Бирмингем Сити

**«Бирмингем Сити»** (;) — Англияның Бирмингем қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы. Команда Англия футбол лигасы жүйесінің екішні деңгейі — Чемпионшип лигасында ойнайды.

## Тарихы
### Алғашқы жылдар (1875–1943)
Бирмингем Сити клубы 1875 жылы **Смолл Хит Альянс** атауымен құрылды. Клуб 1885 жылы кәсіби мәртебеге ие болды.

1889–90 маусымынан бастап клуб Футбол альянсы құрамында ойнады. 1892 жылы Альянс құрамындағы командалармен бірге жаңадан құрылған Football League Second Division лигасына қосылды. Бірінші маусымда чемпион атанғанымен, тестілік матч жүйесі арқылы жоғарғы лигаға өте алмады. Келесі маусымда екінші орын алып, Дарвен клубын жеңіп, Бірінші дивизионға жолдама алды.

1905 жылы клуб атауы **Бирмингем футбол клубы** болып өзгертілді, ал келесі жылы жаңа стадион — Сент-Эндрюс ашылды. Дегенмен алаңдағы нәтижелер күткен деңгейде болмады: 1908 жылы клуб төменгі лигаға түсіп қалды, 1910 жылы қайта сайлануға өтініш беруге мәжбүр болды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Екінші дивизионда қала берді.

1931 жылы клуб тарихындағы алғашқы Англия кубогының финалына шықты, бірақ олар финалда Вест Бромвич Альбион клубынан 2:1 есебімен жеңілді. 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталар алдындағы соңғы толық маусымда клуб төменгі дивизионға түсіп қалды.

### Соғыстан кейінгі табысты кезең (1943–1965)
Клуб атауы 1943 жылы ресми түрде Бирмингем Сити болып өзгертілді. 1945 жылы бас бапкер болып тағайындалған Гарри Сторердің басқаруымен команда соғыстан кейінгі Football League South турнирінде жеңіске жетіп, алғашқы соғыстан кейінгі Англия кубогының жартылай финалына дейін жетті. Екі жылдан соң клуб үшінші рет Екінші дивизионның чемпионы атанды.

Боб Броклбэнк жетекшілігімен (1950 жылы) команда Премьер-лигадан түсіп қалғанымен, ол келесі онжылдықтағы жетістіктерге негіз қалаған ойыншыларды алып келді. 1954 жылдың қарашасында Артур Тернер бас бапкер болып келген соң команда өз әлеуетін толық көрсете бастады. 1954–55 маусымының соңғы турында 5:1 есебімен жеңіске жетіп, Бирмингем Сити тағы да Екінші дивизион чемпионы болды.

Бірінші дивизионға қайта оралған алғашқы маусымда клуб тарихындағы ең жоғары нәтиже — 6-шы орынға ие болды. Сол жылы олар Англия кубогының финалына шығып, 3:1 есебімен Манчестер Сити клубына есе жіберді. Бұл матч қақпашы Берт Траутманнның мойыны сынған күйі соңғы 20 минут ойнағанымен есте қалды. Келесі маусымда команда соғыстан кейінгі үшінші рет Англия кубогының жартылай финалында ойнап, бұл жолы Манчестер Юнайтед клубына 2:0 есебімен ұтылды.

1956 жылы 15 мамырда Бирмингем Сити ағылшын клубтары ішінде алғашқы болып Еуропалық турнирге — Inter-Cities Fairs Cup жарысына қатысты. Олар жартылай финалда Барселона клубымен жалпы есепте 4:4 тең ойнап, қайта ойында 2:1 есебімен жеңілді. 1960 жылы олар алғашқы ағылшын клубы ретінде еуропалық финалға жетіп, Барселонаға 4:1 есебімен есе жіберді, ал келесі жылы финалда Рома клубынан 4:2 есебімен ұтылды. 1961 жылы жартылай финалда Интернационале командасын екі ойында да жеңді.

1963 жылғы Англия лигасының кубок финалында басты қарсыласы Астон Вилла фаворит саналса да, Бирмингем Сити 3:1 есебімен жеңіске жетіп, тарихындағы алғашқы ірі трофейін иеленді. 1965 жылы клуб он жылдық жоғары лигадағы кезеңнен кейін Екінші дивизионға қайта түсті.

### Инвестиция, ілгерілеу және құлдырау (1965–1993)

1965 жылы кәсіпкер Клиффорд Кумбс клубтың төрағасы болып тағайындалды. Стен Каллис клубтың бапкері болды. Каллистің командасы тартымды ойын көрсетіп, 1967 жылы Лига Кубогының, ал 1968 жылы Англия кубогының жартылай финалына дейін жетті, бірақ лигадағы жағдай нашар болды. Оны алмастырған Фреди Гудвин агрессивті әрі техникалық футбол көрсеткен команда құрып, клубты жоғарғы дивизионға шығарды және тағы да Англия кубогының жартылай финалына жеткізді.

1978 жылы бапкер қызметіне Джим Смит келді. Команда төменгі лигаға түсетіні анық болғанда, клуб Тревор Фрэнсисті Ноттингем Форест клубына 1 миллион фунтқа сатып, оны әлемдегі ең қымбат футболшы етті. Фрэнсис 9 жыл ішінде Бирмингем Сити сапында 329 ойында 133 гол соққан еді.

Смит бірден клубты қайтадан Бірінші дивизионға шығарды, бірақ 1981–82 маусымының нашар басталуына байланысты оны Рон Сондерс алмастырды. Сондерс Астон Вилла клубының чемпиондық атағынан кейін отставкаға кеткен болатын. Оның командасы гол соғуда қиналып, 1984 жылы төменгі дивизионға түсіп қалды. Клуб бір маусымнан кейін қайта оралды, бірақ 1984–85 жылғы маусымдағы соңғы өз алаңындағы ойын Лидс Юнайтед клубына қарсы тәртіпсіздіктермен есте қалды. Қабырғаның құлауынан бір бала қайтыс болды. 

Клубтың жағдайы алаңда да, сыртында да тұрақсыз болды. Сондерс Англия кубогында Олтрингем клубынан жеңілген соң отставкаға кетті, қызметкерлер қысқартылды, оқу-жаттығу базасы сатылды және 1989 жылға қарай клуб өз тарихында алғаш рет үшінші дивизионға түсіп қалды.

1989 жылы сәуір айында киім дүкендері желісінің иелері Кумар ағайындылары клубты сатып алды. Алайда жиі бапкер ауыстыру, уәде етілген инвестицияның болмауы және ойыншылардың жаппай келісімшарт жаңартудан бас тарту қаупі тек Associate Members' Cup финалындағы жеңіспен ғана аздап жеңілдеді. Терри Купер клубты жоғарғы дивизионға қайта шығарды, бірақ Bank of Credit and Commerce International (BCCI) банкрот болған соң Кумарлардың бизнестері де күйреді. 1992 жылдың қарашасында BCCI ликвидаторы клубтағы 84% үлесті сатуға қойды.

### Клубты сату және қайта құру кезеңі (1992–2007)
[thumb|upright|Бас бапкер [Стив Брюс Бирмингем Сити клубын 2002 және 2007 жылдары Премьер-Лигаға шығарды.]]
Клуб төрт ай бойы қаржылық басқару режимінде жұмысын жалғастырды. Осы кезеңнен кейін Дэвид Салливан клубты £700 000-ға сатып алып, Терри Куперге жаңа ойыншылар алуға қаражат бөлді. Маусымның соңғы ойынында команда үшінші лигаға қайта түсуден құтылды, бірақ 1993–94 маусымының сәтсіз басталуынан кейін Купердің орнына Бэрри Фрай келді. Фрайдың бірінші толық маусымында команда екінші дивизионға чемпион ретінде қайта оралып, Карлайл Юнайтед клубын Football League Trophy финалында жеңіп, «төменгі лигадағы дубльге» қол жеткізді. Бір жылдан кейін Фрай қызметінен кетіп, оның орнына Тревор Фрэнсис қайта оралды.

Жоғарғы деңгейдегі тәжірибелі ойыншылармен күшейтілген, соның ішінде Манчестер Юнайтед капитаны Стив Брюстің келуімен, Фрэнсис командасы 1998 жылы плей-офф кезеңіне сәл жетпей қалды, ал келесі үш жылда плей-офф жартылай финалында жеңіліске ұшырады. 2001 жылы команда Ливерпульға қарсы Лига кубогының финалына шықты. Миллениум аренасында өткен матчта Бирмингем Сити соңғы минутта есепті теңестірді, бірақ пенальти сериясында жеңілді. 2001 жылдың қазанында айтарлықтай жетістік болмағандықтан Фрэнсис қызметінен өз еркімен кетті.

Стив Брюстің қайта келуі командаға жаңа серпін берді. Ол клубты турнир кестесінің ортасынан плей-оффқа жеткізіп, финалда Норвич Сити клубын пенальти арқылы жеңіп, Премьер-Лигаға жолдама алды.

Келесі маусмда Бирмингем Сити 16 жылдан кейінгі алғашқы жоғарғы лига маусымын орта деңгейде аяқтады. Қарызға алынған Микаэль Форсселль 2003–04 маусымында 17 гол соғып, команданы турнир кестесінің жоғарғы жартысына шығаруға көмектесті. Бірақ ол жарақат алған соң, 2004–05 маусымында клуб гол соғуда қиналды. 2005 жылдың шілдесінде төраға Дэвид Голд: «Біз алғашқы үш-төрт командадан кейінгі деңгейде болуымыз керек. Бұл — соңғы 25 жылдағы ең мықты құрам», — деп мәлімдеді. Алайда жарақаттар, ойыншылардың нашар формасы және трансферлік инвестицияның болмауы команда үшін нашар маусымға әкелді.

Клуб Джермейн Пеннант пен Эмиль Хескиді рекордтық сомаларға сатып, көптеген ойыншылармен қоштасты. Брюстің тәжірибелі еркін агенттер мен жас, «аш» ойыншыларды және жалға алу нарығын тиімді пайдалану трансферлік саясаты маусым соңында команданы автоматты түрде қайта жоғарғы лигаға шығаруға мүмкіндік берді.

### Қытайлық инвесторлар кезеңі (2007–2023)
2007 жылы шілде айында Гонконгтік бизнесмен Карсон Ен клубтың 29,9 % акциясын сатып алып, клубтың ең ірі жеке акционеріне айналды және болашақта клубты толық бақылауға алуды көздеді. Жаңа иелердің келуіне байланысты болашағына сенімсіз болған Стив Брюс маусым ортасында клубтан кетті. Оның орнына келген Шотландия ұлттық құрамасының бұрынғы бапкері Алекс Маклиш клубты бірден Премьер-лигаға қайта шығарды. 2009 жылы Ен компаниясы клубты толықтай сатып алды, ал команда 9-шы орын алып, 51 жылдағы ең жоғары көрсеткішіне жетті.

2011 жылы Бирмингем Сити екінші рет Лига кубогын жеңіп алды. Финалда Арсенал клубын 2:1 есебімен жеңіп, УЕФА Еуропа Лигасы турниріне жолдама алды. Дегенмен, сол маусымда команда Премьер-лигадағы орнын жоғалтты, ал Маклиш Астон Вилла клубына кетті.

Бирмингем Сити Еуропа Лигасының плей-офф кезеңіне өте алмай, қаржылық дағдарысқа тап болды. Бас бапкер Крис Хьютон қызметінен кетті. Оның орнына келген Ли Кларк екі рет клубты Чемпионшиптен шығып қалудан сақтады. Бірақ тұрақсыз нәтижелерге байланысты ол 2014 жылы қазан айында жұмыстан босатылды.

Клубтың жаңа иелері Trillion Trophy Asia бас бапкер ретінде Джанфранко Дзоланы тағайындады. Дзола бастаған ұжым 24 ойында небәрі екі жеңіске жетті. Соңғы үш ойында екі жеңіс қажет кезде команданы Харри Реднапп басқарып, клубты төменгі дивизионға құлаудан құтқарып қалды.

Реднапп бұдан кейін бір ай жұмыс жасап, қызметінен кетті. Оны көмекшісі Стивен Коттерилл алмастырып, бес айдан кейін ол да жұмыстан кетті. Тізгінді Харри Монк ұстады. 2018–19 маусымында қаржылық шектеулер мен 9 ұпай шегеруге қарамастан, команда 17-ші орын алды. Алайда Монк директорлар кеңесімен қарым-қатынасының бұзылуына байланысты қызметінен босатылды.

Оның көмекшісі Жозеп Клотет уақытша бас бапкер болып тағайындалды. 2019–20 маусымында академия түлегі Джуд Беллингем Боруссия Дортмунд клубына рекордтық шамамен £30 млн сомасына сатылды, ал бас бапкер Айтор Каранка сегіз айдан кейін жұмыстан босатылып, орнына бұрынғы ойыншы Ли Бойер келді. 16 айдан кейін Бойер орнын Джон Марк Юстасқа босатты.

### Америкалық бақылау (2023–бүгінгі күнге дейін)
2023 жылы 13 шілдеде АҚШ-тың Shelby Companies Ltd компаниясы Бирмингем Сити клубының бақылау пакетін және стадионды толық иелікке сатып алды. Компанияны оның негізін қалаушылардың бірі Том Вагнер басқарды.

Қазан айының басында команда плей-офф аймағында тұрғанымен, Джон Марк Юстас жұмыстан босатылды. Бас бапкер болып Уэйн Руни шақрылды. Алайда Уэйн Руни басқарған 15 матчтың тек екеуінде ғана жеңіс тіркеліп, команда 20-шы орынға түсті. Руни қызметінен босатылып, Тони Моубрей бас бапкер болып тағайындалды.

2024 жылдың маусымында клуб Крис Дэвисті бас бапкер етіп тағайындады. Дэвис басқарған команда Лига 1 чемпионы атанып, бір маусымда-ақ Чемпионшипке қайта оралды. Сонымен қатар олар 2025 жылғы EFL Trophy финалына жетіп, алайда финалда Питерборо Юнайтед клубынан 0:2 есебімен ұтылды.

## Жетістіктері
thumb|right|Бирмингем Сити клубының трофейлер кабинеті

**Лига**
*Football League Second Division / Football League First Division / Чемпионшип (2 деңгей)
**Чемпион: 1892–93, 1920–21, 1947–48, 1954–55
**Күміс жүлдегер: 1893–94, 1900–01, 1902–03, 1971–72, 1984–85, 2006–07, 2008–09
*Football League Third Division / Football League Second Division / Лига 1 (3 деңгей)
**Чемпион: 1994–95, 2024–25
**Күміс жүлдегер: 1991–92

**Кубок**
*Англия Кубогы
**Финалист: 1930–31, 1955–56
*Лига Кубогы
**Жеңімпаз: 1962–63, 2010–11
**Финалист: 2000–01
*Inter-Cities Fairs Кубогы
**Финалист: 1958–60, 1960–61
*Associate Members' Кубогы / Football League Trophy / EFL Trophy
**Жеңімпаз: 1990–91, 1994–95
**Финалист: 2024–25
*Birmingham Senior Кубогы
**Жеңімпаз: 1905, 1907, 1915, 1920, 1921, 1922, 1983, 1996, 1999, 2000, 2003, 2008 
* Football League South (соғыс уақыты)
** Жеңімпаз: 1945–46

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары