open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аргентина азаматтарына қойылатын визалық талаптар

**Аргентина азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Аргентина азаматтарына қоятын әкімшілік кіру шектеулері.

## Визалық талаптар картасы
нобай|700x700 нүкте|      |ортаға

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Квинталық шеңбер

**Квинталық шеңбер** (немесе **кварта-квинталық шеңбер**) — кварталар және/немесе квинталар реттілігі түріндегі хроматикалық дыбыс жүйесінің геометриялық көрінісі. Квинталық шеңберге 12 түрлі жоғарылық (жоғарылық класстары) кіреді, бұл ретте квинталар/кварталар темперацияланған болуы керек, себебі темперация шеңбердің тұйық болуын қамтамасыз етеді. Квинталық шеңбер дәстүрлі түрде гармонияны оқыту барысында мажорлық және минорлық тоналдықтар арасындағы қатынасты визуализациялау үшін қолданылады.
нобай|300x300 нүкте|Мажорлық-минорлық тоналдықтағы квинталық шеңбер

## Сілтемелер
* Квинтовый круг // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 2. — Б. 765. — 960 б.

Санат:Музыкалық терминдер
Санат:Музыка теориясы
Хехе (халық)

**Хехе** (*вахехе*) — Оңтүстік Танзаниядағы банту тобының халқы (негізінен Иринга аймағы және Мбейя, Додома және Морогоро аймақтарының шекаралас аудандары). Олар Усунгва тауларында және Үлкен Руаха, Кіші Руаха және Киломберо өзендерінің бассейніндегі үстіртте тұрады. Халқы 1,3 миллион адам. (2016, бағалау).

## Тілі
Тілі - кихехе (хехе) тілі, банту тілдерінің шығыс тобына жатады.

## Діні
Көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар мен христиандар.

## Тарихы
Халықтың алғашқы тарихы белгісіз, алғашқы сенімді деректер тек XIX ғасырдың ортасына жатады. ХІХ ғасырдың аяғында 1898 жылға дейін жалғасқан көсем Мкваваның басшылығымен Германияның отарлауына қарсы ұзақ қарсылықтың арқасында танымал болды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, бұршақ, маниок), кейбір жерлерде тыңайтқыштарды пайдаланады. Цеце шыбындары жоқ жерлерде ірі қара мен ұсақ мал өсіріледі. Көркемдік қолөнер дамыған – ағаштан ою (ыдыс, жиһаз,  антропоморфты мүсін), сабан тоқу.

## Тұрмыс салты
Көршілес қауымдастық сақталған. Неке патрилокальды, әкесінің ағасының қызымен немесе анасының әпкесінің қызымен неке жиі кездеседі. Нормативтік моногамия тек христиандар арасында.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тік бұрышты қаңқалы, қамыс шатырлы үйлер басым. Шығыста -тегіс жер төбесі бар тікбұрышты қаңқалы үйшіктер, көбінесе ортасында ауласы бар төртбұрышты ауылдар құрайды.

Дәстүрлі ерлер киімі – кең жеңді ұзын көйлек пен белдемше, ал әйелдер киімі – қысқа жеңді көйлек.

Негізгі тағамдары - бұқтырылған тағамдар, ыстық ботқалар, ащы дәмдеуіштері бар бәліштер.

Бай фольклор сақталған, музыкалық аспаптардың алуан түрі бар: флейта, барабан, ксилофон.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Ақмарал Науатбек

**Ақмарал Науатбек** (8 қаңтар 1999) — қазақстандық дзюдошы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Дзюдодан әлем чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Дзюдодан Азия ойындары чемпиондары
Гварразардан қазына

[нобай|250x250 нүкте|''[Реккесвинт тәжі*, фрагмент]]
*'Гварразардан қазына** — [[Испания]]ның Гварразар қаласында табылған әйгілі қазына. 7 ғасырдағы вестготтық қолданбалы өнердің ең көрнекті ескерткіші.

Ол вестготтық патшалардың шіркеуге сыйға тартқан бірнеше заттарынан тұрады — бірнеше тақсырлар, кресттер және брошьтер.

== Тарихы және орналасқан жері ==
Мұсылмандық оккупация кезінде оны вестготтық діни қызметкерлер шіркеуге тиесілі аумақта жерлеген. Онда ол [[1858 жыл|1858]] және [[1861 жыл]]дар аралығында Санта-Мария де Сорбасс монастырының аумағында, Толедодан бірнеше шақырым жерде орналасқан Гвадамура маңындағы Гуаррасар бағында табылған.

Мың жылдан астам жер астында жатқан қазына кездейсоқ табылды — нөсер жаңбыр жерді шайып, Криспин есімді діни қызметкердің жерлеуімен бірге тас жәшіктің бетін ашты. Алтын бұйымдарды тапқан испандықтар оларды Толедо зергеріне апарады, ол дәлелденбегенімен, заттардың жартысын балқытуға жіберді. Қалғанын француз әскери қызметкері сатып алып, Парижге оралғаннан кейін оны Клуни мұражайына қайта сатты. Жергілікті тұрғындар қазуды жалғастырып, зергерлік бұйымдардың тағы бір тобын тапты, бұл жолы Испания патшайымы II Изабелладың қолына өтіп, мемлекет меншігіне айналды.

[[Сурет:Guarrazar.jpg|нобай|солға|170x170 нүкте|19 ғасырдағы литография]]
[[Сурет:Suithila_crown.jpg|нобай|Мұражай витринасындағы Свинтиланың тәжі. Ұрлыққа дейінгі фото]]
Француз ғалымдары Реккесвинт пен Свинтила [[Реккесвинт тәжі|тәждерін]] қалпына келтіріп, олардың сыртқы түрін сәл өзгертті. Мысалы, қазіргі уақытта Реккисвинт тәжінің орталығы ретінде қызмет ететін крест бастапқыда тәуелсіз брошь болды. Испания үкіметі осы екі үлкен затты Парижден өз отанына қайтара алды, бірақ 1921 жылы Свинтиланың тәжі [[Мадрид]]тегі мұражайдан ұрланып, әлі табылған жоқ. Басқа тәждің (торлы) фрагменті де жоғалып кетті.

[[Париж]]дегі Клуни мұражайынан басқа, қазынадан алынған заттар қазіргі уақытта Мадридтегі Ұлттық археологиялық мұражайда және Мадрид Паласио Реалының қазынасында сақтаулы. (Бүкіл қазынаның барлық көшірмелерін Толедода, вестготтық өнер мұражайында — Сан-Рим шіркеуінде көруге болады).

== Құрама ==
Ең құнды заттар Реккесвинт пен Свинтила патшаларының есімдері жазылған екі үлкен тақия болды. Екеуі де алтыннан жасалып, інжу, жақұт, т. б. асыл тастар. [[1921 жыл|1921]] жылғы осы тәждердің екіншісі мұражайдан ұрланған соң іздеуде. Үлеске сонымен қатар бірнеше кішігірім аспалы тәждер, аббат Феодосийдің диадемасы және 5 крест, соның ішінде епископ Люцийдің кресті мен крест кіреді. Көрсетілгендей, бірнеше белдіктер болды, бірақ олар да жоғалып кетті.

Зергерлік бұйымдар ретінде бұл бұйымдар вестготикалық дәстүрді ғана емес, сонымен қатар Византия әсерін де көрсетеді. Инкляция техникасы типтік германдық болып табылады, ал басына киюге арналмаған тәж түрі Византиядан шыққан (негізгі мақала — бұл қазынадан табылған заттардың сипаттамасы бар **сыйлы тәж'''). Әдіс — деп аталады «полихромдық стиль».

## Сілтемелер

* Гвадамардың ресми сайтындағы тарих, испан. тіл
*  егжей-тегжейлі тарихы бар 2008 жылы 3  тәждердің ықтимал көрмесі туралы испандық мақала

Санат:Вестготтық Испания
Санат:Испания тарихы
Узуфрукт

**Узуфрукт** ( – қолдану,  – табыс) – бөтеннің мүлкін одан тиісті кіріс алу құқығымен, бірақ оның тұтастығын, құндылығын және экономикалық мақсатын сақтау шартымен пайдаланудың заттық құқығы. Пайдаланушы бұл жағдайда *узуфруктуар* деп аталады, ал пайдалану құқығы *узуфруктуар құқығы деп аталады.* Узуфрукттың субъектісі ретінде пайдалануы оларды жоймай-ақ мүмкін болатын заттар болуы мүмкін, мысалы, жер, жануарлар және классикалық рим құқығында құлдар; ақша капиталы узуфрукттың субъектісі бола алмайды. Ол өмір бойы, белгілі бір мерзімге немесе қандай да бір шартпен белгіленеді, ол орындалған кезде узуфруктуар құқығы тоқтатылады.

Рим құқығында жеке сервитуттармен байланысты узуфрукт. Узуфрукттың басында өзіне берілген мүліктің тізілімін жасаған, сонымен қатар кепілгерді көбінесе мүлікті жақсы меншік иесі ретінде пайдаланамын деп сендіретін. Меншік иесінің затты сатуы узуфруктуардың құқықтарын қозғамайды. Узуфруктуардың өзі жасаған жақсартулар үшін өтемақы талап етуге құқығы жоқ.

## Тағы қараңыз

* Сервитут

## Дереккөздер

## Әдебиеттер

* Узуфрукт // Ужи — Фидель. — М.: Советская энциклопедия, 1956. — С. 51. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] /  гл. ред. Б. А. Введенский; 1949—1958, т. 44).
* Пользовладение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Дорн Л. Б. Об узуфрукте по римскому праву. Т. 1. СПб., 1871.
* Емелькина И. А. Право личного пользования (узуфрукт) в системе ограниченных вещных прав // Вестник Высшего Арбитражного Суда Российской Федерации. 2010. № 1. С. 58—72.
* Антонов Б. А. Формирование института узуфрукта в германском гражданском праве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. М., 2006.
* Громов С. А. Узуфрукт: юридическая конструкция и вещное право // Вещные права: постановка проблемы и её решение. Сб. ст. / Рук. авт. кол. и отв. ред. М. А. Рожкова. М.: Статут, 2011. С. 188-231.

Санат:Заттық құқық
Нарзулла Наимович Абламурадов

**Нарзулла Наимович Абламуродов** () — Өзбекстанның мемлекет, саяси және ғылым қайраткері. 2021 жылдың 1 ақпанынан 2022 жылдың 19 желтоқсанына дейін Өзбекстан Экологиялық партиясының жетекшісі болды. 2021 жылдың 30 желтоқсанынан бастап Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитетінің төрағасы.

## Өмірбаяны
1975 жылы Самарқанд облысында дүниеге келген. 1996 жылы Ташкент әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, оқуын Ұлыбританияға жалғастыруға кеткен. 2000 жылы Бирмингем университетін бітірген. Мамандығы: ғалым-экономист, экономика ғылымдарының кандидаты, доцент.

2000 жылдан бастап Өзбекстанның жоғары білім беру жүйесінде, атап айтқанда, Ташкент қаржы институтында, Ташкент тоқыма және жеңіл өнеркәсіп институтында; Ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, факультет деканы қызметтерін атқарды. Ол сондай-ақ банк-қаржы секторында, мемлекеттік органдар жүйесінде, оның ішінде азаматтардың құқықтарын қорғау қызметінде, сондай-ақ Өзбекстан Республикасының Президенті Әкімшілігінің жанындағы жеке және заңды тұлғалардың өтініштері бойынша мониторинг және жұмысты ұйымдастыру қызметінде жұмыс істеген.

2020 жылдың сәуір айында Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2021 жылдың 1 ақпанында Өзбекстан Экологиялық партиясы орталық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып сайланды. Ол 2020 жылдың қарашасынан бері партияны басқарған Комилжон Тоджибоевты партия жетекшісі етіп ауыстырды.

Ол 2021 жылғы сайлауда Экологиялық партиядан Өзбекстан президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 24 қазанда өткен дауыс беру қорытындысы бойынша ол 4,1% дауыс жинады.

2021 жылдың 30 желтоқсанында Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитетінің төрағасы болып тағайындалды.

Өзбек тілінен басқа ағылшын және орыс тілдерін меңгерген. Үйленген, үш баласы бар.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Өмірбаяны Өзбекстан Экологиялық партияның ресми сайтында
Санат:Үргут ауданында туғандар
Санат:Бирмингем университеті түлектері
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Алфавит бойынша ғалымдар
Санат:Өзбекстан экономистері
Санат:Өзбекстан президенттігіне үміткерлер
Метаадам

**Метаадам** () — DC комикстері мен DC ғаламында суперкүштерге ие жеке тұлға. Бұл термин Марвел ғаламындағы мутант, бейадам, мутация және Wildstorm және Ультимейт Марвел ғаламшарындағы адамнанкейінгі (posthuman) терминдерімен синоним болып табылады. DC Comics-те бұл термин табиғаты бойынша ғарыштық, мутанттық, ғылыми, мистикалық, шеберлік немесе технологиялық сипаттағы әдеттен тыс қуаттары мен қабілеттері бар кез келген адамға немесе адамға ұқсас болмысқа сілтеме жасау үшін көп жағдайда еркін қолданылады. Олардың маңызды бөлігі «метаген» деп аталатын генетикалық нұсқамен туылған қалыпты адамдар болып табылады, бұл олардың кездейсоқ апаттар немесе қатты психологиялық күйзелістер кезінде күштер мен қабілеттерге ие болуына әкеледі.

Бұл терминді алғаш рет 1986 жылы автор Джордж Р.Р. Мартин суперқаһармандарға сілтеме ретінде алдымен Superworld *рөлдік ойын жүйесінде* , содан кейін оның Wild Cards романдар сериясында қолданған.&#x5B; *[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2017)">дереккөзі?</span>]]* &#x5D;

## DC комикстері
Бұл термин алғаш рет «ДС Comics Invasion» фильмінде Доминаторлар деп аталатын жат планеталықтардың жалған нәсіліне қолданылды. 1988 жылы шағын сериясы Доминаторлар бұл терминді «ойдан шығарылған адамдық қабілеттері» бар Жер планетасының кез келген тумасы үшін пайдаланады. «*Мета-*» префиксі жай ғана «*артында*» дегенді білдіреді, адам шегінен тыс күштер мен қабілеттерді білдіреді. Метахуман сонымен қатар материяны ақылмен жылжыту қабілетін білдіретін «Ағымдағы потенциал» деп аталатыннан асып кеткен адамға қатысты болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:DC Comics
Вестготтық шындық

[нобай|оңға|[1600 жыл|1600-ге жуық Liber Judiciorum басылымының мұқабасы]]
**Вестготтық шындық** () — вестготтардың құқықтық кодексі. Вестготтық құқықтың алғашқы кодекстерін король Эврих құрастырған. Севильялық Исидор хабарлағандай, «готтар бұрын тек дәстүр мен әдет-ғұрып ретінде белгілі болған өз заңдарын жаза бастады». Эврихтің ізбасарлары осы құқықтық кодты үздіксіз толықтырып, дамытып отырды, осылайша 654 жылы король Реккесвинт жариялаған вестготтық шындықты қалыптастырды және оған Саличтік, Бургундиялік, , Бавариялік және басқаларымен бірге алғашқы варварлық шындықтардың қатарына қосылды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Визиготтық шындықтың мәтіні
* «Визиготтық ақиқаттың» орысша басылымы «Фаланстерде»
* «Визиготтық шындық» — «Визиготтық шындықты» орыс тіліне аудару жобасының ұйымдастырушысы, тарихшы Олег Ауров пен оның әріптесі Александр Мареймен сұхбат // PostNauka

Санат:Испания тарихы
Санат:Вестготтық Испания
Чамба (халық)

**Чамба** (*цамба*, *джамба*, *самабу*, *сама*, *динга*, *леко*) — Нигерияның солтүстік-шығысындағы маңызды этникалық топ. Чамбалар қазіргі Нигерия мен Камерун арасында орналасқан.  Туыстас топтар - мумуйе, фулани, джукун және кутеп. 
Нигерияда 400 мыңдай, Камерунда 200 мыңдай, Чад Республикасында 200 мыңнан астам чамбалар тұрады.

## Тілі
Чамба халқы чамба-леко немесе сунтай тілдерінде сөйлейді.

## Діні
Діні – ислам, кейбірі дәстүрлі нанымдарды (табиғат күштеріне табыну және ата-бабалар культі) ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – мал шаруашылығы. Қолөнерден - қыш және қоржын тоқу дамыған.

## Тұрмыс салты
Әлеуметтік ұйымның негізін үлкен отбасылық қауымдастықтар мен патрилаиериалды экзогамиялық топтар құрайды. Неке қию вирилокальды, әмеңгерлік, сорораттық болып табылады және сатып алынған неке қолданылады.

Тұрғын үйлері дөңгелек пішінді, қабырғалары саманнан жасалған, шатыры конус тәрізді. Қабырғалары көбінесе сызбалармен және оюлармен безендірілген.

Дәстүрлі киімдері - ерлерде жамбасты жауып тұратын белдік белдік, әйелдер үшін талшықтан немесе моншақтан жасалған алжапқыш.

Негізгі тағамдары – сүт және сүт өнімдері.

Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер, мақал-мәтелдер, ертегілер.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Камерун халықтары
Санат:Чад халықтары
Қабырғаға қарсы Анархистер

**Қабырғаға қарсы Анархистер** (ҚҚА) () — Батыс жағалаудағы Сепаратор тосқауылының құрылысына қарсы тұратын Израильдің тікелей әрекет ететін анархисттік жастар тобы. 2003 жылы құрылған. Бұл топ палестиналықтармен бірге бөлу тосқауылының салынуына да, жалпы израильдік оккупацияға қарсы көптеген шерулер өткізеді.

## Белгіленген мақсаттар
Топтың пікірінше, «біздің атымызбен жүргізіліп жатқан азғын саясаттарға қарсы тұру» әрбір Израиль азаматының міндеті. Топ Израильдегі демонстрациялармен шектелуге болмайды, бірақ «армия мен оккупацияның бульдозерлеріне физикалық түрде қарсы тұру керек» деп санайды, өйткені «израильдік апартеид пен оккупация өздігінен құлап кетпейді, тек қашан аяқталады. оларды басқару және бақылау мүмкін емес болады».

Оның ұйымдастырушылары мен жетекшілерінің бірі Дэвид Бединнің айтуынша, Йонатан Полак, атап айтқанда, «қабырға» салуға қарсы қарулы күресті ақтап қана қоймайды, сонымен қатар «Израиль мемлекеті соғыстың бетінен жойылуы керек жер» деп мәлімдейді.

## Тарихы
Бұл топты 2003 жылы «басып алынған аумақтарда» әртүрлі әрекеттерге қатысқан израильдік анархистер құрған. Бастапқыда ҚҚА басқа ұйымдармен бірге Палестинаның Маша ауылының ауылшаруашылық жерлерінде наразылық шатырлар қаласын құрды, оның жерінің 90% -дан астамы бөлу қабырғасымен кесіліп, «Израиль жағында қалуы керек еді. ». Топ кейінірек ауылда орналасқан нысанаға алынған палестиналық үйді қиратуға қарсы тұруға тырысты. Екі күнге созылған наразылық пен бульдозерлерге тосқауыл қою әрекетінен кейін үй қирап, белсенділер қамауға алынды.

Кейіннен ҚҚА Будрус ауылының тұрғындары өз жерінің бір бөлігін бөлу тосқауылымен кесіп тастауға қарсы күнделікті ұйымдастырған наразылық шерулеріне қатысты. Наразылықтар арқылы ауыл тұрғындары өз жерлерін толықтай дерлік қорғай алды, осыған ұқсас шерулер Палестинаның басқа ауылдарында да ұйымдастырыла бастады. Топтың қазіргі назары Рамалланың солтүстік-батысындағы Наалин ауылы болып табылады, онда Израиль тосқауылдар мен елді мекендерді салу үшін ауылшаруашылық жерлерінің көп бөлігін тартып алып жатыр..

## Айыптау
Топтың қызметі барысында, оның деректері бойынша, прокуратура оның мүшелеріне қарсы 129 қылмыстық іс қозғаған. 15 іс бойынша сотталушылар айыпты деп танылса, 29 іс бойынша бітімгершілікке қол жеткізілсе, 10 іс бойынша сотталушылар ақталды. Прокуратура 9 айыпты алып тастап, 66-сы қаралуда.

## Қаржыландыру
Топтың мәлімдемесіне сәйкес, ол мемлекеттерден, үкіметтерден немесе қауымдастықтардан қайырымдылық алмайды, бірақ жеке тұлғалардан қайырымдылық қабылдайды. Топ қайырымдылықтарды негізінен өз мүшелерін соттарда қорғауға жұмсайды, оның құны 60 000 доллардан асады.

Д.Бединнің айтуынша, 2004 жылы бұл топ «Таайуш» араб-еврей ұйымынан ішінара қаржылық қолдау алған, өз кезегінде «Данияның солшыл ұйымдары қаржыландырған».

## Дереккөздер

Санат:Израиль–Палестина қақтығысы
Санат:Анархистік ұйымдар
Ауғанстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|Биометриялық чиппен Ауғанстан азаматының төлқұжаты.
**Ауғанстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Ауғанстан азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер.

## Визалық талаптар картасы

800px|center|thumb|

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Бахрейн азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|Бахрейн азаматының төлқұжаты
**Бахрейн азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Бахрейн азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер.

## Визалық талаптар картасы
thumbnail|center| |800x800 нүкте

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Чанга (халық)

**Чанга ** (*чангава*, *кенга*, *кенгава*, *кянга*) — Нигердің екі жағалауындағы аумақта, Нигерияның (Кебби штатының Денди және Багудо аудандары) және Бениннің (Меланвилл аймағы) шекаралас аймақтарында тұратын халық. Жалпы саны 30 мыңнан астам адам.

## Тілі
Чанга тілі - нигер-кордофандық отбасының манде тілдерінің шығыс топшасының бөлігі (шанга және буса тілдеріне жақын). Нигер Республикасында және Нигерияның сол жағалауындағы көптеген ауылдарда өз тілдерінтжоғалтып зарма тіліне, содан кейін хауса тіліне көшті. Бенин және Багудо округтерінің оң жағалауындағылар екі тілді (Денди-Чанга). Соңғы жылдары Нигердің оң жағалауында хауса тілі кең тарады.

## Діні
2-ші дүниежүзілік соғысқа дейін дәстүрлі нанымдар кең таралған болатын, қазіргі уақытта Чангалардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Шаруашылықтың негізі-ауыспалы егіншілік. Соңғы уақытқа дейін Чанга, көрші этникалық топтардан айырмашылығы, балық аулаумен айналыспаған. Шекара маңы саудасы дамыған. Чангтың сол жағалауы сату үшін тұз өндіреді. 

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы отбасылардан тұратын ауыл қауымдары мен рулық ұйым құрайды. Неке - вирилокальды, туыстық есеп - патрилинейлік. Ауыл басшысы – кянга (аты этнониммен сәйкес келеді) ауыл ақсақалдарының келісімімен шешім қабылдайды. Иллода ауылдық қауымдастықтардағы билік дәстүрлі түрде бусаға тиесілі, ал Денди ауданындағы аралас халқы бар кейбір ауылдарда Хауса-Кабаваға тиесілі.

Тағамдары - көкөніс және балық тағамдары.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигер халықтары
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Бенин халықтары
Вигилан кодексі

нобай|250x250 нүкте|Толедо халқы
***Вигилан (Альбелден) кодексі***, оның толық аты-жөні  — Испаниядағы вестготикалық кезеңдегі әртүрлі құжаттардың жарықтандырылған жинағы. Құрастырушылар жинаған мәтіндердің көп санының ішінде Толедо кеңестерінің канондары, *[[Вестготтық шындық|вестготтық ақиқат]]*, кейбір ертедегі папалардың жарлықтары және Қасиетті әкелердің жазбалары, тарихи шығармалар (мысалы, *Альбельда шежіресі* және Мұхаммедтің өмірі), қоғамдық және шіркеулік заңдардан үзінділер және күнтізбе.

нобай|солға|250x250 нүкте|Жазушылар: Серрацино, Вигила және Гарсия, Вигила бейнелеген
Қолжазбаны  Риоха монастырының үш монахы құрастырған: коллекция атымен аталған иллюстратор; Серразино, оның досы; және оның шәкірті Гарсия. Коллекцияны құрастыру 976 жылы аяқталды, оның түпнұсқасы Эскориалда (Escorialensis d I 2 ретінде) сақталған. Бұл уақытта Альбелда   мәдени және зияткерлік орталығы болды. Коллекцияның қолжазбаларында ежелгі вестготтық король заң шығарушылары — Хиндасвинт, Реккесвинт және Эгика ғана емес, сонымен қатар Наварраның қазіргі билеушілері: Санчо II және оның әйелі Уррака, оның ағасы Рамиро Гарсес, Вигера патшасы даңқталды.

Басқа пайдалы ақпараттардың қатарында, *кодексте* Батыс Еуропадағы араб цифрларының (нөлден басқа) алғашқы ескертпелері мен бейнелері бар. Олар 900-ге жуық Испаниядағы Мурлар арқылы пайда болды.

[нобай|250x250 нүкте|Батыс Еуропадағы алғашқы [араб цифрлары]]
нобай|солға|250x250 нүкте|Орталықта Санчо, сол жақта Уррака, оң жақта Рамиро
 жарықтандыру стилі,  және каролингтік өнерді біріктіретін ерекше. Каролингтік және италиялық-византиялық әсерлер  үлгілерінде көрінеді. 992 жылы Сан-Милан-де-ла-Когольяда әр түрлі иллюстраторлар жасаған *вигиландықтың* көшірмесі болып табылатын *Codex Aemilianum*-да көбірек каролингтік және аз византиялық ықпал көрінеді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Латын мәтіні Мұрағат көшірмесі
* Гильмен, Жак. «Interlace Decoration and the Influence on the Mozarabic Illumination (Ескертпелерде). сайтында мұрағат көшірмесі» *The Art Bulletin*, Vol. 42, №. 3. (Қыркүйек, 1960), 211-218 б.
* Гильмен, Жак. «Зооморфтық безендіру және мосарабтық жарықтандыру көздерінің мәселесі. мұрағат көшірмесі» *Speculum*, Vol. 35, №. 1. (Қаңтар, 1960), 17-38 беттер.
* Гильмен, Жак. «Ұмытылған ерте ортағасырлық суретші. мұрағат көшірмесі» *Art Journal*, том. 25, №. 1. (Күз, 1965 ж.), 33-42-беттер.
* Бишко, Чарльз Джулиан. «Сальвус Альбельда және шекаралық монастыризм оныншы ғасыр Наварра. мұрағат көшірмесі» *Speculum*, Vol. 23, №. 4. (Қазан, 1948 ж.), 559-590 б.

## Сілтемелер
* 

Санат:Басктар тарихы
Санат:Испания тарихы
Шобан Герей

**Шобан Герей** — Қырым ханзадасы, Мұхаммед Герей ханның ұлы.

1523 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін түрік сұлтаны Сүлейменнің хан етіп тағайындаған ағасы Саадет Герейге бағынғысы келмегендіктен Қырымды тастап кетеді. О.Гайворонскийдің айтуынша, Саадет Герай Кефеге келіп, Ғазы Герей ханмен кездесуінде оны өлтіруді бұйырған. Ғазы Герейдің інілері Баба мен Шобан Герей ханзадалар түрмеге қамалды.

Шобан Герей Астраханда Құсайын ханда қоныстанды. 1523 жылдың аяғында Астраханды ноғай мырзасы Мамайдан қорғауға қатысады. Астрахан қоршауына қатысқан Мамайдың інісі Жүсіп бөлек жасақ құрамында әрекет етті. Шобан Герей шабуыл жасағанда Жүсіптің жасағын жеңді.

## Әдебиет
* *Трепавлов В. В.* История Ногайской Орды. — Мәскеу: Издательская фирма «Восточная литература», РАН.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Герейлер
Санат:Қырым хандығы
Санат:Астрахан хандығы
Дінмұхаммед Ұлысбаев

**Дінмұхаммед Ұлысбаев** (21 шілде 1998 – 17 мамыр 2023) — қазақстандық велошабандоз. 

Ұлысбаев 2023 жылы 17 мамыр күні Лос-Анджелесте жедел жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан велошабандоздары
Соғды жауынгерлері

нобай|Орлат табақшаларының бірінің егжей-тегжейі
нобай|Орлаттың пластиналарының бірінің толық сызбасы
**Соғды жауынгерлері** – соғдылықтар мен Фарарудтың (Мавераннахр, Трансоксания деген аты) басқа тұрғындарынан тұратын соғдылық әскер (әдетте жалдамалы) Ахеменидтер әскерінің атты әскері болды. Согдиана гректерге қарсы күресте Ахеменид патшаларына сарбаздар жасақтарын берді, Ахеменидтер империясы құлағаннан кейін соғдылықтар (бактриялармен бірге) Александр Македонскийге қарсы тау соғысына қатысып, кейіннен көтерілістердің сериялар қойды.

[солға|нобай|[Соғдылар|Соғды жауынгері, Шығыс Хань, б. з. ІІІ ғасырдың басы, полихромды терракоталар. Гиме мұражайы, Париж]]
Орлат тақталары 1980 жылдардың ортасында Өзбекстанда табылған сүйек тақталарының сериясы. Олар катафрактердегі сарбаздар арасындағы шайқас көріністерімен және бір аңшылық сахнасымен безендірілген. Тақталардың күні мен сәйкестігі даулы, дегенмен жалпы консенсус біздің дәуіріміздің 1-ші ғасырының күнін болжайды. Юрий Худяков Моңғолия мен Алтайдан табылған хунну-сарматтардың басқа да табылған ескерткіштері мен Енисей өзенінің маңындағы Тепсей тауынан табылған, әдетте Таштық мәдениетіне жататын тақталар тобымен көптеген ұқсастықтарды анықтады. Сарбаздары соғдылар немесе сақтар болды.

651 жылы арабтар Парсыдағы Сасанидтер билігін тоқтатты, содан кейін олар Әмудариядан кейінгі Соғды жерлерін атағандықтан Трансоксианға (Ма вара 'л-нахр, «аудан») көшті. Соғдылықтар ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетті, бірақ 8 ғасырдың басында. Соғды арабтар жаулап алды.

Соңғы соғды билеушілерінің бірі, Пенджикент билеушісі Деваштич жаулап алушыларға қарсы көтеріліс жасады, бірақ 722 жылы Хорасан әмірі Саид әл-Харашидің жауынгерлері оны Муг бекінісінен алдап, оны паналаған кезде жеңіліске ұшырады. сарбаздардың қалдықтары шарасыз қарсылық көрсетті. Одан кейін бұл өлкеде араб жаулап алушыларына қарсы көтерілістер (атап айтқанда, 728-729 жж.) болып, Қытайдағы өздерінің тайпаластары Ан Лушан көтерілісіне көптеген соғдылықтар қатысты.

Соғдылық ихшидтер әулеті 750 жылы иран текті Аббасидтердің қолбасшысы Әбу Муслиммен жойылды.

## Тағы қараңыз
* Клибанарий
* Катафрактарий
* Политимет шайқасы

## Дереккөздер

Санат:Соғдылар
Чига

**Чига**  (*бачига*, *бакига*, *кига*) - Уганда халықтарының бірі. Солтүстік Руандада да тұрады. Халық саны 1,7 млн.(2002 ж.) адам.

## Тілі
Тілі - кига (ручига) тілі.

## Діні
Сенушілердің көпшілігі христиандар, негізінен католиктер (50%) және англикандар (40%), сондай-ақ дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар бар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, бұршақ тұқымдастар), ірі қара мал шаруашылығы (ешкі, қой). Кей топтар көшпелі мал шаруашылығымен айналысатындар (малшылар). Керамика, ұсталық, омарташылық, тоқымашылық, ағаш ою өнері дамыған.

## Тұрмыс салты
Туыстық-қатынас патрилинейлік, неке патрилокальды, моногамдық, немере неке және үлкен патриархалдық отбасының рөлі (әсіресе неке қатынастарында) ішінара сақталған. Малшыларға тутсилер, хутулар және тваларға бөлінудің қалдықтары тән.

Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері ара ұясы тәріздес, шөппен жабылған, дөңгелек пішінді. Көп әйелді отбасыларда әр әйелдің өз үйі мен жері болды. Қазіргі уақытта еуропалық үлгідегі төртбұрышты ғимараттар басым.

Дәстүрлі киімдері Руандалар киіміне жақын.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Санат:Руанда халықтары
Жандос (ауыл)

**Жандос** — Абай облысы Бесқарағай ауданы, Беген ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағай ауылының солтүстік-батысында 59 км-дей жерде орналасқан. 

   

## Дереккөздер
           

Санат: Бесқарағай ауданы елді мекендері
Израиль азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|Биометриялық чиппен Израиль азаматының төлқұжаты.
**Израиль азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Израиль азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер.

## Визалық талаптар картасы

800px|center|thumb|

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Ертіс су шаруашылығы бассейні

Ертіс су шаруашылығы бассейні, Қазақстанда Орал, Арал, Сырдария, және Ембі бассейндерімен бірге көптеген су ресурстарын қамтып ұшырады. Бұл бассейн өзіндік экосистемаларды орналастыруда, қазына табу, су арналарын жеткізу және тамақ үшін ауыстыруда маңызды рөл атқарады. Ертіс су шаруашылығы бассейнінің уақытша жауапкершілігі мен тиімді қолдау көрсету өндірісі, экологиялық сақтау жаттығушыларының өнімі мен пайдалануы үшін маңызды.

## Ірі көлдері

## Ең ұзын өзендері

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның су шаруашылығы бассейндері
Грачи (ауыл)

**Грачи** — Абай облысы Бесқарағай ауданы, Жетіжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағайдан батысқа қарай 61 км-дей жерде.

   

## Дереккөздер

Санат:Бесқарағай ауданы елді мекендері
Қарабаш

**Қарабаш** — Абай облысы Бесқарағай ауданы, Канонер ауылдық округі құрамындағы елді мекен.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 9 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бесқарағай ауданы елді мекендері
Тоқтамыс Герей

**Тоқтамыс Герей** (; 1589—1608) — 1607-1608 жылдары болған Қырым ханы.

## Өмірбаяны
II Ғазы Герейдің үлкен ұлы әрі мұрагері.

Қырым хандығында Османлы сұлтаны ІІІ Мұратпен келісім бойынша билік әкеден үлкен ұлына өтуі тиіс болғандықтан, Ғазы хан Тоқтамыс қалғай (мемлекеттің екінші тұлғасы) ретінде болашақ қызметіне дайындау үшін тағайындайды. 1607 жылы II Ғазы Герей обадан қайтыс болды, ал Тоқтамыс Қырым ханы болып сайланып, Қырымның ең жас ханы болды (I Ғазы Гереймен бірге). Төрт ай билік етті. Тоқтамыс Герей бұрынғы нұреддин әрі бауыры Сефер Герейді қалғай етіп тағайындайды.

Тоқтамыстың тағайындалуын Османлы сұлтаны I Ахмет құптамады, ол II Ғазы ханды тым тәуелсіз деп санап, оның ұлымен араласпауды жөн көрді. Сондықтан Тоқтамыстың орнына Саламатті Қырым ханы етіп тағайындайды. Осыдан кейін Тоқтамыс сұлтанның шешімін өзгерту үшін 1608 жылы Ыстанбұлға келе жастқанда, жолда Саламаттің қалғайы Мехмет Гереймен шайқаста қаза табады. Тоқтамыспен бірге оның бауыры әрі қалғайы Сефер Герей де қайтыс болады.

## Дереккөздер
* Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Ақмешіт, 2003

Санат:Қырым хандары
Санат:Қырым хандығының қалғайлары
Вестгот патшалығының флоты

**Вестгот корольдігі флоты** — Вестгот патшалығының флоты.

Севильялық Исидор өзінің «Готтар тарихында» атап өткендей, үнемі қару қолданумен айналысатын готтар тек Сисебут патшаның тұсында өзгерген теңіз шайқастарын жүргізуді ғана қалаған жоқ. Сисебуттың аман қалған өлеңінен 613 жылы басктар мен кантабрлерге қарсы жорық кезінде оның өзі теңізде жүзгені белгілі.

Келесі еске түсіру туралы вестготические флоты тарихи дереккөздерде сипаттаумен байланысты басу көтерілістердің, олар қосылудан кейін Вамба. Вамба патшасының тарихында Толедолық Джулианның айтуынша, 673 жылы король Нарбоннаға барған кезде «теңізде соғыс жүргізу үшін [арнайы жиналған] күшке» бұйрық берді. С. Штайнбах бұл кемелер тек қажетті теңіз маневрлерін орындап қана қоймай, сонымен қатар құрлықтағы әскерге қажетті көлік құралдарын да жеткізе алады деп болжайды.

Е. Томпсон айтуынша, бұл екі сілтемеге назар аударды, алайда, вестготтар мемлекетінің әскери-теңіз күштерінің ұйымдастырылуы, олардың мөлшері мен тағдыры тарихи дереккөздерден белгісіз. Д. Клод Сисебуттың Атлантикалық эскадрильясын құру эпизодын ғана атап өтіп, «кең көлемді жағалау сызығына қарамастан, вестгот мемлекетінің атап өтуге тұрарлық флоты болған жоқ» деп есептеді. С. Штайнбахтың пікірінше, вестготтардың әскери-теңіз операциялары туралы Сисебут патшалық еткенге дейін айтылмауы асығыс қорытындыға әкелмеуі керек. Византия қару-жарақ шеберханалары мен кеме жөндеу зауыттарын басып алып, олардың қарамағында франк патшасы Хлодвиг I тұсында Суассонда болғандай, өз ісін жақсы білетін мамандар болған болуы мүмкін. А. Пиренне атап өткендей, 675 жылы Испанияға теңізден шабуыл жасамақ болған арабтар вестготтық флоттың көмегімен тойтарыс берді.

## Әдебиеттер
**Бастапқы көздер**
* *Севильялық Исидор*. Дайын тарих (70)
* *Джулиан Толедо*. Вамба патшасының тарихы (12)

; Зерттеу
* *Томпсон Е. А.* Испаниядағы готтар. — Оксфорд, 1969 ж. П. 161-162, 222.
* *Клод Д.* Вестготтардың тарихы. — Санкт-Петербург, 2003 ж. — ISBN 5-8071-0115-4. 163-бет.
* *Штайнбах С.* Король Вамбаның Дукс Паулға қарсы жорығы (673). Кейінгі вестготтық корольдіктегі әскери және корольдік билік туралы баяндау / Вестготтық патшалық: пост-римдік ибериядағы билік туралы келіссөздер. Редакциялаған С. Панцрам және П. Пача. — Амстердам, 2020 жыл. — ISBN 9789463720632. П. 126, 129.
* *Мартиндейл Дж.* *Р.* Кейінгі Рим империясының просопографиясы. Т. III. 527-641 жж. — Кембридж, 1992 ж. П. 1157.
* *Hen Y.* Роман варварлары. Корольдік сот және ерте ортағасырлық Батыстағы мәдениет. — 2007 ж. Б. 131-132.
* *Петерсен Л.* Мұрагер мемлекеттердегі қоршау соғысы және әскери ұйымы (400-800 жж.) — 2013 ж. Б. 311, 347.
* *Пиренна Н.* Мұхаммед және Ұлы Карл. — Нью Йорк. П. 155, 166.

Санат:Испания тарихы
Санат:Вестготтық Испания
Қатар азаматтарына қойылатын визалық талаптар

thumb|Қатар азаматының төлқұжаты

**Қатар азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Қатар азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. 

## Визалық талаптар картасы
нобай|700x700 нүкте|      |ортаға

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Оман азаматтарына қойылатын визалық талаптар

**Оман азаматтарына қойылатын визалық талаптар** — бұл шет мемлекеттердің билігі Оман азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. 

## Визалық талаптар картасы
ортаға|нобай|800x800 нүкте|

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Бақыт Қажыбаев

**Бақыт Қажыбаев** (Бахыт Хаджибаев Бахтанұлы) — театр және кино актері, мемлекеттік деңгейдегі іс-шаралардың жүргізушісі.

## Өмірбаяны
* 1983 жылы 18 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келді.
* 2002-2006 ж.ж. Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының «Драма және кино актері» мамандығын профессор Нұрқанат Жақыпбайдың шәкірті боп тәмамдады.
* 2007 жылдан бастап Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігі Жастар театрының актері.
* 2014 жылы Қазақстан Ұлттық телеарнасында «Шарайна» бағдарламасының жүргізушісі.

## Фильмографиясы
* 2017 — «Қағаз кеме» — *Берік*
* 2019 — «Доктор мырза» — *Темірхан Әмірханұлы*
* 2019 — «Құсайыновтар. Өмір жолы» — *Мұрат *
* 2020 — «Айнымас Айғаным» — *Дастан Мадиярұлы *
* 2020 — «Аналық сезім-2» — *Қайрат *
* 2020 — «Противостояние» — *Әсет *
* 2021 — «Ахмет. Ұлт ұстазы» — *[[Міржақып Дулатұлы]] *
* 2022 — «Міржақып. Оян қазақ!» — *Міржақып Дулатұлы *
* 2023 — «Пленники» — *Олжас Тасымбеков (оперативтік қызметкер)*
* 2023 — «Набат операциясы» — *Марат Дәленов ([[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК қызметкері]], полковник)*

## Сілтемелер
* Бақыт Қажыбайдың Instagram желісіндегі аккаунты
* «Міржақып. Оян, Қазақ!» сериалы

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Мәдениет саласының үздігі
Санат:Астана жастар театры тұлғалары
Чокве

**Чокве** (*бачокве*, *киоко*, *чиокве*) — Экваторлық Африкадағы банту халқы. Олар Анголаның солтүстік-шығысында (1,4 миллион адам – 2017 жылғы бағалау), Конго Демократиялық Республикасының оңтүстік-батысында (1,1 миллион адам), Замбияның солтүстік-батысында (100 мыңнан астам адам) және Намибияда (шамамен 10 мың адам) тұрады.

## Тілі
Тілі - чокве тілі Нигер-Конго тілдерінің Бенуэ-Конго тармағына жатады.

## Діні
Қазір Чоквенің сенушілерінің көпшілігі - католиктер.
Сонымен қатар, Чокве арасында дүниенің жаратушысына деген сенім (нзамби, калунда), ата-бабалар культі (мвумби) және табиғат рухтары (нкиси), бақсылық, аңшылық және егіншілік ғұрыптары сақталған.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, тары, жүгері, көкөністер мен жемістер), аңшылық. Әйелдер терушілікпен және балық аулаумен айналысады. Олар тауық, қой, ешкі, шошқа өсіреді. Қолөнерден (тоқымашылық, керамика, ұсталық, ағаш ою – маскалар, мүсіншелер, барабандар, антропоморфтық фигуралары бар орындықтар) және сауда (піл сүйегі, балауыз, жабайы каучук) дамыған.

## Тұрмыс салты
Басқарушылары саяси және ғұрыптық билігі бар тұлғалар болды. Үлкен аң аулауды басқарған "ойын басшысы" маңызды рөл атқарды.
Чокве аумақтарының көпшілігінде заңды ұйымдардың кем дегенде үш түрі бар: ауылдық соттар, бас соттар және аудандық соттар. Ауылдық соттар негізінен жерді иелену, отбасылық жанжал, ұрлық, бақсылыққа күдік тудыратын дауларға қатысты істерді қарайтын ер ақсақалдардан тұрады.
Чокве дәстүрлі түрде матрилинальды қоғам болып табылады, бірақ үйленгеннен кейін әйел күйеуінің отбасымен бірге тұруға кетеді. Көп әйел алу тарихи тәжірибеде болды, әдетте басшы немесе ауқатты отбасымен шектеледі.

Елді мекендері сырықтардан тоқылған және пальма жапырақтарымен жабылған дөңгелек бір бөлмелі үйшіктер. Оларға бір рудың бірнеше линиясы (әрқайсысы 4-5 ұрпақ), бір көп балалы отбасының (30 адамға дейін) шаруашылық қоныстары жиі кездеседі.

Ертегі, ән (бір дауысты ән айту), би фольклоры дамыды. Негізгі музыкалық аспап - маримба (ксилофон түрі).

## Дереккөздер

 
Санат:Ангола халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Замбия халықтары
Санат:Намибия халықтары
Жошы әулеті

**Жошы әулеті, Жошидтер** – 13-18 ғасырларда Шығыс Еуропа, Батыс Сібір және Орталық Азиядағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, Шыңғыс хан әулетінің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, Тыва, Хакасия, Алтайды Моңғол империясына қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. Қытай (1211-1215), Орта Азия (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны Хорезм билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін (Ертіс өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді).

1227 жылы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін Жошы Ұлысы есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, Дешті Қыпшақты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері Алтын Орда хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды.

Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс хан
Санат:Алтын орда тұлғалары
Қосшығұлов мектебі

**Мұсылман жастарына арналған Баймұхамбет Қосшығұловтың мектебі** — Астана қаласындағы жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші.

Ағайынды Қосшығұловтардың өз қаражаттарына салдырып, мұғалімдері мен шәкірттеріне жалақы, стипендия төлеп тұрған ұлттық білім ордасы ғимаратында бүгінгі күндері банк бөлімшесі орналасқан.

Қосшығұловтар әулеті — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ақмола өңірінде сауда-саттықпен айналысып, ірі өнеркәсіп орындарын ашқан алғашқы бай-ауқатты отбасыларының бірі. Жергілікті өлкетанушылардың деректеуінше, әулет басы Баймұқамбет Қосшығұлов — Қараөткел маңын жайлаған кедей жатақтары арасында өскен жетім жігіт. Қайырымдылығы мен қарапайымдылығы үшін замандастары Байкөп атандырған. Оның алты ұлы мен бір қызы болған. Ол саудагерлердің жағдайын жасау мақсатымен Керуен Сарай салдырды, екіқабатты кондитер фабрикасының жұмысын жүргізді, бірнеше ірі дүкенге иелік етті. 1929 жылы бұл нысандарды жергілікті кеңес өкіметі түгел тәркілеп алған.

Бастапқыда ғимарат бірқабатты болған. Екінші қабат 1986 жылғы реконструкцияның нәтижесінде пайда болды.

## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Астана қаласы сәулеті
Шамбала (халық)

**Шамбала** (*вашамбала*, *шамбаа*, *самбара*) — Танзанияда тұратын халық, негізінен елдің солтүстік-шығысындағы Усамбала аймағында. Туыстас зигуа (зигула), бондеи, квере, дое және басқа халықтармен бірге саны 1,2 млн. адам.

## Тілі
Тілі шамбала тілі, банту тілдер отбасының шығыс тобына жатады.

## Діні
Діни нанымдар ата-бабалар культімен және табиғат күштеріне табынумен байланысты. Христиандық пен ислам діні де таралуда.

## Тарихы
XIX ғасырда суахили мен Шығыс Африканың ішкі аймақтары арасындағы айырбас саудасының дамуына байланысты Шамбалада көсем (Симбамвене) басқарған ерте мемлекеттік формация пайда болды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (негізгі дақыл – банан, сонымен қатар жүгері, бұршақ дақылдары, маниок, тәтті картоп, дақылдар – күріш, кофе, мақта, темекі, көкөністер). Ірі (негізінен айырбас үшін) және ұсақ мал мен тауықтар аз мөлшерде өсіріледі. Кооперативті шаруашылықтар экспорттық дақылдарды өндіреді.

## Тұрмыс салты
Отбасы шағын, неке патрилокальды. Христиан емес топтарда үлкен отбасы мен полигиния сақталады.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
AutoCAD

**AutoCAD** — Autodesk компаниясы жасаған екі және үш өлшемді автоматтандырылған жобалау жүйесі. Ең бірінші нұсқасы 1982 жылы желтоқсанда шықты. Басында дискілік операциялық жүйелерге арналған бұл бағдарлама кейін басқа платформаларға да шықты, оның ішінде классикалық Mac OS (1992), Microsoft Windows (1992), веб-браузерлер (2010), iOS (2010), macOS (2010) және Android (2011). 

AutoCAD бағдарламасы сәулетшілер, жоба жетекшілері, инженерлер, графикалық дизайнерлер, қала салушылар кеңінен қолданатын жобалау және сызу құралы.

## Файл пішімдері
AutoCAD қабылдайтын өзінің жеке файл пішімдері бар: .dwg, .dwt, .dws және .dwf файл атының кеңейтілімдері. 
## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Autodesk
Тоқа Темір

**Тоқа Темір** — Жошының меркіт тайпасынан шыққан әйелі Қағри хатұннан туған он үшінші ұлы. «Ұлы Дүрбелеңде» және одан кейінгі Алтын Орданың ыдырауында Шибанидтермен бірге Тоқа Темір әулетінен шыққан хандар мен Тоқа Темір ұрпақтары басты рөл атқарды. Алғашқы қазақ хандары Керей мен Жәнібек дәл осы Тоқа Темірдің ұрпақтары дейтін деректер кездеседі.

## Шығу тегі мен дәрежесі
«Шыңғыснамада» айтылғандай, Шибан ұрпақтары Тоқа Темірді басқа ағайындарымен салыстыра келіп, 1226 жылы Жошы өлгеннен кейін оның ұлыс алмағанын айтып, кемсіткен:

Атамыз Жошы хан қайтыс болғаннан кейін, әкелеріміз ұлы бабамыз Шыңғыс ханға барғанда, Ежен мен Сайынға, одан кейін Шибан әкемізге киіз үй тігіп берді. Сенің әкең үшін тіпті сынған арбада қалдырмады. 
Кем дегенде, Махмұд ибн Уәли өзінің «Асыл ерлікке қатысты құпиялар теңізінде» Тоқа Темір ұрпақтарына «хан оғлы» (ханзада) атағын қолданады. В.П.Юдиннің пікірінше, бұл атақ оның иесінің хан тағына құқығы жоқ дегенді білдіреді. 

1242 жылы монғолдардың Батысқа жорығы аяқталғаннан кейін Бату 14 ұлыстың бірін Тоқа Темірге бөліп берді. Ұлыстың құрамына Маңғыстау, Қажы-Тархан және Солтүстік Кавказдағы Астар аймағы кірді.

Алтын Орданың ішкі ұлыстарының шекарасы өте тұрақсыз болғандықтан, Тоқа Темір ұрпақтарының ұлыстарының шекараларын айту қиын. Мысалы, оның ұлы Ұран Темір Қырым мен Кафа аймақтарын мұраға алды.

Сонымен бірге, 1312 жылдан кейін Өзбек ханның әкімшілік-территориялық реформасының нәтижесінде Жошы әулетінің барлығы (шибанидтерден басқасы) ұлыстарынан айырылып, төртеудің біріне бағынды деп сеніммен айта аламыз. Орда әмірлері, қият тайпасының өкілі Исатай жеке қошун (әскери бөлім) құраған. Исатайдың немересі Теңіз-Бұғы өз халқын Сырдарияның төменгі ағысына апарады. 1360 жылы Жошылықтар көтеріліске шығып, билікке қайта қол жеткізіп, олардың арасынан хан сайлады.

1361 жылы тоқатемірид Ұрыс хан Сырдария ұлысында хан болды. Осы кезден бастап Тоқатеміридтер алдымен өз басшылығымен Көк Орданы біріктіру, одан кейін Алтын Орда тағына отыру үшін белсенді күрес жүргізді.

## Ұрпақтары
*Аштарханидтер
*Гирейлер 
*Төре

## Дереккөздер

Санат:Тоқа Темір әулеті
Санат:Жошы әулеті
Суперқаһармандар фильмі

**Суперқаһармандар фильмі** (кейде **Суперқаһармандар жайлы фильм**) — суперқаһармандар мен олардың істері жайлы баяндайтын фильм. Суперқаһармандар деп адамға тән емес қабілеттері бар ойдан шығарылған адам кейіпкерлерді атайды. Олар жайлы фильмдерде көбінесе ғылыми фантастика, атыс-шабыс, шытырман оқиғалы фильм, фэнтези жанрларының элементтері болады.

Суперқаһарман фильмдерінің көпшілігі комикстерге негізделген, бірақ сонда да Робокоп пен Darkman сынды тек фильм үшін ойдан шығарылған кейіпкерлер де бар.

## Тарихы
[нобай|солға|150px|[Қара сері (2008) суперқаһарман фильміндегі Бэтменнің костюмі. Фильмді үздік суперқаһарман фильмі деп атайды.]]
Суперқаһарман фильмдері негізінен Америка Құрама Штаттарында 1930 жылдардың соңынан бастап шығарылады. Бастапқыда олар балалар мен жасөспірімдерге арналған, бірақ уақыт өте келе олар барлық көрермендерге түсірілетін болды. 2000 жылдардан бастап Голливудтағы суперқаһармандық фильмдер қарқынды дамып келеді, жыл сайын осы жанрда бірнеше фильмдер шығады. Суперқаһарман жанрындағы ең ірі киножобалар қатарына Marvel кинематографиялық әлемі, Кеңейтілген DC Ғаламы, Икс Адамдар фильмдер сериясы, Өрмекші-адам, Бэтмен және Супермен жатқызылады.

Кейбір суперқаһарман фильмдері арнайы эффектілер үшін ғана емес, өнер туындысы ретінде танылды және беделді марапаттарға ие болды. Осылайша, Хит Леджер «Қара сері» фильміндегі зұлым Джокер рөлі үшін «Оскар сыйлығы» жүлдесін алды, ал «Логан» фильмі ең үздік сценарий үшін Оскар сыйлығыға номинация алды. Суперқаһарман фильмдері мен кейіпкерлері тіпті өзінің жанрынан тыс фильмдерді шабыттандырды, мысалы, Оскар сыйлығы алған «Джокер» қылмыстық драмасы.

## Дереккөздер

*
Санат:Кино жанрлары
Санат:Жанрлары бойынша атыс-шабыс фильмдер
Лора Зискин

**Лора Зискин** (, 3 наурыз 1950 жыл, Калифорния – 12 маусым 2011 жыл, Санта-Моника, Калифорния) — америкалық режиссёр және сценарийші, Сұлу әйел (1990) фильмінің атқарушы продюсері, Өрмекші-адам (2002), Өрмекші-адам 2 (2004), Өрмекші-адам 3 (2007), Жаңа Өрмекші-адам (2012) және Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат (2014) фильмдерінің продюсері болғаны үшін белгілі тұлға.

Зискин — Оскар сыйлығын жалғыз өзі ұсынған тұңғыш әйел, ол оған қоса 74- (2002) және 79-марапаттау рәсімдерінің (2007) продюсері болды.

## Өмірбаяны
### Шығу тегі және білімі
Лора Эллен Зискин 1950 жылдың 3 наурызында, Калифорнияның Сан-Фернандо алқабында дүниеге келген. Ата-аналары Джэй Зискин мен Элейн Эдельман болған. Шығу тегі ресейлік еврейлерден шыққан, атасы Ресейден АҚШ-қа 1917 жылы көшіп келген. Әкесі Джэй Зискин психолог және заңгер болған, 1997 жылдың 14 шілдесінде 77 жасында қуық асты безінің обырынан қайтыс болды.

Лора Зискин Оңтүстік Калифорния университетінің кинематография өнері мектебіндегі оқуын 1973 жылы аяқтады.

### Мансабы
Оқуын бітірген Лора Зискин ойын шоуларына материал жазумен мансабын бастады. Кейін ол продюсер Джон Питерстің жеке көмекшісі болып жұмыс істеді, рөлдердің бірін Барбра Стрейзанд сомдаған Жұлдыз туған (1976) фильмінде продюсер көмекшісі болды.

Зискин 1978 жылы продюсер мансабын бастады, жалпы отызға жуық туындыларға жауапты болды. Лора Зискин көбіне 74- (2002) және 79-Оскар марапаттау рәсімдерінің (2007) жүргізушісі және продюсері болғаны үшін және Өрмекші-адамның екі трилогиясын құрудағы үлесі үшін белгілі. Бүкіл мансабында екі ғана сценарий жазды: «Боб ше?» (1991) және «Қаһарман» (1992).

### Өлімі
Лора Зискин 7 жылға созылған сүт безінің обырына қарсы күресінде жеңіліп, 2011 жылдың 12 маусымында Санта-Моника, Калифорнияда қайтыс болды. Оның соңғы фильмдері Жаңа Өрмекші-адам (2012) мен Сарай қызметшісі (2013) болған.

## Жеке өмірі
Лора Зискин екі түрлі некеде болған және бір баласы бар. Бірінші күйеуі Джулиан Бэрри болды, бұл некеден Лораның жалғыз баласы, қызы Джулия Бэрри туған. Екінші некесін Зискин белгілі сценарийші Элвин Сарджентпен қиған. Лора Сарджентпен 2010 жылдан 2011 жылғы өліміне дейін үйленген болды.

## Фильмографиясы
### Кино

;Сценарийші ретінде

;Өзге қызметі

;Алғыс білдірілді

### Теледидар

;Сценарийші ретінде

;Өзге қызметі

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Санат:АҚШ сценарийшілері
Санат:Алфавит бойынша сценарийшілер
Санат:ХХ ғасыр сценарийшілері
Санат:ХХI ғасыр сценарийшілері
Санат:Алфавит бойынша кинопродюсерлер
Санат:ХХ ғасыр кинопродюсерлері
Санат:ХХI ғасыр кинопродюсерлері
Санат:АҚШ кинорежиссёрлері
Санат:АҚШ телепродюсерлері
Санат:Оңтүстік Калифорния университеті түлектері
Санат:Сүт бездері обырынан қайтыс болғандар
Шиллук

**Шиллук** (*чоло*) — Оңтүстік Суданның солтүстік-шығысындағы Солтүстік Луо тобындағы нилот халықтары. Саны 500 мың адамға дейін. (2017, бағалау).

## Тілі
Нил-Сахара макроотбасына жататын шиллук тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – мал шаруашылығы және егіншілік. Аңшылық пен балық аулау дамыған. Ежелден темір өңдеу кәсібі бар.

## Тұрмыс салты
Олар жақын орналасқан ауылдарды мекендейтін үлкен патриархалды отбасыларда тұрады. Дәстүр бойынша құлдық, жас таптарының жүйесіне негізделген әскери ұйым болған. Рулар тайпаны құрайтын бөлімшелерге біріктірілді. 10 тайпадан тұратын конфедерацияны - *рет* басқарды. Рет функциялары негізінен салттық сипатта болды.

Ер адамдар толығымен жалаңаш жүреді, әйелдер тек теріден жасалған таңғыш тағады.

Әйелдердің шаш үлгісі жоқ, ерлердің күрделі шаш үлгілері, буйвол мүйізді дулыға түріндегі әскери бас киім, денені күлмен ысқылау әдеті, азу тістерді алып тастау дәстүрі бар. Зергерлік бұйымдардағы басым материал - темір.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары