Кутаиси

**Кутаиси** () — Грузияның ең көне қалаларының бірі. Батыс Грузияның ең маңызды тарихи және экономикалық орталығы және Имеретия аймағының әкімшілік орталығы.
Кутаиси қаласының халқы 2026 жылы 147 635 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Риони өзенінің екі жағалауында, теңіз деңгейінен 125-300 м биіктікте орналасқан. Қала екі бөлек бөлікке бөлінген — ескі қала және қазіргі қала. Ескі қала Риони өзенінің оң жағалауында орналасқан және сәулет өнерінің туындылары мен тарихи-мәдени ескерткіштерінің орталығы болып табылады. Кутаисидің ежелгі бөлігінің тұрғын үй кварталдары — өзен жағалауында қарлығаш ұялары сияқты тығыз орналасқан көркем бір қабатты және екі қабатты шағын үйлер.
Грузия парламенті қаланың ескі бөлігінде орналасқан, сондықтан Кутаисиді парламент астанасы деп те атайды. Қаланың қазіргі бөлігі тарихи бөлігіне қарама-қарсы. Ол Риони өзенінің сол жағалауымен созылып жатыр. Мұнда көптеген биік ғимараттар бой көтеріп, айналасы абаттандырылған көгалдармен қоршалған.

Кутаисидің климаты субтропикалық, ылғалдылығы жоғары, сондықтан ауа райы да сондай. Көктем мен күзде жиі қатты жаңбыр жауады, өзен суы тасып, жағалауынан асып кетеді. Қала көшелері жиі су астында қалады. Жылдың бұл мезгілдерінде қатты желдер де болады. Қысы жағымды жылы, ал жазы ыстық. Қыстың орташа температурасы нөлден 4-6°C жоғары. Метеорологтардың мәліметтері бойынша, ең суық ай - қаңтар. Жазда орташа температура 22-25°C. Дегенмен, жазда (көбінесе тамызда) температура әдетте 1,5-2 апта бойы 35°C-қа жетеді.

## Тарихы
Кутаисиді ескі грузин тілінен «тасты жер» деп аударуға болады. Кутаисидің негізі қаланғаны туралы нақты ақпарат жоқ. Кейбір деректер қаланың біздің заманымызға дейінгі 8 ғасырдағы киммериялық шапқыншылықтардан аман қалғанын көрсетеді. Дегенмен, қоныстану жоғарылылығы, біздің заманымызға дейінгі 6-3 ғасырларға, Колхида патшалығы кезеңіне жатады. Біздің заманымыздың басында қала Римге, Понти патшалығына және Византияға тәуелді болды.

806 жылы Кутаиси Абхазия патшалығының астанасы болды. X ғасырда қала Грузия патшалығының құрамына кірді, ал 1081 жылдан 1122 жылға дейін Тбилиси селжүк түріктеріне тиесілі болғандықтан, астана қызметін атқарды. Грузин мемлекетінің бөліктерінен 1490 жылы Имерети патшалығы пайда болды, Кутаиси оның орталығы болды. 18 ғасырдың ортасында қала түріктердің қолына түсті, бірақ орыс әскері оны қайтарып алуға көмектесті. 1811 жылы Имерети аймағының (кейінірек Кутаиси губернаторлығы) орталығы ретінде Кутаиси Ресей мемлекетіне қосылды. 1936 жылға дейін қала Кутаис деп аталды.
2012 жылдан 2019 жылға дейін Кутаисиде Грузияның заң шығарушы органы немесе парламенті жұмыс жасады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кутаисиде екі еркін өнеркәсіптік аймақ бар: Кутаиси еркін өнеркәсіптік аймағы (Kutaisi FIZ) және Хуалин еркін өнеркәсіптік аймағы (Hualing FIZ). Кутаиси FIZ 2009 жылы мысырлық тұрмыстық техника өндірушісі Fresh Electric компаниясының бастамасымен құрылған. Хуалинг FIZ 2015 жылдан бері жұмыс істейді және ағаш пен тасты өңдеуге, жиһаз бен матрас өндірісіне, сондай-ақ металл конструкцияларына маманданған.

Кутаисиде 35 балабақша, 46 мемлекеттік және 21 жекеменшік мектеп, бірнеше университеттер жұмыс жасайды. Қалада Кутаиси драма театры, Кутаиси қуыршақ театры, Кутаиси опера театры, Кутаиси мемлекеттік тарихи мұражайы, Кутаиси тарихи-сәулет мұражай-қорығы, Спорт тарихы мұражайы, Закария Палиашвилидің үй-мұражайы, Әскери даңқ мұражайы және Бейнелеу өнері мұражайы бар.

## Кутаисидің көрікті жерлері
нобай|оңға|200px|Баграти соборы нобай|оңға|200px|Кутаиси орталығы нобай|оңға|200px|Ескі қала көшесі  нобай|оңға|200px|Кутаиси мемлекеттік тарихи мұражайы                  
***Колхида субұрқағы** — Кутаисидің ең танымал заманауи көрікті жерлерінің бірі. Қаланың қақ ортасында орналасқан бұл субұрқақ бүкіл Грузияның символы. Субұрқақ 2011 жылы қаланған және 30 қола мүсіннен тұратын кешен болып табылады, олардың әрқайсысы Колхидадағы қазба жұмыстары кезінде табылған мүсіндердің үлкейтілген көшірмесі.   
***Баграти кафедральды соборы** — қаланың үстінде орналасқан зәулім сәулет ескерткіші. 1003 жылы III Баграттың бұйрығымен салынған бұл собор Грузия патшалығының басты кафедральды соборы болды. Ғимарат жергілікті сәулет өнерінің шыңы болып табылады және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Шіркеу XVII және XVIII ғасырларда қиратылып, тек XXI ғасырдың басында қалпына келтірілді.
***Кутаиси тарих мұражайы** — онда ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі осы аймақтың тарихын, халқын және мәдениетін көрсететін бірегей экспонаттар бар. Ең құнды коллекциялардың қатарында Колхиида мыс тиындары мен ежелгі грек мифімен байланысты жәдігерлер бар.
***Кутаиси аспалы жолы** — панорамалық көріністерді көруге мүмкіндік береді. Қала орталығы мен саябақты байланыстыратын бұл аспалы жол 1961 жылы ашылып, содан бері көптеген туристерге қызмет етті. Төбеде алыстағы тауларды көруге болатын бақылау алаңы бар.
***Ботаникалық бақ** — қаланың қақ ортасындағы оазис. XIX ғасырда құрылған бұл жерде жергілікті және әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген өсімдіктердің алуан түрлі коллекциясы бар. Бақша тропикалық, субтропикалық және сәндік өсімдіктерді қоса алғанда, бірнеше аймаққа бөлінген, сондай-ақ жергілікті флорасы да бар аймақ. Сондай-ақ, аумақта бірнеше тоғандар, аллеялар, демалыс аймақтары және балалар ойын алаңы бар.
***Моцамета монастыры** — Кутаисиден 6 км қашықтықта орналасқан монастырь маңызды діни орын және ерекше ескерткіш болып табылады. Бұл монастырь кешені Дэвид пен Константинге табыну орны ретінде қызмет етеді. Монастырьдың өзі сәулет өнерінің шыңы болып табылады, ол ежелгі шығу тегіне қарамастан жақсы сақталған.
***Грузия Парламентінің ғимараты** — Парламент ғимараты қазіргі Грузияның символы болып табылады. 2012 жылы ашылған бұл ғимаратта модернизм мен дәстүрлі сәулет өнері үйлеседі. Ғимарат шыны күмбез тәрізді пішінде жасалған.

## Туыстас қалалар
* Гельзенкирхен, Германия 
* Никея, Грекия
* Днепр, Украина
* Харьков, Украина
* Донецк, Украина
* Житомир, Украина
* Николаев, Украина
* Познань, Польша
* Гәнжә, Әзербайжан
* Гюмри, Армения
* Ашкелон, Израиль
* Ньюпорт, Ұлыбритания
* Тула, Ресей

## Галерея

2014 Kutaisi, Państwowy Teatr Dramatyczny (01).jpg|Драма театры
Downtown Kutaisi.jpg|Қала орталығы
Kutaisi Golden morning.jpg|Жалпы көрінісі
ქუთაისი Kutaissi (48739904727).jpg|Түнгі көрінісі
Chain bridge. Night.jpg|Түнгі Руставели көпірі


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары