open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Армян рублі

**Рубль** () 1919-1923 жылдар аралығында Бірінші Армения Республикасы мен Армян Кеңестік Социалистік Республикасының тәуелсіз ақша бірлігі болды. Ол бірінші Закавказье рублін номиналды түрде ауыстырды және Армениядан кейінгі екінші Закавказье рубліне ауыстырылды. Закавказье Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының құрамына кірді. Рубльдің бірде-бір бөлімшелері шығарылған жоқ және валюта тек банкнот ретінде болды.

## Банкноттар
1918 жылы 5 ақпанда Закавказье комиссариаты, Закавказье коалициялық үкіметі банкноттарды шығаруға кірісті. Ол шығарған Закавказье комиссариатының облигациялары (закбондары) Армения, Әзірбайжан және Грузия арасында шарттық негізде таратылып, бұрын шығарылған банкноттармен қатар айналыста болды. 1918 жылы мамырда Грузия, одан кейін Әзірбайжан мен Армения тәуелсіздігін жариялап, сол жылдың қыркүйек айында закбондар мәселесі тоқтатылды.

Бірінші Армения Республикасы 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1000, 5000 және 10 000 рубль номиналындағы уақытша чектерді шығарды. Көбісі негізінен орысша мәтінмен өте өрескел басылған. Алайда 50, 100 және 250 рубль номиналындағы үш нақты банкнотты Ұлыбританияда Waterlow and Sons Ltd басып шығарды. Ноталарды суретшілер Аршак Фетваджиан мен Акоп Кожоян құрастырған. Бұл жазбалар армян, француз және орыс мәтіндерімен безендірілген.

АССР 5 000, 10 000, 25 000, 100 000, 500 000, 1 000 000 және 5 000 000 рубльге дейінгі номиналдарды шығарды. Бұл жазбалардың сырт жағында армян және орыс мәтіндері және әртүрлі тілдерде коммунистік ұрандар болды.

## Тағыда қараңыз
* Армян драмы

## Дереккөздер

Санат:Заманауи ескірген валюталар
Санат:Армения экономикасы
Санат:Арменияның валюталары
Ереван тарих мұражайы

**Ереван тарихы мұражайы** () — Армения астанасы Ереванның орталық бөлігінде, қалалық әкімдікпен бір ғимаратта орналасқан тарихи мұражай.

## Тарихы
1931 жылы Ереван өрт сөндіру бекетінің екінші қабатындағы екі бөлмеде ашылған мұражай Ереван қалалық кеңесінің коммуналдық бөліміне бекітіліп, Коммуналдық мұражай (Арм. Կոմունալ թանգարան) деп аталды. 1936 жылы ол Ереван тарихы мұражайы болып өзгертіліп, Көк мешітке көшіріліп, 56 жыл қызмет етті. 1994 жылы коллекция бұрынғы Әулие Хрипсиме әйелдер гимназиясында, 1997 жылдан бастап - революционер және саясаткер Степан Шахумян атындағы Еревандағы № 1 орта мектепте болды, тек 2005 жылы ол өзінің соңғы баспанасын тапты, сол жаққа орналасты. Ереван қалалық кеңесінің жаңа ғимаратының қанаты.

## Экспонаттар
Мұражайда қаланың және оның тұрғындарының көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі өмірін бейнелейтін 94 мыңнан астам экспонат қойылған: археологиялық, этнографиялық, нумизматикалық, картиналар, мүсіндер, хаттар, кітаптар, фотосуреттер, техникалық және тұрмыстық заттар.

## Ғылыми кеңес
Мұражайда ғылыми кеңес құрылды, оның мүшелеріне өз заманының ұлы ойшылдары мен өнертанушылары: сәулетшілер Александр Таманян, Торос Тороманян, Николай Буниатян, Микаэл Мазманян, суретшілер Мартирос Сарян, Гагик Гюржян, Тарагрос, мүсінші Ара Саргсян кіреді. , ғалымдар Степан Лисицян, Ерванд Шахазиз, Сергей Бархударян, Бабкен Аракелян және басқа да ғылым мен өнер қайраткерлері.

## Тағыда қараңыз
* Арменияның Ұлттық тарихи мұражайы

## Дереккөздер

Санат:1931 жылы Арменияда
Санат:Еревандағы тарихи мұражайлар
Лори бекінісі

**Лори бекінісі** (арм. Լոռի Բերդ, Lori-Berd) — Дзорагет өзенінің сол жағалауындағы ортағасырлық армян бекінісі, жерсіз патша Давид I негізін қалаған. 1065-1113 жылдар аралығында Лори Ташир-Дзорагет) патшалығының орталығы болды. Қазір Арменияның Лори аймағында, Степанаван қаласынан шығысқа қарай 4 км жерде.

## Бекіністің тарихы
Бекініс 10 ғасырда қаланған және Урут (Мишана) және Дзорагет өзендерінің терең шатқалдарымен қоршалған аумақта орналасқан. Бекініс цитаделі 9 гектар аумақты алып жатыр және ұзындығы шамамен 200 метр болатын күшті қорғаныс қабырғасымен қорғалған. Қабырғаның бойында су толтырылған шұңқыр болды.

Бекіністің солтүстік-шығыс бөлігінде цитадель қақпалары орнатылды. Бекіністің кейбір құрылыстарының ғана қирандылары сақталған.
Цитадельді қоршап тұрған қала шамамен 25 га аумақты алып жатыр, сонымен қатар қабырғалармен қоршалған, оның ішінде тек іргетастардың қалдықтары ғана сақталған.

Бұл қала сыртқы әлеммен шатқалдардың үстіне лақтырылған екі көпір арқылы байланысқан. Олардың бірінен іргетастың бір бөлігі ғана қалды, ал екіншісі толығымен сақталғаны қалпына келтірілді. Бұл екі негізгі қисықты тегіс байланыстыратын, үстіңгі жағында шағын доғамен жұмсартылған, ланцет доғасы бар жеңіл тасты бір аралықты құрылым.

Лори-Бердтің тағдыры да, Арменияның көптеген ортағасырлық қалаларының тағдыры да аянышты. Татар-моңғол ордалары 1238 жылы Лори-Бердті қоршауға алып, басып алып, оны аяусыз қиратты. Содан кейін бірнеше ғасырлар бойы бекініс бірнеше рет шетелдіктердің олжасына айналды. Қала тұрғындары оны бірте-бірте тастап кетті, ал 18 ғасырдың аяғында 20 ғасырда ежелгі қаланың батысына көшірілген ерте күшті бекініс орнында тек шағын ауыл қалды.

1602 жылы Лори меликтері Назар мен Дай парсы шахы Аббастан Лори аймағына ежелгі құқықтарын растайтын фирман алды. Олардан Лорис-Меликовтардың асыл армян әулеті шығады.

## Археология
Қала аумағындағы қазба жұмыстары кезінде табылған тұрмыстық заттар мен құралдар ортағасырлық Лори-Бердтің тарихы мен мәдениеті туралы түсінік береді.

## Дереккөздер

Санат:Армения бекіністері
Санат:Лори облысының ғимараттары мен құрылыстары
Армениядағы ауыр атлетика

нобай|268x268 нүкте|Олимпиада және әлем чемпионы Юрик Варданян барлық уақыттағы ең ұлы армян зілтеміршісі болып саналады.
**Армениядағы ауыр атлетика** — тарихы 1920 жылдардың аяғынан басталады. Бұл спорт екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бүкіл елге кеңінен тарай бастады. Бүгінде бұл елдегі ең танымал спорт түрлерінің бірі.

Арменияда бұл спорт түрін Армения ауыр атлетика федерациясы реттейді. Армения ауыр атлеттерінің алғашқы жетістіктері Армения Кеңес Одағының құрамында болған 1970 жылдары болды. Вардан Милитосян 1976 жылғы Олимпиадада күміс алды, кейін Юрик Варданян Олимпиада, әлем және Еуропа чемпионы атанды. Оксен Мирзоян мен Юрик Саркисян 1980 жылдардағы жарыстарда жеңіске жеткен. Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін Армения ауыр атлетика дәстүрін сәтті сақтап қалды және осы спорт түрінен Еуропадағы ең мықты елдердің бірі болып қалуда. 2008 жылы Армения құрамасы Еуропа чемпионатында бірінші орынды иеленді. 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Армения үш қола медаль жеңіп алды. Тигран Мартиросян 2010 жылы Армениядан шыққан тұңғыш әлем чемпионы атанса, сегіз жылдан кейін Симон Мартиросян тағы бір алтынға қол жеткізді.

Арменияның екінші үлкен қаласы, шамамен 150 000 халқы бар Гюмри көптеген көрнекті ауыр атлеттердің, соның ішінде әлем және Еуропа чемпиондары Юрий Варданян, Израиль Милитосян, Геворг Давтян, Тигран Мартиросян және Назели Авдалянның туған жерімен танымал.

## Спорттың атауы
Ауыр атлетика армян тілінде ծանրամարտ цанрамарт деген атпен белгілі, ол ծանր tsanr «ауыр» және մարտ mart «жекпе-жек» немесе ծանր աթլետինր աթլետիամարտ tsanramart (this literal «at. орыс тілінен).

## Тарихы
Ауыр атлетиканың бастауы ежелгі дәуірден, әсіресе Ежелгі Грециядан басталады. Қазіргі ауыр атлетика салыстырмалы түрде жақында пайда болды және негізінен Еуропа мен Солтүстік Америкада 19 ғасырдың аяғында дамыған. Қазіргі халықаралық ауыр атлетика федерациясы (IWF) 1920 жылы құрылған. Ауыр атлетика 1900, 1908 және 1912 жылдардан басқа барлық жазғы Олимпиада ойындарында көрсетілді.

## Дереккөздер

Санат:Армениядағы ауыр атлетика
Анна Саргсян

**Анна Саргисян** (; 2001 жылы 10 сәуірде туған) — армян шахматшысы, әйелдер арасындағы гроссмейстер (2020).

## Өмірбаяны
Ол 2017 жылы 16 жасқа дейінгі қыздар арасындағы шахматтан Еуропа чемпионатында 4-орынға ие болған қыздар арасындағы шахматтан әлем және Еуропа чемпионатында Армения атынан өнер көрсетті. 2016 жылдан бастап Армения әйелдер арасындағы шахмат чемпионатының финалына тұрақты түрде қатысып, 2016 жылы 4-орынға ие болған ең жақсы нәтижеге қол жеткізді.

Ең ірі командалық шахмат турнирлерінде Армения құрамасының атынан:
* 2018 жылы шахмат олимпиадаларына қатысты;
* 2019 жылы шахматтан командалық әлем чемпионатына қатысты;
* 2019 жылы шахматтан Еуропаның командалық чемпионатына қатысып, жекелей сында алтын медаль жеңіп алды.

2021 жылдың қарашасында Ригада Анна Саркисян ФИДЕ Grand Women швейцариялық турнирінде 28-ші орын алды.

Турнирлердегі табысы үшін ФИДЕ Анна Саркисянға 2019 жылы Әйелдер арасындағы халықаралық шебер (WIM) және 2020 жылы әйелдер арасындағы халықаралық гроссмейстер (WGM) атағын берді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ФИДЕ сайтындағы Анна Саркисянның жеке картасы
* Chessgames.com дерекқорындағы Анна Саркисянның ойындары
* Анна Саркисянның 365chess.com сайтындағы жеке картасы (ағыл.)

Санат:Шахматтан әйелдер халықаралық шеберлері
Санат:Шахмат олимпиадасының қатысушылары
Санат:Армения шахматшылары
Әркімнің киносы өзінікі

**«Әркімнің киносы өзінікі»** — Канн кинофестивалінің 60-жылдығына арналып шығарылған киноальманах, әлемнің танымал режиссерлері түсірген 3-минуттық 34 киноновелладан тұрады.

Фильмнің толық аты — «Әркімнің киносы өзінікі, немесе Жарық сөніп, сеанс басталғандағы жүрек соғуының тоқтауы жайында» ().

## Эпизодтары
* Раймон Депардон — «Ашық аспан астындағы кино» («Cinéma d’Eté»)
* Такэси Китано — «Бір жақсы күн» («One Fine Day»)
* Теодорос Ангелопулос — «Үш минут» («Trois Minutes»; Марчелло Мастроянниге арнау)
* Андрей Кончаловский — «Қараңғыда» («Dans le Noir»)
* Нанни Моретти — «Киноман күнделігі» («Diaro di uno Spettatore»)
* Хоу Сяосянь — «Электрлік Ханшайым үйі» («The Electric Princess House»)
* Жан-Пьер және Люк Дарденн — «Қараңғылық шақта» («Dans l’Obscurité»)
* Алехандро Гонсалес Иньярриту — «Анна» («Anna»)
* Итан және Джоэл Коэн — «Әлемдік кино» («World Cinema») — соңғы нұсқаға кірмеді
* Чжан Имоу — «Фильмге үңілген» («En Regardant le Film»)
* Амос Гитай — «Хайфаның зұлым рухы» («Le Dibbouk de Haifa»)
* Джейн Кэмпион — «Қанқыз» («The Lady Bug»)
* Атом Эгоян — «Артоның қос есебі» («Artaud Double Bill»)
* Аки Каурисмяки — «Құю цехі» («La Fonderie»)
* Оливье Ассайяс — «Қайта қозу» («Recrudescence»)
* Юсеф Шахин — «47 жылдан соң» («47 Ans Après»)
* Цай Минлян — «Көрген түс» («It’s a Dream»)
* Ларс фон Триер — «Мамандықтар» («Occupations»)
* Рауль Руис — «Сый» («Le Don»)
* Клод Лелуш — «Жақын кино» («Cinéma de Boulevard»)
* Гас Ван Сент — «Алғашқы сүйіс» («First Kiss»)
* Роман Полански — «Эротикалық кинотеатр» («Cinéma Erotique»)
* Майкл Чимино — «Аударуды қажет етпейді» («No Translation Needed»)
* Дэвид Кроненберг — «Әлемдегі соңғы еврейдің әлемдегі соңғы кинотеатрда өз-өзін өлтіруі» («At the Suicide of the Last Jew in the World in the Last Cinema in the World»)
* Вонг Карвай — «Бұны сізге беремін деп 9000 шақырым саяхаттадым» («I Travelled 9000 km To Give It To You»)
* Аббас Киаростами — «Менің Ромеом қайда?» («Where is my Romeo?»)
* Билле Аугуст — «Соңғы кездесу» («The Last Dating Show»)
* Элия Сулейман — «Ыңғайсыздық» («Irtebak»)
* Мануел де Оливейра — «Жалғыз кездесу» («Rencontre Unique»)
* Вальтер Саллес — «Канндардан 8944 шақырым қашықтықта» («A 8 944 km de Cannes»)
* Вим Вендерс — «Бейбітшілік кездегі соғыс» («War in Peace»)
* Чэнь Кайгэ — «Чжансю ауылы» («Zhanxiou Village»)
* Кен Лоуч — «Хэппи-энд» («Happy Ending»)
* Дэвид Линч — «Абсурд» («Absurda») — соңғы нұсқаға кірмеді

Санат:Киноальманахтар
Зари Элмасян

**Зарухи Элмасян** (; Зари Элмасян, Зарухи Элмасян-Вартян, 12 қазан, 1906, Линн, Массачусетс, АҚШ – 6 ақпан 1990, Лос-Анджелес) — американдық әнші, армян тегімен танымал. 1930 жылдардағы Голливуд мюзиклдері, соның ішінде «Оз сиқыршысы».

## Өмірбаяны
Ол 1906 жылы 12 қазанда Лин қаласында, Массачусетс, АҚШ, армян эмигранттарының отбасында дүниеге келген. Отбасы Калифорнияға, Калифорнияға көшіп келді, ал кіші сіңлісі Алиса дүниеге келді.

Ол Фресно мемлекеттік колледжінде, Оңтүстік Калифорния университетінде, Истман музыка мектебінде және Жаңа Англия музыка консерваториясында оқыды.

## Шығармашылық
Әншілік жолын 1929 жылы радиодан бастады. 1930 жылдан 1932 жылға дейін ол Сан-Франциско опера театрында ән айтты. Содан кейін Лос-Анджелестегі театрда. Ол сонымен қатар 1930 және 1940 жылдары Калифорнияда концерттік әнші және шіркеу солисті болып жұмыс істеді.. С 1930 по 1932 год пела в оперном театре Сан-Франциско. Затем в театре Лос-Анджелеса. Также работала концертирующей певицей и солисткой в ​​церкви в Калифорнии в 1930-х и 1940-х годах

Елмасян голливудтық мюзиклдерде вокал айтты, бірақ көбінесе оның есімі кредиттерде болмады. Оның дауысы «Тірі болу керемет» (1933), «Теңбеу Мариетта» (1935), «Сіздерге арналған орхидеялар» (1935), «Міне, романтика» (1935), «Ұлы Зигфельд» (1935) сияқты мюзиклдерде естіледі. 1936 ), Чарли Чан операда (1936), Менің уақытым (1937), Жүрек (1938), Алтын Батыстың қызы (1938), Оз сиқыршысы (1939) және Бродвей серенадасы (1939).

Ол сондай-ақ Лос-Анджелестегі Әулие Джеймс Армян апостолдық шіркеуінің музыкалық директоры және кәсіби музыканттарға арналған әйелдер клубы Доминант музыка клубының мүшесі болды.

Ол күйеуімен бірге Оганнес Туманянның шығармасы бойынша армян тіліндегі «Ануш» (1945) музыкалық мелодрамасында және Армен Дикранянның «Ануш» операсында ойнады. Олар «Армян әндері» деп аталатын жазбаны да шығарды.

Елмасян 1933 жылы оның жұмысына жанкүйер болған тіс дәрігері Леон Сиверді өлтіргені туралы жауапқа тартылған кезде газет бетінде жарияланды. Сивер 1930 жылы Зараға стипендия берген Суретшілер қорының негізін қалаушы және директоры болды.

## Жеке өмірі
Ол 1942 жылы Невада штатындағы Лас-Вегаста кинорежиссер Сетраг Вартианға үйленді. Вартян 1986 жылы қайтыс болды. Елмасян 1990 жылы Лос-Анджелесте 83 жасында қайтыс болды және Инглвуд паркіндегі зиратында күйеуінің қасында жерленді.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Калифорния университеті түлектері
Санат:XX ғасыр опера әншілері
Санат:Армения опера әншілері
Наира Вагановна Зограбян

**Наира Вагановна Зохрабян** (, 8 мамыр, 1965 жыл, Ереван) — Армения парламентінің депутаты.

* 1987 ж. – Ереван көркем-театр институтының театртану факультетін үздік бітірді.
* Ол халықаралық журналистика бойынша екі жылдық курсты бітірді. Мәскеу театр өнері институтында, Мәскеу мемлекеттік кинематографистер одағының институтында, сондай-ақ Мәскеудің жетекші театрларында кәсіби қайта даярлаудан өтті.
* 1992 жылдан бастап «Ар», «Аравот», «Хаётс Ашхар», «Хайк» басылымдарының тілшісі.
* 1999-2006 жылдары - «Хайқақан Жаманақ» газетінің саяси шолушысы.
* 2007 ж. - «Кентрон» телекомпаниясының «Верелк» саяси телебағдарламалар циклінің авторы және жүргізушісі.
* 2007 жылы 12 мамырда депутат болып сайланды. «Гүлденген Армения» партиясының мүшесі.
* 2015 жылдың 5 наурызынан бастап ПАП («Гүлденген Армения») партиясының төрағасы.

## Марапаттары
* Мхитар Гош медалі (2011).
* Беларусь Республикасы Ұлттық Жиналысының Құрмет грамотасы (2013 жылғы 17 маусым) – Беларусь Республикасы мен Армения Республикасы арасындағы мемлекетаралық және парламентаралық қатынастарды нығайтуға қосқан елеулі үлесі үшін.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Арменияның Ұлттық жиналысы 

Санат:Мхитар Гош медалінің иегерлері
Санат:Армения қоғам қайраткерлері
Санат:Армения Ұлттық жиналысының депутаттары
Санат:Армения редакторлары
Ұлы Влахия

нобай|Уильям Роберт Шефердтің тарихи атласынан алынған карта, шамамен Балқанды көрсетеді. 1265, Фессалия қою көк түсте, «П. Уоллах Фессалия» деп белгіленген
**Ұлы Влахия** немесе **Ұлы Уоллахия** (аром. Vlãhia Mari; грек: Μεγάλη Βλαχία, романизацияланған: Megálē Vlachía), жай ғана Влахия (аром. Vlãhia; грек: Βλαχλλία) деп те аталады, және оңтүстікте Влахия, промомандық Влахия деп аталады. 12 ғасырдың аяғында және 13-14 ғасырларда бүкіл Фессалия аймағын белгілеу үшін қолданылған. Бұл атау аймақтың көп бөлігінде өмір сүрген влахтардан (аромандар) шыққан.

## Аты
Бұл атау Балқанның бірнеше таулы аймақтарында тұратын негізінен трансгуманттық этникалық топтың хош иістендіргіштерінен немесе влахтардан шыққан, олар кейінгі ежелгі дәуірдегі варвар шапқыншылығы кезіндегі адамдармен араласқан ежелгі роман тілінде сөйлейтін популяциялардан шыққан. Кең мағынада, кейінгі орта ғасырлардағы грек және батыс дереккөздерінде, мысалы, Море шежіресінің француз, итальян және арагон нұсқалары немесе шежірешілер Рамон Мунтанер мен Марино Санудо Торселло — «Влахия» немесе ұқсас атауларды қолданған (Blaquie, Blaquia, Val[l]achia) батыста Пинд тауларынан шығыста Эгей теңізіне дейін, солтүстікте Олимп тауы мен Сервия аймағынан Зетуни қалаларына дейінгі бүкіл Фессалияға қатысты ( Ламия) және оңтүстігінде Неопатрас (Ипати).

Фессалиялық Влахия, шамасы, «Эллададағы Влахия» (ἐν Ἑλλάδι Βλαχία), сондай-ақ «Ұлы Влахия» (Μεγάλη Βλαχuία) деген атпен де белгілі болды. орыс және «Кішкентай Влахия» Этолия-Акарнаниядағы. Қазіргі византиялық тарихшы Никетас Чониатс «Ұлы Влахияны» Метеора маңындағы аудан ретінде ерекшелейді. «Влахия», «Ұлы Влахия» және басқа нұсқалар 14 ғасырдың басында Фессалия үшін қолданыстан шыға бастады, ал Дунайдың солтүстігінде Валахия пайда болғаннан кейін 15 ғасырдан бастап бұл атау сақталды.

## Дереккөздер

Санат:Византия империясының провинциялары
Санат:Орта ғасырлық Фессалия
Санат:Грециядағы тарихи аймақтар
Сарықұл тауы

**Сарықұл** –  Қалба жотасының оңтүстік-шығысында, Үлкенлаба тауының шығысында 20 км жердегі тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Ақсуат ауданы жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 702 м. Негізгі тау сілемдерінен оқшау жатыр. Ұзындығы мен ені шамамен 3 км-дей. Беткейі көлбеу. Сай-жыралармен тілімденген солтүстік-шығыс етегінде қорымтас шоғырлары кездеседі. 

## Өсімдігі
Беткейі мен етегіндегі сұрғылт қоңыр, сұр топырағында құрғақ далаға тəн астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Ақсуат ауданы таулары
Сарықопа қорықшасы

**Сарықопа** – Торғай қолатында орналасқан мемлекеттік маңызы бар зоологиялық қорықша. 

## Географиялық орны, жер бедері
Қостанай облысының Жангелді ауданы жерінде. Жалпы аумағы 52,2 мың га. Қорықша аумағында шалғынды жəне далалық ландшафт қалыптасқан. Мұнда Сарықопа көлдер жүйесі орналасқан. Сондай-ақ жабайы шошқа, қоқиқаз, бірқазан, аққу, қалбағай қорғалады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қостанай облысы географиясы
Сарынохой

**Сарынохой**, *Сарыноғай* – Кетпен жотасының шығысындағы Темірліктау тауларында орналасқан тау. Темірліктауының ең биік жері (3555 м). 

## Географиялық орны
Қазақстан мен Қытай шекарасында, Алматы облысы Райымбек ауданы Бөдеті қыстауынан (орман шаруашылығынан) шығысқа қарай 8 км жерде. 

## Жер бедері
Бойлық бағытта созылып жатқан тау беткейлері тік құлама болып келген. Тау басы сүйір, пирамида тəрізді. Негізінен эффузивтік тау жыныстары аралас граниттен түзілген. Беткейлерінде қорымтастар кездеседі. Тау шатқалдары өзен аңғарларымен қатты тілімденген. 

## Өсімдігі
Тау беткейінде қарағайлы орман, одан төменде арша, итмұрын аралас, қайың, көктерек, талдан тұратын орман қалыптасқан. Баурайы жайлау, қыстауға қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы таулары
Санат:Қытай таулары
Сергей Стаховский

**Сергей Стаховский** () — украиналық кәсіпқой теннисші, сегіз дүркін ATP турнирінің жеңімпазы (төртеуі жекелей), жеке сында жасөспірімдер арасындағы Үлкен дулыға турнирінің финалисі (АҚШ ашық чемпионаты — 2004).

## Жастық шағы
Сергей Стаховский 1986 жылы 6 қаңтарда Киев қаласында дүниеге келген.
Сергей балабақшаны бітіргеннен кейін атасы алғаш рет теннистік кордқа алып барды. Алғашқы матчтардан бастап бала бұл спорт түріне қызығушылық танытты. Барлық жастық шағын теннисші Киевте жаттығады, бірақ есейген сайын ол жаттығуға және тұруға қолайлы жер іздеп Еуропаны аралай бастады. Соңғы таңдау Словакия болды. Оған бұл елдің мәдениеті, климаты, спорт нысандары ұнағаны сонша, ол әлі де бос уақытын сонда өткізеді.

## Отбасы
Сергейдің әкесі – уролог, медицина ғылымдарының докторы, профессор Стаховский Эдуард Александрович, Украина Ұлттық онкологиялық институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары және онкоурология бөлімінің меңгерушісі. Анасы Ольга Леонардовна – бір кездері университетте экономика пәнінен сабақ берген. Сергейдің екі ағасы бар: Александр - уролог, Леонард (кіші ағасы, теннисте де бағын сынаған).

Сергей жеке өмірінде біраз уақыт атақты словак теннисшісі Доминика Цибулковамен кездесіп жүрді. Бірақ Сергей 2011 жылы 24 қыркүйекте Анфиса есімді ресейлік азаматшаға үйленді. 2014 жылдың 30 наурызында Сергей мен Анфисаның Таисия есімді қызы және 2015 жылдың 16 қазанында Никифор есімді ұлы болды.

## Мансабы
2006 жылы Сергей Стаховский үздік теннисшілердің әлемдік рейтингінің ТОП-200 қатарына енді. Сол жылы ол Дэвис кубогында Украина құрамасы үшін ойнай бастады.
нобай|солға|200px|Стаховский 2010 жылғы Дэвис кубогында
Екі жылдан кейін Сергей Стаховский алғаш рет әртүрлі халықаралық турнирлерде бірнеше сәтті жекпе-жек өткізіп, әлемнің үздік 100 теннисшісінің қатарына енді. 2009 жылы Сергей Стаховский Австралия мен Францияда өткен теннистен ашық чемпионаттың негізгі ойынында өнер көрсетті.

Стаховский 2010 жылы Санкт-Петербург ашық чемпионатында, сондай-ақ бірқатар басқа ATP 250 турнирлерінде және Masters жарыстарында жеңіске жетті. Сол жылы ол «Үлкен дулыға» турнирлерінің бірі – US Open турнирінің төртінші айналымына шықты, одан кейін әлемнің ең үздік теннисшілері тізімінде 31-орынға ие болды.

2012 жылдан кейін Сергей Стаховскийдің мансабы құлдырай бастады, бірақ ол әлемннің ең жақсы теннисшілерінің рейтингісінен түскен жоқ және бірнеше ірі жеңістерге қол жеткізді, соның ішінде 2013 жылы Роджер Федерерді және басқа да атақты ойыншыларды жеңді.

Сергей Стаховский - қазіргі Украина тарихындағы ең табысты теннисші. Жасөспірімдер арасындағы US Open финалисі, жеті ATP турнирінің жеңімпазы және Украинаның бірнеше дүркін чемпионы.

2017 жылы Стаховский сол жылғы жеке бас жүлдені жеңіп алды. Одан кейін АҚШ-тың ашық чемпионатына шықты, бірақ қарсыласынан жеңіліп қалды.

2021 жылы Сергей Стаховский ұлттық құрамадағы мансабын аяқтайтынын хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:Украина теннисшілері
Роман Тарасович Ратушний

**Роман Ратушный** () — Украин қоғам қайраткері, журналист, әскери волонтер. Еуромайдан және орыс-украин соғысының қатысушысы.

## Өмірбаяны
Роман Ратушный 1997 жылы 5 шілдеде Киевте «Ескі Киевті сақтаймыз» қоғамдық қозғалысының белсендісі Тарас Ратушныйдың және 2008 жылы украин әдебиетінің секс-символы екенін айтқан жазушы және ақын Светлана Поваляеваның  отбасында дүниеге келген.

Роман Ратушный заңгер мамандығын алды. 2018 жылы ол қоғамдық ұйымға айналған «Протасов Ярды қорғау» қоғамдық бастамасын басқарды. Роман басқа белсенділер сияқты Протасов Ярдағы жасыл аймақты сақтап, көпқабатты үйлердің салынуына жол бермеуді көздеген. 2020 жылы Киев қалалық кеңесі бұл аумаққа жасыл аймақ мәртебесін қайтарды.

2020 жылғы жергілікті сайлауда Роман Ратушный Киев қалалық кеңесінің депутаттығына «Удар» партиясынан үміткер болды, бірақ Виталий Кличконың партиясының мүшесі болмаған.

Ратушный да одессалық белсенді Сергей Стерненконы қолдау митингісінің қатысушысы болды. Ол президент кеңсесінің ғимаратына жанып тұрған алауды лақтырып, қасбетін бүлдірді деген күдікке ілінді.

## Жауынгерлік жолы
Ресейдің толыққанды шабуылдан кейін Ратушный Украина қорғаныс күштері қатарында ерікті болды. Ол алдымен Киевті қорғады, кейін Сумы облысында әрекет етті, өлкенің елді мекендерін қорғауға қатысты.

Сәуір айының басынан бастап Ратушный Харьков облысында, атап айтқанда Изюм ауданында Украина Қарулы Күштерінің «Холодный Яр» 93-ші жекеленген механикаландырылған бригадасының 2-ші мотоатқыштар батальонының барлау взводында шайқасты.

Роман кез келген жекпе-жекте әрқашан бірінші болды және ешқашан қорқыныш көрсетпеді. Ол өзінің соңғы шайқасында жауынгерлік топтың құрамында барлау патрульінде болып, 9 маусымда жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде қаза тапты. 5 шілдеде Роман 25 жасқа толуы керек еді.

Ратушный өзінің достары мен әріптестері үшін үлгі болды: принципті, әдепті және билікті теріс пайдалануларға қарсы тұру арқылы өз елін өзгертуге бел байлады. Ол Украинаның азаматтық қоғамының өміршеңдігін бейнеледі.

## Дереккөздер

Санат:Украина қоғам қайраткерлері
Сарысай (өзен, Ырғыз алабы)

**Сарысай** – Ырғыз алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар, Ырғыз аудандары жерімен ағады. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 52 км, су жиналатын алабы 741 км2. Бастауын Қарашолақ тауының солтүстік беткейіндегі бұлақтардан алып, Ырғыз өзеніне 1 км жетпей Шабаған қыстауы тұсында тартылып қалады. Аңғары кең. Жауын-шашын, жерасты суларымен толығады. Су тапшыжылдары арнасы құрғап қалады.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы өзендері
Санат:Шалқар ауданы өзендері
Санат:Ырғыз су алабы
Хелена Вурник

**Хелена Вурник нее Коттлер** (1882-1962) — Аустрия-Мажарстан империясында дүниеге келген словениялық суретші, Кооперативті бизнес банкінің қасбетіндегі және оның интерьеріндегі сәндік картиналарымен танымал.

## Өмірбаяны
Ол Венада Пошта бөлімшесінің заңгері Мориц Котлердің әкесі мен Польшадан келген анасы Брониславаның отбасында дүниеге келген. Ол алдымен «Графикалық оқыту және ғылыми-зерттеу институтында», содан кейін «Әйелдер мен қыздарға арналған көркемсурет мектебінде» білім алып, Вена өнер және қолөнер мектебін бітірген.

## Жұмыстары
1910 жылы оқудан кейін ол Италияның Модена маңында бес ай бойы өнер оқуына стипендияны жеңіп алды. Ол Венаға оралғаннан кейін Италияда салған картиналарын сатты және арт-студияны жалға алды. 1913 жылы ол болашақ күйеуі Иван Вурникпен үйінде биолог Франк Мегушарға саламандр салып жатқанда кездесті. Ол «Illustrirtes Wiener Extrablatt» газетінің иллюстраторы ретінде жұмысын тастап, Иван Вурникпен бірге жұмыс істеу үшін алдымен Триестке, содан кейін Люблянаға, соңында Радовляцаға көшті.

## БАҚ және кітаптарда
Словения RTV арнасында көрсетілген режиссер Алма Лапайненің «Искалка» деректі фильмінің сценарийін және ол және оның күйеуі туралы кітапты Борис Лесковец жазған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Словенияның өмірбаяндық лексиконындағы суретші туралы мақала (словен тілінде)
* Словения Ұлттық галереясындағы суретші туралы 2017 көрмесі (Словен тілінде)

Санат:Словения әйел суретшілері
Санат:Югославия суретшілері
Брегенц орманы

нобай|311x311 нүкте|Шварценбергтен Брегенцервальд бөлігіне дейінгі панорама (көрініс).
**Брегенц орманы** (), Брегенцервальд — Форарльберг және Альгау Альпі тобына жататын Австрия Республикасының федералды мемлекетіндегі солтүстік Форарльбергтегі таулы ауданның (облыс) атауы.

1998 жылғы «Әлем елдері» сөздігі Австрияның батысындағы Констанс көлі мен Арлберг асуы арасындағы Форарльберг Альпінің солтүстік бөлігінің орманды беткейлерінің шалғынды төменгі аудандары Брегенцервальд екенін көрсетеді. 1994 жылдан бері Брегенцервальд аймағы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасының №27 алдын ала тізімінде.

## Тарихы
Дунайдың оң жақ саласы Иллер өзені Брегенцервальдтан бастау алады.

Біздің дәуірімізге дейінгі 5 ғасырдан бастап кельттер осы жерлерде, жаулап алған неміс жерінде өмір сүрді. Біздің эрамызға дейінгі 15 жылы римдіктер кейінірек Винделисия деп аталған бұл аймақты жаулап алып, Брегенц орманы, Брегенц шатқалы және таулар (Альпі сілемдері) арқылы басқа герман жерлеріне өтуді бақылау үшін бекіністі, стратегиялық маңызды Бригантиум лагерін салды. 259 жылы басқыншылардың лагерін алемандар талқандады, бірақ алемандар шамамен 200 жылдан кейін Бригантин көлінің жағасына қоныстанды.

1891 жылы Брегенцервальдтың солтүстік бөлігі бақшаларға, шалғындарға және ормандарға бай болды. Әкімшілік жағынан Брегенц орманы ерекше округті құрады, онда екі жыныстың 15 420 тұрғыны Аустрия-Мажарстан монархиясының Форарльберг жерінде (кронланд) өмір сүрді. Халық алеман тайпасына жататын және католик дінін ұстанған. Аудан тұрғындарының негізгі кәсібі мүйізді ірі қара мал шаруашылығы болды. Брегенцервальдтың ең маңызды аудандары - Альбертвенде, Гиттисау, Шварценберг және Безау. 1891 жылы Брегенц орманында жүріс бөлігі мен пошталық жолдар өте аз болды.

Неміс пейзаж суретшісі Адольф Обермюлнер өзінің картинасында альпі табиғатының осы аймағын түсірген (пейзаж).

Брегенцвальд тұрғындары көбінесе Брегенц ормандарын екі негізгі бөлікке бөледі:

* Вордервальд («алдыңғы орман»);
* Хинтервальд («ішкі орман»).

Брегенцальдтың қазіргі тұрғындары туризмде (Альбершвенде ең жақсы тау шаңғысы курорттарының бірі болып саналады), ауыл шаруашылығында және ағаш өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді. В200 автожолы Брегенцервальд аумағы арқылы өтеді.

Брегенцервальдтың негізгі қаласы (астанасы) тарихи себептер бойынша Безау болып саналады, дегенмен Егг, сондай-ақ Альбертвенде және Анделсбух елді мекендері оларда тұратын халық саны жағынан көп.

## Тағы қараңыз
* Шварцвальд
* Кирхвальд

## Дереккөздер

Санат:Аустрия жерлері
Санат:Брегенц (округ)
Щецин филармониясы

**Щецин филармониясы** (Мечислав Карлович атындағы филармония ) — Польшаның Щецин қаласында орналасқан мәдени мекеме.

## Тарихы
нобай|оңға|200px|Ғимараттың Ынтымақ алаңы жағынан көрінісі
Щецин филармониясында көптеген музыкалық фестивальдар мен концерттер, соның ішінде Чайковский атындағы халықаралық фестиваль өтеді. Мұнда классикалық музыка, джаз, рок және басқа да көптеген жанрларды тыңдауға болады.

Филармонияның тарихы Щецин симфониялық оркестрі құрылған 1948 жылы басталды. Оркестр Польшада және шетелде өте танымал болды және 2014 жылы оркестр үшін жаңа концерт залын салу туралы шешім қабылданды.

Щециндегі филармония тек музыкалық қойылымдар өтетін орын ғана емес, сонымен қатар қаланың мәдени өмірінің орталығы. Онда көрмелер, лекциялар және басқа да іс-шаралар өткізіледі.

## Құрылысы
Щецин қаласында филармонияның жаңа ғимараты қаланың заманауи сәулетінің інжу-маржаны деп аталады. Мұндай заманауи және ерекше әдемі филармониямен қазір әлемдегі санаулы қалалар ғана мақтана алады.

Батыс Померан воеводствосының астанасындағы заманауи филармонияның жобасы халықаралық конкурс негізінде таңдалды. Барселонадан келген Эстудио Бароцци Вейга жеңімпаз атанды.

Құрылыс 2011 жылдың сәуір айында басталды. Жобаның жалпы құны 120 миллион поляк злотасын құрады, оның үштен бір бөлігін Еуропалық Одақ, ал қалған бөлігін қалалық бюджеттен бөлді.

Қазіргі заманғы ғимараттың сыртқы көрінісі шатырлармен аяқталатын бірнеше ақ қораптарды еске түсіреді. Осылайша, сәулетшілер жаңа ғимаратты тарихи ортаға енгізуге, оны көршілес сәулет ескерткіштерімен және көп қабатты шатырлы үйлермен біртұтас композицияға біріктіруге ұмтылды.
Шатырдың құрылымында көптеген жарық терезелері бар, соның арқасында күн сәулесі ғимараттың ішіне еніп, оны күн сайын сағат сайын керемет түрде өзгертеді. Сонымен қатар, қараңғыда филармонияның жарықтандырылған шыны қасбеті үлкен мұз блоктарына ұқсайды.

## Архитектурасы
Филармония Одра өзенінің жағасында орналасқан және айсбергке ұқсайтын ерекше дизайнға ие.

Зал ішінде көрермендерге арналған 1000 орындық және 120-ға дейін музыкант сыятын сахна бар. Залдың акустикасы кез келген музыкалық композиция үшін тамаша дыбысты жасауға мүмкіндік беретін ең заманауи технологияларды пайдалана отырып әзірленген.

Филормония құрылымы көшелермен жүзіп келе жатқан айсбергке ұқсайды. Ғимарат тік пропорциялары мен тік қатпарлары бар дәстүрлі жергілікті архитектураға негізделген. Қасбеті мөлдір шыныдан жасалған, ол айналадағы ғимараттармен айқын контраст жасайды. Филармония қаланың жаңа сәулеттік сипаты мен келбетін құрудың бастау нүктесі болды.

Ғимараттың әйнек қасбеті ішінен жарықтандырылады. Интерьер дизайнының қарапайымдылығы негізгі концерт залының алтын әрлеуімен ерекшеленеді.

Орталық зал - бұл соңғы бірнеше жылдағы барлық дерлік интерьер жаңалықтарынан көрінетін дәстүрлі заманауи еуропалық интерьердің көрінісі.

Фойе төбесіндегі жарықтандырғыш арқылы жарықтандырылған. Үлкен зал соңғы акустикалық сәнге сай, көрермендер оркестрдің айналасына отырғызылған.

## Галерея

## Дереккөздер

Санат:Польша филармониялары
Сасықкөл (көл, Ақмола облысы)

**Сасықкөл** – Есіл алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Шортанды ауданы Бозайғыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 352 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,8 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 8,4 км. Шарасында жыл бойы су болады. Көктем айларында шарасының аумағы ұлғайып 4,7 км2-ге жетеді жəне жағалауы 1,2 км-ге ұзарады. Көлдің ең терең жері 7,5 м, суының көлемі 3,6 млн. м3, су жиналатын алабы 60 км2. Қазаншұңқырда орналасқан көл жағалауы жарлауытты. Қар жəне жер асты суларымен толысады. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуір айының соңында ериді. Суында шортан, сазан, таутан, мөңке, т.б. балықтар бар. Алабының 30–40%-ы егістікке игерілген. 

## Дереккөздер

Санат:Есіл су алабы көлдері
Санат:Шортанды ауданы көлдері
Сасықкөл (көл, Павлодар облысы)

**Сасықкөл** – Шүрексор көлі алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағында, Сарықамыс ауылының оңтүстік-батысында 5 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 119 м биіктікте жатыр. Аумағы 5 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 12,2 км. Шарасында жыл бойы су болады. Түбі тегіс, оған 25–30 см тұнба шөккен. Солтүстік жағалауы біршама көтеріңкі, жарлауытты, күрделі пішінді, оңтүстік жағалауында батпақты жерлер кездеседі. Мұнда қамыс, құрақ шоғырлары өскен. Оңтүстігінен (2–3 км жерден) Сарықамыс каналы ағып өтеді. Алабының бетеге, селеу, арпабас, қылқан боз, т.б. шөптесіндері мал жайылымына қолайлы. 

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы көлдері
Санат:Екібастұз көлдері
Сасықкөл (көл, Солтүстік Қазақстан облысы)

**Сасықкөл** – Есіл алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Летовочное ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 156,7 м биіктікте жатыр. Аумағы 12,5 км2, ұзындығы 5,6 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойының ұзындыңы 16,1 км. Көл шарасының аумағы көктемгі қар жəне жауын-шашын есебінен 13,6 км2-ге дейін жетеді. Жағалауы жазық, қамыс, құрақ шоғырлары кездеседі. Көл түбіне қалыңдығы 30–50 см лай шөккен. Ең терең жері 1 м-ге жетеді. Суының көлемі 8,8 млн. м3, су жиналатын алабы 0,5 мың км2. Жазда көл шарасы кеуіп қалады немесе шалшықты батпаққа айналады. Негізінен қар, жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айының 1-онкүндігінде суы қатып, сəуір айының 2-онкүндігінде ериді. Жағалауы мен алабы шабындық пен егістікке пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл су алабы көлдері
Санат:Тайынша ауданы көлдері
Сасықкөл (көл, Ұлытау облысы)

**Сасықкөл** – Сарысу алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Талдыбұлақ ауылынан солтүстікке қарай 16 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 550 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км2, ұзындығы 2,7 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,3 км, су жиналатын алабы 75 км2. Жағалауы жарлауытты, түйетайлы, батпақты жерлер кездеседі. Негізінен жер асты жəне жауын-шашын суларымен толысады. Көл түбі тегіс, құмдақты. Алабы мал жайылымына қолайлы. 

## Дереккөздер

Санат:Сарысу су алабы
Санат:Жаңаарқа ауданы көлдері
Сасықсор (көл, Ақмола облысы)

**Сасықсор** – Шідерті алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданы жəне Павлодар облысы Екібастұз қалалық əкімдігі аумағында, Бозшакөл темір жол айрығынан батыста 20 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 289 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 2,6 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 8 км. Дөңгелек пішінді көл ойлауытты жерде орналасқан. Шарасында жыл бойы су болады. Жағалауының басым бөлігі жазық əрі ашық. Негізінен жер асты жəне жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуірдің ортасында ериді. Алабының басым бөлігінде астық тұқымдас табиғи шөптесіндер өскен. Солтүстігінен Қарағанды – Ерейментау – Павлодар темір жолы өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы көлдері
Санат:Ерейментау ауданы көлдері
Санат:Екібастұз көлдері
Лабанорас саябағы

**Лабанорас саябағы** () — Литва аймақтық саябағы. Литва астанасы Вильнюстен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан. 1992 жылы құрылған елдегі ең үлкен аймақтық саябақ. Оның әкімшілігі шағын Лабанорас қаласында орналасқан. 

## Тарихы
Саябақты құру идеясы Кеңес Одағы аумағында аймақтық қорықтарды қалыптастыру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаның нәтижесі ретінде ХХ ғасырдың 70-ші жылдарының басында пайда болды. Саябақты жоспарлау схемасын дайындау жергілікті ғалымдар – Гуделис, Қудаба және Эрингиске тапсырылды. Бастапқыда лабанорас орманы Аукштайт қорығының бөлігі ретінде қарастырылды, бірақ одан әрі талқылаудан кейін одан бас тартуға тура келді. Орман шаруашылығы министрлігінің өтініші бойынша және қорық аумақтарын жедел басқару мақсатында 1992 жылы лабанорас аймақтық саябағын құру туралы шешім қабылданды.

## Сипаттама
Лабанорас аймақтық саябағы Литваның шығыс бөлігінде, Швенчен, Молет және Утен аудандарымен шектескен. Бұл аймақтық саябақ Литвадағы ең үлкен саябақтардың бірі болып табылады және 528 шаршы км. аумақты алып жатыр. Лабанорас орманы Лабанорас аймақтық саябағы аумағының көп бөлігін алып жатыр. Орманының шамамен 91% - ы қарағай. 

Саябақта әртүрлі мөлшердегі және тереңдіктегі 285 көл кездеседі, барлық көлдердің ішіндегі ең үлкені және ең әдемісі-ұзындығы 15,8 км болатын Айзетас көлі. Бұдан басқа Джуоджи (қара) және Балтиеджи (ақ) және Лакаджай. Лакая өзенімен бірге бұл екі көл су туризмі үшін, әсіресе каноэ мен байдарка әуесқойлары үшін өте танымал. Сонымен қатар 30 өзен бар.

2015 жылы аймақтық саябақта Миндунай ауылының маңында 36 метрлік бақылау мұнарасы ашылды.

Лабанорас аймақтық саябағының ерекшелігі және осы аймақтың сұлулығын бақылайтын ең жақсы орын - бақылау мұнарасы. Металл конструкциялы, биіктігі 36 метр болатын бақылау мұнарасы Литвадағы екінші ең биік мұнара болып табылады. Спиральды баспалдақпен көтерілгеннен кейін, көптеген аралдар мен түбектерді, ормандарды биіктіктен тамашалауға болады.

## Флора, фаунасы
Саябақта сүтқоректілердің 54 түрі, құстардың 172 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 5 түрі және қосмекенділердің 11 түрі бар. Қыста жылы су көздеріне байланысты, тіпті отыз градус аязда да толық қатып қалмайтын шағын өзендерде лосось уылдырық шашу саябақтың табиғи қазынасы болып табылады.

Сүтқоректілер құндыз, кәмшат және бұлан кездеседі. Құндыздар экологиялық тұрғыдан өте маңызды, олар жаңа сулы-батпақты жерлер жасайды. Ұя салатын құстардың ішінде (жұбымен): 5 полярлық гагар, 10 данлин, 15 балықшы тұйғын, 50 тырна, 1-2 қара дегелек, 20 зымыран, 10 крак және 100 бозторғай. 

Лабанорас аймақтық саябағында өсімдіктердің түр алуандығы өте жоғары. Ботаниктердің есебі бойынша 120 түрлі батпақты талдың бұталары, 300 көкгүл гүлінің сабағы, 80 000 кәдімгі ала орхидеялар, 2300 су лобелиі және 200 лалагүл бар.

## Дереккөздер

Санат:Литва географиясы
Сасықсор (көл, Павлодар облысы)

**Сасықсор** – Жалаулы көлі алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Ақтоғай ауданы Жолболды ауылының батысында 22 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 88 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,1 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 3 км, жағалау бойының ұзындығы 14 км. Көл жағалауы жазық, қамыс, құрақ шоғырлары кездеседі. Оңтүстігінен шағын өзен құяды. Көл түбі тегіс, оған тұзды тұнба шөккен. Қар, жауын-шашын жəне жер асты суларымен толысады. Алабында бірнеше шағын, шалшықты-батпақты көлдер жатыр. Шарасында жыл бойы су болады. Қараша айының 2-онкүндігінде суы қатып, сəуір айының 1-онкүндігінде ери бастайды. Алабы шабындыққа жəне мал жайылымына қолданылады. 

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) көлдері
Сасықсор (көл, Қостанай облысы)

**Сасықсор** – Жоғарғы Тобыл бөгенінің солтүстігіндегі тұзды көл. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Денисов ауданы Перелески ауылының шығысында 6 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 208 м биіктікте жатыр. Аумағы 9,4 км2, ұзындығы 4,7 км, енді жері 2,9 км, жағалау бойының ұзындығы 13,8 км. Жағалауы тегіс, батпағында қамыс өскен. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен, солтүстігінен құятын жылға суымен толысады. Суы қараша айының аяғында қатып, сəуірде ериді. Жағалауы егістік, шабындық, малжайылымы. 

## Дереккөздер

Санат:Тобыл су алабы
Санат:Денисов ауданы көлдері
Сасықсор

* Сасықсор – Шідерті алабындағы көл.
* Сасықсор – Жоғарғы Тобыл бөгенінің солтүстігіндегі тұзды көл.
* Сасықсор – Жалаулы көлі алабындағы көл.
Вена еврей қауымдастығы

нобай|Вена еврей қауымдастығы корольдің негізгі ғимараты
**Вена еврей қауымдастығы** () — Венадағы православиелік еврей қауымдастығын білдіретін орган. Бүгінгі таңда ВЕҚ-нің 10 000-ға жуық мүшесі бар. Тарихта ол Аустрияның барлық дерлік еврейлерін көрсетті, олардың саны Аустрияның басқа бірнеше қалаларында ғана қауымдастық құруға жеткілікті.

## Ұйымдар
ВЕҚ өз мүшелеріне әлеуметтік, діни және білім беру саласында бірқатар қызметтерді ұсынады. Айына екі рет ресми газет () шығарады. Аустриядағы және одан келген ұлттық-социалистік қуғын-сүргіннің еврей құрбандарына арналған байланыс нүктесі зардап шеккен адамдар мен олардың отбасыларына өтемақы мен өтемақы төлеуге қатысты қолдау көрсетеді және кеңес береді. ВЕҚ қазіргі президенті - Оскар Дойч. 2016 жылдың 1 шілдесінде Ари Фолгер Пол Хайм Эйзенбергтің орнына Венаның бас раввині болып тағайындалады.

## Тарихы
Венадағы еврей халқының тарихы Рим империясы дәуірінен бастау алады, бірақ ұзақ уақыт бойы Вена еврейлеріне құқықтық және әлеуметтік кемсітушілік нәтижесінде өздерін таныстыру үшін ұйым құруға кедергі болды. Бұл жағдай алғаш рет император Иосиф II-нің 1782 жылғы Төзімділік туралы жарлығымен өзгере бастады.

Венадағы еврей халқының азаттығы 1848 жылы басталды. 1849 жылы 3 сәуірде сөйлеген сөзінде жас император Франц Иосиф I алғаш рет «Венаның израильдік қауымдастығы» деген сөздерді қолданды; үш жылдан кейін қауымдастық үшін уақытша конституция қабылданды, сондықтан 1852 жыл Венадағы Култусгеменде құрылған жыл болып саналады. Қауымдастық кеңселері Сейтенштеттенгасседегі Штадтемпельде құрылды.

1938 жылы Австрияның «Үшінші рейхпен» «Аншлюс» кезінде Венадағы еврей қауымдастығы шамамен 185 000 мүшесі болды. Сол жылы нацистер ИКГ-ны жауып тастады. Ол 1938 жылы мамырда «Вена еврей қауымдастығы» ретінде қайтадан ашылды, міндеті нацистер мен Венаның еврей халқы арасында буферлік ұйым ретінде әрекет ету. Бұл орган сонымен бірге еврей эмиграциясының орталық кеңсесіне Вена еврейлерінің эмиграциясын, кейінірек депортациясын ұйымдастыруға мәжбүр болды. Israelitische Kultusgemeinde Wien атауы 1945 жылдан бері қайта қолданылуда.

1981 жылы 29 тамызда Сейтенштеттенгасседегі синагогаға қол гранаталары мен атыс қаруын қолданып лаңкестік әрекет жасалды. Шабуыл салдарынан екі адам қаза тауып, тағы 21 адам жарақат алды. Шабуылға палестиналық экстремистік «Абу Нидал ұйымы» қатысы бар. Содан бері синагогаға кіре берісте қатаң қауіпсіздік шаралары жүргізілуде, ал Seitenstettengasse-ді полиция күзетеді.

2022 жылдың қаңтарында IKG президенті Оскар Дойчты Австрияның аға судьясы сыбайлас жемқорлық жасады деген күдікпен егіз ұлдарына рұқсат бермеген Бет Александрдың ісіне араласуға шақыратын халықаралық науқан басталды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ВЕҚ веб-сайты (неміс тілінде); сол ресми сайт: Венадағы еврей қауымдастығы
* Аустрияда және одан келген нацистік қуғын-сүргіннен зардап шеккен еврейлерге арналған Венаның байланыс нүктесі (неміс тілінде); сол ресми сайт: Қалпына келтіру мәселелері жөніндегі департаменті

Санат:Еуропа еврей конгресі
Санат:Венадағы еврейлер мен иудаизм
Санат:Венадағы дін
Санат:Еврейлердің Аустрия тарихы
Санат:Аустриядағы православиелік иудаизм
Клайпеда порты

**Клайпеда порты** () — Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы Литваның Курш шығанағын теңізбен байланыстыратын бұғазда орналасқан Клайпеда қаласындағы порт.

## Тарихы
Клайпеда қаласы 13 ғасырдан бері теңіз саудасымен айналысады. Бірнеше ғасырлар бойы порт, Данцига және Кенигсберг порттарымен бәсекеге түсті. 
XVIII ғасырдан бастап порт Батыс Еуропаға, негізінен Англияға ағаш жөнелтетін негізгі нүктелердің біріне айналды.
XX ғасырдың басында порт Литва Республикасының Көлік министрлігінің құзырына өтті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін негізгі жүк ағаш жүктеріболды. 20 ғасырда Литвада тау-кен және целлюлоза кәсіпорындары құрылды, олар порт тауарларына айналды. Сондай-ақ балық аулау мен кеме жасауды қолдау үшін инфрақұрылым салынды.

1991 жылы Литва тәуелсіздік алғаннан кейін Клайпеда мемлекеттік теңіз порты басқармасы құрылды. Ол портты басқарды және оның Литваның үлкен көлік жүйесіне қосылуын қолдады. Порт инфрақұрылымына техникалық қызмет көрсетіліп, қайта құрылып жаңғыртылды, тиеу және түсіру операциялары жеке тәуелсіз терминалдармен басқарылады. Порттың аумағы мен инфрақұрылымы мемлекет меншігінде, бірақ қазір жекешелендіріліп жатыр.

## Сипаттама
Клайпеда портының ауданы 415 гектар, кіріс арнасының тереңдігі 15 метр, акваторияның тереңдігі 14 метр, айлақтардың жалпы ұзындығы 25 шақырым. Портта жыл сайын 40 миллионға жуық жүк өңделеді және 7 мыңға дейін кемеге қызмет көрсетіледі. Оның аумағында теңіз бизнесі және жүктерді өңдеу саласында қызмет көрсететін 17 ірі кеме жасау, кеме жөндеу, т.б. компаниялар жұмыс істейді.
нобай|оңға|200px|Клайпеда порты
2003 жылы мұнда круиздік кемелерге арналған терминал ашылды, қазіргі уақытта жаңа жүк және жолаушылар терминалы салынуда.

Клайпеда теңіз порты Балтық елдері порттары арасында контейнерлік тасымалдауда көшбасшы болып табылады. Теңіз және жерүсті көлігінің, еркін экономикалық аймақтың, Еуропалық Одақтың қысқа мерзімді кеме қатынасының жақсы үйлестірілген қызметі, логистикалық және өнеркәсіптік кәсіпорындардың көп қырлы қызметі интермодальдық тасымалдаудың дамуын қамтамасыз етуде.

Теңіз порты - контейнерлік тасымалдың дамуына ықпал ететін «Викинг» контейнерлік-контейнер пойызы бар. Ол Балтық және Қара теңіз аймақтарының нарықтарын Клайпедадан Минск, Киев арқылы Одесса және Иличевск порттарына қосады.

Теңіз порты ең суық қыста да мұзсыз навигацияны және әртүрлі жүктерді үздіксіз ауыстырып тиеуді қамтамасыз етеді. Порт үлкен тонналық теңіз кемелерін - 80000 тоннаға дейінгі құрғақ жүктерді, 150000 тоннаға дейінгі танкерлерді қабылдауға қабілетті.

Жүк паромдары Клайпеда портын Германияның Засниц пен Киль, шведтік Карлсхамн, Данияның Копенгаген және Фредериция порттарына тұрақты түрде байланыстырады. Порттан көбінесе контейнерлер, мұнай өнімдері, тыңайтқыштар, шымтезек, ағаш, азық-түлік жөнелтіледі. 1999 жылы заманауи жүк терминалы салынды, 2002 жылы кіреберіс каналы жаңартылды (ені 150 м).

Халықаралық паром желілері Клайпеданы Германияның Киль және Швецияның Карлсхамнмен байланыстырады.

## Галерея

## Дереккөздер

Санат:Литва порттары