open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самат Сатыбалдыұлы Әбіш

**Самат Сатыбалдыұлы Әбіш** (20 тамыз 1978, Іле ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық мемлекеттік және әскери қайраткер, мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметкері. Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі.

## Өмірбаяны
Самат Сатыбалдыұлы Әбіш 1978 жылы 20 тамызда Қазақ КСР-і Алматы облысындағы Энергетический ауылында Қазақстанның тұңғыш президентінің кенже інісі Сатыбалды Әбішұлы Назарбаевтың отбасында дүниеге келген. Ұлы жүздің шапырашты руынан шыққан. Ол өз тегін атасы Әбіш Назарбаевтың құрметіне алды. Ағасы — Қайрат Сатыбалдыұлы.

2000 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясын, ал 2002 жылы Ресей Федерациясының Сыртқы барлау қызметінің академиясын бітірген.

### Отбасы
* Әкесі — Назарбаев Сатыбалды Әбішұлы. 
* Анасы — Назарбаева Светлана Мырзахметқызы, «Дәуір» баспасының жетекшісі.
* Ағасы — Қайрат Сатыбалдыұлы
* Әйелі — Аида Алматбекқызы Назарбаева
* Балалары — Әбіш Әмина Саматқызы, Әбіш Жәмилә Саматқызы

### Мемлекеттік қызметі
ҚР ҰҚК академиясын (2000); РФ СБҚ академиясын (2002)
бітірген.

Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.

2000 жылдан -  ҚР ҰҚК органдарында  қызмет атқарған.
2006 жылдың маусым айынан -  
ҚР Әділет министрлігі Қылмыстық-үдерістік және қылмыстық-атқару заңнамасы басқармасының  қылмыстық-атқару заңнамасы бөлімінің
бастығы. 2006 жылдың  қыркүйек айынан -  ҚР Әділет министрлігі Тіркеу қызметі комитеті төрағасының орынбасары, 2007 жылдан - төрағасы. 2008 жылдың  қазан айынан -  ҚР Әділет министрлігінің жауапты хатшысы.
2010 жылдан бері -  ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Орталық
аппараты Мамандар департаментінің бастығы.

«Ерен еңбегі үшін» (2007), «Астананың 10 жылдығы» (2008)
медальдарымен марапатталған.

## Хоббиі
Хоббиі - оқу, футбол.

## Дереккөздер

Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Даму психологиясы

**Даму психологиясы** немесе **жас ерекшеліктерінің психологиясы** — жеке адамның психикалық дамуын, өмір тіршілігінде қалыптасу зандылықтарын танып білуге көмектесетін психология ғылымының дербес саласы. Даму:
*1) материалдық объектілердің заңды, бағытты, қайтымсыз өзгеруі, нәтижесінде объектінің жаңа қасиеттері туындайды;
*2) тұлғаның сыртқы және ішкі, басқарылатын және басқарылмайтын факторлардың әсерімен даму үрдісі. 
Даму кезінде адамда сандық және сапалық өзгерістер туындайды. Даму психологиясы адамның жеке басының қалыптасуы мен дамуының заңдылықтарын зерттейді, адам жасының өсуіне сәйкес психикалық даму ерекшеліктерін азаматтық қасиеттерінің кемелдену жағдайларын, өзіндік ерекшеліктеріндегі психологиялық зандылықтарымен таныстырады. Даму психологиясы психикалық дамудың қозғаушы күшін, заңдылықтарын және адамның онтогенезде қалыптасуын қарастырады.

**Даму психологиясы келесі бөлімдерден тұрады:** 
*мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық дамуы; 
*бастауыш сынып оқушыларының психикалық дамуы мен жеке басының қалыптасуы; 
*жеткіншектердің психикалық даму ерекшеліктері мен жеке бастарының қалыптасуы; 
*жасөспірімдердің психикалық дамулары мен психологиялық ерекшеліктері (бозбала психологиясы, бойжеткен психологиясы); 
*ересектер мен егде жастағылардың психологиялық ерекшеліктері; 
*қартайған жастағылардың (геронтопсихология) психологиялық ахуалдары. 
Даму психологиясы — онтогенезде адамның психологиялық және қылықтық дамуының заңдылықтары мен ерекшеліктерін зерттейтін мәліметтері бар психологиялық зерттеулер саласы. *Дамудың әлеуметті жағдайы* — адамның психологиялық және
қылықтық дамуы өтетін әлеуметтік жағдай. Дамудың әлеуметтік жағдайы дамудың қандай факторлар жүйесіне байланысты екендігін де қарастырады *Дамудың жақын зонасы* — психикалық дамудың мүмкіндіктері, адамға сырттан минималды көмек беру арқылы ашылады. Дамудың жақын зонасы ұғымын әйгілі ғалым Л.С.Выготский енгізген. Дамудың жақын зонасы - 
айналадағы адамдардың кішігірім көмегін немесе демеуінің негізінде балада айқындалатын және соларды пайдаланып оның шынайы дамуына мүмкіндіктер. Дамытатын күштер — балаларды оқыту мен тәрбиелеуде ересектердің өз алдына қойылатын мақсаттары, яғни баланың өзін өзі жетілдірудегі қажеттіліктері.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Санат:Психология
Даралық психологиясы

**Даралық психологиясы** - адамдардың даралық психологиялық және қылықтық айырмашылықтарын сипаттайтын, түсіндіретін және зерттейтін психология ғылымының саласы.

Даралық психологиясы фрейдизмнен тармақталған, А. Адлер талдап-белгілеген психоанализ бағыттарының бірі. Даралық психологиясы тұлғаның құрылымы ерекше "өмір стилі" бес жасқа дейінгі бала кезден негізі қаланады дегенді негізге алады. Осының өзі оның одан кейінгі бүкіл дамуын анықтайды. Өзінің дене мүшелері жете дамымағандығы себепті балада кемсіну сезімі болады, оның оны ескеріп, өзін-өзі көрсету әрекетінде мақсат қалыптасады. Бұл мақсат шынайы болса, тұлға дұрыс қалыптасады, ал жалған болса, неврозды, әлеуметтікке қарсы болып қалыптасады. Ерте жаста туа біткен әлеуметтік сезім мен толыспағандық сезімі арасында қақтығыс пайда болып, өтем және астамдық өтем механизмдерін іске қосады. Осыдан барып жеке билік жүргізуге, басқалардан үстем болуға тырысушыпық, мінез-құлықтың әлеуметтік құндылық нормаларынан ауытқушылық туындайды. Психотерапияның міндеті — невроздық субъектінің өз мақсаттары мен түрткілерінің болмысқа сай емес екенін ұғынуына көмектесу, өзінің толыспағандығының есесін өтеуге тырысуы шығармашылыққа бағытталуына бағдарлау. Даралық психологиясы идеялары көптеген елдерде тұлға психологиясында ғана емес, әлеуметтік психологияда да тарап, топтық терапия әдістерінде пайдаланылды. Даралық психологиясы неофрейдизмді жақтаушыларға ықпал етті. Даралық психологиясының әдістемелік шектеулігі, ең алдымен, психикалық дамудың күн ілгері мәлімдігі туралы тұжырымдаманы қорғайды; бұл даму телеологиялық тұрғыда әу бастан терең негізделген мақсаттарды жүзеге асыратын даму деп ұғынылады. Даралық, жекелік, өзіндік қасиет (бір адамды басқа адамнан айырмашылығын көрсететін қасиеттер жиынтығы); Адамның индивидтік қасиеттерінің өзіндік бейнесі бар, басқа адамдардан ерекшелігі. Даралық психологиясы қазіргі кездегі бір тармағы даралық психотерапия — практикалық психология мен психотерапияның аумағы; әр клиентпен психологтің (психотерапевтің) жеке жұмыс жүргізуіне арналған психотерапиялық (психокорреакциялық) әдістердің жүйесі. Келесі тармағы дифференциалдық диагностика әр түрлі іс-әрекеттер мен құбылыстардан туындайтын нәтижелерді болжап, олардың мән-жайын танып білу.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Санат:Психотерапия
Дәм сезу адаптациясы

**Дәм сезу адаптациясы.** Мысалы: ауызға тәтті затты салғанда оның дәмін тез сезеді, егер оны қозғамай ауызда ұзақ ұстаса, тәтті дәмін сезбей қалады. Дәм сезу түйсігі иіс сезу сияқты заттардың химиялық қасиеттерімен шартталады. Дәм сезетін қасиеттердің негізгі төрт түрін бөліп көрсетеді — *тұзды, қышқыл, тәтті және ащы*. Дәм сезуге, әдетте, иіс сезу, ал кейде қысым, жылулық, суықтық және ауырсыну түйсіктері қосылады. Дәм сезуде компенсация, яғни бір дәм сезу түйсігінің (тұзды) басқамен (қышқыл) басылыл қалуы үлкен рөл атқарады. Контраст құбылысымен қатар, дәм сезуде контраст құбылысы да орын табады. Мысалы, қант ерітіндісінің тәтті дәмін түйсіну тұздың аз мөлшерінің қосындысынан күшейеді. Дәм сезу түйсіктері вегетативтік жүйке жүйесі арқылы эмоциялық көңіл-күйге әсер етеді. Дәм сезу, иіс сезу сияқты басқа рецепторлық жүйелердің табалдырықтарына, мысалы, ол көз бен естудің өткірлігіне, тері сезгіштігі мен проприоцепторлар күйіне әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек

**Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек** (19 наурыз 1974 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, Алматы қаласының әкімі (2015–2019). Саясат ғылымдарының кандидаты. 

Шапырашты руынан шыққан.

## Білімі
* «Болашақ» бағдарламасы бойынша Гете институтын (Бремен  қаласы, 1995) «Неміс тілі»;
* «Болашақ» бағдарламасы бойынша Любек қаласындағы Жоғары мектепті (ГФР, 1998) педагог; 
* Орталық Азия университетін (2002) халықаралық экономист мамандықтары бойынша бітірген.

## Еңбектері
* «Хаттамалық іс-шараларды  қамтамасыз ету бойынша тәжірибелік нұсқаулық» (2007, екі тілде)
* «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2010) кітаптарының авторы; 
* «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2004) кітабының бірлескен авторы; 
* «Президенттің бір жылы» (2006, 2007) кітабының  құрастырушысы; 
* 6 мақаланың, соның ішінде «Мемлекеттің сыртқы саяси  қызметіндегі хаттама» (2010), «Шетелдік мемлекеттердің хаттамалық  қызметін институттандырудың кейбір аспектілері туралы» (2010) және т.б. жарияланымдардың авторы.

## Қызмет жолы
* 1999 жылдан - Майндағы Франкфурт қаласы ҚР Бас консулдығының референті, ата-анасы — Германиядағы  ҚР Елшілігі экономикалық бөлімінің үшінші хатшысы (Берлин қаласы).
* 2002 жылдан — ҚР Президенті Әкімшілігі Жүйелі зерттеулер орталығының сарапшысы. 
* 2003 жылдан — ҚР Президенті Хаттамасының ақпарат пен талдау секторының меңгерушісі.
* 2004 жылдан — бас инспекторы.
* 2006 жылдан — Хаттама жетекшісі.
* 2009 жылдың тамыз айынан — ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары.
* 2013 жылдың қаңтарынан — "Нұр Отан" партиясы төрағасының бірінші орынбасары.
* 2015 жылдың 9 тамызынан — Алматы қаласының әкімі.
* 2019—2022 жылдары — "Нұр Отан" партиясы төрағасының бірінші орынбасары.

## Қоғамдық қызметі
* ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясы стипендиаттары  қауымдастығы кеңесінің (2008 жылдан);  
* Қазақ гуманитарлық заң университеті Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) төрағасы. 
* С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті  Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) мүшесі. 
        
## Марапаттары
* «Құрмет» (2008) орденімен;
* «Парасат» орденімен
* «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл»
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), 
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011), 
* «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен;  
* ҚР Президентінің алғыс грамоталарымен (2001, 2010) марапатталған.

## Жеке өмірі
Қазақ, орыс, ағылшын және неміс тілдерін біледі.

Әкесі, Байбек Қыдырғали Мұқаметәмірұлы — зейнеткер, «Алматы қаласы бойынша жолаушыларды тасымалдау» КМК бастығының орынбасары болған. Анасы, Байбек Алтынай Құнғалиқызы — зейнеткер, «Қазгипротамақөнеркәсіп» бөлімінің бастығы, бас маманы қызметін атқарған.

Үйленген. Жұбайы — Байбек Жанар Кенжеғарақызы. 5 баласы бар.

Хоббилерінің ішінде оқу, музыка және спорт бар.

## Дереккөздер

Санат:Алматы әкімдері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан дипломаттары
Даладағы ойындар

**Даладағы ойындар** - орманды, тоғайлы, далалықтағы ойлы-қырлы жерлерде жүру, жүгіру, секіру, лақтыру, өрмелеу, ету сияқты көптеген жаттығулар бағдарламасына енген қимыл-қозғалыс ойындары.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дара мылтық

**Дара мылтық** — өте шебер қару жасаушының қолынан шықкан сапасы жоғары мылтық.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дауылға арналған желкен

**Дауылға арналған желкен** - дауыл соғып, жай желкендердің мықтылығы жеткіліксіз болған жағдайда оларды алмастыратын желкен.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Даму факторлары

**Даму факторлары** — баланың психикалық және қылықтық дамуын анықтайтын факторлар жүйесі. Даму факторы тәрбиелеу, оқыту, тәрбиешілер мен оқытушылардың педагогикалық дайындықтарын, оқыту құралдары мен әдістерін және баланың психологиялық дамуына әсер ететін басқа да жағдайларды қарастырады. *Даму шарты* — адамның дамуына ықпал ететін факторлар (оның айналасындағы бала кезінен қоршаған адамдар, олардың арасындағы қарым-қатынастар, материалдық және рухтық, мәдени заттар мен құбылыстар және т.с.с.). *Дамудың эволюциялық теориясы* — баланың психикалық және қылықтық дамуындағы үрдістердің барлығы генотиппен анықталады және ұрықта болмаған нәрсенің ешқайсысы даму кезінде көрініс бермейді деп түсіндіретін теория. Сензитивтік кезең — адамдағы психологиялық қасиеттер мен қылық түрлерін дамытуға ыңғайлы жағдай тудыратын адам өмірінің кезеңі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Дәрігерлік кодекс

**Дәрігерлік кодекс**-  олимпиялық ойындарға қатысушылардың қоздырғыш дәрілерді қабылдауына тыйым салатын, спортшыларды медициналық бақылаудың ережесі белгіленген Олимпиялық хартияның бөлімі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дәрігершк қорытынды

**Дәрігершк қорытынды** - дәрігерлік зертгеу және дәрігерлік-педагогикалық бақылау т.б. анықтамалардың негізінде жасалған дене тәрбиесі және спортпен айналысудың әсеріне қатысты дәрігерлік тұжырымдама.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дәрігерлік-спорттық кеңес

**Дәрігерлік-спорттық кеңес** - жаттықтырушыға, спортшыға дене жаттығулары және спортпен айналысудың тәртібі жайлы беретін дәрігердің нұсқаулары мен кеңесі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дельтапланеризм

**Дельтапланеризм** — қанаттарға орнатылған бекітпелер жүйесіне ілінген желкендер арқылы тау беткейлерімен төбелерде пайда болған ауа ағынының күшімен ұшудың қашықтығы мен шапшаңдығын салыстырып ұшатын спорт түрі.
 
## Дереккөздер

 

Санат:Авиациялық спорттар
Демалыс күнгі туризм

**Демалыс күнгі туризм** - алдын ала белгіленген бағыт-бағдар бойынша демалыс күндерінде (1-3 күндік) жасалынатын саяхат.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Мұнай мен газ кенорындарының суы

Мұнай-газ кенорындарында мұнай мен газ жер асты суымен бірге орналасады. Мұндай жағдайда олар тығыздығы бойынша табиғи
жіктеледі (сепарацияланады), яғни газ ең жоғарғы жағына орналасады,одан төмен қабаттың мүнайға қаныққан бөлігі, ал ең астында - сулы қабат жатады. Қабаттың бұл бөлікшелері бір-бірінен шартты түрде газ-мұнай жапсары (ГМЖ) мен су-мүнай жапсары (СМЖ) беттері арқылы бөлінеді. Газ, мұнай мен суды табиғи жіктеуге олардың жоғарыда айтылғандай қабілеті, мұнай мен газдың табиғи жағдайда арнайы тұтқыштарда орналасуы себеп болады. Ең көп таралғаны құрылымдық типті тұтқыштар, яғни қабаттардың өтімсіз таужыныстармен жабылған дөңес иілімдері Мұнай-газ кенорындарының қабаттық суы М.А. Жданов және т.б (1966 ж) бойынша, мүнай жатынына немесе мұнайлы қабатқа қатысты бірнеше түрлестерге бөлінеді: 
*1) төменгі шетіндегі су мұнайлы қабаттың төменгі бөліктерінде орналасып, мұнайлы жатынды астынан кернеп тұрады;
*2) табандық су барлық құрылым ауқымында, оның дөңес бөлігін қоса алғанда, мүнайлы қабаттың төменгі, табандық бөлігінде орналасады;
*3) аралық су сулы қабаттарда немесе біреге мұнай өндіру нысаны болып табылатын мұнайлы қабаттын қабатшаларында болады. Жоғарғы су мұнай жатынының үстінде жатқан таза сулы қабатта, ал төменгі су мұнай жатынының астындагы таза сулы қабатта орналасады.
## Типтері
Мұнай кенорындарында оқшауланған газ жатындары мен жер асты суының көптеген типтерінің болуы мұнай, газ бен судың
арасындағы жапсарлардың әртүрлі жағдайына да әкеледі. Атап айтқанда, төменгі шеткі су үшін мұнай-газ жапсарының жағдайы екі -*сыртқы және ішкі контурмен* анықталады. Сыртқы контур мұнайлы қабаттың жабыны бойынша, ал ішкісі - табаны бойынша
жүргізіледі. Мұнайлылықтың ішкі және сыртқы контурларының арасында орналасқан қабат бөлігінің жоғарғы жағында мұнай, төменгі жағында су орналасып, ол *контур маңы белдемі* деп аталады.
## Тақырыпқа байланысты
*Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау
*Мұнай кенорнын игеру процесі

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Джолт

**Джолт** — шынтақтан бүгілген қолмен денеге жақын арақашықтан қыска түзу соққы жасау.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Кенорындарының суының химиялық құрамы

Геолог-мұнайшылар мүнай және газ кенорындарындағы жерасты суын, оның динамикалық режимі мен химиялық құрамын ұдайы зерттейді. Бір ескеретіні, аталған кенорындардың суы жоғары минералдылығымен сипатталады. Құрамы бойынша бұл су көбінесехлоридті-кальцийлі (хлор-кальцийлі), кейде карбонатты-натрийлі
типке жатады. Оның құрамында жоғары мөлшерде йод, бром иондары болады, көбінесе онда күкіртсутек кездеседі. Мұнай кенорындарының суына тэн ерекшелікке сульфаттардың болмауы немесе өте аз мөлшерде кездесуі және нафтен қышқылдары тұздарының болуы жатады. Органикалық көміртектің болуы тотықсыздандырғыш химиялық жағдай туындатып, сульфаттардың тотықсыздануына мұнадай сұлба бойынша экеледі: MeSOj + 2С = MeS + 2C02 мұнда Me - металдар; С - органикалық көміртек (мұнай, битум, газ).Реакция металға байланысты түрлі қосылыстар жаралуына әкеледі. Мәселен, натрий сульфаты тотықсызданған кезде Na2S04 + 2С + Н20 = Na2S04 + H2S + C02 яғни суда еритін Na2C03 содасы жаралып, қабат суының сілтілілігін арттырады. Кальций сульфаты тотықсызданған кезде CaS04 + 2С + Н20 = СаС03 + H2S + СО2 яғни суда ерімейтін СаС03 жаралады, ол түнба түрінде отырады да контур маңы белдемінде таужыныстың жинауыштық қасиеттерін нашарлатады. Бірақ кез келген жағдайда күкіртсутек бөлініп шығады. Ол кейін әртүрлі оксидтермен әрекеттеседі де пирит, халькопирит пен сульфид тобының басқа минералдарын жасайды.

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Дене жаттығулары

thumb|right|400px|АҚШ қалашығындағы балалар футболы
thumb|right|200px|Судағы жүгіру
thumb|right|200px|Жүгіру жаттығудың танымал түріне айналды
**Дене жаттығулары** — белгілі бір мақсаттарға жетуге (қозғалыс міндеттерін шешуге) бағытталған үздіксіз бір-бірімен байланысқан қозғалыс қимылдарының жиынтығы. Жарыстық спорттық жаттығуда қозғалыс әрекеттерінің тұтастығы барынша жоғары спорттық нәтижелерге жетуге бағытталған. 

Дене жаттығуының ең көбірек жалпы физиологиялық жіктелуі сол жаттығуды орындауға қатысатын денедегі бұлшық еттер белсенділігінің үш негізгі сипаттамасына: 
# белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне;
# бұлшық еттердің жиырылу түріне (статикалық немесе динамикалық);
# жиырылудың күші және қуаттылығына байланысты.

Белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне байланысты дене жаттығуын шектелген (жаттығуларды орындауға бүкіл ет көлемінің үштен бірінен азырақ қатысқандар); аймақтық (жаттығуларды орындағы бүкіл ет көлемінің жартысынан астамы қатысқанды) деп бөлінеді. Спорттық жаттығулардың басым көпшілігі оның ауқымына байланысты. Сол жаттығуды орындауға қатысатын негізгі бұлшық ет топтарының жиырылу түріне сәйкес, олар 
# статикалық 
# динамикалық болып бөлінеді. 

*Статикалық* жаттығуға ұстап тұратын қалыпты қамтамасыз ететіндерді (мысалы, гимнасшы мен мәнерлеп сырғанаушыда) жатқызады. 

Дегенмен дене жаттығуының көпшілігі *динамикалық* (жүру, жүгіру, жүзу) болады. 

Күштің, қуаттылықтың және олармен байланысты жұмыс жасаудың ең жоғары ұзақтығы көрініс беруіне қарай дене жаттығулары күшті, шапшаңдық - күштілікті және шыдамдылықты арттыратындар болып үш топқа бөлінеді. Қимылдың аз ғана шапшаңдығымен (сыртқы үлкен қарсылықпен) статикалық немесе динамикалық режимде көрініс беретін негізгі еттердің барынша жоғары немесе барынша жоғары шамасындағыларды күш жаттығулары деп атайды. Күшті барынша кеп көрсетумен басты жаттығулардың ең жоғары ұзақтығы бірнеше секунд ғана құрайды. Үлкен қуат жұмсау, яғни салыстырмалы түрдегі үлкен күш пен жиырылу шапшаңдығы бір мезгілде көрінетін динамикалық жаттығулары шапшаңдық - күштілік жаттығулары болып табылады. Еттердің барынша жоғары  қуаттылығын, жалпы қуаттылықтың 30-50 пайызын құрайтын (статикалық күш) сыртқы қарсылықтар кезінде дамытады. Күшпен жиырылатын еттер қатысатын жаттығуының ең көп ұзақтығы 3-5 сек. 2 минут аралығында болады. Шыдамдылық жаттығуына қимылды іске асыратын еттердің негізгі тобы жұмсалатын күш пен жиырылу шапшаңдығы онша кеп болмай, дамытатын жаттығуды, бірақ оларды қалпына ұстауға және  бірнеше минуттен бірнеше сағаттарға дейін қайталауға болатындарды жатқызады.

## Тағы қараңыз

* Салауатты өмір салты

## Дереккөздер

Санат:Дене жаттығулары
Санат:Салауатты өмір салты
Десульфатизатор

Сульфаттардың тотықсыздану процесі десульфатизацияны мұнайда болатын айрықша бактериялар - десульфатизатор микроорганизмдер туындатады. Олардың арасында ең көп таралға **Vibrio desulfuricas пен Vibrio thermodesulfuricas.**

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Джеб

**Джеб** — сол қолмен қатарынан екі, он қолмен басқа бір рет жұмсалатын бокстағы соққының түрі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау

**Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау үшін** 1 л судағы еріген түздың мөлшерін, яғни күрғак қалдыкгың массасын анықтайды. Ол 1л су массасына қатынасы бойынша %-пен өлшенеді. Мұнай мен газ кенорындарының суының жалпы минералдылығы көптеген талдаулар көрсеткендей, біршама үлкен ауқымда ауытқиды. Мысалы, ол Грозный ауданында 6,3 % болса, Баку ауданында- 17 %-ке жетеді, т.б.
## Тақырыпқа байланысты
*Мұнай мен газ кенорындарының суы

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Доғалап соғу

**Доғалап соғу (бильярдта)** — соғылған шардың доға жасап ұшуын қамтамасыз ететін арнайы соққы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дойбы есебі

**Дойбы есебі** — ойластырылып құрастырылған дойбы шебі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Мұнай кенорнын игеру процесі

**Мұнай кенорнын игеру процесінде** мұнай-газ контурының жағдайы өзгереді. Өндірістің басты мәселесі оның біркелкі жүруі
қамтамасыз ету. Бүл жерде қабаттық су мүнайды жинауыштан қысыммен ығыстырып шығаратын энергия көзі рөлін атқарады. Сондықтан кенорынды игерудің бастапқы сатысында мұнайды ашқан ұңғымадан бұрқақ атқылайды. Мұнайды қарқынды өндіру барысында қабаттағы қысым біртіндеп азаяды, ал мұнай-газ контуры жатынның дөңесіне қарай жылжиды. Мұнайлы қабаттағы қысымды жоғарылатып, бұрқақты кезеңнің экономикалық тиімділігін үзарту үшін жатынның шалғайларында (мұнай-су контурынан тыс) су айдайтын ұңғымалар бұрғылайды. Осы ұңғымалар арқылы қабатқа су айдап, қабатта қысымды қалпына келтіреді.Мұнай мен газ кенорындарының жер асты суын зерделеу теориялық
мәнге ғана емес, сондай-ақ үлкен практикалық мәнге де ие. Бұл зерделеулердің нэтижесі аумактардың мүнай-газдылық перспективаларын дұрыс багалау үшін пайдаланылады. Мұнда қолайлы гидрохимиялық көрсеткіштерге судағы сульфаттар мөлшерінің төмендігі мен карбонаттардың жоғарылығы, сондай-ақ хлоркальцийлі типті судағы йод бром, күкіртсутек концентрациясының жоғарылығы, т.б. жатады. Егер зерттелетін ауданның жер асты суы көрсетілген ерекшеліктермен сипатталса, бүл мұнда мүнай, газ немесе газконденсат кенорындарының болу мүмкіндігін жорамалдауға негіз болады.
## Тақырыпқа байланысты
*Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Дубль-Be

**«Дубль-Be»** — футболдағы ойыншылардың шабуылға орналасу жүйесінің латын әліппесіндегі W-ны (дубль-ве) еске түсіретін көрінісі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Допқа ойнау

**Допқа ойнау** — қорғаныстағы ойыншылардың орналасуы белгілі бір қарсыласқа тасталған допты жол бойында қағып алуға бағытталған су добындағы қорғаныс шебінің жеке-дара ойын түрі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Дуплет

**Дуплет** (бильярдта) — көздеген шар үстелдің ернеуіне тиіп, содан әрі оны торқалтаға түсіретін соққы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Диск лақтыру

**Диск лақтыру** — жеңіл атлетиканың түрі, белгіленген шеңбердің ішінен лақтырғаннан кейін арнайы шектелген аумақтың ішіне түседі.
Спортшылардан жігер мен қозғалыс координациясын талап етеді. Жеңіл атлека тәртібі бойынша олимпиада ойындарына ерлер арасында 1896 жылдан, ал әйелдер арасында 1928 жылдан бері кіреді. Жеңіл атлетика көпсайысына жатады.
## Жарсы пен ережелері

Жарысқа қатысушылар диаметрі 2.5 метр дөңгелек ішінен диск лақырады. лақтыру қашықтығы деп дөңгелектің сыртқы радиусынан диск түскен жерге дейінгі қашықты айтады. Ерлер пайдаланатын диск салмағы — 2 кг, ал әйелдердік — 1 кг (Жастар үшін -1.5 кг, Жасөспірімдер -1.75 кг).

IAAF ресми жарыстарында спортшылар алты талпыныс жасайды. Егер қатысушылар саны сегізден көп болса, алғашқы 3 талпыныс бойынша сегіз мықыт іріктеліп өзара мықтыны алты талпыныс жасап анықтайды.

Дискіні лақтыру қоршалған рұқсат етілген горизонттық бұрышы 350 болатын торлы сектордан жүргізіледі. Спортшыға диск жерге түскенше сектор сыртына шығуға рұқсат етілмейді. лақтыру кезінде диск сектор қоршауна тиуі мүмкін, егер басқа ереже бұзу байқалмаса.

## Дереккөздер
 

 

Санат:Жеңіл атлетика
Диск (спортта)

**Диск** — жеңіл атлетикада лақтыруға арналған құрал. Пішіні ортасына қарай қалыңдайды. Еркектер дискісінің көлденеңі 221 мм., жасөспірімдердікі 201 мм., әйелдердікі 182 мм., Салмақтары тиісінше 2, 1,5, және 1 кг.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Доп беру

**Доп беру** — спорт ойындарында (баскетболда, волейболда, қол добында т.б.) әдістік және тәсілдік талаптарға сай әрқилы қимылмен допты басқа ойыншыға беруі.
 
## Дереккөздер

 

Санат:Спорт
Карст процестері

Жер асты суының геологиялық эрекеті ең алдымен өзі орналасып, солар арқылы қозғалатын таужыныстар мен минералдарды ерітуіне байланысты. Жерасты суының ерітуші қабілеті қысым мен температура артқанда, сонымен қатар құрамында еріген газдар болғанда күшейе түседі. Атап айтқанда, химиялық таза судың әктасты срітетін әрекеті шамалы, ал құрамында көмірқышкыл газы болса судың жемірлігі күрт артады.

## Туынды коллектор
Ең жеңіл еритіндерге галит, сильвин, кальцит, доломит, гипс сияқты минералдар жатады. Осындай минералдардан тұратын таужыныстар таралған аудандарда су жарықшақтар мен кеуектерге
енеді. Жекелеген минерал түйірлерін ерітеді (шаймалайды) да тесіп өтетін ағындар орнағаннан кейін, оларды еріген күйде алып шығады. Осылайша, жерасты шаймалауы сутірек ретінде қалыптасқан таужыныстарда туынды коллектор жаралауына әкеледі. Туынды коллекторлар жинауыштық қасиеттері бойынша кейде бастапқы коллекторлардан да асып кетеді.

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Еркін жаттығу

**Еркін жаттығу (гимнастикада)** - гимнастшылардын дайындығы бағдарламасынын талаптарына сәйкес спортшылардың өздері құрастырған жаттығулардың жиынтығы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Допты аяқта ұстау

**Допты аяқта ұстау** - хоккей ойындарының әдістерін орындауда маңызды міндет атқаратын амал.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Екпіндеу (спортта)

**Екпіндеу** (спортта) - қимыл-қозғалыс кезінде тез жинақталу арқылы күш жұмсау.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Есеңгіреу

**Есеңгіреу** - қатты соққы алған немесе оны соққыдан құлап түскен боксшының осынан кейінгі 10 секундтын ішінде қалпына келуі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Карст воронкасы

400px|thumb|right|Шайтан құдық|Готорн, Флорида|Готорна
**Карст воронкасы** - табақша тәрізді асимметриялы ойықтар. Олардың диаметрі мен терендігі бірнеше метрден ондаған метрге дейін жетеді. Дөңгелек, жайпақ әрі саяз воронкалар долина деп аталады, Карст воронкаларының және басқа карст бедері пішіндерінің түбінде понор деп аталатын терең тесіктер кездеседі. Олар әктас массивінің ішіндегі жерасты карст қуыстарына апаратын өзіндік пішінді тік каналдар болып табылады. Понорлар бір-бірімен қосылып, карсы бетінде ірі пішіндер - қазаншұңқыр мен полъе жасайды. Бедерде польелер үлкен өлшемдерімен білінеді. Олардың түрі жақтаулары қия және түбі біршама жалпақ түйық ойпаңдар сияқты. Кейде мүндай депрессиялар суға толып, карст көлдерін жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Механикалық суффозия

Жер асты суы таужыныстарды ерітіп қана қоймайды, оларды механикалық жолмен қиратады да қатты бөлшектерді алып шығады. Жер асты суының әртүрлі таужыныстардың қатты бөлшектерін ағызып шығару процесін **механикалық суффозия** деп атайды. Суффозияға көбінесе саз, құм, қопсық құмтастар ұшырайды. Осының салдарынан сулы горизонттардың көлемі кішірейіп барып, отырып калады. Осылайша, суффозия нәтижесінде жер бетінде бедердің ойылған пішіндері пайда болады.
## Тақырыпқа байланысты
*Карст воронкасы
*Карст үңгірлері

## Дереккөздер

География

Санат:Геология
Данияр Талғатұлы Ақышев

thumb|Данияр Талғатұлы Ақышев

**Данияр Талғатұлы Ақышев** (25 мамыр 1976 жыл Алматы қаласы) - Қазақстан Президентінің кеңесшісі, банкир, Қазақстан Ұлттық банкінің Еңбек сіңірген қызметкері (2006).

## Өмірбаяны
* Қазақ мемлекеттік басқару академиясын үздік бітірген (1996), экономист. Әр түрлі елдерде, соның ішінде АҚШ, Жапония, Оңтүстік Корея, Австрия, Түркияда т.б. халықаралық  қаржы  ұйымдары мен институттары өткізген курстар мен семинарларға  қатысқан (1996-2007).
* 1995 жылдан - Орталық Азия қор биржасының жетекші экономисі. 
* 1996 жылдан - Монетарлық зерттеулер мен қаржы нарықтары басқармасының бастығы
* 2003 жылдан - ҚР Ұлттық банкі Зерттеулер мен статистика департаментінің директоры.
* 2007 жылдың тамызынан бері -  ҚР Ұлттық банкі төрағасының орынбасары.
* Қазақстан Президенті әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі.

## Қоғамдық қызметі
* «Қазақстандық актуарлық орталық» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2005 жылдан).

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Ақышева Зәуре Мырзабайқызы. 3 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:25 мамырда туғандар
Санат:1976 жылы туғандар
Санат:Қазақстан банкирлері
Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағалары
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Алматыда туғандар
Skype

**Skype** — (айтылуы /ˈskaɪp/) аттас компанияны сатып алғаннан кейін Microsoft арқылы тарайтын жекеменшік бағдарламалық қамтамасыз ету және ол Интернет арқылы мәтіндік, дауыс және бейне байланысын орнатуға мүмкіндік береді (VoIP). Ол 2003 жылы дат Джанус Фрайиспен және және швед Никлас Зеннстроммен (сондай-ақ, жасаушы Казаа) әзірленді  және оның техникалық шешімдері эстондықтар Прийт Касесалу, Ати Хейнла және Яан Таллиннмен жасалған, шын мәнінде Skype Эстония астанасы Таллин қаласында дүниеге келген. Skype коды мен протоколы жабық және айырықша қолданба, бірақ мүдделі пайдаланушылар қолданбаны орындалатын ресми сайтынан тегін жүктеуге болады. Skype пайдаланушылары бір-бірімен тегін сөйлесе алады.

## Жалпы сипаттамасы
**Skype** — дауыстық, видео қоңырау шалуға мүмкіндік беретін және интернет арқылы чат қызметін қамтыған бағдарламалық жабдық. Skype арқылы басқа қолданушыларға қоңырау шалу тегін, ал стационарлы телефон мен ұялы телефондарға қоңырау шалу қолданушының есеп шотын толтыру арқылы жүзеге асырылады.  Skype жедел хат алмасу, файл жіберу және видеоконференция сияқты функцияларымен қолданушылар арасында кең танылды. 2011 жылдың қыркүйегінде Skype-қа тіркелгендердің саны 929 миллионға жетті. Желінің жұмыс кеңсесі Люксембургта  орналасқан Skype Limited арқылы басқарылады. Құрастырушылардың басым  бөлігі және барлық қызметкердердің 44% Эстониядағы Таллинде және Тарту қалаларында орналасқан.

Басқа VoIP қызметтерге қарағанда  Skype  client–server жүйесі  емес, peer-to-peer жүйесі болып табылады. Негізгі атауы да Sky peer-to-peer-ден шыққан. 

### Қолдайтын операциялық жүйелер

#### Десктоп
* Windows XP SP3, Vista, 7, 8, 8.1 немесе 10 32 немесе 64 бит нұсқасында.
* OS X versión 10.6 немесе жоғарырақ.
* GNU/Linux

#### Ұялы
* Android : Android 2.3 немесе жоғарырақ.
* iPhone : iOS 7 немесе жоғарырақ.
* Windows Phone : Windows Phone 8 немесе жоғарырақ.
* BlackBerry : BlackBerry OS 10.3.1 немесе жоғарырақ.
* 

#### Планшет
* iPad : iOS 5 немесе жоғарырақ.
* Android : Android 2.3 немесе жоғарырақ.
* Kindle Fire HD немесе жаңа нұсқалары.

#### ТД
* Samsung
* LG
* Sony
* Panasonic
* Sharp
* 
* Philips
* Toshiba

#### Басқалары
* Xbox One
* PlayStation Vita
* iPod touch iOS 7 немесе жоғарырақ.

## Дереккөздер

Санат:IP-телефония
Санат:Интернет
Санат:Лездік хабар алмасу бағдарламалары
Татьяна Вениаминовна Пасынкова

**Татьяна Вениаминовна Пасынкова** 1962 жылы 18 маусымда РКФСР Якут АКСР-інің Вилюйск қаласында туған. экономист
(1986)Орыс. Алматы халық шаруашылық институтының бухгалтерлік есеп және қаржы қызметін талдау факультетін бітірген, Орыс, ағылшын және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.
(2007) Экономика ғылымдарының кандидаты 
(1994 жылдан) Қазақстан Республикасының аудиторы, 
(2001 жылдан)Ресей Федерациясының аудиторы .
Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Материалдық емес активтердің инновациялық технологиялары және олардың экономиканың халықаралық стандарттарға ауысуының барысындағы қолданылуы». Қауіпсіздік, қорғаныс және құқық тәртібі академиясының профессоры (Мәскеу қ.). Қазақстанның аудиторлық басылымдарында жарияланған көптеген мақаланың жәнехалықаралық стандарттарға ауысу барысындағы қаржы қызметкерлерін жетілдіру женіндегі әдістемелік кемекші құралдардың авторы. Қазақстандағы аудиттің пайда болуының 20-жылдығына орай шығарылған
мерейтойлық мақалалар мен жарияланымдар жинағының тең авторы.

1989 жылдан - КСРО Мемлекеттік жабдықтау басқармасы «Апматыбасжабдықтау» басқармасының жүйесінің инженері. 
1991 жылдан - Алматы қаласы Алатау аудандық,салық инспекциясының инспекторы.
1993 жылдан - Алматы қаласындағы Бухгалтерлік-аудиторлық орталықтың аудиторы, 1997 жылдан бері - бас директоры.
Аптай өлкесінің Халықаралық арбитраж процесі акадомиясында аралық судьялар алқасының мүшесі (Барнауыл қ )
«Достастық елдері бухгалтерлері мен аудиторларының қауымдастығы» халықаралық қоғамдық ұйымының мүшесі (Мәскеу қ.).
М.В. Ломоносов атындағы сыйлықтың лауреаты (2007)
М.В. Ломоносов атындағы медальмен, Қазақстанның қазақ қоғамдық бірлестіктері одағының Жетісу қазақ әскерінің 140-жылдығына орай естелік белгісімен марапатталған
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлеммнің атақты 50 елінің қатарына қосылу».
Хоббиі - жаттығу залында спортпен шұғылдану, классикалық әдебиет, психология.
Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем және кәсіпқой әдебиет

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Экономика
Санат:1962 жылы туғандар
Еркін жүзу

thumb|2006 жылғы Еуропа чемпионатының 100 метр бойынша еркін стильдегі ақтық жүзбесінің мәресі

**Еркін жүзу** () - Еркін жүзу Халықаралық жүзу федерациясының (FINA) ережелері бойынша анықталған жүзу жарыстарының категориясына жататын, жүзудің кез келген спорттық әдісін пайдаланатын жүзу түрі.

Еркін жүзу жарыстары 50 метрден басталатын 1500 метр арақашықтыққа жететін жүзу жарыстарының ең көп тараған түрі.

## Дереккөздер
 

 

Санат:Жүзу стильдері
Санат:Спорт
Санат:Жүзу
Еркін соққы (лақтыру)

**Epкін соққы (лақтыру)** - кейбір командалық спорт ойындарында қарсы команданың ойыншысы ойын тәртібін бұзған жерден қарсы ойыншының допты теуіп (немесе лақтырып) қайтадан ойынға қосуы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Мюнтер Саймен

**Мюнтер Саймен** 1965 жылы 28 наурызда Норвегияның Осло қаласында туған.Норвегия Экономика және іскерлік басқару мектебін бітірген, магистр.1990 жылдан - Норвегияда НSВС валюталық талдау бөлімінде жұмыс істеген. 1992 жылдан - Түркиядағы НSВС қаржы бөлімінің басшысы, 1995 жылдан - ресурстарды басқару бөлімінің басшысы. 1998 жылдан - Чехиядағы НSВС бас атқарушы директорының орынбасары. 2000 жылдан - Еуропадағы НЗВС ресурстарды басқару
бөлімінің стратегиялар басшысы. 2001 жылдан - Түркиядағы НSВС бас операциялық директорының орынбасары .'міц
жылдан - Үндістандағы НSВС бас операциялық директоры
2007 жылдан - бас атқарушы директорының орынбасары
2008 жылдан бері - «НЗВС Банк Қазақстан» АҚ БД бас атқарушы директоры.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Экономика
Санат:1965 жылы туғандар
Олег Евгеньевич Смирнов

**Олег Евгеньевич Смирнов** 1975 жылы 7 тамызда РКФСР Смоленск облысында туған. 
*1996 Орал мемлекеттік экономикалық университетін бітірген.Экономика ғылымдарының кандидаты.
*1996-2007 жылдары - «Орал банкі» ААҚ Несиелеу басқармасы бөлімшесінің жетекшісі; директоры (Екатеринбург қ.). 
*2007 жылдың мамырынан - «Ресей жинақ банкі» АҚ орталық аппараты басқармасы төрағасының бірінші орынбасарының кеңесшісі.
*2007 жылдың қарашасынан бері - «Ресей жинақ банкі" ЛИ, еншілес банкі басқармасының терағасы.

## Дереккөздер


Санат:1975 жылы туғандар

Санат:Тұлғалар
Санат:Экономика
Сәуле Кеңесқызы Биекенова

**Сәуле Биекенова** (1969 жылы туған) - социология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының докторанты. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Алматы энергетика институтын, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының аспирантурасын бітіріп,
1999 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Мемлекеттің әлеуметтік саясатын талдаудың методологиялық мәселелері" атты тақырыпта каңдидаттық диссертация қорғады. 2004 жылы
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының докторатурасына түсті. Биекенова 40-тан астам ғылыми еңбектердің авторы.
## Негізгі еңбектері:
*1. Уровень жизни как условия эффектифности социальной работы / / Вестник психологии и социологии 1 3, 2004 ж.
*2. Экономическая модернизация Казахстанского общества / / в сб. материалов респуб. науч. конферен. "Этапы становления незавизимого Казахстана" А, 10 қараша 2005 ж., 218-222 стр.
*3. СМИ как средство распространения культурных ценностей / / меджун.науч.конф., Алматы, 7 мамыр 2005 ж.
*4. Социальная профилактика коррупционного поведения /
/ матер, между, науч. конфер. "Коррупция как угроза жизнедеятельности" Астана, 2005.
*5. Будущие горизонты Казахстана в ближайщее десятилетие/ / Международный научный семинар. "Основные приоритеты
продвижения Казахстана в число наиболее конкурентоспособ-
нобных государств". Актюбинский государственный педагогический институт. Ақгөбе, 2006 ж., 274-282 стр.
*6. Язык и мышления / / Современный человек в поисках души. Материалы между, науч. конф. / / КазНУ, 22-23 маусым, 2006 ж. 133-134 стр.(в сооавт.).
*7. Прогнозирование социокультурных процессов / / Пути реализации основы. Приоритетов продвижения Казахстана в число наиболее конкурентоспособных государств. КазНПУ им.
Абая, А., 2006 ж.

Соңғы кезде қоғамды жаңарту, экономиканы түрлендіру, саяси жүйені әлде де демократияландыру үрдістерімен, әлеуметтік өмірдің қоғамның керкеюіне әсерін зерттеуге көп көңіл бөлуде.

 
## Дереккөздер


Санат:Саясаттану
Санат:Философия
Талғат Қалдыбайұлы Үсенов

**Талғат Қалдыбайұлы Үсенов** 1965 жылы 6 желтоқсанда Шымкент қаласында туған.
## Жеке басты мағлұмат
Әкесі - Үсенов Қалдыбай Үсенұлы, зейнеткер, «Мұнайөнімдерімемком» терағасының орынбасары болған. Анасы - Үсенова Раушан Қаратайқызы, зейнеткер, қалалық статистикалық басқарманың қызметкері болған.Әскери атағы - сержант. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Кеңестіктен кейінгі кеңістіктегі тұрақты экономикасы мен дамыған инфрақұрылымы бар көшбасшы мемлекеттердің бірі» Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - В.В. Путин. Хоббиі - балық аулау, аңшылық, белсенді туризм. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, детективтер және бизнес әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Үсенова Сәлима Сейітқазықызы (1971 ж.т.),жекекәсіпкер.¥лы-ҮсеновЕрболат (1991 ж.т қызы - Үсенова Дана (2000 ж. т.).
## Білімі
*Мәскеу жеңіл және тамақ өнеркәсібі институтын (1992) «Тамақ өнеркәсібінің машиналары мен аппараттары» мамандығы бойынша; 
*Қазақ мемлекеттік заң университетін (2000), «Құқықтану» мамандығы бойынша; 
*Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (2003) «Қаржы және несие» мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс, ағылшын және неміс (ауызекі) тілдерін біледі.
## Жұмысы
*1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
*1987-1992 жылдары - Мәскеу жеңіл және тамақ өнеркәсібі институтының студенті. 
*1993 жылдың қазанынан - Қазақстандағы «LIоуd's» агенттігінің авариялық комиссары.
*1997 жылдың шілде айынан - «Қазкоммерцполис» СК» ЖАҚ авариялық комиссары. 
*1998 жылдың маусым айынан - «Алматы халықаралық сақтандыру тобы» БК» ЖАҚ атқарушы директоры.
*1999 жылдың тамыз айынан - «Қазкоммерцполис» СК» ААҚ қайта сақтандыру департаментінің директоры және басқармасының мүшесі
*2003 жылдың маусым айынан - «Қазкоммерцполис" СҚ ААҚ басқармасы терағасының орынбасары. 
*2004 жылдың шілде айынан 2005 жылдың ақпан айына дейін - «Қазақ шетелсақтандыру» АҚ басқармасының терағасы.
*2005 жылдыңсәуірайынанбері-«СентрасИншуранс"« СҚ АҚ басқармасының терағасы.
Сақтандырушылардың Корольдік институтының тұрақты мүшесі (Лондон қ.).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Тұлғалар
Санат:1965 жылы туғандар
Асқар Асанұлы Бейсенбаев

thumb|Асқар Асанұлы Бейсенбаев
**Асқар Асанұлы Бейсенбаев**

1961 жылы 31  қаңтарда Шымкент облысының К. Маркс ауылында туған.  Қазақ.

Жамбыл тамақ және жеңіл өнеркесібі технологиялық институты Алматы филиалының технологиялық факультетін
(1983) технолог-инженер мамандығы бойынша бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты (2001). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Нарық  қатынастары жағдайында  қалыптасқан агрокәсіпшілікті дамыту экономикалық-ұйымдастыру негіздері Оңтүстік-Қазақстан облысының мысалында)».

1983 жылдан - Түлкібас консервілеу зауытында технолог-инженер. 1984 жылдан - «Ленин жолы» кеңшары консерві
цехының бас технологы, 1986 жылдан - бастығы. 1988 жылдың ақпан айынан -  Қазақстан ЛКЖО Сайрам аудандық екінші хатшысы. 1988 жылдың  қараша айынан - Түлкібас консерві зауытының бас инженері. 1992 жылдың ақпан айынан - «Алма-С» консерві зауыты» ШК директоры. 1992 жылдың  қыркүйек айынан -Түлкібас нан өнімдері комбинатының директоры, 1994 жылдан - «Көктерек» АҚ президенті. 1998 жылдан - Түркістан облысы Түлкібас ауданының әкімі. 2001 жылдан - 2-ші шақырылған ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. 2004 жылдан - 3-ші шақырылған  ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. 2007 жылдан - 4-ші шақырылған  ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. 2008 жылдың сәуір айынан бері -  ҚР Парламентіндегі  ҚР Президенті өкілдігінің жетекшісі.

«Құрмет» орденімен, 4 медальмен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Әзікенова Гүлбақыт.  Қызы - Эльмира;
ұлдары - Дәурен, Бақтияр.

## Дереккөздер
Андрей Юрьевич Цалюк

**Андрей Юрьевич Цалюк** 1960 жылы 10 қазанда Киев қаласында туған.
## Жеке басты мағлұмат
Үйленген. Жұбайы - Добронравова Яна Геннадьевна Қыздары - Олеся (1980 ж. т.), Вероника (1983 ж. т.); ұлы Дмитрий (1984 ж. т.). Немересі - Евгения.
## Білімі
*А.А. Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің ғеолоғия факультетін «Теңіз геологиясы» мамандығы бойынша бітірген (1982), геолог-геохимик-литолог.Турлі БАҚ беттерінде қаржылық нарық тақырыбына жазбалары ұдайы жарияланады, Спикерлердің тұрақты сұранысын иеленетін журналистердің бірі болып табылады.
## Жұмысы
*1982 жылдан - «Приморгеология» ӨБ Теңіз геологиялық барлау экспедициясының геологы (Партизанск қ., Приморье өлкесі); «Дальморгеология» ӨБ Теңіз геологиялық барлау экспедициясының аға геологы, 2-ші санатты геологы (Находка қ., Приморье өлкесі). 
*1989 жылдан -«Волковгеология» ӨБ 2-ші, 1-ші санатты геологы, инженері (Алматы қ.). 
*1991 жылдан - «Волковгеология» ӨБ материалдық-техникалық жабдықтау қызметінің бағдарламашы-инженері.
*1992 жылдан - «Жетісу» ақпараттық агенттігі» ЖІІІС бағдарламашы-инженері, ақпарат белімінің бастығы, ақпарат жөніндегі директорының орынбасары (Алматы қ.). 
*1996 жылдан - «Алматы қаржылық құралдар биржасы» ЖАҚ ақпарат және талдау белімінің бастығы
*1997 жылдан - «Қазақстан қор биржасы» ЖАҚ ақпарат және талдау белімінің бастығы. 
*1998-2008 жылдары қоса атқарумен «Қаржылық нарықтардың «Ирбис» ақпараттық агенттігі» ЖШС бас директоры. 
*1999 жылдан - «Қазақстан қор биржасы» АҚ ақпарат және талдау бөлімінің бастығы
*2007 жылдан - ақпарат және талдау департаментінің директоры.
*2007 жылдың қазанынан бері - «Қазақстан қор биржасы АҚ вице-президенті - басқарма мүшесі.
ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған (2010).

## Дереккөздер


Санат:Кімнің Кім екені
Санат:1960 жылы туғандар
Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов

**Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов** - 1952 жылы 21 маусымда  ҚҚАКСР-інің Тақтакөпір кентінде туған.  Қазақ.

Әкесі - Бектұрғанов Өтеғұл, марқұм, партиялық кеңес органдарында және шаруашылық  құрылымдарда  қызмет еткен. Анасы - Бектұрғанова Перуза, марқұм, үй шаруасымен айналысқан, ардақты-ана.

Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсіп технологиялық институтын (1976) инженер-тамақ өндірісінің механигі мамандығы бойынша; Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ Дипломатиялық академиясын (2004) халықаралық  қатынастар саласының маманы мамандығы бойынша бітірген.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1976 жылдан - Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтының оқытушысы. 1979 жылдан -Жамбыл электр желілері кәсіпорнының аға инженері, қызмет бастығы. 1984 жылдан - Талдықорған облысы Қапал аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, партия комиссиясының төрағасы, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1990 жылдан - Талдықорған облыстық партия комитетінің  ұйымдастыру-партия және кадрлармен жұмыс бөлімініңжауапты  ұйымдастырушысы. 1991 жылдан - Талдықорған облыстық Халық депутаттары кеңесінің аппарат жетекшісі, Талдықорған облыстық әкімшілік басшысы аппаратының жетекшісі. 1992 жылдан - Талдықорған облысы бойынша  ҚР Монополияға  қарсы күрес комитетінің төрағасы. 1993 жылдан - ҚР СІМ екінші хатшысы, ГФР-дағы ҚР Елшілігінің үшінші, екінші, бірінші хатшысы - Консулдық бөлімінің меңгерушісі. 1995 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігі басшысының көмекшісі, 1996 жылдан -  ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік қызмет және кадрлық саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Президенті Әкімшілігі Басшысының кадрлық саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Президенті Кеңсесі
бастығының орынбасары.

2008 жылдың қазан айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік қызмет және кадрлық саясат бөлімінің меңгерушісі.

2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған.

«Ардагер» қоғамдық волейбол клубының мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2008); 4 медальмен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2003) марапатталған Қазақстанның  Құрметті спорт қайраткері.

Дипломатиялық мәртебесі - 1-ші сыныпты кеңесші

Үйленген. Жұбайы- Бектүрғанова Гүлнәр Жасболатқызы Қызы - Жанар; ұлы - Дәурен. Немерелері - Айгүл, Жанболат, Махмүт, Сүрия, Сүлейман.

## Сілтемелер
Мәжілістің құрамы мен құрылымы, БЕКТҰРҒАНОВ Ерсұлтан Өтеғұлұлы

## Дереккөздер


Санат:21 маусымда туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Қарақалпақстанда туғандар
Санат:Тараз мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Еуразия ұлттық университетінің Дипломатиялық академиясы түлектері
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Тараз мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстанның құрметті спорт қайраткерлері
Талғат Советбекұлы Донақов

**Талғат Советбекұлы Донақов** (16 қаңтар 1965, Семей облысы) — қазақстандық заңгер, мемлекеттік қайраткер және сот жүйесінің қызметкері. 2018–2021 және 2012–2013 жылдары Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы. Заң ғылымдарының кандидаты.

## Өмірбаяны
1965 жылы 16 қаңтарда Семей облысы, Аягөз қаласында дүниеге келді.

С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1987), заңгер; КСРО Ғылым академиясының  Құқық
және мемлекет институтын аспирантурасын бітірген (1991).
Заң ғылымдарының кандидаты (1991). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Одақтық республикада әлеуметтік және экономикалық дамытуды жоспарлауды  ұйымдастыру».

1987 жылдан - КСРО Ғылым академиясының Мемлекет және  құқық институтының аспиранты. 1991 жылдан -  
ҚР Ғылым академиясының  Құқық және философия институтында кіші ғылыми  қызметкер, ғылыми хатшы,  ҚР Ғылым академиясы мемлекет және құқық институтында ғылыми хатшысы. 1992 жылдан -  ҚР Жоғарғы Кеңесі төрағасының
кеңесшісі. 1993 жылдан -  ҚР Жоғарғы Кеңесінің заң шығару бөлімінде меңгерушінің орынбасары. 1994 жылдан -  ҚР
Президенті Әкімшілігі Аппаратының заң шығару және сот жүйесі мәселелері жөніндегі бөлімінің кеңесшісі, сектор
меңгерушісі, меңгерушісінің орынбасары, заң шығару және құқықтық сараптау мәселелері жөніндегі меңгерушісінің
орынбасары. 1997 жылдан -  ҚР Президенті Әкімшілігінің сот жүйесі және заң шығару меселелері жөніндегі білім меңгерушісі. 1999 жылдан -  ҚР Президенті әкімшілігінің мемлекеттік-құқық бөлімі меңгерушісінің бірінші орынбасары. 2000-2002 жылдары -  ҚР Әділет Министрлігінде білім
вице-министр. 2004 жылдан -  ҚР Президенті Әкімшілігінің құқық сараптау және заң шығару бөлімінің меңгерушісі. 2008 жылдың ақпан айынан -  ҚР Президенті Әкімшілігі Мемлекеттік-құқық бөлімінің меңгерушісі.

2008 жылдың  қазан айынан бері -  ҚР Президенті Әкімішілігі жетекшісінің орынбасары.

## Марапаттары
«Құрмет» (2005) орденімен; «Ерен еңбегі үшін» медалімен, 5 мерейтойлық медальмен және  Қазақстан Республикасының  құрмет грамотасымен (1993) марапатталған.

## Жеке өмірі
Діни көзқарасы - мұсылмандық.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Болжам жасамаймын».

Үйленген. 3 баласы бар.

## Дереккөздер

Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан заңгерлері