open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кілегейлілер бөлімі (Слизевики)

**Кілегейлілер бөлімі** (*Слизевики*) — Myxophyta. Бөлімнің құрамында 500-дей түр бар. Талломы клеткаларға дифференциацияланбаған және тұрақты формасы болмайтын көп ядролы, цитоплазмалық масса - плазмодий түрінде болады.

Оның мөлшері (размері) үлкен - диаметрі бірнеше ондаған сантиметрге жетеді.
Кілегейлілер гетеротрофты өсімдіктер, негізінен сапрофиттер, сиректеу паразиттеріде кездеседі. Сапрофиттерінің плазмодийі көп жағдайда сары, қызғыштау және басқада түстерге боялған немесе түссіз болып келеді. Олар субстратпен қорек және су бар жерлерге қарай жылжып отырады, бірақ ашық, күн түсетін жерлерден қашып жүреді.
Кілегейлілер секундына 0,4 мм. жылдамдылықпен қозғалады. Қор заттары жиналған сайын (шыны майы, гликоген, ақуыз) плазмодийі ашық құрғақ жерге жылжып шығады да, көптеген споренгийлер береді. Оның әрқайсысының қалың қабықшасы болады. Көптеген түрлерінің спорангилері жастықша тәрізді эталий деп аталынатын жиынтық түзеді. Оның барлығына ортақ қатты қабықшасы болады. Эталилері мен спорангилерінің ішіндегі заттары мейоз жолымен бөлініп бір клеткалы спораларға айналады. Көптеген түрлерінің цитоплазмалық массасынан *капиллиций* деп аталынатын жіпшелер түзіледі. Бұл жіпшелер бойына суды көп жинайды (гигроскопичный) және эталидің немесе спорангилердің қабықшалары жарылған соң споралардың шашылуын қамтамасыз етеді. Споралары қолайлы жағдай туғанда өседі. Көп жағдайда әр спорадан бірден төртке дейін зооспора түзіледі және олар бөлінуге қабілетті болып келеді. Зооспоралар талшықтарын тастап миксамебаларға айналады. Миксамебаларда көбеюге қабілетті болып келеді. Жыныстық процесі миксамебалардың, кейде зооспоралардың қосылуы арқылы жүзеге асады. Нәтижесінде олардан диплоидті миксамебалар пайда болады. Осы миксамебалардан диплоидты плазмодийлер түзіледі. Өмірлік циклында диплоидты фазасы басым болып келеді. Паразит миксомицеттердің спарангилері болмайды. Споралары миксомицеттердің осы тобының иесі болып табылатын өсімдіктердің клеткаларында жиналады.

## Классификациясы
Кілегейлілер бөлімі мынадай кластардан тұрады: 
* Протостелділер класы (*Protostelіomycetes*), 
* Миксогастралар немесе нағыз кілегейлілер класы (*Myxogasteromycetes*), 
* Плазмодиофоралар класы (*Plasmodіophoromycetes*), 
* Акразиалар немесе клеткалы кілегейлілер класы (*Acrasіomycetes*). 
Осылардың ішіндегі ең кең тарағаны плазмодиофоралар класы .

## Дереккөздер
Капустаның ольпидиумы

**Капустаның ольпидиумы** (*Oplpіdіum brassіcae*) — капустада өмір сүретін паразит. Ольпидиуммен зақымданған капустаның көшетінің тамыры мен гипокотилінің (подсемядольное колено) бір бөлігінің сырты қарайып сола (шалбарлана) бастайды. Соған байланысты мұны *қаратүбір ауруы* деп атайды. Қабықтың клеткасында ольпидиумның талломы көп ядролы цитоплазманың бір бөлігі ретінде көрінеді. Олардан формасы шарға ұқсас, түтік тәрізді мойны бар зооспорангилер жетіледі. Осы зооспорангилердің мойындары арқылы сыртқа зооспоралары шығады. Зооспоралар зақымданбаған өсімдіктерге жақындап олардын эпидермисіне жабысады содан соң, өзінің ішіндегі заттарын осы өсімдіктің клеткарына құяды. Сол жерде ольпидиумның ядросы бөліну арқылы көбейіп, алдымен жаңа плазмодилер, содан соң зооспорангилер түзеді. Қолайлы жағдайда альпидиумның өмірлік циклы 2-3 күнге созылады. Жыныстық процесі изогамиялы. Гаметалары қосылып, жылжып отыруға қабілетті, екі талшықты зигота түзеді. Зиготада зооспоралар секілді ауруға шалдықпаған өсімдікті зақымдай алады, бірақ ол қалың қабықшаға оранып циста түзеді де, қыстап шығады. Өсе келе зигота мейоз жолымен бөлініп плазмодий түзеді. Осы плазмодий келешегінде көптеген зооспорангилерге айналады.

## Дереккөздер
Қастауыш

**Қастауыш** (*Clavіceps purpurea*) — қарабидайдың және көптеген астық тұқымдастардың паразиті. Осы өсімдіктердің масақтарында дәннің орнына бірнеше мицелийлердің тығыз өрімделуінен құралған, (плехтенхимадан тұратын) қарауытқан қызғылт түсті қастауыштан склероцийлері (мүйізшесі) пайда болады. Оның шет жағындағы гифаларының қабықшалары қалың, түсі қара - қошқыл болып келеді. Орталық бөлігіндегі гифаларының қабықшалары керісінше жұқа және олардың ішінде артық қор заттары (май тамшылары және гликоген) жиналады. Склероцийлері топырақта қыстап шығады да, астық тұқымдастары (қарабидай) гүлдей бастаған кезде өседі. Олардың үстінде жіңішке ұзын сағақтың басында шорланып шоқпарланған стромалар пайда болады. Строманың бетінде, үстінде арнайы тесіктері бар бүртіктер (перитецийлер) қалыптасады. Перитецийлердің ішінде ұзынша лента тәрізді қалталар пайда болады, ал әрбір қалтада, сегізден жіңішке аскаспоралар жетіледі. Пісіп жетілген аскаспоралар сыртқа шашылып қарабидайдың гүлдеп тұрған масағына түседі де өседі. Олардан гүл түйінінде мицелий пайда болады. Осы мицелийлерден конидийлер бөлініп шығады, ал оларды насекомдар (құрт-құмырсқалар) бір масақтан екінші масаққа тасиды. Саңырауқұлақтың мицелийі масақтың үстіне тәтті шырындар бөліп шығарады, сол себептенде оған насекомдар үйір келеді. Конидий өсе келе гүл түйініне өтіп мицелий түзеді. Мицелийлер күзге қарай қатайып жаңа склероцийға айналады. Склероцийдің үстінде өз тіршілігін тоқтатқан гүл түйінімен аналықтың мойны қалып қояды. Ал склероцийдің бойына артық қор заттарымен улы зат - эрготин жиналады .

## Дереккөздер
Крахмал дәндері

**Крахмал дәндері** — өсімдіктің ең кең таралған және аса қажетті қорлық заттарының
бірі. Крахмал дәндері барлық мүшелердің жасушаларында кездеседі, әсіресе олар
өсімдіктің дәндерінде және түрі өзгерген жерасты сабақтарында (түйнектерінде, баданаларында, тамырсабақтарында) көптеп жиналады. Крахмал дәндері тек пластидтерде ғана түзіледі. Жоғарыда айтылғандай хлорпластарда алғашқы крахмалдың дәндері пайда болады. Бірақта олар, бұл жерде көптеп жиналмайды. Ферменттердің көмегімен алғашқы крахмалдар қантқа айналады және глюкоза түрінде жапырақтан өсімдіктің басқа мүшелеріне тасымалданады (яғни беріледі). Қанттың екінші рет крахмалға айналуы лейкопластарда жүреді (амилопластарда). Екінші рет крахмал дәндерінің түзілуі амилопластың стромасының белгілі бір жерінен басталады. Ондай жерлерді *крахмалдың түзілу орталығы* деп атайды. Крахмал дәндерінің өсуі жаңа қабаттардың пайда болуы арқылы жүреді. Іргелес қабаттарда жарықтың сәулесінің сынуының көрсеткіштері әр түрлі болуы мүмкін, сондықтанда олар микроскоппен көрінеді. Қат-қабаттылық центрлес шеңберлі және эксцентрлі болып келеді. Крахмал дәндерінің өсуіне байланысты амилопластың стромасының көлемі кішірейеді және белгілі бір кезеңде оның қабатының жұқаратындығы сонша, оптикалық микроскоппен мүлдем көрінбей қалады. Бірақ та екінші реттік крахмал дәндерінің сыртында барлық уақытта екі мембраналы қабықшаның және строманың жұқа қабатының болатындығын естен шығармау керек. Егер амиллопласта, айналасына крахмалдың қабаттары жиналатын бір орталық болса, онда қарапайым дәндер түзіледі. Ал егер екі немесе оданда көп орталық болса, онда күрделі дәндер түзіледі. Жартылай күрделі дәндер мынадай жағдайда пайда болады. Егер крахмал алдымен бірнеше нүктелердің айналасында жиналса, содаң соң қарапайым дәндердің шеттері түйіскеннен кейін барып, олардың айналасында барлығына бірдей ортақ қабаттар пайда болса. Крахмал дәндерінің көлемі үлкен мөлшерде ауытқып отырады. Мысалы, картопта олардың диаметрі 100 мкм. жетеді, бидайда және қарабидайда крахмал дәндерінің диаметрі 2-9 мкм. ден аспайтын, ұсақ түйіршіктерден 30-40 мкм.- ге дейін жететін үлкен дәндерге дейін болады, ал жүгерінің крахмал дәндерінің диаметрі 5-тен 30 мкм. дейін барады. Крахмал дәндерінің формасы, мөлшері, құрылысы өсімдіктердің әрбір түрлеріне, кейде тіптен әрбір сортқа ерекше тән болып келеді. Бұл жағдайды ұнның құрамына анализ жасағанда үнемі ескеріп отырады .

## Дереккөздер
Албания сыртқы саясаты

**Албания сыртқы саясаты** () — Албания басқа үкіметтермен және халықтармен қарым-қатынасы болып табылады. Сыртқы байланыстар Тиранадағы Сыртқы істер министрлігі арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі министр — Игли Хасани. Біріккен Ұлттар Ұйымындағы қазіргі елшісі — Ферит Ходжа.

Албания 1912 жылы 28 қарашада тәуелсіздігін жариялаған Оңтүстік Еуропа мен Жерорта теңізіндегі егемен ел. Оның сыртқы саясаты барлық елдермен достық қарым-қатынаста болуға тырысып, комплементерлік саясатты ұстанды. 1990 жылы коммунизм ыдырағаннан бері Албания еуропалық және халықаралық істердегі жауапкершілігі мен позициясын кеңейтіп, дүние жүзіндегі басқа халықтармен достық қарым-қатынасты қолдап, орнатты.

Албанияның сыртқы саясатын анықтайтын негізгі факторларға геосаяси орналасу, халық саны, экономикалық дағдарыс және бүкіл әлемдегі албан диаспорасымен байланыстар жатады. Ол сондай-ақ ЕО-мен (ең алдымен Хорватия, Франция, Германия, Италия), Балқан елдерімен (ең алдымен Косово, Грекия және Солтүстік Македония), араб әлемімен, Канадамен, Қытаймен, Түркиямен, Израильмен, Үндістанмен, Жапониямен, Оңтүстік Кореямен, Швейцариямен, Ұлыбритания және АҚШ пен берік дипломатиялық қарым-қатынаста.

Албанияның сыртқы саясатының негізгі мақсаттары: Албанияның Еуропалық Одаққа қосылуы, Косовоның халықаралық тану, Чам албандарының шығарылуын мойындау, Черногориядағы, Солтүстік Македониядағы, Грекиядағы, Сербиядағы, Италиядағы албандарға көмектесу және құқықтарын қорғау.

Албания 15 елден тұратын Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне екі жылдық мерзімге, 2022—2023 жылдарға мүше болуға дауыс берді.

## Шолу
Албания үкіметі көршілес Косоводағы оқиғаларға, әсіресе Дейтон келісімінен кейінгі кезеңге алаңдады. 1999 жылы Косово соғысы кезінде, сондай-ақ косоволық албандарды сербтердің этникалық тазартуымен қатар елге босқындардың келуімен Албанияның АҚШ-тың одақтасы ретіндегі мәртебесі расталды. Албания АҚШ жалпы қолдаушы ретінде пайда болды. Америка Құрама Штаттарын қолдау ислам әлемінің басқа елдерімен салыстырғанда мұсылман көпшілігі (халқының 56%) Албанияда 95% деңгейінде жоғары болып қалды.

## Тағы қараңыз
* Албания азаматтарына қойылатын визалық талаптар

## Дереккөздер

Санат:Албания сыртқы саясаты
Санат:Албания саясаты
Албаниядағы сайлаулар

**Албаниядағы сайлаулар** () — Албанияда кезекті сайлауды өткізу Конституциямен және парламент қабылдаған заңнамамен бекітілген. Парламентте (Кувенди) төрт жылдық мерзімге сайланатын 140 депутат бар. Сайлау жүйесі ашық тізімдегі пропорционалды өкілдік болып табылады. Елдің 12 әкімшілік аймағына сәйкес келетін 12 көп мандатты сайлау облысы бар. Кез келген сайлау округі шегінде партиялар 3 пайыздық, ал сайлау алдындағы коалициялар 5 пайыздық дауыс шегінен өтуі керек.

Бұл сайлау жүйесі 2008 жылдың қарашасында аралас мандатты жүйені ауыстырды. Ескі жүйе бойынша 100 депутат тікелей сайлаушылардың шамамен тең саны бар бір мандатты сайлау округтерінде сайланды. Олардың 40-ы рейтингі бойынша партиялардың немесе партиялық коалициялардың көп атаулы тізімдерінен сайланды. Партия немесе партиялық коалиция депутаттарының жалпы саны сайлаудың бірінші турында осы партияның немесе коалицияның ұлттық ауқымда жеңіп алған жарамды дауыстарына барынша жақын дәрежеде пропорционалды болуы тиіс. Сайлаудың бірінші турында ұлттық шкала бойынша жарамды дауыстардың 2,5%-дан азын алған партиялар мен 4%-дан аз дауыс алған коалициялар тиісті көп атаулы тізімнен пайда көрмеді.

Бұл өзгерісті кішігірім партиялар сынға алды, бірақ екі негізгі партия қолдады. Бұл Албанияның еуропалық интеграциясына жасалған маңызды қадам деп саналды. Басқа өзгерістер бас прокурордың өкілеттігін бес жылға дейін шектеуді, сенімсіздік білдірген жағдайда мерзімінен бұрын сайлауды мәжбүрлеуді және президентті сайлау үшін қажетті көпшілікті депутаттардың бестен үштен жартысына дейін қысқартуды қамтыды.

Президентті парламент сайлайды.

Албанияда екі немесе үш күшті партия және сайлауда табысты болған бірнеше басқа партиялар бар көппартиялық жүйе бар.

## Тағыда қараңыз
* Сайлау жүйесі

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы сайлаулар
Рим папаларының тізімі

[thumb|[Әулие Петер базиликасы|Әулие Петр базиликасында жерленген папаларға арналған ескерткіш тақта (олардың латын тілінде аттары және жерленген жылы)]]
**Рим папасы** ( — «римдік понтифик»; немесе  — «жоғарғы егемен понтифик») — халықаралық құқықта бұл ерекше егеменді тұлға (), өйткені ол бір мезгілде биліктің үш ажырамас функциясына ие:
* Қасиетті Тақтың басшысы.
* Әулие Петр (алғашқы Рим епископы) мұрагері ретінде, Католик шіркеуінің көрінетін басшысы және оның жоғарғы иерархы.
* Ватикан мемлекетінің басшысы.

Антипапа — Католик шіркеуінде бұл заңсыз Рим папасы атағын алған адамның әдеттегі атауы. Әдетте, бір мезгілде папалық санға  үміткерлердің қайсысы заңды папа, ал кім антипапа болды деген сұрақ олардың біреуінің жақтастарының тарихи «жеңісінен» кейін шешілді. Папалар сериялық нөмірді қабылдаған кезде, әдетте, антипапа танылған Папаның нөмірі ескерілмейді. Шіркеу антипапаларды мойындамаса да, жыл сайын шығатын «Annuario Pontificio» ресми анықтамалығында олардың есімдері жақшаға алынған понтификтердің тізілімінде көрсетілген.

## Тізім
**<span style="background-color:#fec">Антипапалар бөлек түспен белгіленген**.
### I ғасыр

### II ғасыр

### III ғасыр

### IV ғасыр

### V ғасыр

### VI ғасыр

### VII ғасыр

### VIII ғасыр

### IX ғасыр

### X ғасыр

### XI ғасыр

### XII ғасыр

### XIII ғасыр

### XIV ғасыр

### XV ғасыр

### XVI ғасыр

### XVII ғасыр

### XVIII ғасыр

### XIX ғасыр

### XX ғасыр

### XXI ғасыр
}Франциск (17 желтоқсан 1936 – 21 сәуір 2025)
|Хорхе Марио Бергольо
|align="center"| 13 наурыз 2013 ||align="center"|21 сәуір 2025
| Буэнос-Айрес, Аргентина
| Жаңа Дүниеден және Иезуит орденінен шыққан бірінші папа.
|-
|align="center"|26740px
|align="center"|105px
|align="center"|XIV Лео(14 қыркүйек 1955 туған)
|Роберт Фрэнсис Превост
|align="center"| 8 мамыр 2025 ||align="center"|
| Чикаго, Америка Құрама Штаттары
| Америка Құрама Штаттарында туған тұңғыш папа.
|}

## Ең ұзақ 10 понтификат

## Ең қысқа 11 понтификат
Кестеге 752 жылы сайланған II Стефан кірмейді. Ол сайланғаннан кейін 2-ші күні қайтыс болды. Стефан канондық ережелерді сақтай отырып сайланғанымен, ол понтификтің міндетін атқаруға кіріспеген. 1961 жылдан бастап ол заңды Рим папасы болып саналмайды.

## Дереккөздер


Санат:Мемлекет басшыларының тізімі
Санат:Монархтар тізімдері
Баку су спорты сарайы

**Су спорты сарайы** () — Әзербайжандағы Баку бульварының жаңа бөлігінде орналасқан және жалпы ауданы 72 000 шаршы метрді құрайды.

## Құрылыс тарихы
нобай|солға|Спутниктік суретте құрылыс кезіндегі су спорты сарайы
2012 жылғы 30 тамызда Баку қаласында су спорты сарайын салу туралы қаулы қабылданды.

Сарайдың дизайны бойынша жұмысты Рафаэль Әскеров аяқтады.

2013 жылдың 19 сәуірінде Су спорты сарайының іргетасын қалау рәсімі өтті.

2015 жылдың 20 сәуірінде Су спорты сарайының ашылуы өтті. Ашылу рәсіміне Әзірбайжан Республикасының Президенті Ильхам Әлиев пен оның жұбайы, «Баку-2015» бірінші Еуропалық ойындарын ұйымдастыру комитетінің төрағасы Мехрибан Әлиева қатысты.

## Сипаттамалары
нобай|оңға|Олимпиадалық жүзу бассейні
Су спорт сарайында үш жүзу бассейні бар. Негізгі бассейннің ұзындығы – 50 м, ені – 25 м, тереңдігі – 2,5 м. Бұл бассейн жергілікті және халықаралық деңгейдегі әртүрлі су спорт түрлерінен жарыстарға арналған.

Негізгі залда орналасқан биіктіктен секіруге арналған бассейннің ұзындығы – 25 м, ені – 20 м. 1, 3, 5, 7½ және 10 метр биіктіктен секіруге арналған бес сатылы платформа бар.

Сарайда фитнес-залдар, мейрамхана, конференц-залдар, кеңселер, киім ауыстыратын бөлмелер, қызметтік және қосалқы үй-жайлар жұмыс істейді.

Сарай аумағында көмекші ғимараттар мен қондырғылар, 500 автокөлікке арналған жерүсті тұрағы салынуда.

Залдың сыйымдылығы – 6 мың көрермен.

Сарай Халықаралық жүзу федерациясының талаптарына толық жауап береді.

## Жарыстар
2015 жылдың маусым айында сарайда бірінші Еуропа ойындары аясында жүзу, синхронды жүзу және суға секіру бойынша жарыстар өтті.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан стадиондары
Санат:Баку спорттық құрылыстары
Санат:Спорттық ғимараттар
Гәнжә қалалық стадионы

**Гәнжә қалалық стадионы** () — Әзербайжандағы Гәнжә қаласының басты стадионы. Әзірбайжан премьер лигасында ойнайтын "Қапаз" футбол клубының үй аренасы.

## Тарихы
1960 жылдары салынған Гәнжә қалалық стадионы орталық қалалық стадион болып табылады және 26 120 көрерменге арналған. Стадион Әзербайжандағы атақты клубтардың бірі «Қапаз» ФК 1995, 1998, 1999 жылдары үш рет республика чемпионы атанған және 1994, 1997, 1998, 2000 жылдары төрт рет Әзірбайжан кубогын жеңіп алған клуб үшін үй аренасы болып табылады.

## Қайта құру
Жарамсыз болып қалған стадионды бірнеше рет қайта қалпына келтіріп, жөндеуге әрекет жасалды, бірақ басталған жұмыс әр жолы аяқталмай қалды.

2011 жылдың қарашасында ӘФФҚ президенті Ровнаг Абдуллаев Гәнжә стадионын қайта құру жоспары дайындалып жатқанын, ол аяқталғаннан кейін 2012 жылы қажетті жұмыстар басталатынын мәлімдеді.

2013 жылы ӘФФҚ президенті Ровнаг Абдуллаевтың тапсырмасымен тағы бір әрекет жасалды. ӘФФҚ бас хатшысы Елхан Мамедовтың айтуынша, жөндеу жұмыстары 2013 жылдың тамыз айында басталуы керек еді, бірақ нақты қадамдар жасалмады. Ақырында, 2023 жылы стадион қайта жөндеуге жабылды. Қазіргі уақытта стадион толығымен бұзылып, құрылыс жұмыстары жоспарланды.

## Мекенжайы
Стадион Гәнжә қаласы, Ататүрік даңғылы, AZ2012 мекенжайында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша стадиондар
Санат:Әзербайжан футбол стадиондары
Санат:Гәнжә ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Қапаз ФК
Дениз Текин

**Дениз Текин** (7 маусым 1997 жыл, Измир, Түркия) — түрік музыканты және ән авторы. «Beni Vur», «Bende Bir Problem Var» и «Hep Oturup Bekledim» сияқты әндерімен танымал.

## Өмірбаяны
Дениз Текин Түркияның Эгей аймағындағы Измир қаласында 1997 жылы 7-маусымда мемлекеттік қызметкердің отбасында дүниеге келген және алғашқы жылдарын Конакта өткізген. Ата-анасы мемлекеттік секторда тіс дәрігері болғандықтан, оның балалық шағы әртүрлі провинцияларда өтті. Алдымен ол отбасымен Мардинге барып, бастауыш мектепті сонда бітірді. Кейін орта және жоғары білімді Газиантепте алды. Музыкаға деген қызығушылығы әкесінің қолдауымен пианино мен флейтада ойнаудан басталды.
Мектепте оқып жүргенде ол бірден музыкалық топтарға қосылды. Dafed лақап атымен ол өзінің жазбаларын әртүрлі музыкалық орындарда бөлісті (SoundCloud) және белгілі бір әндерге каверн жасау арқылы көпшіліктің назарын аударды.

Жеткілікті аудитория жинаған ол Стамбул, Анкара, Измир, Анталия сияқты ірі қалаларда концерт берді.
Газиантептен кейін Богазичи университетінде батыс тілдері мен әдебиетін оқи бастады. 2017 жылы 19 жасында ол тоғыз әннен тұратын «Козахатч» атты алғашқы студиялық альбомын шығарды. Кейін Стамбулда «Bende Bir Problem Var» әніне бейнебаян түсірді.

2017 жылдан кейін ол Джан Озанмен бірге бірнеше ән шырқады. 2019 жылы ол Шанышер және басқа 19 рэпер шығарған «Сусамам» наразылық рэп әніне қатысып, Түркиядағы әйелдер құқығы туралы ән айтты.
2022 жылы ол Дилан Балкай және Гива Флавамен бірігіп, Мана атты үш әннен тұратын EP шығарды. 2023 жылдан бастап бас гитарада ойнайды. Дениз Текин 2024 жылы 13 ақпанда Instagram парақшасында музыкадан кететінін жариялады.

## Дискография
*Козакулучка (2017)
*«Hep Oturup Bekledim» (2017)
*«"özülmez» (2018)
*«Yıldızlar» (2019)
*«Hep Sonradan» (2020)
*«Ne Yapsam Yanarım» (2020)
*«Aman Ayrılık» (2020)
*«Güneşe Doru» "(2020)

## Дереккөздер

Санат:Түркия музыканттары
YUNA

**YUNA** (; толық атауы **Yearly Ukrainian National Awards**) — украиналық жыл сайынғы ұлттық кәсіби музыкалық марапат. 2011 жылғы 27 қазанда Павел Шилько мен Мохаммад Захурмен негізделді.  Павел Шилько, сондай-ақ, марапаттың бас продюсері болып табылады. Марапаттың үміткерлері мен жеңімпаздарын кәсіби әділқазы алқасымен анықталады, ал Deloitte бухгалтерлік фирмасы дауыс сандарының ақырғы санағын реттейді.

## Тарихы
thumb|right|250px|Мохаммад Захур үздік дуэт үшін Pianoбой және Morphom топтарына марапатты табыстап жатыр
Алғашқы марапаттау рәсімі 2012 жылғы 8 ақпанда Киевтегі Украина сарайында өтті және ол елдің 1991 жылы алған тәуелсіздігінен бері өткен 20 жылдың ішіндегі ең үздік музыканттарға арналды. Кейіннен бұл рәсім «YUNA: 20 жылдың ең үздігі» деп аталды. Бұл рәсім жүргізушісіз өтті, марапаттарды әр түрлі танымал тұлғалар табыстады.

Марапаттың бірінші табыстау рәсімінен бастап марапаттау рәсімдері жыл сайын өткізіледі, ал оның жүргізушілері Potap, Анатолий Анатолич сияқты әр түрлі танымал тұлғалар болады.

2020 жылы «YUNA Junior 2020» атты марапаттың жастарға арналған нұсқасы өтті.

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кесірінен марапаттау рәсімі онлайн түрде өтті. Марапаттау рәсімінің жүргізушісі, тележүргізуші Владимир Остапчук және продюсер Павел Шилько осы жылы марапат жеңімпаздары өз марапаттарын алмайтынын мәлімдеді. Оның орнына марапаттар аукционда сатылып, түскен қаражат Украина әскерилеріне аударылады.

2023 жылы марапаттау рәсімінде тек бір ғана номинация болды: Іркілмес Украина Әні.

## Номинация
Марапат тарихында номинациялар саны бірнеше мәрте өзгеріп отырды. Алғашқы марапаттау рәсімінен бері тек 3 номинация ғана өзгеріссіз қалды: Үздік альбом, Үздік ән және Үздік бейнеклип.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 

Санат:Украина музыкасы
Йохан Кукк

**Йохан Кукк** ( 13 сәуір, 1885 жыл, Кяру, Везенберг уезі, Эстлянд губерниясы, Ресей империясы - 4 желтоқсан 1942 жыл, Архангельск облысы) — Эстония мемлекет қайраткері, кәсіпкер.

## Балалық, жастық шағы
Кукк 1885 жылы 13-сәуірде қазіргі Вайке-Мааржа приходының Кяру қаласында дүниеге келген. Тарту жоғары ғылыми училищесін бітіріп, кейін 1904–1910 жылдары Рига политехникалық училищесінің коммерциялық факультетінде оқып, Германияда қосымша білім алып, бірінші дәрежелі дипломмен бітірді.

## Саяси мансабы
1910-1912 жылдары Тарту қаласындағы алғашқы несие-жинақ серіктестігінде жұмыс істеді. 1911–1919/1920 жылдары Ühistegevusleht кооперативтік басылымында журналистік қызметпен айналысты. 1914 жылдан - кооператив бюросының меңгерушісі, 1915-1919 жылдары - кооперацияға жәрдемдесу қоғамының төрағасы.

1917-1919 жылдары - Эстония Уақытша Земство Кеңесінің мүшесі. 1917-1918 жылдары - Эстония губерниялық үкіметінің қаржы бөлімінің меңгерушісі. 1918-1919 жылдары - Эстония Уақытша үкіметінің қаржы және мемлекеттік мүлік министрі. 1919 жылы - Құрылтай жиналысының мүшесі.

1919-1930 жылдары Эстония кооперативтік одағының басқарма төрағасы болды. 1919-1920 жылдары - Эстонияның қаржы министрі. 1920 жылдан - Rahvapank (Халық банкі) басқармасының төрағасы. 1920-1921 жылдары - Эстонияның Сауда және өнеркәсіп министрі. 1920-1926 жылдары - Рийгикогу (парламент) депутаты, 1921-1922 жылдары - оның төрағасы.

1922 жылғы 21 қарашадан 1923 жылғы 2 тамызға дейін - мемлекет старейшинасы (ел басшысы). 1923-1924, 1926-1930 жылдары - Эстония Орталық тұтынушылар одақтары қоғамының директоры. 1924-1925 жылдары - Эстония банкі директоры. 1925-1940 жылдары - National Peat Industry басқармасының төрағасы (1936 жылдан - Estonian Peat Industry).

1931-1940 жылдары - Балтық мақта комбинатының басқарма төрағасы. 1933-1940 жылдары - Kreenbalt Ltd компаниясының директоры. 1933-1934 жылдары Тарту университетінде қаржы және өнеркәсіп саясаты бойынша дәріс оқыды. 1936-1940 жылдары - Бүкіл эстондық тоқыма кәсіпорындары одағының төрағасы. 1937-1940 жылдары - Сауда-өнеркәсіп палатасының басқарма мүшесі.

Ол 1934 жылғы мемлекеттік төңкерістен кейін құрылған Константин Пяцтың авторитарлық режимін сынады.

## Тұтқындау және өлімі
1940 жылы Эстония мен басқа да Балтық елдерін Кеңес Одағы жаулап алғаннан кейін Кукк НКВД тарапынан тұтқындалып, Ресейге жер аударылды. 1942 жылы Архангельск облысының Каргополь қаласында абақтыда қайтыс болды.

## Марапаттары
1920 - Бостандық крест III/I

## Дереккөздер

Санат:Эстония мемлекет қайраткерлері
Құпия бақылау мұражайы

**Құпия бақылау мұражайы** (), сондай-ақ **Жапырақтар үйі** () деген атпен белгілі — Албанияның Тирана қаласындағы тарихи мұражай. 2017 жылы 23 мамырда коммунистік дәуірде Сигуримидің штаб-пәтері болған ғимаратта ашылды.

Мұражай «коммунистік режим кезінде тыңшылыққа ұшыраған, тұтқындалған, сотталған, сотталған және өлім жазасына кесілген жазықсыз адамдарға арналған».

## Тарихы
Мұражай 1931 жылдан бастап ауласы бар екі қабатты виллада орналасқан және бастапқыда Албаниядағы алғашқы жеке акушерлік клиника ретінде қызмет еткен, неміс оккупациясы кезінде ғимаратты гестапо пайдаланған. Соғыстан кейін 1991 жылы коммунистік режим құлағанға дейін Сигуримидің ұстау штабы ретінде пайдаланылды.

Құпия бақылау мұражайы 2017 жылдың 23 мамырында ашылды. Ғимарат қала орталығында орналасқан. Ғимарат «Жапырақтар үйі» деп аталады, себебі оның қасбетін жабатын таужыныс зауыты. Онда 31 бөлме бар.

Мұражай Еуропа Кеңесінің 2020 жылғы Еуропалық жыл мұражайы сыйлығымен марапатталды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт (Ағылшынша)
* Ресми сайт (Албанша)

Санат:Тирана мұражайлары
Санат:2017 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Албаниядағы тарихи мұражайлар
Көкектің ұясы (фильм)

**Көкектің ұясы** (, сөзбе-сөз — «**Біреуі көкектің ұясынан ұшып өтті**») —  1975 жылы Кен Кизи аттас психологиялық роман негізінде режиссер Милош Форман түсірген америкалық көркем фильм. Фильмде Джек Николсон психиатриялық аурухананың жаңа пациенті, ал Луиза Флетчер садист медбике рөлін сомдайды. Көмекші рөлдерде Уилл Сэмпсон, Дэнни Де Вито, Сидни Лэссик, Уильям Редфилд және Кристофер Ллойд пен Брэд Дурифтің кинодағы дебюттері.

Фильмнің премьерасы 1975 жылы 19 қарашада Чикаго кинофестивалінде өтті. Фильм ең беделді бес номинация («Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік актер», «Үздік актриса» және «Үздік бейімделген сценарий») бойынша «Оскар» жүлдесін алған әлемдік кино тарихындағы екінші фильм болды, бұған дейін тек «Бір түні болған оқиға» (1934) ғана бұл жетістікке қол жеткізген болатын.
Сол "үлкен бестікті" ол Алтын Глобуста да жеңіп алды (кино тарихында бірінші рет).

Психиатриялық ауруханадағы драма оқиғасын баяндайтын фильм толығымен дерлік Орегон штатының ауруханасының психиатрия бөлімінде түсірілген. Көрермендер фильмді өте жылы қабылдады. Фильм АҚШ прокатында 100 миллион доллардан астам табыс тапты. Сыншылар режиссура мен актерлік шеберлікті жоғары бағалап, фильмді 1970 жылдардағы америкалық кинематографияның «жаңа толқынының» маңызды оқиғаларының бірі ретінде мойындады.

1993 жылы «Көкектің ұясы» Конгресс кітапханасы *мәдени, тарихи және эстетикалық құндылығы бар фильм* ретінде Американың Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізді.

## Сюжет
Патологиялық қылмыскер және бүлікші Рэндл Патрик Макмерфи оның психикалық ауруы бар-жоғын анықтау үшін колониядан психиатриялық клиникаға ауыстырылады. Клиникада ол бөлімді суық қанды және қатал тәртіпке құмар бас медбике Милдред Ратчед басқаратынын анықтайды. Макмерфи абсурдтық ережелерге бағынбай, шын жүректен көңіл көтеруге ниетті. Оның бүлікшіл табиғаты басқа науқастарды жұқтырады, бірақ медбике Рэтчед оны тоқтатуға бел буады.

## Рөлдерде

## Жүлделер



### Кейінгі тану
* AFI-ның 100 жылдағы 100 үздік американдық фильмі: № 20 (1998 тізімі), № 33 (2007 тізімі)
* AFI-ның 100 қаһармандар мен зұлымдар (2003): медбике Ратчед кино зұлымдарының тізімінде 5-ші орынға ие болды
* AFI-ның 100 жылдағы ең шабыттандыратын 100 американдық фильмі (2006): № 17
* Ұлттық фильмдер тізілімі (1993)

## Дереккөздер

Санат:Милош Форман фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:1975 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Санат:United Artists фильмдері
Гитлердікі дұрыс болды

**«Гитлердікі дұрыс болды»** және **«Гитлер ешнәрсе жаман істемеді»** деген даулы мәлімдемелер және нацистік диктатор Адольф Гитлерді қолдауды немесе троллингті білдіретін интернет-мемдер. Фразаның ирониялық немесе троллингтік қолданылуы нақты неонацистерге өздерінің неонацистік көзқарастарын теріске шығаруға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

Санат:Троллинг
Санат:Адольф Гитлер
Олимпиада ойындарындағы семсерлесу

right|150px|border|Семсерлесу
**[[Семсерлесу]] сайыстары** барлық **[[Олимпиада ойындары]]нда** өткізілді.

Алғашқы заманауи Олимпиадаларда сайыстар тек ерлер арасында болды. 1924 жылдан бастап әйелдер арасындағы сайыстар да өткізіле бастады.

## Сайыстар
### Ерлер

### Әйелдер

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 1 атлет, 2000 жылы — 5 атлет, 2012 жылы — 3 атлет, 2016 жылы — 1 атлет қатысқан.

## Тағы қараңыз
* Семсерлесуден олимпиялық рекордтар тізімі

Санат:Олимпиада ойындарындағы семсерлесу
Еркін Таңатқанұлы

**Еркін Таңатқанұлы Мұхамеджанов** (29 қараша 1978 жылы туған, Қостанай облысы, Науырзым ауданы, Мереке кеңшары, Бестамақ бөлімшесі) — Қазақстан республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Abai tv» телеарнасы директоры.

## Қызмет жолы
*2000-2001 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының штаттан тыс корреспонденті;
*2001-2002 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының дикторы;
*2002-2003 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалы жаңалықтар қызметінің шеф-редакторы;
*2003-2003 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының редактор-корреспонденті;
*2003-2005 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның Қостанай облысындағы меншікті тілшісі;
*2005-2006 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның сараптамашы-редакторы;
*2006-2006 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның Қостанай облысындағы меншікті тілшісі;
*2006-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД жаңалықтар қызметінің шеф-редакторы;
*2010-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің тілшісі;
*2010-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің арнайы тілшісі;
*2010-2011 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД шығару бөлімінің шеф-редакторы;
*2011-2011 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің тілшісі;
*2011-2012 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД шығару бөлімінің шеф-редакторы;
*2012-2012 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Апта.kz» бағдарламасының шеф-редакторы;
*2012-2015 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Апта.kz» бағдарламасының жетекшісі;
*2015-2017 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Қазақстан» ҰТА ақпараттық бағдарламалар дирекциясының директоры;
*2017-2018 жж. «Қазақстан» РТРК» Қостанай облыстық филиалының директоры;
*2018 - 2022 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Qazaqstan» ҰТА директоры;
*2022-2023 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма Төрайымының орынбасары;
*2023 жылдың шілде айынан «Abai tv» телеарнасының директоры.

## Марапаты
*БАҚ өкілдері арасындағы республикалық «Нұр Сұңқар» сыйлығының «Ерекше пікір» аталымында жеңімпаз (2015 ж.);
*«Еңбек ардагері»  төсбелгісі, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2018 ж.);
*ҚР Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2022 ж.).

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданында туғандар
Оксана Швец

**Оксана Швец** ( 10 ақпан 1955 жыл, Киев, Украина КСР - 17 наурыз 2022 жыл, Киев, Украина) — украина актрисасы. Киев ұлттық академиялық «Жастар» театрында 1980 жылы құрылғаннан қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді және 1996 жылы Украинаның еңбек сіңірген әртісі атағына ие болды. Киевтегі тұрғын үйін ресейлік әскерлердің атқылауынан қаза тапты.

## Балалық шағы
1955 жылы 10 ақпанда Киев қаласындағы ата-аналар үйінде дүниеге келген. Швецтің әкесі мен анасы туралы мәлімет жоқ.
1975 жылы И.Франко атындағы театр жанындағы театр студиясын, 1986 жылы И.К.Карпенко-Карый атындағы Киев мемлекеттік театр өнері институтының театртану факультетін бітірді. 1980 жылы Жастар театрдың труппасына қосылды.

## Өмірбаяны
Швец жастар театрының алғашқы жылдарынан бастап қызмет атқарды. Бұдан басқа Швец Тернополь музыкалық-драма театрында және Киев сатира театрында жұмыс істеді.
    
Оның  алғашқы жұмысы Киев жастар театрында режиссер Александр Заболотныйдың «Көктемде мен саған ораламын» атты қойылымы болды. Соңғы жұмыстардың бірі Андрей Билоустың «Сиқырланған» пьесасы.
Швецтің ең «жұлдызды» спектакльдері – «Сирано де Бержерак», «Игорь жорығы туралы әңгіме», «Репортаж», «Екі қоянды артында», «Ар-ождан диктатурасы».

Ол фильмдерде де ойнады. «Мұхтардың оралуы-7» фильмінде Купцованың ролін, «Лалагүлдер үйі» фильмінде балалар үйінің директоры ролін, «Мұрагерлер», «Әулие Патриктің құпиясы», «Ертең ертең болады» фильмдерінде эпизодтық рөлдерді сомдаған.

Театрдағы жұмысы үшін Оксана Швец Украинадағы ең беделді марапаттардың бірі -  «Украинаның еңбек сіңірген әртісі» атағына ие болды.

## Театр сахнасында ойнаған рөлдері

## Қаза болуы
Украинаның танымал театр және кино актрисасы Оксана Швец Киевтегі тұрғын үйге ресейлік зымыран соққысының салдарынан қаза тапты. Оның қайтыс болғанын 1980 жылдан бері труппасының мүшесі болған Жастар театры хабарлады. Қайтыс болған кезде ол 67 жаста еді.

## Дереккөздер

Санат:Украина актрисалары
Болат Мүрсәлім

**Болат Сүлейменұлы Мүрсәлім** (01 қазан 1979 жылы туған, Абай облысы, Ақсуат ауданы, Қызыл Кесік) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Qazaqstan» телеарнасы директоры.
Алаш қайраткерлері туралы бірнеше деректі фильмнің сценарий авторы. «Алашорда» және «Алаш автономиясының әскері» фотоальбомдарының құрастырушысы.

## Қызмет жолы
*«Қазақстан – ZAMAN» газетінде (2001 ж.), «Парасат» журналында (2002 ж.), «Қазақ радиосында» (2004 ж.), «Қазақстан» (2002-2006 ж.ж.), КТК (2007 ж.) телеарналарында қызмет атқарған. 
*2008-2009 жж. Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ Сценарлық алқа мүшесі; 
*2009 жылдың қазанынан «31 арнаның» «Информбюро» бағдарламасының шығарушы редакторы, 2012 жылдың тамызынан «31 арнаның» Ақпараттық бағдарламалар директоры;
*2022 жылдың тамызынан «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Бас редакторы;
*2022 жылдың 26 қыркүйегінен «Qazaqstan» телеарнасының директоры;
*2023 жылдың шілдесінен «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Бас редакторы;
*2024 жылдың сәуірінен «Qazaqstan» Ұлттық арнасы директоры.

## Білімі
*2001 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетін «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша тәмамдаған;
*2001-2004 жж. ҚР ҰҒА М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аспирантурасында оқыды.

## Марапаты
*«Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісі; 
*ҚР Ұлттық Ғылым академиясы тағайындаған «Алашорданың 100 жылдығы» естелік медалі;
*«Қазақ хандығының 550 жылдығы» төсбелгісі.

Санат:Ақсуат ауданында туғандар
Дана Абибуллақызы

**Дана Абибуллақызы** (09 мамыр 1979 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ Басқарма төрайымының қаржылық және әкімшілік мәселелер жөніндегі орынбасары.

## Қызмет жолы
*1999-2001 жж. «Сенім» АЖЗҚ» ЖАҚ менеджері;
*2001 жылдың қаңтарынан — 2001 жылдың қыркүйегіне дейін Онтүстік Қазақстан облысының Тұрмыстық статистика туралы ақпарат-статистика орталығы үй шарушылығын статистикалық қамтамасыз ету бөлімінің 2-санаттағы маманы;
*2002 жылдың сәуірінен — 2002 жылдың қарашасына дейін - «Қазагрокапитал» холдингі «СӘТ» ЖШС бас бухгалтері;
*2002-2003 жж. «Қазагрокапитал» холдингі «Транс Спец Экспорт» ЖШС бас бухгалтері;
*2003-2006 жж. «Қазагрокапитал» холдингі «Интер Фуд Трейд» ЖШС бас бухгалтері;
*2006 жылдың шілдесінен — 2006 жылдың тамызына дейін «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің жетекші маманы;
*2006-2008 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас маманы;
*2008-2009 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас бухгалтерінің орынбасары;
*2009-2014 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас бухгалтері;
*2014-2019 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ Қаржылық қамтамасыз ету департаментінің қаржы директоры;
*2019 жылдың қыркүйегінен «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма төрайымының қаржылық және әкімшілік мәселелер жөніндегі орынбасары.

## Білімі
*Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университетін «Халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша тәмамдаған.

## Дереккөздер

Санат:Түркістанда туғандар
Айдын Дүйсенбайқызы

**Айдын Дүйсенбайқызы** (15 наурыз, 1991 жылы туған, Қарағанды облысы) — Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның кеңесшісі. «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ Басқарушы директоры (2023—2026).

## Еңбек жолы
*2012 - 2016 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Стратегиялық маркетинг департаменті Веб-ресурстар бөлімінің веб-сайт редакторы; 
*2016 - 2019 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Стратегиялық маркетинг департаменті Интернет-редакциясының шеф-редакторы;
*2019 - 2021 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Диджитал департаменті Интернет редакциясының жетекшісі - «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Баспасөз хатшысы;
*2021-2023 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Диджитал департаментінің директоры;
*2023-2026 жж. «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Басқарушы директоры.
*2026 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның кеңесшісі.

## Білімі
*2012 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің журналистика кафедрасын бітірген;
*2021 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті журналистика және саясаттану факультетінің магистратурасын тәмамдаған.

## Дереккөздер
Әкеге апарар жол

**Әкеге апарар жол** — Жақында отағасынан айырылған отбасының тарихы мен шытырман оқиғаларына көрермендерді батыратын қызықты драма мен комедия. 

Түпнұсқа сюжетті және терең, кейіпкерге негізделген спектакльдерді көрсететін «Әкеге апарар жол» ерлік, махаббат және өзін-өзі анықтау тақырыптарын ашады. Бұл фильм ұмытылмас әсер қалдырады және көрермендерді өмірдің мәні мен өмірдегі өз жолдары туралы ойлауға шабыттандырады. Түсірілім жұмыстары наурыз айында Алматы облысынан басталып, Маңғыстау өңірінде аяқталған.

## Сюжет
Қайырбек аға өте мейірімді жан еді. Бүкіл ауыл оны құрметтейтін. Өйткені ол бәріне көмектесті. Ол мектеп директоры болды. Спорт мектебін салып, көкпар үйірмесін, аяқ киім шығаратын цехтардың ашылуына тағыда күріш экспорттай бастады. Бірақ, өкінішке орай, ол бір жыл бұрын жол апатынан қайтыс болды. Қайырбек ағаның өмірден өткенінің бір жылдығына арнап дастархан жайған соң ұлы Дидар марқұм әкесін армандай бастайды. Түсіндегі әке жүрегін ұстап, ұлынан көмек сұрайды. Дидар не болғанын білгісі келеді, өйткені қайтыс болмай тұрып әкесі донор ретінде жүрегін қалдырып кеткен. Бұл арманы туралы білген Дидардың анасы ұлынан әкесінің жүрегінің жаңа иесін табуды сұрайды. Дидар ағасы мен әйелімен бірге жүректің жаңа иесіне барады.

## Пікірлер
**Рамазан Амантай, фильм продюсері:**

— Әкелердің қадірі және бұл тек қана әке туралы емес, жан-жақты айтар ойы көп фильм. Әке деген тамаша ұғымды, тамаша қасиетті есімді елдің есіне бір салып қояйық деп осы фильмді түсірдік. Әрі бүгін біздің тамаша мерекеміз – Ата заң күні. Дубайдағы қандастарымыз көріп, өзінің оң бағасын беріп жатыр. Соған қатты қуанып тұрмыз.

**Даут Шайхисламов, продюсер:**

— Бүгін Дубайда керемет көрініс болды, Рамазанға көп рахмет. Маңғыстауды көргеніме өте қуаныштымын. Өйткені, мен Жаңаөзеннен боламын. Алтын емел саябағы, өте керемет, Қазақстан өте керемет. Қазақ киносы дами берсін.

**Айдын Нығмет, көрермен:**

— Қазақ киносын көріп жақсы әсермен шықтық. Сценарийде өте терең мағына бар. Әкеге арналған, өзіміздің қазақи отбасылық құндылықтарға арналған. Қазақтың актерлері келіп осындай үлкен сыйлық тарту етіп жатыр.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми трейлер

Санат:2023 жылғы фильмдер
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:2023 жылғы кинокомедиялар
Санат:Тимур Дулатов фильмдері
Қазақстан мұз сарайлары

2024 жылғы көкек айына Қазақстан мұз сарайлары (хоккей стадиондары) тізім.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұзайдыны сарайлары
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Қазақстан олимпиадалық бассейндері

2023 жылдың көкек айына Қазақстан олимпиадалық (50 метр) жүзу бассейндері тізімі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан спорт құрылыстары
Санат:Жүзу спорты
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Жолөтен атырабы

**Жолөтен атырабы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап.

## Тарихы
1926 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Мерв округінің **Жолөтен ауданы** болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі таратылып, Жолөтен ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Жолөтен ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Жолөтен ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды.

1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Жолөтен ауданы **Жолөтен атырабы** деп өзгертіліп, Мары уәлаятының құрамына енді.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарих жобасы

Санат:Мары уәлаяты атыраптары
Мұрғап атырабы

**Мұрғап атырабы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап.

## Тарихы
1935 жылы ақпанда Түрікмен КСР **Сталин ауданы** болып құрылды.

1939 жылы қарашада Сталин ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді.

1961 жылы қарашада Сталин ауданы Мұрғап ауданы болып өзгертілді.

1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Мұрғап ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды.

1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді.

1992 жылы Мұрғап ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Мұрғап атырабы деп өзгертілді.

2022 жылы 9 қарашада жойылған Оғызхан атырабының Теңізхан және Оғызхан кенттері, Теңізхан және Достық кеңесшіліктері Мұрғап атырабына қосылды.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарих жобасы

## Дереккөздер

Санат:Мары уәлаяты атыраптары
Сақаршаға атырабы

**Сақаршаға атырабы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап.

## Тарихы
1938 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР **Сақаршаға ауданы** болып құрылды. 1939 жылы қарашада Сақаршаға ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Сақаршаға ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынуымен қалпына келтірілді. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді.

1992 жылы Сақаршаға ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Сакаршаға атырабы деп өзгертілді.

2022 жылдың 9 қарашасында жойылған Оғызхан атырабының Шаттық қаласы, Дәулетлі-Заман және Парахат кенттері, Алтын-Заман, Айхан, Дақхан, Көкхан, Күнхан, Мердана және Жұлдызхан кеңесшіліктері Сақаршаға атырабына қосылды.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарих жобасы

## Дереккөздер

Санат:Мары уәлаяты атыраптары
Оғызхан атырабы

**Оғызхан атырабы** () — Түрікменстандағы Мары уәлаятының бұрын болған атырабы.

## Тарихы
1988 жылы тамызда Түрікмен КСР **Парахат ауданы** болып құрылды.

1992 жылы Парахат ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, алдымен Ниязов атырабы, содан соң Оғызхан атырабы деп өзгертілді.

2022 жылы 9 қарашада Оғызхан атырабы жойылды. Бұл ретте Теңізхан, Оғызхан кенттері, Теңізхан, Достық кеңесшіліктері Мұрғап атырабына; ал, Шаттық қаласы, Дәулетлі-Заман, Парахат кенттері, Алтын-Заман, Айхан, Дақхан, Көкхан, Күнхан, Мердана, Жұлдызхан кеңесшіліктері Сақаршаға атырабына берілді.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарих жобасы

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстанның таратылған атыраптары
Индира Тұрсынбай

**Индира Есалықызы Тұрсынбай** (2 желтоқсан, 1983 жылы туған, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Әбдіғаппар ауылы) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Balapan» телеарнасы директоры.

## Қызмет жолы
*2003-2005 жж. - «Almaty TV» телеарнасында журналист, жаңалық жүргізушісі, «Экология бекеті» телеарнасының редактор-жүргізушісі; 
*2005-2006 жж. - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасында редактор-сарапшы, «Business.kz» бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі;
*2008-2009 жж.  - «Астана» телеарнасында редактор-сарапшы, жаңалық жүргізушісі;
*2011-2014 жж. - «Еуразия» Бірінші арнасында тілші, жаңалық жүргізушісі;
*2015-2016 жж. - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасында жаңалық жүргізушісі, экономика жаңалығының редактор-жүргізушісі;
*2017-2023 жж. - жеке продакшн компанияларда басшылық қызмет атқарды;
*2023 жылдың қаңтарынан - «Balapan» телеарнасының директоры.

## Білімі
*Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданында туғандар
Серхетабат атырабы

**Серхетабат атырабы** () — Түрікменстандағы Мары уәлаятының бұрын болған атырабы.

## Тарихы
1930 жылы сәуірде Түрікмен КСР **Күшкі ауданы** болып құрылды.

1937 жылы маусымда Күшкі ауданы таратылды.

1977 жылы шілдеде Мары облысының құрамында Күшкі ауданы қалпына келтірілді.

1992 жылы Күшкі ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, алдымен Күшкі атырабы, содан соң Серхетабат атырабы деп өзгертілді.

2022 жылы 9 қарашада Серхетабат атырабы жойылып, оның аумағы Тақтабазар атырабына берілді.

## Аудан экономикасы
1937 жылы таратылған Күшкі ауданы кіретін Тақтабазар ауданында 1968 жылға дейін түйе шаруашылығы дамыды. Бірақ Түрікменстанның оңтүстігінде түйе обасының эпизоотиясы басталғаннан кейін бұл жануардың саны екі ауданда: Күшкі және Тақтабазар аудандарында 500-700 бастан аспады.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарих жобасы

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстанның таратылған атыраптары
Игорь Дмитрович Кобрин

**Игорь Дмитрович Кобрин** ( 2 ақпан 1951 жыл, Львов, Украина КСР - 11 желтоқсан 2023 жыл) —  украин кинорежиссері. Украинаның еңбек сіңірген әртісі (2008). Украина Ұлттық кинематографистер одағының мүшесі.

## Білімі
1973 жылы Львов университетін бітірген. 1981 жылы Карпенко-Карый атындағы Киев мемлекеттік театр өнері институтын кино және телевидение режиссері мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1982 жылдан «Укртелефильм» киностудиясында жұмыс істейді.

## Өмірбаяны
Игорь Кобрин 1951 жылы 2 ақпанда Львов қаласында дүниеге келген. 1989 жылы Шевченко атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Ол сондай-ақ Украина Ұлттық кинематографистер одағының мүшесі.

Ол деректі фильмдер, сериалдар мен телебағдарламалар шығаруға маманданған Telecon телестудиясын құрды. Компанияның түсіру тобы шетелдік телеарналармен, соның ішінде BBC-мен бірлесіп жұмыс істеді.

Кобрин Чикаго мен Хьюстонда (АҚШ), Югославияда өткен халықаралық кинофестивальдердің лауреаты болды.
2008 жылы режиссер 1932-1933 жылдардағы Голодомордың 75 жылдығына байланысты украин халқының геноцид құрбандарын еске алуға қосқан қомақты жеке үлесі үшін "Украинаның еңбек сіңірген өнер қайраткері" атағын алды.

Режиссердің шығармашылық мұрасына 12 фильм мен сериал кіреді. Олардың ішінде «1941. Тыйым салынған ақиқат», «Чернобыль: уақыттың екі түсі», «Еске алғым келмейді», «Бостандық барымталары», «Апельсин тілімі», «Қанға салынған собор», «Нан гильотині», «Балқыту қазандығы».

Кобрин «Чернобыль: уақыттың екі түсі» деректі фильмдер трилогиясының сценарийшісі және продюсері болды. Фильмді түсіру тобы Чернобыль апаты кезінде түсірген. Сұхбаттарының бірінде Игорь Кобриннің өзі түсірілімнің егжей-тегжейлері, цензура және команда тап болған тәуекелдер туралы айтты.
«Тыйым салынған ақиқат» фильмі 2013 жылдың 7 ақпаны мен 7 наурызы аралығында Украина телеарнасында көрсетілді.

## Фильмография
*1985 - Гарбузяныдағы ғажайыптар;
*1986—1988 — Чернобыль: уақыттың екі түсі (украинша: Чорнобиль: Два кольори часу) (2 серия);
*1987 — Украина бақыт туралы ән айтады (украинша: Про щастя співає Україна);
*1992 — Ояну (украинша: Пробудження);
*1996 — Еске алғым келмейді (украинша: Не хочу згадувати;
*1997 — Бостандық кепілі (украин: Заручники свободи);
*2006 — Қандағы собор (украин: Собор на крові) (10 серия);
*2008 — Нан гильотині (украинша: Хлібна гільйотина) (3 серия);
*2013 — 1941. Тыйым салынған шындық (украинша: Запрещённая правда)

## Марапаттары
*1989 - Т.Г.Шевченко атындағы Украина КСР Мемлекеттік сыйлығы;
*1995 - Гран-при «Алтын рыцарь» (IFF, Нови Сад, Югославия);
*1996 - Гран-при «Алтын камера» (IFF, Чикаго, АҚШ);
*1996 - Күміс жүлде (IFF, Хьюстон, АҚШ);
*2007 - «Телетриумф» Ұлттық сыйлығы (Украина);
*2008 - «БАҚ толеранттылық пен украин қоғамын топтастыру үшін» Бүкіл украиналық байқауының Гран-приі (Украина);
*2008 - Украинаның еңбек сіңірген әртісі;
*2013 - Ұлттық «Телетриумф» сыйлығы (Украина).

## Дереккөздер

Санат:Украина кинорежиссерлері
Интернет-лингвистика

**Интернет-лингвистика** – лингвистиканың бір бөлімі. 
Интернет-кеңістіктің және басқа да ақпаратты, айталық мәтіндік хабарламаны берудің «жаңа» құралдарының белсенді түрде дамуының әсерінен пайда болған ғылымның бұл бөлімі тілді қолдану мен пайдаланудың жаңа формаларын зерттеумен айналысады. Дамып жатқан интернет тілін зерттеу онлайн-кеңістіктің одан әрі дамуын қамтамасыз етеді және ол лингвисттерге ғана емес, сондай-ақ оны қолданушыларға да жәрдемдеседі. И-л. 4 түрлі тұрғыдан зерттеуге болады: әлеуметтік лингвистикалық, білім берушілік, стилистикалық және тәжірибелік. Онлайн кеңістіктің дамуымен бұл ғылымның жаңа саласы пайда болды, мысалы, корпустық лингвистика. Интернет-пайдаланушылар санының өсуімен И-л. болашақтағы дамуының мәселесі түбегейлі шешілген.

## Дереккөздер
Унитаризм

**УНИТАРИЗМ** *( фр. unitarisme – лат. unitas – тұтастық)* – орталықтануға, тұтастыққа, оның ішінде әмбебаптық тілге бірігуге құлшыну тенденциясы. Ұлттық проблемаларды шешуде унитаризм мен сегрегация бір-біріне қарсы тұрады. Унитаризм ұлттық бөлектеушілікті қаламайды және ұлттық проблемаларды шешуден жаппай өзара ассимилияцияға жетуді – халықтар арасындағы мәдени, психологиялық, мемлекеттік-ұйымдастырушылық, тілдік 
т.б. бөлектенушілікті жоюды көздейді. 

## Дереккөздер