open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12 тамыз

**Тамыздың 12** — Григориан күнтізбесінде жылдың 224-ші күні (кібісе жылдарда 225-ші). Жылдың аяғына 141 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Ана күні

#### Оқиғалар
* 1851 — Америкалық Айзек Зингер бiрiншi тiгiн машинасына патент алды.
* 1877 — Америкалық астроном Асаф Холл Қызылжұлдыздың Фобос серегін ашты.
* 1887 — Вена-Константинополь арасында 12-14 тамызда  бiрiншi пойыз өтті
* 1953 — Семей полигонында әлемдегі ең бірінші сутегі бомбасының сынағы өтті
* 1978 — Жапония мен Қытай, бейбітшілік және достық  туралы келiсiм шартқа қол қойды.

#### Дүниеге келгендер
* 1644 — Генрих Бибер (1704), неміс композиторы.
* 1774 — Роберт Саути (1843), ағылшын ақыны
* 1781 — Роберт Миллз (:en:Robert Mills) (1855), америкалық архитектор, Ақ Үйдің құрастырушысы
* 1822 — Генрих Луи д’Арре (1875), неміс астрономы, Нептун ғаламшарын ашқан адамдардың бірі
* 1876 — Мэри Робертс Райнхарт (:en:Mary Roberts Rinehart) (1958), америкалық жазушы-әйел.
* 1887 — Эрвин Шрёдингер (1961), Австрия физигі, 1933 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1971 — Пит Сампрас, америкалық теннисші.

#### Қайтыс болғандар
* Б.з.д. 30  — Клеопатра, Птолемей әулетінен шыққан Мысырдың соңғы патшайымы.
* 1955 — Томас Манн (1875), неміс жазушысы, 1929 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1973 — Уолтер Гесс, швейцариялық физиолог, 1949 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1964 — Ян Ланкастер Флеминг (1908), ағылшын жазушысы, «Джеймс Бонд» шығармасының авторы.
* 1980 — Лесбек Бәйімбетұлы Жолдасов, соғыс және еңбек ардагері, Кеңес Одағының Батыры (24.3.1945).
* 2004 — Годфри Хаунсфилд (1919), ағылшын физигі, физиология және медицинадан 1979 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1948 — Қазақ халқының тарихындағы тұңғыш кәсіпқой балуаны Қажымұқан Мұңайтпасұлы қайтыс болды

## Сыртқы сілтемелер

Санат:12 тамыз
29 тамыз

**Тамыздың 29** — Григориан күнтізбесінде жылдың 241-ші күні (кібісе жылдарда 242-ші). Жылдың аяғына 124 күн қалады.

## Мерекелер
* , Семей ядролық сынақ полигонының жабылған күні

## Оқиғалар
* 1825 — Португалия королі Жуан VI Бразилия тәуелсіздігін мойындады.
* 1831 — Майкл Фарадей электромагниттік индукция құбылысын ашты.
* 1904 — Сент-Луис қаласында III олимпиада ойындары ашылды.
* 1946 — БҰҰ-на  Швеция, Ауғанстан және Исландия қабылданды.
* 1949 — Семей полигонындағы бірінші атом бомбасының сынағы өтті.

## Дүниеге келгендер
* 1780 — Жан Огюст Доминик Энгр (:en:Jean-Auguste-Dominique Ingres) (1867), француз суретшісі
* 1862 — Морис Метерлинк (:en:Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck) (1949),
бельгиялық жазушы, 1911 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1904 — Вернер Форсман (:en:Werner Otto Theodor Forßmann) (1979), неміс хирургі және уролог, физиология және медицинадан 1956 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1920 — Чарли Паркер (:en:Charlie "Bird" Parker) (1955), америкалық джаз музыканты

## Қайтыс болғандар
* 1865 — Роберт Ремак (:en:Robert Remak) (1815), неміс эмбриологы және невропатолог. 1842 жылы эктодерма, мезодерма және эндодерманы ашты
* 1868 — Кристиан Фридрих Шёнбейн (:en:Christian Friedrich Schönbein) (1799), неміс химигі, озонды ашқан және оған ат берген.
* 1881 — Лауринас Ивинскис (:en:Laurynas Ivinskis) (1810), Литва жазушысы.
* 1979 — Сэмюэл Ирвинг Ньюхауз (:en:Samuel Irving Newhouse) (1895), америкалық миллиардер, ең iрi газет империялардың бірінің иесі.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:29 тамыз
30 тамыз

**Тамыздың 30** — Григориан күнтізбесінде жылдың 242-ші күні (кібісе жылдарда 243-ші). Жылдың аяғына 123 күн қалады.

#### Мейрамдар
;Халықаралық
* , Жоғалғандар күні
;Мемлекеттік
* , Конституция күні
* , Конституция күні
* , Жеңіс күні
* 
**  Татарстан, Республика күні

#### Оқиғалар
* 1860 — Бiрiншi британдық трамвай iске қосылды
* 1901 — Хьюберт Сесил Бут (:en:Hubert Cecil Booth) шаңсорғышқа патент алды.
* 1952 — Ұлыбританияда Avro Vulcan ұшағы алғаш рет ұшты.
* 1973 — Кенияда піл аулауға тыйым салынды.
* 1991 — Әзірбайжан өз тәуелсіздігін жариялады.
* 1995 — Қазақстанның жаңа Конституциясы қабылданды.

#### Дүниеге келгендер
* 1852 — Якоб Хендрик Вант-Гофф (1911), нидерландық физик және химик, химиядан 1901 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1871 — Эрнест Резерфорд (1937), британдық физик, химиядан 1908 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1912 — Эдвард Миллс Пёрселл (1997), америкалық физик, 1952 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1913 — Ричард Стоун (1991), ағылшын экономисті, 1984 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1954 — Александр Лукашенко, Белоруссия президенті.

#### Қайтыс болғандар
* 1529 — Хуан дель Энсина (шын тегі Фермоселье) (:en:Juan del Encina — Juan de Fermoselle) (1468), испандық ақын және композитор
* 1928 — Вильгельм Вин, неміс физигі.
* 1935 — Анри Барбюс (1873), француз жазушысы.
* 1991 — Жан Тингели (1925), Швейцария мүсіншісі.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:30 тамыз
2 қыркүйек

**Қыркүйектің 2** — Григориан күнтізбесінде жылдың 245-ші күні (кібісе жылдарда 246-шы). Жылдың аяғына 120 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Тәуелсіздік күні
* , Екінші дүниежүзілік соғысының аяқталуы

#### Оқиғалар
* 1789 — АҚШ Қаржы министрлігінің негізделуі.
* 1919 — АҚШ-та темір жолшылардың ереуіл жасауына тыйым салынды.
* 1971 — Бiрiккен араб Республикасы өзінің тарихи Мысыр атауын қайтарды
* 1991 — АҚШ Латвия, Литва және Эстония мемлекеттердің тәуелсіздігін мойындады.
* 1996 — Украинада гривна жаңа валютасы енгiзiлді

#### Дүниеге келгендер
* 1814 — Эрнст Курциус (:en:Ernst Curtius) (1896), неміс археологы
* 1852 — Поль Бурже (1935), француз жазушысы
* 1877 — Фредерик Содди (1956), ағылшын физигі, химигі, радиоактивтік ыдырау теориясының авторы
* 1913 — Билл Шенкли (1981), «Ливерпуль» футбол клубының әйгілі бапкері.
* 1964 — Киану Ривз, америкалық киноактер

#### Қайтыс болғандар
* 1910 — Анри Руссо, француз суретшісі
* 1929 — Пауль Лени (:en:Paul Leni) (1885), неміс суретшісі және режиссер.
* 1969 — Хо Ши Мин (1890), Вьетнам президенті (1951—1969 жж.)
* 1973 — Джон Рональд Руэл Толкин, ағылшын жазушысы, филолог.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:2 қыркүйек
3 қыркүйек

**Қыркүйектің 3** — Григориан күнтізбесінде жылдың 246-шы күні (кібісе жылдарда 247-ші). Жылдың аяғына 119 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Байрақ күні.
* , Тәуелсіздік күні.
* , Ұлттық әскер күні.

#### Оқиғалар
* 1783 — Версаль бейбіт келiсiм шартына қол қойылды. Ұлыбритания АҚШ–тың тәуелсіздігін мойындады.
* 1791 — Франция тарихындағы бiрiншi Конституция жарияланды.
* 1939 — Ұлыбритания, Франция, Үндістан, Аустралия және Жаңа Зеландия  Германияға соғыс жариялады.
* 1953 — Никита Хрущёв КОКП ОК бірінші хатшысы болып сайланды
* 1995 — eBay серіктестігінің негізі қаланды.

#### Туғандар
* 1710 — Абраам Трамбле (:en:Abraham Trembley) (1784), Швейцария суретшісі натуралист
* 1859 — Жан Жорес (1914), француз саяси қайраткері.
* 1863 — Ганс Аанруд (1953), норвег ақыны және драматург.
* 1869 — Фриц Прегль (1930), австриялық химик, 1923 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1899 — Фрэнк Макфарлейн Бернет (1985), аустралиялық иммунолог, физиология және медицинадан 1960 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1905 — Карл Дэвид Андерсон (1991), швед текті америкалық физик, 1932 жылы позитронды ашқан және 1936 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1820 — Бенджамин Латроб (:en:Benjamin Henry Latrobe) (1764), америкалық архитектор (Вашингтондағы Капитолий ғимараты).
* 1883 — Иван Сергеевич Тургенев, орыс жазушысы және драматург.
* 1987 — Виктор Платонович Некрасов (1911), орыс жазушысы.
* 2004 — Андре Стиль (:en:André Stil, 1921), француз жазушысы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:3 қыркүйек
4 қыркүйек

**Қыркүйектің 4** — Григориан күнтізбесінде жылдың 247-ші күні (кібісе жылдарда 248-ші). Жылдың аяғына 118 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Иммигрант күні
* , Құтқарушы күні.

#### Оқиғалар
* 1791 — Людовик XVI Францияның бірінші конституциясына қол қойды.
* 1888 — Джордж Истмен «Kodak» сауда маркасын тіркеді
* 1939 — Жапония Еуропа соғысына  араласпау туралы мәлiмдедi
* 1944 — Финляндия КСРО–ға қарсы әскери әрекеттерді тоқтатты
* 1998 — «Google» серіктестігі негізделді.

#### Туғандар
* 1596 — Константин Гюйгенс, нидерландық ақын, ғалым және композитор (1687).
* 1768 — Франсуа Рене де Шатобриан (1848), француз жазушысы және саясаткер.
* 1887 — Карлис Улманис (1942), латвиялық мемлекеттік қайраткер, Латвия президенті (1936-1940 жж.).
* 1892 — Дариюс Мийо (1974), француз композиторы.
* 1981 — Бейонсе, америкалық әнші.

#### Қайтыс болғандар
* 1750 — Хосе Каньисарес (1676), испандық драматург.
* 1784 — Цезарь Франсуа Кассини (1714), француз астрономы және геодезист.
* 1831 — Юзеф Пешка, поляк суретшісі.
* 1846 — Виктор-Жозеф Этьен де Жуи (1764), француз жазушысы және драматург
* 1965 — Альберт Швейцер, неміс дәрігері, 1952 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:4 қыркүйек
31 тамыз

**Тамыздың 31** — Григориан күнтізбесінде жылдың 243-ші күні (кібісе жылдарда 244-ші). Жылдың аяғына 122 күн қалады.

thumb|right|150px
#### Мейрамдар
* , Тәуелсіздік күні
* , Тәуелсіздік күні
* , Тіл күні.
* , Тәуелсіздік күні.

#### Оқиғалар
* 1900 — Британияда «Кока-кола»  сатылуы басталды
* 1913 — Голландияда «PSV» футбол клубы негізделді.
* 1920 — Бельгияда қарт адамдарға зейнет ақы төлеу басталды.
* 1947 — Ан-2 жеңіл көпмақсатты ұшағының алғашқы ұшуы
* 1957 — Малайзия өз тәуелсіздігін жариялады.
* 1962 — Тринидад және Тобаго өз тәуелсіздігін жариялады .
* 1978 — Шри-Ланка конституциясы қабылданды.

#### Дүниеге келгендер
* 1821 — Герман Гельмгольц (1894), неміс физигі, физиологы және психолог.
* 1870 — Мария Монтессори (1952), италияндық ұстаз, Италиядағы бірінші дәрігер-әйел.
* 1887 — Фридрих Адольф Панет (1958), неміс химигі.
* 1954 — Роберт Кочарян (Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյան), Армения президенті.

#### Қайтыс болғандар
* 870 — Мұхаммед әл-Бұхари діни қайраткер, каламшы ғалым.
* 1867 — Шарль Бодлер (1821), француз ақыны.
* 1945 — Стефан Банах (1892), поляк  математигі.
* 1985 — Фрэнк Макфарлейн Бернет (1899), австралиялық иммунолог, физиология және медицинадан 1960 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1997 — Диана ханшайым (1961), Уэльс ханшайымы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:31 тамыз
6 қыркүйек

**6 қыркүйек** — Григориан күнтізбесінде жылдың 249-күні (кібісе жылдарда 250). Жылдың аяғына 116 күн қалады.

## Мейрамдар
* , Бірігу күні
* , Қорғаныс күнi
* , Қарулы күштер күні
* , Тәуелсіздік күні

## Оқиғалар
* 1852 – Манчестер қаласында Ұлыбританиядағы бірінші тегін кітапхана ашылды.
* 1873 – Шотландия футбол федерациясы құрылды.
* 1952 – Авторлық құқық туралы Бүкіләлемдік конвенцияға қол қойылды.
* 1968 – Эсватини тәуелсіздігін алды.

## Туғандар
* 1892 – Эдвард Виктор Эпплтон (1965), британдық физик, 1947 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1906 – Луис Федерико Лелуар (:en:Luis Federico Leloir) (1987), француз текті аргентиналық биохимик, химиядан 1970 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1908 – Льюис Эссен (:en:Louis Essen) (1997), ағылшын физигі, кварц және атом сағаттарының құрастырушысы
* 1939 – Судзуми Тонегава, жапон молекулярлық биолог және иммунолог, физиология және медицинадан 1987 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1943 – Ричард Робертс, америкалық биохимик, физиология және медицинадан 1993 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.

## Қайтыс болғандар
* 1566 жыл – Заңшы Сұлтан Сүлеймен (еуропалық әдебиетте — Тамаша Сүлеймен) — Османлы Мемлекетінің сұлтаны (1520–1566)
* 1962 жыл – Давид Мандесси Диоп (:en:David Mandessi Diop) (1927), Сенегал ақыны.
* 1962 жыл – Ганс Эйслер (1898), неміс композиторы
* 2007 жыл – Лучано Паваротти, опералық әнші, тенор.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:6 қыркүйек
7 қыркүйек

**Қыркүйектің 7** — Григориан күнтізбесінде жылдың 250-ші күні (кібісе жылдарда 251-ші). Жылдың аяғына 115 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Еңбек күні
* , Тәуелсіздік күні
* , Жеңіс күні

#### Оқиғалар
* 1654 — Жаңа Амстердамға (қазіргі Нью-Йорк)  Бразилиядан қуылған еврейлер келе бастады.
* 1822 — Бразилия Португалиядан тәуелсіз екенін жариялады.
* 1939 — Германияда "герман халқының қорғану қуатына қауіп төндіргені" үшін өлім жазасы енгізілді
* 1945 — Берлин қаласында әскери одақтың жеңіс шеруі өттi.

#### Дүниеге келгендер
* 1726 — Франсуа Андре Филидор (1795), француз композиторы
* 1829 — Фридрих Август Кекуле (1896), неміс химигі.
* 1915 — Кийоси Ито, жапон математигі.
* 1908 — Майкл Эллис Дебейки (2008), америкалық хирург, хирургия төңiрегiндегi атақты маман.
* 1917 — Джон Уоркап Корнфорт, австралиялық химик, 1975 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1907 — Франсуа Арман Сюлли-Прюдом (1839), француз ақыны, әдебиеттен 1901 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1951 — Джон Слоан (1871), америкалық суретші.
* 1956 — Отто Юльевич Шмидт (1891), математик, астроном, геофизик,
* 1991 — Эдвин Метисон Макмиллан (1907), америкалық физик, 1951 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:7 қыркүйек
5 қыркүйек

**Қыркүйектің 5** — Григориан күнтізбесінде жылдың 248-ші күні (кібісе жылдарда 249-шы). Жылдың аяғына 117 күн қалады.

## Мерекелер
* Қазақстан, Қазақстан халқы тілдері күні

## Оқиғалар
* 1800 — Ұлыбритания Мальтаны жаулап алды
* 1882 — Еңбек күніне орай Нью-Йорк қаласында бірінші демонстрация өтті
* 1905 — Портсмут келісім шартына қол қоюмен орыс-жапон соғысы аяқталды.
* 1939 — АҚШ Екінші дүниежүзілік соғыста өзінің бейтараптылығы туралы жариялады.
* 1944 — КСРО Болгарияға қарсы соғыс жариялады.

## Туғандар
* 1568 — Томмазо Кампанелла (1639), италияндық философ.
* 1733 — Кристоф Мартин Виланд (1813), неміс жазушысы.
* 1750 — Роберт Фергюссон (1774), шотланд ақыны.
* 1929 — Андриян Николаев (2004), кеңес ғарышкеры.
* 1946 — Фредди Меркьюри (шын аты Фаррух Булсара) (1991), британдық рок-музыкант, «Queen» тобының жетекшiсi.

## Қайтыс болғандар
* 1803 — Пьер Шодерло Де Лакло (1741), француз жазушысы.
* 1857 — Огюст Конт (1798), француз философы және әлеуметтанушы
* 1917 — Мариан Смолуховский (шын тегі фон Смолан-Смолуховский) (1872), поляк физигі
* 1992 — Фриц Лейбер (1910), америкалық жазушы

## Сыртқы сілтемелер

Санат:5 қыркүйек
8 қыркүйек

**Қыркүйектің 8** — Григориан күнтізбесінде жылдың 251-ші күні (кібісе жылдарда 252-ші). Жылдың аяғына 114 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:8 қыркүйек мерекелері]]*

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар
* 2014 - Жазушы, Халықаралық әдеби "Алаш" сыйлығының лауреаты Адам Мекебаев (1940 ж.т.) қайтыс болды.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:8 қыркүйек
9 қыркүйек

**Қыркүйектің 9** — Григориан күнтізбесінде жылдың 252-ші күні (кібісе жылдарда 253-ші). Жылдың аяғына 113 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Тәуелсіздік күні
* , Бүкіләлемдік сұлулық күні

#### Оқиғалар
* 1570 — Түріктер Кипрді жаулап алды.
* 1850 — Калифорния АҚШ-тың 31-ші штаты болды.
* 1893 — Германияда "Штутгарт" футбол клубының негізі қаланды.
* 1926 — Эн-би-си (NBC) америкалық телесеріктестігінің негізі қаланды.
* 1945 — Жапон-қытай соғысының аяқталуы (1937—1945).
* 1991 — Тәжікстан өз тәуелсіздігін жариялады

#### Туғандар
* 1737 — Луиджи Гальвани (1798), италиян физигі және физиологы
* 1769 — Иван Петрович Котляревский (1838), украин жазушысы, ақын и драматург, қазіргі украин әдебиетінің негіздеушісі.
* 1828 — Лев Николаевич Толстой (1910), орыс жазушысы және философ.
* 1922 — Ханс Георг Демельт, неміс текті америкалық физик, 1989 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1923 — Дэниэл Карлтон Гайдузек, америкалық педиатр және вирусолог, 1976 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1891 — Жюль Греви (1807), француз мемлекеттік қайраткері, Франция президенті (1879—1887 жж.).
* 1941 — Ханс Шпеманн (:en:Hans Spemann) (1869), неміс эмбриологы, физиология және медицинадан  1935 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1976 — Мао Цзэдун, Қытайдың мемлекет қайраткері.
* 1981 — Жак Лакан (1901), француз психиатры.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:9 қыркүйек
10 қыркүйек

**Қыркүйектің 10** — Григориан күнтізбесінде жылдың 253-ші күні (кібісе жылдарда 254-ші). Жылдың аяғына 112 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:10 қыркүйек мерекелері]]*
* Әлімдік суидцидке қарсы тұру күні
* , Ұстаз күні
* , Ұлттық күн

## Оқиғалар
* 1925 — Қызылорда қаласында тұңғыш кәсіби ұлттық театр ұйымдастырылды
* 1939 — Канада Германияға қарсы соғыс жариялады.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:10 қыркүйек
11 қыркүйек

**Қыркүйектің 11** — Григориан күнтізбесінде жылдың 254-ші күні (кібісе жылдарда 255-ші). Жылдың аяғына 111 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:11 қыркүйек мерекелері]]*

## Оқиғалар
* 2001 — Америка Құрама Штаттарында өзара келісілген жанкешті шабуылдар тізбегі орын алды.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:11 қыркүйек
13 қыркүйек

**Қыркүйектің 13** — Григориан күнтізбесінде жылдың 256-шы күні (кібісе жылдарда 257-ші). Жылдың аяғына 109 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:13 қыркүйек мерекелері]]*

David von Michelangelo|150px|right
#### Оқиғалар
* 1788 — Нью-Йорк қаласы АҚШ-тың астанасы болып жарияланды.
* 1501 — Микеланджело өзінің "Давид" мүсінін жасауды бастады

#### Туғандар
* 1863 — Артур Хендерсон (:en:Arthur Henderson) (1935), ағылшын саясаткері, 1934 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1876 — Шервуд Андерсон (:en:Sherwood Anderson) (1941), америкалық жазушы.
* 1886 — Роберт Робинсон (:en:Robert Robinson) (1975), ағылшын химигі, 1947 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1887 — Леопольд Ружичка (:en:Leopold (Lavoslav) Stjepan Ružička) (1976), Швейцария физигі, радиохимик, 1939 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1506 — Андреа Мантенья, италияндық суретші.
* 1598 — Филипп II Габсбург (:en:Felipe II de Espanha) (1527), Испания королі (1556—1598 жж.) және Португалия королі (1580—1598 жж.).
* 1859 — Фаддей Венедиктович Булгарин (1789), орыс жазушысы.
* 1872 — Людвиг Фейербах (:en:Ludwig Andreas Feuerbach) (1804), неміс философы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:13 қыркүйек
14 қыркүйек

**Қыркүйектің 14** — Григориан күнтізбесінде жылдың 257-шы күні (кібісе жылдарда 258-ші). Жылдың аяғына 108 күн қалады.

]
#### Мейрамдар
* , Сан-Хасинто күні.
* , Сан-Хасинто күні.

#### Оқиғалар
* 1853 — Түркия Ресейге қарсы соғыс ашты. Қырым соғысының басталуы.
* 1867 — Карл Маркстың «Капиталының» бірінші томы жарыққа шықты.
* 1959 — «Ай-2» ғарыштық аппарат тұңғыш рет айдың бетіне жетті.

#### Туғандар
* 1769 — Александр фон Гумбольдт (1859), неміс географы, өсімдіктер географиясын негіздеушісі.
* 1920 — Марио Бенедетти,Уругвай жазушысы.
* 1920 — Лоуренс Роберт Клейн, америкалық экономист, 1980 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1936 — Ферид Мурад, америкалық дәрігер, физиология және медицинадан 1998 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1965 — Дмитрий Медведев, Ресей президенті.

#### Қайтыс болғандар
* 1901 — Уильям Мак-Кинли, АҚШ–тың 25-ші президенті.
* 1916 — Хосе Эчегарай-и-Эйсагирре (:en:Jose Echegaray y Eizaguirre) (1832), испан жазушысы , 1904 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1978 — Зенон Косидовский (1898), поляк жазушысы.
* 1982 — Джон Гарднер (1933), америкалық жазушы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:14 қыркүйек
15 қыркүйек

**Қыркүйектің 15** — Григориан күнтізбесінде жылдың 258-ші күні (кібісе жылдарда 259-шы). Жылдың аяғына 107 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Халықаралық демократия күні

#### Оқиғалар
* 1805 — Ресей Наполеонға қарсы соғыс жариялады.
* 1821 — Гватемала, Гондурас, Коста-Рика және Сальвадор өз тәуелсіздіктерін жариялады.
* 1847 — Америкалық әскерлер Мексика астанасы Мехиконы басып алды.
* 1917 — Форбс журналының бірінші номері шықты.
* 2000 — Сидней қаласында XXVII Жазғы олимпиялық ойындардың ресми ашылуы өтті.

#### Туғандар
* 1789 — Джеймс Фенимор Купер (1851), америкалық жазушы.
* 1828 — Александр Михайлович Бутлеров, орыс химигі, органикалық химияның негіздеушісі (1886).
* 1857 — Уильям Тафт (1930), АҚШ-тың 27-ші президенті.
* 1890 — Агата Кристи, ағылшын жазушы-әйел (1976).

#### Қайтыс болғандар
* 1938 — Томас Вулф (1900), америкалық жазушы.
* 1971 — Джон Десмонд Бернал (1901), ағылшын физигі және қоғам қайраткері.
* 1989 — Роберт Пенн Уоррен (1905), америкалық жазушы және ақын.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:15 қыркүйек
16 қыркүйек

**Қыркүйектің 16** — Григориан күнтізбесінде жылдың 259-шы күні (кібісе жылдарда 260-шы). Жылдың аяғына 106 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Тәуелсіздік күні.
* , Тәуелсіздік күні.

#### Оқиғалар
* 1810 — Мексика Испаниядан тәуелсіз екенін жариялады.
* 1859 — Ағылшын зерттеушiсi Давид Ливингстон Африкадағы Ньяса көлін ашты.
* 1908 — Уильям Дюранм «General Motors» серiктестiгiн құрды
* 1963 — Малайзия мемлекеті құрылды
* 1975 — Папуа — Жаңа Гвинея Аустралиядан тәуелсіз екенін жариялады.

#### Туғандар
* 1462 — Пьетро Помпонацци (1525), италияндық философ.
* 1853 — Альбрехт Коссель (1927), неміс физиологы және биохимигі, 1910 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1888 — Франс Эмиль Силланпяя (1964), фин жазушысы, 1939 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1893 — Альберт Сент-Дьёрди (:en:Albert Szent-Györgyi) (1986), венгер текті америкалық биохимик, физиология және медицинадан 1937 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1736 — Габриель Даниель Фаренгейт (:en:Gabriel Daniel Fahrenheit) (1686), термометрге алғашқы рет сынапты қолданған неміс физигі. Фаренгейт шкаласының құрастырушысы.
* 1847 — Грейс Агиляр (1816), ағылшын жазушысы.
* 1932 — Рональд Росс (1857), британ бактериологы, 1902 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1946 — Джеймс Джинс (:en:James Hopwood Jeans) (1877), ағылшын астрономы және физигі

## Сыртқы сілтемелер

Санат:16 қыркүйек
17 қыркүйек

**Қыркүйектің 17** — Григориан күнтізбесінде жылдың 260-шы күні (кібісе жылдарда 261-ші). Жылдың аяғына 105 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Қаһармандар күні.
* , Азаматтық күні.

#### Оқиғалар
* 1630 — Бостон қаласы өзінің ресми атауын алды.
* 1789 — Ағылшын астрономы Уильям Гершель Қоңырқай ғаламшарының Мимас серігін ашты.
* 1918 — Испанияда Валенсия футбол клубы құрылды.
* 1922 — Берлин қаласында әлемдегі бірінші дыбыстық фильмнің ашық көрсетілу өтті.
* 1988 — Сеул қаласында XXIV жазғы олимпиялық ойындар басталды.
* 1991 — Латвия, Литва, Эстония, Солтүстік және Оңтүстік Корея БҰҰ құрамына кірді.

#### Туғандар
* 1826 — Георг Бернхард Риман, әйгілі неміс математигі, қазiргi математикалық анализдің негіздеушісі 1866).
* 1867 — Масаока Сики (1902), жапон ақыны.
* 1908 — Джон Кризи (:en:John Creasey) (1973), америкалық жазушы.
* 1918 — Хаим Герцог (1997), Израиль мемлекетінің 6-шы президенті (1983—1993 жж.).
* 1922 — Агостиньо Нето (1979), Ангола ақыны және бірінші президенті (1975—1979 жж.).

#### Қайтыс болғандар
* 1948 — Рут Бенедикт (1887), америкалық философ, және әлеуметтанушы.
* 1958 — Фридрих Адольф Панет (1887), неміс химигі.
* 1994 — Карл Поппер (1902), ағылшын  философы.
* 1997 — Ред Скелтон (:en:Richard «Red» Bernard Skelton) (1913), ағылшын композиторы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:17 қыркүйек
18 қыркүйек

**Қыркүйектің 18** — Григориан күнтізбесінде жылдың 261-ші күні (кібісе жылдарда 262-ші). Жылдың аяғына 104 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:18 қыркүйек мерекелері]]*

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:18 қыркүйек
12 қыркүйек

**Қыркүйектің 12** — Григориан күнтізбесінде жылдың 255-ші күні (кібісе жылдарда 256-шы). Жылдың аяғына 110 күн қалады.

[оңға|150px|[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]
#### Мейрамдар
* , Ұлттық күн
* , Бағдарламашы күні

#### Оқиғалар
* 1858 — Канадада алтын табылды.
* 1890 — Ағылшындармен Солсбери қаласы (қазіргі Хараре, Зимбабве астанасы) негізі қаланды.

#### Туғандар
* 1764 — Виктор-Жозеф Этьен де Жуи (1846), француз жазушысы және драматург
* 1818 — Теодор Куллак (1882), неміс пианисті және композиторы
* 1838 — Артур Ауверс (1915), неміс астрономы
* 1897 — Ирен Жолио-Кюри (1956), француз физигі, 1935 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1962 — Алтынбек Сәрсенбайұлы (2006) — Қазақстанның қоғам, мемлекет, саяси қайраткері.

#### Қайтыс болғандар
* 1684 — Иоганн Розенмюллер (1619), неміс музыканты және композитор.
* 1816 — Фёдор Фёдорович Иванов (1777), орыс ақыны және драматург.
* 1874 — Франсуа Пьер Гийом Гизо (1787), француз тарихшысы және саяси қайраткер.
* 1981 — Эудженио Монтале (1896), италияндық ақын, 1975 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер
19 қыркүйек

**Қыркүйектің 19** — Григориан күнтізбесінде жылдың 262-ші күні (кібісе жылдарда 263-ші). Жылдың аяғына 103 күн қалады.

## Мерекелер
### Ұлттық
*  — Тәуелсіздік күні (1983, Ұлыбританиядан.)
*  — Алғашқы словакиялық ұлттық кеңесті еске алу күні.
*  — Әскер күні.

### Әзіл
25px Халықаралық қарақшылар күні

## Оқиғалар
* 1864 — АҚШ-та автокөліктердің шалқималы орындықтары патенттелді.
* 1888 — Бельгияда Спа шипажайында әлемдегі алғашқы сұлулық жарысы өтті. 
* 1985 — Мехикода күші 8,1 баллдық жер сілкініп, 9000-нан астам адам мерт болып, 30 000 жараланып, 95 000 баспанасыз қалған.
* 2006 — Таиландта мемлекеттік төңкеріс орын алды.

## Туғандар
* 1911 — Уильям Джералд Голдинг (1993 жылы қ.б.), ағылшын жазушысы, 1983 жыл Нобель сыйлығы лауреаты («Шыбындар билеушісі», «Шпиль», «Көрінетін қараңғы»).

## Қайтыс болғандар
* 1995 — Рудольф Пейелс (1907 жылы т.), ағылшын физигі, америкалық атом бомбысын жасаушы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:19 қыркүйек
20 қыркүйек

**Қыркүйектің 20** — Григориан күнтізбесінде жылдың 263-ші күні (кібісе жылдарда 264-ші). Жылдың аяғына 102 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Ауа күні
* , Мұнайшы күні
* , Жастар күні
#### Оқиғалар
* 1519 — Магелланның экспедициясының басталуы.
* 1792 — Францияда ажырасуға рұқсат  берілді.
* 1862 — Петербург қаласында Ресейдегі бiрiншi консерватория негiзделді.
* 1870 — Италияның бiрiктiрілуi  аяқталды

#### Туғандар
* 1833 — Эрнесто Теодоро Монета (1918), италяндық журналист, 1907 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1845 — Йозеф Карабацек, австриялық шығыстанушы (1918).
* 1869 — Юозас Тумас-Вайжгантас (1933), Литва жазушысы және қоғам қайраткері.
* 1878 — Эптон Билл Синклер (1968), америкалық жазушы.

#### Қайтыс болғандар
* 1898 — Теодор Фонтане (1819), неміс жазушысы.
* 1957 — Ян Сибелиус, фин композиторы.
* 1971 — Георгос Сеферис, грек ақыны, 1963 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1975 — Сен-Жон Перс (шын аты Алексис Сен-Леже) (1887), француз ақыны, 1960 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:20 қыркүйек
21 қыркүйек

**Қыркүйектің 21** — Григориан күнтізбесінде жылдың 264-ші күні (кібісе жылдарда 265-ші). Жылдың аяғына 101 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Халықаралық бейбітшілік күні
* , студенттер күні
* , Тәуелсіздік күні
* , Тәуелсіздік күні.

#### Оқиғалар
* 1964 — Мальта Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды.
* 1981 — Белиздің тәуелсіздік күні
* 1972 — Филиппиндер президенті Фердинанд Маркос елде төтенше жағдай жариялап, Конституцияның күшін жояды.
* 2004 — Орыс тіліндегі Викидәйексөздің негізі қаланды

#### Туғандар
* 1708 — Антиох Дмитриевич Кантемир (1744), орыстың атақты ақын-сықақшы
* 1801 — Борис Семёнович Якоби (1874), неміс текті орыс физигі.
* 1853 — Хейке Камерлинг-Оннес (1926), голланд физигі, 1913 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1866 — Шарль Николь (1936), француз микробиологы, 1928 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1866 — Герберт Уэллс (1946), ағылшын жазушысы.

#### Қайтыс болғандар
* 1576 — Джироламо Кардано (1501), италияндық математик, механик, дәрігер, философ.
* 1832 — Вальтер Скотт (1771), шотланд жазушысы.
* 1957 — Хокон VII (1872), Норвегия королі (1905—1957 жж.).
* 1971 — Бернардо Альберто Усай (1887), Аргентина физиологы, физиология және медицинадан 1947 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:21 қыркүйек
22 қыркүйек

**22 қыркүйек** — Григориан күнтізбесінде жылдың 265-күні (кібісе жылдарда 266). Жылдың аяғына 100 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Тәуелсіздік күні.
* , Тәуелсіздік күні.
* , Халықтарының тілдер мерекесі.

#### Оқиғалар
* 1862 — АҚШ президенті Авраам Линкольн  негр құлдарды босату туралы жариялады.
* 1955 — Ұлыбританияда коммерциялық телехабар басталды.
* 1960 — Мали Франциядан тәуелсіздік алды.
* 1980 — Иран мен Ирактың арасындағы соғыстың басталуы.
* 1989 — Қазақ тілі Қазақстанның мемлекеттік тiлi болып жарияланды.

#### Туғандар
* 1791 — Майкл Фарадей (1867), ағылшын физигі және химигі, электромагниттік индукцияны ашқан және генератор құрастырушысы.
* 1901 — Чарльз Хаггинс (1997), америкалық хирург, онколог, гормонотерапия негіздуешісі, физиология және медицинадан 1966 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1903 — Андрей Андреевич Марков (1979), кеңестік математик.
* 1931 — Филипп Григорьевич Рутберг, орыс электрофизигі. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982).

#### Қайтыс болғандар
* 1833 — Нильс Трешов (1751), Норвегия философы және жазушысы, Осло Университетінің негіздеушісі.
* 1861 — Эрнст Фридрих Цвирнер (1802), неміс архитекторы.
* 1921 — Иван Вазов (1850), Болгария ақыны
* 1956 — Фредерик Содди (1877), ағылшын физигі және  химигі.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:22 қыркүйек
23 қыркүйек

**Қыркүйектің 23** — Григориан күнтізбесінде жылдың 266-шы күні (кібісе жылдарда 267-ші). Жылдың аяғына 99 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Мемлекеттік тіл күні
#### Оқиғалар
#### Туғандар
* 1819 — Арман Ипполит Луи Физо (1896), француз физигі.
* 1880 — Джон Бойд-Орр (:en:John Boyd-Orr, 1. Baron of Brechin Mears) (1971), ағылшын биологы, 1949 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1901 — Ярослав Сейферт (1986), Чехия ақыны, жазушысы және журналист, 1984 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1915 — Клиффорд Гленвуд Шалл (2001), америкалық физик, 1994 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 2000 — Жеңісқызы Сая,профессор-доцент, Нобель сыйлығы лауреаты, әнші, вокалист-пианист.

#### Қайтыс болғандар
* 1870 — Проспер Мериме (1803), француз жазушысы.
* 1877 — Урбен Жан Жозеф Леверье (1811), француз математигі және астрономы.
* 1929 — Рихард Адольф Зигмонди (1865), австриялық химик, 1925 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1973 — Пабло Неруда (шын аты Рикардо Элизер Нефтали Рейес Басуальто) (1904), Чили ақыны, 1971 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:23 қыркүйек
24 қыркүйек

**Қыркүйектің 24** — Григориан күнтізбесінде жылдың 267-ші күні (кібісе жылдарда 268-ші). Жылдың аяғына 98 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Республика күні
* , Конституция күні

#### Оқиғалар
* 1948 — «Honda» серіктестігі негізделді.
* 1960 — АҚШ–та алғашқы авиатасымалдаушы «Энтерпрайз» суға түсірілді.
* 1968 — Эсватини мемлекеті БҰҰ құрамына қабылданды.
* 1970 — «Луна-16» ғаламшараралық станциясы Жерге ай бетінің топырағын жеткізді
* 1998 — Лионда Франция алғаш рет адам қол ауыстыру операциясы жасалды
* 1999 — Бейкер-стритте Шерлок Холмсқа ескерткіш ашылды.

#### Туғандар
* 1821 — Циприан Камиль Норвид (1883), поляк ақыны, суретшісі және мүсіншісі.
* 1895 — Андре Фредерик Курнан (1988), француз текті америкалық физиолог, физиология және медицинадан 1956 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1898 — Ховард Уолтер Флори (:en:Howard Walter Florey) (1968), Аустралия патологы, 1945 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1905 — Северо Очоа (:en:Severo Ochoa) (1993), Испания және АҚШ биохимигі, физиология және медицинадан 1959 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1802 — Александр Николаевич Радищев (1749), орыс жазушысы.
* 1945 — Ханс Гейгер (:en:Johannes "Hans" Wilhelm Geiger) (1882), неміс физигі.
* 1972 — Адриан Фоккер (:en:Adriaan Daniël Fokker) (1887), голланд физигі.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:24 қыркүйек
26 қыркүйек

**Қыркүйектің 26** — Григориан күнтізбесінде жылдың 269-шы күні (кібісе жылдарда 270-ші). Жылдың аяғына 96 күн қалады.

#### Оқиғалар
* , Көтеріліс күні.
*2011 - Мәдениет телеарнасы тұсауын кесті.

#### Туғандар
* 1849 — Иван Петрович Павлов (1936), орыс физиологы, 1904 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. .
* 1888 — Томас Стернз Элиот (1965), америкалық ақын, 1948 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1976 — Леопольд Ружичка (1887), хорват текті Швейцария физигі, радиохимигі, 1939 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1868 — Август Фердинанд Мёбиус, неміс математигі және астрономы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:26 қыркүйек
27 қыркүйек

**Қыркүйектің 27** — Григориан күнтізбесінде жылдың 270-ші күні (кібісе жылдарда 271-ші). Жылдың аяғына 95 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Бүкілдүниежүзілік туризм күні

#### Оқиғалар
* 1821 — Мексика Испаниядан тәуелсіздік алды
* 1941 — Сирия тәуелсіз мемлекет екенін жариялады.

#### Туғандар
* 1824 — Бенджамин Гулд (:en:Benjamin Apthorp Gould) (1896), америкалық астроном, метеоролог.
* 1871 — Грация Деледда (1936), италияндық жазушы, 1926 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1918 — Мартин Райл (1984), ағылшын радиоастрономы, физикадан 1974 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. (Энтони Хьюишпен бірге).
* 1954 — Ларри Уолл, америкалық бағдарламашы, Перл бағдарламау тілінің құрастырушысы.

#### Қайтыс болғандар
* 1917 — Эдгар Дега (шын аты Эдгар-Жермен-Илер де Га) (1834), француз суретшісі және мүсіншісі.
* 1921 — Энгельберт Гумпердинк (1854), неміс композиторы.
* 1959 — Ганс Гримм, неміс жазушысы.
* 1983 — Михайло Стельмах (1912), украин жазушысы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:27 қыркүйек
25 қыркүйек

**Қыркүйектің 25** — Григориан күнтізбесінде жылдың 268-ші күні (кібісе жылдарда 269-шы). Жылдың аяғына 97 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Қарулы күштер күні

#### Оқиғалар

#### Туғандар
* 1599 — Франческо Борромини (1667), итальян сәулетшісі.
* 1866 — Томас Хант Морган (ум. 1945), америкалық биолог, генетик, АҚШ-тың ғылымдар Академиясының президенті, 1933 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1897 — Уильям Фолкнер (1962), америкалық жазушы, 1949 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1777 — Иоганн Генрих Ламберт (1728), неміс астрономы, математигі, физигі, философы.
* 1970 — Эрих Мария Ремарк, неміс жазушысы(1898).
* 1986 — Николай Николаевич Семёнов, орыс химигі және физигі, 1956 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. (1896).

## Сыртқы сілтемелер

Санат:25 қыркүйек
28 қыркүйек

**Қыркүйектің 28** — Григориан күнтізбесінде жылдың 271-ші күні (кібісе жылдарда 272-ші). Жылдың аяғына 94 күн қалады.

[150px|right|[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]

## Мейрамдар
* , Атом саласы қызметкерлері күні
* , Референдум күні
* , Ұстаз күні
* , Әскер күні

## Оқиғалар
* 1618 — Брюссель қаласында әлемдегі бірінші ломбард ашылды.
* 1821 — Мексиканың тәуелсіздігі жарияланды.
* 1937 — Екінші дүниежүзілік соғыс: Варшава капитуляциясы.
* 1958 — Францияда референдум нәтижесінде Бесінші Республика Конституциясы қабылданды.

## Туғандар
* 1841 — Жорж Клемансо (1929), француз мемлекеттік қайраткері, Франция Премьер-министрі.
* 1803 — Проспер Мериме (1870), француз жазушысы.
* 1852 — Анри Муассан (1907), француз химигі, 1906 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1897 — Мұхтар Омарханұлы Әуезов, қазақ жазушысы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым
* 1910 — Диосдадо Макапагал (1997), Филиппиндер мемлекеттік қайраткері, Филиппиндер президенті.
* 1934 — Брижит Бардо (2025), Франциянің атақты актрисасы, модель, әнші және құқық қорғаушы.

## Қайтыс болғандар
* 1859 — Карл Риттер (1779), неміс ағартушысы, қазіргі географияның негізін салушы.
* 1891 — Герман Мелвилл (1819), америкалық жазушы.
* 1927 — Виллем Эйнтховен (1860), голланд физиологы, 1924 жылғы  Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1989 — Фердинанд Маркос (1917), Филиппиндер президенті.
* 1927 — Уильям Боинг (1881), америкалық авиақұрастырушысы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:28 қыркүйек
30 қыркүйек

**Қыркүйектің 30** — Григориан күнтізбесінде жылдың 273-ші күні (кібісе жылдарда 274-ші). Жылдың аяғына 92 күн қалады.

## Мейрамдар
* , Әділет органдары қызметкерлері күні
* , Тәуелсіздік күні.
* . Халықаралық аудармашы күні.

## Оқиғалар
* 1902 — Жасанды жібек (лат. viscosus) патенттелді
* 1928 — Ағылшын микробиологы Александр Флеминг пенициллинді ойлап тапқаны туралы жариялады.
* 1980 — Ethernet туралы бірінші сипаттама жарияланды.
* 1980 — Шекель - Израиль жаңа валютасы енгізілді.

## Туғандар
* 1870 — Жан Батист Перрен (:en:Jean Baptiste Perrin) (1942), француз физигі, 1926 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1905 — Невилл Фрэнсис Мотт (:en:Nevill Francis Mott) (1996), ағылшын физигі, 1977 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты
* 1928 — Эли Визель (:en:Elie Wiesel), америкалық жазушы және ұстаз, 1986 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1939 — Жан Мари Лен (:en:Jean-Marie Lehn), француз химигі, 1987 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1943 — Иоганн Дайзенхофер (:en:Johann Deisenhofer), неміс биофизигі, 1988 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Қайтыс болғандар
* 1755 — Франческо Дюранте (1684), италияндық композитор
* 1922 — Антонио Фаваро (:en:Antonio Favaro) (1847), италияндық математик, ғылым тарихшысы.
* 1990 — Патрик Виктор Мартиндейл Уайт (:en:Patrick Victor Martindale White) (1912), Аустралия жазушысы.
* 1994 — Андре Львов (:en:Andre Michael Lwoff) (1902), француз микробиологы, 1965 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:30 қыркүйек
29 қыркүйек

**Қыркүйектің 29** — Григориан күнтізбесінде жылдың 272-ші күні (кібісе жылдарда 273-ші). Жылдың аяғына 93 күн қалады.

#### Мейрамдар
* , Конституция күні

#### Оқиғалар
* 1515 — Швейцария Франциямен  мәңгілік бейбітшілік келісім шартына қол койды.
* 1793 — Ағылшын спорт журналында алғаш рет теннис ойыны туралы айтылды.
* 1887 — «Гамбург» футбол клубы құрылды.
* 1988 — Нобель сыйлығы БҰҰ–ның бітімгерлік күштеріне табыс етілді.
* 1990 — Қазақстанда орыс тілді аймақтарға қазақ тілін ресми түрде 2000 жылға дейін біртіндеп енгізуге рұқсат етілді.

#### Туғандар
* 1901 ― Энрико Ферми, италияндық  физик, 1938 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. (1954).
* 1920 — Митчелл, Питер, ағылшын биохимигі, 1978 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.  (1992).
* 1931 — Джеймс Уотсон Кронин, америкалық физик, 1980 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1943 — Лех Валенса, поляк саяси қайраткері, 1983 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, Польша президенті (1990—1995 жж.).
* 1976 — Андрей Шевченко, украин футболшысы, шабуылшы.

#### Қайтыс болғандар
* 1494 — Анджело Полициано (1454), италияндық ақын.
* 1902 — Эмиль Золя (1840), француз жазушысы.
* 1909 — Владимир Видрич (:en:Vladimir Vidrić) (1875), хорват ақыны.
* 1981 — Билл Шенкли (1913), аты аңызға айналған Ливерпуль футбол клубының бапкері.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:29 қыркүйек
.ru

**.ru** — Интернет жоғары деңгейлі үйшігінің Ресейге арналған ел белгілемесі (-{ccTLD}-) 1994 ж. сәуірдің 7-інде енгізілген.

## Тағы қараңыз
* Рунет

## Сыртқы сілтемелер
* IANA .ru whois information 
* RU-CENTER
* RIPN 

Ru
Ru
Ru
17 тамыз

**Тамыздың 17** — Григориан күнтізбесінде жылдың 229-шы күні (кібісе жылдарда 230-шы). Жылдың аяғына 136 күн қалады.

#### Мейрамдар
*  , Тәуелсіздік күні
*  , Тәуелсіздік күні

#### Оқиғалар
* 1502 — Христофор Колумб Гондурас Испанияның меншігінде екенін жариялады
* 1771 — ағылшын ғалымы  Дж. Пристли фотосинтез процессін ашты.
* 1928 — Мәскеуде «Динамо» стадионы ашылды.
* 1945 — Индонезия Нидерландтан тәуелсіз екенін жариялады.
* 1960 — Габон Франциядан тәуелсіз екенін жариялады.

#### Дүниеге келгендер
* 1601 — Пьер Ферма (1665), француз математигі, аналитикалық геометрия және сандар теориясының негіздеушісі.
* 1887 — Адриан Фоккер (1972), голланд физигі.
* 1932 — Видьядхар Найпол, үнді текті ағылшын жазушысы, 2001 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1977 — Тьерри Анри, француз футболшысы, 1998 жылғы әлем чемпионы

#### Қайтыс болғандар
* 1886 — Александр Бутлеров, орыс химигі, қоғам қайраткері.
* 1955 — Фернан Леже, француз суретшісі.
* 1969 — Отто Штерн, немiс-америкалық физик, 1943 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1988 — Мұхаммед Зия-үл-Хак, Пәкістан президенті (1978—1988 жж.).

## Сыртқы сілтемелер

Санат:17 тамыз
Ленин (айрық)

**Қазақстан:**

* Ленин – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл.
* Ленин – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы ауыл. 

**Башқұртстан:**

* Ленин – Башқұртстанның Давлекан ауданындағы ауыл.
* Ленин – Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл.
* Ленин – Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл.
Халел Мұхаметжанұлы Есенбаев

**Халел Мұхаметжанұлы Есенбаев** (1892, Казталов ауданы, Ағашүй мекені — 1938, сәуір, Алматы) — кеңестік мемлекеттік, саяси, мәдениет қайраткері.

## Өмірбаяны
* Бөкей ордасында (*қазіргі Орал облысы, Қазталов ауданы, Ағашүй ауылы*) өмірге келген. 
* Ауылдан хат танып, кейін Орынбордағы Құсайын медресесіне түседі. Сөйтіп мұғалім мамандығын алып шығады.
* 1919 жылдың 21 ақпанынан РК(б)П мүшесі. 
* Бөкей губаткомының делегаты ретінде Қазақ АССР құрылтай съезіне қатысқан. 
* *«Киргизская правда», «[[Дұрыстық жолы]]»* газеттері мен *«[[Мұғалім (журнал)|Мұғалім]]»* журналының алқа мүшесі болған.
* 1919 жылы Қазақстанда маңызды оқиғалар көп болды. Кеңес өкіметінің В.И.Ленин қол қойған декреті бойынша Қазақ өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет құрылды. Осыған орай Кирревкомның баспасөз органын ашу мәселесі күн тәртібіне қойылды да, 1919 жылғы 17 желтоқсанда өлке астанасы — Орынборда *«Ұшқын»* газетінің бірінші нөмірі жарыққа шықты.
* Есенбаев 30-шы жылдары Алматыдағы ағарту комиссариатында жауапты қызметте болған. 
* Одан кейін бірсыпыра облыстық ағарту бөлімін басқарды. 
* Бүкілқазақстандық ІІ Кеңестер съезінде ҚАССР Орталық Атқару комитетіне мүшелікке кандидат, ал 1936 жылы оның мүшесі болып сайланды. 
* Ағарту комиссариаты басқармасын басқарды.
* Есенбаев 1938 жылғы саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.
## Архивтегі дерек
*«[[Егемен Қазақстан|Егемен Қазақстанның]]» («Ұшқын»)* алғашқы редакторы Халел Есенбаев екенін Орал архивінен алынған құжатта Есенбаевтың өз қолымен толтырылған анкета жауаптары мен 1919 жылдың қазан айында өткен Кирревком мәжілісінен хаттама да бар. Автор жиналыс қаулысынан үзінді келтіре отырып, *«Ұшқын»* газетін басқару үшін бес адамнан (*Халел Есенбаев, Ешмұхамед Бегалиев, Тәмимдар Сафиев, Әмірғали Меңешев, Бернияз Күлеев*) алқа мүшесі сайланғанын жазады. Әйтсе де ең басты дәлел Х. Есенбаевтың 1923 жылы өзі толтырған анкета жауаптары болса керек. Онда былай деп жазылған:

## Дереккөздер

Санат:1892 жылы туғандар
Санат:Казталов ауданында туғандар
Санат:1938 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Маржан барқын сарқырамасы

200|thumb|right|Жиужайгоу орналасуы
**Маржан [[барқын]] [[сарқырама]]сы** () — Қытайдағы Сычуан өлкесінің батыс бөлігіндегі Аба Тибет және Чияң аутономиялық облысында орналасқан сарқырама.

Маржан барқын сарқырамасы Жиужайгоу алқабындағы ең сұлу жерлердің бірі. Ол 2433 m биіктікте орналасқан, өз биіктігі 21 m. Сарқыраманың ұшар басындағы ені 16265 m.
40 m биіктіктен құлайтын сарқырама айшық пішіндес.
300px|left|Маржан барқын сарқырамасы

## Түсініктемелер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Қытайдағы дүниежүзілік мұра орындары
Санат:Қытайдағы сарқырамалар
Санат:Қытайдың ұлттық парктері
Санат:Сычуан
Санат:Қытай әкімшілік-аумақтық құрылысы
Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Әбдісәмет Қазақбаев

**Әбдісәмет Қазақбаев** (1898, Қаракеңгір өзені бойы, Ұлытау болысы, Сырдария облысы — 1959, 26 шілде, Алматы) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (17 шілде 1938 жыл – қаңтар 1947 жыл).

## Өмірбаяны
Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

* 1924—1937 жылдарда Ақмола ауданында ауылдық Кеңес хатшысы, төрағасы, колхоз басқармасы.
* 1937—1938 жылдарда аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары
* 1938 жылы Қарағанды облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды.
* 16 шілде 1938—18 наурыз 1947 жылдар аралығында Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы, Қазақстан Компартиясы Орталық комитеті бюросының мүшесі.
* 1947 жылғы наурыз айында қызметінен босатылды.
нобай|оңға|Қабіріндегі құлпытасы (әрі оң жағында ұлы Бақтиярдың да бейіті тұр).
* 1959 жылдың 26 шілдесінде Алматыда қайтыс болды. Қаланың Орталық зиратына жерленді.

## Қоғамдық қызметі
* КСРО Жоғары Кеңесінің 1 және 2-шақырылымына депутат болып сайланды.
* Қазақ КСР Жоғары Кеңесіне бірнеше рет депутат болып сайланды.

## Марапаттары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені және т.б. медалдармен марапатталған.

Санат:Ұлытау ауданында туғандар
Санат:Қарағанды облыстық атқару комитетінің төрағалары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағалары
Санат:Қазақстан КП ОК мүшелері
Санат:КСРО ауылдық кеңестерінің төрағалары
Санат:Целиноград аудандық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Колхоздар төрағалары
Санат:БКП(б) XVIII съезі делегаттары
Сейілбек Мейрамұлы Жанайдаров

right
**Сейілбек Мейрамұлы Жанайдаров** (1884, бұрынғы Атбасар уезі, Терісаққан болысы – 1929, Алматы) - Алаш қозғалысының көрнекті басшыларының бірі, Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері.
## Өмірбаяны

* 1913 жылы Санкт-Петербург университетінің заң факультетін бітірген. Әйелі Мәриям – белгілі қазақ заңгері Жансұлтан Сейдалиннің қызы. 
* Жанайдаров университетті бітіргеннен кейін Ресейдің Витебск губерниясында қаржы саласының тексерушісі болып қызмет атқарған. 
* М.Дулатов, Мұстафа Шоқай, А.Бірімжановтармен бірге Ресейдегі Ақпан, Қазан төңкерістері қарсаңында қазақ даласында етек алған ұлттық-демокр. қозғалысқа белсене араласқан. 
* 1916 жылы Витебскіден елге оралып, Атбасар қаласында салық инспекторы болып қызмет істейді. 
* 1916 жылы майдан жұмысына алынған қазақ жастарына көмек көрсету ісіне ат салысқан. 
* 1917 жылы шілдеде Орынборда өткен 1-жалпықазақ съезіне Ақмола облысынан делегат болып қатысты.
* 1917 жылы 5–13 желтоқсанда Орынбордағы 2-жалпықазақ съезіне қатысып, Алашорда үкіметі мүшелігіне сайланды. 
* 1918 жылы Ә.Бөкейхановтың жарлығымен Ақмола облысының соты болып тағайындалды. 
* Қазақ автон. республикасы құрылғаннан кейін Орынбордағы респ. қаржы халық комиссариатының алқа мүшесі, халық комиссарының орынбасары, халық комиссары болып қызмет істеген. 
* Астана Қызылордаға көшірілгенде Қазақстанның ауыл шаруашылығы банкін басқарды.

## Дереккөздер


Санат:1884 жылы туғандар
Санат:Ұлытау ауданында туғандар
Санат:1929 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан судьялары
Санат:Қазақстан қаржы министрлері
Айдархан Тұрлыбаев

**Айдархан Тұрлыбаев** (25 тамыз 1877, Мезгіл болысы, Көкшетау уезі, Ақмола облысы, Дала генерал-губернаторлығы - 23 қараша 1937) — Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, заңгер.

## Өмірбаяны
Арғын тайпасы Қарауыл руының Шөмек атасынан шыққан. 1897 жылы Омбы гимназиясын тамамдаған. 1897-1902 жылдары Санкт-Петербург университетінің заң факультетінде оқыған. Дәл осы оқу орындарында онымен бір мезгілде кейін қайраткер, қаламгер болып қалыптасатын Р.Мәрсековте білім алғаны мәлім. Университеттен кейін жас заңгер Омбының заң орындарына қызметке жіберіледі. Адвокат және «присяжный поверенный» болады. Заңгердің қайраткерлігі жөнінде «Қазақ» газеті 1917 жылы былай деп жазды: «Айдархан Думаға лайық еді...».

1917 жылы 25 сәуір мен 5 мамыр аралығында Омбыда Ақмола облыстық қазақ сиезі өткенде, ол осы жиынға төрағалық етеді. Осы жолы әр езден келген 150 делегат А.Тұрлыбайұлын Ақмола облыстық қазақ комитетінің төрағасы етіп сайлайды. 1917 жылы Алаш партиясы құрылатын I жалпықазақ сиезінің де, Алаш автономиясы жарияланатын II жалпықазақ сиезінің де ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысады.

Ол I сиезде Ақмола облысынан Бүкілресейлік құрылтайға және Бүкілресейлік мұсылмандар сиезі - «Шора-и-исламға» делегат болып белгіленеді. II сиезде Алашорда үкіметі - Ұлт кеңесіне Ақмола облысынан мүше болып сайланады. Бір айта кетер жайт, осы сиез үкімет төрағасын сайлағанда, Айдархан Ә.Бөкейхан, Б.Құлмановтармен бірге баламалы негізде ұсынылады. Дауыс нәтижесінде А.Тұрлыбаев Әлиханнан кейін екінші орын алады.

Большевик пен Алаш ашық күрескш жылдары қайраткер Х.Ғаббасов, Б.Мәметов сынды азаматтармен бірігіп Семейде бір ұлт полкін жасақтауға жәрдемдеседі. 1919 жылы ақпанда Омбы қаласында Колчак үкіметі ішкі істер министрінің орынбасары П.Ф.Коропачинскийдің төрағалық етуімен алдын-ала талданған «Қазақ халқының әкімшілік-шаруашылық құрылымы туралы мәселе» бойынша Ә.Бөкейхан, У.Танашевпен бірлесіп сындарлы ой айтады. Кеңес өкіметі тұсында ол Омбы қаласының түрлі заң орындарында адвокат, кеңесші, сот жүргізушісі болып қызмет атқарады. Саяси қуғын-сүргін оны жазбай танып, 1934 жылы абақтыға жабады. Мұнда 6 ай азап шегеді. 1937 жылы қайта ұсталып, ату жазасына кесіледі. РФ Омбы облысы федералдық қауіпсіздік қызметі мұрағатында «кеңес өкіметіне қарсы саяси-төңкерістік әрекеті үшін» деген айыппен тұтқындалған Айдархан пен оның серіктеріне қатысты том-том «істер» сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Мезгіл болысында туғандар
Санат:Алаш Орда қайраткерлері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар