open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әл-Муддәссир сүресі

56 аяттан тұрады.

## Сілтемелер
* Құран

## Дереккөздер

Санат:Құран сүрелері
Әл-Мағариж сүресі

44 аяттан тұрады.

## Мазмұны
Ахлаққа қатысты өте керекті сүрелер жазылған

### Аяттар 28-31
# Шын мәнінде Раббының азабы аман қалатын нәрсе емес. (28)
# Сондай ұятты жерлерін сақтағандар. (29)
# Бірақ өз әйелдері немесе қолдарындағы күңдері басқа. Расында оларға сөгіс жоқ. (30)
# Ал сонда кім бұлардан басқаны іздесе, міне сонда олар шектен шығушылар. (31)

## Дереккөздер

Санат:Құран сүрелері
Әл-Хаққа сүресі

52 аяттан тұрады.

## Һуд пайғамбар

Сүреде Талмуд және Ад елдерін Алла Тағала істеген күнәләрі үшін Һуд пайғамбар арқылы ескертіп жойғаны жайлы еске салынады.

وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ

"Я, Ғад елі де куілдеген қатты боранмен жоқ етілді. (69:6)

سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَىٰ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ

Алла, оларға ол боранды жеті түн, сегіз күн жалғасты түрде естірді. Сонда ол елді құрманың қуыс дөңбегінше құлағанын көрер едің. (69:7)

لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً **وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ**

Оны, сендерге бір өнеге және естір құлақтарға естіп, сақтау үшін ғибрат қылдық. (69:12)"

## Дереккөздер

Санат:Құран сүрелері
Әл-Мулк сүресі

нобай|Әл-Мулк сүресі
 30 аяттан тұрады.

Бұл есім Аллаһ Тағаланың 99-есімдерінің бірі. Сүреде Аллаһ Тағалының шексіз Құдіретті күшті екені еске салынады және кімде-кім Пайғамбар с.а.с. ескертулерін меңземейтін болса, онда ол Жаһаннамда отқа оралатыны ескертіледі.

Хадис бойынша пайғамбар Мұхаммед(с.а.с): Егер кімде-кім Мулк сүресін жатар алдында оқитын болса сонда ол қабірдегі орын алатын азаптардан құтқарылады делінген.

## Хадистегі оқиға
Мұхаммед (с.а.с) айтқан: 'Мулк сүресі қабірдегі азап-бейнеттен құтқарушы'.

## Сырттқы сілтемелер
* Мулк сүресі Қасиетті Құран Кәрім

Санат:Құран сүрелері
Әл-Жин сүресі

28 аяттан тұрады.

Жіндердің бір тобы Мұхаммед пайғамбардың (Аллаһның оған игілігі мен сәлемі болсын) Құран оқыған даусын естиді, тыңдаған олар иман келтіреді.

## Дереккөздер

Санат:Құран сүрелері
Әл-Хадид сүресі

29 аяттан тұрады.

## Оныншы аяттың жуық аудармасы
**Халифа Алтай бойынша:**

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын.

Алла жолында мал жұмсамайтын сендерге не болды? Негізінен көктер мен жердің мұрагерлігі Аллаға тән. Сендерден Меккенің алынуынан бұрын Алла жолында мал сарып қылып, соғысқан кісі; одан кейін мал сарып етіп, соғысқан кісімен тең емес. Олар дәреже тұрғысынан үлкен. Сондай-ақ Алла бәріне де жақсылық уәде етті. Алла істеген амалдарыңды толық білуші. (10)

## Сілтемелер
* Құран  
* Сүре 57 Хадид 

## Дереккөздер


Санат:Құран сүрелері
Әл-Уақиға сүресі

96 аяттан тұрады.

Уақи'а болуы сөзсіз (Қиямет уақиғасы болған кезде (1), Оның болуын өтірік деуші болмас (2)) оқиға деген мағынаны білдіреді. Сүре Мекке қаласында уахи етілді.

## Кейбір аяттардан
Құран 56:17  يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُّخَلَّدُونَ

Оларға өзгермес жастар айналып, қызмет етеді; (17)

Құран 56:18  بِأَكْوَابٍ وَ**أَبَارِ**يقَ وَكَأْسٍ مِّن مَّعِينٍ 
 
Ағып жатқан арақтан толтырылған шелектер, құмандар және кәселерменен. (18)

## Сілтемелер
* Құран  
* Аят  
* Тирмизи

## Дереккөздер


Санат:Құран сүрелері
Әл-Қамар сүресі

55 аяттан тұрады.

Сүреде Айдың екіге бөлінуі, II Рамсес перғауынның суда ірімей қалуы іспеттес мысалдар келтіріледі.

## Арабша жазылуы
**اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ**
: иқтәрәбәтис сәъату уәншәққал қамәр
: Қиямет жақындады, ай жарылды. (1)

**ِِوَإِن يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ**
: уәий йәрәу әйәтәй йуъридуу уәйәқуулуу сихрум мустәмирр
: Олар бір мұғжиза көрсе бет бұрады да: “Жалғасты түрдегі бір сиқыр” дейді. (2)

 **وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُّسْتَقِرٌّ** 
: уәкәз̃з̃әбуу уәттәбәъуу әһуәәһум [жим] уәкуллу әмрим мустәқирр
: Олар жасынға шығарып, әуестеріне ерді. Негізінде әр істің бір тұрағы бар. (3)

 **وَلَقَدْ جَاءهُم مِّنَ الْأَنبَاء مَا فِيهِ مُزْدَجَرٌ** 
: уәләқад жәәһум минәл әнбәи мә фииһи муздәжәр
: Расында оларға секем аларлық хабар келіп болды. (4)

 **حِكْمَةٌ بَالِغَةٌ فَمَا تُغْنِ النُّذُرُ** 
: хикмәтун бәлиғатун [cалә] фәмә туғнин нуз̃ур
: Жеткілікті хикмет бар. Сонда да ескертулер пайда бермес. (5)

**فَتَوَلَّ عَنْهُمْ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلَى شَيْءٍ نُّكُرٍ**
: фәтәуәллә ъанһум [мим] йәумә йәдъуд дәъи илә шәйин нукур
: (Мұхаммед Ғ.С.) ендеше, олардан бет бұр. Бір күні шақырушы жаман іске шақырады. (6)

**خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُّنتَشِرٌ** 
: хушшәъан әбсаруһум йәхружуунә минәл әждәс̃и кәәннәһум жәрәдум мунтәшир
: Олар, қабірлерінен көздерін сүлмейтіп, таралған шегіртке құсап шығады. (7)

**مُّهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ يَقُولُ الْكَافِرُونَ هَذَا يَوْمٌ عَسِرٌ**
: муһтиъиинә иләд дәъи [cалә] йәқуулул кәфируунә һәз̃ә йәумун ъасир
: Шақырушы жаққа жүгірген кәпірлер: “Бұл ауыр күн” дейді. (8)

## Сілтемелер
* Құран

## Дереккөздер


Санат:Құран сүрелері
Әл-Ахқаф сүресі

35 аяттан тұрады. Ислам пайғамбары Мұхаммед Қураиш руына жалғыз Аллаһтан басқа ешкімге табынбауын бұйырды.

## Апатқа ұшыраған һуд және талмуд елдері

Сонда олар, апатты, ойпаттарына қарай жайылып, келе жатқан бұлт түрінде көрген сәтте: “Бұл бізге жаңбыр жаудыратын бұлт” деді. (Һұд Ғ.С.): “Жоқ, ол, сендердің асыға тілегендерің; ішінде жан түршігерлік азабы бар бір боран” (деді). (46:24)

Раббыңның әмірімен әр нәрсені тас-талқан қылады. Сонда олардың жұрттарынан басқа еш нәрсе көрінбей қалады. Қылмысты елге осылай жаза береміз. (46:25)

## Сілтемелер
* Құран

## Дереккөздер


Санат:Құран сүрелері
Әл-Қасас сүресі

88 аяттан тұрады.

## Мазмұны

إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ **لَرَادُّكَ** إِلَى مَعَادٍ

(Мұхаммед Ғ.С.) Түннен оянып (Құранмен) өзіңе тән нәпіл оқы. Раббыңның сені бір мақтаулы орынға жеткізуінен үміт етіледі. (مَقَاماً مَّحْمُوداً  17:79)'''

قُل رَّبِّي أَعْلَمُ مَن جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

(Мұхаммед Ғ.С.) шәксіз саған Құранды міндетті қылған Алла, әрине сені қайтар жеріңе (Меккеге) қайтарады. “Раббым, туралық келтірген кісіні де ашық адасудағы кісіні де жақсы біледі” де. (28:85)

## Сілтемелер
* Құран

## Дереккөздер


Санат:Құран сүрелері
Жақсы Жалғызтау

**Елді мекен**:

*Жақсы Жалғызтау – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл.

Басқа мағыналар:

*Жақсы Жалғызтау – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы тау.
*Жақсы Жалғызтау – Есіл алабындағы тұщы көл..
Компьютер беттеуі

Компьютер беттеуі

Компьютер беттеуі (ағылшынша Desktop publishing – «үстелгеқоятын баспахана», қысқартылғанда DTP) - баспаханадағы келесi мөрдiң мақсаты бар макетiнiң жасаулары немесе принтер үшiн қолдану дербес компьютерлер және арнайы программалық қамтамасыз ету.
Қолданушы көрнектi элементтер тағы басқалар мәтiн, суреттер, фотосурет бола алатын беттiң меншiктi макетiн құрады. Тиiстi сан және мөр материалдарының сапаларына байланысты принтер, риза граф немесе мамандандырылған баспаханаларда орындала алады.
Компьютер беттеу бейiмделген бағдарлама қамтамасыз етуге келесi бағдарламалар мысал бола алады: QuarkXPress, Adobe InDesign, Scribus, Microsoft Publisher, Apple Pages.
Компьютер беттеуi термині кiтаптар және журналдар үшiн бет макетiнiң жасауын ғана білдірмейді. Сонымен бiрге бұл термин жарнамалық хабарламалардың макеттерi, көрме стендтерiнiң ораушы, дизайнының жасауы тағы сол сияқтылар үшiн де қолданылады.

## Тарихы
Компьютер беттеуінің тарихы 1985 жылы Aldus компаниясының шығарған PageMaker бағдарламасымен  және Apple Computer компаниясының Laser Writer атты дербес лазерлік принтерлерімен қатарлас басталған.

Санат:Компьютер
Жақсы Жалғызтау (көл)

**Жақсы Жалғызтау** — Есіл алабындағы тұщы көл.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданында Көкшетау қыратының батыс жағында, Жақсы Жалғызтаудың солтүстігінде теңіз деңгейінен 358 м жоғары орналасқан.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 8,8 км, ені 8 км, орташа тереңдігі 10,3 м, аумағы 43,2 км2. Cуының көлемі 368 млн. м3. Су беті ашық, солтүстік-батыс жағалау бойымен онша жалпақ емес (50 метрге дейін) қамыс шоғыры созылған. Түбі тығыз, құмды-қиыршық тасты. Жауын-шашын және жер асты суымен толысады. Қараша -сәуір айлары аралығында мұз қатады. Көлге Қарасу өзені тек көктемде және жаздың басында ғана құяды. Су деңгейі көтерілгенде көлдің ағысы жасанды жер бөгетімен реттеледі. Деңгейдің көпжылжық ауытқуы 2 метрге жуық. Cуы таза, тұщы, зиянды қоспа араласпаған. Жақсы Жалғызтау көлі Ақмола облысы шекарасында, табиғаты әсем жерде орналасқан, оңтүстік батыс жағын шоқылар қоршаған. Көл суы мал азық дақылдарының егістігін, жайылымды суландыруға пайдаланылады. Көлде алабұға, торта, тарғақ, шортан, сазан, тұқы, көксерке, аққайран, лақа балықтары және зоопланктон мен бентос өкілдері де бар. Су құстары үшін де қолайлы мекен.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы көлдері
Термодинамика

**Термодинамика **(грек. θέρμη - "жылу", δύναμις - "күш") - физика ғылымындағы жылудың жұмыс және басқа энергия түрлерімен арадағы қарым-қатынасын зерттейтін тармағы. Термодинамика — тәжірибелерден жинақталған нәтижелерге сүйенетін феноменологиялық ғылым. Ол көптеген құрамдас бөліктерден тұратын макроскопиялық жүйелер - термодинамикалық жүйелерді зерттейді. Мұндай жүйелерде жүретін процестер макроскопиялық шамалар, мысалға қысым немесе температура арқылы сипатталады және олар молекулярлық деңгейде қолдануға келмейді.   

Термодинамика заңдылықтары жалпы сипатта қолданылады және заттардың атомдық деңгейдегі құрылымына тәуелді емес. Сондықтан термодинамика ғылым мен техниканың энергетика, қозғалтқыштар, фазалық ауысу, химиялық реакциялар, секілді көптеген салаларында қолданылады.Термодинамиканың физика мен химияның бірқатар салаларында, химиялық технология, аэроғарыштық технология, машина жасау, жасушалық биология, биомедициналық инженерия секілді алуан түрлі салаларда алатын орны ерекше.

## Тарихы
Адамдар ертеден суық пен ыстықтың ара-жігін айырып, температураны дененің жылыну дәрежесін сипаттайды деп есептеген. Жылу жайлы ғылымның дамуы температураны өлшеуге арналған құрал - термометрдің пайда болуымен басталады. Ең алғашқы термометрді 16 ғасырдың соңында Галилей жасады деп есептелінеді. 

Термодинамика механикалық жұмыс жасауға дененің ішкі энергиясын пайдаланудың негізгі тәсілдерін зерттейтін эмпирикалық ғылым ретінде пайда болды. Алғашқы бу машиналары 18 ғасырдың екінші жартысында ойлап табылды  және өнеркәсіптік төңкерістің негізгі алғышарты болды. Ғалымдар мен инженерлер оның тиімділігін арттыру тәсілдерін іздей бастады, 1924 жылы  Сади Карно өзінің "Оттың қозғаушы күші және осы күшті дамытатын машиналар жайлы" шығармасында жылу машиналарының пайдалы әрекет коэффицентінің  максималды көрсеткішін анықтады. Термодинамика  осы шығарманың жазылуынан бастау алды деп есептеледі. 

19 ғасырдың 40-жылдарында Майер мен Джоуль механикалық жұмыс пен жылудың арасындағы байланысты сипаттайтын нергияның сақталуы мен табиғаттағы айналымы заңын сандық түрде анықтады. Осы ғасырдың 50-жылдарында Клазиус пен Кельвин сол кезеңге дейін жинақталған деректерді жүйелеп, энтропия мен абсолют температура ұғымдарын енгізді. 

19 ғасырдың соңында феноменологиялық термодинамика ғылымы термодинамикалық потенциалдар тəсілін енгізіп, термодинамикалық тепе-теңдіктің шарттарын, фазалардың тепе-теңдігі мен капиллярлық құбылыстарды зерттеген Гиббстың еңбектерінде дамытылды. 1906 жылы Нернст кейінірек "Термодинамиканың үшінші бастамасы" деп аталып, оның аты қойылған теореманы жариялады. 

Термодинамиканың негізгі заңдары нақты түрде көрсетілген алғашқы еңбек 1909 ж. жазылған Каратеодоридің шығармасы еді. 

## Тағы қараңыз
* Термодинамиканың бірінші заңы
* Термодинамиканың екінші заңы
* Термодинамиканың үшінші заңы

## Дереккөздер
 

Санат:Физика 
Санат:Термодинамика
Санат:Энергия
Санат:Химиялық технология
ر

**Ро** (араб.: راء‎) Араб жазуының *ро’* әрпі. Сөз басында жазылуы - ر, сөз ортасында - ـر, сөз соңында - ـر деп жазылады.

Санат:Араб жазуы

Әріптің сандық мәні - 200.

## Сілттемелер
ز

**Зайн** () Араб жазуының он бірінші әрпі. Сөз басында жазылуы - *ز*, сөз ортасында жазылуы - *ـز*, және сөз аяғындағы жазылу түрі - *ـز*

Әріптің сан бойынша орны - 7.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ا

**Әлиф** () Араб әліппесінің бірінші әрпі, қазақша '’Әлиф'' деп оқылады, жазылуы сөз басындағысы - ا, сөз ортасындағысы - ـا, сөз аяғында - ـا етіліп жазылады.

Араб ا әрпінің сандық мағынасы - 1.
## Жазылуы
Жеке не болмаса сөз басында — ; сөз ортасында не сөз басында — .

## Дереккөздер


Санат:Араб жазуы
ب

**Ба**  () Араб әліппесінің екінші әрпі. Қазақша дыбысталуы - *ба̄’*.

Жазылуы сөз басындағы - *بـ*,
сөз ортасындағысы - *ـبـ*,
сөз аяғындағысы - *ـب*

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ت

**Та** () Араб әліппесінің үшінші (ғ)әрпі. Қазақша *та̄’* деп дауысталады. 

ﺕ әрпіне сәйкес келетін сандық мәні - 400.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ث

**Са** () Араб әліппесінің төртінші әрпі. Сөз басында жазылуы - "ثـ", сөз ортасында - *ـثـ*, сөз аяғында жазылуы - *ـث*

Әрпінің сандық мағынасы - 500.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Санат:Харакат
ج

**Джим** () Араб әліппесінің бесінші әрпі, қазақша атауы - *джӣм*

Сан бойынша ұстайтын орны - 3.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ح

**Ха** () Араб әліппесінің алтыншы әрпі, қазақша дауысталуы *х̣а̄’*.

Сандық мәні - 8.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
خ

**х̮а̄’** () Араб әліппесінің жетінші әрпі, қазақшы дауысталуы *х̮а̄’*. Көбіне қазақ тіліне транскрипцияланғанда [х] деп жазылып отырады.

Сандық мағынасы - 600.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Ізгілік амалдары

***Ізгілік амалдары*** немесе ***Фазаил-и-амал***   (), Мұхаммед Закария Кандахлауидің таңдаулы Ислами ізгілік амалдар жазулары жинағы.

Жазу мәтіні Құран мен Хадистерден толықталған материалдар жинағын құрады.

## Мазмұны

* Сахабалар салған сара жол
* Fazail-e-Namaz (Намаз ізгіліктері)
* Fazail-e-Quran (Құран ізгіліктері)
* Fazail-e-Zikr (Аллаһны еске алу ізгіліктері)
* Fazail-e-Ramadhan (Рамадан ізгіліктері)
* Fazail-e-Tabligh (дінге шақыру ізгіліктері)
* Fazail-e-Darood (Мұхаммед пайғамбарды еске алу ізгіліктері)
* Musalmano ki mojooda pasti ka wahid ilaj (Мұсылмандарды The only remedy for the current downfall of Muslims)
* Fazail-e-Sadqaat (садақа ізгіліктері)
* Fazail-e-Hajj (Хадж ізгіліктері)

## Басқа кітаптар

Мұхаммед Закария Кандахлауидің басқа еңбектері
* Fazail-e-Amaal (Құран, Зікір, намаз, таблиғ)
* Hiqayat-e-Sahabah (Сахабалар өмірі)
* Fazail-e-Namaz (Мінәжат ізгіліктері)
* Fazail-e-Quran (Құран ізгіліктері)
* Fazail-e-Darood (Virtues of blessings on prophet sallallahu A'lihi wassalam)
* Fazail-e-Sadakaat (Садақа ізгіліктері)
* Fazail-e-Hajj (Хадж ізгіліктері)
* Fazail-e-Tijaraat(Сауда және Халал табыс табу ізгіліктері)
* Fazail-e-Remembering Death (Өлімді еске алу ізгіліктері)

## Сілттемелер

Deutsche Version von Fadail-e-Amal:  Übersetzer: Mohammad Afzal Qureshi, Hannover, Deutschland, Verleger: Astec GmbH, Hattinger Str. 71,  44789 Bochum

## Библиография
* 
* http://www.fadail-e-amal.com  
*Online Urdu Fazail-e-Amaal 
*The Fazail-e-Amal in English(Complete) 
*The Fazail-e-Amal
*The Fazail-e-Amal in Urdu
*The Fazail-e-Amal in Bengali
*The Fazail-e-'''Darood''','''Blessings''' on Prophet(sallallahu A'ilaihi Wassalam)peace be up on him. Darul-Uloom, Holcombe, Bury, U.K

Санат:Құран
Санат:Хадис
General Electric

**General Electric Company** немесе қысқаша **GE** () АҚШ-тың ірі мульти-ұлттық конгломераттық компаниясы. Негізгі кеңсесі Нью-Йоркте орналасқан, ал штаб-пәтері Коннектикутта. 
нобай|оңға|Логотип
2011-жылы *[[Fortune]]* журналы GE корпорациясын АҚШ-тың 6-шы ірі компаниясы деп жарияласы, ішкі өнімі бойынша 14-ші орында екендігін мәлімдеген.

## Тарихы

### Құрылуы
1890-жылы, Томас Альва Эдисон Эдисон Дженерал Электрик атты мекеме бастайды.

### Көпшілік компания

1911-жылы Ұлттық Электрикалық Лампа Ассоцияциясы General Electricтің электрлі лампа бизнесін сатып алады.

### RCA

Radio Corporation of America немесе (RCA) GE-пен 1919-жылы қаланады.

### Қуат өндіру

2002-жылы, GE Enron -ның жел энергия өндіру мекемесін сатып алады.

### Есептеу техникасы
1960-жылдары GE АҚШдағы басты есептеуіш құралдарын шығарушы мекеме болды. IBM, бірінші, екінші Burroughs Corporation, NCR Corporation, Control Data Corporation, Honeywell, RCA, UNIVAC және GE.

## Корпоративті шаралар

GE-тің штаб пәтері 30 Рокфеллер Плаза ғимаратында орнасасқан.

## Тағы қараңыз

## Сілттемелер

## Әдебиет
* Carlson, W. Bernard.  *Innovation as a Social Process: Elihu Thomson and the Rise of General Electric, 1870–1900* (Cambridge: Cambridge University Press, 1991).
* Woodbury, David O.  *Elihu Thomson, Beloved Scientist* (Boston: Museum of Science, 1944)
* Haney, John L.  *The Elihu Thomson Collection* American Philosophical Society Yearbook 1944.
* Hammond, John W. *Men and Volts: The Story of General Electric*, published 1941, 436 pages.
* Mill, John M. *Men and Volts at War: The Story of General Electric in World War II*, published 1947.

## Сыртқы сілттемелер

* General Electric corporate page
* Official site for GE Appliances, the corporation's leading consumer product
* SEC filings including 10-k
* Official site for SABIC Innovative Plastics .
* Historic Development of the GE.com website .

* Financial Times article on GE's effort to go green
* GE energy
* G.E. to Double Investments in Renewables to $4B 
* USA Today article about GE's success at creating CEOs at large companies
Абу-Даби Плаза

**Абу-Даби Плаза** () — Қазақстанның елордасы Астана қаласында орналасқан көп функционалды кешен. Бүгінгі таңда Қазақстан мен Орталық Азиядағы ең биік ғимарат болып табылады.

Ғимараттың биіктігі — 311 метр, ал қабаттар саны — 75. «Абу-Даби Плаза» кешенінің жалпы аумағы 550 мың шаршы метрді құрайды. Кешенде: қонақ үй, фитнес залдар, кеңселер, пәтерлер, сауда орталығы, қысқы бақ және т.б. орналасады.

## Құрылыс барысы


Abu-Dhabi Plaza 13.02.12.jpg|13 ақпан 2012
Abu-Dhabi Plaza 23.04.12.jpg|23 сәуір 2012
Abu-Dhabi Plaza 28.04.12.jpg|28 сәуір 2012
Abu Dhabi Plaza 10.2015.jpg|6 қазан 2015
Astana - 190217 DSC 3582.jpg|17 ақпан 2019



## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы ең биік ғимараттарының тізімі

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Abu Dhabi Plaza  — ccc.net
* Abu Dhabi Plaza Residential Tower — emporis.com

Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары
د

**Да̄ль** () Араб әліппесінің сегізінші әрпі, қазақша дауысталуы - *да̄ль*, ауызекі тілде «д» деп жазу қолданысқа кірген.

Да̄ль әрпіне сәйкестірілген сан – 4.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
س

**Сӣн** () Араб әліппесінің он екінші әрпі, қазақша транскрипциясы «с» әрпіне сәйкес.

**Сӣн** әрпі сан бойынша ұстайтын орны - 60.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ذ

**з̱а̄ль** () Араб әліппесінің тоғызыншы әрпі, ағылшын тіліндегі транискрипциялануы «th» әрпіне сәйкес, ағылшын «this» сөзінің дауысталуына сай. 

**з̱а̄ль** әрпінің сан бойынша ұстайтын мәні - 7.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ص

**с̣а̄д** () Араб әліппесінің он төртінші әрпі.

с̣а̄д - сан бойынша ұстайтын орны - 90.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ش

**Шӣн** () Араб әліппесінің он үшінші әрпі, қазақ тілінде дауысталуда «ш» әрпі қолданылады.

**Шӣн** әрпінің сан бойынша ұстайтын орны - 300.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ض

**д̣а̄д** () Араб әліппесінің он бесінші әрпі, қазақ тілінде «д» әрпін тілді екі тіс арасынан шығарып дауыстау арқылы шығарылады.

д̣а̄д әрпі сан бойынша ұстайтын орны - 800.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Quora

**Quora** сұрақ-жауап веб-сайты, қатысушылар жаңа бет ашып өңдей алады.

## Тарихы

Quora 2010-жылы екі Facebook жұмысшысымен атап айтса, Адам Д'Анжело және Чарли Чивер.

## Сыртқы сілттемелер
* 

Санат:Web 2.0
ط

**т̣а̄’** () Араб әліппесінің он алтыншы әрпі, дауысталуы қазақ тіліндегі «т» әрпіне ұқсас.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Қазақстан халқының бірлігі күні

thumb|300px|Қазақстан түрлі халық өкілдерінің әнұран шырқау сәті

**Қазақстан халқының бірлігі күні**&nbsp;— Қазақстанда жыл сайын тойланатын мереке.

Мереке 1996 жылдан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында Қазақстан президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтің жарлығы бойынша 1 мамыр - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.

Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының мерекелері

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады. 

Санат:Қазақстан мейрамдары
Санат:1 мамыр
Сарқып сауу

Сарқып сауу - сауылған сиырға бұзауын жібергеннен кейінгі немесе желіндерін мұқият сылап-сипағаннан кейінгі сүттің ең майлы қалдығын сауып алу.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Саулық қой

Саулық қой - қоздайтын қой. Әдетте, қой алғашқы рет екі жастан асқанда қоздайды. Жыл басында жүргізілетін мал санағында 1,5 жастан асқан ұрғашы тоқтыны да cаулық қой қатарына жатқызады. Бұрын қоздайтын қойды тек "саулық" деп атап, "саулық қой" деп қозысы бар немесе қозысыз сауылатын қойды ғана атаған.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сауу

**Сауу** — малдың желінінен сүт шығару. Сүт өндіретін шаруашылықта жүргізілетін өндірістік жұмыстың бірі. Мал cаууды ретіне қарай қолмен немесе арнайы сауын қондырғысымен жүргізеді. Механикаландырылған cаууды сауын малының басы көп шоғырланған мүйізді ірі қара мал, жылқы және түйе өсіретін шаруашылықтарда жиі қолданылады. Сауын маусымы және малды күніне неше рет cауу түліктің түріне байланысты.

Сурет:Hand milking.jpg|Қолмен сауу
Сурет:Melkgeschirr.jpg|Машинамен сауу
Сурет:Bundesarchiv_Bild_183-72692-0001,_Großraschütz,_Bauern_beim_Melken.jpg|Сүт шаруашылығы


## Дереккөздер


Санат:Сүт
Санат:Мал шаруашылығы
Сауым

Сауым - сауылған сүт мөлшері. Сауым атаулының екінші мағынасы бие желінің сүтке толып, құлынын емізетін уақыт өлшемі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сауым сүт

Сауым сүт - белгілі уақыт аралығында (тәулік, ай, жыл, сауым маусымы) сауылған сүт мөлшері. Сауым сүт малдың сүттілігін сипаттайтын басты көрсеткіш.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сауын

**Сауын** - төрт түліктің сауылатындарының ортақ атауы. Сауынға бұзаулы сиыр, құлынды бие, қозылы саулық, лақты ешкі, боталы інген жатады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сақиналау

Сақиналау - сақиналау әдісі құстардың және хайуанаттың дүркін-дүркін бір аймақтан екінші аймаққа ауысып отыру-миграция қағидасына және олардың өмірсүргіштік ұзақтығы жөніндегі сұрақтарға жауап береді. Сақиналау арқылы кәдімгі шағала-32, күміс түстілер-36, қараторғай -15 жылға дейін өмір сүретіні анықталған. Шақпақ асуында және Алакөл көлінде Испания және Үндістанда сақиналанған торғайлар ұсталғаны мәлім.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сан еті

Сан еті - бұл өнімді дайындау үшін жұмсақ келген шошқаның сан етін пайдаланады. Бұлшық еттің ішкі қабаттарын 4-5°С дейін салқындатып, тығыздығы 1,151, температурасы 4°С тұз ертіндісімен ( 0,5 % қант, 0,5 % селитра және 0,05 % нитрит) шприцтеп, ертіндісінің 6-8 % (сан етінің салмағына шағып) енгізеді. Шприцтелген сан етіне мұктаждап 93 % тұздан, 5% қанттан, 2 % селитрадан тұратын тұз қоспасын (сан етінің салмағынан 4% ) жағады. Осыдан кейін ыдысқа, терісін төменгі жағына қаратып жайғастырады, тағы да жоғарғы қабатына тұз қоспасын себелеп, үш тәулікке дейін ұстайды. Уақыты болған соң сан етін престейді (тығыздайды). Престелген сан етіне тығыздығы 1,118, температурасы 4°С құрамында 0,5 % селитра бар тұздық ертіндісін құйып, 15-20 тәулікке калдырады. Құйылатын ертінді мөлшері, шикізаттың салмағынан 40-50%-дай. Көрсетілген уақыт біткеннен кейін, сан етін ыдыстан алып, биіктете қатарлап жатқызып, бес тәулік ұстайды. Суық суда 2-4 сағаттай ұстап, жылы сумен жуып, терісінен тазартады, үш тәулік шамасында 18-22°С температурада ыстайды,  болмаса 30-35°С температурада екі тәуліктей ыстайды. Ысталған сан етін сатуға жіберер алдында температурасы 12-15°С, ауаның ылғалдылығы 70-75% кептіргіш камерада ұстайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сауын маусымы

Сауын    маусымы - малдың   желінінде сүт түзіліп, сауылатын мерзімі. Сауын    маусымы ұзақтығы түліктің түріне, малдың физиологиялық жағдайына (буаз - қысырлығына) байланысты өзгереді. Қалыпты жағдайда сиырдың cауын    маусымы - 10 ай (305 тәулік), биенікі - 4-5, қой мен ешкінікі - 4 ай, інгендікі -12-13 ай созылады. Сауын    маусымы барысында тәуліктік сүт сауымының өзгеруін сауын сызығымен (лактационная кривая) бейнелейді. Сауын    маусымы басқы сүттену кезеңінде (раздой) тәуліктік сүт сауымы күнделікті молайып, одан кейінгі сауынның қызған кезеңіңде (разгар лактации) жеткен жоғары деңгейіңде сақталады да, буаздықтың соңғы айларына сәйкес келетін суалту кезеңінде (запуск) бірте-бірте азайып, сиыр келесі cауын    маусымында суалтылады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сауыншы

нобай|
**Сауыншы** — мал сауумен айналысатын жұмыскер. Жақсы сауыншы болу үшін кәсіби дайындық пен тәжірибе керек. Әр түрлі түлікті сауудың өзіңдік ерекшеліктері бар, осыған орай сауыншыға қойылатын талап та бөлек.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Сүт
Серкешік

Серкешік - ешкінің бір мен екі жас аралығындағы піштірілген еркегі. Серкешікті сойыс малы ретіңде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Серуен алаңы

Серуен алаңы - ұзақ уақыт қорада ұстап бағылатын малды бой жазғызып, таза ауада серуендететін-моционға шығаратын алаң. Әдетте, ол қораға іргелес қоршалып жасалады. Көлемі малдың түрі мен санына байланысты. Малды ауық-ауық серуен алаңына шығарып бой жаздыру, оның денсаулығын нығайтып, өніп-өсуін, өнімін арттырады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Серке

Серке - ешкінің екі жастан аскан піштірілген еркегі. Серкені сойыс малы және қой айдағанда, қораға кіргізгенде, тоғытқанда отарды бастаушы ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Симментал сиыры

**Симментал сиыры** - сүт, ет өндіру бағытында өсірілетін мүйізді ірі кара мал тұқымы. Швейцарияда шығарылған. Дүние жүзінде бірден-бір кең тараған тұқым. Қазақстанға 19-ғасырдың аяғынан бастап әкеліне бастаған. Симментал сиырын жерсіндіру және оның бұқасы мен жергілікті сиырды сіңіре будандастыру  негізінде өзіңдік ерекшелігі бар қазақстандық симментал сиырының типі шығарылды. Олар Павлодар, Қостанай, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан облыстарында өсіріледі. Түсі сарғыш жөне қызыл ала. Табиғи жайылымда бағуға аса бейімделген. Бұқасы - 800-1000 кг, сиыры - 530-580 кг салмақ тартады. Жылына әр сиырдан майлылығы 3.8-3,9 % 3200-3800 кг сүт сауылады. Таза ет шығымы - 60%, еті дәмді. Таңдаулы  табыңдары Павлодар облысының "Песчанский" асыл тұқымды мал зауытында өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
ظ

**з̣а̄’**  () Араб әліппесінің он жетінші әрпі.

з̣а̄’ әрпінің сан бойынша ұстайтын орны - 900.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Сиырды суалту

Сиырды суалту - сиырды саууды тоқтату. Буаздығының соңғы 1,5-2 айында cиырды суалту туар алдындағы іштегі төлдің қалыпты өсіп-дамуын және алдыңғы сауымда он ай сауылған сиыр организмі демалып, дене қорын толықтырып, келесі сауымға дайындау мақсатымен беріледі. Сауым маусымының соңғы кезеңінде төмендей бастайтын сиырдың тәуліктік сауынын азықтандырудың жалпы қоректілік деңгейін сақтай отырып, оның кұрылымындағы шырыңды азық пен жемнің орнына ірі аумақты жемшөп көлемін молайту және де азықтандыру мен суару тәртібін, яғни сиырдың қалыптасқан динамикалык стереотипін бұзуды сауу жиілігін кемітумен ұштастыра отырып, сиырдың тәуліктік сауынын 3-4 кг-ға дейін азайтып, содан соң күнара сауып барып суалтады. Сонда ғана суалтылған сиыр желіні сыздап, ісікке-маститке шалдықпайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
ع

**'Айн** () Араб әліппесінің он сегізінші әрпі.

Сөз басында жазылуы ; сөз ортасындағы  және сөз соңындағысы — .

Санат:Араб жазуы
Сиыр еті

Сиыр еті - мүйізді ірі қара малдан алынатын өнімдердің бірі, бағалы тағамдық шикізат. Қорытылымы 95% дейін жететін сиыр етінің құрамындағы белок пен майдың ара қатынасы адам тағамына қажетті аралықта (1:0,8) болып, әсіресе етті мүйізді ірі қара мал тұқымының «мәрмәр» етіне ерекше дәмділік таттырады. Сиыр етінің шығымы мен сапасы малдың тұқымына, жасына, жынысына, бағып-күтілуіне және
азықтандыруға байланысты өзгереді. 

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сиыр қора

**Сиыр қора** — мүйізді ірі қара мал ұсталып, күтілетін орын. 
Қазақстанның әр түрлі аймақтарына бейімделген сиыр қораларының үлгілері бар. Қай үлгімен салынған сиыр қора болсын оларға ортақ талап ретіңде садыра қоймадан жоғары, су баспайтын дөңестеу, желден ық жерге салынып, ішіндегі жарық, жылулық, ауа кеңдігі мен тазалығы секілді микроклимат көрсеткіштері зоогигиеналық талаптарды қамтамасыз етулері керек. Сиыр қорада малды ыңғайына қарай бос және байлап ұстайды. Осыған орай сиыр қора ішін бөлу, отгық пен суаттың түрі, азықтаңдыру мен суару, сиырды сауу қондырғылары мен олардың орналастырылуы, еденнің құрылысы жоспарланады. 

Қораның көлемі онда ұсталатын малдың саны мен жасына, жыныстық тобына байланысты. Қора еденінен сақа мал басына - 6-7, жас мал басына — 4-5 текше м келетіндей есеппен салады. Сиыр байланатын орынның ұзындығы - 2 м, ені - 1,5 м, едені артына қарай еңістеу болады. Сиыр қора қолда бар, арзан құрылыс материалдарынан салады.

## Дереккөздер


Санат:Қоралар
Сойыс малы

Сойыс малы - союға немесе етке өткізуге тағайындалған мал. Сойыс малының кұрамы түліктің түріне, тұқымына, мал тобының құрылымына байланысты. Қойда сойыс малын әр түрлі жастағы ісек, төл алуға жарамсыз деп танылған саулық, жақсы жетілген, семіз еркек қозы (марқа) мен еркек тоқты, мүйізді ірі қара малда - бордақыланып немесе жайып семірткен еркек тайынша, өгізше, өгіз, табында ұстауға жарамсыз деп табылған сиыр, жылқыда - дөнен, басы артық тай, құнан, құнажын байтал, жарамсыз топқа шығарылған бие, ат, айғырлар құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сойыс салмағы

Сойыс салмағы - сойған малдын денесінен қанын ағызып, терісін сыпырып, бас-сирағын, өкпе-бауыр, ішек-қарнын алғаннан кейін қалған ұшасы мен іш майының салмағы. Сойыс салмағы түліктің түріне, түлік  ішінде тұқымына, жасына, жынысына, қоңдылығына, тірілей салмағына байланысты болады, оны малдың тірілей салмағына пайыздалған сойыс шығымымен көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сиырды сүтейту

Сиырды сүтейту - бұзаулаған сиырдың сауым басталғандағы тәуліктік сүттілігін арттыру кезеңі. Сиырды сүтейту сиырдың ертеңгі сүттілігінің бүгінгіден артуын алдын-ала үстемелеп, яғни нақтылы сауылған сауымынан арттырып, азықтандырудан бастап, желінін сылап-сипап, массаждап, жиі сауумен жалғастыра отырып, қысқа мерзімде жоғары сүт сауымына жеткізуді іске асырады. Үстемелеп азықтандыруды сиыр сүттілігі 2-3 рет қатарынан өзгермегенде барып тоқтатады. Бұл сиырды сүтейту кезеңінің аяқталып, одан әрі сауымның нағыз қызған кезеңінің басталғанын көрсетеді. Демек, сауым басында неғұрлым қысқа мерзімде сиыр сүтейтілсе, соғұрлым сауымның мол сүтті қызған кезеңінің мерзімі ұзартылып, сиырдың сүт өнімділігі өседі. Сиырды сүтейтудің әсіресе жас құнажындардың мол сүттілігін қалыптастыруға ықпалы күшті.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүбе, қақталған

Сүбе, қақталған - қақталған сүбені-корейканы терісімен және терісіз дайындайды. Сүбені шошқа ұшасының арқа жотасынан кесіп алып, омыртқа сүйектерінен босатып, етек жақтарын түзейді. Сүбенің қалпы төрт бұрыштылау болу керек. Төс өнімін шошқа ұшасының төс-құрсақ бөлшегінен дайындайды. Ішпердені желіндерімен қоса кесіп тастайды, етек жақтарын түзейді, қалпын төрт бұрышты қалыпқа келтіреді. Суытылған сүбеге және төске мұқтаждап тұздық қоспасын жағады. Қоспаның құрамы: 100 кг өнімге, 2,5 кг тұз, 100 г қант. Тұздық жағылған сүбені және төсті бөшкеге, ия болмаса чанға тығыздап салады, әрбір қабатына тұз себелеп отырады, осы күйінде үш тәулік сақтайды да, престейді. Өнімге кұрамында 0,5 % қант, тығыздығы 1,085, температурасы 4°С тұздық ерітінді (40-50% шикізаттың салмағынан) кұяды. Тұздау ұзақтығы 15-20 тәулік. Тұздалып болғаннан соң, тұз ерітіндісі толық ағу үшін сүбе мен төсті сөреге жайғастырып, бір тәулік шамасында (қоршаған ортаның температурасы 3-4,5°С) ұстайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүрлемдеу

Сүрлемдеу - сүрлем салу технологиясы. Шабылып, ұсақталып, тапталып, ор не траншеяға салынып, мұқият қымталып жабылған көкте басында көптеген микроорганизмдер дами бастайды да, оттегі таусылғаннан кейін анаэробтық сүтқышқылды бактериялар өрістейді. Олардың сүрлемдеуге салынған азық қантын сүт қышқылына айналдыруының нәтижесінде, азық ортасы қышқылданып, қышқылдық көрсеткіші рН=4-4,2 жеткенде барлық дерлік бактериялар тіршілігі тежеліп, азық сүрлемделіп, ұзақ мерзім бұзылмай сақталады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүрлемдік дақыл

Сүрлемдік дақыл - сүрлемге салынатын дақылдар. Сүрлемдік дақыл құрамында сүтқышқылды бактериялар ашытып, қажетті қышқылдық көрсеткішіне, яғни рН=4-4,2, дейін сүт қышқылының жиналуын қамтамасыз ететін қант мөлшері, азықтандыру терминімен айтқаңда - қант минимумы болуы керек. Кант минимумы бойынша дақылдар үшке бөлінеді: 1. Жеңіл сүрлемделетін дақылдар -құрамындағы қант мөлшері сүрлемдеуге қажетті қант минимумынан артық болады (жүгері, күнбағыс жатады); 2. Қиын сүрлемделетін дақылдар - құрамыңдағы қанты қажетті қант минимумына шамалас болады (бұршақ тұқымдастар көгі жатады); 3.	Сүрлемделмейтін дақылдар - құрамындағы қанты қажетті қант минимумына жетпейді (қамыс, сабан секілді азықтар). Оларды сүрлемдеу үшін қантты азықтармен араластыру немесе сірне-мелясса секілді қант көзін қосу қажет.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүт сарысуы

Сүт сарысуы - ірімшік, казеин, сүт  ақуызын, сары ірімшік дайындағанда, сүттің бастапкы салмағынан 75-80% алынатын жанама өнім. Сүттің құрғақ затының 50% сүт сарысуына ауысқанда, әрбір коректік заттардың ауысу үлесі мынадай: май 10-22%, ақуыз 20-25, лактоза 85-95, минералдық заттар 55-65%. Сары су құрамында барлық суда еритін витаминдер бар, калориясы 237 ккал. Яғни сүт сарысуының биологиялық құндылығы өте жоғары, осы себептен де оны әр түрлі сүт тағамдарын жасауда пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүттілік

Сүттілік - мал өнімділігінің бір түрі, малдың беретін сүтінің шамасы. Малдың сүттілігін  белгілі уақыт аралығында (тәулік, ай, сауым маусымы, жыл) сауылған сүт мөлшерімен анықтайды. Малдың сүттілігі  оның түріне, тұқымына, жасына, бағып-күтілуіне байланысты. Мал тұқымын асылдандыруда малдың сүттілігін арттыру басты мақсаттардын бірі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сүттің майлылығы

Сүттің майлылығы - сүттің сапасын сипаттайтын, өнімділігінің басты көрсеткіштерінің бірі. Мал тұқымын асылдаңдыруда оған үлкен мән беріледі. Сүттің майлылығын айына бір рет арнайы құрал-жабдықтармен анықтайды. Сүттің майлылығы сауын малдың түріне (сиыр, бие, қой, түйе т. б.), тұқымына, сауын маусымына, жеген жемшөп құрамына байланысты. Мал тұқымын асылдаңдыру жұмыстары арқылы сүттің майлылығын арттыруға болады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сұр түс

Сұр - жылқының түсі. Сұр  жылқының дене түгі ақ, көкшілдеу болып, бас-сирақтары, жал құйрығы қара келіп, шоқтығынан құйрығына дейін арқасында қара жолағы бар және жауырыны, тірсегі, сирағы кейде көлденең жолақты тарғыл болады.

## Дереккөздер


Мал шаруашылығы
Санат:Түстер
Сұр елтірі

Сұр елтірі - қаракөл елтірісінің бір түрі. Сұр елтірінің жүн талшығы ұзына бойына көзге анық түрлі түсті болады: жүн талшығының түп жағы қарадан қоңыр немесе қызыл қоңырға дейін өзгереді, ал талшығының ұштары күміс түсті ашық немесе алтын түсті сарғыш болады да, ашық сарғыштан күңгірт алтын-сарыға немесе мүк, болат түсіне дейін өзгеріп тұрады. Кейде талшығы ұзына бойына екі немесе үш түсті де болады. Осылардың ара қатынасына байланысты әр түрлі өң-түс беруінің нәтижесінде сұр елтірінің түсі ерекше әдеміленіп, құлпырып, өзгеріп тұрады. Осыған орай сұр елтірінің күміс, алтын, платина, янтарь, болат, шам-шырақ, өрікгүл сияқты реңділері болады.Сұр елтіріні сұр қаракөл қойының төлінен өңдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сұр қаракөл қойы

Сұр қаракөл қойы - сұр елтірі өндіру үшін өсірілетін қаракөл қойы. Қазақстанда сұр қаракөл қойының бұқарлық, сурхандариялық, қарақалпақ сұры деп аталатын үш түрі өсіріледі. Сонымен қатар Оңтүстік Қазақстанның жер жағдайына жақсы бейімделген, өзіндік ерекше реңі бар сұр қаракөл қойының Әлімтау және Байырқұм зауытында жаңа түрлері шығарылған.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сіңіре будандастыру

Сіңіре будандастыру - әр түрлі мал тұқымын будандастырудың бір түрі. Сіңіре будандастыруды қолданғанда өнімі мен мал тұқымының аналығын және одан туған буданды бірнеше ұрпақ бойы өнімі жоғары мал тұқымының аталығымен жалғастырады. Нәтижесінде өнімі жоғары мал тұқымына ұқсас әрі жергілікті тұқымының ұнамды қасиеттерін сақтаған мал тұқымын жаңа мекенде жерсіңдіру үшін жиі пайдаланылады. Қазақстанда сіңіре будандастыруды ұтымды пайдалану негізінде Симментал, Қырдың қызыл сиырлары жерсіндіріліп, сүтті сиыр шаруашылығы қалыптасты. Сол сияқты қаракөл және биязы жүнді қой шаруашылықтары да сіңіре будандастыруды пайдалану негізінде қалыптасты.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сірге жияр қымызы

Сірге жияр қымызы - күзді күні бие ағытарда соңғы қымыз бірнеше күн жиналады. Салт бойынша туған-туыстар шақырылып, сүр асылып, сірге жияр қымыз бөліп ішіледі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Сірне (мал азығы)

Сірне, азықтық - қант өндірісінің азықтық қалдығы, мелясса. Қант қызылшасынан қантты шайғанда - сүзбе (жом), оны тазартқанда - сірне түріндегі қалдықтары мал азығына жұмсалады. Сірне құрамының жартысына жуығы қант пен пектиндік заттардан тұратындықтан, оны мал тәбетін ашып, басқа азықтардың желінуін жақсартатын жеңіл қорытылатын дәмдік қосынды ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
غ

**Ғайн** () Араб әліппесінің он тоғызыншы әрпі. Тегінде 'Айн әрпінен құралған.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Табиғи жайылым

Табиғи жайылым - малдың ежелден келе жаткан өрісі. Қазақстан жерінің жартысына жуығы, дәлірек айтсақ 180 млн. гектары табиғи жайылым үлесіне тиеді. Мәселе сол табиғи жайылым жартысынан басымы шөлді және шөлейт аймақтарына кіріп, ауыз су тапшылығының зардабын шегуінде болып отыр. Дүниежүзілік экологиялық жағдайдың нашарлауының салдарынан бұл зиянды үрдіс жылдан жылға өріс алуда. Оның антропогендік зардабын жергілікті халық шегуде. Осының алдын алу үшін шаруашылық жеріндегі табиғи жайылымды күтіп, жыл маусымымен ғана емес, сол маусымдар ішінде де ғылыми негізделген жайылым айналымын енгізіп, отты жерлерді деградациядан, яғни тықырланып, жоғарға құңды қабатының мал тұяғымен тапталып, бұзылуынан сақтандырып, тиімді пайдалану қажет. Өйткені табиғи жайылым оты малдың ең арзан да ең құнарлы жемшөбі - 1 кг-ның жалпы қоректілігі 0,16-0,2 а.ө. болғанымен, құрғақ затында мал тіршілігіне қажет барлык қоректік,    минералды   және   биологиялық   пәрменді   заттар жоғары қорытылып, игерілетін түрде шоғырланған.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
ف

**Фā’** () Араб әліппесінің жиырмасыншы әрпі. Қазақтың «ф» әрпіне сәйкес келеді.

**фā’** сан бойынша ұстайтын орны - 80.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
ق

**Қа̄ф** () Араб әліппесінің жиырма бірінші әрпі, қазақ тіліндегі «қ» әрпіне сәйкес.

## Сілттемелер


Санат:Араб жазуы
Бағдарламалық Жасақтама Инжинирингі Институты

**Бағдарламалық Жасақтама Инжинирингі Институты** (ағылш.: **The Carnegie Mellon Software Engineering Institute**, қысқаша жазылуы: SEI) Питтсбург қаласының Карнеги Меллон Университетінің кампусында орналасқан АҚШ федералды зерттеу және дамыту орталығы

## Жұмыс істеу облыстары
Бағдарламалық жасақтама инженерлерінің жұмыс істеу қабілеттерін арттыру мақсатында жаңа мүмкіндіктер жасау.

### Менеджмент практикалары

Мекемелер Интенсивті Бағдарламалық жасақтама жүйелерін сатып алу, дамыту, процесстерін эффективті түрде басқаруы қажет. Бұл орайда бағдарламалық жасақтама өнім сапасын, уақыт кестесі, өнім бағасын және өнімділігін болжау және басқару мекеменің сәтті жұмыс істеуіне әсерін тигізеді. SEI -ның ең танымал басқару практикаларының бірі бағдарламалық жасақтамаға арналған Қабілет Ержеткейлігі Моделі немесе Capability Maturity Model (CMM) (қазір Capability Maturity Model Integration (CMMI) деп аталынады).

Қабілет Ержеткейлігі Моделін Интеграциялау (CMMI) жолы моделдерден, бағалау методтарынан және оқу курстарынан тұрады, бұл методтар процесстердің өнімділігін арттыратыныны дәлелдеді. 2006-жылы, Қабілет Ержеткейлігі Моделін Интеграциялаудың 1.2-версиясы шықты, атауы Продакт Сют (CMMI Product Suite) өзіне Дамытуды қосты (CMMI for Development).

CERT дамытылған тағы бір басқару практикасы ол Resiliency Management Model (RMM) деп аталады. RMM - менеджменттің операциялық серпімділікті басқару қабілеттілік моделі болып табылады.

### Инженерлік практикалары
Бағдарламалық Жасақтама Инжинирингі Институты SEI инженерлік практикалары анализ жасау, болжау және таңдалған бағдарламалық жасақтаманың функционалдық сапа-қасиетін жоғарылату қабілетін арттыру. SEI дің шешуші методтары SEI Architecture Tradeoff Analysis Method (ATAM) методы, Бағдарламалық Жасақтама Өнімдер қатары тәжірибесіне (Software Product Line Practice) арналған SEI Framework, және SEI Service Migration және Reuse Technique (SMART) болып табылады.

### Алып-сату практикалары
SEI -дің мақсаты мекемелердің сатып алу процесстерін жетілдіру болып табылады.

### Қауіпсіздік
Бағдарламалық Жасақтама Инжинирингі Институты CERT Координациялық Орталығының (CERT Coordination Center) негізін қалаушы мекеме болып есептеледі, АҚШ федералды компьютерлік қауіпсіздік мекемесіні қаражат құюы есебінен. 

### SQUARE
CERT Координациялық Орталығы Бағдарламасы (CERT Coordination Center Program) мекемелердің өнім шығару процессінің бастапқы этаптарында қауіпсіздік орнату мақсатында методтар жасап шығарды. SQUARE немесе The Security Quality Requirements Engineering (SQUARE) деп аталынатын метод тоғыз қадамнан тұратын қауіпсіздік ережелері мен шарттарын қалыптастырады (негізін салады) . 

## Тағы қараңыз

* Бағдарламалық жасақтама инжинирингі
* Бағдарламалық жасақтама инженері

## Сілттемелер

*

## Сыртқы сілттемелер
*Ресми торабы

Санат:Бағдарламалық жасақтама
Санат:Бағдарламалық жасақтама бірлестіктері
Вячеслав Грозный

**Вячеслав Викторович Грозный** (12 шілде 1956 жыл, Каменец-Подольский, КСРО) — Украиндық футбол бапкері.
## Карьерасы
### Бапкерлік
2011 жылы 12 желтоқсанда қазақстандық  "Тобыл" клубының бас бапкерi боп тағайындалды. 2012 жылғы маусым қорытындысында команда 6-орында қалды да, бұған көңілі толмаған клуб жетекшілері 2012 жылы 31 желтоқсанда келісім шартты бұзды.

2017 жылы тамыз-қараша айларында "Ертістің" бас бапкері болды.

2019 жылы желтоқсанда Қарағандының "Шахтер" клубына бас жаттықтырушы боп тағайындалды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Өмірбаяны

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Украина футбол жаттықтырушылары
Санат:Металлург Запорожье ФК жаттықтырушылары
Санат:Днипро ФК жаттықтырушылары
Санат:Тобыл ФК жаттықтырушылары
Санат:Арсенал Киев ФК жаттықтырушылары
Санат:Ахмат ФК жаттықтырушылары
Санат:Левски ФК жаттықтырушылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК жаттықтырушылары
Санат:Ертіс ФК жаттықтырушылары
Санат:КСРО футбол жаттықтырушылары
Суармалы екпе жайылым

Суармалы екпе жайылым - жайылым шөптері себілген суарылатын жайылым. Суармалы екпе жайылымға бір не көп жылдық екпе шөптер сеуіп, мал басы жайылатын сыммен қоршалған-оған әлсіз ток жіберілсе электр бақташы болады-учаскелерге-загондарға бөліп, оларды не суды жайып, не арнайы қондырғылармен суды бүркіп суарады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Спартак (футбол клубы, Мәскеу)

**Спартак Мәскеу** — Ресей премьер лигасында ойнайтын Ресей футбол клубы. Мәскеу қаласының "Лужники" стадионы клубтың базасы боп саналады. 

КСРО мен Ресейдің ең титулды клубтарының бірі. КСРО дәуірінде 12 рет, Ресей чемпионаттарында 10 рет чемпион атанды. 1992-2001 жылдары тек 1995 жылы ғана "Алания" клубына жол берді, қалған уақытта Ресейде "Спартакка" тең келер клуб табылмады. 

Достастық елдері кубогында алты рет чемпион атанды.

## Жетістіктері
#### КСРО
**[[Футболдан КСРО чемпионаты|КСРО чемпионаты]]**
* 15px Чемпион (12 рет): 1936, 1938, 1939, 1952, 1953, 1956, 1958, 1962, 1969, 1979, 1987, 1989.
* 15px Күмiс жеңiмпазы (12 рет): 1937, 1954, 1955, 1963, 1968, 1974, 1980, 1981, 1983, 1984, 1985, 1991.
* 15px Қола жүлдегер (9 рет): 1936 , 1940, 1948, 1949, 1957, 1961, 1970, 1982, 1986.

**КСРО кубогы** 
* 15px Иесi (10 рет): 1938, 1939, 1946, 1947, 1950, 1958, 1963, 1965, 1971, 1991/92.
* 15px Финалист (5 рет): 1948, 1952, 1957, 1972, 1981.

#### Ресей
**[[Футболдан Ресей чемпионаты|Ресей Премьер Лигасы]]** 
* 15px Чемпион (9 рет): 1992, 1993, 1994, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016/17
* 15px Күмiс жеңiмпазы(4 рет): 2005, 2006, 2007, 2009.
* 15px Қола жүлдегер (2 рет): 1995, 2002.

**[[Футболдан Ресей кубогы|Ресей кубогы]]** 
* 15px Иесi (3 рет): 1993/94, 1997/98, 2002/03.
* 15px Финалист (2 рет): 1995/96, 2005/06.

**[[Футболдан Ресей суперкубогы|Ресей суперкубогы]]** 
* 15px Финалист (3 рет): 2004, 2006, 2007.

## Дереккөздер


## Сiлтемелер
* «Спартак» Москва ресми сайты 

Санат:Ресей футбол клубтары
Санат:Мәскеу
Санат:1922 жылы құрылған футбол клубтары
Табын құрылымы

Табын құрылымы - табындағы әр түрлі жыныстық-жастық мал топтарының жыл басындағы барлық мал басына шаққандағы пайыздық үлесі. Табын құрылымы табын бойынша өндіретін өнім мөлшеріне тікелей әсер етеді. Табындағы малды жастық-жыныстық топқа өнімдік бағыты мен шаруашылыққа пайдалану ретіне қарай бөледі. Мұңдай топтың саны түліктің түріне байланысты, оның ішінде бастысы - табынды өз төлі  есебінен көбейтуге әсер ететін аналық малдың  үлестік салмағы болып табылады. Сонымен қатар табын құрылымында тұқымдық аталық мал басының, өсіп-жетіліп келе жатқан төлдің, орта буын малдың үлестік салмағы көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Таза ет шығымы

Таза ет шығымы - малдың еттілігін сипаттайтын көрсеткіштің бірі. Таза ет шығымын малдың ұшасының салмағын есептеу арқылы анықтап, пайыздап белгілейді. Таза ет шығымына түліктің түрі, тұқымы, жасы, жынысы, қоңдылығы әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Таза жүн түсімі

Таза жүн түсімі - жүн талшықтарының шайырдан ажыратылған шығымы. Таза жүн түсімі қойдың жүн өнімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. Бұған қой тұқымын асылдаңдыруда үлкен мән беріліп, сұрыптау мен жұптау арқылы жүргізілетін селекциялық жұмыс нәтижесінде жақсартылады. Таза жүн түсімі жүн зерттеу зертханасында анықталып, қырқылған жүннің жалпы салмағына пайыздалып көрсетіледі. Таза жүн түсімінің мөлшері қой тұқымына, жынысына, жасына және бағып-күту жағдайына байланысты өзгереді.ref>Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Тай бие

Тай бие - қыс ішінде туған, енесіне сауылмай жіберілген күйлі де ірі ұрғашы құлындардың айғырдан шығып, 1,5 жас шамасында құлындағандары.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Тайлы бие

Тайлы бие - қыс бойы келесі көктемге дейін былтырғы туған құлыны арқылы сауылатын қысыр бие.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Тайөгіз

Тайөгіз - піштірілген бір жасар еркек тайынша. Тайөгіз  тыныш, алаңсыз жайылады, тез семіреді. Сойыс малы ретіңде пайдаланылады. Еті дәмді, әрі сіңімді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Талшық жіңішкелігі

Талшық жіңішкелігі - жүн талшығының өлшемі. Жүннің тоқымалық сапасын айқындайтын шикізаттық құңдылығының басты көрсеткіштерінің бірі. Талшық жіңішкелігі биязы және биязылау жүнді қойларды сұрыптау мен жұп таңдауда үлкен мән берілетін селекциялық белгіге жатады. Талшық жіңішкелігі мен қойдың дене бітімі, тірілей салмағы, жүннің ұзыңдығы мен таза жүн түсімі арасында тығыз байланыс бар. Жүннің талшық жіңішкелігін шаруашылық жағдайыңда қойды сұрыптағаңда және жүн өндеу кәсіпорындарыңда көзбен қарап, ал зертхана жағдайында жүн талшығының көлденең кесілген енін микроскоппен немесе ланаметрмен өлшеп анықтайды. Талшық жіңішкелігі көлденең кесілген еніне (диаметріне) сәйкес келетін шартты сандық сапаларға (80-ші, 70-ші, 64-ші сапа, т.с.) жатқызылады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Таңбалау, белгілеу

Таңбалау, белгілеу - мал мен мал өніміне белгі салу. Таңбалауды қыздырылған темірмен не сұйық азотпен басады, ал белгілеуді, айталық қой жүніне - өшпес, бірақ өнім сапасына зиян келтірмейтін, бояумен салады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Тартылған сүт

Тартылған сүт - сүт тартқыш арқылы қаймағы айырылған сүт. Тартылған, яғни майы (кілегейі) ажыратылған (көк) сүтті төл, құс азығына жұмсап, бұзау, торайға ене сүтінің орнын толықтырады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы