open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тракенен жылқысы

thumb|Жылқы

**Тракенен жылқысы** - мініс жылқысының тұқымы. 18 ғасырда Тракенен жылқы з-дында  (қазіргі Калининград  обл.) шығарылған. Бұл тұқымды шығаруда ағылшынның таза тұқымды мініс жылқысы, араб жылқысы, басқа да мініс жылқысының тұқымдары, олардың жергілікті литван жылқысымен араласқан будандары пайдаланылған.Бұл-тұрқы ұзын,сүйегі мықты,бұлшық еттері жақсы жетілген,спорттық жылқы. КСРО жылқы заводтарындағы айғырының орташа өлшемі:шоқтығына дейінгі биікт.166,қиғаш өлшегендегі дене тұрқы 168,7,кеуде орамы 196,2 жіліншік орамы 21,7. Айғырының орташа салм.595кг, биесі 560кг. Т. ж. КСРО-да, ГДР,ГФР,ПХР және басқа да Еуропа елдерінде өсіріледі, сондай-ақ   Азия елдері мен Лат. Америкасында оны жергілікті мініс жылқысының тұқымын жақсарту үшін пайдаланады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Исмагилов Загир Ғарипович

**Исмагилов Загир Ғарипович** ( 08. 01. 1917 жылы туған, Башқ ACCP-i, Белорецк ауд.) — башқұрт совет композиторы. Башқ. АССР халық артисi, РКФСР-дiң еңбек сің. өнер қайраткері (1945). 1943 жылдан КОКП мүшесі. Жасында халық құрайшысы атанды. 1954 жылы Москваның П. И. Чайковский атынд. консерваториясының композиция бөлiмiн (В. Г. Ференің класы бойынша) бiтiредi. 1934-1937 жылдары Башқұрттың драма театры оркестрінде қызмет етті.  АССР Жоғ. Советінің депутаты (1959), КОКП 22-23-съездерінің делегаты.
## Дереккөздер


Санат:1917 жылы туғандар
Пушту тілі

**Пушту тілі** (Пушту: پښتو), пушту немесе ауған тілі-Ауғанстанда (8млн-дай,1971), одан басқа да жерлерде, негізінен, Пәкістанда тұратын ауғандардың тілі. Шығыс иран  тілдері тобына жатады. Пушту тілінде бірнеше диалекті мен говор бар. Олар фонетикалық және грамматикалық белгілеріне қарай оңт.-батыс (кандагар деп те аталады) және сол.шығыс(немесе пешавар) деп аталатын екі диалектілік топқа бөлінеді. Осы екеуінің негізінде қалыптасқан екі әдеби тілі бар(қ. Ауғанстан әдебиет және өнер саласы). Жазуда араб-парсы алфавитін қолданады. 1964 жылғы конституция бойынша пушту және дари ресми тіл болып саналады. Жалпы алғанда Пушту тілінде 20 млн-дай адам сөйлейді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Иран тілдері
Пуллороз

**Пуллороз**(Pullorosis-балапан)-бациллалы  ақ тышқақ-құстардың, әсіресе тауықтың жұқпалы ауруы. Пуллороздың қоздырғышы-salmonella pullorum, ұз. 3-5мкм, диаметрі 0,3-0,8 мкм, қозғалмайтын таяқша тәрізді бацилла. Глюкоза,левулоза,галактоза,маннит, рамиозаны қышқылға және газға ыдыратады. Қоздырғыш 60° С-қа дейін қыздырғанда 30 минутта, қайнатқанда 1 минутта өледі. Пуллорозға тауық,күркетауық,мысыр тауығы(әсіресе балапандары) жиі ұшырайды,сондай-ақ торғай,қырғауыл,теңіз щощқасы,ақ тышқан да ауырады. Пуллороз бацилласы ауру құстан сау құсқа жұмыртқа жем,су,төсеніш,саңғырықтан жұғады. Аурудың жасырын кезеңі 1-5 тәулік, ауырған балапан жемнен қалады, көзін жұмып әлсірейді, тыныс алуы жиілейді,іші өтеді. Дер кезінде емдемесе ауру құстың 50-90%-і өледі.
Емі.:биомицин фурозолиден жемге қосып беріледі. Аурудың алдын алу үшін құсқа сапалы жем беріп, күтімін жақсарту, зоогигиеналық ережелер дұрыс сақталуы қажет.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Эдвин Пуллибланк

**Эдвин Джордж Пуллибланк** (7.8.1922 ж. т., Канада, Калгари қ.)-Орт. Азия мен Қиыр Шығыс тарихының маманы. Калгари қаласындағы  Орта жоғары мектепте, Канададағы Альберта және Лондон университтерінде оқып білім алды. 1943-46ж. Канаданың мемлекет зерттеу Советінің қызметкері, 1946-53ж. Лондон университетінің жанындағы шығыс тану мектебінің оқытушысы. 1953 жылдан Кембридж ун-тінің профессоры. Монголиядағы ежелгі түріктер мен соғдылардың тарихы, ежелгі Жетісудің тарихы географиясы жөніндегі елеулі еңбектерінің авторы. Оның «Ежелгі қытай тіліндегі дауысты дыбыстардың жүйесі» атты еңбегінің кейбір тараулары Азияның ежелгі халықтарының, атап айтқанда ғұндардың этнонимикасы мен тілдерін зерттеуге арналған. Ол өзінің тарихи-теориялық зерттеулерінде дүние жүзі тарихының көпшілік мақұлдаған хронологиясына қарсы шығады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Мария Пуйманова

**Пуйманова Мария** (8.6.1893,Прага,-19.5.1958 сонда)-чех.жазушысы. Чехославакия халық суретшісі (1953).1945 жылдан ЧКП-ның мүшесі. Алғашқы әңгіме,повестері «Қанат аясында» (1920) жинағы мен «Дәрігер Геглдің пациенті» (1931) романында саяси-әлеуметтік, моральдық-этикалық мәселелер көтерілді. «Адасқандар» (1937), «Отпен ойнау» (1948), «Қайсар өмір» (1952) трилогиясы арқылы оның аты оқырмандар арасына кеңінен танылды. Фашизм басқыншылығы кезінде   « Жыр жинагы» (1939), «Ана өлеңдері» (1940), « Алдын ала сезіну» (1942) т. б. өлеңдер жинағын жариялады. Ол өмірінің соңында «Пани Кюри» (1957) поэмасы мен «Аленнің қарындасы» (1958) повесін жазды. П. 1932ж. КСРО-да болып, «Жаңа жерге көзқарас»атты сапарнамасын жариялаған. Ол- 1937,1948,1951,1953, 1955 ж. Мемлекет сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Муса Исаевич Исмагилов

**Исмагилов Муса Исаевич** (15. 09. 1911 жылы туған, Орал обл., Усть-Уйский ауд., Дубровная деревнясы) — зоолог, биол. ғыл. докторы (1966). 1941 жылы Қазақтың мемл. университетінің биол. факультетiн бiтірді. 1941-1946 жылы Қызылорда облысындағы Барсакелмес қорығында ғылми қызметкер, 1947-1970 жылдары Қаз. КСР ғылым академиясының Зоол. институтында аға ғылми қызметкер, 1970 жылдан ҚазПИ-де зоол. кафедрасының меңгерушісі. Исмагилов еңбектерінің биология, медицина, а. ш. және аңшылық шаруашылығында үлкен маңызы бар.
## Дереккөздер


Санат:1911 жылы туғандар
Эраст Павлович Гарин

thumb|Эраст Гарин

**Гарин Эраст Павлович** (10.11.1902,Рязань)-орыс совет актері,режиссер,РКФСР халық артисі (1964). 1926 жылы РКФСР Халық Ағарту Комиссариатының мемлекет экспериментті театр шеберханасын бітірді. 1922 жылдан бастап Вс.Мейерхольд атындағы театрда ойнады. 1936-1949 жылдары Ленинградтың Комедия театрының актері әрі режиссеры болды. 1950 жылы Мәскеудегі Киноактерлердің театр студиясына ауысты. Рольдері: Тараканов («Музыкалық хикаяда», 1940),Король («Золушкада» ,1947) және т.б. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941). «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Дэвид Гаррик

thumb|Дэвид Гаррик

**Дэвид Гаррик** (19.2.1717,Херефорд-20.1.1779,Элтрон)- ағылшын актері,театр қайраткері,драматург,Еуропадағы сахналық реализмнің негізін салушылардың бірі, сахна реформаторы. 1741 жылы У.Шекспир трагедиясы бойынша Ричард 3 ролін орындады. Осыдан кейін-ақ оның есімі Англияның үздік актерінің санатына қосылды.1742 жылы «Друри-Лейн» театрына қызметке шақырылды.  Сахнада ойнаумен қатар,1747-1776 жылдары осы театрға жетекшілік етті. 18 ғасырдағы ағылшын ағартушыларының театр эстетикасына сүйене отырып, классицизмнің шарттылықтарына қарсы күрес жүргізді. Творчествосында өзі ойнаған сахналық тұлғаларының көрермендерге етене жақын әрі түсінікті  болуына баса назар аударды. Ол У.Шекспирдің 25 пьесасында ойнаған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Карим Исмаилов

**Исмаилов Карим** (02. 10. 1907 — 29. 06. 1968) — Тәж. КСР колхоз өндiрiсiнiң көрнекті басшысы, Соц. Еңбек Epi атағын екі рет (1948, 1957) алған. 1932 жылдан КОКП мүшесi. 1928 жылы Душанбеде партия мектебін бiтiрген. 1933-1941 жылдары Орджоникидзеабад ауд. атқару комитеті председателiнiң орынбасары, председателi. 1941-1945 жылдары Ұлы Оган соғысына қатынасты. Ол Ленин орденiмен, Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгici» ордендерімен, Бүкiл одақтың а. ш. көрмесінің Үлкен және Кiшi алтын, күмic медальдарымен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Исмайыл Саттаров

**Исмайыл Саттаров** (1916, Алматы, — 20. 03. 1944, сонда) — ұйғыр совет ақыны, драматург, Алғашқы өлеңдері ұйғыр тiлiнде шығатын «Қизил туғ» («Қызыл ту» ) газетiнде 1936 жылы жарияланды. И. С. өзінің өмiрлi шығармаларымен 20 жылдардағы ұйғыр совет поэзиясының және оның көрнекті өкілдері Омар Мұхаммеди, Нұр Исраилов, Тұрды Хасан дәстүрiн алға дамытты. Ол лирикалық өлеңдермен бiрге «Гүлзар бақтың қызы», «Қopғaн» поэмаларын және бiрнеше драм. шығармалар жазды. Д. Ж. Свифттің «Гулливер ергежейлiлер елiнде», Виктор Гюгоның «Гаврош» шығармаларын т. б. бірқатар туындыларды ұйғыр тiлiне аударды. 
## Дереккөздер


Санат:1916 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ұйғырлары
Иван Григорьевич Истомин

**Истомин Иван Григорьевич** (07. 02. 1917 ж. ш., Ямал-Ненец ұлт округы, Мужа с.) — ненец совет жазушысы, публицист, сыншы және суретшi. Ненец әдебиетiнiң негiзiн қалаушылардың бiрi. 1945 жылдан КОКП мүшесi. Обь жағасындағы балықшылар семьясында туған. Омбы пед. институтын бітірген. Шығармалары 1936 жылдан басыла бастады. Сов. өкіметі жылдарында ненецтердiң тұрмысы мен сана-сезiмiнде болған зор өзгерiстердi суреттейді. «Сауат», «Қуаныш», «Олжа» т. б. әнгімелерінде, «Соңғы көш» повесі мен «Қардағы гүл» пьесасында (1946) және көптеген өлеңдерiнде жаңа өмір орнатып, мәдениетке ұмтылған Ямал тұрғындарының бейнесiн жасады.
## Дереккөздер


Санат:1917 жылы туғандар
Силикатоз ауруы

**Силикатоз ауруы** - бұл тыныс мүшелеріне силикат шаңдары түскеде байқалатын ауру. Силикаттарға кремний қышқылы мен металл тотығы қосылыстары бар заттар жатады (асбест, тальк, каолин, оливин, нефелин, слюда, шайыр) және жасанды алынған қосылыстар (цемент, шыны талшықтары-шлак мақтасы, шифер, каучук, резина, пластмасса т.б.) 

Силикаттар әртүрлі өндірістерде қолданады: құрылыстарда термо-, электро- және дыбыс шектеуші ретінде, қышқыл-сілті материалдар ретінде. Силикатоздар силикат шаңдарын ұзақ жұтқан адамдарда дамиды, тау-кент өңдеуінде, силикаттарды іздеп табуда, сараптауда, шыны, керамика, текстиль, құрылыс заттарын (шифер, кірпіш, фанера т.б.) өндіруде.

Силикаттар өнеркәсіптің көп түрлерінде қолданылады – авиацияда, машина жасауы, кеме салу, электротехникада т.б. Силикатоздар жиі силикатты қолдану және өңдеу жұмыстарымен айналысатын адамдарда дамиды. Ауру 10-16 жыл қолайсыз шаңды ортада жұмыс істегенде дамиды.

Силикатоздардың ішінде жиі асбестоз және талькоз жайылған, сирек оливиноз, каолиноз, нефелиноз кездеседі.
## Дереккөздер

Санат: Медицина
Металлокониоздар

Алюминий, сурьма, никель, титан, темір, марганец, вольфрам, тантал, хром, қалайы, церий, торий т.б. металдардың шаң-тозаңдарынан дамитын пневмокониоздар болуы мүмкін. Бұлар өкпеге түскенде өкпеде ерекше реакция жүргізіп, жайылмалы фиброздық үдеріс тудырады. Осындай типтік реакциялар металлокониоздарға тән.

Металлокониоздар сирек кездеседі. Таза металлокониоздар едәуір баяу дамуымен және өкпе фиброзы дамуына бейімділіктің болуымен жүреді. Олардың рентгенологиялық белгілері пневмоноканиоздың  I, II кезеңіне сай келеді. Кейбір металлдардың әсерінен (бериллий, мырыш, мыс т.б.) литейлік қызба (38-400С) дамиды, олар металдарды балқытқанда түзілетін металл аэрозольдерін деммен жұтқанда пайда болады. Бериллий шаңның түсімен байланысты металлоконкониозда көп мүшелерді зақымдайды (өкпеде - едәуір жөтел, ентігу; теріде – диффузды қара цианоз, дерматит, саркоидтар; буындарда - едәуір артропатиялар; РЭЖ - лимфа аденопатия, гепато-спленомегалия; тез жүдеу т.б.), оның клиникалық негізінде иммундық ауыр пневмония, гранулематоз және эмфиземамен көрінетін ерекше иммундық-патологиялық үдерістер дамиды. Металлокониоздар ішінен **сидероз** бен **алюминоз** кең түрде тараған. 
## Дереккөздер


Санат: Медицина
Джеймс Гаррингтон

thumb|right|220 px

**Гаррингтон,Харрингтон (Harington) Джеймс** (7.1.1611,Аптон- 11.9.1677,Лондон)-  17 ғасырдағы ағылшын публицисі, жаңа дворяндық қауым мен буржуазияның идеологі. Ол екі жыл бойы Тринити колледжінде оқып, оны тастап кетті. Басты шығармалары: утопиялық роман «Мұхит аралдары республикасы» (1656), «Халықтық басқарудың артықшылығы» (1659). Ф.Бэконның мадуктивті әдісін қолдана отырып, ол мемлекетінің формасы және оның мекемелері  қоғамдағы меншікті бөлу сипатына байланысты деп дәлелдеді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Сидероз

Сидероз негізінен домна пештерінен агломерациялық фабрикалардың жұмысшыларында кездеседі. Оның клиникасы мардымсыз болады, ұзақ уақыт бойы мұндай науқастарда өкпелік зақымдануды көрсететін белгілер болмайды. Тыныс алу қызметі өзгеріссіз сақталады. Тек өкпе рентгенограммасында аз дәрежедегі интерстициалдық фиброз және шашыранды, майда түйінді көлеңке түріндегі айқын контурлық металл шаңдары жиналған ошақтар көрінеді. Сондықтан сидероз диагнозы рентгенограмма зерттеулерге қоса науқас жұмыс істейтін өндірістегі шаңның құрамын ескере отырып қойылады. Сидероздың асқынуларыда өте сирек кездеседі. Сидероздың асқынған түрімен ауыратын науқастар көбіне қажет етпейді. Олардың еңбекке жарамдылығы толық сақталған. Мұқият дәрігерлік бақылау барысында олар бұрынғы жұмыс орнында қалдырылады. 
## Дереккөздер

Санат: Медицина
Дэвид Гартли

thumb|Гартли Дэвид

**Гартли Дейвид** (30.8.1705, Армли-28.8.1757,Бат)- ағылшын психологі, философ-материалист. Кембридж университетін бітірді.Эмпирикалық  ассоциативті  психологияның негізін салушылапдың бірі. Ол механикалық себептілік принципін психикалық құбылыстарды түсіндіруге қолданды. Оның пікірінше, адамның психикалық  өмірі түйсіктен басталады. Басқадай психикалық құбылыстар мен процестердің бәрі үйлесуі мен қарапайым сезімталдық. Қимыл алғашқыда өздігінен тумайды, ол елестетумен жалғасып мұның өзі ақырында осы қимылдарды туғызады. Сөйтіп қимыл ырықты болады, ол адамның қалыптасуында тәрбие басты роль атқарады деп санайды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Сайрус Итон

**Итон** (*Eaton*) **Сайрус** (27. 12. 1883 жылы туған, Канада, Жаңа Шотландия провинциясы, Пагуош) — АҚШ-тың ipi өнер-кәсiп иесi қоғам қайраткерi. 1905 жылы Tоронтодағы Макмастер yниверситетiн бiтiрдi. 1913 жылы АҚШ азаматтығын қабылдады. Итон кливлендiк финанс. өнеркәс. топтарының беделдi басшыларының бiрi болды. 1958 жылы, 1960 және 1964 жылы КСРО-да болып қайтты. Итонның бастамасымен 1955 жылдан түрлi елдер ғалымдарының қарусыздануды және халықар. қауiпсiздiктi қолдаған Пагуош конференциялары үздіксіз өтіп келедi.
## Дереккөздер


Санат:1883 жылы туғандар
Такома

**Тако́ма** () — Вашингтон штатының Пирс округінде орналасқан АҚШ қаласы.Елдің солтүстік-батыс бөлігінде, Сиэтл қаласынан 51 км ара қашықтықта орналасқан.Пьюджет-Саунд шығанағындағы порттық қала. Қалада автомобиль жасау, ағаш өңдеу, химия және тамақ өнеркәсібі дамыған.

## Климаты

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.
Эдуард фон Гартман

thumb|Гартман Эдуард
**Эдуард фон Гартман** (23.2.1842, Берлин-5.6.1906, Грослихтерфельде)-немістің  идеалист-философы. Ол иррационализм мен мистикалық идеалезм тұрғысынан панпсихизмді мойындап, дүниенің негізінде санасыз рухани бастама жатыр деп есептейді. Ал сана болса, дамудың қозғаушы күші болып табылатын дүние жүзіндегі еріктің құралы ғана дейді.  Ол пессимистік, сары уайым этикасының негізін салды. Ол адамдардың ақылын баурап алған жер бетінде, о дүниеде бақытты болу және әлеуметтік процестің нәтижесінде бақытқа деген үш сағым қиялдан азат болу керек дейді. Әлеуметтік прогресс нәтижесінде бақытқа жетуге болатындығын мойындамаушылық ол философияның реакцияшыл сипатын айқын анық білдіреді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Всеволод Михайлович Гаршин

thumb|Гаршин Всеволод

**Гаршин Всеволод Михайлович** (14.2.1885,Екатеринослав губерниясы-5.4.1888, Петербург)- орыс жазушысы. Тұңғыш шығармасы 1876 жылы басылды. «Төрт күн» (1877), «Қорқақ» (1879), «Қатардағы солдат Ивановтың естеліктерінен» (1883) деп аталатын әңгімелерінде соғысқа қарсылық бейнеленген. Ол «Қызыл гүл» (1883) әңгімесінде әділетсіздікке қарсы күресті тұспалдай суреттеді. Оның негізгі тақырыбы- әлеуметтік теңсіздік, халыққа қызмет ету, адамның азаттығы үшін күресу. Бірақ бұлардан торығушылық сарыны аңғарылады. Оның творчествосын Л.Н.Толстой, М.Е.Салтыков-Щедрин, И.С.Тургенев жоғары бағаланған. Оның «Төрт күн», «Сигнал» деген шығармалары қазақ тіліне аударылған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Александр Васильевич Вишневский

thumb|Вишневский Александр Васильевич

**Вишневский Александр Васильевич** [23.8.(4.9)1874, Дағыстандағы Чиръюрт аулы- 13.11.1948, Мәскеу]-сов.хирургі, КСРО МҒА-ның толық мүшесі(1947), РКФСР-дің еңбек сің.ғылым қайраткері(1934). Қазан ун-тетін бітірген(1899). 1914-25ж. Қазандағы хирургиялық клиника госпиталының, 1926-34ж. хирургиялық факультет клиникасының меңгерушісі. 1947 жылдан КСРО Мед. академиясының  ин-тының директоры. Оның еңбектерінің ішінде ең маңыздысы операция кезінде белгілі бір жерді жансыздандыру әдісі, бұл әдісті осы күні хирургияда кеңінен қолдануда. Ол сондай-ақ, түрлі қабыну салдарынан пайда болған ауруларды новакаин мен емдеуді ұсынады. Оның маңызды әдісінің бірі майлы-бальзамды таңғыш салып емдеу. Бұл әдіс бірден антисептикалық жағынан тиімді болса, екіншіден нерв жүйесінің қызметін жақсартады және қабыну процесін бәсеңдетуде зор маңызы бар. Оның бұл әдісі Ұлы Отан соғысы кезінде кеңінен қолданылды. Елімізде оның ашқан хирургиялық мектебі бар. КСРО мемл. сыйлығының лауреаты(1942). В. Ленин орденімен , 2 басқа ордендермен және бірнеше КСРО медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1874 жылы туғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Санат:Дәрігерлер
Александр Александрович Вишневский

thumb|right|200px|
**Александр Александрович Вишневский** (24 мамыр, 1906, Қазан қаласы - 19 қараша, 1975, Мәскеу)- кеңес хирургі, КСРО МҒА-ның академигі (1957), Социалистік Еңбек Ері (1966). 

## Өмірбаяны
* Қазан университетінің медицина факультетін (1929) бітірген. 

* КСРО МҒА-ның хирургия институтының директоры (1948) және сонымен қатар 1956 жылдан Сов. Армиясының бас хирургі. 
## Ғылыми еңбектері

* жүрек, өкпе және көкірек қуысына хирургиялық операция жасағанда жергілікті анестезияны және полимерді қолдануды ұсынған. 

* Ол 1953 ж. дүние жүзінде тұңғыш рет жүреккке операция жасап, жергілікті анестезияны қолданды. 

* 1957 ж. КСРО-да бірінші рет жүрекке операция «АИК» аппаратын қолдану арқылы жасалды. 

## Марапаттары

* Халықар. Лериш. атынд. (1955)

* Лениндік (1960) сыйлық

* КСРО Мемл. (1970) сыйлықтарын алды. 

* 2 рет Ленин

* 6 басқа ордендермен және бірнеше медальдармен марапатталған.

## Қоғамдық қызметі

* халықар. хирургтер ассоциациясының мүшесі

* Чехославакияның Я. Пуркин атынд. ғылми мед.-қоғамының  құрметті мүшесі

* Швеция, Пьемонт дәрігерлер қоғамының мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:24 мамырда туғандар
Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Қазанда туғандар
Санат:19 қарашада қайтыс болғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ресей еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО хирургтары
Санат:Ресей кардиохирургтары
Санат:Ресей Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Қазан университеті түлектері
Гоар Микаэловна Гаспарян

**Гаспарян Гоар Микаэловна** (14.12.1924 ж. Каир)- армян совет әншісі, КСРО халық әртісі  (1956). Муз. білімді Каирде Э.Фельдман мен В.Карродан алған. 1948 жылы КСРО-ға келді. 1949 жылы Армянның опера және балет театрының әнші-солисі. 1965 жылы Ереван консерваториясын бітірді. Оның орындауындағы нәзіктік, көркем бейнені терең  сезіммен, оймен жеткізушілік басты қасиеті. Ол-концерттік қызметімен де танылған әнші. Англия,Венгрия,Жапония,Польша т.б. елдерде гастрольда болды. 5-сайланған Армия ҚСР-і  Жоғары Советінің және 7-8 айланған Жоғары Советінің депутаты.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Порфирин гемінің биосинтезі

Лицин Активті форма янтарь қышқылы
:::↓
Сукцинал КоА-коэнзима
:::↓
Альфа-амино-бета-кетоадипин қышқылы
:::↓
Дельта-аминолевулин қьшқылы
:::↓
Порфобилиноген ІІІ
:::↓
Уропорфириноген-ІІІ
:::↓
Копропорфириноген-ІІІ
:::↓
Протопорфирин IX
:::↓
Ғе2+ - гем

Порфириннің қалдық өнімі болып, глицин, янтарь қышқылы КоА мен байланысады, сукцинил КоА-ның активті формасын түзеді, яғни глицинмен қосылысып және альфоаминоны β-кетеоадипин қышқылын түзеді. Ең соңында дельта-аминолевулин қышқылы ферментінің синтезі болып табылады, сондай-ақ кофермент В6-ға, пиридоксальфосфатқа, липо қышқылына және витамин В1 синтезіне қатысады.

Одан ірі дегидратаза дельта-аминолевулин қышқылы ферментінің синтезінен профобилиноген түзіледі. Содан кейін декарбоксилаза уропорфириноген ферментінің қатысуымен фибриноген түзіледі. Порфирин биосинтезінің қорытынды сатысы болып, декарбоксилаза копропорфириногеннің әсер етуінен, протопорфириннің темірімен байланысуынан гемнің түзілуі болады.

Қорғасынның әсер етуіне байланысты порфирин алмасуының жағдайы өзгеріске ұшырап, «қорғасынды» анемия дамиды. Қорғасын дегидратазадельта аминолевулин қышқылының бөлігі гемнің биосинтезіне қатысатын фермент активтілігін төмендетеді және сульфидрильді тобын блокадалайды. Осының әсерінен несепте дельта-аминолевулин қышқылымен копропорфирин деңгейі жоғарылайды және гем синтезінде іске аспаған протопорфирин және темір құрамындағы эритроциттерде жиналады. Утилизациялық бұзылыстың соңында, қан сарысуында деңгейінің жоғарылауына және сидероциттердің пайда болуынан (құрамындағы эритроциттер кемуі) келеді. Гипохромды гиперсидеремиялық сидеробласты анемия дамиды.

Несептегі қорғасынның (қалыпты жағдайда қорғасын 0,03-0,05 мг/л) қоры ағзаға жиналғанда, улану кезінде жиі токсикалық анемия дамиды. Гипохромия - науқаста темірдің мөлшері 1,0 мг/л төмен болған жағдайда дамиды. Қажетсіз темір анемиясы - акристалды, ал қорғасынды интоксикацияда - седокристалды немесе сидермиялы анемия деп аталады. Анемияның негізгі белгілеріне тері жамылғысының бозаруы, әлсіздік, көз алдының қарауытуы жатады, емге тез беріледі. Науқасты қорғасынмен қатынасқа түсірмесе гемоглобин қалыптасады. 
## Дереккөздер

Санат: Медицина 
Санат: Патология
Cantharis annularis

**Cantharis annularis** () – қатты қанаттылар сабының жұмсақ денелілер тұқымдасына жататын қоңыз. Ересек жәндігінің (имаго) ұзындығы 11 - 16 мм. Кеуденің бірінші сегментінің көлденең нотумы қанат үстінен жіңішке емес, әдетте екі қара дақтары болады. Аяқтары толығымен жирен түсті.

## Сілтемелер
*http://eunis.eea.europa.eu/species/106790

Санат:Қатты қанаттылар
Силикотермия

**Силикотермия** (лат. Silicum – кремний және грек. Termo- жылу) - металл тотықтарын кремниймен  тотықсыздандыру арқылы металдар мен қорытпалар алу процесі. Кендегі кейбір метал қалдықтарының тұрақты  қысымда (изобаралық) пайда болу потенциалының өзгерісі кремнийдікінен төмен, яғни сыртқы жағдай өзгергенде кремний тотықтары  металдардікімен салыстырғанда орнықты келеді (кремнийдің оттек  қосып алу қабілеті металдардікінен жоғары). Сондықтан жоғары температурада кремний тотықтары көп мөлшерде түзіледі де, металл тотықсыздандырылады. Силикотермиялық процестер доғалық пештерде жүргізіледі. Силикокотермия көбінесе жоғары сапалы болатттарды қорытуға қажет ферроқорытпалар мен лигатура алу мақсатында қолданылады. Кремний көптеген металдармен силицидтер деп аталатын берік  химиялық қосылыстар түзеді де, кальцийдің, магнийдің, цирконийдің, сирек  металдардың т.б. рудаларын силикометриялық тәсілмен тотықсыздандыруға мүмкіндік береді. Силикометриялық процесс республикамызда  Ермак ферроқорытпа зауытында кеңінен пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Металлургия
Балауыз кескін

**Балауыз кескін** немесе **Энкаустика**  ( - күйдіру) - бұл күнде сирек қолданыладатын кескіндеу өнеріндегі тәсіл. Мұнда бояу құрамындағы заттарды бір-бірімен байланыстыру үшін балауыз пайдаланылады. Суретші сурет қалыптағанда балауыз бояуды ыстық ерітінді күйінде де, ұшпалы маймен немесе эмульсиямен араласқан түрінде де қолданады. Балауыздың су өткізбейтін, өң бермейтін қасиеті Балауыз кескіннің өміршеңдігі мен беріктігін қамтамасыз етеді. Балауыз кескін Ежелгі Мысырда б.з.б. 3 мыңыншы жылы пайда болса да, Ежелгі Грекияда кең тараған. Гректің Апеллес өз шығармаларын осы тәсілмен салды. Балауыз кескіннің классикалық кезеңіндегі (б.з.б. 5 ғ.) шығармалар бізге жеткен жоқ. Бізге белгілі Мысырдан табылған фаюм (файюм) портреттері ғана Artists in the Mexican muralism movement, such as Diego Rivera and Jean Charlot sometimes used encaustic painting. The Belgian artist James Ensor also experimented with encaustic..
 
## Галерея

## Дереккөздер


Санат:Сурет өнері
Синойкизм

**Синойкизм** (грек. Synoikismos, synoikizo - бірге қоныстанамын) – ежелгі мемлекетттерде (Грекияда, Римде т.б) бірнеше дербес қоныстар мен қалалардың біртұтас полиске бірігіп, қосылу процесі. Синойкизм нәтижесінде біртіндеп тайпалық бытыраңқылық жойылды, бір орталықтан басқару органдары пайда болды, экономикалық бірлестік күшейді, бұрынғы жекеленген тайпалар мен қауымдардың соғыс күші нығая түсті.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі Грекия
Жан Шарль Леонар Симонд де Сисмонди

**Жан Шарль Леонар Симонд де Сисмонди** (; 9 мамыр 1773, Женева, — 25 маусым 1842, женева) – швеццар экономисі әрі тарихшысы, ұсақ буржуазиялық саяси экономияның негізін салушылардың бірі.

1833 жылдан Француздың моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. Сисмондий саяси экономиядағы жаңа бағыттың - экономикалық романтизмнің негізін қалады. Капитализм мен классикалық буржуазия саяси экономияны ұсақ буржуазияшыл тұрғыдан қатты сынға алды. Капит. қорланудың қайшылықтары мен кемшіліктерін ашты. Алғашқылардың бірі болып капитализмге тән өндіріс пен тұтынудың арасындағы қайшылықты көрсетіп, экономикалық дағдарыстардың сөзсіз болмай қоймайтыны жөнінде қорытынды жасады. В.И. Ленин Сисмондий капитализмнің қайшылығы туралы  мәселе көтерді, осы арқылы одан әрі талдау міндетін алға қойды деп атап көрсетті. Алайда Сисмондий өзі қойған мәселелердің ғылыми шешімін бере алмады. Жалақыны еңбекке төленетін ақы ретінде қарастырып, қосымша құнның құралу механизмін түсіндіре алмады. Жұмыссыздықты талдаған кезде Т.Р. Мальтустың көзқарастарынан сын елегінен  өткізбей-ақ қабылдай салды. Артық өндірудің,  дағдарыстардың себебін еңбекшілердің жеткілікті тұтынбауына әкеліп саяды. Смиттің догмасына сүйене отырып, сыртқы нарықсыз қосымша құнды өткізудің мүмкін еместігі туралы жаңсақ пікір ұсынды. Сисмондий идеалды экономикалық жүйе деп ұсақ өндірісті санады, оның кпит. тауар  өндірісіне сөзсіз ұласатынын мүлде түсінбеді; ол технологиялық прогресті кідірту мақсатымен мемлекеттің экономикаға белсене араласуына, пайданы бөлуге жұмысшылырдың қатысуына жағдай жасауды, әлеуметтік қамсыздандырудың арнаулы қорын құруды қолдады. Сисмондий – Францияның және Италияның тарихы жөнінде көптеген еңбектердің авторы. Сисмондийдің  ұсақ  буржуазияшыл  утопиялық идеялары социализмнің ұсақ  буржуазияшыл теориясының негізін салды.

## Дереккөздер


Санат:Швейцария экономистері
Спартандық тәрбие

**Спартандық тәрбие**  — б.з.б  8-4 ғасырлардағы Спартаның (Ежелгі Грекия) тәрбие жүйесі. Спартандық тәрбиенің негізгі мақсаты әскери аристократтық қоғамның мүшелерін даярлау, адамның жеке басын мемлекетке бағындыру. Ежелгі Грекияда спартиаттардың  (қоғамның билеуші тобы) ғана білім алуға құқылы болды. Бала туған күннен оның тәрбиесі мемлекеттің бақылауына алынды. 7 жастан 18 жасқа дейін ер балалар тәрбие мекемелерінде қатал тәрбие арқылы ұстамдылық, төзімділікке үйретілді, дене тәрбиесіне еркекше мән берілді. 

## Дереккөздер
Соан мәдениеті

**Соан мәдениеті** – Пәкістан мен солтүстік-батыс Үндістан жеріндегі ежелгі палеолит мәдениеті мен үлгілерінің бірі. 

Соан Еуропа мен Африканың ежелгі палеолит мәдениеті мен қатар дамыған. 1930 жылы алғаш рет мәдениет ескерткіштерін зерттеу барысында табылған жерінің өлкесі (Инда құрылысы) атымен аталған. Соанда малта тастардан жасалған құралдар- чопперлер, чоппингтержәне дөрекі өңделген жаңқалар көптеп кездеседі. Қол шаппалар сирек. Соан мәдениеті бірнеше кезеңде дамыған. 

Соан мәдениеті Қазақстанда Бөріқазған, Тәңірқазған, Мұзбел, Боқалы, Қызылрысбек т.б жерлерде кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Үндістан тарихы
Поль-Анри Спаак

нобай
**Спаак Поль Анри** (25. 1. 1899, Схарбек, Брюссель) — Бельгияның мелекеттік және саяси қайраткері.
### Биографиясы
1936-37, 1938, 1938-47, 1949, 1954-57, 1961-66 жылдары сыртқы істер министрі, 1938-39, 1946, 1947-49 жылдары премьер-министр. 1949 жылы премьер-министр және сыртқы істер министрі ретінде Солтүстік атлантикалық актіге қол қойды. 1957-61 жылы НАТО-ның бас секретары. 50 жылдар соңы- 60 жылдардың басында НАТО-ны нығайта түсуді қолдай отырып, бейбіт қатар өмір сүру принципін жақтады. 1966 жылы саяси қызметтен кетті. 1933, 1956, 1961, 1963 жылдары ресми сапармен КСРО-да болды. 

## Дереккөздер
Маккензи Фой

нобай|Маккензи Фой
**Маккензи Кристин Фой** *(ағылш.Mackenzie Christine Foy;туған 10 қараша 2000)* - американдық модель мен актриса. Маккензи  “Garnet Hill”,”Polo Ralph Lauren” және “Guess kids” компанияларымен жұмыс істеп, өз модель мансабын 5 жасынан бастады.Ол жарнама компанияларының роликтерінде өте жиі түскен. Маккензи "Гавайи 5-0" және "Не болады екендігін ұмытпа" деген телесериалдарда түскен. Ал  2010 жылда қазанда оны "Сумерки.Сага.Рассвет" фильміндегі Ренесми Каллен рөліне қабылдаған. Сол арқылы Маккензи атақты болып кетті.

## Сыртқы сілтемелер

сайт

Санат:Тұлғалар
Санат:Модельдер
Санат:Актрисалар
Спинтарископ

## '''Спинтарископ'''
### Қолданылуы
Спинтарископ (грек. spintharis- ұшқын және ...скоп)-радиоактивті заттан шыққан α – бөлшектерінің санын көзбен бақылау арқылы есептейтін прибор. Күкіртті мырышпен қапталған экранға α-бөлшектерінің кезінде пайда болған ұшқындар лупаның көмегімен бақыланады. Сөйтіп ұшқындар саны бойынша белгілі бір уақыт ішінде радиоактивті заттан шыққан α-бөлшектерінің саны анықталады. 

## Дереккөздер
Стапель

**Стапель** (голл. *stapel*) — кеме жасауға арналған ашық алаң. Ол кеме тиянақтары орнатылатын бетонды іргетас түрінде болады. Бойлық Стапель жағалауға перпендикуляр әрі көлбеу етіп жасалады. Мұндай стапельде  құрастырылып біткен кеме суға өзінің ауырлық күші әсерінен түседі. Көлденең стапель жағалауға параллель әрі горизонталь етіп жасалады да, кеме суға көлбеу алаң арқылы түсіріледі. Стапельге кеме жасауға қажетті жүк көтеру құрылғылары орнатылады.

## Дереккөздер

Санат:Кеме құрылысы
Санат:Теңіз терминдері
Стереотипия

## '''Стереотипия'''
### Қолданылуы
Стереотипия - стереотиптеу (стерео... және грек  typos-із, үлгі, форма) – шығыңқы баспа формасының көшірмесін дайындайтын полиграфиялық процесс. Стереотип бедерлі баспа элементтері бар типографиялық қорытпадан, мыстан, сондай-ақ пластмасса мен резинадан  дайындалған пластинка, плита не цилиндр тәрізді болады. Стереотипия құю, электролиттік және  престеу тәсілдері  арқылы  жүрізіледі. Құю тәсілінде матрица типографиялық қорытпадан құйылады. Ол суығаннан кейін негізгі форманың бедерлі көшірмесі алынады. Электролиттік тәсілде стереотиптің баспа қабаты гальваникалық ваннадағы матрица бетіне металл қабаты (никель, мыс, темір) түрінде түзіледі. Престеу тәсілінде стереотип пластмасса матрицасын преспен ыстықтай қысу арқылы алынады. Стереотип жұмыс өнімділігі жоғары ротациялы машиналардың формаларын дайындау, негізгі баспа формасын сақтау, сондай-ақ баспа формасының төзімділігін арттыру т.б үшін пайдаланылады. Стереотипті матрицаларды сақтау нәтижесінде кітаптарды қайта басу ісі жеңілдейді.

## Дереккөздер
Балашиха

**Балашиха** — Ресейдің Мәскеу облысындағы қала. Пехорка және Горенка өзендері бойында, Мәскеудің шығысында 25 км жерде. 1830 жылы құрылған. Темір жол стансасы  ("Мәскеу — Нижний Новгород" желінің 4 стансасы, және Балашиха мен Горенка платформалары). Халық саны – 235 336 (2013 жылдың санағы). Мата тоқу өнеркәсібінің ежелгі орталығы. Мақта жіп иіру, шұға фабрикалары, оттек зауыттары және машина жасау институты, ауыл шаруашылық институты, ботаника бағы бар.

## Көрнекті жерлері

Сурет:Church of Saint Michael (Nicholskoye-Archangelskoye) 10.jpg|«Храм Михаила Архангела» ғибадатханасы
Сурет:Church of the Transfiguration (Balashikha) 10.jpg|«Преображенский храм» ғибадатханасы
Сурет:Church of the Protection of the Theotokos (Pehra-Pokrovskoye) 14.jpg|«Храм Покрова Пресвятой Богородицы » ғибадатханасы
Church of Saint Alexander Nevsky (Balashikha) 04.jpg|«Храм Александра Невского» ғибадатханасы


## Дереккөздер


Санат:Ресей қалалары
Стереофотограмметрия

нобай|200px|Стереоскоп қабымен
**Стереофотограмметрия** — қос стерео (стереоскоптық бейне) фотосуреттің геометриялық қасиеттерін және қос стереофото кескіндер бойынша нәрселердің мөлшерін, пішінін, кеңістіктегі орнын анықтайтын тәсілдерді зерттейтін  фотограмметрия саласы. Ол аэро- және жер бетіндегі стереофотограмметрия болып ажыратылады. Стереофотограметрияға космостық фотосуреттер де енеді.

## Тағы қараңыз
* (566) Стереоскопия — стереоскоп көмегімен ашылған алғашқы астероид
* Стереофотограмметриялық аспаптар
## Дереккөздер

Санат:Оптикалық құралдар
Конрад Хаас

нобай|Хаастың көп сатылыракетаның нобайы(1529)

**Конрад Хаас** (); (1509, Венаның қасындағы Дорнбах  - 1576, Германштадт (Сибиу)), ортағасырдағы құрастырушы, Еуропадағы бірінші әйгілі ракетаны жасаушы..

Конрад Хаас Германштадтқа 1551 жылы Фердинанд 1 королінің (Әулие Рим империясының императоры) әскері құрамында оқ атқыш қару маманы ретінде келді. Қалада ол әскери арсеналға жауапты ретінде тағайындалды.
1556 жылы Хаас ракеталық техникасы бойынша өзінің 25 жылдық қызметі туралы кітап шығарды (Сибиу қаласының қалалық мұрағатында сақталуда). Осы кітаптың 282 беттерінде ракетаның екі функциясы туралы баяндалады - фейерверк тасымалдаушысы ретінде және қару ретінде. Хаас ракетаны құрудың техникалық детальдарын және көптеген түрлерін сипаттады: Көп сатылы ракета, параллель жалғанған. Сонымен қоса кітапта заманауи ғарыш кемесінің идеясы көрсетілген. Басты назар көп сатылы ракетадағы двигательдің жанармайының қолданылуына аударады. Әр түрлі сұйық жанармайлардың қоспаларын қарастырады. Дельтовидті және колоколообразды стабилизаторлардың сипаттамалары берілген.

Сілтемелер
Эмели санде

нобай|Эмели Санде

**Адель Эмели Санде**

Адель Эмели Санде(10 наурыз 1987,Алфорд,Шотландия)-шотландық әнші мен өлеңдердің авторы.Сандe «Diamond Rings”трекін ”Chipmunk” рэпермен жазғаннан кейін,бірінші рет халықтың алдында әйгілі болып шықты.Ол өте көп артистерге олең жазды,соның ішінде Шер Лойд,Parade,Сьюзан Бойл,Габриэль,Preeya Kalidas,Леона Льюис,Алиша Диксон,Шерил Коул,Тайни Темпа және Mutya Keisha Siobhan.
2010 жылы Эмели EMI Music Publishing пен келісім-шарт қол қойды.Сосын Санде Virgin Records лейблмен контрактқа отырды.Санде өзінің Heaven синглың тамыздың 2011 жылында шығарды.Ол  Our Version of Events альбомын   2012 жылының ақпаныңда шығарды. Сол альбом Ұлыбританияда нөмір бір болып шықты.Және сол 2012 жылда Эмели Лондонға олимпиада ойындарының екі ашылу мен жабылу рәсімінде аттанды.
Стрептокароз

## '''Стрептокароз'''
### Анықтама
Стрептокароз (strepntcarosis) -асырынды үйрек, қаз,және коптеген су құстарының гельоминтоз ауруы. Қоздырғышы stertocara carsicauada. Стрептокароз кобіне ауру құстардан жұғады,көбіне балапандар аурады. Ауру құс көп қозғалмайды, қауырсыны үрпейіп, асқазаның кілегей қбығы бұзылады, жемнен қалады. Жемсуының кутикуласы бұзылып, зақымданған жері тартады, кілегей қабығы қанталайды. Аурудың алдын алу үшін үй құстарын суы таза көл мен тоғандарда өсіреді. Балапандарын бөлек бағады, үйрек өсіретін су қоймасы 1-2жылды ауыстырылыды.
### Емі
Құстың 1кг тірілей салмағына 2мг төрт хлорлы көміртегін зонд арқылы жемісуға береді.        

## Дереккөздер
Стронцианит

## '''Cтронцианит'''
### Мағынасы
Cтронцианит (Шотландиядағы Строициа елді мекені жанында табылуға байланысты осылай аталған) – карбонаттар класының минералы. Химиялық формуласы Sr[CO3]. CaCo3, BaO, HbO, Ромбылық синогонияда кристалданады, жеке кристалдары призма, ине, миниралдық агрегаттары тұтас, түйірлі, талшықты,таяақша тәрізді масса құрайды. Түссіз немесе сұрғылт, қызғылт, шыныдай жылтыр, Қатт Моос шкаласы бойынша 3,5-4. мортты; тығыздғы. 3600-3800 кг/м3 Әк тас, мерегель, тау жыныстарында, тұз күмбездерінің бет жағында, кейде вулкан процестерінен пайда болған жыныстардың, эффузиялардыңжелілері мен қуыстарында целестип, барит, кальцит, күкірт, сульфидтермен бірге кездеседі. С. кендері Қайкада, Волга бойында,Украинада табылды. Стронций өндіруге қолданылады.

## Дереккөздер
Суармалы жердің сортаңдануы

## '''Суармалы жердің сортандануы'''
### Жалпы жүру процесі
Суармалы жердің сортандануы -топырақ құрамында суда еріитін минерал тұздардың жиналу процесі. Бұған NaCl,MgCl2,CaCl2,Na2CO4,MqSO4,Na2CO2 т.б.жатады. Суармалы жердің сортандануы суару ережесінең сақталмауынан болады Мысалы, шамадан тыс көп суарау нәтижесінде артық су топыраққа сіңіп, жер асты суларымен қосылады. Топырақ қабаты арасындағы су деңгейі көтеріледі, оның кіріс-шығыс тепе-теңдігі бұзылады капиллярлық заңдылыққа сәйкес сортаң жер асты суы топырақтың өсімдік тамыры жайылған беткі қабатына көтеріледі. Ауа райы жерлерде беткі қабатынан су тез буланады да, оның құрамындағы тұз сол қабатта қалып қояды. Бұл топырақтың құнарлы қабатының ылғал, ауа сіңіру күйін әлсіретіп, өсімдіктің өсіп-өнуіне кедергі жасайды, түсімін кемітеді. Мұндай жер бірте-бірте ауыл шаруашылығында пайдалану айналымынан шығып қалады. Суармалы жердің сортандануына қарсы әр түрлі агротехникалық шаралар жүргізіледі.

## Дереккөздер
Нұрмұрат Сарыханов

## '''Сарыханов Нұрмұрат'''
### Биографиясы және ерен еңбектері
Сарыханов Нұрмұрат  (1906 ж, қазіргі Түркменстан, ССР, Геок-тепе селосы,- 4. 5. 1944, Молд. ССР, Бендеры ауданы, Далекеу дер. ) – түрікмен жазушысы. Орта Азия коммунистік университетін бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысып, майданда қаза тапты. Сарыханов шығармаларында советтік өмір шындығын суреттеді, түрікмендердің өмірі мен тұрмысындағы жаңа нышандарды көрсетті. «Жезде», «Бай ашуы», «Ақ үй», «Ең соңғы киіз үй», «Жарыққа ұмтылу» т.б. әңгімелеріндеескі әдет-ғұрып пен салт-сананы  әшкерклксе, «Арман», «Махаббат», «Мерген» атты шығармаларында адамдардың тұрмысы мен санасындағы жаңалықтарды суреттеді. Сарыханов шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды. 1961 ж оның «Әңгімелер» жинағы қазақ тілінде жеке кітап болып шықты.    

## Дереккөздер
Генрих Србик

## '''Србик'''
### Еңбектері
Србик (Srbik) Генрих (10. 11. 1878, Вена,- 16. 2. 1951, Эрвальд, Тироль)- Австрия тарихшысы. 1912-22 ж. Грацтағы университеттің , 1922-45 ж. Вена университетінің профессоры, 1929-30 ж. оқу министрі. 1938ж. фашистер Вена ғылым академиясының президенті және Вена университетінің ректоры етіп тағайындады. Србик еңбектерінің орталық тақырыбы – бүкіл орталық Еуропаны қамтитын құрлықта жетекші роль атқаратын «Жалпы герман рейхын» құрудың тарихи қажеттілігін дәлелдеу («Неміс бірлігі. Қасиетті Империядан Кеннигрецке дейінгі идеялар  мен шындық», Мюнхен, 1935-42; «Неміс тарихындағы Австрия» , Мюнхен, 1936). Србик өзінің еңбектерінде марксизмге жала жауып , оны жоққа шығаруға тырысты. 

## Дереккөздер
Зәр шығу жүйесінің жасқа байланысты өзгеруі

Бүйрек аурулары қартайған шақтадағы жеке патология отандық нефрологтардың  ойлары бойынша егде жастағы және қарт адамдардың өлімдерінің негізгі 4 себебінің бірі болып табылады. Бүйрек ауруларында жасқа байланысты ерекшеліктері бар. Жануарлармен адамдардағы зерттеулері дәлелденгендей жас келе бүйрек ұлпасының қызыметінің төмендеуі  адам қартайғанда 1/3-1/2 нефрондарын жоғалтып дәнекер тіндер өсіп жастық нефросклероз түзіледі. Нефрондардың өлуімен қатар қалған жасушалардың компенсаторлы гипертрофиясы дамиды. Қартайған кезде бүйректің оттегіне қажеттілігі төмендейді, жасушаларда митохондри саны азаяды, жалпы АТФ-тың белсенділігі төмендейді, жалпы ағзадағы энергиялық алмасу қарқындылығы қысқарады. Үдемелі түрде бүйрек қанайналымымен шумақты фильтрациясының физиологиялық деңгейі төмендейді. Бүйректің экскреторлы (азотты, су мен электролит шығарушы) қызметі төмендеп бүйректің гипофункциясы дамиды. Бұған нейрогумаральды реттелудің жастық ерекшелктеріне байланысты зәр шығару жүйесінің жүйке бөлімінің ролінің азаюына, гуморальды белсенділігінің жоғарылауына байланысты. Бүйрек тостағаншалары, табақшалары, несеп ағар жас келе тығыздалады, эластикалығын жойып, көлемі ұлғайып ритмді қызметі бұзылып, рефлюкс жиілеп, қуық қабырғасы қалыңдап тығыздалып зәр шығаруы жиілейді. Қуықтың жас өзгеруіне байланысты жабушы аппараттың қызметі әлсіреп, зәрді ұстай алмауына алып келеді. Бұл зәр шығару рефлексін бақылаушы жоғарғы орталық жүйке жүйесінің қызметінің төмендеуінен болып табылады. Қарттық метаболикалық функционалдық, реттеуші құрылымдардың өзгерулері зәр шығару жүйесінің қартайғанда патологиясының өсуіне стресс кезінде декомпенсациялануы дәрмектердің мөлшерін азайтуға алып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Геронтология
Стронгилоидоз

## '''Стронгилоидоз'''
### Анықтама
Стронгилоидоз (strjnqyloidoses)-үй жануарлардың және жабайы жануарлардың көптеген түрінде болатын инвазялық ауру. Қоздырғышы-stronqyloides qrassi  туысына жататын нематод құрттар. С-бен күйіс қайыратын мал және жылқы, шошқа аурады. Ауру лас қора, жайылым, азық арқылы жұғады. Стронгилоидозбен көбіне малдың төлі, бұзау, құлын, қозы ересек қой да аурады. Қоздырғыш линикасы терден өткенде мал қатты қышынады, мазасданады, терісі ісініп, теңбелденіп қызарады, дене температурасы 40С-қа дейін көтеріледі. Личинка –кепеге түссе бронхопневмония, плеврит; ішкке түссе іш ауру, анемия болып, мал арықтайды. Аурудың алдын алу үшін төл тұратын қора таза, құрғақ болу керек. 
### Емі
Стронгилоидозбен ауырған қозы мен бұзауға метридин препаратын қолданады. Қойдың әрбір 4,5кг тірілей салмағына1мл; бұзаудың 1кг  салмағына 0,22мл 90%-тік метиридин препаратын тері астына егеді.

## Дереккөздер
Састроамиджойо

## '''Састроамиджойо'''
### Биографиясы
Састроамиджойо ( Sastroamidjojo) Али (21. 5. 1903, Орт. Ява,- 13. 3. 1975, Джакарта )- Индонезияның саяси және мемлекет қайраткері. 1927 ж. Лейден университетін бітірді, құқық докторы. Голланд отаршыларына қарсы ұлт-азаттық соғысына белсене қатысушы. Алдымен Ұлттық  партияға, кейінірек Партиндо және Гериндо партияларына кірді. 1945 ж. информация министрінің орынбасары, 1947-49 ж. оқу және мәдениет министрі. 1950-53 ж. Састроамиджойо Индонезияның АҚШ- тағы елшісі. 1953-55ж. және 1956-57 ж. Инжонезия Республикасының үкіметін басқарды. Састроамиджойо үкіметі тұсында Индонезия мен КСРО-да елшіліктер (1954) алмасылды. Састроамиджойо Азия мен Африка елдерінің Бандунг конференциясын (1955)  ұйымдастырушылардың және оның председательдерінің бірі болды. 1957-60 ж. Индонезияның БҰҰ- дағы тұрақты өкілі. 1961- 66 ж. Уақытша халықтық консультативтік конгресс председателінің орынбасары. 1960-66 ж. Ұлттық партия председателі . Индонезиядағы 1965 жылғы 30 қыркүйек оқиғасынан кейін барлық қызмет орнынан алынды. 

## Дереккөздер
Николай Францевич Гастелло

**Николай Францевич Гастелло** (23.4(6.5).1907, Мәскеу - 26.6.1941)- совет әскери ұшқышы,капитан Совет Одағының Батыры (26.7.1941). 1928 жылдан КОКП мүшесі. Мәскеу-Қазан т. Жылдарында вагранщик және Муромда т.ж. шебері болып істеді. Әскери ұшқыштар мектебін бітіргеннен кейін 1939 жылы Халхын-Голдегі ұрысқа, 1939-1940 жылдары совет-финляндия соғысына қатысты. Ұлы Отан соғысында 42-бомбалаушы авиадивизияның 207-авиаполкінде эскадрилья командирі болды. 1941 жылы 26 шілдеде капитан оның эскадрильясы Молодечно-Радошковичи жол бойын бомбалады. Ұшқыштың бензин  багына снаряд тиеді. Сол мезетте өзін құрбан етіп, лаулап жанған ұшқышын жау көліктері шоғырланған жерге бағыттады.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Огюстен Александр Дарте

**Дарте Огюстен Александр** (1.10.1765,Сен-Поль-27.5.1797,Вандом)- 18 ғасырдың аяғындағы франц.бурж. революциясының қайраткері. 1789 жылы Бастилияны алуға және 5-6 қазандағы қозғалысқа белсене қатысты. 1792 жылы департамент директориясының мүшесі. М.Робеспьер оны аса жоғары бағалады. Термидориан төңкерісінен (1794) кейін ол тұтқында болды. 1795 жылы 18 қазанда ақталды,бабёфшылдар қозғалысына қосылып, кешікпей оның жетекшісі және құпия көтерісшілер директориясының мүшесі болды. Ол тұтқындалып,Вандом сотының үкімімен Г.Бабёфпен бірге өлтірілді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1 қазанда туғандар
Санат:27 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1765 жылы туғандар
Санат:1797 жылы қайтыс болғандар
Ине мүйіс ағысы

**Ине мүйіс ағысы, Агульяш ағысы** – Үнді мұхитындағыжылы ағыс, Африканың оңтүстік-шығыс жағасында. Мозамбик және Мадагаскар ағыстарының қосылуынан пайда болып, оңтүстікке қарай ағады. Орташа жылдағы 2,7 – 3,7 км/сағ. 38 градус оңтүстік ендік маңында Батыс желдер суық ағысымен кездесіп, тереңге кетеді. Суының температурасы ақпанда солтүстігінде 27 градус, оңтүстігінде 20 градус, тамызда солтүстігінде 22 градус, оңтүстігінде 16 градус. Тұздылығы 35, 5 промилья.

## Дереккөздер

Қазақ энцеклопедиясы

Санат:Ағыстар
Электродтық потенциал

Электродтық потенциал- электрод пен онымен байлансықан электролиттің(көбіне метал мен электролит ерітіндісі арасында) электрлік потенциалдарының айырымы.
Электродтық потенциал зарядталған бөлшектердің фазалардың бөлу шекарасынан өткізу, иондардың арнайы адсорбциясы, полярлы молекулалар бар болғанда-олардың ориентациялық адсорбциясы әсерінен пайда болады. Электродты птенциал мөлшері теңсіздік жағдайында байланысушы фазалардың құрамы, қасиеттерімен қатар, фазалардың бөлу шекарасныдағы электродтық реакциялардың кинетикалық заңдылықтарына байланысты. 

Электрод/ерітінді бөлу шекарасындағы потенциалдардың теңгерілген қарғу мәні тек электродтық реакцияның ерекшеліктеріне байланысты және электрод қасиеттері мен ондағы белсенді заттардың адсорбциясына байланысты емес.

Екі  түрлі фазадағы нуктелердің абсолютті айырмасын тәжірибе немесе теориялық тұрғыдан өлшеу мүмкін емес.

Потенциалдарды өлшеу
Әдетте жай электродты потенциалдар атанатын салыстырмалы электрдтық потенциалдардың практикалық маңызы бар. Мысалы, кәдімгі сутектікі-оның электродтық потенциалы шартты түрде нөл саналады(сулы жүйелер үшін).

Қайнар көз:
***ru.wikipedia.org**
Несептік синдром

Кейде несептік синдром созылмалы пиелонефриттің жалғыз белгісі болады.
	Пиелонефриттің несептік синдромына тән белгілер: лейкоцитурия, микрогематурия, 1 г жетпейтін тәуліктік протеинурия, гипостенурия және бактериурия.
	Лейкоциттер несепке қабынған интерстицийден және несеп жолдарының кілегей қабығынан түседі. Лейкоциттердің саны үдерістің өткірлігіне байланысты.
	Пиелонефриттің латентті түрінде лейкоцитурия «бір көрініп, бір жасырынып» толқын тәрізді. Сондықтан несептің бір жасаған анализі диагнозды анықтауда аса маңызды емес.
	Диагностикаға лейкоцитурияның аса маңыздылығын ескере отырып, несептің жалпы анализінде осы ауруға тән айтарлықтай өзгерістер болмаса, жасырын лейкоцитурияны анықтайтын сынамалардың біреуін қолданады (Аддис-Каковский, Амбурже, Нечипоренко немесе преднизолонмен өршіту сынамасын ). 
Лейкоциттермен бірге несепте эритроциттер де болуы мүмкін. Эритроциттер түтікшелердің жарылған капилярларынан немесе бүртіктердің зақымдануынан ( тостағаншалардың түбінен   форникальдік  қан кетуден) немесе кілегей қабаттың таспен  жырылған жарақаттарынан түседі. 
	Пиелонефритке тән несептік синдромның тағы бір маңызда белгісі -  гипостенурия. Бұл белгі несептің концентрациялау процесінің бұзылысынан болады (бүйректің милы қабатында жүретін). Бүйректің милы қабаты қабынып ісінгенде бұл үдеріс бұзылады, содан гипостенурия пайда болады. Кейде бұл пиелонефриттің жалғыз белгісі болады. Мұндайда көптеген жылдар несептің шөгіндісінде паталогиялық өзгерістер болмайды, артериялық қысым жоғарыламайды, тек несептің  меншікті салмағының төмендеуі ғана анықталады. Гипостенурияның болуын нақты зерттеу үшін Зимницкий сынамасын жасайды.

## Дереккөздер

Санат: Медицина
Санат: Геронтология