open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гүлсамал Төрединқызы Аймаханова

**Гүлсамал Төрединқызы Аймаханова** (21.11.1961. Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы) - Жазушылар одағының мүшесі, ақын, сазгер, аудармашы, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет саласының үздігі», тележурналист.

## Еңбек жолы
1979 жылы орта мектепті, 1985 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. Еңбек жолын 1985-88 жж. "Алға" және "Мұғалжар" аудандық газеттерінде тілші ретінде бастап, 1988-89 жж. даңқты батыр Әлия Молдағұлова мұражайының ғылыми қызметкері болды.

Ақтөбе облыстық телерадио компаниясында редактор қызметін атқарды, 40 жылдай тарихы бар облыстық радио жабылып, келесі жылдары баспасөздің түрлі саласында тер төкті. 1994 жылы Ақтөбе қалалық мәслихатына депутат болып сайланған. 1996 жылы Ақтөбе облысы теледидарының 35 жылдығына байланысты ҚР Мәдениетінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 2001 жылдары "Ақтөбе" энциклопедиясының ғылыми қызметкері болып, аймақ тарихының жинақталуына атсалысты. 2002-2004 жж. өңірде ислам дінінің өркен жайып, ұлттық құндылықтардың жаңғырып-түлеуінің жаршысы ретінде өмірге келген тәуелсіз «Нұр-Дәулет» газетінің бас редакторы қызметін атқарды. 2004-2005 жж. Еуропалық одақтың облыстық "АСМЕД" жобасында жұртшылықпен байланыс жөніндегі сарапшы болып қызмет етті. 2005 жылы «AdvanceService» орталығында аудармашы, республикалық педагогикалық басылымдардың тілшісі болды. Қазір аударма ісімен айналысады.

## Шығармашылығы
* Ең алғаш өлеңдері жас ақындардың&nbsp;«Мерейлі мекен»&nbsp;жинағына енгізілген (республикалық «Жалын» баспасы, 1992). 
Тұңғыш Жыр кітабы «Көкемарал» 2000 ж. 
* Алматыда «Отырар» баспасынан асылдың сынығы, көрнекті ғалым Е.Қ. Жұбановтың «Поэзия самалы тербеген жыр гүлдері» деген алғысөзімен жарық көрді.
* «Көкемарал» кітабын ақын Е.Дүйсенбайұлы «Жарық дүниеге құштарлық пен іңкәрлік жыры» (29.01.01) деп бағаласа, М.Құрманалин «Абыз ақын тілегін» (21.11.08) арнады. 
* «Еңлікгүл» атты екінші Жыр жинағы 2008ж. республикалық «Сардар» баспасынан Қазақстанның Халық жазушысы Т. Молдағалиевтің «Жырың көрікті болсын!» деген батасымен шықты.
* Есімі мен шығармалары:&nbsp;2005ж. – Ақтөбе өңірінің «Жәдігер» әдеби Антологиясына, «Әлия-80» кітабына;&nbsp;2009ж. – «Қазақ телевизиясы» және «Шалқар» Энциклопедияларына, «Қазақстан Жазушылары» Анықтамалығына, 2012ж. – «Шалқар ауданына – 80 жыл» кітабына, т.б. жинақтарға енгізілген. 

## Дереккөздер
* http://adebiportal.kz/kz/authors/view/1165
* http://kazradio.kaztrk.kz/ru/archive/programs/almaty-studiasy/kalamger-poezia/65625 

Санат:21 қарашада туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Шалқар ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан журналистері
Айналым моделі

**Айналым моделі** – орталықтан бір мезгілде көптеген аймақтық абоненттерге тарату жүргізілетін орын. 

Бұл үлгі өте жиі кездеседі: мысалы, дәріс кезінде не ресми баяндама жасағанда тыңдармандар қандай да бір аудиторията ден қояды, телехабар кезінде бірнеше хабарламаны әр жерде орналасқан өте көп адамдардың бір мезгілде қабылдауы. Біржақты коммуникацияға тән осы модельдің сипаты жекелей кері байланыс мүмкіндігінің аз болуымен *(әсіресе БАҚ жайлы айтқанда)*, сонымен қатар коммуникацияның уақыты мен орнын жіберушінің өзі анықтауымен ерекшеленеді. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айрықша құқық

**'Айрықша құқық**  – автордың немесе сабақтас құқықтар иесінін туындыны, орындаушылықты, фонограмманы, хабарды Заңмен белгіленген мерзім ішінде өз қалауы бойынша кез келген әдіспен пайдалану жөніндегі мүліктік құқығы.

 ==Дереккөздер==


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айса Марат

**Айса Марат** *(25.11.1972. Орал облысы Тайпақ ауданы Базаршолан а.)* – байланысшы, ғалым.

Алматы энергетика институтын бітірген (1994). Еңбек жолын 1994 ж. облысы телерадиокомпания ұжымында электромеханик мамандығы бойынша бастады. 1996-98 жж. "Қазақстан" РТРК" АҚ-ы "ҚазақстанОрал" филиалында электро-механик, 1998-2003 жж. радио инженері, ал 2003 ж. бас инженер қызметін атқаруда. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтарым бар ...

**Айтарым бар ...** – токшоу бағдарламасы.

Уақыт озған сайын адамның санасы өзгеріп, түрлі көзқарастар қалыптаса бастайды. Мемлекеттік, әлеуметтік және қоғамдық мәселелер төңірегінде сан түрлі пікірлерді ортаға салып, көкейдегі айтар әңгімені көкке жеткізіп, телекөрермендерге (Ақтөбе) ой тастау. Белгілі бір тақырып аясында олардың намысын қамшылап, қоғамдық пікір туғызып, шындыққа ұмтылу.

Хабарға бір тақырыпқа қарама-қарсы ой айта білетін адамдар шақырылады. Жобаның жетекшісі ҚР-ның Мәдениет қайраткері, журналист Р.Отыншин. Шығарылымы аптасына 1 рет. Ұзақтығы 45 мин.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бауыржан Ахметханұлы Айтқазин

**Бауыржан Айтқазин** *(22.4. 1970. Семей облысы Аякөз ауданы Мыңбұлақ а.)* – тележурналист, электронды БАҚ саласының топ-менеджері.

Алматы Мемлекеттік университетін (1995), Мәскеу экономика, статистика және информатика (МЭСИ) институтын бітірген (2007).

Шығармашылық жолын "Қазақстан" ұлттық арнасының "Таңшолпан" бағдарламасында редактор (1996-97), "ТАҢ" телерадиокомпаниясының бас редакторы міндетін атқарушы (1997-98), "31 арна" "Информбюро" бағдарламасының жауапты редакторы (1999-2001), "Хабар" агенттігінің тілшісі (2001-2003), "Қазақстан" РТРК АК Шығыс Қазақстан филиалының директоры (2003-2005). 

45 жылдан кейін "Қазақстан-Өскемен" телеарнасына келген тұңғыш Қазақстан Студия ұжымын баскарған жылдары жастарды, әсіресе жергілікті кадрларды көптеп жұмысқа тартты. Казіргі "Рауан" интерактивті бағдарламасының, "Арнайы репортаждын" негізі сол уақытта каланды. Эфирдегі шығарылымдар ұзактығын 15 мин. қыскартты.

"КР Президенті Телерадиокешенінің" бас директоры (2005-2007), ҚР Парламент Мәжілісі Аппаратының Баспасөз қызметінің жетекшісі (2007-2008), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі АҚпарат және мұрағат к-тінің төрағасы (2008-2009), 2009 ж. сәуір айынан "Қазақстан" РТРК АК Басқармасы төрағасының орынбасары.

Айтматов шыңғысқа қойылған сұрактар – С.Оразалинов замана занғары Шыңғыстың елу жылдық мерей тойында каламгерге мынадай сұрақтар қойыпты. "...Әдебиетте романтика лебі суынып бара жаткан жок па?", "Сол "Алғашкы ұстаз", "Қош бол, Гүлсарыдан" бастап Сіз өмірге, коғамға, мезгілге, адамдарға сын көзбен карай бастадыңыз...", "Өмірден сезген, түйген, корытындылаған жайларыныз бар. Сол кемел оқиға, сала-сала ой өзіңіз көрсеткен повесть аясына сияма, Шынғыс ата, романға пейіл бұрмайсыз ба?", "Бұрынғы шығармаларыңызда қапы кеткен жерлеріңіз болды ма?". Қас қатымда осы тектес отызға тарта сұрақ қойылды. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ұлбосын Айтөлен

**Айтөлен Ұлбосын** *(5.5. 1956. Жамбыл облысы Талас ауданы Майтобе а.)* – тележурналист.

КазМУ-ді бітірген (1980). Қазақ телевизиясының "Қазақстан", "Шарайна", "Ақшам" ақпарат бағдарламасында, әдеби-драмалық хабарларының Бас редакциясында, 'Алатау" арнасында, танертеңгілік ақпаратты-сазды "Шапатат" батдарламасында редактор, комментатор (19802002). Көрерменге "Кәусар",Айтөлен Ұлбосын "Желтоксан және тәуелсіздік", "Кезең", "Жылдар, ойлар", "Дидар", "Асыл мұра", "Ораза қабыл болсын" атты топтама хабарлары арқылы танымал.

"Дүниежүзі Қазақтарының түңғыш құрылтайы", "Жылдар, ойлар". "Кезең" циюідері бойынша әзірленген "Зейнолла Кабдолов", "Дінмұхамед Конаев", "Асанбай Аскаров", "Сәбит Оразбаев", "Куандык Шантытбаев", "Әбу Сәрсенбаев", "Күлэш Ахметова", "Совет Масгұтов", кажылык сапарынан "Жүректер нүрта толғанда" атты хабарлары Қазақ телевизиясының "Алтын қорында" және т.б. 2000 ж. Қазақ телевизиясы мен Қазақстан мұсылмандары діни баскармасының бірлескен жобасы, тұңғыш рет орталық мешіттен түнгі сағат 24-тен тан намазына дейін жалғасқан "Қадір түні" тікелей репортаж бағдарламасының авторы әрі тікелей эфирде жүргізушілерінің бірі.

Қазір "Айкын" республикалық қоғамдық-саяси газетінде тілшілер қосынының меңгерушісі.

Қазақ телевизиясының 50 жылдық мерей тойына орай 2008 жылы "Әріптестерім менің" атты кітабы жарық көрді.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері. "Алтын Жұлдыз" байкауы жүлдесінің иегері.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтпаевтың орындауында концерттік программа

**Айтпаевтың орындауында концерттік программа** – "Қазақтелефильм" студиясының  бөлімді, Қазақ тілінде, ақ-қара түсті фильм-концерті (1973).

Фильм-концертке көркемөнерпаздар үйірмесінің мүшесі, филология ғылымының кандидаты Айтпаев катысады. Оның орындауында Қазақтың халық әндері мен Қазақ авторларының өлеңдеріне жазылған "Акбөбек", "Жас ойшыл", "Мақпал" және т.б. шығармалар шырқалады. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтылған лебіз

**Айтылған лебіз** – ашық мағыналы, түсінуге жеңіл, көңілді күдікті емес тіл анықтылығы.

Лебіз ашық, мағыналы болуы үшін айтушы айтатын нәрсесін анық танитын болу керек. Адам анық танитын нәрсесін анық атайды да, көмескі танитын нәрсесін көмескі, күңгірт атайды. 

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтып беру

**Айтып беру** – фонографиялық жазуға айтып түсіру. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтыс чемпионат

**Айтыс чемпионат** – ұлттық арнада нағыз ұлттық бет-бейнені беретін, ұшқыр ой, суырып салма ақындық шеберлікті өрістетудегі тың ізденіс.

Бірнеше сатыдан тақырып айтыс, қайым айтыс, тынысты айтысқа бөлініп, айтыс өнерін қадірлер қауымның дауыс беруі арқылы жеңімпаз анықталатын чем-пионат барысында көрермендердің ой-пікірлерін, қолдау қошеметтерін беріп тұру да жарастықты.

## Дереккөздер


Санат:Айтыс
Санат:Қазақстан телеарнасы бағдарламалары
Айтыстар, пікірталастар, дөңгелек үстел басында

**Айтыстар, пікірталастар, дөңгелек үстел басында**-ғы дәйек пен деректерді салғастыра беттесулер, бүкпесіз бетке айту, өткен мен бүгінгіге әр тұрғыдан баға беру – қалыпты да қарапайым көрініске айналды.

Ал әр нәрсенің ыстық суығы болатындай сабырға келіп, сәл-пәл не айттық дегенде, айналамызға шола қараған сәтімізде әлгі жақсы сөздеріміздің бәрі ісімізден оза шауып қарасын көрсетпей бара жатқанын сезініп, аңырай түскен жайымыз бар.
## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Николай Нилович Бурденко

**Николай Нилович Бурденко** (22 мамыр (3 маусым) 1876, Каменка селосы, Нижнеломов уезі, Пензен губерниясы — 11 қараша, 1946 жыл, Москва) — орыс және кеңестік оташы, денсаулықсақтау ұйымдастырушысы, ресей нейорохирургиясының негізін қалаушы, 1937-1946 жылдардағы Қызыл Армияның бас оташысы, КСРО ҒА академигі (1939 жыл), КСРО МҒА академигі және тұңғыш президенті (1944—1946), Социалистік Еңбек Ері (1943жыл), медицина қызметінің генерал-полковнигі, орыс-жапон, Бірінші Дүние, кеңес-фин және Ұлы Отан Соғыстарының қатысушысы, Сталиндік сыйлықтың иегері(1941). 1939 жылдан СОКП мүшесі. КСРО Жоғарғы Кеңесінің бірінші және екінші шақырылымының депутаты. Лондон корольдік хирургтер қоғамдастығының және Париж хирургиялық академиясының Құрметті мүшесі. Поляк азаматтарының Катындық ату операциясын тергеудегі комиссия Кеңесінің төрағасы.

 
## Қызметінің бас кезеңдері, студенттік жылдар
Николай Нилович Бурденко 3 маусым  1876 жылы   Каменка ауылы , Нижне-Ломовского уезі, Пенза  губерниясында  (қазіргі Каменка қаласы Пенза  облысы ). Әкесі  — Нил Карпович, шаруа ұлы , ұсақ помещиктің қол астында жазбашы болып қзмет етті, кейін - басқарушы болды.
1885 жылға дейін Николай Бурденко Камендік қыстақ мектебінде  білім алды, ал 1886 жылы - Пензалық рухани мектебінен дәріс алған болатын.
 
1891 жылы Николай Бурденко  Пензалық рухани семинарияға түсті. Оны аяқтап, Бурденко Петербургтік рухани академияға емтихандарын өте жақсы бағаға тапсырып түседі. Алайда ол өзінің бағытын күрт өзгертіп, 1897 жылдың 1 қыркүйегінде Томскіге  ашылғанына біршама ғана ақыт болған Томск Императорлық  университетінің медициналық факультетіне түсті. Ол жерде адам анатомиясы сабағына қызыға қарап, үшінші курстың бас кезінде  прозектор көмекшісі болып бекітілді. Анатомиялық аетрда жұмыс істей жүріп ол оперативті оташылықпен де айналыст, әрі қалып қойған студенттерге де көмегін беретін. 
Николай Бурденко  1890 жылдары орыс студенттерін шарпыған Томск университетіндегі  студенттік "ретсіздікке" қатынасты.

 1899 жылы Николай Бурденко Томск Университетінің студенттердің бірінші қозғалысында-ақ шығарылды. Құжатты қайта қалпына келтіруіне кешірім рұқсатын алып, университетке қайта оралды. 1901 жылы оның есімі көтерілісшілер қатарына тағы да ілікті, кейбір деректерге қарағанда кездейсоқ кездескені айтылады. Алайда, Бурденко Томск қаласынан 1901 жылдың 11 қазанында Юрьевск университетінің медицина факультетінің төртінші курсына (қазіргі Эстониядағы Тарту университеті. )кетуіне мәжбүр болды.


Сурет:Stalin Medal.png| Сталиндік сыйлық медалі
Сурет:Rus Stamp GST-Burdenko.jpg|КСРО пошталық маркасы, 1962
Сурет:USSR stamp N.Burdenko 1976 4k.jpg|КСРО пошталық маркасы, 1976


## Әдебиеттер
* 
* 
* 
* 

## Сілтемелер

* Академик медицины Николай Нилович Бурденко (биография, некрологи, могила, увековечение)
* Группа функциональной нейрохирургии им. Бурденко РАМН
* Павел Нилин. Интересная жизнь
* Центральная научная медицинская библиотека. Выдающиеся деятели медицины 
* Памятник Николаю Бурденко в Пензе

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ален Делон

**Ален Делон** (8 қараша 1935 – 18 тамыз 2024) — француз театр және кино актері, режиссер, сценарист және продюсер. 1960–1980 жылдардағы кино жұлдызы.

## Өмірбаяны
1935 жылы 8 қарашада Францияның О-де-Сен департаментіндегі Со деп аталатын кішкентай қалада дүниеге келген. Балалық шағында ата-анасы ажырасып кетіп, балалар үйінде тәрбиеленді.

Ол оқуын тоқтатып, бірнеше жұмыс істеп көрді. 17 жасында Франция Әскери-теңіз күштеріне қосылып, төрт жыл қызмет етті, бірақ кейін өз еркімен кетуге шешім қабылдады. Осыдан кейін Парижге оралып, актерлік мансабын бастады. 

1957 жылы Делон киноиндустрияға келіп, Францияның атақты режиссерлерінің назарын аудара бастады. Ален Делон 1960-1970 жылдары көптеген табысты фильмдерде басты рөлдерді ойнады. Делонның ең танымал рөлдерінің бірі 1960 жылы шыққан «Purple Noon» фильміндегі Том Рипли образы болды. Сондай-ақ, «Rocco and His Brothers» (1960), «The Leopard» (1963), «Le Samouraï» (1967) фильмдеріндегі рөлдері оны бірден танымал етті. Ол өзіне тән стилі мен харизмасымен көрермендерді баурап алды, сол себепті көптеген сыншылар оны Франция киносының ең көрнекті тұлғаларының бірі деп санайды.

Актерлік мансабынан басқа, Ален Делон продюсер, сценарист және әнші ретінде де жұмыс істеді. 1980-1990 жылдары продюсерлікпен айналысып, бірнеше фильмдерді сәтті шығарды. 1985 жылы «Notre histoire» фильміндегі рөлі үшін Сезар сыйлығын алды, ал 1991 жылы Францияның Құрмет Легионының мүшесі атанды.

Делон 1999 жылы Швейцария азаматтығын алды және зейнетке шыққаннан кейін сол елде тұрды. 

Ален Делон өз мансабында көптеген беделді марапаттарға ие болып, 2019 жылы Канн кинофестивалінде құрметті «Palme d'Or» сыйлығын алды. Сол жылы кино әлемінен ресми түрде кететінін мәлімдеді.

2024 жылы 18 тамызда Францияның Души қаласында қайтыс болды.

## Сыртқы сілтемелер
*
Айшықты үнді, қоңыржай дауысты сақтай білу үшін дикторға қажетті нәрселер

**Айшықты үнді, қоңыржай дауысты сақтай білу үшін дикторға қажетті нәрселер** – 1. Диктордың саяси, жалпы білім және мәдени дәрежесі жоғары болуы керек. Бұл - дикторға қойылатын негізгі шарттың бірі. 

2. Қай мамандықты болсын, соның ішінде диктор мамандығын да жетілдіріп отырған абзал. Сағат санап, күн санап шығармашылықпен дамытып отырған дұрыс. Ал диктордың алған актерлік білімі болса, бұл осы мамандықты толық игеруге көп септігін тигізеді. 

3. Диктор микрофонға материал оқығанда, оның кімге, қандай аудиторияға арналып отырғанын анық біліп, сөзді, сөйлемді сол мамандық адамдарының талап-талғамына қарай үйлестіре оқуы керек. Егер хабарлар мазмұны жағынан терең, формасы мен әдісі жағынан жүрекке жылы, тыңдаушы көкейіне қонымды болса, олар мазмұнды әрі әсерлі оқылады. 

4. «Айтылған сөз - атылған оқ». Осы нақыл әр диктордың жадында әрдайым болуы тиіс. Өйткені ауыздан шыққан сөзді қайтарып ала алмайсың! Микрофонға материал оқып отырғанда есіл-дертің, ақыл-назарың тек соның үстінде болсын. 

5. Дикторлық шеберліктің өзіндік құпиясы бар. Саяси мәлімет әдеби туындыдан әлдеқайда ерекше оқылады. Сөйлеу мәнері сөз ұғымымен астарлас болуы керек. Оған қоса оқылатын материалдарды алдын ала оқып, танысу міндет.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айымбетова Мәриям

**Айымбетова Мәриям** (26.7.1941. Ақтөбе облысы Ембі ауданы) – теледиктор. 

Еңбек жолын Батыс Қазақстан аймақтық (Ақтөбе облысы) теледидарында диктор болып бастады (1960). Қазақ КСР Мемлекеттік теле және радиохабарларын тарату комитетінде диктор болып (1966-94) қызмет істеді. 

Эфирде жүргізген хабарлары мен оқыған жаңалықтары көрермен жүрегіне жақын, сөздері құбыла ойнап, көңілге нәр құйып, құлақ құрышыңды қандыра, жан тебірентер сезімге бөлеп, жанрдың өн бойындағы кескіндерінің сыр-астарын ашып беретін өзгеше мақамымен миллиондаған көрермендер жүрегінде сақталып қалды. Диктор мәтін жолдарына жүрегінің лүпілін, көңілінің сарасын қатарластыра парлай жегіп, көпшілік аудиториясына алуан реңкке толы әсем үннің сыршылдығын ұғындырды. Телеэкранда өз соқпағын қалап, өз жолын салды. Экранның сүйіктісіне, сұлулықтың символына, бөлшектің бүтініне айналды. 

Алматы қаласы Совет ауданы Халық депутаттары Кеңесіне екі мәрте депутат болып сайланды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, КСРО, Қазақ КСР Телерадио Комитетінің Құрмет грамоталары және дипломдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:1941 жылы туғандар
Санат:ембі ауданында туғандар
Айымбетов Мәди

**Айымбетов Мәди** (14.11. 1946. Торғай облысы, Амангелді ауданы, Амангелді ауылы) – журналист, қаламгер, қоғам қайраткері. 

ҚазМУ-ді бітірген (1972). 

Еңбек жолын 1965 жылы кеңшарда жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін «Қазақстан пионері» газетінде кіші, аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі (1972-77), «Пионер» журналының аға редакторы (1977-85), «Қазақстан коммунисі» журналының аға әдеби қызметкері (1985-86), Қазақ КСР-інің Баспа ісі, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі Мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, жоғары санатты редакторы (1986-90), «Ғылым» баспасының бас редакторы (1990-93), ҚР Жоғарғы Кеңесі Аппараты, Мәжіліс Аппараты, Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Парламент Сенаты Аппаратының аударма, лингвистикалық талдау және актілер басылымы бөлімі бастығының орынбасары, бастығы (2000-2004), 2004 жылдың қыркүйегінен бастап ҚР Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімінің меңгерушісі. 

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған. 

«Шілденің күні» (1976), «Ертегіден келген бала» (1978), «Көгілдір соқпақ» (1980), «Көлге шомылған ай» (1984), «Плато голубых цветов» (1985), «Шыққа тұнған нұр» (1989), «Ол дәурен бір көрген тус» (1995), «Чаша печали» (1997), «Тылсым» (2001), «Құмөзек хикаялары» (2007) атты кітаптардың және газет-журналдағы әлденеше жүздеген әңгімелердің авторы. 

Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айымбетов Нығмет

**Айымбетов Нығмет** (28.9.1933. Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жарқамыс ауылы - 13.11. 2008. Алматы) - журналист. 

ҚазМУ-ді бітірген (1956). 

Шығармашылық қызметін «Лениншіл жас» газетінің Батыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі қызметінен бастады. Бұдан соң Гурьев облысы «Социалистік құрылыс» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. 

1960 жылы Ақтөбе облысы телерадио комитетінде қызмет істеді. Республиканың батыс өңіріндегі жаңа сала - тележурналистиканың негізін салуға атсалысқандардың бірі. 

1970 жылы Гурьев облысының радио комитетінде, кейін Байғанин ауданындағы «Ленин туы» газетінде, Жамбыл облысындағы «Еңбек туы» газетінде, республикалық «Мектеп» баспасында редакторлық қызметтер атқарды. 

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Академиялық сипаттағы шешендік

**Академиялық сипаттағы шешендік** - мынадай түрлерге бөлінеді: 1) лекция, 2) ғылыми баяндама, 3) ғылыми хабарлама, 4) ғылыми шолу, 5) ғылыми-көпшілік лекция. 

Соңынан сөйлеген сөзіңіз үшін жинаған материалдар әбден ой сүзгісінен өткізіп, ойланып-толғанып, салыстырып-тексеріп, құнды дүние тудыруға негіз болады.

## Дереккөздер


Санат: Лингвистика 
Санат: Филология
Академиялық шешендік

**Академиялық шешендік** - лекция; ғылыми баяндама; ғылыми хабарлама; прокурор немесе қаралаушының сөзі; адвокаттың немесе қорғаушының сөзі; айыпталушының яки өзін-өзі қорғайтын сөз. 

## Дереккөздер


Санат: Өнер 
Санат: Тіл білімі
Акие норо

**«Акие норо»** - «Қазақтелефильм» студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тілдерінде фильмі (1991). 

Ата-анасы Мәскеуде танысқан кішкентай қыздың тағдыры жайлы фильм. Тағдырдың жазуымен ол қыздың анасы қайтыс болып, оны Қазақстанда тұратын атасы мен әжесі тәрбиелейді. Жапонияда тұратын әкесі үнемі хат жазып, телефонмен сөйлеседі. Бірақ қыздың одан арғы тағдыры жақын-жуықтарын қатты мазалайды. 

Кадрларда: Жапония көріністері, Жапония үйлері, Алматы көріністері. 

Режиссері - Д.Ли, операторы - А.Қарабалин. 

## Дереккөздер


Санат: Кино
Аккредиттеу

**Аккредиттеу** (лат. ассrеdo - сенемін) - кез келген БАҚ редакциясының өкілетті өкілінің өз қызметкерін басқа мемлекетке, үкіметтік, қоғамдық және басқа да ұйымдарға, баспасөз орталығына жіберуі. 

ҚР «БАҚ туралы» Заңының «Журналистің құқы мен міндеттері» тарауының «Журналистерді аккредиттеу» 22-бабында «БАҚ мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктер мен ұйымдардың келісімімен олар да өз журналистерін аккредиттей алады", - деп көрсетілген. 

Журналистерді аккредиттеген органдар оны отырыстар, жиындар мен өзге де шаралар жайлы алдын ала хабардар етіп, қажетті құжаттармен және материалдармен қамтамасыз етуге міндетті. Мемлекетте аккредиттелген тілшілер мен өзге де БАҚ өкілдері басқа мемлекетке шығатын болса олардың құқықтық ережелері мен кәсіби қызметі ҚР заңдылықтарымен және республиканың басқа мемлекеттермен жасалатын шарттарымен реттеледі. 

Аккредиттеу ережелері 2000 жылдың 5 қаңтарында №5 МКИОС бұйрығымен бекітілген.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Аккредит түрлері

**Аккредит түрлері** - 1) тұрақты, шетел тілшілеріне ҚР жерінде бір жылға беріледі. 2) Уақытша - бір жылға дейінгі мерзімге шектелген. Тұрақты аккредиттеу де осы мерзімге ұзартылуы мүмкін. 

Шетел журналистерін СІМ аккредиттейді. Шетел БАҚ тілшісі ретінде журналистердің тұрақты мекенжайы мен азаматтығына қатыссыз-ақ аккредиттелуі ықтимал. Аккредиттеу жайлы өтінішті соған мүдделі БАҚ басшысы ҚР СІМ-не жазбаша түрде жібереді. Өтініште: БАҚ-тың ресми бланкасына басылып, оның басшысы қол қойған хаты немесе ҚР тиісті ел елшілігінің аккредиттеу мерзімі көрсетілген дипломат, нотасы; БАҚ жайлы мәлімет; тілшінің журналистік қызметі хақында анықтама; аккредиттеу жайлы мәселені шешуге қажетті өзге де құжаттар болады. 

Шешім барлық құжат келіп түскен күннен бастап бір айдың жүзінде қабылданады. Жергілікті БАҚ тілшілері аккредиттеу жайлы іс жүзіндегі Ережеге сәйкес аккредиттеледі. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жәнібек Акобиров

**Акобиров Жәнібек** (1952) — белгілі журналист, прозашы. 

Журналистика одақтары Халықаралық Конференциясы Кеңесінің мүшесі, оннан астам кітаптың авторы. Кітаптары эстон, өзбек, вьетнам, болгар, украин, т.б. тілдеріне аударылған. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат: Әдебиет
Санат: Жазушылар
Аксель Шпрингер-Ферлаг

**«Аксель Шпрингер-Ферлаг»** (Axel Springer- Verlag AC) - Еуропа континентіндегі ірі газет-баспа концерні. 

Гамбургта 1947 жылы Аксель Цезарь Шпрингер негізін қалады. 1970 жылы акционерлік қоғам болып қалыптасты. 

Концерннің саясатын анықтайтын 51% пакет акциясы Шпрингер баспасына және (24,9%) пакет акциясы Фридер мен Хуберт Бурда ағайындыларға тиесілі. Сонымен қатар (49%) Ф.В. Кристианс («Неміс банкінің төрағасы»), М. Отто («Оттоферзанд» сауда фирмасы), Х. Крамп (Батыс Берлиндегі «Шеринг» химиялық концерні) акционерлеріне тиесілі. 1985 жылы Аксель Шпрингер қайтыс болғаннан кейін акцияның көпшілік бөлігі оның жары Фриде Шпрингерге өтті. 

Күнделікті ірі бес газет шығарады: «Вельт», «Гамбургер абендблат», «Бильд», «Бильд Берлин», «Берлинер морген-пост», «БэЦэт», екі жексенбілік «Ведьтамзонтаг», «Бильдамзонтаг» газеттерін және «Херцу», «Функ ур» радиосы мен теледидарының күнделікті суретті журналдарын шығарады. 
ФРГ-дағы шпрингерлік күнделікті және жексенбілік барлық газеттердің таралымы 80%-дан асады. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Актер журналист емес

**Актер журналист емес** - актер ток-шоуды тек жақсы жүргізіп шығу емес, онда көтерілген басты тақырыпты аша білу керек. 

Өйткені «ток-шоу» таза журналистік шығарма. Оның үстіне тікелей аудармасы - «әңгіме-думан». Әңгіме - сұхбатқа құрылады. Ал сұхбатты тек арнайы мамандығы бар журналист қана өз деңгейінде жүргізе алады. 

Сұхбат сәтті шығу үшін журналиске қойылар талап та жоғары. Ол «табанды, зерек, әсершіл, жинақы, тапқыр, байқампаз, назаршыл, есте сақтау қабілеті жоғары, психологиялық тұрақты болуы керек». 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат: Өнер
Актер – оның мамандығы

**Актер – оның мамандығы** – «Қазақтелефильм» студиясының 3 бөлімді, қазақ-орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1975). 

Фильм Қазақ КСР-інің Халық әртісі Камал Қармысовтың сахнадағы шығармашылық жолы мен кейіпкерлерді сомдау кезіндегі талантынан сыр шертеді. 

Кадрда – «Ревизор» және «Арба» спектаклінен сахналық көріністер. Режиссер-операторы – И. Тынышпаев. 

## Дереккөздер


Санат: Кино
Актер туралы ой

**«Актер туралы ой»** – қазақ театрының негізін салушылардың бірі, тұңғыш көркем фильмде Аманкелдінің бейнесін сомдаған Елубай Өмірзақов туралы бір сағатқа созылған әдеби хабар. 

1969 жылы сәуір айында қазақтың ұлы актері Елубай Өмірзақов 70 жасқа толды. Хабарға қатысқан Шәкен Айманов, Сәбира Майқанова, Құрманбек Жандарбеков, Серке Қожамқұлов, Қапан Бадыров өз замандастары туралы ой бөлісті. Сол кезде науқастанып жүргеніне қарамастан Елағаң төсектен басын көтеріп, өзінің сүйікті әні «Нақ-нақты» айтып береді. 

Бұл хабарда бұрын жұртшылыққа беймәлім фотосуреттер тұңғыш рет көрсетіліп, актер өмірінің қызғылықты сәттерін замандастары ерекше шабытпен баяндайды. Хабардың авторы — Сұлтан Оразалы, режиссері – Шырын Агишева.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат: Кино
Актерлік студия

**Актерлік студия** – актерлерді даярлау мақсатымен 1947 жылы Нью-Иоркте құрылған. 

1951 жылдан бастап жетекшісі Л. Страсберг. Актерлік студия актерлерді дайындау әдісімен даңқы шыққан. Атап айтқанда, Марлон Брандо және Джеймс Дин т.б. өнеріне тигізген әсері мол.

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Актив сөздер

**Актив сөздер** – күн сайын жиі қолданылатын сөздер. 

Ауызша сөйлеуде (оның диалог және монолог түрлерінде де) актив және пассив сөздер болады. 

Пассив сөздер сирек пайдаланылатын, мән-мағынасын түсінгенмен, күн сайын қолданылмайтын сөздер. Мұндай сөздерге, көбінесе, ғылыми-техникалық атаулар және ескірген сөздер жатады. 

Актив сөздердің мол болуы адамның сөйлеу әрекетіне, айналысқан кәсібіне байланысты. Егер ересек адамдардың актив сөздері орта есеппен 6000- 7000-дай болып келсе, жазушылар мен ақындардың, ғалымдардың актив сөздері 10 000-13 000-ға жетеді. Мәселен, Шекспирдің актив сөздері 12 000-дай болған.

## Дереккөздер


Санат: Лингвистика
Актив-студия

**«Актив-студия»** – Маңғыстау облысы, Ақтау қаласының көрермендеріне күн сайын қазақ және орыс тілдерінде хабарлар тарататын телеарна. 

Меншік иесі - «Актив плюс» ЖШС. Қала тұрғындарына ақпарат жаңалықтарын және көңіл көтерушілік бағыттағы ән-күйлерді тарту етеді. Қалалық статусқа ие. Бас редакторы – С. Тоқмашов. Мекенжайы: Ақтау қаласы 12/1. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Акустикалық монтаж

**Акустикалық монтаж** - радиохабардағы жеке дыбыстық элементтерді және дыбыстық үзінділерді бір құрылымдық жүйемен үнтаспада басын қосып, біріктіріп жазудың техникалық процесі. 

Сонымен қатар мазмұндық және дыбыстық құрылымдар байланысының біртұтас жүйесі, яғни драматург, конструкция қызметін атқарушы жүйе.
 Монтаж автордың идеолог және эстетикалық позициясын көрсетуші, көркем ойын таныту әдісі және шындықты шығармашылық ой елегінен өткізудің көрсеткіші. 

Монтаж - деректі материалды көркемдеп ұйымдастырудың тәсілі. Бір пікірді бірнеше мағынада қолданып, әр оқиғаның мазмұнын бірнеше қырынан ашу үшін пайдалануға болады. Монтажды тікелей эфирде де іске асыруға болады, яғни жалпыхалықтық, ұлттық сипаттағы хабарларды ұйымдастырудың, бір тақырыпты ашу аясында бірнеше хабарды бір-бірімен сабақтастыра беру. Бұл - монтажды қосақтастырып қатар қолдану түрі. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Акустикалық коллаж

**Акустикалық коллаж** - әртүрлі фактуралық дыбыстық элементтердін басын қосу, нақты бір тарихи кезеңдегі оқиғаларды бейнелейтін деректі жазбаларды, цитаталарды, лозунгтарды, пікірлерді бүгінгі көзқарас тұрғысынан сөз ете отырып беру. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Акустикалық түрлендіргіш

**Акустикалық түрлендіргіш** - электр энергиясын дыбыс энергиясына немесе дыбыс энергиясын электр энергиясына түрлендіретін қондырғы. 

Мәселен, репродуктор, телефон сияқты түрлендіргіштер электр тербелісін дыбыс тербелісіне, ал микрофон, лорингофон, керісінше, дыбыс тербелісін электр тербелісіне түрлендіреді. 

Акустикалық түрлендіргіш контактілік, магниттік-электрлік, пьезо-электрлік, электростатикалық және магнитострикциялық болып бөлінеді. Олардың жұмыс принциптері магниттік-электрлік түрлендіргіш принципіне ұқсас. Магниттік-электрлік түрлендіргіште дыбыс тербелістері мембранаға әсер етеді. Мембранамен тікелей жалғасқан тұрақты магнит өрісіндегі лента немесе катушка тербеліп, оларда электр қозғауыш күш пайда болады, яғни дыбыс энергиясы электр энергиясына түрленеді. Ал егер, керісінше, лента немесе катушкаға электр қозғауыш күш түсірсе, олар тербеліске келіп дыбыс шығарады. Бұл жағдайда электр энергиясы дыбыс энергиясына түрленеді. 

Акустикалық түрлендіргіштер радиотехникада, автоматикада, гидроакустикада, гидролокацияда кең қолданылады. 

## Дереккөздер


Санат: Физика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат: Журналистика
Акут

**Акут** (лат. acutus - биік, үшкір, өткір) - жоғары тон, жоғары екпін. 

Көне грек тіліндегі тоникалық екпіннің бір түрі. Қазіргі литван тіліндегі интонация. 

## Дереккөздер


Санат: Лингвистика 
Санат: Фонетика
Ақ автомобиль

**«Ақ автомобиль»** - «Қазақтелефильм» студиясының 3 бөлімді, түрлі түсті фильмі (1975). 

Фильм әлемнің түрлі таңғажайыптарын енді-енді тани бастаған алты жасар бүлдіршін туралы. 

Мазмұны да күрделі емес. Бір сәт қараусыз қалған 4-5 жастағы сәби өз бетімен «қыдырып» кете барады. Адасып жүріп демалыс паркінен бір-ақ шығады. Осы жерде ойыншық мәшинеге отырып бір сәт жүргеннен кейін, қиялы қанаттанып, шын мәшинемен жүйткиді... Баланың еркін қанат қаққан тәтті қиялының негізінде сюжеттік тізбек құрылып, сәбидің бір күнгі «саяхаты» жайлы поэтикалық баяндау жасалады. 

Сценарий авторы - М. Байтенов, режиссері - Т. Ыбыраев.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ бота

**«Ақ бота»** - «Қазақтелефильм» студиясының 6 бөлімді (бір сағаттық), ақ-қара түсті көркем телефильмі (1968). 

Фильм Манғыстау жерінде түйе өсірудің мән-жайын көрсетеді және осы байырғы кәсіпке қамқорлық керек екені сөз болады. Осы орайдағы проблемалар көтеріледі. Алдымен түйешілердің құлшынысты еңбегі пафосты кадрлармен беріледі. Онан соң шалғай далада жеке отырған малшы ауылдың тұрмысы, тіршілік-тынысы көркем қойылымдық кадрлармен баяндалады. Бірақ жапан түздегі жалғыз үйдің жабырқау тірлігін кинокамера жасыра алмайды. 

Режиссері Борис Теткин де сол көмескі бояуды фильмнен алып тастай алмаған. Нәтижеде контрасты монтаж арқылы проблема көрініс береді. Өйткені осы әлеуметтік теңсіздікті Кеңес өкіметі кезінде қозғаудың өзі шеберлікпен жүзеге асатын іс.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ Жайық (газет)

**«Ақ жайық»** – Атырау облысындағы кең тараған әрі тұңғыш тәуелсіз апталық басылым.

Орыс тілінде шығады, 1999 жылы таралымның бір бөлігі қазақшаға аударылып таратыла бастады. Алғашқыда «Компаньон» (1991), кейін «Местное обозрение» (1992) аталып, шағын көлемде жарық көрген газет 1993 жылы мамыр айынан «Ақ жайық» аталды. Бұл - нарық жағдайына бейімделген, облыс, республика көлемінде өзін-өзі қаржыландыруға толық көшкен алғашқы газеттердің бірі. 

Басылымды шығарушылар ЖШС құрып, аталған газетке құрылтайшы болды. Алғашқы редакторы Ә. Мұқашев (кейін «Ақ жайық» серіктестігінің директоры), ал дербес тәуелсіз газетке көшкеннен бастап (1994) редакторы С. Қайырханов. «Ақ жайық» апталығының негізгі бет-бейнесі бүгінгі күннің өзекті жаңалықтарын жедел көрсетуімен, мәселелерді ашық та өткір қоя білуімен ерекшеленеді. Жарнамаға кең орын беріледі. «Ақ жайық» «СОРОС - Қазақстан» қорының грантына ие болды (1998). 

Басылым интернет жүйесіне қосылған. Газет 2000 жылы 40 бет болып, 16 мың таралыммен шығып жүрді. Қазіргі кезде бет саны 160-қа дейін барады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* «Ақ Жайық» газетінің жеке торабы (сайты)

Санат:Атырау облысы газеттеріСанат:Қазақ тілді газеттерСанат:Орыс тілді газеттер
Ақ және қара түсті симфония

**«Ақ және қара түсті симфония»** – "Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, қазақ-орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1973). 

Фильм қазақстандық қылқалам шебері, суретші Антощенко-Оленевтің шығармашылығы мен оның ұзақ жылдық еңбегі, картиналары мен гравюрасында бейнеленген кейіпкерлері туралы сыр шертеді. 

Кадрда – суретшінің жұмыс кезіндегі сан қилы сәттері. 

Режиссер-операторы – Э. Боярский.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ жол

**«Ақ жол»** - облыстық газет. 

1922 жылдың 1 мамырынан Әулиеата уездік, қалалық партия комитетінің, уездік Кеңес атқару комитетінің органы «Вольная беднота» газетінің қосымшасы ретінде «Кедей еркі» деген атпен шыға бастаған. Ол араб әрпімен басылып, 300 дана болып тарады. Қосымша 1924 жылы тамызға дейін шығып тұрды. 

Оның алғашқы редакторы А. Алматинская болды. Газет 1924 жылы тамызда «Еңбек» деген атауға ие болып, дербес басылым ретінде шығып тұрды. Оның 3 мыңдай оқырманы болды. Газеттің 224 нөмірі жарық көрді. Оны әр кезде Құлжабаев, Камалов, Бексейітов сияқты зиялы азаматтар басқарды. 

Газет 1929 жылы 1 қаңтардан «Дихан дауысы» атанды. Оның 60 нөмірі жарық көрді. Редакторлары Сапарбеков, Жанболатов болды. Газет 1931 жылы «Колхозшы", 1938 жылы «Колхоз жолы» деген атпен жарық көріп, 1939 жылы Жамбыл облысының құрылуына байланысты облыстық газет болып қайта құрылып, «Коммунист» атауын иеленді. 1944 жылы «Сталиндік жол", 1958 жылы «Еңбек туы", 1990 жылы «Ақ жайық» атанды. Әр кезеңде газеттің редакторы болып Ж. Бектұров, Ғ. Аманғалиев, Ә. Бекмұратов, Ғ. Сармурзин, Т. Оңғарбаев, Б. Байсақалов, Б. Жаңабаев, А. Бекбосынов, Ә. Қалдыбаевтар қызмет атқарды. 

Газеттің құрылтайшысы - Жамбыл облысы әкімдігі. Газеттің - саясат, экономика, руханият, хат және бұқарамен байланыс бөлімдері бар. Қазіргі Бас редакторы - М.Рысдәупет. «Ақ жайық» газетінің таралымы 12783 дана. Мекенжайы: 080012, Тараз. Достық даңғылы, Баспасөз үйі. Байланыс тел: 8- (7262) - 433-308. Электрондық пошта: ak-jol-taraz@rambler. ru 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ тары неге азайып кетті?

**«Ақ тары неге азайып кетті?»** – жергілікті халық күн сайын тұтынатын, жеңсік астардың бірі - тары өнімінің келелі проблемалары жайлы хабар. 

Бұл хабарға абыз жазушы Ғабиден Мұстафин қатысып, көкейде жүрген көрікті ойларын ортаға салды. Тары өнімін өркендетудің болашақ жолдары ғалым М. Мырзамәдиеваның сөздерінде әңгіме өзегіне айналды. Редакторы – Қ. Қортанов. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ үйдегі агенттік

**Ақ үйдегі агенттік** – 1977 жылға дейін қызмет атқарған агенттік. 

1977 жылдан бастап оның атқаратын қызметі АҚШ Сауда министрлігінің Ұлттық ақпарат және телекоммуникация басқармасына берілді. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ шағылда туған арман

**«Ақ шағылда туған арман»** – көрнекті жазушы, мемлекет қайраткері Әбіш Кекілбаев туралы Сұлтан Оразалының «Қазақ зиялылары туралы антология» сериясы бойынша түсірілген деректі фильмінің бірінші бөлімі. 

Фильмнің ұзақтығы - 35 минут. Бұл туындыда жазушының жастық шағы, есейген, қаламгерлік талантының қалыптасып, толысқан кезеңі бейнеленеді. Маңғыстаудың қайталанбас табиғаты, жазушының туып-өскен ортасы, замандастары, жазушы шығармаларындағы кейіпкерлері өмір кешкен орта шеберлікпен көрсетіледі. 

Фильмде белгілі сөз зергері Ә. Нұрпейісов, жазушылар Г.Бельгер, А.Сейдімбеков, Т.Әбдіков т.б. қаламгер Ә.Кекілбаев шығармашылығын әр қырынан ашып, толықтыра түседі. 

Фильмнің екінші бөлімі «Парасат биігінде» деп аталады. Ол жазушының қоғамдық, мемлекеттік қызметіне арналған. Екі фильмнің де авторы - Сұлтан Оразалы. Бұл туынды «Қазақстан», «Хабар» телеарналары арқылы сан мәрте көрсетілді.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ босаға (хабар)

**«Ақ босаға»** - хабарында «Салтыңды сақтай біл», «Анаға кеңес», «Ұлттық тәрбие - ұлы үрдіс» деген тақырыптарда кеңінен әңгіме-сұхбат, бейнетүсірілім (Атырау) түрінде дайындалды. 

Негізінен танымдық мақсатта, халықтық салт-дәстүрлерді сақтау, шаңырақ шаттығы, ұлттық үрдісімізді бейнелей отырып, көрерменін ізгілік пен инабаттылыққа, көрегенділікке, парасаттылыққа тәрбиелеу. 

Бұл бағдарламада қазақ әйелінің қоғамдағы орнын айқындау, жас отбасыларында кездесетін тұрмыстық мәселелердің оң шешілуіне ықпал ету, тұрмысқа байланысты қазақтың ырым-жоралғылары (сәби күткен ана, шілдехана-бесік той, тұсау кесу, сүндетке отырғызу, баланы атқа мінгізу-тоқымқағар, қыз ұзату, келін түсіру барысындағы жоралғылар т.с.с сонымен қатар меймандостық, ерулік, үме-асар, жылу-жәрдем, т.б. қамтылды. 

Редакторы - Дина Құспанова. Ұзақтығы - 15 минут.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақ далаға апарар жол

**«Ақ далаға апарар жол»** – «Қазақтелефильм» студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі фильмі (1982).

Фильм Шымкент облысындағы Еңбек Қызыл Ту орденді «Большевик» кеңшарының еңбекшілері, мақта өсіру және оны ысырапсыз жинау мәселелері жайлы сыр шертеді.

Фильмнің басты кейіпкері - кеңшар директоры, Ұлы Отан соғысының ардагері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты Шаблан Ділдәбеков.

Кадрларда: мектеп директоры - Тұрсынбай Сауытбеков, мақта өсіру бригадасының бригадирі - А. Медетов т. б.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақдаланың жер, суы (фильм)

**«Ақдаланың жер, суы»** - «Қазақтелефильм» студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тілдеріндегі фильмі (1986).

Фильм ғалымдар мен мелиораторлардың Ақдала алқабына (Балқаш жағалауы) суармалы жерлерді пайдаланудың прогрессивті технологиясын енгізуі бойынша бірлескен жұмыстары жайлы.

Фильмнің өзегі - Қазақ КСР ғылым академиясының Топырақтану институтының сортаң топыраққа күріш өсірудің керемет технологиясын жасаған ғалымдары - Ж.Мамытов пен В.Корниенконың ізденістері туралы.

Режиссерлері - Р. Рахимов.В. Максимов,С. Морозов, операторы - В. Максимов.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Мейірхан Ақдәулетұлы

**Ақдәулетұлы Мейірхан** (10.8.1951. Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы) – журналист. 

Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1981). Еңбек жолын шопандықтан бастап, тракторшы, Қарабұтақ ауданы комсомол комитетінде қызметкер, «Жаңа өмір» газетінде тілші, «Пионер» журналында аға редактор, «Арай-Заря» журналында бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары, «Қаржы-Қаражат» баспасының бас редакторы, «Дәуір-Время» газетінің бас редакторы, «Қазақ әдебиеті» газетінің бөлім меңгерушісі, «Алтын Орда» газетінің бас редакторы (1981-2004), 2004 жылы қараша айынан бастап ЖШС «Шамшырақ» директоры. 2001 жылдың сәуір айынан «Отан» партиясы Саяси Кеңесінің мүшесі. «Бастау» (1980), «Шырақ ғұмыр» (1984), «Жалғыз досым - жүрегім» (1990), «Дәруішнама» (1996) кітаптарының авторы.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат: Тұлғалар
Ақжар-Москва

**«Ақжар-Москва»** - деректі фильмі 1963 жылы түсірілді.

Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы халық театрының негізі 1957 жылы басталған. 1960 жылы ауданда үлкен мәдениет сарайы бой көтерді, ол аудан орталығы Ақжар кентінің өнерпаз жастарының басын қосып іргелі дүниелер жасауға мол мүмкіндік берді. Сол жылы Республикалық байқауда Ақжар халық театры «Біржан Сара» операсын сахнаға шығарып, бірінші орынға ие болды.

1962 жылы маусымда бұл ұйымға «Ақжар халық театры» деген ресми атақ берілді. Келесі жылы Алматыдан арнайы шақырылған режиссер А. Тоқпанов осы театр өнерпаздарының орындауында Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың «Қарагөз» спектаклін Мәскеудің Кремль сарайында көрсету үшін арнайы дайындады. Сөйтіп, Қазақфильм студиясы халық театрларының арасынан респуликада бірінші болып Мәскеудің Кремлінде өнер көрсеткен осы «Ақжар халық театры» туралы арнайы деректі фильм түсірді.

Онда театр саңлақтары Ж.Мұхамадиев, С.Сәбиев, Б.Рахметов, Қ.Әлпиев, Н.Смағұлова, Р.Түгелбаева, Ә.Қайырбаев, К.Байтоғасовтардың ойыны көрсетіліп, өздері туралы айтылды. Бұл фильм Қазақ мемлекеттік кино-фото және дыбыс жазу мұрағатында сақтаулы.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақжүніс

**«Ақжүніс»** – қазақ тіліндегі бірден-бір теледуман сипатындағы бағдарлама. 

Телебағдарламаның мақсаты - қыздар тәрбиесі, жас жұбайлар, шаңырақ көтеріп, отау тігу, отбасы, өмірге ұрпақ әкелу мәселелеріне байланысты толғақты ой-пікірлерді ортаға салып, ақыл-кеңес беру. 

«Ақжүністің» келін мен ене қарым-қатынасына құрылған саны әсіресе, жас толқын көрермендердің назарын ерекше аударды. Бұрын өзінің тағдыры туралы студияда ашық әңгімелеп, шерін тарқататын пендені жарық күнде шаммен іздеп табу қиын болса, енді рухани жаны жаралы, көңілі жарты, отбасылық шерлері асқынғандар хабарға өздері келіп, мұңын шағып, қоғамнан ізгілік күтуіне мүмкіндігі туды. 

Жүргізуші – Сәуле Әбединова.

## Дереккөздер


Санат:Телебағдарламалар
Ақиқат ақпарат

**Ақиқат ақпарат** – жаңалықтардағы бағдарламалардың тұрақты тақырыбына айналған, түсініктемесіз, бейнекадрлармен негізделген жаңалықтар немесе күнделікті жаңалықтар туралы хабарлама. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ақиқат алаңы

**«Ақиқат алаңы»** – апта сайын эфирге шыққан, теледидардың (Атырау) төл құжатынан өзіндік орын алған хабар. 

Ток-шоу бағытында жүретін хабар көрермен назарына күнделікті өмірде, тұрмысымызда орын алып жүрген көкейтесті ойлармен қатар қоғамдық-саяси өмірдің де өткір мәселелері талқыға салынып жүрді. «Еңбек туралы» Заң жобасын талқылауға арналған шығарылымында телефон қоңырауының толас таппауы көтеріліп отырған мәселенің көрермендер көңілін дөп басқандығының куәсі еді. Әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерді талқылауға арналған хабарлар да діттеген жерінен шыққан, телекөрермендерді бейтарап қалдырмаған дүниелер болды. 

Хабарларды журналистер Светлана Қалиева мен Қарлығаш Таласбаевалар кезектесіп жүргізді. Бұл шоудың шығармашылық топтары әрбір хабарды жете зерттеп, алдын ала бейнеүзіктер түсіріп, тартымды шығуына бар мүмкіндіктерін жұмылдыратын.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
АҚШ-тағы федералдық сауда комиссиясы

A
**АҚШ-тағы федералдық сауда комиссиясы** (ФСК) - 1914 жылы құрылған. Штаттар арасындағы барлық сауда түрін қадағалайтын жарнама саласындағы ең ірі орган болып есептелінеді. Сондықтан жарнама берушілер ФСК-дан өте қатты сескенеді. Оның тексеруінен өту ең басты табыс болып саналады.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
АҚШ-тағы коммуникация құралдарының федералдық комиссиясы

**АҚШ-тағы коммуникация құралдарының федералдық комиссиясы** -1934 жылы коммуникация құралдарының заңымен бекітілген орган. Оның құзырына радио мен телевизия, телефон байланыстары және телеграф енеді. Әуе толқынына хабар тарататын станциялар қызметіне лицензиялар беретіндіктен, осы өкілеттігін пайдалана отырып, жарнамаларды жанама түрде бақылайды.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
Санат:Байланыс
АҚШ-тағы тамақ өнімдері және дәрі-дәрмек басқармасы

**АҚШ-тағы тамақ өнімдері және дәрі-дәрмек басқармасы**- бұл басқарманың қадағалауына жарнама, таңбалау, буып-түю және сатып алынатын тауарлар мен дәрі-дәрмек өнімдерінің номенклатурасы кіреді. 

Этикеткалар мазмұнының жазбаларын талап етеді, қорапта бейнеленген терминдердің пайдалануы және сақталу мерзімін бақылайды. Сонымен қатар улы және қауіпті өнімдердің таратылуын ерекше қадағалап отырады.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
Ақиқат бәйтерегі

**Ақиқат бәйтерегі** – 2003 жылы қыркүйек айында Астанада өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер жетекшілері съезінің оқиғаларын арқау ете отырып, тіршілік негізі әрі бейбітшілік үмітінің мәңгілік ізгілігі туралы 26 минуттан тұратын, екі бөлімді деректі фильм. 

Негізгі оқиға: Президент резиденциясы, Салтанат сарайы, «Бәйтерек» монументі және «Интерконтиненталь» қонақүйі мен Конгреес-Холлда өтеді. 
Фильмді түсіруге үш ай әзірлік кезінде Телдерадиокешен тарапынан 5 минуттық «Бәйтерек: Дала мен Таулар аңызы» атты мультфильм, «CNN» телеарнасынан бірнеше рет көрсетілген әлеуметтік мағынадағы бейнеролик те пайдаланылды. Сценарий жобасы төрт рет өзгеріске түсті. Бірнеше сағаттан тұратын бейнематериалдан 52 минут қана таңдап алынды. 

Фильм авторының оқиға желісін жалғастыратын түсініктемелерінің үштен бірі ғана қорытынды туындыға енді. Ал жазылған сұхбаттардың оннан бірі ғана фильмнен орын алды. Бұған себеп мәртебелі дінбасылардың Елбасы Н. Назарбаев жүргізген «дөңгелек үстел» басындағы әңгімелерінің маңыздылығынан еді. Екіншіден, фильм стилі оқиға желісімен өрбіді. Дінбасылардың жеке дара камера алдындағы сөзінен гөрі, барлық дін өкілдері алдындағы баяндамалары, дүниежүзінде бірінші рет өткізілген дінаралық үнқатысу съезінің деректілігін дәйекті түрде көрерменге жеткізуге мүмкіндік беретіндігі фильмде қатаң ескерілді. 

Сценарий авторы - Махат Садық.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
АҚШ-тағы патент және cауда басқармасы

**АҚШ-тағы патент және cауда басқармасы ** - патент және сауда маркаларының тіркелуін қадағалайды. 1947 жылдан бері сауда маркалары заңының орындалуын бақылап отырады.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
АҚШ-тағы алкогольдік және темекі өнімдерінің салық басқармасы

**АҚШ-тағы алкогольдік және темекі өнімдерінің салық басқармасы** - спирттік сусындар жарнамасының толық иесі. Осы өкілеттігіне сүйене отырып, спирттік өнімдер шығаратын кез келген компанияның заңды бұзғаны үшін толықтай тоқтатып, тіптен жабуға, ешбір жарнама түріне рұқсат бермеуге де билігі бар басқарма. 

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
АҚШ-тағы тұтынушы мәселелері жөніндегі басқарма

**АҚШ-тағы тұтынушы мәселелері жөніндегі басқарма**  - федералдық үкіметтегі тұтынушы құқығын қорғайтын бас орган, 1971 жылы құрылған. Федералдық үкіметтің тұтынушы құқығын қорғау туралы шараларына қатысты ақпараттарды жинап үйлестіреді.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
АҚШ-тың пошта қызметі

**АҚШ-тың пошта қызметі** - пошта қызметін пайда табу үшін пайдаланылатын фирмалар мен азаматтардың хат-хабарын иесіне табыстамауға өкілеттігі бар. 

АҚШ-тың пошта басқармасы жалған ақпарат тарататын жарнамаларды, порнография, лотерея ойындарына шақырулар мен тұрғындарды алдау пиғылындағы хабар-ошарлардың пошта арқылы таратылмауын қадағалайды. 

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
Санат:Байланыс
АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі

**АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі** - дұрыс таңбаланбаған немесе тіркеуге қойылмаған улы химикаттарды мұқият қадағалап отырады. Ауыл шаруашылық министрлігі федералдык сауда комиссиясымен бірлесе отырып саудаға түсетін өнімдерді сатуға рұқсат береді.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық
АҚШ-тағы ұлттық авиациялық кеңес

**АҚШ-тағы ұлттық авиациялық кеңес** - қызметі бірнеше штатты қамтитын авиа-тасымалдаушылардың әуе хабарлары мен барлық жарнамасын қадағалап отырады. 

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ
Санат:Құқық