open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Картагенер триадасы

**Картагенер триадасы** — дамудың  семьялық аномалиясы:—бронхоэктаздар кілегейлі қабығы плинозының үшырасуы.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Микоздар

thumb
**Микоздар** ( — «саңырауқұлақ») — адамда және жануарларда түрлі шаш, тырнақ ауруларын қоздыратын саңырауқұлақ бактериялары.

## Дереккөздер

Санат:Таз аурулар
Санат:Жұқпалы аурулар
Санат:Тропиктік аурулар
Координаттық индекстеу

**Координаттық (''пост координаталық'') индекстеу** (*Координатное (посткоординатное) индексирование; coordinate (postcoordinate) indexing*) — ақпаратты дөлірек іздестіруді 9йымдастыруға қажетті кез келген қатынастарды көрсету үшін дескрипторлар байланыстырылатын немесе құрам дастырылатын құжаттарды индекстеу жүйесі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*КООРДИНАТНОЕ (ПОСТКООРДИНАТНОЕ) ИНДЕКСИРОВАНИЕ
*coordinate indexing: Definition from Answers.com

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеобронхомаляция

**Трахеобронхомаляция** Кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы шеміршектердің араласып және ошақты жұмсаруы. Кейбір іштен пайда болган ауруларда, сондай-ақ ісікті басып жаншу нәтнжесінде қап тамырларының мелшерден ауытқыи орналасуынан және т. б. пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Өкпе аспергиллезі

**Өкпе аспергиллезі** — қан қақыру, өкпеден қан кету, аспергилл байқалатын өкпені зақымдайтын висцеральдық аспергиллез.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Архей эонотемасы

**Архей эонотемасы** (тобы) (грекше: *archaios* — көне) — Жер қыртысына тиесілі тау жынысытардың ең көне қат-қабаттарын біріктіретін эонотема. Жердің геологиялық дамуының бастапқы эраларын қамтитын архей жаралымдары жоғары дәрежеде метаморфтанған гнейстерден, кристаллы тақтатастардан, кейде амфиболиттерден, мәрмәрлардан және кварциттерден тұрады. Олардың қүрамында ішінара темірлі кварциттерден (джеспилиттер) мен кристаллы тақтатастар да ұшырасып қалуы мүмкін. Архей эонотемасына тиесілі тау жынысытар метаморфтық түрғыдан қатты өзгерген оларда органикалық қалдықтар кездеспейді, бірақ бүл тау жынысытар құрамында графит атомдарының кезігіп қалуы архей эонында да тіршілік белгілері болғандығын көрсетеді. Архей эонотемасының бүгінгі жіктемесіне сәйкес, ол төрт бөлікке жіктелген:
*эоархей 
*палеоархей
*мезоархей 
*неоархей 
Архей атауы геология ғылымына енгізілген сәтте архей жаралымдары тобына (архей эонотемасына)кембрийге дейін қалыптасқан тау жынысы қатқабаттары түгел жатқызылған болатын. Бүгінгі таңда Архей эонотемасына кембрий кезеңіне шейін жаралған тау жынысытар тобының ең төменгі бөлігі ғана, яғни ең көне тау жынысытар бірлестігі жатқызылады.

**Архей тобы**
-  Кембрий кезеңіне шейін түзілген тау
жыныстарының ішіндегі ең көнелері. Олар негізінен қайта өзгерген жыныстардан — гнейстерден, кристалды жіктастардан, сирегірек амфиболиттерден, мәрмәрлардан және тақтатастардан (кварциты) тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Грунт суларының типтері

**Грунт суларының типтері**  - орналасу жағдайларына қарай грунт суларының мынадай негізгі типтері ажыратылады: өзен аңгарларының, мұздықтар шөгінділерінің, далалардың, шөлейттер мен шел далалардың, таулы аймақтардың, құмды теңіз жағалауларының грунт сулары. Олардың әрқайсысының жергілікті жердің бедеріне, таужыныстарына, климатына, гидрографиясына және тағы басқабайланысты өз ерекшеліктері болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қос өрісті сигнал

**Қос өрісті сигнал** (*Биполярный сигнал; bipolar signal*) — элементтері оң және теріс кернеу болатын сигнал. Қос өрісті сигналдар мәліметтерді жеткізу жүйелерінде пайдаланылады.

## Ішкі сілтемелер
*Сигнал

## Сыртқы сілтемелер
*Bipolar signal 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бөгет тісі

**Бөгет тісі** (*Зуб плотины*) - бөгет табаны іргетасының бір элементі, трапециялық бітімдегі көлденең қимасы; негізгі атқаратын міндеті: бөгеттің беріктігін нығайту және табаны астынан сүзілу процесін болдырмау.

## Тағы қараңыз
* Бөгет;
* Бөгет өзегі;
* Бөгет түрлері;
* Бөгет имараттары;
* Бөгетсіз бас тоған;
* Бөгет қырының ені;
* Бөгетті бас тоған;
* Бөгеттік су электр станциясы;

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Машиналық файл

**Машиналық файл** (Машинный файл; computer file) — құрамында машиналық программалар (ехе- және com- файлдары) бар файл.

## Дереккөздер


Файл

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иммунологиялық есте сақтау

**Иммунологиялық есте сақтау** (Жады) — иммундық жүйенің ерекше қасиеті. Организмнің иммундық жүйесінің, тәнді немесе туыстас антигенмен екінші рет қайталап кездескенде антиденелердің титрінің тез өсуімен немесе сезімталдығы күшейтілген лимфоциттердің тез көбеюімен жауап беру қабілеті. Иммунологиялық есте сақтау көп жағдайларда жылдарға созылады және бұл қасиет қандағы да, торшадағы да иммунитетке тән. Иммунологиялық есте сақтауды иммунды қан берушіден иммунсыз қан алушыға тірі лимфоциттерді құю немесе қүрамында «тасымалдау факторы» бар лимфоциттер сығымдарын немесе иммунды РНҚ енгізу арқылы беруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Грунттардың жабысқақтығы

**Грунттардың жабысқақтығы**
— грунттардың өзге заттарға жабысу қасиеті; әсіресе сазды таужыныстарға тән; аймақтың өткелдік мүмкіндігін анықтауда, жол   құрылысы жұмыстарын жүргізуде грунттардың жабысқақтығы н анықтау үлкен рөл атқарады; кг/см2 өлшемімен белгіленеді (грунтқа  жабысқан затты одан ажыратып алуға  жұмсалатын күш мөлшері).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Диагностикалық белгі

**Диагностикалық белгі** *(диагнема)* - геологиялық нысандарды тануға пайдаланылады. Диагнемалар мағыналық жүктемесі бойынша әр түрлі
геологиялык пондердің нысандарына қарайтындығы, қүрылымы, бейнелеу тәсілі, сипаттау тәсілі, мондерінің саны, көлемі, салыстырмалылығы, өгергіштігі,ретгілігі, диагностикалық мәнділігі және пәндік алқап пен таксондық бірліктерге қатысы бойынша жіктеледі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жанартаукластикалық материал

**Жанартаукластикалық материал** — жанартау әрекеті кезінде қатты немесе сұйық зат күйінде аспанға атылған тау жынысы кесектері; екі топқа бөлінеді: 
:*а) атқылама тау жыныстар есебінен қалыптасқан кесектер мен түйірлер (қождар, пемзалар, күлдер); 
:*ә) жанартау көмейіне жапсарлас өңірлердегі "ескі" тау жыныстардың жанартау әрекеті кезінде сынып дараланған кесектері. 
Синонимдері: эксполозиялық материал, тефра.

## Дереккөздер


Санат:Вулканология
Мұрагерлік иерархиясы

**Мұрагерлік иерархиясы** (*Иерархия наследования; interitance hierarchy*) — білімдерді ұсынуда — ұсыну бірліктерін иерархиялық ұйымдастыру; бейнелік ұғымның немесе нұсқасының кейбір қасиеті туралы ақпарат жоқ болған жағдайда туынды ұғым үшін осы қасиеттің сипаттамасы пайдаланылады. 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Машиналық (атқарушы) цикл

**Машиналық (атқарушы) цикл** (орталық процессордың циклі) (Машинный (исполнительный) цикл (цикл центрального процессора); machine (execution) cycle, CPU cycle) — бір машиналық команданы таңдау мен орындауға қажетті уақыт.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеобронхомегалия

**Трахсобронхомегалия**(син.: Мунье-Кун ауруының синдромы, кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы дивертикулез, трахеобронхомаляция, трахеоңеле)— жинақты белгісі: Мунье-Куп ауруының жинақты белгісі) Дамудағы ауытқу: кеңірдек пен кеңірдек тарамы диаметрлерінің өте үлкеп болуы. Кеңірдек пен кеңірдек тарамының кенересіндегі созылғыш тканьнің, бұлшық ет тканьнің және (немесе) шеміршек тканінің толық жетілмеуінен болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Координаттық сызғыш

**Координаттық сызғыш** (*Координатная линейка*) — Word жүйесінде — азат жол шекарасын тағайындауға арналған, сантиметр немесе дюйммен таңбаланған, экранның горизонталь не вертикаль жолы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Координатная линейка Word - Информатика - Предметный раздел ...
*Координатная линейка

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Әріптік-цифрлық кодтық жинақ

**Әріптік-цифрлық кодтық жинақ** (Буквенно-цифровой кодовый набор; alphanumeric character set) — әріптер мен цифрлардан тұратын және басқарушы элементтер мен арнайы бедербелгілер кіруі мүмкін кодтық жинақ.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мұрағаттық ашылған файл

**Мұрағаттық ашылған файл** (*Разархивированный файл; unstaffed file*) — архивтік файлдан мұрағаттық ашу процедурасы арқылы қалпына келтірілген файл.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аспирация

**Аспирация** — 1. Жұтылған ауа ағынының сорылуы нәтижесінде бөтен денелердің тыныс жолдарына енуі; 2. Қуыстағы немесе патологиялық ошақтағы нәрсенің сорылуы.

**Аспирация**, сорып алу — жұмыс орындарының ауасын тазарту үшін шаңды және өндіріс процесінде пайда болатын ұсақ қоқымды сорып алу..

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Машиналық іздеу

**Машиналық іздеу** (Машинный поиск; machine search) — компьютер немесе басқа техникалық құралдың көмегімен орындалатын мәліметтерді іздестіру.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Архей эоны

**Архей эоны** — Жер тарихының ең көне эоны. Индексі — АК. 2000 жылы Бразилияда өткен Бүкіл дүниежүзілік геологиялық конгресте бекітілген жер-жылнамалық шкалаға сәйкес, Архей эоны бүгіннен санағанда шамамен 4500—2500 млн жылдар бқрынғы уақыт аралығын қамтып, еоархей, палеоархей, мезоархей, неоархей эраларына жіктеледі.

## Дереккөздер


Санат:Жер құрылысы
Кеңірдек тарамы хондропатиясын қалпына келтіру

**Кеңірдек тарамы хондропатиясын қалпына келтіру** — шырышты қабықта кеңірдек пен кеңірдек тарамының сүйекке айналуы сипаттайтын тыныс жолдарының ауруы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Грунттардың (таужыныстардың)тығыздалуы

**Грунттардың (таужыныстардың)тығыздалуы**
 — таужыныстардың сырткы жүктеме әрекетінен кеуектілігінің азаюы арқылы тығыздығының артуы. Көлемдік массасы мен көтеру қабілеті артады, судың сүзілуі, су сіңіру қабілеті азаяды және тағы басқа  өзгерістерге түседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Микрогения

**Микрогения ( +  - төменгі жақ)**. Төменгі Микрогениянің жетілмеуі. Бұл кезде иек пен төменгі ерін түсіп кетеді де, ауытқу әжептеуір болса, адам пішінін өзгертуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Картагенер синдромы

**Картагенер синдромы** — кеңірдек синдромдарының тұқым қуалайтын кеңею ауруы, жүрек оң иыққа уюы, синустың қабынуы.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Координаттық іздеу

**Координаттық іздеу** (*Координатный поиск; coordinate retrieval*) — координаттық индекстеу әдісін пайдалануға негізделген құжаттарды іздестіру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Машиналық-бағдарланған тіл

**Машиналық-бағдарланған тіл** (машинно-ориентированный язык; machine-oriented language) — мәліметтер түрі мен алгоритмдік құрылымы белгілі бір есептеу машинасының немесе компьютер тобының құрылымын қамтып көрсететін, сонымен қатар, программалау процесін жеңілдететін және автоматтандыратын бірқатар сипаттамалары бар программалау тілі. Тиімділігі жағынан машина командаларында жазылған программалардан кем түспейтін программалар жазуға мүмкіндік береді. Көбіне жүйелік программалауда қолданылады. Машиналық-бағдарланған тіл арнаулы және әмбебап болып екіге бөлінеді. Машиналық-бағдарланған тіл арнаулы тілдерге мнемокодтарға автокодтар жатады. Жалпы бұл екеуін біріктіріп ассемблер тілі деп атайды. Машиналық-бағдарланған әмбебап тілдердің мысалы ретінде ALMO, UNCOL, СИ тілдерін келтіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеомегалия

**Трахеомегалия**— дамудағы ауытқу: кеңірдек диаметрінің тым үлкен болуы созылғыш тканінің бұлшық ет тканінің және (немесе) шеміршек тканінің толык жетілмеуінен болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гиало

**Гиало** (грек, *һуаlos* — шыны) — кейбір тау жынысы атауларының алдыңғы жағына жалғанып, олардың шыны тектес түзілім түзетіндігін көрсететін қосымша. Синонимі: *витро*.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Химия
Міндетті мәлімдеме

**Міндетті мәлімдеме** (*Обязательное объявление; mandatory declaration*) — қалдыруға болмайтын айнымалыларды сипаттау. Мұндай мәлімдеме іс жүзінде тек Бейсик тілінің ескі нұсқаларынан басқа жоғарғы деңгейлі барлық тілдерде бар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Грунттың (таужыныстың) түйірөлшемдік құрамын

**Грунттың  (таужыныстың) түйірөлшемдік құрамын талдау** — таужыныстағы бірдей өлшемді бөлшектер жиынтығы болып табылатын фракциялардың салмақ мөлшері (%) бойынша әр түрлі шамасын анықтау; тікелей (елеуіш және су — Сабанин әдісі, тамшуырлық әдіс және тағы басқа) және жанама (Рутковский, ареометрлік жөне тағы басқа)  әдістер жекелеген фракцияларды бөліп (өлшеп) және олардың таужыныстағы пайыздық мөлшерін анықтайды. 

Жанама әдістер таужыныстардың кейбір қасиеттерінің негізінде олардағы фракцияларды тікелей бөлмей-ақ жіктеуде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бөгетсіз бас тоған

**Бөгетсіз бас тоған** (*Бесплотинный водозабор*) — инженерлік геологиялық, гидрологиялық және жер бедерінің колайлы жағдайындағы өзен суының маусым кезіндегі ең төменгі биіктігі магистральды каналдың бас сағасындағы деңгей биіктігінен жоғары болғанда салынатын гидротехникалық имарат Бөгетсіз бас тоғанның суқабылдағыш жер жағдайына орай орналасуына байланысты арналық және жағалық болып бөлінеді. Бөгетсіз бас тоған имараты құрылы мына байланысты ашық бетті (*ашық жән жабық*) және түптік траншеялы (*галереялы*) болып бөлінеді. Ашық бетті бас тоға имараты жылжымалы және тұрақты.

## Тағы қараңыз
* Бөгет;
* Бөгет өзегі;
* Бөгет түрлері;
* Бөгет тісі;
* Бөгет имараттары;
* Бөгет қырының ені;
* Бөгетті бас тоған;
* Бөгеттік су электр станциясы;

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Мәлімдеме

**Мәлімдеме** (Объявление; declaration) — тілдік объектіні жасауға арналған құрал. Белгілі бір оқиға туралы жазбаша не ауызша хабарлама.

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Микроглоссия

**Микроглоссия ( және  - тіл) — шағын тіл**. Тіл көлемінің кішіріп өзгеруі. Әдетте іштен туа пайда болады. Жарақат, қабыну, тыртық тәрізді өзгерістер де осы аурудың пайда болуына ықпал жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Әріптік-кодтық жинақ

**Әріптік-кодтық жинақ** (Буквенный кодовый набор; alphabetic character set) — әріптерге жататын және басқару элементтері мен арнайы бедербелгілер кіруі мүмкін, бірақ цифрлар кірмейтін кодтық жинақ.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жанартаукластикалық таужыныс

**Жанартаукластикалық тау жынысы** — жанартаутекті сынықты тау жыныстардың жалпылама атауы; жанартаудың эксполозиялық әрекеті нәтижесінде дербестелген, сол сияқты жанартау аппаратын құрайтын тау жыныстардың және қатайып үлгерген лавалардың механикалық уатылуы нәтижесінде дараланған кесектер мен түйірлер есебінен қалыптасқан тау жыныстардың барлығын да жанартаукластикалық тау жынысы деп атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Вулканология
Санат:Тау жыныстары
Қос өрісті кодтау

**Қос өрісті кодтау** (*Биполярное кодирование; bipolar coding*) — екілік жүйенің бірлік таңбасын оң және теріс импульстармен кодтау тәсілі. Екілік жүйенің нөл таңбасы қажетті кезеңде импульстың болмауымен өрнектеледі (кодталады).

## Ішкі сілтемелер
*Кодтау

## Сыртқы сілтемелер
*Bipolar coding 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иммунологиялық толеранттық

**Иммунологиялық толеранттық** — иммунологиялық жағдайлардың бір түрі. Организмнің белгілі бір антигенге иммундық жауап беруімен қатар оның басқа да антигендерге иммунды жауап бере алатын қабілетінің болуы. Иммунологиялық толеранттық, антигенмен бұрын кездесуде және бұл жағдай лимфоциттердің антиген сезгіш клондарының жоғалуымен немесе иммунды жауапты лимфоциттердің кызметін тежейтін супрессор торшаларының пайда болуымен байланысты. Мысалы тышқандардың лимфоцитарлық хориоменингиті. Иммунологиялық толеранттық құстар мен кеміргіштердік лейковирустары да туғызады. Иммунологиялық толеранттық 1953 ж. бір-бірінен қатынассыз Медовар және Гашек ашқан.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Өкпедегі карциноматоз

250 px|thumb

**Өкпедегі карциноматоз** — Өкпедегі гематогенді кеселді жердің дененің басқа жерлеріне таралу түрінің бірі.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Корпоративтік желі

**Корпоративтік желі** (*Корпоративная сеть;, enterprise-wide networks*) — үлкен кәсіпорынның (мекеменің) — корпорацияның барлық бөлімшелеріне қызмет ететін есептеу желісі. Осы ұйымның ережелеріне сәйкес бір ұйымға тиесілі және/немесе басқаратын байланыс жүйесі.  Корпоративтік желі желіден, мысалы, Интернет-провайдерден ерекшеленеді, IP мекенжайларын тарату, интернет ресурстарымен жұмыс істеу және т.б. ережелері бүкіл корпоративтік желі үшін бірдей, ал провайдер тек магистральдық сегментті басқарады. желі, оның тұтынушыларына провайдердің мекенжай кеңістігінің бөлігі болуы мүмкін немесе бір немесе бірнеше провайдер мекенжайларының артында желілік мекенжайды аударудың жасырын механизмі болуы мүмкін желі сегменттерін дербес басқаруға мүмкіндік береді.  Компьютерлік технологияға негізделген корпоративтік желі интернет деп аталады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Корпоративная сеть передачи данных - www.nnc.kz
*Enterprise-Wide Network

Санат:Компьютерлік желілер
Macintosh

**Macintosh (Мак)** — АҚШ-тағы Apple фирмасының дербес компьютерлері тобы. Бұл топқа *Power* *Macintosh*, Macintosh AV, Quadra, LC және т.б. компьютерлер жатады.

## Тарихы
Ең алғашқы Мас 1984 жылы 24 қаңтарда шығарылды. Бұл компьютер пайдаланушының графикалық интерфейсін (алғашқы тышқанды құрастырып шығарған  Дуглас Энгельбарт NLS (oN Line System) 1967 жылы болды [1])  мен басқару жолағының стандартты интерфейсін  қолданды. Осыдан соң қомпания Apple II компьютерлер тобын шығаруды доғарды. Себебі олар бәсекелестікке төтеп бере алмайтын еді.

Қазіргі кезде Macintosh компьютерлері келесі өнімдерді ұсынады: бастапқы деңгейдегі МасВооk ноутбуктерін, жоғарғы деігейлі MacBook Pro ноутбуктарын, ультрапортативті  MacBook Air ноутбуктерін, компактты Mac mini үстел компьютерлерін, iMac интегрирленген дисплейімен моноблокты үстел компьютерлері, жоғарғы деңгейдегі Mac Pro жұмыс станциясы. Әрбір компьютер ішінде әртүрлі конфигурациялар болады.

Macintosh бірінші компьютерлері Motorola (68000, 68020) процессорлармен базасын қолданып, одан кейін әлдеқайда күшті  IBM PowerPC процессорларын ( PowerMac моделді компьютерлерде қолданылды), соңында Intel процессорларымен жабдықталды.

Соңғы үстел компьютерлері мен PowerPC базасындағы серверлер 64-разрядты G5 процессорларымен, ал ноутбуктер 32-разрядты G4 процессорымен жабдықталды. Жоғары жылу бөлгіштігі мен энергияны қажет ету жоғарылығына байланысты G5 процессорларын IBM жаңалата алмады және оларды ноутбукке қолдану мүмкін болмады. IBM процессорларының тактілік жиілігінің төмен болуы және жоғарыда аталған проблема Apple компаниясына жаңа процессор қондырғыларын іздеуге мәжбүрледі. Жиілігі жоғары және шағын Intel процессорларына  Apple 2006 жылдан бастап көше бастады. Сонымен қатар осы процессорды қолдану арқасында жаңа мүмкіндіктерге қол жетіп Rosetta технологиялары қолданылды. 2006 жылдың соңында барлық компьютерлер жаңа процессорға көшірілді. Сол уақытта Intel архитектурасы 32-рахрядты Mac OS 10.4 операциялық жүйесін қолдады. 
нобай|солға|iMac 2009
2010 жылы барлық шығарылған компьютерлер 64-разрядты Intel Core 2 Duo және Intel Xeon процессорлырмен жабдықталды. Ал алдыңғы  үлгі 64-разрядты қалыпта Mac OS X 10.5 қолдаса, 32-разрядта Intel және PowerPC платформалары болды. Жаңа 10.6, Mac OS X үлгісі, PowerPC-тен көшірме болса да, эмуляция тәртібі ссақтала тұра, тек қана Intel платформасында ғана жұмыс істеді, Көптеген қолданбалардағы секілді  Mac OS X 10.6 Snow Leopard толықтай 64-битті болды. 
Соңғы уақытта  Apple Windows ОЖ-сін және Boot Camp утилитін қолданды, тек қана бұл емес Macintosh платформасында Linux ОЖ-сі де қолданылды.

## Дереккөздер

Санат:Apple компаниясының өнімдері
Санат:1984 жылы пайда болғандар
Дәріхана демікпесі

**Дәріхана демікпесі** — дәріхана қызметкерлерінде аллергендер тудыратын инфекциялық-аллергендік бронх демікпесі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Иммунологиялық процесс

**Иммунологиялық процесс** — антигенге иммундық жауап кезінде торша мен тканьдардағы туатын өзгерістер жинағы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гиалокластит

**Гиалокластит** - шар тұрқылас лаваларға тән шыны тәрізді сырт қабықшаның суасты жағдайында мұжылып-шайылуы нәтижесінде түзілетін шыны тектес түйіршіктер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Химия
Әрекеттер терезесі

**Әрекеттер терезесі** (Окно действий; action frame) — сұрақ немесе ескертуші бар экрандағы жақтау, оның көмегімен программа пайдаланушыдан ақпарат сұрайды. Көбінесе компьютердің көмегімен оқытуда пайдаланылады, оның үстіне жақтаудағы сұрақтар мен білімін тексереді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәлімет жинақтарын үлестіру

**Мәлімет жинақтарын үлестіру** (Распределение наборов данных; data set allocation) — сыртқы құрылғылардың тапсырмасы бөлінгеннен кейін орындалатын және тапсырма бөліміне қажетті мәлімет жинақтарын орналастырудан тұратын бастаушының — терминатордың тапсырмасының міндеттерінің бірі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті

**Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті** — инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыру салаларында Министрліктің стратегиялық функцияларын орындауға қатысушы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
1996 жылы ҚР Инвестициялар жөнiндегi мемлекеттiк комитетi құрылып, 1999 жылы ол ҚР Инвестициялар жөніндегі агенттігі болып қайта ұйымдастырылды. 2000 жылы агенттік таратылып, функциялары мен өкілеттіктері ҚР Сыртқы істер министрлігіне берілді. 2002 жылы Инвестиция комитеті ҚР Сыртқы істер министрлігінен ҚР Индустрия және сауда министрлігіне, 2010 жылы ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне, 2014 жылы ҚР Инвестициялар және даму министрлігіне берілсе, 2018 жылдан бастап ҚР Сыртқы істер министрлігінің құрамына кіреді.

## Міндеттері
* Инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыру, инвестициялық жобалардың іске асыру және мониторинг шаралардың қамтамасыз ету

## Құрылымы

## Төрағалары
# Ахметжан Есімов (1996—1998)
# Ораз Жандосов (1998—1999)
# Әнуар Сәйденов (01.1999-08.1999)
# Вадим Зверьков (2002)
# Ерлан Әбілдаев (06.2002-06.2003)
# Ерлан Аринов (2003—2006)
# Тимур Нұрашев (2006—2010)
# Асылхан Серіков (2010—2013)
# Ерлан Хаиров (02.2013-05.2016)
# Сапарбек Тұяқбаев (10.2016-11.2017)
# Ерлан Хаиров (01.2018-12.2018)
# Бақыт Батыршаев (03.2019-07.2019)
# Рустам Исатаев (08.2019-10.2020)
# Аскар Шоқыбаев (10.2020-08.2021)
# Ардақ Зебешев (09.2021-02.2024)
# Ғабидолла Оспанқұлов (02.2024 бастап)

## Дереккөздер

И
Касони байқауы

**Касони байқауы**  ахинококкоз бен альвеококкоз диагностикасы үшін қолданылатын эхинококк антигендері бар.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Архейлік қатпарлық

**Архейлік қатпарлық** — жоғары дәрежелі метаморфизм жаппай граниттелу процестерін қамтамасыз еткен Жер дамуының ең алғашқы дәуірінде болып өткен қатпарлық. Жоғарғы жержылнамалық шекарасы шамамен 2600 ± 100 млн жылға сәйкес келетін, архей эонына тән бүл қатпарлық Балтық және Канада қалқандарын қүрайтын мейлінше көне таужыныстарға тән.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәлімдемелік тәсіл

**Мәлімдемелік тәсіл** (Реляционный подход; relation approach) — мәліметтер базасын жобалау кезінде мәлімдемелік теорияны қолдану.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Хондроостеопластикалық трахеопатия

**Хондроостеопластикалық трахеопатия** — ауру себебі мен пайда болу жағдайын белгісіз ауру, тыныс жолдарының өзгеруі мен демінің жетіспеуі үдеп, кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы шеміршектің сүйектенуі ұлғаяды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Диаграмма

right|thumb|200px
**Диаграмма**  - нақты процестер мен құбылыстардың өзара байланыстарын сипаттайтын сандық көрсеткіштер сызба
түрінде кескінделетін нұсқалар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Графика

Санат:Материалдар механикасы терминдері
Қос нүктелік жалғастыру

**Қос нүктелік жалғастыру** (*Двухточечное соединение; point-to-point connection*) — мәліметтер жеткізу үшін оларды жеткізетін екі бекеттің арасында ғана орнатылған байланыс.

## Ішкі сілтемелер
*Жалғастыру

## Сыртқы сілтемелер
*[Point-to-point (telecommunications)](http://en.wikipedia.org/wiki/Point-to-point_(telecommunications)) 
*Сеть точка-точка 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеопластика

**Трахеопластика** (син.: кеңірдекті қалпына келтіру)—сау жерінен алып, ауру жерін жамау операциясы. кеңірдек кенересінің бүтіндығын бұрынғы қалпына келтіру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Әріптік жол

**Әріптік жол** (Буквенная строка; alphabetic string) — тек қана берілген алфавиттің әріптерінен тұратын тізбек.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәлімет қабылдаушы

**Мәлімет қабылдаушы** (Адресат; target) — іздестіру жүргізілетін немесе мәліметтер (нәтиже) жіберілетін элемент немесе аймақ.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Әріптік-цифрлық кодтау

**Әріптік-цифрлық кодтау** (*; *) — кодтау комбинациясы әріптерден, цифрлардан және кейбір алфавиттің басқа да таңбаларынан құрастырылатын мәліметтерді кодтау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеостеноз

**Трахеостеноз** — тыныстың жетіспеуіне әкелетін кеңірдек саңылауының тарылуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Мәлімет сипаттамасы

**Мәлімет сипаттамасы** (Характеристика данного; data mode) — мәлімет қасиеттерінің бірін: типін, есептеуіш жүйені, ұсыну формасын, дәлдігін анықтайтын параметр.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жанартаулы аралдық доға

**Жанартаулы аралдық доға** — бір-біріне тізбектеле жалғасқан, сырт көрінісі азын-аулақ иілген доғаны еске салатын екі немесе одан да көп су асты жоталарының су бетіне шығып тұрған төбелері түрінде көрініс беретін жер қыртысының мейлінше ірі және барынша белсенді геологиялық құрылымы.

Дүние-жүзілік мұхиттың ең терең өңірлері, ең ірі гравитациялық қалыпсыздықтар, бүкіл терең фокусты жер сілкінулер осы аралдық доғаларға және олармен орайлас орналасқан терең сулы науаларға шоғырланған.

## Дереккөздер


Санат:Вулканизм
Трахеостома

**Трахеостома**(син.: кеңірдек аузы) — кеңірдектегі жасанды сыртқы жара.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Қос нүктелі желі

**Қос нүктелі желі** (*Двухточечная линия; point-to-point line*) — мәліметтер жеткізу желісінің тек екі торабын жалғастыратын байланыс желісі.

## Ішкі сілтемелер
*Желі

## Сыртқы сілтемелер
*[Point-to-point (telecommunications)](http://en.wikipedia.org/wiki/Point-to-point_(telecommunications)) 
*Сеть точка-точка 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иммунологиялық күй

**Иммунологиялық (иммундық) күй** — белгілі бір ауру не басқа бір процестер кезінде алынған иммунитет жүйесінің әр түйіндерінің жағдайы. Иммунологиялық күй организмнің сау кезіндегісі мен оның зақымдалған кезіндегі екі түріне (арнайы антигенді және арнайы емес антигенді) сай болып бөлінеді. Арнайы антигенді түрі одан әрі тағы алты түрге — аллергиялық, аутоиммундық, онкологиялық, трансплантациялық, енімдік, инфекциялық — бөлінеді. Ал арнайы емес антигенді үш түрге — біріншілік және екіншілік иммундытапшылық, лимфопролиферативтік — бөлінеді. Бұлардың бәрі де аурудың түріне қарай жалпы немесе жергілікті иммунологиялық күй белгісін береді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Микростомия

thumb|right|200px|Туа біткен мерезден туындаған микростомия
**Микростомия** ( +  — ауыздың кішілігі) — ауыздың тарылуы. Ұрт пен езу тіндерінде болатын жарақат, жарадан қалатын тыртық ауыздың кішіреюіне әкеп соғады.

## Дереккөздер

Санат:Сирек аурулар
Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Санат:Стоматология
Мәліметтер

**Мәліметтер** (данные; data) — автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б. түрлерін атап өтуге болады. Арифметикалық (сандық) мәліметтер (арифметические (числовые) данные; arithmetic data) — арифметикалық амалдар орындауға болатын мәліметтер, яғни сандар.
Әріптік мәліметтер (Буквенные данные; alphadetic data) — алфавит әріптері мен бос орындардан тұратын мәліметтер. Басқару мәліметтері (Управляющие данные; (управляющая информация) control information) — құрылғының, программаның, жүйенің қандай да бір басқару функцияларын орындауға қажетті мәліметтер.
Графикалық мәліметтер (Графические данные; graphic data) — 1) графикалық бейне түріндегі (сурет, схема) мәліметтер; 2) графикалық объектілерді бейнелеуге жеткілікті болатын олардың машиналық өрнегі.
Дискрет (цифрлық) мәліметтер (Дискретные (цифровые) данные; digital data) — цифрлық кодпен өрнектелген мәліметтер. 
Екілік мәліметтер (Двоичные данные; binary data) — екілік кодпен өрнектелген мәліметтер; мәндері екілік санау жүйесіндегі сандар болып келетін мәліметтер. 
Жабық (қорғалган) мәліметтер (Закрытые (защищенные) данные; restricted data) — кейбір өзгертулердің ғана пайдалану мүмкіндігі бар мәліметтер. Әдетте, қорғау пароль жүйесі арқылы іске асырылады. 
Кірістік мәліметтер (Входные данные; input data) — өңдеу немесе сақтау үшін жүйеге енгізілетін мәліметтер. 
Ондық мәліметтер (Десятичные данные; decimal data) — ондық санау жүйесінде өрнектелген мәліметтер. 
Реттелген мәліметтер (Упорядоченные (отсортированные, ранжированные) данные; ranked data) — берілген реттік қатынаспен орналастырылган мәліметтер (-кемімелі, =
-өспейтін).
Шифрланған мәліметтер (Зашифрованные данные; cipher data) — компьютердің жадында шифрланған түрде сақталатын мәліметтер (яғни криптографиялық қорғау тәсілі қолданылған мәліметтер). Шығыстық мәліметтер (Выходные данные; output data) — мәліметтерді шығару құрылғыларына компьютерден түсетін мәліметтер; программаның орындалу нәтижелері.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қаттық (Қатаралық) жер асты сулары

**Қаттық (Қатаралық) жер асты сулары** —  үстіңгі және астыңғы жағынан сутірек тау жынстарымен шектелген қаттарда (қабаттарда) болатын сулар. Мұнай кәсіпшілігі саласында қаттық суларға сол мұнайлы қаттың ішіндегі сулар жатады. Мұндай сулар төменгі контурлық,  үстіңгі контурлық, табандық және аралық сулар болып ажыратылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бағаларды анықтау

**Бағаларды анықтау** (Развязывание цен; unbundling) — есептеуіш жүйені сату кезінде бағаны программалық жасақтама мен техникалық құралдарға бөлу. Программыалық жасақтама өте арзан және оның бағасы жүйенің жалпы бағасының шамалы белігін құрауы тарихи қалыптасқан болатын, ол тіпті жүйеге қосымша бағасыз енетін. Бағаларды анықтаудың нәтижесінде техникалық құралдардың бағасы арзандап, керісінше программалық жасақтаманың бағасы жүйе бағасының басым бөлігін құрайтын болды.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бөгет қырының ені

**Бөгет қырының ені** (*Ширина гребня плотины*) — бөгетті пайдалану жағдайына байланысты және жұмыс жағдайын есепке ала отырып белгіленетін шама; көбінесе бөгеттен көлік өту қажеттілігі есепке алынып белгіленеді. Бөгет қырының ең қысқа ені — *1,5-2 м*. Бөгет өте төмен болған жағдайда, оның үстінен жол салынбайды, бірақ бөгет қыры мұз болады. Пайдаланылуына, механикалық түрде су алуына (*сорғыш станциясы*) байланысты жылжымалы бас тоған имаратының үш түрі сараланады:

* 1) *жүзбелі* — понтонға орналастырылған немесе басқа жүзбелі кұрылымды зәкірмен бекітілген түрі. Муны су деңгейінің тербелісі *5 м*-ден артық болғанда және терендігі *1,5 м* болған жағдайда пайдаланады. Мұндай бас тоған имаратының су алу қабілеттілігі *15 м<sup>3</sup>/сек* артпайды;
* 2) *жылжымалы* — дөңгелекті арбашаларға орналастырылған (*жылжымалы немесе өздігінен жүретін*) түрі;
* 3) *арнаулы* платформаға орналастырылып, рельсті жолмен тегістелген өзен жағалауымен немесе эстакада арқылы жұмыс атқаратын фуникелярлы түрі. Тұрақты ашық бетті бас тоған имараты төрт типтен тұрады: 
**  каналдың бас сағасы реттелінбейтін, өздігінен ағатын, арнасы ауыспалы өзен үшін оны пайдалану кезінде су алу коэффициент *0,1* деп алынады; 
**  каналдың бас сағасын реттеуші құрылымды. Өзен жағасы мүжіліп-опырылғыш болса, ол қашықтау орналастырылады; 
**  жоғары және төменгі жағынан сумен толысатын және өздігінен тазаланатын шөміш түріндегі бас тоған; 
**  камералы типті суқабылдағыш түрі, сорғыш станциядан бөлек немесе бірге орналастырылады. Камера саны сорушы немесе өзі ағатын кұбыр желісімен бірдей етіп алынады.

## Тағы қараңыз
* Бөгет;
* Бөгет өзегі;
* Бөгет түрлері;
* Бөгет тісі;
* Бөгетсіз бас тоған;
* Бөгет имараттары;
* Бөгетті бас тоған;
* Бөгеттік су электр станциясы;

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Бронхтық демікпе

нобай|Бронхтық демікпені емдейтін дәрілер
**Бронхтық демікпе** — тыныс алу жолдарының созылмалы ауруы.

## Этиологиясы
Ауруға көбінесе аллергиялық факторларлар әкеледі — тағамдық және дәрілік аллергендер, өсімдік тозаңдары, жануарлар жүні, вирустар, саңырауқұлақтар т.б.

## Патогенезі
Демікпенің дамуы тыныс алу жолдарының ісініп тарылуымен, жоғары секрециясымен, обструкциялармен және бұлшықеттердің спазмымен байланысты.

## Айқындалуы
4 кезеңмен сипатталады:
Басталу кезеңі-науқаста бірнеше минут немесе күндер бұрын тынымсыздық, ашуланшақтық, психикалық депрессия, ұйқысының бұзылуы, түшкіру, көздің, терінің қышуы, мұрынның бітелуі, құрғақ жөтел, басының ауыруы болады.Тұншығу кезеңі-науқаста ауа жетіспеушілік сезімі, кеуденің қысылу сезімі, экспираторлы  тұншығу, алыстан естілетін ысқсрсқ тәрізді сырыл болады. Жағдайы-тәуелді-шынтағымен тізесін тіреп еңкейіп отырады. Бет терісі боз, кейде көгілдір, дымқыл. Кеуде клеткасы демалу жағдайында-қабырғааралық бұлшықеттері тартылған, мойын тамырлары кеңейген. Жөтелгенде қою қақырық бөлінеді. Перкуторлы дыбысы қысқарған. Аускультацияда-қатқыл тыныс пен әр-түрлі құрғақ сырылда және крепитация. Жүрек тондары әлсіз, тахикардия.Ұстамадан кейінгі кезеңде және ұстама аралық кезеңде науқастың жағдайы жақсы, бірнеше күнге дейін ашық түсті қақырықты жөтел сақталады. Сырылдар естілуі мүмкін.Аурудың жеңіл түрінде ұстама жылына1-2 рет, тез қалпына келеді. Орташа түрінде айына 1 рет. Ауыр түрінде ұстама жиі, ұзақ, астматикалық жағдайға ауысады, 6-8 сағатқа созылады   ЖҚА-де-эозинофилия.

## Емі
1.Оттегі беру

2.В адреностимуляторлар /адреналин, сальбутамол, изофедрин/ аэрозоль түрінде, ауыр жағдайда тері астына 0,01 мл/кг 0,1% адреналин тағайындалады.

3.Эуфиллин

4.Инфузионды ем /Рингер ерітіндісі, физиологиялық ерітінді, ацесоль, дисоль, ККБ, СаСІ, вит С/

5.Гармондар, антигистаминді препараттар.

6.Жасанды тыныс алдыру

7.Таза ауада серуендеу

8.Қақырық түсіретін дәрілер.

## Сілтемелер
* Бронх демікпесі (астма) Kazmedic.org сайтында

Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Бағыныңқы программа

**Бағыныңқы программа** (Подпрограмма; subprogram, subroutine) — 1) дербес мағынасы бар және программаның кез келген жерінен белгілі бір мәселені шешу үшін қайта-қайта шақырып жұмыс істеуге болатын программа бөлшегі; 2) басқа программаның бөлігі болып саналатын және программа құрылымына программалау тілі қоятын талапты қанағаттандыратын программа.
## Бағыныңқы программаға қатынау
Бағыныңқы программаға қатынау (Обращение к подпрограмме; call, subroutine call) — бағыныңқы программалардың орындалу басын жасақтайтын программаны шақырушы машиналық командалар тізбегі: алғашқы мәліметтерді бағыныңқы программаға жеткізу, шақырушы программаға кері қайтуды дайындау және бағыныңқы программаның кірісіне, яғни оның бірінші орындалатын командасына басқаруды жеткізу. Жоғары деңгейлі программалау тілдерінде бағыныңқы программаны шақыру, процедура операторы немесе функцияны шақыру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Археоциаттар

**Археоциаттар** (грек. *cyathos* — табақша) — палеонтологияда: көне геологиялық дәуірлерде тіршілік еткен теңіз жәндігі. Қазба қалдықтары жеке түрде де, үймелеме түрінде де кезігіп отырады. Олар негізінен ерте кембрий кезеңінде қалыптасқан қабаттарда үшырасады. Алайда Орал тауының силур қабаттарынан кездейсоқ табылған жәндіктердің қазба қалдықтарының бүрын белгісіз бір түрі археоциаттар типіне жататындығы дәлелденген.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Микулич сырқаты

**Микулич сырқаты(Mikulicz)**. Сілекей және көз жас бездерінің бірте-бірте симметриялы түрде ұлғаюы. Себебі әлі белгісіз. Орта және егде жастағы адамдар ауруға бейім. Алғаш шықшыт, жас бездері екі жағынан бірдей ісе бастайды, бұл таңдай ерін, ұрт, және тіл бездері қосылып ауызды құрғатады. Ауыз бен көздің дәнекер тканін қабындырады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Кортеждер жиыны

**Кортеждер жиыны** (*Множество кортежей; tuple set*) — мәліметтердің мөлімдемелік моделінің қатынасы (кестесі).
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Обсуждение:кортеж — Викисловарь

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеостомия

thumb|166px|right
**Трахеостомия**(син.: кеңірдек аузын ашу) — хирургиялық операция: кеңірдек аузының пайда болуы үшін кеңірдектің кесілгеп жеріне терісін жапсырып, кеңірдек саңылауын жабу.
  
## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жанартаулы белдем

**Жанартаулы белдем** - қазіргі жанартау әрекеттерімен сипатталатын аймақтар мен белдеулер жүйесі. Ӏрі-ірі жанартаулы белдемдердің мысалы ретінде Тынық мұхит жағалауларын ("Отты шығыр"), орталық мұхиттық жоталар өңірін, басқа да сығылу және жыртылу белдеулерін атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Вулканология
Мәліметтер абстракциясы

**Мәліметтер абстракциясы** (Абстракция данных) —мәліметтердің типтері мен байланысқан қызметтік сипаттамаларын анықтау есебінен және ұсыну детальдарын ескерместен мәліметтердің айтарлықтай сипаттамаларын ерекшелеу процесі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеотом

**Трахеотом** — трахеотомға арналған хирургиялық пышақ.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Инфекция иммунологиясы

**Инфекция иммунологиясы** — иммунологияның бір бөлігі. Оның адам мен жануарлардың жұқпалы ауруларының қоздырғыштарына қарсы организмнің реакциясын зерттейтін және осы аурулардың алдын алу, анықтау, емдеу әдістерін қарастыратын бөлігін инфекциялы иммунология, ал организмнің инфекциялық және инвазиялық аурулардың қоздырғыштарымен байланысы жоқ антигендерге жауабын зерттейтін бөлігін инфекциясыз  иммунология деп атайды. Инфекциясыз иммунологияның негізін қалаушылар Борде меи Чистович (1888—1889). Олар организмнің бөтен қызыл қан түйіршіктеріне және сарысу белоктарына жауап ретінде антиденелердің пайда болатынын ашқан.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Битоналъды жөтел

**Битоналъды жөтел** — дыбысталуы негізгі төменгі және қосымша жоғары топтардың болуымен сипатталатын жөтел; кеңірдек пен бронхтардың, мысалы тумороздық бронхадент кезінде қысылуының белгісі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Қаттық – жарықшақтық су

**Қаттық – жарықшақтық су** - күшті өзгерістерге ұшыраған және жаншылып қатпарланған шөгінді және шөгінді-вулканогендік таужыныстардың жаппай, кең аумаққа таралған жарықшақтарындағы жер асты суы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қос координатты плоттер

**Қос координатты плоттер (графиксалғыш)** (*Двухкоординатный плоттер (графопостроитель); X-Y plotter*) — жазықтықтағы тікбүрышты координат- тармен анықталатын нүктелер арқылы графиктер, схемалар сызатын плоттер.

## Негізгі сипаттамалары

* **Жұмыс принципі**
** Плоттер қаламды немесе басқа сызғыш құралды екі жазықтықта қозғалта отырып, сызбаны қағаз бетіне түсіреді.
** Қазіргі заманғы плоттерлер лазерлік немесе кескіш негізінде жұмыс істей алады.

* **Қолданылу салалары**
** Инженерлік және сәулет сызбаларын жасау (CAD-жүйелерінде).
** Географиялық карталарды басып шығару.
** Жарнама, графика және дизайн саласында.
** Автоматтандырылған өндіріс жүйелерінде.

## Ішкі сілтемелер
*Плоттер
*График

## Сыртқы сілтемелер
*X–Y plotter 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтер ағыны

**Мәліметтер ағыны** (Поток данных; data flow) — командалардың, процедуралардың немесе программалардың орындалу нәтижелері болып саналатын мәліметтерді жеткізу.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Диаллаг

**Диаллаг** (грек. diallag — айырмашылық) — (100) бойынша жақпар жарықшалары жақсы дамыған диоисид пен авгит минералдарының түрі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Дымқыл жөтел

**Дымқыл жөтел** — қақырық бөлінуімен бірге жүретіy жөтел.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Иммунды морфология

**Иммунды морфология** — иммунологияның бір бағыты. Организмнің әдеттегі және патологиялық жағдайдағы иммунды реакцияларының морфологиялық негіздерін зерттейді. Иммундық реакцияның құрылымдық белгілерін зерттейтін жақында пайда болған ғылым саласы.

## Дереккөздер


Санат:Иммунология
Симплекстік режім

**Симплекстік режім** (Симплексный режим; symplex mode) — мәліметті тек бір бағытка жіберуге рұқсат ететін арна жұмысының режімі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Симплекстік арна

**Симплекстік арна** (Симплексный канал) — мәліметтерді тек бір бағытта жеткізуге мүмкіндік беретін арна.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтер ағынын басқару

**Мәліметтер ағынын басқару** (Управление потоком данных; flow control) — желідегі екі нүкте арасында мәліметтерді жеткізуді басқару процедурасы, мысалы модем мен компьютер аралығындағы мәліметтер ағынын басқару. Мәліметтердің жеткізу жылдамдығын қабылдау жылдамдығына сәйкес келтіріп, белгілі бір мәнге шектеп отырады. Қабылдау құрылғысының буфері толып болған жағдайда мәліметтердің жоғалып кетуінен сақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кеңірдектегі хондрит

**Кеңірдектегі хондрит** — кеңірдек шеміршектерінің қабынуы, кейде олардың әрекетсіз қалуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гиббс потенциалы

**Гиббс (термодинамикалық) потенциалы **— зат күйінің термодинамикалық функциясы; энергия өлшемімен анықталады, белгілі бір жағдайда жүйедегі процестің теңсалмақтылығы мен бағытының критерийі болады. Берілген жағдайдағы мүмкін теңсалмақты емес процестер Гиббс (термодинамикалық)потенциалының азаюымен жалғасады; теңсалмақтылық жағдай Гиббс (термодинамикалық)потенциалының минимумымен сипатталады. Ең үлкен практикалық мәнге изобаралық-изотермикалық Гиббс (термодинамикалық)потенциалы ие. Бірінші потенциал, немесе 2 (синонимі: изобаралық потенциал, Гиббс потенциалы, еркін энтальпия), энтропияның-*S* абсолют температураға-*Т* көбейтілген шамасына азайған
энтальпияға-*H* тең. Изобаралық-изотермиялық потенциал — тұрақты температура мен қысымдағы процестердің теңсалмақтылығы мен бағыттылығының критерийі. Тұрақты температура мен көлемде өтетін процестердің теңсалмақтылығы мен бағыттылығының критерийі изохоралық-изотермикалық потенциал-*Ғ* (синонимі: изохоралық потенциал, еркін энергия), ол энтропияның-*S* абсолют температураға-*Т* көбейтілген шамасына азайтылған ішкі энергияға-*U* тең.
## Дереккөздер


*Italic text*

Санат:Геология
Санат:Физика
Санат:Химия
Мәліметтер ағынының блогы

**Мәліметтер ағынының блогы** (Блок потока данных; data flow unit) — есептеу желілерінде — тиісті жерге жеткізуге рұқсат етілген мәліметтердің мөлшері.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бронхтық кәсіптік демікпе

**Бронхтық кәсіптік демікпе**—адамға оның өндірістік әрекетінің жағдайында әсер ететін аллергендер тугызады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Қаттық –кеуектік су

**Қаттық –кеуектік су**- қабаттасып жататын және метаморфизмге (өзгерістерге) ұшырамаған немесе аздап ұшыраған тау жыныстардың көбінесе кеуектерінде болатын жер асты суы. 

## Дереккөздер


Санат:Геология
Симскрипт

**Симскрипт** (Simscript) - күрделі жүйелерді модельдеуге арналған программалу тілі; 1963 ж. АҚШ-та Г.Каррдың қатысуымен Фортранның негізінде әзірленген.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жанартаулық эрозиялық қазаншұңқырлар

**Жанартаулық эрозиялық қазаншұңқырлар** - дөңгелек немесе сопақ пішінді жанартау депрессиясы, ағын су мен климаттық факторлардың әрекетінен жанартау конустарының босаңсыған белдемі бойынша жаралады.

## Дереккөздер


Санат:Вулканология
Санат:Қазаншұңқырлар
Қақ, өңез, таңдақ

thumbthumb**Қақ, өңез, таңдақ**. Тіс тазаланбай қалғанда қызыл иек қабынғанда, тіл ауырғанда пайда болатын түзіліс.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Мәліметтер адресі

**Мәліметтер адресі** (Адрес данных) — мәліметтер орналасқан жад өрісінің адресі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трахеоцеле

**Трахеоцеле** (син.: кеңірдек қосымшасы, аэроцеле, кеңірдек дивертикулы)—дамудағы ауытқу: ауасы бар көп диверткулмен аяқтанатын кеңірдектегі қосымша кеңірдек тарамы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Арыстанды мәдениеті

**Арыстанды мәдениеті** - Қазақстанда (жалпы Еуразияда) табылған ең көне археологиялық мөдениет. 

Қарапайым тасмалта қүралдармен сипатталып, олдувай мәдениетіне сәйкес келеді. Үлкен Қаратау жотасындағы Арыстанды өзенінің жағалауынан Х.Алпысбаев (1959) тапқан Маңғыстау қаратауындағы Шақпақата тұрағында табылған тасмалта құралдар да осы мәдениеттің жәдігерлері. Олардың жасы 2 млн жыл деп шамаланады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан археологиялық мәдениеті
Симула

**Симула** (Simula) — үздік жүйелерді модельдеуге арналған программалау тілдерінің топтамасы. У.И.Далдың жетекшілігімен Алгол-60 тілінің кеңейтілуі ретінде әзірленген: 1964 ж. Симула-1, 1968 ж. Симула-67.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қос бағытты тізім

**Қос бағытты тізім** (*Двунаправленный список; double — linked list*) — әрбір элементі келесі және алдыңғы элементтен байланысқан тізбелі тізім.

## Ішкі сілтемелер
*Тізім

## Сыртқы сілтемелер
*Doubly linked list 
*Связный список 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Конвулъсиялық жөтел

**Конвулъсиялық жөтел** — шулы дем алумен үзіліп кететін, бір-біріне жылдам түрткіш болатын ұстама тәріздес жөтел, кейде құсықпен бірге жүреді, мәселен, көкжөтел кезінде байқалады.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Балықөтгізгіш

**Балықөтгізгіш** - су торабының су қысымын жеңе отырып, балықты оның төменгі ернеуінен жоғарғы ернеуіне қарай өздігінен өткізетін гидротехникалық имарат. Құрылымы бойынша: айналма канал, арнаулы науа, тоспалы, сатылы болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Бағыттауыш

**Бағыттауыш** (; ) — гипермедиалық Құжаттар ортасындағы бағыттау құралдары.

## математикада
Бағыттауыш — сызықтық беттердің  жасаушысының барлық нүктелерін қиятын қисық сызық. Бағыттауыш цилиндрлік бет,  конустық бет, т. б.  беттер сызуда пайдаланылады

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Математика
Санат:Компьютерлік техника
Симулятор

**Симулятор** (Simulator) - 1) модель, модельдеуші құрылғы; 2) үқсаттырғыш, үқсаттыратын құрылғы; 3) модельдеуші программа.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иммундыпатогендiк

**Иммундыпатогендiк (иммунды зардаптылық)** — аутоантигендердің қасиеті. Олардың аутоаллергиялық реакция қоздыра алатын кабілетін анықтайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мәліметтер аймағы

**Мәліметтер аймағы** (Область данных; data area) — мәліметтерді сақтауга пайдаланатын жадтың бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Термографиялық баспа құрылғысы

thumb| Ортаның инфракрақызыл сәулелерінде алқындырған шағын иттің суреті
**Термографиялық баспа құрылғысы** (Термографическое печатающее устройство; thermal printer) — жылу арқылы жұмыс істейтін (термобаспа) бастиегі бар, арнайы жылу сезгіш қағазға мөліметтер шығаратын, температуралық әрекеттестік принципінде жұмыс атқаратын баспа құрылғысы.

## Дереккөздер


Санат:Баспа ісі
Санат:Құрылғылар