open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
У бүркігіш әбжылан

thumb|right|200px|
У бүркігіш әбжылан — Африка мен Оңтүстік Азияның саванналары мен орманды алқаптарында өмір сүретін әбжыландар тобы. Бұл әбжыландардың ерекшелігі - олардың қорғану механизмі: 2-3 метр қашықтыққа жауының дәл көзіне бағыттап шаша алады. Олар жауынан қорғану үшін тіпті жауын соқыр ете алады.

## Жалпы сипаттамасы
thumb|left|100px|Cол жақта - кәдімгі әбжыланның у тісі, сол жағыда - У бүркігіш әбжыланның у тісі
Олар көлемі жағынан ірі және ұзындықтары 3 м дейін жетеді. Олар негізінен әр түрлі улы емес жылан түрлерімен қоректенеді. Және кей–кезде үлкен кесірткелерге де ауыз салады. Әбжыланның уы негізінен – ерекше биологиялық қасиетке ие нәруыздар мен ферменттерден және токсиндік полипептидтерден тұратын күрделі қоспа. Ең токсинді полипептидтер тыныс жолы бұлшықеттері мен қаңқалы сал етуге әкелетін нейтроксин І мен нейтроксин ІІ қослыстары. Көзге түскен у жан төгісіз ауырсыну тудырады. Тіпті көзді уақытша не біржола соқырлыққа әкелуі мүмкін. Ал содан кейін көзге түскен у көз алмасы арқылы қанға түсіп, ағзаға өлім қауіпін тудыруы мүмкін.
Әбжылан уын 4-6 рет шаша алды. Шығындалған у қорын қалпына келтіру үшін 1 тәулік қажет

## Түрлері
* Naja ashei
* Haemachatus haemachatus
* Naja melanoleuc
* Naja nigricollis
* Naja oxiana. 

Уошберн университетінің (Washburn University; Казанс, АҚШ) биология факультетінің доценті серпентолог (жыландарды зерттейтін маман) Брюс Янг зерттеу жүргізу үшін бірнеше маңызды – қызыл, қоңыр және қара-ала ірі у шашатын кобра өкілдерін ұстап, зерттеу жүргізген. Зерттеудің бірінші бөлімінде Янг жыландардың қасында тұрып басын жан–жаққа қозғап жыландарды ашуландырды. Янг маңдайына жыландар қозғалысын бақылауға арналған компьютерге қосылған арнайы құрылғы тағып алған еді. Эксперименттің екінші бөлімі у шашқан кездегі жыландардың бұлшықет қозғалысын бақылауға арналды. Бақылау нәтижесінде Янг юасын қозғалтқан кезде жыландарда да зерттеушінің екі көзін бағытқа ала отырып, бастарын қозғалта бастаған. Ал серпентолог қозғалысын тоқтатқанда жыландар сол қалпы өз қозғалыстарын жалғастыра берген. Ғалымның түсіндіруі бойынша бұл баскетболистің допты шығырыққа салуға дайындалып тұрғаны тәрізді, әбжыланның өз уын жауының көзіне дәл бағыттап шашуға дайындаоып тұрғаны. Уын шашардан сәл бұрын әбжылан бас пен мойын бұлшық еттерінің көмегімен басын айналдыра отырып, уын шаша бастайды. У спрей тәрізді шашырап бүркіле бастайды. Удың негізгі басым бөлігі әрине жауының бетіне әсіресе екі көзіне бағытталыа шашылады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей әбжылан уын шашқанда бұлшықеттерінің қатты серпінді күшпен жұмыс істейтіндігі соншалық бүркілген уын 2 м жоғары бағыттап, жауының көзіне дәл тигізе алады екен. .

## Дереккөздер

Санат:Аспидтер
Сарез

**Сарез** () – Тәжікстандағы Памирда орналасқан көл.

Теңіз деңгейінен 3239 метр биіктікте орналасқан. Ұзындығы  70,8&nbsp;км, ендірек жері 3,4 км, ең терек жері 500 м. 1911 жылы жер сілкіну  кезінде Мургаб өзенінің аңғарының бөгелуінен пайда болған. Көлдің ауданы біртіндеп ұлғайып, 1946 жылы 86,5 кm² жетті. Суы тұщы. Қыс мезгілінде қатады.

## Сыртқы сілтемелер
* Озеро-бомба 
* НАСА фотосуреттері
* Красота — страшная сила. Сарезское озеро себя ещё покажет… 
* Озеро Сарез  
* Мифы о снижении риска прорыва Сарезского озера и реальность
* Озеро Сарез на Памире: история, проблемы, решения… 
* Гора к Магомету или Магомет к горе… (обсуждение проблем Рогунской ГЭС, Аральского моря и Сарезского озера)
* Сарез, Рогун, Арал
* *Л. П. Папырин.* Сарезская катастрофа: геофизический прогноз 

Санат:Тәжікстан көлдері
Санат:Памир
Иіс сезу механизмі

Иіс сезудің 30- дай механизмі бар екен. Солардың біреуін осыдан 2000 жыл бұрын римдік философ Гит Лукрецкий Кир ұсынған. Оның пайымдауынша әр иістің өзіндік формасы болады және адам мен жануардың иіс сезу мүшелерінде арнайы сезгіш ойықтар болады, әр иістің өзіне сәйкес ойығы болады деп есептеген.

Қазіргі ғылым да осы теорияға негізделеді, ол «кілттің құлыптың аузына сәйкес келу» принципі деп аталады. Иістер бірнеше топтарға бөлуге болады: камфоралы, эфирлі, гүл иісі, өткір, шіріген, жұпар иіс күйдіргіш, ащы т.б. Иіс молекулаларының белгілі бір пішіні бар деп есептеледі, мысалы: камфора иісі домалақ, мускус - дискі тәрізді, гүл иісі – құйрығы бар батпырауық тәрізді.

Иіс сезі мүшелеріндегі сезгіш ойықтар иіс молекуларына сәйкес келеді. Адамға иістің бір молекуласы жеткіліксіз, сигнал миға жету үшін 320 дана керек. Ал итке иіс молекуласының 8 ғана жеткілікті, өйткені оларда 220 млн иіс сезу жасушалары бар, ал адамда 6 млн ғана.

Жер шарында ауаның бір куб метрінде бір молекула иісті сезе алатын жануар да бар. Мысалы: жібек құртының аталығы анлығының бөлетін 10000 нан 1 мг иісті 10 км жерден сезе алады.

Жануарлардың сезетін иістері шектеулі, олар: қарсы жыныстың иісі, тамақ, ұрпағының иісі, үйге қайтар жолдың иісі, қауіп- қатер т.б. Иттер иісті 10 м жерден, альбатрос балық иісін 3 – км ден, ал акула теңіз суындағы бір тамшы қанды 4 км жерден сезеді. Маса жылықандылардың дене температурасы мен бөлген көмірқышқыл газын 3- км ден сезеді. Адамның иіс сезуі қандай да бір затпен немесе оқиға мен, эмоциялық күймен байланысты.

Түрлі ағзалардың иіс сезу аймағы әртүрлі, мысалы адамда – 4,8 см2, итте – 64,5 см2, акулада – 130 см2. Бұл жерде әртүрлі ағзалардың иісті сезіп қабылдауына тіршілік ортасы мен өмір сүруге бейімділіктері де әсер етеді. Мысалы, акуланың иісті қабылдауына судың тығыздығы кедергі келтіреді, ал иттерде иіс сезім тек қорек іздеу қызметін ғана атқарады. Ал адамдар да ол ерекше денсаулықтарын сақтауда маңызды, кейде иіс сезім арқылы адам өмірін де қауіптен сақтап қалады.

## Дереккөздер
«Биолог анықтамалығы» журналы №2- 2013 жыл. 61 бет
Саурық батыр Ыстамбекұлы

**Саурық Ыстамбекұлы** (1798–1854)* — *Қазақ батыры. Қытай, Қоқан, Қырғыз шапқыншылығына қарсы күрестерде қол бастаған.

Үйсін Шапырашты тайпасының Еміл-Есқожа руынан шыққан, Қарасай батырдың 5-ұрпағы. Немере iнісі, Сұраншы батырмен бірге Жетісуды Ілеге дейін билеген қоқан ханы мен қырғыздың Орман ханына қарсы жергілікті халықтан жасақ құрып, қазақ жерін, Жетісуды қорғаған. Ол жайлы халық арасында түрлі аңыздар қалыптасқан.

Ұлы Жүз қырғыз-қайсақтары туралы: 
: "Хотя до появления русских войск в этой части степи Большая орда и считалась под покровительством России с 1824 года, но китайцы не переставали посылать в Заилийский край свои отряды для сбора ничтожной дани до 1840 году, в который они потерпели горестное и плачевное поражение от здешних чапраштов при урочище Тирен-Узек. Отряд состоял из трех тысяч китайцев и собирая ясак, намеревался пробраться к ташкентскому аксакалу для переговоров. Еще до сих пор китайцы не могут забыть этого поражения и с глубоким негодованием отзываются о всяком кайсаке чапраштинского поколения"
- деп, Шоқан Уәлиханов, Қашқарга барғанда, сол 3 000 қытай жасағынын, қашып кұтылған қалдыктарымен кездесiп, әңгiмелескенi тұралы жазады. Сол 1840 жылы қытайлармен болған соғыста Шапырашты әскерiн Қарасай батырдың, Түркпенінен тарайтын, шөбересi, Дәулет батырдын немерелерi Саурық пен Сұраншы батырлар басқарған.

1853 жылы Сұраншы мен Саурық 300 жасақпен, Тілеуқабыл руын шапқан қоқандықтардын 20 000 әскерiн, казiргi Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қопа станциясы маңында тас талқан етiп жеңгенін, сол оқиғаларға өзі қатысып, көзімен көрген Сүйінбай ұстазы мен үлкендерден естігенін айтқан, Жамбылдың жырларынан білеміз. Ол Ресейдің Жетісуды жаулап алу саясатына наразылық танытушылардың да алдыңғы қатарында тұрып, орыс әскерлерінің Тойшыбек бекінісіне шабуылына ашық қарсылық білдірді.

Деректерге қарағанда Қарақыстақ өзенінің төменгі сағасында Саурық батырдың бекінісі болған. Бекініс төртбұрышты, қалың қабырғалы болып келген. Қабырғаларының ұзындығы 75 метр, ал ішкі ауданының жалпы көлемі 562 м2 болған.

Саурық батыр ел арасындағы дау-дамайды болдырмауға күш салып, қазақ-қырғыз халықтарының тату көршілік бас қосқан жиындарына белсене атсалысқан. Саурық батыр қырғыздармен соғыс кезінде қаза тапқан. Батырдың ерлігі туралы халық поэмаларында, аңыздар жырланған.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Шавия-Уардига

**Шавия-Уардига** () — Марокконыӊ он алты облысыныӊ бірі. Орталығыныӊ солтүстігінде орналасқан. Жер аумағы — 7 010 км². Тұрғыны — 1&nbsp;655&nbsp;660 адам (2004 жылғы санақ), әкімшілік орталығы  — Сеттат.

## Дереккөздер
 https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%A3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%B0

Санат:Марокко
Лохнесс құбыжығы

thumb|right|200px|Нессидің мүсіні
**Лохнесс құбыжығы** (; **Несси**, ; ) — шотландық Лох-Несс көлінде үлкен құбыжық мекен етеді деген қалалық аңыз. Криптозоология ғылымы дәл осы құбыжық сияқты басқа да дәлелдебенген құбылыстарды зерттейтін жалған ғылым.

## Аңыз
1933 жылдың 4 тамызнда Courier үнқағазы Лондон тұрығы Джордж Спенсэр және оның әйелінің сөздеріның негізінде жазылғын мақалада "айдаһарға ұқсас ешқашан көрмеген және тарихқа енбеген жануар"  деп суреттеледі. Бұл беймәлім жануарды олар Лох акөлінің маңындағы жолда аузына жануар тістеп өтіп бара жатқандығынан көреген.Сол сияқты мақалалар кеңінен көптеп басылып,көп ұзамай ұлттық кейін халықаралық үнқағаз беттеріне "құбыжық-балық", "теңіз алыбы" немесе "айдаһар" деп шыға бастады. Кейінірек ол - Лохнесс Құбыжығы деп аталып кетті. 1933 жылдың 6 желтоқсанында Хью Грей жасаған жорасал бойынша құбыжқтың суреті Daily Express үнқағазында басылып шығады.

## Дереккөздер

Санат:Шотландия
Санат:Криптозоология
Диана Крюгер

**Диана Крюгер** (,  3 маусым 1975 жылы туылды, Альгермиссен, Германия), **Диана Хайдкрюгер** туылғандағы аты () — Германия актриса и модель. 2003 жылы Канск мейрамында  «Шопар» сыйлығына ең жақсы актриса деп иеленді.

«Троя» (2004) осы кинофильмнің арқасында әлемге әйгілі болды, «Счастливого Рождества» (2005) соғыс драмасында, «Сокровище нации» (2004) киносында және оның жалғасында «Сокровище нации: Книга тайн» (2007), және де «Бесславные ублюдки» (2009) фильмінде.

## Түскен фильмдері
*Мост (2000)
*Гостья (2000)
*Замуж на два дня (2001) 
*Прощай, моя королева (2001)
*Отряд особого назначения (2002)
*Неизвестный (2002)
*До последнего вздоха (2003)
*Голыми ногами по слизнякам (2003)
*Атақсыз шаталар (2004)
*Господин Никто (2005)
*Прощальное дело (2005)
*Чудаки (2006)

## Жетістіктері
*«Бэмби премиясының» жүлдегері (2004)
*«Сатурн премиясының» жүлдегері (2005)
*«Teen Choice Awards» (2006)
## Дереккөздер
Алишер Узоқов

**Алишер Узоқов** (1984 жылы 25 тамызда Ташкент) -  өзбек актері, тележүргізуші. Әкесі Мухаммаджон Узоқов, шешесі Шохида Узоқова актриса. Бала күнінен театрда рөлдері болған. 2009 жылдың «ең жақсы актері» атағы бар. Отбасылы, бір баласы бар.

## Фильмография
*«Соңғы мезет» (Суңги лахза) фильмінде басты рөлде Алишер Узоқов салмақты, отбасын құрмаған хирург.
*«Өзге» (Тельба) фильмі.
*«Мистер хеч ким» фильмі.

## Белсенділік:
* 2001-2005 жж. – Өзбекстан мемлекеттік өнер институтының студенті
* 2001-2003 жж. – Мукими атындағы музыкалық драма театры
* 2006-2009 жж. – Өзбек ұлттық академиялық драма театры
* 2017 ж. - қ.у. — «ZO`R» телерадиокомпаниясының продюсері 

## Дереккөздер


Санат:Өзбекстан актерлері
Бобур Юлдашев

**Бобур Юлдашев** –1979 жылы 16 қаңтарда белгілі театр режиссері Бахадыр Юлдашев (клипмейкер емес) пен белгілі актриса Римма Ахмедованың отбасында дүниеге келген. 1993 пен 1998 жыл аралығында Жастар театырының жанындағы Мектеп Студияда дәріс алған, кейін М.Уйгур атындағы Ташкент өнер институтын тәмәмдаған. Театрда 1992 жылдан бастап жұмыс істеп келеді. Сол уақыттан бері 40 рөл, оның ішінде 10 басты рөлде ойнаған. Жұбайы Аня да осы театрда әртіс. Екі қызы Наврұза 5 жаста, Ирис 1 жастан асты, 13 жасар ұлы Диёр бар.
1988 жылдан бастап киноға түскен. Өзбекфильм киностудиясының киноларында 30 дан астам рөлді сомдаған, оның ішінде 12 басты рөл. Ресей кинематографында да жұмыстары бар. 
## Түскен фильмдері
«Продавец снов», «Бедолаги», «Домла», «Зангир», «Уткан кунлар», «Сардор-1,2», «Остона», «Аел зоти», «Муки сердца» (Қазақфильм), «Олашакшак», «Такдир», «Дев ва пакана», «Близнецы» (Ресей сериалы), «Севинч», «Сардор», «Омад», «Янги йил кечаси», «Ягона ва бетакрор», «Мен сени…ёхуд екзаклар», «Ягона гувох», «Осмондаги болалар 2», «Ватан», «Мухабатимсан», «Мактуб», «Қасд».
## Жақсы көретін актері
Обид Юнусов, Ҳожиакбар Нурматов, Мурод Ражабов, Эркин Комилов

## Дереккөздер
«Өнеге» журналы, сәуір, 2011

Санат:Өзбекістан актерлері
Стефани Джейкобсен

**Стефани Чавес-Джейкобсен** (ағыл. Stephanie Chaves-Jacobsen; 1980 жылдың 22 маусымында туған)- австралиялық  әртіс, өзінің «Мелроуз-Плейс» атты сериалындағы Лорен Янг рөлінің арқасында үлкен танымаладылыққа ие.

## Жеке  өмірі
Джейкобсен әлі Британияның колониясы болып тұрған Гонконгта дүниеге келеді. Оның ата тегі британдықтар, қытайлықтар мен норвегилықтар әкесі жағынан, ал шешесі жағынан Шығыс Азияның адамдары. Джейкобсенның отбасы Австралияға қыз әлі 12 жаста болғанда көшіп кетеді. Содан ол Сиднейдің университетінде философия мен ағылшын әдебиеті бөлімін үздікке бітіріп шығады. 
## Шығармашылығы
Оның шығармашылығы «Дома в пути» атты операсындағы Шарлотта Адамстың рөлімен басталады. Кейін «На краю Вселенной» мен «Пицца» деген комедияларында рөлдерге ие болып, көп жерлерде түсе бастайды.
2007 жылы Джейкобсен «Звездный крейсер «Галактика: Лезвие» атты телешоуында Кендра рөліне иемденеді. 
2008 жылы «Терминатор:Битва за будущее» сериалында Джессидің рөлін ойнайды.
2009 жылдың The CW каналы оған «Мелроуз-Плейс» сериалындағы медицина студенті Лорен Янг рөлі бұйырғанын хабарлайды. 2011 жылы әртіс «Два с половиной человека» атты шоуында екінші эпизодта Пенелопа рөлінде ойнау басына қонады. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.world-art.ru/people.php?id=160549

Санат:1980 жылы туғандар
Санат:Аустралия актрисалары
Санат:Гонконгте туғандар
Қызылқанат жарқұс

ҚЫЗЫЛҚАНАТ ЖАРҚҰС-біздің фаунамыздың ең ашық және әдемі құстардың бірі. Бұл шағын денелі (16-19г), жоны- күл түстес сұр құс. Дөңгеленген үлкен қанатының арқасында торғайдан үлкен тәрізді болып көрінеді. Қанатын қомдаған кезде жай ғана қара түсті болып байқалады, ал қанатын жазып жібергенде көзге бірден бірінші дәрежелі желпуіш қауырсыннан ашық қызыл түс пен дөңгелек ақ теңбіл көзге шалынады. Жарқұс қанатын ұзақ жазбайды, көбінесе қанатын жиі қағып, жартасты бойдай жылжиды. Міне осы әп-сәтте қызыл түстің «жалт етуі» қанаттың үнемі жазылып тұруынан гөрі назарды өзіне көп аударады.
Жартасты бойлай құйрықты тірек етпей, екпіндей секіре жылжығанда жартасқа бүкіл денесімен жармасқандай , ең қиындау жерлерде көзді ашып-жұмғанша қанатын жазып үлгереді. Көбінесе 1-2 м қашықтыққа ұшып өтеді. Ұшқан кезде дөңгеленген кең қанатты алабажақ құс ірі көбелекке ұқсап кетеді. Ол бәбісек сияқты пырылдап ұшып қонады. Дегенмен кейде жарқұс қанатын кең жайып, ауаның жылы ағысын пайдалана шарықтап ұшып, ұзақ уақыт қалықтайды. Көбінесе жартас жанында сан алуан күрделі бұрылыстар жасайды.
Жарқұстың ысқырған әуені әдемі, бірақ ол сиреек сайрайды. Бұлар- жалпы алғанда үндемейтін құстар. Олар жіңішке, имек піскек тәрізді тұмсығымен жартас жарықтарынан әр алуан бунақденелілерді және өрмекшілерді алып жейді. Жарқұстар жартастың кең жарығына ұяларын салады. Олардың ұяларына жыртқыштар да , адамдар да бара алмайды. Сондықтан жарқұстың ұялау тіршілік әрекеті  егжей-тегжейлі аз зерттелген. Аталықтың ұя басып жатқан аналыққа балапандарды жылатқан алғашқы күндері жем таситыны белгілі. Жұмыртқаларды басу ұзақтығы және балапандардың ұяда қанша уақыт болатыны анықталмаған. 
Жарқұстар қыста тауларда дв, соның ішінде ұялайтын орындарды да, сондай-ақ тауларға қалың қар жауғанда тау бауырларында да кездеседі. Мұндай күндері оларды алматының  биік ғимараттарының қабырғаларынан да көруге болады.
## Дереккөздер
Аршашыл ементұмсық

**Аршашыл ементұмсық** -  денесі кәдімгі ементұмсықтан ірірек құс. Оның реңі көрнекті, құйрығы ұзын. Басы және тұлғасынан аддыңғы  бөлігі-  күңгірт қара: бауыры, құйрық үсті және қапталы- сары жасыл, сондай-ақ қара қанатындағы ақ түсті «көзтартар» басқа құстардың арасынан аталықты ерекше бөліп көрсетеді. Аналықтар және жас аталықтардың (өткен жылғыларын да қоса) жабын қауырсыны қара түстен сұр түске ауысады.
Орталық және Орта Азияның – биік тауларында,  Қазақстанда Тәңіртау және Жоңғар Алатауында қоныстанады. Бұл жерді бүкіл субальпі белдемі және шырша арасында кездесетін арша бұталары тар орман белдемінің  жоғарғы бөлігін алып жатыр. Арша ементұмсығы көп уақытты қалың өскен арша нуныда қуатты тұмсығымен піскен бүржидектерді шағумен өткізеді. Сонымен бірге топтағы құстар бірімен-бірі «ке, ке-ке» деп дауыстасады. Ақырын шиқылдап, әуезді ысқырықтың алмасу әуені тек қана жақыннан сирек естіледі.
Аршаның бүржидегін іздестіріп, қыста жылыстайтын отырықшы құс. Наурыздан бастап көбеюге кіріседі. Қомақты ұя қалың өскен ну арша немесе шыршаға орналастырылады. Ұяның ішкі жағына арша қабығы және тінінің жалпақ жолаөтары төселеді. Салындыдағы 3-5 ашық зәйтүн түстес қара екпілді жұмыртқаларды аналығы 15-16 күн басады. Балапандарды аталығымен бірлесіп 18 күнге жуық қоректендіреді, одан соң балапандар ұяны тастап, аталықың қамқорлығында болады, аналық екінші рет салынды салуға кіріседі. Аталық қамқорлық жасап, балапандарға және екінші рет  салынды салып жатқан аналыққа жем тасиды. Ал бірде біз аталықтың алғашқы ұялас балапандарды да, екінші ұялас балапандарды да қоректендіргенін байқадық. 
## Дереккөздер

Санат:Торғайтәрізділер
TV Globo

**Globo** (**Глобу** — *[[португал тілі|португалша:]]* «шар») - бразилиялық телевизиялық компаниясы. Жылдық табысы бойынша American ABC Television Network-тан кейін әлемдегі екінші компания. Теленовеллаларды шығару бойынша жаһандық көшбасшы. Сонымен қатар, португал тіліндегі ең ірі телекоммуникациялық компания.  Штаб-пәтері Бразилияда орналасқан. Бразилияның негізгі телеарналарының бірі .

1965 жылдың  26 сәуірінде жұмысын бастайды. "Globo"-ның негізін салушы және иесі- Роберту Маринью  98 жасында қайтыс болған. Оның өлімінен кейін, Бразиия президенті,  Луис Инасиу Лула да Силва Бразилия өзінің тамаша адамдарының бірін жоғалтты деп айтқан болатын. Қазіргі таңба «Глобу»-ның иесі- Робертуның үлкен ұлы.

## Сыртқы сілтемелер
* Globo TV 
* Globo’s web portal 

## Дереккөздер

Санат:Бразилия телеарналары
Лагюн

**Лагюн** () — Кот-д’Ивуардыӊ оңтүстігіндегі облыс.
* Әкімшілік орталығы— қала Абиджан.
* Жер аумағы — , тұрғыны — 
## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Сиерра Маккормик

Сиерра Маккормик (ағыл. Sierra McCormick; 28 қазан 1997, Эшвилл (Солтүстік Каролина), АҚШ) — американдық актриса, әлемге Disney каналының «Высший класс» сериалындағы Олив Дойл ролімен және американдық ойын теле-шоу "Кто умнее пятиклассника?" қатысқанымен әйгілі.

## Жеке өмірі
Сиерра Маккормик Солтүстік Каролина штатындағы Эшвилл қаласында туған. Кіштентай кезінде Лос-Анджелеске көшіп кеткен. Қазіргі уақытта әке-шешесімен және Кайли атты апайымен бірге тұрады.

## Мансап
2006 жылы Лос-Анджелестегі The Corsa Agency қосылып актерлікке қызығушылығын тапты. Сиерраның бірінші актерлік жұмысы 9 жасында "Долго и счастливо" телесериалында болған. 2007 жылы Сиерра қалған мыңға жуық балаларды жеңіп, «Кто умнее пятиклассника?» теле-шоуының екінші сезонына өтті. МакКормик Disney каналының «Ханна Монтана» сериалындағы  «Добро пожаловать в заблуждение» эпизодында түскен. Сиера МакКормик Чайна Энн Макклейн мен бірге «Jack and Janet Save the Planet» кинофильмінде түскен. 2010 "Рамона мен Бизус" фильмінде Сьюзен Кушнер ролін ойнаған. 

Сиерра «A Nanny for Christmas» (2011) фильмінде және «Сверхъестественное» сериалында (әзәзіл Лилит) басты ролді ойнаған..

## Дереккөздер
# Сиерра Маккормик
# Сиерра МакКормик Internet Movie Database сайтында
# Сиерра Маккормик твиттерде
Муайен-Кавелли

**Муайен-Кавелли** () — Кот-д’Ивуардыӊ батысындағы облыс.
* Әкімшілік орталығы— қала Гигло.
* Жер аумағы — , тұрғыны — 

## Әкімшілік бөліну

* Дуэкуэ
* Гигло 
* Тулеплю
* Блолекин
## Дереккөздер
Нзи-Комоэ

**Нзи-Комоэ** () — Кот-д’Ивуардыӊоблысы.
* Әкімшілік орталығы— қала Димбокро.
* Жер аумағы — , тұрғыны — 

## Әкімшілік бөліну

* Боканда
* Бонгуану
* Даукро
* Димбокро
* Мбаиякро
* Прикро
## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Саван

**Саван** () — Кот-д’Ивуардыӊ солтүстігіндегі облыс.
* Әкімшілік орталығы— қала Корого.
* Жер аумағы — , тұрғыны — 

## Әкімшілік бөліну

* Бундиали
* Феркеседугу
* Корого
* Тенгрела
* Куто
* Уанголодугу
* Синематиали
## Дереккөздер
Миньо (өзен)

**Миньо** немесе **Минью** (, ) — Испания және Португалия жерінде орналасқан өзен.

Ұзындығы - 340 км, су алабының ауданы 2500 км². Өзеннің бастауы Луго провинциясында, Мейра аймағында Кантарби тауларынды орналасқан, кейіннен Галисия бірлестігінен өтіп Атлант мұхитына құяды.

Миньода кішігірім су қоймалары мен 5 СЭС соғылған. Өзен субтропиктік климатқа ие. Ең ірі қалалары: Туй, Оренсе, Луго, Ла-Гвардиа (Испания); Каминья және Валенса (Португалия).

## Дереккөздер

Санат:Испания өзендері
Санат:Португалия өзендері
Агнеби

**Агнеби́** ()&nbsp;—  Кот-д’Ивуардағы облыс.
* Әкімшілік орталығы&nbsp;— Агбовиль қаласы.
* Ауданы&nbsp;— , халқы&nbsp;— 

## Әкімшілік бөлімдер
Облыс  4 департаментке бөлінеді:
* Адзопе
* Агбовиль
* Акупе 
* Якассе-Аттобру 

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Бафинг

**Бафинг** () — Кот-д’Ивуардағы облыс.
* Әкімшілік орталық —Туба қаласы.
* Ауданы — , тұрғыны — 
## Әкімшілік бөлім
3 департаметке бөлінген:
* Туба
* Коро 
* Уанину

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Диосдадо Макапагал

**Диосдадо Макапагал** (28 қыркүйек 1910 — 21 сәуір 1997) — Филиппин президенті  1961—1965 жылдары.
## Өмір баяны
28 қыркүйекте 1910 жылы  Лубаода, Пампангада, Орталық Лусонда туылды. Санто-Томас арнайы азаматтылық құқық университетін бітірді. Және Манилада адвокат болып жұмыс істеді. 1941 жылы президент орталығында құқық бойынша көмекші болып істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде университетте сабақ берген. Дәл осы уақытта онын бірінші әйелі Пурита Дела Роса қайтыс болды. Әйелінен екі баласы болған — Сьело және Артуро. Сьело кейіннен Пампанганың орынбасары болды. Кейін Диосдадо Еве Макапагалға үйленді, сөйтіп Макапагал-Арройо туылды,әкесі сияқты Филиппин елінің президенті болды.
1946 жылынан 1949 жылына дейін шет істер әкімшілігінде жұмыс істеді, 1949 жылы Пампанги Джо Лингада губернаторының өтініші бойынша  Филиппин елін көрсетушіге ұсынылды, содан 1949жылдан  1957 жылға дейін сол жақта жұмыс істеді.

## Сілтемелер
* Президент Филиппин

Санат:Президенттер
Санат:Филиппиндер президенттері
Ба-Сассандра

**Ба-Сассандра** () — Кот-д’Ивуардың оңтүстік-батысында орналасқан облыс.
* Әкімшілк орталық —Сан-Педро қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлімдер
5 департаментке бөлінеді:
* Сан-Педро
* Сассандра
* Субре
* Табу
* Гвейо

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Фердинанд Маркос

**Фердинанд Эммануэль Эдралин Маркос** (; 11 қыркүйек 1917 — 28 қыркүйек 1989) — Филиппиндердің 1965—1986 жылдар аралығындағы президенті, диктаторы және клептократ  Ол елдi 1972 мeн 1981 жылдар арасында соғыс жағдайында билеген, билiгi жемқорлығымен, қатыгездігімен және әдеттен тыс болғандығымен танымал болатын. ХХ-ғасырдың ең даулы билеушiлерiнiң бiрi болып саналады. Филиппиндердің саяси қайраткері және сенаторы Фердинанд Маркостың әкесі.

## Өмірбаяны
1917 жылы 11 қыркүйекте Сарратта  — Солтүстік Илокостың шағын ауданында туылды. Әкесі Мариано Маркос ұстаз,қорғаушы, өзінінің ауданындағы ең беделдісі болған — Лаоагда, Давао провинциясының губернаторы болды Минатадо аралында. Анасы Хосефа Эдралин, бай жер иеленушінің қызы, мектепті бітірген соң кіші сыныптарға сабақ берді. Ата-анасының нұсқауы бойынша Фердинанд Рим мешітінің шәкірті болды. Ол ешқашан темекі шекпеген, сыра ішпеген, кішкентайынан денсаулығына қараған және филиппиндердің ескі наным-сенімдерін құрметтеген. Үш тілде сөйлей білген: илоканша, испанша және ағылшынша.

## Саяси қызметі

### Билікке келуі
Маркос саяси жетістіктерге әскери істері туралы тұжырымдамалары арқылы жеткен. Алайда айтылған мәліметтің көбісі қате болып шықты, АҚШ армиясы документтерде жазылған пайымдауларды абсурдты және жалған деп те атаған.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Филиппиндер өкілдер палатасында (1949—1959) және Филиппин Сенатында (1959—1965) адвокат болып жұмыс істеді. 1965 жылы басталған президенттілігінің басында елдің экономикасы өсті, алайда соңында ол қатты нашарлады, халқы кедей болды және ел қарызға белшесінен батты.

### Диктатурасы
Маркос 1972 жылы 23 қыркүйектен бастап мемлекетті толықтай соғыс жағдайында биледі, бұл шешім жалған референдумда жасалды. Конституция өзгертілді, БАҚ цензура астына түсті, мұсылмандар, коммунистер және жақсыз тұрғындарға қарсы зорлық пен опрессия қолданылды.

Үшінші рет сайланғаннан кейін көптеген себептерге байланысты Маркостың танымалдылығы азая бастады. Себептердің ішінде оппозиция лидері сенатор Бенигно Акиноның өлтірілуі және 1983 жылғы экономикалық кризисын айтып кетуге болады. Халықтың наразылығына байланысты 1986 жылы мерзімінен бұрын сайлау өткізілді. Сайлаудың легитимділігіне сенбеген филппиндіктер 1986 жылы Маркосты биліктен құлатқан Сары Көтеріліс (; ) деп аталып кеткен революцияны бастайды. Осыған байланысты Маркос отбасымен бірге Гавайиға көшуге мәжбүр болады. Оның ізбасары Бенигно Акиноның әйелі Корасон "Кори" Акино болды.

## Өлімі
Ол 1989 жылы 15 қаңтар күні пневмониямен ауруханаға жатқызылып, бірнеше операциядан өткен. Соңғы күндерінде оны Вице-Президент Сальвадор Лаурель кездестірді. Лаурельмен кездескенде, Маркос өзінің қате жолмен алған байлықтың 90%-ын Филиппин халқына қайтаратынын түсіндірді. Шарт бойынша ол Филиппиндерге оралып, анасының қасында жерленуді сұрады. Алайда Акино үкіметі бұл шартпен келіспеді және денені елге әкелуге тыйым салды.

Фердинанд Маркос сағат 12:40-та Гонолулу ауруханасында дүниеден өтті.

Оның денесі тек 4 жылдан кейін, Фидель Рамос Президент болғанда ғана отанына оралды.

## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Санат:Филиппиндер премьер-министрлері
Пернамбуку

**Пернамбуку** () — Бразилияның шығысында орналасқан штат. Сеара және Параиба штаттарымен солтүстікте,  Пиауимен батыста, Алагоаспен оңтүстікте шекараласады. Ал шығысында Атлант мұхитымен шайылады. 
Әкімшілік орталығы — Ресифи қаласы. 
## Дереккөздер

Пернамбуку
Денгеле

**Денгеле́** () — Кот-д’Ивуардың солтүстік-батысында орналасқан облыс.
* Әкімшілік орталығы — Одиенне қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
3 департаментке бөлінеді:
* Одиенне
* Мининьян
* Мадинани

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Сеара

**Сеара** () — Бразилияның солтүстік-шығысында орналасқан штат. 
Әкімшілік орталығы —  Форталеза қаласы.
Ауданы — 148 920,5 км².
Штат  7 мезорегион және  33 микрорегионға бөлінген. 
Сеара штатында 184 муниципалитет бар.
Экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Онда банандар, қант құрағы, маниок, жүгері, үрме бұршақ, кофе,  және темекі өсіреді.

## Дереккөздер

Санат:Бразилия штаттары
Санат:Бразилия
Монтань

**Монта́нь** () —  Кот-д’Ивуардың батысында орналасқан облысы.
* Әкімшілік орталығы — қала Ман.
* Аудан — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
6 департаментке бөлінген:
* Ман
* Данане
* Банголо
* Бианкума
* Куибли 
* Зуан-Уньен

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Пьер Анджели

Пьер Андже́ли (итал. Pier Angeli, туған кезінде Анна Мария Пьеранджели (итал. Anna Maria Pierangeli), 19 маусым, 1932 – 10 қыркүйек, 1971) – итальяндық актриса, Мариса Паван атты актрисаның егізі.

## Өмірбаяны
Ең бірі рет экраннын 1950 жылы итальяндық фильмдердің бірінен көрінеді. Бір жылдан кейін Род Стайгермен Голливудтың «Тереза» фильмінде түседі. Осы рөлі үшін «Золотой глобус» жүлдесінің номинанты атанған. Сыншылардың көзіне түсіп, көпшілік оны Грета Гарбомен салыстырады. Кейін «Три истории любви» (1953), «Сомбреро» (1953), «Мадемуазель Нитуш» (1954), «Серебряная чаша» (1954) и «Порт Африка» (1956) және тағы басқа фильмдерде рөлге ие болады. 
1950 жылдары Кирк Дуглас атты актермен романы болады. Кейін Джеймс Динмен кездеседі. Алайда, анасы оларды құптамағандықтан, екеуінің жұбы ажырайды. 1954 анасының қалауымен Вик Дамон атты актер және әншінің әйелі атанады. Олардың Перри атты ұлдары дүниеге келеді. Бірақ, төрт жыл өткен соң, жас актерлер ажырасу жайлы шешім қабылдайды. 1960 жылдары Пьер Анджели Еуропаға қайтып келеді де, Ұлыбританияда ұзақ уақыт тұрады. 1962-1969 жылдары Армандо Травайолимен некеде болып, Эндрю атты ұлдары дүние есігін ашады. 1971 жылдың 10 қыркүйегінде 39 жастағы Пьер Анджелидің өлі денесі табылады. Оны Франциядағы Рюэй-Мальмезон қаласында жерлейді.

## Дереккөздер
Пьер Анджели
Pier Angeli
Фромаже

**Фромаже́** () —  Кот-д’Ивуардағы облыс.
* Әкімшілік орталығы— Ганьоа қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
2 департаментке бөлінеді:
* Ганьоа
* Уме
О-Сассандра

**О-Сассандра** () — Кот-д’Ивуардағы облыс.
* Әкімшілік орталығы — Далоа қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
4 департаментке бөлінеді:
* Вавуа
* Иссиа
* Далоа
* Зукугбю
Лак (Кот-д’Ивуар)

**Лак** () —Кот-д’Ивуардың орталығында орналасқан облыс.
* Әкімшілік орталығы —  Ямусукро қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Административное деление
4 департаментке бөлінеді:
* Тиебису
* Тумоди
* Ямусукро
* Дидиеви
Фидель Вальдес Рамос

**Фидель Вальдес Рамос** ( 18 наурызда 1928 жылы туылды) — 12-нші  Филиппин президенті  1992 жылдан  1998 жылға дейін.

## Өмір баяны
Политикалық арнайы жасанды заңгерлердің арасынан  — әкесі Филиппин елінің  әкімшілігінде жұмыс істеген. АҚШта білім алған, АҚШ әскери алаңында дайындалған, дамушы елдерге таратылған, соның әсерінен көтерілісшілердің бірі болған. Және де Иллинойс университетінде оқыған.

## Сілтемелер
* Президент Филиппин

## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Ұлттық, нәсілдік және діни араздықты қоздыру

**Ұлттық, нәсілдік және діни араздықты қоздыру** -  конституциялық құрылыстардың негіздеріне, мемлекеттің, бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс. Әлеуметтік, ұлттық, жәсілдік, діни араздықты немесе алауыздықты қоздыруға, азаматтардың ұлттық ар-намысы мен қадір-қасиетін, діни сезімін қорлауға, кемсітуге, сол сияқты азаматтардың дінге көзқарасын, ұлттық, тектік-топтық, рулық немесе нәсілдік қатыстылығы белгілері бойынша айрықшалығын, артықшылығын не кемдігін насихаттау, егер бұл әрекет көпшіліктің алдында немесе бұқаралық ақпарат қолдарын пайдалана отырып жасалса, соднай-ақ адамдар тобымен немесе бірнеше рет жасалған, күш көрсетумен не оны қолданамын деп қорқытумен ұштасқан, сол сияқты өзінің қызмет бабын пайдалана отырып адам немесе қоғамдық бірлестіктің жетекшісі жасаған, ұйымдасқан топ жасаған осындай әрекет қылмыстық жазаға тартылады.

Қолданылатын жаза Қылмыстық кодекстің 174-бабымен реттеледі.
## Тағы қараңыз
* Араздық
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Параиба

**Параи́ба** () — Бразилияның шығысында орналасқан штат. Солтүстікте Риу-Гранди-ду-Норти  штатымен, батыста Сеара, оңтүстікте  Пернамбуку штатымен шекаралады. Шығысын Атлант мұхиты шайып өтеді. 
Әкімшілік орталығы — Жуан-Песоа қаласы. 
Параиба- Бразилияның ең шығыс штаты, ал Жуан-Песоадағы  Кабу-Бранку тек Бразилияның емес, сонымен қатар, Оңтүстік Американың ең шығыс нүктесі болып табылады. 
Ауданы — 56439,838 км²
Халық саны — 3 млн 769.9 тыс. чел. (2009)
## Дереккөздер

Паранаиба

Санат:Бразилия штаттары
Жайшүмілдік

**Жайшүмілдік** (Марьин корень, пион, paleonia anomala)- тармақталған жуан тамырлы, қоңыр қошқыл түсті сарғалдақ тұқымдас өсімдік. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Шығыс Қазақстанның таулы, орманды аудандарында кездеседі.
## Құрамы
Оның тамырында 1,6 пайызға дейін эфир майы, пеонол, метил – салицилат, салициль және бензол қышқылдары, салицин қышқылы, 10 пайызға дейін қант, танин және аздаған мөлшерде алкалоидтар болады. 
## Қолданысы
Халық медицинасында жаушүмілдік тамырын асқазан-ішек ауруларына, шаншу қадалғанда, ревматизмге, жөтелге, ас қорыту органдарының жарасына қарсы қолданады. Тамрынан жасалған тұнбамен шаш өсіру үшін басты жуады. Бұрынғы замандарда жаушүмілдікті тіс ауруына, іш өткенге, қояншық ауруына да ем үшін пайдаланған.Жаушүмілдіктің тамырынан жасалған сығындылары асқазан сөлінің қышықлын біраз арттыруға мүмкіндік жасайды, ауырған жердің ауруын аздап басады да және седативті күшті әсер етеді. Қазіргі уақытта медициналық практикада жаушүмілдік тамырынан жасалған тұнбаны ұйқысыздықты,  нервінің қалыптан тыс қозуынын, жүрек – қан тамырлар жүйесінің невроздарын емдеу мақсатында пайдаланады.
## Дереккөздер

1↑ "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков-"Қазақстан" баспасы,1975.
Желайдарлы сарғалдақ

**Желайдарлы сарғалдақ**( ветреница лютиковая, anemone hepatica)- сарғалдақ тұқымдас, биіктігі 10-30 см-дей болатын, қабықсыз, түкті тік сабақты, көп жылдық шөптектес өсімдік. Жапырақтары қысқа сағаққа орналасқан айырлы. Гүлдері алтындай сары өңді, сырты эллипс тәрізді түкті жапырақтары болып келеді. Жемісі –қысқа ғана имек тұмсықты ұрық. Сәуір –мамыр айларында гүлдейді.Ресейдің Еуропалық бөлігінде және Кавказдың ормандарында бұталар ішінде, паркті жерлерде өседі. 

## Химиялық құрамы
нобай|Гүл
Желайдарлы сарғалдақтың құрамында дәмі ащы камфара-анемонолы болады, оны ыдыратқанда анемонин C5H4O2(C10H8O4) бөліп шығарады. Бұл – суда онша ерімейтін, ал органикалық еріткіштерге жақсы езілетін ерекше кристалды ақ ұнтақ.

## Қолданылуы

Дәрі мақсатында оның жапырақтары пайдаланылады. Жапырақтарының бас айналдырып, уландыратындай ерекшелігі болады, бірақ ол терінің, бүйректің және өкпенің функциялық қызметін арттырады, әсіресе ол дененің салданып ауруына нақтылы аменоррейге  ( гипоменструальдық синдромда, гипоменоррейде, опсоменоррейде) әйелдердің етеккірі кешіккенде, жүректің қатты соққан сырқатында, асқазан тұсының ауруларының жиі қолданылады. 
Сонымен қатар осы шөптен жасалған қайнатындыны, шырын мен сығындыны мерез ауруына, подаграға, шеммен мен көкжөтелге қарсы қолданады.
Тамырынан алынған шырын өте зәрлі болғандықтан кей жағдайларда сүйелді жою үшін қажетке жаратады. Жаңадан жиналған өсімдіктердің шырынын белгілі қоспаларға араластырып, оны ұзаұұа созылатын ауруларға, бөрткенге, ревматизмге, қозбаға, әйел ауруларына және т.б. емге қолданады. Сонымен бірге ол мания, меланхолия және истерия секілді көптеген нерв ауруларына қарсы да пайдаланылады. Болгар халық медицинасында желайдарлы сарғалдақты бауыр қабынуына, өт тасы ауруына, көк бауыр, бүйрек және қуық ауруларына сығынды түрде қолданылады. Алтайлықтар желайдармен бас сақинасын, ревматизм және қышыма қотырларды емдейді.

## Тағы қараңыз
#Өсімдік
#Қазақстан өсімдіктері
## Дереккөздер
1↑"Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков-"Қазақстан" баспасы,1975.

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Мариса Паван

**Мариса Паван** (итал. Marisa Pavan, 19 маусым, 1932) – итальяндық актриса, 1956 жылы «Золотой глобус» жүлдесінің номинанты атанған.

## Өмірбаяны
Мариса Пьеранджели 1932 жылы 19 маусымда дүниеге келген. Оның Пьер Анджели атты егіз апайы бар. Екеуі де актерлық карьераны тандаған, алайда, оның апайы 1971 жылдары дүниеден өтеді. Мариса 1955 жылы «Татуированная роза» фильмінде рөлге ие болып, танымал атанады, «Оскар сыйлығы», «BAFTA» және «Золотой глобус»  жүлделерінің номинанты болады. Кейін Мариса «Человек в сером фланелевом костюме» (1956), «Это случилось в полночь» (1957) и «Джон Пол Джонс» (1959) фильмдерінде түседі. 1956 жылы Мариса Жан-Пьер Омонға күйеуге шығады. Олардың екі балалары бар. Кейін екеуі ажырасқанмен де, қайта некеге отырады да, Жан-Пьер Омонның өліміне дейін бірге болады(2001). 
## Дереккөздер
Мариса Паван
Сюд-Комоэ

**Сюд-Комоэ** () — Кот-д’Ивуардың оңтүстік-шығысында орналасқан қала.
* Әкімшілік орталығы —  Адиаке қаласы .
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
4 департаментке бөлінеді:
* Абоисо
* Адиаке
* Гран-Басам
* Тиапум
Жиренше

**Жиренше** (aristolochia clematitis)- кирказон тұқымдас көпжылдық шөп тектес өсімдік. Оның тамыры жайылмалы, сабағы тік және қабықсыз болады. Сабаққа біткен кезекті жапырақтарының жоғары жағындағылары қара- қошқыл, төменгілері айтарлықтай ашықтау келеді. Гүл шешектері сары. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. 
Ресейдің Еуропалық бөлігінің оңтүстік аудандарында, Кавказда өседі. 

## Құрамы

Оның тамыр сабағынан ұзақ зерттеудің нәтижесінде аристохолин, эфир майы, илік және ащы заттар табылды. 

## Зерттеулер

Жиреншеден бөлініп алынған хлорлы сутегі тұзы түріндегі алкалоид кейбір органдардың қан тамырларын біраз кеңейтетіндігін фармакологиялық зерттеулер көрсетті. 
Ал, клиникалық зерттеулер – жиренше алкалоидын гипертониялық аурулардың бірінші және екінші кезеңіндегі емдеу комплексінің дәрі-дәрмек құрамына ұсынуға болатынын дәлелдейді.

## Қолданысы

Болгар медицинасында жиреншенің тамыры да, жер үстіндегі өлігі де пайдаланылады. Тамырын диуретикалық, тер шығаратын дәрі ретінде аздаған мөлшерде қолданса, ішек атониясында тұнба ретінде пайдаланады.  Жиренше препараттарын қайнатынды, немесе араққа тұндырған тұнба түрінде өкпе туберкулезі мен етеккірі кешігіп жүрген жағдайда қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Жиреншелер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Калабрия таулары

**Калабрия таулары**, **Калабрия Апенниндері** - Апеннин түбегінің оңтүстік бөлігіндегі таулар, Калабрияда орналасқан. 

Оңтүстігінде *Мессина шығанағы*, солтүстігінде *Крати өзені* аралығында. Ұзындығы 200 км-ден астам. Күмбез тәрізді 3 массивке - *Ла-Сила* (биіктігі 1929 м), *Ле-Серре* (1420 м) және *Аспромонте* (1959 м) бөлінеді. Орталық және батыс бөлігі гнейстен, граниттен, тақта тастан, шығыс жағы әк тастан, мергельден, құм тастан, саздан түзілген. Калабрия таулары қатты жер сілкінуге ұшыраған. 500-600 м биіктікке дейін маквис, одан жоғарыда шамшат, талшын, қарағай бұта өседі.

## Дереккөздер

Санат:Таулар
Санат:География
Валле-дю-Бандама

**Валле-дю-Бандама** () — Кот-д’Ивуардың орталығындағы облыс.
* Әкімшілік орталығы —  Буаке қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлім
6 департаментке бөлінеді:
* Беуми
* Ботро 
* Буаке
* Дабакала
* Катиола
* Сакассу

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар әкімшілік бөлінісі
Вородугу

**Вородугу** () —  Кот-д’Ивуардың орталығындағы облысы.
* Әкімшілік орталығы —Сегела қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік
Облыс 3 департаменттік бөлімге бөлінеді:
* Манконо
* Сегела
* Кунахири
Какофония

**Какофония** (грекше kakos - жағымсыз, phone - дыбыс) - музыкалық дыбыстар үйлесімінің ретсіздігі; тыңдаушыға жағымсыз әсер қалдыратын әуен.

*Какофония* негізінен кездейсоқ дыбыстар жиынтығынан (мысалы, оркестр аспаптарының құлақ бұрауын келтіргенде) пайда болады. Бірақ, қазіргі шетел музыка мәдениетінің кейбір өкілдері какофонияның элементтерін саналы түрде шығармаларына пайдалануда.

## Дереккөздер

Санат:Музыка
Карлос Полестико Гарсия

**Карлос Полестико Гарсия** (4 қараша 1896 жылы, Талибон, Бохоль , Филиппинде туылды — 14 маусым 1961 жылы, Тагбиларан, Филиппинде қайтыс болды) — Филиппин саясаткері, Филиппин президенті (1957—1961).
## Өмір баяны
Әкімшілікте жұмыс істейтіннің отбасында түылған. 1923 жылы Филипиндік орта мектепті бітірді.

Бірақ ол адвокат карьерасынан бастартып Бохоля орта мектебінде жұмыс істеуге бел буды, өзінің өлеңдерімен атақты болып : «Висайя өлең ханзадасы» және «Барда  Бохолядан» деген екінші ат алды.

1925 жылы саяси карьерасын бастады.

1925 - 1931 жылдар аралығында, Филиппин әкімшілігінің мүшесі болды.

1931 - 1946 жылдары —  Бохоля әкімі болды.

1941 - 1953 жылдары — Сенат мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Шейх-Мамай (Ноғай Ордасы)

**Шихмамай**, Шахмамай (т.ж.б. - 1549) - Ноғай ордасының билеушісі, Едігенің туажаты, Уақас бидің немересі. Ол Ноғай ордасының шығысында билік жүргізген. Қырым ханы Мұхаммед Гирейдің 1523 ж. Астраханды жаулап алуына көмектеседі. Әйтсе де кейіннен Қырым хандығының күшейіп кетуінен қорқып, оған шабуыл жасап, патшазада Батыр хан мен Палуан сұлтанның көзін құртуға бел буа кірісті. 1524 ж. таққа отырған Қазан ханы Сафа-гирей Мәскеу ықпалына қарсы күрес жүргізді. Ол осы күресте Ноғай ордасына иек арту үшін Шихмамайдың қызына үйленеді. Ал Шихмамай болса сол кезде Сібір ханы Әмір Сейдахметтің (Сейдақтың) Мәскеумен ауыз жаласуына қарсы болды. Қасым хан тұсында қазақтар Жайық бойының суы мол, қамыс-құрағы ырғалған шұрайлы жерін иеленсе, оның тұрагері Таһир хан 1530 ж, ноғайлардан қатты соққы алып, жеңіліске ұшырады. Шихмамай осы шайқаста ерекше көзе түсіп, 1542 ж. Сарайшықта билік құрды.
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Занзан

**Занза́н** () — Кот-д’Ивуардың солтүстік-шығысында орналасқан қала.
* Әкімшілік орталығы —Бондуку қаласы.
* Ауданы — , халқы — 
## Әкімшілік бөлімдер
Облыс 6 департаментке бөлінеді:
* Бондуку
* Буна
* Танда
* Нассиан 
* Кун-Фао 
* Трансуа
Талдыкөл (көл)

**Талдыкөл** — Есіл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Бұланды ауданының оңтүстігінде, Боқсық өзенінің оң жағалауында, Воробьевка ауылының манында орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 198 м биіктікте жатыр. Көл суы реттеліп отырады, сондықтан оның аумағы өзгергіш келеді. Көктемде еріген қар, жауын-шашын суларымен толғанда көл шарасы 9 км2-ге жетеді, ұзындығы 4,2 км, енді жері 4 км. Оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс жағалаулары жазық, қалған жерлері тіктеу. Түбі құмды, тұнбалы. Тұнбасының қалыңдығы 20 - 30 см. Жағалауында қамыс, құрақ  өседі. Солтүстік-шығысында бөгетпен бекіген өзек орналасқан. Канал арқылы (1953 жылы салынған) Талдыкөлге Боқсық өзенінен су келеді. Көктемгі су толысу кезінде минералдылығы 500 - 600 мг/л, кермектілігі 4-6 мг/экв, жазда 700 - 800 мг/л, кермектілігі 9—10 мг/экв, қыста 800 -1000 мг/л, кермектілігі 9-10 мг/экв (өте кермекті) құрайды. Суы хлоридті. Талдыкөлдің суымен жайылымдар суландырылады, елді мекендер пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Калаи Мир

**Калаи-мир** - Тәжікстанның *Шаартұз ауданы*, *Насир Хисрав ауылының* маңайында.
## Көне қала орны
Қазіргі аумағы 275-270 шаршы төбе. Айнала бекініс іргелерімен қоршалған. Тәжік археологиялық экспедициясы зерттеген. Зерттеу жұмысының барысында тұрғын үйлердің қалдығы аршылды. Олар ені тар, ұзын аумағы 1,5-5,5 м бөлмелерден құралған. Үй едендерінде ошақ орындары сақталған. Әр түрлі қыш ыдыстар мен тастан жасалған дән үккіштер табылды. Тұрғын үйлерге таяу жерде шарап ашытып сақтайтын шарапхана орналасқан. Одан шарап құятын шан, көптеген тостаған сынықтары шықты. Шарапхананың қасында жезшінің шеберханасы да болыпты. Қаланың ескі төменгі қабаты б.з.б. VII - б.з. IV ғасырларына жатады. Калаи-мир XV ғасырда қайта жанданып, онда халық XIX ғасырға дейін өмір сүрген.

## Дереккөздер

Санат:Көне қалалар
Санат:Тәжікстан тарихы
Рамон Магсайсай

**Рамон Магсайсай** (31 тамыз 1907 — 17 наурыз 1957) — Филиппиндердің мемлекеттік және саяси басшысы. 1953 - 1957 жылдар аралығында президент болған.
## Өмірбаяны
Иба қаласында Лусон аралында туған, мұғалім болды. Бірақ көптеген саяси адамдар испандықтар болған, Магсайсай Малайца жерінде болған. 1933 жылы сауда-саттық білімін игеріп Милана компаниясының басты жұмыс атқарушысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рамон әскери жасақты басқарған, АҚШ Филиппинге әскерін жіберген кезде Роман өз қаласынынң әкімі болды.

1950 жылы президент Эльпидио Кирино Рамонды қорғаныс министірі етіп тағайындады. 1953 жылы Романды Мемлекеттік партия президенттік сайлауда қолдау көрсетіп Кириноға қарсы шығарды. Магсайсай барлық Филиппин халықтарына бостандық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге уәде берді.
## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Калатрава

Калатрава сөзінің бірнеше мағынасы болуы мүмкін: 

*Калатрава ордені - Испанияда орта ғасырда болған әскери-діни ұйым. 
*Калатрава - Филиппиндегі муниципалдық округ.
Калачевск

**Калачевск** - қола дәуірінен қалған зират. 
## Қала орны
Ақмола облысы Есіл ауданына қарасты "Калачевск" ауылының жанында, Есіл өзенінің оң жақ жағалауында. Не бары 24 ескерткіш, олардың ішінде 3 жер оба, 7 тас қорғанды оба, 10 дөңгелек тас қорған, 4 тас төселген жайдақ алаң. Обалардың биіктігі 30 см-ден 1,20 м-ге дейін, диаметрі 9 м-ден 23 м-ге дейін.
## Обаларды зерттеу
Ескерткіштердің 8-і қазылды. Саяз қазылған қабірлерге өлік өртеліп те, өртелмей де қойылған. Өртелмей жерленген өліктердің тізесін бүгіп, басын құбылаға қаратып, жантайта жатқызған. Қаңқа сүйектерінің қасынан әр түрлі үй тұрмысы құралдары және әшекей бұйымдар заттар табылды. Олар: әсем өрнекті, бабымен күйдірілген қыш ыдыстар, қоладан соққан сырғалар мен сақиналар. Кейбір обаларда мал және балық сүйектері кездеседі. Демек, ертеде Калачевск маңында малшы, диқаншы, аңшы тайпалар тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Обалар
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Ақмола облысы археологиялық ескерткіштер
Сүйменқұл Шоқморов

**Сүйменқұл Шоқморов** (; 9 қараша 1939 ж., Чоңташ ауылы, Ворошилов ауданы, Қырғыз КСР, КСРО — 26 қыркүйек 1992 ж., Бішкек, Қырғызстан — қырғыз киноактері, суретші, Қырғыз КСР-інің (1975) және КСРО-ның (1981) халық артісі, Қырғыз КСР-інің халық суретшісі (1990).

## Өмірбаяны
1958 ж. Бішкек көркемсурет училищесін, ал 1964 ж. Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург) кескіндеме, мүсін және архитектура институтының кескіндеме факултетін бітірді. Бұдан кейін Бішкек көрмесурет училищесі директорының орынбасары болумен қатар осында пед.қызметпен шұғылданды. 

1987-91 ж. Қырғызстан Суретшілері одағының төрағасы болды. 

## Шығармашылығы
Шығармашлығын әуелі суретшіліктен бастаған бастаған Чокморов кескіндеме ("Тау жолы", "Ұзату", т.б.) және портрет ("Автопортрет", "Ана", "Манасшы" және Саяқбай Қаралаевтың, актерлер А.Жаңқоразованың, С.Жұмадыловтың, т.б.  портреттері) жанрында жемісті еңбек етті. 

1968 жылдан киноға түскен. М.Әуезовтың "Қараш-Қараш" пен "Көксерек" (1968, 1973) шығармасы бойынша қойылған фильмдерде Бақтығұл (Алматы қаласында өткен 4-ші Бүкілодақтық кинофестивальдың 1-ші сыйлығы, 1970) мен Ақанғұлдың (баку қаласында өткен Бүкілодақтық кинофестивальдың және Швейцарияның Локарно қаласында откен 27-Халықаралық Кинофестивалінің 1-сыйлығы, 1974) рөлін орындап, актерлік үздік шеберлігімен ерекше көзге түсті. 

Чокморов  бұдан басқа көптеген фильмдерде әр алуан рөлдерді шебер ойнауымен өзінің суреткерлік диапазоны кең актер екенін байқатты. Ол әйбір ойнайтын кейіпкерінің ішкі жан жүниесі мен мінез табиғатын тереңірек ашуға әрі оларды толысу, даму үстінде көрсетуге деп қоятын актер болатын. 

## Марапаттары
Өзбек КСР-і (1971) және Қырғыз КСР-і (1978) Мемлекеттік сыйлықтарының, Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығының (1972), қырғыстанның Халықаралық Ш.Т.Айматов клубы (1990) мен "Алтын көпір" (1994, қайтыс болғаннан кейін) сыйлықтарының лауреаты. 

Қырғыз КСР-і жоғарғы Кеңесінің депутаты (1981 - 90) болған. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
 

Санат:КСРО халық әртістері
Санат:Қырғызстан суретшілері
Калатрава ордені

**Калатрава** - Испаниядағы *діни-рыцарьлық* орден. 
## Тарихы
1158 жылы Кастилияда құрылды. *Реконсистаға* қатысты. Пиреней түбегін маврлардан босату жолындағы соғыстарда орден аса зор көлемдегі жерге (350 елді қоныс) ие болды. XV ғасырдың аяғында орденді басқару, оның табыстары мен магистр атағы корольдық өкіметке көшті. 1873 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Ұйымдар
Санат:Испания тарихы
Николай Владимирович Зебницкий

**Зебницкий Николай Владимирович** 1919 жылы 17 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы Красноармейский (қазіргі Тайынша) ауданындағы Новосухотино селосында  туған. 1938 жылдан Воронеж облысындағы Борисоглебскіде тұрды. Осында теміржол орта мектебін және педкурсын бітірген. Алдымен мұғалім болып істеген, содан кейін армия қатарына шақырылған. Орлов жаяу әскерлер училищесін бітіріп, офицер  атағын  алды.Ұлы  Отан  соғысына   қатысқан. Аға лейтенант Зебницкий Батыс майданда ерекше взводтың командирі болып, Витебск және Смоленск облыстар аумағындағы шайқастарға қатысты. 1942 жылдың сәуірінде комиссар, ол шілде айында «Вторые» деп аталатын партизан отрядының командирі болып тағайындалды. Бұл отряд Могилев, Гомель, Орлов, Смоленск және Чернигов облыстарының жерінде жаумен шайқасты. Жаудың гарнизондары мен әскери нысандарын жою үшін бірнеше әскери операцияларды жүзеге асырды.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 1 қаңтарындағы Жарлығымен Николай Владимирович Зебницкийге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Майор  Зебницкий 1955 жылға дейін МҚК органдарында қызмет етті. Екі рет Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. 1975 жылы 29 қарашада қайтыс болды. Нальчик қаласында жерленген.

## Дереккөздер

* Қазақ Энциклопедиясы

Санат:17 желтоқсанда туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары