open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жас Әртіс Марапаты

**«Жас Әртіс» Марапаты** () — 1978 жылы құрылған коммерциялық емес «Жас Әртіс Қорының» () талантты жас телевидение және кинематограф актерлер мен актрисаларға және олардың жоғарғы мәртебесін құрметтеу және физикалық мүмкіндігі шектеулі немесе материалдық жағынан жас әртістерге қолдау көрсету үшін берілетін марапат.

Алғаш рет Жас Әртіс Марапаты 1979 жылы ұсынылған, бұл 18 жасқа дейінгі әртістердің кино, телевидение, театр және музыка саласындағы үлестерін ерекше мойындау және марапаттау үшін құрылған алғашқы ұйым болған.

Алғашқы жиырма жылда бұл марапат «Youth In Film Awards» деп аталған. Ал «Young Artist Awards» деген атау алғаш рет 19 наурыз 2000 жылы, 21-ші марапаттау рәсімінде қолданылды.

1-ші марапаттау рәсімі 1979 жылдың қазан айында, Голливудтағы Sheraton Universal Hotel қонақ үйінде өтті.

## Жас Әртіс Қоры
Жас Әртіс Қоры (басында «Hollywood Women’s Photo and Press Club» деген атаумен танымал, және кейінірек «Youth in Film Association») 1978 жылы құрылған жас актерлердің шеберлігін мойындау және марапаттау үшін және олардың физикалық және материалдық жағынан қамтамасыз етілген болуы үшін стипендия беретін коммерциялық емес ұйым. Бұл қауымдастық кино, театр, телевидение, музыка саласында 21 жасқа дейінгі актерлерді мойындайтын және марапаттайтын алғашқы ұйым болған.

## Жас Әртіс Ұйымы
**Жас Әртіс Ұйымы** бұл 1978 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым, физикалық немесе материалдық жағынан шектелген актерлерге стипендия беру үшін құрылды. Бұл қолдау оларға өз таңдауымен өнер мектептерінде оқуға және кино саласында мансабын жалғастыруға мүмкіндік береді. Стипендиялық бағдарлама тек қана қайырымдылық қаражатынан ғана қаржылық колдау тауып отыр.

## Рәсімдер

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:АҚШ киножүлделері
Тасоба

* Тасоба — Ақмола облысы Есіл ауданында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.
* Тасоба — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл.
Футболдан Ресей кубогы 2020 (финал)

'''Футболдан Ресей кубогының''' 2020 жылғы финалында "Зенит" және "Химки" футболшылары кездесіп, "Зенит" 1:0 есебімен жеңіске жетті.
## Матч

### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Матч 

Санат:Футболдан Ресей кубогы
Санат:Зенит ФК ойындары
Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Химки ФК ойындары
Марс бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі

**Марс бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі** — ғылыми зерттеулер жүргізу үшін Марсқа жеткізілген (жылжымайтын) автоматты станциялар мен (мобильді) роверлердің тізімі.

Аппараттардың планетаға жұмсақ қонуын қонушы аппарат қамтамасыз етеді. Қонушы аппараттардың массалары ішіндегі станция немесе ровердің массасымен қоса берілген.

2021 жылға қарай, Марс бетіндегі барлық аппараттардың жалпы массасы 9,5 тоннаға жуықтады.

## Тізім

## Панорамалар

Санат:Ғаламшарлар аралық станциялар
Санат:Ғарыш тізімдері
Жайық (айрық)

**Негізгі ұғым:**

* Жайық – Ресей Федерациясы (Башқұртстан, Челябі, Орынбор облыстары) мен Қазақстан Республикасы (Атырау, Батыс Қазақстан облыстары) жеріндегі өзен.

**Елді мекендер:**

* Жайық – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл.
* Жайық – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Жайық – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы ауыл.
Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді

**Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді** (30 маусым 1968, Шымкент облысы) — қазақстандық ірі мемлекеттік қайраткер, дипломат, саясаткер. 2019—2023 жылдары Сыртқы істер министрі. 2023 жылдан бастап қызметтегі Аустриядағы Төтенше және Өкілетті Елші.

## Өмірбаяны
1968 жылы 30 сәуірде Шымкент облысы, Сайрам ауданы, Ақсукент ауылында дүниеге келді. 

1990 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің философия-экономика факультетін тәмамдағаннан кейін Мәскеу мемлекеттік университетінің Азия және Африка институтында және Йенсе Университеті (Корей Республикасы) жанындағы Тілдер институтында тәжірибе алды. 

Дипломатиялық мансабын 1993 жылы  Азия елдері басқармасының атташесі, үшінші хатшысы ретінде бастады. 

1996—1999 жылдары Қазақстанның Корей Республикасындағы Елшілігініңүшінші, екінші хатшысы;

1999—2000 жылдары Азия, Таяу Шығыс және Африка департаментінің бірінші хатшысы, екіжақты ынтымақтастық бөлімінің басшысы; 

2000—2001 жылдары Қазақстан Мемлекеттік хатшысының сыртқы саясат мәселелер жөніндегі кеңесшісі; 

2001—2003 жылдары Қазақстанның Израиль Мемлекетіндегі Елшілігінің кеңесшісі;  

2003—2004 жылдары Қазақстан Сыртқы істер министрінің орынбасары болды.  

2004 жылы Қазақстан президентінің  № 1416 бұйрығымен Малайзиядағы, кейін 2005 жылы Индонезия, Бруней және Филиппиндағы Төтенше және Өкілетті Елші қоса атқарушы болып тағайындалды.

2009 жылы Швейцариядағы, кейін Лихтенштейн және Ватикандағы Төтенше және Өкілетті Елші қоса атқарушы болып тағайындалды.

2016 жылы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

2019 жылы Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 2021 жылы Премьер-министр орынбасары болып тағайындалып, екі қызметті бірге атқарды.

5 айдан кейін Аустриядағы Төтенше және Өкілетті Елші және Венадағы халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкіл болып тағайындалды.

## Жеке өмірі
Үйленген, 2 ұлы бар. Қазақ, орыс, ағылшын, корей және жапон тілдерін меңгерген.

## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстан президентінің алғысы (2003);
* Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі (2005);
* Астанаға 10 жыл медалі (2008);
* Қазақстан президентінің алғысы, I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші (2010);
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі, Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына 10 жыл медалі (2011);
* Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі (2015);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі, Ерен еңбегі үшін медалі, Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі (2016);
* Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл медалі (2017);
* Астанаға 20 жыл медалі (2018);
* Парасат ордені (2020);
* Достастық ордені (ТМД ПАА, 2021).

## Дереккөздер

Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері
Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Индонезиядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Филиппендердегі елшілері
Санат:Қазақстанның Швейцариядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Брунейдегі елшілері
Санат:Қазақстанның Лихтенштейндегі елшілері
Санат:Қазақстанның Ватикандағы елшілері
IX Кристиан

**IX  Кристиан** ( дат. Christian 9. 8 сәуір 1818 - 29 қаңтар 1906 ) - 1863-1906 жылдары билік еткен Дания королі. Глюксбург әулетінен шыққан. Англия королі V Георг және Ресей императоры II Николайдың атасы.

## Өмірбаяны
### Билік етуі

## Ұрпақтары
Кристиан 1842 жылы Кристиан VIII патшаның жиені Луиза Гессе-Кассельмен  үйленді. Олардың алты баласы болды:

Фредерик Вильгельм Карл  - 1906-1912 жж. Дания королі ; 
Александра Каролина Мария Шарлотта Луи Джулия - Ұлыбритания Королі Эдвард VII-тің әйелі.;
Кристиан Вильгельм Фердинанд Адольф Георг  - Грекия королі 1863-1913 жж.;
Мария София Фредерика Дагмар  - Ресей императоры Александр III-дің әйелі,;
Тира Амалия Кэролайн Шарлотта Анна (09/29 / 1853-26 / 02/1933) - Ганновер ханзадасы Эрнст II-нің әйелі;
Вальдемар
Барбара Палвин

**Барбара Палвин** (; туылды 8 қазан 1993 жылы, Будапешт)  — мажарлық модель. Ол алғаш рет 2016 жылы Sports Illustrated Swimsuit Issue шығарылымында пайда болды. 2019 жылы, ол Victoria's Secret «періштесі» атанды.

## Мансабы
Барбара Будапештте туып-өсті. 13 жасында Барбара *Icon Model Management* модельдік агенттігінің өкілі болды, ол оның менеджері болды. Ол қызды сынақ түсіріліміне шақырды және оның айтуынша, олар қарапайым формальдылық болуы керек еді.

Ол өзінің алғашқы редакциясын 2006 жылы жапондық *«Spur»* журналына түсіріп, содан кейін Азияда жұмыс істеді. Содан бері Палвин L 'Officiel (Париж, Ресей, Түркия, Таиланд, Сингапур), Vogue (Португалия), Marie Claire (Италия, Венгрия), Glamour Hungary, Elle (Ұлыбритания, Италия, Корея, Бразилия, Аргентина, Швеция, Сербия, Венгрия), Allure, Harper' s Bazaar және Jealouse Magazine журналдарының мұқабаларында пайда болды. Барбара Armani Exchange, H&M, Victoria ' s Secret және Pull & Bear сияқты брэндтердің бет-бейнесі болды. 2012 жылдың ақпан айында ол *[[L'Oréal Paris]]*-тің елшісі болды. 2016 жылы Барбара *Sport Illustrated Swimsuit* Rookie класының құрамына кірді. Ол сонымен қатар Armaniдің «Acqua di Gioia» хош иіссуларының жаңа беті болды. Барбара Amazon Fashion-тің бет-бейнесі және Express пен Chaos жарнамалық науқандарында пайда болды.

## Жеке өмірі
2010 жылдан 2013 жылға дейін Кристоф Сомфаймен қарым-қатынаста болды.
2014 жылы әнші Найл Хоранмен кездесіп жүрді.

2018 жылдан бастап актёр Дилан Спрауспен кездесіп жүр, олар Бруклин-де бірге тұрып жүр.  2023 жылғы маусымда олар некелесуге шешім қабылдағандарын хабарлады, ал 15 шілдеде үйленді. Үйлену тойы Венгрияда, Барбараның ата-анасына тиесілі Арлекин Бирток иелігінде өтті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Барбара Палвин Instagram-да
* Барбара Палвин Twitter-де

Санат:Фотомодельдер
Санат:Мажарстан фотомодельдері
Анджело Бадаламенти

**Анджело Бадаламенти** (, 22 наурыз 1937, Бруклин – 11 желтоқсан 2022, Нью-Джерси) — америкалық пианист пен композитор. Көбінен режиссер Дэвид Линчтің кино мен сериалдарына музыка жазған автор ретінде танылған. Жалпы алғанда, 70-тен аса кинотуындыға музыка жазып алған.

## Өмірбаяны
Ол Бруклинде 1937 жылы 22 наурызда туды. Шешесі Сицилиядан, әкесі континенттік Италиядан келген азаматтар еді. Балалық шақтан операмен және классикалық музыкамен әуестенген. Сегіз жастан бастап фортепианода ойнауды үйрене бастады. Жеткіншек болған кезде, музыка ойнауды үйреніп алғасын ол Катскилл тауларында әншілердің гастрольдеріне аккомпанемент жасап ақша таба бастаған. Кейін ол Истман музыка мектебін және Манхэттендік музыка мектебін бітіріп шыққан.

«Көк барқыт» фильмін түсіру барысында Изабелла Росселиниге ән айтуды үйретуге шақырылған Бадаламенти режиссер Линчпен достасып, көп жылдарға созылған әріптестікті сақтап тұрады. Алғашқыда Росселлини «Song to the Siren» әнін орындау керек еді, бірақ оған авторлық құқығы режиссерде жоқ еді. Сонда Линч «Mysteries of Love» атты жаңа әннің сөздерін жазып, музыкасын Бадаламентиге тапсырып қояды. Бұған қоса Бадаламентиді осы фильмде ұсақ эпизодта ойнауға шақырады.

## Марапаттары
* 1990, «Грэмми» сыйлығы — «*Twin Peaks* Theme» үздік инструменталды поп-орындау
* 1992, «Сатурн марапаты» — Үздік музыка үшін
* 1993, «Тәуелсіз рух» сыйлығы — «Twin Peaks: Fire Walk with Me» үздік түпнұсқалық саундтрек
* 2005, «World Soundtrack Award» сыйлығы — Жалпы композиторлық жетістіктері үшін
* 2011, Генри Манчини сыйлығы — Америкалық сазгерлер, авторлар мен шығарушылар қоғамы атынан

## Таңдаулы фильмографиясы
* 1986 — Көк барқыт / *Blue Velvet*
* 1987 — *A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors*
* 1990 — *Wild at Heart*
* 1990 — Твин Пикс / *Twin Peaks* (телесериал)
* 1992 — *Twin Peaks: Fire Walk With Me*
* 1995 — *La Cité des enfants perdus*
* 1997 — *Lost Highway*
* 1999 — *The Straight Story*
* 1999 — *Arlington Road*
* 2000 — Жағажай / *The Beach*
* 2001 — Малхолланд Драйв / *Mulholland Drive*
* 2002 — *Secretary*
* 2004 — *Evilenko*
* 2004 — *Napola — Elite für den Führer*
* 2004 — *Un long dimanche de fiançailles*
* 2005 — *Dark Water*
* 2006 — *The Wicker Man*
* 2009 — *44 Inch Chest*
* 2013 — Сталинград
* 2017 — Твин Пикс: Оралу (телесериал)

## Актерлық жұмысы
Бадаламентидің жалғыз актерлық жұмысы «Малхолланд Драйв» фильміндегі Луиджи Кастельяни рөлі болды. Ол тағы кішкене эпизодтарда «Тікелей эфирде» және «Твин Пикс: Оралу» сериалдарында, «Көк барқыт» фильмінде пианистың рөлін ойнады.

## Олимпиадаға қосқан үлесі
Бадаламенти Барселонада өткен 1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы басты музыкалық шығарманың авторы.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ сазгерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Нұр мешіті

**Нұр мешіті** — Хромтау, Ақтөбе облысы қаласындағы мешіт.  

«Нұр» мешіті 2005 жылы «ТНК Казхром» акционерлік қоғамының Донской ГОК есебінен салынды. Мешіттің бас имамы - Алиев Алмат Амангелдіұлы, наиб-имам қызметін М.Т.Усупалиев атқарады .

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.brivibasgatve.eu/2010/09/khromtau-kazakhstan.html 
Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Нұрлан Махабадұлы мешіті

**«Нұрлан Махабадұлы»** мешіті — Ақтөбе қаласындағы мешіт.

Мешіт 2008 жылы салынды. Мешіттің ауданы 84 шаршы метр, 100 адамға арналған. Ғимараттың биіктігі - 6 м, минареттің биіктігі - 16 м.

«Нұрлан Махабадұлы» мешіті - «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық діни бірлестігінің филиалы, имам қызметін Жасан Ермекбайұлы Тебереков атқарады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://muftyat.kz/kz/map/mosque?act=view&id=60 
* http://www.akimataktobe.gov.kz/index.php/ru/struktura/strukturnye-podrazdeleniya/2013-12-24-11-07-24/121-struktura/strukturnye-podrazdelenie/gu-gorodskoj-otdel-vnutrennej-politiki/312-religioznye-ob-edineniya 
* http://aktobe.gov.kz/sites/default/files/Node_132/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BE%20%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%85.doc 

Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Нұртай мешіті

**«Нұртай» мешіті** — Қандыағаш қаласындағы мешіт, А. Қалиев көшесі, 9 үй. Мешіт салынғаннан бері Оразалы қажы Шынболатов мешіттің имамы қызметін атқарды, содан кейін 2009 жылы Ғабит Сақтапұлы Маткаримов (қазіргі «Нұр Ғасыр» мешітінің наиб-имамы болып тағайындалды.

Мешіт Кеңес Одағы кезінде қуғын-сүргінге ұшыраған жергілікті дін қайраткері және Джурун мешітінің имамы Нұртай Құрманалиннің есімімен аталады. 1995 жылы Нұртай Құрманалин қалпына келтірілгеннен кейін немересі Бауыржан Хайруллаұлы Құрманалин алдымен Қандыағашта (1997), содан кейін Журунда (2004 ж.) Атасының құрметіне мешіт салды.

2011 жылы «Күркей бер, туған жер!» Акциясы аясында мешіт күрделі жөндеуден өтті. Күрделі жөндеу кезінде ерлер мен әйелдердің намазханаларына бөлек кірулер жасалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Нұрдәулет мешіті

**Нұрдәулет мешіті** — Ақтөбе қаласында Әбілқайыр хан даңғылының бойында орналасқан мешіт. Мешіт ғимараты Борис Байжаркиновке тиесілі «Нұрдаулет» сауда-ойын-сауық орталығына іргелес. Мешітті «Нұрдәулет мешіті» діни бірлестігі басқарады (жетекшісі: Борис Байжаркинов). Мешіттің өзіндік медресе және «Салттар үйі» бар. Мешіт ғимаратының жанында алкогольсіз үйлену тойлары мен еске алу шаралары өткізілетін «Дәстүр» асханасы бар. Мешіт имамы - Әмен Нұрболат.

## Тарих
1999 жылы Байжарқыновтар отбасының құрылыс компаниясы «Нұрдаулет» сауда үйінің құрылысын аяқтады, бірақ ғимараттың оң қанаты әлі салынып бітпеді, ал иелері оны мешіт етуге шешім қабылдады, өйткені Ақтөбе орталық мешіті намаз оқығысы келетіндердің барлығын қабылдай алмады, бұдан басқа қала орталығынан алыс жерде орналасқан. Биіктігі 37 метр, жеке мұнарасы және жалпы аумағы 2 мың шаршы метрді құрайтын мешіт шамамен алты ай бойы салынып жатқан.

«Нұрдәулет» мешітінің ашылуы Ақтөбе қаласының 130 жылдық мерейтойымен тұспа-тұс келді және Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғибадатхананың ашылу салтанатына қатысты. Ұлы Отан соғысы кезінде қаза болған Борис Байжаркиновтің әкесі - Нұрдаулет Әділше - ұлының (қазақтың Нұрдулет Әділшеұлы) құрметіне мешіттің атын қою туралы шешім қабылданды, оның денесі әлі күнге дейін табылған жоқ.

Мешіттің аты аталған адамның құрметіне мешіт салынатын мешіт құрылысшылары мен қала әкімшілігі арасында дау туғызды. Сайып келгенде, құрылысшылар «Нұрдәулет» атауын қорғауға қол жеткізді.

Мешіттің ауданы 1730 м², биіктігі: 37 метр. Негізгі залдан басқа, аумағы 90-100 м² болатын екі намаз бөлмесі, әйелдер бөлмесі (90 м²), мұсылмандық үйлену тойларын тіркеу бөлмесі (75 м²) және басқа қызмет көрсету орындары (асхана, муеззин бөлмесі) бар. Мешіт екі қабатты: бірінші қабатта негізгі намаз залы, медресе, имамдар бөлмелері бар; екінші қабатта әйелдерге арналған үй-жайлар, қосымша намазхана, мешіт қызметшілеріне арналған бөлмелер бар. Мешіттің мехрабының ені: 5 метр, биіктігі: 6,5 метр, минбардың биіктігі: 9 метр. Негізгі залға биіктігі 7 метр кристалды люстра орнатылды.

Мешіттің 4 күмбезі бар: ішкі күмбез (18 м), үлкен күмбез (16,5 м), орта күмбез (14 м) және мешітке кіре берістен кіші күмбез (6 м). Мұнараның биіктігі: биіктігі 57 метр және диаметрі 36,5 метр.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Данэлия Александровна Тулешова

**Данэлия Александровна Тулешова** (18 шілде 2006 жыл, Астана) — қазақстандық әнші. «Голос. Дети» (Украина) бағдарламасының төртінші маусымының жеңімпазы, Junior Eurovision 2018 ән байқауында Қазақстанның атынан ән айтып, алтыншы орын алды.

## Сыртқы сілтемелер
* Junior Eurovision 2018 байқауындағы Данэлия Тулешованың профилі 
* 
* 
* 

Санат:Қазақстан бала әншілері
Санат:Junior Eurovision ән байқауының қатысушылары
Мәтей Қоқанұлы атындағы мешіті

**Матей (Матай) Қоқанұлы атындағы мешіт** — Шалқар қаласындағы мешіт. 2011 жылы салынған. Мешіт сыйымдылығы: 300 адам. Мешіт кешенінде 30 орындық медресе және 400 орындық асхана бар.

## Тарих
Мешіт Дильда Қоқанованың есебінен салынды және 2011 жылы Қазақстанның Тәуелсіздік күніне орай аудан әкімі Рахат Сыдықов пен қала әкімі Ербол Данағұловтың қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Салтанатты шарада мәслихат депутаты Жарас Ізғұлов «Нива» автокөлігінің кілтін мешіттің имамы Нұрлыбек Такеевке табыстады.

Мешіт Матай Қоқанұлының (1884 ж.т.) есімімен аталған, ол діни сауатты, Бұхара жоғары оқу орнын бітірген және араб тілін білген .

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Жанаман-ахун Сейтімұлы атындағы мешіт

**Жанаман-ахун Сейтимұлы атындағы мешіт** — Шалқар аудандылық орталық мешіт) - Қазақстанның Ақтөбе қаласындағы Шалқар қаласындағы екі мешіттің бірі, 39-да орналасқан.

Мешіттің бас имамы - Жамбыл Әлмұханбетұлы Тлеубай (оның алдында мешіт имамы және аймақтың бас имамы Бақытбек Нұрғабиұлы Тәжімбет болған, ол қазір Ақтөбе Орталық мешітінің имамы болып табылады).

## Тарих
Мешіт Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бір жыл өткен соң, 1992 жылы салынды. Бұрын Шалқар қаласында тағы бір мешіт болған, ол Кеңес үкіметі кезінде Қазақстандағы 68 мешіттің бірі болатын. Мешіт салынғаннан кейін. Жанаман-ахун, ескі мешіттің ғимараты қараусыз қалды, содан кейін қирады.

2010 жылы мешіт ғимараты жаңартылып, жаңартылды: профильді парақтан жасалған жаңа шатыр орнатылды, кірпіш жұмыстары цемент қабатымен жабылып, бозғылт қызғылт түске боялды, ал пластикалық терезелер ағаш терезелерді алмастырды.

## Ерекшеліктер
Мешіт сыйымдылығы: 200 адам. Мешіт үлкен намазхана, имам бөлмесі, түрлі қажеттіліктерге арналған ортақ бөлме және барлығын байланыстыратын дәлізден тұрады. Мешітте дәрет алу үшін арнайы жабдықталған бөлме бар, дәретханалар бөлек - мешіт ауласында орналасқан. Ғимараттың бұрыштарында мұнараларға еліктейтін күмбездері бар тігінен бекітілген металл құбырлар бекітілген. Нағыз мұнара бөлек, мешіттің ауласында орналасқан және қызыл кірпіштен салынған. Мешіттің күмбезі металлдан және боялған көк түстен жасалынған, оның үстінде дәстүрлі жарты ай бар.

Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Ақтөбе облысы мешіттері
Қазақстандағы христиан діні

[нобай|[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі, Алматы қ.]]
**Христиан діні** — Қазақстанның исламнан кейінгі ең көп таралған дін. 2009 жылғы халық санағы бойынша, 4,2 миллион адам христиан дінінде. Олардың басым бөлігі — православтық бағытын ұстанатын орыс, украин және белорус ұлттарының өкілдері. Қалғандары — протестант, лютеран, католик және т.б. ағымдарды ұстанатындар.

## Тарихы
### Орта ғасырлар
Орта Азияға христиан діні орта ғасырларда Таяу Шығыстан келді. Бұл аймақта оның шығыс тармағы – несторианство таралды. Қыпшақ, керей, найман тайпалары тәңірлікпен қатар, христиан дінін де ұстанатын болды. Христиан діні Өзбек ханның исламды мемлекеттік дін етіп жария еткенінен кейін біртіндеп жоқ болды.

### Ресей отарлауы
Ресейдің Қазақстанды отарлау процессі басталуымен, христиан діні қайтадан Орта Азияға тарала басталды. Дегенмен, ол жергілікті халықтың емес, орыс колонистерінің діні болды. 1871 жылы Түркістан епархиясы құрылды. Қазақтарды православтық ағымына аудару үшін 1881 жылы Қырғыз (қазақ) рухани миссиясы ашылды. Інжіл, Таурат және т.б. киелі кітаптар қазақ тіліне аударылды. Қазан төңкерісі кезінде елде дінмен күрес басталды.
Асан

* Асан – Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл.
* Асан – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
Алтын таңқурай

**«Алтын таңқурай»** (), және «Раззи» () — 1981 жылы америкалық Джон Уилсон ойлап тапқан антижүлде. Ең нашар деген жұмыстарға, соның ішінде, сценарий, режиссерлік жұмыс, киносаундтрек және жыл фильмдеріне беріледі. «Оскар» жүлдесіне толықтыру ретінде саналып, «Алтын таңқурайдың» номинанттары мен лауреаттарының есімдері «Оскардың» номинанттары мен лауреаттарының есімдерінен бір күн бұрын жарияланады. Жүлденің атауы ағылшын тіліндегі (to) blow raspberry (tongue) жаргонынан алынған. Мағынасы — біреуді немесе бір нәрсені  тілін шығарып келеке ету. Ағылшын тілді ортада бұндай әрекет кең тараған.

Раззи тек «Алтын таңқурай» Фондының (Golden Raspberry Award Foundation, GRAF) мүшелері дауыс бергеннен кейін ғана табысталады. Фондтың құрамына 12 елден 500 анонимді мүшелер еніп, пошта арқылы дауыс береді. Сыйлық есебінде пульверизаторлық алтын сырмен сырланған пластмассалы таңқурай жидегі ұсынылады. Әрбір сыйлық 5 доллардан кем тұрады.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ киножүлделері
Bentley Mulsanne (2010)

**Bentley Mulsanne** — бұл ескірген Arnage моделіне балама ретінде жасалған атқарушы седан. Серияны жасау 2010 жылдың ортасында басталды. Атауы Ле-Мандағы "Сартэ" жарыс айналмасы бұрылыстарының біріне арналған. Мульсан - 80 жылдағы (1930 жылдан бастап) Бентлидің жеке платформасында құрастырылған алғашқы автомобиль. 

Bentley Mulsanne үшін британдық концерннің штаб-пәтерінде бұрын-соңды алынбаған түпнұсқалық, 3266 мм доңғалақты базасы бар платформа жасалынған. 6,75 литрлік қос ауа үрлеуі бар қозғалтқыштың (V-8) қуаты (максималды қуаты 512 л.с., максималды момент-1020 Нм) Bentley Arnage цилиндрлер блогы болып табылады. Беріліс қорабы - неміс ЗахнрадФабрик - сегіз жылдамдықты автомат. Максималды жылдамдық сағатына 300 км, ал жылдамдығы 100 км / сағ үшін 5,3 секундты құрайды. 100 км үшін орташа отын шығыны 16,9 литрді құрайды. 

Автокөлік тұтынушылары шанақтың 114 түсті нұсқаларының біреуін таңдай алады. Bentley Mulsanne интерьерінде шынайы былғары (24 түсті нұсқасы бар), ағаштан жасалған және қолмен жылтыратылған болат бар. Автокөлік 40 гигабайттық қатты дискімен, навигатормен, 14 динамикті аудио жүйесімен және британдық консервативті брендке арналған заманауи шешімдерімен серияға шығады. 

2014 жылы Bentley Mulsanne Speed модификациясы ұсынылды, ол 537 ат күшіне дейін. қозғалтқышпен, «бағытталған» доңғалақ дискілерімен және т.б. ерекшеленеді. 

2016 жылы рестайлинг жүргізіліп, ол Мульсанға жаңа радиатор торын, бамперлерді, алдыңғы және артқы оптика мен мультимедиялық жүйені ұсынды. Сонымен қатар, Bentley Mulsanne  Extended Wheelbase (кеңейтілген доңғалақ базасының) артқы люкс орындықтары бар кеңейтілген нұсқасы және салонның артындағы люктері бар  . 

30 автокөліктен тұратын соңғы партия 2020 жылдың көктемінде шығарылды. Компанияның флагманы қазір жаңа Flying Spur болып табылады  . 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Bentley Mulsanne парағы өндірушінің веб-сайтында 
* Bentley Mulsanne интерьер панорамасы 

Санат:Bentley
Санат:Седандар
Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:F-сегмент
Піскен сүт

нобай|200px
**Піскен сүт** — өңделген сүттің түрі. Оны қайнатып, бірнеше сағат бойы қыздыру арқылы жасалады.

Бұл өнім шығыс славян ұлттары арасында тараған. Орыстар оны *топлёное молоко*, украиндар *пряжене молоко*, беларустар *адтопленае малако* деп атайды.

Бұрын оны жасау үшін қайнаған сүті бар құманды орыс пешіне салып, бір күнге немесе бір түнге бәсең отта қалдыратын. Сонда ылғалдың көбі буланып, сүттің консистенциясы өзгеретін, оның бетінде қоңырқай қапшық түзелетін. Көп қызғандықтан сүттің аминқышқылдары қантпен қосылып, меланоидин түзетін, ол сүтке ерекше түс пен карамельді иіс беретін.

Піскен сүтті сусын ретінде де, қаусырмалар пісіргенде де пайдаланады. Оны ашыту арқылы ряженка мен варенец жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Сүт
Түйе зәрі

[нобай|260x260 нүкте| [Йемен|Йемендегі түйе ]]
**Түйе зәрі** - түйелердегі зат алмасу кезінде шығарылатын сұйық өнімі. Түйелерден алынған зәр Арабия түбегінде ғасырлар бойы пайғамбарлық медицинаның бөлігі бола отырып, дәрілік мақсаттарда қолданылған.  

## Ислам пайғамбарлық медицинасының тарихы
 
нобай|солға|Араб жігіт ұрғашы түйенің артынан зәрін ішіп тұрған сәті
Исламдағы пайғамбарлық медицина дәстүрінде Мұхаммед ауруларды «денелері сау болғанша» қолдануға шақырған.   Сондай-ақ, хадисте «Укл немесе Урена тайпасының кейбір адамдары Мединеге келді және оның климаты оларға сәйкес келмеді. . . Мұхаммед оларға (сүтті) түйелер табынына барып, олардың сүті мен зәрін (дәрі ретінде) ішуді бұйырды. . . . Сондықтан олар сауыққаннан кейін сол бағытқа қарай жүрді ».   . Дәл сол уақытта Урена халқына әсер еткен аурудың басқа емі болмады. Сондықтан бұл уақытша ем болды. оған қоса, егер біреудің ауруында, егер оларды емдейтін дәрі-дәрмектің құрамында харам заты болса және басқа алмастырғыш (халал) болмаса, онда бұл дәрі-дәрмекке рұқсат етіледі. 

Бахтияр Насир, ислам діни қызметкері, хадиске сүйене отырып, түйе зәрін тұтынуды жақтап, қорғаған.  Абу Ханифаның шәкірті Абу Юсуф медициналық емдеу үшін түйе зәрін қолданудың зияны жоқ екенін айтқан.  Алайда, Абу Ханифаның айтуынша, түйе зәрін ішуге болмайды.

## Қолданылуы және әсерлері
Йеменде Түйе сідігі ішімдік болып саналады және ауруларды емдеуде қолданылады, дегенмен, бұған кеңінен тыйым салынған.  Кейбір салондарда оны шаш түсуді емдеу үшін пайдаланады делінген.  Үрғашы түйеден алынған түйе зәрінің бағасы литріне жиырма доллардан тұрады, малшылар оның емдік күші бар дейді. Ол дәстүр бойынша сүтпен араластырылады.  

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы түйелер Таяу Шығыстағы респираторлық синдроммен байланысты коронавирустың көзі екенін және «шикі түйе сүтін немесе түйе зәрін ішу немесе дұрыс пісірілмеген етін жеу MERS-CoV инфекциясымен қатты аурумен «қант диабеті, бүйрек жетіспеушілігі, өкпенің созылмалы ауруы және иммунитеті төмен адамдардың ауру қаупі жоғары екенін адамдарға ескетті.         MERS ‐ CoV бар дромедариялардың эксперименттік инфекциясы зәрде вирус ешқандай дәлел көрсеткен жоқ. Сондықтан, түйе зәрі  вирустың адамдарға таралуы көзі болып табылмайды
.

## Сондай-ақ қараңыз

* Сиыр зәрі 
* Дромедерлер 
* Зооноз 

## Дереккөздер

Санат:Жалған ғылым
Санат:Жалған медицина
Санат:Ислам
Шай бұтағы

**Шай бұтағы** () — камелия тегіне жататын мәңгі жасыл өсімдік.

Жапырақтарынан дайындалатын және сусын ретінде пайдаланылатын өнім де шай деп аталады.

## Түршелері
Оңтүстік-шығыс Азияның тропиктік және субтропиктік таулы ормандарында пайда болған бұл өсімдіктің екі түршесі бар:
* *Camellia sinensis var. assamica* — ассам шайы және басқа да үнді шайлары
* *Camellia sinensis var. sinensis* — қытай шайларының сұрыптары (жапон шайлары да бұған жатады)

ТМД елдерінде Әзірбайжан, Грузия, Ресейдің Краснодар өлкесінде қытай шайының негізінде шайдың бірнеше сұрыптары өсіріледі.

## Сипаттамасы
Шай — күй талғамайтын, тамырлы, көпжылдық өсімдік. Жапырақтары кезектесе орналасқан, қалемше тәріздес жылтыр, шеттері өткір тісті, ұзындығы 7 см, ал ені 4 см болады. Шай ағашы 100 жылдай өмір сүріп, 70 жыл өнім береді.

## Галерея

Tea plantations in the eastern Kannan Devan Hills.jpg|Шай өсіру плантациясы
Flower of camellia sinensis.jpg|Гүлі
Camellia sinensis 2018-11-07 4397.jpg|Жапырақтары
Lapsang souchong dsc07639.jpg|Кептірілген жапырақтары
Mugicha by CR 01.jpg|Қара шай


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Өсімдіктің химиялық құрылысы

*
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Еуразия флорасы
Санат:Оңтүстік Америка флорасы
Санат:Африка флорасы
Шай мұражайларының тізімі

нобай|Муннардағы мұражай
нобай|Макаодағы мұражай
нобай|Пин-Лин шай мұражайы
**[[Шай]]** тарихына және мәдениетіне арналған мұражайлар тізімі:
* Цейлон шайы мұражайы, сайты
* Муннар қаласындағы шай мұражайы (Оңтүстік Үндістан)
* Ассам штатының Токлаи өзені бойындағы мұражай
* Ханчжоудағы Қытай ұлттық шай мұражайы, сайты 
* Гуйчжоу провинциясындағы Мейтан шай мұражайы (ең үлкен шәйнек пішінді ғимаратта, биіктігі 73,8 метр)
* Фуцзянь провинциясындағы Тенфу шай мұражайы
* Гонконгтегі шай ыдысы мұражайы, сайты
* Тайбэйдегі Пин-Лин шай мұражайы
* Макаодағы шай мұражайы
* Тибет шайы мұражайы
* Сеулдағы шай мұражайы
* Чеджудағы шай мұражайы
* Посондағы жасыл шай мұражайы
* Токиодағы шай мұражайы
* Кимура шай ішу рәсімінің мұражайы, сайты
* Симаданың Әлемдік шай мұражайы, сайты
* Германияның Нордендегі шай мұражайы, сайты 
* Түркияның Ризедегі шай мұражайы
* Мәскеу шай фабрикасының мұражайы, сайты
* Амстердамдағы шай мен кофе мұражайы
* Лондондағы шай мен кофе мұражайы, сайты 

Санат:Шай
Санат:Мұражайлар
Theobroma bicolor

**Мокамбо ағашы**, немесе **Ягуар ағашы**, немесе **Pataxte** () — Құлқайыргүлділер тұқымдасының Теоброма тегінің жемісті талы, какаоның туысы. Оңтүстік және Орталық Америкада өседі. 

## Сипаттамасы
нобай|солға|170px|
Theobroma bicolor орташа биіктігі 3–8 метр болады, бірақ кейде 25 метрге дейін өседі. Амазонка алабында өскен ағаштар наурыздан қарашаға дейін жеміс әкеледі.

## Қолданылуы
Жеміс пен бұршақтарын жеуге болады, олар протеин мен жасұныққа бай, кофеинді қамтиды.

Ежелде ацтектер оны какаомен қатар шоколад дайындауға пайдаланған. Бірақ қазіргі кезде оның сапасы какаодан төмен деп танылады.

## Таксономия
Өсімдікті 1808 жылы Александр Гумбольд пен Эме Бонплан суреттеген.

## Дереккөздер

Санат:Құлқайырлар
Санат:Оңтүстік Америка флорасы
Санат:Жемісті талдар
Зелёнов ауылдық округі

**Зелёнов ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Зелёное ауылы кіреді. Орталығы – Зелёное ауылы. Округ құрамында болған *[[Асерчево]]* ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1381 адамды (704 ер адам және 677 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы ауылдық округтері
Кванттық айналым гравитациясы

[thumb|right|300px|CERN-нің [Үлкен Хадрон Коллайдеріндегі (LHC) CMS бөлшектер детекторының ұқсатылған моделді мәліметтерінің бір мысалы. Мұнда екі протон соқтығысқан соң Хиггс бозоны пайда болып, ол екі хадрон ағынына және екі электронға ыдырайды. Мұндағы сызықтар детектордағы протонмен протон соқтығысудан пайда болған бөлшектердің жолдарын көрсетеді, ал бұл бөлшектердің энергиясы көк түспен көрсетілген.]]
**Кванттық айналым гравитациясы** (КАГ, , (LQG)) —  Кванттық механика мен жалпы салыстырмалылықты біріктіруге тырысатын кванттық гравитацияның бір теориясы болып, ол стандартты моделдегі материяны таза кванттық гравитацияға арналған қалыпқа (framework) енгізеді. Кванттық айналым гравитациясы (КАГ) Кванттық гравитация теориясына үміткер ретінде Струна теориясымен (string theory) бәсекелеседі.

Альберт Эйнштейн бойынша, гравитация күш емес, ол уақыт-кеңістіктің өзіне тән қасиеті. Осыған дейін гравитацияны электромагнетизм мен ядролық күштермен бірдей маңызға ие басқа бір кванттық күш ретінде қарастыру әрекеттері сәтсіз болды. Ал кванттық айналым гравитациясы теориясы гравитацияны ауырлық күш ретінде түсінбейді, қайта Эйнштейннің геометриялық формуласына негізделген кванттық гравитация теориясын жасауға талпынады. Бұл үшін КАГ теориясында кеңістік пен уақыт кванттастырылып, кванттық механикасындағы энергия мен импульс секілді шамалардың кванттасуына теңестіріледі. Бұл теория уақыт-кеңістіктің физиикалық көрінісін бейнелеп береді, онда кеңістік пен уақыт квантталудың тіке әсерінде түйіршікті әрі дискретті (discrete) болады, бейне электромагнетизмнің кванттық теориясындағы фотондар секілді және атомдардың дискретті энергия деңгейі секілді. Кванттасқан кеңістіктің мәні - ең аз қашықтықтың болуын (exist) білдіреді.

## Дереккөздер

Санат:Гравитация теориялары
Санат:Кванттық гравитация
Санат:Физика
Санат:Космология
Санат:Физикалық даму
Футболдан Ресей суперкубогы 2020

**2020 жылғы [[Футболдан Ресей суперкубогы]]** (орыс. *Суперкубок России по футболу 2020*) 7 тамызда Мәскеуде өтіп, "Зенит" 2:1 есебімен "Локомотивті" жеңді.

## Қатысушылар

* "Зенит" — 2020 жылғы Ресей чемпионы.
* "Локомотив" — 2020 жылғы Ресей күміс жүлдегері. "Зенит" Ресей кубогын жеңіп алғандықтан, суперкубокқа қатысуға рұқсат алды.

## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнирдің ресми сайты 
Санат:Футболдан Ресей суперкубогы
Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Зенит ФК ойындары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойындары
Lunar Precursor Robotic Program

нобай|Atlas V зымыранының LRO мен LCROSS аппараттарымен ұшуы
**Lunar Precursor Robotic Program** () — НАСА-ның бағдарламасы.

Роботтандырылған станцияларды Айға жіберу арқылы келешекте адамы бар миссияларға дайындалуды көздеген.

## Миссиялары
Басты миссиясы Канаверал мысынан 2009 жылдың 18 маусымында ұшқан. Atlas V зымыран-тасығышы Айға келесі аппараттарды жеткізген:

* **LRO** (Lunar Reconnaissance Orbiter, *Ай зонды*) бір жылдың ішінде Айды айналып, фото түсіру арқылы егжей-тегжейлі 3D-карталарды жасауға бағытталған. Бортында жеті құрылғысы бар: Cosmic Ray Telescope for the Effects of Radiation (CRaTER), Diviner Lunar Radiometer Experiment (DLRE), Lyman-Alpha Mapping Project (LAMP), Lunar Exploration Neutron Detector (LEND), Lunar Orbiter Laser Altimeter (LOLA), Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC), and Miniature Radio Frequency radar (Mini-RF).
* **LCROSS** (Lunar Crater Observation and Sensing Satellite, *Ай кратерлерін бақылау және өлшеу серігі*) Айдың жарық түспейтін жағындағы аймақты зерттеуге бағытталған. 1000-килограмдық зымыран соңғы сатысының кратерге 9000 км/сағ жылдамдықпен құлағандағы жарылысты бақылау үшін арналған тәжірибелік аппарат.

Animation_of_Lunar_Reconnaissance_Orbiter_trajectory_around_Earth.gif|LRO-ң Жерден Айға қарай ұшқан траекториясы
Lunar_Reconnaissance_Orbiter_LRO_during_testing_at_NASA.jpg|LRO ғарыш аппараты
LCROSS_Centaur.jpg|LCROSS пен зымыран сатысының Айға жақындауын бейнелейтін сурет
LCROSS_Centaur_Impact_Flash.jpg|Айға құлағандағы жарылыстың фотосуреті
Visible_light_camera_image_of_the_Moon_by_LCROSS.jpg|LCROSS түсірген сурет


2013 жылдың 7 қыркүйегінде бағдарламаның тағы бір миссиясымен **LADEE** (Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer) ғарыш аппараты ұшырылды. Ол жеті айдың ішінде Айдың экзосферасын және ұшқан шаңның іздерін зерттеуге бағытталған.

## Сілтемелер
* Бағдарламаның ресми сайты 

Санат:Ғарыштық бағдарламалар
Санат:NASA жобалары
Санат:АҚШ ғарыштануы
Санат:Айды зерттеу
Топтық ұшқарылану

[thumb|right|200px|Грек бас әрібі пси (psi). Ψ [Психология сөзін, психологиялық зерттуді білдіреді. Ψ = Психология Ψist = Психолог. Ψ биологияда биологиялық су потенциялын (water potential); Ψ астрологияда Нептунды; Ψ физикада кванттық механиканың толқындық функциясын білдіреді]]
**Топтық ұшқарылану** (, кейде **Топтық поляризация**) — әлеуметтік психологияның ұғымы: мәлім бір топта жекелердің шешім шығаруы топтың әсеріне ұшырайды; мүшелер өзінің бастапқы бейіміне қарағанда топ ішінде тіпті де әсіре (extreme) шешім қабылдайды; жеке адамға қарағанда топ тіпті де ұшқары болады. Егер жеке тұлғалардың бастапқы бейімі қауіпті болса, онда топқа айналған соң пайда болған әсіре шешімі тіпті де қауіпті болады;  ал, егер жеке тұлғалардың алғашқы шешімі сақтыққа құрылса, онда топтық әсіре шешім де барынша сақтыққа құрылады. Бұл құбылыс бойынша, жекелердің алғашқы мінезі топтық талқылаудан соң қатайып, күшейе түседі, сөйтіп топтың мәлім бір жағдайға байланысты мінезі өзгеруі мүмкін; бұл жағдай әдетте *"Мінездік ұшқарылану"* деп аталады.

Қалыпты жағдайда, бір адам жеке шешім шығарғанда түрлі қауіптердің қыспағына тұрғандай сезімге бөленіп, абайлап іс көреді. Қарапайым ақылды шешім қашанда қауіптен қашатын, аз шығын шығаратын, өзіне де қауіпсізін таңдау есептеледі.

Ал, бір адам топқа енгенде, топтың күшіне жаңа күш қосылғандай, өзі де күшейе түскендей болады, жекелер жеке қалғанға қарағанда топта өзін қауіпсіз сезінды.

Топтағы белсендінің әрбір әсіре қимылы оларды да солай істеуге жігерлендіріп тұрғандай болады. Егер біреу топтың жалпы эмоциясына әсер ететін жаңа бастама көтерсе, қалғаны соны қолдай жөнеледі және қауіптен қорықпай орындауға кіріседі.

Көбінесе бүлікке айналған ереуіл, төңкеретін революция, құлататын, шағатын вандализмдер осындай әлеуметтік психологияның әсерінде шарықтау шегіне жетеді.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік психология
Санат:Ұжымдық интеллект
Абай күні

**Абай күні** — Қазақстан Республикасының мерекелік күнтізбесіне енген күн. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен 10 тамыз Абай күні болып белгіленді. Бұл мереке 2020 жылы аталып өтілетін Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойының қарсаңында бекітілді. Мереке ресми демалыс күні болып саналмайды.  

## Тарихы
«Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы №689 қаулысына толықтыру енгізу туралы «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2017 ж., № 53, 343-құжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесі: мынадай мазмұндағы 22-1-тармақпен толықтырылсын: «22-1. Абай күні – 10 тамыз».

## Әдебиеттер тізімі

Санат:Қазақстан мейрамдары
Санат:10 тамыз
Динамо Брест

**«Динамо-Брест»** () — Беларусь футбол клубы, Брест қаласынан. 1960 жылы құрылған, өз алаңындағы ойындарын "Брестский" стадионында өткізеді. Қазіргі таңда Беларусь жоғары лигасында ойнайды. 

## Атаулары

* «Спартак» (1960—1972)
* «Буг» (1973—1975)
* «Динамо» (1976—2012)
* «Брест» (2012)
* «Динамо-Брест» (26 қараша 2012 —)

## Жетістіктері

### КСРО

* КСРО кубогының 1/16 финалы.

### Беларусь
Чемпионат

* Чемпион: 2019
* 3 орын: 1992

Кубок 

* Жеңімпаз (3): 2006/2007, 2016/2017, 2017/2018.
* Финалист: 2019/2020

Суперкубок 

* Жеңімпаз (3): 2018, 2019, 2020.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Клубтың ресми сайты 
Санат:Беларусь футбол клубтарыСанат:1960 жылы құрылған футбол клубтары
Фибриноидты некроз

**Фибриноидты некроз** (,  — өлі, шірік, өлі еттену) - қайтымсыз, басқарылмайтын жасуша өлімінің ерекше түрі болып, ол қан тамыр жақтауларына антигендер мен антиденелер кешені фибринмен бірге шөккенде пайда болады. Ол иммун-жетектеуіш (immune-mediated) васкулиттерде жиі кездеседі, олар III типтегі гиперсезімталдықтың нәтижесі болып табылады. Гематоксилинмен және эозинмен боялған кезде олар жарқын эозинофильді және дақтармен көрінеді.
## Ауру
Фибриноидты некроз иммун-жетектеуіш васкулиттермен шектелмейді; көптеген патологиялық процестер фибриноидты некроз аймағын туғызуы мүмкін. Жүйелі қызылша эритематоздың ішінде дермаға (dermis) көбінесе терідегі ұсақ тамырлардың айналасына сұйықтық жиналуы мен қабынуы әсер етеді, ал ол айтарлықтай фибриноидты некрозды білдіруі мүмкін.
## Дереккөздер

Санат:Патология
Санат:Патологиялық физиология
Санат:Ауру белгілері
Санат:Аурулар
Васкулиттер

**Васкулиттер** ( — тамыр, -itis — жалғау, мағынасы қабыну)) —- қабынудың (inflammation) қан тамырларды бұзуынан болатын дерттер (disorders) тобы. Артериялар мен веналардың екеуі де қабынады. Лимфангиттер (лимфа тамырларының қабынуы) де кейде васкулиттің бір түрі болып саналады. Васкулит негізінен Лейкоциттердің (Ақ қан түйіршіктері) көшіуінен және содан зақымданудан туындайды.

Екеуі де васкулитте туындайтын болса да, көктамырдың қабынуы (флебиттер, phlebitis), немесе күретамырның қабынуы (артериттер, arteritis)) өз алдына жеке құбылыстар болып табылады.
## Белгілері мен симтомдары

Мүмкін болған белгілері мен симтомдарына мыналар жатады:

* Жалпы белгілері: Қызба, еріксіз салмақ жоғалту
* Тері: Ап-айқын пурпура, Торша көкбөрткен (livedo reticularis)
* Бұлшықеттер мен буындар: бұлшықет ауыруы немесе қабынуы, буындардың сырқырауы немесе буындардың ісінуі
* Жүйке жүйесі: мононеврит мультиплексі, басауру, инсульт, құлақ шуылдау (tinnitus), көрудің нашарлауы, тез көре алмау
* Жүрек пен артериялар: жүрек ұстауы (Heart attack), жоғары қан қысымы, гангрена
* Тыныс жолдары: Мұрын қанау, қанды жөтел, өкпе инфильтраттары
* GI трактісі: Іш ауыру, қанды дәрет, перфорация (GI трактіндегі тесік)
* Бүйректер: бүйрек сүзгісінің қабынуы (гломерули)

## Дереккөздер

Санат:Қан тамырлары аурулары
Санат:Ревматологиялық аурулар
Санат:Аутоиммундық аурулар
Футболдан Англия кубогының финалы 2020

***Толық мақаласы: [[Футболдан Англия кубогы 2019/20]]*** 

**Футболдан Англия кубогының 2020 жылғы финалы** () — 2020 жылы 1 тамызда Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтіп, "Арсенал" 2:1 есебімен "Челсиді" ұтты. 

"Арсенал" өз тарихында 13-ші рет аталмыш кубокты ұтып алды. 

## Матч

### Протокол

### Статистика




## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Турнирдің ресми сайты 

Санат:Футболдан Англия кубогы
Санат:Арсенал Лондон ФК ойындары
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:2020 жылғы футбол
Луна-1

***Луна-1*** — Айды және ғарыштық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік планета аралық автомат станция.

Бұл станция (зымыранның соңғы сатысымен бірге) екінші космостық жылдамдықты бағындырып, Жердің өзіне тарту аймағын артта қалдырған әлемдегі тұңғыш ғарыш аппараты болды.

1959 жылдың 2 қаңтарында *Луна-1* Байқоңырдан ұшырылды, бірақ мақсатына жетпеді. 4 қаңтарда ол Айдан 6000 шақырым қашықтықта өтіп, гелиоцентрлік орбитаға көшті, яғни Күннің серігіне айналды. Дегенмен, аппарат Айда елеулі магнит өрісінің жоғын анықтап алды.

Қазір *Луна-1* Жер мен Марс арасындағы орбитамен Күнді айналуда.

Бортындағы ғылыми құрылғылар: магнитометр, Гейгер санауышы, сцинтилляциялық санауыш, микрометеориттер анықтағышы.

## Галерея

RIAN_archive_664345_Space_pavilion_at_the_Exhibition_of_People's_Economic_Achievements.jpg|
RIAN_archive_499563_Automatic_interplanetary_station_‘Luna_1’.jpg|
1959_CPA_2306.jpg|


## Дереккөздер

## Сілтемелер

*  

Санат:Ғарыш станциялары
Санат:Ғарыш техникасы
Луна-2

***Луна-2*** — Ай бетіне жеткен адамзаттың алғашқы ғарыш кемесі.

Бастапқыда оны екінші ғарыш зымыраны деп атаған, кейде Лунник-2 деген атау да кездескен. Құрылысы мен бортындағы құрылғылары *Луна-1* аппаратындағыдай болды: магнитометр, Гейгер санауышы, сцинтилляциялық санауыш, микрометеориттер анықтағышы.

## Хронологиясы
*Луна-1* Айдан едәуір қашықтықта өтіп, ғарышқа ұшқаннан соң, ОКБ-1 ол типтес аппаратты қайтадан ұшыруға тырысты.

1959 жылдың 18 маусымында ұшырылған зымыран-тасығыштың басқару жүйесінде ақау пайда болып, ол тез апатқа ұласты.

1959 жылдың 12 қыркүйегінде сағат 09:39:42 (UTC+3) старт сәтті өтті.

1959 жылдың 14 қыркүйегінде сағат 00:02:24 (UTC+3) *Луна-2* Ай бетіне 3,3 шақырым/секунд жылдамдықпен ұшып соғылды. Құлаған жері — Жаңбырлар теңізіндегі Аристилл, Архимед, Автолик кратерлері маңы.
нобай|200px|Мұражайдағы вымпелдің көшірмесі
## Мұра
* Бортында болған және Айға жеткізілген, КСРО елтаңбасы салынған екі вымпелдің көшірмесі америкалық Абилин қаласының мұражайында сақтаулы тұр. Оны Хрущев президент Дуайт Эйзенхауэрге 1959 жылдың 15 қыркүйегінде сыйлаған.
* Жаңбырлар теңізінің бір бөлігіне Лунник шығанағы деген ат берілді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

*  

Санат:Ғарыш станциялары
Санат:Ғарыш техникасы
Кеуде каналы

**Кеуде каналы** () — адам анатомиясы бойынша, лимфа жүйесіндегі екі лимфа каналының үлкен біреуі. Ол сондай-ақ *Солжақ лимфа каналы*, *Алиментарлы канал*", *chyliferous каналы*, *Van Hoorne-нің каналы* деген секілді аттармен белгілі. Бұл каналдан басқа канал - оңжақ лимфа каналы. Кеуде каналы хилусты (chyle) тасиды, ол таза лимфа емес, лимфа мен эмульсияланған майларды қамтыған сұйықтық. Ол оң жақ кеуде, білек, бас және мойын секілді бөліктерден (оларға оңжақ лимфа каналы құяды) басқа  қалған денелердегі лимфаның көп бөлігін жинайды. Кеуде каналы он екінші арқа омыртқасынан (T12) басталып, мойын астына дейін созылады. Ол солжақ субклавиялы көктамыры мен ішкі кеңірдек көктамырларының түйіскен жеріндегі, яғни брахиоцефалды көктамырдың басындағы Қанайналым жүйесіне хилус құяды.

Кеуде каналы жарылса, одан пайда болған көп мөлшердегі сұйықтық плевра қуысына құйылады, ол хлоторакс деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Лимфа жүйесі
Санат:Күретамырлар
Оңжақ лимфа каналы

**Оңжақ лимфа каналы** () — адам анатомиясы бойынша, лимфа жүйесіндегі екі лимфа каналының кіші  біреуі, ол мойын түбіндегі алдыңғы скален бұлшықеттерінің орталық шекарасын бойлайды, ұзындығы 1.25см. Бұдан басқа канал - Кеуде каналы. Оңжақ лимфа каналы оңжақ субклавиялық көктамырмен және оңжақ Мойынның ішкі көктамырымен әртүрлі комбинация жасайды. Оңжақ лимфа каналының мойын іші мен субклавиялық көктамырлар түйіскен тұсқа тікелей еніп тұратын жағдай сирек кездеседі. Бұл құрылымның ашылуы Нильс Стенсенге қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Лимфа жүйесі
Скален бұлшықеттері

**Скален бұлшықеттері** () — мойын айналасындағы үш жұп бұлшықеттер тобы болып, атап айтқанда, Алдыңғы скален (scalenus anterior), Ортаңғы скален (scalenus medius) және Артқы скален (scalenus posterior) қатарлылар. Олар төртінші, бесінші және алтыншы мойын омыртқа нервтері арқылы басқарылады (C4-C6).

Алдыңғы және орта скален бұлшықеттері бірінші қабырғаны көтеріп, мойынды ұқсс жаққа қарай бұрады; артқы қабыршақ екінші қабырғаны көтеріп, мойынды ұқсас жаққа қарай бұрады.

Бұл бұлшықеттер көне  (skalenos) деп аталады, бұл «ретсіз, біркелкі емес» деген мағынаны білдіреді.
## Құрылымы
Скален бұлшықеттері C2-ден C7-ге дейінгі мойын омыртқасы және бірінші және екінші қабырғалар  көлденең процестеріне (transverse processes) қатысты.
### Алдыңғы скален
**Алдыңғы скален бұлшықеті** () - мойынның екі жағындағы, стерноклеидомастоидты бұлшықеттің артында орналасқан. Ол үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы мойын омыртқаларының көлденең процесстерінің алдыңғы бүртікшелерінен (tubercles) басталады, сосын төменге қарай тік түсіп, тар, жалпақ сіңір арқылы бірінші қабырғаның ішкі жақтауындағы скален бүртікшесіне тұтасып, субашасүйектік ойығының алдындағы екінші қабырғаның жоғарғы бетіндегі қырға енгізіледі. Ол 5-ші және 6-шы мойын нервтерінің алдыңғы тамырымен басқарылады.

### Ортаңғы скален
**Орта скален бұлшықеті** () - үш скален бұлшықеттері ішіндегі ең үлкені және ең ұзыны. Ортаңғы скален төменгі алты мойын омыртқасының көлденең процестерінің артқы бүртікшесінен басталады. Ол омыртқа бағанасын бойлай төмендеп, кең жалғаным (?broad attachment) арқылы субашасүйек ойығының артындағы бірінші қабырғаның жоғарғы тұсына енеді. Брахиальды плексус және субашасүйек күретамыры оның алдынан өтеді.

### Артқы скален
**Артқы скален бұлшықеті** () - скален бұлшықеттері ішіндегі ең шағыны әрі терең жайласқаны. Ол екі-үш дербес сіңір арқылы төменгі екі, не үш мойын омыртқаларының көлденең процестерінің артқы бүртікшелерінен басталады және жұқа сіңгір арқылы екінші қабырғаның сыртқы бетіне енеді, ол алдыңғы скален жалғамының артына орналасқан. Оны C5, C6 және C7 мойны нервтері басқарады. Ол өте сирек жағдайда орта скаленмен араласқан күйде болады.

### Өзгеріс
Төртінші бұлшықет, *scalenus minimus* (Сибсонның бұлшықеті) - кейде алдыңғы скаленннің төменгі артқы жағынан байқалады.

## Функциясы
Алдыңғы және ортаңғы cкален бұлшықерттері бірінші қабырғаны көтеруге және мойынды июге қызмет етеді. Ал, артқы скален екінші қабырғаны көтеруге, мойынды бұруға көмектеседі.

Олар жоғарғы қабырғаларды көтеретіндіктен, олар сондай-ақ төс-бұғана-емізік бұлшықетімен (Sternocleidomastoid muscle) бірге  Қосалқы тыныс бұлшықеттері (accessory muscles of respiration) ретінде де жұмыс істейді

## Дереккөздер

Санат:Мойын бұлшықеттері
Санат:Бұлшықеттер
Скален бүртікшесі

**Скален бүртікшесі** () — кішкентай бұлтиған зат болып, ол бірінші қабырғаның ішкі жақтауындағы екі ойыс арасын бойлайды, оның алды жағы субклавиялық көктамыр, оның артқы жағы субклавиялық күретамыр. Ол іштен сыртқа қарай бұлтиған, әрі алдыңғы скаленнің тұтасатын тұсы.

## Тағы қараңыз
* Скален бұлшықеттері
* Бірінші қабырға

## Дереккөздер