open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Йонна

**Йонна** () — Францияның шығысындағы департамент, Бургундия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 89. Әкімшілік орталығы — Осер. Халық саны 333,2 мың адам (департаменттер арасында 67-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 7427 км². Департамент арқылы Йонна өзені ағып өтеді. Департамент атауы осы өзен атауынан шықса керек.

Йонна аумағында Бурдон суқоймасы орналасқан.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 42 кантон және 454 коммунаны қосады.

## Тарихы
Йонна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Возникла на территории бывшей провинции Бургундия. Название происходит от реки Йонна, притока Сены.

Бұрынғы Бургундия провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Сена тармағы саналатын Йонна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Йонна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général

*
Территория-де-Бельфор

**Территория-де-Бельфор** () — Францияның шығысындағы департамент, Франш-Конте аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 90. Әкімшілік орталығы — Бельфор. Халық саны 142 мың адам (департаменттер арасында 95-ші орын, 2009 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 609 км². 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 1 округ, 15 кантон және 102 коммунаны қосады.

## Тарихы
Территория-де-Бельфор департаменті 1922 жылы құрылды.

## Туризм
Департаментте өте көптеген әрқилы ландшафттық және пейзаждық орындар бар. Ең маңыздылары - Бельфор  арыстаны, Вогездар шыңы (), Вогездар таулы массив, Мальзоси ірі көлі.

## Тағы қараңыз
* Территория-де-Бельфор департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture website  
* Conseil général website 
* Tourist Office website  

*
Эсон (департамент)

**Эсон** (Эссонна, ) — Франция орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 91. Әкімшілік орталығы — Эври. Халық саны 1,134 млн адам (департаменттер арасында 14-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 1804 км². Департамент арқылы Сена өзені және оның тармақтары ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 42 кантон және 196 коммунаны қосады.

## Тарихы
Эсон 1968 жылы 1 қаңтарда бұрынғы Сена және Уаза департаментінің аумағында пайда болды.

## Тағы қараңыз
* Эссонна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 

*
Жоғарғы Вьенна

**Жоғарғы Вьенна** (, ) — Францияның батысындағы департамент, Лимузен аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 87. Әкімшілік орталығы — Лимож. Халық саны 353,9 мың адам (департаменттер арасында 62-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5520 км². Департамент арқылы Вьенна, Шаранта өзендері ағып өтеді. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Вьенна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лимузен провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Вьенна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
*  Préfecture
*  Conseil général

*
Вогез (департамент)

**Вогез** (франц. *Vosges*) — Францияның шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 88. Әкімшілік орталығы — Эпиналь. Халық саны 381 мың адам (департаменттер арасында 60-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5874 км². Департамент Вогез тау жұйесінде орналасқан және ол арқылы Сона өзені ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 31 кантон және 515 коммунаны қосады.

## Тарихы
Вогез — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лотарингия провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Вогез тау жүйесінен шықса керек.

Вогез департаментінің қаласы Жерардмерде Франциядағы туризм бойынша бірінші офис ашылды.

## Тағы қараңыз
* Вогез департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture

*
О-де-Сен

**О-де-Сен** (, мағынасы — «Жоғарғы Сен») — Франция орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 92. Әкімшілік орталығы — Нантер. Халық саны 1,429 млн адам (департаменттер арасында 6-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 176 км². Департамент арқылы Сена өзені ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 (Антони, Булонь-Бийанкур, Нантер) округ, 45 кантон және 36 коммунаны қосады.

## Тарихы
О-де-Сен департаменті 1968 жылы құрылды және бұрынғы *Сена* және *Сена және Уаза* департаменттерінің кейбір бөліктерін өзіне қосты.

## Тағы қараңыз
* О-де-Сен департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général

*
Валь-д’Уаз

**Валь-д'Уаз** (, мағынасы — «Уаз аңғары») — Франция орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 95. Әкімшілік орталығы — Понтуаз. Халық саны 1,136 млн адам (департаменттер арасында 15-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 1246 км². Департамент арқылы Сена және оның тармағы Уаза өзендері ағып өтеді.

Валь-д'Уаз (фр.Val d'Oise) — Францияның солтүстігінде орналасқан департамент, Иль-де-Франс округінің бір бөлігі. Департаменттің оңтүстігінде Оль-де-Сен департаменті, оңтүстік-батысында Ивелин, батысында Эр, солтүстігінде Уаз, шығысында Сена және Марна, оңтүстік-шығысында Сена-Сен-Дени орналасқан. Департаменттің ресми астанасы-Понтуаз коммунасы, қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай шамамен 28 шақырым жерде Париждің шетінде орналасқан, префектураның ғимараты мен әкімшілік кеңселері көршілес Серджи коммунасында орналасқан. Уаза өзені Сена өзенінің оң саласы болып табылады және провинция арқылы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай ағады.

Бөлімшенің шығыс бөлігі Пай-де-Франстың бөлігі болып табылады, оның ұсақ түйіршікті,сазды топырақтарына байланысты ауыл шаруашылығына (әсіресе дәнді дақылдар мен қант қызылшасы) дәстүрлі түрде пайдаланылатын құнарлы жазық. Париж кеңейген сайын бұл бөлік бірте-бірте азаяды. Шарль де Голль әуежайының бір бөлігі осы шығыс аймақта, ал басқа бөліктері Сена-и-Марна және Сена-Сен-Дени департаменттерінде орналасқан. Бөлімнің ең оңтүстік аймағы Сена аңғарының бір бөлігін құрайды және бүкіл шағын Монморенси алқабын алып жатыр. Бұл аудандар қатты урбанизацияланған, бірақ соңғысы Париж мен Руанды байланыстыратын ежелгі Рим жолы Жюль Сезар тас жолы арқылы өтеді. Бөлімнің орталық және оңтүстік-батыс бөліктері де негізінен урбанизацияланған және үлкен Париждің бір бөлігін құрайды. Бөлімнің батыс бөлігі жасыл, негізінен ауылшаруашылық үстіртінің тарихи француздық Вексен округінің бөлігі болып табылады. Оның астанасы округтің шығыс жағында орналасқан Понтуаз болды. Қазіргі уақытта коммуна көршілес Сержи коммунасымен біріктіріліп, жаңа Сержи-Понтуаз қаласын құруда.Вексен аймағы негізінен ауыл болып қала береді, ал бүкіл департаментте бестен бірі ағаштармен жабылған.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 39 кантон және 185 коммунаны қосады.

## Тарихы
Валь-д'Уаз департаменті 1968 жылы 1 қаңтарда құрылды және бұрынғы Сена және Уаза департаментінің кейбір бөліктерін өзіне қосты. Атауы Уаза өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 

*
Валь-де-Марн

**Валь-де-Марн** (, мағынасы «Марн аңғары») — Франция орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 94. Әкімшілік орталығы — Кретей. Халық саны 1,256 млн адам (департаменттер арасында 11-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 245 км². Париж қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан бұл департамент арқылы Сена және оның тармағы Марна өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
300px|left|thumb|Әкімшілік-аумақтық картасы
Департамент 3 округ, 49 кантон және 47 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сен-Сен-Дени департаменті 1968 жылы 1 қаңтарда құрылды және бұрынғы Сена (29 коммун) және Сена және Уаза (18 коммун) департаменттерінің кейбір бөліктерін өзіне қосты. Атауы Марна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Валь-де-Марн департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général 

*
Сона және Луара департаментінің коммуналары

Төменде Сона және Луара департаментінің 573 коммунасы көрсетілген.

Сона и Луара
*
Савойя департаментінің коммуналары

Төменде Савойя департаментінің 305 коммунасы көрсетілген.

Савойя
*
Жоғарғы Савойя департаментінің коммуналары

Төменде Жоғарғы Савойя департаментінің 294 коммунасы көрсетілген.

Жоғарғы Савойя
*
Сен-Маритим департаментінің коммуналары

Төменде Сен-Маритим департаментінің 745 коммунасы көрсетілген.

Сен-Маритим
*
Ивелин департаментінің коммуналары

Төменде Ивелин департаментінің 262 коммунасы көрсетілген.

Ивелин
*
Де-Севр департаментінің коммуналары

Төменде Де-Севр департаментінің 305 коммунасы көрсетілген.

Де-Севр
*
Тарн және Гаронна департаментінің коммуналары

Төменде Тарн және Гаронна департаментінің 195 коммунасы көрсетілген.

Тарн и Гаронна
*
Воклюз департаментінің коммуналары

Төменде Воклюз департаментінің 151 коммунасы көрсетілген.

Воклюз
*
Вандея департаментінің коммуналары

Төменде Вандея департаментінің 282 коммунасы көрсетілген.

Вандея
*
Вьенна департаментінің коммуналары

Төменде Вьенна департаментінің 281 коммунасы көрсетілген.

Вьенна
*
Территория-де-Бельфор департаментінің коммуналары

Төменде Територия-де-Бельфор департаментінің 102 коммунасы көрсетілген.

Територия-де-Бельфор
*
О-де-Сен департаментінің коммуналары

Төменде О-де-Сен департаментінің 36 коммунасы көрсетілген.

О-де-Сен
*
Сена-Сен-Дени департаментінің коммуналары

Төменде Сена-Сен-Дени департаментінің 40 коммунасы көрсетілген.

Сена-Сен-Дени
*
Валь-де-Марн департаментінің коммуналары

Төменде Валь-де-Марн департаментінің 47 коммунасы көрсетілген.

Валь-де-Марн
*
Валь-д'Уаз департаментінің коммуналары

Төменде Валь-д'Уаз департаментінің 185 коммунасы көрсетілген.

Валь-д'Уаз
*
Рона-Альпі

**Рона-Альпі** () — Францияның оңтүстік-шығысындағы аймағы. Басты қаласы — Лион. Халық саны 6,121 млн адам (аймақтар арасында 2-ші орын).

## Географиясы
Жер аумағы 43 698 км². Аймақ құрамында келесі департаменттер бар: Изер, Ардеш, Эн, Дром, Луара, Рона, Савойя, Жоғарғы Савойя. Рона-Альпі арқылы Сона, Рона және Изер өзендері ағып өтеді.

### Көлдері
Рона-Альпі аймағында Францияның ең ірі тұщы көлдері орналасқан:
* Нантуа (Эн)
* Бартран (Эн)
* Лафре (Изер)
* Паладрю (Изер)
* Монтенар (Изер)
* Буа Франсэ (Изер)
* Агубелетт (Савойя)
* Бурже (Савойя)
* Сен-Андре (Савойя)
* Аннеси (Жоғарғы Савойя)
* Женева көлі (Жоғарғы Савойя)

## Сілтемелер
* Regional Council website (in French)
* Rhône-Alpes on Wikivoyage

*
Математик

[thumb|right|[Леонард Эйлер - әлем мойындаған ең ұлы математиктердің бірі]]
**Математик** — ғалым, өзінің ғылыми-зерттеу жұмыстарын негізінен математикаға: сандар теориясына, топологияға, абстрактті алгебраға, функционалдық талдауға және т.б. арнайды. Математиктер сирек жағдайда экономиканың, химияның және информатиканың проблемалаларымен айналысады.

## Марапаттар мен сыйлықтар
Математиктерге тағайындалатын ең беделді сыйлық ретінде Филдс сыйлығы ұсынылады. Математиктерге Нобель сыйлығы берілмейді. 2002 жылдан бастап математика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін Абель сыйлығы беріледі.

## Түсініктемелер
* 
* Әйгілі математиктер мен статиктердің тізімі 

Санат:Математиктер
Санат:Математика
Джильбаб

[100px|thumb|left|Бағзы замандағы үстерін толығымен бүркеген әйелдер бейнеленген мүсін. [Сирия, Пальмира ]]

**Джильбаб** (, көпше түрі: джәләбиб) — әйел немесе ер адамның көйлек үстінен киетін кең жамылғысы. Денені толығымен жауып тұратын киім. Джильбаб әсіресе Мароккода (Марокко) кең таралған. Джильбаб туралы Аллаһ Тағала Құранда айтады:

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Хиджаб
*Джаләбия
*Ниқаб
*Бурқа

Санат:Исламдағы әйел киімі
Санат:Исламдағы киім әдебі
Жәләбия

[100px|thumb|left|Джәләбия киген [Бәдеуилер|бәдеуи]]
**Джәләбия** (, көпше түрі: джәләбийат) — Мысыр пен Суданның Ніл алқабындағы қарапайым халық киетін кең киім үлгісі. Басқаша джильбаб деп аталады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Джильбаб
*Хиджаб
*Исламдағы киім әдебі

Санат:Исламдағы киім әдебі
Исламдағы киім әдебі

Мұсылманға тәкәппарлыққа әкелетін киім киюге тыйым салынған. Сол сияқты, қоршаған қауымнан өзгеше киімді киюге тыйым салынған. Адамдардан өзгешелену үшін киім киюге болмайды, мейлі ол киім қымбат болсын, арзан болсын, басқа адамдардыкіне ұқсаса да, ұқсамаса да, себебі бұл тәкәппарлыққа апарады. Оған қоса мұсылманнаң киімі кәпірлердің киіміне ұқсамауы керек, денеге жабысып тұрмауы керек және мөлдір болмауы керек.

#### Әйел киім үлгісі

300px|thumb|left|Әлемдегі хиджабтың жағдайы:<br />Қызыл: рұқсат етілмеген (мемлекеттік мекемелер/оқу орындары)<br />Сары: кейбір әйелдер киеді<br />Ақшыл жасыл: әйелдердің біразы киеді<br />Орташа жасыл: әйелдердің көбісі киеді<br />Қою жасыл: заң бойынша міндеттелген
**Хиджаб** — әйелдің бүкіл денесі мен әшекейлерін бөтен ер кісілердің көзінен жасыру. Шариғат бойынша иман келтірген қыздар мен әйелдерге бөтен ер кісілерден жүздері мен қолдарын, онымен қоса бүкіл денесін және құлақ, қол, мойын, омырау, аяққа тағатын әшекейлерін толық жабу парыз етілген.

##### Хиджаб шарттары
* Жамылғыш әйел кісінің ішкі киімдері мен дене мүшелері сыртынан көрініп тұратындай жұқа болмауы тиіс;
* Жамылғышты әйел кісі басынан бастап жамылғаны жөн, осылай жамылу Құранда Аллаһ Тағала бұйырған «жилбабын жамылсын!» яғни «жамылғышты әйелдер басынан бастап жамылсын!» — деген бұйрыққа сай келеді;
* Жамылғыштың матасы сыртынан қарағанда көз тартатын, яғни адамдарды өзіне қарататындай, немесе қызықтыратындай түсте болмауы керек;

##### Хиджаб киюге Құран мен Сүннеттен дәлелдер
[150px|thumb|right|Хиджабтың бетті толықтай жабатын түрін (бурқа)  киген [Ауғанстандық әйел]]

Айша (Аллаһ одан разы болсын) айтқан:

#### Ер адамның киім үлгісі
Ер адамдардың әуреті кіндігінен бастап тізелеріне шейін, яғни бұл жерлерді киіммен жауып, бөгде адамдарға көрсетуге болмайды. Күң әйелдердің де әуретінің шегі осы.

## Дереккөздер


Санат:Исламдағы киім әдебі
Санат:Ислам мәдениеті
Алма-Атинская (метро бекеті)

**Алма-Атинская** () — Мәскеу метросындағы Замоскворецкая бағытының ең соңғы бекеті. 

300px|нобай|оңға|Алма-Атинская метро бекетінің кіреберісі

Бекеттің құрылыс жұмыстары 2011 жылы басталып, ашылу салтанаты 2012 жылы 24 желтоқсанда өтті.

нобай|оңға|300px|Бекеттің сыртқы көрінісі

2011 жылдың 29 қарашасында Мәскеу қаласының басшылығы *Братеево* метро бекетінің атауын *Алма-Атинскаяға* ауыстыратынын жариялады.

## Техникалық мәлімет
* Платформа ұзындығы — 162 метр
* Платформа ені — 10 метр
* Шамдар саны — 9 дана
* Бекет 3 эскалатормен жабдықталған
* Күмбездің биіктігі — 6 метр
* Оңтүстік вестибюльдің маңында мүгедектер үшін арналған 1 жеделсаты орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Метро
Санат:Мәскеу
Ниқаб

[150px|thumb|left|Ниқаб киген әйел. [Калифорния, Монтеррей]]

**Ниқаб** (, көпше түрі:  нуқуб) — кейбір мұсылман әйелдердің бетін бүркеп, тек көзі ғана көрісететін жамылғы. Кей адамдар ниқаб пен бурқаның арасында айырмашылық жоқ деп ойлайды, бірақ ниқаб деген бетті бүркейтін киім болса, бурқа деп әйелдің денесін басынан бастап жерге шейін жауып тұратын киімді атайды. Ниқаб араб елдерінде, әсіресе Сауд Арабиясында, Йеменде, Бахрейнде, БАӘ кең таралған. Сонымен қатар Сирия, Сомали, Пәкістан, Үндістан, Ауғанстан елдеріндегі әйелдер де киеді. 

## Шариғаттағы үкімі
Шариғатта әйел адамның әуреті деп беті мен қол ұштарынан басқа барлық жері саналады, сондықтан бетті жабатын ниқабты кейбір ғалымдар мұстахаб амал санайды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Исламдағы киім әдебі
*Хиджаб
*Бурқа

Санат:Исламдағы әйел киімі
Бурқа

150px|thumb|left|Бурқа

**Бурқа** () — әйелдің денесін және бетін толығымен жабатын киім үлгісі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Исламдағы киім әдебі
* Хиджаб
* Ниқаб
* Паранжа

Санат:Киім
Санат:Мәдениет
Санат:Исламдағы әйел киімі
Алмас мұнарасы

**Алмас мұнарасы** () — Дубайдағы 360 метрлік мұнара. Ғимарат құрылысы 2005 жылдың басында басталып, 2008 жылдың аяғында аяқталды. Ғимарат 74 қабаттан тұрады, соның ішінде 70 коммерциялық мақсатта, ал 4 техникалық қабат ретінде қолданылады.

Ғимарат Эмирайх көліндегі кластерлердің ортасындағы жасанды аралда орналасқан және кластердегі ең биік ғимарат болып саналады. Мұнараны Atkins Middle East сәулет компаниясы жобалаған, құрылысты жапондық Taisei Corporation мен ACC (Arabian Construction Co.) фирмалары жүргізген. Nakheel Properties компаниясы жобаны 16 шілде 2005 жылдан басқарып келді.

## Қолданылуы
Ғимаратта асыл тас биржасы (Dubai Diamond Exchange) және компанияның кеңсесі орналасқан. Мұнда компания алмастарды, маржандарды, асыл тастарды өңдеп, сатады.

Сонымен қатар Дубайдың асыл тастар клубы (Dubai Gems Clubt), Дубай маржан биржасы (the Dubai Pearl Exchange), «the Kimberley Process Certification» кеңсесі, келіссөздер бөлмесі, асыл тастарды тасымалдағанда қорғайтын компаниялардың кеңселері орын тепкен.

## Марапаттары
«Алмас мұнарасы» “Emporis Skyscraper Award 2010” атты беделді конкурста сегізінші орын алған.

## Тағы қараңыз
* Дубайдағы ең биік ғимараттардың тізімі

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Terion.info бетінде
* Emporis.com сайтында ғимарат туралы мағлұмат 
* SkyscraperCity.com сайтында 
* SkyscraperPage.com сайтында 
* http://realestate.theemiratesnetwork.com/developments/dubai/jumeirah_lake_towers/almas_tower.php 

Санат:Дубайдағы көк тіреген ғимараттар
Санат:Аса биік құрылыстар
Автомагистраль

**Автомагистраль** (, ) — басқа жолдармен бір деңгейлі қиылысы болмайтын, автомобильдердің жылдам қозғалысына арналған жол.

Көліктік құралдардың жоғары жылдамдықты қозғалысына арналған олардың жүргінші бөліктерінің қарама-қарсы бағыттары бөгеулермен бөлінеді және әрбір бағыт бойынша кем дегенде екі жолақтан тұрады. Сонымен қатар, автомагитраль жиектері кең салынады.

Автомагистральдарға айдап кіру және айдап шығу арнайы баяулау және үдею жолақтарымен жабдықталған.

## Тарихы
Алғашқы автомагистраль () 1924 жылы Италияның солтүстігінде салынған болатын. Ұзындығы 85 шақырым құраған автомагистраль Милан мен Варезе қалаларын жалғаған.

## Германия автомагистральдері

Бұл елде автомагистральдер *автобан* (Autobahn) деп аталады. Автобандарда кеңес берілетін жылдамдық 130км/сағ болғанымен, Германия автомагистральдарында жалпы жалдамдыққа шектеу салынбайды. Бұндай ерекшелік ешбір басқа дамыған индустриалды елде жоқ.

## Қазақстан автомагистральдері
Қазіргі уақытта Қазақстанда әзірге жалғыз Астана - Бурабай автомагистралі бар. 2 жолақты тас жол болған трасса 6 жолақты техникалық санатты автобанға ауыстырылған. Автомагистраль қашықтығы 224 шақырым. 2013 жылдың 30 мамырынан бастап Астана - Бурабай автомагистралі ақылы жүйеге өтті.
## Дереккөздер


Санат:Автомагистральдер
Санат:Жолдардың түрлері
Nokia Asha 300

нобай
**Nokia Asha 300** -  Nokia компаниясының 2011 жылы шығарған ұялы телефоны.  Бұл телефон Series 40 6th Edition жүйесінде жұмыс істейді. Жартылай сенсорлы телефонның дисплейі 262 мың түсті көрсетеді. Дисплейінің диагоналі 2.4" және камерасы 5мр. МicroSD жад картасына арналған ұяшығы бар. Ол 32гб-қа дейін көтереді. Бұл құрылғы жайлы жалпы мағлұмат:  

Санат:Nokia ұялы телефондары
Куфия

**Куфия** (, жай халықтың арасында: *арафатка*) — жібектен, жүннен немесе басқа да мата түрлерінен жасалған орамал. Куфияның сыртынан иқал киіліп, араб халқының дәстүрлі бас киімін құрайды. Куфияны сонымен қатар **ғутра** (), **машадда** (), **хатта** () деп атайды. Парсылар **чафие** (), күрдтер **чемедани** (جه مه داني) деп атайды. Куфияны Ясир Арафаттың киіп жүруіне байланысты кей жерлерде *арафатка* атап кеткен. 

## Галерея

Сурет:Keffiyeh.jpg|Куфия
Сурет:Kufiya.jpg
Сурет:Palestinian_Kufiyah.jpg|Палестиналық куфия


## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Иқал (аксессуар)
*Исламдағы киім әдебі

Санат:Исламдағы киім әдебі
Парсы миниатюрасы

**Парсы минатюрасы** — кітапқа иллюстрация ретінде салынған немесе жеке өнер туындысы болып табылатын қағазға салынған кішкене сурет. Бұндай миниатюралар жиналған альбомдар *мураққа* аталады. Жалпылай келгенде Батыс және Византиялық миниатюра мен манускрипттер жасау дәстүрімен ұқсас. Парсы минатюралары парсы өнерінің Батыс мұражайларындағы ең танымал үлгілеріне жатады. Миниатюра XIII ғасырда Моңғол шапқыншылығынан кейін қытай өнерінен әсер алып, елеулі жанрға айналады. Бұл жанр шарықтау шегіне XV-XVI ғасырларда жетеді. Парсы миниатюрасы Түркиядағы Осман миниатюрасы мен Үнді субконтинентіндегі Ұлы Моғолдар миниатюрасына үлкен әсер етті.  

## Галлерея

Сурет:Kamal-ud-din Bihzad - Construction of the fort of Kharnaq.jpg|Қамал құрып жатқан жұмысшылар. Миниатюра
Сурет:Baysunghur%27s_Shahname_001.jpg|Байсұнғурдың Шаһнамасы


## Тағы қараңыз
*Парсы мәдениеті
*Ислам өнері
*Араб каллиграфиясы
*Кілем

Санат:Парсы мәдениеті
Санат:Өнер
Иқал (аксессуар)

**Иқал** () — жүннен немесе жібектен тоқылған бау. Куфияның сыртынан байланып, бас киім болады. Арабтар мен бәдеуилердің дәстүрлі бас киімі.

## Галерея

Сурет:Weizmann_and_feisal_1918.jpg|Куфияның үстінен иқал таққан Сирия патшасы Файсал I-ші мен Чейм Вейзманн. 1917 жыл
Сурет:ArafatEconomicForum.jpg|Иқал таққан Ясир Арафат
Сурет:Hamad_bin_Khalifa_Al-Thani.jpg|Хаммад ибн Халифа әт-Тани


## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Исламдағы киім әдебі

Санат:Исламдағы киім әдебі
Шымкент қаласының маңындағы әуе апаты (25 желтоқсан 2012)

**Шымкент қаласының маңындағы әуе апаты** — 2012 жылдың 25 желтоқсанында Түркістан облысы Шымкент қаласының маңында Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметіне тиесілі Ан-72 (Antonov An-72) ұшағының әуе апаты.

Астана уақытымен сағат 18.55-те Астанадан Шымкентке бет алған Ан-72 әуе кемесі Шымкент қаласының әуежайынан 20 шақырым жерде Сайрам ауданындағы Тассай ауылының маңындағы карьерге құлаған.

ҚК-нің баспасөз қызметі таратқан мәліметке сәйкес АН-72 әуе кемесінің бортында 7 экипаж мүшесі мен 20 әскери қызметкер, оның ішінде ҰҚК Шекара қызметінің директоры міндетін атқарушы полковник Тұрғанбек Стамбеков  болған және ұшақ бортында болған барлық 27 адам қаза тапты делінеді.

Осыған орай Қазақстан президенті өкімімен 2012 жылғы желтоқсанның 27 жұлдызында ұлттық аза тұту жарияланды.

## Тағы қараңыз

* Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері

## Дереккөздер


Санат:Әуе апаттары
Санат:2012 жылдағы Қазақстан
Санат:Қазақстандағы әуе апаттары
Раушан мұнарасы

**Раушан мұнарасы** — БАӘ, Дубайда Шейх Зайед тас жол бойында орналасқан 333 метрлік қонақ үй. Жоспар бойынша ғимарат биіктігі 380 метр құрау керек болған, бірақ кейіннен биіктігі кішірейтіледі. Құрылысы 2004 жылы басталып, 2006 жыл 24 қазанда құрылысы аяқталады. 2008 жылдың сәуір айында «Rose Rotana Suites» қонақ үйі ашылады.

## Қызықты ақпарат
Ғимарат әлемдегі ең биік қонақ үйлердің бірі болып табылады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Дубайдағы ең биік ғимараттардың тізімі

## Сыртқы сілтемелер
* Emporis.com

Санат:Дубайдағы көк тіреген ғимараттар
Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:БАӘ қонақ үйлері
Санат:2008 жыл
Адрес Даунтаун Дубай

**Адрес Даунтаун Дубай** () — биікітігі 306 метрлік 63 қабатты ғимарат. Ғимарат БАӘ Дубайда орналасқан. Бастапқы атауы «The Address Downtown Burj Dubai». Ғимарат қаланың Даунтаун Бурж Дубай ауданындағы аса биік ғимаратардың бірі. 2008 жылы құрылысы аяқталып, қаладағы биіктігі жағынана 6-шы орын иеленді.

## Галерея

|2 ақпан 2007
|4 шілде 2007
|10 желтоқсан 2007


## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Дубайдағы ең биік ғимараттардың тізімі

## Сыртқы сілтемелер

* Ғимарат туралы ақпарат
* SkyscraperPage.com

Санат:Дубайдағы көк тіреген ғимараттар
Санат:Аса биік құрылыстар
Антонов Ан-72

**Ан-72** (НАТО кодификациясы бойынша **Coaler** – *«Көмірші»*) — әскери-көліктік ұшақ. Ан-26 ұшағын алмастыру үшін Антонов атындағы тәжірибелік-құрастырымдық бюросында жобаланған. Азаматтық модификациялары бар.

## Модификациялары

## Тағы қараңыз
* Шымкент қаласының маңындағы әуе апаты (25 желтоқсан 2012)

## Дереккөздер

Санат:Әскери-көліктік ұшақтар
Санат:Украина ұшақтары
Текес (айрық)

**Текес** сөзі келесі мағыналарға ие:

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**
* Текес‎ – Алматы облысы Райымбек ауданындағы ауыл, ауылдық округ орталығы.
* Текес ауылдық округі – Алматы облысы Райымбек ауданындағы әкімшілік бірлік.

**Қытай:**
* Текес‎ – ҚХР  Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Іле аймағына қарасты әкімшілік-территориялық құрылым.

**Өзен:**
* Текес – Алматы облысы Райымбек ауданы мен Қытай жеріндегі Іле алабына жататын өзен.
* Текес артезиан алабы – Алматы облысының оңтүстік-шығысында орналасқан артезиан алабы.
Текес (аудан)

**Текес ауданы**  (, , ) — Қытай Халық Республикасы  Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Іле аймағына қарасты әкімшілік-аумақтық құрылым.

## Тарихы
1884 жылы Цинь үкіметі  Шыңжаң провинциясын құрды және 1888 жылы осы аумақ Құлжа ауданының немесе Нинъюань ауданының құрамына кірді . 1932 жылы  Нинюань ауданынан  Тоғызтарау ауданы (Гунлю) бөлінді.  1937 жылы  Гунлю ауданынан Текес ауданы бөлінді.  1942 жылы Текес ауданынан Моңғолкүре бөлінді.

## Географиялық орналасуы
Аудан солтүстігінде   Тоғызтарау ауданымен, шығысында — Байнгол-Моңғол автономиялық аймағымен, батысында — Моңғолкүре ауданымен, оңтүстігінде — Ақсу аймағымен шекараласады.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Текес ауданы 1 кентке, 5 болысқа және 2 ұлттық болысқа бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданының аутономды уездері
Күнес (аудан)

**Күнес ауданы** (, ) немесе **Синьюань ауданы** () — Қытай Халық Республикасы  Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Іле аймағына қарасты әкімшілік-территориялық құрылым.  Дүниежүзіндегі қазақ ең көп әрі тығыз қоныстанған аудан. Халқының 80 пайыздан астамы қазақтар, яғни 250 000 ға жуық қазақ тұрады, 13 ауыл, 3 ферма, 4 қалашық, 100-ге тарта қыстақтан (елді мекен) тұрады. Қытайдағы ірі туристік орталық Ақөзен жайлауы, Нарат сахарасы осында. Үрімжі бағытында аэродром бар. Күнес ауданық 1-орта мектеп (қазақ мектебі) Қытай бойынша қытай ұлтынан басқа ұлттар мектептері ішінідегі ең үздігі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданының аутономды уездері
Күнес өзені

**Күнес өзені** (; *Künés Hé* немесе *K'ung-nai-ssu Ho*; , *Künes Däryası*) Іле өзеніне құятын екі ірі өзеннің бірі (екіншісі Текес) Тянь-Шань тауларынан бастау алатын өзен. Күнес ауданы жерінен баcтау алады.

## Сыртқы сілтемелер
* List of Freshwater Fishes for China 

Санат:Қытай өзендері
Малай архипелагы

**Малай архипелагы** () — әлемдегі ең үлкен және арал саны бойынша төртінші, Тынық мұхиты мен Үнді мұхитын өзара бөліп тұрған Оңтүстік-шығыс Азия мен Австралия арасындағы архипелаг. Атауы Малай рифтері атауының жайылу аумағына байланысты алынған.
Үлкен Зонд, Кіші Зонд, Молукк, Филиппин және көптеген ұсақ аралдар кіреді (мұхитпен бөлінетіндіктен Жаңа Гвинея аралы кірмейді) . Ең үлкен аралы — Калимантан және Суматра. Ең тұрғыны көп арал — Ява.

Аралдарда 330 вулкан, 100-жуық  әрекеттегі жанартаулар бар. Ең атақтысы — Кракатау.
Малай архипелагында  Индонезия (толықтай дерлік) (Индонезия Жаңа Гвинея аралының жартысын алып жатыр, ол архипелагқа кірмейді), Малайзия (жартылай), Бруней, шығыс Тимор және Филиппиндер мемлекеттері орналасқан.

Малай архипелагының барлық көлемі 2 000 000 км2, 25 мыңнан астам топаралдардың аралдарынан құралады. Топаралда 350 000 адам тұрады, халық тығыздығы 150 адам./км².
Архипелағтың ірі топаралдары:
*Индонезия
**Зонд аралдары
***Үлкен Зонд аралдары
***Кіші Зонд аралдары
**Малуку аралары
*Филиппин архипелагы
*Жаңа Гвинея және маңындағы аралдар (кейде қосылады)

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік-шығыс Азия
Санат:Малай архипелагы
Тригонометриялық нивелир

**Тригонометриялық нивелирлеу** кезінде нүктелер арасындағы асып кету  өлшенген вертикаль бұрыштар мен нүктелер арасындағы қашықтық (көлденең салуларға) бойынша анықтайды.

Тригонометриялық нивелирлеу бiр станциядан кез келген өзара көрінетін нүктелердiң арасындағы асып кетудi анықтауға мүмкiндiк бередi. 

Асып кету теодолит (кипрегел, эклиметр) көмегімен өлшенген бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі визирленген түзудің көлбеу бұрышымен  (α) және бұл нүктелердiң арасындағы қашықтықпен (S )  анықталады

Тригонометриялық нивелирлеу топографиялық түсіріс кезінде және басқа жұмыстарда қолданылады.

Санат:Өлшеу құралдары
Барометрлік нивелир

**Барометрлік нивелир** — асып кету толық барометрлiк формула көмегiмен өлшенген атмосфералық қысымның мәндерi бойынша анықталады.

Толық барометрлiк формула  - ауырлықтың өрiсiндегі қысым немесе газ тығыздығының биiктiктен тәуелдiлiгi.

Санат:Өлшеу құралдары
Гидростатикалық нивелир

**Гидростатикалық нивелир** — бiр деңгейдегi баяндаушы ыдыстардағы сұйықтың қасиетіне негiзделген.
Бұл әдiс жоғарғы дәлдiктi қамтамасыз етіп, өзара көрiніс болмаған жағдайда нүктелер арасындағы биiктiктердiң айырымын анықтауға мүмкiндiк бередi, бiрақ өлшелетiн нүктелердің айырымы ең үлкен шланг бiрлескен түтікшенің ұзындығымен шектелген.

## Түсініктемелер

Санат:Өлшеу құралдары
Жаңа жылдық шырша

**Жаңа жылдық шырша** - қыста тойланатын Жаңа жыл мейрамының негізгі нышаны.

File:Tannenbaum Geschenke und der Mond 2007 by-RaBoe.jpg|Германияда
File:New Year's Tree.jpg| Ресейде
File:Christmas tree on the Potsdamer Platz (Sony Center) in Berlin, Germany.jpg|Потсдам алаңындағы безендірілген шырша, Берлин
File:Yolka Lipetsk.jpg|Липецкте


## Шығу тарихы
Көпқұдайшыл болған римдіктердің сенімі бойынша, егер адам өз үйінде лавр (үнемі жасыл болып өсетін ағаштың бір түрі) ағашын тігіп қойса, онда оның үйінен көктем кетпейді – мыс. Сондықтан да, олар сол ағашты өз үйлеріне әр қыс келгенде тігіп қоятын болған. Герман тайпасы да солай  істеген, бірақ лаврдың орнына олар шырша (елка, ель) ағашын пайдаланған. Яғни, Исаға (а.с) да, жаңа жылға да қатысы жоқ. 
## Дереккөздер


Санат:Жаңа жыл
Санат:Христиандық
Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде **Қазақстанның 6 нысаны** бар. Үш нысан тізімге мәдени талаптар бойынша енгізілсе, тағы үшеуі табиғи талаптар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2017 жылғы жағдайына сәйкес Қазақстан территироиясындағы 13 нысан Әлемдік мұра тізіміне үміткер ретінде тіркелген. Қазақстан Республикасы әлемдік мәдени және табиғи мұраларды қорғау жөніндегі Конвеницияны 1994 жылдың 29 сәуірінде ратификациялаған.. Қазақстан территориясындағы орналасқан алғашқы нысан тізімге 2003 жылы ЮНЕСКОның Әлемдік мұра Комитетінің 27-ші сессиясында қабылданған.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан.

### Нысандардың географиялық орналасуы

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар

## Сілтемелер
* Юнеско әлемдік мұра ресми сайтындағы Қазақстан

## Дереккөздер


Санат:Әлемдік мұра
Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра
Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Эмират кеңсе мұнарасы

**Эмират кеңсе мұнарасы** — Дубайда Шейх Зайед тас жолының бойында орналасқан 54 қабатты ғимарат.  56 қабатты Джумейра Эмирейтс Тауэрс атты ғимаратпен байланысқан. Екеуі Эмират мұнарасын құрайды. Мұнараның жалпы биіктігі 354.6 м, ал төбесінің биіктігі 311 метр. Әлемде биіктігі жағынан 23-ші орын алады. Эмират кеңсе мұнарасы жанындағы Джумейра Эмирейтс Тауэрстен екі қабатқа кем болса да, одан биігірек. Кешен құрылысы 1999 жылы қарашада аяқталды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Дубайдағы ең биік ғимараттардың тізімі

## Сыртқы сілтемелер
* Emirates Tower One  Skyscraper Center бетінде
*Emporis бетіндегі ақпарат 
*SkyscraperPage бетінде 

Санат:Дубайдағы көк тіреген ғимараттар
Санат:Аса биік құрылыстар
CNPC-Ақтөбемұнайгаз

**CNPC-Ақтөбемұнайгаз** — СNPC компаниясының «Ақтөбемұнайгаз» акционерлік қоғамына қолқа сала бастағаны 1997 жыл екені белгілі. 2003 жылы Қазақстан Қытай жағына «Ақтөбемұнайгаз» акцияларының қалған мемлекеттік пакетін сатты. Бүгінде компанияның 85,45 пайыз акциясы СNPC уысында. 
Қазіргі таңда қытайлық капиталдың «Қазгермұнай» ЖШС БК, «ПетроҚазақстан» АҚ, «Торғай Петролеум» АҚ, «Қаражанбасмұнай» ААҚ, «Бузачи Оперейтинг Лтд» ЖШС т.б. секілді компанияларда үлесі бар. «МаңғыстауМұнайгаз» ААҚ-ның акцияларының «50 пайыз минус 2 акция» үлесін иемденетіндігі де белгілі болды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар
Санат:1997 жылы құрылған компаниялар
Санат:Ақтөбе компаниялары
Санат:CNPC-Ақтөбемұнайгаз
Санат:Қазақстан мұнайгазкомпаниялары
Әлем макроаймақтары (БҰҰ)

thumb|500px|БҰҰ макрогеографиялық аймақтары
Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) статистика мақсатында әлемді **макрогеографиялық аймақтарға** және континенттерге (Африка, Америка, Азия, Еуропа, Океания) бөлді. Әрбір макроаймаққа және континентке өзіндік коды берілген:

001 Әлем

*002 Африка
**014 Шығыс Африка
**017 Орталық Африка
**015 Солтүстік Африка
**018 Оңтүстік Африка
**011 Батыс Африка

*019 Америка   
**419 Латын Америкасы және Карибтер    
***029 Карибтер
***013 Орталық Америка
***005 Оңтүстік Америка
**021 Солтүстік Америка   

*142 Азия
**143 Орталық Азия
**030 Шығыс Азия
**034 Оңтүстік Азия
**035 Оңтүстік-шығыс Азия
**145 Оңтүстік-Батыс Азия

*150 Еуропа
**151 Шығыс Еуропа
**154 Солтүстік Еуропа
**039 Оңтүстік Еуропа
**155 Батыс Еуропа

*009 Океания
**053 Аустралия және Жаңа Зеландия
**054 Меланезия
**057 Микронезия
**061 Полинезия

## Дереккөздер

Санат:Әлем аймақтары
Шығыс Африка

thumb|200px|Шығыс Африка

**Шығыс Африка** БҰҰ макроаймақтық бөлінісі бойынша Африканың аймағы болып табылады.

## Географиясы
Шығыс Африкада 17 мемлекет орналасқан:
* Бурунди (астанасы Бужумбура),
* Джибути (астанасы Джибути),
* Кения (астанасы Найроби),
* Комор аралдары (астанасы Морони),
* Мадагаскар (астанасы Антананариву),
* Маврикий (астанасы Порт-Луи),
* Мозамбик (астанасы Мапуту),
* Реюньон (астанасы Сен-Дени),
* Руанда (астанасы Кигали),
* Сейшел аралдары (астанасы Виктория),
* Сомали (астанасы Могадишо),
* Судан (астанасы Хартум),
* Танзания (астанасы Додома),
* Уганда (астанасы Кампала),
* Эритрея (астанасы Асмэра),
* Эфиопия (астанасы Аддис-Абеба),
* Оңтүстік Судан (астанасы Джуба)

Санат:Африка
Барақ Бигелдіұлы

thumb|right|200px|Барақ Бигелдіұлы күмбезі
thumb|right|200px|Барақ Бигелдіұлы құлпытасы
thumb|right|200px|Барақ Бигелдіұлы кітабы
**Барақ Бигелдіұлы** (1693 жыл, Ақтөбе өңірі – 1772 жыл Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округі, Көктабан қыстауы) — қазақ батыры.

Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ атасынан. Бағалақтан Оймауыт, Оймауыттан Тоқсанбай туған. Тоқсанбай әділдікті ту етіп ұстаған, әрі кең пейілді жан болған деседі. Бармын, жоқпын демей өзін көңілді ұстаған, қонақжай болса керек. Тоқсанбайдан Бигелді туады. Бигелдіден Құлшыораз бен Барақ туады. Екеуі де батыр, бірін-бірінсіз тұра алмайтын бауырмал жандар еді десетін. Екеуінің жолы екіге жарылатын күн келіп, Құлшыораз Бигелдіұлы Еділ-Жайық бойына көшіп кетеді. 

Барақ Түркістан жағына кетеді. 18 жасында би атанып, Төле бимен сөз қағыстырып қалады. 25 жасында Телікөлдің басында өткен жалпықазақтық құрылтайда Тама елі атынан топ бастап келеді. Үш жүздің алқасына мүшелікке сайланады. Абылай ханмен жорық барысында танысып, екеуі анда атасып достасады. Абылай ханның әскеріне нұсқау беретін қол басылардың бірі болады. Хан атынан құпия тапсырмалармен талай жортуылдарға барады. Хан тарапынан талай сый-сияпаттарға ие болады. Хан атынан Бөгенбай, Қабанбай батырларға тапсырма алып баратын еді дейді көнекөздер.

Кейіннен екеуі араздасып қалып, екіге жарылады. Абылай хан тағына отырған уақытта бірқатар Кіші жүздің билері секілді ұлықтауға келмей қалады. Осыған наразы болған хан Барақ батырдың үстінен іс қозғамақ болады. "Сонда Абылайды іздеп келген Барақ батыр:
- Ей, тақсыр, келді алдыңа Қара Барақ! Хан Барақ, Қара Барақ, Қарқаралы қыздай Тама Барақ. Хан барында - қара Барақпын, хан жоғында - хан Барақпын! Ісімді оңдап берсең - ісім сара,  ісімді оңдамасаң - ісім қара, - деген екен."

Осы жерде екі дос қайта табысып, бірінен бірі кешу сұрайды. Абылай тұрып өкініп: "Жасыңыз ұлғайып қалған екен. Әйтпесе, оң жағымда отыратын-ақ адам едің" дейді. Осы кездесуден соң көп ұзамай Барақ батыр қайтыс болады. Ол кісінің мазары Арқада, Жетіқоңыр құмында. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округіне қарасты Көктабан қыстауы маңында "Барақ байдың жұрты" атты жерде.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Барақ батыр 
* Қазақта қанша Барақ бар 
* Абылай мен Барақ достығы 
* Барақ Бигелдіұлы рухына арналған астан көріністер

Санат:1693 жылы туғандар
Санат:Хромтау ауданында туғандар
Санат:1772 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлытау ауданында қайтыс болғандар
Санат:Қазақ батырлары
Қарақыз

**[[Қарақыз]]** - 19-ғасыр аяғында құрылып, 20-ғасыр басына дейін өмір сүрген Сарысу уезі құрамындағы болыстық. Ерубай би Жолдыбайұлы көрші Найман елінің болысы Итқараның күңінің мылқау қызын бауырына басып, *Қарақыз* деп еркелетеді. Сол қыз табан астында ауырып қайтыс болады. "Ерубайдың Қарақызы өлді" деп хабар жібертіп, жерлеуін, жылдық асын өзі көтереді. Басына сағана тұрғызады. Осы жерді кейін Ерубай егеленеді. Осы жерді орталық етіп құрылған болыстық *Қарақыз* аталады. Алғашқы болысы Қосшығұл Тауасарұлы. Одан соң Құрақ Ералы, Бегұлы Көшекұлы , Жанбек Торжанұлы болыс болады.
Осы Қарақыз болыстығы құрылған жерді әлі күнге **Қарақыз** деп атайды. Ол Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округінің аумағында орналасқан. 

Кеңес өкіметі орнағаннан соң Қарақыз болысы Сарысу болысы құрамына енеді.

Қарақыз болысы (халқы - Тама руы). Сарысу мен Шу өзендерінің аралығында көшіп жүрген.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы географиясы
Сахаша Уикипедия

**Сахаша (якутша) Уикипедия** () — Уикипедияның саха тіліндегі бөлімі.

2008 жылы 26 мамырда ашылған. 2012 жылдың аяғындағы жағдайына сәйкес 8370-ке жуық мақала жазылған.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Сахаша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - .

## Тарих
* 2013 жыл 6 мамыр - 9 000 мақала.
* 2014 жыл 5 қаңтар - 10 000 мақала.
* 2022 жыл 4 қазан - 15 000 мақала.

## Тағы қараңыз
* Қазақша Уикипедия
* Сахаша Уикипедия (Басты беті)

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
*
Күн және ай әріптері

**Араб тілінде** әріптер күн және ай әріптері болып екіге бөлінеді ( күн әріптері *хуруф шамсия*) және **ай әріптері** ( *хуруф қамария*)
 

егер әл () ден кейін қамария әріптерінің біреуі келсе онда әл дегі ләм әрпі сукунды болып айтылады.
Қамария әріптері 14 әріп:
;

егер әл () ден кейін шәмсия әріптерінің біреуі келсе ләм айтылмай одан кейінгі шәмсия әрпі шәддәлы оқылады.
Шәмсия әріптері 14:
;

Мысалдар:

    Та: التاجر / ат-таджри,
    Са: الثانية / ас-санияһ,
    Даль: الدرس / ад-дарс,
    Заль: الذاكرة / аз-Закира,
    Ра:   الرجل / ар-раджул,
    Зайн: الزجاج / аз-зуджадж,
    Син: ‏ السودان‎‎/ ас-судан,
    Шин: ‏الشمس ‎/ аш-шамс,
    Сад: الصواب / ас-сауаб,
    Дад: الضاحية / ад-дахияһ,
    Та: ‏الطاولة ‎/ ат-тауиля,
    За: الظفر / аз-зуфр,
    Лям: اللطف / ал-лутф, 
    Нун: النصر / ән-наср.

## Сілттемелер


## Сыртқы сілттемелер
*Ай және күн әріптері

Санат:Араб жазуы
Әл-Муатта

**Муаттаʾ** () имам Мәлик бин Анастың шариғатқа қатысты топтастырылған хадистер жинағы. 

## Сипаттамасы

## Тарихы

## Сенімділігі
Имам Малик 'муатта' жинағын қырық жыл шамасындағы уақытта медине қаласының тұрғындарының арасында жүріп жинады. Кітаптың аты "келісілген" хадистер - медине тұрғындарының көпшілігі бір сөзден құптайтын хадистер жинағы болғандықтан. Бұл кітаптың сенімділігі жоғары екендігін төрт фиқһ мектебінің имамдары мен көптеген ислам ғалымдары құптаған.

## Әл-Муатта тараулары
Әл-Муатта хадистер жинағы шамамен 1,720 хадистен тұрады, олардың:
* 600 марфуғ хадис
* 613 мауқуф хадис
* 285 мақту хадис
* 222 мурсал хадис

## Әл-Муаттаға комментарийлер

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20110927091137/http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/muwatta/ 

Санат:Хадис
Санат:Алты кітаб
Солтүстік Африка

[thumb|Қара-жасыл — [Әлем макроаймақтары (БҰҰ)|БҰҰ сыныптамасы бойынша Солтүстік Африка, ақшыл жасылмен бірге — географиялық аймақ.]]
**Солтүстік Африка** () БҰҰ макроаймақтық бөлінісі бойынша Африканың аймағы болып табылады. Аумағы - шамамен 10 млн км². Бұл аймақта Африканың ең ірі мемлекеттері орналасқан:
* Алжир 
* Мысыр
* Батыс Сахара
* Ливия
* Мавритания
* Марокко
* Судан
* Тунис
* Оңтүстік Судан

Бірнеше мемлекеттің ғана аумағы 1 млн км²-ден кем, ал Африканың осы бөлігінде орналасқан ең ірі елдер  — Алжир, Судан және Ливия — 1,5 млн км²-ден едәуір асады.

Сонымен қатар, кейде Канар аралдарын, Эритреяны, Эфиопияны және Мадейраны Солтүстік Африкаға жатқызады.

## Сыртқы сілтемелер
* North of Africa 

Санат:Африка
Ибн Раджаб

**Зайн ад-Дин, абу әл-Фарадж, Ғабд ар-Раһман ибн Ахмад ибн Ғабд ар-Раһман ибн Мухаммад ибн Аби әл-Баракат Масғуд ас-Сулами, әл-Бағдади, әл-Ханбали** (), Ислам ғалымы, *Ибн Раджаб* аты өзінің Раджаб айында туған атасының атынан аталған.

## Өмірбаяны

## Еңбектері

### Тафсир және Құр'ан оқулары
* *Ықылас сүресінің тафсиры*
* *әл-Фатиһа сүресінің тафсиры*
* *ан-Наср сүресінің тафсиры*
* *И'рааб әл-Бисмилләһ*
* *әл-Истиғнаа биль-Құр'ан*

### Фиқһ
* әл-Истихрадж фи Аһкәм әл-Харадж
* әл-Қауағид әл-Фиқһияһ
* Китаб Әһкәм әл-Хауатим уа ма йатғалақу биһа

### Өмірбаяндық еңбектері
* Аз-Зайль 'алаа Табақат әл-Һанабиләһ
* Мұхтасар сираһ Умар ибн Ғабд әл-Ғазиз
* Сираһ Ғабд әл-Мәлик ибн Умар ибн Ғабд әл-Ғазиз

### Өзге
* Латағиф әл-Мағариф фима ли Мауасим әл-Ғаам мин әл-Уадағиф
* әл-Тахуиф мин ән-Наар уат-Тағриф би Һали Дар әл-Бауар
* әл-Фарқ байна ән-Насиһаһ уат-Тағир
* Әһуаль Әһл әл-Құбур

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ибн Раджаб  StudentOfKnowledge.com сайты
* Ибн Раджаб  Islaam.com сайты
*  Ибн Раджаб At-tawhid.net сайты

Санат:Мухаддистер
Санат:Ислам
Шілік (өсімдік)

**Шілік** () – талдар тұқымдасының тал туысына жататын аласа бұта. Қазақстанда Тобыл – Есіл атырабында, Солтүстік Қазақстанда, Ақтөбе облысында, Сарыарқаның батысында шымтезекті жерлерде, өзен алқабында, ылғалды шабындықтарда өседі. Биіктігі 1 м-ге дейін, шыбық тәрізді жіңішке бұтақты, жас бұтақтары түкті, бірнеше жылғы бұтақтары сарғылт қоңыр, түксіз болады. Жапырақтары қысқа сағақты, ұзындығы 2 – 8 см, ені 0,3 – 1 см, көк жапырақтарының екі беті де түкті болады. Гүлі ұсақ, өте көп, гүл сырғасы жапырағынан бұрын дамиды. Мамыр айында гүлдейді. Жергілікті жерде Шілікті отын ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Талдар тұқымдасы
Операция (әскери іс)

**Әскери істегі операция** – оперативті немесе стратегиялық міндеттерді шешу үшін құрылған жоспар мен ойларды жүзеге асыру үшін Қарулы Күштер жүргізген шайқастардың, соққылардың, ұрыстардың жиынтығы. Әскери Операциялар: жалпы әскери, теңіз, әуе, әуе шабуылына қарсы, әскери-десанттық, шабуыл және қорғаныс, стратегиялық, майдандық (армиялар тобы), армиялық, флоттық, т.б. болып бөлінеді.

## Әуе-десант операциясы
Әуе-десант операциясы – жау тылына түсірілген әуе-десант және құрлық әскерлері құрамаларының әрекеті. Ол – әскери-әуе, әскери-теңіз, құрлық әскерлері ұйымдастыратын ірі операцияның құрамды бөлігі. Оның мақсаты – жаудың стратегиялық объектілерін басып алып, майданның тылмен байланысын үзу. Жүктелген міндетіне, орындайтын мақсатына, әскер санына байланысты тактикалық, стратегиялық, оперативтік әуе-десант операциясы болып бөлінеді. Әдетте әуе-десант әскерлері ұрыс болатын ауданға, мүмкіндігінше жойып жіберуге не басып алуға белгіленген объектілер маңына түсіріледі. Олардың жау тылында жасайтын әрекеттерінің тәсілдері мен түрлері нақтылы жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін. Алайда әуе–десант әскерлерінің негізгі әрекеті – шабуылға шығу. Ұлы Отан соғысында (1941-1945) әуе-десант әскерлеріне құрлық әскерлері келгенге дейін т.ж. тораптарын, тас жолдарды, аэродромды басып алу, не істен шығару міндеті қойылды. Кейде жеке маңызды операциялар жүргізу де жүктеледі. Соңғы кезде реактивті транспорт авиациясыныңдамуына байланысты әуе-десант операциясына зор мән беріліп отыр.

## Дереккөздер

Санат:Әскери іс
Операция (әлеуметтану)

**Операция** дегеніміз амал субъектінің объективті дүниені танып білу үшін істейтін қимыл іс-әрекеті. Адам әрекеттерінің сыртқы көрінісі аркылы сол адамның ішкі көңіл-күйі, психикалық жағдайы жайында баға беруге болады. Психология ғылымында XIX ғасырдың 40-жылдарында негізін америкалык психолог Э. Торндайк (1874 — 1949) салған операционизм немесе бихевиоризм деген бағыттар пайда болды. Бұл ілім бойынша адамның бүкіл психикасы мінез-құлық реакциясына келіп тіреледі.

Санат:Әлеуметтану
Шілік

**Шілік** сөзі келесідей мағыналарға қарасты болуы мүмкін:

**Елді мекендер:**

* Шілік – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Шілік (өзен) - Алматы облысындағы өзен.
* Шілік (өсімдік) - бұта.
* Шілік желі
* Шілік ауылдық округі
Оңтүстік Азия

thumb|300px|Оңтүстік Азияның спутниктік фотографиясы

**Оңтүстік Азия** (, , , , , , , , , , ) — БҰҰ макроаймақтық бөлінісі бойынша Азия аймағы.

физиклық-географиялық қатынаста  Оңтүстік Азия  Үндістан түбегі,  Декан үстірті, Үнді-Ганг ойпаты және Гималай, сонымен бірге  Шри-Ланка аралы және маңындағы көптеген ұсақ аралдар кіреді. Оңтүстік Азияның физикалық-географиялық ерекшелігі ежелгі  Гондвана материкі мен ежелгі Лавразия материгінің қақтығысынан пайда болған. Осы материктер соқтығысы нәтижесінде Гималай тау жүйесі көтерілген.  Оңтүстік Азияға кей кезде  тағы да  Малакка түбегі және  Үндіқытай түбегі мен маңындағы аралдары да қосылады.

саяси-географиялық қатынаста  Оңтүстік Азияға келесі мемлекеттер кіреді: Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Бутан, Непал, Шри-Ланка, Мальдивтер (кейде Ауғанстан мен Иран мемлекеттерінде қосады). Оңтүстік Азия  политикалық-географиялық ерекшелігі бұл елдер Британ Империясының құрамында болған, үндіеуропалық тіл жанұясының тілдері таралған, индуизм, буддизм және ислам діндерін ұстанады.

Оңтүстік Азия жер аумағы 4,5 млн.км² (барлық Азияның10 %-і және барлық әлемнің құрлықтық аумағының 3 %-і), Азия халқының 40 %-ін және әлем халқының 22 %-ін құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Оңтүстік Азия
Операция (программалау)

**Операция** ( – іс-әрекет) – компьютердегі мәліметтермен орындалатын белгілі бір іс-әрекет. Алгоритм орындауда, бағдарламалау тілдерінде Операциялардың арифметикалық, логикалық, салыстыру, символдарды өңдеу сияқты түрлері бар. Операцияның мәнін, мағынасын, реттілігін таңбалар тізбегі анықтайды. Мысалы, арифметикалық Операция белгілері “+”, “–”, т.б. Операциялардың орындалу реті алдын ала бекітілген, олардың бір-бірінен басымдылығы қосымша жақшалар қою арқылы белгіленеді. Компьютерлік технологияда Операция ұғымына мәліметтер мен объектілер арқылы орындалатын көптеген әрекеттер жиыны да жатқызылады. Мысалы, “файл ашу”, “символ өшіру”, “ақпаратты қағазға шығару”, т.б.

## Дереккөздер


Санат:Бағдарламау
1 (сан)

**1 (бір)** — **[[0 (сан)|0]]** мен **[[2 (сан)|2]]** арасындағы натурал сан.

## Математикада
Математикада, әрбір бір   x \, үшін:

### Қарапайым есептеу кестесі

## Қытайда
1 саны үшін қытайша белгі — 一 (yī).

## Жаратылыстану ғылымдарында
* Меркурий — Күн жүйесіндегі бірінші планета.
* Қарапайым микроорганизмдердің құрамында бір жасуша (клетка) болады, мысалы амёбалар.
* Пәнде сандар Бинар жүйесінде қолданылады.
* Сутегінің атом саны – бір.
### Компьютер пернетақтасында орналасуы

## Қазақ тіл білімінде
Бір саны соматизмдермен тіркесіп соңғы, қорытынды деген мағына береді. Мысалы: бір ауыз сөз «соңғы сөз», бір ауыз сөзге келмеді «үндемеді», бір беткей «айтқанынан қайтпайтын (адам)», бір ауыздан «түгел, тегіс» және т.б.
Бір санымен тіркесіп келетін заттың, нәрсенің мөлшерінің, арасының аз, жақын екенін білдіретін тіркестер қазақ тілінде бірталай. Мысалы: біруыс «бір рет тамақ жасауға жететін арпа, бидай, тары» т.б., бір асым (ет), бір аттам «өте жақын жер», бір жапырақ «азғантай, аз», бір жұтым «бір ұрттап жұтарлық», бір киер «оқта-текте бір киетін», бір тұтам «1. бір сығым; 2. өте қысқа», бір түйір «аз, кішкентай ғана», бір тілім «бір ғана кесіп алған», бір үзім «жарым-жарты бөлшек», бір шайнам «тіске басарлық», бір шөкім «азғана, кішкентай» және т.б.
Бір құдірет - он сегіз мың ғаламды жаратушы жалғыз Алла, бүкіл дүниені, адамзат пен тіршілікті жаратушы жалғыз - құдай немесе алла болса, бір саны жалғыз сөзімен мағыналас келуі. Мысалы: бір құдайдың ұрғаны, бір құдайдан тілегенім, бір құдай біледі, бір алла өзің жар бола көр!, бір аллаға тәуекел және т.б.

## Басқа салаларда
* Б. з. д. 1 жыл
* 1 жыл.
* ASCII — `SOH` () символының басқару коды.
* 1 — шифр ағылшын тілінде халықаралық кітап коды — ISBN.
* 1 қыркүйек — Білім күні.
* жердің табиғи бір ғана серігі — Ай.

## Дереккөздер


Санат:Сандар
ﺀ

**ﺀ** ( *Һамза*) Араб жазуындағы әріп. 

## Тағы қараңыз
* Араб жазуы

## Дереккөздер


Санат:Араб әліппесі
Операция (медицина)

thumb|300px|right|Операция жасап жатқан хирургтар

**Операция**, **Хирургиялық операция** немесе **Ота жасау** ( — іс, әрекет) — ағза функцияларын емдеу, оларға диагностика жасау, түзетуді көздейтін, бұлшық ет тарамдарын (ұлпа) айыру, жылжыту, қосу арқылы жүзеге асатын адам немесе жануардың мүшелері немесе тарамдарына дәрігер тарапынан әсер ету кешені.

Санат:Хирургия