Румыниядағы президент сайлауы (2025)

**[[Румыния|Румынияда]] қайта президенттік сайлау** 2025 жылдың 4 мамырында өтті. Кезекті сайлау 2024 жылы өтті, бірақ Румыния Конституциялық соты ықтимал шетелдік араласуға күдікпен олардың нәтижелерін жойғаннан кейін, Румыния үкіметі 2025 жылдың мамырында жаңа сайлау жариялады.

2025 жылдың 4 мамырында өткен сайлаудың бірінші айналымда ең көп дауыс жинаған (41%) оңшыл кандидат Симион болды; 2025 жылдың 18 мамырында өткен сайлаудың екінші айналымда 54 % дауыс жинап, Бухарест примары Никушор Дан жеңіске жетті.

## Рәсімі
Румыния конституциясының 83-бабына сәйкес, «Румыния президентінің өкілеттік мерзімі бес жыл», бірақ тек екі мерзім. Мемлекет басшысы тең және тікелей жалпыға бірдей жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Үшінші мерзімге ұсыныла алмайды, бірақ оның қолданыстағы мерзімі мемлекеттегі төтенше немесе әскери жағдай жағдайында ұзартылуы мүмкін.

Тұрақты сайлау органы (ТCО) — сайлау арасындағы кезеңде сайлау инфрақұрылымын басқаратын Румыния агенттігі. Сайлаудың өзі кезінде әр сайлау үшін арнайы құрылған Орталық сайлау бюросы (ОCB) құрылады. Президенттік сайлауда ОCB Румынияның Жоғарғы кассациялық соты мен сот төрелігінің бес судьясынан, ПИО төрағасы мен Төрағасының орынбасарларынан және 10-ға дейін саяси партиялардың өкілдерінен тұрады.

## Алғышарттары

### 2024 жылғы сайлау нәтижелерінің күшін жою
Румыниядағы президенттік сайлау 2024 жылдың 24 қарашасында өтті. Екінші тур 8 желтоқсанда күтілді, өйткені үміткерлердің ешқайсысы бірінші турда абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмады, ал келесі президенттік сайлау 2029 жылдың соңында өтуі керек еді, алайда 6 желтоқсанда Конституциялық сот «сайлау процесінің айқын бұзылуына» сілтеме жасай отырып, бірінші турдың қорытындыларын жойды және Ресей тарапынан ықтимал араласу.

### Клаус Йоханнистің отставкасы
2024 жылғы желтоқсандағы сайлау қорытындылары жойылғаннан кейін Конституциялық сот Йоханниске мұрагер сайланғанға дейін Румыния президенті болып қалуға рұқсат берді. Алайда, 2025 жылдың 10 ақпанында ол «бөлінген Румынияны құрмау» үшін отставкаға кететінін жариялады. Сенат спикері Илие Боложан сайлауға дейін президенттің міндетін атқаруға ниетті. Йоханнистің отставкасы 12 ақпанда, оппозиция оны шеттету туралы өтініш бергеннен кейін екі күн өткен соң күшіне енді.

### Кэлин Джорджеску ісі
2025 жылдың 26 ақпанында Джорджескуға конституциялық құрылысқа қарсы іс-қимылдарды қозғау, сайлау науқаны аясында жалған ақпарат тарату, фашистік, нәсілшіл немесе ксенофобиялық ұйымды бастау немесе құру туралы айып тағылды. Тергеу Джорджескуға жақын әскери нұсқаушы Хорациу Потра фашистік ксенофобиялық ұйымды құрды деп санайды, оған қатысушылар конституциялық құрылысқа қарсы қылмыстар жасады, қару-жарақтың заңсыз айналымы, сондай-ақ геноцид актілеріне кінәлі адамдарға табынушылықты насихаттады деп күдіктенеді. Джорджескудің көлігін жол полициясы тоқтатты, содан кейін ол Бас прокуратураға жеткізілді. Бұлтартпау шарасымен оған 60 күн бойы сот бақылауы сайланды-ол бостандықта қалды, бірақ оған белгілі бір әрекеттерге тыйым салынды.

2025 жылдың 8 наурызында Румынияның Конституциялық соты Джорджескуға алдағы президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берді, оны тіркеуге қарсы талаптарды қабылдамады. Алайда, 2025 жылдың 9 наурызында Орталық сайлау комиссиясының 14 мүшесінің он адамы Джорджескудің кандидат ретінде тіркелуден бас тартуына дауыс берді. Ресми мәлімдемеде ол сайлауға қатысу үшін қажетті шарттарды орындамады және Румыниядағы демократияны қорғайтынына кепілдік бермеді деп мәлімдеді. Осыдан кейін Джорджеску Конституциялық сотқа шағым түсірді. 2025 жылғы 11 наурызда Конституциялық сот бұл апелляцияны бірауыздан қабылдамады. Конституциялық Соттың сайтында жарияланған хабарламада:«Конституциялық сот конституциялық принциптер мен құндылықтарды бұзған адамның кандидатурасын тіркеуден бас тарту бұл адамның Румыния президенті болып сайлану құқығынан мерзімсіз айырылуына әкелмейді деп шешті. Бұл аспектілер әр жағдайда бөлек талданады және сайлаудың циклдік сипатына және кандидаттың негізгі конституциялық принциптер мен құндылықтарды құрметтеуін бағалауға байланысты белгілі бір уақытша шарттылыққа ие».

## Үміткерлері

### Тіркелген

### Тіркелмеген

* Петру Мындру — .
* Мария Марку — .
* Ион Попа — .
* Кэлин Джорджеску — 2024 жылғы президенттікке кандидат, бірінші турда жеңіске жетіп, екінші турға шықты[44]..
* Мэтью Ванеа — .
* Пол Испас — .
* Константин Виериу — .
* Диана Шошоакэ — Румыния сенаторы және Еуропалық парламентің депутаты.
* Тицэ Джику-Ромео — .
* Ремус Прикопие — Румынияның бұрынғы Білім министрі (2012–2014).
* Оана Крету — румын заңгері және кәсіпкер.
* Константин-Тициан Филипп — тәуелсіз кандидат.
* Гелу Драган — тәуелсіз кандидат.

### Олар қызығушылық білдірді, бірақ уақытында сәйкес келмеді

* Кристиан Сима — Бухарест қор биржасы әкімшілігі кеңесінің мүшесі (2007).
* Ана Бирчал — Румыния премьер-министрінің бұрынғы орынбасары.
* Антон Писароглу — саяси кеңесші.

### Қатысудан бас тартқандар

* Илие Боложан — Румыния президентінің міндетін атқарушы, бывший мэр Оради.
* Марчел Чолаку — лидер «Румыния Социал-демократиялық партиясы» (СДП), Румынияның бұрынғы премьер-министрі.
* Каталин Аврамеску — Бухарест университетінің профессоры.
* Дэн Пурич — румындық театр және кино актері, продюсер және режиссер.
* Ана-Мария Гаврилэ — Депутаттар палатасының мүшесі, «Жастар партиясының» жетекшісі.

## Сауалнамалары
### Бірінші айналым
center|thumb|1000x1000px|Румыния президенттігіне үміткерлердің қалауы туралы сауалнаманың орташа қисығы:

### Екінші айналым

### Кандидаттар тіркелгенге дейін

## Нәтижелері

## Реакция

### Бірінші айналым
Нәтижелер жарияланғаннан кейін Марчел Чолаку премьер-министр қызметінен кететінін жариялады, сондай-ақ ол басқаратын «Социал-демократиялық партияның» (СДП) басқарушы коалициядан шығуы туралы. Сондай-ақ, Чолаку президенттік сайлаудың екінші кезеңінде кандидаттардың ешқайсысын қолдамайтынын айтты.

Симионның бірінші айналымдағы жеңісі де экономикалық әсер етті: Бухарест қор биржасы айтарлықтай шығынға ұшырады, ал Румыния Ұлттық банкі ұлттық валютаны тұрақтандыру және оның құнсыздануын болдырмау үшін 2 миллиард еуродан астам инвестиция салды.

«Румындар одағы үшін альянс» партиясының жетекшісі Джордже Симион екінші турда жеңіске жеткеннен кейін Кэлин Джорджескeны 2024 жылғы сайлауда бұрын жеңіске жеткен премьер-министр етіп тағайындаймын деп уәде берді.

Экс-президент Траян Бесеску Румын диаспорасын Симионның бірінші турдағы жеңісі үшін сынға алды. Ол диаспораның сайлауға деген көзқарасын «адал емес» деп атап, «*өз дауыстарымен румындықтар Румынияны „ол [[Украина]]мен бірге Ресей мен [[Еуропа одағы]] арасындағы [[Буферлік мемлекет|буферлік кеңістік]]ке айналуға“* *итермелеу қаупі бар*» деп мәлімдеді.

6 мамырда бірінші турдан кейін кандидат Себастьян Попеску «демократиялық қағидаларды бұзу және сайлаушылардың ықпалына» түрткі бола отырып, сайлау нәтижелерінің күшін жою туралы өтініш берді. Ол бұған дейін 2024 жылғы сайлаудан кейін осындай өтініш жасаған болатын.

Бірінші айналымдағы Симионның жеңісімен Польшаның бұрынғы премьер-министрі және «Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар партиясының» жетекшісі Матеуш Моравецкий, Италия премьер-министрінің орынбасары Маттео Сальвини және Франциядан Еуропалық парламент депутаты Марион Марешал құттықтады.

### Екінші айналым
Симион Facebook-те өзінің жеңісін мерзімінен бұрын жариялап, келесі мазмұнды жариялады: «*Мен жеңдім!!! Мен Румынияның жаңа президентімін және билікті румындарға қайтарамын!*». Кейін ол сайлауда жеңілгенін мойындады.

## Дереккөздер