open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сомониен

**Сомониен** () — Тәжікстанның Рудаки ауданындағы қала үлгісіндегі елді мекен.

## Географиялық сипаттама
Ол Душанбенің оңтүстігінде (17 км жерде) көлік дәлізінің үстінде (автомобиль және теміржол) орналасқан. Сомониен Ақтау жотасының солтүстік беткейлерінде орналасқан Кафирниган өзенінің кең алқабының оңтүстігінде жатыр.

## Тарихы
Сомониен маңындағы аймақ ежелгі археологиялық ескерткіштерге бай, бұл адамдардың үздіксіз қоныстанғанын көрсетеді. Ауыл Соғды мен Бактрияның тарихи аймақтарының шекарасында орналасқан және ежелгі ауыл шаруашылығы аймағына жатады. 19 ғасырдың аяғынан бастап ауыл Ресей Түркістанының (Бұқара әмірлігінің құрамында) құрамына кірді. Кеңес дәуірінде ол Сардаров Қарахан (тәжік революциялық қозғалысының көшбасшыларының бірі) және Ленинский деп аталды. 1998 жылы Саманилер империясының 1100 жылдығына орай ол Сомониен деп өзгертілді. Жергілікті тұрғындар кейде ауылды тарихи атауымен, Көктош атайды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Кентте нан зауыттары, тұрмыстық қызмет көрсету және аудандық баспахана, су шаруашылығы бөлімі, мемлекеттік банк, 3 балабақша, дүкендер, асханалар мен шайханалар, 2 аурухана, емхана, ветеринарлық клиника, дәріхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, 2 кинотеатр, радиостанция, 2 кітапхана және т.б. бар.

Қалада сондай-ақ республикалық мәдени-ағарту институты, кәсіптік-техникалық лицей, мектеп-интернат, музыка мектебі, 2 орта мектеп, гимназия және орта кешкі мектеп бар. Қалада Тәжікстандағы Кеңес өкіметінің негізін қалаушылардың құрметіне Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне ескерткіштер орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Рудаки ауданы елді мекендері
Хистеварз

**Хистеварз** () — Тәжікстанның Соғды облысы Ғафуров ауданындағы ауыл, Тәжікстандағы халық саны бойынша ең үлкен ауыл.

## Географиялық сипаттама
Хистеварз — Тәжікстанның солтүстігіндегі, Қырғызстанмен шекаралас ауыл. Ол Сырдария аңғарында, шөл далас мен Ферғана аңғарының арасында, аудан орталығы Гафуровтан 10 км және облыс орталығы Хожанттан 20 км жерде орналасқан. Хистеварз Қайраққұм су қоймасынан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде, Канибадам-Хауас теміржол желісі мен Қоқан-Хожант тас жолының жанында орналасқан. Хистеварз халқы бойынша елдегі көптеген ауылдар мен тіпті қалалардан да көп және әлемдегі екінші ірі ауылдық елді мекен болып саналады.

## Тарихы
Хистеварз біздің заманымызға дейінгі IV ғасырдан бері белгілі. Бұл сауда жолындағы ауыл шаруашылығы қонысы болған. Кеңес дәуірінде ауыл Қыстақұз деп аталған, бірақ 2012 жылы оның тарихи атауы қалпына келтірілді. 

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Жергілікті халықтың негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы болып қала береді, оған айналадағы аумақта және елді мекеннің өзінде суару каналдары жүйесі мүмкіндік береді. Мұнда көптеген көкөністер, мақта, жемістер және бақша дақылдары өсіріледі. Мал шаруашылығы, сауда және шағын бизнес те жақсы дамыған. 
Ауылда 2 ірі ауылшаруашылық кәсіпорны жұмыс істейді. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың ішінде жергілікті консерві зауыты ерекше орын алады.

Ауылдың білім беру мекемелеріне сегіз жалпы білім беретін мектеп және бір мектеп-интернат кіреді, екі аурухана денсаулық сақтау қызметін көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ғафуров ауданы елді мекендері
Чорку

**Чорку** () — Тәжікстанның Соғды облысы, Исфара ауданындағы ауыл.

## Географиялық сипаттама
Тәжікстанның солтүстігінде, Исфара өзенінің тар аңғарында, тау жоталармен қоршалған жерде орналасқан. Чорку маңындағы аңғардың жазық бөлігі егістік алқаптарға егілген. Ауыл Қырғызстанмен шекаралас. Елдің бұл бөлігін тәжік анклавы Ворухпен байланыстыратын жалғыз жол Чорку арқылы өтеді.

## Қала тұрмысы
Чорку ауылының және айналасындағы ауылдардың халқы негізінен ауланың айналасына салынған жолдан және басқа жақтарынан биік қабырғамен толығымен бөлінген тұрғын үйлер мен қосалқы ғимараттары бар шаруашылық ғимраттарынан тұрады. Ғимараттардың қабырғалары әдетте сазбен сыланған дала тастарынан жасалған, ал кейбір қабырғалары тығыздалған топырақтан салынған. Жалғыз кіру жолы — ежелгі дәстүрлерге сәйкес көбінесе көркем безендірілген ағаш қақпалар. Ауыл өмірі жеміс-жидек және көкөніс бағы ретінде жасалған аулада өтеді. Жиһаздың бірнеше бөлігінің бірі — үй ішінде де, сыртында да орнатылған тапчан. Қала халқының көпшілігі ауыз суды көше крандарынан алады. Айналма жолда бірнеше азық-түлік дүкені бар.
Сонымен қатар, ауыл тарихи ескерткіштерімен әйгілі: оның маңында ортағасырлық Хазрати Баба және Лангари Мохиён кесенелері орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Исфара ауданы елді мекендері
(3204) Линдгрен

**(3204) Линдгрен** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1978 жылы 1 қыркүйекте Николай Степанович Черных Қырым астрофизикалық обсерваториясында ашты.

Швецияның балалар жазушысы Астрид Линдгрен құрметіне орай аталды. Атауы 1988 жылы берілді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (3201—3300)
Санат:Астероидтар
Тус (Тәжікстан)

**Тус** (, 2024 жылға дейін - *Шахритус*) — қала үлгісіндегі елді мекен, Тәжікстанның Хатлон облысы Шахритус ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Тәжікстанның оңтүстік-батысындағы үлкен ауыл. Ол Кафирниган өзенінің оң жағалауында, аттас өзен аңғарында орналасқан. Елді мекен маңынан Термез-Бохтар-Душанбе теміржолы өтеді, ал ауыл арқылы дәл осы бағыттағы тас жол өтеді. Ауыл облыс орталығынан 112 шақырым, ал ел астанасы Душанбеден 230 шақырым қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Кафирниган өзенінің құнарлы төменгі ағысы тарихи Балх аймағының құрамына кіретін ежелгі ауыл шаруашылығы аймағы болып табылады. Орта ғасырларда бұл аймақ Құбадиян деп аталып, Саманидтер мемлекетінің, кейінірек Ғазнавилер мемлекетінің солтүстік провинцияларының бірі болды. Алқапта бірнеше бай қалалар, соның ішінде XII ғасырдың басында тарихи жазбаларда аталған Шахритус қаласы болған. Кейінірек ол Бұхара әмірлігіне тиесілі болды, ал XIX ғасырдың соңында Ресей протекторатына өтті.

1938 жылы 28 қарашада Шахритус ауылы қалалық типтегі елді мекен мәртебесін алды. 1955 жылы бұрынғы Шаартуз ауданының аумағы Микоянабад ауданының құрамына енгізілді. Аудан орталығы Микоянабад ауылынан Шахритус ауылына көшіріліп, ол Микоянабад болып өзгертілді. 1957 жылы Микоянабад ауылы Шахритус ауылы болды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Теміржол вокзалы және мақта тазалау зауыты бар. Шахритус өзенінің аңғары Тәжікстанның ең ірі мақта өсіру аймақтарының бірі. Бұл аймақта асқабақ, қауын, дәнді дақылдар, сары қызылша, пияз және картоп та өсіріледі. Мақта ауыл шаруашылығының негізгі экспорттық өнімі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Шахритус ауданы елді мекендері
Гүлбану Есенқызы Майғарина

**Гүлбану Есенқызы Майғарина** (5 ақпан 1975 жыл, Шалқар қаласы, Ақтөбе облысы) — қазақстандық кәсіпкер, қоғам қайраткері.  
Lanzhou жылдам тамақтану мейрамханалар желісінің негізін қалаушы, «Lanzhou Company» ЖШС бас директоры және «Lanzhou Академиясы» мен WomenAsia сияқты білім беру және әйелдерге арналған бизнес жобаларының авторы. Орталық Азия франчайзинг қауымдастығының төрайымы.

Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі

## Білімі
Қазақ көлік және коммуникация академиясы (1997 ж.) — теміржол көлігінің инженері 

Қарағанды экономикалық университеті (2011 ж.) — заңгер

## Еңбек қызметі
"Realter.kz" ЖШС құрылтайшысы (2010-2015)

"Lanzhou" жылдам тамақтану мейрамханалар желісінің иесі (2017-қазірге дейін)

"Lanzhou Company" бас директоры (2018- қазіргі уақытқа дейін)

ҚР қоғамдық тамақтану қауымдастығының негізін қалаушы және құрылтайшысы (2020-2022)

ҚР өзін – өзі реттейтін қоғамдық тамақтандыру ұйымының төрағасы және кеңесшісі (2022- қазіргі уақытқа дейін)

"Lanzhou Академиясы" білім беру жобасының құрылтайшысы (2022- қазіргі уақытқа дейін)

"WomenAsia" әйелдер қауымдастығының негізін қалаушы және құрылтайшысы (2024- қазіргі уақытқа дейін)

Орталық Азия франчайзинг қауымдастығының төрайымы (2024- қазіргі уақытқа дейін)

## Марапаттары

* "Шығыс тағамдары санатындағы ең жақсы орын" жеңімпазы, ChocoFood Awards, 2021 ж
* "Жыл серпілісі" номинациясының жеңімпазы, 2019 жыл

*Халықаралық «Главные женщины 2021» байқауында «Сервис. Трансфер. Туризм саласы» номинациясы бойынша жеңімпаз, Мәскеу қ., 2021 жыл
*«Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» медалі (2021)
*Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы (2022)

* «Іскер» сыйлығының иегері (2022)

* «Жыл кәсіпкері» халықаралық байқауында «Әйелдер кәсіпкерлігі» номинациясы бойынша жеңімпаз (2023) 
* «Алтын Сапа» сыйлығының иегері (2023) 
* Құрмет ордені (2024)
* «300 қайраткер» Энциклопедиясының құрамына кірді (2025) 
## Дереккөздер

Санат:Қоғам қайраткерлері
Санат:Шалқар ауданында туғандар
Шайдон

**Шайдон** (, Ашт) — Тәжікстандағы қала үлгісіндегі елді мекен. Ол Шайдон жамағатының және Соғды облысының Ашт ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Шайдон, сондай-ақ Ашт деп те аталады, Тәжікстанның ең солтүстік аудандарының бірі. Ол Ферғана алқабының ең батыс шетінде орналасқан және Құрама жотасының оңтүстік сілемдеріндегі тар аңғарға орналасқан. Шайдон арқылы тау өзені ағып өтеді, ол жазыққа жеткенде суару үшін каналдарға құйылады. Ауыл Хожанттан солтүстік-шығысқа қарай 108 км және Душанбеден 300 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Шайдон әртүрлі дәуірлерде көптеген державалар иеленген Соғды тарихи аймағында орналасқан, оны әртүрлі уақытта көптеген державалар басқарған, ал 17 ғасырдан 19 ғасырдың аяғына дейін Қоқан өзбек хандығы басқарған. Ашттың өзі орта ғасырлардан бері белгілі. Ауылда тәжік және өзбек халықтары аралас тұрады. 1926 жылы Ашт аудан орталығына, ал 1957 жылы қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. Шайдон бірнеше саябақпен (біреуінде бұлақ және кішкентай көл бар) және ескерткіштермен танымал. Ауыл өзінің жеміс бақтарымен әйгілі. Өзбек және тәжік тілдерінде жазған ақын Әдинамухаммед Мадан осы ауылда дүниеге келген.

## Дереккөздер

Санат:Ашт ауданы елді мекендері
Дінмұхаммед Болатұлы Қашкен

**Дінмұхаммед Болатұлы Қашкен** (4 қаңтар 2000 жыл, Алматы) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. "Ұлытау" клубында өнер көрсетеді.
## Карьерасы

### Клубтық
2016 жылы "Астана" футболшысы атанды. Негізгі құрамда алаңға шықпады, бірақ жастар клубында тұрақты түрде ойнады. 

Кейін "Жетісу", "Қайсар" клубтарына жалға берілді. 

2021 жылы "Ақтөбеге" ауысты.

Қазақстанның бірнеше жастағы құрамасында ойнады.
## Жетістіктері
**«Астана»**
* ҚазақстанСуперкубогы: 2020
**«Жальгирис»**
*Литва чемпионы: 2022
* Литва Кубогы: 2022
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Жальгирис ФК ойыншылары
Санат:Хан Тәңірі ФК ойыншылары
Санат:Ұлытау-2022 ФК ойыншылары
Бәріміз де Бюллербюденбіз

**«Бәріміз де Бюллербюденбіз»** — балалар әдебиетінің жазушысы Астрид Линдгрен қаламынан шыққан 1947 жылғы кітап.

Онда жетідегі Лизаның атынан Бюллербю ауылындағы үш көршілес үйде тұратын алты-жеті баланың бастарынан кешкендері туралы баяндалады. Шап-шағын Бюллербюді () жазушы өз әкесінің туған ауылы Севедсторпқа еліктетіп суреттеді.

Бұл бірінші кітап 39 тілге аударылды.

Кейін оны жалғастырған келесі кітаптар да жарияланды:
* Біз, Бюллербюліктер туралы толығырақ (1949),
нобай|Севедсторптың үш үйі 
* Бюллербюдегі қыдырыс (1952),
* Бюллербюдегі Рождество (1963),
* Бюллербюдегі көктем (1965),
* Бюллербюде өткен балалар күні (1966).
## Экрандалуы
* 1960 – *Alla vi barn i Bullerbyn* (телефильм), реж. Улле Хелльбум
* 1986 – *[[Бюллербю балалары]]*, реж. Лассе Халльстрём
* 1987 – *[[Тағы Бюллербю балалары туралы]]*, реж. Лассе Халльстрём

## Дереккөздер

Санат:Астрид Линдгрен шығармалары
Санат:Балалар әдебиеті
(152) Атала

**(152) Атала** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 2 қарашада Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Франсуа Рене де Шатобрианның кітабындағы бас кейіпкердің атымен аталды.

Орбита астероида 152.png
Орбита астероида 152 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(151) Абунданция

**(151) Абунданция** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 1 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Ежелгі Римнің молшылық құдайы атымен аталды. Ашылған астероидтар санының күрт өсуіне байланысты осы атау таңдалды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Дүние жүзі балалары

**«Дүние жүзі балалары»** — Әлемнің түрлі елдерінде тұратын балалардың өмірі туралы баяндайтын және көп фотографиямен жабдықталған кітаптар топтамасының бейресми аты.

Барлығы 15 кітап шықты. Оларды Астрид Линдгрен және басқа да швед жазушылары жазған. Иллюстрациялау жағын барлығында Анна Ривкин-Брикк қолға алған.

## Кітаптар

## Деректі фильмдер
2014 жылы израильдік режиссер Дворит Шаргал *[[Элль Кари қайда және Норико-санда не жаңалық бар?]]* атты 50-минуттық фильм түсірді. Онда бірнеше кітаптың кейіпкерлерінің кейінгі тағдырын зерттеуге тырысқан. 2016 және 2017 жылдары ол тағы да екі деректі фильм түсіріп шығарды.

## Дереккөздер

Санат:Астрид Линдгрен шығармалары
Санат:Балалар әдебиеті
(150) Нюйва

**(150) Нюйва** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 18 қазанда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Қытай мифтеріндегі Нюйва құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Шахринав

**Шахринав** () — Хиссар алқабындағы ауыл, Тәжікстанның Республикалық бағыныстағы ауданы мен аттас жамағаттың әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Шахринав атауы «Жаңа қала» деп аударылады. Қала маңынан алыс емес жерде жақсы сақталған биік қабырғалармен қоршалған ежелгі қоныс орналасқан. Оның аумағы шамамен 359 гектар аумақты алып жатыр. Шахринав ауылы республика астанасынан шамамен 30 шақырым қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Кеңес дәуіріндегі тарихи дереккөздерде ежелгі қоныс Кушан империясының астанасы Ланши қаласымен байланыстырылады, ол Канишка билігі кезінде қазіргі Пәкістандағы Пурушапура қаласына көшірілген. Басқа дереккөздерге сүйенсек, бұл жерде Эвкратид патша құрған, кейінірек Кужула Кадфиз жаулап алған елді мекен болған.

Саманидтер мен Тимуридтер сияқты ортағасырлық әулеттер Шахринав тарихында ерекше рөл атқарды. Олар қалаға жаңа көрініс беріп, оның дамуына үлес қосты. Осы кезеңдерде мұнда көптеген сарайлар мен мешіттер салынды.

ХХ ғасырдың басында Шахринав Кеңес Одағының құрамына кірді, содан кейін мекенді кең ауқымды индустрияландыру және жаңғырту жүзеге асырылды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылда өнеркәсіптік және ауылшаруашылық кәсіпорындары жұмыс істейді. Осы нысандардың бірінде ауданның егістіктері мен бақтарында өсірілген жемістер мен көкөністерді өңдеу желілері орналасқан. Жұмыс істейтін халықтың бір бөлігі геологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп жатқан Сарықамыш кен орнында жұмыс істейді.

Шахринавта жұмыс істейтін компаниялар мен фирмалар сақтандыру, логистика, жүк тасымалы, несие беру және телекоммуникация сияқты әртүрлі салаларда маманданған. Жылжымайтын мүлік агенттіктері, қаржы институттары және банк мекемелері де бар. Туризм саласы дамып келеді, негізінен экотуризм мен курорттық емдеуге бағытталған. Бөлшек сауда желісіне көтерме сатушылар жеткізетін әртүрлі тауарлармен бірнеше дүкендер мен шағын орталықтар кіреді.
Ауылдың ауылшаруашылық секторына жүзімдіктер, көкөністер (әсіресе картоп) өсірілетін егістіктер, кең бақтар және ара шаруашылығы фермалары кіреді. 

Білім беру мекемелері мектептер мен кәсіптік дағдыларды оқыту орталықтарымен ұсынылған.

## Дереккөздер

Санат:Шахринав ауданы елді мекендері
(117) Ломия

**(117) Ломия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1871 жылы 12 қыркүйекте Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Мифологиядағы Ламия есімінің қате жазылған нұсқасы болуы мүмкін.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Шахристан (Шахристан ауданы)

**Шахристан** () — Тәжікстанның солтүстік-батысындағы ауыл және жамағат. Соғды облысының Шахристан ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Ферғана алқабында орналасқан. Ең жақын елді мекендер - Истаравшан және Хожант. Истаравшан Шахристаннан солтүстікке қарай 27 км жерде, облыс орталығы (Соғды облысы) Хожант солтүстікке қарай 102 км жерде орналасқан. Оның ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 3800 метр биіктікте және Шахристаннан оңтүстікке қарай 20,0 км жерде.

Шахристан асуы бойымен өтетін Түркістан жотасында қазіргі уақытта тәжік құрылысшылары қытайлық компаниялармен бірлесіп, асудың астынан туннель қазып жатыр. Оның ұзындығы 180 шақырым болады және аудандағы көлік қатынасын жақсартады.

## Тарихы
ХХ ғасырдың екінші жартысында Ферғана алқабында қазба жұмыстарын жүргізген археологтар Шахристан ауылын V–IX ғасырларда Уструшана княздігінің астанасы болған Бунджикат қаласымен байланыстырады.

## Климаты
Орташа температура 11°C. Ең жылы ай - тамыз, температурасы 26°C, ал ең суық ай - қаңтар, -8°C. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 502 миллиметр. Ең ылғалды ай - сәуір, 94 миллиметр, ал ең құрғақ ай - қыркүйек, 4 миллиметр.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Жергілікті халық мал шаруашылығымен, көкөністер мен жемістер өсірумен және көшет өсірумен айналысады. Ауылдың көп бөлігі қабырғалары қиыршық тас немесе қиыршық таспен салынған және сазбен сыланған бір қабатты үйлері бар фермалардан тұрады. Жануарларға арналған қысқы жем граниттелген темірмен жабылған, шатырлардың астында сақталады.
Ауылдың көп бөлігі қабырғалары қиыршық тас немесе саман таспен салынған және сазбен сыланған бір қабатты үйлерден тұрады. Жануарларға арналған қысқы жем темірмен жабылған, шатырлардың астында сақталады.

Ауылда туризм біртіндеп дамып келеді. Шахристанда келушілерге ауылдың тарихы туралы баяндайтын тарихи-өлкетану мұражайы бар.

## Дереккөздер

Санат:Шахристан ауданы елді мекендері
(145) Адеона

**(145) Адеона** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 3 маусымда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі рим мифологиясындағы үйге оралу құдайының құрметіне орай аталды. Ол кезде астроном Венераны бақылау мақсатымен өткізген әлем саяхатын тәмамдаған еді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (144) Вибилия
Санат:Астероидтар
(153) Хильда

**(153) Хильда** — сыртқы Негізгі белдеудегі ең ірі астероидтардың бірі.

Оны 1875 жылы 2 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Аустриялық астроном Теодор Оппольцердің қызы есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Осы астероидтың атымен шағын аспан денелерінің жаңа тобы аталды. Бұл топтың ерекшелігі келесі: ондағы астероидтар Юпитермен 2:3 қатынастағы орбиталық резонанста қозғалады. Яғни Юпитер Күнді екі рет айналып біткенде, Хильда тобының астероидтары Күнді үш рет айналады.
[thumb|left|200px|(153) Хильда орбитасы жасылмен, ал Юпитер орбитасы қызылмен көрсетілген. Астероид әрдайым Юпитердің үш [Лагранж нүктесіне жақын өтеді.]]
Хильда тобын кейде Негізгі белдеудің ең алшақ бөлігі ретінде қарастырады. Топқа бірнеше мың астероид кіреді. Олар Юпитер орбитасына жақын орналасады.

Ал (153) Хильданың дәл жанында ұшқан астероидтар Хильда жанұясын құрайды. Оған пайда болу көзі бір болған 400-ден астам астероид жатқызылады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(118) Пейто

**(118) Пейто** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1872 жылы 15 наурызда Карл Теодор Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы нандыру құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(146) Луцина

**(146) Луцина** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 8 маусымда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі рим мифологиясындағы бала туу құдайының құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 146.png
Орбита астероида 146 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(168) Сибилла

**(168) Сибилла** — Кибела тобындағы ірі астероид.

Оны 1876 жылы 28 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы оракул әйелдердің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Шураб

**Шураб** (, 1952 жылдан 2005 жылға дейін — қала) — Тәжікстанның Соғды облысының Исфара ауданындағы ауыл.

## Географиялық сипаттама
Шураб ауылы елдәі солтүстік бөлігінде, Түркістан жотасының етегінде орналасқан. Орыс тіліне аударылған топонимі «Тұзды су» дегенді білдіреді. Ол бұл атауды жергілікті бұлақтардың ерекше құрамына байланысты алған. Олардың көпшілігінде бірнеше теңіз компоненттерінің болуына байланысты тұзды дәм бар. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде мамандар әртүрлі пішіндегі маржандар мен қабықтардың көптеген қалдықтарын тапты. Бұл палеозой дәуірінде жергілікті аумақтың бір бөлігін теңіз жауып тұрғандығымен түсіндіріледі.

## Тарихы
Қазіргі ауыл шекарасындағы алғашқы кеніштер 1890 жылдардың басында пайда болды. Сол кезде бастапқы капиталы бар кәсіпкер адамдар пайдалы қазбаларды өндіруден пайда табу үмітімен тау-кен жұмыстарына жалдау ақысына инвестиция салды. Елде Кеңес өкіметі орнағаннан кейін ірі көлемді тау-кен өндірісі біртіндеп дами бастады.
1930 жылдардың ортасында Шурабтан басталып, ауылды Исфарамен байланыстыратын теміржол жұмыс істей бастады. Қала өзінің шарықтау шегіне 1980 жылдары жетті, сол кезде ол Соғды облысының мәдени және экономикалық орталықтарының бірі болды. Шурабта жұмыс істейтін кеніш республикадағы ең терең кеніш болды. Ірі кәсіпорындардың арасында көршілес бауырлас республикалардан келген адамдарды қоса алғанда, жоғары білікті мамандар жұмыс істейтін механикалық зауыт болды.

КСРО ыдырағаннан кейін қала құлдырауға ұшырады. Бүгінгі таңда оның басты мәселесі — ауыз судың тапшылығы.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Кеңес дәуірінде тез дамыған қала КСРО ыдырағаннан кейін саяси жағдайға байланысты жеткізушілермен және дайын өнімдердің ірі сатып алушыларымен орнатылған экономикалық байланыстар үзілгеннен кейін құлдырады. 2012 жылы республиканың Энергетика министрлігі Малайзия компаниясымен қалада жоспарланған қуаты 300 ватт болатын біріктірілген жылу электр станциясын салу туралы ресми келісімге қол қойды.

Мұнда механикалық зауыт, техникалық кәсіптік мектеп, орта мектептер, музыка мектебі, кеншілер сарайы, кітапхана, байланыс бөлімі, аурухана және теледидар хабарларын тарату орталығы бар.

## Дереккөздер

Санат:Исфара ауданы елді мекендері
(169) Зелия

**(169) Зелия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 28 қыркүйекте Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Франция астрономы Камиль Фламмарионның жиені есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(167) Урда

**(167) Урда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 28 тамызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы норналардың бірі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (621) Верданди
* (1130) Скульд
Санат:Астероидтар
(166) Родопа

**(166) Родопа** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 15 тамызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Фракия патшайымы Родопаның құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 166.png
Орбита астероида 166 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(165) Лорелей

**(165) Лорелей** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1876 жылы 9 тамызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Неміс фольклорындағы сиреналардың бірі атымен аталды.


Орбита астероида 165.png
Орбита астероида 165 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(65) Кибела

**(65) Кибела** — Күн жүйесіндегі аса ірі астероид.

Кибела тобының астероидтарына жалпылауыш атау берді. Бұл топ көбінесе Негізгі белдеудің ең алшақ бөлігі ретінде қарастырылады. Оған жалпы 2000-дай астероид кіреді.

(65) Кибеланы 1861 жылы 8 наурызда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Астероид атауы Фригиядағы жер құдайының аты болып келеді.
thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
Спектрлік талдау бұл астероидтың (24) Фемидамен ұқсас екенін көрсетті. Яғни оның да бетінде мұз бен қатты органикалық қосылыстар болуы мүмкін.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(76) Фрейя

**(76) Фрейя** — Кибела тобындағы аса ірі астероид.

Оны 1862 жылы 21 қазанда Генрих Луи д’Арре Копенгаген университетінің обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Скандинавия мифологиясындағы махаббат пен сұлулық құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Салар-де-Уюни

**Салар-де-Уюни** () — Боливияның оңтүстік-батысында, Анд тауының етегінде орналасқан әлемдегі ең ірі тұзды шөлейт және тұзды жазық. Оның ауданы шамамен 10 582 км², бұл оны Жер бетіндегі ең үлкен тұз қабатының бірі етеді. Салар-де-Уюни Потоси және Оруро департаменттерінің аумағында орналасқан.

## География
Салар-де-Уюни шамамен 3 656 метр биіктікте орналасқан. Бұл аймақ теңіз деңгейінен жоғары кең әрі тегіс тұзды жазықтарымен ерекшеленеді. Жазықтың беті қалың тұз қабаттарынан, тұздықтардан (рассол) және минералға бай тұнба жыныстардан тұрады. Климаттық жағдайлар құрғақ, тәуліктік температура айырмашылығы өте жоғары.

## Қалыптасуы
Салар-де-Уюни плейстоцен дәуіріндегі алып Пальео-Титикака және Миничин көлдерінің біртіндеп тартылуы нәтижесінде пайда болған. Көлдердің булануы тұзға, сульфаттарға және басқа минералдарға бай жазық қалдырды. Геологиялық зерттеулер аймақтың шамамен 30 000–40 000 жыл бұрын қалыптасқанын көрсетеді.

## Экономикалық маңызы
Салар-де-Уюни әлемдегі ең ірі литий қорының бірі болып саналады. Әлемдік литий ресурсының шамамен 50–70 пайызы осы өңірде жатыр деп есептеледі. Литий — батарея өндірісінде, электроника мен электромобильдерде кең қолданылатын стратегиялық металл.

Сонымен қатар, тұз өндіру және туризм аймақ экономикасының маңызды бөлігін құрайды.

## Туризм
Салар-де-Уюни Боливиядағы ең танымал туристік бағыттардың бірі. Ең әйгілі кезең — жаңбырлы маусым (қаңтар–наурыз), бұл кезде жазықтың бетінде жұқа су қабаты пайда болып, «алып айна эффектісін» тудырады. Ол аспанды керемет түрде шағылыстырып, әлемдегі ең ерекше табиғи құбылыстардың бірі ретінде танымал.

Аймақтағы басты нысандар:
* **Инкауаси аралы** — кактус ормандары бар вулкандық арал.
* **Поюе аралы**
* **Тұз қонақүйлері** (толығымен тұз блоктарынан салынған)
* **Ежелгі пойыз зираты** (Uyuni Train Cemetery)

## Климат
Аймақтың климаты өте құрғақ. Жазда күндіз температура +20–25°C шамасында, ал түнде нөлден төмен түсуі мүмкін. Қыста қатты суық болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз — шамамен 150–200 мм.

## Флора және фауна
Салар-де-Уюнидің флорасы сирек, шөлейт өсімдіктерге тән. Фауна ішінде Анд фламинголары, лама, викунья және кейбір бауырымен жорғалаушылар кездеседі.

## Гидрология
Салардың астында литийге, магнийге, натрийге және борға бай тұздық (рассол) қабаттары жатыр. Бұл қабаттар бірнеше метр қалыңдықтағы тұз плиталарымен жабылған.

## Қызықты деректер
* Салар-де-Уюни НАСА спутниктерін калибрлеу үшін пайдаланылады, себебі оның беті Жердегі ең тегіс аймақтардың бірі.  
* Жаңбырлы маусымда жазықтағы айна эффектісі фотография саласында жаһандық танымалдыққа ие.

## Қараңыз
* Анд тауы
* Боливия
* Тұзды шөлейт

## Пайдаланылған әдебиеттер
* Bolivian National Tourism Information  
* Geological Survey of Bolivia  
* NASA Earth Observatory

## Сыртқы сілтемелер
* UNESCO ресми сайты
* Боливия туризм порталы
Таңқурай мешіті

**Таңқурай мешіті** — Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданының Таңқурай ауылында орналасқан мұсылман құлшылық орны. Өңірдегі жергілікті тұрғындарға діни-ағартушылық қызмет көрсететін ауылдық мешіт болып саналады. Мешіт жамағаттың қаражатына және демеушілердің қолдауымен салынған.

## Тарихы
Таңқурай ауылындағы мешіттің алғашқы негізі ХХ ғасырдың аяғында қаланды. Сол кезеңде ауыл тұрғындары жаңа құлшылық үйін салу жөнінде бастама көтеріп, құрылысқа қажетті қаражатты өзара жинады. Бірнеше жылға созылған құрылыс жұмыстары нәтижесінде мешіт толық аяқталып, жамағатқа есігін ашты. Мешіттің ашылу рәсіміне жергілікті қоғам өкілдері, аудан имаматы және ауыл ақсақалдары қатысқан.

## Сәулеті
Таңқурай мешіті шағын ауылдық діни ғимараттар үлгісімен салынған. Сәулетінің негізгі ерекшеліктері:
* бір мұнаралы құрылым;
* дәстүрлі исламдық өрнектер қолданылған ішкі безендіру;
* жамағатқа арналған кең намаз бөлмесі;
* әйелдерге арналған бөлек намаз орны;
* медресе және діни сабақ өткізуге арналған шағын сынып бөлмесі.

Ғимараттың сыртқы көрінісі заманауи құрылыс материалдарын қолданумен жасалған, ал интерьері ұлттық нақыштағы элементтермен толықтырылған.

## Қызметі
Мешіт ауыл халқының діни орталығы болып табылады. Онда:
* бес уақыт намаз;
* жұма намазы;
* Рамазан және Құрбан айт мерекелері;
* діни дәрістер мен Құран оқу сабақтары өткізіледі.

Жергілікті имам ауыл жастарына арналған тәрбиелік және ағартушылық кездесулер ұйымдастырады.

## Қоғамдағы рөлі
Мешіт ауылдағы рухани, мәдени және әлеуметтік өмірдің маңызды орталықтарының бірі. Мұнда қайырымдылық акциялары, зияратшылармен кездесулер, діни сауаттылықты арттыру шаралары жиі өткізіледі. Ауыл ақсақалдары мен белсенділері жамағатпен бірге қоғамдық бастамаларды үйлестіріп отырады.
Яван

**Яван** () — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен (1965 жылдан), Яван ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Тәжікстанның батысындағы қоныс. Ол Хатлон облысының солтүстігінде, Душанбеден оңтүстікке қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Елді мекен Яван жотасының етегіндегі (батысқа іргелес) кең аңғардың шетінде орналасқан. Таулар аңғар арқылы ағатын өзеннің атымен аталған. 
Ауылда аттас теміржол стансасы бар (Бохтар-Яван-Вахдат желісінде). 

## Тарихы
Яван мекенінің тарихы ежелгі замандарға, Жібек жолындағы маңызды сауда орталығы болған кезден бастау алады. Орта ғасырларда Яван Орталық Азиядағы ең ірі қалалардың біріне айналды, бай мәдени мұрасы мен сәулет ескерткіштерімен танымал болды.

1991 жылы Тәжікстан тәуелсіздік алғаннан кейін қала даму мен өркендеудің жаңа мүмкіндіктеріне ие болды. 
Соңғы жылдары 1992-1997 жылдардағы Тәжікстандағы азаматтық соғыс кезінде қала саяси және әлеуметтік сілкіністердің орталығына айналды. Осыған қарамастан, қала өзінің тарихи және мәдени құндылығын сақтай алды. 

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Яван — Яван алқабындағы ежелгі қоныс және аймақтың экономикалық орталығы. Кеңес дәуірінде ауылда электрохимиялық зауыт және жылу электр станциясы, сондай-ақ көптеген екі және үш қабатты тұрғын үйлер салынды. Айналасындағы аумақты тау беткейлеріндегі егістіктер, ауылдар және жайылымдар алып жатыр.

Қала үшін тағы бір әлеуетті экономикалық мүмкіндік аймақта кездесетін нефелин минералынан алюминий өндіру болуы мүмкін. Осы мақсатта тәжік алюминий компаниясы TALCO және қытайлық химиялық компания ірі көлемді нефелин өңдеу зауытын салуды жоспарлап отыр.

Жаңа білім беру мекемелері, медициналық орталықтар және мәдени нысандар ашылды, бұл Яван тұрғындарының дамуына және көкжиегін кеңейтуіне мүмкіндік берді. Қазір Тәжікстандағы Яван қаласы сәтті дамып, заманауи туризм мен мәдени даму орталығына айналуда.

## Дереккөздер

Санат:Яван ауданы елді мекендері
Яхтан

**Яхтан** () — Тәжікстанның Соғды облысының Ганчи ауданында орналасқан ауыл.

## Географиялық сипаттама
Яхтан Истаравшаннан 17 шақырым жерде орналасқан, одан да Ганчи жақын орналасқан. Екі елді мекен ұзындығы 10 шақырымнан аспайтын тас жолмен байланысты. Ауыл 1940 жылдары Ганчи ауданына қосылды.
Халқы 2303 адам (2017).

## Атауы
Ауылдың топонимі «яхдон» сөзінен шыққан деп есептеледі, яғни суық дегенді білдіреді. Бұл атау жергілікті климатпен байланысты. Мұнда, әсіресе қыста, қатты жел жиі соғады, нәтижесінде ауыл ішіндегі және оның айналасындағы температура аймақтағы басқа елді мекендерге қарағанда бірнеше градусқа төмен болады.

## Тарихы
Яхтан ауылы 1930 жылы Тәжік Кеңестік Республикасының құрамында аудан ретінде құрылған аттас жамағатта орналасқан.
Сегіз ауылмен бірге ол Истаравшан қаласымен және Спитамен және Газантараки жамағаттарымен шектесетін жеке әкімшілік-аумақтық құрылымды құрайды.

Қазіргі Яхтанның орнында алғашқы қоныс шамамен 1000 жыл бұрын Ұлы Жібек жолының бір тармағында құрылған. Бастапқыда мұнда уақытша құрылыстар пайда болды, онда түйешілер мен сауда керуендерінен келген саудагерлер уақытша баспана тауып, шаршаған сапарлардан демалатын. Уақыт өте келе тозығы жеткен құрылыстардың орнына маңызды сауда жолында орналасқан жаңа қоныстың негізін қалаған үлкен тұрғын үйлер мен керуен сарайлар салынды.

2013 жылы қазіргі ауыл аймақтағы ең үздік қоныс ретінде беделді марапатқа ие болды. Оның танымал тұрғындарының қатарында 1944 жылы Днепрден өту кезіндегі адалдығы мен батылдығы үшін Отан соғысының батыры атағына ие болған Үрімбек Якибов бар.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылдың құрылысында 20 ғасырдың ортасында салынған көптеген саман үйлер бар. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі мал шаруашылығымен айналысады. 2013 жылы мектептердің бірінде жылыжай салынды, оның құрылысы үшін 100 шаршы метр жер бөлінді. Өсірілген дақылдар жыл бойына оқушыларды жасыл және жаңа көкөністермен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

Санат:Ганчи ауданы елді мекендері
(170) Мария

**(170) Мария** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1877 жылы 10 қаңтарда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты.

Орбитасын Италия астрономы Антонио Абетти есептеп шығарған. Астероид соның қарындасының есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Осының маңайында ұшқан астероидтар Мария жанұясын құрайды. Бұл алғашқы ашылған астероидтар жанұяларының бірі болды (Киёцугу Хираяма, 1918 ж.).

Кейбір зерттеулер бойынша, (433) Эрос пен (1036) Ганимед Жерге жақындайтын астероидтары осы жанұядан шыққан болуы мүмкін.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Ақ-Терек (Қырғызстан)

**Ақ-Терек** () — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Жетіөгіз ауданындағы ауыл. Жарғылшақ ауылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ақ-Терек ауылы Ыстықкөл көлінің жағасында орналасқан және курорттық аймақтың бір бөлігі болып табылады. Ақ-Терек өзенінің сол жағалауында орналасқан.
Ауылдың маңында теректер басым шағын орман өседі.

Аудан орталығына дейінгі қашықтық 35 км., облыс орталығы Қарақолға дейінгі қашықтық 180 км., ең жақын теміржол стансасы Балықшыға дейінгі қашықтық 55 км., ең жақын әуежай Шолпаната дейінгі қашықтық 134 км. Теңіз деңгейінен биіктігі 2030 м.

## Тарихы
Қоныстың негізін қалаушы Шербет-ене есімді әйел болған деп есептеледі, ол осы аймақта өзінің даналығымен танымал. Ежелгі қоныс шамамен 3000 шаршы метрді алып жатыр. Археологиялық қазба жұмыстары мәдени қабаттан 10-13 ғасырларға жататын қыш ыдыстардың сынықтары мен жеке тұтас бөліктерін тапты.

Ақ-Терек ежелгі қонысы орта ғасырларда Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауымен өтетін Ұлы Жібек жолының бір тармағында салынған деп есептеледі. Жақын маңнан табылған жартас суреттері ғалымдардың пікірінше, бұл жер біздің заманымызға дейінгі 1 ғасырда осы аймақты мекендеген тайпалардың ежелгі қасиетті орны болған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауылдың шеттері емдік бұлақтардың орналасуымен де танымал, олардың суын жергілікті тұрғындар әр түрлі ауруларды емдеу үшін бұрыннан қолданған.

Ауылда ағаш кесетін зауыт, диірмен, ұжымдық шаруашылықтар, құм блок шеберханасы, тігін шеберханасы, вулканизация, ағаш шеберханасы, техникалық қызмет көрсету орны, қонақ үй, жанармай құю стансасы, тур агенттіктері т.б. жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Жетіөгіз ауданы елді мекендері
(171) Офелия

**(171) Офелия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1877 жылы 13 қаңтарда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Уильям Шекспирдің *[[Гамлет]]* трагедиясындағы кейіпкердің атымен аталған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* Офелия (серік)
Санат:Астероидтар
(173) Ино

**(173) Ино** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1877 жылы 1 тамызда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Фивы ханшайымы құрметіне орай аталған.

Орбита астероида 173.png
Орбита астероида 173 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(172) Бавкида

**(172) Бавкида** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1877 жылы 5 ақпанда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі грекиялық Баукида мен Филемон аңызындағы кейіпкердің атымен аталған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Әли Құрманов көшесі (Астана)

**[[Әли Төлемісұлы Құрманов|Әли Құрманов]] көшесі.** Бұрыңғы аты С-190 көшесі.

'Көктал" тұрғын алабы. Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 330м.

## Тарихы

### Көше
2014 жылдың екінші жартысында салынған көше. С-190 атауын "уақытша" алған. Атау - 9 жыл бойы қызмет еткен. 2014 жылға дейін, көшенің орнында Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігі орналасқан еді. 

2023 жылдың, 3 ақпан күні, Астана әкімдігінің жарғысы бойынша тізімдегі көшелердің аттарын өзгерту қажет:

... С-190 көшесін — Әли Құрманов көшесіне..

өзгерту.

03.02.2023.

Санат:Астана көшелері
(174) Федра

**(174) Федра** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1877 жылы 2 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Тесейдің әйелі есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Жамал Омарова көшесі (Астана)

**Жамал Омарова көшесі.** Бұрынғы аты - С-191 көшесі.

"Көктал" тұрғын алабы. Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 320 м.

## Тарихы

### Көше
Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған. Киров ауылындағы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2023 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы жарғы шыққан:

 С-191 көшесін — Жамал Омарова көшесіне өзгерту.

Санат:Астана көшелері
С-192 көшесі (Астана)

**С-192** көшесі. "Көктал" тұрғын алабы.

Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Жаяу Мұса көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 310 м.

## Дереккөздер

## Тарихы
### Көше
2014 жылдың екінші жартысында салынған көше. Аты С-192 көшесі. Киров ауылының бұрыңғы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан.

Санат:Астана көшелері
(176) Идуна

**(176) Идуна** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1877 жылы 14 қазанда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Стокгольмдегі ғылыми клубтың құрметіне орай аталды. Жалпы, Идуна — бұл Скандинавия мифологиясындағы жастық құдайы.


Орбита астероида 176.png
Орбита астероида 176 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Жаяу Мұса көшесі (Астана)

** Жаяу Мұса көшесі ** "Көктал" тұрғын алабы. Мұхамед Нұрбағандов көшесінен басталып, Естай көшесінде аяқталады. Күршім, Шортанбай ақын көшелерімен және Әсемқоңыр, Шамшырақ, Бәсіре, Найзақоңыр, Алдаспан, Сайгүлік қысқа көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 800 м.
## Тарихы
### Көше
Бұрыңғы аты — Маяковский көшесі. Киров ауылындағы көшелерінің бірі.
2010 жылы — Жаяу Мұса аты берілген болатын. 
### Тұлға
Жаяу Мұса (1835-1929) — қазақтың әйгілі ақыны, жазушысы.

Санат:Астана көшелері
Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)

**Ақыт Үлімжіұлы көшесі.** *"Көктал"* тұрғын алабы.

Аспандияр Кенжин көшесінен басталып, Күршім қысқа көшесінде аяқталады. Әлі Құрманов, Жамал Омарова, Мұхамед Нұрбағандов көшелерімен және Әсемқоңыр қысқа көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 624,3 м.

## Тарихы

### Көше
Бұрынғы атауы - Бұрылыс көшесі (Поворотная). Киров ауылындағы көшелерінің бірі. 2010 жылы - Ақыт Үлімжіұлы атына өзгертілген.

### Тұлға
Ақыт Үлімжіұлы (1868-1940) — қазақтың әйгілі ақыны.

## Сыртқы сілтемелер
Санат:Астана көшелері
Әсемқоңыр қысқа көшесі (Астана)

**Әсемқоңыр қысқа көшесі.** "Көктал" ТА.

Жаяу Мұса көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Басқа көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 190 м.

Әсемқоңыр — 1937 жылғы шығарылған Дина Нұрпейісованың күйі.

Санат:Астана көшелері
(178) Белисана

**(178) Белисана** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1877 жылы 6 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Кельттер пантеонындағы құдайдың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(177) Ирма

**(177) Ирма** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1877 жылы 5 қарашада Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Кімнің есімімен аталғаны белгісіз.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Күршім қысқа көшесі (Астана)

**Күршім қысқа көшесі** -
«Көктал» тұрғын алабында орналасқан қысқа көше. Жаңақоныс көшесінен басталып, Жаяу Мұса, Шөже ақын, Ақыт Үлімжіұлы, Мұрат Мөңкеұлы, Майлықожа ақын, Кербезқыз, Болашақ көшелерін қиып өтеді Ұзындығы - 850 м.

## Тарихы

### Көше
Көше 2001 жылы бұрыңғы Ақмола жасылжасау (Акмолинский Зеленострой) жарғымен салынған. Бұрыңғы атауы — Землянка орамы. (пер. Землянкина)

2007 жылы атауы - Күршім болып өзгертілген.

### Тұлға
Күршім — Шығыс Қазақстан облысындағы ауыл.

Санат:Астана көшелері
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті

**Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті** — Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
Ішкі істер министрлігінің жанынан Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 30 қазандағы № 913 қаулысымен құрылды.

## Міндеттері

## Дереккөздер

П
Ақсу (Ыстықкөл облысы)

**Ақсу** () — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Ақсу ауданының ауылы және әкімшілік орталығы. Сондай-ақ, Теплоключенка айылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ақсу ауылы облыстың шығысында, Қаракөлден шамамен 9 шақырым жерде орналасқан. Ақсу өзені Ақ-Су шатқалы арқылы ағады, оның түбі ені 30-40 метр, ал беткейлері шамамен 300 метрге дейін көтеріледі. Ауыл өзінің көркем қоршаған ортасымен ерекшеленеді, шатқалдың беткейлері қылқан жапырақты ормандармен көмкерілген. Олар жазда түрлі шөптермен жабылған көркем шалғындармен шектеседі.

## Тарихы
Бұл қоныс Арашан өзені аңғарында орыс және украин қоныстанушыларымен құрылған. Бұрын ол Теплоключенка ауылы деп аталған. Оның аумағында полиомиелиттен айығып, сал ауруына шалдыққан балаларға арналған оңалту санаторийі орналасқан.

Ауылда кеңес билігінің орнауы жергілікті халық сенбегендіктен, қиын жағдайда болды. Теплоключенканың бай бөлігінің көтерілісіне себеп болған жер реформасынан кейін жағдай одан әрі нашарлады. Жергілікті тұрғындардың көпшілігінің қарсылығының нәтижесінде революциялық комитеттер құрылды, олар 1923 жылдың қараша айының ортасына дейін жұмыс істеді.

Бұрын ауыл Пржевальск ауданына, содан кейін Тюпск ауданына қарады, ал тек 1971 жылы қазіргі әкімшілік орталығы болып табылатын Ақсу ауданының құрамына енді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бастапқыда ауылда егіншілік, мал шаруашылығы, ара шаруашылығы және астық өңдеу дамыды. Көптеген тұрғындардың жеке омарталары бар және олар прополис, балауыз, бал сатуға ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы (Қырғызстан) елді мекендері
Алабұқа

**Алабұқа** () — ауыл, Қырғызстанның Жалалабат облысы Алабұқа ауданының орталығы.

## Географиялық сипаттама
Шатқал жотасының оңтүстік етегінде, Алабұқа өзенінің аңғарындағы (Сырдария бассейнінің бөлігі, Қасан-Сай өзенінің саласы) шағын тау жазығында орналасқан. Ауыл Өзбекстан шекарасынан солтүстікке қарай 6 шақырым жерде. Бұл шалғай бұрышта мемлекеттік шекараның толық белгіленбеуіне байланысты этникалық қақтығыстар жиі туындайды. Ауылдың жанында маңызды экономикалық ресурс және Қырғызстан мен Өзбекстан арасындағы аумақтық даудың нысанасы болып табылатын Қасан-Сай су қоймасы орналасқан.

Алабұқаға автомобиль жолымен жетуге болады, оның бірі оңтүстікке қарай Ферғана алқабына апарады, онымен жергілікті халықтың тығыз экономикалық байланыстары бар.

## Тарихы
Ауылдың тарихы 1900 жылдан басталады, ол Ресей империясы аннексиялаған аумақтарды игеру нәтижесінде пайда болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Алабұқа тұрғындарының негізгі кәсібі — ауыл шаруашылығы, шағын бизнес және қызмет көрсету. Ауылда аймақтық рейстерге қызмет көрсететін әуежай бар. 

Ауылда 3 орта мектеп, балалар көркемсурет мектебі, 3 балабақша, спорт мектебі, балалар шығармашылығы орталығы, орталықтандырылған аурухана, дәріхана, мешіт (1996 жылы салынған), спорт бассейні, спорт клубы, кітапхана, мұражай, мемориалдық кешен, диірмен және т.б. бар.

## Дереккөздер

Санат:Алабұқа ауданы елді мекендері
Араван (Араван ауданы)

**Араван** () — ауыл, Қырғызстанның Ош облысы Араван ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Қырғызстанның оңтүстік-батысында, Өзбекстан шекарасынан 5 шақырым жерде, Ферғана алқабының ең оңтүстік бөлігінде, Аравай-Сай өзенінің бойында орналасқан. Ош қаласынан батысқа қарай 30 км. жерде.
Аравандағы Туя-Моюн тау жотасы үңгірлерге толы. Ең танымалы  — Ававай-Сай өзені кесіп өткен тар Дунги каньонында. Каньон 300 метр тереңдікке жетеді. Мұнда Қырғызстанның ең терең үңгірі Ферсман үңгірі орналасқан.

## Тарихы
Ауыл 1870 жылы құрылған. Атауы араб тіліндегі арабан (арабтар қоныстанған жер) немесе парсы тіліндегі абураван (абу - су, раван - таза су) сөзінен шыққан.

Араван өзінің айналасымен әйгілі, археологтар мен спелеологтардың сүйікті орны. Қала маңында ежелгі Жібек жолы бойында болған ежелгі қоныс бар. Ол Даван (Дуан) мемлекетінің астаналарының бірі, фермерлер мен жылқы өсірушілердің жері ретінде анықталған. Қоныстың айналасындағы жартастарда үй жануарларының бейнелері мен петроглифтерді табуға болады. Мұндағы жартас өнері өзінің жоғары сапасымен және табиғилығымен ерекшеленеді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауылдық жерлердің тұрғындары жеңіл өнеркәсіп және мал шаруашылығымен айналысады.

## Дереккөздер

Санат:Араван ауданы елді мекендері
(180) Гарумна

**(180) Гарумна** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1878 жылы 29 қаңтарда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты.

Франциядағы Гаронна өзенінің латынша нұсқасымен аталды. Тулуза қаласы соның бойында орналасқан.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(181) Эвхарида

**(181) Эвхарида** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1878 жылы 2 ақпанда Пабло Коттенот Марсель обсерваториясында ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Франсуа Фенелонның шығармасындағы бір нимфаның атымен аталған.

Орбита астероида 181.png
Орбита астероида 181 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(183) Истрия

**(183) Истрия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1878 жылы 8 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Адрия теңізіндегі Истрия түбегінің атымен аталды.


Орбита астероида 183.png
Орбита астероида 183 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(184) Дейопея

**(184) Дейопея** — Негізгі белдеудегі металды астероид.

Оны 1878 жылы 28 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Көнеримдік мифологиядағы нимфалардың бірі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар