open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мұнайдың және газдың бейқұрылымдық жатыны

**Мұнайдың және газдың бейқұрылымдық жатыны** "Мұнайдың және газдың бейантиклиндік жатыны " терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бекітілген қорлар

**Бекітілген қорлар** - Қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен кәделі және тастанды қорлар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Сима (сима қабығы)

**Сима (сима қабығы)** -  (Si және Mg элементтері атауларының бастапқы буындарынан). Сиальдың төсеніші рөлін атқара отырып, өз құрамына негізінен кремний мен магний элементтерін кіріктіретін минералдарды молынан топтастыратын планетаның сыртқы қабаттарының бірі; беткі бөлігі (сиальмен жапсары) құрамы жағынан ультранегізді магмалық таужыныстарға сәйкес келеді деп есептелінеді; ескірген термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Борзов атындағы көше (Алматы)

Кешеге орыстың ғалым-географы, Ресей ғылымының еңбек сіңірген қайраткері Александр
Александрович Борзовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі)
берілген. Борзов Александр Александрович (1874-1939) Ресейдің Воронеж облысында дүниеге
келген. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, осы университет жанындағы география ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметтерін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Павленко көшесінен басталып, Күдерин көшесіне дейін
созылып жатыр. Қаланың Боткин, Гончаров, Брюсов, Крылов көшелері қиып өтеді. Көшенің
ұзындығы -1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқаттық жылдамдықтар картасы

**Қойнауқаттық жылдамдықтар картасы** - тік бағыттағы годографтарда анық дараланатын жекелеген қойнауқаттар үшін сейсмобарлау мәліметтерін саралау барысында тұрғызылатын карта. Қойнауқаттық жылдамдық (v0j) оның мөлшерін біршама дәл анықтауға мүмкіңдік беретін біршама қалың, кеңістікте де алыс қашықтықтарға сағаланатын сейсмикалық немесе стратиграфиялық горизонттардың аралығында анықталады.

Мұндай карталар қойнауқатқа тиесілі таужыныстардың тығыздала түсуінен туындайтын өзгерістер, жекелеген қабаттардың фациялық құрам өзгерістері, қабаттардың салыстырмалы қалыңдықтары т.с.с. жайлы мағұлматтар алуға көмектеседі. Қойнауқаттық жылдамдықтар картасын бұрғылау нәтижелерімен салыстыра саралау аталған жылдамдықтардың өзгеру себептерін анықтауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері

**Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері** - мұнай өндірудің өсімділігін арттыру мақсатында жүргізілетін шаралар. Бұлар төмендегі іс-қарекеттер нәтижесінде жүзеге асады: а) Мұнайды динамикалық тұрғыдан ығыстырып шығару ("поршендік әсер" жасақтау); ә) қойнауқаттық флюидтің физикалық-химиялық қасиеттеріне әсер ету; б) койнауқаттың физикалық қасиеттеріне әсер ету. Мұнайды ығыстырып шығару қойнаукдтқа су айдау (қойнауқатты сумен тоғыту) арқылы жүзеге асырылады ("Мұнайлы қойнауқатты сумен тоғыту" мақаласын қараңыз). Мұнайды ығыстырып шығару кейде қойнауқатқа газ айдау арқылы да жүзеге асырылады (табиғи газды немесе ауаны). Қойнаукттың өтімділігі жоғары болған жағдайда және оның еңістену бұрышы 10°-тан жоғары болғанда газ қойнауқаттың көтерілген бөлігіне айдалса, жынауыштың өтімділігі нашар және еңістену бұрышы 10°-тан төмен болған жағдайда газ қойнауқаттың бүкіл ауданына айдалатын болады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 5-25 % аралығында артады. Қойнауқаттық жағдайдағы Мұнайға әсер ету оның түтқырлығы мен беткейлік тартылысын азайтуға, фазалық өтімділігін өсіруге бағытталады. Бұл үшін қойнауқатқа беткейлік белсенділігі күшті заттар, яғни карбондалған су немесе көмірқышқыл, жоғары қысымдағы құрғақ және метанды газ, қоңды және сүйытылған газ (бұл Мұнайдың газ әсерінен еруін қамтамасыз етеді), мицеллярлық ерітінділер (Мұнайлық сульфонат, полимерлер), органикалық еріткіштер (ауыр спирттер, газды бензин) т.б. айдалады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 50-70 %-ға дейін өседі. Қойнауқатқа бу және ыстық су айдау Мұнай өнімділігін 15-25 %-ға арттырады. Сол сияқты, қойнауқат өңірінде жану көздерін қалыптастыру әдісі де қолданылады, мұның нәтижесінде, пайда болған газдың, будың т.б. көлемі күрт өсуге байланысты, Мұнайды ығыстырып шығару мұмкіндігі тіпті 75-90 %-ға шейін өсуі ықтимал. Қойнауқаттық судың физикалық-химиялық қасиеттеріне әр түрлі қоюлатқыштармен (сүйықшыны, шайырлар, полиакриамидтер т.б.), сулы-газды қоспалармен және көбіктермен әсер ету Мұнайдың сумен ығыстырылып шығарылу процесін түрақтандырады және Мұнаймен ілесе өндірілетін су мөлшерінің азаюын қамтамасыз етеді (судың фазалық өтімділігі азаюына байланысты). мұның нәтижесінде Мұнай өнімділігі 20 %-дай, тіпті одан да көбірек өсеіін болады. Қойнауқаттардың физикалықпараметрлерін сапаландыру шаралары оларға карбондалған суды, көмірқышқылды, сілтілерді, күкірт қышқылын айдау нәтижесінде немесе күшті-күшті жерастылықжарылыстарды үйымдастыру арқылы жүзеге асады. Соңғы жағдайда қойнауқат болмысында жаңа жарықтар пайда болады немесе ескі жарықгар мен жарықшақтар кеңейе түседі. Мұнай өндіру өнімділігін арттырудың бактериялық әдістері бар.

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Керімбек Тұржанов

**Керімбек Тұржанов** (1910-1991), ауыл шаруашылығының әр түрлі саласында еңбек еткен адам, еңбек озаты, Социал Еңбек Ері (1948). Тұржанов еңбек жолын бұрынғы Жезқазған ауданы, «Бірлік» ұжымшарында кой бағудан бастады. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысты. 1942 жылы ауыр жарақаттанып, елге оралған сон ферма бастығы, 1949 жылы Аралтебе ауылдық кеңесінің төрағасы бөлды. 1952 жылдан ферма бастығы кызметін кайта жалғастырды. Ол үлгілі еңбегі, іскер тәжірибелілігі аркасында ел құрметіне бөленді. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бостандық көшесі (Алматы)

Көшеге Бостандық атауы (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы Ма61
шешімі) берілген. Бостандық сөзінің мағынасы *«тәуелсіздік»*, *«еркіндік»* дегенді білдіреді.

Көше Алатау ауданы "Шаңырақ 1" шағын ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 880 метр метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жандеркин атындағы көше (Алматы)

**Жандеркин атындағы көше**. Көшеге ғалым, биология ғылымдарының докторы, Қазақ Ауылшаруашылық
академиясының корреспондент-мүшесі Абдулғазиз Ыбырайұлы Жандеркиннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің
18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Жандеркин Абдулғазиз Ыбырайулы (1905- 1983)
Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми
еңбектері Қазақстанда мал шаруашылығына, оның ішінде қой және ешкі өсіруге арналған.

Көше Алмалы ауданындағы «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Брокераж

**Брокераж** - акциялар мен басқа да бағалы қағаздарды олардың иесінің немесе болашақ иесінің тапсыруы бойынша биржада сатып алу немесе сату. Бағалы қағазды ұстаушы немесе оның болашақ иесі өз акциясын сатқысы немесе басқадан сатып алғысы келсе, маклерлік фирмаға «тапсырыс» беріп, делдалдық қызметі
үшін төлейтін ақысы биржа мүшелері табысының негізгі көздерінің бірі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері

bat-smg:Bruokeris
Техногендік жерсілкінулер

**Техногендік жерсілкінулер** - Адамдардың алуан түрлі саладағы іс-әрекеттері салдарынан туындайтын жерсілкінулер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Бөлтірік шешен көшесі (Алматы)

Көшөге от ауызды, орақ тілді шешен, ел бастаған көсем, қара қылды қақ жарған әділ би
Бөлтірік шешен Әлменұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 02.10.1996 №  236 қаулысы) берілген.
Әлменұлы Бөлтірік Шешен (1771-1854) Жамбыл облысы Шу ауданында дүниеге келген. Ел ішіндегі
жетім мен жесір, жер-су дауына қатысып, оған әділ төрелік еткен.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып Станславски көшесіне
дейін созылып жатыр. Қаланың Хамиди, Бәйішов, Жангелдин, Нүсіпбеков көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атауы - Северная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жанділдин атындағы көше (Алматы)

**Жанділдин атындағы көше**. Көшеге ғалым, Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент - мүшесі, философия ғылымдарының докторы, профессор Нұрымбек Жанділдиннің есімі (Алматы қаласы
мәслихатының 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген. Жанділдин Нұрымбек (1918-1990) Қарағанды облысы Егіндібұлақ ауданында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми еңбектері тарихи прогресс, ұлттық
қатынастар мен ұлт мәдениетін дамыту, ұлттық психология мәселелеріне арналған.

Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бөлтірікова атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, 4 рет Қазақ КСР, бір рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің
депутаты болған қазақтың ұлтжанды қызы Балжан Бөлтірікованың есімі (Алматы қаласы
мәслихаты мен Алматы қаласы өкімінің 21.01.2000 № 221 қаулысы) берілген. Бөлтірікова
Балжан 1921-1998жж өмір сүрген. Ол Қаз КСР-нің Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары, Оқу министрі, Сыртқы істер министрі, Әлеуметтік қамсыздандыру министрі қызметтерін
атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ботақара кешесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Ботақара атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 2.07.2008 №115 шешімі
мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/552 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы *«Құрылысшы»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнайдың және газдың стратиграфиялық (стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған) жатыны

**Мұнайдың және газдың стратиграфиялық (стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған) жатыны** Жинауыш қойнауқатты көнелігі өзгеше, мүнайды (газды) нашар өткізетін тау жынысы қабаттары көмкеруі нәтижесінде қалыптасқан
тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны; "үйлесімсіздіктің астындағы
жатын" және "үйлесімсіздіктің үстіңдегі жатын" болып екі түрге бөлінеді. Бірінші
жағдайда жинауыш қойнауқат бұрыштық үйлесімсіздікпен сипатталған,
жинауышқа қарағанда жастау, мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы
қабатымен көмкеріледі. Екінші жағдайда жинауыш қойнауқат өзінен гөрі көнелеу
және мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы қабаттарымен үйлесімсіз
түрде жанасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Петрофизикалық карта

**Петрофизикалық карта** - таужыныстардың петрофизикалық сипаттарының кеңістікте таралу ерекшеліктерін кескіндейтін карта. Мұндай карталар бетінде тау жыныстары өздерінің физикалық параметрлерінің мөлшерлері, генетикалық типі, құрамы және геологиялық көнелігі тұрғысынан әртүрлі шартты белгілер көмегімен дараланып көрсетіледі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Карталар
Мұнай және газ ұңғымаларын сынамалау жүйесі

**Мұнай және газ ұңғымаларын сынамалау жүйесі** - Іздеу және барлау ұңғымаларын бұрғылау барысында міндетті түрде жүзеге асырылуы тиіс жұмыстар жиынтығы. Бұл сынамалау жүйесінің екі түрі белгілі, олар: 1) бұрғылау ұңғымасы тесіп өткен әрбір қойнауқат сол бойда-ақсынамаланып отырады, сөйтіп бұл шара жоғарынан төмен қарай кезек-кезек жүзеге асырылатын болады; бұл жағдайда сынамалау жұмыстары шегенделмеген ұңғыма оқпанында қойнауқаттарды сынау аспабы көмегімен жүзеге асады; 2) төменнен жоғары қарай сынамалау; бұл жағдайда ұңғыма оқпаны жобалық тереңдікке шейін түгел бұрғыланады және шегенделеді (керіштеледі); сынамалау жұмыстары ең төменгі мұнайлы (газды) қойнауқаттан басталып, жоғары қарай кезек-кезек жылжытылып отырады; бұл жұмыстар
зерттелмек қойнауқат тұсындағы керіш қабатын әдейілеп тесу және осы тесік арқылы қойнауқаттарды сынамалау аспабы көмегімен сынамалау шараларын біріктіреді. Іс-тәжрибеде сынамалаудың екінші жүйесі қолайлылау деп есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Братская көшесі (Алматы)

Көшеге Ресей Федерациясының Иркутск облысындағы Братск қаласының атауы (Алматы
қаласы атқару комитетінің 28.08. 1957 №17 шешімі) берілді.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 980 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жандосов көшесі (Алматы)

**Жандосов атындағы көше**. Көшеге қазақтың елжанды ұлы, мемлекет қайраткері Ораз Қыйқымұлы Жандосовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 05.12. 1964 №71 шешімі) берілген. Жандосов Ораз Қыйқымұлы (1899-1937) Алматы облысының Қаскелең (қазіргі Қарасай) ауданында дүниеге келген. Верный гимназиясын бітірген.

Көше шығыстан батысқа қарай Байзақов көшесінен басталып, Саин көшесіне дейін созылып жатыр. Көше Бостандық және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Ол қаладағы ірі магистральдардың бірінен саналады. Бұрынғы атауы: Қарғалы жолы. Кешенін ұзындығы - 3400 метр.

Көше бойында Қазақ басқару академиясы, Қазақ санитарлық-техникалық жобалау
институты, Орталық болат конструкциялар жобалау институты, Қазақ су-канал жобалау институты, сондай-ақ «Богатырь» және «Өнер» дүкендері орналасқан. 1969 жылы көшенің Гагарин даңғылымен қиылысқан жерінде Ораз Жандосовтың ескерткіші орнатылған. Мүсіншісі - И.С.Журавлев, сәулетшісі - Т.Сүлейменов.
нобай|Жандосов көшесі (Айманов көшесінен Жароков көшесіне қарай).

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Серікбол Меңтайұлы Өтепбергенов

**Серікбол Меңтайұлы Өтепбергенов** (1974 жылы 7 наурызда Талдықорған облысы Сарқанд ауданы Покатиловка ауылында туған) - режиссер.

* Әкесі - Өтепбергенов Меңтай Смағұлұлы, актер. Анасы -Таумұрзина Айша Қосайқызы, радио режиссері.
* Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының кино факультетін (1997) актер және режиссер мамандығы бойынша; 

* А. Митта шеберханасы сценаристер мен режиссерлердің жоғары курстарын (Мәскеу қаласы, 1999) сценарист және режиссер мамандығы бойынша бітірген. «Плэнер», «Шатырдағы жел», «Тылсым салқындық», «Бірде, кенеттен және күтпеген жерден» кинофильмдеріне арналған сценарийлердің авторы.
* 2000 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» ¥К РМҚК (қазіргі - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ) қоюшы режиссері.

Халықаралық кинофестивальдарға қатынасады.

«Шатырдағы жел» (Алматы қаласы, 1999), «Плэнер» (Стамбул қаласы, 1998) фильмдерінің режуссурасы үшін «Жаңаша қара» фестивалінің, «Тылсым салқындық» фильмі үшін «Шәкен жұлдыздары» кинофестивалі қысқа метражды кино өлімінің (2004), «Тылсым салқындық» фильмі үшін «Бәйтерек» кинофестивалінің (Астана қаласы, 2004) жүлдегері. «Тылсым салқындық» фильмі үшін ТМД және Балтық елдері фестивалі қысқа метражды кино бөлімінің Гран-при (Анапа қаласы, 2004) иегері.

* Үйленген. Жұбайы - Төлеубаева Ажар Қанатқызы, дизайнер. Ұлдары - Ерсұлтан (2001 жылы туған), Ермұрат (2004 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Петротығыздық картасы

**Петротығыздық картасы** - таужыныстардың петротығыздығы әр түрлі топтарының кеңістікте таралу ерекшеліктерін кескіндейтін карта.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың құрылымдық жатыны

**Мұнайдың және газдың құрылымдық жатыны** "Мұнайдың және газдың антиклиндік жатыны" терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Брутто

**Брутто** (итал. brutto — кірлі) - тауардың буылғандағы массасы; шығысы шегерілмеген жалпы табыс. Неттонынң антиподы, артық тазаланбаған бiрдеңенi бiлдiредi (ораушысы бар тауардың салмағы). 

Санат: Экономика
Жанқожа батыр көшесі (Алматы)

thumb|200px
**Жанқожа батыр көшесі**. Көшеге Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан хандықтарының езгісіне және Ресей отаршыларына қарсы ұлт-азаттық кетерілістерінің басшысы, ел аузында батырлығы аңызға айналған Жанқожа Нұрмұхамедұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/ 37 қаулысы) берілген. Жанқожа Нұрмұхамедұлы (1774- 1860)
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Арықбұлақ аулында дүниеге келген.

Көше Алмалы ауданының «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 4200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бөкейханов атындағы көше (Алматы)

thumb|right
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым, публицист, *«Алаш» *партиясының көсемі,
*«Алаш-Орда»* өкіметінің құрылтайшысы, қазақтың арда ұлы Әлихан Нұрмұхамедұлы
Бөкейханның есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 қаулысы) берілген. 
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан (1866-1937) Қарағанды облысында дүниеге келген. Екі мәрте Ресей Думасына депутат болып сайланған. Сталиндік репрессия құрбаны.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Солтүстік кольцоға
дейін созылып жатыр. Рысқұлов даңғылын қиып өтеді.

Бұрынғы атаулары: 
* а)1-ші Аэродромная;

* ә)Аэродромная көшесі.

Көшенің ұзындығы - 3 9 5 0 метр

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бөкеев атындағы көше (Алматы)

Көшеге қоғам қайраткері, қазақтың талантты жазушысы, қолтаңбасы дара суреткер, қара сөздің
хас шебері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, жазушы, драматург, публицист Оралхан Бөкеевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 03.11.1997 № 655 қаулысы) берілген. Бөкеев
Оралхан (1943-1993) Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданы Шыңғыстау ауылында
дүниеге келген. *«Мұзтау», «Оз отыңды өшірме»* т.б. ондаған повестер мен романдардың авторы.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Рұсқұлып даңғылына
дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Севанская көшесі. Кешенін ұзындығы - 1250 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жатындарды іздеу және барлау жүйесі

**Жатындарды іздеу және барлау жүйесі** - кенорынның өнімді түзілімдері қимасындағы өндірістік мұнай мен газ жатындарын анықтау мен бағалау реттілігі. Жоғарыдан төмен және төменнен жоғары қарай бағытталған жүйелер болуы ықтимал. Өндірістік мұнай және газ жатындары бар екендігі дәлелденбеген, бірақ мүмкіндігі бар деп есептелетін алқаптардан кен жатындарын іздеу төменнен жоғары қарай жүргізіледі. Бұл жүйені пайдалану барысында ұңғымалар кристалдық іргетасқа шейін немесе техникалық тұрғыдан қазіргі тақда мүмкін болған тереңдіктерге шейін бұрғыланады, сөйтіп әр түрлі деңгейлер төменнен жоғары қарай кезек-кезек тексеріледі. Қазірдің өзінде белгілі кенорындар өңірінің терең горизонттарынан жаңа жатындарды іздеу жұмыстары жоғарыдан төмен қарай жүргізіледі. Ең ұтымды жүйені таңдап алу жұмыстардың іздеу сатысы нәтижелерімен анықталады және бұл орайда зерттелген өңірдің геологиялық жағдайы, техникалық мүмкіндіктер және экономикалық факторлар мұқият ескеріледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың тектоникалық тұрғыдан қалқаланған жатыны

**Мұнайдың және газдың тектоникалық тұрғыдан қалқаланған жатыны** "Мұнайдың және газдың дизъюнктивтік қалқаланған жатыны" терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жатын биіктігі

**Жатын биіктігі**. Жинауыш жабынының гипсометрлік тұрғыдан биік нүктесінен су-мұнай (газ-су) жапсарына дейінгі, немесе, аталған жапсар жазықтыққа сәйкес келген жағдайда, сол жапсардың нақ орта тұсына дейінгі бағытта өлшенген қашықтық мөлшері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Брусиловский атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақ саз өнерінің дамуына өпшеусіз үлес қосқан өнерпаз, Қазақстанның халық
артисі, композитор Евгений Брусиловскийдің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 № 15/398 қаулысы) берілген. 

Брусиловский Евгений (1905-1981) Ресейдің Ростов облысында дүниеге келген. Ол - *«Қыз Жібек»*, *«Ер Тарғын», «Жалбыр», «Дудар-ай»* опералық шығармаларының авторы. Опера және балет театрының музыка жетекшісі, Композиторлар Одағының төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Сәтпаев көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Төле би, Есжанов, Қарасай батыр көшелері мен Абай даңғылын қиып өтеді. 

Бұрынғы атауы - Руднев көшесі. 

Көшенің ұзындығы - 3600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қабат нормасы

**Қабат нормасы** - шина каркасындағы қабаттар саны, оның
беріктігін белгілейтін және максимал жіберілетін жүктемеге дөңгелек
шинасының сәйкестігі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жансүгіров атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Жансүгіров атындағы көше**. Көшеге қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі, қазақ поэма жанрында жаңа құбылыс тудырыл, жаңа белестерге көтерген ақиық ақын, сталиндік репрессия құрбаны - Ілияс Жансүгіровтің
есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993 №198 шешімі) берілген. Жансүгіров Ілияс (1894-1937)
Талдықорған облысының (қазіргі Алматы облысы) Ақсу ауылында дүниеге келген. Ол Халық
ағарту институтын басқарған, Қазақстан Жазушылар Одағының бірінші хатшысы болған.
I.Жансүгіров - «Дала», «Құлагер» поэмаларының, «Махамбет-Исатай» пьесасы мен «Жолдастар» романының авторы. Пушкин, Лермонтов, Демьян Бедный, Уткин, Голодныйдың, түрік жазушысы - Назим Хикмет шығармаларын қазақшаға аударған.

Көше қаланың оңтүстік-шығысынан солтүстік-батысына қарай Райымбек даңғылынан басталып, Боралдай жолына барып жалғасады. Көше Жетісу және Түрксіб аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Белинский көшесі. Көшенін ұзындығы - 9100 метр.

Жансүгіров көшесінде Республикалық ипподром, «Север» ательесі, т.б. бар.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ұңғымаларды орналастыру жүйесі

**Ұңғымаларды орналастыру жүйесі** - нақтылы геологиялық жағдайда геологиялық барлау шараларын табысты да тиімді жүзеге асыру мақсатында мұнай мен газ жатындары бар немесе болуы мүмкін алқаптарда бұрғылау ұңғымаларын орналастыру нүктелерін және оларды бұрғылау кезектілігін анықтайтын арнаулы сызбанұсқа.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы

**Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы** - көмірсутектер жатынын кіріктіруге әр түрлі дәрежеде мүмкіндіктері бар алқаптардың нақтылы жазықтықта түрлі масштабта түсірілген геологиялық құрылыс ерекшелігін айқындайтын сызбалы құжат; сәйкесті масштабтағы геофизикалық негіз бетіңде кескіңделеді. Мұндай карталардың басты параметрлері мұнай және газ кіріктіруді бағалаудың түрлі-түрлі критерийлері болып табылады.

Алқаптарды салыстырмалы түрде саралау мақсатында аталған критерийлердің нақтылы кешенін таңдап алу бағаланбақ нысандардың масштабына, аймақтың зерттелу дәрежесіне, көмірсутектердің шоғырлану сипатына, т.б. факторларға
тәуелді. Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы аймақты, немесе оның жекелеген бөліктерін бастапқы сапалық бағалау шараларын жүзеге асыруға қажетті ең басты қорытындылау құжаттарының бірі болып табылады. Бұл карта мұнай мен газға деген аймақтық
геологиялық-геофизикалық жұмыстарды бастау қажеттілігін дәлелдеудің негізі рөлін атқарады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Суалмасуы едәуір қиындаған белдем

**Суалмасуы едәуір қиындаған белдем** (жерасты суларының төменгі белдемі). Жерасты суларының жатындары (сулы горизонттар, сулы кешендер, т.с.с.) жер бетімен тікелей байланыса алмайтын гидрогеологиялық қима бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мұнайдың (газдың) күнқағар тұрқылас жатыны

**Мұнайдың (газдың) күнқағар тұрқылас жатыны** Дизъюнктивтік бұзылыс байырғы қалқа рөлін атқара отырып, мұнай
немесе газ массаларының қойнауқат өрі бойымен көтерілуіне мүмкіңдік бермеуі
салдарынан қалыптасқан мұнай (газ) жатыны. Мұнай жатынының "күнқағар
тұрқылас" деп аталуы олардың пішін ерекшелігімен түсіндіріледі, яғни олардың
сырт келбеті байырғы бас киімнің күнқағарын еске салады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Үкен Тұрмағамбетов

**Үкен Тұрмағамбетов** (1901-1983), тас калаушы, Теміртау қаласының алғашкы құрылысшыларынын бірі. 1928 жылы Балқаш төңірегіндегі ауылдарды ұжымдастыруға қатысқан. 1934-1943 жылдары Балқаш қаласының құрылысында. 1943 жылдан Теміртау қаласында қазақтың металлургия зауытының және Қарағанды металлургия комбинатының кұрылысында еңбек етті. Кұрылысқа стахановтык еңбек тәжірибесін енгізіп, күндік нормасын 18 нормадан асыра орындап отырды. 

«...қарапайым малшының баласы өзінің кұрылысшылык еңбек жолын 1932 жылдан Балқаштың мыс корыту зауыты мен оның рудалык базасы — Коңырат руднигінің кұрылысын салудан бастаған. 11 жылдан кейін жоғары маманды тас калаушы жаңа кұрылыска — қазақ металлургия зауытын салуға сұранды. Осы жерде оның жүмысшы ретіндегі таланты айқын көрінді. Үкен Тұрмағамбетов баскаратын комсомол-жастар бригадасы социалистік жарыстың үнемі алдыңғы сапында болды. Құрылыс коммунистері сенім біддіріп жергілікті партия тобының ұйымдастырушысы етіп сайлады. Сонымен бірге ол жастардың сезімтал тәлімгері болып, ондаған жоғары маманды тас калаушыларды тәрбиеледі»

(Н. А. Назарбаев. Стальной профиль Казахстана.-А. - А„ 1985, 14-6.).
2-4-сайлау КазКСР Жоғарғы Кеңесініңдепутаты. Кдзакстан Компартиясы 8- 10-съездерінің делегаты. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Теміртаудың бір көшесі Тұрмағамбетов есімімен аталады және Тұрмағамбетов атындағы сыйлык белгіленген.

## Дереккөздер
Бірінші оферта туралы келісім

**Бірінші оферта туралы келісім** - тауар сатушы мен оны сатып алушылардың біреуінің арасындағы сатуға тиіс тауардың әрбір жаңа тобына алғашқы ұсынылым
ең алдымен осы сатып алушыға жасалатыны, тек ол бас тартса ғана тауардың басқа тұлғаларға, бірақ бұрынғы жағдайлар бойынша ұсынылатыны жөніндегі
келісім. Алғашқы жағдайлар өзгерген болса, сатушы ол жайында өзі бірінші оферта туралы келісімге отырған сатып алушыға хабарлауға міндетті.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Роза Рысханқызы Белғұжанова

***Роза Рысханқызы Белғұжанова*** (1937 жылы туған), кітапханшы. Қазақ қыздар педагогикалық институтын бітірген. Еңбек жолын Н. В. Гоголь атыңдағы облыстық кітапханада бастайды. Одан кейін кәсіподақтары облыстық кеңесінде нұсқаушы, «Қарағанды көмір» ОБ орталык ғылыми-техникалық кітапханасынын бөлім меңгерушісі, Жезқазған облыстық кітапханасының директоры болады, 1976-1997 ж. Қарағанды облыстық жасөспірімдер кітапханасының директоры. Оның басқаруымен кітапхана жастармен жұмыс істеу жөніндегі республикалық озық тәжірибе мектебіне айналды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Буденный атындағы көше (Алматы)

Көшеге Азамат соғысының батыры, орыс атты әскерлерінің тұңғыш қолбасшысы Семей Михайлович Буденныйдың есімі берілген. Буденный Семей Михайлович (1883-1973) Ресейдің Ростов облысында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан бастылып Кассина көшесіне
дейін созылып жатыр. Париж Комунасы, Ақан сері көшелері мен Сейфуллин даңғылын қиып
өтеді. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Газ қалыптасуының басты фазасы

**Газ қалыптасуының басты фазасы**. Шөгінді таужыныстардағы шашыранды органикалық заттар есебінен көмірсутекті газдардың (көбінесе метанның) ең қарқынды қалыптасу сатысы. Бұл процесс
мезокатагенездің соңғы — апокатагенездің алғашқы сәттерінде аталған
органикалық заттардың термикалық деструкцияға ұшырауы салдарынан,
теммпература мөлшері шамамен 180-200°С-тан 250°С-қа дейінгі аралықта болғанда
жүзеге асады. - Газ қалыптасуының басты фазасы газдардың түпнегіз таужыныстардан жинауыш таужыныстарға қарай жаппай жылыстауымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әнуар Серікұлы Райбаев

**Әнуар Серікұлы Райбаев** (1971 жылы 30 маусымда РКФСР Мәскеу қаласы) - режиссер.

## Өмірбаяны

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының қойылым факультетін (1993) деректі кино және ТВ режиссері мамандығы бойынша; А. Митта шеберханасының сценаристтер мен режиссерлердің жоғары курстарын (Мәскеу қаласы, 1999) ойындық кино және ТВ режиссері мамандығы бойынша бітірген.

1993 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің режиссері. 1999 жылдан - «Жаңаша қара» Студенттік және дебюттік фильмдер байқауы ұйымдастыру комитетінің ұйымдастырушыларының бірі, басшысы. 2001 жылдан - «Жаңаша қала» Орталық Азия Халықаралық жас режиссерлер мен киномектептер кинобайқауының директоры.
## Режиссерлік еңбектері
«Братья-табунщики» (1991), «Текемет» (1994), «Светить неотраженным свөтом» (С. Жандосов туралы) және тағы басқа деректі фильмдердің; «Салават пен Зухра», «Бараниада» және тағы басқа ойындық фильмдердің режиссері. «Рахмет» (Башқұртстан, 2005), «Лавө» («Қазақфильм», 2008) көркем фильмдерінің қоюшы режиссері. «Жеңіс семсері» кинофильмі сценарийінің авторы (А. Сүлеевамен тең авторлықта, 2009).

## Отбасы
Әкесі - Райбаев Серік Кенжеғалиұлы, қоюшы режиссер.Анасы - Сүлеева Әсия Қалиқызы, қоюшы режиссер.

Үйленген. Жұбайы - Байрамғұлова Айгүл Азаматқызы (1971 жылы туған), педагог-суретші. Ұлы - Райбаев Айтуар
Әнуарұлы (2002 жылы туған).

## Дереккөздер
Бродский атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыстың ұлы суретшісі Исаак Израйлевич Бродскийдің есімі (Алматы қаласы атқару
комитетінің 12.12.1956 жылы Мезі шешімі) берілген. Бродский Исаак Израйлевич (1884-1939) Ресейде
туған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Изохоралар картасы

**Изохоралар картасы** - Екі горизонт аралығындағы, яғни төменгі
тіректі горизонт және жоғарғы картаға түсірілуі тиіс горизонт аралығындағы стратиграфиялық деңгей қалыңдығының өзгерістерін кескіндейтін карта.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ақылбек Жүрсінұлы Тұрмұхамбетов

**Ақылбек Жүрсінұлы Тұрмұхамбетов** (1946 жылы туған), жылу физикасы, күрделі жүйелер турбуленттілігі теориясы саласы маманы, физика-математика ғылым докторы (2002). КазМУ-ді бітірген (1968). 1973-2004 жылдары ҚарМУ-дің физика, жылу физикасы, жалпы және теориялйк физика қафедраларының менгерушісі, деканның орынбасары, сырткы-кешкі физика-математика факультетінің деканы, физика факультетінің деканы болды. 2004 жылдан КазҮТУ-інде кызметаткарады. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты: теориялық және тәжірибелік түрғыдан тұткыр ортада козғалған дененің жылу алмасуын, ығыскдн ағыстардағы турбуленттік тасымалдаудың кұрылымдық зандылықтарын зертгеу. 70-тен аса басылымдардың, оның ішінде 2 оку кұралының, 2 монографияның, казак тіліндегі «Механика» окулығының авторы.

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Жаңа ғасыр көшесі (Алматы)

**Жаңа ғасыр көшесі**. Көшеге Жаңа ғасыр атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №138
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген. Жаңа
ғасыр - "жаңа дәуір", "жүзжылдық" мағынасындағы сөз.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 10-шы көше. Кешенін ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Иінді біліктің мұрыншағы

**Иінді біліктің мұрыншағы** - іштен жану қозғағышының
иінді біліктің алдыңғы бөлігі, немесе қырылдақ жұлдызшасына бекітілетін орны.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Бурабай көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ жері көркемдігінің тоқтығы саналатын Көкшетаудағы
(Солтүстік Қазақстан облысындағы) қазақтың *«Швейцариясы»* деп аталған демалыс орны Бурабай тауының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001
№ 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 2-ші көшесі. Кешенін
ұзындығы - 2020 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Литологиялық карта

**Литологиялық карта** - географиялық негіз бетінде геологиялық көнелігі нақтылы анықталған әр түрлі шөгінді тау жынысы типтерінің
таралу алқаптарын кескіндейтін карта. Мұндай карталарда тау жынысытардың құрамы, оның кірікпелері, тау жынысытардың өздеріне тән бітім ерекшеліктері, өзге де сипаттары нақты шартты белгілер көмегімен көрсетіледі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Шанақтың орамасы

**Шанақтың орамасы** - автомобильдің шанағының бүйіріне
көлденең орналасқан каркас элементі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шектеусырттық белдем

**Шектеусырттық белдем** - "Шектеусырттық алқап" терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Жаңарқа көшесі (Алматы)

**Жаңарқа көшесі**. Шартты атау. Көшеге Қарағанды облысындағы ауданның атауы (Алматы қаласы
мәслихаттың 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бутлеров атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге орыс ғалымы, органикалық химияның негізін салушы Александр Михайлович
Бутлеровтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 №28 шешімі) берілген. Александр Михайлович Бутлеров (1828-1886) Қазан губерниясының Чистополь қаласында дүниеге келген. Әскери-медицина академиясының құрметті мүшесі болған.

Көше *«Тастақ»* шағынауданында орналасқан. Құлымбетов көшесінен басталып Мыңбаев
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Шәкарім, Есжанов көшелерімен Абай дaңғылдарын қиып
өтеді.

Бұрынғы атаулары: 
* а)Сталин;

* ә)2-ші линия көшелері.

Кешенін ұзындығы - 2250 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қатпарлы жүйе

**Қатпарлы жүйе** - геосинклиндік жүйе орнында қалыптасатын өте күрделі қатпарлы (қатпарлы-жақпартасты) тектопыкалық құрылым; ең басты қатпарлану уақытына қарай бірнеше түрлерге бөлінеді, олар — беломор, карелия, байкал, каледон, герцин, мезозой және әлпі қатпарлы жүйелері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Басып озу

**Басып озу, қуып жетіп озу** - ЖЖЕ-не сәйкес-көлік 
құралының өз жылдамдығының жоғарлығының арқасында қарсы
жолақты пайдаланып бір бағытта
келе жатқан бір немесе бірнеше
көлік құралдарын айналып өтіп сол
бағытта өз жолағымен жүрісін әрі
қарай жалғастыруы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Кәрғұл Аманбекұлы Тұрсынов

**Кәрғұл Аманбекұлы Тұрсынов**(1946 жылы туған),
құрылыс саласының маманы, техника ғылыми докторы (РФ,
1994), техника ғылым докторы (КР, 1996), профессор (1997). С. М. Киров атындағы КазМУ-ді бітірген (1968). 1968-1996 жылдары ҚарМТУ-да окытушыдан кафедра меңгерушісіне дейін қызмет аткарды. 1997 жылдан Е. А. Бөкетов атындағы КарМУ-де механика кафедрасының меңгерушісі. 85 ғылыми еңбек оның ішінде 4 оку құралының авторы.

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Шыны желдеткіші

**Шыны желдеткіші** - қорап
шынысының ішкі жағына және
көлік құралының есіктеріне ауа беретін құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Литологиялық-палеогеографиялық карта

**Литологиялық-палеогеографиялық карта** - Нақтылы стратиграфиялық горизонтқа, геологиялық уақытқа, жікқабатқа
тиесілі фациялық кешендердің құрам ерекшеліктері мен таралу ауқымын кескіндейтін карта.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Сусыздандыру

**Сусыздандыру** - құрғатқыштармен немесе термиялық өңдеумен газдардан, органикалық
сұйықтардан және қатты заттардан
суды ажырату технологиялық операциясы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Бутин атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, экономика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР еңбек сіңірген экономисі Мажекен Бутиннің есімі (Алматы қаласы
мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 Ме
5/764 қаулысы) берілген. Бутин Мажекен Қазақ КСР-нің азық-тұлік өнеркәсібінің министрі қызметін атқарған.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданда орналасқан. Жандосов көшесінен басталып Әділов көшесіне дейін созылып жатыр. Мырзағұлұлы,
Мырзағалиев көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 680 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жароков көшесі (Алматы)

**Жароков атындағы көше** — Көше Төле би көшесінен басталып әл Фараби даңғылына дейін созылып жатыр. Көше Бостандық
және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Жароков көшесі көгалдандырылып, абаттандырылған.
Бұрынғы атауы - 9-линия көшесі. Кешенін ұзындығы - 3900 метр.

Көше бойында «Құрылыс Академиясының» құрылыс-монтаждау басқармасы және канал басқармасы, т.б. әкімшілік мекемелер бар.
нобай|Жароков көшесі (Өтепов көшесінің тарапынан).

## Атауы
Алматықаласындағы көше. Көшеге қазақтың ақыны Тайыр Жароковтың есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 14.04. 1966 №134 шешімі) берілген. Тайыр Жароков (1908-1965) Орал облысы Жәнібек ауданы (қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Орда ауылында дүниеге келген. «Қазақ
әдебиеті» газеті редакторының орынбасары, Жамбылдың әдеби хатшысы болды. Ақынның
неғұрлым танымал туындылары қатарында «Мұнайстан», «Мұз тұтқыны», «Тасқын», «Балабас»
т.б. шығармаларын атауға болады. Ол орыс классиктерінің бірқатар туындыларын: «Цыгандарды», «Кавказ тұтқынын», «Ағайынды қарақшыларды», «Граф Нулинді», Руставелидің «Жолбарыс
Терісін жайылған батыр» поэмасын қазақ тіліне аударған.thumb|200px|Тайыр Жароков бейнесі.
## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Мұнай қалыптасуының басты фазасы

**Мұнай қалыптасуының басты фазасы**.
Шөгінді таужыныстардағы шашыранды органикалық заттар есебінен мұнай
көмірсутектерінің ең қарқынды қалыптасу сатысы. Бұл процесс протокатогенездің
соңғы - мезокатагенездің алғашқы сәттерінде температура мөлшері 80-90°С-
пен 150-170°С аралығында болған жағдайда аталған органикалық заттардың
термикалық деструкцияға ұшырауы салдарынан жүзеге асады. Мұнай қалыптасуының басты фазасы
микромұнайдың түпнегіз таужыныстардан жинауыш таужыныстарға қарай
жаппай жылыстауымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Компрессиялық қисық сызық.

**Компрессиялық қисық сызық**-тау жынысының кеуектілігі (ылғалдылығы) мен оларды сыққыштайтын сырт қысым арасындағы
байланысты кескіндейтін қисық сызық.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Майсыздандыру

**Майсыздандыру** - заттың, бұйымның бетін желімдеу, немесе бояу алдында майлардан және басқа да майдың түрлерін тазарту үшін жүргізілетін технологиялық операция.

## Дереккөздер



Санат:Транспорт
Санат:Полиграфия
Бұзырбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет қайраткері, көрнекті журналист Ғабдолла Оразбайұлы Бұзырбаевтың есімі
(Алматы қаласы атқару комитетінің 26.06.1957 №12 шешімі) берілген. Бұзырбаев Ғабдолла
Оразбайұлы (1908-1941) Новосібір облысы Утеч селосында дүниеге келген. 1941 ж. Қазақстан Компартиясы ОК хатшысы міндетін атқарған.

Көше Медеу ауданында Орталық демалыс паркінің шетін жағалай орналасқан. Мақатаев көшесінен Гоголь көшесіне дейін созылып жатыр.

Бұрынғы атаулары:
* а) Побережная;
* ә) Медицинская көшесі.

Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мәміле валютасы

**Мәміле валютасы** сыртқы сауда келісімшартында тауардың бағасын белгілейтін немесе берілген халықаралық несиенің сомасын көрсететін валюта. Экспорттаушының немесе несие берушінің валютасы да, импорттаушының немесе қарыз берушінің валютасы да, сондай-ақ үшінші бір елдің немесе жасанды есеп бірлігі де келісім валютасы бола алады. Әдетте, халықаралық есеп айырысу құралы ретінде пайдаланылатын салыстырмалы түрде тұрақты валюталар келісім валютасы болып табылады. Шартқа төлем валютасынан өзгеше келісім валютасының енгізілуі валюталық тәуекелден сақтану әдістерінің бірі ретінде қызмет етеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономикалық терминдер
Санат:Банк терминдері
Мыңбай Берденов

***Мыңбай Берденов*** (1930-1985), озат шопан. Ұлытаудың түлегі. Социалистік Еңбек Ері (1981). Еңбек жолын Жігерлі ұжымшарыңда есепші (1947-1952) болудан бастады. 1952-1976 жылдары ферма меңгерушісі, Сарыкеңгір, Алғабас кеңшарларынын аға шопаны болып еңбек етті. Берденов қой бағудың қыр-сырын жетік меңгеріп, жылма-жыл әр жүз саулықтан 110-150-ге дейін қозы алып, Ұлытау ауданы шопаңдарының алдына шықты. Үш мәрте Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Литологиялық-фациялық карта

**Литологиялық-фациялық карта** - геологиялық уақыттың нақтылы мөлшерлерінің аралығында түзілген шөгінділердің құрамы мен жаралу жағдайын кескіндейтін карта. Синонимі - *«[[фациялар картасы]]»*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Қамтамасыз ету

**Қамтамасыз ету** - қойылған
міндетті іске асыру үшін керек материалдық, қаржылық немесе басқа
құрылымдардың және ұйымдастыру
іс-шараларының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жарылғасов атындағы көше (Алматы)

**Жарылғасов атындағы көше**. Көшеге Исатай Тайманов бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысқан ақын әрі батыр Шернияз Жарылғасовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11. 1963 №402 шешімі) берілген. Шернияз Жарылғасұлы (1806-1867) Ақтөбе облысының Орал ауданында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Чапаев көшесі. Көшенің ұзындығы - 1550
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Медио

**Медио** - биржалық келісімдерді орындаудың айдың ортасына (15-і күніне) дәл келетін мерзімі. Медиомен қатар биржаларда келісімдер бойынша есеп айырысудың айдың соңғы күніне дәл келетін мерзімі де (ультимо) қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Жантөрин атындағы көше (Алматы)

**Жантөрин атындағы көше**. Көшеге аса дарынды актер, қазақ кино өнерінің жарық жұлдызы, театр тарланы, Қазақстанның
халық артисі - Нұрмахан Сейтахметұлы Жантөриннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының
24.12.2003 №26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген.
Жантөрин Нұрмахан Сейтахметұлы (1928-1990) Батыс Қазақстанда дүниеге келген. Ол 30-ға тарта
кинофильмдегі, ондаған спектакльдердегі басты кейіпкерлерді сомдаған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Әділов көшесінен басталып Саттарханов кшесіне дейін
созылып жатыр. Мырзағалиев, Мұхамеджанов, Шайкенов, Сұлтан Бейбарыс көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атауы - 18-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 937 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бұқар жырау бульвары (Алматы)

Көшеге Х\/Ш ғасырдағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, өлең сөздің хас шебері, атақты жырау, Абылай ханның кеңесшісі Бұқар Қалқаманұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993
№ 198 қаулысы) берілген. Бұқар Жырау Қалқаманұлы (1668—1781) Қарағанды облысында дүниеге келген. Өзінің толғау-жырларында сол дәуірдің зәру мәселелерін көтеріп, қалың елінің мүддесін жырлаған.

Көше Бостандық ауданының шығыс жағында Байтұрсынұлы көшесінен басталып, Байзақов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Қаланың Әуезов, Манас, Байзақов, Марков көшелерін қиып өтеді. Көше екі бағытты жол болып есептеледі, жол ортасын декоративтік ағаштар отырғызылған алаңқай бөліп жатыр. Көшенің бұрынғы атауы - Бульвар. Көшенің ұзындығы - 2400
метр.
нобай|Бұқар жырау бульвары. (Жароков көшесінен Әуезов көшесіне қарай.)

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жарықтар жүйесі

**Жарықтар жүйесі** - белгілі бір бағытта ғана туындаған тектоникалық кернеулер нәтижесінде таужыныстарда көрініс беретін, бір-біріне параллель орналасқан жарықтар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жас пионерлер көшесі (Алматы)

**Жас пионерлер көшесі**. Көшеге кеңестік кезеңдегі оқушылар ұйымының атауы берілген. "Жас пионерлер" деп Кеңес
дәуірінде В.И.Ленин атындағы Бүкілодақтық балалар ұйымының мүшелері аталған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Кешенін узындығы - 1020 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қалыңдықтар картасы

**Қалыңдықтар картасы** - Нақтылы геологиялық бірлік
(қабатша, қойнауқат, горизднт, игеру нысаны) қалыңдығының өзгеру заңдылықтарын изопахиталар көмегімен ашып көрсететін карта. Синонимдері — *«[[изопахиталар картасы]]»; «[[теңдес қалыңдықтар картасы]]»*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бұлқышев атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті жазушы, жалынды публицист, Ұлы Отан соғысы жылдарында қаруымен де,
қаламымен де ел қорғаған батыр Баубек Бұлқышевтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен
Алматы қаласы әкімінің 20.03.2000 № 279 қаулысы) берілген. Баубек Бұлқышевтың (1916-1944)
*«Өмір сүргім келеді»,»«Адамзатқа хат», «Шығыс ұлына хат»* атты шағын жанрдағы шығармалары
шынайылығымен ерекшеленеді. Олар Ұлы Отан соғысы кезінде жауынгерлерді рухтандырып
отырған. *«Алматы - менің туған қалам»* деген бітпей қалған романы және *«Айсұлу»* деген поэмасы бар.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Қазыбаев көшесінен басталып Сейфуллин даңғылына
дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көргіштік

**Көргіштік**- жүргізушіге жұмыс орнында отырып, көлік құралынан тысқары, көз жетер жердегі
кеңістікті айқындауға мүмкіндік
беретін көлік құралының қасиеті.

**Айнала көргіштік**- көріну аймағының алдыңғы, артқы және
бүйір горизонтал бұрыштарымен
тегістіктегі көріну аймағы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Тұтқыш биіктігі

**Тұтқыш биіктігі**. Тұтқыштағы жинауыштың ең терең және аяз орналасқан бөліктері аралығындағы тік бағытта өлшенген қашықтық жері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың (газдың) шомбал жатыны

**Мұнайдың (газдың) шомбал жатыны** Мұнай
(газ) жатынының тұтқышы рөлін құрамы жағынан әр түрлі және әр текті,
бірақ мұнай (газ) массаларын өз бойынан өткізуге қабілетті таужыныстардың
жиынтығы атқарған, бірақ аталған жиынтықтың беткі өңірі мұнай (газ)
өткізбейтін түзілімдермен көмкерілген жағдайда қалыптасатын жатын түрі.
Мұнайдың (газдың) шомбал жатынында газ, мұнай және су қабаттарының бір-бірімен жапсарласу
жазықтықтары көлбей бағытталған, олардың тұтқыш таужыныстарға тиесілі
қат-қабатталу жазықтықтарына сәйкес келуі шарт емес. Сөз болып отырған
шоғырлардың мұнайдың (газдың) қойнауқаттық жатынынан айырмашылығы
да осында.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Параклаздар

Өз бойымен өзі бөлшектеген *тау жынысы блоктары* қозғалыстарға ұшыраған
*техникакалық бұзылыстардың* жалпылама атауы, яғни әр түрлі жыртылу
*құрылымымдары - қаусырмалар, ығыспалар, лықсымалар,* тектоникалық жамылғылар,
тәжербиелер, т.с.с.* Терминінің антонимі* — диаклаздар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Білге қаған көшесі (Алматы)

Көшеге Шығыс Түркі қағанатының ұлы билеушісі, елжандылықтың шынайы үлгісі, тарихта
аты аңызға айналған Күлтегін мен Тоныкөктің тұстасы, түркі елінің абыройын асырып, даңқын
аспандатқан Ұлы қаған - Білте қағанның есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 №
222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Білте қаған
шамамен 685-734 жылдары өмір сүрген. 720 жылы Білте қаған Шығыс Түрік қағанатының
тағына отырып, *«қаған»* лауазымын алады.

Көше Алатау ауданындағы «*Шаңырақ-2»* шағынауданда орналасқан. Көшенің ұзындығы -
500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Төбені қаптауыш

**Төбені қаптауыш** - автомобиль кабинасының немесе шанағының тебесін қаптайтын гигиеналық таза, шудан қорғайтын әсемдеп
көріктендіруге арналған материал.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайлы газды кенорын

**Мұнайлы газды кенорын** () — газдың жиынтық қоры мұнайдың геологиялық қорынан артығырақ болып келетін кенорын. Кенорын қимасында мұнай-газ жатындарымен қатар газ-мұнай, мұнай, газконденсат жатындары да болуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қасіретті жылдар

Тоталитарлық жүйенің орнауы. 1930-1950 жылдары кеңестік қоғамда орнаған саяси режим кезінде мемлекеттің жеке адам үстінен абсолюттік билігі орнады. Қазақстанда да барлық одақтағы сияқты, мемлекеттік билік бір партияның қолына жинақталды. Тоталитарлық режімнің өзіне тән белгісі  экономикада мемлекеттік-партиялық билік белең алды. Меншіктің мемлекеттік формасы Коммунистік партияға республиканың экономикалық, өмірін алдымен одақ мүддесіне сай құруға мүмкіндік әперді. Өнеркәсіпті құру және ауыл шаруашылығындағы ұжымшар-кеңшар жүйесі халық шаруашылығы жоспарының есебі бойынша жүргізілді.
Тоталитарлық мемлекеттік жүйеге тән рухани сала құндылықтарын қалыптастыру үшін Кеңес өкіметі алғашқы күндерден бастап мәдени революция міндеттерін шешумен айналысты. Халықтың сана сезімін Коммунистік партия белгілеген идеологиялық ұстанымдармен сәйкестендіру әрекеті үздіксіз жүргізілді. Қазақстандағы білім беру жүйесі, ғылым және мәдениет мекемелері мемлекет пен партия тарапынан қатаң бақылауға алынды. Тоталитарлық жуйе халықтың қоғамдық, экономикалық және саяси өмірін ұжымдастырады.
Қазақстанда коғамдық құрылыстың тоталитарлық моделін бекіте түсу 20-30-жылдары үзіліссіз жүргізілген саяси қуғын-сүргін шараларына ұласты. Еңбекпен түзету лагерьлері мен колониялары Бас басқармасы (ГУЛАГ) сол кездегі мемлекеттік жүйенің ажырағысыз бөлігіне айналды.

Қазақстандағы лагерьлер жүйесі
1930 ж. 25 сәуірде лагерьлерді басқаратын ОГПУ құрылып, бір жылдан кейін ГУЛАГ ОГПУ деп атала бастады. Қазақстанда 30-жылдардың басынан лагерьлер жүйесі құрылды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихы
Жасыбай көшесі (Алматы)

**Жасыбай көшесі**. Көшеге ХVIII ғасырда өмір сүрген атақты батыр Жасыбайдың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың
24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/185 қаулысы) берілген.
Жасыбай Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының бәсентин руынан шыққан. Халық арасында сақталған бір аңызда Ер Жасыбайдың жоңғар шапқыншылығына қарсы ұрыста жау оғынан
қапылыста қаза тапқаны туралы айтылады. Ә.Марғұлан 1939 жылы Павлодар облысындағы
Екібастұз қаласының тұрғынынан «Ер Жасыбай» жырын жазып алған.

Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері