YandexGPT

**YandexGPT** — мәтіндерді жасап, өңдей алатын, жаңа идеялар ұсына алатын және пайдаланушымен сөйлесу контекстін ескеретін Яндекстің GPT отбасының нейрондық желісі.

YandexGPT оқыту үшін кітаптардан, журналдардан, газеттерден және интернеттен басқа ашық көздерден алынған мәліметтерді қамтитын деректер жинағы пайдаланылады. Нейрондық желі фактілерде қателіктер жіберіп, қиялдауы мүмкін, бірақ үйренген сайын дәлірек жауаптар береді.

## YandexGPT қолдану
YandexGPT - бұл әртүрлі өнімдерде әртүрлі мәселелерді шешу үшін қолданылатын технология. Нейрондық желі Алиса виртуалды көмекшісіне біріктірілген және «Яндекс» және «Яндекс Старт» қолданбаларында, «Яндекс Браузер», «Яндекс Станция», сондай-ақ Алиса бар смарт теледидарларда қол жетімді.

YandexGPT Яндекстің басты бетінде, «Яндекса», «Поиск», «Маркет», «Лавка», «Практикум», «Учебнике», «Авто.ру» және басқа да компания қызметтерінде жұмыс істейді.

Яндекс компанияларға Yandex Cloud арқылы нейрондық желі API-ге қол жеткізуге мүмкіндік береді және оның негізінде өзінің B2B шешімдерін әзірлейді.

2023 жылдың шілдесінен бастап 800 компания YandexGPT жабық тестілеуіне қатысты. АТ бағдарламалаушылары, банктер, бөлшек саудагерлер және басқа салалардың компаниялары технологияны екі режимде пайдалана алады: API және Playground (модельдерді сынау және гипотезаларды тексеру үшін Yandex Cloud консоліндегі интерфейс). 2024 жылдың 21 қарашасында YandexGPT негізінде әртүрлі бизнес тапсырмалары үшін ЖИ көмекшілерін жылдам жасауға арналған AI Assistant API құралы іске қосылды.

Модельдің бизнес үшін қол жетімді екі нұсқасы бар: бірі асинхронды түрде жұмыс істейді және күрделі мәселелерді шешуде жақсырақ, екіншісі нақты уақытта жылдам жауаптарды жасауға жарамды. Нәтижесінде YandexGPT ондаған сценарийлерде сынақтан өтті: мазмұндық тапсырмалар үшін, техникалық қолдау көрсету, чат-боттарды құру, виртуалды көмекшілер және т.б.

2024 жылдың маусымында YandexGPT «Яндекс Аудармашы», «Поиск» қолданбаларында машиналық аударманы және «Яндекс Браузер» бейне аударманы жақсарту үшін пайдаланылды.

## Тарихы
2023 жылдың ақпанында Яндекс YaLM (Yet another Language Model) отбасынан тіл үлгісін әзірлеу аясында ChatGPT генеративті нейрондық желісінің жеке нұсқасын жасап жатқанын жариялады. Жоба алдын ала YaLM 2.0 атауын алды, кейін YandexGPT болып өзгертілді.

2023 жылдың 17 мамырында компания YandexGPT (YaGPT) деп аталатын нейрондық желіні ұсынды, бұл оның «Алиса» виртуалды көмекшісіне жаңа тіл үлгісімен әрекеттесуге мүмкіндік беретін арнайы дағдыны қосты.

2023 жылдың 5 маусымында Яндекстің баспасөз қызметі нейрондық желі әңгіме контекстін есте сақтауды және нақтылау сұрақтарын қоюды үйренді деп хабарлады.

2023 жылдың 15 маусымында Яндекс «Шедеврум» кескінін жасау қолданбасына YandexGPT тіл үлгісін қосты. Бұл оның пайдаланушыларына мәтіні, тақырыбы және сәйкес иллюстрациясы бар мағыналы хабарламалар жасау мүмкіндігін берді.

27 маусымда Яндекс нейрожелі Интернеттен мақалаларды қорытындылауды үйренгенін хабарлады. Функция ұзындығы 30 мың таңбаға дейінгі интернеттегі орыс тіліндегі мәтіндермен және мақалалармен жұмыс істейді.

2023 жылдың шілдесінде YandexGPT нейрондық желісі кәсіпке виртуалды көмекшілер мен чат-боттарды жасау, сондай-ақ мәтіндік ақпаратты құру және құрылымдау үшін қолжетімді болды.

2023 жылдың 7 қыркүйегінде Яндекс Practical ML Conf конференциясында YandexGPT 2 тіл үлгісінің жаңа нұсқасын ұсынды. Алдыңғымен салыстырғанда ол есептердің көп түрін шешуге қабілетті, ал оның жауаптарының сапасы жақсарды. Әзірлеушілердің айтуынша, YandexGPT 2 67% жағдайда нейрондық желінің бірінші нұсқасына қарағанда пайдаланушының сұрауларына жақсырақ жауап береді.

2023 жылдың 14 қыркүйегінде Яндекс іздеуде сұрауларға жылдам жауаптар жасау үшін YandexGPT тестілеуін бастады. Нейрондық желі нақты уақыт режимінде пайдаланушының сұранысы үшін бірнеше ең өзекті көздерді табады, олардың әрқайсысының қысқаша мазмұнын жасайды, содан кейін алынған жауаптардың ішінен ең пайдалы жауапты таңдайды. Іздеу жолағының астында дереккөзге сілтемемен бірге көрсетіледі.

2023 жылдың 6 қазанынан бастап YandexGPT интернетте орыс тіліндегі бейнелердің қысқаша түйіндемелерін жасай алады. Сөйлеуді қамтитын екі минуттан төрт сағатқа дейінгі бейнелерді жинақтайды.

2023 жылдың желтоқсанында Яндекс Қазақстан қазақстандық компаниялар үшін YandexGPT API қолжетімділігін ашты.

2024 жылдың 28 наурызында Yandex YandexGPT нейрондық желілерінің үшінші буынын іске қосты. Бірінші нұсқасы — YandexGPT 3 Pro бизнеске арналған және Yandex Cloud пайдаланушыларына қол жетімді. Әзірлеушілердің айтуынша, YandexGPT 3 Pro сынақтарында орташа есеппен 67% жағдайда YandexGPT 2-ге қарағанда жақсы жауап береді, ал қарапайым пайдаланушы сұрауларымен жұмыс істегенде оның нәтижелері 69% жоғары болды.

2024 жылдың 28 мамырында YandexGPT Lite нейрондық желісінің жеңіл нұсқасының үшінші буыны шығарылды.

2024 жылдың 24 қазанында нейрондық желінің төртінші буыны пайда болды — YandexGPT 4, оның ішінде жеңіл Lite моделі мен қуатты Pro. 2024 жылдың желтоқсанында Pro нұсқасындағы YandexGPT 4 алғаш рет Yandex-тің бұқаралық сервисінде — Алиса Прода іске қосылды.

2025 жылдың 25 ақпанында Яндекс бесінші буындағы AI моделін YandexGPT 5 Pro ұсынды, оны «Алиса Про»-мен сөйлесуге біріктірді. YandexGPT 5 Lite Pretrain отбасының жеңіл үлгісі HuggingFace сервисінде жалпыға қолжетімді болды. 2025 жылдың 31 наурызында YandexGPT 5 Lite Instruct шығарылды. Конфигурацияның қосымша кезеңінен өту арқылы алдыңғы нұсқадан ерекшеленеді, соның арқасында пайдаланушы тапсырмаларын хабарламаларда шеше алады.

## Нейро
2024 жылдың 16 сәуірінде Яндекс дәстүрлі іздеу технологиялары мен үлкен тілдік генеративті үлгілердің мүмкіндіктерін біріктіретін «Нейро» қызметін ұсынды.  «Нейро»да пайдаланушы жүйеге кез келген сұрақты қарапайым сөздермен қоя алады, YandexGPT 3 сұрау бойынша Яндекс іздеу нәтижелерін талдайды және бір хабарламада табылған ақпаратты көздерге сілтемелермен біріктіреді. Қызметпен өзара әрекеттесу диалогтық форматта жүзеге асырылады, бұрын қойылған сұрақты нақтылауға болады, сонымен қатар оны суретпен толықтыруға болады.

## YandexGPT оқыту
Оқыту бірнеше кезеңнен тұрады:

# Алдын ала дайындық. Модель тілдің құрылымын меңгереді және әлем туралы фактілерді есте сақтайды. Яндекс іздеу үлгілері арқылы таңдалған және шағын фрагменттерге (токендерге) бөлінген интернеттен, кітаптардан және басқа да жалпыға қолжетімді көздерден терабайт мәтіндермен қамтамасыз етілген.
# Дәл күйге келтіру. Сарапшылар жақсы жауаптары бар әртүрлі тапсырмалардың жүздеген мың мысалдарынан тұратын үлкен деректер жинағын жинау арқылы миллиардтаған модель параметрлерін оңтайландырады. Яндекс ЖИ тренерлері жоғары сапалы оқыту үлгілерін жасауға жауапты. Бұл гуманитарлық ғылымдардың кең ауқымының мамандары: журналистер, мұғалімдер, редакторлар, социологтар, психологтар, филологтар. «Яндекс» Ресейдегі осындай мамандарды жалдап, оқытуды бастаған алғашқы компания болды.
# Өнімді жақсарту. Модельдерге өздері туралы сұрақтарға жауап беріп, қарым-қатынаста белсендірек болуы үшін «адамдық мінез» беріледі.
YandexGPT Яндекс суперкомпьютерлерінде оқытылады.

## Мүмкіндіктері
2023 жылдың қазан айында YandexGPT 2 мүмкіндіктен 55 баллмен әдебиеттен Бірыңғай мемлекеттік емтихан тапсыра алды. Сонымен қатар, университетке түсу үшін талап етілетін ең төменгі шек 40 баллды құрайды. Бұл Ресейде жасанды интеллект тест сұрақтарына жауап беріп қана қоймай, шығармашылық тапсырмаларды да орындап, Бірыңғай мемлекеттік емтиханды сәтті аяқтаған бірінші жағдай.

## Сын
2024 жылдың мамырында Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары Дмитрий Медведев өзінің Telegram-арнасында Алиса виртуалды көмекшісіне қуат беретін YandexGPT нейрондық желісін сынға алды. Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарының айтуынша, компания әзірлеген жасанды интеллект саясатқа жанама түрде қатысты «бейтарап» сұрақтарға жауап бермейді. Медведев бұл тәсіл Яндекске «сенімге нұқсан келтіреді» деп санайды. Компанияның өзі саясаткердің мәлімдемесіне түсініктеме бермеді. YandexGPT нейрондық желісі Украина, Ресейдің Украинаға басып кіруі, Қырым мәртебесі, ДХР және ЛХР туралы айтуға дайын емес. Нейрондық желі де марксизм, Владимир Путин, Александр Лукашенко, Владимир Зеленский, Михаил Саакашвили, Юлия Навальная туралы айтуға немесе олардың өмірбаяндарынан қандай да бір ақпаратпен бөлісуге дайын емес. Степан Бандера ескерткіштері тақырыбы цензураға жатады.

## Дереккөздер

Санат:Виртуалды сұхбаттасушы
Санат:Машиналық оқыту
Санат:Үлкен тілдік модельдер
Санат:Терең оқу
Санат:Табиғи тілді өңдеу
Санат:Яндекс қызметтері мен құралдары
Санат:Алиса (дауыс көмекшісі)