open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ас-Салимийа

**Ас-Салимийа** - Сахла ат-Тустаридің жолын куған тақуалар мен сопылар мектебі. Басрада X - XI ғ-ларда жұмыс істеген. Оның негізін ат-Тустаридің ең жақын серігі Әбу Абдаллах Мұхаммед ибн Сәлім (909 ж.ө.)  қадаған. Кейбір жеке мәселелер болмаса, оның көзқарасы  ұстазының тұжырымдарынан ауытқымайды. Мұхаммед ибн Сәлім  қатал тақуалығы, өзін біржолата тәңірдің рухына бағыштауды, 
басқа түскен  қиыншылыққа төзуді, некеге отырмауды, т.б. уағыздады. ас-Салимийа Мұхаммед ибн Сәлімнің баласы Ахмет ибн Сәлім басқарған кезде түпкілікті  қалыптасып, ықпалы кұшейді. Оған маликтік мазһабты  ұсынған және кейбір мәселелер жөнінде басралық мутазилашыларға жақындасын тақуалар мен сопылар кірді. Бағдат доксографтары Абд әл-каһир әл Бағдади, Әбу-л-Музаффар әл-Исфараини, солармен бірге ханбалшыл сопы Абд әл-Қадир әл-Жилани ас-Салимийаны әл-Халладжа көзқарастарымен ымыраластығы үшін  қатаң сынға алып, оны *«Тәңірдің адам бейнесіне айналуын»* жақтаушыларға  қосты. Бұдан бұрын оны белгілі шафиит сопы, «ибн Сәлімді теріске шығаруды» жазған ибн Хафиф сынаған еді. ас-Салимийа өкілдерінің шығармалары сақталмаған, тіпті олардың болмауы да мүмкін. 
## Ережелері
ас-Салимийаның Бағдаттағы қарсыластарының еңбектерінде ас-Салимийаның мынадай ережелері сыналады:
#Қайта тірілу кезінде Құдай Мұхаммед Пайғамбар (с.а.у.) сияқты адам бейнесінде көрінеді, ол барша жайға періштелерғе, аруақтарға, адамдарға, бүкіл жан-жануарға, солардың әрқайсысына өздері танитын бейнеле көрінеді.
#Дінге сенбейтіндер (кәпірлер) Тәңіріні болашақ өмірінде ғана көріп, құдай олардан жауап алады. 
#Құдайдың ерекше қасиеті бар; егер ол сол  құпиясын ашатын болса, онда *«тәңірлік дүние  қалпы»* тыйылады; Пайғамбарлардың да сырын ашса абыздығын жоғалтатын ерекше  қасиеті бар; бұл  қасиет діни білімді адамдарға (ғұламаларға) да тән - бұл жерде сөз тәңірі мен адамдар арасындағы дүние жаратылғанға дейін жасалған келісім шарт туралы болып отыр. 
#Құдай пенделерінің қалтқысыз мойынұсынуын  қалайды және олардың мойындамауын қаламайды, бұлардың екеуін де істейтін адамдар, бірақ оларды жасаушы емес. 
#Құдайдың болмайтын жері жоқ, бұл тұрғыда оған «орнатылған» тақ пен кез келген басқа орынның арасында айырмашылық жоқ. Тұтас алғанда ас-Салимийаның Бағдаттағы сыншылары антимутазилашыл және антижахмдік бағыт ұстады. 
## Мектебі
ас-Салимийа мен оның басшысы Ахмет ибн Сәлім сопылық негізгі екі трактаттың авторлары - Әбу Насыр ас-Саррадж ат-Туси (Китаб әл-лума) мен Әбу Талиб әлМакки (Кут әл-Кулуб) көзқарастарын айтарлықтай ықпал етті. Бұлардың соңғысы Бағдатта ас-Салимийа көзқарастарын насихаттады. Әл-Газали өзінің *«Ихйа улум әд-Дин»* деген атақты еңбегін жазу барысында *«Кут әл-кулуб»* материалдарын барынша пайдаланды. Ат-Тустари негізін  қалап, ас-Салимийа одан әрі дамытқан дәстүр әл-Газали мен әл-Мекки арқылы *«Әлмерия»* мектебінің солтүстік африкалық сопылары ибн Барраджан (1141 ж.ө.) мен ибн Ариф (1141 ж.ө.) еңбектеріне, ал солар арқылы ибн Арабиға (1240 ж.ө.) жетіп, Кіші Азияға, Иран мен Үндістанға тарады. Л.Массиньоннын жорамалдауынша ас-Салимийа көзқарастарын Әбу Мадиан арқылы шазиллийлердің солтүстік африкалық бауырластығы мирас еткен.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Франко-комиссия

**Франко-комиссия** - белгілі бір коммерциялық тапсырманы тегін орындау.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Динара Нұрғисақызы Тілендиева

thumb
**Динара Нұрғисақызы Тілендиева** - Отырар сазы оркестірінің дирижері. Әкесі - Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев, Халық қаһарманы, КСРО Халық әртісі, композитор. Анасы - Тілендиева Дариға, Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген әртісі, актриса. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының дирижерлік факультетін бітірген (2008), халық оркестрінің дирижері. қазақ және орыс тілдерін біледі. 2009 жылдан бері - Н.А. Тілендиев атындағы «Отырар сазы» оркестрінің көркемдік жетекшісі - бас дирижері. Діни көзқарасы - мұсылман.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның салыстырмалы алғанда, аз уақытта қол жеткізген жетістіктері, ерекше құрметке тұрарлық. Біздің елдің бұдан әрі де гүлденетініне сенемін!» Хоббиі - йога, киноға түседі. Сүйіп оқитын әдебиеті - романдар, тарихи әдебиет.Қызы бар

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан дирижерлері
Шара

**Шара** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
* Шара — қандай да бір мәселе бойынша қолданылатын әрекет
* Шара (ыдыс) — қымыз құюға арналған ыдыс
* Көз шарасы — көз алмасы орналасқан бассүйек шұңқыры

Географиялық атаулар:
* Шара (Кіші Какша тармағы) — Ресейдегі өзен
* Шара (Сицилия) — Италиядағы коммуна

Есімдер:
* Шара Баймолдақызы Жиенқұлова
Тахир Абдухаликович Восилов

**Тахир Абдухаликович Восилов** (3 тамыз 1967 жыл РКФСР Владимир облысы Александров қаласы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Ұлты - тәжік. Әкесі - Восилов Абдухалик Саншимуродович, инженер- құрылысшы. Анасы - Восилова Гальджиган Абдул-Хамидовна, бухгалтер.

* Тәттімбет атындағы Қарағанды музыкалық училищесін (1992) академиялық хор және эстрадалық ансамбль әртісі мамандығы бойынша; Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтын (1997) театр және кино актері мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (2008) журналист мамандығы бойынша бітірген.

* «Театр и жизнь одного актера» автобиографиялық повесінің, «Путь на сцену», «Зеркало успеха» жас актерлерге арналған көмекші құралдарының авторы.

* 1992 жылдан - Қарағанды музыкалық комедия төатрының хор әртісі. 1998 жылдан бері - Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театрының актері. 
* Келесі спектакльдерде ойнайды: С. Прокофьевтің, И. Токмаковтың «Андрей Стрелок и Марья Голубка» (Құбыжық; Алау) мысық Васька-Муська, 1998; У. Шекспирдің «Гамлет» (Жас актер; 2-ші Молашы; Розенкранц, 1998); А.С. Пушкиннің «Ай да Балда!» (Чертенок; Бесенок, 1998); А. Володиннің «Моя старшая сестра» (Кирилл, 1998); Ги де Мопассанның «Любовь» (Рене Лапьер, 1998); А.С. Пушкиннің 200-жылдығына арналған музыкалық-поэзия кешінде (1999); «Что за прелесть эти сказки»: «Аптын балық» (Пушкин) блогы, «Ай да Балда!» (Пушкин, Бесенок, 1999) блогы; В. Балашовтың «Святому братству верен я...» (Жас Пушкин, 1999); А.С. Пушкиннің «Прими собраньө пестрых глав...» (Пушкин, 2001); Н.В. Гогольдің «Беспримерная конфузия» («Ревизор») (Хлестаков, 2002); У. Шекспирдің «Он екінші түн» (Сэр Эндрю Эгьючийк, 2005) спектакльдері. Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық жас көрермендер орыс театрының кәсіподақ мүшесі.

## Марапаттары

* «Ильхам» сыйлығының лауреаты (2008).
* Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

## Көзқарастары

* Саяси қайраткер рөтіндөгі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Қазақстан бүкіл дүние жүзіндегі ең үздік және бай елге айналады деген үміттемін»*.
* Хоббиі - театр.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - «Орыс классикасын ұнатамын - А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, Ф.М. Достоевский, А.С. Грибоедов, М. Әуезовтың пьесалары».
* Үйленген. Жұбайы - Велитченко Светлана Николаевна, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ оқытушы.

## Дереккөздер


Санат:3 тамызда туғандар
Санат:1967 жылы туғандар
Санат:Владимир облысында туғандар
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Әсет Секенұлы Мәмбетов

**Әсет Секенұлы Мәмбетов** — 1982 жыл 10 маусым, Семей облысы Үржар ауданы, Алтыншоқы ауылында туған. Қазақ. Қазақ спорт және туризм академиясын, жаттықтырушы-оқытушы мамандығы бойынша; Қ. Сәтбаев атындағы Қазақ
ұлттық техникалық университетінің экономика факультетін,
экономист мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
2000 жылдан - ШҰКД және CP спортшы-нұсқаушы.
96 кг салмақ дәрежесінде Олимпиада ойындарының қола
жүлдегері (Пекин, 2008) атанды, бірақ 2016 жылы допингпен айыпталып, жүлдесі жоққа шығарылды.

## Жетістіктері

* Грек-рим күресінен 
* ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері.
* «Құрмет» орденімен марапатталған.

Әскери атағы - аға лейтенант.
Хоббиі - аң, балық аулау.

Бойдақ.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан балуандары
Санат:Классикалық күресшілер
Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс. Үдеу

Дене козғалғанда оның жылдамдығы тұрақты  болуы немесе өзгеріп отыруы мүмкін. Дененің жылдамдығы тұрақты болса, ондай
қозғалыс ты бірқалыпты қозғалыс деп атайды. Ал дененің жылдамдығы өзгеріп отырса, ондай қозғалысты айнымалы қозғалыс
дейді. Айнымалы  қозғалыстың  қарапайым түріне теңайнымалы қозғалыс  жатады.
 
Теңайнымалы қозғалыс деп дененің жылдамдығы  кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамага өзгеріп отыратын  қозғалысты айтады.

Теңайнымалы  қозғалыстардың қарапайым түрлеріне *теңүдемелі* және  *теңбаяулайтын * қозғалыстар жатады. Теңүдемелі қозғалыс 
кезінде жылдамдық бірқалыпты артады. Теңбаяулайтын козғалыстың жылдамдығы әрбір уақыт бірлігінде бірдей шамаға кеміп
отырады.
 
Бірінші секундтың аяғында дененің жылдамдығы Зм/с, екінші секундтың аяғында 6 м/с, үшінші секундтың аяғында 9 м/с болсын, яғни жылдамдық әр секунд сайын тең шамаға артып отыр. Мұндай қозғалыс  теңүдемелі қозғалыс  болады. Ал, керісінше, бірінші секундтың соңында дененің жылдамдығы 9 м/с, екінші секундтың соңында 6 м/с, үшінші секундтың соңында 3 м/с болса, ондай қозғалыс  теңбаяулайтын  қозғалыс болады.

Жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттау үшін удеу
деп аталатын шама енгізіледі.

*[[Үдеу]] — жылдамдықтың өзгеру шапшандығым [[Сипаттама|сипаттайтын]] шама; ол жылдамдық өзгерісінің осы [[өзгеріс]] болган уақыт аралығына
қатынасын береді*.

Халыкаралық бірліктер жүйесінде (SI) үдеу 1 м/с2 -пен өлшенеді.
Үдеудің формуласынан жылдамдықты табуға болады:
v — v0 + at.

Есептеулерде векторлық түрде жазылған тендеулерді емес, олар-
дың координаталар осьтеріндегі проекциялары енетін теңдеулерді
қолданған ыңғайлы. Олай болса, бұл теңдеуді vx = v0x + axt түрінде жазуға болады.

Барлык үш вектор v, v0 және а бір түзудің (х осінің) бойында жатқандықтан, олардың проекцияларының модульдері векторлардың өздерінің модульдеріне тең болады. Ал векторлар проекцияларының таңбалары сол векторлардың таңдап алынған оське қатысты  қалай бағытталғанына  қарай аныкталады.

Егер v0 және а векторлары проекцияларының таңбалары бірдей болса, онда дене жылдамдығының модулі уақыт өтуімен артады, яғни *дене удеу алады*. Ал егер v0 және а векторлары проекцияларының таңбалары  қарама-карсы болса, онда дене жылдамдығының модулі уақыт өтуімен кемиді — *дене тежеледі*, яғни *[[қозғалыс]] баяулайды*.

Алайда бұл екі жағдайда да қозғалыстың үдеуі болады. Олардың айырмашылығы —тек үдеу векторларының таңдап алынған осьтегі проекцияларының таңбасында ғана.

## Дереккөздер



Санат:Механикалық қозғалыс
Лидия Давыдовна Ганн

**Лидия Давыдовна Ганн** 1951 жылы 31 желтоқсанда Қарағанды қаласында туған. Неміс. Әкесі - Шнайдер Давыд Генрихович, марқұм. Анасы - Шнайдер Эмма Христьяновна, зейнеткер. Теміртау музыкалық училищесінің театр факультетін бітірген (1979) музыкалық комедия театрының актері. Орыс және неміс тілдерін біледі. 1979 жылдан - Қарағанды музыкалық оперетта театрының актері. 1980 жылдан бері - Республикалық неміс драма театрының жетекші актері. Келесі спектакльдерде ойнайды: «Женитьба» - Дуняша; «На волнах столетия» - жұмысшы әйел; «Житель деревни» - сатушы, даяшы; «Стойка на голове» - Мүгедектерге арналған арбашадағы әйел; «Люди» - Бэлла; «Очередь» - Ана; «Рождество» - Сиқыршы; «Любовь на одну ночь» - Әнші; «Золушка» - Королева; «Трое под одной крышей» - Әже; «Девушка и Смерть» - Өлім; «Дон Жуан приходит с войны» - Әже; «Папаня» - Ешкі; «Оскар и Розовая Дама» - Алқызыл Бикеш. Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1980 жылдан). «Мәдениет қайраткері» Құрметбелгісімен; ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған. Діни көзқарасы - «Құдайға сенемін». Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Қазақстанға сенемін. Мен осы жерде туылдым, менің Отаным осы жерде»*. Хоббиі - вокал. Сүйіп оқитын әдебиеті - философиялық әдебиет. Қызы - Ганн Ирина Александровна.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Меншікті металл сыйымдылығы

**Меншікті металл сыйымдылығы**- көлік құралы
массаның оның қозғалтқышының
максимальді қуатына қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Роман Сергеевич Мелёшин

**Роман Сергеевич Мелешин** - 1983 жылы 26 маусымда Петропавл қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Мелешин Сергей Владимирович, кәсіпкер. Анасы - Мелешина Любовь Сергеевна, марқұм.
Омбы олимпиадалық резервтегі республикалық училищесінің дене тәрбиесі факультетін бітіргөн (2003),
жаттықтырушы-оқытушы.
*2005 жылдан - грек-рим күресінен ҚР Үлттық құрамасының мүшесі. Грек-рим күресінен Азия ойындарының чемпионы (2006);
Азия чемпионатының қола жүлдегері (2009).

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары
Металлокорд

**Металлокорд** - болат сымдарынан жасалған қапталған корд,
резеңке бұйымдарын армизириттайтын материал ретінде қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Металлопластик

**Металлопластик** - полимермен қапталған, металл табақты
негіздейтін композициондық материал.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Арман Алдабергенұлы Тілеубергенов

**Арман Алдабергенұлы Тілеубергенов**  1973 жылы 19 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданы Явленка ауылында туған. Қазақ . Әкесі - Тілеубергенов Алдабөрген Қанапияұлы. Анасы - Тілеубергенова Рысты Құнанбайқызы. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының фортепиано факультетін (1997) концерт орындаушысы, оқытушы, камералық ансамбльдің концертмейстері, солисі мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (1999) бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1999 жылдан бері - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық
консерваториясының арнайы фортепиано кафедрасының оқытушысы. Концертмейстер ретінде көптеген халықаралық конкурстардың дипломанты. Т.А. Гайдамович атындағы II Халықаралық камералық-ансамбль музицирлеу конкурсының 1-ші сыйлығының лауреаты (Ресей, 2009). Діни көзқарасы - ислам. Хоббиі - дүниежүзіне саяхат жасау, туған өңірді зерделеу. Сүйіп оқитын әдебиеті - әлемдік классика; рухани жетілу жайлы әдебиет; юморлы􀀃, XVIII - XIX ғасырлардағы орыс әдебиеті; қазіргі заманғы философия. Бойдақ.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Метацентр

**Метацентр** - іс-әрекет күші
сызығының қиылысу нүктесі, масса ортасына жататын тік бойлық жазық қалқымалы көлік
құралдарының тепе-тендігінің орнықтылығы оның жағдайына байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Юрий Михайлович Моисеев

**Юрий Михайлович Моисеев** - 1954 жылы 2 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Моисеев Михаил Михайлович, марқұм, аға инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Моисеева Вера Степановна, зейнеткер, Қазақ мемлекеттік материалдық резервтер аумақтық басқармасының бөлім бастығы болып жұмыс істеген.
Алматы теміржол транспорты техникумының тепловоздық шаруашылық факультетін (1973), техник-механик; Қарағанды педагогикалық университетінің дене тәрбиесі факультетін бітірген (1994), дене тәрбиесінің мұғалімі. КОКП мүшесі (1978-1993).
*1975 жылдан - Алматы локомотивті депосының 6-шы разрядты темір ұстасы. 
*1982 жылдан - ОАӘО армиясының спорттық клуб спортынан нұсқаушы (жаттықтырушысы Ильинский Ерванд Тихонович). 
*1993 жылдан бері - «Хан Тәңірі» халықаралық альпинистік лагері» ЖШС директорының орынбасары. ҚР Алпинизмі мен шыңға өрмелеу федерациясының вице президенті. Альпинизмдегі маңызды жетістіктері: Жеңіс шыңының солтүстік қабырғасына алғаш жүріп өтуден КСРО Чемпионатының 2-ші орын иегері (1982); Шхельда шыңына қысқы шығу (Кавказ, 1983); Ленин шыңына қысқы шығудан 1-ші орын, 7134 м (1988); Канченджанга шыңына қысқы шығу, 8586 м, оттегісіз (1989); Дхаулагири батыс қабырғасына алғаш жүріп өту, 8167 м (1991); Эверестке шығудан қазақстандық экспедиция, 8300 метрге дейін (1997); Мак-Кинли шыңына шығу, 6146 м (Аляска, АҚШ, 2000); Килиманджаро (Танзания, Африка, 2008); Аконкагуа, 6982 м (Аргентина, Оңтүстік Америка, 2009) және басқалары.
*Альпинизмнен халықаралық санаттағы спорт шебері (1988). Альпинизмнен КСРО Еңбек сіңірген спорт шебері (1989). Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1996). 
*1988 жылы үздік альпинистер ондығында №1 альпинист атанған. Альпинизмнен КСРО чемпионаттарының чемпионы және жүлдегері. «Еңбек озаты» (1990), «Қажырлы еңбегі үшін» (1989) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғысымен ескерілген (1997).

Әскери атағы - прапорщик.
Діни көзқарасы - православиелік.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мықты, демократиялық, зайырлы қоғам».
Хоббиі - демалудың белсенді түрлері, саяхаттау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - қазіргі проза; фантастика.

Үйленген. Жұбайы - Моисеева Валентина Анатольевна
(1952 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Қызы - Моисеева
Анастасия Юрьевна (1978 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша альпинистер
Санат:КСРО альпинистері
Санат:Қазақстан альпинистері
Раиса Борисовна Воробьева

**Раиса Борисовна Воробьева** 1939 жылы 31 мамырда Өскемен қаласында туған. Орыс. Өскемен қаласы музыкалық училищесінің вокалдық бөлімшесін бітірген (1959). 1961 жылдан бері -Жамбыл атындағы облыстық драма театрында актриса (Өскемен). 200-ден астам рөлдер орындаған, оның ішінде: миссис Этель Сэвидж - Д. Патрик, «Оғаш мінезді миссис Сэвидж»; Шөкеш - «Ләйлә - Ай сәбиі»; Веденеева Анна Ивановна - В. Мережко, «Аңшылар залындағы әйөлдер үстелі»; Глумова-А.Н. Островский, «Қай болсын данаға қарапайымдылық жарасады»; Эрита - Г. Горин, «Геростратты ұмыту»; Сталина Петровна - А. Мордань, «Соңғы батыл адам»; Ануш - А. Цагарели, «Ханума айлағы»; Тоня әже - Т. Ахметжанов, «Қараторғай»; Петрова Анастасия Михайловна - А. Иванов, «Құдайдың бақбақтары», т.б. ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1985). «Еңбек ардагері» медалімен (1986), ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының құрмет грамотасымен (1986) марапатталған. Ұлы - Федор (1966 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Механизациялау

**Механизациялау** - еңбектік қол құрал-жабдықтарын машина және механизмдермен ауыстырылуы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Өлшемнама

**Өлшемнама** - өлшеулер,
әдістер және оларды біріктіруді
және дәлдіктерді қамтамасыз ету құралдары туралы ғылым.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Амангелді Әбдішұлы Мұсабеков

**Амангелді Әбдішұлы Мұсабеков** - 1948 жылы 10 сәуірде Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының Қарқаралы ауылында туған. Қазақ.

Қарағанды педагогикалық институтының дене шынықтыру факультетін бітірген (1979), дене тәрбиесі пәнінің оқытушысы. 

*1965 жылдан - Қарағанды машина жасау зауытының құрастырушысы. 
*1966 жылдан - Қарағанды дене шынықтыру техникумының жаттықтырушысы. 
*1969 жылдан - «Динамо» БЕСҚ Кеңесінің Қарағанды облыстық еркін күрестен жаттықтырушысы. 
*1970 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 
*1972 жылдан - №3 Қарағанды мектеп-интернатының жаттықтырушы-оқытушысы. 
*1982 жылдан - Қарағанды облыстық жоғары спорт шеберлігі мектебінің еркін күрестен жаттықтырушысы. 
*1987 жылдан - Қарағанды спорт кәсіптік мектеп-интернатының жаттықтырушысы. 
*1991 жылдан - «Құра» дүкенінің сатушысы. 
*1998 жылдан - Қарағанды облыстық Ақбастау орта мектебінің директоры. 
*2003 жылдан - №1 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушысы (Орал қаласы). 
*2004 жылдан - №3 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушысы.
*2008 жылдан бері - Шымкент қаласындағы №1 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушы. ҚазКСР 5 мәрте чемпионы (1967-1971); жастар арасындағы КСРО біріншілігінің қола жүлдегері (1968). 

Әлем чемпиондары - С. Алшымбаевты, А. Жандаровты, КСРО кубогының жеңімпазы М. Маяузовты тәрбиелеген. Еркін күрестен КСРО спорт шебері (1967). ҚазКСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1982).

Әкесі - Мұсабеков Әбдіш, марқұм, орта мектептің мүғалімі болған. Анасы - Манамбаева Мәкен Қабайқызы, марқұм, үй шаруасымен айналысқан.
Үйленген. Жұбайы - Ахметжанова Нұрбике Ағзымқызы, орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі. 
Ұлдары - Мұсабеков Есен (1972 ж. т.), кәсіпкер; Мұсабеков Ержан (1974 ж. т.), кәсіпкер; қызы - Мұсабекова Ботагөз (1976 ж. т.), кәсіпкер.

## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Қарқаралыда туғандар
Санат:Еркін күрестен КСРО спорт шеберлері
Санат:Еркін күрестен Қазақстан чемпиондары
Санат:Еркін күрестен КСРО біріншілігінің қола жүлдегерлері
Санат:Қарағанды педагогикалық институты түлектері
Санат:Қазақстан еркін күресі жаттықтырушылары
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Марина Юрьевна Ганцева

**Марина Юрьевна Ганцева** 1962 жылы 4 тамызда Павлодар қаласында туған. Орыс. 
Әкесі - Ганцев Юрий Геннадьевич, зейнеткер, теміржолшы болған. Анасы - Ганцева Тамара Михайловна, зейнеткер, телефоншы болған.
М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры жанындағы мектеп-студиясын театр актері мамандығы бойынша (1982); Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының актерлік V факультетін (1996) театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген. Орыс, итальян және неміс тілдерін біледі. 1984 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрында актриса. «Мужской род, единственное число» (Жасант), «Нахлебник» (Ольга Петровна), «Таланты и поклонники» (Смельская), «Эзоп» (Мелита), «Балкон» (Женщина), «Все в саду» (Дженни), «Когда лошадь теряет сознание» (Корали), «Вальс одиноких» (Далия) спектакльдерінде рөлдер орындайды. П. Назаровтың «Крестная мать» әнінің бейнеклипіне, «Астана - махаббатым менің» телехикаясына, А. Ганцевтің «Мәміле», «Алтын балық» фильмдеріне түскен. «Между нами, девочками» бағдарламасының (КТК), ақпараттық жаңалықтардың (КТК) жүргізушісі.
Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: «Ощущение театра», «Аплодисменты» (Хабар), «Между нами, девочками» (КТК) телебағдарламалары.

«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2002).
Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты (1994).
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2008).
Діни көзқарасы - православиелік христиан.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, В.В. Путин.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Жақын болашақта Қазақстан Орталық Азиядағы қаржылық және мәдени інжу қазынаға айналады»*.
Хоббиі - саяхат жасау, кітап оқу, шешендік өнер.
Сүйіп оқитын әдебиеті - психологиялық әдебиет, П. Коэльо.
Түрмыс құрған. Жұбайы - Марко Ауджелло, Итальяндық мәдени орталықтың директоры. Ұлы - Ганцев Артем (1983 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Павлодар облысында туғандар
Санат:Орыстар
Санат:Қазақстан актрисалары
Шектеулі жауапкершілікті қоғам

**Шектеулі жауапкершілікті қоғам** (белгiлi қысқарту - ЖШО) жауаптылығы шектелген - жарғылық капиталы еншiде бөлiнген шаруашылық қоғамының жеке тұлғаларымен құрылған бiр немесе бiрнеше заң ; қоғамның қатысушылары оның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi және құны оларға қоғамның жарлық капиталында құя түсуге тәуелдi шектерiндегi қоғам қызметке қатысты шығындарды тәуекелдер алып жүредi.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Арсен Ғабиденұлы Хатип

**Арсен Ғабиденұлы Хатип** 1985 жылы 15 қыркүйекте Гурьев облысы, Теңіз ауданы Нұржау ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Қайыржанов Ғабиден Хатипүлы. Анасы - Аташева Анар Кәрімқызы. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (2006), мамандығы - ≪Халықаралық құқық». Қазақ және орыс тілдерін біледі. Күрестен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы (Испания, 2000); самбо күресінен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы (Кишинев, 2001); самбо және дзюдо күрестерінен 2 мәрте Қазақстан чемпионы (2000, 2001); самбо күресінен Азия Чемпионатының (2000), ересектер арасындағы Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (2005). Самбо күресінен халықаралық санаттағы спорт шебері (2005). Дзюдо күресінен спорт шебері (2005). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ≪Тәуелсіз кемелденген Қазақстан≫. Хоббиі - футбол, теннис. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер. Бойдақ.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша самбошылар
Санат:Қазақстан самбошылары
Анатолий Васильевич Григоров

**Анатолий Васильевич Григоров** 1942 жылы 17 тамызда РКФСР Воронеж облысы Лискин ауданы Нижний Икорец ауылында туған. Орыс. Әкесі - Григоров Василий Степанович, марқұм. Анасы - Григорова Александра Захаровна, марқұм. А.В. Луначарский атындағы Мәскеу мемлекеттік театр өнері институтының актерлік факультетін бітірген (1969), драма және кино актері. 1961 жылдан - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. 1972 жылдан - М.Ю. Лермонтов атындағы Алматы орыс драма театрының актері. 1973 жылдан - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. 1974 жылдан - Балтық флоты драма театрының актері (Лиепая, Латвия). 1975 жылдан бері - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1979). ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің (2001), Қарағанды облысының мәдениет департаментінің (2002) құрмет грамоталарымен марапатталған. Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Тұрақтылық және өркендеу»*. Хоббиі - қыл қалам. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классикасы. Үйленген. Жұбайы - Штоколова Нэлли Федоровна (1938 жылы туған), актриса. Ұлы - Григоров Максим Анатольевич (1964 жылы туған).

## Дереккөздер
Евгений Викторович Набоков

**Евгений Викторович Набоков** (25 шілде 1975, Өскемен, Қазақ КСР) — бұрынғы кәсіби хоккейші, қақпашы, өскемендік хоккей мектебінің түлегі. Ол Қазақстан құрамасы сапында 1994 жылы Словакияда өткен Әлем кубогында (С1 тобы), Ресей құрамасы сапында 2006 жылғы Турин мен 2010 жылғы Ванкувер Олимпиадаларында, 2008 жылы Квебекте өткен Әлем чемпионатында ойнады. Мансабының маңызды бөлігін «Сан-Хосе Шарксте» НХЛ-да ойнады.

Бұрынғы КСРО елдерінің барлық қақпашылары арасындағы ҰХЛ-дағы жеңістер (353) және таза матчтар (59), сондай-ақ Стэнли Кубогында матчтар (86), жеңістер (42) және таза матчтар (7) бойынша рекордшы. Жеңістер мен таза матчтар бойынша ол НХЛ тарихындағы ең үздік 20 қақпашының қатарына кіреді.

## Өмірбаяны
Әкесі - Набоков Виктор Дмитриевич. Анасы - Набокова Татьяна Владимировна, экономист.

Шығыс Қазақстан педагогикалық университетінің дене тәрбиесі факультетін бітірген (1996), дене тәрбиесінен жаттықтырушы.

*1993 жылдан - Өскемен қаласы «Торпедо» командасының хоккейшісі. 
*1994 жылдан - Мәскеу қаласы «Динамо» командасының хоккейшісі. 
*1996 жылдан - «Сан-Хосе Шаркс» Ұлттық хоккей лигасы хоккей командасының қақпашысы (Калифорния, АҚШ).
*2010 жылы Құрлықтық хоккей лигасы СКА клубымен 4 жылдық келісім-шартқа қол қойған (Санкт-Петербург қаласы).

Турин-2006 және Ванкувер-2010 Олимпиадаларында хоккейден Ресей қүрамасы үшін, хоккейден Әлем чемпионаты-2008 Квебекте ойын көрсетті. Бұрынғы КСРО елдерінен шыққан барлық қақпашылар арасында ойналған матчтар (80) және Стэнли кубогы ұтыс ойынындағы жеңіс саны (40) бойынша рекордшы. 

Әлем чемпионы (2008). Әлемнің үздік қақпашысы (2008). Ресейдің Еңбек сіңірген спорт шебері (2009). «Колдер Мөмориал Трофи» ¥ХЛ үздік жаңа ойыншысы жүлдесімен (2002) марапатталған. РФ Президентінің алғысымен (2009) ескерілген.

Үйленген. Жұбайы - Набокова Табота. 
Қызы - Эмма (2004 ж. т.); ұлы - Андрей (2007 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Ресей хоккейшілері
Санат:ҰХЛ хоккейшілері
Санат:КХЛ хоккейшілері
Санат:Хоккей қақпашылары
Санат:ҰХЛ барлық жұлдыздары ойынының қатысушылары
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Динамо (Мәскеу) ХК ойыншылары
Санат:Кливленд Ламберджэкс ойыншылары
Санат:Сан-Хосе Шаркс ойыншылары
Санат:Металлург Магнитогорск ХК ойыншылары
Санат:СКА Санкт-Петербург ХК ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Айлендерс ойыншылары
Санат:Тампа Бэй Лайтнинг ойыншылары
Санат:Колдер Трофи иегерлері
Санат:Қазақстан Ұлттық хоккей құрамасы ойыншылары
Санат:Ресей Ұлттық хоккей құрамасы ойыншылары
Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпиондары
Санат:2006 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының хоккейшілері
Санат:2010 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының хоккейшілері
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері
Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Шикізат өндіруші елдердің халықаралық ассоциациясы

**Шикізат өндіруші елдердің халықаралық ассоциациясы** - рынокқа ұжымдық әсер етудің кең таралған түрі. Өткен ғасырдың 60- жылдарынан бастап 18 шикізат тауарлары бойынша шикізат өндіруші елдердің ассоциациялары құрылып, оларға дамушы елдер мүше болып кірді. Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының (ОПЕК) қызметі неғұрлым табысты болып шықты.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Татьяна Николаевна Хромова

**Татьяна Николаевна Хромова** 1980 жылы 26 ақпанда ӨзКСР Ташкент қаласында туған. Орыс. Әкесі - Хромов Николай Васильевич, қырнаушы. Анасы - Галина Борисовна, аспаз.

М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін бітірген (2004), оқытушы-жаттықтырушы. 

Ауыр атлетикадан көп мәрте ҚР чемпионы және рекордшысы; 

* Азия Чемпионатының (Жапония, 2000),
* Әлем кубогының қола жүлдегөрі (Катар, 2002);
* Азия ойындарының қола жүлдегері (Пусан, 2002);
* Ауыр атлетикадан 2 мәрте Азия чемпионы (Алматы, 2004; Талдықорған, 2009); 
* 77 кг салмақ дәрежесіндегі (2004) әлем рекордшысы (жүлқа көтеруден 120 кг нәтижесімен).
* ҚР Президентінің Алғыс хаты табыс етілген.
* *Жаттықтырушысы* - ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Юрий Мельников 

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері 
Санат:Ташкентте туғандар
Санат:1980 жылы туғандар
Санат:26 ақпанда туғандар
Виталий Алексеевич Гришко

**Виталий Алексеевич Гришко** (1946 жылы 13 ақпанда РКФСР Приморск өлкесі Уссурийск қаласында туған) — кеңес және қазақстандық актер.

## Өмірбаяны
Ленинград Мемлекеттік театр, музыка және кинематография институтының актерлік факультетін бітірген (1968), театр және кино актері. 
 
1972 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры актері. 

## Рөлдері мен режиссерлік жұмыстары
«Василиса Прекрасная» (Змей Горыныч), «Дядя Ваня» (Серебряков), «Иванов» (Шабельский), «Конек-Горбунок» (2-боярин), «Сети дьявола» (Вельс), «Уроки французского» (Жозеф), «Как важно быть серьезным» (Чезюбл), «Я не Раппопорт» (Нат), «Вишневый сад» (Гаев) спектакльдерінде рөлдер орындайды. «Қазақфильм» киностудиясының «Ұлымның оралуы», «Даладағы қуғын» кинофильмдеріне түскен. 

Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: «Эти свободные бабочки», «Мещанская свадьба», т.б. 

## Марапаттары
Мәдениет министрлігінің белгісімен марапатталған (2004). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. 

## Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Полишкис Валентина Николаевна (1938 жылы туған), актриса. Қызы - Виктория (1970 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:13 ақпанда туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Гүлфида Шайхиқызы Гафурова

**Гүлфида Шайхиқызы Гафурова** 1966 жылы 5 шілдеде Целиноград қаласында туған. Татар. 

Әкесі - Гафуров Шайхи. Анасы - Гафурова София. 

А.В. Селезнев атындағы Алматы хореография училищесін (1984); Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының хореография факультетін (2003) бітірген, педагог-хореограф. 

1984 жылдан - ҚазКСР Классикалық би ансамбліндө жеке балет орындаушысы. 2008 жылдан - жеке орындаушы және үйретуші педагог; 2009 жылдан бері - ҚР Мемлекеттік академиялық би театрының бас балетмейстері. 

«Кармен-сюита», «Севильядағы мереке», «Қылмыс пен жаза», «Электра», «Шопениана», «Болеро» және т.б. спектакльдер мен концерттік нөмірлерде өнер көрсетеді. 

Мәдениет қайраткері (2000). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2003). 

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жалметов Баходир Исмаилұлы. Қыздары - Жалметова Ясмина (1992 жылы туған), Жалметова Карима (1996 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:5 шілдеде туғандар
Санат:1966 жылы туғандар
Санат:Астанада туғандар
Санат:Қазақстан татарлары
Санат:Алматы хореография училищесі түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан классикалық би ансамблі тұлғалары
Санат:Қазақстан мемлекеттік академиялық  би театры тұлғалары
Санат:Қазақстан балетмейстерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Талдыманақа

**Талдыманақа** – Сарысу алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет және Ұлытау облысы Ұлытау аудандары жерімен ағады. 
Ұзындығы 158 км. Су жинауы алқабы 3950 км2.

## Бастауы
Ақтау тауының оңтүстігінен басталып, Тоқты тауы тұсында Сарысу өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ірі салалары - Заимка, Өзен, Сұлуманақа, Көкпекті. Аңғары кең, тік жарлы, жайылмасының ені 300-400м. Жауын-шашын, қар суымен толысады. Көктемде тасиды, жазда иірім қарасуға бөлініп, кермектігі артады. Жайылмасы-шабындық, алабы-мал жайылымы. Жылдық орташа су шығыны сағасында секундына 0,25 текше м. Суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Сарысу су алабы
Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Шет ауданы өзендері
Махмұт Марипұлы Дараев

**Махмұт Марипұлы Дараев** — 1949 жылы 1 мамырда Алматы облысы Шелек ауданы Ғайрат ауылында туған. Ұйғыр. Әкесі — Дараев Марвахун. Анасы — Дараева Бахархан. Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк училищесінің музыкалық драма факультетін бітірген (1971), солист-вокалист. Ұйғыр, қазақ және орыс тілдерін біледі. 1971 жылдан бері — Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының драма әртісі. «Табассум» шоу-бағдарламасының негізін салушы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. «Яшлық» ВАА құрамында Ленин комсомолы сыйлығын иеленген, «Блиц-мини ком» республикалық фестивалінің лауреаты. Діни көзқарасы — мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Өркендеу». Хоббиі — спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті — романдар, поэзия. Үйленген. Жұбайы — Дараева Асиям (1957 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Ұлы — Дараев Руслан (1977 жылы туған), тіс дәрігері; қызы — Дараева Алиям (1980 жылы туған), тіс дәрігері.

## Дереккөздер

Санат:2 дәрежелі Достық орденінің (Қазақстан) иегерлері
Шығару баждары (экспорттық)

**Шығару баждары (экспорттық**) - мемлекет тауарларды экспортқа шығарғанда алынатын кеден баждары. Егін нашар шыққан жылдары ауыл шаруашылық тауарларының және ұлттық өнеркәсіпті дамытуға қажет шикізаттың шетке шығарылуын шектеу үшін уақытша шара ретінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Микробарограф

**Микробарограф** - жоғары
дәлдікпен атмосфералық қысымды
автоматты түрде тіркейтін құрал.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Интеллектуалдық меншік

**Интеллектуалдық Меншік** - өнеркәсіптік меншік, сондай-ақ өндіріс, ғылым, әдебиет, өнер және т.б. салалардағы шығармашылық қызметтен туындайтын әдеби, көркем, ғылыми шығармаларға, әртістердің орындаушылық қызметіне, дыбыс жазуға, радио-теледидар хабарларына, ғылыми ашылымдарға қатысты құқықтар.

## Дереккөздер

 

Зияткерлік меншік

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Микрометрия

**Микрометрия** - өлшемдегі
өте кішкене өзгерістерді өлшеу.

**Микрометр** - метрдің миллионнан бір бөлігі; мкм мен белгіленеді.

**Микрометр** - сызықтық өлшемдерді түйістіру тәсілімен өлшейтін, дәлме-дәл микрометрлік
бұрандасы бар өлшеуіш құрал.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шығару сыйлықтары (экспорттық)

**Шығару сыйлықтары (экспорттық)** - белгілі бір тауарларды экспорттаушыларға берілетін қаржы жеңілдіктері. Шығару сыйлықтарының көмегімен мемлекеттер тауарлардың шетке неғұрлым мол шығарылуына жағдай жасап, экспорттаушылардың тауарларды сыртқы рынокқа неғұрлым төмен бағамен шығаруын қамтамасыз етіп отырады, мұның өзі осы тауарлардың бәсекелестік қабілетін арттырады. Сөйтіп, олардың рынокты «жаулап алуына» көмектеседі. Шығару сыйлықтарының ашық және жасырын түрлері болады. Ашық шығару сыйлығы белгілі бір тауарларды шетке шығарғаны үшін экспорттаушыларға ақшалай жәрдемді білдіреді. Жасырын шығару сыйлығы тауар экспорттаушылар жанама және кейбір тікелей салықтардан, сондай-ақ әлеуметгік қорларға қосуға тиіс жарналардан босатылады, кеден алымдары қайтарылып, экспорттық келісімдердегі есептесулерде жеңілдіктерге ие болады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Экономикалық конъюнктура

**Экономикалық конъюнктура** - ұдайы өндірістің нақты тарихи ахуалда және рынокта көріну жағдайларын анықтайтын факторлардың жиынтығы. Оның қалыптасып, даму негізіне циклдық факторлар (негізгі капиталды жаңартудың қарқыны мен көлемі, түтыну тауарларына деген сұраным, несие-ақша саласының жайы және т.б.) жатады. Экономикада бұл нақты мерзім ішінде нарықты айқын көрсететін көрсеткіштердің бірі - сұраныс, ұсыныс және баға.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Милли-

**Милли-** мың есе кішірейгендікті көрсететін қосымша.

## Дереккөздер


Санат:СИ қосымшалары
Алексей Геннадьевич Ни

**Алексей Геннадьевич Ни** (24.07.1961, Таразда туған) - ауыр атлетикадан жаттықтырушы. Ауыр атлетикадан ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Корей.

## Білімі
* Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институтын (1983), инженер-гидротехник;
* Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының жаттықтырушы факультетін бітірген (1989), ауыр атлетикадан жаттықтырушы.

## Еңбек жолы
* 1984 жылдан - Жамбыл қаласы БЖСМ ауыр атлетикадан жаттықтырушы. 
* 1986 жылдан - Алматы қаласы «Буревестник» ЕСҚ ауыр атлетикадан жаттықтырушы.
* 1988 жылдан - Алматы қаласы АСК-12 ауыр атлетикадан жаттықтырушы. 
* 1990 жылдан - ауыр атлетикадан ҚР жасөспірімдер командасының жаттықтырушысы.
* 1994 жылдан бері - ауыр атлетикадан ҚР командасының бас жаттықтырушысы. 

## Жетістіктері
Халықаралық санаттағы 2 спорт шеберін; 9 спорт шеберін; олимпиада чемпионы Илья Ильинді; Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Филимонов Сөргейді, Некрасова Иринаны, Важенина Апланы, Грабовецкая Марияны; әлем чемпиондары Владимир Седовты, Светлана Подобедованы тәрбиелеген.

## Марапаттары
* Ауыр атлетикадан ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы.
* «Құрмет» орденімен марапатталған.

## Әскери шені
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

## Отбасы
* Әкесі - Ни Геннадий Николаевич, марқұм, экономист болып жұмыс істеген. Анасы - Цхай Галина Ефремовна, зейнеткер, математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Ни Ирина Владимировна, концертмейстер.
* Ұлы - Ни Владимир Алексеевич;
* қызы - Ни Татьяна Алексеевна.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан корейлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері
Санат:Тараз мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық ауыр атлетика құрамасының бас жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан аға лейтенанттары
Талдыөзек

**Талдыөзек** – Тоқырау алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Үшқайың, Кектас, Қызыладыр тауларының  беткейіндегі бұлақтар  суының қосылуынан түзіледі. Қошқар тауының солтүстік-шығыс етегіне жетер-жетпестен жерге сіңіп кетеді.

## Гидрологиясы
Ұзындығыы 40 км . 3 саласы бар. Көктемгі еріген қар суы және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға бөлініп  қал ады. Мал суаруға  пайдаланылады, өзен алабы шабындыққа бай.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Виктор Геннадьевич Ни

**Виктор Геннадьевич Ни** - 1968 жылы 11 маусымда Жамбыл қаласында туған. Корей.

Әкесі - Ни Геннадий Николаевич, марқұм, экономист болып жұмыс істеген. Анасы - Цхай Галина Ефремовна, зейнеткер, балабақша меңгерушісі болып жұмыс істеген.

Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының жаттықтырушылық-оқытушылық факультетін бітірген (1994), ауыр атлетика бойынша жаттықтырушы.
*1986-1988 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 
*1989 жылдан - Орталық әскер спорт клубының ауыр атлетика бойынша жаттықтырушысы.
*2005 жылдан бері - ҚР ШҰКД және Олимпиадаға дайындық орталығының ауыр атлетика бойынша жаттықтырушысы (Алматы қаласы). 

Әлем чемпиондары Чиншанло Зульфияны, Манеза Майяны, Подобедова Светлананы тәрбиелеп шығарған. Ауыр атлетика бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2009).

Үйленген. Жұбайы - Ли Надежда Анатольевна, дизайнер.
Қызы - Ни Милана Викторовна (2005 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:11 маусымда туғандар
Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Таразда туғандар
Санат:Қазақстан корейлері
Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Ауыр атлетикадан жаттықтырушылар
Ирина Сергеевна Некрасова

**Ирина Сергеевна Некрасова** (1.03.1988, Қостанай облысы, Қостанай ауданы Владимировка кенті) - атлет. Ингуш. ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2008).

Анасы - Дубовий София Сейдаровна. 

Қазіргі уақытта Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінде оқиды, заңгер.
2005 жылдан бері - Астана қаласындағы ШҰКД спорт нұсқаушысы.
XXIX Олимпиадалық ойындарда ауыр атлетикадан қоссайыс жиынтығы 240 кг нәтижесімен 63 кг дейінгі салмақтағы күміс жүлдегер (Пекин, 2008).
«Парасат» орденімен марапатталған (2008). ІІД лейтенанты.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Некрасов Владимир Викторович (1988 ж. т.), ОӘСК қызметкері.

## Дереккөздер


Санат:1 наурызда туғандар
Санат:1988 жылы туғандар
Санат:Қостанай ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ингуштері
Санат:Көкшетау мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлеттер
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Микропрофиль

**Микропрофиль**- ұзындығы
10 см-ден 100 м-ге дейінгі жолдың
кедір-бұдырлығы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шұғыл қажет ақша

**Шұғыл қажет ақша** - қарыз ақша капиталының рыноктағы ұдайы өндіріс процесінің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті көлемінен тыс ресурстары. Халықаралық ақша рыногында олар елдер арасында қысқа мерзімді алыпсатарлық капиталдардың бақылаусыз орын алмасуы түрінде айналымда болып, валюталық дағдарыстар мен ақшаның құлсыздануының үтеткіші болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Георгий Александрович Цурцумия

**Георгий Александрович Цурцумия** (;  29 қыркүйек 1980 жыл, Цаленджиха, Грузин КСР, СССР) — грузиялық және қазақстандық балуан, грек-реи күресі шебері.   

## Өмірбаяны
Қазақ спорт және туризм академиясы 
жаттықтырушылық факультетін (2010) бітірген, жаттықтырушы-оқытушы. 
Орыс және грузин тілдерін біледі. 

1992 жылдан күреспен айналыса бастаған. Жастар арасында Грузия чемпионы атанды.

2001 жылы Қазақстанға келіп, азаматтығын алды. 2004 жылы Қазақстан атынан Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, күміс жүлдегер атанды.

## Жетістіктері
*XIV жаздық Азия ойындарының (Сеул, 2002),
*Азияның (2005) чемпионы; 

*Әлем кубогінің күміс жүлдегері (Алматы, 2003);
*Азия кубогінің иегері (2004);
*Олимпиада ойындарының грек-рим күресінен күміс жүлдегері (Афина, 2004);

*Әлем чемпионатының грек-рим күресінен қола жүлдегері (2003);
*Халықаралық турнирлердің (Грекия, Германия), Жастар арасындағы Әлем біріншілігінің (2002) жеңімпазы.

### Марапаттары
*"Құрмет" орденімен  марапатталған (2004).
*Грек-рим күресінен Еңбек сіңірген спорт шебері (2004).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:1980 жылы туғандар

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Грузия балуандары
Экономикалық экспансия

**Экономикалық экспансия** - бір елдің экономикалық қызметінің жаңа рыноктар мен аумақтарға таралуы, экономикалық бақылаудың кеңеюі, басқа елдердің дамуын өзінің экономикалық және элеуметтік-саяси мүдделеріне бағындыру мақсатымен олардың экономикасының ішіне енуі. Қысқа мерзiмдi мерзiмде жиынтық сұранысты жағдай жасауға мүмкiндiк бередi, ұзақ мерзiмдi - өндiрiс факторларды ұсынысты кеңейтуге және экономикалық өсудiң екпiндерiн үлкейтуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Павел Максимович Новиков

**Павел Максимович Новиков** - 1948 жылы 30 қарашада Тәжік КСР-ындағы Гиссар қаласында туған. Белорус.

Әкесі - Новиков Максим Семенович, марқұм, ҰОС қатысқан, Алматы кірпіш зауытының директоры болып қызмет
атқарған. Анасы - Новикова Валентина Николаевна,
марқұм, сауда-саттық саласында жұмыс істеген.

В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының құрылыс инженері факультетін бітірген (1972), құрылыс инженері; Кеңес Одағының маршалы И.С. Конев атындағы Алматы жоғары командалық училищесін экстернмен бітірген (1979); Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының спорт факультетін бітірген (1985), жаттықтырушы-оқытушы.
КОКП мүшесі (1976-1991). Спорт тақырыбына жазылған мақалалар авторы.

*1972 жылдан - КСРО Қарулы Күштер құрамында әскери қызметте болған. 
*1974 жылдан - Қарулы Күштер құрамында әскери қызметте болған (қатардағы жауынгерден генерал шеніне дейін көтерілген): 42 спорт ротасының спортшысы, спорт клубының жаттықтырушы-нұсқаушысы, спорт ротасының командирі, 12 әскер спорт клубы бастығының орынбасары. 
*1987 жылдан - Орта Азия әскери округінің Спорт клубының бастығы. 
*1990 жылдан - КСРО Қорғаныс министрлігінің ЦСКА филиалының бастығы (Алматы).
*1992 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігінің ЦСКА бастығы (Алматы).
*1993 жылдан бері - ҚР Ұлттық Олимпиадалық комитеттің вице-президенті.
*1996 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігі Спорт комитетінің төрағасы - ЦСКА бастығы. 
*2002 жылдан - Спорт комитетінің төрағасы - ҚР Қорғаныс министрлігінің Әскери Орталық спорт клубының бастығы. Дене шынықтыру және спорт комитеті Алқасының мүшесі. Қазақстан Футбол Федерациясының техникалық комитетінің төрағасы. ҚР Теннис федерациясының президенті; ҚР Жеңіл атлетика федерациясының президенті. КСРО спорт шебері. Қазақ, Қырғыз, Тәжік КСР-нің Еңбегі сіңірген жаттықтырушысы. ҚР еңбегі сіңген мәдени қызметкері. III дәрежелі «Отанға қызмет еткені үшін» (1989), Қызыл Жұлдыз ордендерімен (1990), «Құрмет» (1996), «Даңқ» ордендерімен (2003), «Республикаға сіңірген еңбегі үшін», «Шеберұстаз» (2005) белгілерімен, 18 медальмен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

Әскери атағы - генерал-майор.
Діни көзқарасы - атеист.
Саяси қайраткөр ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - футбол, теннис.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Новикова Ольга Евгеньевна (1956 ж. т.).
Ұлдары - Новиков Семен Павлович (1975 ж. т.), Новиков
Максим Павлович (1980 ж. т.). 3 немересі бар.

## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Спортшылар
Санат:Елдер бойынша генералдар
Санат:Беларустар
Ықтиярсыз бағам

**Ықтиярсыз бағам** - бір елдің валютасын басқа елдің валютасымен айырбастауға шек қойылған жағдайда мемлекеітер енгізетін айқындалған ресми бағам; валюталық операциялардың барлығын немесе белгілі бір бөлігін жүргізгенде міндетті түрде қолданылады. Қазіргі кезде ықтиярсыз бағамды ұлттық валютасын басқа валютаға айырбастау мүмкіндігі шектеулі немесе ішкі айналымда ғана қолданылатын валютасы бар елдер жиі пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Мини (көлік)

***Миниавтобус** - автобустың ерекше кішкентай класы.
***Миниавтомобиль** - қозғағыш көлемі 0,6 л-ден аз және жарақталған массасы 

Санат:Транспорт
Автомобиль көпсайысы

**Автомобиль көпсайысы** -
бірнеше түрден автомобильдердегі
кешенді сайыс; фигуралы жүргізу,
слалом, үнемді жүргізу және т.б.

## Дереккөздер

 

Санат:Транспорт
Санат:Сайыстар
Ықтиярсыз лицензия

**Ықтиярсыз лицензия** - патент иесіне үстеме ақша төлеп, патенттелген өнертабыстарды пайдалануға берілетін рұқсат. Ол патент иесінің келісімінсіз, патент ведомствосының, сот, басқа да мемлекеттік басқару органдарының шешімі бойынша беріледі. Олар өнертабыстарды пайдаланудың жағдайын және лицензиялық үстеме ақының көлемін белгілейді. Ықтиярсыз лицензиялар өнертабыстарды міндетті түрде пайдалану заң жүзінде көзделген елдерде ғана қолданылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Жанғыш сұйықтық компенсациясы

**Жанғыш сұйықтық компенсациясы** - корбюратордың 
дроссельдік заслонкасының
ашылуынан, жану қоспасын көбеюінің 
алдын алады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шапшаңдық

**Шапшаңдық** - негізінен жолсыз жағдайда орташа жылдамдықпен және басқада айқындауыштармен анықталатын көлік құралдарының қозғалысы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Моделизм

**Моделизм** - көлік құралдарын
құрастыру, дайындау, сынау және
дайын модельдерін пайдалану.

* **Спорттық моделизм** - спорттық мақсатта спорт жарыстарында қатысудағы радиобасқару, кордодромдар сияқты қосымша
құрылғыларды пайдаланудағы моделизм.
* **Қондырғылық моделизм**- бәйге, көрмелерге қатысумен масштабты модельдер қоллекциясын жинау.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Талдысай (өзен, Сарысу алабы)

**Талдысай** (*Көптамасай*) – Сарысу алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді.  

## Бастауы
Қоңыржал тауы беткейіндегі бұлақтар суынан түзіліп, Маңдайқақ көліне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 56 км, су жинауы алқабы 593 км2.  Аңғары жатық, ені 300-500 м. Қар, жерасты суымен толысады. Жазда иірімдерге айналады. Жылдық орташа сушығыны 0,41 текше м/сек. Мал суарылады. Өзен алабында шабындықты жерлер көп.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Сарысу су алабы