open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абсолют көнелiктi анықтаудың радиокөмiртектiк әдiсi

**Абсолют конелiктi анықтаудың радиокөмiртектiк әдiсi** - атмосфераның беткі қабаттарындағы азот атомдарына ғарыштық сәуле нейтрондарының тигізген әсері нәтижесінде изотопты  тотығымен араласа отырып, өсімдіктер құрамына ену мөлшерін салыстыра зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Тірі кезінде радиоактивті көміртек тотығын өз бойына осылайша жинақтаған өсімдіктер (организмдер) өлгеннен кейін шөгіңділер құрамына енеді де, көміртекке тән радиоактивті он төртінші изотоптың оларға кірігу процесі толықтай тоқталып, бұрын кіріккен изотоптың ыдырау процесі басталады; зерттелмек нысандағы он төртінші көміртек мөлшерін зерттелу сәтінде қалыптасып жатқан өзге ұқсас түзілімдер құрамындағы осы изотоп мөлшерімен салыстыру нәтижесінде сол нысанның көнелегін біршама дол анықтауға болады; өте жас түзілімдер көнелігін анықтауда ғана тиімді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Лизогения

**Лизогения** — бактериялар мен кейбір бактериофагтардың симбиозы.

Мұндай бактериофагтар торшада ерекше жұқпалы емес профаг түрінде сақталады. Лизогенияның негізі жөніндегі теорияны 50-жылдардың басында А. Львов құрған. Профагы бар торшаларды лизогенді деп атайды, ал өсіп жетілген фаг бөлшектерін шығаратын торша қасиетін лизогендік дейді. Лизогендік — бактерия штаммының тұрақты қасиеті. Лизогенді торшалардың профаг қатысымен анықталатын жаңа қасиеттері де болады, оның ішінде фагпен екінші рет зақымдауға төзімділігі. Бұл төзімділік лизогендік бактерияда репрессор белогының болуымен байланысты. Ол белок профагтың ДНҚ-ның бақылауымен түзіледі де, фагтың вегетативті кебеюіне жауапты фаг генінің көбеюін тежейді. Лизогения — бактериялардың өзгерушілігі мен тұқым қуалаушылығын тексеруге өте қолайлы үлгі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бенчмарк

**Бенчмарк**(*Benchmark*) — есептеу желісінің шапшаң әрекеттігін анықтауға пайдаланылатын стандартты бағдарлама. Әдетте, ол кейбір тапсырмалар қоспасын құрамына енгізеді.

Бенчмарк-мәселе (Бенчмарк задача; benchmark problem) — есептеу желісінің сипатын бағалауға арналған мөселе.

Бенчмарк-баға (Бенчмарк-оценка; benchmark study) — есептеуіш жүйені таңдау мақсатымен берілген оның мүмкіндіктерінің салыстырмалы бағасы.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Бенчмарк дегеніміз не?

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Миелома

thumb
** Миелома (плазмоцитома) ** — плазмалык торшалардың бүкіл организмге таралуы. Ол моноклональды иммуноглобулиндер немесе олардың бөл-өте көбеюімен, тканьді органдарды зақымдауымен, әсіресе бүйрек және суйекті бұзуымен сипатталады. Негізгі морфологиялық өзгеріс — қатерлі ісіктің сүйекті бұзуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Миссенс-мутациялар

** Миссенс-мутациялар  ** - геномда бір нуклеин негізінің алмасуымен байланысты пайда болған мутациялар. М.-м. сәйкес вирус белогінің тиісті жерінде аминқышқыл алмасуын туғызады. Бұл мутацияларды көбінесе зақымданған белоктарды зерттеу әдісімен тура табады және сол белоктардың қасиетін зерттейтін қосалқы әдіспен де анықтайды. М.-м,- дың өте жақсы зерттелген түрі — температураға сезімтал және суыққа бейімделген миссенс-мутанттар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Адрес өрісі

**Адрес өрісі** (Поле адреса; address field) — адрестік мәліметтер жазылатын бөлігі бар командалық өріс немесе хабарлама.
## Дереккөздер


Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аралық

**Аралық** () — 
# Cаптағы, ұрыс алдындағы, ұрыстық және жорықтық реттегі әскери қызметшілердің, қарулардың, машиналардың, ұшу апараттарының, кемелердің, сондай-ақ бөлімшелер мен бөлімдердің арасындағы майданшеп бойынша қашықтық; 
# Көршілес қарулар снарядтарының көрші түсу нүктелері арасындағы майданшеп бойынша кашықтық; 
# Зениттік басқарылатын ракеталарды жіберу, сондай-ақ торпедалар жіберу кезіндегі аралық үзіліс; 
# Бірінен кейін бірі ұшқан ұшақтардың (тікұшақтардың) бір шектен не бір нүктеден кезектесе ұшып өтуге тиіс кауіпсіз уақыт аралығы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Андезит-Базальт

**Андезит-Базальт** - химиялық және минералдық қүрамы андезит пен базальттың аралығына сәйкес келетін эффузиялық тау жынысы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Атмогендік

**Атмогендік** — атмосфералық агенттер орекетінің нәтижесінде пайда болған жаралымдардың жалпы термині.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Аралық жиым

** Аралық жиым ** (Промежуточный массив; intermediate array) — мәліметтерді өндеу барысында жүйемен қалыптасатын және тек жүйенің ішінде пайдаланылатын жиым.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Атаулардың қосарлануы

**Атаулардың қосарлануы** (Совмещение имен; overlapping of names) — кейбір мәтіннің мағыналық бөлігінде сол бір ғана объектіге әр түрлі атаулармен қол жеткізуге болатын жағдай.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Араластыру

** Араластыру ** (Хеширование; hashing) — тез іздестіру мен кестелік түрлендіру мүмкіндігін жасақтайтын кестені ұйымдастыру әдісі. Бүл әдіс күтпеген жағдайда кестеге қосымша жаңа элемент енгізілген кезде ерекше пайдалы, мысалы, компиляторларда символдар кестесіне тән. Аралас кестеге енгізілетін әрбір элементтің ерекше кілті болады, ал енгізудің өзі кесте адрестері аумағының ішінде жататын бүтін сандар жиынына (аралас функция мәндеріне) кілтті бейнелейтін аралас функция арқылы жүзеге асырылады. Көрсетілген функция кесте адрестері бойынша кілттерді біркелкі үлестіруді қамтамасыз етуі тиіс. Алайда мұндай бейнелеу өзара бір мәнді бола алмайды. Әр түрлі екі кілтке бір ғана адрес сәйкес келуі мүмкін. Жалпы жағдайда аралас функция мәнін кестедегі негізгі адрес анықтайды. Егер осы адресі бар ұяшық бос болмаса, онда келесі адрестерді бос ұяшық табылғанша тексере береді (сонымен бірге кестенің сақиналық құрылымы бар деп есептелінеді) жоне элемент өз кілтімен бірге осы бос ұяшыққа орналастырылады. Кестедегі элементті іздестіру үшін ұқсас алгоритм пайдаланылады. Алдымен кілтке сәйкес аралас функция мәні есептеледі де, көрсетілген адрес бойынша тұрған кесте элементі тексеріледі. Егер элемент кілті талап етілген кілтпен сәйкес келсе, онда элемент табылған болып саналады, ал олай болмаған жағдайда керекті кілті бар элемент немесе бос ұяшық табылғанша кестенің келесі ұяшықтары тексеріледі. Соңғы жағдай кестеде іздестірілген кілттің жоқ екендігін айғақтайды. Өйткені жаңа элементті енгізу процедурасы міндетті түрде осы бос ұяшықты пайдаланған болар еді. Бұл әдіс тек кесте мөлшері орналастырылатын элементтер санынан біршама көп болған жағдайда ғана қолданылады. Егер аралас кесте 60%-дан артық толтырылмаса, онда оған жаңа элементті орналастыруға орта есеппен екіден көп емес ұяшықты тексеру қажет. Аралас функция мәні бос емес ұяшыққа сәйкес болған жағдайда туындайтын қақтығыстар мәселесін шешу үшін айтарлықтай күрделі әдістер пайдаланылуы мүмкін. Сонымен бірге бұл жағдайда кестелік түрлендіру жылдамдығы айтарлықтай артады. Кестелік түрлендірулер мен жаңа элементтерді орналастыру бірінен кейін бірі орындалады. Сондай-ақ кестеден элементтерді жойғаннан кейін босаған кеңістік қайтадан пайдаланылмайды.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Вирус антигендері

250 px|thumb

**Вирус антигендері** сыртқы қабықшада немесе вирус капсидінде орналасқан белок не белогы бар қүрамалар. Олар қүрамына өздері өсіп көбейетін клеткалардың антигенді бөлшектерін қосып ала алады. Вирус антигендері вириондық (вириондардың қүрамына кіретін) және вирус туғызатын (зақымдалған торшада болатын) болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Атаулы арна

**Атаулы арна** (Именованный канал; named pipe) — бір процестің басқа жергілікті немесе қашық орналасқан процеске мәліметтер жеткізуіне мүмкіндік жасайтын процестер арасындағы әрекеттестіктің тетігі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аралық сақтау буфері

** Аралық сақтау буфері ** (Буфер промежуточного хранения; buffer gaping exchange) — компьютерде жұмыс істеп отырған адамның пайдалануына берілген жедел жад аймағы. Осы буфердің көмегімен мәліметтерді кестенің бір бөлігінен екінші бөлігіне, бір терезеден екінші терезеге немесе Windows-run бір программасынан екінші программасына ауыстыруға болады.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Абсолют көнелiктi анықтаудың рубидий-стронциилiк әдiсi

**Абсолют көнелiктi анықтаудың рубидий-стронциилiк әдiсi** — сексен жетінші нөмерлі рубидийдің (ль87) радиоактивті ыдырауы нәтижесінде оны кіріктіретін таужыныстар мен минералдар құрамында стронцийдің сексен жетінші изотопы қалыптасуын зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Бүл әдісті кейде жай ғана стронцийлік әдіс деп те атайды.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Анемолиттер

**Анемолиттер** (грек, апетоз - жел, Ӏііһоз — тас) — жанартау күлдерінен түратын, сырты қатты қабыршақпен қапталган, қүрамына су молекулаларын кіріктіретін жанартау атпасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Буль матрицасы

**Буль матрицасы** (*Булева матрица; boolean matrix*) — әрбір элементі «ақиқат» немесе «жалған» мәнін қабылдайтын матрица.

## Ішкі сілтемелер
*Матрица

## Сыртқы сілтемелер
*Boolean matrix 
*Бинарная матрица 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пневмовирустар

**Пневмовирустар**— парамиксовирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. Адамның және ірі қара малдың респираторлы-синцитиальды вирусын,сонымен қатар тышқанның өкпе қабыну вирустарын біріктіреді. Пневмовирустар вириондары құрамында гемагглютинин және нейраминидаза табылмаған.

## Дереккөздер


Санат:Парамиксовирустар
Тазартылған қан сарысуы

**Тазартылған қан сарысуы** — құрамында белгілі бір ғана антиденелері бар, арнайы әдістермен тазартылған иммунды қан сарысуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мумиялау

**Мумификация** — мумиялау (құрғатып қатыру). Асқынған тісжегі ауруларын емдеуде ұлпа қалдықтарын шірітпей, сол қалпында дәрі-дәрмек арқылы қатырып кептіреді. Соның арқасында қисық немесе тар тіс өзегіндегі өлі тканьдер қүрғап қатайып зиянсызданады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Иммундық жауап гендері

[right|thumb| alt=A.|160 px|["Иммундық жауап гендері"]]

**Иммундық жауап гендері** — аутосомды-доминантты гендер. Организмге тән иммунды жауап бере алатын қабілетін бақылайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Орал Таңсықбаев

**Орал Таңсықбаев** (14.01.1904, Ташкент - 18.04.1974, Нүкіс) - кескіндемеші, КСРО халық суретшісі (1963), КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі (1958).

Ұлты — қазақ. 1929 жылы Пенза көркемсурет училищесін бітірді. О.Таңсықбаевтың алғашқы творчестволық кезеңіндегі еңбектеріне ("Көш", 1931, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнерінің мұражайы) композиция құрылымының монументтілігі тән. 1940 жылдары О.Таңсықбаев шығармаларының көркемдік шешімінде реалистік нақтылық басты орын ала бастады. "Туған өлке" (1951, Ташкент, Өзбек КСР өнерінің мұражайы), "Қарақұм ГРЭС-індегі таң" (1957, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнерінің мұражайы), "Шарбақ құрылысында" (Мәскеудегі КСРО Суретшілер одағының қорында) атты пейзаждық картиналарында кеңестік Өзбекстанның әсем табиғаты мен өлке тынысын шынайылықпен бейнеледі. О.Таңсықбаев театр декорация эскиздерінің (В.В.Великановтың "Қалқаман-Мамыры", 1938, Алматыдағы Қазақтың опера және балет театры), монументті кескіндемелердің (Мәскеудегі Халық шаруашылығы жетістіктерінің көрмесіндегі Өзбек КСР павильонының панносы, 1952-54) және көптеген портреттердің авторы. О. Таңсықбаев реалистік кескіндеменің негізін қалаған тұңғыш кәсіби суретші. Оның шығармаларының өзектілігі шыншылдығында жатыр. Пейзаждық жанрдағы шығармалары лирикалық сезімге толы, табиғат оның түсінігінде өте ауқымды және шексіз ұғым. Суретшіні өз ұлтымен табыстырған туындысы "Қалқаман—Мамыр" спектакліне жасаған декорациясы.
Суретшінің әлемдік өнер көкжиегінде көрініс тапқан картинасы "Көшпенділер". Классик кескіндемешінің әрбір көркем туындысында рең, бояу үндестігі, форма, көлем, пластикалық анатомия, перспектива, ауқымды кеңістік заңдылықтары қатаң сақталған. Ол өз шығармаларында бояу қанықтылығы үндестік нюанстарын, байланыс құпиясын дәл таба білген. Өзбек КСР-інің Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1973). Ленин ордені және басқа 4 орденмен марапатталған. Бірнеше еңбектері Қазақтың көркемсурет мұражайында сақтаулы.

## Дереккөздер


Санат:1904 жылы туғандар
Санат:КСРО халық суретшілері
Санат:Ташкентте туғандар
Қарысу

thumb|150px
**Қарысу**. Жақ бұлшық еттерінің тонустық жиырылуы. Қарысу ботулизм, қояншық, менингит, сірссие және уланған кезде байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Арифметикалық блок

** Арифметикалық блок ** (Арифметический блок; the arithmetic block) — арифметиканы жүзеге асыратын блок.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Ұшықты ангина

**Ұшықты ангина**. Түбі қан кернеп жұмсақ таңдай мен жұтқыншақ иіні шырышты қабығының жалақтанып қызаруы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Абсолюттi ылғалсыйымдылық

**Абсолюттi ылғалсыйымдылық** (толық ылғалсыйымдылық) — таужынысты сумен толық қанықтырғанда ол ұстап тұра алатын судың ең көп мөлшері. Суда ісінбейтін таужыныстар үшін абсолюттi ылғалсыйымдылық салмақтық кеуектілікке тең, ал суда өз көлемін үлғайтатын таужыныстар (саздар) үшін ол салмақтық кеуектіліктен артық болады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Гистосәйкестік антигендері

250 px|thumb

**Гистосәйкестік антигендері** — адам мен жануарлар торшалары бетіндегі түқым қуалайтын, иммунологиялық белсенді аймақтар. Олар басқа организмде иммунды жауап туғызады және бөтен денеден көшірілген тканьдердің аласталуының себепкері болып табылады. Алғашқы рет 1946 ж. Медавар сипаттап жазған.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Еске түсіру

нобай|200px|
**Еске түсіру** — көз алдына келтіру, елестету. Еске түсіру ұзақ мерзімді жадыңан қажет ақпарат іздеумен, қалпына келтірумен және алумен байланысты ақыл-ой әрекеті. Еске түсіру еске алудың ырықты нысаны ретінде көрінеді. Ж.Аймауытов: "...еске түсіру өнері дегеніміз — ойлау өнері... Байланыстардың мәнісі — ойлау деген сөз", — дейді.
## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Жады
Арифметикалық микропроцессор

** Арифметикалық микропроцессор ** (Арифметический микропроцессор; arithmetic microprocessor) — арифметикалық операцияларды орындауға бейімделген мамандандырылған микропроцессор.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бенчмарк-модель

**Бенчмарк-модель** (*benchmark model*) — компьютерді мүмкіндігінше пайдалану моделі. Оның негізінде есептеу желісінің өнімділігі салыстырылады және бағаланады.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Benchmark Models

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арифметикалық оператор

** Арифметикалық оператор ** (Арифметический оператор; arithmetic operator) — программалау тілдерінде — арифметикалық операция таңбасы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Арифметикалық операция

** Арифметикалық операция ** (Арифметическая операция; arithmetical operation) — арифметикалық ереже бойынша орындалатын екі орынды операция ( +,—,*,/ ), сонымен қатар бір орынды таңба өзгерту операциясы (бір орынды + және —).

Яғни қосу, азайту, көбейту және бөлу амалдары болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Атмохимиялық (газдық) шашырау жиексәулелері

**Атмохимиялық (газдық)
шашырау жиексәулелрі** - пайдалы қазба кен орындары және жер асты сулары көлемінде газ тәрізді өнімдер (мүнай, таскөмір, сынап, газды) немесе  АУР радиактивтік бөлшектену нотижесінде пайда болған өнімдердің газ жоне радио-активтік жиексөулелері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Графикалық адаптер

**Графикалық адаптер** (; ) — графикалық кескіндерді мониторға шығаруды басқару құрылғысы. Ол көрсетілетін кескіннің айқындылығын (экранный бірлік көлеміндегі нүктелер саны), түстердің көп түрлілігін анықтайды; мониторды процессормен байланыстыратын қосқышы бар арнайы тақша, оны бейнекарта деп те атайды; Компьютерлердің графикалық кескіндермен жұмыс ұйымдастыруы үшін қойылатын тақша. Графикалық бейімдеуіш тақшасы компьютердің ұлғайту қосқышына орнатылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Күшәла сықпасы

**Күшәла сықпасы**. Тіс ұлпасы қабынып, қатты ауырғанда қолданылатын улы дәріден жасалған сықпа. Құрамына күшәла қышқылынан басқа кокаин, тимол немесе преднизолон, танин сияқты дәрілер кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Анжыр кептемесі

[thumb|Cу басу нәтижесінде пайда болған анжыр кептемесі, [Аляска]]
**Анжыр кептемесі** (*Затор*) — көктемгі сең жүру кезеңінде және мұзқұрсау басталар алдында, өзеннің қимасын су іші мұзы мен анжыр массаларының көптеп тастауы. Анжыр кептемесі судың ағысын бөгеп, су деңгейін көтереді және жағалауды су басады. Көбіне көктемгі сең журу кезінде, өзеннің неғұрлым таяз тұстарында болады. Күзгі сең мұз анжыр кептемесіне себеп болатындай көп жинала қоймайды. Анжыр кептемесі су ағысына бөгет жасауының салдарынан өзендегі судың деңгейі көтеріліп, арна маңайы су астында қалады.

**Анжыр кептемесі** — мұзқұрсау алдында, өзен аңғарында су іші мүзы мен анжырдың жиналуы; судың ағысын бөгеп, су деңгейін көтереді, жағалауды су басады.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Триоксазин

**Триоксазин**. Стоматологиялық емдеу, операция алдында науқасты үрей, қорқыныштаи арылтып әрі тыныштандыру үшін ауыртиайтын дорі-дормектердің жансыздандыру қасиетін арттыру мақсатында берілетін дәрі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Арифметикалық регистр

** Арифметикалық регистр ** (Арифметический регистр; arithmetic register) — арифметикалық операциялардьщ операндтары мен нәтижелерін орналастыруға арналған регистр.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Лимфоцитке қарсы сарысу

**Лимфоцитке қарсы сарысу** ксеногенді реципиенттерді лимфоциттер жүзгінімен еккенде алынатын арнайы қан сарысуы. Лимфоцитке қарсы сарысу торшалық және қандық иммунды реакцияларды басатын қасиетке ие. Клиникада аутоиммунды және аллергиялық аурулардьі емдеу, сонымен бірге аллотрансплантаттардың өмірін ұзарту үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ангиосаркома

**Ангиосаркома** — Қан жүйесі аркылы тарайтын қан тамырының қатерлі ісігі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Графикалық ақпарат

**ГРАФИКАЛЫҚ АҚПАРАТ** (Графическая информация; image(pattern) information) — схемалар, эскиздер, диаграммалар, графиктер пішіндегі фигуралар немесе бейнелер (көрнекті символдар) түрінде берілетін ақпарат.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Атомдық тор

**Атомдық тор** — кристаллографияда: қүрамбөліктердің рөлін бір-бірімен атомдық байланыс арқылы астасқан химиялық элементтер қүрайтын кристалдық тор, не кристалл.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Анестезия

**Анестезия **, жансыздану. Анестетик күшімен сезімнен айырылу. Белгілі бір жерінің ауырғанын сезбейтіндей етіп жансыздандыру (местная анестезия) деп аталды. Оның өзі инфильтрациялық (шоғырлану) және өткізгіштік боп бөлінеді. Инфильтрациялық анестезия кезінде ауыртпайтын дәрі жақ сүйек қабығының асты-үстінде, беттің жұмсақ тканьдеріне берілсе, өткізгіштік анестезияда ауыртпайтын дәріні үшкіл нервтің шығатын жеріне енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Адрес шинасы

**Адрес шинасы** (Шина адреса; address bus) - процессормен байланысатын шиналардың адрестерді жеткізуге арналған ішкі бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анизий жікқабаты

**Анизий жікқабаты** - триас жүйесінің ортаңғы бөліміне қатысты төменгі жікқабаты.

## Дереккөздер


Санат:Жік қабаттар
Арифметикалық телу операторы

** Арифметикалық телу операторы ** (Оператор арифметического присваивания) — арифметикалық типтегі айнымалы шамалардың мәндерін телуге қажетті оператор.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Антикодон

250 px|thumb
**Антикодон немесе қарсыкодон** — үш нуклеотидтен құралған тасымалдаушы (транспорттық) РНҚ-ның бөлігі; 3 негізден тұратын топ- РНҚ комплеметарлы кодон т РНҚ молекуласында бекітілген.

Ол өз кезегінде үш нуклеотидтен тұратын ақпаратгық (информациялық) РНҚ-ның бөлігі — кодонмен арнайы байланысу арқылы протеиндер полимерлеріндегі амин қышқылдарының орындарын дүрыс анықтап, жасуша цитоплазмасындағы протеиндердің биосинтезін реттеуге қатысады.

## Дереккөздер


Санат:Ақуыз биосинтезі
Поксвирустар

**Поксвирустар** — құрамында ДНҚ-лы бар шешек вирустарының тұқымдастығы. Көп вирустардан ірі, құрылысы күрделі. Цитоплазмада көбейеді. Сырт пішіні сопақша немесе тік бұрышты, ұзындығы 200—400 нм. Біліктерінің қатынасы 1,2—1,7. Поксвирустар геномы қос тізбекті сызықты ДНҚ , м. с. 160000000—200000000. Бұл тұқымдастық 2-ге бөлінеді: насекомдар және омыртқалылар вирустары; Кейінгілері 6 туыстасқа бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Графикалық бағыттауыш

**ГРАФИКАЛЫҚ БАҒЫТТАУЫШ, ГРАФИКАЛЫҚ ШОЛУШЫ **(Графический навигатор, графический обозреватель; graphical browser) — гипермедиада — пайдаланушыга желіде бағыттауды орындауға мүмкіндік беретін, гипермедиялық тораптар мен байланыстарды ұсынатын графикалық қүралдар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Атыраулық жазық

**Атыраулық жазық** - теңізге
(көлге) қарай шамалы еңіс ойпат жазық-
тык, көптеген (кейде күрғақ) арналармен
тілімденгендіктен белестенеді (мыс., Ӏле
өзені). Аумағы үлкен болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Макрофагқа қарсы сарысу

**Макрофагқа қарсы сарысу** — макрофагтарға қарсы әртүрлі әсері бар иммунды сарысу. Гуморальды және торшалық реакциялардағы макрофагтардыц маңызын зерттеу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Арифметикалық ығысу

** Арифметикалық ығысу ** (Арифметический сдвиг; arithmetic shif) — таңбаның орнын қоспағанда, ұяшықтың немесе регистрдің барлық позициясы бойынша ығысу; барлық сан тізбегін сан таңбасының орнын өзгертпей (сөзді) жылжыту.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Дискрет сигналдар бергіш

**Дискрет сигналдар бергіш** (*Датчик дискретных сигналов*) — үздіксіз ақпаратты дискрет ақпаратта айналдыратын бергіш. Негізінен бақылау және сандық реттеу жүйелерінде қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Атауын тағайындау

**Атауын тағайындау** (Инициализация; initialization) — программалық айнымалыларды (адрестерді, санауыштарды, ауыстырып қосқыштарды, индикаторларды, нүсқағыштарды) нөлге қою немесе программа орындалар алдында оларға басқа бастапқы мәндерді беру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Адрессіз команда

**Адрессіз команда** (Безадресная команда; no-address instruction) — операндтың адресін көрсетуді талап етпейтін команда.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арифметикалық - логикалық құрылғы

** Арифметикалық - логикалық құрылғы ** (Арифметико-логическое устройство; arithmetic and logical unit) — арифметикалық-логикалық операцияны орындайтын процессордың қызметтік бөлігі.

Арифметикалық логикалық бірлік тұжырымдамасын 1945 жылы Джон фон Нейман EDVAC туралы жариялауында ұсынған; ол қазіргі классикалық фон Нейман компьютер архитектурасының құрамдас бөліктерінің бірі болды.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Сүйек қабығы

thumb
**Сүйек қап, сүйек қабағы** (, регі — маңында, қасында, os — сүйек) - қаңқа сүйектерінің сыртқы дәнекер ұлпалы қабығы.

**Сүйекқап** — сыртқы — талшықты және ішкі —клеткалы қабаттардан құралған. Оның сыртқы қабатын қоректендіруші қан тамырларына бай коллаген талшықтарының будалары түзеді. Бұл қабатқа бұлшықеттер сіңірлері мен сіңірлі байламдар бекиді. Сүйекқаптын ішкі қабатын жіңішке талшықты дәнекер ұлпасы.
** Сүйеккап** — сүйектің сынғаннан немесе жарылғаннан кейінгі қалпына келу процесін (регенерациясын), коректенуін, көлденеңінен қалындап өсуін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Адам денесі
Гепадновирустар

[right|thumb| alt=A.|250 px|["Гепадновирустар"]]

**Гепадновирустар** — бөлек тұқымдас болады деген болжам айтылып жүрген вирустар тобы. Оларға адам В гепатитінің вирусы, орман суырының, қызыл және жер тиындарының, пекин үйрегі гепатитінің вирустары енеді. Вириондарының диаметрі 42—45 нм, пішіні шар тәріздес. В гепатитінің вирионының (Дейін бөлшектері) құрамында қалыңдығы 2 нм мембранамен қоршалған қос жіпті сақиналы ДНҚ бар. Вирус құрамында 3 түрлі антиген бар: сыртқы (НВЗА), ішкі (НВсА) және ауру туғызатын қасиеттерімен байланысты антиген (НВеАд). В гепатитінің вирусы тамақ немесе нәжіс арқылы жұқпайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Адрессіз іздеу

**Адрессіз іздеу** (Безадресный поиск; no-address search) — орналасқан орны туралы мағлұмат жоқ мәліметтерді іздестіру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лимфа безі

**Лимфа безі** (), кейде **Лимфа түйіні** () — пішіні дөңгелек немесе сопақша келген, лимфа тамырларының бойында орналасқан, лимфоциттердің түзілу процесі (лимфоцитопоэз) жүретін шеткі қантүзу мүшесі. 

Лимфа бездерін сыртынан дәнекер ұлпалық қапшықпен қапталған. Ол коллаген талшықтарынан, аздаған эластин талшықтарынан және миоциттерден құралған. Дәнекерүлпалық қапшықтан лимфа түйіндері ішіне тарала енетін дәнекерүлпалық перделікгер бір-бірімен торлана жалғасып, лимфа түйіндерінің негізін (стромасын) құрайды. Олардың аралықтарында лимфа түйінінің негізгі қызметтерін атқаратын оның паренхимасы орналасады. Паренхиманың негізін ретикулалы ұлпа құрайды. Лимфа бездері сыртқы — қыртысты заттан, ішкі — бозғылт заттан және осы заттардың аралығындағы — қыртысмаңы (паракортикальды) аймақтан тұрады. Қыртысты затты лимфобласттардан, макрофагтардан, дендритті жасушалардан және лимфоциттерден түзілген лимфа бездеріі және қапшық пен бездер аралығындағы шеткі қойнау құрайды. Бозғылт затты перделікгер, орталық қойнаулар, лимфоидты ұлпадан құралған жүмсақ баулар түзеді. Қыртысмаңы аймағын перделікгер, аралық қойнаулар мен төменгі лимфа бездері және жұмсақ баулар құрайды. Шеткі, аралық және орталық қойнаулармен ретикулалы ұлпа арқылы лимфа сүзіле ағып, механикалық және биологиялық тазартулардан өтеді. Лимфа бездерінде фагоцитоз арқылы бөгде заттар жойылады, Т-және В- лифоциттер, иммунды денелер түзіледі. Лимфа түйіндері организмдегі қорғаныс және қантұзу қызметтерін атқарады.

Лимфа бездерінің көп сандысы бүкіл денедегі лимфа тамырларына жалғанған. Олар В және Т жасушаларын қамтыған лимфоциттердің негізгі тораптары. Иммундық жүйе функциясының дұрыс болуында Лимфа бездерінің маңызы зор, ол апасыела рак жасушалары бар бөтен бөліктерді сүзумен болады; бірақ лимфа бездерінің уқайтару (detoxification) функциясы жоқ.

Лимфа жүйесінде лимфа бездері екінші реттік лимфоидты орган болып табылады. Лимфа безі талшықты капсулаға оралған болып, ол сыртқы қабық пен ішкі медулладан құралады.

Лимфа түйіндері ұсақ фарингиттен қатерлі ісікке дейінгі дерттерден қабынады, немесе ұлғаяды. Лимфа бездерінің жағдайы қатерлі ісік кезеңінде өте маңызды есептеледі, сол бойынша қандай емдеу әдісін қолдануды және қалай болжам жасауды белгілейді. Лимфаденопатия () - ұлғайған немесе ісінген бездер ауруы. Лимфа бездері қабынған немесе ұлғайған кезде қатаюы немесе босауы мүмкін.

## Шеткі лимфа бездері
Шеткі лимфа бездері — шеткі иммунитет органдарының бірі. Ол лимфаны кұрамында бөтен антигені бар ткандардан алады. ШЛБ не В-лимфоциттер жілік майынан, ал Т-лимфоциттер тимустан түседі де біріншісі қыртыс кабатында (тимус тәуелді емес аймақ), екіншісі паракортикалді (тимус тәуелді) аймақта орналасады. Иммундық жауап кезінде тимус тәуелді аймақ ұлғаяды. Фолликулаларда көбею орталықтары дамиды, олардың маңайында плазмалық торшалар пайда болады.

## Дереккөздер

Санат:Лимфа жүйесі
Санат:Иммунология
Санат:Қан түзілу мүшелері және иммундық жүйе
Атыраулық шашылымдар

**Атыраулық шашылымдар** -
сумен ағып келген сынықты материал мен
пайдалы қазбалардың өзен атырауларында
жиналуы нөтижесінде жаралады. Бүл типті
шашылымдардың өнеркосіптік маңызы
шамалы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Анизодесмалық кристалл

**Анизодесмалық кристалл**(байланыс) — оқшауланған берік иондық топтармен (радикалдармен) сипатталатын иондық кристалл.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Байланыс
Адрестелетін жад

**Адрестелетін жад** (Адресуемая память; addressed memory) — орталык процессор қатынай алатын жад. Оның мөлшері 2"-ді қүрайды, п — машиналық адрестің разрядтар саны. Адрестелетін жад компьютердің нақты физикалык жадынан көп те, аз да болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трипсин

thumb|150px
**Трипсин** — асқазан безінің ферменті —белоктарды амин қышқылдарына дейін ыдыратады. Шіріген ұлпаларды, ұйыған қаиды, бездердің шығаратын қою затын жібітеді. Қабыну процесін басады. Бұл ферменттің қасиеті периодонтитті электрофорез әдісімен емдегенде, яғни тіс түбіріне тұрақты ток арқылы бағыттағанда байқалады. Тіс каналын микробтан және жұмсарған дентин қалдықтарынан арылтып, периодонтит бетін қайтарады.

Трипсин — протеолиттік фермент. Өте таңдамалы қызмет атқарады. Негізгі амин-қышқылдарыныц (лизин, аргинин) арасындагы байланысты ыдыратады. Белоктардың бірінші сатылы құрылымын зерттеуде және белоктар мен нуклеопротеидтерді беліп алу үшін- кеңінен қолданылады. Қызметіне ыңгайлы рН—7,8—8,0. Вирусологияда тканьдарды езіп торшалар өсіндісін алу және оларды шыны бетінен сылу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Биофил элементтері

**Биофил элементтері** — организмдер геохимиялық ортадан (топырақтан, судан) өз бойына сіңіріп ала отырып, тыныс-тіршілігіне жарататын элементтер.

## Дереккөздер


Санат:Биологиялық процестер
Антимутагендер

**Антимутагендер** - мутациялар санын азайтатын факторлар. Оларға ген зақымын түзейтін (репарация) ферменттер жүйесі, мутагендер әрекетін тежейтін торшаның табиғи метоболиттері жатады. Мутагендер күшін кейбір физикалық факторлар да төмендетеді. Мысалы, жарық сәулесі (фотореактивация), төменгі температура.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Адрестерді бөліктегіш

**Адрестерді бөліктегіш** (Разделитель адресов; address separator) — сұрыптау сигналдарындағы әр түрлі адрестерді бөлетін сигнал.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кездейсоқ сандар бергіші

**Кездейсоқ сандар бергіші** (*Датчик случайных чисел; randon number generator*) — тәуелсіз кездейсоқ сандар тізбегін құруға арналған электрондық құрылғы. Бүл жерде ықтималды үлестіру (0,1) интервалында бірқалыпты үлестіруге (яғни кездейсоқ шаманың (0,1) интервалында жататын кез келген кесіндіге түсу ықтималдығы осы кесіндінің үзындығына тең) жуық. Уақыт бергіш (Датчик времени (цифровой датчик) — уақыт аралығын өлшеп отырып, уақыттық басқару сигналдарын, сонымен қатар әр түрлі басқару жүйелерінде ағымды уақыттың белгілерін жеткізуге арналған құрылғы. Уақыт бергіштер ретінде уақыттық белгілерді арнаулы бағдарламамен есептеп және шығарып отыратын арнайы санауыштар қолданылады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Случайных чисел датчик

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Графикалық бекет

**ГРАФИКАЛЫҚ БЕКЕТ **(Графическая станция; graphig station) — графикалық ақпаратты өндеу жүйесін қүруға арналған программалық аппараттық құралдар кешені (автоматтандырылган -жобалау жүйесін Коса есептегенде).

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Адрестерді санауыш

**Адрестерді санауыш** (Счетчик адресов; the counter of addresses) — ақпараты тізбектелген уақыт сәтінде бірлікке өсетін жад адресіне сәйкес келетін орталық процессордың регистрі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анестезин

**Анестезин**. Ауыздың шырышты қабығы ойылған, жараланған, тіл қабынған кезде ауруын бәсеңдету, тіс тканьдерінің сезімталдығын азайту үшін ұнтақ күйінде себіледі немесе май түрінде жағылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ауа ылғалдығы

**Ауа ылғалдығы** — ауадағы су буының мөлшері. Атмосферадағы су буы топырақтағы, өсімдіктегі ылғалдардың және жер бетіндегі сулардың булануынан пайда болады. А.ы: абсөлютті (сынап бағанасының биіктігімен (мм) өлшенетін су буының қысымы, немесе ауаның 1 м3-індегі ылғал салмағы, г/м3), меншікгі (1 кг ауадағы ылғал салмағы, грамм өлшемімен, г/кг) және салыстырмалы (берілген температурада ауаны толық канықтыруға қажет ылғалға қарағандағы үлесі (пайыз есебімен) болып ажыратылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Антирецепторлар

**Антирецепторлар** — инфекцияның алғашқы кезеңдерінде сезімтал торшаның рецепторлармен байланысатын вирустардың сыртқы белоктары (мысалы грипп вирусының гемагглютинині). Күрделі вирустарда (шешек вакцинасы, герпес) бірнеше түрлі Антирецепторлар молекуласы болуы мүмкін. Бір Антирецепторлар мо- лекуласында да әртүрлі рецепторлармен байланысатын бірнеше домен болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Атқару қатесі

**Атқару қатесі** (Ошибка исполнения; runtime error) — тек программа іске қосылғаннан кейін ғана белгілі болатын және аударғышпен танып білуге болмайтын программалық қате.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арна контроллері

** Арна контроллері ** (Контроллер канала; channel controller) — компьютерлік жүйелерде - мәліметтердің енгізу-шығару арналарын басқару құрылғысы; енгізу шығару арнасын басқаратын құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Абсолюттiк геологиялық көнелiк

**Абсолюттiк геологиялық көнелiк** — тау жынысытар, минералдар және кендер көнелігінің кәдімгі астрономиялық бірлік есебімен, яғни нақтылы жылдар санымен өрнектелген мелшері. Абсолюттiк геологиялық көнелiк геологиялық үлгі (тау жынысы, минерал, кен және т.б.) құрамындағы радиоактивті элементтердің өздігінен ыдырау заңдылықтарын саралау нәтижесінде анықталады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Арнадағы босату

** Арнадағы босату ** (Сброс в канале; channel setup) — өндеуді күтіп арнада сақталған үзу шарттарын босату; арнаға жалғанған сыртқы құрылғылар мен контроллерді босату.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Поливакцина

**Поливакцина** — бірнеше вирустардың антигенінен тұратын және жанжақты әсері бар вакцина.

## Дереккөздер


Санат:Дәрілер
Санат:Вирусология
Арнадағы өту

** Арнадағы өту ** (Переход в канале; transfer in channel) — арнаның басқарушы сөздерін тандаудың табиғи тізбектілігін өзгертуге мүмкіндік беретін арналық программадағы шартсыз өту.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Зімпара

**Наждак** — зімпара — корундтан, темір тотығы және кремнеземнен құралған қатты ұсақ түйіршікті зат. Ұсақталған күйінде жасалған тіс протездерін өңдеу үшін қолданылады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Биохимиялық шашырау жиексәулелері

**Биохимиялық шашырау жиексәулелері** — кен орны құрамы мен оның алғашқы шашырау жиексәулелері құрамына кіретін химиялық элементтері бар тірі организмдердің таралу аймағы.

## Дереккөздер


Санат:Биохимия
Самай-шықшыт буынының (анкилозы) шорбуыны

**Самай-шықшыт буынының (анкилозы) шорбуыны**. Буын шеміршегінің бұзылуы салдарынан дәнекер және сүйек тканьдерінің буынды бүлдірмей тұтасуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аударылған қаптар

**Аударылған қаптар** — осьтік жазықтығы еңістенген, кос канаты да бір бағытга еңкейген қатпар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Арнайы бедербелгі

** Арнайы бедербелгі ** (Специальная литера; special character) — әдетте, идеограмма емес, әріп, цифр қалдырып кетумен ерекшеленетін бедербелгі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Гепарин

right|thumb| alt=A.|180 px|Гепарин"
**Гепарин** — сульфатталған мукопротеид. Қанның ұюын тежейді. Анафилаксия реакциялары кезінде пайда болады. Адамнан және әр түрлі жануарлардан қан алған кезде, оның ұйып қалмауы үшін қолданылады.

Брутто-формуласы - C12H19NO20S3.

## Дереккөздер

Санат:Урондық қышқылдар
Санат:Гликозаминогликандар
Санат:Антикоагулянттар
Ұйыған қан

**Ұйыған қан** (). Тамыр ішіндегі қан айналасына кедергі болатын ұйыған қан. Жарақат кезінде организмді қансыраудан сақтайды. Ұйыған қан, қан тамырында тұрып қалған жағдайда, әр түрлі ауыр жағдайларға душар етеді (инфаркт, т. б.).

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Арнайы процессор

** Арнайы процессор** (Спецпроцессор; front-end processor, server) — басқа тораптардың сұранысы бойынша белгілі бір 
міндетті орындайтын жергілікті есептеу желісінің торабы.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Арнайы символ

** Арнайы символ ** (Специальный символ; special character) — пернетақтада жоқ, алайда экранға немесе принтерге шығаруға болатын таңба немесе символ, мысалы, авторлық құқық символы (г). Word программасында құжатқа арнайы символды енгізу үшін Кірістіру-Символ-Арнайы символдар (Вставка-Символ-Специальные символы) командасын таңдап алу қажет. Керекті символды таңдап алған соң, кірістіру батырмасын басса болғаны.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Беруші генератор

**Беруші генератор** (*Задающий генератор; master clock*) — барлық блоктардың жұмыстарын синхрондайтын синхроимпульстардың бас көзі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Задающий генератор
*master clock

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арналар сұрыптаушысы

** Арналар сұрыптаушысы ** (Селектор каналов; the selector of channels) — арналарды ауыстырып қосу құрылғысы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Графикалық кескін

**ГРАФИКАЛЫҚ КЕСКІН ** (Графическое изображение; graphic chart) — шарттылықтың белгілі бір дәрежесімен орындалатын жазықтықтагы ( график салғыштың кағаз парағында) әр түрлі заттардың кескіні.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арналарды адаптивті үлестіру

** Арналарды адаптивті үлестіру ** (Адаптивное распределение каналов; adaptive channel allocation) — арналардың ақпараттық ресурстары сұраныс бойынша тағайындалатын мультиплекстеу әдісі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Атқарушы (информатика)

**Атқарушы** (Исполнитель; fronted processor) — 1) есептеу желілерінде — атқарушы машина; 2) нақты әрекеттерді орындай алатын құрылғы немесе адам. Атқарушы алгоритм (программа командаларын (операторларын) орындай отырып берілген мәселелерді (есепті) шешеді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Графикалық маркер

**ГРАФИКАЛЫҚ МАРКЕР **(Графический маркер; graphic marker) — позицияны белгілеуге арналған символ.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Газ-плазмалық мониторлар

thumb|200px|Плазмалық теледидар
**Газ-плазмалық мониторлар**(*Газо-плазменные мониторы; gas-plasma monitor*) — арасында электрлік импульстердің әсерінен белгілі бір орындарда жарықталатын газдық қоспа орналасқан екі шыңы пластинасы бар құрылғы.

## Ішкі сілтемелер
* Монитор

## Сыртқы сілтемелер
* Plasma display 
*Плазменная панель 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арналарды жоспарлауыш

** Арналарды жоспарлауыш ** (Планировщик каналов; channel scheduler) — кіші операциялық жүйелерде — арнада енгізу-шығару операцияларын жоспарлауды жүзеге асыратын супердидар бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Лимфокиндер

**Лимфокиндер** (*торшалық иммунитет медиаторлары*) — еритін, биологиялық әлді факторлар (заттар).

Лимфоциттерде түзіледі және лимфоциттердің тәнді немесе тәнсіз үдеу кезінде бөлініп шығады. Казіргі кезде 100 жуық лимфокиндер белгілі. Олар әртүрлі торшалар жүйесіне әсер етеді және организмнің әртүрлі антигенге қарсы қорғаныс реакциясын күшейтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Антиденелер

[thumb|right|200px|Әрбір антидене арнайы [Антигендер|антигенге байланады, олар бейне құлып пен кілттің байланысына ұқсайды]]
thumb|right|200px
**Антиденелер** (, Ab, *Қарсыдене* деп те аударылады, кейде **иммуноглобулин** (, Ig), — адам мен жануарлар организміне енген жат бөгде ірі молекулалы протеиндік заттарға (антигендерге) қарсы иммундық реакциялар нәтижесінде түзіліп, олардың зиянды әсерлерін жоятын протеиндік заттар (негізінен гамма-глобулиндер); адам және жылықанды жануарлар денесінде пайда болған антигендерге қарсы қан плазмасында түзілетін ақуыздық заттар. Антиденелер ағза иммунитетін күшейтуде маңызы үлкен.

Антиденелерді лимфоциттер мен плазмоциттер бөледі. Қарсыденелерге тән қасиет — тек өздерінің түзілуіне әсер еткен антигендермен ғана әрекеттесіп, оларды жояды. Антиденелер — организмде қан сарысуы мен ұлпаларда жинақталады. Қарсыденелер антигендермен әрекеттесу сипатына қарай агглютининдер, гемолизиндер, бактериолизиндер, преципитиндер болып бірнеше топтарға бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Қан ақуыздары
Санат:Антиденелер
Арналарды коммутациялау

** Арналарды коммутациялау ** (Коммутация каналов; circuit switching) — хабар тасымалданып жатқан уақытта арналарды байланыс ұдайы болатындай етіп жалғастыру (үзіп-қосу). Бұл кезде желі абоненттерінің арасында мәліметтерді төте жеткізу үшін физикалық арна бөлініп (еншіге) беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Беруші механизм

**Беруші механизм** (*Подающий механизм; feed*) — тасуышты жазу немесе оқу жүзеге асырылатын қалыпқа ауыстырып орналастыратын құрылғы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Подающие механизмы - все мировые производители

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арналарды коммутациялау желілері

** Арналарды коммутациялау желілері ** (Сети с коммутацией каналов; circuit switching network) — әрбір абоненттер жұбына әрекеттестік сеансында физикалық деңгейде байланысуға мүмкіндік беретін қатынастық желі. Арналарды коммутациялайтын түйіндерден және оларды байланыстыратын магистралдық арналардан тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Графикалық мәліметтер

**ГРАФИКАЛЫҚ МӘЛІМЕТТЕР ** (Графические данные; graphic data) — 1)графикалық бейне түріндегі мэліметтер (суреттер, схемалар, сызбалар); 2) графикалық объектілердің кескінін қүруға жеткілікті болатындай сол объектілердің машиналық өрнектелуі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бисквит

нобай|250px
**Бисквит** ( - екі рет және сосtus — пісірілген) — ұн, қант және жұмыртқалардан дайындалған кондитерлік қамыр. Әдетте, жұмыртқа мөлшері ұн мөлшерінен көбірек болады. Бисквит жартылай дайын өнім ретінде көлемді құрылымымен, жұмсақ консистенциясымен, сары түсімен ерекшеленеді.
## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Атқарушы макрокоманда

**Атқарушы макрокоманда** (Исполнительная макрокоманда; effective macro instruction) — параметрлердің бір немесе екі тізімімен бірге пайдаланылатын макрокоманда. Мұндай макрокоманданың макрокеңейтуі параметрлер тізімін өзгертуге және талап етілетін программаға басқаруды беруге қажетті орындалатын команда болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ауыр металдар ассоциациясы

**АУЫР металдар ассоциациясы** — сынықты жыныстардың, карбонатты жыныстар мен түздардың ерімейтін қалдықтарында және т.б. шөгінділер мен қазіргі заман шөгінділері қүра- мындагы ауыр минералдардың ор түрлі кешендері. Тасымалданатын жыныстардың қүрамын, оның негізгі көзінен қашықтығын, шөгінді түзілу ортасының геохимиялық жағдайын көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Арналық деңгей

** Арналық деңгей ** () — OSI моделінің 2-деңгейі. Арналық деңгей мәліметтер тізбегінің құрамына кіретін символдарды тізбектелген түрде жеткізуге арналған. Бұл деңгейде желі түйіндерінің физикалық деңгейді пайдалану ережелері анықталады. Физикалық деңгейден алынған мәліметтерді желілік деңгейге түсінікті (мәліметтер кадры деп аталатын) түрге аударады және керісінше, желілік деңгейден қабылданған кадрларды физикалық деңгейге керек биттер (ақпарлар) ағынына түрлендіреді. Арналық деңгей екі желілік деңгей арасында тасымалданатын мәліметтердің тұтастыгын қадағалап отырады. 

**Арналық деңгей** екіге бөлінеді: физикалық ортаға қатынас құруды бақылау (физикалық ортаға қатынас құруды басқарады, мысалы, маркерді жеткізу немесе қақтығысты табу) және логикалық арнаны басқару (есептеу торабының жұмысына бақылау жүргізеді). Есептеу машинасын желіге қосу үшін оған желінің белгілі бір физикалық түрімен жүмыс істеуге арналған желілік карта жалғау керек. Осындай желілік карта есептеу машинасында арналық деңгей міндеттерін атқарады.

## Функциялары
Арналық деңгей келесі функцияларды орындайды:
*Байланыс ортасына жоғары деңгейлердің қол жетімділігін қамтамасыз ету;
*Деректерді алады, әдетте деңгей (Layer) 3 пакеттері (IPv4 немесе IPv6 сияқты) және оларды деңгей (Layer) 2 фреймдерінде жинақтайды;
*Мәліметтер беру ортасында мәліметтерді беру мен қабылдауды бақылау;
*Желілік қосылыстың физикалық ортасы арқылы түйіндер арасындағы кадрлардың алмасуын қамтамасыз ету;
*Инкапсуляцияланған деректерді, әдетте Layer 3 пакеттерін алады және оларды жоғарғы деңгейдің тиісті хаттамасына бағыттайды;
*Кез-келген бүлінген кадрды анықтау және қабылдамау қателігін іске асыру.

## Дереккөздер

Санат:Желілік протоколдар
Санат:Арналық деңгейдегі протоколдар
Нервтің қабынуы

**Жүйкенің қабынуы**( — «нерв»)— шеткері нерв сабақтарында пайда болатын анатомиялық өзгерістер. Бұл тіс-жақ жүйесін жартылай салданудан (парез) толық салдануға (паралич) ұшыратады. Мысалы, бет нервінің кабынуына құлақ аурулары, шықшыт безінің кеселі, түрлі жарақаттар, салқын тию т. б. жағдайлар әсер етеді.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ингибиторсыз сарысу

**Ингибиторсыз сарысу** — жылуға төзімді және төзімсіз ингибиторларынан айырылған, бірақ вирусқа қарсы антиденелері бар қан сарысуы. Ингибиторсыз сарысуын алу үшін әртүрлі әдістер қолданылады: ингибиторларды нейраминидазамен байлау, калий перйиодатымен бұзу, ацетонмен бөліп алу, кемір қышқыл газымен және коалинмен, барий сульфатының негізінде жасалған сорбентпен, вирустың басқа түрлі штаммымен, молекулалық-елек және ионалмастыру хроматографиясымен байлау.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Лимфотоксин

**Лимфотоксин** — қызметі үдетілген лимфоциттерден туатын лимфокин. Торшаларға уыттылық әрекет көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Антиидиотиптік антиденелер

**Антиидиотиптік антиденелер** — иммуноглобулиндердің идиотиптік антиген детерминанттарына қарсы антиденелер. Олар негізі ботсн белоктардың антигендік детерминанттарына еліктейді. Осы қасиетіне сүйепіп, бұлар болашақта қауіпсзі вакцина ретінде қолдаиылуы керек деген деректер айтылып жүр.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Трофедема

**Трофедема**. Көбіне бетке шығатын себебі белгісіз созылмалы ісік. Беттің әр жері домбығып іседі, бірте-бірте жұмсақ тканьдер мен терісі жуандап қатаяды. Кейде ол ерінге шыққанда үлкейіп пілдің тұмсығы тәріздендіріп келбетті бұзады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Графикалық мәліметтер базасы

**ГРАФИКАЛЫҚ МӘЛӀМЕТТЕР БАЗАСЫ ** (База данных графическая; graphic database) — графикалық мәліметтер сақталатын мәліметтер базасы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Арналық программа

** Арналық программа ** (Канальная программа; channel program) — енгізушығару арнасы мен шалғай құрылғы жұмысын басқаратын программа.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Гибридизация

[right|thumb| alt=A.|180 px|["Гибридизация"]]
**Гибридизация** (молекулалық) — будандастыру, молекулалық будандастыру. Нуклеин қышқылының  УІІГО жағдайында бір-бірімен комплементарлы қосылуы. Генетикалық карта жасау және нуклеин қышқылын алу үшін қолданылады. Тіпті диагноз қоятын әдістерге де жатады.

## Дереккөздер


Санат:Химиялық байланыс
Санат:Кванттық химия
Санат:Стереохимия
Арнаны басқару

** Арнаны басқару ** (Управление каналом; channel control) — 1) мәліметтерді алмасу бойынша енгізу-шығару арнасының жұмысын басқарудан тұратын және арналық программа арқылы іске асырылатын операциялық жүйенің қызметі; 2) телекоммуникациялық желілерді басқаруға арналған басқарушы сигналдар мен процедуралар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника