SPQR

**SPQR**,  сөзінің аббревиатурасы () — бұл ежелгі Рим республикасының үкіметіне қатысты эмблемалық қысқартылған сөз тіркесі. Ол римдік валютада, тасқа немесе металлға жазу арқылы жария етілген құжаттардың соңында, ескерткіштер мен қоғамдық және азаматтық жұмыстарға арнауларда кездеседі.

Толық фраза Цицерон мен *Аб Урбе Кондита Либридің* («Қаланың негізі қаланған кітаптары») Ливидің сөйлеген сөздері сияқты римдік саяси, құқықтық және тарихи әдебиеттерде кездеседі.

## Аударма
SPQR: **''S**enātus **P**opulus **q**ue **R**ōmānus* . [[Латын тілі|Латын тілінде]] ** – «Сенат» дегенді білдіретін атау септігінде тұрған жекеше түрдегі зат есім. * * сөзі «халық» дегенді білдіретін зат есім ** және екі зат есімді байланыстыратын «және» мағынасындағы энклитикалық [[жалғаулық шылаулар|жалғаулық]] ** арқылы жасалған. Соңғы сөз, ** (« <nowiki/>») бүкіл * * зат есімдерін сипаттап тұрған [[сын есім]]: тұтас алғанда «Рим Сенаты және халқы». Осылайша, сөз тіркесі сөзбе -сөз аударғанда «Рим сенаты және халқы» немесе еркінірек «Рим сенаты және халқы» деп аударылады.
[[Сурет:Romeinse_vlag.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Romeinse_vlag.jpg/170px-Romeinse_vlag.jpg|нобай| Рим стандартының заманауи рекреациясы.]]
Титулдың құрылған күні белгісіз, бірақ ол алғаш рет Соңғы Республиканың жазуларында кездеседі, б.з.б. 80 ж. бастап. Бұрын Рим мемлекетінің ресми атауы тиындардан көрінетіндей, жай ғана *ROMA* болды. Аббревиатура соңғы рет [[Христиандық|Христиан дінін]] қолдаған Рим императоры [[Ұлы Константин|Ұлы Константиннің]] (б.з. 312–337 жж.) монеталарында кездеседі.

Аталған екі заңды тұлға, Сенат және *Популус* *Романус* біріктірілген кезде егемен болып табылады. Алайда, *халық егемендігі жалғыз болған жерде Сенат* *емес* . Рим патшалығы тұсында бірде-бір ұйым егеменді болмады. Демек, бұл сөз тіркесін Республиканың құрылған күнінен ертерек атауға болмайды.

Бұл қолтаңба [[Рим империясы]] кезінде де қолданыла берді. Сенат *кеңесі* немесе Сенат жарлықтары императордың *іс жүзінде* қалауы бойынша жасалса да, императорлар халықтың *де-юре* өкілдері болып саналды.

Рим әдебиетіндегі *Populus Rōmanus* — халық үкіметін білдіретін сөз тіркесі. Римдіктер шет мемлекеттердің үкіметтерін атағанда, *populus* дегенді жекеше немесе көпше түрде пайдаланды, мысалы *populī Prīscōrum Latinōrum*, «ескі латындардың үкіметтері». *Rōmanus* - римдіктерді ажырату үшін қолданылатын сын есім, *Cīvis Rōmānus*, «Рим азаматы » сияқты.

Рим халқы құқық пен тарихта *dignitas*, *maiestas*, *auctoritas*, *libertas populī Rōmanī*, «рим халқының қадір-қасиеті, ұлылығы, беделі, бостандығы» сияқты тіркестерде жиі кездеседі. Олар *популус либер*, «еркін халық» болды. Дәл осы *халықтың exercitus, imperium, iudicia, honorēs, consulēs, voluntās* *болды* : «Рим халқының әскері, билігі, соттары, кеңселері, консулдары және еркі». Олар ерте латын тілінде *Пополус* және *Поплюс* ретінде пайда болады, сондықтан өздерін еркін және егемен деп санау әдеті әбден сіңген.

Римдіктер барлық билік халықтан келеді деп есептеді. Қазіргі саяси-әлеуметтік төңкерістерде байқалатын ұқсас тіл тікелей осы қолданудан туындайды деп айтуға болады. Бұл мағынада адамдар бүкіл үкіметті білдіреді. Алайда, соңғысы негізінен өсиетін консулдар мен преторлар орындайтын ақсүйектер Сенатына және өсиетін Трибуналар қорғайтын «ғасырлар комитеті» comitia *centuriata* деп бөлді.

Император Комодтың (180–192) қайырымдылық пен бұқаралық ойын-сауық үшін төлейтін тәсілдерінің бірі сенаторлық тәртіпке салық салу болды, ал көптеген жазбаларда дәстүрлі тәртіп арандатушылық түрде жойылды (*Populus Senatusque.* *.* *.*).

1184 жылдан бастап Рим Коммунасы SENATVS PQ R атына тиындар соға бастады. 1414 жылдан 1517 жылға дейін Рим Сенаты SPQR жазуы бар қалқанмен монеталарды соға бастады. 

[[Бенито Муссолини]] режимі кезінде SPQR оның диктатурасын «Жаңа Рим империясы» ретінде алға жылжыту мақсатында бірқатар қоғамдық ғимараттар мен кәріз қақпақтарында безендірілген. 

== Заманауи қолдану ==
[[Сурет:Insigne_Romanum_coronatum.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Insigne_Romanum_coronatum.svg/110px-Insigne_Romanum_coronatum.svg.png|оңға|нобай|181x181 нүкте| Рим муниципалитетінің қазіргі заманғы елтаңбасы.]]
Тіпті қазіргі қолданыста SPQR әлі де Римнің муниципалды гербінде және ресми құжаттарда Рим [[Италия коммуналары|коммунасының]] аббревиатурасы ретінде қолданылады.   Итальяндықтар бұл аббревиатураның әртүрлі және әзіл-оспақ кеңеюін бұрыннан қолданып келеді, « *Sono Pazzi Questi Romani* » (сөзбе-сөз: «Олар ақылсыз, бұл римдіктер»). 

[[Испания|Испанияда]] SPQR Сабиньяниго туы мен елтаңбасында да қолданылады.

Бизнесте, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде SPQR кейде (әзілмен) «Шағын пайда, жылдам қайтару» дегенді білдіреді, көбінесе мектепте латын тілін оқыған адамдар. 

=== Азаматтық анықтамалар ===
[[Сурет:2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg/220px-2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg|оңға|нобай| Гамбург Ратаусындағы «SPQH».]]
[[Сурет:Kraków_1644.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Krak%C3%B3w_1644.jpg/220px-Krak%C3%B3w_1644.jpg|оңға|нобай| Вавель сарайындағы Ваза қақпасының үстіндегі « *Сенатус Популуск Краковиенсис* », [[Краков]], Польша]]
*SPQ x'' кейде муниципалдық мақтаныш пен азаматтық құқықтарды бекіту ретінде пайдаланылады. Мысалы, итальяндық Реджио Эмилия қаласының елтаңбасында  . . "SPQ x " үлгісін қолдану және қолдану туралы есептер расталды;

### Танымал мәдениет
SPQR көбінесе Рим империясы мен Рим Республикасына сілтеме жасау үшін қолданылады, мысалы, видео ойындар мен фильмдерде. 2000 жылы "Гладиатор" фильмінде Рим генералы Максимус (Расселл Кроу ойнаған) иығында "SPQR" татуировкасы бар, ол құлдыққа сатылғаннан кейін куретаж арқылы жойылады.

### Ақ ұлтшылдар пайдаланады
Ақ ұлтшыл топтардың кейбір мүшелері SPQR аббревиатурасын жалауларда, өз тұлғасында (мысалы, татуировка) және сәйкестендірудің басқа түрлерінде пайдаланады.     Дегенмен, жаламен күресу лигасы SPQR-ді өзінің жек көрушілік символдарының дерекқорына қоспайды және ұйымның Марк Питкаваж бұл аббревиатураны «экстремистерге қарағанда экстремистік емес адамдар жиі немесе жиі қолданады» деп мәлімдеді. 

## Галерея

Сурет:Arch.of.Titus-Inscription.jpg|Тит аркасындағы жазу
Сурет:Rome SPQR 1979-08-06.jpg|SPQR жазуы бар Римдегі люк қақпағы
Сурет:Stemma reggio emilia municipio.jpg|Реджио Эмилия елтаңбасындағы SPQR
Сурет:3492 - Milano - Galleria Vittorio Emanuele - Stemma di Roma - Foto Giovanni Dall'Orto, 22-June-2007.jpg|Миландағы Витторио Эмануэле II галереясындағы мозаикалық еденнің бөлшектері
Сурет:Wenceslas Hollar - Superiority of the warrior class (State 2).jpg|«Жауынгер класының артықшылығы», Венслав Холлар
Сурет:Arch of Septimius Severus Top Inscription.JPG|Септимий доғасы Северус жоғарғы жазуы
Сурет:Fellini plaque, Via Veneto.jpg|Via Veneto жолындағы Федерико Феллиниге арналған тақта
Сурет:20080423 Rotterdam Stadhuis Burgerzaal Pricker SPQR1.jpg|Роттердам Сити Холлының Бургерзаалындағы қабырға суреті


## Анықтамалар

* 
Санат:Pages with unreviewed translations