open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павел Егорович Огнев

**Павел Егорович Огнев**(7. 12.1911, Қостанай облысы, Меңдіғара ауданы,Боровской кенті - өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, рота командирі,орыс.1928—40 жылдары Челябі облысындағы Копейск қаласында жұмыс істеді. 1940 жылы өзінің туған Боровской кентіне келді. Огнев 1941 жылдың тамыз айында Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1943 жылдың наурызында 232-Сумск-Киев атқыштар дивизиясына келді. Сумск түбіндегі, Курск иініндегі шайқастарға қатысып, жараланды. Госпитальда бес ай жатқаннан кейін Огнев қайта майданға аттанды. Днепр жағалауында ол ротаны басқарды. Огнев Буг, Днестр, Прут өзендерінен өту кезінде ерлігімен көзге түсті. 140 жауынгерден құралған Огневтің ротасы жаудың тылында 21 күн болып, 9 жауынгерлік операция жүргізді. Нәтижесінде жаудың 139 офицері мен әскерін тұтқынға алды, жаудың екі зеңбірегін (37 мм-лік), 6 пулеметін, 2 ауыр минометін, оқ-дәрі тиеген 12 көлігін қолға түсірді. Огнев ротасының жау тылынан маңызды мәлімет әкелді. Осы өзендер бойында көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Огневке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944).
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сергей Васильевич Нечипуренко

**Сергей Васильевич Нечипуренко**(1910, Қостанай облысы,Әулиекөл ауданы,Лукьяновка ауылы - 5.3.1943, Украина, Харьков облысы,Готвальд ауданы,Тарановка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия старшинасы, бөлімше командирі,украин. 1942 жылдың17 қаңтарында Кеңес әскері қатарына Федоров ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. Ол Оңтүстік-Батыс майданда 6-армия 5-гвардиялық дивизиясы 78- атқыштар полкінің бөлімше командирі болды. Құрамында лейтенант Нечипуренко болған взвод 1943 жылдың 5 наурызында Тарановка ауылы маңындағы күші бірнеше есе артық жаудың шабуылына тойтарыс берді. Жаудың 11 танкісі мен бронетранспортерін (БТР) жойып, 100-ге жуық әскерін жер жастандырды. Осы ұрыста Нечипуренко қаза болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Нечипуренкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.5. 1943).
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1910 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Иван Федорович Омигов

**Иван Федорович Олигов**(1923, Ақмола облысы,Бұланды ауданы,Макинск қаласы - 1966, Ресей, Воронеж қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, кейіннен подполковник, ұшқыш. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылып, майданға 1942 жылы жіберілді. Ол ұшқыштар мектебін бітіріп (1942), сол жылы қарашада жаумен шайқасқа түсті. Шабуыл жасаушы 828-авиациялық Свирь полкінде 1944 жылдың 20 маусымында Карелия майданының әскерлері шабуылды бастаған күні Олигов Юксино темір жолы станциясына бомба тастап, шабуыл жасауға қатысты. Ол реактивті снаряд жаудырып, сондай-ақ пулемет пен зеңбіректен оқ боратып, 100 м-дей темір жолы рельсін істен шығарды. 3 вагонды қиратып, көптеген жау әскерін жойды. Шабуыл өрістеген шақта Олиговтың үшағы Капа мен Усикюль елді мекендері маңында Вуари-Ярви көлінің маңында жаяу әскерлерді қолдап, жауға аспаннан шүйілді. Олигов 4 зеңбіректі талқандап, 3 зеңбірек пен пулеметтің үнін өшірді. Финляндия майданынан кейін Олигов З-Беларусь майданының әуе күштері қарамагына көшті. Мұнда ол Цеханув, Ломжа, Торунь, Дамерау, Хойнице, Тухаль елді мекендері ауданында ұрысты жалғастырды. Олигов соғыс кезінде 123 рет ойдағыдай жауынгерлік ұшу жасады, 9 рет әуедегі айқасқа қатысты. Оның жауынгерлік есебіне жаудың 500-дей әскері мен офицері, күйретілген 11 ұшақ, 38 дзот, 13 далалық, 62 әуе зеңбірегі, 49 әуе пулеметі және 25 миномет тіркелген. Осындай ерлігі мен батылдығы үшін Олиговқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.8.1945). Сондай-ақ ол 2 рет Қызыл Ту орденімен, «Қызыл Жұлдыз», 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды. Олигов 1960 жылы подполковник шенімен запасқа шықты. Батырдың құрметіне Макинск қаласындағы №1 мектепке есімі берілген.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Николай Николаевич Оноприенко

**Николай Николаевич Оноприенко**(19.12.1911, Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Ойыл ауылы - 12.11.1979, Ресей, Орынбор қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әскери қайраткер, дивизия командирінің орынбасары, гвардия полковнигі. Кеңес әскері қатарына 1930 жылы шақырылған. Термез қаласындағы (Өзбекстан) полк мектебін, жаяу әскер училищесі мен командалық құрамның білім жетілдіру курсын тәмамдаған. 1941 жылдың күзінде Батыс майданға қарасты 16-армияның атқыштар батальоны командирлігіне тағайындалды. Гвардия полковнигі Оноприенко 2-Беларусь майданы 65-армия 37-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында 1945 жылдың 19-21 сәуірінде Одер өзенінен (Польша, Щецин қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым жерде орналасқан Колбасково елді мекені) 45-мм зеңбіректердің өтуін ұйымдастырды. Оноприенконың дивизиясы плацдармды басып алып, жаудың 12 қарсы шабуылын тойтарды. Одер-Висла операциясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Оноприенкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.6.1945). Соғыстан кейін Оноприенко әскери қызметін жалғастырды. 1954 жылы запасқа шығып, Орынбор қаласында жұмыс істеді. Ленин, 3 рет Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 3-дәрежелі Кутузов, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысы
Бейсен Сейітұлы Оңтаев

**Бейсен Сейітұлы Оңтаев** (3.5.1922, Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Қарааспан ауылы - 21.06.1991) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, қатардағы жауынгер, кеңес Одағының батыры.

Қоңырат тайпасының Құлшығаш руынан шыққан.

Ата-анасынан жастай жетім қалып, балалар үйінде тәрбиеленген. Соғыс қарсаңында Шымкент ауыл шаруашылығы техникумын бітіріп, Отырар, Мактаарал аудандарында жер суландыру жүйесінде жұмыс істеген. Кеңес әскері катарына 1942 жылдың қаңтарында шақырылып, Орталық майдан 65-армия 69-атқыштар дивизиясы 120-полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Шабуылдардың бірінде бекінген жау жаяу әскерге бас көтертпеді. Оңтаев бастаған 13 жауынгер жер бауырлап жау траншеясына жетті. 10 танкіні қалқалаған 200-ден астам жау әскері аз ғана топқа қарсы ұмтылды. Ал барлаушылар 4 танкіні талқандап, 80-нен астам жау әскерін жойды. 1943 жылы15 қазанда Радулі деревнясы (Украина, Чернигов облысы,Репки ауданы) маңында Днепрден өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Оңтаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Соғыстан кейін Шымкент педагогикалық институтын бітіріп, мектеп директоры қызметінде болды.

Туған ауылына, сонымен қатар орта мектепке Оңтаев есімі берілген. Ленин, l-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:3 мамырда туғандар
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Ордабасы ауданында туғандар
Санат:21 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы барлаушылары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО офицерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Ілияс Оразов

**Ілияс Оразов**(15.10.1922, Өзбекстан, Ташкент облысы,Янгиюл ауданы- 11.2.1945, Венгрия) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, взвод командирі, лейтенант,қазақ. Шаңышқылы тайпасының Қырықсадақ руынан шыққан.  

Соғысқа дейін Ташкент облысында ұжымшарда жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылып, З-Украина майданы 57-армия 233-атқыштар дивизиясы 572-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірген. Осы жылы 12 қарашада Оразовтың взводына Дунай өзенінен (Югославия, Самбор қаласының Солтүстік-батысы) бірінші болып өту тапсырылды. Өзеннің сол жағалауындағы алдыңғы шепті басып алған Оразовтың взводы плацдармды 1 тәулік бойы ұстап тұрды әрі жаудың қарсы шабуылдарын тойтарып отырды. 7-атқыштар ротасының командирі қатардан шығып, орнын Оразов басты. Оразовтың басшылығындағы жауынгерлер жаудың 7 қарсы шабуылын тойтарды. 20 қарашадағы биіктік үшін болған кезекті бір ұрыста Оразов дұшпанның траншеясына алдымен кіріп, қолма-қол айқаста жаудың 5 әскерін жойды. Румыния жерінде болған ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін Оразовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Туған ауылында көше мен орта мектепке Оразов есімі берілген. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Федор Федорович Озмитель

**Федор Федорович Озмителъ**(13.8.1918, Ақтөбе облысы,Мартек ауданы,Линовицкое селосы 15.6.1944, Беларусь, Минск облысы,Борисов ауданы,Палик көлінің жағалауы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, ага лейтенант, партизан отрядының командирі,украин. Орта мектептен кейін, 1937 жылы Орынбордағы оқытушы курсын бітіріп, Мартек
ауданындағы Т.Шевченко атындағы ұжымшарда дәріс берген. 1941 жылы Ново-Петергофскідегі әскери шекара училищесін бітірген. 1941 жылдың қазан айынан бастап Ұлы Отан соғысында болды. Алғашқылардың бірі болып Ленинград пен Мәскеу түбіндегі шайқастарға қатысты. 1941 жылы қазан айында лейтенант Озмителъ КСРО ІІХК (НКВД)-ныц арнайы мотоатқыштар бригадасына ауыстырылды. Олардың негізгі міндеттерінің бірі И.Сталиннің және КОКП ОК мүшелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. 1942 жылы ақпанда арнайы тапсырманы орындау үшін Озмителъ топты басқарып, жау тылына өтті. Озмителъ басқарған партизан отряды Смоленск мен Минск облыстарында жау тылын 18 ай бойы күйретумен болды. Минск - Мәскеу тас жолының көпірлерін үш рет бұзып, Витебск қаласындағы бу турбинасын істен шығарды, 27 әскери эшелонды қиратып, 2 мыңнан аса әскері мен офицерін жойды. 1944 жылы Палик көлі маңында болған ұрыста бірнеше партизандық бригада коршауда қалды. Партизандар тойтара соққы беріп, жаудың үш шебінде бұзып шықты. Ол жалғыз өзі жауды бөгеп, жау маңына жақындағанда граната алып, өзін де жау әскерлерін де жойып жіберді. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1944). Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Григорий Селиверстович Окунев

**Григорий Селиверстович Окунев** (25.3.1923 жылы туған, Семей қаласы - 22.04.2002, Владикавказ) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант, зеңбірек нысанашысы.

Мектептің 7-сыныбын бітіргеннен кейін Чешен-Ингуш Республикасына қоныс аударған. Онда ол Назран ауданындағы Кантышево селосында трактор жүргізушісі болып жұмыс істеді. Кеңес әскері катарына 1942 жылдың тамызында шақырылды. Ол 388-атқыштар дивизиясының 966-артиллериялық полкінде 76-мм-лік зеңбіректің нысанашысы болып ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың казанында басқыншылардан Солтүстік Кавказды азат ету кезінде ерлік көрсетті. Молдавский, Прохладный және Белый елді мекендері маңында Окунев және оның жолдастары жаудың екі атыс ұясын, екі пулеметін және екі миномет батареясын жойды. 1943 жылдың 20 қарашасында Керчь қаласына шабуыл кезінде нысанашы Окунев батылдығы мен ұрыстағы қимылы бағаланып «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. 1943 жылдың 4-5 желтоқсанында оның зеңбірегі жаудың бір станокты және 3 қол пулеметін, 2 миномет батареясын жойып, бір взводқа жуық әскерін жайратты. Осы ұрыс үшін Окуневке «Қызыл Жұлдыз» ордені тапсырылды.

1944 жылы Қырым түбегіндегі операцияға қатысқаны үшін Окунев 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. 1945 жылы Окунев Польша жеріндегі ұрыстарға қатысты. 1945 жылдың 23 қаңтарында Окунев өз расчетімен Калиш қаласы маңында шегініп бара жатқан жау әскерлерінің жолын бөгеп, жаяу әскерлерімен қоса 8 автокөлігін жойды. Блашки елді мекені маңындағы шайқаста жасаған ерлігі мен батылдығы үшін Окуневке КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.5.1945).

Окунев 1947 жылы запасқа шықты.

Соғыстан кейін Орджоникидзе қаласында (Солтүстік Осетия Республикасы) тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:25 наурызда туғандар
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Семейде туғандар
Санат:22 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:2002 жылы қайтыс болғандар
Санат:Владикавказда қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО кіші сержанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ерлігі үшін медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Даңқ Аллеясында (Владикавказ) жерленгендер
Шахмат олимпиадасы 2012

**Шахматтан 40-шы олимпиада** Стамбұл қаласында 2012 жылдың 27 тамызынан - 10 қыркүйегіне дейін жалғасты. Қатысушы мемлекеттер саны - 157.
thumb|200px|right|Олимпиаданың өткізілген орны
## Ашық турнир

### Нәтижелері

## Әйелдер арасындағы турнир
### Нәтижелері

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты

Санат:Шахмат олимпиадалары
Орақты Олшағырұлы

**Орақты Олшағырұлы**(шамамен 1420-1501) - батыр. Ұлы жүздің жалайыр руынан шыққан. Керей мен Жәнібек хандардың тұстасы. 1465 жылы шаңырақ көтерген Қазақ хандығының нығаюына үлкен үлес қосып, ойрат басқыншыларына қарсы шайқастарда ерлік көрсеткен. Ол туралы Сүйінбай, Бақтыбай, т.б. ақындар толғаулар айтса, халық ақыны І.Жапсарбаев «Орақты батыр» атты дастан, жазушы О.Исмаилов повесть жазды. 1995 жылы Орақтының 575 жылдығы аталып өтіп, Балқаш ауданындағы Жиделі ауылында оған ақ мәрмәрдан ескерткіш белгі орнатылды. Батыр жерленген шоқы бұрыннан «Орақты төбе» деп аталады. Ұрпақтары Алматы, Жамбыл, Түркістан облысында тұрады. Талдықорған қаласындағы бір көшеге батыр есімі берілген.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Нұрлан Секенұлы Орманбетов

**Нұрлан Секенұлы Орманбетов** (12 қаңтар 1962, Зайсан қаласы, Зайсан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — кеңестік және қазақстандық әскери ұшқыш, Қазақстан Республикасы Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2013-2017, 2020 жылдан бастап), авиация генерал-лейтенанты.

## Өмірбаяны
1983 жылы Харьков жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген.

1993-1996 жылдары — Ю.Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясының тыңдаушысы болды.

2008 жылдан 2010 жылға дейін — РФ ҚК Бас штабы академиясының тыңдаушысы болды.

Қызметін жойғыш авиация полкінде ұшқыш болып бастады.

1983-2002 жылдар аралығында ұшқыш, аға ұшқыш, бөлім командирі, эскадрилья командирінің орынбасары мен командирі, авиациялық полк командирінің орынбасары, авиабаза командирінің орынбасары қызметтерін атқарды.

2002 жылы әуе базасының командирі болып тағайындалды.

2007 жылдың желтоқсанынан бастап — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының орынбасары болды.

2010 жылдың тамызынан 2012 жылдың тамызына дейін — Әуе қорғанысы күштері Бас қолбасшысының бірінші орынбасары — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштері Бас штабының басшысы болды.

2011 жылы 6 мамырда оған авиация генерал-майоры атағы берілді.

2012 жылдың тамызынан 2013 жылдың маусымына дейін — Әуе қорғанысы күштері Бас қолбасшысының орынбасары — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғаныс күштері Бас қолбасшысы басқармасының Жауынгерлік даярлық бас басқармасының басшысы болды.

2013 жылғы 27 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.

2016 жылдың 6 мамырында оған авиация генерал-лейтенанты атағы берілді.

2017 жылдың 2 қазанында атқарып жүрген қызметінен босатылды.

2017-2018 жылдары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары болды.

2018-2019 жылдары — ҰҚШҰ Біріккен штабы басшысының орынбасары болды.

2019-2020 жылдары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары болды.

2020 жылғы 16 наурызда Президент Тоқаевтың өкімімен Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы қызметіне қайта тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ұшқыштары
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Орхон түріктері

**Орхон түріктері** - Орталық Азиядағы түркі тілдес тайпалардың "Ашина" бастаған конфедерациясы. Қытай деректері алғашқы «бес жүз үйлі Ашина» тайпасы Солтүстік Қытайдағы Шэньси аймағының батыс бөлігін мекендегенін айтады. Бұл жерді ғұндар мен егшбилер жаулап алғаннан кейін, 265-460 жылы Орхон түріктері ғұндар мемлекетінің құрамында болады. V ғасырдың ортасында ғұндарды тобастар жеңген соң, Орхон түріктері Алтайдағы жужандарға қашып барды. Мұнда олар темір өндіруді меңгерді де, бірте-бірте жауынгер қауымға айналып, Түрік қағандығын кұрды. Орхон түріктерін VIII ғасырдың ортасына қарай ұйғырлар өзіне бағындырғанымен, олар Х ғасырға дейін өз автономиясы мен аумағын сақтап қалды. Орхон түріктері негізінен мал шаруашылығымен, темір өңдеу кәсіпшілігімен айналысты. Археологиялық деректер қолөнердің де дамығандығын растайды. Олар қалдырған Орхон жазба ескерткіштері адамзаттың баға жетпес мәдени мұралары болып табылады.
	
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Ники Минаж

**Оника Таня Мараж** (;  1982 жылы 8 желтоқсанда туылған), көбінесе **Ни́ки Минаж** ( атымен танымал) — рэп, автор орындаушы. Оны ашқан, *[[Playtime Is Over]]*, *[[Sucka Free]]* және *[[Beam Me Up Scotty]]* атты микстейптарын естіген және 2009 жылы тамыз айында Young Money Entertainment атты өз лейблы атынан Ники Минажбен келісімшарт жасаған, Lil Wayne болды.

Келісім шартқа өз қолын қойғаннан кейін Таня Мараж  *[[Pink Friday]]*  альбомына өлең жазуға кірісті. Бұл альбом өзінің бірінші аптасында Billboard 200 чартында сатылымынан 2 орынды иеленді. Минаждың қатарынан 7 өлеңі *[[Billboard]]* Hot 100 чартының қатарында болған көрсеткіші ретінде тарихтағы бірінші әртіс болды. Оның «Your Love» атты екінші синглы *[[Billboard]]* Hot Rap Songs чартының  басында тұрды. Мұндай көрсеткішке жету 2002 жылындағы ешбір рэп орындаушыларының қолынан келмеді. Минаж MTV *Annual Hottest MC List* қатарына қосылған ең бірінші рэп орындаушысы болды. *Pink Friday* шыққанына бір ай өткеннен кейін дыбыс жазатын американдық ассоциациясының компанияларынан   (*Recording Industry Association of America*) платина сертификациясын (*RIAA certification*) иеленді.

## Алғашқы жылдар

Минаж 1982 жылы 8 желтоқсан Сейнт Джеймс қаласындағы үнді және африкалық нәсілді ата-анадан туылған. Сол жерде, ата-анасы Нью-Йорктағы Куинс ауданында үй іздестірумен айналасып жүрген кезде, әжесінің қолында 5 жасына дейін тұрды. Анасы анда-санда қызын хал-жағдайын біліп жүріп, соңында қызын Куинсқа өзімен алып кетті. Минаждың айтуынша, әкесі ішкіш және нашақор болған және анасын үйін жағу  арқылы өлтіргісі келгенін хабарлайды.

Минаж *Elizabeth Blackwell Middle School 210* мектебінде оқып жүргіненінде, кларнетте ойнап, Fiorello H. LaGuardia мамандырылған мектебін бітірді. Ол ән айтуды жоспарлаған, бірақ тыңдау өтетін күні дауысын жоғалтып алған.

## Дискография
Студиялық альбомдары
* *[[Pink Friday]]* (2010)
* *[[Pink Friday: Roman Reloaded]]* (2012)
* *The Pinkprint* (2014)
* *Queen* (2018)
* *Pink Friday 2* (2023)

## Синглдар

## Марапаттар/Номинациялар
thumb|right|Бритни Спирс және Ники Минаж
* 2010 BET Awards
** Үздік хип-хоп әртіс (әйел) (Жеңімпаз)
** Үздік жаңа әртіс (Жеңімпаз)
** Үздік топ (Young Money) (Жеңімпаз)
** Үздік жаңа әртіс (Young Money) (Ұсынылған)
** Viewer’s Choice: «BedRock» (Young Money feat. Lloyd) (Ұсынылған)
* 2010 Teen Choice Awards
** Choice Breakout Artist — әйелдер (Ұсынылған)
* 2010 MTV Video Music Awards
** Үздік жаңа әртіс: «Massive Attack» (feat. Sean Garrett) (Ұсынылған)
* 2010 BET Hip Hop Awards
** Жыл жаңа қатысушысы (Жеңімпаз)
** Ерекше стилі үшін марапат (Жеңімпаз)
** Жанкүйерлер ардақтау марапаты (Жеңімпаз)
** Жыл хаслері (Ұсынылған)
** Жылдың сыршыл ақыны (Ұсынылған)
* 2010 MOBO Awards
** Үздік шет елдің орындаушысы (Ұсынылған)
* 2011 MTV Video Music Awards
** Үздік хип-хоп бейне (Жеңімпаз)
** Үздік әйел бейнее (Ұсынылған)
** Үздік қызметтестік (feat. Drake) (Ұсынылған)
* 2012 Grammy Awards
** Үздік R&B альбомы (Ұсынылған)
** Үздік жаңа әртіс (Ұсынылған)

## Дереккөздер


Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Cash Money Records орындаушылары
Бельгия Ұлттық футбол құрамасы

**Футболдан Бельгия ұлттық құрамасы** — барлық халықаралық турнирлер мен матчтарды Бельгия мүддесін өкілдік ететін ұлттық құрама.

## Тарихы
Бельгия Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі үш әлем чемпионатына да қатысты, бірақ пәлендей жетістікке жете алмады. Оған дейін 1920 жылы Олимпиада чемпионы атанған. Соған қарамастан құрама әлем чемпионаттарындағы алғашқы жеңісін тек 1970 жылы Мексикада ғана тойлады. Турнир дебьютанты Сальвадорды ұтқанымен қалған екі қарсыласынан (КСРО мен Мексика) ұтылып, 1/4 финалға өте алмады. Екі жыл өткен соң Еуропа чемпионатының финалдық турниріне шыққан төрт құраманың бірі болды. Чемпионатқа алаң иелері ретінде қатысқан бельгиялықтар үшінші орын үшін болған ойында мажарларды ұтып, тырнақалды тұңғыш халықаралық жүлдесін иеленді. Арада сегіз жыл өткен соң Италиядағы Еуропа чемпионатында финалға шықты, бірақ ГФР футболшыларынан 1:2 есебімен ұтылып қалды.

Мұнан соң құрама әлем және Еуропа чемпионаттарында жүлде ала алмай келеді. 1986 жылғы әлем чемпионатында жартылай финалға дейін жетті. Үшінші орын үшін матчта Француздарға жол берді: 2:4. Арада төрт жыл өткен соң Италия-90 әлем біріншілігінде 1/8 финалда Англиямен кездесіп, 120 минут бойы аянбай айқасты. Ойынның бітуіне санаулы секунд қалғанда (119-минутта) гол жіберіп алды. Осы турнирден соң құраманың 70-80 жылдардағы табысына септігі тиген бапкер Ги Тис құрамамен қоштасты.

1994, 2002 жылдарғы әлем чемпионаттарында Бельгия 1/8 финалда сүрінді. Бұл екі аралықтағы Еуропа чемпионаты (2000 жылғы) Бельгия мен Нидерландыда өтті. Ол турнирде де Бельгия жарқырай алмады, топтық турнирден аса алған жоқ.

Араға бірталай уақыт салып құрама 2014 жылы әлем чемпионатына қатысып, ширек финалға дейін жетті, бұл жолы бұларға Аргентина тосқауыл болды: 0:1.

2016 жылғы Еуропа чемпионатында ширек финалда турнир дебьютанты Уэльстен ұтылды - 1:3.

2018 жылғы әлем чемпионатында құрамына Маруан Феллайни, Ромело Лукаку, Дрис Мертенс, Эден Азар, Томас Вермален, Тибо Куртуа секілді мықтыларды топтаған Бельгия жартылай финалға дейін жетті. Топтық турнирде Тунис, Анлия, Панама құрамаларымен бір топқа түсті де, үшеуінде де ұтты. 1/8 финалда 0:2 есебімен ұтылып тұрып, Жапонияға үш доп соқты - 3:2. Ширек финалда Бразилияны 2:1 есебімен ұтты. Жартылай финалда болашақ чемпион Францияға жол берді. Үшінші орын үшін матчта 2:0 есебімен Англияны ұтты.

## Жетістіктері
*Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы: 1920
*Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1900
*Еуропа чемпионатының финалисі: 1980
*Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1972
*Әлем чемпионатында 3-орын: 2018
*Әлем чемпионатында 4-орын: 1986
## Соңғы 20 жылдағы бапкерлері

*20. 08. 1999 — 30. 06. 2002: Робер Васеж
*21. 08. 2002 — 31. 12. 2005: Эме Антунис
*1. 01. 2006 — 30. 09. 2009: Рене Вандерейкен
*1. 10. 2009 — 15. 04. 2010: Дик Адвокат
*4. 05. 2010 — 13. 05. 2012: Жорж Лекенс
*3. 09. 2012 — 15. 07. 2016: Марк Вильмотс
*3. 08. 2016 — Роберто Мартинес

## Құрама ардагерлері
*2017, 10 қазан күнгі*

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*1904 жылдан бергі барлық матчтары 

Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасы
Дәулет Рысқұлбекұлы Оспанов

нобай|оңға|200px|2009 жыл 5 шілде
**Дәулет Рысқұлбекұлы Оспанов** (24 қараша 1970, Түркістан облысы, Төле би ауданы, Первомай ауылы) — қазақ, генерал-майор (05.05.2011).

Орта мектептен кейін Рязань жоғары әскери командалық байланыс училищесін (1992),

ҚР ҚК Әскери академиясын бітірген (2000).

Рязан ЖӘКБУ тыңдаушысы (1988-92),

Жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы байланыс ротасы байланыс взводының командирі, десанттық-шабуыл батальоны взвод командирі - байланыс бастығы, штабтық рота командирі, батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, батальон командирі, жеке десанттық-шабуыл батальонының командирі (1992—98),

ҚР ҚК Әскери академиясының тыңдаушысы, Жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы тыл бойынша бастығының (тыл ұйымдастыру-жоспарлау жұмысы бойынша) орынбасары, бригада командирінің тыл бойынша орынбасары - жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы тыл бастығы, Жеке десанттық-шабуыл бригадасы командирінің орынбасары - штаб бастығы, бригада командирі (1998-2008),

ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, қолбасшының әскери дайындық жөніндегі орынбасары - қолбасшы басқармасының жауынгерлік дайындық Басқармасының бастығы (2008-10),

2010 жылы сәуірінеи ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - Аэроұтқыр әскерлері штабының бастығы.

2022 жылғы 9 маусымда "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы болып тағайындалды.

2-дәрежелі «Айбын» орденімен (2010), медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:24 қарашада туғандар
Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Төле би ауданында туғандар
Санат:Даңқ орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:2 дәрежелі Айбын орденінің иегерлері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерiне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Жауынгерлік ынтымақтастықты нығайтқаны үшін (Қазақстан) медалінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Рязань жоғары әскери командалық байланыс училищесі түлектері
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Отаршылық соғыс

**Отаршылық соғыс** - басқа халықтарды саяси, экономикалық дербестігінен айыру және өз үстемдігін орнату үшін шетел мемлекеттері жүргізген әскери қимылдар. Отаршылық соғыс көне заманнан жүргізіліп келді. Мысалы, Ежелгі Египет, Вавилон, Ассирия, Хет, Грекия, Персия, Рим, Қытай, т.б. отаршылық соғыс негізінде құрылды. Орта ғасырларда құрылған араб халифатының, Ұлы Карлдың, моңғолдардың, Ақсақ Темірдің, Таң империясының, т.б. елдердің шапқыншылықтарын да отаршылық соғысқа жатқызуға болады. Отаршылық соғыс 17 ғасырда капиталистік қатынастар пайда болған кезде өрістей түсті. Соғыстар барысында бүкіл Америка құрлығында байырғы халықтардың өркениеті, халқы қырғынға ұшырап, еуропалықтардың үстемдігі орнады. Отаршылық соғысқа қатысқан испандықтар, португалдықтар, ағылшындар, француздар, орыстар аяусыз саясат ұстанды. АҚШ жерінде өмір сүрген байырғы тұргындардан қазіргі кезде не бәрі 40-50 мың әртүрлі тайпалар қалып, олар резервацияларда өмір сүруде. Отаршылық соғыс Азия және Африка халықтарына шексіз зиян келді. 20 ғасырға дейін алдыңғы қатарлы Түркия, Иран, Үндістан, Қытай елдері қарулы қақтығыстар мен отаршылық соғыстарда жеңіліп, тоналды. Үндістан, Индонезия, Қазақстан, Орта Азия, Сібір, Кавказ, Араб елдерінің шығысы, Африка, Тынық мұхит аралдары отарланды. Аталған елдер 2,5-3 ғасырлар бойы қаналып келді. Қаналушы халықтар ұлт-азаттық күрестер жүргізді. Солардың ішінде 19 ғасырдағы үнділер, индонезиялықтар, қытайлар, ирандықтар, арабтар, африкалықтар және кейбір славян халықтарының көтерілістерін айтуға болады. Кавказдағы тау халықтарының күресі 40 жылға, Кенесары Қасымұлының ұлт-азаттық қозғалысы 10 жылға созылды. Поляктардың Ресей патшалығына және Пруссияға қарсы көтерілістері, грек, серб және болгарлардың Осман империясына қарсы қозғалыстары тарихта үлкен орын алды. Қазақ халқының 18-20 ғасырлардағы орыс отаршыларына қарсы көтерілістері ұлт-азаттық күрес тарихында ерекше аталады. Сырым, Исатай-Махамбет, Жанқожа, Амангелді, т.б. батырлар бастаған көтерілістер әлемге халқымыздың ер мінезін танытты. Отаршылық соғыстың өршуі 20 ғасырда да орын алды. Оларды жүргізген Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, Жапония, Ресей, Голландия, Португалия сияқты империалистік мемлекеттердің отарларға таласуы 1 және 2-дүниежүзілік соғыстардың басталуына алып келді. Өзара қырқыста Германия, Италия, Жапония жеңіліп, отарларынан айырылды.
Ал калғандарының 20 ғасырдың 2-жартысында Африка мен Азияда жүргізген отаршылық соғыстары сәтсіздікке ұшырап, отарлары тәуелсіздікке қол жеткізді. КСРО-ның өзі де социал-империалистік мемлекет болды. Оның ыдырауына халықтардың наразылығы өз ықпалын тигізді. Қазіргі кезде әлемде 193 дербес мемлекет өмір сүруде. Әлі де 50-ден астам тәуелді аумақтар бар.

	
## Дереккөздер


 Санат:Соғыс
Офицерлер үйі

нобай|Әуеден көрінісі
**Офицерлер үйі**- әскери және мәдени-ағарту орталығы. 1978 жылы Алматы қаласында археолог Ю.Г.Ратушный, О.Н.Балықбаев, Т.Е.Ералиев, конструктор Н.П.Разин, т.б. жасаған жоба бойынша салынды. Ғимараттың 28 гвардияшы-панфиловшылар паркінің шығыс жағын ала бой көтеруі әрі осы парктегі «Даңқ» мемориалымен ансамбльдік үндестік табуы - қаланың жаңа бір алаңыныц негізін жасады. Құрылыстың орта иінінен шығарылған ашық арқа мемориал алаңын ұлгайта түскен. Офицерлер үйінің жалпы жобасы бедерлі бұғатпен жабылған алып бағаналар тізбегі сияқты. Бүл ғимараттың салтанат қакпасына ұқсас болуын қамтамасыз еткен. Ақ мәрмәр бағаналар арасына қара сұр габбро-диабаз тасымен қаптау, дөдегенің биік әрі бедерлі болып келуі оған салтанатты сипат береді. Офицерлер үйінің ішкі бөлмелерін әсемдеуге әртүрлі табиғи тастар, алюминий, сәндік пластмассалар, синтетикалық кілемдер, жасанды бағаналар пайдаланылған. Ғимарат 1991 жылға дейін Қызыл Тулы Орта Азия әскери округінің мәдени- ағарту мекемесінің әдістемелік орталығы болды. Қазіргі кезде офицерлер үйі көп салалы қызмет атқарады. Әскери мұражайы, 500 орынды концерт залы, 400 орынды кинотеатр, кітапхана, кино, фото және изостудия, бизалы, әртүрлі үйірмелер, т.б. халыққа кызмет көрсетеді.

## Дереккөздер


 Санат:Әскери іс
Борис Тимофеевич Павлов

**Борис Тимофеевич Павлов**(28.7.1919, Өскемен қаласы - 5.11. 2002, Ресей, Санкт-Петербург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтеант, кейіннен l-рангтегі капитан, дивизион командирі, орыс.

Орта мектепті Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласында бітіргеннен кейін Әскери-теңіз училищесін үздік бітіріп шықты (1942). 1941 жылы Солтүстік флотқа торпедалық катердің командирі ретінде жіберілді. 1942 жылдың мамырынан Ұлы Отан соғысына қатысты. 1944 жылдың қыркүйегіне қарай Павлов жаудың 2 көлігі мен күзет кемесін жойды. Павловқа ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1945). Соғыстан кейін Әскери-теңіз флотында кызметін жалғастырды. 1974 жылы запасқа шығып, Санкт-Петербург қаласында тұрды.

Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:28 шілдеде туғандар
Санат:1919 жылы туғандар
Санат:Өскеменде туғандар
Санат:5 қарашада қайтыс болғандар
Санат:2002 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы теңізшілері
Санат:Серафимовск зиратында жерленгендер
Санат:Каспий жоғарғы әскери-теңіз училищесі түлектері
Александр Иосифович Парадович

**Александр Иосифович Парацовин**(14.10.1920 жылы туған, Ресей, Чита облысы, Могатуй ауданы, Бурят темір жолы станциясы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, взвод командирініц көмекшісі, орыс. 1941 жылдың қараша айынан Парацовин З-Украина майданы, 8-гвардиялық армия 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы 41-жеке барлау ротасында болды. 1943 жылдың 23 қазанында құрамында 20 жауынгері бар барлау ротасы Днепропетровск қаласы маңында Днепр өзенін кесіп өтіп, плацдармға бекінді. Дивизияның қалған бөліктері келгенше плацдармды ұстап тұрды. 24 қазанға қараған түні өзеннен өтерде қайық жаудың атқылаған оғынан төңкеріліп, рота командирімен бірге 
8 барлаушы қаза болды. Қалғандарын аға сержант Парацовин бастап, жауынгерлік тапсырманы орындады. Олар жаудың 9 шабуылын тойтарды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Парацовинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.4.1944). Қазір Парацовин Қостанай қаласында тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Отаншылдық

**Отаншылдық**, отан сүйгіштік, **патриотизм** (грек, patris - Отан) - адамның Отанына, туған еліне, оның тіліне, салт-дәстүрі мен мәдениетіне деген сүйіспеншілік сезімі. Көшпелі казак өркениетінде отаншылдық ең қасиетті міндеттердің бірі саналды. Ежелгі түркі кагандыгы кезінде тасқа жазылған Күлтегін ескерткішінде ел билеушілерінің отаншылдық үлгісі көрініс тапкан. Төле, Қазыбек, Әйтеке билер, Ақтамберді, Бұқар жыраулар және 20 ғасырдың басындағы А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейхан, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, М.Жұмабаев,т.б. ұлт зиялылары мен қайраткерлер отаншылдықты сөзбен ғана емес, іспен де өнеге көрсете білді. Әйтеке би «Өмірім халықтікі, өлімім гана өзімдікі» деп халыққа қызмет етудің, отаншылдықтың айнасы бола білді. Тәуке хан заманынан қазақ қоғамында отаншылдық байлықтан да жоғары бағаланды. Көптеген елдерде отаншылдық халықтың өз ұлтының тілін, ділін, дінін берік сақтауымен және мақтан тұтуымен тікелей байланыстырылды. Ғасырлар бойы басқа халықтарды басып- жаншып, отарлық үстемдік жүргізген алпауыт мемлекеттерде ұлы державалық патриотизм санасы мемлекеттік ұран ретінде насихатталған. Қазіргі батыс зерттеушілері отаншылдық үғымы қоғамдық-саяси феномен ретінде ескіріп тозды, маңызы жоқ деген пікірлер айтады. Планеталық, ғаламдық ойлау жеке елдікті уағыздайтын отаншылдықты жұтып, жоюда.Еуропаның кейбір ғалымдары отаншылдықты «ұлт», «азаматтық» ұғымдармен алмастырды. 1931 жылы неміс социологисті Р.Михельс отаншылдықтың Отанға деген сүйіспеншілік қасиетін кеңейтіп, оған нәсіл мен тек, дін мен тілдің бірлігі, мәдениет пен тағдыр ортақтығы, мемлекет ортақтығы мен мақсаттар бірлігі секілді қасиеттерді қосты. Қазіргі кезде Қазақстан өмірінде «қазақстандық патриотизм» үғымы қалыптаса бастады. ҚР-ның Конституциясы «қазақстандық патриотизмді» қалыптастыру және оны азаматтардың ой-санасына сіңіруді мемлекеттік дәрежеге көтергенімен, отаншылдық ой-сананы қалыптастырудың шешілмеген мәселелері бар. Қазақстандық патриотизм - ел азаматтарының республиканың бүгінгі тұрақты өмірі мен жарқын келешегі жолындағы еңбегі мен күрескерлігі іспетті. Отаншылдық сана - халықты топтастырушы рухани күш бола тұра, халықтың күш-жігерін ,тәуелсіздікті нығайтуға бағыттайды. Сондьқтан елдегі тәлім-тәрбие, идеология мен ақпарат жүйесі ел тұрғындарының бойында өзін республиканың толық азаматы ретінде сезіну көңіл-күйін қалыптастыруы керек. Отаншылдық, елжандылық туған отбасына, туып-өскен ортаға, туған топырағы мен табиғатына деген құрметтен басталады. Сондықтан отаншылдықтың қайнар көзі адамгершілік қасиеттер болмақ. Отаншылдықтың іргетасы – ұлтжандылық. Өз ұлтын сүйіп, оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын азамат қана отаншыл болады. Отаншылдықты рухани құбылыс ретінде зорлықпен, нұсқаумен, биліктің басқаруымен енгізу мүмкін емес. Отаншылдық тәрбиеге қатысы бар барлық институттар мақсатты әрі нәтижелі жұмыс істегенде ғана санаға сіңеді.
	
## Дереккөздер


Санат:Адамның бойындағы қасиеттер
Отаршылдық

**Отаршылдық** - өз елінің шет жағында бос жатқан жерлерді қоныстану және шаруашылық үшін игеру («ішкі отаршылдық»), сондай-ақ басқа елдерде қоныстар салу («сыртқы отаршылдық»). Отаршылдық іс көбіне жергілікті тұрғындарды күшпен бағындыру және ығыстыру саясатымен (кейде қырып-жоюмен) ұштасады және басқа аумақтарды тартып алу үшін қолданылады. Отаршылдық ежелгі заманнан белгілі. Ежелгі Финикия, грек мемлекеттері, Рим отар елдер арқасында үстемдік орнату, өздеріне қажетті азық-түлік және тауарлар алу, басқа аймақтармен сауда қатынастарын орнатуды көздеді. Отаршылдық арқасында гректер Қара және Азов теңізі жағалауларын, Аппенин түбегін, Сицилия, Сардиния, т.б. аралдарды игерсе, финикиялықтар Солтүстік Африкада атақты Карфаген қаласының негізін қалады. Ежелгі қытайлар, түркілер, корейлер Жапон аралдарына қоныс теуіп, Тынық мұхиттағы Оңтүстік аралдардан келгендермен және жергілікті тұрғындармен араласып жапон халқының қалыптасуына қатысты. 11- 13 ғасырларда Таяу Шығысқа жасалған крест жорықтары да белгілі дәрежеде әскери отаршылдық сипатта болды. Ішкі отаршылдық 12-13 ғасырларда феодалдық қоғамның өндіргіш күштерін алға бастырып, Батыс Еуропа елдерінде елеулі табыстарға жетті. 15 ғасырдағы географиялық ұлы жаңалықтар кезінен еуропалықтар жер жүзінің басқа құрлықтарын отарлауды бастады. Әскери-сауда орталықтарын салу, жаңадан ашылған құрлықтарды игеру, бұрынғы дамыған елдермен сауда жүргізу қыза түсті. Испандықтар, португалдар, голландтықтар, ағылшындар, француздар, т.б. отаршылдық саясатын күшпен жүргізді. Олардың қоныстары мен бекіністері Оңтүстік және Солтүстік Америкада, Австралияда, Африкада, Азияның шығысында, кейін Үндістанда, Индонезияда, Араб елдерінің шығысында пайда болды. Көптеген байырғы халықтарды қырып-жою, қалғандарын құлға айналдыру, резервацияларда ұстау, кемсіту кеңінен орын алды. Отаршылдық саясатын қолданған елдер жергілікті халықтарды тонау, қанау арқасында қатты байып, отарларды шикізат көздеріне, өздері шығарған тауарларды үйлестіру базаларына айналдырды. Отарланған елдердің ең құнарлы жерлерін келімсектер иемденіп, Америка, Африка, Азияның байырғы халықтарын, шөл, шөлейт далалар мен тауларға ығыстырды. Ресей патшалығы да бір орталыққа бағынған мемлекет болуды аяқтағаннан кейін 16-17 ғасырларда Еділ бойы, Орал, Қиыр Солтүстік, Сібір, Қиыр Шығыс халықтарын отарлай бастады. 18-19 ғасырларда отаршылдық саясатын әрі қарай жалғастырып, Кавказ, Қазақстан мен Орталық Азия халықтары да басып алынды (қ. Қазақстанды Ресейдің отарлауы). Ресейдің отаршылдық саясатын ұсақ халықтарды жаппай орыстандыру, шоқындыру, бас көтергендерін қатал жазалау және ішкі аймақтардағы орыс, украин, белорус, т.б. халықтардан шыққан шаруаларды күшпен қоныстандыру арқылы жүзеге асты. 20 ғасырда болған аса ipi 2 соғыс: 1 және 2-дүниежүзілік соғыс отар елдерді қайта бөлісу салдарынан туындады. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін отарлық жүйе дағдарысқа ұшырап, ұлт- азаттық котерілістер күрт күшейді. Нәтижесінде Азия, Латын Америкасы, Африка құрлықтарындағы отар елдер тәуелсіздік алды. 1991 жылы КСРО-ның тарауымен бұрынғы Ресей отарлары да егемендікке қол жеткізді.
	
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Саясат
Патша өкіметі тартып алған жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтарып беру

**Патша өкіметі тартып алған жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтарып беру**, Кеңес өкіметі жүргізген саясат. Азамат соғысы аяқталған соң қазақ халқын өз жағына шығаруға тырысқан Кеңес өкіметі жер-су реформасын жүргізе бастады. 1920 жылы қыркүйекте өткен Түркістан Республикасы Кеңестерінің IX съезі Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда жер-су реформасын жүргізу қажет деп тапты. 1920 жылы 20-31 қаңтар аралығында Әулиеатада (қазіргі Тараз қаласы) түркістандық қазақ және қырғыз кедейлерінің съезі болып өтті. Съезд еңбекшілерді жер-су реформасын өткізуге белсенді қатысуға шақырып, Қосшы одағын құру жөнінде шешім қабылдады. Қазақстанның оңтүстігінде жер- су реформасын жүргізу және «Қосшы одақтарын» құру мен оның нақты іс-қимылын үйлестіруде О.Жандосов, Ж.Бөрібаев, А.Розыбакиев, т.б. көрнекті қайраткерлер үлкен рөл атқарды. 1921 жылы 2 ақпанда Қазақ АКСР-і OAK 1917 жылғы ақпан айына дейін қоныс аудару мекемелерінің қазақ еңбекшілерінен бөліп алған, сондай-ақ кулактардың заңсыз басып алған жерлерін қайтару жөнінде декрет қабылдады. 1921 жылы 19 сәуірде патша өкіметі Орал-Жайық өзенінің сол жағалауы) және Сібір (Ертіс өзенінің жағалауындағы он шақырымдық алқап) казак әскерлерінің меншігіне берілген жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтару жөнінде жаңа декрет жариялады. Бірақ оларды жүзеге асыру үлкен қиындықтарға соқтырды. Жер үлестерін қайта бөлуге кедейлер мен жалшылар белсене қатысты. Кулактар мен бай шаруалардың дүние-мүлкін ішінара кәмпескелеу арқылы кедейлерге жер, мал мен құрал- саймандар таратылды. Қазақ шаруаларына өздерінен тартып алынған жайылымдар, егіндік алқаптар мен мал айдайтын жолдар қайтарылды. Қоныс аударушылардыц поселкелері, казак-орыстардың қыстағы мен хуторларының кейбіреулері жойылып, олардың халқы өздері бұрын тұрған, өңделетін артық жер қоры бар селолар мен станицаларга қоныстандырылды. Кедейлер мен жалшылардың барлық борыштық, жалға алу міндеттемелері жарамсыз деп жарияланды. Көшпенді қазақ халқыныц егін шаруашылығына деген ынтасы арта түсті. Кеңес өкіметі отырықшылыққа бет бұрған Жетісу мен Сырдария облысының шаруаларын ауыл шаруашылық құралдарымен, ең қажетті заттармен қамтамасыз етті. 1921 жылы көктемде Жетісу шаруалары 15 мың орақ, 13 мың шалғы, 120 соқа, 200 мың аршын мата, шай, сабын, сіріңке, т.б. заттар алды. 20-жылдардың бас кезіндегі аграрлық реформалар ондаған мың қазақ кедейлері мен жалшыларын жермен қамтамасыз етіп, оларды кіріптарлық пен жалға алу ақысының ауыртпалығынан құткарды. Белгілі бір саяси мақсатты көздегендеріне қарамастан бұл реформалар қазақ халқының іс жүзіндегі теңсіздігін жою жолындағы маңызды қадам болды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Анисим Павлович Пащенко

**Анисим Павлович Пащенко**(1.6.1913, Алматы облысы,Панфилов ауданы,Лесновка ауылы - 19.4.1945, Берлин қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушылар взводының командирі,орыс. 8-гвардиялық армияның 39-атқыштар дивизиясы 41-жеке барлаушылар ротасы барлаушылар взводының командирі. Пащенко 1944 жылы 1 тамызда Висла өзенінен өтіп, жауды траншеядан қуып шықты. Жау күшінің басымдылығына қарамастан плацдармды сақтап қалды. Осылайша дивизияның басқа бөлімдеріне өзеннен өтуге мүмкіндік жасады. Пащенкоға осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ұрыста қаза тауып, Берлиндегі Тиргартен паркінде жерленген. Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Алексей Васильевич Петров

**Алексей Васильевич Петров**(1907, Краснодар өлкесі, Красноармейск ауданы - 25.1.1945, Польша, Оборники қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, майор, батальон, кейіннен полк командирі,орыс.1909 жылдан Ақмола қаласында (қазіргі Астана қаласы) тұрды. 1925 жылы Түмен қаласындағы (Ресей) жұмысшы факультетінің 3-курсын, 1942 жылы«Выстрел» курсын бітірген. Мұғалім, облыстық партия комитеті білім бөлімінің инспекторы болған (1926-28). 1929-31, 1939-40 жылдары Кеңес әскері қатарында әскери борышын өтеген. Петров 1941 жылдан 8-гвардиялық армияның 35-гвардиялық атқыштар дивизиясы 102-гвардиялық атқыштар полкінің командирі болды. 1945 жылы 25 каңтарда гвардия майоры Петров бастаған бөлім Висла өзенінің сол жағалауындағы жау шебін бұзып өтуге қатысты. Петров басқарған полк Оборники қаласы түбінде 8 сағат бойы ұрыс жүргізіп, каланы жау колынан азат етті. Осы шайқаста Петров ерлікпен қаза тапты. Висла өзенінің сол жағалауындағы ұрыстарға қатысып, керсеткен ерлігі үшін Петровқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Оның есімі Астана қаласының бір көшесіне берілген. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Валерий Викторович Петров

**Валерий Викторович Петров** (25.01.1951 жылы туған, Алматы қаласы) - генерал-майор. (2008).

* В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1978) бітірген, инженер-электрик.
* Қазақ КСР ҒА сейсмология институтында инженер, аға инспектор,
* Қазақ КСР Минстрлер кеңесі Іс басқармасы ақпарат және байланыс пункті бастығы;
* Қазақ КСР ТЖ мемлекеттік комиссиясы ақпарат және байланыс бөлімінің, жедел басқарма бөлімінің меңгерушісі;
* ҚР ТЖ МК жедел бас басқармасының, жедел іс-қимыл және азаматтық корғаныс бас басқармасының бастығы;
* ҚР ТЖ комитеті жедел іс-қимыл департаментінің директоры;
* ҚР ТЖ комитеті Төрағасының орынбасары;
* ҚР ТЖ агенттігі Терағасының орынбасары,
* 2004 жылы наурызынан - ҚР ТЖ агенттігі Төрағасының бірінші орынбасары;
* 2004 жылы қарашасынан - ҚР ТЖМ вице-министрі.
* РФ Халықаралаық транспорт академиясының толық мүшесі.
* Қазақстанның, Ресейдің ТЖМ құрметті қызметкері.
* Радио әуесқой,КСРО радиобайланыс спорт шебері, спутниктік байланыс бойынша КСРО чемпионы, Республика дәрежедегі төреші.
* ҚР «Айбын»
* «Достық»
* РФ «Александр Невский» ордендерімен
* Азаматтық қорғаныс халқаралық ұйымның белгісімен марапатталған.
* ҚР Президенті Алғыс хаттарының, ҚР, РФ, Қырғызстан, Тәжікстан мемлекеттері 14 медальдарының иегері.

## Дереккөздер


Санат:25 қаңтарда туғандар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан вице-министрлері
Санат:Ресей Халықаралық транспорт академиясының толық мүшелері
Санат:КСРО спорт шеберлері
Санат:Спутниктік байланыс бойынша КСРО чемпиондары
Санат:Республикалық дәрежедегі төрешілер
Санат:Айбын орденінің иегерлері
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:Александр Невский орденінің (Ресей) иегерлері
Михаил Романович Перепечин

**Михаил Романович Перепечин**(24.4.1924 жылы туған, Ресей, Қорған облысы,Петухов ауданы,2-Новогеоргиевка селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, лейтенант,орыс. Соғысқа дейін Первоуральск қаласы зауытттарының бірінде жұмыс істеген. 1942 жылы күзде Кеңес әскері қатарына шақырылған. Жауынгерлер арасында жақсы шыныққандығымен, ширақтығымен ерекшеленген оны барлаушылар даярлайтын бөлімге жіберді. 1943 жылы 163-Ромнен-Киев жаяу әскер дивизиясының 759-полкінде барлаушылар взводы командирінің орынбасары болған. Перепечин 40-армияның құрамында Дала және 2-Украина майдандарындағы ұрыстарға қатысты. Ол 1944 жылы13 наурызда барлаушылар тобы мен Ладыжин қаласы (Винницкий облысы) тұсында алғашқылардың бірі болып Оңтүстік Буг өзенінен өтті. Оң жағалауда жау әскерімен ұрыс жүргізіп, басқа бөлімшелердіц өзеннен өтуіне ықпал жасады. КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (13.9.1944). 3-дәрежелі Даңқ, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған. 1945 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, екі жыл әскери қызметте болды. Әскер қатарынан босатылған соң туған еліне келіп, Петухов ауданы комсомол комитетінде нұсқаушы, кейіннен шаруашылықтарда басшылық кызметтерде болды. 1962 жылы Перепечин Алматы қаласына қоныс аударып, коммуналдық шаруашылық саласында бөлім бастығы, кейін Алматы құрылыс-жөндеу тресінде жұмыс істеді. 1968 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Василий Федорович Погорелов

**Василий Федорович Погорелов** (27.2.1925, Ақмола облысы, Сандықтау ауданы, Граниковка ауылы - 22.4.1977, Волгоград облысы, Серафимович қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия лейтенанты, рота командирі, орыс. 

1943 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, ақпан айынан майданда болды. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. 183-гвардиялық атқыштар полкінің (2-Украина майданы, 46-армия, 59-гвардиялық атқыштар дивизиясы) рота командирі. Погорелов полк жауынгерлерінен бірінші болып Венгрияның Эрчи қаласы тұсында Дунай өзенінен өтті. Плацдармдағы шайқас кезінде гвардия лейтенанты Погореловтың ротасы жаудың шабуылына тойтарыс беріп, 183-гвардиялық атқыштар полкінің басқа бөлімшелеріне өзеннен өтуге ыкпал етті. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Погореловқа Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (24.3.1945). «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері. 

1946 жылы запасқа шықты. Волгоград облысында тұрып, Волга өзенінің балық инспекциясында жұмыс істеді.
	
## Дереккөздер


Санат:27 ақпанда туғандар
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Сандықтау ауданында туғандар
Санат:22 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1977 жылы қайтыс болғандар
Санат:Серафимовичте қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Санат:КСРО лейтенанттары
Санат:Ұлы Отан соғысындағы рота командирлері
Николай Алексеевич Подорожный

**Николай Алексеевич Подорожный**(15.12.1924 жылы туған, Петропавл қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы. 1930 жылы Махачкала қаласына (Дағыстан) отбасымен көшіп келген. Кеңес әскері катарына 1942 жылы алынып, кіші лейтенанттар курсына жіберілді. 1943 жылдан майдандағы ұрыстарға қатысты. Жау тылына, штабы орналасқан жерлерге өтіп, ондаған «тіл» алып келді. 1945 жылы 22 сәуірде Подорожный жауынгерлер тобын басқара отырып, Врицен қаласының (Германия) солтүстігінде Одер (Одра) өзенінен өтті. Бүл топ жау шебін басып алып, оны 4 сағат бойы қорғап тұрды. Жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс бере отырып, басқа бөлімшелердің өзеннен өтуіне ықпал етті. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Махачкаладағы КСРО ІІМ-нің училищесін (1949), Дағыстан университетін бітірген. 1949-58 жылы шекара әскерінде қызмет атқарды. Запасқа шықканнан кейін Таллин, кейіннен Махачкала қаласында тұрды. 1985 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты. Ленин, 1- дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары