Северобайкальск

**Северобайкальск** () — қала, Ресей Федерациясының Бурятия Республикасында орналасқан, Байкөлдің солтүстік жағалауында.

Республикалық маңызы бар қала (1980 жылдан бастап). қалалық округті — *Северобайкальск қаласы* — құрайды және оның құрамындағы жалғыз елді мекен болып табылады. Халқы — 24,929 адам.

Байкөл көлінің жағасында орналасқан ірі елді мекендердің бірі болып табылады.
## Этимология
Солтүстік Байкал жағалауында орналасуына байланысты 1970-жылдары **Северобайкальск** жұмысшы кенті ретінде пайда болды. 1980 жылдан бастап осы атаумен қала мәртебесіне ие болды.

## География
Қала Байкөл көлінің солтүстік жағалауында, Улан-Удэден 440 км және Иркутсктен 500 км (түзу сызықпен) қашықтықта орналасқан. Тыи өзенінің сағасында, БАМ теміржолы бойында орналасқан. Солтүстік-Байкал ауданынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км жерде орналасқан. Қалада "Северобайкальск" атты ірі теміржол станциясы бар (Шығыс Сібір теміржолы).

### Климаты
Северобайкальск Мәскеумен бір ендікте (55° 37’ с.е.) орналасқан. Климат қатты континенттік, бірақ Байкал көліне жақын орналасуына байланысты жұмсақтау. Күн шуақты, желсіз ауа райы және ауа ылғалдылығының төмендігімен сипатталады. Бурятиядағы Байкал маңы жыл бойы күн сәулесі ең көп түсетін аймақтардың бірі саналады – күн сәулесінің жалпы ұзақтығы 2524 сағатқа жетеді, бұл Қара теңіз жағалауындағы курорттардан да жоғары. Жылына күн көрінбейтін күндер саны — 37 күннен аспайды. Қыста орташа температура −20…−25 °C, жазда +20…+25 °C. Аяз −42 °C-қа дейін түсетін күндер сирек, ұзаққа созылмайды. Жазда +32 °C-қа дейін ысиды, бірақ Байкалдан соғатын самал желмен жұмсарады. Ауа қысымы шамамен 720 мм сынап бағанасы деңгейінде.

### Сағат белдеуі
Северобайкальск, бүкіл Бурятия мен Иркутск облысы сияқты, Иркутск уақыты (IRKT) белдеуінде орналасқан. UTC-тен ауытқуы +8:00. Мәскеу уақытымен салыстырғанда айырмасы +5 сағат (MSK+5).

## Тарихы
Северобайкальск қаласының тарихы БАМ теміржолымен тығыз байланысты — қала осы ірі құрылыс жобасының негізгі тірек пункттерінің бірі ретінде құрылған. Қаланы Нижнеангарсктан 20 км оңтүстік-батысқа қарай салу шешімі қабылданды, бұл кейінгі дамуға мүмкіндік берді. Алғашында халық саны 140 000 адамға дейін жетеді деп болжанды.

Алғашқы комсомол құрылысшылары 1974 жылдың 23 шілдесінде келіп, шатырлар мен теміржол вагондарынан тұратын еңбек лагерін құрды. Құрылыс жұмыстарының қарқын алуына байланысты 1975 жылдың 29 қыркүйегінде Северобайкальск жұмысшылар кенті болып құрылды.

1978 жылы кентте алғашқы тұрақты тұрғын үй салынды (қазіргі Ленинград даңғылы, 4-үй), бұл туралы ғимаратта ескерткіш тақта бар. Бұл үйлердің жобасын «ЛенЗНИИЭП» институты арнайы Северобайкальск үшін дайындаған. Құрылыс аймағының күрделі жағдайларына (9 балдық сейсмикалық белсенділік пен мәңгі тоң топырақ) байланысты ғимараттар ерекше, сейсмоустойчив формамен салынған. Үйлер желден қорғалған ішкі ауласы бар ашық шеңбер формасында орналасқан. Бұл ерекше сәулет келушілерге ерекше әсер қалдырады.

1980 жылдың 5 қарашасында жұмысшылар кенті Северобайкальск республикалық бағыныстағы (АССР) қала мәртебесіне ие болды.

1981 жылдың 18 ақпанында Северобайкальск қалалық кеңесінің қарамағына Гоуджекит жұмысшылар кенті берілді (1976 жылдың 22 сәуірінде құрылған, 1978 жылдың 12 мамырында жұмысшылар кенті санатына енгізілген). Ал 1981 жылдың 25 қыркүйегінде Гоуджекит кеңесіне жаңа Солнечный кенті тіркелді. 1991 жылдың 12 шілдесінде Гоуджекит кенті мен кеңесі таратылды. 2001 жылдың 28 ақпанында Солнечный ауылдық кеңесі де таратылып, Солнечный кенті есептік деректерден алынып тасталды. Содан бері бұл аймақ Северобайкальск қаласының шағын ауданына айналды.

Қалада РФ Ұлттық гвардиясының теңіз бөлімшелері үшін сүңгуірлер мен мотористер дайындайтын 31-ші теңіз оқу жасағы (әскери бөлім №7628) орналасқан.

Күнделікті өмірде қала тұрғындары қаланы «Северный» немесе «СБК» деп атайды.

2016 жылдың шілде айында Северобайкальск тұрғындары мен Солтүстік-Байкал ауданының Үркіт облысына қосылуы туралы бастама көтерді. Ресейдің қоғамдық бастамалар сайтында тиісті петиция жарияланды. Петиция авторлары қазіргі жағдай аймақтың экономикалық дамуына кедергі келтіретінін, халықтың кетуіне және жағдайдың нашарлауына әкелетінін айтып, Северобайкальск пен Солтүстік-Байкал ауданының экономикалық байланыстары Бурятиядан гөрі Үркіт облысымен тығыз екенін атап өтті.

## Жергілікті өзін-өзі басқару

### Қалалық округ кеңесінің төрағалары
* 2014—2019 — Усинин Олег Фёдорович
* 2019—2023— Невьянцев Андрей Иннокентьевич
* 2023 жылдан бастап — Бутаков Евгений Геннадьевич

### Әкімшілік басшылары
* 1980—1991 — Бодров Владимир Андреевич — Северобайкальск қалалық кеңесінің атқару комитетінің алғашқы төрағасы
* 1991—2009 — Бодров Владимир Андреевич — қалалық әкімшілік басшысы

## Экономика
Северобайкальск қаласында Шығыс Сібір темір жолының станциясы орналасқан. Қалада осы темір жолдың Северобайкальск аймағының басқармасы және теміржол көлігі кәсіпорындары бар.

Сондай-ақ қалада балық зауыты, орманды дайындау және өңдеу, құрылыс кәсіпорындары жұмыс істейді.

Одан бөлек, туризм саласы белсенді дамып келеді. Жыл сайын қала арқылы Ресей Федерациясының азаматтары мен шетелдік азаматтардан құралған мыңдаған туристер өтеді. Олар Северобайкальскке жақын маңда орналасқан төрт түрлі термалды қайнар көздерге жиі барады. Қаланың шетінде, Байкал көлі жағасында «Байкал Резиденциясы» қонақ үйі мен «Ретро-Бам» қонақ үйі орналасқан.

## Әуе көлігі
Қаладан солтүстік-шығысқа қарай 25 шақырым жерде, Нижнеангарск кентінде өңірлік әуежай орналасқан. Бұл жерден реактивті Яковлев Як-40, турбовинтті Антонов Ан-24, Л-410 және Cessna 208 Grand Caravan ұшақтарымен рейстер орындалады. Сонымен қатар, МИЛ Ми-8Т тікұшағымен тікұшақтық жұмыстар атқарылады.

## Су көлігі
Алғашқы құрылыс десантының түсірілген жерінде Северобайкальск айлағы орналасқан. Жазғы навигация кезінде «Шығыс Сібір өзен пароходтығы» АҚ апта сайын екі рет су үстіндегі қанаттардағы кеме — «Комета» кемесімен мына бағыт бойынша рейстер орындайды: Нижнеангарск — Северобайкальск — Ольхон аралы — Байкөл порты. Бұдан кейін «Восход» кемесімен жолаушылар Үркітке жеткізіледі. Северобайкальсктен Ольхонға дейінгі жол ақысы 3400 рубльді, Байкал портына — 4000 рубльді, ал Үркітке — 4200 рубльді құрайды (2013 жылғы бағалар). 12 сағат ішінде Байкөл көлін солтүстіктен оңтүстікке дейін батыс жағалауы бойымен кесіп өтуге болады, бұл саяхатшыларға жағалау ландшафттарының барлық әртүрлілігін тамашалауға мүмкіндік береді.

## БАҚ
**Радио станциялары:**

* 66,29 МГц — Ресей радиосы / Бурятия мемлекеттік телерадиокомпаниясы (үнсіз);
* 100,9 МГц — Радио Шансон;
* 101,5 МГц — Русское Радио;
* 102,0 МГц — Хит FM;
* 102,5 МГц — Юмор FM;
* 102,9 МГц — Дорожное радио;
* 103,3 МГц — Байкал толқындары (Волны Байкала);
* 103,7 МГц — Ресей радиосы / Бурятия мемлекеттік телерадиокомпаниясы;
* 104,1 МГц — Баргузин FM (жоспарланған).

**Телевидение:**
* «Вектор плюс» телеарнасы
* «Ариг Ус» телеарнасы

**Баспасөз басылымдары:**
* «Солтүстік Байкөл» (Северный Байкал) газеті

## Дереккөздер

Санат:Бурятия қалалары