open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үй қоянқұлағы

**Үй қоянқұлағы** әрбір мектеп пен балабақшада және жеке үйде де көп өсірілетін гүлдің бірі. Отаны Африка мен Азияның тропикалық аймақтарынан болғандықтан, жылу сүйгіш, өсімі жай боп келеді. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Бұл өсімдіктің бар әдемілігі қияқтанып, шымыр орналасқан қатты жапырақтарында. Жапырақтарының түсі сары ала, қара-ала, оның тек жасыл және цилиндр секілді иіріліп өсетін түрлері үлкен сәндік қолданыста. Ерекше күтімді көп қажет етпейтіндіктен көпшіліктің сүйікті гүліне айналды. Үй жағдайында өсірілетін 60-70 шақты түрі болса, соның оншақтысы елімізде кең қолданылады.  
## Жарығы:
Мол жарық түсетін, ашық жерде өскенді қалайды. Аздап көлеңкеге де шыдамды. Алажапырақтылары көлеңке жерде жапырағының әдемі түстерін жоғалтады. 
## Жылуы:
Қыс кезінде ауа температурасы 14-16°С төмен болмағаны абзал.  
## Суғарылуы:
Көктем мен жаз мезгілдерінде топырағы құрғаған уақытта суғарса, қыста сирек суғару керек. 
## Ылғалдылығы:
Ылғалдылықты көп қажет етпейді. Ең бастысы, жапырағындағы шаңды дымқыл матамен сүртіп тұрған жөн. 
## Қоректендірілуі:
Көктемнен күзге дейінгі аралықта айына бір рет кірпігүлге арналған минералды тыңайтқышпен қоректендіреді. Топырағы құнарлы болса семсер секілді жапырақтары биіктеп өсіп, түсі қанық болады.   
## Аурулары:
Көп аурумен ауырмайды. Жиі суғарғаннан тамыры мен жапырағы шіріп кетуі мүмкін. 
## Көбейтілуі:
Түбін бөлу, жапырағын қалемшелеу арқылы көбейтеді. Сарыала жапырақты түрлерін қалемшелеп көбейткенде сары түсі жоғалып кетеді. Сондықтан оның түсін сақтап қалу үшін тек түбін бөліп көбейтеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Қасқыржемдер
Фатция

**Фатция** () – аралия тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Фатцияның «Аралия» деген тағы бір аты бар.  Ол табиғатта Оңтүстік Корея мен Жапонияда ғана кездеседі. Әдемілігі жалпақ жапырақтарында. Үй жағдайының өзінде оның бойының биіктігі 1,5-2 метрге дейін жетеді. Өсуі тез. Үй жағдайында жиі өсірілетін түрі Жапон фатциясы (Fatsia japonica). Жапырақтары үлкен, 15-30 см аралығында болады. Пішіні дөңгелек, 5-9 жапырақшадан құралған. Үй жағдайында гүлдеуі екіталай. Гүлдері оншалықты әрлі де емес. Қолшатыр секілді сабақ басына шоғырланып шығады, түсі ақ. Фатцияны үй жағдайында сирек өсіреді. Оны көбінесе флористикада гүлшоғырларын жасау үшін көп қолданады. Әдемі жапырақтары гүлдестелердің көркін кіргізеді.
## Жарығы:
Жарықты жақсы көреді. Тұрған жері ашық, күн жақсы түсетін болса жапырақтары да үлкейе түседі. Алакөлеңкеге де аздап шыдайды. Ал, жаз кезінде таза ауаға шығарғыңыз келсе, тіке түскен күн сәулесінен қорғау керек. Немесе алакөлеңкеге орналастырыңыз.  
## Жылуы:
Ауа температурасының 6-10 0С төмендемегені абзал. Ауаның күрт өзгеруінен де зиян шегеді. Салқын жерде тұрған фатцияның жапырақтары кіші, өсуі төмен болады.  
## Суғарылуы:
Жазда молынан жиірек, қыста сирек суғарады. 
## Ылғалдылығы:
Аса ылғалдылықты қажет етпейді. Бірақ жапырағын шаңнан тазарту мақсатында су бүркіп тұрған дұрыс. 
## Қоректендірілуі:
Көктемнен қоңыр күзге дейін әдемі жапырақты өсімдікке арналған минералды тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұрған дұрыс. Тыңайтқыш жапырағының шымыр, әдемі, түсінің қанық болуына көмектеседі. 
## Аурулары:
Фатцияға щитовка, өсімдік биті мен өрмекші әуес келеді. Көлеңкеде тұрса немесе ауа қатты құрғап кетсе фатция жапырақтарын түсіре бастайды.
## Көбейтілуі:
Тұқымы және қалемшелеу арқылы көбейтеді. Үй жағдайында сирек гүлдейтіндіктен, ерте көктемде қалемшелеп көбейткен дұрыс.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Аралия тұқымдасы
Фикус

**Фикус** () – тұт тұқымдасына жататын, үй гүлдерінің ішіндегі ең кең таралғаны және танымалы десек те болады. Туысында 1500-2000-ға жуық түрі болғанымен «Каучук фикусы» көп өсірілетін түрі. Сонымен қатар, «Бенджамин фикусы» және «Эластика фикусы» деген түрлерін де өсірушілер қатары көбейіп келеді.  Әдемі жапырақтарына бола бұл гүлді нағыз мекеме гүлі деп айтады. Дегенмен де фикус көпшілікке ең алдымен көп күтімді қажет етпейтін «көнбістігімен» танымал болған шығар. Бүгінгі біз айтқалы отырған фикус «каучук фикусы». Каучук фикусының өзі бірнеше топқа бөлінеді. Алғашында, жасыл, жалпақ жапырақты бір түрі болса, қазіргі кезде оның сары ала, ақ ала, қызыл ала және ұсақ жапырақты, бойы аласа секілді бірнеше түрі шығарылды. Барлық түрінің күтімі бірдей. Олардың бір-бірінен айырмашылығы жапырағының түстерінде ғана. 
## Жарығы
Тіке түскен күн сәулесін көтере алмайды. Ала жапырақты түрлері жарықты ұнатады, көлеңкеде ала түсін жоғалтып, жай жасылға айналып кетеді. Жарық жетіспегеннен төменгі жапырақтары түсіп қалады.  
## Жылуы:
Жылу сүйгіш өсімдік. Қыста температура 16-180С төмен болмағаны дұрыс. 
## Суғарылуы:
Жылдың барлық мезгілінде бірқалыпты суғару қажет. Топырағында судың тосылып қалғанын ұнатпайды. Суғаратын судың бөлме температурасы деңгейінде жылы болғаны дұрыс. 
## Ылғалдылығы:
Жапырақтарын дымқыл матамен сүртіп тұру керек. Ол фикусқа әрі ылғалдылық беріп, әрі жапырақтарын шаңнан тазартады. Ұсақ жапырақты фикустарға су бүркіп тұру қажет. 
## Қоректендірілуі:
Фикустың барлығы шіріген көң мен құнарлы топырақты ұнатады. Көктем кезінде топырағының беткі қабатын тазалап алып, жаңа топырақ салып тұрған абзал. 
## Аурулары:
Өрмекші, ақ ұнтақ саңырауқұлағымен, өсімдік битімен ауырады. Кез келген ауру фикусқа көп суғарғаннан және тазалықтың жоқтығынан келеді.
## Көбейтілуі:
Қалемшелеу және жапырағы арқылы да көбейтіледі.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Тұттар
Филедендрон

**Филедендрон** (РHILODENDRON ФИЛЕДЕНДРОН) – ароидтар туысына жататын, 350 табиғи түрі бар, тропикалық өсімдік. Әдемі жапырақты, шырмалып өсетіндіктен оны түбектерге егіп, сабағына тіреу қойып өсіреді. Үй жағдайында филедендронның жасыл, сары және сары ала жапырақты үш түрі жиі кездеседі. Өсімі тез, жүрек тәрізді жапырақтары әдемі болғандықтан оны өсірушілер қатары көп. Күтімі жақсы болса сабағының ұзындығы 5 метрге дейін жетеді. 
## Жарығы:
Филедендронның ала жапырақтылары жарықты қажет етеді, жарық жетіспесе ала түстері жоғалады. Жасыл жапырақтылары көлеңкеге шыдамды. 
## Жылуы:
Бөлме температурасы қыста 15-200С төмен болмауы керек.  
## Суғарылуы:
Топырағының ылғалды болғаны дұрыс. Көп суғарғаннан төменгі жапырақтары  сарғайып кетеді. 
## Ылғалдылығы:
Күніне бір рет жапырақтарына су бүркіп тұрады. Ылғалдылық жетіспесе, жапырақтарының көлемі кішірейіп кетеді. 
## Қоректендірілуі:
Айына бір рет әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендірген дұрыс. Көктем кезінде топырағының беткі қабатын алып тастап, жаңа құнарлы топырақты шіріген көңмен араластырып салады.
## Көбейтілуі:
Сабағын қиып, қалемшелеу арқылы көбейтеді. Көбейтілуі өте оңай. Ол сабақтарындағы ауа тамырлары арқылы топырақта тез тамырланып кетеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Шаяноттар
Хавортия

**Хавортия** (HAWORTHIA DUVAL  ХАВОРТИЯ) өсімдігінің атауы ағылшын ботанигі А.Н.Хаворттың (1768-1833ж) құрметіне қойылған. Отаны – Оңтүстік Африка. Хавортияның 150-ге жуық түрлері бар. Олар суккулентті, аласа бойлы көпжылдық өсімдіктер қатарына жатады. Хавортиялар көп жағынан алоэға ұқсас, жапырақтары шырынды. Ортасынан биіктігі 40 см болатын гүлсидамын шығарады. Гүлдері ұсақ, онша әдемі емес. Отаны Оңтүстік Африкада хавортия құмды, тасты жерлерде өседі. Ал, бізде оны бөлме өсімдігі ретінде өсіреді. Сол себепті оның топырағы да құм, ұсақ тас араласқан болуы керек. Жыл сайын  хавортияның топырағын жаңартып,  жанама өскіндерін бөліп алу керек. Жаз кезінде хавортияны балконға шығарып, таза ауада ұстаған дұрыс.  
## Жарығы:
Жарық жерде жақсы өседі. Сол үшін де терезенің алдына қою керек. Бірақ тіке түскен күн сәулесінен қорғаған жөн.
## Жылуы:
Көктемнен күзге дейін  температура тұрақты болуы керек. Қыс айында ең тиімді ауа температурасы 10-12&nbsp;°C. 
## Суғарылуы:
Топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Қыс кезінде 2 айда бір рет суғарған абзал. 
## Ылғалдылығы:
Жиі су шашудың қажеті жоқ. Бірақ бөлмедегі ауаны желдетіп тазартып тұру керек. 
## Қоректендірілуі:
Суккулентке арналған тыңайтқышпен көктемнен жаздың ортасына дейін қоректендіріледі.  
## Аурулары:
Көп жағдайда өсімдік битінен зиян шегеді. 
## Көбейтілуі:
Жанама өскіндері арқылы көбейтіледі. Оларды негізгі өсімдіктен бөліп алып, жеке отырғызады. Жапырағын кесіп алып, 3 күн кептіреді. Содан кейін құм араласқан топыраққа отырғызып, 3-4 аптадан кейін ғана суғара бастайды.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Шырыштар
Хамедорея

**Хамедорея** () – пальмалар тұқымдасына жататын, пальмалардың ең ірі түрлерінің бірі. Оның жүзден астам түрлері бар. Грек тілінен аударғанда хамедорея атауы «аласа бойлы, сыйлық» деген мағынаны білдіреді. Отаны Мексиканың, Оңтүстік және Орталық Американың таулы аймақтары. Сондықтан да хамедореяны кейде «тау пальмасы» деп атап жатады. Олардың бойының биіктігі 2 метр болса, сабақтарының жуандығы 3 см. Үй жағдайында көбінесе хамедореяның Мексика мен Гватемалада өсетін түрлерін таңдайды.  Бұл хамедореяның  биіктігі 2 метр. Әр сабағында алты-жеті, қанат тәрізді жапырақтары болады. Хамедорея үй жағдайында өсіруге өте ыңғайлы өсімдік, көп күтімді қажет етпейді, бірақ баяу өседі. Жаз кезінде оны балконға немесе аулаға шығарып қоюға болады. Тек өткір күн сәулесінен қорғау керек. Ол жел өтіне шыдамсыз өсімдік. 
## Жарығы:
Алакөлеңкеде жақсы өседі. Жарық жерге де орналастырса болады, бірақ тіке түскен күн көзінде қалмағаны жөн. 
## Жылуы:
Қыс кезінде 12-15&nbsp;°C төмен болмауы абзал. 
## Суғарылуы:
Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарады. Топырағын  үнемі ылғалды қалпында сақтаған жөн.
## Ылғалдылығы:
Күніне 2-3 рет  өсімдікке су шашып тұрса, жақсы өседі. 
## Қоректендірілуі:
Наурыз-тамыз айларының аралығында сұйық тыңайтқышпен қоректендіреді. 
## Аурулары:
Хамедореяға өсімдік биті мен өрмекшісі өте үйір келеді. Ауа тым құрғақ болса түрлі зиянкестер пайда болады, жапырақтарының ұштары сарғайып кетеді. Сондықтан өсімдік жапырақтарын үнемі таза  ұстау керек. Астыңғы жапырақтары қоңырқай тартып кетеді, ондай жапырақтарды бірден кесіп тастау қажет. Жапырақтары әрсізденіп, ашық түске айналып кетсе, өсімдікті алакөлеңкеге ауыстырып қою керек. 
## Көбейтілуі:
Түбінен өскіндер пайда болады. Оларды бөліп жеке отырғызады. Немесе тұқым арқылы көбейтіледі. Тұқымдарды 24&nbsp;°C температурада тамырландыру керек. Ең тиімдісі, хамедореяның дайын көшеттерін сатып алу.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Пальмалар
Ховея

**Ховея** () – пальмалар тұқымдасына жататын, Лорд-Хау аралында өсетін түрі. H. forsteriana және H. belmoriana деген екі түрі үй жағдайында өсіріледі. Оларды бір-бірінен айыру өте қиын. Бойының биіктігі әртүрлі. Үй жағдайында 2,5 метрге жетеді, ал табиғатта 10-12 метр болады. Жапырақтары қанат секілді, ұзындығы 2,5 м. Жылыжайларда ховея гүл жарып, жеміс береді. Үй жағдайында оны гүлдету оңай емес. Ол үшін оған қажетті жағдай жасау керек. Табиғатта ховея жар басында теңіз деңгейінен 300 метр биіктікте өседі. Жаз кезінде ховеяға таза ауа қажет, сондықтан оны аулаға шығарып қойған дұрыс. Топырағы құнарлы болуы керек. Жас ховеяларды жыл сайын, ал көп жыл өскендерін екі-үш жылда бір рет топырағын жаңартып, қайта отырғызу керек. 
## Жарығы:
Жарық жерде де, алакөлеңкеде де өсіре беруге болады. 
## Жылуы:
Қыс кезінде ауа температурасы 18&nbsp;°C төмен болмауы керек. 
## Суғарылуы:
Топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Артық су құюға болмайды. 
## Ылғалдылығы:
Күніне 2-3 рет жапырақтарына су шашып тұрған жөн.  
## Қоректендірілуі:
Жазда екі аптада бір рет, қыста айына бір рет қоректендіріледі. 
## Аурулары:
Артық ылғалдылықтан жапырақтары қоңыр түске айналып, дақтар пайда болады.  Сарғайған жапырақтарын кесіп тастау керек. 
## Көбейтілуі:
Тұқымы арқылы көбейтіледі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

Санат:Пальмалар
Шеффлера

**Шеффлера** () – аралия тұқымдасына жатады. Шығыс Азия, Қытай, Жапония, Вьетнам және Австралияда таралған. Табиғатта 150-ге жуық түрі бар. Кейпі кішкене ағаш немесе бұта секілді. Жапырақтары жайылған алақан тәрізді сабақ басында тарамдала орналасқан 5-тен 20 талға дейін болады. Қою жасыл және ақ немесе сары дақтары бар алажапырақты түрлері бар. Отанында өте әдемі гүлдегенімен, үй жағдайында гүлдемейді.
Ағаштектес шеффлера (schefflera arboricola) – көпбұтақты, әдемі жапырақты өсімдікке жатады. Жасыл және алажапырақты түрлері бар. Бір сабақтарда 7-ден 16-ға дейін жапырақтары болуы мүмкін. Жапырағы етті, қатқылдау, беті жылтыр. Күтімі жеңіл гүлдерге жатады. Ересек өсімдіктің бойы 2-2,5 метрге жетеді, сондықтан үлкен, кең бөлмелерде және қысқы бақтарда өсірген абзал.
## Жарығы:
Тік түсетін күн көзіне қоюға болмайды, жарықта жақсы өседі.

## Жылуы:
Қыста  бөлме температурасының 120С дейін төмендеуіне шыдамды. 
## Суғарылуы:
Молынан сирек, қыста байқап суғару керек. Жиі суғарғаннан да жапырақтары түсіп қалады.

## Ылғалдылығы:
Жапырақтарына жиірек су бүркіп ылғалдандырып тұрған дұрыс 
## Қоректендірілуі:
Көктем-жаз айларында он күнде бір рет, ал қыста айына бір рет әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендіреді.
## Аурулары:
Бөлмеде ауа өте құрғақтанып кеткенде өрмекші және зиянкестердің әсерінен ауыруы мүмкін.
## Көбейтілуі:
Сабақ ұшы қалемшелерімен және жартылай ағаштанған сабақтары арқылы көбейтеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Аралия тұқымдасы
Шолпаншаш

**Шолпаншаш** (лат. *Adiántum*) — адиантум тұқымдасына жатады. Отаны – тропикалық Америка және субтропикалық Еуразия аймақтары.
Шолпаншаш Adiantum capillus-veneris) әдемі жапырақты өсімдік. Қырыққұлақтардың ішінде жапырағының өте нәзіктігімен ерекшеленеді. Еуропалықтар шолпаншашты әдемі шілтер секілді, жеңіл, салмақсыз үлпілдеген жапырақтары үшін «Бойжеткен шашы» деп атайды. Көлемі 1 см болатын ұсақ жапырақтарының пішіні желпуіш тәрізді, жиектері иректеліп келген. 

Сабақ бойына ұсақ жапырақтары қатар-қатар орналасқан. Жақсы күтім көрсетілген жағдайда бойының биіктігі 60 см-ге дейін жетеді. Шолпаншаштың жапырағының әдемілігі соншалық, оны көбіінесе үйлену тойларында қалыңдық гүлшоғырын қолданады.

## Жарығы:
Тіке түскен күн сәулесінен қорғау керек. Алакөлеңкеде өседі.
## Жылуы:
қыста 150С төмен болмағаны жөн. Жел өтінен сақтау керек.
## Ылғалдылығы:
ылғалдылықтың жоғары болғанын қалайды, сондықтан жапырақтарына жиірек су бүркіп ылғалдандырып тұрған дұрыс.
## Қоректендірілуі:
көп қоректендіргеннен жапырақтары сарғайып кетеді. Сол себепті, әдемі жапырақты өсімдікке құйылатын тыңайтқыштың мөлшерінен екі есе аз қолданып, айына бір рет қоректендіріп тұрған жөн. 
## Аурулары:
Ауа қатты құрғап кетсе, өрмекші және өсімдік битінен зиян шегеді.
## Көбейтілуі:
Үлкейіп өскен шолпаншашты түбін бөлу арқылы көбейтеді. Жылыжайлада жапырағының астындағы спораларымен де көбейтуге болады.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Эпиция

ЭПИЦИЯ (EPISCIA) ЭПИЦИЯ – геснерия тұқымдасына  жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Шырмауық  секілді және жерге жайыла өсетін түрлері көп. Табиғатта 40-қа  жуық  түрі бар. Тропикалық Оңтүстік және Орталық Америка аймақтарында таралған. Эпициялардың  сабақ, жапырақтарының  мамық түгі болады. Жапырақтарының әдемілігімен бірге оның майда ашық түсті гүлдері  де өте сүйкімді. Эпицияның  бөлме жағдайында өсетін түрлерінің жапырақтары мен гүлінің түстері әр алуан.
Эпиция (Episcia cupreata) – әдемі жапырақты, төменге қарай жайыла өсетін өсімдік. Жапырақтарының ұзындығы 10 см, эллипс пішінді, жиектері аратісті. Сабағы мен жапырақтары түкті. Жасыл түсті бедерлі, әжімді жапырақтарының беті мыс жалатып қойғандай жылтыр болып келеді. Жиегіндегі қоңырқай, қошқыл қара түстер жапырақтарын айқындап, әдемі өң береді. Сонымен қатар жаз айларында  түтік тәріздес (ұзындығы  2-3 см) ашық қызыл түсті гүл жарады. Төменге қарай жайылып өсетіндіктен аспалы түбектерде өсірген абзал.
## Жарығы:
Тіке түскен күн көзінен қорғау керек.  Жарықта  және алакөлеңкеде өседі.
## Жылуы:
Жазда жылы, қыста 180С төмен болмағаны абзал. Жел өтінен сақтаған жөн.
## Суғарылуы:
Жазда молынан жиі, қыста топырағының беткі қабаты құрғағанда суғарылады. Суғарғанда жапырақтарына су тигізбеу керек.  
## Ылғалдылығы:
Ылғалдылықты қажет етеді, бірақ жапырақтарына су бүркуге болмайды. Түбектің астындағы ыдысқа қиыршық тастар салып, түбек түбіне  тимейтіндей мөлшерде су құйып қою керек. Немесе гүлдің жанына ыдысқа су құйып қоюға да болады. 
## Қоректендірілуі:
Сәуірден тамызға дейін екі аптада бір, қыста қоректендірмейді.
## Аурулары:
Ақ ұнтақ құрты мен өсімдік биті, аққанат және трипс зиянкестерінің әсерінен ауруы мүмкін.  
## Көбейтілуі:
Тұқым, қалемше  және жанама өскіндері  арқылы көбейтіледі.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Геснериялар
Цикламен

**Цикламен** () – наурызшешек тұқымдасына жататын көпжылдық тамыртүйнекті өсімдік. Цикламеннің отаны  Иран, Шығыс Жерорта теңізінің жағалауы. 15-ке жуық түрі белгілі. Түйнегі жуан, етті. Ұсақ көзшелерінен тамыр шығарып дамиды.Үй жағдайында  персия  және еуропа цикламендері өсіріледі. Персия цикламені қыста гүлдейтін гүлдер қатарына жатады. Еуропа цикламенінің   персия цикламеніне қарағанда гүлдері майда, бірақ жұпар иісті, көктемнен күзге дейін гүлдейді. Сұрыптаудың нәтижесінде соңғы уақытта  гүлдерінің түсі әр алуан. Персия цикламені гүлдеп болған соң, суғаруды азайтады, біраз уақыт шамасында жапырақтары сарғайып, сола бастайды. Гүлдеп болған соң өсімдікте демалыс кезеңі басталады. Жапырақтары солмай тұрып жұлып тастауға болмайды, жапырақтағы нәр қайтадан тамыртүйнегіне барады. Жапырағы солып болғаннан кейін,  өсімдікті түбегімен салқын, қараңғы жерге қояды. Тек анда-санда топырағы құрғап кетпес үшін ғана дымқылдандырып тұрады. Жаздың ортасында жаңа топыраққа қайта отырғызып, жарық жерге қойып, суғарып, қоректендіруді бастайды. Қайта отырғызу кезінде түйнектің 1/3 бөлігі топырақтың бетіне шығып тұруы керек. Еуропа цикламені мәңгіжасыл, жапырақ түсірмейді, өйткені бұл өсімдікте демалу кезеңі болмайды.
## Жарығы:
тіке түскен күннің көзіне қоюға болмайды, жарық  жерде жақсы өседі.
## Жылуы:
гүлдеп тұрғанда ұзақ гүлдеуі үшін салқындау 12-14&nbsp;°C, бірақ жарығы мол жерде ұстау керек.
## Суғарылуы:
түйнегі өніп шыққанға дейін түбектің үстінен, өсу барысында әсіресе гүлдеп  тұрғанда түбектің түбінен суғарады. Суғарып болған соң артық суын төгіп тастау керек.
## Ылғалдылығы:
ылғалдылықты жақсы көреді, бірақ су бүркуге болмайды. Түбектің астындағы ыдысқа қиыршық тастар салып, түбек түбіне тимейтіндей мөшерде су құю керек немесе гүлдің жанына ыдысқа су құйып қоюға болады. Егер, салқын жерде тұрса  ылғалдандырудың қажеті жоқ.
## Қоректендірілуі:
гүлдеп тұрғанда, гүлдеп болғаннан кейінгі демалған мезгілдерінде қоректендірмейді. Басқа уақытта екі аптада бір, толық минералды тыңайтқышпен қоректендіреді.
## Аурулары:
цикламен өсімдік кенесімен ауруы мүмкін.
## Көбейтілуі:
жаздың соңына таман  тұқымын себу немесе қайта отырғызу кезінде жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Наурызгүлдер
Цикас

ЦИКАС  (СYCAS) ЦИКАС - саговник тұқымдасына жатады. Отаны Оңтүстік – шығыс Азия және Австралия. Бұл ежелден келе жатқан өсімдік. Қырыққұлақ пен қылқанжапырақтылар сияқты,  жер бетінде 200 миллион  жыл өмір сүріп келеді. Грек тілінен аударғанда  Kykas - «пальма» дегенді білдіреді. Шынымен-ақ  пішіні пальмаға  өте ұқсас. Бірақ ботаниктердің айтуы бойынша цикас пен пальманың туыстығы жоқ.
Цикас қымбат өсімдіктер қатарына жатады. Баяу өседі. Бір жылда бір қатар ғана жапырақтар шығарады. Үйде өсіргенде дұрыс күтім жасаса  ұзақ жыл өмір сүреді.  Отанында  үлкен биік болып өседі. Үй жағдайында бойы 2 метрге жетеді.
## Жарығы:
жарықты жақсы көреді. Жазда аулаға күннің көзі барлық жағынан бірдей түсетіндей жерге қойса, өсімдіктің өсу қарқыны артып жаңа жапырақтардың өсуіне жағдай жасалады.
## Жылуы:
температураны көп талғамайды. Бірақ қыста 8-10&nbsp;°C салқындау  жерді қалайды. Жел өтінен сақтау қажет.
## Суғарылуы:
жазда молынан жиірек, қыста сирек суғарады. Тек тұндырылған сумен суғару қажет. Құрамында тұзы бар су тамырларын ауруға ұшыратады әрі жапырақтарының түсуіне әкеледі. Ескертетін жай, суғарғанда діңіне су тигізбеу керек.
## Ылғалдылығы:
ылғалдылықты өте жақсы көреді. Жиірек су бүркіп тұрған абзал. Жазда күн шықпай тұрып, не күннің көзі қайтқанда кешқұрым, қыста  8-10&nbsp;°C салқын жерде ұстасаңыз. Жапырақтарын ылғандырудың қажеті жоқ. 
## Қоректендірілуі:
сәуірден қыркүйек айларына дейін екі аптада бір пальмаға арналған тыңайтқышпен қоректендіреді. Қазан айынан бастап айына бір рет және жаздағыға қарағанда тыңайтқыштың  мөлшерін екі есе аз қолданады.
## Аурулары:
бөлмедегі ауа құрғақ болса ақ ұнтақ құрты, щитовка, трипс зиянкестерімен ауырады. Тығыз, ауыр топырақтан, шамадан көп суғарғанда, суағары нашар немесе жоқ болғанда  шірік ауруларымен ауырады.
## Көбейтілуі:
Тұқымы  арқылы жылыжайларда арнайы мамандар ғана көбейте алады. Сондықтан жас көшетін сатып алған дұрыс.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Ашықтұқымдылар
Бағдарламалық тестілеу

**Бағдарламалық тестілеу** — тұтас компьютердің немесе оның жекелеген бөліктері мен бағдарламалық жасақтамалары жұмысының дұрыстығын анықтайтын үрдіс.

## Альфа-тестілеу
*Альфа-тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: альфа-тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: α-testing) — арнайы жасалған тапсырмалар арқылы даяр бағдарламалық өнімді тестілеу.

## Артығымен тестілеу
*Артығымен тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: избыточное тестирование; redundancy) — күрделірек тестіні пайдаланып қайта тестілеу.
## Бета-тестілеу
* Бета-тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: бета-тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: β-testing) — бағдарламалық өнімді келешек өзгертулерге тегін таратып, нақтылы тапсырмалармен тестілеу. Табылған қателер мен ескертулер жайлы бағдарламалаушыға хабарлайды. 
## Кездейсоқ тестілеу
*Кездейсоқ тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: стохастическое тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: stochastic testing) — құрылғыларды, бағдарламаларды және жүйелерді кездейсоқ мәндерді тест ретінде қолдану арқылы тестілеу. Берілген мәліметтердің барлық мүмкін комбинацияларын шолып шығу қиын болған жағдайларда күрделі жүйелерді тестілеу.
## Құрылымдық тестілеу
* Құрылымдық тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: структурное тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: structural testing) — бағдарламаның ішкі құрылымын зерттеу арқылы тестілеу. 
## Қызметтік тестілеу
*Қызметтік тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: функциональное тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: functional testing) — бағдарламаның ішкі құрылымы қарастырылмастан, функционалдық мүмкіндіктерін тестілеу.
## Өрлемелі тестілеу
*Өрлемелі тестілеу* (*[[орыс тілі|орыс.]]*: восходящее тестирование; *[[ағылшын тілі|ағылш.]]*: ascending testing) — бағдарламалық өнім төменнен жоғары тексеріліп жинастырылатын бағдарламаны тестілеу әдісі. Мұнда алдымен төменгі модульдер жеке-жеке тексеріліп, олардың интерфейстері одан жоғарырақ деңгейдегі модульдермен бақыланады, сонан соң осы деңгейдің модульдері тексеріледі және т.б.

## Дереккөздер

Санат:Бағдарламалық тестілеу
Шабдар (өзен)

**Шабдар** – Есіл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Жарқайың ауданы аумағында. Ұзындығы 59 км, су жиналатын алабы 872 км2.

## Бастауы
Үштөбе тауының солтүстігіндегі бұлақтардан басталып, Сарыоба тауы тұсында Терісаққан өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
thumb|left|150px|Есіл алабы
Аңғары кең, арнасы жарлы. Жауын-шашын, аздап жер асты суымен толығады. Көктемде тасып, жазда иірім, қарасуларға бөлініп қалады. Көп жылдық орташа су ағымы 0,38 м3/с, лайлылығы 400 — 800 г/м3. Алабы егістік, жағалауы — шабындық.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы өзендері
Санат:Есіл су алабы
Ош қақтығысы (1990)

**Ош қақтығысы** (1990) — Қырғыз республикасында топталған әлеуметтік маселелердің өз уақытында шешілмей келісінен асып шыққан, қан төгілуге дейін жеткен ұлттар аралық қақтығысы. 1990 жылдың, маусымның алғашқы күндері тымызын Ош оқиғасы ұйымдастырылып, қырғыз және өзбек халықтарының қақтығысу Ош, Өзген қалаларында, олардың жақын маңда болып өтті. Сәуір–мамыр айларында Ош қаласында жасаған қырғыз жастары үй салу үшін жер сұрап биліктегілерге қайырылысады. Бірақ, облыстық жетекшілер оны ойдағыдай шешіп бере алған емес. Қашан ғана жастардың талаптары күшей бастағанда, оларға Ош қаласындағы өзбек диаспорасы жасаған аймақтан жер беріседі. Үйсіз қырғыз жастарының Оштың төңірегінен жер алып, үй құру әрекеттері айырым өзбек ұлтық автономиясы сұрауға ниеттенген жікшіл экстремисттер тарабынан қарсы қабыл алынып, шағын топтардың өз ара қақтығысы ұлттар аралық араздасуға дейін көтеріліп шықты. Нәтижеде, екі елдің ортасында каңды қақтығысы шығып, «елшілікке» Мәскеу килігісіп, арнайы даярлықтан өткен әскердік тәжірибеге ие әскерлер кіргізілген. Маусымның басында оңтүстік Қырғызстандың Ош, Өзгөн сияқты айырым аймақтарында, 7 маусымда Бішкекте коменданттық сағат кіргізілді. Елдік ақыл-ес бұл араздық шығаруға бағытталған оқиғаларға шек қоюға жетісті. Қырғыз-өзбек тарихи бауырластығы 200-ден астам кісінің өмірін алған бұл сынауға тұрыстық бере алды. Екі ел ынтымаққа келді. Қырғызстандағы демократиялық қимылды басу үшін Ош оқиғасын пайдалану әрекеттері нәтижесіз аяқтаған.

## Дереккөздер


Санат:Қырғызстан тарихы
Санат:Қақтығыстар
Базель университеті

**Базель университеті** () — Базельдегі жоғарғы оқу орны, Швейцарияның ең ескі университеті. Елдің жетекші университеттерінің бірі деп саналады. 2011 жылы QS World University Rankings бойынша университет әлемдегі 151 орын алды.

## Құрылымы
*Бизнес және экономика факультеті
*Медицина факультеті
*Психология факультеті
*Теология факультеті
*Философия-жаратылыс-ғылыми факультеті
*Философия-тарих факультеті
*Заң факультеті

## Атақты бітірушілер
*Вернер Арбер
*Каспар Баугин — анатом және ботаник
*Даниил Бернулли — математик
*Иоганн Бернулли — математик
*Якоб Бернулли — математик
*Леонард Эйлер — математик
*Якоб Буркхардт — мәдениеттанушы
*Георг Еллинек — құқықтанушы
*Себастьян Кастеллио — теолог
*Фридрих Мишер — биолог
*Фридрих Ницше — философ
*Александр Островский — математик
*Парацельс — алхимик, дәрігер, оккультист
*Карл Густав Юнг — психиатр
*Карл Ясперс — философ

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Университеттің ресми сайты  

Санат:Швейцария университеттері
Эуфорбия сүттігені

ЭУФОРБИЯ СҮТТІГЕНІ (EUPHORBIA) ЭУФОРБИЯ –  сүттіген тұқымдасына жатады. Осы өсімдіктердің емдік қасиетін алғаш анықтаған дәрігер Эуфорба болғандықтан, бұл топты оның құрметіне осылай атаған. Жер бетінде сүттіген (Euphorbiaсеае) тұқымдасының 2000  түрі  кездеседі. Көбінесе субтропикалық аймақтарда таралған. Бұлар біржылдық және көпжылдық шөптесін, бұта, ағаш, суккулент түрінде болады. Суккулент түрлері кактустарға  ұқсас келеді, Оңтүстік Африка, Эфиопия, Конго және Мадагаскар аралында таралған. Сүттігендерге тән қасиет барлығының бойында сүтті шырыны бар. Сүтті шырынының  құрамында  каучук, шайыр, аминқышқылдары, стеарин,  эфир майлары, сапонин, қант және улы зат эуфарин болады. Эуфарин бір түрлерінде өсімдіктің құрамында көбірек, біреулерінде аз мөлшерде кездеседі. Оның теріні күйдіруі, көз, мұрын, іш құрылысты қабындыруы мүмкін. Сондықтан сүттігендермен жұмыс істерде қолғап киген жөн. Сүт шырынының дәмін көруге, көз, мұрын, теріге тигізуге болмайды. 
Эуфорбия (Euphorbia trigona) 
Отаны – оңтүстік Африка. Табиғатта бойы 18 метр биіктікке дейін жетеді. Жылдам өседі. Тік өсетін,  үш қырлы. Жиектері тікенекті болып келеді. Майда доғал жапырақтары тез арада түсіп қалады. Күтімі өте жеңіл. Кактустармен бірге экзотикалық Мексика бұрышын немесе қысқы бақ пен гүлдер композициясын жасау үшін қолдануға әбден болады.
## Жарығы:
Жарық сүйгіш. Тіке түскен күн сәулесіне төзімді. 
## Жылуы:
қыста +10 +15 °С төмен болмауы абзал.
## Суғарылуы:
Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарылады.  
## Ылғалдылығы:
Құрғақ ауаға төзімді. Көктем-жаз айларында аптасына бір рет су бүркіп тұрған абзал.
## Қоректендірілуі:
Кірпігүлге арналған тыңайтқышпен айына бір рет, ал қыста қоректендірмейді.
## Аурулары:
Ауруға сирек шалдығады. Суккулентке жататындықтан, артық құйылған судан шіріп кету  қаупі бар.
## Көбейтілуі:
Жаз айларында, қалемше арқылы көбейтеді. Қалемшені кесіп алып, сүтті шырынын ағызып, жуып (жумаса сүтті шырыны кеуіп, қатып қалады), кесілген жеріне ағаштың күлін  себу керек. Бір-екі күн көлеңке жерде солдырып барып  егеді.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Сүттігендер
Жоңғар атжалманы

нобай|Үйде асыралатын жоңғар ергежейлі атжалманы

**Жоңғар ергежейлі атжалманы**  - аламантәрізділер тұқымдасына жататын кеміргіш. Тұрқы 10 см дейін, салмағы 45 грамға дейін барады. Үй жануары ретінде кеңінен қолданылады. 

Кеміргіштердің осы түрінің аяқтарын жүн басқан, арқасында қара немесе сұр жолағы болады. Құйрығы өте қысқа келеді. Жүндерінде аздап ақ түсті талшықтар бар. 
Шығыс Қазақстан, Хакасия және Батыс Сібірдің далалы және шөлейт аймақтарында кең таралған. 

## Дереккөздер


Санат:Үй жануарлары
Санат:Кеміргіштер
Ивонн Ридли

**Ивонн Ридли** (; 1959, Стэнли, Дарем Графствосы, Англия, Ұлыбритания) — британиялық журналист, әскери корреспондент, Respect британиялық партиясының мүшесі, Талибан қозғалысының мүшелерімен ұсталып кейін олардың қолынан босағаннан кейін Ислам дінін қабылдаған. Өзінің сионизмге қарсылығымен, Батыс елдері бастап отырған соғысқа қарсылық қозғалысымен белгілі, және Батыс БАҚның пропагандасына қарсылығын білдірген. Қазіргі уақытта Ирандық ағылшын тілінде тарытылатын Press TV телеарнасында жұмыс істеуде.

## Өмірбаяны
14 жасында Ньюкаслде Evening Chronicle газетіне хат жазып, сол уақыттан бастап журналист мамандығын алып жүруге шешім қабылдайды. 16 жасында Лондон Баспа Колледжінде журналистика курсын оқиды. Сол уақыттан бері Sunday Times, Independent on Sunday, The Observer, Daily Mirror және News Of The World газеттерінде, сондай-ақ Wales on Sunday газетінде редакторының орынбасары жұмысын атқарады, кейін Sunday Expressтің басшылығының бұйырумен, АҚШтағы 2001 жылғы 11 қыркүйек оқиғасынан кейін Ауғанстанға жіберіледі.

### Исламға бет бұруы

### Келесі мансабы

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* Ресми торабы
* "Талибандардың қолында" бейнематериал
* 2005 жылғы сайлауға үміткерлердің ресми торабы 
* «Online Journalist Profile: Yvonne Ridley, Al-Jazeera.net» , интервью *Journalism.co.uk*, 10 қаңтар 2004.
* Ислам жайлы пікірлері  MP3 audio.

Санат:Ислам
Санат:Исламдағы әйелдер
Санат:Ислам дінін қабылдағандар
Ақсай (өзен)

* Ақсай (өзен, Алматы облысы)
* Ақсай (өзен, Атырау облысы)
* Ақсай (өзен, Жуалы ауданы)
* Ақсай (өзен, Қарағанды облысы)
Аружан Саин

**Аружан Саин**  ( 1976 жылы 10 тамызда туған, Қызылорда, Қазақстан) — Қоғам қайраткері, тележүргізуші, актриса, продюсер, қайырымдылық қоғамының директоры.

## Өмірбаяны
Алматыдағы №138 гимназияда оқыған.

1991 және 1992  жылдары географиядан республикалық олимпиядалардың жеңімпазы болады.

1993 жылы Қазақ Ұлттық Университетіне түсіп, география факультетінде, экология және мониторинг кафедрасында оқып шығады.

1994 жылы "Аружан және Компания" продюсерлік орталығын ашады.

2006 жылы «Милосердие» қайырымдылық қорын ашады. Қор балалар үйлеріне көмек, ауру балаларға көмек және Қазақстаннан да тыс жұмыс атқарылады.

2009 жылы Алтын Журек премиясын «Инвалидтерге қамқорлық» номинациясы бойынша.

## Мансап
* 1993 — Хабар телеарнасындағы күнделікті "Разминка" бағдарламасының тележүргізүшісі.
* 1994-1999 — "Тез және тәтті", ары қарай "Жұлдызды меню" кулинарлық бағдарламаларының тележүргізушісі.
* 1994-2000 — "Еркемай" бүлдіршін ойын бағдарламасының тележүргізушісі.
* 2006 — Ел Арна телеарнасындағы "Ана мектебі" танымдылық бағдарламасының тележүргізушісі.
* 2010 — "Сабырлық, тек сабырлық" ток-шоу тележүргізушісі.
* 2011— "Бүлдіршіндерге Өмір сыйла" бағдарлама жүргізушісі.
* 2019 жылдың 18 шілдесінен бастап – Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл.

## Киномансап
* 1997 жылы  "1997. Записи Рустема с картинками"  Ардақ Әмірқұловтың фильмі 
* 2011 жылы "Студент" Дәрежан Омірбаевтың фильмі 

## Продюсерлік қызметі

## Қайырымдылық қызметі
2006 жылы «Милосердие» ерікті қоғам қайырымдылық қорын басқарады, Қазақстандық "Центр Тяжести" форум қатысушыларының қатысуымен құрылған, әлі күнге дейін жұмыс істейді.

Қордың басты бағыттары:

1. "Бүлдіршіндерге Өмір сыйла" акциясының аясында 2 млн. 100 мың АҚШ долларын жинап, Қазақстандық 342 бүлдіршінге көмек көрсеткен.

2. Жетім бүлдіршіндерге көмек – балалар үйлеріне және көмек көрсету. Бұл әрекет аясында ҚР-ның «Отау туралы және Отбасы» заңына түзетулер енгізіледі, бұл өзгертулер аясында жетім балалардың отбасын табуға жол ашылады. "Жетімдерсіз Қазақстан" жобасы елбасы Н.Ә. Назарбаевтің 2010 жылдың 5 наурызында өткен "Көктем шуағы" атты кездесуде қолдау көрген.

## Сілтемелер
* "ДОМ" Қайырымдылық қоғамы
* "Аружан & Компания" Продюсерлік орталығы 
* TED (конференция)#TEDx|TEDxAlmaty конференциядағы сөйлеген сөзі 
* Аружан Саинмен бірге По ЧЕСНОКУ
* 
* Интервью Аружан Саин для Stan.TV
* Интервью Аружан Саин газете "Экспресс К" от 6 марта 2010 ж.
* Интервью Аружан Саин газете "Экспресс К" от 3 желтоқсан 2011 ж. 
* http://ru.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан тележүргізушілері
Санат:Қазақстан продюсерлері
Гуггенхайм мұражайы (Бильбао)

thumb|300px|Гуггенхайм мұражайындағы темір өрмекшінің мүсіні.
thumb|Бильбаодағы Гуггенхайм мұражайы.

**Гуггенхайм мұражайы** Испанияның Бильбао қаласында орналасқан қазiргi көркемөнер мұражайы. Соломон Гуггенхаймның қазіргі көркемөнер мұражайы филиалының бірі болып табылады. Нервьон өзенінің жағасында орналасқан.

Мұражайда тұрақты экспозициялар орналасқан, сонымен бiрге испандық және шетел сүретшілердің уақытша көрмелері өткiзiледi.

## Ғимараты
Мұражайдың ғимараты американ-канадтық сәулетші Фрэнк Геримен жобаланды және 1997 жылы көпшілік үшін ашылған. Сәулетші Филип Джонсон оны «біздің уақытымыздың ең зор ғимараты» деп атады.

Өзеннің бойында орналасқан ғимарат ғаламшараралық саяхаттарды жасауға арналған футуристикалық кеменiң абстрактты идеясын iске асырады.
Сонымен қатар оны құспен, ұшақпен, суперменмен, бөрікгүлмен және жалбыраған раушан гүлімен салыстырады..

Биіктігі 55 метрлік орталық атриумы әр түрлi экспозициялар үшiн көрме залдарының анфиладасы иiлген гүл жапырақшалары тарқайтын алып металлды гүлге ұқсайды.

Ғимарат жалпы ауданы 24 мың м² титанды парақтармен қапталған.

## Транспорты
* Мұражайдан 100 метр қашықтықта *Guggenheim* атауы бар Euskotran аялдамасы орналасқан.
* Қасынан № 18 автобус маршруты өтеді.
* Мұражайдан оңтүстікке қарай 500 метр қашықтықта Бильбао метрополитенінің *Moyúa* бекеті орналасқан.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Бильбаодағы Гуггенхайм мұражайының ресми сайты 

Санат:Мұражайлар
Санат:1997 жылы құрылған мұражайлар
Искья

|thumb|300px|left|Флегрин аралдары
**Искья** () — Италияның шығыс жағалауындағы Тиррен теңізіндегі жанартаулы арал. 

## Географиясы
Кампания облысының құрамына кіреді. Капри және Прочида аралдарымен бірге Неаполитан шығанағының үш негізгі аралдарының бірі болып саналады. Аумағы 46 км² шамасында. Халқы 62 мың адам. Аралдың басты қаласы - Искья (18 253 адам). Искья — Неаполитан шығанағындағы ең үлкен арал (Тиррен теңізінде, Неапольден 40 шақырым және континеттен 7 шақырым).

Аралдың орталық бөлігінде Эпомео (789 м) және Тработти (512 м), ал оңтүстік-шығысында Монте-Веззи (Пьедимонте) (395 м) жанартаулары орналасқан. Искьядағы соңғы жанартау атылуы 1301 жылы болған.

## Аралдың назар аударарлық орындары
Жергілікті назар аударарлық орындарының қатарына орта ғасырларда  көне бекіністен қайта салынған Арагон қамалы жатады.
[thumb|left|300px|[Арагон қамалы.]]

1949 жылы осында ағылшын композиторы сэр Уильям Уолтон және оның әйелі Сюзанна Гил көшті. 

Батыс жағалауындағы Картароман айлағында жылы су бұлақтары, теңіз және бальнеологиялық шипажайы орналасқан. Мұнда «Эден бағы» жылы су саябағы орналасқан. 

Аралда вулканизммен байланысты қатты қысыммен су буының атқылауы, туристтерді сирек кездесетін табиғи көріністер көп қызықтырады.

## Дереккөздер

Санат:Италия аралдары
Санат:Тиррен теңізі аралдары
Көгалдағы хоккей

250 px|thumb

**Көгалдағы хоккей**–  кәдімгі футбол алаңында, көк майсада өтетін спорттық ойын. Мұнда командалар өздеріне доп өткізіп алмай, қарсыластарына көп енгізуді мақсат етеді. 
## Ойын шарты
Көгалдағы Хоккей мұз үстінде ойналатын допты хоккейге көп ұқсас. Мұнда да команда 11 адамнан тұрады. Алаңының ұзындығы – 91 м, ені – 50 – 55 м. қақпасының биікт. 2,14 м, ені 3,66 м. Добының диаметрі 71 – 74 мм, салм. 156–163 г. Добы каучук жентегінен жасалып, аққа боялады немесе ақ былғарымен қапталады. Доп ұратын таяқшаның оң жағы жұмыр, сол жағы тегіс келеді, басы имек болады. Оның салмағы 340 – 794 г. Ұзындығы 1 м-дей, ені 5 см-ден аспайды. Допты таяқшаның тек тегіс жағымен ғана қақпақылдайды. Қақпа алдында радиусы 14,6 м-лік сызық болады. Оны доп соғу алаңы деп те атайды.
## Тарихы
Көгалдағы Хоккей 19 ғасырда Англияда қолға алынған. Бірақ бұған ұқсастау ойын бұдан да бұрын Ежелгі Грекияда, Ежелгі Римде, Парсы елінде белгілі болған. Англияда 1876 ж. Көгалдағы Хоккейден алғашқы жарыс өтті. Көгалдағы Хоккей 20 ғ-да Үндістан, Пәкстан, Сингапур, Шри-Ланка, ОАР-да және Еуропаның бірсыпыра елінде дамыды. Халықаралық Көгалдағы Хоккей федерациясы 1924 ж. Парижде құрылды. Оған бірден 25 ел мүше болды. 1908 жылдан Көгалдағы Хоккей олимпия бағдарламасына енді. 1971 жылдан дүниежүзілік чемпионат, 1970 жылдан Еуропа чемпионаты ерлер мен әйелдер арасында өткізіледі. КСРО-да алғаш рет 1941 ж. қолға алынып, 1956 жылға дейін бірер қалада жарыс өткізіліп, кейін тоқтап, 1967 ж. қайта өріс алған. Көгалдағы Хоккейдің КСРО-да қайта түлеуі Алматыда басталды, алғашқы жиындар, жаттығулар осында өтті. Бұл кезде “Динамо” (Алматы) допты хоккей командасының жаттықтырушысы Э.Ф. Айрих асқан білгірлігімен көзге түсті. Оның айналасына Қ.Байболов, Б.Казанцев, Л.Игнатьев, А.Ионкин, С.Шаймерденов, Ф.Зигангиров, М.Нечепуренко сияқты шеберлер топтасты. “Динамо” хоккейшілері КСРО-да өткізілген 23 чемпионаттың 19-ында чемпион атанып, төртеуінде күміс жүлдегер болды, екі рет КСРО халықтары спартакиадасының алтын медалін жеңіп алды. 1982 және 1983 ж. Париж бен Гаагада Еуропа чемпиондарының кубогын, 6 рет КСРО кубогын иеленді, әскерилер арасында өткен дүниежүзілік чемпионатта үздік шықты. “Динамо” ойыншыларынан Қазақстан құрамасы жасақталды. 
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Хоккей
Австралия Стадионы

**Австралия Стадионы**, *ANZ Stadium* () — Австралияның Сидней қаласында орналасқан көпфункционалды стадион. XXVII жазғы Олимпиада ойындарының басты аренасы ретінде 1996 жылы салынған. Қазіргі кезде стадионның сыйымдылығы 83 500 адам, құрылыс біткеннен кейін 110 000 көрерменді сыйғыза алған және Австралияның ең сыйымды стадионы болған. 2003 жылы стадионның үстінде шатырдың жылжымалы конструкциясы салынған, осы техникалық жаңартуды енгізгенен кейін орындар саны 83 500 қысқартылды. Көрермендер саны бойынша абсолюттық рекорды 2000 жылдың 1 қазанында қойылды.  Жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатын көру үшін 114 714 адам келді. Спорттық шараға келген көрермендердің максималды саны 2000 жылдың 23 қырқүйегінде тіркелді, Олимпиаданың жеңіл атлетика турнирінің бірінші күнінде стадионда 112 524 адам жиналды. 2002 жылы стадионды ұстаудың қаржы қиындықтарына байланысты арена әкімшілігі Telstra компаниясымен демеушілік шартқа  қол қойды, осыдан кейін аренаға **Telstra Stadium** деп жаңа ат қойылды , 2007 жылы ANZ Bank-пен жаңа шарт жасалды, сөйтіп, 2015 жылға дейін стадион **ANZ Арена** деп аталындаы. Стадионда крикеттен, футболдан және регбиден жарыстар өткізіледі.
centre|550px|thumb|Стадионның ішкі көрінісі

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 
* «Австралия» Стадионы

Санат:Стадиондар
Санат:Аустралия стадиондары
Олимпиаштадион (Мюнхен)

**Олимпиаштадион** () — Германияның Мюнхен қаласындағы олимпиадалық стадион. Сыйымдылығы 62250 адам. 

## Тарихы
1968 жылы Гюнтер Бениш пен Фрай Оттоның жобасы бойынша құрылсын бастап, 1972 жылы ашылды. 1972 жылы жазғы Олимпиадалық ойындарының бас аренасы болды. 2006 жылға дейін Мюнхендік қос клуб "Бавария" мен "Мюнхен 1860" өз алаңындағы ойындарын өткізді. Сондай-ақ Германия Ұлттық футбол құрамасы да бірнеше ойынын осында өткізген. 

Стадионда 1974 жылғы  Футболдан әлем чемпионатының және 1988 жылғы Еуропа чемпионатының финалы өтті. 1979, 1993, 1997 жылдары УЕФА Чемпиондар лигасының финалы ойнатылды.

Қазіргі күнде жеңіл атлетика жарыстары өткізіледі.

## Панорама

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Тор беті 
* Олимпиштадион
* Стадионның суреті

Санат:Стадиондар
Санат:Германия стадиондары
Эхмея

**Эхмея** () – бромелиялар тұқымдасына жатады. Отаны – Орталық және Оңтүстік Америка. Антиль аралдары мен Мексикадан Солтүстік Аргентинаға дейін таралған. Табиғатта 170 түрі белгілі. Бұл гүлдердің ерекшелігі, олардың ұзын, жалпақ жапырақтары бір-біріне тығыз жанаса орналасып, құмыра пішіндес қуыс құрайды. Эхмея гүлдерінің ішінде әдемі жапырағы мен керемет көркем гүлі үшін *Aechmea fasciata* көп мөлшерде  өсіріледі.

**Эхмея** (Aechmea fasciata)
Жапырақтарының ұзындығы 50-70 см, жалпақтығы 5-6 см. Ашық жасыл түсті жапырақтарының бетінде күміс жалатқандай ақшыл жолақтары бар. Құмыра тәрізді қуыс өзегінің ортасынан тік өскен гүлсидамының басына күлгін түсті гүлсағақтары өсіп шығады. Ол 5-6 айға дейін тұрады. Ал гүлі аз уақыт гүлдеген соң түсіп қалады. Гүлдеп тұрған кезінде гүлсағағының ішінде көк, қызыл түсті моншақтар тұрғандай әсер береді. Эхмеялардың ерекшелігі, өмірінде бір-ақ рет гүлдейді. Гүлдеп болған соң солған гүлсидамы қиып алынып, тек әдемі жапырақтары ғана өсуін жалғастырады. Жапырақтарының жанынан жанама өскіндері шығады. Жанама өскіндерін биіктігі аналығының ортан белінен асқан кезде ғана бөліп, жаңа түбекке отырғызады. Одан ерте бөлінсе тамырланып үлгермейді. Жанама өскіндеріне дұрыс күтім жасалса бір-екі жылда гүлдейді.
## Жарығы
Жарықсүйгіш. Таңғы және кешкі уақыттардағы тіке түскен күн көзін ұнатады,  бірақ шаңқай түстегі күн көзінен қалқалау қажет.
## Жылуы
Қысы-жазы жылылықты жақсы көреді. Қыста температура 18°С төмен болмағаны абзал.
## Суғарылуы
Гүлдеп тұрған мезгілінде құмырасының ішіне тұндырылған су құйып, ішіндегі суды айына бір рет ауыстырып тұру қажет. Ал топырағына аз мөлшерде, дымқылдап қана құяды. Гүлдеп болған соң, тек топырағына ғана су құйып тұру керек.
## Ылғалдылығы
Ылғалды жақсы көреді. Гүлдеп тұрған кезінде гүлін қалқалап барып су бүрку қажет.
## Қоректендірілуі
Жаз кезінде бромелияларға арналған тыңайтқышпен немесе гүлдейтін өсімдіктерге құйылатын тыңайтқыштың мөлшерінен екі есе аз қолданып,  айына екі рет қоректендіріп тұрған жөн.
## Аурулары
Артық суғарғаннан фузариоз саңырауқұлағымен ауырып, сұр шірікке шалдығады. Гүл биті мен ақ ұнтақ құрты секілді зиянкестердің әсерінен ауыруы мүмкін.
## Көбейтілуі
Тұқымы арқылы көбейту ұзақ уақыт алатындықтан, оған шыдамдылық қажет. Оңай жолы жанынан өсіп шыққан жанама өскіндері арқылы көбейту.

## Сілтемелер
* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Бромелиялар
Юкка

**Юкка** () – қасқыржемдер тұқымдасының агавалар тұқымдас тармағына жататын көпжылдық ағаш пішіндес өсімдік. Солтүстік Американың ылғалды субтропикалық аймағынан шыққан. Табиғатта 40-қа жуық түрі бар.  Елімізде оның бақшада өсетін, аласа бойлы жасыл және ала жапырақты  түрлері өседі. Бақшада өсетін юккалар гүлдейді. Биіктігі 60-80 см. Жазда калың, жиектері тістілеу жапырақтарының ортасынан шырақ секілді гүлсабағы өсіп шығып, қоңырау тәрізді ақ гүл жарады. Төменде біз оның үйде өсетін түріне тоқталамыз. 

*Yucca elephantipes* – әдемі жапырақты өсімдікке жататын күтімі жеңіл, ыстық пен суыққа төзімді өсімдік. Сүйір жапырақтарының жиектері қырлы, ара тісті болып келеді. Діңінің жоғарғы тұйық басынан семсер тәрізді ұзын да қалың жапырақтары тарала өседі. Жапырақтарының ұзындығы  – 30-75 см, жалпақтығы  –  5-8 см аралығында, түсі жасыл.

### '''Таралуы'''
Джошуа ағаштары Мухаве шөлі сияқты сусыз аймақтарда топталып өседі.

## Жарығы:
жарық сүйгіш. Жаз айларында аулаға күн астында өсіруге болады. 
## Жылуы:
аздап салқынға да және өте ыстыққа да шыдамды. 
## Суғарылуы:
жаз күндері жеткілікті мөлшерде, қыста сирек суғарады.
## Ылғалдылығы:
құрғақ ауаға төзімді. Су бүркуді  қажет етпейді, дегенмен де жапырақтарын тазарту мақсатында су бүркіп жуып немесе дымқыл  матамен шаңын сүртуге болады.
## Қоректендірілуі:
наурыздан тамызға дейін айына бір рет топырағы тыңайтылады. Қыс айларында тыңайтқышты қажет етпейді. 
## Аурулары:
ақ ұнтақ құрттары мен өсімдік биттері сияқты зиянкес жәндіктерден зиян шегеді. Артық суғарғаннан тамыры шіріп кетуге бейім. 
## Көбейтілуі:
қалемшелеу арқылы көбейтіледі. Ұзарып өскен юкканың діңін 15-20 см ұзындықта бірнеше бөлікке бөліп, тамырландыру жолымен көбейтуге болады. Тұқымы арқылы да көбейтіледі, бірақ ол қиын әрі тиімсіздеу. Сондай-ақ тамырларындағы картоп секілді түйнектерімен көбейткен дұрыс.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиеттер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Агавалар
Санат:Қасқыржемдер
Ятрофа

**Ятрофа** () – 150 жуық түрі бар, сүттіген тұқымдасына жатады. Америка мен Африканың тропикалық және субтропикалық аймақтарында таралған. Ағаш, бұта  және көпжылдық шөптесін түрінде болады. Бәрінің құрамындағы сүтті шырыны улы болып  келеді.

Шыққан жері - Орталық Америка. Суккулентке  жатады.  Бұл гүлдің пішіні бөтелке тәрізді, діңінің төменгі жағы жуан, биіктеген сайын жіңішкере түседі. Негізінен бұл өсімдік тастақ шөлдерде өсетіндіктен, бойына суды жинау үшін пішіні осылай қалыптасқан. Биіктігі 50-70 см. аралығында.  Жылда маусым-шілде айларында гүлдейді. Кейде жапырақтарынан бұрын гүл сабағы пайда болады.
## Жарығы:
жарық сүйгіш. Тіке түскен күн сәулесіне төзімді. 
## Жылуы:
жазда  +20 +250С,   қыста +10 +150С температурада өсіреді.
## Суғарылуы:
жазда  топырағының беткі қабатын құрғатып барып суғарады. Қыста жапырақтары түсіп, жаңа өркен шығарғанға дейін суғармайды.
## Ылғалдылығы:
құрғақ ауаға төзімді.  Су бүркуді қажет етпейді, дегенмен де жапырақтарын тазарту мақсатында  су бүркіп жуып немесе дымқыл матамен шаңын сүртуге болады. Ескертетін жай, су бүркігенде діңіне су тигізбеу керек. Ол үшін қағазбен діңін орап қойған дұрыс.
## Қоректендірілуі:
көктем, жаз мезгілдерінде ятрофаны кірпігүлдерге арналған тыңайтқышпен қоректендіру керек.
## Аурулары:
ауруға сирек шалдығады. Кене және трипс зиянкестері ауру түсіреді. Мөлшерден артық суғаруға болмайды. Өз бойында ылғалды ұстап тұру мүмкіндігі бар өсімдік болғандықтан, артық құйылған судан тамыры мен діңі тез шіріп кетеді.  
## Көбейтілуі:
қалемшелеп көбейтеді. Тұқым арқылы көбейтуге  болады. Бірақ бұл әдіс қиындау.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Пайдаланылған әдебиеттер
"Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Сүттігендер