open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халықаралық Олимпиада комитеті

**Халықаралық Олимпиада комитеті** (қыс. ***ХОК***)&nbsp;— халықаралық ұйым, Олимпиада ойындарын қайта дамыту және олимпиада қозғалысын насихаттау үшін құрылған ұйым. Комитеттің штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан. ХОК  1894 жылғы 23 маусымда барон Пьер де Кубертенмен  және Деметриус Викеласпен Париж қаласында құрылған. Жыл сайын 23 маусымда Халықаралық Олимпиада күні тойланады. Қазіргі кезде оған 205 ұлттық олимпиада комитеті мүшелік етеді (бірақ, Кувейт 2010 жылы мүшелік етуді уақытша тоқтатты).

ХОК әр төрт жылда бір рет жазғы және қысқы қазіргі Олимпиада ойындары мен жасөспірімдер үшін Олимпиада ойындарын ұйымдастырады. Халықаралық олимпиада комитетімен ұйымдастырылған алғашқы жазғы Олимпиада ойындары 1896 жылы Грекиялық Афинада өткізілді, ал алғашқы қысқы ойындар Франциядағы Шамони қаласында 1924 жылы өтті. 1992 жылға дейін жазғы және қысқы Олимпиада ойындары бір жылда өткізілетін еді. Бірақ, 1992 жылдан бастап жазғы және қысқы ойындар араға екі жыл салып өтіп тұрады. Алғашқы жазғы жасөпірімдер Олимпиада ойындары 2010 жылы Сингапур қаласында өтті, ал қысқы 2012 жылы аустриялық Инсбрукте.

Жыл сайын 23 маусымда Халықаралық Олимпиада күні тойланады.

## ХОК президенттері

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындары
Санат:Халықаралық ұйымдар
Санат:Халықаралық спорт ұйымдары
Жазғы Олимпиада ойындары

**Жазғы [[Олимпиада ойындары]]** (*ресми Олимпиада ойындары*) — Халықаралық олимпиада комитетінің эгидасымен, 4 жылда бір рет өтетін жазғы және барлық маусымдық спорт түрлерінен орасан зор халықаралық жарыстар. Ойындар 1896 жылдан бастап өткізледі. Қазіргі заманғы олимпиадалық қозғалысты жаңартуын барон  Пьера де Кубертенмен байланыстырады.

## Спорт түрлері

## Өткізу орындары мен жылдары

thumb|450px|Олимпиада ойындарын өткізген елдер
thumb|450px|Олимпиада ойындарының жеңімпаздар картасы

## Ескертулер
**1** Халықаралық олимпиада комитетімен мойындалмаған бейресми ойындар.
**2** Бірінші дүниежүзілік соғыс үшін болмаған.
**3** Жапон-қытай соғысы басталғаннан кейін 1940 жылғы ойындар Токиодан Хельсинкиге көшірілді. Совет-фин соғысы басталғанына және Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты, ойындар болмады.
**4** Екінші дүниежүзілік соғыс үшін болмады.
**5** Ат спорты жарыстары Швецияның Стокгольм қаласында өтті.
**6** Ауғанстан аумағына кеңес әскерлерiнiң енгiзуiне байланысты, кейбір елдермен байкот жарияланды.

## Сонымен бірге қараңыз
*Олимпиялық ойындар
*Халықаралық олимпиада комитеті
*Қысқы Олимпиада ойындары

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Жазғы Олимпиада ойындары
Хабнарфьордюр

**Хабнарфьордюр** — Исландиядағы қала.

## Тарихы

## Географиясы

## Халқы

### Атақты тұрғындары

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз

Санат:Исландия
Исланд тілі

**Исланд тілі** (*íslenska* [islεnska]) — исландиялықтардың тілі, Исландия елінің ресми тілі. 

Санат:Исланд тілі
Санат:Исландия тілдері
Санат:Скандинав тілдері
Йоханна Гвюдрун Йоунсдоттир

**Йоханна Гвюдрун Йоунсдоттир** (; 16 қазан 1990, Копенгаген, Дания) — исландиялық әнші. Көбінесе **Йоханна** (бастапқы нұсқа — *Jóhanna*, қазіргі кезде аса көп қолданылатын вариант *Yohanna* — мысалы, *[[Butterflies And Elvis]]* альбомының тысында) лақап атымен белгілі. 2009 жылғы Eurovision ән байқауында екінші орынға ие болды. 

## Балалық шағы мен алғашқы альбомдары
Йоханна Данияда дүниеге келген, бірақ екі жасында ол ата-анасымен бірге Исландияға көшеді — алдымен Рейкьявикке, сосын Хабнарфьордюр ()  қаласына — Исландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы, Рейкьявик қаласынан оңтүстікке қарай 10 шақырым жерде орналасқан кішкентай порттық қалашық.

Сегіз жасынан бастап түрлі ән байқауларына қатысқан. Осындай байқаулардың бірінде оның талантын ән салу оқытушысы Мария Бьорк байқайды. Ол Йоханнаға өзінің музыка мектебіне түсуді ұсынған, және сол жерде Йоханна заманауи поп-музыканың орындау негіздерін ұққан. Барлығы дауысының диапазоны мен «ересектігіне» ғана емес, оның дауысының мiнсiз таза бақылауна да таң қалды.

Йоханнаның бірінші альбомы 2000 жылы шыққан, оның оныншы туған күніне, екінші — 2001 жылы, үшінші — 2003 жылы.

Уақытша Йоханна альбомдар шығаруды тоқтайды, Нью-Йоркте, Лос-Анжелесте дайындалып және дүние жүзiнен музыкалық продюсерлерiмен кездеседі. Бұл жасөспірім Йоханна үшін ауыр кезең болады. Көп уақытты студияда дайындық өткізуімен қатар,ол мектепте оқитын және достарымен кездесуге уақыты болмады.

## Дискографиясы

### Альбомдары
* *Jóhanna Guðrún* (2000)
* *Ég Sjálf* (2001)
* *Jól með Jóhönnu* (2003)

* *Butterflies and Elvis* (2008)

### Синглдері
* *Slow Down* (2011)
* *Funny thing Is (SD)* (2008)

### Бейне-клиптері
* *Lose Myself* (2008) http://www.youtube.com/watch?v=qtCj2MV4glw
* *I Miss You* (2009) http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=52982244
* *Is It True?* (2009) http://www.youtube.com/watch?v=iAmb0tgHAkA
* *Indian Rope Trick* (2012) http://www.youtube.com/watch?v=SCIZ58FFi3k

## Сыртқы сілтемелер

* Yohanna Official MySpace
* Yohanna на Tonlist.com Icelandic Music
* Team Yohanna — Home 

Санат:Eurovision ән байқауындағы Исландия өкілдері
Санат:Eurovision ән байқауы 2009 қатысушылары
Акранес

**Акранес** () — Исландиядағы қала, балық аулау порты. Елдің батыс жағалауында Атлант мұхитының Фахсафлоуи шығанағында орналасқан. Рейкьявик қаласынан солтүстікке қарай 20 км жерде (жол бойынша 50 км).

## Тарихы
Қазіргі Акранес орнындағы алғашқы қонысты 880 жылы Ирландиядан қоныс аударушылар құрды. Акранес топонимі көптеген исландиялық дастандарда, сондай-ақ "Исландияның қоныстануы туралы кітапта"айтылған. 17 ғасырдың ортасында мұнда балықшылар қонысы құрылды. 1942 жылдан бастап қала. Ол ХХ ғасырдың 50-ші жылдарында қарқынды дами бастады, сол кезде қалада Цемент зауыты салынды − бүгінгі күнге дейін Исландияда жалғыз. 1998 жылы алюминий балқыту зауыты салынды. Сондай-ақ, қалада ферроқорытпа зауыты, ГЭС, кеме жасау зауыты бар. Қалада Исландияның жетекші балық аулау компанияларының бірі HB grandi фабрикасы жұмыс істейді.

1998 жылы Хвальфьярдаргёнг су асты туннелі ашылды (ұзындығы шамамен 6 км, ең үлкен тереңдігі 165 м), бұл Акранес пен астанасы арасындағы қашықтықты 60 км — ден астам қысқартуға мүмкіндік берді.

## Географиясы
thumb|250px|left|Акранес кемежайы
## Халқы

### Атақты тұрғындары

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз
*Акранес (футбол клубы)

## Сыртқы сілтемелер

* Қаланың ресми сайты
* Ұлттық мұражайы

Санат:Исландия қалалары
Санат:Исландия қауымдары
Сельфосс

**Сельфосс** () — Исландияның оңтүстік бөлігіндегі қала, Сюдюрланд аймағы жерінде орналасқан.

## Тарихы

## Географиясы

## Халқы

### Атақты тұрғындары

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тағы қараңыз
## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Árborg municipal website
*Map of Selfoss

Санат:Исландия қалалары
Санат:Сюдюрланд
Мармарис

**Ма́рмарис** — Түркияның  ірі порт және туристтік қала. Ол жерота теңіз жағасы, Муғла провинциясы орналасқан. Жазда  Мармарисқа 300–400 туристтер келеді. Халық саны 28 860 тұрғындар. 

## География

## Тарих

## Климаты
Мармаристың климаты типті жерорта. Жазда ашық күндер көп болады, орташа температурасы 28-29 С°. Ең ірі температурасы 
— +48. Жауын−шашын аздаған болады. Су температурасы — +25+26° С. Қыста көп жамбыр жауады, қар сирек болады. Қаңтардың орташа температурасы — 7,5 градус. Ең суық температурасы —  -4 градус, ал судың орташа температура — 18,5 градус. Мамырда ауа райы жылы болынады, бірақ су өте салқын (t 20), қыркүйекте өте тамаша ауа райы болады.Су температурасы +25-24. Қазан айында жаңбыр жауатын мезгіл басталады.
## Транспорт

## Туризм

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
Бодрум 

Ыстамбұл

Анкара 

Анталия 

Кемер 

Денизли 

Измир

## Сыртқы сілтемелер

* http://www.touristas.net/publ/stati/stati_o_stranakh_i_gorodakh/tureckij_kurort_marmaris_foto_i_video/13-1-0-1369  
* http://www.marmaristown.com/ru/  
* http://www.marmarisinfo.com/russian  
* Ресми сайты  
* http://bazaotzyvov.ru/otzyvy/turizm/otdyh-za-rybezhom/turcija/marmaris  
* Карта
* http://turkey-nature.ru/index.php/resort/marmaris-resort.html  

Санат:Түркия қалалары
Санат:Түркия порттары
Бітеу жара

**Бітеу жара** - мал ауруының бір түрі. Бул мал денесіне тікен, шөгір, жарғышақ, тіс, тас, пышақ, біз және т.б. жарақаттайтын зат кіргенде, жара аузы жабылып,сол жерге жара түсірген заттың уыты жайылып іріңдеуден пайда болатын мал ауруы. 

Кей жағдайда жараның уыты дененің басқа бір бөлігін іріңдетуі мүмкін. Алайда ірің өз айналасын ірітіп, өлеттендіріп, кеулейді. Ірің кеулеген сайын жараның аумағы ұлғайып, дененің сол түсын қатты солқылдатып, сыздатып ауыртады, ірің кеулеген жердің үстін қолмен басса, мал ауырсынады.

Қазақ емшілері бітеу жараны ине, біз, қандауыр,пышақ тәрізді құралдармен жарып, ішіндегі қанды ірің-соқтаны шығарып, ірің кеулеген қуысты жуып-шайып,тазалайды. Егер жара көлемі үлкендеу болып қан-сөл ағып тұратындай болса, ірің кеулеген қуыстың асты-үсті мен екі жанын тесіп тазалайды немесе қуыстың бетін ойып алып, жараның бетін ашып, жайдақ жараға айналдырады. Күнде жуып-шайып, кептіріп талқандаған ұлар етін, қыздырылған май, қаймақ және т.б дәрі-дәрмек жақса, жараның беті қуырылып, тез жетіледі. Ал егер жара өлеттене берсе, оны ақ дәрі, у қорғасын, адыраспан,қара жусан сияқты улы шөптердің қайнатылған суымен жуады. Сонымен қатар шыбын-шіркей қонбау үшін ащы иісті шөптің ұнтағы қосылған майлы күйені айналасына жағып қояды. Жара жазыла бастағанда қышынады,шыбын-шірекей қонғанда жараны тістеп, жұлып, аяғымен қағып, жараны ұшықтыратын малдарға мойын ағаш, кескек тағылады.

## Дереккөздер


Санат:этнография
Мәулид

**Мәулид мейрамы** ()  — пайғамбарымыз Мұхаммед  тұған күнін тойлау рәсімі. Бұл мереке Рабиғ әл-әууәл айының 12-күні тойланады.

Дүниедегі барлық адамдарға пайғамбар ретінде жіберілген, пайғамбарлардың ең соңғысы және ең үстемі Мұхаммед «алейһиссалам» 571 жылы сәуірдің 20-на сай келетін рабиуләууәл айының 12-сі дүйсенбі күні түнде таңға жақын Меккеде дүниеге келді. Барлық пайғамбардың үмметі өз пайғамбарларының туған күнін тойлайды. Бүгін де мұсылмандардың мерекесі. Қуаныш пен шаттық күні. Әлемдегі мұсылмандар тарапынан жыл сайын бұл түн «мәуліт түні» болып тойланады, барлық жерде мәуліт қасидасы, өлеңдері оқылып, расулуллаһ еске алынады. Мәуліт туған сәт дегенді білдіреді.Пайғамбарымыз мәуліт түнінде сахабаларға тағам ұсынып, бала кезінде болған оқиғаларды айтатын. Хазреті Әбу Бәкір халифа болып тұрған кезде сахабаларды жинап, Расулуллаһ туған кездегі ғажайып оқиғалар туралы айтатын. Бұл түні пайғамбарымыз туған кездегі байқалған құбылыстарды, мұғжизаларды айту, тыңдау, үйрену өте сауапты іс болады. Пайғамбарымызды мадақтайтын түрлі мәуліт қасидалары бар. Мәуліт оқу пайғамбардың дүниеге келуін, миғражы мен өмірі туралы айту, оны еске түсіру, оны мадақтау дегенді білдіреді. Мәуліт түні қадір түнінен кейінгі ең қадірлі түн. Бұл түні пайғамбарымыздың туғанына қуанғандар кешіріледі. Хадис шәрифтерде былай бұйырылған: «Мені әке-шешесінен, баласынан және барлық адамнан артық жақсы көрмеген адам мүмін бола алмайды». «Бір нәрсені қатты жақсы көрген адам, әрине оны көп есіне алады». «Пайғамбарларды еске түсіру ғибадат болып саналады».
Бұл түні сазды аспаптар және басқа да  харам нәрселерді араластырмай, Аллаһ ризалығы үшін мәуліт отырысын жасап, мәуліт оқу, салауат айту, дәмді тағамдар ұсыну, жақсылықтар жасау мүстахаб болады. Бұл күні Құран Кәрім оқу, қаза намаздарды оқу, садақа беру, дұға оқу және Хақ Тағаладан күнәларымыздың кешірілуін сұрау керек.

## Дереккөздер

Санат:Мейрамдар
Санат:Ислам мейрамдары
Жак Рогге

Граф **Жак Рогге** (; 1 мамыр 1942, Гент, Бельгия) — қазіргі кездегі Халықаралық олимпиада комитетінің төрағасы. 

## Өмірбаяны
Гент қаласында дүниеге келген. Мансабы — ортопедиялық хирург. Спортшы: желкенді спортпен профессионалды түрде шұғылданған, 1968, 1972 және 1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. Бельгияның регбиден құрама командасында ойнаған. Граф атағына ие. 

Санат:Бельгия тұлғалары 
Санат:Олимпиада ойындары
Анри де Байе-Латур

**Анри де Байе-Латур** () (1 наурыз 1876, Брюссель — 6 қаңтар 1942) — бельгиялық аристократ, граф; Халықаралық олимпиада комитетінің 3-ші президенті (1925—1942). 

## Жастық шағы
Граф Анри де Байе-Латур Антверпен провинциясының бұрынғы губернаторының отбасында 1876 жылдың наурыз айында Брюссельде дүниеге келген.

Жас кезінен бастап спортпен шұғылданған. Левенстық университетін бітіріп, дипломатиялық жұмыс орынға тұрды, Бельгия үкіметінің тапсырыстарын орындаған. Нидерландыда өз елінің дипломатиялық өкілі ретінде жұмыс істеген.

Санат:Бельгия тұлғалары
Санат:Олимпиада ойындары
Ақкіс ұстаған келіншек

thumb|200px|right|«Ақкіс ұстаған келіншек» суреті
**«Ақкіс ұстаған келіншек»** () — Леонардо да Винчи салған сурет. Көптеген зерттеушілер пікірі бойынша, бұл  Чечилии Галлеранидің портреті—  Лодовико Сфорцаның көңілдес әйелі.

«Мона Лиза», «Джиневра де Бенчи портреті» және «Әсем Ферроньерамен» қатар, сурет Леонардоның салған төрт әйелдің портреттерінің санына жатады.

## Сыртқы сілтемелер
* The Lady With An Ermine. Cracow-life.com

Санат:Суреттер
Санат:Портреттер
Санат:Леонардо да Винчи
Юнус сүресі

109 аяттан тұрады. Меккелік сүре.

## Қысқа мәлімет
109 аятты «Юнус» сүресі басында Құран маңызы мен көп Құдайға сенушілердің Мұхаммед пайғамбар жайлы ойлары жайлы көрсетіледі. Ары қарай Ғалам мен Аллаһ тағаланың ондағы орны, Қиямет күні, Аллаһның шексіз күштілігі мен пұттардың толықтай шарасыздықтары туралы да айтылады. 

Аллаһның құдайға сенбеушілерді жазалауы туралы ескертіледі, адамдардың ішкі жан дүниесі мен адамдардың іс-қимылы Аллаһның бақылауында екені айтылады. Нұх, Мұса, Харун мен Перғауын, Израиль балалары жайлы, және Жүніс пайғамбар жайлы әңгімелер де келтіріледі, осы сүре сол пайғамбар атымен аталған.

## Мұса пайғамбар және жауыз перғауын
left|thumb|Аллаһ Тағала Құранда келтірген II Рамзес перғауынның мумиясы

"Исраил ұрпақтарын теңізден өткіздік. Сонда Перғауын және әскерлері жауыздық, дұшпандықпен оларды қуды. Ақыр ол суға батар сәтте: «Исраил ұрпақтары иман келтірген Аллахтан басқа құдай жоқтығына иман келтірдім. Мен де бой ұсынушылардан болдым» деді. (90)"



## Сілттемелер

## Сыртқы сілтемелер

Сүренің қазақша аудармасы

Санат:Құран сүрелері
Қошқарбай

**Елді мекендер:**

* Қошқарбай – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* Қошқарбай – Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл.
* Қошқарбай – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Қошқарбай – Шағалалы алабындағы өзен.
Фродо Беггинс

**Фродо Беггинс**  — хоббит және «Сақиналар әміршісі» Джон Р. Р. Толкиенның романының негізгі кейіпкері.

## Аттың тегi
«Фродо - германдық дәстүр сезiмiмен шынайы ат. Оның көне англияның форма - Froda. Барлық айқындылықпен дана тәжiрибенiң арқасында бiлдiретiн frodтiң ежелгi сөзiне ол шығады»; дегенмен ол байланған ғасыр алтын туралы солтүстiк аңыздарымен мифологиялық…»

## Сипатты
Фродо тыс таулы өлке асханашысына нұсқаулардағы Гэндальфом сипатталған. Сиқыршының хатында айтылған, Фродо не - берiк, алма бет хоббит, жоғарылау өңге, ашық шаштар, аша бұғақпен және айқын көздермен ерекшеленеді. 

## Өмірбаян
Фродо 22 қыркүйек 2968 ж. Ү.Д (үшiншi дәуiр жерортаның) Хобитанияда (Шир) туды. Ол 12 жаста жетім қалды. 





## Дереккөздер

Санат:Толкин аңыздары кейіпкерлері
Санат:Ойдан шығарылған жетімдер
Санат:Ойдан шығарылған жазушылар
Санат:Дене кемістігі бар кейіпкерлер
Санат:Ергежейлілер
Санат:Сақиналар әміршісі романы кейіпкерлері
Санат:Көзге көрінбеу қасиеті барлар
Санат:Кейіпкерлер 
Санат:Фэнтези кейіпкерлері 
Санат:Әдеби кейіпкерлер 
Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер
Метек

**Метек** (metir; грекше metoikos), Ежелгі Грекиядағы құлдықтан босатылған және полис аумағында үнемі тұрақтанған шетелдіктер. Олар барлық азаматтық құқықтан айырылған. Аз төлемдері үшін заң қорғауын пайдаланған. Қазынаға жарна салу, салтанатты жиындарды қаржыландыру, әскери борышын өтеу секілді азаматтық міндеттерді атқарған. Азаматтармен некеге тұрып, жерді иелене де алмаған. **Метек**тер барлық полисте дерлік мекен еткен. Жалғыз ерекшелігі Спарта еді. Олар Афинадағы азат халықтың үштен бірін құраған.

## Сыртқы сілтемелер
1. Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тарих
Санат:Ежелгі Грекия тарихы
Метеоритика

Метеоритика (meteoritics), Жерде жиналған метеоридтердің құрылуын, сонымен қатар Жер aтмосферасындағы олардың пайда болғандағы метерорларды зерттейтін астрономия саласы. Метеориттердің жасы туралы, шарттары туралы және олардың құрылу орындарын, сонымен қатар дененің геологиялық туралы, олардың пайда болуы жайлы, оған қоса комета, астероидтар, Марс және Ай туралы мәлімет береді. Күн жүйесінің эволюциясын және ерте тарихын ұғыну ерекше маңызды.

## Сыртқы сілтемелер
1. Қазақ энциклопедиясы

Санат:Ғылым
Санат:Астрономия
Метеорлық жаңбыр

Метеорлық жаңбыр (meteorshower) – әдетте бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке дейін созылатын, параллель траекториялар бойынша қозғалатын метероидтердің жер атмосферасына кіруі. Күнге жақын орналасқан кометалардың жоғалтқан заттары метеорлық ағындарды құрайды. Метеорлық жаңбырлар шоқжұлдыздар атымен аталады (мысалы, Леонидтер – Арыстан шоқжұлдызымен) немесе олардың келгені туралы жұлдыздармен аталады. Метеорлік жаңбырлардың көпшілігі ондаған метеор сағатымен бақыланады, алайда кейде жер 1833 жылғы Леонидтік метеориттік қуаты күшті жауынның уақыты ретінде метеоридтердің тығыз концентрациясымен түйіседі. Солтүстік Америкада бір түн аралығында мыңдаған метеориттер көрінген болатын.

## Сыртқы сілтемелер
1. Қазақ энциклопедиясы

Санат:Ғылым
Санат:Астрономия
Метафизикалық сурет

Метафизикалық сурет (Metaphysical painting; итал, pitturf metafisica) 1910-20 жылдардағы италян суретшілері Джорджио де Кирико және Карло Карраның (Саrrа; 1881–1966) жұмыстарындағы сурет стилі. Қозғалыстың бастаушысы Кирико болып табылады. Оның қанат бітіретін жұмыстарында шұғыл қарама қайшылықтардың түсі мен қараңғылық жасырын қауіпті құпиялығымен ерекшеленеді. Кирико, інісі Альберт Савиньо және Карро, үшеуі 1917 жылы мектеп ашып, оның принциптерін жасаған. Олардың репрезантивті, бірақ қисынсыз және үйлеспейтін бейнелілігі қорқыныш сезімін туғызған. Бұл 1920 жылдардағы сюрреализмге қатты әсер еткен.

## Сыртқы сілтемелер
1. Қазақ энциклопедиясы

Санат:Мәдениет
Санат:Сурет әлемі
Санат:Италия суретшілері
Метафизикалық мектеп

right|250px|thumb|Ең танымал метафизикалық поэттердің бірі Джон Донн

left|200px|thumb|Поэт және критик Сэмюэль Джонсон, мектептің атын қалаушы

Метафизикалық мектеп (Metaphysical poetry), 17 ғасырда Англияда дамыған жоғары ойлау күшін сипаттайтын поэтикалық бағыт. Бұл бағыт сезімді көрсетпейді бірақ оларды талдайды. Метафизиктердің поэзиясы өзінің күшті және жетік бейнелерімен (метафалар кездей соқ ұқсамайтын немесе нысандар параллелді құрастырады), күрделі және жеңіл ойларымен, тілдің драматикалық табиғилығы және парадокс ауыз екі тілге енгендігімен ерекшеленеді. Жетекші ақын-метафизик Джон Донн болған, сонымен қатар Дж. Херберг, Г.Воген, Э.Марвелл және А.Коули да бар.

## Сыртқы сілтемелер
1. Қазақ энциклопедиясы

Санат:Мектептер
Санат:Метафизикалық мектеп
Азалия

**Аза́лия** ()  – ерекше күтімді талап ететін бөлме өсімдігі. Ол рододендрон тұқымдасына жатады. Отаны – Қытай елі. Жалпы екі мыңнан астам түрлері бар. Биіктігі түріне байланысты 40 см-ден  3 метрге дейін болады. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес, жылтыр жасыл түсті. Гүлдерінің диаметрі  3,5-5 см,  түсі  негізінен күлгін, қызыл, ақ. Шар тәрізді гүл жарады. Соңғы уақытта азалияның шөмеле және пирамида пішіндес түрлері шығарылды. Азалия қыс бойы, ерте көктемге дейін гүлдеп тұрады. Бірақ ерекше күтімді қажет ететіндіктен, оған үлкен еңбек жұмсау керек. Азалия гүлін  сатып аларда екі-үш гүлі ашылғанын таңдаған жөн. Ал, одан арғы жағдайы өзіңіздің қолыңызда, жасаған күтіміңізге байланысты. Сондықтан, жаңадан гүл өсіріп жүрген азаматтарға азалияны өсіруге кеңес бермейміз. Біраз тәжірибе мен білім жинағаннан кейін ғана азалияны өсіруге болады. Азалияның ұзақ гүлдеуі мен дұрыс өсуі үшін оны  молынан суғарып, жарық жерге орналастырып және жиі ылғалдандырып тұру керек. Сонымен қатар, гүлдеп біткен гүлсабақтарын өз уақытында кесіп тастаған дұрыс.   
## Жарығы:
Жарық жерге орналастыру керек. Күннің тіке түскен сәулесінен сақтаған жөн. Алакөлеңкені ұнатпайды.
## Жылуы:
Қыс мезгілінде  12-15&nbsp;°C  төмен болмау керек. 
## Суғарылуы:
Гүлдеп тұрған кезде молынан суғарады. Жаз кезінде балконға немесе аулаға шығаруға болады.
## Ылғалдылығы:
Наурыз айынан қыркүйек айына дейін күніне 1-2 рет су шашып тұру керек.
## Қоректендірілуі:
Екі-үш аптада бір рет арнайы тыңайтқышпен қоректендіріледі.
## Аурулары:
Азалияның негізгі зиянкестері өсімдік биті, өрмекші және саңырауқұлақ ауруы. Олар аз суғарғаннан  пайда болады. Жапырақтары жиырылып түсіп қалады. Ылғалдылық аз болса, ұзақ гүлдемейді.  
## Көбейтілуі:
Маусым, тамыз айларының аралығында қалемше арқылы көбейтеді. Қалемшелерді құм, торф араласқан топырақта тамырландырады. Қалемшенің бетін шынымен жауып, жүйелі түрде су бүркіп тұру керек. Ол екі айдан соң тамырланады. Температурасы 25&nbsp;°C деңгейінде болуын қамтамасыз ету қажет.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Көкбұталар
Айдаһар ағашы

**Айдаһар ағашы, Драцена** () – қасқыржемдер тұқымдасына жататын өсімдіктер тегі, көбіне тал немесе суккулентті бұталар. Өсімдіктің ғылыми атауы *Dracena*, яғни "айдаһардың аналығы" деген мағынаны білдіреді. Көп деректерде осы атау қолданып келеді. Алайда, Владимир Дальдің сөздігінде бұл өсімдікке "айдаһарша" деген атау берілген.

## Таралуы
Отаны – Африка, Азия. Таралған аймақтары Үндістан, Канар аралдарының тропиктік және субтропиктік белдеулері. Табиғатта 300-ге жуық түрі бар. Оның 40-қа жуық түрін үй жағдайында өсіреді. Ағаш тәріздес, пальмаға ұқсас көркем жапырақты өсімдік. Пальмаға ұқсағанымен, онымен туыстығы жоқ. Жапырақтары түріне байланысты жалпақ, жіңішке, ірі және ұсақ болады. Түстері жасыл, қою жасыл, әсіресе ақала, сарыала жолақтары бар жапырақтары өте әдемі. Драценаның «айдаһар ағашы» аталуы, гүлдің табиғатта үлкен болып өсетін қасиетіне байланысты қойылған. Үндістанда үлкен драценаның саясына қойылған орындықтарға 60 адам отыра алады екен. Оның биіктігі үй жағдайында 2 метрге жетеді. Гүлдері ұсақ, ашық жасыл, күлгін, ақ түсті. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Гүлдері әрсіз. Өсімдік әдемі жапырақтары, пальмаға ұқсас экзотикалық пішіні және күтімі жеңіл болғандықтан қазіргі кезде үлкен қолданыста.

Бастапқы кезде оларды Агавовтық өсімдіктер қатарына жатқызған, кейіннен драцена өсімдігіне бөлек *Драцена* () тегін бөлді. APG III жүйесінің классификация бойынша бұл түрге жататын өсімдіктерді даражарнықталар класына жатқызған.

Оңтүстік және Орталық Америка жерінде бұл өсімдікті " бақыт ағашы" деп атайды. Бұл аңыз ацтектік  аңыздан алынған. Ертеде бір жауынгер абыздың қызына ғашық болып, әкесінен қызың оған тұрмысқа беруін сұрайды. Абыз келісімін береді, алайда бір талап қояды. Ол талабы бойынша жерге қадалған ағаштан 5 күнде жауынгер жапырақ өсіртіп шығарса, абыз қызын оған ұзатпақ болады. Жауынгер күнде сол ағашты суғарады. Осылайша 5 күн бойы жалғасып, бесінші күні сол таяқтан жапырақтар шығып, алғашқы драцена пайда болды деген аңыз бар.

## Күтімі
;Жарығы: 
Ала жапырақтыларына жарық қажет, көлеңкеде түссізденіп кетеді. Жасыл жапырақтылары көлеңкеге шыдамды.
;Жылуы: 
Қыста 12-140С төмен болмағаны абзал.
;Суғарылуы: 
Жазда жиірек, қыста сирек суғарылады.
;Ылғалдылығы: 
Күнара су бүркіп тұрса, жапырақтарының ұшы құрғамай, әдемі болып өседі.
;Қоректендірілуі: 
Көктем-жаз айларында әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұру қажет.
;Аурулары: 
Ауруға көп шалдыға бермейді, төзімді өсімдік. Қыста артық су құйғаннан тамыры шіріп кетеді, сондықтан топырағының беткі қабаты құрғағанда ғана су құю қажет.
;Көбейтілуі: 
Қалемшесін тамырландыру және түбінен өсіп шыққан жанама өскіндерін бөліп алу арқылы көбейтеді.

## Сілтемелер
* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер


Санат:Қасқыржемдер
Санат:Ағаштар
Ақжұпар

**Жасми́н** (,  — *ясемин*) — зәйтүндер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Ақжұпардың үй жағдайында өсірілетін және бақшада өсетін түрі болады.Ол шырмалып өсетін мәңгіжасыл бұтақты өсімдік. Гүлдері жай және гүлпарлы, ақ, сары, күлгін түсті болады. Бір сабақ басына 4–5 дана гүлден жинақталған. Жақсы күтім жасалса ұзақ тіпті жыл бойы гүлдей береді. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес, ұсақ, ашық жасыл түсті болады. Үй жағдайында оның көбінесе көпгүлді jasminum polyanthum және jasminum sambac деген түрлері өсіріледі. Гүлдерінің хош иісі басым болып келеді. Бір тал гүлінің өзі бүкіл бөлмені хош иіске бөлейді. Сонымен қатар, гүлдерін шайға қосып дәмдеуіш ретінде пайдаланады. Ақжұпар балконды гүлдендіруде, қысқы бақ жасауда кең қолданыста. Оны шөмеле тәрізді етіп немесе сабақтарын тіреуішке байлап баспалдақ сияқты өсіруге болады. Шығыс медицинасында ақжұпарды емдік мақсатта қолданады. Оның тамырынан жасалған арнайы қайнатпаларды дәрігерлер операция алдында қабылдауға кеңес береді.

## Сыртқы сілтемелер
* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер

Санат:Зәйтүн тұқымдастары
Дүниежүзілік сауда орталығы

**Дүниежүзілік сауда үйі** () — Нью-Йорк қаласында орналасқан жеті ғимараттан құралған кешен. Авторы шығу тегі жапондық американ сәулетшісі — Минору Ямасаки. Ресми ашылу салтанаты 4 сәуірде 1973 жылы өткізілді. Кешендегі ең басты ғимараттар егіз мұнаралар болды. ДСҮ 1 немесе солтүстік мұнараның биіктігі антеннаны қоса есептегенде 526,3 м., ал оңтүстік мұнараның биіктігі 415 м құрады. Құрылысы біткеннен кейін бұл ғимараттар біраз уақыт бойы әлемдегі ең биік ғимарат болып келген. 2001 жылы 11 қыркүйекте ланкестік шабуылдан кейін мұнаралар жермен жексен болды.  

## Құрылысы

Санат:Нью-Йорк қаласы ғимараттары мен құрылыстары
Джеймс Оливер

**Джеймс Тревор «Джейми» Оливер** (, (27 мамыр 1975) — Ағылшындық аспаз, мейрамханашы, тележүргізуші, аспаздықдық туралы кітаптарының авторы, сонымен қатар «*Жалаңаш аспаз*» () лақап атымен танымал.

## Жеке өмірі
24 маусым 2000 жылы Оливер 1993 жылы танысқан модель Джульет «Джулс» Нортонға үйленді. Қазіргі кезде жұптық үш қызы бар: Поппи Хани (наурыз 2002 жылы), Дейзи Бу (11 сәуір 2003 жыл) және Петал Блоссом Рэйнбоу (3 сәуір 2009 жылы) және бір ұлы: Бадди (15 қыркүйек 2010 жылы). Оливерлер жанұясы Лондон қаласында тұрады.

## Телешоулары
* 1999 — The Naked Chef 
* 2000 — Return of the Naked Chef
* 2001 — Happy Days with the Naked Chef
* 2002 — Jamie’s Kitchen 
* 2002 — Oliver’s Twist 
* 2005 — Jamie’s School Dinners 
* 2005 — Jamie’s Great Italian Escape 
* 2006 — Jamie’s Return to School Dinners
* 2007 — Jamie’s Chef 
* 2007 — Jamie At Home
* 2007 — Jamie At Home Christmas Special 
* 2008 — Jamie’s Fowl Diners
* 2008 — Jamie Cooks Christmas 
* 2009 — Jamie’s Ministry of Food
* 2009 — Jamie Saves our Bacon
* 2009 — Jamie’s American Roadtrip
* 2010 — Jamie Oliver’s Food Revolution
* 2010—2011 — Jamie’s 30 minute meals 
* 2011 — Jamie’s Fish Suppers
* 2011 — jamie’s dream school
* 2011 — jamie cooks summer
* 2011 — jamie’s great britain

## Дереккөздер


Санат:27 мамырда туғандар
Аспаздық

thumb|200px|
**Аспаздық** ( «асханалық (кәсіп)»,  «асхана») — тамақ пісіруімен байланысты адамның әрекет аумағы. Жабдықтар, рецепттер және технологиялар кешенінен тұрады.

Тамақ пісіру әдісі әр елдерде өз халқының дәстүрі мен діліне байланысты түрліше іске асады.

## Тағы қараңыз
* Тамақ дайындау тәсілдері
* Тамақтану
* Қазақ асханасы

Санат:Аспаздық
Санат:Асхана
Санат:Мамандықтар
Бақанас өзені

**Бақанас** – Балқаш алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Абай, Аягөз аудандары жерімен шөлейт белдем арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып өтетін, Балқаш алабына жататын, Шыңғыстың мол сулы өзендерінің бірі. Ұзындығы 240 км, су жиналатын алабы 25 мың км2.

## Бастауы
Шыңғыстау тауының оңтүстік беткейіндегі Ақбайтал асуынан бастау алып, Аягөз өзеніне жетпей бітеді.

## Гидрологиясы
Дағанделі, Әлпейіс, Төлен, Қызылөзен, Жәнібек, Балқыбек, Көксала салалары бар. Ағысы көктемгі еріген қар суымен және жер асты суымен толығады. Шұбартау ауылы тұсындағы орташа жылдық су ағыны 3,27 м3/с. Судың тасуы наурыздың аяғы мен сәуірдің басында басталады да мамыр мен маусымда аяқталады. Өзен аңғары тоғайлы, шалғынды, мал жайылымына пайдаланылады.

## Гидронимі

Бақанас гидронимін көптеген ғалымдар бақан және ас тұлғаларына бөледі де, бақан сияқты басы екіге айырылған өзен деп табады. Шындығында бұл атау монғолдың баға(н) «аз», «шағын», «шолақ» сөзі мен ус «су» түбірінің бірігуінен жасалған. Қазақстанның бірнеше жерінде кездесетін мұндай атау шыққан жері мен құятын жері алыс емес, қысқа өзендерге беріледі.

Бақанас өзені - Мұхтар Әуезұлының «Абай жолы» роман-эпопеясында бірінші кітабының, "Шытырманда" бөлімінде Тобықтының ең үлкен өзені деп аталынған. Шыңғыс сыртындағы мол жайлауындың ең арғы шетінің бірі-Байқошқар болса, екіншісі осы - Бақанас. Бірақ Құнанбай ауылдары бұрын Байқошқарды қоныс етіп, Бақанас өзені Көкшеге тиісті болған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.kazakhadebieti.kz/index.php?option=com_content&task=view&id=2341&Itemid=23&limit=1&limitstart=14;

Санат:Балқаш көлі
Санат:Абай ауданы (Абай облысы) өзендері
Санат:Аягөз ауданы өзендері
Джордж Эдвардс

**Джордж Эдвардс** (; 3 сәуір 1694 — 23 шілде 1773) — британ табиғат зерттеушісі мен орнитологі, «британ орнитологиясының атасы».

## Өмірбаяны
Эдвардс Эссекстегі Страдфорд (Лондон) қаласында дүниеге келген. Лондонда көпесте жеті жылдық оқуынан кейін (1716 жылға дейін), ол барлық Еуропа континентін айналып, табиғаттануды  зерттеген, және өзінің жануарлар иллюстрацияларымен (әсіресе құстардың) танымал болды. Ол ғалым-табиғат зерттеуші Марк Кейтсбиден өңделу техникасын үйренді. 

1743 жылы ол өзінің «A Natural History of Birds» еңбегінің бірінші томын шығарады, ал 1751 жылы төртінші томын жазды. «Gleanings of Natural History» (қосымшалармен бірге) еңбегінің үш томы  1758 және 1764 жылдар аралығанда жарық көрді. Екі шығармалары бірге 600-ден жуық гравюралар мен табиғаттану ғылымының субъектілер сипаттаулардан құрылған. 

## Еңбектері
* «Essays of Natural History» (1770)
* «Elements of Fossilogy» (1776)
Метеориттік кратер

right|250px|thumb|Айдағы кратер
right|250px|thumb|Соққы кратерінің схемасы.

left|250px|thumb|Айдағы кратер

Метеориттік кратер (meteorite crater), меториттермен қақтығысу кезінде пайда болған планетарлық дененің жоғарғы жағындағы шұңқыр. Жерде, Айда, Марста және басқа да планеталар мен жер серіктерінде, астероидтарда пайда болған. Айға қарағанда, Жерде аз таратылған. Жердің ауасына шыққан кезде жерге түсетін метеоридтердің сынықтары аз болады. Сондықтан жердің үстіндегі кратерлер ұшатын метеоридтердің орташа көлеміне қарағанда көп кездеседі.

Америка Құрама Штаттарындағы Аризонадағы Барринджер кратері - осындай кратерлердің бірі. Кратер теңіз деңгейінен 1740 м биіктікте орналасқан. Бұл кратер осыдан 50000 жылдай бұрын алып никель- темір метеориттің осы аймаққа түсуі нәтижесінде пайда болған. Кратерді 1902 жылы шахта инженері Даниель Барринджер ашты.

Санат:Кратерлер
Антуриум

**Антуриум** () – шаяноттар тұқымдасының 113 тегінің бірі. Антуриумды әркім әрқалай атайды, мысалы **«махаббат гүлі»**, **«ер азаматтардың бақыты»** сияқты атаулар да берген.

Антуриум (ер бақыты) – күтімді қажет ететін гүл. Ең бастысы бұл гүлді тікелей күн көзінің түсуінен сақтап, көлеңке жерде ұстағаныңыз жөн. Ылғалдылықты жақсы көретін «еркектер» гүлінің айналасын күніне екі рет сумен бүркіп тұру керек. Ескеретін жәйт, бүркіген су тамшылары гүлдің жапырағына тимегені абзал. «Еркектің бақыты» гүлін жаз айларында үш-төрт күнде бір рет суғару керек. Ал қыс мезгілінде аптасына бір рет суғарсаңыз жеткілікті. Егу және көбейту әдісі: жылына бір-ақ рет, көктемде ауыстырып отырғызуға болады. Гүлдеп тұрған еркек бақытының шоқ бұтасын екіге бөлу арқылы көбейтуге болады. Күтімі жақсы гүл 3 жыл өмір сүреді. Одан кейін жапырағы мен гүлі сарғайып, солады.

## Биологиялық сипаттамасы
Бойының биіктігі түрлеріне қарай 2 метрге дейін болады. Бір антуриум 5-6 гүлге дейін шығарады.

Антуриум өзінің әдемі гүлдерімен ерекше бағаланады. Гүлдерінің түсі ақ, қызыл және жылтыр күлгін болады. Дәл ортасынан ұзыншақ негізгі гүлкүлтесі шығады. Антуриумның негізгі гүлі осы ортасындағы гүлкүлтесі, ол ұсақ бірнеше гүлдерден құралады. Гүлдерінің астындағы қосымша гүлдері  шар тәрізді, жиектері сыртқа қарай қайырылып тұрғандай көрініс береді. Олардың диаметрі 10-20 см.

Жапырақтарының ұзындығы 30-40 см, жүректің пішініне ұқсайды.

## Таралуы
Негізінен антуриумның 800-ге жуық түрлері белгілі. Отаны – Оңтүстік Американың тропиктік аймақтары.

## Күтімі
Антуриум флорашылардың сүйікті гүліне айналған. Себебі, ол гүлшоғырларында ұзақ уақыт солмай тұрады, түстері әр алуан.   Егер антуриум гүлін үйде өсіргіңіз келсе, оған лайықты орын тапқаныңыз дұрыс. 
* Жарығы: антуриумға жарық немесе алакөлеңкелі жер қажет. Қыс кезінде жарықты мол қажет етеді. 
* Жылуы: жел өтінен сақтау керек. Бөлме температурасының бірқалыпты болғанын қалайды.
* Суғарылуы: топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Артық суғарған зиян, тамыры шіріп кетеді.  
* Ылғалдылығы: антуриум үшін бөлмедегі ылғалдылық мөлшері 60% болуы керек. Яғни, оған күніне екі рет: таңертең және кешке су шашып тұру қажет.   
* Қоректендірілуі: минералды тыңайтқышпен 2-3 аптада 1 рет қоректендіреді. Әрине, органикалық тыңайтқыштар да гүлдің жақсы өсуіне ықпал етеді. 
* Аурулары: аурулар мен зиянкестерге көп шалдыға бермейді. Дұрыс күтім болмаған жағдайда, өсімдік битіне шалдығып, сабақтары мен гүлдері шіріп ауыруы мүмкін. 
* Көбейтілуі: ең тиімдісі түбін бөлу арқылы көбейту. Оны тұқымы арқылы тек, көп мөлшерде алу үшін көбейтеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер

Санат:Шаяноттар
Ыстықкөл облысы

**Ыстықкөл облысы** () — Қырғызстан елінің шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бірліктерінің бірі. 1939 жылы қарашаның 21 құрылған. Әкімшілік орталығы – Қарақол қаласы. Қырғызстан Шу мен Нарын облыстарымен шектеседі.
[thumb|250px|Алакөл көлі, [Теріскей Алатау]]

## Әкімшілік бөлініс
5 аудан:
*Ақсу ауданы – Теплоключенка а.
*Жетіөгіз ауданы – Қызылсу а.
*Тоң ауданы – Бөкенбай а.
*Түп ауданы – Түп а.
*Ыстықкөл ауданы – Шолпаната қ.
2 облысқа бағынатын қала:
*Қарақол
*Балықшы

## Халқы
### Ұлттық құрамы
2009 жылғы санақ бойынша Ыстықкөл облысы халқының ұлттық құрамы:
*Қырғыздар – 377,994 (86.2%)
*Орыстар – 35,275 (8.0%)
*Қазақтар – 6,464 (1.5%)
*Ұйғырлар – 3,897 (0.9%)
*Қалмақтар – 3,801 (0.9%)
*Дүңгендер – 3,124  (0.7%)
*Өзбектер – 2,982 (0.7%)
*Татарлар – 2,098 (0.5%)
*Украиндар – 1,170 (0.3%)
*Басқалар – 1,584 (0.3%)

## Дереккөздер


## Сілтемелер

*Облыс туралы мәлімет 

Санат:Ыстықкөл облысы
Санат:1939 жылы құрылғандар
Баткен облысы

**Баткен облысы** () — Қырғызстан Республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан облыс. 1999 жылы 12 қазанда құрылған. Облыстың әкімшілік орталығы — Баткен қаласы.

## Тарих
1999 жылдың 13 қазанында Ош облысынан Баткен, Қадамжай, Лейлек үш аудандарын, сондай-ақ Қызылқия облыстық бағыныстағы қала бөлу жолымен құрылды. Баткен ауылы жаңа облыстың әкімшілік орталығы болды.

2000 жылдың 18 ақпанында Баткен қала мәртебесіне ие болды, ал 2008 жылдың 1 желтоқсанында ауданнан облыстық бағынысына ауыстырылды.

2000 жылдың 18 ақпанында Сүлікті қаласы Лейлек ауданының құрамынан шығарылды, оған облыстық бағыныстағы қала мәртебесі берілді.

## Әкімшілік бөлініс
Баткен облысы құрылымы 3 аудан мен 3 облыстық бағыныстағы қаладан тұрады.
3 аудан:
* Баткен ауданы
* Қадамжай ауданы
* Лейлек ауданы
3 облысқа бағынатын қала:
* Баткен қаласы
* Қызылқия қаласы
* Сүлікті қаласы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Баткен облысы ресми сайты 
*Облыс туралы мәлімет
V Харальд

**Ха́ральд V** (,  21 ақпан 1937, Скаугум, Аскер) — әкесі Улаф V қайтқаннан кейін Норвегия королі  (17 қаңтар 1991).

## Өмірбаяны

Харальд — 1370 жылдан бері Норвегияда туған бірінші ханзада. 1940 жылы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін Вашингтон қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы Хокон VII және әкесі, Улаф ханзада, соғысты Лондонда өткізді, үкіметті қуғында басқарған. 1945 ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады (1955) жылдан әскери академияда. 1960  жылдан Оксфорд университетінде).

1968 жылы Соня Харальдсен ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және ханзада Хокон, тақ мұрагері.

Желкенді спортпен әуестеніп,  бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — 1987), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. 1964 жылы Токиодағы Олимпиада ойындарында Норвег туын көтерген. 1928 жылы Амстердамдағы Олимпиада чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. 2005 жылы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында  жеңіске жеткен.

2003—2004 және 2005 король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген.
Улаф V

**Улаф V** (, 2 шілде 1903, Сандрингем, Норфолк графтығы, Ұлыбритания — 17 қаңтар 1991, Осло, Норвегия) — 1957 жылдан бастап Норвегия королі, Хокон VII-ның ұлы. Әкесі бойынша Габсбург үйінен даттық ханзада, Кристиан IX-нің шөбересі, анасы бойынша — Эдуард VII-нің немересі. Норвегия тағына отырғанға дейін әкесінің Александр аты болған.
Хокон VII

**Хокон VII** (, 3 тамыз 1872, Шарлоттенлунд сарайы, Копенгаген маңы, Дания — 21 қыркүйек 1957, Осло) — 1905 жылдың 25 қарашасынан бастап Норвегия королі (тәж кигізу жорасы 22 маусым 1906).

## Сыртқы сілтемелер
* Kong Haakons dekorasjoner

Санат:Норвегия
Санат:Тұлғалар
Хокон (Норвегия ханзадасы)

**Оның Хан ағзамы ханзада Хокон** (шоқындыру аты Хокон Магнус, (, 20 шілде 1973 жылы) — Норвегияның мұрагер ханзадасы, Харальд V Норвегия королінің  және Соня ханымының ұлы. Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург әулиетінің өкілі.

Санат:Норвегия
Соня (Норвегия ханымы)

**Королева Соня**, туғандағы аты **Соня Харальдсен** (; 4 шілде 1937, Осло) — 1991 жылдың 17 қаңтарынан бастап Норвегия ханымы, Харальд V королінің әйелі.

Санат:Норвегия
Норвегияның әнұраны

«**Ja, vi elsker dette landet**» (*Иә, бұл бiздiң сүйiктi өлке*) — Норвегияның мемлекеттік әнұраны.

Мәтін авторы — Бьёрнстьерне Бьёрнсон () (1859), музыка авторы — Рикард Нурдрок () (1864). Алғаш рет конституцияның қабылдауының 50 жылдық мерейтойында 1864 жылы 17 мамырда шырқалған.

Әнұран 8 шұмақтан тұрса да, біріншісі мен екі соңғы шұмағы айтылады.

## Ja, vi elsker dette landet

## Дереккөздер


Санат:Ұлттық әнұрандар
Санат:Норвегия мемлекеттік рәміздері
Букмол

[thumb|right|Екі тіл үлгілерінің [Норвегиядағы таралуы]]
**Букмол** ( — «кітап тілі») — норвег тілінің бір үлгісі (нюнорскпен қатар). Дат тілінің негізінде қаланған.

Санат:Норвегия
Санат:Норвег тілі
Леви Страусс

**Леви Страусс** (, туған кездегі аты **Лёб Штраусс** — ; 1829—1902) — американдық өнеркәсіпші, Levi Strauss & Co. компаниясының қалаушысы, джинсыді ойлап тапқан.

## Өмірбаяны
Лёб (Лейб) Штраусс 1829 жылдың 26 ақпанында Бавариядағы Буттенхайм коммунасында, еврейлер отбасында дүниеге келген. 1845 жылы оның әкесі туберкулез ауруынан қайтыс болды. 1847 жылы Лейб анасымен және екі қарындасымен АҚШ-қа көшіп кетеді.

АҚШ-та Лёб өз атын Левиге (Levi) ауыстырады (кейде Ливай деп айтылады), сонымен бірге тегінің жазылуын да өзгертеді. Оның екі үлкен ағасы (Jonas және Louis Löb) АҚШ-қа ертерек көшкен, және Нью-Йоркте мануфактура сататын.

Леви Страусс сауда бизнесті оқи бастады , 1848 жылы Кентукки қаласына көшті. Кентуккиде Леви сауда агенті болып жұмыс істеген.

1849 жылы Калифорнияда алтын кен орнын тапқан. Алтын безгегі басталды. АҚШ-тың батыс жағалауына мыңдаған адамдар тартыла бастады.

1853 жылы Страусс өз ағаларының тауарын Сан-Францискоға апарады. Бірақ барлық тауар кемеде сатылып кетті. Кенеп қана қалды. Страусс тігіншіден осы матадан шалбарға тапсырыс берді. Шалбарлар тез арада сатылып кетті. Леви және оның күйеу баласы Дэвид Стернмен бірге Сан-Францискода галантереялық дүкен ашаты. 1853 жылы Страусс «Levi Strauss & Co.» фирмасын қалаған. Кенептің орнына шалбарды француздық жұмсақ «деним» деп аталатын матадан тіге бастады.

1873 жылдың 20 мамыр күні Страусс және Ресей империясынан эмигрант Джейкоб Дэвис қалтасыда металл тойтармасы бар шалбарды шығаруға патент алады.Алғашқы жылы Страусс 21&nbsp;000 жезді тойтармасы бар шалбар мен күртешелерді сатты.

Леви Страусс 1902 жылдың 26 қыркүйек күні көз жұмды. «Levi Strauss & Co.» компаниясы енші бойынша жиендеріне өтті.

## Сыртқы сілтемелер
* Levi Strauss & Co. компаниясы
Эдриан (Миссури)

**Эдриан** () — Миссури штатының Бэйтс округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 5.0 км². FIPS коды — 29-00244.

## Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1780 адамды құрады.

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Санат:Миссури қалалары
Санат:Бэйтс округы (Миссури)
Смультринг

thumb|Қуырылып жатқан смультрингтер
[thumb|[Норвегиядағы смультрингтер сатушысы]]
**Смултринг** () және **хьортетакк** (*hjortetakk*, кейде *hjortebakkels* аталады) — норвегиялық тоқаштар. Әдетте олар глазурьсіз және салмасыз, көбінесе кардамонмен дайындалады.

Смултрингтер жиі тор пішінді болады және арбашалардан, ал Рождество кезінде сауда шатырларда сатылады. Оларға келесі сипаттама береді: «лярдта қуырылған жуан ауыр тоқаш —  ыстық және майы тамып жатқанда жеу керек!» Смултрингтер Норвегиядан шыққандар арасында танымал,  әсіресе, Миннесотада, рождестволық түскі ас кезінде оларды крумкакпен үстелге қояды.

## Дереккөздер


Санат:Аспаздық
Нұһ сүресі

28 аяттан тұрады.

Бұл сүреде Нұх пайғамбар жайлы және оның адамдарды Аллаһға қалай шақыруы жайлы жазылған. Расында Нұх (Ғ.С.) ты, еліне: "Қауымыңды күйзелтуші азап келуден бұрын қорқыт" деп, жібердік. (71:01) "Аллаһға құлшылық қылыңдар, Одан қорқыңдар, маған бағыныңдар;" (71:03)

Күн мен айдың жасалу мақсаты неге екені де осы сүреде еске салынады."Алланһың жеті аспанды қабат-қабат жаратқанын көрмедіңдер ме?" (71:15) "Олардың ішінде айды нұр қылып, күнді шам қылды." (71:16)

## Алғашқы 25 аят
**Халифа Алтай бойынша:**

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын.

"Расында Нұх (Ғ.С.) ты, еліне: “Қауымыңды күйзелтуші азап келуден бұрын қорқыт” деп, жібердік. (1)

(Нұх Ғ.С.): “Шын мәнінде мен сендерге ашық ескертушімін” деді. (2)

“Аллаға құлшылық қылыңдар, Одан қорқыңдар, маған бағыныңдар;” (3)

“Күнәларыңды жарылқайды және өздеріңді белгілі бір мерзімге дейін кешіктіреді. (Өмір сүрдіреді.) Егер білген болсаңдар, шын мәнінде Алланың өлшеулі мезгілі жетсе кешіктірілмейді.” (4)

(Нұх Ғ.С.): “Раббым! Расында мен елімді күндіз-түні шақырдым.” (5)

“Бірақ шақыруым, олардың қашуын ғана арттырды.” (6)

“Расында мен оларды Сенің бағыштауың үшін шақырған сайын, олар саусақтарын құлақтарына тығып, киімдерін бүркенген бойда, қасарысып, паңданған сайын паңданды.” (7)

“Сосын рас мен оларды қатты дабыстап шақырдым.” (8)

“Одан кейін мен оларға ашықша да тіпті өздеріне көмес түрде жасырын да айттым.” (9)

(Сондай-ақ оларға): “Раббыларыңнан жарылқау тілеңдер. Өйткені Ол, өте жарылқаушы.” дедім. (10)

“Ол, сендерге аспаннан мол-мол жаңбыр жібереді.” (11)

“Әрі өздеріңді малдар, балалармен қамдайды. Және сендер үшін бақшалар жасап, өзендер ағызады.” (12)

“Алланың ұлықтығын ойламайтын сендерге не болды?” (13)

“Расында Ол, сендерді түрлі жағдайларда жаратты.” (14)

“Алланың жеті аспанды қабат-қабат жаратқанын көрмедіңдер ме?” (15)

“Олардың ішінде айды нұр қылып, күнді шам қылды.” (16)

“Алла, сендерді жерден өсіріп өндірді.” (17)

“Сосын сендерді, ол жерге қайтарады сонан кейін қайта шығарады.” (18)

“Алла сендерге жерді төсеніш қылды.” (19)

“Оның кең жолдарында жүрулерің үшін.” (20)

Нүх (Ғ.С.): “Раббым! Расында олар маған қарсы келді. Сондай-ақ олар, малдары, балалары өздеріне зияннан басқаны арттырмаған біреулерге ілесті.” (21)

“Олар зор айлакерліктер істеді.” (22)

Және олар: “Тәңірлеріңді тастамаңдар; Уад, Суағ, Яғұс, Яғұқ және Насырды әсте тастамаңдар” деседі. (23)

“Расында олар көпшілікті адастырды. Раббым! Сен де залымдардың адасуларын ғана арттыр.” (24)

Қылмыстарының салдарынан суға батырылды да отқа салынды. Енді олар, өздеріне Алладан өзге көмекші таба алмады. (25)"
## Сырттқы сілттемелер
Нух  Қасиетті Құран Кәрім

Санат: Құран сүрелері
Сәждә сүресі

30 аяттан тұратын.

Имам Ахмад Жәбірдің айтуын былайша жазып алады:  

"Пайғамбар(с.а.с.) Әліф, Ләм, Миим,.... Сәждә сүресі мен .... Мулк сүресін оқымайынша ұйықтамайды екен." - Тафсир Ибн Касир-бойынша. 
Санат: Құран сүрелері
Аскер

**Аскер** () — Акерсхус фюлькесінде орналасқан коммуна, Викен тарихи аймағының бөлігі. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы — Аскер ауылы. Аскер 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылған. 

## Белгілі тұрғындары
* Хокон
* Метте-Марит
* Ингрид Александры
* Сверре Магнус
* Трюгве Андерсен (1866—1920), жазушы
* Нина Ролл Анкер (1873—1942), жазушы
* Дин Ашеухоуг (1861—1956), суретші
* Гарриет Бакер (1845—1932), суретші
* Арне Бенндиксен (1926—2009), әнші 
* Йохан Беэр (1872—1959), жазушы
* Йенс Эвенсен (1917—2004), Норвегиялық, заңгер, саясаткер, сауда министрі.

Санат:Норвегия
Монако (қала)

**Монако**, *Монако-Вилль* () — Монаконың ресми елордасы, елдің оңтүстік бөлігінде, Жерорта теңізі жағалауы бойында орналасқан. Халқы — 1 034 мың адам (2000 ж.). Аумағы — 184 750 м².

## Галерея

Image:Monaco, palace.jpg|Князьдік жанұясының қамалы
Image:Monaco BW 2011-06-07 16-07-20.jpg|Әулие Николай соборы
Image:Oceanographic Museum Monaco.JPG|Океанографиялық мұражай


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Monaco-Ville information 

Санат:Монаконың әкімшілік бөлінісі
Санат:Еуропа елордалары
Сью Вертью

**Сью Вертью** — британ телевизиясының продюсері. Мистер Бин секілді көптеген комедия жанрындағы фильмдерді продюсерлеген.

Вертью Стивен Моффатпен 1996 жылы Эдинбургтегі телевизиялық фестивальде танысты. 1999 жылы Вертью Доктор Кім және Қарғыс атқан Фатал өлімі сериалдарының эпизодтарын түсіруге атсалысты.

Ол мынадай жұмыстармен айналысқан: Кэрри және Барри, Supernova, Қорқыныш, Стресс және ашу-ыза, Кубок және Шерлок.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*
*Sue Vertue on Twitter
*Biography page at Hartswood Films

Санат:Продюсерлер
Скотланд-Ярд

thumb|right|200px|New Scotland Yard, Лондон
**Скотланд-Ярд**, ***Скотленд-Ярд*** (ресми түрде ) — Үлкен Лондон полициясының штаб-пәтері. Атау БАҚ өкілдері арасында Лондон полицияларын айрықтау үшін қолданылады (*The Metropolitan Police Service (MPS)*).

## Дереккөздер


Санат:Лондон
Йенс Столтенберг

**Йенс Столтенберг** (, 16 наурыз 1959, Осло, Норвегия) — норвегиялық мемлекеттік және саяси қайраткер.

Оның әкесі Турвальд Столтенберг Норвегияның сыртқы істер министрі орнын басқарған.

2000 жылдың наурыз айында ел үкіметтін басқаруды бастады. Бірақ осы орнын бір жыл шамасындай басқарған.

Санат:НАТО Бас хатшылары
Сан-Марино (қала)

**Сан-Марино** () — Сан-Марино мемлекетінің елордасы. Қала халқы — 4,6 мың адам (2008). Сан-Мариноны 301 жылы тас қалаушы Әулие Маринмен негізделген.

Сан-Маринода: үкімет, мемлекеттік мекемелер, типография, газеттер редакциялапы орналасқан.
Медициналық қызмет көрсету және орта білім беру жүйесі тегін. Қалада бірнеше бастауыш және орта мектептер, гимназия, кәсіптік мектеп.

1932 жылы электрлі темір жол салынған (Сан-Марино мен Римини италиян қаласын байланыстырады; 32 км, оның 17 км Монте-Титано тауы астынан өтеді).

## Назар аударарлық кешендері
thumb|200px|Палаццо Публико — Сан-Марино парламентінің резиденциясы|right
Сан-Мариноның негізгі туристтік назар аударарлық кешендері қаланың ескі орталығында орналасқан :

* Үш мұнара (Гуаита, Честа, Монтале)
* Сан-Марино базиликасы
* Палаццо Публико
* Бостандық алаңы
* Сан-Мариноның мемлекеттік мұражайы

## Бауырлас қалалары
thumb|150px|left|Ел картасындағы Сан-Мариноның орналасуы
*  Сан-Лео, Италия
*  Раб, Хорватия
*  Рённе, Дания

## Дереккөздер

Санат:Сан-Марино қалалары
Санат:Еуропа елордалары
Александриа (Миссури)

**Александриа** () — Миссури штатының Кларк округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 1.0 км². FIPS коды — 29-00604.

## Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 166 адамды құрады.

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Санат:Миссури қалалары
Санат:Кларк округы (Миссури)
Банкрофт (Айова)

**Банкрофт** () — Айова штатының Кошут округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы шамамен 1.4 км². FIPS коды — 19-04420.

## Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 808 адамды құрады.

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Санат:Айова қалалары
Санат:Кошут округы (Айова)