open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сәдуақас Аташұлы Мералиев

**Сәдуақас Аташұлы Мералиев** 1959 жылы 3 ақпанда Гурьев облысы Индер ауданы Кулагин кентінде туған.
*И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай институтын «Мұнай және газды қайта өңдеудің химиялық технологиясы» мамандығы бойынша (1981); Сырттан оқитын Бүкілодақтық экономикалық-қаржы институтын «Экономика және өндірісті басқару» мамандығы бойынша (1992) бітірген. Калифорния университетінде машықтанудан өткен (1997-1998). 
*1981 жылдан - Гурьев МӨЗ операторы, аға инженері, цех бастығының орынбасары, бастығы. 1986 жылдан - Гурьев қалалық партия комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі. 1988 жылдан - Гурьев МӨЗ бас инженері. 1994 жылдан - ҚР Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігінің Бас өндірістік басқармасы бастығының орынбасары. 1996 жыл- дан - Павлодар МӨЗ директоры. 1997 жылдан - «Шеврон Мұнайгаз Инк» компаниясының менеджері. 1998 жылдан «Теңізшевройл» БК бас менеджерінің кеңесшісі, мұнайгаз кәсіпшілігін пайдалану жөніндегі менеджері. 2001 жылдан - Атырау МӨЗ қайта құру жобасын басқару тобынын бас менеджері, «Қазақойл» ҰМК жаңа жобалар жөніндегі атқарушы директоры. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ атқарушы директоры. 2006 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ мұнайеңцеу және мұнайхимия женіндегі басұарушы директоры. 2009 жылдан бері - «Тһе Rompetrol Group N.V» мұнай ендіру холдингінің бас директоры.
*Медальмен марапатталған.
*Үйленген. 6 қызы және 2 ұлы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1959 жылы туғандар
Құндыз Шамахұлы Нупов

**Құндыз Шамахұлы Нупов**  1953 жылы 7 наурызда РКФСР Саратов облысының Майка кентінде туған. Қазақ. 
*Әкесі - Нупов Шамах, ОС ардагері, рейхстагты алуға қатысқан. Анасы - Нупова Райхан, «Күміс алқа» иегері. Үйленген.. Жұбайы- Нупова Майя Кенжеғалиқызы, Мұнай газ енеркәсібі оқыту орталығының менеджері. Қыздары Әсел, Айнұр; немерелері - Тоғжан, Аружан
*Саратов политехникалық институтын (1979) инженер- экономист мамандығы бойынша үздік; Алматы жоғары партия мектебін (1990) үздік; Оксфорд бизнес-колледжін халықаралық мұнай-газ бизнесі бағдарламасы бойынша бітірген (1992). Экономика ғылымдарының кандидаты (2004). Кандидаттық диссертациясыныңтақырыбы: «ҚР мұнай-газ саласындағы инвестициялардың тиімділігін бағалау». Қазақ ақпараттық технологиялар және басқару институтының құрметті профессоры (2009 жылдан).
*1979 жылдан - инженер, АКК бастығының орынбасары, Орал облыстық автобасқармасының белім бастығы, «Трансагенттік» АКК бастығы. 1984 жылдан - Орал облысының партия және мемлекеттік органдарында қызметте. 1991 жылдан - «Қазақгаз» МХК вице-президенті және сонымен бір уақытта, 1998 жылдан - ҚР энергетика, индустрия және сауда министрінің кеңесшісі. 1996 жылдан -Орал қаласы Промышленный аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1998 жылдан - БҚО Берілі аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1998 жылдан - ҚР Энергетика, индустрия және сауда министрлігі Мұнай және газ департаменті директорының орынбасары. 2000 жылдан бері - «КАТЭК» жобалау-зерттеу компаниясының президенті (Алматы қ.). 2008 жылдан – сонымен бір уақытта, «ҚазТрансГаз» АҚ тәуелсіз директоры.Жарияланымдардың авторы және мұнай-газ кешені бойынша бірқатар стратегиялық жобаны әзірлеуші: 2004-2010 жылдардағы ҚР газ саласын дамыту бағдарламасы.ҚР мұнай химиясын дамытудың Бас жоспары, Батыс Қазақстан облысының 2015 жылға дейінгі даму стратегиясы Қызылорда және Алматы облыстарының газификация бағдарламасы; Қытайға экспорттық газ құбырын тартуды, Астана қаласын газификациялау және Қарашығанақ ГӨЗ құрылысын негіздеуге басшылық еткен; консорциум құрамында «Бейнеу-Шымкент» магистральдік газ құбырының құрылысы» жобасын орындаған және т.б. Қарашығанақ кен орнын зерттеу үшін инвесторларды таңдау женіндегі ҚР Үкіметініңжұмыс тобына басшылық еткен (1992), «2030 стратегиясы» шектерінде ҚР мұнай газ кешенінің мәселелерін зерттеу женіндегі ведомствоаралық комиссияның жұмысына қатысқан (1997), Еуропалық Энер гетикалық Хартия шартына энергия кездерінің халықаралық транзиті принциптерін әзірлеу женіндегі ҚР өкілі болған (1998-2000).
*«Астана» медалімен; «Халықтар достығы» (ЧКСР); «Қазақстан мұнайына 100 жыл», «Қызылорда облысына 70 жыл» тес белгілерімен; ҚР ЭМРМ құрмет грамотасымен марапатталған.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Табиғи және адами ресурстарды тиімді пайдаланудың негізіндегі үдемелі әлеуметтік және экономикалық дамуы».

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1953 жылы туғандар
Сағындық Кәрімұлы Нұрәлиев

**Сағындық Кәрімұлы Нұрәлиев** 1949 жылы 11 сәуірде Апматы қаласында туған.
*С.М. Киров атындағы ҚазМУ-ді механик мамандығы (1971); Бүкілодақтық сыртқы сауда академиясын экономист мамандығы бойынша (1982) бітірген. 
*1971-1979 жылдары - Қазақ гидрометеорологиялық ғылыми-зерттеу институтының (Алматы қ.) инженері, кіші ғылыми қызметкері, гидрометбюроның ақпарат қабылдау пунктінің (Өскемен қ.) аға инженері. 1982 жылдан – КСРОҒА Дүние жүзілік социалистік жүйенің экономика институтының кіші ғылыми қызметкері. 1986 жылдан - «Гранит» Алматы кәсіпорнының аға инженері, 1-санаттағы инженері. 1989-1990 жылдары - ҚазКСР Минкеңесінің Істер басқармасының сыртқы байланыстар бөлімінің аға маманы. 1991 жылдан - ҚР Президент Аппараты және Министрлер кабинетінің сыртқы байланыстар бөлімінің аға референті, сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1992 жылдан - ҚР СІМ Орта, Жақын Шығыс және Африка бөлімінің бірінші хатшысы. 1992 жылдан - Түркиядағы ҚР Елшілігінің бірінші хатшысы. 1995 жылдан - Шетел капиталын пайдалану жөніндегі комитеттің ҚР шетелдік инвестициялар жөніндегі үлттық агенттік басқармасының бастығы. 1995 жылдан - ҚР Үкімет Аппараты, сыртқы байланыстар және хаттама бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1997 жылдан - ҚР Үкімет Аппараты, Премьер-министрінің кеңсесінің сыртқы байланыстар және хаттама бөлімінің меңгерушісі. 1997-1998 жылдары - ҚР СІМ ТМД- да көпжақты ынтымақтастық басқармасының бастығы-2 департамент директорының орынбасары. 1999 жылдан - Қазақстандағы «British Petroleum» (ВР) компания екілдігінің басшысы.2009 жылдан бері - «Canamens Energy» британдық мұнай компаниясы филиалының директоры. «Қазақстан Петролеум» ассоциациясы басқармасының төрағасы (2003-2008).
*Үйленген. 2 ұлы және немересі бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:11 сәуірде туғандар
Әлихан Уәлиханұлы Сырғабаев

**Әлихан Уәлиханұлы Сырғабаев**  1981 жылы 28 желтоқсанда Талдықорған қаласында туған. Қазақ.
*Әкесі - Сырғабаев Уәлихан Болатұлы. Анасы - Сырғабаева Тамара Геннадьевна. Үйленген. Жұбайы - Сырғабаева Зүлфия Құрманғалиқызы, Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті «Экономика» кафедрасының аға оқытушысы.
*Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің халықаралық экономикалық қатынастар факультетін (2002) халықаралық экономист мамандығы бойынша; Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикапық университетінің аспирантурасын (2006); академик Жолдасбеков атындағы институттың заң факультетін (2008) заңгер мамандығы бойынша бітірген. ЖАК ұсынған журналдарда жарық көрген 8 ғылыми мақаланың авторы. Халықаралық ғылыми- тәжірибелік конференцияларға қатысқан. Ағылшын, қытай, орыс және қазақ (жетік) тілдерін біледі. 2002 жылдан - «ZTE Corporation» компаниясы өкілдігінің менеджері. 2003 жылдан - «GMCC-ALMATY» қазақстан-қытай компаниясы бас директорының ассистенті 2004 жылдан - «Көлжан-Ойл» біріккен мұнай-газ компаниясының бұқарамен байланныс департаменті бастығының орынбасары. 2007 жылдан - «Бозашы Мұнай» ЖШС бизнесті дамыту жөніндегі бас менеджері. 2008 жылдан бері - «Атыраумұнайгазгеология-Бұрғылау» ЖШС бас директорының қаржы және экономика жөніндегі орынбасары.
*Хоббиі - жүзу, шахмат ойыны, домбыра шерту. Сүйіп оқитын әдебиеті - Б. Шеффер, Р. Шарма, С. Кови, Б. Трейси, Дж. Максвелл

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1981 жылы туғандар
Руслан Жанділдәұлы Нұржанов

**Руслан Жанділдәұлы Нұржанов**  1971 жылы 17 қарашада Қызылорда облысының Арал қаласында туған. Қазақ.

*Әкесі - Нұржанов Жанділдә Қуанышұлы (1932 ж. т.), «Облгаз» Арал аудандық пайдалану қызметінің директоры. Анасы - Құлышова Қанаш Балтақызы (1942 ж. т.), Арал қаласындағы «Балдырған» балабақшасының тәрбиешісі. Үйленген. Жұбайы - Ким Ольга Львовна, үй шаруасымен айналысады. Қыздары -Жанділдәева Алина, Жанділдәева Назерке, Жанділдәева Әсел, Жанділдәева Даяна; ұлы - Жанділдәев Арлан.
*Ы.Жақаев атындағы Қызылорда политехникалық институтының колледжін (1993) техник-механик мамандығы бойынша; «Болашақ» университетін (1995) жол қозғалысының инженері мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
*1989 жылдың қыркүйегінен - «Облгаз» Арал аудандық пайдалану қызметінің жұмысшысы. 1989 жылдың қарашасынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1992 жылдың наурызынан - «Аралбалықөнеркәсіп» ӨБ жүмысшысы, 1992 жылдың мамырынан - шаруашылық цехының жүргізушісі. 1993 жылдан- «Харрикейн Құмкөл Мұнай» ААҚ (1994 жылдан - «Южнефтегаз» АТАҚ, 1997 жылдан - «Южнефтегаз» МАҚ) №2 автоколоннасының 2-ші дәрежелі слесарі, 1995 жылдан - 3-ші дәрежелі слесарі, 1997 жылдың мамырынан- механигі, 1997 жылдың қарашасынан - 4-ші дәрежелі слесарі. 1998 жылдан - «Харрикейн Құмкел Мұнай» ААҚ Құмкөл кен орнындағы жөндеу машиналық шеберханасының шебері. 2000 жылдан - «Petro Kazakhstan Құмкөл Ресорсиз» АҚ Құмкөл кен орнындағы көлік бөліміне техникалық қызмет көрсету тобының бастығы.2002 жылдан - «Арнайымашсервис» ЖШС директорының өндіріс женіндегі орынбасары (Қызылорда қ.). 2003 жылдан бері - «Қызылорда-Мұнайсервис» ЖШС директоры. Қызылорда облысы Арал ауданы әкімінің алғыс хатымен ескерілген (2008).
*Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ұлы Апександр. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан өркениетті және ұлы мемлекетке айналады». Хоббиі - компьютер ойындары, спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Дюма.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Арал ауданында туғандар

Санат:1971 жылы туғандар
Жұмағали Бақтыбайұлы Нұрмұханов

**Жұмағали Бақтыбайұлы Нұрмұханов**  1960 жылы 11 наурызда Түркімен КСР Красноводск облысының Бекдаш кентінде туған. 
*Қазақ химия-технология институтын бітірген (Шымкент қ., 1984), мамандығы - «Химия ендірістерінің машиналары мен аппараттары». 
*1977 жылдан - Қазақ газ өндіру зауытының бірінші дәрежелі электр монтері. 1978 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ Қабаттардың мұнай беруін арттыру және күрделі жөндеу басқармасының ҰКЖ бұрғылаушысының кемекшісі. 1979 жылдан - Шымкент қаласындағы Қазақ химия-технология институтының студенті. 1984 жылдан – Қазақ газ өндіру зауытының шебері, 1989 жылдан - орталықтандырылған жөндеу цехының механигі. 1991 жылдан -Қазақ газ өндіру зауыты жанындағы «Жалын» ШК Жөндеу-механикалық цехының бастығы. 1993 жылдан - «Алау» БК технологиялық қондырғыларды жөндеу және оларға қызмет көрсету женіндегі шебері. 1994 жылдан – Қазақ газ өндіру зауыты бас механигінің орынбасары. 1999 жылдан - «Өзенмұнайгаз» АҚ «Ремсервис» ЖШС бас инженері. 2000 жылдан - «Өзенмұнайгаз» АҚ механикалық- энергетикалық департаментінің бас механигі. 2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ «Өзенмұнайгаз» ӨФ директоры - механикалық-энергетикалық департаментінің бас механигі. 2007 жылдан - «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ «Өзенмұнайгаз» ӨФ механикалық энергетикалық департаментінің бөлім бастығы. 2007 жылдан бері - «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ «Қазақ газ өндіру зауыты» ЖШС директоры.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1960 жылы туғандар
Санат:11 наурызда туғандар
Рамсей теоремасы

**Рамсей теоремасы** — комбинаторикадағы Рамсей Франк ашқан теорема , әдебиетте бірнеше түрде тұжырымдалады:

p, q және r — натурал сандар болсын, оның үстіне p,\;q\geqslant r. Онда келесідей қасиеті бар N=N(p,\;q,\;r) саны табылады: егер N-элементтік S жиынның барлық r-элементтік ішкі жиын  кез келген түрде қиылыспайтындай  \alpha мен \beta екі топқа бөлсек, не барлық r-элементтік ішкі жиындары  \alpha тобына жататындай S жиынынң p-элементтік жиыны, немесе барлық r-элементтік ішкі жиындары \beta тобында жататындай q-элементтік ішкі жиын табылады.

Кез келген N, K натурал сандар үшін қабырғалары N түске боялған әжептәуір үлкен толық графтың біртүсті K төбелі ішкі толық графы табылады.

## Тағы қараңыз
* Рамсей теориясы

## Сыртқы сілтемелер
* Теорема Рамсея
* Теория Рамсея

Санат:Комбинаторика
Санат:Теоремалар
Санат:Жиындар теориясы
Әсем Бекқызы Нүсіпова

**Әсем Бекқызы Нүсіпова**  1975 жылы 1 мамырда Алматы қаласында туған.
*Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін (1996) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің магистратурасын (1998) «Экономика» мамандығы бойынша; «Болашақ» бағдарламасы бойынша Брэндайс университетінің Хеллер мектебін (Бостон қ., 2005) әлеуметтік саясат және менеджмент магистрі дәре- жесімен бітірген. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің экономика факультетінде оқыту-ғылыми машықтануынан өткен (2004). Джорджтаун университетінде «Экономика, сауда саясаты және тікелей шетел инвестициялары» бағдарламасы бойынша маманданудан өткен (Вашингтон, АҚШ). 
*1999 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің ассистенті. 2001 жылдан – ҚР Қауіпсіздік кеңесі экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімінің бас сарапшысы. 2002 жылдан - ҚР Президенті ӘкімшілігініңЖүйелікзерттеулер орталығының сектор менгерушісі. 2003 жылдан - ҚР қаржы министрінің кеңесшісі 2005 жылдан- ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Жиынтық талдау бөлімінің меңгерушісі. 2007 жылдан - ҚР денсаулық сақтау вице-министрі. 2008 жылдан - «ҚазТрансОйл» АҚ бас директорының экономика және қаржы женіндегі орынбасары. 2009 жылдың маусымынан бері - «ҚазТрансОйл» АҚ экономика және қаржы жөніндегі басқарушы директоры.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Сәуле Бахтиарқызы Оразаева

**Сәуле Бахтиарқызы Оразаева**  1957 жылы 19 тамызда ӨзКСР Ташкент қаласында туған.
*Әкесі -ОразаевБақтиярМұстафаұлы (1923-2001), В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеген. Анасы – Дәндібаева Қарашаш Жүнісқызы, зейнеткер, Бас ботаникалық бақгың ғылыми-техникалық ақпарат белімінің меңгерушісі. Үйленген. Жұбайы - Подколзин Владимир Федорович (1953 ж. т.), «ҚАЗГЕОКОСМОС» АҚ бас геологы. Қызы Подколзина Лаура Владимировна (1977 ж. т.); ұлы Подко лзин Руслан Владимирович (1986 ж. т.).
*Мәскеу геологиялық барлау институтын үздік бітірген (1979), тау-кен инженер-геофизигі. Техника ғылымдарының кандидаты. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
*1979-1993 жылдары - ҚазКСР Геология министрлігінің кәсіпорнының геофизигі, жетекші геофизигі. 1994 жылдан - Қазақ минералдық шикізат институтының белім бастығы, «Қазақстанның минералдық ресурстары» журналының директоры. 1995 жылдан - ҚР Минералдық-шикізат кешенінің ақпараттық-талдама орталығының бас директоры. 1997 жылдан - ҚР Табиғи ресурстар министрлігінің экологиялық жобалар басқармасының бастығы. 1998 жылдан - «Қазақойл» ҰМК» АҚжәне «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ Геология және геофизика департаменті, Жаңа жобалар департаменті Геология және әзірлеу департаментінің директоры. 2003 жылдан бері - «ҚАЗГЕОГАРЫШ» АҚ президенті «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.
*Діни көзқарасы - дәстүрлі діндерге құрметпен қарау. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бейбітшілік және еркендеу». Хоббиі - йога. Сүйіп оқитын әдебиеті - Э. Хемингуэй, Ш. Айтматов,Д.Рубина. «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2003ж).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1957 жылы туғандар
Сабыржан Табынұлы Оржанов

**Сабыржан Табынұлы Оржанов** (1959 жылы 1 қарашада Гурьев облысы Мақат ауданының Доссор кәсіпшілігінде туған) — инженер, зерттеуші.

## Өмірбаяны
*1982 жылдан- Маңғышлақ облысы, Мұнайлы ауданының Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасы бұрғышысының 
*И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай-химия және газ өнеркәсібі институтын (1982) «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» мамандығы бойынша бітірген. 
*1984 жылдан - Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасы технология белімінің аға инженері. 
*1989 жылдан - Өзен қаласындағы Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасы АИТҚ-2 бастығының орынбасары. 
*1991 жылдан - Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасы техника қауіпсіздігі бөлімінің инженері. 
*1995 жылдан «Ақтаутрансгаз» ЖТАҚ өтім бөлімінің инженері. 
*1997 жылдан -«Интергаз Центральная Азия» ЖАҚ есеп-келісім белімінің инженері (Ақтау қ.). 
*1997 жылдан - «Ақтаутрансгаз» ЖТАҚ бас директоры. 
*1999 жылдан - Ақтау қаласында жеке кәсіпкерлікпен шұғылданады. 
*2004 жылдан - «ЛУКойл Оверсиз» БК «Компания Аташ» ЖШС және «ҚазМұнайТеңіз» ТМК бас директорының орынбасары. 
*2007 жылдан бері - Ақтау қаласындағы «Түпқараған Оперейтинг Компани Б.В.» филиалының бас директоры.

## Жетістіктері мен еңбектері
Бірқатар зерттеулердің авторы (1984-1996).

Солтүстік Қарақия, Алатөбе, Ащыағар, Айрантақыр, Молдыбай, Долинное, Аққар, Мақат, Демал, Ақсаз т.б. кенорындарын алғаш ашушы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан инженерлері
Бауыржан Тәжікенұлы Өмірәлиев

**Бауыржан Тәжікенұлы Өмірәлиев** (27 ақпан, 1971 жыл, Гурьев облысы Балықшы ауданы, Придорожный кенті) - Атырау мұнай және газ институтының профессоры (2006 жылдан), Техника ғылымдарының кандидаты (1999), докторы (2008).

## Өмірбаяны

* Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университетінің (1995) тау-кен-мұнай факультетін «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» мамандығы бойынша бітірген.
* Атырау мұнай және газ институтының профессоры (2006 жылдан).
* 1995 жылдан - «Азимут» ГӨК алдағы жоспардағы зерттемелер бөлімінің инженері (Уфа қ.).
* 1999 жылдан – Атырау мұнай және газ институтының аға оқытушысы, доценті, профессоры, мұнай және газ кафедрасының меңгерушісі
* 2010 жылдан бері - ҚР ТЖМ «Мұнай-газ өнеркәсібінің мұнай және газ бойынша геологияның техникалық қауіпсіздігі жөнінде ғылыми-зерттеу орталығының» ЕМК директоры 
## Еңбектері
Техника ғылымдарының кандидаты (1999), докторы (2008).
* Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Жергілікті шикізаттан тиімді тампонаждық материалдар алудың теориялық негіздерін даярлау».
* «Ұңғымаларды күрделі жөндеу» (2005)
* «Терең ұңғымаларды бұрғылаған кездегі импульстік технологияның теориясы мен тәжірибесі» (2006)
* «Ұңғымалар құрылысы үшін ұнтақ тәріздес материалдарды алу үшін дезинтеграторлық технологияның қолданылуы» (2007) кітаптарының;
* 50-ден астам мақалалар мен баяндамалардың авторы.

## Марапаттары
* РФ Жоғары және орта білім министрлігінің «Үздік студенттік ғылыми жұмысы үшін» (1993) медалі
* «Атырау мұнай және газ институтына 25 жыл» (2005) медалі
* «Атырау мұнай және газ институтына 30 жыл» (2010) медалі

## Отбасы
* Әкесі - Өмірәлиев Тәжікен Мәмбеталыұлы, марқұм, бұрғылаушы-геологбарлаушы болған. Анасы - Әуелбаева Зият (1931 ж. т.), зейнеткер.
* Үйленген. Жұбайы - Көпжасарова Гүлжан Базарбайғызы үй шаруасымен айналысады.
* Қызы - Зарина, ұлы Фарит

## Дереккөздер

Санат:27 ақпанда туғандар
Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Балықшы ауданында туғандар
Санат:Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университеті түлектері
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Атырау мұнай және газ институтының профессорлары
Санат:Атырау мұнай және газ институтына 25 жыл медалінің иегерлері
Санат:Атырау мұнай және газ институтына 30 жыл медалінің иегерлері
Толық граф

**Толық граф** — кез келген екі төбесі қабырғамен байланысқан қарапайым граф. Яғни, n төбелі толық графта n(n-1)/2 қабырғалары бар және бұндай граф K_n деп белгіленеді. Дәрежесі  n-1 болатындай Жүйелі граф болып табылады.

K_1 ден K_4 ке дейін Планар граф болып табылады. Төбелер саны көп болатындай толық графтар планар бола алмайды, себебі олар K_5 ішкі графты қамтиды, сондықтан да Понтрягин-Куратовский теоремасы шарттарын қанағаттандырмайды.

Төменде төбелер саны 1ден 8ге дейін болатын толық графтар және олардың қабырғалар саны берілген.

Санат:графтар теориясы
Мұрат Жақсылықұлы Өтеев

**Мұрат Жақсылықұлы Өтеев** 1963 жылы 11 желтоқсанда Қызылорда облысының Шиелі кентінде туған. Қазақ.
*Әкесі - Өтеев Жақсылық, зейнеткер, инженер-гидротехник болған. Анасы - Сәулебекова Серіккул, уй шаруасымен айналысады.Үйленген. Жұбайы - Сұлтанова А.Д. (1966 ж. т.), кәсіпкер. Ұлдары - Өтеев Гафур (1988 ж. т.), Өтеев Газиз (1990 ж. т.), Жақсылықов Арман (1993 ж. т.).
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының мұнай факультетін бітірген (1988), инженер-механик. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.1981 жылдан - «Қызылордажөндеусуқұрылыс» тресінің ЖМК-45 түрлі жұмыстарды атқарушысы. 1982 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты дайындық белімінің тыңдаушысы, 1983 жылдан – институт студенті. 
*1988 жылдан - Құмкөл тереңдікте пайдаланылатын бұрғылау экспедициясында 4-ші дәрежелі бұрғылау жабдығының слесарі, 1989 жылдан - бұрғылау жабдығына қызмет көрсетуші механик. 1991 жылдан – Құмкөл тереңдікте пайдаланылатын бұрғылау экспедициясында прокат-жөндеу цехы бастығының орынбасары, 1992 жылдан - цех бастығы. 1995 жылдан - Құмкөл тереңдікте пайдаланылатын бұрғылау комитетінің төрағасы. 1997 жылдан - Құмкөл тереңдікте пайдаланылатын бұрғылау экспедициясының бас механигі 1999 жылдан - «Петро Қазақстан Құмкөл Ресорсиз» АҚ «Құмкөл» кен орнында көлік бөлімі супервайзерінің орын басары. 2005жылдан - «Арнаулымаманмашсервис » ЖШС директоры (Қызылорда қ.). 2007 жылдың қарашасынан бері - «Дос Инжиниринг ЛТД ЖШС директоры (Қызылорда қ.).
*«Қазақстан мұнайына 100 жыл» естелік белгісімон марапатталған.
*Діни көзқарасы - мұсылман.Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденген келешегі зор ел». Хоббиі - автомобиль жүргізу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи кітаптар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1963 жылы туғандар
Люк теоремасы

Математикада, **Люк теоремасы** деп \binom{m}{n} биномдық  коэффициенттің  *p* жай санға бөлгендегі қалдық туралы тұжырымдаманы айтады:
: \binom{m}{n} \equiv \prod_{i = 0}^{k - 1}{\binom{m_i}{n_i}} \pmod p,
мұндағы m=(m_{k-1},\dots,m_0)_p және n=(n_{k-1},\dots,n_0)_p — *m* мен *n* сандарының ''p''-лық санақ жүйесіндегі өрнектелуі.

Жекеше түрде, \binom{m}{n} биномдық коэффициент *p* жай санына бүтіндей сонда тек сонда, егер *n* санының кем дегенде бір *p*-лық цифры   *m* санының сйкес цифрынан асса бөлінеді.

Бұл теореманы алғашқы рет Люка Франсуа Эдуард Анатоль 1878 жылы ашқан.

## Дәлелдеу
GF(p) Шекті өрісіндегі (x+1)^m көпмүшелігіндегі x^n мүшесіндегі коэффициентті қарастырайық. Бір жағынан ол — \binom{m}{n}. Ал басқа жағынан, 
: (x+1)^m = \prod_{i = 0}^{k-1}(x+1)^{m_i p^i} \equiv \prod_{i = 0}^{k-1}(x^{p^i}+1)^{m_i} \pmod{p},
болғандықтан соңғы көбейтіндіден x^n коэффициентін алу үшін нөлдік көбейткіштен x^{n_0} дегі коэффицинтті алып, ал біріншіден  — x^{n_1 p} коэффициентін, жалпы i-ші көбейткіштен — x^{n_i p^i} коэффициентін. Коэффициенттерді теңестіре, табатынымыз:
\binom{m}{n} \equiv \prod_{i=0}^{k-1}{\binom{m_i}{n_i}} \pmod{p}.

## Әдебиет
* (part 1); 
* (part 2); 
* (part 3)
*

Санат:Жай сандар туралы теоремалар
Нұрқасын Балапанұлы Өтепов

**Нұрқасын Балапанұлы Өтепов** 1947 жылы 3 мамырда Ақтөбе облысы Қобда ауданының Новоалексеевка ауылында туған. Қазақ.

*Әкесі - Өтепов Балапан, марқұм, ҚазКСР ІІМ қызметкері болған. Анасы - Өтепова Нақыш Аймұханқызы, марқұм, тігінші болған.Үйленген. Жұбайы - Өтепова Қаншайым Қабиқызы (1954 ж. т.), экономист. Қызы - Өтепова Балжанар (1985 ж.т.), заңгер; ұлдары - Өтепов Ерслан (1986 ж.т инженер, Өтепов Нұрслан (1991 ж. т.), студент.

*В.И. Носов атындағы Магнитогорск тау-кен металлургия институтының (1970) технологиялық факультетін бітірген, инженер-металлург. Салалық ғылыми-техникалық конференциялардың баяндамалары жинақтарында басылып шыққан 10 жарияланымның авторы. «Қыш кірпішті топтап кескіш автомат» (1985), «Көмірсетугі қоспасын күкіртті сутегі мен меркаптандардан тазартуға арналған қондырғы» (2003) «Шикі мұнай мен газ конденсатын күкіртті сутегі мен төмен- молекулярлық меркаптандардан тазарту әдісі» (2003) бойынша өнертабыстарына авторлық куәлік алған. Қазақ және орыс тілдерін біледі.

*КОКП мүшесі (1972-1991). 1970 жылдан - цехтың инженер-технологі, техникалық бөлімнің инженер-технологі, В.И. Ленин атындағы Челябинск трактор зауытының өндірістік филиалындағы зауыт зертханасыныңбастығы. 1976жылдан -«Ақтөбеауылмаш» зауытындағы техникалық бөлімнің пісіру және термиялық өңдеу технологиялық бюросының бастығы, зауыттың бас пісірушісі, бас технологы. 1985 жылдан - Ақтөбе кірпіш зауытында бас технолог. 1986 жылдан - «Каспиймаңымұнайгазқұрылыс» тресінің №1 құрылыс-монтаж басқармасында бас пісіруші. 1987 жылдан - «Теңізмұнай» НГДУ бас пісіруші. 1990 жылдан - Бүкілодақтық мұнай кәсіпшілігі құбырлары ғылыми-зерттеу институтының Қазақ аймақтық орталығының бастығы. 1991 жылдан - «Қазақстанмұнайнайгаз» ҮМК техникалық басқармасы бастығының орынбасары. 1992 жылдан - «Ұлттық мұнай-газ инспекциясы» МК «Қазақстанмұнайгаз» ҰМК бас директоры (1994 жылдан «Мұнайгаз» МХК «Бас мұнай-газ инспекциясы»), 1996 жылдан - «Мұнайгаз инжиниринг Лтд.» ГӨФ» ЖШС директоры  2004 жылдан - «АқНұр Консалтинг Лтд.» ЖШС директоры  2010 жылдан бері - «Мұнайгаз инжиниринг Лтд.» ҒОФ ЖШС бас директоры. Ақтөбе облысы машина жасау өнеркәсібінің ғылыми техникалық қоғамының басқарма терағасы («Машөнеркәсіп» НТО) (1983-1985). Қазақ Республикалық машина жасау өнеркәсібінің ғылыми-техникалық қоғамы басқарма масының мүшесі («Машенеркәсіп» НТО) (1983-1985)

*Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.\ Діни көзқарасы - атеист.

## Дереккөздер


Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Виталий Борисович Петровский

**Виталий Борисович Петровский** 1946 жылы 7 қарашада Көкшетау облысы Чистополье ауылында туған. Орыс.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты геофизикалық факультетін бітірген (1969). 
Техника ғылымдарының кандидаты (1985). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қиыршық құмды барлау деректері бойынша көлемді 8лгілеу әдістемесін зерттеу». Геология мен геофизика саласындағы 50-ден астам ғылыми-зерттеу және тақырыптық есептердің, 29 жарияланған жұмыстың авторы және бірлескен авторы. 
*1969 жылдан - Іле геофизикалық экспедициясының геофизигі, Қазақстан тәжірибелік-әдістемелік экспедициясының, партияның бас инженері, партия бастығы, бас геолог, бастықтың ғылым жөніндегі орынбасары, В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтында, ҚР Геология министрлігі Білім жетілдіру институтында қатар сабақ берген. 1995 жылдан - ҚР минералды шикізат кешенінің Ақпараттық талдау орталығының геологиялық ақпарат орталығының директоры. 1998 жылдан - «Қазақойл» ҰМК геология және геофизика департаментінің геоақпарат пен картография секторының меңгерушісі, компанияның бас менеджер 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ геология және қазбалар департаментінің менеджері. 2003 жылдан «ҚАЗГЕОҒАРЫШ» АҚ геология женіндегі вице-президенті 2009 жылдан бері - «ҚазЗарубежГеология» ЖШС бас директоры.

## Дереккөздер


Санат:7 қарашада туғандар
Санат:Көкшетау облысында туғандар
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан геологтары
Алексей Георгиевич Пирогов

**Алексей Георгиевич Пирогов** - мұнайшы, «ҚазТрансОйл» АҚ өндіріс жөніндегі басқарушы директоры.

## Өмірбаяны
1961 жылы 26 наурызда Шешен-Ингуш АКСР Сунжен ауданының Орджоникидзевская станциясында туған. 
*Грозный мұнай техникумын (1980) техник-мұнайшы мамандығы бойынша; В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Ақтау филиалын (1992) тау-кен инженері мамандығы бойынша бітірген.  
*1980 жылдан - «Өзенмұнай» МГӨБ операторы, шебері, инженері, аға технологы, аға инженері, зертхана бастығы. Одан кейін - «Комсомолмұнай» МГӨБ шебері.
*1993 жылдан - «Оңтүстікмұнайқұбыр» ӨБ орталық апат-жөндеу қызметі бастығының орынбасары, бастығы.
*1996 жылдан - Маңғыстау мұнай құбыры басқармасының бөлім бастығы; «Оңтүстікмұнайқұбыр» ӨБ бас маманы *1997 жылдан - Батыс филиалының мұнай құбырларын пайдалану бөлімінің бастығы; *1999 жылдан - «ҚазТрансОйл»  АҚ бас директорының ендіріс жөніндегі кеңесшісі, техникалық директоры, бас директордың бірінші орынбасары.
*2004 жылдан - ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі Мұнай өнеркәсібі департаменті директорының орынбасары, Газ өнеркәсібі департаментінің директоры.
*2006 жылдан - «ҚазТрансОйл» АҚ бас директорының  орынбасары. 2009 жылдан бері - «ҚазТрансОйл» АҚ өндіріс жөніндегі басқарушы директоры.

## Ғылыми жұмыстары
Техникалық ғылымдар докторы (2005). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Мұнай құбырларын қайта сынау технологиясының ғылыми негіздерін зерттеу».

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1961 жылы туғандар
Андрей Вячеславович Решетнев

**Андрей Вячеславович Решетнев** 1968 жылы 27 маусымда РКФСР Пермь қаласында туған. Орыс.
*Әкесі - Решетнев Вячеслав Михайлович, зейнеткер, мұнайшы болған. Анасы - Решетнева Валентина Александровна, зейнеткер, мүнайшы болған.Үйленген. Жұбайы - Решетнева Анна Владимировна (1969 ж. т.). Қызы- Решетнева Полина (1994 ж.т) ұлы Решетнев Александр (1997 ж. т.).
*Пермь политехникалық институтының тау-кен факультетін (1990) «Мұнай және газ кен орындарын еңдеу технологиясы және кешенді механикаландыру», тау-кен инженері мамандығы бойынша; Пермь мемлекеттік техникалық институтының жанындағы Аймақтық салааралық кадрлерді қайта даярлау орталығының экономика және басқарма факультетін (1997) «Экономика және басқарма» мамандығы бойынша бітірген. Орыс және ағылшын тілдерін біледі.
*1990 жылдан - «Красноленинскмұнай» мұнайгазендіруші басқарманың ғылыми зерттеу және ендірістік жұмыстар цехының мұнай шығару зертханасының жетекші инженері, «Красноленинскмұнайгаз» ӨБ электр тиеу қондырғыларды күту орталық ендірістік базасының жетекші инженері (Нягань қ.). 1992 жылдан - «ПермТОТИнефть» ӨБ 5-ші дәрежелі мұнай мен газ шығару операторы (Оса қ.). 1994 жылдан - МГШЦ-1 мұнай мен газ шығару шебері, 1996 жылдан - аға инженері - МГШЦ-3 басшысының орынба- сары, 1998 жылдан - еңбекті ұйымдастыру және жалақы бөлімінің жетекші инженері, 1999 жылдан - МГШЦ-5 басшысының орынбасары, 2001 жылдан - «Осинскнефть» мұнайгазендіруші басқарманың ӨТБ басшысы. 2002 жылдан - «ЛУКойл-Пермьнефть» МГШЦ-6 басшысы. 2004 жылдан - «ЕSPEТСО» БК Бас менеджерінің өндіріс бой ынша орынбасары. 2007 жылдан - «ЕSPEТСО» БК бас менеджері (Мысыр Араб Республикасы). 2008 жылдан «ЛУКойл Оверсиз Сервис ЛТД» Қазақстандық филиялының аймақтық директорының ендіріс бойынша орыбасары. 2009 жылдан бері - «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС бас директоры.
*«КazEnergy» Ассоциациясының 5 жылдығының құрметті медалімен марапатталған (2010). Діни көзқарасы - христиан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Александр Невский, I Петр, В.В. Путин. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономика ның екі негізгі керші - Ресей және Қытаймен одан сайынғы интеграциясы. Орталық Азиядағы тәуелсіздік пен тұрақтылық кепілдігі негізінің паритетінің тағы мыңжылдыққа дауы». 
*Хоббиі - балық аулау, аңшылық, бильярд. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми-кепшілік басылымдар,тарихи романдар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1968 жылы туғандар
Асқар Бөлекбайұлы Сағынғалиев

**Асқар Бөлекбайұлы Сағынғалиев** 1955 жылы 15 шілдеде Гурьев облысы Қаратон кентінде туған.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1978) тау-кен инженері мамандығы бойынша; И.М. Губкин атындағы Мәскеу мүнайхимия және газ өнеркәсібі институтының аспирантурасын (1983) бітірген. Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты. 30-дан астам ғылыми мақала мен еңбектің авторы.
*1978 жылдан - Балықшы БББ аға геологы. 1984 жылдан - КСРО Мұнай өнеркәсібі министрлігі және ҒА Жанар жағармай пайдалы қазбалар геологиясы және қазбалау институтында кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер. 1988 жылдан - «Мұнайберу» салааралық ғылыми-техникалық кешеннің А.П. Крылов атындағы Бүкілодақтық мұнайгаз ғылыми- зерттеу институтының зертхана меңгерушісі. 1998 жылдан - «Мұнай» ГӨО ААҚ вице-президенті, президенті. 2001 жылдан -«БейкерХьюз» корпорациясының бөлімшесі «Хьюз Кристенсен» компаниясының Қазақстан, Түркіменстан және Өзбекстан бойынша аймақтық менеджері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1955 жылы туғандар
Белл сандары

Комбинаторикада B_n **Белл сандары** деп барлық ретсіз *n*-элементтік жиынның бөлуін, ал B_0 = 1 деп есептелінеді.

## Сандық мәндері

B_n сандарының n=0,1,2,\dots үшін мәндері мына қатарды түзеді:
: 1, 1, 2, 5, 15, 52, 203, 877, 4140, 21147, 115975, … ()

## Ашық формулалары

Белл сандарын екінші түрлі Стирлинг сандарының қосындылары ретінде жазуға болады:
: B_n = \sum_{m=0}^n S(n,m)

Белл сандары үшін **Добинский формуласы** да орындалады:
: B_n = \frac{1}{e}\sum_{k=0}^\infty \frac{k^n}{k!}.

Белл сандарын рекурентті түрде жазуға болады:
: B_{n+1} = \sum_{k=0}^n \binom{n}{k} B_k.

## Өндіруші функциясы

Белл сандарының экспонентті өндіруші функциясы
: \sum_{n=0}^\infty \frac{B_n}{n!} x^n = e^{e^x-1}.

Қатарлар
Санат:Комбинаторика
*
Темірғали Бақытжанұлы Сәкиев

**Темірғали Бақытжанұлы Сәкиев** 1961 жылы 11 қарашада Ақтөбе облысы Темір ауданының Кенқияқ кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Сәкиев Бақытжан, марқұм, ҰОС ардагері, мұнайшы болған. Анасы - Тұрниязова Сәлима, марқұм, ОМ мұғалімі болып жұмыс істеген.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1988), тау-кен инженері. Қазақ, орыс, ағылшын (сөздікпен)және француз (сөздікпен) тілдерін біледі.

1978 жылдан - Кенқияқ терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясында 4-ші, 5-ші дәрежелі бұрғышының көмекшісі. 1980 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (Венгрия). 1982 жылдан - Кенқияқ терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1983 жылдан - В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ дайындық курсының тыңдаушысы, КазПТИ студенті («Қазақстан бұрғышысы» мамандандырылған студенттік отрядын ұйымдастырушы. Жазғы демалыс уақытында Өзен кен орнындағы еңіске бағытталған ұңғымаларды бұрғылаған. «Маңғышлақмұнайгазгеология» бұрғылау бірлестігінің Өзен басқармасы жанында бұрғылау шебері және бұрғышы қызметтерін қатар атқарған). 1988 жылдан - «Ақтөбемұнайгазгеология» бірлестігінің Шұбарқұдық терең бұрғылау экспедициясы жанындағы терең бұрғылау экспедициясында 2-ші дәрежелі инженер технолог. 1989 жылдан - «Ақтөбемұнайгазгеология» бірлестігі жанындағы Жаңажол мұнай-газ барлау экспедициясының бұрғылау шебері, ұңғымаларды сынау аға шебері, бұрғылау бастығы, инженерлік техникалық қызмет бастығы. 1993 жылдан - «Темірмұнай» АҚ технология белімінің жетекші маманы, бастығы. 2000 жылдан - «Меридиан ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдан - «Қазмұнайхим» компаниясы Ақтөбе филиалының директоры. 2003 жылдан - «Қазмұнайгаз» АҚ «Қазмұнайхим Қопа» ЖШС директоры. 2005 жылдан бері - «АДА» ЖШС атқарушы директоры «АДА Ойл фирмасы» ЖШС Ақтөбе филиалы директоры. Қопа кен орны жобасының бірінші жетекшісі (Ақтөбе облысының Байғанин ауданы).

ҚР Жер қойнауын барлау үздігі (2009).

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

Діни көзқарасы - «Діндар, намаз оқимын». Саяси қайтаркер ретіндегі идеалы - Қ.К. Тоқаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - « Тәуелсіз Қазақстан аса ірі дамыған 50 елдің қатарына қосылады жеке табиғи ресурстар пайдаланылып, өндірістік қуаттар құрылатын болады. Ірі компаниялар мемлекет менші ауысады. Экономикада үлкен даму болады, ауым шаруашылығы мен басқа салаларда ең соңғы технологиалар қолданылып, тұрақты кіріс әкелетін болады. Аймақтарды адамдардың әл-ауқатын жақсарту үшін қажетті дербесті көбірек болады».

Хоббиі - балалармен уақыт өткізу, балық аулау, аңшылық, жылқы.

Сүйіп оқитын әдебиеті – қазақстандық жазушылар,О.Сүлейменовтың, М. Әуезовтың шығармалары. “Құран” кітабының Иман Валерия Порохованың мағыналық аудармасын зерттеуде.

Үйленген. Жұбайы - Сәкиева Майра Құрметқызы (1968 ж. т.), бала күту демалысында. Ұлы – Сәкиев Диас Темірғалиұлы (1991 ж. т.); қыздары - Сәкиева Гұлдана Темірғалиқызы (1996 ж. т.), Сәкиева Аяна Темірғалиқызы (2006 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1961 жылы туғандар
1843 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

### Ақпан

### Наурыз

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1843 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1843 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
Ғалиаусат Қайырбекұлы Кешубаев

**Ғалиаусат Қайырбекұлы Кешубаев** 1950 жылы 15 тамызда Павлодар қаласында туған.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын «Автоматика және телемеханика» мамандығы бойынша (1972), Ресей басқару академиясын «Әлеуметтіксаяси қатынастар теориясы» мамандығы бойынша (1992) бітірген.
*1972 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Өзенмұнай» МГӨБ басқармасында шебер, инженер, аға инженер, комсомол комитетінің хатшысы. 1977 жылдан - Жаңаөзен қалалық комсомол комитетінің бірінші хатшысы. 1980 жылдан - Жаңаөзен қалалық партия комитетінің нұсқаушысы, белім бастығы. 1982 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Өзенмұнай» МГӨБ партия комитетінің хатшысы. 1983 жылдан - қалалық партия комитетінде белім бастығы, екінші хатшысы. 1986 жылдан - Маңғышлақ облыстық партия комитетінің енеркәсіп және келік белімінің меңгерушісі. 1988 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӘБ ОИТҚ бастығының орынбасары. 1989 жылдан - Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы. 1991 жылдан - «Қазақстанмұнайгаз» ҰМК бас маманы, техникалық басқарма бастығы. 1992 жылдан - ҚР Энергетика және отын ресурстар министрлігі сыртқы экономикалық қызмет басқармасының бастығы. 1995 жылдан - ҚР мұнай және газ енеркәсібі министрінің орынбасары. 1997 жылдан «Қазақойл» ҰМК вице-президенті. 1998 жылдан ҚР Премьер-министрі кеңсесі басшысының орынбасары.1999 жылдан - «Қазақойл» ҰМК вице-президенті - аппаратының жетекшісі, бірінші вице-президенті. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» ЖАҚ атқарушы директоры.2002  жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ ендірістік-техникалық жабдықтау женіндегі басқарушы директоры. 2006-2009 жылдары - «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық «Самұрық» холдингі» АҚ мұнайға активтерін басқару жөніндегі директоры.
*«Құрмет» орденімен, 4 медальмен марапатталған.
*Үйленген. Жұбайы - Кешубаева Сәуле Орынбаспрқызы Ұлдары -Досжан (1971 ж. т.), Ер-Жандос(1974ж. т.); қызы Қымбат (1985 ж. т.). Немерелері - Айғаным (1994 ж.т) Рұстем (2002 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1950 жылы туғандар
1854 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 4 қаңтар - Ұлыбритания мен Францияның біріккен флоты Қара теңізге кірді.

### Ақпан

* 16 ақпан - Алматы қаласы құрылды.
* 21 ақпан - Ресей империясы Англия мен Францияға соғыс жариялады.
* 28 ақпан - Висконсин штатында АҚШ Республикалық партиясы құрылды.

### Наурыз

* 27 наурыз - Қырым соғысының басталуы, Англия мен Франция Ресейге соғыс жариялады.

### Сәуір

* 20 сәуір - Аустрия мен Пруссия арасында Ресей шабуыл жасаған жағдайда қорғаныс келісімі жазылды

### Мамыр

* 8 мамыр - президент Уильям Уокер бастаған Калифорния штатындағы өзін-өзі жариялаған мемлекеттің жеңіліске ұшыраған армиясының қалдықтары Сан-Диегодағы АҚШ билігіне тапсырылды.

### Маусым

* 28 маусым - Мадридтегі атты әскер полктерінің көтерілісі басталды. 1854-1856 жылдардағы Испан революциясы басталды.

### Шілде

* 13 шілде - Мысырдың пашасы Аббас I Хилми гвардия сарбаздарының қолынан қаза тапты.

### Тамыз

* 7 тамыз - Ағылшын-Француз десанты сол кездегі Ресейге тиесілі Аланд аралдарына қонды және көп ұзамай тапсырылған Бомарзундты қоршауға алды.
* 11 тамыз - Ағылшын корветі "Миранда" Кола қаласын артиллериялық бомбалауды бастады, шамамен екі күнге созылды. Кола қаласы өрттермен және артиллериялық атыспен толығымен жойылды.

### Қыркүйек

* 5 қыркүйек - Петропавл қорғанысы сәтті аяқталды, оны контр-адмирал В. С. Завойко басқарды. Ағылшын-француз эскадрильясы Камчатка жағалауын қалдырды.
* 14 қыркүйек - Одақ флоты Қырымда ағылшын-француз-түрік армиясының Евпаториясының астына қонуды бастады.

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

* 9 желтоқсан - Мажарстанда 6 жастан 12 жасқа дейінгі балаларға міндетті бастауыш білім беру енгізілді.
* 14 желтоқсан - Аустрия империясы Англиямен және Франциямен одақ құрғанын жариялады.

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1854 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1854 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1897 жыл

## Оқиғалар
* 20 тамыз - Рональд Росс безгек қоздырушыларын тапты.
* 1897 ж. ағылшын физигі Джозеф Томсонның (1856–1940) электронды ашуы физиканың дамытылуының жаңа кезеңі болды. Атомның қарапайым емес, күрделі жүйе екені, оның құрамында электрондар бар екені айғақталды.
*Карл Фердинанд 1897 ж. катодтық түтікті жасады, электрондардың  қозғалысын  магнит  өрісі  арқылы  басқарды. 
## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1897 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1897 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1898 жыл

## Оқиғалар
* 13 қаңтарда Э.Золя "Мен кіналаймын" мақаласының газетте жарық көруі.
*Испандық-американдық соғыс болды.
*Жылқы өсіру ісін үздік жүргізгені үшін - Жәңгір Бегалинге, Нұрмұхамед Сағынаевқа, Мейрам Жанайдаровқа, Қияш Санрықовқа, Жар Жайықпаевқа, Сәдуақас Шормановқа император "еңбекқорлығы үшін" күміс медальдарымен марапаттады.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1898 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1898 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1899 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 1 қаңтар - Кубадағы испан билігінің аяқталуы Америкадағы Испан империясының 400 жылдық тарихын аяқтады.
* 9 қаңтар - Крит аралы Осман империясына қарсы көтерілістен кейінГрекияның құрамына кірді.
* 21 қаңтар - Opel Motors Германияда бизнес ашты.

### Ақпан

* 5 ақпан - Филиппин-Американдық соғыстың алғашқы ірі шайқасы АҚШ-тың Манила мен Сан-Хуанды байланыстыратын Сан-Хуан өзенінің көпірін басып алуымен аяқталды.
* 6 ақпан - АҚШ Сенаты Америка Құрама Штаттары мен Испания арасындағы бейбітшілік келісімін ратификациялап, испан-американдық соғысты аяқтады.
* 27 ақпан - Оңтүстік Америкаға , ең алдымен Перуға жапондық иммиграция басталды.

### Наурыз

* 6 наурыз - Берлинде Феликс Хоффман аспиринді патенттеді, ал Байер компаниясы оның атын сауда белгісі ретінде тіркеді.
* 24 наурыз - АҚШ-тың Аргентинадағы елшісі Аргентина мен Чили арасындағы шекара дауында төреші ретінде әрекет етіп, даулы аумағын Чилиге тағайындады.
* 31 наурыз - Ұлыбритания Тонга Корольдігін басып алу құқығын сатып алудың аяқталғанын хабарлады.

### Сәуір

* 4 сәуір - Кубаның Бас Ассамблеясы Кубаның қарулы күштерін таратуға және АҚШ егемендігін қабылдауға дауыс берді.
* 14 сәуір - Гонконгтағы британдық әскерлер 1898 жылы Ұлыбританияның жалдау шартын бұзу мақсатында қабырғалардың артындағы Қытай императорының әскерлері тұрғаны туралы ақпаратқа сүйене отырып , Коулун бекінісін қоршауға алды.

### Мамыр

* 1 мамыр - Ұнтақ түріндегі аспирин алғаш рет сатылымға шықты.
* 16 мамыр - Қытайдан жалға алынған Гонконг аумағындағы британдық әскерлер Коулун қаласын бақылауға алды.

### Маусым

* 19 маусым - "Ағылшын-Мысыр Суданы" Мысыр пен Ұлыбритания бірлесіп басқаратын аумағы ретінде құралды, бірақ іс жүзінде ол Британ империясының құрамына кірді.
* 27 маусым - Юхан Волер қағаз қыстырғышты ойлап тапты.

### Шілде

* 1 шілде - "Miele" неміс тұрмыстық техника компаниясы құрылды.
* 18 шілде - Алғашқы диван төсегіне патентті афроамерикалық өнертапқыш Леонард Бэйли алды .

### Тамыз

* 31 тамыз - Марсель қаласында "Олимпик" футбол клубы құрылды.

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

* 1899 ж. орыс физигі Петр Лебедев (1866 – 1912) тәжірибе жүзінде жарық сәуленің қысымын айғақтап, оны өлшеген.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1899 жылы туғандар]]*
* 27 тамыз - Сесил Форестер (1966), ағылшын жазушысы.

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1899 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
Александр Геннадьевич Корешков

**Александр Геннадьевич Корешков** (28 қазан 1968, Өскемен, Қазақ КСР) — Қазақстан хоккейшісі, сол жақ шабуылшы. Шайбалы хоккейден Қысқы Олимпиада ойындары мен Әлем чемпионаттары қатысушысы. Евгения Корешковтың ағасы.

Корешковтар әулеті тегі Ресей түкпірінен. Атасы Курск губерниясынан, ал апасы— Санкт-Петербург түбінен.

Атақты хоккейшілердің атасы мен апасы 1953 жылы Омбыға көшіп келді, сол жерден әкесі Геннадий Корешков Томбыға институтқа кетті, сосын Өскеменге жұмыс істеуге кетеді, сол жерде Корешковтар әулеті тамыр жайып енді бала шағасымен 20 адамды құрады. Ағайынды Корешковтар — бес адам, олардың төртеуі (Игорь, Дмитрий, Александр және Евгений) хоккеймен кәсіби деңгейде шұғылданды. Кішісі Вячеслав, 1984 жылы туған, кәсіби сопртшы болмағанымен әкесімен әуесқой хоккей мен футбол жарыстарын қатысады.

Александр Корешков өз қаласы Өскеменде хоккейге қатыса бастады, 16 жасында ересектер арасындағы өскемендік «Торпедо» командасының жаттығуы мен ойындарына шақырыла бастады. Армияда парызын свердловсктың СКА-сының түстерінің намысын қорғады, ал 1994 жылы ТМД аумағындағы дағдарыс салдарынан қаржы жағынан дағдарысты білмеген магнитогорск «Металлургына» ауысты. Сонда 10 жыл ойнады. Магнитогорлықтармен көптеген жеңістерге жетті. Капитан болып кіші інісі Евгениймен бір түйінде ойнады. Магнитогорскте ойнау барысында Ресей чемпионатының үздік мергені, екі дүркін Ресей чемпионы және сонша рет күміс жүлдегер, үш дүркін қола, сонымен қатар Евролига жеңімпазы, Еуропа Суперкубогын да жеңіп алған. Ресей Суперлигасы-2000/01 үздік шабуылшысы, «Үш шабуылшы» марапатының иегері-1995 (інісі Евгений Корешков пен Константин Шафрановпен бірге), 1999 (інісі мен Равил Гусмановпен бірге) және 2001-ші жылдардағы (Евгений Корешков пен Юрий Кузнецовпен) атағын алады. «Хоккейге еңбегі сіңген» марапаты лауреаты 2010 жылы. Қазақстанның 1998 жылғы үздік хоккейшісі.

## Қазақстандағы өнері
Бауыры Евгений Александр Корешковпен бірге ресейлік шабуылшылар арасындағы көптеген хоккей рекордтарын қайта жазып шықты. Өзі ешқашан пас беруд сараң болмай талай голдық пастар жасаған. 2007 жылы Александр Қазақстанға оралып астаналық «Барыспен» Ресей жоғарғы лигасында ойнайды. Осы клубпен Александр Корешков КХЛде де ойнай бастады.

Қазақстан ұлттық құрамасында Александр 7 рет Әлем чемпионаттарында (үшеуінде — жоғарғы дивизионда), екі рет Олимпиада ойындарының финалдық турниерлерінде ойнаған. 1998 жылы Наганодағы Қысқы ойындарда ширек финалға жеткен Қазақстан құрамасында да ойнаған.

Александр Корешков жоғарғы деңгейде 41 жасқа келгенше ойнаған бірден бір хоккейші. 2010 жылы қазан айынан Александр Корешков Қазақстан хоккей федерацисы балалар мен жас өспірімдер бөлімін басқарып келеді.

## Сыртқы сілтемелер
* Александр Корешков

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Барыс ХК хоккейшілері
Санат:Сібір ХК хоккейшілері
Санат:Металлург (Магнитогорск) ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Несиелік рейтинг

**Несиелік рейтинг** — қарызгердің (жеке тұлға, аймақ немесе ел) несие алуға қабілеттілігі мен төлем төлеуге қабілеттілігін кешенді түрде бағалау шамасы.
Несиелік рейтинг қарызгердің бұрынғы және қазіргі қаржылық тарихы, сонымен қатар оның мүліктерінің бағасы мен міндеметтелерінің (қарызы) құны негізінде есептелінеді. Бұл ұғымның негізгі мақсаты — потенциалды несие беруші / салымшыға қарызгердің уақтылы өзіне жүктелген қаржылық міндеттемелерін орындай алу ықтималдығын бағалау. Соңғы кездері несиелік рейтингтерді пайдалану ауқымы өсе бастады: оны жаңа сақтандыру жарнасын есептеуде, жалға берудегі кепілдерді, үміткерлерді жұмысқа алудағы олардың сапасын анықтауда пайдаланылады.

Несиелік рейтинг салыстырмалы шама, сондықтан әр елдің, мекеменің, өндіріс саласының өзіндік сипаттамасын есепке алған маңызды. Төмен несиелік рейтинг, әрине, жағымсыз жағдай, себебі ол сол қарыздардың дефолтқа ұрынуының үлкен ықтималдығын көрсетеді.

## Тәуелсіз рейтингтік агенттіктер

Әлемдегі ірі рейтингтік агенттіктер — Moody's, Standard & Poor's және Fitch Ratings.

## Несиелік рейтингтер нышандары
Компания несиелік рейтингісі құнды қағаздарға, мысалы облигацияларға, потенциалды инвесторлар үшін қаржылық көрсеткіш болып табылады. Рейтинг рейтингтік агенттіктермен бекітіледі, мысалы A.M. Best, Dun & Bradstreet, Standard & Poor's, Moody 's немесе Fitch Ratings және әріптік A, B, C сияқты белгіленеді. Standard & Poor's рейтингісі сенімді компаниялардан сенімсізге қарай былай болады: AAA, AA +, AA, AA-, А +, А, А-, BBB +, BBB, BBB-, BB +, BB, BB-, B +, B, B-, CCC +, CCC, CCC-, CC, C, D. BBB- рейтингісінен төмендері спекулятивті немесе тастама облигациялар болып табылады
Moody рейтингтік жүйесі ұқсас болғанымен атаулары сәл басқаша. Сенімді компаниялардан сенімсізге қарай: Ааа, Аа1, Аа2, Aa3, A1, A2, A3, Baa1, Baa2, Baa3, Ba1, Ba2, Ba3, В1, В2, В3, Caa1, Caa2, Caa3, Ca, C. 
A.M. Best жақсы компаниядан нашарға қарай былай белгілейді: A++, A+, A, A-, B++, B+, B, B-, C++, C+, C, C-, D, E, F, и S. 
CTRISKS рейтингілік жүйесінде: CT3A, CT2A, CT1A, CT3B, CT2B, CT1B, CT3C, CT2C и CT1C. CTRISKS бір жыл ішіндегі дефолт ықтималдығын көрсетеді.

## 


* 

Санат:Несие