open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цитотоксиндер

**Цитотоксиндер** (грекше kytos – ыдыс, бұл арада клетка және taxikon-y) – түрлі ткань, орган клеткасы элементтерімен иммунитеттегенде организмде түзілетін ерекше антителолар. Цитотоксиндерді алғаш бельгия ғалымы Ж. Борде (I. Bordet) И. И. Мечниковтің лабораториясында (теңіз шошқасын үй қояны қанымен имунитеттегенде цитоксин-гемолизин пайда болған) ашқан. И. И. Мечников үй қояны сперматозоидының қозғалысын жоятын спермоцитотоксинды анықтады. 

## Қызметі

Бұдан кейін түрлі зерттеушілер бүйрек клеткаларына қарсы (нефроцитотоксиндер), бауыр клеткаларына қарсы  (гепацитотоксиндер), лейкоцитотоксиндер, супрареноцитотоксиндер, нейроцитотоксиндер, панкреацитотоксиндер, кардиоцитотоксиндер тағы басқаларды ашқан. Организмге ткань, орган элементтерін енгізгенде Цитотоксиндер түзілуінің бірнеше түрі байқалады. Мысалы, басқа түрге жататын жануар ткані енгізілсе гетороцитотоксин түзіледі, сол түрге жататын жануар ткані, бірақ генетикалық өзгеше бағыттағы жануарлар ткані енгізілсе изоцитотоксиндер, ал жануардың өз ткані енгізілсе аутоцитотоксиндер түзіледі. Цитотоксиндердің артық мөлшері тиісті органның қызметін бұзады. Органның кейбір активті элементтері Цитотоксиндердің уытты әсерінен тіршілігін жояды, кейбіреуі тіршілік қабілетін сақтап қалғанымен өзіне тән қызметін тақара алмайды не әсері өзгереді. Жануарлар улану әсерінен өлмесе, залалданған ткані морфологиясы мен қызметі қайта қалпына келеді, тіпті біраз уақыттан кейін қызметі бұрынғыдан да күшеюі мүмкін. Цитотоксиндерді аз мөлшерде енгізгенде Цитотоксиндерге төзімсіздеу элементтердің біразы тіршілігін жояды, бірақ тез қалпына келіп орган қызметі бұрынғыдан да күшейеді. 

## Қолданылуы

Цитотоксиндерді белгілі мөлшерде ғылыми-зерттеу жұмыстарында, ветеринария, медицинада пайдаланады. Арнайы Цитотоксиндерді аздаған мөлшерде паренхиматозды органдардың созылмалы қабыну процестерін емдеуге, сүт безі, гипофиз қалқанша без қызметін жақсартуға қолданады. Антилимфоцитарлық қан сары суын ткань, орган алмастырғанда ткань тірілуіне кедергі болатын лимфатикалық клеткаларды бейтараптау үшін пайдаланады. 

## Дереккөздер

Қазақ совет энцеклопедиясы. 6 том.

Санат: Биология
Александр Дмитриевич Цюрупа

оңға
**Александр Дмитриевич Цюрупа** (1870 жыл 19 қыркүйек, Херсон &nbsp;— 1928 жыл 8 мамыр , Қырым, Украина) – кеңес мемлекет және партия қайраткері, 1898 жылдан Коммунистік партия мүшесі.

## Өмірі

1887 жылы Херсон ауыл шаруашылық училищесіне түсті. 1891 жылы оқушылардың марксистік үйірмесін құруға қатысты. 1893 және 1895 жылы тұтқынға алынды. 1900 жылы Уфада  В. И. Ленинмен танысты. «Искраның» агенті. 1901 жылы Харьков (РСДЖП комитетінің мүшесі), Тула, Тамбов губерниясында революциялық жұмыс жүргізді. 

## Еңбек жолы

1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін РСДЖП Уфа біріккен комитеті төралқасының, жұмысшы және солдат депутаттары кеңесінің, әскери-революцияның мүшесі, Қазан социалистік революциясынан кейін РСДЖ(б)П Уфа комитетінің мүшесі. 1917 жылы қарашада Лениннің ұсынуымен РКФСР Халкомсовы мен Еңбек және Қорғаныс советі төрағасының орынбасары, Жұмысшы-шаруа инспекциясы халкомы (1922 – 23) қызметін қоса атқарды. 1923 – 25 жылы КСРО Мемлекет Жоспарлау комиссиясының төрағасы. 1925 жылдан КСРО сыртқы және ішкі сауда халық комитеті, 1923 жылдан партияның ОК мүшесі. Партияның 10, 12 – 15-съездерінің делегаты.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мемлекеттік қайраткерлері
Санат:1870 жылы туғандар
Санат:1928 жылы қайтыс болғандар
Blood Pressures

***Blood Pressures*** — Ұлыбританияда тұрақтанған The Kills инди рок тобының төртінші студиялық альбомы. Альбом 2011 жылы 1 сәуірде Аустралияда, 2011 жылы 4 сәуірде Еуропада және 2011 жылы 5 сәуірде АҚШ пен Канадада жарық көрді. Альбом топтың алдыңғы екі альбомы No Wow және Midnight Boom сияқты Key Club студиясында (Бентон Харбор, Мичиган, АҚШ) жазылды. Альбом төрт синглмен таныстырылды: "Satellite", "Future Starts Slow", "Baby Says" және "The Last Goodbye".

## Әндер тізімі

## Жазбаға қатысқандар
;The Kills
*Джейми "Hotel" Хинс - вокал, гитара,  соқпалы (барабан), прекуссия, өндіріс
*Элисон "VV" Моссхарт – вокал, гитара

;Техникалық көмек
*Билл Скибби – өндіріс, режиссер
*Джессика Руффинс – режиссер

## Дереккөздер

Санат:The Kills альбомдары‎
Шаржау облысы

**Шаржау облысы** – Түрікменстан құрамындағы әкімшілік бөлік. 1970 жылы 14 желтоқсанда құрылған. Жері 93,8 мың квадрат км. Халқы 565 мың (1977). 11 ауданға бөлінеді. 2 қаласы, 22 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Чаржау қаласы.

## Табиғаты

Чарджоу облысы Амудария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан. Облыстың көпшілігін бөлігін Қарақұм шөлі, Гиссар жотасының сілемдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – табиғи газ, полиметалл рудалары, күкірт, калий тұздары. Қаңтардың орташа температурасы – 4 градустан – 2 градусқа дейін, шілдеде 28 – 32 градус. жылдық жауын-шашынның мөлшері 200 мм, тау етегінде 100 мм. Ірі өзені Амудария. Жері сұр, өзен аңғарлары шөгінді топырақты келеді. Негізінен қуаңшылыққа бейімделген өсімдік жамылғысы қалыптасқан, Амудария бойында тоғай өседі. 
       
## Халқы

Тұрғындарының басым көпшілігі (68,8%, 1970) – түрікмендер. Олардан басқа орыстар, өзбектер тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы км-ге 5,4 адамнан. Қала халқы 45%. Ірі қалалары – тоғай өседі.

## Шаруашылығы.

Чарджоу облысында тау-кен, химия, машина жасау, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу өнеркәсіп салалары дамыған. Табиғи газ, күкірт (Гаурдак), қорғасын өндіріледі. Машина жасау және металл өңдеу кәсіпорындарынан автомобиль, кеме жөндеу (Чарджоу), жөндеу-механикалық (Керки) заводтары, химиялық саласынан ірі суперфосфат заводы (Чарджоу), ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеуге негізделген мақта тазалау, қаракөл елтірісін өңдеу заводтары, ет комбинаты, сүт, шарап заводтары (Чарджоу) бар. Жібек комбинаты, трикотаж, мақта, аяқ киім фабрикалары (Чарджоу) шоғырланған. Ауыл шаруашылығының негізгі салалары мақта егу, қаракөл қойын өсіру, жібек және бақша (қауын) шаруашылықтары. Облыста 79 колхоз және 7 совхоз бар (1973). Суармалы егіншіліктің үлесі басым. Егісі (мың га, 1972) 139,2 бұның ішінде технологиялық дақылдары 87,4, дәнді дақылдары 13,6, көкөніс-бақшасы 6,9. Басым егілетін технологиялық дақылы – мақта (86,2 мың га).  Дәнді дақылдардан бидай, күріш, арпа егіледі. 1973 жылғы мал саны (мың): мүйізді ірі қара 154,4 (бұның ішінде сиыр 62,0), қой мен ешкі 925,3, шошқа 28,1, жылқы 4,3. Темір жолының ұзындығы 487 км (1973). Негізгі темір жол магистралы Үргеніш – Чарджоу. Автомобиль жолы 2406км, бұның ішіндегі асфальтталғаны 1039,4 км. Чарджоу – Красноводск мұнай құбыры салынуда (1974). Амудария өзенінде кеме жүзеді. Педогогикалық институт, 6 арнаулы орта оқу орны бар. 
     
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* [Туркменистан, М., 1969 (серия «Советский Союз»).](http://Туркменистан,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»).)

Санат:Түрікменстан уәлаяттары
Черкассы облысы

**Черкассы облысы** – Украина құрамындағы әкімшілік бөлік. 1954 жылы 7 қаңтарда құрылған. Жері 20,9 мың квадрат км. Халқы 1,6 млн (1977). 20 ауданға бөлінеді. 15 қаласы, 19 қала типтес поселкесі бар. Орталығы - Черкассы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958).

## Табиғаты
 
Днепр өзені орта ағысының екі жағында орналасқан. Жері жазық, негізінен өзен аңғарлары мен жайылмалары алып жатыр. Пайдалы қазбалары – қоңыр көмір, шымтезек, каолит, бинтонит. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5,9 градус, шілдеде 19,5 градус. Жылдық жуын-шашынның орташа мөлшері 520 мм. Ірі өзені – Днепр (Рось, Ольшанка, Тясмин, супой салаларымен). 1960 жылы Кременчуг СЭС-інің салуына байланысты Кременчуг бөгені қалыптасты. Жері қара, шым күлгін топырақты болып келеді.

## Халқы

Тұрғындарының басым көпшілігі украиндар. Олардан басқа орытар, еврейлер, белорустар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 74,2 адамнан. Қала халқы 40%. Ірі қалалары – Черкассы, Умань, Смела.

## Шаруашылығы
      
Облыс экономикасында тамақ (әсіресе қант өндірісі), машина жасау, жеңіл өнеркәсіптерінің маңызы күшті. Машина жасау және металл өңдеу (Черкассы, Каменка, Смела, Монастырище, Умань) кәсіпорындары станок шығарады, автомобиль және құрал-жабдықтар жөндейді. Кіим тігу, аяқ киім,  мебель фабрикалары, мата тоқу комбинаты, витамин заводы тағы басқа кәсіпорындар да бар. Энергетикасы Кременчуг, Канев СЭС-теріне және Черкассы, Ватутино, Смела, Городище ЖЭО-ына негізделген. Облыста 1973 жылы 453 колхоз және 40 совхоз болды. Егісі (мың га, 1972) 1323,7, бұның ішінде дәнді дақылдары (қара бидай, жүгері, арпа, тары, қара құмық) 608,8, техникалық дақылдары 195,8, жемшөп 409,8. 1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 808,1 (бұның 312,0 мыңы сиыр), шошқа 1001,3, қой мен ешкі 275,2. Темір жолының ұзындығы 605 км (1973). Негізгі темір жолы магистральдары Одесса  - Мәскеу, Киев – Донецк. Автомобиль жолы 8,4 мың км, бұның ішінде асфальталғаны 4,5 мың км. Днепр өзенінде кеме жүзеді. 2 педогогикалық институт (Черкассы, Умань) ауыл шаруашылық институты (Умань), 22 арнаулы орта оқу орны, музыкалық драма театры, филормония, 7 музей бар.  «Черкаська прауда («Черкассы правдасы») облыс газеті шығада. 
       
## Дереккөздер

[Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).](http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»).)

Санат:Украина облыстары
Черновцы облысы

thumb|right|Черновцы облысының таңбасы
thumb|right|Черновцы облысының туы
**Черновцы облысы** – УССР құрамындағы әкімшілік бөлік. 1940 жылы 7 тамызда құрылған. Жері 8,1 мың квадрат км. Халқы 887 мың (1977). 10 ауданға бөлінеді. 10 қаласы, 8 қала типтес поселкесі бар. Орталығы – Черновцы қаласы. Облыс Ленин орденімен марапатталған (1958).
    
## Табиғаты

Черновцы облысы Шығыс Карпаттың солтүстік-шығыс етегінде орналасқан. Солтүстік, солтүстік-шығысын Волынь-Подоль қыратының сілімдері алып жатыр. Пайдалы қазындылары – фосфорит, жанғыш тақта тас, қоңыр көмір. Климаты қоңыржай континенттік. Қаңтардың орташа температурасы – 5, -7 градус, шілдеде 16 – 19 градус. жылдық жауын – шашын мөлшері 600 (жазықта) – 1200 мм (тауда). Ірі өзендері – Днестр, Прут, Черемош, Сирет. Жері күлгінделген қара, шым күлгін, шым қоңыр топырақты келеді. Территориясының 28,8%-і орман (шырша, емен тағы басқа) және шалғын.
     
## Халқы

Тұрғындарының негізі – украиндар. Румын, молдаван, орыстар да тұрады. Орташа тығыздығы 1 квадрат км-ге 106,9 адамнан. Қала халқы 35 % (1974). Басты қалалары – Черновцы, Хотин.

## Шаруашылығы

Черновцы облысы Оңтүстік-Батыс экономикалық аудан құрамына кіреді. Экономикасында тамақ өнімдері (қант, май, спирт, ет, жеміс консервілері), жеңіл (киім, аяқ киім, трикотаж), ағаш өңдеу (мебель,тақтай, фанера), машина жасау және металл өңдеу (мата тоқу станоктары, тамақ, мұнай өндірістерінің құрал-жабдықтары) өнеркәсіптерінің үлесі басым. Ірі өнеркәсіп орталықтары – Черновцы, Берегомет, Сторожинец, Путила, Вижница. Облыста 155 колхоз және 30 совхоз бар (1976). Егісі 356,6 мың га; бұған негізінен дәнді (бидай, жүгері, арпа, сұлы) және техникалық (қант қызылшасы, зығыр, күнбағыс) дақылдары, жүзім егіледі.  1973 жылғы мал басы (мың): мүйізді ірі қара 408,7 (бұның ішінде сиыр 157,2), шошқа 311,8, қой мен ешкі 188,0. Құс және омарта шаруашылықтары дамыған. Темір жолының ұзындығы 466 км (1973). Басты магистральдары Черновцы – Кишинев, Черновцы – Терпоноль. Автомобиль жолы 3,2 мың квадрат км, бұның ішінде асфальтталғаны 2,9 мың квадрат км. Негізгі автомобиль жолдары Львов – Черновцы – Кишинев, Черновцы – Хмельницкий. Университет, медициналық институт (Черновцы қаласында), 19 арнаулы орта оқу орны, музыкалық-драма театры, филормония, 3 музей бар. Облыстық «Радянська Буковина» газеті шығады. 

## Дереккөздер

[Украина. Районы, М., 1969 (серия «Советский Союз»).](http://Украина.%20Районы,%20М.,%201969%20(серия%20«Советский%20Союз»).)

Санат: Украина облыстары
Шри-Ланка коммунистік партиясы

**Шри-Ланка коммунистік партиясы** – елдегі кейбір коммунистік топтар мен Біріккен социалистік партияның негізінде 1943 жылы 3 шілдеде құрылды. 

1972 жылы Шри-Ланка Республикасы болып жарияланғанға дейін Цейлон Коммунистік партиясы деп аталды. Компартия Цейлонды ағылшын отарлық үстемдігінен азат ету жолында батыр күрес жүргізді. Компартияның 1-съезі 1945 жылы сәірде болып өтті. Цейлон тәуелсіздік алғаннан кейін (1948) Компартия басқа демократиялық күштермен бірге отаршылдық қалдығын жедел жою жолында, ішкі реакцияға қарсы күресті. Компартия Соломон Бандаранаике бастаған демократиялық коалициялық үкіметтің (1956 – 59) өкімет басына келуіне көмектесті, оның антиимпериалистік және демократиялық программасын қолдады. Компартия Сиримаво Бандаранаике үкіметінің (1960 – 65) прогрестік антиимпериалистік шараларын жақтады. 

1965 жылғы парламент сайлауынан кейін Коммунистік партия парламентте 4 орынға ие болды. Цейлон ерікті партиясымен және Цейлон социалистік партиясымен бірге Компартия Дадли Ш. Сенанаяке үкіметіне (1965 – 70) қарсы демократиялық оппозиция құрды. 1968 жылы бірігіп қимыл жасау программасы жасалды да, бұл партиялардың Біріккен майданы құрылды. Программада экономиканы жоспарлы түрде өркендету, коммерциялық банкілерді национализациялау, елді индустрияландыру, өте қажетті тауарларды импортқа шығаруға мемлекет бақылау орнату мақсаты көзделді, ауыл шаруашылық өнімдерін көбейту, шаруалардың жағдайын жақсарту үшін ауыл шаруашылығында реформалар жүргізу белгіленді. 

Компартия делегациялары Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (Мәскеу, 1957, 1960, 1969) қатысты. Компартия кеңестерде қабылданған құжаттарды мақұлдады. 

## Дереккөздер

Санат:Саяси партиялар
Санат:Шри-Ланка
Санат:Коммунистер
Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Ақтамақ қарлығаш

**Ақтамақ қарлығаш** - торғайлар отряды қарлығаштар тұқымдасының өкілі. 

Ұсақ құс (салмағы 20 г), денесінің жоғарғы жағы – қара, төменгі жағы мен құйрық үсті – ақ түсті. Құйрығы қысқа, айыр. Қазақстанның солтүстік, оңтүстік және оңтүстік-шығысында кездеседі, шөл және шөлейтті бөлігінде кездеспейді. Адам құрылыстарында ұялайды, бірақ оңтүстік және оңтүстік-шығыста тауда үлкен топ құрып тіршілік етеді. Ұясы тік беткейлерге тостаған сияқты бекітіледі, оны ылғал топырақтан салады. Тік жарлар мен кейбір құздарда қуыстар мен індерде ұялайды. 2-6, көбіне 4-5 ақ жұмыртқасын аналығы мен аталығы кезектесіп 14-15 күнде басып шығарады. Ұсақ, ұшатын жәндіктермен қоректенеді. Ұялайтын жеріне сәуірдің басында ұшып келеді, қыркүйектің соңында ұшып кетеді.

## Дереккөздер

Санат:Қарлығаштар
Орман қарақасы

**Орман қарақасы** – ұсақ (ұзындығы 8-13 см, құйрығы 6-12 см) қарақас тұқымдасының кеміргіші. 

Денесінің жоғарғы жағы сарғыш қоңыр, төменгі жағы ақшыл түсті, ұзын үлпілдек құйрығы оны кішкентай тиінге ұқсатады. Ал көздері арқылы қара жолақ өтеді. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс Қазақстан тауларындағы ағаштар мен бұталы тоғайларды  қоныстайды. Жаңа өсімдіктен екі шығу тесігі бар, ішіне жүн мен мамық төсеген, шар тәрізді ұя салады. Ұясында  2-8, көбіне 4-5 соқыр ұрпағын дүниеге әкеледі. Түнде, ымыртта белсенді, күндіз ұйықтайды. Жеміс-жидектермен қоректенеді. Жемісті бақтарда зиян келтіруі мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Кеміргіштер
Тарғылбас құнақ

**Тарғылбас құнақ**- торғайтәрізділер отряды, құнақтар тұқымдасының өкілі. 

Дене мөлшері орташа (салмағы 18-30 г) құнақ. Аталығы ашық боялған: басы мен денесінің алдыңғы жағы жалтыраған қара, белі мен құрсағы ақ, кеудесі мен иығы қызғылт сары түсті. Тайга құсы, Қазақстанда тек Алтайдың таулы ормандарында ұялайды. Ұясы Оңтүстік Алтайдағы биік діңді ормандағы төмпешікті саздан табылған. Ұясы жерден биік, ағаш басына салады. 5-7 шұбар жұмыртқаларын аналығы басып шығарады. Қазақстанда ұядағы тіршілігі толық зерттелмеген. Басқа құнақтар сияқты ересектері дәнмен, балапандары жәндіктермен  қоректенеді. Тарғылбас құнақтар топ болып Қазақстанның оңтүстігінде қыстайды. 

## Дереккөздер

Санат:Торғайтәрізділер
Джейми Хинс

**Джеймс Уиллиам "Джейми" Хинс** (, 1968 жылы 19 желтоқсанда Бэкингемширде (Англия) туған) — ағылшындық гитарист, әнші, әндер авторы, The Kills инди рок тобының гитаристі ретінде белгілі. Ол өзінің музыкалық мансабын Fiji, Scarfo, және Blyth Power атты топтарда бастады. 2000 жылы Хинс американдық әнші Элисон Моссхартпен бірге The Kills тобын құрды. The Kills-те Хинс "Hotel" (), ал Моссхарт "VV" деген атпен белгілі.

## Жеке өмірі
Хинс британдық супермодель Кэйт Моссқа үйленген. The Sun газетінің хабарлауынша, жұп 2008 жылы Амстердамда некелескен. Хайнс Моссқа төсекте бағасы £10000 тұратын 1920-жылғы винтажды жүзікті ұсынған. Олар 2011 жылы 1 шілдеде Ұлы Петр шіркеуінде, Суозроп, Глостершир графтығында үйленді.

## Дискографиясы
### Scarfo-мен бірге
**Scarfo* (Қараша, 1995)
**Luxury Plane Crash* (Шілде, 1997)

### The Kills студиялық альбомдары
* *[[Keep on Your Mean Side]]* (2003)
* *[[No Wow]]* (2005)
* *[[Midnight Boom]]* (2008)
* *[[Blood Pressures]]* (2011)

## Дереккөздер

Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Англия музыканттары
Санат:Ұлыбритания әншілері
Ғаббас Шөкімұлы

**Ғаббас Шөкімұлы** (1919-1986) – қазақтың ақиық ақыны және жазушысы. Көптеген шығармалардың авторы.
## Өмірбаяны
Жарма ауданының №24 ауылында дүниеге келді. 1936 жылдан Ұлан-Уде қаласында әкесі Шөкіммен берге (Серікмұхамед) «Паровоз-Вагон» зауытында газорезчик болып болып еңбек етеді. 1941-1945 жылдары сол зауыттың қару-жарақ жасайтын цехында жұмыс істейді. 1946 жылы елге қайтып оралып, Аягөз бен Жарма темір жол бекеттерінің арасында әртүрлі қызметтер атқарады. 1958 жылы Аягөз қаласына көшіп келіп, темір жол жұмысшыларын жабдықтау жүйесінде сатушы болып істейді. 1983 жылы зейнеткерлікке шықты. 
Жұмыс барысында үздік еңбегі үшін сый-құрметпен, «Еңбек ардагері» медальдармен марапатталып, «Коммунистік еңбектің екпіндісі» атағын алады. Шөкімұлы Ғаббас ауданаралық ақындар айтысына үзбей қатысқан, суырып салма ақын. Атақты Қ.Алтынбаев, М.Зүкенов, Т.Төлеуов сияқты ақындармен сөз қағыстырған. Азаматтық, саяси-әлеуметтік өлеңдер ақын шығырмашылығынан кең орын алған. 
## Шығармалары
Отан соғысындағы жеңіске арналған арналған «Өшпес ерлік», «Қанды шайқас» поэмаларында ел басынан өткен ауыр кезеңді, теңдессіз ерліктерді суреткерлікпен жеткізеді. Ақын тарихи тақырыптарға ден қойып, «Ботақара батыр», «Ақсақ құлан», «Тентек қыз», «Ақсақ киік» секілді поэмалар мен толғаулар жазған. Көзінің тірісінде бірнеше жыр жинақтары жарық көрді. 2002 жылы «Дала самалы» жинағы кітап болып, басылып шықты. 2007 жылы ұрпақ есінде сақтау мақсатында жерлестері Аягөз қаласында бір көшеге Ғ.Шөкімұлы есімін беруге ұйғарды.

## Дереккөздер

Санат:1919 жылы туғандар
Санат:1986 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Шетелдік күйеубала (телесериал)

**Шетелдік күйеубала** - түрік телесериалы. Сериал түрік қызы Назлы мен грек жігіті Никоның махаббаты жайлы. Комедия жанрндағы бұл сериал көрермендердің сүйіспеншілігіне ие болды.

## Басты рөлдерде
*Нехир Эрдоған 
*Сумру Явруджук
*Энгин Акюрек 
*Серай Гюзлер
*Ягмур Тайлан
*Өзгүр Чевик

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Kanal D - Diziler - Yabancı Damat 

Санат:Түрік телесериалдары
Элисон Моссхарт

**Элисон Николь Моссхарт** (, 1978 жылы 23 қарашада туған) — американдық әнші, әндер авторы, суретші және модель. The Kills инди-рок және The Dead Weather блюз-рок топтарының әншісі ретінде белгілі. Музыкалық мансабын 1995 жылы Флорида штатында Discount панк-рок тобының құрамында бастады (топ 2000 жылы тарап кетті). Кейінрек ол британдық гитарист Джейми Хинспен бірге The Kills инди-рок тобын құрды. The Kills-те Элисон "VV", ал Хинс "Hotel" деген аттармен белгілі.

2009 жылдың басында Элисон Джек Лоуренс және Дин Фертитамен бірге Джек Уайт құрған The Dead Weather супертобына қосылды. Топта ол "Baby Ruthless" лақап атына ие.

## Жеке өмірі
Моссхарт Веро Бич қаласында (Флорида, АҚШ) туып өскен. Ағасы Мэттью Моссхарт Black Sabbath тобының әншісі Оззи Осборнның қызы Келли Осьорнмен некелескен болатын, бірақ жұп 2014 жылы 9 қаңтарда өздерінің айырылысқанын хабарлады.

Моссхарттың Лондонда (Англия) және Нэшвиллде (Теннеси штаты) үйлері бар.

## Дискографиясы
*Discount - *Ataxia's Alright Tonight* (1996)
*Discount - *Half Fiction* (1997)
*Discount - *Crash Diagnostic* (2000)
**[[The Kills]]* - *[[Keep on Your Mean Side]]* (2003)
**[[The Kills]]* - *[[No Wow]]* (2005)
**[[The Kills]]* - *[[Midnight Boom]]* (2008)
**[[The Dead Weather]]* - *[[Horehound]]* (2009)
**[[The Dead Weather]]* - *[[Sea of Cowards]]* (2010)
**[[The Kills]]* - *[[Blood Pressures]]* (2011)

## Дереккөздер

Санат:1978 жылы туғандар
Санат:АҚШ әншілері
Санат:АҚШ сазгерлері
Санат:АҚШ модельдері
Санат:АҚШ суретшілері
Ішек-қарын ойық жарасы

нобай|380px|Ішек-қарын ойық жарасы
**Ішек-қарын ойық жарасы** – қарын мен он екі елі ішектің созылмалы, қайталамалы ауруы. 
## Ауруға шалдығатындар
Ішек-қарын ойық жарасы 25 – 50 жас арасында және әйелден гөрі ерлерде 3 – 10 есе жиі, балалар арасында (14 жасқа дейін) сирек кездеседі. Ішек-қарын ойық жарасының әйелдерде сирек кездесуі олардың жыныстық гормонының биологиялық қасиетіне байланысты (эстрогендер асқазан безінің секреторлық қызметін бәсеңдетеді). 
## Ауру ахуалы
Аурудың этиологиясы мен патогенезі осы күнге дейін анықталмаған. Көптеген ғалымдар жара қарын сөлінің тері  ыдырату қасиетіне байланысты деген пікірді қолдайды. Бірақ қарын, ішек қабырғасы сөл әсеріне төзімді келеді. Сондықтан ішек-қарын ойық жарасы дамуына басқа да жағдайлар әсер етуі мүмкін. Бұл қарынның ішкі қабырғасының қарын сөлін қорыту қасиетіне төзімділігінің кемуі, қарын сөлінің қорытқыштық қасиетінің артуы не осы екі жағдайдың қабаттасуы әсерінен пайда болуы мүмкін. Ішек-қарын ойық жарасы пайда болуы туралы көптеген ғылыми теориялар (алиментарлық, механикалық, невро-рефлекторлық, спазмогендік, не нейро-вегетативтік, кортико-вицералдық, гормоналдық) ұсынылған. Қазіргі кезде Ішек-қарын ойық жарасы этиологиясы мен патогенезінде негізгі әсерге нейро-гуморалдық реттеудің ауытқуы, ауруға қабілеттіліктің тұқым қууы, сыртқы орта жағдайы, әсіресе тағамның маңызы бар деп саналады. Нерв жүйесі қызметінің әр түрлі әсерлерден (жағымсыз эмоция, ой қызметі не қара жұмыстан аса шаршап-шалдығу тағы басқа) ауытқулары ең басты орын алады. Бұл XX ғасырдың орта кезінде негізінде кеңестік ғалымдар (М. П. Кончаловский, Н. Д. Стражеско, Н. Н. Бурденко, Б. Н. Могильницкий, С. С. Вайль, Ю. М. Лазовский тағы басқа) еңбектері нәтижесінде дәлелденді.
## Сілтемелер
* http://www.rmj.ru/articles_4201.htm 
* http://ilive.com.ua/health/ostrye-i-stressovye-yazvy_80405i15938.html  

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Ірі ақ шошқа

нобай|330px|Көп ет беріп, жақсы төлдейтіндіктен шаруашылықтарда танымалдылыққа ие
**Ірі ақ шошқа** – тез жетілетін тұқым. 
## Тұқымның пайда болуы
Жергілікті кеш жетілетін шошқаны қытай және көп торайлы неаполитан, португалия шошқаларымен күрделі будандастыру арқылы 19 ғасырда Англияда шығарылған. КСРО-ға Англиядан әкелінген бұл тұқым селекция нәтижесінде түбегейлі өзгеріп, отандық ірі ақ шошқа тұқымы пайда болды. 
## Қасиеттері мен пайдаланылуы
Мұның тегінен айырмашылығы – сүйегі мықты, торайды көп табады, әр түрлі табиғи жағдайға көнбісті. КСРО-да өсірілетін шошқа санының 86%-ы осы тұқымның үлесіне келеді. КСРО-да Ірі ақ шошқаның етті, етті-майлы және майлы түрі өсіріледі. Сүйек бітімі ірі, тұрқы ұзын, аяғы етсіз тік, жоны жұмыр әрі жалпақ, кеудесі кең әрі омыраулы, терісі мен түгі қалың әрі жылтыр, түсі ақ. Әр түрлі табиғат жағдайына көнбісті, тез жерсінеді. Қабаны 300 – 350 кг, мегежіні 200 – 250кг тартады. Бір торайлағанда салмағы 1,2 – 1,4 кг 10 – 12 торай табады. Екі айлығында енесінен бөлінген торайдың салмағы 18 – 19 кг болады. Бұл тұқым бордақылаудың қай түріне де жарамды. Ет үшін жеделдетіп бордақылағанда 6 айға дейін әр торай ота есеппен тәулігіне 770 г қосып, 100 кг тартады.  Қосқан салмағының әр килограмына 3,9 – 4 азық өлшемі жұмсалады. Ұрпағына өз қасиетін жақсы береді. КСРО-да таза күйінде өсірілген және басқа шошқа тұқымдарын жақсартуға пайдаланады. Қазақстанның шошқа өсіретін шаруашылықтарында көбіне мұның будандары өсіріледі.

## Дереккөздер

Санат:Селекция
Санат:Шошқа тұқымдары
Бейсенбай Тойсарин

**Бейсенбай Тойсарин** (1868, Семей облысы, Шұбартау өңірі - 1937) - қазақ биі, Сталиндік репрессия құрбаны. Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.

1893 жылы мал дәрігерлік училищені үздік бітіріп, соңынан Том университетінде оқыған. Қиыр солтүстікте даха, нанай халықтарымен жұмыс істеген. Елге оралған соң, мал дәрігері болып қана қоймай, ағартушылық қызметпен де шұғылданған. Жиырма жылдан астам уақыт болыс болған. Бақанас өзенінің бойында Құйған деген жерде мектеп, дүкен ашқан. Бейсенбайдың ақ мектебінде жазушылар Мұхтар Мағауин, Төлек Тілеухан, ғалымдар Кәрім Ақанбаев, Блок Шайкеновтер, т.б. оқыған. «Алаш орда» көсемдері Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов қуғынға ұшырап жүріп, Шұбартау өңіріне келіп Тойсарин Бейсенбайдың үйін паналаған. 1937 жылы Алматы облысында қамауға алынып, үштіктің үкімімен жазықсыз сотталған. Қай жерде өлгені, жерленгені белгісіз.

## Дереккөздер

Санат:1868 жылы туғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Николай Павлович Хмелев

**Николай Павлович Хмелев** (1901 жыл 10 тамыз, Гижний Новгород - 1945 жыл 1 қараша, Мәскеу) – орыс кеңес актері, режиссер, педагог, КСРО халық әртісі (1937). 
 
## Өмірбаяны

Зауыт шеберінің отбасында туған. 1919 жылдан Мәскеу Көркем театрының 2 – Студиясында оқыды. 1922 жылдан осы студияда актер болды, ал 1924 жылы МХАТ-тың негізгі құрамына қабылданды. Көпшілік алдында ойнаған алғашқы рөлі – Ф. Шиллердің «Қарақшылар» трагедиясындағы Шпигельберг. Дәуір тынысын тап басу, идеялық ой айқындығы мен жинақтылық, поэтикалық шындық пен көркем театрлық формаға ден қоюшылық оның шығармашылығына тән қасиет. Әр алуан рөлдерде ойнаған Хмелев өз шығармашылығымен түрлену өнерінің үздік шебері екенін танытты. Әсіресе Алексей Турбин рөлі (Булгаковтың «Турбиндер күнінде», 1926) – актер шығармашылығының зор жетістігіне айналды. Хмелев өз ойынымен халыққа қарсы күрестің қылмыс екенін түсінетін аса айлалы да ақылды қаскүнемнің идеялық жеңілісі мен мінез-күйін, ең соңында ақ гвардияшылықтың күйреу процесін көрермендерге өте нанымды түрде жеткізе білді. 1927 жылы кеңес театрының кезеңдік қойылымына айналған В.В. Ивановтың «Бронепоезд 14 – 69-нда» Ревком төрағасы Пеклеванов рөлінде ойнады. Ол революционер-большевиктің табанды күрес жолын, таптық көзқарасы мен рухани күш жігерін терең де шынайы бейнеледі. 1929 жылы князь К. рөлін (Достаевскийдің «Ағайдың түсі» бойынша) орындады. Осы рөл арқылы актер өз өнерінде жарқын комедиялық пен трагедиялық бояуды өзара шебер шендестіре білетін нағыз сахна суреткері екенін байқатты. Патша Федор Иоаннович рөлін (А. Толстойдың осы аттас трагедиясында, 1935) орындауда Хмелевтің трагедиялық таланты жан-жақты ашылды. Бұдан басқа Силан (А. Островскийдің «Ыстық жүрегінде»), Николай Скроботов «Горькийдің «Дұшпандарында»), Сторожев (Витраның «Жерінде»), Забелин (Погодиннің  «Кремль куранттарында»), Каренин (Л. Толстойдың «Анна Каренина» романы бойынша), Фирс, Тузенбах (Чеховтың «Шиелі бақ» пен «Апалы-сіңілі үшеуінде»), Иван Грозный (А. Толстойдың «Азапты жылдарында», қайтыс болуымен байланысты бұл рөлі толық аяқталмады) тағы басқа рөлдерді орындап, совет театрының дамуына елеулі үлес қосты. 

## Дереккөздер

Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО режиссёрлері
Санат:Ресей режиссёрлері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Николае Чаушеску

нобай|250px|Николае Чаушеску
**Николае Чаушеску** (1918 жыл 26 қаңтар, Скорничешти, Олт жудец - 1989 жыл 25 желтоқсан, Тырговиште) – румын және халықаралық коммунистік, жұмысшы қозғалысының, Румыния Социалистік Республикасының диктаторы.

Ол 1989 жылы 25 желтоқсанда айқын ауыр қылмыстары үшін трибуналдың ұйғарымымен әйелімен бірге соттан кейін бірден атып тасталған болатын. Оның барлық мүлкі тәркіленеді.
## Еңбек  жолы
1932 жылдан революция жұмысшы қозғалысына қатысты. 1933 жылы Коммунистік жастар одағына (КЖО) кірді, аз уақыттан кейін Коммунистік жастар одағы (КЖО) орталық комитетенің (ОК) мүшесі болды. 1933 жылдан алғашқыда Праховада, кейін Олтенияда Коммунистік жастар одағы облысы комитетінің секретары, 1936 жылдан Румын Коммунистік партиясының (РКП) мүшесі. 
Революция жұмысы үшін 2  жыл 6 айға сотталып (1936), Брашова қаласында дәне Дофтанада түрмеде отырды. 1939 – 40 жылы Коммунистік жастар одағының Бухарест қалалық комитетінің секретары және РКП ОК жанындағы Жастар арасындағы жұмыс жөніндегі орталық комиссияның мүшесі болды. Бухарест әскери трибуналары оны сырттай 3 жылға сотттады (1939). 1940 жылы тұтқындалып, 1944 жылға дейін Жилавада және Карансебештегі түрмелерде және Тыргу-Житу концлагерінде мерзімін өтеді. Румыния фашизмнен азат етілгеннен кейін (1944 жылдың тамызында) КЖО ОК-нің секретары қызметін атқарды (1944 – 45). Коммунистік партияның ұлттық конференциясында КЖО ОК-нің құрамына сайланды (1945). 1954 жылы Коммунистік партия ОК Саяси бюросының мүшелігіне кандидат және ОК-нің секретары, 1955 жылы наурызда ОК-нің бірінші секретары, осы жылдың шілдесінде ОК-нің бас секретары және РКП ОК Атқарушы комитетінің және Тұрақты Президиумының мүшесі болды. 1969 жылы тамыздан РКП-ның бас секретары. 1967 жылы желтоқсаннан Румыния Социалистік Республикасының Мемлекет Кеңесінің председателі, 1974 жылы сәуірден Румыния Социалистік Республикасының президенті. Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестерінде (Мәскеу, 1969, Берлин, 1976) РКП-ның делегациясын басқарды. 
## Марапаттары
Чаушеску республиканың Социалистік Еңбек Ері (1964), РСР-ның Батыры (1971); Ленин орденімен марапатталған (1978).

## Дереккөздер

Санат:Румыния саясаткерлері
Санат:Румыния президенттері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:1918 жылы туғандар
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Фирс Ефимович Шишигин

**Фирс Ефимович Шишигин** (1908 жыл 30 тамыз, Борок-Городок, Архангельск облысы — 1985 жыл 29 мамыр, Ярославль, Ресей)&nbsp;— орыс кеңес режиссері, КСРО халық әртісі (1964).

## Еңбек жолы
1929 – 33 жылы Ленинградтың сахна өнері техникумда оқыды. Шығармашылылық қызметін оқып жүрген кезінен бастады. 1933 – 45 жылы Қиыр Шығыс театрларының (Уссурийск, Спасск, Владивосток) көркемдік жағын басқарды. Бұдан кейін Ставрополь драма театрында бас режиссер (1945 – 47), Мәскеудің драма және комедия театрында режиссер (1947 – 50), Волгоград драма театры (1950 – 56) мен Воронеж драма театрында (1956 – 60) бас режиссер болып қызмет етті. 1960 жылдан Ярославльдің Ф. И. Волков атындағы драма театрының директоры әрі бас режиссері. Қойған қойылымдарыі:А. А. Фадеевтің «Тас-талқаны» (1933), Ю. П. Чепуриннің «Ары» (1950), А. Н. Степанов пен И. Ф. Поповтың «Порт-Артуры» (1952), В. А. Соловьевтің «Ұлы патшасы» (1953), Л. Н. Сейфуллина мен В. П. Правдухиннің «Виринеясы» (1957), Кораблинованың «Алексей Кольцовы» (1958) тағы басқа. Кең тынысты қаһармандық-романтикалық тақырыптағы қойылымдағы ден қою оның шығармашылығына тән қасиет. Ол қойған қойылымдарында көбіне көпшілік қатысатын көріністерге ерекше көңіл берді. 
## Марапаттары
КСРО Мемлекет сыйлығы (1951), РКФСР Мемлекет сыйлығының (1971) және үшінші дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты. Ленин орденімен және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:КСРО режиссёрлері
Санат:Ресей режиссёрлері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Александр Александрович Шавров

**Александр Александрович Шавров** (1882 жыл 19 наурыз, Алматы - 1919 жыл 22 шілде, Жансүгіров селосы, Талдықорған облысы, Қазақстан) – Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1905 жылдан РСДЖ (б) П мүшесі.
## Өмірбаяны мен еңбек жолы
Сол жылы Мәскеуде қарулы көтеріліске қатысты. Верный қаласындағы ерлер гимназиясында оқыды. Сонда ұйымдасқан «Верный оқушылары» атты революцияшыл жастар ұйымының мүшесі. Шавров – гимназия оқушыларының 1907 жылғы ереуілін ұйымдастырушылардың бірі болды. Жетісудан шыққан тұңғыш ұшқыш. 1909 жылы Мәскеудегі Шанявский атындағы халық университетіне түсті. 1914 жылы Ташкенттегі әскери мектепте оқыды. 1915 жылы Новороссийскіде 21-Сібір  батальонының прапорщигі, 1917 жылы Севастополь әскери ұшқыштар мектебіне қабылданды. Шавров Қазан революциясын табанды большевик ретінде қарсы алды, Қырымда Кеңес өкіметін орнатуға, Ростовта неміс басқыншыларына қарсы күреске белсене қатысты. 1918 жылы әр жердегі авиация құрамаларының бастығы. 1919 жылы Түркістан Кеңестерінің төтенше 7-съезінің делегаты. Жетісу майданы Революциялық әскери кеңесінің председателі. Анархист кулактардың қолынан қаза тапты. 

## Дереккөздер

Санат:Саясаткерлер
Санат:Әскерилер
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1882 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Тоқсанбай Құлтумиев

**Тоқсанбай Құлтумиев** (1933, Атырау облысы, Қосшағыл а. - 1964) - белгілі домбырашы, әуесқой сазгер. Құрманғазының шығармаларын шебер орындаушы, насихаттаушы. 

Оның бірнеше күйлері, «Анашым», «Жазыңмен өмірімді жылытшы», «Өзіңсің ғой өмірімнің бұлбұлы» әндері жұртшылык көңілінен шыққан шығармалар. «Аманат» (1965) атты шығармалар жинағы жарық көрді. 
Тоқсанбай Құлтумиевтің атында Жылыойда саз мектебі бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақ деген – домбыра Тоқсанбай Құлтумиев атындағы аудандық күйшілер сайысы
* Саңлақтың бірі де, бірегейі де – Тоқсанбай Биыл дарынды күйші Тоқсанбай Құлтумиевтің туғанына 80 жыл)

  
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Домбырашылар
Санат:1933 жылы туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Санат:Күйшілер
Санат:Қазақстан сазгерлері
Шизофрения

**Шизофрения** (, , σχιζο – бөлемін және φρέν – парасат.) – созылмалы психикалық ауру.

## Аурудың себептері мен белгілері
Шизофренияның пайда болу себебі әрі толық зерттелмеген, дегенмен шизофрения әртүрлі жағдайдың, түрлі аурулардың адам психикасына әсер етуіне байланысты пайда болады деген ұғым бар. Ауру кейде ұзақ, кейде ұстамалы түрде тез өтеді. Шизофрения негізінде жоғары жүйке жүйесі қызметінің бұзылуынан болады. Шизофрения кезінде сандырақ, галлюцинация, еліру, мелшиіп қозғалмай қатып қалу сияқты психикалық өзгерістер аурудың үдеуіне қарай күшейе түседі. Ауру күшейген кезде науқас сөйлеспейді, оның ой-сезімі, түсінігі өзгереді, сөйлеген сөзі, айтқан пікірі басқаларға түсініксіз болады. Шизофренияның белгілері кейде өте тез айқын білінсе, кейде өте баяу бірнеше жылдан кейін байқалуы мүмкін.

## Аурудың түрлері
Шизофренияның кататоникалық, параноидты, қарапайым және басқа түрлері бар. 

### Кататоникалық шизофрения
Кататоникалық шизофренияда науқас қозғалмай, қимылсыз, мелшиіп қалады. Ал, кейде керісінше кенет күйзеліп жылап, не қатты күліп мағынасыз сөйлейді. 

### Параноидты шизофрения
Параноидты шизофрения кезінде науқас мезгіл-мезгіл сандырақтайды. Әртүрлі елес пайда болып, соған еліктеп бет-әлпетін өзгертіп сөйлейді, күледі.

### Қарапайым формасы шизофрения
Қарапайым шизофрения көбіне балиғатқа толу кезінде жасөспірімдерде жиі байқалады, ешқандай себептен сабақтан үлгеруі төмендейді, мінез-құлқы өзгереді, бұрын байқалмайтын қиял, арман пайда болады. Кейде керісінше ерекше көңілденіп, ретсіз сөйлеп, бет пішінін өзгертеді. 

## Ауруға шалдығатындар
Шизофрениямен 15–25 жастағы жастар, 40–60 жас аралығындағы адамдар жиі ауырады.

## Емі:
* Инсулин қолданып ұзақ уақыт ұйықтату;
* Дәрі-дәрмек және еңбекпен емдеу;
* Психиатр – дәрігерледің бақылауында болу.

## Дереккөздер

Санат:Психикалық аурулар
Төстік қақтау

**Төстік қақтау** — аң терісін сыпырған соң, ақ ішек–қарнын ақтармалап тастап, төстігін, төс етегімен сылып алып, шыбықпен кереді де, тұздап, істікке шаншып, шоққа қақтайды. Майы еріп, отқа тамшылаған кезде лапылдап жалындайды. Төстік күйік шеке болып, еті қалың тұсы шала піспес үшін шоққа су сеуіп отыру қажет. Төстік – түз тағамы, оны сыртта, тым болмағанда, ауада даярлап жеген дұрыс. Төстікті көбіне терісімен сылып алып, жүнін үйтіп, тазалап алып қақтайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ асханасы
Озлем Йылмаз

**Озлем Йылмаз** - актерлік өнерде жетістікке жеткен түрік актрисасы.
## Өмірбаяны
Озлем Йылмаз 1986 жылы шілденің 17-ші жұлдызында Түркияның Стамбул қаласында дүниеге келген. Бала кезден өнерге құмар болып өскен ол, мектеп бітірген соң Мәдениет колледжіне оқуға түседі. Актерлік шеберлігін шыңдау үшін тәлімгерлерден қосымша сабақ алып жүреді. Алайда, сол уақытта әкесінене айырылып, жұмысқа ерте араласуға мәжбүр болады. Дегенмен, жұмыспен қатар оқуын жалғастырып, «актриса боламын» деген бала кезгі арманына ұмтылады. Қазақстандық көрермендерге «Ұмытылмас» телехикаясындағы Эданың рөлімен танылған актриса бүгінде Түркияның белгілі өнер иелерінің қатарында. Озлемнің киноқоржынында «Тағдыр», «Жолбарыс», «Қашқын», «Із кесуші Мемолы» сияқты т.б. халықтың ықыласына бөленген жобалар бар. Жеке өміріне келер болсақ, өткен 2013 жылдың 25 - ші қазан айында актриса тұрмысқа шығып, отбасын құрды. Бірақ, өнерден қол үзбейтінін мәлімдеген. 

## Дереккөздер

Санат:1986 жылы туғандар
Санат:Түркия актерлері
Жілік салып шақыру

**Жілік салып шақыру** - Асқа, тойға, түрлі ойын, тойға шақырудың әдет-салтымызда түрлі-түрлі жолдары бар. 

Соның бірі қазіргі заманда тым сирек кездесетін *Жілік салып шақыру* салты. Мысалы, сүндетке отырғызылатын бала өзінің бәсіре тайына мініп, піскен жамбас, ортан жілік, асықты жілік сияқты кәделі мүшелерді қоржынына салып, жөн білетін жолбасшы ағаларының басшылығымен өзі арнайы шақыратын құрметті азаматтар мен ел ағаларының ауылдарына аттанады. Беттеген ауылына жеткеннен кейін шақыратын кісілерінің үйіне тоқтап, қоржыннан тиісті жілікті алып ұсынып, тойға шақыра келгенін айтады. Мұны шақырылған адам ризалықпен қарсы алып, үйіне түсіреді. Жілік салып шақыру құрметтеу мен сыйластықтың өте жоғары, қадірлі әрі биік түрі. Мұндай шақыру алған туыстар мен құжа-жекжат, нағашылар әлгі баланың сүндет тойына ат, атан жетектеп, саба-саба қымызын артып, салтанатпен барады. Алайда мұндай құрметтеп шақыру бұл күндері ұмытылып бара жатқаны рас.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақтың салт-дәстүрлері

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Артем Сергеевич Дзюба

**Артем Сергеевич Дзюба** (22 тамыз 1988 жыл, Мәскеу, КСРО) — шабуыл шебіндегі орыс ойыншысы. Қазіргі таңда мәскеулік "Локомотив" футбол клубында өнер көрсетеді.
## Мансабы
Артём Дзюба "Спартак" акдемиясының шәкірті. 2005 жылы Артём "Спартак" командасының екінші сапында өнер көрсетті. Екінші сапта жақсы ойын өнерін көрсетіп Дзюба негізгі сапқа ауысады. "Спартак" командасынның негізгі сапында Артём 2006 жылы Ресей Кубогында өзінің алғашқы ойынын өткізеді. 2006 жылғы маусымда Дзюба "Спартактың" сапында 8 ойын өткізіп бірді-бір гол соғалмайды.

2007 жылғы маусымда Артём Дзюба 27 ойын өткізіп 5 гол соғады. Ол маусымда "Спартак" өз лигасында 2 орынды алады. Ресей Чемпионатында Дзюба "Томь" командасының қақпасына бір гол салып, өз командасын жеңілістен алып қалады, есеп (1-1). 2007 жылы Еуропаның жастар Чемпионатында Дзюба Германияның қақпасынан екі гол соғады, бірақ бұл екі гол Ресейді жеңілістен алып қала алмайды. 
## Ең алғашқы ойындары
### [[Футболдан Ресей чемпионаты|Ресей Чемпионаты]]
Ең алғашқы ойыны 2006 жылы 21 шілдеде "Сатурн" командасына қарсы өтті. Ол ойын (1-1) есебімен аяқталды.
### [[Футболдан Ресей кубогы|Ресей Кубогы]]
Ең алғашқы ойыны 2006 жылы 20 қыркүйекте "Орал" командасына қарсы өтті. Ол ойын (2-2) есебімен аяқталды.
### Еурокубоктар
Ең алғашқы ойыны 2007 жылы 29 қарашада "Спарта" командасына қарсы өтті. Ол ойын (0-0) есебімен аяқталды.
## Жетістіктері
**Спартак**
* Ресей Чемпионатының 2 орын иегері: 2006, 2007, 2009, 2011/12
* Ресей Суперкубогының 2 орын иегері: 2007
**Ростов**
* Ресей Кубогының иегері: 2013/14

**«Зенит»**
* Ресей чемпионы: 2018/19
* Ресей кубогы: 2015/16
* Ресей суперкубогы: 2015, 2016
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Томь ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Тула ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Адана Демирспор ФК ойыншылары
Атырау облысы қыстауларының тізімі

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы қыстаулары
Санат:Тізімдер
Денис Дмитриевич Черышев

**Денис Дмитриұлы Черышев** (16 желтоқсан 1990 жыл, Төменгі Новгород, КСРО) — Ресей футболшысы, жартылай қорғаушы, " Валенсия" және Ресей ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

## Клубтық мансабы
### «Севилья»
1 қыркүйекте "Севилья" құрамасына 1 маусымға жалға берді. Алғашқы ойынын «Райо Вальекано» құрамасына қарсы ойнады. Сол ойында ол негізгі ойыншылар қатарына қосылды. Бірақ ол ойында қатты жарақат алып 15-ші минутта ойыннан шығып кетті.
### «Вильярреал»
28 маусым 2014 жылы «Вильярреал» Денис Черышевті жалға алды. Алғашқы голын ол "Эльчеге" қарсы жолдастық кездесуде соқты. 25 тамыз Испания чемпионатында алғашқы голын "Леванте" құрамасына соқты.
## Жетістіктері

* УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы: 2013/2014
* УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 2015/16
* Испания кубогы: 2019
## Дереккөздер

Санат:26 желтоқсанда туғандар
Санат:Төменгі Новгородта туғандар
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Испания футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид Кастилья ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Александр Гарсеванович Чавчавадзе

**Александр Гарсеванович Чавчавадзе** (; 1786 жыл, Санкт-Петербург - 1846 жыл 6 қараша, Тбилиси) - грузин ақыны, генерал-лейтенант.
## Өмірбаяны
Князь отбасында туған. Әкесі Ираклий II патшаның Екатерина II сарайындағы елшісі болды. Чавчавадзенің балалық шағы Санкт-Петербургте өтті, осында пансионда оқыды (1795 – 99). 1799 жылы Чавчавадзе отбасысы Тбилисиге оралды. 1804 жылы таулық грузиндердің көтерілісіне қатысқаны үшін Чавчавадзе Тамбовқа жер аударылды. Кейіннен ақталып, Пажеск корпусына оқуға түсті, оны 1809 жылы бітірді. 1812 жылы Отан соғысына қатысты, Барклай-де Толлидің адьютанты болды. 1827 жылы генерал-майор дәрежесінде орыс-парсы соғысына қатысты. 1841 жылы генерал-лейтенант дәрежесін алды.

Чавчавадзе 1843 жылдан уақытының көбін әдеби қызметке арнады. Оның үйі әдеби салонға айналды. Кезінде мұнда А. С. Грибоедов та болды. Ол Чавчавадзенің қызы Нинаға үйленді. Чавчавадзе – грузин романтизмінің негізін салушы. Өлең жазуды 15 жасынан бастады. Оның поэзиясында махаббат лирикасы басты орын алды. Чавчавадзе шығармашылығына орыс және Батыс Еуропа әдебиетінің ықпалы зор болады. Оның көптеген жырлары мен романдары («Гокча көлі», 1841; «Кавказ», жариялануы 1852 т.б) халықтың сүйіп айтатын туындыларына айналды. Ол А. С. Пушкин, В. Гюго, П. Корнель, Вольтер тағы басқа шығармаларын грузин тіліне аударды. Чавчавадзе лирикалары дүние жүзі халықтарының көптеген тілдерінде жарияланды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия ақындары
Санат:Ресей генералдары
Санат:Грузия жазушылары
Санат:1786 жылы туғандар
Санат:1846 жылы қайтыс болғандар
Богумир Шмераль

**Богумир Шмерал** (, 1880 жыл 25 қазан, Тршебич&nbsp;— 1941 жыл 8 мамыр, Мәскеу)&nbsp;— чех саясаткері және коммунистік қозғалыс қайраткері, Чехословакия Коммунистік партиясының (ЧКП) негізін қалаушылардың бірі.
## Еңбек жолы
Прагадағы Карл университетінің заң факультетін бітіріп, онда 1904 жылы құқық докторы дәрежесін алды. 1897 жылы Чехословян социалистік-демократиялық жұмысшы партиясына (1918 жылы желтоқсаннан Чехословак социалистік-демократиялық жұмысшы партиясы) кірді. 1899 жылдан оның орталық органы, ал 1906 – 18 жылы редакторы. 1909 жылы социалистік-демократиялық партияның Орталық Атқару комитетіне (ОАК) мүше болды. 1911 – 17 жылы ОАК Президиумының құрамына сайланды, 1914 – 17 жылы оның председателі. 1911 – 18 жылы социалистік-демократиялық партиядан Аустрия рейхсратына депутат. Ресейдегі Ұлы Қазан социалистік революциясын қолдады. Шмераль 1918 жылғы 14 қазандағы жалпыға бірдей саяси ереуілді ұйымдастырушылардың бірі. Чехословакия құрылғаннан кейін, социалистік-демократиялық жұмысшы партиясының (1919 жылдың аяғынан марксистік солшыл партия) сол қанатын басқарды.

1920 жылы Ресейге келді, В. И. Ленинмен бірнеше рет кездесті. «Кеңестік Ресей туралы шындық» (чехословак тілінде, 1920) атты кітап жазды.

Чехословакия Коммунистік партиясының Құрылтай съезінде (1921 жылғы мамыр) негізгі баяндама жасады. Шмераль 1921 – 29 және 1936 жылдан ЧКП ОК-нің мүшесі. ЧКП-нан Чехословакия Халық жиналысына депутат (1920 – 29), Ұлттық жиналысқа сенатор (1935 – 38) болды. 1922 – 35 жылы Коммунистік Интернационал Атқару комитетінің және Коммунистік Интернационал Атқару комитеті Президиумының мүшесі. 1935 жылдан Коммунистік Интернационалдың Интернационалдық бақылау комиссиясының мүшесі. 

## Дереккөздер

Санат:Чехословакия мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Коммунистер
Санат:1880 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Санат:Чехословакия ғалымдары
Санат:Чехословакия құқықтанушылары
Гийом Мюссо

**Гийом Мюссо**

## '''Өмірбаяны'''
**Гийом Мюссо** - Францияның атақты жазушыларының бірі. 1974 жылы Антибеде (Франция) дүниеге келген.

Балалық шағында көптеген кітаптар оқып, сосын өзінін де романдар жазғысы келетінін түсінген. 19 жасында, француз мектебін бітіріп, АҚШ-қа барады. Бірнеше жыл Нью-Йоркте тұрып, балмұздақ сатумен күн көреді. Үйіне оралғанға дейін роман туралы жоспарын ойластырып қояды. Францияға оралғанда экономика мамандығын оқып бітіріп, мектепте экономика пәнінен сабақ бере бастайды. "Skidamarink" - 2001 жылы алғаш шыққан триллері - Джокон портретінің Луврдан ұрлануы туралы. Ол Францияда кітаптардың сатылымы бойынша 2-ші орында. Бүгінгі таңда Мюссоның 34 тілге аударылған  кітаптарының 11 миллион көшірмелері сатылған. 4 кітабына фильм де түсірлген. 

Гийом Мюссоның кіші інісі - Валентен Мюссо (1977) да жүргізуші. Ол көбінде детективтер және триллерлер жазған.

## Библиографиясы

## Марапаттаулары
* 
* 2005 — Италия әдеби жүлдесі «Махаббат туралы ең үздік роман».
* 2004 — Франция ең үздік сценарий үшін жүлде.

## Дереккөздер

Санат:1974 жылы туғандар
Санат:Франция жазушылары
Софмайя

**Софмайя** - шұбаттан жасалған нәрлі сусын. Бұл сусын қазақ халқының ең сапалы сусыны болып саналады.

## Сусынның пайда болуы
Қазақ қыздарының ішінен шыққан алғашқы микробиолог ғалым Қазақ Ұлттық Академиясының академигі Майя Хажетдинқызы Шығаева мен атыраулық белгілі биолог ғалым София Зұлқарнайқызы Сағындықова 2006 жылы шұбат пен қант қызылшасы шырынының қоспасынан ерекше «Софмайя» деген сусын ойлап тапты. Жаңа сусын ойлап тапқан ғалымдардың өз аттарының қосылуынанан «Софмайя» деп аталған. 

## Сусынның дәмі мен түсі
Шұбаттан жасалған бұл жаңа сусынның дәмі қышқылтым әрі тәтті. Сусын ашық қызыл түсті. 

## Пайдасы
Бұл сусын организмді қажетсіз ыдырау өнімдерінен тазартып, қанның құрамындағы гемоглобиннің мөлшерін арттырып, жүйке жүйесінің (әсіресе мидың) қызметін жақсартып, қантамырларын кеңейтеді және организмнен радионуклидтердің шығуына ықпал жасайды.

## Марапатты ұтып алуы
Қазақтың ғалым қыздары өздері ойлап тапқан «Софмайя» сусыны үшін Ислам елдерінің білім, ғылым және мәдениет саласындағы «Isesko» деп аталатын ең жоғарғы марапатты иеленді. «Софмайя» сусыны халқымыздың киелі сусыны саналатын шұбаттың даңқын бүкіл әлемге паш етіп отыр.

## Дереккөздер

 
Санат:Сүт өнімдері
Санат:Қазақ асханасы
Санат:Сусындар
Малта

thumb|200px|right|Малта тағамы қазақ дастарханында құрметті орынды алады
**Малта тағамы** — қазақ халқының өте ерте заманнан бері сүйіп жейтін сүттен жасалатын тағамы.

«Малта» деп езілген ащы құрттың қалдығын (езілмей қалған түйіртпектерін) айтады. Ол әсіресе бақташылар мен жолаушылардың азығы. Кепкен малтаны шөлдегенде сорып шөлін басады, әрі қарны ашқанда қорек болады. 

## Дереккөздер

 
Санат:Сүт өнімдері
Санат:Қазақ асханасы
Жәкен Берғалиев

**Жәкен Берғалиев** (1925 жыл, Ақжайық ауданы Сарман ауылы) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948).
## Еңбек жолы
* 1940 жылы "Есенсай" кеңшарында ұста болып жұмыс жасайды;
* 1941 жылы "Социализм" ұжымшарында мұғалім, кейін бригадир болады;
* 1942-44 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945-50 жылдары ұжымшарда ферма меңгерушісі болады;
* 1946-47 жылдары Берғалиев басқарған ферма жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін оған сол кездегі ең мәртебелі Социалистік Еңбек Ері атағы беріледі.

## Дереккөздер

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.

Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары