open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бейжің

**Бейжің** (қытай тілінен аударғанда "солтүстік астана" деген мағына береді) — Қытай Халық Республикасының астанасы. Көлемі жөнінен Қытайдағы (Шанхайдан кейін) 2-ші қала. Халқы — 12,6 млн (1995). Солтүстік Қытай жазығының солтүстік шетінде, Юндинхэ өзенінің алабында орналасқан. Үш жағынан тау жоталарымен қоршалған, оңтүстік-шығыс жағы ғана жазық болып келеді.

## Тарихы
*Бейжің тұрған жердегі елді мекен туралы алғашқы дерек б.з.б. 2-мыңжылдықта кездеседі. 
*Б.з.б. 11 — 8 ғасырлар аралығындағы жылнамаларда (Батыс Чжоу заманы) ол Цзи қаласы деп аталады. 
*Соғысушы патшалықтар дәуірінде (б.з.б. 475 — 221 ж.) ол Янь патшалығының орталығы болып, Солтүстік Қытайдың стратег. маңызды қаласына әрі ірі сауда орталығына айналды. 
*10 ғасырдың басында Ляо әулеті қидандарының екінші астанасына айналып, атын **Яньцзин** деп өзгертті. 
*12 ғасырдың ортасынан Чжунд, Дасин (чжурчжэннің Цзинь мемлекетінің ортаңғы астанасы) атанды. 
*1215 жылы қаланы моңғолдар басып алды. 13 — 14 ғасырларда Даду немесе Ханбалық атанып, моңғолдың Юань империясының астанасы болды. 
1368 жылы моңғолдардан азат етілгеннен кейін **Бейпин** атанды. 
*1421 жылы Қытайдың Мин империясының астанасы болып,**Бейжің** атанды.
*1644 — 1911 жылдары Цинь империясының астанасы болды. Бейжің мен оның маңайында металлургия, мұнай өңдеу, химия, машина және прибор жасау, полиграфия, құрылыс металдары, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары, т.б. шоғырланған.

## Ескерткiштер
Бейжің көптеген тарихи ескерткіштерге бай қала, соның ішінде «әлемдегі ең ұлы» деп саналатын ескерткіштер — атақты Тяньаньмэнь қақпасы, әлемдегі ең үлкен Тяньаньмэнь алаңы, әлемдегі толық сақталған ең көне архит. ансамбль ескерткішінің бірі, тыйым салынған императорлық қала — Гугун мұражайы Ұлы Қытай қорғанының Бадалиндегі бөлігі, әлемдегі ең үлкен Аспан ғибадатханасы, Мин әулетінің 13 императоры жерленген Шисаньлин бейіттер кешені, әлемдегі ең ірі «Сыхэюан» сарайы орналасқан.

## Мәдени орындары
1949 жылдан бері қаланың орталығы алаңы саналатын Тяньаньмэннің төңірегінде Халық өкілдерінің жиналыс үйі (парламент), Қытайдың тарихи музейі, Қытай революциясының музейі, Халық батырларына арналған ескерткіш, Мао Цзэдунның мұражайы, т.б. салынған. Қазіргі заманғы ірі құрылыстар — мемлекеттік кітапхана, орталықтеледидар үйі, Халықар. сауда үйі, Қытай театры, Бейжіңнің ірі әкімшілік мекемелері, ірі жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу  орталықтары, мәдени-спорттық кешендер орналасқан.

## Қазақстанмен қатынасы
1992 жылы Бейжіңде Қазақстан елшілігі ашылды. Сондай-ақ Бейжіңдегі Шанхай ынтымақтастық ұйымының орталықштаб пәтерінде Қазақстан өкілдігі орналасқан, сонымен қатар бұл қалада қазақстандық банк, темір жол өкілдіктері жұмыс істейді. Көптеген қазақстандық студент-жастар Бейжіңнің жоғары оқу орындарында білім алады. Бейжіңдегі мемлекеттік мұрағаттарда қазақ халқының тарихына, қазақ-қытай қатынастарына байланысты көптеген құжаттар сақтаулы.

## Дереккөздер

Санат:Провинциалдық деңгейдегі Қытай әкімшілік бірліктері
Санат:Бейжің
Санат:Қытайдың миллионер қалалары
Санат:Азия елордалары
Санат:Миллионер қалалар
Уиган Атлетик

**«Уиган Атлетик»** (ағылш. *Wigan Athletic Football Club*) — кәсіби ағылшын футбол клубы, базасы Уиган қалада орналасқан. Бірінші рет Англияның Премьер-лигасына 2005 жылы жолдама алды. 

2013 жылы "Манчестер Ситиді" ұтып, Англия кубогы иегері атанды.

Сол жылы қайтадан чемпионшипке түсіп кетті.

## Тарихы

## Жетістіктері

* Англия кубогы: 2012/13
* Англия бірінші дивизионының чемпионы: 2015/16, 2017/18

## Атақты футболшылары

* Дэвид Ансуорт
* Тайтус Брамбл
* Джимми Буллард
* Маркус Бент
* Лейтон Бейнс
* Пол Джуэлл
* Ли Каттермол
* Алан Кеннеди
* Крис Киркланд
* Том Клеверли
* Майк Ньюэлл
* Нейл Редфим
* Райан Тэйлор
*Эмиль Хески
*Антонио Валенсия

## Сілтемелер
* Ресми сайт 

Санат:Англия футбол клубтары
Санат:1932 жылы құрылған футбол клубтары
Жойылған басқарма

**Жойылған басқарма** (басқаратын қызметтері) — ұйымның шек жағына менеджменттің тұрақты қызмет түрлерін жіберу тәжірибесі. Термин «**аутсорсинг**» сөзінің мәніне жақын болып келеді. 

Жүйеге немесе басқаратын ұйымға тікелей жауап беретін немесе иеленетін жеке тұлға немесе ұйым, **[[клиент]]** немесе **[[тапсырушы]]** деп аталады. Қашықтатылған басқару қызметін жүзеге асыратын жеке тұлға немесе ұйым қызметтердің жеткізушісі болады.

Әдетте, клиент қашықтатылған басқару қызметінің жұмысына жауап береді де, жүйеге немесе басқаратын ұйымға жіберілетін басқармалы жауапкершілігінен бас тартпайды.

## Жойылған басқармаға жіберілетін кең таралған қызметтер

Жойылған басқармаға жіберілетін кең таралған қызметтер келесілер жатады:
*транспорттық қызметтер
**автомобиль жолдары
**темір жолдары
*пошталық қызмет
*сумен қамтамасыз ету
*электірлік қамтамасыз ету
*ИТ қызметтері
*Коммуникациялық қызметтер
**интернет
**телефон 
*СМИ

## Жойылған басқару қызметінің артықшылығы
Жойылған басқару қызметтері деп тұрақты негізінде ұсынылатын және алдын-ала төленетін кез келген проактивті қызметтер айтылсын.

### Жеткізушілер артықшылығы
*Клиент-компаниясында физикалық келуін қажет етпейді. Клиент жолдың уақытын үнемдеу, өзінің офисіндегі уақытын анықтау үлкен икемділігі.
*Нақты орындаушыны таңдау икемділігі.

### Клиент артықшылығы
*Стратегияға көбірек уақыт
*«Емдеу емес, профилактика»

## Әдебиет
*Introduction to Managed Services.

Санат:Менеджмент
Санат:Бизнес
Eurovision ән байқауы 2010

**Eurovision ән байқауы 2010** (, ) — жыл сайын өткізілетін Eurovision ән байқауының 55-шығарылымы. Алдыңғы жылы өткен Eurovision 2009 ән байқауындағы «Fairytale» әнімен Александр Рыбактың жеңісінен кейін 2010 жылғы Eurovision ән байқауы 2010 жылғы 25 мамыр мен 29 мамыр аралығында Норвегияның Осло қаласындағы «Теленор Аренада» өтті.

## Өткізілетін орны
***Атауы**: Теленор Арена
***Клубы**: Stabæk Fotball
***Ашылған кезі**: Ақпан 2009 жыл
***Сиымдылығы**: 15,600 орын (23,000 концерт кезінде)
***Шығындар**: 585.000.000 норвег кроны
***Сайты**: *http://www.telenorarena.no/

## Бюджет
Норвегия бюджетінен Eurovision ән байқауын өткізу үшін 150 млн. норвег кроны (€ 17 млн.) бөлінген болатын.

## Тақырыбы
Share The Moment ().

Eurovision 2010 тақырыбының арт-дизайнін әлемге танымал норвег Госу, Хандверг және Снонетта дизайнерлік фирмасы ойлап тапты.

## Қатысушылар
Eurovision 2010 ән байқауына 39 мемлекет қатысты.

## Жартылай финалдар
Отыз төрт ел жартылай финалдарға қатысты.

## Бірінші жартылай финал

## Финал
* Финал Норвегияның Осло қаласындғы Теленор аренасында 2010 жылдың 29 мамыр күніне жоспарланып тұр.
* «Үлкен Төртікке» кіретін елдер және конкурстың иешісі Норвегия, автоматты түрде финалға түседі.
* Дауыс беру системасы 2009 жылдан өзгермеді, ол 50% жюри және 50% көрерменнен тұрады.

## Қайтып келгендер
* Грузия

## Қайтып келмегендер
{| class="sortable wikitable"

* Аустрия
|-
* Андорра
|-
* Мажарстан
|-
* Италия
|-
* Лихтенштейн
|-
* Люксембург
|-
* Монако
|-
* Сан-Марино
|-
* Черногория
|-
* Чехия

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
*  Eckaz
*  Oiko Times

Санат:Eurovision ән байқауы 2010
Санат:Eurovision ән байқауы
Санат:Жылдар бойынша Eurovision ән байқауы
Гаити

**Гаити**, толық ресми атауы — **Гаити Республикасы** ( ,  ) — аттас аралдың батыс бөлігінде (шығыс бөлігінде Доминикан Республикасы орналасқан) және жағалық аралдарда орналасқан мемлекет. Астанасы — Порт-о-Пренс. Халық саны - 11 26 млн. адам (2019 жылы, оның ішінде шамамен 1 миллион адам шетелде тұрады, негізінен АҚШ-та).

Елдің атауы таино үндістердің тілінен «Таулы ел» деп аударылады. Гаити Республикасы 1804 жылы гаитяндық революциясының сәтті кезеңінде Франциядан тәуелсіздікті алды және Америкадағы АҚШ-тан кейінгі екінші тәуелсіз мемлекет болды және әлемде қара нәсілділер басқарған тұңғыш республика. Бұл — француз тілі басым Америкадағы жалғыз тәуелсіз мемлекет (тағы қ. француз тілді мемлекеттер).

Гаити — әлемдегі ең кедей және тұрақсыз елдердің бірі; Американың ең кедей, үнемі аштықтан, табиғи апаттардан және мемлекеттік төңкерістерден зардап шегетін мемлекет.

## Географиясы
### Бедері мен гидрографиясы
Шығыстан батысқа қарай елге тар жағалаулық жазықтармен шектелген қатты разрезделген тау тізбектері кесіп өтеді.

## Дереккөздер

*
Гаитидегі жер сілкінісі (2010)

2010 жылдың 12 қаңтарында, жергілікті уақыт бойынша сағат 16.53 -те Гаити елінде жер сілкініс болды. Гаити Үкіметі 7 балл мөлшерде болған зілзаладан 100000-нан 200000-ға жуық адам қаза тапқан десе, Халықаралық қызыл крест ұйымы зілзаладан 3 млн адам зардап шеккен дейді. Үш рет тіркелген дүмпудің алғашқысы – 7, соңғы екеуі 5,5 баллды құрады.

Алғашқы дүмпудің эпицентрі ел астанасы Порт-о-Принс қаласынан 16 шақырым жерде болды. 2000 жылдардағы ең үлкен зілзала апатында Біріккен Ұлттар Ұйымының ғимараты, Елбасшысының сарайы, ауруханалар, қонақ үйлер және жұмыс орындарын қамтыған мыңдаған ғимараттар қиратылды.

Гаити елінен келіп түскен ақпаратқа сәйкес осы елдің жолдары көптеген қаза тапқан және жарақат алған адамдармен толы, және кейбір азаматтар қиратылған ғимараттар қалдықтардың астында қалған адамдарды өз бетімен құтқаруға талпынуда.

Құлаған Біріккен Ұлттар Ұйымының ғимаратында қызмет атқаратған 52 түрік полициясының жағдайлары жақсы екені хабарланды. Жалпы БҰҰ 36 қызметкері мерт болған.

Гаитидің Хеди Аннабиде орналасқан Біріккен Ұлттар Ұйымы өкілінің құлаған ғимаратының астында 250 адам қалған.

10 миллион тұрғыны бар елдің Президенті Рене Преваль және оның жұбайы Елбасшысы сарайының құлауына қарамастан аман қалған.

7 балл зілзала Доминикан Республикасы мен Кубада да сезілді.

## Түсініктемелер



Санат:Табиғат апаттары
Санат:Жерсілкініс
Теленор Арена

оңға|250px
**«Теленор Арена»** () — универсалды, жабық стадион, Норвегияның Осло қаласы маңында, Форнебуда орналасқан. Стабек футбол клубының стадионы. 
2009 жылдың 8 наурызында ашылды. Стадионның сиымдылығы 15.000 (футбол жарысы кезінде) және 25.000 (концерт кезінде) көрермен. Стадионда әлемге танымал әншілердің, музыканттардың концерттері өтті. Мысалы: AC/DC және Тина Тернер.

2010 жылдың 25-29 мамыр күндері стадионда «Eurovision ән байқауы 2010» өтті.

## Дереккөздер

Санат:Норвегия стадиондары
Сейхун-КАМ-ҚМУ

**Сейхун-КАМ-ҚМУ** — Қызылордалық қыздар гандбол клубы. Қазақстанда жоғары нәтижелерге жеткен команданың бірі. Олар Қазақстанның төрт дүркін чемпионы, ойыншылар арасында Азияны бағындырған, Бейжің олимпиадасына қатысқан қыздар бар.
Осындай команда мерейін биіктетуге айрықша атсалысқан Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Вячеслав Чан-Себович Кимнің маңдай тері аз төгілген жоқ. Жуырда Вячеслав қыздардың қол добынан Қазақстанның ұлттық командасына бас бапкер болды.

Санат:Гандбол
Инвестициялық қор

**Инвестициялық қор** – компаниялардың құнды қағаздарды сатып алуға жұмсайтын қаржысы. Инвестициялық қор ашық және жабық нысанда болады. Ашық инвестициялық қорда компания жаңа акцияларды ұдайы сатады да, ескілерін сатып алады, одан түскен табыстарын басқа компаниялардың құнды қағаздарына сатып алуға жұмсайды. Жабық инвестициялық қорда компания дәл белгіленген мөлшерде капиталданады, тек ескі акциялардың негізінде ғана жұмыс істейді. Инвестициялық қордың жұмысына мемлекет лицензия береді.

## Сілтемелер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Санат:Экономика
Грек лирикасы

Антикалық классификация бойынша **грек лирикасы**ның үш түрі бар. Олар: 
* элегия, 
* ямб, 
* мелика немесе лирика. 
Мелика өз алдына тағы екі категорияға бөлінеді: монодикалық (жеке адаммен орындалатын) және хор лирикасы. 

Элегия деп Кіші Азияда жоқтауды айтатын болған, көне Ионияда элегия деп өсиет мәнді, маңызды іске шақыратын, әр түрлі ой туғызатын лирикалық өлең саналатын.  Ямб деп егіншілік мейрамдарында бір топ адам немесе бір адамға қарсы айтылатын  өлеңдер айтылған. Бұл өлеңдер мазмұн жағынан сайқымазақ, дөрекі болып келеді.  

Лириканың негізгі тақырыбы – махаббат, сүйіспеншілік. Бұл тақырып ежелгі ақын-әйел Сапфоның өлеңдерінде бейнелеуін тапты. Лесбос аралының тұрғыны Сапфо өлеңдері махаббат, сұлулық, нәзіктілік, табиғат тақырыптарына арналған.     

Грек лирикасының ямб түрінің өкілі – Архилох (б.з.б. 7 ғ. ортасы), көне Иония әдебиетінің ірі өкілі. Оның шығармаларының тек үзінділері ғана сақталған. Архилох туындыларынан оның жалынды жыршы болғаны байқалады. Архилох поэзиясы  адамгершілік, ерлікке арналған. Өз заманында Архилох ұлы лирик деп бағаланған.
## Анакреонт поэзиясы
Анакреонт (б.з.б.570-478 жж.) – ежелгі грек ақыны, Кіші Азиядан шыққан. Шығармаларының тақырыбы – махаббат, шарап, сауық-сайран. Бұл тақырыптағы өлеңдер кейін Анакреонт поэзиясы атанды. Анакреонт поэзиясы – махаббатты, шарапты, шаттықты жырлайтын көңілді, жеңіл лирика жанры. Анакреонт поэзиясы Еуропа әдебиетінде Қайта өркендеу және Ағарту дәуірлерінде кеңінен тараған.

Санат:Грекия
Санат:Лирика
Мифология

**Мифология** (грек. мythos – аңыз және logos – ілім) – 1) адамдардың жаратылыс туралы түсінігіне негізделген мифтердің жиынтығы; 2) мифтердің шығуын, мазмұнын, таралуын зерттейтін ғылым; қараңыз: Миф.

Мифология – адамзаттың рухани мәдениетінің ең көне формасы. Миф (аңыз, ертегілер) сананың әлі толық жетілмеген біртұтас ең көне формасы. Мифология гректің mifos – аңыз, ертегі және logos – ілім, білім деген сөздерінен шыққан. Қоғам дамуының бастапқы сатыларында қоғамдық сананың формасы мифтер барлық халықтарда болды. Мифологияда сыртқы дүние мен адам, ой мен сезім, зат пен идея, объективтік және субъективтік дүниелер арасында айқын шекара болмады. Ол шекаралар кейіннен пайда болды. Мифологияда олардың барлығы тұтасып жатты. Ол дүние жанындағы біртұтас түсінік болып табылды. Белгісіз дүниені түсіндіруге тырысудан оданда белгісіздігі мол дүниені танып білуге ұмтылу, егерде ол дүние танып білуге мүмкіндік бермесе, тәңірге немесе құпия ғаламат күшке сілтеме жасау – Мифтің өзіне тән ерекшелігі.
  
Санат:Философия
Лирика

**Лирика** ( — «лираның үнімен орындалады, сезімтал, лирикалық») — лира аспабының сүйемелдеуімен айтылатын көркем әдебиет жанрының бірі.

Лириканың басты ерекшелігі — адамның көңіл-күйін, сезім дүниесін тікeлей бейнелеп көрсетеді. Лирикалық шығармалар өлеңмен жазылады, онда автордың немесе кейіпкердің дүниеге көзқарасы, оның сезімін, нақты ойы көңіл-күйін суреттеу, әсерлеп бейнелеу арқылы көрсетіледі. Кез келген сезіну мен толғаныс Лирика тудыра алмайды, әлеуметтік-толғаныстар Лириканы тудырады.

Эпика жанры баяндауға негізделсе, лирикалық шығарма адамның түрлі құбылыстан алған әсерін бейнелеп жеткізу шеберлігімен ұштасады. Әр халықтын лирикалық өлеңдері оның ауыз әдебиетінен басталған. Мәселен, қазақ лирикасының басы тұрмыс-салт өлеңдерінде — той бастар мен жар-жарда, сыңсу мен беташарда немесе мүңшер өлеңдерінде, қоштасу мен көңіл айтуда, естірту мен жоқтауда жатыр. Онан бергі қазақ халық поэзиясында Шалкиіз, Махамбет толғауларында Лирикалық толғаныстар арқылы бүкіл қазақ халқының аңсаған арман-мұраттары, мақсаттары көрсетілген.

## Лириканың бас қаһарманы
Лириканың бас қаһарманы — ақынның өзі. Ақын ең алдымен өз жайын, мұңын, арманын, қуаныш сезімін жыр ету арқылы халықтың тағдырын, қайғысын, күйзелісін, қуаныш-шаттығын, тілек-мақсаттарын білдіреді. Нағыз лирикалық туындылар жеке адамның жан дүниесін, толғанысын, тағдырын бейнелеп, сол арқылы бүкіл бір ортаны, қоғамды, заманды сипаттап береді. Лирика көлемі жағынан өте ықшам келеді. Оқиғадан гөрі отты сезім басымдау, күллі сурет сол сезім маңына, бас-аяғы тұжырымды бірер философиялық ой маңына жинақталады. Лирикалық шығармалар кейде шығарманың тақырыбына, мазмұнына қарай  бірнеше топтарға бөлінеді: 
* Саяси-азаматтық Лирика
* Махаббат Лирикасы
* Көңіл күй Лирикасы
* Табиғат Лирикасы

Лириканың тағы басқа түрлері — арнау, ой, романс, пастораль, эклога, эпиталама, эпитафия, эпиграмма, идиллия. Орта ғасырда [роман (француз, испан, итальян) елдерінің поэзиясында туып қалыптасқан Лириканың ерекше бір түрі — баллада. Ол лиро-эпостық сипаттағы шағын сюжетті өлең, барлық әдебиетте кең тараған. Мысалы, қазақ әдебиетінде Қ. Жармағамбетовтың «Бидай туралы баллада», сондай-ақ, «Мұғалима», «Күзетші» балладалары бар. 

Ежелгі әдебиетте көп тараған идиллия уайым-қайғысыз жеңіл өмірді жырласа, одалар есімі елге тараған белгілі жеке адамдарды, не батырларды мадақтаған. Мұндай мақтау жырлар Жәңгір ханның сарай ақыны Байтоқ та бар. Арнаулы өлшеммен жазылатын лирикалық сонет үлгісін Есет Әукебаев, Қуандык Шаңғытбаев, Қасым Аманжолов қолданған. Элегия да Лирикаға жатады. Онда көңіл кайғысын суреттеу жиі ұшырайды. Қазақ әдебиетінде, Абай шығармашылығында халықтың әлеуметтік тағдырын бейнелеген, адам сезімдерінің нәзік түйсінулерін көрсететін лирикалық шығармалар өте көп. Сәкен Сейфуллин, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мағжан Жұмабаев, Ілияс Жансүгіров, Міржақып Дулатұлы, Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Сырбай Мәуленов, Тәжібаев Әбділда, Ғали Орманов, Жайсаңбек Молдағалиев, Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев шығармаларында қазақ лирикасының көркемдік ерекшеліктері айқын көрініс тапқан.

## Тағы қараңыз
* Лирикалық кейіпкер

## Дереккөздер

Санат:Лирика
Санат:Әдебиеттану
Санат:Поэтикалық жанрлар
Дубай

**Дубай ** () — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең үлкен қала, Дубай әмірлігінің әкімшілік орталығы.

Таяу Шығыс елінің іскерлік орталығы, үнемі кеңею үстіндегі Парсы шығанағына Иран, Үндістан, Шығыс Африка, тіпті шеткері Шығыс елдері үшін “ену қақпасы” болып табылады, Біріккен Араб Әмірліктері астанасы – Дубай қаласы. Ол қаланы екі бөлікке бөлетін Хор-Дубай шығанағымен қиылысып жатыр.
Көлемі бойынша 3885 км-ді құрайтын екінші Эмират, халқының саны – 600 мың адам.
Бар-Дубай – оңтүстік бөлігінде әртүрлі компаниялар мен банктер және басқа да мекемелердің басқару іскерлік кеңселері орналасқан. Туристер үшін ең қызықтысы сауда орталығы, жануарлар саябағы және теңіз жағалауындағы Әл-Джумейра саябағы болып табылады.

Дейра – солтүстік бөлігі – бұл бизнес пен туризмнің орталығы. Мұнда көптеген дүкендер, базарлар, мектептер, қонақүйлер, клубтар және халықаралық Дубай әуежайы бар. Бұл екі бөлік Әл-Хор шығанағымен өтетін Әл-Мактум және Әл-Гархуд көпірімен, сонымен қатар Әл-Шандага үңгіртауымен байланысқан.

Джебель Али ауданы бүкіл ел үшін өндірістік және сауда-саттық аймағы болып есептеледі. Бұл жалпы Парсы шығанағындағы ең ірі тәуелсіз экономикалық аймақ. Парсы шығанағының жағалауында орналасқан Дубай Таяу Шығыстағы басты саяхат орталығы болып табылады. Жыл бойы ашық күн, ертегідей жағажайлар, демалыс үшін мүмкіндіктің молдығы, спортпен шұғылдану – мұның бәрі демалысыңызды Дубайда өткізуге қолайлы жағдай жасайды.

Көптеген саяхатшылар мұнда атақты Дубай сауда орталықтарын, көз алмастыруға мүмкін емес тастар мен металлдарға толы Алтын базарды, Джумейра мешітін, Сайд патшасының сарайын тамашалау үшін және қаланы екі бөлікке бөлетін арналған дәстүрлі “доу” кемесімен немесе “арба” таксиімен аралау, сонымен қатар, паб, бар, түнгі клуб, дискотека секілді Дубайдың түнгі өміріне орану үшін ат терлетіп келеді.

## Географиясы
Парсы шығанағының жағасында, Абу-Дабидің солтүстік-шығысында, Шарджаның жанында орналасқан. Географиялық координаттары: 25°15' солтүстік ендік, 55°18' шығыс бойлық. Қаланың ұзындығы — 134 км, ені-35 км.

## Климаты
Дубайдың климаты өте ыстық. Дубай әлемдегі ең ыстық қалалардың бірі болып саналады. Тамыздың орташа температурасы (ең жылы ай) +35,1 °C, ал орташа максимум +40 °C-тан асады, кейде көлеңкедегі температура 50 °C-қа дейін жетуі мүмкін. 

## Қаланың аудандары
* Бур-Дубай - тарихи орталығы;
* Гарденс - тыныш аймақ;
* Даунтаун - қаланың салынып жатқан іскерлік ауданы;
* Дейра - қаланың шығыс сауда бөлігі;
* Джумейра - теңіз жағасындағы аудан;
* Дубай Марина - қаланың батысындағы қолдан жасалған шығанақтың айналасындағы тұрғын аудан.

## Галерея

File:Burj_Khalifa_building.jpg|
|
|
File:Dubai_Zabeel_Park.jpg|
Сурет:UAE Dubai Abra img5 asv2018-01.jpg|
File:Sheikh_Zayed_Road_on_27_November_2007_Pict_1.jpg|


## Бауырлас қалалар
Дубаймен, келесідей бауырлас қалалар бар:

## Панорама

## Дереккөздер

Санат:БАӘ қалалары
Санат:Дубай
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі

**Қазақстан Республикасының Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі** - ҚР еңбек сіңірген ұжымы. 1958 жылы Жамбыл атындағы қазақ филармониясының құрамында ұйымдастырылды. 1983 жылдан дербес көркемдік ұжым. 
[left|thumb| alt=A.|250 px|["Симфониялық оркестр"]]

Ұжымды әр кезеңде жоғары білікті музыка мамандары (Ф.Мансұров, Ғ.Доғашев, В.Яковлев, Ш.Қажығалиев, Т.Мыңбаев, Т.Әбдірашев) басқарды. Оркестрдің репертуарында Қазақстан және шет ел композиторларының шығармалары орын алды.

Қазақстандық композиторлар: А. Жұбановтың “Жігер”, Е. Г. Брусиловскийдің 7, 8 симфонияларын, Е. Рахмадиевтың “Думан”, “Құдаша”, “Дайрабай” күйлерін және т. б. шығармаларын тұңғыш орындаушы. Оркестр шетелдік музыка мәдениеті классиктерінің симфониялық шығармаларын, Д. Д. Шостаковичтің 15 симфониясын, 17-18 ғғ. ескі әуендердің (Вивальдидің, Коррелидің, Йоганн Себастиан Бахтың, Гендельдің) және т. б. шығармаларын орындады. 

1987 жылдан Қазақстанның мемлекеттік оркестрінің көркемдік жетекшісі және бас дирижері Қазақстанның халық артисі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Т. Әбдірашев.

1998 жылы оркестрге академиялық құрметті атағы берілді. 
Бүкілодақтық байқаудың лауреаты (1967).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан оркестрлері
Санат:1958 жылы пайда болғандар
Отырар сазы

thumb|right|200px|Отырар сазы
**“Отырар сазы”**, Н.Тілендиев атынд. – Қазақтың мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық халық аспаптары оркестрі. Қазақ филормониясы жанынан 1980 жылы құрылған. Оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижері Н.Тілендиев басында шағын ансамбль ретінде ұйымдастырып, 1982 ж. оркестр санатына көтерген. 

Оркестрдің құрамында домбыра мен қобыздан басқа қазақтың жетіген, шертер, шаңқобыз, месқобыз, сырнай, сазсырнай, сыбызғы, асатаяқ, дауылпаз, тұяқтас, қоңырау, т.б. саз аспаптары бар. “О. с.” репертуарындағы фольклорлық туындылармен қатар аңыз, шежіре, күйлер сипатында жазылған Қазақстан композиторларының шығармалары ұлттық нақышымен ерекшеленеді. Сондай-ақ оның репертуары кинофильмдер музыкасымен, солистер орындайтын аспаптық шығармалармен толықтырылған. Ұжым қазақтың муз. фольклорының тамаша үлгілерін сақтап қана қоймай, қазіргі мәнерлеу аспаптары мен оркестрдің тембр мүмкіндігіне сәйкес келетін туындыларды өңдеп, жетілдіріп келеді. Оркестр құрамында 65 өнер шебері қызмет етеді. Солтүстік Кореяда өткен дүниежүз. өнер фестивалінде (1994) “Отырар сазы” **1-орынды** иеленіп, алтын жүлдемен оралды. 1999 ж. оркестрге Тілендиев есімі, 2000 ж. Академиялық атақ берілді.
Оркестрдің репертуарында: халық күйлері- “Кеңес”, “Сары өзен”, “Сал күрең”, халық композиторларының шығармалары “Қосбасар”, “Сары жайлау”, Тәттімбеттің “Сылқылдағы”, “Ерденнің күйі”, Ықыластың “Қамбар батыры”, М. Төлебаевтың “Еске алуы”, Н. Тілендиевтің “Ата толғау”, “Қош керуені”, К. Күмісбековтың “Қорқыт күйі”, “Фараби сазы” және т. б. бар.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар
Санат:Қазақстан оркестрлері
Санат:1980 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Верный үш классты училищесі

thumb|right|200px|Верный үш классты училищесі
**Верный үш классты училищесі** - XIX ғасыр сәулет өнері үлгісі.

Бұл ғимарат 1890 ж. салынған. Гоголь көшесі басындағы 37 үй. Сәулет өнерінің қайталанбас тарихи ескерткіші, ғимарат қабырғалары Алатау еменімен ою өрнектеліп безендірілген.

Қайта қалпына келтіру жұмыстары 2003-жылы басталған болатын, алайда қаражат жетіспеуі салдарынан 2004-жылға қалдырылды. Ағаш ғимаратқа іші-сыртына қалпына келтіру жұмыстары жасалынды.

Санат:Алматы
Ықылас атындағы Ұлттық музыкалық аспаптар мұражайының ғимараты

**Ықылас атындағы Ұлттық музыкалық аспаптар мұражайының ғимараты** (бұрынғы Офицерлер жиналыс үйі), 1908 жылғы, Алматы қаласы, Зенков көшесі, 24.

thumb

Алғашқы қолданылу мақсаты – Верный қаласының клубтық ұйымы-әскери жиналысы; 1913 жылында – Романовтар әулетінің 300-жылдығы мерейтойына орай ұйымдастырылған бірінші ауыл-шаруашылығы көрмесінің павильоны, 1918 жылдан бастап – пошта-телеграф кеңсесі.

Жобаға қарағанда төртбұрыш пішінде, ағаштан жасалған және сырттан тақтайларменен қапталған ғимарат болып табылады. Терезелері сырттан ағаштан көркемдеп, ойылып жасалған. Көлемді-жобалама шешімі үш белдікті және бұл фасадтарда ризалиттермен белгіленген. Орталық ризалит үлкен шатырмен, ал шеткілері екі-жақты үшбұрыш шатырмен жабылған. Басты кіреберіс есігі, биік мәтке тәрізді шығып тұрған және ағаштан оймалы тіректерге сүйенген шықпа шатырмен жабылып, безендіріліп айрықша етілген.

Ғимараттың жобасы, бүкіл қолданылған жылдар ішінде маңызды өзгерістерге ұшыраған. 1979 жылы фасадтардың әшекейлі тұрпатына, ұлттық оюлардың мотивтері негізінде ағаштан ойма элементтері қосылған.
Санат:Алматы мұражайлары

## Дереккөздер


Санат:Ғимараттар
Ақкесене мұнарасы

**Ақкесене мұнарасы** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген Қазақстан тарихында осы күнге дейін сақталған Қыпшақ дәуірінің (XIII-XVII) ескерткіші.

## Орналасқан жері
Талас ауданы, Үшарал ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде. 

## Тарихи деректер, зерттеулері
Жамбыл облыстық археологиялық экспедиция басшысы Г.И. Пацевичтің пайымдауынша бұл ескерткіш кезінде қарауылдауға арналып салынған нысан. Жедел континенттегі ауа райы осы аймаққа тән, сол себепті де мұнараның негізгі келбеті сақтала қоймаған, осы соңғы он жылда ескерткіш тіптен мүжіле түсті, және жедел жөндеу жұмыстарын керек етті. Мұндай ескерткіштер республика аймақтарында аз екенін ескере отырып, оны сақтап қалу мақсатындағы жөндеу жұмыстары өте қажет еді. Оның барлық сырт келбетін ғылыми негіздеу есерткішті кешенді зерттеуден өткізгенде ғана мүмкін екендігі анықталды.
10-12, 17 ғасырлардағы археологиялық сәулет шөл далалы мекендегі кеуіп кеткен каналдың жағасында орналасқан. 1896 жылы В.А. Каллаурмен, 1945, 1949 жылдары – Жамбыл облысы тарихи-өлкетану мұражайымен (Л.И. Ремпель  мен  Г.И. Пацевич, өлшемдері Г.В. Исхакова), 1980 жылы «Қазжобажаңғырту» жұмыстарының нәтижесінде материктік сары топырақта іргетассыз бекіністің салынғаны анықталды. 

## Сипаты
Мұнара бұрыштарымен жарық жағына қарай бағытталған, бұрыштарында мұнаралары бар, биіктігі 2,5-3 м пасхалы қабырғалармен қоршалған тік бұрышты (21 х 22 м) алаңқай, "Ақ Кесене" деген атымен белгілі шығыс мұнара дөңгелектеу келген, диаметрі 11 м іргедегі 14 м биіктіктегі сақталған пішінмен бөлінген; тік қимада конус тәріздес пішінге ие. Баспалдақтар мен жоғарыға қарай шығатын бұранда пішінді сатының сыртқы жиынтықтарының қалдықтары сақталған. Қалаудың жүйесі "плашмялы" үш қатарлы "қабырғалы" кірпіштік қатардың жүйелі кезектесуі. Батыс мұнара, сондай-ақ диаметрі 43 м, дөңгелектеніп келген пасха қабаттармен бір уақытта қамал қабырғасы анықталған, қалыңдығы 3 м қамал қабырғасының бір бөлігі ашылған, еңіс өрлеулі, ені 1 м бекініске кіру есігі анықталған; бекіністің мерзімі 10-12 ғ.ғ. болып айқындалған. Мұнараның құрылысы 17 ғ. қатысты.

Ақ Кесенеге 2007 – 2008 жылдары «Қазаққайтажаңғырту» мекемесінің шеберлері Қ. Тұяқбаевтың басшылығымен жаңғырту жұмыстарын жүргізілді.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Мүйіз сырнай

**Мүйіз сырнай** – ескі үрмелі мүйізді аспап. Ол үш тесікті мүйізден жaсaлaды. Сырнaй-сыңсымaлы дыбыспен ерекшеленеді және жол сaпарлaрда хабар беруші аспап ретінде қолданылған.
Мүйіз сырнай - ескі үрмелі мүйізді аспап.  Oл үш тесікті мүйізден жасалады. Сырнай - сыңсымалы дыбыспен ерекшеленеді және жол сапарларда хабар беруші аспап ретінде қолданылған.
Ұран - әскерлер қолданатын үрмелі музыкалық аспап. Ұзындығы әртүрлі екі түтікшенің әрқайсысында үш саңылау бар.

## Дереккөздер
*Қазақ халқының аспаптары туралы жинақ

санат атауы:Мүйіз сырнай
Ұран (аспап)

thumb
**Ұран ** — әскерлер қолданатын үрмелі музыкалық аспап.

Ұзындығы әртүрлі екі түтікшенің әрқайсысында үш саңылау бар. 

Ол — музыка зерттеушісі А. Эйхгонның суреті (1880-шы жылдары оны қазақтарда кездестірген) бойынша дайындалған. Түркі халықтарындағы үрмелі аспаптар ерте кезден келеді. Зерттеушілер үрмелі аспаптардың  Орта Азия халықтарынан шыққандығын мәлімдейді. Ескі үрмелі аспаптардың ойнайтын саңылауы жоқ, олар тек хабар беру үшін ғана қолданылған. Түтікшеде саңылау пайда болғаннан бастап, оның техникалық мүмкіндігі анағұрлым өскен.

## Дереккөздер

Санат:Қазақтың саз аспаптары
Даңғыра

130px|thumb|Даңғыра
**Даңғыра** — қазақтың көне ұрмалы-сылдырмақты, қатты дыбысты музыкалық аспап. Бұл бір жағы терімен қапталған, ішкі жағынан темір алқалар, сақиналар мен сылдырмалар ілінген дөңгелек шығыршық. Даңғыра шамандық әдет-ғұрыптардың бөлінбес белгілемесі болып табылды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың саз аспаптары
Дабыл (аспап)

thumb|Дабыл|130px
**Дабыл** - қазақтың ұрмалы саз аспабы. Дабыл ежелден дыбыс беру құралы болған. Дабылдың шанағы тал, қайың, тораңғы секілді ағаштардан дөңгелек шеңбер түрінде иіліп, оған тері қапталып жасалады. Алып жүруге ыңғайлы болуы үшін қайыс бау немесе ағаш тұтқы бекітіледі. Дабыл арнайы қол шоқпармен ұрып ойналады. Дабылдың екі түрлі үлгісі сақталған. Оның бірі - шеңбер аумағы 1 м 56 см-лік фольклорлық мақсатта көне аспаптар ансамблі үшін қолданылатын шағын түрі, екіншісі шеңбер аумағы 3 м 40 см, ені 30 см, биіқт. 1 м 50 см болып келетін үлкен жорық дабылы. Дабылдың Қазақстаннан табылған көне нұсқалары қазіргі кезде Санкт-Петербургтің, Семей мен Омбының, Астрахан мен Алматының мүражайларында сақтаулы. Көне аспапты қалпына келтіріп, қайтадан қолданылуы еңбек сіңірген шеберлер: *А.Аухадиев, Д.Шоқпар-ұлы, Ш.Байжігітов, С.Кенжеғараев, А.Құмаров, О.Бейсенбаев, А.Хасенов,* т.б.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Асатаяқ

thumb|Асатаяқ
**Асатаяқ** — қазақ халқының ежелгі музыкалық аспабы. Асатаяқты абыздар мен бақсылар ұстанған. Әдетте, олар асатаяқты қылқобыз бен даңғыраның үніне қосып қолданатын болған. Асатаяқ жасалу тәсіліне қарай "күмбезді, "жалпақ басты", "ай басты", "жыланбас асатаяқ", "сопақша", "қалақша", т.б. болып келеді. Оларды ырғақтатып, сілкіп, шайқап ойнайды. Асатаяқ емен, үйеңкі, қайың, долана секілді қатты ағаштардан жасалады. Бетіне әр түрлі салдыр-гүлдір, шулы дыбыс беретін темір салпыншақтар, сақиналар, шығыршықтар тағылады.

Асатаяқ туралы деректер Г.М. Броневский, П.Бекетов, Р.А. Пфеннинг, т.б. зерттеуші-этнографтардың еңбектерінде кездеседі. Асатаяқ туралы Ш.Уәлиханов пен белгілі зерттеуші Б.Сарыбаевтың еңбектерінде жазылған. Асатаяқтың көне түрлері Ықылас атындағы Қазақтың халық музыка аспаптары мұражайында сақтаулы. Асатаяқ қазіргі кезде "Отырар сазы", "Сазген", "Шертер", т.б. музыкалық фольклорлық-этнографиялық оркестрлер мен ансамбльдерде қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың саз аспаптары
Паттайя

**Паттайя** (, ,   - Бангкоктен мыңжырам шақырым қашықтықта орналасқан қала. Бүгін Паттая тайландтың бай тұрғындарының сүйікті орны бола отырып, «Азиялық Ривьера» деп саналады. Қала доға пішінді болып иілген жағалауда орналасқан. Демалуға келген туристтерді су бетіндегі әртүрлі демалыс түрлері кетіп тұр. Олар: малтау, су шаңғылары, скутерлерді жүргізу, балық аулау, виндсерфинг, катердің артқы жағында парашютпен ұшу, ал арал жағалауларында су астында жүзуге арналған барлық жағдайлар жасалған. Қалада тамаша қонақ үйлер және толық қанды демалуға қажет ғимараттар салынған.

Күн, мұхит, пальмалар, коралл аралдарындағы алтын құм, түнгі қалада шексіз көңіл көтеру, - барлығы жыл бойына созылады. Паттаядағы өмір бір сәтте тоқталар емес. Мұнда күнделікті кешкісін қала көшелерінде көңіл көтеру басталады. Көптеген барлар, дискотекалар, талғамға сай ресторандар, шоулар, кегельбандар, тирлар, садақпен атуға арналған алаңдар, теннис корттары, сауда қатарлары, дүкендер мен ашық дүкендердің сансыз қатары, әртүрлі экскурсиялар мен көңілді бағдарламалар – барлығын атап бістпеспіз. Тайландтың дәстүрлі және барлық әлемге әйгілі тайлық бокс шыныменде қызықты көрініс. Көптеген барларда әр кеш сайын күрестер ұйымдастырылады. Кеш батысымен-ақ қала бір үлкен ойын – сауық, демалыс орталығына айналады. Мұнда әртүрлі барлардың қайсысына отыруды таңдау қиынға соғады. Паттая сондай-ақ, жеміс-жидек, көкөністермен қатар қолданылатын өзінің су өнімдерімен әйгілі. Су өнімдері «Сингха» деп аталатын тайлық сырамен ішуге арналған тайлық тағамдарды жасауда қолданылады.

## Климаты

## Сыртқы сілтемелер

* Pattaya Official Website 
* Pattaya City Hall  

Санат:Тайланд қалалары
Пхукет

**Пхукет** () - Тайландтағы ең үлкен арал болып табылады, сондықтан ол жеке провинция деп есептеледі. Пхукет Бангкоктен 892 километр қашықтықта орналасқан. Бангкоктен Пхукетке дейін ұшақпен ұшқандағы уақыт 50 минутқа созылады. Тура әуе қатынастары Гонгкокпен, Сингапурмен және Малайзиямен байланысқан. Пхукет материкпен автотрасса өтетін дамба арқылы байланысқан.
thumb|right|Патонг жағажайы, 2004 желтоқсанында, цунамиден кейін
Аралдың батыс жағалауы ақ кораллды құммен жабылған жағалаулардан тұрады және Андаман теңізі өтеді. өзінің инфрақұрылымымен ерекшеленетін Патонг жағажайы түнгі өмірді ұнататын туристтердің нағыз демалыс орны. Ал тыныш жағдайда демалуды ұнататын адамдар үшін Панва жағажайы ең дұрысы. Мұнда теңіз аралдарының толық көрінісін көруге болады. Жағажай аэропорттан 42 километр, ал қаладан не бары 10 километр қашықтықта орналасқан.

Пхукетте қарауға болатын нәрсе көп. Арал өзінің көне архитектурасымен қызықтырады. Жергілікті табиғаттың әдемілігі Кхао Пхра Тхаю халық паркінің джунглиінен көрініс табады. Сонымен қатар, мұнда көптеген таңғажайып бұрыштар бар. Олардың ішінде, аралдың оңтүстік шеті Лаем Пхрам Тхен. Мұнда теңіз бетінен күннің батуын тамашалауға болады. Теңіз Зерттеушілерінің Биологиялық Орталығындағы аквариум ұмытылмас әсер қалдырады. Мұнда маржан плантациясы бар. Маржанды өсіру әдістері көрсетіледі. «Тайлық ауылдарда» халық мәдениетімен жақын танысуға мүмкіндік беретін фольклорлы көріністер күніне екі мәрте қойылады.

Аралдағы ең әйгілі спорт түрі болып – аквалангпен сүңгу болып табылады. Тамаша теңіз және суасты пейзаждары, кораллды өсімдіктері мен үңгірлері бар Андаман теңізі суастымен жүзуді ұнататындар үшін баға жетпес орын. Пхукет – қайық орталығы, мұнда кез келген уақытта яхталарды экипажбен немесе экипажсыз жалға алуға болады. Балық аулауға әзірленген қайықтар сіздің қол астыңызда. Теңіз каноелерінде арал үнгірлері бойынша саяхаттану мүмкіндігі тағы да бар. Спорттық ойындардың сан алуан түрі: гольф ойнау, атпен серуендеу, машинамен жарысу және басқа да қызықты ойындар түрі қалауыңызға байланысты.

Санат:Тайланд аралдары
Самуи

thumb|300px|Парк Анг Тонг
thumb|300px|Самуидегі күншығыс
**Самуи аралы** () соңғы он жыл ішінде ғана әйгілі болды. Сондай-ақ, бүгінгі күні Тайландтың Пхукет аралымен ең атақты теңіз курорты статусына бәсекелесіп келеді. Бұл идеалды арал өзінің бауырларынан табиғи қарапайымдылығы бойынша ерекшеленеді.

Самуи аралы Бангкок пен Пхукеттен күнделікті авиарейспен ұшақтар ұшып жатса да, Сурат Тхани паромдары жүріп жатса да дүниеден алыс жатыр деп есептелінеді және өз бетінше күн көріп жатыр.

Самуи аралы Бангкоктен оңтүстік – шығысқа қарай 560 км қашықтықта, ал материктен 80 км қашықтықта орналасқан. Аралдың өз аэропорты бар. Аэропорт рейстері күн сайын Бангкок, Паттая, Пхукет пен Сингапурге ұшады.

Бұл кокос пальмаларының (мұнда 3,5 млн-нан астам) және таза тропикалық жағажайлардың аралы. Қасында ұсақ аралдар орналасқан. Тасбақалар аралы мен Анг Тхонг Теңіз Халық паркін құрайтын аралдар сіздің жадыңыздан талайға дейін кетпейді. Аралды толығымен қарап шығу оңайға соғады. Барлық жағажайға апаратын және На Торн әкімшілік орталығына апаратын 50 шақырымдық сақиналық жол жағалау бойында орнатылған.

Самуи өзінің қонақтарына сән-салтанатты отельдер мен жағалауда орналасқан бунгалодарды ұсынады. Тайландытың туризм индустриясын атақты еткен ең жоғары деңгейлі курорттар қызмет көрсетудің барлық түрлерін көрсетеді. Пальма жапырақтарымен жабылған экзотикалық бунгалодар теңізді үздіксіз бақылауға мүмкіндік береді. Сіз Робинзон Крузоның орнында бола отырып, барлық жайлылықты аласыз.

Санат:Тайланд аралдары
Шырша қайшыауызы

**Шырша қайшыауызы** () - тау өзендерінен жағалай өсетін ағаштарда жиі кездесетін торғайтәрізділердің бір түрі. Қоректері - қыста пісетін шырша тұқымдары. Шыршашыл қайшыауыздың тұмсығы атына сай айқасып тұрғандықтан, ол оның жемін оңай алуына көмектеседі. Бұл құстың ерекшелігі - көктемде жұмыртқаламай, керісінше қаңтар айында жұмыртқалап, балапандарын шығарады. Қоректі оларға үнемі аталығы жеткізіп отырады. Ал аналығы балапандарын ұядан қашан ұшырғанша шықпайды. Олар балапандарын жемсауындағы жібіген қарағай тұқымын құсып беру арқылы асырайды. Сәуір айында балапандары өздері қоректенетін болады.

## Дереккөздер


Санат:Қайшыауыздар
Үкі

**Үкі** (***bubo bubo***) — негізінен орманды мекендеп, жемін көбіне түнде аулайтын жыртқыш құс. Басы үлкен, көздері бақырайған, қауырсындары жұмсақ. Ұшқанда дыбыссыз қанат қағады. Ұясын жасыруға болатын жерге салады. Жұптарын өмір бойы сақтайды. Дене мөлшеріне қарай 2-12-ге дейін жұмыртқа басады.

Қоян, тышқан секілді кемірушілерді аулап пайда келтіреді. Үкіні қазақ халқы қасиетті құс санайды. Оның қауырсынындағы бедер, құранның құпияланып жазылған нұсқасы деп баланың бесігіне, бас киіміне таққан. Сонымен қатар бақыт, табыс әкеледі деген сеніммен ақын, әншілер бас киімдерін, домбыраларын үкілеген.

Саны кеміп келе жатқан, сирек кездесетін түр. Еуразияда, сондай-ақ Қазақстанда кең тараған. Шөлді, далалы, таулы орманды жерлерді мекендейді. Санының қанша екені белгісіз, бірақ, көпшілік жерлерде сирек. Санын шектеуші себептер: электр сымдарында және уланған жемді жеп өлгенінен басқа, кауырсынынан ұлттық әшекейлер мен бой тұмарлар жасау үшін ұядағы балапандарын алудың да кері әсері үлкен. Сондықтан оны қорғаудың тағы бір жолы — оның қауырсынын пайдалану үшін қолдан өсіру керек.

## Дереккөздер


Санат:Жапалақтәрізділер
Ұлпа сұйықтығы

**Ұлпа сұйықтығы** түссіз, мөлдір түсті, қанның сұйықтық бөлімінен – плазмадан пайда болады, ол қан тамырлардың қабырғалары арқылы жасушааралық кеңістікке өтеді және жасушаға түсетін зат алмасу өнімдерінен пайда болады. Ұлпаның сұйықтығы организмдегі ұлпаларының барлық жасушаларын қоршап тұрады, олар одан қоректі заттарды, оттегін сіңіріп алады және көміртек диоксидің су және басқа тіршілік өнімдерін оған бөліп шығарады. Ұлпа сұйықтық пен қан (оның плазмасы) аралығында зат алмасу процесі капиллярлардың қабырғалары арқылы диффузия жолмен өтіп жатады.
Ұлпа аралық сұйықтық- жасушаны, қан және ұлпамен байланыстырып, олардың арасындағы зат алмасуды қамтамасыз етеді.Жасушааралық кеңістікке қылтамырлардың қабырғалары арқылы өтеді. Ересек адамда шамамен 14-20 л. Қан мен ұлпа сұйықтығы арасында зат алмасады. Қоректік зат пен оттегі, немесе ағзадан шығарылатын заттар бірінші ұлпа сұйықтығына өтіп кейін әр жасушаға немесе керісінше  қылтамырларға өтеді.
Ұлпа сұйықтығы мүшелерден ағып шығып, лимфаға айналады.

Жасушада түзілетін көмірқышқыл газ, су және т.б. зат алмасу өнімдерінің концентрациясы әр түрлі, сондықтан олар алдымен жасушалардан ұлпа сүйықтығына бөлінеді. Ұлпа сұйықтығынан қылтамырларға өтеді. Ұлпа сұйықтығы қылтамырлардың қабырғаларынан өтіп, жасушаларға қажетті заттарды жеткізеді. Бөліп шығарған қосылыстарды өзіне сіңіреді. Ұлпа сұйықтығы мүшелер мен ұлпалардың жасушаларын қан құрамының өзгеруіне байланысты әсерлерден қорғайды. Ұлпа сұйықтығы мүшелерден және лимфа тамырларынан ағып шығып, лимфаға айналады.

## Дереккөздер



Санат:Биология
Санат:Ғылым
Қан плазмасы

нобай|Мұздатылған қан плазмасы
**Қан плазмасы** () — қанның сұйықтық бөлімі, ақуыздар коллоидты ертіндісі.

Оның құрамына (90-92%) органикалық және бейорганикалық заттар (8-10%) кіреді. Плазмадағы оганикалық заттардан ең көбі ақуыздар (орта есеппен 7-8%) – албуминдер, глобулиндер және фибриноген (фибриногені жоқ плазманы қанның сары суы деп атайды). Одан басқа, қан плазмасы құрамында глюкоза, май, майтекті заттар, аминқышқылдар, мочевина, зәр және сүт қышқылы, ферменттер, гормондар т.б. болады. Бейорганикалық заттар қан плазманың 0,9-1,0% бөлімін құрайды.? Бұл негізінен натрий, калий, кальций, магний т.б тұздары. Тұздардың сұйықтықтың құрамы физиологиялық сұйықтық деп атайды, оның құрамы қан плазмасының тұздар құрамына сай келеді. Медицинада физиологиялық сұйықтық ағзаға сұйықтық жеткізу үшін пайдаланады.

Қан плазмасында ерітілген ақуыздар, минералды тұздар және басқа заттар арнайы осмостық қысымын белгілейді, ол ұлпамен қан арасындағы судың алмасуында үлкен рөл атқарады. Ақуыздар плазмаға тұтқырлық (вякость) қасиетін береді де қан ұю процесінде де маңызды рөл атқарады. Қан плазмасының құрамында 90-92% су; 7-8% нәруыз; 0,12% глюкоза 0,7-0,8% май 0,9% тұз болады.

## Дереккөздер


Санат:Қан
Санат:Иммунология
Жұмсақ бидай

**Жұмсақ бидай** () – астық тұқымдасының бидай туысына жататын, биіктігі 50-180 см-ге жететін бір жылдық шөптесін өсімдік. 

Сабағы тік, жапырағы жалпақтау таспа тәрізді, сабақ бойыны қыгап арқылы орналасады. Гүл шоғыры 4-5 гүлден тұратын масақ.
## Таралуы
Қазақстан мен Сібірдің далалы аймақтарында көптен себіледі. Өнімділігі жоғары.
## Химиялық құрамы
Негізгі құрамдық бөлігі – крахмал. Одан басқа белоктық заттар, витаминдер болады.
## Қолданылуы
Крахмалдың өндірістік көзі болып табылады. Сонымен қатар бидай дәндерінен Митрошин сұйықтығы дайындалып, тері ауруларын емдеуге қолданылады.

## Тағы қараңыз
* Қылтықсыз бидай

## Дереккөздер

Санат:Астық тұқымдасы
Егістік күріш

**Егістік күріш** () – астық тұқымдасының күріш туысына жататын, биіктігі 50-150 см дейін жететін бір жылдық шөптесін өсімдік. 

Сабақтары бұтақталған, жапырақтары таспа тәріздес, жасыл, қызғылт, күлгін түсті. Гүлдері көп масақты сыпырғы гүл шоғырына жиналған.

***Күріш** – астық тұқымдастарының бірі, 20 – ға жуық түрі бар. 
**Отаны – Оңтүстік – Шығыс Азия. Қазақстанның суармалы жерлерінде өседі. Біздің еліміздің Қызылорда облысында, Алматы облысында, Бақанаста қызыл күріш егіледі. 
**Гүлшоғыры сыпыртқы, аталығы -6, жемісі- дәнек.
**Жылу сүйгіш өсімдік. В дәрумені, қағаз, крахмал, сприт, бұйым, қатырма қағаз. Мал азық, азық түрінде алынады.

*Күріш қазақ халқына өте ұнап, оны қайткенде де Қытайдан шығармақшы болыпты, бірақ шашының арасына, киіміне тықса да шекарадан өткізе алмапты. Бір шаруа қайтсем де күрішті Қытайдан алып шығамын деп ант беріпті. Сөйтіп шаруа Қытайға барып күріш плантациясында 2 жыл жұмыс істейді. Шаруаның аяғы әбден быт – шыт болып жарылады. Сол аяғының жарылған жеріне күрішті тығып, бетін батпақпен жауып әкелген.
*Күріштің дәндерін күзде жинап алады.
*Химиялық құрамы: Дәндерінде 3-12% белок, 65-70% көмірсулар, 4-6% майлар болады.Масақшалары тік өседі, қысқа гүлсағақта бір ғана гүл болады.

## Қолданылуы
Крахмал өндірісінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Биік андыз

**Биік андыз** () – астралылар тұқымдасына жататын, биіктігі 1,5 м-ге жететін, тік сабақты көп жылдық шөптесін өсімдік, андыздың бір түрі. 

Жапырақтары ірі, сопақша-эллипс пішінді, шеттері бейтегістісті болып келеді. Тамырсабағы қысқа, Жуан, көп басты, диаметрі 6-7 см, тамырсабақтан аз санды тамырлар тарайды, ұзындығы 20 см-ге дейін, жуандығы 2-3 см болады. Гүлдері алтын-сары түсті, диаметрі 7 см-ге жететін ірі себетке жиналған. Себеттерде жалғыздан болады. Шілде-тамызда гүлдейді.

## Таралуы
ТМД елдерінің Европалық бөлігінің Оңтүстік және Орталық аймақтарында, Кавказда, Батыс Сібірде, Орта Азияда өседі. Қазақстанда Семей, Көкшетау, Ақтөбе, Орал, Қостанай, Қарағанды, Шымкент маңайларына өседі. Дайыңдау аймақтары – Краснодар, Ставрополь өлкелері мен Қазақстан.
## Дайындалуы
Тамырлары мен тамырсабақтарын күзде, жемістері пайда болғаннан бастап үсік жүргенге дейін дайындайды. Өсімдік сабағының маңын 20 см радиусында қазады, одан кейін сабағының түбінен ұстап, тік тартып тамырсабағын тамырларымен бірге тартып шығарады. Топырақтан тазартады, суда тез жуады. Тамырлар мен тамырсабақтарды ұзына бойына, ұзындығы 10-15 см, жуандығы 1-2 см болатындай етіп турайды. Шикізатты 2-3 күн бойына ашық ауада қақтайды. Кептіргіштерде, 40º С – тан артпайтын температурада кептіреді.
## Шикізаттың сапалық көрсеткіштері
Тамырсабақтары мен тамырларының ұзындығы 2-ден 20 см-ге дейін, жуандығы 0,5 см-ден 3 см-ге дейін болады. Сынған жері бейтегіс. Сырты сұрғылт-қоңыр, іші сарғылт-ақ түсті, хош иісті, ащы дәмді.
Ылғалдығы 13%-дан артпау керек, жалпы күлі 10%-дан артпау керек, солған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек, сынған жерінде қарайған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек. Органикалық қоспалар 0,5%-дан көп болмау керек. Минералдық қоспалар 1% - дан артпау керек.
## Химиялық құрамы
Шикізаттың құрамында 40%-ға дейін инулин болады, эфир майлары және сапониндер бар.
## Қолданылуы
Қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Эфир майының антисептикалық, қабынуға қарсы әсері бар. «Аллонтон» препараты асқазан-ішек жарасын емдегенде қолданылады.
## Дәрілік препараттары
Қайпатпа, «Аллантон», «Девять сил» сусына

Санат:Күрделігүлділер
Электрохимия

**Электрохимия** жаңа дамып жатқан ғылым. Тек екі ғасыр бұрын электр тогының тұздардың сулы ерітінділері арқылы өткен кезде жаңа заттар пайда болатын химиялық алмасулар  жүретіні анықталды. 

Электрохимия ғылым ретінде ХVIII және XIX ғасырларда шет елдерде қалыптасты. Тек сол кезде шешімі электрохимия теориясын жаңа дәрежеге көтерген болатын проблемалар туындады. 1799 ж итальян физигі А.Вольттің «вольттік бағанасының»- адамзат тарихындағы бірінші тоқ көзінің пайда болуы және итальян физиологы Л.Гальванидің тәжірибелері электрохимияның ғылым ретінде дамуына бастапқы түрткі болды. 

Тек өткен ғасырдың басында ғана заттардың ерітінділері мен балқымаларында болатын электрохимиялық процестерді зерттеудің ғылымдық бағыты- электрохимия пайда болды. 

Электрохимияны 70-ші жылдардың соңында ғана екі бөлімге бөле бастады: ионика және электродика. Ионика- электр өрісінің әсерінен  зарядталған бөлшектердің жүрісін және электрөткізгіштік құбылысын зерттейтін бөлім, ал электродика электрод ерітінді (балқыма) шегі арқылы өтетін электр тогының электродтар бетінде жүретін құбылыстарды зерттейді. 

Санат:Физикалық химия
Санат:Электрохимия
Бүргелі бақажапырақ

**Бүргелі бақажапырақ** - Бір жылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 40 см-ге дейін. Сабағы күшті бұтақталған, тамырсабағы үлкен емес, үршық тәрізді болады. Жапырақтары ұзынша, түк басқан, қарама-қарсы орналасқан, жиектері бүтін. Гүлдері үсақ, масақ тәрізді гүлшоғырын құрады. Жемісі эллипс тәрізді, қостұқымды қорапша.
## Таралуы
Шығыс Закавказьеде, Түркменияда өседі. Қазақстанда кездеспейді. Таудың етегінде өседі.
## Дайындалуы
Бүргелі бақажапырақ шөбін өсімдік гүлдеген кезде жинайды, орып алады да, жинап кейінгі 24 сағаттың ішінде зауытқа жібереді. Ұрықтарын жеміс піскенде жинайды. Шөбін орып алады да, кептіріп, бастырады.
Шикізаттың сапалық көрсеткіштері:
## Шөбі
Өсімдіктің жер үсті бөліктері бұтақталған, жапырақталған, мамық басқан ұзындығы әртүрлі сабақтардан тұрады. Жапырақтарының ұзындығы 7 см-ге дейін, жиектері бүтін, қарама-қарсы орналасқан, ұзынша келген, гүлдері үсақ. Шөптің түсі сұрғылт-жасыл. Иісі жоқ, дәмі сәл ашылау.
Ылгалдығы 70%-дан кем болмау керек. Табиғи түсін өзгерткен шөптің бөліктері 5%-дан артпау керек. Органикалық қоспарлары 2%-дан артпау керек. Минералдық қоспарлар 1%-дан артпау керек.
## Дәндері
Дәндері ұзынша-сопақтау, қайықша тәріздес, ішіне қарай қайырылған. Бір жағы дәңес, екінші жағы ойық. Дәндер жылтыраған, тегіс. Ұзындығы 1,7-2,3 мм, ені 0,6-1,5 мм. Иісі, дәмі жоқ.
## Химиялық құрамы
Шөбінде шырышты заттар, терпеноидтар мен флавоноидтар, иілік заттар бар.
Дәндерінде шырышты заттар, гликозид аукубин, белоктар, майлар бар.
## Қолданылуы
Шөбінде бақажанырақ сөлін алады. Бұл сол антацидті гастриттерде, созылмалы колиттерде қолданылады.
Дәндерінің тұндырмасы іш айдайтын препарат ретінде және колиттерде бүркен қаптайтын препарат ретінде қолданылады.

Санат:Бақажапырақтар
Мәрия Ахметова

**Мәрия Ахметова** (1921, Жамбыл облысы) - музыкатанушы, өнертану ғылымдарының докторы, Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты.

Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын тарихи теориялық факультетін, мұнан соң П.И. Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясын бітірген. 

Қазақстан композиторларының вокальды-хорлық шығармалары және халықтық - фольклор бойынша монографиялар авторы, ол сондай-ақ, халықтық және композиторлық стильдің өзіндік жақтарын көрсете отырып, шығармалардың эстетикалық және көркемдік мәнін ашу, кәсіби музыкалық жанрдың дәстүрлі және жаңашылдық мәселелері туралы жазды. Ахметованың қаламынан сондай-ақ, қазақ халық әндерінің көкейтесті мәселелеріне арналған ірі монографиялар дүниеге келді. 

Шығармалары:“Қазақтың әндері”, ”Ән және қазіргі заман”, ”Қазақтың ән мәдениетінің дәстүрі”, ”Музыканың сұлу әлемі” және т. б.

## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Санат:Өнертану докторлары
Санат:Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегерлері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері