open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ахмет Кенесарыұлы

**Ахмет Кенесарыұлы** (1842— 1888) — қазақ сұлтаны. Кенесарының бәйбішесі Күнімжаннан туған үш ұлдың кішісі. 

Шешесінің ықпалымен өзге ағаларымен бірге оқып, білім алады. Жастайынан әскери өнерге машықтанады. Ер жеткен соң Қоқан хандығының әскери санында қызмет жасап, ерлігімен көзге түседі де, "пансат-башы" (бес жүз басы) дәрежесіне дейін көтеріледі. Ресей империясы Жетісу жерін жаулап алу кезінде ол қоқандық әскер құрамында шайқасады. 1860 жылы Ұзынағаш маңында болған шайқастан кейін Кенесары ұрпақтарының бір бөлігі қоқандықтарды қолдады, келесілері орыстар жағына өтіп кетеді. 1861 жылы 23 қаңтарда Ахмет пен бауыры Тайшық орыстар билігін мойындап, олардың қол астына өтуге өтініш білдіреді. Сырдария шебінің басшысы генерал Дебу сұлтандардың өтінішін қабыл алады да, олардың (37 жанұя) Перовскіге көшіп келуіне жағдай жасайды. Сұлтандарға Сырдария шебін қоқандықтардан қорғау қызметі жүктеледі. 1862 жылы бұл қызметтері үшін және Жөлек пен Жаңақорғанды басып алу кезіндегі ерліктері үшін Тайшық пен Ахметке "зау- ряд — хорунжий" әскери шені беріледі. 1863 жылы Сырдария шебіне қоқандықтардың парбаншы Шадман қожа мен мыңбасы Қасым бастаған күштерімен соғысады. Осы жылы патша үкіметі Сырдария мен Сібір шептерінің аралығын зерттеу үшін бірнеше арнайы топтар жасақтайды. Орынбор корпусының подполковнигі М.Г. Черняевқа Жөлектен Түркістан қаласына дейінгі жер бедерін зерттеу жүктеледі. Оның Созақ пен Шолаққорған жерлеріне жасаған барлау ісіне Ахмет те өз жасақтарымен қатысады да, Черняев сенімін иеленеді.

## Дереккөздер

Санат:1842 жылы туғандар
Санат:1888 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ сұлтандары
Санат:Кенесары хан
Санат:Қоқан хандығы тұлғалары
Санат:Ресей империясы тұлғалары
Зона

**Зона** ( — белдеу) — жалпы географиялық зона; 
# аумағында қайсы бір құбылыс (*не құбылыстардың белгілі бір жиынтығы*) қарқындылығы көрсеткіштерінің бір мәнділігі байқалатын немесе осы қарқындылық белгілі бір аралықта ғана өзгеретін аумақ (*айдын*). Егер осы аумақта ареалды болу үшін зерделенетін құбылыс (белгі) байқалатын не болмайтын болса, зонаны болу үшін құбылыстың қарқындылығы анықталады; 
# екі ендік шеңбердің арасындағы жер бетінің бөлігі, мысалы, солтүстік және оңтүстік тропиктер арасындағы ішкі тропик зонасы; 
# ендік екі шеңбер арасындағы аспан күмбезінің бөлігі; 
# шамамен ендік бағытта созылып жатқан, бірақ параллельдерден ауытқып отыратын шекарасы бар және бүкіл Жер шарын түгелдей айналып шықпайтын жер беті нысандары мен олардың үстіндегі атмосфераны қамтитын жер бетінің ауданы; 
# метеорологиялық жағынан алғанда біртұтас деп қаралатын атмосферадағы немесе атмосфера кабатындағы атырап, мысалы, жауын-шашын зонасы, шептік зона, түйісу зонасы, батыс желдер зонасы және тағы басқа.

## Дереккөздер

Санат:География және геодезия
Зоналау

**Зоналау** - кез келген аумақтың телімдерін олардағы кейбір құбылыстардың қарқындылығы бойынша жүйелеу процесі.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Зоналық ағыс

**Зоналық ағыс** - мұхиттар мен теңіздердегі сулардың басым желдердің әсерінен көбінесе батыстан шығысқа немесе шығыстан батысқа қарай ендік бағытпен қозғалуы (мысалы, антарктикалық циркумполюстік ағыс).

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Таратқыш радиоорталық

**Таратқыш радиоорталық** () — түрлі радиотаратқыштарды (байланыс, радиохабарын тарату, теледидар, радионавигация таратқыштары) біріктіретін орталық. Оның құрамына антенналар жүйесі, энергия көздері және басқа қосалқы жүйелер кіреді. Кабельдік, радиорелейлік байланыс желілері арқылы телеграфпен, радио-бюромен, қабылдау радиоорталығымен байланысады. Әдетте, ірі елді мекендерден 50-80 км қашықтықта орналасады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Зоналық циркуляция

**Зоналық циркуляция** -
*1)	Жер шарының кез келген бөлігінің үстінде, әсіресе жоғары тропосферада, әдетте, батыстан шығысқа карай ендік бағытта ауа ағыстары басым болатын атмосфераның циркуляциясы (айналымы);
*2)	атмосфераның жалпы циркуляциясының теориялық нүктелерінде желдің бір бағытта және бір жылдамдықта, ал таза зоналық циркуляцияда ауа ағыстарының горизонталь және ендік шеңбер бағытында болуы; 
*3) зоналылықты құрайтын жылдамдықтың Жер шарының үстінде немесе оның бір бөлігінің үстінде атмосфераның шынайы циркуляциясында таралуы.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Зоналық экожүйелер

**Зоналық экожүйелер** - Жер шарындағы географиялық зоналардың ауқымындағы табиғи экожүйелер, мысалы, ормандық, далалық, шөлдік экожүйелер.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Таратушы антеннаның бағытталғандық коэффициенті

**Таратушы антеннаның бағытталғандық коэффициенті** () — таратылатын қуаттың бұрыш бойынша таратылуының берілген жазықтықта схема арқылы көрсетілуі. Қабылдау антеннасының бағытталғандық диаграммасы — радиотолқынның келу бағыты мен антенна осі арасындағы бұрышқа байланысты антеннада электр қозғаушы күшінің қалай қоздырылатынын көрсетеді.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Зоналылық

**Зоналылық** — географиялық зоналылық (*дәлірек айтқанда, физикалық-географиялық зоналылық*) - негізінен, Күннің сәулелік энергиясының ендік бойынша біркелкі таралмауының әсерінен экватордан полюске қарай географиялық белдеулердің құрлықтағы ауысуы және осы белдеулердің ауқымында географиялық зоналардың таралуы. Аумағы зор жазықтарда ендік зоналық өте анық байқалады; құрлықтың кейбір аудандарында диагональды, тіпті меридиандық зоналалық (градус торына қатысты) көрініп тұрады. Таулардағы зоналықтың негізгі көрінетін пішіні биіктік белдеулік болып табылады. Мұхиттарда аздап қана беткі (немесе ендік), вертикаль (немесе терендік) және түптік зоналық байқалады.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Аман Кекилов

right|thumb|200px
**Аман Кекилов** (, 1912 жыл, қазіргі  – 1974 жыл, ) — кеңестік және түрікмен ақыны, әдебиеттанушысы, Түрікменстан халық жазушысы (1967), Түрікменстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1960), Түрікменстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1979), Түрікмен КСР Мемлекеттік әнұраны сөзінің авторы (1946), Шалы Кекіловтың інісі.

Түрікмен әдебиеттану ғылымын калыптастырып, дамытуда зор еңбек сіңірді. «Молланепес» (1957), «Әдебиет теориясы» (1961) атты монографияларында көркем туындының идеясы, тілі, стилі тұралы ғылыми талдама жасап, Мухаңның бірқатар пікірлерін мысалдан келтірген. Кекилов өзінің «Мұхтар Әуезовке ескерткіш» өлеңінде («Қазақ әдебиеті», 21 мамыр 1963) ұлы жазушының көркем мұрасы көзі тірісінде өзіне орнаткан мәңгі ескерткіш екенін тебірене жырлаған.

## Дереккөздер


Санат:1912 жылы туғандар
Санат:1974 жылы қайтыс болғандар
Санат:Түрікменстан жазушылары
Санат:Түрікменстан ақындары
Зоналық орналасу

**Зоналық орналасу** - зерттелетін құбылыстардың өз орналасуын анықтайтын сыртқы факторлардың әсерінде болатын құбылыстардың аумақта орналасуы. Егер басқадай бір себептердің әсерінен нысанның орналасуы күтілген орнынан ауысатын болса, онда оны бейзоналық орналасу деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Зоналық тасымал

**Зоналық тасымал** - атмосфераның жалпы циркуляциясында ауаның белгілі бір зонаның үстімен не бүкіл Жер шарының үстімен меридиандық құрамбөлігінен зоналық кұрамбөлігі тым басым желмен тасымалдануы.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Таратушы антеннаның күшейту коэффициенті

**Таратушы антеннаның күшейту коэффициенті** () — таратылатын қуаттың негізгі бағытта қалай шоғырландыратынын көрсетеді. Қабылдаушы антеннаның осыған сәйкес көрсеткіші — қабылдау антеннасының тиімді ауданы делінеді. Бұл көрсеткіш антенна үйлестірілген жүкке бере алатын максимал қуаттың антенна кірісіндегі сигнал қуаты ағынының тығыздығына қатынасымен өлшенеді.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Демоцид

**Демоцид** - [  – халық және - өлтіру] - кез келген: этникалық (геноцид), діни, таптық, партиялық (1966 жылы Индонезияда коммунистерді жаппай қырып-жою), батыстандырудың аяғы баспағандығына қарай (Кампучияда) және т.б. белгілері бойынша жаппай қырып-жою шараларын білдіретін ұғым.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Қылмыс
Таратушы қабылдағыштың бағыттық әрекет етуі

**Таратушы қабылдағыштың бағыттық әрекет етуі** () — қабылдағыштың тиісті бағытта туғызатын кернеулік өрісі (Ео) квадратының барлық бағытта туғызылған кернеулік өрісінің (Еорт) орташа квадратына қатынасы: D = Е 20/E (2орт)

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Шығарынды конусы

**Шығарынды конусы** – жер бедерінің жайпақ қиық конус бітімдес аккумуляциялық нысаны. Үстіңгі беті сол дөңестеліп, төменгі жапсары жалпақ болады. Жер бетіндегі және су астындағы шығарынды конусы түрлері болады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезек кенорны

**Шымтезек кен орны** – қуаты мен ауданы бойынша өнеркәсіптік мәні бар шымтезек жатынын білдіретін геологиялық ұғым.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезек кенорындарының геоморфологиялық жіктемесі

**Шымтезек кенорындарының геоморфологиялық жіктемесі** — тиісті климаттық жағдайда кенорындардың сулық-минералдық режімін анықтайтын, олардың жатыс жағдайларын ескеруге негізделген жіктеме. Жатыс жағдайлары бойынша кенорындар негізгі 4 топқа бөлінеді: а) жайылманың кенорындары; о) көне террасалардың кенорындары; б) суайрық жазықтардың кенорындары; в) суайрық мореналық бедердің кенорындары. Әрбір топ жатыс жағдайларының ұсақтау белгілері бойынша өзара ажыратылатын 5-7 типке бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезек қалыптастырушылар

**Шымтезек қалыптастырушылар** — батпақты өңірде шымтезек грунт суларының деңгейі төмендегенде бұрын түзілген шымтезек шоғырының беткі қабаттарында микроорганизмдердің әсерінен біршама тез өтетін, шымтезек қабаты жаңа қалыптасқан түзілімдер есебінен қалыңдай түсетін биохимиялық процесс.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезек суы

**Шымтезек суы** – шымтезекті батпақтармен байланысты су, әдетте түсі күңгірт-қызылқоңыр, гуминдік қышқылдарға бай болады. Шымтезекті батпақтардан бастау ала отырып, мұндай сулар "қара өзендер" мен "қара көлдер" түзеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Таратушы шкафтар

**Таратушы шкафтар** (). Жергілікті (қалалық) телефон желілерінде, магистральдық желімен таралымдық желінің қосылатын жерінде таратушы шкафтар қойылады. Магистральдық желі кабель талшықтары магистральдық бокстерде монтаждалып, таралым желісінің кабель талшықтары, таратушы бокстері монтаждалады. Шкафтардың сыйымдылығы 150-ден 1200 жұпқа дейін болады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Шымтезек түрлерінің жіктемесі

**Шымтезек түрлерінің жіктемесі** — шымтезектер бастапқы өсімдік материалының сипатына, шымтезек жаралу жағдайларына және оның физикалық-химиялық қасиеттеріне сәйкес төмендік (ойпаңдық), аралық (өтпелік) және жоғарғы типтерге жатады. Әр типте орман, орман-батпақ және батпақ типшелері бөлінеді, олар ағаш қалдықтарының құрамы мен олардың ыдырау дәрежесіне (45-60% және одан да көп) байланысты. Батпақтық типшелер субстраттың суға өте қанық жағдайында түзілетіндіктен, ыдырау дәрежесі өте төменділігімен (5-25, кейде 40-45%) сипатталады. Шымтезек типшелері топтарға, ал әр топ 4—8 түрге бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Демократиялық саяси жүйе

**Демократиялық саяси жүйе** - саяси жүйенің түрі, оған мыналар тән: 
* азаматтардың кепілденген құқықтары мен бостандықтарының кең ауқымы қамтылуы; 
* билеуші және оппозициялық саяси партиялардың еркін қызмет етуі; 
* жалпымемлекеттік өкілетті билік органдарының - парламенттің болуы; 
* сайлаудағы заңды күрес қорытындылары бойынша партиялардың үкіметті жасақтауы; 
* мемлекеттік және қоғамдық органдардың қызмет етуі принциптері және заңцылықтарына бақылау орнататын тәуелсіз соттар жүйесінің болуы; 
* өзін-өзі және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының болуы; 
* көз жеткізу, дәлелдеу мемлекеттік органдар ықпалының негізгі құралы ретінде ақпарат көздерінің еркін қызмет етуі.

Осылайша, **демократиялық саяси жүйеге** жалпы баға бере отырып, олар мыналарды қамтамасыз етеді деп сеніммен айтуға болады: 
# басқарушы топтың тұрақты занды мойындалғандығын; 
# оны қалыптастыруға қалың бұқараның қатысуы;
# саясаттың негізгі бағыттарын айқындауға бұқараның тікелей немесе жанама түрде қатысуы; 
# бүқараның тарапынан басқарушы топты бақылауға алуы.

Осылардың барлығы мүндай саяси жүйелердің бұқараның билік органдарын қалыптастырып, саясатты жүзеге асыруға қатысу құқына негізделгендігін білдіреді. Алайда барлық саяси жүйелер жоғарыда аталған талаптарға сай келе бермейді. Көп жағдайда мұның бәрі шынайылықтан гөрі, әртүрлі жүйелер талпынатъш мінсіз идеалға жақынырақ.
## Тағы қараныз
* Демократия
* Демократизация
* Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро
* Демократиялық көшбасшы
* Демократия және мемлекет
* Демократиялық социализм тұжырымы
* Демократиялық саяси жүйе
* Демократиялық мемлекет
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Демократия
Шымтезек битумдары

**Шымтезек битумдары** (битумоидтері) — төмен қайнайтын ерітінділер, әдетте, спирт-бензол немесе біртіндеп бензол және спирт-бензол арқылы шымтезектен алынатын құрамбөлік. Шайырдан, көмірсутектерден, балауыздан, асфальтты-шайырлы заттардан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезек шоғырлары

**Шымтезек шоғырлары** – беткейлік шоғырлар, ойыс шоғырлары, алмасу шоғырлары және аралас шоғырлар деп аталатын төрт түрге бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымтезектердің жасы

**Шымтезектердің жасы** – олар түзіле бастаған кезден бері өткен уақыт: 1) салыстырмалы жасы споралық тозаңдық немесе археологиялық әдістер қолданылып анықталады; 2) абсолют жасы радий-көміртек әдісімен (С14) F250 жылдық дәлдікпен анықталады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Тармақтағыш баусым

**Тармақтағыш баусым**  () — екінші ұшында модульдік ашалар орнатылған алты төртжұптық кабельдері бар **TELCO** ағытпасының розеткасынан немесе ашасынан тұратын арнайы көпжұптық ақырғы баусым.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Шымтезекті төбелер

**Шымтезекті төбелер** – мезо-және микробедердің төмпешік пішіндері, тоң басқан алқаптарда көп таралған. Шымтезектен, кейде орталық бөлігі саздақ пен құмнан тұрады. Төмпешіктің ортасы жазда әрдайым қатып жатады. Биіктігі 3— 7 м болады. Пішіндері әр түрлі, көбінесе  дөңгелек.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шымырлану белдемі

**Шымырлану белдемі** - интрузиялық денелер мен оларды кіріктіруші тау жыныстарының жапсарында магма балқымаларының кристалдануы барысында ыстық температуралар жағдайында пайда болатын ұсақ кристаллы таужыныстар қабаты (қабатшасы).
## Дереккөздер


Санат:Геология
Кельттер

right|thumb|200px
**Кельт** тайпасы алғашында (б. з. б. 1 ғасыр) Рейн мен Дунай өзендерінің бойын мекендеген, кейін Солтүстік Германияға, одан соң Францияға, Бельгия, Аустрия мен Британия аралдарына барған. Тілдері үндіеуропа тілдерінің тобына жатады. Кейін жергілікті халықтардың тілімен араласып кеткен. Іздері Британия аралдарын мекендейтін исланд, шотланд т. б. халықтар тілдерінде сақталған. Кельт әдебиетінің «сага» үлгісін жасауға ерте заманда «фильд» деп аталған ақындар атсалысқан. Олар ертедегі ақсүйектік білімнің сақтаушысы ретінде жауынгерлік әндер мен мақтауларды шығарған. Әуезов «Жамбылдың айтыстағы өнері» мақаласында акындар айтысына ұқсас әдеби жанрлардың Батыс Еуро- падағы үлгілеріне токтала келіп: «Ал батыста кельттің фильдері, терістік Франциядағы труверлер, орталык Европадағы мейстерзингерлер, орыста кейде скоморохтар, Скандинавия елдерінде болған эддаларды жырлайтын скальдылар - көбінше айтысқа жүйрік акындар» деген. 1948 жылы шыққан «Қазақ әдебиеті тарихының» 1-томына жазған «Айтыс өлеңдері» тарауында: «Сол алуандас айтыс өлең Батыс Европаның орта ғасырында кельттерде «фильдер» деген ақындарды туғызған» деп тагы да айтқан.
## Дереккөздер


Санат:Ежелгі халықтар
Санат:Кельттер
Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро

**Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро** — Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі ұйымның құрылымдық бөлімшесі. 
нобай|Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро

Орталығы Варшава қаласында (Польша) орналасқан. Адам құқықтарының сақталуын қадағалап, демократияны дамытып, нығайтуға қол ұшын береді. Міндеті - адами өлшемдер саласындағы ЕҚЫҰ (ОБСЕ) міндеттемелерінің орындалуына шолу жасап, жыл сайын конференциялар өткізу; демократиялық институттар мен адам құқықтары мәселелері бойынша жиналыстар мен семинарлар ұйымдастыру. Бюро ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттер аимағында саилаулар өткізу барысын қадағалау жөніндегі жұмыстарды үйлестіріп, құқықтық мәселелер бойынша жәрдем береді, сайлауды өткізу және демократиялық институттарды дамыту туралы ақпарат алмасуға көмектеседі. Адами өлшемдер туралы Копенгаген құжатына (1990) сәйкес ЕҚЫҰ-ға қатысушы елдер ішкі және халықаралық бақылаушылардың қатысуы сайлау процесін жақсартатынын мойындаған болатын. Ұйымның осы қызметін атқару бюроға жүктелді. Соңғы жылдары бюро миссиясы Қазақстанда және бірқатар ТМД елдерінде өткен сайлаулар барысын бақылады.

## Дереккөздер

Санат:ЕҚЫҰ
Санат:Мемлекетаралық құқық қорғау ұйымдары
Полесье

**Полесье** - төрттік мұз басудың шет аймақтарындағы қарағай орманы өскен, құмды, батпақты ойпаттар. Полесьелік ландшафт Шығыс Еуропа жазығында мұз басудың шеткі өңірлерінде — Полесье, Мещера, Ветлуга ойпаттарында, Солтүстік Американың бірқатар аудандарында таралған.
## Дереккөздер


Санат:Украина географиясы
Санат:Беларусь географиясы
Демократия және мемлекет

**Демократия және мемлекет** - "демократия" және "мемлекет" ұғымдарының арасындағы қайшылықтарды меңзейтін түсінік. Демократия тікелей мағынасында халықтың өзі қоғам өмірін ұйымдастыруын білдіреді. Бірақ бүгінгі танда әлемнің бірде-бір елінде шынайы мағынасындағы демократияның орнамағаны ақиқат. Көпшілік елдерде тек сол халық билігінің мінсіздігіне ұқсастырылып, жақындастырылуы ғана кәрініс тапқан. Мұндай қоғамдарда әлі күнге дейін қоғамдық өмірді реттеу қызметін өкілеттік және басқа да билік органдары, яғни, мемлекет атқаруда. Шын мәнінде бүгінгі күнгі демократия - мемлекеттіліктің бір түрі, ол, тіпті, мінсіз деп танылуы мүмкін. Басқа жағынан қарағанда, демократияны дамыту процесі - өз өмірін орнықтыруда халықтың маңызын арттырып, рөлін үнемі күшейту және соған сәйкес, оның өкілетті органдарының, яғни, мемлекеттің қоғамдық қызметін әлсірету. **Толыққанды демократия** дегеніміз - қоғамдық өмірді реттеуде қандай да бір мемлекет институттарының араласпауы, адамдардың бір-біріне үстемдік жүргізуінің болмауы. Шын мәнінде, толыққанды демократия өмірді саясатсыз, мемлекетсіз ұйымдастыру болып табылады. Бірақ, қоғам өмірінен мемлекеттің жоғалуы "демократия" ұғымының қазіргі мәнінен айырады. Осылайша, қоғамда мемлекет болса, толыққанды демократияның орнауы мүмкін емес, ал **толыққанды демократия** орнаған жағдайда мемлекет те, қоғамдық қатынастарды реттеуші билік түрі ретінде демократияның өзі де керексіз болып қалады.
## Тағы қараныз
* Демократия
* Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро
* Демократиялық көшбасшы
* Демократизация
* Демократиялық социализм тұжырымы
* Демократиялық саяси жүйе
* Демократиялық мемлекет

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Мемлекет

Санат:Демократия
Тасымалдаушысы басылған амплитудалық фазалық модуляция

**Тасымалдаушысы басылған амплитудалық фазалық модуляция**  (); САР (Carrierless Amplitude/Phase modulation) — тасымалдаушы жиілік амплитуда жене фаза бойынша кодалық N жағдайы бар (әдетте, N= 16 (САР16), 64 (САР64) немесе 128 (САР128)) аймақты қүратын көппозициялы квадраттық модуляцияның жолақты-эффективті төсілі. Тасымалдаушы жиілік сызыққа берілмейді — ол сигналдан "кесіп алынады", одан кейін қабылдағышта қайта қалпына келтіріледі. САР64 модуляциясы ADSL және HDSL (1,168 Мбит/с) абоненттік желілерінде, ал САР128 - SDSL (2,32 Мбит/с) абоненттік желілерінде қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Полигенетикалық беттер

**Полигенетикалық беттер** — әр бөліктерінде әр түрлі, бірақ өзара байланысты бедер жаралу процестері арқылы түзілген, морфологиялық жағынан біртұтас тегістелу беттері. Полигенетикалық беттер көбінесе құрлық жағалауын және су асты қайранды қамтитын теңіз деңгейінің маңында орналасады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Шынайы кристалл

**Шынайы кристалл** - геометриялық модельден (мінсіз кристалдан) 
## Дереккөздер


Санат:Геология
Тасымалдаушы жиілік

**Тасымалдаушы жиілік** () — радиотаратқыш арқылы таратылғанда өз параметрлерінің бірінің модуляциялануы арқылы ақпараттық (пайдалы) сигналды ала кететін электромагниттік тербеліс жиілігі. Детекторлеу арқылы радиоқабылдағышта аталған жиіліктегі тербеліс құрамынан пайдалы сигнал жиілігіндегі тербеліс бөлініп алынады. Ал тасымалдаушы жиіліктегі тербеліс жойылады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Тежеу желісі

**Тежеу желісі**  () — өзі арқылы өтетін сигналдарды белгілі бір уақытқа тежейтін құрылғы. Электрлік тежеу желісі жасанды ұзын желі, коаксиалдық кабель, параметрлері бірқалыпты таралған немесе шоғырланған жасанды желі түрінде жасалады. Тежеу желісі өзінің бойымен ететін дабылдың тарау жылдамдығымен немесе оның бір буыны арқылы сигналдың тежелу уақытымен, жиіліктік өткізу жолағымен сипатталады. Түрлі түсті теледидарда және радиолокацияда қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Полигляциализм

**Полигляциализм**— төрттік кезеңдегі көп ретті жамылғы мұз басу теориясы. Қоңыржай ендіктерде жылы (мұзаралық кезендеріне сәйкес) және суық (мұз басу кезендеріне сәйкес) климаттардың ауысуы айғақтарына негізделген.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Полигональдық түзілімдер

**Полигональдық түзілімдер** — полюстік және субполюстік атыраптарда жұқа дисперсті грунттардың аяздан жарылу кезінде пайда болған микро- және мезобедер пішіндері. Неғұрлым ірі полигональдық түзілімдер тундра зоналарында кездеседі және полигональдық түрлердің құрылуы ұсақ топырақ арасында аяз әрекетінен жарықшақтардың және мұз сыналарының пайда болуымен сипатталады. Кейбір жарықшақты аязды полигондардың ені жүздеген м-ге жетеді.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Демократиялық социализм тұжырымы

**Демократиялық социализм тұжырымы** - демократиялық социализмді әлеуметтік-саяси қозғалыс немесе саяси-идеялық ағым ретінде қарастыруға болады. Демократиялық социализм - кұрделі және көпқырлы ұғым. "Демократиялық социализм" ұғымын бірінші рет 1888 жылы Д.Б. Шоу демократиялық социалистік реформизмді түсіндіру үшін қолданды. Демократиялық социализм тарихы - жұмысшылар қозғалысының тарихымен тікелей байланысты. Жұмысшылар қозғалысының дамуы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасыр бойы демократиялық-социализм ұғымын түбірімен өзгертіп жіберді. Демократиялық социализм капитализмге балама ретінде пайда болған. Бұл тұрғыда демократиялық-социализм марксистік идеяның маңызды қағидаларын ұстанды, яғни капитализмді жою, жалпы теңдік, өндіріс құралдары көптікі және т.б. идеялар арқылы қоғамды түбірімен өзгерту, пролетариаттың (жұмысшының) үстемдігін орнату. Кейбіреулер марксистер ұсынған капитализмді жойып, социализмге өту төңкерістік жолын қолдады. Алайда нақты өмірде демократиялық социализм бұл қағидаларды емес, тек қана саяси-қоғамдық институттар мен жалпы қабылдаған ойын ережесін мойындады. Демократиялық-социализм негізіндегі партиялар парламенттік партияларға айналды және де жұмыс табының үстемдік етуші жүйемен интеграцияға түсуіне мүмкіндік берді. Бұл көзқарас бойынша демократиялық-социализмнің кейінгі тарихын марксизмнен біртіндеп алшақтау тарихы ретінде қарастыруға болады. Авторитарлық социализмнің (марксистік идея бойынша, пролетариаттың диктатурасы) пайда болу мүмкіндігін алдын ала болжаған демократиялық-социализмнің реформашылары өздерінің негізгі мақсаты демократиялық социализм орнату деп жариялады.

Демократиялық социализм теориясын негіздеген, әрине, алмандық демократиялық-социалистер атынан Бернштеин екені айқын. Бұдан басқа фабиандық, ағылшындық және гильдейлік социализм, поссибилизм және т.б. француздық социализмнің реформистік ағымдары демократиялық социализмнің дамуына едәуір үлес қосты. Сондай-ақ австромарксизм, әсіресе оның большевизм мен ленинизмге қарсылық білдірген, идеялық басшылары О. Бауэр, М. Адлер, К. Реннерді де айтуға болады. Демократиялық социализмнің көздегені - шынымен еркін қоғам орнату, мемлекеттің негізгі мақсаты - әрбір жеке тұлғаның еркін қорғау.

## Тағы қараныз
* Демократия
* Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюро
* Демократиялық көшбасшы
* Демократия және мемлекет
* Демократизация
* Демократиялық саяси жүйе
* Демократиялық мемлекет
* Социализм

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Демократия
Теледидар каналы

**Теледидар каналы**  () — бір теледидар бағдарламасының толық теледидар сигналын тарату үшін қолданылатын метрлік және дециметрлік жиіліктер диапазонындағы стандартты радиожиілік жолағы. ТМД елдерінде теледидар хабарын тарату үшін әрқайсысының кеңцігі 8 МГц болатын 12 канал пайдаланылады. Оның бес каналы 48,5—100 МГц аралығында, ал жетеуі 174—230 МГц аралығында. Сондай-ақ дециметрлік толқындар диапазонында (47-1000 МГц) 60 канал бар. Студиялық аппараттар кешенінде — бір теледидарлық тарату камерасында жасалынатын бейне дабылының толық құрылу тракты да студиялық аппараттық инженер-техник қызметкерлер арасында теледидарлық арна деп аталады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидар станциясы

**Теледидар станциясы** ( ) — теледидарлы бағдарламалар жасауға және оларды тарату процестерін орындауға қажетті құрылғылар мен қондырғылар кешені. Мұндай станциялардың тек өз бағдарламаларын ғана тарататын немесе өз бағдарламаларымен бірге басқа станциялардан алған хабарларды уақыт бойынша аралас тарататын, сондай-ақ өз бағдарламасы жоқ, тек басқа станциялар бағдарламаларын таратумен шектелетін түрлері бар. Бұлардың соңғысы теледидарлық ретранслятор деп аталады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидарлық бейненің координаталық бұрмалануы

**Теледидарлық бейненің координаталық бұрмалануы**  () — теледидарлық жаймаланудың сызықты болмауынан және жаймалау жылдамдығының өзгеруінен туындайтын бұрмаланулар. Олардың себебінен растр пішіні "бөшке" немесе "жастық" тәрізді болып көрінеді. Мысалы, шахмат тақтасы торларының дұрыс төрт бұрыштығы бұзылып көрінеді.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Алдаберген Ақшабаев

**Ақшабаев Алдаберген** (1941 ж. т., Маңғыстау ауданы Ақтөбе ауылы) – ауыл шаруашылығы қызметкері, өлкеге белгілі аңшы. 1967 – 96 ж. Ленин атындағы ұжымшарда бас шопан, зоотехник, ферма меңгерушісі, карьерде тас кесуші болды. 3-дәрежелі Даңқ, «Халықтар достығы» ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Теледидарлық беру камерасы

**Теледидарлық беру камерасы** () — объект бейнесін бейнесигналға өзгертуге арналған құрылғы. Негізгі бөліктері: оптикалық жүйе (түрлі линзалар), электрондық-сәулелік беру құралы, жаймалау генераторы, бейнесигналды алдын ала күшейтетін күшейткіш, оператордың бейне іздегіші. Түрлі түсті теледидарлық беру камерасының ішінде үш оптикалық-сәулелік беру құралдары болады. Олардың әрқайсысына объект кескіні үш (**қызыл, жасыл, көк**) түсті жарық сүзгілері арқылы беріліп, үш монохроматтық бейне сигналы жасалады және үш арна арқылы беріледі.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидарлық дабыл

**Теледидарлық дабыл** (). Құрамына синхроимпульстер енгізілген толық бейнесигнал теледидарлық сигнал деп аталады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Халық Алғалиұлы Ақшабаев

**Ақшабаев Халық Алғалиұлы** (1956 ж. т., Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы, Атакент кенті) – мұнайшы. 1994 ж. АқтМУ-ды бітірген. 1973 – 74 ж. Жетібайдағы «Геофизика» мекемесінде жұмысшы, «Мұнайгазбарлау» мекемесінде мастер, бұрғышының көмекшісі, 1976 – 93 ж. УБР бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1994 жылдан «Бұрғылау» ЖШС-нің ЦИТС бастығы. 3-дәрежелі Еңбек даңқы ордені (1986), ҚР-ның Құрмет грамоталарымен марапатталған.
## Дереккөздер
Теледидарлық жаймалау

**Теледидарлық жаймалау** ( ) — оптикалық бейнені бейнесигналға өзгерту процесінде электрондық-сөулелік беру құралының нысанасы бойынша немесе бейнені қайта жаңғырту процесінде — кинескоп экраны бойынша электрондық сөуленің (таңбаны) белгілі бір заң бойынша орын ауыстыруының периодты процесі. Қ.: Кадровая развертка — кадрлық жаймалау; строчная развертка — жолдық жаймалау.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидар орталығы

**Теледидар орталығы** () — теледидар бағдарламаларын дайындауға және таратуға арналған техникалық жабдықтар мен қондырғылар кешені. Теледидар орталықтарының өз бағдарламасын жасайтын бағдарламалық, өз бағдарламасы жоқ, тек кабель желісі немесе ғарыштық желі арқылы басқа қалалардан алынған бағдарламаларды таратумен айналысатын ретрансляциялық түрлері болады. Бағдарлама жасайтын теледидар орталығының құрамына студиялық аппараттар (АСК) кепіені, жылжымалы теледидар станциясы, кинопроекциялық аппараттар бөлімшесі, бейнемагнитофондар бөлімшесі, видеотека,фильмотека, студиялар, студиялық декорациялар бөлімшесі және басқа қосалқы қызметтер мен энергия көздері кіреді.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Ақтау шамшырағы

thumb|200px
**Ақтау шамшырағы** – Каспий теңізіндегі Бор мүйісінде орнатылған мұнаралық құрылыс. Ақтау шамшырағы 1967 ж. іске қосылды. Қаланың қазіргі тұрғындары бұл теңіз «светофорын» не үшін орнатылғанын білмейді. 40 жылдан астам уақыттың ішінде Ақтау шамшырағы неше түрлі аңыз-әңгімелерді басынан өткерді. Оның бүкіл дүние жүзіне атағын паш еткен ерекшелігі – шамшырақтың қаладағы 10 қабатты үйдің төбесіне орнатылғандығы. Шамшырақтың биіктігі 10 м, оның жарық «көзі» – шамының қуаты 1000 Вт. Әрбір шамшырақ өзіне тән белгі беретін құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Сондықтан Ақтау шамшырағы Қазақстандағы жалғыз жарқырауық шамшырақ болып саналады. Оның жұмысының барлығы автоматтандырылған: электрқозғалтқыш қосылысымен, жарық сәуле шағылыстырғыш линза мен шамды қозғалысқа келтіреді. Шам жарық сигналдарын күшейтіп, белгілі бір уақыт сайын теңізге қызыл және ақ сәулелер түсіреді. Оптикалық құрал-жабдықтардың көмегімен қуаттылығы жоғарылаған жарық көздері, теңізшілердің түнде немесе қалың тұман кезінде қауіптен сақтануына көмектеседі. Ақтау шамшырағы жарық сәулелерінің ұзындығы 21 теңіз милясына тең. Ақтау шамшырағын күн сайын қосу мен ажырату өте қатаң тәртіппен орындалады. Маман-картографтар шамшырақтың жұмыс кестесін бір жыл бұрын дайындайды. Бұл дайындалған кестеден тек ауа райы бұзылғанда ғана (мысалы: қалың тұман түссе) ауытқу болады. Бұрын оптикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған шамшырақпен қатар радиошамшырақ жұмыс істеген. Бірақ оның антенналарының электрмагниттік қуаты өте жоғары болғандықтан, ол экол. нормативтерге сәйкес келмегендіктен осыдан 20 жыл бұрын оның жұмысы тоқтатылды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан шамшырақтары
Полигонометрияны теңдестіру

**Полигонометрияны теңдестіру**. Жеке жүрістерді және полигонометрия тораптарын теңдестіруде ең кіші квадраттар әдісі аппаратына сүйенетін ықшамдалған теңдестіру әдісі кең қолданылады. Коррелаттық әдіске сәйкес қатаң әдістен шетке шығу жеке тәуелсіз теңдестіруге әкеледі. Осында бірінші кезекте өлшенген бұрыштар, екінші кезекте баска шамалар, өлшенген ұзындықтар тәуелсіз функциялары деп қабылданған координаталар өсімшелерімен өзгертіліп теңдестіріледі. Сонда теңдестірілген координаталар бойынша есептелген дирекциондық бұрыштар мәндерінің теңдестірудің бірінші кезеңінде алынған мәндерінен айырмашылығы болады. Өлшенген бұрыштар мен ұзындықтарды қатаң бірге теңдестіру үшін бұрыштарды mß және ұзындықтарды өлшеудің жеткілікті негізделген (дәл) қателіктері бар болуы қажет. Сенімділігі аз mß және mS кезінде қатаң теңдестіру шын мәнісінде жуықтап тендестіру әдісіне апарып соғады да, теңдестірілген мәндерге ß және S қосымша бұрмалаулар енгізіледі. Бірінші кезең тек қана өлшенген бұрыштарды теңдестіру ең кіші квадрат әдісіне толық сәйкес катаң тәсілмен орындалуы мүмкін. Дәл осылайша бірінші кезенде теңдестірілген бұрыштар да теңдестірудің жуықтау әдісінен болатын қосымша бұрмалаулар болмайды. Полигонометрия нәтижелерін маркшейдерлік практикада пайдалану дирекциондық бұрыштардың дәлдігіне жоғары, ал пункттер координаталарына біршама аз талаптар қояды. Қатаң бірге ß және S теңдестіру жеткілікті негізделген mß және mS болған кезде де теңдестірілген бұрыштардың дәлдігін өте шамалы жоғарылатады. Осылайша, мысалы, тұйықталған жүрісте бұрыштар саны n = 20 болғанда орташа квадраттық қателік mß есе азаяды, яғни дәлдігі 2,5%-ға жоғарылайды; n = 10 болғанда — 0,95 есе; n = 40 болғанда - 0,99 есе жоғарылайды.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Демокрит

**Демокрит** ( — «халықпен таңдалған»; шамамен б. з. д. 460 –шамамен б. з. д. 370) — ежелгі грек философ, қазіргі таңда әлемнің атомдық теориясын тұжырымдағаны үшін танымал. Демокрит еңбектерінде көптеген тақырыптарды талдаған.

Демокриттің түпнұсқа еңбектерінің ешқайсысы сақталмаған, тек екінші дереккөздерден алынған сілтемелер ғана бар. Бұл сілтемелердің көпшілігі натурфилософия саласында оны маңызды бәсекелес деп санаған Аристотельден алынған. Ежелгі уақытта ол ақкөңілдік құндылығына баса назар аударғаны үшін «күлетін философ» ретінде танымал болған.

## Галерея

Сурет:Coypel Democritus.jpg|Демокрит, Антуан Куапель, 1692 жыл (Лувр, Париж)
Сурет:Democritus1.jpg|Демокрит
Сурет:0208vela.jpg|Демокрит, Диего Веласкес


## Әдебиет

*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Тағы қараңыз
* Геродот
* Аристотель

## Дереккөздер

Санат:Б. з. д. 460 жылы туғандар
Санат:Б. з. д. 370 жылы қайтыс болғандар
Санат:Материалистер
Санат:Ежелгі грек математиктері
Санат:Ежелгі грек философтары
Ақшин Майлаш

**Ақшин Майлаш** (1917, Адай у. – 1991) – есепші, соғыс ардагері. 1941 – 43 ж. Мәскеу қалаысының түбіндегі ұрыстарға қатысқан. Ржев қаласын азат ету ұрысында ауыр жараланып, әскер қатарынан 2-топтағы мүгедек болып оралған. Ерлігі үшін 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Теледидарлық кадр

**Теледидарлық кадр** () — кинескоп экраны толық бір жаймалау топтамасында берілетін бейне. Жол арқылы жаймалауда теледидар кадры екі жарты кадрға бөлінеді. Бірінші жарты кадрда тек тақ санды жолдар, ал екінші жарты кадрда тек жұп санды кадрлар жаймаланады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидарлық кадрлар жиілігі

**Теледидарлық кадрлар жиілігі** ( ) — кадрдың теледидар экранындағы ауысу жиілігі. Стандарт бойынша ол ТМД елдерінде — **25 кадр/с.**

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Ақшора-белтұран

**Ақшора-белтұран** – ескерткіш-белгі, мазар. Таушық пен Форт-Шевченко жолы бойының екі қапталында аралары 3 км-дей, батыс жағында Ақшора ескерткіші, шығысында Белтұран ескерткіші орналасқан. Халық арасында тараған аңыз бойынша бір-біріне қосыла алмаған қос ғашық – қазақ жігіті мен түрікмен қызының (олардың қазалары қыз жағынан болғанға ұқсайды) тағдырына байланысты туған. Бұл шамамен қазақтар Маңғыстауға енді келе бастаған кезде болған оқиға делінеді. Кейін екі ел арасы бітімге келген соң, қазақтар екі жастың басына арнайы ескерткіш тұрғызған. Екі мазар да бір-біріне ұқсас етіп әрі бір-біріне қосыла алмағандықтан бөлек болсын деп екі төбенің басына дін жоралғысын сақтай отырып салынған. Ақшора мазарының жанында екі қарағаш өскен. Бұл ескерткіш-мазарлар мемл. қорғауға алынған.

## Дереккөздер
Ақшұқыр

**Ақшұқыр** — Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы ауыл, Ақшұқыр ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орналасуы
Аудан орталығы — Форт-Шевченко қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 118 км, облыс орталығы Ақтау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде Каспий теңізінің жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1870 жылы қаланған. Ауыл 1983–1995 жылдары Қазақ КСР-і Мемагроөндірістік комитетіне қарасты мемлекеттік ауылшаруашылық станциясының орталығы болып келеді. Тарихи құжаттарда Ақшұқыр Маңғыстау өңірінде Түрікмен болысының орталығы болған.

## Инфрақұрылымы
Ауылда «Жайлау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, Маршал Әбідхалықов атындағы мектеп гимназиясы мектеп, Ақшұқыр мектеп-лицейі,  4 балабақша /жеке  шағын орталық/,  кітапхана, дәрігерлік амбулатория, «Достық» мәдениет үйі, 1 мейрамхана,  халыққа  қызмет көрсететін  коммуналды шаруашылық  кәсіпорны  «АқшұқырГазсервис», «ҚазТрансГазАймақ», «Қазпошта» АҚ-ның ауылдық бөлімшесі, аймақтық  полиция пункті, 2 дәріхана, 3 наубайхана, мейрамхана, тігін шеберханасы, шаштараз, 18 шаруа қожалықтары қызмет істейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Түпқараған ауданы елді мекендері
Теледидарлық қабылдағыш

**Теледидарлық қабылдағыш** (, ) — теледидарлық хабарларды қабылдауға арналған қабылдағыш. Телеорталықтар тарататын радиотолқынды арнайы қабылдағыш арқылы қабылдап, күшейтеді, одан әрі жалпы сигналдан бейнесигнал және дыбыс сигналы ажыратылады. Детекторленгеннен кейін бейнесигнал кинескопқа, дыбыс сигналы қатты сөйлегішке беріледі. Уақыт талабына сай теледидарлар сапа және дизайн тұрғысынан тоқтаусыз жетілдірілу үстінде.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Демонстрация

**Демонстрация** ( — «*көрсету*»): 
# Бір нәрсені көпшілік алдында жариялы түрде корсету (кинофильм **Демонстрация**, көрмедегі өнер туындыларының **Демонстрация** және т.б.); 
# Қоғамдық-саяси көңіл-күйді, талаптарды, наразылықтарды, ынтымақтастықты (мерекелік **Демонстрация**, үкіметке қарсы Демонстрация, соғысқа қарсы **Демонстрация**, ) көрсететін бұқаралық шеру.
# Назар аударту, қолдау немесе қысым көрсету, өз қатынасын білдіру мақсатымен жасалатын әрекет.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Поликонустық проекциялар

**Поликонустық проекциялар** — параллельдер центрлері осьтік меридианда не оның жалғасында орналасқан эксцентрлік шеңберлердің доғалары болып, ал меридиандары түзу сызықты меридианға қатысты симметриялы қисықтар болып бейнеленетін картографиялық проекциялар. Поликонустық проекциялардың кейде "нақты поликонустық проекциялар" деп аталатын неғұрлым шағын тобы үшін екі қосымша шарт қабылданады: 1) жазықтықтағы параллельдердің *р* радиусы мынадай формуламен есептеледі *р = Nсtgß*, мұңдағы N — ß ендігінен бірінші вертикаль қисықтығының радиусы; 2) осьтік меридиан доғаларының ұзындығын сақтап, түзу сызықпен бейнеленеді. Поликонустық проекциялардың енді бір жеке жағдайы меридиандары шеңберлер доғалары түріндегі шеңберлік проекциялар болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Теледидарлық қалып

**Теледидарлық қалып** () — теледидарлық тарату және қабылдау құрылғыларының жұмыстарын үйлестіру үшін олардың параметрлеріне қойылатын нормативтік талаптар жиынтығы. Бұрынғы КСРО-да және қазіргі ТМД елдерінде теледидарлық дабылдар үшін мынадай нормативтер белгіленген: бір теледидарлық кадрдегі *жолдар саны — 625, кадр пішімі 3/4, жолдық жаймалау тәсілі алдымен тақ жолдарды, содан кейін — жұп жолдарды кезекпен жаймалау,* к*адр жиілігі 25 кадр/с, жолдар жиілігі — 16625 Гц, бейне мен дыбыс тасымалдау жиіліктерінің арасы 6,5 МГц.* Бұлардан басқа теледидарлық арналардың бөлінуі, синхрондаушы импульстер пішіндері мен ұзақтығы және басқа да параметрлер стандартталған.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Полонина

thumb|200px|Полонина
**Полонина**- Карпаттың және Балқан түбегіндегі таулардың биік шөпті шалғын өскен жоғары бөлікшелері. Тау үсті тегіс болады. Полонина, негізінен, жазғы жайылым ретінде пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Теледидарлық растр

**Теледидарлық растр** () — жолдық және кадрлық жаймалау қорытындысында кинескоп экранында пайда болатын төртбұрышты жарық аумақ немесе электрондық-сәулелік беру құралының нысаналарында потенциалдық бедер пайда болатын төртбұрышты аудан. Басқаша айтқанда, кинескоп экранында бейне алынатын және электрондық-сәулелік тарату құралының нысаналарында потенциалдық бедер жасалынатын пайдалы аландар.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Полюс үстірттерінің климаты

[thumb|[Полюс]]
**Полюс үстірттерінің климаты** - ең жылы айдың орташа температурасы 0°С-тан төмен, жылдық жауын-шашын мөлшері - 200-300 мм және одан да аз болатын суық климат. Қыстың орташа температурасы Гренландияның түкпірінде —50°С-қа дейін, Антарктиданың түкпірінде —70°С-қа дейін, ал абсолюттік минимумы —90°С-қа дейін болады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Теледидарлық сынақ дабылдары

**Теледидарлық сынақ дабылдары** () — бейне дабылдың сипаттамалары бойынша оған объективтік баға беру үшін пайдаланылатын дабылдар. Олар теледидарлық тракттың басында бейне дабылдың құрамына енгізіледі. Тракттың кез келген учаскесінде сынақ дабылдарын арнайы құралдар арқылы негізгі дабылдан беліп алып, олардың қалай жеткеніне қарап, теледидарлық тракттың техникалық сапасына баға береді. Сынақ дабылдары теледидар экранында жалпы көрермендерге көрінбейді.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидарлық сынақ кестесі

**Теледидарлық сынақ кестесі** () — жеке элементтері теледидарлық бейненің жасалу, берілу және қабылдану сапасына баға беру үшін пайдаланылатын арнайы бейне. Ақ-қара түсті теледидар бейнесін сынау үшін 0245 таблицасы қолданылады. Ол арқылы мамандар (көрермендер) бейне сапасына жан-жақты баға бере алады. Түрлі түсті бейне үшін **түс жаңғыруының, түс айқындылығының, түстік айырмашылық** сигналдарының сапаларын тексеруге мүмкіндік беретін кестелер бар.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Теледидарлық тарату антенналары

Теледидарлық тарату антенналары () — теледидарлық бағдарламаларды және оларды сүйемелдеуші дыбыстарды радио толқындары арқылы таратуға (қабылдауға) арналған антенналар. Мұндай антенналар қатарына жазықтық дірілдеткіштер делінетін **Ж тәрізді, трапеция тәрізді дірілдеткіштер;**** панельдік**, **турникеттік антенналар, толқындық арна, бір толқындық [[симметрия]]лық дірілдеткіштер** жатады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Телеконференция

**Телеконференция** () — пайдаланушылардың сөздік, мәтіңдік және бейнеақпараттарын өндеу және тарату негізіндегі қарым-қатынас мақсатында қолданылатын желі қызметтерінің интегралдық жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Телеконференциялық байланыс

**Телеконференциялық байланыс** ( ) — бытырап орналасқан пайдаланушылар топтары арасындағы қарым-қатынас үшін байланыс желілерін пайдалану.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Телефон ақпараты

**Телефон ақпараты** () — тікелей **қолдануға, сақтауға, түрлендіруге, өңдеуге, қабылдауға** немесе **таратуға** арналған құбылыстар мен заттардың немесе оқиғалардың ақпараттар жиынтығы. Ақпараттардың ерекшелігі — ол бір жерде пайда болады, ал басқа жерде мәліметтерді кеңістіктің бір нүктесінен екінші нүктесіне тасымалдайды. Ақпараттарды тарату үшін немесе сақтау үшін, белгілі бір мағынада түсінік бере алатын әр түрлі белгілер (символдар) қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Денационализация

**Денационализация** - 
# әлеуметтік-экономикалық және саяси мағынада - ұлттық, мемлекеттік меншікті жеке меншікке беруді жүзеге асыру процесі; 
# этникалық мағынада - этникасыздандыру, яғни қоғамның ұлттық белгілерін тежеуге, жасанды түрде шектеуге, ақыр соңында ұлттық мемлекеттіліктен, ұлттық тілден және мәдениеттерден және басқа да ұлттық ерекшеліктер мен дербестіктерден бас тартуға бағытталған саясат және іс-әрекет шаралары.
Бұл мағынасында оны интернационализациямен салыстыруға, шатыстыруға болмайды. Егер интернационализация, жалпы объективті, прогрессивті процесс болса, **Денационализация** - этникалық тұрғыда халықтардың жақындасуы процесін жасанды түрде үдетіп, оның мәнін бұрмалаған саясатта субъективизмнің көрініс табуы. Денационализация нақты мәнінде ұлттықтан арылуды көздейді, ал интернационализм, керісінше, оны сақтау мен дамытуды ойластырады. Демократия болса кез келген этностың, мейлі ол аз ұлттар болсын, ұлттық ерекшеліктері мен құндылықтарын сақтап, дамытып, адамзат баласының қол жеткен мәдени мұрасы ретінде қарайды.
## Тағы қараныз
* Национализация
* Приватизация

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Приватизация
Санат:Макроэкономика
Телефон аппараттарын құру принциптері

**Телефон аппараттарын (ТА) құру принциптері** (). 
*1.Сөйлесу құралдарын тұрақты схемамен қосу аппараттары. Тұрақты схемасы аппараттар жергілікті телефон байланысы желілерінде қолданылады; 
*2.Сөйлесу құралдарын ауыспалы схемамен қосу аппараты. Бұл жерде сөзді тарату (беру) кезінде аппарат схемасына микрофон тізбегі жалғанады, ал қабылдау кезінде телефон тізбегі жалғанады. Ауыспалы схемалы аппараттар технологиялық телефон байланысында қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Телефон аппаратының корпусы

**Телефон аппаратының (ТА) корпусы**. Құрылымына қарай телефон аппараттары стационарлы (*үстел үстінде тұратын, қабырғада орнатылатын*, сондай-ақ аралас) және *тасымалданушы* болып бөлінеді. Сонымен қатар кейбір арнайы телефон аппараттарының құрылымы ерекше болады. Олар қосымша талаптарға сәйкес жасалған, мысалы,* ылғалдан қорғағыш, жарылысқа қаупі жоқ* және т.б.

## Дереккөздер



Санат:Электроника
Карсттық бедер

**Карсттық бедер** - негізінен, әктастардың, доломиттердің, гипстердің және т.б. тау жыныстарының суда еруі нәтижесінде қалыптасқан бедер типі. Жер бетінде каррлар, шұңқырлар, қазаншұңқырлар, ал жер астында құдықтар мен үңгірлер түрінде таралған бедердің тұйык және теріс пішіндері басым болады. Тропиктерде бедердің оң пішіндері (мұнаралар, конустар, күмбездер және т.б.) жиі кездеседі. Құрғауға жақын өзендер тән келеді.

## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Геодезия
Карсттық көлдер

**Карстық көлдер** - карст таралған аудандарда карстық бедердің теріс пішіндерінің (шұңқырлар, қазаншұңқырлар, үңгірлер және т.б.) сумен толуы нәтижесінде пайда болған суқоймалар. Карстық көлдер - карстар таралған аудандардағы кәдімгі құбылыстар.

## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Геодезия
Карсттық құдық

**Карсттық құдық**- карстты аудандарда таралған, әдетте, теріс пішінді, тұйық немесе тереңінде үңгірлермен қосылған тік шахтадан тұратын таяз канал. Жер асты қуысы күмбезінің опырылуының нәтижесінде пайда болады немесе әрекетсіз понор болып табылады. 
## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Геодезия
Патшахан Бәймәмбетқызы Әмірханова

**Әмірханова Патшахан  Бәймәмбетқызы** (1938 жылы туған, Маңғыстау ауданы Таушық ауылы) – жергілікті алғашқы фельдшер маманы. Гурьев (қазіргі Атырау) медецина училищесін бітірген (1958). 1958 – 59 ж. Жыңғылды ауданындағы медпунктте фельдшер-акушер, кейін аудандық тубдиспансердің фельдшері болды (1956 – 60). Тұщықұдық ауылдық ауруханасының бас дәрігері (1960 – 64), Тұщықұдық ауруханасында акушер (1964 – 93) болып, Маңғыстау медецина мекемелерді ұйымдастыру ісіне көп еңбек сіңірді. ҚР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1966), КСРО «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әміров Табылды Әмірұлы

**Әміров Табылды Әмірұлы** (1953 жылы туған, бұрынғы Гурьев облысы Новобогат ауданы Мыңтөбе ауылы) – теміржолшы. Ақтөбе темір жол техникумын, Алматы темір жол институтын бітірген. 1974 – 93 ж. үстірт, Сайөтес, Шетпе, Құлсары ст-ларында ст. бастығы, 1993 жылдан Маңғыстау темір жол торабының басшысы қызметтерін атқарды. «Құрметті теміржолшы» белгісінің иегері. «Өмір – өзен даңғыл жол» (2003) кітабының авторы.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Карсттық құз

**Карсттық құз** - табиғи шахталармен басталып, горизонталь және көлбеу галереялармен алмасып келетін вертикаль карсттық қуыстардың жүйесі. Карсттық құздың терендігі 1,5 км-ге жетуі мүмкін. Дүние жүзіндегі ең терең Карсттық құз Франция мен Испанияның шекарасындағы Пиреней тауындағы Пьер-Сен-Мартен (1332 м), Франциядағы Савойя Альпісінің Жан- Бернар (1298 м), Францияның Алдыңғы Альпісінің Сорнек үстіртіндегі Бержа (1141 м), Тәжікстандағы Зеравшан жотасының Қырықтау үстіртіндегі Киев (950 м).
## Дереккөздер


Санат:Тау жыныстары
Карсттық ландшафт

**Карсттық ландшафт** - карсттық құбылыстар дамыған атыраптардың ландшафтысы. Қоңыржай ендіктерде тұйық ұңғылар мен қазаншұңқырлар болуынан беті бұдыр, айтарлықтай беткі ағын сулары жоқ, грунт сулары тереңде жататын, жер асты қуыстары, үңгірлері, жоғалатын өзендері, күшті көздері болатын аумақ. 
## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Геодезия
Михей (музыкант)

**Сергей Евгеньевич («Михей») Крутиков** (11 желтоқсан 1970, Ханжёнково, Макеевка, Донецк облысы, УССР — 27 қазан 2002, Мәскеу) — әнші, композитор.

## Өмірбаяны

### Отбасы
* Анасы - Крутикова Нина Павловна,
* Әкесі - Крутиков Евгений Алексеевич (20.12.1933 — 3.11.2008),
* Ағасы -  Крутиков Алексей Евгеньевич.

## Дискография

### «Михей и Джуманджи»
* 1999 — «Сука любовь» 
* 2003 — «Смысл прост» 

### «[[Bad Balance]]»
* 1990 — «Выше Закона»
* 1994 — «Налётчики Bad B» (Gala Records)
* 1996 — «Чисто про» (Gala Records)
* 1998 — «Город Джунглей» (Gala Records)

## Сілтемелер
* [Орысша Уикипедиясындағы "Михей" мақаласы](http://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B5%D0%B9_(%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82)&stable=1)
* Ресми сайты 
*  Михея сайты

Санат:Ресей сазгерлері
Тезберген Әндірғалиев

**Әндірғалиев Тезберген** (1936 жылы туған, Маңғыстау ауданы Тұщықұдық ауылы) – мұнайшы. 1952 – 55 ж. Байшонас кен орнында (Атырау облысы Мақат ауданы), 1965 – 99 ж. Өзен кен орнында мұнайшы, 1986 – 97 ж. Жаңаөзен қалалық мәслихатының депутаты. «Еңбектегі ерлігі үшін», «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» (1970) медальдарымен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері