open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Энерги Котбус

**«Энерги Котбус»** *(нем. Energie Cottbus)* — 1966 жылы 31 қаңтар күні Германияның Котбус қаласында құрылған футбол клубы. Германияның Үшінші Бундеслигасында ойнайды.

## Тарихы

### Шығу тегі
Энергия Коттбус клубы өзінің түп-тамырын ФСФ Глюкауф Бриске-Зенфтенберг атты клубпен байланыстырады. Ол 1919 жылы Мәрга деп аталған елді мекенде көмір өндіруші жұмысшылар тарапынан құрылған. Сол уақытта бұл клуб ФВ Грубе Мәрга деп аталды және 1924 жылға дейін белсенді қызмет атқарды. Кейінірек жұмысшылар жаңа команда - СВ Штурм Грубе Мәрга клубын құрды, бірақ бұл клуб 1933 жылы нацистік партия тарапынан тыйым салынды.

Клуб Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1949 жылы BSG Franz Mehring Grube атауымен қайта құрылды, ал 1950 жылы BSG Aktivist Brieske-Ost атауын алды. 1954 жылы клуб спорттық клуб ретінде SC Aktivist Brieske-Senftenberg болып қайта ұйымдастырылды және DDR-Oberliga лигасында, негізінен, орташа нәтиже көрсетіп ойнады, бірақ 1960 жылдардың басында екінші деңгейлі DDR-Liga лигасына түсіп қалды. Осы команданың ойыншылары 1963 жылы жаңа SC Energie Cottbus спорт клубына қосылды, ал қосалқы команда қайтадан BSG Aktivist Brieske-Ost-қа бірігіп, BSG Aktivist Senftenberg құрды. Бұл клуб қазіргі уақытта FSV Glückauf Brieske-Senftenberg ретінде бар.

SC Cottbus клубына шығыс герман билігінің бұйрығымен SC Aktivist Brieske-Ost клубынан ойыншылардың жаппай ауысуы тез арада көмек көрсетті. Шығыс герман билігі елдің спорттық және футбол клубтарының ісіне саяси себептермен жиі араласатын. Олар спорттық командаларды социалистік кейіпкерлердің есімдерімен атауға бейім болды: Франц Меринг - неміс социалистік саясаткері және журналист.

1960 жылдардың ортасында режимнің қайта ұйымдастыру бағдарламасы футбол командаларын спорттық клубтардан бөліп шығарып, жергілікті көмір шахтасының қамқорлығымен BSG von Bodo Krautz-ты құрды. Бұл футбол клубы бұл атаумен тек қысқа уақыт қана ойнады және 1966 жылдың басында тез арада BSG Energie атауын алды.

### Соңғы сезондар
Екі маусым төртінші лигада ойнағаннан кейін, Котбус Регионаллига плей-оффында Вайхе Фленсбург командасын екі ойнында жеңіп, 3 Лигаға қайта оралды. Алайда, 2018–19 маусымында олар 17-орын алып, Регионаллигаға қайта түсіп қалды.

2023 жылдың 21 мамырында Котбус Регионаллига Нордостты жеңіп, 33-турда SV Babelsberg 03 командасын жеңді. Бұл олардың Регионаллига Нордосттағы үшінші жеңісі және 2018 жылдан бергі алғашқысы болды. 3. Лигаға көтерілу ойындарында Котбус SpVgg Unterhaching командасына екі матчта да жеңіліп, көтерілу мүмкіндігінен айырылды. 2023 жылдың 3 маусымында Котбус өз тарихында 11-рет Бранденбург Кубогын жеңіп алды. Олар FSV 63 Luckenwalde командасын 4–1 есебімен жеңді.

2023–24 маусымының соңында Котбус чемпион атанып, 3. Лигаға көтерілді.

Клубтың құрметті мүшесі ретінде Германияның бұрынғы канцлері Ангела Меркель танылған.

## Дереккөздер

* Ресми веб-сайт

Санат:Германия футбол клубтары
Белдеулі керуен-сарайы

thumb|right|250px|Белдеулі керуен сарайы орны.
**Белдеулі (Белбеулі) керуен-сарайы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIV ғасыр археология ескерткіші. Ескерткішті 2005 жылы Маңғыстау МТМҚ ММ қызметкерлері зерттеген.

## Орналасқан жері
Бейнеу ауданы, Тұрыш ауылынан 17 км солтүстік-батыс бағытта, Бесқұдық жерінде орналасқан.

## Сипаты
thumb|right|250px|Белдеулі керуен сарайы сызбасы.
Керуен-сарайы пішіні дұрыс төрт бұрышты 27×24 м түрінде болып келеді, ұзын осі солтүстік-батыс – оңтүстік-шығыс бағыты бойынша жатыр. Оның болжамды биіктігі 3 м шамасында, ал ұзындығы 7 м. Порталдық арканың пилондарының іргетасы толықтай әкетілген. Сырт қабырғаларының қалыңдығы 1,1 м құрайды.
Сырт қабырғаларының бұрыш пішіні шеңбер түріндегі мұнаралармен көркейтілген. Диаметрі 2 м солтүстік мұнараның іргетасы толық сақталған. Шығыс жақтағы мұнараның құлап қалған қаптауы 4 м ұзындыққа дейін жетеді. Мұнараның ішкі бөлмесі жоқ. Керуен сарайдың ішкі жоспары ішінара іргетас қалдықтарына қарап анықталып, кейде бүкіл құрылыстың орналасу осінің симметриясына сәйкес айна-қатесіз қайталау арқылы қалпына келтірілген. Кіреберістің оң және сол жағында көлемі 5,1×4,2 м және 2,7×4,2 м-лік екі-екіден бөлмелер орналасқан. Оң жақ қанаттағы бөлмелер арасында, сыңайы, ені 1,25 м тас баспалдақ жасалған. Бөлме есіктері сыртқы ауыз есіктің бұрышына таяу қойылған.
Ауласы төрт бұрышты, көлемі 17×14 м болып келеді. Аулаға барлық тұрмыстық және шаруашылық бөлмелердің есіктері қаратылған. солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс қабырғалар бойымен төрт-төрттен кішігірім тұрғын бөлме орналасқан. Құрылымы бойынша бөлме қабырғалары шой-таспен толтырылған тігінен 2 қатар орнатылған әктастың ірі, өңделген жалпақ тастардан қаланған. Есік алдына қараған қабырғасының ені 0,8-0,9 м құрайды. Бөлмелердің орташа көлемі 4,3×3,2 м. Аула жақтан алғанда шығысындағы көлденең қабырға ені 0,8-0,9 м-лік есік жасалған. Артқы қабырғаның ұзына бойына, сірә, шаруашылық мақсатта 1 бөлме салынған. Бұл бөлме ауладан қалыңдығы 1 м қабырғамен бөлінген, оның бір ортаңғы ені 1,25 м дәлізі бар. Аула жақтан кіру, сірә, ені 2,6 м, тереңдігі 0,7 м-лік басыңқы арка арқылы өтсе керек. Ішкі жағынан шығу 0,8×0,4 м мөлшеріндегі 2 тікбұрышты тромппен орындалған. Бөлмелердің ішкі ені 3,3 м құрайды. Керуен-сарайдың солтүстік-шығысындағы 50-60 м жерде кішігірім төбешік үстінде бұзылған шағын құрылыс шойтастарының 5 үйік шоғыры жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов

**Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов** (12 мамыр 1979 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылғы наурыздан бергі Қазақстан Энергетика министрі.

## Білімі
Ақкенженов «Әділет» жоғары құқық мектебін заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша, «Астана» университетін мұнай-газ ісі мамандығы бойынша тәмамдаған.

## Еңбек жолы
Ақкенденов еңбек жолын 2002 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас маманы ретінде бастаған.

2003 жылы ол «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас менеджері, 2004 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры қызметтерін атқарды.

2004-2006 жылы ол «Chevron Texaco Global Trading «Қылыш» бағдараламасы бойынша шикі мұнай трейдері болса, 2006 жылы «KazMunaiGaz Singapore» директоры бола тұрды.

2006 жылдан 2008 жылға дейін Ақкенженов «Қазмұнайгаз» сауда үйі» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры болды да, 2008 жылдан 2010 жылға дейін «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС коммерциялық директоры болған.

2011 жылы ол «ҚазМұнайГаз Өнімдері» АҚ Бас директорының кеңесшісі болды. Одан кейін, 2012 жылға дейін ол «ҚазМұнайГаз қайта өңдеу және Маркетинг» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры еді.

2013-2014 жылы Ақкенженов «Rompetrol Bulgaria» Бас директордың орынбасары, Бас директоры болды. 2014 жылы «KMG International (Rompetrol)» Мұнай және мұнай өнімдері трейдингі жөніндегі бас директоры қызметін атқарды.

2015 жылы ол «KMG International (Rompetrol)» Бөлшек сауда жөніндегі бас директоры еді. 2015 жылдан 2016 жылға дейін ол «KMG International (Rompetrol)» Бас директорының кеңесшісі болды.

2016-2020 жылы Мұнай және мұнай өнімдерін өңдеу және тасымалдаумен байланысты жеке құрылымдарда жұмыс істеді.

2022 жылғы шілдеден 2023 жылғы маусымға дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай өнімдері маркетингі басқармасының бастығы болып қызмет етті.

2023 жылғы маусымнан 2025 жылғы наурызға дейін Энергетика вице-министрі болды.

2025 жылғы 19 наурызда Президент Жарлығымен Энергетика министрі болып тағайындалды.

## Өз өмірі
Ақкенженов үйленген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан энергетика министрлері
Сүйіндік Тасеменұлы Алдашев

**Сүйіндік Тасеменұлы Алдашев** (25 маусым 1963, Түрікменбашы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2020 жылдан бастап Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты.

Депутаттығына дейін Алдашев 2012—2017 жылдары Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары және 2017—2020 жылдары "Қаражанбасмұнай" АҚ Бірінші Вице-президенті лауазымдарын атқарған.

## Өмірбаяны
1963 жылы 25 маусымда Түрікмен КСР, Түрікменбашы қаласында дүниеге келді. 

1986 жылы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университетін “тау-кен инженері” және 2008 жылы Орталық Азия университетін “экономист” мамандықтары бойынша тәмамдады. 

Алғашқы қызметін 1979—1994 жылдары Жаңаөзен бұрғылау жұмыстары басқармасында токарьі, бұрғылаушының көмекшісі, бұрғылау шеберінің көмекшісі, өндірістік қызмет көрсету базасының инженері, бұрғылау шебері, технологиялық бөлім бастығының орынбасары сияқты түрлі лауазымдардан бастады. 

1994 жылдан бастап ҚазТрансОйл компаниясының қарамағындағы басқармаларда қызмет етті: 

1994—1996 жылдары Магистральдық мұнай құбырлары оңтүстік дирекциясы «Өзен» ЖСӨС бастығы; 

1996—1998 жылдары Батыс филиалының Маңғыстау мұнай құбыры басқармасы бастығының техникалық қызмет көрсету жөніндегі орынбасары; 

1998—1999 жылдары Батыс филиалының «Ақтау» ЖСҚБ бастығы; 

1999—2000 жылдары Батыс филиалы мұнайқұбырларын пайдалану бөлімінің бастығы; 

2000—2004 жылдары Ақтөбе филиалының директоры, директордың бірінші орынбасары, бас инженері; 

2004—2010 жылдары батыс филиалының Маңғыстау мұнайқұбырлары басқармасының магистралды құбырларды пайдалану қызметінің бастығы; 

2010—2012 жылдары батыс филиалы мұнайқұбырлары Маңғыстау басқармасының бас инженері болды. 

2012 жылғы қазанда Маңғыстау облысының сол кездегі әкімі Бауыржан Мұхаметжановтың Президенті Әкімшілігімен ақылдаса отырып шығарған бұйрығымен Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

2017 жылғы қарашада “Қаражанбасмұнай” акционерлік қоғамы директорлар кеңесінің шешімімен компания президенті болып тағайындалды.

2020 жылғы 12 тамызда өткен сайлау нәтижесінде Маңғыстау облысынан 87% дауыс жинап Парламент Сенатына VIII сайланымға депутат болып сайланды.

2023 жылғы қаңтарда Парламент Сенатының Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетінің төрағасы болып сайланды.

## Марапаттары мен атақтары
* “Қазақстан Республикасының Магистралды құбыр өңірінің құрметті қызметкері” құрметті атағы (2010);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016);
* Астанаға 20 жыл медалі (2018);
* Құрмет ордені (2019);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі (2021).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан экономистері
Блуи

**«Блуи»** () — Ludo Studio шығарған және Джо Брамм ABC Kids үшін жасаған австралиялық мультсериал. Пилоттық эпизод 2016 жылдың тамызында көрсетілді.

## Кейіпкерлер

* **Блуи Хилер** () — мультхикаяның басты кейіпкері, 6-жастағы австралиялық сиыр ит.
* **Бинго Хилер** () — 4-жастағы австралиялық сиыр ит. Ол Блуидің сіңлі.
* **Бэндит Хилер** (, дыбыстаған: Дэвид Маккормак) — Блуи мен Бингоның әкесі.
* **Чили Хилер** (, дыбыстаған: Мелани Занетти) — Блуи мен Бингоның анасы.
* **Маффин Хилер** () — 3-жастағы австралиялық сиыр ит. Ол Блуи мен Бингоның немере ағасы.
* **Сокс Хилер** () — 1-жастағы австралиялық сиыр ит. Ол Блуи мен Бингоның немере ағасы және Маффиннің әпкесі.
* **Хлоя** () — далматин. Ол Блуидің ең жақын досы.
* **Лаки** () — лабрадор-ретривер.
* **Хани** () — бигль. Ол Блуидің досы.
* **Маккензи** () — бордер-колли. Ол Блуидің досы.
* **Коко** () — қызғылт пудель. Ол Блуидің досы.
* **Сникерс** () — такса. Ол Блуидің досы.
* **Расти** () — австралиялық келпи.
* **Инди** () — ауған тазы.
* **Уинтон** () — ағылшын бульдогы. Ол Блуидің досы.
* **Джудо** () — чау-чау.
* **Джек Рассел** () — джек-рассел-терьер.
* **Лила** () — мальталық болонка.
* **Пом Пом** () — померандық шпиц.
* **Мисси** () — ұялшақ австралиялық терьер.
* **Страйп** **Хилер** (, дыбыстаған: Дэн Брамм) — Бэндиттің інісі және Маффин мен Сокстың әкесі.
* **Трикси** **Хилер** (, дыбыстаған: Миф Уорхерст) — Страйптің әйелі және Маффин мен Сокстың анасы.
* **Крис Хилер** (, дыбыстаған: Крис Брамм) — Бэндит мен Страйптің анасы.
* **Боб Хилер** (, дыбыстаған: Ян Макфадьен) — Бэндит мен Страйптің әкесі.
* **Рэдли Хилер** (, дыбыстаған: Патрик Браммелл) — Бэндит мен Страйптің ағасы.
* **Фриски** (, дыбыстаған: Клаудия О’Доэрти) — Рэндлидің әйелі.
* **Морт** (, дыбыстаған: Лори Ньюман) — Чилидің әкесі және Блуи мен Бингоның атасы.
* **Венди** (, дыбыстаған: Бет Дюрек (1–2 маусым) және Эмили Тэхени (3 маусым)) — Джудоның анасы.
* **Алфи** (, дыбыстаған: Роберт Ирвин) — динго.
* **Пэт** (, дыбыстаған: Брэд Эллиот) — Лаки мен Чакидің әкесі.
* **Джанель** (, дыбыстаған: Анна Дэниелс) — Лаки мен Чакидің анасы.
* **Чаки** () — Лакидің інісі.
* **Белла** (, дыбыстаған: Ли Сейлз) — Коконың анасы.
* **Ретривер** **ханым** (, дыбыстаған: Энн Керр) — алтын ретривер.
* **Калипсо** (, дыбыстаған: Меган Вашингтон) — Блуидің мұғалімі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 

Санат:Аустралия мультсериалдары
Санат:ABC Kids телебағдарламалары
Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар
2007 жылғы бокстан Азия чемпионаты

2007 жылғы бокстан Азия чемпионаты 4-10 маусым аралығында Ұланбатыр қаласында (Моңғолия) өтті.

## Басты жүлдегерлер

## Медалдардың үлестірімі

## Сілтеме
* amateur-boxing
* AIBA

Санат:Бокстан Азия чемпионаттары
Санат:Моңғолиядағы Азия чемпионаты
Санат:2007 жылғы бокс
Сосновка (қала, Львов облысы)

**Сосновка** () — Украинаның Львов облысы, Червоноград ауданындағы қала.
Халық саны — 11 838 адам.

## Географиялық орналасуы
Батыс Буг өзенінің сол жағалауында, Червоноградтан 12 км және Львовтан 65 км қашықтықта Львов-Ковель теміржол желісінде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Сосновка - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 233-ші орында (Украина), облыста 19-шы орында (Львов облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23645 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Великие Мосты (10 км), Червоноград (11 км), Белз (20 км), Сокаль (21 км), Каменка-Бугская (21 км), Радехов (27 км), Жовква (32 км), Угнев (37 км), Горохов (42 км), Буск (44 км), Дубляны (45 км), Рава-Русская (45 км), Нововолынск (50 км), Львов (52 км), Винники (53 км), Глиняны (55 км), Берестечко (61 км), Владимир-Волынский (62 км), Томашув-Любельский (62 км, Польша), Грубешов (62 км, Польша).

## Тарихы
Сосновканың іргетасы мен дамуы Львов-Волынский көмір бассейнінің өнеркәсіптік дамуымен тығыз байланысты. 1947-1950 жж Мұнда геологиялық зерттеулер жүргізіліп, нәтижесінде көмірдің айтарлықтай кен орындары ашылды. Червоноградтан 12 шақырым жерде 1954 жылдың күзінде шахта жұмысшылары бүгінгі Сосновканың бірінші көмір өндіру кәсіпорны – №5 «Великомостивская» шахтасын қазуға кірісті.

1965 жылдың көктемінде жаңа ғимараттар салу үшін алаң бөлінді. Сол жылдың қыркүйегінде бұл үйлерге жұмысшылар поселкесінің алғашқы тұрғындары – құрылысшылар қоныстанды.
1958 жылы ауыл Сосновка деп аталды. Қала типіндегі елді мекен тез өсті. 1960 жылы мұнда 3688 адам тұрған.

1968 жылы ауыл Червоноград қалалық кеңесінің құрамында аудандық бағынысты қалаға бекітілді.

## Өндіріс орындары
Көмір өндіру — Сосновкадағы жетекші сала. Мұндағы көмір концентраты Батыс Украинаның жылу электр станцияларына және Днепр облысындағы металлургиялық зауыттарға жеткізілді. Украина тәуелсіздік алғаннан кейін Сосновкадағы көмір өндіру және өңдеу көлемі бірнеше есеге қысқарды.

## Әлеуметтік жағдайы
Қалада 3 мектеп, 2 балабақша, 2 шахта бар.

## Дереккөздер

Санат:Украина қалалары
Санат:Львов облысы қалалары
Экрем Имамоглудың тұтқындалуы

2025 жылғы 19 наурызда **[[Ыстанбұл әкімі]] [[Экрем Имамоглу]] қамауға алынды**. Ол Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның негізгі саяси қарсыластарының бірі ретінде танымал. Имамоглу мен тағы 100-ден астам адамға пара алу және тыйым салынған Күрдістан жұмысшы партиясымен байланысы бар деген айып тағылды. Сондай-ақ, Ыстанбұл мэриясының бірқатар шенеунігіне мемлекеттік сатып алулар барысында жемқорлық жасады деген айыптар қойылды. Ыстанбұл мэрінің баспасөз хатшысы Мурат Онгун да ұсталды. Тергеу материалдарында Имамоглу «ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшісі» ретінде көрсетілген.

thumb|Имамоглу

Қамауға алынар алдында Имамоглу Twitter-де мәлімдеме жасады: *«Мен мұны қайғыра отырып айтамын. Біздің ұлтымыздың еркіндігін тартып алғысы келген санаулы адамдар менің сүйікті полиция қызметкерлерімді зұлымдық құралына айналдырды. Біз үлкен зорлық-зомбылыққа тап болдық, бірақ беріспейміз. Мен халқымның қолдауына сенемін. Барлығы білсін – мен тік тұрып, күресті жалғастырамын.»*

thumb|Анкарадағы наразылықтар

2025 жылғы 18 наурызда Ыстанбұл университеті Имамоглуның жоғары білім туралы дипломын жарамсыз деп таныды. Бұл оның 2028 жылғы президенттік сайлауға қатысуына кедергі келтіруі мүмкін.

Қамауға алынғаннан кейін Ыстанбұлда наразылық шерулері басталды. Билік 23 наурызға дейін митингілер өткізуге тыйым салғанына қарамастан, көшеге шыққандар болды.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Түркия
Санат:Ыстанбұлдағы оқиғалар
Санат:Түркиядағы саяси оқиғалар
Сакичи Тойода

**Сакичи Тойода** (, 19 наурыз 1867 – 30 қазан 1930) – жапон өнертапқышы және өнеркәсіп иесі, Toyoda Automatic Loom Works (кейін Toyota Industries) компаниясының негізін қалаушы. Ол фермер және жоғары сұранысқа ие ағаш шеберінің ұлы болған, әрі Тойода отбасының өнеркәсіптік бизнесін бастаған тұлға. Сакичи Тойоданың ұлы Киичиро Тойода кейінірек Жапонияның ең ірі автокөлік өндірушісі – Toyota Motor Corporation компаниясын құрды. Сакичи "Жапон өнертапқыштарының патшасы" деген атқа ие болған.

## Ерте өмірі мен білімі
Сакичи Тойода 1867 жылы 19 наурызда (Шығыс Азия күнтізбесі бойынша 2-айдың 14-күні) Ямагучи, Тотоми провинциясында (қазіргі Косай, Сидзуока) дүниеге келген. Оның ата-анасы Икичи мен Эй Тойода еді. Әкесі Икичи ағаш шебері және фермер болған, әрі ұлын да ағаш өңдеу ісіне үйреткен. Сакичидің балалық шағы Эдо кезеңінің аяқталып, оның орнына Мэйдзи кезеңінің келуімен және реформаларымен тұспа-тұс келді. Ол жастайынан кітап оқуға құмар болды және жасөспірімдерге арналған оқу тобын ұйымдастырды. Кейінірек, Үшінші Ұлттық Машина Көрмесіне қатысу үшін Уэно қаласына жасаған сапары оған үлкен шабыт берді. Осы әсерден кейін ол бу, мұнай және электр қуатымен жұмыс істейтін тоқыма өнеркәсібін төңкеріске ұшыратты.
## Toyoda Automatic Loom Works
Toyoda Automatic Loom Works – бұл Сакичи Тойода негізін қалаған инженерлік өндіріс компаниясы, ол 1926 жылы құрылды. Осы компанияның арқасында Сакичи "Жапон индустриялық революциясының атасы" деген атаққа ие болды. Сонымен қатар, ол Toyota Industries Co., Ltd. компаниясының негізін қалаушы.

Сакичи Тойода тоқыма өндірісіне арналған көптеген құрылғыларды ойлап тауып, жаңашыл жанармаймен жұмыс істейтін жүйелерді енгізді. Оның ең танымал өнертабысы – автоматтандырылған қуатты тоқыма станогы, онда ол Jidoka (автономды автоматтандыру) қағидатын іске асырды. Jidoka қағидаты "мәселе туындағанда, машина автоматты түрде тоқтайды" деген мағына береді. Кейін бұл қағида Toyota өндірістік жүйесінің негізгі бөлігіне айналды.

Сакичи Тойода сондай-ақ "5 Неге" (5 Whys) концепциясын әзірледі:

"Мәселе туындағанда, "неге" деген сұрақты бес рет қойып, оның түпкі себебін анықтау керек, содан кейін бұл мәселенің қайталануын болдырмау үшін шаралар қабылдау қажет."
Бұл әдіс "Lean" (үнемді өндіріс) қағидаларын қолдануда, сапаны жақсартуда және шығындарды азайтудың тиімді тәсілі ретінде бүгінгі күнге дейін қолданылады.

Toyota Century атты люкс автокөлігі 1967 жылы шығарылды. Бұл атау Сакичи Тойоданың 100 жылдығына арналып қойылған.

1973 жылы 15 сәуірде Жапонияның Патенттік бюросы Сакичи Тойоданы "Жапонияның он ұлы өнертапқышының" бірі деп таныды.
## Шежіресі

## Дереккөздер

Санат:Toyota
8 (сан)

thumb|right|200px|Сегіз саны қалай пайда болды
**8 (сегіз)** — 7 мен 9 арасындағы натурал сан.

Римше ол VIII деп жазылады.

## Математикада
* Фибоначчи сандарының бірі.

## Информатикада
* Бір байтта сегіз бит орналасады.

Санат:Натурал сандар
9 (сан)

thumb|right|200px|Тоғыз саны қалай пайда болды
**9 (тоғыз)** — 8 бен 10 арасындағы натурал сан.

Римше ол IX деп жазылады.

## Математикада
* 3 санының кубы.
* 109 көбейткіші үшін гига- қосымшасы, ал 10-9 көбейткіші үшін нано- қосымшасы қолданылады.

Санат:Натурал сандар
УЕФА ұлттар лигасы 2024/25, плей-офф

**2024/25 жылғы УЕФА ұлттар лигасының плей-офф кезеңіне** бұрынғыдай 4 құрама емес, топтық турнирде 1,2 орын алған 8 құрама қатысты. Жарыс ширек финалдан басталды.
## Ширек финал
### Кесте

|}
### Матчтар

----------------

----

## Жартылай финал
### Кесте

|}

### Матчтар

## Үшінші орын үшін

## Финал



## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы футбол
Санат:УЕФА ұлттар лигасы 2024/25
Кирсти Ковентри

**Кирсти Ли Ковентри Сьюард** — зимбабвелік жүзгіш және саясаткер, Халықаралық Олимпиада комитетінің оныншы президенті.

Ол Зимбабве тарихында қоржынға түскен сегіз олимпиадалық медальдің жетеуін жеңіп алған. Оның екеуі алтын, төрт күміс және бір қола медальдар.

2013 жылдан бастап Кирсти Ковентри ХОК және Зимбабве Олимпиада комитетінің мүшесі болып келеді.

2018 жылдан бастап ол Зимбабве елінің жастар, спорт, өнер және рекреация министрі болып қызмет атқарады.

Кирсти Ковентри — Халықаралық Олимпиада комитетін басқаруға сайланған алғашқы әйел және алғашқы Африка өкілі.

## Медальдары
* 2002 жыл, Англия, Коммонуэльс ойындары — 1 алтын
* 2004 жыл, Грекия, Олимпиада ойындары — 1 алтын, 1 күміс, 1 қола
* 2005 жыл, Канада, Әлем чемпионаты — 2 алтын, 2 күміс
* 2007 жыл, Алжир, Бүкіл Африкалық ойындар — 7 алтын, 3 күміс
* 2007 жыл, Аустралия, Әлем чемпионаты — 2 күміс
* 2008 жыл, Қытай, Олимпиада ойындары — 1 алтын, 3 күміс
* 2009 жыл, Италия, Әлем чемпионаты — 1 алтын, 1 күміс
* 2011 жыл, Мозамбик, Бүкіл Африкалық ойындар — 4 алтын, 4 күміс
* 2015 жыл, Конго Республикасы, Бүкіл Африкалық ойындар — 3 алтын
нобай|солға|200px|Кирсти Ковентри 2009 жылы
## Дереккөздер

Санат:ХОК президенттері
Санат:Зимбабве спортшылары
Санат:Зимбабве саясаткерлері
Санат:Жүзуден әлем чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Ел Темір

**Ел Темір** (кейде Янь-Тэмур деп те аталады; , дәст.қыт.: 燕鐵木兒, жеңілд.: 燕铁木儿, пиньинь: Yān Tiēmù’er; 1285—1333) — қыпшақ билеушісі және Юань әулетінің соңындағы әскери қолбасшы. Қыпшақ гвардиялық әскерін басқарған, 1328 жылғы азаматтық соғыста жеңіске жетіп, диктатура орнатып, Туг-Тэмурды ұлы хан етіп тағайындаған.

Сондай-ақ, қыпшақ Ел Темір конфуцийшіл ретінде танымал, Ханьлинь академиясының мүшесі болған, «әскер мен мемлекеттің маңызды істерін жазумен айналысқан» және ресми тарихты құрастыруды тексеруге жауапты болған.

## Өмірбаяны
Ел Темір қыпшақ отбасында дүниеге келген, оның әулеті көтерілісші моңғол кінәздері Наян (1287 жылы қайтыс болған), Хайду және Дувамен болған азаматтық соғыста ерекшеленген. Ел Темірдің әкесі Чонгур (1260—1322) және өзі Хайсанға адал әскери қолбасшылар болып, оның император тағына отыруын қолдаған. Нәтижесінде, Хайсан билік еткен кезде олардың әулеті биліктің ең жоғары шыңына жетті. Алайда, келесі екі қаған тұсында бұл жағдай күрт әлсіреді. Каған Есун Темір қайтыс болған кезде, Ел Темір салыстырмалы түрде қарапайым, бірақ өте маңызды әскери комитет басшысының көмекшісі (ch’ien-yüan) қызметін атқарды. Болжам бойынша, Ел Темір Есун-Темірдің мұрагеріне қарсы қастандыққа баруды Хайсан әулетіне фанаттық адалдығымен және өз отбасының бұрынғы даңқын қайтаруға деген ұмтылысымен түсіндірген.

### Билікті басып алуы
#### Алғышарттар
Хошила мен оның біркөрші бауыры Туг-Тэмур таққа таласқанымен, төңкерістің негізгі ұйымдастырушысы Ел Темір болды. Хайсан әулеті негізінен Ел Темірдің саяси тапқырлығы мен әскери қуатының арқасында қайтадан билікке келді.

Шидэбаланың бұрынғы жақын серіктерінің бірі Джен Су-ко оның өлімі үшін кек алу мақсатында көтеріліс бастау идеясын ұсынды. Ол Ел Темірді Есун-Темір қайтыс болмай тұрып-ақ бұл қозғалысты басқаруға көндірді.
#### Оқиғалардың барысы
Ел Темір Дадудағы өзіне бағынатын императорлық қыпшақ гвардиясына сүйене отырып, жоғары лауазымды шенеуніктер мен әскери қолбасшылар арасындағы барлық қарсыластарын тұтқындады. Ол астанадағы барлық стратегиялық нүктелерді басып алып, даос монастырлерінің қазынасы мен азық-түлік қорларын өз бақылауына алды.

## Дереккөздер
Жамбыл Жабаев кесенесі

**Жамбыл Жабаев кесенесі** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген Жамбыл мұражай-үйі кешені құрамындағы тарихи-мәдени ескерткіш.

## Орналасқан жері
Алматы облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылында орналасқан.

## Кесене сипаты
Қазақтың халық ақыны Жамбыл Жабаевтың зиратының үстіне орнатылған кесене 1946 жылы салынып, 1958 жылы қайта қалпына келтірілді (жоба авторы сәулетші И. И. Белоцерковский, суретші Ә. Қастеевтің нобайы бойынша). Ол биіктігі 10 м, күйдірілген кірпіштен қаланған, ақ мәрмәр тақтамен қапталған, он алты қырлы барабанды конус тәрізді күмбезбен аяқталған, сегіз қырлы жоспардағы ғимарат. Кесене ішіне зор шеберлікпен өрнектелген шойын төрт есіктен кіруге болады. Ақын денесі осында жерленген. Қабір үстіне қара мәрмәр тастан «Жамбыл Жабаев. 1846-1945» деп жазылған тақта қойылған. Қасбеті қазақ оюларымен бедерленген. Кесенеге апаратын саябақ жолын бойлай тікбұрышты гранит тақта қойылған, онда Жамбыл туындыларынан үзінді және ол туралы танымал жазушылар мен ақындардың пікірлері жазылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Жамбыл Жабаев
Санат:Алматы облысы сәулеті
Санат:Алматы облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Глиняны

**Глиняны** () — Украинаның Львов облысы Львов ауданындағы қала. Глинянск қалалық қоғамдастығының әкімшілік орталығы.
2025 жылы Глиняны қаласының тұрғындарының саны 3 422 адамды құрады.

## Географиялық орналасуы
Перегноевка өзенінің бойында (Висла бассейні), аудан орталығынан 37 км, Львов-Тернополь желісіндегі Красное стансасынан 14 км қашықтықта орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Глиняны — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 328-ші орында (Украина), облыста 42-ші орында (Львов облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 37005 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Буск (17 км), Перемышляны (17 км), Бибрка (25 км), Золочев (27 км), Винники (27 км), Дубляны (32 км), Львов (34 км), Каменка-Бугская (34 км), Пустомыты (44 км), Жовква (46 км), Рогатин (46 км), Новый Роздол (47 км), Ходоров (48 км), Зборов (48 км), Николаев (50 км), Бережаны (51 км), Радехов (51 км), Великие Мосты (53 км), Броды (54 км), Сосновка (55 км).

## Тарихы
Қазір Глиняны орналасқан аумақ палеолит дәуірінің соңғы кезеңінде, яғни шамамен 20 мың жыл бұрын мекендеген. Ежелгі орыс дәуірінде (XI—XIII ғғ.) мұнда Полтва өзенінің жағасында айтарлықтай үлкен қоныс болған.

Глиняны туралы алғашқы дерек 1379 жылдан басталады. XIV ғасырдың бірінші жартысында Глиняны Галиция-Волын княздігінің бір бөлігі болды. Кейіннен елді мекен Польшаның Рутен воеводствосының Львов жерінің құрамына кірді. 1397 жылы 12 мамырда король Владислав II Ягелло Глиняниге Магдебург құқығын беріп, оның айналасындағы жерлерді Крушельницкийлер отбасына берді. 1578 жылы Глинаний жылына үш жәрмеңке өткізу құқығын алды.

XVI ғасырдың басында түрік-татар әскерлерінің шабуылдарынан қорғану үшін қаланың айналасына су толтырылған терең арық қазылып, биік қорған салынды (бүгінгі күнге дейін ішінара сақталған). 1603 жылы ағаш және топырақ қамал салынды.

1939 жылы Галиция Украина КСР-іне қосылды, Глиняны Львов облысының аудан орталығы болды. 1961 жылы аудан таратылып, оның аумағы Золочев ауданының құрамына енді.

1941 жылы 1 шілдеде неміс әскерлері басып алды, оккупация кезінде мұнда «Отанды азат ету» антифашистік ұйымы жұмыс істеді. 1944 жылы 20 шілдеде қаланы кеңес әскерлері азат етті.

1940-1962 жылдары Глинян ауданының әкімшілік орталығы болды.

1991 жылы Украина тәуелсіздік алғаннан кейін Глиняны Львов облысының Золочев ауданының құрамына кірді, ал 2020 жылғы әкімшілік реформадан кейін ол Львов ауданының Глиняны қалалық қоғамдастығының орталығы болды.

## Көрікті жерлері
Глиняны Украинаның тарихи қаласына жатады. Қаланың көрікті жерлеріне діни ғимараттар кіреді.
1749 жылы мұнда Богородицы Успения ағаш шіркеуі салынды. Онда 17 ғасырдағы икона белгішесі бар. Киелі Рух шіркеуі - классицизм үлгісіндегі тас шіркеу. Ол жарты ғасырға жуық уақыт бойы (1791-1840) салынды және ағаш католик шіркеуін ауыстырды. 19-20 ғасырлар тоғысында Әулие Анна және Николай шіркеулері салынды.

## Дереккөздер

Санат:Украина қалалары
Санат:Львов облысы қалалары
Марк Касадо

**Марк Касадо Торрас** (; 14 қыркүйек 2003, Сан-Пере-Да-Вилламайор, Испания) — испан футболшысы, «Барселона» клубының және Испания ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Мансабы

### Клубтық
Марк Касадо жас кезінде Виламайор, Сант-Селони, Гранольерс және Дамм клубтарында ойнаған. 2016 жылы 13 жасында "Барселона" академиясына қосылған. Касадо "Барселона" клубының Juvenil A командасының капитаны болып, 2020–2021 маусымында лига чемпионаты мен Кубок чемпиондарын жеңіп алған. Сонымен қатар, 2021 жылы ол бірнеше рет резервтік командаға шақырылды, ал 2022 жылдың жазында негізгі командаға қосылды. 2022 жылдың 5 шілдесінде ол клубпен келісімшартты 2024 жылдың жазына дейін ұзартты.

Касадо 2022 жылдың 27 тамызында "Барселона В" командасымен "Кастельон" клубына қарсы матчта дебют жасады. Бұл ойын 3:2 есебімен "Барселона В" жеңісімен аяқталды. 2022 жылдың 1 қарашасында ол Лига Чемпиондары матчында "Виктория Пльзеньге" қарсы негізгі командада дебют жасады, онда 67-минутта Франк Кессье жарақат алып, оның орнына Касадо ойнады.

2023–2024 маусымында Касадо "Барселона В" командасының капитаны болып тағайындалды. Ол негізгі командамен бірге жаттығып, "Барселона В" үшін ойындар өткізді. 2024 жылдың 17 наурызында ол Ла Лигада "Атлетико Мадридке" қарсы алғаш рет алаңға шығып, Эктор Форттың орнына алмастырылды.

### Ұлттық құрама
Касадо Испанияның жасөспірімдер құрамаларында ойнаған. 2019 жылы ол Испанияның 16 және 17 жасқа дейінгі командаларына шақырылған. 2024 жылдың қазан айында ол Испанияның 21 жасқа дейінгі құрамасына шақырылды.

2024 жылдың қараша айында Касадо Испания ұлттық құрамасының 26 ойыншысынан тұратын соңғы тізіміне енгізілді, ол Лига наций матчтарына Дания мен Швейцарияға қарсы ойындар үшін шақырылды. Ол Данияға қарсы ойынға дебют жасады, 70-минутта Мартин Зубимендидің орнына алаңға шықты, ал Испания 2:1 есебімен жеңіске жетті.

## Жетістіктері

### Командалық
«Барселона»
* Испания чемпионы: 2024/25
* Испания кубогының жеңімпазы: 2024/25
* Испания суперкубогының жеңімпазы: 2025

## Дереккөздер


Санат:Испания футболшылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Тризуб

[нобай|оңға|Жаңа жыл шыршасындағы [Украина елтаңбасының тризубы]]
[нобай|оңға|[Владимир Святославичтың тризубы]]

**Тризуб** (, , *Үш ашалы*) — украиндардың ұлттық символы, Украина елтаңбасының басты бөлігі. Рюриковичтер символдарының біріне негізделген.

## Тарихы
Тризуб Рюрикович әулеті мүшелерінің, әсіресе Владимир Святославич пен Дана Ярославтың жеке таңбасы болатын. Тризубтың мәні ғалымдарға әлі анық емес. Тризубтың символизмі және пайда болуы жайлы 40-тан астам теориялар бар. Тризуб түрлі ескі монеталарда, кірпіштерде табылады.

Ресей империясының ыдырауынан кейін 1918 жылы пайда болған Украина Халық Республикасының елтаңбасында тризуб бейнеленетін.

1991 жылы КСРО ыдырады да, Украина қайта тәуелсіз болды. 1992 жылғы 19 ақпанда оның Верховна рада атты парламенті тризуб бейнеленген Украина елтаңбасын ресмиледі. Елтаңба көк қалқан үстінде орналасқан алтын тризубтан тұрады.

## Зерттелуі
2018 жылы Богдан Завитий мен Андрей Гречило Украина елтаңбасы мен оның басты символы, Тризуб жайлы «Елтаңбамыз» кітабын жазды.

## Дереккөздер

Санат:Украина мемлекеттік рәміздері
Санат:Украина мәдениеті
Санат:Украина тарихы
Санат:Украина елтаңбалары
Райо Вальекано

«**Райо Вальекано**» () — Испанияның Мадрид қаласындағы футбол клубы. 1924 жылы 29 мамырда құрылды.

2001 жылы УЕФА кубогында ширек финалға дейін жетті.

## Жетістіктері
* **Сегунда В жеңімпазы** (**2**): 1955–56, 1964–65, 1984–85, 2007–08
* **Сегунда жеңімпазы**: 2017/18
## Статистикасы

### Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Испания футбол клубтары
Вавилон'13

**Вавилон'13** (Укр.: Вавилон'13) — 2013 жылы құрылған украиндық деректі киногерлер қауымдастығы. Украинадағы Майдандағы наразылықтар туралы хабардарлықты арттыру және Қырымды Аннексиялау төңірегіндегі ресейлік үгіт-насихатқа қарсы тұру мақсатында құрылған қауымдастық жетіден астам толықметражды деректі фильмдер мен жүзден астам қысқаметражды веб-фильмдер түсірді. 

## Фильмдер
Майдандағы наразылықтар кезінде "Вавилон 13" фильмдері революцияның ауқымды демонстрациялары мен ауқымды қозғалыстарына арналды. Ұжым 2022 жылы ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде фильмдер түсіруді жалғастырды, бірақ назарын әлдеқайда тар және негізделген фокусы бар төмен технологиялық, шағын көлемді қысқаметражды фильмдерге аударды. Жеке адамдар жүктеп салған және Вавилон 13 жинаған бұл қысқаметражды фильмдер Украинадағы жердегі өмір көріністерінен тұрады және қақтығысқа басқаша көзқараспен қарауға тырысады. Соғыс кезіндегі тақырыптарға ержүрек тұлғалардың портреттері, Сондай-ақ Украинадағы Сығандар сияқты жиі назардан тыс қалған топтар туралы түсінік кірді.

## Дереккөздер

Санат:Еуромайдан
Всесвит

**Всесвит** (Укр.: Всесвіт) — әлемдік классика мен заманауи әдебиет туындыларының эксклюзивті аудармаларын басып шығаратын, әлемнің түкпір-түкпіріндегі мәдени, көркем, әлеуметтік және саяси өмірдің әртүрлі аспектілерін қамтитын украиндық мерзімді басылым. *Всесвит* украин тілінде *Ғалам* деген мағынаны білдіреді.

Всесвит ай сайынғы шығатын ең көне және ең танымал украин әдеби журналы. Оны 1925 жылы көрнекті украин жазушылары - Василий Эллан-Блакытный, Николай Хвилиовый және Александр Довженко құрған. 500-ден астам роман, 1000 өлең, әңгіме, пьеса, сондай-ақ жүзден астам елдің көрнекті жазушыларымен жүздеген очерктер, шолулар, сұхбаттар 84-тен астам әртүрлі тілдерден аударылып, Всесвитте жарияланған.

Аталмыш басылым белгілі украиндық аудармашы Микола Лукашты еске алуға арналған ***«Ars Translationis»*** беделді әдеби сыйлықты 1995 жылы құрған. Ол украин тіліндегі ең жақсы әдеби аудармашыларға тұрақты түрде тағайындалатын марапаттама.

Всесвит көбінесе украин аудармаларында жаһандық жазбаның ең жақсысын бірінші болып енгізді. Кеңес Одағында өмір сүріп жатқан бірқатар ұрпақ үшін журнал «сыртқы әлеммен» тұрақты байланыс жасауға мүмкіндік болды. Всесвит сонымен қатар Украинада және шетелде танымал украин аудармашылары мен ғалымдарының мектебін қалыптастырды.

## Сыртқы сілтемелер
* Всесвит журналының ресми сайтыl

Санат:Украина журналдары
Таксим стадионы

**Таксим стадионы** () — Ыстамбұлдағы алғашқы футбол стадионы. Алғашында XIX ғасырдағы Таксим артиллериялық казармасы (Taksim Topçu Kışlası) болған бұл ғимарат 1921 жылы стадионға айналдырылды және қазіргі Таксим алаңының жанында орналасқан еді. Бұл алаң Ыстамбұлдың барлық ірі футбол клубтарының, соның ішінде Галатасарай, Фенербахче және Бешикташ командаларының үй стадионы болды. Стадион шамамен 8 000 көрерменге арналған еді. Ол 1939 жылы жабылып, 1940 жылы Таксим алаңының құрылысы барысында бұзылды. Кейін бұл жер қоғамдық саябаққа айналып, Таксим Гези паркі (Taksim Gezi Parkı) деп аталды.

Түркия ұлттық құрамасының алғашқы ойыны 1923 жылдың 26 қазанында Таксим стадионында Румынияға қарсы өтті. Кездесу 2:2 есебімен тең аяқталды, Түркия құрамасының екі голын Зеки Рыза Спорель соқты.

## Дереккөздер

Санат:Таксим
Михаил Юрьевич Матюшенко

**Михаил Юрьевич Матюшенко** (лақап ат - *Дід (Дед)* ; 8 қаңтар 1961 жыл, Буча, Киев облысы - 26 маусым 2022 жыл, Қара теңіз үстінде, Украина ) - украиндық қоғам қайраткері, әскери қызметкер, полковник және Украина Әскери- әуе күштерінің 40-шы бригадасының командирі соғыс .

## Өмірбаяны
Михаил Матюшенко 1961 жылы 8 қаңтарда Киев облысының Буча қаласында дүниеге келген.

Ол әртүрлі әскери бөлімдерде қызмет етті, украиналық авиакомпаниялардың бірінің басшысы болды. Әскери және азаматтық ұшақтардың көптеген түрлерін басқарды  .

"Киевтің елесі"деп аталатын 40-шы тактикалық авиация бригадасын басқарды.

Ресейдің толық шапқыншылығынан біраз уақыт бұрын ол денсаулығына байланысты әуе күштерінен зейнетке шықты. Алайда 2022 жылдың 24 ақпанында Украинаны Ресейдің әскери агрессиясынан қорғау үшін әскери авиацияға оралды.

2022 жылы 26 маусымда Змейный аралының  маңында Қара теңіз үстіндегі әуе шайқасында жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде  қаза тапты. Мәйіт кейінірек Болгария жағалауынан табылды.

Құқық тәртібін қорғау жөніндегі қоғамдық бірлестіктің басшысы қызметін атқарды.

2022 жылы 3 қазанда туған жеріндегі Батырлар аллеясында жерленген.

## Сілтемелер

* 61 жастағы украиналық бомбалаушы ұшқыш ресейліктермен соғысу үшін зейнеткерлікке шығып, жылан аралын босату кезінде қаза тапты // Forbes
* *Балчос А., Поличук, В.* «Киев елестерінің» тәлімгері болған ұшқыш Бучада жерленді // ArmyInform. — 2022 жыл. - 4 қазан.
* *Карлащук В., Хорошун, А.* Бучада олар «Киев елесі», әскери ұшқыш Михаил Матюшенкомен қоштасты // Қоғамдық жаңалықтар. — 2022 жыл. - 3 қазан.
* *Перун, В.* «Киев елестерін» басқарған Бучадан өлген ұшқышты тапты - Федорюк // Л.Б. — 2022 жыл. - 2 қазан.
* Қаһарман ұшқыш, Украина қарулы күштерінің «Дед» полковнигі әуе шайқасында қаза тапты.  «Киев елесі» бригадасын басқарды  // РБК. — 2022 жыл. - 2 қазан.

## Дереккөздер

Санат:Украина батырлары — «Алтын Жұлдыз» орденінің кавалерлері
Санат:2022 жылы қайтыс болғандар
Санат:26 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Харьковте туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:8 қаңтарда туғандар
Алексей Сергеевич Месь

**Алексей Сергеевич Мес** (, лақапаты Мунфиш (); 20 қазан 1993 ж., Шепетивка, Хмельницкий облысы – 2024 жылғы 26 тамыз) – украиндық әскери ұшқыш, Украина Қарулы Күштері Әскери-әуе күштерінің полковнигі (қайтыс болғаннан кейін). Ол F-16 ұшағының басқару кезінде үлкен апаттан қайтыс болды. БАҚ оның Украинадағы осы ұшақтарды алудағы маңызды рөлін атап өтті      . Украина Батыры атағы иегері (өлгеннен кейін, 2025)  .

2022 жылы МИГ-29 эскадрильясының командирі болды.

Moonfish АҚШ-та F-16 жаттығуларын бастаған алғашқы украиндық ұшқыштардың бірі болды.

## Өмірбаяны
1993 жылы 20 қазанда Хмельницкий облысы Шепетовка қаласында дүниеге келген. Жергілікті мектепте оқығаннан кейін Иван Кожедуб атындағы Харьков ұлттық әуе күштерінің университетіне оқуға түсті. МиГ-29 ұшағында Месті оқытқан нұсқаушы 2024 жылы Украина Қарулы Күштері Әскери әуе күштері қолбасшылығының авиация бастығы болған бригада генералы Сергей Голубцов болды  .

## F-16 ұшағын Украинаға беру
2022 жылдың маусымында Ресейдің шабуылдарынан қорғану үшін Украинаға F-16 ұшақтарын беруді ілгерілету мақсатында Месь ұшқыш Андрей Пилщиковпен бірге Америка Құрама Штаттарына барды  . Америкалық заң шығарушылармен, соның ішінде конгрессмен Адам Кинзингермен кездесіп, Конгресске *Украинаның F-16 ұшқыштарын* *оқытуға және*    оған қаржыландыруды мақұлдайтын Өкілдер палатасының қарарының бірі болды.

## Өлімі
Ол 2024 жылы 26 тамызда F-16 ұшағында апатқа ұшырап, Ресейдің Украинаға күшті жаппай зымыранды және әуе соққысын тойтару кезінде қайтыс болды. Ол бір уақытта алты қанатты зымыран мен бір шабуылдаушы ұшқышсыз ұшақты жойды. Ұшқышпен қоштасу 2024 жылдың 29 тамызында   ұйымдастырылды.

2024 жылғы 29 тамызда Шепетивка УОК-МП Әулие Михаил соборында қоштасу рәсімі өтті. Жерлеу ұшқыштың туған жері Шепетовкада өтті  .

## Марапаттары
17 наурызда Украина президенті кеңсесінің сайтында Владимир Зеленскийдің жарлығы жарияланып, онда Алексей Месьге қайтыс болғаннан кейін Украина халқының мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауда көрсеткен жеке ерлігі мен қаһармандығы және Украина халқына жанқиярлық қызметі үшін Украина Батыры атағы мен Алтын Жұлдыз ордені берілді  .

## Дереккөздер

Санат:Украина батырлары — «Алтын Жұлдыз» орденінің кавалерлері
Санат:2024 жылы қайтыс болғандар
Санат:26 тамызда қайтыс болғандар
Санат:1993 жылы туғандар
Санат:20 қазанда туғандар
Хаапсалу теміржол вокзалы

**Хаапсалу теміржол вокзалы** () — 1904 жылдан 2004 жылға дейін Хаапсалудағы (Эстония) негізгі теміржол вокзалы қызметін атқарған тарихи құрылыс кешені. Вокзал ғимараты 1998 жылы 30 наурызда мәдени мұра мәртебесін алды.

## Тарихы
Хаапсалу темір жол вокзалының тарихы 1906-1907 жылдары қалаға теміржол салынған кезде басталды. Мұндағы шипажай Ресей императоры Николай II-нің отбасымен және сарай қызметкерлерімен бірге баратын сүйікті орны болды. Оларға ыңғайлы болу үшін күту павильоны мен жабық платформа салынды.
Платформаның ұзындығы 216 метрді құрайды. Бұл сол кездегі пойыздың ұзындығымен бірдей болды. Платформаның төбесі корольдік отбасы мүшелерінің жаңбырда суланбауы үшін салынған.

Кеңес Одағы кезінде Хаапсалуға Таллиннен дизельдік пойыздар күн сайын келетін. Бірақ Эстония өз тәуелсіздігін алғаннан кейін жолаушылар ағыны айтарлықтай қысқарды. 90-жылдардың басында шипажайдың танымалдылығы төмендеп, үкімет мұнда пойыздарды жүргізу экономикалық тұрғыдан мүмкін емес деп шешті.

Хаапсалумен теміржол қатынасы 1995 жылы тоқтатылды. Соңғы дизельдік пойыз 21 қыркүйекте Таллиннің Балтық станциясынан аттанды, ал жүк пойыздары 2004 жылға дейін келді. ХХІ ғасырдың басында курорттық қалаға салынған рельстер бөлшектеліп, оның орнына велосипед жолын салды.
нобай|орта|1000px|

## Архитектурасы
Хаапсалу вокзалының ғимараты теміржол вокзалынан, император павильонынан және арка терезелері бар галереямен байланыстырылған үлкен ғимараттан тұратын көп бөлімді құрылыс кешені. Бүкіл ансамбль толығымен шатырмен жабылған 216 метрлік платформа арқылы функционалды тұтас қосылған.

Бір қабатты жолаушылар залының орталық бөлігі арамен ойылған ағаш шілтермен безендірілген, тас қабырғалармен қоршалған екі қабатты күту залы орналасқан. Кірпіштен жасалған негізгі корпустың көрнекілігі неоренессанс стиліндегі қоңыраумен, сондай-ақ төбесінде және мұнараның жоғарғы жағында сымнан соғылған торлармен ерекшеленеді.

Күту залының солтүстік-шығыс басты қасбеті қоңырау мұнарасымен безендірілген. Жолаушылар залының оңтүстік-шығыс жағындағы шағын күту залы төбедегі шаммен жарықтандырылған. Жолаушылар залының интерьерінде түрлі-түсті керамикалық плиткалардан жасалған сылақ төбелер мен едендер бар. Күту залындағы жарық шамының астындағы төбе суреті 1950 жылдары боялған теңіз көріністерімен безендірілген. Перронның оңтүстік-шығыс бөлігінің шетінде теміржол вокзалының жүк қоймасы орналасқан.

## Галерея

Haapsalu raudteejaam 2010.jpg|2010 жылғы көрінісі
Haapsalu jaamahoone perroon 1.JPG|Хаапсалу теміржол вокзалы ғимаратының платформасы
Haapsalu raudteejaama ootesaal, pilt 1.jpg|Хаапсалу вокзалының күту залы
Haapsalu railway station - panoramio (1).jpg|Хаапсалу теміржол вокзалы
Auruvedurite veevõtukraan Haapsalu jaamas.jpg|1904 жылы салынған Хаапсалу теміржол вокзалындағы су шүмегі.


## Дереккөздер

Санат:Эстония темір жол стансалары
Дерусификация

**Дерусификация** («де…» + «русификация» сөздерінің қосындысынан шыққан) — орыстандыру саясатының кері процесі, яғни белгілі бір аумақтарда, елдерде немесе халықтар арасында орыс тілінің, мәдениетінің, ықпалының азаюы немесе жойылуы. Бұл процесс әртүрлі формада көрініс табуы мүмкін, соның ішінде тіл саясатының өзгеруі, орысша атауларды жергілікті тілдерге ауыстыру, білім беру мен бұқаралық ақпарат құралдарының ұлттық тілдерге көшуі және т.б.

Дерусификация үрдісі негізінен Ресей империясының содан кейінгі КСРО кезеңдеріндегі орыстандыру саясаттарынан кейін жүрді.

## Тарихы
Дерусификация Ресей империясының отарында не болмаса Кеңес Одағы құрамында болған елдерде жүргізілді. Дерусификация түрлі кезеңдерде әртүрлі елдерде жүргізілді. Әсіресе Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін посткеңестік елдерде дерусификация процестері айқын көрінді. Балтық елдері, Орта Азия, Кавказ және Шығыс Еуропа мемлекеттері өздерінің ұлттық ерекшеліктерін қайта жаңғырту үшін бұл саясатты жүргізді.

## Әртүрлі елдердегі дерусификация
### Қазақстан
Қазақстанда тәуелсіздік алғаннан кейін қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде дамыту және оның қоғамдағы орнын нығайту бағытында бірқатар шаралар қабылданды. Қазақ тіліндегі білім беру мекемелерінің саны артты, кеңестік кезеңнен қалған атаулар өзгертілді.
### Балтық елдері
Латвия, Литва және Эстония елдері дерусификацияны өте белсенді жүргізді. Бұл елдерде орыс тілінің ресми мәртебесі жойылып, азаматтық алу үшін мемлекеттік тілді білу талабы енгізілді.

### Украина
Украинада 2014 жылғы оқиғалардан кейін дерусификация күшейе түсті. Орыс тілі мектептер мен мемлекеттік мекемелерден ығыстырылып, украин тілі мен мәдениетіне басымдық берілді.

## Қоғамдық дау
Дерусификация көптеген елдерде қоғамдық пікірталас тудырады. Қолдаушылар бұл процесті ұлттық тіл мен мәдениеттің дамуы үшін қажет деп санайды. Олар отаршылдық мұрадан арылу және ұлттық бірегейлікті нығайту маңызды деп есептейді. Қарсы пікір білдірушілер бұл процесті дискриминация немесе белгілі бір топтардың құқықтарының шектелуі ретінде көреді. Кейбір жағдайларда, дерусификация әлеуметтік шиеленістер мен саяси дауларға әкелуі мүмкін.

## Тағы қараңыз
* Орыстандыру
* Украина
* Қырым аннексиясы
* Ресейдің Украинаға басып кіруі

## Дереккөздер

Санат:Дерусификация
Санат:Тіл саясаты
Санат:Мәдени ассимиляция
Навести (өзен)

**Навести (өзен)** (, ескі. ) — Эстонияның оңтүстік-батысындағы өзен. Пярну өзенінің ең толық және ең ұзын саласы.

## Бастауы
Навести — Пярну өзенінің суға ең бай саласы. Өзеннің бастауы 69,5 м биіктіктен Орталық Эстония жазығында, Имавере ауылынан 7 км жерде орналасқан. Ол Ярвамаа, Вильяндимаа, Пярнумаа уездері арқылы ағып өтеді. Пярну уезіндегі Мурака және Йыэсуу ауылдарының шекарасында 14,5 м биіктікте Пярну өзеніне құяды.

## Георафиясы
Төменгі орта ағыстағы және сағасына дейінгі жағалаулар ормандармен және батпақтармен жабылған, ал елді мекендер әдетте сирек кездеседі. Өзеннің түбінде төменгі силурдың әктастары мен доломиттерінің карбонатты жыныстарының әсер ету аймақтары орналасқан.

## Гидрологиясы
Өзен су шығыны бойынша Эстониядағы бесінші өзен (27 м³/с). Өзен сағасындағы ені 60 метр. Өзеннің ұзындығы 102 км, су жинайтын алабы 3004 км².
Орта ағысында өзен Мааласти және Лепакос қорықтары арқылы, ал төменгі ағысында Суома ұлттық паркі мен Навести қорығы арқылы ағып өтеді.
Навести өзеніне Халлист өзені өткір бұрышпен құяды және су деңгейі көтерілгенде, Халлист өзенінің сағадағы ағынының бағыты Навести ағынына қарсы дерлік болады. Нәтижесінде, өзен деңгейі айтарлықтай көтеріледі және төменгі ағысында ауқымды су тасқынын тудырады.

## Салалары
Оң салалары: Саарйыги, Ретла, Ряпу. Сол салалары: Халлисте (ұзындығы 86 км), Рясна-Ойя.

## Фаунасы
Навести өзенінде балықтың 18 түрі кездеседі, соның ішінде албырт, шортан, торта, аққайран, табан, нәлім, алабұға және т.б.

## Галерея

Navesti suue Jõesuus.jpg|Навести өзені
Navesti jõgi.JPG|Йыэсуу ауылындағы Навести өзені
Navesti jõgi 1.jpg|Аэсоо ауылының жанындағы Навести өзені
Navesti jõgi 2.jpg|Пярнумаадағы Навести өзені
Navesti jõgi Kõo-Kolga-Jaani tee juures 2023.jpg|Пыхья-Сакала уезіндегі Навести өзені


## Дереккөздер

Санат:Эстония өзендері