open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бақытжан Байқадамов атындағы Мемлекеттік хор капелласы

Қазақстанның еңбек сіңірген ұжымы. 1939 жылы ұйымдастырылған. 

Оның ұйымдастырушысы және тұңғыш жетекшісі — Қазақ ССР-нің халық артисі Б. В. Лебедев (1939-1941жж.). 1954 жылы ұжым қайтадан құрылған, 1958 жылға дейін оған Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген артисі Г. Е. Виноградова, мұнан соң ұзақ жылдар бойына КСРО-ның халық артисі А. В. Молодов басшылық жасады. Қазіргі кезде оның көркемдік жетекшісі және бас дирижері Б. Демеуов болып табылады. Ұжым репертуарында қазақтың халық әндері, күйлер, қазақ композиторларының шығармалары, орыс және шетел классиктерінің шығармалары бар. Хор капелласы үшін композиторлар Б. Байқадамов, А. Жұбанов, Ғ. Жұбанова, Б. Жұманиязов, Қ. Қожамияров, М. Төлебаев, Е. Рахмадиев, Л. Хамиди және тағы басқа шығармалар жазды.

Санат:Қазақстан өнері
Юрий Петрович Аравин

**Юрий Петрович Аравин** - музыкатанушы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1941 ж. Тверь қаласында (Ресей) туған. 

Новосибирь консерваториясының тарихи – теоретикалық факультетін, Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (ғылыми жетекшісі – профессор Б. Г. Ерзакович) бітірген. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында, қазақтың мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында музыкалық – тарихи және теориялық пәндерден дәріс берген. 

Аравин педагогикалық қызметін ғылыми – зерттеу және музыкалық ағарту жұмыстарымен байланыстырды. Ол халықтық – кәсіби композитор –күйшілердің өмірі мен творчествосына, симфонизмнің әндік бастаулары мәселелері, Қазақстан композиторларының симфониялық музыкасындағы музыкалық бейнелердің жанрлық жинағы мен бағдарламалылығына қатысты мәселелерді көтерді. Оның музыкатанулық қызметін, ғылыми және творчестволық көп қырлы ізденісін конференцияларда жасаған баяндамалары мен хабарламалары, радио мен телевидениеден берген хабарлары, филармониядағы лекциялар циклы, мерзімді басылымдарда жарияланған материалдары сипаттайды. 

Аравин – *“Дыбыстар музейі”, “Қазақ музыкасының кіші антологиясы”* сияқты танымал телехабарлардың және *“Тотем”* радиосындағы *“Дала шоқжұлдызы”* авторлық циклдық хабарлардың авторы. *“Қазақстан”* каналындағы оның қазақтың халықтық музыкасы туралы телехабары Қазақстандық телекөрермендердің ең сүйікті хабары болып табылады. Аравиннің *“Абай жадына арналған лирикалық поэма”, “Қазақстанның симфониялық поэмаларының тақырыбы мәселесі туралы”, “Халық қаћармандары туралы үш поэма”, “М.Төлебаевтың “Қазақстан” поэмасы”, “Қазіргі замандық ұйғыр симфониясының бастама көздері”, “Әндік симфонизм тарихына”, “Дала шоқжұлдызы: қазақ музыкасы туралы очерктер мен этюдтер”* және т. б. шығармалары қазақтың музыкатануына қосылған өлшеусіз үлес болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1941 жылы туғандар
Ауғанбаев Шанақ

**Ауғанбаев Шанақ** - сыбызғышы. 1912 жылы Шығыс Қазақстан облысында туған. Сыбызғыда ойнауды бала кезден бастаған. Оның алғашқы ұстазы белгілі сыбызғышы Шерубай. Ол Шанақтың творчестволық тұлға ретінде қалыптасуына үлкен ықпал етті және күйлерді орындау жөніндегі өз өнерін табыстады. Үрмелі аспаптар ішінде сыбызғыны халық аса құрметтеген, ал сыбызғышылар барлық тойлар мен мерекелерде аса қадірлі меймандар сапында болған. Шанақ шығыс Қазақстандық сыбызғы мектебінің көрнекті өкілі, оған екі дауысты орындау техникасымен лирикалық және мазмұнды әндерді орындау тән. Ол сыбызғылық дәстүрлі өнерді, оның үлгілерін осы күнге жеткізуші тұлға. Оның репертуарында 20-дан астам күйлері бар, соның ішінде белгілері: “қазақтың күйі”, “Қалмақтың күйі”, “Қош, аман бол”, “Жамал-ай”, “Есік алды балқурай” және тағы басқалары.

 
«Хош, аман бол»- қазақтың халық әні, орынд. Ш. Ауғанбаев.

Санат:Сыбызғышылар
Санат:1912 жылы туғандар
Этика

**Этика** (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – адамгершілік әртүрлі қоғамдық құбылыстардағы сан алуан түрі мен нормалары туралы ілімдер жүйесі. Термин және айрықша зерттеу пәні ретінде өз бастауын Аристотель еңбектерінен алады. “ Этизм” термині Аристотельдің ар-ождан мәселесіне арналған үш шығармасының (“Никомах этикасы”, “Евдем этикасы”, “Үлкен этика”) атауына кірген. Аристотель Этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш мәселеге тоқталып, этик. теория, этик. кітаптар, этик. іс-тәжірибе туралы айтады. О баста грек тіліндегі Этизмның латын тіліндегі баламасы ретінде мораль қолданылса, кейіннен білім беру дәстүрінде Этизм – ілім мәнінде, мораль – оның пәні ретінде қарастырылды. Әдетте, Этизмлық ой-толғамдар адамдардың мінез-құлықтары мен салт-дәстүрлерінің әралуан екендігін баяндаудан басталады. Сократ әр-түрлі мінез-құлықтарды бағалап, саралау үшін парасатқа жүгіну керек деп білді. Платон адам жан-жақты ұйымдастырылған мемлекетте өмір сүріп, оның басшылығын дана-философтар атқарғанда ғана рухани және мінез-құлық кемелдігіне жете алады деп білді. Парасат иесі ретінде өз мүмкіндіктерін жүзеге асырған адам, өз өмірінің жоғ. мақсатын айқындап, мемлекеттің негізі болып табылатын саясатқа, экономикаға Э-лық нормалармен жетекшілік жасайды. Этизм ұғымы жайлы Д.Юмның “Адамның табиғаты” туралы трактатында жан-жақты айтылады. Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында Этизм ұғымының баламасы ретінде ар-ождан ұғымы қолданылып, негізгі тақырып ретінде ұсынылған.

## Этиканың құрылымы
Этиканың құрылымы. Этика үш бөліктен тұрады:
* теориялық этика;
* нормативті этика;
* эмпириялық этика.

Теориялық этика — этиканың негізгі үғымдарын, оның зерттеу пөнін, ғылым ретінде даму тарихын зерттейді. Нормативті этика — негізгі этикалық категорияларды: мейірімділік пен катыгездік, ізгілік пен жауыздык, ар-үждан, үят, абырой, парыз және т.б. қарастырады. Эмпириялық этика — белгілі бір кезеңдердегі адамзат үйымдарының накты адамгершілік келбеті туралы түсінік береді.

## Дереккөздер


Санат:Қоғам
Санат:Этика
1581 жыл

## Оқиғалар

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1581 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1581 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
Юрий Михайлович Лотман

**Юрий Михайлович Лотман** (Juri Lotman; 1922 жылы 28 ақпан - 1993 жыл, 28 қазан) - атақты орыс ғалымы, әдебиетші, мәдени қайраткер, семиотик.

Лотман өз өмірінде көп нәрсеге үлгерді. Соғысты өз көзімен көрді. Туған қаласы Ленинградтан жұмыс таба алмаған ол, эстон қаласы Тартуда жұмыс істейді. Ол Тарту қаласында КСРО заманындағы ең мықты кафедралардың бірі орыс әдебиеті кафедрасының негізін қалады. Оның ғылыми ізденістері кеңес структуралистік мектебінің негізін қалыптастырды. Бірақ ол өз студенттері үшін әрқашанда ЮрМих болып қала берді. Студенттер оны осылай атайтын. Оның арнайы өткізетін курстарына бүкіл унивеситет қатысатын. Лотман бәріне үлгеретін: дәріс оқиды, курстық жұмыстарды басқарады, мақалалар жазады.

## External links
* ELKOST Intl. literary agency - translation rights in all Lotman's writings

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей әдебиеттанушылары
Санат:Ресей мәдениет қайраткерлері
Санат:Ресей ғалымдары
Пиза мұнарасы

**Пиза мұнарасы** () — 12-14 ғасырлардағы Италиядағы роман-готика архитектурасының ескерткіші. Пиза мұнарасы Пиза қаласында орналасқан. Мұнара дүние жүзіне “құлағалы тұрған мұнара” атағымен белгілі. Мұнараның құлай бастауы 1173 — 74 жылдары арх. Боннанның алғашқы үш қабатын салған кезінен басталды. 1275 жылы арх. Джованни ди Симони құрылыс жұмыстарын қайта жаңғыртып, бесінші қабатқа дейін көтерді. 1350 жылы арх. Томазо ди Андреа мұнара құрылысын аяқтап, қола шатырмен жапты. Осылайша Пиза мұнарасы сегіз бұрышты, 11 м биіктіктегі негіз үстіне орнатылған балкондары бар, 6 қабаттан тұратын қоңыраулы мұнараға айналды. Бірінші қабаты тұтас қабырғалардан тұрады. Ал үстіңгі алты қабаты аркада әдісімен, колонналармен әшекейленген. 1964 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін мұнараны қисайған қалпында құлатпай ұстап тұруға бағытталған іс-шаралар атқарылуда.

Мұнара ең аласа нүктесінің биіктігі жер бетінен 55,86 м болса ең биік нүктесі - 56,7 м. Табанының ені 4,09 м ал төбесінікі - 2,48 м. Массасы 14453 т. Қазіргі көлбеулігі 5 ° . (4,9 м-ге жуық вертикаль бағыттан ауытқыған). Мұнарада 294 баспалдақтары бар.

## Құрылысы
1964 жылы 27-ақпанда Италия үкіметі Пизан мұнарасын сақтап қалуға бағытталған ең жақсы жобаға конкурс жариялады. Пизан мұнарасының ұшар басы күннен-күнге өз негізінен ажырап барады. Сарапшылар кішкене жер сілкінісі нәтижесінде ортағасырлық іргетас опырылып түсүі мүмкін деп қорқуда. Пизанның ең басты мәдени ескерткішін сақтап қалуға бағытталған жобалар жан-жақтан келіп түсті. Тек 1999 жылы ғана инженерлік жұмыстар ойдағыдай жүргізіле бастады.

## Қызықты мәліметтер
thumb|left|100px|Найлс қаласындағы мұнара
АҚШ-тағы Иллинойс штатындағы Найлс қаласында Пиза мұнарасының дәл көшірмесі тұрғызылған.

## Галерея

Leaning tower door.JPG|Кіру есігі
PISA_by_creactions.jpg|
Leaning tower loggiati.jpg|Сыртқы лоджия
Pisa.tower04.jpg|
Leaning tower staircase 7th floor.JPG|Ішкі баспалдақ жетіншіден сегізінші (жоғарғы) қабатқа дейін
Leaning tower staircase 8th floor.JPG|Төбесінен көрініс
Pisa.tower02.jpg|
Pisa Leaning Tower bell San Ranieri.jpg|«Паскуареккия» Пизаның мұнарасына қоңырауы.


## Дереккөздер


Санат:Италия сәулет өнері
Санат:Мұнаралар
Сәдуақас Балмағанбетов

**Сәдуақас Балмағанбетов** (1941 жыл, Ақтөбе облысы - 1999 жыл, Алматы қаласы) - домбырашы, шебер орындаушы және қазіргі замандағы көптеген күйлердің авторы. 

1974 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын профессор Х. Тастановтың класы бойынша бітірген. 1978 жылдан ол осы жоғарғы оқу орнында дәріс берді. Әкесі Балмағамбет, Қазанғап күйшінің дәстүрлі орындау мектебін жалғастырушы белгілі домбырашы болған. Сәдуақас домбырада ойнауды жас кезінен бастаған. Оны туысқан ағасы Матай Қуантаев өнерге баулыған (ол да Қазанғаптың шәкірті). Мұнан кейінгі жылдары Сәдуақас шеберлігін Қадірәлі; Келбет; Жалыкеш; Құрманғали сынды домбырашылардан үйрену арқылы шыңдайды.Сәдуақас Балмағамбетовтың өзіне ғана тән орындау ерекшелігі бар. Күйді шеберлікпен орындау арқылы ол халық ықыласына ие болды.
  
«Қызылқұм»- Әні М. Қойшыбаевтікі орынд. С. Балмағамбетов.

## Дереккөздер

Санат:Домбырашылар
Санат:1941 жылы туғандар
Сейдолла Бәйтереков

**Сейдулла Бәйтереков** (10 мамыр 1945 жылы, Түркістан облысы, Түркістан ауданы - 1998 жылы, Алматы) – қазақстандық әйгілі композитор, музыкант. Қазақстанға Еңбегі сіңген өнер қайраткері.

## Толығырақ
Шымкент музыкалық училищесін, Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясын бітірді. 1977 - 1992 жылдары С. Бәйтереков Алматы мемлекеттік консерваториясының ұстазы, “Қазақконцерт” бірлестігінің көркемдік жетекшісі, бас дирижері, Алматы қалалық музыкалық ансамбльдер бірлестігінің директоры көркемдік жетекшісі болып қызмет атқарды. 1990 жылдан өмірінің соңғы күніне дейін “Саз”  дыбыстық жазба Мемлекеттік студиясының директоры болып қызмет атқарды. С. Бәйтереков кинофильмдерге, драмалық қойылымдарға музыка жазды. Оның симфониялық оркестрге, хорға жазған туындылары Қазақстан композиторларының үздік шығармаларының қатарынан берік орын алды. Оның “Әлия”, “Күнге табыну”, “Дос туралы жыр”, “Түркістан” әндері музыка сүйер қауымның рухани азығына айналды.

«Әлия»- Әні С. Бәйтерековтікі, сөзі Б. Тәжібаевтікі орынд. Р Рымбаева.

## Мемлекеттік марапаттары
* 1994 жылы ҚР тұңғыш президенті – елбасы Н.Ә. Назарбаевтың өз қолынан қазақ музыка өнеріне сіңірген еңбектері үшін «Қазақстанға Еңбегі сіңген өнер қайраткері» құретті атағымен марапаттады.

Санат:10 мамырда туғандар
Санат:23 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:КСРО сазгерлері
Санат:Қазақстан дирижерлері
Санат:Сазгер-өлеңшілер
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Қазақконцерт тұлғалары
Санат:Шымкент саз колледжі түлектері
Байғали Досымжанов

**Байғали Досымжанов** (01.01.1922, Семей — 09.07.1998, Алматы) — әнші, режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген халық әртісі(1954; 1954). Орта жүз Найман тайпасының Қаратай руының Қара Қаршыға бөлімінен шыққан.

1936 — 39 жылдары Алматы музыкалық училищесінде, 1939 — 41 жылдары Мәскеу консерваториясы жанындағы қазақ студиясында оқыған, 1947 жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. 1941 жылы Қазақ опера және балет театрының, 1942 жылы ішкі істер жауынгерлерінің, кейін (1943) шекарашылар ән-би ансамбльдерінің жеке дауыстағы әншісі болды. 1944 жылдан Қазақ опера және балет театрында Төлеген (Е.Г. Брусиловскийдің “Қыз Жібегінде”), Біржан (М.Төлебаевтың “Біржан — Сарасында”, КСРО Мемлекеттік сыйлығының, 1949), Айдар (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің “Абайында”), т.б. партияларды орындап, ұлттық опера өнерінің дамуына елеулі үлес қосты. Қазақ халық әндері мен халық композиторларының әндерін (“Жиырма бес”, “Бурылтай”, “Ақбақай”, “Сырымбет”, “Айттым сәлем, Қаламқас”, “Ғайни”) насихаттады. Оның әншілік өнері жоғары мәдениетімен, жарқын бояуымен, шынайы терең тебіреністі өзіндік өрнегімен ерекшеленді. 1960 жылдан режиссерлік қызметпен айналыса бастады. Е.Рахмадиевтің “Қамар сұлуы” мен “Алпамысын”, Брусиловскийдің “Қыз Жібегін” (Қ. Байсейітовпен бірге), З.Г. Исмагиловтың “Құдаша”, Д.Вердидің “Балмаскарад”, т.б. спектакльдерді сахналады. 1975 — 76 жылдары “Біржан-Сара” мен “Абай” (Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының, 1978) операларын қайта қойды. 1975 жылдан Алматы консерваториясының опералық даярлық кафедрасының меңгерушісі болды. Досымжанов көптеген дарынды әншілерді даярлап, көркемөнерпаздықты дамытуға үлкен үлес қосты. Жұртшылыққа танымал болған “Қаламқас”, “Нұргүл” ансамбльдерінің қамқоршысы болды. Үш мәрте Еңбек Қызыл Ту және “Парасат” орденімен, көптеген медальдермен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан режиссёрлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері
UTC+5:00

**UTC+5** — Гринвич орташа уақытынан 5 сағатқа ығысқан уақыт белдеуі.нобай|350x350 нүкте|Ресейдегі UTC+5 уақыттық белдеу

## Елдер
* 
* 
* 
* 
*  
* 

* 
** 20px Башқұртстан
** 20px Қорған облысы
** 20px Пермь өлкесі
** 20px Свердловск облысы
** 20px Түмен облысы
** 20px Ханты - Мансийск автономиялық округі — Югра
** 20px Ямало-Ненец автономиялық округі
** 20px Челябі облысы 
** 20px Орынбор облысы

* :
** Амстердам, Сент-Пол аралдары
** Крозе аралдары
** Кергелен архипелагы
*  Херд және Макдональд (Аустралия)

Санат:Уақыт белдеулері
Минтимер Шәріпұлы Шәймиев

**Минтимер Шәріпұлы Шәймиев** (; 20 қаңтар 1937 жыл, Мінзәлі ауданы, Татар АКСР) — ресейлік саясаткер, Татарстанның тұңғыш президенті (1991–2010) және «Біртұтас Ресей» саяси партиясы негіздеушілерінің бірі.

Қазан ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1959). 1969–1983 жылы Татарстанның мелиорация және су шаруашылық министрі, 1983–1985 жылы Татарстан облысы партия комитетітінің хатшысы қызметтерін атқарды. 1985–1989 жылы Татар АКСР Министрлер Кеңесінің төрағасы, 1989–1990 жылы Татарстан облысы партия комитетітінің 1-хатшысы, 1990–1991 жылы Татарстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болды. 1991 жылы маусым айынан бастап 2010 жылға дейін Татарстан Республикасының тұңғыш Президенті (1996 жылы қайта сайланды). Шәймиевтің тікелей қатысуымен 1990 жылы 30 тамызда «Татарстанның мемлекеттік егемендігі жөніндегі Декларация», 1992 жылы 6 қараша күні Татарстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды және 2 рет (19–22 маусым, 1992 жылы; 26–29 тамыз, 1997 жылы) татарлардың Дүниежүзілік конгресі өткізілді. Шаймиев саяси-қоғамдық өмірде Татарстан халқының жан-жақты дамуында, елдегі ұлтаралық келісім мен саяси тұрақтылықты сақтауда, жақын және алыс шет елдермен қарым-қатынастар шеңберін барынша кеңейтуде ерекше еңбек сіңіріп келе жатқан саяси басшы ретінде танылды. Ресми сапармен Қазақстанда бірнеше мәрте болған.

## Дереккөздер


Санат:Татарстан президенттері
Ислам даму банкі

thumb|Ислам даму банкінің басты құрылтайшылары жасыл түспен көрсетілген

[thumb|Банктің [Дакка қаласындағы ғимараты, Бангладеш]]
**Ислам даму банкі, ИДБ** (, ) — халықаралық қаржы даму институы, 1973 жылдың 18 желтоқсанында өткен мұсылман мемлекеттерінің қаржы Министрлерінің Бірінші Конференциясының ниеттері туралы Декларациясына сәйкес құрылған.

## Мақсаты
Шариат принциптеріне сәйкес, ИДБ-не мүше емес елдердегі мұсылман қауымдары мен мүше елдердің экономикалық дамуы мен әлеуметтік прогресіне қолдау көрсету болып табылады.Ислам Даму банкінің орталық пәтері Сауд Арабиясының Джидда қаласында орналасқан. Банктің жарғылық қоры 6 миллиард ислам динарына тең. Ислам динары Халықаралық валюта қорының арнаулы несиелендіру құқығының бірлік өлшеміне парапар банктің есептік бірлігі болып табылады. 
Ислам даму банкі көбінесе ауылшаруашылығын сумен қамтамасыз ету, канал тарту тәрізді агротехникалық және инфрақұрылымды дамыту мақсатындағы жобаларды қаржыландыруды әдетке айналдырған.

Ислам Даму Банкі (ИДБ) аймақтық қаржы ұйымы, халықаралық дамуды қаржыландыратын және Ислам Мемлекеттері Министрлерінің 1973 жылғы желтоқсанда Джидда қаласында (Сауд Аравиясы) өткен Бірінші Конференциясында жарияланған және Ислам Конференциясы Ұйымының (ИКҰ) 23 мүше мемлекетінің өкілдері қол қойған Ниет туралы Декларацияға сәйкес бекітілген болып табылады.

ИДБ қызметін 1975 жылғы 20 қазанда бастады.

ИДБ мақсаты Шариғаттың қағидаларына сәйкес ИДБ мүше елдерінің және мұсылман қоғамдастықтарының экономикалық дамуына және әлеуметтік прогресіне көмек көрсету болып табылады. Мүшелерінің құрамына 52 мемлекет кіреді. ТМД елдерінің ішінде ИДБ мүшелері Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстан болып табылады.

Қазақстан Республикасы 1996 жылғы 16 мамырда ИДБ-ның 1974 жылғы 12 тамызда Джидда қаласында қол қойылған Құрылтай шартын ратификациялады.

1997 жылғы тамызда Алматы қаласында ТМД-да, Моңғолияда, ҚХР-да, Шығыс Еуропа аймағында орналасқан ИДБ мүше елдері және мұсылман қоғамдастықтары үшін аймақтық офисі ашылды.

Қазақстан Ұлттық Банкі 1998 -1999 жылдары ИДБ-ның Қазақстан Республикасының атынан басқарушының офисі құқығында Ислам Даму Банкімен белсенді ынтымақтастықты жүзеге асырды.

1999 жылы мамырда Ислам Даму Банкінің Вице-президентінің басшылығымен Бағалау миссиясының Қазақстанға сапары болды.

1999 жылғы 12-14 қазанда Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Үкіметі және құрамын Кувейт араб экономикалық даму қоры, Сауд даму қоры және ИДБ ұсынған Үйлестіру Тобы арасында «дөңгелек үстел» отырысы өтті. Отырыстың нәтижесі өзара түсіністік туралы меморандумға қол қою және одан әрі қаржыландыру мүмкіндігін қарастыру үшін Қазақстанның мемлекеттік инвестициялар бағдарламасына кіретін жобалардың тізбесін қабылдау болып табылады.

1995 жылдан бастап Қазақстанда ИДБ жұмыс істеп келеді.

Банк 2000 - 2003 жылдары Астана қаласында өз кеңсесін ашу, Қарағанды - Астана автожолы бөлігін, Астана - Бурабай автомобиль жолын қайта салу, Астанада ұлттық кітапхана
үйін салу, пошта байланысын жетілдіру, т.б. жобаларды қаржыландырған.

## Дереккөздер


Санат:Исламдық банкинг
Санат:Исламдық банктер
Санат:Банктер
Бекнар Бөрібайұлы Аманбаев

**Бекнар Аманбаев** (Алматы облысы, Райымбек ауданының Қақпақ ауылы, 1982 жыл) - ережесіз жекпе-жектен Еуразия және ТМД чемпионы. Джиу-джитсудан Қазақстанның екі дүркін чемпионы.

Бекнар Аманбаевтың ережесіз жекпе-жекті серік еткеніне бар-жоғы бес жыл ғана болды. Соған қарамастан ол өзінің мықтылығын мойындатып, көпшіліктің көзайымына айналып үлгерді. Соңғы екі бәсекесін Алматыда өткізген қандасымыз екеуінде де айқын жеңіске жетті.

2009 жылы ресейлік Ваха Әлиевті ұтып, ТМД чемпионы атанса, 2010 жылы қаңтарда үндістандық Кумар Анаптан айласын асырып, әлемдік тәж үшін айқасу мүмкіндігіне ие болды.
## Өмірі
Бекнар көпбалалы қарапайым отбасынан шықты. Әкесі – Бөрібай мен анасы – Рысхан тоғыз бала тәрбиелеп өсірген жандар. Ол кісілер өмір бойы мал бақты. Ауылда еркін күреспен айналысты. Орта мектепті аяқтағаннан кейін Алматыға келіп, Қазақтың спорт және туризм академиясына оқуға түсті. Сол жерде де жаттығудан қол үзген жоқ. Алайда біраз уақыт өткеннен соң джиу-джитсуға бейімделіп, Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды. Кейін ережесіз жекпе-жекке аңсары ауып, осы спортқа мықтап ден қойды.
Осы жолды таңдауына әлемнің бірнеше дүркін чемпионы Ардақ Назаровтың ықпалы зор болды. Екеуі бір ауылдан, туысқандығы тағы бар.

Еркін күрестің қыр-сырын ауылда Мұрат Бекбаев үйретті. Ережесіз жекпе-жекте әуелде Ардақ Назаровтың қол астында жаттықты. Кейіннен Ардақ оны өзінің ұстазы Сағатбек Мұсахановқа табыстады.

2007-2009 жылдар аралығында панкратионнан Бішкек пен Қарағанды, ережесіз жекпе-жектен Алматы мен Тараз қалаларында өткен халықаралық турнирлерде топ жарды. Қырғызстанның астанасында жалауы желбіреген вале тудо жарысында жеңімпаз деп танылды.

2008 жылы Еуразия және 2009 жылы ТМД чемпионы атақтарына қол жеткізді. Осы күнге дейін 24 жекпе-жек өткізіп, соның 23-ін жеңіспен аяқтадым.

Санат:Ережесіз жекпе-жек
Санат:1982 жылы туғандар
Санат:Райымбек ауданында туғандар
Шевченко

**Шевченко** сөйлемі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:

**Елді мекендер:**
* **Шевченко** - Ақтау қаласының бұрынғы атауы.
* Шевченко – Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл.

**Тұлғалар:**
* Андрей Николаевич Шевченко – украин футболшысы.
* Тарас Григорьевич Шевченко – әйгілі украин ақыны.
* Александр Мефодьевич Шевченко
* Сергей Павлович Шевченко
* Надежда Джоновна Шевченко
* Сергей Петрович Шевченко
Дархан Қамбышев

**Дархан Қамбышев** (1985 жылы туган) - Алматы циркінің әртісі Дархан Қамбышев. 
2010 жылы Францияда өткен халықаралық байқауда бас жүлдені жеңіп алды. 
2010 жылы Қаңтарда Мәскеуде өткен 8-ші Халықаралық цирк өнері фестивалінде де «Алтын пілді» ұтып алған. 
Анасы Күлтайдың айтуынша, ауылдан қаладағы циркке келген 5 жастағы Дархан сонда-ақ цирк әртісі боламын деп серт беріпті. Діттеген мақсатқа жету үшін Дархан алдымен «Динамо» спорт мектебінде, онан соң 10 жасында цирк училищесінде оқиды.

Асқақ арманға қол жеткізу үшін Дархан аттай 15 жыл тер төкті. Қаңтарда Мәскеуде өткен халықаралық цирк өнері фестивалінде қазылар алқасы бірауыздан бас жүлдеге қазақтың қара баласы лайық деп тапты. 15 метр биіктікте еш сақтандырусыз еркін қалықтаған өнерпаздың талантына залдағылар түгел тәнті болды.

Франциядағы мәртебелі байқауда да Дархан дәл осы трюкты көрсетті. Қос арқанды алақанға орап, жоғарыдан төменге құлдилаған әртістің сәтті шыққан нөмірін бұл жолы да майталман мамандар ең үздік деп тауып, Дарханның мойнына Алтыннан алқа тақты.

Екі ай ішінде екі бірдей Халықаралық байқауда бас жүлдеге ие болған Дархан қазір келісім-шарт бойынша Германияның Варите театрында жұмыс істеп жүр. Жігерлі жігіт енді күзде Италияда, онан соң Монте Карлода өтетін цирк өнері фестивальдерінде Қазақстанның намысын қорғайтын болады. 

Санат:Цирк өнері
Асық

thumb|left|Асықтың алтынмен жалатылған мүсіні
**Асық** – төрт түлік мал мен қоңыр аңдар тілерсегінде болатын, қызметі аса күрделі, буынға біткен шағын шымыр әрі жұмыр сүйек. Қой, ешкі, сиыр, түйе асығы үлкен-кішілігіне қарамастан бір пішіндес, мүсіндес келеді. Ал жылқы асығы басқа пішінді болады. Асықпен «Ханталапай», «Үш табан», «Шеңбер» сияқты неше түрлі асық ойындары ойналады. Ойында асықтың сыртқы пішіндері үлкен рөл атқарады. 

thumb|300px|Асық ойнап жатқан балалар анимациялық бейнесі
* **Алшы** – асықтың иірілгенде тегіс табаны жерге тиіп, тұрық түсуі. Ойын кезінде оған бірінші дәрежелі мән беріледі.

* **Тәйке** (тауа) – асықтың иіріленде шұңқырлау табаны жерге тиіп, тұрық түсуі. Ол екінші дәрежелі мәнге ие.

* **Бүге** (бүк) – асықтың иірілгенде дөңес жоны үстіне қарап, етпетінен жатық түсуі. Ол үшінші дәрежелі мәнге ие.

* **Шіге** (шік) – асықтың иірілгенде шұңқыр құрсақ жағы үстіне қарап, шалқасынан жатық түсуі. Ол төртінші дәрежелі мәнге ие.

* **Тұрық** – асықтың алшы не тәйке түсуі.

* **Омпы** – асықтың тұмсығымен жер тіреп, тік шаншылып түсуі.

* **Сомпы** – асық тұмсығының көкке қарап, тік шаншылып шоңқая түсуі.

* **Табан** – асықтың тәйке жағы.

* **Оңқай** – асықтың бүгесі алақанға қарап, тәйкесі оң қол бас бармағына басылып ыңғайлы ұсталуы. Оңқай асық малдың сол жақ аяғының тілерсегінде болады.

* **Солақай** – асықтың шігесі сыртқа қарап, алшысы оң қол бас бармағына басылып ыңғайлы ұсталуы. Солақай асық малдың оң жақ аяғының тілерсегінде болады.

* **Сақа** – қолдағы бар асықтың үлкенінен, ірісінен, межемдісінен, салмақтысынан, оңқайынан белгіленеді. Солақайлар сақаны солақай асықтан ұстайды.

## Асық түрлері
thumb|оңға|300px|Атырау қаласындағы асыққа орнатылған ескерткіш
* **Кеней, кентай** - асық ойынында ұпайға тігілетін асық. "Кішкентай" сөзі "Кіші" және "кентай" сөздерінен шыққан. Шүкейдің мүжілген түрі.
* **Сақа** - асықтың ең үлкені, ірісі. Құлжа сақа - арқардың сақасы.
* **Ешкімер** - ешкінің асығы.
* **Қойлақ, жабай** - қойдың асығы.
* **Құлжаз**- құлжаның асығы.
* **Топай, сомпай** -  бұзау, тайынша асығы.
* **Шүкейт** -  киіктің асығы.
* **Шүкей** -  қозы, ешкі асығы.
* **Пүш**- тәйке түспесін деп, алшы жағы жонылған асық. "Пұшайман болу" деген сөз осыдан шыққан.

**Оңқай**  -  малдың оң жақ аяғының асығы.
**Солақай** - малдың сол жақ аяғының асығы.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Ойындар
Абзал Бауыржанұлы Рақымғалиев

**Абзал Бауыржанұлы Рақымғалиев** (25 мамыр 1992, Алматы) – мәнерлеп сырғанаушы. Олимпиада ойындарына тұңғыш қатыспақ. Ең жоғарғы жетістігі – ересектер арасындағы әлем біріншілігінде – 24-орын (сәуір, 2009 ж), 13-орын «Төрт құрлық біріншілігі» (ақпан 2009 жыл), жасөспірімдер арасындағы «Гран При» кезеңінде 7-орын иегері (қыркүйек, 2008 ж). Биылғы маусымда екі рет жасөспірімдер арасындағы «Гран При» кезеңінде бақ сынап, 15-ші және 14-ші орындарды місе тұтты. Әлемдік рейтингте 58-орында. Ең жоғарғы ұпай көрсеткіші –156,91 («Төрт құрлық біріншілігі», қаңтар, 2010 ж.).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар
Санат:1992 жылы туғандар
Санат:25 мамырда туғандар
Роман Сергеевич Креч

**Роман Сергеевич Креч** (Солтүстік Қазақстан облысы, 14 шілде 1989 жыл)  -  Конькимен жүгіруші. Олимпиада ойындарына тұңғыш қатыспақ. Спринтер. Жасөспірімдер арасындағы әлем біріншілігінің үш мәрте жүлдегері:: «күміс» 500 метр (ақпан, 2008 ж.) және 1500 метр (ақпан 2009 ж.), «қола» 1000 метр (ақпан 2009 ж.). Биылғы маусымнан бастап ересектер тобына ауысып, екі рет Қазақстан рекордына түзету енгізді: 500 метр – 35,53; 1000 метр – 1.09,81. Ванкуверде 500 метрде сынға түседі. Бұл қашықтық бойынша әлемдік рейтингте 38-орында.

Санат:Қазақстан конькишілері
Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Дмитрий Александрович Бабенко

**Дмитрий Александрович Бабенко** (Солтүстік Қазақстан облысы, 22 наурыз 1985 жыл) - Конькимен жүгіруші. 2006 жылғы Олимпиада ойындарында бақ сынаған: 5000 метр – 23-орын (28 қатысушы). Әлем чемпионатында (наурыз 2009.) 15-орын алған (10000 метр). Қазақстан рекордының иесі (1500, 5000 и 10000 метр).  Әлем кубогы кезеңдеріндегі ең тәуір нәтижесі – 7-орын 1500 метр, және 8-орын 10000 метр (желтоқсан 2007). Ванкуверде 5000 метрде бақ сынайды. Бұл қашықтықта әлем рейтингінің 23-орнында.
thumb
Санат:Қазақстан конькишілері
Санат:1985 жылы туғандар
Дәрілік жаужапырақ

**Дәрілік жаужапырақ** () – ерінгүлділер тұқымдасының жаужапырақ туысына жататын биіктігі 70-120 см, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Сабағы түзу, төрт қырлы, сыртын түгелдей түк басқан, бұтақшалары көп.

Жапырақтары – ақшыл-көк түсті, бір-біріне қарама-қарсы орналасқан, сағақтары – ұзын, пішіні сопақша келген, жұмыртқа тәріздес. Жапырақтарынан лимон иісіндей иіс шығып тұрады, дәмі ащылау болады. Гүлдері майда, 6-10-ы жиналып, сабақтың ұш жағына шоғырланған. Гүл тостағаншасы түтікше тәріздес, 5-6 қалақшасы бар. Өсімдік шілде-тамыз айында гүлдейді. Гүлінен де лимон иісі шығады.

Жапырақтарда, гүлінде лимонның иісі болғандықтан, халық мұны лимон шөбі, лимондық мелисса деп те атай береді.
## Таралуы
Негізінен, Шымкент, Жамбыл, Қызылорда, Алматы облыстарының жерлерінде жиі кездеседі. Олар көбіне жабайы өсетін бұталардың арасында, тоғайлардың күн сәулесі көп түсетін тұстарында, тұрғын үйлердің, ескі мал қораларының майында өседі.

## Құрамы
Өсімдік жапырағының құрамында 0,3 пайызға дейін эфир майлары, 6-7 мг/пайыз шамасында протеин, 120-150 мг/пайыз аскорбин қышқылы, смолалар, илік заттар, кофеин, урсол қышқылдары және басқа да заттар болады.
## Пайдасы
Дәрілік шикізат ретінде сабағы, жапырағы, гүлі жинап алынады. Өсімдік гүлдей бастағанда жиналған дәрілік шикізаттың шипалық қасиеті жоғары болады. Дәрілік шикізат сапалы түрде кептіріліп, құрғақ орында сақталынады.

Өсімдіктің дәрілік шикізатының құрамында эфир майлары болғандықтан, оны жүйке жүйесін тыныштандыру, ауырсынуды басу үшін қолданады. Сондай-ақ, дәрілік мелиссаның жүрек жұмысын жақсартатын, орталық жүйке жүйесінің қозуын тежейтін қасиеттері бар.
## Қолданылуы.
Мал дәрігерлігі практикасында дәрілік мелиссанаң тұнбасы жоғарыда көрсетілген аурулармен қатар малдың азыққа тәбетін арттыру, асқазан – ішек жұмысын жақсарту, іш кепкенді, жүрек нервозын басу үшін қолданылады.

Судағы тұнба 1:20 қатынаста жасалынады. Ол малдың орта есеппен бір килограмм тірілей салмағына 0,8 – 1,0 мл тұнба есебімен беріледі. Мәселен, тірілей салмағы 50 кг бұзауға 40 миллилитрден күніне екі рет, тірілей салмағы 300 кг тартары өгізшеге, сақа сиырға күніне бір рет 250 мл, салмағы 20 кг қозыға 15-16 мл тұнба ішкізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Еріндігүлділер
Біріккен малай ұлттық ұйымы

**Біріккен малайлық ұлттық ұйым** (, БМҰҰ) - 1957 жылы тәуелсіздікті алған күнінен бері билеуші партия болып табылады. Қазіргі таңда БМҰҰ мүшелігіне 2,8 миллионнан астам адам кіреді. Партия мүшесі ретінде жасы 18 асқан, ұлты малай азаматтар бола алады. БМҰҰ құрылымы негізгі ұйымнан (40 жастан үлкен ер адамдар), «Wanita» әйел ұймынан (35 жастан үлкен әйелдер) және екі жас одақтардан – ер «Youth» және әйел «Puteri» ұйымдарынан тұрады. Ең алғашынан БМҰҰ негізгі саяси платформасы болып «малайлықтардың басымдығы» және бір қалыпты ислам пропагандасын қамтамасыз ету болып табылды. 1969 жылы Малайзияда малайзиялық қоғамның әлеуметтік-экономикалық мәселесін ушықтыра түскен этникааралық қақтығыстар орын алды: малай көпшілігі негізінен жағдайы төмен ауыл тұрғындарынан тұрды, этникалық қытайлар орта классты құрады және қалалық тұрғындар болып табылды. Малайлықтар ұлттық экономиканың 2,4%-н басқарды, қытайлықтар – 30% қамтыды, елдегі бизнестің 65%-ы шетелдік қатысумен жүзеге асырылды. Қан-жоса қақтығыстар малайлықтардың ел экономикасына қатысу талпынысының жоғарылауынан, бір жағынан қытай диаспорасының биліктегі аса ауқымды өкілеттікке ие болу мақсатынан туындады. 
Бұл жағдайлар саяси элитаны халықтың «малаизациясына бағытталған» ұлттық саясаттың болашағы жоқ екендігін көндірді. Нәтижесінде, 1974 жылы БМҰҰ 13 партиядан тұратын «Барисан Насиональ» басқарушы коалициясын құруды ұсынды «Ұлттық фронт». Ұлттық фронттың жетекші күші БМҰҰ, Малайзияның қытайдық ассоциациясы (МҚА) және Малайзияның үнді конгресі (МҮК) болып табылды. Партиялық коалицияның төрағасы болып БМҰҰ президенті саналды.

Санат:Малайзия партиялары
Дипломатия жаршысы

**«Дипломатия жаршысы – Дипломатический курьер» журналы** - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жалғыз ресми баспа басылымы болып табылады. Ол елдің сыртқы саяси қызметінің өзекті проблемалары мен өңірлік және жаһандық қауіпсіздік мәселелеріне арналған. Аталған журнал, Қазақстан Республикасының шет елдермен бүкіл шарттық-құқықтық базасын жариялайтын Қазақстандағы жалғыз басылым болып табылады. Тоқсанаралық көркемделген түрлі-түсті басылым, Мемлекет басшысының, Сыртқы істер министрінің сапарларын, сөйлеген сөздері мен сұхбаттарын, шетелдік елдер мен халықаралық ұйымдар басшыларының біздің елімізге жасаған сапарларын хронологиялық реттілікте беретін ресми бөлімнен құралады. «Дипломатия жаршысы – Дипломатический курьер» журналының беттерінде Қазақстан Республикасың бүгінгі кезеңдегі екі жақты және көп жақты байланыстарына қатысты материалдар, елдің дипкорпусы саласындағы жаңа тағайындаулар туралы Президент Жарлықтары, сондай-ақ Сенім грамоталарын тапсыру мен елшілерді марапаттау туралы хабарлар жарияланады. Қазақстанның ағымдағы кезеңдегі шет елдер мен халықаралық ұйымдармен  экономикалық және гуманитарлық байланыстарының түрлі аспектілері «Қазақстанның әлемдік қоғамдастықпен экономикалық және гуманитарлық байланыстары» бөлімінде көрсетілген. Бұнда көкейтесті екі жақты және көп жақты қатынастар туралы Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшілері мен қатар шет мемлекеттердің өкілдері де басылым беттерінде сөз алады. «Қазақстан дипломатиясының тарихы» бөлімі еркше қызығушылық туғызары анық, бұнда оқырман Қазақстанның сыртқы саясаты мен дипломатиясының қалыптасу тарихымен танысады, «Дипломат – Тұлға» рубрикасы ҚР дипломатиялық қызметінің дамуына өлшеусіз үлес қосып жатқан белгілі дипломаттарға арналған. ҚР СІМ Баспасөз-брифингтері «АБК (ҚР СІМ Ақпараттық-баспа кеңесі) баспасөз-орталғы хабарлайды...» бөлімінде көрсетілген, бұнда сыртқы саяси ведомствосының ресми өкілі Қазақстан мен әлемде болып өткен және енді болатын аса маңызды оқиғаларды жариялайды. Журнал беттерінде, сонымен қатар, халықаралық өмірдің аса өзекті проблемаларына қатысты жетекші қазақстандық және шетелдік ғалымдардың, саясаткерлер мен қоғамдық қайраткерлердің талдау мақалалары жарияланады. «Жаңа жарияланымдар мен рецензиялар» беті сыртқы саясат пен халықаралық өмірге қатысты жарық көрген жаңа монографиялар, оқулық қуралдар мен жинақтар туралы хабардар етеді. 700 дана тиражбен шығарыла отырып, ол Қазақстандағы 68 шетелдік елшіліктер мен халықаралық ұйымдардың өкілдіктеріне, сондай-ақ Қазақстанның шетелдегі 138 елшілігі мен консулдықтарына, ұлттық мағынадағы жетекші жоғарғы оку орындары мен ғылыми мекемелеріне таратылады. Халықаралық сахнада елдің сыртқы саяси бейнесін ұйымдастыру және нығайту ісінде, әлемдік қоғамдастыққа кеңінен интеграциялану жағдайында елдің имидждік саясатына белгілі үлес қоса отырып, ол елдің мемлекеттік, қоғамдық органдары, тұтас алғанда дипломатиялық корпус жұмысында қажетті басылым болып табылады.

Санат: Саясат
Нагано кубогі (2010)

«**Нагано кубогы – 2010**» - 9-13 ақпан аралығында Жапонияда шайбалы хоккейден  өткен халықаралық турнир.  Аталмыш мұзайдын додасына Қазақстан, Дания, Словения және Жапония ұлттық құрамалары қатысты.
thumb
Наганода Қазақ хоккейшілері 7-23 мамыр аралығында Германияда өтетін әлем чемпионаты қарсаңындағы дайындықтарын саралап қана қоймай, 2011 жылы Азия ойындарында басты қарсыласы болатын Жапония құрамасының әуселесін байқап көрді.
Шаянов жаттықтыратын Қазақстан құрамасы Жапонияда өткен “Нагано кубогын” иеленді. Соңғы кездесуде біздің жігіттер Словения құрамасына жол берді - 1:4. Алайда осы матчпен қатар өткен ойында Дания құрамасы Жапонияны жеңіп, үш кездесудегі жинаған ұпай саны бойынша Қазақстан хоккейшілері бас бәйгені қанжығалады.

## Қорытынды нәтиже
* Қазақстан - Дания 2:1
* Қазақстан - Жапония 3:1
* Қазақстан - Словения 1:4
### Жалпы есеп
# Қазақстан — 6
# Словения — 5
# Дания — 4
# Жапония — 3

Турнирдің «Ең маңызды ойыншысы» деп «Барыс» клубының ойыншысы Қазақстан шабуылшысы Вадим Краснослободцев танылды.

## Қазақстан құрамасы

Ұлттық құрамаға Барыстың 17 ойыншысы, және ҚХЛ-де ойнайтын тағы 8 ойыншы, және «Сарыарқа» мен «Қазцинк-Торпедо» клубтарының бір-бір ойыншылары кірді.
### Қақпашылар
Житков Павел, Кузнецов Алексей «Барыс», 
Еремеев Виталий «Динамо» Ресей

### Қорғаушылар
Савченко Роман, Казанцев Антон, Лакиза Артемий, Антипин Владимир, Васильченко Алексей бәрі — «Барыс», 
Ливиненко Артем «Витязь» Ресей, Семенов Максим «Атлант» Ресей, Фадеев Евгений «Автомобилист» Ресей, Коледаев Алексей «Металлург» Нк, Ресей

### Шабуылшылар
Корешков Александр, Спиридонов Андрей, Соларев Илья, Гаврилин Андрей, Старченко Роман, Шин Александр, Воронцов Алексей, Краснослободцев Вадим, Жайлауов Талгат, Рымарев Евгений бәрі— «Барыс», 
Бумагин Евгений, Польщук Федор, Дударев Дмитрий бәрі — «Металлург» Нк, Ресей, Касаткин Константин «Югра» Ресей, Уппер Дмитрий «Спартак» Ресей

Санат:Жапониядағы шайбалы хоккей
Санат:2010 жылғы шайбалы хоккей
Арқалық

**Арқалық** сөзінің мағынасы:
* **Арқалық** – брус түріндегі құрылымдық элемент.

**Елді мекендер:**
* Арқалық – Қостанай облысындағы қала.

**Таулар:**
* Арқалық – Шаған тауының батысында орналасқан тау.
* Арқалық – Қу тауының оңтүстік-шығысында 30 км жерде орналасқан тау.
* Арқалық – Қарағанды облысы, Шет ауданы жеріндегі тау.
* Арқалық – Семейтау тауының оңтүстік-шығысындағы тау.

## Дереккөздер
Абай (қала)

**Абай** — Қарағанды облысындағы қала, Абай ауданының орталығы (1997 жылдан).

## Тарихы

Қала негізі Қарағанды көмір алабының батыс телімдерінің игерілуіне байланысты 1949 жылы Шерубайнұра кенті ретінде қаланған. 1961 жылы қалаға айналған.

## Халқы

## Экономикасы

Біздің мемлекетімізде болған қоғамдық-саяси өмірдегі өзгерістер қаланың өміріне де өз әсерін тигізді.  Нарыққа өтер тұста бүкіл еліміздегі тәрізді Абай ауданы да қиындықты бастан кешті. Ауданның көлемі қазір 653 мың гектар. Халық санағының мәліметіне сәйкес ауданда 57,3 мың адам тұрады, оның 28,3 мыңы қалалықтар, 29 мыңы ауылдықтар. Нарықтың қиын кезінде көптеген мекемелер мен кәсіпорындар жабылды. Бұрынғы 4 шахтадан біреуі ғана қалды. Басқадай кәсіпорындар мен құрылыс-монтаж ұйымдарының  өнімдеріне сұраныс болмай қалды. 

Оның есесіне ауданда шағын және орта бизнес жақсы дамып келеді. Қазір мұнда ірі бизнестің жеті, орта бизнестің 36, шағын бизнестің 127-і кәсіпорны жұмыс жасайды. Бұлардың ішінде ырғақты жұмыс істеп жатқан «Қазақмыс» корпорациясының  «Абай жылу жүйесі» ЖШС, Оңтүстік Топар кен басқармасы, жоғары коксты көмірді байытатын «Восточная» байыту фабрикасы, «Тексти-Лайн» ЖШС-ін айтуға болады. Жеке меншік кәсіпорындардың ішінде «Эдельвейс» өндірістік кооперативі, агроөндірістік ұн комбинаты, «Медео»  ЖШС-ларын ерекше атап өткен жөн.

## Инфрақұрылым

Ауданда қазір 39 мектеп бар. Абай спорт мектебінің спортшылары республикалық қана емес, әлемдік жарыстарда жүлде алып жүр. 1980 жылы ұйымдастырылған Абай Құнанбаевтың мұражайы қаланың мақтанышы ғана емес, мәдени-рухани орталықтың бірі болып отыр. Денсаулық сақтау саласына да ерекше көңіл бөлініп келеді. Ауданда 3 емхана, 2 аурухана, 11 селолық фельдшерлік амбулатория, 22 фельдшерлік-акушерлік пункт, 13 дәріхана, 2 туберкулезге қарсы диспансер халыққа медициналық қызмет көрсетіп келеді. 

1966 ж. құрылған Олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдердің мамандандырылған мектебі бокстан Еуропа чемпионы С. Нұрқазовты, халықаралық спорт шеберлері Б. Аманбаев, Д. Мұңайтпасов, Әлем чемпионы С. Сәпиевті даярлады. Мұнда Абай Құнанбаевтың әдеби-мемориалдық мұражайы бар. Қапаның орталық бөлігінде Абай ескерткіші орнатылған. Қарағанды—Жезқазған—Қызылорда автомобиль жолы, Қарабас кентінің жанынан Жартас су құбыры өтеді. Ең жақын Қарабас темір жол стансасы 7 км жерде.

## Тағы қараңыз
* Абай (шахта)

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Санат:Абай (қала)
Қаулы

**Қаулы** – алқалық негізінде жұмыс істейтін мекемелерде шешімдерді, ұйғарымдарды жинақтайтын ресми құжат.

Қаулы мәжілістерде, жиналыстарда талқыланатын мәселелер бойынша қабылданады, онда көрсетілген шаралардың орындалуы міндеттеледі.

Ірі мекемелерде, министрліктер мен ведомстволарда ең маңызды мәселелер бойынша алдын ала анықтама және анықтама бойынша қаулының, шешімінің жобасы әзірленеді.
Қаулы мен шешім тілдік құрылымы жағынан ұқсас.
 
## Дереккөздер

Санат:Құқық
Қыз танысу

Ұзатылған қыз өз босағасынан аттанар бұрын туған- туыстарын аралап, көрінеді. Мұны дәстүр бойынша “**қыз танысу**” дейді. Қыздың барған үйі оған құрмет қөрсетіп, жақсы тілектер тілеп, бағалы киім, дүние мүлік, жақсы тағымдар беріп аттандырады. Бұл бұрын халық арасында өте жарасты дәстүр болып қалыптасқан.

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Құда түсу

**Құда түсу** - қазақтардың ертеден және қазір де жалғасып келе жатқан жақсы әрі жарасты дәстүрлердің бірі. 

Жігіттің әкесі немесе оның жақын туыстары қызы бар үйге құда түседі, яғни бойжеткен қызын сұрайды. Құдалар құрметке лайық сыйлы адам деп жасайды саналады. Қыз әкесі келісім берген соң құдалықтың жөн-жоралғыларын жасайды. Оның түрі өте көп, мысалы: құда аттанар, құда тарту, ат байлар, құйрық-бауыр, тағы басқа ырымдары мен кәде алымдары болады (“кәдеге” қараңыз). Құдалықты басқарып барған адам “бас құда” деп аталады. Тұрмыс құратын жігіт пен қалыңдықтың әкелері бір-біріне “бауыздау құда” деп аталады.

Құда түсу- қазақтың мәртебелі әрі жарасты салт-дәстүрлерінің бірі. Онда түрлі ойын-сауық, әзіл-қалжыңдар айтылады. Екі жақ та бір-бірін сынап отырады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Екібастұз

**Екібастұз** — Павлодар облысының оңтүстік-батысында орналасқан қала. 1898 жылы негізі қаланып, қала дәрежесін 1957 жылы алды.

## Этимологиясы
Осы өңірде тас көмір кені ашылғанға дейін, оның күншығыс жағында жатқан тұзды көл ерте заманнан бері «Екібастұз» деп мұрағаттық құжаттардан белгілі. Осыған байланысты кейін бұл жерден табылған тас көмір кені де, оның жанына орнаған қалашық пен қала да «Екібастұз» деп аталады.

Екібастұз қаласы өзінің жастығына қарамастан теңдесі жоқ алып кәсіпорындарымен бүкіл әлемге танымал болып отыр. Қысқа ғана мерзім ішінде  Қазақстанның «қара алтынды» жерінде пайда болған қала біздің замандастарымыз үшін аты аңызға айналған қала болып отыр. Тек қана Екібастұзда тұңғыш рет Қазақстанда көптеген алдыңғы қатарлы технология өмірге келді, жаңа үлгідегі құрал-жабдықтар зерттелді.
  
Екібастұз қаласы - кеншілер мен энергетиктердің  мақтанышы. Қала орасан зор, әлемдегі бай тас көмірімен танылып отыр. №1, 2-МАЭС- тердің іске қосылуы арқасында Екібастұз жылу энергетикалық кешенінің ірі орталығы болып отыр. Бүгінгі таңда үш бірдей – «Богатырь», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде көмір өндіріледі. Екібастұз көмірі Қазақстанның, Орал, мен Батыс Сібірдің электр станцияларының жұмыстарын үздіксіз қамтамасыз етіп отыр. Қала тек географиялық орнымен ғана емес,сонымен қатар тарихи ерекшелігіне байланысты қалыптасты. Екібастұз көмірі мен электр қуаты бүкіл аймақтың кәсіпорындар: Павлодар химия, мұнай өңдеу, алюминий, трактор, Ақсу ферроқорытпа зауыттары - Екібастұздағы «қара алтынның» арқасында өркендеп отыр. Сондай-ақ Екібастұз көмірі Қазақстан мен Ресейдің арасын жалғастырушы буын болып табылады. «Шығыс» кеніші - әлемдік тәжірибеде тұңғыш рет бейімделген көмір қабаты жағдайында көлденең жатқан шектеулі қуатымен жобаланды және көмір шығарудың жаңа технологиясын енгізді.

## Бұқаралық ақпарат құралдары
* Екiбастұздан **шығатын баспасөз**:
** қазақ тiлiндегi «Отарқа» газеті
** апталық «Голос Экибастуза »
** «Экибастузское обозрение» газетасы
** «Деловой Экибастуз»  журналы
** жарнама хабар апталығы «Витрина» 

* 2 **телеарна** жұмыс iстейдi
** «Екiбастұз қалалалық телеарнасы» (ЕҚТ) — 5-шi арна МВ
** «Арта ТВ»&nbsp;— 32-шi арна ДМВ

* 6 **радиостанса** бар:
** «Павлодар» радиосы 102,1 МГц
** «Русское радио&nbsp;— Азия» 102,6 МГц
** «Love» радиосы 103.6 МГц
** «NS» радиосы 104,2 МГц
** «Ретро FM» радиосы 105,2 МГц
** «Қазақ радиосы» 106,9 МГц.

## Халқы
Тұрғындар саны — 136 834 адам, ал бірнеше ауылдық аймақтарындағы тұрғындарымен қоса 144 647 адам (1 қазан 2024 жылғы санақ бойынша).

Ұлттық құрамы (1 қазан 2024 ж. бойынша):
* Қазақ — 90 030 адам. (56,93 %)
* Орыс — 35 722 адам. (31,46 %)
* Украин — 6465 адам. (3,7 %)
* Татар — 3581 адам. (2,42 %)
* Неміс — 2823 адам. (1,63 %)
* Басқа — 6026 адам. (3,86 %)
* Барлығы — 144 647 адам. (100,00 %)

## Дереккөздер

 

Санат:Екібастұз
ENIAC

**ENIAC** () электронды-есептеуіш машинасы - Америка Құрама Штаттарының Пенсильвания университетінде жасалды. ENIAC - соғыстық мақсатта қолдану үшін, екінші дүниежүзілік соғыс біткеннен екі айдан кейін дүниеге келді. ENIAC-тың ұзындығы 30 м, көлемі 85 м3, ал салмағы 35 тоннаға дейін жететін. Ол 17 468 вакуумды шамнан, 7 200 кристал диодтардан және 4 100 магниттік элементтерден тұрды. 
thumb|ENIAC|250px
XX ғасырдың бірінші жартысы радиотехниканың қарыштап дамыған кезеңі болатын. Сол кездегі радиоқабылдағыштар электронды-вакуумды шамдармен жұмыс істейтін. Алғашқы электрондық-есептеуіш машиналарды құрастыру үшін осындай электронды-вакуумды шамдар қолданылды. Электронды шамдармен жұмыс істейтін алғашқы электронды есептеуіш машина 1946 жылы Америка Құрама Штаттарында құрастырылды. Дж. Моучли және П. Эккерт деген ғалымдардың басқаруымен құрастырылған бұл машина ENIAC («Electronic Numerical Integrator and Computer» - Электронды санды интегратор және компьютер) деп аталды. ENIAC секундына 300 көбейту немесе 5000 қосу амалын орындай алатын. Бұл сол кезге дейін қолданылып келген Mark-1 секілді механикалық және электронды-механикалық элементтермен жұмыс істейтін машиналардың жылдамдығымен салыстырғанда мыңдаған есе артық болатын.

ЭНИАК қүрылғысында  ауа-райын болжау кезінде табысты    нәтижеге  1950 жылдың көктемінде америкалық метропологтар  тобы Жюль Чарни , Филип Томсон, Ларри Гейтс және  норвегиялық Рагнар Фьюрт  және математик  Джоном Фон Нейман қол жеткізді. Олар атмосфералық ағынның  оңайлатылған моделін қолданды, оның негізінде баратроптық газға арналған құйын жылдамдығының теңдеуі алынды. Сол тәсіл күрделі есептердің шығарылуын жеңілдетті және сол кездегі қолжетімді есептеуіш құрылғылардың көмегімен есептеулер жүргізуге мүмкіндік берді.  Есептеулер 1950 жылдың 5 наурызынан басталды, 5 апта бойы, 1 аптада 5 реттен, 3-8 сағаттан орын алды. Бірнеше ай сараптау мен нәтижелерді бағалауға кетті. Жүргізілген есеп-қисаптардың сипаттамасы мен нәтижелері  "Numerical Integration of Barotropic Vorticity Equation" еңбегінде 1950 жылдың 1 қарашасында "Tellus" журналында   жарияланған болатын. Мақалада  ауа-райын келесі 24 сағатта болжау ЭНИАК құрылғысында 24 сағатта орындалғаны айтылады, демек ауа- райын болжау үшін ұзақ уақыт кететін.

ENIAC машинасын жасау үшін   200 000 мың  адам еңбектенді және 200000 сағат уақыт кетті, сонымен қоса  486 804,22  мың АҚШ доллары жұмсалды. Бұл жоба өзіне 17468 лампаның  16 түрін және  7200 кремниден жасалған  диодтарды қосты, 1500 реле, 70 000 резистор және 10 000 конденсатор қолданылды.

Салмағы - 27 тонн.

Жадтың көлемі - 20 сандық сөз.

Пайдаланылған қуаты  - 174 кВт.

Есептеуші қуаты -  секундына  357 көбейту операциясы  немесе 5000 қосу операциясы. 

Ырғақтылық  жиілігі - 100 кГц,  демек, әрбір 10 микросекунд сайын 1 импульс. Негізгі есептеуші ырғақ 20 импульстен құралды және 200 микросекунд уақыт алды . Қосу амалы 1 ырғақ, ал көбейту үшін 14 ырғақ қолданылды. Көбейту амалын бірнеше қосу амалы алмастырды және сәйкесінше  2800 микросекунд уақыт аралығында орындалды.
Санат:1946 жыл
Санат:Компьютер
Есепшот (құрал)

**Есепшот** - ең алғашқы пайда болған есептеу құралы болып табылады. 

Кейбір деректерге сүйенсек, есепшоттың жасы 2000-5000 жылдар шамасында, ал пайда болған жері ертедегі Қытай немесе ертедегі Мысыр, тіпті ежелгі Грекия болуы да мүмкін. Бұл санау құралын гректер мен Батыс-Еуропалықтар «абак» деп, қытайлықтар «суан-пан», жапондықтар «серобян» деп атаған. Бұл құралмен есептеулер оның шұңғыл тақтада орналасқан тастарын жылжыту арқылы жүргізілген. Тастар піл сүйегінен, түрлі түсті шынылардан, қоладан жасалды. Осындай есепшоттар қайта өркендеу дәуіріне дейін пайдаланылып келді. Оның жетілдірілген түрі осы күнге дейін  қолданылып келеді.
Санат:Есептеу техникасы
Санат:Механикалық есептеу
Блез Паскаль

нобай|Блез Паскаль 
**Блез Паскаль** (, [blεz pas'kal]; 19 маусым, 1623 жыл, Клермон-Ферран, Франция — 19 тамыз, 1662 жыл, Париж, Франция) — 17-ші ғасырда өмір сүрген француз математигі, механигі, физигі, пәлсапашысы, дінтанушысы және әдебиетшісі. Француз әдебиетінің классигі. Математикалық анализдың, ықтималдық теориясының, кескіндік геометрияның негізін салушылардың бірі, гидростатиканың негізгі заңының авторы.
thumb|left|200px|Паскал үшбұрышы

## Биографиясы
Блез Паскаль — француз математигі, механигі, физигі, жазушысы, философы және теологы.

1623 жылы 19 маусымда Францияда Салық Басқармасы Төрағасының отбасында дүниеге келген.

1640 жылы Паскальдың алғашқы еңбегі — "конустық қималар туралы тәжірибе"жарық көрді.

1642 жылы, 19 жасында Блез есептеулер жүргізетін жиынтық машинаны құра бастады. 1649 жылы ол өзінің өнертабысы үшін корольдік артықшылыққа ие болды.

Паскаль Математикалық талдаудың, Ықтималдықтар теориясының және проективті геометрияның негізін қалаушылардың бірі, гидростатиканың негізгі заңының авторы болды.

1654 жылы Паскаль ғылыми қызметтен кетіп, христиан дінінің қорғаушысы болды.

Блез Паскаль 1662 жылы 19 тамызда қайтыс болды..

## Блез Паскальдың құрметіне аталған
* Айдағы кратер;
* Халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) қысым мен кернеудің (механикада) өлшем бірлігі - Па;
* Бағдарламалаудың Pascal тілі
* Клермон-Ферандағы екі университеттің бірі;
* жылсайынғы Француз ғылыми сыйлығы (Ресми сайт: http://www.chaires-blaise-pascal.ens.fr/?lang=fr );
* Гомель қаласындағы 46 гимназия;
* NVIDIA  компаниясы жасаған GeForce 10 видеокарталар архитектурасы.

## Дереккөздер

Санат:Франция физиктері
Санат:Франция математиктері
Санат:Франция философтары
Санат:1623 жылы туғандар
Санат:1662 жылы қайтыс болғандар
Санат:19 маусымда туғандар