open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арын Мөлтеков

**Мөлтеков Арын** - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, Қазақстанда ауыл шаруашылығын көтерушілердің бірі.  1896 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), 28 гвардияшылар ауданы, Тастызек ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1929 жылы алғашқылардың бірі болып колхозға жұмысқа кіреді.
* Ұлы Отан соғысы жылдары қажырлы еңбегі үшін "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады.
* 1946 жылы ХVIII партсъезд атындағы колхозда егіншілер бригадасының жетекшісі болады.
* 1947 жылы 12 гектар егін алқабының әр гектарынан 31 ц-ден өнім алады.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Стокгольм синдромы

**Стокгольм синдромы** () тұтқынның басқыншыға симпатия, тіпті аяныш сезімін білдіруді сипаттайтын психологиялық феномен. Талықсу, есеңгіреу әсерінен  тұтқындар кепілге алушылардың іс-әрекеттерін ақтай бастайды, олардың идеяларын қабылдай отырып, өздерін басқыншылармен теңдестіруге дейін барады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтік психология
Жұмаш Қошағанов

**Жұмаш Қошағанов** — Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, Қазақстанда ауыл шаруашылығын көтерушілердің бірі. Туған жері Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), 28 гвардияшылар ауданы.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* Ұзақ жылдар "Путь Коммунизма" колхозының егін алқабында егіншілер тобының жетекшісі болып еңбек еткен. 
* 1945 жылы 10 г жердің әр гектарынан 17,3 ц өнім алып, 1947 жылы оны 30 ц жеткізуге өзіне міндеттеме етіп алады. Қыста 8 гектар жерге көң дайындап, көктемде  ол көңді шаша және жерді тырмалай отырып, оны 20-22 см тереңдікте жыртады. Сүр жерді жаз бойы 2 рет аударып, егін себу алдында жыртуды қайталайды. Гектарына 140 кг тұқым себу тракторлы тұқым сепкішпен жүргізеді. Аграрлық тәжірибесінің және жұмысты ұтымды ұйымдастыруының арқасында 1947 жылы 8 гектар жердің әр гектарынан 30 ц өнім алады. 

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Павел Валерьевич Дуров

**Павел Валерьевич Дуров** (10 қазан 1984, Ленинградта туған) — орыс кәсіпкері, программист, миллиардер, "Вконтакте" әлеуметтік желісінің жасаушыларының бірі.
2001 жылы өте жақсы деген бағамен академиялық гимназиясын бітірді. 2006 жылы - Санкт-Петербургтың мемлекеттік университетін бітірді.

## Өмірбаяны
Павел Дуров 1984 жылы 10 қазанда Ленинградта туды. Қарапайым мектепте ұзақ оқымай Академиялық гимназияға түсті. Ол 11 жасында программалауды үйрене бастады. 2002 жылы Павел СПбГУ-дың Филологиялық факультетіне түсті. Студенттік өмірге белсене қатысқаны үшін ол Ресей Федерациясының стипендиясымен марапатталды. Информатикадан, лингвистика және дизайн олимпиадаларынан жеңген. Оқып журген кезінде де Павел Интернет-жобаларды жасаумен айналысқан. Мысалы Durov.com және spbgu.ru. Ол америкада Facebook сайтын көре сала, еліне келіп "ВКонтакте" интернет-жобасын ашты.

## Отбасы
Павелдың әкесі Валерий Семенович Дуров филология ғылымдарының докторы болған. Ағасы - Николоай Валерьевич Дуров физика-математика ғылымдарының кандидаты.

## ВКонтакте

ВКонтакте немесе VK (, "байланыста" деген мағына береді) — бұл көбінесе орыстілді ғаламторда (рунет) танымал ресейлік көптілді халықаралық сайт, әлеуметтік желі. 2013 жылда зерттеулер бойынша “ВКонтакте” сайтына күніне 43 миллион адам кіреді. "Вконтакте" сайтының негізін салушы — Павел Дуров. Танымалдылығы жөнінен Белорусь, Қазақстан және Украинада – бірінші орынды, Ресейде – екінші орынды иеленеді. 2014 жылы 24 қаңтарда Дуровтың өзінің «Вконтакте»-дегі 12 % акциясын  Иван Тавринға сатып жібергені және енді қоғамдық желінің ендігі еншілесі еместігі белгілі болды.

## Өмірге деген көз қарасы
Павел Дуров либералдық көзқарасты ұстанады, ал тамақтануда вегетарианшыл.

## Дереккөздер

Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері
Санат:ВКонтакте
Санат:Павел Дуров
Санат:Ресей кәсіпкерлері
Санат:Ресей бағдарламашылары
Санат:Рунет тұлғалары
Санат:Ресейдің либертариандықтары
Санат:Ресей миллиардерлері
Санат:Интернет-кәсіпкерлер
Санат:Ресейдегі наразылық қозғалысының қайраткерлері (2011—2013)
Санат:Орыс эмиграциясының төртінші толқыны
Мангуст тұқымдасы

**Мангуст тұқымдасы** () —  вивер тұқымдасынан бөліп шығарылған Сүтқоректілердің Мысықтәрізділер сабының жыртқыш аңдар тұқымдасы, 37-ге жуық түрі бар. . Африка, Азия және Оңтүстік Еуропада таралған. 

Үндістан мен Африканың солтүстігін мекендейтін жыртқыш жануарлар. Құйрығын қоса есептегенде ұзындығы 1 метрге жуық ширақ денелі қайсар және оңтайлы жануар. Сыртқы пішіні күзенге және мысыққа ұқсайды. Мангуста улы сұр жыландармен шайқаста тайсалуды білмейді. Ол өте сақ, сондықтан өзіне төнген қауіпты қалт жібермей, өте шапшаң бағдарлап, жыланның алқымына шап ете түседі. Ал көзіне іліккен жемін магуста тірі жібермейді. Ол өте айбарлы да улы гюрзаларды дәл осылай өлтіреді. Магуста қолға тез үйренеді. Үнділер мангустаны асырап улы жылан және тышқан аулатады.

## Дереккөздер


Санат:Мысықтәрізділер
Смағұл Мырзабеков

**Мырзабеков Смағұл** - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1900 жылы Гурьев облысы (Атырау облысы), Денгіз ауданы, Зормат ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1930 жылы "Еңбекші" ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді.
* 1932 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) қаласына  бес айлық бастауыш мектеп мұғалімдерін дайындайытн курсты бітіреді.
* 1933-1937 жылдары Алматы советтік құрылыс институын бітіргеннен кейін Батыс Қазақстан облысы, Денгіз аудандық атқарушы комитетінде нұсқаушы болып істейді.
* 1938-1942 жылдары - ҚазССР Халық ағарту комиссариатында кадрлар жөніндегі инспектор.
* 1941 жылы КОКП мүшелігіне өтеді.
* 1942-1943 жылдары - Павлодар облысы, Жолқұдық совхозында саяси бөлімнің бастығы.
* Ұлы Отан соғысы кезінде майданға саяси жұмысқа жіберіледі. Жауынгерлік істері үшін "Красная Звезда" орденімен және "За победу над Германией" медалімен наградталады.
* 1946-1952 жылдары Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы) 28 гвардияшылар ауданында аудандық атқарушы комитетінің председателі болады. 1946 жылы аудан 35388 гектар жердің әр гектарынан 10,8 ц-ден өнім алып, жоспарды жобалаған меже - 9,6 ц-ден асыра орындайды. 1947 жылы 40913 гектар жердің әр гектарынан алынған өнім 12,6 ц-ді құраған.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1946)
* 2 мәрте Ленин ордені (1947), (1948)
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (28.03.1948]])
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии 
*

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Павел Дмитриевич Голинцев

**Голинцев Павел Дмитриевич** - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1914 жылы Ресейде, Новосібір облысы, Черепанов ауданы, Зимовье селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1934-1936 жылдары Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Бородулиха ауданына қоныс аударып, "Заветы Ильича"  ауылшаруашылығы артеліне жұмысқа кіріп, трактор бригадасында есепші болып еңбек етеді.
* 1936 жылы арнайы курс бітіріп колхозда 5 жыл есепші болып істейді.
* 1942 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Бородулиха ауданы, "Заветы Ильича" колхозының председателі болады, 1943 жылы КОКП мүшелігіне өтеді. 1947 жылы колхоз межелеген 9 ц орнына астық дәнді дақылдардың әр гектарынан 14,8 ц-ден өнім жинайды. Мал шаруашылығын дамыту жоспарын асыра орындайды. 
* 1947 жылы 66 гектар жаздық бидайдың әр гектарынан 31 центнер өнім алады.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі  
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Виктор Пелевин

**Ви́ктор Оле́гович Пеле́вин** (22 қараша 1962, Мәскеуде туған) — орыс жазушысы, «Омон Ра», «Чапаев и Пустота» және «Generation П» романдарының авторы. Көптеген әдеби жүлделерінің лауреаты, оның қатарында «Малый Букер» (1993) және «Национальный бестселлер» (2004) шығармалары болған.

### Өмірі
Виктор Олегович Пелевин 22 қараша 1962 жылы Мәскеуде Зинаида Семёновна Ефремова отбасысында дүниеге келді. 1979 жылы Виктор Пелевин № 31 ағылшын арнайы мектебін бітірді. Мектепті бітіргеннен кейін Мәскеу энергетикалық институтына транспорттарды электрификациялау және автоматизациялау факультетіне түсті , және оны 1985 жылы бітірді. 1987 жылы  Пелевин МЭИ-да аспирантураға оқуға түсті, онда ол 1989 жылға дейін оқыды. 1989 жылы Пелевин Горький атындағы Литературлық институтына түсті. 
1989 бен 1990 жылдар аралығында Пелевин «Face to Face» журналында корреспондент болып жұмыс істеді.
1992 жылы Пелевин алғашқы «Синий фонарь» атты әңгімелер жинағын шығарды.
1993 жылы Пелевин «Независимая газетада» «Джон Фаулз және орыс либерализмінің трагедиясы» атты эссе жазды.
2006 жылы «Эксмо» баспасы Пелевиннің «Empire V» романын басып шығарды, бұл роман «Большая книга» жүлдесінің шорт-бетіне кірді.
2011 жылдың желтоқсанында Пелевин «Эксмо» баспасында «S.N.U.F.F.» романын басып шығарды. Келесі жылдың ақпан айында бұл шығарма «Жыл прозасы» номинациясын жеңіп алды.

### Шығармашылығы
Пелевиннің әңгімелері, повестері, романдары қатарына — «Реконструктор» (1990), «Затворник и Шестипалый» (1990), «Вести из Непала» (1991), «Принц Госплана» (1991), «Жёлтая стрела» (1993), «Бубен верхнего мира» (1993), «Иван Кублаханов» (1994), «Зомбификация» (1994), «Священная книга оборотня» (2004), «Шлем ужаса» (2005), «П5: Прощальные песни политических пигмеев Пиндостана» (2008), «Ананасная вода для прекрасной дамы» жинағы (2010). Жазушының кейбір шығармалары сахнаға қойылған.

### Экранизациялануы
2008 жыы СМИ-да «Гарпастум-фильм» компаниясы Пелевиннің «Священной книге оборотня» шығармасына фильм түсіретінін жариялады. 14 сәуір 2011 жылы ресейлік прокатта Пелевиннің «Generation П» шығармасы бойынша фильм пайда болды.
Александр Савельевич Гордиенко

**Гордиенко Александр Савельевич** - Социалистік Еңбек Ері (1948), озат тракторшы, тракторшылар бригадасының бригадирі. 1905 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Сарқант ауданы (қазіргі Сарқан ауданы), Покровка селосында (Қызыл-Орақ) туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1929 жылы алғашқылардың бірі болып колхозға кіріп, егіншілер бригадасының бригадирлерін дайындайтын курсты бітіреді.
* 1934 жылға дейін "Энергия" колхозында егіншілер бригадасының бригадирі болып істейді.
* 1934-1941 жылдары Сарқант МТС-да тракторшылар бригадасының бригадирі болады.
* 1941-1943 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысады.
* 1944 жылы соғыстан жараланып еліне қайтқан ол бригадирлік жұмысын жалғастырады. Оның бригадасы жыл сайын тракторлық жұмыстардың жоспарын асыра орындап отырды:
** 1945 жылы - жоспар -114%, жанар-жағармай үнемдеу -1580 кг; 
** 1946 жылы - жоспар -152%, жанар-жағармай үнемдеу - 4251 кг;
** 1947 жылы - жоспар -140% , жанар-жағармай үнемдеу - 1697 кг.
* 1947 жылы бригада жоғары міндеттеме алып, оны ойдағыдай орындайды; 182,42 гектар жердің әр гектарынан орташа есеппен 23,2 ц-ден өнім алған.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі
* "За освоение целинных земель" медалі
* Еңбек Қызыл Ту ордені 
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Райхан Мәженова

**Мәженова Райхан** (7 мамыр 1956 жылы туған) - жазушы, баспагер, ғалым-педагог, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері
### Өмірі
Мәженова Райхан 1956 жылы 7 мамыр айында Алматы облысы, Райымбек ауданында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық университетін 1978 жылы бітірді. Еңбек жолын Сарыжаз орта мектебінде мұғалім болудан бастады. 1979 - 94 ж. "Мектеп" Баспасында редактор болып, 50-ден астам оқулықты басып шығарған. 1994 жылдан ҚР Медениет және ақпарат министірлігінде баспа бағдарламаларын қалыптастыру және кітап өнімінің сапасын бақылау бөлімінің бастығы болып істейді. Мәженова Райхан кәсіби баспагер ретінде республикамызда баспа ісін қалыптастыру және мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру жолында көп еңбек сіңірді.
### Кітаптары
Әдіскер-ғалым "Санауды үйренйік" (1995), 
"Гүлге тұнған шық" (1997), "Ер тағдыры - ел тағдыры" (1997), "Балдырғандарға арналған математика" (2000), "Оралхан" (2000), "Мектеп жасына дейінгі балалардың математикаға қызығушылығын халықтық педагогика негізінде қалыптастыру" (монография, 2001), "Арман қанатында" (2004, жинақ), "Қазақтың баспагерлері" (2005), "Бәрін, бәрін білгім келеді..." (2006) және т.б кітаптардың авторы.
### Еңбегі мен марапаттары
Мәженова Райхан Балаларға арналған әдебиет пен физика, математика, астрономия, т.б. оқулықтар мен оқу құралдарын қазақ тіліне аударған. Мәженова Райхан Баспа және полиграфия ісінің қайраткері (5005), Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері (2006).
### Дереккөздер
*  Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.

Санат:1956 жылы туғандар
Дмитрий Иванович Гущин

**Гущин Дмитрий Иванович** - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1902 жылы Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ұзынағаш ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1929 жылы алғашқылардың бірі болып "Путь к социализму" атындағы ауылшарушалық артеліне жұмысқа кіреді.
* 1933-1936 жылы колхоз председателінің орынбасары болып істейді.
* 1937 жылы - ауылшаруашылығы артелінің председателі, одан кейін "Новая жизнь" колхозының председателі болады. 1946 жылы межеленген 9,3 ц-дің орнына барлық астық дәнді дақылдар алқабының әр гектарынан 11,9 ц-ден, ал 1947 жылы әр гектарынан 11,4 ц-ден өнім алады. Осындай жоғары көрсеткіштері үшін 1946 жылы "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен, ал 1947 жылы "Еңбек Қызыл Ту" орденмен және "За трудовое отличие" медалімен наградталады.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1946)
* "За трудовое отличие" медалі (1947)
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Джон Пирпонт

**Джон Пирпонт** Морган I (17 сәуір 1837 - 31 наурыз 1913) - американдық кәсіпкер, банкир және финансист.
### Өмірі
Джон Пирпонт «J.S. Morgan & Co» иесі Дж. С. Морганның отбасысында туған. Джон Пирпонт Геттингендік университетте білім алған.
1857 - 1861 «Данкан, Шерман & Кº» банкінде жұмыс істеді. 1861 Амелии Старджесске үйленеді, 1862 жылы әйелі қайтыс болады.
1865 жылы Джон екінші рет Фрэнсис Луиз Трейси үйленеді. Әйелі Джонға 4 бала туады: Луизу Пирпонт Морган , «Джека» Пирпонта Моргана, Джульетт Морган және Энн Морган.
### Бизнесі
Әртүрлі фирмаларда жұмыс  істеген соң, 1871 жылы Джон «Дрексел, Морган & Кº» компаниясымен әріптес болады. Әріптесінің қазасынан кейін 1893 жылы компания Джон Пирпонттың қол астына өтеді. Кейін компанияның аты «Дж. П. Морган & Кº»  деп өзгереді.  Филадельфия, Париж және Лондондағы бағынышты компаниялармен қосылып, ең үлкен қаржылық компанияға айналады.
Морганның қаржы компаниясы темір жолдардың соғылуын қадағалай бастады және «Ю. Эс. Стил корпорейшн» компаниясының соғылуына көмегін берді.
1907 жылы Морган әлемді кризистен құтқарып қалған.
### Морган және Америкадағы азамат соғысы(1861—1865)
(1861—1865) жылдардағы америкадағы азамат соғысында Морган қару-жарақ сатумен айналысты.
### Коллекционер және Демеуші
Морган суреттерді, кітаптарды жинаумен айналысқан. Соның көбісін ол Нью-Йорктағы  «Метрополитен-музейіне» сыйлаған. Морган қайтыс болған соң оның ұлы Нбю-Йоркте Морган Пирпонт атындағы кітапхана ашты, және оның директоры етіп әкесінің  кітапханашысын сайлады.
### Сілтемелер
  
* Бенсли, Гарри

### Дереккөздер
Чарльз Р. Моррис //Американың  Қаржы данышпаны.

Санат:1837 жылы туғандар
Егор Иванович Герасимов

**Егор Иванович Герасимов** - Социалистік Еңбек Ері (1947), тракторшы. 1906 жылы Ресейде, Куйбышев облысы, Анреев ауданы, Кандауровка селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1932 жылдан бастап тракторшы болып еңбек етеді.
* 1936 жылы "Ударная" МТС-да тракторшылар бригадасының бригадирі болып, "Пионерский" колхозында жұмыс істейді. Оның басқаруымен бригада тракторлық жұмыстардың сапасын жоғары көтереді:
** 1948 жылы трактор саны көбейді;
** соңғы үш жылда 8418 кг жанар-жағармай үнемделді;
** жұмыстар толық және уақытылы орындалды;
** тракторшылар арасында социалистік жарыс ұйымдастырылды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1947)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Девон (арал)

**Девон аралы** — Канаданың арктикалық топаралында орналасқан. Аумағы 54 мың км², Абсолютті биіктігі 1887 м. Жағалаулары шығанақтармен, фьордтармен қатты тілімденген. Жер бедерінде төбелер мен аласа таулар басым. Мұз басқан шығыс бөлігі кристалды массивтен тұрады. Орташа бөлігі - әктасты үстірт (биіктігі 250-600м), солтүстік-батысы аласа таулы қырат (360-540 м). Девон аралында арутикалық тундра өсімдіктері өседі

Санат:Канадалық Арктикалық топарал
Санат:Елсіз аралдар
Санат:Нунавут аралдары
Иван Павлович Егорин

**Егорин Иван Павлович** - Социалистік Еңбек Ері (1948), тракторшы. 1909 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Үлкен-Нарым ауданы (қазіргі Катонқарағай ауданы), Үлкен-Нарым селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1929 жылы алғашқылардың бірі болып Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданы, Куйбышев атындағы колхозға жұмысқа кіреді.
* 1934 жылы тракторшылар курсын бітіріп, 5 жыл өз колхозында тракторшы болып еңбек етеді.
* 1939 жылы оны тракторшылар бригадасының бригадирі етіп тағайындайды.
** 1945 жылы бригада межеленген 1114 гектардың орнына 1942 гектар жерді өңдеп, жоспарды 173%-ке орындайды;
** 1946 жылы жоспарды 125% орындайды;
** 1947 жылы1824 гектар жер өңдеп, жоспарды 110%-ке орындайды.

## Марапаттары
* 1945 жылы жоспарды асыра орындағаны үшін ҚазССР Жоғарғы Советінің мақтау қағазымен және "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен марапатталады.
* 1946 жылғы жоғарғы көрсеткіштері үшін "За трудовую доблесть" медалімен марапатталады.
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Катонқарағай ауданында туғандар
Красново (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Красново** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Константинов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстікке қарай 76 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 199 адам (120 ер адам және 79 әйел адам) болса, 2009 жылы 53 адамды (27 ер адам және 26 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Красногорка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Красногорка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Володар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиясы
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде, Саумалкөл көлінің шығысында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 214 адам (107 ер адам және 107 әйел адам) болса, 2009 жылы 382 адамды (206 ер адам және 176 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Қызыл Кордон (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қызыл Кордон** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Гусаков ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2015 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 70 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 120 адам (58 ер адам және 62 әйел адам) құраса, 2009 жылы 1 адам (1 ер адам) тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы таратылған елді мекендері
Василий Иванович Ефимов

**Василий Иванович Ефимов** - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1917 жылы Ресейде, Ленинград облысы Дрегольск ауданы, Боровата деревнясында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1942 жылы Қазақстанға қоныстанып, Жамбыл ауданы ( Алматы облысы), "Новая жизнь" ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді.
* 1946 жылы егіншілер бригадасының звеношысы болып тағайындалады. 1947 жылы оның звеносы 40 гектар күздік бидай алқабының әр гектарынан 30,3 ц өнім жинайды. Өнімнің мол болып, жоғарғы көрсеткішке жету - звеношының бригада жұмысын дұрыс ұйымдастыра білуі мен барлық аграрлық жағдайларды  дұрыс және уақытылы жүргізілуінде болды:
** сүрі жер 20-22 см тереңдікте жыртылды;
** жаз бойы сүрі жер екі рет адарылып, тырмаланды;
** әр гектар жер 3-4 тонна жергілікті тыңайтқышпен өңделіп, 2 рет арам шөптен тазартылды;
** егін комбайнмен, ал түскен масақтар қолмен жиналды.

## Наградалары
* Ленин ордені 
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
*  Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Федор Тимофеевич Житник

**Житник Федор Тимофеевич** - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1905 жыл Украинада, Харьков облысы, Богодухов  ауданы, Дмитровка селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* Қазақстанға қоныс аударғаннан кейін 1929 жылы алғашқылардың бірі болып Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), 28 гвардияшылар ауданы, Сталин атындағы колхозға жұмысқа кіреді.
* 1934 жылдары 4-ші егіншілер бригадасының бригадирі болып тағайындалады.
* Ұлы Отан соғысында болып Москва қорғанысына және Берлинді алу шабуылына қатысып, "За оборону Москвы" және "За победу над Германией" медальдарымен марапатталған. 1945 жылы еліне қайтып, өз бригадасымен жұмысын жалғастырады.
** 1947 жылы оның бригадасы мол өнім алады: 700 гектар барлық астық дәнді дақылдар алқабының әр гектарынан жоспарда  межеленген 11,8 центнердің орнына 15.2 центнерден өнім жинайды. Ал жаздық бидай себілген 46,5 гектардың әр гектарынан 30,8 центнерден бидай алады.
* 1949-1961 жылдары - Панфилов атындағы және "Заря коммунизма" колхоздарының председателі. 
* 1962 жылдан "Жоламан" қой совхозының үшінші фермасын басқарды.
* 1939 жылдан КОКП мүшесі.
* 1937-1941 жылдары - еңбекшілер депутаттарының аудандық Советінің депутаты.
* 1948 жылы - Холмогор ауылдық советінің депутаты.

## Наградалары
* "15 лет КазССР" төсбелгісі (1935)
* Бүкілодақтық Ауылшаруашылық көрмесінің кіші күміс медалі (1938)
* "Құрмет белігісі" (1940)
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Кругловка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Кругловка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Елец ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2015 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 6 км-дей жерде.

## Жергілікті халық
1999 жылы жергілікті халық саны 120 адам (62 еркек және 58 әйел) болса, 2009 жылғы санақтың мәлiметтері бойынша, ауылда 31 адам тұрады (15 еркек және 16 әйел).

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы таратылған елді мекендері
Құмтөккен

**Құмтөккен** (2008 жылға дейін – *Қызыләскер*) — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Қамсақты ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 58 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 527 адам (267 ер адам және 260 әйел адам) болса, 2009 жылы 441 адамды (228 ер адам және 213 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Дәрмене (бұта)

**Дәрмене** немесе **ақ жусан** () – астралылар тұқымдасының жусан туысына жататын көп жылдық шала бұта. Орта Азияның (Оңтүстік Қазақстан) эндемигі.

## Ботаникалық сипаттамасы
Биіктігі  18 – 30 см. Өзіне тән аңқыған өткір иісі бар. Улы өсімдік.

Тамыры ағаштанып кеткен, өзекті, қара-қоңыр түсті.

Жапырақтары кезек орналасқан, сызықты жиеленген. Гүлдеу кезіне қарай көбі түсіп қалады.

Гүлдері майда, 2-3 мм, қос жынысты. Гүлшоғыры - себетше.

## Химиялық құрамы
Жер бетіндегі бөліміннің құрамында  сесквитерпенді лактон сантонин (до 7 %) және 1,5—3 % эфир майлары,  цинеол және басқа терпендер (70—80 %), камфора, карвакрол.

## Таралуы
Түркістан облысы, Арыс ауданының Дәрмене кеңшарында қолдан өсіріледі. Қазақстанның ***[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]*** енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Жусандар
Санат:Күрделігүлділер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Қылшан

**Қылшан** - Қорамсаптың бір түрі.
### Тарихы
Шығыс халықтарында б.з.б 3-мыңжылдықтан бастап қолданыста болды. Кейіннен Орталық Азияны мекендеген сақ, ғұн, сармат, т.б. тайпалар садақ пен оқты бірге алып жүретін садаққап пен қылшанның біріккен түрі - горитті қолданды. 5 - 15 ғасырларда түркі-моңғол көшпелілері қылшанды оқтың жеке қабы ретінде қайтадан қолданысқа енгізді.
### Жасалуы
Ағаштан Жасалынып, терімен қапталады, сырты сүйекпен әшекейленеді. Қылшандардың ұзындығы жебенің ұзындығына сәйкес 80-100 см аралығында, ені 15 - 20 см болады. Жебелер қылшынға басы жоғары қаратылып салынған. Ауызы қайыңның қабығынан, теріден, матадан жасалған қаппен бекітіледі. Қылшан арнаулы ілгектері немесе қайысбауы арқылы белдіктен оң жақтан тығылады.
## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Хатанга

thumb|left
**Хатанга** — Азияның солтүстігінде, Ресейдің Таймыр автономиялық округі жеріндегі өзен.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 1636 км (Котуй өзенімен қосқанда). Су жиналатын алабының ауданы 364 мың км². Котуй және Хета өзендерінің қосылысынан түзіледі. Лаптев теңізінің хатанга шығанағына эстуарий жасап құяды. Котуй Путорина тайынан бастау алады. Воеволихан өзені қосылған соң кең батпақты жазықпен, Мойеро өзенін қосып алған соң көп табалдырықты терең шатқалмен ағады. солтүстік Сібір ойпатына шыққан жерде ағысы баяулап, тармақтарға бөлініп кетеді. Басты салалары - Воеволихан, Мойеро, Тукалан. Қар, жаңбыр және еріген тоң суымен толығады. Қыркүйек - қазан айларында қатып, маусымда мұзы түседі. Орташа жылдық су ағымы атырайында 3320 м³/с. Өзен суы балыққа бай (муксун, нельма, таймень т.б). Хатангамен кеме жүзеді.

## Дереккөздер
* Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы

Санат:Ресей өзендері
Химиялық құбылыс

Ағаштан орындық үстел, төсек, т.б. үй жиһаздары жасалады. Бұл мысалда бір заттан әр түрлі денелер дайындалатынын көреміз. Заттардың өзара ұқсастығы мен айырмашылықтарын көрсететін белгілері олардың қасиеттері деп аталады. Оларға заттың агрегаттық күйі, түрі, түсі, тығыздығы, балқу және қайнау температуралары, жылу және электрөткізгіштктері, ерігіштіктері жатады. Мысалы, шыныдан, пластмассадан жасалған шөлмектер алып, оларды ұрып көрсек, шыны шөлмек оңай сынатынын, ал қыздырғанда пластмасса шөлмек оңай балқып, олардың пішіндерінің өзгеретінін байқаймыз. Мұндай өзгерістер физикалық құбылыстар деп аталады.

Ал енді осы шөлмектерді жағып көрсек, ең оңай өзгеретіні - пластмасса шөлмек, ол алдымен балқып, сосын қара күйеленіп жанады, ал шыны мен металдан жасалғандары Мұндай езгеріске түсу үшін оларды өте жоғары температураға дейін қыздыру керек. Бір заттың екінші бір затқа айналуы химиялық құбылысқа жатады, мысалы, сүт тасып кеткенде ол күйіп, көмірленеді. Пластмасса жанғанда басқа заттар тұзіледі.
Физикалық құбылыс кезінде заттардың табиғаты өзгермейді, тек олардың агрегаттык күйі мен пішіні өзгереді, жаңа зат пайда болмайды. Химиялық құбылыс кезінде бір зат басқа жаңа бір затқа айналады.
Заттардың химиялық қасиеттерін химия ғылымы зерттейді.
Осы кезде сан алуан заттар белгілі, олардың саны күн өткен сайын артып отыр, себебі тұрмыстық және өндірістік кажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қасиеттері әр түрлі заттар жасанды жолмен алынуда.
Заттардың қасиеттерін жете білу оларды саналы түрде колдана алуға мүмкіндік береді. «Білмеген у ішеді» деген мақалда халықтың көп жылғы бақылауынан түйген даналық ой айтылған. Шынында да қасиетін білмей тұрып кез келген затты иіскеп, колға алып уқалап немесе дәмін татып көруге болмайды: себебі күйіп, тіпті уланып қалу қаупі бар.
Химияның атқаратын көптеген маңызды міндеттері бар.
1. Заттардың құрамы мен қасиеттерін зерттеу.
2. Қоғамның кажеттілігіне карай жаңа сапалы заттар алу.
3. Қоршаған ортаның байлығын тиімді пайдаланып, оларды корғау.
Біздің киген киіміміз, ішкен асымыз, тұтынып отырған заттарымыз — бәрі де химиялық қосылыстар. Тіпті біздің өмір сүруіміздің өзі ағзаларда жүретін химиялық құбылыстарға негізделген
## Дереккөздер
http://szh.kz/100694/
Матвей Иванович Захаров

**Захаров Матвей Иванович** - Социалистік Еңбек Ері (1948), тракторшы, тракторшылар биригадасының бригадирі. 1918 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Усть-Буконь селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* Еңбек жолын 12 жасынан колхозда әр түрлі жұмыс істеуден бастайды.
* 1938 жылы Күршім МТС-нан тракторшылар дайындайтын курсты бітірген соң, 4 жыл Киров атындағы колхозда тракторист болып істейді.
* 1941 жылы тракторшылар бригадасының бригадирі болып тағайындалады. Оның басқарған бригадасы жыл сайын алдарына қойылған міндеттемені ойдағыдай орындайды, 1947 жылы тракторлық жұмыстарды межелі уақытта және сапалы орындап, 152 гектар жердің әр гектарынан 22,02 центнер астық жинаған.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
*  Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шон Паркер

**Шон Паркер** (14 қаңтар 1982 ж.) - интернет-кәсіпкер, Plaxo, Facebook, Napster-дің негізін қалаушылардың бірі ретінде әлемге танымал. Өзінің 2.1 млрд. доллар капиталы арқасында, 2012 жылдың наурыз айында Forbes журналында 215-орын алды.

### Өмірі
Шонға әкесі 7 жасында программалауды үйретті. 16 жасында оны хакинг үшін соттады. 
1999 жылы Шон алғаш рет өзінің Napster деген сайтының арқасында әлемге танылды. Napster дегеніміз өлең алмасуға арналған сервис. Бұл сервис бүкіл музыкалық индустрияны төңкерді. 24 жасында ол Пало-Альтода Марк Цукербергпен кездеседі және Facebook-тың ең алғашқы президенті болады. 2005 жылы Шон кокаинді сақтаған деп айыпталып Facebook-тағы жұмысынан айырылады.
### Алған білімі
Шон Октондағы орта мектепте білім алған. Мектептегі соңғы жылдарды Шон жылына 80 000 доллардан астам пайда таба бастайды, кейін ол колледжді тастап кәсіпкерлікпен айналыса бастайды.
### Facebook-тағы жұмысы
Марк Цукербергпен кездесуден кейін Facebook қарқынды жұмыс істей бастайды. Шон компанияның президенті болып инвесторлар жинай бастайды: Ритер Тиль ең алғашқы инвестор болып саналады. Шонға кокаинді сақтағаны үшін деген айып жабылған соң, ол компаниядан кетеді. 
### Фильмде
Шон Паркерді "Әлеуметтік желі" фильмінде Джастин Тимберлейк ойнаған.

## Дереккөздер


Санат:Facebook
Евдокия Никитична Иващенко

**Евдокия Никитична Иващенко** - Социалистік Еңбек Ері (1948), тракторшы, тракторшылар бригадасының бригадирі, Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1914 жылы Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Вознесенка селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1932 жылы тракторшылар дайындайтын курсты бітіріп, 6 жыл Мәртөк МТС-да тракторшы болып еңбек етеді.
* 1938 жылы - тракторшылар бригадасының бригадирі.
* 1939 жылы - Шевченков МТС-ның директорының орынбасары. Осы жылы КОКП мүшесі болады.
* 1942 жылы - "Крестьянин" колхозының председателі. 1947 жылы колхоз барлық 1135 гектар жердің әр гектарынан 11 центнерден дән алады.
* 1947 жылы Ақтөбе облыстық партия комитетінің мүшесі болып сайланады.
* 1948 жылы аудандық және Мәртөк аудандық еңбекшілер депутаттары Советінің депутаты болады.

## Наградалары
* "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945)
* "Құрмет белгісі" ордені (1945)
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
*  Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Rolls-Royce Motor Cars

**Rolls-Royce Motor Cars Ltd** - Британдық компания, люкс класындағы Rolls-Royce көліктерін шығарумен айналысады. Модельдері: Phantom: Rolls-Royce Phantom SWB, Rolls-Royce Phantom Drophead Coupe (5,6 м), Rolls-Royce Coupe (5,6 м), Rollce-Royce Ghost (5,4 м) және Rolls-Royce EWB (5,56 м).

## Көліктері
* 1904—1906 10&nbsp;hp
* 1905—1905 15&nbsp;hp
* 1905—1908 20&nbsp;hp
* 1905—1906 30&nbsp;hp
* 1905—1906 Legalimit
* 1906—1925 40/50 Silver Ghost
* 1922—1929 20&nbsp;hp
* 1925—1929 40/50 Phantom
* 1929—1936 20/25
* 1929—1935 Phantom II
* 1936—1938 25/30
* 1936—1939 Phantom III
* 1939—1939 Wraith
* 1946—1959 Silver Wraith
* 1949—1955 Silver Dawn
* 1950—1956 Phantom IV
* 1955—1965 Silver Cloud
* 1959—1968 Phantom V
* 1968—1992 Phantom VI
* 1965—1980 Silver Shadow

**Bentley модельдері** (с 1933)
* 1933—1937 Bentley 3½&nbsp;L
* 1936—1939 Bentley 4¼&nbsp;L
* 1940—1940 Bentley 4¼&nbsp;L Mk VI

* 1949—1955 Silver Wraith
* 1949—1955 Silver Dawn
* 1950—1956 Phantom IV
* 1955—1966 Silver Cloud
* 1959—1968 Phantom V

### Тарихы
1998 жылы Vickers компаниясы Rolls-Royce Motors-тың активтерінен құтылғысы келді. Ең жағымды сатыпалушылардың бірі BMW болды, BMW бұған дейін де Rolls-Royce және Bentley қозғалтқыштарының бөлшектерін құрастырумен айналысқан, BMW Rolls-Royce үшін  £340 млн ұсынған, бірақ одан Volkswagen озып шықты ол £430 млн ұсынды.
Бірақ Rolls-Royce компаниясын Volkswagen емес BMW алатын болды, өйткені Rolls-Royce бұған дейін де BMW-мен тығыз қарым-қатынаста болған. Бірақ VW радиатрға тор жасаумен айналыса бастады.
нобай|Ролс Ройс
### Қызметі
2007 жылы көлік шығару көлемі  1009 жетті, алғаш рет 1000 көлік деген белгіден асты. 2011 жылы көлік сату жөнінен тарихында рекорд жасады - 3538 көлік.
### Көліктер
* 2003 Phantom - 2003 жылдың қаңтарында детройттағы халықаралық көрмеде көрсетілді. Автокөлік BMW жасаған 6.75 л V12 қозғалтқышымен жабдықталған еді. Электрониканың кей бөліктерін де компания жасайтын еді. Phantom-ның көп бөлігі Германияда, бірақ оны жинап және сынау Гудвудта жасалынатын еді. Автокөлік стандартты версиясымен сатылады, бағасы £250,000 жоғары. 
* 2007 жылы Phantom Drophead Couple - жұмсақ әрі жиналатын шатыры бар кабриолет, Rolls-Royce 100EX протипі ретінде құрастырылған.
### Қызықты фактілер
* Bentley Motors 1931-1998 жылдар аралығында Rolls-Royce-тың қарамағында болатын
* "Rolls-Royce" әлі күнге дейін қолмен жинақталады.
* Әр Rolls-Royce көлігі сынақ полигонында 2000 км сынақтан өтеді 
* Әр Rolls-Royce көлігі 6 сағат жинақталады 
### Галерея

SC06 2006 Rolls-Royce Phantom.jpg|Rolls-Royce Phantom
Rolls-Royce Phantom Series I (IAA 2007).jpg|Rolls-Royce Phantom
Rolls-Royce Phantom-Drop-Head-Coupé Front-view.JPG|Rolls-Royce Phantom Drophead Coupé
Rolls-Royce 101EX.jpg|Rolls-Royce Phantom Drophead Coupé
Rolls Royce 200EX Concept.jpg|Rolls-Royce Ghost
Rolls-Royce Ghost.JPG|Rolls-Royce Ghost
Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (9).jpg|Түркмения


Санат:Rolls-Royce
Санат:Ұлыбритания автомобиль жасау компаниялары
Пол Аллен

**Пол Гарднер Аллен** (; 21 қаңтар 1953 жыл, Сиэтл, Вашингтон, АҚШ — 15 қазан 2018 жыл, Сиэтл) — американдық кәсіпкер, мектептегі досы Билл Гейтспен қатар Майкрософт Корпорациясының қалаушыларының бірі. 2018 жылы Аленның капиталы $20,8 млрд. саналды.

## Өмірі
#### Балалық шағы
Аллен 21 қаңтарда 1953 жылы Сиэтлде дүниеге келді (Вашингтон штаты).
#### Microsoft
1983 жылы Аллен әр активін $10 сатып, Майкрософттан кетеді, бірақ акциясының бөлшегін және директорлар кеңесіндегі орнын сақтап қалады. 2011 жылға дейін, Аллен бұл бизнестен кеткен деп есептеліп келді.
### Microsoft-тан кейін
Майкрософттан кеткеннен кейін Пол Аллен инвесторлықпен айналыса бастады. Ол ең алғаш жеке суборбитальді SpaceShipOne кемесінің соғылуына демеуші болды. Бұдан бөлек 2005 жылы ол жерден тыс тіршілікті зерттеуге арналған үлкен радотелескопты жасауда қаржылай көмек берді. Бұл комплекс "Allen Telescope Array" деген есім алды, Пол әлемдегі ең үлкен кемелердің иегері - Octopus және Tatoosh. Профессионалды спорт командаларының иегері болып саналады: Ұлттық футбол лигасының ішіндегі "Сиэтл Сихокс" ж2не Ұлттық баскетбол ассоциациясының ішіндегі "Портленд Трэйл Блэйзерс". America Online, Inc. компаниясының дамуына $1 млрд ақша құртқан болатын.
### Кітаптары
* Пол Аллен, Idea Man: a memoir by the co-founder of Microsoft, New York : Portfolio/Penguin, 2011. ISBN 978-1-59184-382-5

## Дереккөздер

Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері
Санат:Кәсіпкерлер
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Санат:Microsoft қызметкерлері
Санат:АҚШ бағдарламашылары
Санат:АҚШ миллиардерлері
Целинный ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Целинный ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Целинное ауылы кіреді. Орталығы – Целинное ауылы. 

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 332 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы ауылдық округтері
Алатау батыр ауылдық округі

**Алатау батыр ауылдық округі** – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін *Целинный ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қазақстан, Целинное ауылдары кіреді. Орталығы – Қазақстан ауылы.

**''<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>**'

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Целинный ауылдық әкімдігі

**Целинный ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Целинное ауылы кіреді. Орталығы – Целинное ауылы. Округ құрамында болған ''Бектас'' ауылы 2009 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 345 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арқалық қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Ларри Эллисон

**Лоуренс Джозеф Эллисон**  (17 тамыз 1944) - Америка кәсіпкері, Oracle компаниясының негізін қалаушының бірі және басқарушысы. NetSuite Inc компаниясының негізгі акционері.

### Өмірі
#### Балалық шағы
Нью-Йоркте Флоренс Спелманның отбасында дүниеге келген. Әкесі Америка Әуе Күштерінің ұшқышы. Ларриді Лилия Спелман мен Льюис Спелман асырап алған. Эллисон туған анасымен 48 жыл көріспеген.
Эллисон Чикагода өскен, білім алған. Асырап алған анасының қайтыс болғандығынан екінші жылғы емтиханнан өте алмады. Жаздан кейін Ларри досымен бірге Чикаго университетінде 1 семестр оқып, сол кезде есептегіш машинамен алғаш кездеседі.
1964 жылы, 20 жасында солтүстік Калифорнияға көшіп кетеді.

#### Жұмыс жолы
1970 жылдар басында Amdahl және Ampex компанияларында жұмыс істейді. Ол екі әріптесімен бірге 1977 жылы Oracle компаниясының негізін қалайды. 1979 жылы ең алғаш версиясы Oracle v2 шығады.
1980 жылдары Oracle жаңа СУБД шығарумен айналысты. 1986 жылы Oracle биржада пайда бола бастады, үш жылда компания өзінің тауарларының сатылуын 10 есе арттырды ($584 млн). Бірақ та 1990 жылы компания қиындықтармен соқтығысты, компания өзінің қарыздарын жабу үшін жүздеген жұмысшыларын жұмыстан шығарды
### Капиталы
Алғаш рет Ларри Эллисон есімі Forbes-та 1986 жылы капиталы $185 млн жеткен кезде пайда болды. 2012 $44 млрд - АҚШ-та үшінші орын алды.
### Жеке өмрі
Эллисон 4 рет үйленген болатын, оның әйелдері:  Ада Куинн (Ada Quinn, 1967—1974), Нэнси Уиллер (Nancy Wheeler, 1977—1978), Барбара Бут (Barbara Boothe, 1983—1986), Мелани Крафт (2003—2010).
### Дереккөздер
* Larry Ellison Biography — Academy of Achievement
* Symonds Matthew Softwar: An Intimate Portrait of Larry Ellison and Oracle. — Simon & Schuster, 2003. 
* CNN Money: «Larry Ellison’s surreal year» By Adam Lashinsky
Жылу мөлшері

**Жылу мөлшері** — жылу берілу кезінде дененің алатын немесе жоғалтатын энергиясы жылу мөлшері болып табылады. Жылу мөлшері Q әрпімен белгіленеді. Жылу мөлшері ішкі энергия өзгерісінің өлшемі бола тұрып, дененің температурасына байланысты. Қыздыру барысында судың температурасын t1-ден t2-ге неғұрлым көбірек өзгерту керек болса, онда оған анағұрлым көп жылу мөлшерін беру қажет. Жылу мөлшері - физикалық шама және ол температураның t1-ден t2 -ге дейінгі өзгерісіне пропорционал, яғни **Q~(t<sub>2</sub>-t<sub>1</sub>).**
Егер дененің температурасы жоғарыласа, онда ол дененің қандай да бір жылу мөлшерін алғанын, егер төмендесе, онда жылу шығарғанын  көрсетеді.

## Массаға тәуелділігі
Дегенмен дененің қыздыру кезіндегі алған немесе суығанда бөлген жылу мөлшерін есептеу үшін тек қана температураның өзгерісін білу жеткіліксіз.
Спирт шамымен сынауықтағы суды қыздыра отырып, біз белгілі уақыт ішінде оны қайнауға  дейін жеткізе аламыз, ал су толы шәугімді олай қайната алмаймыз. Оны қандай да бір уақыт аралығында шәугімдегі және сынауықтағы суды қайнатуға қажетті жылу мөлшерінің әртүрлі болатынымен түсіндіріледі.

**Судың массасы неғұрлым көп болса, оны белгілі бір температуралар айырымына дейін қыздыру үшін соғұрлым көп жылу мөлшері қажет.**
Суды салқындату барысында да осылай. Демек, денені қыздыруға қажетті немесе оның суығанда бөлетін жылу мөлшері сол дененің массасына пропорционал, яғни **Q~m**

## Дененің қандай заттан жасалғанына тәуелділігі
Жылу мөлшері тек дененің температурасының өзгерісі мен массасына ғана тәуелді емес, сонымен қатар дененің қандай заттан жасалғанына да байланысты.
Бірдей екі жанарғымен массалары бірдей, біреуі қорғасыннан, екіншісі алюминийден жасалған екі цилиндрді бірдей температураға, мысалы, 100°C-қа дейін қыздырайық. Егер цилиндрлерді су құйылған бірдей ыдыстарға салсақ, онда алюминий цилиндрдің қорғасын цилиндрге қарағанда суды жоғары температураға дейін қыздыратынын байқаймыз. Ендеше, суыту нәтижесінде бірдей жағдайларда берілген массадағы алюминий сондай массадағы қорғасынға қарағанда көп жылу мөлшерін шығарады. Керісінше, бірдей градусқа дейін қыздыру үшін алюминийге сондай массадағы қорғасынға қарағанда көп жылу мөлшерін беру керек.
Олай болса, **денеге қажетті жылу мөлшері, оның қандай заттан жасалғанына да байланысты**.

## Өлшем бірлігі
Жылу мөлшері жылу берілу кезінде дененің алатын немесе шығаратын энергиясы болғандықтан, жылу мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде кез келген энергия сияқты 1 джоуль(1 Дж) және 1 килоджоуль(1 кДж) алынады.
1 г суды 1°C-қа қыздыру үшін берілетін жылу мөлшерін **[[калория]]** деп атайды.
Оның қысқаша белгіленуі: кал. 1 Дж және 1 кал бірліктерінің арасында мынадай қатынас бар:
1 кал = 4,19Дж = 4,2Дж
Сонымен қатар 1 кал-дан 1000 есе көп килокалория(ккал) бірлігін де қолданылады: 1 ккал = 1000кал.
1 ккал  = 4200 Дж = 4,2 кДЖ.  Бір килокалория жылу мөлшерінің қыздыру қабілеті - тура сондай белгілі мөлшерде жұмыстың істелуін талап ететінін Д.Джоуль дәлелдеген. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Дистанция

**Дистанция** - Кіші жүз жеріндегі шекара шебі маңында тұратын қазақтарды басқару үшін құрылған әкімшілік бірлік.

## Дереккөздер


Санат:Ресей империясы
Санат:Кіші жүз
Эдуардо Саверин

**Эдуардо Саверин** (19 наурыз 1982) - бразильдік тегі бар американдық, Facebook-тың нгізін қалаушылардың бірі. 2011 жылы 4 қаңтарда компанияның құнын анықтаған соң, оның 5% акциясы $2.5 млрд. жетеді. Қазір Сингапурда өмір сүріп жүр. Бразилияның азаматы.

### Өмірі
Эдуардо Саверин еврейлердің отбасысында, Сан-Паулуда дүниеге келген. Майамида өскен. Әкесі үй сату саласында жұмыс істеген. Эдуардо Майамидағы Гулливер мектебінде білім алып, оны Гарвард университетінде жалғастырды. 2006 жылы Саверин университетті үздікпен бітіріп экономика саласында диплом алды.
Марк Цукербергпен 1 курста танысады. Екінші курста олар бірге - The Facebook жобасын ашады. Саверин негізгі инвесторы және коммерциялық директоры болған. 2004 жылы жазда Саверин Нью-Йоркке практика жинауға кетеді, ал Марк жобаны дамытуды жалғастыра берді. Цукерберг сол кедері Шон Паркермен және Питер тилмен танысады, олар оған Facebook-қа инвесторлар іздеумен көмектесті. Кейінірек Эдуардо Цукербергтен ажырап кетеді. Ал оның компаниядағы 34% акциясы 2005 жылдың сәуірінде 0,03% төмендеп кетеді. Саверин сотқа арызданып 2009 жылы сот Савериннің компанияда 5% акциясы бар екенін дәлелдеді. 
2013 жылдың 10 наурызында Эдуардо Саверин Forbes-тың ең жас миллиардерлерінің алғашқы 10-на кіреді. Оның капиталы 2,2 млрд. доллар.
### Экранда
2010 жылы "Қоғамдық жүйе" фильмінде Савериннің ролін Эндрю Гарфилд ойнайды.
### Дереккөздер
*  Facebook revalued after investment
* Kucera, Christine. Facebook Co-Founder May Gain Choosing Singapore Over U.S
* Эдуардо Саверин (Facebook), қысқаша өмірбаяны.
### Сілтемелер
* Фейсбуктағы Эдуардо Савериннің жеке парақшасы
* Where in The World is Eduardo Saverin?

Санат:19 наурызда туғандар
Дастин Московиц

**Дастин Московиц** (22 мамыр 1984) - Америкалық кәсіпкер, Марк Цукерберг, Эдуардо Саверин, Крис Хьюзбен бірге Facebook әлеуметтік желісінің негізін қалаған. Компанияның 7,6% иемденген. Капиталы $3,8 млрд.

### Өмірі
Вашингтонда еврейлер отбасысында дүниеге келген. Әкесі психиатр болып жұмыс істеген. Мектепті бітірген соң Гарвард университетіне оқуға түседі.  Достарымен бірге thefacebook.com жобасын ашады. Екі жыл университетте білім алған соң Цукербергпен бірге Пало-Альтоға көшіп кетеді.

Басында Московиц Facebook-тың техникалық жөнінен жауап беретін еді, ал кейінірек, вице-президент қызметіне көтерілді. 2008 жылы Facebook-тен кетіп, Джастин Розенштайнмен бірге Asana компаниясын қалайды.
### Экранда
"Әлеуметтік желі" фильмінде, Дастин Московицтың рөлін Джозеф Маццелло ойнайды.

### Сілтемелер
* Марк Цукерберг
* Эдуардо Саверин
* Крис Хьюз
### Дереккөздер
* Carlson, Nicholas At Last – The Full Story Of How Facebook Was Founded
*  Dustin Moskovitz topic page.
* Guynn, Jessica. Facebook co-founder Dustin Moskovitz leaves for start-up, latimes.com
Әміре Исин

**Исин Әміре** (1867 ж. - 1931 ж.) - Қазақстандағы көрнекті қоғам қайраткері. Ә.Бөкейхановпен бірге Ф.Щербинаның экспедициясына қатысып, Қазақстанның далалық уезін зерттеуге атсалысқан. 1906 жылы жеке өзінің бастама көтеруімен Ақмола облысының Омбы уезінде өз үйінің тең жартысын алғашқы қазақ мектебін ашуға бөліп берді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Omega (компания)

Omega - швейцариялық сағат маркасы. 

### Тарихы
Компания 1848 жылы ашылған болатын. Оның негізін қалаушы 23-жастағы Луи Брандт болатын. Бұл кезде компания әлі ұстахана болатын.

1879 жылы Луидың өлімінен кейін, оның ұлдары Луи-Поль және Сезарь ұстаханадан үлкен сағат шығаратын фабрикаға айналдырыды.

1880 жылы фабрика Биль қаласына көшеді. 1894 жылы калибр жасаолған болатын. Ол Omega деп аталатын. 1903 жылы ағалы-інілер қайтыс болады, олар артынан Швейцариядағы ең үлкен сағат шығаратын компанияны 4 ұлдарына қалдырып кетеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дағдарыста компания Tissot компаниясымен одақ құрады.

Компанияның өсуін Поль-Эмилия жалғастырады, ал 1955 жылы компания Джозеф Райзердің қол астына өтеді. Компания өзіне тағы елу шақты компанияларды қосып алып өсуін жалғастырады. Бірақ 1978-1980 жылғы дағдарыстар компанияны банкротқа әкеледі. Осы кездері япондық Seiko компаниясы Omega-ны өзіне қосып алуға тырысады, бірақ компанияны банктер құтқарып қалады.

### Марапаттары
* 1900 - "Грекиялық храм" қол сағаты Парижде Гран-Приді жеңіп алады
* 1906 - Art Nouveau коллекциясы Миланда Гран-приді жеңіп алады
* 1936 - Omega қолсағаты Кью-Теддингтондағы дәлдіктен жеңеді.
### Ғарышта
1965 жылы NASA Omega қол сағатын және басқа да сағаттарды ғарышқа ұшырады. Бұл кездегі сынақтан тек Omega Speedmaster сағаты ғана өтеді.

## Дереккөздер
Иван Евстифеевич Ипатко

**Ипатко Иван Евстифеевич** - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1908 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Көкпекті ауданы, Подгорное селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1930 жылы Семей облысындағы Жданов атындағы колхозда еңбек жолын бастайды.
* 1939 жылы егіншілер бригадасының бригадирі етіп тағайындайды.
* 4 жыл Совет Армиясы қатарында Ұлы Отан соғысына қатысып "За победу над Германией", "За победу над Японией" және "За оброну советского Заполярья" медальдарымен наградталады.
* Соғыстан оралған соң өз жұмысын одан әрі жалғастырады. 1947 жылы оның бригадасы 200 пұт өнім жинауды міндеттеме етіп алып, оны абыроймен орындайды. 490 гектар астық дәнді дақылды аумақтың әр гектарынан межеленген 8,5 центнердің орнына 12,5 центнерден өнім алады.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948) 
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Михаил Ефимович Кандышев

**Михаил Ефимович Кандышев** - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1909 жылы Ресейде Чкалов облысы, Андреев ауданы, Грачовка селосында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1930 жылы тракторшылар курсын бітіріп Чкалов облысындағы Андреев МТС-да жұмыс істеді.
* 1935 жылы Қазақстанға қоныс аударғаннан кейін Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Мерке аудандық өндіріс комбинатында еңбек етеді.
* Ұлы Отан соғысына қатысады: 1943 жылы "За боевые заслуги", ал 1946 жылы "За победу над Германией" медальдарымен наградталады.
* 1946 жылы соғыстан қайтқан соң Жамбыл облысындағы "Новый путь" колхозына жұмысқа кіріп, егіншілер бригадасының бригадирі болады. 1948 жылы оның бригадасы 23 гектар күздік бидай алқабының әр гектарынан 33 центнерден өнім алады. Бұл еңбегі өкімет тарапынан жоғары бағаланады.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері