open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Георгий Григорьевич Хайдин

**Георгий Григорьевич Хайдин**(1910 - 1954 жылдар) - ресейлік шахтёр, өндіріс жаңашылы. 

Ұлы Отан соғысы жылдарында Алтай-Полиметалл руднигінің бұрғышысы, ал 1941 жылдан бастап КОКП мүшесі. Алтайда алғашқылардың қатарында көп перфаторлы бұрғылау әдісін енгізді және мыңшылар қозғалысының негізін салды. 1941 жылы төртінші мезгілінде ол 5,5 жылдық норма, 1942 жылы қаңтар айының өзінде үш жылдық норма орындады.Қазақстанда ең үздік бұрғышы атағын алу жолындағы жарыстың бастамашысы болды. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:1954 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:КОКП мүшелері
Үнем тәртібі

**Үнем тәрібі** - қоғамдық өндірісті өркендету мүддесі үшін материалдық, ақша, еңбек және табиғи ресурстарды сақтап, ұтымды пайдалануға бағытталған социалистік шаруашылықты жүргізудің әдісі. Ол өндіріс тиімділігін арттырудың бастапқы шарттарының бірі болып табылады. 

Капитализм жағдайында кәсіпорындар мен фирмалардың қожайындары жұмысшылардың денсаулығына зиян келетініне қарамастан техникалық қауіпсіздігін сақтауға, қалыпты еңбек етуге қажетті қаражаттың өзінен көбірек үнемдеуге тырысады. Олардың бір ған мақсаты бар: өздерінің жеке табысын көбейту. Капиталистердің үнем саясаты еңбекшілерді қанау жолымен жүзеге асырылады. Бұл қанау жолы қазіргі қоғамда да жоқ емес.

Социализм жағдайында өндіріс құралына қоғамдық меншік бүкіл еңбекшілердің еңбек пен материал ресурстарын үнемдіь жұмсауға ынталығын арттырады. Өйткені үнемделген қаражат өндіріс қарқынын арттырады. Осының арқасында әлеуметтік міндет шешіледі. Бұл еңбекшілердің инициативасын дамытуға, жаңашылдыққа, өнертапқыштыққа, өрістеуге жол ашады. 

Үнем тәртібі демократиялық централизм принципіне сай негізделеді. Мемлекеттік тәртіп пен шаруашылық буындардың инициативасын ұштастырады. Бүкіл қоғам көлемінде шаруашылық шешімдерін қатаң келісім бойынша үйлестіре жүргізілуіне әсер береді.

## Дереккөздер

Санат:Әлпешті өндіріс
Санат:Сапаны басқару
Үлкен Алматы бөгені

**Үлкен Алматы бөгеті** - Үлкен Алматы өзен аңғарында тұрғызылған. Алматы қаласына қауіп туғызатын сел тасқынын бөгейді. Бөгеттің жобасын С.Я. Жук атындағы Гидропроект институтының Қазақ филиалы 1974-75 жылдары жасады. Құрылысы 1976-79 жылдары жүргізілді. 1980 жылы пайдалануға берілді. Бөгеттің биіктігі 40 м, ұзындығы 422 м, оның ішінде бітеу бөлігі 282 м, сел ағызатын бөлігі 140 м. Бөгеттің бітеу бөлігі дөңбектас малтатастан үйілген бөгеттен және оның ернеуінде тұрғызылған темір бетондық тіреуші үстемеден тұрады. Сел тасқынынның артық көлемін бөгет арқылы өткізіп жіберу үшін түрлі ағызушы қондырғылар жүйесі жасалған. Сел бөгенінің сиымдылығы 8,2 млн м³. Толған кезінде бөген бірте бірте тазартылып отырады. Бөгет қайта биіктетілген.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы бөгендері
Геннадий Головкин – Давид Лемье

Геннадий Головкин – Давид Лемье – орта салмақтағы ppv чемпионаты кезінде өткізілген шайқас, осы күресте WBA super, IBO, WBC interim және IBF сияқты титулдар үшін күрес жүргізілген. Дода 2015 жылдың қазан айының он жетісі күні Мэдисон Сквер Гарден, Нью-Йорк, АҚШ өтті және халқымыздың спортшысы Генадий Головкиннің сегізінші раундтағы техникалық нокауты арқасындағы жеңісімен аяқталды.

Осы шайқаста американдық Стив Вилис рефери болды және Гленн Фелдман, Джули Ледерман, Стив Вишфелд төрелік етті. Үш төрешінің де берген есебі күрес аяғында 70:62 болды. Трансляция HBO PPV болды.

Жарыс өткеннен кейінгі интервьюде Геннадий әлемнің басқа да ең керемет, күшті боксшыларымен шайқасуға дайын екенін айтты. Сол кештің өзінде Головкиннің IBF титулына жаңа талапкер анықталды. Ол багамдық боксшы Туреано Джонсон болып шықты.

Санат:Бокс
Ұзынкөл совхозы

**Ұзынкөл совхозы** - Қостанай қаласындағы, Ленин ауданында 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты құрылған. 

Орталық мекені - Ленинское поселкесі. Негізгі өндірісі - астық өндіру, қосымша сүт бағытындағы ірі қара шаруашылығымен айналысады. Ауыл шаруашылығына пайдалайтын жерінің ауданы 39 610 га, оның 24 838 га-сы жыртылған. Шаруашылықта 134 трактор, 120 астық комбинаты, 54 жүк автомобилі т.б техника, 6638 ірі қара, оның ішінде 2000-ы сауын сиыр, 254 жылқы бар. 11 бесжылдықта орта есеппен жылына 24,2 мың т астық,3305 т сүт,763 т ет өндіріп, мемлекетке 16,4 мың т астық, 2968 т сүт, 735 т ет өткізді. Егілген 18,7 мың га дәнді дақылдардың әр гасының 13 ц түсім алды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім мөлшері: 4,5 млн сом, таза табысы 9,9  млн сом болды. Совхозда үш мектеп, төрт балалар бақшасы, төрт клуб, бес асхана, т.б мәдени тұрмыстық қызмет көрсету органдары бар. 

107 адамы КСРО ордендерімен және медальдарымен, ал олардың  сегізі Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР кеңшарлары
Санат:Қостанай кәсіпорындары
Санат:1954 жылы құрылған компаниялар
Усасыр

**Усасыр**() - папортник тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Семей, Көкшетау, Павлодар, Атырау, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Талдықорған, Алматы  облыстарына тараған. Қылқан жапырақты және аралас ормандарда, тауда, жартас арасында, тастақты жерлерде кездеседі. Спорасы тамызда және қыркүйекте пайда болады. Биіктігі 30-150 см. Көген тамыры жуан, құрамында антгельминтик ретінде пайдаланылатын алкалиод-фильмарин бар. Жапырағы ірі, сопақтау болып келген, қауырсын тәрізденіп екі рет тілімденген. Дәрілік, улы, әсемдік өсімдік.

## Дереккөздер

Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Қызметтік жады

**Қызметтiк жады** () — адамның нақты iс-əрекет мезетi мен қажетiне орай қозғалыстар жəне қимылдарды орындауына байланысты iске қосылады. Қандай да бiр күрделi əрекеттi орындау үшiн оны бөлшектеп алуымыз керек, кейiн əрекеттiң əр бөлiгi бойынша нəтижеге келiп, екiншiсiне өтемiз. Осы екi арадағы нəтиже сол мезеттегi қажеттiгiмен есiмiзде тұрады, ал ақырғы көзделген мақсатқа жақындаған сайын есiмiздегi алдыңғы бөлiк нəтижелерi əрқайсысы өз кезегiмен ұмытылып, естен шығып, келесi əрекет бөлiгiнiң ақпаратына орын босатқандай болады. Орындалатын əрекет бөлiктерiнiң көлемi мен аумағы əртүрлi, мысалы, балақай жеке əрiптi қинала танудан бастаса, ересек адам, тiптi маман болса, кiтап бетi мазмұнын тұтастай қабылдауы мүмкiн. Қызметтiк жадының жоғары деңгейде, нəтижелi болуы адамның ниеттi жаттығуларына байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Жады
Санат:Интеллект
Бейнелi жады

**Бейнелi жады** - елестерге, табиғат көрiнiстерiне, сонымен бiрге дыбыстар, дəмге негiзделген жад iздерi. Ол көру, есiту, сипай сезу, иiстiк жəне дəмдiк болып бөлiнедi. Егер көру, есiту естерi əрбiр жете дамыған адамның өмiрлiк бағытбағдарында қалыптасатын болса, онда сезiмдiк, иiстiк пен дəмдiк естер адамның кəсiптiк қасиеттерiне жатады. Сəйкес түйсiктер сияқты мұндай ес түрлерi iсəрекет шарттарына орай қарқынды дамып, кейде кемiстiгi болған жады түрлерiнiң орнын толықтыруда керемет деңгейлерге көтерiлуi мүмкiн, мысалы, соқырдың денесiмен сезiнуi, естiгiштiгi, ал кереңнiң көргiштiгi, иiскей, жанаса сезгiштiгi ж.т.б.

## Дереккөздер

Санат:Жады
Сөздiклогикалы ес

**Сөздiклогикалы** (немесе **мағыналы**) **ес** мазмұнына бiздiң ой-өрiсiмiз кiредi. Ой тiлсiз өрнектелмейдi, сондықтан ой тек мағыналық ғана болмай, сөздiлогикалы болатыны осыдан. Бiздiң ойымыз əртүрлi тiл формаларымен берiлетiндiктен, оны қайта жаңғырту материалдың тек негiзгi мазмұнын жеткiзумен не сөзбесөз қалтқысыз қайталануымен жүзеге асуы мүмкiн. Егер кейiнгi жағдайда жадқа алатынымыз мағыналық өңдеуге түспейтiн болса, онда оның өзгерiссiз жадталуы логикалы емес, механикалық жаттауға айналады.

Сөздiлогикалық, мағыналы есте басты мəн екiншi сигналдық жүйеде. Сондықтан да, қарапайым формадағы қозғалыс, бейнелi жəне эмоционалды естер жануарларда да байқалатын болса, мағыналы ес түрi адамға ғана тəн қасиет. Сөздiлогикалы ес басқа ес түрлерiнiң дамуына арқа сүйей отырып, оларға жетекшiлiк етедi жəне өз дамуымен олардың жоғары деңгейге көтерiлуiне ықпалын тигiзедi. Оқу процесiндегi шəкiрттiң бiлiм игеруi мен топтауы, негiзiнен, осы мағыналық еске байланысты.

Iс-əрекет мақсатына байланысты ес ырықты, ырықсыз болып бөлiнедi. Арнайы есте қалдыру не еске түсiру мақсаты болмаған психикалық процесс ырықсыз көрiнiс берiп, ал егер бұл процесс мақсатты бағдарланған болса, ырықты сипатқа ие. Кейiнгi жағдайда есте қалдыру мен қайта жаңғырту арнайы мнемикалық (жаттау, еске түсiру) əрекеттерге орай жүзеге келедi.

Ырықсыз не ырықты болудан ес дамуының бiрiздi, кезекпен келетiн 2 деңгейi құралады. Адам өмiр тəжiрибесiнiң көбi ырықсыз ес жəрдемiмен жинақталып, соның арқасында арнайы дайындықсызақ қажеттi болған тұрмыстық бiлiктерiмiздiң қоры қалыптасады. Бiрақ iсəрекет барысында адамның өз iсəрекеттерiн басшылыққа алу қажеттiгi де туындап қалады. Бұл жағдайда iске ырықты ес қосылады да, осыдан бiзге керектi болған материалды алға ниет қып белгiлеумен жаттаймыз немесе еске түсiремiз.

Кейiнгi жылдары зерттеушiлер назары есте қалдырудың бастапқы кезеңiне, сыртқы əсерлер iздерi бекiнгенге дейiн өтетiн процестерге аударылуда. Қандай да материал есте қалдырылуы үшiн, ол субъект тарапынан тиiстi дəрежеде өңделiп, игерiлуi тиiс. Ал бұл үшiн белгiлi уақыт аралығы қажет, яғни сырттан түскен əсерлердiң басы бiрiгетiн (консолидация следов) уақыт. Бұл процесс жаңа ғана болып өткен оқиғаның бiздiң субъекттiк санамызда бiрден ұмытылмай, онда толғаныс пайда етуi: болып өткен оқиға ендi жоқ болса да, бiз оның көрiнiстерiн елестетемiз, құлағымыздан шуы кете қоймайды. Мұндай процестер тұрақты болмайды, жойылып та кетедi, бiрақ тəжiрибе топтастыру механизмдерiнiң қызметiнде үлкен роль ойнағандықтан, ол есте қалдыру, бекiту жəне қайта жаңғырту үшiн қажеттi естiң ерекше формасы ретiнде қысқа мерзiмдi ес деп танылған. Бұл ес түрi, жоғарыда көрсеткенiмiздей, материалды аз уақыт аралығында ғана сақтау мүмкiншiлiгiне ие.

## Дереккөздер

Санат:Жантану
Каподистрия атындағы Афина ұлттық университеті

**Каподистрия атындағы Афина ұлттық университеті **(грек. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), көбінесе жай ғана **Афина университеті** деп аталады — 1837 жылы құрылған Грекияның тұңғыш университеті. Қазіргі таңда көлемі жағынан Аристотель университетінен кейін 2 орынды алады.

## Тарихы
left|thumb
Афина Университеті 1837 жылы 3 мамырда архитектор Стаматис Клеантис арқылы құрылған . Ол Грекияда бірінші университет болып қана қоймай, сондай ақ Балқанда және шығыс жерорта теңізінде де 4 факультеті бар еді: теология. құқық, медецина және өнер (математика мен қолданбалы ғылымдарды қоса) . 120 студентке 33 профессор сабақ берген. 

Университет Грецияның бірінші прездинтінің Иоанна Каподистри атына жарияланбай тұрып ,  Оттона университеті ретінде танымал болған -  Оттона Баварскоалғашқы королі. 

Университеттін структуралық үлкен өзгересі 1904 жылы орналды, осы кезде факультет екі факультетке бөлінді: өнер және ғылым. Соңғысы математика және физика кафедраларын қосқан, сондай ақ фармация мектебін қамтыды. 1919 жылы химия кафедрасы құрылды, ал формация мектебі формация кафедрасына айналды. 

1895 пен 1911 жылдар арасында университет жылына орта есеппен мынның астам студендтерді қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін университетте алғаш рет 2000 студент болды. Осылай, қабылдау емтихандары да пайда болды, 1927 -1928 жылдар арасында барлық факультеттерде емтихандар жүргізілді. 

## Университет құрылымы

### Теология институты
* Теология факультеті
* Әлеуметтік теология факультеті

### Философия факультеті
* Философия , педагогика және психология факультеті
* Тарих және археология факультеті
* Филология факультеті
* Ағылшын филологиясы кафедрасы
* Француз филология кафедрасы
* Неміс филологиясы кафедрасы
* Факультет Italo- испан Филология
* Түрік филологиясы кафедрасы
* Театр Өнер бөлімі
* Музыкалық өнер факультеті
* Славян филология кафедрасы

### Медицина институты
* Медицина факультеті
* Стоматология факультеті
* Фармацевтикалық факультеті
* Мейірбике ісі кафедрасы
[thumb|250x250px| ''Номики'' ([Грек тілі|греч. Νομική Σχολή) ретінде танымал құқық институиының ғимараты]]

## Ғалымдар
* Георгиос Склавунос
* Лука Кацели
* Шандор фон Кораний
* Михаил Стасинопулос
* Йоргос Каминис
* Ласкарев, Владимир Дмитриевич

## Танымал түлектері
* Харилаос Трикупис
* Элефтериос Венизелос
* Одисеас Элитис
* Стратис Миривилис
* Константинос Караманлис
* Костас Караманлис
* Теодорос Ангелопулос
* Костас Варналис
* Георгиос Папаниколау
* Константинос Мицотакис
* Ксенофон Золотас
* Георгиос Папандреу (старший)
* Дора Бакоянни
* Каролос Папульяс
* Иероним II
* Костас Варналис
* Леонидас Зервас
* Емилиан (Вафидис)

## Меценаттары
* Димитриос Платигенис

## Сыртқы сілтемелер
www.uoa.gr Ресми сайты 



Санат:Алфавит бойынша университеттер
Ұзақ мерзiмдi жады

**Ұзақ мерзiмдi жады** — материалды жадыда сақтау ұзақтығына қарай жадта сақтау жүйесiнiң маңызды да əрi күрделi түрi.

Баршаға белгiлiдей, осы мезетте болған оқиға мен атам заманда жүз берген тарихи жағдайларды есте сақтаудың арасында айтарлықтай өзгешелiк бар. 2 жады жүйесiнiң қамту аймағы өте шектелген: бiрiншiсi шағын уақытқа жұмыс iстесе, екiншiсi материалдың кiшi бiр бөлiгiн ғана ұстап қалуға қабiлеттi. Ал ұзақ мерзiмдi жадының уақыты да, қамту көлемi де шексiз. Бiрнеше минуттан артық сақталғанның бəрi ұзақ мерзiмдi еске кiредi.

Ұзақ мерзiмдi жадыға байланысты қиыншылық бұл санадағы ақпаратты iздестiрiп, таңдап, қажеттiсiн таба бiлу. Ал есiмiздегi мəлiметтiң көптiгi соншалықты, оны санмен айғақтау мүмкiн емес. Солай болса да, сана қорымыздан қажеттi дерек дер кезiнде шыға келетiнiне таңданбасқа болмайды.

Бiрақ ұзақ мерзiмдi жадының да аймақ көлемiнiң шегi барын мойындамасқа болмайды, себебi ол өлшем мимен байланысты. Ғылымда дəлелденгендей, ми 10 млрд. нейроннан тұрады, ал əрбiр нейрон аса көп санды ақпарат сақтауға қабiлеттi. Бiрақ əрбiр жеке адам миiнiң есте қалдырып, сақтау мүмкiндiгi оның биологиялық, əлеуметтiк дамуына тəуелдi.

## Дереккөздер

Санат:Жады
Есенаман Қадырғалиев

Қадырғалиев Есенаман  (1937 жылы Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы, Ханкөл ауылында дүниеге келген, 2014 жылы сонда қайтыс болған). 1952 жылы Интернационал  7- жылдық мектебін бітіреді.1952 жылдың күзінде Орал механизаторлар курсын (6 ай) бітіріп шығады.Сол жылы Профсоюз  қатарына кіреді.1953 жылдың жазында өз ауылына келіп трактор рульіне отырып, 1955 жылға дейін тракторшы болып қызымет атқарады. 1958 жылы «Участнику уборки  урожая на целине» медалымен наградталған.
1956-57 жылдар арасында көмекші бригадир болып жұмыс жасады.1955 жылы Ленин комсомолы қатарына кіреді.1957 жылдан бастап 1981 жылдың қазан айына дейін трактор бригадасының бригадирі болып жұмыс жасады.1981 жылдың қазан айынан бастап Қоскөл совхозы №3 фермасында ферма меңгерушісі болып 2 жыл жұмыс атқарады.Содан кейін қайтадан өз жұмысына оралды.1965 жылдың желтоқсан айында партия қатарына кіреді.
Аудандық ХХVІІІ – ХХІХ – ХХХ – шы партия конференциясының және облысытық ХХІІІ – ХХІV партия конференциясының делегаты болып сайланады.Аудандық ХХІХ – партия конференциясында Қазақстан Коммунистік партиясы Қаратөбе аудандық комитетінің мүшесі болып бекітіледі.2-3 рет Қоскөл селолық советінің депутаты болып сайланады.1970 жылдың 24-ші наурызында “Лениннің туғанына 100 жыл толу қарсаңында Еңбекте үздік шыққаны үшін” мерекелік медалымен наградталады.
1971 жылы 18 мамырда “Құрмет белгісі” орденімен, 1979 жылы ”Социалистік жарыстың жеңімпазы” белгісімен наградталды. Бірнеше рет облыстық, аудандық, совхоз пртия ұйымдарының құрмет грамоталарымен   мараппатталады.1980 жылы Москваға Бүкіл Одақтық ауыл шаруашылық көрмесіне барды. 1982 жылы  «СССР- ге 60 жыл» медалымен,
1990 жылы  «Ударник двенадцатой пятилетки» медалымен  марапатталған.1989 жылдың міндеттемедегі  53000 центнер табиғи шөп дайындаудың орнына 86 000 центнер шөп дайындап, оның 90%- ін І класқа жеткізгені үшін сол жылы көптеген марапаттауларға ие болған.
1991 жылы 23-ші сәуірде  ”Ленин орденімен” наградталады.1993жылы “Қаратөбе ауданының құрметті азаматы” және 1995 жылы ”Қазақстанның азаматы” деген құрметті атақтар алады. 1992 жылы еңбек демалысына шықты.1997 жылы қаңтар айынан бастап Ханкөл ауылы Жусандыой шаруашылығынан бөлініп өз алдына ”Ханкөл өндірістік Кооперативі” болып ұйымдасқаннан кейін халықтың қалауы бойынша бригадир болып сайланды.
Жетістіктері:
1991 жылы  міндеттемедегі 50 центнер табиғи шөптің  орнына 60 000 центнер табиғи шөп  дайындағаны үшін 
1991 жылы  24 маусымнан 8- ші шілдеге дейінгі  екі апталық тапсырманы  115%- ке  орындаған
1989 жылы  17 шілде мен 31 шілде аралығында  аудандағы фермалар арасында  жеңімпаз  атанған
1987 жылғы социалистік жарыстың жеңімпазы
jpeg|fff|200px|
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Қазыбек Дәулетбекұлы Байболов

**Байболов Қазыбек Дәулетбекұлы** (7.9.1933, Петропавл қаласы — 25.3.1994, Алматы) — хоккейші, допты хоккейден спорт шебері (1958). Алматының СКИФ, “Буревестник”, “Динамо” командаларының құрамында ойнаған. Спорттың осы түрінен КСРО чемпионатының 4 мәрте қола, 5 мәрте күміс жүлдегері және чемпионы (1977) атанды. Қазіргі Қазақ спорт және туризм академиясы футбол-хоккей кафедрасының доценті, меңгерушісі (1972—1994), 1978 жылдан “Динамо” командасының аға жаттықтырушысы болды. Допты хоккейден бірқатар спорт шеберін (В. Бочков, В. Панев, Ю. Варзин, М. Жексенбеков, А. Сәрсекеев, Л. Лобачев, Г. Любченко, С. Шаймерденов, Е. Агуреев, т.б.) даярлап шығарды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан допты хоккейшілері
Санат:Алфавит бойынша допты хоккейшілер
Урожайный совхозы

**Урожайный совхозы** - Қарағанды облысы, Нұра ауданында 1961 жылы құрылаған. Орта мекені - Майоровка поселкесі.

Негізгі өндірісі астық өндіру болып табылады, ал оған қосымша сүт алу бағытындағы ірі қара шаруашылығы. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жердің жалпы ауданы 36020 га, оның 17862 га-сы жыртылған. Шаруашылықта 100 трактор, 71 астық комбайны, т.б техника, 3110 ірі қара, оның ішінде 934-і сауын сиыр, 136 жылқы, 1925 шошқа бар. 11-ш3 бесжылдыққа орта есеппен жылына 15,4 мың т астық, 2178 т сүт, 474 т ет өндіріліп, мемлекетке 8,2 мың т астық, 1980 т сүт, 349 т ет өндіріп, өткізді. 
Әр сауын сиырдан 1975 кг cүт сауылды. Ауыл шаруашылығың жылдық өнім мөлшері - 2,6 млн соманы құрайды. Совхозда орта мектеп, балалар бақшасы, клуб, асхан және т.б мәдени тұрмыстық қызмет көрсету органдары жұмыс істеген. 76 адамы КСРО орденімен және медальдарымен, оның ішінде үшеуі Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР-ы совхоздары
Түбітті ешкі

**Түбітті ешкі** - узақ уақыт сұрыптап, халықтық селекция әдісімен шығарылған ешкі. Түбітті ешкі әр түсті болып келеді. 

Ешкісі күзде орта есеппен 44-45 кг, көктемде 36-38 кг, текесі күзде 70-75, көктемде 55-65 кг-да дейін тартады. Ешкісінен 120-350 г, текесінен 580-610 г түбіт алуға болады. Түбітің талшығы басқа ешкі тұқымдастарынан ұзындау, яғни орташа есеппен 5-7 см және жіңішкелігі 14,7 мкм. 18-20 айлығында ғана шағылысқа түсіріледі. 100 ешкіден 130-140 лақ алынады. Түбітті ешкі Ресейде Орынбор облысында ғана өсіріледі. Қазақстанда өте аз, басқа ешкі тұқымдарымен будандастыру үшін пайдаланылады. Тұқым жақсарту жұмысымен Қазақ қой шаруашылығы технологиясы ғылыми зерттеу институты айналысуда.

## Дереккөздер

Санат:Ешкі тұқымдары
Үшкіржеміс жидесі

**Үшкіржеміс жидесі** () – Жиде тұқымдасына жататын ағаштың бір түрі. Бұта түрлері де бар. Шығыс Қазақстанда жиде орманды жерлерден басқа барлық жерлерде өседі. 

Үшкіржеміс жидесі – жапырақ тастайтын ағаш, ұзындығы 3-15 м жетеді, қызғылт-қоңыр қабықты және бұталары тікенді тырбия жайылған. Күміс түсті ұзынша кезек орналасқан жапырақтарының ұзындығы 4,5 см, ені 1,5 см болады. Гүлі қос жынысты, ұсақ, хошиісті, жапырақ бауырына 1-3 жерден орналасады. Жемісі сүйекті жұмыртқатәріздес, шамамен ұзындығы 1 см, сарғыш не қызғылт, ұн тәріздес ұнтақты. Тау бауырында, тегіс далада, құмды далада, көл мен өзендердің арасындағы тоғайда өседі. Жиде әсемдік өсімдіктер қатарына жатады. Жида мамыр-маусымда гүлдейді, жемісі тамыз-қыркүйекте піседі. Жиденің жемісі өте шірнелі. Үшкіржеміс жиде тұқымынан, тамыр өскінінен немесе тамыртүбінен көбейеді. Жемісі – жалған сүйек, сырты ұнтақты жұмсақ қабықпен жабылған, түсі қызғылттау, бірақ қоңыр қабыршақпен жабылғаннан кейін күлгін көрінеді. Оны жеуге болады. Ресурстық пайдасы: топырақты бекітуге, құм көшкінін тоқтатуға, ағаш алуға, тамаққа, дәрілікке пайдалануға және шырынын алуға болады.

## Синонимдар
* 
* 
* 
* 
* 
*  nom. illeg.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  nom. illeg.
* 

## Дереккөздер

Санат:Жиделер
Тұрғын үй кооперациясы

**Тұрғын үй құрылыс кооперациясы** - кооперацияның бір түрі, халықтың өз қаржыларына және мемлекеттік несие алу арқылы тұрғын үй салу және оны пайдалану үшін ерікті түрде жаппай бірігуі. 

Тұрғын үй құрылыс кооперативтері қалада, қалашықта, ауылдық округте, ауданда поселкелерде азаматтардың тұрғылықты мекеніне байланысты қалалық, аудандық, халық депутаттарының органдары атқару комитеттерінің тұрғын үй коммуналдық органдардың жұмыс орындары кәсіпорындар, мекемелер мен ұйымдарда, бұрындары совхоз, колхозда және т.б ауылдық жерлерде орналасқан мемлекеттік кәсіпорындарда, жергілікті органдарда ұйымдастырылған.

## Дереккөздер

Санат:Кооперативтер
Тұзбұршақ

**Тұзбұршақ** () - Қызылқұйрық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда оның барлық өңірінде тараған он түрі кездеседі. 

Сор және сортаң топырақты жерлерде өседі. Биіктігі 5-50 см. Сабағы түзу, түбінен бастап тырбия бұтақталған, тықыр, кейде түкті болып келген. Жапырағы таспа пішіндес, кезектесіп немесе қарама қарсы орналасқан. Гүлі қос жынысты, жапырақ қолтығына орналасқан, гүлшоғыры масақ, жемісі дәнек. Сібір тұзбұршағы () - күзге қарай саны көбейетін түйе азығы.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Ілбіс Шегуй қаған

**Ілбіс Шегуй қаған** — 642 жылдан 650 жылға дейін билік еткен Батыс Түрік қағанатының қағаны.

## Басқаруы
Қаған ең алдымен Чанъаньға елшілер жіберді, одан кейін Юкукқа шабуыл жасады. Юкук Байшуйху қамалынында қоршауда қалды. Көп ұзамай Юкук Тоқарстанға кетті. Ал Ілбіс Чанъаньға сый жіберіп, некелесу жайын сұрады. Император Тан еліне: Қотан, Қашғар, Чжуцзюйбо және Цун-лин қалаларын беруді талап етті. Қаған мұндай шарттан бас тартты.
646 жылы қаған Ашина Хелу көтеріліске шықты деп ойлап, оған қарсы қол аттандырды. Шығыс Түркістанда расымен де көтеріліс болған еді. Алайда көтеріліске Хелудің қатысы жоқ болатын. Хелу Тан еліне қашып кетті де, біраз уақыт Тан әскерінде қызмет етті. Ол түрік жасағына басшылық жасады. 649 жылы ол өз ордасын жиып, тан гвардиясынан ұлын алдыртып, қағанаттың шекарасына жақындады. Түріктердің көпшілігі Хэлуге қосылды. Ашина Хэлу шайқаста Ілбісті жеңіп, өлтірді.
## Тағы қараңыз

Санат:Батыс Түркі қағанатының билеушілері
Трудовой пахарь колхозы

**Трудовой пахарь колхозы** - қазіргі Жамбыл қаласы, Свердлов ауданында 1929 жылы құрылған. Орталық мекені Ақжар ауылы. Негізгі өндірісі қант қызылшасын өсіру және оған қосымша кәсіп сүт алу бағытындағы ірі қара және қой шаруашылығы. Ауыл шаруашылығына пайдаланатын жер ауданы 153 509 га, оның 8820 га-сы жыртылған. Шаруашылықта 95 трактор, 24 астық және қызылша комбайны, 78 жүк автомобилі т,б техника, 4002 ірі қара, оның ішінде 1100-і сауын сиыр,   1120 жылқы, 40.1 қой бар. 11 бесжылдыққа орта есеппен жылына 8 т астық, 23,4 мың т қант қызылшасын, 3764 т сүт, 755 т ет, 137 т жүн өндіріп, мемлекетке 3,7 мың т астық,  23,4 мың т қант қызылшасын,  3460 т сүт,  637 т ет, 127 т жүн өткізді. Егілген 1104 га қант қызылшасының әр га-cынан 212 ц-ден түсім алынды. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім мөлшері, орташа жылдық 4,9 млн соманы құрайды. Колхозда екі мектеп, үш балалар бақшасы, мәдениет үйі, кинотеатр және т.б мәдени тұрмыстық қызмет көрсету органдары бар. Колхоздың 75 адамы СССР орденімен және медальдарымен, ал оның ішіндегі төртеуі Ленин орденімен марапатталған. Колхозды Социалистік Еңбек Ері А.Л Нахмачов басқарған. Колхоз 1971 жылы Қазан революциясы орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Трудовик колхозы

**Трудовик колхозы** - Жамбыл қаласы, Қордай ауданында 1935 жылы құрылған колхоз. Орталық мекені Кимшиш ауылы. Негізі өндірістік бағыты - қант қызылшасын өсіру, оған қосымша сүт алу бағытындағы ірі қара және қой шаруашылығымен айналысады. Ауыл шаруашылығына пайдаланатын жерінің жалпы ауданы 47 963 га, оның 7237 га-сы жыртылған. Шаруашылықта 91 трактор, 69 жүк автомобилі, 20 астық, 8 қызылша комбайны, т.б техника,3628  ірі қара ,оның ішінде 1100-і сауын сиыр, 3650 шошқа, 753 жылқы, 35 мың қой мен ешкі бар. 11 бесжылдықта орта есеппен, жылына 7,9 мың т астық, 13,8 мың т ет, 130 т жүн өндіріп, мемлекетке 3,3 мың т астық, 13,8  мың т қант қызылшасын, 1862 т сүт, 848  т ет, 130 т жүн өткізді. Егілген 540 га қант қызылшасының әр гектарынан 254,6 ц-ден түсім алған. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім мөлшері, орташа жылдық есеппен 4,8 млн соманы құраған. Колхозда екі мектеп, үш балалар бақшасы, үш клуб және т.б мәдени тұрмыстық қызмет көрсету органдары бар. 39 адамы СССР ордендерімен және медальдармен, оның ішінде бесеуі Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР-ы совхоздары
Төртінші бесжылдық жоспар

**Төртінші бесжылдық жоспар** - (1946- 50 жылдар) КСРО халық шаруашылығын қалпына келтіру және дамытудың бесжылдық жоспары туралы заңға сәйкес келетін, ҚазССР Жоғарғы Советінің 9-сессиясында, яғни 1946 жылы қабылданды. Бұл бесжылдық жоспар бойынша республиканың халық шаруашылығын дамытуға 8,8 млрд сом мөлшерінде күрделі қаржы бөлінгенді. Қара металлургия мықтап өркендеді. Түсті металлургияны өркендетуге ерекше көңіл бөлінді. Өскеменде қорғасын мырыш комбинаты салынды. Балқаш мыс қорыту зауытының қуатын арттыру жұмыстары жүргізілді. Текелі мыс қорыту зауытының екінші кезегі тіске қосылды. 6 жаңа шахта табылып, қопарылды. 
Жалпылай айтқанда, аталмыш бесжылдықта СССР - да өнеркәсіп өнімі 1,7 есе өсті. Автомобиль жолдары кеңейді. Автомобильмен жүк тасу көбейді. 1940 жылғымен салыстырғанда, автомобиль саласы 1,9 есе артты. Қызметкерлер мен жұмысшылардың орташа айлық жалақысы екі есеге өсті. Ауыл шаруашылығы интенсивті дамыды. Өнеркәсіп және аграрлық өнім саны артты, осының арқасында азық түлік бағасы едәуір төмендеді. Ауруханалардың мектептердің саны артты.

## Міндеттері
* Соғыстан зардап шеккен халық шаруашылығын қалпына келтіру
* Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының алдындағы дәрежесіне дейін жеткізу
* Жалпылай, экономика саласын өркендету.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тарихы
Тораңғылысай қорықшасы

**Тораңғылысай мемлекеттік қорықшасы** – қырғауыл, құм қоян және жабайы шошқа санын қалпына келтіріп, одан әрі көбейту мақсатымен 10 жылға арналып, 1978 жылы құрылған. Облыстық мәні бар. 

## Географиялық орны мен жер бедері
Қызылорда облысы Сырдария ауданының 17,9 мың га жерін алып жатыр. Жаңадария өзенінің оң жақ жағалауындағы шөл өңірде орналасқан. Жер бедері көсілген жазық, орта шенінде бірен саран құм төбелер кездеседі. Жағалауын қамыс, қоға, қияқ басқан кішігірім өзен көлдер ағып өтеді. 

## Флорасы мен фаунасы
Құмда сексеуіл өте тығыз өскен. Жаңадария өзенін бойлай қына, тал, терек, тораңғыдан тұратын тізбекті орман және тоғай өскен. Қорықшада жоғарыда аталған аңдардан басқа борсық, түлкі, қарсақ мекендейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қызылорда облысы географиясы
(1566) Икар

**(1566) Икар** (көне грек – Ἴκαρος) — қатты созылған орбитасымен сипатталатын және аполлон тобына жататын Жер шары маңындағы кішкентай астероид. Оны 1949 жылдың 27 маусымында АҚШ-тағы Паломарс обсерваториясында неміс астрономы Вальтер Баад ашты және аты Икардың (ерекше өлімімен танымал болған көне грек мифологияның кейіпкері) құрметіне қойылған.

 
1566 Icarus orbit on 01 Jan 2009.gif 
Орбита астероида 1566 (наклон).png 
Орбита астероида 1566 (плоскость).png 


## Орбиталық мінездемелер
Астереоид орбитаның жоғары эксцентриситетіне (аспап бөлшегінің айналу осі мен оның ортасы арасындағы қашықтық) ие, шамамен 0,83. Соның әсерінен орбитада қозғалу үрдісінде ол Күннен біршама алыстап, жер тобындағы барлық планеталардың орбитасымен қиылысады. Солай, Икар - Меркурий орбитасының ішімен өз орбитасының перигелиясына кіріп, Күнге 28,5 млн км қашықтыққа жақындау арқылы өз есімін ақтайды. Күнге осындай қашықтыққа жақындау кезінде Икар астероидының бет жағы 600°C температурадан астам көтеріледі.
 
1949 және 1968 жылдар аралығында Икар Меркурий планетасына қатты жақындағаны соншалық, тіпті, Меркурий өзінің гравитациондық жазықтығымен астероидтың орбитасын өзгертіп жібереді. 1968 жылы австралилық астраномдардың есептеуі бойынша, Икардың Жерге жақындауына байланысты сол жылы астероид Үнді мұхиты африка жағалауына құлап, опырылуы мүмкін еді. Бақытқа орай, бұл есептеулер ақталмады. Себебі астероид 6,34 млн км қашықтықта Жер планетасының жанынан өтіп кетті. Алайда, Икар Жерге құлаған жағдайда, соқтығыс энергиясы 100 Мт тротилді эквивалентке сайма-сай болар еді. 
 
Икар астероиды Жерге әрбір 9, 19, 38 жыл сайын жақындайды. Соңғының алдында астероид 1996 жылы 15,1 млн км қашықтықта Жерге жақындады. Ең соңғы рет астероид 2015 жылдың 16 маусымында астероид Жерден 8,1 млн км қашықтықта ұшып кету керек болатын. Сол жылы Икар Атлант мұхиты Еуропа мен Солтүстік Американың ортасына құлауы мүмкін еді. Онда Жердің бестен бір бөлігі өліп кетер еді. Келесі жолы астероид Жерге 6,5 млн км қашықтықта 2090 жылдың 14 маусымында жақындайды.
 
## Жобасы
1967 жылдың көктемінде студенттердің алдында Массачусет технологиялық институттың профессорына болып қалуы ақиқат Икар астероидымен соғысуды жоятын жоба құрастыру тапсырылды. Ол жобаның аты Икар жобасы деп аталды. Бұл жоба туралы алғашқы хабарламалар 1967 жылдың маусымында Time журналында, ал ең үздік хабарламалар бір жыл өткен соң кітап ретінде жарияланды. Берілген жұмыстар голливудтық продюсерлерді 
 
## Мәдениетте
* Аспан шақырады (1959) атты кеңестік ғылыми-фантастикалық фильмде өңірінде (борт) американдықтар бар кеңестік құтқарушы экспедиция тобы Икар астероидына апаттық қону жасайды. Оларға Жерден көмектескісі келеді.
* Американдық жазушы Артур Кларк 1960 жылы космокардың бұзылуына байланысты Күнді зерттеу экспедициясының қатысушысы - Шеррард астероидқа қонғаны және астероидтың жағдайлары туралы Икардағы жаз атты ғылыми-фантастикалық әңгіме жазады.

## Дереккөздер

Санат:Астероидтар
Тоқты қорықшасы

**Тоқты мемлекеттік қорықшасы** – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы мемлекеттік жер қорығы, 10 жылға арналып 1982 жылы құрылған. Облыстық мәні бар. 

## Жер бедері
Аумағы 187 мың га алып жатыр. Қорықша негізінен Көксуат өзенінің аңғары қақ бөлген Жоңғар Алатауы сілемдерінен (Күнгей, Тастау) тұрады. 

## Флорасы
Қорықшада жусан, жабайы шие, итмұрын, үшқат, зерек жиі кезедседі. Қаулап өскен тау шалғыны, теңіз деңгейінен 100 м тереңдікте жатып, 2500 м биіктіктегі Тянь-Шань шыршасы мен сібір майқарағайымен ұласқан. Осы арадағы шатқалда көктерек пен тал аралас ормандар болды. Субальпі және альпі белдеулерінде алуан түрлі шөп өседі. 

## Фаунасы
Қызыл кітапқа енгізілген арқар, қарақұйрық, қоңыр аю, барыс, ұлар, қылқұйрық, дуадақ сияқты аң құстармен қатар марал, елік, таутеке, жабайы шошқа, сусар, күзен, ақ тышқан, шіл, құр, тұйғын, кекілік мекендейді. Қорықшада табиғат қорғауымен қатар, аң құс есепке алынып, күз бен қыста оларға қосымша жем беріледі, жыртқыш жануар лар жойылып отырады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Жетісу облысы географиясы
Ғабиден Мұстафин кенті

**Ғабиден Мұстафин** (2002 жылға дейін *Токаревка*) — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы кент.

## Географиясы
Нұра өзенінің оң жағын ала, Самарқан және Тұзды бөгендерінің аралығында, аудан орталығы – Ботақара кентінен солтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Кәсіпорындары мен инфрақұрылымы
Ауылда ауыл шаруашылығы техникалық бірлестігі, тұрмыс қажетін өтеу комбинаттары т.б шағын кәсіпорындар жұыс істейді. Сонымен қатар, орта, сегізжылдық, музыка мектептері, аудандық мәдениет үйі, кинотеатр, аптека, екі клуб, аудан ауруханалары, емхана, санэпидстанция бар. Ертіс-Қарағанды каналы суының келуіне байланысты бұл өңірде көкөніс, бау бақша егу және сүт-етті мал ұстай бағытындағы шаруашылық дамиды.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
(10797) Гваталема

***(10797) Гваталема*** () — 1992 жылдың 4 наурыз күні Ла-Силья обсерваториясында американдық астроном Эрик Эльстомашқан астероид. Орталық Америкада орналасқан елдің құрметіне қойылған.

## Дереккөздер

Санат:Астероидтар
(108) Гекуба

***(108) Гекуба*** (көне грек Ἑκάβη) — ашық спектрлік S сыныбына жататын басты белдеудің үлкен астероиды. Астероидтың орбитасы Гигей тұқымдастарының орбиталарына жақын орналасса да, оның құрамына кірмейді. Себебі (10) Гигеяның құрамы С сыныбының қара астероидына жатса, (108) Гекубаның құрамы силикатты болып табылады.
 
Астероидтың температурасы 81 К-дан 215 K-ге дейін өзгере алады (192°C-дан (-58) °C-ға дейін).

Оны Дюссельдорф обсерваториясында неміс ғалымы Роберт Лютер 1869 жылы 2 сәуірде ашқан болатын. Астероидтың аты көне грек мифологиясына байланысты Приама патшаның әйелі Гекубаға байланысты қойылған.
left|thumb|599x599px|Гекуба астероидының орбитасы

Санат:Алфавит бойынша астероидтар
Түлкібас

**Түлкібас** — Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы кент, Түлкібас кенттік әкімдігінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тұрар Рысқұлов ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.

## Халқы

## Галерея

Түлкібас ж.д.станция 20210806 145238.jpg|темір жол стансасы
Түлкібас 20210806 145231.jpg|станса
Түлкібас перрон 20210806 145250.jpg|станса


## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
Спаргапиф

**Спаргапиф** () — скиф патшасы. Геродот Ұлы Скифияның патшалар династиясын Спаргапифтен бастайды, ол Ликаның әкесі, әрі Гнурдың атасы. Геродоттың династияны Спаргапифтен бастағанына сүйене отырып, скифтердің б.з.б 585 жылғы Кавказ бен Кубаньнан Қара теңіз аумағына қарай көшін осы Спаргапиф басқарды деп тұжырымдауға болады. Спаргапиф есімді оның аттасы агафирстердің патшасы болған, ол Ариапифты өлтірген, ал оған ұқсас есімге — массагеттердің патшайымы Томиристың ұлы Спаргапис ие болған..

## Дереккөздер

Санат:Скиф патшалары
Жұмырбас лақса

**Лақса жұмырбас ** () – астралылар тұқымдасының лақса туысына жататын көпжылдық өсімдік.
Қазақстанда бұл өсімдік құмды шөлді далаларда тау белдеулері мен тастақты беткейлерінде, шалғындықтар мен бұта-тоғайлардың арасын қалайды. Биік, мықты сабағымен ерекшеленеді, сабағының үстіңгі жағы ақшыл келеді. Сабағы тік өседі, жапырақ тақтасының жиектері терең ойықталған, тікенекті, астыңғы жағы жұмсақ, қалың түкті, кей түрі безді түкті келеді. Лақсаның басқа туыстардан ерекшелігі – себеті бір ғана гүлден тұрады. Олардың бірнешеуі топтанып сабағы мен бұтақтарының ұшында шоғырбас гүлшоғырын құрайды. Себетінің сыртын 3-5 қатардан құралған тікенекті, жарғақты орама жапырақтарқоршайды. Гүлі қос жынысты, түбі түтікше түтікшн тәрізді біріккен ақ немесе көгілдір түсті, 5 күлтесі, жіпшелері түтікшеге біріккен 5 аталық, аузы қос тілімді аналығы болады. Тостағанша жапырақшасы түрін өзгертіп үлпекке айналған. Ол айдарша жемісінің ұшында орналасқан, желмен ұшып кеңірек таралуына жағдай туғызды. Лақса жұмырбас маусым-шілде айларында гүлдеп, шілде-тамыз айларында жеміс береді. Жемісі ірі қақырмайтын қырлы, түкті, айдаршалы тұқымша болады. Лақса жұмырбас улы өсімдік, мал жемейді. Тұқымында 28 пайыздай тез кебетін май болады, ол техникада қолданылады. Лақса жұмырбас сирек кездесетін өсімдік, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Қазақстан флорасы
Алтай шырышы

**Алтай шырышы** () – шырыштар тұқымдасының шырыш туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік.

Қазақстанда Алтай шырышының 193 түрі бар, негізінен, тау сайларында, құмайт топырақты шөлдерде кездеседі. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Бұлардың биіктігі 30-130 см, кейде 2 м дейін жетеді. Тамыры ұршық пішіндес, етжеңді. Жапырағы түп жағында, ұзын, сызықты үшқырлы қандауыр пішіндес. Сабағында жапырақ болмайды, оған көп гүлді шашаққа айналған гүл-шоғыры орналасқан. Гүлі қос жынысты, ақ, қызғылт, қызыл, сары несұрғылт түсті. Гүлтұғыры жапырақтарынан едәуір биік. Гүлсерігі қоңырау тәрізді, аталығының саны алтау,  жатыны 3 ұялы. Мамыр-шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі қорапша. Қорапшасы шар тәрізді тегіс не қатпарлы, үш ұялы болады. Әсем де шірнелі өсімдік. Тамырында декстрин бар, одан желім алынады, жапырақтарынан бояу  да алынады. Олардың жапырағын көк кезінде және тамырын жас кезінде қайнатса жеуге жарайды. Алтай шырышы негізінен тау етегінде, тастақты қыраттарда, орман алаңқайларында, құмдауыт далаларда 3500 м биіктікке дейін өседі.

## Дереккөздер

Санат:Шырыштар
Санат:Азия флорасы
Санат:Қазақстан флорасы
Флэш (DC Comics)

**Флэш** ( — Жарқыл немесе Найзағай) — DC Comics комикс компаниясының бірнеше кейіпкерлерінің бірі. Жобаны жасаған автор Гарднер Фокс, ал сүретші Гарри Лэмперт.  Flash Comics № 1 (қаңтар 1940) шығарылымында пайда болды.

Флэштің жылдамдығы жарық жылдамдығынан бірнеше есе үлкен және қарапайым адамнан тыс рефлекстерге ие, сондықтан бұл кейбір кездерде физика заңдылығын бұзады. Осы уақытқа дейін Флэш атымен кино және комикс саласына шыққан төрт кейіпкер болған. Олар: Джей Гаррик (1940 жыл - қазіргі уақытқа дейін), Барри Аллен (1956 -1985, 2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін), Уолли Уэст (1986 - 2006, 2009 жылдан қазіргі уақытқа дейін), Барт Аллен (2006 - 2007, 2009 жылдан қазіргі уақытқа дейін). Флэш атты кейіпкер жарыққа шықпас бұрын Барт Аллен және Уолли Уэст сол кездегі Флэштің Кид-Флэш атты көшірмесі болған. Флэштің ісін жалғастырған, екінші Флэш болып саналатын Барри Аллен, Комикстағы Күміс Ғасырдың бірінші суперқаһарманы болып саналады. Ол әлі де DC Comics компаниясың әйгілі қаһармандардың бірі. Флэштің әрбір версиясы асып кеткенде DC Comics компаниясының үш басты командалардың бірінде болған: Американың Әділдік Қоғамы, Әділдік лигасы немесе Жас Титандары. Уолли Уэст жақында Әділдік Лигасына қайта қосылды ал Барри Аллен Final Crisis сериясында қайта тірілді. Барри Алленнің версиясы (Уолли Уэст элементтерімен) 1990 жылғы сериалдарда көрсетілген. Оның рөлін Джон Уэсли Шипп орындаған. Уолли Уэст (көптеген Барри Аллен сипаттамаларымен) "Әділдік Лигасы" мультсериалында пайда болды. Флэш бірнеше Жасыл Шам атты қаһармандардың жақын досы болған. Ең байқалатын достық Джей Гаррик және Алан Скотт арасында(Алтын Ғасырдың Жасыл Шамы ), Барри Аллен және Хэл Джордан арасында (Күміс Ғасырдың Жасыл Шамы), Уолли Уэст және Кайл Райнер арасында (қазіргі уақыттың Жасыл Шамы) және Хэл Джордан мен Уолли Уэст арасында болған.

## Жариялау тарихы
### Алтын Ғасыр
Алғашқы рет Флэш Алтын Ғасырда пайда болды: Flash Comics № 1 1940 жылдың қаңтарында All-American Publications компаниясымен шығарылған(All-American Publications DC Comics компаниясын қурған үш компаниясының бірі ). Жазушы Гарднер Фокс және суретші Гарри Ламперт арқылы пайда болған бірінші Флэш - Джей Гаррик - колледж  студенті болған. Ол өзінің супержылдамдығын ауыр судың буларын иіскегенде алды.

### Күміс Ғасыр
1956 жылы DC Comics компаниясы суперқаһармандар туралы комикстарды жандандырды. Бұл Күміс Ғасырдың бастамасы болған. Бұрынғы кейіпкерлерді қайтару орнында  DC Comics компаниясы жаңа кейіпкерлерді енгізді оларды жаңа дәуірдің бейнесі болған.

## Дереккөздер

Санат:Кейіпкерлер
Санат:1940 жылы пайда болғандар
Санат:DC Comics
Санат:DC Comics кейіпкерлері
Санат:DC Comics суперқаһармандары
Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер
Санат:Комикс кейіпкерлері
Санат:1940 жылы пайда болған комикс кейіпкерлері
Ханьян Университеті

**Ханьян Университеті - **Оңтүстік Кореяда орналасқан** **жекеменшік ғылыми университет. Басты кампусы Сеулде, ал екінші Education Research Industry Cluster at Ansan немесе **ЕРИКА кампусы** Ансан қаласында орналасқан. Ханьян атауы Сеулдің сонау Чосан Династиясындағы көне атаы. Оның ұраны дәне білімдегі философиясы *Махаббат ақиқатта және әрекетте.*thumb|Ерика кампусының басты ғимараты|centre|155x155px
## Тарихы
thumb|Ансандағы Ханьян университеті|centreУниверситет 1939 жылы ұлттық инженериялық институт ретінде құрылды. Ол Кореяда сондай-ақ архитектура мен құрылыс инжинериялық алғаш мектеп ретінде орналды.

Ханьян Университетінде  инженериядан басқа да салалармен айналысатын желісінде 230 мыңнан астам студенті бар. 2009 жылы университеттің түлектерінің Кореяда жұмысқа тұру жағынан 4 орында, ал Кореяның үздік 100 компаниясы ретінде танымал болды.   Сол жылы École des Mines Париж компнисы Ханьян Университетін түлектердің CEO дәрежесін әлемнің үздік 500 компаниясының ішінен 89 орынға қойды.

## Дереккөздер
Жаңаталап (Сарысу ауданы)

**Жаңаталап** — Жамбыл облысы Сарысу ауданы, Жаңаталап ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңатас ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы елді мекендері
Шығыс Ғұн Империясы

**Шығыс Ғұн империясы** - б.з. 48 жылы ғұндар екіге бөлінген кезде құрылған мемлекет. Осы кезде шығыс ғұндарда билік басына Хуханьенің немересі Би келген болатын. Ол өзінің күшінің әлсіз екенін сезіп, солтүстік ғұндармен бірге Қытай жағына шығып соғысты. 50 жылы солтүстік ғұндармен болған шайқаста Би әскері жеңіліске ұшырады. Император оған Мэйцы уезіне (оңтүстік-шығыста қазіргі Моңғолия аумағының ішкі жағы) Сихэ аймағына көшуді бұйырады. 55 жылы тәңірқұт Би қайтыс болады. 
Шығыс ғұндардың жаңа билеушісі Сюень ел билеуде ешқандай талантымен көріне алмады. Сюеньнің орнына келген Тунтухэ тәңірқұт 93 жылы қайтыс болып, Анго тәңірқұт билікті қолына алды. 
Билікке келген соң Анго тәңірқұт шығыс ғұндардың өзіне достық ойламайтындығын сезініп, соғыста бағынған батыс ғұндарды өз жағына тарта бастады. Бұдан қатты қауіптенген Шығыс Ғұн қолбасшысы Шығы Қытай шекарасына қарай жылжиды. 
Қытайдың жергілікті билеуші өкілі Ду Чун Шығыны жақтап, императорға "Анго мұрагерді өлтірмекші болды" деп жала жабады. Император оған әскер беріп, тексеру жүргізуге жібереді. 94 жылы ол қытай әскерін бастап Анго ордасына қарай беттейді. Анго мұның жай тексеру емес екенін сезіп, далаға қарай шегініп кетеді. Оның жанына батыс және шығыс ғұндардың біразы топтасады.
Анго сатқын інісі Шығыны жазалау үшін жорыққа шығады, бірақ Шығы қытайдың Мансянчен деген қамалына барып тығылып үлгереді. Ду Чун шығыс ғұндарды әскеріне қосып алып, оның санын көбейткен соң, Ангоға шабуыл жасайды. Анго жағындағы шығыс ғұндар бұл жағдайдан зәре-құты қашып, Ду Чун жағына беріліп, Ангоны өлтіреді. Содан кейін Шығы билікке келеді. Бірақ батыс ғұндар түнде шығып, шабуыл жасайды. 
Шығының билігі кезінде оған қарсы көтеріліс басталды. Алайда қытайлардың көмегімен көтеріліс күшпен басылды. 89 жылы Шығы қайтыс болып, орнына інісі Тхан билікке келеді. 
142 - 215 жылдар аралығында шығыс ғұндар екіге бөлінді: бірі бірте-бірте солтүстікке қарай жылжыса, енді бір бөлігі мекендеген жерінде қалып қойды. Ғұндардың көп бөлігі сәнбилерге қосылып кетті. Ал көшпенді тұрмыс-салтты аңсағандары солтүстік көшпенді тайпаларға қосылды. Қытайлардың арасында қалған ғұндар түрі, мінез-құлқы жағынан қытайларға барған сайын жақындай берді. 
215 жылы шығыс ғұндар өз мемлекеттігінен айырыла бастады. Билеушісі Хучуцуань тұтқындалған соң, оларды енді жергілікті билеушісі басқаратын болды. Сөйтіп, Қытай империясы мен Ғұн империясының арасындағы 300 жылдай уақытқа созылған қырғын қытайлардың жеңісімен аяқталды.

Санат:Қазақстан тарихы
Теріскен (өсімдік)

**Теріскен** немесе **Крашенинниковия** () —  Қызылқұйрық тұқымдасының (Amaranthaceae) Алабұталар тармағына (Chenopodіaceaе) жататын бір үйлі шалабұта туысы. 

Қазақстанда екі түрі бар:
*  (Stschegl. ex Losinsk.) Grubov (1966) - Эверсман теріскені 
*  (L.) Gueldenst. (1772) - Мүйіз теріскені. Республиканың барлық өңірлерінде кездеседі. 

Далалы шөл және шөлейт жерлерде, тастақты, қиыршық тасты тау бөктерінде өседі. Шілде және қыркүйек айларында гүлдейді. Биіктігі 30-80 см. Сабағы бұтақтанған. Жапырағы қандауыр, эллипс пішіндес, оны түк басқан. Гүлі ұсақ, дара жынысты. Гүлшоғыры масақ. Жемісі дәнек. Оны әсіресе түйе сүйсініп жейді. Теріскеннің құрамында 18.9-19.6%сіңімді протеин, 23-25% жасунық , 2,7% май, 8-12% күл бар. 100 кг шөбінде 81,7-92,5%(жазда 48,9-52,4%, күзде 31,3-35,4%)азық өлшемі болады. Отын ретінде де пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Алабұталар
Санат:Азия флорасы
Санат:Қазақстан флорасы
Тоқта бек

**Тоқта Бек** - Тудур білге Шығынның ұлы. Ол ғасырда үш тайпалық меркіт одағының  Үдуд меркіт тайпасын басқарған. «Бек» атануымен бірге билікті өз қолына алды.  Тоқта бек 12-13 ғасырларда меркіттің өз Ордасын құрды. Сол кездегі оның әскері, негізінен, құралайды көзге атқан мергендерден құралған. Меркіттер мен моңғол тайпаларының арасынлда жалпы жақын туыстық байланыстар болса да, екі жақ өзара жиі жауласқан.  Екі елдің шайқасуынан 1153-1154 жылдары Меркіт батыры Алып Шиледудің қоңыраттардан айттырып алған келіншегін  Есугей баһадүрдің  тартып алуы себеп болды. Бұл оқиға кезінде меркіттердің жүрегің жаралап, кек алуға итермеледі. Содан жылы күзде меркіттер Темучиннің жаңа үйленген келіншегі Бөртені тартып алып, Есугей әулетін түгелдей  қаңғыртып қояды.

Санат:Қазақстан тарихы
Майндағы Франкфурт

**Франкфурт** ( ) — Гессен аумағының ең үлкен қаласы&nbsp;және &nbsp;көлемі бойынша Германияда бесінші орында орналасқан. Франкфурттың халық саны 700 мың адам.
2011 жылы Франкфурт Германияның қылмыстық астанасы болып саналды. Mercer Human Resource Consulting компанияның зерттеу бойынша Франкфурт өмір сүру құны бойынша Германияда екінші орын алып тұр,  ал әлемде қырық сегізінші орында.
## Шалу
Франкфурт 100 жылдар бойы Германияның қаржы орталығы болған, себебі осы қалада мықты банктардың саны өте көп. Франкфурт қаласының экономикасы үш негізгі бағыттан тұрады. Олар: қаржы, көлік және жәрмеңке қызметі. Франкфуртта 300-дей ұлттық және шетелдік банктер бар. 

## Халық
Сонымен қатар қалада этникалық неміс қоғамдастығынан басқа Түркияның, Италияның, Хорватияның, Сербияның, Польшаның, Грекияның, Марокконың, Босния және Герцеговинаның, Испанияның, Португалияның, Францияның, Жапонияның, АҚШ-тың, Австрияның, Үндістанның, Ұлыбританияның, Румынияның, Ауғанстанның, Ресейдің, Болгарияның, Ливанның мен Қытайдың қоғамдастықтары бар.

## Дереккөздер

Санат:Германия қалалары
Санат:Гессен елді мекендері
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Машат (Сайрам ауданы)

**Машат** — Түркістан облысы Сайрам ауданы, Жібек жолы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукент ауылынан шығысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы елді мекендері
Маятас

**Елді мекендер:**

* Маятас – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы ауыл.
* Маятас – Қостанай облысы, Арқалық қалалық әкімдігіне бағынысты Екідің ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2014 жылы таратылған.
* Маятас – Түркістан облысы Төле би ауданы, Қазығұрт ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына қосылған.

**Басқа мағыналар:**

* Маятас көшесі (Астана) 
* Маятас (тұрақ)
Snow Patrol

**Snow Patrol** (Қарлы Патруль) — Оңтүстік Ирландияның және Шотландияның қатысушыларымен құрылған альтернативті рокгруппа. Данди қаласында ұйымдастырылған, қазіргі кезде топ мүшелері Глазго, Белфасте және Лондон қалаларында тұруда.  Ivor Novello Awards музыкалды премиясының лауреаттары.
Топтың алғашқы үш альбомдары, яғни  EP Starfighter, экспериментальді студиялық  Songs for Polarbears альбомы, және When It’s All Over We Still Have to Clear Up  танымсыз Electric Honey (для своего первого альбома) және Jeepster (для второго и третьего) лейблдерімен құрылғандықтан өте сәтсіз болды. Алайда 2003 жылы группа аса ауқымды Polydor Records лейбліне көшкенде Final Straw альбомын шығарды. Бұл альбом Ұлыбританияда 4 мәрте платиналы болып шығарылды. Бұл группаның алғашқы жетістігі.  «Run», «Chasing Cars» және «Signal Fire» өлеңдер хитке айналды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Michael Morrison’s Official page — Shrug
* 

Санат:Ұлыбритания мәдениеті
Пальма-де-Мальорка

**Пальма-де-Мальорка** (, ) — Испанияның Балеар аралдары провинциясының бас қаласы және порт. Мальорка аралының Пальма айлағында орналасқан. Ұзындығы - 25км, ені - 20км. Қала үлкен туристік орталық болып саналады. Халық саны - 407 648 (2012).

## Экономика
thumb|270x270px|Бельвер бекінісі
thumb|270x270px|Пальма шығанағындағы күннің батуы
Пальма-де-Мальорка қаласында жібек маталардың, қағаздың, сабынның, шамның, былғары тауарлардың, жиһаздың, музыкалық аспаптардың, жасанды маржанның өнімдері бар. Айлақ пирспен қорғалған (ұзындығы 385м) және осы жерде үлкен кемелерге арналған маяк бар.

Ішуге жарамды судың аз болғаны Пальма-де-Мальорка қаласының дамуына зиян тигізеді.

Пальма-де-Мальоркада үлкен халықаралық әуежай бар. 2007 жылы жер астымен жүретін қалалық электрлік темір жол ашылды.

## Қалалық көлік
Пальма-де-Мальорка қаласында автобус маршруттары және жер астымен жүретін қалалық электрлік темір жол жүйесі жұмыс істейді. Трамвай сызығын соғуды жоспарлап жатыр. Бұл қалада 31 автобус маршрут бар.

## Бауырлас қалалар
*  Лас-Пальмас-де-Гран-Канария, Испания
*  Альгеро, Италия
*  Дюссельдорф, Германия
*  Мар-дель-Плата, Аргентина

## Астрономия
Пальма-де-Мальорка қаласының құрметіне 1893 жылы ашылған астероид (372) Пальма деп аталған.
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* larivera.info

Санат:Пальма-де-Мальорка