Павел Дуровтың Такер Карлсонға берген сұхбаты

**Павел Дуровтың Такер Карлсонға берген сұхбаты** () — 2024 жылғы ақпанда ресейлік кәсіпкер Павел Дуровтың америкалық саяси шолушы Такер Карлсонмен сұхбаты өтті. Премьера 2024 жылдың 17 сәуірінде Такер Карлсонның барлық ресми көздерінде, оның Tucker Carlson Network ағындық сервисінде және ішінара Telegram арнасында өтті. Бұл Павел Дуровтың 2024 жылғы екінші сұхбаты және соңғы 8 жылдағы бейне форматтағы ең үлкен сұхбат болды.

2024 жылдың 3 тамызындағы жағдай бойынша Такер Карлсонның YouTube арнасындағы сұхбат 3,5 миллионға жуық қаралым, 153 мың ұнату және 19 мың пікір жинады.

## Фон

### Павел Дуровтың Financial Times басылымына берген сұхбаты
2024 жылдың 11 наурызында Павел Дуров Financial Times журналистеріне соңғы 7 жылдағы алғашқы сұхбатын берді. Онда Telegram мессенджерінің жетістіктері туралы айтты; хабаршының құнын бағалау туралы; және оның IPO-ға өтуі мүмкін. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің Украинаға жаппай басып кіруінің басталуымен мессенджердің қол жетімділігі екі есеге дерлік артып, 2021 жылдан 2024 жылға дейін 400 миллион жаңа пайдаланушыны тіркеді. Сондай-ақ, егер Telegram биржалар тізіміне кірсе, көптеген инвесторлар корпорацияны 30 миллиард долларға бағалады.

### Павел Дуровтың Такер Карлсонмен сұхбаты туралы хабарландыру
Сұхбатты түсіргеннен кейін 2 ай өткен соң, 2024 жылдың 16 сәуірінде Павел Дуров өзінің Telegram арнасында Такер Карлсонмен сұхбатының жаңа қонағы болғанын ашық айтты. Дуровтың өзі айтқандай, сұхбат «жақында» Tucker Carlson Network ағынды сервисінің құрылған Telegram арнасында жариялануы керек. Мұны істеуге шешім қабылдады, өйткені «саяси бейтарап платформаның көшбасшысы ретінде әртүрлі саяси көзқарастарды білдіретін журналистермен сөйлесуге міндетті» және Карлсонды «белгілі консерватор» деп атады және сол күні белгілі бір «либералдық көзқарастардың журналисі» адаммен сөйлескенін атап өтті.

## Премьера

Сұхбат Такер Карлсонның әлеуметтік желілерінде және оның Tucker Carlson Network ағындық сервисінде Павел Дуровтың 2024 жылғы 17 сәуірдегі хабарламасынан кейін келесі күні жарияланды. Сұхбаттың жалпы ұзақтығы бастапқыда 3 сағаттан астам уақытқа созылуы тиіс болғанымен, 58 минут 48 секундты құрады. Сұхбат Дубайда (БАӘ) орналасқан Telegram корпорациясының бас кеңсесінде өтті.

Сұхбат көпшілік үшін түсініксіз сәттен басталды, Павел Дуровтың 4 жасынан бастап, оның отбасы Туринге көшкен кезде КСРО мен Италия арасындағы еркін нарық жүйесін салыстыруды қалай үйренді. Сонда Дуров айтқандай капиталистік жүйе ұнады.

## Мазмұны

### ВКонтакте желісінің ашылуы, 2011—2013 жылдардағы Ресейдегі оппозициялық наразылықтар және Ресей билігінің алғашқы мәселелеры

КСРО ыдырағаннан кейін Дуровтар отбасы Италиядан Ресейге оралды. 1990 жылдардың басында Павел мен оның ағасы Николай екеуі де студент болған кезде бағдарламалауды үйрете бастады, ал кейбір қарапайым білімдері бар олар достары мен таныстары үшін арнайы веб-сайттар жасады, содан кейін Павел бір сәтте «Ресейлік Facebook» лақап аты бар веб-сайтты құрды. Алайда Павел мен Николайға бұл атау ұнамады, өйткені олар Facebook-тен белгілі бір жағынан жоғары веб-сайт жасап жатыр. Осылайша веб-сайт «ВКонтакте» деп аталды, оны Павел небәрі 21 жаста ашқан.

Қазірдің өзінде қалыптасқан «ВКонтакте» әлеуметтік желісі 100 миллионға дейін белсенді пайдаланушыларды ала отырып, танымал бола бастағанда, Дуровтың алғашқы мәселелері Ресейде басталды. Павел әрқашан Италияда ғана емес, Ресейде де «еркін нарық» бар деп сенді. Алайда, ресейлік оппозиция, сол кезде оның бұрынғы көшбасшысы Борис Немцовтың басшылығымен ВКонтакте желісін Ресейде наразылық акцияларын ұйымдастыру алаңы ретінде пайдалана бастағаннан кейін Ресей билігі Павел Дуровтың әлеуметтік желісін күресуді сұрап, оның барлық әрекеттерін бақылай бастады. Дуров одан бас тартқан цензураны енгізу арқылы оппозиция: «ВКонтакте — бұл үлкен қоғамдық қауымдастықтары бар үлкен әлеуметтік желі, оған барлығы қосыла алады, әркім адамдар не талқылайды, әкімшілер не жариялайды оқи алады. Олар пікір қалдыра алады, бөлісе алады. Сондықтан бұл наразылық білдірушілер үшін ұйымдастыру құралы болды. Әңгіме саяси күресте бір жаққа, бір жағына шығуда емес еді. Біз сөз бостандығы мен жиналыс бостандығын қорғадық және бұл дұрыс екеніне сенімді болдық».

### Еуромайдан 2013—2014, Ресейдегі қылмыстық қудалау және эмиграция

Ресейдегі 2011–2013 жылдардағы наразылық акцияларынан бірнеше жыл өткен соң, Украинадағы оппозиция 2013 жылы 21 қарашада Киевтің орталығында жаппай наразылық акциясын өткізді, оның барысында оның көптеген мүшелері ВКонтакте желісін Ресейдің үгіт-насихатына қарсы сөйлеу құралы ретінде пайдалана бастады. Украинаның ресейшіл президенті Виктор Януковичті биліктен кетіргеннен кейін Ресей билігі Дуровты тағы да қудалай бастады. Бұл жолы олар Дуровтан цензураны енгізуді талап етіп қана қоймай, ФСБ-ға Еуромайданға қатысушылар туралы барлық деректерді беруді талап етті. Дуров ФСБ-ге бұл тек басқа елдің әрекеті екенін айтып, екінші рет бас тартты. ФСБ реакциясы теріс болды, сондықтан Дуров жүйеге бағынуға немесе елден кетуге мәжбүр болды.

### Telegram маркетингінің толық болмауы
Павел Дуровтың 2011—2014 жылдар аралығында Ресейде болған соңғы оқиғалары туралы әңгімесін естіген Такер Карлсон оның сөзін бөліп, «бұл біраз оғаш болды», өйткені жұртшылық Telegram мессенджерінің бір бөлігі Ресей мемлекетіне емес, Ресей мемлекетіне тиесілі екенін бірнеше рет айтқан болатын. Керісінше, Дуров былай деп жауап берді: «Мұндай мәлімдемелерді Telegram қайдан келгені туралы шектеулі түсінігі бар адамдар жасай алады. Бәлкім, оларды бәсекелестеріміз жігерлендіреді, мұны бізді қаралаудың оңай жолы деп санайды, өйткені Telegram тез таралып жатыр: күн сайын 2,5 миллион қолданушы тіркеледі. Ал біз қауіп төндіреміз. Сондықтан бұл қабылдауға таң қалмаймын. Біздің бәсекелестер маркетингке ондаған миллиард жұмсайды және ұқсас науқандарды жүргізу үшін PR фирмаларын пайдаланады».

Такер Карлсон Дуровтың мессенджерді жарнамалауға жұмсаған инвестициясына назарын аударды, оған Telegram-дың бүкіл тарихында оны жылжытуға бір доллар да жұмсалмағанын айтты.

### «ВКонтакте» сату
Такер Карлсон сонымен қатар ВКонтакте әлеуметтік желісін Mail.Ru Group корпорациясына сату және Ресейден эмиграция туралы сұрақ қойды, оған Павел Дуров бұл шешім оған «аздап ауыр тиді» деп мәлімдеді.

### Telegram-ды құру

Такер Карлсон Telegram мессенджерін құру туралы сұрақ қойды. Павел Дуров мұндай мессенджерді енгізу идеясы Ресейде болған кезінде Ресей билігімен ынтымақтастықтан бас тартқандықтан ФҚҚ тарапынан қудалау кезінде туындағанын айтты.

### Ресейден қоныс аударғаннан кейін
Павел Дуров Ресейден кеткеннен кейін дүние жүзін аралай бастады. Мессенджердің штаб-пәтерін құру үшін тамаша орынды табуға тырысқан Telegram алдымен Германияға, содан кейін Ұлыбритания мен Сингапурға келді.

Такер Карлсон неліктен өзінің штаб-пәтерін құру үшін осы үш елдің арасынан таңдамағанын сұрады. Дуров бюрократияда мәселелер бар деп жауап берді.

### Сан-Францискодағы шабуыл және ФБР-дың Павел Дуровқа қызығушылық танытуы
АҚШ-та болған кезде Павел Дуров Сан-Францискоға келіп, Джек Дорсимен X (бұрынғы Twitter) кеңсесінде кездесті. Қонақ үйге қайтып келе жатқанда телефонын тартып алмақ болған белгісіз біреулер оған шабуыл жасаған.

Павел Дуров сонымен бірге осы оқиғадан кейін ФБР-ге үлкен көңіл бөлгенін айтты.

### БАӘ-ге көшу
Павел Дуровтың келесі орналасқан жері БАӘ, Дубай қаласы болды, Дуров Telegram мессенджерінің бас кеңсесі үшін әлеуетті орын ретінде қарастырды, өйткені БАӘ-де бизнес ашу оңай; салықтық тиімді; тамаша инфрақұрылым; және мемлекеттік репрессиялық аппараттың жоқтығы.

### Америка билігінің қудалауы
2021 жылғы 6 қаңтарда АҚШ-тың 45-президенті Дональд Трамптың жақтастарының Капитолийді басып алуына байланысты Павел Дуров АҚШ-тан хат алды, онда америкалық билік одан «бүлікке қатысушылар» туралы барлық ақпаратты талап етті. АҚШ-тағы 2020 жылғы президент сайлауының нәтижелеріне қарсы. Адвокаттарымен кеңескеннен кейін олар Дуровқа «оған мән бермеуге» кеңес берді. Алайда АҚШ Демократиялық партиясы Дуровты «АҚШ Конституциясын бұзды» деген айыппен қорқыта бастады.

### Apple мен Google-дың Telegram-ға қысымы
Павел Дуров сұхбатында Telegram мессенджеріне басты қауіп «сөз бостандығына» байланысты Google және Apple корпорациялары екенін айтты.

### Telegram – «барлығы үшін бейтарап платформа» ретінде
Павел Дуров Telegram мессенджерінің «ережелері барлық тараптарға бірдей қолданылатын мессенджер» екенін айтты. Оны оппозиция да, үкімет билігі де пайдалана алады.

### Павел Дуровтың жылжымайтын мүлкі мен мүлкінің болмауының себептері
Такер Карлсонның Павел Дуровтың неліктен «үлкен активтері жоқ» және «Гавайидағы арал» деген сұрағына жауап бере отырып, соңғысы «ол үшін өмірдегі бірінші басымдық – оның бостандығы» деп жауап берді.

### Telegram-да резервтеу
Павел Дуров Такер Карлсонның Telegram мессенджерінде қанша қызметкер жұмыс істейтіні туралы сұрағына жауап бере отырып, шын мәнінде Дуров компаниядағы жалғыз адам, тек «әр инженермен, әр дизайнермен байланысады» деп жауап берді.

### Павел Дуровтың Android және iOS құрылғыларына сенімсіздігі
Павел Дуров АҚШ-тың Дуровты қудалауына байланысты Android және iOS қалталы операциялық жүйелеріне ешқашан сенбейтінін мойындады.

### Қорғалған смартфондар
Такер Карлсонның Павел Дуровқа берген сұхбатындағы соңғы сұрағы тәуелсіз тұлғалар арасында мүмкін болатын еркін, жеке ақпарат алмасу мәселесі болды, Дуров бұл құпиялылық дәрежесіне байланысты болады деп жауап берді.

### Павел Дуровтың Марк Цукербергке деген көзқарасы
Павел Дуров Такер Карлсонның «сөз бостандығы» туралы сұрағына жауап бере отырып, Марк Цукербергті жеке танитынын айтты.

## Реакция

### Ресей
Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков Кремль Telegram мессенджері лаңкестік әрекеттерді ұйымдастырудың балама платформасына айналмайды деп үміттенетінін айтты. Песков сондай-ақ Ресей бірнеше рет террористерге Telegram-ға кіру мүмкіндігін жабуды ұсынғанын айтты.

## Дереккөздер

Санат:Интервью
Санат:Павел Дуров
Санат:Такер Карлсон
Санат:2024 жылғы шығармалар