open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Семсерлесу

**Семсерлесу** (&nbsp;— «айқасу, күресу») — жауынгерлік өнер, қазіргі кезде спорт түрі.

Спорттық бәсеке арнайы теселген жолдың үстінде жабық, кейде ашық залдың ішінде өтеді. Сайыс жолының ені барлық жарыстарда бірдей, ұзындығы 14 метр. Жолдың екі жағында ұзындығы 2 метр келетін бас алаң болады.

## Ережелері
Сайыстың басталуы, сайыс жолына бірінші шақырылған спортшы аға төрешіге бұрылады. Сайыскерлер жолдың ортасына бір-бірлерінен 2 м. қашықтықта қарама-қарсы тұрады. Аға төреші "en garde" ("ұрысқа!") бұйрығын бергеннен кейін жекпе-жекке шығушылардан "дайынсыңдар ма?" деп сұрайды. "Дайынбыз" деген жауапты естігеннен кейін "allez" ("бастаңдар") деп бұйырады.

Сайысу мерзімі, 6 минутқа созылады. Жекпе-жектің 5 минуты өткеннен кейін төреші спортшыларға бәсекенің аяқталуына 1 мин. уақыт қалды деп хабарлайды. Егер жекпе-жектің уақыты біткен кезде есеп тең болса, онда сайыскерлерге бірінші шаншуға дейін уақыт беріліп бәсеке жалғаса береді. Қосымша уақытта бірінші шаншып үлгерген спортшы жеңіске жетеді. Кейде қарсыласын бірінші болып 10 рет шаншып үлгерген спортшыға да жеңіс беріледі. Сайысу мерзімін есептеу қарсыласын шаншып өткен, ал қылыштасуда қаруының 2/3 бөлігімен қырынан тиген соққыға ұпай беріледі. Шанышқан немесе қылыштың жүзімен ұрған кезде сайыскер сайыс жолының ішінде болуға тиіс. Жолдан тыс жерде немесе бәсекені бастауға немесе тоқтатуға команда берілгеннен кейін жасалған тию ұпай әпермейді.

Алға аттау, қолындағы қаруымен қарсыласын түйреу үшін алға жасалатын қадам. Кейінгі жақта тұрған аяғын, жерге тірек ететін, алдыңғы аяғын сермей алға ұмтылғанда сайыскерлердің арасы жақындайды.

Ұпайларды есептеу, электронды жабдық арқылы жасалады. Әр шаншу немесе соққы жарқ еткен электр жарығы арқылы есепке алынып отырады. Рапира мен қылышта қарсыластар бірін-бірі бір сәтте шаншыса (ұрса) онда екі жаққа да ұпай есептелінбейді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы семсерлесі
* Семсерлесуден әлем чемпионаты

*
Нәжмитдин Баукеұлы Мұхитдинов

**Нәжмитдин Баукеұлы Мұхитдинов** (9.5.1940 жылы, Түркістан облысы Түлкібас ауданы Абай ауылы – 27.7.2005, Алматы қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1981), профессор (1983). ҚР Әлеуметтік ғылым академиясының академигі (1996). ҚР Білім беру ісінің еңбек сіңірген қайраткері (2001).

ҚазМУ-ды (1962, қазіргі ҚазҰУ), КСРО ҒА Мемлекет және құқық институтының аспирантурасын (1965) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Философия және құқық институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1965–83), ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі (1983–2005) қызметтерін атқарды. «Теоретические проблемы Советского горного права» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғаған. Негізгі ғылыми еңбектері табиғатты қорғау және оны тиімді пайдалану мәселелеріне арналған. Бірнеше Заң актілерін дайындауға қатысқан. Орталық Азия университеті мен Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде *Нәжмитдин Баукеұлы Мұхитдинов* атындағы стипендия тағайындалған. Ш.Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық лауреаты (1986). 160-тан астам ғылыми жарияланымның, 30 монография мен оқу құралдарының авторы.

## Дереккөздер


## Cілтемелер
* Профессор
* Философия

Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Магниттік экватор

## '''Магниттік экватор'''
Магниттік экватор — жер шарында магниттік еңкеюі нөлге тең нүктелерді өзара қосатын сызық. Ол ешбір жерде географиялық экватормен сәйкес келмейді. Геомагнетик өрістің ғасырлық өзгерулері әсерінен Магниттік экватордың орналасу қалпы біртіндеп ауытқып отырады.

## Дереккөздер
*Қазақ энциклопедиясы
Маяк ауылдық әкімдігі

**Маяк ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін *Маяк ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Маяк ауылы кіреді. Орталығы - Маяк ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 954 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Омар Шипин ауылдық округі

**Омар Шипин ауылдық округі**  – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2018 жылға дейін *Маяковский ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Первомайское, Темір Қазық ауылдары кіреді. Орталығы – Первомайское ауылы. Округ құрамында болған ''Қызылағаш'' ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 776 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Алтынсарин ауданы ауылдық округтері
Далалық шие

**Далалық шие** () — раушангүлділер тұқымдас шие туысына жататын көп жылдық бұта. Қазақстанның далалы, орманды далалы аймақтары мен жалпақ жапырақты ағаш ормандарында, әсіресе, Тобыл, Есіл, Ертіс өзендерінің арнасы мен жағасында өседі.

Биіктігі — 0,2-1, кейде 2 м, өте жиі өскен бұтақтары бөрік баса тығыз орналасады. Өркендері шыбық тәрізді жіңішке, жас кезінде түкті, өсе келе түктері түсіп қалады. Жапырағы ұзынша келген, үстіңгі беті күрең жасыл, жылтыр, астыңғы жағы ақшыл. Ақ гүлі қос жынысты, 3—4-тен топталып шатырша гүлшоғына жиналған. Сәуір-мамырда гүлдеп, шілдеде жемісі піседі.

Жемісі — шырынды, сүйекті, диаметрі 8—12 мм-дей. Жемісі жеуге жарамды, түрлі сусындар дайындауға пайдаланады. Бал арасы гүлінен бал жинайды.


Сурет:Вишня.jpg|Дала шиесі
Сурет:Cherry blossom (Cerasus) 17.JPG|Шиенін гүлдеген кезі


## Дереккөздер


Санат:Раушангүлділер
Санат:Шиелер
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Еуропа флорасы
Санат:Орта Азия флорасы
Рождествен ауылдық округі

**Рождествен ауылдық округі** – Павлодар облысы Павлодар ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Рождественка, Розовка ауылдары кіреді. Орталығы – Розовка ауылы. Округ құрамында болған ''Максимовка'' ауылы 2025 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар ауданы ауылдық округтері
Оразгүл Хасенқызы Мұхатова

**Оразгүл Хасенқызы Мұхатова** (29 ақпан 1960 жыл,  Матай кенті, Ақсу ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық тарихшы, тарих ғылымдарының докторы (1999), профессор (1999).

## Өмірбаяны
Оразгүл Хасенқызы Алматы темір жол мектебін (1979), ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ, 1983) бітірген. Өскемен жол құрылысы институтында оқытушы (1984–1999) болды. 1999 жылдан Жетісу мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Қазақстандағы аграрлық өзгерістер тарихнамасы (ХІХ ғасырдың соңы – XX ғасыр)» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады.
## Дереккөздер


## Cілтемелер

* Темір жол
* Өскемен жол құрылысы институты
* Жетісу

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Ақжол ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Ақжол ауылдық округі** – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжол, Барлыбай, Басқамыс, Қарақоға, Разумовка ауылдары кіреді. Орталығы – Ақжол ауылы. Барлыбай ауылы 2013 жылы таратылған Барлыбай ауылдық округінен қосылды. 2019 жылы Басқамыс, Қарақоға ауылдары таратылған Басқамыс ауылдық округінен қосылып, Разумов ауылдық округі **Ақжол ауылдық округі** деп өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) ауылдық округтері
Равнополь ауылдық округі

**Равнополь ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Константиновка, Равнополь, Тобылжан ауылдары кіреді. Орталығы – Константиновка ауылы. 2018 жылы округ құрамына Тобылжан ауылы қосылған.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы ауылдық округтері
Қызыл бұрыш

**Қызыл бұрыш** (Capsіcum annuum) — алқа тұқымдасына жататын екі жылдық көкөніс өсімдігі. Қызыл бұрыш ауа райы 13С-тан төмен болмайтын аудандарда егіледі. Қазақстанда оның ащы және тәтті түрлері көшеттен өсіріледі. Тармақ сабақты, негізгі сабағының биіктігі 30 — 130 см. Гүлі ірі, ақ, ақшыл, сары түсті. Жемісі көп тұқымды (салмағы 0,25 — 190 г).. Өсімдік шілде – тамыз айларында гүлдейді,ал жемісі тамыз айларында піседі.
## Құрамы
Құрамында С витамині, А витамині, каротин (көгінде 1,62 — 2,35%, піскен жемісінде 13,9 мг %), қант (2,0 — 8,4%), белок (1,5%) бар. Бұрыштың ащылығы жеміс құрамындағы капсаицин алкалоидына (1,9%) байланысты. Қызыл бұрыш тағам ретінде (жас және өңделген күйінде), сондай-ақ, медицинада пайдаланылады. Аудандастырылған сорттары Болгар-79, Қарлығаш, т.б. Негізгі зиянкестері: қоңыр көбелек, шыртылдақ дернәсілі, т.б.; жиі кездесетін аурулары: солу, шіріме. **Дәрілік шикізат** ретінде оның жемісі жиналады

## Мал дәрігерлігінде қолданылуы
Мал дәрігерлігі практикасында қызыл бұрыштың спирттік тұнбасы іші өткен бұзауларға, құлындарға, қозыларға, торайларға ішкізіледі.
Қызыл бұрыштың 25 грамм жемісі қырық градустық 200 мл спиртте 10 тәулік ашытылады.
Ауру бұзауға 5 – 10 грамнан күніне 3 рет ішкізіледі.

## Дереккөздер


http://www.bonduelle.kz/burysh 
http://www.quickiwiki.com/kk/Қызыл_бұрыш
Қызылбөрік

**Қызылбөрік** (шын аты Бөтей) — ұлы жүздегі албан тайпасы құрамындағы рулар бірлестігі.

Шежіре бойынша албан тайпасы үлкен екі тармаққа — шыбыл мен сарыға бөлінеді. Шыбылдан Қызылбөрік (бөтей), қоңырбөрік (өтей), бойдақ өрбіген. Қызылбөріктен молболды мен жолболды тарайды. Қызылбөріктердің ата қоныстары Іле Алатауының теріскей және күнгей бөктерлері, Іле жазығы болды. Алатау округінің 1865 жылғы тізімі бойынша қазіргі Алматы облысындағы Райымбек, Еңбекшіқазақ, Қарасай аудандарын Қызылбөріктен 1016 жанұя мекендеген. Қызылбөріктің кейбір аталары Ыстықкөл аймағына (Талды, Күрметі), Қазақстанның оңтүстік-батыс бөлігіне (Шымкент), Қытай жеріне (Текес, Іле өз. бойы) дейін таралды. Қызылбөріктердің жауынгерлік ұраны — Райымбек, бәйгедегі ұраны — Әжібай, таңбасы — | (көсеу).
## Тұлғалар
# Бөлтірік Атығанұлы
# Әжібай Найманбайұлы
# Қойгелді Мыңтайұлы
# Құлмамбет
# Ақтоты Көлкенқызы Смағұлова

## Дереккөздер


Санат:Шежіре
Сарықамыс ауылдық округі

**Сарықамыс ауылдық округі** – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қуандық, Сарықамыс ауылдары кіреді. Орталығы – Сарықамыс ауылы. Округ құрамында болған *Суыққұдық* ауылы 2012 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Екібастұз қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Коагуляттану

**Коагуляттану**, коагуляция (лат. coagulatіo – ұю, қоюлану) – дисперсті, әсіресе, коллоидты жүйелер бөлшектерінің араласуы мен қозғалысы кезінде бір-бірімен бірігіп іріленуі. Коагуляттану әсерінен іріленген бөлшектер тұнбаға түсуі немесе (егер олардың меншікті салмағы дисперсті ортаның меншікті салмағынан аз болса) бетіне қалқып шығуы мүмкін. Осыдан коллоидты жүйедегі дисперсті фазаның концентрациясы кемиді. Коагуляттану екі сатыда жүреді: 1) бөлшектер бір-бірімен қосылып ірілене бастайды; 2) іріленген бөлшектер тұнбаға түседі немесе бетіне қалқып шығады. Коагуляттану, көбінесе, коагулянттар (электролит немесе электролит емес заттар) қосу, ұзаққа созылған диализ, электрофорез, шайқау, қыздыру, т.б. сыртқы әрекеттер әсерінен тез жүреді. Коагуляттану – табиғатта, техникада жиі кездесетін дисперстік жүйеде кеңінен таралған құбылыс. Коагуляттанудың биологиялық, метеорологиялық құбылыстарда, жер қыртысында, топырақта жүріп жатқан процестерде маңызы зор. Коагуляттану табиғи және ақаба суларды тазартуда, өндірістік қалдықтардан құнды заттарды, латекстен каучукты бөліп алуда кеңінен қолданылады. 

## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Медицина
Маңғыстау ескерткіштері

[thumb|[Бекет-Ата ескерткіші]]
**Маңғыстау ескерткіштері** — 10 — 20 ғасырлар аралығында Маңғыстау үстіртінде тұрғызылған архитектуралық құрылыстар. Маңғыстау ескерткіштері, негізінен, үш топқа бөлінеді: бекініс орындары, діни құрылыстар, қабірге қойылған мемориалдық ескерткіштер. Бекініс орындары сирек сақталған. Діни құрылыстардың кең тараған түрі — мешіттер мен мазарлар. Мешіттердің жер бетіне және жер астынан салынған екі түрі кездеседі. Жартасты қашап кейде тау бөктерлерінен үңгіп салынған жер асты мешіттері архитектуралық құндылығымен ерекшеленеді. Оның айқын үлгілеріне Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата, Бекет ата мешіттері жатады. Мемориалды ескерткіштердің шоғырланған жері — қорымдар мен бейіттер. Ескерткіштер монументтік, күмбезді және кіші (қатардағы) түрлерге бөлінеді. Ең көп кездесетіні — құлпытастар, “қойтас” тәрізді қабіртастар, сандықтастар. Маңғыстау ескерткіштері оғыз-қыпшақ заманынан (*10 — 13 ғасырлар*) бері қарай әр түрлі сәулет өнері үлгілерін қамтыған. Оғыз-қыпшақтар билік жүргізген дәуірде Орталық Азия сәулет өнерінің (*порталды-күмбезді композиция; еңселі портал, жарты шар іспетті күмбез, сүйір арка*) ықпалы басым болса, 15 ғасырда Маңғыстау үстіртін мекендеген тайпалардың өзара соғысып, жиі қоныс аударуы салдарынан архитектураның біршама құлдырағандығы (*[[классикалық сүйір арка]]ның орнына [[декоративтік арка]]ның қолданылуы; күмбез асты құрылымның қарапайымдануы,*) байқалады. Бұл өзгеріс Қосмола (Қарағозы — Қостам), Долы ана мазарларынан айқын көрініс тапқан. 18 — 20 ғасырлардың бас кезінде жергілікті тастан тұрғызылған күмбезді тамдар (мавзолейлер), сағана тамдар, мен құлпытас пен қабіртастар Маңғыстау ескерткіштері нің негізгі бөлігін құрады. Мұндай ескерткіштердің дені тартымды оймыш, өрнекпен, түрлі бояумен безендірілген. Олар мемлекеттік қорғауға алынған.

## Дереккөздер
Прииртыш ауылдық округі

**Прииртыш ауылдық округі** — Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Өрлітөбе, Прииртышское ауылдары кіреді. Орталығы – Прииртышское ауылы. Округ құрамында болған ''Безводное'', ''Степное'' ауылдары 2018 жылы, ''Груздевка'' ауылы 2025 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Железин ауданы ауылдық округтері
Қымбат Айдарқызы

**Қымбат Айдарқызы**(19.03. 1946 ж.т., ҚХР, Алтай аймағы, Буыршын ауданы Қатай ауылы) — биші, Бүкілқытайлық 1-дәрежелі биші (1976). 

Көктоғай ауданындағы мектепте оқып жүрген кезінде Алтай аймағында өткен би байқауында қазақтың “Қара жорға” биін орындау шеберлігімен ерекше көзге түскен. Осыдан кейін Алтай аймақтық көркемөнерпаздар үйірмесіне қабылданып, 1959 жылдан бастап әуелі биші-артист, одан соң режиссер әрі көркемдік жетекші қызметін атқарды. Қымбат Айдарқызы 70-ке тарта жеке және 4 операға арналған би қойды. Олардың қатарында: “Сахара жібек жолы”, “Оюлы сырмақ”, “Күзем”, “Шебер қыздар”, “Қызқуар”, “Жезтырнақ”, “Үкілі ару”, “Жібек арқан”, “Бір сәукеле”, “Жас келін”, “Алтай жақсы жер”, “Жылқышы қыз”, т.б. билер бар. Қымбат Айдарқызы би жайында “Бақсы ойыны мен бидің қатынасы” және “Көш жолында” биінің желісі туралы” зерттеу еңбектерін жазды. “Қазақтың ұлттық биі” атты еңбегі “Қытай көркемөнері сөздігінде” жарияланды. Түркияда өткен халықар. фестивальдің лауреаты атанды (1991). Қымбат Айдарқызы “Құдаша” биі үшін Қытай Мемлекеттік сыйлығына ие болды (1992).

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Қытай қазақтары
Санат:Қазақ бишілері
Санат:Қытай тұлғалары
Милютин ауылдық округі

**Милютин ауылдық округі** – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Милютинка ауылы кіреді. Орталығы – Милютинка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1218 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жітіқара ауданы ауылдық округтері
Песчан ауылдық округі

**Песчан ауылдық округі** – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Песчаное, Қарасуық ауылдары кіреді. Орталығы – Песчаное ауылы. Округ құрамында болған *[[Песчанский]]* ауылы 2015 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Тереңкөл ауданы ауылдық округтері
Өлеңті ауылдық округі

* Өлеңті ауылдық округі (Ақмола облысы) – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Орлов ауылдық округі

* Орлов ауылдық округі – Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Орлов ауылдық округі – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы әкімшілік бірлік. 

Санат:Айрық беттер
Дамезанс

**Дамезанс** — шарап сақтауға арналған ыдыс.

## Дереккөздер</span>


Санат:Ыдыстар
Павлов ауылдық округі

* Павлов ауылдық округі – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік.
Коалиция

**Коалиция** (лат. coalіtіo – одақ) – 1) екі немесе бірнеше мемлекеттер арасында қандай да бір өзге мемлекетке, я болмаса мемлекеттер тобына қарсы бірлескен іс-қимыл жасау мақсатында уақытша құрылған әскери немесе саяси одақ; 2) екі немесе бірнеше саяси партиялар арасындағы өзара келісім. Мұндай келісім, негізінен, партиялардың парламентте көпшілік дауыс алуы мақсатында, яки осы партиялар өкілдерінен Коалициялық үкімет құру үшін жасалады.

**Әскери коалиция** (Военная коалиция) — басқа мемлекеттер (мемлекеттер коалициясы) тарапынан агрессияны болдырмау, сол мемлекетке немесе коалицияға қарсы соғыс жүргізу міндеттерін шешу үшін белгілі бір тарихи кезеңге құралатын мемлекеттердің әскери-саяси одағы. Әрбір коалиция белгілі бір жалпы саяси және әскери мақсатарды ұстанады. оған тән құрамы мен ерекшеліктері болады. Сонымен қатар коалицияға кіретін әрбір мемлекет өзінің әскери-стратегиялық мақсаттарына кол жеткізуге тырысады. Әскери коалиция, әдетте, бейбіт уақытта құрылады. Оның мемлекет аралық саяси, әскери және басқа органдары, коалициялық қарулы күштері болады.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Әскери іс
Даңғыл

thumb|right|200px|Әбілқайыр хан даңғылы (Ақтөбе)
**Даңғыл** - Сайрап жатқан, кең тегіс жол. *«Бұл жолмен ертеректе қалың ел көшіп, даңғыл боп жатады екен»* (Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Есею жыл.).

Дәл осы тұлғадағы сөзді басқа түркі, қала берді, моңғол тобындағы тілдердің кейбіреуінен кездестіреміз. Бірақ кейбіреуінің мағынасы сәйкес келмейді. Құмық тілінде: *дангыл* — құм, шөл; *дангыл авлакь* — құмды жер; Қырғыз тілінде: *даңгыл* — мықты, күшті. Ал қалмақ тілінде біздегі *«даңғыл»* мағынасын *«даң уга»* тіркесі береді. Бірақ моңғол тілінде мұндай мағынаны басқа дыбыстық құрамдағы сөз бере алады. Көрсетілген деректерді салыстыра отырып, ой жүгіртсек, сөз төркіні түркі тілдері деуге тура келеді. Көп әрі жиі жүрістен, көлік аяғымен шиырлана түскен жол берік әрі мықты болатынын ескерсек, бүған қырғыз тілі дерегі куә болғандай, егер сөз түбірін бір буынды — *«даң»* деп санасақ, бұл топшылауымызды тува тілі дерегі қостайды. Тува тілінде: *дыңзығ* — мықты, күшті. Мұндағы *«дың»* біздегі *«даң»*-мен ұқсас деуге түркі тілдеріне тән *а ~ ы* дыбыс сәйкестігі жол береді. Сөйтіп, сөз төркіні түркі тілдері де, ал
түбірі — *«даң~дың»*, мағынасы — мықты, күшті. Құмық тіліндегіні ауыспалы мағына деуге болады да, ал қалмақтар түркі тілдерінен ауысып алуы мүмкін.
 
## Дереккөздер

Санат:Көше түрлері
Санат:Годонимдер
Михайлов ауылдық округі

* Михайлов ауылдық округі — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Михайлов ауылдық округі — Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Михайлов ауылдық округі — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Михайлов ауылдық округі — Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік.
Новомир ауылдық округі

**Новомир ауылдық округі** – Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Церковное ауылы кіреді. Орталығы – Церковное ауылы. 2012 жылы округ құрамында болған *Марқатай* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Железин ауданы ауылдық округтері
Тасболат Мәрденұлы Мұхаметқалиев

**Тасболат Мәрденұлы Мұхаметқалиев** (29.12.1937 жылы, Алматы облысы Көксу ауданы Мұқыр ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1991), профессор (1993). ҚР Білім беру ісінің үздігі (1993), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2005). ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) және осы университеттің аспирантурасын (1964) бітірген. ҚазМУ-да ассистент, аға оқытушы, доцент (1964–68), Республикалық Жоғары және орта білім минстрлігінде инспектор (1968–72), Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) ректоры (1972–88), Білім министрлігінде басқарма бастығы (1988–95), ҚР ҰҒА-да Бас ғалым-хатшының орынбасары, бөлім бастығы (1995–2000), 2000–09 жылы Алматы технология университетінде 1-проректор болды. 2009 жылдан ректордың кеңесшісі қызметін атқарады. «Синтез, стереохимия и химические превращения 1, 2, 3-алкил (алкенил, алкинил) пиперидин – 4-онов (олов) и исследование биологической активности» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. 120-дан астам ғылыми жарияланымның, оқу құралдарының авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* Доктор
* Білім министрлігі
* Стереохимия

Санат:Қазақстан ғалымдары
Қымызбен емдеу

**Қымызбен емдеу**, қымыздың емдік қасиеті оның құрамындағы химиялық заттарға байланысты. 

Ашу процесінде пайда болған сүт қышқылының және әр түрлі ас қорыту ферменттерінің, т.б. пәрменді катализаторлардың әсерінен құрамдық заттардың сіңімді түрлері пайда болады. Мысалы, сүт қанты глюкоза мен галактозаға, сүт ақуызы әр түрлі ұсақ молек. қосындыларға, полипептидтерге (альбумоза, пептон) ыдырайды. Сөйтіп, олардың зат алмасу процестеріне қатысу реакциясы артады. Сонымен қатар, бұл процестердің нәтижесінде қымыздың дәмін, иісін, т.б. тағамдық қасиеттерін жақсартатын және тағамға тәбет тарттыратын заттар пайда болады. Құрамы осыншама бай және жоғары дәрежеде болғанымен қымыздың энергетикалық қуаттыдығы 100 г-да 40 ккал. Қымыз ежелден ас қорыту жүйесінің ауруларын, анемия, құрқұлақ, мешел, неврастения және туберкулезді (құрт ауруларын) емдеуге қолданылып келеді. Сондай-ақ, қымыз ішектегі іріп-шіру процестерін тежеуге әсер етеді. Ондағы шіріткіш микробтарға, ішек таяқшаларына, стафилококк микробына антибиотиктік әсері бары дәлелденді. Сол сияқты, туберкулез таяқшаларының өсіп-өнуіне кедергі жасайтыны анықталды.Қымызбен емдеу ережесі: алғашқы 3 — 4 күн бойы аз-аздап, күніне 0,5 л-дей ғана ішіп, кейін 1 л, одан да көбірек ішуге болады. Сөйтіп, 7 — 8 күнде аурудың асқа тәбеті артып, ас — қорытуы түзеле бастайды. Қымызды тамаққа дейін 1 — 1,5 сағ бұрын ішу керек. Жалпы туберкулездің қандай түрін болмасын қымызбен емдеуге болады. Бірақ оның қайталап өршіп, қозып тұрған кезінде, яғни қан түкіріп, дене ыстығы көтеріліп кеткен жағдайда Қымызбен емдеуді уақытша тоқтата тұру керек. Гастрит ауруының қышқылдығы жоғары түріне ұшырағанда қымыз ішуге болмайды. Қазақстанда қымызбен емдейтін алғашқы ашылған санаторий — “Бурабай”. Аурудың даму барысына қарай Қымызбен емдеу әдістерін Қазақ тағамтану академиясы зерттейді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қымыз

Санат:Медицина
Ольгин ауылдық округі

* Ольгин ауылдық округі – Павлодар облысы Павлодар ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Ольгин ауылдық округі – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік. 

Санат:Айрық беттер
Магниттік электрлік эффект

## '''Магниттік электрлік эффект'''
Магниттік электрлік эффект — электр өрісінде (Е) орналасқан кристалда магниттелушілік (J) қасиетінің пайда болуы (J=Е). Магниттік электрлік эффект магниттік реттелген кристалдарда (антиферро-, ферри- және ферромагнетиктер) ғана пайда болуы мүмкін. Магниттік электрлік эффектінің болатындығын алғаш рет 1957 ж. Л.Д. Ландау мен Е.М. Лифшиц болжап айтқан. Кристалдардың магнит симметриясы туралы мәліметтерге сүйеніп И.Е. Дзялошинский белгілі антиферромагнетиктердің қайсыларында Магниттік электрлік эффектнің байқалатындығы туралы алдын ала болжап айтты (1959). Эффектіні тәжірибе жүзінде Cr2O3 антиферромагнетикті кристалда Д.Н. Астров ашты (1960). Магниттік электрлік эффектнің шамасы аса үлкен болмайды. Cr2O3 кристалы үшін  коэффициентінің максимал мәні 210–6 тең. Магнит өрісінде (Н) орналасқан кристалда Магниттік электрлік эффектіге кері эффект — электр поляризация (Р) пайда болады (Р=Н).

## Пайдаланған әдебиет
*Қазақ энциклопедиясы
Мүткенов ауылдық округі

**Мүткенов ауылдық округі** – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Әбжан, Естай, Жаңабет, Жаңатап, Мүткенов ауылдары кіреді.Орталығы – Мүткенов ауылы. 2017 жылы *Шоқпар* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) ауылдық округтері
Маңғыстау құдықтары

**Маңғыстау құдықтары**, Маңғыстау облысы(Үстіртте) және Қарақалпақ Автономиялы Республикасы мен Түрікменстан шекарасына дейінгі жерлерде (Арал мен Каспий аралығында) байырғы қыстақтар мен керуен жолдардың бойына орналасқан. 

## Сипаттамасы
*Маңғыстау мен Үстірт құдықтарының дені таспен өріліп, ауыз жағы шегенделген. 
*Әрқайсысының ара қашықтығы 40 — 45 км-ден аспайды. Әр құдықтың өз атауы бар. 
*Маңғыстау, Үстірт құдықтары басқа өңірлердегі құдықтарға қарағанда берік әрі терең. Маңғыстау құдықтары құдық қазу, құдықшылық өнердің ғасырлар бойы сақталып келе жатқандығын айғақтайды. Олар шыңырау тереңдігімен ерекшеленеді. Мысалы, бұл жердегі терең құдықтар: ұзын шыңырауы (*тереңдігі 61,9 м; суға дейінгі тереңдігі 56,4 м*), Тойынаш шыңырауы (*тереңдігі 52,3 м; суға дейінгі тереңдігі 50,1 м*), Жүзадым шыңырауы (*тереңдігі 61 м*) Мұндай құдықтардың қуаң дала мен жартылай шөлейт жерлердің табиғи-климаттық жағдайында, көшпелі және жартылай көшпелі мал шарушылығында маңызы зор болды.

## Тізімі
#Базыгүрлі
#Бекі (құдық)
#Бесоқты
#Бесөгіз
#Борлы

## Дереккөздер
Мойылды ауылдық округі

**Мойылды ауылдық округі ** — Павлодар облысы Павлодар қалалық әкімдігі аумағындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мойылды ауылы кіреді. Орталығы – Мойылды ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Даршын

**Даршын**, **Дәмқабық** (Корща) Татымдық заттар және парфюмерияда қолданылатын кейбір тропиктік ағаштардың кептірілген қабығы.

## Дереккөздер</span>
Москалёв ауылдық округі

**Москалёв ауылдық округі** – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Москалёвка, Жалтыркөл ауылдары кіреді. Орталығы – Москалёвка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1030 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Әулиекөл ауданы ауылдық округтері
Мәскеу ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Мәскеу ауылдық округі** – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мәскеу, Ақжаркөл ауылдары кіреді. Орталығы – Мәскеу ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2224 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы ауылдық округтері
Малыбай ауылдық округі

* Малыбай ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Малыбай ауылдық округі – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Малайсары ауылдық округі

**Малайсары ауылдық округі** – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Малайсары, 1-ферма, 2-ферма ауылдары кіреді. Орталығы – Малайсары ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған *№3, №4 бөлімшелер* таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы ауылдық округтері
Мұрат Әбікенұлы Мұхаметжанов

**Мұрат Әбікенұлы Мұхаметжанов** (24.11.1936 жылы, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Шелек ауылы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1997). Қазақ тау-кен және металлургия институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. ҚР ғылым академиясының Геология ғылыми-зерттеу институтында аға лаборант, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1960–91), ҚР ғылым академиясының Гидрогеология және гидрофизика институтында хатшы, лаборатория меңгерушісі (1991–2001), ҚР Ұлттық ғылым академиясының Бас ғалым-хатшысы (2001) қызметтерін атқарды. . «Теоретические и методические основы гидрогеологического прогноза и поисков месторождений нефти и газа, промышленных, термальных и минеральных вод подсолевых отложении Прикаспийской впадины» деген тақырыпта  докторантуралық диссертация қорғады. 130-дан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 9 монографияның авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* геология
* минералогия

Санат:Қазақстан ғалымдары
Майқоңыр ауылдық әкімдігі

**Майқоңыр ауылдық әкімдігі** – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Майқоңыр ауылы кіреді. Орталығы – Майқоңыр ауылы. 2004 жылы *№1 бөлімше* ауылы таратылды. 2006 жылы Майқоңыр ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылып, *Аққуатқан* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс ауданы ауылдық округтері
Майқарағай ауылдық округі

**Майқарағай ауылдық округі** – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Майқарағай, Мерғалым ауылдары кіреді. Орталығы – Майқарағай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Аққулы ауданы ауылдық округтері
Алексей Герасимович Племянников

**Алексей Герасимович Племянников** (1.3.1923, Ресей, Пенза облысы Сосновоборск ауданы Садомские Выселки ауылы – 2003, Алматы қ.) – *ауыл шаруашылығы ғылымының докторы* (**1981**), *професор* (**1993**). Қазақстанның *еңбек сіңірген ғылыми қайраткері* (**1983**). 
***1946** Кеңес Армиясының Әскери-малдәрігерлік академиясын бітірген.
***1948-1950** Жамбыл облысында *бас мал дәрігері*
***1950-1953** Қазақстан Ғылым Академиясының Эксперименттік биология институтында аспирант
***1955-1958** Алматы облысы Шелек ауданында ұжымшар төрағасы
***1959** жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ мал шаруашлығы технолиялық институтында *басшылық қызметтер* атқарған.
## Ғылыми еңбектер
Негізгі ғылыми еңбектері қой етін өндіру технологиясына арналған. 
## Марапаттар
Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (**1974**). 120-дан астам ғылыми жарияланымның, 3 монографияның авторы.
## Дереккөздер</span>
Даршын қосылған кепкен нан

**Даршын қосылған кепкен нан.** Сода қосқан үн еленіп, үйіледі де, ортасы шұңғылданады. Оған қажетті өнімдер алынып, қамыр иленеді. Қамыр 20-30 минут салқын жерге қойылып, батон формасында қалыңдығы 3 см етіліп жайылады. Батон ұзынынан кесіліп, табаға салынады. 171—180° С температурада сол-пол қызарғанша пісіріледі. 1,5 кесе ұнға — 0,5 кесе қаймақ, 0,5 кесе қант, 3 жұмыртқа, 50 г сары май, 0,5 шай қасық сода, 2 шай қасық даршын.

## Дереккөздер</span>


Санат:Ұн өнімдері
Байшуақ ауылдық округі

**Байшуақ ауылдық округі** – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2023 жылға дейін *Набережный ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байшуақ, Набережное ауылдары кіреді. Орталығы – Байшуақ ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1226 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері
Мүктікөл ауылдық округі

**Мүктікөл ауылдық округі** – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Тимирязев ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мүктікөл, Волгоградское ауылдары кіреді. Орталығы – Мүктікөл ауылы. Округ құрамында болған ''Жалтыркөл'', ''Қондыбай'' ауылдары 2017 жылы, ''Тимирязево'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2114 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жітіқара ауданы ауылдық округтері
Луганск ауылдық округі

**Луганск ауылдық округі** – Павлодар облысы Павлодар ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққұдық, Богдановка, Луганск ауылдары кіреді. Орталығы – Луганск ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар ауданы ауылдық округтері
Лозов ауылдық округі

**Лозов ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Богатырь, Қаратай, Лозовое ауылдары кіреді. Орталығы – Лозовое ауылы. 2017 жылы *Екатеринославка* ауылы таратылды. 2018 жылы округ құрамына Богатырь, Қаратай ауылдары қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы ауылдық округтері
Қожа ауылдық әкімдігі

**Қожа ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Науырзым ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қожа ауылы кіреді. Орталығы – Қожа ауылы.

## Тарихы
2008 жылы *Октябрь, Сарышығанақ* ауылдары таратылды.  2009 жылы *Науырзым* ауылы таратылған соң, Науырзым ауылдық округі Қожа ауылдық әкімдігі болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 826 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы ауылдық округтері
Қызылжарма

**Қызылжарма** — Қызылорда облысы Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Қызылжарма ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде, Сырдария өзенінің оң тармағы Тентектің бойында.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 4126 адам (2062 ер адам және 2064 әйел адам) болса, 2009 жылы 5484 адамды (2721 ер адам және 2763 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1934 жылы қаланған. Кейіннен осы маңдағы 1936 жылы Ленин атындағы және Тентекөзен артельдері бірігіп, “Комсомол” ұжымшары болып ұйымдасқан.

1938 жылы “Красный пахарь” (Сәдірсай) ұжымшары құрылды. 1950 жылдары ұсақ ұжымшарлар бірігіп, “Комсомол” ұжымшарына, 1961 жылы кеңшарға айналды. 1971 жылы мұнда Қазалы ауыл шаруашылығы техникумы көшірілді. 1992 жылы Қызылжарма Қызылорда қалалық аумақтық-әкімдік басқаруына берілді. Ауылда “Айдай” құс фабрикакасы жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі елді мекендері
Adobe Systems

**Adobe Systems Incorporated** (, ) — американдық көп ұлттық, компьютерлік бағдарламалық жасақтамалар жасаумен айналысатын компания. Штаб пәтері Сан-Хосе қаласында (Калифорния штаты, АҚШ) орналасқан. Компания өз құрылуынан бастап мультимедиялық және шығармашылық бағыттағы компьютерлік бағдарламлық жасақтамалды өндірумен айналысып келеді. Соңғы жылдары ғаламтор арқылы жұмыс істеуге арнаған бағдарламаларды да ндіріп келеді. Компания Portable Document Format (PDF) форматы мен Adobe Creative Cloud (бұрынғы Adobe Creative Suite) бағдарламалар жасақтамаларымен танымал.

Компанияны 1982 жылы ақпанда Джон Уорнок пен Чарльз Гешке құрды. Олар өздерінің жасап шығарған PostScript бетті сипаттау тілін дамыту және одан коммерциялық табыс табу мақсатымен Xerox PARC компаниясын кетіп қалды. 1985 жылы Apple Computer PostScript-ке оны лазерлі принтерлерде қолдану туралы лицензия берді, соның нәтижесінде қағаз құжаттарды компьютермен басып шығару саласы кең тарады.

## Өнімдері

## Сатып алынған компаниялары
* Aldus Corp., 1994
* Frame Technology, 1995
* GoLive Systems, 1999
* Accelio, 2002
* Syntrillium, мамыр 2003
* Macromedia Inc., 2005
* Business Catalyst, 2009

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Санат:IT компаниялар
Қымыздық қышқылы

**Қымыздық қышқылы**, дикарбон қышқылы, НООС — СООН, балқу t 189ӘС, түссіз кристалл. Су, спирт, эфирде ериді, ал бензол, хлороформда ерімейді. Қымыздық қышқылы күшті карбон қышқылдарының бірі, жеңіл тотығады. Олардың тұздары мен эфирлері оксалат деп аталады. Оксалат табиғатта, көбінесе, өсімдік құрамында кездеседі. Қыздырғанда ыдырайды: (СООН)2СО+СО2+Н2О.  Оны өнеркәсіпте құмырсқа қышқылының тұзын 400ӘС-та қыздыру арқылы алады. Қымыздық қышқылы металдарды тот басу мен қақтанудан тазартуда, Al, Ag, Cr және Cu қорытпаларын тазартатын зат құрамында, тоқыма өндірісінде көмекші зат ретінде, т.б. жағдайларда қолданылады
## Пайдаланған әдебиет
Қазақстан Энциклопедиясы

Санат:Карбон қышқылдары
Кашиф Жиғаншыұлы Мұхамедшин

**Кашиф Жиғаншыұлы Мұхамедшин** (13.9.1926 жылы, Қырғызстан, Қарақол қаласында туған) – заң ғылымдарының докторы (1980), профессор (1981). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген заң қызметкері (1986). Алматы заң институтын (1952) бітірген. КСРО Ішкі істер министрлігінің Қарағанды жоғары мектебінің кафедра бастығы (1970–89) қызметтерін атқарды. 1989 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде профессор 1975 жылы  «Высшие органы государственной власти союзных республик и проблемы укрепления социалистической законности» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері бұрынғы одақтас Республикалық мемлекеттік жоғары органдарының қызметін жетілдіру мәселелеріне арналған. 80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер


## Cілтемелер
* Философия
* Ррофессор
* Заң

Санат:Қазақстан ғалымдары
Новоильин ауылдық округі

**Новоильин ауылдық округі** – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новоильиновка, Ақсуат, Богородское, Валерьяновка, Козыревка, Мирное, Притобольское, Увальное ауылдары кіреді. Орталығы – Новоильиновка ауылы. Округ құрамында болған ''Ленинское'' ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3221 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері
Құндыкөл ауылдық округі

**Құндыкөл ауылдық округі** – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Біржанкөл, Егіндібұлақ, Құндыкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Құндыкөл ауылы. 2004 жылы *Базарбек, Керегетас-1, Керегетас-2* ауылдары, 2005 жылы *Жапа, Қарашат, Қызыләскер, Сарыжал* ауылдары таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы ауылдық округтері
Новонежин ауылдық округі

**Новонежин ауылдық округі** – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новонежинка, Калинин, Жосалы ауылдары кіреді. Орталығы – Новонежинка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2822 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Әулиекөл ауданы ауылдық округтері
Новопавлов ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Новопавлов ауылдық округі** – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новопавловка ауылы кіреді. Орталығы – Новопавловка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1165 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасу ауданы ауылдық округтері
Новоалексеев ауылдық әкімдігі

**Новоалексеев ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылдың 11 қаңтарында Новоалексеев ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новоалексеевка ауылы кіреді. Орталығы – Новоалексеевка ауылы. Округ құрамында болған ''Анновка'' ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1079 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Алтынсарин ауданы ауылдық округтері
Қозыкеткен ауылдық округі

**Қозыкеткен ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ковалёвка, Қозыкеткен ауылдары кіреді. Орталығы – Қозыкеткен ауылы. 2018 жылы округ құрамына таратылған Ковалёв ауылдық округінен Ковалёвка ауылы қосылып, Травянка ауылы Успен ауылдық округі құрамына өтті.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы ауылдық округтері
Қожамжар ауылдық округі

**Қожамжар ауылдық округі** – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жамбыл, Қайраң, Қараой, Қожамжар ауылдары кіреді. Орталығы – Қожамжар ауылы. 

 

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) ауылдық округтері
Рогачев

Рогачева Тонни Михайловна (5.7.1948 жылы т., Тәжікстан, Душанбе қ) – экон ғыл. докт. (1998), проф. (2000). Алматы халық шаруа институтын (1971, қазіргі Қазақ экон. ун-ті) бітірген. Қазақ агр.-өнеркәсіптік кешен ғыл.-зерт. ин-тында аға ғылыми қызметкер (1971–
86), Алматы халық ш. ин-тында проф. (1986–2002); 2002 жылдан ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Экономические компоненты качества жизни населения Казахстана (макроуровневый и аграрно-отраслевой аспекты)» деген тақырыпта докт. диссертация қорғады. Оның ғыл. жұмысының негізгі бағыты – менеджмент пен әлеум. сфера мәселесі. 90 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 6 монография мен 2 оқу құралының авторы.

Санат:Тұлғалар
Қалқаман ауылдық округі

**Қалқаман ауылдық округі** – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжол, Қалқаман ауылдары кіреді. Орталығы – Қалқаман ауылы. Ақжол ауылы округ құрамына 2013 жылы қысқартылған Ақжол ауылдық округінен қосылды. Ақжол ауылдық округінің құрамында болған *Юбилейное* ауылы 2005 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Новосёлов ауылдық округі

* Новосёлов ауылдық округі – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Новосёлов ауылдық округі – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қазан ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Қазан ауылдық округі** – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жұмыскер, Қызылеңбек ауылдары кіреді. Орталығы – Жұмыскер ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған *№5 бригада* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы ауылдық округтері
Мәмәйіт Омаров ауылдық округі

**Мәмәйіт Омаров ауылдық округі** – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дөнентаев, Еңбек, Көктерек, Құркөл, Мәмәйіт Омаров, Сырлықала ауылдары кіреді. Орталығы – Мәмәйіт Омаров ауылы. 2008 жылға дейін *Қазалы ауылдық округі* деп аталды. 2013 жылы округ құрамына таратылған Еңбек ауылдық округі (Путь Ильича (орталығы), Еңбек) мен Құркөл ауылдық округі ауылдары (Құркөл ауылы) қосылды. 2018 жылы ''Еңбек'' ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Евгений Иванович Рогов

**Евгений Иванович Рогов** (27.4.1937, Ресей, Алтай өлкесi, Змеиногорск қ. — 22.11.2017) – техника ғылымдарының докторы (1984), профессор (1984), ҚР Минералды ресурстар академиясының (1996) және ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академиктері.

Қазақ тау-кен және металлургия институтын (1959, қазіргі Қазақ Ұлттық техникалық университеті) бiтiрген. «Қарағандыкөмір» комбинатында тау-кен ісінің шебері, телім бастығының орынбасары (1959–61), Қазақстан ғылым академиясының Кен iсi институтында аспирант (1961–64), кіші, аға ғылыми қызметкер (1964–65), ғылыми хатшы (1965–71), директордың орынбасары (1987–88), институт директоры (1988–99) болды. 1999 жылдан лаборатория меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1982 ж. «Научные основы моделирования и оптимизации технологических подсистем угольной шахты» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектерi жер астындағы көмiр қабатын қазудың адаптивтiлiгi жоғары технология жүйесiн жасауға, жүйелеп талдауға, үлкен жүйелердi математика модельдеуге бағытталған.

Республикада 280-ге жуық ғылыми еңбектiң авторы, оның iшiнде 16 монография, 40-тан астам өнертабыстары бар.

Санат:27 сәуірде туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Змеиногорскде туғандар
Санат:22 қарашада қайтыс болғандар
Санат:2017 жылы қайтыс болғандар
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Кен iсi институтының профессорлары
Санат:Қазақстан минералды ресурстар академиясы академиктері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Кен iсi институты қызметкерлері
Санат:Кен iсi институтының директорлары
Санат:Қазақстан кеншілері
Күркелі ауылдық округі

**Күркелі ауылдық округі** – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жарылғап, Жұмат Шанин, Қойтас, Шоманкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Жұмат Шанин ауылы. 2004 жылы *Ақтай* ауылы, 2005 жылы *Жәнібек, Қызылшілік, Сарыөлең* ауылдары, 2017 жылы *Желтау* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы ауылдық округтері
Новотроицкий ауылдық округі

**Новотроицкий ауылдық округі** – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новотроицкое, Аққұдық, Мағынай, Подгородка ауылдары кіреді. Орталығы – Новотроицкое ауылы. Округ құрамында болған ''Қайрақ'' ауылы 2019 жылы, ''Жаңаауыл'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1840 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарабалық ауданы ауылдық округтері
Светлана Михайловна Плешкова

**Светлана Михайловна Плешкова** (9.9.1939 жылы туған, Алматы қ.) – *медицина ғылымының докторы* (**1979**), *профессор* (**1984**), *ҚР Оқу-ағарту ісінің еңбек сіңірген қызметкері* (**1992**). 
***1963** Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және аспирантурасын (**1966**) бітірген. Осы оқу орнында:
**ассистент* (**1966–1968**)
**аға ғылыми қызметкер* (**1968–1979**), 
**профессор* (1979–8193)
**кафедра меңгерушісі* (**1983–1986**), 
**декан* (**1986–1992**)
## Ғылыми еңбектер
1978 ж. «***Окислительно-восстановительные процессы при аллергологических реакциях немедленного и замедленного типов***» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми жұмыстары аллергологиялық және жұқпалы-аллергологиялық аурулардың салдарынан организмде зат алмасу процесінің бұзылуын зерттеуге арналған. 270-тен астам ғылыми жарияланымның авторы, 9 авторлық куәліктің иегері.
## Дереккөздер</span>
Новошумный ауылдық әкімдігі

**Новошумный ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін *Новошумный ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новошумное ауылы кіреді. Орталығы – Новошумное ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1086 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Фёдоров ауданы ауылдық округтері
Қызыл-Ирмак

**Қызыл-Ирмак** — Түркияның солтүстігі бөлігіндегі өзен. Ұзыгдығы 1151 км, су жиналатын алабы 77,1 мың км2. Қызылдаг тау беткейлерінен басталып, Анадолы таулы үстірті, Понти таулары өңірлерінен өтіп, Қара теңізге құяды. Орташа су ағымы 170 м3/с. Егін суғаруға пайдаланылады. Өзен бойында Хырфанли су торабы (ұзындығы 75 км) және бірнеше шағын СЭС-тер салынған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия өзендері
Обаған ауылдық округі

* Обаған ауылдық округі – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Обаған ауылдық округі – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Тұрсынхан Бейсебайұлы Мүсірәлиев

**Тұрсынхан Бейсебайұлы Мүсірәлиев** (18.3.1936 жылы туған, Тараз қаласы) – қоғам қайраткері. 

Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (1964), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1968) бітірген. 1957 – 65 жылдары Жуалы ауданы партия комитетінде нұсқаушы, хатшы, Оңтүстік Қазақстан өлкелік комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, 1965 – 66 жылдары Жамбыл облысы партия комитетінде нұсқаушы, 1969 – 69 жылдары облысы партия комитетінде лектор, 1969 – 70 жылдары Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында партия ұйымының хатшысы, 1970 – 73 жылдары ауыл шаруашылығы тәжірибе станция директорының орынбасары, Жамбыл ауданы ауыл шаруашылық(ғы) басқармасы бастығының орынбасары, 1973 – 76 жылдары Аса кеңшарының директоры, 1976 – 86 жылдары Жамбыл ауданы партия комитетінің 1-хатшысы, 1986 – 90 жылдары Луговой ауданы партия комитетінің 1-хатшысы, 1990 – 91 жылдары облыс нан өнімдері өндірістік бірлестігінің директоры, 1991 – 94 жылдары облыс агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы, облыс әкімшілігі басшысының орынбасары, 1994 – 95 жылдары ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995 – 96 жылдары Меркі ауданы әкімі, 1996 – 98 жылдары «Астық–Инвест» ЖШС президенті, 1998 – 2000 жылдары облыс кәсіпкерлер одағы атқару к-тінің төрағасы.

## Сілтемелер


Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Кеңтүбек ауылдық округі

* Кеңтүбек ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Кеңтүбек ауылдық округі – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік.
Сәрсенбай Мүсеров

**Сәрсенбай Мүсеров** (5.9.1912, Түркістан облысы Сарыағаш ауданы Құркелес ауылы – 29.5.1981, Жамбыл қаласы) – қайраткер, ауыл шаруашылық(ғы) ұйымдастырушысы. Ташкент қаласындағы есеп-қисап курсын (1932), Алматы қаласындағы Коммунистік ауыл шаруашылығы мектебін (1938), Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті жанындағы 2 жылдық партия мектебін (1948) бітірген. 1934 – 36 жылдары әскер қатарында болды. 1941 – 48 жылдары Жамбыл облысы Сарысу, Луговой (қазіргі Тұрар Рысқұлов), Талас ауданы партия комитеттерінде, 1948 – 51 жылдары Гурьев (қазіргі Атырау), Жамбыл облысы партия комитетінде жауапты қызметтерде болды. 1952 – 81 жылдары Жамбыл ауданы атқару комитетінің төрағасы, Талас ауданы Бостандық кеңшарының директоры, Свердлов (қазіргі Байзақ) ауданы Кеңес ұжымшарының төрағасы қызметтерін атқарды. Мүсеров кеңес дәуірінің білгір, табанды, сөзіне берік, турашыл, ірі кесек мінезді принципшіл басшысы ретінде ел есінде қалған.

## Сілтемелер


Санат:1912 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
Кенжекөл ауылдық округі

**Кенжекөл ауылдық округі** – Павлодар облысы Павлодар қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байдала, Долгое, Кенжекөл ауылдары кіреді. Орталығы – Кенжекөл ауылы. 

## Дереккөздер

Санат:Павлодар қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Калинов ауылдық округі

**Калинов ауылдық округі** – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Калиновка, Қызылдәу ауылдары кіреді. Орталығы – Калиновка ауылы. Округ құрамында болған ''Қаратал'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Тереңкөл ауданы ауылдық округтері