open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хуанбай Әскерхан

**Хуанбай Әскерхан (Әскерхан Ақтай)** (1974 жылы 22 қарашада Моңғолияның Баян-Өлгий аймағы Қызылқайың өлкесінде туған) — ақын, драматург, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, мәдениет саласының үздігі, Қызылқайың өлкесінің құрметті азаматы.

## Өмірбаяны
1983-1993 жылдары М. Зайсанов атындағы Қызылқайың орта мектебін бітірген. Қазақстан және Моңғолияның жоғарғы оқу орындарында білім алған. Орта мектепте оқып жүргенде әдебиетке құштар болды. Оның туындылары «Егемен Қазақстан», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде, «Айтұмар», «Ақжүніс», «Дарабоз», «Иман», «Отыкен» журналдарында жарияланған.  Сонымен қатар республикалық «БАҚ кз», «Абай кз», «Ұлт порталы», «Қамшы», «Күлтөбе» және басқада сайттарда жарық көріп, оқырмандардан лайықты бағасын алды.

## Шығармалары
* «Зүбаржаттың жарқылы» (2016),
* «Сүмбіле» (2017), 
* «Жүрегіңді аяла» (2023);
* «Отың өшпейді», «Әке», «Жылқышы бидің аманаты», «Жатбауыр», «Көшім хан-Сүзге сұлу» т.б. драмалардың авторы:

## Марапаттары
* 2012 жылы «Ер жеңісі — Ел жеңісі» республикалық жыр сайысының бас жүлдегері;
* 2013 жылы Шәкәрім Құдайбердіұлының туғанына 155 жыл толуына арналған жыр сайысының жеңімпазы;
* 2014 жылы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Қостанай облыстық «Марал Ишан» мешіті өткізген республикалық «Дінім-діңгегім» жыр мүшәйрасының бас жүлдегері;
* 2015 жылы Ер Жәнібектің туғанына 300 жыл толуына арналған халықаралық «Ел қорғаны — Ер Жәнібек» жыр бәйгесінің үшінші жүлде жеңімпазы;
* 2015 жылы Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған «Қамшы» қоры ұйымдастырған республикалық шығармашылық бәйгесінің «Үздік поэзия» номинациясының  2-орын иегері;
* 2015 жылы «Дарабоз» байқауының арнайы сыйлығынның иегері;
* 2015 жылы Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған республикалық «Ұлытау  ұлағаты — ұлт мұраты» бас жыр мүшәйрасының бас жүлдегері;
* 2015 жылы Қызылқайың өлкесінің мәртебелі азаматы;
* 2015 жылы Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған медальмен марапатталған;
* 2016 жылы Зуқа батырдың туғанына 150 жылдығына арналған республикалық мүшәйра жүлдесіннің иегері;
* 2016 жылы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Өскемен өкілдігі жариялаған «Бағытым — Ислам, Бақытым — Тәуелсіздік» жыр бәйгесінің бас жүлдесін жеңіп алған;
* 2021 жылы Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі;
* 2021 жылы Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.
Саломе Зурабишвили

**Саломе Нино Зурабишвили** (18 наурыз 1952 жыл, Париж) — франциялық туған грузиялық саясаткер және бұрынғы дипломат, 5-Грузия президенті, лауазымдағы тұңғыш әйел. 2024 жылы күшке енген конституциялық өзгерістер нәтижесінде ол — тікелей сайланған елдің соңғы президенті.

Зурабишвили Парижде, грузиялық саяси босқындар отбасында дүниеге келген. 1970 жылдары ол Франция дипломатиялық қызметіне жұмыс істейтін болды, үш онжылдық бойы ол жерде түрлі лауазымдарға ие болды. 2003 жылдан 2004 жылға дейін ол Францияның Грузиядағы елшісі болды. 2004 жылғы Франция және Грузия президенттерінің ортақ келісімі бойынша ол Грузия азаматтығын алды да, Грузия Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Министрліктегі қызметі кезінде ол Грузия мемлекетінің даулы емес бөліктерінен ресейлік күштердің шығуына әкелген шартты келіссөздер жүргізді.

Грузияның сол кезде билікте болған Біртұтас ұлттық қозғалысымен келіспеушіліктен 2006 жылы Зурабишвили өз саяси партиясын құрды, оған 2010 жылға дейін басшылық етті. 2016 жылы ол партиясыз үміткер ретінде Грузия парламентіне сайланды. 2018 жылы ол президенттікке үміткерлігін ұсынды да, Григол Вашадзеге қарсы жеңді. Сайлауалды кампаниясы кезінде Зурабишвилині Грузин арманы билік партиясы қолдады; алайда 2020–2021 жылдардағы саяси дағдарыстан кейін Зурабишвили үкіметтен алшақтады да, 2023–2024 жылдардағы наразылық шараларынан кейін екеудің арасындағы қатынастар мүлдем нашарлады. Институтаралық қақтығыс себебінен 2023 жылғы қыркүйекте үкімет Зурабишвилиге импичмент жасамақ болды, алайда импичмент әрекеті сәтсіз болды. Зурабишвилидің ізбасары болып 2024 жылы Михаил Кавелашвили сайланғанда бұл өзгерісті бәрі де мойындамай қойды, Зурабишвили мен оның қолдаушылары оны әлі де заңды президент деп мойындайды.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері
Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені тізбегіндегі үлкен крестінің иегерлері
Санат:Грузия президенттері
Санат:Саясаттағы Грузия әйелдері
Санат:Президент әйелдер
Нұрбанк

**Нұрбанк** — қазақстандық бөлшек банкі.

2018 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 17 аймақтық филиалы және 89 әмбебап банктік қызмет көрсету орталығы бар.

## Меншік иелері және басшылық
2018 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша 84,4% қатысу үлесі бар ірі акционер «JP Finance Group» ЖШС болды. Соңғы акционері Эльдар Сәрсенов.

Директорлар кеңесінің төрайымы — Раушан Зейноллақызы Ержанова. Басқарма төрайымы — Гүлнара Абайқызы Мұсатаева.

## Басшылары
# Әбілмәжін Ғилымов (1995—2007)
# Гүлмира Жұмаділлаева (2007)
# Нұрмұхамед Бектемісов (2007—2009)
# Марат Заиров (2009—2011)
# Мұхтар Идрисов (2012—2013)
# Қаңтар Орынбаев (2013—2015)
# Эльдар Сәрсенов (2015—2021)
# Гүлнар Мұсатаева (2021—)

## Тарихы
1992 жылы 3 тамызда Нұрбанк Атырауда қаржылық қызметін бастады және сол қалада 2003 жылға дейін қызмет етті. 11 жылдан кейін бас филиал Алматыға көшті.

2007 жылы 4 қыркүйекте басқарманың жаңа төрағасы болып Нұрмұхамед Бектемісов сайланды.

2007 жылдың 22 қаңтарында басқарманың жаңа төрайымы болып Гүлмира Джумадиллаева сайланды.

2007 жылдың қаңтар айының соңында Нұрбанк топ-менеджерлері Жолдас Тимралиев пен Айбар Хасенов жоғалып кетті. Нұрбанк ірі акционері Рахат Әлиев мүлікті бопсалау мақсатында ұрлау ісі бойынша күдікке ілінді. 2007 жылы 9 қарашада сот басталды, нәтижесінде Рахат Әлиев сырттай 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Бірнеше жылдан кейін Тимралиев пен Хасеновтің мәйіттері табылды.

2009 жылдың 2 наурызында басқарманың жаңа төрағасы болып Марат Заиров сайланды.

2012 жылдың 13 ақпанында Нұрбанк басқарма төрағасы болып Мұхтар Ыдырысов сайланды.

2013 жылдың 20 наурызында Нұрбанк басқарма төрағасы болып Қаңтар Бекаралұлы Орынбаев сайланды.

2015 жылғы 4 тамызда банктің басқарма төрағасының міндетін атқарушы Сәкен Ахметовке жүктелді.

2015 жылдың 30 қарашасында Эльдар Сәрсенов Нұрбанк басқарма төрағасы болып сайланды.

2021 жылдың соңында банкті Гүлнар Мұсатаева басқарды. Ол банктің ірі акционері мәртебесін алуына байланысты қызметінен кеткен Эльдар Сәрсеновті ауыстырды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Нұрбанк Қазақстан қор биржасында

Санат:Қазақстан банктері
Санат:Алматы компаниялары
Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімі Алматы облысы әкімдігінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № 498 қаулысымен бекітілген

## Ақсу ауданы

## Алакөл ауданы

## Ескелді ауданы

## Кербұлақ ауданы

## Көксу ауданы

## Қаратал ауданы

## Панфилов ауданы

## Сарқан ауданы

## Талдықорған қаласы

## Текелі қаласы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Жетісу облысының тарихи орындары
Санат:Жетісу облысы
Сайранбай Әліқұлұлы

**Сайранбай Әліқұлұлы Дөненбаев** (3.3.1965 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Жарлысу ауылында туған, Қазақстанның Еңбек Ері.

## Өмірбаяны
Сайранбай Әліқұлұлы – 1965 жылы шаруа отбасында дүниеге келген. Білімі жоғары, зоотехник, экономист-менеджер. Еңбек жолын 1987 жылдан бастап «Алғабас» қой савхозында шопан, ферма және бөлімше меңгерушісінен бастаған. 1996 жылы Жарлысу ауылында «Шәушен» шаруа қожалығын құрады. Сайранбай Дөненбаев осы мерзімге дейін шаруа қожалықтың төрағасы. Республикаға белгілі «Шәушен» шаруа қожалығы 3000 бас қой, 500 бас жылқы және 200 бас мүйізді ірі қара малын бордақылау кешенін іске қосып, бұл табысты саланы дамытуда өзгелерге үлгі-өнеге көрсетіп отыр. Қожалық асыл тұқымды «Еділбай» қойын өсірумен, текті тұяқты тұлпарлар өсірумен және элита тұқымды егін шаруашылығымен тұрақты түрде айналысып келеді. Егіншілікті ғылыми негізде жүргізе білген қожалық өрендері жыл өткен сайын табысқа кенелуде. Асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылыққа мемлекет тарапынан да үлкен қолдау көрсетіліп жатыр. Шаруа қожалықтың техникалық паркі де жыл сайын кеңейіп, жаңа техникалармен толығып келеді.Бүгінгі таңда шаруа қожалығының иелігінде сүт бағытындағы 200-ге таяу, ет бағытындағы «Алатау» тұқымды 500-дей ірі қара, 857 бас жылқы және «Еділбай» тұқымды 15 мыңға жуық қой бар.Сонымен бірге, 4000 гектар жерге дәнді-дақылдар өсіруде.Қожалық бүгінгі таңда 110 адамды тұрақты түрде жұмыспен қамтамасыз етіп отыр. Олардың орташа жалақысы 45 000 теңгені құрайды. «Шәушен» шаруа қожалығының басшысы Сайранбай Дөненбаев ауылын дамытып, көркейтуді де назарынан тыс қалдырған емес. Жарлысу ауылы осыдан он жыл бұрыңғы ауылмен салыстыруға келмейді. Алыстан көз тартатын еңселі де әсем мешіт, жұмыртқадай тізілген екі пәтерлік жаңа үлгідегі он тұрғын үй, 40 орындық интернат үйі және осы интернат алдында ҰОС-ның ардагерлері және Ашаршылық құрбандарына арналып соғылған саябақ, 100 балалық балабақша. Осы көз тартар ғимараттар ауыл көркін ерекше ажарландыра түсуде. Сайранбай Дөненбаев Жарлысу ауылының тауынан қымызбен емдейтін шипажай орнын ашты. Осының барлығы да шаруа қожалықтың жеке қаражатына салынып, ел игілігіне берілген бүгінгі күннің зәулім ғимараттары. Кәсіпкер Сайранбай Әліқұлұлы Дөненбаевтің еселі еңбегі елеусіз емес. Ол «Құрмет» орденімен, Елордамыз – Астана қаласында өткен «Алтын сапа» республикалық конкурсында ІІ орынды жеңіп алып, күміс медальмен марапатталды. «Жыл патриоты» атағы, «Тәуелсіздікке 10 жыл» медалі, «Тәуелсіздікке 20 жыл» медалі, «Еңбек даңқы 2012» медалі», «Парыз 2012» медалі берілді. «Жомарт жүрек» сыйлығының лаураты «Жыл тұлғасы» аталымының иегері атынды. Тәуелсіздіктің 27 жылдығы қарсаңында Қазақстанның Еңбек Ері атағын иеленді.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Азаматхан Сайлауұлы Әміртай

**Азаматхан Сайлауұлы Әміртай** 1978 жылы Жамбыл облысы  Тұрар Рысқұлов ауданы – қазақстандық саяси қайраткер, «Байтақ» партиясы төрағасы.

## Өмірбаяны
1978 жылы Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданы, Жақсылық ауылында туған.  

2000 жылы Алматы энергетика және байланыс институтын үздік аяқтаған, 2005 жылы Қазақ ұлттық аграрлық университетін ұздік аяқтаған, Executive MBA, «СКОЛКОВО» Мәскеу басқару мектебі

Мамандығы: компьютерлік телекоммуникация инженері, жергілікті мемлекеттік басқару

1995-2000 ж. – жеке компьютерлер мен техника сату саласында жеке кәсіпкерлік қызмет;

1999-2000 ж.  — «Пейджинг компаниясының» Алматыдағы филиалы, директор;

2001-2005 ж. — «Kaznewtech Ltd» и  «Kaz Com Net» ЖШС,  директор;

2005-2006 ж. — «Қазақстан Темір Жолы» ҰК» АҚ, ақпараттандыру бойынша бірінші вице-президенттің кеңесшісі;

2007-2008 ж. -«Қазақстан Темір Жолы» ҰК» АҚ, ақпараттандыру бойынша президенттің кеңесшісі;

2005-2008 ж. — софтверлік  компаниялар бірлестігі,  вице-президент;

2008-2014 ж. – «Қазақстандық софтверлік компания ассоциациясы» заңды тұлғалар бірлестігі, президент;

2014- 2016 ж. — «Инвесторлер альянсы» жергілікті қоғамдық бірлестік, президент;

2016 – әлі күнге дейін — «Байтақ болашақ» экологиялық альянсы» Республикалық қоғамдық бірлестігі, президент;

2017 – –Алматы энергетика және байланыс университетінің директорлар кеңесінде төраға кеңесшісі.

2022 – «Байтақ болашақ» партиясы төрағасы. 

Отбасылық жағдайы: отбасы құрған, төрт баласы бар
  
Екі рет Меккеге қажылық өтеді

Марапаттары: «Жыл меценаты» номинациясында «Халық сүйіктісі-2014» ұлттық премиясы

Хобби:  шахмат, велоспорт, жүзу.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Байтақ партиясының мүшелері
Қыдырәлі Исалыұлы Қойтай

**Қыдырәлі Исалыұлы Қойтай** (19.10.1951 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Көкдөнен ауылында туған. Журналист, ҚР Мәдениет қайраткері.

## Өмірбаяны
Қыдырәлі Исалыұлы Қойтай 1951 жылы 19 қазанда Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы (бұрынғы Луговой ауданы) Көкдөнен ауылында дүниеге келген.  ҚазМУ-дің журналистика факультетін тәмамдаған.
Еңбек жолын аудандық газеттен бастап, кейін әр жылдары республикалық қоғамдық-саяси «Халық кеңесі» газетінде жауапты хатшы орынбасары, жауапты хатшы болып қызмет істеді. 1996 жылы «Ақиқат» ұлттық қоғамдық-саяси журналына ауысып бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары болды. Сонымен қатар балаларға арналған «Алақай-Балақай» журналының және «Бас қатырғыш» газетінің бас редакторы болды.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Журналистер
Санат:Қазақстан журналистері
Жаңбыршы Үсейінов

**Жаңбыршы Үсейінов** -  1947 жылы 9 мамырда Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданындағы Көкдөнен ауылында туған. Өнер қайраткері, композитор.

## Өмірбаян
Жаңбыршы (Жаңбырбай) Үсейінұлы 1947 жылы 9 мамырда Жамбыл облысы, Т.Рысқұлов ауданы Көкдөнен ауылында дүниеге келген. 20 жылға жуық өзі білім алған Ахмет Байтұрсынов атындағы орта мектеп оқушыларына бастапқыда математикадан, кейіннен ән-күй пәнінен сабақ берді. Көз жанары нашарлап, І топтағы мүгедектігі бойынша зейнетке шығып, 25 жыл үйде отырды.

Жаңбыршы Үсейінов алғашқы «Жігіт сыры» әнін 17 жасында жазды. Бірқатар әндерінің сөзі – автордікі. Патриоттық әндер – Байзақ Датқа Мәмбетұлына арнаған «Батыр бабам», «Әбілқайыр», «Соғыстан қайтқан әкелер», «Боксшы», «Сені іздеймін», «Жан сәулем», «Жігіт сыры», «Қайдасың, Қарлығашым» әндерінің сөзі – ақын Кәріпжан Нүсіптікі.  «Немерем – балам» әнінің сөзін ақын Бердіш Шахаров жазған. «Қайдасың, армандастарым», «Құдаша», «Сағыныш» (өлеңі Жаңбыршы Үсейіновтікі) және басқа лирикалық әндерін әнсүйер қауым жылы қабылдады. 40-қа жуық әндердің авторы.
"Соғыстан қайтқан әкелер" әні Қазақ радосында беріліп тұрады. Радионың Алтын қорына енген. "Сағыныш" атты ән жинағы жарық көрген.
## Дереккөз

Санат:Сазгерлер
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Гүлнұр Шәкенқызы Өмірбаева

**Гүлнұр Шәкенқызы Өмірбаева** -  1975 жылы Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданындағы Көкдөнен ауылында туған. ҚР Мәдениет қайраткері, педагог-ғалым, педагогика ғылымдарының кандидаты,  әнші, композитор.

## Өмірбаяны
Гүлнұр Шәкенқызы 1992 жылы орта мектепті бітірген соң, 1997 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының Музыка педагогика факультетін тәмәмдаған. 1997 жылы осы институттың Музыкалық оқыту теориясы мен әдістемесі кафедрасының ізденуші–стажеры болып қабылданды. 1998 жылы өндірістен қол үзіп, аспирантураға қабылданды. 2002 жылдан бастап еңбек жолын вокал және хор дирижерлау кафедрасының оқытушысы қызметінен бастады. 2008 жылы Мәдени бұқаралық жұмыстардың теориясы мен әдістемесі кафедрасының доцент міндетін атқарушы қызметіне ауыстырылды. 2009 жылы осы кафедраның уақытша кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. 2009 жылдан бастап Музыкалық білім және мәдениет факультетінің деканы қызметін атқарып келеді.  2010 жылы ғылыми диссертациясын сәтті қорғап, педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін иеленді. 
### Ғылыми еңбектері
*«Ән салу өнері» оқу құралы (2007 ж.);
*«Мектеп оқушыларының сыныптан тыс жұмыс барысында қазақ әндері арқылы патриоттық құндылықтарын қалыптастыру» оқу құралы (2010 ж.); -
*«Патриоттық әндер» хрестоматия (2013 ж.).
### Жетістігі, марапаты
*2000 жылы Республикалық «Жаңа ғасырға – жаңа ән» әндер байқауының лауреаты;
*2002 жылы халықаралық «Азия даусы» фестивалі аясында өткен Қазақстан әндері байқауында Елбасы тағайындаған «Алтын домбыра» жүлдесінің иегері; 
*2007 жылы «Арман» продюсерлік орталығынан «Ән еркесі» және «Қыздар, қыздар...» атты әндер жинағы жарыққа шықты;
*2009 жылы «ҚР Мәдениет қайраткері» атағы; 
*2010 жылы Республикалық «Елім менің!» патриоттық әндер байқауының лауреаты;
*2014 жылы ҚР Білім және ғылым министрілігінің «Ы. Алтынсарин» төсбелгісі.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Мәдениет және өнердегі адамдар
Тахмина Әшімбекова

**Тахмина Талғатқызы Әшімбекова** -  1979 жылы 11 қарашада Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданындағы Жаңатұрмыс ауылында туған. ҚР Мәдениет қайраткері, эстрада әншісі, халықаралық ән байқаулары лауреаты.

= Өмірбаяны =
Тұрар Рысқұлов ауданындағы Тұрар Рысқұлов атындағы мектеп-лицейінің және Тараз қаласындағы Абай атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжінің түлегі. 2000 жылы Тараз мемлекеттік университетінің музыка факультетін бітірді.  Жастайынан әнге құмар болған Тахмина Талғатқызы мектеп қабырғасында  көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысып, белсенді мүшесі болды. 1997 жылы Тараз қаласында өткен Шәмші Қалдаяқов атындағы «Менің Қазақстаным» халықаралық ән байқауына қатысып, жүлделі 2 орынға ие болды. 1998 жылы Алматыда өткен Республикалық «Жас қанат» байқауы лауреаты, 1999 жылы Ақтау қаласында өткен «Жаһан дала» халықаралық ән байқауында 1-жүлдегер атанған. 2001 жылы Мальтада және Эстонияның Вильнюста өткен халықаралық ән байқаулары бас жүлдегері. 2002 жылы «Азия даусы» халықаралық ән байқауында жүлделі 2 орынды иеленді. 2003 жылдан Алматы қаласында «Қазақконцертте» жұмыс істейді. Алматы қаласында тұрады. Мемлекеттік «Гүлдер» ән-би ансамблінде жұмыс атқарады. Ұстазы өнер және мәдениет қайраткері, ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері Әуесбай Бақбергенұлы.  
### Марапаты
*Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері (2008 ж.);
*Мәдениет саласының үздігі.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Әншілер
Гүлмира Ақүрпекова

**Гүлмира Ақүрпекова** -  1965 жылы 20 қаңтарда Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданындағы Әбжаппар ауылында туған. ҚР Мәдениет қайраткері, эстрада әншісі.

= Өмірбаяны =
Гүлмира Ақүрпекова Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының химия-биология факультетін бітірген. Институт қабырғасында оқып жүргенде көркемөнерпаз үйірмесінің белсенді мүшесі болды. Сол кездің өзінде ол қазақ теледидарының "Көкпар", "Шашу", "Көңілашар" бағдарламаларында өнер көрсетіп, республика халқына танымал болды. Ол Германия, Норвегия, Швеция, Түркия елдерінде гастрольдік сапармен болып, концерттер берді. Өнер жолындағы жетістіктері үшін 2002 жылы Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты атағына ие болды.
### Марапаты
*Қазақстан жастар одағы сыйлығының лауреаты (2002 ж.);
*ҚР Мәдениет қайраткері;
*«Құрмет» ордені (2021 ж.).

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Әншілер
Қайрат Әшірәліұлы Бисембаев

**Қайрат Әшірәліұлы Бисембаев** (22.04.1965 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Бірлес ауылында (қазіргі Сәлімбай Пірманов ауылы) туған. Мемлекет және қоғам қайраткері, ақын, композитор.

## Өмірбаяны
Қайрат Әшірәліұлы 1965 жылы 22 сәуірде ұстаздар отбасында дүниеге келді. 1972 жылы Бірлес орта мектебіне барып, 1982 жылы Алғабас орта мектебін «Алтын медальмен» бітірген. Сол жылы Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтына түсіп, 1987 жылы құрылыс инженері маманыдығы бойынша бітірген. 2003 жылы «Тұран» университетін «Заңгер» мамандығы бойынша, 2004 жылы «Құрылыс және бағалау» академиясын «Бағалаушы" мамандығы бойынша оқып, бітірген. 

Еңбек жолын 1987 жылы Торғай қаласында «Тургай-селхозводопровод» АҚБ-де шебер, аға инженер болып бастаған. 1988-1993 жылдар аралығында Өрнек ауылдық кулубының меңгерушісі, Алғабас совхозының комсомол ұйымының жетекшісі болған. 1993-1997 жылдары Өрнек ауылдық Кеңес төрағасы және әкім болды. 1997-1999 жылдары комбикорм зауыт директоры, «Подгорный» агрокорпорациясы президентінің көмекшісі болды. 1999 - 2000 жылдары Жамбыл облысы әкімдігінде бас маман, 2000-2005 РГП «Мемлекеттік құрылыс лицензия» мемлекеттік мекеменің Алматы облысы филиалының директоры болды.

2005 - 2009 жылдары Алматы облысының Қаратал ауданы әкімінің орынбасары, 2009 - 2015 жылдары ҚР Құрылыс агенттігінің Мемлекеттік сәулет - құрылыс бақылау басқармасының басшысы, Астана қаласы мемлекеттік сәулет - құрылыс бақылау департаментінің басшысы болып еңбек етті.2015-2018 жылдары Алматы облысы Қаратал ауданының әкімі,Алматы облысы жер басқармасының басшысы, «Nur Otan» партиясының Алматы қалалық филиалы төрағасының орынбасары болды.Қазірде Жамбыл облысы бойынша мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы басшысы.
### Кітаптары
*«Әкені аңсау» ән жинағы;
*«Берекелі бірлес» кітабы.
### Отбасы
Екі қыз, екі ұлдың әкесі.
### Марапаты
*«Құрмет» ордені;
*ҚР Құрметті құрылысшысы; 
*ҚР Архитекторлар одағының, қала құрылысшылары одағының мүшесі;
*Қаратал ауданының құрметті азаматы, 
*Мәскеуде өткен «Бүкілдүниежүзілік жастар мен студенттердің ХІІ-фестивалінің диплом анты; 
*Ауған соғысының ардагерлерінің республикалық штабының «Сауап» және ҚР Контитутциясына, Тәуелсіздігіне байланысты бірнеше юбилейлік медальдар иегері;
*Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті - Елбасының Алғыс хатымен жәнем 5 - рет Алматы облысы әкімінің «Құрмет грамотасымен" марапатталған.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Құрылыс
RCN Televisión

**RCN Televisión** (сонымен қатар **Canal RCN** немесе жай **RCN** ретінде белгілі) — Organización Ardila Lülle-ге тиесілі колумбиялық теледидар желісі. Ол 1967 жылы 23 наурызда телевизиялық продюсерлік компания ретінде құрылды және 1998 жылы 10 шілдеде тәуелсіз арна ретінде ресми түрде іске қосылды. Ол ең сәтті теленовеллалардың бірі «Мен Беттимін, ұсқынсыз» шығарды.

## Телеарналары
* Canal RCN
* RCN HD2
* RCN Novelas
* RCN Nuestra Tele Internacional
* NTN24
* Win Sports
* Win Sports+

## Телебағдарламалар
* Noticias RCN
* Reportajes RCN
* Mañana express
* Buen día, Colombia
* Deportes RCN
* Fútbol RCN
* La casa de los famosos Colombia

## Сыртқы сілтемелер
* RCN Televisión 

## Дереккөздер

Санат:Колумбия телеарналары
Татарстан әнұраны

**Татарстан Республикасының мемлекеттік әнұраны** () — Татарстан Республикасының мемлекеттік рәміздерінің бірі.

## Мәтіні
2013 жылдың 21 ақпанында Татарстан Парламенті Татарстан Республикасы Әнұранының мәтінін бірауыздан бекітті. Әнұранның соңғы мәтіні тарихтан белгілі Рамазан Байтимеровтың 1970 жылдары жазған «Туган ягым» («Туған жағым») өлеңіне негізделген. Өлеңдерді қайта қарауға көптеген белгісіз авторлар қатысты. Рамазанның өлеңдері композитор Рүстем Жаһинді ән жазуға шабыттандырды, оның әуені 1993 жылы Татарстанның мемлекеттік әнұраны атанды. Әнұранның жаңа мәтіні татар тілінде 8, орыс тілінде 8 жолдан тұрады. Мәтінді орыс тіліне орыс ақыны Филипп Пираев (шығу тегі ассириялық) аударған.

## Алғышарты

Татарстан Республикасының мемлекеттік әнұраны 2013 жылға дейін Татарстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 14 шілдедегі «Татарстан Республикасының мемлекеттік әнұраны туралы» қаулысымен бекітілген әнұранның музыкалық нұсқасына қатаң сәйкес орындалды. Рамазан Бәтімовтың «Туган ягым» әнінің мәтіні пайдаланылмады.

Қазіргі уақытта Татарстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны «Татарстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері туралы» Заңымен бекітілген ережелерге сәйкес орындалады.

: **Кириллица әліпбиінде**
: Күпме юллар йөрдем, дөнья күрдем,
: Назлы җилләр йөзем сыйпады.
: Сиңа кайткач кына, туган ягым,
: Күкрәгемә шатлык сыймады.

: Тик бер генә көнгә аерылсам да
: Ямансулап сине юксынам.
: Синнән башка миңа, туган ягым,
: Бу дөньяда тормыш юк сыман.

: Тик бер генә көнгә аерылсам да
: Ятим калган кебек буламын!
: Тик син генә яшәү матурлыгы,
: Гүзәллеге якты дөньяның!

: **Латын әліпбиінде**
: Küpme yullar yördem, dönya kürdem,
: Nazlı cillär yözem sıypadı.
: Siña qaytqaç qına, tuğan yağım,
: Kükrägemä şatlıq sıymadı.

: Tik ber genä köngä ayırılsam da
: Yamansulap sine yuqsınam.
: Sinnän başqa miña, tuğan yağım,
: Bu dönyada tormış yuq sıman.

: Tik ber genä köngä ayırılsam da
: Yätim qalğan kebeq bulamın!
: Tik sin genä yäşäw maturlığı,
: Güzällege yaqtı dönyanıñ!

: **Бейресми қазақша**
: Көп жолдар жүрдім, дүние көрдім
: Назды желдер жүзімді сипады.
: Саған қайтқанда ғана, туған жағым,
: Көкірегіме шаттық симайды.

: Тек бір ғана күнге айырылсам да,
: Уайымдап сені жоқсынам.
: Сеннен басқа менде, туған жағым,
: Бұл дүниеде тұрмыс жоқ сияқты.

: Тек бір ғана күнге айырылсам да
: Жетім қалған сияқты боламын!
: Тек сен ғана өмірдің мәнісі,
: Әдемілігі жарқын дүниенің!

## Дереккөздер
Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Қарағанды облысының әкімдігінің 2020 жылғы 17 қарашадағы № 73/01 қаулысымен бекітілген.

## Абай ауданы

## Ақтоғай ауданы

## Бұқар жырау ауданы

## Қарқаралы ауданы

## Нұра ауданы

## Осакаров ауданы

## Шет ауданы

## Балқаш қаласы

## Қарағанды қаласы

## Саран қаласы

## Теміртау қаласы

## Шахтинск қаласы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Қарағанды облысының тарихи орындары
Санат:Қарағанды облысы
Бақаты

**Бақаты,** (түпкі атауы *Бақа ата)* — Қазақстандағы өзен. Жамбыл облысы, Жуалы ауданы аумағымен ағады. Теріс өзенінің сол жақ саласы.

## Сипаттамасы

### Географиясы
Ұзындығы 32 шақырым. Қаратаудың батысындағы Қоңыртөбе жоталарынан бастау алып, Теріс-Ащыбұлақ су қоймасына құяды. left|320px|Шымкент - Тараз тас жолына дейін *Үлкен Бақаты* және *Кіші Бақаты* боп екі бөлініп ағып келеді. Арнасы үнемі толып аға бермейді, құрғақшылық жылдары суы мүлде азайып кетеді.

Қар және жаңбыр суларымен, жер астынан шыққан қайнарлармен толығады. Жағасында бірнеше мал жайылымы аумақтары бар.

Өзен суы мал және егін шаруашылығына пайдаланылады. Өзен бойында бөгеттер орналасқан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Жуалы ауданы өзендері
Басқарбек Битанов

**Басқарбек  Әлтайұлы Битанов** (01.01.1959 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Көкдөнен ауылында туған. Журналист, жазушы, сатирик.

Басқарбек (Басқар) Әлтайұлы Битанов 1959 жылы 1 қаңтарда Т.Рысқұлов ауданы, Көкдөнен ауылында туған.
Мектепті бітірген соң ауылдық клуб меңгерушісі, ауыл көркемөнерпаздары жетекшісі болып жұмыс істеді.

1977 жылы ҚАЗҰУ-дің журналистика факультетіне оқуға түсті.
Алматы облыстық «Жетісу» газетінде еңбек жолын бастаған.
1986 жылы «Құнсыз адам» атты сатиралық романы Баубек Бұлқышев атындағы сыйлыққа ие болды.

1986 жылы қазіргі «Егемен Қазақстан» газетіне ауысып, аға тілші болып еңбек етті. Газетте «Мүйіз тұмсық» сатиралық мүйісін жүргізді.

1990 жылы «Халық газетінде» жауапты хатшы қызметін атқарды. «Қандауыр» сатиралық бетін ұйымдастырып, шығарып отырған.

«Ауыл» газеті редакторының орынбасары, «Тамаша» ойын-сауық отауының жетекші маманы, сценаристі болды.

1994 жылы 1 қаңтарда дүниеден озды.

2015 жылдан бері Тұрар Рысқұлов ауданы орталығы Құлан ауылындағы Мэлс Өзбеков мәдениет үйі жанынан ашылған Басқар Битанов театры жұмыс істейді.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Жазушылар
Арбат (Алматы)

**Арбат** — Қазақстанның Алматы қаласындағы жаяу жүргіншілер аймағы. Абылай хан және Назарбаев даңғылдарының аралығында Жібек жолы көшесінің бойында орналасқан. Бұл аймақта ЦУМ сауда орталығы мен дүңгіршектер сияқты көптеген дүкендер бар.

270px|нобай|оңға|Алматының Арбаты, 2018 жылғы маусым

## Тарихы
1980 жылдардың аяғында құрылған Арбат Алматыда жаяу жүргіншілер аймағына айналған алғашқы көше болды. Бұл атау Мәскеудегі Арбат көшесінен алынған. Аймақ 2017 жылы қайта құрылды, қазір субұрқақтар бар және Панфилов көшесімен қиылысады. Жаяу жүргіншілер аймағын Сейфуллин даңғылына дейін кеңейту жоспарда бар.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Астана алаңы

**Астана алаңы** — Алматы қаласында Алмалы ауданы Төле би көшесінде орналасқан. Қазақстандағы Республика алаңынан кейінгі екінші үлкен алаң. Онда көптеген қоғамдық іс-шаралар, концерттер мен салтанатты шаралар өтеді. Алаң Қазақстан-Британ техникалық университетінің, Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова ескерткішінің алдында және Панфилов көшесінің сол жағында орналасқан. Алаң бұрын Владимир Лениннің есімімен аталған. Оның мүсіні алаңның ортасында 1991 жылға дейін тұрды.

## Тарихы
нобай|солға|Астана алаңы 1969 жылы|287x287px
1921 жылы бұл аймақ Қызыл алаң деп аталды. Кеңес үкіметі империялық дәуірдегі ғимараттарды бұзудан кейін алаңда жаңа үкіметтік ғимараттар бой көтерді. 1937 жылы алаңға алғаш рет тас төселді. 1955 жылы Панфилов көшесінің қиылысында Қазтұтынуодағының әкімшілік ғимараты салынды. 1957 жылы 7 қарашада Қазан төңкерісі күні Кеңес мемлекет қайраткері Владимир Ленинге ескерткіш орнатылды. Сол жылы Қазақ КСР үкіметінің жаңа ғимаратының құрылысы аяқталды, ол қазіргі ҚБТУ ғимараты болып табылады. Сонымен қатар, алаң Ленин алаңы болып өзгертілді.

1980 жылы қалада Брежнев алаңы ашылғаннан кейін бұл аумақ «ескі алаң» деп аталды. 1987 жылы Қазан төңкерісінің 70 жылдығына орай алаңда «Бюсттер аллеясы» мемориалдық кешені құрылды. Ленин ескерткіші 1991 жылы басқа жерге көшірілді. 1997 жылы алаң Қазақстанның жаңадан құрылған астанасы Астананың құрметіне қайта аталды. 2017 жылдың қыркүйегінде алаңды қайта құру жұмыстары аяқталды, соның нәтижесінде жолақтар қысқартылды және велосипед жолдары жасалды.

Алаңды қалпына келтіру жұмыстары 2017 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Жолдың жүру бөлігінің жолақтары қысқартылды, көлік ағындары бар жаяу жүргіншілер бағандармен бөлінген. Босатылған аумақта велосипед жолдары мен гранит брусчаткалар төселді, шым және лаванда төсеніштерімен абаттандыру жұмыстары жүргізілді. Баспалдақ эспланадасы жаңартылды, онда ашық амфитеатр жабдықталған, оның алдында түнде жарықтандырылған екі құрғақ субұрқақтар бар.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Санат:Алматы сәулеті
Санат:Алматының көрікті орындары
Сейсен Қожеке

**Сейсен (Сейсенбай) Шәмінұлы Қожеке** (28.12.1951 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы  Жаңатұрмыс ауылында туған. Журналист, жазушы, аудармашы, ақын. ҚазМУ-дің журналистика факультетін 1978 жылы бітірген. «Құлан тарихы», «Қожай қызыр, береке», «Темірқұл, Теміржол, Темірқанат», «Аты аңызға айналған», «Екі майданның жауынгері» атты әр жылдарда жарық көрген тарихи-шежіре кітаптардың, повесть, әңгімелердің  және «Айкөл» өлең жинағының авторы.  

43 жыл бойы аудандық, облыстық газеттерде  қызмет істеп, облыстық «Ақ жол» газетінде жүріп зейнетке шықты. Қарымды журналистің қаламынан туған очерктер мен публицистикалық мақалалар, әңгімелер мен фельетондар республикалық, облыстық баспасөзде жиі жарияланады.

=Марапаты=
*Қазақстан журналистер Одағы сыйлығының лауреаты;
*Тұрар Рысқұлов ауданының Құрметті азаматы.

## Дереккөз

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Жазушылар
Санат:Журналистер
Уиллис шеңбері

**Уиллис шеңбері** (бұдан бөлек **Уиллистің шеңбері**, **Уиллис ілмегі**, **мидың артериялық шеңбері** және **Уиллис көпбұрышы** деп те аталады) бауырымен жорғалаушылардың, құстардың және сүтқоректілердің, соның ішінде адамның миына және айналасындағы құрылымдарға қан апаратын қанайналым анастомозы.  Ол ағылшын дәрігері Томас Уиллистің (1621–1675) құрметіне аталған. 

## Құрылым
Уиллис шеңбері ми қанайналымының бөлігі әрі келесі артериялардан тұрады: 

* Алдыңғы ми артериясы (сол және оң), A1 сегмент деңгейінде
* Алдыңғы дәнекер артерия
* Ішкі ұйқы артериясы (сол және оң) оның алшақ ұшында (каротид ұшы)
* Артқы ми артериясы (сол және оң), P1 сегмент деңгейінде
* Артқы дәнекер артерия (сол және оң)

Миға қан апаратын ортаңғы ми артериялары Уиллис шеңберіне кірмейді.

### Артериялардың бастауы
Оң және сол жақ артқы ми артериялары базиляр артериядан тарайды, ал ол сол және оң омыртқа артерияларынан шығады. Омыртқа артериялары бұғанаүсті артерияларынан бастау алады.

Артқы дәнекер артерия ішкі ұйқы артериясы алдыңғы және ортаңғы ми артерияларына (ішкі ҰА соңғы тармақтары) бөлінер алдында ғана бөлініп шығатын тармақ. Алдыңғы ми артериясы Уиллис шеңберінің алдыңғы бүйір бөлігін құрайды, ал ортаңғы ми артериясы шеңберге кірмейді.

Алдыңғы дәнекер артерия екі алдыңғы ми артериясын байланыстырып тұрады, сол себепті ол не сол жақтан, не оң жақтан шығады деуге болады.

Шеңберге кіретін барлық артерия қыртыстық және орталық тармақ береді. Орталық тармақтар Уиллис шеңберінің ішкі бөлігін, дәлірек айтқанда, аяқшааралық шұңқырға қан апарады. Қыртыстық тармақтар аты атағандай қыртысқа қан апарып, Уиллис шеңберіне тікелей әсер етпейді.

### Нұсқалары
Уиллис шеңберінің айтарлықтай көп анатомиялық вариациясы бар, классикалық анатомия адамдардың шамамен үштен бірінде ғана көрінеді. Кең тараған вариациялардың бірінде артқы ми артериясының таяу бөлігі тар, ал ипсилатерал артқы дәнекер артериясы кең болады, сондықтан ішкі ұйқы артериясы артқы миға қан апарады; бұл ұрықтың артқы дәнекер ми артериясы деп белгілі. Тағы бір нұсқасында алдыңғы дәнекер артериясы ірі боп келеді де, бір ішкі ұйқы артериясы екі алдыңғы ми артериясына құяды; бұл жұпсыз алдыңғы ми артериясы деп аталады. 

## Дереккөздер

Санат:Бас пен мойындағы күретамырлары
Бюсттер аллеясы (мемориалдық кешен)

**«Көрнекті қайраткерлер аллеясы» мемориалдық кешені** — Алматыдағы ҚБТУ ғимараты жанындағы бюсттер аллеясы. Жетісу жерінде Кеңес үкіметін орнату қозғалысына қатысқандарға 1987 жылы орнатылған.

## Тарихы
«Көрнекті қайраткерлер аллеясы» мемориалдық кешені 1987 жылы Қазан төңкерісінің 70 жылдығына орай Ленин алаңында Жетісуда кеңес үкіметін орнату қозғалысының қатысушыларына, партия және кеңес қайраткерлеріне орнатылды.

Мүсіндердің авторлары атақты қазақстандық мүсіншілер: Т.С. Досмағамбетов, А.А. Исаев, Х.И. Наурызбаев, В.Ю. Рахманов, М.В. Раппопорт, А.Б. Татаринов и Ю.В. Хуммель; архитекторлар: А.К. Қапанов, К.Ж. Монтахаев, Ш.Е. Уәлиханов, В.Н. Ким, Ш. Өтепбаев и С. Фазылов.

Әр қайраткерге граниттен жасалған призмалық тұғырға жеке қола бюст орнатылды. Барлық ескерткіштер жеке орналасқан. Тұғырлардың алдыңғы бөліктерінде ойып жазылған қолтаңбалары бар.

Кешен Алматыдағы мәдени іс-шараларының негізгі орындарының бірі Астана алаңының құрамдас бөлігі болып табылады.

## Бюсттер тізімі
* Әліби Жангелдин — Қазақстан Кеңестерінің құрылтай съезін ұйымдастырушылардың бірі және қатысушысы;
* Ораз Жандосов — 3-ші Түркістан дивизиясының саяси бөлімін басқарды және Жетісу облысы ревкомының құрамына кірді;
* Михаил Фрунзе — Шығыс майданының әскери комиссары;
* Амангелді Иманов — 1916 жылғы Орта Азия көтерілісінің қатысушысы;
* Тұрар Рысқұлов — Түркістан коммунистік партиясы мұсылман бюросының төрағасы;
* Мағазы Масанчи — Түркістан коммунистік жастар одағының мүшесі;
* Абдолла Розыбакиев — Ресей Коммунистік партиясы (большевиктер) Верный секциясының төрағасы;
* Валериан Куйбышев — Жұмысшы-шаруа қызыл әскері Шығыс майданының оңтүстік тобының Реввоенсовет (РВС) мүшесі;
* Сәкен Сейфуллин — РКФСР Қырғыз АКСР Халық Комиссарлары кеңесінің төрағасы (Үкімет басшысы);
* Дмитрий Фурманов — Верный көтерілісін басуға қатысты.

## Тарих және мәдениет ескерткіші
2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен қоса бұрынғы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда Бюсттер аллеясының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.

## Дереккөздер

Санат:Алматы ескерткіштері
Санат:Алматының көрікті орындары
Гяз

**Гяз** () — Исфаһан қаласынан шыққан парсы нугасының дәстүрлі атауы.

*Гяз* сөзі *гяз-ангебин* деген сөзбен байланысты, ол Исфаһанның батысындағы Загрос тауларында мекендейтін ангебин *шырыны* дегенді білдіреді.

Ангебиндер қапталған тәтті сүтті шырын көктен келген библиялық маннамен байланысты. Жабысқақ ақ зат *Cyamophila astragalicola* және *C. dicora* сияқты псиллид түрлерінің нимфаларының анусынан бөлінеп, *Astragalus adscendens* өсімдіктерінде тіршілік ететін. Бұл зат жыл сайын жиналады және басқа ингредиенттермен, соның ішінде пісте немесе бадам, раушан суы және жұмыртқаның ақтығымен араластырылады. Ингредиенттердің бұл комбинациясы тәттілерге ерекше дәм береді, бұл оларды еуропалық нугадан ерекшелендіреді.

Гяздің қазіргі сорттарында жәндіктердің секрециясы болмауы мүмкін, оның орнына қант пен жүгері шәрбаты қолданылады.

## Дайындық
нобай|солға|Иран нугаcы, негізінен Иранның әзербайжан аймақтарында өндірілетін гязаның ерекше түрі
Тауда жиналған жабысқақ зат Гязь Хунсар басқа ингредиенттермен: жұмыртқаның ақтығы, пісте, бадам және раушан суымен бірге үлкен мыс ыдыстарға салынады. Содан кейін бұл шикізат қоспасы қажетті тығыздыққа жеткенше оттың үстіне шайқалады.

Дәстүр бойынша гяз диаметрі 6-7 см, қалыңдығы 1 см болатын кәмпит түрінде қолмен дайындалып, ағаш жәшіктерге (бүгін олар картон, металл немесе пластмасса пайдаланады) оралған. Жеке кәмпиттер бір-біріне жабысып қалмас үшін ұн себіледі.

Автоматтандыруды енгізу арқылы енді коммерциялық деңгейде гяз шығаруға болады.

## Тағы қараңыз
* Туррон
* Пашмак
* Коттаб (тәттілік)
* Соан асали

## Дереккөздер

Санат:Кондитер өнімдері
TAN (телеарна)

**TAN** — 1991 жылы ашылған қазақстандық алғашқы жекеменшік телеарналардың бірі. Алматы қаласынан хабар таратып келді. 2021 жылы 1 қазанда хабар таратуын тоқтатты.

## Тарихы
Қазақстанның ең ескі жекеменшік телекомпаниясы «ТАҢ» 1990 жылы желтоқсанда Алматыда құрылды. Эфирге алғаш рет 1991 жылы 1 наурызда шықты. Телекомпанияның құрылған сәтінен бастап басында Ләйлә Қалибекқызы Бекетова - Храпунова тұрды. Алғашқы жылдары телекомпания Амангелді және Қабанбай батыр көшелерінің бұрышындағы ғимараттың шағын жертөлесінде орналасты.

1998 жылы «ТАҢ» телекомпаниясы сатылып, саясаткер әрі бизнесмен Мұхтар Әблязовтың қолына өтеді.

1999 жылы «ТАҢ» телекомпаниясының басшылығы ауысты. Шығармашылық ұжым Достық 87 мекенжайында орналасқан көп қабатты үйге көшіп, телекомпанияны Бақытжан Кетебаев басқарды. Компанияның хабар тарату кестесінде жаңалықтар негізгі рөл атқарды. Телекомпания журналистері тікелей эфирге көптеген даулы сюжеттерді шығарды. Соған байланысты «ТАҢ» телеарнасының алматылықтар арасында танымалдығы өсті. 

«ТАҢ» телекомпаниясы саясилана бастап, өз материалдарында оппозициялық күштерге артықшылық берді. Бұл «ДВК» атты саяси күш пайда болған кез болды. 2002 жылы 29 наурызда Алматы телемұнарасында орналасқан «ТАҢ» телестанциясының антенналық-фидерлік құрылғысын спайнерлік винтовкамен атып кетті. Хабар тарату тоқтап, ұжым мәжбүрлі демалысқа шығарылды. Соңында телекомпания жабылудың аз-ақ алдында қалды. 

2002 жылы 16 қыркүйекте «ТАҢ» телекомпаниясы сол кездегі «31 арна» медиахолдингінің иесі Арманжан Байтасовқа сатылды. Жаңа басшылықтың келуімен телекомпанияның жаңа өмірі басталды. «ТАҢ» ТРК-ның Алматы қалалық телевидениесі ретіндегі жаңа концепциясы бекітіліп, жарты жылға үзілген телехабар тарату жалғасты және бұрынғы ұжым сақталып, өзіндік бағдарламаларын өндіру алға қойылды.

2008 жылы «ТАҢ» ТРК Ұлықбек, 40Б мекенжайында орналасқан бес қабатты бөлек ғимаратқа көшті. Хабар тарату аумағы Алматы қаласы мен Алматы облысына кеңейді.

2014 жылы қыркүйектен бастап бүкіл республикаға хабар тарата бастады.

2015 жылы 15 қарашада «ТАҢ» телеарнасының атауы «ОҢ ТВ» болып өзгертілді. Сонымен бірге арнаның форматы спорттық, ойын-сауық, танымдық және іскерлік телеарна болып өзгерді.

2020 жылы 22 қыркүйекте телеарна бұрынғы «TAN» (ТАҢ) атауын кері қайтарды.

2021 жылы 1 қазанда телеарна жұмысын тоқтатты.

## Логотиптері

TAN TV old logo.png|2008-2014 жылдардағы логотипі 
TAN TV old logo2.png|2014-2015 жылдардағы логотипі 
ON! Пятница.jpg|2017-2018 жылдардағы логотипі 
TAN TV logo.jpg|2020-2021 жылдардағы логотипі 


## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның жабылған телеарналары
Футболдан Америка кубогы 2024 (финал)

**Футболдан Америка кубогы 2024 (финал)** () — Футболдан 2024 жылғы Оңтүстік Америка кубогының шешуші ойыны. Аргентина және Колумбия құрамалары өзара кездесті. Матч АҚШ-тың Майами-Гардес қаласында өтті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Америка кубогының ресми сайты

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Футболдан Америка кубогының финалдары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Фабрицио Романо

**Фабрицио Романо** () — итальяндық спорттық журналист және Sky Sport Italy репортері. Футбол трансферлері тақырыбында ең әйгілі және сенімді инсайдерлар болып саналады.

## Өмірбаяны
Футбол туралы 16 жасында жаза бастады. Спорттық журналист ретінде алғашқы атаққа Барселона клубының ойыншысы Мауро Икарди болашағын айтқанда ие болды.

19 жасында Sky Sport Italy-ға журналист болып істейді, сол кезден ойыншылар агенттерімен және клуб басшыларымен хабарласа бастады. Репортер ретінде The Guardian, CBS Sports-та істеген.

Өзінің «Here we go» фразасымен белгілі. Twitter, Facebook және Instagram акаунттарын белсенді жүргізеді.

## Жеке өмірі
Неапольда туылды. Миландағы Әулие Жүрек Католиктік университетің бітірген. Уотфорд клубының жанкүйері. Полиглот, ағылшын, итальян, португал испан тілдерінде сөйлейді.
## Дереккөздер

Санат:Италия журналисттері
Санат:Италия спорттық журналисттері
Санат:Әулие Жүрек Католиктік университетінің түлектері
Санат:Алфавит бойынша журналистер
Санат:Футбол журналисттері
Бергамаск сюитасы

**Бергамаск Сюитасы**  - Клод Дебюссидің фортепианаға арналған сюитасы. Ол оны шамамен 1890 жылы, 28 жасында жаза бастады, бірақ оны 1905 жылы cюита жарияланар алдында айтарлықтай өзгертті  Осы сюитаның үшінші бөлімі, "*Ай Сәулесі*", композитордың ең танымал фортпениано шығармаларының біріне айналып, сонымен қатар дүние жүзіндегі ең танымал музыкалық шығармалардың бірі болды

## Тарихы
Дебюсси бастапқыда (1890) бұл фортепианолық шығарманың ерте нұсқасын жарыққа шығарғысы да келмеді, өйткені ол әлі толықтай жетілмеген еді, бірақ 1905 жылы, Дебюссидің он бес жыл ішінде алған даңқын ескере отырып, баспагер аталған шығарма сәтті болады деп есептеп, композитордың сюитаны жариялау ұсынысын қабылдады. 1890 жылдан бері шығарманың 15 жыл ішінде қаншалықты өзгергені белгісіз болса да, Дебюсси шығармадағы кем дегенде екі өлеңнің атын өзгерткені анық. Сол өлеңдер ішіндегі "Пәсепиед" алғашында "Паван" деп аталған, ал "Ай Сәулесі" бастапқыда "Променаде Сентиментале" деп аталды. Бұл атаулар Пол Верленнің өлеңдерінен бастау алады.. Осы шығармадағы үшінші бөлімінің атауы Верленнің "Ай Сәулесі" поэмасынан алынған.

## Сюита Құрылымы
*Бергамаск Сюитасы* төрт бөлімнен тұрады:

# *Бастауы*
# *Менует*
# *Ай Сәулесі* (Clair de lune)
# *Пәсепиед*

### ''Бастауы''
Сюитадағы бірінші бөлім F мажор кілтінде жазылып, модерато қарқыны рубато ретінде белгіленген. Оның легато бөлімдері тыңдаушыға жеңіл, ағынды сезімді береді.

### ''Менует''
Екінші бөлімі минорда жазылған. Барокко минуэтінің артикуляциясын басынан бастап қайталаудың орнына, Дебюсси бірінші өлшемдердің төмен ырғақ екпінінен бас тартады. Дебюссидің өлеңі жеңіл, нәзік ноталары оған арабеск сипатын береді.

### ''Ай Сәулесі''
нобай|Шығарманың ортаңғы бөлігінің басы
Үшінші бөлім D мажорда жазылды. Ол 9/8 метр тілінде жазылған және "Анданте Трес Прессиф" деп белгіленген. 

### ''Пәсепиед''
Соңғы бөлімі F# минорда жазылып, "алегретто ма нон троппо" деп белгіленген. Пәсепиед - Британиядан шыққан бидің түрі. Бұл өлең жылдам және жеңіл, пианинода ойнаған кезде сол қол үздіксіз квавер немесе сегізінші нотаны ойнайды. 

## Дереккөздер

## Қосымша Сілтемелер

* ''Бергамаск Сюитасы: "Ай Сәулесі"'' осы жерде ағылшын тілінде оқыңыз www.wikisource.org
* ''Suite bergamasque'' Cantorion.org-та қараңыз
Лука Кайоли

**Лука Кайоли** (, 1958, Милан, Италия) — итальяндық спорттық журналист, жазушы. Футболшылардың биографияларын жазып танымал болды.

## Сілтемелер
* Luca Caioli:Biography 
* El periodista Luca Caioli también da la talla con su primera novela 
* Luca Caioli, el biógrafo de los cracks del fútbol 
* werkstatt-verlag.de:Luca Caioli 

Санат:Италия журналисттері
Санат:Италия жазушылары
Санат:Алфавит бойынша жазушылар
Санат:Алфавит бойынша журналистер
Санат:Италия спорттық журналисттері
Санат:Футбол журналисттері
Агата Кристи (топ)

**Агата Кристи** — кеңестік және ресейлік рок тобы. 1985 жылы Свердловскіде Вадим Самойлов, Александр Козлов және Петр Май құрған. ВИА РТФ УПИ деген атпен топ 1988 жылы детектив романдардың авторының құрметіне «Агата Кристи» деп өзгертті және 1990 жылдың ортасы мен соңындағы Ресейдің ең көрнекті рок-топтарының біріне айналды.  «Екінші фронт» дебюттік альбомын жазу барысында Вадимнің інісі – Глеб топтың тұрақты мүшесі болды. Содан бері топ құрамы үздіксіз өзгерді, ағайынды Самойловтар вокалдық міндеттерін ауыстыра отырып топ жетекшілері болды. Ағайынды Самойловтар пернетақташы Александр Козловпен бірге топтың негізгі ән авторлары болды.

## Тарихы
Топтың музыкасы өз альбомдарында готикалық рок, постпанк, альтернативті рок, психоделикалық рок, глам рок, арт-рок және хард рок сияқты әртүрлі жанрларды қамтыды.

2010 жылы *«Агата Кристи»* тобы ыдырағаннан кейін, бұрынғы жетекші, әнші Глеб Самойлов пернетақташы Константин Бекрев және барабаншы Дмитрий Хакимовпен бірге The Matrixx тобын құрды.

## Топ мүшелері

### «Алтын құрам»

* Вадим Самойлов — вокал, гитара, пернетақта, аранжировка, ән жазушы (1987-2010, 2015);
* Глеб Самойлов — вокал, бас-гитара, гитара, пернетақта, аранжировка, ән жазушы (1988-2010, 2015);
* Александр Козлов — пернетақта, бас-синтезатор, аранжировка, ән жазушы (1987-2001);
* Андрей Котов — барабан (1990-2008).

### Басқа мүшелер

* Лев Шутылев — пернетақта (1989-1990);
* Альберт Потапкин — барабан (1989-1990);
* Питер Мэй — барабан (1988-1989);
* Дмитрий «Жылан» Хакимов — барабан (2008-2010);
* Константин Бекрев — пернетақта, бас-гитара, бэк-вокал (2008-2010, 2015);
* Роман Баранюк — барабан (2010, 2015);
* Аркадий Баранюк — пернетақта (2015);
* Александр Радченко — гитара, бас (2015).

## Дискография

## Құрмет грамоталары мен марапаттары

* 1991: Open du Rock жас еуропалық топтардың фестивалінде Гран-при (Бургундия, Франция);
* 1996, 1997, 2001: Овация;
* 1997: Алтын граммофон сыйлығы;
* 1998: Сәтті сатылатын шетелдік әртіс номинациясында «Дүниежүзілік музыкалық марапаттар» (Монте-Карло);
* 2004: Комсомольская правда, оқырмандар сауалнамасына сәйкес, *Агата Кристи* ресейлік рок тарихындағы ең ықпалды топтардың төртіншісі болды.

## Сыртқы сілтемелер

* Жатқан жері жайлы болсын
* Проект Триллер

## Дереккөздер
Санат:1988 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Қарабау (Өзбекстан)

**Қарабау, Қарабаусай** () — Өзбекстанның, Ташкент облысы Аһангаран ауданындағы тау өзені (сай), Аһангаран өзенінің оң саласы. Суы қазір жыл бойы Аһангаранға жететін соңғы өзен.

## Гидрологиялық сипаттамалары
Қарабаудың ұзындығы 17 км, су алабы — 184 км². Сағасының ені — 10 м, тереңдігі — 1,0 м, түбі — қатты. Самаршық қыстағының маңында өлшенген орташа жылдық су шығыны 3,2 м³/с құрайды. Оның үстіне жылдық ағынның 70-75 % наурыздан маусымға дейінгі уақытқа келеді. Сайдың арнасында кейде ағынның орташа жылдамдығы 81 м³/с болғанда сел байқалады. Тіркелген ең жоғарғы су шығыны — 114 м³/с (8 сәуір 1959 жыл).

Қарабау негізінен бұлақтармен қоректенеді. Жаздың екінші жартысында (секундына литр ретімен) су мөлшерінің күрт төмендеуін бастан кешірсе де, қоректену сипатына байланысты жыл бойы кеуіп кетпейді.

Қарабау — Аһангаран өзеніне жыл бойына тікелей жететін соңғы саласы, төменде жатқан ағындары қазіргі уақытта ысырынды конустарымен тұтастай жойылған немесе сағасы құрғап қалған.

## Өзен ағысы
«Өзбекстан ұлттық энциклопедиясының» мәліметінше, Қарабау Қызылнұр тауының оңтүстік-шығыс беткейінен ағып, Шатқал жотасынан бастау алады. Бас штабтың топографиялық карталарында Қарабау атауы Қырықтысай мен Қалтабаран өзендерінің сағасынан төменгі жағында орналасқан.

Сай тек шамалы иілістері бола тұра, жалпы оңтүстік бағытта ағады. *Мазаржан, Таман, Қызылсу* тауларынан батысқа қарай өтеді. Қызылсу шыңының астында балалар лагері құрылған. Қарабау сағасының жағасында *Қатаған, Ақтерең, Жушалы* елді мекендері бар, одан әрі өзен Ангрен қаласының батыс шетімен (*Қарабау, Самаршық, Майдан, Сағлам* аудандары) ағып, оң жақтан Аһангаранға ағады. Қосылымнан біршама биіктей келе, ол Ташкент-Ангрен теміржол желісімен қиылысады.

## Тармақтары
Қырықтысай мен Қалтабаран қосылатын жерінен төмен жақта *Қуакөлсай, Қамысты, Шынауыл, Семгенсай* өзенге құяды.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан өзендері
Санат:Аһангаран тармақтары
Ұзыншор

**Ұзыншор** — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы, Қарақұм шөлінде орналасқан көл.

Көл XXI ғасырдың басында Әмудария суымен толтырылған Ілиялы айналма арнасының салынуы нәтижесінде қалыптасты.

Бұрын көл орнында Ұзыншор шатқалы — сусызданған сортаң болған.

Көлдің солтүстік-батыс бөлігінде судың көршілес сортаңды ойпатқа ағып кетуіне жол бермеу үшін бөгет салынды.

Батысқа қарай бірнеше шақырым жерде Каспий теңізіне қарай апаратын құрғақ Өзбой өзенінің арнасы басталады. Ұзыншор ағынды суға толып кеткенде оңтүстік жақтан ағын су ағып, Өзбойға жетеді. Одан әрі Өзбойды бойлай су жаңадан пайда болған Тұзшор көліне құяды. Одан әрі оңтүстік-батысқа қарай ағып жатқан су Өзбойдағы бөгеттен пайда болған жасанды суқоймасына түседі. Түрікмен үкіметі алдағы уақытта арнаны Қарашор сортаңының ойпатына дейін созып, Алтын Асыр көлін толтыруды жоспарлап отыр.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан көлдері