open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жұмылдыру дайындығы

**Жұмылдыру дайындығы** - мемлекеттік органдарды, ұйымдарды, Қарулы Күштерді, басқа
әскерлер мен әскери кұрамаларды,
Қазақстан Республикасының аумағындағы халықты агрессия жағдайында қорғау мақсатымен және жаппай әскерге алу мен әскери уақытта мемлекет экономикасынын үздіксіз
жұмыс істеуін камтамасыз ету үшін
күні бұрын дайындалып, бейбіт уақытта өткізілетін жалпы мемлекеттік іс-шаралар кешені.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Белбұлақ

**Белбұлақ** — Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл, Белбұлақ ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан батысқа қарай 18 км-дей жерде, Белбұлақ өзенінің жағалауында, Іле Алатауының бөктерінде жатыр. Тауға тән қызыл-қоңыр және қоңыр топырақ қалыптасқан. Онда әр түрлі астық тұқымдас өсімдіктер өседі. Жеміс ағаштары және жеміс-жидек шаруашылығымен айналысатын бірнеше шаруа қожалығы мен өндірістік кооперативтер жұмыс істейді. 

## Халқы

Басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Талғар ауданы елді мекендері
Анастасия Михайловна Белинская

**Анастасия Михайловна Белинская** (1937 жылы туған, Үштөбе станциясы) — ғалым, медициналық ғылыми доктор 1960 жылы Алматы мемлекеттік медициналық институтын бі¬тірген. Еңбек жолын Алматы жедел жәрдем қызметінде дәрігер болудан бастады. Республикалық клиникалық және эксперименталды хирургия ҒЗИ-нда патоморфология лабораториясында қызмет атқарды.

## Дереккөздер
Сөйлеу дыбыстары

**Сөйлеу (сөз) дыбыстары**  — адамнынң күрделі артикуляциялық қызметінің нәтижесінде пайда болатын сөйлеу (сөз) тізбегінің ең шағын бірлікгері. **Сөйлеу дыбыстары** тілдің ең шағын бірлігі — фонемаға қатысты болғандықтан, сегменттік (сөйлеу тізбегінің жіктелетін элементтері, бөлшектері) құралдарға жатады. Дыбыстық құралдардын тон, екпін, интонация сияқты түрлері буын, сөз, синтагма тәрізді неғұрлым көлемді тіл бірліктеріне қатысты болып келеді. **Сөйлеу дыбыстарын** сипаттауда олардың артикуляциялық, акустикалық, перцептивтік (қабылдау) қызметі жан-жақты ескеріледі.

**Сөйлеу дыбыстары** артикуляциясы жағынан 2 топка — дауысты, дауыссызға бөлінеді. Бұл екеуінің ен маңызды айырмасы дауыстылардың буын жасай алатындығында, буынның ең жоғарғы сатысы — дауысты дыбыс. С**өйлеу дыбыстарының** артикуляциясы 3 фазадан не күйден тұрады: 
# Экскурсия (1-фаза, сөйлеу органдарының дыбысты айтуға ауысқан, бейімделген кезі), 
# Тоқталыс (2-фаза, выдержка, сөйлеу органдарының дыбысты айтуға дайын кезі), 
# Рекурсия (3-фаза, сөйлеу органдарының бастапқы қалыпка келіп, келесі дыбысты айтуға ауыскан кезі).

**Сөйлеу дыбыстары** акустика жағынан дыбыстардың ерекше түрі болып табылады, оған дауыс, әртүрлі шуыл, шу қатысады. **Сөйлеу дыбыстары** қабылдау тұрғысында — есту жүйесінің күрделі қызметімен байланысты. Сөйлеу элементтері ретінде** Сөйлеу дыбыстарының** айтылуы олардың артикуляциялық, акустикалық, перцептивтік қасиеттерімен бірге, тілге тән фонологиялық құрылымға негізделеді.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Тель-кель

**Тель-кель** (ағыл. *tel quel*; нем. *telquel, tel quel, Telquel-Klausel f*; фр. *tel guel* - бар болатындай) — Тек өз атауына сәйкес келетіні үшін ғана, сатып алушыға берілу үшін келген немесе ұсынылатын тауарды сатып алушы оның сапасына тәуелсіз түрде қабылдауы қажет деп айтылатын халықаралық саудадағы сатып алу-сату шарты жағдайларының бірі.

Осы арқылы сатып алушы тауардың сапасына қатысты кінәрат қоюды ұсыну құқығынан айырылады.

*Тель-кель* жағдайы, мысалы, аукциондарда сату кезінде, жүктерді теңізбен тасымалдау кезінде қолданылады. Соңғы жағдайда сатушы тасымалдау кезінде тауардың сапасының нашарлағаны үшін жауапкершілік жүгін арқаламайтынын білдіреді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Александр Петрович Березовский

[right|thumb| alt=A.|180 px|["Александр Петрович Березовский"]]
**Александр Петрович Березовский** (22.3.1888, Верный қаласы — 19.12.1917, сонда) — Жетісуда Кеңес өкіметін орнатушылардың бірі. Верныйда 3 кластық училищені бітірді. 1905 жылы орыс- жапон соғысына қатысып, солдаттар арасында патша өкіметіне қарсы үгіт-насихат жүргізді. Березовский Жетісуға оралғаннан кейін К. Овчаров басқарған социалистер тобы жұмысына белсене ара-ласып, тұрғындарға үндеу-хат, прокламациялар таратты, төңкеріс идеясын насихаттады. 1907 жылы мамырда Березовский ревком қызметі үшін ұсталып, Верный түрмесіне қамалды, соңынан Шығыс Сібірге жер аударылды. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін Жетісуға қайта оралып, "Крестьянская газетаның" редакторы болды. Шаруалардың Жетісу облыстық төтенше съезіне (1917 жылы қазан) делегат болып сайланды. Контрреволюциялық топ Березовскийді Овчаровпен бірге тұтқындап, Талғарға (станица Софийская) баратын жолда екеуін де азаптап өлтірді. 1918 жылы 9 наурызда олардьщ мүрдесі қалалық паркке (қаз. 28-панфиловшылар паркі) жерленді.

## Дереккөздер
Сөйлеу нормасы

**Сөйлеу нормасы**  — тілдің қандай ортада қолданылатынына және сөйлеушінің ой-ниеті мен әлеуметтік ақуалына қарай анықталатын сөйлеу үлгісі.

## Тағы қараныз:
* Сөз
* Тіл нормалары
* Сөз айшықтары
* Сөз варианттары
* Сөзге морфемдік талдау
* Қаратпа сөз
* Сөздердің байланысу тәсілдері
* Сөздердің байланысу формалары
* Сөздердің орын тәртібі
* Сөздік
* Сөздік ұя
* Сөздің қызметі
* Сөздің лексикалық мағынасы
* Сөздің негізі
* Сөздің ішкі формасы
* Сөзжасам
* Сөз қолданыс
* Сөз құрамы
* Сөз мәдениеті
* Сөз таптары
* Сөзтұлға
* Сөз тіркесі
* Сөз енгізу
* Сөз синтезі
* Сөйлем
* Модаль сөз
* Сөз табы
* Ділмәр сөз
* Дәйек сөз
* Қыстырма сөз
* Төл сөз
* Төлеу сөз
* Етістікті сөз тіркестері
* Қосалқы сөз
* Есімді сөз тіркестері
* Байырғы сөз
* Қос сөз
* Басқарушы сөз
* Индекстік сөз
* Қарапайым сөз
* Сөз бостандығы
* Қысқарған сөз
* Машиналық сөз
* Алғы сөз
* Бөгде сөз
* Басқаратын сөз
* Туынды сөз
* Резервтелген сөз
* Сөз қолданылуы
* Сөз тіркесінің сыртқы формасы
* Сөзбе-сөз аударма
* Сөз түбірі
* Сөз қолдану ерекшеліктері
* Еліктеу сөз
* Ақындармен сөз жарыстыру
* Даналардан шыққан сөз
* Электронды пошта
* Сөз енгізу құрылғысы

## Дереккөздер


Тілдік норма

Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Сөйлеудің фонетикалық бірліктері

**Сөйлеудің фонетикалық бірліктері**  — ритмитика-интонациялык тұрғыдан алғанда дыбыстардың үздіксіз тізбегінен жасалатын ауа толқынының бөліктері. Тізбектелген ауа толқынының нақты бөліктері **Сөйлеудің фонетикалық бірліктері** (единицалары) деп аталады. Олар — фраза, сөйлеу такті, сөз, буын, сөйлеу дыбыстары.

## Дереккөздер


Фонетика

Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Инсульт

thumb|right|200px| Инсульттан қайтыс болған адамның миы
**Инсульт** ( — соққы, қыспа талу) — кенеттен басталатын ми ұлпасының және оның қабықшаларының зақымдалуы, оның қызметінің, мидағы қан айналысының кенеттен бұзылуы; осының салдарынан миға қан құйылады, немесе ми тамырлары тромбпен бітеліп қалады (тромбоз). Инсульттың басты себебі — гипертония ауруы, ми тамырларының атеросклерозы және қант диабеті. Оның пайда болуы қан айналысының тасуына байланысты. Көп ретте ауру адам кенеттен құлап қалады, есінен танады; оларда аяқ пен қолдың парезы (сал болуы) әдетте дененің бір жағынан басталады, тілі күрмеледі, алғашқы сағаттарда тыныс алуы бұзылып, денесі тырысады, құсады.

Көптеген ауру адамдарда инсульт кенеттен пайда болғанымен, осының алдында оның нышандары білінеді. Мәселен, гипертония ауруы және атеросклероз кезінде адамның басы айналады, миы зеңіп ауырады. Сырқаттың сырт киімін шешіндіріп, бас жағын көтеріңкіреп кереуетке жатқызу керек; адамның жатқан қалыптан қозғалмауы шарт. Дәрігерді дереу шақыру қажет. Мұндай науқаспен ауырған адам ерекше күтімді қажет етеді.
## Инсульт түрлері
* ишемиялық инсульт
*Геморрагиялық инсульт

## Қауіп қатер факторлары
## Дереккөздер

Санат:Инсульт
Санат:Патология
Береке (Қарасай ауданы)

**Береке** — Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл, Елтай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 19 км жерде, бетеге, боз, селеу өскен құрғақ агроклиматтық белдемде орналасқан.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Шағын шаруа қожалықтары мен өндірістік кооперативтер жұмыс істейді. Орта мектеп, клуб, дәрігерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданы елді мекендері‎
Есжан Берліқожанов

**Есжан Берліқожанов** (1884, бұрынғы Қапал уезі - 1960, Талдықорған (қазіргі Ескелді ауданы) — жергілікті басшы. Ұжымдастыру кезінде белсенділігімен көзге түскендіктен, 1920-25 жылдары Қапал уезінің Еркін аудандық кеңесінің хатшылығына, кейіннен төрағалыққа тағайындалады. 1925- 37 жылдары ауылдық кеңесте түрлі қызмет атқарып, 1937-52 жылдары Сарыбұлақ, Еркін аудандық кеңесінде төраға болды. Берліқожанов 1943 жылы майданға көмек ретінде самолет сатып алу үшін өз қаржысынан 53601 сом аударған. Бұл еңбегі жоғары бағаланып, мемлекет басшысы И.Сталин алғыс хат жолдаған. 1980 жылы қанатында "Е.Берликожанов" деген жазуы бар самолеттің қалдығы Киев қаласының түбінен табылды. 1945 жылы соғыс кезінде тылдағы жұмысты үлгілі жүргізгені үшін "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Вегетативті жасуша

**Вегетативті жасуша** *( - өсімдікті)* - тозаңның екі жасушасының үлкені - одаң тозанданудан кейін тозаң түтікшесі қалыптасады - бірақ ұрықтануға қатыспайды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Интервиллюзит

**Интервиллюзит** (*intervillusitum* - сырқат, бүр аралық қабыныс) - интервиллюзит, бүр аралығының қабынуы. Бала жолдасының бүрлер аралығының қабынуы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Джеймс Аббот

**Джеймс Аббот** (1807–1896) — ағылшын зерттеушісі, армия капитаны. 1840-жылдың сәуір-мамыр айларыңда ағылшын елшілігінің құрамында (Г.Стоддарт, В.Шекспир, А.Кополли) әскери-дипломатиялық тапсырмамен Орта Азия хандықтары мен Қазақстанда болып қайтқан.

Елшіліктің алдына қойған мақсаты Хиуа және Бұхар хандықтарын Ресейге қарсы одаққа тарту болды. Аббот осы бағытта қазақтар арасында да барлау жүргізді. 1840 жылы 4 мамырда оны Есет Көтібарұлы тұтқынға алады. Бірақ ол түрікмендердің көмегімен құтылып шығып, Ново-Александровск (қазіргі Ақтау қаласы) бекінісіндегі орыс әкімшілігіне келіп паналады. Ақыр аяғында Орынбор арқылы Петерборға жетіп, еліне оралды. Абботтың «Гераттан Хиуаға, Мәскеуге және Санкт-Петербургке саяхат күнделігі» (Лондон, 1843) аталатын 2 томдық еңбегінде Батыс Қазақстанның елді мекендері туралы көптеген дерек бар. Шеркеш, Жармұхамед есімді қазақ байларымен кездесіп, Кіші жүз қазақтарының орыстар жөніндегі көзқарасына, әскери жасақтары мен қару жарағына назар аударды.

## Дереккөздер

Санат:Англия тарихшылары
Санат:1807 жылы туғандар
Санат:1896 жылы қайтыс болғандар
Дәстүрлі қоғам

**Дәстүрлі қоғам** - көбінесе ауылдық қоғам, индустриалды емес, бүгінгі индустриалдық қоғамға қарсы, өндіру мен мәдени мұраларды сақтайтын қоғам.
**Дәстүрлі қоғам** - саяси, әлеуметтік және мәдени дамуы дәстүрлі құндылықтарға, салт-санаға, ата-баба мұраларына негізделетіндігімен ерекшеленетін әлеуметтік орта. Дәстүрлі қоғам адами қызметтің дағдыларын, қарым-қатынас жасаудың, тұрмыс кешудің, мәдени өнегенің пішімдерін кайталап отыруға негізделеді. Мұндай қоғамда дәстүр өмірлік тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа жалғаудың, индивидтердің жеке дамуын өзіне бағындыратын әлеуметтік сабақтастықтың басты құралына айналдырады. Дәстүрлі қоғамда әлеуметтік жаңалықтар эволюциялық жолмен біртіндеп жүзеге асады. Ұрпақтар сабақтастығы, олардың арасында қарама-қарсы себеп-салдарлардың болмауы, сан ғасырлық мәдени құндылықтарды ардақ тұтып, рухани-имандық қасиеттерді қастерлеу Дәстүрлі қоғамның жағымды қырлары болып табылады. Кейде Дәстүрлі қоғамдағы қатаң ұжымдық сана жеке адамның шығармашылығы мен бостандығын жете бағаламаушылыққа, өз мәдениетінің жосындары мен қалып қағидаларын өзге мәдени орта мен қоғамның ықпалынан қорғаштап бағатын томаға-тұйықтыққа алып келеді. Дәстүрлі қоғам қазіргі бүкіл әлемдік жаһандану жағдайында, әмбебап құндылықтардың, қарым- қатынас пішімдерінің, техника мен технологиялардың өрістеп, қанат жаюына орай өзінің томаға тұйықтығын жоғалта бастады. Бірқатар елдер (мысалы, Жапония) өздерінің Дәстүрлі қоғамындағы әлеуметтік-мәдени құндылықтарды қазіргі заманғы өркениет үрдістерімен оңтайлы ұштастыра білді. Ал, Азия, Африка мен Латын Америкасының кейбір елдері бұрынғы дәстүрлі даму жолдарын сол қалпында ұстануға тырысып келеді. Қазақ халқының Дәстүрлі қоғамнда да өзіндік дәстүрлі мәдениет, Дәстүрлі саяси жүйе, дәстүрлі құқықтык сана, т.б. болған. Ұзақ Жылға созынған отарлық езгі барысында қазақтардың Дәстүрлі қоғамына тән өзіндік болмысын жоюға бағытталған қыруар әкімшілік Шараларға қарамастан, халқымыз өзінің әлеуметтік-мәдени Құндылықтарының негізін сақтап қала алды.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Трансұлтты

**Трансұлтты**:
* 1) ұлттан, бір елден тыс шыққан, ұлтаралық және аймақтық ұйымдардың қызметімен байланысты; 

* 2) трансұлтты монополистер — әртүрлі елдер мен континенттерді өз қызметтерімен қамтитын үлкен компания (корпорация).

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бескөл (станция)

**Бескөл** - Ақтоғай-Достық темір жолы бойындағы станса. Талдықорған қаласынан 515 км, Үшаралдан 15 км жерде орна¬ласқан. 1957 жылы салынған. Әкімшілік жағынан Алакөл ауданына қарайды. Бескөл арқылы Алматы-Алашонькоу бағыты бойьшша Қазақстан-Қытай мемлекетаралық жүк және жолаушы таситын пойыздар жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Бескөл халық театры

**Бескөл халық театры**, бастапқыда Алакөл ауданының Көктүма ауданында Көктұма халық театры болып құрылды. 1970 жылы "халық театры" атағын жеңіп алды, бұл театр 1982 жылы Бескол шаруашылығына ауысты да, Бескөл халық театры болып атала бастады.

## Дереккөздер


Санат:Алматы облысының театрлары
Санат:Қазақстан театрлары
Бесмойнақ

**Бесмойнақ** (1993 жылға дейін — *Сергеевка*) — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Дегерес ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан батысқа қарай 70 км жерде, Жетіжол жотасының солтүстік баурайында орналасқан. Құрғақ агроклиматтық белдемде жатыр. Бетеге, жусан, селеу, көде, т.б. шөптер өседі.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Өндірістік кооперативтер мен шаруа (фермер) қожалықтары жұмыс істейді. Мектеп, аурухана бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Трансцендентті идеализм

**Трансцендентті идеализм** - Кантпен және оның ізбасарларымен бейнеленген, философиялық идеализмнің ерекше түрін білдіретін термин.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Вектор (биология)

нобай|
**Вектор** - дербес еселенуге және бөгде ДНҚ енуге қабілетті ДНҚ молекуласы; жасушаға генетикалық ақпаратты жеткізуді және оның клониалдануын қамтамасыз ететін - гендік инженерияның құралы болып есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:ДНҚ
Санат:Биология
Транзитология

**Транзитология** - саясаттанудың бөлімі, авторитаризмнан демократияға көшуді қарастырады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бехлі

**Бехлі, Беклиг, Беке л л и г** — Жетісудағы Суяб қаласына жақын орналасқан ежелгі кент. Аты белгісіз географтың 10 ғасырда парсы тілінде жазылған шығармасына ("Худуд ел- алем") қарағанда, Суяб қаласынан шыққан жол таудан асқан; ол тау түркі халықтарының діни нанымы бойынша киелі асу болып саналған. Бехлі осы асудың солтүстік жағында орналасқан. Соғдылар оны Семекна деп атаған. Бехлі билеушісі "Бадан-сингу", ал түріктерше "Йинал-тегин" деп аталған. Билеушінің жеке өзіне қарасты 3000, ал қала бойын¬ша 7000 әскері болыпты.

В.Бартольдтің жазуына қарағанда, Бехлі қазіргі Қастек асуының солтүстігінде болуға тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Оқудағы сабақтастық

**Оқудағы сабақтастық** - оқу-тәрбиелеу үрдісінің кезеңдері мен сатыларының келістіруі мен байланысы, оқу материалының орналасуының жүйелілігі мен бірізділігі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Дәріс беру

**Дәріс беру** - балаларды оқыту үрдісінде тәрбиелеу және білім, дағдылар, икемдерін табыстауға бағытталған ересектердің арнайы кәсіби іс-әрекеті; білімді түйсіну мен тәжірибеде қолдануы және оқыту мақсатын іске асыру бойынша педагогтың реттелген іс-әрекеті.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Престиж

**Престиж (Мәртебе)** — адам еңбектерін қоғамның қадірлеу өлшемі; белгілі бір қауымдағы қабылданған құндылықтарымен субъектінің әлеуметтік маңызды сипаттарын салыстыру нәтижесі. Бала үшін ересектер алдында және құрдастары арасында мәртебесінің маңызы зор. Мұғалім үшін қоғамдық түйсіктегі педагог мамандығының мәртебе деңгейі қандай екені толғандырады. Азаматтың, заңды тұлғаның, мемлекеттік органнын халықаралық ұйымның құқықтық жағдайын сипаттайтын құқықтары мен міңдеттерінің жиынтығы. Индивидумның немесе топтың бірқатар белгілер (экономикалық, кәсіптік, этникалык, т.б. белгілер) бойынша айқындалатын әлеуметтік ара қатынас жағдайы әлеуметтік мәртебе деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мүрде температурасы

**Мүрде температурасы** (ағыл. *temperature of corpse*; нем. *Leiclientemperatur f*; лат. *temperatura* - қалыпты жағдай) - Өлім келген уақытты анықтау үшін негізгі түрде сот медицинасы мен криминалистикада пайдаланылатын
көрсеткіш.

Өлім келген сәттен кейін мәйіттің терісінің үстінгі қабаты мен ішіндегі температура бірте-бірте қоршаған ортаның температурасы мен теңеле бастайды және т.б. Мәйітгін беті, аяғы мен қолдары 1-2 сағаттан кейін
мұздайды; 3-4 сағаттан соң киім астындағы дененің сууы байқалады.

Орташа мөлшерде мәйіттің температурасы сағатына **1°С** жылдамдықпен төмендейді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Трендтік зерттеулер

**Трендтік зерттеулер** – бір бас жиынтыққа уақыт интервалы мен біртекті әдістемені қолдану арқылы жүргізілетін зерттеу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тәсіл

**Тәсіл** (Педагогика) - 1. жалпы немесе жеке педагогикалық мәдениетте бекітілген тәрбиелік технологиясының салыстырмалы аяқталған элементі; белгілі бір жағдайдағы педагогикалық іс-әрекеттер әдісі; 2. әдіс элементі, оның құрамды бөлігі, әдісті іске асырудағы жеке қадам.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Веламен

300px|thumb
**Веламен** () — көпқабатты су сіңіруші ұлпа. Ол бірқабатты протодермадан қалыптасады. Веламен жасушалары тіршілігін жойып суды жақсы сіңіреді, олар суды осматикалық емес - капилярлық түрмен сіңіреді, қабықшалары саңылаулы (торлы-спиральды). Үлкен поралар мен үлкен тесіктер сыртқы қабаттан веламен жасушаның ішкі бөлігіне және капилярлық кеңістікпен жетеді. Веламен ішінен экзодермамен төселеді- күрделі өткізгіш жасушамен және олардан су қабықпен стелаға өтеді.

Веламен әсіресе сүйсіндер тұқымдасына және шаяноттар тұқымдасына жататын эпифиттерден молынан табылады.

## Дереккөздер

Санат:Өсімдік ұлпалары
Велигер

[thumb|right|250px|Науплиус [Циклоптар|циклопы]]
[thumb|right|250px|Зоэа [Европейский омар|европейского омара]]
[thumb|right|250px|Личинка жука-[Усачи (жуки)|усача]]
[thumb|right|250px|Головастик [Пятнистая крестовка|пятнистой крестовки]]
** Велигер** *( - желкен және gero- апарамын - жеткіземін)* - желкенші - көптеген теңіз құрсакаяқтылар мен қосжақтаулы былқылдақденелілердің- *(тұщы сулы жануарынан - [[дрейсен]])* пелагиялық дернәсілі. Кейбір былқылдақ- денелілердің велигер жұмыртқадан шығып - басқаларында трохофора кезеңін өткізіп дамиды. Велумі- аяқтары - ішектері - көзі - тепе-теңдік - *([[статоцис]]ты)* ұстау мүшелері - дернәсілдік қабыршағын - *([[протоконха]])* қалыптастыратын затты бөлетін қабыршакты бездері бар және оған денесінің алдыңғы бөлігі және оған басқа мүшелер мен мүшелер жүйесі тартылуы мүмкін. Кейбір велигер су қабатында ұзақ уақыт жүзеді де - ағынмен үлкен арақашықтықтарға жиі таралуы мүмкін. Су түбіне түскеннен кейін олар ересек былқылдақденелілерге айналады.

## Дереккөздер



Санат:Дернәсілдер
Демократизацияның үшінші толқыны

**Демократизацияның үшінші толқыны** - соңғы жылдары саясаттануда демократизация толқындары теориясы кеңінен тарады, осыған сәйкес демократиялық басқарудың қазіргі инститтутарын бекіту үш кезеңде болды, әрқайсысында бұл үрдіс елдердің әр түрлі топтарына әсерін тигізді. Ал демократия ареалының (демократия жоғарлауы) кеңейуінен кейін оның кейбір қысқартулары жалғасты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Педагогикалық қалау

**Педагогикалық қалау** - педагогикалық іскерлікке айқын бейімділігі және қабілеттілігі, оқу-тәрбиелеу жұмысын жүргізу талаптары мен ерекшеліктеріне сәйкес келетін тұлғаның қыры мен сапасының жиынтығы. Педагогтар деп балаларды және олармен жұмыс жасауды жақсы көретін, тез және қатесіз сұрақтар мен міндеттерде бағдарлай алатын, педагогика мамандыққа терең үйренуі және онда өмірдің мақсаты мен мәнісін көретін адамды айтады. Аталған ерекшеліктер басқа білімдермен байланыста педагогикалық шеберліктің пайда болуын айкындайды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Икемділікті, дағдыны, білімді қолдану

**Икемділікті, дағдыны, білімді қолдану** - оқу-тәрбие жұмысындағы тәжірибенің теориямен байланысын орнықтыру жолымен, оқудың мақсатымен іске асады. Негізгі мақсаты - оқушылардың өмірге дайындығы. Білім беру ақиқаты кұбылысының және нысанының әсер етуші құралы болуы мүмкін, ол икемділік пен дағды тек үрдістегі және олардын қолдануындағы ақиқат құралы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Үшінші себет

**Үшінші себет** - Еуропадағы қауіпсіздік және қарым-қатынас бойынша Жиналыс актілерінің қорытындысына сәйкес бөлігі және күн тәртібінің үшінші пунктін білдіреді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Оқытудағы үлгі

**Оқытудағы үлгі** - оқушы ойлауының, болжауының және шешімінің нақтыландырудың дидактикалық құралы. Бақылау, қайталау, білімдерді бекіту және бастапқы игеру кезінде барлық сыныптарда барлық пән бойынша сабақтарда қолданылады. Өз мысалдарын келтіре алмау білімді формалды игеруіне әкеледі. Мысалдар табиғи құбылыстар, қоғамдык өмір, әдебиет және т.б. салалардан окушының еріксіз байқауынан, қабылдауынан алынады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Табиғи тәрбиелеу қағидасы

**Табиғи тәрбиелеу қағидасы** - бала табиғатына қатысты тәрбие және оқыту сипатының берілу ізімен тырысу және баланың тума қабілеттерін дамытуға жағдай жасау. Бұл қағиданы Ж.Ж. Руссо мен И.Г. Песталоцци енгізген.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Биринчи чамдам

"Биринчи чамдам", "Бірінші қадам"— Жетісу ұйғырларының тұңғыш альманағы. 1924 жылы 2 ақпанда шықты. Көлемі — 147 бет. Таралымы — 750 дана. Оның беттерінде ұйғыр халқының тарихына және оқу-ағарту ісіне байланысты мақала, әңгіме, өлеңдер жарияланады. "Биринчи чамдам"Шығыс Түркістан өлкесіне де таратылды.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Санат:Ұйғырлар
Тэтчеризм

**Тэтчеризм** - ішкі және сыртқы саясаттың идеологиясындағы шеткі оң тенденциялардың бой көрсетуі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Монополистік іс-әрекет

**Монополистік іс-әрекет** - нарықтағы бәсекелестікті шектеу
немесе жоюға бағытталған және осыған орай монополиялық шектен тыс
пайда алуды көздеген кәсіпорын
әрекеті. Барынша тар мағынада бұл - монополияға қарсы заңнаманы бұзатын әрекет.

## Тағы қараңыз
* Монополиялық пайда
* Монополиясыздандыру
## Дереккөздер

Санат:Құқық
Санат:Заң
Репликалар

**Репликалар** - сөйлеушінің, әңгімелесушінің сөздеріне қарсылық, білдіру, жауап қайтару, ескерту жасау.

**Заң тәжірибесінде** — жарыссөзге қатысушылардың барлығы сөз сөйлеп болған соң, сөйленген сөздерінде айтылғандарға байланысты екінші рет сөз сөйлеу. Соңғы реплика құқығын үнемі жауапкер мен оның өкілі
иеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Құқық
Санат:Заң
Уайтхолл

thumb
**Уайтхолл** - 1. бірнеше үкімет мекемесі бар Лондондағы көше; 2. көбінесе Ұлыбританияның үкіметі деген мағынада.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ыбырайым Төлеуғалиұлы Абдолов

**Ыбырайым Төлеуғалиұлы  Абдолов** (1935 жылы туған, бұрынғы. Тайпақ ауданы, Калмыков ауылы) — палуан, Қазақстанға еңбек сіңірген жаттықтырушы. Еркін күрестен Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы, КСРО спорт шебері. 1957-61 жылы Қазақ дене тәрбиесі институтында оқыған. Жамбыл, Шымкент, Алматы қаларындағы жоғарғы оқу орындарында ұстаз, Дене тәрбиесі және спорт комитетінде бөлім бастығы, Білім министрлігінде бас маман қызметгерін атқарды.

## Дереккөздер


Санат:1935 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Тәрбие принциптері

**Тәрбие принциптері** - адам тәрбиесінің негіз құраушы идеялары немесе құнды негіздері.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Білім саласындағы мемлекеттік саясат қағидасы

**Білім саласындағы мемлекеттік саясат қағидасы** — білім саласындағы мемлекеттік саясат негізгі ережеге негізделеді. Білім мекемелерінің дербестігі - тәрбиеленушілердің жүйелі бағалануы аралық аттестациясының мерзімді және тәртіптік, оқу жоспарының бекітілуіндегі және өнделуіндегі өзіндік білім мекемелерінің ұсынылуы. Білім беруді гуманистік сипаттамасы – білім беру бағдарламасының және оқу-тәрбие мекемесі жүйесінің кұрылуы. Олар кез–келген деңгейдегі білім алудың түрлі тұрғын топтарының шектеусіз құқықтарының кез-келген білім беру сұраныстарын қанағаттандыра алады. 

Білім беруді демократияландыру – білім беруге мемелекеттік монополияның жойылуы және қоғамдық мемелекеттік жүйеге ауысуы; орындарда басқару қызметін максималды тасымалдау мен өкілетті орталық, аймақтық және жергіліктілік арасындағы басқару мүшелерінің нақты шектелуі; мақсат, мазмұн, ұйымдасу және жұмыс әдісі, сонымен қоса, кұкықтық, экономикалық, қаражаттық білім беру мекемелерінің өздігінен таңдауы; педагогтардың білім беру мекемесіндегі басқарудағы қатысуын бұзылуының іс-әрекет бағалауының, әдістерінің, оқулықтарының технологиясымен қағида тандауының еркін және шығармашылық құқығы; оқушылардың мектеп пен білім беру саласын таңдауға, ұйде білім алу мен мемлекеттік емес оқу орындарда оқуға, қысқартылып, жеке оку жоспары бойынша білім алуға, білім беру мекемесінің басқаруындағы қатысуына кұқығы. Федералдык мәдениетті және білім беру кеңістігіінң бірлестігі – федералды бағдарлама дамуының білім беруімен ұлттық, аймақтық және муниципалды бағдарламалармен байланысты, әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамудың жергілікті деңгейлерін, сонымен қоса, жергілікті білім беру жүйесінің ерекшеліктерін есепке алдыру. 

Жалпыға қол жетерлік – барлық оку орындарының түрі Қазақстан Республикасының барлық азаматтарына жыныстық, ұлттық, тектік, діни және т.б. себептері бойынша шектеусіз оқытуға қол жеткізу. Мемлекеттік, муниципалдық білім беру мекемесінің зиялы сипаты – білім беру мекемесінің муниципалды және мемелекетгік білім беру бағдарламасы діни емес сипатымен көрінеді. Ешкандай дін конфиссиясы мемлекеттік білім беру мекемесінде насихаттана немесе қуғынға ұшыра алмайды. Еркіндік және плюрализм – балалардың, олардың ата-аналарының немесе ата-аналардың орнын басатын жандардың қалауы бойынша оқыту формасының еркін таңдауының ұсынылуы. Балалар мен ата-аналар өздерінің қалауы бойынша мемлекеттік көрнекті мектептерге немесе діни, жеке меншіктік оқу орындарын тандай алады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Әлеуметтік-мәдени білім беру қағидасы

**Әлеуметтік-мәдени білім беру қағидасы** - мәдени педагогикасының бастапқы қалпы келесілерге негізделеді. Тұлғаның өсуі мәдени ортада ғана іске асады; білім беру мекемесінің мәдени ортада мақсатсыз ұйымдастырудың педагогика мен психология дамуының, дамыта білім беру концепциясының іске асуы мүмкін емес; мәдени ортада олардың дамуының және қалып қалауын қарастырады; олар оқушылардың өзіндік мәдени айқындалуының еркіндігіне әкеледі; оқу мекемесінің мәдени ортасы балалармен ересектердің әрекетінің бірлестігінде пайда болады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Веналық синус

Веналық синус (sinus venosus) — омыртқалы жануарлар жүрегінің жүрекшеге ашылатын, жұқа қабатты артқы бөлігі. Ол веналық қанды жинап, оны жүрекшеге бағыттап айдайтын қойнау тәрізді құрылым болып табылады.

Веналық синус барлық омыртқалы жануарлардың ұрықтарында болады. Ересек күйінде ол дөңгелекауыздыларда, балықтарда және қосмекенділерде жақсы дамыған күйде сақталады. Бауырмен жорғалаушыларда веналық синус қатты редукцияға ұшыраған, ал гаттерияда (туатарада) салыстырмалы түрде жақсы сақталған. Құстар мен сүтқоректілерде веналық синус дербес анатомиялық құрылым ретінде болмайды, оның элементтері жүрекшенің құрамына қосылып кеткен. Көптеген омыртқасыз жануарларда веналық синус қызметін ішкі мүшелер арасын қанмен толтыратын кеңістіктер — веналық лакуналар атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ғұсман Абдуллин

**Ғұсман Абдуллин**  (1885, Жәнібек ауданы, Қоңырат ауылы - 1965, сонда) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1930 жылы ұжымдастыру науқанына белсене қатысып, ауылындағы шаруашылық артеліне мүше болған. Жоғарғы еңбек көрсеткіштеріне жетіп, бай тәжірибесін көптеген жас шопандарға үйреткен тәлімгер.

## Дереккөздер


Санат:1885 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бозтоған

**Бозтоған** — Жетісу облысы Көксу ауданы, Жарлыөзек ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Балпық би ауылының батысында 17 км-дей жерде, Сарыбастау тауының солтүстік баурайында, боз, жусан, бетеге, көде, т.б. шөптесіндер өскен шөлейтті белдемде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Бұрынғы 23-партсъезд атындағы қызылша өсіретін кеңшар негізінде 1996 жылдан шаруа қожалықтары мен серіктестіктер ұйымдасқан.

## Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, мәдениет орталығы, дәрігерлік пункт, т.б. бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Көксу ауданы елді мекендері
Педагогикалық іс әрекеттің технологиялық қағидасы

**Педагогикалық іс әрекеттің технологиялық қағидасы** - педагогикалық технологияның негізгі ережелері. Педагогикалық әрекеттестілік белгіленген сәттіліктің іске асуы: жасөспірімдер мен балалардың тәрбие деңгейінің есебі (тәрбиеленушінің өнегелі білімі мен мінез-қулық деңгейінің адекватты талаптарының көрсетілуі); қоршаған ортаға баланың қатынасының бағдары (тәрбиешінің әрқилы құбылыстарға енегелі және өнегесіз қылықтардың деңгейінің қатынасын айқындауы); өлшем қағидасы (тәрбиеленушінің кез-келген әсері немес онымен қарым-қатынастың тиімділігі эмоционалды өлшемдердің сақталуы педагогикалық құралдарды, форма мен әдістердің әртүрлі қолдануында көрінеді. Педагогикалық ұстанымның динамикалық қағидасы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Экономикалық тәртіп

**Экономикалық тәртіп** - шаруашылықтың арнайы түрі, өндіріс құралына белгілі меншік формасы және оларға сай адамдардың өндірістік қарым-қатынасы бар мемлекет|мемлекеттің экономика бөлігі, секторы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Татьяна Азовская

**Татьяна Азовская** - 1948 жылы 8 қазанда Орал қаласында туған. 1973 жылы ҚазМУ-ді бітірді, Семей облыстық «Иртыш» газетінде тілші, Ақтөбе драма театрында әдеби қызметкер, «Приуралья» газетінде тілші болған. 1980 жылы «Благодарю судьбу», 1981 жылы «Письмо из Осени», 1985 жылы «Смуглое лето» атты өлеңдер жинағы жарық көрген. «Жігер» жастар шығармашылық фестивалінің лауреаты (1981).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әлеуметтік қанағаттанушылық

**Әлеуметтік қанағаттанушылық** - индивидтің санасындағы өзінің әлеуметтік өмірінің, өмір сапасын қабылдауы және бағалауының жалпыланған жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Табиғатқа сәйкестік принцип

**Табиғатқа сәйкестік принцип**- қоршаған әлем жөнінде жүйелі елес, экономикалық және Экологиялық сана мен әлемге экономикалық және экологиялық қатынас қалыптастыруды көздейтін принцип.

## Дереккөздер


Санат:Табиғатты қорғау
Мемлекет пен құқық теориясы

**Мемлекет пен құқық теориясы** (ағыл. *theory of state and law*; нем. *Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts*) — мемлекет пен құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін заң ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен құқықтың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Біртұтас педагогикалық үрдістің ұстанымдары

**Біртұтас педагогикалық үрдістің ұстанымдары** (педагогика) - біртұтас педагогика үрдістегі өзара ара-қатынастың сипаты мен құралдарын, әдістерін, түрлерін, мазмұнын анықтайтын бастапқы қағидалар; жетекші идеялар, үрдісті ұйымдастыру мен өткізудің нормативті талаптар. Бар үрдісті реттейтін нормалар, ережелер, жалпы қағидалар сипатында көрінеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Этно-мәдени бағыттылық принципі

**Этно-мәдени бағыттылық принципі** - тәрбиенің жалпы адамзат құндылықтарына қайшы келмейтін ұлттық мәдениет пен аймақтық дәстүрлерге, құндылықтар мен нормаларға сәйкес құрылған, жалпы адамзаттық құндылықтарға негізделген тәрбие принципі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мәселе

**Мәселе** — белгілі бір түсінікпеушіліктен туындайтын, мәселелік жағдаятқа талдау жасаудан бастау алып танымдық мәселені субъектің түсінуі, танымдық түрткінің тууы, мәселелік жағдаяттың танымдық міндетке айналуы.

## Дереккөздер

Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Педагогикалық зерттеу мәселесі

**Педагогикалық зерттеу мәселесі** - педагогикалық үрдістер мен құбылыстарды оқып-білу кезінде пайда болатын және жауап беруді талап ететін сұрақ.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Умма

**Умма** () - мұсылмандық қауым. Құранда «умма» сөзі құдайшыл шындықтың обьектісі болып табылатын мұсылман елі мағынасын білдіреді. VII ғасырға қарай тіпті Хилафаттан тыс тұратын да кез келген мұсылман умманың иелігінде деген түсінік қалыптасты. Панисламизм идеологиясында «умма исламия» - «мұсылмандар бірлестігі» концепциясы өңделді, сонымен қатар, «умма» ұғымы «ұлт», «халық» деген ұғымдармен маңызы бірдей болды.

## Дереккөздер

Санат:Ислам
Мәселелік жағдаят

**Мәселелік жағдаят** - бірмәнді шешімі жоқ жағдайлардың қарама-қайшы ара-қатынасы; проблемалық ойлаудың старттық шарты. Проблемалық ситуациялар типі типтік шешімдерді талап етеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Унитарлылық

**Унитарлылық** - билік орталық басқару органдарында шоғырланған, ал аймақтағылар тек кенесу құқықтарына және жеке өкілеттіліктерге ие болатын мемлекеттік құрылыс принципі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Проблемалық оқыту

**Проблемалық оқыту** - мәні проблемалық ситуация туғызу мен оқушылардың оқу проблемасын дербес шешулері бойынша іс-әрекеттерін басқару болып табылатын оқыту түрі. Проблема деп шешілуі оқушылардан білім алу үшін белгілі әрекеттерді талап егетін есептердің, тапсырмаларын, теориялық немесе тәжірибелік мәселелердің әртүрлілігін түсінуге болады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Сынама сабақ

**Сынама сабақ** - педагогикалық тәжірибеден өту кезіндегі институт студенті немесе педколледж оқытушысы өткізетін сабақ. Педагогикалық тәжірибе жетекшісі, осы пәннің немесе сынып мұғалімі тәжірибе өтушілердің қатысуымен өтеді, әдіскерлер басшылығымен дайындалады, қатысушылармен талқыға салынады. Тәжірибе өтуші әдіскермен, мұғаліммен кеңеседі, сабақ мақсатын ойластырады, оның өткен және алдағы сабақтарымен байланыстырады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Болжау (педагогикада)

**Болжау** (педагогикада) - тәрбиеленуші тұлғасының келешектегі даму үдерісін ерекшеліктері мен сипаттарын алуға бағытталған мұғалімнің танымдық іс-әрекеті; болжауды жүзеге асыру шарттары мен жолдарын айқындау.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Уолл-стрит

**Уолл-стрит** — үлкен банктер, қорлар биржасы және өнеркәсіптік монополиялардың басқармасы орналасқан Нью-Йорктегі көше.

## Дереккөздер



Санат:Нью-Йорк
Санат:Саясат әлеуметтануы
Уәж

**Уәж** (; ) - кек мағынада - түрткі болатын
себеп, әлдебір әрекет жасауға желеу,
әлдененің пайдасына уәж; **психологияда** — қажеттілік, түйсік, әуестік.
Криминологияда сарын қылмыстық
мақсатқа қол жеткізу бойынша белсенді әрекетке түрткі болған жеке
адамның ішкі жағдайы ретінде қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Айжан Жақсылық

**Айжан Жақсылық** (1950 жыл, Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жаңатаң елді мекені) - жазушы. 

## Өмірбаяны
1968 жылы Жарқамыс орта мектебін бітірген. Алматыдағы Қазақтың Мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Еңбек жолын 1968-1969 жылдары Жаңатаң бастауыш мектебінде ұстаздық қызметтен бастаған. 1975—1979 жылдар аралығында Жем, Жаңатаң орта мектептерінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, 1979 жылдан облыстық телекомпанияда редактор, 1985 жылы аға редактор, 1986—1996 жылдары Бас редактор болып қызмет еткен. 1996 жылдан бері осы телекомпания төрағасының орынбасары болып қызмет атқарған. Оның 
## Шығармалары
"Оралу", "Табиғат пен жүрек" атты жинақтары жарық көрген..

## Дереккөздер

Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Байғанин ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Қарама-қайшылықты басқару

**Қарама-қайшылықты басқару** - қоғамның жалпы немесе оның бөлек субъектілерінің мүддесіндегі даулық тайталасқа ықпал ету.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тәжді көгершіндер

**Тәжді көгершіндер** () - көгершіндер туысы.

Дене ұзындығы 89 см дейін. Басында тік тұрған - екі жақты қысыңқы келген дөңгеленген қауырсындары бар. 3 түрі белгілі. - Жаңа Гвинея және оған жақын жатқан аралдардың - бойында кездеседі. Қорғауға алынған.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Қылмыс уәжі

**Қылмыс уәжі** — қылмыстық әрекет жасауды
тікелей ішкі тудыру себептері (мысалы, қызғаныш, кек, пайдакүнемдік).
Қылмыстың субъективті жағының
элементтері. Заңмен қарастырылған
жекелеген жағдайларда, қылмыс сарыны қылмыс кұрамын саралау белгісі
болып табылады. Басқа жағдайларда
қылмыс сарыны соттарда жағдайды
ауырлататын немесе жеңілдететін ретте қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Қылмыстық құқық
Теңгермешілік

**Теңгермешілік** - эгалитаризм көріністерлерінің бірі, адамдардың өмір сүру жағдайы мен құқықтарындағы айырмашылықтарды жоюға немесе азайтуға талпыныс, әлеуметтік ерекше жеңілдіктерін ыдырату.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Социологиялық зерттеулер деңгейлері

**Социологиялық зерттеулер деңгейлері** - әлеуметтану білімі жүйесінде эмпирия теорияларының түрлі деңгейлерінің қалыптасуына бағытталған ерекше ұйымдастырылған зерттеу іс-әрекетінің циклдары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Терминалды күй

**Терминалды күй** (ағыл. *terminal state / condition*) - Өмір сүрудің соңғы сатысы - өлім алдындағы арпалыс, жанталас және жантәсілім; өмірмен өлім арасындағы шекаралас күй.

* Олар:
** ауыр естен тану (IV деңгейлі)
** шектен шыққан кома
** коллапс
** преагональнды  күй
** терминал үзiлiсi
** жанталасу
** клиникалық өлiм
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Проксемика

**Проксемика** - қарым-қатынасты ұйымдастырудың кеңістік және уақыттық нормалармен айналысатын психологияның ерекше бөлігі. Кеңістік пен уақыт үрдісті ұйымдастыруда ерекше белгілер жүйесі ретінде көрінеді. Коммуникативті жағдай компоненттері болады, мағыналар жүктемесін тасиды. Осы нормаларды білу мүғалімге педагогикалық қатынасты дұрыс құруына көмектеседі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жыныстық ағарту

**Жыныстық ағарту** - кейбір жыныстық ұғымдар мен құбылыстар туралы түсінік беруге және жыныстық білімнің белгілі бір деңгейін қалыптастыру қажет ететін ағарту жұмысы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тәжді тырна

**Тәжді тырна** () - тырналар тұқымдасына жататын құс.
 
## Сипаттама
Дене ұзындығы 1 м жетеді. Самайы жұмсақ қара қауырсындармен - желкесінде тік тұрған сары-алтын түсті қауырсынмен - (осыдан атауы) жабылған.

## Таралуы
Африкада кеңінен таралған - (Сенегал мен Эфиопияның Оңтүстікке қарай). Өзен мен көлдердің жағалауындағы бұташалар арасында мекендейді.

## Көбеюі
Ұя салудан тыс уақытында олар топ құрайды - тіпті қыстайтын тырналармен бірге. Қолда ұстауда көбеюдің аздаған жағдайлары белгілі.

## Дереккөздер


Санат:Тырналар
Қала әкімі

**Қала әкімі** - (; ; ; ) - өзі басқаратын қаланың барлық
тұрғындары немесе сайлау органдары сайлайтын, қалалық муниципалитет (өзін-өзі басқаратын қалалар) немесе
үлкен қала ауданының басшысы; қаладағы атқарушы билік басшысы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Нағыз әлеуметтік мінез-құлық

**Нағыз әлеуметтік мінез-құлық** - жақсылық істеуге бағытталған, адамның адамдар арасындагы мінез-құлқы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Нағыз әлеуметтік себептер

**Нағыз әлеуметтік себептер** - адамдарға жақсылық жасауға айқын және сапалы ұмтылысты қамтитын адам мінез-құлық себептері. Бұл себептер тәрбиелеу үрдісі мен қоршаған ортаның ықпалымен құрылады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Ақпараттық кеңістік

**Ақпараттық кеңістік** - ақпараттуындайтын, орын ауыстыратын және қолданылатын кеңістік. Ақпарат тасқынының бағыты мен жылдамдығы, оны қолдану және құру амалдары акпартгык кеңістік құрылымынаныктайды. Бұл кеңістктің құрылымы ғылым, БАҚ, білім беру кіретін қоғамның ақпараттық инфрақұрылымын көрсетеді. Бұл ұғымды В.И. Костюк енгізген.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Білім беру кеңістігі

**Білім беру кеңістігі** - білім беруді орталықсыздандыруды жүзеге асыруда білім беруде жалпы мемлекеттік бірлік сақталатын кеңістік. Бұл мемлекеттің әрбір азаматының тұрғылықты мекеніне қарамастан, толыққанды білім алу құқығын орндалуына және жеке білім беру құрылымдарының сабақтастығын және өзара байланысын сактайды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Сұңқарлар (айрық)

**Сұңқарлар** - 1. әскери қоркытушылық пен әскери күштің көмегімен халықаралық қақтығыстарын шешетін империалистік саясаткерлер мен генералдар; 2. билікке конституциялық жолмен келмеген көптеген елдерде кеңінен тараған топтар атауы. Олардың реакцияшылдарымен бірқатар мемлекеттерде фашистік тұрғыдағы әскери диктатуралардың пайда болуы байланысты

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Педагогикалық қайшылық

**Педагогикалық қайшылық** - өсіп келе жатқан тұлға өміріне жаңа, күрделі талаптар мен ескірген педагогика танымдар, концепциялар, жүйелер, көзқарастар арасында педагогикалық үрдіс кезінде пайда болатын және тереңдетілген сәйкессіздік. Жаңашылдар тәрбиелеу мен оқытудың жаңа әдістері, түрлері, мазмұнымен қанағаттануы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мұғалім профессиограммасы

**Мұғалім профессиограммасы** - мұғалімнің білімі, дағдысы мен іскерлігіне, оның жеке тұлғасына, қабілетеріне, психофизиологиялық мүмкіндіктері мен дайындық деңгейіне қойылатын талаптар тұрғысынан алғанда толық біліктілік сипаттама берілген кұжат.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Бақтыбай Айнабеков

**Бақтыбай Айнабеков** (1949 жыл, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Бесарық стансасы) - ақын, жазушы.

## Өмірбаяны
* Еңбек жолын осы Жаңақорған ауданында аудандық радио хабарын таратуды ұйымдастырушылықтан бастады.
* 1969 жылы Жаңақорған аудандық «Коммунизм жолы» газетінің еңбекші хаттар бөлімінің меңгерушісі.
* 1974 жылдан Жаңақорған аудандық «Білім» қоғамының жауапты хатшысы.
* 1975 жылдан Қазақстан Компартиясы Жаңақорған аудандық комитетінің нұсқаушысы, соңынан саяси ағарту кабинетінің меңгерушісі болған.
* 1981 жылы Алматы облыстық «Жетісу» газетінің партия тұрмысы және насихат бөлімінің меңгерушісі болды.
* республикалық Баспасөз комитетінің Қоғамдық саяси және ауыл шаруашылығы әдебиеттері бөліміне жетекшілік етті.
* 1983—1998 жылдар аралығында республикалық «Қазақстан» теледидарында комментатор,
насихат хабарларының Бас редакторы, қоғамдық саяси творчестволық бірлестіғінің Бас редакторы қызметтерін атқарған.
* 2000 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы Діни бірлестіктер мен байланыс жөніндегі Кеңес хатшылығының консультанты болған.
* Қазір Қазақстан жазушылар одағының «Жұлдыз» журналы мен Республика Жоғары Соты және Әділет Министрлігінің «Заң» газетінде республикамыздың оңтүстік аймақтарында орналасқан облыстарының меншікті тілшісі.
## Шығармалары
### Жыр жинақтары
* «Арманым менің»
* «Енші»
* «Балықшы бала»
* «Мәңгілік өмір»
* «Әлмеректің оралуы»
* «Шүкіршілік»
### Философиялық еңбектері
* «Дін мемлекеттен бөлек пе немесе жауапсыз хаттар»
* «Есігіңді аш, Өкімет пен Үкімет, ДПГ-келіп тұр»
* «Фалсафа — Алланың аян ілім!»
* «Бесарық Тұрсынбайды ұмытпайды»
* «Кім қауіпті?»
* «Қазақстанның N21 халық емшісі»
* «Құпия жан»
* «Менің Жаңақорғандық жерлестерім».
## Жетістіктері
* Бірнеше дүркін республикалық ақындар мүшәйрасына қатысып, жүлдегер атанған.
* Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.
* Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Жаңақорған ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Прокурорлық қадағалау

**Прокурорлық қадағалау** - барлық заңды тұлғалар, лауазымды адамдар мен азаматтардың (жалпы
қадағалау), сондай-ақ құқық қорғау органдары қызметінің барлық сатыларында (анықтау, алдын ала тергеу, соттың дауды шешуі, үкімдерді орындау мен сот тағайындаған мәжбүрлік сипаттағы басқа да шараларды) заңдардың дәл және бір үлгімен орындалуын
жүзеге асыратын еліміздің Бас прокуроры мен оған бағынышты прокурорлардың жоғары қадағалауы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Профессиография

**Профессиография** - индивидтің психофизиологиялық және психикалық қасиеттеріне белгілі мамандықтың қоятын талаптар жүйесінің сипаттамасы; кәсіптік психодиагностиканың негізі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Якобиншілер

thumb|right|200px|Максимилиан Робеспьер
**Якобиншілер** - 18 ғасырдың аяғындағы француз буржуазиялық революциясы кезеңіндегі революциялық, демократиялық саяси партиялардың бірі.

## Дереккөздер



Санат:Франция тарихы
Кәсіби бағдарлау

**Кәсіби бағдарлау** - кәсіби ақпарат, кәсіби диагностика, кәсіби кеңес, кәсібі іріктеу, кәсіби бейімделу арқылы жүзеге асырылатын және жеке тұлға мен еңбек нарығының қажеттіліктері мен ерекшеліктерін ескеретін, жастарды еркін, сапалы және өздігінен мамандықты таңдауға дайындайтын ғылыми-практикалық жүйе.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Қадағалау сатысы

**Қадағалау сатысы** - тараптардың осы сатының алдындағы сот сатыларының заңды күшіне
енген сот шешімдеріне шағым, наразылығы бойынша істі кадағалау тәртібінде қарайтын сот.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Реторсия

**Реторсиялар** -   мемлекеттің жеке және заңды
тұлғаларын кемсітушілік жағдайға
қойған басқа мемлекеттің достыққа
жатпайтын әрекетіне жауап ретінде
алғашқы мемлекет жасаған құқық
шеңберіндегі мәжбүрлеу әрекеттері.
Тиісті мемлекеттерге қатысты өзара
түсіністік принципін қалпына келтіру
мақсатын көздейді. Реторсиялар
ретінде қолданылатын шаралар
өздерін мәжбүр еткен әрекетке шаламас болуға тиіс жөне бұрынғы жағдай
қалпына келтірілген сәттен бастап
тоқтатылады.
Реторсия қарулы күш қолдануды
қарастырмайды.

Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының
құқықтарына арнайы шектеулері бар
мемлекеттердің азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарына қатысты Қазақстан Республикасы қарсы
шектеулер (реторсиялар) белгілеуі
мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Террорлық акт

[thumb|250px|2001 жылы 11 қыркүйекте [Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуыл]]
**Террорлық акт** ( — «қорқыныш», «үрей») — адамдардың өліміне қауіп тудыратын, елеулі мүліктік залал келтіру не болмаса басқа қоғамдық қауіпті салдарлар туындататын, қастандық, жарылыс, кепілдікке алу, өрт қою немесе басқа әрекеттер. 

Егер бұл әрекеттер адамдардың қаза болуына апарып соқса, Қазақстан Республикасының заңымен, ең ауыр жаза ретінде өлім жазасы тағайындалады.

## Дереккөздер

Санат:Лаңкестік
Мектеп педагогтарының кәсіби бірлестігі

**Мектеп педагогтарының кәсіби бірлестігі** - мүғалімдсрдің бірлескен іс-әрекетінің түрі, мектеп басқаруға, басқарушылық шешімдерді қабылдауға қосылудың ұйымдық түрі. Мұндай бірлестіктерге бірінші кезекте пәндік-циклдық комиссиялар жатады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Паганизм

thumb|300px|right
**Паганизм** — алғашқы қауымдық құрылыс кезінде - яғни тайпалық құрылыс пен оның ыдырауы кезінде - ұлттық-мемлекеттік діндердің пайда болуына дейін болған барлық сенімдер мен салттарды бейнелеу үшін моногеистік діндер (яһудилік, христиан, ислам) өкілдерінің енгізген термині.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Паганизм
Үрдіс

**Үрдіс, процесс** — қандай да бір нәтижеге жету жолындағы бірізді әрекеттердің жиыны.
* *Автомодель үрдісі* — берілген параметрлермен байланыссыз үрдіс.
* *Адиабатты үрдіс —* қоршаған ортамен физикалық жылу алмасу болмағанда өтетін процесс.
* *Тұрақсыз үрдіс* — физикалық жүйе жағдайы өзгеретін үрдіс.
* *Жұмыс үрдісі* — агрегатта және жүйеде жұмыс уақытында пайда болатын олардың тізбектілігі, себептілігі, өзара байланысының физикалық, физика-химиялық және басқа да құбылыстар жиынтығы.
* *Тұрақты үрдіс* — өзі өтетін жағдайда физикалық жүйенің өзгермеу процесі.