Сайлауды бақылау

**Сайлауды бақылау** халықаралық деңгейдегі (үкіметтік емес ұйымдар) немесе ұлттық деңгейдегі бір немесе бірнеше ұйымдардың мониторингін қамтиды.

Байқаудың мақсаты адамның азаматтық және саяси құқықтарын қорғау бойынша жалпы қабылданған халықаралық стандарттарға сәйкес әділ сайлау процесін қамтамасыз ету болып табылады. Бақылаушылар сайлаудың заңды сипаты туралы сұрақ қоя алады.

БҰҰ-ның Сайлау мониторингі департаменті қазіргі уақытта бүкіл әлемде жұмыс істейтін сайлау құқығы мен процесінің бақылаушылары мен сарапшыларының ең танымал тұрақты корпусы болып табылады. Басқа халықаралық ұйымдар, мысалы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ), Еуропа одағы, Еуропа жергілікті және аймақтық билік конгресі, Африка одағы да сайлауды бақылау өкілеттіктеріне ие.

## Аймақтық пен жергілікті сайлауды бақылау
Халықаралық ұйымдардың көпшілігі парламенттік сайлауды бақылайды, тек Венеция комиссиясымен (екеуі де Еуропа кеңесінің құрамдас бөлігі) өзара әрекеттесетін Еуропа жергілікті және аймақтық билік конгрессі ғана аймақтық және муниципалдық сайлауды бақылауға құқылы. 1990 жылдан бастап Конгресс 50-ден астам бақылау миссиясын жүзеге асырды, бұл әсіресе маңызды, өйткені жалпымемлекеттік сайлаудың сөзсіз саяси басымдығы кезінде аймақтық және жергілікті деңгей жеткілікті назар аудармайды. Сонымен қатар, кез-келген демократия берік негізге негізделуі керек.

Конгресстің сайлауды бақылау бөлігіндегі стратегиясы үш постулатқа негізделген:

а) Конгресс жүзеге асыратын сайлауды бақылау жергілікті өзін-өзі басқарудың Еуропалық жергілікті басқару хартиясы демократия қағидаттарына сәйкес сайлау процесін жүргізуге ықпал етуі тиіс. Миссияның мақсаты сонымен қатар бақылау процедурасынан кейін шығарылған Конгресс ұсыныстарының орындалуын қадағалау болып табылады. 

б) сайлауды бақылау жергілікті және аймақтық демократияға қызығушылық тудыруы керек. 

в) жалпы сайлаудың заңдылығы мен заңдылығын қамтамасыз ету құралы ретінде жалпы мониторингті дамыту. 

Ресейде «Дауыс» қозғалысы сайлауды бақылауды ұйымдастырады. Негізгі мақсат — Ресейдегі еркін және әділ сайлау.

## Бақылау әдістері
Сайлау мониторингі әртүрлі нысандарда жүзеге асырылады. Әдетте, бақылауды бұзушылықтар туындауы мүмкін сайлау учаскелерінде орналасқан фото және бейнекамералары бар адамдардың шағын тобы жүргізеді. Шетелдік бақылаушылар сайлау өтетін елдің мәдениеті мен тілін сирек түсінеді. 2007 жылы Бангладеш пен Кениядағы ЕО бақылаушысы болған А. Граф Ламбсдорфтың айтуынша, «сайлау процесінің қыр-сырын білу елдің тілі мен мәдениетін білуден гөрі маңызды. Біз техникалық құрамдас бөлікке, мысалы, үміткерлер тізіміне назар аударамыз. Бюллетеньдер дұрыс безендірілуі керек, урналар мөрленуі керек. Дауыс беру нәтижелері жариялануы керек». Көптеген бақылау миссиялары сайлау күні ғана емес, оның басталуына дейін де жүзеге асырылады. Бұл жағдайда сайлау науқанының барысы да талданады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Жергілікті және аймақтық билік конгрессінің ресми сайты
* 'People power' is a global brand owned by America. By Mark Almond. August 15, 2006. *[[The Guardian]].*
* Council of Europe, Venice Commission: Elections and Referendums
* OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights: Elections
* ТМД порталындағы сайлау бөлімі

Санат:Сайлау