open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балуантас

**Балуантас** - қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Марқакөл аймағындағы орналасқан ірі тас. Ені 1 метр, ұзындығы 2 метр. Балуантасты ең алғаш Қожамбет руынан шыққан Сырым балуан көтерген. Кейіннен Балуантасты Төртуыл руынан шыққан Мейрамғали балуан көтерген. Оқиғаны өз көзімен көргендердің айтуы бойынша, Мейрамғали балуан тасты көтеріп алып, 40-50 қадамдай апарып, қайтадан орнына әкеліп қойған. Осыдан кейін, Балуантасты көтерген адамдар болмаған. Балуантас осы күнге дейін сақталған. Мейрамғали балуан 1969 жылы қайтыс болған. Ұрпақтары Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Жиделі және Жаңаауыл ауылдарында тұрады. 
Санат:Тарихи ескерткіштер
Таразы ақын

186 ? 270px|нобай|Таразы ақынның құрметіне қойылған көрмедегі сурет.
**Таразы** — ақын, Есет Көтібарұлының келіні.
## Өмірбаяны
Шамамен 1864 жылы Бершүгір тауының баурайында дүниеге келген Таразы — Шекті Тілеу батырдың ұлы Әлдеберді тайпасының Құлтума аталығынан Қален деген байдың қызы. Анасының аты — Бибі. Әкеден ерте айрылғанымен, бірінен соң бірі болыс болған туған ағалары Әнуар мен Әлжанның арасында еркін өседі. Бұла өседі. Ақындығы өз алдына, жігерімен, қайтпас қайсарлығымен көрінеді. Ағалары ақын, ақылды Таразының бетінен қақпайды. Ақылымен ауыл-аймағын билеген Таразы есімі үш жүзге белгілі Есет Көтібарұлына келін болып түседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ақындары
Санат:1864 жылы туғандар
Қырым (айрық)

**Елді мекен:**

* Қырым – Қостанай облысы Денисов ауданындағы ауыл.

**География:**

* Қырым Автономиялық Республикасы
* Қырым Республикасы
* Қырым таулары
* Қырым – түбек.

**Тарих:** 

* Қырым хандығы
* Қырым соғысы
Евгений Павлович Леонов

**Евгений Павлович Леонов** (2 қыркүйек 1926, Мәскеу, — 29 қаңтар 1994, Мәскеу) — кеңестік және ресейлік театр мен кино актёрі. КСРО халық әртісі (1978). КСРО мемлекеттік сыйлығының (1976) және Ресей Федерациясы мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1992).

## Өмірбаян
**Евгений Павлович Леонов** - Павел Леонов пен Анна Ильяқызының отбасында дүниеге келген. Павел авиазаводта инженер, ал анасы үй шаруасындағы адам болған. Евгений отбасында екінші бала еді. Ағасы Николай Евгенийден екі жас үлкен болған. Леоновтар Васильевский көшесіндегі екі бөлмелі коммуналды пәтерде тұрған. Ұлы Отан соғысы басталған кезде, Евгений енді ғана жетінші сыныпты бітірген еді. Ата-анасының кеңесімен ағаш ұстасының шәкірті атанады. Соғыс кезінде ол жерде отбасының бар мүшесі қызмет етті:
әкесі — инженер, анасы — тақташы, ағасы — көшірмеші болды.

Күзде Евгений Леонов Серго Орджоникидзе атындағы Әуе Техникумына оқуға түседі. Үшінші курста Ростислав Захаров басқарған Мәскеу театралды тәжірбие драма студиясына түседі, 1947 студияны бітіріп,
Дзержинский атындағы Мәскеу театрына қабылданады. 1948 жылы К. С. Станиславский атындағы театр сахнасында өнер көрсетеді.
1968 жылдан — В. В. Маяковский атындағы театр актёрі. Евгений Леонов түскен фильмдердің ішіндегі ең сәтті шыққаны - Джентельмен удачи.

## Дереккөздер

Санат:2 қыркүйекте туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:29 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Саңғыру II қорымы

**Саңғыру II қорымы** – Ұлытау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген ежелгі андроново мәдениетінің белгілерін сақтаған жалғыз археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Жаңаарқа ауданы, Айшырақ ауылынан батысқа қарай 5,5 км жерде, Санғыру шатқалы, Атасу өзенінің жоғары ағысында орналасқан. Алабы оңтүстіктен солтүстікке қарай гранит соқпақпен шектелген, солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бөліктері батпақты.

## Қорым сипаты
1958 жылы Орталық Қазақстан археология экспедициясының екінші жасағы Саңғыру II мекенінің обаларын зерттеп шықты. Алапта бес оба орналасқан, оның үшеуі тас тізбектерден орнатылған. Бірінші обадан басқа обалар алаптың солтүстік бөлігінде орналасқан. Обадан солтүстік батысқа қарай 100 м қашықтықта бір жинақы топта қола дәуірінің қорымы орналасқан, оның жекелеген дуалдары обаның салынуына дейін жеткен. Саңғыру II кешенінде төрт дуал үйіндісі және үш үйіндісіз дуал табылған, олар обаның солтүстік-батысындағы құрылымында орналасқан. Ескерткішті қазу нәтижесінде қола дәуіріндегі андронов дуалының үстінде ерте көпшелі кезеңдегі жерлеу жағдайы анықталды. Обаны дуалдың үстіне орнату былай жүзеге асты. Дуалдың ішіндегі аса биік емес үйіндіде терең емес шұңқыр қазылды. Сонан соң үстінен тас үйінді салынды. Ал, шығыс жағынан шағын оба орналастырылды. Онда ат және оған қойылған сазды ыдыс жерленген. Сол сияқты олжалар осы жерлеуде анықталды. Жерлеу рәсімі, бірге жерленген керек-жарақ мүлкінің сараптамасы Саңғыру II қорымының жерлеу уақытының қай кезеңге жататынын аңғару қиын екенін көрсетті. Оның хронологиялық амплитудасы көне нұрын және ерте атасу уақытының арасында белгіленген. 

## Пайдаланылған әдебиеттер
# Марғұлан Ә.Х. и др. «Древняя культура Центрального Казахстана». Алма-Ата, 1966.С.110-134.
# Марғұлан Ә.Х. – «Бегазы-дандыбаевская культура Центрального Казахстана». Алма-Ата, 1979.С.101-111.

## Дереккөздер

http://www.madenimura.kz 

Санат:Ұлытау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Андронов мәдениеті
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Жәбірейіл кесенесі

**Жәбірейіл ата кесенесі** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасыр сәулет өнері ескерткіші. 1982 жылдан бастап мемлекет қорғауына алынған.  

## Орналасқан жері
Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы, Тұрбат ауылында орналасқан.

## Кесене сипаты
Аңыз бойынша Ысмайыл атаның (Ибраһим атаның екінші ұлы) бауыры моласының үстіне, бұрынғы кесененің орнына тұрғызылған. Екі саяжолдың қиылысында, мешітке қарама-қарсы, қақпаның оң жағында орналасқан. Көлемі шамамен 4х4 м құрайтын төртбұрышты бөлмеден тұратын порталды-күмбезді кесене. Еуропалық үлгідегі тікбұрышты кірпіштен қаланған. Оңтүстік және батыс фасады архитектуралық тұрғыда орындалған. Бұл сопылық салт жораларға бойсұнумен байланысты Сырдария бойы ауданының ислам мемориалдық сәулет өнері ерекшелігін меңзейді (Сайрамның екі порталды кесенелерін еске түсіруге, сонымен бірге оңтүстік және батыс фасады бар басқа да кесенелерден көруге болады). Оңтүстік (басты) фасады "П" тәрізді жиектелген сүйір аркалы портал түрінде орындалған. Портал бүйір қабырғаларымен бір жазықтықтың бойында орналасқан. Оның бұрыштарын дөңгеленген бағаналар қапталдап тұр. Батыс фасады тік қалақпен үш тегіс аркаға бөлінген, олардың ортаңғысына терезе ойығы жасалған.

## Әдебиет
* Генеалогические грамоты и сакральные семейства: насаб-нама и группы ходжей, связанных с сакраль- ным сказанием об Исхак-Бабе в XIX – XX веках. – Алматы: Дайк-Пресс, 2008. – 368 с.
* Диваев А.А. Предание о Хазрет-и-Исмаил-Ата // Турке- станские Ведомости. – 1901. – № 20. – С. 24–25.
* Исламизация и сакральные родословные в Центральной Азии: наследие Исхак-Баба в нарративной и генеало- гической традициях. – Алматы: Дайк-Пресс, 2008. – Т. 2. – 368 с.
* Туякбаева Б.Т., Проскурин А.Н. Мазар Джабраила // Свод памятников истории и культуры Казахстана. – Алма- Ата: Гл. ред. «Қазақ энциклопедиясы», 1994. – Т. 1: ЮКО. – 368 с. – С. 185.

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Түркістан облысы сәулеті
Буркини

thumb|Буркини киген әйел

**Буркини** (бурка + бикини, сонымен қатар **бодикини**) — мұсылман әйелдерге арналған суда шомылатын киім. 100 % полиэстерден жасалады. . Екі бөліктен тұратын киімнің басты жабатын капюшонының арқасында шариғаттың талаптарына сай болып келеді. Тігісіне қарай, буркини пижамаға жақын келеді және әйел адамның табаны, алақаны және бетінен басқасын жауып тұрады. Жүзумен ғана емес, сонымен қатар басқа да спорт түрлерімен айналысуға арналған нұсқалары бар.

## Тағы қараңыз

* Хиджаб

## Дереккөздер

Санат:Спорттық киімдерСанат:Исламдағы әйел киімі
Қарағұл кесенесі

**Қарағұл кесенесі** – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.  

## Орналасқан жері
Мұғалжар ауданы, Бұ­лақ­ты ауы­лы­нан шы­ғы­сқа қа­рай 45,7 км жерде.

## Кесене сипаты
Кіші Жүз қазақтарының құрметке бөленген өкілдерінен біреуінің басында тұрғызылған. Бұл XIX ғасырдың, көркем күмбезді кесенелер тобы ішінен айрықша ескерткіштердің біреуі. Ескерткіш бөлекше, төбеде орналасқан, қасында бірнеше жақын заманның мазарлары бар. Оңтүстік алдыңғы жағымен күмбезді кесене жоспарында салынған тікбұрышты ғимарат. Бір қатарлы блокты цоколдан іргетассыз тұрғызылған, қабырғалары үш қатпарлы конструция болады. Қабырға қиюлыларының екі деңгейлерінде горизонтальді блоктар қойылған. Күмбезі үшкірлеу келген ложный свод техникасымен салынған. Көлемі 4,02х40,5 м жоспарында. Биіктігі 6,0 м.

## Дереккөздер

#http://www.madenimura.kz 

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Ақтөбе облысы сәулеті
Санат:Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Қызыл-Уық ғибадатханасы

**Қызыл-Уық ғибадатханасы** -  Ақтөбе облысы Байғанин ауданында орналасқан, cарматтар дәуірінде бой көтерген. Ескерткіш өзінің сәулеттік кескіні мен мәдени-тарихи мағынасы бойынша сирек ескерткіштерге жатады. Бұл Қазақстан аумағындағы шеңберлік жобамен салынған ең ірі тас құрылыс, ол б.д. дейінгі 1 мыңжылдықтың ортасына – соңына жатады. Мұнда сарматтық-сақ-массагеттік бірлестіктер Күн мен От құдайларына арналған табыну ырымдарын жасайтын.Зиярат орны кешеннің сыртында меңгірлердің тастан жасалған құрбандық орындары мен қарулы әскерлердің мүсіндерінің қалдықтары тіркелген, олар негізгі құрылысқа шығыс жағынан доға түрінде жанасып жатыр. Доғаның жалпы ұзындығы шамамен 1000 метр.Зиярат орны әдеттегі өсімдік жабыны бар тегіс жазықтықтың аздап жоғары көтерілген бөлігінде орналасқан. Оның көлемі тастардың жатуы мен тас үйінділердің орналасуына қарасақ, шамамен 10 га құраған. Қызыл ұйықтан 20 км радиуста қарулы әскерлердің тас мүсіндік қалдықтары бар әртүрлі шамадағы бірнеше ритуалдық-табыну құрылыстары тіркелген. 
Басты объект жоспарындағы биіктігі шамамен алғанда 5 м, диаметрі 50 м құрайтын дөңгелек тас құрылыс түрінде болып келеді. Ғибадатхананың күмбез тәрізді төбесі, шеңбер қабырғасы қаламасының айналасы тақшатаспен қапталған болған болар. Маңайындағы аймақты тазалау кезінде тастан жасалған құрбандық шалу орындарынан тікелей жақын жерлерде кейінгі сарматтық жебелердің ұштықтарының үйінділері, сиқырлы аңның суреті бар екі күміс жапсырмалар табылған болатын. 

## Дереккөздер
http://www.madenimura.kz/kk/culture-legacy/region/actobe_oblast/excavation/kyzyl-uiyk 

Санат:Мәдениет
Бір мұнаралы мешіт

**Бір мұнаралы мешіт** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасырдың екінші жартысында тұрғызылған мешіт.

## Орналасқан жері
Абай облысы, Семей қаласы, М. Жұмабаев көшесі, 17.

## Тарихи деректер
1902 жылы мамырда Семейде болған алапат өрт кезінде тұрғын үйлермен бірге №3 ағаш мешіт те жанып кеткен. 1908–1910 жылдары сол жерге көпес Мусиннің қаржысына бір мұнаралы тас мешіт салынды. Оны Стамбулдан келген сәулетші Ғабдулла Эфенди тұрғызды.
Биік конус тәрізді жабылып, алтынданған жарты аймен бітетін екі қабатты дөңгелек мұнара, үсті таға тәрізді плиталармен жабылған үлкен терезелер, аркаларымен, сәулеттік фриздермен және негізгі қабырғаға жапсыра қалап тұрғызылған қосымша құрылғылар құрылысқа айрықша сән береді.
Мешіттің негізгі залы – текшелі михрабы бар үш өлшемді құрылыс – үш қырлы михраб бөлігі. Михраб исламның қасиетті қаласы Меккеге бағытталған.
Ғимарат – 16 терезесі бар бірден-бір сәнді құрылыс. Күмбез алтын жалатылған жарты аймен сәнделген. Мешіт ерекше мәнерлілігімен көз тартатын темірден соғылған қоршаумен қоршалған.
1932 жылы мешіт жабылып, халық шаруашылығына пайдаланылды.
2006 жылы күрделі жөндеуден өткізіліп, қайтадан мешіт қалпына келді.

## Дереккөздер

Санат:Семей сәулеті
Санат:Қазақстан мешіттері
Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары

Тәулік– 24 сағаттан тұратын уақыт өлшемі. Қазақ халқы тәулік мезгілдерін былайша бөледі:
# Күн шығар алдындағы мезгіл. 
# Күн көкжиектен көтерілетін мезгіл.
# Күннің орта мезгілі.
# Күн еңкейген мезгіл.
# Күн ұясына бата бастаған мезгіл.
# Түн мезгілі.

#### 1. Күн шығар алдындағы мезгіл
Бұл мезгілді халқымыз **таң** немесе **таңертең** деп атайды. Кейде "азан", "сахар" деген араб тілінен енген сөздер де қолданылады. Бұл мезгілдің қазақша мынадай атаулары бар. 
**Алакеуім**, **алакөбе**, **алаң–ғұлаң**, **елең–алаң**  –  таңертеңгі мезгілде айналаның әлі жарықтанбай, сәл ғана бозғылт тартқан кезі. 
**Құланиек**, **құлын сәрі**  –  таң жаңа сыз беріп ата бастаған кез. 
**Таң сәрі** – жерге жарық түсе бастаған кез.

#### 2. Күн көкжиектен көтерілген мезгіл
Бұл мезгілді қазақ халқы **сәске** деп атайды. Оның мынандай атаулары бар:
**Сиыр сәске** – күн артқан бойы көтерілген кез. 
**Сәске түс** –  түске жақындаған мезгіл, сағат  12 шамасы.
**Ұлы сәске** –  тал түске жақындаған мезгіл.

#### 3. Күннің орта мезгілі
Күннің орта мезгілін  **түс** деп атайды. Бұл – түскі тамақ ішіп, тынығатын уақыт. 
**Тал (талма, тапа–тал) түс** – күннің қатты ысыған кезі, тынығатын шақ, сағат 1 шамасы.
**Шаңқай түс** – көлеңкенің әбден қысқарған кезі, сағат 2 шамасы.

#### 4. Күн еңкейген мезгіл
Түс ауып, күн еңкейген мезгілді **бесін** деп атайды. 
**Ұлы бесін** – бесін намазын оқитын кез, түс ауған шек. 
**Кіші бесін** –  ұлы бесін мен намаздыгер арасындағы мезгіл. 
**Құлама бесін** –  күн еңкейген кез. 
**Екінді** –  түс ауып, күн батуға жақындаған мезгіл, бесін мен ақшам арасы.
**Намаздыгер** –  күн еңкейіп, ұясына кіруге таянған кез.

#### 5. Күн ұясына бата бастаған мезгіл
Бұл мезгілді қазақ халқы **ақшам**, **ымырт** деп атайды. Оның мынандай атаулары бар:
**Алакеуім** –  күн ала көлең, ұясына бата бастаған мезгіл. 
**Кеугім, кеуім** –  қараңғы түсе бастаған кез, ымырт. 
**Намазшам** –  кешкі намаз оқылатын кез. 
**Кеш** –  ымырт жабылып, қас қарайған мезгіл.   
 
#### 6. Түн мезгілі
**Түн** –  тәуліктің кештен таңертеңгі уақытқа дейінгі аралығы.
**Іңір** –  күн батып, қас қарайған кез.
**Қызыл іңір** – қас қарайып, түн болған кез.
**Жарым түн** – түннің ортасы.

## Дереккөздер
Үй жиһаздарының көне атаулары

Қазақ халқының үй жиһаздары ерте кезде басқа болған. Олар көшіп–қонуға ыңғайланып жасалған. 
**Абажа** –  тамақ пен ыдыс–аяқ сақталатын кебеженің үлкен түрә. Ағаштан жасалып, киізбен, былғарымен қапталған.
**Кебеже** –  сүр ет, құрт, шай салып, сақтау үшін ағаштан жасап, өрнектеген үй жиһазы.
**Әбдіре** –  зат сақтайтын үлкен сандық, сырты қаңылтырмен әшекейленіп қапталады.
**Ағаш төсек** –  жату үшін пайдаланылатын үй жиһазы.
**Асадал** –  тамақ пен ыдыс–аяқ сақталатын кебеже. Шкаф немесе буфет деудің орнына асадал деп атаған дұрыс.
**Жастықағаш** –  ерте кезде жастықтың астына салынатын ағаш тиянақ.
**Адалбақан** – киім ілуге арналған үй жиһазы. Киім ілгіш деудің орнына адалбақан деп атаған дұрыс.
**Жүкаяқ** –  үйде жүк астына қоятын ағаш.
**Сандық** –  киім–кешек т.б. зат салуға арналған үй жиһазы.

## Дереккөздер
Ирина Шэйк

**Ирина Валерьевна Шайхисламова** (; ; 6 қаңтар 1986 жылы туған; Еманжелинск, Челябі облысы, Ресей) – **Ирина Шэйк** атымен танымал ресейлік модель және актриса. Models.com оны «Индустрия белгішесі» деп санайды.

## Өмірбаян
Ирина Еманжилинск қаласында туған. Оның әкесі Валерий шахтер болған. Ол өкпе ауруынан ерте қайтыс болған. Анасы Ольга, музыка пәнінің мұғалімі, өзін және екі қызын асырау үшін екі жұмыста істеуге тиіс болды. Өзінің экзотикалық келбеті татар әкесіне және орыс анасына байланысты. Оның Татьяна деген әпкесі бар.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ресми сайты 
* Ирина Шэйк КиноПоиск дерекқорында

Санат:Фотомодельдер
Санат:Ресей фотомодельдері
Баймырза (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Баймырза** (2021 ж. дейін —  *Коммунизм*) — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Үлкен Қараой ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстікке қарай 60 км-дей жерде, Қопа көлінің батысында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 987 адам (498 ер адам және 489 әйел адам) болса, 2009 жылы 443 адамды (214 ер адам және 229 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Дәуіт (ауыл)

**Дәуіт** (1992 жылға дейін — *Куйбышевское*) — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Ленинград ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан батысқа қарай 23 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1028 адам (502 ер адам және 526 әйел адам) болса, 2009 жылы 776 адамды (390 ер адам және 386 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы кеден одағы

**Беларусь, Қазақстан және Ресей кедендік одағы** () — аталған үш ел арасындағы ортақ кедендік аумақ, яғни арнайы қорғау, антидемпинг және компесациялық шараларды ескермегенде, өзара сауда шеңберінде кедендік баж салығы және экономикалық сипаттағы шектеулер қолданылмайтын сауда-экономикалық интеграция формасы.. 2010 жылдың 1-қаңтарында құрылған Кедендік одақтың мүше елдері үшінші елдермен сауда қарым-қатынасында бірыңғай кедендік тариф және басқа да реттеу шараларын қолданады..

Еуразиялық экономикалық қауымдастығының ресми құжаттарында «Еуразиялық экономикалық қауымдастығы аясындағы кедендік одақ» деп аталады. Баспасөзде, көбінесе, Беларусь, Қазақстан және Ресей кедендік одағы немесе жай ғана Кедендік Одақ, яғни КО деп аталады.

Қазақ ұлтшылдары және де батыстың саясаттанушылары Кедендік Одақты ресейлік гегемонияда табылған Кеңес Одағын қалпына келтіру талпынысы деп бағалайды.

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық Одақ
Ассегай

[220px|thumb|Ассегаймен қаруланған  Оңтүстік-Африка Республикасының әскерінің  жауынгері, [1943 жыл]]
**Ассегай** немесе **ассагай** - лақтырылатын найза. Оңтүстік-Шығыс Африка тайпаларының жауынгерлік және аңшылық қаруы.

## Қару аты
Қару өз атын португал тіліндегі  "" сөзінен алған. Ал португал тіліне араб сөзі "*аз-загай*" — найза кірме сөз болып негіздеген.

## Құрлығы
[thumb|left|160px| Ассегаймен қаруланған [Зулустар|Зулус жауынгері, ХІХ ғасырдың соңы]]

Қарудың жалпы ұзындығы 2 м-дей болады. Ұшы темірден істеледі, 30 см-дей ұзындығы. Жүзі үшкірленген, кейде кетіктелген болады.

Сабы ағаштан жасалған. Көбіне куртисия талдың () діңін қолданады. Түтқасы - сыирдің терісімен қапталады.

ХІХ ғасырдың алғашқы жартысында Зулу тайпасының көсемдері Чака мен Дингаан әскерлері жауға қарсы сап түзеп ұрысқанда, Ассегайды көп қолданған.

## Дереккөздер


Санат:Қарулар
ISO 3166-2

**ISO 3166-2 стандарты** — Халықаралық стандарттау жөніндегі ұйыммен қабылданған және барлық елдердің негізгі бірінші немесе екінші деңгейлі әкімшілік-территориялық бөлінісінің геокодын анықтауға арналған ISO 3166 стандартының бір бөлігі.

## Кодтар, мемлекеттер атауы, территориялар, әкімшілік-территориялық бөліністің бірліктері

## ISO 3166-1 бойынша геокод иеленген әкім.-терр. бірліктер
**[[ISO 3166-1]]** бойынша геокод иеленген мемлекеттердің террриторияларының әкімшілік-территориялық бірліктердің **ISO 3166-2** бойынша кодтары.

## Тәуелді, шеттелген және басқада территориялардың геокодтары
**[[ISO 3166-1]]** бойынша геокод иеленген мемлекеттердің террриторияларының әкімшілік-территориялық бірліктері.

## Тағы қараңыз
* ISO 3166-1
* ISO 3166-3
* UN/LOCODE
* Ел коды

## Сыртқы сілтемелер
* Геокодтар
* Геокодтар 
* Геокодтар 
*  ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім I 
*  ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім II 
* ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім III 

2
Ташкент темір жол бекеті

**«Ташкент»** — Өзбекстан темір жолы, Ташкент метросы ның құрылып жатқан бекеті. бұл станция 1889 жылы ашылған　.  Код ЕСР станция: 720918.

## Маршрут
; Өзбекстан темір жолы
* 
* Орынбор-Ташкент темір жолы
* Түрксіб
; Ташкент метросы
*  

## Фото

Сурет:Railway station in Tashkent 1912.jpg|
Сурет:Tashkent railway station in the snow.JPG|
Сурет:Toshkent Railway Station night.JPG|
Сурет:Stamps of Uzbekistan, 2006-081.jpg|

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Ташкент темір жол бекеті - Яндекс

Санат:Ташкент
Санат:Темір жол
Ассам

thumb|left|160px| Ассам және Үндістанның солтүстік-шығысындағы штаттар
**Ассам** ( ассам тілінде - অসম, ) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Аймақ әлемге аты шыққын "Ассам шайымен" белгілі.

## Тарихы
Ертеде және орта ғасырдың басында Ассам және Прагджьотиша, Камарупа деп аталған. 6-7 ғасырда Солтүстік Бенгалиямен қосылып, дербес феодалдық мемлекет болды. 13 ғ. Ассамды Бирманы мекендеген ахома тайпалары жаулап алды. Мұнда 1792-94 ж. Англия, ал 19 ғасырдың басында Бирма үстемдік етті. 1824-26 ж. болған ағылшын-бирма соғысы нәтижесінде Ассам жері ағылшындық Үндістанға қосылып, 1921 жылдан оның провинциясы болды. Ұлттық-азаттық күресінің нәтижесінде 1947 ж. Үндістанның тәуелсіздігі жарияланып, ол екі мемлекетке (Үндістан және Пәкістан) бөлінгеннен кейін, Ассам (Пәкістанға қосылған Силхет округін есептемегенде) 1950 ж. Үндістан Республикасының штаты болды.

## Географиясы
Жер аумағы  78 438 кm².  Шығыс Гималай тауларының етегінде, негізінен Брахмапутра өзенінің алабына орналасқан. Астанасы -  Диспур, ірі қаласы — Гувахати. Халқы — 31 169 272 человек (14-ші орын;  2011 ж.). Олардың 50%-тен астамы ассамдықтар, 18 %-ы бенгалдықтар.

Жерінің оңтүстігін Лушан тауы (2157 м-ге дейін), орталық бөлігін Ассам таулары, солтүстігін Брахмапутра өзені бойындағы ойпат алып жатыр. Жер сілкіну жиі болып тұрады. Климаты - тропиктік, муссондық, жазы жаңбырлы. Ауаның орташа  температурасы қаңтарда +13 °С, мамырда +26°С. Жаздық жауын-шашын мөлшері 2000 мм. Жерінің 1/3 бөлігі мәңгі жасыл, аралас орман.

**Ірі қалалары:**
* Гувахати — 808 021 адам
* Силчар — 142 393 адам
* Дибругарх — 122 523 адам
* Нагаон — 107 471 адам
* Тинсукия — 85 519 адам
* Джорхат — 66 450 адам

## Экономикасы

Ассамда егіншілік пен мұнай өнеркәсібі дамыған. Жерінің 15 %-ы жыртылған. Шай, кендір, күріш, темекі, мақта егіделі. Барлық егіннің 30 %-ы суармалы. Егіншілік негізінен Брахмапутра мен  Сурманың аңғарларында дамыған.

Мұнай-химия өнеркәсібі де өркендеуде.

Шай, ағаш өндеу, шырпы, қағаз, жасанды ташық кәсіпорындары жұмыс істейді.

Ассамның көлік, экономикалық жағдайы Калькутта қаласымен тығыз байланысты. Брахмапутра өзенімен жылына 1 млн тонна жүк тасымалданады. Мұнай кендерінен өнеркәсіпті қалаларған құбырлар тартылған.

## Білім
Ассам - Үндістанның білім ордасы. Ассамда келесі  университетер бар:
* Gauhati University
* Dibrugarh University
* Tezpur University
* Assam University ( Силчар)
* Assam Agricultural University ( Джорхат)
* Assam Don Bosco University

Дибругархта, Силчарда, Гувахатида, Джорхатида, Барпетада медициналық колледждер және де басқа орта дәрежелі арнаулы оқу орындары бар.

## Административно-территориальное деление
thumb|300px|right|Ассам  аймақтары
Штаттың құрамына келесі аймақтар кіреді: :

* Бакса
* Барпета
* Бонгайгаон
* Гоалпара
* Голагхат
* Дарранг
* Джорхат
* Дибругарх
* Дхемаджи
* Дхубри
* Камруп
* Камруп
* Карби-Англонг
* Каримгандж

* Качар
* Кокраджхар
* Лакхимпур
* Маригаон
* Нагаон
* Налбари
* Качар
* Сибсагар
* Сонитпур
* Тинсукия
* Удалгури
* Хайлаканди
* Чиранг 

## Галерея

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Үндістан географиясы
Санат:Үндістан тарихы
Астрахан көтерілісі

**Астрахан көтерілісі** (1705–1706) — стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылардың феодалдарға қарсы көтерілісі.

Астрахан көтерілісі феодалдық езгінің күшеюіне, алым-салықтың көбеюіне, жергілікті өкімет орындарының зорлық-зомбылығына байланысты шықты (1705 жыл, 30 маусым). Оған стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылар қатысты. 

Көтерілістің негізгі қозғаушы күші стрелецтер мен солдаттар болды. Оған Иван Шелудяк, Прохор Носов т.б. (стрелецтер мен солдаттар арасынан шыққан) жетекшілік етті. Көтерілісшілер қала кремлін басып алып, шет жерлік офицерлер мен "басшы адамдарды" қырып-жойды. Қаладағы билеуші топтың үй-мүлкі мен байлығын бөлісіп алды. Өкімет билігі жалпы қалалық жиналыс - "круг"тың қолына көшті. Круг старшындар советін сайлады. 

Жаңа салыққа тыйым салынды, откуптар мен сауда монополиялары жойылды, стрелецтер мен солдаттарға ақшалай жалақы беру т.б. жолға қойылды. Сауда-саттық , финанс мекемелері , қару-жарақ , оқ дәрі старшынның қолына көшті. Қызылжар (Красный Яр), Қаражар (Черный Яр), Гурьев, Терки қалаларының тұрғындары көтерілісшілерге қосылды. Олар Еділ (Волга) бойымен жоғары өрледі, бірақ Царицынды ала алмады. 1706 жылы 13 наурызда патша әскерлері көтерісті басып жаншыды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Взятие Астрахани
* БСЭ
* Астраханское восстание
* http://astinform.ru/load/knigi/istorija/nina_borisovna_golikova_astrakhanskoe_vosstanie_1705_1706_gg/8-1-0-273 
* Астрахань мятежная / Восстание 1705—1706 жж.

Санат:Тарих
Санат:Көтерілістер
Ассиз

**Ассиз** (кейінгі  — *мәжіліс*) - орта ғасырлық Англия мен Францияда сеньор шақыратын тәуелді феодалдардың мәжілісі, 12 ғасырдан бастап осындай мәжілісте бекітілген заң және жалпы мемлекеттік маңызы бар басқа да заңдар.

Сот пен сот тергеуінің ерекше түрлері де Ассиз деп аталған. Қазіргі Англия мен Францияда Ассиз - қосымша маслихатшылардың қатысуымен іс қарайтын соттардың көшпелі сессиялары..

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Құқық қорғау органдары
Ас содасы

thumb|160px|Натрий бикарбонаттың ұнтағы
thumb|160px| Химиялық формуласы
**Ас содасы** NaHCO3 немесе **Қос көмірқышқылды натрий**, немесе **Натрий бикарбонаты** -  ақ түсті, кристалды ұнтақ. Улы емес, өртенбейді, жарылмайды.f

## Химиялық қасиеттері
Натрий бикарбонаты - көмір қышқылының қышқыл натрий тұзы. Молекулалық массасы  — 84,00.

Қышқылдармен әрекеттескенде тұз бен көмір қышқылын түзеді. Көмір қышқылы бірден көміртек оксиді (IV) мен суға ыдырайды:

: \mathsf{NaHCO_3 + HCl \rightarrow NaCl + H_2CO_3}

: \mathsf{H_2CO_3 \rightarrow H_2O + CO_2\uparrow}

Тұрмыста көбінесе осы реакция сірке суымен жасалады. Нәтижесінде натрий ацетаты түзіледі:

: \mathsf{NaHCO_3 + CH_3COOH \rightarrow CH_3COONa + H_2O + CO_2\uparrow}

60&nbsp;°C температурада ас содасы натрий карбонаты, көмірқышқыл газы мен суға ыдырайды:

: \mathsf{2NaHCO_3 \xrightarrow{60-200^\circ C} Na_2CO_3 + H_2O + CO_2\uparrow}

## Қолдануы
thumb|left|100px|Ас содасы
Медицинада, химиялық өнеркәсібінде, тамақ өнеркәсібінде т.б. қолданылады.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Химия
Астрономиялық навигация

**Астрономиялық навигация**  немесе **Астротүзету** - космостық ұшу аппараты гиростабилизацияланған платформасының бұрыштық жағдайын жұлдыз, т.б. аспан денелерінің орнын анықтайтын астроқұрылғы сигналдары бойынша түзету.

Ұзақ уақыт жұмыс істеу салдарынан платформаның бұрыштық жағдайы бұзылған кезде, Астрономиялық навигация қолданылады. Мұнда ғарыштық ұшу аппаратының Күн жүйесіндегі бір денемен (Күнмен, ғаламшарлармен, ғаламшар серіктерімен) жалғасатын  сызықтар аралығындағы бұрышы немесе осы сызықтың белгілі бір "қозғалмайтын" жұлдыз бағытымен жасайтын бұрышы өлшенеді. Сөйтіп ғарыштық ұшу аппаратының Күн жүйесіндегі орны анықталады. 

Астрономиялық навигациялау жүйесінің сезгіш элементтері қызметін астроқұрылғылар, күн құрылғылар атқарады. Жанынан спутник өтіп бара жатқан ғаламшар жиегінен жұлдыздың көріну мезетін анықтау арқылы бұрыш өлшеу әдісі де Астрономиялық навигация түріне жатады.

## Дереккөздер


Санат:аспан механикасы
Астрофотография

thumb|Цифрлы  фотоаппарат Olympus E-330 астрофотография үшін телескопқа Т-адаптер (М42×0,75 → байонет 4/3) арқылы көздіктің орнына орнатылған
**Астрофотография** - аспан шырақтарын фотографиялауға арналған астрономиялық зерттеу тәсілі.

ХІХ ғасырдың 2-ші жартысынан бастап қолданыла бастаған. Астрофотография тәсіл жәй көзбен  бақылауды ысырып тастап, аспан әлемін зерттеудің жаңа жолын ашты. Астрофотографияның көмегімен жәй көзбен қарағанда көрінбейтін көптеген көмескі жұлдыздар ашылды,  галактикалардың спиральдық құрылысының детальдары айқындалды т.б. 

1. Астрофотография аспан шырақтарын фотометрлік  және спектроскопиялық  жолмен зерттеуде де қолданылады.
Моментальдығы - адам көзіне түскенмен, санасында сақтап қалмайтын, лезде өтетін құбылыстарды бейнелеу мүмкіндігі, мысалы: метеорлардың жарқ етеп өте шығуын (аққан жұлдыз)
2. Панорамдығы - адамның көзі әрқайсысын жеке-жеке, көп уақыт жұмсай отырып, зерттей алатын бірқатар аспан денелерінің түрін және орналасуын біруақытта суретке түсіру мүмкіндігі. 
3. Детальдігі - кескін құрылымында шамалы ерекшеліктердің, айырмашылықтардың, кішкене бөлшектердің берілуі.
4. Интегралдығы - уақыт өте фотопластинкадағы бір нүктеге әлсіз шырақтан келген сәулелердің әсерін біртіндеп жинақтау қабілеті. Сол арқылы адамның қарусыз көзіне байқалмайтын әлсіз шырақтың фотографиядан көрініп қалуы. 
5. Документальдігі -шырақтардың белгілі бір уақыт моментіндегі күйлері жайындағы документ болып табылатын фотографияны қайта зерттеу мүмкіндігі. 
6. Адам көзіне түскенмен қабылданбайтын, яғни елеусіз болатын, көрінбейтін спектр диапазондарында суретке түсіру мүмкіндігі. Аспан шырақтары электрмагниттік толқындар шкаласының барлық бөліктеріне сәйкес келетін толқындарды шығара береді. 

## Галерея


File:星の軌跡十津川・上湯にてImg042.jpg|
File:International Space Station star trails - JSC2012E052684.jpg|
File:RBerteig - Early Partial Phase (by) (1).jpg|
File:Fall - Late Summer Milky Way.jpg|
File:Comet over Munich 1.jpg|
File:M31(Kennett).jpg|
File:M8-20.jpg|
File:Thomas Bresson - Sud-lune--2008-05-14 (by).JPG|
File:Afocal image of the Apennine Mountains.png|
File:Gibbous Moon.jpg|
File:Saturn-27-03-04.jpeg|
File:Afocal image of Jupiter.png|


## Дереккөздер

Санат:Астрономия
Астрахан қорығы

thumb|left|200px
**Астрахан қорығы** (орыс. *Астраханский ордена Трудового Красного Знамени государственный природный биосферный заповедник*) - Ресейдің Астрахан облысында Еділ атырауының Каспийге таяу  жерінде орналасқан қорық. Ол Еділ атырауының табиғатын зерттеп, мекендейтін құстардың ұялайтын, түлейтін жерлерін, кәсіптік маңызы бар балықтың ұрық шашатын және қыстайтын орындарын қорғау үшін 1919 ж. ұйымдастырылған. Ауданы 67 917 га, өсімдігі қалың.

Қорық бір-бірінен оқшау жатқан үш бөліктен тұрады:
* атыраудың батысында Дамчик
* орталығында Трехизбин
* шығысында Обжоров деген бөліктері бар.

Құрғақтағы, судағы жануарлардың тіршілік ортасы Еділ атырауының табиғат жағдайымен байланыстырыла зерттеледі.

Астрахан қорығын құстың 260-қа тарта түрі мекендейді. Құстар қайтатын, ұялайтын және түлейтін кезде, Астрахан қорығына құс көп (үйрек, аққу, тырна, бірқазан т.б. ) келеді.

Балықтан 60-тан астам түрі бар: сазан, жайын, шортан, алабұға бар.

Сүткөректілердің 17 түрі бар: қабандар, қасқырлар, түлкілер, т.б.

## Дереккөздер

* *[[Житков, Борис Михайлович|Житков Б. М.]]* Астраханский заповедник // К двадцатилетию Астраханского госзаповедника. — М., 1940. — 80 с.
* Г. А. Кривоносов, А. Ф. Живогляд. Астраханский заповедник // Заповедники европейской части РКФСР. II / Под ред. В. В. Соколова, Е. Е. Сыроечковского. — М.: Мысль, 1989. — С. 264—292.

Санат:Қорықтар
Санат:ХТҚО Ia санаты
Санат:Ресей қорықтары
Астродинамика

thumb|200px|Орбатилардың бұрыштық көрсеткіштері.
**Астродинамика** - жасанды аспан денелерінің, Жер мен Айдың жасанды серіктерінің, ғаламшар аралық автоматты стансаларының т.б. аспан денелерінің  қозғалысын зерттеуге арналған аспан механикасының көп қолданылатын жаңа бөлімі.

Астродинамика алғашқы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін  (1957 ж.) тез дами бастады. Астродинамика әдебиеттерде "космодинамика", "аспан баллистикасы", " ғарышқа ұшу динамикасы" деген терминдер түрінде де кездеседі. Классикалық аспан динамикасында Ньютонның тартылыс заңы бойынша аспан денелерінің өз ара тартылысы ескерілсе, ал Астродинамикада оған қосымша Жер атмосыерасының кедергісі, күн сәулесінің қысымы, Жердің магнит өрісі, космостық аппараттардың автоматты түрде немесе Жерден берілген команда бойынша басқарылатындығы еске алынады.

Жасанды аспан денелерінің қозғалысын анықтау үшін Астродинамикада бұрыннан дамыған классикалық аспан механикасының  әдістері қолданылады. Бірақ жасанды аспан денелерінің қозғалысына көптеген күш әсер ететін болғандықтан, олардың қозғалыс теңдеулерін құрғанда, аналитикалық механиканың, аэродинамиканың, автоматтық басқару теориясының т.б. жетістіктерді пайдаланылады. Ал осы теңдеулерді шешу үшін жаңа тәсілдер жетілдірілуде.

Жасанды аспан денелерінің орбиталарын анықтау үшін электрондық есептеуші машиналар қолданылады. Мұнан басқа  классикалық аспан механикасында кездеспейтін, Астродинамиканың өзіне тән орбиталарды  жобалау мәселесі бар. Мұнда жасанды аспан денелерін ұшыру шарттары және олардың қозғалысын алдын ала белгіленген шарттарға келтіретін басқару программалары қарастырылады.

## Дереккөздер

* 

*

* 

Санат:аспан механикасы
Атабаска (көл)

**Атабаска** — Канаданың батысындағы көл.

Аумағы 7850 m², батыс жағы таяз, шығыс жағынан тереңдігі 60м-дей.

Қазанның аяғында қатып, маусымда мұзы түседі.

Көлге Атабаска өзені құйылады. 

Жағасында Гольдфилдс, Камселл-Портридж т.б. алтын кендері, уран рудасы табылған.

## Дереккөздер

Санат:Альберта көлдері
Санат:Саскачеван көлдері
Асуан

**Асуан** (, ), ежелгі аты **Сиена** — Мысырдағы қала, Асуан мухафазасының әкімшілік орталығы.

Ніл өзенінің оң жағында. Халқы - 290327 (2012 жылғы мәлімет бойынша). Өзен порты, темір жол стансасы бар. Тоқыма, химия (ахот тыңайтқышының ірі комбинаты бар), тері өндеу және аяқ-киім өнеркәсіптік орталығы. Қала маңында темір кені, құрылыс материалдары өндіріледі және 12 турбиналық Асуан СЭС-" салынған (1970 ж.). Асуан - мұсылмандардың ғибадат тұтатын орындарының бірі. Каирдегі ежелгі заман мұражайінің филиалы бар. Асуван - бойға сіңген нефрит, тыныс мүшелерінің аурулары және т.б. салқын тию салдарынан болатын сырқаттардан емдейтін курорт.

## Галерея

[600px|[Эдо қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

## Дереккөздер

Санат:Мысыр қалалары
Атабаска (мағына)

**Атабаска:**

* Атабаска (көл) - Канададаның батысындағы көл.
* Атабаска (өзен) — Канада даның батысындағы өзен
* Атабаска (Альберта) - Канададағы қала.
* Университет Атабаска

## Тағы қараңыз
* Атабаски
Карл Эспен

**Карл Эспен Турбьёрнсен** (; 15 шілде 1982 жыл; Валестраннсфоссен, Норвегия) — «Silent Storm» әнімен Норвегиядан «Eurovision 2014» ән байқауында өкілділік еткен норвегиялық әнші.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Eurovision ән байқауы 2014 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Норвегия өкілдері
Атаксия

нобай
**Атаксия** ( — ретсіз) — ағзаның қозғалу функциясының бұзылуы.

Атаксияға шалдыққан адам бойын билей алмай  шайқалақтап жүреді. Әрбір қозғалыс бұлшық еттің  үйлесімді қатысуынан туады, ал бұлшық еттің жиырылуы жүйке жүйесінен келетін импульстерге байланысты. Демек, Атаксия жүйке жүйесі қызметінің  бұзылуынан және ми мен жұлынның зақымдануынан пайда болады. 

Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуы түріне қарай, Атаксия үш түріне бөлінеді:
# сензитивтік - Атаксия жұлын мен органдар жүйке жүйесін зақымдануына байланысты,
# мишықтық - Атаксия  мишықтың зақымдануына байланысты,
# лабиринттік - Мидың ісуінен және онымен байланысты нервтің зақымдануына байланысты  пайда болады.

Емі: Атаксия туғызған себептерді жою және емдік физкультура.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Неврология
Нұреддин әл-Атасси

**Нуреддин әл-Атасси** (; 1929 жыл, Хомс – 3 желтоқсан 1992 жыл, Париж) — сириялық мемлекеттік қайраткер, дәрігер.

әл-Атасси Дамаск университетінің медициналық факультетін бітірген, 1950 жылдан Баас партиясының мүшесі. Хомс қаласында партия ұйымына басшылық етті.

Баас құрған үкіметте бірнеше рет ішкі істер министрі қызметін атқарды.

1964 жылғы мамыр–қазан айларында САР-дің Президенттік кеңесінің құрамына кірді.

1964 жылғы қазаннан 1965 жылғы қыркүйекке дейін Сирия республикасы Премьер-министрінің орынбасары болды.

1966 жылдан бастап ол — АСКП-ның бас хатшысы, сонымен қоса, 1968 жылғы 29 қазаннан 1970 жылғы 13 қарашаға дейін ол — 61-Сирия премьер-министрі болды.

1971 жылы ол мемлекеттік төңкерістен кейін үкімет басынан түсті.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Сирия президенттері
Санат:Сирия дәрігерлері
Санат:Сирия саясаткерлері
Санна Нильсен

**Санна Виктория Нильсен** (; 27 қараша 1984, Брумёлла, Швеция) — «Undo» әнімен Швециядан «Eurovision 2014» ән байқауында өкілділік етіп, үшінші орынды иеленген швециялық әнші.

## Дереккөздер

Санат:Eurovision ән байқауы 2014 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Швеция өкілдері
Ямышев қақпасы

нобай|
**Ямышев қақпалары** — XVIII ғасырдағы сәулет ескерткіші. Бүгінге дейін үш қақпаның біреуі — батыс қақпасы ғана сақталған.

1773 жылы қақпа және қорған қабырғалары инженер-капитан И.Г Андреевтің басшылығымен оның жобасымен салынды. Қақпалар тау тақталары мен күйдірілген кірпіштен төбесі күмбез тәрізді және кенересінде қарапайым сурет бар көлемі арка болып келеді. Жуандығы екі метрлік арка қабырғаларының тереңдігі он метр. Жоғары жағы дөңгеленіп, олар кішігірім туннель болады. Қақпалардың биіктігі 7,27 метр, ені - 7,79 метр, максимальды биіктігі 7,43 метр. Барлығы 203 текше метр кірпіш салынған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ескерткіштері
Қанды саңырауқұлақ

600 × 936px|нобай|оңға|Қанды саңырауқұлақ
**Қан аққан тіc** (лат. Hydnellum peckii) немесе **Сайтанның тісі** деп аталатын ерекше саңырауқұлақ Солтүстік Американың, Орталық Еуропаның қылқан жапырақты ормандары мен Тынық мұхитының солтүстік-батысында, Ресейде кездеседі. Таяуда ғалымдар бұларды Иран мен Корея жерінен ұшырастырды.Бір қарағанда немесе құлпынай я болмаса таңқурай тосабы секілді көрінеді. Ал жақындай түскенде, мұның саңырауқұлақ екенін және қанға ұқсас сұйықты өзі бөліп шығаратынын аңғаруға болады. Әлгі қан  гуттация үдерісі барысында пайда болады. Бұл сұйық көбіне қан қызыл, кейде ашық алқызыл, сары, сарғыш, қою сары болады. Бұл саңырауқұлақтың түрі  өте улы.Ел ауызнда Hydnellum peckii әлемдегі ең улы саңырауқұлақ деген миф кең тараған. Оның улы екені рас, бірақ табиғатта онан да улы саңырауқұлақтар кездеседі. Дәмі тым ащы болғандықтан жеудің өзі мүмкін емес. Саңырауқұлақтың құрамында атроментин – антикоагулянт деген заттар бар. Оның адам қанын ұйытып жіберетін қасиеті бар.Саңыруқұлақ ең алғаш рет 1812 жылы ғылымға енгізілді.
Мария Яремчук

**Мария Назаровна Яремчук** (; 2 наурыз 1993, Черновцы, Украина) — «Tick-Tock» әнімен Украинадан «Eurovision 2014» ән байқауында өкілділік еткен украиналық әнші.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Eurovision ән байқауы 2014 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Украина өкілдері
Радиолампа

Радиолампа(электрондық лампа)-электр тізбегіндегі токты (токтың ауытқуын) басқаруға арналған электронды вакумды прибор.Электронды лампалар арқылы радиоаппаратурада электрлік тербелістерді қоздыру,күшейту,дитектирлеу,түрлендіру және басқа да процестер жүзеге асырылады.(Радиоқабылдағыш мақаласын қараңыз).Жоғар ваккумды(ішіндегі ауасы аса сиретілген)шыны немесе маталл баллон,электр тізбегіне (лампа панеліне )лампаны қосуға арналған саусақшалары (штырлері)бар тұғыр (цоколь)және ішкі электродтар –катод,анод және бұларды бірінен бірі бөліп тұратын торлар (әдетте катодты айнала қоршайтын сым спираль немесе тор түрінде балады)радиолампалардың неізгі бөліктері болып табылады.Электр тогымен қыздырылатын катод электрондар бөлін шығарады(термоэлектронды эмиссия құбылысы бойынша),лампаны электр тізбегіне қосқан кезде электрондар ауасыз кеңістікте анодқа қарай тартылып ұшады да , электр тогын тудырады.Осы токтың шамасы торлар арқылы реттеледі.
Радиолампалар қоректендірілу тогының тегіне байланысты желілік немесе қыздырылатын және батареялық болып бөлінеді.желілік радиолампалардың катоты ортасынан айнымалы ток әсерімен қыздырылатын түтік тәрізді болады.Батареялы лампалардың тұрақты қоректенетін қыздыру қылының өзі катот болып есептеледі.
Лампалы радиоаппаратураның барлығында дерлік  металл баллонды радиолампалар пайдаланылады.
Механикалық сағат

нобай|
**Механикалық сағат** — сағаттың ең көп тараған түрі. Сыртқы түріне, пайдаланылуына және конструкциялық жағынан әртүрлілігіне қарамастан олардың қызмет приципі бірдей. Анкерлік механизм ментісті тегершіктен жүйесі арқылы тербеліске түсетін маятник немесе баланс циферблатта стрелканы (тілді) бір қалыпты қозғап, уақытты көрсетіп отырады. Сағат сапасы жүріс дәлдігіне, төзімділігіне және сыртқы өрнектелуіне  байланысты. Маятникті сағат неғұрлым дәл жүретін сағат; ол тәулігіне бірнеше секундка ғана ауытқиды. Балансты сағаттың жүрісі тәулігіне (30-45) секундка дейін ауытқиды. Сағатты майлаған кезде майдың қоюлануы, механизмнің кірлеуі серіппелердің босаңсуы салдарынан сағаттың жүріс дәлдігі төмендейді, сол себепті механикалық сағаттарда (2-3 жылда бір рет) тазалап, майлап отыру керек.

Санат:Сағаттар
Призма

**Призма** – табандары параллель жазықтықтарда жататын тең көпбұрыштардан тұратын, бүйір қырлары табандарына перпендикуляр кеңістік дене. Яғни әр түрлі жазықтықтарда жататын және параллель көшіргенде бір-біріне дәл келіп беттесетін екі көпбұрыштан және осы көпбұрыштардың сәйкес нүктелерін қосатын барлық кесінділерден тұратын көпжақты айтады. Көпбұрыштар-призманың табандары, ал сәйкес төбелерді қосатын кесінділер призманың бүйір қырлары деп аталады.

Призманың табандары параллель жазықтықтарда жатады және тең болады;призманың бүйір қырлары параллель және тең болады.
Призманың беті табандары мен бүйір бетінен құралады.Бүйір беті параллелограмдар болып келеді.осы параллелограмдардың әрқайсысының екі қабырғасы табандарының сәйкес қабырғалары,ал қалған екеуі көршілес бүйір қырлары болып табылады.

Табан жазықтықтарының арақашықтығы *призманың биіктігі* деп аталады.Оның бір жағыны тиісті емес екі төбені қосатын кесінді призманың диагоналі деп аталады.
Бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болатын призма тік призма деп аталады.Тік призманың әрбір қыры оның биіктігі болып табылады.Ал бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болмаса,көлбеу призмалар деп аталады.

Егер тік призманың табандары дұрыс көпбұрыш болса,онда ол дұрыс призма деп аталады.Дұрыс призманың мысалы ретінде табандары квадрат болатын паралипипедті алуға болады.

Призманың барлық бүйір жақтары аудандарының қосындысын *призманың бүйір бетінің ауданы* деп атайды.
Тік призманың бүйір бетінің ауданы табанының периметрін призманың биіктігіне,яғни бүйір қырының ұзындығына көбейткенге тең болады:
**S=a1l+a2l+....anl=pl**Ірі жазу
мұндағы а1,а2,...,аn-табанындағы қырларының ұзындықтары,p-призма табанының периметрі,l-бүйір қырларының ұзындығы.
Табаны параллелограмм болып табылатын призма паралелепипед деп аталады.
Кез келген призманың көлемінің формуласы:
**V=S*H**

## Дереккөздер

Санат:Геометриялық салу
Санитарлық торап

thumb|right|200px|
**Санитарлық торап** біріктірілген және бөлек болады. Біріктірілген санитарлық торапта унитаздан бастап, барлық санитарлық жабдықтар бір бөлмеде орналасады; бөлек торапта унитаз жеке бөлмеге - әжетханаға орнатылады. Санитарлық торап бөлмесінің қабырғалары мен едендері суға төзімді материалдармен қапталған болуы тиіс. Барлық санитарлық жабдықтар су ағызатын бекітпе-сифондардың көмегімен канализация жүйесіне қосылады, мұның өзі үйге зиянды иістермен газ кіруін болдырмайды. Ванналарды, қол жуғышта сифондар оның астыңғы жағына орнатылады және қалдықтарды тазартуға арналған бұрандалы тығынмен немесе алынып-салынатын стакандармен жабдықталған. Сифондарды дүркін-дүркін ыстық сумен және ван тұздың көмегімен жуып, тазалап тұру керек.

Санат:Дәретхана
Санат:Санитария
Су жылытқыш

Су жылытқыш,электрі тұрмыстық су жылытқыш орталықтандырылған ыстық суы жоқ, сондай-ақ газды және соған ұқсас аппараттарды қолдануы мүмкін болмаған үйлердің тұрғындарын ыстық сумен қамтамасыз етуге арналады.Тұрмыс жағдайында суды жылытуға және ыстық қалпында ұзақ уақыт сақтауға арналған сыйымдылықты жылу аккумуляциялаушы су жылытқыштарды пайдалану тиімді, Олар элекр қыздыру элементі мен су темпереатурасын реттеп және шектеп отыратын құрылғысы бар жылу изоляциялық металл бак түрінде болады.Ыстық суды күндіз тұтыну мөлшеріне орай бактың сыйымдылығыда өзгертіледі.Мәселен,ас үй (ыдыс-аяқ жуу үшін)қажеті үшін су жылытқыштың  сыйымдылығы 7-10л,ал душ пен ванна үшін 80-150л болуы керек.Бактағы су электр жылытқыш элементімен табиғы конвенция нәтижесінде  ысытылады.Ысыту жылдамдығы бак сыйымдылығына және жылытқыш қуатына байланысты.
2PM

**2PM** -  JYP Entertainment компаниясы құрған Оңтүстік Кореяның танымал музыкалық тобы. Алғашында топ жеті адамнан тұрды. Алайда 2009 жылғы ғаламтордағы жанжалдарға байланысты топ басшысы Чжэбом 2010 жылы агенттіктен кетеді. Қазіргі таңда топ алты адамнан (Jun.K, Никхун, Тэкен, Уён, Чунхо и Чансон) құралған.

Топтың алғашқы күйтаспасы JYP Entertainment компаниясынан шығады. 2PM тобы **2AM** тобымен тығыз қатынаста және олар барлығы он бір адамнан тұратын (Чжэбом кетпес бұрын, бірақ кейін 2PM тобы 2AM тобы бірге қосылып тұра алатынын хабарлады) - ағыл."One day" тобын құрайды. Олар өздерінің акробатикалық және бишілік қасиеттерін көрсететін "10 Points Out of 10 Points" "10점 만점에 10점" әнімен дебюттерін жасаған. Олардың «Again&Again» өлеңдері Корея чарттарындағы №1 орынды алған. Жапониядағы ең танымал Корея тобы - 2PM. Олардың фан-клубтарының атауы - Hottest.

## Мансап
**Предебют**2PM тобының барлық мүшелерін тыңдалым арқылы таңдаған (Никхуннан басқаларын. Никхунды Калифорниядағы корея концертінде тапқан). Олар JYP Entertainment-тың бір мүшелері болды.  Кейбір топ мүшелері тыңдалымды АҚШ-да өткізді: Пак Чжэбом мен Ок Тэкен (әртүрлі уақытта және әртүрлі жерде). Басқа топ мүшелері JYP Entertainment-ке түспес бұрын музыкалық индустрияға жақын болған. Мысалы, Ким Минджун (Jun.K, Чунсу) көптеген ән сайыстарының жеңімпазы болған, ал Ок Тэкен, Ли ЧунХо және Хван ЧанСон «SuperStar Survival» сайысына қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары
Санат:2008 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Су эмульсиялы сырлар

Су эмульсиялы сырлар(эмульсиялы). Сыртқы, сондай-ақ ішкі жұмыстарға қолданылады. Эмульсиялы сырлармен ағашты ,сылақты бетонды,тасты,бұрын майлы сыр не эмаль жағылған бұйымдарды,1 қабат сырланған металл бұйымдарды сырлауға болады.Оларды желім сырдығ не лактың үстінен жағуға келмейді.Сыр валикпен,сыр жаққышпен  немесе пульверизатормен жағылады.1 шаршы метрге 20г сыр кетеді.Сауда орындарына әр түрлі сырлар түседә.Сырды қажетті түске келтіру үшін бір-біріне араластыруға болады.Мұндай сырлармен сырланған жер сумен оңан жуылады.
Атасу

**Елді мекендер:**
* Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданының орталығы Жаңаарқа кентінің бұрынғы атауы.
* Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Ақтүбек ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Байдалы би ауылдық округі құрамындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Атасу – 18 ғасырда салынған бекініс орны.
* Атасу – Сарысу өзенінің саласы.
Атаулы сөздер

**Атаулы сөздер** - өзіне тән толық лексикалық мағынасы, тұрақты дыбыстық құрамы, морфологиялық белгісі, дербес синтаксистік қызметі бар негізгі сөздер тобы.

Айналада ұшырасатын, өмірде қолданылатын дербес ұғымдардың атаулары Атаулы сөздер тобына жатады (аз, ар, бас, жол, ұн, із, оқы, кел). Атаулы сөздердің түбірі өзгермейді. Олар жеке тұрып та, өзге сөзбен тіркесіп те сөйлемде дара не күрделі мүше бола алады. (үйде - үй ішінде, айтты - айта берді). 

Атаулы сөздер тілдегі барлық сөзге  ұйытқы саналады. Атаулы сөздерден жаңа сөз (үйші, онша), көмекші сөз (үст, екен), шылау сөз ( мен, қарай), одағай сөз (апырым-ай, әттеген-ай), қосымшылар (-мен, -тен) туа береді. 

Атаулы сөздер үлкен екі салаға бөлінеді:
# есімдер (зат есімі, сын есімі, сан есімі, есімдік, үстеу, еліктеуіш сөз) 
# етістіктер. 

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:қазақ тілі
Атбасар (мағына)

**Атбасар**:
# Атбасар - Ақмола облысындағы Атбасар ауданының орталығы.
# Атбасар ауданы -  Ақмола облысының батысындағы әкімшілік бөлініс. 
# Атбасар -  зоологиялық қорықшасы, шаруашылыққа пайдалануға болатын табиғи аумақ. 
# Атбасар мәдениеті – төменгі палеолит дәуірінен сақталған ескерткіштердің жиынтық атауы.
# Атбасар сыртқы округі – Ресей үкіметінің «Сібір қазақтары туралы Ережесі» (22.7.1822) негізінде қазақ даласында құрылған (1859) әкімшілік-территориялық бөлік.
# Атбасар көшесі - Астана көшесі, Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Қарталы көшесімен қиылысады. 
# Атбасар жазығы – Ақмола облысының солтүстік-батысындағы эрозиялық-тектоникалық жазық. 
# Атбасар жәрмеңкесі – 19 ғасырдың ақыры мен 20 ғасырдың басында Атбасар қаласының маңында жыл сайын өткізілген дәстүрлі жазғы жәрмеңке. 
# Атбасар артезиан алабы – Ақмола облысының солтүстік-батысындағы 20 000 кm²-ден астам жер асты суы бар аймақ.
Қазан (Ақжар ауданы)

**Қазан** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Талшық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 790 адам (420 ер адам және 370 әйел адам) болса, 2009 жылы 500 адамды (249 ер адам және 251 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері