open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қотантал

**Қотантал** — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы, Ақбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шыңғырлау ауылынан оңтүстікке қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 288 адам (144 ер адам және 144 әйел адам) болса, 2009 жылы 128 адамды (67 ер адам және 61 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 17 адамды (12 ер адам және 5 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданы елді мекендері
Ақбұлақ ауылдық округі (Шыңғырлау ауданы)

**Ақбұлақ ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбұлақ, Қотантал ауылдары кіреді. Орталығы – Ақбұлақ ауылы. Округ құрамында болған *[[Ағатан]]* ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 517 адамды (282 ер адам және 235 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданы ауылдық округтері
Сұлукөл (Батыс Қазақстан облысы)

**Сұлукөл** — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы, Ақшат ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шыңғырлау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 68 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 179 адам (91 ер адам және 88 әйел адам) болса, 2009 жылы 41 адамды (18 ер адам және 23 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша тұрғылықты халқы болмады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданы елді мекендері
Ардақ

**Ардақ** (2018 жылға дейін – *Полтавка*) — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл, Ардақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шыңғырлау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1177 адам (636 ер адам және 541 әйел адам) болса, 2009 жылы 550 адамды (280 ер адам және 270 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 330 адамды (170 ер адам және 160 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Астана (Октябрьская) көшесі
* Бейбітшілік (Мир) көшесі
* Достық (Советская) көшесі
* Жастар (Комсомольская) көшесі
* Құлагер (Целинная) көшесі
* Тәуелсіздік (Коммунистическая) көшесі
* Ынтымақ (Восточная) көшесі

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданы елді мекендері
Алакөл (Батыс Қазақстан облысы)

**Алакөл** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Қаракөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 19 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 362 адам (180 ер адам және 182 әйел адам) болса, 2009 жылы 288 адамды (144 ер адам және 144 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 220 адамды (115 ер адам және 105 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Қоскөл (Қаракөл ауылдық округі)

**Қоскөл** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Қаракөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 475 адам (259 ер адам және 216 әйел адам) болса, 2009 жылы 271 адамды (161 ер адам және 110 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 58 адамды (35 ер адам және 23 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Аққозы

**Аққозы** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Аққозы ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғылықты тұрғындары болмады, 2009 жылы тұрғындар саны 47 адамды (22 ер адам және 25 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 15 адамды (7 ер адам және 8 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Бесоба (Қаратөбе ауданы)

**Бесоба** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Аққозы ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 26 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 283 адам (142 ер адам және 141 әйел адам) болса, 2009 жылы 204 адамды (106 ер адам және 98 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 103 адамды (58 ер адам және 45 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Қосбаз

**Қосбаз** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Аққозы ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 175 адам (94 ер адам және 81 әйел адам) болса, 2009 жылы 100 адамды (56 ер адам және 44 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 17 адамды (11 ер адам және 6 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Аққозы ауылдық округі

**Аққозы ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қоржын, Аққозы, Бесоба, Қосбаз ауылдары кіреді. Орталығы – Қоржын ауылы. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 740 адамды (404 ер адам және 336 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы ауылдық округтері
Егіндікөл (Батыс Қазақстан облысы)

**Егіндікөл** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы ауыл, Егіндікөл ауылдық округі орталығы.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 53 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1879 адам (938 ер адам және 941 әйел адам) болса, 2009 жылы 1481 адамды (720 ер адам және 761 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 755 адамды (404 ер адам және 351 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
№12 әскери киножинақ

**№12 әскери киножинақ - Жауынгердің ұлы** — 1942 жылы Қазақфильм кинематографистертерімен түсірілген көркем фильм.

## Сюжет
Майданның бір бөлігінде шабуылдап жатқан гитлершілер өз алдына бір топ кеңестік әйелдер мен балаларды бір жерге жинайды. Бұл жағдай кеңестік әскерге жау бойынша оқ атуға жол бермейді. Қолында емшектегі баласы бар
жас әйел жауынгерлерді жау бойынша атуға шақырады. Бұл әйел фашисттік автоматтың оғынан қайтыс болады.

Бірақ бұл қулық дұшпандарға көмектеспей, кеңес жауынгерлері қанаттардан оқ ашады. Әйелдер мен балалар кеңестік жертасаларға сәтті жетіп үлгереді. Жау қасында гитлершілер өлтергін әйелдің баласы ғана қалады. Оны құтқаруға жауынгер жіберіледі, бірақ ол жау оғынан мерт болады. Бұған қарамастан басқа батыл жауынгер баланы құтқарады. Бұл жауынгер — қазақ ұлтты Айманов. Айманов баланы асырап алу тілегін білдіріп, өзімен бірге Қазақстанға алып кетеді.

## Рөлдерде
*Сәбит Айманов — Қапан Бадыров
*Петр Воробьев — Олег Жаков
*Кротов — Евгений Немченко
*Клава — Манефа Соболевская
*Смирнова — Лариса Емельянцева

## Дереккөздер
 

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО драма фильмдері
Жігерлен

**Жігерлен** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 524 адам (271 ер адам және 253 әйел адам) болса, 2009 жылы 44 адамды (23 ер адам және 21 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданының таратылған елді мекендері
Сәуле (Батыс Қазақстан облысы)

**Сәуле** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Саралжын ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 390 адам (201 ер адам және 189 әйел адам) болса, 2009 жылы 335 адамды (182 ер адам және 153 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 283 адамды (158 ер адам және 125 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі (финал)

1982 жылғы футболдан 12-ші әлем чемпионатының шешуші матчы. 1982 жылы 11 шілдеде Мадридтегі Сантьяго Бернабеу стадионында өтті. Италия құрамасы ГФР футболшыларын 3:1 есебімен ұтып, үшінші рет әлем чемпионы атанды.

1934 және 1938 жылғы жеңістерден кейін Италия чемпиондық жөнінен чемпиондар Бразилияны қуып жетті. Италиялық Паоло Росси турнирдің үздік бомбардирі ретінде (6 гол) «Алтын бутсыны», ал турнирдің ең үздік ойыншысы ретінде «Алтын допты» жеңіп алды (бірінші рет марапатталды). Италияның 40 жастағы қақпашысы және капитаны Дино Зофф әлем чемпионатын жеңіп алған ең қарт ойыншы болды.

## Матч

### Шолу
Италия футболшылары бұдан да ірі жеңіске жетулері мүмкін еді, бірінші таймда Антонио Кабрини пенальтиді соға алмады. 57-минутта жылдам өрістеткен шабуылда Клаудио Джентиленің асырған добын Паоло Росси жақын жерден баспен ұрып торға түсірді.

69-минутта италиялықтар тағы бір қауіпті шабуыл ұйымдастырды. Немістердің айып алаңында бірнеше рет пас алмасқан соң, доп Марко Тарделлиге келді де, сол аяғымен қақпаны дәл көздеді — 2:0.

Үшінші голды да қарсы шабуылдан соқты, Бруно Конти допты 50 метрге дейін жалғыз қақпақылдап барды да, немістердің айып алаңына жақындай бере Альтобеллиге ұзатты. Альтобеллидің алдында қақпашыдан өзге ешкім жоқ еді — 3:0

83-минутта немістер бір гол соқты. Осыдан соң есеп өзгермеді.

### Детальдар
-------

## Дереккөздер

## Cілтемелер
*1982 FIFA World Cup Final planetworldcup.com
*1982 FIFA World Cup Final shubhayan.com
*Full 1982 FIFA World Cup Final on Youtube

Санат:Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:1982 жылғы футбол
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Футболдан 1978 жылғы әлем біріншілігі (финал)

*Толық мақаласы: [[Футболдан 1978 жылғы әлем біріншілігі|Футболдан 1978 жылғы әлем чемпионаты]]*
'''1978 жылғы Футболдан әлем чемпионатының''' шешуші матчы. 1978 жылы 25 маусымда Буэнос-Айресте өтті. Аргентина құрамасы Нидерланд құрамасын 3:1 есебімен тізе бүктіріп, бірінші рет әлем чемпионы атанды. 

## Финалға дейінгі жол

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Argentina - Netherlands  

Санат:Футболдан 1978 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Көксерек (фильм)

**Көксерек** — Мұхтар Әуезовтың Көксерек әңгімісесінің желісімен түсірілген көркем фильм. Фильм 1973 жылы түсірілді, ал бүкілодақтық тұсаукесері 1974 жылы 8 сәуірде Мәскеуде өтті. 

Фильм 1974 жылы Әзірбайжан астанасы Бакуде өткен Бүкілодақтық кинофестивалдің бірінші жүлдесіне ие болады.

## Мазмұны
Ата-анасынан ерте айырылған Құрмашты нағашы ағасы Аханқұл бауырына басады. Фильмде Құрмаштың көрген қиындықтары, оның ағасы Аханкұлдың қаталдығы, әжесінің мейірімі, Құрмашқа пана болған Хасеннің тағдыры айқын бейнеленген.  

Фильмнің бас кейіпкері Құрмаш қасқыр бөлтірігін асырап, оған "Көксерек" деп ат қояды. Бөлтірік шамалы есейген соң ауылдың маңына келген өз қандастары - қасқырлардың исін сезіп, солармен бірге қашып кетеді.  

Құрмашты Көксерек қауып алады, жара жазылмастан Құрмаш қайтыс болады.  

Фильмнің басында Октябрь революциясына дейінгі қазақ даласында болған оқиға деген титр болады. Фильм мазмұнында кедей таптың байлардың соққысына соғылғандығын және тап арасындағы әділетсіздікті көрсетуге тырысқан.  

## Шығармашылық топ

# Сценарий авторы – Андрей Кончаловский 
# Редактор – Әбіш Кекілбаев 
# Дирижер – Нұрғиса Тілендиев 
# Оператор – Қадыржан Қырырәлиев 
# Композиторы –  Дүнгенбай Ботбаев 

### Негізгі кейіпкерлер мен актерлер

# **Құрмаш** (бас кейіпкер бала)— Қамбар Уәлиев
# **Ақанғұл** (Құрмаштың нағашы ағасы) — Сүйменқұл Чокморов
# **Құрмаштың әжесі** — Әлиман Жанғорозова
# **Қасен** — Қарғамбай Сатаев
# **Байдың ұлы** — Нұржұман Ықтымбаев

## Фильм туралы деректер
Көксеректің рөлінде ойнатылған екі қасқырдың екеуі де Мәскеуден әкелінген.

Фильм Қырғыз Алатауының тауларының баурайында, Ыстықкөл көлінің жағалауында түсірілген.

Құрмаштың рөлінде ойнаған актер Қамбар Уәлиев бір сұхбатында: "киноға түскеннен соң, мен күлуден қалдым" деген.

## Дереккөздер
* Тамашалау

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО драма фильмдері
Санат:Мұхтар Әуезов
Санат:Қасқырлар
Қараш-Қараш оқиғасы (фильм)

**«Қараш-қараш оқиғасы»** — толық метражды көркем фильм. 1968 ж. Қазақфильм және Қырғызфильм студиялары шығарған.

## Сюжеті
Фильмге  20 ғасырдың белгілі қоғам қайраткері Тұрар Рысқұловтың әкесі Рысқұлдың (Бақтығұлдың прототипі) басынан кешкен шынайы оқиға арқау болған. Бақтығұлдың інісі Тектіғұл Сәлмен деген байдың кесірінен қайтыс болады. Бақтығұл кек алмақ болып, Сәлменнің жылқысын ұрлайды. Сәлмен осы жағдайды біліп, Бақтығұлды сабайды. Кейін ол үміт етіп Жарасбайға көмек сұрап барады. Бірақ Жарасбай оны сатып кетеді. Оған шыдай алмай кегінің орнына Жарасбайды мерт қылады.

## Рөлдерде
*Бақтығұл — Сүйменқұл Чокморов
*Мырза Жарасбай — Советбек Жұмаділов
*Федор — Виктор Уральский
*Қоқыш — Рахметбай Телеубаев
*Сәрсен — Мұратбек Рысқұлов
*Хадиша — Бәкен Қыдыкеева
*Қайранбай — Мұхамедқали Тәуанов
*Күшіков — Қасымхан Шанин
*Дмитрий Петров — Леонид Ясиновский

## Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:Қырғызфильм фильмдері
Санат:КСРО драма фильмдері
Қарғалар мен бидай алқабы

**Қарғалар мен бидай алқабы** (, ) — нидерланд суретшісі Винсент ван Гогтың әйгілі суреттерінің бірі.

Зерттеушілердің пайымдауынша, сурет 1890 жылдың 10 шілдесінде, Ван Гогтың өлімінен 19 күн бұрын Овер-сюр-Уазде салынған. Кейбір деректер бойынша, Винсент ван Гог бұл суретті салу барысында өзіне қол жұмсады. Бұл пайым «Lust for Life» фильмінде көрсетілген, ондағы Кирк Дуглас сомдаған Ван Гог осы суретті салып бітірісімен, алқапта тұрып, өз басына оқ атады. Алайда, олай болғанын растайтын еш дәлел жоқ, оған тек суреттің жалпы депрессивті кейпі ғана сілтейді. Ұзақ уақыт бойы бұл жұмыс Ван Гогтың ең соңғы суреті деп есептелді, бірақ суретшінің хаттарының зерттеулері оның ең соңғы суреті «Бидай алқаптары» екенін көрсетеді. Алайда, бұл сұраққа әлі де анық жауап жоқ.

## Әдебиет
* Ingo F. Walther and Rainer Metzger. Van Gogh: the Complete Paintings. — Benedikt Taschen, 1997. — ISBN 3-8228-8265-8.

Санат:Суреттер
Санат:Ван Гог жұмыстары
Шалғын (ауыл)

**Шалғын** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Қоскөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 53 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 398 адам (197 ер адам және 201 әйел адам) болса, 2009 жылы 343 адамды (166 ер адам және 177 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 193 адамды (105 ер адам және 88 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Қоскөл ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Қоскөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қоскөл, Шалғын ауылдары кіреді. Орталығы – Қоскөл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 946 адамды (480 ер адам және 466 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы ауылдық округтері
Соналы (Батыс Қазақстан облысы)

**Соналы** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Қаратөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 680 адам (343 ер адам және 337 әйел адам) болса, 2009 жылы 669 адамды (349 ер адам және 320 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 441 адамды (237 ер адам және 204 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Үшана

**Үшана** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Сулыкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде, Қалдығайты өзенінің жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 784 адам (405 ер адам және 379 әйел адам) болса, 2009 жылы 696 адамды (368 ер адам және 328 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 500 адамды (266 ер адам және 234 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Төлен

**Төлен** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы, Сулыкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаратөбе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 63 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 400 адам (183 ер адам және 217 әйел адам) болса, 2009 жылы 346 адамды (161 ер адам және 185 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 256 адамды (128 ер адам және 128 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Supercalifragilisticexpialidocious

**Supercalifragilisticexpialidocious** (қазақша транскрипциясы — *Суперкалифраджилистикэкспиалидошес*, айтылуы , ) — 1964 жылы «Мэри Поппинс» фильмінің әні, Шерман бауырлары жазып шығарған және Джули Эндрюс пен Дик Ван Дайк орындаған. 2004 жылы Американдық Кинематография Институты «Supercalifragilisticexpialidocious» әнін AFI's 100 Years…100 Songs тізімінде 34-ші орынға орналастырды. Фильмнің шыққаннан кейін бұл сөздің мағынасы «не айтқанын білмей кезде қолданалатын сөз» деп түсіндірілетін  «Supercalifragilisticexpialidocious» 34-әріпті сөз ең ұзақ ағылшын сөзіне айналды. 

## Фильмде қолданылуы
Мэри Поппинс, Берт, Джейн және Майкл Банс асфальтқа салынған суреттер әлемі ішінде серуендейді. Мэри сиқырлы карусельмен ат жарысын жеңіп алған кезде, журналистер оған жақындап, сұрақтар қоя бастайды. Олардың бірі, Поппинске сілтеме жасай отырып, оның сезімін сипаттайтын сөзді таба алмайтындығын көрсетеді. Мэри Поппинс оған қарсылық білдіріп, Бертпен бірге «Суперкалифраджилистикэкспиалидошес» әнін орындайды.

## Тарихы
«Walt's Time: From before to beyond» кітабында Шерман бауырлары алғаш рет Supercalifragilisticexpialidocious  сөзін 1930 жылдардың ортасында , Адирондак тауларындағы жазғы лагерде естігенін айтады. Мұны естігенде, олар бұл сөзді  super-cadja-flawjalistic-espealedojus ретінде қабылдады. Олардың пікірінше, ол 1918 жылы антидисестаблишментарианист сөзінен әлдеқайда ұзақ әрі қиын болу үшін шығарылды.

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:1964 жылғы әндер
Тағандар ұшып келді

**«[[Таған]]дар ұшып келді»** — орыс суретшісі Алексей Саврасовтың (1830—1897) 1871 жылы жасалған хрестоматиялық пейзажы. Мемлекеттік Третьяков галереясында сақталған. Өлшемі — 62 × 48,5 см.

Бұл жұмыс Саврасовтың ең танымал туындысы болып есептелінеді, ал оның пайда болуы «орыс пейзаж кескіндемесінің дамуындағы маңызды кезең» ретінде қарастырылады.

Саврасов бұл жұмысын 1871 жылдың наурыз айында бастаған еді. Болашақ картинаға натуралық этюдтер суретшінің Костром губерниясына сапары барысында, Молвитино селосында (қазіргі Костром облысының Сусанино кенті) салынған еді.  Картинада салынған храм кейпі  XVII ғасыр соңында салынған Воскресен шіркеуі болып табылады. Суретші жұмыс жасаған орын оның картинаның сол жақ төменгі бұрышына жазған сөздерінен білінеді: «1871. Молвитино с. А. Саврасовъ». Саврасов шығармашылығының кейбір зерттеушілері  суреттің бірінші нұсқалары мен этюдтері суретшінің Костром губерниясына барарына дейін Ярославль мен оның маңайларында салынған болуы мүмкін деп пайымдайды. Молвитино селосынан қайтқанннан кейін  Ярославлде жұмысын жалғастырды, содан кейін мамыр айында келген Мәскеуде композицияны аяқтады. Суретші  туындысын «Міне тағандар ұшып келді» деп атаған болатын. 1871 жылдың жазында Павел Третьяков картинаны Саврасовтан сатып алған еді.

Суретші Исаак Левитан «Тағандар ұшып келді» картинасын  Саврасов шығармашылығында  ең үздік туындыларының бірі деп санады. Сырттан көрінетін қарапайымдылығын ескере отырып, Левитан:  «сіз бұл қарапайымдылық артында бұның барлығы жүрегіне жақын және қымбат көрінетін жұмсақ, жақсы суретші жанын сезінесіз …».  Өнертанушы Алексей Фёдоров-Давыдов «Тағандар ұшып келді» картинасын көрнекті өнер туындысы деп танып,  «бұл картинаның көркемөнердегі ғана емес, жылпы мәдениеттегі мағызы бар» деп атап өткен.  Сыншы және музыкатанушы Борис Асафьев бұл картинаны  «орыс пейзажы саласының көркем жаңаруының озық символы» деп атап,  және Саврасов бұл туындысымен «Көктем мен көктемнің жаңа сезімін» ашқанын жазған.

## Әдебиеттер
* Асафьев Б. В. Избранные труды. — М.: Издательство Академии наук СССР, 1955. — Т. 4: Избранные работы о русской музыкальной культуре и зарубежной музыке.
* Бенуа А. Н. История русской живописи в XIX веке. — М.: Республика, 1995. — 448 с. — ISBN 5-250-02524-2.
* Гомберг-Вержбинская Э. П. Передвижники. — Л.: Искусство, 1970. — 236 с.
* Горина Т. Н. Алексей Кондратьевич Саврасов. — М.: Советский художник, 1965. — 56 с.
* Добровольский О. М. Саврасов. — М.: Терра — Книжный клуб, 2001. — 304 с. — (Мастера). — ISBN 5-300-02986-6.
* Королёва С. Алексей Кондратьевич Саврасов. — М.: Директ-Медиа и Комсомольская правда, 2010. — 48 с. — (Великие художники, том 22). — ISBN 978-5-87107-195-3.
* Мальцева Ф. С. Алексей Кондратьевич Саврасов. — Л.: Художник РСФСР, 1989. — 192 с. — (Русские живописцы XIX века). — ISBN 5-7370-0175-X.

Санат:Суреттер
Санат:Мемлекеттік Третьяков галереясы жинақтамасындағы картиналар
Инфометрия

**Инфометрия** — бұл ғылыми пән, оның тақырыбы - ақпараттың сандық сипаттамаларын өлшеу.

## Негізгі ақпарат
Инфометрия терминін (Fr Infométrie) 1979 жылы француз зерттеушісі O. Nacke ұсынған. Оның пікірі бойынша, бұл пән - семантикалықты қоса алғанда, ақпараттың сандық сипаттамаларын өлшеу болып табылатын ғылыми пән. O. Nacke оның шығу тегіне қарамастан, ақпаратты барлық түрлерін өндіруді, беруді және пайдалануды қамтиды.

## Инфометрияның құрамы
Инфометрия композиция бойынша келесідей бөлінеді:
* Библиометрия - өнімділік деректерін алу үшін рәсімделген әдістері арқылы ақпараттың бастапқы және қайталама көздері сандық талдау негізінде құжаттардын, құрылымын, динамикасын және даму заңдылықтарын зерттейдін пән. 
* Вебометрика - ғаламдық желіде қолданылатын ақпараттық ресурстар, құрылымдар мен технологияларды жобалау мен пайдаланудың сандық аспектілерін зерттейтін ғылыми пән.
* Киберметрия - ғылыми пән электрондық нысанда сақталатын ақпаратты өңдеуге арналған жаңа мүмкіндіктер сандық талдауға арналған пән.
Әдебиеттанушылар - ақпараттық процесс ретінде ғылыми сандық әдістерін зерттеуге мүдделі ғылыми пән.

## Кейбір негіздер мен инфометрияның негізін қалаушылар
Инфометрияны ғылыми пән ретінде қалыптастырудан бастап, оның зерттеуі Цепт, Лотка статистикалық заңдарына және Дерек де Солла немесе Евгений Гарфилл сияқты бірқатар зерттеушілердің жұмыстарына негізделген.

## Әдебиет
* Nacke O. Informetrie: eine neuer Name für eine neue Disziplin. Nachrichten für Dokumentation. 1979. № 30 (6): 219—226.
* Комлев Н. Г. Словарь иностранных слов. — М: Эксмо, 2001. — 672 с. — 15000 экз. — ISBN 978-5-699-15967-3.
* WolframD. Applied Informetrics for Information Retrieval Research. Libraries Unlimited. 2003.
* Concepción S. Wilson Informetrics. Annual Review of Information Science and Technology (Medford, NJ: Information Today), 1999. № 34: 107—247.
* Leo Egghe, Ronald Rousseau Introduction to Informetrics: Quantitative Methods in Library, Documentation, and Information Science. Elsevier. 1990. ISBN 978-0-444-88493-0.
* Albert Tabah Information Epidemics and the Growth of Physics. McGill University. Montreal, Canada 1996

Санат:Ақпараттану ғылымы
Санат:Ғылымиметрия
Санат:Статистиканы қолдану салалары
Әскери медицина

**Әскери медицина** — денсаулықты нығайту, зерттеу, әскери қызметтен өту, әскери қимылдарға қатысу мен әскери қимылдар орын алып жатқан жерде өмір сүру кезінде пайда болатын әр түрлі аурулар мен зақымдарды алдын алу мен емдеумен айналысатын ғылыми білімдері мен практикалық шаралардың жиынтығы, медицинаның бір саласы және әскери істің негізгі бөлігі.

Мысалы, осындай аурулар мен зақымдарға оқ тиген жара, атомдық бомбаның жарылуынан пайда болған аққандылық (сәуле ауруы), кейбір инфекциялар мен химиялық улану, ақпараттық вирустар және т.б. жатады.

Сонымен қатар, әскери медицина әскерге шақырылған және әскери қазметке еркімен келгендердің медициналық және психологиялық жарамадылығын анықтау  критерийлерді зерттеу және әзірлеумен айналысады.

Медициналық эвакуацияның әр түрлі кезеңдерінде жаралы және науқастардың емдеу процесін ұйымдастыруға, эвакуацияны жүзеге асыруға, сондай-ақ жаралылар мен науқастарды сұрыптауға (медициналық сұрыптау) бағытталған әскери медицинаның арнайы бөлімі бар. Ол іскерлік қызметті ұйымдастыру мен тактиканы зерттейді.

Әскери медицинаның құрамына келесі тәртіптер кіреді:
* Далалық әскери терапия
* Далалық әскери хирургия
* Әскери гигиена
* Әскери токсикология, радиология және медициналық қорғау
* Әскери қызмет ұйымдастыруы мен тактикасы
* Әскери қызметтің күнделікті істерді басқару 
* Әскери эпидемиология
* Әскери фармация

## Әскери қызметкерлердің медициналық дайындығы
Әр түрлі санаттағы әскери қызметшілердің зерттейтін әскери іс оқу пәндері бар, онда:
* Бастапқы медициналық даярлық немесе медициналық дайындық (БМД);
* Әскери-медициналық дайындық (ӘМД);
* және басқа.

## БМД, ӘМД тәртібінің шамалы мазмұны
Теориясы
* Әскери медицина, оның мақсаты мен тарихы.
* Жеке және ұжымдық гигиена әскери қызметшілерге қатысты.
* Әскери қызметшілердің денсаулығын қорғау жүйесі.
* Гигиена негіздерін тамақтандыру және сумен жабдықтау.
* Құралдар мен жеке медициналық жабдықтау, әскери қызметшілердің қолдану ережелері. Жарақаттар кезінде алғашқы көмек көрсету, сондай-ақ жарақаттар мен қан кетуді тоқтату.
* Жеке және ұжымдық медициналық құралдар арқылы қорғау және көмек көрсету.
* Алғашқы көмек көрсету. Шұғыл реанимациялық іс-шаралар.
* Ерекшеліктері, алғашқы көмек көрсету әсері кезінде қару жаппай қырып-жою (зақымдау).
* Алдын алу жұқпалы аурулардың қолдану жағдайында қарсыластың бактериологиялық (биологиялық) қару.
* Алғашқы көмек зақымданғанда техникалық сұйықтықтармен, электр тогымен және басқа да апаттық жағдайлармен.
* Іздеу жараланған және зақымданған ұрыс алаңында. Шығару және әкету айқастың.
* **Жауынгерлік машиналар мен басқа да техникамен жаралағандарды ш**ығару тәсілдері.
* Емдеу-эвакуациялық шаралар.
Практика:
* Тренаж, жаттығулар, тапсыру нормалары және т.б.

Санат:Әскери медицина
Бромэтан

**Бромэтан** (этил бромиді, этилбромид) C2H5Br — хлороформ иісі бар мөлдір, түссіз немесе сәл сарғайған, улы сұйықтық. 

## Алынуы
Өнеркәсіптік өндірісте бромэтанды этиленнен алады: 
Лабораторияда бромэтил сутегі бромының этанол әсерінен алынады . Көбінесе, сутегі бромды реакциялық қоспада калий бромидінен және күкірт қышқылынан жасалады: 
Басқа зертханалық әдістер:
Іс жүзінде сирек қолданылатын әдіс:

## Физикалық қасиеттері
Бромэтил - хлороформ иісі бар мөлдір, түссіз немесе сәл сарғыш сұйықтық. Жарық және ауаның (оттектің) әсерінен оңай ыдырап кетуі мүмкін, сондықтан оны герметикалық жабық қара бөтелкелерде сақтау керек.

## Химиялық қасиеттері
Суда көптеген галогендік туындылар сияқты, баяу гидролизденеді:
Сулы сілтілермен өзара әрекеттесу жылдамырақ және екі жолмен жүреді:

## Қолданылуы
Медициналық индустрияда, органикалық синтездің химиялық шикізаты, сондай-ақ автоматты өрт сөндіру жүйелеріндегі құрамдас бөлік немесе компонент ретінде,  терапевтік ауқымда есірткі ретінде және этил сұйықтығын өндіруде қолданылады,бірақ миокардқа зиянын тигізу қаупі бар.

## Уыттылық
Жедел улану кезінде есірткі жағдайы, тахикардия, коллапс байқалады. LK50: 36 мг / л (ақ тышқандар, 2 сағаттық экспозиция), 53 мг / л (ақ егеуқұйрықтар, 4 сағаттық экспозиция).

Санат:Галогенидті еріткіштер
Михаил Тимофеевич Погребецкий

**Михаил Тимофеевич Погребецкий** (1892-1956) – кеңестік альпинист, КСРО-ның спортқа еңбегі сіңген шебері (1939), Хан Тәңірі шыңына бірінші көтерілген адам (1931 Борис Тюнин мен Франц-Йозеф Зауберермен бірге), украин альпинизмінің ұйымдастырушысы, дәрігер. 

1929-1936 жылдар аралығында Михаил Погребецкий Тянь-Шань тауының орталық аймақтарындағы өткен экспедициялардың ұйымдастырушысы және қатысушысы ретінде болған. Ол Оңтүстік Иныльчек атты мұздығының аймағын, сонымен қатар оған іргелес мұздықтарды, жотылыр мен тау шыңдарының жан-жақты зерттеулерін жүргізген. Тау шыңдарының ішінде Хан Тәнірі де болған. 
Ұлы Отан Соғысы кезінде Михаил Погребецкий Іле Алатау тауларында орналасқан,  “Горельник” базасында құрылған бүкілодақтық тау мергендерін дайындау мектебін басқарып, соғыстан кейін Приэльбусьеде Украин альпинизм нұсқаушыларына арналған мектебіін ашты. Одан кейін Адыл-Су аңғарында альпинистік лагерін ұйымдастырған (қазіргі “Эльбрус” лагері). Погребецкий Украин альпинизм федерациясының төрағасы және КСРО-ның альпинизм федерациясы президиумының мүшесі болған. 

Михаил Погребецкийдің құрметіне Памир мен Тянь-Шаньдағы тау шыңдары аталған. 
Михаил Погребецкий құрметіне:
* Іле Алатаудағы Погребецкий шыңы, биіктігі 4231м.
* Орталық Тянь-Шаньдарғы Меридиональ жотасындағы Погребецкий шыңы, 6487м.
* Мұзкөл жотасындағы Погребецкий шыңы, 6060м.
Сонымен қатар оның құрметіне Погребецкий астероиді (4468) аталған.

Санат:1892 жылы туғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Санат:Киевте қайтыс болғандар
Санат:КСРО альпинистері
Санат:КСРО географтары
Санат:Спортшылар
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Пафлагония (фема)

**Пафлагония фемасы** () – Анатолияның солтүстік шекарасында орналасқан Византия империясының әскери-әкімшілік аймағы.

## Тарихы
Стратиграфиямен басқарылатын Фемма Пафлагония алғаш рет 826 қарашада айтылып, 820 жылы негізі қаланды. Уоррен Тредгольд пайымдауынша, Пафлагония Арменияк фемасының құрамына кірген және рустардың Қара теңіздегі флотының күшеюіне байланысты жаңа мәртебеге ие болды.

Манчиктер шайқасынан кейін 1071 жылы облыстың көп бөлігін Селжуктар басып алды, ал Иоанн II Комниннің әскери акциялары тек жағалауды қайтарып алуына көмектесті. Төртінші крест жорығынан кейін Паплагония Давид Комнин басшылығына алынды, оның атасы Андроник Комнин бұл жердің билеушісі болған еді. Бірақ 1214 жылы Никени императоры Феодор I Ласкарис Феманың батыс бөлігін, соның ішінде Амастриданы да басып ала алды. Бұл аймақ 13 ғасырдың соңына дейін, яғни түрік билеушілері билігіне түспес бұрын Византияның билігінде болды. 

## География және басқару
Фема Рим провинциясының бұрынғы Опсик және Букелария фемаларының бөлігі болған аумақта орналасқан еді. Ежелгі заманнан бері осы аймақтың астанасы Гангра қаласы болды. Араб географтары Куәм Ибн Джафар мен Ибн әл-Факихдің айтуынша, провинцияда 5000 армия және 5 бекініс бар. Фема Амастридада флотты басқаратын катапанның бар болуымен ерекшеленді.

## Әдебиет
* The Oxford Dictionary of Byzantium. — New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press, 1991. — ISBN 978-0-19-504652-6.
* Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East. — Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2001. — ISBN 0-88402-282-X.
* Oikonomides Nicolas. Les Listes de Préséance Byzantines des IXe et Xe Siècles. — Paris, France: Editions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1972.
* Pertusi A. Constantino Porfirogenito: De Thematibus. — Rome, Italy: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1952.
* Treadgold Warren T. Byzantium and Its Army, 284–1081. — Stanford, California: Stanford University Press, 1995. — ISBN 0804731632.

Санат:Византия фемалары
Деркөл (кент)

**Деркөл** — Батыс Қазақстан облысы Орал қаласына қарасты кент.

## Географиялық орны
Деркөл кенті — облыс орталығы Орал қаласынан батысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан. Деркөл кентінде Орал-2 теміржол бекеті орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 9786 адам (2009).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 28407 адамды (13895 ер адам және 14512 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Орал қалалық әкімдігі елді мекендері
Санат:Қазақстан кенттері
Ливкино

**Ливкино** — Батыс Қазақстан облысы Орал қалалық әкімдігіне қарасты Деркөл кенттік әкімдігі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан солтүстік-батысқа қарай 26 км-дей жерде. 

## Халқы
Тұрғыны 10 адам (2009).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3 адамды (1 ер адам және 2 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Орал қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Маштаково

**Маштаково** — Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы, Деркөл кентіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 241 адам (111 ер адам және 130 әйел адам) болса, 2009 жылы 354 адамды (172 ер адам және 182 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 425 адамды (215 ер адам және 210 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Орал қалалық әкімдігі елді мекендері
Меловые Горки

**Меловые Горки** — Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы, Зашаған кентіне  қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде. 

## Халқы
Тұрғыны 618 адам (2009).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1553 адамды (767 ер адам және 786 әйел адам) құрады.

Санат:Орал қалалық әкімдігі елді мекендері
Желаево

**Желаево** — Батыс Қазақстан облысы Орал қаласына қарасты ауыл (бұрын кент), Желаев ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-дей жерде. 

## Халқы
Тұрғыны 2084 адам (2009).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2478 адамды (1211 ер адам және 1267 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Айдын (Озёрная) көшесі
* Алакөл (3-ші Вербовая) көшесі
* Арна (4-ші Вербовая) көшесі
* Бірлік (Агрегатная) көшесі
* Еңбекші (Трудовая) көшесі
* Жайық (1-ші Вербовая) көшесі
* Көктем (Клёновая) көшесі
* Қорған (Курганная) көшесі
* Құныскерей (Чкалов) көшесі
* Медеу (2-ші Вербовая) көшесі
* Мүсірғали Көпбергенов көшесі
* Новостройка көшесі
* Самұрық (Шоссейная) көшесі
* Теміржолшылар (Железнодорожная) көшесі

## Дереккөздер

Санат:Орал қалалық әкімдігі елді мекендері
Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы

**Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы** () — халықаралық футбол жарыстарында Өзбекстанның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. 1994 жылдан бері ФИФА және АФК мүшесі. Басқарушы органы — Өзбекстан Футбол Қауымдастығы. 1994 жылғы Азия ойындарының чемпионы.

## Тарихы
Өзбекстанда футбол 1912 жылдан бері бар. Қоқан, Ферғана, Әндіжан, Бұхара, Самарқан, Ташкент қалаларында қалаларында шаһараралық жарыстар да өткізілген. Өзбекстанның алғашқы чемпионаты 1926 жылы ұйымдастырылды. 1928 жылы Өзбекстан құрамасы құрылып, одақтық спартакиадаға қатысты. Спартакиадада тарихтағы алғашқы матчын өткізіп, Швейцария жұмысшыларынан құралған құраманы 8:4 есебімен ұтты.

Одақ тарқағасын ғана ресми ойындарын өткізе бастады. Алғаш қатысқан ірі жарысы 1994 жылы Хиросимада өткен Жазғы Азия ойындары. Өзбекстан құрамасы өте жақсы өнер көрсетіп, финалда Қытай құрамасын 4:2  есебімен ұтып, чемпион атанды. 1995 жылы Азия жеңімпазы ретінде Афро-Азия ойындарына қатысып, Нигериядан ұтылып қалды (үйде 3:2, сыртта 0:1).

Құрама ешқашан Әлем чемпионатына қатысқан емес. ӘЧ-2006 іріктеуінде Азиядағы плей-оффқа жолдама алып, Бахрейнмен күш сынасты. 3 қыркүйекте Ташкентте өткен ойында өзбектердің пенальтиден соғынған голы есептелмей, 1:0 есебі жоққа шығарылды. Өзбектер жағы ФИФА-ға "Бахрейнге 0:3 есебімен техникалық жеңіліс жазылсын" деген талап қойылған шағым жазып, ол шағымы қанағаттандырылмай, матч қайта ойнатылды. Қайта ойнатылған ойында Бахрейн басым болды. Ташкентте 1:1, Манамада 0:0.

2010, 2014, 2018 жылғы әлемдік додалардың іріктеулерінде үшінші раундтан аса алмады. 2026 жылы тұңғыш рет әлем чемпионатына қатысады.

Азия чемпионатына 7 рет қатысқан. Жоғарғы көрсеткіші 4 орын (2011).

## Азия кубогында

## Рекордшылар
*2023 жылғы 21 қарашадағы жағдай бойынша*
:**''Жуан жазумен** жазылған ойыншылар Өзбекстан құрамасында әлі де белсенді.''

### Ең көп ойын өткізгендер
[230px|нобай|оңға|[Сервер Решатович Жепаров|Сервер Жепаров Ұлттық құрама сапында ең көп ойын өткізген футболшы (128 матч).]]

### Үздік бомбардирлер
[230px|нобай|оңға|[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов 38 гол соққан Өзбекстанның үздік бомбардирі.]]

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Өзбек футбол қауымдастығының ресми сайты
* Құраманың барлық ойыны 

Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы
Айналу периоды

**Айналу периоды** (Т) — нүктенің шеңбер бойымен бір айналым жасауға кеткен уақытын айтады, яғни Т = t/n. Айналу периоды секундпен (с) өлшенеді.
Периодқа кері шама жиілік деп аталады. Ол 1с ішіндегі айналым санына тең, яғни v=n/t.  SI жүйесінде жиілік бірлігі ретінде 1с ішіндегі жасалған 1 айналым алынады. Период пен жиілік біріне-бірі кері шама болғандықтан, олардың арасындағы байланысты v=1/T немесе T=1/v өрнектерімен көрсетуге болады.

Шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалыста нүкте белгілі бір уақыт аралығында өзінің бастапқы орнына ауық-ауық қайта оралып отырады. Сондықтан нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сипаттау үшін **айналу периоды** және **айналу жиілігі** деп аталатын шамалар енгізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Ливия Ұлттық футбол құрамасы

**Ливия Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Ливияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. ФИФА және КАФ мүшесі. Басқарушы орган - Ливия Футбол Федерациясы. Үш рет Африка чемпионатына қатысып, 1982 жылы финалға дейін жеткен. Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған.

## Фактілер
* Алғашқы матчын 1953 жылы Египетке қарсы өткізіп, 2:10 есебімен ұтылып қалды. Бұл Ливия құрамасының ең ірі жеңілісі. Матч 29 шілдеде Египетте өтті.
*1986 жылғы әлем чемпионатына қатысуға сәл ғана сәттілік жетпей қалды. Шешуші матчта Мароккомен ойнады. Әуелі сыртта 0:3 есебімен ұтылып, қарымта ойында 1:0 есебімен ұтты. Бірақ екі ойынның қорытындысы бойынша Марокко әлем чемпионатына жолдама алды.
*Ливия Футбол Федерациясы 1962 жылы құрылды. Арада екі жыл өткен соң ФИФА-ға мүше болды.
* 1982 жылы Африка чемпионы атануға пенальтилер серисындағы сәтсіздік кедергі болды. Финалда Гана құрамасыен 1:1 есебімен тең ойнап, ойын соңындағы лотереяда 6:7 есебімен ұтылып қалды.

## Әлем чемпионаты

* 1930 — 1962 — қатыспады
* 1966 — жарыстан шеттетілді
* 1970 — іріктеуден өте алмады
* 1974 — қатыспады
* 1978 — іріктеуден өте алмады
* 1982 — жарыстан шеттетілді
* 1986 — іріктеуден өте алмады
* 1990 — жарыстан шеттетілді
* 1994 — дисквалификация
* 1998 — қатыспады
* 2002 — 2018 — іріктеуден өте алмады

## Африка Ұлттары кубогы

* 1957 — 1965 — Қатыспады
* 1968 — іріктеуден өте алмады
* 1970 — қатыспады
* 1972 — іріктеуден өте алмады
* 1974 — жатырстан шеттетілді
* 1976 — 1980 — іріктеуден өте алмады
* 1982 — 2 орын
* 1984 — 1996 — іріктеуден өте алмады
* 1988 — 1990 — жарыстан шеттетілді
* 1992 — 1998 — қатыспады
* 2000 — 2004 — іріктеуден өте алмады
* 2006 — топтқ турнир
* 2008 — іріктеуден өте алмады
* 2010 — іріктеуден өте алмады
* 2012 — топтық турнир
* 2013 — 2019 — іріктеуден өте алмады

## Сілтемелер

* Ресми сайты 
* Профилі 

Санат:Ливия Ұлттық футбол құрамасы
Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы

**Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Қырғызстанның намысын қорғайтын ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Қырғыз Республикасының Футбол Федерациясы.).

## [[Футболдан Азия Кубогы 2019|Азия кубогы - 2019]]
Азия Кубогының финалдық турниріне қатысатын командалар саны 24-ке көбейтілді де, Қырғызстан құрамасы 2019 жылғы Азия Кубогының іріктеу турнирінің үшінші раундында Үндістан, Мяньма, Макао құрамаларымен бір топқа түсті. Үндістан құрамасынан кейін екінші орын алып, өз тарихтарында бірінші рет Азия чемпионатына қатысты.

Финалдық турнирде Қытай, Корея, Филиппин құрамаларымен төртінші топқа түсіп, әуелі Қытаймен ойнады. Бірінші есеп ашқанымен, кейін екі гол жіберіп алды да, 1:2 есебімен тізе бүкті. Екінші турда Кореядан кіші есеппен (0:1) жеңілді. Үшінші турда Филиппин аралдарын 3:1 есебімен ұтып, үшінші орынмен 1/8 финалға жолдама алды. бұл ойында Виталий Люкс хет-трик жасады.

1/8 финалда алаң иелері Біріккен Араб Әмірліктерімен 120 минут айқасты. Негізгі уақыт 2:2 есебімен тең аяқталды. Қосымша таймдарда алаң иелері пенальти арқылы ғана алға шықты. Айта кетейік, бұл ойында қырғыхз футболшылары үш рет маңдайшаны көздеді. Нәтижесінде 2:3 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. 

## Фактілер
*Алғашқы ойынын 1992 жылы 23 тамызда Өзбекстанға қарсы өткізді - 0:3 (Ташкент)
*Үздік мергені: Александр Землянухин (12)
*Көп ойын өткізген: Вадим Харченко (54)
*Ең ірі жеңісі: Қырғызстан - Мальдив аралдары - 6:0 (13 маусым, 1997 жыл)
*Ең ірі жеңілісі: Иран - Қырғызстан - 7:0 (4 маусым, 1997 жыл)
*Үйдегі ойындарын Бішкектегі "Спартак" стадионында өткізеді.
*Азиядағы екінші деңгейлі құрамалар қатысатын "AFC Challenge Cup" турнирінде қола жүлдені иемденген (2006).

## AFC Challenge Cup. Бангладеш-2006
**Д тобы**

*2.04.2006. Қырғызстан-Пәкістан-0:1
*4.04.2006. Макао-Қырғызстан-0:2
*7.04.2006. Тәжікстан-Қырғызстан-0:1
**1/4 финал**
*9.04.2006. Палестина-Қырғызстан-0:1
**1/2 финал**
*Қырғызстан-Тәжікстан-0:2

## Сыртқы сілтемелер
* ФИФА сайтында Қырғызстан құрамасы жайлы 

Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы
Владимир Викторович Нидергаус

**Владимир Викторович Нидергаус** — қазақстандық және ресейлік шабуылшы. Қазақстан құрамасының тарихтағы тұңғыш голының авторы. Қазақстан құрамасы сапында 4 матч өткізген. 1994 жылы Ресей құрамасы сапында бір ойын ойнаған. Неміс ұлтынан шыққан.

## Футболшылық карьерасы
Көкшетау футболының түлегі. Алғашқы бапкері — Сергей Зайцев. Футболшы мансабын Көкшетаудың "Торпедо" клубында бастаған. Кейін алматылық "Қайратқа" ауысты. Ең ұзақ ойнаған клубы — ресейлік "Ротор" (Волгоград). "Ротор" сапында 1997 жылы чемпиондықты соңғы сәтте ғана "Спартакқа" беріп қойып, команда күміс жүлдені қанағат тұтты. Осыдан кейін Нидергаус Израильде екі жыл ойнап, "Роторға", сосын Қазақстанға оралды.

2004 жылы футболшы карьерасын аяқтады.

Қазір Қостанайдың "Тобыл" клубының бас бапкері.

2021 жылдан 2023 жылғы қаңтарға дейін Солигорскінің «Шахтёр» клубының спорттық директоры болды. 2023 жылғы қаңтарда Владимир алаяқтық жасады деген күдікпен қамауға алынды. 2023 жылғы мамырда Беларусь футбол федерациясының Бақылау-тәртіптік комиссиясы Владимирге Беларусь футбол федерациясымен байланысты кез келген қызметпен айналысуға өмір бойына тыйым салды, сондай-ақ ол неміс төлқұжатының иесі ретінде Германияға мәжбүрлі түрде депортациялануы мүмкін.

## Жетістіктері
Қазақстанның екі дүркін чемпионы — 1992, 2000

Қазақстан кубогы — 1992

Израиль кубогы — 1998

Ресей чемпионатының күміс жүлдегері — 1998

Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 1996

Интертото кубогының финалисі — 1996

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Ротор ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Хайфа ФК ойыншылары
Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы

**Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Тәжікстанның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган  — Тәжікстан Футбол Федерациясы. 2006 жылғы AFC Challenge Cup турнирінің жеңімпазы.

## Фактілер
*Алғашқы ойынын 1992 жылғы 17 маусымда Душанбе қаласында Өзбекстан құрамасымен өткізді — 2:2
*Ең көп гол соққан ойыншы: Манучехр Джалилов (17)
*Көп ойын өткізген: Фатхулло Фатхуллоев (64)
*Ірі жеңісі: Тәжікстан–Гуам — 16:0 (26 қараша, 2000 жыл) Тебриз (Иран)
*Ірі жеңілісі: Тәжікстан–Жапония — 0:8 (11 қазан, 2011 жыл), Осака
## [[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттарында]]

## Құрама тарихындағы мергендер

## Атақты ойыншылары
* Рашид Рахимов
* Мухсин Мухамадиев
* Сергей Мандреко
* Арсен Аваков
* Шухрат Мамаджанов
* Тахирджон Муминов
* Хаким Фузайлов
* Рахматулло Фузайлов
* Сухроб Хамидов
* Джамолиддин Оев
* Ибрагим Рабимов
* Юсуф Рабиев
* Джомихон Мухидинов
* Нумонджон Хакимов
* Хуршед Махмудов
* Роман Басманов
* Аслиддин Хабибуллоев
*Акмал Холматов
## Бас бапкерлері

## Сыртқы сілтемелер
*Тәжікстан құрамасының барлық матчтары 
*Тәжікстан құрамасы жайлы ФИФА сайтында 

Санат:Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы
Бақтияр Даниярұлы Байсейітов

**Бақтияр Даниярұлы Байсейітов** — қазақстандық футболшы, бапкер. 1952 жылы 27 тамызда дүниеге келген. Амплуасы - шабуылшы

## Өмірбаяны
Футболшылық ғұмырында Шымкенттің "Мелиоратор" және Алматының "Қайрат" клубтарында ойнаған. Жалпы көпшілік оны "Қайраттың" футболшысы ретінде жақсы таниды. Футболдан Қазақстан құрамасының алғашқы бапкері. Көрсеткіштері бойынша, Ұлттық құраманы баптаған жаттықтырушылардың арасында жеңілмеген жалғыз бапкер (Оның басқаруымен құрама 7 ойын өткізді, 4 жеңіс, 3 тең ойын).

Ұлттық құрама сапында ойнаған ең жасы үлкен футболшы (39 жас, 315 күн). 1992 жылы 3 шілдеде Қазақстан - Либия кездесуінде алаңда ойыншы-бапкер ретінде ойнаған.

Бапкерлік карьерасы мынадай: «Мелиоратор» Шымкент (1986–1988), «Қайрат» Алматы (1992–1993, 2006), Қазақстан құрамасы (1992), «Ордабасы» Шымкент (2003–2004, 2015–2016), «Атырау» (2007).

## [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1992|Байсейітов жаттықтырған кездесулер (Ұлттық құрама)]]

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Жігер ФК ойыншылары
Санат:Жігер ФК жаттықтырушылары
Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Ордабасы ФК жаттықтырушылары
Санат:Атырау ФК жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Руслан Белемханұлы Дүзмәмбетов

**Руслан Белемханұлы Дүзмәмбетов** — Қазақстан құрамасының және Өскеменнің "Восток" клубының бұрынғы шабуылшысы, футбол төрешісі. 1968 жылы 21 сәуірде дүниеге келген. Өскемен футболының түлегі.

## Өмірбаяны
### Клубта
Карьерасының көп бөлігін "Востоктың" құрамында өткізген. 1993 жылы Павлодардың "Аңсат" клубында бір маусым ғана ойнап, қайтадан "Востокқа" келді. 1998 жылға дейін тұрақты ойнап, Басқа клубтарға ауысты.

2000 жылы футболшылық карьерасын аяқтады. 
### Ұлттық құрамада
Ұлттық құрама сапында төрт ойын өткізіп, екі гол соқты. Қазақстан құрамасының тарихтағы алғашқы матчында (Қазақстан - Түркіменстан,  1 маусым, 1992) негізгі құрамда алаңға шыққан 11 футболшының бірі. Екі допты да Өзбекстан құрамасының қақпасына соқты. Құрама сапындағы соңғы матчын 1996 жылы Азия Кубогының іріктеу турнирінде Катар құрамасына қарсы өткізді. Негізгі құрамда алаңға шықты да, жарақат алып, 36-минутта алаңнан кетуге мәжбүр болды. Бұл ойында Қазақстан 0:3 есебімен ұтылып қалды.

## Жетістіктері
"Восток" клубының тарихындағы үздік 10 мерген футболшының қатарында.

## Сілтеме
* Руслан Дүзмәмбетов

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Футбол төрешілері
Санат:Қазақстан футбол төрешілері
Асқар Зубайдуллаұлы Әбілдаев

**Асқар Зубайдуллаұлы Әбілдаев** (16 маусым 1971 жыл, Қазақ КСР, КСРО) — Қазақстан құрамасының бұрынғы шабуылшысы. 1971 жылы 16 маусымда дүниеге келген. "Қайрат", "Шахтер", "Аңсат" клубтарында ойнаған. Ұлттық құрама сапында 7 ойын өткізіп, бір гол соққан. Соңғы қызметі "Каспий" (Ақтау) клубының директоры (2018 жылы 15 қаңтар күні бұл міндеттен босатылды)

## Өмірбаяны

### Клубтық карьерасы
Қарағанды футболының түлегі. "Шахтер-Юность" клубында футбол ойнауды бастады. 1988 жылы КСРО екінші лигасындаға "Шахтер" клубына ауысты. 

1991 жылға дейін Қарағандының "Шахтер" клубында ойнап, "Қайратқа" шақырылды. "Қайраттың" сапында 1991 жылы КСРО чемпионатының соңғы маусымында бірінші лигада ойнап, сегіз матчта бір доп соғады. Келесі жылы "Қайраттың" сапында Қазақстан чемпионы атанады, Қазақстан кубогын ұтып алады.

1993 жылы қаңтарда Достастық елдері кубогында "Алғамен" ойында есеп ашты. Бұл қазақстандықтардың аталмыш турнирдегі тұңғыш голы болатын.

"Қайраттың" сапында 1993 жылы маусым соңына дейін ойнап, кейін "Аңсат", "Шахтер" командаларының намысын қорғап, 1997 жылы не-бары 26 жасында карьерасын тәмамдады.

### Кейінгі жылдарда
Футболмен қоштасқан соң біраз уақыт мини-футболмен айналысты. 

2008 жылы "Шахтер" (Қарағанды) клубының атқарушы директоры боп сайланды. 2010 жылы бір жылдай клубтың бас бапкері қызметін атқарды. 2016 жылы қайтадан Атқарушы директор қызметіне тағайындалды да, 2017 жылы шілде айында "Каспий" клубына ауысты.

### Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында жеті ойын өткізді. 1992 жылы 1 маусымда Ұлттық құраманың алғашқы матчында негізгі құрамда алаңға шыққан 11 футболшының бірі. Құрама сапындағы жалғыз допты 1992 жылы 14 қыркүйекте Түрікменстан қақпасына соқты. Бұл ойын 1:1 есебімен тең аяқталды.

## Жетістіктері

* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 1994
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 1995
* Қазақстан кубогы: 1992

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:16 маусымда туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншыларыСанат:Қайрат ФК ойыншыларыСанат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:КСРО футболшылары