып жұмыс жасады. Оның басқа да бірнеше талантты аға-сіңлілері болды. Соның ішінде патологоанат, профессор Джеймс Лоррейн Смит бар.
## Ғылыми іс-шаралар
1888 жылы Лондонға көшкеннен кейін, ол жетекшісі Д.Г.Скотт болатын Корольдік колледжінде ботаниканы оқи бастады. Д.Г.Скоот оған британ мұражайынан жұмыс тауп берді.
Мұражайда Энни Лоррейн Ұлыбританияның әр жерінен алынған саңырауқұлақтарды жіктеумен айналысты. Сонымен қатар, споралы гербарий бөлімінде жұмыс жасады.
1904 жылы заңнаманың өзгеруі әсерәнен Энни Лоррейн Смит Лондондық Линеев қоғамының алғашқы әйел мүшесі болды.
Оның қызығушылығы 1906 жылы Джеймс Кромбидің "Ұлыбритания қыналарының монографиясы" жұмысын аяқтағаннан кейін лихенологияға артты. Бұл жұмыс Ұлыбританиядағы барлық қына түрлерін қамтыды. Бұл жұмыс 25 жыл боы ерекше мамандандырылған баспа болып қалды. Сол жылы оның "Қыналар" жұмысы да жарық көрді.
## Қоғамдағы әрекеттері
Энни Лоррейн Смит әйелдердің құқығы мен оларды қорғауға ат салысқан болатын.
1931 жылы, 77 жасында биологиялық ғылым танығаны үшін жеке зейнетақы алды.
1934 жылы «микология және лихенология дамытуға қосқан үлесі үшін» Британ империясының орденімен марапатталды.
1937 жылы Лондонда қайтыс болды.
Энни Лоррейн Смитті ботаникада автор ретінде "A.L.Sm" деп белгілейді.
## Сілтемелер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BC%D0%B8%D1%82,_%D0%AD%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BD
Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев

**Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев** (1979 жылы 4 қаңтарда Алматыда туған) — кино және театр актері, тележүргізуші. ҚР "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2006). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актері (1999 жылдан). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2017).

## Толығырақ
* Сырым Әбдіқадырұлы 1979 жылы 4 қаңтарда Алматыда дүниеге келген.
* Әкесі - Әбдіқадыр Қашқабаев актер, ҚР Мәдениет қайраткері.
* 1995 - 1999 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және кино институты)ның актерлік факультетін бітірген.
* 1999 жылдан Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актерлік құрамында.
* Республикалық маңызы бар фистивальдар мен мерекелік жиындардың және телебағдарламалардың жүргізушісі.
* Халықаралық «Азия дауысы», Республикалық «Жас қанат» сынды фестивальдерінің тұрақты жүргізушісі.

## Сахнадағы негізгі рөлдері
Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры сахнасында:

Ғ.Мүсірепов
* «Қыз Жібек» - Бекежан,
* «Қозы Көрпеш Баян сұлу» - Қозы,
М.Әуезов
* «Қарагөз» - Сырым;
* «Абай» - Абай,
* «Айман - Шолпан» - Арыстан,
* «Еңлік Кебек» - Кебек;
Қ.Байсейтов, Қ.Шаңғытбаев
* «Беу, қыздар-ай» - Серке,
Ж.Файзи
* «Башмағым» - ізкесуші,
У.Гаджибеков
* «Аршын мал алан» - Сүлеймен,
Ж.Мольер
* «Скапеннің айласы» - Карл,
Ш.Айтматов
* «Ғасырдан да ұзақ күн» - мәңгүрт,
С.Тұрғынбеков
* «Мұқағали» - жазушылар одағының хатшысы,
Ш.Әлмәшұлы
* «Бәйтерек басындағы кездесу»- Абылайхан,
У.Шекспир
* «Ромео мен Джульетта» — Ромео,
* «Гамлет» - Гамлет;
А.Сайд
* «Келіндер көтерілісі» - Нүктебек;
Т.Ахтанов
* «Күшік күйеу» - Кубик;
Э.Хушвақтов
* «Қызыл алма» - Аббас;
Дж. Патрик
* «Қымбатты Памелла» – Брэд;
М.Фриш
* «Дон жуанның думаны» - Дон Жуан;
Д.Рамазан
* «Кенесары - Күнімжан» - Кенесары 
және т.б көптеген рөлдерді сомдайды.

## Марапаттары
* Көптеген Республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
* 2006 жылы "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты атанды.
* 2016 жылы "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" мерекелік медалі.
* 2017 жылы Мәдениет және өнер саласындағы жетістіктері үшін ҚР Тұңғыш президенті - елбасы қоры сыйлығының лауреаты атанды.
* 2017 — Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Санат:Қазақстан тележүргізушілері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері
Санат:Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақстан театр актерлері
Биоспутник

**Биоспутник**  —  биологиялық зерттеулер жүргізуге арналған ғарыштық аппарат. Алғашында оны ғарыштық ұшулардың тірі ағзаларға әсерін зерттеу үшін қолданған. Ал қазіргі уақытта оны микрогравитацияны, ғарыштық радиацияны зерттеу үшін қолданады.

## Тарихы
### КСРО және Ресей
Ең алғашқы кеңестік спутник Спутник-2 болып есептелінеді. Ол спутник Лайка итімен бірге ұшты. Оның негізгі мақсаты - ғарыштық сапарлардың тірі ағзаға әсерін зерттеу. Бірақ оның Жерге қайтуға мүмкіндігі болмады. 1960 жылы Спутник-5 ұшырылды. Ол жануарлардың Жерге аман-есен оралуын қамтамасыз етті. Спутниктерді ұшыру 1961 жылға дейін жалғасты.
20-ғасырдың 70-жылдары КСРО жаңадан “Бион” программасын шығарды. Ол әлі күнге дейін іске асуда, қолданылуда. КСРО уақытында “Бион” 9 рет ұшырылды. Ал Ресей 3 рет ұшырды. Соңғы біреуі 14 наурыз 2013 жылы ұшырылды. 2020 жылы екі жоба іске асырылмақ. Олар: Бион-М2 және Бион-М3.

### АҚШ
1966-1969 жылдары NASA 3 рет биоспутник ұшырды. Оның ең алғашқысы, яғни Биоспутник-1-дің ұшырылуы сәтсіз өтті. Екінші спутник өзінің алдына қойылған мақсаттарға жетіп, тапсырмаларды орындады. Ал үшінші спутниктің нәтижесі өте жақсы болды.

Санат:Ғарыш техникасы
Санат:Ғарыштық аппараттар
Санат:Ғарыш зерттеулері
Ергежейлі планеталар

нобай|150px|Церера
нобай|150px|Плутон
**Ергежейлі планеталар** — Күнді басқа планеталар секілді айналып жүретін, алайда айналасына жарық шығармайтын планеталар. Халықаралық астрономиялық одақ (ХАО) 2006 жылы «ергежейлі планеталар» деген терминді қабылдады . Сол жылы Күн жүйесінің тоғызыншы және ең шеткі планетасы саналған, Койпер белдеуі жанында айналып жүретін Плутонның статусы да ергежейлі планета деп өзгертілді.

### Плутон
Койпер белдеуінде,  Күннен 5 906 372 947 шақырым қашықтықта айналып жүреді. Ол Күнді эллипс тәрізді орбита бойымен айналады. Бір рет айналып шығуға шамамен 248 жыл кетеді. Плутонда негізгі бөлігі метан мұзынан тұратын жұқа атмосфер бар. Бұл планетаның Харон, Гидра, және Никс деген үш айы бар. Плутонның беті - Күн жүйесіндегі ең салқын аймақтардың бірі. Ондағы температура шамамен -2250С деген болжам бар. Плутонды 1930 жылы америкалық астроном Клайд Томбо ашты.

### Плутоидтар
Плутонға ұқсас, Нептун орбитасынан шетірек айналып жүретін ергежейлі планеталар Плутоидтар деп аталды. Бұл терминді ХАО 2008 жылы қабылдады. Қазіргі уақытта Плутон, Эрида, Макемаке және Хаумеа деген төрт плутоид белгілі.

нобай|100px|Эрида
### Эрида
Эриданы 2005 жылдың шілдесінде Калифорния технология институтының астрономы Майк Браун бастаған астрономдар тобы анықтады. Оның диаметрі 3 000 шақырымға жуық. 2006 жылдың 24 тамызында ХАО оны ергежейлі планеталар категориясына енгізді.

нобай|100px|Макемаке
### Макемаке
Макемаке — ең үлкен ергежейлі планеталардың бірі. Бұл планетаны 2005 жылдың 31 наурызында Майк Браун бастаған астрономдар тобы анықтады. Макемаке Плутон және Эридаға қарағанда кішірек келеді. Ғалымдардың ойынша, оның диаметрі 1 300-ден 1 900 шақырымға дейін жетеді.

нобай|100px|Хаумеа
### Хаумеа
Хаумеа — Гавай аңыздарындағы дүниеге бала келуіне көмектесетін құдайдың атымен аталған ергежейлі планета. Оның пішіні сопақша, орбитасы Күннен өте алыста, Койпер жолағында орналасқан. Хаумеаның Күнді бір рет айналып шығуы үшін 285 жыл кетеді. Бұл ергежейлі планетаның Хиака және Намака деген екі айы бар. Олардың екеуі де 2005 жылы ашылған.

### Церера
Церера бұрын астероид саналатын, 2006 жылы ергежейлі планета санатына енгізілді. Ол астероидтар жолағында орналасқан және сол жолақтағы ең үлкен дене болып есептеледі. Церераны 1801 жылдың 1 қаңтарында Джузеппе Пиацци ашты.    

## Дереккөздер
Планеталар энциклопедиясы

Санат:Ергежейлі планеталар
Санат:Аспан денелерінің түрлері
Ақтөбе (Ақсу ауданы)

**Ақтөбе** — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Суықсай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Суықсай ауылдық округі

**Суықсай ауылдық округі** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтөбе, Ащыбұлақ, Баласаз, Суықсай ауылдары кіреді. Орталығы - Суықсай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы ауылдық округтері
Қызылағаш (Жетісу облысы)

**Қызылағаш** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Қызылағаш ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан батысқа қарай 60 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Nokia 3310

**Nokia 3310** – екі диапазонды (GSM 900/1800) "Nokia" фирмасының ұялы телефоны. 2000 жылдың төртінші тоқсанында Nokia 3210–ның орнына шықты. Nokia 3310 – ең жақсы модельдердің бірі: 120 миллионға жуық құрылғылары сатылды.

2017 жылдың ақпан айында жаңартылған түрі ұсынылды.

## Құрылысы
Nokia 3310 – дисплейі 84 те 48 пикселді қолдайтын сұйықкриссталды монохромнан жасалған шағын, бірақ ауыр (133 г) құрылғы. Оның формасы аздап майысқан параллелепипед, қолда жақсы тұрады. Он санды және «*» «#» белгілері бар пернелерінен басқа шығару, алға, артқа және басты пернелерден тұрады. Оған қоса төбесінде профильдерді ауыстыру пернелері бар.

Астыңғы бөлігінде аккумулятор мен құлаққапқа арналған орындар бар. Қосу пернесі жоғарыда орналасқан. Стандартты компьютермен ақпарат алмасу интерфейсі жоқ, бірақ оны «прошивка» арқылы орнатуға болады. Алдыңғы және артыңғы бөлігі телефон сыртын алмастыруға болатындай орналасқан. Сондай-ақ пайдалынушыға экранға қою үшін «заставкілер» бар және қоңырау шалғанда ойнатылатын әуендерді қоюға болады.

Корпусы бірнеше түсті: қара-көк ең көп таралғаны және ашық сұр, көгілдір, жасыл,сары.

## Бағдарламасы
Қоңырау шалу мен хабарлама жазудан басқа «Таймер», «Оятқыш», «Калькулятор», дауыспен теру және төрт ойын бар: «Snake II», «Pairs II», «Space Impact», «Bantumi».

Қызықты мәліметтер
* Ішінара өзгертілерден кейін электронды кітаптарды оқуға болады.
* Nokia 3310 – ды өзгерті үшін екі кабель керек.
* Өзінің қаттылығы арқасында ол ғаламтордың күлкісіне айналды.
* «Восставший из ада 8: Мир ада» фильмінде барлық кейіпкерлер қорқынышты үйдің кешіне барғанда барлығы бір телефон ұстады. Ол – Nokia 3310.

## Сілтемелер
Құйрықсыз Тенрек

**Құйрықсыз Тенрек** — сүтқоректі (Жәндіккоректілер жасағы, Tenrec отбасы, түр Tenrec Ecaudauts). Мадагаскарда және оған жататын аралдарда өмір сүреді. Ұзындығы 26-3 см, салмағы — 1,5-2 кг. 
## Жалпы сипаттамасы
Тікендері: өткір, көтеріліп тұратын тікендері олардың мойнындарында орналасқан. Тікендерінен жыртқыш жануарлардан қорғана алады.
Денесі: ауыр денесін жиі емес жүндер қаптайды, арқасында сезгіш қабыршаұтар өседі.Құйрұқтары қысқа, 1,5 см.
Мұрыны: ұзын, үшкір келетін кішкентай сезгіш жүндермен қапталған. Мұрынның ұшы қызғылт. Сезгіштік қасиеті дамыған.
Тырнақтары: өте өткір, құрттарды қазу үшін бейімделген.

## Өмір салты
Тенректер таулы шалғындарда өмір сүреді. Алайда олардың сүйікті мекені жылырақ жерлерде бұтақты жерлер  және орман болып табылады. Бұндай жауарлар түнде өмір сүреді. Ал азанда жартастарда немесе қуыстарда ұйықтайды.. Мадагаскардағы қыс құрғақ болады. Ол сәуір айында басталып, қыркүйекке дейін жалғасады. Олар қыс мезгілінде ұйқыға батады. Ұйқысының ұзақтығы температурамен қорларына байланысты..Өмір сүру ұзактығы 6 жылға дейін. Әдеттері: түнде жалғыз жүреді; балалары топпен қоректенеді.
## Қорегі
Кешкісін қорек іздеуге шығады.Бұл жануардың сипап сезі қасиетумен есту қасиеті жақсы дамыған. Бұл қасиеттері тамақ табуға және жауынан қорғануға көмектеседі. Тенрек жерден тырнақтарымен ұзын мұрнының арқасында жәндіктерді қазып алады.Сонымен қатар, азық ретінде өсімдіктердіде жейді. Ол жауын құртын, инелікті жейді.

## Көбею
Жүктілік 2 айға созылады, аналық көп ұрпақтар қалдыра алады. Жылына 12- ден  16-ға дейін. Оларды тамақтандыру үшін кейде аналық күндізде азық ыздеуге. Басында балалары әлсіз болады. Алайда, олар тез өсіп, бір айдан соң анасының сүтін емуден бастартады.

## Дереккөздер
Бақыт Мәметқызы Әліпбаева

**Бақыт Мәметқызы Әліпбаева** (1971 жылы Жамбыл облысы Сарысу ауданында туған) — кино және театр актрисасы. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1996).

## Толығырақ
* Бақыт Мәметқызы 1971 жылы Жамбыл облысы Сарысу ауданы Түгіскен ауылында дүниеге келген.
* Тараздағы физика - математикалық тереңдетілген мекетепті бітірген.
* 1989 - 1993 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институты)ның "драма актері" мамандығы бойынша, Қазақстанның халық артисі, мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессор Тұңғышбай Жаманқұловтың классын бітірген.
* 1993 жылдан Бауыржан Ибрагимовтың жеке құрған "Бауыржан шоу" әзіл - сқақ театрының белді актрисасы.
* Қазіргі таңда Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы колледжінің "драма актері" бөлімінің "сахна тілі" пәнінің оқытушысы.
* 2012 жылы әріптесі Қуандық Шәкіржанов пен бірігіп ашқан "Қуандық пен Бақыт" театрының әртісі.

## Шығармашылығы
* Бақыт Әліпбаева 1993 жылдан "Бауыржан шоу" әзіл - сқақ театрының белді актрисасы. Осы өнер ұжымында жүріп, республика жұртшылығына кеңінен танылған дарныды артист.
* Қазақстанның бірнеше облыстары мен қалаларында, аудандарында гастрольдік сапарламен болған.
* Отандық кино саласында да бірнеше коммедия, дарама жаныранда телесериалдар мен көркем фильмдерге түскен. Атап айтсақ "Біздің ауыл", "Жедел жәрдем", "Базарбаевтар отбасы", "Жаңа қоныс", "Жібек " және т.б көптеген отандық телесериалдар.
 
## Марапаттары
* 1996 жылы "Бауыржан шоу" әзіл - сқақ театрында жүргенде Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты атанды.
* ҚР Мәдениет министрлігінің "Мәдениет қайраткері" белгісімен марапатталған.

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Молалы ауылдық округі

**Молалы ауылдық округі** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алажиде темір жол бекеті, Молалы ауылы, Қайрақты және Қараой темір жол айрықтары кіреді. Орталығы - Молалы ауылы. Округ құрамында болған *Орманов* ауылы 2009 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы ауылдық округтері
Гүлбаушан Тілеубекова

**Гүлбаушан Тілеубекова** (1960 жылы 8 наурызда Алматы облысы Талғар ауданында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2007).

## Толығырақ
* Гүлбаушан Тілеубекова 1960 жылы 8 наурызда Алматы облысы Талғар ауданы Тұздыбастау ауылында дүниеге келген.
* Ж.Елібеков атындағы Республикалық эстрда-цирк колледжі (бұрынғы Алматы эстрадалық цирк студиясы)ның әнші мамандығы бойынша Қазақстанның халық артисі, профессор Бекен Жылысбаевтың классын бітірген.
* Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институты)ның "музыкалық комедия" бөлімінде Қазақстанның халық артисі, профессор Кәукен Кенжетаевтың шеберханасын бітірген.
* "Сазген сазы" фольклорлы ансамбльінде әншісы болған.
* 1977 - 2005 жылдары "Тамаша" әзіл-сқақ театрының белді актрисасы болды. Осы театрда жүріп, республика жұртшылығына кеңінен танылған. Қазақстанның бірнеше облыстары мен қалаларына, аудандарына гастрольдік сапарымен барған.
* 2005 жылы әріптесі Данагүл Темірсұлтанова мен бірігіп, "Аққу мен Гәкку" атты әзіл - сқақ театрын ашты.
* 2007 жылы Елбасының жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталған.

Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов

**Бақытжан Әлпейісов** (1960 жылы 9 наурызда Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданында туған) — кино, театр және дубляж актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2013).

## Толығырақ
* Бақытжан Әлпейісов 1960 жылы 9 наурызда Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданында дүниеге келген.
* Әкесі - Әшімәлі.
* Анасы - Ділдәгүл.
* 1979 - 1983 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет иниститутын) бітірген.
* 1983 - 1992 жылдары Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актері.
* 1992 - 1999 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері болды.
* 1989 жылдан Қазақфильм киностудиясының актері.

## Кино рөлдері
* 1987 жылы "Лейтенант С"
* 1989 жылы "Соңғы Бекет"
* 1991 жылы "Сұржекей" 
* 1996 - 2000 жылдары "Перекресток" (Тоғысқан тағдырлар) телесериалында Шерхан Омаров рөлі;
* 2001 - 2003 жылдары "Саранча" телесериалында Арыстан Бәпшиев рөлі;
* 2008 жылы "Мұтафа Шоқай"
* 2011 жылы "Алдар көсе" және т.б

## Марапаттары
* 2008 жылы Қазақстан кинематографистер одағының "Құлагер" ұлттық киносыйлығының иегері. "Жыл актері" аталымы бойынша.
* 2013 жылы Елбасының жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталған.

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Құлагер ұлттық киносыйлығының иегерлері
Санат:9 наурызда туғандар
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Фораминифер

**Бақалшақты тамыраяқтылар**(лат. *Foraminifera*) бақалшақтылар жасуша организмінің протистілер тобына жататын  түрі. 
## Жіктелу

Қазіргі заманда фораминифер қазбаларының 40 000 түрі және 10000 жаңа түрлері белгілі. Олар класс немесе қарапайымдылар эукариоттық  организмінің  тип дәрежесімен қарастырылады.  Ертеде фораминиферлер жалғыз Foraminiferida одрядының бес кіші отрядқа бөлінген.  Кейін зерттеулер фораминиферді жеке Foraminifera d’Orbigny классына шейін  дәрежесін көтерді. Топтарды 15 кіші класс және 40 отрядқа бөледі.

# Кіші класс Allogromiata Furssenko, 1958 
* Отряд Allogromiida Furssenko, 1958
# Кіші класс Astrorhiziata Podobina, 2014
*	Отряд Astrorhizida Lankester, 1885
*	Отряд Saccamminida Podobina, 2015
*	Отряд Reophacida Podobina, 2014
# Кіші класс Ammodisciata Podobina, 2014 
*	Отряд Ammodiscida Furssenko, 1958
*	Отряд Haplophragmiida Podobina, 2014
*	Отряд Lituolida Podobina, 2014
# Кіші класс Lagenata Maslakova, 1990
*	Отряд Lagenida Lankester, 1885
*	Отряд Polymorphinida Wedekind, 1937
# Кіші класс Textulariata Podobina, 2014 
*	Отряд Palaeotextulariida Hohenegger et Piller, 1975
*	Отряд Textulariida Lankester, 1885
# Кіші класс Ataxophragmiata Podobina, 2014
*	Отряд Trochamminida Podobina, 2014
*	Отряд Ataxophragmiida Schwager, 1877
# Кіші класс Orbitolinata Podobina, 2014 
*	Отряд Orbitolinida Maslakova, 1990
*	Отряд Tetrataxida Podobina, 2014
# Кіші класс Fusulinata Maslakova, 1990 
*	Отряд Parathuramminida Mikhalevich, 1980
*	Отряд Moravamminida Maslakova, 1990
*	Отряд Nodosinellida Maslakova, 1990
*	Отряд Endothyrida Furssenko, 1958
*	Отряд Fusulinida Wedekind, 1937
*	Отряд Involutinida Hohenegger et Piller, 1975
# Кіші класс Miliolata Saidova, 1981 
*	Отряд Comuspirida Jirovec, 1953
*	Отряд Miliolida Delage et Heronard, 1896
*	Отряд Soritida Saidova, 1981
*	Отряд Alveolinida Mikhalevich, 1980
# Кіші класс Rzehakiniata Podobina, 2014 
*	Отряд Silicinida Podobina, 2014
*	Отряд Rzehakinida Saidova, 1971
# Кіші класс Rotaliata Mikhalevich, 1980 
*	Отряд Rotaliida Lankester, 1885
*	Отряд Nonionida Podobina, 2014
*	Отряд Elphidiida Podobina, 2014
# Кіші класс Globigerinata Maslakova, 1990 
*	Отряд Globigerinida Lankester, 1885
*	Отряд Heterohelicida Furssenko, 1958
# Кіші класс Buliminata Podobina, 2014 
*	Отряд Buliminida Furssenko, 1958
*	Отряд Bolivinitida Podobina, 2015
*	Отряд Pleurostomellida Podobina, 2014
*	Отряд Cassidullinida Voloshinova, 1970
# Кіші класс Spirillinata Maslakova, 1990 
*	Отряд Spirillinida Hohenegger et Piller, 1975
# Кіші класс Nummulitiata Podobina, 2014
*	Отряд Orbitoidida Baschkirov et Antonischin, 1974
*	Отряд Nummulitida Lankester, 1885
## Дереккөздер
Орысша мақаладан аударылған
Бауыржан Қаптағай

**Бауыржан Қаптағай** (1954 жылы Алматы облысы Райымбек ауданында туған) — актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2013). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері (1980 жылдан).

## Толығырақ
* Бауыржан Қаптағай 1954 жылы Алматы облысы Райымбек ауданы Жамбыл селосында дүниеге келген.  
* 1976 - 1980 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Қазақ Мемлекеттік Т. Жүргенов атындағы Театр және кино институтын)ның актерлік бөлімін Қазақ ССР халық артисі, профессор Асқар Тоқпановтың классын бітірген.
* 1980 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында.
* Көптеген отандық телесериалдар мен көркем фильмдерге түскен.

## Сахнадағы негзгі рөлдері
* Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында: Р. Сейсенбаевтың «Түнгі диалогында» Қодар, Қ. Шаңғытбаев пен Қ. Байсейітовтің «Беу, қыздар-ай» комедиясында Хасен, М. Әуезовтің «Қарагөзінде» Нарша, Жабай, «Қара қыпшақ Қобыландысында» Қазан, «Абайында» Айдар, Нарымбет, Мес, «Еңлік-Кебегінде» Есен,   Ә. Нұрпейісовтің «Қан мен терінде» Әбейсін,  Б. Римованың  «Абай-Әйгерімінде» Манас, М. Мақатаевтың «Қош, махаббатында» Асан, Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында» Қодар, С. Мұқановтың «Мөлдір махаббатында» Бәтестің әкесі, С. Торайғыровтың «Қамар сұлуында» Қалтан қажы, Шахимарденнің «Томирисінде» Март, Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілерінде» Жан, И. Вовнянконың «Апатында» Жұма, Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында» Барбол, Қ. Ысқақ пен Шахимарденнің «Қазақтарында» Би, Иран-Ғайыптың «Естайдың Қорланында» Әкім,  Т. Әбдіковтің «Ұлы мен Ұры» қойлымында Ардагер (реж. Е. Обаев, Е. Нұрсұлтан) және т.б көптеген рөлдерде ойнайды.

## Марапаттары
* Халықаралық және республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
* 2013 жылы Елбасының жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен марапатталған.

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Жоламан Әміров

**Жоламан Әміров** (1971 жылы 1 мамырда Алматы облысы Райымбек ауданында туған) — актер, әнші. Құрмет орденінің иегері. Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері (1986 жылдан).

## Толығырақ
* Жоламан Әміров 1971 жылы 1 мамырда Алматы облысы Райымбек ауданы Көлсайында дүниеге келген.
* 1978 - 1980 жылдары Ж.Елібеков атындағы Республикалық эстрда-цирк колледжі (бұрынғы Республикалық цирк және өнер студиясының "домбыра" классын Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, профессор Құбыш Мұхитовтың сыныбын бітірген.
* 1984 - 1986 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының актерлік бөлімін бітірген.
* 1986 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында.

## Шығармашылығы
* Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының сахнасындағы негізгі рөлдері: Н. Әбутәлиевтің «Өттің, дүние…» спектаклінде Махамбет (реж. Ә.Рахимов), Ш.Құсайыновтың «Алдар Көсесінде»  Алдар Көсе (реж. Ә. Мәмбетов), М. Әуезовтің «Қобыландысында»  Аққозы, «Қарагөзінде»  Дулат және Жарылғап (реж. Ә.Мәмбетов), Е.Домбаевтың «Желіккен жеңгейлерінде» Төлеген, Ә. Кекілбаевтың «Абылай ханында» Тойсары (реж. Б.Атабаев), Д.Исабековтің «Әпкесінде» Қабен және Сұлтан (реж. Б. Омаров), М. Әуезовтің «Айман-Шолпанында»  Жантық (реж. Е.Обаев), С.Мұқановтың «Мөлдір махаббатында» Мауытбаев (реж. Ә.Рахимов), И. Сапарбаевтың «Сыған серенадасында»  Барон (реж. Е. Обаев, Т.Аралбай), Қ.Ысқақ пен Шахимарденнің «Қазақтарында»  Орта жүз биі (реж. Т. әл-Тарази), Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында»  Нарбол (реж. Ә.Рахимов), Шахимарденнің «Томирисінде» Морт (реж. Т.әл-Тарази), Б. Мұқайдың «Өмірзаясында» Наполеон, С.Торайғыровтың «Қамар сұлуында» Бақсы (реж. Ә.Рахимов), М.Әуезовтің «Абайында» Нарымбет (реж. Е.Обаев) және т.б көптеген рөлдерде ойнайды.
* Жоламан Әміров «Өмірге», «Анама», «Әкеме», «Өкініш», «Туған жер», «Жанымның жан жарасы – өкініш», «Тау – Шелек вальсі» атты өлеңдердің авторы.

## Марапаттары
* Ж. Жабаев атындағы халықаралық конкурстың жеңімпазы.
* Театр фистивальдерінің жүлдегері.
* 2004 жылы ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған.
* Құрмет орденінің иегері.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен марапатталған.

Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:1 мамырда туғандар
Алтынарық (Жетісу облысы)

**Алтынарық** — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Жансүгіров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Бекболат Болатжанұлы Құрманғожаев

**Бекболат Болатжанұлы Құрманғожаев** (1954 жылы Алматы облысы Талғар ауданында туған) — театр режиссері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2014). Астана жастар театрының қоюшы - режиссері.

## Толығырақ
* Бекболат Болатжанұлы 1954 жылы Алматы облысы Талғар ауданында дүниеге келген.
* Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясын театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген.
* Б.Бейшаналиева атындағы Қырғыз мемлекеттік өнер институтының театр режиссері мамандығы бойынша бітірген.
* 1975 - 1979 жылдары Алматы жас балет театрында алғашқы еңбек жолын бастаған.
* 1979 - 1993 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында.
* 1996 - 2004 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында проректор, кафедра меңгерушісі, факультет деканы қызыметтерін атқарды.
* 2004 - 2009 жылдары Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының бас режиссері Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетовтың орынбасары қызыметін атқарған.
* 2004 жылдан Қазақ ұлттық өнер университетінің оқытушы.
* Қазіргі таңда Астана жастар театрының қоюшы - режиссері. 
* 2014 жылы Елбасының жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталған.

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр режиссёрлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары
Санат:Астана жастар театры тұлғалары
Санат:Қазақстан театр актерлері
Барлыбек Сырттанов ауылы

**Барлыбек Сырттанов ауылы** (2010 жылға дейін – *Қызылту*) — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Барлыбек Сырттанов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Барлыбек Сырттанов ауылдық округі

**Барлыбек Сырттанов ауылдық округі** (2010 жылға дейін – *Қызылту ауылдық округі*) — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Барлыбек Сырттанов, Қопа ауылдары кіреді. Орталығы - Барлыбек Сырттанов ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы ауылдық округтері
Дәурен Серікбекұлы Серғазин

**Дәурен Серікбекұлы Серғазин** (1984 жылы 6 қазанда Теміртауда туған) — актер. Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері (2016). Астана жастар театрының актері (2007 жылдан).

## Толығырақ
* Дәурен Серікбекұлы 1984 жылы 6 қазанда Теміртауда дүниеге келген. Алматы облысы Ақсу ауданы Қапал-Арасан ауылында өскен.
* 2002 - 2006 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Драма және кино актері» мамандығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Білім беру ісінің үздігі, профессор Нұрқанат Жақыпбайдың шеберханасын бітірген.
* 2006 - 2007 жылдары «Қымызхана» бағдарламасында Жексеннің рөлін сомдаған. (ТРК Қазақстан);
* 2007 жылдан Астана жастар театрының негізін қалаушы актері.
 
## Сахнадағы негізгі рөлдері
* Астана жастар театры сахнасында: Ғ.Мүсіреповтің «Қозы мен Баянында» – Қозы, Н.Гогольдің «Ревизорында» – Хлестаков, Ш.Айматовтың  «Жан азабында» – мәңгүрт Жоламан, Т.Миннуллиннің «Диляфруздың төрт күйеуінде» – Әмір, Б.Соқпақбаевтың «…Көзіме бір көрінсең бала ғашық…» шығармасында – Қожа, У.Шекспирдің «Асауға тұсауында» – Люченцио, М.Левидің «Жер мен көктің арасында» – Артур және т.б көптеген рөлдері бар.
* Дәурен Серғазин кино өнерінде де рөлдері бар: «Возвращение в А» фильмінде – Алтай, «Жас ұланда» – лейтенант Талғатов, «Жаужүрек мың балада» – Сәбит,  Д.Махаматдинов түсірген «Алдар көседе» – Алдар көсе, С.Құрманбековтің «Ауыл сақшысында» Ерен, «Қара шаңырақта» – Мәди.

## Марапаттары
* Көптеген Халықаралық және республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
* 2016 жылы Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті қоры сыйлығының театр саласы бойынша лауреаты.
* 2018 жылы 28 наурыз - Қазақстан театрлар ассосациясының "Саxнагер" ұлттық театр сыйлығының иегері ("Ең үздік ер адам рөлі" аталымы бойынша).

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері
Санат:Астана жастар театры тұлғалары
Есеболат

**Есеболат** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Есеболат ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде. Қайрақкөл тауының солтүстік бөктеріндегі, бұта аралас сұлыбас, бетеге, қылқан селеу, жусан өскен қоңыр топырақты қуаң далалық белдемде орналасқан.
 
## Халқы

## Тарихы
1963—97 жылы қызылша өсірумен айналысатын “Діңгек” кеңшарының орталығы болған. Оның негізінде 1997 жылы шаруа қожалықтары құрылған.
 
## Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, дәрігерлік-амбулаторлық пункт, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Қапал (Жетісу облысы)

**Қапал** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Қапал ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 45 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Санат:Жетісу казак әскерінің елді мекендері
Санат:Қазақстанның қала статусынан айырылған елді мекендері
Маргай

**Маргай** (Марго, марги) (латын Leopardus wiedii немесе Felis wiedii.) - американдық ұзын құйрықты мысық. Оңтүстік Америкадан Мексикаға дейін дымқыл тығыз мәңгі жасыл ормандарда тұрады. Бұл Панама, Эквадор, Гайана, Уругвай, Белиз, солтүстік Колумбия, Перу, солтүстік және шығыс Парагвай, солтүстік Аргентина. Маргай - жабайы орманды мысық. Бұл оцелотқа өте ұқсас болып келеді. Марги - ұзақ құйрығы бар, аяғы ұзын шағын мысық. Денесінің ұзындығы - 50-80 см, құйрығының ұзындығы - 30-40 см. Мысықтың салмағы - 2,5-4 кг. Оның Көзі ірі, сопақша тәрізді болып табылады.

## Түрі
Дененің жоғарғы жағы ақшыл сары, қоңыр-сары болып келеді. Іші, кеуде, көмекейі,аяқтарының ішкі жағы - қара қоңыр немесе қара кросс өрнектермен өрнектенеді. Оцелот сияқты ортасында ақ дақ, құлағының сыртқы жағы - қара болып келеді. Маргайдың құйрығында кең көлденең дақтар мен сақиналар кездеседі.
## Өмір сүру аймағы
Маргай ылғалды қалың мәңгі жасыл ормандарда тұрады. Суыққа тұра алмайды. Кейде ол какао немесе кофе плантацияларында барады. Көбінесе жалғыз өмір сүреді. Жеке учаскесі 12-16 км2 алады. Марго - ағаш мысық. Ол тамаша өрмелей және секіре алады. Түнде негізінен аңшылықпен айналысады. Аң аулау кезінде ол тиын сияқты бұтақтан-бұтаққа секіреді. Маргай биіктіктен секіргенде әрқашан төрт аяққа қонады. Күндіз өсімдік немесе ағаштардың арасында немесе үңгірде демалады.
## Қоректенуі
Маргай сүтқоректілермен, яғни егеуқұйрықтармен, тиындармен, құстармен және олардың жұмыртқаларымен қоректенеді. Сондай-ақ, кесірткелерді, бақалар мен жәндіктерді жейді. Егер Маргай тек қана түндіз аңшылықпен айналысса, онда оларға аң аулау қиындық болып келеді. Сондықтан да ол жабайы мысықтарды, құстарды, жұмыртқаларды, жылан және ағаш бақаларды (маймылдарды қоса алғанда) шағын сүтқоректілерді, тиіндерді жейді. Алайда, Маргай кейде егеуқұйрықтармен қоректену үшін жерге түседі. Бұл жыртқыш жақын ересек жануардың назарын аудару үшін,кішкентай баланың дауысын еліктей алады.
## Дереккөздер
Сайт : http://www.proxvost.info/wild/margay.php 
Сайт : http://zverushca.ru/margi-koshka-iz-tropikov/
Ақдала ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Ақдала ауылдық округі** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіндегі әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақдала, Пәкентай Арапов ауылдары кіреді. Орталығы – Ақдала ауылы. Округ құрамында болған *[[Онтам]]* ауылы 2021 жылы, ''Ақын Жақып'', ''Тақыркөл'', ''Тоғайлы'' ауылдары 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Ақдала ауылдық округі (Балқаш ауданы)

**Ақдала ауылдық округі** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Ақдала ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы ауылдық округтері
Ақдала (Балатопар ауылдық округі)

**Ақдала** — Алматы облысы Балқаш ауданы, Балатопар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бақанас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 139 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Нақсүйер

**Нақсүйер** — үшінші әйел. Ол жасы кіші және бәйбішеге тәуелді болғанымен, күйеуі  үшін сүйікті әйел. Күйеуі оған жиі келіп, көңіл аударып отырады. Сондықтан да ол – күйеуі алдында беделді де сүйкімді.  Дегенмен, тоқал үшін ол - сүйкімсіз әйел. Тоқал оның ізін бағып, кешілігін  іздеп  отырған.

## Дереккөздер

Санат:Неке
Татыр

**Татыр** – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы тұщы көл, тарихи орын. 

## Географиялық орны
Аманагелді-Торғай тас жолының солтүстік қанатында, аудан орталығы Торғай кентінен 56 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Жалпы алаңы 10-12 км2. Көктемгі су тасқынында Торғай өзенімен қосылып кетеді. Оңтүстік-батыс жағалауына қалың қамыс, қоға өскен. Құстар ұя салып, шабақ, алабұға, ақ балық, шортан, табан тіршілік етеді.

## Тарихи дерек
Көл жағасында Ресей патшасының Маусым Жарлығына көнгісі келмеген Аққұм, Тосын, Қарақоға, Шұбалаң болыстарының көтерілісшілері 1916 жылғы 21 қазан күні Қостанайдан келе жатқан ояз бастығының көмекшісі Ткаченконың жазалаушы отрядына алғаш рет қарсы соғысқан.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы көлдері
Санат:Торғай су алабы
Ойтоған ауылдық округі

**Ойтоған ауылдық округі** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ойтоған, Үлгілі ауылдары кіреді. Орталығы - Ойтоған ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы ауылдық округтері
Ащытасты-19

**АЩЫТАСТЫ-19** – археологияқ қазба орны. Қазбадан ішінешақпақ тас толтырылған төрт тас жәщік аршылып алынды. Жәшіктер бір – бірінен жалғаса орналасқан. Олар солтүстік – батыстан, оңтүстік – шығыс бағытында орналасқан. Жәшіктердің солтүстік – шығыс жағына салынған өонектердің бірінде моңғол тектес ер адамның кескіні бейнеленген. 

## Дереккөздер
Ащытасты-27

**АЩЫТАСТЫ-27** - археологияқ қазба орны. Биіктігі 0,5 м, диаметрі 4-тен 6 м-ге дейін жететін төрт обадан тұрады. Қабірге архиолог О.Смағұловтың болжамы бойынша 40-45 жастарда дүние салған әйел жерленген. Оның жанынан қапсырмалар, сырғалар, қыштан жасалған ұршық басы, ыдыс, айна табылған. 

**Дереккөз**
Құтан әулие кесенесі

**Құтан әулие кесенесі** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.  

## Орналасқан жері
Амангелді ауданы, Амантоғай ауылының маңында Арқалық-Амангелді тас жолының бойында, Қарынсалды өзенінің шығыс жақ қыратында орналасқан. Амантоғай ауылынан Арқалыққа қарай 10 км жерде. 

## Тарихи деректер, аңыздар
Құтан әулие кесенесі екі бөліктен – күмбездік мазар мен төртбұрышты классикалық дала құлпытасынан тұратын шағын және өте әсем құрылымнан тұрады. 1980 жылға дейін жерлеу алаңы қарапайым тақтаймен белгіленген.
1977 жылы Құтан әулие (1670-1780 жж.) ұрпақтары қарапайым кірпіш мазарын тұрғызды. 2008 жылы оның орнына жаңа кесене салынды.
Жергілікті аңызға сәйкес, Құтан Аталықұлы Найман руынан шыққан және ерекше рухани қасиеттері бар болғандықтан, «әулие» атауына ие болған. Руластары оны даналығы үшін, емдеу дарыны үшін, көріпкелдігі мен сәуегейлігі үшін құрмет тұтты. Құтан әулие сондай-ақ Абылай хан кеңесінің құрамында болған деседі.
Аңыз бойынша Құтан әулие өз денесі жүктелген түйенің тоқтаған орнына жерлеуді тапсырған. Түйе әулиені өз туған жерінен алысқа әкетті. Өлім хабаршысы алғаш рет тізесін бүккен жерде Құтан әулие жерленді.
Құтан әулие кесенесі халық арасында белгілі және құрметті зиярат орны. Қазір кесенеге жақын жерде зиярат етуге алыстан келген жолаушылар үшін шағын үй тұрғызылды. Халық арасында Құтан ата аурудан айықтырады, ақыл айқындығы мен даналық сыйлайды деген наным бар.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қостанай облысы сәулеті
Балатопар ауылдық округі

**Балатопар ауылдық округі** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақдала, Балатопар ауылдары кіреді. Орталығы Балатопар ауылы. Округ құрамында болған *Ақбайлау* ауылы 2006 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы ауылдық округтері
Этихад Стэдиум

**Этихад Стэдиум** () — Манчестер қаласындағы **Сити оф Манчестер** ойын алаңының екінші аты болып есептеледі. Бұл стадионға 55 000-нан аса көрермен сияды. Англия Премьер-Лигасының ойын алаңдары жағынан, сыйымдылығы бойынша төртінші орынды алады. «Манчестер Сити» клубының ойын алаңы. 

Бұл стадионның салынуына, Премьер-министр Тони Блэрдің өзі келіп ат салысты. Стадион 2000 жылдың қаңтарынан бастап салынып бастады. 2003 жылы 10 тамызда, ресми футбол алаңы ретінде ашылған болатын. 

«Манчестер Сити» клубы, бұл стадионмен, бүкіл құқығымен, 250 жылға келісім-шартқа отырды. 2011 жылы шілдеде, басты демеушілері Etihad Airways ойын алаңының аты «Этихад» деп өзгертті. 

2014 жылдың қаңтарында, 61 000 көрермендікке ауыстыруға жөндеулер жүргізіліп бастады. Жөндеулер аяқталғаннан кейін, 2015 жылғы әлемдік регби жарысын өткізуге болатын ойын алаңдардың қатарына кірді. 

## Өткізілген ойындар

2002 жылы Достық Ойыны өткізілді.

2004 жылдың 1 маусымы, бұл ойын алаңында Япония мен Англия құрамалары арасында достық кездесу өтті.

2005 жылы Англиядағы әйелдер арасындағы чемпионат өткізілді. Бұл алаңда тек Англия — Финляндия арасындағы ғана ойын өткізілді.

2006 жылдың 4 қазанында 2007/08 маусымындағы УЕФА Кубогының финалы өткізіледі деп шешілді. 2008 жылдың 14 мамырында, бұл алаңда, УЕФА Кубогының тарихындағы 50-інші финалдық ойыны өткізілді. Бұл финалдық ойында ресейлік «Зенит» пен шотландтық «Рейнджерс» кездескен болатын. 

2015 жылдың жазында ойын трибуналарына 8 000 орын қосылды.

Сонымен қатар, 2015 жылы регби ойынынан әлемдік жарысы өткізілді.

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол стадиондары
Санат:Стадиондар
Көкжиде (Алматы облысы)

**Көкжиде** — Алматы облысы Балқаш ауданы, Ақкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бақанас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 68 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Әбіқай ақын

**Әбіқай ақын Нұртазаұлы** (1871, бұрынғы Торғай оязы, Тосын құмы - 11.1932,сонда) - ақын. Өлкедегі Жұмабай ақын мектебіндегі ақындар тобынан саналады. Кезінде ауызша айтқан өлеңдері қағазға түспей, ел аузында сақталған. Бірқатар шығармаларын Қ.Жармағанбетов 1957 ж. ақынның баласы Ахметқанның айтуы бойынша жазып алған. Олардың ішінде "Тас мешін" дастаны, "Абайды оқығанда", "Мешін толғаулары" сияқты шығармалары бар.

**Дереккөз**
Көктем сулары

**«Көктем сулары»** — Эрнест Хемингуэйдың алғашқы көлемді шығармасы.

1926 жылы «Ұлы расаның өту құрметіне» жазылған Эрнест Хемингуэйдің романтикалық хикаяты. Хемингуэй жұмысын жазушылар әлеміне пародия ретінде қолданды.
## Мазмұны
Мичиган штатының солүстік бөлігінде орналасқан насос заводында жұмыс істейтін Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері Йоджи Джонсон және жазушы Скриппс О’Нилл өмірден күдер үзіп, көңілдері қалған екі ер азамат туралы. Екеуі де мінсіз жар болатын жанды іздейді, бірақ олар «мінсіз» қасиеті жайында бір-бірімен мүлдем келіспейді. Оқиғаның соңында Йоджи Джонсон өзінің сүйген жарын кездестіріп,  қалған өмірін табиғатпен үндестікте өткізгісі келеді, ал  Скриппс О’Нилл арманындағы жарын кездестіре алмай, жападан жалғыз қалып, жазушылыққа дендеп бет бұрады.

## Басылып шығуы
Повесть он күннің ішінде жазылды. Хемингуэй шығармасын 1925 жылы көпшілікке таныстырды, бірақ бірнеше айға шегеріліп жарияланды. 1926 жылы қаңтар айында Scribner's баспасы «Көктем суларын» көпшілікке жариялауға келісім берді. Сол жылы мамырда кітап басылды, алғашқы таралымы 1250 дана болды.
## Сілтемелер
*Mellow 1992, 317 бет
*Baker 1981, 205 бет
*Meyers 1985, 168  бет

Санат:Эрнест Хемингуэйдың шығармалары
Арқалық елтаңбасы

**Арқалық қаласының елтаңбасы** – Арқалық қаласы мәслихатының шешімімен бекітілген мемлекеттік жәдігер. Төменгі жағы дөңгеленте ойылған тік төртбұрыш түрінде жасалған. Қоңыр, қызғылт, сары, және көк түстерден тұрады. Жоғарғы жағы «АРҚАЛЫҚ» деген көк түсті жазумен көмкерілген. «Т» әріпіне ұқсас қоңыр бояумен екіге бөлініп, оның төменгі бөлігі бидай масағымен өрілген. Сәл жоғарырақ парашют көтерген шар түріндегі ғарыш аппараты бейнеленген. Бұл белгі астықты өлкенің ғарыш айлағы екендігінен хабар беріп тұр. 

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысы
Қызылжар (Ақсу ауданы)

**Қызылжар** — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Арасан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Жиделі ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Жиделі ауылдық округі** — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққала, Жиделі ауылдары кіреді. Орталығы – Жиделі ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі ауылдық округтері