open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ұжымның әлеуметтік - психологиялық жағдайы

**Ұжымның әлеуметтік - [[психология]]лық жағдайы**- ұжымда қалыптасатын және ондағы жеке қарым-катынастар жұйесін танытатын эмоционалдық жағдай.Ұжымның әлеуметтік - психологиялық жағдайы  ұжымньң ынтымағынан, адамдардың сол ұжымның катарында болғанына, өзінің қызметі мен оның нәтижесіне қанағаттануынан байкалады және біріктіру, ынталандыру, тұрақтандыру, реттеу қызметтерін атқарады..
## Дереккөздер</span>
Ганглиозидоз

thumb|right|200px
**Ганглиозидоз** (*Ganglion* - ганглий ауруы - жүйке түйіндерінің дистрофиясы) - ганглиозидоз. Ганглиозидтер көбіне ганглийлердің жүйке клеткасында болатын зат. Ганглиозидоз - ферменттер жүйесінің бұзылуы себепті ганглиозидтердің шамадан тыс жиналуына байланысты туындайтын тұқым қуу ауруы. Мысалы: Тея-Сакс ауруы, Норманн Лайдингv, Сандгоффа аурулары. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Балалар мен жасөспірімдер клубы

**Балалар мен жасөспірімдер клубы** - түрлі қызыгушылыктарымен біріккен балалар тобын қарым-қатынас жасау ұшін ерікті тұрде біріктіретін және балалар мен жасөспірімдердің демалысы мен көңіл көтеруін ұйымдастыру үшін кұрылатын қоғамдык ұйым. Клубтарға мектепке дейінгі балалар мекемелері, мекен-жайына байланысты клубтар, жастардың бейресми топтары, отбасылык клубтар жагады..
## Дереккөздер</span>
Марк Блок

**Марк Блок** (1886-1944) - француз тарихшысы. Ол әлеуметтануға маңызды ағылшын тілінде 1961 жылы жарық көрген «Феодалды қоғам» еңбегі арқылы ықпал етті.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Герберт Блумер

**Герберт Блумер** (1900-1987) - америкалық социолог. Символдық интеракционизм дәстүрінде оқытушы және жұмыстардың авторы ретінде белгілі. Символдық интеракционизм терминін енгізді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Франц Боас

thumb|200px|Франц Боас
**Франц Боас** (1858-1942) - антрополог, қазіргі мәдени антропологияның негізін салушы. Эволюциялық теорияға қарсы шыға отырып, Боас қазіргі антропологияда басым түсіп отырған этнографиялық әдістердің енгізілуіне ерекше ықпал етті. Мәдениеттердің салыстырмалылығын атап айта отырып, оларды өз-жағдайында түсіну маңыздылығын ерекше атап өткен.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұңғыманың резистивиметриясы

**Ұңғыманың резистивиметриясы**. Жуғыштау сұйығының меншікті кедергісін резистивиметр көмегімен өлшеу. Бұл өлшемдердің нәтижелері әр түрлі ұңғымаларда немесе бір ғана ұңғымада әр түрлі уақыттарда алынған каротаждың қисық сызықтарды салыстыру, тау жыныстарының шынтуайтты меншікті кедергілерін көріністі кедергілер негізінде есептеп шығару, ұңғымаға судың ағып келу орнын анықтау т.с.с. барысында қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Жеке практикамен айналысатын нотариус

**Жеке практикамен айналысатын нотариус** (ағыл. *private/licensed notary*; нем. *privat praktizierender Notar n*) - Заңды тұлға құрмай, лицензия негізінде нотариаттық қызметпен айналысатын, өзінің азаматтық-құқықтық  жауапкершілігін нотариаттық іс-әрекеттер жасау нәтижесінде зиян келтіру салдарынан туындайтын
міндеттемелер бойынша сақтандырған, нотариаттық палатаға мүше болған және аумақтық әділет органында есепке тұру тіркеуінен өткен азамат.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Симона де Бовуар

**Симона де Бовуар** (1908- 1986) - француздық жазушы - феминист әйел, оның әлеуметтік теорияға қосқан үлесі патриархат дәуірін суреттеу болды, мұнда «әйел» мәдениетпен жасалған ерлерден бөлек құбылыс ретінде анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Журналистер
Санат:Франция жазушылары
Санат:Франция журналистері
Санат:Философтар
Санат:Франция философтары
Джон Боулбай

**Джон Боулбай** (1907 - 1990 ж.ж.) - балалық-аналықтың қосылуы теориясының негізін қалаушы. Аналық қамқорлықтың баланың ақыл-ойының қалыптасуына әсерін зерттеді. Оның еңбектері жаңа туған сәбилердің психологиясын, денсаулығын түсінуге көмектеседі.

Негізгі еңбегі: *"Слияние и утрата"*.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Боярлық дума

[thumb|300px|Царь [Михаил Фёдорович]]
**Боярлық дума** - орта ғасырдағы Русь саяси институті. IX- XI гғ. князьдің жасақпен, «ойшылдармен», боярлармен мәжілісі түрінде пайда болды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Брест келісімі

**Брест келісімі** әлде Брест-Литовск келісімі-Брест-Литовскіде 1918 жылы Кеңестік Ресеймен - бірінші жағынан, және Германия, Австро-Венгрия, Болгария және Осман империясымен - екінші жағынан жасалған келісім.

## Дереккөздер



Санат:Халықаралық конвенциялар
Санат:1918 жыл
Санат:Украина тарихы
Бриколаж

**Бриколаж** - объектілер немесе символдардың мағыналарын жаңаша қолдану немесе байланыссыз заттардың стандартты емес қайта өңделуі арқылы өзгеруі үрдісі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бут Чарльз Джеймс

**Бут Чарльз Джеймс** (1840- 1916) - бизнесмен, әлеуметтік реформатор. Әлеуметтік реформалар ісіне ықпал ету үшін жүйелі және сенімді мәліметтердің қажеттілігін мойындаған бизнесмен, кеме иегері және әлеуметтік реформатор. Ол кедейлік пен табыс туралы мәліметтерді жинау үшін шолу әдісін жасаған және қолданған бірінші адам.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Николай Иванович Бухарин

**Николай Иванович Бухарин** (1888- 1938) - Ресейдегі 1917 жылғы революцияға дейінгі және кейінгі большевиктер партиясының көшбасшысының бірі. Ол империализм туралы жазды және Ленинмен кейде қайшылыққа түссе де басқарудың жас мүшелері ішіндегі ең жақсыларынын бірі болды. Бухарин социализмге біртіндеп өту туралы айта отырып, (1921 жылы ЖЭС-та жүзеге асырылған) 1920 жылы экономикалық пікірталаста басты роль ойнады.

## Дереккөздер

Санат:9 қазанда туғандар
Санат:1888 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:15 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1938 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей саясаткерлері
Санат:Коммунистер

Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері
Санат:Ресей революционерлері
Санат:Марксизм теоретиктері
Санат:Большевиктер
Санат:КОКП ОК Саяси бюросы мүшелері
Санат:Кишинёв тұлғалары
Санат:Ресей мемуаршылары
Санат:Өлім жазасына кесілгендер революционерлер
Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер
Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар
Санат:Николай Бухарин
Фернан Бродель

**Фернан Бродель** (1902-1985) - беделді тарихшы, анналдар мектебімен байланысы бар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бундесвер

thumb|250px
thumb|250px
Бундесвер — Германия Федеративтік Республикасының қарулы күштері, жаяу әскерден, әуе күштерінен, теңіз флотынан, кибер және ақпараттық кеңістіктен тұрады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Вандея

**Вандея** - Францияның солтүстік-батысындағы департамент, 1789-1794 жылдардағы Франция революциясы кезіндегі контрреволюцияның басты бір ұйымы.

## Тағы қараңыз
* Вандея департаментінің коммуналары

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général

*
Варварлық

**Варварлық** - 
# XIX ғ. қоғамтануындағы (Л.Морган, Ф.Энгельс) мәдени-тарихи кезеңдердегі адамзат дамуындағы орта дәуір (тағылық, варварлық, өркениет); 
# астарлы мағынасында - әсіре қатыгездік, мәдениетсіздік. Ежелгі гректер мен римдіктер Варварлық деп түсініксіз тілде сөйлейтін барлық бөтен адамдарды атаған. Гегель айтқандай, варвар жалқау келеді және мәдениетті адамнан өзгешелігі алдына жайбарақат және топастықпен қарауында, өйткені мәдениет іс жүзінде әрекет етуге әдеттік пен мұқтаждық арқылы анықталады. Варварландыру деп әдетте, антиктік мәдениеттің біртіндеп құлдырауын, оның эстетикалық үлгілерінің қарапайымдалуын (схемашылдық және гигантомания), формализм мен эклектиканың өрістерін айтады. Б.з.д. III ғ. бастап провинциялардың романдануы басталды. Бұл римдіктердің жергілікті "варварлық" халықтардың арасында сіңіп кетуіне әкелді. Нақтылы алғанда, варварлық қоғамдық тұтастық пен тұлғаның арасындағы үйлесімділіктің бұзылуынан бастау алады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясаттану
Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Уаһһабизм

**Уаһһабизм**  — XVII ғасырда Арабия түбегінде пайда болған, Исламның сунниттік бағытындағы ағым. Негізін салушы Мұхаммед ибн Абдул-Уәһһаб.

## Дереккөздер
* Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9

Санат:Ислам ағымдары
Сенім грамотасы

**Сенім грамотасы** - бұл тұлғаның басқа елде дипломатиялық іс-әрекет жүргізуі туралы құжат; ол шетел мемлекеті басшысына осы лауазымға тағайындалуы сәтінде тапсырылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Дін ұстанушылық

**Дін ұстанушылық** - христиандық шіркеуден бөлінген мықты ұйымдастырушылық күшке ие ұйым. Олар әдетте секталарға қарағанда аз динамикалық болып келеді, ал кейде діни ұйымдар формалары типологиясында ортаңғы баспалдақ болып табылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Вече

thumb|300px
**Вече** - тайпалық жиналыс, ол германдық және славян халықтарының өзін-өзі басқаруындағы мемлекетке дейінгі кезеңдегі формаларындағы ең жоғарғы билік органы болып табылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бюрократизм

**Бюрократизм** - 1. демократиялық бақылаудың дамымауы немесе деградация жағдайындағы түрлі мемлекеттік және саяси ұйымдардың арнайы аппараты қызметкерлерінің қолына шынайы билік рычагтарының жеке мудде мақсатында шоғырлануы; 2. аппараттық билікпен басқарудың бюрократиялық жүйесі; 3. істің мәніне қарамастан қабылданған нормаларға ритуалды еру түрінде көрінетін, жеке мүдделі формализммен сипатталатын басқару стилі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Валюталық резервтер

**Валюталық резервтер** - орталық банктерге, қазыналыққа және арнайы үкіметтік валюталық органдардың ішіндегі банктердің шоттарына түсетін шетел валютасынын, сондай-ақ, шетел банкноттары, монеталары мен алтынның қорлары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтік өзара әрекет

**Әлеуметтік өзара әрекет** дәл осы сәттегі және болашақта болатын индивидтің, индивидтер тобының, жалпы қоғамның кез-келген мінез-құлқы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Уигтер

**Виги** - XVII ғ. 70 ж. қалыптасқан ағылшын парламентіндегі саяси топ, қазіргі либералды партияның алғашқы көрінісі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Іс-әрекет түрі

**Іс-әрекет түрі** - ерекше қажеттіліктерді қамтамасыз етуге байланысты адамның әрекетінің зерттелетін бірлігі (мысалы, оқу, телебағдарлама көру, тігу, тоқу, ұйқы, т.б.).

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Визит

**Визит** - 1. дипломатиялық өкілдің барған елдегі ресми, қоғамдық және іскер орталарды аралауы;
мемлекет басшысының немесе үкіметтің басқа елге баруы;
достық манифестациясы б.т. эскадралар мен жекелеген әскери кемелердің шетелдік державалар порттарына баруы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтік билік

**Әлеуметтік билік** - адамдарды әлеметтік статустарын жоғарылату немесе төмендету, лауазым беру, түрлі жеңілдіктер мен артықшылықтар, қызмет иерархиясында орындар беру жолымен бағындыру.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Экономикалық билік

**Экономикалық билік** - адамдарға меншік, ақша, түрлі материалдық құндылықтар көмегімен билік жүргізу. Экономикалық биліктің күші оның құралдарының жетіспеушілігіне, оның объектісінде өз автономиясын шектейтін немесе камтамасыз ететін экономикалық ресурстарының болуына тығыз байланысты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Уәкілетті билік

**Уәкілетті билік** - арнайы коллегиялды мекемеде (парламент, муниципалды кеңес), қатан белгіленген мерзімге бірлескен халықтың немесе оның бір бөлігінін өз таңдаулыларына берген өкілеттіліктері, сонымен бірге биліктің өкілдік органдарының жиынтығы. Уәкілетті билік ұғымы биліктін функционалды мағынасы емес, көбіне оның табиғатын, жүзеге асыру тәсілдерін білдіреді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Панславизм

thumb|right|Славяндықтардың туы
**Панславизм** - бірқатар саяси және әлеуметтік-экономикалық мәселелер кешенін шешу үшін славян халықтарының бірігуі қажеттілігіне алға қоятын бірқатар шығыс-еуропалық елдердегі қоғамдық-саяси ой бағаты; мәдени және саяси ағым, этникалық негiзiнде, мәдени және тiл ортақтығының негiзiнде олардың саяси бiрiктiруiн қажеттiлiк туралы идеялар жататын славян халықтарында таралған идеология.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Зейнетақы активтері

**Зейнетақы активтері** - зейнетақы төлемдерін қамтамасыз етуге арналған қаражат. Ол мыналардан қамтамасыз етіледі: мемлекеттік орталықтан жеке тұлғаның қаражаты кемінде 6 ай стажы барларға, еңбек стажына үйлес түрде белгіленген тәртіппен төленеді; ерікті жинақтаушы зейнетақы қорларынан  жеке тұлға 10 пайыз және одан көп мөлшерде аударатын қаражат және қорлардың инвестициялық қызметі барысында құралатын осы сомадағы инвестициялық кіріс төленеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Зейнетақы қорланымы

**Зейнетақы қорланымы** — жинақтаушы зейнетақы қорларына аударылған міндетті және ерікті жарналарын, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық қызметінен құралатын инвестициялык кірісті қоса алғанда, зейнетақы төлемдерін алушының дербес зейнетақы шоттарында көрсетілген ақшалай қаражаты.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Франко-вагон

**Франко-вагон** - тауарлар жеткізілімі базистік жағдайының тұрпаты, ол теміржол тасымалында қолданылады. Сатушының міндетіне тауарды жөнелтілетін шартты стансада темір жолға табыстау жатады. Сатушы тауарды темір жолдың қараамағына табыстау сәтіне дейінгі шығынды және тәуекелді көтереді, ал сатып алушы осы сәттен бастап, кейінгі кезеңдегі шығын мен тәуекелді мойнына алады. Сатушы вагонды алып, оған сатылған тауарды тиеуге міндетті болады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Франко-тасымалдаушы

**Франко-тасымалдаушы** - сатушы экспорттың кеден тәртіптемесінен жіберілген тауарды белгіленген жерде не бекетте сатып алушы көрсеткен тасымалдаушыға табыс еткен кезде ол тауарды жеткізу жөніндегі өз міндеттемесін орындаған болып саналатынын білдіретін коммерциялық термин. Бекет дәл кәрсетілмесе, сатушы тауарды тасымалдаушыға табыстайтын жерді көзделген аумақ шегінде өзі таңдайды. Бұл термин кұрамдастырылған (аралас) тасымалды қоса көліктің кез келген түріне пайдаланылуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Кассациялық шағым

**Кассациялық шағым** (;)
Занды күшіне кірмеген соттың
шешіміне, үкімге қарсы шағым. Жоғарғы Соттын шешімдері мен үкімдерінен басқа, барлық соттардын
шешімдері мен үкімдеріне кассациялық тәртіппен шағым беруге болады.
Кассациялық шағым үкімді шығарған
сот арқылы немесе жоғары тұрған соттың тікелей кассациялық сатысы арқылы беріледі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Визуалды антропология

**Визуалды антропология** - қоғамның визуалды параметрлерін зерттейтін және түрлі мәдениеттер көбінесе визуалды, яғни әртүрлі көрінетін компонентті қамтитындығы болжамына негізделген, жақында бекітілген әлеуметтік антропологияның бір бөлігі. Визуалдылық эскиздер, фотобейнелер, фильмдер және видеофильмдермен қоса әртүрлі тәсілдермен бекітілуі мүмкін, ал визуалды антропология осындай тәсілдерді әлеуметтану мен антропологияда қолданудың салдарын зерттейді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Франко-кәсіпорын

**Франко-кәсіпорын** - сатушы тауарды сатып алушының қолына тікелей өз аумағында (мысалы, зауытта, қоймада) табыстаған кезде ол өзінің тауарды жеткізу жөніндегі міндеттемесін орындаған болып саналатынын білдіретін термин. Сатушыға сатып алушы ұсынатын көлік құралына тауарды тиеу үшін де, кеден төлемдерін төлеу үшін де, экспортталатын тауарды кеденде ресімдеу үшін де, егер бұл ерекше тәсілмен ескертілмесе, жауапкершілік жүктелмейді. Сатып алушы тауарды сатушы аумағынан көрсетілген апарылатын жерге дейін тасымалдау жөніндегі барлық тәуекел мен шығынды мойнына алады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Азаматтық құқықтарды қорғау

**Азаматтық құқықтарды қоргау** () - азаматтық құқықтарды қорғауды
сот, тәрелік сот немесе аралық сот:
құқықтарды мойындату; құқық бұзылғанға дейінгі болған жағдайды калпына
келтіру; құқықты бұзатын немесе оның
бұзылу каупін туғызатын әрекетгерге
тыйым салу; міндетті заттай орындатуға
ұйгарым шығару; залалдарды,төленетін
айыпты өндіртіп алу; мәмілені жарамсыз деп тану; моральдық зиянның
өтемін төлету; құқық қатынастарын тоқтату немесе өзгерту арқылы т.б.
әдістермен жүзеге асырады.

Бұзылған құқықты қорғау үшін
өкімет билігі немесе басқару органына өтініш жасау, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, құқық қорғау
туралы талап қойып сотқа жолдануға
кедергі жасамайды.
## Дереккөздер


Санат:Азаматтық құқық
Аударма вексель

**Аударма вексель** - белгілі бір валюта түріндегі ақшаның белгілі бір сомасына берілген, төленетін нақты мерзімі көрсетілетін шартсыз жазбаша айналымдық төлем талабы. Сыртқы экономикалық қызметпен байланысты халықаралық есеп айырысу құралы. Аударма вексельдің басым бөлігі тауарларды сату актісі жасасылған сәтте жазылады. Акцептелгеннен кейін аударма вексель акцептеуші тараптың міндеттемесіне айналады. ұсынылған бойда төленгеннен кейін аударма вексель төлем құжаты болып табылады, ол бойынша дереу есеп айырысылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Күрделі қаржы жүмсалымын корғау

**Күрделі қаржы жүмсалымын корғау** () - Тәртіпке сәйкес, мемлекетаралық
деңгейде шетелдік инвесторлар
мүддесін қорғау бойынша экономикалық, құқықтық және ұйымдық шаралар жүйесі. Шетелдік кредит қорларын тартуға жағдай туғызады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Контрафактілі тауарлар

**Контрафактілі тауарлар** - Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес қорғалатын құқық 
иесінің — зияткерлік меншік нысанына ерекше құқығы бар адамның
кұқығын бұза отырып жасалған және
(немесе) өткізілетін зияткерлік меншік нысаны бар тауарлар.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Франчайз

**Франчайз** (француз тілінде *franchise* - артықшылық, жеңілдік, еркіндік) — сауда таңбасын, сауда атауын не авторлық құқықты меншіктенушінің — франчайзордың — басқа фирмаға - франчайзиге — осы құқық үшін төлемге қатысты келісілген шарттар орындалған жағдайда пайдалануға рұқсат етуі, сондай-ақ осы орайда туындауы мүмкін дауларды шешу шарты мен жолдарын тоқтатуға мүмкіндік беруі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Аударма операциялары

**Аударма операциялары** - банкілердің, несие мекемелері мен байланыс кәсіпорындарының заңи және жеке тұлғалардың ақшалай қаражатты аудару жөніндегі тапсырмаларын орындау операциялары. Аударма операциялары кәсіпорындар, ұйымдар мен мекемелер, азаматтар арасындағы есеп айырысу кезінде банкілер арқылы төлем тапсырмалары жолымен жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бәсең сайлау құқығы

**Бәсең сайлау құқығы** ()
Қазақстан Республикасы азаматтарының - Қазақстан Республикасы ның Президенті, Қазақстан Республикасы Парламентінің, Мәслихатының
депутаты, немесе жергілікті өзін-өзі
басқару органына мүше болып сайлану құқығы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Құл-Керім Елемес

**Құл-Керім Елемес** - 1963 жылы 5 қарашада ҚХР-дағы Шыңжаң өлкесі, Бұратала Моңғұл облысы, Жың  ауданына қарасты Қызылүй деген жерде туған. Мектеп бітірген соң, екі жыл ұстаз, 1986—1991 жылдары Іле Қазақ автономиялы облысының «Іле» газетінде бөлім редакторы, 1991 — 1993 жылдары Шыңжаң халық радиостанциясында әдеби қызметкер болған. 1994 жылы атамекені Қазақстанға қоныс аударған. Республикалық «Егемен Қазақстан», «Қазақ елі» газеттерінде тілші, «Жалын» баспасында аға редактор болып жұмыс істеген. Қазір республикалық «Балдырған» журналында бөлім редакторы.
## Шығармашылығы
«Ақ жалын» атты тұңғыш жыр жинағы 1988 жылы Шыңжаңда, «Жұлдызды түн» кітабы Алматыдағы «Қүсжолы» баспасынан, «Жетінші аспан» жыр кітабы Астанадағы «Елорда» баспасынан жарық көрді. Сондай-ақ Д.Мәсімханұлымен бірге Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының «Шипагерлік баян» атты кітабын аударған.

## Жетістіктері
Алматыда өткен «Дүниежүзі қазақтары жыр мүшәйрасының» екі дүркін жүлдегері.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қытай қазақтары
Көлік-экспедиторлық қызмет көрсету

**Көлік-экспедиторлық қызмет көрсету** мамандандырылған кәсіпорындардың, ұйымдардың, агенттердің, фирмалардың жүк иесіне өнімді тасымалдауға әзірлеуге байланысты қосымша қызметтер көрсету жөніндегі қызметінің түрі: көлік құжаттамасын ресімдеу, көлік кәсіпорындарымен тасымал шартын жасасу, тасымал үшін есеп айырысу, сақтандыру тағы басқа

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Көлік тарифтері

**Көлік тарифтері** көлік қызметі үшін ақы төлеу мөлшерлемесінің жүйесі (*жолаушыларды, жүктерді, [[жолжүк]] пен поштаны жеткізу кезінде орындалатын тасымал, сондай-ақ, тасымалдауға байланысты қосымша операциялар үшін белгіленген [[алым]]дар*).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Контейнерлік манифест

**Контейнерлік манифест** - жүк контейнері немесе басқа көлік
бірлігінде, осы жүкті контейнерге немесе көлік машинасына артуға жауапты тарап дайындаған, нақты жүктің
құрамы атап көрсетілген құжат.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Табыстау өкімі

**Табыстау өкімі** - меншік құқығының, сондай-ақ өзге де заттық құқықтың, сенімгерлікпен басқару құқығының, кепілзат құқығының ауысуына байланысты тізілімді жүргізу жүйесіне енгізу үшін негіз болып табылатын бастапқы құжат. Атаулы бағалы қағаздар иелерінің тізілімін жүргізу қызметімен байланысты қатынастарда пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Қайта кепілге салу

**Қайта кепілге салу** - банк аралық несие операциясы: кепілзат шартына сәйкес кепілзат ұстаушы кепілзатты кепілзат берушімен есептесіп пайдалануына болады. Қайта кепілге салу  кезінде қарызгер-банк өзінің клиенттеріне берген несиені 
қамсыздандыру үшін өзі бұрын қабылдаған бағалы қағаздар кепілдігімен 
несиегер-банкіден несие алады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Кәсіпкерлердің құқықтарын корғау

**Кәсіпкерлердің құқықтарын корғау** () - кәсіпкерлердің тәуекелі мен
мүліктік жауапкершілігімен өз атынан, азаматтар мен заңды тұлғалардың
бастамашылық қызметі ретінде
кәсіпкерлікті қорғау. Мемлекет тарапынан кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне
кепілдік алады, қолдау мен қорғауға
алынады. Коммерциялық (кәсіпкерлік)
кұпия заңмен корғалады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гангрена

thumb|right|200px
**Гангрена** (*Gangraena * - өрт) - гангрена, шіріме. Сыртқы ортамен байланысты ұлпа некрозының бір түрі. Гангренаның құрғақ (мумификаңияны қараңыз!) және ылғалды (номаны қараңыз !) түрлері болады.

## Себептері
Тіндік гангренаның себептері үш топқа бөлінеді:

1)Тіндердің қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуы. Бұл гангрена ишемиялық деп аталады. Бұл бейбіт уақытта гангренаның ең көп таралған себебі. Атеросклероз, қант диабеті және Бюргер ауруы салдарынан артериялық тамырлардың зақымдануы жиі гангренаға әкеледі. Веноздық гангрена жалпы терең веноздық тромбозбен де кездеседі.

2)Жұқпалы гангрена. Көбінесе бұл терең пышақ немесе оқ жарақаттарымен, бірақ кейде қант диабетімен ауыратын науқастарда және пульпитпен (пульпа гангренасы) шамалы сызаттардан кейін пайда болады. Clostridium тектес анаэробты бактериялар (газды гангрена) қоздыратын; coli (Escherichia), аэробактериялар (Enterobacteria), стрептококктар (Streptococcus) және Proteus тектес бактериялар.

3)Физикалық және химиялық әсерлер. Бейбіт уақытта гангрена аяздан немесе үшінші дәрежелі күйіктен кейін дамуы мүмкін. Терең тіндік некрозды тудыратын кез келген зақымдану факторлары мүмкін.

## Емі
Ишемиялық гангрена басталған кезде емдеудің негізі ауру орнының қан айналымын қалпына келтіру болып табылады. Артериялардағы қалпына келтіру операциялары некроз аймағын шектеуге және аяқтың тірек функциясын сақтауға мүмкіндік береді. Қан ағымы қалпына келгеннен кейін тек көзге көрінетін өлі тіндер жойылады.

Бүкіл сегменттің гангренасы ампутацияны қажет етеді, бірақ оның деңгейі қан айналымының күйіне байланысты. Хирургтер аяқтың сауығуына зиян келтірместен аяқ-қолдың жұмысын сақтау үшін ампутация жиілігін азайтуға тырысуы керек.

Жұқпалы гангрена жедел ампутацияны қажет етеді және қарапайым «гилотина» әдісімен. Түтік жара инфекциядан тазартылғаннан кейін пайда болады.

Гангренамен зақымдалған тіндерді емдеудің негізгі әдісі - зақымдалған мүшелердің некрозданған жерлеріне пенициллинді бұлшықет ішіне енгізу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Болашақты библиография

**Болашақты библиография** - әлі шықпаған, басуға әзірленіп жатқаны туралы хабарды қамтамасыз ететін библиография.
## Болашақты библиографиялық құрал
**Болашақты библиографиялық құрал** - жариялауға белгіленген құжаттар туралы мәліметтер бар библиографиялық құрал.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Стипендия

**Стипендия** — білім алушыларға, студенттерге, әдетте, жоғары оқу орындарына, аспиранттар мен докторанттарға тамағына, тұруына және оқу әдебиетін сатып алуына жұмсалатын шығындарды жабуға берілетін жәрдемақы немесе қаржы. Стипендия оқу ақысын төлеу түріндегі тұрақты емес қаржылық көмек болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Стипендиялар
Чартер

**Чартер** (ағыл. charter - кеме жалдау) - жазбаша нысанда жасалатын әуе, теңіз немесе өзен тасымалы шартына сәйкес тасымалдау үшін бүкіл кемені немесе белгілі бір кеме бөлмелерін беру шарттары, яғни көлік құралын немесе оның бір бөлігін белгілі бір мерзімге не бір сапарға жалдау туралы шарт. Онда тараптардың атауы, көлік құралы туралы, жүктің мөлшері туралы деректер, жүк тиелетін және түсірілетін жерлер көрсетіледі, сталийлік уақыт (кемеге жүк тиелуге және одан түсірілуге кететін мерзім), диспач (жүктің мерзімінен бұрын тиеліп, түсірілгені үшін төлем) пен демередж (кеменің сталийлік уақыттан тыс бос түрғаны үшін төлем) мөлшері туралы мәліметтер қамтылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Конституцияшылдық

**Конституцияшылдық** - Конституциямен шектелген басқарма, конституцияға арқа сүйейтін
саяси жүйе және конституциялық басқару тәсілдері; конституциялық құрылысты орнату қажеттігіне негізделген,
саяси-құқықтық теория.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Адам құқықтарын қорғау

**Адам құқықтарын қорғау** () - адамның құқығы мен бостандығын
қорғау, олардың сақталуын қамтамасыз етуді мақсат еткен мемлекеттік
органдар, қоғамдық ұйымдар мен жеке
адамдар жүзеге асыратын қызмет.
Адамның құқығын қорғау ұлттық
(аталмыш елдің ішінде) және халықаралық деңгейде жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Бағана жол

**Бағана жол** – әдетте бұлардың әрқайсысын кейінде нөмірлей отырып, беттерді екі немесе одан да көп бөлікке тік белу жолмен ерекшеленген мәтін.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Парафирлеу

**Парафирлеу** - келісім-шартқа алдын-ала инициалдармен қол қою; халықаралық келiсiм-шартты шешiмнiң мiндеттi емес кезеңi, тараптар өз тiлегiмен iске асарады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Трансферттік бағаның құралуы

**Трансферттік бағаның құралуы** — компаниялар тобының дербес құрылымдық бірліктері арасында немесе корпорация ішінде қолданылатын ішкі фирмалық баға. Оның ұқсас есеп айырысулар кезінде ашық нарықтағы бағадан айырмашылығы бар. Компаниялар офшорлық аймақтарда немесе салық салу деңгейі төмен елдерде фирмалар құру және олармен жасасылған тиісті мәмілелерді ресімдеу жолымен салықтарды азайту үшін пайдаланады. Трансферттік баға таза табыстың (*шоғырланымды табыстың*) үлесін көбейту мақсатымен басты фирма, еншілес және тәуелді фирмалар арасында пайдаланылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Оқу стратегиясы

**Оқу стратегиясы** - белгілі бір кезеңдегі оқу шартына, мәтініне және қойылған мақсатына қарай тиімділік жағынан оқырманның өзі тандап алынған ең қолайлы оқу тәсілі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Гаргоилизм

**Гаргоилизм** (*Hargouille* - франц.  - жиіркеніш тудыратын үрей бет) — гаргоилизм. Іштен туа болатын ауру (мезенхималық көмірсу дистрофиясы). Бұл ауруда ергежейлі бой, қазан бас, кейіпсіз бет, бауыр мен талақтың ұлғаюы, ой қызметінің кемістігі болады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Ұрлап әкету

**Ұрлап әкету** - көлікті айдап ұрлап әкету.
## Дереккөздер



Санат:Физика
Құқықтық педагогика

**Құқықтық педагогика** - адам құқықтары абсолютты, мемлекет мүдделері салыстырмалы деген ұстанымға кұрылған, тәрбиелеу мен оқыту мәселелерін зерделеумен айналысатын қазіргі педагогикадағы жаңа бағыт.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Чарт

**Чарт** (ағыл. chart — график, кесте) — бағаны есепке алу және болжау үшін қолданылатын баға кестелері. Бағаналы Чарт пен айқыш нүктелі үлгідегі Чарт түрлеріне бөлінеді. Болжау кестелерде пайда болатын фигуралар мен басқа да кестелік дабылдарды бірдей ету арқылы жасалады. Алып-сатарлар неғұрлым кең қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Франчайзор

**Франчайзор** - өзінің сауда таңбасын, сауда есімін, авторлық құқығын басқа фирманың белгілі бір шартпен пайдалануына рұқсат етуші меншік иесі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Трансферттік төлемдер

**Трансферттік төлемдер** мемлекеттік бюджеттен халыққа және жеке кәсіпкерлерге төленетін олардың мемлекеттік қызметті орындауымен байланысты , бірақ қаражатты оған неғұрлым мұқтаж азаматтардың пайдасына бюджет арқылы қайта бөлу тәртібімен жүзеге асырылатын ақшалай төлемақылар.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Кітапхананың құрылымы

**Кітапхананың құрылымы** - өз араларында қызмет бөлісіп, кітапхана бөлімшелерінің бағыныштылығы мен өзара байланыстылығын қарастыратын кітапханалық ұйымдык құрылыс жүйесі; кітапхана түрі және оның міндеттері, оқырмандарға үйлесімді қызмет көрсету қажеттілігімен тағы басқа анықталады. Әдетте кітапхана құрылымын бөлім, бөлімше, топ құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Әтікей Қазақбайұлы

**Әтікей Қазақбайұлы** (1869- 1902) — Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы күрескен батыр. Шыққан тегі – Ұлы жүздің Суан руы.
 

Жетісу жеріне келімсектердің жаппай қоныстануына байланысты Көктал, Өсек, Тышқан, Бұрқан өзенінің бойындағы елде де дүрбелең басталды. Нұржекей батыр мен ел жігіттерінен жасақ құрып, ұзақ уақыт мұғажырлардың Жаркент өңіріне келіп орын тебуіне қарулы қарсылық көрсетті. Ақырында Ресей әскерлері оны атып өлтірген. Қос батырдың ерлігін мадақтайтын "Әтікей — Нүржекей" дастаны бар. Дастан тұңғыш рет 1986 жылы "Мұра" журналының 3-санында (ҚХР) жарық көрді. Оны "Жалын" баспасы біршама толықтырьш, жеке кітап етіп шы­ғарды (1993).

## Дереккөздер
Ішінара жұмыссыздық

**Ішінара жұмыссыздық**— өндірісте істейтін жұмысшы жұмыс аптасы ішінде жұмыспен толық қамтамасыз етілмейтін жұмыссыздық. Толымсыз жұмыс аптасы өндірістің құлдырауы кезеңінде, кәсіпкер жұмысшылардың бір бөлігін жұмыстан шығарып, білікті кадрларды сақтап қалу ниетімен оларды қысқартылған жұмыс аптасына көшірген кезде пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Франшиза

**Франшиза** ( - артықшылық, жеңілдік) — сақтандыру шартының сақтандырушыны белгілі бір мөлшерден аспайтын залалдарды төлеуден босатуды көздейтін талабы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Санат:Банк терминдері
Құқық уағыздайтын педагогика

**Құқық уағыздайтын педагогика** - құқықты уағыздайтын христиан дінінің дәстүрінде өсіп келе жатқан ұрпақты тәрбиелеу және оқыту мәселелерін өңдейтін педагогика. Адамды қағидаларда тәрбиелеу құқық уағыздайтын педагогика үшін оның біліміне қарағанда әлдекайда маңызды: тәрбие мәңгілік өмір сүруге дайындайды, білім баланың уақытша өмірге, жердегі өмірге бейімделу үшін кажет. Құқық уағыздайтын тәрбиелеуде ерекше орын жанұяға берілген.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Гарднер синдромы

**Гарднер синдромы** - Тік ішектен буынтықты тоқ ішектің көптеген полипозының қатерсіз ісіктерімен оның ішінде көбіне сүйек және тері ісіктерімен (остеома, фиброма, липома) қоса кездесетін тұқым қуу ауруы, аутосомды -доминантты жолмен тұқым қуады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Қолайлы қоршаған ортаға құқық

thumb
Экологиялық құқық тобына жататын, адамның негізгі конституциялық құқықтарының біреуі. Бұл құқық ең
жас «ұрпақ буынына» қатысты болып саналады. Ол басқа экологиялық
құқықтармен: қоршаған ортаның жағдайы туралы шынайы ақпарат алу
құқығы және экологиялық құқық бұзушылықпен адамның денсаулығы және мүлкіне келтірілген залалды өтеу
құқығымен бекітіліп, толықтырылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Париж коммунасы (1789—1794)

**Париж коммунасы** — 1789-1794 жылдары Ұлы Француз революциясы кезеңінде Париждік қалалық өзін-өзі басқару органы; дүниежүзілік тарихта бірінші пролетарлық революция және бірінші жұмысшы тап үкіметі.

## Дереккөздер

Санат:Саясат әлеуметтануы
Пария

**Пария** -
# 1. Үндістандағы тиісуге берілмейтін касталардың бірі - парияға жататын адам;
# 2. құқықсыз, қуғындалған адам.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Превентивті педагогика

**Превентивті педагогика** - жасөспірімдер мен жастар арасында әлеуметтік ауытқуларды алдын-алу жолдары мен әдістерін зерделейтін педагогика.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Айырбасталатын валюта

**Айырбасталатын валюта** - Басқа шетелдік валюталарға еркін және шектеусіз айырбасталатын валюта. Айырбастау кез келген шетелдік валютаға және ішінара, яғни аталмыш елдің валютасы тек бірқатар валюталарға және халықаралық төлем айналарға және халықаралық төлем айналысының толык емес операциялары бойынша жүзеге асырылғанда, валютаны айырбастау толық болып есептеледі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Транш

**Транш** ( кезек, серия) - Қес келісімінің қолданыстағы мерзімі ішінде белгілі бір уақыт apaлығында түрлі шарттармен берілетін несие үлесі. Мысалы, халықаралық валюта қорының несиесі, әдетте, әрқайсысы 25%-дан төртке траншқа бөлінеді. Бірінші транш  несие келісімі жасалғаннан кейін валюталық несие беру нысанында пайдаланылады. Әрбір келесі транш алдыңғы берілу шарты орындалған жағдайда беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Нарықтар
Санат:Қаржы
Маркетинг атқарымы

**Маркетинг атқарымы** - іс-қимылдардың өзара байланысты кешені, онда кәсіпорын іс- кимыл жасайтын ішкі және сыртқы ортаны талдау; нарықтарды талдау; тұтынушыларды талдау; бәсекелестер мен бәсекені зерттеу: тауарларды зерттеу; жаңа тауар тұжырымдамасын қалыптастыру, маркетингілік зерттеулер негізінде тауар өндірісін жоспарлау; тауар қозғалысын, өткізім мен сервисті жоспарлау; баға саясатын тұжырымдап, іске асыру; маркетингілік бағдарламаларды әзірлеп, іске асыру; маркетингіні ақпаратпен қамтамасыз ету; маркетингіні басқару (қауіп-қатерді, пайданы, тиімділікті бағдалай отырып, маркетинг шараларын жоспарлау, іске асыру және бақылау) қамтылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шарт талаптары

**Шарт талаптары** — шарт жасасушы тараптар шартта белгілеген және онын мазмұнында аталатын талаптар. 

Елеулі, әдеттегі, кездейсоқ талаптар түріне бөлінеді. Шарт жасасу тәжірибесінде елеулі шарт талаптарына мыналар жатады:
# шарттың атауы; 
# оның жасалған жері мен күні; 
# тараптардың атаулары мен деректемелері; 
# келісімшарт заты мен объектісі; 
# шарттың қолданылу мерзімі; 
# өнімді өткізу мен қабылдау мерзімі мен тәртібі; 
# шарттың бағасы; 
# өзара есеп айырысу тәртібі; 
# буып-түю, тасымалдау, сақтандыру; 
# тараптардың шарт объектісін пайдалану және билеу жөніндегі құқықтары; 
# құпиялықты сақтау шарттары; 
# форс-мажорлық мән-жайлар; 
# залалдың орнын толтыру, кепілдіктер; 
# тараптардың жауапкершілігі және қолданылатын құқық; 
# төрелік; 
# шарттан туындайтын шығын, баж, салық; 
# шартты жасасудың жалпы талаптары. 

Тараптар арасында барлық елеулі талаптар бойынша келісімге қажетсі нысанда қол жеткізілгенде шарт жасасылды деп есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Халықаралық шарттар
Банкрот деп тану туралы өтініш

**Банкрот деп тану туралы өтініш** () - борышкердің — жеке кәсіпкердің
өзінің банкрот болғандығы туралы
өтініші сотқа кәсіпкерлік қызметті
тіркеу орны бойынша, ал егер мұндай
қызмет тергеусіз жүзеге асырылатын
болса, оның азаматтық іс жүргізу заңнамасының ережелерімен анықталатын тұрғылықты жері бойынша,
бірлескен кәсіпкерлік кезінде - жеке
кәсіпкерлердің бірінін тұрғылықты
жері бойынша беріледі. Несие
берушінің борышкерді банкрот деп
тану туралы өтініші заңды тұлға несие берушісінің мәлімдеуі үшін банкроттық туралы заңнамада белгіленген
талаптарға сәйкес келуге тиіс.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Келісімшарт талаптары

**Келісімшарт талаптары** - шарттасушы тараптар келіскен және келісімшартта көрсетілген мәміленің тақырыбы, тауарлардың сипаттамасы, бағасы, міндеттемелердің атқарылу мерзімі, тіркелген талаптар, сондай-ақ, шарттасушы тараптардың құқықтары мен міндеттемелерінің өзі. Келісімшарт талаптары сондай-ақ, халықаралық және басқа келісімдермен және келісімшартта сілтеме жасалған ортақ талаптармен де айқындалуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Қамқоршылық

**Қамқоршылық, Патронаж** ( - қамқоршылық) Әрекет етуге бейім азаматтарға қамқорлық жасау нысаны. 

Аталмыш уақыт кезеңінде денсаулық жағдайы бойынша өзінің құқығы мен міндеттерін өздігінен жүзеге асыра алмайтын кәмелетке толған әрекетке қабілетті азаматтың өтініші бойынша, оған патронаж түріндегі қамқорлық тағайындалуы мүмкін. Қамқоршы (көмекші) тек сол азаматтың келісім беруімен ғана, қорғаншы және қамқоршы орган тарапынан тағайындалуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Азаматтық құқық
Санат:Отбасы
Басты компания

Басты компания(; ; ) - басқа компанияларда бақылаушы
акциялар пакетін иеленетін компания.
Холдингтік компаниялардан айырмашылығы, өзі де түрліше операцияларды жүргізеді, белгілі бір тауарларды
шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Өзгермелі пайыздық мөлшерлеме

**Өзгермелі пайыздық мөлшерлеме** - орташа мерзімді және ұзақ  несие бойынша пайыздық мөлшерлеме. Оның мөлшері,  практикада қабылданғанындай, несиенің бүкіл мерзіміне дәл көрсетілмейді, тиісті несие нарығында жағдайдың өзгеруіне қарай несиегер мен қарыз алушы арасында уақыт аралығы өткеннен кейін қайта қаралады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Гастропатия

**Гастропатия** ( *Gastropathia* + грек. *Pathos* -  асқазан + ауру) - Асқазан аурулары - деген жалпы ат. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Қор құрылымы

**Қор құрылымы** - кітапхана қорының өзара орналасуы мен бөлімшелерінің өзара байланыстарын қарастыратын қордың қызметтік ұйымы. Қордың көлемі, салалық және тілдік құрамы, құжаттардың алуан түрлерінің болуы, оқырмандарға үйлесімді қызмет көрсету қажеттігі арқылы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Әмбебап

thumb

**Әмбебап** - адам бойындағы жан-жақты, көп қырлы, сан салалы, бесаспаптық қасиет.

**Әмбебап** - жолаушы салонынан арнайы аралықпен бөлінбеген, тұрақты жүк салатын орны бар, артқы есікпен жабылатын жеңіл тегі бірнеше тетіктердің жиынтығы;
## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Транспорт
Көшен Елеуов

**Көшен Елеуов** - 1892 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Бесоба ауылында туған. 
Арғын тайпасының Қуандық руының Мойын-Байболды руынан шыққан. .
*1902—1911 жж. ескіше оқып білім алған. 
*Қазақстан Жазушылар одағының 1938 жылы Алматыда халық ақындарына арналып ашылған қысқа мерзімді курсында оқыған. 
*1916 жылы майданға алынып, Ресейдің батыс шекарасында қара жұмыс істейді. 
*Содан соң еліне келіп, әуелі ауылдық кеңес төрағасының орынбасары (1917), кейін төрағасы қызметін атқарады.

**ЕЛЕУОВ Көшен** (27.4.1892, Қарағанды облысы Қарқаралы ауд. Бесобаа. - 3.9.1971, сонда)- ақын. 1916 ж. қара жұмысқа алынып, Ресейдің батыс шекарасында болады. 1917 - 27 ж. Қызыл Ту ауылдық кеңесінің төраға орынбасары, төрағасы қызметін аткарған. 1938 ж. Алматыда Қазақстан Жазушылар одағының халық ақындарына арнап ашқан қысқа мерзімді курсында оқыған. Елеуов өлеңдерін жазып та, ауызша да шығарган. "Елге сәлем" (1916), "Туысканға", (1927), "Торғайға тарату" (1941), "Жас батыр" (1944), "Қандай қызык тамаша" (1949) өлеңдерімен, "Баян", "Қорқыт", "Бозінген", "Сарыарқалық жігіт", "Екі дос", "Қарағанды", "Жылқышы" дас- тандарымен елге танылған. 1943 - 1962 ж. ауд, облысы, респ. айтыстарға катысқан. Айтыстары мен топтама өлендері "Акындар жыры" (1963), "Пернедегі термелер" (1965), "Айтыс" (3-т, 1966), "Қаһарлы сөз қамал бұзады" (1969), "Ленин деп халық жырлайды" (1969) жинақтарына енген.

## Шығармашылығы
Алғашқы өлеңі — «Елге сәлем» (1916). «Баян», «Қорқыт», «Бозінген», «Сарыарқалық жігіт», «Екі дос », « Қарағанды », « Жылқышы » дастандарын шығарды.

1943—1961 жылдары аудандық, облыстық, республикалық халық талаптарының жиындарына қатысып, онда Шашубай, Ілияс, Маясар, Жолдыкей тәрізді ақындармен айтысқа түсті.

Айтыстары мен топтама өлеңдері. «Ақындар жыры» (1963), «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-т., 1966), «Ленин деп халық жырлайды» (1969) жинақтарында жариялайды.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қарағанды облысы
Санат:1892 жылы туғандар
Өзгермелі айырбас бағамы

**Өзгермелі айырбас бағамы** — халықаралық есеп айырысу жүйесі, валюталардын еркін толқымалы бағамдарының тәртібі, ол валютаны реттеудің нарықтық тетігіне негізделген, мұнда елдердің ішкі нарықты теңдестіру мақсатымен айырбас бағамын өзгерту құқығы болады. Өзгермелі айырбас бағамы қазіргі заманғы дүниежүзілік валюта жүйесінің құрылымдық қағидатының бірі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Студенттік несие

**Студенттік несие** - білім алушыларға тамағына, тұруына және оку әдебиетін сатып алуына жұмсалатын шығындарды ішінара өтеуге берілетін нысаналы несие.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Атына кір келтірушіліктік

**Атына кір келтірушіліктік** - Ұжымда, қоғамда әлде біреуге деген сенімді жоятын, әлде кімді ғайбаттайтын мәліметтерді жариялау. Беделін қаралау материалдары — тергеудегі, күдікті немесе
бопсалаудағы адамға қатысты, әшкерелеуші кұжаттар.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Бала құқықтары туралы конвенция

**Бала құқықтары туралы конвенция** — адамзат баласының туған кезінен 18 жасқа толғанға дейінгі құқықтары мен бостандықтарын бекітетін халықаралық құқықтық акт. Бала құқығы туралы конвенцияда балалардың кім екендігі түсіндіріледі, сондай-ақ олардың барлық құқықтары мен үкіметтің міндеттемелері тізіліп көрсетіледі. Барлық құқықтар өзара байланысты, олардың бәрі бірдей маңызды және оларды балалардан бөлек қарастыру мүмкін емес.  

## Бала құқығын қорғау Конвенциясы
Бала құқығын қорғау Конвенциясы - 1989 жылы 20 қарашада қабылданды. Конвенцияның 54 бабында өктемдік көрсетуден қорғау, отбасы өмірінің тыныштығын сақтау, пікірін еркін білдіру көрсетілген.

Қазақстан осы заңнамаға сәйкес 2002 жылы 8 тамызда "Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы" заңы қабылдады.

## Балалардың құқықтарын қорғау туралы ережелер
* өмір сүруге, есімінің болуына, азаматтыққа және т.б. ие болу құқықтары;
* аман-сау отбасылық өмір құқығы; 
* сәбидің жеке басының еркін дамуын қамтамасыз ететін құқық;
* денсаулығын сақтау нығайту құқығы; 
* білім алу мен мәдени даму құқығы;
* төтенше жағдайларда сәбиді қорғау құқықтары.

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық конвенциялар
Санат:БҰҰ шарттары және конвенциялары
Санат:Білім
Санат:Халықаралық құқық қорғау құжаттары
Санат:Балалар құқығы
Санат:Отбасы
Гастростомия

thumb|right|200px
**Гастростомия** ( *Gastrostomia * + греч. stomia  - асқазан тесік) - гастростомия, қарынды тесу.
Өңештен тамақ жүрмегенде жасанды тамақтандыру үшін және өңеш қызметін тоқтату үшін қарынды тесу операциясы. 


Санат:Медицина
Санат:Патология
Атаулы сәйкестендіру нөмірі

**Атаулы сәйкестендіру нөмірі / дербес сәйкестендіру нөмірі** — эмитент-банк төлем картасының ұстаушысына (иесіне) беретін сәйкестендірілген код (пароль). Картамен операция жасау кезінде қолданылады және операцияны тек картаның ұстаушысы ғана орындайтынын қуаттайды. Әдетте, онда 4 таңбадан 12 таңбаға дейін болады. Магаитті жолағы бар карталардағы дағдылы технологияларды пайдалану кезінде эмитент-банкінін авторландырылған орталығында атаулы сәйкестендіру нөміріінің мұқамдалған (шифрленген) түсініп сақталады ( атаулы сәйкестендіру нөмірі ашық күйінде еш жерде сақталмайды). Осы түсінікпен операцияның орындалуы кезінде банкоматта неме се POS-терминалға енгізілген атаулы сәйкестендіру нөмірідің мұқамдалуы нәтижесінде алынатын код салыстырылады. Смарт-карталарды атаулы сәйкестендіру нөмірімикропроцессордың жадында сақтайды (әдетте, мұқамдалған түрде) жә енгізілген жабық кодты дербес тексереді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Халықаралық сауда шарттары

**Халықаралық сауда шарттары** / **Халықаралық сауда талаптары** — 1) ұлт аралық компаниялар, халықаралық ұйымдар мен қаржы институттары ынталылық танытқан табиғи және әлеуметтік факторлардың, ұлттық нарық ғұрыптары мен дәстүрлерінің, Келісімдер мен нормалардың кешені; 2) елдің сыртқы саудасының экспорттық және импорттық бағасы серпінінің көрсеткіші. Елдің әлемдік шаруашылыққа бірігуі экономикалық кеңістікке сүйене- мұнда халықаралық сауда шарттары және елдің шаруашылық қызметінің шарттары ұрлым қолайлы болады. Осыған орай Қазақстанның ТМД елдерімен, жақын көршілермен және стратегиялық әріптестермен бірігуі оның саясаты мен сыртқы экономикалық қызметінде басты аумақ алады- бұл қызмет дайын өнім нарығын кеңейтуге, ТМД аумағында қалған көлік-коммуникациялық инфрақұрылымның атқарымын қамтамасыз етуге, шикізат ресурстарына қол жеткізуге, Қазақстан капиталының таяу шет елдерге тиімді жұмсалымын ынталандыруға бағытталған.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Өмір сүру құқығы

Халықаралық құқық пен көптеген
демократиялық елдердің конституциясымен қорғалатын адамның жеке
негізгі құқықтарының бірі. Өмір сүру
құқығының мазмұны көп қырлы және
әр түрлі елдерде (елім жазасының
түрліше режимдері сақталуы себепті)
өзара айырмашылығы болады. Қазіргі
заманғы конституциялардың бір қатарында, өмір сүру құқығы, заңмен өлім
жазасы тағайындалуы мүмкін қылмыс
шеңберін белгілеу, сондай-ақ өлім
жазасы түрінде жазалау қолданылмайтын адамдар тобын көрсету арқылы нақтыланады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ордалия

**Ордалия**—орта ғасырдағы соттың іс жүргізуінде  ақикатты анықтауға көмек тесед-іміс деп «құдай соты» (отпен, сумен және т.б. сынау) жолымен бір- бірімен дауласқан тараптардын дұрыстығын немесе кінәлілігін аныктау тәсілі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Сенімгерлік

**Сенімгерлік**(* - сенім, тапсырма*)
#сенімгерлік негізде басқаруға берілген мүлік (*сенімгерлік меншік*); 
#иеленушісіне мүлікті сенімгерлікпен басқару құқығын беретін құжат;
#меншікті сенімгерлікпен басқару. Мүлікті меншіктенуші оны басқа тұлғаға (*сенімгерлікпен басқарушыға*) табыстайды. Мүлікті сенімгерлікпен басқаруға беру меншік құқығының сенімгерлікпен басқарушыға ауысуын туғызбайды және трастылық шартпен, яки мүлікті сенімгерлікпен басқару шартымен рәсімделеді, бұл шарт бойынша бір тарап *(басқарудың құрылтайшысы)* өзінің мүлкін сенімгерлікпен басқарушыға сенімгерлікпен басқаруға береді, ол осы мүлікті басқару құрылтайшысының немесе ол көрсеткен үшінші тұлғаны *(бенецифиардың — пайда алушының)* пайдасына басқаруға міндеттенеді;
#тапсырыскерлердің мүдделері үшін банкінің шаруашылық саласы мен басқа да қызмет салаларында қызмет көрсету жөніндегі сенімгерлік операциялары. Банк ісінде *"траст-операцияларды"* әдетте коммерциялық банкілер жүзеге асырады. Термин бірлестік, қор деген мағынада да қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы