open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Франсия Райса Альмендарес

**Франсия Райса Альмендарес** (; 26 шілде 1988, Лос-Анджелес, Калифорния) — америкалық актриса.

## Өмірбаяны
Франсия Райса Альмендарес 1988 жылдың шілде айының 24 жұлдызында Лос-Анжелес қаласында дүниеге келеді. 
Алғаш рет 2004 жылы Ромео Милллердің  «My Girlfriend» виедобаянында түседі. 
2006-шы жылы Франсия "Добейся успеха 3: Всё или ничего" киносында басты рөлдердің  бірін орындайды.
Айырықша танымалдылықты «Тайная жизнь американского подростка» (2008—2012) телесериалындағы Эдриенн Ли  рөлі әкелді. 
Осы сомдаған рөлі үшін Франсияны «ALMA» (2009, 2011), «Teen Choice Awards» (2012) және «Imagen Awards» (2012) премияларына номинант ретінде ұсынылады. 
2008-ші жылы Франсияның қатысуымен   «Золотой лёд 3:В погоне за мечтой» ,ал 2010-шы жылы «Золотой лёд 4:Огонь и лёд» кинолары жарық көреді[ 

## Дереккөздер
Шармай

**Маринка** немесе **Шармай** () - тұқы тұқымдасына жататын балық туысы. 

## Биологиялық сипаттамасы
Денесі ұсақ қабыршықпен қапталған, тұрқы 20 *см*-ден 1 *м*-ге дейін, салмағы 2-12 *кг*. Басы жасыл сары, арқасы қара көк, бауыры сары түсті. Аузының екі жағында екі жұп мұрты, жұтқыншағында үш қатар тістері болады. 

Жыныстық жағынан 3-4 жылда жетіледі. Уылдырығын сәуір-майда судың температурасы 15-18С жеткенде 1-2 *м* тереңдікте,  құмайтты жерге салады. Шикі уылыдырығы  жеуге жарамсыз. Іле Маринкасы - балықпен, кәдімгі Маринка - омыртқасыздармен, Балқаш Маринкасы - шөппен қоректенеді. Балқашта ауланатын Маринканың кәсіптік маңызы бар.

## Таралуы
Маринка Орталық және Орта Азия, Қазақстанда тұщы суларда таралған. Сырдария, Амудария, Шу,Іле, Ақсу, Қаратал өзендерінде, Балқашта , Алакөлде кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Тұқылар
Санат:Қазақстан балықтары
Қолшатыр

thumb|
**Қолшатыр** — жаңбырдан және күн сәулесінен қорғану үшін пайдаланылатын бұйым. Қолшатырдың Отаны Қытай мен Египет екенін, алғашында бұл мекендерде қолшатыр – ақсүйектер мен патшалардың желпуіші ретінде қолданылған.

## Қолшатырдың түрлері
• Классикалық немесе дәстүрлі қолшатыр көбіне жаңбырдан толық қорғайды. Оның сабы ағаштан, пластмассадан жасалады

• Автоматты қолшатырдың ашып-жабатын тетігі болады. Ол жиналған кезде шап-шағын бола қалып, сөмкеге сыйып кетеді. 

• Компактілі қолшатыр өткінші, сылбыр жаңбырға ұстауға арналған. Ол сізді жаңбыр құйғанда қорғай алмай, сынып кетеді. Классикалық қолшатырдан көлемінің кішілігімен ажыратылады.

## Тағы қараңыз
* Атмосфералық жауын-шашын


Санат:Аксессуарлар
Санат:Жаңбыр
Мария Да Фонте соғысы

**Мария Да Фонте соғысы** - Португалиядағы халық көтерілісі (1946-47). Көтеріліске қатысушылардың дені шаруалар еді. Оған бірінші министр А.Б.Кабралдың қалыптасқан діни  дәстүрлерді аяқ асты еткен шаралары түрткі болды. Көтерілісшілер помещиктердің жерлерін басып алды, революция басшы орган  хунтаны құрды. Көтеріліс басшысы Мария Да Фонте болды. Құдретті халық қозғалысы Кабралды отставкаға кетуге мәжбүр етті.

## Дереккөздер

Санат:Португалия  тұлғалары
Санат:Португалия тарихы
Мария Терезия

**Мария Терезия** (Maria Theresia) *(13.05.1717, Вена, - 29.11.1780, Вена)* - 1740 жылдан Австрия эрцгерцогы. Әкесі император Карл VI өлгеннен кейін    Прагматикалық санкция негізінде габсбург монархиясы жерлерін мұраға алды. Дегенмен Еуропа мемлекеттері Австрия мұрагерлігі жолындағы соғыстан (1740-48) кейін ғана Мария Терезияның тұсында Австрия жеріндегі абсолютизм дами түсті. Ол мемлекетті  орталықтандыруға бағытталған реформаларды жүзеге асырды, протекционизм саясатын жүргізіп, өнеркәсіп пен сауданы дамытуға ден қойды. Жетіжылдық соғыс барысында (1756-63) Мария Терезияның Силезияны қайтарып алмақ болған әрекеті сәтсіз аяқталды.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия тұлғалары
Санат:1717 жылы туғандар
Bushmaster BA50

Bushmaster компаниясы 2013 жылы Лас-Вегаста өткен SHOT Show көрмесінде Bushmaster BA50 атты мерген винтовкасын таныстырды. Бірақ, аталған мылтық 2007 жылдың 20 тамызынан бастап шығарыла бастаған. Оған дейін бұл мылтықтың қарапайым түрі өндіріліп келген. Винтовка желді үш тежегішпен жұмыс істейді. Ол аңшылық мылтықпен салыстырғанда, 0.243 Win (6,2×52 мм) оқ-дәрімен ерекше. 
## Bushmaster BA50 мылтығына жалпы сипаттама
Калибр — 50 BMG;
Оқ қорабының көлемі – 10 оқ;
Жалпы ұзындығы – 1473,2 мм (147,32 см);
Ұңғысының ұзындығы – 762 мм;
Оқпанның сызығы – 381 мм;
Оқ қорабынсыз таза салмағы – 13,6 кг;
 
Винтовканың болаттан жасалған ашылмалы-жабылмалы тіреуші бар, ол мылтықты арнайы биіктікке көтеріп, мергенге ыңғайлылық тудырады. Және де тіреуіш белгілі бір формалармен тесілген түтік тәрізді.
Марица өзені

**Марица өзені** - Балқан түбегіндегі өзен. Алабының көпшілік бөлігі Болгария жерінде. Төменгі ағысы Грекия мен Түркия аралығындағы шекара қызметін атқарады. Ұзындығы 525 км, алабының ауданы 54 мың км2. Рила тауынан басталады, Фракия жазығы және Шығыс Родоп сілемін кесіп өтіп, Эгей теңізіне сазды атырау жасай құяды. Жаңбыр суымен қоректенеді, жазда  деңгейі  күр түседі. СЭС-ке және жер суландыруға пайдаланылады. Эдирне қаласынан төмен кеме жүзеді. Марица алабында Шығыс-Мариуа қоңыр көмір бассейні орналасқан. Марица жағалауында Пазарджик,Пловдив, Димитровград (Болгария), Эдирне (Түркия) қалалары бар.

## Дереккөздер

Санат:Балқан түбегі
Санат:Өзендер
Санат:Грекия өзендері
Санат:Түркия өзендері
Санат:Болгария өзендері
Адриано Челентано

**Адриано Челентано** () - 1938 жылы 6 қаңтарда Милан, Италияда туған итальяндық актер, музыкант, эстрадалық əнші, кинорежиссер,  композитор жəне тележүргузіші. 

Италияда өзінің сахнада қозғалып жүру əдетіне байланысты *Molleggiato* атанды.  Челентано Италия музыкасының тарихинда ең табысты жəне танымал əнші. Ол өзінің карьерасында қырық бір альбом шығарып, қырықтан астам кинофильмдерде түсті. Мысалы, «Укрощение строптивого» (1980), «Блеф» (1976), «Безумно влюбленный» (1981),  «Бинго-Бонго» (1982).  Адриано Челентано «Давид ди Донателло» премиясын екі рет,  «Блеф»  жəне «Бархатные ручки» фильмдері үшін алды. 1989 жылы Милан қаласының «Ambrogino d'oro» премиясын алды. 

Адриано Челентано атымен 6697 номерлі, 1987 жылы ашылған астероид аталған.  

Қазіргі кезде ол өзінің əйелімен бірге Лекко провинциясы,  Гальбьяттағы вилласында тұрады.

## Галерея

File:Adriano al Politecnico di Milano.jpg
File:Adriano Celentano crop.jpg
Сурет:Челентано Моранди.jpg
File:Melatocelentano2.jpg
Сурет:Adriano Celentano e Claudia Mori nel 1970.jpg
Сурет:Adriano Celentano Verona 4.jpg


## Дереккөздер

Санат:Италия
Акшай Кумар

thumb
**Акшай Кумар** () — үнді киноактеры, продюсер. Шын есімі *Раджив Хари Ом Бхатия*.
## Өмірбаяны

Раджив Хари Ом Бхатия 1967 жылдың 9 қыркүйегінде Амритсарда (Пенджаб) қарапайым пенджаптар отбасында дүниеге келген. Ол Don Bosco School мектебінде оқып, білімін Khalsa College колледжінде жалғастырған, ол сол жерде  спортқа қызыққан. Бір кездері Кумар Мумбайда төбелес өнері бойынша дәріс берген. Оның бір студенті фотограф болған және ол Кумарға модельдік мансаппен айналысуға кеңес береді. Жарнамалық фототүсірілімдерде жүріп, Акшай Кумар өз портфолиосын жасауға қол жеткізеді, ол  суреттерін кинопродюсерлердің кеңселеріне жіберіп отырған.  
2011 жылдың 14 қаңтарында Твинкл Кханнға үйленген. Олардың 2002 жылы 15 қыркүйекте дүниеге келген  Аарав атты ұлдары және 2012 жылы 25 қыркүйекте дүниеге келеген Нитара Кханна Бхатия атты қыздары бар. 
   
## Сыртқы сілтемелер
* 
*  Акшай Кумар 
* facebook.com -дағы аккаунты
* Акшай Кумардың Твиттері
* youtube.com Акшай Кумар

Санат:1967 жылы туғандар
Санат:Үндістан актерлары
Бертіс би Шаншарұлы

**Бертіс Шаншарұлы** (Бердібек) (1633–1707) — би. Орта жүз Арғын тайпасының Қаракесек (Болатқожа) руынан шыққан. 

Әкесі Шаншар Бұлбұлұлы Есім хан мен Тұрсын ханның қақтығысы тұсында Есім жағында болып, айрықша көзге түскен. Шаншарұлы Бертіс 17 ғасырда жоңғар-қазақ соғысының майдандарында ерлік пен тапқырлық көрсеткен. Ташкентті, Балқаш өңірі мен Қарқаралыны жоңғар басқышыларынан азат ету шайқасында қатысқан. Жәңгір хан мен Тәуке ханның кеңесшісі болған.  Ескіден жеткен аңыз әңгімелерде Шаншарұлы Бертіс биліктен тайған ханның орнына әмір болып, Ташкент өңірін басқарғандықтан "Қарқаралы хан Бертіс" аталыпты дейді. Шаншарұлы Бертіс сонымен қатар майталман шешен, дарынды ақын, өнерлі күйші болған. Еспенбет, Бектемір, Мөшеке, Қазанғап, Қантай, Тонтай тәрізді би-шешендердің, атақты күйші Тәттімбет пен Абайдын анасы Ұлжанның үлкен атасы. Балқаш қаласы жағасында шығанақ, т.ж. солтүстікте бұлақ Шаншарұлы Бертістің есімімен аталады. Ұрпағы Тәттімбет "Бертіс" атты күй шығарған. Шаншарұлы Бертіс Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Иасауи кесенесіне жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Лина Хиди

**Лина Хиди**- () 1973 жылы 3 қазанда Гамильтонда дүниеге келді. Өзінің  «Книга джунглей», «Онегин», «Братья Гримм», «300 спартанцев», «Красный Барон» и «Судья Дредд 3D» фильмдерінднгі рөлдерімен жəне «Терминатор: Битва за будущее» телесериалында Сара Коннор рөлімен, 《 Игра Престолов 》 телесериалында Серсея Ланнистер рөлдерімен əйгілі. 《 Игра Престолов 》 телесериалындағы рөлін жақсы ойнағаны үшін ол 《Эмми 2014》 премиясына номинацияланды. 
Лина Хиди ешқашан əртіс боламын деп ойланан жоқ, ол шаштараз болу арманы болды. Оның он жеті жасында кастинг бойынша агент Линаны көріп 《У воды》 фильмінде рөл ұсынды, Лина кастингті өтіп, сол рөлді алды.  Ол өзінің бос уақытында бокспен айналысуды жақсы көреді. 2007 жылы ол Питер Пол Лоугренмен үйлену тойын жасайды. 2010 жылы олардың кішкентай ұлы туады. Алайда, олар 2012 жылы ажырасты.

Санат:Ұлыбритания актрисалары
Нысан мұнай-газ конденсат кен орны

**Нысан мұнай-газ конденсат кен орны**, *Батыс Елемес* — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығысында, Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Боранкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Кен 1987 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Төменгі бор мен жоғарғы юраның мұнайлы көтерілімі ендікке жуық бағдарланған брахиантиклиналь. Жоғарғы жіне ортаңғы юра шөгінділердін өнімділігі анықталған, осылардың қатқабатындағы 9 номенклатуралық қабаттың алтауында мұнай мен газдың иірімдері бар.

## Жатыс сипаты
Коллекторлары терригендік, кеуекті.  Мұнайлы иірімдерде жалпы тиімді қалыңдықтар 1-35 м-ге, мұнайға қаныққан қалыңдығы 1-20,2 м-ге дейін өзгеріп отырады. Иірімдердің биіктігі 1,6- 32,5 м-ге дейін ауытқиды. Юра иірімдерінің бастапқы қабаттың қысымы 24,6-27,9 МПа, температура 83°С-қа жетеді. Қабаттар мен блоктар бойынша мұнай шығымдары 19,2-140,9 м3/тәулікке, кейде 216 м3/тәулікке, газдікі 24-26,9 м3/тәулікке дейін өзгереді. 

## Мұнай құрамы
Келловей иірімінің мұнайы ауыр, тығыздығы 884 кг/м3, аз күкіртті, аз парафинді. Орта юра мұнайының тығыздығы жеңілден (845-855 кг/м3) ауырға дейін (877-907 кг/м3) ауытқиды, аз күкіртті, аз парафинді, шайырлы (6,3-12,4%). Келловей иірімінің конденсатының тығыздығы 740- 760 кг/м3, ондағы күкірт мөлшері 0,15%, 0,1-0,7% асфальтты шайырлы заттар, парафині аз. 7 мм штуцерде шығымы 44 м3/тәулік, газдағы мөлшері 10 м3/м3. Мұнайда еріген газ құрамында 55-85% метан, 5,4-14% этан, 1,9-7% пропан, 1,3-5,2% бутан, 2,6%-ға дейін метанның жоғары гомологтары болады. 

## Газ құрамы
Газ құрамында азот (1,75%), болмашы мөлшерде көмір қышқыл газы] бар. Бір қабаттағы еркін газда 81% метан, 9% ауыр көмірсутектері, басқа бір қабатта метанның мөлшері 45,97%, ал ауыр көмірсутектерге 50%-ға дейін үлес тиеді. Қабат сулары хлор-кальций типті тұздық. Иірімдердің режимі мұнайда еріген газдың білінуімен серпімді суарынды. Кен пайдалануға 1996 жылы берілген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Шаңырақ энциклопедиясы

**"Шаңырақ"** - үй-тұрмыс энциклопедиясы, 1990 ж. "Қазақ совет энциклопедиясының" бас редакциясы қазақ тілінде шығарған анықтамалық. Бас редакторы Р.Нұрғалиев. Кітап отбасындағы үй тұрмысын, адамдардың демалысы мен күнделікті шаруашылық тіршілігін ұйымдастыру, тұтыну заттарын пайдалану, т.б. жөнінде ғылыми да пайдалы кеңестер береді.

Негізінен "Босағаң берік болса" , "Ас - адамның арқауы", "Дені саудың - жаны сау", "Адам көркі..", "Уақытың - байлығың", "Жасыл желек жайқалып", "Жаңа дәстүр - жаңа салт", "Заң төрелігіне жүгінсек" деген тараулардан тұрады.

Энциклопедияға жемістен, көкөністен, балықтан, еттен, т.б. ас пісірудің дайын үлгісі ұсынылған. Сонымен қатар көрсетілетін алғашқы көмек, емдік өсімдіктер, үй жиһаздарын әзірлеу, күтіп ұстау, сәндеу, киім-кешек тігу туралы көптеген мағлұматтар алуға болады. Қазақ халқының ұмыт бола бастаған кішігірім салт-дәстүрлері туралы материалдар және құқық пен заң жөніндегі кеңестер берілген. кітап түрлі түсті суреттермен көркем безендірілген. 

## Дереккөздер
 

Санат:Энциклопедиялар
Кит Харингтон

**Кристофер Кейтсби (Кит) Харингтон** () — британдық актер, 1986 жылы Вустешир қаласында туды. Оның актерлік шеберлігі драматург анасынан берілді. Алайда ол жас кезінде ол өзін əртіс боламын деп ойлаған да жоқ. Ол тілші боламын деп армандады. 1992-1998 жылдар арасында ол Саутфилд мектебінде оқыды. Мектеп бітргеннен кейін ол əртістерге арналған жоғары оқу орнына түсті. Онда ол  көптеген көріністерге қатысып, актерлік шеберлігін дамытты. 2008 жылы оны бітірді. Кит Харингтонның ең басты рөлі - ол "Игра Престолов" телесериалындағы Джон Сноу рөлі. Осы телесериалдан кейін ол танымал жəне табысты жас əртіс болды.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания актерлері
Шапшаң нейтронды реактор

**Шапшаң нейтронды реактор** - ядролық отын бөлінуінің тізбекті реакциясының шапшаң нейтрондар арқылы жүзеге асатын ядролық реактор. Шапшаң нейтрондарды жұтқан бөлінбейтін изотоптар одан әрі қарау бөлінетін ядролық отынның қайта түзілуіне себепші болады. Мұның өзі реакторда пайдаланылмай қалған уранды толығымен пайдалануға мүмкіндік береді. Отынның қайта "түзілу аймағы" реактор корпусындағы активті аймақты қоршап жатады. Энергетикалық Шапшаң нейтронды реакторда қыздырылған жылу тасығыш (негізінен сұйық натрий) өз жылуын жұмыстық ортаға (бу-сулы) береді. Радиоактивті натрий турбиналық бөлікке (контурға) өтіп кетпес үшін реакторлық және бу өндіруші бөліктер бір-бірінен аралық қабатпен оқшауланады. Біздің елде тәжірибелік шапшаң нейтронды реактор жасалды. Ақтау қаласында шапшаң нейтронды реакторлы электр станциясы жұмыс істеген. Қазір жұмысын тоқтатты. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Періште емені

thumb|right|Періште емені (2010)
**Періште емені** () – АҚШ-тың Оңтүстік Каролина штатында 1500 жылдық тарихы бар емен (*Quercus virginiana*) ағашы. Ағашты жергілікті тұрғындар «Періште емені» деп атайды. Оның биіктігі – 20 метр, диаметрі – 2,7 метр. Ал ұзындығы – 27 метр. Ол Джон аралында орманды алқапта орналасқан.
Еменге «Періште» атауы соңғы егесінің тегіне байланысты берілген. 1717 жылы емен өсіп тұрған аймақты Авраам Уэйт есімді азамат меншік етеді. Сөйтіп Уэйт әулетінің меншік етуі 4 ұрпаққа жалғасады. Кейіннен Авраамның шөбересі Мартой Уэйт Такер мен Юстус Энджелдың (Angel) некелесуінен «Періште» аталады. Қазіргі таңда «Періште емені» саябаққа айналған. Саябақ 1991 жылы Чарлстон қаласының үлесіне кіреді. Еменнің бұтақтары өте ауыр. Тіпті кейбіреулері жерге жанаса өскен. Ол су тасқыны, дауыл, жер сілкінісі секілді ауыр апаттарды бастан өткерген. 1989 жылы Періште емені Хуго дауылынан зардап шегіп, уақыт өте қайта қалпына келген. Көктем мен жаз айларында саябақта сан алуан мерекелік іс-шаралар ұйымдастырылады.

Санат:Шамшаттар
Алькатрас аралы

**Алькатрас аралы** ( []) — Сан-Франциско шығанағында орналасқан. Бұл аралдың тарихы тереңде жатыр. Ертеректе оны қорғаныс шебі ретінде қолданған. Кейінірек әскери түрме салып, содан соң өте қауіпті қылмыскерлерге арналған абақты ретінде пайдаланған.

1848 жылы Калифорнияда «алтын безгек» басталды. Ол шығанаққа көптеген қауіп төндіріп, жедел түрде шамшырақ керек болды. Сөйтіп 1853 жылы Алькатрас тарихында ең алғашқы шамшырақ орнатылды. Ал 1856 жылы бұл шамшыраққа қатты тұманда қолданатын қоңырау салынды.

"Алтын безгек" кезінде шығанақты қалайда қорғап қалу керек болды. Сол себепті Америка президенті 1850 жылы бекініс құруға бұйрық берді. Қамал 110 алысқа ататын құрал-сайманмен жабдықталған.

Алькатрас аралында түрме шамамен 30 жылға жуық тұрып, 1963 жылы жабылған. Қатаң тәртіптегі түрме болғандықтан, өте қауіпті қылмыскерлер осында отырған. Алайда 30 жылдың ішінде бір қылмыскер де түрмеден қашып шыға алмаған. Айта кетейік, күллі әлемге әйгілі гангстер Аль Капоне, тағы сол сияқты танымал қылмыскерлер осы жерде қылмыстық жазаларын өтеген.

Алькатрасты 1963 жылы 21 наурызда жапқан. Оған басты себеп қылмыскерлерге кеткен шығындар болған. Сонымен қатар түрме 3-5 миллион долларды құрайтын жөндеу жұмыстарын талап еткен. Құрлықта орналасқан түрмелерден қарағанда, бұл түрменің шығыны көбірек. Өйткені керек заттың бәрін тек материктен алып келуге болады.

Ал бүгінгі таңда Алькатрас туристер көптеп келетін мұражайға айналды.

## Дереккөздер

Санат:Елсіз аралдар
Санат:Калифорния аралдары
Санат:Сан-Франциско географиясы
Ұлттық Продюсерлік Орталық

**Ұлттық продюсерлік орталық** — мемлекеттік кино мекемесі. 

## Тарихы
ҚР үкіметінің 1996 жылғы 20 тамыздағы «Ш.К.Айманов атындағы «Қазақфильм» шығармашылық-өндірістік ұйымын қайта құру» туралы қаулысына сәйкес мекеме Ш.К.Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасы және Ұлттық продюсерлік орталық болып екіге бөлінді. 

Көп ұзамай Қазақстан киноматографиясын дамыту және ұлттық фильмдерді прокатқа шығарып, көрсетуге жағдай тудыру мақсатымен 1996 ж. қазан айында «Қазақкино» мемлекеттік компаниясы құзырында Ұлттық продюсерлік орталық жеке мекеме ретінде ұйымдасты. Оның ақшалай қоры мемлекеттік бюджет, оған қоса инвесторларды тарту, сондай-ақ өзге қаржы көздері есебінен құралды. 1999 ж. қаңтар айында Ұлттық продюсерлік орталық ҚР Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнына айналды. Ол қазақ киносын дамытып өркендету, жаңа кинотуындыларын жасауға инвестиция тарту, республикада кино өндірісін ұйымдастыру ісін жетілдіру, халықаралық байланысты орнықтыру, отандық кино жасаушылар мүддесін қорғау, т.б. жұмыстармен айналысып, толық және қысқа метражды көркем, деректі, ғылыми-көпшілік, киношежірелік, оқу және анимациялық фильмдерді сонымен қатар видео, телевизиялық пен көп сериялы кинотуындылар, жарнамалық роликтер шығару өндірісін, оларды прокаттау мен тарату ісін ұйымдастырды. 

Ұлттық продюсерлік орталықтың басқа студиялармен бірлесіп шығарған фильмдері қатарында “Заман-ай” (реж. Б.Шәріп), “Киллер” (реж. Д.Өмірбаев), “Омпа” (реж. С.Нарымбетов), “Тауқымет” (реж.  Ұ.Қолдауова), “1997” (реж. А.Әмірқұлов), “Фара” (реж. А.Қарпықов), “Ағайынды үшеу” (реж. С.Апрымов), т.б. көркем, сондай-ақ деректі анимациялық киноленталар бар. Әр жылдары бұл фильмдердің көпшілігі Франция, Италия, Жапония, Иран, Ресей, Украина, Үндістан секілді елдерде өткен халықаралық кинофестивальдардың түрлі жүлделерін иеленді. 2000 ж. 28 наурызда Ұлттық продюсерлік орталық  Ш.К.Айманов атындағы Қазақ кинофабрикасы мен Қазақ кинопрокаттың бірігуі нәтижесінде  Ш.К.Айманов атындағы «Қазақфильм» Ұлттық компаниясы болып қайта құрылды. Бұған қоса, 2005 ж. мамыр айында «Қазақстан киномотографияшылары одағының продюсерлік орталығы» (директоры И.А.Вовнянко) құрылған. Ол фильмдерге продюсерлік жасау, деректі және көркем фильмдер шығару, кинофестивальдарды ұйымдастырып, өткізу ісімен шұғылданады. 2006 ж. осы орталық арқылы Сорос қорының грантымен «Ұлттық қор. Есепшот №...» атты деректі фильм шығарылды. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мәдениет мекемелері
Дәлелхан Жанымханұлы Жаналтай

**Дәлелхан Жанымханұлы Жаналтай** ( 达列力汗。战阿勒泰 1922 жылы туған, Қытай, Шыңжаң өлкесінің Алтай аймағы — 15 қаңтар 2012, Стамбул,Түркия) - шет елдердегі қазақ диаспорасының белгілі өкілі.

### Өмірі
Ауыл мектебінде мұсылманша хат таныған. 15 жасында әкесімен бірге Меккеге барып, қажылық парызын өтеген. Әкесі Жанымхан Тілеубердіұлы Абақ Керейдің іргелі бір руының биі (тәйжісі) болған, кейін өкімет ісіне араласып, өлкенің қаржы министрі қызметін атқарған. Д. әскери курстан өтіп, Гоминьдан армиясының полковник дәрежелі офицері болып шығады. Шығыс Түркістан Халық Республикасы құрылған алғашқы жылдары (1945-47) өлкелік құрылтайдың осы аймақтағы өкілі міндетін атқарады. 1947 ж. Шығ. Түркістаннан қол үзіп, Үрімжідегі Гоминьдан армиясында кеңесші болады. 1949 ж. өлкеге Қытай коммунистері армиясына енген кезде, оған қарсы Оспан Исламұлы, Қалибек Райымбекұлы бастаған саяси-әскери қимылдарға қатысады. 1951 ж. Д. өз руластарын бастап, Үндістанға өтіп, онда 1960 жылға дейін тұрады. 1961 ж. Тайваньда Чан Кайши өкіметінің президент сайлауына қатысады да, 1992 жылға дейін Парламент мүшесі болады. Д. Түркиядағы қазақ босқындарының 30-дан астам баласын Тайваньда оқытып, Үндістан, Пәкстан, Ауғанстан, Ирандағы қандастарымызға қамқорлық, көмек көрсетеді. Д. 1969 ж. Түркияға келіп, Стамбұлда қазақ кентін салу, мешіт-медресе ашу, босқындар қауымдастығын құру, т.б. игі істерге басшылық етеді. 1992 ж. Алматыда өткен Дүние жүзі қазақтары құрылтайына қатысып, Дүние Жүзі қазақтарының қауымдастығының алқа мүшесі болып сайланады. Дәлелхан қажының "Қилы заман, қиын күндер" талатын кітабы жарық көрді (А., 2000).

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Қытайда туғандар
Санат:Қытай қазақтары
Санат:Түркия қазақтары
Санат:Қытай мемлекет қайраткерлері
Читторгарх қамалы

**Читторгарх** — Үндістан еліндегі бірден-бір көне қамалдың бірі. Оны Фалс Равал патшасы салғызған. Қамал XII ғасырда патша қызына жасау ретінде тұрғызылды.

Сырт келбеті жағынан қамал көптеген күрделі құрылыс нысанынан тұрады. Онда бірнеше қақпа бар. Читторгарх 700 акр жерді алып жатыр. Бұған дейін қамалда жергілікті тұрғындар өмір сүрген. Қазіргі таңда қамал -  тек туристерді қабылдайтын ежелгі мекен ғана.

Бекіністі теңіз қарақшылары жиі-жиі шабуылдап отырған. Сол себепті жау жағадан алған уақытта қамалдағы еркек кіндікті азаматтар қолдарына қару алып, жауға тойтарыс беру үшін ешкімге беріспей келген. Қамалда жүздеген діни ғибадатхана орналасқан. Олар біздің заманымызға дейін әркелкі: бірі –  қиынды түрде кездессе, екіншісі – толықтай сақталып жеткен.

Санат:Қамалдар
Малтнома – Фолс сарқырамасы

**Малтнома – Фолс** (Multnomah Falls) – әлемдегі ең биік орналасқан сарқыраманың бірі. Ол АҚШ елінің Орегон штатына табан тіреген. Сарқырама екіге бөлінген: біріншісі, жоғарғы сарқырама -189 метр және екіншісі, төменгі сарқырама – 21 метр.

**Малтнома** – Фолс өте ыңғайлы жерде орныққан. Себебі кез келген турист немесе қарапайым жолаушы сарқыраманы алыстан, я болмаса жақын маңнан тамашалай алады. Бұл сарқырамада өзге сарқырамалармен салыстырғанда су қоры көп және ыстық күндері суы ешқашан тартылмайды. Туристер Малтнома – Фолс сарқырамасына көктем және күз айларында, әсіресе, көп келеді.

1914 жылы Малтнома – Фолс сарқырамасында Италия тас қалаушылары туристерге арнап көпір тұрғызған. Көпір жоғарғы және төменгі сарқыраманың екі ортасында орналасқан.

Санат:Сарқырамалар
Санат:Солтүстік Америка географиясы
Геннадий Михайлович Шарнин

**Шарнин Геннадий Михайлович** (30.11.1927, Томск облысы Романовка селосы - 31.7.1998, Петропавл қаласы) - актер, Қазақ КСР-інің халық артісі (1987). 1954 жылдан өмірінің соңына дейін Солтүстік қазақстан облысы орыс драма театры құрамында актер болып, 300-ге тарта рөлдерді орындаған. Шарнин осы театр сахнасында қойылған С.Мұқановтың "Шоқан Уәлиханов" спектаклінде бас қаһарманды ойнап, өзінің үздік актерлік өнер шеберлігімен ерекше көзге түске. Актер шоқан Уәлихановтың сыртқы сымбатты тұлғасы мен ішкі жан дүниесін өзара үйлестіре отырып, ұды ойшыл-ғылымның ұмытылмас сахналық бейнесін сомдады. 1956 ж. Аламаты қаласында өткен Республикалық театр байқауында осы рөлі үшін ол Қазақ КСР-і Мәдениет миннің 1-дәрежелі дипломымен марапатталады. Шарнин осымен қатар осы заманғы драматургтер пьесаларынан Андрей, Судаков (В.С. Розов, "Іске сәт!" және "Құрдың ұясы"), классикалық драматургия бойынша қойылған спектакльдерден Барон (А.М.Горький, "Шыңырау түбінде"), Торцов (А.Н. Островский, "Тұңғиық"), Артур (Э.Войнич, "Бөгелек"), т.б. әр алуан рөлдерді ойнап, актерлік өнерімен облыстық орыс драма театрының қалыптасып даму жолына елеулі үлес қосты. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шар төтенше съезі

**Шар төтенше съезі** - 1885 ж. мамыр айында Шар өзенінің бойындағы Қарамолада өткен төтенше съез. Семейдің әскери губернаторы Цеклинскийдің басқаруымен 5 уездің 100-ден астам би-болыстары бас қосты. Съезде ірі маңызы бар құқықтық құжат - "Семей қазақтары үшін қылмысты істерге қарсы заң ережелері" қабылданған. Бұл 93 баптан тұратын құжатты съезде төбе би болып сайланған Абай Құнанбаев  бастаған комиссия әзірледі. Бұл қазақ қауымында ежелден қалыптасқан кертартпа әдет-ғұрып заңдарына да, патша өкіметінің халықты қанаушылыққа, зорлық-зомбылыққа негізделген заңына да ұқсамайтын, өзгеше құжат еді. Құжатта Абайдың ел билеудің әдеттік-құқықтық жүйесі мен ислам діңі бекіткен заң нормаларын заман талабына сай жаңарту идеялары айқын көрінеді. Оның әсіресе, ұрлық, қылмыс пен әйел мәселелеріне арналған баптары ерекше құнды. Съезд Абайдың ел арасында ғана емес, орыс әкімдері, патша үкіметінің Семейдегі әкімдері арасында да беделді екендігін танытты. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Нілді тауы

**Нілді** – Жаман Тағылы тауларының солтүстігіндегі аласа тау.

## Геологиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы, Нілді (Успенское) ауылының солтүстігінде жатыр. Абсолюттік биіктігі 739 м. Ұзындығы мен ені шамамен 2,5-1 км. 

## Геологиялық құрылымы
Аласа таудың басы күмбез тәрізді, беткейлері көлбеуленіп далаға ұласады. 

## Жер бедері
Онда қуаң даланың қиыршықты, сортаңды бозғылт қоңыр топырағы қалыптасқан.

## Өсімдігі
Өсімдіктерден бетеге, қау, селеу, көде, қараған, т.б. өседі. Нілді өңірінде 1847 ж. Нілді кеніші ашылып, онда мыс кентастары өндіріліп келген. Мыс кентастары қорының азаюына байланысты 20 ғасырдың ортасында кеніш жұмысын тоқтатты.

## Дереккөздер
 

Санат:Шет ауданы таулары
Шартты зардапты бактериялар

**Шартты зардапты бактериялар** - бактериялардың бір тобы. Олар адамның әр түрлі органдарында, теріде, ішек-қарында, тыныс жолдарында тіршілік етеді. Олар организмнің тінді сұйықтықтарындағы жеңіл сіңетін көмірсуды (глюкоза мен аминқылқылдары) тауып алады да, қалыпты жағдайда шартты зардапты бактериялар организмге зиянын тигізбейді. Егер тіршілік жағдайлары күрт өзгерсе (мысалы шамадан тыс салқындағанда, әр түрлі радиац.сәулелер әсер еткенде), олар уыттылық (патогендік) қасиет көрсетіп, организмде ауру қоздыра бастайды. Бұлар алғашқыда организмде комменсалдық (бірлесе тіршілік ету) түрде тіршілік еткенімен, кейін организмге үлкен зиян келтіруі мүмкін. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шарық

**Шарық** — 

1) кескіш аспаптар мен әр түрлі бұйымдарды қайратуға (өндеуге) арналған дөңгелек қайрақ. Шарық дәстүрлі қазақ қоғамында қайшы, пышақ тәрізді аспаптардың жүзін  өткірлеу, темір, мүйіз, ине сынды құралдардың ұштарын қайрау, дүздеу үшін пайдаланады. Оның шарқайрақ шартас, шар деген атаулары бар, 

2) қимасы дөңгелек, төртбұрышты, үшбұрышты қайрауға арналған сопақша тас. Сан алуан аспаптарды қайрап, жұмыстарды атқарған адамды шарықшы деп атайды; 

3) жіп орайтын, екі басы қалпақша дөңгелек, іші қуыс ағаш.

## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Ларри Кинг

**Ларри Кинг** есімді көрнекті теледидар журналисі дүниежүзіндегі атақты тұлғалардан сұқбат алатындығымен танымал. Сонымен қатар Ларридің тілі өте өткір. Ол сұқбат кезінде даңқты азаматтардың жанды жерінен ұстайды. Қазіргі таңда телеиндустрия саласы осындай абыройы асқақ, еңсесі биік тілшілерді қолға түсіргісі келеді. Осыдан біраз уақыт бұрын Ларри Кинг CNN компаниясымен жаңа келісім-шарт жасасып, ең жоғарғы жалақы төленетін теледидар журналисі атанды.

## Жұмыс жасаған орындары

The New York Post газетінің мәлімдеуінше, CNN компаниясы журналистпен жаңа келісім-шартты 4 жылға жасаған. Оның жылдағы төлемақысы 15 миллион долларды құрайды. Сонымен қатар америкалық теледидар жуналисінің СNN компаниясының жеке қызмет ұшағын пайдалануға толық құқығы бар.

Санат:АҚШ тележурналистері
Санат:АҚШ тележүргізушілері
Шарын шаған тоғайы

Шарын шаған тоғайы, неоген кезеңінен сақталып қалған. Тоғай Алматы облысындағы Іле өзенінің сол жақ саласы Шарын өзенінің ортаңғы ағысында, Сарытоғай елді мекеніне жақын жерде орналасқан. Мұнда өте сирек кездесетін, реликті ағаштың үш түрі: Іле жидесі, Іле бөріқарақаты және соғды шағаны өседі.
Соғды шағаны - зәйтүн тұқымдасының шаған туысына жататын, өте ылғал сүйгіш ағаш. биіктігі 25 м-дей, жапырақтары жалпақ, ұзындығы 20 см-дей. Бұл ағаштар өзен арнасына жақын өседі, 5014 га жерді алып жатыр. Соғды шағаны Қазақстаннан басқа тек АҚШ-тың Невада штатындағы "Гранд" шатқалында өсетін, жойылып бара жатқан, қорғауды қажет ететін түр. 2006 ж. Сарытоғай елді мекенінде 370 га жерде жаған ағашының көшегі отырғызылып, 2 га жерге ағаш тұқымы себілді.  Шарын шаған тоғайы осы кезде тек шағын алқапта сақталып қалған табиғи ескерткіш болып саналады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Сарқан өзені

**Сарқан ** – Балқаш көлі алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Жетісу облысының Сарқан ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 90 км. Су жиналатын алабы 704 км2.

## Бастауы
Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі биіктігі 3400 м мұздықтан басталып, Көкжайдақ ауылы тұсында Ақсу өзеніне кұяды.

## Гидрологиясы
Аңғарының ені 300 - 500, кейде 1500 м-ге дейін жетеді. Арнасы қиыршықтасты, жиегі түйетайлы, биіктігі 3,5 - 4 м. Мұздық (35 - 40%), жауын-шашын (10 - 45%), жер асты (45 - 50%) суларымен толысады. Мамыр айында тасып, су деңгейі 2 м-ге дейін көтеріледі. Өзен бойында Сарқан қаласынан төмен 10 канал салынған. Өзен суы егін суғаруға, шаруашылық мұктаждықтарына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Дэвид К. Джинтоли

**Дэвид Кзарра Джинтоли** (ағыл. *David Czarra Giuntoli*; 18 маусым 1980, Милуоки, Висконсин, АҚШ) — американдық актер. Әлемге көбінесе "Гримм" телесериалындағы детектив Ник Бёркхардтың ролімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Дэвид Джинтоли Висконсин штатындағы Милоуоки қаласында туған. Жас шағын Миссури, штатындағы Сент-Луис қаласында өткізген. 2007 жылы Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына актерлік жалғастыру үшін көшіп кетті. Қазіргі кезде Орегон штатындағы Портленд қаласында тұрып жұмыс істейді. 

1998 жылы Сент-Луис орта мектебін аяқтап, Блумингтондағы Индиан университетінде оқуын жалғастырды. 2004 жылы халықаралық бизнес және қаржы мамандығында бакалавр дәрежесін алды. 

## Дереккөздер
# Дэвид К. Джинтоли Internet Movie Database сайтында
# Дэвид К. Джинтоли твиттер сайтында
# Дэвид К. Джинтоли

Санат:АҚШ телевидение актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Физикалық химиялық талдау

**Физикалық-химиялық талдау** - тепе-теңдікте тұрған жүйе қасиеттерінің (кристалдану температурасының  басталуы, қаттылық, тұтқырлық, бу қысымы, ерігіштік, электрөткізгіштік, т.б.) күй параметрлеріне (қысым, температура, құрам) тәуелділігін зерттеуге арналған физикалық және геометриялық әдіс. Физикалық химиялық талдаудың негізгі идеялары М.В. Ломоносов пен 19-20 ғасырлардың белгілі ғалымдары Д.К.Чернов, Д.И. Менделеев, В.Ф. Алексеев, Д.П. Коновалов, Г.Тамман, Н.С.Курнаков еңбектерінде тұжырымдалған. Бұл әдістің негізінде жүйе құрамы мен оның іс жүзіндегі өлшенетін физикалық қасиеттері шамасының арасындағы тәуелділік зерттеледі. Жүйенің құрамына байланысты өзгеретін қасиеттер 25-30-ға жетеді. Физикалық химиялық талдаудың маңызды әдістерінің бірі рентген құрылымды талдау болып табылады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Фрэнсис Конрой

**Фрэнсис Конрой** (ағылш. Frances Conroy, туған күні 13 қарашаның 1953) — американдық актриса.

### Өмірбаяны
Фрэнсис Конрой - Джорджия  штатының шағын Монро атты қаласында жеке-кәсіпкерлердің  жанұясында дүниеге келген болатын. Ол  Нью-Йорк штатының  Плэйхаус және Джульярд мектебінде драма өнеріне үйренген болатын. Актерлық карьерасын 1970 жылдары әртүлі  театрлық қойлымдарда ойнап бастаған болатын. Уақыт өте келе Конрой атақты драмалық қойлымдарда ойнаған болатын.Мысалы: Кішкене түлкілер,Біздің қалашық,Таудан түскен Морган және ол 4 рет Drama Desk премиясының үміткері болған. Кейін Конрой  Клиент әрдайым өлі атты фильмде басты рөлді сомдап Эмми және Алтын глобус алған болатын.

### Фильмографиясы
*1979 — Отелло— Дездемона
*1984 — Влюблённые / Falling in Love
*1988 — Отпетые мошенники / Dirty Rotten Scoundrels
*1988 — Другая женщина / Another Woman
*1991 — Билли Батгейт / Billy Bathgate
*1992 — Запах женщины / Scent of a Woman
*1993 — Неспящие в Сиэтле / Sleepless in Seattle
*1993 — Приключения Гека Финна / The Adventures of Huck Finn
*1995 — Неоновая Библия / The Neon Bible
*1996 — Суровое испытание / The Crucible
*2001—2005 — Клиент всегда мёртв / Six Feet Under (ТВ-сериал)
*2002 — Госпожа горничная / Maid in Manhattan
*2004 — Женщина-кошка / Catwoman
*2004 — Авиатор / The Aviator
*2005 — Продавщица / Shopgirl
*2005 — Сломанные цветы / Broken Flowers
*2006 — Айра и Эбби / Ira and Abby
*2006 — Плетёный человек / The Wicker Man
*2007 — Восход тьмы / The Seeker
*2008 — Округ Гумбольдта / Humboldt County
*2008 — Приключения Десперо / The Tale of Despereaux (м/ф, озвучание)
*2008 — Отчаянные домохозяйки / Desperate Housewives (ТВ-сериал)
*2008 — Последний шанс Харви / Last Chance Harvey
*2009 — Как я встретил вашу маму / How I Met Your Mother (ТВ-сериал) - Лоретта Стинсон
*2009 — Любовь случается / Love Happens
*2009 — Замёрзшая из Майами / New in Town
*2009 — Только спокойствие / Stay Cool
*2009 — Убежище / Shelter
*2010 — Части тела / Nip/Tuck (ТВ-сериал)
*2010 — Счастливый город / Happy Town (ТВ-сериал)
*2010 — Анатомия страсти / Grey's Anatomy (ТВ-сериал)
*2011 — Менталист / The Mentalist (ТВ-сериал) - Elspeth
*2011 — Американская история ужасов / American Horror Story (ТВ-сериал)

## Дереккөздер
http://www.vokrug.tv/person/show/Frances_Conroy/  Фрэнсис Конрой
Фиксанал

**Фиксанал** - бітеу шыны ампулада сақталатын (әдеттегі мөлшері 0,1 моль) химиялық заттар. Бұл заттар титриметриялық талдауда қолданылатын белгілі концентрациядағы ерітінділер дайындауға арналып, қатты да, сұйық та болуы мүмкін. Фиксаналдан ерітінді дайындау кезінде оны өлшеуіш құтының үстіне қойылған сүзгіде арнайы шыны ұрғышпен ұрып сындырады. Құтыдағы фиксаналға су қосып, белгілі көлемге жеткізеді. Алынған ерітіндіні титрант немесе басқа титранттың концентрациясын анықтау үшін қолданылады. Фиксанал ретінде қымыздық қышқыл, тұз қышқылы т.б. алынады. Бұл қосылыстар өте таза, бөлме температурасында тұрақты және ауадағы ылғал мен көмірқышқыл газын адсорбцияламауы қажет. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Расселл Хорнсби

Расселл Хорнсби (ағыл. Russell Hornsby; туған. 1974, Окленд, Калифорния, АҚШ) — американдық тетар және теледидар актеры. Әлемге көбінесе "Гримм" телесериалындағы детектив Хэнк Гриффин ролімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Расселл Хорнсби Калифорния штатындағы Беркли қаласындағы Киелі Мария колледжінде футболшы болған. Ол көкетемдегі  «Меруерт қаласының сиқыршысы» мюзиклында қорқыныштының ролін иеленді. Осыдан кейін театрмен қызығып кетіп қалған мектептің мюзиклдарына қатысып шықты. Мектепті бітірген сон Бостон университетінде театр сабағын оқып шығады. Хорнсби институтын аяқтаған сон Оксфорд университетінің Британдық академиясында театрал өнерін оқуды жалғастырды.

## Дереккөздер
# Расселл Хорнсби
# Расселл Хорнсби Internet Movie Database сайтында
Филиаларық есеп айырысу

**Филиаларық есеп айырысу** - Елдің заңнамасына және орталық (ұлттық) банкінің нормативтік құжаттарына сәйкес құрылған несие ұйымының филиалдары – оқшауландырылған бөлімшелері арасындағы есеп айырысу. Филиалдардың несие ұйымының жиынтық теңгерімінің құрамдас бөлігі болып табылады. Өзара есептесі үшін филиалдарға басты несие ұйымының теңгерімдеріне арнаулы шоттар - Филиаларық есеп айырысу шоттары ашылады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Ұзақ Саурықұлы

**Ұзақ Саурықұлы** (1855, бұрынғы Жетісу губерниясы, Жаркент уезі – 13 тамыз 1916, Қырғызстан, Қарақол қ.) — қазақ батыры, 1916 жылы Жетісудағы Қарқара көтерілісі ұйымдастырушылардың бірі.
## Тегі
Әкесі Саурық Жетісу жерін жоңғар-қалмақтардан азат етуге белсенді қатысқан. Тегі – Албан руының Құрман атасынан шыққан. Ұзақ ел билігіне жас кезінен араласты. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
### Бірнеше рет тұтқындалуы
1895 жылы қыс қатты болып, жұт қаупі төнгенде Ұзақ батыр қалың жылқысын Қытай жеріндегі тау ығына қыстатқан. «Шекара заңын мойындамады» деген кінә тағып, Қытай билеушілігі Ұзақтың үстінен Жетісудағы патша әкімшілігіне шағым түсіреді. Ұзақты тұтқындауға келген қазақ-орыс жасақтарымен болған қақтығыста бірнеше адам қазаға ұшырады. Осыдан соң жергілікті патша үкіметінің әкімшілігі Ұзақты тұтқындау үшін жазалаушы жасақ шығарды. Олар батыр Құлжа өңірінде жасақ жинау мақсатымен жүргенде ауылын шауып, Ұзақтың ұлы – Рүстемді өлтіріп, туыстарын түгелдей тұтқындады. Еліндегі ойранға шыдай алмаған Ұзақ Қырғыстандағы патшаның жергілікті әкімшілігіне өзі барды. Патша үкіметі оны жеті жылға соттады. Батыр жазаның бес жылын өтеп, қалған екі жылына ақшалай айып төлеп, елге оралды. Отаршыл Ресейдің жергілікті әкімшілігінің қазақ жерін тартып алып, еселей салық салу әрекеттеріне қарсы шыққан Ұзақ кейіннен екінші рет жауапқа тартылып, «патша жарлығын мойындамады» деген желеумен тағы да екі жыл сотталды. Жергілікт билік шешімдеріне қарсы шыққаны үшін үшінші рет «Верный» түрмесіне қамалған. Түпкі мақсаты - қарулы күрес жүргізу мұратынан айнымаған Ұзақ 1916 жылы шілденің бас кезінде майданның қара жұмысына кісі алу жөніндегі патша үкіметінің жарлығына қарсы үгіт жұмыстарын жүргізді. Ұзақ пен Жәмеңке Мәмбетұлы басқарған Жаркент уезіндегі Нарынқол – Шарын учаскесінің 1000-нан астам тұрғыны 1916 жылы 11 шілдеде Қарқара жайлауында ббас қосып, майданның қара жұмысына адам бермеуге келісті. Егер патша үкіметі өз жарлығын күшпен жүзеге асырмақ болса, оған қарулы көтеріліспен жауап беру туралы байлам жасалды. Осыдан бастап, Ұзақ төңірегіне көп адам топтасты.Толқудың қарулы көтеріліске ұласып кетуінен сескенген патша үкіметінің жергілікті органдары 1916 жылы 22 шілдеде Ұзақты бірнеше серіктерімен тұтқынға алды. Көп кешікпей ол Қарақол түрмесіне айдалды. 12 тамыздың түнінде тұтқындарға қарулы күзетшілер кенеттен оқ жаудырған сәттегі аласапыранды пайдаланып, серіктерінің көмегімен түрмеден қашып шыққан Ұзақ батыр қапыда қаза тапты. 

Ұзақтың алғаш рет көтерілісшілердің  басын қосқан жерін халық «Ереуілтөбе» деп атап кеткен. Ол М.Әуезовтың «Қилы заман» повесінің басты кейіпкерлерінің бірі. Ұзақтың қайда жерленгені белгісіз. Ел ішіндегі кейбір әңгімелерге қарағанда Түменбай есімімен аталатын бұлақ басындағы зиратқа жерленген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* ҰЗАҚ БАТЫРДЫҢ ҚАНДЫ ЖЕЙДЕСІ

Санат:1855 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:1916 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері
Конни Бриттон

Бриттон, Конни  (ағылш. Connie Britton, туған кездегі аты — Констанс Вомэк, туған күні 6 наурыз 1967 жыл) — американдық актриса, әнші және продюсер.

## Балалық шағы
Констанс Вомэк Массачусетс штатының, Бостон қаласында   физиктардың жанұясында дүниеге келген. Әкесі Аллена Вомэк, анасы Линда Вомэк.Жеті жасында ата-анасы мен егіз сіңілілері Линчберг, Вирджинияға көшіп келіп E. C. Glass High School- те білім алып  Драм колледж- де азиат мәдениетіне үйренеді.Оны 1989 жылы бітіріп, Нью-Йорк штатына көшіп келіп Neighborhood Playhouse атты театрда актерлық шеберлігін дамытқан болатын.

## Карьерасы
Конни алғаш рет Neighborhood Playhouse атты театрда "Бұл қыз" атты пьесада басты рөлді сомдап, оқудан шығып қала жаздаған.Себебі колледжде оқып жүрген студенттерге  сырттан тыс әртүлі сценаларда ойнауға тыйым салынған.Бірақ соңында оқуын тамамдап сантүрлі офф-бродвейлық қойлымдарда ойнаған.Тұрып жатқан пәтерінің ақшасын тойлеу үшін қосымша жұмыстар істеген.Кеін 1995 жылы Ағайынды Маккелен атты фильмде түскен болатын.Бұл фильм үлкен атаққа ие болған жоқ. Сосын Конни Бриттон   Лос-Анджелеске көшіп келіп Эллен телесериалында тұрқты рөлге ие болды. Ең үздіе Конни түсен телесериал «Спин-Сити» болатын, және онда басты рөлді сомдап үлкен атаққа ие болған болатын.

## Жеке өмірі
Конни Бриттон 1991 жылы тұрмысқа шығып өзінің Вомэк  тегін күйеуі  Джон Бриттондікіне ауыстырды.Бірақта олар 1995 жылы айырылысып кеткен болатын, Конни өз тегін Вомэкке ауыстырды, бірақ өнер әлемінде Конни Бриттон оның лақабаты болып қалды.44 жасында Конни Эфиопиялық 9 жасар ұл баланы асырап алды. Қазіргі күнге дейін тұрмысқа шыққан жоқ.

## Фильмографиясы
#1995	The Brothers McMullen	
#1998 No Looking Back	
#2001	One Eyed King		
#2003	Lost at Home	
#2004	Looking for Kitty	
#2005	Special Ed	Abi		
#2006	The Lather Effect		
#2009	Women in Trouble	
#2010	A Nightmare on Elm Street	Dr.	
#2011	Gloria	
#2012	Seeking a Friend for the End of the World		
#2013	The To-Do List	Mrs. Clark	
#2014	This Is Where I Leave You		
#2015	American Ultra	

## Дереккөздер
*http://www.afisha.ru/people/319746/
Серджио Маттарелла

**Серджио Маттарелла**  -  (итал. Sergio Mattarella; 23 шілде 1941, Палермо, Сицилия) — итальяндық заңгер және саясатшы, 1987-1990 және 1998-2001 жылдардағы Италияның алтыншы үкіметінің мүшесі, Италия конституциялық кеңесінің мүшесі (2011-2015), Италия президенті (2015 жылғы 31 қаңтардан).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 73 жастағы Серджио Маттарелла Италияның жаңа президенті болып сайланды

Санат:1941 жылы туғандар
Санат:Италия президенттері
Филиппин шұңғымасы

**Филиппин шұңғымасы** — Тынық мұхитының батысында, Филиппин аралдарының шығыс беткейін бойлап жатқан енсіз науа. Солтүстігінде Лусон аралының оңтүстік бөлігінен Хальмахер аралына (Индонезия) дейін 1330 км-ге созыла орналасқан, ені 65 км. Ең терең жері 10265 м. Көлденең қимасы ассиметрия пішінді: мұхит жағындағы беткейіне қарағанда аралдар доғасы жағындағы беткейі тік жарлы, ені 1 км-дей
. 8/N/127/E

## Дереккөздер

Санат:Тынық мұхит
Санат:Филиппин теңізі
Хуан Альфонсо Баптиста

Хуан Альфонсо Баптиста (исп. Juan Alfonso Baptista Diaz „El Gato“) - 9 қыркүйекте 1976 жылы Каракас қаласында дүниеге келген. Венесуэлалалық актер, Оскар Рейстің "Менің екінші менім", "Маркосса" сериалдарынан кейін танымал болды.
## Өмірбаяны
Бастауыш білімді Санто Томас де Виллануева колледжінде (Colegio Santo Tomás de Villanueva) алған. Актер болмас бұрын футболмен кәсіби түрде айналысқан.
## Сериалдары

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер


Санат:Венесуэла актерлері
Санат:1976 жылы туғандар
Майкл Чиклис

Майкл Чарльз Чи́клис (ағылш. Michael Charles Chiklis, туған күні 30 тамыз 1963, Лоуэлл, Массачусетс, АҚШ) - америкалық актер, тележүргізуші, әнші, продюсер.

### Өмірбаяны
Майкл Чиклис  Лоуэлле (Массачусетс) грек-ирландық жанұяда дүниеге келген. 5 жасынан бастап отбасында көптеген жұлдыздарға пародия жасап күлдіре бастаған. 13 жасында театр үйірмесіне қатысып Actors' Equity Association қатарына енген. Чилис Бостон колледжінің өнер академиясын бітірген болатын. Кейін ол 20 жасында С собой не унесёшь атты фильімде арнайы өзінің рөлі үшін шашын тақырлап тастаған болатын, бірақ дұрым грим жасалмағандықтан ол таз болып қалды. Себебі оның басындағы фолликулдар жойылып кетті. 1992 жылдың 21 шілдесінде Мишель Эпштейнге үйленген болатын. Олардың екі қызы бар, Отом (1993) және Одесса (1999). Чиклис —  Boston Red Sox және Boston Bruins топтарының фанаты.

### Карьерасы
Алғаш рет «Wired» (1989) фильмінде  Джона Белуши рөлін сомдады. Кейін атақты Майами полициясы, Лос-Анджелес заңдары, Сайнфелд. 2002-2006 жылдары Майкл Чилис атақы криминалды-драмалық Щит  телесериалында басты рөлді сомдап үлкен атаққа ие болады. 2014 жылы көптеген адамдардың сүйікті телесериалы - "Америкалық қорқынышты әңгімелерде" Дель Толедо рөлінде ойнады.

### Фильмография

## Дереккөздер
Наташа Клаусс

**Наташа Клаусс** ((); 25 маусым 1975 ж., Калида (Колумбия)) — колумбиялық актриса. Арғы тегі  литвиялықтарға жатады.

## Өмірбаяны
Наташа Клаусс (шын аты Наташа Александра Растапкавичус Аррондо) 25 маусым 1975 жылы Калида дүниеге келген (Колумбия). Балалық шағы Барранкильеде өткен. Анасы — уругвайлық, әкесі — литвиялық. Ағасы Питер Клаусс модель.

## Жеке өмірі
Екі рет тұрмысқа шыққан, қазіргі таңда екінші күйеуі және қызымен бақытты өмір кешуде.

## Фильмографиясы

## Марапаттары
* TVyNOVELAS марапаты (2006)  «Шторм» сериалындағы үздік жауыз кейіпкер.
* DOS DE ORO марапаты (2004)  «Сариты Элисондо» рөлін «Тайная страсть» сериалында сомдағаны үшін

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.natashaklauss.tv/
Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)

**«Айнтрахт»** Франкфурт () — неміс футбол клубы. Майндағы Франкфуртта орналасқан. Бундеслигада өнер көрсетеді.

## Тарихы
1899 жылы 8 наурызда Франкфурт-на-Майне жерінде  Frankfurter Fußball-Club Victoria von 1899 және Frankfurter Fußball-Club Kickers von 1899 футбол клубтары құрылды. 1911  Kickers және Victoria командаларының қосылуының нәтижесінде Frankfurter Fußballverein (Kickers-Victoria) von 1899 футбол клубы құрылды.

Бірінші Дүниежүзілік соғыс кезінде клуб өзінің жұмысын уақытша тоқтатты. Соғыстан келгеннен соң Kickers-Victoria футболшылары клубты жаңартып, Frankfurter Turngemeinde клубымен қосылудың нәтижесінде -  Turn- und Sportgemeinde Eintracht Frankfurt von 1861 клубы құрылады. Бірақ ол көпке созылмайды.

Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жандандырылған SG Eintracht 1946 клубы Гессен Кубогын  жеңеді. Ал 1959 жылы "Айнтрахт" өз тарихында алғашқы және соңғы рет Германия чемпионы атанады.

1960 жылы "Айнтрахт" клубы Чемпиондар Кубогының финалисті атанған Германиядағы алғашқы клуб болды. Финалда мадридтік Реалға 3-7 есебімен жеңіліс табады.

1968 жылы клуб өз атауын өзгертіп, **Eintracht Frankfurt e.V.** атанады.

1974 және 1975 жылдары "Айнтрахт" клубы екі рет Германия Кубогының иегері атанады.

1978 жылы Фридель Рауш жетекшілігімен УЕФА Кубогының жеңіп алады. 1981 және 1988¤жылдары клуб ФРГ Кубогын екі мәрте жеңеді.

1994 жылдан бастап клубтың жағдайы нашарлап, тіпті екінші дивизионға түсіп қалады. 2004 жылы клубты  Фридхельм Функель басқарады да бір жыл ішінде клубты бірінші Бундеслигаға қайтарады.

## Жетістіктері

### Ұлттық
* Германия Чемпионаты 
** Жеңімпаз: 1959
** Финалист: 1932
* Германия Кубогы 
** Жеңімпаз: 1974, 1975, 1981, 1988, 2018
** Финалист: 1964, 2006, 2017, 2023

### Халықаралық
* УЕФА Кубогы / УЕФА Еуропа Лигасы 
** Жеңімпаз: 1980, 2022
* Интертото Кубогы 
** Жеңімпаз: 1967
* Еуропа Чемпиондар Кубогы
** Финалист: 1960

## Сыртқы сілтемелер
* Клубтың ресми сайты 
* Клуб жанкүйерлерінің сайты 

Санат:Германия футбол клубтары
Санат:1899 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Интертото кубогының жеңімпаз клубтары
Лили Рэйб

**Лили Рэйб** (ағыл. Lily Rabe, туған кезі. 29 шілде 1982) — америкалық актриса, Тони премиясының үміткері 2011 жыл. Лили  атақты Джилл Клейбергтің туған қызы.
## Жеке өмірі мен мансап
Лили Нью-Йорк штатында ұлы актриса болған Джилл Клейбергтің және атақты драматург Дэвид Рэйбтың отбасында дүниеге келген. Солтүстік-Батыс университетін бітіріп кішігірім театр сценаларына шыға бастаған. Әртүрлі шоуларға және көптеген фильмдерге түскен.

## Фильмдер тізімі

## Жеңістері мен номинациялар
*Тони
*2005 — "Болат магнолиялар" киносында сомдаған рөлі үшін ең үздік әйел рөлі бойынша Драма Деск премиясы
## Дереккөздер


Санат:АҚШ кинематографы актрисалары
Таллоч Битси

thumb|right|200px
**Элизабет Таллоч** (; 19 қаңтар 1981 ж., Сан-Диего, Калифорния, АҚШ) — америкалық , **Битси Таллоч** лақап атымен әйгілі. Әлемге көбінесе "Гримм" телесериалындағы Джульетта Сильвертон ролімен аты шыққан.

## Өмірбаяны
Элизабет Таллоч Калифорния штатындағы Сан-Диего қаласында туды, бірақ-та жас шағын Испания, Уругвай және Аргентинада өткізді. Битси есімі Элизабеттің қысқартуы емес, атасының лақап атына кұрметі, себебі оның атасы Екінші Дүниежүзілік соғысының ұщақ бомбылаушысы еді . Оның әкесі Эндрю Таллоч Латын Америка елдерінде банкир болып жұмыс істейді, сондықтан ол Еуропа мен Оңтүстік Америкада балалық шағын өткізген. АҚШ - қа оралған сон, Элизабет Таллоч Бедфорд қаласының орта мектебінде оқуын жалғастырады. Кейін ол Гарвард университетіне түсіп, оны екі пән бойынша үздік болып бітіреді.

Элизабет Таллоч әкесі жағынан Шотландық, ал анасы жағынан Испандық қанға ие
.

## Дереккөздер