Мецамор

**Мецамор** () — Арменияның Армавир облысындағы қала.
2026 жылғы жағдай бойынша Мецамор халқының саны 9 200 адамды құрады. Мецамор Армениядағы 59 қаланың бірі және халқы бойынша 40-шы орында.

## Географиялық сипаттамасы
Мецамор Арменияның батыс-орталық бөлігінде, Арарат жазығында, Ереваннан батысқа қарай 35 шақырым және облыс орталығы Армавирден шығысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан.
Қала теңіз деңгейінен орташа есеппен 855 метр биіктікте, атом электр стансасы қаланың тұрғын ауданынан шамамен 4 шақырым солтүстікте орналасқан.

## Тарихы
Қазіргі Мецамор — біздің дәуірімізге дейінгі 5 мыңжылдықтан бастап XVIII ғасырға дейін өмір сүрген және XIX ғасырдың аяғында толығымен жойылған ежелгі мецамор елді мекені мен бекінісінің атымен аталған Арменияның қаласы.
Бекініс жанартау төбесінің барлығын және айналасындағы аумақтың бір бөлігін алып жатыр. Ыстық бұлақтарға бай бұл аймақ ежелгі қоныстың пайда болуына және ұзақ уақыт бойы өмір сүруіне мүмкіндік берді, ол басқа армян қоныстарымен бірге қиратылып, қараусыз қалды.

1965 жылы геолог Корюн Мкртчянның басшылығымен Мецамор ежелгі қаласы мен бекінісінің орнында қазба жұмыстары басталды. Ұзақ мерзімді жұмыс нәтижесінде 22 000-нан астам сирек кездесетін артефактілер табылды, олар кейінірек бекіністе ашылған тарихи-археологиялық мұражайдың көрмесіне енгізілді.

1970 жылы ежелгі қалаға жақын жерде Армения атом электр станциясының (ААЭС) ауқымды құрылысы басталды, нәтижесінде толығымен қираған ежелгі мекенде жаңа қоныс пайда болды. Қоныс тұрғындарының көпшілігі, кейінірек қала тұрғындары бастапқыда екі энергоблоктың құрылысында жұмыс істеді, кейінірек АЭС-ті күтіп ұстауға қатысты.
АЭС-тің бірінші энергоблогы 1976 жылы, екіншісі 1980 жылы пайдалануға берілді. 1983 жылы құрылыс жобасы бекітілгеннен кейін 3 және 4 блоктардың құрылысы басталды. Алайда, 1986 жылғы Чернобыль апаты Кеңес және Армения үкіметтерінің шешімімен барлық құрылыс жұмыстарының тоқтатылуына әкелді.
1988 жылы Армениядағы жойқын жер сілкінісі, станцияның жұмысына ешқандай әсер етпесе де, Армения билігін АЭС-тің 1-блокын жабуға мәжбүр етті. 1972 жылы Мецамор кентке айналып, ал 1992 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Мецамор — Армениядағы ірі энергетикалық орталық. Қала экономикасы толығымен Мецамор атом электр стансасына негізделген, ол елдің электр энергиясының 40%-ын қамтамасыз етеді (2015 жылғы жағдай бойынша).
Арарат жазығының құнарлы жерінде орналасқан көптеген тұрғындары ауыл шаруашылығымен айналысады. Қала жүзімдіктермен қоршалған, бұл шарап жасаудың дамуына айтарлықтай үлес қосады.

2001 жылдан бастап қалада екі мемлекеттік мектеп жұмыс істейді: Чарльз Азнавур атындағы өнер мектебі, аймақтық кешен, аурухана және Әулие шіркеуі. Қалада 1980 жылы ашылған үлкен спорт кешені бар, оған екі бассейн және жабық спорт залдары кіреді.

## Көрнекі орындары
Мецамор — ежелгі археологиялық қазба жұмыстарымен және қола дәуіріне жататын Мецамор қамалымен әйгілі. Ежелгі заманда қамал аймақтың экономикалық, саяси және мәдени өмірінің орталығы болған.
Мецамордағы ең көрікті жерлер:
* **Мецамор археологиялық мұражайы** — бұл мұражай Арменияның ерекше мәдени мұрасын көрсетеді және бір кездері аймақта гүлденген ежелгі өркениеттер туралы түсінік береді. Мұражайда қола дәуірі, темір дәуірі және эллиндік кезеңдерден қалған қару-жарақтар, зергерлік бұйымдар, керамика және басқа да артефактілер қойылған.
* **Мецамор бекінісі** — Тух-Манук бекінісі деп те аталатын бұл ежелгі бекініс Мецамор маңындағы төбенің басында орналасқан. Бекініс қола дәуіріне жатады және темір дәуірінде өзінің шарықтау шегіне жеткен. Бұл жаяу серуендеушілер мен табиғат әуесқойлары үшін танымал орын.
* **Әулие Ованнес шіркеуі** — бұл тарихи армян апостолдық шіркеуі. 17 ғасырда салынған бұл армян сәулет өнерінің тамаша үлгісі. Ішкі көрінісі інжіл көріністерін бейнелейтін әдемі фрескалармен безендірілген.
* **Карахунж обсерваториясы** — сондай-ақ армян Стоунхенджі деп те аталады, төбенің басында орналасқан ежелгі обсерватория. Шамамен 7500 жылдық деп есептеледі және ежелгі армяндар астрономиялық бақылаулар үшін пайдаланған.

## Галерея

Panoramic view of Metsamor town.jpg|Қала панорамасы
Metsamor.jpg|2023 жылғы қала көрінісі
Sport Complex.jpg|Спорт кешені
Metsamor nuclear power plant, cooling towers (Armenia, June 2015).jpg|Мецамор атом электр стансасы 2025


## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Армавир облысындағы қала