open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крис Хьюз

**Крис Хьюз** (, 26 қараша 1983(19831126)
) — американдық кәсіпкер, ірі әлеуметтік желі Facebook-тың негізін салушылардың бірі.

Эндовердегі, Массачусетс штатындағы Филлипс академиясының түлегі. Гарвардта оқыған. 2006 жылы тарих және әдебиет бакалавры бойынша диплом алған.

2004 жылы студент бола тұра, Крис Хьюз Марк Цукербергпен, Дастин Московицпен және Эдуардо Саверинмен бірлесіп, әлеуметтік желі, Facebook негізін салып, ол кейіннен әлемдегі ең ірі желіге айналды. Алайда 2007 жылы Хьюз Барак Обаманың сайлауалды науқаны кезінде жобаға қатысу үшін  кетуге шешім қабылдайды. АҚШ президенті сайлауы кезінде Крис Хьюз Барак Обаманың сайтын әзірлеумен және оның әлеуметтік-ақпараттық науқанын жүргізумен айналысты.

2009 жылы сайлау аяқталған кейін венчурлік инвестициялық  компаниясында жұмыс істеді.

 негізін қалады, идеясы, әлемді өзгерту талпынысы мақсатында жұмыс істейтін іскер адамдар және ұйымдардың арасындағы қарым-қатынас құруға әлеуметтік желіні пайдалану.

"Әлеуметтік желі" фильмінде Крис Хьюзді актер Патрик Мэпл ойнайды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* CrunchBase сайтындағы профилі
* Крис Хьюз портреті 
Санат:Facebook
Санат:Интернет-кәсіпкерлер
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Санат:26 қарашада туғандар
STUXNET Вирусы

**Win32/Stuxnet** – компьютерлерді Microsoft Windows операциялық жүйесінің басқаруымен зақымдайтын компьтерлік құрт. Оны 2010 жылы 17 мауысымда «ВирусБлокАда» белоруссиялық компаниясынан антивирустық сарапшы Сергей Уласень анықтады. Бұл вирус тек қана компьютерлерде ғана емес, сонымен қоса автоматтандырылған өндірістік процесстерді басқаратын өндірістік жүйелерде де табылды.

## <big>'''Шабуыл мақсаты'''</big>
Бұл Simatic S7 және жұмыс станциялары SCADA-жүйесі Simatic WinCC Siemens компаниясы белгілеу транзисторлардағы логикалық контроллерлер арасында ақпарат ағынын ұстап және өзгертетін бірінші белгілі компьютерлік құрты болып табылады.
Осылайша, құрт өнеркәсіптік автоматтандыру жүйелерін, электр станцияларын, әуежайларды және тағы басқаларды рұқсатсыз деректерді жинау және диверсиялар құралы ретінде пайдаланылуы мүмкін. 
Бағдарламаның бірегейлігі кибер шабуыл тарихында вирус физикалық инфрақұрылымды талқандау болды.

## <big>'''Вирустық болжамдық шығу тегі'''</big>
Stuxnet  мамандандырылған Израиль мен АҚШ арнаулы қызметтердің  Иранға қарсы бағытталған ядролық жобасын үшін әзірленгенін білдіреді деген болжам бар. Дәлел ретінде котда қамтылған MYRTUS жасырын аталу сөздер ескеріледі. Сонымен қатар, кодында бір рет 9 мамыр 1979 кездесті. 
Американдық журналист Дэвид Сангер кітабында "Қарсы тұру және жасыру: құпия соғыс АҚШ президенті Барак Обама мен американдық күштердің ғажайып пайдалану" бекітеді, бұл Stuxnet бөлігі америка үкіметінің антиирандық "Олимпиадалық ойындар" опреациясы болды деп тұжырымдайды.
New York Times Stuxnet вирусының шығу тегін жарыққа шығарды. Басылым бұл бағдарлама АҚШ пен Израиль бірлесіп барлау қызметтерімен тұжырымдайды, ал израилдықтар қазірдің өзінен бастан вирусты өзінің орталық қаласында Димонеде, Негев шөлінде сарап көрді. Газетте бұл вирус Димонеде кешіктірмей әзірленіп, 2009 жыл, және сәтті ауруын Иранның ядролық бағдарламасының  компьютерлік жүйесіне жұқтырды. 
Сонымен қатар, АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон 2011 жылы Stuxnet вирусын әзірлеу жобасын әзірлеу бойынша табысты болды және иранның ядролық бағдарламасы осылайша бірнеше жылға артта қалып қойды деп мәлемдеді.
## '''Технологияcы'''
Берілген вирус Microsoft Windows жүйесінің төрт осал жағын қолданады («нөлдік күн» осалы және үш бұрындағы танымал осалдар), және USB-flash жинағыштың арқасында таратылуна рұқсат береді. Оның антивирустық программаларға байқалмай қалуы нағыз цифрлық қолтаңбалардың болуы көмектесті. Бастапқы вирустың мәтінінің көлемі шамамен 500 КБ код ассемблер, С және С++ тілінде.
## '''Сілтемелер'''

* 
* 
* Siemens — Industry Automation and Drive Technologies — Service& Support — SIMATIC WinCC / SIMATIC PCS 7: Information concerning Malware / Virus / Trojan
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Бесплатное средство для удаления вируса Stuxnet компании BitDefender 

* Организационно-технические проблемы защиты от целевых вредоносных программ типа Stuxnet / А. С. Марков, А. А. Фадин // Вопросы кибербезопасности. 2013. № 1(1). С.28-36.
Жиделі ауылдық округі (Алматы облысы)

**Жиделі ауылдық округі** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жиделі, Қошқарбай, Орақты батыр ауылдары кіреді. Орталығы - Жиделі ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы ауылдық округтері
Turkvizyon ән байқауы 2016

**[[Turkvizyon ән байқауы]] 2016** (; ) - 2016 жылы Түркияның Стамбұл қаласында өтуі тиіс халықаралық əн байқауы.

## Өткізуден бас тарту
2016 жылдың 8 желтоқсаны байқау ұйымдастырушылары жарысты өткізу уақытын 2017 жылға ауыстырды. Бұған қарамастан 2016 жылы белгісіз себептермен байқау өткізілмейтіні туралы хабарланды.

## Қатысудан бас тартқан елдер
*  Босния жəне Герцеговина

## Қатысушылар

## Дереккөздер

Санат:Turkvizyon
Көктал (Балқаш ауданы)

**Көктал** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл, Көктал ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бақанас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 101 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Алдабергенов ауылдық округі

**Алдабергенов ауылдық округі** — Жетісу облысы Ескелді ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алдабергенов, Жаңалық, Жастар ауылдары кіреді. Орталығы - Алдабергенов ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы ауылдық округтері
Жаңалық (Ескелді ауданы)

**Жаңалық** — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Алдабергенов ауылдық округі құрамына кіретін ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылының батысында 16 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Өрқұсақ

**Өрқұсақ** (2007 жылға дейін — *Қызыл Октябрь*) — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Қарабұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Луанда

**Луанда** () — Ангола мемлекетінің астанасы, мемлекеттің ең ірі саяси, мәдени, қаржы жәнеөнеркәсіп орталығы.
   
## Табиғи жағдайы
Луанда Атлант мұхитының жағалауында Кванза өзенінің құйылысында орналасқан. Тропикалық аймақта болғандықтан орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 250-500 мм-ге дейін жетеді, әрі олардың басым бөлігі ақпан-наурыз айларында жауады. Ең жылы ай — наурыз, сынап бағанасы бойынша температура +30 градусқа дейін көтеріледі, шілдеде +16-қа дейін төмендейді. Ауа-райының салқындауына Бенгель ағымы әсер етеді.

Луанда маңайында бүлінбеген күйінде сақталған шөптесін және бұталы өсімдіктер көп, сондай-ақ осы жерде көптеген пальмалар мен тоғайларды кездестіруге болады, бірақ астананың оңтүстігіне қарай олар сирек кездесе бастайды. Қала шетінде жабайы жануарларды, әсіресе пілдерді, арыстандарды, леопардты, бөкен және маймылдарды кездестіруге болады, алайда олардың популяциясы соңғы жылдары күрт қысқарды, бұған бірден-бір себеп  браконьерліктің өріс алуы болып отыр. Жағалауларда түрлі су өкілдері мекендейді: киттер, тасбақалар, шаян тәрізділер, ұлулар, бірнеше балық түрлері бар. Қала орталығы теңіз деңгейінен 6 метр биіктікте орналасқан.

## Қаланың даму тарихы
Ангола мемлекетінің қазіргі астанасы 1575 жылы португал колонизаторы Паулу Диашем  де Новаишеммен құрылып  Сан Паулу де Луанда деген атпен әйгілі болды.1975 жылы Луандаға өзгертілді.  
2008 жылы ECA International-дың мәліметтері бойынша ең қымбат қала атағына ие болды. Луанда қаласында бір литр сүт үш долллар, ал жалдамалы екі бөлмелі пәтер айына жеті мың долларға дейін жетеді.

## Халық, тіл және дін
Луанда қаласы Анголаның ең ірі қаласы болып саналады. Халық саны 4,5 млн адамға жетеді. Луанда қаласының этникалық құрамы алуан түрлі, мұнда овимбунду, мбунда, баконго, лунда, чокве, нгантуэла, куаньяма африка халықтарының өкілдері мен еуропалықтар шоғырланған.  Ресми тілі португал тілі болып саналады, бірақ қала тұрғындарының көбі банту тілінде (кимбунду, умбунду, киконго) сөйлейді.

## Мәдениеті мен білімі
Луанда-Анголаның мәдени даму орталығы. Осы қалада жүзден аса сегіз жылдық мерзімнен тұратын бастауыш мектеп бар.Агостиньо Нето атындағы университетте жоғары білім алуға болады. Барлық мектептерде және университетте сабақ португал тілінде өтеді.

*
Ақешкі (ауыл)

**Ақешкі** — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Ақын Сара ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Қарабұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 36 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Ақтұма

* Ақтұма – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл. 
* Ақтұма – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл.
Ақын Сара

**Ақын Сара** (2007 жылға дейін — *Целинное*) — Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл, Ақын Сара ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 37 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Алмалы (Ескелді ауданы)

**Алмалы** — Жетісу облысының Ескелді ауданы, Қоңыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан солтүстікке  қарай 24 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Алан Уокер

**Алан Олав Уокер** (ағыл. *Alan Olav Walker*; 1997 жылы 24 тамызда туған) — музыкант және диджей. Өзінің бірнеше елдерде алдыңғы қатарларда көрінген «Faded» атты синглымен белгілі. YouTube-та 1 млрд көрілім және 6 млн лүпілге ие болған. 2016 жылдың жазында шыққан «Sing Me To Sleep» атты туындысы да танымал. 2016 жылдың желтоқсанында ол YouTube-та 200 млн көрілім және 2 млн лүпілге ие болған «Alone» атты жаңа өлеңін шығарды.

## Ерте жасы және карьера басы
1997 жылдың 24 тамызында Ұлыбритания, Нортгемптонда дүниеге келген. 2 жасқа толғанда өзінің әпкесі (Камилла), ағасы (Андреас) анасы және әкесімен Бергенге көшіп кетті. Екі азаматтығы бар. Сандық технологиялар уақытында туған Алан ерте жасынан компьютерге қызыға бастады. Осы қызығушылық графикалық дизайн мен бағдарламалауға әкеп соқты. Алғашында «DJ Walkzz» атымен өзінің ноубугінде FL Studio деген бағдарламамен 2012 жылы өз әуендерін жасай бастады. YouTube және SoundCloud-та шығарылған өлеңдері дыбыс жазушы студиялардың көңілін аудартты. Оның алғашқы туындыларының бірі 2012 жылдың 7 қазанында жарық көрген «Celebrate» трекі болып саналады.

## Қазіргі уақыт
NoCopyrightSounds-пен табысты серіктістіктен кейін, 2015 жылы Sony Music Sweden-мен контрактқа кол қойды. Оның "Faded" атты алғашқы трекі Изелин Солхейммен бірігіп жазылған "Fade" атты туындының өзгертілген нұсқасы болып табылады. Тез арада бұл сингл үлкен танымалдылыққа ие болып, түрлі чарттарда үздіктердің қатарында табылған. Қазіргі уақытта YouTube-тағы видео 1 миллиард көрілімнен асқан. 

"Faded" –тің жаһандық жетістігінен кейін Алан жоғары мектепті тастап кетті. Қазіргі уақытта ол жаңа өлеңдерді шығарып, концерттерде өнер көрсетіп жүр. Оның дебютты шығуы Ослода өткен «Бүкіләлемдік экстремалды ойындар»-да болды.

## Концерттік турлары
**Негізгі орындаушы ретінде**
*Walker Tour (2016—2017)
**Қосалқы орындаушы ретінде**
*Рианна — Anti World Tour (2016)
*Джастин Бибер — Purpose World Tour (2017)
*Мартин Гаррикс — Thursdays At Ushuaïa

## Синглдары

Санат:Сазгерлер
Санат:Норвегия диджейлері
Бақтыбай Жолбарысұлы ауылдық округі

**Бақтыбай Жолбарысұлы ауылдық округі** — Жетісу облысы Ескелді ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бақтыбай Жолбарысұлы, Елтай, Өтенай ауылдары кіреді. Орталығы - Бақтыбай Жолбарысұлы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы ауылдық округтері
Сірге мөлдірету

**Сірге мөлдіретер** — күздігүні бие ағытардағы ақырғы қымызға көрші-қолаңды шақыру кәдесі. Бие ағытар күні берілген қымызды "сірге мөлдіретер" дейді. Бұл дәстүрді өткізу үшін ауылдың ақсақалдары және аналары шақырылады. Ал олар болса өз кезегімен риза болып, алғыс айтады. Сонымен қатар өзінің батасын береді. Кейбір аймақтарда бұл дәстүрді басқаша "сірге жияр" деп те атайды. Бұл дәстүр қазақтың жомарттық салтын көтере түсетін қасиетті де тамаша дәстүр болып табылады.
### Дереккөздер


Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Жастар

* Жастар – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл. 
* Жастар (2018 жылға дейін Молодежное) – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.
Ават ауылдық округі

* Ават ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Ават ауылдық округі – Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы әкімшілік бірлік.
Әймен

**Әймен** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Бөлек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Сырымбет ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Сырымбет ауылдық округі** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сырымбет, Дәуқара, Егіндіағаш, Қарақамыс, Сарыбұлақ, Сұлукөл, Шолақөзек, Шоққарағай ауылдары кіреді. Орталығы – Сырымбет ауылы. Округ құрамында болған ''Юдинка'' ауылы 2014 жылы, ''Качиловка'' ауылы 2015 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2415 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы ауылдық округтері
Бөлек ауылдық округі

**Бөлек ауылдық округі** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Әймен, Бөлек, Қарасай ауылдары кіреді. Орталығы – Бөлек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы ауылдық округтері
Еңбек (Еңбекшіқазақ ауданы)

**Еңбек** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Балтабай ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстікке қарай 12 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Теректі (Ескелді ауданы)

**Теректі** — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Қаратал ауылдық  округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан шығысқа қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Birdy

**Жасмин ван ден Богард** (; 15 мамыр 1996), **Birdy** лақап атымен танымал британдық әнші, 2008 жылғы Open Mic UK байқау жеңімпазы.

Жасмин ван ден Богард 15 мамыр 1996 жылда Лимингтонда дүниеге келген. Оның анасы — пианист, 7 жасында Жасмин фортепиано ойнап, , ал 8 жасында музыка шығарды. Бүркеншік аты Birdy (ағыл. — &#x22;құс&#x22;) — оның ата-анасы қойған балалык лақап аты. Жасминнің отбасында ағылшын, фламандық, бельгиялық және голландиялық тамырлары бар жәе де оның туыстарының бірі- актер Дирк Богард болып табылады.

2008 жылы 12 жасында Birdy Open Mic UK музыкалық байқауының жеңімпазы атанды. Ол 18 жасқа дейін категорияда, сондай-ақ гранд-при байқауында да ұтты. BBC Radio 1-ге арналған сұхбатында Birdy болашақта немен айналасатыны осы конкурстағы жеңіс көмектескенін және музыкамен айналысуды осы жеңіс итермелегенін айтты. Open Mic UK байқауындағы жеңістің қорытындысы: 14th Floor Records лейблмен келісімшарт жасасуы және дебюттік альбомның жазбасы.

2009 жылы Birdy BBC Radio 3 Pianothon байқауында фортепианода өнер көрсетті.

2011 жылдың қаңтар айында 14 жасында Birdy өзінің алғашқы Bon Iver тобының -&#x22;Skinny Love&#x22; әнінің сингл — каверін шығарды. Ұлыбритания хит-парадында 17 орында тұрды және Нидерланды хит-парадын басқарды. Бұл ән BBC Radio 1 радиосының ротациясына қосылды. &#x22;Skinny Love&#x22; бейнебаянының режиссері No Doubt, Garbage, Blur, Annie Lennox, Eurythmics және басқа да бейнебаяндармен жұмыс істеген Софи Эллис-Бекстор болды.Бұл ән &#x22;Вампир күнделіктері&#x22; телехикаясының &#x22;The Sun Also Rises&#x22; эпизодында ; Тағы бір ән — The xx тобының &#x22;Shelter&#x22; кавер-версиясы &#x22;The End of the Affair&#x22; эпизодында шырқалды. Birdy-нің кавер-версиялардан және өзінің әнінен құралған дебюттік альбомы 2011-жылдың 7-қарашасында шықты.Ол Ұлыбританияның хит-парадында 13-ші орынды, Ирландияның 40-шы орынында, Бельгия мен Нидерландыда топ-10- ға кіріп және Австралияда 1-ші жүлдені иемденді. 

2012 жылдың наурызында Birdy &#x22;The Hunger Gamts&#x22; фильміне саундтрек ретінде «Just a Game» әнін жазған болатын,ал маусымда «Жүрегімен батыл» мультфилміне саундтрекке Mumford &#x26; Sons тобымен дуэтте «Learn Me Right» әнін орындады.Ал 2012-жылдың 7 шілдесінде Эд Ширанның «The A Team» әнінің кавер-версиясы кірген «Live in London» мини-альбомы шықты. 29-тамыздаXIV жазғы Параолимпиядалық ойындардың ашылуында Antony and the Johnsons тобымен «Bird Gerhl» әнінің кавер-версиясын орындады.

2013-жылдың 23-қыркүйегінде Birdy-нің толықтай өзінің әндерінен тұратын Fire Within атты екінші альбомы жарық көрді,бірінші әні-«Wings»(2013-жылы 22 шілдесінде шыққан) әні болатын.

2014-жылдың сәуірінде Birdy «Виноваты звёзды» фильміне «Not about Angels», «Best Shot» және «Tee Shirt» әндерін жазды. Сол жылдың желтоқсан айында Birdy Jaymes Young және Дэвид Геттамен бірге ,Дэвид Геттаның Listen(2014) альбомына кірген «I’ll Keep Loving You» жаңа әнін жазды.
Неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы

Национал-социалисттік жұмыс партиясы (нем. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)) - Германиядағы жалғыз заңды және билеуші партия. Антигитлерлік коалиция күшімен 1945 жылы жойылды. 
#### Басшылары
*Карл Харрер(1919-1920)
*Антон Брекслер(1920-1921)
*Адольф Гитлер(1921-1945)
*Мартин Борман
Национал-социалисттік жұмыс партиясының негізін қалаушысы - Антон Дрекслер. Карл Харрер Неміс жұмыс партиясының басшысы болған.
#### Идеология
Партияның идеологиясы национал-социалистті - тоталитарлі идеология болды. Ол өзінде национализм, расизм, фашизм, антисемитизм және антикоммунизм идеяларын қамтиді.
#### Екінші Әлем Соғысысындағы ұтылыстан кейінгі неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы
Екінші әлем соғысындағы ұтылыстан кейін Неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы 1945 жылы антигитлерлік коалиция күшімен жойылды.
Антинацистік саясат беретін елдердің басшыларының шешімімен Германияда денацификация өтілді. Денацификация аясында ННСЖП қатусышаларының көбісі ату жазасына кесілді. Кейбір қатысушылар елінен қашып үлгерді.
##### Дереккөздер
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F
Емшегін көкке сауу

**Емшегін көкке сауу** — қазақ халқының әдет-ғұрыптарының бірі. "Ана біткен аспанға ақ сүтін сауып, зарлап, өлі-тірі әруақты шақырды". (Ә.Сараев). Ата-анасына зәбір-жапа көрсеткен, қол жұмсаған, тілі тиген немесе ел-жұртына, руына ел істемеген іс істеп, ұят келтірген жастарды жазалаудың ауыр түрлері бар. Олар атаның теріс батасы және ананың емшегін көкке саууы. Яғни, бұл қарғыстың шегі болып саналады. Ана мұндай жағдайда " ақ сүтімнің садағасы кет! " деп өз баласына немесе қылмыскерлерге лағнет айтып, қарғай отырып, құдайға, әруақтарға салып емшегін көкке сауады. Бұл - ата-анасының елбұзарларға деген ең ақырғы ауыр жазасы. Бұл жаза, қарғыс алынбайды. Мұндай қарғыс алған адамдарды жұрт өз қатарына алмайды пейіл білдірмейді, қамқорлық жасамайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Есекке теріс мінгізу

**Есекке теріс мінгізу** — қазақ халқының салт-дәстүрлерінің бірі. "Ата-анасына тіл тигізген немесе қол жұмсаған ұлды мойнына құрым кигізіп байлап, қара сиырға теріс мінгізеді" ("Жеті жарғы" заңынан). Қылмыс жасаған, елге ұят келтірген ерсі іс істеген, зиян жасаған ер, әйелдерді дала заңы бойынша халық жиналып, оның ұятын бетіне басады. Қара есекке (немесе қара сиырға) теріс мінгізіп, бетіне күйе жағып, есек бауыры астынан аяғын байлап, мойнына қара құрым іліп, үй, ауыл аралатып мазақ етеді, әбден қорлайды. Жұрт бетіне түкіреді. Бұл әсіресе жас балалар үшін қатал көрсеткіш, үлгі әрі тыйым. Мұндай қатал үкім, масқара жазаны халық тәрбие құралы, тыйым ретінде қолданған.

## Дереккөздер
Наурызкөк

**Наурызкөк** - наурыз айында ұшып келетін көктем құсы.

Қарасы шағын ғана, осы құсты шығыс елі күтіп жүреді. Оны алғаш көргендер "Наурызкөгім келдің бе?" деп шақырады және де жем шашады. Наурызкөкті ешкім қумайды, үркітпейді. Халқымыз оны бақыт құсы қатарына да қосады.

## Дереккөздер

Санат:Құстар
Көңіл толқыны (күй)

**Көңіл толқыны** – қазақ композиторы, домбырашы, күйші – Секен Тұрысбеков шығарған күй.
Бұл күй тағдыр тәлкегіне түскен кезде дүниеге келген. «Көңіл толқыны» 1985-87 жылдары туған.

## Күйдің шығу тарихы
Секен аға екі жасар Жанар және Анар атты қыздарынан табан асты айырылып қалған. Бірін көлік қағып кетсе, екіншісіне көз тиіп қайтыс болған. Қос бірдей баласын жер астына тапсырған Секен аға ауыр күйге түсіп, қатты тұйықталып кеткен. Жер бетіне сыймай, қайғы жамылған сәтте, «Көңіл толқыны» күйін өмірге әкеледі. Күй бірден көпшіліктің ыстық ықыласына бөленіп, кеңінен таралады. Тіпті, алыс-жақын шетелдегі жұртшылық күйді тыңдаған бойда оның авторын іздестіріп, күйдің шығу тарихына білгілері келеді. Жапондық тыңдармандар күй аннотациясын сұраған кезде, автор іштегі орны толмас, өкінішті сыртқа шығармас үшін «Бұл күй «Невада-Семей» қайғысына арналған еді» деп қоя берген.
Секен Тұрысбеков «Көңіл толқыны» кітабында былай деп жазады: «Күйдің өзегінде әкенің орны толмас өкініші мен өксігі жатыр. «Көңіл толқыны» - өзіне дейінгі ұлы күйші-сазгерлердің рухани жалғасы болғанымен, ішкі табиғаты мүлде бөлек, жүрек қылын дірілдете шертер күші бар, тыңдаушысын ой мен сезім тұңғиығына тартатын туынды».

Санат:Күйлер
Ақжал (Алматы облысы)

**Ақжал** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Қырбалтабай ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-батысқа қарай 39 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Балтабай ауылдық округі

**Балтабай ауылдық округі** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбастау, Ақтоғай, Балтабай, Бірлік, Еңбек, Күш, Өрнек ауылдары кіреді. Орталығы - Балтабай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы ауылдық округтері
Бәйтерек ауылдық округі

* Бәйтерек ауылдық округі – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Бәйтерек ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бәйтерек ауылдық округі – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бәйтерек ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Бәйтерек ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы әкімшілік бірлік.
Наурыз төл

*Наурыз* айында мал төлдей бастайды. Олар **"наурыз төлі"** деп аталып, төл басы ретінде бағаланып, малжанды қазақ баласы оны ерекше күтіп бағады. Төл басы сатылмайды, ешкімге сыйға берілмейді. Мұндай малды көбінесе өз қызығына, тойына, құрбан айт күндерінде сойып, ырым етеді.
### Дереккөздер
Наурыз есім

**Наурыз** күні туылғандарды халық бақытты, ерекше адамдар деп санаған. Сондай себеппен оларға **Наурыз есімін** беретін болған. Мысалы, қазақ халқында Наурызбай Құтпанбайұлы (1700–1781), Наурызбай Қасымұлы (1822—1847) атты әйгілі батырлар болған. Алтын ордада Наурыз есімді хан (1359–60) болғаны тарихтан белгілі. Наурызгүл, Наурызбек, Наурызәлі деген адам аттары да жиі кездесетіні белгілі.

## Дереккөздер
Наурыз шешек

**Наурыз шешек** - Наурыз айында өсетін жапырақты, түрлі-түрлі гүлді, қауашақты әсем өсімдік (шөп). Әсемдік үшін үйде де өсіреді. Майының дәрілік қасиеті бар. Қазақстанның таулы аймақтарында оның бірнеше түрі өседі. Наурыз шешек "Қызыл кітапқа" енген сирек кездесетін бағалы өсімдік қатарына жатады.
### Дереккөздер
Аса ауылдық округі

* Аса ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Аса ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Астероид Күні

**Астероид Күні** – астероидтан келетін қауіптерді баяндау мен астероидтардың Жермен соқтығысу қауіпінің алдын алу әдістерін болжауға дағдыланған, халықаралық ақпараттық серіктестік. Астероид күні жылсайын 30 маусымда атап өтіледі, дәл осы күні Жермен Тунгус меториті соқтығысқан болатын, және бұл тарихымыздағы ең үлкен астероидтты апатқа алып келген болатын. Астероид күні 2016 жылдың желтоқсан айында БҰҰ Бас Ассамблеясындағы ресми декларацияда көрсетілді.

Режиссер Григ Рихтерс, В612 Қорының директоры Даника Реми, НАСА Астронавты Рассел Швайкарт, және Queen тобының гитаристы әрі астрофизик Брайан Мэй Астероид күнінің бастаушылары болып табылады. Астероид Күні жайлы Декларацияға көптеген үздік ғалымдар, технологтар, мәдени қайраткерлер, кәсіпкерлер (олардың ішінде - Ричард Докинз, Билл Най, Питер Гэбриел, Алексей Леонов, Кип Торн, Лорд Мартин Рис, Брайан Кокс және т.б.) қол 
қойды.

## Тарихы

2014 жылдың Ақпан айында, астрофизик әрі Queen тобының гитаристы, Брайан Мэй режиссер Григ Рихтерспен бірге қызмет жасай бастады, дәл осы кезде Брайан Мэй солтүстікке таман 51 градусы атты фильміне (Лондонға құлайтын үлкен астероид апаты жайлы фильміне) музықалық сүйелдеме жасаған болатын. 2014 жылы Starmus Festival  фестивалінде осы фильмнің көрсетілімінен соң, Рихтерс пен Мэй Астероид Күнін ұйымдастыру жайлы
жариялады.

## Астероид Күні жайлы Декларация

Астероид Күнінің қазіргі жұмысшылары «Декларация 100Х» атты декларация жасады, онда Жерді астероидтармен болашақ соқтығысуынан сақтау жайлы идеяларды қолдау шақыратын ғалымдар мен технологтарға үндеу жазылған. Алайда декларацияға тек мамандар ғана емес, оған қоса бұл мәселенің шешуіне қызығушылығы бар барлық азаматтар қол қоя алады. 2017 жылдың мамыр айында, бұл декларацияға жүздеген атақты адамдар мен 40 мыңнан астам өзге ел азаматтары қол қойды. 

Декларацияда үш негізгі мақсат көрсетілген:

1. Мемлекеттік, Жеке және Қайырымдылық ұйымдардың көмегімен Жер шары тұрғындарына потенциалды қауіп төндіретін жер маңы астероидтарды анықтау және бақылау үшін әлемде бар технологияларды бірлестіру.

2. Анықталған астероидтардың санын жүз есеге арттыру және 10 жылдың көлемінде оларды 100 мыңға жеткізу.

3. Астероидтан келетін қауіп пен оның алдын алу әдістері жайлы тұрғындарды ақппараттандыру мақсатында Астероид Күнін бүкіл әлемде қабылдау. 2016 жылы БҰҰ Астероид Күнін ресми түрде қабылдауымен бұл мақсат орындалды деп есептейміз.

## Сілтемелер
* Астероид Күнінің ресми сайты
Асхат Мұратұлы Садырбай

**Асхат Мұратұлы Садырбай** (6 маусым 1986 жылы, Шымкент қаласы, Түркістан облысы) — журналист, тележүргізушісі. Әкесі Садырбаев Мұрат Абылұлы, анасы Сыздықова Оразкүл Керімбекқызы. Туған ауылы Түркістан облысы, Төлеби ауданы, Әңгір ата ауылы. Отбасында 3-ші перзент. Ағасы, әпкесі, інісі, қарындасы бар.

## Өмірбаяны
1992 жылы Әңгір ата ауылындағы бастауыш мектептің 1-сыныбына барады. 4-ші сыныпты тәмәмдаған соң көрші Абай ауылындағы орта мектепке ауысады.

2003 жылы Абай атындағы орта мектепті үздік бітіреді.

2003 жылдың қараша айынан бастап жергілікті облыстық «Қазақстан-Шымкент» телеарнасының штаттан тыс тілшісі ретінде жұмысқа қабылданып, таңғы бағдарламалардың жүргізушісі қызметін атқарады.

2004 жылы Алматыдағы Халықаралық Мамандықтар Институтына ауысады.

2005 жылдың қаңтар айынан бастап «Қазақстан» РТРК АҚ ОҚО филиалына штаттағы редактор қызметіне жұмысқа қабылданады. Оқуын сырттай бөлімге ауыстырып, журналистиканы қызметте жалғастырады.

2005 жылы Халықаралық Мамандықтар Институты жабылып, сол жылы 3-ші курсты Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университетінің «Халықаралық қатынастар» факультеті, «Халықаралық журналистика» мамандығы бойынша сырттай оқу түрін жалғастырады.

2006 жылдың ақпан айында «Қазақстан» РТРК таңғы бағдарламасының жүргізушісі ретінде шақырылып,штаттағы редактор-жүргізуші қызметіне Алматы қаласына ауысады.

2006 жылдың маусым айында Шымкенттегі «Қазақстан» РТРК АҚ ОҚО филиалына редактор-жүргізуші қызметіне қайта оралады.

2008 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университетінің «Халықаралық қатынастар» факультеті, «Халықаралық журналистика» мамандығы бойынша оқуды бітіріп, «Халықаралық журналист» дипломын алады.

2009 жылы Алматы қаласындағы «Хабар» ААҚ шақыртуымен «Ел Арна» телеарнасына штаттағы редактор-жүргізуші қызметіне ауысады.

2014 жылдың сәуір айында «Ел Арна» телеарнасынан «Хабар» телеарнасына ауысады.

## Білімі

## Отбасы
2011 жылдың 8 тамызында Асхат Садырбай Ерке Есмаханмен неке қиды. Екі жылдан соң жұп ажырасты. Бұл некеден Мүслім деген ұлы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Шымкентте туғандар
Хұсайын Бижанов ауылы

**Хұсайын Бижанов ауылы** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл, Бартоғай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 82 км жерде.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Баяндай

**Баяндай** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Ташкенсаз ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстікке қарай 13 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Бәйдібек би ауылдық округі

**Бәйдібек би ауылдық округі** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 2014 жылға дейін *Евгенемаловодный ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бәйдібек би ауылы.  

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы ауылдық округтері
Масақ ауылдық округі

**Масақ ауылдық округі** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қазтай Ұлтарақов, Нұрлы ауылдары кіреді. Орталығы - Қазтай Ұлтарақов ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы ауылдық округтері
Малыбай ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Малыбай ауылдық округі** — Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қазантай, Қазы, Малыбай ауылдары кіреді. Орталығы – Малыбай ауылы. Қазы ауылы таратылған Қазы ауылдық округінен 2013 жылы қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Аққулы ауданы ауылдық округтері
ATK Holdings

**ATK Holdings** -- қазақстандық халықаралық және тауар саудасы бойынша бұранғы КСРО елдерінің ең ірі компанияларының бірі. Бұл компания 2016 жылы қазақстандық кәсәпкер Абдумалик Муталович Мирахмедовпен негізі қаланып нидерландық Trafigura компаниясының стратегиялық партнеры болды. Фирманың иесі Trafigura (51% акция) және Абдумалик Мирахмедов (49% акция) болып табылады.

## Қызмет
АТК Holdings металдармен және олардың концентраттары мен қорытпалары, түрлі металл өнімдерінің түрлерімен сауда жасайды. Спектр алюминий, кокс, мыс, кобальт, темір кені, қорғасын, марганец, молибден, мырыш, никель, болат және басқа да көптеген түрлі-түсті өнімдерді қамтиды. Сондай-ақ, АТК, оның металдар мен тау-кен клиенттері үшін арнайы жасалған қаржылық шешімдерді қамтамасыз ету үшін оның қаржылық беріктігі мен тәжірибесін береді: бұл капиталды қаржыландыру және көпір қаржыландыруды жұмыс аванстар, экспорт алдындағы қаржыландыруды қамтиды.

ТМД елдеріндегі зауыттардан шикізат импортталады: жеткізушілер тізімі Орал тау-кен және металлургия компаниясың, Заречный көмір өндіру компаниясы және KAZ Mineralsды қамтиды. Компания Ресейде өзінің филиалы ATK Eurasia-мен ұсынылған. Оның CEO-сы Абдумалик Муталович Мирахмедов көптеген халықаралық форумдар, конгрестер мен тау-кен өнеркәсібі корпорациялары мен трейдерлердің отырыстарына қатысады..

## Сілттемелер

## Сыртқы сілттемелер
* Official site  
* Profile at Tadviser.ru 

Санат:Қазақстан тау-кен компаниялары
Санат:Ресей тау-кен компаниялары
Санат:2016 жылы құрылған компаниялар
Санат:Мәскеуде негізделген компаниялар
Санат:Ресей штаб-пәтері орналасқан трансұлттық компаниялар
Санат:Темір кенін өндіруші компаниялар
Санат:Тауарлар трейдерлері
Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы

**Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы** – Қазақстан Республикасының Ұлттық Ұланына офицерлер дайындайтын жоғары оқу орны. 

Құрылу уақыты: 1997 жылдың 18 наурыз күні. Басқару орталығы: Қазақстанның Ішкі істер министрлігі. Түрі: Мемлекеттік әскери институт. Мекен-жайы: Петропавл қ., Юбилейная к-сі, 6.

## Тарихы
Оку орнын құруына ықпал еткен тарихи себептер:
Тәуелсіздікті алғаннан кейін 1992 жылда Қазақстанда ішкі әскери күштерінің қалыптасуы басталды. Бірақ, офицерлердің көп білігі Кеңес Одағының басқа жерлеріне кетуінің əсерінен елімізде олардың жетіспеушілігі пайда болды. 1994 жылдан бастап ішкі әскердің басшылары қысқа мерзімді курстардан кейін прапорщиктерге офицер атақты тағайындауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, 90-шы жылдарда криминалдың қарқынды дамуы орын алды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 2 ақпандағы Қаулысымен Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Әскери институты «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды.

## Институттың қалыптасуы
1997 жылдың басында мемлекет офицерлерді дайындауға арналған əскери училище құруын қарастырды. Орналасу орны ретінде Семей жəне Петропавл қарастырылды. Бірақ, Семей қаласында ресурстардың дайын болмауына байланысты 1997 жылдың 18 науырызда 349-ші бұйрығы бойынша Петропавлда ауыл шаруашылығын механизациялау техникумының комплексінде училище құрылды. 

## Оқу тəртібі
Əскери институтта оқуына тек 17-21 жас аралығында əскери қызмет етпеген немесе əскери қызмет еткен 25 жасына дейінгі ерлер алынады. Бүгінгі таңда институтта 7 мамандық бойынша 4 жылдық оқыту бағдарлама өткізіледі. Мысалы:
# Ұйымдық тактикалық
# Əскери қамтамасыз ету (байланысты қамтамасыз ету)
# Тыл қамтамысыз ету (артиллериялық, инженерлі-техникалық, көліктік жəне тыллық қамтамасыз ету)
# Əлеуметтік-құқықтық жұмыс офицері

## Институттың басшылары
# Амангелді Резуанұлы Дүкенов — 1997—2001
# Сәбит Қамитұлы Ахметов — 2001—2003
# Мұрат Кенжеғалиұлы Қарағұйшиев — 2003—2004
# Рашид Хабибуллаұлы Фаткуллин — 2004—2006
# Жұмабек Хатиоллаұлы Ахметов — 2006—;

## Дереккөздер

Санат:1997 жылы құрылған университеттер
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы жоғарғы оқу орындары
Санат:Петропавл
Санат:Әскери оқу орындары
Өрікті

**Өрікті** (2010 жылға дейін – *Красный Восток*) — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Рахат ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан батысқа қарай 1 км-дей жерде орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Басқұдық ауылдық округі (Маңғыстау облысы)

**Басқұдық ауылдық округі** – Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Басқұдық ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 31534 адамды (15981 ер адам және 15553 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы ауылдық округтері
Басқұдық (Мұнайлы ауданы)

**Басқұдық** — Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл, Басқұдық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Маңғыстау ауылынан батысқа қарай 9 км-дей жерде.

## Халқы

2016 жылы тұрғын саны 28500 адамға жеткен. Миграциялық толқынмен жылдан жылға халықтың өсімі байқалады. Табиғи өсіммен жылына 1000-ға жуық сәби дүниеге келеді. Ауылда 2016 жылы 7 бала өлімі тіркелген.

## Тарихы
2007 жылы Маңғыстау ауылының құрамынан "Металлург", "Гранит" саяжай алаптары, "Маржан-21 ғасыр" өндірістік кооперативі бөлініп шығарылып, солардың негізінде Басқұдық ауылы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 1 мектеп бар. Ауылда БМСККО филиалы жұмыс істейді.

## Ауыл шаруашылығы
Ауылда фермер қожалығы, немесе мал шаруашылығы жоқ. Ауыл тұрғындары малдарын жеке қожалықта ұстайды. Жеке қожалықтағы мал шаруашылығының есебі ауылдық округ әкімі аппаратында шаруашылық кітаптарына тіркеліп, әр тоқсан сайын жеке малдардың есебі алынып отырады.

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы елді мекендері
Аққайнар ауылдық округі (Алматы облысы)

**Аққайнар ауылдық округі** – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Аққайнар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері
Аққайнар ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

**Аққайнар ауылдық округі** – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2009 жылға дейін *Черновой ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққайнар, Ақмарал, Қайыңды, Қызылжұлдыз ауылдары кіреді. Орталығы – Аққайнар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Катонқарағай ауданы ауылдық округтері
Ақдала (Жамбыл ауданы)

**Ақдала** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан солтүстік-батысқа қарай 51 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Ақсеңгір ауылдық округі

**Ақсеңгір ауылдық округі** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақсеңгір, Жайсаң, Жиренайғыр, Көкдала ауылдары кіреді. Орталығы – Ақсеңгір ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері
Батыр (ауыл)

**Батыр** — Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл, Батыр ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Маңғыстау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде, Ақтау-Жаңаөзен тас жолының 25 шақырымында орналасқан.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 16621 адамды (8522 ер адам және 8099 әйел адам) құрады.

## Тарихы
2010 жылдың 17 қыркүйегінде Бекет атаның 260 жылдығы тойы аясында  «Батыр» ауылының бірінші кірпішін қалау рәсімі өткізілді. Ауылды ашу туралы ұсыныстар шеттен келген оралмандардың көбеюі және соған қоса Ақтау қаласы әкімдігіне жер телімін алуға кезекке тұрған азаматтар тізімінің артуына байланысты туындаған.

## Инфрақұрылымы
Ауыл 8 ықшамауданнан (Алматы, Астана, Болашақ, Емір, Самал, Тамшалы, Хазар, Шерқала) тұрады. Онда 3 мектеп пен 1 амбулатория жұмыс істеуде. 2 мектеп Хазар және Самал ықшамаудандарында салынуда.

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы елді мекендері
Дәулет (Маңғыстау облысы)

**Дәулет** – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл, Дәулет ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Маңғыстау ауылынан шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
2007 жылы Дәулет елді мекені "ауыл" санатына жатқызылды. "Жаңа Дәулет" тұрғынжай алабы Дәулет ауылы аумағының құрамына енгізілді.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 1 мектеп пен Дәулет бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсету орталығы бар. Ауылда «Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі» жұмыс істейді.

## Ауыл шаруашылығы
2016 жылға қарай ауылда 32 шаруа қожалығы тіркелген. Ауыл бойынша мал басы: сиыр – 71, қой – 1244, ешкі – 159, жылқы – 849, түйе – 656 құрап отыр.

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы елді мекендері
Бірлік (Маңғыстау облысы)

**Бірлік** – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы, Қызылтөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Ақтау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы елді мекендері
Дегерес (ауыл)

**Дегерес** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Дегерес ауылдық округі орталығы.

## Тарихы
Ауылдың іргесі шамамен 1918 жылы қаланған. Бұл жерде бүкіл Кеңес Одағына танымал асыл тұқымды жылқы зауыты орналасқан. Ұлы Отан соғысы кезінде 1942 жылы Дегерестен 6000-ға жуық жылқы таңдалып майданға жіберілген. Алматы облыстық атқару комитеті Төралқасының 1994 жылғы 5 қарашадағы қаулысы бойынша ауыл аты Дегерес деп аталаған.

## Ауыл атының мағынасы
Ғ.Қоңқашбаевтың Дегерес атауын монғол тіліндегі дзэргерес немесе дзэрлиг герес– «жабайы ешкі, тау ешкі, жирен» деген пікірін А.Әбдірахманов мақұлдаса, Е.Қойшыбаев атау түбірін түркі тілдеріндегі тегер – «айналма, айналым» деп қарайды да ес тұлғасын зат не құбылыстың сыны, қасиетін көрсететін өлі жұрнақ деп таниды. Э. М. Мурзаевтың байқауынша, эвенкі тілінде дигири – «шағын, аласа тау, жота». Ә. Нұрмағамбетовтың пікірінше, дегерес жер атауына негіз болған монғол сөзі дегүүр – «жоғары, үсті» болса керек. Бұл пікірлерді саралай отырып, дегер, дэгүүр, дигири сөздерінің түбірі дег деп білуге болады. Оған Текес, Қастек атауларындағы тек сөзі сәйкес келеді. Ал парсы тіліндегі тиг, тег– «тау шыңы, таудың ұшар басы», тәжік тіліндегі тег, тега – «тау жалы», «тау басы» сөздері де мағыналық әрі тұлғалық жағынан тым жақын. Атаудың екінші сыңарындағы ес сөзі түрік, монғол тілдерінде ертеде «су», «өзен» деген сөздер орнына қолданылған көне сөз. Бұл айтылған дәлелдер Дегерес өзенінің географиялық көрінісін дәл көрсетеді. Ал тау атауы дегерес осы өзен атынан аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан батысқа қарай 60 шақырым жерде Дегерес тауының солтүстік баурайындағы боз, жусан, бетеге өскен қуаң агроклиматтық белдемде орналасқан.

## Халқы

2016 жылғы мәлімет бойынша тұрғындар саны 1785 адамға жеткен.
## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Бозой ауылдық округі

**Бозой ауылдық округі**
* Бозой ауылдық округі — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бозой ауылдық округі — Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Таутүрген

**Таутүрген** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Түрген ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан шығысқа қарай 15 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Ақжар (Темір ауданы)

**Ақжар** — Ақтөбе облысының Темір ауданы, Кеңесту ауылдық округінің құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.

## Халқы
* 49 адам (1999);
* 18 адам (2009).

Санат:Темір ауданының таратылған елді мекендері
Ақсай (Темір ауданы)

**Ақсай** — Ақтөбе облысы Темір ауданындағы ауыл, Ақсай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шұбарқұдық кентінен солтүстікке қарай 32 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1173 адам (607 ер адам және 566 әйел адам) болса, 2009 жылы 1002 адамды (524 ер адам және 478 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 691 адамды (369 ер адам және 322 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Темір ауданы елді мекендері
Еспе (Алматы облысы)

**Еспе** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Мәтібұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан солтүстік-батысқа қарай 69 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Аралтөбе (Хромтау ауданы)

**Аралтөбе** — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Абай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Хромтау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 77 адам (40 ер адам және 37 әйел адам) болса, 2009 жылы 40 адамды (24 ер адам және 16 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Хромтау ауданының таратылған елді мекендері
Сайын Шапағатов ауылдық округі

**Сайын Шапағатов ауылдық округі** – Маңғыстау облысы Түпқараған ауданы әкімдігі аумағындағы бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Сайын Шапағатов ауылы.

## Тарихы
Маңғыстау облысы әкімдігінің 15 шілде 2010 жылғы №266 қаулысымен және облыстық маслихаттың 23 шілде №26/304 шешімі бойынша С.Шапағатов атындағы ауылдық округ болып құрылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 8947 адамды (4525 ер адам және 4422 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Түпқараған ауданы ауылдық округтері
Сайын Шапағатов ауылы

**Сайын Шапағатов** (2005 жылға дейін — *Тельман*) — Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы ауыл, Сайын Шапағатов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орналасуы
Аудан орталығы — Форт-Шевченко қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 111 км, облыс орталығы Ақтау қаласынан солтүстікке қарай 32 км-дей жерде Каспий теңізінің жағасында орналасқан.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Ауылда 1 мектеп-лицейі, мектеп жанындағы  75 орындық шағын орталық, 1 балабақша, 1 кітапхана, дәрігерлік амбулатория, ардагерлер үйі, 13 сауда нүктесі, 2 дәріхана, фотосалон және полиция бөлімшесі  жұмыс жасайды.

Ауыл маңында орналасқан  «Казахстан Каспиан Оффшор Индастриз» ЖШС, Халықаралық «Ақтау әуежайы» АҚ мекемелері қызмет істейді.

## Дереккөздер

Санат:Түпқараған ауданы елді мекендері
Аммоний тұздары

**Аммоний тұздарының** сыртқы түрі және физикалық қасиеттері сәйкес сілтілік металдардың тұзына ұқсас. Сонымен бірге аммоний тұздарының бірқатар өзгеше қасиеттері де бар.  Аммоний катионының NH4+  сілтілік металдардың катионынан ерекшелігі құрылымы күрделі және белгілі жағдайда ыдырайды. Мысалы, аммоний хлоридін қыздырғанда ол бірден буланады, бірақ бұл NH4Cl молекуласының ұшқыштығының салдарынан емес, тұздың қайтымды айырылуының нәтижесінде жүреді.
NH4+ катионы металл ионы сияқты бір валенттік көрсетеді. Аммоний тұздары кристаллдық заттар, суда жақсы ериді және судағы ерітінділерінде иондарға толық диссоциацияланады:
NH4Cl= NH4+ + Cl-
Аммоний ионына сапалық реакция. Аммоний тұздары химиялық реакцияларға қабілетті. Мәселен, негіздермен қосып қыздырғанда, олар алмасу реакциясына түсіп, аммиак бөлінеді, оны иісі бойынша анықтайды. Бұл аммоний ионының сапалық реакциясы:
NH4Cl(қ) = NaOH=Tº NaCl + NH3↑+H2O
Аммоний тұздарының ыдырауы.  Егер тұз ұшқыш қышқылдан түзілсе, онда ол қыздырғанда толық ыдырайды, бірақ салқындатқанда бөлінген газ қайта әрекеттесіп, бастапқы зат түзіледі:
NH4Cl(қ)= NH3(г)+HCl(г)
Егер тұз ұшпайтын қышқылдан түзілсе, онда аздап ыдырау жүреді:
(NH4)2SO4= NH3↑+NH4HSO4
Анионы тотықтырғыш қасиет көрсететін аммоний тұздарын қыздырғанда тотығу- тотықсыдануға ұшырайды да, нәтижесінде қайтымсыз ыдырау процесі жүреді:
NH4NO3=N2O↑+H2O
Қолданылуы. Аммоний тұздары кеңінен қолданылады. Аммоний хлориді түтін түзгіш ретінде, ал оның ерітіндісі – мүсәтір металдарды қалайылауда және дәнекерлеуде, гальваний элементін жасауда, бояу өндірісінде қолданылады.

## Дереккөздер
Химия 11-сынып "Мектеп" баспасы, Н.Нұрахметов, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова ISBN 9965-36-092-8

Санат:Аммоний
Саз (станция)

**Саз** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үлгілі ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаштан солтүстік-батысқа қарай 71 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Қастек

**Елді мекен:**

* Қастек – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қастек – Іле Алатауының батысындағы жота.
* Қастек – Күрті алабындағы өзен.
Үлкен (Жамбыл ауданы)

**Үлкен** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Үлкен ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаштан солтүстік-батысқа қарай 285 км-дей жерде, Балқаш көлінің оңтүстік-батыс жағасында орналасқан. Іргесі 1980 жылы қаланған. Кентте балық аулаумен айналысатын ЖШС және шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Үлкен ауылдық округі

**Үлкен ауылдық округі** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Үлкен ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері
Ақбастау (Жетісу облысы)

**Ақбастау** (1993 жылға дейін — *Урицкое*) — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жайнақ батыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан шығысқа қарай 36 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Жайнақ батыр ауылдық округі

**Жайнақ батыр ауылдық округі** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбастау, Жайнақ батыр, Жаңалық, Доланалы, Қарымсақ ауылдары кіреді. Орталығы – Жайнақ батыр ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы ауылдық округтері
Ақсұңқар жол учаскесі

**Ақсұңқар жол учаскесі** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Қызылжар ауылдық округі құрамындағы елді мекен.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Қызылжар (Кербұлақ ауданы)

**Қызылжар** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл, Қызылжар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Жоламан ауылдық округі

**Жоламан ауылдық округі** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жоламан, Сәмен ауылдары және Алтындала, Арқарлы, Жоламан, Дала, Сайлы темір жол бекеттері кіреді. Орталығы – Жоламан ауылы. Округ құрамында болған ''Арқарлы асуы'' ауылы 2010 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы ауылдық округтері