open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әміреш Дәрменов

**Әміреш Дәрменов** (10 мамыр 1922, Жалтырша ауылы, Ақмола облысы, Ресей империясы — 12 желтоқсан 2002, Жалтырша ауылы, Жамбыл ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақстан) — атқыш; барлаушы; 139-атқыштар Суворов дивизиясының Рославль Қызыл Ту орденді 609-атқыштар полкінің жаяу барлау взводының барлау бөлімі командирі, сержант, «Даңқ» орденінің толық иегері.

## Өмірбаяны
1922 жылы 10 мамырда қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Жалтырша ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 6 сыныпты бітірген. Ұжымшарда есепші, есеп жүргізуші болып істеген.

1941 жылдың желтоқсанынан бастап Қызыл Әскер қатарына және Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қатысты. 1944 жылдан бастап БК(б)П/КОКП мүшесі болды.

609-атқыштар полкінің (139-атқыштар дивизиясы, 10-армия, 1-Беларусь майданы) атқышы, Қызыл Әскер жауынгері Әміреш Дәрменов 1944 жылы 8 наурызда Беларустың Могилев облысы Чаусск ауданындағы тактикалық маңызды биіктікке шабуыл жасағанда, жау орларына алғашқылардың бірі болып жетіп, автоматтан оқ жаудырып жеті нацисті өлтірді, содан кейін жараланған кеңес жауынгерлеріне алғашқы медициналық көмек көрсетті.

Ұрыста көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін 1944 жылы 22 сәуірде Қызыл Әскер жауынгері Дәрменов Әміреш 3-дәрежелі Даңқ орденімен (№509751) марапатталды.

Қазіргі Беларустың Могилев облысы Горбачи ауылы үшін болған шайқаста 609-атқыштар полкінің (139-атқыштар дивизиясы, 50-армия, 2-Беларусь майданы) жаяу барлау взводының барлаушысы, Қызыл Әскер жауынгері Әміреш Дәрменов бір топ батылдардың қатарында бірінші болып ауылға басып кіріп, бір нацисті тұтқынға алды.

1944 жылы 28 маусымда Могилев қаласы үшін болған шайқаста Дәрменов 8 нацистік жауынгерді жойып, бесеуін тұтқынға алды.

Ұрыста көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін 1944 жылы 10 тамызда Қызыл Әскер жауынгері Дәрменов Әміреш 2-дәрежелі Даңқ орденімен (№13493) марапатталды.

1945 жылы 24-25 наурызда Данциг қаласына (Гданьск, Польша) жақындаған кезде 609-шы атқыштар полкінің (139-шы атқыштар дивизиясы, 49-армия, 2-ші майдан) жаяу барлау взводының барлау бөлімі командирі , сержант Әміреш Дәрменов жау орныққан орнына басып өтіп, танкке қарсы гранаталармен үш пулеметпен бірге олардың тобын жарып жіберді. Жауды қуып жүріп, ол басқа жауынгерлермен бірге он бестен астам нацисті тұтқынға алды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 29 маусымдағы Жарлығымен сержант Дәрменов Әміреш неміс-нацистік басқыншылармен шайқастарда командалық тапсырмаларды үлгілі орындағаны үшін 1-дәрежелі Даңқ орденімен (№ 1285) марапатталып, «Даңқ» орденінің толық иегері атанды.

1946 жылы Ә.Дәрменов әскерден қайтты. Отанына оралды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Озерное ауылындағы кеңшарда еңбек етті.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) қайтыс болғандар
Санат:КСРО сержанттары
Санат:Ұлы Отан соғысының барлаушылары
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Санат:Могилевты азат етуге қатысқандар
Санат:КОКП мүшелері
Джим Джармуш

**Джеймс Роберт Джармуш** (; , Куахога Фолс, Огайо, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр және сценарийші. Канн кинофестивалінің бірнеше дүркін жүлдегері (1984, 1989, 1993, 2005). Американдық тәуелсіз кинематографың негізгі өкілдерінің бірі. Музыкант ретінде ол фильмдеріне музыка жазды және Джозеф ван Виссеммен бірге үш альбом шығарды.

## Фильмография

## Сыртқы сілтемелер
* Режиссердің толық өмірбаяны және фильмографиясы
Кэри Фукунага

**Кэри Джоджи Фукунага** (; , Окленд, Калифорния, АҚШ — америкалық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. «HBO» арнасының 2014 жылғы «Нағыз детектив» (ол үшін ол 2014 жылы драмалық сериалдың үздік режиссері номинациясында «Эмми» жүлдесін жеңіп алды) телехикая режиссері және атқарушы продюсері ретінде танымал.

## Фильмография

## Дереккөздер

Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Фрэнк Ллойд

**Фрэнк Ллойд** (; , Глазго, Шотландия, Ұлыбритания — , Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — британияда туылған америкалық кинорежиссёр, сценарийші және актер. Ол Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының негізін қалаушылардың бірі болды және 1934 жылдан 1935 жылға дейін оның президенті болды. Шотландияның алғашқы «Оскар» сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
Фрэнк Ллойд 1886 жылы Шотландияда дүниеге келген. Жас кезінде ол Англияда театр сахнасында өнер көрсете бастады. Кейін АҚШ-қа қоныс аударды. Кинодағы мансабын 1913 жылдан бастап актер ретінде бастады, жыл сайын ондаған фильмдерде ойнады. 1914 жылдан бастап ол өзін режиссер ретінде сынап көрді және 1920 жылдардың басында кем дегенде 50 картинаны шығарды, олардың көпшілігі (кинематографияның осы кезеңінің стандарттары бойынша) қысқаметражды. 1922 жылы ол Чарльз Диккенстің «Оливер Твисттің басынан кешкендері» романының толықметражды бейімделуін шығарды, ол Лон Чейниді жұлдызға айналдырды және Джеки Куганның танымалдылығын арттырды. 1923 жылы ол жас актриса Клара Боумен бірге «Қара өгіздер» (ағылш. Black Oxen) фильмін шығарды. 1926 жылы оның «Теңіз қыраны» (The Eagle of the Sea) фильмі шықты, ол бүгінгі күнге дейін жақсы шытырман оқиғалы киноның үлгісі ретінде болып қала береді.

1929 жылы Фрэнк Ллойд Үздік режиссер номинациясында бірден үш фильм (дыбыссыз фильм — «Құдайдың ханымы», жартылай дыбысты — «Шаршаған Өзен» және толық дыбысты — «Сүйреу») үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған Американдық кино тарихындағы жалғыз режиссер атанды. Іс жүзінде Лионель Берримор мен Эрнст Любичпен ғана емес, өз-өзімен де бәсекелескен Ллойд, «Құдайдың ханымы» (ағылш. The Divine Lady) фильммен жеңіске жетті. 1933 жылы режиссер "Кавалкада" фильмін түсірді, ол "Үздік фильм", "Үздік режиссер" және "Үздік қоюшы-суретші" номинациялары бойынша Академия сыйлығын жеңіп алды. 1935 жылы Фрэнк Ллойдтың ең жақсы шытырман оқиғалы фильмдерінің бірі "Бауннтидегі бүлік" шықты.

1955 жылы Фрэнк Ллойд «Соңғы бұйрық» символдық атауы бар фильм түсіріп, шығармашылық қызметін тоқтатты. Ұзақ мансабында режиссер 130-дан астам фильм түсірді.

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Luxottica

**Luxottica Group S.p.A.** — италиялық көзілдіріктер шығаратын компания. 1961 жылы құрылған. Штаб-пәтері Италияның Милан қаласында орналасқан.

Компанияның акциялары Милан қор биржасында саудаланады, сонымен қатар FTSE MIB қор индексін есептеу базасына енгізілген.

[нобай|оңға|[Лаурианодағы зауыт]]

Luxottica әлемдегі танымал Chanel, Prada, Giorgio Armani, Burberry, Versace, Dolce and Gabbana, Michael Kors, Coach, Miu Miu және Tory Burch сияқты брендтерге арналған күннен қорғайтын көзілдірік пен көзілдіріктің жиектемесін жасайды.

2017 жылдың қаңтарында Luxottica Essilor-мен біріккені туралы жариялады. Біріккен компания көзілдірік нарығында жаһандық сатылымның төрттен бірінен астамын бақылайды. 2018 жылдың наурыз айында Еуропалық комиссия Essilor және Luxottica компанияларының бірігуін сөзсіз мақұлдады. 2018 жылдың 1 қазанында жаңа EssilorLuxottica холдингі құрылды, нәтижесінде жиынтық нарықтық капиталдандыруы шамамен 70 миллиард долларды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Италия компаниялары
Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы

**Үздік фильм үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы**  () — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы.

Бұл номинация ең беделді болып саналады, ол фильмнің продюсеріне немесе продюсерлеріне беріледі. Оның жеңімпазы, әдетте, марапаттау рәсімінің соңында жарияланады.

1999 жылдан бастап марапатталушылар саны өндірістік студияны ұсынатын үш негізгі продюсермен шектелді. Бұл ереже «Ғашық Шекспир» фильмі үшін марапатты бес продюсер алғаннан кейін енгізілді. Алайда кейіннен академия бұл ережеден шегінді.

2009 жылдан бастап бұл сыйлыққа өткен жылдардағы әдеттегі 5 фильмнің орнына 8-10 фильм үміткер болды. Бұл өте үлкен кассасы бар блокбастерлік фильмдерді де атап өту және сол арқылы марапаттау рәсіміне көбірек көрермендерді тарту үшін жасалады.

Үздік фильм сыйлығына әдетте ағылшын тілінде 40 минут немесе одан да көп уақытқа созылатын көркем фильмдер ұсынылады. Дегенмен, басқа тілдердегі он төрт фильм негізгі сыйлыққа ұсынылды (оның ішінде тек «Паразиттер» фильмі жеңіске жетті)

2023 жылы жаңа талап енгізілді — 2025 жылдан бастап «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» жүлдесіне үміткер болу үшін үміткер фильмдер жеті күннен астам прокатта болуы керек.

## Лауреаттар және номинанттар тізімі

### 1929—1930

### 1931—1940

### 1941—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2020

### 2021—2030

## Дереккөздер 1

## Дереккөздер 2

## Сілтемелер
* 

Санат:Оскар сыйлығы
Алтын глобус (2024)

2023 жыл бойынша **«[[Алтын глобус]]» сыйлығының 81-марапаттау рәсімі** 2024 жылғы 7 қаңтарда Калифорния штатының Беверли-Хиллз қаласындағы «The Beverly Hilton» қонақүйінде өтті. Үміткерлерді 2023 жылғы 11 желтоқсанда Седрик Антонио Кайлс және Уилмер Вальдеррама жариялады.

Салтанатты рәсім 1982 жылдан бері алғаш рет CBS арнасының тікелей эфирінде көрсетілді.

## Үміткерлер тізімі
### Кино
**Номинациялар саны**:
* **5**/8: «Оппенхеймер»
* **2**/7: «Байғұс жандар»
* **2**/4: «Құлау анатомиясы»
* **2**/3: «Қалғандар»
* **2**/9: «Барби»
* **1**/7: «Гүлді айын өлтіргендер»
* **1**/2: «Бала және құтан»
* **0**/5: «Өткен өмірлер»
* **0**/4: «Маэстро», «Мамыр, желтоқсан»
* **0**/3: «Қызығушылық аймағы», «Ағайынды Супер Марио кинода», «Өрмекші-адам: Ғаламдар торы»
* **0**/2: «Америкалық шығарма», «Air», «Күлгін түс», «Құлаған жапырақтар», «Дайана Найэд», «Растин», «Солтберн»

### Теледидар

## Тағы қараңыз
* Оскар 2024

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығын тапсыру рәсімдері
Том Хупер

**Томас (Том) Джордж Хупер** (; , Лондон, Ұлыбритания) — британдық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. «Патшаның сөзі» фильмі үшін Үздік режиссер номинациясы бойынша «Оскар» 
лауреаты (2011).

## Өмірбаяны
Том Хупер 1972 жылы Лондонда Мередит пен Ричард Хупердің отбасында дүниеге келген. Мередит аустралиялық жазушы және мұғалім, ал Ричард ағылшын кәсіпкері болды. Хупер Хайгейт (Highgate School) және Вестминстер (Westminster School) мектептерінде білім алған.

13 жасында ол ағасы сыйға тартқан 16 мм «Bolex» камерасына өзінің «Боялған беттер» атты алғашқы қысқаметражды фильмін түсірді. Фильм 1992 жылы «Channel 4» арнасыда көрсетілді. Фильмнің өндірісін кинорежиссёр Пол Уайланд жартылай қаржыландырды.

2009 жылы «Лидс Юнайтед» футбол клубының тарихын баяндайтын «Қарғыс Юнайтед» фильмі шықты. 2010 жылы Хупер «Патшаның сөзі» фильмін басқарды, ол төрт «Оскар», соның ішінде «Үздік фильм» жүлдесін жеңіп алды. Хупердің өзі «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» алды.

## Фильмография
толықметражды фильмдер

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын таңқурай сыйлығының иегерлері
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Джонатан Демми

**Роберт Джонатан Демми** (; , Болдуин, Нью-Йорк — , Нью-Йорк, АҚШ} — америкалық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. «Қозылардың үнсіздігі» (The Silence of the Lambs) фильмі үшін Үздік режиссер номинациясы бойынша «Оскар» лауреаты (1991).

## Өмірбаяны
Демми 1944 жылы 22 ақпанда Нью-Йорктегі Болдуин қаласында Дороти Луиза (Роджерс) және қоғаммен байланыс жөніндегі менеджер Роберт Юджин Демми отбасында дүниеге келді. Ол Роквилл Сентер, Нью-Йоркте және Майамиде өсті. Флорида университетіне түспес бұрын Оңтүстік-Батыс Майами орта мектебін бітірді.

Демме өзінің мансабының басында 1971 жылдан 1976 жылға дейін продюсер және бірлескен жазушы ретінде эксплуатациялық фильмнің продюсері Роджер Корман үшін жұмыс істеген. Кейін ол Корманның «New World» студиясы үшін үш фильмге режиссерлік етті. Оның 1980 жылы түсірілген «Мелвин мен Ховард» фильмі көпшілікке көрсетілмеді, бірақ ол сыншылардың жоғары бағасына ие болды және режиссерге «Extra Shift» фильміне Голди Хоун мен Курт Расселге қосылуына жол берді. «Extra Shift» фильмінен кейін Демми «үлкен» кинодан біраз уақытқа кетті.

1992 жылы Демми «Қозылардың үнсіздігі» фильмі үшін «Оскар» жүлдесін жеңіп алды, бүл барлық бес негізгі номинацияда («Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік бейімделген сценарий», «Үздік актер» және «Үздік актриса») жеңіске жеткен тарихтағы үшінші фильм («Бір түні болған оқиға» және «One Flew Over the Cuckoo’s Nest» кейін).
 
1993 жылы досы Хуан Суарес Ботастың ЖИТС-пен ауырғанынан шабыттанып және өзінің моральдық сеніміне сүйеніп, Демми өзінің ықпалын «Филадельфия» (1993) фильмін жасау үшін пайдаланды. «Филадельфия» ЖИТС дағдарысын шешуге арналған алғашқы ірі фильмдердің бірі болды.

Содан бері Демми екі ремейкті түсірді: «Шарада» фильмнің ремейкі «Чарли туралы шындық», басты рөлде Марк Уолберг (бұрын Кэри Грант ойнаған) және Дензел Вашингтон мен Мерил Стрип ойнаған «Манчжуриялық кандидат».

Деммидің продюсерлер Эдвард Саксон мен Питер Сараф кіретін «Clinca Estetico» атты жеке продюсерлік компаниясы болды.

Фильмдерден бөлек, қырық жыл бойы бірқатар телехикаяларда жүмыс істеген, әсіресе, өмірінің соңғы жылдарында жекелеген эпизодтарды түсірді.

Ол сондай-ақ жиырмаға жуық деректі фильмдерді түсірді, олардың біріншісі 1984 жылы «Stop Making Sense» Talking Heads рок тобынын концерттік фильмі болды; және үш музыкалық бейнебаяндар: «The Perfect Kiss» (New Order, 1985), «Away» (The Feelies, 1988) және «Murder Incorporated» (Брюс Спрингстин, 1995).

2017 жылы 26 сәуірде өңеш ісігі мен жүрек ауруының асқынуларынан қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Майкл Чимино

**Майкл Антонио Чимино** (; , Нью-Йорк, АҚШ — , Лос Анжелес, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. «Бұғы аңшысы» (The Deer Hunter) фильмі үшін Үздік режиссер номинациясы бойынша «Оскар» лауреаты (1979).

Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)
Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Йель университеті түлектері
Норман Таурог

**Норман Таурог** (; , Чикаго, Иллинойс — , Ранчо-Мираж, Калифорния) — америкалық кинорежиссёр және сценарийші.  1920 жылдан 1968 жылға дейін Таурог 180 фильм түсірді. Ол 1931 жылы «Скиппи» фильмі үшін «Үздік режиссер» номинациясында «Оскар» алды (сол кезде жүлде тарихындағы осы санаттағы ең жас иегер болды). Элвис Преслимен көптеген жұмыстармен танымал (9 бірлескен фильм).

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Энтони Мингелла

**Энтони Мингелла** (; , Райд, Ұлыбритания — , Лондон, Ұлыбритания) — британдық кинорежиссёр, сценарийші және драматург. «Ағылшын пациенті» фильмі үшін Үздік режиссер номинациясы бойынша «Оскар» лауреаты (1997).

## Фильмография

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Фрэнк Борзейги

**Фрэнк Борзейги** (; , Солт-Лейк-Сити, Юта — , Голливуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр және актер. «Оскар»дың екі дүркін иегері (1929, 1932). Ол тарихтағы алғашқы америкалық киноакадемияның жүлдесін тапсыру рәсімінде «Жетінші аспан» (1927) фильмі үшін «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы адам болды.

## Өмірбаяны
Болашақ режиссердің әкесі Луиджи Бордзага 1859 жылы Ронцонеде (сол кездегі Аустрия-Мажарстан, қазіргі Италия) дүниеге келген. Швейцарияда тас қалаушы болып жұмыс істеп жүргенде ол жібек фабрикасының жұмысшысы, болашақ жары Мария Рюггпен (1860–1947) танысады. 1880 жылдардың басында Борзага Пенсильвания штатындағы Хэзлетон қаласына қоныс аударып, онда кенші болып жұмыс істеді. Көп ұзамай ол қалыңдығын Хазлетонға әкеліп, олар 1883 жылы үйленді. 1885 жылы олардың тұңғышы Генри дүниеге келді. Содан кейін отбасы Солт-Лейк-Ситиге көшіп, 1919 жылға дейін сонда қалды. Барлығы ерлі-зайыптылардың 14 баласы болды, оның 8-і аман қалды. Луиджи Борзага 1934 жылы жол апатынан қайтыс болды.

1912 жылы Борзейги Голливудта актер болып жұмысқа орналасты; ол 1917 жылға дейін актер ретінде жұмысын жалғастырды. Ол өзінің режиссерлік дебютін 1915 жылы жасады. Оның мансабының шыңы 1920 жылдардың екінші жартысына келді. Сол кезде Фокста жұмыс істеген неміс режиссері Фридрих Вильгельм Мурнауың көрнекі әсерін сіңіре отырып, ол Джанет Гейнор мен Чарльз Фаррелл ойнаған өте сәтті фильмдер сериясында өзінің көрнекі романтизм стилін дамытты. Бұған Борзейги «Үздік режиссер» номинациясында тұңғыш рет «Оскар» алған «Жетінші аспан» фильмі кіреді. Ол бұл сыйлықты 1932 жылы «Жаман қыз» фильмі үшін тағы да алды.

1940 жылдары Борзейгеның жоғары беделі өшті. Оның кейінгі туындыларының ішінде тек «Айдың шығуы» (1948) фильмі ғана сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Осыдан кейін ол іс жүзінде фильмдердегі жұмысын тоқтатты. 1955 және 1957 жылдары Борзейги кинофильмдер өнеріне қосқан көрнекті үлесі үшін Джордж Истман Хаус берген Джордж Истман сыйлығымен марапатталды. 1962 жылы қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды.

Фрэнктің інісі Дэнни (Даниэль) Борзейги (1896-1975), Джон Фордпен үнемі жұмыс істеген актер.

## Фильмография

 

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Амансай

* Амансай – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Амансай – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл.
Джордж Стивенс

**Джордж Стивенс** (; , Окленд, Калифорния — , Ланкастер, Калифорния) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинопродюсер және кинооператор. 1941 жылдан 1943 жылға дейін - Америка режиссёрлер гильдиясының президенті. «Оскардың» екі дүркін лауреаты.

Стивенс мансабын кинооператор ретінде бастады, Лорел мен Харди ойнаған қысқа комедияларда жұмыс істеді. Оның алғашқы көркем фильмі «Коэн пен Келлис қиыншылықта» (1933) сериялық комедиясы болды. Оның нағыз режиссерлік серпілісі Кэтрин Хепбёрнмен бірге «Элис Адамс» (1935) фильмі болды. 1930 жылдардың аяғында Джинжер Роджерс пен Фред Астермен бірге бірнеше фильм түсірді, ал 1940 жылы Кэрол Ломбардпен бірге «Түнгі бақылау» (1940) фильмін қойды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде байланыс күштерінде қызмет етті, 1943-1946 жылдары кино бөлімін басқарды. Ол кинохрониканы түсірді: «Нептун операциясы», «Парижді босату», «Эльбадағы кездесу», Дубен мен Дахау лагерлерінен тұтқындарды босату. Стивенс Нюрнберг процесінде көрсету үшін лагерь хроникасын дайындауға көмектесті.  2008 жылы Стивенстің кинохроникасы ұлттық фильмдер тізіліміне енгізілді.

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Сатоси Кон

**Сатоси Кон** (; , Саппоро, Хоккайдо — , Токио, Жапония) — Жапон режиссері, аниматор, сценарийші және мангака.

## Өмірбаяны
Кон жас кезінен бастап манга мен анимеге, атап айтқанда «Mobile Suit Gundam» франшизасына, сондай-ақ Алан Мур мен Фрэнк Миллердің батыстық комикстеріне қызығушылық танытты. Бұл, сондай-ақ ағасының үлгісі оны сурет салуға итермеледі.

1990 жылы оның «Теңізге оралу» атты алғашқы кәсіби жұмысы жарық көрді. Сатоши Кон суретші болу үшін Мусасино өнер университетінде оқыды, содан кейін Кацухиро Отомомен бірге «World Apartment Horror» мангасында жұмыс істеді, ал 1991 жылы Отомо сценарийі бойынша «Roujin Z» анимесінің режиссері болды.

Сатоши Кон өзінің анимациялық көркем фильмдерімен танымал. Алғашқы екі фильм – «Мінсіз мұң» (Perfect Blue 1998) және «Мыңжылдық актриса» (2001) актрисаның мансабы туралы баяндайды - бірінші жағдайда қиын мансап, ал екіншісінде бақытты. «Токио өкіл әкелері» (2003) - жапондық қаңғыбастар мен көшедегі сәби ойнайтын Рождестволық ертегісі. «Паприка» (2006) ғылыми фантастикалық фильмі адамдардың армандарын басқаруға мүмкіндік беретін құрылғы туралы айтады. Сатоши Конның фильмдері гиперреалистік графикамен, психологиялық сюжетімен және иллюзия мен шындықтың араласуымен ерекшеленеді.

Ол Токиода 46 жасында ұйқы безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Өлім алдында ол «Dreaming Machine» жұмыс атауы бар жаңа толықметражды аниме бойынша жұмыс істеді.

## Фильмография

## Дереккөздер
Кенен

**Тұлға:**
* Кенен Әзірбаев – қазақтың әйгілі халық ақыны, жырау, сал-серілік дәстүрдің соңы, әнші және композитор.

**Елді мекен:**
* Кенен – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Кенен – 2011 жылы Астана қаласы «Шаңырақ Медиа» баспасында басылып шыққан кітап.
* Кенен – Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.
* Кенен – Теңіз көлінің батысындағы шоқы.
Михаэль Ханеке

**Михаэль Ханеке** (; , Мюнхен, Бавария, Германия) — аустриялық кинорежиссёр және сценарийші.
Канн кинофестивалінде «Алтын пальма бұтағының» екі дүркін иегері, сондай-ақ Еуропалық киноакадемия сыйлығының жеті дүркін иегері (1993, 2005, 2009 - үш рет, 2012 - екі рет). «Махаббат» (2012) драмасы үшін «Шетел тіліндегі үздік фильм» үшін «Оскар» және BAFTA жүлделерімен марапатталды.

Ханеке француз, неміс және ағылшын тілдерінде фильмдер түсірді, теледидар мен театрда, сондай-ақ кинода жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Вена киноакадемиясында режиссурадан сабақ береді.

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Гас Ван Сент

**Гас Грин Ван Сент-кіші** (; , Луисвилл, Кентукки, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинопродюсер, суретші, фотограф және музыкант. 
«Піл» (2003) фильмі үшін Канн кинофестиваліндегі «Алтын пальма бұтағы» жүлдесінің иегері. «Ақылды Уилл Хантинг» және «Милк» фильмдері үшін «Үздік режиссер» номинациясында екі мәрте «Оскар» сыйлығына үміткер.

## Фильмография
* 1985 — Жаман түн / Mala Noche
* 1989 — Дәріханадан шыққан Ковбой / Drugstore Cowboy
* 1991 — Менің Айдахо / My Own Private Idaho
* 1993 — Тіпті ковбой қыздары кейде қайғылы болады / Even Cowgirls Get the Blues
* 1995 — Үшін өлу / To Die for
* 1997 — Ақылды Уилл Хантинг / Good Will Hunting
* 1998 — Психо / Psycho
* 2000 — Форрестерді іздеу / Finding Forrester
* 2002 — Джерри / Gerry
* 2003 — Піл / Elephant
* 2005 — Соңғы күндер / Last Days
* 2007 — Параноид-парк / Paranoid Park
* 2008 — Милк / Milk
* 2011 — Мазасыз / Restless
* 2012 — Жерұйық / Promised Land
* 2015 — Ағаштар теңізі / Sea of Trees
* 2017 — Когда мы восстанем / When We Rise
* 2018 — Уайымдама, ол жаяу алысқа бармайды / Don’t Worry, He Won’t Get Far on Foot

Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Роберт Уайз

**Роберт Эрл Уайз** (; , Винчестер, Индиана — , Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — американдық кинорежиссёр, кинопродюсер және монтажёр.
Уайз «Вестсайд хикаясы» (1961) және «Музыка дыбысы» (1965) үшін төрт «Оскар» алды, бұл фильмдердің әрқайсысы оған «Үздік режиссер» және «Үздік фильм»  номинациялар бойынша екі сыйлықтан әкелді. Сонымен қатар, Уайз монтажёр ретінде «Азамат Кейн» (1941) фильмі үшін «Оскардың» «үздік монтаж» номинациясына ие болды,.

Уайз өз жұмысында тыңғылықты дайындықпен, қатаң тәртіппен, ұйымшылдығымен және белгіленген бюджет аясында ең жақсы нәтижеге жетуге ұмтылуымен ерекшеленді. Уайз жұмысының ерекшелігі оның табысқа жеткен жанрларының алуан түрлілігі болды; оның ең жақсы фильмдерінің ішінде қорқынышты фильмдер, нуар фильмдер, вестерн, әскери фильмдер, ғылыми-фантастикалық фильмдер, мюзиклдер мен мелодрамалар бар. Оның кейбір картиналары өзекті әлеуметтік-саяси мәселелерді, соның ішінде соғысқа және отаршылдыққа қарсы тақырыптарды, нәсілдік қатынастар тақырыптарын, босқындар проблемаларын, көшедегі қылмысты, әйелдердің қоғамдағы жағдайын, сондай-ақ өлім жазасына деген көзқарасты қарастырады.

1971 жылдан 1975 жылға дейін Уайз Америка режиссерлер гильдиясының президенті және 1985 жылдан 1988 жылға дейін Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының президенті қызметін атқарды.

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Асқар Ахметұлы Мусинов

**Асқар Ахметұлы Мусинов** (11 сәуір 1961, Алматы – 10 ақпан 2024) – қазақ дипломаты, 2024 жылдан бері Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ислам ұйымының Бас директоры.

## Өмірбаяны
1984 жылы А.А. Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің "шығыстанушы-филолог" мамандығын бітірген.

* 1984-1987 – Ливиядағы әскери аудармашы;
* 1987-1991 – Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігінің екінші, бірінші хатшысы;
* 1991-1992 – Ресей Федерациясының Сауд Арабиясындағы Елшілігінің екінші хатшысы;
* 1993 – Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының халықаралық бөлімінің аға референті;
* 1993-1996 – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Консулдық басқармасының бастығы;
* 1996 – Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшілігінің бірінші хатшысы – консулдық бөлімнің меңгерушісі;
* 1996-1997 – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Бас консулдық басқармасының бастығы, Консулдық қызмет департаментінің директоры;
* 12.1997-09.1999 – Қазақстан Республикасы Президенті хаттамасының меңгерушісі;
* 09.1999-06.2002 – Қазақстан Республикасының Мысырдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі;
* 07.2002-06.2006 – Қазақстан Республикасының Сауд Арабиясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі;
* 06.2006-05.2008 – Қазақстан Республикасының Бахрейндегі, Кувейттегі, Омандағы, Қатардағы, БАӘ-дегі Төтенше және Өкілетті Елшісі;
* 05.2008-06.2013 – Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африка Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі;
* 06.2013-06.2014 – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы;
* 07.2014-03.2016 – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары;
* 2016-2018 жылдары – Ислам ынтымақтастық ұйымының Бас хатшылығының Бейбітшілік, қауіпсіздік және жанжалдарды шешу бөлімінің басшысы (2016 жылдан бастап);
* 2018 жылдың 6 мамырында Дакка қаласында өткен Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы Сыртқы істер министрлері кеңесінің 45-ші сессиясында ИҰЫ Бас хатшысының ғылым және технологиялар жөніндегі орынбасары болып сайланды;
* 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап – Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ислам ұйымының Бас директоры.
2024 жылдың 10 ақпанында 62 жасында қайтыс болды.

## Отбасы
Әкесі Ахмет Оспанұлы Мұса мен Рената Серәліқызы Қожамқұлова – тіл білімі мамандары.

Әйелі – Жанар Жүсіпәліқызы Нөкетаева.

## Еңбектері

* Мусинов А.А. Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Таяу және Орта Шығыс: монография / А.А. Мусинов. – Алматы: Қазақ универ­ситеті, 2018. – 245 б.

## Марапаттары
* Парасат ордені (2015) 
* 2-ші дәрежелі Достық ордені (2005)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан дипломаттары
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Хуан Пабло Сорин

**Хуан Пабло Сорин** ( ; 5 мамыр 1976 ж, Буэнос-Айрес, Аргентина ) - аргентиналық футболшы, сол қанатты қорғаушы. Ол Аргентина құрамасында ойнады және 2006 жылғы әлем чемпионатында команданың капитаны болды. Қазіргі уақытта комментатор

1999, 2004 жылдары Америка кубогына, 2002, 2006 жылдары әлем чемпионатына, 2005 жылы Кофедерациялар кубогына қатысты.
## Жүлделері
### Клубтық
* Аргентина чемпионы: 1996 (Апертура), 1997 (Клаусура), 1997 (Апертура), 1999 (Апертура)
* Либертадорес кубогының жеңімпазы: 1996
* Либертадорес суперкубогының иегері: 1997
* Бразилия кубогының иегері: 1999 ж
* Суль-Минас кубогының иегері: 1999, 2000 ж
*Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 1995/96
* Интертото кубогының жеңімпазы: 2004
* Интертото кубогының жеңімпазы: 2007
### Халықаралық
* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1995
* Америка кубогының финалисті: 2004 ж
* Конфедерациялар кубогының финалисті: 2005 ж
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* footballdatabase.eu сайтындағы профиль

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Архентинос Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Лацио ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Тышқандар мен адамдар туралы

**Тышқандар мен адамдар туралы**  — Джон Стейнбек жазған повесть, 1937 жылы жарияланды.

Бұл шығарма Америка мектептерінде кеңінен оқытылады.

Автор жасөспірім болғандағы естеліктерін негізге алып, Ұлы тоқырау кезінде Калифорнияны шарлаған екі жалданушы жұмыскердің бастарынан кешкендерін баяндайды.

## Сюжет
Болмыстары бір-біріне мүлдем ұқсамайтын екі адамның арасында достық болуы мүмкін бе? Біреуі – өмір сүруге бейімсіз, бірақ алып күштің иесі Ленни, екіншісі – ақылды бола тұра балалық бейнесінен алыстай алмаған Джордж. Оларға ортақ не бар? Бәлкім, қарапайым адами бақытқа жетуді көздеген аңсар-арманның орындаларына деген сенім шығар…

Америкадағы Алапат тоқырау кезінде байлардың фермасына жұмыс іздеп барған екі кедей жігіттің өмірі қалай өзгерді? Олар еңбек етіп, тұрмыстарын түзеуді ғана армандап қоныс аударған болатын. Алайда тағдырдың әрқашан да өз жоспары бар...

## Дереккөздер

Санат:Романдар
Санат:Джон Стейнбек шығармалары
Меркі (айрық)

**Елді мекендер:**

* Меркі – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл, аудан және Меркі ауылдық округі орталығы, темір жол бекеті
* Меркі – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.
* Меркі шипажайы — Жамбыл облысы Меркі ауданындағы елді мекен, шипажай.

**Басқа мағыналар:**

* Меркі – көне қала орны.
* Меркі – ерте темір дәуірі қорғаны.
* Меркі – Шу алабындағы өзен.
* Меркі – Жамбыл облысы Меркі ауданы аумағында орналасқан тау.
Зарина Болатқызы Тұрдиева

**Зарина Болатқызы Тұрдиева** (14 мамыр 1992 — 16 қаңтар 2016) — футболдан Қазақстан құрамасының қорғаушысы. Ол футболдағы мансабын алматылық ЖСШММ сапында бастады. 2012 жылы Талдықорған Жетісуына көшіп, онда 22-ден астам ойын өткізген. 2014-2015 жылдары көкшетаулық «Көкше» клубында өнер көрсетіп, мансабын осы клубта жалғастырмақ болған. Бірақ қаржыландырудың болмауына байланысты Көкше Әйелдер лигасының жарысына қатыспауы мүмкін (кейінірек солай болды) еді.

2016 жылдың қаңтарында Заринаны апасы үйіндегі сарайда асылып қалған күйде тауып алған.

## Сілтеме
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әйелдер футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшы қыздары
Санат:Жетісу ӘФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ҚФК ойыншылары
Санат:ЖСШММ-Қайрат ӘФК ойыншылары
Қызыл-Тура

**Қызыл-Тура** (орыс. *Кызыл-Тура*) — Ескер жұртының, Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі Ресей Федерациясы, Омбы облысының Усть-Ишим ауданында орналасқан.

## Тарихы

Қалашық С.У. Ремезовтың «Сібірдің хорографиялық кітабының» 87 бетінде Ертістің оң жақ жағалауында, Есілдің сағасынан жоғары «Иртышак патшаның қаласы» ретінде бейнеленген. Қираған қалашықтың орына 1771 жылы И.П Фальк келген. Ол қираған мешіттің мұнарасы мен тас үйдің қалдықтарын көрген. Фальктың мәліметі бойынша ол уақытта қалашықта ешкім өмір сүрген жоқ. Бүгінде Қызыл-Тура қалашығының қалдықтары Омбы облысының Усть-Ишим ауданында 1961 жылы В.А. Могильников ашқан Красноярск-ІІ қалашығымен байланыстырылады. 1990-2000-шы жылдары қалашықта Е.М. Данченконың басшылығымен Омбы мемлекеттік педагогикалық университетінің археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жүргізген. Қазба жұмыстары кезінде ортағасырлық қыш және металл ыдыс-аяқ, темір пышақтар, жебенің ұштары, шетелдік қола сақиналар, шыны моншақтар, қола тоғалар мен қыстырғыштар, қола мүсіншелер, сүйектен жасалған бұйымдар табылды. Әртүрлі дәуірлерге жататын ескерткіштердің арасынан Е.М. Данченко мен оның әріптестері Түмен (Сібір) хандығымен байланыстыларын анықтай алды.

## Әдебиет

* *Данченко Е.М.* К изучению Кызыл-Туры // Интеграция археологических и этнографических исследований. - Омск: Изд-во ОмГПУ; Изд. дом Наука, 2008. - С. 221-224
* *Матвеев А.В., Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.

Санат:Сібір хандығы
Санат:Сібір тарихы
Санат:Омбы облысы
Маржан (роман)

thumb|right|180px|
**Маржан** — Джон Стейнбек жазған повесть, 1947 жылы жарияланды.

Бұл Стейнбектің ең танымал шығармаларының бірі, және оны мектептерде кеңінен оқытады.

Шығармада теңіз түбінен маржан тауып жүрумен айналысатын адамның және оның жанұясының өмірі жайында баяндалады.

## Дереккөздер

Санат:Джон Стейнбек шығармалары
Константин Николаевич Сафронов

**Константин Николаевич Сафронов** (2 қыркүйек 1987) — қазақстандық жеңіл атлетші, ұзындыққа секіру бойынша маман. 2003-2015 жылдары жеңіл атлетикадан Қазақстан ұлттық құрамасының сапында өнер көрсетті, жабық ғимараттағы Азия ойындарының қола жүлдегері, ел чемпионаттарының бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері, бірқатар ірі халықаралық жарыстарға, соның ішінде 2009 жылы Берлинде және 2013 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионаттарына қатысушы.

## Өмірбаяны
Константин Сафронов 1987 жылы 2 қыркүйекте дүниеге келген. Павлодарда тұрып жаттығады.

Алғаш рет 2003 жылғы маусымда жеңіл атлетикадан халықаралық деңгейде өзін танытып, Қазақстан құрамасының сапына кіре, Шербрук қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатына қатысып, ұзындыққа және үш рет қарғып секіру жарыстарына қатысты.

2005 жылы Инчхонда өткен Азия чемпионатында және Бангкокта өткен жабық ғимараттағы Азия ойындарында ұзындыққа секіруден бақ сынады.

2006 жылы Бейжіңде өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында секіріп, Дохадағы Азия ойындарында 12-орын алды.

2007 жылы Амманда өткен Азия чемпионатында бесінші, Бангкоктағы Универсиадада алтыншы орын иеленіп, Макаода өткен жабық ғимараттағы Азия ойындарында қола жүлдегер атанды.

2008 жылы Дохада өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында ұзындыққа секіруден бесінші орынға қол жеткізді.

2009 жылы Берлинде өткен әлем чемпионатында, Гуанчжоуда өткен Азия чемпионатында және Ханойда өткен жабық ғимараттағы Азия ойындарында өнер көрсетті – соңғысында жетінші орын алды.

2010 жылы Гуанчжоуда өткен Азия ойындарында сегізінші болды.

2011 жылы Кобеде өткен Азия чемпионатында сегізінші нәтиже көрсетсе, Шэньчжэньдегі Универсиадада барлық мүмкіндіктерінен айырылып, нәтижесіз қалды.

2012 жылы Ханчжоуда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында алтыншы орынға ие болды.

2013 жылы маусымда Алматыда өткен жарыста ұзындыққа секіруден өзінің жеке үздік нәтижесін жаңартты — 8,10 метр. Мәскеуде өткен әлем чемпионатына қатысып, 7,47 нәтижемен финалға шыға алмады.

2014 жылы Ханчжоуда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында бесінші, Инчхондағы Азия ойындарында сегізінші орынға ие болды.

2015 жылы Уханьда өткен Азия чемпионатында сегізінші орын алып, Кванджудағы Универсиадаға қатысты.

Ол 2017 жылғы маусымның соңында спорттық мансабын аяқтады.

Үздік спорттық жетістіктері үшін «Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері» құрметті атағы берілді.

Жұбайы Ольга Сафронова (Блудова) - қысқа қашықтыққа жүгіруден қазақстандық атақты жүгіруші.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның ұзындыққа секірушілері
Санат:Жеңіл атлетикадан Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Дәрібай Ханкерейұлы

**Дәрібай Ханкерейұлы Ханкереев** (1890, №24 ауыл, Елек уезі, Орал облысы, Ресей империясы — 2 наурыз 1938, Алматы, Қазақ КСР) — қазақ кеңестік саясаткер, мемлекет қайраткер.

## Өмірбаяны
1890 жылы Ресей империясының Орал облысы Елек уезінің 24-ауылында шаруа және қызметкердің отбасында дүниеге келген. Қазақ, БОАК ұйымдастыру бөлімінің сауалнама барағында қырғыз деп көрсеткен. 1920 жылдан бастап Коммунистік партияның мүшесі.

1905 жылы Електегі 2 сыныптық мектепті бітірген.

1906-1914 жылдары таратушы, аудармашы, түптеуші, іс жүргізуші қызметтерін атқарған.

1914-1917 жылдары іс жүргізуші болып жұмыс атқарып, 1917-1919 жылдары қожалықпен айналысты.

1920 жылдың ақпан-мамыр айларында ҚАКСР ІІХК нұсқаушысы болып жұмыс істеді.

1921 жылдың қазан-қарашасы — ҚАКСР ІІХК Елек БСК басқарма бөлімінің меңгерішісі болды.

1921 жылдың қарашасы – 1922 жылдың мамыры — ҚАКСР ІІХК басқарма бөлімінің меңгерішісі және ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі болды.

1922 жылдың қыркүйегінен 1923 жылдың қыркүйегіне дейін Қырғыз (Қазақ) АКСР Қырмилициясы басшысы, ҚАКСР ІІХК алқасының мүшесі.

1923 жылдың 2 желтоқсанынан бастап Ақтөбе губерниялық атқару комитетінің төрағасы.

1925 жылдың наурызына дейін Семей губерниялық революциялық комитет-атқару комитетінің төрағасы болды.

1925 жылдың мамыр-қазан айларында ҚАКСР әлеуметтік қамсыздандыру халық комиссары болды.

1925-1927 жылдары — «Қосшы» одағының төрағасы болды.

1927-1928 жылдары — Мақат мұнай кәсіпшілігі басшысының орынбасары болды.

1928-1929 жылдары — Гурьев округіндегі Доссор мұнай кәсіпшілігі басшысының көмекшісі болды.

1929-1932 жылдары — Гурьев қаласындағы «Ембімұнай» тресі басшысының орынбасары болды.

1932 жылдың наурыз-қазан айларында ҚАКСР жеңіл өнеркәсіп халық комиссарының бірінші орынбасары болды.

1932 жылдың тамызынан 1933 жылдың шілдесіне дейін ҚАКСР жеңіл өнеркәсіп халық комиссары болды.

1934 жылы — БК(б)П Маңғыстау, Форт-Александровский аудандық комитетінің жауапты хатшысы қызметін атқарды.

1937 жылы 23 қыркүйекте Гурьев облысы бойынша ІІХКБ қызметкерлерімен тұтқынға алынды. 1938 жылы 2 наурызда КСРО Жоғарғы Сотының Әскери алқасы РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-2, 58-7, 58-8, 58-11-баптарында көзделген қылмыстар туралы айыпты дәлелденген деп танып, оған ең қатаң жазалау шарасы жайлы үкім шығарды. Үкім шығарылған күні атылды. 1959 жылы 19 ақпанда КСРО Жоғарғы Сотының Әскери алқасы: қылмыс құрамының жоқтығы үшін ақтады.
## Қоғамдық жұмысы
* 1920 жылы болыстық, 1920 және 1921 жылы уездік, 1921 жылы губерниялық, 1924 жылы бүкілресейлік Кеңестер съездеріне қатысушы.
* 1921 жылы мамыр-шілде. Орал губерниялық атқару комитетінің хатшысы.
* 1924 жылдың 13 қаңтарынан бастап Қырғыз орталық атқару комитетінің мүшесі.

## Сілтеме
* Қазақстан наркомдары, 1920—1946 жж: өмірбаяндық анықтамалық / Құрас. М. Х. Жакыпов, А. С. Зулкашева, А. Н. Ипмагамбетова, Е. В. Чиликова. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2007. — Б. 347.

## Дереккөздер

Санат:Елек уезінде туғандар
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Қазақ АКСР халық комиссарлары
Санат:Ақтөбе қалалық атқару комитетінің төрағалары
Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Санат:Қазақ КСР-да атылғандар
Тілеужан Мұқашұлы

**Тілеужан Мұқашұлы Мұқашев** (1881, №1 ауыл, Ақтөбе уезі, Торғай облысы, Ресей империясы — 1937, КСРО) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері.

## Өмірбаяны
1911-1917 жылдары — Ақтөбе уезінің 3-бөлімі кеңсе хатшысы, белсенді әскерге мал сатып алу жөніндегі хатшы (Ор қ.). 1917 жылдың тамызынан бастап — Ақтөбе земство басқармасының; 1918 жылдың қыркүйегінен бастап – уездік милиция іс жүргізушісы болды.
* 1918-1921 жылдары — Ақтөбе атқару комитетінің бөлім меңгерушісі болды,
* 1921-1923 жылдары — Ақтөбе губерниялық атқару комитеті мен қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, кейін төрағасы болды,
* 1923-1924 жылдары — Қырғыз (Қазақ) АКСР орталық атқару комитетінің бөлім меңгерушісі болды,
* 1924 жылдың наурызы — 1925 жылдың маусымы — РКФСР Жоғарғы Сотының Қазақ бөлімшесі төрағасы болды,
* 1925-1926 жылдары — РКФСР Жоғарғы Сотының Қазақ бөлімшесі мүшесі болды,
* 1926-1928 жылдары — Орал губерниялық сотының төрағасы болды,
* 1928-1930 жылдары — Орал аймақтық прокуратурасының прокуроры болды,
* 1930 жылы ақпан-тамыз — РКФСР Жоғарғы Сотының Қазақ бөлімшесі мүшесі болды,
* 1930 жылы — «Гигант» ұжымшарының төрағасы және бір уақытта Еңбекшіқазақ аудандық ұжымшарлар одағының төрағасы,
* 1931-1932 жылдары — Еңбекшіқазақ аудандық атқару комитетінің төрағасы болды.
* 1932 жылдың қазанынан 1937 жылдың қарашасына дейін — Қазақ АКСР Жоғарғы соты (1936 жылдан бастап - Қазақ КСР Жоғарғы Соты) төрағасының орынбасары болды.

## Сілтеме
* Қазақстан ЖС сайтындағы өмірбаяндар

Санат:Торғай облысында (Ресей империясы) туғандар
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары
Санат:Ақтөбе қалалық атқару комитетінің төрағалары
Қазақ КСР және Қазақстан Жоғарғы соты төрағаларының тізімі

Қазақ КСР Жоғарғы Соты, Қазақстан және РКФСР Жоғарғы Сотының Қазақ бөлімшесі төрағаларының тізімі. Тізім хронологиялық ретпен келтірілген. Жұмыс істеген жылдары жақшада көрсетілген.

## РКФСР Жоғарғы Сотының Қазақ бөлімшесі төрағалары
# Нығмет Нұрмақұлы (қазан 1921 — сәуір 1923)
# Тілеужан Мұқашұлы (наурыз 1924 — маусым 1925)
# Мырзағұл Атаниязұлы (наурыз 1925 — наурыз 1927)
# Сермұхамед Бекбатырұлы (сәуір 1927 — сәуір 1929)

## Қазақ АКСР Жоғарғы Сотының төрағасы
# Нығметулла Сырғабекұлы (мамыр 1929 — қараша 1929)
# Нағима Ыдырысқызы Арықова (1929—1930)
# Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов (шілде 1931—1932)
# Қазмұхамед Кәрібұлы Күлетов (шілде 1932—1934)
# Шәймерден Бейсенбайұлы Бектұрғанов (мамыр 1934—1937)

## Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төрағасы
# Шәймерден Бейсенбайұлы Бектұрғанов (мамыр 1934—1937)
# Әбдірахман Есалыұлы Құскелдиев (желтоқсан 1937 — тамыз 1938)
# Петр Иванович Громов (тамыз 1938 — сәуір 1939)
# Темірғали Қожабергенов (сәуір 1939 — мамыр 1941)
# Мырзақадыр Нұрбаев (1941—1942)
# Тәңірберген Әділбаев (сәуір 1943 — қазан 1945)
# Омадияр Байжанұлы Адамбаев (1946)
# Әбидулла Үмбетжанұлы Биекенов (с 24 мая 1946)
# Әбдірахман Досанов (тамыз 1946 — тамыз 1958)
# Әмір Нұрышев (1958—1959)
# Күнтуар Әлібайұлы Сүлейменов (1958—1962)
# Бекайдар Жүсіпов (маусым 1962 — қыркүйек 1970)
# Қайыр Ерденбайұлы Мыңбаев (ноябрь 1970 — мамыр 1981)
# Ғалым Бәжімұлы Елемісов (маусым 1981 — қаңтар 1984)
# Тамас Қалмұхаметұлы Айтмұхаметов (1984—1993)

## Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағасы
# Тамас Қалмұхаметұлы Айтмұхаметов (1984—1993)
# Михаил Федорович Малахов (желтоқсан 1993—1996)
# Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев (1996—2000)
# Қайрат Әбдіразақұлы Мәми (қыркүйек 2000 — сәуір 2009)
# Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков (2009—2011)
# Бектас Әбдіханұлы Бекназаров (2011—2013)
# Қайрат Әбдіразақұлы Мәми (2013—2017)
# Жақып Қажманұлы Асанов (2017—2022)
# Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев (2022 жылдан бастап)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы сот жүйесі
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Қазақстаннан шет тіліндегі үздік фильм үшін Оскар сыйлығына үміткерлердің тізімі

**Қазақстаннан шет тіліндегі үздік фильм үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына үміткерлердің тізімі**нде 1992 жылдан бері Қазақстан түсірген, «Үздік шет тіліндегі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылған барлық фильмдер бар.

Тек бір қазақстандық фильм («Моңғол») сыйлыққа ұсынылды. Екі фильм («Келін» және «Айка») тоғыз фильмнің қысқа тізіміне енді, бірақ қорытынды номинацияға жете алмады.

## Тізім

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
(87) Сильвия

**(87) Сильвия** — Негізгі белдеудегі ірі астероидтардың бірі. Жанында екі серігі бар екені анықталған алғашқы астероид.

Оны 1866 жылы 16 мамырда Норман Погсон Үндістандағы Мадрас обсерваториясында ашты.

Ежелгі рим аңыздарынан белгілі болған Рем мен Ромулдың анасы Рея Сильвиянің құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 87.png
Орбита астероида 87 (наклон).png


## Серіктері
2001 жылдың ақпанында америкалық астрономдар астероидты айналатын серікті ашты.

2004 жылдың тамызында франциялық астрономдар астероидта тағы бір серік бар екенін анықтады.

Бұл аспан денелеріне сәйкесінше Ромул және Рем деген атаулар берілді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(216) Клеопатра

**(216) Клеопатра** — Негізгі белдеудегі ірі металды астероид.

Оны 1880 жылы 10 сәуірде Иоганн Пализа Пула теңіз обсерваториясында ашты.

Ежелгі мысырлық патшайым Клеопатраның құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 216.png
Орбита астероида 216 (наклон).png


## Серіктері
2008 жылдың қыркүйегінде астрономдар тобы астероидтың екі серігі бар екенін ашты.

2011 жылы оларға Алексгелиос пен Клеоселена деген атаулар берілді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (201—300)
Санат:Астероидтар
(279) Туле

**(279) Туле** — Негізгі белдеудегі ірі астероид.

Оны 1888 жылы 25 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Бұл 4 астрономиялық бірліктен асатын қашықтықта ашылған алғашқы астероид.

Жалпы, Туле — ежелгі гректер картографиясындағы солтүстікте орналасқан ең шалғай мекен.

thumb|center|450px|Туленің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (201—300)
Санат:Астероидтар
Хаумеа (ергежейлі ғаламшар)

нобай|
**Хаумеа** — Гавай аңыздарындағы дүниеге бала келуіне көмектесетін құдайдың атымен аталған ергежейлі планета.

Оның пішіні сопақша, орбитасы Күннен өте алыста, Койпер белдеуінде орналасқан. Хаумеаның Күнді бір рет айналып шығуы үшін 285 жыл кетеді. Бұл ергежейлі планетаның Хиака және Намака деген екі айы бар. Олардың екеуі де 2005 жылы ашылған.

## Дереккөздер
Планеталар энциклопедиясы

Санат:Ергежейлі планеталар
Махмуд Әл-Марди

**Махмуд Марди** (; 6 қазан 1993, Акаба қаласы, Иордания) — иорданиялық футболшы, шабуылшы. 

2023 жылы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

### Клубтық
**Әл-Мухарраб**

* АФК Кубогы: 2021
* Бахреин кубогы: 2021

**[[Әл-Файсали|Әл-Фаисали]]**

* Иордания чемпионы: 2018–19
* Иордания кубогы: 2018–19
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Иордания футболшылары
Санат:Иордания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Файсали ФК ойыншылары
Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары
Болат Керімжанұлы Дарбеков

**Болат Керімжанұлы Дарбеков** (21 қазан 1957, Тоқмақ, Фрунзе облысы, Қырғыз КСР) — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Жоғарғы қолбасшылығының өкілі, генерал-лейтенант, «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы (2007-2008).

## Өмірбаяны
1957 жылы 21 қазанда Қырғыз КСР Тоқмақ қаласында дүниеге келген.

1979 жылы Алматы жоғары жалпыәскери қолбасшылық мектебі үздік бітірді. Офицерлік қызметін Германиядағы Кеңес әскерлері тобында мотоатқыштар взводының командирі болып бастады.

1979 жылдың қарашасынан бастап — ГКӘТ 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдаушы бригадасының десанттық-шабуылдаушы взводының командирі болды. ЖДШБр құрамында командирдің орынбасары — парашютті-десанттық ротаның әуе-десанттық даярлығы бойынша нұсқаушысы, десанттық-шабуылдаушы ротасының командирі, штаб басшысы — парашютті-десанттық батальон командирінің орынбасары қызметтерін атқарған.

1988 жылы М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны үздік бітірді. Академияны бітіргеннен кейін ОАӘО жеке мотоатқыштар бригадасының мотоатқыштар батальоны командирі қызметін атқарды.

1992 жылы Қырғызстан Республикасы Ұлттық ұланының штаб басшысы — қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.

1993-1995 жылдары — Қырғызстан Республикасы Ұлттық ұланы Бас штабының басшысы — қолбасшысының бірінші орынбасары болды.

1995 жылы Қырғызстаннан Қазақстанға ауысты. 1995 жылдың қарашасынан 1998 жылдың мамырына дейін мотоатқыштар дивизиясының мотоатқыштар полкінің командирі, 23260 әскери бөлімінің бөлім офицері, Алматы жоғары әскери училищесінің тактика кафедрасының оқытушысы, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Әскери академиясының оперативтік өнер және тактика кафедраның аға оқытушысы қызметтерін атқарды.

1998 жылдың мамырында армия корпусының танк дивизиясы командирінің орынбасары болып тағайындалды.

2001 жылы Ресей Федерациясы Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын үздік бітіріп, Жедел жоспарлау департаментінің басшысы — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы бастығының жедел жоспарлау жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.

2003 жылдың қаңтарынан — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Бас штаб басшысының бірінші орынбасары — Жедел жоспарлау жөніндегі департаменттің басшысы болды.

2003 жылы шілде Қазақстан Республикасы Президентінің № 389 Өкімімен Штабтар басшылары комитетінің төрағасы – Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

2007 жылдың 10 қаңтарында басқа жұмысқа ауысуына байланысты қызметінен босатылды.

2007 жылдың 17 сәуірінен 2008 жылдың 6 қарашасына дейін — «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы болды.

## Марапаттары
* II дәрежелі Даңқ ордені (2005)
* «Төтенше жағдайлардын алдын алуда және жоюда уздіқ шыққаны үшін» медалі (2008)

## Дереккөздер

Санат:Тоқмақта туғандар
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Санат:Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабының басшылары