open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ай (уақыт аралығы)

**Сидерлік ай, жұлдыздық ай** — Айдың аспан сферасындағы белгілі бір нүктесіне қайтып оралуына кететін уақыт аралығы. Ай қозғалысының бір қалыпты болмауы салдарынан (яғни Кеплер заңдары бойынша) Сидерлік айдың ұзақтығы тұрақты емес және ол бірнеше сағатқа өзгеруі мүмкін. Сидерлік айдың орташа мәні 27,321661 орташа күн тәулігін құрайды, ол Айдың Жерді толық бір айналып шығу уақытына тең.
## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Ай (қазақ дәстүрінде)

Санат:Астрономия
Санат:Уақыт өлшем бірліктері
Күн (айрық)

**Күн** сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін:

* Күн — уақыт бірлігі;
* Күн (жұлдыз).
Жер (айрық)

**Жер** сөйлемі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:
* Жер — күн жүйесіндегі ғаламшар
* Жер (территория)
* Жер (топырақ) — Жердің сыртқы қабаты.
2 маусым

**Маусымның 2** — Григориан күнтізбесінде жылдың 153-ші күні (кібісе жылдарда 154-ші). Жылдың аяғына 212 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:2 маусым
3 маусым

**Маусымның 3** — Григориан күнтізбесінде жылдың 154-ші күні (кібісе жылдарда 155-ші). Жылдың аяғына 211 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар
**[[Қазақша Уикипедия]]** — 2002 жылдың 3 маусымында пайда болды

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:3 маусым
4 маусым

**Маусымның 4** — Григориан күнтізбесінде жылдың 155-ші күні (кібісе жылдарда 156-шы). Жылдың аяғына 210 күн қалады.

## Мерекелер
* , Мемлекеттік рәміздер күні.
* , Достастық күні.
* , Еске алу күні.
* ; Банк жұмысшысы күні.
* , отбасы күні.
* , Тәуелсіздік күні.
* , Қорғаныс күштері күні.
* , Жалау күні

## Оқиғалар
1970 — Тонга Британииядан тәуелсіздігін алды

## Туғандар
1867 жыл — Карл Густав Эмиль Маннергейм, финн мемлекеттік әскери қайраткер, Финляндия президенті (1944-46)

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:4 маусым
5 маусым

**Маусымның 5** — Григориан күнтізбесінде жылдың 156-шы күні (кібісе жылдарда 157-ші). Жылдың аяғына 209 күн қалады.

## Мерекелер
*  — Эколог күні
* Бүкіләлемдік қоршаған ортаны қорғау күні. БҰҰ Бас Ассамблеясы қоға қоршаған ортаны қорғап, сақтасын деген мақсатпен, бұл күнді бүкіләлемдік деп жариялады.

## Оқиғалар

## Туғандар
* 1998 — Юлия Липницкая, Ресейлік мәнерлеп сырғанаушысы

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:5 маусым
6 маусым

**Маусымның 6** — Григориан күнтізбесінде жылдың 157-ші күні (кібісе жылдарда 158-ші). Жылдың аяғына 208 күн қалады.

## Мерекелер
* Бейресми үтік күні мерекесі.

## Оқиғалар
* Бұл күні 1882 жылы Сжли Генри У. электр үтігін патенттеді.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:6 маусым
7 маусым

**Маусымның 7** — Григориан күнтізбесінде жылдың 158-ші күні (кібісе жылдарда 159-шы). Жылдың аяғына 207 күн қалады.

## Мерекелер
*  — Монополияға қарсы орган қызметкерлері күні
* Отбасылық бейнемагнитофонның туған күні.

## Оқиғалар
* 1965 жылы Сони корпорациясы отбасылық бейнемагнитофонды жария етті. Оның бағасы 995 доллар еді.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:7 маусым
8 маусым

**Маусымның 8** — Григориан күнтізбесінде жылдың 159-шы күні (кібісе жылдарда 160-шы). Жылдың аяғына 206 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар
* 632 ж. Мұхаммед пайғамбар дүниеден өтеді.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:8 маусым
9 маусым

**Маусымның 9** — Григориан күнтізбесінде жылдың 160-шы күні (кібісе жылдарда 161-ші). Жылдың аяғына 205 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар
2019 - Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:9 маусым
10 маусым

**10 маусым** — Григориан күнтізбесінде жылдың 161-ші күні (кібісе жылдарда 162-ші). Жылдың аяғына 204 күн қалады.

## Мерекелер

* Иордания - араб əскері күні.
* Молдова - шекарашы күні.
* Португалия - Португалия күні - Камоэнс күні.
* Жапония - сағат күні.

## Оқиғалар
* 1793
** Парижде әлемдегі алғашқы зообақ ашылды.
** АҚШ астанасы болып Филадельфия орнына Вашингтон жарияланды.
* 1909
** SOS сигналы бірінші рет пайдалынылды.
** Канберра, Аустралия астанасы, негізі қаланды.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар
* 1926 — Антонио Гауди, Испанияның ең әйгілі архитекторы

## Сыртқы сілтемелер

Санат:10 маусым
11 маусым

**Маусымның 11** — Григориан күнтізбесінде жылдың 162-ші күні (кібісе жылдарда 163-ші). Жылдың аяғына 203 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар
* 1594 жыл - Қазақ хандығының елшілігі Мәскеуге барды.
* 1930 жыл - америкалық зоолог Уильям Биб пен инженер Отис Бартон өздері жасап шыққан батисферамен 400 метр тереңдікке түсті.
* 1937 жыл - Кеңес Одағының маршалы М.Н.Тухачевскийге жəне бір топ ірі əскери қолбасшыларға шпиондық жасады, сатқындық танытты деген аиыппен, олардың барлығына ату жазасы кесілді.
* 1942 жыл - Вашингтонда КСРО мен АҚШ-тың арасында соғыс жылдарында жəне одан кейінгі кезеңдерде өзара көмек көрсету туралы шартқа қол қойылды.
* 1964 жыл - Бес жылға сотталған Нельсон Мандела жаңа жаламен қайта сотталып, бұл жолы өмір бойына абақтыда отыру жазасы кесілді.
* 1984 жыл - АҚШ ғарыштық қаруды ойдағыдай сынақтан өткізді.
* 1987 жыл - Ұлыбританиядағы парламент сайлауында Маргарет Тэтчер бастаған консерваторлар партиясы тағы да жеңіске жетіп, Тэтчер үшінші рет премьер-министр атанды.
* 2010 жыл - Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі басталды.

## Туғандар
* 1811 жыл - орыстың көрнекті əдебиет сыншысы Виссарион Григорьевич Белинский дүниеге келді.
* 1910 жыл - француздың атақты мұхит зерттеушісі, кинорежиссер Жак-Ив Кусто дүниеге келді.
## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:11 маусым
12 маусым

**Маусымның 12** — Григориан күнтізбесінде жылдың 163-ші күні (кібісе жылдарда 164-ші). Жылдың аяғына 202 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар
12 маусым 2023 жыл - Абай облысындағы орман өртінің салдарынан адамдардың қазаға ұшырауына байланысты Қазақстан Республикасында 2023 жылғы 12 маусымда жалпыұлттық аза тұту жарияланды.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:12 маусым
13 маусым

**Маусымның 13** — Григориан күнтізбесінде жылдың 164-ші күні (кібісе жылдарда 165-ші). Жылдың аяғына 201 күн қалады.

## Мерекелер

* , еске алу күні.
* , Тибет, Әулиелер күні.
* , Әулие Антония күні.

## Оқиғалар
* 922 — Волга Бұлғарлары салтанатты түрде Ислам дінін мемлекеттік дін ретінде қабылдады.
* 1373 — Англия мен Португалия одақ туралы кеілісім жасасты (әлемдегі ең көне).

## Туғандар
* 1773 — Томас Юнг (1829 қ.б.), ағылшын физигі, емші және астроном, жарықтың толқындық теориясын жасаушылардың бірі.
* 1831 — Джеймс Клерк Максвелл (1879 қ.б.), шотланд физигі,  Кембридждегі Кавендиш лабораториясының негізін салушы. Электромагниттік өріс теориясын жасаған.
* 1865 — Уильям Йитс (1939 қ.б.), ирланд ақыны әрі драматургы, әдебиеттен Нобель сыйлығы 1923 жылы алған.
* 1966 — Перельман Григорий Яковлевич — ресейлік ғалым-математик, ГПуанкаре гипотезасын дәлелдеген.

## Қайтыс болғандар
* 1938 — Гийом Шарль Эдуар, француз физигі, Нобель сыйлығы 1920 жылғы лауреаты.
* 1965 — Мартин Бубер (1878 жылы туған), жебірей философы, сионизм идеологы.
* 1972 — Дьёрдь фон Бекеши (1899 жылы туған), мажарлық физик, 1947 жылдан АҚШ-та. Нобель сыйлығы 1961 жылғы лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:13 маусым
14 маусым

**Маусымның 14** — Григориан күнтізбесінде жылдың 165-ші күні (кібісе жылдарда 166-шы). Жылдың аяғына 200 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар

* 1959 — Ақмоладағы апат.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:14 маусым
19 маусым

**Маусымның 19** — Григориан күнтізбесінде жылдың 170-ші күні (кібісе жылдарда 171-ші). Жылдың аяғына 195 күн қалады.

## Мерекелер

* , Революция күні.
* , Тәуелсіздік күні.
* , Құлдарды босату күні.
* ,  Техас штаты, Эмансипация күні.
* , Еңбек күні.
* , Хосе Артигастың туған күні
* Әкелер күні

## Оқиғалар

## Туғандар
Блез Паскаль - XVII-ғасырда өмір сүрген француз математигі және физигі, пәлсапашы, әдебиетшісі.

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:19 маусым
20 маусым

**Маусымның 20** — Григориан күнтізбесінде жылдың 171-ші күні (кібісе жылдарда 172-ші). Жылдың аяғына 194 күн қалады.

## Мерекелер
* Бүкіләлемдік босқындар күні

## Оқиғалар
* 2001 жылы БҰҰ бас Ассамблеясы бұған тілектестік білдіре отырып 20 маусымды бүкіл дүниежүзілік босқындар күні ретінде атап өту жөніде арнайы қаулы қабылдады.

## Дереккөздер
 "Мереке" газеті. №6 (16) 2009 жыл.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:20 маусым
21 маусым

**Маусымның 21** — Григориан күнтізбесінде жылдың 172-ші күні (кібісе жылдарда 173-ші). Жылдың аяғына 193 күн қалады.

## Мерекелер
1948 жылы алғашқы компьютерлік бағдарлама жасалды.

## Оқиғалар
* 1804 жыл — Смитсон Теннант екі жаңа металл: иридий мен осмий ашылғандығы жайлы Лондон корольдік қоғамына хат жолдады.
## Туғандар
*1781 жыл — Симеон Дени Пуассон (1840 жылы қ.б.), француз математигі, физик, қазіргі математикалық физиканың негізін қалаушы.
*1962 жыл — Виктор Цой, кеңестік «Кино» рок-тобының жетекші мүшесі  (1990 жылы қ.б.).
## Қайтыс болғандар
*1857 жыл — Луи Тенар(1777 жылы т.), француз химик, сутек пероксидін ашқан.
*1874 жыл — Андерс Йонас Ангстрем (1814 жылы т.), швед физигі, астроном, Күн атмосфересында сутегіні тапқан, спектроскопияны ашқан.
*1957 жыл — Йоханнес Штарк (1874 жылы т.), неміс физигі, 1919 жылғы Нобель сыйлығы лауреаты.
## Сыртқы сілтемелер

Санат:21 маусым
22 маусым

**Маусымның 22** — Григориан күнтізбесінде жылдың 173-ші күні (кібісе жылдарда 174-ші). Жылдың аяғына 192 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар
* 1941 жылы Алмания Кеңес Одағына қарсы соғыс бастады.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:22 маусым
23 маусым

**Маусымның 23** — Григориан күнтізбесінде жылдың 174-ші күні (кібісе жылдарда 175-ші). Жылдың аяғына 191 күн қалады.

## Мерекелер
* Қазақстан: Қазақстан полициясы күні
* Қазақстан: Мемлекеттік қызметші күні
* Халықаралық олимпиада күні.

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:23 маусым
15 маусым

**Маусымның 15** — Григориан күнтізбесінде жылдың 166-шы күні (кібісе жылдарда 167-ші). Жылдың аяғына 199 күн қалады.

## Мерекелер

* , — Ұлттық жалау күні
* , — Ұлттық құтқарылу күні.
* , Вальдемара II король мен Дания жалауы күні.
* , — Ағаш отырғызу күні.
* , Өрт сөндірушілер күні.
* , Ауыл шаруашылығы күні.
* , Санно Мацуи фестивалі.

## Оқиғалар
* 1502 жыл — Христофор Колумб Мартиника аралын ашты.
* 1911 жыл — АҚШ-та бүгін IBM деген атпен белгілі «Computing-Tabulating-Recording Company» компаниясы ашылды.
* 1954 жыл — УЕФА құрылды.
* 1999 жыл — Бельгияда «Кока-Колаға» құрамындағы химикаттардың жоғарылығынан тыйым салынды.
* 2001 жыл — ҚХР, РФ, Қазақстан, Тәжәікістан, Қырғызстан және Өзбекстан басшылары Шанхай Ынтымақтастық Ұйымын құрды

## Туғандар
### XIX ғасыр
* 1867 — Константин Бальмонт, орыс ақыны, аудармашысы.

### XX ғасыр
* 1914 — Юрий Андропов, кеңестік мемлекеттік және саяси қайраткері.
* 1925 — Әлия Молдағұлова, Кеңес Одағының Батыры (1944), снайпер.
* 1933 — Марк Джонс, ағылшын футболшысы.
* 1963 — Хелен Хант, АҚШ актрисасы.
* 1965 — Кәрім Мәсімов, Қазақстан саясаткері, премьер-министрі.
* 1975 — Элизабет Ризер, АҚШ актрисасы.

## Қайтыс болғандар
* 1971 жыл— Уэнделл Стэнли (1904 ж.т.), америкалық биохимик, Нобель сыйлығы 1946 жылғы лауреаты, «толықтай таза ферменттер мен вирустық ақуыздарды шығарып алғаны үшін».
* 1992 жыл — Лев Гумилёв (1912 ж.т.), орыс тарихшысы-этнолог, философ, ақын, парсыдан аударушы («Ұлы Дала», «Ойдан шығарылған патшалықты іздеу», «Азия мен Еуропадығы ғұндар», «Еуразия дүрсілдері»), Анна Ахматова мен Николай Гумилёв ақындардың балалары.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:15 маусым
18 маусым

**Маусымның 17** — Григориан күнтізбесінде жылдың 168-ші күні (кібісе жылдарда 169-шы). Жылдың аяғына 197 күн қалады.

## Мерекелер
 :Санат:Маусымның 17 күніндегі мерекелер''
## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:18 маусым
24 маусым

**Маусымның 24** — Григориан күнтізбесінде жылдың 175-ші күні (кібісе жылдарда 176-шы). Жылдың аяғына 190 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:24 маусым
27 маусым

**Маусымның 27** — Григориан күнтізбесінде жылдың 178-ші күні (кібісе жылдарда 179-шы). Жылдың аяғына 187 күн қалады.

## Мерекелер
* , Ұлттық бірлік күні
* Балық шаруашылығы күні

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:27 маусым
28 маусым

**Маусымның 28** — Григориан күнтізбесінде жылдың 179-шы күні (кібісе жылдарда 180-ші). Жылдың аяғына 186 күн қалады.

## Мерекелер
* : Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері күні
* Қазақстанда Журналистер күні. Соңғы жылдардан бастап аталмыш мереке маусым айының соңғы жексенбісінде аталып өтілетін болды.

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:28 маусым
29 маусым

**Маусымның 29** — Григориан күнтізбесінде жылдың 180-ші күні (кібісе жылдарда 181-ші). Жылдың аяғына 185 күн қалады.

## Мерекелер

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:29 маусым
2 шілде

**Шілденің 2** — Григориан күнтізбесінде жылдың 183-ші күні (кібісе жылдарда 184-ші). Жылдың аяғына 182 күн қалады.

## Мейрамдар
* , Дипломатиялық қызмет күні
* , Қазақстан республикасының СІМ қызметкер күні
* Әзірбайжан, Полицияның қызметкерлерiнiң күнi
* Кюрасао, Байрақ күнi
* Норвегия, Король күні
* Украина, Салық қызметкерiнiң күнi

## Оқиғалар
* 1853 — орыс әскерi Молдова княздығына басып кiрдi, Қырым соғысының басталуы.
* 1924 — Халықаралық спорт баспасөздер  қауымдастығы құрылды.
* 1996 — Днепродзержинсктегi трамвайдың апатынан 34 қайтыс болды.
* 2001 — АҚШ–та AbioCor ықшам жасанды жүрегi имплантация жасалды.

## Дүниеге келгендер
* 1486 — Якопо Сансовино (1570), флоренциялық мүсiншi, сәулетшi (Венециядағы Сан-Марко кітапханасы)
* 1724 — Фридрих Готтлиб Клопшток (1803), неміс ақыны және драматург
* 1877 — Герман Гессе (1962), неміс жазушысы , 1946  жылдың Нобель сыйлығының лауреаты
* 1906 — Ханс Альбрехт Бете (2005), америкалық астрофизик, физикадан 1967 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты
* 1923 — Вислава Шимборская, поляк ақын-әйел, 1996  жылдың Нобель сыйлығының лауреаты
* 1942 — Шаханов Мұхтар  - қазақ ақыны, жазушысы, қоғам қайраткері.

## Қайтыс болғандар
* 1778 — Жан Жак Руссо (1712), француз жазушысы, және Ағартушылық кезеңінің  ойшылы, музыка зерттеушiсi, композитор және ботаник.
* 1961 — Эрнест Хемингуэй (1899), америкалық жазушы, әдебиеттен  1954  жылдың Нобель сыйлығының лауреаты

## Сыртқы сілтемелер

Санат:2 шілде
25 маусым

**Маусымның 25** — Григориан күнтізбесінде жылдың 176-шы күні (кібісе жылдарда 177-ші). Жылдың аяғына 189 күн қалады.

## Мерекелер
* Мозамбик Республикасының Ұлттық мейрамы - Тәуелсіздік күні (1975).
* Словения Республикасының Ұлттық мейрамы - Словен мемлекеттілігінің күні (1991). Ел парламенті Скупщина Словения Республикасының тәуелсіздігі мен егемендігін жариялайтын Декларация қабылдады..

## Оқиғалар
* 1991 жылы  Қазақ КСР-нің «Қазақ КСР Министрлер Кабинеті туралы» Заңы қабылданды. Заңға сәйкес Министрлер Кабинетінің мәртебесі, құрылуы мен құрамы сондай-ақ негізгі міндеттері мен өкілеттілігі анықталды. 1995 жылы 30 тамызда жүргізілген референдумның нәтижесінде бұрынғы мемлекеттік құрылыстың кемшіліктерін жойған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданып, Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітілді.

## Туғандар
* Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев — Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі.
*Темір Нұрыахытұлы Бекмамбетов - ресейлік клипмейкер, продюсер, кинорежисер.

## Қайтыс болғандар
* 2009 — Майкл Джексон, АҚШ поп музыка королі, композитор, би патшасы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:25 маусым
3 шілде

**Шілденің 3** — Григориан күнтізбесінде жылдың 184-ші күні (кібісе жылдарда 185-ші). Жылдың аяғына 181 күн қалады.

## Мейрамдар
* Беларусь, Тәуелсіздік күні
* Алтай Республикасы, Білім күні
* Хакасия, Білім күні
* Қазақстан, Ұлттық домбыра күні

## Оқиғалар
* 1841 — ағылшын астрономы Джон Адамс Нептун ғаламшардын ашылуы туралы жариялады
* 1915 — Түркияда алғашқы қағаз ақшаның шығуы.
* 1928 — Теледидиардын алғашқы сатылымға шығуы
* 1996 — Борис Ельцин екінші мерзімге Ресей Федерациясының президенті болып сайланды

## Дүниеге келгендер
* 1728 — Роберт Адам (1792), ағылшын архитекторы.
* 1738 — Джон Синглтон Копли (1815), америкалық  суретші.
* 1886 — Абдул Муис (1959), индонезиялық жазушы.
* 1897 — Джесс Дуглас (:en:Jesse Douglas) (1965), америкалық  математик.
* 1920 — Мариян Бадел, Югославия халықының қаһарманы.
* 1944 — Роландас Павилёнис, литвалық философ, тіл маманы, саясаткер

## Қайтыс болғандар
* 1922 — Станислав Козьмян (1836), поляк жасушысы және театр қайраткері
* 1979 — Луи Дюрей (1888), француз композиторы, қоғам қайраткері.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:3 шілде
26 маусым

**Маусымның 26** — Григориан күнтізбесінде жылдың 177-ші күні (кібісе жылдарда 178-ші). Жылдың аяғына 188 күн қалады.

## Мерекелер
* Есірткіге қарсы халықаралық күрес күні

## Оқиғалар
* 1319 — регенттер дон Педро мен дон Хуанның, қамқоршы Альфонсо XI әскерлері мұсылмандарға қарсы крест жорығын жариялап, Гранада қабырғаларына дейін келіп жетеді, жол жөнекей жолындағының бәрін қиратып, өртейді. Ханзада Педро мұсылман әскерлерін тұтқиылдан шабуылдап Маринидтер отрядының қолдауымен жеңіске жетеді. 
* 1498 — Қытайда тіс щеткасы ойлап табылды.
* 1698 — Пётр I Ұлы елшілікпен Венаға келеді.
* 1765 — Екатерины II ұсынысымен Ресейде жер өңдеу мен үй салуды ынталандыратын Императорлық Еркін экономикалық қоғамдастық құрылады, ол әлемдегі ескі және Ресейдегі алғашқы ғылыми экономикалық қоғамдастық болып табылады.
* 1794 — Флерюс түбіндегі шайқас.
* 1817 — А. С. Пушкин Сыртқы істер коллегиясына коллеждік хатшы дәрежесінде қызметке қабылданды.

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:26 маусым
4 шілде

**Шілденің 4** — Григориан күнтізбесінде жылдың 185-ші күні (кібісе жылдарда 186-шы). Жылдың аяғына 180 күн қалады.

#### Мейрамдар
*  — АҚШ тәуелсіздік күні
*  — Конституция күні
*  — Отбасы күні
*  — Балықшы күні
*  — Патша күні
*  — Республика күні
*  — Соня Харальдсеннің туылған күні

#### Оқиғалар
* 1776 — АҚШ тәуелсіздік декларациясына қол қойылды
* 1874 — Миссисипи бойында алғашқы көпірдің салынуы
* 1876 — Сан-Францискода бiрiншi рет әлемде электро-техникалық тауарлардың көрмесі ашылды
* 1946— Кенигсберг қаласының аты Калининградқа  өзгертілді
* 1946— Филиппин тәуелсiздiгi мойындалды
* 2004 — Грекия футболдан алғашқы рет Еуропа чемпионы болды

#### Дүниеге келгендер
* 1790 — Джордж Эверест (1866), ағылшын геодизсті
* 1804 — Натаниел Готорн (1864), америкалық жазушы
* 1807 — Джузеппе Гарибальди (1882), Италия халқынын қаһарманы, генерал
* 1900 — Робер Деснос (1945), француз ақыны
* 1921 — Жерар Дебрё (2004), француз текті америкалық экономист, 1983 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты
* 1952 — Альваро Урибе, 2002 ж. бастап Колумбия президенті

#### Қайтыс болғандар
* 1826 — Томас Джефферсон (1743), АҚШ–тың 3-ші президенті.
* 1826 — Джон Адамс, АҚШ–тың бірінші вице-президент және 2-ші президенті.
* 1831 — Джеймс Монро (1758), АҚШ–тың 5-ші президенті
* 1934 — Мария Кюри, француз физигі және химигі, физикадан 1903 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты және химиядан 1911 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты

## Сыртқы сілтемелер

Санат:4 шілде
5 шілде

**Шілденің 5** — Григориан күнтізбесінде жылдың 186-шы күні (кібісе жылдарда 187-ші). Жылдың аяғына 179 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Алжир, Тәуелсіздік күні
* Армения, Конституция күні
* Аргентина, балалар күні
* Венесуэла, Тәуелсіздік күні
* Кабо-Верде, Тәуелсіздік күні

#### Оқиғалар
* 1811 — Оңтүстiк Америкада испандық отарлардың ішінен Венесуэла ең бiрiншi болып,  өз тәуелсiздiгiн жариялады.
* 1841 — Томас Кук бiрiншi туристтiк агенттiктi ашты
* 1961 — Жетібайдағы номері 6-шы уңғымадан мұнай аткылады. Осы кезден бастап Маңғыстау мұнайынын тарихы басталды.
* 1994 — Қытайда балалар еңбегіне тыйым салынды.

#### Дүниеге келгендер
*1753 — Джонатан Хорнблауэр (1815), екі цилиндрді қозғалтқышты ойлап тапты
*1761 — Луи-Леопольд Бойлли (1845), француз суретшісі
* 1820 — Уильям Ранкин  (1872), ағылшын физигі, жылу динамиканың және  бу машиналардың теорияларының негiздеушiсi
* 1886 — Феликс Тиммерманс (нидерл. Felix Timmermans) (1947), бельгиялық жазушы, ақын және суретші.
* 1891 — Джон Говард Нортроп (1987), американдық биохимик, Венделл Стэнлимен бірге  химиядан 1946  жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1911 — Жорж Помпиду (1974), Франция президенті (1969—1974 жж.).
* 1936 — Джеймс Миррлис, ағылшын экономисті, 1996 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1826 — Стамфорд Раффлз (:en:Thomas Stamford Bingley Raffles) (1781) Сингапурдың негізін калаушы.
* 1906 — Жюль Бретон (1827), француз cуретшісі  («Шаруалардың қайтуы»).
* 1927 — Альбрехт Коссель (1853), неміс физиологі және биохимик, 1910 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1966 — Георг Де Хевеши (George Charles de Hevesy — Hevesy György) (1885), венгер химигі, 1946 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:5 шілде
9 шілде

**Шілденің 9** — Григориан күнтізбесінде жылдың 190-шы күні (кібісе жылдарда 191-ші). Жылдың аяғына 175 күн қалады.

## Мейрамдар
* Қазақстан, Су шаруашылығы қызметкерлері күні
* Қазақстан, Салық қызмет күні.
* Аргентина, Тәуелсіздік күні

## Оқиғалар
* 1558 — Женева қаласы Швейцариядан тәуелсіз болды.
* 1788 — Коннектикут АҚШ-тың бесінші штаты болды.
* 1816 — Аргентина Испаниядан тәуелсіз екенін жариялады
* 1945 — генерал Шарль де Голль мемлекеттiк құрылымды анықтау үшiн, Францияда  референдум өткiзуді ұсынды
* 1957 — Нобели – Менделеев кестесіндегі 102-шi элемент ашылды

## Дүниеге келгендер
* 1764 — Анна Радклиф (1823), ағылшын жазушы-әйел.
* 1809 — Фридрих Август Квенштедт (1889), неміс геолог және минералог.
* 1845 — Джордж Дарвин (1912), ағылшын астрономы, Чарльз Дарвинның екінші ұлы
* 1894 — Пётр Леонидович Капица (1984), кеңес физигі, академик, физикадан 1978  жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1929 — Мулай Хассан Алауи (1999), Марокко королі (1961—1999 жж.).

## Қайтыс болғандар
* 1856 — Амедео Авогадро (1776), итальяндық физик және химик, судың химиялық құрамын ашқан
* 1880 — Поль Брока (1824), француз хирургі, физикалық антропология негізін салушы.
* 1902 — Марк Матвеевич Антокольский, әйгілі мүсінші.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:9 шілде
8 шілде

**Шілденің 8** — Григориан күнтізбесінде жылдың 189-шы күні (кібісе жылдарда 190-шы). Жылдың аяғына 176 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Ресей, Отбасы күні.
* Замбия. Бірлік күні

#### Оқиғалар
* б.з.д 52 ж. — Париж қаласының құрылуы
* 1709 — Полтава шайқасы
* 1777 — Вермонт штаты құлдықты жойған АҚШ–тағы бірінші штат болды
* 1796 — АҚШ-та бiрiншi төлқұжаттың берілуі.
* 1889 — «The Wall Street Journal» газетінің ең бірінші шығарылымы.
* 1901 — Франция жолдарында автокөлiктердiң жылдамдықтарына шектеу енгiзiлді.

#### Дүниеге келгендер
* 1760 — Кристиан Крамп, француз математигі.
* 1831 — Джон Стит Пембертон, Coca-Cola-ны ойлап тапқан адам
* 1839 — Джон Рокфеллер (1937), америкалық өнеркәсіпші, дүние жүзіндегі алғашқы миллиардер
* 1851 — Артур Джон Эванс (1941), ағылшын археологі.
* 1892 — Ричард Олдингтон (1962), ағылшын жазушысы
* 1895 — Игорь Евгеньевич Тамм (1971), орыс физигі, 1958 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1906 — Филипп Джонсон (:en:Philip Cortelyou Johnson) (2005), америкалық архитектор

#### Қайтыс болғандар

* 1695— Христиан Гюйгенс (1629), голландық математик, физик, механик және астроном.
* 1895 — Иоганн Йозеф Лошмидт, австриялық физик және химик.
* 1979 — Роберт Бёрнс Вудворд (1917), америкалық химик, хинин, холестерин, кортизон, стрихнин, витамин B12 синтиздеген және пенициллин, стрептомицин құрылымын ашқан. 1965 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1985 — Саймон Смит Кузнец (1901), украин текті америкалық экономист , 1971 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 2022 — Синдзо Абэ, Жапонияның бұрыңғы премьер-министрі, Либерал-демократиялық партияның бұрыңғы басшысы, саясаткер.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:8 шілде
11 шілде

**Шілденің 11** — Григориан күнтізбесінде жылдың 192-ші күні (кібісе жылдарда 193-ші). Жылдың аяғына 173 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Бүкiләлемдiк шоколад күнi.
* Моңғолия, Халықтық төңкеріс күні

#### Оқиғалар
* 1576 — Фробишер Мартинының ағылшын экспедициясы Гренландияны ашты.
* 1700 — Берлин қаласында Неміс ғылым академиясының негізі салынды.
* 1919 — Нидерланд мемлекеті 8 сағаттық жұмыс уақытын енгізді
* 1933 — Женева қаласында есiрткiлерді бақылау бойынша халықаралық конвенция қабылданды.
* 1960 — Бенин, Буркина-Фасо және Нигер тәуелсіздіктерін жариялады
* 1975 — Қытайдың солтүстік-батысында ежелгі алты мың жауынгердің мүсіндері табылды.
* 1987 — Дүние жүзінің халқы саны 5 миллиардқа жетті
* 1995 — АҚШ-пен Вьетнам арасында дипломаттық қатынастар қалпына келтiрдi.
* 2010 — Футболдан Испания құрама командасы өз тарихында ең алғашқы рет әлем чемпионатын ұтты.

#### Дүниеге келгендер

* 1561 — Луис де Гонгора (1713), испандық ақын
* 1657 — Фридрих I (1713), Пруссия королі (1701—1713 жж.).
* 1732 — Жозеф Жером Лефрансуа де Лаланд (1807), француз астрономы.
* 1882 — Леонард Нельсон (1927), неміс философы және психолог
* 1903 — Рудольф Абель (шын аты Вильям Генрихович Фишер) (1971), кеңес барлаушысы
* 1916 — Александр Михайлович Прохоров (2002), физик-академик, 1964 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар

* 1593 — Джузеппе Арчимбольдо(1527), италияндық суретшісі
* 1679 — Уильям Чемберлейн, ағылшын ақыны
* 1896 — Эрнст Курциус (:en: Ernst Curtius) (1814), неміс археологы, антик дәурінің тарихшысы.
* 1909 — Саймон Ньюкомб (1835), американдық астроном және математик
* 1971 — Педро Родригес (1940), аңызға айналған мексика автожарысшысы
* 1974 — Пер Фабиан Лагерквист (1891), швед жазушысы, 1951 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:11 шілде
12 шілде

**Шілденің 12** — Григориан күнтізбесінде жылдың 193-ші күні (кібісе жылдарда 194-ші). Жылдың аяғына 172 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Аустралия, Аборигендер күні
* Дания, Фьорд күні.
* Кирибати, Тәуелсіздік күні
* Ресей, фотограф күні.
* Сан-Томе және Принсипи, Тәуелсіздік күні

#### Оқиғалар
* 1590 — Саратов қаласының негізі қаланды
* 1776 — Джеймс Кук Плимут қаласынан өзінің соңғы экспедициясына аттанды
* 1916 — Бірінші дүниежүзілік соғыста ең алғашқы рет әскери улы зат қолданылды
* 1962 — Лондон қаласында  «Rolling Stones» тобының бiрiншi концертi өттi.
* 1975 — Сан-Томе және Принсипи Португалиядан тәуелсіз екенін жариялайды.
* 1979 — Кирибати аралы  Ұлыбританиядан тәуелсіздігін  алды
* 1998 — Футболдан Франция кұрама командасы тұңғыш рет әлем чемпионатын ұтты

#### Дүниеге келгендер

* 100 б.з.д — Гай Юлий Цезарь (44 б.з.д), Ежелгі Рим императоры.
* 1824 — Эжен Буден (1898), француз суретшісі
* 1858 — Шәкәрім Құдайбердіұлы (1931), қазақтың ақыны, жазушысы, философы, тарихшысы  және композитор
* 1870 — Луи II (1949), Монако князі (1922—1949 жж.).
* 1902 — Андерс Гюнтер, жазушы, философ, бүкiләлемдiк ядролық және әскери соғысқа қарсы қозғалыстың белсендi қатысушысы
* 1913 — Уиллис Юджин Лэмб, америкалық физик, 1955 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1920 — Пьер Бертон (:en: Pierre Francis Berton) (2004), канадалық жазушы, журналист, тарихшы.
* 1928 — Элайс Кори, америкалық химик, 1990 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар

* 1536 — Эразм Роттердам, голланд философы.
* 1910 — Чарльз Роллс (1877), ағылшын автомобилисты, авиатор, «Роллс-Ройс» фирмасының негізін қалаушы.
* 1949 — Дуглас Хайд, Ирландияның бірінші президенті

## Сыртқы сілтемелер

Санат:12 шілде
13 шілде

**Шілденің 13** — Григориан күнтізбесінде жылдың 194-ші күні (кібісе жылдарда 195-ші). Жылдың аяғына 171 күн қалады.

## Мейрамдар
* Қазақстан, Ұлттық қауiпсiздiк комитетi күні
* Ресей, Пошта күні
* Ресей, балықшы күні
* Черногория , Черногория мемлекеттiгiнiң күнi.

## Оқиғалар
* 1772 — Ағылшын теңiз саяхатшысы Джеймс Кук, тарихта бiрiншi рет жер шарын батыстан шығысқа қарай айналып жүзудi бастады
* 1885 — Амстердам қаласында Голланд Ұлттық мұражайы ашылды
* 1908 — Лондон қаласында IV Олимпияда ойындары ашылды. Осы Олимпиадада әйелдер тұңғыш рет ат салысты.
* 1930 — Уругвайда футболдан бiрiншi әлем чемпионаты басталды.
* 1973 — «Queen» тобының бiрiншi альбомы шығады

## Дүниеге келгендер
* 1527 — Джон Ди (1609), ағылшын математигі және географ, корольдік астроном
* 1826 — Станислао Канниццаро (1910), итальяндық ғалым, қазiргi химияның бастаушылардың бiрi
* 1841 — Отто Вагнер (1918), австриялық архитектор, қазiргi заманның еуропалық архитектура бастаушысы
* 1934 — Воле Шойинка, нигериялық жазушы, 1986 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Қайтыс болғандар
* 1896 — Фридрих Август Кекуле (1829), неміс химигі, валенттілік теориясын негізін қалаған.
* 1921 — Габриэль Липпман (1845), француз физигі, 1908 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1924 — Альфред Маршалл (1842) ағылшын экономисті

## Сыртқы сілтемелер

Санат:13 шілде
7 шілде

**7 шілде** — Григориан күнтізбесінде жылдың 188-ші күні (кібісе жылдарда 189-шы). Жылдың аяғына 177 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Кайман аралдары: Конституция күні.
* Солүстік Осетия: Республика күні.
* Соломон аралдары: Тәуелсіздік күні
* Танзания: Ауылшаруашылық күні.

#### Оқиғалар
* 1543 — француз әскері Люксембургке басып кірді
* 1668 — Исаак Ньютон ғылым магистрі дәрежесін алды
* 1881 — «Пиноккио» ертегісі алғаш рет басылымға шықты
* 1974 — Мюнхен қаласында футболдан әлем чемпионатының финалы өтті.

#### Дүниеге келгендер

* 1586 — Томас Хукер (:en: Thomas Hooker) (1647), америкалық демократияның негізін қалаушы
* 1698 — Пьер де Мопертюи (1759), француз математигі, физигі, саяхатшысы
* 1746 — Джузеппе Пиацци (1826), итальяндық астроном, Церера кіші ғаламшарды ашқан
* 1843 — Камилло Гольджи (1926), итальяндық физиолог, гистолог и патолог, физиология және медицина саласы бойынша 1906 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1861 — Нетти Стивенс (:en: Nettie Maria Stevens) (1912), америкалық биолог және генетик.
* 1911 — Джан Менотти (итал. Gian Carlo Menotti), итальян текті америкалық композитор, қазіргі заманның америкалық операның негізін қалаушы.
* 1943 — Тото Кутуньо (шын аты Сальваторе), итальяндық әнші және композитор

#### Қайтыс болғандар

* 1647 — Томас Хукер (:en: Thomas Hooker) (1586), америкалық демократияның негізін қалаушы
* 1930 — Артур Конан Дойль (1859), ағылшынның әйгілі жазушысы, Шерлок Холмс шығармасының авторы.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:7 шілде
10 шілде

**Шілденің 10** — Григориан күнтізбесінде жылдың 191-ші күні (кібісе жылдарда 192-ші). Жылдың аяғына 174 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Багам аралдары, Тәуелсіздік күні

* Мавритания, Әскер күні.

* Жапония, натто күні

#### Оқиғалар

* 138 — Антонин Пий Рим императоры болды.
* 1890 — Вайоминг АҚШ-тың 44-ші штаты болды
* 1908 — голланд физигі Хейке Камерлинг-Оннес ең алғашқы сұйық  гелий алды.
* 1951 — Корей соғысы: Кэсонг қаласында уақытша бiтiм туралы келiссөздердің басталуы
* 1962 — Бiрiншi коммерциялық байланыс серiгiнің ғарышқа ұшырылуы
* 1973 — Багам аралдары Ұлыбританиядан тәуелсіз екенін жариялады.
* 1973 — Ұлттық Пәкістан ассамблеясы Бангладешті мойындау туралы резолюция қабылдайды.

#### Дүниеге келгендер

* 1592 — Пьер де Озье, француз тарихшысы
* 1871 — Марсель Пруст (1922), француз жазушысы  және философ.
* 1902 — Курт Альдэр, неміс химигі, 1950 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1920 — Оуэн Чемберлен (2006), америкалық физик, атом бомбасының құрастырушылардың бірі, 1959 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1943 — Артур Эш (1993), афроамерикалық теннисист, 33 турнирдің жеңімпазы.
* 1972 — София Вергара, американдық киноактриса, телепродюсер және фотомодель.
* 1980 — Джессика Симпсон, америка поп әншісі, актриса.

#### Қайтыс болғандар

* 1559 — Генрих II, Франция королі.
* 1594 — Паоло Белацио италияндық композитор
* 1851 — Луи Жак Манде Дагерр, француз суретшісі және өнертапқыш, фотосуретті ойлап табушылардың бірі.
* 1884 — Пол Чарльз Морфи (1837), америкалық шахмат данышпаны.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:10 шілде
14 шілде

**Шілденің 14** — Григориан күнтізбесінде жылдың 195-ші күні (кібісе жылдарда 196-шы). Жылдың аяғына 170 күн қалады.

### Мейрамдар
* Ирак, Төңкерiс күнi
* Франция, Бастилияны алу күні

### Оқиғалар
* 1867 — Альфред Нобель динамиттiң күш-қуатын тұңғыш рет көрсеттi.
* 1917 — Финляндия өз автономиясын жариялады.
* 1955 — Анахайм қаласында (штат Калифорния), бiрiншi «Диснейленд» (Disneyland) ашылды
* 1968 — АҚШ пен КСРО арасында  коммерциялық ұшу рейстердiң басталуы

### Дүниеге келгендер
* 1793 — Джордж Грин (1841), ағылшын математигі және физик.
* 1800 — Жан Дюма (1884), француз химигі, органикалық химияның негізін салушы.
* 1816 — Жозеф де Гобино (1882), француз әлеуметтанушысы, нәсiлшiлдік туралы теориясының бастаушысы.
* 1862 — Густав Климт (1918), австриялық модернист-суретші
* 1903 — Ирвинг Стоун (1989), америкалық жазушы, Ван Гогтың, Джек Лондонның, Зигмунд Фрейдтің, Чарлз Дарвинның биографиялық романдар жазу арқылы танымал болды.
* 1918 — Джей Форрестер, америкалық инженер, бiрiншi компьютерлердiң жасаушысы.
* 1921 — Джефри Уилкинсон (1996), ағылшын химигі, 1973 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар
* 1223 — Филипп II (1165), Франция королі (1180—1223 жж.).
* 1800 — Лоренцо Маскерони (1750), итальяндық ғалым және ақын.
* 1817 — Анна Луиза Жермена де Сталь (1766), француз жазушы-әйел
* 1907 — Уильям Перкин (1838), британдық химик, тұңғыш рет синтетикалық бояуларды шығарып алған.
* 2002 — Хоакин Балагер (1906), доминикан ақыны, тарихшы, Доминикан Республикасының президенті (1960—1961, 1966—1978, 1986—1996 жж.)

## Сыртқы сілтемелер

Санат:14 шілде
15 шілде

**Шілденің 15** — Григориан күнтізбесінде жылдың 196-шы күні (кібісе жылдарда 197-ші). Жылдың аяғына 169 күн қалады.

### Мейрамдар

* Ботсвана, Президент күні.
* Бруней, Сұлтан күні

### Оқиғалар

* 1795 — «Марсельеза» ресми түрде  Францияның әнұраны болып жарияланды
* 1776 — Милан қаласында  «Ла Скала» театры ашылды.
* 1912 — Англияда Ұлттық медициналық сақтандыру туралы заң күшіне енді
* 1923 — Италия парламенті жаңа конституцияны қабылдады
* 1934 — Германияда ағылшын газеттеріне тиым салынды.
* 1963 — КСРО мен Израиль арасында дипломатиялық карым-қатынастардың басталуы

### Дүниеге келгендер
* 1606 — Рембрандт Харменс ван Рейн (1669), әйгілі голланд суретшісі, Голландия тарихындағы аса ірі тұлға
* 1638 — Джованни Вивиани (Giovanni Buonaventura Viviani) (1692), итальяндық композитор.
* 1865 — Альфред Хармсвор, (1922), ағылшын қоғам қайраткері, «Дейли мейл» ( :en: Daily Mail) газетінің негізін салушы.
* 1892 — Вальтер Беньямин (1940) — неміс философы, жазушы және аудармашы.
* 1921 — Роберт Брюс Меррифилд (2006), америкалық биохимик, химиядан 1984 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1922 — Леон Макс Ледерман, америкалық физик, 1988 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1953 — Жан-Бертран Аристид, Гаити президенті  (1991, 1994-1996 және 2001-2004 жж.)

### Қайтыс болғандар
* 1291 — Рудольф I, Германия королі
* 1828 — Жан-Антуан Гудон, француз мүсіншісі
* 1890 — Готфрид Келлер (1819), швейцар жазушысы.
* 1904 — Антон Павлович Чехов, орыс жазушысы және драматург.
* 1997 — Джанни Версаче (1946), италияндық сәнгер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:15 шілде
16 шілде

**Шілденің 16** — Григориан күнтізбесінде жылдың 197-ші күні (кібісе жылдарда 198-ші). Жылдың аяғына 168 күн қалады.
__TOC__
* Грузия, Рухани махаббат күні
* Украина, Бухгалтер күні
* Украина (Одесса), Қауын күні

### Оқиғалар
* 622 — Ислам күнтiзбесiнiң басы.
* 1850 — Францияда баспасөз бостандығына  шектеу қойылды
* 1877 — Уимблдон теннис турнирiнiң бiрiншi финалы.
* 1909 — Audi компаниясының негізі қаланды
* 1923 — Бенито Муссолини Италияда құмар ойындарға тыйым салды
* 1979 — Саддам Хуссейн Ирак президенті болды.
* 2000 — Интернет домендерiнің санын көбейту туралы шешiм қабылданды

### Дүниеге келгендер
* 1486 — Андреа дель Сарто, Италия суретшісі.
* 1860 — Отто Есперсен (1943 жылы қайтыс болған), Дания тілтанушысы, философия грамматикасының негізін қалаған.
* 1888 — Фриц Цернике (1966 жылы қайтыс болған), голланд физигі, 1953 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1970 — Ларри Сэнгер, философия ғылымдарының докторы, Уикипедияның негiзін қалаушылардың бiрi.

### Қайтыс болғандар

* 1857 — Пьер Жан Де Беранже (1780 жылы туған), Франция ақыны.
* 1896 — Эдмон Де Гонкур (1822 жылы туған), Франция жазушысы.
* 1916 — Виктор Горслей, ағылшын нейрохирургі, ең алғаш рет арқа ісігін алып тастады.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:16 шілде
17 шілде

**Шілденің 17** — Григориан күнтізбесінде жылдың 198-ші күні (кібісе жылдарда 199-шы). Жылдың аяғына 167 күн қалады.

### Мейрамдар

* Ирак, Көтеріліс күні
* Лесото, Король күні
* Пуэрто-Рико, Ривьера күні
* Словакия, Тәуелсіздік күні
* Финляндия, Демократия күні.
* Корея Республикасы, Конституция күні

### Оқиғалар

* 1775 — АҚШ–та ең алғашқы әскери аурухана ашылды
* 1868 — Жапония астанасы Киото қаласынан Токиоға ауысты.
* 1936 — Әскери көтерілістен кейін Испанияда азамат соғысы басталды
* 1976 — Монреаль қаласында XXI Олимпиада ойындары басталды.
* 1989 — Ватиканмен Польша арасында ресми қатынастар қалпына келтірілді.
* 1994 — Футболдан Бразилия  құрама командасы төртінші рет әлем чемпионатын ұтып алды.

### Дүниеге келгендер

* 1796 — Жан Батист Камиль Коро, француз суретшісі
* 1889 — Эрл Стэнли Гарднер (1970), америкалық жазушы
* 1894 — Жорж Леметр (1966), бельгиялық астроном және математик
* 1915 — Владо Байич, Югославия халық қаһарманы

### Қайтыс болғандар

* 1790 — Адам Смит (1723), ағылшын экономисті және философы.
* 1878 — Алеардо Алеарди, (1812) Италия ақыны.
* 1907 — Эктор Мало (1830), француз жазушысы
* 1912 — Жюль Анри Пуанкаре (1854), француз математигі, астроном және философ.
* 1918 — Николай II (1868), Ресей императоры.
* 1967 — Джон Колтрейн (1926), америкалық джаз саксофонисті, 60-70 жж. джаз дамуына көп ықпал жасаған адам

## Сыртқы сілтемелер

Санат:17 шілде
20 шілде

**Шілденің 20** — Григориан күнтізбесінде жылдың 201-ші күні (кібісе жылдарда 202-ші). Жылдың аяғына 164 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Колумбия, Бейбітшілк және бостандық күні
* Грекия, Гелиос және Зевс мейрамы

#### Оқиғалар
* 1534 — Кембриджде әлемдегі ең бірінші баспахана тiркелді.
* 1810 — Колумбия өз тәуелсіздігін жариялайды
* 1887 — Мультипликация тарихының басы
* 1900 — Францияда, Париж қаласында бiрiншi метрополитеннiң ашылуы.
* 1917 — BMW сауда маркасының тіркелуі
* 1953 — КСРО Израильмен дипломатиялық қарым қатынастарды қалпына келтірді.
* 1976 — Қызылжұлдыз (Марс) ғаламшардың сыртқы бетінің алғашқы зерттеуi өткiзiлді

#### Дүниеге келгендер
* 1656 — Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлах (1723), австриялық архитектор
* 1804 — Сэр Ричард Оуэн (1892), ағылшын зоологы, анатом және палеонтолог, «динозавр» сөзінің авторы.
* 1864 — Эрик Карлфельдт (1931), Швеция ақыны, 1931 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1880 — Герман Кайзерлинг (ум. 1946), неміс философы, жазушы және саяхатшы
* 1897 — Тадеуш Рейхштейн (1996), Швейцария химик-органигі, физиология және медицинадан  1950 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1947 — Герд Карл Би́нниг, неміс физигі, 1986 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар

* 1866 — Георг Бернхард Риман(1826)., атақты неміс математигі, қазiргi математикалық анализдың негiздеушiсi
* 1927 — Фердинанд I (1865), Румыния королі  (1914—1927 жж.).
* 1937 — Гульельмо Маркони (1874), италияндық радиотехник және кәсіпкер, 1909 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1945 — Поль Валери, француз ақыны.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:20 шілде
21 шілде

**Шілденің 21** — Григориан күнтізбесінде жылдың 202-ші күні (кібісе жылдарда 203-ші). Жылдың аяғына 163 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Бельгия, Ұлттық күні
* Гуам, Бостандық күні

#### Оқиғалар
* 1822 — Бiрiншi Мексика империясының құрылуы
* 1950 — Израиль мен Сирия арасында оң тоғыз айлық соғыстың аяқталу туралы бітім қабылданды.
* 1976 — Америкалық аппарат  «Викинг–1»,  Қызылжұлдыз ғаламшардың бетіне қонды
* 1970 — Мысырда он бір жылдық  Асуан платинасының құрлысының аяқталуы
* 1975 — «Союз-Аполлон» тәжірибесінің аяқталуы .

#### Дүниеге келгендер
* 810 — Имам әл-Бухари (870), араб, мұсылман қасиеттi кiтаптардың құрастырушысы.
* 1810 — Анри Реньо (1878), француз химигі және физик.
* 1816 — Пол Джулиус Рейтер (1899), «Рейтер», ең iрi ағылшын ақпарат агенттiгiнiң негiздеушiсi.
* 1893 — Ганс Фаллада (шын аты Рудольф Дитцен) (1947), неміс жазушысы
* 1899 — Эрнест Хемингуэй (1961), америкалық жазушы, 1954 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1923 — Рудольф Маркус, Канада химигі, 1992 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар

* 1425 — Мануил II Палеолог, Византия императоры
* 1796 — Роберт Бёрнс, Шотландия ақыны.
* 1985 — Алва Бесси (Alvah Bessie) (1904), америкалық жазушы және сценарист.
* 2004 — Эдвард Льюис (1918), америкалық генетик, медицина және физиологиядан 1995 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:21 шілде
22 шілде

**Шілденің 22** — Григориан күнтізбесінде жылдың 203-ші күні (кібісе жылдарда 204-ші). Жылдың аяғына 162 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:Шілденің 22 күніндегі мерекелер]]*

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:22 шілде
23 шілде

**Шілденің 23** — Григориан күнтізбесінде жылдың 204-ші күні (кібісе жылдарда 205-ші). Жылдың аяғына 161 күн қалады.

## Мерекелер
*Тағы қараңыз: [[:Санат:Шілденің 23 күніндегі мерекелер]]*

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

Санат:23 шілде
24 шілде

**Шілденің 24** — Григориан күнтізбесінде жылдың 205-ші күні (кібісе жылдарда 206-шы). Жылдың аяғына 160 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Эквадор, Симон Боливар күні.
* Вануату, Балалар күні
* Фиджи, Конституция күні

#### Оқиғалар

* 1701 — Детройт қаласының негізі қаланды.
* 1870 — Нью-Йорк қаласына Сан-Францискодан бiрiншi континентаралық пойыз келді.
* 1901 — О. Генри түрмеден шықты.
* 1938 — Еритiн кофе ойлап шығарылды.
* 1987 — IBM «DOS» Version 3.3 операциялық жүйеcін шығарды.

#### Дүниеге келгендер

* 1686 — Бенедетто Марчелло (Benedetto Marcello) (1739), италияндық  композитор, ақын, юрист, саясаткер.
* 1775 — Франсуа Эжен Видок (Eugène François Vidocq) (1857), француз қылмыстық полициясының негiздеушiсi.
* 1802 — Дюма Александр (әке-Дюма), француз жазушысы
* 1856 — Шарль Эмиль Пикар (Charles Émile Picard) (1941), француз математигі
* 1857 — Хенрик Понтоппидан (Henrik Pontoppidan) (1943), Дания жазушысы, 1917 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1864 — Франк Ведекинд (Frank Wedekind) (1918), неміс жазушысы.
* 1867 — Эдуард Фредерик Бенсон (Edward Frederick Benson) (1940), ағылшын фантаст-жазушысы.

#### Қайтыс болғандар

* 1812 — Йозеф Шустер (1748), неміс композиторы.
* 1906 — Фердинанд фон Заар, австриялық ақын.
* 1927 — Акутагава Рюноскэ, Жапония жазушысы.
* 1974 — Джеймс Чедвик (1891), ағылшын физигі, нейтронды ашқан (1932 ж.), 1935 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1991 — Исаак Башевис-Зингер (1904), америкалық жазушы, 1978 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:24 шілде
25 шілде

**Шілденің 25** — Григориан күнтізбесінде жылдың 206-шы күні (кібісе жылдарда 207-ші). Жылдың аяғына 159 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Тунис, Республика күні.
* Пуэрто-Рико, Конституция күні.

#### Оқиғалар
* 1567 — Каракас қаласының негізі қаланды.
* 1868 — Вайоминг аумағы құрылды (АҚШ).
* 1895 — Пьер Кюри және Мария Склодовская – Кюри, болашақ Нобель сыйлығының лауреаттарының үйлену тойы
* 1909 — Луи Блерио өзі құрастырған ұшағымен Ла-Манш бұғазын ұшып өтті
* 1957 — Тунисте  монархия жойылды.

#### Дүниеге келгендер
* 1109 — Альфонс I Энрикеш (1185), Португалияның бірінші королі.
* 1575 — Нейссе Христофор Шайнер (Christoph Scheiner) (1659), неміс астрономы
* 1884 — Дэвидсон Блэк (Davidson Black) (1934), Канада палеонтологы, синантроп қалдықтарын тапқан
* 1905 — Элиас Канетти (1994), австриялық жазушы, 1981 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1954 — Ал Ди Меола, америкалық джаз-гитарист.
* 1957 — Дэниел Уилер Бурш, америкалық астронавт

#### Қайтыс болғандар

* 1492 — Папа Иннокентий VIII.
* 1834 — Сэмюэл Кольридж (1772), ағылшын ақыны және философ.
* 1936 — Генрих Риккерт (1863), неміс философ-неокантиант.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:25 шілде
19 шілде

**Шілденің 19** — Григориан күнтізбесінде жылдың 200-ші күні (кібісе жылдарда 201-ші). Жылдың аяғына 165 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Лаос, Тәуелсіздік күні
* Никарагуа, Көтеріліс күні

#### Оқиғалар

* 1822 — Француз ғалымы Жозеф Ньепс фотосуретті бiрiншi рет жасап шығарды.
* 1866 — АҚШта метрикалық жүйенi қолдануға мүмкiндiк беретiн заң қабылданды
* 1870 — Франко-пруссия соғысының басталуы
* 1949 — Лаос Франциядан тәуелсіздігін алды
* 1954 — Элвис Преслидің алғашқы синглның шығуы
* 1980 — Мәскеу қаласында XXII Олимпиялық ойындар ашылды.
* 1996 — Атлант қаласында XXVI Олимпиялық ойындар ашылды

#### Дүниеге келгендер

* 1819 — Готфрид Келлер (1890), Швейцария жазушысы
* 1846 — Эдуард Чарлз Пикеринг (1919), америкалық астроном және академик
* 1849 — Фердинанд Брюнетьер (1906), француз жазушысы
* 1893 — Владимир Маяковский (1930), орыс ақыны
* 1896 — Арчибальд Кронин (1981), ағылшын жазушысы
* 1910 — Франсиско Колоане Карденас (2002), Чили жазушысы
* 1921 — Розалин Ялоу, америкалық биофизик, 1977 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1947 — Брайан Мэй, «Queen» тобының гитаристі

#### Қайтыс болғандар

* 1374 — Франческо Петрарка (1304), Италия ақыны, Қайта жаңғыру дәуірінің ең үлкен қайраткердің бiрi
* 1842 — Пьер Жозеф Пеллетье, француз химигі, химия алкалоидының негізін салушы.
* 1957 — Курцио Малапарте (шын аты Курт Эрих Зукерт) (1898), неміс текті италияндық жазушысы

## Сыртқы сілтемелер

Санат:19 шілде
18 шілде

**Шілденің 18** — Григориан күнтізбесінде жылдың 199-шы күні (кібісе жылдарда 200-ші). Жылдың аяғына 166 күн қалады.

#### Мейрамдар

* Испания, еңбек күні
* АҚШ, Хот-дог күні
* Уругвай, Конституция күні
* Жапония, теңіз күні

#### Оқиғалар

* 64 — Рим қаласында өрт салдарынан бүкіл қала жанып кетті
* 1872 — Ұлыбританияда тұңғыш рет құпия дауыс беру процедурасы өткiзiлді
* 1898 — Атлетик Бильбао Испандық футбол клубi құрылды
* 1968 — «Intel» компаниясы құрылды. Оны кұрған Роберт Нойс және Гордон Мур.
* 1980 — Бiрiншi үндi ғарыш серiгiнiң iске қосылуы
* 2000 — Лондон қаласында Джон Леннонға арналған ескерткіш ашылды.

#### Дүниеге келгендер

* 1635 — Роберт Гук (1703), ағылшын физигі, химигі, математигі, астроном, биолог және архитектор.
* 1811 — Уильям Теккерей (1863), ағылшын жазушысы
* 1813 — Эмиль Эггер (:en: Émile Egger) (1885), француз  филологы және тарихшы.
* 1853 — Хендрик Лоренц (1928), голланд физигі, 1902 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1871 — Джакомо Балла (1958), италияндық суретші.
* 1918 — Нельсон Мандела (2013), Оңтүстік Африка Республикасының 8-ші және тұңғыш қара нәсілді президенті, 1993 жылғы Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығының иегері болып табылады. Апартеид кезінде адам құқықтары үшін күрескен белсенділердің ең танымалы. 
* 1937 — Роалд Хофман, американдық химик, 1981 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1948 — Хартмут Михель, неміс биохимигі. Химиядан 1988 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

#### Қайтыс болғандар

* 1968 — Корней Хейманс, Бельгия физиологі, 1938 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1986 — Стенли Роуз (1895), ағылшын футболисті, FIFA президенті (1961—1974 жж.).

## Сыртқы сілтемелер

Санат:18 шілде
26 шілде

**Шілденің 26** — Григориан күнтізбесінде жылдың 207-ші күні 
(кібісе жылдарда 208-ші). Жылдың аяғына 158 күн қалады.

#### Мейрамдар
* Либерия, Тәуелсіздік күні
* Мальдив Республикасы, Тәуелсіздік күні

#### Оқиғалар
* 1788 — Нью-Йорк штаты АҚШ–тың 11-штаты болды.
* 1847 — Либерия алғашқы болып Африкалық отар елдердің арасында 
тәуелсіздік алды.
* 1909 — Барселонадағы көтерiлiс
* 1911 — АҚШ президенті Тафт (William Howard Taft) Канадамен 
қатынастар туралы келiсiм-шартқа қол қояды.
* 1971 — Айға «Аполлон-15»  америкалық ғарыш кемесi қонды.
* 1974 — Франция, Муруроа атоллында ядролық сынаулар өткiздi.

#### Дүниеге келгендер

* 1782 — Джон Филд (1837), Ирландия композиторы.
* 1791 — Франц Ксавер Вольфганг Моцарт (1844), композитор және 
пианист, Вольфганга Амадея Моцарттың баласы.
* 1856 — Джордж Бернард Шоу (1950), Ирландия жазушысы, 1925 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1875 — Карл Густав Юнг (1961), Швейцария психиатры, психологы, философы, аналитикалық психологияның негіздеушісі.
* 1875 — Антонио Мачадо-и-Руис (1939), Испания ақыны.
* 1885 — Андре Моруа (шын аты Эмиль Эрзог) (1967), француз жазушысы.
* 1943 — Мик Джаггер, «The Rolling Stones» тобының әншісі.

#### Қайтыс болғандар

* 1750 — Василий Никитич Татищев (1686), тарихшы, мемлекеттік 
қайраткер, бірінші орыс сөздік-энциклопедиясын құрастырушысы.
* 1942 — Роберто Арльт (1900), Аргентина ақыны және драматургы.
## Сыртқы сілтемелер

Санат:26 шілде