open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Талшын

**Талшын** () – әдемі жапырақтарымен ерекшеленетін жалпақжапырақты ағаш. 
## Ағаш туралы
Биіктігі 25 метрге дейін жетеді. Бізде оны “Ат талшын” деп те атайды. Жер жүзінде табиғи 30 - дан астам түрі бар, көгалдандыруда 500 - ден  астам сұрпы қолданылады. Талшын ағашы 500 жылға дейін өмір сүреді және 30 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Жапырағының пішіні күрделі қауырсын тәрізді. Ерте көктемде шырақ секілді ақ, қызыл түсті гүл жарады. Гүлдері әдемі, бірақ иісі болмайды, көлемі 10-20 см. Талшынның гүлінде 65-75 % қант бар. Гүлдеп біткен соң, жеміс салады. Қоңыр түсті, жылтыр, диаметрі шамамен 3 см, жалпақтау келген домалақ жемісінің сыртында тікенекті жасыл қабығы болады.

## Қолданылуы
Қазақстанда тек көгалдандыру мақсатында өсірілсе, шетелдерде талшынның тамаққа да қолданылатын сұрыптары  өсіріледі. Оңтүстік Еуропада жемісін ас мәзірінде  пайдаланады және кепкен жемісінен ұн тартып, нан  пісіреді. Парсылар талшынның дәнінен күлше пісіреді. 
Жемісі бұлшық еттерді нығайтып, қан айналымын реттейді. Дененің және мидың шаршағанын басады, қан аздыққа көмектеседі. Қазіргі кезде кең тараған тамыр, холестерин және жоғары қан қысым ауруларына қолданады. Талшынның балы да пайдалы.
Жиһаз жасауда кең қолданылады. Желімдеуге ыңғайлы болғандықтан, діңінен музыкалық аспаптар жасайды. Талшыннан жасалынған жәшіктерде заттар жақсы сақталады. Сондықтан қымбат мата, темекі секілді заттарға жәшіктер мен қораптарды осы талшыннан жасайды. Ал, тұқымын кептіріп, квас араласқан ұнға салу арқылы желім жасайды. Жаңбыр жауардың алдында жапырағының ұшында тамшылар пайда болады. Халық мұны «талшынның көз жасы» деп атап кеткен.

## Күтімі
Ылғалсүйгіш өсімдік, жазда күн аралатып мол суғарған дұрыс. Топырақ таңдамайды, әкті жерде де өсе алады. Көлемі өсе келе үлкейіп, кең орын қажет ететіндіктен, көшетін бірден кеңдеу жерге егу керек. Өзінің пішіні әдемі болғандықтан, қырқып-пішіндеуді қажет етпейді.

## Көбейтілуі
Табиғатта тұқымы арқылы өздігінен, ал көгалдандыруда тұқымымен қоса қалемшелеу арқылы көбейтіледі.

## Талшын туралы тақпақ
Жапырағы жалпақ, қалың, ірі ағаш,

Діңі жуан, дауыл соқса құламас.

Оныменен ажарланар бақтар шын,

Баққа әдемі көрік берер Ат талшын.

## Сілтемелер

* Каштан в энцилопедии декоративных садовых растений
*  Гүлстан сайты 

## Дереккөздер

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5
Санат:Шамшаттар
Санат:Ағаштар
Nokia N9

**Nokia N9** — Nokia компаниясының N cериялары () қатарына жататын смартфоны. «MeeGo» операциялық жүйесі негізінде жасап шығарылады.

Nokia N9 смартфоны 3,9 дюймдік «AMOLED» сенсорлік дисплейімен қамтамасыз етілген. Дисплейінің рұқсат етілген көлемі ()  854х480 пиксель. 8-мегапиксель болатын камерасы — автофокуспен,  Carl Zeiss оптикасымен және екі реттік сәулелі-диодтық жарқылымен (вспышка) қамтылған. Бұл смартфон жиілігі 1 ГГц болатын «ARM Cortex-A8» процессорына және  «Texas Instruments» өндірісінің «PowerVR SGX530»  графигіне ие. 

Өзінің орнатылған жадысының () көлемі 16 немесе 64 Гбайт болады, ал оперативтік жадысы - 1 Гбайт.

Қазақстанда бұл смартфон 2011 жылдың 9 қаңтарында сатылымға шықты және алғашқы бағасы 679 доллар көлемінде болды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Nokia N9 смартфонының сипаттамасы

Санат:Nokia смартфондары
Константин Константинович Олимпов

**Константин Константинович Олимпов** (шын тегі Фофанов) (1889—1940) — орыс ақыны, эгофутуризмнің негізін салушылардың бірі.

## Өмірі

1889 жылы Санкт-Петербургте дүниеге келген, атақты К.М.Фофановтың ұлы. Балалық шағын Гатчинде өткізген. 1907 жылы Петербургте принц П.Г.Олбденбург училищесін тәмамдаған. 1912 жылы өлеңдерін жарыққа шығара бастаған.

## Соғысқа қатысуы

1917 жылы Қазан революциясына қатысқан. Қызыл Армияға өз еркімен барған. 2 рет сотталған.

1911 жылы Игорь Северянинмен бірігіп «Эго» үйірмесін құрған. 1912 жылы Олимповтың «Аэропланные поэзы. Нервник 1. Кровь первая» атты өлеңдер жинағы жарық көреді. 
[
1922 жылы ол Петроградта «Анафема Родителям Мироздания», «Третье Рождество великого мирового поэта Титанизма Великой Социальной Революции Константина Олимпова, Родителя Мироздания» атты кітаптарын жарыққа шығарады.

1940 жылы 17 қаңтарда Омбыте жоқшылықта қайғырып қайтыс болған.

## Сілтемелер


Санат:Орыс жазушылары
Санат:Ресей жазушылары
Льеж

**Льеж** ( ,  ,  (Лео́ди(к)ум)) — Бельгиядағы қала. Тұрғындар саны - 194 мың адам.

## Транспорт

### Су транспорты

Льеж арқылы маңызды ішкі су жолдары өтеді: Маас өзені мен Аьберта каналы. 2007 жылы Льеж су портының жүк айналымы 15,8 миллион тоннаны құрады (2006 жылы — 14,4 миллион тонна). Еуропадағы су порттарының жүк айналымы бойынша үшінші орында (Дуйсбург пен Парижден кейін).

### Әуе транспорты

Льеж әуежайының негізі 1990 жылы қаланды. Ол жүк тасымалдаудан негізделеді. Льеж әуежайы 2004 жылы Еуропадағы жүк тасымалдауы бойынша сегізінші орынға ие болды. Әуежайдың жүк айналымы сонда 383 837 тоннаны құрады. 2007 жылы жүк айналымы  489 566 тоннаға жеттi.

2007 жылы әуежайдың жолаушы айналымы 357 857 адамды құрады.

Льежде TNT Express серіктігінің хабы орналасқан.

thumb|right|300px|Льеж әуежайы

### Автокөлік жолдары

Льеж - автожолдар желiсiнiң маңызды түйіні. Қала арқылы E40, E42, E25, E313 автомагистральдары өтеді.

## Бауырлас қалалары

*  (), Ахен
*  - Волгоград
*  (), Квебек
*  (), Кёлн
*  (), Краков
*  (), Лубумбаши
*  (), Маастрихит
*  (, ), Монреаль
*  (), Нанси
*  (, ), Пльзень
*  (), Сен-Луи
*  (), Турин
*  (, , ), Эш
*  (), Ротердам
*  (), Порту

600px|thumb|center|Льеж қаласының көрінісі

## Сыртқы сілтемелер
* Қаланың ресми сайты

Санат:Бельгия қалалары
Квебек

**Квебек** (, ХФӘ: [ke.bɛk],  ХФӘ: ) — аумағы бойынша 1-ші және халық саны бойынша 2-ші Канада провинциясы. Орталығы — аттас Квебек қаласы, ал ең ірі қаласы Монреаль болып табылады. Ресми тілі — француз тілі, бұл тілде провинция халқының 80%-ы сөйлейді.

## Тарихы
Провинция аймағында алғаш рет адамдар 10-11 мың жыл бұрын қоныстанған. Ол кез мұз дәуірінің соңғы кезеңі болатын. Ол адамдар осы жерге Азиядан Беринг мойнағы арқылы келген. Нәтижесінде бұл аймақта үш ірі этнолингвистикалық қауым құрылды: ирокездер, алгонкиндер және инуит-алеуттер. Бұл қауымдардан 11 халық шықты: абенакилер, алгонкиндер, аттикамектер, крилер, гурондар, малеситтер, микмактар, могавктар, монтаньелер, наскапилер және инуиттер.

Кейбір деректер бойынша, алғашқы еуропалықтар бұл жерге X ғасырда келген. Викингтер үндістермен Ньюфаундленд, Гренландия аралдарында және Лабрадор түбегінде кездесіп отыратын. Американың ашылуына дейін баскілер, бретондар және нормандар Солтүстік Америка жағалауларында балық аулайтын, тіпті Сент-Лаурент өзеніне баратын.

## География
Квебек — Канаданың ең ірі провинциясы. Аймағы аса ірі және онда халық сирек қоныстанған. Аймақтың 90%-ы Канада қалқанының бөлігі болып табылады.

Солтүстік-шығыста Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясымен, оңтүстік-шығыста Нью-Брансуик провинциясымен, оңтүстікте АҚШ-пен, оңтүстік батыста Онтарио провинциясымен шектеседі.

## Демография
Провинция халқының 80%-ы оңтүстіктегі Сент-Лоран өзені бойында тұрады. 2009 жылы 498 км² ауданы бар Монреаль аралында 1 906 693 адам тұрады (халық тығыздығы — 861,6 адам/км²), ал провинция ауданының 43%-ы келетін Солтүстік Квебекте 41 129 адам ғана тұрады.

Халық азшылығы халық санының 9%-ды құрайды, және, көбінесе, Монреаль қаласында шоғырланған. 1960 жылдарға дейін провинцияға тек Еуропа елдерінен ғана келіп отырды. Ал қазіргі кезде Квебек провинциясына келімсектер Қытай, Солтүстік Африка елдері, Латын Америка елдері және т.б. елдерден келіп отырады.

## Экономика
Квебек провинциясының экономикасы бұрында Монреальдың Сен-Жак көшесіндегі синдикат қолында болатын. Ал қазіргі таңда Квебек постиндустиальды сатыда дамып жатыр. Экономика, көбінесе, нарықтық болып табылады. Экономикадағы либерализм дирижизммен үйлесіп отырады. Квебек экономикасының дамуы Квебек үкіметі бөлімшелерін үйлестіру арқылы жүзеге асады.

Санат:Квебек
Атомиум

**Атомиум** — Брюссельдің назар аударарлық ғимараттардың бірі. Атомиум 1958 жылдың халықаралық көрмесіне  арнайы салынған. Атом ғасыры және атом қуатының бейбiт қолдануының нышаны ретінде, сәулетші Андрэ Ватеркейнмен жобаланып,  Андре және Мишель Полаков сәулетшiлердiң басшылығымен құрастырылған.

Атомиум 165 миллиард есе үлкейтілген темірдің кристаллды торын текше бөлiгiне топтастырылған тоғыз атомдардан тұрады. Атомиумның биіктігі - 102 м, салмағы - 2400 тоннаға жуық, ал әр бір сфераның диаметрі - 18 м. 
thumbnail
## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайт
* Webcam Атомиум 
* Атомиум

Санат:Бруссел
Спейс Нидл

**Спейс-Нидл** ( — ғарыш инесі) — Сиэтл қаласының ең танымал ғимараты және нышаны. Мұнара 1962 жылдың халықаралық көрмесіне салынған Seattle Center көрме аумағында орналасқан. Көрме өткізілген кезінде мұнараға күніне 20 мың адам көтерілген. 

Спейс Нидлдың биіктігі - 184 м, ені - 42 м, салмағы - 9 550 тонна. Ол 320 км/сағ. дейiн жететін жел дауылдарды және 9, 1 баллға дейiн жер сiлкiнулерді  шыдауға анрайы құрастырылған, мұнара 25 найзағай тартқыштармен жабдықталған. 

## Галерея

File:SpaceNeedleTopAtNight.jpg|
File:Space-needle-cc-2.0.jpg|
File:SpaceNeedle GiftShop.PNG|
File:Seattle from kerry park.jpg|
File:Seattlecenterspaceneedle.jpg|
File:Seattle skyline night.jpg|
File:Space-Needle-Christmas.jpg|
File:Early photo of seattle space needle.jpg|
File:Seattle world fair stamp.jpg|
File:Y Space-Needle-at-Night.jpg|
File:Seattle Space Needle Victor Grigas.jpg|


## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Спейс Нидлдың ресми сайты 
* structurae.de сайттағы Спейс Нидлдың беті
* Спейс Нидл туралы фактілер және суреттер 

Санат:АҚШ ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Сиэтл
Санат:Мұнаралар
Хабитат 67

**Хабитат 67** — Монреальдағы тұрғын үй кешені. Экспо - 67 көрмесіне, сәулетші Моше Сафдимен жобаланып салынған.

Куб осы ғимараттың негізі ретінде пайдаланылған. Бір-бірінің үстіне салынған 354 куб, сұр түсті, 146 пәтерлі ғимаратты салуға мүмкіндік берді. Сәулет стилі — брутализм
thumb|250 px|Хабитат 67

Санат:Канада қалалары
Монреаль

**Монреаль** (, [mɔ̃.ʁe.al]; , /ˌmʌntriˈɔːl/) — Канададағы екінші ең ірі, ал Квебек провинциясындағы бірінші ең ірі қала. Қала аумағы бірнеше террасаларда орналасқан. Монреальда көптеген шіркеулер бар, олардың ең ежелгісі — Париждегі Құдай ана соборының кішірейтілген көшірмесі іспеттес Нотр-Дам. Қалада бірнеше университет, киностудия мен кітапханалар орналасқан. Монреаль маңындагы кішігірім қалалармен бірге Монреаль агломерациясын кұрайды.

## Тарихы
Монреаль қаласы 1642 жылы Әулие Лаврентий өзенінің сол жақ жағалауындағы Монт-Ройяль төбесінің етегінде бой кетерді.

## Географиясы
thumb|left|Монреаль айлағы 1889 жылы
left|thumb|Мон-Руаяль тауынан көрініс, 1902 жыл
thumb|left|Сен-Жак көшесі 1910 жылы
thumb|left|«Ла Вилль»-қаладағы алғашқы биік ғимараттардың бірі.

## Халқы
Мұнда 3 млн-нан артық халық тұрады [1,6]. Қаладағы жалғыз ресми тіл — француз тілі, қаланың 59,8 % тұрғыны үшін осы тіл ана тілі болып табылады, одан кейінгі екінші ағылшын тілінде халықтың 19,4 % сөйлейді.

## Дереккөздер

Санат:Монреаль
Қарасу (Қарасу ауданы)

**Қарасу** — Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл, аудан (1936 жылдан) және Қарасу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Қостанай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 146 км-дей жерде.

## Халқы
* 1999 жылы ауылдың тұрғындары 4734 адам (2470 ер адам және 2264 әйел адам) болса, 2009 жылы 3728 адамды (1799 ер адам және 1929 әйел адам) құрады..

## Тарихы
Іргесі шамамен 1880 жылы Ресейден көшіп келген шаруаларды қоныстандыруға байланысты қаланған.

Май зауыты, шұжық, нан, макарон бұйымдары цехы жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Қарасу ауданы елді мекендері
Қарасу (Казталов ауданы)

**Қарасу**  — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Қарасу ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Казталовка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 105 км-дей жерде, Қараөзеннің (Қараөзеннің) оң жағалауындағы көкпек, сарсазан, бұйырғын өскен сортаңды сор, сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1118 адам (539 ер адам және 579 әйел адам) болса, 2009 жылы 885 адамды (442 ер адам және 443 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 739 адамды (384 ер адам және 355 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1963-1997 жылдары «Жұлдыз» қой өсіру кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қарасуда және округтегі Ащысай, Жұлдыз, Төреғали ауылдарында 44 шаруа қожалығы құрылған.

## Инфрақұрылымы
2 орта, 2 бастауыш мектеп, 2 мәдениет үйі, клуб, 2 фельдшерлік-акушерлік және 2 медициналық пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.
Ауылға 2012 жылы газ құбыры жүргізілді.

## Дереккөздер
 

Санат:Казталов ауданы елді мекендері
Комбинаторика

**Комбинато́рика** — дискретті объектілерді, жиындарды және олардың арасындағы қатынастарды зерттейтін математиканың бір бөлімі. Комбинаторика математиканың көп салаларымен – алгебрамен, геометриямен, ықтималдық теориясымен тығыз байланысты және генетика, информатика, статистикалық физика  облыстарында кеңінен қолданылады. «Комбинаторика» терминін  1666 жылы  Лейбниц енгізген.

## Дереккөздер


Санат:Математика
Санат:Комбинаторика
Windows Installer

Windows Installer (Windows енгізуші) -   бағдарламалар енгізуді қамтамасыз ететін Microsoft Windows жүйесінің бөлігі. Windows 2000 бастап Windows компоненті болып табылады; одан да ерте Windows түрлеріне енгізіле алады. Барлық керек ақпарат(кейде барлық енгізілетін файлдармен) енгізілетін пакеттерде(installation packages) сақталады. Форматы .msi.

## Тарихы
Windows Installer 1995-1998 жылдары жасалып, бас кезде Darwin атымен танымал болатын. Одан кейін Microsoft Installer бола бастады және сол кезде форматы .msi болды.
Installer’ дің бірінші түрі 1999 жылдың басында Microsoft Office 2000 инсталдаушы ретінде шыға бастады.Сол жылдың аяғында Installer енді Windows 2000 бір бөлігіне айналды. Майкрасофт әрдайым жаңа бағдарламашыларды жаңа инсталдаушыларға көшуде қолдап отырды. Өйткені онымен Майкрасофт Windows 2000 Logo алғысы келетіндерге, Windows Installer қолдануын талап етті.
Windows Installer ескі Microsoft — Setup API (ACME Setup) – ке қарағанда алдыға қарай жылжуда өте маңызды рөл атқарды. Өйткені онда GUI мүмкіншіліктері, қайта өшіру және енгізілу уақытында бас тарту мүмкіншіліктері болды.

## Логикалық құрылымы
Инсталдау пакеті бір ғана тауардың енгізілуін сипаттайды және өзінің GUID бар. Тауар компоненттерден(component) және мүмкіншіліктерден(features) тұрады.
Компонент (component) – файл топтамалары, реестр мәндері,құралған папка және басқа элементтердің минималды бөлінбейтін, жалпы бір ғана атпен аталған(компонент атымен) енгізу бірлігі. Компоненттер соңғы пайдаланушыдан жасырылған. Әр компонент өз кілт жолынан (key path) тұрады.Мысалға пайдаланушының компьютерінде компоненттің болып болмауын анықтайтын  басты файлдың аты болып табылады.
Мүмкіншілік (feature) – компонеттердің немесе басқа да мүмкіншіліктердің топтамасы. Енгізі кезіндегі көрсетілетін енгізу бөліктерін таңдау диалогы сол мүмкіншіліктерді көрсетеді.Және тек сол мүмкіншілікте көрсетілген компоненттер ғана жазылады.

## Физикалық құрылымы
.msi  файлы негізінде құрама іс-қағаз OLE(OLE compound document – дәл осы форматтың ішінде Microsoft Word, Excel және т.б. іс-қағаздары сақталады.). Олардың ішінде бірнеше ондаған өзара байланысты әртүрлі ақпарат қамтитын кестелер жиынтығы бар реляциондық дата базасы бар. Дата базадағы ақпарат жеке бір ағында сақталады да, кестелерде тек соларға сілтемелер болады. Бұнымен дата базаның орын алу мөлшерін азайту мүмкіндігі туады.
Базадан басқа .msi файлының құрылымы ішіне сценарийлер мен көмекші DLL және негізгі енгізілуі керек файлдардан( .cab форматында сақталған) тұрады. Файлдарды пакеттен бөлек те пакеттелген немесе қайта пакеттелген түрде сақтауға болады
Санат:Windows компоненттері
Mindless Self Indulgence

Mindless Self Indulgence ( қысқаша – MSI) – американдық альтернативті рок тобы. 1997 жылы Нью-Йоркте құрылды және музыкаларында панк,металл,индастриал, электроника элементтерін қолданады. Бастапқы үш альбомдері квартетке культтік даңқ әперді десе болады. Олар туралы жоғары баға бергендер ішінде System of a Down, Korn, Staind, Sum 41, My Chemical Romance, Rammstein, Mushroomhead топтары болды.

## Тарихы
Mindless Self Indulgence 1997 жылы Нью-Йорк қаласында Джеймс 'Little Jimmy Urine' Юринджер( әнші, автор), Стив Монтано(гитара), Ванесса У.Т(бас-гитара) және Дженнифер Данн(Китти, дабылдарда) атты таланттардан құрылды. Квартеттің алғашқы дебьюті Tight(барлық әндер мен сөздері Юринджермен  Atari PC  де жазылды) альбомы болды. Сол кезде олар өз концерттерімен Rammstein және Insane Clown Posse турларына шақыру алды. Өлең сөзлері критиктердің айтуы бойынша Beastie Boys тобына ұқсас болса, музыкалық тұрғыдан Korn тобының жалғасы ретінде қаралды.
Одан кейін Frankenstein Girls Will Seem Strangely Sexy (2000) альбомы жарық көрді. Енді Джимми Юрин туралы талантты панк-автор деген сыбыстар шыға бастады. Олардық имиджі және ультра секс топ болуы себебінен оларға Боуи мен Sigue Sigue Sputnik – тің көмегі тиді. Пресса олардың тым шектен тыс сахнада бос ұстауларын көп жазды. Тіпті кейбір көрермендердің сөздеріне тікелей сахнада фронт аша бастаулары болғанын жазды. Alienating Our Audience: Live (2002) альбомының шығуынан кейін Ванессаны жаңа бас-гитарист Лин-Зи алмастырды. You’ll Rebel to Anything (2005) болса Metropolis Records индастриал лейблмен үш түрде шықты. Үшеуіне де мазмұнымен де сәнделуімен де өзгеше болды.
Төртінші альбом(If)  көшбасшы музыкалдық басылымдарда өте жоғары деген баға алды. Тіпті Billboard журналында Hot Singles Sales және Dance Singles Sales тізімдерінің көшбасшылары ретінде шығып жүрді. MSI өздерінің бас-гитаристі( суретшісі және дизайнері) 2007 жылы My Chemical Romance тобындағы Джеррард Уейге тұрмысқа шығуымен дәстүрлі рок-хроникасының мүшесіне айналды.

## Құрамы
* James Euringer (Little Jimmy Urine) — вокал/ақпаратпен қамтамасыздандыру /семплдеу
* Steve Montano (Steve, Righ?) — гитара
* Lindsey Ann Way (күйеуге шықпағанша — Ballato) (Lyn-Z) — бас-гитара
* Jennifer Dunn (Kitty) — барабан

## Альбомдері
* Tight (1999)
* Frankenstein Girls Will Seem Strangely Sexy (2000)
* You’ll Rebel to Anything (2005)
* If (2008)
* Tighter (2011)

Санат:1997 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Сараево

**Сараево** (, ,  , ) — Босния және Герцеговинаның астанасы және Сараеволық кантонның әкімшілік орталығы. 

Қаланың негізі 1244 жылы қаланған. 1507 жылға дейін Врхбосна деп аталған. Босния және Герцеговина федерациясының аймағында орналасқан.  Тұрғындардың көпшілігі босниялықтар мен хорваттар. Халқы - 438,757 адам.

Сараево - елдiң индустриалды және мәдениет орталығы. Қалада көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан, сонымен қатар ғылым және өнер Академиясы, Босния және Герцеговина мұражайы, университет пен көркем галерея бар. 

Қала халқының тұрғындары ислам, православие, католицизм және иудаизм діндерін ұстанады. Әлемге әртүрлі діни сенім өкілдерінің ғасырлар бойы қатар өмір сүріп жатқан қаласы ретінде танымал, өзінің дәстүрлі діни түрлілігімен белгілі. Осындай діни түрлілігі және ұзақ тарихы үшін Сараевоны "Еуропа Иерусалимі" немесе "Балқан Иерусалимі" деп жиі атайды.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа елордалары
Жеменей

**Жеменей** – Кендірлік өзенінің саласы.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы жерімен ағады. Өзендер Кендірлік және Үйдене өзендерінің алаптарында  орналасқан. 

## Бастауы
Сауыр-Сайхан тауынан бас алып, Кендірлік өзеніне құяды. Ұзындығы 53 км., алабы 526 км² өзен. Оның Үлкен Жеменей (ұзындығы 27 км., алабы 147 км²), Кіші Жеменей (ұзындығы - 15 км, алабы 33 км³) тарамдары бар.

## Атау сыры
Атаудың бірінші сыңарындағы жем сөзі арқылы жасалған өзен аттары басқа облыстарда кездеседі. Мысалы, Жем - Ақтөбе облысынан басталып, Каспий теңізіне құятын өзен, Қарагем - Шығыс Қазақстандағы өзен. Бұл Жем атауы түркі, моңғол, иран, т.б. тілдерде "өзен" мағынасында қолданылатын гем/кем/хем/кен/қам/қан тұлғаларында жиі қолданылады. Ал Жеменей атауының екінші сыңарындағы еней сөзі тілімізге етене жақын байырғы ене (ана) сөзі болса, сөз соңында й - атай, апай, әжей сияқты туыстық терминдерге қосылып, құрметтеу, сыйлау мәнін білдіретін көне қосымша. Олай болса, Жеменей атауы Енисей (Енесай), Абақан (аба - "апа", "ана", қан (кан) - "өзен" деген сияқты) "ана өзен" мәнінде қойылған деп топшыланады. Үлкен өзендерді анаға, патша әйелге балау түркі тілдерінде ежелден бар дәстүр болғаны тарихтан мәлім. Орыстарда да "Матушка Волга" деуі Еділ бойын мекендеген түркі халықтарының әсері екені даусыз.

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы өзендері
Санат:Зайсан су алабы
Үлкен көл

**Үлкен көл**, *Большое* — Қарасор көлі алабындағы көл.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында, Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығыста 2,5 км жерде, Қарқаралы тауларының арасындағы сопақша қазаншұңқырда, Жауыртоғай тауының солтүстік етегінде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 824,7 м.

## Гидрографикасы
Ауданы 2,23 км2, ұзындығы 2,3 км, енді жері 1,5 км, жағалық сызығының ұзындығы 6,3 км. Су жиналатын алабы 24 км2, таулы, жартылай қылқанды орман өскен. Ең терең жері 4,6 м, орташа тереңдігі 3 м. Көл суы көктемгі қар және жер асты суымен толығады. Жазда түпкі суының температурасы жоғарғы қабатының температурасынан екі есе төмен болады. Деңгейінің жылдық ауытқуы 1 м-ге жетеді: сәуірде жоғары, тамызда төмен. Көктемде қар еріген кезде көлдің біраз суы Қараөзек өзеніне ағып шығады. Суы ашқылтым, аздап кермектеу. Химиялық құрамы жағынан гидрокарбонат класының натрий тобына жатады. Суында фтор көп.

## Жағалау сипаты
Оңтүстік жағалауы таулы, биік (1113 м), басқа жағалары жайпақ. Шығыс жағасында биік қалың қамыс өседі. Көлде алтын және күміс мөңке балығы мекендейді. Көл жағалауындағы қарағайлы орманда туристік база мен оқушылар лагері орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы көлдері
Босния және Герцеговина федерациясы

**Босния және Герцеговина федерациясы** ( ) — Босния және Герцеговина республикасының аумағындағы мемлекеттік құрылу. "Вашингтон келісімі нәтижесінде" 1994 жылы құрылды. Астанасы - Сараево. Аумағы - 26 076 км². Федерацияда  2 323 339 адам тұрады (72,9 % — босниялықтар, 21,6 % — хорваттар, 4,5 % — сербтер, 1 % — басқалар). Ақша бірлігі - Босниялық марка.

## Кантондар
Босния және Герцеговина федерациясы 10 кантонға бөлінеді:

215px|left

### Қалалары

Босния және Герцеговина федерациясы муниципалитеттерінің тізімі

Сараево муниципалитет емес және оған төрт муниципалитет жатады:  Центар (Орталық), Нови Град (Жаңа қала), Ново Сараево (Жаңа Сараево) және Старый Град (Ескі қала). Халқы - 310605 адам.

## Жұрты

Босния және Герцеговинаның 51 % аумағы Босния және Герцеговина федерациясына тиесілі және  62,1 % жұрты осында тұрады. 

## Галерея

Image:Hajji Alija Mosque and Počitelj Fortress, Počitelj 2005.png|Почитель - Мостар жанындағы ескі ауыл .
Image:StariMost2005.PNG|Старый Мост (Мостар) (Ескі көпір).
Image:Vrelo Bosne, Sarajevo.jpg|Врело-Босне.
Image:Waterfall in Jajce Bosnia.JPG|Плива сарқырамасы.
Image:Livno Valley.jpg|Ливно алабы.



## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Vlada Federacije Bosne i Hercegovine 

*
Баку Оттары

**Баку Оттары** (*Baku Fires*) — Бүкіләлемдік Бокс Сериясы шеңберінде өнер көрсететін Бакуда негізделетін Әзірбайжан бокс клубы. 2010 жылы құрылып, Азия аймағында өнер көрсетеді.
Азия тобында Астана Арландарын төрт кездесуінің үшеуін ұтып бірінші орын алған, ал плэй-оффта Париж Юнайтед Баку Оттарын жалпы есепте 6:4 есебімен жеңіп финалға шыққан.
## Құрамы

## Сілтемелер
*Ресми торбеті 
*Дүниежүзілік бокс сериясы ресми сайты 

Санат:Бүкіләлемдік Бокс Сериясы
Санат:Әзербайжан спорт клубтары
Мамбет Садырбайұлы

Мамбет Садырбайұлы 1923 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданы Жарты төбе ауыл әкімшілігінде дүниеге келген. Жастайынан еңбекке араласып, колхозшы болып жұмыс істеді. 1941 жылы еріктілер қатарында соғысқа аттандыю Харьков каласындағы командирлер даярлайтын арнайы мектепті бітірген соң, 1-Украина майданы №548 жаяу әскер полкіне, бөлімше командирі болып соғысқа кірді.

Ұлы Отан соғысында Украинаның Севернвй лиски, Южный лиски, Кременчук, Белгород, Полтава қалаларын азат етуге қатысты.
1-дәрежелі Ұлы Отан соғысы, “Қызыл Жұлдыз”, “За отвагу”  т.б  медаліне ие болды.

1945 жылы 4 қарашада 2-ші дәржелі Ұлы Отан соғысы мүгедегі болып елге оралды. 1946 жылдан колхозда қойма меңгерушісі, ГЭС бастығы болып бейб3т өмірде қажырлы еңбек етті.

Ленин атындағы совхозды алғаш құруға ат салысты. Қоғамдық жұмысқа белсене қатынасты. Қайда жүрсе де абыройлы тұлға болды.
Адал азамат Мамбет 2 ұл, 3 қыз өсіріп , жұбайы Гүлбахрам екеуі 36 немере , 6 шөбере көрді. Жасы  58-ге қарағанда ,1980 жылы  28 қазанда дүние салды.

Санат:II Дүниежүзілік соғысы Қазақстан ардагерлері
Босния және Герцеговина туы

**Босния және Герцеговина туы** () — 4 ақпан күні, 1998 жылы қабылданған Босния және Герцеговина мемлекетінің туы.

## Дереккөздер

Санат:Мемлекеттік тулар
Санат:Тулар
Сараево кантоны

**Сараево кантоны** (, , ) — Босния және Герцеговинаның он кантондарының бірі.

Санат:Босния және Герцеговина федерациясының кантондары
Бағалы тас

thumb|right|200px|<small>Жартылай бағалы тастар</small>
**Бағалы тастар** - әдемi, көз тартарлық жылтырақ қасиетке ие (әдетте, жылтырату немесе қыру жұмыстарынан кейiн)  сирек және бағалы минералдар. Оларды зергерлiк бұйымдар жасау үшiн кең қолданады, коллекциялау үшін жинайды, банк активтерi ретінде қолданады. Бағалы тастардың көрер көзге айырмащылығын білу қиын иммитациялары қолдан жасалады, тастардың имитациялары  (мұндай синтетикалық тастар және асыл тастардың имитациясы осы заманда жоғары сұранысқа ие, өйткенi  әлдеқайда арзандау тұрады) Ежелгi Римнiң замандарында да iстелiндi. Француз химигі М.А.Вернейль 1902 жылы синтетикалық лағылдарды әлемдiк нарыққа тұңғыш рет шығара бастады. Мысалы, синтетикалық сапфирлар мен синтетикалық шпинелдер.

Синтетикалық тастардың санының көбеюі табиғи асыл тастардың мән және құнын азайтқан жоқ. Қайта жоғарылаттты. Көп кездесетін минералдары әдетте жартылай құнды  деп атайды.

Бағалы тастарды зерттеумен, синтетикалық  минералдарды табиғи минералдардан дәл айырып тануының әдiстерi мен тәсілдерін анықтаумен айналысатын  минералогияның бөлiмiн ГЕММОЛОГИЯ деп атайды.

Асыл және жартылай құнды тастарды айырып,белгiлi классификацияға жіктеу осы күнде жолға қойылмаған
thumb|left|200px|:Жылтырлатырылған жартылай асыл тастар.
## Асыл және жартылай асыл тастардың тізімі
* Алмаз
* Хризолит
* Эвклаз
* Рубин
* Сапфир
* Таффеит
* Берилл
* Аквамарин
* Изумруд
* Гелиодор
* Хризоберилл
* Александрит
* Шпинель
* Гиацинт
* Гранаты
* Демантоид
* Цаворит
* Пироп
* Родолит
* Альмандин
* Кварц
* Аметист (қою бояуға ие)
* Цитрин
* Горный хрусталь
* Дымчатый кварц
* Празеолит
* Аметрин
* Розовый кварц
* Турмалин
* Верделит (жасыл)
* Индиголит (сапфирлі-көк)
* Опал 
* Топаз

=Жасанды тастар=
* Кварц
* Горный хрусталь
* Аметист (ашық боялған)
* Цитрин
* Аметрин
* Празеолит
* Раухтопаз (булы кварц)
* Морион
* Волосатик 
* Халцедон
* Хризопраз
* Сердолик
* Агат
* Моховой агат
* Оникс
* Яшма
* Опал (отты опал, сүтті опал, жасыл хризопал)
* Авантюрин
* Нефрит
* Жадеит
* Родонит 
* Лазурит
* Малахит
* Бирюза
* Чароит
* Змеевик (серпентин)
* Симбирцит
=Органикалық тастар=
* Янтарь
* Жемчуг
* Перламутр
* Гагат
* Коралл
=Асыл және жартылай асыл тастардың түсіне қарай бөлу=

=Дереккөздер=
* Дронова Н. Д. Оценка рыночной стоимости драгоценных камней и ювелирных изделий — М.: Дело, 2001 г, 295 с.
* Дронова Н. Д., Аккалаева Р. Х. Оценка рыночной стоимости ювелирных изделий. М.: МАОК, 2004, 158 с.
* Дронова Н. Д. Ювелирный бизнес М.: Научный центр по сертификации и оценке, 2009
* Краткий справочник «Альфа и Омега», изд. четвертое, стр. 93. Таллин.: А/О Принтэст, 1991

Санат:Геология
Санат:Асыл тастар
Санат:Минералдар
Гинкго

**Гинкго** ()  – Қытай, Жапон елдерінен таралған, кейде қылқанжапырақты, кейде жалпақжапырақты ағашқа жатқызылатын, құпиясы көп, ғажайып өсімдік.  

## Ағаш туралы
Гинкго - динозаврлар дәуірінен келе жатқан ағаш. Сол заманнан бері бұл ағаш аса өзгеріске ұшырамаған. Ыстық пен суыққа, газ бен отқа төзімді ағаш. Ғалымдардың зерттеуі бойынша гинкгоның кейбір түрлері 3000 жыл өмір сүреді.Көгалдандыру саласында 1691 жылдан бері қолданылып келеді.  Көгалдандыруда кең қолданылғанымен табиғатта жоғалып бара жатқандықтан, 2000 жылы оны дүниежүзілік «Қызыл кітапқа» енгізген. Жапырақтары жүрек тәріздес болғандықтан, қытай, жапон елдерінде оны «махаббат ағашы» деп атап кеткен. Оның жапырақтарын жас ғашықтар бір-біріне сыйға тартады екен. Дихотомиялы жүйкеленеді. Гинкгоның биіктігі орта есеппен 25-30 м. Жапырағы мен жемісін  дәрілік мақсатта қолданады. Жемісі жеуге жарамды, дәмі тұздылау, бірақ  иісі жағымсыз. Елімізде бұл ағаш сәндік өсімдік ретінде танымал. Көгалдандыру саласына шет елден әкелініп жерсіндірілуде. Күзге таман барлық жапырағы алтын түстес сарыға боялады. Қос үйлі өсімдік болғандықтан гүлі тозаңдану үшін бір еркек, бір аналық гинкго ағаштарын қатар отырғызу керек. Аталық стробилдері (шишки) қысқарған өркендеріндегі жапырақтардың қолтықтарында пайда болады. Микроспорофиллдері жоғарғы жағында сорилері (сорус) бар тірсектен тұрады. Ол көп жағдайда тек жарықшақтары арқылы қақырайтын, екі салбырап тұрған микроспорангиден тұрады. Аналық стробилдері де қысқарған өркендеріндегі жапырақтардың қолтығында орналасады. Әрбір стробилде (шишка) екіден тұқымбүрі болады, олар дихотомиялы бұтақтанған тірсектің жоғарғы жағында орналасады. Ұрықтануы саговниктердегі секілді сперматозоидтардың көмегімен жүзеге асады.

## Қолданылуы
Гинкгоның жапырағы мен ағашында зиянкестер мен ауруға ұшырамайтын қасиет бар. Оның кепкен жапырақтарын көне қолжазбалардың арасына салу арқылы кітап құртынан сақтаған.         
Хиросимадағы атом бомбасынан кейін гинкгоның тірі қалғандығы, оның өміршеңдігін білдіреді.

## Күтімі
Төзімді ағаш болғандықтан, аса көп күтімді талап етпейді,топырақ талғамайды. Уақтылы суғарып, қисық өскен бұтақтарын қырқып, реттеп отыру керек. Топырақ талғамайды. Көшетін кең жерге отырғызу керек.

## Көбейтілуі
Тұқымы арқылы арнайы жылыжайларда көбейтеді. Алғашында тұқымнан өскен көшет жай өседі де, биіктігі 1,5 - 2 метрге жеткен соң өсуі жылдамдайды. Қалемшелеу арқылы  оңай көбейтіледі.

## Сілтемелер
* Остапьюк В.М. Перспективы использования ''Ginkgo biloba'' L. в городском озеленении Украины
*  Гүлстан сайты 

## Дереккөздер
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5

Санат:Биология
Тузла

**Тузла** () — Босния және Герцеговинадағы қала және қауым. 1991 жылдың санағы бойынша қаланың халқы 83 770 адам, ал қауымның бүкіл жұрты — 131 318 адамды құрайды. 2006 жылғы қашқындар ағымынан кейін қауымда 174 558 тұрғын. Тузла — Сараево және Баня-Лукдан кейін, елдегі аумағы бойынша үшінші орында. 

## Жұрты

## Дереккөздер

Санат:Босния және Герцеговина қалалары
Шетен

**Шетен** () - раушангүлділер тұқымдасына жататын ағаш тектес өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Жемісі
* Шетен –  биіктігі 10-15 метрдей болатын ағаш. 
* Сұрғылт түсті, жылтыр қабығы бар. 
* Жапырақтары қауырсын тәрізді, кезектесіп орналасқан. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Гүлі майда, ақ, күлгін, қызыл түсті болып келеді. Моншақ тәрізді, қызыл түсті жемісі қыркүйек айында піседі.

## Өсетін жері мен таралу аймағы
Қазақстан жерінде таулы аймақтарда, шыршалы ормандар мен өзен бойларында өседі. Қыстың басында қалың жапырақтарын түсіріп, қызыл жидектерімен көздің жауын алатын көркем шетен ағашының табиғатта жүзден аса түрі бар.

## Емдік қасиеті мен қолданысы
Дәрілік мақсатта жаңадан үзілген және кепкен жемістері пайдаланылады. Шетен жемісінің ағзаға дәрумен жетіспегенде, асқазан қышқылы азайғанда емдік қасиеті зор.  Бауыр, өт ауруларын емдеуге, несеп, өт айдауға, бүйрекке және қуыққа байланған тасты түсіруге, іш жүргізуге пайдаланады. Шетеннің жемісінен басқа жапырағы, бүршігі, діңінің қабығы да дәрілік шикізат.

Көгалдандыру саласында шетенді шөмеле тәрізді (штамб) пішінде де өсіреді. 

Шетен ағашын музыкалық аспаптар жасауда кеңінен қолданады. Діңінің қабығынан қызғылт-қоңыр, бұтақтарынан қара, ал жапырақтарынан қоңыр бояу алады.

## Күтімі
Шетен ағашы көлеңкеге төзімді, бақтың құнарлы, қышқыл емес топырақтарында өседі.  Түбіне су жиналып қалуынан ауырады. Сондықтан шетен ағашын отырғызар алдында топырағына көңіл бөлген дұрыс.

## Көбейтілуі
Сұрыпталған шетен ағашы қалемшелеу арқылы көбейтіледі. Тұқымы арқылы көбейтілген жағдайда, ол өзінің сұрыпталғандағы қасиетін жоғалтып, байырғы табиғи қалпына түседі.
 
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Гүлстан сайты 

Санат:Раушангүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Мостар

**Мо́стар** (, , ) — Босния және Герцеговинадағы Босния және Герцеговина федерациясының Герцеговино-Неретвенск кантонының қала және қауым.  Мостар елдегі қалалардың тұрғындар саны бойынша төртінші орында. 

## Жұрты

Жұрты — 105 448 адам (2003), соның ішінде босниялықтар — 48,29 %, хорваттар — 47,43 %, сербтер — 3,45 %, басқалар — 0,83 %.

## Старый Мост
thumb|left|200px|Мостардағы Старый мост
**[[Старый Мост (Мостар)|Старый мост]]** () — Мостар қаласындағы Неретва өзені арқылы өтетін көпір.
Көпір 1560-шы жылдарында салынған. 1990-шы жалдарында қиратылып, 2004 жылы бұрынғы қалпына келтірілді. 

2005 жылы көпір маңындағы жер ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасына енгізілді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Grad Mostar  
* Visit Mostar 

Санат:Босния және Герцеговина
Санат:Босния және Герцеговина федерациясы
Босния және Герцеговина федерациясының кантондары

250px
Босния және Герцеговина федерациясы 10 кантонға бөлінген ().

Санат:Босния және Герцеговина
Санат:Босния және Герцговина федерациясы
Тал

**Тал**  () — талдар тұқымдасына көп жылдық өсімдіктер туысы. 
## Ағаш туралы

Тал - бұталы және ағаш тектес өсімдік. Табиғатта 170 түрі бар. Биіктігі - 10-15 м, кейбір түрлері 40 м-ге дейін жетеді. Тал түрлерінің көгалдандыруда көбінесе бойы аласа, бұтақтары ирек, жайыла өсетін жалғанбалы сұрыптары қолданылады.  Сопақтау келген ұзын жапырақтары бар. Түсі - сұрғылт-жасыл, жас жапырағы ақшыл түсті  жаңа жарған гүл секілді көрінеді. Талдың тағы бір түрлерін бұтағының әдемілігіне бола өсіреді. Бұтағы ирек, тік немесе жайылып өсетін – ағаш және бұталы түрлері бар. Бірақ оның барлық түрі ерте бүр жарып, бірінші болып жапырақтарын түсіреді.  Табиғатта ылғалды жерлерде, өзен-су маңайларында өседі. Сондықтан да оның аты латын тілінен аударғанда «sal» - жақын, «lis»- су деген мағына береді. Жапырағындағы ақуыздың құрамы 12-18% болғандықтан, талдың жас шыбықтарына мал әуес келеді. Көктемде сырға секілді үлбіреген гүл жарады. Гүлінде аналық пен аталық қатар орналасатындықтан өзара тез будандасып көбейе береді. Сол себепті де ол өзен-су маңайларында тез таралып, тоғайға айналады. Қазақ жерінде бұтақтары жайылып, төмен қарай салбырап өсетін “мәжнүнтал” және бұтақты түрге жататын “ешкітал” деген түрлері бізге жақсы таныс.  Ал, бұтақтары жоғары қарай иректеліп өсетін түрі “максудана” деп аталады.

## Қолданылуы
Ежелгі египеттіктер талдың діңінің қабығын суық тигенде және ыстықты қайтару үшін қолданған. Аспирин таблеткасындағы салицинді талдың діңінен тапқан. Ешкі талдан, шыбығы жұмсақ болғандықтан иіп, себеттер тоқиды.

## Күтімі
Кәдімгі тал ерекше күтімді талап етпейді. Ал, сұрыпталған, жалғанбалы түрлерін өсіру қиындау. Жалғанбалы талдың  төменгі бөлігінің бұтақтарын қырқып тастап отырмаса, әдемілігін жоғалтады.

## Көбейтілуі
Қалемшесі арқылы оңай көбейтіледі. Сұрыпталған жалғанбалы түрлерінің дайын көшетін сатып алған жөн.

## Қайың туралы тақпақ
Ылғалды сүйер, өседі өзен жағалап,

Қадірін түсін, қасиетін оның бағалап.

Солқылдақ, жұмсақ, иілсе дағы сынбайды,

Әр түрлі заттар жасауға одан ыңғайлы.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер

Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5

Санат:Талдар тұқымдасы
Қызғалдақ ағашы

**Қызғалдақ ағашы** () - орыс тілінде **Лириодендрон**   немесе **Тюльпанное дерево** деп атайды. 
## Ағаш туралы
Қызғалдақ ағашы – жалпақжапырақты ағаш.  Биіктігі 35-40 м, діңінің жуандығы 2 метрден асады. Қызғалдақ ағашы 500 жыл өмір сүреді және 
20 жылдан кейін мамыр-маусым айларында гүлдейді. Гүлдері қызғалдақтың гүліне қатты ұқсайды, түсі ашық-жасыл, 4 күлтеден тұрады. Жапырағы да қызғалдақтың сыртқы пішініне ұқсас. Гүлінің көлемі-6 см болса, жапырағының ұзындығы-15 см-ге жетеді. Жапырақтары күзге таман сары түске айналады. Биік өсетін шымыр ағаш болғандықтан, оны құрылыс материалдарына пайдаланады.

## Қолданылуы
Қызғалдақ ағашын көбінесе құрылысқа 35 жастан асқан кезінде қолданады. Себебі, 35 жастан асқан қызғалдақ ағашы бамбуктен де қатты, темірдей мығым болады. Тіпті кейде үлкен зауыттарды салғанда, осы ағашты темір орнына механизмдердің жабдығы ретінде қолданған. Бірақ елімізде бұл ағаш өте аз кездеседі, ол қытай және өзге де шет елдерден әкелінеді. Қызғалдақ ағашы тропиктік аймақтарда алып ағаштар қатарына кіреді. Жапырағы мен гүлі тәтті шырынды келеді. 15-20 метрлік қызғалдақ ағашынан 1кг қызыл бал алынады. Иісі жағымды, бұтағы саялы болғандықтан оны барлық жерге егеді. Әсіресе саябақтар үшін қызғалдақ ағашы таптырмайтын өсімдік. Айтарлықтай тез өседі. Әр көшеттің арақашықтығы 8-10 метрден кем болмауы керек. Сәндік үшін өсірілетін алтын түсті, ала жапырақты түрлері де бар.

## Күтімі
Отаны ыстық аймақтан болса да, суыққа төзімді өсімдік. -300 С суыққа шыдайды.

## Көбейтілуі
Тұқымын қалемшелеу және телу жұмыстары арқылы көбейтуге болады.

## Қызғалдақ ағашы туралы тақпақ
Жапырағы, гүлдері

Қызғалдаққа ұқсайды.

Көп болғанмен түрлері

Бізде онша көп шықпайды.

Беріктігі темірдей,

Құрылысқа өте жарамды.

Осы ағаштан жасайды

Өте мықты бағанды.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер

Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5

Санат:Магнолиялар
Жас ерекшелік психологиясы

Жас ерекшелігі психологиясы - психология ғылымының саласы. Оның зерттейтін пәні - адам психикасының жас ерекшелігі динамикасы, даму үстіндегі адамның психикалық процестері мен психологиялық қасиеттерінің онтогенезі.

Возрастная и педагогическая психология. Под редакцией А.В. Петровского
Сезім

**Сезім** — адамдардың бір-бірімен қатынас жасау қажеттігінен туындайтын және біртіндеп дамып қалыптасып отыратын жан қуаты. Мәселен, достық, адалдық сезімдері, адамда бірден қалыптаса қоймайтын белгілері. Ал, эмоция болса, адамның түрлі органикалық қажеттіліктеріне байланысты оқтын-оқтын туып отыратын, кейде шағын, кейде күрделі, ситуациялы көріністері. Мәселен, адам қуанғаннан немесе қамыққаннан көзіне жас алады, не болмаса бір нәрсеге мәз болып шек сілесі қатқанша күледі, әрине мұндай жағдайдың ұзаққа созылмайтыны белгілі. Бұл сезім мен эмоцияның бірінші ерекшелігі.

Сезімдерде мәнерлі қозғалыстар (мимика, пантомимика) жөнді байқалмайды, тұрақты терең әсерлі сезім адам психологиясындағы басты белгілердің бірі, ал эмоция болса мәнерлі қозғалыстарға бай келеді, мұyда адам өзін тек организм тұрғысынан көрсете алады.

Адамның жоғары сезімдері — имандылық, интеллектілік, эстетикалық. Жоғары сезімдердің қалыптасуына, адамның өскен ортасы, отбасы, ұжымы елеулі әсер етеді, әсіресе халқымыз айтқандай "Сөз сүйектен өтеді ..." т.б. мәтелдері сезімді тәрбиелеу қажет екеніне дәлел болады. Осы тұрғыдан алғанда, сезім ми қабығының жұмысынан, ондағы динамикалық стереотип жасалып отыратындығынан тәуелді.

Ал, эмоцияға келсек, мұның физиологиялық негізі ретикулярлық формацияның лимби жүйесінің, соңдай-ақ, ондағы гипоталамус бөлігінің (дененің зат алмасуы, температурасын реттестіретін жүйке) орталығымен ұштастырамыз. Мәселен, осы жүйке қызметінің орталықтарына зақым келсе, адам тойғанын білмейтін, немесе шөлі қанбайтын жағдайға ұшырайды. Бұл жерде де сезімдер мен эмоцияның бір-бірінен айырмашылығы байқалады. Адамның сезімдері ылғи да қоғамдық-тарихи сипатта болады. Мәселен, адамның адамгершілік сезімдері (жолдастық, борыш, жауапкершілік, адалдық, шыншылдық, т.б.) қоғамдағы өзгелерге байланысты өзгеріп отыратыны белгілі. Мәселен, нарық экономикасына көшкенде, жастардың сезімдерінде әр түрлі көріністерді байқаймыз.

Сезім — адамның өзіне, өзге адамдарға, айналасындағы заттар мен құбылыстарға көңіл-күйінің қатынасын білдіретін және оларды бейнелейтін психикалық үрдіс. Сезімінің психикалық үрдіс екендігін білдіретін тағы бір ерекшелігі — оның адам көңіл-күйіне байланысты әрбір үрдіске белгілі бір түрде рең беріп тұратындығы.

Сезімінің сан алуан көріністері мен олардың пайда болуы әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға, әсіресе, материалдық, рухани-мәдени қажеттіліктерді қанағаттандырудың мақсат-мүдделеріне байланысты. Сезім мен эмоцияның адам іс-әрекеті мен көңіл-күйіне ұнамды әсер етуі *стеникалық* — күшті сезім тудырса, ал ұнамсыз не теріс әсер етуі *астеникалық* — әлсіз, жағымсыз сезім тудырады. Стеникалық сезім жүйке жүйесіндегі қозуды күшейтсе, астеникалық сезім жүйкеге тежелу жасап, адамның әрекетшілдігін әлсіретеді.

Адам сезімінің қайнар бұлағы — бізді қоршаған болмыс, объективтік шындық. Сезім адамның табиғи және әлеуметтік қажеттіліктерінің қанағаттандырылу не қанағаттандырылмауы салдарынан туындап отырады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Санат:Сана философиясы
Чувашша Уикипедия

**Чувашша Уикипедия** () — Уикипедияның чуваш тіліндегі бөлімі. 2004 жылы 22 қарашада ашылған.

## Тарихы
2004 жылы Kostik Vento атты қатысушы Уикимедиа қорына чуваш тіліндегі Уикипедия бөлімі ашылуына арыз береді. Сол жылдың қараша айында бөлім іске қосылады.

Желтоқсанда алғашқы мақала жазылады және басты беті өзгереді.

## Санақ
* 7 желтоқсан 2005 жылы 1500-шы мақала жазылады
* 9 наурыз 2006 жылы мақала саны 2000-ге жетеді
* 22 тамыз 2006 жылы мақала саны 4000
* Қаңтар 2007 жылы мақала саны 5000
* 13 қыркүйек 2007 жылы мақала саны 6000
* 14 қаңтар 2008 жылы мақала саны 7000
* 17 шілде 2008 жылы мақала саны 8000
* 6 сәуір 2009 жылы мақала саны 10000
* 13 ақпан 2010 жылы мақала саны 11000
* 26 қаңтар 2011 жылы мақала саны 12000
* 31 тамыз 2011 жылы мақала саны 13000
* 26 наурыз 2013 жылы мақала саны 15000
* 21 мамыр 2013 жылы мақала саны 16000
* 19 маусым 2013 жылы мақала саны 17000, 18000
* 21 маусым 2013 жылы мақала саны 19000
* 10 қараша 2013 жылы мақала саны 20000
* 22 ақпан 2014 жылы мақала саны 25000
* 1 тамыз 2014 жылы мақала саны 30000
* 18 қыркүйек 2016 жылы мақала саны 35000
* 11 қараша 2016 жылы мақала саны 36000
* 20 сәуір 2017 жылы мақала саны 40000
* 1 қаңтар 2021 жылы мақала саны 45000
* 17 қазан 2022 жылы мақала саны 50000

## Сыртқы сілтемелер
* Шуашша Уикипедия 

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Кібісе жылы

**Кібісе жылы**  —  төрт жыл сайын бір айналып келетін, басқа жылдарда 365 күн болса, бұнда 366 күн бар жыл.

Кібісе жы­лының пайда болуы ежелгі Мысырдан бастау алған. Осы елдің ғалымы Сотис сонау жылдардың өзінде «Сүмбіле» ең жарық жұлдызын біраз уақыт зерттеген. Оның таңертеңгі­­лік оңтүстік көкжиектен көрінуінен бастап, әр жылдың 365 күннен тұратынын анықта­ған. Ал Сотистің Сүмбіле жұлдызын зерт­теуі көк­тем кезінде ағыл-тегіл таситын Ніл өзені суының шаруалардың үлкен еңбек­пен ек­кен егістік алқаптарын шайып кетуіне байланысты болды. Осылайша, жұлдыздардың жай-күйін терең зерттеген египеттік ғалымдар күндерді жаңылмай санай отырып, халыққа Сүмбіленің туатын мезгілін дер кезінде ескертіп жүрді. Осын­дай санақтың нәтижесінде өзіміз бүгінгі күні қолданылып жүрген күнтізбе пайда болды. Сөйтіп, ғалымдар күн мен түннің теңелу уақытының арасын жыл деп атады. Жылдың төрт мезгілін аңғарып, бір жылды жылдың мезгілдеріне сәйкес төртке бөлді. Бұған қоса, ғалымдар өздерінің зерттеуінде әр үш жылдың 365 күнге аяқталып, ал әрбір төртінші жылдың күн саны алдағы үш жылда бір күннің артық қалуы салдарынан 366 күнге толатынын дәлме-дәл есептеп шығарды.

Міне, осыдан келіп, [[славяндар]] «ви­сокосный», ал мұсылман елдері «Кібісе жыл» деп атайтын жыл пайда болды. Ал үш жылда бір рет қайталанып келетін басы артық бір күн ақпан айының үлесіне тиді. Осылай Кібісе жылы пайда болды.

## Дереккөздер


Санат:Күнтізбе
Кабошон

right|thumb|200px|Жолбарыс көзі кабошоны
Кабошон(французша - caboche)  - асыл  тасты  тегiс, дөңес, жылтыр қылу үшін қолданыатын  тасты өңдеудi әдiсi. Әдетте қырналған кабошон сопақ немесе шар тәрiздi формаға ие болады. Кабошонның формасында ашық, әдемі түске ие немесе қандай да болмасын оптикалық эффектке ие тастар(астеризм, иризация) өңдеуден өтедi. Сонымен бiрге тұнық емес, селдiр асыл тастардың де түрлерi кабошонның формасында өңделе береді.
Кейбiр тастар өзінің барлық көз тартарлық қасиеттерін осы кабошонның формасында көрсетедi. Мәселен:

* «жұлдызша сияқты лағыл тастар»
* «жұлдызша сияқты сапфир»
* хризоберилл (мысық көзi) 
* олигоклаз (ай тас ) 
* жүндi
* жасыл тас
* асыл опал

Қымбат емес зергерлiк бұйымдардың  жөндеу тастарынан да жиi кездестiруге болады, мысалы:

* нефрит
* лазурит
* малахит
* жұзақ
* жылан түтiк
* «жолбарыс көзi»
* «сұңқар көз»

right|thumb|200px|Кабошондарды қырлаудың формалары

=Кабошондарды қырлаудың формасы=

Көптген кабошондардың формаларының жиындарынан кейбiрi ғана көпшілікке танымал және стандарт болып есептеледі. Бұлар - овалдар (алмұрт тәрiздi форма), алқа және крест, жүрек,  көпбұрыш, шеңбер. Жоғарғы жақтың қисықтығына байланысты аласа, орташа және биiк кабошондар белгілі қазіргі таңда.

Кабошонный формасын таңдау бұйымның қолдану аясына, физикалық қасиеттеріне байланысты таңдалады. Мысалы, нәзiк аймақтарда жеңiл тесу жұмыстарыжүргізілген тастарға овалдық форма таңдалады. Бұл таңдау негізінен тастың суретiне, оның түсіне тәуелдi болады. Астеризмдік қасиетке ие тастарды (жарық түсу кезінде жылтырау) шеңбер, биiк шеңбер түрінде өңдеген орынды. Сонда бұл эффект барынша байқалып тұратын болады. Чароит секілді тастарды кесте формасындаөңдеген дұрыс.  Форма  кабошонға бекітілетін зергерлiк бұйымның түріне тікелей тәуелді. Ерлердің жүзiктеріне  шаршы формасы, әйел сақиналары үшiн - овалды форма жарасымды болады. Ал сырғалар үшiн созылған овал өте сәтті таңдай болып табылады.
Санат:Асыл тастар
Санат:Зергерлік
Антонио Гауди

**Антони Гауди-и-Корнет** (сондай-ақ Антонио;  , ; 25 маусым 1852, Реус, Каталония — 10 маусым 1926, Барселона) — испаниялық сәулетші, жобаларының көпшілігі танымал, соның ішінде ең үлкен құрылысы Барселонада салынған Sagrada Familia ғимараты.

## Өмірбаяны
1852 жылдың 25-маусымында  Каталонияның Реус қаласында қолөнершінің үйінде дүниеге келеді. Франсеска Гауди-и-Серра мен Антонии Корнет-и-Бертранның төрт баласының да денсаулығы өте нашар болып, екі ұлы бүлдіршін кездерінде-ақ көздерін жұмған. Сондықтан  бесінші болып туған Антонио Гаудиді тез арада шоқындырып, анасының құрметіне атайды. Кішкентай кезінен бастап шорбуын ауруының ауыр түріне шалдыққан бала, өз құрдастарымен жүгіріп ойнай алмайтын. Оған отырып-тұрудың өзі ауыр түсетін. Сондықтан, әйгілі сәулетшінің балалық шағы жалғыздықта, үйінің  алдындағы ағаш түбінде өткен.

Ауруының кесірінен аурухана аралап үйренген нәресте  күндердің күнінде анасы мен дәрігердің сөзін естіп қалады. Дәрігер  баланың жақын арада көз жұматындығын айтқан болатын. Осы уақиғадан кейін Гауди анасымен бірге шіркеуге барған кезінде әулие Марияның алдында  тізе бүге алмайтындығынан басын ғана еңкейтіп: - «Осынша ұзақ уақыт өмір сүргенім үшін рахмет» - деп айтқан болатын.
Сәби кезінен бастап өмір үшін күрескен зерек бала, өсе келе сурет салғанды ұната бастайды. Ал мектеп бітіргеннен кейін сәулетші болуға бел буады. Ол табиғатты сүйіп, сұлулығына тамсанатын болғандықтан өз туындыларының әрқайсысын табиғатқа ұқсатуға тырысатын болады және данышпан түзу сызықты ұнатпайтын. Оның ешбір ғимараты түзу болмаған. Өйткені Гаудидің өз сөзімен айтқанда: - «Табиғатта түзу сызық жоқ. Түзу сызықты адам ойлап тапқан» деген.

Гауди оқу бітірер кезінде  оның ұстаздары: «Ол немесе данышпан, немесе есі ауысқан» - деп, айтқан екен. Гауди  Барселонаның ең ғажайып сәулетшісі. Осы ғимараттар Барселона қаласын ертегі әлеміне айналдырғандай. Гауди 1926 жылдың 7 маусымында трамвай жолында қаза табады.

## Салған атақты жұмыстары
* Гуэль саябағы.
* «Каса Батло» үйі.
* «Sagrada Família» ғимараты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Gaudí's life and works
* Overview of Gaudí's major works
* Sagrada Família information and discussion of lesser-known Gaudí works
* Sagrada Família image gallery
* Casa Batlló information and image gallery
* Analysis of fractals and other mathematical elements in Gaudí's architectural style
* Pàgina del Cercle Artístic de Sant Lluc 
* Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet
* A virtual walk through the Guard House at Park Guell 

Санат:Испания сәулетшілері
Санат:Каталония сәулетшілері
Санат:Барселона сәулетшілері
Санат:XIX ғасыр сәулетшілері
Санат:XX ғасыр сәулетшілері
Санат:Модерн сәулетшілері
Санат:Барселонада жерленгендер
Санат:Антонио Гауди