open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мақтаарал ауылдық округі

**Мақтаарал ауылдық округі** – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Азаттық, Ақалтын, Амангелді, Әл-Фараби, Бақыт, Береке, Елқоныс, Еңбекші, Жұлдыз, Игілік, Көкарал, Мәдениет, Нұрмұхамед Есентаев, Өркениет, Тұлпар, Шаттық ауылдары кіреді. Орталығы – Атакент кенті.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Бірлік ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)

**Бірлік ауылдық округі** – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылы Алғабас және Ленинжолы ауылдық округтерінің бірігуі нәтижесінде құрылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алғабас, Еркінабад, Қоңырат, Құдайберген Пернебаев, Өркениет, Табысты ауылдары кіреді. Орталығы – Құдайберген Пернебаев ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Жылға ауылдық округі

**Жылға ауылдық округі** – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жылға, Қарақалпақ, Қызыласу, Шәйхана, Шеңгелді, Шымырбай ауылдары кіреді. Орталығы – Жылға ауылы. Округ құрамында болған ''Нұрауыл'' ауылы мен ''№49'' темір жол айрығы 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Жолдыбай Нұрлыбаев ауылдық округі

**Жолдыбай Нұрлыбаев ауылдық округі** – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін *Қызылту ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарақыр, Мырзатөбе, Өнімгер, Өркен, Ынталы, Ырысты ауылдары кіреді. Орталығы – Ынталы ауылы. Ауылдық округ атауы Мақтаарал ауданының тумасы, Кеңес Одағының Батыры Жолдыбай Нұрлыбаевтың есімімен аталған.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Жүйнек ауылдық округі

**Жүйнек ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жүйнек, Шекербұлақ, Шыпан ауылдары кіреді. Орталығы – Жүйнек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Қызылқұм ауылдық округі

* Қызылқұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Қызылқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қызылқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жұлдыз ауылдық округі

**Жұлдыз ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық ауыл Шымкент қаласына берілгендіктен таратылған. Құрамына *[[Жұлдыз (Сайрам ауданы)|Жұлдыз]], [[Ақтас (Жұлдыз ауылдық округі)|Ақтас]], [[Бадам 2]], [[Қаратөбе (Сайрам ауданы)|Қаратөбе]], [[Қарабастау (Сайрам ауданы)|Қарабастау]]* ауылдары кірді. Тұрғыны 17 060 адам (2009).
Орталығы – Жұлдыз ауылы болған.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданының таратылған ауылдық округтері
Қызылқия ауылдық округі

**Қызылқия ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Айнатас, Атажұрт, Ынталы, Қызылқия, Қызылсеңгір, Тұғыртас ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылқия ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Вера Александровна Полосухина

**Вера Александровна Полосухина** (10.10.1932 жылы туған, Ресей, Свердловск кенті) – *медицина ғылымының докторы* (**1972**), *профессор* (**1977**). 
***1956** Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және аспирантурасын (1963) бітірген. 
***1957-1960** Кетово қаласындағы Ново-Горьков ЖЭС-да медициналық пункттің меңгерушісі 
***1964-1970** Дәрігерлердің білімін жетілдіру инситутында ассистент, доцент 
***1974-1977** кафедра меңгерушісі 
***1977** жылдан профессор қызметін атқарады.
## Ғылыми еңбектер
90-нан астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер</span>
Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Жуантөбе ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жуантөбе ауылы кіреді. Орталығы – Жуантөбе ауылы. Округ құрамында болған *[[Қоңыратарық]]* ауылы 2023 жылы таратылды.

>

## Әкімшілік бөлімшелер
Ауылдық әкімшіліктегі отбасы саны – 424. 1 орта мектеп, 1 емхана, 1 ФАП, 1 ауылдық клуб, 1 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. 
## Кеңшар директорлары
Жуантөбе ауылындағы кеңшар 1946 жылы құрылғанда директорлары болып Еңсебаев Нағашбек (1946-1948 жылдары), Дүйсенов (1948-1950 жылдары), Есетов (1950-1952 жылдары), Сүтжанов Бөкебай (1952-1954 жылдары), Мұханов Қалкен (1954-1958 жылдары), Акимов Әбдеш (1958-1862 жылдары), Танабаев Қанат (1962-1968 жылдары), Айтжанов Сейдахмет (1968-1975 жылдары), Алыбаев Нәжман (1975-1985 жылдары), Исхақов Ахмет (1985-1992 жылдары), Белходжаев Жомарт (1992-1996 жылдары), Тайбеков Әлмахан (1996-1999 жылдары) қызмет атқарды.
## Ауылдық кеңес төрағалары
Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1946-1954 жылдары), Қасқыров (1954-1960 жылдары), Қанаев Қыдырбек (1960-1964 жылдары), Сүлейменов Құдірет (1964-1969 жылдары), Әбдіқасов Айнакеш (1969-1977 жылдары), Шойынбаев Әбітай (1977-1985 жылдары), Әлібаев Өмірзақ (1985-1994 жылдары) қызмет атқарды.
1994-2004 жылдары Айдарбеков Болат ауыл әкімі болды. 2004 жылдан бастап Арын Жұмағали ауыл әкімі қызметін атқарып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Сорочин ауылдық округі

**Сорочин ауылдық округі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Краснознамен ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сорочинка, Крыловка, Қараоба, Новое, Островное ауылдары кіреді. Орталығы – Сорочинка ауылы. Округ құрамында болған ''Мелитополь'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2749 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Жолдасбай Ералиев ауылдық округі

**Жолдасбай Ералиев ауылдық округі** – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2003 жылға дейін *Арай ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абай, Арай, Әуезов, Бәйтерек, Дихан, Жағажай, Жазықсай, Жаңадәуір, Жетіқазына (Қызыләскер), Жетіқұбыр, Көктөбе, Мұратбаев, Сейфуллин, Үтіртөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Арай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Қалмақ сиыры

**Қалмақ сиыры** – ірі қараның етті тұқымы. Жергілікті малдың ұзақ уақыт, тек жайылымды ғана пайдаланатын көшпенділік жағдайында, табиғи сұрыпталу арқылы 16 – 17 ғасырларда, қазіргі Моңғолия жерінде шыққан. Қуаң даланың қатаң климатына әбден бейімделген. Түсі қызыл, сом денелі, аяқтары мықты, бұлшық еттері жақсы дамыған. Терісі қалың, масауылысона, шыбын-шіркей тарататын қан ауруларына төзімді келеді. Мүйіздері айшық тәрізді, ұштары сүйірленіп жоғары және ішке қарай иілген. Шоқтығына дейінгі биіктігі 122, көкірек орамы 169, жіліншік орамы 18. Бұқасы 800 – 850 кг, сиыры 350 – 550 кг, жақсы күтімдегі 18 айлық бұқашықтары 450 – 500 кг тартады. Сойыс шығымы 60 – 65%. Ұшасына майды біркелкі жинайды. Еті дәмді. Орта есеппен жылына 650 – 1000 кг сүт сауылады, сүттің майлылығы 4,2 – 4,4%. Таза тұқымды қалмақ сиыры Жамбыл облысының Мойынқұм ауданындағы Жамбыл атындағы асыл тұқымды шаруашылықнда, Ақтөбе облысындағы жемшөп ғылыми-зертхана институтының «Жұрын» тәжірибе станциясында өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Сиыр тұқымдары
Құтарыс ауылдық округі

**Құтарыс ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақарыс, Құтарыс, Қызылжар, Оймауыт ауылдары кіреді. Орталығы – Құтарыс ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы ауылдық округтері
Қарындас

**Қарындас** – туыстық атау. Дәстүрлі қазақ қоғамында ер адамдардан жасы кіші қыздар *Қарындас* аталады. Қыздар ағаларына туыстық жақындығына қарай немере, шөбере, аталас Қарындас деп те бөлінеді. Сондай-ақ, руластық, елдестік, тіпті тайпаластық бірлікті ескере отырып, жасы кіші әйелдерді, қыздарды Қарындас дей береді. Қазақтар Қарындасты ерекше құрметтеп, оған әрдайым қамқорлық жасап отырған.

## Қарындас сөзінің этимологиясы
Көне түркі тілдерінде қарундаш/қарындаш сөзі бір құрсақтан шыққан аға-іні дегенді білдірген.Бұл фактілерге қарағанда, қарындас сөзінің о баста «бір құрсақтан (қарын сөзінің «құрсақ» мағынасы да болған) шыққан аға-іні, қарындас, сіңлі» деген нақты мағынаны бергені, оның «жалпы туыс, рулас, елдес, жұрттас» мағынасы ауыспалы екендігі, бұл мағына, әсіресе, орта ғасырларда, қазақ тілінің ертерек кезеңдерінде активтенгені байқалады.Мысалы, XVI ғасырдың соң кезіндегі қазақ тілі ескерткіші— жалайыр Қадырғали бидің шежіресінде қарындас сөзін «руластар, туыстар» мағынасында қолданады да, «жасы кіші әйел бала» деген ұғымды қыз қарындаш деп береді.

Санат:Мәдениет
Жоғарғы Ақсу ауылдық округі

**Жоғарғы Ақсу ауылдық округі** – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мәдени, Сарқырама ауылдары кіреді. Орталығы – Мәдени ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы ауылдық округтері
Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева

**Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева** (1.5.1918 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы) – философия ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974).

Семей педагогика институтын (1937, қазіргі Семей мемлекеттік университеті), КОКП ОК ғылым академиясының аспирантурасын (1955) бітірген.

Қазақстанның Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары (1951–53),

ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) доцент, Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1965–72),

Алматы халық шаруашылығы институтында (қазіргі Қазақ экономика университеті) кафедра меңгерушісі (1974–80), профессор (1980) қызметтерін атқарды.

«Проблемы причинности в марксистской философии» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады.

## Дереккөздер


Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Құмкент ауылдық округі

**Құмкент ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Құмкент, Қызылкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Құмкент ауылы. Округ құрамында болған *[[Қызылқанат]]* ауылы 2017 жылы таратылған.

## Ауыл бөлімшелері
2 орта мектеп, 1 емхана, 1 ФАП, 1 балабақша, 2 ауылдық клуб, 2 кітапхана, 2 қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанциясы бар.
## Ауыл әкімшілігі колхоздары
Құмкентте 1928 жылы “Құмкент”, “Қызылқанат”, “Қызылкөл”, “Тасарық”, “Құрсай” деген колхоз ұйымдастырылған. Колхоздардың шаруашылық жұмыстарын ұйымдастырып, халықтың әл-ауқатының артуына колхоз бастықтары болған Асқанбеков Балабек, Есіркепов Жүсіпбек, Сатиев Рахыш, Жайлаубаев Байтемір, Айқожаев Бұзау, Асқаров Рахыш, Нұрлыбаев Бердібай, Балтабаев Омар, Қалдыбаев Жапан, Ақпанбетов Қуаныш, Иманбердиев Кенбай т.б. өз үлестерін қосты.

1957 жылы бірінші наурызында 5 колхоз бірігіп кеңшар (совхоз) болған. Бұл халықтың 1 жерге топтасып орнығуына, әл-ауқатының артуына көп әсерін тигізді. Кеңшар 70000-ға дейін қой өсіріп, 3000 гектарға дейін арпа, 400 гектарға дейін жүгері дақылын өсіруге қол жеткізді. 1994 жылы кеңшар таратылып, соның негізінде қазіргі уақытта бір өндірістік кооператив, бір ЖШС, 31 шаруа қожалығы жұмыс істейді.
## Ауылдық кеңесінің төрағалары
Құмкент ауылдық кеңесінің төрағалары болып Сопиев (1950-1954 жылдары), Салхауов (1954-1956 жылдары), Темірәлиев (1956-1958 жылдары), Ілегенов Сексенбай (1958-1960 жылдары), Бергенов Кенжеғұл (1960-1965 жылдары), Атенов Мелдебек (1965-1974 жылдары), Саметов Досбол (1974-1983 жылдары), Құсмашов Аманкелді (1983-1986жылдары), Айтбаев Жайлау (1986-1994 жылдары) қызмет атқарды. Құмкент ауыл әкімдері болып Айтбаев Жайлау (1994-1995 жылдары), Тілепов Исатай (1995 жылы), Төлбаев Жанәділ (1995-2004 жылдары) қызмет атқарды. 2004 жылдан бері Айдарбеков Болат ауыл әкімі болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Жиделі ауылдық округі

* Жиделі ауылдық округі – Алматы облысы Балқаш ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
* Жиделі ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.
Қошқарата ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Қошқарата ауылдық округі** – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алғабас, Аманжар, Бәйтерек, Бесауыл, Бесқұбыр, Жамбыл, Жаңақоныс, Қарабура әулие, Қошқарата, Мақташы, Ұшқын, Шыныр, 1 Мамыр ауылдары кіреді. Орталығы – Бесқұбыр ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы ауылдық округтері
Жеңіс ауылдық округі

**Жеңіс ауылдық округі** – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дихан, Жеңіс ауылдары кіреді. Орталығы – Жеңіс ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері
Қоссейіт ауылдық округі

**Қоссейіт ауылдық округі** – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қоссейіт ауылы кіреді. Орталығы – Қоссейіт ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Жемісті ауылдық округі

**Жемісті ауылдық округі** – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жемісті, Тың ауылдары кіреді. Орталығы – Жемісті ауылы. 

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Шаян ауылдық округі

**Шаян ауылдық округі** – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 2010 жылдарға дейін *Қосақжар ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шаян ауылы кіреді. Орталығы – Шаян ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы ауылдық округтері
Соснов ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Соснов ауылдық округі** – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Харьковское, Ақсуат, Каменск-Уральское, Приозёрное, Сосна ауылдары кіреді. Орталығы – Харьковское ауылы.

## Тарихы
Каменскуральск ауылдық округінің құрамында болған *Жосалы* ауылы 2016 жылы таратылды. 2019 жылы Каменскуральск ауылдық округі таратылып, 2 елді мекені Соснов ауылдық округіне қосылды. 2023 жылы ''Никитинка'' ауылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2615 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Меңдіқара ауданы ауылдық округтері
Қалмақты

**Қалмақты**, *Қалмақтау* – Нұра алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Қорғалжын ауданының батысында, Өркендеу ауылынан батысқа қарай 19 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Аумағы 8,5 км2 (соңғы жылдары аумағы 4,5 км2-ге дейін кішірейді). Теңіз деңгейінен 308 м биіктікте жатыр. Көлдің ұзындығы 2,7 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 9 км. Су жиналатын алабы 32 км2. Жағалауы жайпақ, түбі лайлы. Еріген қар және жер асты суларымен толысады. Кермекті, суы тұздылау келген. Мал суаруға пайдаланылады. Қуаңшылық жылдары кеуіп қалады.

Санат:Қорғалжын ауданы көлдері
Санат:Нұра су алабы көлдері
Қожатоғай ауылдық округі

**Қожатоғай ауылдық округі** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін Отырар ауданы құрамында болған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байтоғай, Бұлақ, Дарбаза, Қожатоғай, Шөгірлі ауылдары кіреді. Орталығы – Қожатоғай ауылы. Округ құрамында болған *[[Сырдария (Арыс қалалық әкімдігі)|Сырдария]]* ауылы 2023 жылы таратылған. **Қожатоғай ауылдық округі** Отырар ауданы әкімінің 19.03.2013 жылғы №127 қаулысына сәйкес, Отырар ауданы әкімшілік-аумағынан шығарылған.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Қоғалы ауылдық округі

* Қоғалы ауылдық округі – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Қоғалы ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қоғалы ауылдық округі – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жаскешу ауылдық округі

**Жаскешу ауылдық округі** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаскешу, Жанұзақов, Рысқұл, Пістелі ауылдары кіреді. Орталығы – Жаскешу ауылы.

***<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>***

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Қасқасу ауылдық округі

**Қасқасу ауылдық округі** – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жоғарғы Қасқасу, Кеңесарық, Керегетас, Қасқасу ауылдары кіреді. Орталығы – Қасқасу ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы ауылдық округтері
Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)

**Жартытөбе ауылдық округі** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққолтық, Бабата, Жартытөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Жартытөбе ауылы. Округ құрамында болған *[[Таскөмірсай]]* ауылы 2015 жылы таратылған.

## Ауыл бөлімшелері
2 орта мектеп, 1 емхана, 2 ФАП, 1 балабақшасы, 2 ауылдық клуб, 2 кітапхана, 1 Қазпошта  бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. 
## Ауылдық кеңес төрағалары
“1-Май” ауылдық кеңесі төрағасы болып Тайлақбаев Бейсен қызмет атқарды. 
Ауылдық кеңес төрағалары болып Есжанов Баймұса (1962-1975 жылдары), Жақсыбаева Рабиха (1975-1976 жылдары), Байділдаев Сағынтай (1976-1980 жылдары), Төлебаева Бибі (1980-1985 жылдары), Алтеков Сержан (1985-1992 жылдары) қызмет атқарды. 
Ауыл әкімі болып Алтеков Сержан 1992 жылдан бері қызмет атқаруда.
## Колхоз төрағалары
“1-Май” ауылдық кеңесіне қарасты колхоздар және олардың төрағалары туралы мынадай деректер бар. Үштөбе атындағы колхозда Тоғызбаев Тұран (1947-1948 жылдары), Мықтыбаев Жұмабек (1948-1950 жылдары), Рақышов Асқар (1950-1952 жылдары) төраға болды. “1-Май” атындағы колхозда Иманқұлов Алтек (1942-1944 жылдары), Оқшиев Жайық (1945-1952жылдарға дейін) төраға болды.
Сталин атындағы колхозда Сауқауов Темірәлі (1948-1952 жылдары) басшылық жасады. “Жаңатілек” колхозында Ақбергенов Серікбай (1943-1948 жылдары), Жанкеев Аштархан (1949-1952 жылдары) төраға болды. 
1952 жылы колхоздар біріктіріліп, іріленді және Сталин атындағы колхоз болып аталды. Оның төрағалары болып Рахышов Асқар (1952-1954 жылдары), Айқожаев Бұзау (1954-1956 жылдары), Есенсариев Ысқақ (1953-1957 жылдары) қызмет атқарды.
1957-1962 жылдары аралығында Сталин атындағы колхоз Калинин атындағы совхозының құрамында болған. 
## Кеңшар директорлары
1962 жылы Жартытөбе кеңшары құрылғанда директорлары болып Малдыбеков Слабек (1962-1967 жылдары), Мырзахметов Исабек (1967-1978 жылдары), Исаев Өмірбай (1978-1987 жылдары), Жүсіпов Әбіл (1987-1989 жылдары), Мұсабеков Сағынтай (1989-1991 жылдары), Еспенбетов Қабылбек (1991-1994 жылдары) қызмет атқарған.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Қарнақ ауылдық округі

**Қарнақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Кентау қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бүргем, Қарнақ, Құшата ауылдары кіреді. Орталығы – Қарнақ ауылы. Округ құрамында болған *[[Шаштөбе]]* ауылы 2010 жылдары Қарнақ ауылының құрамына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Кентау қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Станционный ауылдық округі

* Станционный кенттік әкімдігі – Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. 
* Станционный ауылдық округі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Қарашық ауылдық округі

**Қарашық ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарашық, Құмтиын ауылдары кіреді. Орталығы – Қарашық ауылы. Округ құрамында болған ''Қаратөбе'' ауылы 2023 жылы таратылды.

**<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген.</small>**

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Иван Родионович Полывянный

**Иван Родионович Полывянный** (18.1.1923, Aқмола облысы – 2004, Алматы қаласы) – *техника ғылымының докторы* (**1976**), *профессор* (**1981**), Қазақстанның *еңбек сіңірген ғылым қайраткері* (**1982**). 
***1949** Қазақ тау-кен және металлургия институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген.
***1953-1992** Қазақстан Ғылым Академиясының Металлургия және кен байыту институтында *ғылым қызметкер* 
***1992-2002** ҚР Инженерлік академиясының сараптау және болжау ғылыми-зерттеу орталығының директорының *орынбасары*  қызметтерін атқарған. 
## Ғылыми еңбектер
580-нен астам ғылыми жарияланымның, 14 монографияның авторы. 90 авторлық куәлік пен 10 патенттің иегері.
## Марапаттар
Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972).«Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
## Дереккөздер
Қалпақбас

**Қалпақбас**, угамия () – астралылар тұқымдасына жататын шала бұта. Орта Азияда ғана кездесетін монотипті өсімдік. Биіктігі 2 – 8 см, жуан, тармақталған тамыры болады. Жапырақтары өте ұсақ, олар өркенге кезектесіп орналасады. Гүлдері ашық сары түсті, дара шатырша гүлшоғырына топталған. Қазақстанда 1 түрі – ангрен қалпақбасы кездеседі.

## Сілтемелер
*Өсімдіктер
*Гүл

## Дереккөздер


Санат:Күрделігүлділер
Санат:Монотипті өсімдіктер
Шам аспап

**Шам** – 1) жарық беруге арналған әр түрлі аспап, құрылғы; 2) жарық көзі шынымен жартылай немесе толық қоршалған аспап; 3) қараңғы үй ішіне, көшеге жарық түсіретін әр түрлі құрылғылардың жалпы атауы. Адамзат тарихында Шам ерте замандардан бері қолданылып келген. Археологиялық деректер бойынша, сан алуан Шамдардың түрлері (шырағдан, тағы басқа), Шам астындағы тағандар, май Шам қоятын қондырғылар (шамдал) табылған.  

## Сілтемелер
*Фонарик
*От
*Сіріңке
## Дереккөздер


Санат:Аспаптар
Степной ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Степной ауылдық округі** – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Степное, Аққарға ауылы кіреді. Орталығы – Степное ауылы.

## Тарихы
2023 жылы Степной ауылына Аққарға ауылы қосылып, Степной ауылдық округі болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1840 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жітіқара ауданы ауылдық округтері
Жаңабазар ауылдық округі

**Жаңабазар ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңабазар, Жаңажол, Жаңаталап, Жеңіс, Жоғарғы Жылыбұлақ, Қарабастау, Тілектес, Үлгілі, Үшбастау ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңабазар ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Николай Васильевич Рошектаев

**Николай Васильевич Рошектаев** (11.6.1927 ж.т., Ресей, Орынбор облысы Красногвардейск ауданы Кинзелька с.) – мед. ғыл. докт. (1974), проф. (1979). Куйбышев мед. ин-тын (1950, қазіргі Самара) бітірген. Орал облысы ауруханасында (1950–51), Орал облысы Каменка ауданы денсаулық бөлімінің меңгерушісі, ауданы ауруханада хирург (1951–52), Алматы мемл. мед. ин-тында аспирант (1952–55, қазіргі Қазақ ұлттық мед. ун-ті), ассистент (1955–60), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау мин-лігінің 4-басқармасына қарасты 1-Респ. ауруханада бөлім меңгерушісі (1961–64), Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-тында доцент, проф. (1964–85), емдеу ісі бойынша проректоры (1985–91) болды. 1991 жылдан осы ин-тта проф. қызметін атқарды. Оның негізгі ғыл. жұмыстары урология және онкология мәселелеріне арналған. Р. қосалқы жыныс безі аденомасын, тері рагін, ішек-қарын ісіктерін хирургиялық жолмен емдеу әдістерін ұсынды. 60 ғыл. жарияланымның авторы.

Санат:Тұлғалар
Қарақұр ауылдық округі

**Қарақұр ауылдық округі** – Түркістан облысы, Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарақұр, Раң, Шаға ауылдары кіреді. Орталығы – Қарақұр ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы ауылдық округтері
Қалпақтытау

**Қалпақтытау** – Аққұм құмының оңтүстік-шығысындағы төбе (тау). 

## Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе және Ақтөбе облысы Қобда аудандарының шекарасында орналасқан. Қиыл және Қалдығайты өзендерінің аралығында. Абсолюттік биіктігі 244 м. Солтүстіктен оңтүстік-батысқа қарай доға тәрізденіп 10 км шамасында созылған. Енді жері 2,5 – 4 км.

## Жер бедері
Беткейлері көлбеуленіп жазық далаға ұласады. 

## Өсімдігі
Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге аралас дала өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы таулары
Санат:Қобда ауданы таулары
Қарақұм ауылдық округі

* Қарақұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Қарақұм ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Михаил Исакович Рубинштейн

**Михаил Исакович Рубинштейн** (29.5.1919 ж.т., Татарстан, Қазан қ.) – а. ш. ғыл. докт. (1977), проф. (1979). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Қазан мемл. ун-тін бітірген (1941). Қазақ егіншілік ғыл.-зерт. ин-тында топырақтанушы (1945–48), кіші, аға ғыл. қызметкер, бөлім меңгерушісі (1948–85); 1985 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Топырақтану ин-тында жетекші ғыл. қызметкер болып жұмыс істеді. 1974 ж. «Водный режим предгорных пустынно-степных почв казахстанской части Тянь-Шаня и пути его регулирования» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. Оның негізгі ғыл. еңбектері топырақтану мәселелеріне арналған. Ол қуаң жер топырағындағы ылғал мөлшерінің өзгеру ерекшеліктерін, топырақ өңдеу тәсілдерінің режиміне тигізетін әсерін зерттеп, топырақ ылғалдылығын сақтау 
жөнінде ұсыныстар жасады. 209 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.

Санат:Тұлғалар
Қарақоңыр ауылдық округі

**Қарақоңыр ауылдық округі** – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Арыс, Бестораңғыл, Қарақоңыр, Қостүйін, Сырдария, Шәмші Қалдаяқов ауылдары кіреді. Орталығы – Шәмші Қалдаяқов ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы ауылдық округтері
Меркі мемлекеттік асыл тұқым зауыты

**"Меркі" мемлекеттік асыл тұқым зауыты** – ауыл шаруашылық кәсіпорны, акционионерлік қоғам. Меркі ауданы Ақермен ауылында орналасқан. Қызметінің негізгі бағыты – қойдың «Оңтүстік қазақ меринос» тұқымын өсіру. Сонымен бірге, астық, сүт өндіреді. 7 мың га егістік жері бар. Шаруашылықта 210 адам жұмыс істейді. 

## Сілтемелер


Санат: Жамбыл облысы экономикасы
Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Қарамұрт ауылдық округі

**Қарамұрт ауылдық округі** – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарамұрт, Низамабад ауылдары кіреді. Орталығы – Қарамұрт ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы ауылдық округтері
Сатай ауылдық әкімдігі

**Сатай ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін *Суворов ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сатай ауылы кіреді. Орталығы – Сатай ауылы. Округ құрамында болған ''Қазан'', *[[Пилкино]]* ауылдары 2019 жылы таратылғаннан кейін, Сатай ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 797 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Жабағылы ауылдық округі

**Жабағылы ауылдық округі ** – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абайыл, Жабағылы ауылдары және №115 темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Жабағылы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы ауылдық округтері
Қарабау ауылдық округі

**Қарабау ауылдық округі** – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жұмысшы, Қарабау, Сынтас, Үшбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Сынтас ауылы.

***Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.***

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы ауылдық округтері
Ескі Иқан ауылдық округі

**Ескі Иқан ауылдық округі** – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ескі Иқан, Мәшһүр Жүсіп ауылдары кіреді. Орталығы – Ескі Иқан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы ауылдық округтері
Қарааспан ауылдық округі

**Қарааспан ауылдық округі** – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжол, Ақпан, Батыр ата, Бейсен Оңтаев, Берген Исаханов, Жаңатұрмыс, Жұлдыз, Көлтоған, Қарааспан, Мақташы, Мәдениет, Сарыарық, Төреарық, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Қарааспан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері
Қабланбек ауылдық округі

**Қабланбек ауылдық округі** – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақниет, Жаңаарық, Зах, Қабыланбек, Қанағат, Сіргелі, Тасқұлақ, Тыңтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Қабыланбек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Шама категория

**Шама** — нәрсенің немесе құбылыстың сапалық және сандық айқындылығының табиғи бірлігін білдіретін философиялық категория. Сапа жағынан айрықша әрбір нысанға белгілі бір сандық сипаттама тән. Бұл сипаттамалар өзгергіш және қозғалмалы. Алайда олардың бұл өзгергіштігінің белгілі бір шегі болады, одан асқасын сан өзгерістері сапа өзгерістеріне ауысады. Міне осы шекара Шама деп аталады. Нысанның сапалық өзгерісі оның сандық сипаттамасы мен Шаманың өзгерісіне әкеледі. Сан мен сапаның байланысы мен бірлігі сол нысанның табиғатына тәуелді. Егер нысанның дамуын қадағалап көрсек, онда бұл процестің бір айрықша сапалық дәрежесінен басқасына өту нүктесі Шама өзгерісінің түйінді нүктесі болып көрінеді. Мұндай түйіндердің жүйесін Шамалардың түйінді бағыты деп атау келісілген. Философия тарихында Шама категориясын алғаш рет Гегель зерттеді.
## Сілтемелер
*Философия
*Гегель
*Философиялық категория
## Дереккөздер
Кеңесші дауыс

**Кеңесші дауыс**– сайланбалы органдардың немесе халықаралық ұйымдардың жұмысына кеңес беру міндеттерімен қатысу құқығы, яғни кез келген мәселелер бойынша дауыс беруге қатыспай, тек кеңес беруші ретінде ғана қатысу құқығы.

## Дереккөздер
Қынаменде

**Қынаменде** — ұлттық ойын-сауық кеші. Күйеу жігіт қалыңдық отауына немесе қыз жеңгесінің үйіне жолдастарымен алғаш келген күні өтеді. Шығыс халықтарында Қынаменде кеші күйеу қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңінде де өткізіледі. Қынаменде кешіне қатысушы қыз-келіншектер қызыл-жасыл киініп, тырнақтарын бояйтын болған. 

В. В. Радлов өз сөздігінде: “Қынаменде — тырнақ бояйтын қызыл бояу. Мұсылмандар тырнақтарына қына жағады. Осман түріктері үйлену тойынан кейінгі түнді “қына гешесі” деп атайды. 

Бұлай атайтын себебі — қалыңдық қына түнінің алдында саусақтарын қынамен бояп алады” деп жазды. Қалыңдықтың тырнағын қынамен бояйтын салт қазақ тұрмысында ертеде болған.

:**«Қынаменде» (дәстүр)** «Қынаменде, жар-жар мен беташар бар, өлеңсіз солар қызық бола ма гүл?»(Абай). Бұл да ұлттық ғұрыпымызда салтанатты да, көңілді кештің бірі. Құда түсіп, уәде пісіп, қалың мал төлеген соң күйеудің атастырған қалыңдығын алғаш рет көруге келген тойы **«қынаменде»** деп аталады. Шығыс халықтарында «қынаменде» кеші қыз абыройының тазалығын білдіру үшін қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңіне де өткізіледі. Ән, күй, би қатар жүргізілетіндіктен «қынаменде» жас жұбайлардың шаттық кешіне, жастардың махаббат мұратына жету символына айналған. Бұл да дәстүрге бай еліміздің тәрбиелік ережесінің бір саласы.

Күйеудің бұл жолы әр жерде әр түрлі аталатынын да айта кеткен жөн. Мұны кей жер **«қалыңдық ойнау»** дейді, кей жерде **«ұрын келу»** дейді. «Бір күні күйеу байғұс ұрын келді, Қисайтып жаман бөркін қырын келді» (Н.Ахметбеков).

Қазақ үшін әсіресе жеңгелер мен жастар үшін бұл да бір той десе де болады. Болашақ күйеу қыз ауылына өзінше «көрінбеген» болып, бірақ қараңғы түсе салтанатпен, жолдас-жораларымен келеді. Мұны «есік көру» көбінесе «ұрын келу» деп айтады. Күйеу осы жолы өзінің болашақ жарын көріп танысып-білісіп, тілдесіп көңілін демдейді.

Әрине «ұрын келудің де кәде-жораларын аз емес. «Сені күтіп жүгіреміз деп ентігіп қалдық» деп «ентікпе» сұрап жеңгелері келеді, «балдыз көрімдік» деп тағы біреулері келеді, тағы да сол сияқты.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.atazholy.kz/salt-d-st-r-det-ryp-yrymdar.html?start=14 

Санат:Ұлттық ойындар
Сужарған ауылдық әкімдігі

**Сужарған ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сужарған ауылы кіреді. Орталығы – Сужарған ауылы. Округ құрамында болған *Байтемір* ауылы 2007 жылы таратылған соң, ауылдық округ ауылдық әкімдік болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 509 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы ауылдық округтері
Кеңжыра

**Кеңжыра** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Қарасу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 22 км-дей жерде, Сарқан өзенінің жағалауындағы жусан аралас астық тұқымдас шөптер өскен қоңыр, қызыл қоңыр топырақты тау алдының құрғақ жазығында орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
1963 – 97 жылдары Ленин атынддағы қызылша өсіретін кеңшардың орталығы болып келген. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Қасапшы

right|thumb|250px|Қасапшы
**Қасапшы** — мал соятын маман. Қасапшы мал сойғанда оның терісін бүлдірмей, мүшелеп, жеуге болмайтын жерлерін сырып тастайды. XIX ғасыр мен XX ғасыр басында қасапшылар мал сатып алып, оны сойып, өз дүкендерінде етін сатып кәсіп еткен. Мал өсірген әрбір адамның қасапшылық кәсіптен хабары мол болған.

## Дереккөздер

Санат:Ет өнеркәсібі
Санат:Кәсіптер
Қалталы саңырауқұлақтар

**Қалталы саңырауқұлақтар** (Ascomycetes) – саңырауқұлақтардың бір класы. Дүние жүзінде кең тараған. 30 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 1 мыңнан астам түрі анықталған. Бұлар негізінен топырақта, өсімдік қалдықтарында, тағамда сапрофитті тіршілік етеді. Қалталы саңырауқұлақтардың басты ерекшелігі – көп клеткалы мицелийінің (жіп шумақтарының) және жыныс процесінің нәтижесінде түзілетін қалталарының (аскаларының) болуында. Олардың ішінде қалыпты жағдайда 8 эндогенді спора түзіледі, оларды аскоспоралар деп атайды. Қалталы саңырауқұлақтардың жынысты көбеюімен қатар конидиялар арқылы жыныссыз және вегетативті жолмен де көбейеді. Қалталы саңырауқұлақтар 3 класс тармағына: жалаңаш қалталылар (қалталары мицелийдің өзінен дамитындар), жеміс қалталылар (қалталары жемісті денелердің ішінде, болмаса ашық бетінде дамиды) және локулалы қалталылар (қалталары арнайы локуланың ішінде дамиды) бөлінеді. Қалталы саңырауқұлақтарға қыналардың құрамына кіретін барлық саңырауқұлақтар жатады. Біраз түрлері адам мен жануарлардың, өсімдіктердің денесінде паразиттік өмір сүріп, ауру қоздырады. Бұлардың арасында пайдалы түрлері де бар. Оларды ферменттердің, антибиотиктердің продуценттері ретінде микробиологияда қолданылады. Кейбір түрлері (бүріспе саңырауқұлақ, қара трюфель, т.б.) жеуге жарамды.

## Сілтемелер
*Саңырауқұлақтар
*Трюфель

## Дереккөздер


Санат:Саңырауқұлақтар
Дулат Сейітжанұлы Полымбетов

**Дулат Сейітжанұлы Полымбетов** (1945 жылы туған, Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Қарсақпай кенті) – *медицина ғылымының докторы* (**1990**), *профессор* (**1992**).

Найман тайпасынан шыққан.

***1969** Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген.
***1969-1971** Орталық Азия әскери округінде жылжымалы медициналық жедел-жәрдем басшысы
***1974-1994** Қазақ ұлттық медициналық университетінде *аспирант*, *кіші ғылыми қызметкер*, *доцент*, *профессор*, *кафедра меңгерушісі*
***1994**  жылдан Қазақ кардиология ғылыми-зерттеу институтында *директордың орынбасары қызметін* атқарады.
## Ғылыми еңбектер
1989 ж. «***Простаноиды при инфаркте миокарда и его осложнения***» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1945 жылы туғандар
Жібек жолы (Қарасай ауданы)

**Жібек жолы** (2019 ж. дейін — *Шамалған*) — Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл, темір жол стансасы, Жібек жолы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстікке қарай 23 км-дей, Алматы қаласынан батысқа қарай 27 км-дей жерде, Алматы — Шымкент темір жол бойында орналасқан.  

## Халқы

## Тарихы
Түрксіб темір жол құрылысының салынуына байланысты пайда болған. 1997 жылға дейін кеңшар бөлімшесінің орталығы болды. Оның негізінде Шамалғанда 580 шаруа қожалығы және “Даймонд”, “Дән” АҚ-тары, “Қайнар”, “Алтын нан”, “Нан өнімдері”, “Шамалған спирті” ЖШС-тері құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Борис Иванович Русанов

**Борис Иванович Русанов** (1937 ж.т., Алматы қ.) – геол.-минерал. ғыл. докт. (1994).

ҚазМУ-ды (1960, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Геол. ғылымдар ин-тында инж. (1960–63), Қазақ политех. ин-тында аспирант (1963–66, қазіргі Қазақ ұлттық тех. ун-ті), доцент (1966–97) болып жұмыс істеді; 1997 жылдан «Антал» ЖШС-де сектор меңгерушісі қызметін атқарады.

«Магматизмы и минерагения подвижных зон салического типа (Центральный Казахстан)» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 60-тан астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 2 ұжымдық монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Геология-минералогия ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Геология институты тұлғалары
Санат:Қазақстан минералологтары
Аралқұм ауылдық округі

**Аралқұм ауылдық округі** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аралқұм, Мойнақ ауылдары және Шөміш темір жол станциясы кіреді. Орталығы – Аралқұм ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1805 адамды (931 ер адам және 874 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Аранды ауылдық округі

**Аранды ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қожабақы, Аранды ауылдары кіреді. Орталығы – Қожабақы ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2020 адамды (1043 ер адам және 977 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Қалтқы (құс)

**Қалтқы** (Phalaropus) – балшықшылар отрядына жататын құс. Негізінен Солтүстік жарты шардың тундра мен орманды тундрасында кездесетін 3 түрі белгілі. Қазақстанда жазық аймақтардағы ылғалы мол батпақты жерлерде мекендейтін 2 түрі: ақжағал қалтқы (Phalaropus fulicarius) және ақтамақ қалтқы (Phalaropus lobatus) бар. Бұлардың ішінде жиі кездесетіні – ақтамақ қалтқы. Оның дене тұрқы 9 – 13 см, салм. 26 – 47 г. Басқа түрден жіңішке және үшкір тұмсығымен ерекшеленеді. Аналығының арқасы сұрғылт қара түсті, оның үстінде күл түстес қатпарлар көрініп тұрады. Арқасының шеттері мен мойны жирен түсті жолақтармен көмкерілген. Басы қара сұр түсті, мойнының екі жағында тот басқан жирен түсті дақтары болады. Бауыры ақ. Аталығының аналығынан айырмашылығы арқасында күл түсті қатпарлары болмайды және мойнындағы жирен түсті дақтар анық көрінбейді. Саусақтарында дөңес жарғақты қалақтары болады. Су бетінде айналып ұшып жүріп жәндіктердің дернәсілдерімен, негізінен, судағы омыртқасыздармен қоректенеді. Жыл құсы. Ұяларын су жағасындағы төмпешіктерге немесе бір буда шөптердің арасына салып, оны білдіртпей шөппен жауып қояды. Ұясында 4 (сирек 3) жұмыртқа болады. 19 – 21 күннен кейін балапандары шығады. Қыстау үшін Аравия мен Пәкстанның оңтүстікне, Жаңа Гвинея мен Азор аралдарының жағалауларына ұшып кетеді.

## Сілтемелер
*Құстар
*Су

## Дереккөздер


Санат:Табиғат
Олег Зиновьевич Рутгайзер

**Олег Зиновьевич Рутгайзер** (1940 ж.т., Алматы қ.) – тех. ғыл. докт. (1996). Ташкент политех. ин-тын бітірген (1962). Өзбекстандағы трансформатор з-тында инж. (1962–65), Қазақ политех. ин-тында ассистент, аспирант, ғыл. қызметкер (1965–75, қазіргі ҚазҰТУ), Алматы энергетика ин-тында аға оқытушы (1975–82), Қазақ политех. ин-тын-да доцент (1982–96). 1997 жылдан Алматы энергетика және байланыс ин-тында оқу-әдістемелік бөлімінің бастығы қызметін атқарды. «Исследование, разработка и внедрение систем автоматического управления натяжением полос и нитей в технологических процессах» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 90 ғыл. жарияланымның авторы.
Атанши ауылдық округі

**Атанши ауылдық округі** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жіңішкеқұм ауылы кіреді. Орталығы – Жіңішкеқұм ауылы. Округ құрамында болған *[[Атанши]]* ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 435 адамды (223 ер адам және 212 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Байкенже ауылдық округі

**Байкенже ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байкенже, Билібай ауылдары кіреді. Орталығы – Байкенже ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1429 адамды (743 ер адам және 686 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Тагиль ауылдық округі

**Тагиль ауылдық округі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тагильское, Ермаковка, Соналы ауылдары кіреді. Орталығы – Тагильское ауылы. Округ құрамында болған *[[Дудаковка]]* ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1345 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Басықара ауылдық округі

**Басықара ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Басықара ауылы кіреді. Орталығы – Басықара ауылы. Округ құрамында болған ''№98''-ші темір жол айрығы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1112 адамды (565 ер адам және 547 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Базархан Ергешұлы Рүстембаев

**Базархан Ергешұлы Рүстембаев** (28.3.1960 ж.т., Жамбыл облысы  Жуалы ауданы Б.Момышұлы а.) – экон. ғыл. докт. (2005), доцент (1993). Қазақ мемл. а. ш. ин-тын (1982, қазіргі Қазақ ұлттық агр. ун-ті) бітірген соң ин-тта комсомол к-тінің хатшысы, одан кейін Қазақстан ЛКЖО Орт. к-тінде, Жамбыл облысы комсомол к-тінде жұмыс істеді. Қазақ ұлттық агр. 
ун-тінде доцент қызметін атқарады. «Эффективность использования технических средств и технологического оборудования в каракулеводстве» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 100-ден астам ғыл. жарияланымның авторы. 5 патенті бар.
Бәйгеқұм ауылдық округі

**Бәйгеқұм ауылдық округі** – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бәйгеқұм ауылы кіреді. Орталығы – Бәйгеқұм ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2224 адамды (1157 ер адам және 1067 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы ауылдық округтері
Дербісек ауылдық округі

**Дербісек ауылдық округі** – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Атамекен, Дербісек ауылдары кіреді. Орталығы – Дербісек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы ауылдық округтері
Бекбауыл ауылдық округі

**Бекбауыл ауылдық округі** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бекбауыл темір жол стансасы, Құмбазар ауылы және №93-ші темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Бекбауыл ауылы. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1761 адамды (937 ер адам және 824 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Дермене ауылдық округі

**Дермене ауылдық округі** – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі құрамындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дермене, Қаражантақ, Қызылкөпір, Орманды, Саналы, Теміржолшы ауылдары және №40 теміржол айрығы кіреді. Орталығы – Дермене ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Белкөл кенттік әкімдігі

**Белкөл кенттік әкімдігі** – Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белкөл кенті мен Бірқазан ауылы кіреді. Орталығы – Белкөл кенті.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4894 адамды (2418 ер адам және 2476 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Бесарық ауылдық округі

* Бесарық ауылдық округі — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік.
Біртілек ауылдық округі

**Біртілек ауылдық округі** — Түркістан облысы, Келес ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққорған, Амангелді, Біртілек, Еңбекші, Жабайытөбе, Жолбасшы, Игілік, Керегетас, Көлтоған, Құрылыс, Ораз ата, Шұқырсай, Шырылдақ ауылдары кіреді. Орталығы – Біртілек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы ауылдық округтері
Бестамақ ауылдық округі

* Бестамақ ауылдық округі – Ақтөбе облысы Алға ауданындағы әкімшілік бірлік.
Кеңқияқ

**Кеңқияқ** — Ақтөбе облысы Темір ауданындағы ауыл, Кеңқияқ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шұбарқұдық кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 74 км-дей жерде, Темір өзенінің оң жағалауындағы көкпек, қара жусан, бұйырғын өскен бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 4777 адам (2226 ер адам және 2551 әйел адам) болса, 2009 жылы 4954 адамды (2414 ер адам және 2540 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 6015 адамды (3094 ер адам және 2921 әйел адам) құрады.

## Ауыл шаруашылығы
1961 – 1997 жылдары “Кеңқияқ” қой өсіретін кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде Кеңқияқта және осы кенттік әкімшілік округіне қарасты Бәшенкөл ауылында шаруа қожалықтары, ЖШС құрылған. Кеңқияқта мұнай-газ құбырын шегендеу басқармасы, көлік, құрылыс-құрастыру басқармалары, техникалық жөндеу шеберханасы, мұнай айдау стансасы, т.б. кәсіпорындар жұмыс істейді.

## Инфақұрылымы
Орта мектеп, әуежай, интернат, мәдениет үйі, кітапхана, аурухана, дәріхана, сауда орындары, т.б. мекемелер бар.

## Транспорты
Елді мекен арқылы Ақтөбе – Шұбарқұдық – Қандыағаш – Темір – Кеңқияқ - Шұбарши - Жаңажол автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Темір ауданы елді мекендері
Шамалған (өзен)

**Шамалған** – Іле алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Алматы облысының Қарасай ауданы аумағындағы өзен. Ұзындығы 88 км, су жиналатын алабы 526 км2.

## Бастауы
Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтан басталып, Қасқажол төбесі тұсында Қаскелең өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Аңғары жоғары ағысында таулық сипатта, тар шатқалды, таудан сағасына дейін бірте-бірте кеңейеді. Мұздық, қар, жаңбыр суымен толығады. Кішігірім 86 саласы бар. Көп жылдық орташа су ағымы Шамалған ауылынан 6 км жоғарыда 1,30 м3/с; тасынды өтімі 0,52 кг/с. Сел қаупі бар өзендердің бірі. Өзен суы бойында орналасқан елді мекендердің тұрмыстық-шаруашылық қажеттерін өтеуге, егістік, шабындық жерлерді суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Бозкөл ауылдық округі

**Бозкөл ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бозкөл ауылы кіреді. Орталығы - Бозкөл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 911 адамды (476 ер адам және 435 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Бірлесу ауылдық округі

**Бірлесу ауылдық округі** – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Берекелі, Дихан, Қазақстан, 28 гвардияшылар ауылдары кіреді. Орталығы – Қазақстан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы ауылдық округтері
Бөріжар ауылдық округі

**Бөріжар ауылдық округі ** – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бірлік, Жамбыл, Қайнар, Қалаш, Теспе, Ұялыжар, Ықыластемір, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Ұялыжар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері
Бөген ауылдық округі

* Бөген ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бөген ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бөген ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бұқарбай батыр ауылдық округі

**Бұқарбай батыр ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бұқарбай батыр ауылы кіреді. Орталығы – Бұқарбай батыр ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2016 адамды (1019 ер адам және 997 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Қалшанкөл

**Қалшанкөл** – Бөген алабындағы көл.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Түркістан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Сопақ пішінді көлдің аумағы 2,14 км2, ұзындығы 3,5 км, енді жері 0,8 км, жағалау бойының ұзындығы 10,4 км. Бөген өзененің төменгі сағасында жатқандықтан оның суға толысуы өзенге тікелей байланысты. Көл суын Ескі Шелек, Ескі Иқан елді мекендері шаруашылыққа пайдаланады. Қалшанкөлдің оңтүстігінде Шошқакөл батпағы жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы көлдері
Санат:Сырдария су алабы