open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маттиас Гинтер

**Маттиас Гинтер** (нем. *Matthias Ginter*; 1994 жылы 19 қаңтарда Баден-Вюртемберг қаласында туылды) — неміс футболшысы, Дортмундтың «Боруссия» клубы мен Германия ұлттық құрамасының қорғаушысы.

## Клубтағы мансабы
11 жасынан бастап «Фрайбург» клубында ойнаған. Жас өспірімдік кезінен ақ жартылай қорғаушы позициясында ойнап, қалай қорғана алса, солай шабуылға қосыла алатының көрсеткен. Алайда Бундеслигада тек қорғаушы ретінде өнер көрсетеді.

2012 жылы 21 қаңтарда Гинтер «Фрайбург» клубы үшін  алғаш матчын ойнап, 70 минутта Антон Путилоның орнына алаңға кіріп, 88 минуттыңда «Аугсбург» қақпасына гол соқты. Осы гол оны Бундеслигада гол соққан ең жас ойыншы етті. 23 қаңтарда «Фрайбургпен» жаңа профессионалды контракка қол қойды.

2014 жылы 17 шілдеде дортмундтық «Боруссияға» ауысып, 2019 -ға дейінгі контракка қол қойды.

## Ұлттық құрамадағы мансабы
Алғаш матчын 2014 жылы 5 наурызда Чили құрамасына қарсы ойнады. Осылайша Германия құрамасында ойнаған 900-ші ойыншы атанды. 2014 жылғы әлем чемпионатына барғанымен, бірде бір ойында алаңға шыққан жоқ.
## Жетістіктері
### Клубтық
* Жастар Германия кубогінің иегері:2011 
* Әлем чемпионы: 2014
* Германия Суперкубогінің иегері: 2014
* Конфедерациялар кубогы: 2017
* Германия кубогы: 2016/17
### Жеке
* Фриц Вальтер жүлдесінің (18 жасқа дейін) иегері

## Сілтемелер
* fussballdaten сайтында профилі
* transfermarkt сайтында профилі

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фрайбург ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Эрик Дурм

**Э́рик Ду́рм** (нем. Erik Durm;  1992 жылы 12 мамырда Пирмазенс қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы, дортмундық Боруссия клубы мен Германия ұлттық құрамасының сол қапталдағы қорғаушысы.

## Клубтағы мансабы
**Алғашқы қадамдар**

Эрик 1998 жылы алғаш футболмен «Эшвайлер» футбол академиясында өнер көрсете бастады. 2008 жылы жастар клубы «Саарбрюккен» командасына көшіп, сол жерде 13 голмен үздік бомбардир атанды. 2010 жылы жастық мансабын «Майнц 05» клубында жалғастырды. Осы клубта Германия жастар Кубогіннің иегері атанды. Алайда Эрик команда үшін тек 1 ғана ойынды ойнады, ол 2010 жылы 4 желтоқсанда  «Эльверсберг» клубына қарсы өткізілген еді.

2011/12 маусымда Эрик негізгі құрамға іліге бастады. Алғашқы 10 матчында 7 гол соғып, маусымның алғашқы жартысында барлығы 9 гол соқты. Келесі жартысында 4 гол соғып, екі ресми ұсыныс қабылдады. Олар осы Майнц 05 және дортмундтық Боруссия еді. Эрик Дурм Дортмундқа кетуді жөн көрді.

**Боруссия**

2012/13  маусымда Дурм  «Боруссиямен» 2014 жылға дейінгі контракка қол қойды. Алғашында қосалқы командаға жіберіліп, Германияның үшінші лигасында ойнады.

2012 жылы 21 маусымда алғаш рет негізгі құрам үшін «Оснабрюкке» қарсы ойын көрсетті.

2013/2014 маусымда Боруссияның негізгі құрамына қосылып, 2013 жылы 10 тамызда алғаш Бундеслигадағы ойының «Марсельге» қарсы өткізді. Алаңға 87 минутта Роберт Левандовскидің орнына шықты.

## Ұлттық құрамадағы мансабы
2011 жылы  мамырда алғаш 19 жасқа дейінгі Германия сатында шығып, Венгия қақпасына 2 гол тықты.

2013 жылы 13 тамызда 21 жасқа дейінгі Германия құрамында алғаш матчын Француздардың жастар құрамасына қарсы өткізіп, 0:0 есебімен ойынды аяқтады.
## Жетістіктері
**Клубтық** 
*Боруссия Дортмунд
*Германия Суперкубогінің иегері : 2013, 2014
**Ұлттық құрама үшін**
*Әлем чемпионаты : 2014
## Сілтемелер
Боррусияның ресми сайтында
Пер Мертезакер

**Пер Мертезакер** (нем. Per Mertesacker;  1984 жылы 29 қыркүйекте Ганновер қаласында Германияда туылды) — неміс футболшысы,  қорғаушы

## Мансабы
### Клубтағы
Пер Мертезакер алғаш мансабын «Паттенсен» клубында бастады. 1995 жылы, 11 жасында «Ганновер 96» клубына көшіп кетті. Алғаш Бундеслигадағы матчын 2003 жылы, 19 жасында «Кельне» клубына қарсы ойнады. Алғаш профессионалді контрактына қол қойып, келесі маусымнан 2004/05  командасының үздік ойыншыларының бірі атанды.

2006 жылы 8 тамызда бремендік «Вердер» клубымен 2010 жылға дейін контракка қол қойып, кейін 2012 -ге дейін созды.

Алайда, 2011 жылы 31 тамызда Мертезакер лондондық «Арсеналға» 10 млн.евроға көшіп,3 жылдық контракка қол қойды.

### Ұлттық құрамада
Мертезакер алғаш ұлттық құрама үшін ойының 2004 жылы 9 қазанда Иран құрамасына қарсы өткізді. 
нобай|Әлем чемпионатының іріктеу турында
Әлем чемпионатында алғаш рет Мюнхенда 2006 жылы 9 шілдеде Коста-Рикаға қарсы ойнады. Сол 2006 жылдағы әлем чемпионатында Мертезакер барлық матчтарда ойнап,бірде бір сары қағаз алмады. Осы үшін жанкүйерлер оған «Таза мырза» лақап атын берді.

2014 жылы 15 тамызда ұлттық құрамадағы мансабын аяқтағаның жариялады.

## Жетістіктері
**Вердер**

*Неміс лигасының иегері: 2006
*УЕФА кубогінің жартылай финалисті : 2007
*Германия Кубогінің иегері: 2009
*УЕФА кубогінің финалисті :2009
**Арсенал**

*Англия кубогінің иегері: 2013/14
**Ұллтық құрамада**
*Әлем чемпионатының қола медаль иегері : 2006, 2010
*Еуропа чемпионатының күміс медаль иегері : 2008
*Конфелерация Кубогінің қола медаль иегері : 2005
*Әлем чемпионы: 2014

## Сілтемелер
* Футболисттің ресми  сайты 

Санат:Германия футболшылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншыларыСанат:Вердер ФК ойыншылары
Герард Меркатор

**Герард Меркатор** (; 5 наурыз 1512 ж., Рупельмонде — 2 желтоқсан 1594 ж., Дуйсбург) — латынша аты **Герард Кремер** —16-ғ-да картографияның дамуына елеулі үлес қосқан фламандық картограф. Оның каторгафиялық проекциалары (тең бұрышты цилиндірлік) теңіздіе жүзішулерге өте қолайлы карта жасауға пайданылған.

Ол "Атлас" деген ұғымды қалыптастырған. Меркатор атласы сол кездегі картографиялық мәліметтер жиынтығының нәтижесінде жасалды. Оның мазмұны, математикалық негізінде көркемделуі өз заманында өте жоғары дәрежеде болып, кейінгі уақыттарда мұндай еңбекердің дұрыс та оң атқарылуына ықпалын тигізеді. Атлас толығымен  1512 жылы жарық көрді. Кіріспесінде автор география пәні мен есептерін мазмұндады. Г.Меркастың цилиндірлік проекциасы осы уақытқа дейін пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:1512 жылы туғандар
Санат:1594 жылы қайтыс болғандар
Санат:Картография
Петра

нобай|Петра
**Петра** ((); Ежелгі Грекия: Πέτρα) – биік тас үйінді жартаста орналасқан Иордания қаласы. Әр кезеңде қала әр түрлі шапқыншыларға тиесілі болды. Б.з.д идумей, набатей, бертін келе орта ғасырда Рим, Византия, Араб шапқыншылары жаулап алды. Әр шапқыншы қаладағы сәулет өнерінің өзіндік жаңа айшықтарын әкелді. Қала шөлді даланы кезіп жүрген керуен сарай жолаушыларына арналған демалыс орны болатын. Тар каньонда керуеншілер шөлдерін қандырып, ұзақ сапарға аттанғандар өздеріне молынан су толтырып алатын. Жартастағы ойылған үйлер мен ғибадатханалар суық күндері пана болатын. Көне қала бұл күндері саяхатшыларды өзінің айшықтарымен таң қалдыруда. Петра қаласында танымал *«[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]]»* (*Indiana Jones & The Last Crusade*) киносы түсірілген.

## Әріптес қала
Петра қаласына бауырлас қаласы әлемде Перудің әйгілі Мачу-Пикчу қаласы есептеледі.

## Галерея

Сурет:Petra-1.JPG
Сурет:Petra-2.JPG
Сурет:Petra-3.JPG
Сурет:Petra-4.JPG
Сурет:Petra-5.JPG
Сурет:Petra-6.JPG
Сурет:Petra-7.JPG
Сурет:Petra-9.JPG
Сурет:Petra-11.JPG
.

## Дереккөздер

Санат:Әлемдік мұра
Санат:Иордания қалалары
Чичен-Ица

**Чичен-Ица** () - Мексика мемлекетінің Юкатан түбегінде орналасқан әлемнің жаңа жеті кереметінің бірі.

Мексикада орналасқан Юкатан жартылай аралда көне қала *Чичен-Ица* майя өркениетінің дамуында мәдение және саяси рөл атқарды. Бірақ, белгісіз себептермен *Чичен-Ица* қаласы иесіз қалды. Испан конкистадорлары құпия жермен байланысты барлық манускрипттерді жойып жіберді. Биіктігі 30 метрге жететін 9 сатылы Кукулькана пирамидасы *Чичен-Ица* қаласының басты нышаны болып табылады. Пирамида ішінде ягуар тағы бар. Мысыр елінің пирамидаларымен салыстырғанда *Кукулькана* айтарлықтай кішкентай.

## Галерея

File:Temple of the Warriors, Chichen Itza1986.jpg
File:Chichén Itzá Goal.jpg
File:Platform of Venus Chichen Itza 02.JPG
File:Chichén Itzá pyramid.jpg
File:Juego de pelota chichen itza.jpg
File:Chichen Itza-27527-13.jpg
File:Chichen-Itzá 16.jpg


## Дереккөздер


Санат:Әлемдік мұра
Санат:Майя қалалары
Санат:Юкатан
Меркаптандар

**Меркаптандар** тиолдар, тиоспирттер – жалпы формуласы RSH болатын спирттердің күкіртті туындылары. Мұндағы R – көмірсутек радикалы. Метилмеркаптаннан басқа тиоспирттер сұйық немесе қатты заттар болып келеді. Мұндай заттардың өзіне тән жағымсыз, өткір иісі болады. Суда нашар, ал спирт және эфирде жақсы ериді. Олар табиғатта негізінен белоктардың шіріген өнімдерінде кездеседі. Мұндай заттардың әлсіз қышқылдық қасиеті бар. Сілтімен әсер еткенде олардың тұздары - меркаптидтер түзіледі. Дисульфидтермен (RSSR) және сульфон қышқылдарымен (RSO3H) оңай тотығады. Мұндай заттарды сілтілік металдардың қышқыл сульфидтерінен алкилдеу, галоген алкилдері тиомочевинамен конденсациялап, түзілген S- алкилизотиуран тұзын сілтімен гидролиздеу және құрамында C-S ббаланысы бар күкірттің органикалық туындыларын тотықсыздандыру арқылы алады. Мұндайларды дәрілік заттарды синтездеуде (метионина, сульфонала), инсектицидтер алуда, т.б. қолданылады.
## Дереккөздер

Санат:Спирттер
Хавьер Маскерано

**Хавьер Маскерано** (; 8 маусым 1984 жыл, Сан-лоренсо, Аргентина) — Интер Майами клубының жаттықтырушысы және Аргентина құрамасының бұрынғы ойыншысы. 2006, 2010, 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2007, 2011, 2015, 2016 жылдары Америка кубогына, 2004, 2008 жылдары Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан.

2004, 2008 жылдары Олимпиада чемпионы атанды. 

## Карьерасы

### Барселона
Бірінші маусым Маскерано үшін жеңіл болған жоқ, себебі Хавьер бірден Барселонаның негізгі құрамына кіре алмады. Барселона сабында  Хави, Иниеста секілді тамаша ойыншылар өнер көрсетіп жатқан да, негізгі құрамға кіру оңай емес еді. Бірақ маусымның жартысында команданың капитаны Карлес  Пуйоль жарақат алу себебінен Маскерано Пуйольдың орнына шығуы тиіс болады. Пуйоль орталық қорғаушы болған соң Маскеранода орталық қорғаушы рөлін атқару тиіс болды. Қуанышқа орай Маскерано өте жақсы қорғаушы болып шықты.

### Бапкерлік карьерасы
Хавьер Маскерано бапкерлік карьерасын 2022 жылы Аргентина U20 және 2023 жылы Аргентина U23 құрамаларын жаттықтырумен бастады.

#### Интер Майами
2024 жылы 22 қараша күні Хавьер Маскерано Интер Майами клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды.
## Жетістіктері

* Аргентинаның Чемпионы: (2004, Клаусура)
* Бразилияның Чемпионы: (2005)
* Испанияның Чемпионы: 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18
* Испанияның Суперкубок иегері: 2011, 2013, 2016
* Испанияның Кубок иегері: 2011/12, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: 2010/11, 2014/15
* УЕФА-ның Суперкубок иегері:2011, 2015
*Олимпиада  чемпионы: 2004, 2008
## Дереккөздер

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Коринтианс ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Аргентина Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Владимир Федорович Быстров

**Владимир Фёдорович Быстров **(1935 жылы 31-желтоқсан — 1990 жылы 13-тамыз) — орыс биофизигі, КСРО Ғылым Академиясының құрамына кіретін М. М. Шемякин атындағы биоорганикалық химия Институты директорының орынбасары, КСРО Ғылым Академиясының мүшесі, Мәскеу физика-техникалық институтының профессоры.

## Өмірбаяны
Ленинградта дүниеге келген. 1959 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің физика факультетін аяқтады.

КСРО Ғылым Академиясының құрамына кіретін табиғи қосылыстар химиясы Институтының (1974 жылдан бастап, М. М. Шемякин атындағы биоорганикалық химия Институты) алдымен жоғарғы ғылыми қызметкері (1964 - 1971), кейінірек директор орынбасары (1971 - 1990), ядролық магниттік резонанстың спектроскопия тобының басшысы. МФТИ-дың молекулярлық және химиялық физика, физика-химиялық биология факультеттерінің негізгі кафедраларында сабақтар өткізген. 1988-1990 жылдар аралығында Мәскеу физика-техникалық институтының физика-химиялық биология және биотехнология факультеттерінің кафедраларына басшылық еткен.

## Марапаттары
* "Ерен еңбегі үшін" аталымындағы В. И. Лениннің 100 жылдық мерейтойына арналған медалі (1970).
* "Құрмет таңбасы" ордені - кеңестік ғылымды дамытудағы еңбегі үшін және КСРО Ғылым академиясының 250 жылдық мерейтойына байланысты (1975).
* Халықтар достастығы ордені - 10-бесжылдықта алға қойған ғылым мен техниканы дамыту және шаруашылыққа ғылыми жаңалықтарды енгізу мақсаттарының орындалғаны үшін (1981).
* "Еңбектің Қызыл жалауы" ордені - биоорганикалық химияны дамытудағы және ғылыми кадрлар дайындаудағы еңбегі үшін және ғалымның 50 жылдық мерейтойына байланысты (1985).
* Ғылым мен техника саласындағы КСРО-ның Мемлекеттік сыйлығы - "Жүйке импульстары генерациясының молекулярлық механизмдерін зерттеу құралы ретінде нейротоксиндерді пайдалану" атты 1973-1983 жылдар аралығында жарияланған еңбектер жинағы үшін (1985).
* Чехословакия Ғылым академиясының Я. Гейровскийдың алтын медалі — химия ғылымына сіңірген еңбегі үшін (1988).
* Ресей Ғылым Академиясы М. М. Шемякиннің сыйлығы - "Ядролық магниттік резонанс спектроскопиясы әдісімен мембранадағы пептидтер мен ақуыздың құрылымы мен қызметін зерттеу" атты еңбектер жинағы үшін (1992).

Санат:Физиктер
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің физика факультеті түлектері
Криптос

**Криптос** () - Вирджиния штатындағы ЦРУ орталығының бас кеңсесінің алдында орналастырылған шифрланған мәтіні бар мүсін. Америкалық мүсінші Джеймс Санборнның жұмысы.

Мүсіннің қойылғанына жиырма жылдан астам уақыт өтсе де, мүсіндегі мәтіннің құпиясы толықтай ашылған жоқ. Тек қана, халықаралық криптоаналитиктер бірлестігінің жұмыстарының арқасында алғашқы 3 секциясын оқуға мүмкіндік берілді. Ал қалған 97 таңбасы белгісіз.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* «CIA’s Artistic Enigma Reveals All but Final Clues», маусым 16, 1999, *New York Times*
* «Cracking the Code of a CIA Sculpture», July 19, 1999, *[[Washington Post]]*
* «Gillogly Cracks CIA Art», & «The Kryptos Code Unmasked» , 1999, *[[New York Times]]*
* «Cracking the Code», маусым 19, 2005, CNN
* Kryptos photos by Jim Gillogly
* ''Kryptos'' website
* Richard Gay’s Kryptos pages

Санат:Криптография
Санат:АҚШ мүсіндері
Клаудио Браво

**Клаудио Браво** (; 13 сәуір 1983 жыл, Буин, Чили) — чилилік  футболшы, қақпашы. 2015, 2016 жылдарғы Америка кубогының жеңімпазы.

## Карьерасы
Ең алғаш Клаудионы футболға әкесі алып келеді. Клаудионың бірінші футбол мектебі " Colo-Colo" деп аталады. Ол өзінің кәсіби футболдағы бірінші ойынын 2002 жылы өткізеді. 2003 жылы Клаудио жарақат алып қалады, оған қарамастан Клаудио команданың үздік ойыншысы болып қала береді. 2006 жылы командасы Апартурда жеңіске жеткен соң, Браво Испанияның "Реал Сосьедадқа" ауысып кетеді.

### Реал Сосьедад
2006/07 жылғы маусымда Клаудио Браво "Реал Сосьедад" командасымен бес жылдық келісім шартқа тұрады. Клаудио сол кезде Испанияның ең жас қақпашысы болады.
*2010 жылы 14 ақпанда Браво қақпашы бола тұрып "Химнастика" командасына стандартық жағдайдан баспен ұрып гол соғады, бірақ одан соң ол тізесіне қатты жарақат алып маусымды аяқтай алмайды.
*2012/13 маусымында Клаудио Браво өзінің командасы "Реал Сосьедадқа" Испандық Чемпионатта 4-ші орын алып береді  және соның арқасында "Реал Сосьедад" Чемпиондар Лигасына қатысты.
### Барселона
2014 жылы Маусымның 25-ші жұлдызында Клаудио Браво Испанияның басқа клубымен келісім шартқа тұрады - "Барселона". Келісім шарт 4 жылға арналған. Браво "Барселонада" 13-ші номерда өнер көрсетеді. 
* Клаудионың Барселона сабында бірінші ойыны 24 тамызда 2014 жылы "Эльче" футбол командасына қарсы өтті. Ол ойында Браво бірде-бір гол өткізген жоқ.
* 4 қазан 2014 жылы Клаудио Браво қатарынан жеті ойында өзінің қақпасына гол өткізбей рекорд орнатады.

### Манчестер Сити
2016  жылы 26 тамызда "Манчестер Ситиге" ауысты. Алғашқы маусымды негізгі қақпашы ретінде бастағанымен, қателікті тым көп жіберді де, негізгі құрамды Вилли Кабальероға беріп қойды.

## Жетістіктері

### Командалық

; Коло-Коло

* Чили чемпионы: Ап. 2006

; Реал Сосьедад

* Екінші дивизион жеңімпазы: 2009/10

; Барселона

* Испания чемпионы (2): 2014/15, 2015/16
* Испания кубогы (2): 2014/15, 2015/16
* Испания суперкубогы: 2016
* УЕФА чемпиондар лигасы: 2014/15
* УЕФА суперкуогы: 2015
* Клубтар әлем чемпионаты: 2015

; Манчестер Сити

* Англия чемпионы (2) : 2017/18, 2018/19
* Англия кубогы: 2018/19
* Англия суперкубогы (2): 2018, 2019
* Лига кубогы (3): 2017/2018, 2018/2019, 2019/20

; Чили

* Америка чемпионы (2): 2015, 2016

### Жеке

* Чилидегі жыл футболшысы: 2009
* Америка кубогының үздік қақпашысы (2): 2015, 2016
* Конфедерациялар кубогының үздік қақпашысы : 2017

## Дереккөздер

Санат:Чили футболшылары
Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Коло-Коло ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Жером Боатенг

**Жером Боатенг** (; 1988 жылы 3 қыркүйекте Батыс Берлинде туған) — неміс футболшысы, қорғаушы.

## Мансабы
Боатенг орталық қорғаушыс болып саналады, мықты денесі мен ұзын бойының арқасында баспен жақсы шабуылдайды. Ол мансабын жастар құрамасы «Теннис Боруссия Берлинде» бастады, ал қазір мюнхендік «Баварияда» ойнайды.

Боатенг 13 жасынан «Герт» клубында ойнап, 2002 жылдан 2007 жылдың 22 тамызына дейін сонда болды. Бундеслигада алғаш 2006/07 маусымында ойнай бастады. 2007 жылы 10 наурызда «Герту» үшін алғаш матчын «Боруссия Дортмундқа» қарсы өткізді.

2007/08 маусымда  Боатенг «Гамбург» клубында бастап, осы клубпен 2007 жылы 22 тамызда 5 жылдық контракка қол қойды. «Гамбургке» 5,5 млн.еуроға сатылды. Алғаш маусымында 27 матч өткізіп, оның 26-мен негізгі құраммен шықты. Голдар болмаса да, екі голдық доп шығарып, 5 рет сары қағаз алды, жалпы алаңда 2156 минут болды.

Екінші маусымда Жером 21 матч өткізіп, оның тек 14-інде негізгі құраммен шықты.
нобай|солға|Әлем чемпионатының финалында

2010 жылы 5 мамырда «Манчестер Ситиге» 10,4 млн.еуроға көшіп, 5 жылдық контракка отырды.

2011 жылы 14 шілдеде «Бавария» «Манчестер Ситимен» футболшының көшуі туралы келісімге келіп, трансфер құны 14 милл. еуро болды.

## Ұлттық құрамада
Германия құрамасы үшін алғаш матчын 2009 жылы 10 қазанда Ресейге қарсы Мәскеуде өткізді.  Алайда осы матч ол үшін сәтсіз өтіп, қызыл қағазға ие болды.

2010 жылы өткен әлем чемпионатқа қатысып, Ганаға қарсы ойында ағасына, Кевин Принсқа қарсы ойнады.

## Жетістіктері
### Клубтық
**Манчестер Сити**

*Англия Кубогінің иегері : 2011

**Бавария**
*Германия Чемпионы: 2012/13, 2013/214,  2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19
*Германия Кубогінің иегері: 2012/13, 2013/14, 2015/16
*Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: : 2012/2013
*УЕФА Суперкубогінің иегері : 2013
*Клубтық әлем чемпионатының жеңімпазы: 2013
*Telekom-cup жеңімпазы:2013

### Ұлттық құрамада
*Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2009
*Әлем чемпионатының қола медаль иегері  2012
*Әлем чемпионы:2014

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* mcfc.co.uk 
* bundesliga.de 

Санат:Германия футболшылары
Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:ЛАСК ФК ойыншылары
Меринос

thumb|240px|Меринос жүнін бағалау сәті.
thumb|left|1905 жылы Сиднейда өткен конкурс чепионы.
**Меринос** () - биязы жүнді қой тұқымы. Оған жіңішке біртекті түбіттен тұратын аса бағалы жүн беретін ойлар жатады.

Бұл тұқым б.з.б. 3-2 ғ-ларда Алдыңғы Азияда шығарылған  деп есептеледі. Кейіннен Жерорта теңізі елдерінде,18 ғ-да Батыс Еуропа, Солтүстік Америка, Аустралия, Шығыс Еуропа (Ресей) елдеріне тарай бастады.  Қазақстанға  19 ғ-дың аяғында әкелінген. 

Меринос жүннің жіңішкелігі 14,0-25,0 мкм, ұзындығы 7,5 см. Қырыққан кезде 8-12 кг жүн алуға болады, одан 35-45% таза жүн алынады. 300-400 г. таза жүннен 1 м мата тоқылады. Республикада  қой тұқымын асылдандыруда Рамбулье мен Прекос мериносы тұқымдарының маңызы зор. Осы тұқымдарды  жергілікті қой тұқымдарымен шағылыстыру арқылы қазақтың биязы жүнді қойы, қазақтың арқар-мериносы, солтүстік қазақ мериносы, т.б. тұқымдары шығарылады.

Санат:Қой тұқымдары
Ляо

[thumb|left|Ляо дәуірінде жасалған [Гуаң Ын мүсіні.]]

**Ляо** (, *[[қытай тілі|қытайша]]:*遼朝|辽朝|Liao chao|Ляо Чао) - Солтүстік Қытайда құрылған кидани-моңғолдардың мемлекеті.  Абаоцзи (Амбагай) в 907 жылғы көтеріліс бастаған тайпа көсемі Абаошыдің басқаруымен құрылып,  1125 жылғы  чжурчжендердің көтерілісіне дейін болған. 

Астаналары — Шаншын (қазіргі Хуэйнинфу), Ляоян (шығыс жағында), Датун (батысында), Наңшын (оңтүстігінде, қазіргі Бейжіңнің маңында).

Ляо ғ-ларда Алтайдан Тынық мұхитқа дейін созылып жатқан көшпелілер империясы  болды. Құрамында маньчжур-тұңғыс, моңғол тайпаларымен қоса Орталық Азияның мекендеген түркі ұлыстары (ұйғырлар,қырғыздар, т.б.) да болды. 

1125ж.  қытайлық Сун және Жүжен мемлекетінің  біріккен күші Ляо мемлекетін құлатты. Қидандардың бір бөлігі Жетісуда Қара қытай мемлекетін құрды

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Шкодран Мустафи

**Шкодран Мустафи** (нем. Shkodran Mustafi; 1992 жылы 17 cәуірде  Бад-Херсфельд қаласында туылды) —&nbsp; албандық неміс футболшысы, Шальке 04 клубының қорғаушысы.

## Мансабы
### Клубтағы
Шкодран Мустафи —&nbsp; «Гамбург» футбол  клубының тәрбиеленушсісі.

2009 жылы жазда ағылшындық «Эвертон» клубына көшіп, 3 жылдық контракка қол қойды. «Иристер» құрамында 2009 жылы алғаш матчын Еуропа Лигасында «БАТЭ» клубына қарсы өткізіді. Осы матчта ғана «Эвертон» үшін ғана ойнап, басқа матчтарға қатысқан жоқ.

2012 жылы 3 қаңтарда италияндық «Сампдория» клубына көшті. Үш маусым бойы осы клубта болып, 53 матч ойнап, 1 рет ғана голмен ерекшеленді.

2014 жылы 6 тамызда испаниялық «Валенсияға» көшті. Екі жылдан соң Лондонның "Арсеналына" ауысты.
 
### Ұлттық құрамада
2009 жылы мамырда алғаш рет Еуропа 17 жасқа дейінгі чемпионтта ойнап, Германия құрамымен жеңіске жетті.  
Негізігі ұлттық құрама үшін алғаш рет 2014 жылы 13 мамырда, Польша құрама командасына қарсы ойнады.

Әлем чемпионатына 2014 жылы қатысып, 3 матч өткізіп, 1/8 финалында Алжир құрамасымен ойнағанда жарақаттанып қалды.
## Жетістіктері
### Ұлттық құрамада
* 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионы: 2009 
* Әлем чемпионы: 2014
*Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2016
*Уонфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2017

## Сілтемелер
Футболисттің ресми сайты 

Эвертон футбол клубының ресми сайтында профилі 

Санат:17 сәуірде туғандар
Санат:Бад-Херсфельдте туғандар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жасөспірімдер арасындағы футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Сампдория ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары
Франц Беккенбауэр

thumb|Беккенбауэр, 2014 жыл

**Франц Беккенбауэр** (; 11 қыркүйек 1945 жыл, Мюнхен – 7 қаңтар 2024 жыл, Зальцбург) — неміс футболшысы әрі жаттықтырушысы. Франц қорғаныш шебінде өнер көрсеткен, 1994 жылдан бастап Бавария футбол клубының президенті қызметін атқарды. 
* Өзінің футбол мансабында Франц екі рет Еуропаның ең үздік ойыншысы атанған. Ол Әлем Чемпионатына үш рет қатысып ұлтық құрамаға 103 рет шақырылған. Беккенбауэр ФРГ ұлттық құрамасында капитан болып 1974 жылы Әлем Чемпионы болады. Бавария сапында ойнап үш рет Еуропа Чемпиондар Кубогын алған (1974-1976) және сонымен қатар УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы болған (1967). 
* Франц бас жаттықтырушы болып ФРГ ұлттық құрамасымен 1990 жылы Әлем Чемпионы болды. 2002 жылдың ақпан айында АҚ "Бавария" футбол клубының басқарма төрағасы болып тағайындалады.
## Жетістіктері
### Командалық
 Бавария

* ФРГ Чемпионы: 1968/69, 1971/72, 1972/73, 1973/74
* ФРГ Кубок иегері: 1966, 1967, 1969, 1971
* Еуропа Чемпиондар Кубок иегері: 1973/74, 1975/76, 1976/77
* УЕФА Кубок иегері: 1966/1967
* Континентаралық Кубок иегері.1976
 Нью-Йорк Космос

* АҚШ Чемпионы: 1977, 1978, 1980
 Гамбург
* ФРГ Чемпионы: 1981/82
 Германия ұлттық құрамасы

* Әлем Чемпионы: 1974
* Еуропа Чемпионы: 1972
* Әлем Чемпионатының күміс жүлдегері: 1966
* Әлем Чемпионатының қола жүлдегері: 1970
* Еуропаның күміс жүлдегері: 1976
### Жеке жетістіктері
* Германияның ең үздік футболшысы: 1966, 1968, 1974, 1976
* Еуропаның ең үздік футболшысы: 1972, 1976
* Еуропа Чемпионатының үздік құрамасына кірген: 1972, 1976
* Әлем Чемпионатының үздік құрамасына кірген: 1966, 1970, 1974
* "ФИФА 100" тізіміне кіреді
### Жаттықтырушы ретінде
* Әлем Чемпионы: 1990
* Әлем Чемпионатының күміс жүлдегері: 1986
* Франция Чемпионы: 1991/92
* Чемпиондар Кубогының күміс жүлдегері: 1990/91
* Германияның Чемпионы: 1993/94
* УЕФА Кубок иегері: 1995/96

## Дереккөздер

Санат:Германия футболшылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Германия футбол жаттықтырушылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ғарыш (1970—1985) ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК жаттықтырушылары
Санат:Олимпик Марсель ФК жаттықтырушылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Гиракотерий

Гиракотерий () – жылқы тұқымдастарының жойылып кеткен ең арғы тегі. Солтүстік Америка мен Батыс Еуропа эецон дәуірінде (шамамен 40-50 млн. жыл бұрын) тіршілік еткен. Ол түлкінің үлкендігіндей ғана кішкентай жануар болған. Гиракотерийдің алғыңғы аяқтарында төрт тұяқ, артқы аяқтарында қысқа екі тұяқ болған. Тістері сүтқоректілердің арғы тегінің бірі- кондилятрлердің тістеріне ұқсас болған. Сүйектері олицеген дәуірінің шөгінді қабаттарынан табылған.

## Дереккөздер


Санат:Тақтұяқтылар
Евгений Иванович Забабахин

**Евгений Иванович Забабахин** (03 (16).01.1917 жыл, Мәскеу — 1984 жыл 27 желтоқсан, Снежинск) — кеңестік ядролық физика ғалымы, КСРО-дағы ядролық қаруды жасаушылардың бірі, КСРО Ғылым Академиясының академигі, Социалисттік Еңбек Ері (1953), Ленин және Сталин сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
Евгений Иванович Забабахин Мәскеуде дүниеге келген. Машина жасау техникумын бітірген соң, «Шарикоподшипник» зауытында технолог-маман болып жұмыс істеген. 1938 жылы ММУ-дың физика факультетіне қабылданып, Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін Қызыл әскерге шақыртылып, Н. Е. Жуковский атындағы әскери-әуе академиясына жіберілді. 1944 жылы оқуын аяқтағаннан кейін адъюнктурада оқуын жалғастырып, 1947 жылы "Қарсы шабуыл кезінде орын алатын процестер" тақырыбында диссертация қорғады.

Осы кезеңде КСРО-да ядролық қару жасау қолға алынғандықтан, ғалым химиялық физика институтына жіберіліп, 1948 жылдың көктемінен бастап, № 11 Құрастырушы бюрода жұмыс істей бастады. Кеңес Одағының алғашқы атом бомбасын жасауға қатысуы мен оны сәтті түрде тексеруі нәтижесінде оған 2-дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты атағы және Ленин ордені берілді. 1951 жылы құрылымы жақсартылған атом бомбасын жасау және сәтті түрде тексеруі нәтижесінде ғалымға 1-дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты атағы мен "Еңбек Қызыл Туы" ордені берілді. 1953 жылы ядролық зарядтардың физикалық сызбасын жақсартқаны үшін Е. И. Забабахинге Социалистік Еңбек Ері атағы мен 1-дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты атағы берілді. Осы жылы докторлық диссертацияны қорғады.

1955 жылы Е. И. Забабахин Орал аймағындағы Снежинск қаласына жіберілді, осы қалада жасалып жатқан "НИИ-1011" жобасына ғылыми жетекшінің орынбасары және теориялық бөлім басшысы ретінде жіберілді. Осы жоба нәтижесінде Кеңес әскерінің құрамына алғаш рет термоядролық заряд қосылды. 1958 жылы Забабахин Ленин сыйлығының лауреаты атағына ие болады, КСРО Ғылым Академиясының мүшесі ретінде сайланады. 1960 жылдан бастап, жоба басшысы болып, өмірінің ақырғы күнініе дейін осы қызметте істейді.

## Еңбектері
* Е.И. Забабахин. Кумуляция энергии и ее границы.
* Е.И. Забабахин. Кумуляция и неустойчивость. Сборник научных статей.

## Марапаттары мен атақтары
* Ленин сыйлығы
* Сталин сыйлығы
* Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені
* Қазан Төңкерісінің ордені
* М. В. Келдыш атындағы алтын медаль
* Снежинск қаласының құрметті азаматы

## Құрмет
* Оның есімі Снежинск қаласындағы РФЯЦ-ВНИИТФ-қа берілді. 
* Снежинск қаласындағы көшеге ғалым аты берілген.

## Дереккөздер

Санат:1917 жылы туғандар
Санат:16 қаңтарда туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Санат:27 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:КСРО физиктері
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Академиктер
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:КСРО ғалымдары
Гиссар аңғары

**Гиссар аңғары**-Тәжікстанда, Гиссар-Алтай таулары арлығындағы аңғар,ойпат. Гиссар жотасының оңтүстік шеті мен Бабатау және Қаратау тауларының солтүстік бөлігімен шектеледі. Ұзындығы 115 километр,ені орта бөлігінде 20 километрге дейін жетеді. Аңғардың абсолютті биіктігі 700-1000 метр. Кафирниган өз. және  Үлкен Гиссар каналы Гиссар аңғарын  суландырады. Климаты континеттік. Қаңтардағы орташа жылдық температура-0,7°С , шілдеде 29°С . Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері -500-550 млм. Гиссар аңғарындағы жазықта мақта,бидай,күнжүт,зыңыр,бау-бақша өсіріледі.
Джими Хендрикс

**Джими Хендрикс** (; толық аты **Джеймс Маршалл Хендрикс**, , туған кездегі аты **Джонни Аллен Хендрикс**, ; 27 қараша 1942, Сиэтл, Вашингтон, АҚШ — 18 қыркүйек 1970, Лондон, Англия) - америкалық гитарист, әнші және композитор. 2009 жылы Time журналы Хендрикске барлық уақыттағы ұлы гитарист атағын берді.

## Дереккөздер
Гликолдар

**Гликолдар** ( - тәтті) - диолдар, екі атомды спирттер-құрамында екі гидроксил тобы бар алифаттық қатардың қосылыстары. Ең қарапайым түрі - этиленгликоль.  Гликолдар түссіз, мөлдір, иіссіз, тәттілеу дәмі бар тұтқыр сұйықтық. Ол бір атомды спирттерге тән барлық химиялық реакцияларға түсіп, гликолят, жай және күрделі эфирлер түзе алады. Гликолдар синтезделген шайырлы, лакты, бояуды, эфир майын, каучукты жақсы ерітеді. Гликолдарды спирттер алынатын әдістермен алуға болады. Оны алудың ерекше тәсілдерінің бірі алкилен оксидтеінің гидролизі:

CH2 -CH2O+H2O→OH-CH2-CH2-OH.
Гликолдарды антифриз,гидравликалық сұйықтарды дайынжауға,этиленгликоль лавсан алуда,; гликолнитрат қопарғыш зат ретінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Диолдар
Жереми Матьё

**Жереми Матьё** (фр. *Jérémy Mathieu*; 29 қазан 1983, Люксёй-ле-Бен) — қорғаныс шебіндегі француз ойыншысы. .
## Клубтық мансабы
Жереми — футболды Францияның "Сошо" құрамасында бастаған. 2002 жылы Метьё өзінің ең алғаш кәсіби матчын Франция чемпионатында өткізеді және осы құрама сапында өзінің ең алғаш алапасына, яғни Францияның Кубогына қол жеткізеді (2004). Осы жеңістен соң Жереми Францияның "Тулуза" футбол құрамасына ауысады. Қуанышқа орай екінші маусым "Тулуза" үшін сәтті болады, олар Францияның үздік үштігіне кіріп Чемпиондар Лигасының бірінші кезеңіне жолдама ұтып алады. "Тулуза" сапында жақсы өнер көрсетіп жүрген Жереми басқада еуропалық құрамаларды қызықтырыды. Атап айтқанда: "Рома", "Бордо", "Джеона", бірақ Жереми ол құрамаларға барғысы келмеді. 2009 жылы "Тулуза" құрамасы мен Жереми арасындағы келісім шарттын уақыты өтіп, Матьё испанияның "Валенсия" атты құрамамен үш жылдың келісім шартқа тұрады.

6 желтоқсанда 2009 жылы Жереми Матьё өзінің ең алғаш голын "Атлетико Бильбао" құрамасына қарсы соғады және сол доп "Валенсия" үшін жеңісті болып табылады.
## Ұлттық мансабы
Жереми Матьё Францияның барлық жастық кезендерінде ойнады. 2007 жылы Жереми Францияның ұлттық құрамына словактарға қарсы ойынға шақырылады, бірақ ол ойында ол тек заманада отырады.

4 қазан 2011 жылы Жереми Матьёны Францияның бас жаттықтырушысы Лоран Блан ұлттық құрамаға шақырады. Матьёны "Еуро 2012" Чемпионатына іріктеу кезендегі Албания және Босния мен Герцеговина құрамаларына қарсы ойынға шақырады.
## Жетістігі
* Франциялық лиганың Кубок иегері: 2004 жыл
*Испания чемпионы: 2014/15, 2015/16
*Чемпиондар лигасы: 2014/15
*УЕФА суперкубогы: 2015
*Испания кубогы: 2014/15
## Дереккөздер
Санат:Франция футболшылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:Тулуза ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Тұңғыш жерсерік (ескерткіш)

**Тұңғыш жерсерік** - Мәскеу қаласындағы Мещанская ауданында орналасқан «Рижская» метроның қасында орналасқан мүсін ескерткіш.

## Ескерткіш туралы
1958 жылы «Рижская» метроның вестибюльдің қасында салынған. Бұл Жердің бірінші жасанды серігін қолында көтеретін жұмысшы. Оның тұғырында "Жердің бірінші жасанды серігін жасаушыларына. 1957 жылы" деген жазба бар. 


Soviet Union-1965-Stamp-0.12. Cosmonautics Day.jpg|Пошта маркасы


## Тағы қараңыздаршы
*Жердің жасанды серігі
*Ғарышкерліктің күні
*"Ғарыштың бойсұндырушыларына" ескерткіші
*Москва қаласындағы далалы мүсінінің тізімі
*Рижская алаңы

Санат:Ескерткіштер
Жак Картье

**Жак Картье** (; 1491, Сен-Мало — 1 қыркүйек 1557, Сен-Мало) — Франция саяхатшысы.  Джон Кабот  және Самюэль де Шампленмен бірдей Канаданың алғаш ашушысы болып есептеледі.

Солтүстік Американың француздармен отарлауының бастаушысы болып есептеледі. Солтүстік Американың жағалауына 3 рет экспедиция жасаған.  Әулие Лаврентий шығанағы мен Әулие Лаврентий өзенінің жағалауын картаға алғашқы рет түсіріп, сипаттаған. 

**1 экспедициясын** 1534 жылы 20 сәуірде алтын мен асыл тастар табу мақсатында бастаған. Бұл экспедицияға 2 кеме және 61 адам қатысқан. Жолға шығуға ай қалғанда ол Лабрадор түбегі мен Ньюфаундленд аралы арасындағы Белл-Айл бұғазына жетуді жоспарлаған.
Глуховка (Абай облысы)

**Глуховка** — Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл, Глухов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Бесқарағай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 62 км жерде, Ертіс өзенінің оң жағасында, Семей - Курчатов автомобиль жолының бойында, орманды-дала белдемінде орналасқан.

## Тарихы
1930 жылдың бас кезінде ұжымшар және орман шаруашылығының  орталығы, 1961 жылы тың жерлерді игеруге байланысты құрылған Ертіс көкөніс-сүт өндіру ұжымшарының орталығына айналды. 1997 жылдан бастап негізінде бірнеше шаруа қожалықтарына айналды. Глуховкада Жаңасемей орман шаруашылығы, орта мектеп, клуб, дәрігерлік пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Бесқарағай ауданы елді мекендері
Карлес Пуйоль

**Карлес Пуйоль Сафоркада** (, ; 13 сәуір 11978, Побла-де-Сегур, Испания) — испаниялық футболшы, қорғаушы, әлем және Еуропа чемпионы.
## Карьерасы
17 жасынан бастап Барселона академиясында тәрбиеленген. Осы клубта ғана ойнап, 593 матчта 18 гол соқты. Луис Энрикеден капитандық жолақты алды. Каталондықтар құрамында ойнай отырып, 6 рет Испания Чемпионы атанды, 2 рет Ел Кубогын, 3 рет Чемпиондар Лигасын, 6 рет Испания Суперкубогын, 2 рет Еуропа Суперкубогын және де 2 рет Дүниежүзілік чемпионатын жеңіп алған. 

Құрамада Пуйоль 100 матч өткізіп, 3 рет қарсылас команданың қақпасына гол салған. Ол 2000 жылғы Әлем Чемпионатында үздік ойын корсетті. Сонан соң 3 Әлем Чемпионатына қатысқан. 2010 жылы Испания құрамасы Әлем Чемпионы атанады, ал 2008 бен 2012 жылы Еуропа Чемпионы атанады.

## Характеристика
Пуйоль-қатты, ашулы, ызалы қорғаушы. Ол ортада және қапталдағы ойында өзін жаксы көрсете білген адам. Оның техникасы мен шыдамдылығы арқасында Сары Кағаздан құтылады. Баспен жаксы ойыны арқасында айыпсоққы көп жағдайда сәтті өтеді. 

## Фактілер
* Побла-де-Сегур қаласында ойнап бастағанда қақпашы болған.
* Карлес Пуйольдың Кеке атты ешкісі болған. Ол осы ешкіні баптап, күткен.
* 2011 жылдың қазанында Малена Коста атты модельді тастап кетеді. 2012 жылдың басында колумбиялық Жизель Лакутуре атты модельмен кездесіп жүргені болды.
* Қантардың 24-інші жұлдызында Мануэла Пуйоль Лоренцо атты қызы дүниеге келді. 2014 жыл.

## Құрамадағы ойыны
Пуйоль Испания құрамасында 2010 жылдан бері ойнаған. 2010 жылғы Әлем Чемпионатының жартылай финалдық матчта жалғыз голдың авторы атанды. Германияға қарсы матчта, бұрыштама добын қақпаға дәл бағыттай, Испанияны финалға шығарған.

## Жетістіктері

### Барселона
* Клубтар арасындағы Әлем Чемпионаты:(2) 2009, 2011
* Чемпиондар Лигасының чемпионы:(3) 2005/06; 2008/09; 2010/11
* Испанияның Чемпионы:(6) 2004/05; 2005/06; 2008/09; 2009/10; 2010/11; 2012/13
* Испанияның Суперкубок иегері:(2) 2009, 2011
* Испания Кубогының иегері:(2) 2008/09: 2011/12

### Испания құрамасы
* Еуропа Чемпионы: (2) 2008, 2012

* Әлем Чемпионаты: (1) 2010

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.sports.ru/carles-puyol/

Санат:13 сәуірде туғандар
Санат:Побла-де-Сегурде туғандар
Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының футболшылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Барселона С ФК ойыншылары
Санат:Барселона Б ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Бір клуб ойыншылары
Нагорный қорымы

**Нагорный Қорымы** б.з.б. 5-4 ғ-лардан сақталған ғұрыптық  жерлеу орындары. Ақтөбе обл., Мартөк  ауд., Нагорное а-ның оңт,-де 9-10 км  жерде. Ақтөбе - Маратөк автомоб. жолының  сол жағында, биік жотаның үстінде. 1981-1982ж. Орт. Қазақстан  археол. экпед. (жетек. М.Қ.Қыдырбаев  Ж. Құрманқұлов,Т.И. Кулик ) зерттеген.Қорымдағы оба саны 9. Обалар топырақтан үйіліп, іргесі ормен қоршалған. Обалардың көлемі әр түрлі, ең ірілерінің биікт. 2,5 м-ге жуық,диам.40 м-ге жетеді,қалғандарының  биікт. 0,5-1,5 м., диам. 10-25 м. Осы аймақта суландыру жүйесінің қондырғылары салынатын болғандықтан қорымдағы барлық обалар қазылып зерттеледі. Зерттеу нәтижесінде Бат.Қазақстанда  б.з.б. 1-мыңжылдықтың орта кезінде тіршілік еткен савромат-сармат тайпаларының әлеум. құрылымын, діни сенімін, материалдық мәдениетін, өнерінің даму дәрежесін көрсететін сан алуан қәбір құрылыстар мен бұйымдар табылып,  отандық археологияға тың серіпін әкеді. Нагорный қорымы кқп адам жерленген дромостық қабірлерімен ерекшелінеді. Аум. 200-250 метр квадрат шамасына жететін үлке ағаш құрылыстар астында кейде ор қазылып, ол 10-15 мәйіт орналастыруға жететіндей жасалынған мәйіттер мазарға бөренеден тұрғызылған арнаулы дәліз арқылы біртіндеп енгізілген. Мыс., 2- обаға 12 кісі жерленген, олардың 11-і жауынгерлер, біреуі жасөспірім қыз. Негізінен Н. қ-ндағы обаларда жерленген кісілер қалың етіп балшықпен сыланған еден үстіне жатқызылған. Кейбіреуін ағаштан жасалған зембілмен қойған.Жерленген адамдардың қасына олардың тірі кезінде атқарған қызметтерінен хабар  етеді. Мыс., қайтыс болған кісі ержүрек жауынгер, әскербасы болған жағдайда қару жарағымен, ат- әбзелдерімен жерленген.Сол сияқты абыз болса, тастан қашап, ғажап өрнектелген құрбандық ыдыстары, қола айналары, ал емшілерге қалталарға жеке-жеке салынған минералдар және де әсем өрнектелген кішкене керамика ыдыстарына сұйық емдік заттар құйылып қоятын болған. Олардың арасынан сабы сүйектен жасалған скальпель сияқты шағын пышақтар да табылды. Н. қ-нан алынған ахреол. деректер б.з.б. 5-4 ғ-лар кезінде Елек өз-нің оңт.жағалауында кең даланы мекен еткен савромат тайпаларының рухани және әлеум. дамуының жоғары сатыда болғандығын көрсетеді. Аң нақыштармен өрнектелген және құйып жасалынған қола, сүйек бұйымдар, олардың қолөнері мен  дүниетанымының биік дәрежеде болғандығын айғақтайды. Кейбір керамика бетінде таңбалар қазақ руларының таңбаларына ұқсас.

Дереккөздер: "Қазақ энциклопедиясы"  6 -шы  том Қ-Н
Нагай

**Юйцзюлюй Нагай** (*[[қытай тілі|қытайша:]]*郁久閭那蓋 ) (?-506) - Жужан қағанатының 8-ші билеушісі. Әкесі Юйцзюлюй Тухэчжэнь. Қытай деркектерінде теле тайпалар бірлестігі "Гаогюй" ("биік арба"деген мағынада) деген атаумен де кездеседі.

492 ж. Жужан қағанатында төңкеріс болып, телелердің билеушісі, Нагайдың немере інісі Юйцзюлюй Доулунь өлтірілді. Билікке Нагай ие болды. Ол басқыншылық ойпиғылдардан бас тартып, көрші мемлекеттермен бейбіт қарым-қатынастар орнатуға тырысты. Нагай билік басында тек бір жыл ғана боды. Нагай қайтыс болған соң, билікке оның ұлы Юйцзюлюй Футу (493-508) келді. Ол да әкесі жүргізген сыртқы саясатты жалғастырды.

## Дереккөздер

Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қытай императорлары
Санат:Қағандар
Санат:506 жылы қайтыс болғандар
Гобь Алтайы

**Гобь Алтайы** — Моңғолияның оңтүстігінде, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 500 км-ге созыла орналасқан таулы жота; Алтай  тауларының шығысындағы ең шеткі, аласа бөлігі. Солтүстігіндегі Хангай (*Хингай*) тауынан "Үлкен көлдер  аңғары" деп аталатын терең ойыс арқылы бөлінген. Біртіндеп аласарып, эрозиялық аңғарлар ұсақ шоқыларға бөлшектеніп, Гобь шөліне ұласады. Ұзаққа созылған тегістелу іздері айқын байқалады. Орташа биіктігі 1500-2000 метр, ең биік нүктесі солтүстік-батысындағы Баруун Богда Уул тауы (3957метр).

 

Палеозойлық кристалдық жыныстардан (гранит, порфирит, құмтас пен әктас) түзілген тау беткейлері төрттік кезеңнің шөгінділерімен көмкерілген, Қатты жер сілкіністері жиі болып тұрады (1957,1958).   Гобь Алтайында тым континенттік климат жаңғайында қалыптасқан шөлейттік және шөлдік өсімдіктер басым, тек солтүстік-батыстағы биік бөліктерінде жеклеген тоғайлар кездеседі. Субьальпілік шалғындар ормансыз жерлерде бірден құрғақ дала мен шөлейітке ұласады. Тау етектерінен көптеген ұсақ өзендер ағып шығады, жер асты суларының деңгейі біршама жоғары жерлерде егін егіледі. Көбінесе, жайылым ретінде пайдаланылады. Гобь Алтайында халық сирек орналасқан, олар қой, жылқы және түйе өсіріп, жартылай көшпелі өмір сүреді. 

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия таулары
Санат:Алтай
Аргау туы

Авторы Самуэль Рингиер-Силматтер болып саналатын Аргау мемлекеттік туы 1803 жылы қабылданды.
Ту екі бөлікке бөлінеді:
* Тудың қара түсті сол жақ бөлігінің ортасында екі көк түсті сызықпен үш бөлікке бөлінген толқын бейнеленген. Бұл — Аргау елінің шұрайлы жерінің және Ааре өзенінің белгісі. Ал екі көк сызық болса, Ройс және Лиммат өзендірін бейнелейді.

* Тудың ашық көк түсті оң жақ бөлігінде бебұрышты үш жұлдыз бейнеленген. Бұл — Кантонның негізгі үш бөлігінің: Баден графтігі, Фриктал және Дзе-Нью-Бэилис белгісі

## Сыртқы сілтемелер

*
Санат:Мемлекеттік тулар
Достай Төлемішұлы Раманқұлов

Достай Раманқұлов 1960 жылы қасиетті Түркiстан топырағында дүниеге келген.

Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

## Оқыған жерлері
* Қарапайым қазақ отбасында туылып, қазақ мектебiнде білім алған. Қ.Сәтбаев атындағы Ұлттық политехникалық университетiн бiтiрген. Кейiн Мәскеудің жоғары оқу орындарында білімін шыңдап қайтады. 
thumb|Достай Раманқұлов Нобель медалімен марапатталды
## Қызметі
* Елімізде Атом қуаты жөнінде комитет құрылғанда сонда қызмет істеді.
* АҚШ-тағы Қазақстан елшiлiгiнде ғылыми-техникалық кеңесшiсi болып еңбек етеді.
* 1998 жылдан берi Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттік ұйымында жұмыс iстейдi. 
## Жеке өмірі
Достай Раманқұлов бүгiнде Венада тұрады. Жары Әлия екеуі екі ұл өсіріп, үлкені Данияр сонда университетте, кішісі Дәурен мектепте оқиды.

## Дереккөздер

Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Түркістанда туғандар
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан инженерлері
Аднан Янузай

**Аднан Янузай** (алб. *Adnan Januzaj*; 1995 жылы 5 ақпанда Брюссель қаласында Бельгияда туылды) — бельгиялық футболшы, «Реал Сосьедад» футбол клубы мен Бельгия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Клубтағы мансабы
### Жастар клубы
Аднан Янузай Брюссель қаласында туылып, 5 жас аралығында «Брюссель» академиясына берілді. 2005 жылы оны «Андерлехт» академиясына шақырды. 2011 жылы наурызда, «Андерлехте» өткізген сәтті маусымынан кейін, 16-жасар Янузай Манчестер Юнайтедке 300 мың фунтқа көшіп кетті.
### Манчестер Юнайтед
2012/13 маусымда «Манчестер Юнайтедтің» 21 жасқа дейінгі құрамында өнер көрсетті. Янузай қосалқы командалардың ішіндегі ең үздік футболшы атанып, *Дензила Харуна* жүлдесін алды. 2013 жылы 19 мамырда Аднан негізгі құрамның «Вест Бромвич» клубына қарсы ойынға шақырылды, бірақ алаңға шыққан жоқ. 2013/14 маусымы басталмас бұрын Янузай негізгі құрам тізіміне қосылып, жаттығу мачтарына Азияға барды.

**2013/14 маусымы**

13 шілдеде Янузай алғаш матчын «Сингх жұлыздарына» қарсы өткізіп, 90 минут бойы алаңда жүрді. 29 шілдеде Аднан МЮ үшін алғаш голын «Китчи» командасына қарсы соқты. 
нобай|солға
Ресми алғашқы матчын Англия Суперкубогінде 84 минутта Робин ван Персиді ауыстырып өткізді.

2013 жылы 14 қыркүейкте Аднан алғаш рет АПЛ-дағы матчын ауысып кіріп, «Кристал Пэласқа» қарсы өткізді. 5 қарашада алғаш рет негізгі құраммен алаңға кіріп, «Сандерленд» клубына қарсы 2 гол соқты.

2013 жылы 19 қазанда Аднан Янузай «Манчестер Юнайтедпен» 5 жылдық контракка қол қойды.
## Ұлттық құрамада
Янузай  Бельгияның азаматы болса да, оның Албания, Сербия, Косово, тіпті Түркия құрамаларына қатысуға құқығы бар еді. Бірақ 2014 жылы Янузай Бельгия құрамасына ойнауды жөн көрді. 13 мамырда Бельгияның бас бапкері Марк Вильмотс оны әлем чемпионатына қосты. 26 мамырда Аднан алғаш ойының Люксембургқа қарсы жолдастық матч өткізді. Алайда ФИФА бұл матчты регламент бұзылғаны үшін жойып жіберді. Қайтадан алғашқы матчын Янузай 7 маусымда Тунис құрамасына қарсы өткізді. 26 маусымда Аднан алғаш рет әлем чемпионатындағы матчта Оңтүстік Кореяға қарсы негізгі құраммен өткізді.
## Жетістіктері
### Манчестер Юнайтед
* Англия Суперкубогінің иегері: 2013
### Жеке
* Дензила Харун жүлдесі: 2013
* Blue Stars/Fifa Youth Cup алтын добы: 2013
* Gazzetta Dello Sport журналы бойынша Еуропадағы үздік жас футболшы: 2014
## Сыртқы сілтемелер
* Манчестер Юнайтедтің ресми сайтында профилі

Санат:1995 жылы туғандар
Санат:Бельгия футболшылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Иван Гашек

**Иван Гашек** (чех. *Ivan Hašek*; 6 қыркүйек 1963 жыл, Местец-Кралове, Чехословакия) — Чехословакия елінің футболисті, жаттықтырушысы, Чехословакияның 5 мәртебелі чемпионы, 3 мәртебелі Чехословакияның кубогының иегері. Иванның позициясы - орталық жартылай қорғаушы. 1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.
## Мансабы
### Клубтағы мансабы
21 жыл жүрген кәсіпқой мансабы ішінде Иван Гашек «Спарта Прага», «Страсбур», «Санфречче Хиросима» және «ДЖЕФ Юнайтед Итихара Тиба» сияқты клубтарда ойнаған. Чехияда 2 рет жыл ойыншысы болып аталды (1987, 1988).
### Ұлттық Құрама
Ұлттық құрама ішінде 55 матч ойнады. Осы 55 матч ішінде 5 гол қақпаға қақты. 1990 жылы өткен әлем чемпионатына қатысқан. Сол чемпионатта өз командасының капитаны болып, ширек финалға дейін жетті командасын жеткізді.
### Бапкер мансабы
1999 жылы қорғаушы мансабын бітіріп, футболмен қатысты жұмысты жалғастыру деген шешімді қабылдап, бапкер мансабын бастады. Иван Гашек өзінің бұрынғы «Спарта» және «Страсбур» клубтарының бапкері болып, Спартаны 2 рет чемпион етті. Осыған қоса ол «Виссел Кобэ», «Әл Васль», «Сент-Этьен», «Әл-Ахли» клубтарының бапкері болды. Шілдеден қазанға дейін Чехия құрамасының бапкері болды, бірақ 2010 жылы Чехия құрамасының жеңілісінен кейін Чехия құрамасынан бас тарты. 

Қазір Иван Гашек Чехия елінің футбол президенті. 

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Чехословакия чемпионы: 1983–84, 1984–85, 1986–87, 1988-88, 1988–89
* Чехословакия кубогы: 1983–84, 1987–88, 1988–89

### Бапкер ретінде

; Спарта Прага

* Чехия чемпионы: 1999–2000, 2000–01

; Әл-Ахли Дубай

* БАӘ чемпионы: 2009–10
* БАӘ суперкубогы: 2008–09

; Әл-Хилал Эр-Рияд

* Сауд Арабиясы ханзадазы мұрагерінің кубогы: 2011–12

### Жеке

* Чехословакия жыл футболшысы: 1987, 1988

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.fotbal.cz/c/nat/players/viewstat.asp?name=HasekIvan 
* http://www.national-football-teams.com/player/20141/Ivan_Hasek.html

Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия тұлғалары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спарта Прага ФК ойыншылары
Санат:Страсбур ФК ойыншылары
Санат:Алфавит бойынша футболшылар
Санат:Чехословакия футболшылары
Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Чехия футбол жаттықтырушылары
Санат:Спарта Прага ФК жаттықтырушылары
Санат:Страсбур ФК жаттықтырушылары
Санат:Виссел Кобе ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Васл ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Ахли Дубай ФК жаттықтырушылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК жаттықтырушылары
Санат:Катар СК жаттықтырушылары