open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таным нейроғылымы

[thumb|right|350px|Көпөзгермді Үлгі Анализі тапсырмасының контрасты (баламалы қолданулар > нысан сипаттамалары) [дивергентті ойлаумен байланысты воксель кластерлерінің бөлінген желісін көрсетті. Желі бірнеше фронтальды, уақытша және париетальды аймақтардан, соның ішінде әдепкі желідегі аймақтардан тұрды: сол жақ прекунеус, оң жақ PCC және екі жақты IPL. Желі сонымен қатар дұрыс DLPFC, ECN негізгі аймағы, сондай-ақ дұрыс ACC және екі жақты инсула, салиенс желісінің негізгі аймақтарын қамтиды2. Бұған қоса, желі уақытша лобтардағы бірнеше маңызды кластерлерді (мысалы, екі жақты ортаңғы уақытша гирус; MTG), семантикалық және эпизодтық жадты қалпына келтірумен байланысты аймақтарды қамтыды. Біріктірілген жалпы ми MVPA дивергентті ойлаумен байланысты ми аймақтарының бөлінген желісін, соның ішінде әдепкі, орындаушы және белсенді желілердің бірнеше негізгі аймақтарын анықтады.]] 
**Таным нейроғылымы** () — ментал процесстерге қатысты мидағы нейронды байланыстарға арнайы назар аудара отырып, таным астарында жатқан биологиялық процестер мен аспектілерді зерттейтін ғылым саласы. Ол танымдық белсенділіктер мидағы нейрондық тізбектердің әсеріне қалай ұшырайтыны және басқарылатыны туралы сұрақтарға жауап қарастырады. Таным нейроғылымы – нейроғылымның да, психологияның да тармағы болып, әрекет нейроғылымы, таным психологиясы, физиологиялық психология және сезім нейроғылымы секілді пәндермен қабаттасып, астасып жатады. Таным нейроғылымы таным ғылымындағы теорияларға және нейроғылымдар мен есептік моделдеудің дәлелдемелері мен уәждерін пайдаланады.
## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Ми
Санат:Когнитивтік ғылымдар
Til-Qural

**Тіл-Құрал (Til-Qural)** – ойын тәсілдерін қолдана отырып, қазақ тілін үйренуге және қолдануға арналған тегін платформа. Жобаны "Тіл-Қазына" компаниясы әзірледі, 2019 жылы іске қосылды. Сервис тіркелгеннен кейін tilqural.kz веб-порталда, iOS, Android операциялық жүйелері бар мобильді қосымшаларда қолжетімді.
## Оқыту әдістемесі:
*Tilqural* қазақ тілін өз бетінше үйренудің 5 деңгейінен тұрады:  
* А1-қарапайым деңгей; 
* А2-базалық деңгей; 
* В1-орта деңгей; 
* В2-ортадан жоғары деңгей; 
* С1-жоғары деңгей. 

Әр деңгейде бірнеше тақырыптық сабақтар бар. Пайдаланушы әр тақырыптық сабақты жаңа сөздерді үйренуден бастайды. Әрі қарай пайдаланушы үйренген сөздерін тыңдап, оқып, жаза алады.  Және сөйлеуді бекіту үшін жаттығуларды орындайды. Сондай-ақ әр сабақта пайдаланушы жаттығулардың көмегімен жаңа сөздерді бекітеді. Жеке кабинетте пайдаланушыға оқу барысы көрсетілген журнал қолжетімді.  

*Tilqural* қолданушыға қызық материалдар арқылы қазақ тілін үйретеді: 
* бейнероликтер – орыс тіліндегі субтитрі бар қазақ тіліндегі фильмдер мен мультфильмдерден үзінділер;
* мәтіндер – қазақша мәтіннің дыбысталуы және мәтіннің орысша аудармасы бар қазақстандық және шетелдік шығармалардан үзінділер;
* қазақ тіліндегі фразалардың аудио дыбысталуы және орыс тіліне аудармасы бар тақырыптық фразалар (70 санат); 
* сабақтардан алынған сөздердің тақырыптық сөздігі.

Сондай-ақ пайдаланушылар қазақ тілін өз бетінше үйренуге арналған түрлі оқулықтарды pdf форматында жүктей алады. 

*Tilqural* сервисінде өз курстарын, топтарын құруға және курсқа басқа қатысушыларды шақыруға мүмкіндік бар.

*Tilqural*-да тіл үйренудің барлық функциялары тегін.

## Тағы қараңыз:
* Android мобильді қосымшасы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан сайттары
Termincom

**Termincom** — қазақ терминологиясы жайлы толық мәлімет беретін сайт. Сайт Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы терминологиялық комиссия бекіткен терминдерді пайдалану үшін, салааралық терминологиялық қорды біріздендіру және жетілдіру үшін пайдаланылады. Сайт 2016 жылы 20 қазаннан бастап іске қосылған. 

## Сайт құрылымы
 
# Термин;
# Алаң;
# Мақалалар;
# Кітаптар;
# Библиография;
# Тұлға&Терминология;
# Мектеп терминологиясы;
# Авторизация және тіркеу жүйесі;
# Жеке кабинет және пайдаланушылар.

## Сайттың мүмкіндігі
* қазақ немесе орыс тілінде енгізілген терминдердің автоматты түрде аудармасын көрсетеді;
* терминнің қай салаға тиесілі екендігі және қай жылы бекітілгендігі туралы ақпарат береді;
* Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминологиялық комиссия мүшелері бекітуге ұсынылатын терминдерді сайттың Алаң бөлімінде талқылайды, дауыс береді, пікір қалдырады, ұсыныстарын береді;
* Алаңнан кейін Комиссия отырысында талқыланған терминдер шешім шыққаннан кейін «Termincom.kz» сайтының «Термин» бөлімінде жарияланады.

## Сайтты пайдаланушылардың мүмкіндігі
* Іздеген термині туралы ақпарат ала алады (қай салаға тиесілі, бекітілген не бекітілмеген термин екендігі, бекітілген жылы және т.б.);
* термин жайында ұсыныс беріп, сауал жолдай алады;
* белгілі терминолог ғалымдардың, сала мамандарының бейнедәрістерін тыңдап, мақалаларын оқи алады;
* сайттағы терминологиялық еңбектер мен сөздіктердің электронды нұсқасын оқи алады.

## Соңғы өнімді нәтиже
* Қазіргі уақытта сайт қорында **379465** термин бар, **31611** термин Республикалық терминология комиссиясында бекітілген. *(Ескерту: сандық мәлімет 2022 жылғы 13 қаңтардағы күн бойынша);*
* Мектеп терминологиясы бөлімінде **2254** термин сынып және пән бойынша жинақталған;
* «Termincom.kz» сайтының iOS және Android жүйелеріне арналған *мобильді қосымшасы* бар.

## Тағы қараңыз
* Instagram
* Facebook
* Youtube
* TelegramBot
* Android мобильді қосымшасы
* IOS мобильді қосымшасы

Санат:Қазақ тілді сайттар
Санат:Қазақстан сайттары
Суықтөбе (тау, Жетіжол жотасы)

**Суықтөбе** – Жетіжол жотасының шығыс бөлігінде орналасқан тау сілемі. 

## Географиялық орны
Алматы облысы  Жамбыл ауданы жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 3273 м, ұзындығы 14 км, енді жері 5 км. Жер бедері орта таулық, жалдары тегістелген, беткейлері тік, сай-жыралармен тілімденген. Оңтүстік-шығыс баурайынан Қастек, солтүстігінен Жиренайғыр өзендері бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Негізінен тас көмір кезеңінің кристалдық тақтатасынан, гнейстен, кейбір тұсында жер бетіне шығып жатқан гранитоидтардан түзілген.

## Өсімідігі
Тауалдының далалық қоңыр топырақты белдеуінде (800 – 1400 м) бидайық, тарғақ шөп, бозшағыл, т.б. шөптесіндер өседі. 1400 – 2600 м биіктіктегі шалғынды қара топырақты жерлерінде орман сирек кездеседі, үстіртті-жонды белдеуінде (2600 м-ден биікте) доңызот, самалдық, байғұт, субальпілік шалғын өскен.

## Дереккөздер
 

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) таулары
Ерлер арасындағы индорхоккейден әлем чемпионаты

**Ерлер арасындағы индорхоккейден əлем чемпионаты** () — ерлер ұлттық құрамалар үшін 2003 жылдан бастап төрт жылда  бір рет Халықаралық Хоккей Федерациясымен ұйымдастырылатын индорхоккейден халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*FIH website

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Индорхоккей
Африка Ұлттары Кубогы 2021 (финал)

**Африка Ұлттары Кубогы 2021 (финал)** () — 2021 жылғы футболдан Африка чемпионатының финалдық ойыны. 2022 жылы 6 ақпан күні Камерун астанасы Яундедегі "Поль Бийя" стадионында Сенегал және Мысыр құрамаларының арасында өтті.

Негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмады. Пенальти сериясында Сенегал 4:2 есебімен басым болды.   
## Матч
### Детальдар

### Статистика

## Тағы қараңыз

* Африка Ұлттары кубогы 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Саты (баспа)

**Саты** — үйдің төбесіне, қораның үстіне және басқа кез келген биік жерге шығуға арналған, екі таянышы бар ағаш құрал. Көне түркі тілінде *тұрғы* деп аталған. Сатының қарапайым түрі ұзындығы, көбінесе 2,5-3 метрге дейін екі қатар қойылған сырғауылға баспалдақ кағып жасалады. Әдетте мұндай сатыны шығатын биіктікке тіреп қолданады.

Қазақ елінің түрлі аймақтарында «саты» ұғымында қолданылатын көптеген атаулар қалыптасқан. Мәселен, сатыны Қазақстанның батыс өңірінде баспа, баспағаш, баспалдақ, сатыағаш, теппе деп атаса, Қызылорда аймағы мен Түркіменстан, Өзбекстан, Қарақалпақстан жерінде тұратын қазақтар зәңгі, сайбы, зәмбер деп, Шығыс Қазақстан өңірінде басқыш, шыққыш деген атаулары, оңтүстік-шығыс аудандарда тепкіш тәрізді атаулары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Үй тұрмысы
Интернализм

**Интернализм** (кейде **интерналдылық**, ) — ішкі өзілік мағынасындағы "интернал" (internal) сөзі арқылы жасалған тезис болып, ол "өзі арқылы өзін түсіндіру" сипатындағы философиялық теория ретінде дүниедегі ешбір факт адамның ішкі қалауы мен нанымынан тәуелсіз түрдегі пайымдамалармен (reasons) қамтамасыз ете алмайды деген тезис. Бұл өз кезегінде пайымдамаларды дүниенің объективті белгілерімен анықтау керек деп есептейтін экстернализм (externalism) тезисіне салыстырмалы дәріптеледі.

Интернализм ме экстернализм философия салаларындағы түрлі тақырыптарды түсіндірудің қарама-қарсы жолдары есептеледі. Бұл тақырыптарға мысалы адам мотивациясы, білім, негіздеу, мағына және ақиқат қатарлылар жатады.
## Ғылыми танымдағы интернализм
Интернализм ғылыми білімнің ішкі табиғатымен байланысты факторларды ғылымның дамуының қозғаушы күші ретінде таниды, бұл ішкі факторлар ғылымның ішкі қажеттіліктері, оның мақсаттары, проблемалары және зерттеу бағдарламалары. Ғылымның дамуын кез-келген сыртқы факторларға тәуелді емес ғылыми білімнің әртүрлі формалары мен элементтерінің өзара әрекеттесуінің өзін-өзі ұйымдастыратын процесі ретінде қарастыруға болады. Интернализм ХХ ғ-дың 30-жылдары қалыптасты. экстернализмге қарсы тезис ретінде ғылымның генезисі кезеңінде де, ғылыми білімнің дамуының барлық келесі кезеңдерінде де әлеуметтік факторлардың іргелі рөлін атап өтті. Интернализмнің негізгі өкілдері: Декарт (түйсігі), позитивистер, Поппер, Гуссерль.
Мысалы, Карл Поппер интернализм тұжырымдамасының ғылыми танымдағы маңызды негіздемесін берді, ол шындықтың 3 тәуелсіз, себептік байланыссыз үш әлемін сипаттады, олар физикалық әлем, психикалық әлем және білім әлемі.

## Дереккөздер

Санат:Сана философиясы
Санат:Эпистемология
Санат:Сана философиясы
Экстернализм

**Экстернализм** (кейде **Экстерналдылық**, ) — сана философиясындағы маңызды бір тезис болып, ол зерделі сананы жүйке жүйесінде (немесе мида) болып жатқан нәрселердің нәтижесі ғана емес, сондай-ақ ол субъектіден тысқары шындықтардың да нәтижесі. Ол сананы тек жүйке әрекетімен ғана түсіндіретін интернализмге қарама-қайшы ұстанымда. Экстернализм дегеніміз сана дегендік ми, немесе ми функциялары дегендік емес деген сенім.

"Сана дегеніміз не?" деген мәселеге қатысты экстернализмнің әртүрлі нұсқалары бар. Экстернализм сыртқы факторлардың жүйке жүйесене жасаған ықпалына көбірек сәуле түсіреді. Бір ұшқары (extreme) көзқарас бойынша, сана сыртқы факторларға тәуелді болуы мүмкін. Ал, кері түрдегі ұшқары көзқарас бойынша, сана сыртқы факторларға сөзсіз тәуелді. Экстернализмдік не жүйке жүйесі ішінара, немесе толығымен сыртқы процестерден құралатыны туралы, немесе олармен бірдей екендігі туралы ұшқары көзқарастарды дәріптейді.

Экстернализм теориясының тағы бір маңызды өлшемі - сананың қандай аспектіге саятыны туралы. Кей экстерналистер сананың танымдық аспектісіне назар аударады, мысалы Энди Кларк, Дэвид Чалмерс, Шон Галлахер және басқалары. Ал, өзгелері не сананың феноменалды аспектісіне, немесе зерделі санаға көңіл аударады. Кейбір философтар зерделі феноменалды мазмұн мен белсенділікті қарастырады, мысалы, Уильям Ликан, Алекс Бирн, немесе Франсуа Тонно, Тид Роквелл, немесе Риккардо Манзотти.
## Дереккөздер

Санат:Эпистемология
Санат:Сана философиясы
Биатлоннан әлем чемпионаты

**Биатлоннан әлем чемпионаты** — Халықаралық биатлон кеңесімен (, *IBU*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Sports 123 biathlon results 
* Biathlon results

Санат:Әлем чемпионаттар
Санат:Биатлон
Зима (Савичева әні)

**«Зима»** — Юлия Савичеваның үшінші альбомындағы сингл.

Бұл ән үшін оған «Қазақстандағы Алтын граммофон» сыйлығы берілді.

Әнге бейнеклиптің тұсаукесері 2008 жылдың 13 наурызында өтті. Режиссёрі Алексей Андрианов болды.

Ән TopHit порталының чартында 18 орынға көтерілді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Юлия Савичеваның әндері
Санат:Евгений Добряков жазған әндер
Сеструха

**Сеструха** – Үбі жотасының солтүстік бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы Зимовье ауылының солтүстік-шығысында 55 км-дей жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1544 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу, өзен жəне тауаралық аңғарлармен тілімденген. Солтүстік жəне батыс беткейлерінен Сакмариха өзенінің салалары бастау алады. 

## Өсімдігі
Таудың төменгі беткейінде шыршалы-самырсынды, кей жерлерде көктеректі-қайыңды орман алып жатыр. Атырабы – шабындық жəне жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Глубокое ауданы таулары
Синюха (тау, Үбі жотасы)

**Синюха** – Үбі жотасының орта бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы жəне Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1962 м. Батыстан оңтүстік-шығысқа шамамен 16 км-ге созылған, енді жері 7–8 км. Беткейі тіктеу бірнеше жоталардан, пішіні күрделі аңғарлардан тұрады. 

## Геологиялық құрылымы
Геологиялық құрылымы кристалды тақтатас, əктас, граниттен түзілген. 

## Өсімдігі
Етегін дала өсімдіктері, 1000 м-ге дейінгі беткейін шыршалы-самырсынды орман алып жатыр. Одан жоғарғы белдеуі жалаңаштанған. Таудан Солүстік Үлбі, Бутачиха, Тихая, Журавлиха өзендерінің көптеген салалары бастау алады.

## Дереккөздер

Санат:Глубокое ауданы таулары
Санат:Риддер қалалық әкімдігі таулары
Бек Берді батыр Жүкейұлы

**Бек Берді батыр Жүкейұлы** – Орта жүз ішінде Керейдің Тұрғақ руы Бүркүт тармағынан тарайды. Керей ханы Тұғырыл ханның ұлы Тайбұға Ұлысының негізін қалаған Тайбұға ханның 17-ші ұрпағы.

Берді батыр Абылай сұлтан, Әбілмәмбет сұлтан, Ералы сұлтандардың тұсында қолбасшы, дипломат (елші) болды. 1728 жылы Торғай даласында болған шайқаста жоңғарларға қарсы соғысқан. Жеңіске жеткен қазақ жасақтары оларды сол бетінде Іле өңіріне дейін тықсырып тастайды.

Берді батыр туралы орыс деректерінде былай делінген: 

«1737 г. – Коменданту Орской крепости полковнику Б.Л. Останкову.
Я, Абулмамбет-салтан, всемилостивой государыне челом бью, г-ну подполковнику Борису Лукичу челобитье. Какое с нами слово положено, в том и ныне стою; и какие присланы будут от е.и.в. ко мне указы, и те прислать з Бекбердеем. А е.и.в. состою в верности и по ея указам служить готов, и чтоб и к нам посланцы от вас были и посланы были без опасности.
К подлинному переводу ахун Мансур Абдрахманов подписался по татарски». 
## Ұрпақтары
Шежіре бойынша Берді батырдан Баба, Тайшыбек, Ораз, Төртқара, Бесқара, Күбі, Жолдыбай, Жәпек тарайды.
Ақмола облысы Көкшетау уезі ауыл кестесі, 1907 жылы Қотыркөл болысында Берді атасынан тараған Төртқарин Саржан Баймырзабұлақ ауылында, Бесқарин Қоймамбай Шоққызыл Баймырза ауылында, Сейтенов Жандос Жөкейкөл ауылында, Сарғазақов Жақан Бесағаш ауылында, Бабин Мұқан ІІ-ші Ұзынқарағай ауылында, Тәжібек (Тайшыбек) Жалмағамбет І-ші Ұзынқарағай ауылында тұрғандары туралы баяндалады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
Санат:Қазақ батырлары
Сигнал (тау)

**Сигнал** – Үбі жəне Иванов жоталары аралығындағы тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта, Үлбі кентінің солтүстік-батысында 7 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1048 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі тіктеу, оңтүстік жəне шығыс беткейінде таудың түпкі жыныстары шығып жатыр.

## Өсімдігі
Етегі мен төменгі беткейінде аралас сирек орман ағаштары өскен. Оңтүстігінен Черемшанка – Үлбі автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Риддер қалалық әкімдігі таулары
Суыр күні

нобай|
нобай|
**Суыр күні** () — 2 ақпанда АҚШ пен Канадада тойланатын мереке.

Ескі наным бойынша, көктемнің қаншалақты ерте келетінін суырдың әрекетінен болжауға болады. Егер осы күні қысқы ұйқыдан оянған суыр іннен шығысымен тез ішке оралса, қыс тағы алты аптаға созылады-мыс. Ал ішке кірмей, толық оянған кейпін танытса, онда қыс тез арада бітеді деуге болады.

Бұл мейрам Солтүстік Америкаға неміс мигранттарымен бірге келді. Немістілді халықтарда жануарлардың әрекетіне қарай ауа райын болжау ежелден болды. Олар кірпіге немесе борсыққа қарап, болжамдарын жасаған. Ал Америкада ондай жануарлар болмағандықтан, «метеоролог» ретінде суырды қарастыра бастады.

Ондай суырлардың арасындағы ең танымалдары:
* Панксатони қаласының Фил суыры,
* Нью-Йорктың Чак суыры,
* Джорджияның Генерал Борегард Ли суыры,
* Онтариодағы Виартондық Вилли.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Суыр күні (фильм)
* Фенология

Санат:Ауа райы
Санат:Мейрамдар
Санат:АҚШ мейрамдары
Санат:Канада мейрамдары
Сүйсін шиқылдағы

Сүйсін шиқылдағы (латынша Juno orchioides) – құртқашаштар тұқымдасы шиқылдақ туысына жататын,Қызыл кітапқа енгізілген өсімдік. Туыс атауы әйелдердің табынушысы, ежелгі Рим құдайының құрметіне берілген. Қазақстандық тоғыз түрдің көпшілігі Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Ұсақ топырақты және ірі қиыршық тасты беткейлерде Батыс Тянь-Шаньның барлық жоталарының тау етегінен субальпі белдеуінің төменгі шекарасы аралығында өседі (Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарында).

## Сипаттамасы
Жер асты бөлігі пиязшық тәрізді. Жапырағы ораққа ұқсас. Пиязшығы (жуандығы 2 см-ге дейін) кіндік тамырлы, сабағының биіктігі орташа есеппен  30 см-ге дейін, тарбиған, ашық жасыл түсті, ортақ пішінді, жапырақтарымен. Гүлсерігінің саны әдетте 3-5, сирек олар көптеу немесе бір ғана, бозғылт сары, ірі (диаметрі 5-7 см), гүлсерігінің сыртқы жапырақшаларының ортаңғы бөлігі қанат тәрізді керілген, үш жағында ашық сары дақтары бар. Іші жапырақтары ұсақ, ұзындығы 1,5 см аспайды. Тақтасы үшкір, үш қалақты. 

Сәуірдің ортасыннан маусымның аяғына дейін гүлдейді, маусым-шілдеде жеміс салады. Тұқымымен де вегетативті жолмен де көбеюі тиімді. Тамаша сәндік өсімдік. Мәдени түрде де, табиғатта да бірқалыпты. Батыс Еуропаның гүл өсіретін фирмаларының каталогтарында жүз жылдан астам уақыттан бері орын алып келеді. Батыс Тянь-Шаньның жергілікті түрі болып табылады. Қазақстанда тек ботаникалық бақтарда ғана өсіріледі. Тұқымы бір жылдан соң көктейді, тіршілігінің 3-4 жылдарында гүлдейді. Табиғаттағы саны аз, түр гүлшоқтары жинаудан зардап шегеді. 

Қазақстанның Қызыл кітабының екінші басылымына енгізілген.
нобай|330x330 нүкте|Сүйсін шиқылдағы
Эммонс

**Эммондар** () - ағылшындар тегі және жер атауы.

## Атақты адамдар

* Эммонс, Арчи Рэндолф (1926-2001), америкалық ақын.
* Эммонс, Катержина (1983 жылы туған), чех мергені, 2008 жылғы Олимпиада чемпионы.
* Эммонс, Мэтт (1981 жылы туған), америкалық мерген, 2004 жылғы Олимпиада чемпионы.
* Эммонс, Теренс (1937 ж. т.) — америкалық орыс тарихшысы, орыс либерализмі тарихының маманы.
* Эммонс, Вильям Харвей (Уильям Харви) (1776-1948), америкалық геолог.
* Эммонс, Эбенизер (1799-1863), америкалық геолог.

## Топонимдер

* Эммонс (ағылш. Emmons) – Солтүстік Дакота штатында орналасқан округ.
* Эммонс (ағылш. Emmons) – Миннесота штатының Фриборн округіне жататын АҚШ қаласы.

## Басқа

* Эммонс  –  америкалық *Gleaves* класындағы эскадралық минатасушы.
Қойтас (тау, Павлодар облысы)

**Қойтас** – Павлодар облысы Баянауыл және Май аудандарының түйіскен жерінде орналасқан тау. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 298 м. Тау солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км-ге жуық. Оқшау орналасқан таудың беткейлері көлбеу келген. Оны делювийлі-пролювийлі шөгінділер жапқан. Тауды Сұлусор, Еспетұз, Аяқмалайсор көлдері қоршап жатыр. 

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қызғылт қара топырағында жусан аралас бетеге, боз, селеу шөптесіндер өскен. Етегі мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады. Онда бірнеше қыстау мен жайлау орналасқан.

## Дереккөздер

 
Санат:Баянауыл ауданы таулары
Санат:Май ауданы таулары
Синюха (тау, Үлбі жотасы)

**Синюха** – Үлбі жотасының солтүстік бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы Серебрянск қаласының солтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1840 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-ге доға тəріздес созылған, енді жері 4–5 км. Ірі жоталар өзен, тауаралық аңғарлармен тілімденген. Жер бедері күрделі, шығыс беткейі тік жарқабақты келген. 

## Өсімдігі
Өзен аңғарлары мен аласа беткейлерде қайың, терек, самырсын, майқарағай, мойыл, қарақат, таңқурай, долана, т.б. өседі. Оңтүстік-батысында Артамановка, оңтүстік-шығысында Қызылқарағай жотасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Алтай ауданы таулары
Синюха

**Қазақстан:**
* Синюха – Үбі жотасының орта бөлігіндегі тау.
* Синюха – Үлбі жотасының солтүстік бөлігіндегі тау.

**Ресей:**
* Синюха – Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Синюха – Ресейдегі өзен. Иваново облысы, Владимир облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Синюха – Ресейдегі өзен. Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Синюха (Булгаковка) – Ресейдегі өзен. Иваново облысы, Владимир облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Интенционалдық

[thumb|right|200px|Интенционалдықты тыңнан сипаттаушы [Эдмунд Гуссерль]]
**Интенционалдық** () — бұл сананың қашанда әлдебірдеңе туралы болу сипаты, яғни сананың әрқашан мәлім заттарды, олардың мәлім қасиеттерін және мәлім жағдайларды көрсетуі, бейнелеуі, қатысты болуы.[1] Интенционалдық ең алдымен менталды күйлерді білдіреді, олар түйсіну, сену, немесе аңсар, тб. Сондықтан да оны көптеген философтар сананың сипаты, менталдылықтың белгісі ретінде таныған. Интенционалдық теориялары үшін өзекті мәселе интенционалды жоқтық мәселесі болды: интенционалды күйлердің объектілері болып табылатын шындықтардың онтологиялық статусын анықтау.

Алғашқы интенционалдық теориясы Кентерберилік Ансельмнің Құдайдың бар екендігі туралы онтологиялық аргументімен байланысты, ол объекттің түсініктегі барлығы мен шындықтағы барлығын ажырататын қағидаларды ұсынған болатын. Бұл идея ортағасырлық схоластикалық кезеңнің аяқталуына орай талқы алаңынан шығып қалды, бірақ кейінірек эмпирикалық психолог Франц Брентано жағынан қайта тірілтіліп, қазіргі замандық феноменолог философ Эдмунд Гуссерль тарапынан қабылдады. Интенционалдық кезекте сана және тіл философтарының қызу талқылайтын мәселесінің бірі саналады. Қазір негізінен интенционалды қасиеттерді табиғаттану ғылымдары зерттейтін табиғи қасиеттерге дейін редукциялауға болады деген көзқарасты ұстанатын натурализмдік интенционалдық пен зерде интенционалдық негізі деп есептейтін феноменальды интенционалдық теориясы арасында жалпы пікірталас жүруде.
## Дереккөздер

Санат:Сана философиясы
Санат:Таным
Санат:Психологиялық терминдер
Қойтас (тау, Тарбағатай жотасы)

**Қойтас** – Тарбағатай жотасының батыс бөлігіндегі тау массиві.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы мен Абай облысы Үржар ауданы шекарасында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2583 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км-ге созылып жатыр, енді жері 7-8 км-ге жуық. Беткейлері шатқал, сай аңғарларымен тілімделген. Оңтүстік беткейі тік жарқабақты, кейбір бөліктерінде таудың түпкі жыныстары жалаңашталған. 

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір, девон кезеңдерінің жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Таудың қызғылт қоңыр топырағында боз, бетегелі-жусанды дала өсімдіктерімен бірге, биіктік белдеулерде зерек, итмұрын, қараған, тал, көк терек,  т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы таулары
Санат:Тарбағатай ауданы таулары
Қойтас (тау, Шыңғыстау жотасы)

**Қойтас** – Шыңғыстау жотасының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Абай ауданы Арқат ауылының оңтүстік-батысында 27 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 700 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу бірнеше таулардан тұрады. Солтүстігінде Ордатас, шығысында Есенбай таулары, батысында Үлкенсор көлі орналасқан.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында ши, бұта аралас ажырық, жусан, бетеге өседі. Етегінде су шығымы 400 л/сағ болатын құдықтар бар.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары
Кёрлингтен әлем чемпионаты

**Керлингтен әлем чемпионаты** () — Әлем керлинг федерациясымен ұйымдастырылады.

Ер адамдар үшін алғашқы чемпионат 1959 жылы, ал әйел адамдар үшін 1979 жылы өткізілді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

### Ерлер

### Əйелдер

## Жалпы медальдар саны

### Ерлер

### Əйелдер

### Микс

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Керлинг
Коньки тебу спортынан әлем чемпионаты

**Коньки тебуден әлем чемпионаты** — Халықаралық коньки тебу кеңесімен (, *ISU*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.
Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1893 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1936 жылы.

## Чемпионаттар

### Ерлер

### Əйелдер

### Біріккен

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
*International Skating Union (ISU) Statistics

Санат:Әлем біріншіліктері
Қойтас (тау, Ерейментау ауданы)

**Қойтас** – Ақмола облысы Ерейментау ауданының оңтүстік-шығысындағы таулар тізбегі. Оның оңтүстік жалғасы Ақшоқы (670 м) тауына ұласады. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 625 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 7-8 км-ге созылған, ені 4 км-ге жетеді. Төбесі доғал пішінді аласа таудың беткейлері эрозиялық-тектоника әсерінен қатты тілімделген. Батыс беткейі тіктеу келген. Бұл жерлерде түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Шығыс беткейі сай және өзектермен қатты тілімделген. Тау басында биіктіктері 531, 557 және 587 м болатын бірнеше шың айқын көрінеді.  

## Геологиялық құрылымы
Девон тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықтасты және кесектасты элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

## Өсімдігі
Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында бозды-сұлыбасты шөптесіндер өскен. Кейбір жерлерінде қараған шоғырлары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы таулары
Самбодан əлем чемпионаты

**Самбодан әлем чемпионаты** — Халықаралық самбо федерациямен (, *FIAS*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Ukrainian Sambo Federation: History of sambo
* European Sambo Federation

Санат:Әлем біріншіліктері
Қазақстанның демократиялық таңдауы

**Қазақстанның демократиялық таңдауы** — Қазақстанда 2001 жылы министр және кәсіпкер Мұхтар Әблязов пен Павлодар облысының әкімі Ғалымжан Жақиянов құрған қоғамдық-саяси қозғалыс. Қозғалыс өзінің мақсатын «Қазақстанда түбегейлі демократиялық өзгерістер жүргізу үшін қазақстандық қоғамдағы барлық салауатты күштерді топтастыру» деп мәлімдейді.

## Тарихы
2001 жылдың 18 қарашасында Мұхтар Әблязов, Ғалымжан Жақиянов бастаған бір топ билік пен бизнес өкілдері Алматыдағы Ғылым академиясында баспасөз мәслихатын өткізіп, "Қазақстанның демократиялық таңдауы" қоғамдық бірлестігін құратынын жариялады.  Бұлардан басқа, ұйымның құрамына Дәулет Сембаев, Төлен Тоқтасынов, Ораз Жандосов, Жаннат Ертлесова, Әлихан Байменов, Қайрат Келімбетов, Нұржан Сұбханбердин, Төлен Тоқтасынов, Серік Қонақбаев, Болат Әбілов, Асанәлі Әшімов, Берік Имашев және тағы басқа да танымал шенеуніктер мен кәсіпкерлер кірді.  

Қарашада премьер-министр Қасым-Жомарт Тоқаевтың сұрауынан кейін, қозғалыс мүшелері мемлекеттік қызметтерінен босатылды. 

2002 жылдың 29 қаңтарында Болат Әбілов, Әлихан Бәйменов, Ораз Жандосовтар "Ақ жол" партиясының құрылуын мәлімдеді. Олар өздерін радикалды емес, конструктивты оппозиция деп жариялады. Кейін, Әбілов пен Сәрсенбаевтар одан бөлініп, тіркелмеген "Нағыз Ақ жол" партиясын құрды. 

Наурыз айында Мұхтар Әблязов пен Ғалымжан Жақиянов қамауға алынды. 

2002 жылдың 18 шілдесінде Мұхтар Әблязов 6 жылға бас бостандығынан айырылды. Жақиянов 2002 жылдың 2 тамызында "билікті және лауазымдық өкілеттікті асыра пайдаланғаны үшін" 7 жылға бас бостандығынан айырылды 

## Қозғалыстың экстремистік деп танылуы
2017 жылдың сәуір айында Мұхтар Әблязов Facebook-тегі парақшасында "Қазақстанның демократиялық таңдауы" қозғалысының қайта құрылуы туралы жариялады.

2018 жылдың наурызында Астана қаласының Есіл аудандық сотының шешімімен экстремистік ұйым деп танылды.

2022 жылдың 7 ақпанында прокуратура Алматыдағы тәртіпсіздіктерден кейін "ҚДТ/Көше" қозғалысын саяси экстремизмге айыптады.

## Дереккөздер

Санат:Саяси партиялар
Санат:Қазақстандағы тыйым салынған саяси партиялары
Квалиа

[thumb|right|300px|Қызылды көру.  Қызылды көру. A. Күн сәулесі алмаға түседі. Кейбір [толқын ұзындығы|толқын ұзындықтары алма қабығындағы химиялық заттардан шектеледі. B. Шағылысқан толқын ұзындығы қарашық арқылы өтіп, көз артындағы конус жасушаларын қоздатады. C. Конустар көзге түскен толқын ұзындығы туралы кодталған ақпарды миға жібереді. Мына мысалда L-конустары өте қоздаған, M-конустары аздап қоздаған, ал S конустары мүлдем қоздамаған. Ми бұл кодты "қызыл" сезімі етіп аударады.]]

[thumb|right|250px|[Бүлдірген реңінің кері квалиасы]]
**Квалиа** () — сана философиясында субъективті зерделік тәжірибенің жеке-дара елестері (сана үлгілері) ретінде қолданылатын термин. Квалиа термині  сын есімі сөзінің  көпше (qualia) түрінен шыққан болып, мәлім арнаулы мысалға қатысты "қандай үлгі", "қандай түр" секілді мағыналарды береді, мысалы, "мына бір алманың дәмі қандай" деген секілді. Мұндағы мәлім бір алманы адам жеген кездегі адамға сезілген дәмінің адам миындағы үлгісі, не елесі - оның квалиасы деген сөз. 

Квалиа мысалдары ретінде бас аурудан қалыптасқан, адамның өзіне аңғарылатын мәлім "ауырсыну" сезімі, шараптың "дәмі", сондай-ақ кешкі аспанның қызарып "көрінуі" секілділерді айтуға болады. Сезімнің сапалық белгісі ретінде квалиа әдетте "ұстанымдық көзғарасқа" қарама-қайшы болып келеді, өйткені ұстаныдық көзқарас тікелей бастан өткеру мен бастан кешіруге емес, түрлі тәжірибе туралы адам нанымдары бойынша қалыптасады. Бұл тұрғыда квалиа шындықтың санадағы тіке ізі болса, ал ұстанымдық көзқарас нану негізіндегі перспективаның туындысы; мысалы "Ол жеңемін деп ойлады" деген сөйлем ұстанымдық көзқарасқа қатысты айтылған, әркез оның миындағы квалианы білдірмейді.
## Дереккөздер

Санат:Сана философиясы
Санат:Психология
Сәкі

thumb|right|200px|Тәжіктер сәкісі
**Сәкі** — дем алуға, тамақтану үшін аулада жасалатын орын. Сәкі жаз айларында ас-су кабылдап, әңгіме-дүкен құрысып, демалатын орын болып есептеледі Ол тақтайдан жасалып, едені жерден тізе көлемінде көтеріңкі болып келеді. Кей өңірлерде көлеңке болуы үшін өсіп тұрған ағаш
саясына салынып, төбесі жабылмайды. Ал төбесі бар сәкі жасалар болса, төрт бұрышынан биік қадалар қағылып, төбесі тақтайлармен көлбей жабылады. Төрт жағы ашық қалдырылатын түрі бар. Кейде ауыз жағынан басқа үш қабырғасы отырған кісі бойындай биіктікте әртүрлі материалдармен жабылатын түрі де бар. Төбесі жабық сәкіде жаз күндері түнде ұйықтауға да болады.

## Дереккөздер

Санат:Үй тұрмысы
Санат:Дәстүрлі халық құрылысы
Сана философиясы

**Сана философиясы** () — философияның бір іргелі тармағы болып, ол сананың онтологиясы мен табиғатын және оның денемен байланысын зерттейді.  Сана-дене проблемасы сана философиясының парадигмалық мәселесі болып табылады, дегенмен басқа да талай мәселелер бар, мысалы зерденің қиын проблемасы және арнайы менталды күйлердің табиғаты, тб. Зерттелетін сана аспектілері ретінде менталды оқиғаларды, менталды функцияларды, менталды қасиеттерді, зердені және зерденің нейронға сәйкестігін, сана онтологиясын, таным мен ойлаудың табиғатын, сондай-ақ сананың денемен байланысын атап көрсетуге болады.

Дуализм мен монизм сана-дене проблемасы бойынша  негізгі екі мектеп есептеледі, дегенмен ешбір санатқа сәйкес келмейтін нюансты көзқарастар да бар.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Марте Олсбю-Ройселанн

**Марте Олсбю-Ройселанн** () — норвегиялық биатлоншы, бірнеше дүркін әлем және Еуропа чемпионы, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары чемпионы.

2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2020 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 

Санат:Алфавит бойынша биатлоншылар
Санат:Норвегия биатлоншылары
Санат:Биатлоннан Олимпиада чемпиондары
Санат:Норвегия Олимпиада чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Микаэль Кингсбери

**Микаэль Кингсбери** (; ) — канадалық фристайлшы, 2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы, 2014, 2022 жылғы Олимпиадаларда күміс жүлдені еншіледі. 

Алты дүркін әлем чемпионы. 

2018 жылғы Олимпиада чемпионы, 2014 және 2022 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, алты дүркін әлем чемпионы (ерлер мен әйелдер арасындағы абсолютті рекорд), жалпы есепте және жеке есептегі фристайлдан әлем кубогының 9 дүркін жеңімпазы (барлық пәндер бойынша ерлер арасындағы рекорд). Барлық пәндер бойынша фристайлдан әлем кубогындағы жеңістер саны бойынша рекордсмен, ерлер мен әйелдер арасындағы фристайлдан әлем чемпионатындағы медальдар саны бойынша рекордсмен (11). Көптеген сарапшылар фристайл тарихындағы ең мықты могулист деп санайды. 

Жалпы, ол өз мансабында (2022 жылдың 21 қаңтарындағы жағдай бойынша) 120 рет әлем чемпионатының кезеңдерінің басталуына шығып, 101 рет 71 жеңіске жетіп, үздік үштікке енді.
Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Канада фристайлшылары
Санат:Фристайлдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Фристайлдан әлем чемпиондары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Икума Хорисима

**Икума Хорисима** (11 желтоқсан 1997 жыл, Икеде) — жапониялық фристайлшы. 2017 жылы екі рет әлем чемпионы атанды. 2022 жылғы Қысқы Олимпиаданың қола жүлдегері.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Жапония фристайлшылары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Жабық ғимараттағы Азия ойындары

**Жабық ғимараттағы Азия ойындары** – төрт жыл сайын 2005 жылдан бері Азия елдерінің барлығында өткізілетін спорт жарысы. Ойындар Халықаралық Олимпиада комитетінің қадағалауымен Азиялық Олимпиада кеңесімен реттеледі.

## Қатысушы елдер

## Спорт түрлері

* 17px|Баскетбол 3x3 Баскетбол
* 17px|Күрес Күрес
** 17px|Еркін күрес Еркін күрес
** 17px|Грек-рим күресі Грек-рим күрес
** 17px|Әйелдер күресі Әйелдер күресі]
** 17px|Кураш Кураш
** 17px|Қазақша күрес Қазақша күрес
** 17px|Түрікмен гюреш Түрікмен гөреш
** 17px|Алыш Алыш
** 17px|Пахлаван күресі Пахлаван күресі
* 17px|Боулинг Боулинг
* 17px| Шахмат
* 17px Бильярд
*17px|Спорт биі Спорт биі 

* 17px| Ат спорты
* 17px|Футзал Футзал
* 17px| Жеңіл атлетика
* 20px Джиу-джитсу
* 17px|Кикбоксинг Кикбоксинг
* 20px Муай Тай
* 17px|Самбо Самбо

* 17px|Ашық суда жүзу Ашық суда жүзу

* 17px|Үстел теннисі Үстел теннисі
* 17px|Тхэквондо Тхэквондо

* 17px|Велоспорт Велоспорт

* 17px|Кабади Кабади
* 17px| Каратэ

* 17px|Дзюдо Дзюдо

* 17px Ушу 

* 17px|Ауыр атлетика Ауыр атлетика

## Жабық ғимараттағы Азия ойындарының тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Азия Олимпиадалық Кеңесінің сайты  

Санат:Азия ойындары
Қызылжал (тау, Қарағанды облысы)

**Қызылжал** – Жақсы Иманақ тауының солтүстік-батысындағы шоқы.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ынтымақ ауылының солтүстігінде 22 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 607 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созыған, енді жері 1 км. Беткейі көлбеу. Солтүстігінде Бұзылғанбекет қонысы, оңтүстік-батысында Ақтасты бөгені жатыр.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, тобылғы, бұта аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Санат:Шоқылар
Қызылжал (тау, Түлкілі таулары)

**Қызылжал** – Түлкілі тауларының оңтүстік-шығысындағы  тау.  

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз және Алматы облысы Алакөл аудандары жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 744 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылған, енді жері 4,5 км. Беткейі көлбеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Ақшоқы, оңтүстігінде Үшөзек, шығысында Семізбұғы таулары, батысында Бурылтөбе шоқысы бар. 

## Өсімдігі
Таудың қоңыр топырақ жамылғысында лессинг жусаны аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Санат:Алакөл ауданы таулары
Семізбұғы

**Елді мекен:**
* Семізбұғы — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Семізбұғы – Қараүңгір тауы мен Балқаш көлінің аралығындағы тау.
* Семізбұғы – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы тау.
Тақтай

**Тақтай** — бөренеден екі беті тегіс етіп тілінген ағаш. 
thumb|оңға|200px|Тақта (жиектелген, тегістелген)
Тақтайлар қажеттілігіне қарай жұқа, қалың етіліп, әрі ұзындықтары мен ені әртірлі болып тілінеді. Тақтайлар тілінуіне қарай жұқа тілінсе - *жұқа тақтай*, қалың тілінсе - *қалың тақтай*, ені жіңішке болса - *жіңішке тақтай*, ені жалпақ болса - *жалпақ тақтай*, ұзындығына қарай, ұзын болса - *ұзын тақтай*, қысқа болса - *қысқа тақтай* деп аталады. Сондай - ақ кеппеген, жас ағаштан тілінген тақтай - *су тақтай* немесе әбден құрғап кепкен тактай - *құрғақ тақтай*, *қу тақтай*, шіріп жарамсыз болып қалғаны - шіріген тақтай делінген. Ал көлемі жағынан кішкене болып келген тақтай - *тақтайша* деп аталған.

## Дереккөздер

Санат:Құрылыс материалдары
Санат:Ағаш өнімдері
Таған (ошақ)

**Таған** — шеңбер темірге, үш немесе төрт аяқ дәнекерленген қазан асуға арналған ошақтың түрі.
right|оңға|200px|Таган
Таған көне атау болып табылады. Тағанды әркім өзінің қазанының көлеміне қарай шақтап, ұсталарға әдейі тапсырыс беріп жасатқан. Таған жасау үшін ұста, жұмыр темірді отқа әбден жұмсарғанша қыздырып алады. Содан соң, оны төстің үстіне қойып, жайлап балғамен соға отырып, жұқартып әрі созып "таспа" пішініне келтіреді. Осы "таспа" пішінінде келген темірден шеңбер жасап, құрсаулап иіп алып, екі ұшын сәл айқастырып "мық" шегемен шегелеп бекітеді. Оның жан-жағына әркім өз қалауынша үш немесе төрт жерінен "аяқ" шегелейді. Осылайша таған дайын болады 

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Санат:Тұрмыстық заттар
Семізбұғы (тау, Алматы облысы)

**Семізбұғы** – Қараүңгір тауы мен Балқаш көлінің аралығындағы тау.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 760 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-батысқа қарай доға тəріздес 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Тау бірнеше шоқылардан тұрады.

## Өсімдігі
Қоңыр, сортаң топырақ жамылғысында жусан, күйреуік, изен, ебелек, қияқ, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы таулары
Пираэ

**Пираэ** () — Француз Полинезиясының Пираэ қаласындағы футбол клубы, 1929 жылы құрылған. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

* ОФК Чемпиондар лигасы
** Финалист 2006

* ТМА кубогы
** Жеңімпаз 2001, 2007
** Финалист 2003
### Ұлттық
* Полинезия чемпионаты
** Чемпион 1989, 1991, 1993, 1994, 2001, 2003, 2006, 2013—2014, 20219/20, 2020/21, 2021/22, 2023/24
* Полинезия кубогы
** Жеңімпаз: 1978, 1980, 1984, 1994, 1996, 2000, 2002, 2005, 2015

## Атақты футболшылары

* Никола Валлар
* Рой Кайара

## Сілтемелер

* http://www.transfermarkt.co.uk/en/as-pirae/startseite/verein_17782.html

Санат:Таити футбол клубтары
Санат:1929 жылы құрылған футбол клубтары
Каратэден Азия чемпионаты

**Каратэдан Азия чемпионаты** () — Азия каратэ федерациясымен ұйымдастырылады. Алғашқы чемпионат 1993 жылы өткізілді.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Asian Karate Championships
* World Karate Federation Official Website
* Championship winners and hosts - World Karate Federation.
* WKF Karate Records
*  AKF Senior, Junior and Cadet Championship results and information
* Malaysia Karate

Санат:Азия чемпионаттары
Калиду Кулибали

**Калиду Кулибали** (;1991 жылы 20 маусымда туған,Сен-Дье-де-Вож, Франция) — франциялық және сенегалдық футболшы," Әл-Хилал" клубы мен Сенегал құрамасының қорғаушысы. 2018 жылы әлем чемпионатына қатысқан. 2021 жылғы Африка чемпионы.

## Жетістіктері
### Командалық
; «Генк»
* Бельгия кубогы: 2012/13

; «Наполи»
* Италия кубогы: 2019/20
* Италия суперкубогы: 2014

; 
* Африка чемпионы: 2021

### Жеке
* Африка ұлттары кубогының символикалық құрамы (3): 2016, 2018, 2019
* Италия А сериясының жыл командасы (4): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19
* A сериясының үздік қорғаушысы: 2018/19

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Челси ФК ресми сайтындағы профилі 

Санат:Франция футболшылары
Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Санат:Мец ФК ойыншылары
Санат:Генк ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК ойыншылары
Абду Диалло

**Абду-Лахад Диалло** (; 4 мамыр 1996 жыл, Тур, Франция) — франциялық және сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Араби" клубының қорғаушысы. Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. Кейін Сенегалдың негізгі құрамасында ойнай бастады. 2021 жылғы  Африка чемпионы. 

## Жетістіктері

### Клубтық
«Монако»

* Франция чемпионы: 2016/17

«Пари Сен-Жермен»

* Франция чемпионы: 2019/20, 2021/22
* Франция кубогы: 2019/20, 2020/21
* Лига кубогы: 2019/20
* Франция суперкубогы: 2019, 2020, 2022

### Халықаралық
Сенегал

* Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы: 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Зюлте-Варегем ФК ойыншылары
Санат:Майнц 05 ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары
Салиу Сисс

**Салиу Сисс** (; 15 қыркүйек 1989 жыл, Дакар) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Нанси" клубының қорғаушысы. 2012 жылғы Жазғы Олимпиадаға, 2017, 2019, 2021 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогы: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.altomfotball. 

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тромсе ФК ойыншылары
Санат:Валансьен ФК ойыншылары
Санат:Анже ФК ойыншылары
Санат:Нанси ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Нампали Менди

**Нампали Менди** (; 23 маусым 1992 жыл, Ла-Сен-сюр-Мер, Франция) — францилық және сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Лестер Сити" клубының жартылай қорғаушысы. 

Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 

2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы: 2021

### Клубтық
Лестер Сити

* Англия кубогы: 2020/21

## Сілтемелер

* Профиль 
* Профиль 

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Франция футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ницца ФК ойыншылары
Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Сабал

**Сабал**, *Сабыл* – Арқат тауының солтүстік-шығысындағы тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жарма ауданы Белтерек ауылының оңтүстік-батысында 17 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 649 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шыққан, сай-жыралармен тілімденген. Бұлақтарға бай. 

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, көде, бетеге, жусан аралас бұталар өседі. Етегі мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таулары
Олимпиада ойындарындағы биатлон

right|150px|border|Нысана көздеу
**[[Биатлон]] [[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1924 жылы пайда болды.

1928, 1936, 1948 жылдары демонстрациялық сайыстар өткізілген.

1960 жылдан бастап бұл спорт түрінен сайыстар үнемі өткізіле бастады.

Соңғы рет биатлоннан 11 медаль комплектісі сарапқа салынды.

## Сайыстар
### Ерлер

### Әйелдер

### Аралас

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1994 жылы — 2 биатлоншы, 1998 жылы — 8 биатлоншы, 2002 жылы — 2 биатлоншы, 2006 жылы — 2 биатлоншы, 2010 жылы — 9 биатлоншы, 2014 жылы — 10 биатлоншы, 2018 жылы — 10 биатлоншы қатысқан.

Жарыстарда 1 күміс медаль қоржынға түсті:

Санат:Қысқы Олимпиада ойындарындағы спорт түрлері
Санат:Биатлон
Отағасы (фильм, 2016)

**«Отағасы»** () — 2016 жылғы америкалық драма фильмі. Фильм режиссері Марк Уильямс, ал сценарийдің авторы Билл Дюбук.

Фильм «Zero Gravity Management» компаниясымен 2015 жылы түсіріліп, «Vertical Entertainment» компаниясы арқылы 2016 жылы жарыққа шықты, ал кең көрсетілімге 2017 жылы шықты.

Фильмде Джерард Батлер, Уиллем Дефо, Анупам Кхер, Альфред Молина, Элисон Бри және Гретчен Мол ойнады. Негізгі түсірілім 2015 жылдың 26 қазанында Торонтода басталды. Фильм 2016 жылғы Торонто кинофестивалінде көрсетілді.

## Сюжет
Дэйн Дженсен — Чикагода тұратын табысты хедхантер, мамандық бойынша да, мамандардың кәсіби деңгейінде де негізгі және сирек кадрларды іздейтін және іріктейтін «Blackridge» компаниясының Линн Уилсонмен бірге ең кәсіби жұмысшыларының бірі. Оған жұмысында көтерілу уәде етілген, бірақ бұл үшін ол әріптесі Линн Уилсонның көрсеткіштерінен асып түсуі керек. Жұмысқа толықтай кіріскен ол өзінің отбасына аз көңіл бөледі, бұған оның әйелі Элистің көңілі толмайды. Элис отбасымен, әсіресе балалармен көбірек уақыт өткізуді сұрайды.

Үлкен ұлы Райан өзінің денсаулығына шағымданады. Оған қатерлі ісік диагнозы қойылады. Дэйн өзінің мансабы мен отбасының арасында еріксіз таңдауға түседі. Дэйн ұлымен көбірек уақыт өткізеді, нәтижесінде оның көрсеткіші Линн Уилсонның көрсеткіштерінен азая бастайды.

Дэйннің оқиғасымен қатар жасына байланысты жұмыс табалмай жүрген инженер Лу Уилердің оқиғасы бірге көрсетіледі.

## Рөлдерде
* Джерард Батлер — Дэйн Дженсен, Элистің күйеуі және Лорен мен Райанның әкесі
* Гретчен Мол — Элис Дженсен, Дэйннің әйелі және Лорен мен Райанның анасы
* Элисон Бри — Линн Уилсон, Дэйннің қарсыласы
* Уиллем Дефо — Эд Блэкридж, Дэйннің бастығы және «Blackridge» компаниясының директоры
* Максуэлл Дженкинс — Райан Дженсен, Дэйн мен Элистің ұлы және Лореннің ағасы
* Джулия Баттерз — Лорен Дженсен, Дэйн мен Элистің қызы және Райанның қарындасы
* Анупам Кхер — Савраж Сингх, Райанның дәрігері
* Альфред Молина — Лу Уилер, жұмыссыз инженер
* Дастин Миллиган — Самнер Файрстоун
* Дуэйн Мерфи — Антуан, Райанның мейіргері
* Мими Кузык — Бернадин
* Кэтлин Манро — Тони

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 

Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2016 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Қарақұс (айрық)

* Қарақұс – бүркіт тұқымдасына жататын сұңқар тәрізді құс. 

**Таулар:**
* Қарақұс – Қағыл тауларының солтүстігіндегі шоқылы тау жұрнағы.
* Қарақұс – Қызылтау тауларының солтүстігіндегі шоқылы таулар.
* Қарақұс – Семейтау тауларының орта бөлігіндегі тау.
Қарақұс (тау, Қостанай облысы)

**Қарақұс** – Қызылтау тауларының солтүстігіндегі шоқылы таулар. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. Терісаққан өзенінің аңғарында. 

## Жер бедері
Ең биік жері Шарықты тауы (397 м). Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта тізбектеле созылған шоқылы таулардың ұзындығы 22 км, енді жері 14 км шамасында. Тау жұрнақтары жалаңаштанып, беткейлері сай-жыралармен тілімденген.  

## Геологиялық құрылымы
Төменгі тас көмір кезеңінің жыныстарынан түзілген. Солтүстігінде Қойкөмген, Қосшоқы, шығысында Миялы, оңтүстік-шығысында Лек төбелері, батысында Жаркөл, Шойындыкөл көлдері орналасқан. Тау баурайындағы бұлақтардан Шабдар өзенінің салалары бастау алады. 

## Өсімдігі
Карбонатты қоңыр топырақ жамылғысында ксерофитті әр түрлі бетеге, селеу аралас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Арқалық қалалық әкімдігі таулары
Қарақұс (тау, Қарағанды облысы)

**Қарақұс** – Қағыл тауларының солтүстігіндегі шоқылы тау жұрнағы.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек ауылының батысында 55 км жерде орналасқан. Бірсуат жыне Қыпшақ өзендерінің суайрығында.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 489 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 1 км-ге созылып жатыр, енді жері 0,5 км шамасында. Беткейі кертпештеліп, жазыққа ұласады.

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, селеу, жусан, аңғарларында бұта өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Фамара Дьедью

**Фамара Дьедью** (; 15 желтоқсан 1992 жыл, Сен-Луи, Сенегал) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Аланьяспор" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогы: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Анже ФК ойыншылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:Бристоль Сити ФК ойыншылары
Санат:Аланьяспор ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары