open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гимирра

**Гимирра** — Эфиопияның оңтүстік-батысындағы кушит халықтарының тобы. Гимирралар тауда тұратын маджи этникалық қауымдастығына жақын. Саны 190 мың адам.

## Тілі
Олар семит-хамит тілдерінің кушит тобына жататын гимирра тілінде (бенчо-омотиан) сөйлейді. Диалектілері, олардың ең маңыздылары гимирра (бенчо), миеру, шако, кейде жеке тілдер ретінде анықталады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – христиандар.

## Тарихы
Орта ғасырларда олар XVII ғасырда Каффа патшалығының, ал XIX ғасырдың аяғында Эфиопия империясының құрамына кірген феодалдық княздіктер болды.

## Кәсібі
Көбшілігі дихан-шаруалар, ауылдық бірлестіктерде ұйымдасқан және қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады, тары, құмай, банан және басқа да дақылдарды өсіреді.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
(7) Ирида

**(7) Ирида** — Негізгі белдеудегі ең үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1847 жылы 13 тамызда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты.

Астероид грек мифтерінен белгілі болған кемпірқосақ құдайы Ириданың құрметіне орай аталды.

Марс пен Юпитер орбиталары арасында қалыптасқан планетезимальдың қалдығы болуы мүмкін деп қарастырылады. Астероидтар белдеуіндегі төртінші ең жарық нысан.
thumb|250px|center|Ириданың орбитасы (ақ түсті)
нобай|солға|Ай мен алғашқы болып ашылған 10 астероидтың салыстырмалы өлшемдері.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(601) Нертуда

**(601) Нертуда** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1906 жылы 21 маусымда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Германдықтардың құнарлылық құдайы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Нертуданың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(603) Тимандра

**(603) Тимандра** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1906 жылы 16 ақпанда Джоэл Меткалф Массачусетстің Тонтон обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған кейіпкердің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Тимандраның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
Гишу

**Гишу** (өз атауы: бамасаба, чису, багишу, багису) — Угандада тұратын жалпы саны 1050 мың адамды құрайтын ұлт.

## Тілі
Гишу халқының арасында масаба, луганда және суахили сияқты тілдер кең таралған.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдар, сонымен қатар христиандар, сүнниттік мұсылмандар да бар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, бұршақ дақылдары, мақта). Мал қалыңдық үшін негізгі төлем ретінде қызмет етеді, негізінен, салт-дәстүрлік рөл атқарады. Қолөнерден – керамика, сондай-ақ ұсталық (қару-жарақ, зергерлік бұйымдар, темір құралдары), ағаш ою, шөп пен өсімдік талшықтарынан тоқу (әшекейлер, ғұрыптық заттар) дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі рулық тайпалық ұйым негізінен 19 ғасырда жойылды. Ірі патриархалдық отбасылардың қалдықтары сақталған.

Елді мекендері негізінен шашыраңқы орналасқан, кей жерлерінде қоршаулармен қоршалған. Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары бамбук пен балшықпен сыланған бұтақтардан жасалған, шатыры шөппен жабылған, малдары қосымша құрылыстарда ұсталады.

Дәстүрлі киімдері теріден және өсімдік талшықтарынан жасалған алжапқыштар. Қазір еуропалық үлгідегі заманауи киімдермен алмастырылған.

Негізгі тағамдары – көкөніс тектес тағамдар.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Астероидтар тізімі (601—700)

(501—600) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (701—800)

:  Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары
:  Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары
:  Юпитердің троян астероидтары

(501—600) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (701—800)

Санат:Астероидтар тізімдері
Астероидтар тізімі (701—800)

(601—700) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (801—900)

:  Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары
:  Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары
:  Амур тобының Жерге жақын астероиды

(601—700) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (801—900)

Санат:Астероидтар тізімдері
Гранд-Эст

**Гранд Эст** немесе **Үлкен шығыс аймақ** (), (бұр. *Эльзас — Шампан —Арденне — Лотарингия*, , қысқартылған *ACAL* немесе *ALCA*) — Францияның 2014 жылғы аумақтық реформасы нәтижесінде үш аймақты: Эльзас, Лотарингия және Шампан-Арденнені  біріктіру арқылы құрылған Франция аймағы. Жаңа аймақтың құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары.

Ең ірі қала — Страсбург, ол сонымен қатар аймақтың астанасы болып табылады.

## Атауы
Заң мәтіні біртұтас аймақтардың көпшілігінің уақытша атауын анықтады: бұл Францияның қолданыстағы аймақтарының атаулары болды, олар дефис арқылы бөлінген (француз емлесі). Тиісінше, жаңадан құрылған аймақтың уақытша атауы — «Эльзас-Шампан-Арденна-Лотарингия» — тарихи аймақтардың атауларынан тұрды, Эльзас + Шампан + Арденне + Лотарингия.

Аймақтық астананың тұрақты атауы мен орналасқан жерін Өңірлік кеңес 2016 жылдың 1 шілдесіне дейін анықтап, 2016 жылдың 1 қазанына дейін Францияның Мемлекеттік кеңесімен бекітілуі керек еді. Опциялар ретінде «Acalie» (ACAL-дан, уақытша атауының аббревиатурасы), «Nouvelle Austrasie», «Hauts-de-France», «Rhin-Champagne» ұсынылды. Дауыс беру нәтижесінде Мемлекеттік кеңестің 2016 жылғы 28 қыркүйектегі № 2016-1262 қаулысымен бекітілген Гранд Эст атауы таңдалды.

## Құрама
2015 жылдың наурызынан бері жүргізілген әкімшілік реформадан кейін аймақ 4 тарихи облыс пен 10 департаменттен тұрады:
* Арден (Шампан — Арденн): 4 округ, 19 кантон, 463 коммуна
* Жоғары Марн (Шампан — Арден): 3 округ, 17 кантон, 438 коммуна
* Жоғарғы Рейн (Эльзас): 4 округ, 17 кантон, 377 коммуна
* Вогез (Лотарингия): 3 округ, 17 кантон, 514 коммуна
* Марна (Шампан — Арденн): 5 округ, 23 кантон, 620 коммуна
* Мез (Лотарингия): 3 округ, 17 кантон, 501 коммуна
* Мерт және Мозель (Лотарингия): 4 округ, 23 кантон, 594 коммуна
* Мосель (Лотарингия): 6 округ, 27 кантон, 730 коммуна
* Төменгі Рейн (Эльзас): 5 округ, 23 кантон, 527 коммуна
* Об (Шампан — Арденн): 3 округ, 17 кантон, 433 коммуна

## Географиялық жағдай
Облыс 57,441 км² аумақты алып жатыр және Бельгия, Германия, Люксембург және Швейцариямен шектеседі. Бұл Францияның төрт мемлекетпен шектесетін жалғыз аймағы. Сонымен қатар, Гранд Эст көршілес: Бургундия — Франше-Комте, Иль-де-Франс және О-де-Франс аймақтарымен шектеседі.

Аймақтың негізгі ландшафты Вогез және Арденна тау сілемдерімен қалыптасады. Аумақтың 32,5%-ын ормандар алып жатыр.

Германиямен шекарада Рейн өзені ағып жатыр. Оған қоса, аймақ арқылы ағып жатқан тағы бірнеше ірі өзендер, соның ішінде Маас, Мозель, Марна (өзен) және Сона бар.

Облыста келесі су объектілері орналасқан:

* Жерардмер;
* Логжме;
* Ретурнеме;
* Корбо;
* Бузей;
* Мадин;
* Пьер-Персе.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 

Санат:Гранд-Эст
Окситания (аймақ)

**Окситания** (, ) — Францияның 2016 жылғы аумақтық реформасына сәйкес Лангедок-Руссильон және Миди-Пиреней аймақтарын біріктіру нәтижесінде құрылған Франция аймағы. Жаңа аймақтың құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары.

## Атауы
Заң мәтіні **Лангедок** () және **Руссильон** (), **[[Пиреней таулары|Пиреней]]** таулары () тарихи аймақтары қосындысынан тұратын аймақтың уақытша атауын және Франция картасында аймақтың орнын (**Оңтүстік**; ), дефис арқылы бөлінген (француз емлесі) белгілеуді анықтайды. Аймақтық астананың тұрақты атауы мен орналасқан жерін Өңірлік кеңес 2016 жылдың 1 шілдесіне дейін анықтауы және 2016 жылдың 1 қазанына дейін Францияның Мемлекеттік кеңесі бекітуі тиіс.

## География
Жалпы ауданы 72 724 км² болатын аймақ Франция метрополиясында екінші орын алады. Ол елдің оңтүстігінде орналасқан және батысында және солтүстік-батысында Жаңа Аквитания аймағымен, солтүстік-шығысында Оверн — Рона — Альпімен, шығысында Прованс — Альпі — Кот-д'Азурмен шектеседі. Оңтүстікте аймақ Испания және Андоррамен шектеседі. Оңтүстік-шығыстан аймақты Жерорта теңізі шайып жатыр.

Францияның бес ұлы өзенінің бірі Гаронна осы аймақ арқылы ағып өтеді. Оңтүстіктен аймақ Испаниядан Пиреней тау сілемімен бөлінген.

## Тарих
1790 жылы Францияның тарихи провинциялары департаменттерге айналды. 1919 жылы Үшінші республика кезінде () кезінде «экономикалық аймақтар» құрылып, экономикалық жоспарлаудың алғашқы әрекеті жасалды.

1941 жылы 30 маусымда Маршал Петен үкіметі аймақтық кемелдің басшылығымен департаменттерді біріктірді. Олар 1946 жылға дейін болды және 1960 жылы қайта құрылды. Бұл құрылым 2015 жылға дейін өзгеріссіз қалды.

## Әкімшілік бөлініс
Облыс 72 724 км² астам аумақты алып жатыр, халқы 5 683 878. Халық тығыздығы (2013 жылғы жағдай бойынша) 76,64 адам. /км².

### Департаменттер

### Ең ірі қалалар
Аймақтың ең ірі қалалары (30 мыңнан астам халқы бар) мыналар:

## Дереккөздер

## Сондай-ақ, қараңыз
* Лангедок — Руссильон
* Оңтүстік — Пиреней

Санат:Окситания
Окситания

* Окситания — Францияның оңтүстігіндегі тарихи аймақтың атауы.
* Окситания — Францияның аймағы.
Гого

**Гого** (*вагого*) — Танзанияның орталығындағы Додома аймағында тұратын банту халқы. Саны шамамен 1,3 млн. адам.

## Тілі
Тілі - гого тілі.

## Діні
Гоголардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар да бар.

## Кәсібі
Қазіргі гоголардың көпшілігі отырықшы, қалалық жерлерге қоныс аударған немесе бүкіл Танзаниядағы плантацияларда жұмыс істейді.
Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен (құмай, тары, жүгері, бұршақ және түйнектер) және мал шаруашылығымен айналысады, көкөністер өсіреді.

## Өмір салты
Жеке үй шаруашылығында тұратын көп балалы отбасы сақталған. Бірнеше үй шаруашылықтары көрші қауымдастыққа бірігеді. Патрилиндік рулардың қалдықтары сақталған. Әкімшілік және экономикалық функциялары бар басшылар институтын Ұлыбритания әкімшілігі енгізді. Дәстүрлі көсемдер (мутеми) тек діни функцияларды атқарды.

Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан, тұрғын үйлері төртбұрышты, тоқылған қабырғалары сазбен сыланған.

Тамағы негізінен ботқалар.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Мәриям Жансұлтанқызы Сейдалина

**Мәриям Жансұлтанқызы Сейдалина** (1891 жыл - 1916 жыл) — қазақ қыздарынан шыққан тұңғыш журналистердің бірі, "Айқап" журналының корректоры.

## Өмірбаяны
Мәриям Сейдалина – белгілі заңгер Жансұлтан Сейдалиннің қызы. "Айқап" журналының корректоры, әрі журналисі болған. 
Сол уақыттағы білімді қыздар Сақыпжамал Тілеубайқызы, Күлайым Өтегеновамен бірге әйелдердің тең құқықтығы, қазақ әйелдерін азат ету, балалар мен аналарды қорғау проблемасын көтерген.  Жастайынан өлең шығара бастады. «Айқап» журналына ұлт жоғын жоқтаған мақалаларымен қатар, «Зарлау», «Көздер», «Тұр, қазақ!» секілді отты жырларын жариялады. 

Алаш қозғалысының қайраткері, заңгер, Санкт-Петербург университетінің түлегі Сейілбек Жанайдаровқа тұрмысқа шыққан. Сөйтіп, екеуі 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанды. Ол жақта майдандағы қазақтарға қамқор болды. Алайда Мәриям сол майдан даласында дүние салды. Невель қаласында жерленді. 

## Еңбектері
Тұр, қазақ!

Тұр енді, қазақ, ұйқыдан,

Ұйықтайтын емес бұл заман.

Домбыра тартып, сауық құрған

Келмеске кеткен ол заман.

Болма жалқау, қазағым,

Жалқаулық ерге пайдасыз.

Түсерсің бір күн тозаққа,

Надан болсаң айласыз.

Өкінішке қалып жүрме,

Алты Алаш қазақ баласы.

Қаптап қала, жеріңді,

Айырылды елдің аласы.

Өткен заман қайтар деп,

Көз жасыңды құр төкпе.

Атқан оғың жанар деп,

Көз талдырма, құр күтпе!

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әйелдері
Санат:Қазақстан журналистері
(701) Ориола

**(701) Ориола** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1910 жылы 12 шілдеде Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероидтың аты мысықторғайдың латынша аталуынан шықты.

thumb|450px|center|Ориоланың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(703) Ноэми

**(703) Ноэми** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1910 жылы 3 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Альберт фон Ротшильдтің қызы құрметіне орай аталды деп есептелінеді.

thumb|450px|center|Ноэмидің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* (719) Альберт және (250) Беттина
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(704) Интерамния

**(704) Интерамния** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1910 жылы 2 қазанда Винченцо Черулли Терамодағы Коллурания обсерваториясында ашты.

Интерамния осы италиялық қаланың ежелгі латынша аталуы болып келеді.

Көлемі жағынан Церера, (4) Веста, (2) Паллада және (10) Гигеядан кейінгі орында тұр.


Орбита астероида 704.png
Орбита астероида 704 (наклон).png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Гола

**Гола** (*гула*) — Либериядағы (Сент-Пол мен Мано өзендерінің арасында) және Сьерра-Леоненің айналасындағы аудандардағы халық. Жалпы саны 160 мың адам, оның ішінде Либерияда 150 мың, Сьерра-Леонеде 10 мың адам.
Олар: гобла, денг, конгбаа, сене, теге, т.б. топтарға бөлінеді. Менделерге жақын.

## Тілі
Олар нигер-кордофан отбасының Батыс Атлант тобындағы гола тілінде сөйлейді.

## Діні
Голалардың көпшілігі ежелгі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жержаңғақ, маниок, жүгері, тәтті картоп, ямс), банан және май пальмасы өсіріледі, ірі қара және ұсақ мал өсіріледі. Қолөнерден ағаш ою (ыдыс, тарақ, ою-өрнек, мүсінше) жақсы дамыған.

## Өмір салты
Маңызды рөлді жасырын бірлестіктер атқарады (поро ерлер одағы және т.б.). Музыкалық фольклор, оның ішінде би фольклоры дамыған.

Олар үлкен ауылдарда тұрады, шағын маусымдық қоныстары мен лагерлері бар. Пальма жапырақтары мен саманнан жасалған биік конустық төбесі бар дөңгелек тұрғын үй басым, қабырғалары балшықпен сыланған тік бұрышты үйлер бар.

Дәстүрлі киімі - жамбасқа оралған мата.

Азық-түліктері – негізінен күріштен жаслған ботқа, жүгері, банандар, көкөністер, балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Либерия халықтары
Санат:Сьерра-Леоне халықтары
(705) Эрминия

**(705) Эрминия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1910 жылы 6 қазанда Эмиль Эрнст Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Эдуард Якобовскийдің «Эрминия» операсының атымен аталды.

thumb|450px|center|Эрминиянің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(707) Стейна

**(707) Стейна** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1910 жылы 22 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Бреслаудағы обсерваторияны ашқан адамның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Стейнаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(708) Рафаэла

**(708) Рафаэла** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 3 ақпанда Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ницца обсерваториясының негізін қалаған адамның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Рафаэланың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(8) Флора

**(8) Флора** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1847 жылы 18 қазанда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты.

Ежелгі римдік мифтерден белгілі болған гүлдер мен көктемнің құдайы Флораның құрметіне орай аталды.

Жетінші ең жарық астероид болып келеді.
thumb|250px|center|Флораның орбитасы (ақ түсті)
нобай|солға|Ай мен алғашқы болып ашылған 10 астероидтың салыстырмалы өлшемдері.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(710) Гертруд

**(710) Гертруд** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 28 ақпанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Немере қызының атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(9) Метида

**(9) Метида** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1848 жылы 25 сәуірде Эндрю Грэм Ирландиядағы Маркри обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған даналық құдайы Метиданың құрметіне орай аталды.

Астероид силикаттардан және темір мен никель қосылыстарынан тұрады деп есептелінеді.

Спектроскопиялық зерттеулер (9) Метиданың (113) Амальтеямен төркіндес екенін болжайды.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
нобай|солға|Ай мен алғашқы болып ашылған 10 астероидтың салыстырмалы өлшемдері.
Санат:Астероидтар
О-де-Франс

**О-де-Франс** ( , сөзбе-сөз — *Жоғарғы Франция* ), 2016 жылғы 1 қаңтардан 30 қыркүйекке дейін **Норд — Па-де-Кале — Пикардия** () — Францияның 2014 жылғы аумақтық реформасына сәйкес Нор — Па-де-Кале және Пикардия аймақтарын біріктіру нәтижесінде құрылған Франция аймағы. Жаңа аймақтың құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде Францияның Мемлекеттік кеңесі 30 қыркүйектен бастап аймақтың атауын өзгерту туралы шешім қабылдады.

## Атауы
Аймақтарды біріктіру кезінде заң мәтіні бұрынғы екі облыстан тұратын облыстың уақытша атауын анықтайды, яғни **Пикардия** тарихи аймағының атауларының қосындысынан (), **Па-де-Кале** () және Франция картасында аймақтың орнын белгілеу (**Нор** — солтүстік; ), дефис арқылы бөлінген (француз емлесінде).

Аймақтық астананың тұрақты атауы мен орналасқан жерін 2016 жылдың 1 шілдесіне дейін Аймақтық кеңес анықтап, 2016 жылдың 1 қазанына дейін Францияның Мемлекеттік кеңесі бекітуі керек еді. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде *О-де-Франс* жаңа атауы бекітіліп, уақытша астана Лилль ресми танылды.

## География
Жалпы ауданы 31 813 км² болатын аймақ Франция метрополиясында сегізінші орын алады. Ол елдің солтүстік-шығысында орналасқан және оңтүстігінде Иль-де-Франс аймағымен, оңтүстік-батыста Нормандия аймағымен және оңтүстік-шығыста Гранд-Эст аймағымен шектеседі. Облыс солтүстік-шығыста Бельгиямен шектеседі. Солтүстік-шығыстан аймақ Солтүстік теңізбен және Па-де-Калемен шығанағымен шектеседі.

## Тарих
Орта ғасырларда Пикардия ыдырап Вермандуа, Валуа және Амьеннуа уездері. Соассон мен Ланның айналасындағы аудандар тәуелсіз саяси өмір сүрді. «Пикардия» атауы алғаш рет XIII ғасыр құжаттарында жазылған. Бұл ерекше пикард диалектісінің таралу аймағына берілген атау болды. Француз тәжінен Пикардияға ие болу ағылшындар мен Бургундия герцогтары арасында дау туғызды. Парижді алуға ұмтылған жаулап алушылардың барлығының дерлік жолы Пикардия арқылы өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пикардияның көптеген ежелгі қалалары, соның ішінде Перонна мен Сент-Кантен толығымен жойылды.

Пикардия — готикалық сәулет өнерінің туған жері, мұнда алты көрнекті ортағасырлық соборлар сақталған, олардың ең үлкені Амьенде.

1790 жылы Францияның тарихи провинциялары департаменттерге қайта құрылды. 1919 жылы Үшінші республика кезінде () кезінде «экономикалық аймақтар» құрылып, экономикалық жоспарлаудың алғашқы әрекеті жасалды.

1941 жылы 30 маусымда маршал Петен үкіметі аймақтық префектінің басшылығымен департаменттерді біріктірді. Олар 1946 жылға дейін болды және 1960 жылы қайта құрылды. Бұл құрылым 2015 жылға дейін өзгеріссіз қалды.

## Әкімшілік бөлініс
Облыс 31 813 км² астам аумақты алып жатыр, халқы 5 987 883 адам. Халық тығыздығы (2013 жылғы жағдай бойынша) 188,22 адам/км². Әкімшілік орталығы, Мемлекеттік кеңестің 2016 жылғы қыркүйекте қабылдаған шешіміне сәйкес — Лилль қаласы.

### Департаменттер

### Ең ірі қалалар
Аймақтың ең ірі қалалары (халқы 30 мыңнан астам тұрғыны бар) мыналар:

## Дереккөздер

## Сондай-ақ, қараңыз
* Нор — Па-де-Кале
* Пикардия

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:О-де-Франс
(801) Гельверция

**(801) Гельверция** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1915 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Оның анасы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Гельверциянің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
Гонга

**Гонга** — Эфиопияның оңтүстік-батысындағы омот халықтарының тобы. Олар солтүстік, орталық және оңтүстік болып бөлінеді.
2000 жылғы мәліметтер бойынша халық саны 400 мыңға жуық.

## Тілі
Тілі - гонга тілі.

## Діні
Дінге сенушілер: христиандар (монофизиттер мен католиктер), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар (гаро, анфило және кафа бөлігі) бар.

## Тарихы
Орта ғасырларда олар солтүстіктен Көк Нілге дейін созылған кең аумақты алып жатты. Семит тілінде сөйлейтін халықтардың (14-16 ғғ.) және әсіресе оромолардың (16-17 ғғ.) шапқыншылығы гонгалардың қоныстану аймағын бөлшектеп, тарылтты.
Гонгалардың бір бөлігі оромолармен ассимиляцияланды. 17 - 19 ғасырдың ортасында гонгалар күшті феодалдық мемлекет құрды. 19 ғасырдың 2-жартысында олар Эфиопия империясына қосылды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (бидай, теф, кофе), мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал, есек, жылқы), құс шаруашылығы (тауық өсіру), ара шаруашылығы. Манджо және кейбір басқа этникалық топтары аңшы, терушілер.

## Өмір салты
Гонгалар дәстүрлі тайпалық құрылымды сақтаған. Бірақ оған кейінгі касталық және таптық дәстүрлер енген. Музыкалық-поэтикалық фольклор алуан түрлі.

Киімдерінен эфиопиялық түрлері басым, тері мен жапырақтан жасалған киімдер бар.

Азық-түліктері - бәліштер, дәнді дақылдар мен жарма, көкөніс қосылған соустар, ет, сыра, кофе.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
(806) Гюлдения

**(806) Гюлдения** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1915 жылы 18 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Фин-швед астрономы Гуго Гюлденнің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
* Гюлден (Ай кратері)
Санат:Астероидтар
(808) Мерксия

**(808) Мерксия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1901 жылы 11 қазанда Луиджи Карнера Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Гейдельберг университетінде теология профессоры болған Адальберт Меркстің құрметіне орай аталды.

Спектроскопиялық зерттеулер бұл астероидтың кальцийлі пироксендерге мен оливинге бай екенін аңғартты, яғни ол магмалық үрдістерден пайда болды, демек бұрын үлкен аспан денесінің бөлігі болғанын білдіреді.
thumb|450px|center|Мерксияның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(810) Атосса

**(810) Атосса** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1915 жылы 8 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі Парсылық патшайым Атоссаның құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

нобай|солға|200px|
## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(804) Испания

**(804) Испания** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1915 жылы 20 наурызда Хосе Комас-Сола Фабра обсерваториясында ашты.

Бұл Испания ғалымдарының алғашқы ашқан астероиды болып келеді.

Орбита астероида 804.png
Орбита астероида 804 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
2013 жылғы бокстан Азия чемпионаты

1-8 шілде аралығында Иорданияның астанасы Амман қаласында бокстан 2013 жылғы Азия чемпионаты өтті.

Жарысқа Иордания ханзадасы Хүсейін ибн Абдулла келді.

## Марапаттарды бөлу

## Медалдар кестесі

## Қатысушы мемлекеттер

*  (9)
*  (10)
*  (8)
*  (9)
*  (7)
*  (9)

*  (10)
*  (2)
*  (8)
*  (5)
*  (9)
*  (10)

*  (3)
*  (2)
*  (2)
*  (8)
*  (2)
*  (3)

*  (5)
*  (1)
*  (2)
*  (8)
*  (6)
*  (9)

*  (5)
*  (3)
*  (7)

## Төрешілер

*  Нұрбек Батыров
*  Мохамед Брахам
*  Эвангелос Буюкас
*  Мик Бэси

*  Мен Ван
*  Пьетро Маттео Вентуру
*  Ровшан Гусейнов
*  Баһадүр Жұманиязов

*  Нишантха Дхармадса
*  Ивелин Иванов
*  Ким Соквон
*  Азман Лазизи

*  Казимеж Метла
*  Хассан Мудрика
*  Рақымжан Рысбаев
*  Аннамұрат Сахатов

*  Хейра Сиди Йакуб
*  Джен Тзинмин
*  Рене Йуст

## Сілтеме
* Статистика

Санат:Бокстан Азия чемпионаттары
Санат:Иорданиядағы Азия чемпионаттары
Санат:Иорданияда өткен халықаралық спорт жарыстары
Астероидтар тізімі (801—900)

(701—800) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (901—1000)

:  Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары
:  Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары
:  Амур тобының Жерге жақын астероиды
:  Юпитердің троян астероиды

(701—800) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (901—1000)

Санат:Астероидтар тізімдері
Гонжа (халық)

**Гонжа** (гонджа, гбанджа, гуанг, гуанг, өзін атауы: *нгбанья*, *гбанья*, *гванья*) — Ганадағы ақан тобының халқы.
Саны 550 мың адам.

## Тілі
Олар нгбаньято (агбанито) немесе гуан тілінде сөйлейді.

## Діні
Негізінен сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар бар. 90% крач және 60% нконья христиандар.

## Тарихы
Аңыз бойынша, гонжа билігін манде тілдес қоныстанушылар басып алып, олардың жетекшісі (джакпа) 1670 жылдары ягбум, дабоя, тулуве, боле, гбуйпе, кпембеом және басқаларды біріктіріп, Нгбанья федерациясын құрды.

## Кәсібі
Гонжаның негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, таро, фонио, жүгері), ірі қара және ұсақ мал өсіру, құс өсіру, өзен балық аулау және аңшылық.  Дәстүрлі қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, керамика, ағаш және піл сүйегінен ою, балық аулау құралдарын жасау дамыған.

## Өмір салты
Гонжаның дәстүрлі қоғамдық ұйымы ауыл және үлкен отбасы қауымдастығына және тайпалық ұйымға негізделген. Қарым-қатынас есебі екі жақты. Неке вирилокальды, немере некелері, полигиния, левират, сорораттық кездеседі.

Ата-бабаларға табыну және табиғаттың жанды күштеріне, сиқыршылыққа, бақсылыққа сену кең таралған, діни қызметкерлердің ықпалы зор. Музыкалық фольклор дамыған.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Қабырғалары сазды, сабаннан немесе пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық шатырлары бар дөңгелек тұрғын үйлер басым.

Дәстүрлі күнделікті киімдері сақталмаған. Кенте маталарынан жасалған киімдер мерекелік киім ретінде қызмет етеді.

Азық-түліктері – негізінен балық және көкөніс (жарма, бұқтырылған тағамдар, қайнатылған және пісірілген көкөністер, ащы тұздықтар мен ши майы қосылған түйнектер).

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Астероидтар тізімі (901—1000)

(801—900) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1001—1100)

:  Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары
:  Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары
:  Юпитердің троян астероиды
:  Кентавр астероидтары

(801—900) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1001—1100)

Санат:Астероидтар тізімдері
(901) Брунсия

**(901) Брунсия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1918 жылы 30 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Эрнст Брунс құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Брунсиянің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
(902) Пробитада

**(902) Пробитада** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1918 жылы 3 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Астроном қайтыс болғаннан кейін, оның құрметіне орай астероидқа *Probitas* деген атау берілді, бұл латын тілінен «адалдық» деп аударылады. (975) Персеверанция және (996) Хиларитада астероидтары да өз атауларына осы жолмен ие болды.

thumb|450px|center|Пробитаданың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
Добруджа татар тілі

**Добруджа татар тілі** немесе **Румын татар тілі** (*tatarşa*, *tatar tĭlĭ*) – қырымтатар тілінің және ноғай тілінің нұсқасы. Негізінен Румынияның Добруджа аймағында сөйлейді. Болгария мен Түркияда да сөйлеушілер бар. Онда румын тілінен көптеген сөздер бар. Қазақ тіліне жақын болып, Қыпшақ-Ноғай тобына жатады.

## Фонология
Румынияда сөйлейтін татар тілінің фонологиясы туралы бірінші кітапты Танер Мұрат «*The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of Nine Noble Nations*» деп ағылшын тілінде басып шығарды.   

### Румынияда сөйлейтін әдеби татар
Румынияда сөйлейтін татар тілінің екі түрлі қыры бар, олар тоғысқан және әдеби татар тілін «edebiy Tatarşa» құрайды. Бұл аспектілердің бірі «calpı Tatarşa» немесе «calpaq Tatarşa» деп аталатын шынайы (түпнұсқа) татар тілі болса, екіншісі «muwallımatşa» деп аталатын академиялық татар тілі.

*Академиялық татар тілі - негізінен ғылымда, дінде, әдебиетте, өнерде немесе саясатта кездесетін араб және парсы неологизмдерін бастапқы түрінде жазу және айту дегенді білдіреді.

*Түпнұсқа татар тілі – араб және парсы тектес сөздерді қоса, өз дыбыс жүйесіне қатаң бейімдеу арқылы жазу және айту.

### Хаттар
Түпнұсқалық және академиялық хаттар.
Детерминанттық дыбыстарды көрсету үшін барлығы 11 әріп қолданылады, оның 10-ы шынайы анықтауыш дыбыстарды белгілейді: Aa, Áá, Ee, Ii, Îî, Íí, Oo, Óó, Uu, Úú, ал Ââ әрпі академиялық дауысты дыбыс үшін қолданылады. 
Жазу жүйесі 17 әріптен тұратын шынайы дауыссыз дыбыстарды тіркейді: Bb, Çç, Dd, Gg, Ğğ, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Ññ, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Zz және 3 белгісі бар. Академиялық дауыссыз дыбыстар: Ff, Hh, Vv. 
Сондай-ақ 2 түпнұсқа жартылай дауысты дыбыстар бар: ⟨Yy⟩ [j] және ⟨Ww⟩ [w]. 
Ескі түпнұсқа түркі дауыссыз дыбысы, ⟨Çç⟩ әрпімен берілген [tʃ] дыбысы сирек естіледі, өйткені Добруджа сөйлейтін татар тілінде сөйлейтіндер оны [ʃ] ⟨Şş⟩ әрпі деп жазады. Жазбаша тіл көбінесе ⟨Çç⟩-ден ⟨Şş⟩-ге ауысатын сөйлеу тілінен кейін болатындықтан, нәтижесінде Румынияда сөйлейтін татар тілінде ⟨Çç⟩ әрпі мен [tʃ] дыбысы жиі академиялық ретінде қарастырылады.

## Жазуы

Добруджа татар тілі латын әліпбиі мен жазылады. 

## Дереккөздер

Санат:Түркі тілдері
Санат:Қыпшақ тілдері
Санат:Қыпшақ-ноғай тілдері
(904) Рокфеллия

**(904) Рокфеллия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1918 жылы 29 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Америкалық кәсіпкер Джон Дэвисон Рокфеллер құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 904.png
Орбита астероида 904 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
(903) Нилли

**(903) Нилли** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1918 жылы 13 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Нью-Йорктің бір әуесқой астрономы құрметіне орай аталды.

Астероидтың 14 басқаша атауы бар, осы жағынан бұл ең үлкен көрсеткіштердің бірі.


Орбита астероида 903.png
Орбита астероида 903 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
(905) Университас

**(905) Университас** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1918 жылы 30 қазанда Фридрих Карл Арнольд Швассман Гамбург обсерваториясында ашты.

Гамбург университеті құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Университастың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
(909) Улла

**(909) Улла** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1919 жылы 7 ақпанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ашқан адамның досының қызы Улла Аренс құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Улланың Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
* (950) Аренса
Санат:Астероидтар
(910) Аннализа

**(910) Аннализа** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1919 жылы 1 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Аннализа атауын неміс астрономы Юлиус Дик ұсынды, бұл соның дос қызының есімі еді.

thumb|450px|center|Аннализаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
(10) Гигея

**(10) Гигея** — Негізгі белдеудегі төртінші ең үлкен астероид: Церера, (4) Веста және (2) Паллададан кейін.

Оны 1849 жылы 12 сәуірде италиялық астроном Аннибале де Гаспарис Каподимонте обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған денсаулық құдайы Гигеянің құрметіне орай аталды.

Гигея ірі астероид болғанымен, Күннен қашықтығы және бетінің аса жарқын еместігі оның кейбір кішіректеу астероидтардан кештеу ашылғанына себеп болды.

Соңғы жүргізілген зерттеулер Гигеяның сфера пішіндес екенін көрсетті. Сондай-ақ бетінде 90 және 180 шақырымдық екі кратер бар екені анықталды.

Гигея ең үлкен астероидтардың бірі болса да, жерден бақыланған кезде оның алакөлеңке түсті жоғарғы беті мен Күннен алыс қашықта болуынан өте күңгірт көрінеді. Осы себепті ол бірнеше кішігірім астероидтардан кейін табылды. Әдетте, Гигеяны бақылау үшін линзаның диаметрі 100 мм болатын телескоп қажет, бірақ оның қарсыласу сәті оның перигелийіне түскенде, Гигеяны бинокльмен ажыратуға болады.
thumb|330px|center|Гигеяның Күнді айналуы, сыртқы шеңбер — Юпитер орбитасы
thumb|left|250px|Төрт ең үлкен астероид
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(11) Парфенопа

**(11) Парфенопа** — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1850 жылы 11 мамырда Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты.

Астероид грек мифтерінен белгілі болған сиренаның есімімен аталды, аңыз бойынша Парфенопа Неаполь қаласының негізін қалаған-мыс.

Фотометриялық зерттеулерге қарағанда астероидтың айналу периоды 13,722 ± 0,001 сағатқа тең болды.
thumb|450px|center|Парфенопаның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(911) Агамемнон

**(911) Агамемнон** — Юпитердің троян астероидтары ішіндегі үлкендігі мен жарықтылығы бойынша екіншісі (Гектордан кейін). Илиададан белгілі болған Микеннің патшасы құрметіне орай аталды.

Оны 1919 жылы 19 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

2012 жылғы зерттеулер Агамемнонның серігі бар болуын болжайды.
thumb|450px|center|Агамемнонның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
Гуан

**Гуан** (*гуанг*) — Гананың орталық және оңтүстік аймақтарында тұратын ақан халықтарының бір тобы.
Жалпы саны 800 мыңнан астам адам болса, оның 600 мыңы гонжалар.

## Тілі
Тано ква тілдерінің тармағының тобын құрайтын гуан тілдерінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Ақан тілі де кең тараған.

## Діні
60%-дан астамы христиандар (протестанттар мен католиктер), қалғандары христиан-африкалық шіркеулер мен секталардың жақтаушылары, дәстүрлі наным-сенімдерін сақтайды, эфуту арасында сүнниттік мұсылмандар бар.

## Тарихы
Гуандар XII-XIV ғасырларда Вольта өзенінің бойымен Гвинея шығанағы жағалауына көшіп келген қоныс аударушылар - протоакандардың бірінші толқынының ұрпақтары болып саналады. Оңтүстік гуандардың ішінен тек эфутулар ғана 18 ғасырда Фанти федерациясының құрамында болған отаршылдыққа дейінгі кезеңде өздерінің көсемдігін (Оман) Фету (Огуаа) құрды, қалғандары Ақан халқының едәуір бөлігін құрады. 1742-1826 жылдары Ашанти конфедерациясының бөлігі болған Акваму және Аквапим құрылымдары болды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен өңдейтін егіншілік (ямс, маниок, жүгері, күріш, банан, көкөністер, қазір гуанның көп бөлігі какао өсірумен айналысады), ұсақ мал мен құс өсіру, балық аулау бар. Қолөнердің ішінен ұсталық, керамика, тоқымашылық, ағаш ою өнері дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін бас діни қызметкерлер басқаратын ауылдық және көпбалалы қауымдар құрады. Саяси институттар мен әскери ұйым ақандардан алынған. Неке келісімі вирилокальды, туыстық санау патрилинейлік.

Ата-бабалар культі, табиғаттың жанды күштері, ұлы рух Отуту, фетишизм кең таралған. Сиқыршылық пен бақсылыққа деген сенім бар. Жыл сайын (тамыз айының аяғынан желтоқсанға дейін) Охум (Эба, Бба) ямс фестивалі өтеді.

Елді мекендер жинақы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлер жоспары тікбұрышты, ағаш сырықтардан жасалвп балшықпен қапталған, төбесі пальма жапырақтарынан немесе шиферден жасалған.

Дәстүрлі киімдері – жамбасқа орайтын мата бөлігі бүгінде ақан кентесімен (мерекелік ретінде) және еуропалық киімдермен ығыстырылуда.

Негізгі тағамдары - балық және көкөністер (жарма, бұқтырылған, қайнатылған, қуырылған және ащы дәмдеуіштермен пісірілген түйнектер).

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
(12) Виктория

**(12) Виктория** — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1850 жылы 13 қыркүйекте Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты.

Ежелгі римдік мифтерден белгілі болған жеңіс құдайы құрметіне орай аталды. Сондай-ақ сол кездегі британ патшайымының есімі де сондай болды.

Радиолокациялық бақылаулар нәтижесінде астероидтың ұзынша екендігі анықталды, бұл қосарлы астероидтың белгісі болуы мүмкін деп қарастырылады.
thumb|450px|center|Викториянің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Гураге

**Гураге** (Guragē) — Оңтүстік-батыс Эфиопияда тұратын эфиопиялық семит халықтары.
Жалпы саны 2,6 млн. адамды құрайды.

## Тілі
Олар эфио-семит тілдерінің оңтүстік топшасының тілдерінде сөйлейді, гурага тілі, кейбіреулерінде эфиопиялық әліпбиге негізделген жазу бар. Оромо және амхар тілдері де кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни көзқарастары: сүнниттік мұсылмандар, кейбірі христиандар (монофизиттер>), дәстүрлі наным-сенімдер.

## Тарихы
Олар туралы алғаш рет эфиопиялық Негус Амде-Цйон I (1314-44) жылнамасында айтылады. XV-XVII ғасырларда. XV-XVII ғасырларда Гураге христиан діні ене бастаған Эфиопия империясының құрамына кірді. Оромо шапқыншылығымен (XVI-XVIII ғасырлар) империядан бөлініп қалған олар князьдіктерді құрды, кейбіреулері XIX ғасырдың басында 8 тайпаның (Мухер, Чаха, Ежа, Ыннамор, Гието, Гумер, Акилил мен Уолане) одағына біріктірілді. XIX ғасырдың аяғында олар Эфиопияға қосылды, сонымен бірге Себат-бет конфедерациясы қалыптасты.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын суармалы егіншілік (тары, құмай, жүгері, көкөніс, кофе, ең маңызды дақыл – энсет тамыр дақылы немесе бедеу банан) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, есек, жылқы, қашыр) ), балық аулаумен жекелеген топтар (звай және басқалары) айналысады.
Гурагелердің төрттен бір бөлігі қалаларда тұрады, саудамен, қолөнермен, жалдамалы жұмыспен айналысады.

## Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымда рулық-тайпалық, жыныстық-жастық және касталық топтарды ауылдық қауымдастықтар біріктіріледі. Ақсақалдардың рөлі маңызды. Неке әдет-ғұрыптары амхарларға жақын. Гурагенің эфиопиялық суперэтникалық қауымдастыққа интеграциясы, амхараның бір бөлігін ассимиляциялауда.
Ауыл қауымдастығы негізінен бір патрилинейлік туыстық топты қамтиды.
Фольклор, оның ішінде мифология сақталған.

Ауылдары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлер дөңгелек, бұтақтан жасалған, төбесі сабанмен жабылған.

Киімдері - жалпы эфиопиялық үлгідегі киім.

Азық-түліктері – негізінен бәліштер, жарма, соустар. Сусындары - сыра, кофе.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Күнсұлу Дальтонқызы Закария

**Күнсұлу Дальтонқызы Закария** (2 шілде 1967 жыл, Қарсақпай, Ұлытау ауданы) — биотехнология саласындағы қазақстандық ғалым, биология ғылымдарының докторы, профессор, академик. 2023-2024 жылдары Президент жанындағы Ұлттық ғылым академиясының президенті, 2024-2025 жылдары Президенттің ғылым және инновация мәселелері жөніндегі кеңесшісі.

## Білімі
1989 жылы Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетін, 2022 жылы М.Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университетін бітірген.

Оңтүстік Кореядағы K-Water компаниясында және Италиядағы Венеция халықаралық университетінде тағылымдамадан өтіп, оқыды.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 1989 жылы М.Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина университетінің Биологиялық химия кафедрасының ассистенті болып бастаған.

1989-2006 жж. бірқатар жоғары оқу орнында ғылыми және ғылыми-педагогикалық қызмет атқарды.

2006-2008 жж. – Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Орталық аппаратының бас маманы, бас сарапшысы.

2008-2013 жж. – «Ұлттық биотехнология орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны Ғылым департаментінің директоры.

2013-2018 жж. – «Республикалық микроорганизмдер коллекциясы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны бас директорының ғылым жөніндегі орынбасары.

2018-2022 жж. – «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры.

2022 жылдың 16 тамызы – 2023 жылдың 12 сәуірі аралығында «QazBioPharm» Ұлттық холдингі» АҚ бас директоры қызметін атқарды.

2023 жылдың 12 сәуірі – 2024 жылдың қаңтары аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы» КеАҚ басқармасының президенті болды.

2024 жылғы 22 қаңтарда Мемлекет басшысының Өкімімен Қазақстан Республикасы Президентінің ғылым және инновациялар жөніндегі кеңесшісі қызметіне тағайындалды. 2025 жылғы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды.

## Ғылымға қосқан үлесі
Ғылыми-техникалық бағдарламаларға, соның ішінде 200-ден астам ғылыми жобаға жетекшілік етті. 250-ден астам ғылыми еңбектің авторы, соның ішінде бірнеше мақаласы халықаралық дәрежедегі ғылыми журналдарда жарияланған. Патенттелген 47 өнертабыстың және 2 халықаралық патенттің авторы. Сондай-ақ өндіріске енгізілген вакциналардың, сынақ-жүйелерінің, биоөнімдердің 18 инновациялық технологиясын әзірлеген. Иммунобиологиялық препараттарды шығаратын Орталық Азиядағы бірінші толық циклді зауыттың технологиялық желісі бойынша кеңесшісі және сарапшысы.

## Атақтары мен марапаттары
Биология ғылымдарының кандидаты (1995), биология ғылымдарының докторы (2002) ғылыми дәрежелері және доцент, қауымдастырылған профессор (1998), профессор (2020) ғылыми атақтары бар.

Дарынды жас ғалымдарға арналған мемлекеттік стипендияның иегері (2002-2003).

Әл-Фараби атындағы Ғылым және техника саласында мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (2021).

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнертапқышы.

«Халық алғысы» медалімен (2020), «Құрмет» орденімен (2023) марапатталған.

Ұлытау облысының Құрметті азаматы (2023).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Грустар

**Грустар** (өз атауы: *гурунси*, *грунши*) — Гананың солтүстігінде және Буркина-Фасоның шекаралас аймақтарында тұратын халық.
Жалпы саны 850 мың адам. Негізгі қоныстанған елдері: Гана – 400 мың адам, Буркина-Фасо – 450 мың адам.
Олар келесі топтарға бөлінеді: буилса (було, канжага), бугули, дафоро, касена (касуна), курумба (курума), нунума, сисала, тампруси (өз атауы - тамполенсе) т.б.

## Тілі
Олар груси тілдерінде, Буркина-Фасода бамана, дбюла, моор, француз, Ганада акан, хауса, ағылшын және басқа тілдерде сөйлейді.

## Діні
Олардың көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі христиандар мен мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, фонио, жержаңғақ, жүгері, бұршақ, тәтті картоп, ойпатты жерлерде – күріш, ямс, егістік дақылдары – күріш, жержаңғақ, ямс). Егін егу мен жинауды әйелдер, жер өңдеу, бұталарды тазалауды ерлер жасайды. Грустар ірі және ұсақ мал өсіреді. Гананың оңтүстік аймақтарындағы какао плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған. Көркем қолөнерден - керамика, тоқу, кілемше тоқу дамыған.

## Өмір салты
Қауымдық патриархалдық дәстүрлер сақталған. Көп және шағын отбасылар, көп әйелділік жиі кездеседі, туыстық есеп патрилинейлік.

Сисал және басқалардың тұрғын үйлері судандық типтегі (конустық төбесі бар дөңгелек лашықтар) үйлер. Нунумдар, буилса және басқалары шатыры пальма жапырақтары мен шөптен жасалған тік бұрышты үйлер. Көп балалы отбасыларда асхана, қора, ошақтар жиі кездеседі.

Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын мата бөлігі.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Орталық — Луара алқабы

**Орталық — Луара алқабы** (, Сантр-Валь-де-Луара) — елдің орталық бөлігінің солтүстігінде орналасқан Францияның 18 заманауи әкімшілік аймақтарының бірі. Аймақтың әкімшілік орталығы — Орлеан, ең үлкен қаласы — Тур. Халқы — 2 577 435 адам (өңірлер арасында 12 орын). 6 департаментті қамтиды: Шер, Эр және Луар, Эндр, Эндр және Луара, Луар және Шер және Луаре.

## География
Алып жатқан жер аумағы 39,151 км² шамасында. Ауданы бойынша Францияның 4-ші аймағы. Ол арқылы Шер, Луара, Луар және Луара өзендері ағып өтеді.

Орталық аймаққа Францияның үш бұрынғы тарихи аймағы кіреді, атап айтқанда Турень, Берри және Анжу аймағының бір бөлігі.

## Тарихы
*Орталық* деген ақпаратсыз және түсініксіз атау Франциядағы көптеген адамдардың наразылығын тудырды, себебі ол аймақтың географиялық және тарихи ерекшеліктерін көрсетпейтіндіктен ғана емес, сонымен қатар бұл аймақ елдің орталығында орналаспағандықтан, 2015 жылдың 17 қаңтарында Франция   қарсаңында аймақ ресми түрде «Орталық — Луара аңғары» ()  — атақты Луара құлыптарымен байланысты атау, Луара шараптары және т.б.

Орталық — көптеген атақты адамдардың туған жері болып табылады, мысалы: Бальзак, Декарт, Рабле, Ронсар, Жордж Санд, Шарль Пеги, Пруст, Жюль Ромен, Анатоль Франс, Морис Женевуа, Макс Жакоб.

## Тағы қараңыз
* Луара аңғары

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Centre-Val de Loire sur Wikivoyage, fr.
* Франция аймағы Орталық – Валь-де-Луара, сипаттамасы; Луара аңғары мен құлыптары.
* Site du conseil regional, фр. 
* Site de l'office du tourisme, француз, ағылшын
Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі

Бұл тізімде ғарыш кемелері ұшып барған астероидтар мен кометалар келтірілген.

## Астероидтарды зерттеу

File:Small Asteroids and Comets Visited by Spacecraft.jpg|Церера мен Вестадан басқа жақыннан зерттелген шағын аспан денелері, 2019 жылға қарай
File:Asteroidsscale.jpg|Жақыннан зерттелген алғашқы сегіз астероид, салыстырмалы өлшемдері


Аспан денелермен жақындау жылдары бойынша реттелген.

## Кометаларды зерттеу

## Сәтсіз миссиялар

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш зерттеулері
Гурма

**Гурма** (өз атауы: *бимба*, *бинумба*, *гурмантче*, *дагомба*, *моба*) — Батыс Африкадағы гур тобының халқы. Жалпы саны 1,5 млн. адам.
Олар негізінен Буркина-Фасоның шығысында (707 мың адам, 2006 ж., бағалау), Нигердің оңтүстік-батысында (36 мың адам), Нигерияда (32 мың адам), Бениннің солтүстігінде (42 мың адам), Тогоның солтүстік-шығысында (206 мың адам), Гананың солтүстігінде (11 мың адам) тұрады.

## Тілі
Гурма тілі гур тілдерінің орталық тармағының солтүстік тармақшасыныі оти-вольти тобына жатады.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, сүнниттік мұсылмандар.

## Тарихы
Гурма этногенезіне гурдың әртүрлі халықтары (дагомба, барба, сомба), сонхай және фульбе қатысты. Орта ғасырларда және жаңа дәуірде Гурма мосидің күшті мәдени және саяси әсерін бастан кешірді, оның әсерінен Гурма 13 ғасырда Гурманың ерте саяси қалыптасуын құрды (фадан-гурма, Фада Н'Гурма, 1810 ж. - Моси Уагадугу мемлекетіне байланысты), 19 ғасырдың аяғында француз отаршылары жаулап алды.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (фонио, құмай, тары, жүгері, күріш, жержаңғақ, тәтті картоп, бұршақ дақылдары, көкөністер), жайылымдық мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал) және құс шаруашылығы (тауық, теңіз құстары). Того мен Гананың оңтүстік аймақтарындағы какао және кофе плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған. Ыдыс жасау, былғары және одан бұйымдарды тігу, пальма жапырағынан, сабан, құрақ тоқу дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауылдық және көпбалалы қауымдар, патрилиндік рулар, жастық институттары құрайды. Неке қию вирилокальды, көп әйел алушылық, әмеңгерлік, сорораттық, инициация ғұрпы ересектердің жас дәрежесіне көшкен кезде жүзеге асырылады.

Дәстүрлі наным-сенімдер ата-бабаларға табыну және табиғаттың жанды күштері (от, су, жер). Сиқырға сену, бақсылық, фетишизм кең таралған. Жер культінің діни қызметкерлері («жерді қорғаушылар») айтарлықтай ықпалға ие. Фольклор сақталған, оның ішінде музыка мен би.

Елді мекендері үлкен (2 мыңнан астам тұрғын), шашыраңқы орналасқан, тұрғын үйлер конустық сабан төбесі бар дөңгелек саман үйшіктер. Аулалары жиі қоршаумен (саман қоршау) қоршалған және мал қорасы қызметін атқарады.

Ерлерге арналған киімдер - еуропалық үлгіде, әйелдер - туника тәрізді жейделер, түрлі-түсті мақта көйлектер.

Тарыдан, күріштен, фониодан, жүгеріден жасалған тағамдар (жарма, бәліштер, бұқтырылған тағамдар) басым. Пальма майына пісіріледі. Сүт және басқа сүт өнімдері тұтынылмайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Санат:Нигер халықтары
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Бенин халықтары
Санат:Того халықтары
Санат:Гана халықтары
(65803) Дидимос

**(65803) Дидимос** — Жер және Марс орбиталарын кесіп өтетін шағын астероид.

Оны 1996 жылы 11 сәуірде Китт-Пик обсерваториясында Spacewatch тобы ашты. Өлшемдері: 832 x 838 x 786 метр.

2003 жылы оның серігі бар екені анықталды. Осыған орай астероидқа Дидимос деген ат қойылды, грек тілінен «қосарлы» деген мағынаны береді. Серігінің атауы Диморфос деп бекітілді. Оның диаметрі 160 метрге жуық.

## Зерттелуі
Бұл Жерге *ықтимал қауіпті астероид* деп саналады.

2021 жылдың қарашасында НАСА астероидқа DART (*Double Asteroid Redirection Test*) миссиясын жіберді. Бағдарлама бойынша ғарыш кемесі астероидтың серігіне жоспарлы түрде соғылып, нәтижесінде траекториясын қалай өзгерткенін анықтауы керек еді. Диморфоспен соқтығысу 2022 жылдың қыркүйегінде орын алды.

2024 жылдың соңында Еуропалық ғарыш агенттігі осы соғылыстан кейін астероидтардың қандай жағдайда болғанын зерттеу үшін Гера ғарыш кемесін ұшыруға ниетті.

Animation_of_DART_trajectory_around_Sun.gif|DART тракеториясы күлгін түспен, Дидимостікі жасылмен белгіленген
DART-impact-SAAO-Lesedi-Mookodi.gif|DART соқтығысуынан кейінгі тозаңды жарып ұшқан Дидимос


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (65801—65900)
Санат:Астероидтар