open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатолий Ефимович Шпаков

**Шпаков Анатолий Ефимович** (1937 жылы туған) – медицина ғылымының докторы (1988), профессор (1990). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1961, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1961 жылдан осы институтта ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор қызметтерін атқарды. Ғылыми еңбектері гигиена және пидемиология мәселелеріне арналған. 80-нен астам ғылыми жарияланым мен 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер:
Кембридж университеті

**Кембридж университеті** – Еуропадағы ірі ғылыми орталық, ежелгі университеттердің бірі. 1209 жылы Ұлыбританияда Лондон қаласынан солтүстікке қарай 80 км жерде орналасқан Кембридж қаласында құрылған. XIII ғасырдың өзінде Кембридж университетінде 4 факультет болды: гуманитарлық, заң ғылымы, дінтану (теология), медицина. XVII ғасырда Кембридж университеті ірі ғылыми орталыққа айналды. 1669–1702 жылдары Исаак Ньютон Кембридж университетінің профессоры болды. 1837 жылы Кембридж университетінде Чарльз Дарвин магистр атағын алған. Кембридж университетінің өзіндік ерекшелігі – күні бүгінге дейін өзінің ортағасырлық құрылымын сақтаған. Жаңа типті университеттерден Кембридж университетінің айырмашылығы – ол жеке колледждерден тұрады. Бүгінде университетте 29 колледж бар. Оның әрқайсысының өз кітапханалары жұмыс істейді. Әр колледжде әр түрлі факультеттерден 300 – 400 студент оқиды. Университетті жоғары білікті қызметкерлерден тағайындалатын канцлер басқарады. Кембридж университетітінде 600-ден астам ғылыми қызметкер мен оқытушылар жұмыс істейді. Университет 25 мамандық бойынша ғылыми атақ береді. 2000–2001 жылдары Кембридж университетінің барлық колледждерінде 16 мың студент және 400 біріктірілген топта аспиранттар оқыды. Кембридж университеті ғалымдарының ғылыми жаңалықтары 60 Нобель сыйлығына ие болған.

Кембридж университеті тек Англияның ғана емес, сонымен қатар әлемнің ең көне жоғарғы оқу орындарының бірі. Мұнда оқығандарға мансап жолында да, жоғары айлықты қызмет жағынан да шектеусіз мүмкіндіктер берілген. Аталған оқу орнынан 15 ағылшын премьер-министрі, әлем елдерінің 23 көшбасшысы, Үндістанның 3 премьер-министрі, Дания патшайымы II Маргрета оқып шыққан. Әлемдік QS World University Rankings рейтінгісі аталған университетті 2010 жылдың ең үздік жоғары оқу орны деп таныды. Тіпті, өзінің басты қарсыласы саналатын Гарвард университеті де қалып қойды. Жекелеген салалар бойынша Оксфорд, Гарвард оқу орындарына үстемдік бергенмен, жалпы салалар бойынша ең үздік болып саналады. Әлемнің 15000-нан астам ғалымдары Кембридж университетін ғылыми зерттеу жоғары дәрежеде жүргізетін көшбасшы оқу орны деп таныды. Екі жыл қатарынан жаратылыстану ғылымдары саласында көш бастаса, Arts & Humanities бөлімі бойынша тек Оксфорд университетін алға жіберді, ал медицина саласы бойынша Гарвардтан қалады. Social Sciences бөлімінде – үшінші болса, Technology & Engineering-да әлемде 4 орында.

Санат:Кембридж университеті
Санат:Англия университеттері
Баннов ауылдық округі

**Баннов ауылдық округі** – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Банновка, Қарақопа, Цабелевка, Чехов ауылдары кіреді. Орталығы – Банновка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2445 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Фёдоров ауданы ауылдық округтері
Кембрийге дейінгі қатпарлар

**Кембрийге дейінгі қатпарлықтар**– Жер қыртысы даму тарихының кембрийге дейінгі кезеңдерінде (прекембрийде) қалыптасқан тектоникалық құрылымдар. Кембрийге дейінгі қатпарлықтар осыдан 570 млн-нан 3,7 млрд. жылға дейінгі аралықта түзілген. Бұл қатпарлықтардың абс. жасы оларды бір-бірімен салыстыру, радиологиялық әдістер, тау жыныстарының метаморфизмге шалыну мерзімі негізінде аннықталады. Кембрийге дейінгі қатпарлықтар негізгі бес қатпарлыққа бөлінеді: архей, карель, гот, гренвиль және Байкал қатпарлықтары. Бұлардың алғашқысы ұзақтығы 1,2 млрд. жылға созылған (б.з.б. 3,7 – 2,5 млрд. жылдар) архей эонында, қалған төртеуі жалпы ұзақтығы шамамен 2 млрд. жыл (б.з.б. 2,5 – 0,54 млрд. жылдар аралығы) протерозой эонында қалыптасқан. Архей қатпарлығы Жер тарихындағы алғашқы қатпарлық болғандықтан, ол бүкіл құрлық қыртысының негізін қалаған, сондықтан бұл қатпарлық нәтижелері көптеген көне платформалардың қалқандары өңірінде көрініс берген: Шығ. Еуропа платформасының Балтық қалқаны, Сібір платформасының Алдан қалқаны, Канада қалқаны, Оңт. Американың, Африканың, Үндістанның және Австралия құрлығының ірілі-ұсақты аймақтары архей қатпарлығына ұшыраған түзілімдерден құралған. Архей қатпарлығы бірнеше фазаларға жіктеледі. Бұл фазалардың атаулары, әдетте, сол фаза көрініс берген аймақтың атауымен аталады (саам, кенорен, загорск, беломор, кола, белоозер, родезия қатпарлықтары, т.б.). Карель қатпарлығы шамамен 1850 – 1600 млн. жыл бұрын түзілген. Бұл қатпарлану кезінде көне платформалардың табанында геосинклинальдік режим аяқталып, олар платформалық сатыға көшті. Келесі үлкен қатпарлану гот қатпарлығы (1200 млн. жыл бұрын). Бұл қатпарлану Шығ. Еуропа (Орыс) платформасының солт. батыс өңірінде (Швецияның оңт. және оңт.-батыс бөлігі) таралған. Гренвиль қатпарлығы шамамен 880 – 800 млн. жыл бұрын қалыптасқан. Ол Канада қалқанының оңт.-шығыс бөлігі мен Аппалач тауларының палеозойлық құрылымдарын жанамалай орналасқан. Байкал қатпарлығы (1100 – 900 млн. жыл бұрын) Шығ. Еуропа платформасының солт. жиегін, Сібір платформасының батыс өңірін (Турухан белдемі, Енисей Бұйраты, Шығ. Саян, Байкал қатпарлы алқабы) қамтиды. Байкалидтердің тектестері Үндістанда, Араб түбегінде, Таяу Шығыстың кристалдық іргетас көтерілімдерінде ұшырасады. 

## Дереккөздер:



Санат:Қатпарлар
Кембрий таулары

**Кембрий таулары**, Уэльс массиві – Британ аралында, Уэльс түбегін алып жатқан таулар. Ұзындығы 150 км. Абсолютiк биіктігі 1085 м (Сноудон тауы). Кембрий таулары айқын көрінетін бірнеше оқшау бұйраттардан тұратын таулы үстірт. Жанартау жыныстарынан, тақтатас, әктас және құмтастардан түзілген. Гляциалдық цирктер, қар тәрізді жалдар, трогты аңғарлар Кембрий тауларының жер бедеріне ерекше сипат береді. Каледонид қатпарлығында қалыптасқан күмбез тәрізді Камберленд массивінің (биікт. 978 м) тік құлама беткейлері радиалдық жарылымдарға сәйкес келген. Жарылым бойындағы трог тәрізді аңғарлармен шағын өзендер ағады. Кембрий тауларының, тау аңғарларында жалпақ жапырақты орман және бау-бақша қалыптасқан. Кембрий тауларында И-Уитва-Сноудон, Кум-Идуал, Мур-Хаус, Риног, т.б. биол. қорықтар орналасқан. Таулардың Кембрий тауларының аталу себебі, мұнда алғаш рет кембрий кезеңі жыныстарына толық сипаттама берілген.

## Дереккөздер:



Санат:Таулар
Санат:Ұлыбритания географиясы бойынша аяқталмаған мақалалар
Киім

thumb|200px|right
thumb|180px|right
thumb|180px|right

**Киім** – адамның денесіне киюге арналған бұйым, жасанды жамылғы түрлері. Киім адамды қоршаған ортаның, табиғаттың түрлі әсерлерінен қорғайды. Оның тұтыну мәнімен бірге ғұрыптық және белгілі бір мақсатқа қызмет ететін маңызы бар. Киім тігуге мал, аң терілері, өсімдік, ағаш, балық, құс өнімдері, жасанды материалдар пайдаланған. Киім **тігісті** және **тігіссіз** болып бөлінеді. Адамзат палеолит дәуірінде тігіссіз, байланатын лыпа Киімдерді пайдаланса, неолит кезеңінде, яғни өсімдіктерді өру, иіру, тоқу кәсібін игергеннен кейін – иықтан, мықыннан киілетін Киім түрлері пайда болды. Тігіссіз Киім адам денесіне оралады, байланады. Мысалы, үнділіктер сари, шалма, шәлі; кавказдықтар бурка; римдіктер тога; ежелгі гректер гиматий; солтүстік халықтары теріден жасалған тұлып; тайгалықтар тері желбегей; қиыр шығыстықтар теңіз жәндіктерінен Киім дайындады. Аяқкиім түрлі ағаш, тері, көннен жасалады. Кеуделік Киім пішілуіне қарай тұйық (орыс косовороткасы, эскимос анорині), алды ашық желбегей (камзол, шапан) болып келеді. Киім белгілі дәрежеде адамдардың жас айырмашылығын, әлеуметтік ерекшеліктері мен этнографиялық ортасын танытады. Көшпелілер адамзат тарихында атқа отыруға қолайлы болу үшін ойлап тапқан кең шалбар мен екі өңірі алдынан ашылатын қаусырынатын кеуде Киім – шапанды адамзат өркениетіне қосты. Әлеуметтік дәрежесіне қарай қазақ халқы арасында би, бақсы, бай, сал-сері (жарғақ, шалбар, мауыты, шәйі көйлек), қойшы (шекпен, кебенек, сырттық, күләпара), балуан, батыр Киімдері болған. Жас ерекшелігіне қарай бала Киімі, бозбала Киімі, бойжеткен Киімі, қалыңдық, жас жігіт, келіншек, бәйбіше Киімі, ақсақал Киімдері үлгілерінің әшекейі, тігілуі, сырылып, кестеленуі әртүрлі болып келеді. Жасы ұлғайған адамның Киімі денеге қонымды, кең, мол пішілген, әшекейі, жалтырауығы аз, қарапайым, кең бола түседі. Күйеу киімі – ұзын төбе тымақ, қызыл манат шапан. Сонымен бірге бақсы Киімі, сал-сері Киімінің де өзіндік сәндік ерекшелігі болады. Әркімнің жеке басында іштік, сырттық, сулық, бір киер, сәндік және кейбірінде салтанат, ғұрып киімі болады. Бір киер Киім деп қымбат маталардан әшекейлеп тігілген, той-думандарға, жиындарға барғанда, жат елге сапарға шыққанда киетін сәнді Киімдерді атаған. Қазақ салтында ер жігіт жекпе-жекке түсерде, соғысқа барарда Киімдердің ең жақсысын, көрнектісін киген (қараңыз ). Қазіргі заманғы Киім түрлері күнделікті өмірде, жұмыста, қызметте, қыдыруға, спортпен шұғылданғанда, демалыс орындарында киюге арналады. Сондай-ақ, әскерилердің, өзге де мамандықтардың арнаулы Киімдері, сәндік Киімдер түрлері бар.

## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том

*
Барвинов ауылдық әкімдігі

**Барвинов ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Барвиновка ауылы кіреді. Орталығы – Барвиновка ауылы. Округ құрамында болған *[[Новобарвиновка]]* ауылы 2019 жылы таратылған соң, Барвинов ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1532 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Мала

**Мала** — ауыл шаруашылық құралы. Топырақ кесегін уақтап, майдалап, егістік бетін тегістеу үшін қолданылады. Маланың тіркемелі, аспалы, беті тегіс, тісті, шынжыр тісті түрлері бар. Топырақ құрамына байланысты, мысалы, шым-батпақты топырақты жерлерге беті тегіс мала, қызылша егісіне шынжыр тісті мала қолданылады. Күздік, жаздық дақылдар атызына төгілген тыңайтқыш, шашылған көң беті маламен тапталып, егістік сонан кейін жыртылады. Агрегатқа топырақтың беткі қабатын қопсытатын маламен қатар оның төменгі қабатын таптап, нығыздайтын маланы да тіркейді.

## Дереккөздер
Автоклав

thumb|Автоклав
thumb|Автоклав
**Автоклав** (,  және  — кілт) — тамақ өнеркәсібінде және басқа салаларда көптеген физикалық-химиялық процестерді атмосфералық қысымнан жоғары қысымда және қыздырып өткізуге, сондай-ақ дәрігерлік аспаптар мен байлап-таңу материалдарын зарарсыздандыруға арналған тұмшаланған аппарат.

Жоғары қысымда және жоғары температурада көптеген процестер жылдамдайды. Ет және көкөніс консервілері автоклав ішінде 140° С-қа дейін қыздырылады.

Автоклав қысым жәрдемімен өтетін технологиялық процестерге арналған құрылғы. Автоклав айналмалы не тербелмелі, көлденең немесе тік және мұнаралы болып келеді. Қақпағы бар немесе жабық ыдыс түрінде болаттан, шойыннан, тағы басқа жасалады, ішкі жағы таттанбайтын материалдармен қапталады.

Автоклав іштей де, сырттай да қыздырылады. Ол үшін электр тогы, бу, газ пайдаланылады. Автоклавтың салмағы бірнеше кг-нан 80—100 т-ға дейін, ал сыйымдылығы оңдаған см~3- ден жүздеген м3-ге дейін жетеді. Автоклав химия өнеркәсібінің органикалық шала өнімдер мен бояулы заттар өндірісінде, синтездеу процестерінде, гидрометаллургияда, тамақ өнеркәсібінде және медицинада микробтарды толық жою үшін кеңінен қолданылады.

Автоклав — атмосферадағы қысымнан жоғары қысымда және түрлі температурада физика-химиялық процестер жүргізілетін аппарат. Автоклавтар түрліше мақсаттарға арналғандықтан, олардың формалары да, көлемдері де әртүрлі болады: айналмалы, шайқалмалы, көлбеу және тік автоклавтар. Ол қақпағы бар немесе жабық ыдыс түрінде болаттан, шойыннан және т. б. жасалады..

## Дереккөздер


Санат:Лаборатория құрылғылары
Санат:Медициналық жабдық
Бауман ауылдық округі

* Бауман ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бауман ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қожахмет Шуақов

**Шуақов Қожахмет** (10.10.1907, Алматы облысы Алакөл ауданы «Сарықұм» кеңшары – 27.11.1990, Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1961), профессор (1962). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1960) және ғылыми қайраткері (1966). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1936, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) бітірген.

Қарағанды облысында эвакогоспиталь бастығы, аудандық аурухананың бас дәрігері (1936 – 1945), Алматы мемлекеттік медицина институтында ассистент (1945–1947), Қазақ клиникалық және эксперименталды хирургия ғылыми-зерттеу институтында (1947–1956, қазіргі Хирургия ғылыми-зерттеу орталығы) кіші ғылыми қызметкер, директордың oрынбасары, Семей мемлекеттік медицина институтының (1956–1963, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) ректоры, Алматы мемлекеттік медицина институтында (1963–1981, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. *«Материалы характеристике сатурнизма (клиникостатистическое и экспериментальное исследование)»* тақырыбында докторлық диссертация қорғады.

4 монографияның, 90-нан астам ғылыми жарияланымның авторы.

Қазан революциясы, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1907 жылы туғандар
Санат:10 қазанда туғандар
Санат:Алакөл ауданында туғандар
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Санат:Семей мемлекеттік медицина университеті ректорлары
Кеме жабдықтары

**Кеме жабдықтары**– кеменің жүзуі мен оның навигациялық мақсаттарына пайдаланатын механизмдер мен құрылғылардың жиынтығы. Кеме жабдықтарына бұру, зәкірлік, сүйретпелік, шлюпкалық, шварттық (тыныштандырғыштық), жүктік, леерлік, тенттік (жабындық), т.б. құрылғылар жатады. Бұру құрылғысы кемені басқару үшін қолданылады. Ол бұру тұтқасы және оны машинамен жалғастыратын бөліктен тұрады. Зәкірлік құрылғы рейдте тұрған кемені қайраңға бекіту үшін қажет. Бұл құрылғының құрамында вертлюга мен тағасы бар шынжыр, брашпиль мен шпиль, стопор, зәкір клюзі, шынжыр салынатын қорап, т.б. болады. Шварттық құрылғы зәкірлік құрылғы секілді (тек портта тұрғанда) қызмет атқарады. Басты бөліктері – кнехт, шварт клюздері, болат арқандар, бұлар оралатын шығыр, т.б. Сүйретпелік құрылғы тіркелетін кеме мен сүйретуші кемені жалғастырады. Өздігінен жүретін кемелердің тұмсық жағы және артқы бөлігі (кормасы) осы құрылғылармен жабдықталады. Құрғақ жүк тиейтін кемелердің жүк құрылғысы арнайы жүк люктері, шығырлар және крандармен, ал сұйық жүк кемелері насос, құбыр, т.б. жабдықталады. Шлюпкалық құрылғы кеме апаты кезінде немесе басқа кемелерге көмек беру, құтқару (жолаушылар мен экипаж мүшелерін) кезінде пайдаланылады. Бұл құрылғының құрамында шлюпкалар, оларды сақтау, түсіру, қайта көтеру қондырғылары болады. Леерлі құрылғы кеменің үстіңгі ашық палубасындағы жолаушылар мен экипаж мүшелеріне борттан сыртқа жазатайым құлап кетпеуі үшін қорғаныш болады. Кеменің жоғ. үсті ашық палубасын күн сәулесі мен жаңбырдан қорғау үшін тенттік құрылғы пайдаланылады. Ол әр түрлі құрылымдар арқылы палубаға бекітіледі. Сонымен қатар кеменің жоғ. палубасында (борт жиегіне тақау) немесе корабльдің үстіңгі құрылыстарында кеме рубкасы (жабық бөлме) орналасады. Кеме рубкасы әскери, штурмандық, жүрістік, сигналдық, т.б. болып ажыратылады. Кеме орнын, қозғалыс бағытын көрсету және кеменің күйін білдіру мақсатында қараңғы түсісімен кеме шырақтары (сигналдық шырақтар) жағылады. Бұл шырақтар кемеге халықар. келісімге сәйкес орналастырылады. Кеме шырақтары (зәкірлік, авариялық, балық аулауға арналған, лоцмандық, т.б.) кемелердің бір-бірімен соқтығысып қалу қаупінен сақтандырады.

## Дереккөздер:
Алтынбек Нартбаев

**Алтынбек Нартбаев** (1942 жылы, Алматы облысы Жамбыл ауданы  Самсы ауылында туған) – ауыл шаруашылық ғылым докторы (1994). Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1964, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. Қазақ мал шаруашылық технология ғылыми-зерттеу институтында лаборант, аспирант, кіші аға, жетекші ғылыми қызметкер болған. 1995 жылдан бас ғылыми қызметкер. «Методы совершенствования Североказахских мериносов» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. 70-тен астам ғылыми жарияланым мен 4 монографияның авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Лаборант
*Қазақ ұлттық аграрлық университеті

Санат:Ғылым
Қылмыскер

**Қылмыскер**— қылмыс жасаушы адам, яғни мемлекеттің қылмыстық заңында қылмыс деп көрсетіліп, жаза белгілеу арқылы тыйым салынған әрекеттің жасалуына кінәлі адам.

Қылмыскер ұғымының мағынасы кінәнің қасақана және абайсызда жасалуына орай ашылады. Бұл ұғымға, негізінен, үнемі қылмыс жасайтын, яғни қылмыс жасауды күнкөріс кәсібіне айналдырған (мысалы, кәсіби ұры, есірткі сатушы, жалдамалы кісі өлтіруші, т.б) немесе жүйке ауруына байланысты қылмысты өз сұранысын өтеу жолына айналдырған (мысалы, адамжегіш, вандалист, т.б.) адам сай келеді.

## Дереккөздер

Санат:Криминология
Автоқосалқы бөлшектер

**Автоқосалқы бөлшектер** - пайдалану барысында жарамай қалғандарының орнына салуға арналған автомобиль бөлшектері, құрауыш бірліктер мен агрегаттар. Автоқосалқы бөлшектер, әдетте, негізгі бөлшек термен өлшемдес болып не іргелі бөлшектердің тозуы ескерілген өлшемде жасалады.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Шекербек Садықанұлы

right|200px**Шекербек Садықанұлы** (23. 12.1936 жылы туған, Меркі ауданы Қостоған ауылы) – журналист, ақын.
## Өмірбаяны
1936 жылы 23 желтоқсанда Жамбыл облысы, Меркі ауданының Қостоғай ауылында дүниеге келген. Алматы жоғары партия мектебін бітірген. Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының Ұзақ Бағаев атындағы сыйлығының, Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты.

Луғовой темір жолы бекетінде жұмысшы, Жамбыл облыстық «Ақжол», Меркі аудандық «Меркі таңы», Алматы облыстық «Жетісу» газеттерінде корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып еңбек еткен. Алматы облысы, Қарасай аудандық «Заман жартысы» газетінде бас редактор болды. Қазір зейнеткер.

«Тәуіп пен дәрігер» атты тұңғыш поэмасы «Жас Алаш» («Лениншіл жас») ғазетінде 1958 жылы жарық көрген. Алғаш айтыскер ақын ретінде танылған. Айтыс өлеңдері «Ақындар шықты айтысқа» (1958), «Айтыс» жинағының үшінші (1960) кітабында жарияланған.

«Әкем менің» (1975), «Мұрат» (1978), «Алтын шақпақ» (1980), «Найзағай жарқылдары» (1982), «Аманжолдың ерліғі» (1985) атты жыр жинақтары жарық көрген. Соңғы жылдары «Жайна, жасыл дүние», «Дүние дәурен» және «Аққу арман» жинақтары оқырман қолына тиді.
## Айтыстары
Ақындармен айтысы «Ақындар шықты айтысқа» (Алматы, 1960) атты кітапта, одан кейін «Айтыс» (1966) кітабының үшінші томында жарияланған. «Тәуіп пен дәрігер» (1978), «Әкем менің» (1975), «Мұрат» (1980), «Найзағай жарқылы» (1978), «Алтын шапақ» (1980), «Аманжолдың ерлігі» (1985), «Жайна жасыл дүние» (1999), «Дүние дәурен» (2001), «Ах-ау, арман» (2002) атты бірнеше жыр жинақтары жарық көрген. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Қазақстан Журналистер одағының Ұзақ Бағаев атындағы сыйлығының және Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың лауреаты. Қаскелең қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Тұтқыш

**Тұтқыш** – қазан ұстағанда қолға киетін киіз дорба, қолғап. Қазанды тұтуға арналған қолғап. Ол киізден немесе қалың матадан жасалады. 
## Сілтемелер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

Санат:Тұрмыстық заттар
Санат:Асбаптар
Кемел адам

**Кемел адам**(араб. “инсан-и камил” – толық адам) – ақыл-ойы толысқан кісі. Діни ілімде кемел адам – кісілікке жат қылықтардан әбден арылып тазарған, ішкі жан-дүниесі ағарып, рухани қасиеті артқан, мүлтіксіздіктің қалыбы мен негізіне мейлінше жақындаған асыл адам. Кемел адамның әрбір іс-әрекеті Алла тағалаға арналады. Ол – адасқандар үшін темірқазықтай жол көрсетуші, жолда қалғандар үшін –  көпір, үміті үзілгендер үшін – ашылар есік. 
Кемел адам ұғымы қазақ әдебиетінде кітаби ақындар мен Абайдан бастап cөз болып келеді. Бұл ұғымның арғы төркіні Жүсіп Баласағұнидің “Құтты білік” дастаны мен сопылық сарындағы  туындылардан тамыр тартады. Сопылық сарындағы поэзияда Кемел адам ұғымы екі таным тұрғысынан бір-біріне тығыз байланыста жырланады. Бұл құбылыс, әсіресе, “Құдатғу білік” дастанында өзінің айқын белгісін аңғартып, ондағы Күнтуды (Әділет), Айтолды (Дәулет), Огдүлміш (Ақыл) үшеуі, яғни Әділет, Дәулет, Ақыл осы өмірге қызмет етуге ұмтылған кемел адамбейнесінде жырланады. Кемел адам туралы ой Абай шығармаларында толық адам, жарым адам, камили инсани, толық сөздер арқылы жүйелі түрде жауәнмәртілік (көне түрік тілінде zomard – жомарт) ілімі негізінде таратылып отырады. Абайдың адамгершілік негіздері туралы ой-пікірлері жауәнмәртіліктегі ақыл, әділет, рахым жайлы ізгілік ұғымдармен сабақтасып жатады. Кемел адам сипатына тән нәрсе – нұрлы ақыл, жарым адам сипатына – суық ақыл сай келеді. Нұрлы ақыл әділетсіз іске аяқ баса алмайды. Суық ақыл әділетті белден басып, ардан түсіп, өз пайдасы үшін зиянды іске көз жұмып бара береді.

## Дереккөздер:
Құшарбек

**Құшарбек**, Сайф әд-Дин — Мысырдағы мәмлүк сұлтанының Алтын Орда билеушілеріне жіберген елшісі. Мысырды Бейбарыс сұлтан билеп тұрған кезде Шыңғыс ханның немересі Хулагу басқарған моңғол әскерлері Бағдатты басып алып, Сирияға қауіп төндірді. Бейбарыс сұлтан оған қарсы Шыңғыс ханның екінші бір немересі Алтын Орда билеушісі Берке ханмен одақ құруға тырысты. Сөйтіп, оған елшілік аттандырды. Елшілікті түркі-моңғолдардың салт-дәстүрлерін, жөн-жоралғыларын өте жақсы білетін, бұрынғы Хорезм шаһының ішкі істерін жүргізген Құшарбек әмір басқарды. Бұл туралы сарай тарихшысы ибн Абд аз-Захирдің жазбаларында “Ол елмен таныс әрі тілін білетін” деген мәліметтер келтіріледі.

Құшарбек бастаған елшілік хижра бойынша 661 ж. (1262) Мысырдан шығып, Византия арқылы Қырымға келді. Осындағы Судак деген жерде оны Берке ханның Қырымдағы өкілі Табұқ (Таюк) құрметпен қарсы алды. Ол жөнінде Батыс Еуропаға саяхатшы Г.Рубрук жан-жақты жазып қалдырған. Елшілікті қабылдаған Берке хан Құшарбек қайтар кезде оған өз елшілері Арбұғы, Ұнамас, т.б. қосып жіберді. Сөйтіп Құшарбек басқарған елшіліктің жан-жақты жұмысы нәтижесінде Алтын Орда мен Мысыр арасында саяси-әскери, экономикалық байланыстар орнап, Хулагу әулеті билеген мемлекетке қарсы соғыс одағы құрылды.

## Дереккөздер
Автомат

**Автомат** ( — өздігінен әрекет жасайтын)

1) ішкі механизм арқылы өздігінен жұмыс істейтін қондырғы; белгілі бір жұмыс процесін алдын ала белгіленген бағдарлама бойынша, адамның тікелей араласуынсыз, өздігінен атқаратын машина, құрылғы, тетік немесе олардың жиынтығы болып табылатын агрегаттар;

2) бір қорап оқты бір-бірлеп не бәрін бірден атуға болатын қару түрі.

**Автомат** — энергияны, материалдарды және ақпаратты алу, түрлендіру, жеткізу, тарату, пайдалану процестеріндегі барлық операцияны адамның тікелей қатысуынсыз, берілген программа бойынша орындайтын құрылғы немесе құрылғылар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Механика
Сайфи Құдаш

**Сайфи Құдаш**, Сайфи Фаттахеддинұлы Құдашев (21.9.1894, Башқортостан, Уфа губерниясы Уфа уезінің (қазіргі Чишмы ауданының) Кляш ауылы — 26.6.1993, Уфа) — татар-башқұрт ақыны. Башқұрт АКСР-інің халық ақыны (1964), РКФСР-дің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1984). 

Ауыл медресесінде (1904 — 13), Уфадағы “Ғалия” медресесінде (1915 — 18) білім алған. “Ғалия” медресесінде Б.Майлин, Ж.Тілепбергенов, Х.Бәсімов, Н.Манаевпен бірге оқыған, онда қазақ шәкірттерінің “Садақ” журналын шығарысқан. Қостанай өңірінде мұғалім болған (1913 — 15). 1930 ж. “Октябрь” журналының редакторы, 1943 — 48 ж. Башқортостан Жазушылар одағының басшысы болған. 

Қазақ ақыны Н.Наушабаевты ұстаз тұтқан, оған еліктей отырып, алғашқы өлеңдерін 1913 жылдан қазақ тілінде жазған. Оның 
* “Азаттық жырлары”,
* “Ақ билеттілер туралы” (екеуі де 1917),
* “Қызыл жауынгер” (1926),
* “Дауыл шықты”,
* “Соқа жырлары”,
* “Күрес батыры” (1928),
* “Бақыт заңы” (1932),
* “Республика жырлайды” (1940),
* “Шақыру” (1942),
* “Шын жүректен” (1944),
* “Менің махаббатым” (1956), т.б. жинақтары жарық көрген.
* “Хат” (1930),
* “Менің ауылдасым” (1943) атты поэмалары бар. 

Сайфи Құдаш балаларға арналған
* “Баярлар бар кезде” әңгімесін (1928),
* “Әзір бол” өлеңдер жинағын (1935),
* “Бақытты балалық шақ” (1935) кітаптарын жазған.
* “Ұмытылмас минуттар” (1957) мемуарлық еңбегі жарық көрген. 

Ол “Жастық шақтың ізімен” (1964, 1984) естеліктер жинағында Абай шығармаларынан үзінділер келтіріп отырған. Сайфа Құдаштың Абай туралы екі мақаласы (“Абай Құнанбаев” “Қызыл Башқұртстан” газеті, 1945 ж. 19 тамыз; “Менің ұстазым” “Қазақ әдебиеті” газеті, 1971 ж. 25 мамыр) башқұрт және қазақ тілдерінде жарық көрді. Өмірінің соңына дейін қазақ әдебиетінен қол үзбей, қазақ қаламгерлерімен әдеби байланыста, тығыз қарым-қатынаста болды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, “Халықтар достығы”, “Құрмет белгісі” ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:21 қыркүйекте туғандар
Санат:1894 жылы туғандар
Санат:Чишмы ауданында туғандар
Санат:26 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Башқұртстанда қайтыс болғандар
Санат:Башқұрт ақындары
Санат:Татар ақындары
Санат:Башқұртстан халық ақындары
Санат:Ресей еңбек сіңірген мәдениет қызметкерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Тамара Құрманғалиқызы Шуақова

**Шуақова Тамара Құрманғалиқызы** (5.5.1938 жылы туған, Алматы қаласы) – медицина ғылымының докторы (1977), профессор (1978), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері (1998). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1962, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университеті) бітірген.

Қазіргі Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығында кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1962–1977). 1978 жылдан Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында өзі ашқан неонатология кафедрасын басқарады. Ғылыми еңбектері педиатрия және неонатология мәселелеріне арналған. Шуақованың басшылығымен Алматы қаласының Перинаталды орталығында алғаш рет жаңа туған нәрестелердің реанимация бөлімі; республикамызда тұңғыш босану стационарларында шала туған және науқас нәрестелерді күту бөлімшелері ашылды. 200-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 8 әдістемелік ұсыныс, 5 оқу құралы, 5 монографияның авторы. «Парасат» орденімен марапатталған.

## Дереккөздер:


Санат:Тұлғалар
Белоглин ауылдық округі

**Белоглин ауылдық округі** – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белоглинка, Научное, Святославка ауылдары кіреді. Орталығы – Белоглинка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1874 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарабалық ауданы ауылдық округтері
Белозёр ауылдық округі

**Белозёр ауылдық округі** – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белозёрка, Балықты, Сергеевка ауылдары кіреді. Орталығы – Белозёрка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1621 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы ауылдық округтері
Сырғабай Зәкірұлы Нарматов

**Сырғабай Зәкірұлы Нарматов** (1932 жылы, Жамбыл облысы  Мерке ауданы Мерке ауылында туған) – тарих ғылымдарының докторы (1988), профессор (1989). ҚР Саясаттану ғылым академиясының академигі (1997). Мәскеу мемлекеттік университетін (1954) және ҚазМУ-дың (қазіргі Қазақ ұлттық университеті) аспирантурасын (1967) бітірген. Жамбыл облысындағы мектепте мұғалім (1954–57), Жамбыл облысы Мерке ауданы партия комитетінде нұсқаушы, Мерке ауданы және Жамбыл облысы комсомол комитетінің 1-хатшысы (1957–62), Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтында (1962–65, қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) кафедра меңгерушісі, Қазақ ұлттық университетінде аға оқытушы (1968–78), доцент, декан, Алматы халық шаруашылық институтында (1980–92, қазіргі Қазақ экономика университеті) кафедра меңгерушісі, Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде кафедра меңгерушісі (1992–2007) қызметтерін атқарған. «Социализм құрудың соңғы этапындағы (1946–1958 ж.) Қазақстан компартиясының ауыл еңбекшілерінің саяси және еңбек белсенділігін арттыру қызметі» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. 200-ден астам ғылыми жарияланым мен 4 монографияның авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Тарих ғылымдарының докторы
*Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
*Саясаттану
*Гидромелиоратив

Санат:Қазақстан ғалымдары
Белинский ауылдық округі

**Белинский ауылдық округі** – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қайыңдыкөл, Мақсұт, Смаилов ауылдары кіреді. Орталығы – Қайыңдыкөл ауылы.

## Тарихы
2017 жылы Қайранкөл ауылдық округінің құрамында болған *[[Достияр]]* ауылы таратылып, Қайранкөл ауылдық округі Мақсұт ауылы болып қайта құрылды. 2019 жылы Мақсұт ауылы Белинский ауылдық округіне қосылды. 2021 жылы *[[Жамбаскөл]]* ауылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1389 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері
Автоматты бөлшектеп өлшеп орау

**Автоматты бөлшектеп өлшеп орау** (орыс тілінде - автоматическая  расфасовка) — тамақ өнімдерін алдын ала мөлшерлеп өлшеу және оларды арнаулы сыйымдылықтарға салып орау процестерінің автоматты түрде атқарылуы.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Саксония

thumb|120px| Саксония аумағы
**Саксония** — ертедегі сакс тайпалары мекендеген аймақ, князьдік. 1806 — 1918 ж. корольдік, 1918 — 45 ж. Германия аймағы болды. Князьдік алғаш неміс феодалдары 10 ғасырда полаб славяндарынан басып алған жерлерде пайда болған Мейсен маркасы негізінде құрылды. 1247 ж. Саксонияға Тюрингия, 1423 ж. Саксен-Виттенберг қосылды. 15 — 16 ғасырларда саксонияда қолөнер, мәдениет, сауда, өндіріс дамыды. 1814 — 15 ж. саксония аумағының жартысынан астамы Пруссияға берілді. 1871 ж. Герман империясы құрамына еніп, елдің аса ірі өнеркәсіп аудандарының біріне айналды. 1949 — 90 ж. ГДР құрамында болды.  

## Дереккөздер:


nds-nl:Saksen
Бестөбе ауылдық округі

* Бестөбе кенттік әкімдігі – Ақмола облысы Степногорск қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 
* Бестөбе ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Қамысты ауданындағы әкімшілік бірлік.
Сұлтан Қабдуллаұлы Садықбаев

**Сұлтан Қабдуллаұлы Садықбаев**  (3.1.1942, Алматы қаласы) – қайраткер.
## Өмірбаяны
Алматы мемлекеттік университетін (1964), Алматы жоғары партия мектебін (1976) бітірген. 1960 – 69 жылы Алматы облысы Балқаш ауданы Бақанас ауылында орта мектеп мұғалімі, 1969 – 74 жылы аудан комсомол комитетінің хатшысы, 1976 – 82 жылы Күрті кеңшары партия ұйымының хатшысы, 1982 – 86 жылы облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, 1986 – 92 жылы облыстық атқару комитетінде бөлім меңгерушісі, 1992 – 96 жылы облыстық әкімшілік аппаратында бөлім меңгерушісі, 1996 – 98 жылы облыстық әкімшілік аппараты жетекшісінің орынбасары, 1998 – 99 жылы облыстық әкімі орынбасарының кеңесшісі, 1999 жылдың ақпанынан Жамбыл облысы әкімі аппаратының жетек.
## Жетістіктері
«Халықтар Достығы» орденімен (1980), ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалімен (2002) марапатталған.
## Сілтемелер
* Қайраткер
* Алматы

## Дереккөздер


	

Санат:Тұлғалар
Құю машинасы

**Құю машинасы** — құю өндірісінде балқыған металды қалыпқа құю процестерін атқаратын машиналардың жалпы аты. Ол қалыпқа құйылатын балқыманың мөлшерін және оның дұрыс құйылуын реттейді, құйма қатайғаннан кейінгі ажырату жұмысын орындайды. Құю машинасының кең таралған түрлері: металл қалыптарға құю машинасы, металды қысым арқылы құю машинасы, центрден тепкіш күш әсерімен жұмыс істейтін құю машинасы Соңғы аталған машинада балқыған металды белгілі жылдамдықпен айналып тұратын қалыпқа құю арқылы құйма алу процесі орындалады. Центрден тепкіш күштің әсерінен құйманың пішіні түзіліп, құрылымы ұсақ, тығыз және мех. қасиеттері жоғары болады. Мұндай құю машинасы негізінен, цилиндр тәрізді және айналма пішінді құймаларды құюда қолданылады.

Құрылысына қарай центрден тепкіш машиналары көлденең және тік осьті болып екіге ажыратылады. Көлденең осьті айналу машинасында балқытылған металды шөміштен арнайы науа арқылы минутына 200 — 1400 жиілікпен айналатын қалыпқа құяды. Сұйық металл қалыптың ішкі қабырғаларына қарай ағып қалыптың ішкі құрылысына ұқсас құйма алынады. Құю процесі кезінде қалып сырты сумен немесе ауамен салқындатылады. Мұндай машиналармен құбыр, төлке, гильза тәріздес цилиндрлі дайындамалар мен бөлшектер құйылады.

Тік осьті айналу машинасында балқытылған металл шөміштен минутына 160 — 500 жиілікпен айналатын қалыпқа құйылады. Қалыптың астыңғы қабатына құйыла бастаған сұйық металл центрден тепкіш күштің әсерінен қалыптың цилиндрлі қабырғасына қарай қысылып, дөңгелек қабат түзейді. Мұндай машиналарда тісті дөңгелек, сақина тәрізді бөлшектердің дайындамасы алынады. Құю процесін үздіксіз жүргізетін әрі түгелдей автоматтандырылған құю машинасымен қатар оның қолмен басқарылатын және жартылай автоматты түрлері бар.

## Дереккөздер
Кемер (қоныс)

**Кемер** – палеолит дәуірінің тұрақтары. 

## Орналасқан жері
Жамбыл облысы Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде, осы аттас шатқалда орналасқан. Шатқалдан аралары 600-700 м шамасында палеолит дәуірінің тұрақтары Кемер 1, -2, -3, шоғырланған. 

## Сипаты
Тұрақтарды 1961 жылы Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнография институтының Қаратау экспедициясы (жетекшісі Х.А. Алпысбаев) ашқан.
Құрал жасайтын шикізат ретінде жергілікті қоңыр түсті кремнийдің галькалары пайдаланылған. Кемер-1-ден 218, Кемер-2-ден 95, Кемер-3-тен 79 тас бұйымдары жинастырылған. Типологиялық жағынан құралдарды былайша бөлуге болады: екі шеті өңделген дөрекі шапқы құралдар; қол шапқылар (бифас); унифас; қырғыш; тас жаңқадан дайындалған құралдар; өзек тас; тас жаңқа; дөңгелек құралдар. Кемер-1 мен Кемер-3 бұйымдар кешені жылнамалық жағынан бір-біріне ұқсас. Кемер кешендері төменгі палеолиттің шелль-ашель кезеңіне жатады.

## Әдебиет
* Алпысбаев Х.А., Памятники нижнего палеолита Южного Казахстана, А.-А., 1979. 

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы қоныстары
Автоматты желі

**Автоматты желі** (орыс тілінде автоматическая линия) — өндіріс өнімін не оның бір бөлігін дайындаудың немесе өңдеудің бүкіл процесін белгілі бір технологиялық кезекпен не ырғақпен автоматты түрде орындайтын машиналар жүйесі, негізгі және қосымша жабдықтар кешені. Автоматты желілер арнаулы (белгілі бір өнім түрлерін өндеуге арналған), мамандандырылған (параметрі белгілі бір диапазон ішіндегі бір типті өнімдерді өндеуге арналған) және әмбебап (бір типті өнімдердің көптеген түрлерін өндеуге арналған) болып бөлінеді. Автоматты желілер тамақ өнеркәсібінің көптеген салаларында, мысалы, нан, макарон, кондитер және т.б. өнімдерді өндіруде пайдаланылады. Жұмыс істеу реті бойынша автоматты желі толық және жартылай автоматтандырылған болып бөлінеді. Өндіріс процестерінің бір бөлігін орындау үшін (мысалы, кейбір агрегаггарды іске қосу және тоқтату, өңделген енімді бекіту не ауыстыру) адамның тікелей қатысуы керек болатын желілер жартылай автоматты желілер деп аталады.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Николай Федорович Шуклин

**Николай Федорович Шуклин** (21.10.1916 жылы туған, Украина, Харьков облысы) – ветеринария ғылымының докторы (1980), профессор (1982). Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері.

## Өмірбаяны
*Харьков малдәрігерлік институтын бітірген (1937). 
*1969 жылдан Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарған. 

## Ғылыми еңбектері
Ғылыми еңбектері малдәрігерлік санитария мәселелеріне арналған. 200-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. 

## Марапаттары
1-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгісі», т.б. ордендермен марапатталған.

## Дереккөздер:


Санат:Ғалымдар
Санат:Харьков облысында туғандар
Кемерсу

**Кемерсу** – өзеннің (бөгеннің) мұздан арылуы алдында пайда болатын жағалаудағы мұздан бос, ашық су жолағы. Мұз жамылғысының жағадан шегінуінен немесе мұздың өз орнында еруі нәтижесінде пайда болады.

## Дереккөздер
Автоматты қондырғы

**Автоматты қондырғы** - технологиялық процестердің адамның қатысуынсыз өтуін жүзеге асыратын техникалық қондырғы.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Саксофон

[thumb|200px|Үш түрлі саксофон: [сопрано, альт, тенор]]

**Саксофон** ( — саксофон) — үрмелі аспап. Аспапты ойлап табушы (1846) Адольф Сакс деген шебердің атымен аталған. 

Сакс оның түп нұсқасын Дефонтенель және басқа да кларнетті аспаптардан алған. Саксофон мыс, никель және цинк; мыс, цинк, латунь немесе күміс қоспаларынан құйылады. Саксофонның көптеген клапандары мен кларнетке тән мундштугы бар. Саксофонның түрлері: альт, тенор, сопрано, баритон, т.б. Саксофонға арналған ноталар скрипка кілтінде жазылады. Оның тембрі кларнет, гобой және виолончельдің қосылып шығарған дыбысы сияқты жұмсақ. Саксофон эстрадалық оркестрде көп қолданылады. Қазіргі кезде саксофон джаз жанрының аспабы ретінде кең танымал.

## Тарихы
1840-шы жылдары өлшемдері әртүрлі бірнеше саксофонды жасаған Адольф Сакс, 1846 жылдың 28-маусымында аспапқа патент алды.  

## Дереккөздер


Санат:Саз аспаптары
Кемерши

**Кемерши** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл, Қызылбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарауылкелді (Байғанин) ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 122 км-дей жерде, Жем өзенінің оң жағасында, ақ жусан, ши аралас астық тұқымдасты шөптер өскен сортаң бозғылт топырақты шөлді белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1221 адам (614 ер адам және 607 әйел адам) болса, 2009 жылы 997 адамды (502 ер адам және 495 әйел адам) құрады. 

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 932 адамды (510 ер адам және 422 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1963 жылы Абай атындағы қой шаруашылығымен айналысатын кеңшар орталық ретінде қаланды. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылған.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Большевик ауылдық округі

**Большевик ауылдық округі** – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы  әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқарған "Шевченко ауылдық округінен" 1 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тургеновка, Қазірет, Құсаққан, Тасыбай, Шевченковка ауылдары кіреді. Орталығы – Тургеновка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1812 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жітіқара ауданы ауылдық округтері
Автоматты таразы

**Автоматты таразы** - тамақ өнеркәсібіндегі сұйықтықтарды, сусымалы заттарды мөлшерлеу процесі автоматты түрде жүргізілетін қондырғылар. Көптеген автоматты таразылар көлемдік принципте жұмыс атқарады. Автоматты ұн өлшеуіш тер ұнды өндірістік процестерге бір қалыпты және үздіксіз беруге арналған. Ұн көлемі белгілі шанақ арқылы мөлшерленеді.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Қылмыс құралы

нобай|**Қылмыс құралы** — қылмыстық құқық пен қылмыстық іс жүргізу құқығында қылмыскер қолданған қандай да бір зат. Қылмыс сипатына қарай түйрейтін, кесетін зат, атыс қаруы, сондай-ақ таяқ, құрал-сайман сияқты күнделікті тұрмыстық қолданыстағы заттар, тіпті тас, ағаш секілді табиғи заттар да Қылмыс құралы болуы мүмкін. Кейбір қылмысты (қарақшылық, ұрлық) жасау кезінде қылмыскерде суық қару бар болса, мұның өзі әрекетті жазасы ауырырақ қылмысқа айналдырады. Қылмыс құралы қылмыс іздерін (қан, саусақ ізі, матаның ұсақ талшығы) табу мақсатында мұқият зерттелуі тиіс.

## Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы

Санат:Қылмыстық құқық
Үсен Әмірұлы Садықов

**Үсен Әмірұлы Садықов**  (5.5. 1934 жылы туған, Әзірбайжан Республикасы, Нахичеван АР, Норашкн ауданы Корхмаз ауылы) – ғалым, технология ғылымының докторы (1995), профессор (1999).
## Өмірбаяны
1937 жылы кеңес өкіметінің күштеп қоныс аудару саясатына ұшырап, жастық шағын Сарысу ауданында өткізді. Сонда орта мектепті бітірген соң, 1952 – 54 жылы бастауыш сыныпта мұғалім болып еңбек етті. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің физика-математика факультетін бітірді (1958). 1958 – 63 жылы Сарысу және Т.Рысқұлов аудандарындағы орта мектепте математика пәнінің мұғалімі, 1963 – 66 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында оқытушы, 1966 – 69 жылы КСРО ҒА Сібір бөлімшесінің (Новосибирск қаласы) аспиранты, 1969 – 95 жылы Қазақстан ғылым академиясының органикалық катализ және электро-химия институтында аға инженер, ғылыми қызметкер, 1995 жылдан Қазақ ұлттық университетінде кафедра меңгерушісі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған.
## Шығармалары
Моделирование жидкофазных каталических гидрогенизационных процессов, А., 1997; Моделирование оптимизации промышленных реакторов с неподвижным слоем катализаторов, А., 1998.
## Тағы қараңыз
* Әзірбайжан
* Технология
* Профессор
## Дереккөздер
Сіләмбек Қыдыралин

**Сіләмбек Қыдыралин** (20.10.1908, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы — 27.2.1983, Семей қаласы) — актер, Қазақ КСР-інің халық артисі (1954).

* 1934 ж. Семейде ұйымдасқан облысы қазақ драма театрының (қазіргі Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театры) актерлер труппасына қабылданады.

Қыдыралин театр сахнасында Кебек, Еспембет, Қобыланды, Абай (М.Әуезов, “Еңлік-Кебек”, “Қара Қыпшақ Қобыланды” және Л.С. Соболевпен бірігіп жазған “Абай” спектаклінде), Тарғын, Бекежан (Е.Г. Брусиловский, “Ер Тарғын” мен “Қыз Жібек”), Балуан (Ғ.Мүсірепов, “Ақан сері — Ақтоқты”), Шораяқ (Ш.Хұсайынов, “Алдаркөсе”), т.б. рөлдерді орындап, актерлік шеберлігін танытты.

* “Құрмет Белгісі” орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:20 қазанда туғандар
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Санат:27 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Семейде қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драма театры әртістері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев

**Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев** (1.1.1943 жылы, Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Бектөбе ауылында туған) – саясаттану ғылымдарының докторы (2006), профессор (2008). КСРО Білім беру ісінің үздігі (1984). ҚазМУ-ды (1968, қазіргі Қазақ ұлттық университеті) және Ленинград (Санкт-Петербург) мемлекеттік университетінің аспирантурасын (1971) бітірген. ҚазМУ-да оқытушы, доцент (1971–86), Қазақ КСР-і Сауда өнеркәсіптік палатасы төрағасының орынбасары (1986–87), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында (қазіргі  Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) доцент, кафедра меңгерушісі (1987–92), ҚР-ның Түркия мемлекетіндегі елшілігінде 1-хатшы, кеңесші (1992–96), ҚР Сыртқы істер министрлігінің Орталық аппаратында Бас басқарма басшысының орынбасары, басшысы, Департамент директоры (1997–99), Сыртқы істер вице-министрі, ҚР-ның Пәкстан Ислам Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі (1999–2003), Халықаралық экономика ынтымақтастық ұйымының Бас хатшыы (2003–04), ҚР Сыртқы істер минстрлігінің орталық аппаратында Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі (2004–05), Сыртқы істер министрлігінің кеңесшісі (2005–06), Қазақ ұлттық аграрлық университеті ректорының халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесшісі (2007–08) қызметтерін атқарды. 2008 жылдан халықаралық байланыс жөніндегі проректор. «Внешняя политика Пакистана в контексте обеспечения региональной и глобальной безопасности (политологический анализ)» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланым мен 5 монографияның авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Генсеком ОЭС утвержден представитель Казахстана Бекжасар Нарбаев 
*Ленинград мемлекеттік университеті
*Доцент
*Түркия

Санат:Ғылым
Кемине

**Кемине** (лақап аты; шын есімі Мәмедәлі, 1770 –1840) – түрікмен шайыры. Серахс шаїарына жақын жерде дүниеге келген. Теке тайпасынан шыққан. Кемине сауатын ауыл молдасынан ашты. Кейін Бұхарада оқып, білім алады. Ақын өлеңдерінің қырық шақтысы ғана ауызша сақталып, бүгінгі күнге жеткен. Кемине өз шығармаларында әлеум. өмірдегі әділетсіздіктерді батыл әшкереледі (“Кедей”, т.б.). Елдің еңбегін соратын, жатып ішер арамтамақтарды өткір тілмен әжуалады. Бірсыпыра шығармаларында (“Қазына”, т.б.) дін иелерінің алдамшы әрекеттерін көрсетті. Кемине өз туындыларымен халықты еркіндікке, бірлікке, достыққа үндеді.

## Дереккөздер:
Сакстер

thumb|120px|Сакстер картасы
**Сакстер** — герман тайпаларының бірі. Алғашқыда қазіргі Германияның Шлезвиг аймағында өмір сүрген. Батыс Рим империясы тұсында қарақшылықпен айналысатын тайпа ретінде аты шықты. 5 ғасырда римдіктер Британиядан өз әскерлерін алып кеткен кезде, сакстердің бір бөлігі келесі бір герман тайпасы — англдармен бірге Британ аралдарына келіп, тұрақты қоныстанып қалды. 6 ғасырда сакстер Оңтүстік Англияда Эссекс, Уэссекс, Сассекс деп аталатын бірнеше корольдіктер құрды. Уэссекс осылардың ішіндегі ең құдіреттісіне айналып, басқаларын өзіне қосып алды. 871 — 899 ж. Уэссекстің королі Ұлы Альфред болды. Англдер мен сакстер қазіргі ағылшын ұлтының негізін қалады. Олар ағылшын тілі мен мәдениетінің әртүрлі аспектілеріне үлкен ықпал етті. Саксондардың атауынан Германиядағы тарихи аймақтың атауы - Саксония (қазіргі уақытта бұл Германияның Төменгі Саксония, Саксония-Анхальт және Саксония еркін мемлекеті) атауы шықты. Британ аралында англдар және утестермен бірге саксондар ағылшын этносының қалыптасуына қатысты.  Германияда қалған сакстер 9 ғасырда Саксония герцогтігін құрды. Кейіннен бұл аймақ біртұтас Германияның құрамына кіріп, қазіргі неміс ұлтын қалыптастырды.

Санат:Жойылып кеткен халықтар
Санат:Герман тайпалары
Санат:Германия тарихы
Санат:Англия тарихы
Санат:Голландия тарихы
Санат:Ганза
Боровской ауылдық округі

**Боровской ауылдық округі** – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Боровской ауылы кіреді. Орталығы – Боровской ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 9781 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Меңдіқара ауданы ауылдық округтері