open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карлос Алберто Торрес

**Карлос Алберто Торрес** (, *o Capitão do Tri*, немесе жәй ғана **Карлос Алберто**; 17 шілде 1944, Рио-де-Жанейро — 25 қазан 2016, сонда) — бразилиялық футболшы, қорғаушы.

## Карьерасы
Бразилия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1970 жылы әлем чемпионы атанды. Кейін көптеген жылдар бойы бапкерлікпен айналысып, көптеген клубтық командалармен бірге Әзірбайжан және Оман ұлттық құрамаларын жаттықтырды.

1970 жылғы әлем біріншілігінің финалында Италияның қақпасына шешуші соңғы голды соқты (4:1). 1970 жылғы әлем біріншілігінің символикалық құрамы мен 2004 жылы ФИФА-ның 100 жылдығына орай Пеле анықтаған ФИФА 100 тізіміне қосылды.

Кейін саясатқа да араласып, 1989-93 жылдары Рио-де-Жанейродағы Муниципальды кеңесте жұмысшылар демократиялық партиясының вице-меңгерушісі және бірінші хатшысы болды.

## Жеке өмірі
Ұлы — Карлос Алешандре Торрес те футболшы, 1992 жылы Бразилия құрамасы сапында бір ойын өткізген.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Әлем чемпионы (1): 1970
* Бразилия чемпионы (Робертан) (1): 1968
* Сан-Паулу штатының чемпионы (4): 1967, 1968, 1969, 1973
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы (3): 1964, 1975, 1976
* АҚШ чемпионы (NASL) (3): 1977, 1978, 1982
* Континентаралық суперкубок жеңімпазы (1): 1968

### Бапкер ретінде

* Бразилия чемпионы (2): 1983, 1995
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы (2): 1996, 1997
* Рио-Сан-Паулу турнирінің чемпионы (1): 1998
* КОНМЕБОЛ кубогы (1): 1993

## Қатысқан турнирлері

* Әлем чемпионаты: 1970

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* sambafoot.com.br
* Профилі 
* Статистикасы

Санат:17 шілдеде туғандар
Санат:25 қазанда қайтыс болғандар
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары
Санат:Сантос ФК ойыншылары
Санат:Фламенго ФК ойыншылары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Оман Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Нью-Йорк Ғарыш (1970—1985) ФК ойыншылары
Санат:Ботафого ФК жаттықтырушылары
Санат:Флуминенсе ФК жаттықтырушылары
Санат:Керетаро ФК жаттықтырушылары
Санат:Коринтианс ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Онсе Кальдас ФК жаттықтырушылары
Габриэл Жезус

**Габриэл Фернанду де Жезус** (; 1997 жылы 3 сәуірде туған, Сан-Паулу, Бразилия) — бразилиялық футболшы, "Арсенал" клубы мен Бразилия құрамасының шабуылшысы. 

2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жеңімпазы. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

## Карьерасы

## Жетістіктері

### Командалық
**«Палмейрас»**

* Бразилия чемпионы — 2016
* Бразилия кубогы — 2015

**«Манчестер Сити»**

* Англия чемпионы — 2017/18

### Халықаралық
**Бразилия** 

* Олимпиада чемпионы — 2016
*Fvthbrf e,jus& 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профиль (sports.ru)
* Профиль  
* Gabriel Jesus 

Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бразилия Олимпиада чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Клаудио Каниджа

**Клаудио Пауль Каниджа** (; 9 қаңтар 1967 жыл, Эндерсон, Аргентина) — аргентиналық футболшы, шабуылшы. Аргентина құрамасының экс-футболшысы. 1990, 1994, 2002 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. Тағы бір Аргентиналық футболшы Диего Марадонаның жақын досы.

## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасын "Ривер Плейтте" бастады. 1988 жылға дейін ойнап, Италияға ауысты да, "Верона", "Аталанта", "Рома" секілді клубтарда доп тепті. 1994 жылы "Бенфикаға" ауысып, бір маусым ойнады да, отанына — "Ривер Плейттің" бітіспес қарсыласы "Бока Хуниорсқа" оралды. Аргентиналық клубта ә дегенде тәуір ойнағанымен, кейіндеу негізгі құрамға онша іліге алмай, Еуропаға кетуге мәжбүр болды. 

1999 жылы "Аталантаға" қайта оралып, бір жылдан соң күтпеген жерде Шотландия чемпионатында, "Данди" клубында ойнады. "Дандидегі" нәтижелі ойыны "Рейнджерс" клубының басшыларын қызықтырды да, 2001 жылы жазда глазголық команданың сапына кеп қосылды. Үш маусым ойнап, катарлық ақшалы клубтардың біріне кетті де, 2004 жылы футболмен қоштасты.

### Ұлттық құрамада
1990 жылғы әлем чемпионатында екі рет көзге түсті. 1/8 финалда Бразилиямен ойында Марадонаның алаң ортасынан бір өзі өрбіткен нәтижелі аяқтады. Жартылай финалда Италиямен ойында есепті теңестіріп, құраманы жеңілістен құтқарып қалды.

1994 жылы АҚШ-та өткен әлем чемпионатының екінші ойынында Нигерияның қақпасына екі гол соқты да, құраманың жеңісіне үлес қосты. Бірақ осы ойыннан соң құраманың көш басшы ойыншысы Марадона допингпен ұсталып, чемпионаттан шеттетілді. Марадона кеткен соң Каниджаның да ойыны көңілдегідей болмай, 1/8 финалда Румыниядан ұтылып қалды.

1998 жылғы әлем біріншілігіне Даниэль Пассарелланың "футболшылары ұзын шашпен ойнамасын" деген талабын орындамағандықтан бара алмай қалды. Сол күйі Каниджа құрамада ешқашан ойнамайды деген де болжамдар болды, бірақ 2001 жылы "Рейнджерс" командасындағы керемет ойынынан соң 2002 жылғы әлем біріншілігіне бару үшін құрамаға шақыртылды. 

2002 жылғы біріншілікте бір ойында да алаңға шыққан жоқ, топтық кезеңнің соңғы турындағы Швециямен ойында төрешіге айтқан ауыр сөзі үшін қосалқы құрамда отырған жерінен алаңнан қуылды. Құрама ол чемпионатта топтан шыға алмады да, Каниджа құрамадағы карьерасына нүкте қойды.

## Жетістіктері

### Командалық

* ӘЧ күміс жүлдегері — 1990
* Америка кубогының жеңімпазы — 1991
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы — 1992

* Аргентина чемпионы — 1985/86, 1998 (апертура)
* Шотландия чемпионы — 2002/03

* Шотландия Лигасының кубогы — 2001/02, 2002/03
* Шотландия кубогы — 2002/03
* Катар кубогы — 2003/04

* Либертадорес кубогы — 1986
* Құрлықаралық кубок — 1986
* Америкааралық кубок — 1987

## Қатысқан турнирлері

* Америка кубогы: 1987, 1989, 1991
* Әлем чемпионаты: 1990, 1994, 2002
* Конфедерациялар кубогы: 1992

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статья на сайте «Футболисты мира» 

Санат:9 қаңтарда туғандар
Санат:Аргентина футболшыларыСанат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Аталанта ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Данди Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Роберто Бонинсенья

**Роберто Бонинсенья** (; 13 қараша 1943 жыл, Мантуя) — италиялық футболшы, шабуылшы. Италия Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Италияның үш дүркін чемпионы. Кейін бапкерлікпен айналысып, Италияның бірнеше жастағы құрамаларын басқарды.

1970 жылғы әлем біріншілігінің финалында Бразилияның қақпасына 37-минутта гол соғып, есепті теңестірді. Бірақ Италия 1:4 есебімен ұтылып қалды. 

1974 жылғы әлем чемпионатына да қатысты, бірақ бір ғана ойында алаңға шығып, гол соға алмады. Сол жылдың соңында құрамадағы карьерасын аяқтады.
## Жетістіктері
### Командалық
* Италия чемпионы: 1971, 1977, 1978
* УЕФА кубогы: 1977
* Италия кубогы: 1979
### Жеке
* Италия чемпионатының үздік мергені: 1971 (24 гол), 1972 (22 гол)
* Италия кубогының үздік мергені: 1972 (8 гол)
## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі
* Профилі
* calciatori-online.com сайтындағы мақала
* altervista.org сайтындағы мақала 

Санат:13 қарашада туғандар
Санат:Прато ФК ойыншылары
Санат:Потенца ФК ойыншылары
Санат:Варезе ФК ойыншылары
Санат:Кальяри ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Шу ауданы (Қырғызстан)

**Шу ауданы** () —  Қырғызстанның Шу облысы құрамындағы әкімшілік бірлік. Солтүстігінде Қазақстанмен, шығысында Шу облысының — Кемин, батысында — Ыстықата ауданымен, оңтүстігінде — Нарын облысының Қошқар ауданымен шектеседі.

Әкімшілік орталығы — Тоқмақ қаласы, Шу ауданы құрамына кірмейді.

Ауданның жер көлемі 1592 км².

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша 47 017 аудан тұрғындарының ішінен қырғыздар 39, 116 адам  (83,2 %) құрайды, орыстар — 3225 адам (6,9 %), дүнгендер — 2201 адам (4,7 %), әзербайжандар — 828 адам (1,8 %), қазақтар — 522 адам (1,1 %).

## Ауданда дүниеге келгендер

* Михаил Денисович Афанасьев (1923-1986) — Кеңес Одағының Батыры.
* Насирдин Байтеміров (1916-1996) — қырғыз және кеңес ақыны, прозашы, драматург. Қырғызстанның Халық жазушысы (1986). Қырғыз КСР Халық ағарту ісінің үздігі. Тоқтоғұл Сатылғанов атындағы Қырғыз КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984).
* Исмаил Борончиев (1910-1978) — айтыскер ақын, Қырғыз КСР-інің халық әртісі (1958).
* Ашыраалы Боталиев — опера және драма актері, Қырғыз КСР халық әртісі.
* Жаманқұл Женчураев,  — қырғыз совет жазушысы, шекарашы.
* Үсенқұл Жұмабаев (1923-1976) — қырғыз кеңес мемлекеттік, саяси және қоғам қайраткері, ақын.
* Сұлтан Ыбырайымов — КСРО мемлекеттік және партия қайраткері, Қырғыз КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы, (1978-1980).
* Қалмырза Сарпек ұлы — ақын.
* Жайнақ Саадаев — КСРО мемлекеттік және партия қайраткері, Қырғызстан аудандық партия комитетінің 1-ші хатшысы. 1937 жылы "халық жауы" деп айыпталып, қамауға алынып, ату жазасына кесілді, қайтыс болғаннан кейін ақталды. (1893-1937)
* Келдіке Қарымшақов (1919-2003) — КСРО мемлекеттік және партия қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Тоқмақ қаласының сайты — Шу ауданы мен Тоқмақ қаласының жаңалықтар сайты.
* Облыстық Тоқмақ қаласының әкімшілік сайты

Санат:Шу ауданы (Қырғызстан)
Пал Титкош

**Пал Титкош** (; 8 қаңтар 1908 жыл, Келенвёдьдь — 8 қазан 1988 жыл, Будапешт), негізгі аты-жөні **Пал Титшка** () — мажар футболшысы, шабуылшы. Кейін бапкерлікпен айналысқан. 1934 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері.

## Футболшы жайлы фактілер

* 1938 жылғы әлем біріншілігінің финалында Италияның қақпасына бір гол соқты. Бірақ Мажарстан 2:4 есебімен ұтылып қалды.

* 1950-55 жылдары Мажарстан футбол қауымдастығының бас хатшысы қызметін атқарды. 

* 1959 жылы бапкер ретінде Мысыр құрамасымен бірге Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы атанды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

#### Командалық

* Мажарстан чемпионы: 1936, 1937
* ӘЧ вице-чемпионы: 1938
* Мажарстан кубогы: 1932

#### Жеке

* Мажарстанның жыл футболшысы: 1937

### Бапкер ретінде

* Африка чемпионы: 1959

## Сілтемелер
* Titkos Pál emléktábláját avatták - a testvérvárosok is jelen voltak 

Санат:8 қазанда туғандарСанат:8 қаңтарда қайтыс болғандарСанат:Мажарстан футболшылары
Санат:33 ФК ойыншылары
Санат:Хунгария ФК ойыншылары
Санат:Гонвед ФК ойыншылары
Санат:Мажарстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Дьорд Шароши

**Дьордь Шароши** (; 16 қыркүйек 1912, Будапешт — 20 маусым 1993, Генуя) — мажар футболшысы, шабуылшы. Кейін бапкерлікпен айналысқан. Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы сапында ойнап, 1934 жылы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері атанды. 

Бапкерлік карьерасында көбіне Италия клубтарын жаттықтырды да, Италияда орнығып қалды. 1993 жылы Италияның Генуя қаласында өмірден өтті.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

#### Командалық

* Мажарстан чемпионы (**5**): 1932, 1934, 1938, 1940, 1941
* Мажарстан кубогы (**5**): 1933, 1935, 1942, 1943, 1944
* Митропа кубогы: 1937
* ӘЧ күміс жүлдегері: 1938
* Орталық Еуропа кубогы: 1938

#### Жеке

* Мажарстандағы жыл футболшысы: 1941
* Мажарстан бірінші дивизионының үздік мергені (**4**): 1936, 1940, 1941, 1944 (күз)
* Митропа кубогының үздік мергені (**3**): 1935, 1937, 1940
* Орталық Еуропа кубогының үздік мергені (**2**): 1935, 1938
* Митропа кубогы тарихындағы үздік мерген: 49 голов
* «Ференцварош» клубы тарихындағы үздік мерген: 420 гол

### Бапкер ретінде

* Италия чемпионы: 1952

Санат:16 қыркүйекте туғандар
Санат:20 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Ференцварош ФК ойыншылары
Санат:Мажарстан футболшылары
Санат:Мажарстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Ювентус ФК жаттықтырушылары
Санат:Дженоа ФК жаттықтырушылары
Санат:Рома ФК жаттықтырушылары
Санат:Бари ФК жаттықтырушылары
Санат:Болонья ФК жаттықтырушылары
Санат:Лугано ФК жаттықтырушылары
Санат:Иран Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Победа

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Победа – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл.
* Победа – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.

**Ресей:**

* Победа – Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл.
* Победа – Башқұртстанның Гафурий ауданындағы ауыл.

**Болгария:**

* Победа – Болгариядағы ауыл. Добрич облысына қарасты Добричка қауымының құрамына кіреді.
* Победа – Болгариядағы ауыл. Плевен облысына қарасты Долна-Митрополия қауымының құрамына кіреді.
* Победа – Болгариядағы ауыл. Ямбол облысына қарасты Тунджа қауымының құрамына кіреді.
Ақниет (айрық)

**Негізгі ұғым:**
* Ақниет – көңілі таза, пейілі ақ, адал адамның мінезіндегі құнды қасиет. 

**Елді мекендер:**

* Ақниет – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Ақниет – Түркістан облысы Сарыағаш ауданы, Қабланбек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Ақниет – Түркістан облысы Сарыағаш ауданы, Құркелес ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Нұрауыл

* Нұрауыл – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* ''Нұрауыл'' – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы таратылған ауыл.
Қараөзек

**Елді мекендер:**

* Қараөзек – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы ауыл.
* Қараөзек – Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл.
* Қараөзек – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* Қараөзек – Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл.
* Қараөзек – Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Қараөзек – Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты темір жол бекеті.
* Қараөзек – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Қараөзек – Ойыл алабындағы өзен.
* Қараөзек – Сырдария алабындағы өзен (тармақ).
Педро Энрике да Силва

**Педро Энрике Конзен Медина да Силва** (; 16 маусым 1990, Санта-Крус-ду-Сул, Бразилия) — бразилиялық футболшы, "Кайсериспор" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
Карьерасын 2009 жылы Бразилияның "Авенида" клубында бастады. 2010 жылы тағы бір бразилиялық клуб — СЭР Кашиспен келісім шарт жасасты. Екі жылдан соң Швейцарияның "Цюрих" клубына ауысты. Кейін "Ренн" (Франция), ПАОК (Грекия) клубтарында ойнады. 2017 жылдан бері Әзірбайжанның "Карабах", Қазақстанның "Астана" клубтарында жалда ойнап, екеуінде де ел чемпионы атанды. 

## Жетістіктері
### Командалық
; «Цюрих»
* Швейцария кубогы (1): 2013/2014

; «ПАОК»
* Грекия кубогы (1): 2016/2017

; «Карабах»
* Әзірбайжан чемпионы (1): 2017/2018

; «Астана»
* Қазақстан чемпионы (1): 2018

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:16 маусымда туғандар
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Цюрих ФК ойыншылары
Санат:Ренн ФК ойыншылары
Санат:ПАОК ФК ойыншылары
Санат:Қарабақ Агдам ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Кайсериспор ФК ойыншылары
Альбино Фриаса

**Албино Фриаса Кардосо** (; 24 қазан 1924 жыл, Порсиункула — 12 қаңтар 2009 жыл, Итаперуна, Рио-де-Жанейро) — бразилиялық футболшы, шабуылшы. Бразилия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1950 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

1950 жылғы әлем біріншілігінің шешуші ойынында Уругвайдың қақпасына гол соғып есеп ашты. Бірақ бразилиялықтар 1:2 есебімен ұтылып қалды да, чемпиондыққа қол жеткізе алмады. Бұл ойын Бразилия футболы тарихындағы ең қасіретті матч саналып, бұл кездесу жайлы Бразилияда мүлдем айтылмады да, Фриаса жанкүйерлер жадынан тез ұмытылды.

## Жетістіктері

### Командалық

* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы: 1947, 1952
* Клубтық командалар арасындағы Оңт. Америка чемпионы: 1948
* Сан-Паулу штатының чемпионы: 1949
* Рио-Бранко кубогы: 1950
* Освалдо Крус кубогы: 1950

### Жеке

* Паулиста турнирінің үздік мергені: 1949 (24 мяча)

## Сілтемелер
* Профилц
* globo.com
* Естеліктері
* Статистикасы 

Санат:Порсиункулада туғандарСанат:Итаперунада қайтыс болғандарСанат:24 қарашада туғандарСанат:12 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Понте-Прета ФК ойыншылары
Санат:Гуарани ФК ойыншылары
Алсидес Хиггия

**Альсидес Эдгардо Хиггия** (исп. *Alcides Edgardo Ghiggia*); 22 желтоқсан 1926 жыл, Монтевидео, Уругвай — 16 шілде 2015 жыл, сонда) — уругвайлық футболшы, шабуылшы, 1950 жылғы әлем чемпионы.

## Өмірбаяны
Кәсіпқой карьерасын 1946 жылы "Суд Америка" клубында бастады. Келесі жылы аргентиналық "Атланта Буэнос-Айрес" клубына ауысты. Тағы да бір жыл ғана ойнап, "Пеньярольға" өтті. "Пеньяроль" сапында жүріп ұлттық құрамаға шақырту алды. 

1953 жылы Италияға, "Рома" клубына ауысты. Римдік клубта ұзақ жылдар ойнап, Италия құрамасы сапында да өнер көрсетті. 1961 жылы "Миланға" ауысқанымен, жасы ұлғайып қалған шабуылшы гол соға алмады, соған қарамастан алғашқы маусымда-ақ Италия чемпионы атанды. 

1962 жылы отанына оралды да, "Данубио" клубында 40-тан асқанша ойнады.

### 1950 жылғы әлем біріншілігі
Хиггия 1950 жылғы әлем чемпионатының қаһарманы атанды. Екінші топтық кезеңнің соңғы ойынында Уругвай құрамасы Бразилиядан 0:1 есебімен ұтылып тұрып екі гол соғып кетті де, әлем чемпионы атанды. Екінші голды 79-минутта Хиггия енгізді. Хиггия гол соққан сәтте 200 мың адамдық "Маракана" стадионы тым-тырыс бола қалған екен. 

:*Міне, ойынның шарықтау шегі! 79-минут. Радиодан кәнігі комментатор Жоржи Кури қылғына қырылдайды: «Біздің Данило доптан айрылып қалды. Оны Хулио Перес іліп әкетті… Ол алға, Хиггияға тастады! Хиггия оң қапталмен зулап келеді! Бразилияның қақпасына жақындап қалды! Тепті! Гол! Хиггия екінші допты соқты. 2:1! Алда – өкінішке қарай, Уругвай».Фотодеректер мен кинокадрлар мынаны көрсетеді: Хиггия бұл жолы да Бигодені сан соқтырып кеткен. Қақпашы Барбоза тағы да ортадағы [[Хуан Скьяффино|Скьяффиноға]] пас беріледі деп ойласа керек, сәл алға ұмсына бастапты. Қақпаның бергі бұрышы ашық қалғанын көрген Хиггия қиғаштап тұрып өзі тепкен ғой. Соққы әлсіздеу болғанымен, ортаға ойыса бастаған Барбоза жандәрмен қайта ұмтылса да, допқа жете алмаған… Осы қасіретті өз көзімен көрген журналист Жоао Максимо: «Хиггияның голы онсыз да мүлгіген стадионда өлі тыныштық орнатты, – деп еске алады. – Бірақ мұның әсерінің күшті болғаны сондай, осы гол, қарапайым ғана гол әрбір бразилиялықтың өмірін екіге қақ бөлді: голға дейінгі өмір және одан кейінгі өмір».* 

:(Сәкен Сыбанбайдың "Ала доптың аламаны" кітабынан).

Алсидес Хиггия арада 65 жыл өткен соң, дәл сол датада, 2015 жылы 16 шілдеде 89 жасында өмірден өтті.

## Жетістіктері

* Уругвай чемпионы (2): 1949, 1951
* Италия чемпионы (1): 1961/62
* Жәрмеңкелер кубогы (1): 1960/61
* Әлем чемпионы (1): 1950

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Монтевидеода қайтыс болғандар
Санат:22 желтоқсанда туғандар
Санат:16 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Уругвай футбол жаттықтырушылары
Санат:Пеньяроль ФК жаттықтырушылары
Санат:Италия футболшылары
Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Данубио ФК ойыншылары
Хуан Скьяффино

**Хуан Альберто Скьяффино** (исп/ит. *Juan Alberto Schiaffino*; 28 шілде 1925, Монтевидео — 13 қараша 2002) — уругвайлық футболшы, шабуылшы. 1950 жылғы әлем біріншілігінің басты жұлдыздарының бірі. 1950 жылғы әлем чемпионы.

1954 жылғы әлем чемпионатынан кейін Италия клубтарында ойнады. Италия құрамасы сапында да төрт кездесуде алаңға шықты.

## 1950 жылғы әлем біріншілігі
1950 жылғы әлем біріншілігінің қарсаңында ешкім Скьяффиноны құраманың жетекшісі санай қоймады. Боливиямен болған алғашқы ойында-ақ Скьяффино өзін танытып үлгерді: екі гол соқты (бірақ көп жылдардан кейін ФИФА есепшілері ӘЧ статистикаларын қайта дұрыстап қарап шыққаннан соң Хуан ол ойында 4 немесе 5 гол соққан болуы мүмкін деген әңгімелер қозғалды). Бұл ойында Уругвай 8:0 есебімен жеңіске жетті.

Екінші әрі шешуші топтық турнирде соңғы ойын алдында Уругвай 3 ұпаймен екінші орында тұрды да, соңғы кездесуде Бразилияны қалайда ұтуы тиіс болды. Матчта Бразилия есеп ашты. Бірақ 67-минутта Скьяффино есепті теңестіріп, уругвайлықтардың жеңіске деген үмітін қайта оятты. 79-минутта Алсидес Хиггия екінші голды соғып, Уругвай чемпион атанды. 

Осы жетістік пен керемет ойынының арқасында Скьяффино Уругвай футболы тарихындағы ең үздік ойыншы атанды.

## Жетістіктері

* Әлем чемпионы (1): 1950
* Уругвай чемпионы (6): 1944, 1945, 1949, 1951, 1953, 1954
* Италия чемпионы (3): 1954/55, 1956/57, 1958/59
* Жәрмеңкелер кубогы (1): 1960/61
* Уругвай жыл футболшысы (2): 1949, 1950
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Қос отан, қос құрама

Санат:28 шілдеде туғандар
Санат:13 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Италия футболшылары
Санат:Уругвай футбол жаттықтырушылары
Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Пеньяроль ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Жайыл ауданы

**Жайыл ауданы** () — Қырғызстанның Шу облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1992 жылға дейін *Калинин ауданы* деп аталып келді.

Әкімшілік орталығы — Қарабалта қаласы (1976 жылға дейін *Калинин* кенті).

Ауданның жер көлемі 3028 км², тұрғындар саны 92 645 адам (2009 ж.).

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша қырғыздар 92 645 аудан тұрғындарының ішінен 56 542 адамды құрайды (61,0 %), орыстар — 23 100 адам (24,9 %), украиндар — 2441 адам (2,6 %), ұйғырлар — 1646 адамды (1,8 %), өзбектер — 1602 адам (1,7 %), қазақтар — 1409 адам (1,5 %), әзербайжандар — 1208 адам, корейлер — 1164 адам (1,3 %).

## Атақты адамдар

### Ауданда дүниеге келгендер

* Сабырбек Ақылбеков (1914-1968) — қырғыз живопись шебері.
* Тоқтоналы Сейтәлиев (1937 д.к.) — опера әншісі, КСРО халық әртісі (1984)
## Дереккөздер

Санат:Жайыл ауданы
Золтан Цибор

**Золтан Цибор Шухаи** (; 23 тамыз 1929, Капошвар, Мажарстан — 1 қыркүйек 1997, Комаром, Мажарстан) — мажар футболшысы, шабуылшы. Мажарстан Ұлттық құрамасының 50-жылдардағы үздік футболшыларының бірі. 1952 жылғы Олимпиада чемпионы. 1954 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері.

## Карьерасы
Туған қаласындағы "Комаром" клубының түлегі. Одан бөлек Мажарстан, Испания, Италия, Швейцария, Аустрия, Канада клубтарында ойнап, 1965 жылы карьерасын аяқтады. 

Мажарстан құрамасының 50-жылдардың бірінші жартысындағы алтын буын өкілдерінің бірі. 1952 жылы Олимпиада чемпионы атанды. Сол кезеңде Мажарстан қатарынан 32 ойынды жеңіліссіз аяқтаған болатын. 1954 жылғы әлем біріншілігінің финалында ГФР құрамасын 2:0 есебімен ұтып тұрып, (екінші голды Золтан Цибор 8-минутта соқты) 2:3 есебімен ұтылып қалды да, алтын буын өкілдері әлем чемпионы атана алмады. 

Екі жыл өткен соң Цибор құрамадағы карьерасын аяқтады.

## Жетістіктері

### Командалық

* Мажарстан чемпионы: 1949, 1954, 1955
* Олимпиада чемпионы: 1952
* Орталық Еуропа кубогының жеңімпазы: 1953
* ӘЧ күміс жүлдегері: 1954
* Испания кубогы: 1959
* Испания чемпионы: 1959, 1960
* Жәрмеңкелер кубогы: 1960

### Жеке

* Мажарстан чемпионатының үздік мергені: 1955 (20 гол)

## Сілтемелер
*Профилі
*myfootballfacts.com

Санат:23 тамызда туғандарСанат:1 қыркүйекте қайтыс болғандар Санат:Капошварда туғандар Санат:Комаромда қайтыс болғандарСанат:Мажарстан футболшыларыСанат:Ференцварош ФК ойыншыларыСанат:Чепель ФК ойыншылары Санат:Рома ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Барселона ФК ойыншылары Санат:Эспаньол ФК ойыншылары Санат:Еуропа Барселона ФК ойыншылары Санат:Базель ФК ойыншылары Санат:Аустрия Вена ФК ойыншыларыСанат:Примо ФК ойыншылары 
Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары
Санат:Торонто Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Мажарстан Олимпиада чемпиондары
Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Агне Симонссон

**Туре Клас Агне Симонссон** (; 19 қазан 1935 жыл, Гётеборг) — швед футболшысы, шабуылшы. 1958 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері.

"Эргрюте" футбол клубының түлегі. 1960 жылға дейін осы клубта ойнап, "Реал Мадридке" ауысты. Бірақ мадридтік клубта бір жыл ғана ойнап, келесі жылы "Реал Сосьедадқа" жалға берілді.

1963 жылы туған клубы "Эргрютеге" ауысты. Бұдан соң ешқайда кетпей, 70-жылдардың басында осы клубта карьерасын аяқтады.

Кейін бапкерлікпен айналысып, Швеция, Грекия клубтарын жаттықтырды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Швеция жыл футболшысы: 1959
* ӘЧ күміс жүлдегері: 1958

### Бапкер ретінде

* Швеция чемпионы: 1985

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі
* Профилі

Санат:19 қазанда туғандарСанат:Швеция футболшыларыСанат:Эргрюте ФК ойыншылары Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары Санат:Швеция футбол жаттықтырушылары Санат:Эргрюте ФК жаттықтырушылары Санат:Ираклис ФК жаттықтырушылары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Амарилдо

**Амарилдо Таварес да Силвейра** (; 29 шілде 1939, Кампус-дус-Гойтаказис, Рио-де-Жанейро штаты) — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 1962 жылғы әлем чемпионы.

Кейін бапкерлікпен айналысты.

## Клубтық статистикасы

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

#### Командалық

* Рио-де-Жанейро штаты чемпионы 1961, 1962
* О’Хиггинс кубогы: 1961
* Освалдо Круз кубогы: 1962, 1963
* Рио-Сан-Паулу турнирінің жеңімпазы: 1962
* Әлем чемпионы: 1962
* Рока кубогы: 1963
* Италия кубогы: 1966/67
* Италия чемпионы: 1968/69

#### Жеке

* Рио-де-Жанейро штаты чемпионатының үздік мергені: 1961 (18 гол)
* Рио-Сан-Паулу турнирінің үздік мергені: 1962 (8 гол)

### Бапкер ретінде

* Тунис чемпионы: 1984/85
* Тунис кубогы: 1986
* БАӘ чемпионы: 1993

## Бапкер болған командалары

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:29 шілдеде туғандар 
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Фламенго ФК ойыншыларыСанат:Ботафого ФК ойыншыларыСанат:Милан ФК ойыншыларыСанат:Рома ФК ойыншыларыСанат:Васко да Гама ФК ойыншыларыСанат:Бразилия футбол жаттықтырушыларыСанат:Фиорентина ФК жаттықтырушыларыСанат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Қосқұдық

* Қосқұдық – Алматы облысы Қонаев қалалық әкімдігіне бағынысты ауыл.
* Қосқұдық – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл.
* Қосқұдық – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы ауыл.
* Қосқұдық – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Қосқұдық — Сағыз алабындағы құдық.
Goodreads

**Goodreads** — пайдаланушыларына кітаптар базасын, аннотациялар мен рецензияларды еркін іздеуге мүмкіндік беретін "әлеуметтік каталогтау" уебсайты. Қолданушылар өз аккаунтарымен кіріп, кітаптарды тіркеп, сосын кітапхана каталогтары мен оқу тізімдерін құра алады. Сондай-ақ олар өз топтары, кітап ұсыныстар, сауалнама, дауыс беру, блогтар және талқылаулар құра алады. Сайт кеңселері Сан-Францискода орналасқан. Компания Амазон онлайн-ритейлеріне тиесілі.

Goodreads-ты 2006 жылдың желтоқсанында инженер-программист әрі кәсіпкер Отис Чендлер және Элизабет Хури құрды. Сайт  іске қосылған сәттен бастап тез танымал бола бастады. 2007 жылдың желтоқсанында сайттың 650 000-нан астам мүшесі болды және 10,000,000-нан астам кітап қосылды. 2012 жылдың шілдесінде сайт әкімшілігі 10 миллион қолданушы, айына 20 млн адам кіретінін және 30 қызметкер барын мәлімдеді. 2013 жылы 23 шілдеде олардың сайтында пайдаланушылар базасы бар-жоғы 11 ай ішінде 2 есе көбейіп, 20 миллион мүшеге дейін жеткенін жарияланған болатын. 2013 жылы 28 наурызда Amazon өзінің Goodreads-ты қосып алғаны туралы жариялады.

## Ерекшеліктері

### Кітаптарды анықтау
Goodreads сайтында пайдаланушылар өздерінің жеке кітап сөрелеріне кітап қосып, кітаптарды бағалап, рецензия жаза алады, достары мен кітап авторларының не оқып жатқанын көре алады, форумдар мен топтарда түрлі тақырыптағы талқылауларға қатыса алады, сондай-ақ олардың бұрын оқыған кітаптарына берген рецензияларына сүйене отырып алдағы уақытта оқуға кітап таңдауда ұсыныстар ала алады. Пайдаланушылар өз профилдеріне достар қосқаннан кейін ол достарының сөрелері мен рецензияларын көре алады және достарының парақшаларына пікір қалдыра алады. Goodreads бірден бес жұлдызға дейінгі бағалау жүйесін қолданады, және ол бағалауға жазбаша пікір де қоса алады. Сайт әдепкі күйінде "оқылған" (read), "оқылуда" (currently-reading) "оқу керек" (to-read) деген сөрелер ұсынады, сонымен қатар қолданушыға каталогтау үшін өзіне ыңғайластырылған сөрелер жасауына да мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ сайттары
Санат:Amazon
Зито

**Жозе Эли де Миранда «Зито»** (; 8 тамыз 1932, Розейра, Сан-Паулу — 14 маусым 2015, Сантус) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1958, 1962 жылдары әлем чемпионы атанды. Спорттық мансабын «Таубате» командасында бастаған. 1952 жылдан бастап «Сантос» сапында ойнап, 1955 жылы Бразилия құрамасында дебют жасап, онымен екі әлем чемпионатын жеңіп алды. Ойын мәнері, алаңдағы сенімді әрекеттері және көшбасшылық қасиеттері үшін ол «Жеренти», яғни «Хост» деген лақап атқа ие болды. Аңызға айналған 1960 жылғы «Балықтар» командасының бас жаттықтырушысы Лула көбінесе Зитоға команданың ойынын және ішінара тактикасын анықтауға сеніп тапсырды. Зито әрдайым серіктестерді гол соғуды жалғастыруға итермелейтіндігімен ерекшеленді, тіпті команда өз есебінде сенімді болған және матчтың тағдыры айқын болған жағдайларда да.

Көшбасшылық қасиеттерінен басқа, Зито керемет техникаға ие болды. Көбінесе Пеле мен Коутиньоны оның нәтижелі хабарлары тапты, ал олар үшін әдемі гол соғу техниканың ісі болды. Барлығы Зито «Сантоста 15 жыл бойы өнер көрсетті. Ол Сан-Паулу штатының тоғыз чемпионатын, Бразилияның бес чемпионатын (сол кезде турнир деп аталды) Бразилия Кубогы, екі Либертадорес Кубогы, екі құрлықаралық кубок және 4 Рио-Сан-Паулу турнирін жеңіп алды. 1962 жылы Чехословакияға қарсы әлем чемпионатының екінші финалында Зито голдардың бірінің авторы болды.

Футболшы мансабын аяқтағаннан кейін Зито «Сантоста» қалды. Сантос үшін 733 матч өткізіп, оларда 57 гол соқты. Көптеген жылдар бойы клуб әкімшілігінде жұмыс істеді.

2015 жылы 14 маусымда Зито инсультпен ауырып, Сантустағы ауруханада қайтыс болды. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Әлем чемпионы (2): 1958, 1962
* Бразилия кубогы (5): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965
* Либертадорес (2): 1962, 1963
* Құрлықаралық кубок (2): 1962, 1963
* Сан-Паулу штатының чемпионы (10): 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968
* Рио — Сан-Паулу турнирі (4): 1959, 1963, 1964, 1965
* Освалдо Круз кубогы (3): 1955, 1961, 1962
* O’Higgins Cup (2): 1955, 1959
* Рока кубогы (2): 1957, 1963
* «Theresa Herrera» (1): 1959
* «Colombino Huelva» турнирінің жеңімпазы (1): 1959
* Paris Tournament (2): 1960, 1961
* Buenos Aires Tournament (1): 1965

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:8 тамызда туғандарСанат:14 маусымда қайтыс болғандарСанат:Розейрада туғандар 
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Таубате ФК ойыншыларыСанат:Сантос ФК ойыншыларыСанат:Коринтианс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Гагарин

**Адамдар:**
* Юрий Алексеевич Гагарин

**Елді мекендер:**

* Гагарин – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы Ақжайлау ауылының бұрынғы атауы.
* Гагарино – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Гагарин –  Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық.
* Гагарин – Іле Алатауының солтүстік бөлігіндегі Қарғалы тау сілемінде орналасқан шың.
Көбек

* Көбек – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл.
* Көбек – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.
* Көбек – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
Біздің сүйікті дәрігер

**«Біздің сүйікті дәрігер»** — толық метражды көркем фильм. 1957 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған.

## Сюжет
Қазақстанның шипажайларының бірінде дәрігер Лавров қызмет етеді. Ақ халатты абзал жаннан ем қабылдаған кез келген азамат оның адамгершілігі мен өз ісінің шебері екенін мәңгілік жадында сақтайды. Дәрігер Лавровтың алпыс жылдық мерейтойының қарсаңында мәдениет қызметкері Бибігүл мен шипажай басшысының хатшысы Ксения Павловна концерттік кеш ұйымдастыруға дайындалады. Бірақ, шипажай басшысы Филькин кешті ұйымдастыру үшін кететін шығынмен келіспей, қаражат беруден бас тартады. Сонда Бибігүл жанына шипажайға демалуға келген суретші Мұрат пен оның әнші досы Тәкенді ертіп, әншілерді кешке қатысуға шақырады. Алайда, әншілер дәл сол кеште басқа жаққа барулары керектігін айтып, шақыруды қабылдамайды. Амалдары таусылған Бибігүл, Тәкен және Мұрат шипажайға келгенде, шақырған қонақтарын көріп, аң-таң болады. Барлық өнерпаздар қандай кешке баратындарын айтпаған соң, ұйымдастырушылар мен кеш қонақтары бір-бірлерін дұрыс түсінбеген екен.

## Рөлдерде
*Анатолий Николаевич — Юрий Померанцев
*Бибігүл Тұрсынова — Роза Ысмайылова
*Спиридон Филькин — Евгений Диордиев
*Тәкен — Ермек Серкебаев
*Мұрат — Мүлік Сүртібаев
*Ксения Павловна — Валентина Старжинская
*драма актері — Шәкен Айманов
*актриса — Лидия Ашрапова
*драма актрисасы — Хадиша Бөкеева
*балетмейстер — Шара Жиенқұлова
*Серке — Серке Қожамқұлов
*аға лейтенант — Рахия Қойшыбаева
*әнші — Бибігүл Төлегенова
*секретарь — Мұхтар Бақтыгереев
*биші — Дина Жанғозина
*шаштараз — Таңат Жәйлібеков
*Қасабаев — Камал Қармысов
*сыпырушы — Зинаида Морская
*милиционер — Евгений Попов

## Марапаттары
«Біздің сүйікті дәрігер» фильмі үшін 1958 жылы Ташкент қаласында өткен Азия мен Африка мемлекеттерінің Халықаралық Кинофестивалінде Шәкен Аймановқа естелік диплом табысталды. Ал 1959 жылы Киев қаласында өткен Бүкілодақтық кинофестивальде Шәкен Айманов ынталандыру сыйлығын иеленді.

## Дереккөздер

Санат:КСРО комедия фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:1957 жылғы фильмдер
Бадам (өзен)

**Бадам** – Арыс алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Түркістан облысының Сайрам, Ордабасы аудандары аумағында. Ұзындығы 141 км, су жиналатын алабы 4329 км2.

## Бастауы
Қаржан (Қоржын) тауынан бастау алып, Арыс өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Қар, жаңбыр суымен толығады. Көктемде тасиды. Жылдық орташа ағыны 4,51 м3/с. (Қараспан каналы тұсында). Өзен бойындағы Бадам бөгені мен каналдар арқылы Сайрам, Ордабасы аудандарының егістігі мен бау-бақшалары суғарылады, Шымкент қаласының кәсіпорындары сумен қамтамасыз етіледі. Өзеннің пайдалануға болатын энергет. қоры мол.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы өзендері
Санат:Сайрам ауданы өзендері
Санат:Сырдария су алабы
Санат:Төле би ауданы өзендері
Данфермлин

**Данфермлин** (ағыл. *Dunfermline*, шотл. *Dùn Phàrlain*, скотс. *Dunfaurlin*) — Шотландиядағы қала. Эдинбургтен солтүстік-батысқа қарай Файф округіндегі Ферт-оф-Форт шығанағының жағалауында орналасқан.

Данфермлин - Шотландияның тарихи қалаларының бірі. Орта ғасырларда мұнда Шотландия патшаларының негізгі қоныстарының бірі (қазір қиранды) орналасқан. Данфермлин аббаттығы олардың сағанасы ретінде болды. 1624 жылы қаланың ескі бөлігі өртеніп кетті және сол уақыттан бері қалпына келтірілмеді.

Қаланың әйгілі жергілікті адамдары деп кәсіпкер және филантроп Эндрю Карнеги (1835), балерина және актриса Мойра Ширер (1926), хореограф Кеннет Макмиллан (1929), «Nazareth» рок тобының мүшелері, сондай-ақ Jethro Tull жетекшісі Иэн Андерсонды атауға болады.
thumb|right|220px|Данфермлин аббаттығы

## Экономика
XV ғасырдан бастап Данфермлиннің айналасында көмір мен әктас шығарылды, алдымен өте шағын және жергілікті деңгейде. Ауыл шаруашылық революциясы өсіп келе жатқанда, әкке сұраныс (жерді жақсарту үшін) көмірге деген қажеттілікті арттырды. Тұзды панорамалау көп мөлшерде көмірді қажет етті, ал табысы елге қарай тереңдеткен Ферт-оф-Форттың маңында алғаш табылғаны бітіп қалды.

Өнеркәсіптік төңкеріс және Викториан дәуірі кезінде Данфермлиндегі өнеркәсіп қала орталығынан солтүстікке қарай Пилмуир көшесінің айналасында, ал оңтүстікте қала экономикасында айрықша маңызы бар Элгин мен Ботвелл көшелерінің бойында шоғырланған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, көптеген зауыттар өндірісті тоқтатқан кезде, дәстүрлі салалар, атап айтқанда, зығыр мен көмір өнеркәсібі құлдырап, соңында қалада ескіріп қалды.

## Білім беру
thumb|right|200px|Файф университеттік қалашығы, Халбейт

Данфермлайнда төрт орта мектеп пен 14 бастауыш мектеп бар. Басқа оқу орындарында жеке мектептер мен физикалық мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған мектеп бар. Данфермлин орта мектебі - 1816 жылы пайда болған қаланың ең көне жоғары мектебі қазіргі уақытта Анна патшайымның атымен аталған көшеде орналасқан. 1939 жылдан бері Киелі Леонард көшесінде орналасқан қаланың оңтүстік және батыс бөліктеріне қызмет ететін мектеп, сондай-ақ Росит және Кинкардин жатады. 2012 жылы тамыз айында Данфермлай жаңа мектеп ашылды.

1969 жылы ашылған Әулие Колумбия мектебі - Файфтағы екі рим-католиктік орта мектебінің бірі. Мектеп батыста Кинкардиннен шығысында Коуденбаткедейін Батыс Файфта тұратын оқушыларға қызмет көрсетеді.

## Туыстас қалалар
* Логроньо, Испания
* Сарасота, АҚШ
* Тронхейм, Норвегия
* Вильгельмсхафен, Германия
* Виши, Франция
* Албуфейра, Португалия

## Сілтеме
*Dunfermline Business, News & Events Information
*Dunfermline Photo Gallery 
*Dunfermline Guide website
*Early Carnegie Libraries  – featuring the world's first Carnegie Library in Dunfermline
*National Library of Scotland: Scottish Screen Archive  (selection of archive films about Dunfermline)
*Engraving of Dunfermline in 1693  by John Slezer at National Library of Scotland
*Video footage of Wallace's Well in Pittencrieff Glen.
*Video footage of Dunfermline Town railway station

Санат:Шотландия қалалары
Көкбұлақ

**Елді мекендер:**

* Көкбұлақ – Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл.
* Көкбұлақ – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Көкбұлақ – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
* Көкбұлақ – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Көкбұлақ – Сарыарқаның оңтүстігіндегі тау.
Тығырықтан жол тапқан

**«Тығырықтан жол тапқан»** — толық метражды көркем фильм. 2014 ж. Қазақфильм киностудиясы шығарған.

«Көшбасшы жолы» медиафраншизасының үшінші фильмі.

## Сюжеті
Бұл фильмде Назарбаевтың Орталық Азиядағы ең ірі металлургиялық комбинат - Теміртау қаласының Карметкомбинатта партиялық ұйым басшысы ретіндегі қызметі туралы сөз болады.

## Рөлдерде
*Нұрсұлтан Назарбаев — Нұрлан Әлімжанов
*Аркадий Преображенский — Валентин Гафт
*Владимир Долгих — Евгений Сидихин
*Олег Тищенко — Владимир Стеклов
*Николай Давыдов — Сергей Шакуров
*автобус жүргізушісі — Мария Голубкина
*Михаил Суслов — Игорь Ясулович
*Хәкім — Төлепберген Байсақалов
*Қабдол — Еслям Нұртазин
*Арқалық — Азамат Әшімов

## Дереккөздер

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:Қазақстан драма фильмдері
Қарабастау

**Елді мекендер:**

* Қарабастау – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Қарабастау – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Қарабастау – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Қарабастау – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
* Қарабастау – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
* Қарабастау – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қарабастау – Қарағанды облысындағы Жарлы мен Жарым өзендерінің аралығындағы тау.
Мамыр (айрық)

**Елді мекендер:**

* Мамыр – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы ауыл.
* Мамыр – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

Басқа мағыналар:

* Мамыр – Григориан күнтізбесіндегі 5-ші келетін май айына сай қазақша атауы.
Бөген (айрық)

**Негізгі ұғым:**

* Бөген — арнасын бөгетпен бөгеу немесе жер бедерінің көлемді ойыстарына су толтыру арқылы құрылатын жасанды су қоймасы.

**Елді мекендер:**
* Бөген – Қызылорда облысы Арал ауданындағы ауыл.
* Бөген – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
Теспе

**Елді мекендер:**
**Қазақстан:**

* Теспе – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
* Теспе – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.

**Германия:**

* Теспе (нем. Tespe) – Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет.
Төрткөл (көне қала орны)

**Төрткөл** – көне қала орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш.

## Орналасқан жері
Талас ауданы, Бостандық ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км қашықтықта, Тараз – Бостандық автомобиль жолының сол жағында орналасқан. 

## Сипаты
Қалашыққа 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы (жетекшісі К. Байбосынов) тауып, алғашқы зерттеу жұмыстарын жүргізген.
Қаланың қазіргі орны биіктігі 2,5 м болатын төртбұрышты төбе. Әрбір сыртқы қабырғасының ұзындығы 80 м. Қаланың орталық бөлігінде күзет мұнараларының орындары сақталып қалған. Мұнаралардың диаметрі 5 м. Қала үш жағынан терең ормен қоршалған. Ордың ені 8 м, қазіргі тереңдігі 1,5 м.
Қала орнынан керамикалық ыдыстардың, әйнектердің сынығы, қоладан жасалған бұйымдар табылды. Қала VIII-XII ғасырларда ірі сауда орталығы болған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Дихан (оба)

**Дихан** – қола дәуірінен сақталған обалар тобы, Алматы облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Еңбекшіқазақ ауданы, Диқан ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,75 км, Шелек өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Сипаты
1956 жылы Орта Азия археологиялық экспедициясы (жетекші Е.И. Агеева) зерттеген.
Д-1 обалар тобында тас араласқан топырықтан үйілген 15 оба бар. Олардың диаметрі 4-10 м, биіктігі 0,1-0,3 м. Қазылған бір обаның астынан адам сүйегі шыққан. Мәйітті батыстан шығысқа қарата жерлеген. Д-2 обалар тобында солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектелген 189 оба бар. Бәрі де тас аралас топырақтан үйілген. Олардың диаметрі 8-50 м, биіктігі 1-2,5 м. I-III ғасырларға жататын бұл обалардың үшеуі зерттелген. Обаның астындағы қабірден адам сүйегі шыққан. Мәйіт басы батыстан шығысқа қаратылып қойылған.
Қабірден саз ыдыстар, қола сырғалар, темір жүзіктер, қойдың сүйектері табылған.

## Әдебиет
* Акишев К.А., Агеева Е.И., Археологические работы 1956 года, "Из-вестия АН КазССР, Серия историческая, археологическая и этнографическая", в.1, 1958;
* Максимова А.Г., Усуньские курганы Левобережья реки Или, "Изве-стия АН КазССР, Серия историческая, археологическая и этнографическая", в.1, 1959.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан обалары
Санат:Алматы облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Елбасы жолы

**«Елбасы жолы»** — толық метражды көркем фильм, 
«Көшбасшы жолы» медиафраншизасының екінші фильмі. 2013 ж. Қазақфильм киностудиясы шығарған.

## Сюжеті
"Елбасы жолы" киноэпопеясында Қазақстан Президенті Н. Назарбаевтың студенттік жылдары, алғашқы еңбек жолы баяндалады. Киноэпопеяға "Отты өзен", "Теміртау" атты екі бөлім еніп отыр.

Фильмде басты кейіпкер Теміртауға келіп, металлургтар қаласының құрылысына атсалысады, кейін Украинаның Днепродзерджинск қаласына оқуға аттанады. Ол жаңа достар табады, жаңа ұстаздармен танысады. Дипломды қолына алғаннан кейін Отанға оралып, кәсіби еңбек жолын бастайды.

## Рөлдерде
*Нұрсұлтан Назарбаев — Нұрлан Әлімжанов
*Әбіш — Нұржұман Ықтымбаев
*Әлжан — Наталья Арынбасарова
*Сара — Мадина Есманова
*Дмитрий Погорелов — Виктор Сухоруков
*Аркадий Преображенский — Валентин Гафт
*Николай Давыдов — Сергей Шакуров
*Қаныш Сәтбаев — Бақытжан Әлпейісов
*Бәйкен Әшімов — Тілектес Мейрамов
*Юрий Гагарин — Валентин Кузнецов

## Дереккөздер

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:Қазақстан драма фильмдері
Туид (өзен)

**Туид** (ағыл. *River Tweed*, шотл. *Uisge Thuaidh*) — Англия мен Шотландия арасындағы шекаралас аймақта ағып жатқан және олардың арасында сағаға 27 км-ге дейінгі әкімшілік шекараны қалыптастыратын өзен. Ұлыбританияда ұзындығы бойынша 11-ші орында. Өзеннің бастауы Туидсмюир ауылының маңындағы төбелерде орналасқан және солтүстік-батысқа қарай ағып жатқан Клайд өзенінің бастауы мен оңтүстікке қарай ағып жатқан Аннан өзенінің бастауынан алыс емес. Осы үш маңызды өзендердің қайнар көзін қамтып, көрсететін мәтел бар: «ағыл. *Annan, Tweed and Clyde rise oot the ae hillside*»(« Аннан, Туид және Клайд бұл төбелерден басталады»). Өзен Берик-апон-Туид қаласында Солтүстік теңізге құяды.

Өзенінде Пиблс, Галашилс, Мелроуз, Келсо, Колдстрим және Берик-апон-Туид қалалары орналасқан. Онда сондай-ақ Вальтер Скотт Эбботсфордтың жер иелігі (поместье) де орналасқан.

Туид - Ұлыбританиядағы албыртқа ең бай өзендерінің бірі. Өзеннің аңғары мұз дәуірінің тарихы тұрғысынан үлкен қызығушылық тудырады, өйткені қазіргі заманғы өзеннің арнасы соңғы мұз дәуірінің ежелгі мұзы түбінде өтеді.


Wfm_tweed_abottsford.jpg|Туид Эбботсфордтың жер иелігінде
River_Tweed_at_Coldstream.jpg|Колдстрим аймағындағы Туид
Berwick-upon-Tweed.jpg|Берик-апон-Туид Туид өзенінің сағасы жағынан қарағанда


Санат:Англия өзендері
Санат:Шотландия өзендері
Мирослав Блажевич

**Мирослав «Чиро» Блажевич** (; 10 ақпан 1935, Травник) — хорватиялық футболшы, футбол бапкері.

## Карьерасы
1968 жылға дейін "Траник" (Югославия), "Сараево" (Югославия), "Риека" (Югославия), "Динамо Загреб", "Мутье" (Швейцария), "Веве" (Швейцария), "Сьон" (Швейцария) клубтарында доп теуіп, бапкерлікке ауысты.

1994-2000 жылдары Хорватия құрамасын жаттықтырды да, 1998 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды. Турнирде Румыния, Германия, Нидерланд секілді мықты құрамаларды ұтты.

Одан басқа бапкер ретінде Швейцария, Югославия және Югославия тарап кеткен соң Хорватия чемпионы атанды.

Хорватиядан бөлек ұлттық құрамалардан 1971-76 жылдары Швейцарияны, 2001-02 жылдары Иранды (Иран құрамасын 2002 жылғы әлем біріншілігіне алып шыға алмады), 2008-09 жылдары Босния және Герцеговина құрамаларын жаттықтырды.

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде

* Швейцария кубогы: 1973/74 («Сьон»)
* Югославия чемпионы : 1981/82 («Динамо» Загреб)
* Югославия кубогы: 1982/83 («Динамо» Загреб)
* Швейцария чемпионы: 1983/84 («Грассхопперс»)
* Хорватия чемпионы (2): 1992/93, 2002/03 («Кроация», «Динамо» Загреб)
* Хорватия кубогы: 1993/94 («Кроация»)
* Хорватия суперкубогы: 2005 («Хайдук»)
* Босния және Герцеговина бірінші лигасының жеңімпазы: 2013/14 («Слобода Тузла»)

* ӘЧ-1998 күміс жүлдегері.

## Бапкер болған клубтары

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Югославия футболшылары
Санат:10 ақпанда туғандар
Санат:Хорватия футбол жаттықтырушылары
Санат:Югославия футбол жаттықтырушылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасы жаттықтырушылары
Санат:Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы жаттықтырушылары
Санат:Динамо Загреб ФК жаттықтырушылары
Санат:Сьон ФК жаттықтырушылары
Санат:Хайдук ФК жаттықтырушылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:Риека ФК ойыншылары
Санат:Сьон ФК ойыншылары
Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасы жаттықтырушылары
Блаа

alt=|нобай
**Блаа** (, ) — Уотерфорд (; ) және Килкенни (; ) графтықтарында дәстүрлі пісірілетін тағам. Бұл бөлкелердің екі түрі бар — жұмсақ және қытырлақ. Жұмсақ түрі әдетте, тәтті, жағымды ащы дәм байқалады және сырты күңгірттеу қыртысы бар.

## Қолданылуы
Блаа  өз балғындығын тез жоғалтады және сатып алғаннан кейін бірнеше сағат ішінде оларды пайдалану жақсы. Күніне шамамен 12000 бөлке сатылады, олар төрт наубайханада пісіріледі. Бұл тоқаштар әдетте май және басқа да толтырғыштармен таңғы асқа жейді. Уотерфордтағы таңғы асқа ең танымал тағамдардың бірі-жұмыртқа мен беконемен толтырылған бөлке. Кейде оны "сайка" атты нанмен шатастырады, бірақ бұл пісірудің басқа түрі болып саналады. 

## Сілтемелер
* The Waterford Blaa
* Specifiation 
* Рецепт

Санат:Еуропа асханасы
Санат:Ирландия асханасы
Қызылсеңгір

**Елді мекендер:**

* Қызылсеңгір – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Қызылсеңгір – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Тау:**

* Қызылсеңгір – Теңіз көлінің оңтүстік-шығысындағы аласа тау.
Сүлікті

**Сүлікті** () — Қырғызстанның Баткен облысындағы облыстық бағыныстағы қала. Халық саны (2009) — 24,7 мың адам. Қырғызстандағы ірі көмір кен орындарының бірі болып табылады.

## Географиясы
Қала Түркістан жотасының солтүстік сілемдерінде, теңіз деңгейінен 1380 метр биіктікте, облыс орталығы Баткен қаласынан 150 км батысқа қарай (Сүлікті — Тәжікстан Республикасының Соғд облысындағы Лейлек ауданы — Баткен трассасының бойында), республика орталығы Бішкек қаласынан 950 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Сүлікті — Орта Азиядағы көне көмір өндірісі орталықтарының бірі. Көмірді өнеркәсіптік игеру 1868 жылы басталды. Сүліктінің пайда болуы осы уақытпен есептеледі.

1934 жылы 20 тамызда БОАК Президиумы «Қырғыз АКСР-нің Фрунзе қаласы мен Қызылқия және Сүлікті жұмысшылар кенттерін аудан құрамынан бөлініп, Қырғыз АКСР ОАК-не тікелей бағыныстағы дербес әкімшілік-шаруашылық бірліктер болып ерекшеленген елді мекендер тізіміне қосу жөнінде» қаулы етті.

1940 жылы қала мәртебесі берілді, қазіргі уақытта Сүлікті облыстық бағыныстағы қала болып табылады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Сүлікті ресми сайты 
* Қырғыз Республикасының қалаларының қауымдастығы сайтында 

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:1868 жылы құрылған елді мекендер
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Сарыарық

* Сарыарық – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
* Сарыарық – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
Садовое (Абай ауданы)

**Садовое** — Қарағанды облысы Абай ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 11 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері