open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гайанадағы транспорт

**Гайанадағы транспорт** — көлік секторына физикалық инфрақұрылым, доктар және көлік құралдары, терминалдар, автопарк, қосымша жабдықтар және Гайанада жұмыс істейтін барлық көлік түрлеріне қызмет көрсету кіреді. 

Ел аумағының көліктік жалпы игерілуі төмен.

Гайанадағы көліктің негізгі түрі - автомобиль. 8 мың шақырым жолдың 590 шақырымына асфальт төселген [1]. Елдегі қозғалыс сол бағытта.

2005 жылы темір жолдардың ұзындығы 187 км құрады, оның ішінде 139 км ені 1435 мм, ал 48 км тар табанды— 914 мм..Елдің темір жол желісі көршілес мемлекеттерден оқшауланған. Локомотив паркіндегі - тепловоздар. 2015 жылдан бастап теміржолдарда қолданылмайды және баяу бұзылуда.

Тасымалдау үшін пайдаланылатын өзен жолдарының ұзындығы 1000 км құрайды.. Ірі өзендердің сағасында мұхит кемелері кіре алатын порттар орналасқан.

Ең маңызды теңіз порттары: Джорджтаун, Жаңа Амстердам, Эвертон, Линден.

Елде 3 халықаралық әуежай және 80-ге жуық жергілікті аэродром бар. Guyana Airways - елдің ұлттық авиатасымалдаушысы, 1973 жылдан 2001 жылға дейін жұмыс жасап, 2001 жылы компания банкротқа ұшырады. Оның ізбасары Guyana Air 2000, 2003 жылы банкрот болды. Транс Гайана әуекомпаниясының тағы бір ұлттық тасымалдаушысы Ogle Джорджтаунның әуежайында орналасқан. Сондай-ақ, елде Caribbean Air Systems, Roraima Airways, Travelspan, Travelspan Guyana, Universal Airlines бар

## Дереккөздер

Санат:Гайанадағы транспорт
Гетероцерус

**Гетероцерус** () — пилоустар тұқымдасынан шыққан қоңыздардың тұқымы.

## Сипаттамасы
Гетероцерустарда 10-немесе 11-сегментті мұрттары бар, олар ұзарған түйреуіш пішінін құрайды. Дененің жоғарғы бөлігі тік немесе қиғаш түктермен қапталған. Көбінесе қара немесе қоңыр фонда ашық түстен жасалған таңулар бар.

### Систематика
Осы қоңыздың түрлері:
*Heterocerus aragonicus
*Heterocerus dayremi
*Heterocerus etruscus
*Heterocerus fenestratus
*Heterocerus flexuosus
*Heterocerus fossor
*Heterocerus fulvipes
*Heterocerus fusculus
*Heterocerus hankae
*Heterocerus holosericeus
*Heterocerus humilis
*Heterocerus infuscatus
*Heterocerus jelineki
*Heterocerus kamtschaticus
*Heterocerus kaszabi
*Heterocerus lorenzevae
*Heterocerus magnus
*Heterocerus marginatus
*Heterocerus medius
*Heterocerus morgani
*Heterocerus mus
*Heterocerus nepalensis
*Heterocerus novaeselandiae
*Heterocerus obsoletus
*Heterocerus ottomerkli
*Heterocerus pallidivestis
*Heterocerus parallelus
*Heterocerus persicus
*Heterocerus pulchellus
*Heterocerus sauteri
*Heterocerus sichuanensis
*Heterocerus stultus
*Heterocerus thebaicus
*Heterocerus thieleni
Байдалы (көл)

**Байдалы** — Уызбай шоқысының солтүстік-шығысындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Аршалы ауданы жерінде орналасқан, солтүстік-батыс жағалауында Байдалы ауылы жайғасқан.

## Көл туралы аңыз
Аңыз бойынша, осы жерлерден Абылай хан әскерлерімен жүріп өткен деседі. Оның нөкерлерінің арасында алғыр ойымен және тауып айтқыштығымен көзге түскен Байдалы би болыпты. Бірде хан жазықты болғаны үшін жас батырлардың бірін жазалауға бұйырады. Ағаш үшбұрыш-таған жасап, соның ішіне жазықты батырды жүресінен отырғызып қояды. Тағанның ішінде отырған байғұс батырдың кешірім сұрауға да қауқары қалмайды. Бұл жігіт пен Байдалы би бір рудан екен. Сонда Байдалы би: «Көзің бақырайып не ғып отырсың? Тым болмаса, өлім алдындағы ешкідей маңырамайсың ба?!» дейді. Жігіт үндемейді. Тек көзімен ғана өзіне рақым етуін сұрайды. Байдалы би Абылай ханға қарап: «Ей, хан, сен қазақтардың ханысың, халық сені сайлады. Егер бұзақы топ келіп, саған жабылса, қайтер едің? Сонда сені кім қорғайды, бұл жігіт сенің күзетшің емес пе? Оны босат... Адамдардың соңына түспе!» дейді. Абылай хан Байдалы бидің сөзінің әділ екенін мойындап, жігітті босатуға әмір етеді. Содан бері көл «Байдалы» деп аталады, ал жанындағы асу «Абылай хан да өте алмайтын асу» деп аталыпты. 

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2,1 км, енді жері 1,7 км, жағалау бойының ұзындығы 6,1 км. 

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы көлдері
Померун-Супенаам

**Померун-Супенаам** (ағылш. Pomeroon-Supenaam) - Гайанадағы аймақ. Әкімшілік орталығы - Анна Реджина қаласы.

Солтүстікте облыс Атлант мұхитымен, шығыста Эссексибо аралдарымен, оңтүстігінде Куюни-Мазаруни өңірімен, батысында Барима-Уайни өңірімен шектеседі.

## Халқы
Гайана үкіметі 1980 жылдардағы әкімшілік реформалардан бері үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жж.  2002 жылы аймақ халқы 49253-ке жетті. Померан-Супенам аймағы үшін ресми санақ мәліметтері:

2012: 46 810 адам
2002: 49 253 адам 
1991: 43 455 адам
1980: 42 341 адам

## Галерея

Henrietta Catholic Church — 1840 - panoramio.jpg|Генриетта католик шіркеуі
Mainstay Lake - panoramio (1).jpg|Мейнстей көлі
Lima Sands Primary School - panoramio.jpg|Лима Сэндс бастауыш мектебі
Capoey Lake HDR - panoramio.jpg|Капои көлі


## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Чемпион (фильм)

**«Чемпион»** — толық метражды көркем фильм. 1979 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Жас Мұраттың спорттағы жолы туралы. Күшті және шыныққан спортшы болу алдында ол көптеген оқиғаларды басынан кешіреді.

## Рөлдерде
*Мұрат — Дархан Рсаев
*Жанар — Гауһар Сәдуақасова
*Мұраттың анасы – Раиса Мұхамедиярова
*Мұраттың әкесі – Амангелді Тәжбаев
*Мұраттың әжесі – Бикен Римова
*Ілияс Шәріпұлы – Досхан Жолжақсынов

## Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО балалар фильмдері
Долана (фильм)

**«Долана»** — толық метражды көркем фильм. 1980 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Оразбек Сәрсенбаевтың "Алаңдамай ұйықта, ревизор"  әңгімесінің сарыны бойынша.

## Сюжеті
Кеңес адамы, оның адалдылығы мен жауыздықпен ымыраласпаушылығы туралы фильм.

## Актерлер

### Басты рөлдерде

* Нұржұман Ықтымбаев — Байғон
* Тамара Қосыбаева — Райхан
* Есболған Жайсаңбаев — Мәдібек
* Мейірман Нұрекеев — Әшір
* Әлімғазы Райымбеков — Мәлібек
* Айкен Мұсабекова — Байғонның әйелі
* Мүлік Сүртібаев — Әлихан
* Раиса Мұхаммедиярова — Дариға
* Жанна Керімтаева — Машинистка

### Эпизодтарда

* Т. Жәйлібеков
* Н. Есімғалиев
* С. Қожақова

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://kazakhfilmstudios.kz/movies/6076/ 

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО фильмдері
Санат:1979 жылғы фильмдер
Хонос

250px|нобай|оңға|Хонос құдайы бейнеленген ежелгі Рим тиыны
**Хонос** (, намыс) — ежелгі Римнің құрмет құдайы, ол ерлік құдайы Виртуспен бірге құрметке ие болды. Бұл екі құдайдың бір жалпы ғибадатханасы болды - Құрмет пен Ерлік ғибадатханасы. Виртус, Беллона және Дискордия Марстың тұрақты құдайшылдық құрамына кірді.

Римдегі Хоносқа арналған ең көне ғибадатхананы б.з.д. 233 жылы әйгілі рим қолбасшысы Квинтус Фабиус Максим Веррукоз соғыс кезінде құрған.

Әр түрлі антикварлық суреттерде Хонос құдайы әдетте найза немесе зәйтүн бұтағы ұстаған жас адам ретінде бейнеленген.

Санат:Рим мифологиясындағы құдайлар
Санат:Мифтік кейіпкерлер
Он екі жасқа толғанда

**«Он екі жасқа толғанда»** — толық метражды көркем фильм. 1978 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Марат Қабанбаевтың новеллалар сарыны бойынша.

Балалық достық, туған өлкеге деген махаббаты, балалардың Марк Твен кітаптарының кейіпкерлері Том Сойер мен Гекельбери Финнге еліктеуі туралы фильм.

## Рөлдерде
*Заманбек — Ұран Сарбасов
*Олжас — Олжас Оразымбетов
*Қатеш – Ләйлә Жұмалиева
*Көкай аға – Әубәкір Ысмайылов
*Қатештің әкесі – Әлімғазы Райымбеков
*Ирина Петровна - Ирина Дитц
*Заманбектің әкесі - Шаймерден Хакімжанов
*Роза апа – Раиса Мұхамедиярова
*Олжастың анасы - Тамара Қосыбаева
*Раушан - Раушан Мұқашева

## Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО балалар фильмдері
Қойкелді (көл)

**Қойкелді** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Аршалы ауданындағы көл, оңтүстік-шығыс жағасында Қойкелді ауылы жайғасқан.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 1 км, енді жері 900 м, жағалау бойының ұзындығы 3 км.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Тышқанкөл

**Тышқанкөл** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Аршалы ауданындағы Қостомар ауылынан солтүстікке қарай 1,5 км-дей жерде орналасқан. Атауы көлдегі ондатрлардың көптігіне байланысты қойылған.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2 км, енді жері 1,2 км, жағалау бойының ұзындығы 6 км.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Қойкелді

**Елді мекен:**
* Қойкелді – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.

**Көл:**
* Қойкелді — Есіл алабындағы көл.
Годерна (Триполи графинясы)

**Годерна** (фр. *Hodierna*, 1110-1164) — Триполи графинясы, округтің регенті.

## Өмірбаяны
Годерна Иерусалим патшасы Балдуин II мен Мелиттік Морфиннің төрт қызының үшіншісі болды. 1135 жылы ол Триполи Раймунд II-ге үйленді.

Годерна өзінің әпкелері сияқты өте тәуелсіз сипатқа ие болды және Таяу Шығыстағы крест жорықтары мемлекеттерінің күрделі саясатына белсенді араласты. 1150-1152 жылдары ол өзінің ұлы Балдуин III-мен күресте Мелисенда әпкесін қолдады. 1152 жылы Годерна күйеуі Раймундпен қақтығысып қалды, оның әпкесі Мелисенда мен жиені Балдуин оған көмекке келді. Жанжал шешілді, бірақ Годернаның Триполиден біраз уақытқа кетіп, Мелисендамен бірге Иерусалимге оралуы туралы шешім қабылданды.

Годерн Триполиден шыққаннан кейін Раймунд II өлтірілді. Годерна дереу оралып, өзінің кіші баласы Раймунд III атынан реггентті алды. Ол 1155 жылға дейін регенттік режимде қалды, Раймунд III ересек деп жарияланды.

Годернаның қай жылы қайтыс болғандығы белгісіз. Ол 1160 жылдары қайтыс болды.

## Отбасы және балалар
                                                                  
Hodierna of Tripoli.jpg|мини|сол жақта|Годерна портреті

Годерна мен Раймундтың екі баласы болды:
* Раймунд (1140 ж. - күзде 1187 ж.), Триполи графі - 1152–1187 жж
* Мелисенда монахқа айналды

Санат:1110 жылы туғандар
Санат:1164 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ретель үйі
Авиор

**Авиор** (**Epsilon Kiel**) — Киль шоқжұлдызындағы жұлдыз. Жұлдыздың көрінетін магнитудасы + 1,86 м және түнгі аспандағы ең жарық жұлдыздардың бірі, бірақ жұлдыз Солтүстік жарты шарда көрінбейді (оны 30 параллельден бастап төмен ендіктерден көруге болады).

Жұлдыз *Avior* есімімен белгілі, бірақ бұл жұлдыздың классикалық атауы емес (тарихи шыққан емес). Жұлдыздың аты 1930 жылдардың соңында Британдық әуе күштерімен оңтүстік жұлдыздардың жаңа жұлдыздар каталогын құру кезінде жұлдызға бағыттау мүмкіндігі үшін тағайындалды. Epsilon Kiel-тен басқа, ол Peacock Alpha - Peacock атымен аталды.

Эпизилон Киль - бұл Жерден 630 жарық жыл қашықтықта орналасқан екілік жұлдыз. Жұлдыздың негізгі компоненті - өліп жатқан қызғылт сары KO III спектрлік класы, екінші компонент - В2 V. класының ыстық көк жұлдызы. Компоненттер мезгіл-мезгіл бір-біріне көлеңке түседі, бұл жұлдыздың жалпы жарықтығының 0,1 баллға төмендеуіне әкеледі (жарықтылықтың өзгеруін байқауға болады) адамның көзі).

## Дереккөздер

Санат:Киль шоқжұлдызы
Санат:Қосжұздыздар
Біз - ересектер

**«Біз - ересектер»** — толық метражды көркем фильм. 1980 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Әнес Сараевтың "Жұлдызды дала" повесі сарыны бойынша.

Мектептен кейін Жоламан Маңғыстау түбегіне келіп, мұнайшы болып жұмыс істейді. Фильмде көрермендер ол қалай есейгенін, шыныққанын, оның алғашқы махаббаты мен достары туралы хикаясын көреді.

## Рөлдерде
*Жоламан — Жан Байжанбаев
*Қабен — Болат Қалымбетов
*Айна – Жаннат Қуанышева
*Зәуір – Жамбыл Құдайбергенов
*Қалиолда – Меңтай Өтепбергенов
*Бұрғылау шебері - Мұхтар Бақтыгереев
*Дүмбай - Димаш Әкімов
*Илларион ата – Шәріп Бейсембаев
*Жоламанның әкесі - Жақып Омаров
*Жозик ата - Мәкіл Құланбаев

## Дереккөздер

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО мелодрама фильмдері
Жалтыркөл (көл, Ақмола облысы)

**Жалтыркөл** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Аршалы ауданындағы көл, солтүстік-шығыс жағасында Жалтыркөл ауылы орналасқан. Атауы көл жағалауының өскінсіз екендігінен шыққан.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 1,5 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 4,3 км.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Демерара-Махайка

**Демерара-Махайка** (ағылш. Demerara-Mahaica) — Гайандағы аймақ. Әкімшілік орталығы — Парадайз қаласы.
thumb|right|200px|Демерара-Махайка аймағы көрсетілген Гайана картасы
Солтүстігінде аймақ Атлант мұхитымен, шығысында Махайка-Бербис аймағымен, оңтүстігінде Жоғарғы Демерара-Бербис аймағымен, ал батысында Эссекибо аралдары - Батыс Демерара аймағымен шектеседі.

Демерара-Махайка аймағына Гайана астанасы — Джорджтаун қаласы, сонымен қатар Бакстон, Энмор, Виктория және Парадайз қалалары кіреді.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. Аймақ ең территориясы кіші болғанымен, оның ең көп халқы бар. 2012 жылы өңір халқы 313 429 адамға жетті. Демерара-Махайка аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 313 429 адам
*2002: 310 320 адам
*1991: 296 924 адам
*1980: 317 475 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Махайка-Бербис

**Махайка-Бербис** (ағылш. Mahaica-Berbice) — Гайанадағы аймақ, әкімшілік орталығы — Форт-Веллингтон қаласы.
thumb|right|200px|Махайка-Бербис аймағы көрсетілген Гайана картасы
Солтүстігінде аймақ Атлант мұхитымен, шығысында Шығыс Бербис - Корентайн аймағымен, оңтүстігінде Жоғарғы Демерара-Бербис аймағымен, батысында Демерара-Махайка аймағымен шектеседі.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 49 723 адамға жетті. Махайка-Бербис аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 49 723 адам
*2002: 52 400 адам
*1991: 51 280 адам
*1980: 53 898 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Шығыс Бербис - Корентайн

**Шығыс Бербис - Корентайн** (ағылш. East Berbice-Corentyne) — елдің барлық шығыс бөлігін қамтитын Гайанадағы он аймақтың бірі.  Әкімшілік орталығы — Жаңа -Амстердам қаласы.
thumb|right|200px|Шығыс Бербис - Корентайн аймағы көрсетілген Гайана картасы
Солтүстігінде аймақ Атлант мұхитымен, шығысында Суринаммен, оңтүстігінде Бразилиямен, батысында Махайка-Бербис, Жоғарғы Демерара-Бербис, Потаро-Сипаруни және Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо аймақтарымен шектеседі.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 109 431 адамға жетті. Шығыс Бербис - Корентайн аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 109 431 адам
*2002: 123 695 адам
*1991: 142 541 адам
*1980: 152 386 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Шөптікөл (көл, Ақмола облысы)

**Шөптікөл** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Аршалы ауданы жеріндегі көл. Көлдің батыс жағында 360 м жерде Шөптікөл темір жол бекеті орналасқан. Атауы көл жағалауының қарғатамырлы шөптің (шымды) болуынан аталған.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2,3 км, енді жері 1 км, жағалау бойының ұзындығы 5,4 км.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Оршабай

**Оршабай** – Нұра алабындағы көл.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданының солтүстік бөлігінде, Көбетей ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде орналасқан.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 2 км, ендірек бөлігі 1,2 км, жағалау бойының ұзындығы 4,7 км. Көлге көктемде арнайы қазылған канал арқылы Шөптікөл көлі суының біраз бөлігі жіберіледі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы көлдері
Санат:Нұра су алабы
Куюни-Мазаруни

**Куюни-Мазаруни** (ағылш. Cuyuni-Mazaruni) (7-ші аудан) — Гайана мен Венесуэланың даулы территориясындағы аймақ. thumb|right|200px|Куюни-Мазаруни аймағы көрсетілген Гайана картасы
Ол Барима-Уайни, Эссекибо аралдары - Батыс Демерара және солтүстігінде Померун-Супенаам, шығысында Жоғарғы Демерара-Бербис, оңтүстігінде Потаро-Сипаруни және Бразилиямен шектеседі. Әкімшілік орталығы-Бартика қаласы.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 20 280 адамға жетті. Куюни-Мазаруни аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 20 280 адам
*2002: 17 597 адам
*1991: 14 794 адам
*1980: 14 390 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Потаро-Сипаруни

**Потаро-Сипаруни** (ағылш. Potaro-Siparuni) — Гайанадағы аймақ. Әкімшілік орталығы — Мадия қаласы.
thumb|right|200px|Потаро-Сипаруни аймағы көрсетілген Гайана картасы
Потаро-Сипаруни солтүстігінде Куюни-Мазаруни аймағымен, шығысында Жоғарғы Демерара-Бербис және Шығыс Бербис - Корентайн аймағымен, оңтүстігінде Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо  аймағымен, ал батысында Бразилиямен шектеседі.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 10 190 адамға жетті. Потаро-Сипаруни аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 10 190 адам
*2002: 10 095 адам
*1991: 5 616 адам
*1980: 4 485 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Жоғарғы Демерара-Бербис

**Жоғарғы Демерара-Бербис**  (ағыл. Upper Demerara-Berbice) — Гайанадағы аймақ. Әкімшілік орталығы — Линден қаласы. 
thumb|right|200px|Жоғарғы Демерара-Бербис  аймағы көрсетілген Гайана картасы
Жоғарғы Демерара-Бербис  солтүстігінде Эссекибо аралдары - Батыс Демерара, Демерара-Махайка және Махайка-Бербис аймағымен, шығысында Шығыс Бербис - Корентайн аймағымен, батысында Потаро-Сипаруни және Куюни-Мазаруни аймағымен шектеседі.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 39 452 адамға жетті. Жоғарғы Демерара-Бербис  аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 39 452 адам
*2002: 41 112 адам
*1991: 39 608 адам
*1980: 38 641 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Линден (Гайана)

**Линден** () — Гайана мемлекетінің екінші қаласы, Жоғарғы Демерара-Бербис аймағының әкімшілік орталығы.

## Географиясы
Қала Демерара өзенінің жағасында, ел астанасы  Джорджтауннан оңтүстікке қарай 105 км жерде орналасқан.

## Тарихы
ХХ ғасырдың басында бұл ауданда елді мекендер мүлде болған жоқ. 1913 жылы американдық геолог Джордж Байн Маккензи бокситтердің кен орындарын ашты. 1914 жылы ол мұнда жер алып, шахтаны салып кенді игере бастайды,сондай-ақ өндірілген кенді шығару үшін ағаш баржаларды сатып алды.
1916 жылы бокситтерді өндіру, өңдеу және сату мақсатында Canada Limited алюминий компаниясының еншілес компаниясы Demerara Bauxite Company Limited компаниясы құрылды.
Оның келесі онжылдықтағы қызметінің нәтижесінде аумақтың өнеркәсіптік дамуы орын алып «Маккензи» деп аталатын елді мекен пайда болды. 1970 жылы Гайана  "Кооперативтік Республика" жариялаған кезде Маккензи, Висмар және Кристианбург елді мекендері "Линден" деген атаумен бір қалаға біріктірілді.

## Халқы
2002 жылы Линден халқы 29 298 адамды құрады.

## Экономика
Қала экономикасы негізінен боксит өндірісімен байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Нью-Амстердам (Гайана)

**Нью-Амстердам** (ағылш. New Amsterdam) - Гайана мемлекетінің ең ірі қалаларының бірі. Шығыс Бербис - Корентайн аймағының әкімшілік орталығы.

## Географиясы
Ел астанасы Джорджтаун қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 100 км қашықтықта орналасқан. Бербис өзенінің шығыс жағалауында, оның Атлант мұхитына құятын жерінен шамамен 6 км жерде орналасқан.

## Халқы
Қала халқы 33 мыңға жуық адамды құрайды.

## Тарихы
Бастапқыда, қала Бербис өзенінің жоғарғы жағында 90 км жоғары орналасқан. Голландтар Форт-Нассау бекінісін құрған соң, оның айналасында елді мекендер көбейе бастады. Осындай елді мекендердің бірі - 1740 жылдары құрылған Форт-Синт Андрис (Нидерланд. Fort Sint Andries) ауылы болды.  Ауыл тез дамыды, және XVIII ғасырдың екінші жартысының басында мұнда лютеран шіркеуі, сот, трактир және екі ұста болды. 1763 жылы Бербисте құлдардың көтерілісі болған кезде, бүлік жетекшісі Куффи сот ғимаратын өзінің штаб-пәтеріне айналдырды. Көтерілісшілер бұл жерді тастап кетуге мәжбүр болғаннан кейін, 1764 жылы ауылды өртеп кетті, тек лютерандық шіркеудің кірпіш ғимараты ғана аман қалды (Форт Нассауды бұған дейін Голландия билігінің өзі бүлікшілердің қолына түсіп қалмас үшін қиратқан).

Көтеріліс басылғаннан кейін, қоныс қалпына келтіріле бастады, бірақ көп ұзамай ол енді колонияның орталығы бола алмайтындығы белгілі болды, колониаторлар Бербис өзенінен төмен құнарлы жерлерге көшкендіктен, экономикалық қызметінің орталығы да сол жаққа көшті.

1785 жылы әкімшілік орталықты көшіру туралы түбегейлі шешім қабылданды, ал 1790 жылы Форт-Синт Андрис кентінің тұрғындарына жаңа жер бөлінді және қоныс аудару үшін 6 ай уақыт берілді. Осылайша, Ньив-Амстердам (голландиялық Nieuw Амстердам) қоныс тепті.

1814 жылғы Лондон конвенциясы колонияның Британ билігіне өтуін қамтамасыз етті, ал «Жаңа Амстердам» дегенді білдіретін қаланың атауы Голландша емес, Жаңа Амстердам сияқты ағылшын тілінде оқыла бастады.

Жаңа-Амстердам 1831 жылға дейін Демерара мен Эссекибо Біріккен Колониясының әкімшілік орталығы болды. 1831 жылы Бербис колониясымен бірігіп Британдық Гвиана колониясына айналды. Джорджтаун жаңа колонияның астанасы болды, Жаңа Амстердам өзінің астаналық мәртебесін жоғалтты.

## Көрнекті орындар
Қалада көптеген ескі колониялық ғимараттар бар, олардың кейбіреулері голландиялық отарлау кезеңіне жатады.  Миссионерлік  капелла (Mission Chapel)-ұлттық мұра нысандарының тізіміне енгізілді. Жаңа Амстердамдағы негізгі мектептер - Бербис орта мектебі, Бербис білім беру институты, Эрвен орта мектебі, Оқытушылар академиясы және Жаңа Амстердам орта мектебі (1975 жылы ашылған).

## Танымал тұлғалары мен тұрғындары
*Бернхэм, Виола (1930-2003) - Гайаналық саясаткер және мемлекет қайраткері, Гайананың бірінші ханымы.
*Дебидин, Дэвид (1955 жылы туған) - Гайана жазушысы.
*Лаху, Эдвард (1912-1998) - Гайанадағы британдық губернатордың соңғы генерал-губернаторы және 1970 жылы Гайана президентінің міндетін атқарушы.
*Миттелхолцер, Эдгар (1909-1965) - Гайана жазушысы. 
*Шридат Рампал (1928 ж.т.) - Гайана саясаткері, Ұлттар достастығының Бас хатшысы (1975-1990).

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Шортанды (Шортанды ауданы)

**Шортанды** — Ақмола облысы Шортанды ауданындағы кент, темір жол бекеті, аудан (1939 жылдан) және Шортанды кенттік әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Көкшетау қаласының оңтүстік-шығысында 225 км жерде, Дамса өзенінің жағасында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1929 жылы Көкшетау – Ақмола темір жолының салынуына байланысты станса ретінде қаланған.

## Кәсіпорындары
“Арман” жиїаз өндірістік бірлестігі, “Кристалл” ЖШС-і, “Шортанды элеваторы”, “Мол-Достық”, “Құнарлылық” АҚ-тары, “Автомобилист” ЖШС-і, “Шортанды мұнайбазасы” АҚ, аудандық көлік кәсіпорны, тұрмыстық үйі, баспахана, т.б. жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
Мектепке дейінгі 5 балалар мекемесі, 3 орта мектеп, мәдениет үйі, 3 кітапхана, кинотеатр, стадион, аурухана, фельдшерлік-акушерлік пункт, кафе, сауда орталығы бар. Шортандыдан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде И.Бараев атындағы Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты орналасқан. Кент арқылы Астана – Петропавл автомобиль және темір жолдары өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Санат:Қазақстан кенттері
Эссекибо аралдары - Батыс Демерара

thumb|thumb|right|200px|Эссекибо аймағы көрсетілген Гайана картасы 
**Эссекибо аралдары-Батыс Демерара** (ағылш. Essequibo Islands-West Demerara) — Эссекибо өзенінің жағасында екіге бөлінген Гайанадағы аймақ. Әкімшілік орталығы - Вред эн-Хуп қаласы.

Солтүстікте, аймақ Атлант мұхитымен, шығыста Демерара-Махайка аймағымен, батысында Куюни-Мазаруни және Померун-Супенаам аудандарымен шектеседі.

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 107 416 адамға жетті. Эссекибо аралдары-Батыс Демерара аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 107 416 адам
*2002: 103 061 адам
*1991: 95 975 адам
*1980: 104 750 адам

## Галерея

Coconut Grove in Wakenaam - panoramio (2).jpg|Вакенаам аралындағы Кокос тоғайы, Эссекибо өзені
Fort Zeelandia, overzicht - 20651015 - RCE.jpg|Форт аралы, Эссекибо өзені
Santa Mission - panoramio.jpg|Санта миссия қорығы
Riding tru Wakenaam - panoramio (1).jpg|Вакенаам соқпағы


## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо

**Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо** (ағылш. Upper Takutu-Upper Essequibo) — Гайанадағы аймақ. Әкімшілік орталығы — Летем.
thumb|right|200px|Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо аймағы көрсетілген Гайана картасы
Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо солтүстігінде Потаро-Сипаруни аймағымен, шығысында Шығыс Бербис - Корентайн аймағымен, оңтүстігінде және батысында Бразилиямен шектеседі. 

## Халқы
Гайана Үкіметі 1980 жылғы әкімшілік реформалардан бастап үш ресми санақ жүргізді: 1980, 1991 және 2002 жылдары. 2012 жылы өңір халқы 24 212 адамға жетті.  Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо аймағындағы халық санағының ресми деректері:

*2012: 24 212 адам
*2002: 19 387 адам
*1991: 15 058 адам
*1980: 12 873 адам

## Дереккөздер

Санат:Гайана аймақтары
Анна-Реджина

**Анна-Реджина** (ағылш. Anna Regina) — Гайана мемлекетіндегі елді мекен. Померун-Супенаам аймағының әкімшілік орталығы.

## Географиясы
Ол Атлант мұхитының жағасында, Эссекибо өзенінің сағасынан солтүстік-батыста, 19 км жерде орналасқан. 

## Тарихы
Анна-Реджина қала ретінде 1970 жылы құрылған.  Анна-Реджинадағы бірқатар жерлер тарихи маңызға ие. Олардың қатарына Дэймон ескерткіші, Дэймон Кресі, Анна Реджинаның көпірі, Анна Реджина мұржасы, Әулие Варфоломеяның Англикандық шіркеуі т.б.кіреді
Анна Реджинаның базары, қоғамдық орталығы және орта мектебі бар. 2009 жылдың маусымында қалада Республикалық банк (Гайана) филиал ашты.

## Халқы
2002 жылы оның халқы 12 448 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Сарыоба (көл)

**Сарыоба** — Есіл алабындағы ағынсыз көл.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы жерінде.

## Аумағы
Ауданы 28,8 км2. Ұзындығы 10,8 км, ең енді жері 4 км, жағалауының жалпы ұзындығы 30,8 км. Орташа тереңдігі 1,3 м.

## Жер бедері
Көл жағасы жайпақ, табаны лайлы-құмды. Оңтүстік бөлігінде қамыс, солтүстігінің жағалық өңірінде құрақ өседі. Суы тұщы. Шаруашылық қажетіне пайдаланылады.

Санат:Ұзынкөл ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Сарыоба (тау, Әйтеке би ауданы)

**Сарыоба** – Текелітау тауының оңтүстік-батысындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданындағы Жамбыл ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 338 м. Енсіз тау оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жер 1 км. Беткейлері жатық, нашар тілімденген. Тау басы дөңес келген.

## Өсімдігі
Беткейінің қоңыр, қызғылт қоңыр топырағында селеу, қылқан боз, бетеге, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Батысы жəне оңтүстігімен Ырғыз өзенінің саласы – Талдысай өзені ағып өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Әйтеке би ауданы таулары
Иоганн Деберейнер

**Дёберейнер, Иоганн Вольфганг** (; 13 желтоқсан 1780, Хоф – 1849 жылы 24 наурыз, Йена) — неміс химигі.

## Өмірбаяны
Иоганн Дёберейнер Вольвганг Баварияның Хоф қаласында жүргізуші отбасында дүниеге келген. Орта білім ала алмаған Дёберейнер өзін-өзі оқытумен айналысып, фармацевт көмекшісі лауазымына емтихандарды тапсыра алды. Дәріхананы басқару құқығын алу үшін 1800-1803 жылдары Страсбургте жаратылыстану ғылымдарын оқыды. Германияға оралған Дёберейнер, қаражаттың болмауына және фармацевттердің шеберханаларына қойылған шектеулерге байланысты жоспарларын жүзеге асыра алмады. Оның химиялық заттарды өндіру мен сатуды ұйымдастыруға, сонымен қатар химиялық технологтарды даярлайтын оқу орнын құруға әрекеттері де сәтсіз болды.
Соған қарамастан, Дёберейнер түрлі заттарды дайындаудың әдістерін жақсарту туралы көптеген жарияланымдары мамандар тарапынан қуана қабылданып, 1810 жылы И.В. Гётедің көмегімен ол Йена университетіне профессор ретінде шақырылды.

## Ғылыми жұмысы
Химиялық элементтерді жіктеуге талпыныс  жасаған ғалымдардың бірі И.Дёберейнер болды.Ол 1817 жылы қасиеттері ұқсас химиялық элементтерді үш-үштен триада түрінде топтауды ұсынды.И.Дёберейнердің жіктеуі бойынша триададағы екінші элементтің атомдық массасы басқа екі элементтің орташа арифметикалық массасына тең.
 

## Дереккөздер
Бартика

**Бартика** (ағылш. Bartica) — Гайана мемлекетіндегі қала. Куюни-Мазаруни аймағының әкімшілік орталығы (7-аймақ). Эссекибо өзенінің сол жағалауына орналасқан. 

## Тарихы
Қала 1842 жылы құрылған ағылшындық миссионерлік елді мекеннен пайда болды. Бартика есімі осы жерде кең таралған «қызыл жер» дегенді білдіретін түбір сөзінен шыққан.

## Халқы
2012 жылы Бартика халқы 20 мыңға жуық адамды құрады.

## Білім
Қалада екі жоғары мектеп, сонымен қатар үш бастауыш мектеп бар. Әулие-Антонидің бастауыш мектебі және Әулие Иоанн Креститель бастауыш мектебі. Өзен бойындағы қауымдастықтарда тағы бірнеше бастауыш мектептер бар.

## Медицина
7- аймақтың ауруханасы Бартикте орналасқан және 2005 жылы Әлем корпусының еріктілері (волентерлер) Джеффри Томпсон мен Джейсон Кнуеппел әзірлеген медициналық ақпараттың алғашқы электрондық жүйесі енгізгізілді.

## Туризм
Бартикаға Парики, Эссекибо және Линден қалаларынан жетуге болады. Денхэй аспалы көпір, сондай-ақ Garraway STREAM көпір ретінде белгілі.

Бартика әуежайы қаладан оңтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан.

Бартиканың солтүстігінде бұрынғы Голландтық Кек-Овер-Аль бекінісінің қирандылары бар. Бартика сонымен қатар Маршалл Фолс сарқырамасының жанында орналасқан.

Қалада бірнеше қонақүйлер бар, соның ішінде Platinum Inn, New Modern Hotel, Balkarran Guesthouse және Zen's Plaza. Қазіргі қонақүйлерде өркендеген түнгі клубтар бар.

Бартикада бірнеше Бразилиялық тұрады, сондықтан мұнда Бразилиялық мейрамханалар мен барларды табуға болады. Мұнда бірнеше мейрамханалар, сонымен қатар жергілікті фастфуд-дүкендер бар. 

Пасхалық демалыс кезінде жыл сайын Бартикада әртүрлі ойын-сауық іс-шаралары, соның ішінде су спорт түрлері, крикет, бокс , футбол , таланттар шоуы, көше шеруі және Бартика регатасына конкурс өткізіледі. Регатаға барлық Гайана және тіпті басқа елдерден адамдарды тартады. Сондай-ақ, жыл сайын тамыз айында өтетін жазғы регата бар.

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Демерара

**Демерара** (ағылш. Demerara )-Гайанадағы өзен. Өзеннің ұзындығы - 350 км. Су жинау ауданы 6000 км². құрайды.

## Географиясы
Демерера елдің орталық тропикалық ормандарында көтеріліп, Атлант мұхитына жеткенше 346 шақырым бойы солтүстікке ағады. Джорджтаун, Гайананың ең үлкен теңіз порты және астанасы, өзен сағасының шығыс жағалауында орналасқан. Өзен батыс жағалаудағы (3- аймақ) Эссекибо аралдары - Батыс Демерара мен шығысындағы (4-аймақ) Демерар-Махайканы бөліп тұр.  Демерара  сағасындағы тарылып ағысы жылдамдайды. Өзеннің терең қоңыр түсі-бұл ең алдымен, өзен бойымен күшті ағындармен жоғарыдан түсетін тұнбаның үлкен санының нәтижесі. Бұл ағындардың қуаты соншалық, теңізден айтарлықтай қашықтықта да Демерараның қоңыр түсін сақтайды. 

Демерараның ені мен тереңдігі сиымдылығы 5000 тоннаға дейінгі мұхит кемелеріне Линденге дейін (сағадан 105 км) жүзуге мүмкіндік береді,ал ұсақ кемелер Малалиге (сағадан 245 км) жетеді.

Демерара айлағы арқылы өтетін жүзбелі көпір Джорджтауннан, Демерараның батыс жағалауы Шун Ордқа дейін 6 км өзенді кесіп өтеді.

Демерара өзенінің салаларына Хайама өзені, Куруабару өзені, Хайаква Крик және Хайаниари өзені кіреді.

## Тарихы
Инвер , Борсель және Бизен аралдары Демерера сағасынан 25-30 шақырым жерде орналасқан. Борсель бір кездері голландтық Демерараның астанасы болған. Осы аттас атауы бар голландтық колония өзен жағасында орналасқан. Колония қант қамысы индустриясын құрды, ол бүгін де өсіп келеді. Демерараның айналасында бокситтер де өндіріледі, ал Линден - ірі экспорт орталығы.

## Дереккөздер

Санат:Гайана өзендері
Скелдон

**Скелдон** (ағылш. Skeldon) — Шығыс Бербис - Корентайн аймағындағы қала.

## Географиясы
Скелдон - Гайананың шығыс бөлігінде, Джорджтауннан оңтүстік-шығысқа қарай 150 км жерде, Корентайн өзенінің жағасында, Суринаммен шекарада орналасқан.
Су-батпақты алқаптар басым.

## Халқы
2009 жыл бойынша оның халқы 4380 адамды құрады. 2012 жылғы жағдай бойынша мұнда 5 859 тұрғын бар. Скелдонның маңайы аз қоныстанған (бір шаршы шақырымға 6 тұрғыннан).

## Экономикасы
Тамақ өнеркәсібі, ең алдымен қант өндірісі дамыған. Skeldon зауыты бар, Гайана қант корпорациясының штаб-пәтері осында орналасқан. 

## Транспорты
Қала Джорджтаун мен басқа ауылдармен байланыстыратын бірнеше автобустармен қызмет көрсетеді. Молсон Криктен Суринамға паром қызметі бар. 
Шағын ұшақтарға арналған ұшу-қону жолағы бар.

## Танымал тұлғалар
Имран Яфферали, крикет ойыншысы

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Парика

**Парика** (ағыл. Parika) — Эссекибо аралдары - Батыс Демерара аймағындағы портты қала.

## Географиясы
Ол Гайананың солтүстігінде, Эссекибо өзенінің сағасында, Джорджтауннан батысқа қарай 29 км. жерде.

## Халқы
Халқының саны бойынша Гайанада 10- орында. 2002 жылғы жағдай бойынша мұнда 4106 тұрғын тұрған бар, бұл 1991 жылға қарағанда 41% - ға артық.

## Тарихы
Бұрын мұнда өзен мен мұхиттың тасқынынан қорғайтын бекініс салынған. 1848 жылы британдық отарлаушылар Оңтүстік Америкада бірінші теміржол жүйесін салды. Парика өзінің базарларымен, фермерлік сату нүктелерімен танымал. 500-ге жуық жеке саудагерлер өз өнімдеріне есептегіш құрылғыларын орнатты. Бұл өнімдерге банан, кокос, кассава, қарбыз т.б. жатады. Парика сонымен қатар тотықұстар мен түрлі құстарды қоса алғанда, экзотикалық қолөнерімен танымал.

## Транспорты
Порт Бартика қаласымен, басқа жақын қалалармен және көптеген аралдармен байланыстыратын паромдық тасымалдарымен танымал. Қаладан көптеген автобус маршруттары бастау алады. Бұл сонымен қатар, жергілікті таксилер үшін аялдама болып табылады, олар 100 долларлық таксилерімен де танымал.

## Дереккөздер

* Parika

Санат:Гайана қалалары
Эссекибо

**Эссекибо** — Гайанадағы ең үлкен өзен. Өзеннің ұзындығы шамамен 1000 км.
Елдің оңтүстігіндегі Акарай жотасының солтүстік беткейлерінде Сипу және Чодикор өзендерінің бірігуінен бастау алады.

## Географиясы
Ол ылғал ормандар мен саванналар арқылы солтүстікке қарай ағады. Ортаңғы және төменгі ағысында аралдар орналасқан. Джорджтауннан солтүстікке қарай 21 км Атлант мұхитына құятын кезде, ол көптеген аралдармен (Хог, Легуан) ені 20 км-ге дейін эстуарий қалыптастырады. 
Негізгі салалары -Рупунуни, Потаро, Мазаруни, Сипаруни, Киювин, Конаварук және Куюни өзендері.

## Фаунасы
Өзен фаунаға өте бай. Эссексибо бассейнінде балықтың 300-ден астам түрі белгілі, оның ішінде 60-қа жуық эндемикалық түрі бар.  Зерттеулер барысында Мазаруни өзенінің жоғарғы ағысындағы балықтың 36-39 түрі табылды. Балықтардың кем дегенде 24 түрі тек Мазаруни өзенімен ғана шектеледі. At least 24 fish species are resticted to Mazaruni River alone.
Су тасқыны кезінде Бранко өзенінің жоғарғы ағысы (Амазонка бассейнінің бөлігі) және Эссекибо өзендері өзара байланысты, бұл су жүйесінде балық сияқты су фаунасында алмасу деңгейін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

Санат:Атлант мұхитына құятын өзендер (Оңтүстік Америка)
Санат:Гайана өзендері
Вред-эн-Хуп

**Вред-эн-Хуп** (нидерл. Creed en Hoop) — Гайана мемлекетіндегі елді мекен. Эссекибо аралдары - Батыс Демерара аймағының әкімшілік орталығы. 
 
## Географиясы
Демерара өзенінің сағасындағы қала. Бұл аймақтық демократиялық кеңес кеңсесінің орналасқан жері, бұл оны өңірдің әкімшілік орталығы етеді. Сондай-ақ полиция учаскесі, магистраттық сот және пошта бар.

## Тарихы
Вред-эн-Хуп  бірнеше шағын қауымдастықтарды қамтиды, соның ішінде New Road, Plantain Walk, Crane және Coglan Dam. Қаланың атауы голландтық  "Vreed en Hoop" сөзінен шыққан, бұл ағылшын тілінде" бейбітшілік пен үміт " дегенді білдіреді.  Қаланы А. Рахман құрған (кейіннен оны ағылшындар Рейманға ауыстырды). Вред-эн-Хупта базалар мен басқа да дүкендерден бар. Мұнда мұғалімдер дайындайтын оқу орны мен колледж бар.

## Халқы
Вред-эн-Хуп халқы шамамен 3 мың адам.

## Транспорты
Жолаушылар катері (жылдам катерлер) Демерара өзенін қиып өтіп Вред-эн-Хупты Джорджтаунмен байланыстырады, бұл Демерара Харбор көпірі арқылы өтуге қарағанда әлдеқайда жылдамырақ. Терминал саяхатшыларды Демерараның Батыс жағалауының жолымен Парикаға дейін жалғайды, онда маршруттар бойынша автомобильдер мен шағын автобустар жүреді. 

## Танымал тұлғалары
Мохаммед Шахабуддин (1931—2018) — заңгер, Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық сотының судьясы

## Дереккөздер

* Vreed-en-Hoop

Санат:Гайана қалалары
Родники

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**
* Родники – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.

**Ресей:**
* Родники – Башқұртстанның Белебеев ауданындағы ауыл.
* Родники – Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл.
* Родники – Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл.
Жаңабірлік

* Жаңабірлік – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл.
* Жаңабірлік – Павлодар облысы Железин ауданындағы ауыл.
Уман Яна

**Уман Яна** (ю-ман-ян-на деп аталады)-Сыртқы істер министрлерінің конференциясы үшін, Джорджтаун қаласында 1972 жылы тамыз айында салынған VIP - зал және демалыс орталығы (сабан хижина).
«Уман Яна» - Вай-Вай сөзі, «адамдар үшін кездесу орны» деген мағынаны білдіреді.

Le Meridien Pegasus қонақ үйінің жанындағы басты көшеде орналасқан, қазіргі уақытта ол Джорджтаунның көрнекі орындарының бір бөлігі болып табылады және үнемі көрме және конференц-орталық ретінде пайдаланылады.
thumb|right|200px|Уман Яна
Құрылымның биіктігі 16,78 метр, сабан жапырақтарынан жасалынған, сондай-ақ мукру, туру және нибби сабақтарымен бірге қосылған валлаб бағандарынан тұрады. Оны алпысқа жуық Вай-Вай байырғы тайпаларының тобы тұрғызды. Гайанадағы байырғы тайпалардың бірі Вай-Вай бенабтары немесе баспаналары тәрізді, 460 шаршы метрді алып жатыр.

1974 жылы 26 тамызда Президент Форбс Бернэм «Адам құлдығынан бостандық үшін күрескен және күрескендердің бәрін еске алу үшін» Африканы азат етуге арналған ескерткішті ашты

2001 жылы 7 сәуірде Уман Яна Африканы азат ету ескерткішімен қатар Гайана Ұлттық ескерткіштерінің бірі болып жарияланды.  

2010 жылы жөндеуден өткен Уман Яна 2014 жылы 9 қыркүйекте өрт салдарынан қираған. Үкімет ұлттық мақтанышын қалпына келтіріп,  желдетуді жақсартуды және ертерек өрттен күдіктенген электр қуатымен байланысты мәселелерді шешуді жоспарлады. Қалпына келтіру жұмыстары 2015 жылдың соңында басталып, 2016 жылы аяқталды.

## Дереккөздер

Санат:1972 жылы аяқталған ғимараттар мен құрылыстар
Санат:Джорджтаун
Корривертон

**Корривертон** *(ағылш. Corriverton)* — Шығыс Бербис - Корентайн аймағындағы қала, елдің ең шығыс кенті. 
2018 жылдан бастап қала мэрі - Уинстон Робертс 

## Географиясы
Қала Корантайн өзенінің сағасында, Ньив-Никкериге (Суринам) қарама-қарсы орналасқан. Қала елдің астанасы Джорджтауннан оңтүстік-шығысқа қарай 145 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Корривертон ескі екі қаладан - Спрингленд пен Скелдоннан, сондай-ақ Bookers-ке тиесілі қант плантацияларының атымен аталған немесе нөмірленген бірнеше ауылдан шыққан. 

## Халқы
2002 жылғы мәліметтер бойынша қала тұрғындарының саны 11 574 адамды құрады. Қалада индустар, христиандар мен мұсылмандар бірге тұрады.

## Инфрақұрылым
Қалада көптеген діндер болуына байланысты көптеген мешіттер, шіркеулер мен индуистік храмдар бар.

Қонақ үйлерден Paraton Inn, Mahogany Hotel, Riverton Suites, Hotel Malinmar, Swiss Guest House және т.б. бар.

## Транспорт
1998 жылдан бастап паром өткелі Корривертоннан 10 км оңтүстікте орналасқан Молсон Крик қаласын Суринамадағы Зёддрайн елді мекені мен байланыстырады. 

Жергілікті таксилер «тапирлар» деп аталады.. Бұл филиппиндік джипнейлер мен үнділік моторикшалардың жергілікті баламасы, өйткені тапир жүргізушілері оларды әр жағынан безендіруді жақсы көреді.

## Дереккөздер

Санат:Гайана қалалары
Серік Рыскелдіұлы Жақсыбеков

**Серік Рыскелдіұлы Жақсыбеков** (1 наурыз 1956 жылы дүниеге келді) – Астана қаласынан сайланған Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының депутаты 2014-2020

## Өмірбаяны
Қыпшақ тайпасының Қарабалық руынан шыққан.

1978 жылы Целиноград ауыл шаруашылығы институтын ауыл шаруашылығының электрификациясы мамандығы бойынша, 1997 жылы – Қазақ Мемлекеттік басқару академиясы жанындағы нарық институтын халықаралық экономикалық қатынастар мамандығы бойынша бітірген.

Целиноград электр жүйелері кәсіпорындарын басқарды. Қазақстан КП Шортанды аудандық комитеті ұйымдастыру бөлімінің инструкторы, аудандық мамандандырылған шаруашылық бірлестігі партия комитетінің хатшысы, Целиноград қалалық атқарушы комитеті төрағасының көмекшісі, Целиноград қалалық әкімшілігі басшысының кеңесші-консультанты, Ақмола Целинный аймақтық кедені бастығының орынбасары, ҚР ҚМ Ақмола облысы бойынша Кедендік басқарманың бастығы қызметтерін атқарды.

1997 жылдан бастап 2007 жылға дейін – «Цесна» корпорациясы» АҚ Басқармасының төрағасы, 2007 жылдың наурызынан -  «Цесна» корпорациясы» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.

2012 жылдан бастап 2014 жылға дейін - бесінші шақырылым Астана қаласы мәслихатының депутаты.

2014 жылдан бастап – Астана қаласынан сайланған Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының депутаты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Зелёное

* Зелёное – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл.
* *Зелёное* — Атырау облысы Индер ауданындағы Көктоғай ауылының 2007 жылға дейінгі атауы.
* Зелёное – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Зелёнов ауылдық округі орталығы.
* Зелёное – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Мичурин ауылдық округі құрамында.
Мабарума

**Мабарума** (ағылш. Mabaruma) — Гайана мемлекетіндегі елді мекен. Барима-Уайни аймағының әкімшілік орталығы.

## Тарихы
Бастапқыда, бұл жерлерде Брамс отбасына тиесілі плантация болды. Мұнда көбінесе үндістер тұрды. Кейбір тайпаларға Аравак, Кариб және Варао кіреді. Мабарумада сонымен қатар шығыс Үндістаннан, Қытай мен Португалиядан шыққан шағын қауымдастықтар бар.
20 ғасырдың ортасында, Барима-Уайни аймағының әкімшілік орталығы Моравханна ауылы су тасқынынан қатты зардап шеккендіктен, Гайана үкіметі аймақтың астанасын осында көшіруге шешім қабылдады. Мабарума 2017 жылы көрші Хосоро ауылының қосылуымен қала болды. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі егіншілікпен немесе балық аулаумен айналысады.

## Халқы
2018 жылы Мабарума тұрғындарының саны 800 адамды құрады.

## Инфрақұрылымы
Қалада үкіметтік қонақ үйі, сондай-ақ Мабарумада пошта бөлімшесі және сот істерін қарау үшін полиция бөлімшесі бар. Оның мөлшеріне байланысты, тек кішігірім қылмыстар ғана қарастырылады. Мабарума аймағындағы алғашқы орта мектеп, 1965 жылы құрылған Солтүстік-Батыс орта мектебі бар.

Санат:Гайана қалалары
Шілікті

* Шілікті – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл.
* Шілікті – Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы ауыл.
* Шілікті – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл.
* Шілікті – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы ауыл.
Сейітов

**Сейітов** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
## Тұлғалар
* Айбек Сейітов, Бүркіт  — Қазақ әншісі.
* Асылбек Жұманұлы Сейітов - "Алаш қозғалысы" қайраткерінің бірі.
* Зұлқарнай Сейітов - ғалым-биохимик, биология ғылымы докторы, профессор.
* Кәкен Қалымбекұлы Сейітов - судья.
* Мұсылманбек Жұманұлы Сейітов - Алаш қозғалысының қайраткері.
* Нәсіпқали Сейітов – ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор.
* Нұрділлә Зейнедоллаұлы Сейітов - судья.
* Нұрқан Сейітов – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны.
* Өтеген Сейітов - Қазақстанның партия совет қызметкері, юрист. 1-дәрежелі мемлекеттік заң кеңесшісі.
* Сағынғали Сейітов — ақын, сыншы, әдебиет зерттеушісі, филология ғылымы кандидаты.
* Төкен Сейітов - қоғам қайраткері.
* Хожабек Сейітов - қарақалпақ кеңес жазушысы.
* Шаудырбай Қазақбайұлы Сейітов - қарақалпақ ақыны, жазушы, аудармашы.
* Шолпанқұл Сейітов - ақын.

## Көше атаулары
* Сейітов Асылбек атындағы көше (Алматы) - Алматы қаласы Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан көше.

* Сейітов Өтеген атындағы көше (Алматы) - Алматы қаласы Әуезов ауданының «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан көше.
Марли және Мен

**«Марли және Мен»** () — бұл режиссёр Дэвид Френкелдің 2008 жылғы америкалық драма-комедиялық фильм. Әлемдік көрсетілімі 2008 жылғы 25 желтоқсанда болды, ал Қазақстанда бұл фильм 2009 жылғы 12 наурызда жарық көрді.

## Сюжет
Фильм Джон Гроганның кітабының оқиғасына сүйеніп жасалған. Үйлену тойынан кейін Джон және Дженни Гроган салқын Мичиган штатынан шуақты Флоридаға көшіп келеді. Ол жерде екеуіде газеттің журналисті болып жұмыс жасайды. Екі жұп дүниеге бала әкелу алдын, достарының кеңесімен ит бағуды шешеді. Ондағы мақсаты олар бала бағуға дайынба, жоқпа соны тексергілері келеді. Ал асырап алған иті бір орында тұрмайтын, пайдасынан зияны көп ит болып шығады.

## Кітап нұсқасы
**Марли және Мен** үш түрлі кітапта жазылған:
*Марли: қайталанбас ит - Marley: A Dog Like No Other
*Жаман ит, Марли! - Bad Dog, Marley!
*Марлидің Рождествосы - A Very Marley Christmas

## Рөлдерде

## Қызықты мәліметтер
*Басты рөлдегі Марли итін 22 әртүрлі лабрадор тұқымдары ойнады
*Басты рөлдегі Джон Гроган кейіпкерінің ата-анасын, осы рөлді ойнаған Оуэн Уилсон актерінің шынайы ата-анасы ойнады
*Басты кейіпкердің атын Джон Гроган деп, осы фильмде қолданылған кітаптың оқиғасының авторының құрметіне берілген
*Кітаптың авторы Джон Гроган фильмде көрсетілген
*Марли иті лақап атын ямайкалық Боб Марли атты музыканттың құрметіне қойылған

## Марапаттар

## Саундтрек

## Түсім
Фильмнің әлемдік жалпы түсімі 247 800 000 АҚШ долларын құрады. Оның ішінде: Америка Құрама Штаттарының үлесі 58,6 %.

## Сатылым
20th Century Studios компаниясы *Марли және Мен* фильмін DVD дискілеріне басуды 2009 жылғы 31 наурызда бастады. Бұл диск үш түрлі дыбыстау форматында болды, үш тілде: түпнұсқа — ағылшынша, французша, испанша. Жалпы осы фильмнің DVD дискілерінің 3 514 154 көшірмесі сатылып, 61 410 000 млн $ табыс әкелді.

## Сілтемелер
* Ресми сайты
*  

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:Иттер туралы фильмдер
Санат:АҚШ кинокомедиялары
Санат:2008 жылғы комедия фильмдер
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Қойгелді Мыңтайұлы

Қойгелді Мыңтайұлы (1720–1795) — қазақ батыры. Қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуде аянбай ерлік көрсеткен қас батыр. Қазақтың ұлан байтақ жерін, найзаның ұшымен, білектің күшімен қилы тарихи заманда елін жерін қорғаған батырлар баршамызға мәлім. Ең қатты зардап шеккен Жетісу аймағы еді. Жетісу жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуде алдыңғы толқын батырлардың ерлік еңбектерін жалғастырған Албанның қайсар ұлдары  Райымбек батыр бастаған, Сатай, Бөлек, Қыстық Малай, Есен, Байсейіт тағы басқада ержүрек батырларымен ерен ерлік көрсетіп  иық тіресе  күрескен  Қызылбөрік  Қойгелді батыр.
нобай|'''Қойгелді батыр<br>Сурет авторы: Жубаниязов Умирбек Орынбасарович

Қойгелді Мыңтайұлы Албан, Қызылбөрік руы ішінде Хантотас тармағынан. Батырдың батыл әрі ер жүрек болып  ержетуіне ағасы Қожагелдінің ықпалы зор болған. Қожагелді ел арасында болып жатқан дау дамайларды шешуде ақылымен, сабырлыққа  шақырып, шешім  беріп  және қиын қыстау  заманда ел жұртына қорған бола білген ел ағасы-би болған.

Қойгелді Мыңтайұлының жоңғар шапқыншыларымен болған шайқаста ерекше ерлік көрсетіп, шайқасқа кіргенде қаруды екі қолмен, көз ілеспес жылдамдықпен жауға тойтарыс беруіне  Райымбек батыр «Алыптың ақыры, батырдың соңы Қойгелді қас батыр» деп ризашылық білдірген екен. Қойгелді батыр жоңғарлармен болған шайқаста Түргенде билік жүргізіп отырған Қорын ханға қарсы және Аласа мен Бұғыты тауының ортасындағы Көкпек жазығындағы Ойрантөбеде Серке ханның жасақтарын талқандауда елі мен жері үшін шайқаста ерлік көрсеткен. Жоңғар басқыншыларымен шайқас кезінде Таушелекпен, Жалаңашты билеп тұрған Ағанас пен Арыс қалмақ хандарының Қарға, Төрге  батырларына тойтарыс беруде ептілігімен, батылдығымен ерекшеленеді. 

Қойгелді батыр ерліктері жөнінде ел арасында «Жолбарыспен арпалысы», «Қалмақтарға елшілілікке баруы», «Түйе тобығын жұтуы», қырғыз манабы «Орманұлы Жантаймен достасуы» жайлы  аңыз- әңгімелері  ел ішінде көптеп тараған. Соның бір дәлелі «Жантай ханның Қойгелдіұлы Жантайға өз атын беріп, бүгінгі таңда Көлсай өңірінде «Жантай ашасы» және ұрпақтары «Сарыбағыс», «Шоңбағыс», «Байбағыс», «Батан қыстауы»  деген атпен «Көлсай көлдері» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің картасына енуі. 

Қойгелді батыр қартайған шағында Бартоғайда  (Жезікеде) қайтыс болып,  денесі сол жерге жерленген. Ұрпақтары басына қорған тас үйіп тағзым етіп, құран бағыштап отырған. «Бартоғай» су қоймасының құрылысын 1974 жылы жасау мақсатында, ескі қорымдарды көшіру кезінде алып денелі руы Қызылбөрік  Қойгелді батыр сүйегін өзге зираттардан бөлек жерлеп, құран бағыштап, батырлығына тағзым еткен көнекөз Қыстық руының қариялары екен.

нобай|Қойгелді Батыр ескерткіші
Бабамыздың батырлығын, береке, бірлікке шақырған ақыл, кеңестерін кейінгі ұрпаққа мәңгілік мұра етіп қалдыру мақсатында Алматы облысы, Еңбекші қазақ ауданы, Бартоғайда  Қызылбөрік батыры Мыңтайұлы Қойгелдіге Хан Тотас ұрпақтары қорымды қоршап, ескерткіш тас орнатып, Көкпек елді мекенінде батыр аруағына арнап ас берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Қаракөл (көл, Ақмола облысы)

**Қаракөл** – Есіл алабындағы ағынды көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Астрахан ауданының солтүстік-батысында, Қаракөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Ұзындығы 1,7 км, енді жері 1 км. Жағалау бойының ұзындығы 4,6 км. 

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы