open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болатбек Салтайұлы Бөкенов

**Болатбек Салтайұлы Бөкенов** – Түркістан облысының Төле би ауданындағы Қаратөбе елді мекенінде 1962 жылы дүниеге келді. Бұл мекен Ақсу-Жабағылы қорығына жақын жерде орналасқан. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

Әкесі Салтай Ұлы Отан соғысына қатысып аман-есен оралды, ұзақ жылдар мал дәрігері болды. Ол 91 жасында дүние салды. Анасы – Қоңырау гармоньда өлең айтуды ұнататын. Ал Салтайдың ағасы – Сатыбалды айтыстарға қатысатын. «Күн-Ай» деген кітапта Сатыбалды мен ақын Келменбеттің айтыстары берілген.

Болатбектің әнге деген ынтызарлығы оны 1982 жылы Шымкенттегі музыкалық училищеге оқуға әкелді. Ұстаз Вениамин Машеев оның ән айтудағы талабын шыңдай түсті. Болатбек училищені тәмамдаған соң 1986 жылы Қазақ ұлттық консерваториясының вокалдық факультетіне қабылданды. Мұнда екі жылдай ҚР халық әртісі, марқұм Мұрат Мұсабаев ұстазы болды, одан әрі Болатбек КСРО халық әртісі, профессор Ермек Серкебаевтың класына ауысты. Консерваторияны 1991 жылы аяқтаған соң, Абай атындағы ҚМАОБ театрына солистікке қабылданды. Ол Алматы опера және балет театрының басты-басты репертуарларының тенор дауысты кейіпкерлер партияларын тез арада игереді. Ол атқарған рөльдер: Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамидидің «Абайындағы» – Әзім; Мұқан Төлебаевтың «Біржан мен Сарасындағы» – Естай; Еркеғали Рахмадиевтің «Алпамысындағы» – Кейқуат; «Қамар сұлудағы» – Тезекбай; Евгений Брусиловскийдің «Қыз Жібегіндегі» – Шеге; «Ер Тарғындағы» – Балапан; Ғазиза Жұбанованың «Құрманғазысындағы» – Савичев; Базарбай Жұманиязовтың «Махамбетіндегі» – Гекке; Джузеппе Вердидің «Травиатасындағы» – Гастон; «Аидадағы» – қуғыншы және «Риголеттодағы» – Борс; Петр Чайковскийдің «Иолантасындағы» – Альмерик және «Евгений Онегиндегі» – Трике; «Мәткенің қарғасындағы» – Чекалинский; Д.Ж. Пуччинидің «Чио-Чио-санындағы» – Горо және «Тоскадағы» – Сполетта; Ж.Бизенің «Карменіндегі» – Ремендадо.

Ол опера және балет театрымен қоса, Құрманғазы атындағы оркестрмен, «Отырар сазы» және «Сазген сазы» ансамблімен бірге Италия қалаларында сол елдердің әнін орындағанында, оның әншілік өнеріне тәнті болған көрермендер оны «Паворотти Пикалло» (кішкентай Пикалло) деп атапты.

Болатбек Бөкенов ҚР еңбек сіңірген қайраткері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Сәуле Стаханшылқызы Жанпейісова

**Сәуле Стаханшылқызы Жанпейісова** (14 тамыз 1966 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Маятас ауылы) – қазақстандық дәстүрлі ән өнерін насхаттаушы әнші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері. Филология ғылымдарының кандидаты. Сарысу ауданының Құрметті азаматы.

## Өмірбаяны
* Ол алғаш рет сахнаға 2-сыныпта оқып жүрген кезінде шығып, «әнші қыз» атанды. 
* Республикалық эстрада-цирк өнері студиясындағы Қазақстанның халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтің батыс ән дәстүрі бойынша класына ілінді. 
* 1992 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдайды. 
* Өнер жолында жүріп Ұлттық Консерваторияға қабылданады.
* 1997 жылы Консерваториядағы оқуын аяқтаған соң, Сәуле «Қазақконцерт» бірлестігінде кәсіби әншілікті бастады. Париждің «ЮНЕСКО» залында концерт атқарылғанда Сәуле оған қатысты. Оны Француздар өте жақсы қабылдады. 
* Атыраудағы музыка Академиясынан оралып, Құрманғазы атындағы консерваторияның ән кафедрасын басқарады.
* 2012-2015 жылдары Жамбыл облыстық филармониясын басқарды.

## Ғылыми еңбектері
* Ұзақ жылдар ізденісі нәтижесінде 2010 жылы «Қазақ прозасындағы әнші-ақындар бейнесі» тақырыбында кандидаттық ғылыми диссертациясын қорғады. 
* Көптеген ғылыми-танымдық мақалалардың және «Әуен-сыр» атты кітаптың авторы.
* Сегіз қырлы өнерлі жан 2006 жылы ұлттық телеарнада авторлық «Бұл әнді білесіз бе?» тележобасында жүргізуші ретінде жаңа қырымен танылды.

## Шәкірттері
* Айгүл Қосанова
* Берік Жүсіпов
* Эльмира Жаңабергенова
* Арнұр Көшенеев
* Маңғыстау жырларын әкелген Елдос Еміл
* атыраулық Т.Құттымұратов
* Ақтөбеден Айгүл Елшібаева
* Ырысты Сүлейменов
* Өмірқұл Айниязов.

## Дереккөздер

Санат:14 тамызда туғандар
Санат:Сарысу ауданында туғандар
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Қырықбуын

**Қырықбуын** () — қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, көп жылдық шөптесін өсімдіктердің тұқымдас тармағы.

## Таралуы
Қырықбуындар жер шарының Австралиядан басқа жерлерінің барлығында кездеседі. Класс бір ғана қырықбуын (*Equіsetum*) туысынан тұрады. Тұқымдас тармағында әр түрлі мәлімет бойынша 15-тен 32-ге дейін өсімдіктердің түрі бар. Оңтүстік Америка мен Оңтүстік Африкада кең таралған. Еуразияда 11 түрі өседі.

Олар өзен жағалауларында, орманда, қалың бұта арасында, ылғалы мол жерлерде өседі. Қазақстанның аса құнды жем-шөптік (Бұтақты қырықбуын — ; Теңбіл қырықбуын — ; Қыстық қырықбуын — ) және жайылымдар мен егіс алқаптарында өсетін арам шөп ретінде (Далалық қырықбуын   ) кездесетін түрлері де бар. Ал олардың арасында улы түрлерінің бірі - Батпақ қырықбуыны ().

## Биологиялық сипаттамасы
Тамырлары бұтақталып, өте жақсы дамыған. Сабақтары бунақты, көбіне топтасып бұтақтанады, буындарында түтікке біріккен қара түсті жапырақтың қынапшалары орналасқан. Олардың  ирек ұштарында ақ түсті жолақтары болады. Олар жоғары сатыдағы өсімдіктерге жатады. Сабақтың сыртын бір қабат эпидермис жауып тұрады. Спора түзетін сабақтары біршама жуан, түсі қоңырлау, хлорофилсіз, бұтақталмаған. Биікт. 15 — 30 см. Олардың буындарында 8 — 9 иректелген тістері бар, түтік тәрізді қынапшалармен жабылып тұрады. Спора түзетін масақтары сабақтың ұштарында жетіледі. Шар тәрізді споралары пісіп жетілгеннен кейін сабағы солып қалады. Қазақстанда 8 түрі кездеседі.

Сыртқы құрылысы жағынан қырықбуындар өзінің ағаш тәрізді тегі каламиттерге жақын, бірақ мөлшері жағынан көп кіші. Қырықбуындардың жер беті сабағы бір жылдық тек аздаған түрлерінде ғана ол көпжылдық, мәңгі жасыл болып келеді.

## Пайдалануы
* Қырықбуындар дәрілік өсімдіктер ретінде медицинада кеңінен қолданылады. 
* Сабақтарын егеу қағаз ретінде де пайдалануға болады.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Сара Ищанова

## Ищанова Сара

Сара 5.18.1960 жылы Алматыда туды.Сара Алматының пионерлер сарайындағы көркемөнерпаздар үйірмесіне 5 жасынан қатыса бастады, мектеп қабырғасында оқыған жылдарда әнші атала бастады.18 жасында Сара Абай атындағы ҚМАОБ театры жанындағы студияға қабылданды. Оған ұстаздықты Бибігүл Төлегенова атқарды. Осы студияда 2 жыл оқығасын театр басшылары оны 1981 жылы Мәскеудің П.И. Чайковский атындағы консерваториясында әншілік өнерін классикалық дәрежеде қалыптастыруына жолдама берді.Сараның консерваториядағы ұстазы, үлкен театрдың әншісі Ирина Константиновна Архипова. Консерваторияда білім алған соңғы жылдары Мәскеуде жұмысқа қалу мүмкіншілігі туды. Бірақ ұстазы – КСРО халық әртісі И.К. Архипова: «Сара, сен Алматыда өз халқыңның опера әншісі болуың керек»,– деп ақыл берді.
Алматы опера және балет театрында алғашқы атқарған партиясы П.И. Чайковскийдің «Евгений Онегиндегі» Ольга рөлі, оған Римский – Корсаковтың «Патша қалыңдығындағы» Любаша рөлі жалғасты.Сара Ищанова қысқа мерзім ішінде Алматы опера және балет театрының прима-солисіне айналды. Оның опералық серіктестері – Е.Серкебаев, Ә.Дінішев, С.Байсұлтанов, Стригубенко. Олардың бәрімен де Сара аса тиімді үндестікпен, шеберлікпен опера партияларын орындады. Қандай опералық партияларды алып қарасақта, кейіпкер рөліне терең бойлап, көрермендердің көңілін толық қанағаттандыра алды.
1993 жылы Алматыда П.И. Чайковский шығармаларына арналған Кеңес Одағы өнерпаздарының фестивалі атқарылды. Бұл жолы Сара Ищанова музыка өнерін сынаушылардың көзіне ұнамды ілінді. Ол П.И. Чайковский, Джузеппе Верди, Жорж Бизе үшеуінің опералық партияларын айырықша қалайды. Соларда кейіпкерлердің мінез-құлқын, іс-әрекетін ашуда терең бойлайды, кейіпкермен әртіс біріккендей сезім тудырады. Ол қандайда кейіпкер рөлінде де осындай дәрежеге көтерілді, көрермендерді өзі атқарып тұрған рөлге сендіре алады. Оның шеберлік әншілік қасиеті әр партияда жаңа қырынан көрініп, қайталанбас мөлшерде көтерілгендігі айқындалды

Сара Ищановаға опера өнеріндегі атқарған еңбектері үшін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі атағы берілді.

## Дереккөздер


Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Ұлан Мырзақасымұлы Кенжебеков

**Ұлан Мырзақасымұлы Кенжебеков** (2.12.1960, Шұбартау ауданы, Баршатас) - әнші. 

Ол мектептің бастауыш сыныптарында оқып жүрген кезінде көркемөнер ұйымына қатынасып, ән салуға машықтанды. Ұлан 18 жасқа толған соң, әскер қатарына алынды. Ұлан консерваторияға Мұрат Мұсабаевтың ән салу класына енгізілді. Ұлан консерваторияның соңғы курсында оқып жүргенінде Күләш Байсейітова атындағы музыка мектебінде әншілік байқау жарысына қатысы ә дегеннен 1-жүлдені жеңіп алды.Ұлан Кенжебеков консерватория курстарын аяқтап, диплом алған соң, консерватория жанындағы аспирантураға қабылданды. Ғылыми жетекшісі, тағы да ұстазы Бекен аға. 

1989 жылы Ұлан аспирантураны аяқтағалы тұрған жылы Бүкілодақтық Глинка атындағы әншілер байқауына барды. Бұл жарысқа Кеңес Одағынан үш жүз талапкер-әншілер қатысты. Аламан бәйгесіне қосылған сәйгүліктердің ортасынан суырылып озу қажет. Байқау мерізімі бір айға созылды. Жарыс қорытындысы: бірінші орынды Мәскеудің Үлкен театрының әртісі жеңіп алса, ал Ұлан Кенжебеков төртінші орынды межеледі. Үш жүз саңлақ әншілердің ішінде бұл орынға өнерімен оның жетуі аз жетістік емес. 

Бұл жарысқа ілесе Ұлан Кенжебеков Испанияда, Кореяда, Францияда өткен фестивальде опералық әншілер байқауларына қатысты әрі дипломант атанды. Ұлан Кенжебековке аспирантураны аяқтаған соң, өзі білім алған консерваторияда ұстаздық орын ұсынылды. 1990 жылы Абай атындағы ҚМАОБ театрға әншілікке қабылданды. Енді солистік өмір басталды. 

Театрда ол 20 шақты операларда басты кейіпкерлер партиясын орындады. Осылардың ішінде ең ұнайтыны – М.Төлебаевтың «Біржан және Сарасында» - Біржан. Чайковскийдің «Қарғаның мәткесінде» Герман партиясын атқарды. Ол мұндай классикалық опералардағы партияларды осы театрда алғаш орындаған өнер солисі. Оның серіктестері әр кездерде осындағы опералық әншілердің қаймағы – Рахима Жұбатырова, Хорлан Ықсанқызы Қалиламбекова, Нұржамал Үсенбаева, Майра Мұхамедқызы, Жәмила Баспақова, Сара Ищанова, Гүлзат Дәуірбаева, Нариман Қаражігітов, консерваториядағы ұстазы Мұхтар Мұсабаев сынды солистер. 
Ұлан Кенжебеков қазір консерваторияның ән өнер кафедрасының меңгерушісі қызметін атқаруда. Бұрындары профессор Бекен Жылысбаев пен Шаһимардан Әбілов меңгеруші болған. Бұл кафедрада Ғафиз Есімов, Шаһимардан Әбілов, Ермек Серкебаев, Роза Жаманова, Бибігүл Төлегеновалар ақылшылар.

2005 жылы Ұлан Кенжебековке Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген әртісі деген атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:2 желтоқсанда туғандар
Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Баршатаста туғандар
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері
Гүлнәр Қабашева

**Гүлнәр Қабашева** (1971, Сарқант қаласы) - қобызшы.

1976 жылы орта мектепті тәмәмдағасын П.И. Чайковский атындағы музыка училищесінің халық аспаптары бөлімінің қобыз класына оқуға қабылданды. Ұстазы – Қытайда білім алған профессор Зере Бейсембаева. Қобыз өнерінен қазіргі сәтте Астанада музыка академиясында дәріс беріп жүрген Ғалия Шілдебаевадан тәрбие алды. Ол Гүлнәрға қобыз аспабын жете меңгеру хақында, оның күрделі техникалық әдісін арнаулы жаттығулармен шыңдады. Музыкалық училищеде ұйымдастырылған талай сайыстарға қатысты.
Ол оркестр құрамында жүріп Құрманғазы атындағы консерваторияға 1986 жылы сырттай оқуға түсті. Оның шебер қобызшы болып қалыптасуына консервторияда республикаға еңбегі сіңірген әртіс Меруерт Қаленбаеваның еңбегі зор. Раушан Нұрпейісова, Нұрлыбай Сұлтанов, Фатима Балғабаева және оркестрдегі Айса Шарипова, Сапихан Ыдырысова, Мунира Уалиева сияқты өнер тарландарынан білім алды.
1999 жыл Гүлнәр Қабашева үшін үлкен белес болды. Құрманғазы атындағы оркестрдің залында 20 жылдық шығармашылық концертін өткізуге оркестр төрағасы, ҚР еңбек сіңірген әртісі Еркебұлан Мүсіреп үлкен қолдау көрсетті. Гүлнәр Қабашева Құрманғазы атындағы оркестрі құрамында (кейде шағын тобымен) Францияда (2 рет), Италияда, АҚШ-та, Түркияда (2 рет), Қытайдың қалалары Шанхайда, Шыңжанда, Германияда (2 рет) өнерімен тамсандыруда. 
2005 жылы оркестрдің бас дирижері Айтқали Жайымовтың щақыруымен концертмейстер көмекшісі дәрежесінде болды, бұл күндері қобыз тобының жауапты жетекшісі. 2007 жылы Гүлнәр Қабашеваның мерей тойына байланысты үлкен концерт өтті, онда өзімен бірге шәкіртері де өнерлерін танытты. Чайковский атындағы мектеп-интернат жанынан «Балауса» атты қобызшылар ансамблін құрды. 

2004 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жарлығымен Гүлнәр Қабашеваға ҚР еңбегі сіңірген қайраткер құрметті атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Сарқантта туғандар
Санат:Қазақстан қобызшылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Алматы музыка колледжі түлектері
Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева

**Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева** (21 қыркүйек 1962 жыл, Алматы) — қазақ қобызшы.

Ол сәби шағынан әкесінің өнерпаздығын құлағына молынан сіңіріп өсті. Оның анасы Гүлжамал Әбдіжапарқызы ән айтатын-ды. Негізінен ол үй шаруасында, бала тәрбиесімен айналысты, 1969 жылы Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балалар мектебінің табалдырығын аттап басында фортепиано бөлімінде, ал 5 класстан бастап прима-қобыз сыныбына ауысты. Оның ұстазы әкесі Жаппас Қаламбаевтан қобызда орындаушылықтан тәлім-тәрбие алған, өзі де атақты қобызшы, ұлағатты ұстаздықты Зере Бейсембаева қолына алды. 
11 жылға созылған оқу мерзімін тәмамдағысын, Құрманғазы атындағы консерваторияға қабылданды. Мұнда ұстаздықты Зере Бейсембаева жалғастырды. Құндыз Қаламбаева 3 курс студенті шағында оқуға үздіктігі және консерваторияның қоғамдық жұмыста белсенділігі үшін өмірінде алғаш рет құрмет грамотасымен марапатталып, бұған қоса кеңестік және ұлттық музыка өнерін насихаттаудағы жетістіктері үшін Республиканың Лениндік комсомол комитетінің грамотасымен марапатталды. 

Бұл кезде Құндыз өнерде жоғары шеберлік танытып, Республикалық аспаптық сайыста жүлдегер атанды. 

Осы ұжымға оны әйгілі бас дирижер, КСРО халық әртісі Шамғон Қажығалиев шақырған еді. В.И.Лениннің тұғанына 113 жыл толуына арналған сайыста 2-орынды жеңіп алды. 

Орындаушыларының 1-республикалық сайысында 3-орынды иеленді. Дарынды қобызшы Құндыз Жаппасқызы Қаламбаеваның өркениетті өнері бағаланып, оған 1998 жылы ҚР еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы, 2009 жылдың 20-желтоқсанында Елбасы жарлығымен ол «Құрмет» орденімен марапатталынды. 

Ол Қазақтың мемлекеттік Құрманғазы атындағы АХА оркестрінің орындаушылар конкурсында «Қобыз», «Қыл қобыз» номинациясы бойынша қазылар алқасының мүшесі болды. Бұл конкурс «Ұлы композитордың» асыл мұрасын кеңінен насихаттап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу, дарынды жастарды дәстүрлі музыканың кәусар бұлағынан сусындатып, шеберлігін шыңдауға ықпал ету мақсатында ашылған-ды. 1986 жылы «Жігер» атты Республиканың сайыста Құндыз 1-орынды жеңіп алды.

## Дереккөздер

Санат:21 қыркүйекте туғандар
Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан қобызшылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Еділ Сейілханұлы Құсайынов

**Еділ Сейілханұлы Құсайынов** (23  наурыз, 1955 жылы Алматыда туған) — композитор, этномузыкант. Қазақстан Республикасының Мәдениет Қайраткері (2006). Қазақ Ұлттық өнер университетінің «Қобыз» кафедрасының оқытушысы.

## Толығырақ
*Еділ Сейілханұлы 1955 жылы 23  наурызда Алматы қаласында дүниеге келген.
*Әкесі – Сейілхан Құсайынов (композитор, Қазақ КСРнің еңбек сіңірген артисі);
*Анасы – Раушан Нұрпейісова (қобызшы, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері);
*Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының композиторлық факультетін бітірген (1980), композитор, оқытушы.

## Шығармашылығы
*«Алтай-Тарбағатай өңірінің сыбызғы күйлері»* кітабының
(2003), түрлі ансамбльдерге, халық және симфониялық оркестрлерге арналған көптеген музыкалық шығармалардың,
*«Көкбөрі-Күлтегін» 2-актілі балетінің, «Құрақ көрпе», «Келін»* кинофильмдері музыкасының авторы. *«Ілбіс елі Земля Ирбиса»* (Литва, 2007), *«Бұлбұл заман»* (Лондон қ.,
2008) кұйтабақтарын шығарған. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1980 жылдан - *«Отырар сазы»* этнографиялық оркестрінің әртісі-солисі, Құрманғазы атындағы Мемлекеттік академиялық қазақ халық аспаптары оркестрінің әртісі-солисі. 2000 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы. КСРО, ҚР Композиторлар одағының мүшесі, Халықаралық варган (шаңқобыз) ассоциациясының мүшесі.

## Жеке қасиеттері
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Ганди. 
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Айтыс XV және XXI ғасырлар»* атты әнімдегі сөздер: *«Құйрығы жоқ, жалы жоқ, құлан қайтып күн көрер - Бақыт! Байлық! Бостандық! - Бұл Қазаққа бір келер, бір ұрпағы нұр берер, сол Бақытты кім көрер?!»*
*Хоббиі - саяхат.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи хроникалар.

## Мемлекеттік марапаттары
*2006 жылы ҚР Мәдениет министрлігінің «Қазақстан Республикасының Мәдениет Қайраткері» құрметті белгісімен марапатталды. 
*2006 жылы елбасының жарлығымен «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалімен марапаттталды.
*2006 жылы «Жыл адамы – Алтын адам» Ұлттық сыйлығының иегері.
*2013 жылы елбасының жарлығымен «Құрмет ордені» мен марапатталды. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан музыканттары
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары
II Жәнібек хан

**II Жәнібек хан** (XVII ғ. соңы - 1643) — Қазақ Ордасын 1628-1643 жылдары билеген хан, Есім ханның екінші ұлы. Анасы Есім ханның сүйікті әйелі Ханша Айлин Ханым болды. Орыс деректерінде ол қазақ ханы Есімнің «аяулы перзенті» ретінде аталады.

## Өмірбаяны
1628 жылы Есім хан қайтыс болған соң, билік мұрагерлік жолмен оның үлкен ұлдарының бірі II Жәнібектің қолына берілді. Алайда Жәнібек ханның жүргізген билігі туралы мәлімет жоқтың қасы. Кейбір деректер оның 1640 жылдардың басында қалмақтармен шайқаста қаза тапқанын көрсетеді.

Жәнібек әлі сұлтан болған кезінде Мәуеранахрдағы хандыққа үміткерлер арасындағы қақтығыстарға қатысады. 17 ғасырдың басында Бұхарада биліктен айырылған Шейбани әулетінің орнына Аштархан әулеті билікке келеді. Болашақта саяси жақтасы болады деген үмітпен Есім хан мен Жәнібек сұлтан Мәуеранахр тағына үміткерлердің бірі Имамқұл сұлтанды қолдайды. Таңдау дұрыс болып шығады - Имамқұл таққа отырып, қазақ сұлтандарының қолдауына ризашылығын білдіріп, Ташкент, Ясы, Сайрам және т.б. қалаларды қазақтардың иелігі ретінде растайды, ал Жәнібек сұлтан Сағарж қаласының әмірі болып тағайындалды.

Деректерде 1635-40, 1643-47 және 1652-53 жылдардағы қазақтар мен жоңғарлар арасындағы үш үлкен соғыс болғаны туралы айтылады.

1635 жылғы бірінші шайқастың егжей-тегжейлері белгісіз, тек сирек мәліметтері сақталған. 1635 жылы қонтайшы Ерден-Батырдың бірінші жорығы нәтижесінде ІІ Жәнібек хан мен оның інісі Жәңгір сұлтан бастаған қазақ жасақтары жеңіліп, Жәңгір тұтқынға түседі. Келесі жылы жоңғарлардың Бұхараға жасалған жорығы сәтсіз аяқталады. Жоңғарлар қазақ жасақтарын бұзып өткенмен, көп ұзамай Самарқан әмірі Жалаңтөс батырдың жауынгерлерінен жеңіледі. 1640 жылдың көктемінде Жалаңтөс батырдың әскері жоңғарларды кезекті рет талқандағаннан кейін, қақтығысқа қатысушылардың арасында келіссөздер басталады. Ресейдің Жоңғариядағы елшісі М.Ремезовтың жазбаша баяндамасында 1640 жылы 1 қарашада қонтайшы Батурдың шетелдік және қалмақ елшілеріне жасаған қабылдауы туралы дерек сақталған. Бұл хабарда «Жәнібек патшаның» елшілері туралы да айтылады. Осы келіссөздердің нәтижесінде Жәңгір сұлтан босатылған болуы керек.

Чорос әулетінен шыққан хандардың басшылығымен, ойрат тайпаларының бірігуі, жоңғарлардың сыртқы саяси белсенділігінің артуына әкеледі. Олардың 1640 жылғы жалпымонғол құрылтайынан кейінгі бас мақсаттарының бірі қазақ даласын басып алу арқылы жайлау жерлерін кеңейту еді. Орыс елшілері, соның ішінде атаман Гаврила Ильин, 1643 жылы қазақ даласына жасалған ойраттардың екінші жорығына куә болды. Жоңғарлармен бірге хошут тайшысы Аблай мен хотогойттардың алтан ханы Омбо-Эрдени де Қазақ хандығына қарсы жорыққа қосылады. Жорықтың басында ойраттар жеңіліске ұшырағанымен, қазақ жерлерінің батысында біраз жерді басып алады. Сол 1643 жылы болған шайқастардың бірінде ІІ Жәнібек хан қайтыс болады да, Есім ханның кенже ұлы Жәңгір Қазақ хандығын билей бастайды. 

ІІ Жәнібек Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары
Санат:Төрелер
Ахмет хан

**Ахмет хан** — (1533—1535) Сырдария маңында билік құрған.

Ахмет хан — 16 ғасырдың 30-жылдарының 2-жартысында Қазақ хандығының батыс бөлігін билеген хан. Жәнібек ханның немересі, бірақ оның қай ұлынан екені белгісіз.

1535 жылы Ахмет хан 15 ұлымен бірге Ноғай мырзасы Сейдақ бидің қолында болған. Қадырғали Жалайри А. х. туралы: “Қазақияда Ахмад хан деп атайды. Ол дағы біраз уақыт хан болды. Шидақ бекпен болған ұрыста шаһит болды. Орақ мырза шаһит қылды”, — деп жазады.

А.П.Чулошников Ахмет ханды 1538 жылы Тоғым ханнан кейін хан болған, ноғайлармен болған бір ұрыста Орақ мырзадан жеңіліп, өлтірілген деген пікір айтады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары
Санат:Төрелер
Батыр (Баһадүр) хан

**Батыр (Баһадүр) хан** (туған жылы белгісіз - 1680) – шамамен 1652-1672/1680 жылдар аралығындағы Қазақ хандығының билеушісі. Шығу тегі белгісіз, II Жәнібек немесе Есім ханның баласы болуы мүмкін. Ж. Сәбитов болжамынша Батыр хан Шибанидтер әулетінен шыққан.

## Өмірбаяны
Батыр ханның билігі туралы деректер өте аз. Батыр хан туралы алғаш рет – 1735 жылы Уфіге Жолбарыс ханнан елші болып келген сарт Нұрмұхаммед Әлиев айтқан деректерден мәлімет қалған.

1652 жылы Жәңгір хан жоңғарлармен болған шайқаста қайтыс болғаннан кейін, Батыр қазақтың аға ханы болып сайланса керек. Жәңгірдің балалары – Тәуке, Аппақ, Уәли сұлтандар әлі жас болғандықтан, жасы үлкен туыстары тірі кезінде жоғарғы билікке таласа алмады. Кейбір деректерге қарағанда, Батыр хан тұсында Тәуке Кіші жүздің сұлтаны болған.

1654 жылы қазақтар жоңғарларға қарсы сәтті жорық жасады. Бұл 1643 жылғы Орбұлақ шайқасынан кейінгі қазақтардың алғашқы жеңісі еді. Сол шайқастан бері қазақтың екі ханы - ІІ Жәнібек пен Жәңгір хандар қаза тауып, қазақ хандығы жерлерінің біраз бөлігін жоғалтқан еді. Сүйтіп жоңғарлардың ішкі жанжалын пайдаланып, 1654 жылғы жорық нәтижесінде Жетісу мен Шығыс Қазақстандағы аумақтар қайтарылды. Сондай-ақ жоңғарлардың беделді әмірі Ондон шайқастардың бірінде тұтқынға түсіп, үш жылдан кейін ғана қайтарылды.

Сол жылдары Бұхарадағы Ресей елшісі болған Борис Пазухиннің айтуынша, 1671 жылы қазақтар Аштрахандықтар арасындағы, жоғарғы хан Абдулазиз бен оның інісі Балх билеушісі Субханкули арасындағы қақтығыстарға қатысқан. Қазақтар мен қарақалпақтардың қолдауына қарамастан, Абдулазиз бауырын жеңе алмай, Бұхара хандығы шағын хандықтар мен әмірліктерге біртіндеп ыдырауын жалғастырды.

Батыр ханның нақты қайтыс болған күні мен ұрпақтары туралы мәліметтер белгісіз. 1680 жылдан кейін деректерде Батыр ханның аты аталмай, 1672 жылдан бастап жоғарғы хан ретінде Тәуке хан атала бастайды.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары
Санат:Төрелер
Гүлсәуле Орымбаева

**Гүлсәуле Орымбаева** (1952 жыл, Жамбыл облысы, Бірлік елді мекені) — «Салтанат» ән-би ансамблінің көркемдік жетекшісі және бас балетмейстері Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген қайраткері.

## Отбасы
Арғы тегі қазақ халқының ардақты ақыны, әншісі, жыршысы, сазгері – Кенен Әзірбаев. Ол 11 жасынан домбыраға қосылып, өзі өлең шығара бастаған-ды. Гүлсәуленің әкесі – Әбдіқадыр Құстүнінов Ұлы Отан соғысына қатысты. Берлинге дейін жеткен. Ол Қазақстанның Мемлекеттік қорғаныс комитетінде қызметте болған. Ішкі істер министрлігінің полковнигі дәрежесіне жеткен. Анасы – ҚР еңбек сіңірген ұстазы. 
## Өмірбаяны
Әке өнерге жақын және өзі де музыка аспабында ойнап, ән сала білген. Гүлсәуле оның сүйемелдеуімен жас кезінен билеуді ұнатты, 5 жасында музыка тактысына елтіп билей бастайтын-ды. Тіптен өзі де талдырмаш бойын би ырғағымен қозғалта түсіп, би шығарды. Гүлсәуле бірінші және екінші сыныптарда оқып жүргенінде гастрөлдік сапарлармен ауылына келген әйгілі биші Шара Жиенқұлованың биін көргенінде, аузын ашып, әртістің қимыл-қозғалыстарынан көзін айыра алмады. Оның қиялын жұмбақтай пері биші баурап алды. Содан кейін ұлы биші ұлттық билерді орындаушылығымен оның қиялды-сүйіктісіне айналды.Әбекең мен Гүлсәуле хореографиялық училищеге келіп жеткенде оған осы жылы оқушыларды қабылдау мерзімі аяқталып қалыпты. Әке Гүлсәуленің көзінде жылт-жылт еткен көз жасына шыдамай, ол үшін комиссияны жинауды сұрайды. Әке мен қыздың қуанышына орай тексерістерінен кейін төраға: «Қабылданды», – деп қуантты. 
Гүлсәуле ұстазы Шара апасының тобына қабылданды. Гүлсәуленің қуанышында шек жоқ. Шара Жиенқұлова сол хореографиялық училищенің директоры еді, сөйте тұра өзі бірінші бітіретін шәкірттерді тәрбиелейді.Ол хореографиялық училищені үздік тәмамдағасын, жоғары музыкалық білім алу мақсатымен Қыздар педогогикалық институтына оқуға түседі. Әртістік жолы «Гүлдер» ансамблінде басталып, мұнда 10 жыл қызмет істеді. Осы уақытта гастрөлдік сапарлармен Бирмада, Сингапурда, Малайзияда, Пәкістанда болды. Қазақстанның аймағын, Кеңес Одағының барша республикаларын тұтас шарлады.

## Марапаттары

* Өнердегі ерен еңбегі үшін ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «ҚР еңбек сіңірген қайраткері» атағын берді.
* ҚР Президентінің жарлығымен ол «Астана» медалімен 
* 2007 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан балетмейстерлері
Санат:Қыздар педогогикалық институты түлектері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Майбалық

**Елді мекендер:**

* Майбалық – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Майбалық – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Майбалық – тұқытәрізділер отряды, тұқылар тұқымдасына жататын балық.
* Майбалық – Ақмола облысы Бурабай ауданы, Есіл алабындағы ағынсыз көл.
Джоуль-Ленц заңы

Электр тогы металл өткізгіштер арқылы өткенде электрондар бірде нейтраль молекулалармен, бірде электрондарынан айрылған молекулалармен соқтығысады. Қозғалыстағы электрон өзінің кинетикалық энергиясын жоғалта отырып, нейтраль молекуладан жаңа электронды бөліп алады да, жаңа оң ион түзеді, немесе электронынан айрылған молекуламен (оң ионмен) қосылып нейтраль молекула кұрады. Электрондар молекулалармен соқтыққанда энергия жұмсалады, cол энергия жылуға айналады. Кедергіні жеңе отырып жүретін кез келген қозғалыс белгілі энергия жұмсалуын қажет етеді. Мысалы, қайсы бір денені орнынан қозғалту үшін үйкеліс кедергісін жеңу керек. Оған жұмсалатын жұмыс жылуға айналады. Өткізгіштің электр кедергісінің маңызы да үйкеліс кедергісі сияқты болады. Сөйтіп, өткізгіштен ток өткізу үшін ток көзі біраз энергия жұмсайды, cол энергия жылуға айналады. Электр энергиясының жылу энергиясына өтуі **Ленц — Джоуль заңы**мен анықталады. Бұл заңды "Токтың жылулық әсер заңы" деп те атайды.

Орыс ғалымы Эмилий Ленц және ағылшын физигі Джеймс Джоуль бір мезгілде және бір-бірінен тәуелсіз электр тогы өткізгіш арқылы өткенде, өткізгіште бөлінетін жылу мөлшері ток квадратына, өткізгіш кедергісіне және токтың өткізгіштен өту мерзіміне тура пропорционал болатындығын анықтады. Бұл ереже **Ленц — Джоуль заңы** деп аталады.
Егер ток әрекеті жасалған жылу мөлшерін Q әрпімен, өткізгіштен өтетін ток күшін I әрпімен, өткізгіш кедергісін R әрпімен және, токтың өткізгіштен ағып өту уақытын t  әрпімен белгілесек, онда Ленц — Джоуль заңының өрнегін былай жазуға болады: 
: Q = I^2 R t\,           
I=U/R және R=U/t, болғандықтан:
Q = UІt = U²t/R.

Санат:Физика
Жүнісбайұлы, Несіп

**Несіп Жүнісбайұлы**, спорт журналисі, жазушы, Қазақстан Республикасының Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, тоғызқұмалақтан ҚР спорт шебері, ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы һәм Жоғары ұлттық дәрежедегі төрешісі, спорт тақырыбына жазылған бірнеше кітаптың авторы. Несіп Жүнісбайұлы 1994 жылдан 2006 жылға дейін қазақ журналистері арасынан алғаш болып Азия спорт журналистері одағы атқару комитетіне, Азия олимпиадалық кеңесінің баспасөз комитетіне мүше болып сайланған, көрнекті спорт қайраткері.

### Сыртқы сілтемелер
«Намыс» – түптің түбінде қайта айналып соғар идея

Санат:Қазақ жазушылары
Бейбіт Қорған

**Бейбіт Қорған** - әнші,  1981 жылы 17 қыркүйекте, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Береке ауылында Қорғановтар отбасында дүниеге келген. 

Шығармашылық жолын өздерінің жанұялық ансамблінде бастаған. Содан соң мектеп қабырғасында жүріп ән айтып халыққа таныла бастаған. 

2000 жылы *«Жас қанат»*, *«Азия дауысы»* байқауларына қатысып өз бағын сынап, жақсы жетістіктерге жете бастады. Қазірде жас таланттар үшін өзіндік өнер мектебі болған *«Гүлдер»* ансамблімен қауышып, әншілік өнерін жалғастыруда. Бейбіт жастардың Дарын сыйлығының иегері, оның танымал өлеңдері "Сен", "Шоқ қыздар", "Тыңдашы жаным" және т.б.
Насыбай

thumb|Насыбай
**Насыбай -** темекі ұнтағына күл, қалампыр қосып жасалатын ащы, күшті иісті зат. Насыбайды құмарлық үшін атады. Саптыаяқ (үккіш) темекі жапырағын әбден ұнтақтап, арша немесе сексеуіл, қайың, тобылғы, қылша күлін қосып, оған су сеуіп әзірлейді. Оның бұйра деген түрі де болады. Бұйра насыбайды ұнтақтап, су сепкен соң тесік қалбырдан өткізеді. Оны көбінесе астыңғы ерінге, кейде тілдің астына салады. Оны атпай, тек иіскеу үшін пайдаланатындар да бар. Дәстүрлі қазақ қоғамында насыбай әшекейленіп жасалынған мүйіз шақшаға, құтыға салынған. Насыбайдың денсаулыққа зияны көп.

## Сілтемелер
* Нашақорлық  
* Темекі  
* Арша

## Дереккөздер


Санат:Психостимуляторлар
Органикалық зат

**Органикалық зат** — міндетті құрамбөлігі көміртегі болып табылатын күрделі заттар. Органикалық заттарға нәруыздар, көмірсулар, липидтер және нуклеин қышқылдары жатады. Бұл қосылыстардың құрамында көміртекпен қатар сутек, азот, оттек, сондай-ақ күкірт және фосфор болады.
Нәруыздар қозғалуға мүмкіндік береді, оттек тасымалдайды және жасушадағы мыңдаған химиялық реакцияларды тездетеді. Нуклеин қышқылдары жеке тірі ағза туралы бүкіл тұқым қуалайтын ақпаратты сақтайды және ұрпаққа береді. Майлар энергияны қорға жинап, бізді суықтан қорғайды (термооқшаулау), ал көмірсулар энергия алу үшін және жасушаның құрылыс материалы ретінде қажет.

нобай|Медицинада жүргізілген көміртек синтезі
Органикалық заттармен адамзат өте ертеден таныс болды. Қантты, майды, крахмалды  т.б. заттарды тағам ретінде қолданды, өсімдіктерден әртүрлі бояулар алып пайдаланды. Кейбір заттарды ашытып, спирт және сірке қышқылын өндірді.

XIX ғасырдың басында жануарлар мен өсімдіктер организмдерінің негізі көміртекті заттар екені анықталды. Органикалық химияның ғылымның жеке  саласы ретінде бөлінуінің басты себебі, сол кездегі минералды және органикалық заттардың тегіне деген көзқарас болды. 1808 жылы швед ғалымы Якоб Берцелиус ағзадан алынатын заттарды «органикалық заттар» деп, ал оларды зерттейтін химияның саласын «органикалық химия» деп атауды ұсынды. Сол кездегі кейбір ғалымдар органикалық заттар тек тірі организмде ғана «тіршілік күші» әсерінен түзіледі, оларды бейорганикалық заттар сияқты зертханалық әдіспен алуға болмайды деп есептеді. 

Санат:Химия
Андрей Сергеевич Аршавин

**Андрей Сергеевич Аршавин** (29 мамыр 1981 жыл, Ленинград, КСРО) — ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы. Ресей Ұлттық құрамасы сапында ойнаған.

## Карьерасы

### Клубтық
Санкт-Петербург клубының түлегі. 1999 жылы "Зенит" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. "Зенит" сапында 2008 жылы УЕФА кубогы мен Суперкубогын ұтып алды. 

2009 жылы қаңтарда "Арсеналға" ауысты. 21 сәуірде "Ливерпуль"  қақпасына төрт гол соғып, Англия премьер-лигасында покер жасаған тұңғыш футболшы атанды.

2012 жылдың алғашқы жартысын "Зенитте" арендада өткізді.  Турнирден соң "Арсеналға" қайта оралды. 

2013 жылы жазда "Зенитке" түпкілікті қайта оралды. "Зенит" сапында жалпы 273 рет Ресей чемпионатында алаңға шықты. 

2015 жылдың соңында "Қайратқа" ауысып, екі жыл ойнады. 2018 жылы қараша айында карьерасын аяқтады. Қайраттықтар сапында үш дүркін Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері атанды.

### Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында 2008 жылы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатына да қатысты, бірақ Ресей топтық турнирден шыға алмады. 

## Табыстары
### Командалық

* Ресей Чемпионатының екі дүркін күміс жүлдегері : 2007
* Ресей Чемпионатының бір дүркін қола жүлдегері : 2002
* Ресей Кубогының иегері : 2007
* УЕФА кубогының жеңімпазы : 2007
* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2016, 2017, 2018

### Жеке табыстары
* 2009 - 100 клубы
*2009 - Григорий Федотов мергендер Клубы
* Ресей ең үздік футболшысы:2001, 2006, 2008
*Ресей спорт шебері
## Жеке Өмірі
Үйленген. Жолдасының есімі - Юлия.  Қыз-Яна

## Қайрымдылық
SOS-Kinderdorf International Пушкаино SOS бала ауылының елшiсiнiң құрметтi рөлiне Андрей Аршвин шақырды.

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* Аршавиның профиль Арсеналда сайты
* Лентапедия

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Кубань ФК ойыншылары
Йёнчёпинг

**Йёнчёпинг** –  Веттерн көлінің оңтүстік орналасқан  Смоланд – провинциясындағы , қала. . Негізін XIII ғасырдың соңында Магнус I Ладулос қалаған. Ниссан және Лаган өзендерінің тоғысқан жерінде сонымен қатар Остерготланд және Вестерготланд облыстарының аралағында орналасуына байланысты қала ертеден бері сауда орталығы болып келген. XIX ғасырда қалада нан саудасы, сіріңке фабрикасы мен қағаз мануфактурасы, айлақ және Веттерн көлінде кеме қатынасы болған. 1809 жылы 10 қаңтарда Йёнчёпингте Дания мен Швеция арасында достық қарым-қатынасы орнаған.

## Атақты адамдары
* Агнета Фэльтскуг (ABBA)
* Нина Перссон (The Cardigans) 
* Даг Хаммаршельд — БҰҰ (1953—1961) бас хатшысы 
* Бернхард Карлгрен — Қытайтанушы 
* Йон Бауэр — атақты швед суретшісі және илюстрациялаушы

## Дереккөздер

Санат:Швеция қалалары
Вестерос

**Вестерос** () — Швеция қаласы. . Вестманланд леннің әкімшілік орталығы. Свартон өзенінің сағасындағы Меларен көлінде орналасқан. 1271 жылға дейін Арос («өзен сағасы») деп аталған, кейін Вэстра Арос (Батыс Арос) атауына ауысып, кейініректе Вестерос аталған. Халқының саны –134 мың адам. 

Қалада 2004 жылы олимпиада чемпионы болған Маркус Оскарссон дүниеге келген.

Қала индустриалды облыс орталығы болып табылады. Ірі өндіріс мекемерлері: ABB, Bombardier, Westinghouse Atom, Peab, ICA Handlarnas.

## Суреттер

Сурет:Västerås-Vasaparken.jpg|Васа паркі
Сурет:Västerås-Stadshotell.jpg|The City Hotel
Сурет:Västerås-turbinhus.jpg|The Turbine House
Сурет:Vasteras_Silhouette.jpg|Winter silhouette of Västerås
Сурет:Anundshog_Vasteras.jpg|Anundshög, a tumulus site  outside the city
Сурет:Västerås 01.jpg|
Сурет:Västerås_skyskrapa.jpg|The Västerås skyscraper, seen from below
Сурет:ABB Arena Syd.jpg|ABB Arena Syd, the biggest indoor arena for bandy in Sweden


### Бауырлас қалалар
*  Лахти, Финляндия 1940
*  Раннерс, Дания 1947
*  Олесунн, Норвегия 1947
*  Акюрейри, Исландия 1953
*  Ческе-Будеёвице, Чехия 1964
*  Баня-Лука, Босния және Герцеговина 1969
*  Кассель, Германия 1972
*  Финикс, АҚШ

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Қаланың ресми сайты

Санат:Швеция қалалары
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011

Футболдан Қазақстанның XIX чемпионаты - 2011 жылы наурыздың 6-сы күні бастау алады. Турнирде 12 команда қатысады.

## Былтырғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер
Былтырғы маусыммен салыстырғанда турнирде өзгеріс жоқ. Тек 2010 жылдың қорытындысы бойынша Ақжайық (Орал) мен Оқжетпес (Көкшетау) командалары Премьер Лигадан шығып қалды. 2010 жылдың қорытындысы бойынша бірінші лигадан Восток (Өскемен) пен Қайсар (Қызылорда) командалары қосылды.

## Қатысушы командалар

## Бірінші кезең

## Екінші кезең

#### 1-6 орындар үшін

#### 7-12 орындар үшін

## Тағы қараңыз

*Қазақстан Кубогы 2011
*Қазақстан бірінші Лигасы 2011

## Сілтемелер
* uefa.com
* Қазақстан Премьер-лигасы 

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2011 жылғы футбол
Фарида Шәріпова

**Фарида Шәріпова** (16 желтоқсан 1936 ж. т., ҚХР, Шыңжаң өлкесі, Шәуешек қаласы) — актриса, Қазақ КСР-інің (1976) және КСРО-ның (1980) халық артісі, Қырғызстан Респупбликаның еңб. сің. мәдениет қайраткері (1996).

## Өмірбаяны

* 1936 жылғы 16 желтоқсанда Қытай Халық Республикасының Шәуешек қаласында дүниеге келді.
* Қытай киностудиясы түсірген “Хасен-Жәмила” көркем фильмінде басты рөлді орындап, өнерімен танылған ол 1955 жылы атамекені Қазақстанға оралды.

* 1959 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерва­ториясын бітіріп, М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрына қабылданды. Жарты ғасырдан астам уақыт бойы осы театрда үздіксіз өнер көрсетті.

## Шығармашылығы
Сахнада қазақ және әлем классиктерінің драмалық туындыларында, осы заманғы қойылымдарда басты рөлдерді шеберлікпен орындап, ұлттық театр өнерінің жаңа сапалық биікке көтерілуіне үлкен үлес қосты. М.Әуезовтің “Айман-Шолпанында” Шолпан, “Абайында” Ажар, Т.Ахтановтың “Жоғалған досында” Ғайнины, “Қара қыпшақ Қобыландысында” Қарлыға, “Еңлік-Кебегінде” Еңлік, “Карагөзінде” Қарагөз, Ғ.Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш-Баян сұлуында” Баян, Ә.Нұрпейісовтің “Қан мен терінде” Ақбала, Т.Ахтановтың “Боранында” Жаңыл, Қ.Мұхамеджановтың “Бөлтірік бөрік астында”, Ш.Айтматовтың “Аңсаған менің әнімсің” және "Жәмиласында" Жәмила, Ә.Тәжібаевтың “Көңілдестерінде” Роза, “Ана – Жер-анасында” Толғанай, Қ.Мұхамеджанов пен Ш.Айтматовтың “Көктөбедегі кездесуінде” Гүлжан мен Айша, Қ.Мұхамеджановтың “Біз періште емеспізінде” Асыл, О.Бөкеевтің “Құлыным меніңінде” Анар, Д.Исабековтің “Әпкесінде” Қамажай, С.Балғабаевтың “Ғашықсыз ғасырында” Фарида, Софоклдың “Эдип патшасында” Иокаста, Еврипидтің “Медеясында” Медея, Шекспирдің “Асауға тұсауында” Катарина, “Ричард ІІІ” трагедиясында Анна леди, Пушкиннің “Шағын трагедияларында” донна Анна, Чеховтың “Сүйікті менің ағатайымында” Елена Андреевнаның қайталанбас образдарын сомдады.

Фарида Шәріпова кино саласында да жемісті еңбек етті. Ол әйгілі режиссерлер Шәкен Айманов, Мәжит Бегалин, Сұлтан Қожықов, Әзірбайжан Мәмбетов, Леонид Агранович түсірген көптеген танымал фильмдерде ойнады. Дубляж саласына да көп еңбек сіңірді.

Фарида Шәріпова өнерлі жастарды тәрбиелеу ісіне жете көңіл бөлді. Т.Жүргенов атындағы өнер академиясында көрнекті актер Ы.Ноғайбаев екеуінің шығармашылық шеберханасында шыңдалған жастар бүгінде еліміздің театрларында жемісті еңбек етіп жүр.

## Марапаттары
Фарида Шәріпова мәдениет пен өнердегі еңбегі үшін Қазақ КСР халық әртісі, КСРО халық әртісі құрметті атақтарын, Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы мен КСРО Мемлекеттік сыйлығын, “Парасат” орденін иеленді.

## Дереккөздер



Санат:Қазақ КСР халық әртісі
Санат:Қытай қазақтары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі

**Футболдан төртінші әлем чемпионаты** — 1950 жылы 24 маусым мен 16 шілде аралығында Бразилия елінде өтті. Әлем чемпионы екінші рет Уругвай құрамасы атанды.

## Іріктеу турнирі

## Қатысушы командалар

**Еуропа**:

* 
* 
*  — әлем чемпионы автоматты түрде финалдық турнирге жолдама алды
* 
* 
* 
* 25px Шотландия
* 

**Оңтүстік Америка**:

* 
*  — чемпионатты өткізуші ел автоматты түрде финалдық турнирге жолдама алды
* 
* 
* 

**Солтүстік Америка**:

* 
* 

**Азия**:

* 

Түркия мен Шотландия жеребеден бұрын жарыстан бас тартты. Қалған орындарды толықтыруға Португалия мен Францияға ұсыныс жасады, Португалия қабылдаған жоқ, Францтя қабылдады. Жеребеден кейін Франциямен қоса Үндістанда бас тартты жарыстан бас тартты. Ақыры, әлем чемпионатына 1930 жылғыдай 13 команда қатысты. Топ құрамы өзгертілген жоқ.

Футболдың Отаны саналатын Англия құрамасы тұңғыш рет қатысты.

## Стадиондар

## Командалар құрамы

## Кәрзеңке

## Төрешілер

;Еуропа
*  Артур Эллис
*  Джордж Ридер
*  Реджинальд Лиф
*  Дженерозо Датилло
*  Джованни Галеати
*  Карел ван дер Мер
* 22px Роберт Митчелл

*  Рамон Асон Рома
*  Иван Эклинд
*  Жан Луц
* 22px Бенджамин Гриффитс

;Aмерика
*  Алберто Малшер
*  Марио Гарделли
*  Марио Виана
|}

## Финалдық турнир

### A тобы



### В тобы



### С тобы

*  - бас тартты



### D тобы

*  - бас тартты



### Финалдық топ



## Сұрмергендер

## Қызықты оқиғалар

Алғашқы және соңғы рет әлем чемпионатында финалдық кездесу өткізілген жоқ. Чемпионның тағдыры финалдық топта шешілді.

Уругвай чемпиондық атақ жағынан Италия қуып жетті. Сөйтіп, алғашқы 4 чемпионат тек 2 чемпионды берді.

5 әлм чемпионатына қатысқан ең бірінші ойыншы (Мексика қақпашысы) Антонио Карбахалдың бұл алғашқы әлем чемпионаты.

Әлем чемпионатының жеребе арту рәсімі чемпионаттың басталуына 1 жарым ай қалғанда өткізілді, яғни, сәуірдің 19-ы күні өткізілді. Және ол өткізуші елде емес Англия астанасы Лондонда өтті.

Үндістан құрамасы әлем чемпионатына іріктеусіз жолдама алды, өйткені оның қарсыластарының барлығы (Индонезия, Бирма, Филиппин) бас тартты. Бірақ Үндістанды чемпионатқа қатысқан жоқ. Себебі, ФИФА оларға аяқ киімсіз өнер көрсетуге рұқсат бермеді.

## Ескертулер


## Сілтемелер
* ФИФА сайтындағы нәтижелер мен фотолар 
* RSSSF сайтындағы ӘЧ-1950 статистикасы
* ӘЧ-1950

Санат:1950 жылғы футбол
Санат:Футболдан 1950 жылғы әлем біріншілігі
Косово синдромының салдары

**Косово синдромы** - Ұлттар құқығы мемлекеттерден маңызды деген желеумен «үй ішінен үй тігетін» әлемдегі сепаратизм сырқаты бар елдерге «жұғуы» әбден мүмкін. Ертең «бұғаудағы» көптеген халықтар «біз кімнен кембіз?» деп желігіп шыға келмек. Саясаттанушы Александр Князев: «Егер БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі Приштина парламентінің тәуелсіздік туралы декларациясының күшін жоймайтын болса, әлемдегі 200-ден астам танылмаған мемлекеттердің тәуелсіздігін тануға тура келеді», — деген пікір білдірді. Косово тәуелсіздігі біреуге қуаныш, біреуге қайғы. Шыңжаң мен Тайвань мәселесімен әуреленіп жүрген алып Қытайға да жайсыз тиетіні жасырын емес. Жалпы, Косово мәселесі ТМД елдері ішінде Әзірбайжан, Армения, Грузия, Молдова, Украина және Ресей үшін қолайлы емес. Қазірдің өзінде Кавказ аймағындағы тәуелсіздігі танылмаған елдердің көсемдеріне жел біте бастапты. Абхазия президенті Сергей Багапш «Косовоға қарағанда біздің тәуелсіздік алуға құқымыз зор», — деп желкесін күжірейтіп шыға келді. Косовоның артында Тайвань, Солтүстік Кипр түрік республикасы, Сомалиленд, Приднестровье, Абхазия мен Оңтүстік Осетия, Таулы Қарабах, Вазиристан, Тамил-Илам сияқты жүздеген тәуелсіздігі мойындалмаған елдердің қалың көші келе жатыр. Енді әлемде тәуелсіздігі танылмаған мемлекеттер «ояна» бастаса, онда Косово синдромы жұқты дей беріңіз. Өйткені Косово синдромы біреуге бүлік, біреуге бақыт.
Бурос

**Бурос** – Вестра- Гёталанд Лендегі, Швецияның батысында орналасқан қала.

## Экономикасы
Тоқыма және тігін өндірістерінің орталығы. Сонымен қатар машина жасау және электротехникалық зауыттары бар.

## Спорт
1958 жылы футболдан әлем чемпионатының матч бөлімдері Буростағы Рюаваллен стадионында өткен. 2003 жылы баскетболдан Еуропа чемпионатының матч бөлімдері де қаланың Буросхаллен стадионында өткен. Қалада кәсіби футбол командасы Эльфсборг бар. Олар Швецияның бес дүркін чемпионы.

## Буросаның атақты адамдары
* Ингвар Карлссон– Швецияның премьер-министрі
* Vrävarna – рок-тобы 
* Елена Папаризу – Eurovision ән байқауының жеңімпазы 
* Патрик Йербюн – атақты тау шаңғышысы, әлем чемпионатының жүлдегері
* Lake of Tears –Рок-тобы
* Кристер Бьоркман – швед әншісі

## Дереккөздер

Санат:Швеция қалалары
Векшё

**Векшё** – Смоландтың тарихи жерінде орналасқан, Швецияның оңтүстігіндегі университет қалашығы. . Крунуберг леннің әкімшілік орталығы. Халқының саны – 81 074 адам. (2009). Векшё сонымен бірге «Шынылар патшалығының» орталығы болып табылады.
thumb|right|250px|Векшёдегі Телеборг қамалы
## Географиясы
Векшё екі көлдің аралығында орналасқан. Оның атауы  väg ( жол) және sjö (көл) швед сөздерінен шыққан. Шаруалар қыс мезгілінде базарға осы мұз қатқан көлдің үстімен жүріп жеткен. Қаланың солтүстігінде оңтүстік Швецияның ірі көлдерінің бірі Хельгашён (Helgasjön) орналасқан.

## Тарихы
Векшёде сауда ісі темір дәуірінде гүлденген.  1170 жылы Векшё епископтар мен қажыға барушылардың орталығы болған. Векшё  қала құқығын  1342 жылы 13 ақпанда король  Магнус Эрикссоннен  алған. Негізінде қала  XI ғасырдың өзінде-ақ пайда болған. 

## Туризм
Векшё аймағы саяхатшылар арасында Балтық су алабымен танымал. Сонымен қатар қайық пен катер арқылы, Векшёнің  төңірегіне саяхат жасауға, велосипедпен шыны зауыттарды және қорғандарды аралауға болады. Саяхатшыларға түнемекке түрлі үлгідегі қонақ үйлер де ұсынылады.

## Көрікті жерлері
Қала орталығындағы басты қонақжай жер деп, XIV ғасырда салынған  Кафедральды соборды атауға болады. Векшёде бірнеше музейлер бар. Олардың ішінде эмиграция музейі Utvandrarnas Hus пен шведтік шыны музейі бар. Телеборг ауданында университет аумағында 1900 жылы негізі қаланған Телеборг қорғаны қоныс тепкен. Солтүстікке 5 шақырым жүргенде Кроноберг қамалында көруге болады.

## Векшёде дүниеге келген атақты адамдар
*Йонас Бьоркман – теннисші 
*Карл-Биргер Бломдаль – композитор 
*Пер Лагерквист – жазушы және 1951 жылы әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. 
*Отто Линдблад –  композитор 
*Кристина Нильссон – опера әншісі  
*Матс Виландер – теннисші 
*Крусеншерна, Агнес фон (1894—1940)–  швед жазушысы 

## Дереккөздер


Санат:Швеция қалалары
Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі

**Футболдан бесінші әлем чемпионаты** — 1954 жылы маусымның 16-сы мен шілденің 4-і аралығында Швейцария елінде өтті. Әлем чемпионы тұңғыш рет Германия құрамасы атанды.

## Іріктеу турнирі

## Стадиондар
300 px
* Санкт-Якоб Парк (Базель)
*Стад де Сюисс (Берн)
* Стад-де-Шармиль (Женева)
* Хардтурм (Цюрих)
* Стад Олимпик де ля Понтез (Лозанна)
* Корнаредо (Лугано)

## Командалар құрамы

## Төрешілер

*  Артур Эллис
*  Уильям Линг
*  Карл Эрих Штайнер
*  Лоран Франкен
*  Марио Виана
*  Марио Гарделли
*  Эмиль Шметцер
*  Винченцо Орландини
*  Мануэль Асенси
*  Иштван Жолт
*  Жозе да Кошта Виейра
*  Эстебан Марино
* 22px Бенджамин Гриффитс
*  Раймон Висслинг
* 22px Эдвард Фолтлесс
*  Раймон Венсанти
*  Васа Стефанович

## Финалдық турнир
### А тобы



### В тобы



#### 2-ші орын жолдамасы

### С тобы



### D тобы



#### 2-ші орын жолдамасы

## 1/4 финал

**Ескерту**: Роберт Кернер (Аустрия) пенальти соға алмады (62', жанынан).

## 1/2 финал

### 3-ші орын үшін

### Финал

## Сұрмергендер

## Қызықты оқиғалар

Ширек финалдағы Аустрия мен Швейцария арасындағы кездесуде барлығы 12 доп соғылды. Есеп 7:5 есебімен аустриялықтардың пайдасына шешілді. Осының өзінде Аустрия шабуылшысы Роберт Кернер пенальти соға алмады. Бұл әзірге әлем чемпионатындағы ең көп доп соғылған ойын ретінде рекордтың иесі.

Тағы осы күнге дейін жаңартылмай келе жатқан рекорд: Швейцария жерінде өткен әлем чемпионатында орта есеппен ең көп доп соғылды - 5.38, барлығы - 140 доп.

Бірінші рет командалар өз тобында 2 ойыннан өткізді. Екінші-үшінші орында тұрған командалардың ұпайлары тең болған жағдайда қосымша матч өткізілді.

Екінші орын үшін ойналған 2 ойындада доп айырмашылығы жағынан төмен тұрған командалар (Швейцария мен ГФР) жеңіске жетті. Олар сәйкесінше Италия мен Түркия құрамаларын жеңді. Бір қызығы екі ойында да командалар ірі есеппен жеңді.

Әлем чемпионатының тарихында 100-ші ойын өткізілді. Ол мүшел той 3-ші орын үшін болған Аустрия мен Уругуай арасындағы кездесу болды. Бұл ойында аустриялықтар чемпиондық тәжінен айырылған Уругуай құрамасын 3:1 есебімен жеңді.

Тұңғыш рет әдем чемпионатында ойншылардың жейдесінің артына нөмір жазылатын болды.

ГФР құрамасының жаттықтырушысы Йозеф Гербергер 3 әлем чемпионатына қатысқан алғашқы жаттықтырушы болды. Бірақ ол 1934 жылы немістердің бас жаттықтырушысы Оливер Нерцтің көмекшісі ретінде жұмыс жасады.

Барлық 5 әлем чемпионатының финалында (1954 жылды қосқанда) чемпион жеңіліп жатып, жеңіске жетті. Бірақ, бұл жолы чемпион 2 доп айырмашылығымен жеңіліп жатсада чемпион атанды.

## Сілтемелер
* FIFA.com сайтында 
* RSSSF сайтындағы ӘЧ-1954 статистикасы
* ӘЧ-1954

Санат:Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Швейцариядағы футбол