open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мәнтай Нұхтиұлы Төлегенов

**Мәнтай Нұхтиұлы Төлегенов** - 1954 жылы 19 қарашада Алматы облысы Киров кентінде туған. Қазақ.

Анасы - Төлегенова Апиза (1924 ж. т.), зейнеткер, өндірісте жұмыс істеген.

Алматы Халық шаруашылығы институтын бітірген (1980), экономист.

Техника ғылымдарының кандидаты (1999).

Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.

1971 жылдан - «Алма-Атасельстрой-6» тресінің №608 арнайы мамандандырылған жылжымалы колоннасының слесарі. 1973 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1980 жылдан - Алматы үй құрылысы комбинатының инженер-экономисі, жабдықтау бөлімінің бастығы. 1986 жылдан - Алматы қаласы ҚӨЖҚБ ӨТЖБ бас инженері. 1987 жылдан - «Казтяжстрой» тресінің ӨТЖБ (кейінірек - «Комснабстрой») бастығы.
2009 жылдан бері - «Комснабстрой» құрылыс компаниясы» ЖШС директоры.

Оның басшылығымен және белсенді қатысуымен Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптік және азаматтық
қызмет атқаратын маңызды да керемет нысандар салынған және салынуда. Олардың арасында-Алматы қаласындағы
және ҚР-дағы емдеу және оқу мекемелері, Республикалық урология ғылыми орталығы, ҚР Президентінің Күзет қызметі, банктер, мәдениет нысандары, Халықаралық қазақ-түрік университеті (Түркістан қ.), Тараз қаласының әкімдігі,
Астана қаласындағы Қазақ музыка академиясы, «Мың-Жылқы» (Талғар қ.) мал өсіру кешені, Астана қаласы Есіл
өзенінің солтүстік жағалауындағы жаңа орталықтың салынуы, Қапшағай қаласының сыртындағы «Түркістан қаласы»
декорациясының құрылысы бар.
Мешіттердің құрылысына атсалысқан, өнер адамдарына, онкологиялық науқастарға, әл-ауқаты шамалы жанұяларға
демеушілік көмек көрсетеді. 

«Астананы салғаны үшін» медалімен; ҚР Қорғаныс министрлігінің, Алматы қаласы, Алматы облысы әкімдерінің, Қазақстан құрылысшылар қауымдастығының құрмет грамоталарымен марапатталған.

ҚР Құрметті құрылысшысы.

Әскери атағы - сержант.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның өркендей беретініне, оның экономикалық келешегіне
сенемін».

Хоббиі - оқу, спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, көркем және классикалық әдебиет.

Үйленген. Жүбайы - Төлегенова Кенжегүл (1976 ж. т.). Қыздары - Әлия (1977 ж. т.), Бибігүл (2004 ж. т.), Мәлике
(2006 ж. т.), ұлы - Әмірхан (2010 ж. т.).

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Владимир Петрович Трашин

**Владимир Петрович Трашин** (17.11.1943, РКФСР Волгоград облысы) - КСРО-ның үздік энергетигі.

Новороссийск индустриалдық техникумын; Краснодар политехникалық институтын; Неміс құрылыс академиясын бітірген (1992).
1966 жылдан - Енисей өзеніндегі Краснодар ГЭС құрылысында жұмыс істеген. 1971 жылдан - КСРО Энергоминистрлігі Ленин орденді «Союзгидроспецстрой» жүйесіндегі Саян-Шушенск ГЭС құрылысында жұмыс істеген. 1975 жылдан - КСРО Энергоминистрлігі Ленин орденді «Союз-гидроспецстрой» бірлестігінің арнаулы жұмыстар бөлімшесінің шебері, бөлімше басшысы. 1980 жылдан - Қазақ арнайы «Казгидроспецстрой» басқармасының бас инженері, 1982 жылдан - бастығы.
1991 жылдан бері - «Гидроспецстрой» АҚ президенті.

Колым ГЭС, Дағыстандағы Ирганай ГЭС, Тәжікстандағы Рогун ГЭС, Томь өзеніндегі Крапивинск гидроторабының, Батыс-Сібір, Кузнецк, Кемеров облысындағы Кемеровск ЖЭО, Алтай өлкесіндегі Рубцовск ЖЭО және т.б. жұмыстардың орындалуына, сондай-ақ Чернобыль АЭС-і апатынан кейінгі қалпына келтіру шараларына қатысқан.

Азаматтық құрылысқа, тау-кен өнеркәсібіне, Алматы-Астана, Алматы-Бішкек, Ташкент-Ош көлік жолдарының
құрылысы мен қайта салынуына қатысты жобаларға, Шығыс Сібірдегі Жаңа Чара-Чиней темір жолының құрылысы бойынша жумыстарға, Ресей мен Өзбекстандағы ГЭС; Ташкент-Ош көлік жолының үлкен қиысындағы көлік жүретін үңгіржолдар, Семей қаласындағы Ертіс өзені
астындағы коммуникациялық үңгіржол өткелдері және басқа құрылыстарға басшылық еткен. Жерасты кешендерінің құрылыстары, көптеген керемет ғимараттардың қазықты іргетастары және қоршау құрастырылымдары, Астана қаласындағы «Гранд Алатау» кешені; Көктөбе тау бөктерлерін бекіту жұмыстарына; Қазақстан-Қытай мұнай құбыры мен газ құбыры құрылысындағы бұрғылау-қопару жұмыстарына; Шульба ГЭС, Екібастұз ГРЭС-1 және ГРЭС-2, Оңтүстік Қазақстан ГРЭС, Алматы ЖЭО-2 және басқаларының құрылысына басшылық жасаған.

Оның жетекшілігімен Қырғызстандағы Қамбарата ГЭС-2 бөгетінің шайылуға қарсы торын және пьезометриялық тармағын құру жөніндегі барлық дерлік жұмыс көлемі және жерасты кешені құрылысы жұмыстарының ұланғайыр ауқымы атқарылды.
Қазіргі уақытта Алматы мен Қызылорда облыстарындағы Батыс Еуропа-Қытай көлік жолының құрылысына; Тәжікстандағы Рогун ГЭС құрылысына жетекшілік етеді.

«КСРО энергетика және электрификация үздігі», «КСРО құрметті энергетигі», «Украинаның құрметті энергетигі» белгілерімен, ГОЭЛРО жоспары мерейтойының 70 және 80 жылдықтарына арналған естелік белгілермен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:17 қарашада туғандар
Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Волгоград облысында туғандар
Санат:Новороссийск индустриалдық техникумы түлектері
Санат:Краснодар политехникалық институты түлектері
Санат:Неміс құрылыс академиясы түлектері
Санат:Қазақстан энергетиктері
Санат:КСРО энергетиктері
Санат:КСРО энергетика және электрификация үздіктері
Санат:КСРО құрметті энергетиктері
Санат:Украинаның құрметті энергетиктері
Владимир Петрович Тучковский

**Владимир Петрович Тучковский** - 1940 жылы 8 желтоқсанда РКФСР Свердловск қаласында
туған. Орыс.

## Өмірбаяны
* С.М. Киров атындағы Орал политехникалық институтының механикалық факультетін бітірген (1962), көтергіш көліктік әбзелінің инжөнер-механигі.
* 1962 жылдан - Владивосток қаласы 31072 ә/б жұмыс істеген. 
* 1965 жылдан - РКФСР Каменск-Уральский қаласы әскери-өнеркәсіптік зауытының инженер-конструкторы.
* 1968 жылдан - «Кеңеслифтмонтаж» тресінің көтергіш көліктік әбзелін монтаждау учаскесінің шебері, жұмыстарды атқарушысы, басшысы (Қарағанды қ.).
* 1972 жылдан - «Кеңеслифтмонтаж» тресінің Алматы монтажды басқармасының бас инженері.
* 1991 жылдан бері - «Қазлифтмонтаж» ЖШС лифт және эскалатор монтаждау фирмасының негізін қалаушысы, бас директоры (Қарағанды қ.). Бас директор ретінде «Қазақстан» мейманханасының, Алматы, Ташкент қалаларындағы телемұнаралардың лифт және эскалаторларын, Байқоңыр қаласы Ғарышкерлерді
ұшыру алаңдарын, Державинск, Приозёрск, Балқаш-9, Семей-21 қалаларындағы баллистикалық ракеталар шахталарын, Апматы қ. Барлық метро эскалаторларын, «Нұрлы Тау» б/о және т.б. монтаждау жұмыстарына қатысқан.

## Марапаттары
«Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталған (1957).

## Шендері
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

## Отбасы
* Әкесі - Тучковский Петр Михайлович, марқұм, Богослов ЖЭЦ Орал МАЭС бас инженері болған. Анасы -Тучковская
Антонина Федоровна, марқұм.
* Үйленген. Жұбайы - Тучковскя Галина Викторовна (1942 ж. т.), «Қазлифтмонтаж» ЖШС кадр бөлімінің бас
шысы. 
* Ұлы - Тучковский Игорь Владимирович (1963 ж. т.), «Лифтпрофи» ЖШС директоры; қызы - Франц Юлия Владимировна (1968 ж. т.), Германияда тұрады.

## Дереккөздер
Шу, шуыл

**Шу, шуыл** — дыбыс сигналын қабылдауға бөгет жасайтын табиғаттағы, тегі әртүрлі бейберекет акустикалық тербеліс.

## Түрлері
* *[[Ақ шуыл|Ақ шу]]* — әр-түрлі жиілікті тербелуі бірдей интенсивті болатын шуыл.
**Сыртқы шу* — құралдың айналадағы ортаға шығаратын шуылы.
* *Ішкі шу* — көлік құралының кабина және шанақ ішіндегі шуыл.
* *Ауалы шу* — шанақ ішінде ауалы жолмен кіретін және 700 Гц жиіліктен жоғары болатын ішкі шуыл.
* *Құрылымды шу* — кездейсоқ сипаттағы дірілден (көбінесе 2,5-70 Гц жолдың әсерінен) және кезендік сипаттағы дірілден болатын (көбінесе 70-700 Гц жиілікте қозғағыштан, берілістен пайда болады) ішкі шу.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шуылды азайту

**Шуылды азайту** - машина жұмыс істегенде шуылды арнайы құрылыммен азайтуға бағытталған үрдіс.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Молдақұл Сұлтанұлы Нарымбет

**Молдақұл Сұлтанұлы Нарымбет** (5.01.1948, Түркістан облысы ГлабаСай ауылы - 13.02.2012) — Қазақ суретшісі. ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. Кескіндемеші, суретші-радикал, қазақ авангардының негізін салушы. ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

## Білімі
* П. Беньков атындағы Ташкент көркемсурет училищесін (1974), сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы;
* Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1992), сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы.

## Еңбек жолы
* 1973 жылдан - ӨзКСР Ташкент облысының №31 ОМ сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы.
* 1976 жылдан - Ә. Қастеев атындағы Шымкент көркемсурет училищесінің оқытушысы (Шымкент қаласы).
* 1993 жылдан - Өнеркәсіптік кооперативтің суретші-дизайнері.
* 2000 жылдан - «Хабар-2», «Ел Арна» телекомпаниялардың бас суретшісі.

## Шығармашылығы
* «Созақ», «Көкпар» (резеңкеден), «Скарабей», «Мен қазақпын», «Қорқыт», «Бал-бал», «Жебеушілік» жұмыстар сериясының, «Менің Қазақстаным», «Шаңырақ», «Киіз басу», «1994 жыл» кескіндеме жұмыстарының авторы. «Қызыл трактор» Шымкент суретшілер ұжымының жетекшісі.
* Шетел және республикалық көрмелердің қатысушысы.
* Жұмыстары Қазақстанның мұражайларында, шетел және отандық жеке коллекцияларында сақталуда.

## Марапаттары мен жетістіктері
Халықаралық сыйлықтың, «Жігер» сыйлығының лауреаты.

## Отбасы
* Әкесі - Нарымбетов Сұлтан. Анасы - Қожабекова Ұлша, үй шаруасымен айналысады.
* 1973 жылы үйленген бірінші жұбайы Наримбетова Мариямкул Серикбаевна, одан 5 балалы болған. Мариям Ақтөбе қаласында Театральное  училищесін  бітірген, олда өнер адамы болған. 
** Балалары - Махаббат (1974 жылы туған), Перизат (1975 жылы туған), Сәкен (1977 жылы туған), Ақтолқын (1980 жылы туған), Сахи (1982 жылы туған)
* екінші жұбайымен 1994 жылы Мариям қайтыс болған соң - Нарымбетова Салтанат Қасымқызына (1960 жылы туған) бас қосқан, ол үй шаруасымен айналысады.
** Ол некеден Айя (2001 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:5 қаңтарда туғандар
Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:13 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:2012 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстанның заманауи суретшілері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Ташкент көркемсурет училищесі түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының академиктері
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Шымкент көркемсурет училищесі оқытушылары
Санат:Хабар телеарнасы тұлғалары
Санат:Ел Арна телеарнасы тұлғалары
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Шуөлшеуіш

**Шуөлшеуіш** - шуылдың деңгейін өлшейтін аспап.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Анарбек Жұматайұлы Нақысбеков

**Анарбек Жұматайұлы Нақысбеков** - Бірлік ауылында туған. Қазақ. Суретші-кескіндемеші, портретші. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының профессоры. ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2008 жылдан). КСРО, ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1978 жылдан).

## Білімі

* Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1975).

## Еңбек жолы
* 1975 жылдан бері - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының академиялық кескіндеме кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, профессоры, 1993-2002 жылдары - кафедра меңгерушісі.
* Қазақстанның Суретшілер одағы басқармасының жауапты хатшысы (1982-1986).

## Шығармашылығы
* «Балалық шағымның әлемі» жұмысының сериясына кірген композициялы-тақырыптық картиналардың авторы.
* Жұмыстары Қазақстан, Ресей, АҚШ, Франция, ГФР, Лихтенштейн, Швейцария, Дания, Норвегия, БАӘ, Оңтүстік Корея, Болгария, Венгрия, Чехия, Түркия, Кипр, ТМД елдерінің және т.б. мұражайларында қойылған.

## Марапаттары мен жетістіктері
* ҚазКСР Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1982).
* КСРО және ЧКСР жас суретшілер конкурстарында алтын медальдармен, халықаралық конкурстаржәне көрмелердің құрмет грамоталары мен дипломдарымен марапатталған.

## Отбасы
* Әкесі - Нақысбеков Жұматай, марқұм. Анасы - Нақысбекова Мәкен, батыр-ана.
* Үйленген. Жұбайы - Нақысбекова Индира Айтқұлқызы (1960 жылы туған), үй шаруасымен айналысады.
* Ұлдары - Қуаныш (1985 жылы туған), экономика және құқық магистрі; Әнуар (1988 жылы туған), Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының магистранты..

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Қазақстан портретшілері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының академиктері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақ КСР Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:КСРО суретшілері
Динара Нүгер

**Динара Нүгер** (7 сәуір 1979 жыл Алматы қаласы) - суретші.

## Өмірбаяны
*О. Таңсықбаев] атындағы Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжінің кескіндеме факультетін бітірген (1998), кескіндемеші-шебер.
* «Сорос» каталогында жарияланған 100-ден астам кескіндемелік шығармалардың жәнө өнертанушылық еңбектердің (2003) авторы.
* 1999-2004 жылдары - «Бейне» картина галереясының ұйымдастырушысы және иесі (Астана қаласы).
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2003 жылдан).

## Жетістіктері
* «Шабыт» халықаралық фестивалінің лауреаты (2002).

## Отбасы
Әкесі - Мусин Нүгер Берлібайұлы, марқұм, инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Зайнұр Рахмет, филолог, қазақ тілі оқулықтарының авторы, оқытушы.

## Дереккөздер


Санат:7 сәуірде туғандар
Санат:1979 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Шабыт халықаралық байқауының жеңімпаздары
Щетка

right|200px|thumb
**Щетка** - лайдан, балшықтан, шаңнан тазартатын құрал, көбінесе қатты қылдан жасалған щетка.
## Шыны тазалатқыш щетка
**Шыны тазалатқыш щетка** - серіппелі қысқышта орналасқан тазаланылатын шыны пішінін қабылдайтын резеңке жіңішке жолақ түріндегі щетка.
## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Облыстық маңызы бар қала

Қазақстан Республикасында облыстық маңызы бар қалаға халық саны 50 мың адамнан артық өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы дамыған ірі экономикалық және мәдени орталықтар жатады (Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы 1993 жылғы 8 желтоқсандағы № 2572-XII Қазақстан Республикасының Заңы (орысша мәтіні)).

## Облыстық маңызы бар қалалар тізімі
### [[Абай облысы]]
# Семей
# Курчатов

### [[Ақмола облысы]]
# Көкшетау
# Қосшы
# Степногорск

### [[Ақтөбе облысы]]
* Ақтөбе

### [[Алматы облысы]]
* Қонаев

### [[Атырау облысы]]
* Атырау

### [[Батыс Қазақстан облысы]]
* Орал

### [[Жамбыл облысы]]
* Тараз

### [[Жетісу облысы]]
# Талдықорған
# Текелі

### [[Қарағанды облысы]]
# Қарағанды
# Балқаш
# Приозёрск
# Саран
# Теміртау
# Шахтинск

### [[Қостанай облысы]]
# Қостанай
# Арқалық
# Лисаковск
# Рудный

### [[Қызылорда облысы]]
# Қызылорда
# Байқоңыр

### [[Маңғыстау облысы]]
# Ақтау
# Жаңаөзен

### [[Павлодар облысы]]
# Павлодар
# Ақсу
# Екібастұз

### [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
* Петропавл

### [[Түркістан облысы]]
# Түркістан
# Арыс
# Кентау

### [[Ұлытау облысы]]
# Жезқазған
# Қаражал
# Сәтбаев

### [[Шығыс Қазақстан облысы]]
# Өскемен
# Риддер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қалалары
Қарағанды сүт комбинаты

**«Қарағанды сүт комбинаты»** ЖШС, 1939 ж. Балқашта май өндіру, қаймақ және елден сүт жинайтын бөлімше ретінде ұйымдастырылған. 1955 жылдан база бойынша қалалық сүт зауытты іске асырылып, қышқыл сүтті сусын және балмұздақ өнімдері өндірілді. 1967 ж. калада сүт зауытының арнайы жана ғимараты салынды. 1988 ж. қайта құру жағдайында зауыттың құрал-жабдықтары түгел өзгертіліп, жаңа жүйеге көшірілді. 1994 ж. мемлекепік мекемеден *«Балқашсүт»* ААҚ-ға айналды. 1999 ж. оның құрамына Жарықғың «Ақ бұлақ» АҚ қосылды. 2003 ж. «Балқашсүт» ААҚ-ы Қарағанды қаласынан қалалық сүт зауьгғын салды. 2005 ж. *«Балқашсүт»* ААҚ *«Қарағанды сүт комбинаты»* ЖШС болып өзгерді. Ол қазіргі кезде сүт өнімдерінің 30-дан астам түрін шығарады. Кәсіпорынды Балқаш қаласының құрметті азаматы В. С. Логвиненко басқарады (2006).

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды кәсіпорындары
Санат:Балқаш
Қарағанды теміржолшысы

**«Қарағанды теміржолшысы»**, танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдары облыс темір жол транспорты қызметкерлерінің жиналған қаржысы есебінен жасақталды. 1943 жылдың 11 каңтарында Бурабай стансасының депо жұмысшылары *«Қарағанды теміржолшысы»* танк колоннасы үшін қаржы жинауды ұйымдастыру жөнінде Қарағанды темір жолның барлық темір жолдарына үндеу тасщды. Танк колоннасын жасау қорына машинистер Брунковский, Жигапов, Гальченко т.б. 5 мың сомнан астам ақша еткізілді. 1943 жылдың17 кавдарында 8 мыңнан аса адам катысқан жалпыхалықтық жексенбілік өтті. Оған қатысушылар 484 вагон көмір таеп, 441 вагонның көмірін түсірді, 51 мың м2 жол аумағын тазартты, т. б. жұмыстар атқарды. Жексенбіліктен «Қарағанды теміржолшысы» қорына 2 млн сомнан астам қаржы түсгі, оның 460 мың сомы Қарағанды темір жол торабынан жиналды. Танк колоннасын жасау қорына теміржолшылардың еңбек табысынан 40 млн сомнан асіам ақша берілді.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тарихы
Санат:Ұлы Отан соғысы
Қарағанды шахта құрылысы

**«Қарағанды шахта құрылысы»** комбинаты, негізі 1930 ж. қаланған. 1930-31ж.* «Қазақ көмір құрылысы»*, тресі және Солтүстік  Қазақстанқұрылыстресі, 1933-34 ж. *«[[Қарағандыкөмір]]»* тресінің таскөмір басқармасы, 1934-36 ж. «Қарағандыкөмір» тресінің *«Қарағанды шахта құрылысы»* шаруашылық есептегі басқармасы, 19361947 ж. КСРО көмір өнеркәсібі Бас басқармасының мердігерлік *«Қарағанды шахта құрылысы»* құрылыс тресі, 1947-1951 ж. КСРО Отын кәсіпорындары құрылысы мин-лігінің *«Басқарағанды шахта құрылысы»* жергілікті басқармасы, 1951 жылдан* «Қарағанды шахта құрылысы»* атымен аталады. 1930-35 ж. қуаты жылына 50-ден 200 мың т-ға дейін көмір шығаратын 30 көлбеу шахталар салынды, мұнда алғашқы 6 жыдла 4 млн т-ға жуық көмір өндірілді. 1936-1940 жылдары жылына әркайсысы 750 және 500 мың т көмір өндіретін №20 және №31/34 шахталары салынды. Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағандыда жалпы қуаты жылына 6 млн т 20 шахта мен көмір разрездері салынды. 1946 ж. 38 жаңа шахта мен 3 көмір разрезі (қуаты жылына 17 млн 480 мың т көмір) пайдалануға берілді. 50 жылдың ішінде (1930-1980) Қарағанды және Екібастұз көмір бассейндерінде шахта құрылысшылары жылына 58 млн 40 мың т, оның ішінде шахталар менразрездерде49 млн 650 мыңтжәнекайтақұру есебінен8 млн450 мыңткөмірөндіретінқуатшрды іске қосты. Комбинат қуаты жылына 2,2 және 1,2 млн т темір рудасын шығаратын *«Батыс Қаражал»* шахта руднигін және *«Үлкен Қытай»* руднигін, Атасу кен басқармасында қуаты жылына млн т. руда беретін ұсақтау-сорттау ф-сын, Жезді темір-марганец комбинатына арналған шахталар, Жамбыл атынд. руцник, Қарағайлы кен-байыту комбинатының ұсақтау-сорттау ф-касының 1-кезегін және т. б. салды. Энергетика, машина жасау, тамақ және ет-сүт өнеркәсібінің, автомобиль транспорты, құрыныс индустриясы кәсіпорындары, тұрғын үй, азаматтық-коммуналдық, мәдени-тұрмыстық мақсаттағы нысандар, оның ішінде Екібастұзда, Шахтинскіде, Қаражалда жылу электр орталығы, №1 машина жасау, Жаңа Қарағанды, кен-шахта жабдықтарын жөндеу жөніндегі, Қарағанды және Абай руда-жөндеу, Екібастұз жөндеу-механика з-ттары, Қарабас ірі кабырғалы үй құрынысы комбинаты, Қарағанды ет комбинаты пайдалануға берілді. Комбинатта жұмыс істеген А. Я. Каретенге, Н. Е. Кривенқоға, С. П. Рудометкинге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді, Н. Ф. Сергеев КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болды. Кезінде комбинат ұжымына Лениндік сыйл. лауреаты М. П. Давыдов, Социалистік Еңбек Ері М. А. Дмитриев басшылық еткен. Комбинат Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1981). 1990 жылдары жұмыс көлемінің қысқаруына байланысты таратылды.

## Дереккөздер


Санат:Кәсіпорындар
Санат:Қарағанды кәсіпорындары
Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов

**Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов** - 1965 жылы 2 маусымда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Анасы - Ашубасарова Бәтима Дайырбайқызы.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология факультетін бітірген (1990), биолог.

Орыс және ағылшын тілдерін біледі.

1990 жылдан - «Нұрбұлақ» ШҒӨК жетекшісі.

1992 жыл-дан - «Астана Моторс» ҚМК президенті, «Астана-Холдинг» КХК вице-президенті.

1996 жылдан - ҚР Премьер-министрінің кеңесшісі, ҚР Мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт корпорациясы бақылау кеңесінің төрағасы.

1998 жылдан - ҚР Мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт корпорациясы басқармасының төрағасы.

2002 жылдан бері - «Астық индустриясы» компаниясы Директорлар кеңесінің төрағасы және «Астана моторс» ҚМК президенті.

«Тарлан» меценаттар клубының мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2007) марапатталған. Ernst&Young халықаралық аудиторлық компаниясы «Жыл кәсіпкері» халықаралық конкурсы ¥лттық кезеңінің жеңімпазы.

Әскери атағы - запастағы офицер.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мықты тәуелсіз өркениетті мемлекет».

Хоббиі - альпинизм, тау шаңғысы, үлкен теннис.

Үйленген. Жұбайы - Смағүлова Мәдина Амангелдіқызы, үй шаруасымен айнылысады. Қыздары - Смағұлова Ақжан, Смағұлова Еркежан; ұлы - Смағұлов Еркебұлан.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:2 маусымда туғандар
Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Мырзабек Бекболатұлы Сүйімбаев

**Мырзабек Бекболатұлы Сүйімбаев** - 1953 жылы 20 қаңтарда Шымкент облысы Түлкібас ауданының Түлкібас стансасында туған. Қазақ.
Әкесі - Сүйімбаев Бекболат (1910-1974). Анасы - Сүйімбаева Үрхатан (1914-2001).
Жамбыл қаласындағы №88 қалалық кәсіби-техникалық училищені (1972); Алматы теміржол техникумының темір жолдарды пайдалану факультетін (1985) техник-пайдаланушы мамандығы бойынша бітірген.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан).
1969 жылдан - Жамбыл қаласындағы №88 қалалық
кәсіби-техникалық училищесінің студенті. 1972 жылдың
шілде айынан - Павлодар стансасының локомотив депосында тепловоз машинисінің көмекшісі. 1972 жылдың
қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1975 жылдың қаңтар айынан - Шымкент фосфор зауытында локомотивтерді тексеріп қарау жөніндегі слесарь. 1975
жылдың шілде айынан - Түлкібас консерві зауытының
жүк тасушысы. 1975 жылдың қыркүйек айынан - Түлкібас
астық қабылдау пунктінің слесарі. 1976 жылдың тамыз
айынан - «Көлікауылшаруашылығытехникум» Түлкібас
көлік кәсіпорнының 3-ші сыныпты жүргізушісі. 1977 жылдан - Түлкібас стансасы слесарі, машинистің көмекшісі,
айналым депосының кезекшісі. 1979 жылдан - Алматы
темір жолының Түлкібас стансасында аға билет кассирі,
орталықтандыру постының операторы, станса кезекшісі,
станса бастығының орынбасары.
1987 жылдың қараша айынан бері - Қызылсай стансасының бастығы.
«Ерен еңбегі үшін» (2004), «Қазақстан темір жолына 100 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Құрметті
теміржолшы (2002).
Әскери атағы - запастағы сержант.
Діни көзқарасы - ислам.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Көпұлтты,
өркендеген Қазақстан».
Хоббиі - спорт, баскетбол, бокс.
Сүйіп оқитын әдебиеті - Қазақстанның тарихы жайлы көне
кітаптар.
Үйленген.Жұбайы-СүйімбаеваРозаӘбішқызы (1955 ж. т.),
зейнеткер. Ұлы - Сүйімбаев Нұрсұлтан Мырзаұлы
(2002 ж. т.); қыздары - Сүйімбаева Жанар Мырзақызы
(1977 ж. т.), Сүйімбаева Майра Мырзақызы (1978 ж. т.),
Сүйімбаева Қалдан Мырзақызы (1981 ж. т.), Сүйімбаева
Индира Мырзақызы (1987 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қарағанды шахтері

**«Қарағанды шахтері»**, танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдарында Қарағанды көмір бассейні шахтерлерінің қаражаты есебінен құрылған. Қаражат жинау 1942 ж. 23 қарашасынан басталды. Ол №12,18,30, Калинин атындағы шахталардың және Қарағанды қ. Киров ауданының отбасы әйелдерінің бастамалары бойынша 1942 жылдын 25 қарашасынан 25 желтоқсанына дейін көмір өндіру мен жөнелтуден айлықөткізілді. Танк колоннасы қорына жиналған көмір есебін М. И. Калинин атындағы шахтаның бастығы Р. Ыбыраевтың семьясы ашты. 5 сағаттық жұмыс уақытында 28 т көмір өндірілді. 1943 жылдың көктеміне дейін *«Қарағанды шахтері»* қорына 2 млн сомнан артық қаржы жиналды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тарихы
Санат:Ұлы Отан соғысы
Төлеген Шәріпұлы Таңатаров

**Төлеген Шәріпұлы Таңатаров** - 1948 жылы 27 қаңтарда Ақтөбе облысы Қобда ауданының
Қызыл ту ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Таңатаров Шәріп, ¥ОС ардагері. Анасы - Таңатарова Сұлу, үй шаруасымен айналысады.
Ойыл мамандандырылған кәсіптік техникалық училищесін
(1967); Темір индустриалдық-педагогикалық техникумын
(1971); Алматы темір жолы көлігінің инженерлері институтын (1990) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша
бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1966 жылдан - Ойыл аудандық комсомол комитетінің жүргізушісі, Ойыл ауданындағы №196 мамандандырылған кәсіби техникалық училищесінде өндірістік оқыту бөлімінің
шебері (Ақтөбе облысы). 1974 жылдан - ірі құрылыс саласында түрлі қызметтер бойынша жұмыс істейді, оның
ішінде мекеменің бірінші басшысы қызметін 30 жыл бойы
атқарып келеді.
Қазіргі уақытта - «TransMostGroup» ЖШС бас директоры.
Ақтөбе қалалық мәслихатының 5-ші шақырылым депутаты,
«Нұр Отан» ХДП ұсынған.
«Құрмeт» орденімен; «Астананың 10 жылдығы» медалімен
(2008); ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өткізген «Парыз-2009» бизнестің әлеуметтік
жауапкершілігі жөніндегі сайысында «Жылдың үздік әлеуметтік жобасы» номинациясы бойынша Алтын лауреат
атағын алып, ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың дипломымен марапатталған (2009).
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстанның
Құрмөтті құрылысшысы (2008).
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын».
Хоббиі - спорт, бильярд.
Сүйіп оқитын әдебиеті - кітап оқу, саяси газеттер.
Үйленген. Жүбайы - Таңатарова Мағрипа, қонақ үй директоры. 3 баласы, 5 немересі бар.

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Ақылбек Төлегенұлы Тәңірбергенов

**Ақылбек Төлегенұлы Тәңірбергенов** - 1961 жылы 23 қыркүйекте Павлодар облысы Ертіс ауданының Қайманашы ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Тәңірбергенов Төлеген Тәңірбергенүлы. Анасы -
Тәңірбергенова Зылиха Абдрахманқызы.
К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясының экономика факультетін бітірген (1987), ауыл-шаруашылық өндірісінің экономист-ұйымдастырушысы.
1981 жылдан - К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл-шаруашылық академиясының студенті. 1987 жылдан -
Павлодар облысы Ертіс ауданының «Голубовский» кеңшарының бас экономисі. 1992 жылдың ақпанынан - Павлодар облысы Ертіс ауданының жекешелендіру жөніндегі
бас маманы. 1992 жылдың сәуірінен - Павлодар облысы Ертіс ауданы басшысының жекешелендіру жөніндегі
бөлімінің бастығы. 1992 жылдың шілдесінен - Павлодар облысы Ертіс ауданы басшысының орынбасары. 1993-1996
жылдары - Павлодар облысы Ертіс ауданы әкімінің орынбасары. 1996 жылдан - Павлодар облысы Ертіс ауданы
«Кайманачихинский» КАШК төрағасы. 1997-1999 жылдары - «Кайманачихинский» ЖШС директоры. 2004 жылдан -
Павлодар облысы Қашыр ауданы «Ертіс Май» ЖШС директоры. 2006 жылдан - Семей қаласы «ҚұсЖолыСунгхо LTD»
БК жоспарлы-экономикалық бөлімінің бастығы.
2010 жылдан бері - «Алматы вагон жөндеу зауыты» АҚ
вице-президенті.
Әскери атағы - капитан.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Хоббиі - аңшылық, балық аулау.
Сүйіп оқитін әдебиеті - тарих, этнография.
Балалары - Жұлдыз (1994 ж. т.), Оразгөлді (1996 ж. т.).

## Дереккөздер
Гүлшара Әбутәліпқызы Сарықұлова

**Гүлшара Әбутәліпқызы Сарықұлова** (15.06.1925 жыл, Сырдария аймағы, Шәуілдір ауданы) - Өнертану ғылымдарының кандидаты (1963). ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. Қазақ.

## Өмірбаяны
* Орта Азия мемлекеттік университетінің тарихи факультетінің өнертану бөлімін бітірген (Ташкент қаласы, 1953).
* 1953 жылдан - Т.Г. Шевченко атындағы Мемлекеттік көркемсурет галереясының ғылыми қызметкері.
* 1957 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігінің бірегей инспекторы.
* 1959 жылдан - ҚазКСР ҒА жанындағы Тіл білімі және әдебиет институтының аспиранты.
* 1961 жылдан - М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнері институтының бейнелеу және халықтың қолданбалы өнері бөлімінің кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, 
* 1971 жылдан 1990 жылдары - меңгерушісі.

## Шығармашылығы
Қазақстанның тарихында бірінші болып өнертану саласы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. Қазақстандық өнертанудың ғылым ретінде дамуына негіз салды.
* Қазақстанның графикасы жайлы алғашқы монографиялық және жалпылама еңбектердің; «Евгений Сидоркин»,  «Антощенко-Оленев» кітаптарының;
* «Қазақстанның графикасы» іргелі монографиясының;
* Ә. Қастеевтің, С. Мәмбеевтің, С. Айтбаевтың және т.б. шығармашылығы туралы мақалалардың авторы.
* Оның жетекшілігімен «Қазақстанның бейнелеу өнері» (1963), «Қазақстанның бөйнелеу өнері тарихының очерктері» (1978) еңбектері, «Қазақстанның бейнелеу өнөрінің шеберлері» циклының кітаптары (1972, 1984) жарық көрді.

## Қоғамдық қызметі
ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

## Марапаттары
* «Еңбектегі озаттығы үшін» медалі
* «Еңбек ардагері» медалі
* «Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 60 жыл» медалі;
* ҚазКСР ҒА Президиумының мерейтойлық грамотасын;
* ҚазКСР Жоғары Кеңес Президиумының Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Отбасы
Тұрмыста. Жұбайы - Арыстанбек Сатымбеков (1930 жылы туған), зейнеткер, ҰОС қатысқан, ҚР Еңбек сіңірген экономисі.

## Дереккөздер


Санат:Орта Азия мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан өнертанушылары
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының академиктері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты түлектері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты қызметкерлері
Мұса Жұрмаханбетұлы Сейісов

**Мұса Жұрмаханбетұлы Сейісов** (10 сәуір 1949 жыл Орал қаласы) - мүсінші, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері. ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті. Мүсінші. Станокты мүсіндік шығармалар - портреттер, композициялар жасайды.

## Қызмет жолы
* В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік көркемсурет институтын бітірген (1980), мүсінші.
* 1972 жылдан - шығармашылық жұмыста.

## Шығармашылығы
* «Геологтың портреті», «Адам», «Жалғыз алма», Махамбетке арналған атты мүсіннің, «Қажымұқан», Ы. Алтынсариннің портреттік мүсінінің және т.б. жұмыстардың авторы.
* Мүсіндік монументтерді орындаушылық авторлық топтарға қатысты.
* Нефтекамск, Уфа, Элиста және т.б. қалаларының халықаралық симпозиумдерінің қатысушысы.
* Жұмыстары халықаралық, бүкілодақтық және республикалық көрмелерде қойылған.
* Жұмыстары ҚР Президентінің мұражайында, Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайында, жеке коллекцияларда сақталуда.

## Қоғамдық қызметі
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

## Марапаттары
* ҚазКСР, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері.

## Отбасы
Әкесі - Жұрмұханбет Әлмұханбетұлы Сейісов, ҰОС қатысқан, Даңқ орденінің иегері. Анасы - Сейісова Дариға Жақсығұлқызы, үй шаруасымен айналысады.* Үйленген. Жұбайы - Қадырова Шолпан, үй шаруасымен айналысады. Ұлы - Сейісов Манас Мұсаұлы (1985 жылы туған), сарапшы-бағалаушы.

## Дереккөздер


Санат:10 сәуірде туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Оралда туғандар
Санат:Қазақстан мүсіншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Мәскеу мемлекеттік көркемсурет институты түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкерлері
Ерғали Жақсыбекұлы Сыдыманов

**Ерғали Жақсыбекұлы Сыдыманов** (7.04.1970 жыл, Қарағанды қаласында туған) - медицина ғылымдарының докторы. Қазақ.

## Білімі
* С.Д. Асфендияров атындағы Алматы мемлекеттік медицина институтын (1996) гигиенашы-дәрігер, эпидемиолог мамандығы бойынша;
* М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетін (2004) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
* Медицина ғылымдарының кандидаты (2010). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Ірі қалалардың су тазарту кондырғылары аймағындағы қоршаған орта және тұрғындар денсаулығын гигиеналық бағалау».

## Еңбек жолы
* 1987 жылдан - Жамбыл қаласы Жедел медициналық көмек стансасының санитары. 
* 1988 жылдан - ҚазКСР (ҚР) Мемлекетсанэпидбақылау Жамбыл облысы коммуналдық гигиена бөлімшесінің меңгерушісі. 
* 1999 жылдан - Атырау қалалық СЭС бас дәрігерінің орынбасары.
* 2000 жылдың ақпанынан - Атырау қаласы СЭС бас дәрігері.
* 2001 жылдың мамырынан - «Пульс» ЖК санитарлық дәрігері (Атырау қаласы). 
* 2001 жылдың қыркүйегінен - Атырау облыстық СЭС бас маманы. 
* 2003 жылдан - Талдықорған қаласы Мемлекетсанэпидбақылау басқармасының бастығы.
* 2005 жылдың қаңтарынан бері - Алматы облысы Мемлекеттік санитарлық эпидемиологиялық бақылау  департаментінің директоры.

## Қоғамдық қызметі
* «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан). «Нұр Отан» ХДП партиялық бақылау ының Талдықорған облысы бойынша төрағасы.

## Марапаттары
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005)
* «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдары
* «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі»* (2005) белгісі.

==Шені==
*Әскери атағы'' - медицина қызметінің аға лейтенанты.

## Отбасы
* Әкесі - Сыдыманов Жақсыбек, зейнеткер, Жаңа Жамбыл фосфор зауытының цех бастығы болып жұмыс істеген.
* Анасы - Сыдыманова Ұмытшақ Мамашбайқызы, зейнеткер, Тараз қаласы педагогикалық училищесінің оқытушысы қызметін атқарған. 
* Үйленген. Жұбайы - Сыдыманова Толқын Мұратқызы, «Қарамай PLUS» ЖШС мұнай базасының бас есепшісі (Талдықорған қаласы).
* Ұлдары - Жақсы-Мұрат, Иманғали, Исламғали.

## Дереккөздер

Санат:7 сәуірде туғандар
Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Қарағандыда туғандар
Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Санат:Тараз мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан эпидемиологтары
Санат:Медицина ғылымдарының кандидаттары
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері
Қарағанды ісі

**«Қарағанды ісі»**, «Қарқаралы ісі» - Кеңес өкіметінің 1937-38 ж. жаппай саяси қуғын-сүргін тұсында ұйымдастырған ашық сот процесі. 

Қазақстан К(б)П ОК бюросының 1937 ж. 10 қыркүйектегі каулысы негізінде қараша айында Қарағанды қаласында өткізілді. Сот ісінжүргізу Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төрағасы Ш. Бектұрғановқа тапсырылды. Алайда Бектұрғанов тұтқынға алынып, істі Жоғ.арғы Соттың арнаулы алқасы жүргізді. 12 қарашада газеттерде жарияланған *«Айыптау қорытындысында»* Абдолла Асылбековке (Қарағанды облаткомының бұрынғы төрағасы), Нұрғали Нұрсейітовке (Қазақстан К(б)П Қарағанды обкомының бұрынғы екінші хатшысы) және Мансұр Ғатаулинге (Қаз К(б)П Қарқаралы округкомының бұрынғы екінші хатшысы) 1934 ж. жаңадан ұйымдастырылған Қарқаралы округіндезиянкестік әрекет істеген қонтррев. ұлтшыл ұйым құрды деген айып тағылды. Ұйымды Мәскеуде Т. Рысқұлов, Н. Нұрмақов, С. Қожанов, Алматыда С. Сейфуллин, Ұ. Құлымбетов, Ж. Сәдуақасов жетекшілік еткен кеңеске карсы орталықтар басқарды делінді. Айыптаушылардың тұжырымдауынша ұйымның негізгі мақсаты — Қазақстанда Кеңес өкіметін құлату, КСРО құрамынан шығарып, буржуазиялық мемлекет құру болған. Осы мақсатқа сәйкес ұйым Қарқаралы округі мен Қарағанды облысында жасырын және ашық түрде компартияның ұлт саясатына карсы күресті, партияның кадр саясатын бұзып, жауапты қызмет орындарына өз адамдарын қойып, ұжымшар, кеңшар, МТС-тарды бүлдіруге бағытталған жұмыс жүргізді, егін және мал ш-тарында зиянкестік жасады, серіктестерді ауыл шаруашылығы артельдеріне көшіру шараларын нәтижесіз жүргізді, қаржы, салық, құрылыс т. б. салалардағы жоспарлардың орындалуына кедергі жасады, саяси-экономикалық, әлеуметтік науқандар аяғына дейін жеткізілмеді, табы жат идеологиялық ықпал жүргізді деп қараланды. Ұйымдағылар өздерінің кеңеске қарсы күресіне оңшыл-солшыл оппортунистік топтар троцкистер мен бухариншілер, жер ауып келген *«[[халық жаулары]]мен»* бірлесе кимыл жасаған болып шықты. Тергеу үстінде айыпталушылардың Ж. Сұлтанбеков, 3. Төреғожин, Ә. Мақатов, Н. Байсалықов (Қоңырат аупорткомының хатшысы), Тоқтаров (Шет аупарткомының хатшысы), Мұхаметшин, Бірмұхамбетов т. б. қайраткерлермен байланыс жасағандығы «анықталып», есімдері аталғандар қамауға алынды. 

Жасанды айыптар бойынша КСРО Қылмыстық Қодексінің 58-бабының 2, 7, 10 және 11-тармақтары негізінде А. Асылбеков, Н. Нұрсейітов, М. Ғатаулин және ұйым мүшелері делініп, жауапқа тартылған партия-кеңес қызметкерлері Ә. Ізбасаров, М. Ордабаев, П. Шамсудинов ату жазасына кесілді, Ж. Баймолдин (кеңес-партия мектебінің директоры) 15 жылға бас бостандығынан айрылды. 1957 ж. Қарағанды ісі бойынша сотталғандар ресми ақталды.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы тарихы
Санат:Қарқаралы ауданы
Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары
Санат:Шет ауданы тарихы
Қарағанды экономика университеті

**Қарағанды экономика университеті**, (Академиялық к., 9), 1966 ж. Қарағанды кооператив институты болып құрылды. 1991 ж. ҚазТұтОдағ. бұйрығымен Қазақтұтыну кооперациясы институты аталды. 1997 ж. Қарағанды экономикалық университеті деп аталады. Университетте 5 факультет, 17 кафедра, 14 бөлімше және 5 филиал бар. Ғылыми потенциалы - 22 профессор, 168 ғылым кандидаты. Университет оқу  жүйесіндегі жана технологиялық стандартқа сай кредиттік жүйеге көшірілген. Сырттай оқу  бөлімінде оқу  кашықтыктан оқыту арқылы жүзеге асырылады. Қарағанды экономика университеті ТМД елдерінің тұтыну кооперация жүйелерімен және т. б. Сент-Джон университетімен (Нью-Йорк қ., АҚШ) халықаралық байланыста. Қарағанды экономика университеті 1966 жылдан бері 9300-ден астам маман даярлады. Ректорлары П. Ф. Котляров (1966-1978), Т. Ә. Әбдіразаков (1978-87), В. Яганцев (1987-88), В. Ли (1977-1988), 1997 жылдан Е.Б. Аймағамбетов.

## Дереккөздер


Санат:Университеттер
Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары
Қарағанды эмблемасы

**«Қарағанды эмблемасы»**, 1983 ж. Қазақстан Суретшілер одағының Қарағанды облыстық ұйымы Қарағандының негізі қаланғанына 50 жыл толуына арналған белгілер сериясын жасау жөнінде конкурс жариялады. График-суретші Н. Растопчиннің еңбегі неғұрлым сәтті деп танылды. Қаланың эмблемасы белгілердің мүшелтойға арналган кешенін қарағандылықтар мақұлдады, ол 1984 ж. шағын басылыммен дайындалды. Эмблеманың негізгі бейнелілік элементі көтергіш шахта құрылғысының (қопердің) тісті доңғалақпен композицияланған бейнесі. Бұл Қарағандының пайда болып, тарихи даму негізі жәле экономикалық базасының символы болып табынады. Белгі тік төрт бүрыштың ішіне салынған геральд қалқан пішінде орындалған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды
Ольга Павловна Актаева

**Ольга Павловна Актаева** - 1952 жылы 25 қазанда Алматы қаласында туған. Орыс.

## Өмірбаяны
* С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1976) «Орыс филологиясы» мамандығы бойынша; 
* М.Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік орыс академиялық драма театры жанындағы актерлік студияны (1978) театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген.
* «Сауда психологиясы» көмекші оқу құралының (1986);
* «Жарнама» журналындағы жарнама және сауда психологиясы туралы мақалалардың (1985-1986),
* «Vogue», «Космополитен», «Рандеву», «Я - путешественник», «Акватория роскошной жизни», «Евразия», «Деловая женщина» журналдарындағы шетелдік саяхаттар туралы мақалалардың авторы.

* 1975-1976 жылдары - Алматы Округтық офицерлер үйінің көркем өнерпаздық жөніндегі нұсқаушысы. 

* 1979-1980 жылдары - Қазақ ауылшаруашылық институтының орыс тілі кафедрасында әдістемелік кабинет меңгерушісі, орыс тілінің мұғалімі. 

* 1981 жылдан - «Контакт» жастар театры пьесаларының авторы және режиссері. 

* 1983 жылдан - Қазақстан сауда жарнамасы жөніндегі агенттігінің психологы («Одақсаудажарнама» ББ). 

* 1988 жылдан - «РЕККО» («Жарнама және коммерция») жарнама кооперативінің құрылтайшысы. 

* 1990 жылдан - «РЕККО» АҚ (Қазақстандағы алғашқы жеке туристік компаниялардың бірі, халықаралық
круиздерді ұйымдастыру) құрылтайшысы. 

* 1992 жылдан - «РЕККО-ПРИМЭКСПРЕСС» ЖШС (Халықаралық дегдар туризм) құрылтайшысы және директоры.
* 2006 жылдан бері - «ТА НАП» ЖШС («ПРИМЭКСПРЕСС» халықаралық туристік агенттігінің) және Ольга Ақтаеваның
продюсерлік орталығының (телевизиялық авторлық жобалар) құрылтайшысы және директоры, «СТВ» ТА («Рахат»)
продюсері.
## Отбасы
* Әкесі - Круглыхин Павел Александрович, марқұм, геологболған, геологиялық партия бастығы қызметін атқарған.
* Анасы - Круглыхина Галина Кузьминична, зейнеткер, химик-биолог, ҚазКСР ҒА Химия институтында, ҚазКСР Геология министрлігі  Волков экспедициясының зертханасында жұмыс істеген, өмір бойы фармакологиямен айналысқан, оның әдістері Шымкент химфарм зауытында ендірілген.

* Ажырасқан. Ұлы - Ақтаев Тимур Талғатұлы (1980 ж. т.).

## Дереккөздер
Гүлшат Тельманқызы Әйтиева

**Гүлшат Тельманқызы Әйтиева** (19.07.1958 жыл, Алматы қаласы) - Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1988). Қазақ.

Әкесі - Тельман Абдрахманұлы Әйтиев, марқум, В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ тарих кафедрасының доценті болған. Анасы - Раушан Бақытқызы Әйтиева, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің кітапхана меңгерушісі.

С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің физика факультетін (1980) физик, физика пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; А. Иоффе атындағы Физика-техника институтының аспирантурасын (1986) бітірген.

Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Капиллярлық гетероэпитаксия әдісімен GaAs және GaAIAs аса жұқа қабаттарын құру».
10 ғылыми мақаланың авторы. 2 авторлық куәлігі бар.

1980 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің машықтанушы-зерттеушісі. 1982-1986 жылдары - А. Иоффе атындағы Физика-техника институтының аспиранты (Ленинград қ.). 1987 жылдан - В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ ғылыми қызметкері, 1988 жылдан - физика кафедрасының оқытушысы, доценті. 1990 жылдан - «Каз-Олив» ШК бухгалтері.
1991 жылдан бері - «Дәстүр» ЖШС жиһаз фабрикасының бас директоры.

Қызмет атқару барысында Қазақстанның көптеген қалаларындағы мемлекеттік және жеке нысандар салынып, безендірілді, атап айтқанда: Абай атындағы МАОБТ, ҚР Әділет министрлігі.

ҚР Президенттігінө үміткер Н.Ә. Назарбаевтың бастамашы тобының мүшесі (1998); үкіметаралық Қазақстан-румын комиссиясының мүшесі.

КСРО өнертапқышы (1987).

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Батырбаев Эдуард Мәукенұлы, «Инновация XXI» ЖШС Директорлар кеңесінің төрағасы.
Қызы - Жиенбаева Мәдина (1982 ж. т.);
ұлы - Батырбаев Асан (2003 ж. т.). Немересі бар.

## Дереккөздер


Санат:19 шілдеде туғандар
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Иоффе атындағы Физика-техника институты түлектері
Санат:Қазақстан физиктері
Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары
Санат:КСРО өнертапқыштары
Санат:Қазақстан өнертапқыштары
Роза Исламқызы Әлиева

**Роза Исламқызы Әлиева** - 1963 жылы 1 маусымда Армян КСР-інде туған. Әзірбайжан.
Кооперативтік техникумды (Павлодар қ., 1991) тауар-
танушы мамандығы бойынша; Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін (1995), «Тауар жәнe
қызмет нарығындағы коммерциялық қызмет» мамандығы бойынша бітірген.
Әзірбайжан, орыс, армян, түрік, қазақ және ағылшын
тілдерін біледі.
1991 жылдан - Павлодар облысының Ильичев аудандық тағам саудасы мекемесінде гастроном - мекеме директоры.
1993 жылдан бері - «Азор» фирма» ЖШС бас директоры (Павлодар қ.).
ҚР Іскер әйелдер қауымдастығының, Қазақстан Кәсіпкерлер форумы кеңесінің мүшесі.
Белсенді қайырымдылық қызметпен айналысады, атап
айтқанда «Мұрагер» пансионатына, балалар үйіне, жалғыз
басты зейнеткерлерге, қариялар үйіне көмек көрсетеді.
Павлодар қаласының іскер әйелдері арасында ең үздігі деп
танылған (2004).
Ол басшылық етіп отырған кәсіпорын «Сібір-Шығыс»
халықаралық көрмесінде «Үздік өндіруші» дипломымен
(Новосібір қ., 1999), «Қараөткел-2002» халықаралық көрме-жәрмеңкесінде «Шығарылатын өнімнің жоғары сапасы үшін» дипломымен; республикалық сайыста «2004
жылдағы Қазақстанның үздіктауарлары» сертификатымен;
«Тиімді дамушы кәсіпорын» номинациясындағы «Алтын
жамбы» сыйлығымен (Цюрих қ., 2005-2006); «Сапа үшін»
халықаралық Еуропа сыйлығымен (2008 жыл, қараша,
Мадрид қ.) марапатталған.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Хоббиі - йога, антикварлық заттарды жинау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - О. Хайям, Н. Гянджеви, Физули.
Қызы - Сафура (1982 ж. т.); ұлы - Орхан (1983 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Экипирлеу

**Экипирлеу** - кез-келген жұмысты немесе тапсырманы орындау үшін кажетті киімнің, сайманның, тамақтың, жабдықтардың жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Экомобиль

**Экомобиль** - қоршаған ортаны зиянды қалдықтармен ластамайтын тасымалдаушы құралдың жалпыланған атауы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Экономайзер

**Экономайзер** - жанармай үнемдеуге арналған құрылғы.
## Экономайзер түрлері
**Карбюратор экономайзері* - тиімділігінің нашарлануының есебінен, қозғалтқыш қуатының ұлғаюын қамтамасыз ететін, максималды үстеме жұмыс режиміндегі қозғалтқыштың жұмысы кезінде, жану қоспасын ауқаттандыратын, әдетте қақпақтан тұратын құрылғы.
**Тасымалдаушы құралының үнемділігі* - тасымалдаушы құралды пайдаланудың жалпыланған тиімділік көрсеткіші, ол жалпы шығынның тонна-километрге немесе жолаушы километрге қатынасына тең. 
**Отын үнемділігі* - қозғалысқа жұмсалған кедергі кезінде, отынның аз мөлшерін жұмсау қабілеттілігін анықтайтын, тасымалдаушы құралдың пайдалану қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Илья Владимирович Бахарев

**Илья Владимирович Бахарев** - 1975 жылы 24 қаңтарда Алматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Бахарев Владимир Николаевич, «Медеу» СК
спорттық-көпшілік бөлімінде жұмыс істейді. Анасы - Бахарева Ольга Сергеевна, «Спешиал Олимпикс Қазақстан»
директоры.
Туризм және спорт академиясының велоконьки спорты
бөлімшесін (1999); Қазақ-Американ университетін (2001)
іскерлік әкімгерлік магистрі мамандығы бойынша бітірген.
Орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1995 жылдан - «Арх-Интернешнл» БК экспедиторы (Алматы қ.). 1996 жылдан - «Эси Эс Казахстан» ЖШС менеджері,
маркетинг бөлімінің директоры (Алматы қ.). 1998 жылдан -
«Спешиал Олимпикс Казахстан» ҮЕ¥ Алматы филиалының
директоры. 2000 жылдан - «ZAMAN» ЖШС бизнесті дамыту жөніндегі директоры (Алматы қ.).
2002 жылдан бері - «EVENT DISCOVERY» ЖШС бас директоры (Алматы қ.).
«Спешиал Олимпикс Казахстан» ҮЕҮ Директорлар кеңесінің, қамқоршылар кеңесінің мүшесі.
ҚР коньки спорты бойынша спорт шебері.
Хоббиі - тау шаңғысы, коньки, тауға жорыққа шығу, велосипедпен серуендеу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Лермонтов, А.С. Пушкин,
Д.Г. Байрон, У. Шекспир, О. де Бальзак, Л.Н. Толстой және
т.б.; түрлі бағыттағы білім беруші әдебиет (астрономиядан
менеджментке дейін).
Үйленген. Жұбайы - Бахарева Виктория Эдуардовна.
Ұлдары - Бахарев Илья, Бахарев Максим; қызы - Бахарева Кристина.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Үнемдеу

**Үнемдеу** - материалдық, энергетикалық, еңбек және басқа да ресурстардың ұқыпты жұмсауы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Нәзира Сәрсембайқызы Табелдинова

**Нәзира Сәрсембайқызы Табелдинова** - 1962 жылы 22 желтоқсанда Ақтөбе облысы Хромтау ауданының Никелтау стансасында туған. Қазақ. Анасы - Табелдинова Нұрлыхан Жақайқызы, зейнеткер, теміржолшы болған. Әл-Фараби атындағы Шымкент педагогикалық мәдениет институтының мәдени-ағартушылық жұмыс факультетін
бітірген (1993), мәдени-ағартушылық жұмыстың ұйымдастырушы-әдіскері.
Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

*1983 жылдан - Ақтөбе облыстық филармониясының әртісі.
*1985 жылдан - А.С. Пушкин атындағы қалалық мәдениет және демалыс саябағы мәдени-көпшілік бөлімінің меңгерушісі. 
*1991 жылдан - Ақтөбе облыстық Халық шығармашылығы үйінің аға әдіскері. 
*1993-2008 жылдары - Ақтөбе облыстық «Алақай» қуыршақ театрының директоры.
*2009 жылдан бері - Ақтөбе облысы Мәдениет басқармасының бастығы. 2-ші шақырылған Ақтөбе қалалық мәслихатының депутаты (2004-2007, 2007-2012). ҚР Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1997 жылдан), Халықаралық «УНИМА» қуыршақ ойнатушылар одағының мүшесі (2004 жылдан). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен, «Мәдениет қайраткері» (2008) белгісімен, ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің 3 грамотасымен марапатталған, ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілген (2005). Ақтөбе облысы әкімінің «Жыл адамы» сыйлығының лауреаты (2004).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық және тұрмыстық игілік». 
Хоббиі - балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, М. Әуезов, Д. Донцова, П. Коэльо және басқалар.

Ұлы - Махметов Олжас Сансызбайұлы (1996 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар