open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чебачья (Васюган тармағы)

**Чебачья** — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Омбы облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Васюган өзенінің сол жағалауынан 209 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Васюган. Өзен саласы — Кеттен Васюганға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010800112115200031505
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115203150
* Су алабының коды — 13.01.08.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ресей өзендері
Кіші Запорная

**Кіші Запорная (Запорная)** — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лысьва (Лысьвен тоғаны) өзенінің оң жағалауынан 45 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая қала типті Кын ауылындағысу өлшеу постынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100712111100011979
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101197
* Су алабының коды — 10.01.01.007
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Пермь өлкесі өзендері
Санат:Свердлов облысы өзендері
Мақсат Нұрәділұлы Қалимолдаев

**Мақсат Нұрәділұлы Қалимолдаев** - 1957 жылы 18 маусымда Алматы облысы Райымбек ауданының Текес ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Қалимолдаев Нұрәділ Әшімбайұлы, зейнеткер, түрлі басшылық қызметті атқарған: мектеп директоры, ауылдық кеңес төрағасы, аудандық халыққа білім беру бөлімінің меңгерушісі, аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі. Анасы - Тұрғымбекова Бисара, зейнеткер, педагог болған.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің механика және қолданбалы математика факультетін бітірген (1980), мамандығы - *«Қолданбалы математика»*. Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1990), докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Желілік емес көпшамалы фазалық жүйелердің тұрақтылығы және математикалық үлгіленуі»*. Профессор (2003 жылдан). ҚР ИА корреспондент-мүшесі (2003). 4 жарияланған монографияның, 5 көмекші оқу құралының; 80-нен астам ғылыми мақаланың авторы. Авторлық куәлік иегері (2010). Оның жетекшілігімен физика-математика, техника және педагогика ғылымдарының ғылыми дәрежелерін ізденуші 1 докторлық және 7 кандидаттық диссертация қорғалған.

Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. 1975 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1980 жылдан - ҚазКСР ҒА Математика және механика институтының экономикалық-математикалық әдістер зертханасының инженері. 1982-жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (әл-Фараби атындағы ҚазМУ) басқару теориясы кафедрасында аға зертханашы, аспирант, ассистент, аға оқытушы, доцент. 2001 жылдан - ҚР БҒМ Ғылым департаментінде басқарма бастығы, департамент директорының орынбасары. 2003 жылдан - ҚР БҒМ Жоғары аттестациялық комитеті терағасының бірінші орынбасары. 2005 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ақпараттық жүйелер кафедрасының профессоры.

2008 жылдың мамыр айынан бері - ҚР БҒМ Ғылым комитеті Информатика және басқару мәселелері институтының директоры.

Әскери атағы - лейтенант.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Егер шағын және орта бизнесті, сондай-ақ ауыл шаруашылығын дамытпайтын болсақ, онда Конго немесе Мозамбик секілді африкалық мемлекеттердің біріне айналатын боламыз»*.

Хоббиі - волейбол, мини-футбол, үстел теннисі, қазақ халық музыкасы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық және тарихи шығармалар; мерзімді басылымдар («Литературная газета», «Қазақ әдебиеті» газеттері).

Үйленген. Жұбайы - Қалимолдаева Салтанат Болатқызы, медицина ғылымдарының докторы, Апматы қалалық Диагностика орталығының клиникалық иммунология және радиоиммуннология белімінің меңгерушісі. Қызы - Дина (1981 ж. т.); ұлы - Алмас (1985 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Быстрец (Люнда тармағы)

**Быстрец (Быстрец Красный)** — Ресейдегі өзен. Нижегород облысы,  Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы  жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Люнда өзенінің оң жағалауынан 61 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга өзені Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400212110000043779
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110004377
* Су алабының коды — 08.01.04.002
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ресей өзендері
Жоғарғы Березовка

**Елді мекен:**

* Жоғарғы Берёзовка – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы ауыл.

**Өзен ([[Ресей]]):**

* Жоғарғы Березовка – Ресейдегі өзен.
Бардынский банк

**Бардынский банк** — Ресейдегі өзен. Астрахань облысы,  Қалмақ  Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы тармақталу орналасқан.  Өзен ұзындығы 4 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ (саға); Су өлшеу посты Жоғарғы Лебяжьеден сағасына дейін. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 11010002512112100013198
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112101319
* Су алабының коды — 11.01.00.025
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ресей өзендері
Дуплышко құлама жары

**Дуплышко құлама жыра (Ирловатый құлама жары)** — Ресейдегі өзен. Самара облысы, Саратов облысы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кубра өзенінің оң жағалауынан 22 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 11010001512112100009217
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100921
* Су алабының коды — 11.01.00.015
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Саратов облысы өзендері
Санат:Самара облысы өзендері
Санат:Төменгі Еділ су алабы өңірі өзендері
Санат:Ульянов облысы өзендері
Вяжля

**Вяжля** — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Пенза облысы, Воронеж облысы, Саратов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ворона өзенінің сол жағалауынан 274 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 70 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ворона. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 05010200212107000006618
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000661
* Су алабының коды — 05.01.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 07
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Тамбов облысы өзендері
Санат:Пенза облысы өзендері
Санат:Саратов облысы өзендері
Санат:Дон су алабы өңірі өзендері
Санат:Воронеж облысы өзендері
Иловай

**Иловай (Иловой)** — Ресейдегі өзен. Тамбов облысы, Липецк облысы, Рязань облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Воронеж өзенінің оң жағалауынан 323 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 77 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Воронеж өзенінің бастауынан Матыра өзенін қоспағанда Липецк қаласына дейін. Өзен саласы — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010100512107000002597
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000259
* Су алабының коды — 05.01.01.005
* ГЗ томының нөмірі — 07
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ресей өзендері
Анаваж

**Анаваж** — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пыела өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вычегда Сыктывкар қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 03020200212103000024815
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103002481
* Су алабының коды — 03.02.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Коми Республикасы өзендері
Санат:Архангельск облысы өзендері
Санат:Двина-Печора су алабы өңірі өзендері
Сейдіғапбар Мамадәлиев

**Сейдіғапбар Мамадәлиев** 1948 жылы 12 мамырда Шымкент облысы Түлкібас ауданының Сарыбұлақ ауылында туған. Қазақ. 

## Өмірбаяны
Алматы зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін бітірген (1972), мал дәрігері. Ветеринария ғылымдарының кандидаты (1984), докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: *«Ірі қара обасының таралу жолдары және жедел алдын алу»*.

Профессор (2002 жылдан). Вена қаласы халықаралық университетінің құрметті профессоры. Оның жетекшілігімен 14 кандидаттық және 1 докторлық диссертация орындалып, қорғалған, қазіргі уақытта 13 жас маманның ғылыми жетекшісі болып табылады. *«Медицинадағы заманауи жасушалық технологиялар»* кітабының (2006); 345 ғылыми еңбектің авторы. Өнертабыстарға 87 авторлық куәлікке ие. Қазақ, орыс және ағыпшын (бастауыш деңгей) тіпдерін біледі.
*«[[Нұр Отан]]»* ХДП мүшесі.

1973 жылдан - *«ҒЗАШИ»* (Ғылыми-зерттеу ауыл шаруашылық институты) РМҚК аға зертханашысы, кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, 1990 жылдан-жетекші ғылыми қызметкері, 1992 жылдан - директоры. 2007 жылдан - ҚР ҒБМ ҚР Ұлттық биотехнология орталығының *«Биологиялық» қауіпсіздік мәселелерінің ғылыми-зерттеу институты»* ЕМК директоры.

## Әлеуметтік белсенділік
2010 жылдан бері - ҚР БҒМ Ғылым комитеті *«Биологиялық қауіпсіздік мәселелерінің ғылыми-зерттеу институты»* РМК бас директоры міндетін атқарушы.
Жамбыл облысы Қордай аудандық мәслихатының 4 шақырылым депутаты (1996-2010).
ҚР Қауіпсіздік кеңесі Сараптама комиссиясының мүшесі. «Биотехнология». Теория және практика» ғылыми журналы редакциялық алқасының мүшесі. ҚР БҒМ ҚР Ұлттық биотехнология орталығының 03.00.23 - «Биотехнология» мамандығы бойынша диссертациялық кеңесінің мүшесі. 

## Марапаттары

* «Парасат ордені» (2004); 
* «Қазақстан Республикасы ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (2004); 
* Бағдарлама міндеттемелері мен міндеттерін табысты орындағаны үшін «Нұр Отан» ХДП (2008)
* Рухани және әлеуметтік дамуға қосқан үлесі үшін ҚР БҒМ (2008)
* ҚР Білім министрлігі - Ғылым академиясының (1998) Құрмет грамоталарымен, Қазан революциясының 70 жылдығы құрметіне грамотамен (1987) марапатталған.  

## Қосымша
Діни көзқарасы - мұсылман-суннит. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев, М.К. Ататүрік.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемдік демократияға толық кірігу және елдің ішкі әлеуетін дұрыс пайдаланудың нәтижесіндегі еркендеу». Хоббиі - табиғат аясында демалу, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. 

## Отбасы

* Әкесі - Қоңырбеков Мамадәлі, марқұм. 
* Анасы - Қоңырбекова Зайып, марқұм.
* Жұбайы - Мамадәлиева Любовь Сәдуақасқызы (1948 ж. т.), зейнеткер.
* Ұлдары - Мамадәлиев Марат Сейдіғапбарұлы (1973 ж. т.), Мамадәлиев Саян Сейдіғапбарұлы (1976 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ғалымдары
Аргентина президенттерінің тізімі

## Тәуелсіздік алғаннан кейін

## Бірінші президенттік басқару

## Аргентина республикасы

Санат:Аргентина
Санат:Президенттер
Мария Николаевна (ұлы князь қызы)

Великая княжна **Мария Николаевна** (14 (26)маусым 1899, Петергоф, Санкт-Петербургская губерния, Ресей империясы — 17 шілде 1918, Екатеринбург, Перм губерниясы, РКФСР) — император Николай ІІ мен Александра Федоровнаның үшінші қызы.

### Дүниеге келуі
1899 жылы 14 маусымда сол жылы император отбасы жазды өткізген Александрияның жазғы резиденциясында дүниеге келді. Патшайымның жүктілігі ауыр жағдайда өтті, бірнеше рет талып құлаған сәттері болды, сондықтан кейінгі уақыттары өзі жүретін кресломен қозғалатын. Босанған күн замандастарының айтуынша бұлтты, суық болды. Баронэсса Иза Буксгевденнің айтуы бойынша патшайымның босану сәті қиын тартқан, екеуінің де өмірі үшін қауіп төнгенімен анасы мен қызын сақтап қалуға мүмкіндік туған. Бала дені сау, мықты екен, бұл жерде өзінен жоғары әпкелеріне жол бермеді.

### Тұлғасы мен мінезі. Князь қызы Мария туралы замандас пікірі
thumb|Раушандар. Ұлы князь қызы Марияның салған суреті.
[thumb|Маковский К. Е. Портрет великой княжны Марии Николаевны. [1905 ж..]]

Маргарита Игер, патша балаларының күтушісінің айтуымен Мария әр уақытта көңілді жеңіл мінезімен ерекшеленген, үнемі қоршаған ортасына күлімсірей қарайтын. Ұлы князь Владимир Александрович ол баланы "ғажайып сәби" деп атайтын.


Кіші қыздары Анастасиямен, тентекпен - Анасы еркелетіп атағанындай, жас айырмашылығына қарамастан бір-біріне бағына беретін, сондықтан да оларды "кішкене жұп" деп қарама қарсы "үлкен жұп" Ольга мен Татьянаға қарама қарсы атайтын. Замандастары Марияны өзінің жас ерекшелігіне қарағанда анағұрлым ірі, ақшыл сарғыш шашты, қара-көк көзді көңілді қызды "Машканың табақшасы " деп атайтын.


Оның француз мұғалімі Пьер Жильярдың айтуы бойынша Мария биік тұлғалы, қызғылт бетті болған.


### Балалық
[thumb|left|250px|Әкесінің қолында . [1901 жыл.]]
[thumb|250px|Татьяна және Ольгамен бірге. [1901 жыл.]]

### Жүрек ісі
[thumb|Великие княжны Мария (слева) и Анастасия (справа) с двоюродным дядей Великим князем [Дмитрий Павлович|Дмитрием Павловичем. 1915 ж..]]

[thumb|left|Мария. [1910 жыл.]]

### Бірінші Дүние соғысы
thumb|Мария Николаевна в форме Казанского драгунского полка.

### Төңкеріс пен қамалуы
[thumb|left|''Слева направо:'' великие княжны Мария, Ольга, Анастасия и Татьяна Николаевны во время домашнего ареста в Царском Селе. Весна [1917 ж.]]

[thumb|Великие княжны Анастасия, Мария и Татьяна Николаевны во время домашнего ареста в Царском Селе. Весна [1917 ж.]]

## Жалған-Мариялар
thumb|200 px|left|Одна из претенденток, Чеслава Шапска, с мужем, 1919 ж.
## Дереккөздер


Санат:1899 жылы туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Санат:Екатеринбургте қайтыс болғандар
Санат:Ресей империясы
Музыкалды нотация

**Музыкалды нотация** (musical notation)- музыканың жазбаша, басылған немесе басқа визуалды көрінісі. .Музыка жазуының екі негізгі бағыты бар— табулатура және символдық ноталау. 

Табулатура (мысалы, гитара аккордтарының диаграммасы) орындаушының орындайтын әрекеттерін бейнелейді (атап айтқанда, белгілі бір дыбыс шығару үшін саусақты қоятын жерді көрсетеді). Символдық ноталау тон жоғарылығының белгілі бір әліпби әрпіне сәйкестігінен аталмыш ноталардың комбинациясын графикалық бейнемен бейнелеуге дейінгі әртүрлі тәсілдердің көмегімен жеке дыбыстарды сипаттайды. 

Еуропа жүйесінде ноталау ырғақ бейнесі (нота бейнесінің детальдары оның ұзақтығын көрсетеді)  дыбыс жоғарылығының бейнесімен (нота орналасқан күйпарақтағы немесе кеңістіктегі сызық) үндеседі. Демек, жеке символ жоғарылықты да, ұзақтықты да көрсетеді, ал сол символдардың бірізділігі мелодияны да, ырғақты да көрсетеді.  

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Музыкалды қобдиша

**Музыкалды қобдиша** (music box)- айналып тұратын мыс цилиндрден немесе белгілі бір тәртіппен орналасқан шығыңқы тістері бар дискіден жасалған, кодталған музыка үзіндісі бар механикалық музыка құралы. . Айналған кезде болат тілшік тістеріне тиіп, содан мелодия ойнайды. 

1780 жылы Швейцарияда жасалған болуы керек. Цилиндрі мен дискілерінің пішіндемелері әртүрлі қобдишалардың көптеген нұсқалары үй құралдары ретінде танымал болды, кейінірек фортепьяно мен фонограф олардың орнын басты.  

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Музыкамен сүйемелдеу

**Музыкамен сүйемелдеу** (incidental music)- пьесаны сүйемелдеу үшін жазылған  музыка.. Дәстүрлі грек драмасынан бастау алған; осылайша музыка басқа халықтың да салт-дәстүрлерін сүйемелдегенін болжаймыз. 

Кейде интродукция немесе интерлюдия (мысалы, қандай да бір көңіл-күй тудыратын немесе қандай да бір тарихи кезеңді еске түсіретін) түрімен шектеледі, сондай-ақ сөз диалогтары да сүйемелденеді (қараң.: МЕЛОДРАМА). Кейде фильмдерді сүйемелдейтін музыканы осылай атайды.  

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Мукден жанжалы

**Мукден жанжалы** (Mukden Incident) (1931) - жапондықтардың маньчжурлық Мукден (қазіргі Шэньян, Қытай) қаласын басып алуы. . Солтүстік жақтан КСРО-ның қысымы салдарынан және Қытайдағы Чан Кайшидің анағұрлым жемісті бірігуі салдарынан Маньчжуриядағы жапон гарнизонының командасы өздерінің бақылайтын теміржолдарындағы жарылысты сылтауратып, Мукденді басып алады. 

Кореяға орналастырылған әскерлердің көмегімен, жапон әскерлері үш айдың ішінде бүкіл Маньчжурияны басып алады. Қытай әскерлері мемлекеттің қақ ортасына дейін шегінді, бұл жапондықтардың жаулап алған территориясына Маньчжоу-Го атты қуыршақ мемлекет орнатуға мүмкіндік берді.  

## Дереккөздер


Санат: Тарих
Мул

**Мул** (mule)- бие мен есектің буданы. . Мулдардың көбі ұрықсыз. 

Көлемі, мойын және сауыр сәйкестілігі жағынан жылқыға, құлағының ірілігімен, тұяғының ұсақтығымен және қысқа жалымен есекке ұқсас. Түсі қоңыр немесе сұр болады. Тұяғындағы (120-180 см) шоқтықтың биіктігі 12-17,5, салмағы 275-700 кг. 

Аса төзімді, 3 мың жыл бойы жүк артатын мал ретінде пайдаланылып келеді. Айғыр мен ұрғашы есектің гибриді – қашыр анағұрлым сирек кездеседі.   
## Дереккөздер


Санат:Биология
Кэри Муллис

**Муллис Кэри Бэнкс** (Kary Banks Mullis, 28 желтоқсан 1944 жылы туған, Ленуар, Солтүстік Каролина, АҚШ) — американдық биохимик.. Берклидегі  Калифорния университетінде докторлық дәрежесін алды.

1983 жылы полимеразды тізбекті реакция әдісін әзірледі, ғалымдар оның көмегімен гендегі нуклеотидтердің тәртібін анықтады, ДНҚ үлгілері бойынша адамдардың ұқсастығы үшін генді дактилосткопияны қолданды, эволюция мен медициналық диагноз қоюды зерттеді.

Атақ әкелген зерттеулерін Муллис Cetus корпорациясында өткізді, кейінірек еркін кеңесші болды. 1993 жылы Нобель сыйлығын Майкл Смитпен (1932 жылы туған) бөлісті. Муллис өзінің еркін жеке стилімен, пікірімен және мақалаларымен танымал, мақалаларында беделді адамдармен санаспайды, мәселен, Dancing Naked in the Mind Field («Танцующий обнаженным в поле разума», 1998) еңбегі.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:1944 жылы туғандар
Санат:Калифорния университеті түлектері
Музика фикта

**Музика фикта** (musica ficta; лат. «ойдан шығарылған музыка»)- Ортағасырлық музыкада және Қайта өрлеу музыкасында орындалатын шығармаға нота жазуында жоқ хроматикалық ноталарды  (қараң.: ХРОМАТИЗМ) қою тәжірибесі. .Ежелгі басшылыққа сәйкес орындаушыларға кейбір ИНТЕРВАЛДАРДЫ «түзетуге» мүмкіндік берілді. 

Өзгертуге қандай интервалдар, қалай және қандай жағдайда арналғандығы туралы ережелер уақыт өте келе өзгерген. Бұл тәжірибе көмекші таңбалары бар музыкалды ноталауды (диез, бемолей, бекар) енгізуге әсер етті. Сондай-ақ ол мажорлы және минорлы лад эволюциясына әсер етті, ортағасырлық шіркеу ладынан еуропа музыкасының көп бөлігі негізделген мажорлы және минорлы гаммаларға дейін өзгертті.

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Заманауи өнер мұражайы

**Заманауи өнер мұражайы** (Museum of Modern Art, MOMA)- Нью-Йорктегі мұражай, 19 ғасырдың аяғынан қазірге дейінгі америка және еуропа өнерінің ең үлкен топтамасы.  .1929 жылы жеке топтамашылардың тобы негізін қалаған болатын. 

53-ші көшедегі қазіргі ғимараты 1939 жылы ашылған; кейінгі жалғап салынған құрылыс пен мүсін бақшасы Ф.Джонсооның (1953) жобасымен жасалған болатын. Көрме кеңістігін екі есе ұлғайтқан мұнара мен батыс қанаты 1984 жылы аяқталған. Кубист, сюрреалист және абстрактілі экспрессионистердің топтамасы көп; басқа қорларда мүсін, графика, өндірістік дизайн, архитектура, фотосуреттер мен фильмдер бар. 

Тұрақты экспозиция, көрме және көптеген басылымдардың арқасында  мұражай қоғамдық талғамға және көркем өнімге күшті әсерін тигізеді.  

## Дереккөздер


Санат:АҚШ мұражайлары
Санат: Сәулет өнері
Санат:1929 жылы құрылған мұражайлар
Мултан

**Мултан** (Multan)- Орталық Пәкістандағы қала, халық саны 1 182 000 адам (1998), ЧИНАБ өзенінің маңында. . Ежелгі қаланы б.э. дейінгі 326 жылы Александр Македонский басып алған. 

712 жылы ол мұсылмандарға бағынады. Үш ғасыр бойы Үндістан деп аталатын территорияда исламның аванпосты болды. Дели сұлтанатының және Ұлы Моғолдар империясының билігінде болды, ағылшындардың иелігіне (1849-1947) өтпес бұрын, оны ауғандықтар мен (1779) сикхи (1818) басып алған. 

Бұл тоқыма, шыны фабрикасы және қолөнері, әсіресе, құмыра ісі және түйе терісін өңдеу ісі дамыған сауда және өнеркәсіптік орталық. Мұнда көптеген мұсылман ғибадатханалары мен көне индус ғибадатханасы орналасқан.  

## Дереккөздер


Санат:Пәкістан қалалары
Мумбаи

**Мумбаи** (, , ) немесе **Бомбей** — Махараштра шт. әкімшілік орталық, Батыс Үндістан, халық саны — 11 914 398 адам (2001); қала маңындағылармен 16 368 084 адам.. Жарты бөлігі Мумбаи аралында орналасқан, тағы бір бөлігінде айлақ бар, екінші жағы Арабия теңізімен ұласып тұр.

Бұл аталмыш теңіздегі Үндістанның басты айлағы және дүниежүзіндегі ең үлкен әрі тығыз қоныстанған қалалардың бірі. 1534 жылы қалаға португалдықтар иелік еткен. 1661 жылы ІІ Карлға тұрмысқа шыққан Ектерина Брагансаның жасауы ретінде Англияға өтті.

1668 жылы Ост-Үнді компаниясына сыйға берілген болатын, 1672 жылы бұнда компания басшылығы орналасты, 1708 жылы ол Үндістандағы ағылшын иелігінің орталығы болды. 1869 жылы Суэц каналы ашылғаннан кейін Бомбей дамып, Үндістанның көлік орталығына айналды.

Үндістанның экономикалық, қаржы, сауда, мәдениет және білім, сондай-ақ кино индустриясының орталығы болып отыр.

## Қаланың атауы
Мумбаи қаласының атауы Мумбайдан, жергілікті үнділік құдайлар Мумба Девидің аты болып табылады және Маридің «анасы» дегенді білдіреді. Португалияны 16-шы ғасырда қалаға берген «**Бомбани**» атауы «жақсы бух» деген мағынаны білдіретін сөздерден келеді, дегенмен қазіргі заманғы зерттеулер оны жоққа шығарады. Британдық билікке сәйкес, сөз **Бомбейге** бұрылды. Атауы 1995 жылы **Мумбайға** ресми түрде өзгертілді. Бұрынғы атауы қала тұрғындары мен атақты институттармен қолданылады және Батыста да танымал.

## Географиялық орналасуы
[thumb|left|230px|Мумбаи және оның төңірегі, [LandSat-5 ғарыштық бейнесі, 2011 жылғы 30 қаңтар]]
Мумбай Бомбей, Сальсетта және көрші жағалауды басып алып, Ульха өзенінің аузында орналасқан. Мумбайдың көп бөлігі теңіз деңгейінен 10-15 метр биіктікте орналасқан. Мумбайдың солтүстік бөлігінде шыңы бар, қаланың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 450 метр биіктікте орналасқан. Қала аумағы 603,4 км² құрайды.

Қаланың шегінде көлдер бар: Тульси (), Вихар, Повай. Санджай-Ганди ұлттық паркінде орналасқан алғашқы екі қала қаланың бір бөлігін ауыз сумен қамтамасыз етеді. Мумбайда ұлттық паркте шыққан үш өзен бар. Қаланың шекарасында мангрлық батпақтар бар. Қаланың жағалауы көптеген ағындармен және бухталармен жұмсалады. Қаладағы топырақ негізінен құмды, теңізге жақын, аллювиальдық, сазды жерлерде. Рок - қара базальттарға жатады. Мумбай сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан.

## Климаттық жағдайлар
Мумбаи климаты субпексуалды болып табылады. Екі маусым көрінеді: жаңбырлы маусым және құрғақ маусым. Жаңбырлы маусым маусым мен қазан айларына созылады, әсіресе маусым мен қыркүйек айларында қарқынды муссон жаңбырлары қалада жоғары ылғалдылықты тудырады. Орташа температура шамамен 30 °C, температураның ауытқуы 11 °С-ден 38 °C-ге дейін.

Жауын-шашынның жылдық мөлшері — 2200 мм. 1954 жылы — 3451,6 мм. Жауын-шашын көп болды. Желтоқсан айынан мамыр айына дейін құрғақ маусымы қалыпты ылғалдылықпен сипатталады.

Суық солтүстік желдің басым болуына байланысты, қаңтар мен ақпан ең суық айлар.

## Дереккөздер


*
Санат:Үндістан қалалары
Муна (арал)

**Муна** () — Орталық Индонезияның шығыс бөлігіндегі арал.. Суласвесидің (Целебес) оңтүстік-шығысындағы Флорес көлінде орналасқан.

 Оның ұзындығы 101 км, ені 56 км, ауданы 2911 шаршы шақырым. Аралда төбешіктер мен орман көп, орташа биіктігі — 445 м. Австронезия тілдерінде сөйлейтін муна, мұсылмандар қарапайым егін шаруашылығымен айналысады, күріш және батат өсіреді. 

Аралда шошқа тұқымдас бабирусса және қалталы кускус тәрізді сирек кездесетін жануарлар бар. Бас қаласы әрі айлағы — Раха, солтүстік шығыс жағалауда орналасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Индонезия аралдары
Мунда тілдері

**Мунда тілдері** (Munda languages) - Үндістан, Бангладеш және Непал тұрғындары сөйлейтін 17 тілден құралған топ, Мон-Кхмер тілдерімен бірігіп Аустроазиат тілдер тобын құрайды.. Мунда тілдерінде 7 млн. астам адам сөйлейді; мунда тілінде сөйлейтіндер негізінен тау бөктері мен орман алқаптарын мекендеген. Аталмыш топтағы анағұрлым маңызды тілдің бірі – сантали, бұл тілде 4 млн. астам адам сөйлейді; бұл тілдің таралған аймақтары – Орисса үнді штаттары, Бихардың оңтүстігі мен шығысы, Бенгалияның солтүстік батысы мен Ассам және Непал штаттарымен шекаралас аймақтар. 

Тағы басқа маңызды тілдердің бірі хо (Бихар және Орисса шт. шамамен 750 000 адам сөйлейді), мундари (Үндістанның солтүстік-шығысында шамамен 850 000 адам сөйлейді) және корку (немесе курку, мунда тілдері таралған батыс шекара болып табылады; Малья-Прадеш шт. оңтүстігінде және Махараштра шт. солтүстігінде сөйлейтін шамамен 320 000 адам) болып табылады. 

Мунда тілдерінің басқа аустроазиаттық тілдерден ерекшелігі – «субъект – объект – етістік» («бастауыш – толықтауыш - баяндауыш») түріндегі сөйлемнің морфологиялық және синтаксистік бірізділігіне тән күрделілігі, ал көбіне басқа тілдерде «субъект – етістік – объект» тәртібі анағұрлым басым.

## Дереккөздер


Санат:Тілдер
Санат:Халықтар
Мундино де Люцци

**Мундино де Люцци**(лат. Мундинус) (Mondino de Luzzi, Mundinus)-(1270 жыл, Болонья, Италия - 1326 жыл, сол жерде), итальяндық дәрігер және анатом.. Бірнеше жүз жылдар бойы медициналық оқу жоспарларында қараусыз қалған анатомиядан жүйелі сабақ беруді қалпына келтірді, көпшілікке арналған дәрістерде өлікті сойған. 

Оның Anathomia Mundini (1316, 1478 жылы басып шығарылған), тіпті, Андрей Везалияға дейін прозекторларға арналған кітап болды. Бұл кітап Гален ілімінің ізімен жазылса да, кейде ішкі органдарды нақты сипаттамайды, анатомиялық білім беретін жаңа дәуірді ашқан осы кітап болды.   

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мунда

**Мунда** (Мунда жанындағы шайқас) (Munda, Battle of), (б.э. дейінгі 45 жыл) Ежелгі Римдегі Ұлы Помпей мен Юлий Цезарь арасындағы азаматтық соғысты аяқтаған шайқас. .Әскерлер Испанияда кездесті, көтеріліс салдарынан Помпейдің ұлдары Кордованы басып алды. 

Цезарь Помпейдің ұлдарын алдап дөң үстіне шақырып алады. Осы кезде олардың одақтастары жаудың кавалериясының алдыңғы әскерін қарсы алуға бара жатқан, алайда бұл бұлтарысты помпеяндықтар артқа шегіну деп қате түсінеді. Олардың әскері Цезарьға жеңісті беріп, бытырап артқа шегінді.   

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Муниципалдық өзіндік басқару

**Муниципалдық өзіндік басқару** (city government)- қала территориясына немесе қалалақ муниципалитетке қызмет көрсететін үкіметтік институттардың тобы.. Қалалардың бәрі үлкен саяси бірліктерден не болмаса мемлекеттік немесе ұлттық үкіметтерден өзіндік басқаруға ие болды. 

Қалалық өзіндік басқару, әдетте, атқарушы  (Мэр немесе қалалық басшы) және заңнамалық (кеңес және комитет) биліктен тұрады, екеуін де халық сайлайды. Олардың анағұрлым маңызды қызметтері — қоғамдық қауіпсіздік, денсаулық сақтау, білім беру, демалу, тұрғын үй құрылысы, мәдени іс-шаралар тәрізді қызметтер көрсету. 

Жергілікті салықтардан және төлемдерден, сондай-ақ мемлекет немесе ұлттық билік тарапынан берілетін гранттар мен қаржыдан пайда түседі.     

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Муниципалды театр

**Муниципалды театр** (civic theatre)- өзі орналасқан қаладағы басқару органдары толығымен немесе ішінара қаржыландыратын театр. .Сондай-ақ, аталмыш термин коммерциялық емес театр деген мағынаны білдіреді. 

Еуропадағы көптеген муниципалды театрларда кәсіподақ болады.  АҚШ-та бұндай театрды көбіне театр әуесқойларының тобы ұйымдастырады, кейін олар кәсіби труппаға айналуы мүмкін. Алғашқы ірі американдық муниципалды театр 1919 жылы Жаңа Орлеанда құрылған.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Мунтжактар

**Мунтжактар** () – бұғылар тұқымдасына жататын марал туысы, 8-ге жуық түрі бар. .  

Азияны мекендейді, Англия мен Францияға орналастырылған. 

Жотасының биіктігі 40-65 см, салмағы -15-35 кг. Түсі сұр, сары немесе қоңыр. Еркектерінде азулы тістері және қысқа мүйізі бар. Салмағы шамамен 40-50 кг болатын алып мунтжак (М. vuquangensis) 1993-94 жылдары Орталық Вьетнамда табылған.  Мьянма және Таиландтағы Феа (M.feae) мунтжагының жоғалу қаупі бар, қалған түрлері сирек кездеседі. 

## Мінез-құлығының ерекшеліктері
Мунжактардың еркектері өз аймақтарын басқа еркектердің енуінен қорғайды. Олар кездескен кезде, әдетте, төбелеске келеді, онда қысқа мүйіздер өткір азу тістер ретінде қолданылмайды. Бұл бұғылар қуанғанда немесе қобалғанда иттердің үргеніне ұқсас дыбыстар шығарады.

Әйелдердің жүктілігі шамамен 7 айға созылады, содан кейін әдетте бір бала туады, оны анасы оны өз бетінше ұстанғанша қалың бұталарға жасырады. Бұл бұғылар өсімдік тағамдарымен қоректенеді: жапырақтар, шөптер, бүршіктер, құлаған жемістер.

Бір қызығы, сүтқоректілердің жаңа түрлерінің ашылуы екіталай деп есептелетін 1990 жылдары алғаш рет мунджактардың 5 жаңа түрі ашылған және сипатталған.

Азия елдерінде мунджактарды аулайды, олардың еті деликатес болып саналады.

## Мүйіздері
Олар мүйіздердің өте қарапайым құрылымында ерекшеленеді: әрбір мүйізде ұзындығы 15 сантиметрден аспайтын бір ғана, ең көбі екі бұтақ бар. Бұғылардың барлық дерлік түрлері сияқты тек аталықтарының мүйіздері болады.

## Дереккөздер

Санат:Бұғылар
Луис Муньос Марин

**Муньос Марин Луис** (Mufioz Marin, Luis)- (18 ақпан 1898 жыл, Сан-Хуан, Пуэрто-Рико - 30 сәуір 1980 жыл, сол жерде), мемлекет қайраткері, төрт мәрте Пуэрто-Риконың президенті (1948-64) болып сайланған.. АҚШ-та білім алып, Ля Демокрасия газетінің редакторы болады, 1932 жылы Пуэрто-Рико сенатына сайланады. 

Мансабының басында АҚШ-қа тәуелсіз болуды қорғаған, бірақ кейінірек Америкамен ынтымақтастықты таңдады,  Пуэрто-Рикодағы жағдайды жақсарту үшін либералды губернаторды тағайындады. Ол экономикалық дамуға ұмтылған «Өзіндік көмек» бағдарламасын құрастыра алды. 

Пуэрто-Рико 1948 жылы өз президентін сайлау құқығына ие болғанда, халықтың басым көпшілігі оған дауыс берді, кейін қайта сайланды. Пуэрто-Риконы федерация жасаймын деген мақсаты орындалды. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Луис Муньос Ривера

**Муньос Ривера Луис** (Munoz Rivera, Luis)- (17 шілде 1859 жыл, Барранкуитас, Пуэрто-Рико - 15 қараша 1916 жыл, Сантурс), пуэрторикандық мемлекет қайраткері, публицист және патриот. .1889 жылы  Пуэрто-Риконы өзіндік басқару идеясын қолдайтын Ля Демокрасия газетінің құрылтайшысы болды. 

Ол 1897 жылы өзіндік басқару туралы Испания жарғысының қалыптасуында шешуші рөл атқарды. Автономды аймақтың алғашқы президенті болды, бірақ Испания АҚШ-қа  Пуэрто-Риконы бергеннен кейін отставкаға кетеді. Оның ұлы Л.Муньос Марин Пуэрто-Риконың губернаторы болды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Арчи Мур

**Мур Арчи** (шын есімі Арчибальд Ли Райт) (Moore, Archie; Archibald Lee Wright)- (13 желтоқсан 1913 жыл, Бенуа, Массачусетс шт. - 9 желтоқсан 1998 жыл, Сан-Диего, Калифорния шт., АҚШ), америка боксшысы. . 1930 жылдары бокспен айналыса бастаған, бірақ оның айқасты ұйымдастыратын ұйымдарымен қиындықтар туындады, өйткені қарсыластарының көбі одан қорқатын. 

1952 жылы Джои Максиманы жеңіп, алғашқы ауыр салмақ чемпионатын жеңіп алды. 1962 жылға дейін чемпион титулын ұстап тұрды, 1962 жылы үміткер Харольд Джонсонмен кездесуден бас тартқаны үшін жарамсыз деп танылды. 

1936-1963 жылдар аралығында 229 айқасқа қатысып, 194-ін жеңіп алған, оның ішінде 141-ін нокаут жасаған. Кейінірек киноактёр болып, жастармен жұмыс істеді.  

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Брайан Мур

**Мур Брайан** (Moore, Brian) (25 тамыз 1921 жыл, Белфаст, Солтүстік Ирландия - 10 қаңтар 1999 жыл, Малибу, Калифорния шт., АҚШ), Ирландияда туған канадалық жазушы.. 1948 жылы Канадаға қоныс аударып, 1952 жылдан бастан «Монреаль Газетт» газетінің редакторы болды.

Ақсүйектік белгілері біртіндеп ішкілікке ауыса бастаған, тұрмысқа шықпаған егде әйел туралы алғашқы «Одинокая страсть Джудит Херн» (1955; 1987 жылы экрандалған) романымен танымал болды. Кейінгі романдары: «Удача Джинджер Коффи» (1960), «Император мороженого» (1965), «Жена доктора» (1976) және «Жена фокусника» (1998). Оның романдары интонациясы, бейнеленген мәдени мәнмәтіні және сюжеті жағынан ерекшеленеді, бірақ оларды тазалық, талғамдылық және проза тілінің айқындылығы біріктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Генри Мур

**Мур Генри** (Moore, Henry) (30 шілде 1898, Кэстлфорд, Англия - 31 тамыз 1986 жыл, Мач Хедхем), ағылшындық мүсінші және график.. Шахтёрдің ұлы, Бірінші дүниежүзілік соғыста жараланғаннан кейін оңалту грантының арқасында Корольдік өнер колледжінде оқу мүмкіндігі пайда болды. Оның алғашқы шығармаларына париж мұражайынан көрген майя мүсіндері қатты әсер етті.

1931 жылдан бастап абстрактілі пішіндерді адамзат кескінімен біріктіріп, кейде адамзат кесінінен бас тартып абстрактілі өнер саласында эксперимент жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде материалдарға қол жеткізу мүмкін емес болғанда, метро стансаларындағы бомбапаналарында тығылып жүрген лондондықтардың суретін салумен айналыса бастады.

Қолында сәбиі бар Мадоннаның және отбасы топтарының бейнесін салуға тапсырыс алғаннан кейін, оның абстрактілі стилі адамзат бағытына қарай өзгереді, бұл оны әлемге әйгілі етеді.

1950 жылдары қырлы, қапталған саңылаулары бар қола пішіндерін бейнелеу эскпериментіне оралды. Оның көптеген еңбектері монументті, ол жантайып жатқан ню топтамасымен, әсіресе танымал. Оның ірі тапсырыстарының ішінде Париждегі ЮНЕСКО штаб-пәтерінің (1857-58), Линкольн орталығының (1963-65) және Ұлттық галерея өнерінің мүсіндері (1978) бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Джордж Эдвард Мур

**Мур Джордж Эдуард** (Moore, G(eorge) E(dward); 4 қараша 1873 жыл, Лондон -24 қазан 1958 жыл, Кембридж) — ағылшын философы, антикалық философияның негізін қалаушылардың бірі.. Болашақ Кембридж университетінің (1998 - 1904) стипендиаты британдық философиядағы абсолютті иделизмді құлатуға әсер еткен «Природа суждения» (1899) және «Опровержение идеализма» (1903) атты екі ықпалды еңбек жариялады. Осы кезде тағы да өзінің негізгі «Principia Ethica» (1903) атты этикалық шығармасын басып шығарады, онда «жақсылық» деген тікелей танылатын қарапайым және саралау сапасына келмейтін категория болып табылатындығын дәлелдеді. 

Мурдың интуитивизмі кейінгі 30 жылдың ішінде Британияда басым метаэтикалық орынға ие болды, суретшілер мен интеллектуалдардың  Блумсберия үйірмесіне айтарлықтай әсер етті. Таным теориясында Мур «дұрыс мағына» философиясымен есте қалды, оған сәйкес адамдар идеалистік және скептикалық ілімдері (мысалы, «Жер көптеген ғасырлар бойы тіршілік етіп келеді») сәйкес келмейтін өзі туралы және әлем туралы көптеген ой-пікірлерді ақиқат деп санайды. 

Жалпы, Мурдың пікірі бойынша, идеализм немесе скептицизмді қорғайтын бірде-бір дәлел дұрыс мағына тәрізді сенімді болмағандықтан, идеализм мен скептицизмді бірден жоққа шығару керек. Мур 1925-1939 жылдар аралығында Кембриджде философия профессоры болған. 1921-1947 жылдар аралығында Mind журналының бас редакторы болған.   

## Дереккөздер


Санат:1873 жылы туғандар
Санат:1958 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия философтары
Санат:Агностиктер
Санат:Метафизиктер
Санат:Кембридж университеті түлектері
Клемент Кларк Мур

**Мур Клемент Кларк** (Moore, Clement Clarke) -(15 шілде 1779 жыл, Нью-Йорк -10 шілде, 1863 жыл, Ньюпорт, Род-Айленд шт., АҚШ), американдық филолог, «Это была ночь перед Рождеством» деген сөздермен басталатын атақты балладасымен танымал.. Жалпы теологиялық семинарияның негізін қалаушылардың бірі, Шығыс және Грекия әдебиетінен (1821-50) дәріс берген.

1822 жылы Рождествода балаларының көңіл-күйін көтеру үшін «Визит к св. Николаю» поэмасын жазып, 1823 жылы 23 желтоқсанда шыққан «Troy (N.y.) Sentinel» журналына жасырын түрде жариялады. 2000 жылы бұл поэма кіші Генри Ливингстон перуге (1748-1828) тиесілі екендігі анықталды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Марианна Мур

**Марианна Крейг Мур** (15.11.1887 — 5.02.1972) — америкалық ақын.

Ол Брин-Мор колледжінде оқыды, кейінірек анасымен бірге Нью-Йорктегі Бруклинге қоныстанды. 

1919 жылдан кейін әдеби шығармашылыққа бет бұрды, әртүрлі мерзімді басылымдарға өлеңдер мен сын мақалаларын жариялап отырған. «Дайел» («Циферблат») атты ықпалды журналдың редакторы (1925-29) болған. «Наблюдения» (1924) және «Собранние стихотворений» (1951, Пулитцеров сыйлығы, Боллинген сыйлығы және Ұлттық кітап сыйлығы) жинақтары бар. 

Нысаны жағынан мінсіз өлеңдерінде қоршаған ортаны, әсіресе, жануарлар әлемін бақылап, содан көрген мінез-құлықтардың құлықтылық және зияткерлік принциптерін сипаттады. Сонымен бірге жаңа шумақ нұсқаларын жиі құрайтын. «Поэзия» атты антологиясына (1921) «қиялдағы бау-бақшаны онда жүрген құрбақалармен бірге» бейнелеген өлеңдерін жинады. Соңғы жылдары жамылғы жамылып, үшбұрышты қалпақ киген сүйкімді әрі таңғажайып Мур сергектік пен кербездіктің бейнесіне айналды.   

## Дереккөздер


Санат:АҚШ ақындары
Санат:Пулитцер сыйлығының иегерлері
Мэри Тайлер Мур

**Мэри Тайлер Мур** (; 29 желтоқсан 1936 жыл, Бруклин, Нью-Йорк - 25 қаңтар 2017 жыл, Коннектикут АҚШ) — теледидар мен киноға түскен американдық актриса. . Бимен айналысқан, жарнамаға және теледидардағы шағын рөлдерге түскен. Кейін «Шоу Дика ван Дейка» (1961-66, екі «Эмми» сыйлығы) думанына қатысқан алдыңғы қатарлы қатысушылардың бірі болды. 

1970 жылдары ең танымал комедия болған «Шоу Мэри Тайлер Мур» (1970-77, төрт «Эмми» сыйлығы) думаны үлкен танымалдылық әкелді. Актрисаға тағы бір «Эмми» сыйлығын «Украденные дети» атты шағын телехикая (1993) әкелді. Оның «Обыкновенные люди» (1980), «Не будите спящую собаку» (1996) фильмдері бар.

## Дереккөздер

Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Голливуд Даңқ аллеясы
Станфорд Мур

**Мур Станфорд** (Moore, Stanford) (4 қыркүйек 1913 жыл, Чикаго, Иллинойс шт., АҚШ - 23 тамыз 1982 жыл, Нью-Йорк), американдық биохимик.. 1972 жылы ақуыздың молекулярлық құрылымын зерттегені үшін Кристиан Анфинсенмен (1916-95) және Уильям Стайнмен (Stein) (1911-80)  бірге Нобель сыйлығымен марапатталды. 

Ақуыздан және биологиялық сұйықтықтан алынған амин қышқылдары мен пептидтерді талдауға арналған  хроматографияны қолдануымен танымал, ол сол талдау нәтижелерін рибонуклеаза ферменттерінің құрылымын анықтау үшін пайдаланған.  

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Томас Мур

**Мур Томас** (Moore, Thomas) -(28 мамыр 1779 жыл, Дублин, Ирландия - 25 ақпан 1852 жыл, Уилтшир, Англия), ирландтық ақын, сықақшы, композитор және әнші. .Тринити-колледжді тәмамдаған, Лондонда юриспруденцияны зерттеген, онда лорд Байронның және П.Б.Шеллидің жақын досы болды. 

«Ирландские мелодии» және «Народные мелодии» (1807-34) жинақтарына «The Minstrel Boy», «Believe Me, if All Those Endearing Young Charms» және «The Last Rose of Summer» тәрізді халық музыкасына жазылған Мурдың 130 ғажап өлеңдері енді. Лондондық ақсүйектерге арналған Мурдың бұл өлеңдері ирландтық ұлтшылдардың аяушылық сезімін тудырып, қолдауға ие болды. 

Мурдың атағы замандастырының арасында Байронмен және В.Сотпен бәсекеге түсті. «Лалла Рук» (1817) поэмасы, романтикалық шығыс қиялы, өз дәуіріндегі басқа тілдерге аударылған ең танымал поэмасы болды. 

1824 жылы Байронның мемуарлары тапсырылды, болашақта Байронды қорғап қалу үшін ол мемуарлар сол кезде өртелген. Кейінірек Байронның және басқалардың да өмірбаянын, сондай-ақ «История Ирландии» (1827) еңбегін басып шығарады.

## Дереккөздер


Санат:1779 жылы туғандар
Санат:1852 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ирландия ақындары
Элай Мур

**Мур Элай** (Moore, Ely)- (4 шілде 1798 жыл, Белвидера маңы, Нью-Джерси шт. – 27 қаңтар, 1860 жыл, Лекомптон, Канзас), американдық баспагер. .Газеттің баспагері әрі редакторы болған, Нью-Йорк салалық одақ федерациясының алғашқы президенті (1833) болып сайланған. Келесі жылы Ұлттық тред-юнионның төрағасы болып сайланды. 

Таммани-Холдың қолдауымен АҚШ өкілдерінің палатасына сайланды, онда 10 күндік жұмыс күні туралы заңның қабылдануы үшін күрескен. 1839 жылы оның палатадағы екінші мерзімі біткеннен кейін Нью-Йорк айлағының кедендік шенеунігі болды, кейін Нью-Джерсидегі «Уоррен Джорнал» журналының редакторы болды.  

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Құмырсқа арыстаны

**Құмырсқа арыстаны** (antlion)- торқанатты жәндік (Мугmelcontidae тұқымдасы). . Дернәсілі құмға шұңқыр қазып, содан кейін түбіне өзін-өзі көміп, сыртқа жақ сүйегін ғана шығарып қояды екен. 

Шұңқырдың шетін басқан кез келген жәндік шұңқырмен сырғанап барып, құмырсқа арыстанының аузына барып түседі. Жартқыш құрбанының ішіндегісін сорып алады да, құр терісін тастайды. Кәрі құмырсқа арыстаны қоректенбейді. 

## Дереккөздер


Санат: Биология
Мурджия

**Мурджия (Murjiah)**,-айтарлықтай күнә жасаған адамдарды соттауды кейінге қалдыру туралы ілімді қабылдаған алғашқы мұсылман секталарының бірі, өйткені мұсылман баласы өз дінін жоғалтты ма, жоғалтпады ма оны Алла ғана шешеді.. Мұсылман қауымындағы алауыздық туындаған кезең, 7-8 ғасырларда дамыған секта. 

Ауыр күнәсі үшін айыпталғандарды қауымнан қууға және оларға қарсы Джихад жариялауға бағытталған хариджиттердің жауыққан сектасынан ерекшелігі – мурджиттер күнәлі адамдарды Алланың қолына тапсыру керек деп есептейді. 

Исламды уағыздаған бірде-бір адам дінсіз деп жариялануы мүмкін емес деп пайымдайды олар. Хариджиттер Омейядтар династиясына қарсы көтеріліске шыққан кезде мурджиттер мұсылман билігіне қарсы көтеріліске шығу қандай жағдай болмасын ақтауға келмейді деп жариялады. 
Мурджиттер сабырлы болды әрі Алланың сүйіспеншілігі мен рақымдылығын ауыздарынан тастамай жүрді. 

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Санат:Ислам ағымдары
Мурен

**Мурен** (Muraenidae) - жыланбалық тұқымдасы, 80-ге жуық түрі бар. . Тропиктік және субтропиктік теңіздердегі көлшіктерді мекендейді. 

Рифтерді және жартастарды мекендейді, сызаттарға тығылады. Терісі жуан, әжімді, қабығы жоқ және ашық түске боялған. Көбінің кеудесінде жүзбеқанаттары болмайды. Аузы үлкен, мықты өткір тістері бар, жемтігін (әдетте, бұл басқа балықтар) шап беріп ұстап алып қалуға бейім. 

Денесінің ұзындығы шамамен 1,5 м, бірақ Тынық мұхиттағы Thyrsoidea таcrurus жыланбалығының ұзындығы 3,5 м. Муренді кейде тағамға қосады, бірақ оның еті улы болып, әлсіздік тудыруы мүмкін.  

## Дереккөздер


Санат:Жыланбалықтәрізділер
Муреш

**Муреш** (Mures River)- Румынияның орталық бөлігінің батысына қарай ағатын өзен, ұзындығы 725 км. . Шығыс Карпаттан бастау алады. 

Венгер-румын шекарасы арқылы Румынияның солтүстік бөлігі бойынша батысқа қарай ағады,  Сегед (Венгрия) қаласының маңында Тиса өзеніне барып құяды. Муреш - кеме қатынасы керемет дамыған Тисаның маңызды тармағы. Шағын кемелер 320 км астам ұзындық бойымен жүре алады.    

## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Өзендер
Батроломе Эстебан Мурильо

**Мурильо Батроломе Эстебан** (Murillo, Bartolome Esteban) -(1 қаңтар 1618 жылы шоқынған, Севилья, Испания -3 сәуір 1682 жыл, сол жерде), испан суретшісі. .17 ғасырдағы Испаниядағы ең атақты барокко стилінің діни суретшісі, керемет композицияларымен ерекшеленеді, олардың көбі туған жері Севильидің діни ордендеріне және ағайындарына арнап жазылған. Оның бұрынғы жұмыстары Ф.Сурбаранның натуралистік стилінде жазылған, бірақ кемелденген стилінің қалыптасуы жағынан 1650 жылдары атағы мен танымалдылығы бұрынғы шеберлерден асып түсті. 

«Непорочное зачатие» (1652) (өзінің сүйікті сюжеті) тәрізді кейінгі маталарындағы пішінді жеңіл модельдеуі, мол түсі мен көлемді қылқаламы 16 ғасырдағы венециандық және фламандтық барокко стиліндегі суретшілердің әсерін көрсетеді. Оның шығармаларын Испания мен империядағы көптеген суретшілер көшіріп, соған еліктеген; испандық әлемнен тыс жерлерге атағы әйгілі болған алғашқы испан суретшісі болған.    

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Фридрих Вильгельм Мурнау

**Фридрих Вильгельм Мурнау** (, туған кездегі есімі — *Фридрих Вильгельм Плумпе*, ; 28 желтоқсан, 1888, Билефельд, Германия — 11 наурыз, 1931, Санта-Барбара, Калифорния, АҚШ) — үнсіз кино дәуірінің неміс кинорежиссёрі, киноэкспрессионизмнің ең ірі шеберлерінің бірі. . 

Гейдельберг университетін тәмамдаған соң, Берлинде Макс Рейнхардттың басшылығымен жұмыс істеді. 

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери ұшқыш болып, насихат фильмдерін жасаған. Алғашқы көркем фильмін 1919 жылы шығарды, Брэм Стокердің «Дракула» шығармасының ең сәтті экрандалған фильмдерінің бірі  «Носферату» (1922), сондай-ақ «Соңғы адам» (1924) фильмі оған халықаралық атақ әкелді. 

1927 жылы Голливудқа қоныс аударады, бұнда өз шығармашылығының шыңдалған шыңы болып саналатын «Күннің шығуы» (1927) және «Табу» (1931; Дэвид Флаэртимен бірігіп) фильмін қояды. Мурнау фильмдері кейіпкердің эмоционалды жағдайын көрсету үшін камераны субъективті пайдаланудың арқасында  кинематографиялық экспрессия өнерін өзгертті.    

## Дереккөздер
Муромати кезеңі

**Муромати кезеңі** (Muromachi period), Жапония тарихындағы 14-16 ғасырлар аралығындағы әскери билік (бакуфу, немесе сёгунат) кезеңі. 1338 жылы самурай Ашикаго Такаудзи орнатқан бакуфу болатын.

Ашикага Сёгундарының соңғысы орнынан түсірілген кезеңде Бакуфу атауы 1573 жылға дейін сақталды, Онин соғысы (1467-77) кезінде Ашикага үйі Жапония мемлекетін басқара алмай қалады. Айтарлықтай тәртіпсіздіктер мен толқуларға толы болғанына қарамастан, Муромати кезеңі мәдениеттің жанданған дәуірі болды, бұл дәуірде дзэн-буддизм, но театры, көптеген әдеби жанрлар және суми-э (қытай стиліндегі тушпен салынған сурет) дамыған болатын. 

## Дереккөздер


Санат:Тарих