open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Air Bishkek

**«Эйр Бишкек» компаниясы** (, ) — бас кеңсесі Бішкекте болған Қырғызстанның бұрынғы авиатасымалдаушысы. Авиакомпания Еуро Одақ елдеріне ұшуға тыйым салынған «қара тізімге» кіреді.

«Air Bishkek»&nbsp;— ұлттық авиациясының мемлекеттік мүшесі (ИКАО).

## Тарих
7 ақпан 2007 жылдан бастап компания тарихы басталады. Бірінші жылдары авиакомпания өз ұшақтарын басқа жергілікті авиакомпанияларға көрсетті. 14 қыркүйек 2009 жылы Бішкекте жүру жолы ашылды&nbsp;— Ош (Қырғыстан)&nbsp;— Бішкек.

Авиакомпанияның бағдар торлары мен жүк тасымалдауы жыл сайын артып келеді.

Алдын компания «Kyrgyz Airways» атты болған, бірақ 2011 жылы атын өзгертуге мәжбүр болған, өйткені Қырғызстанда бұндай компанияның атымен тағы компания болған, бірақ қырғыздарда&nbsp;— «Қырғыз Эйрвэйс».

## Әрекеттері

### Қосымша бағдарламалар
Авиакомпанияда «Белек Бонус» деген бонус бағдарламасы жүріп жатыр, жолаушыларға рейстерде ұшып билеттер жинап келесі рейске компанияның атынан ұшуға мүмкіндік жасайды.

### Борттық шығулар
«Sky Bishkek» журналдары шығып жатыр.

## Рейстер бағыты
Авиакомпания Оштан және Бішкектен Мәскеуге, Новосірге, Красноярскке, Иркутскке, Стамбулға, Санкт-Петербургқа, Үрімшіге, Сургутқа, Белгородқа, Екатеринбургқа тасымал рейстерін жасайды.

## Флоттар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
- Официальный сайт 
* http://www.airliners.net/search/photo.search?
* [airlinesearch=Kyrgyz%20Airways&distinct_entry=true Фото самолётов]

Санат:Қырғызстан
Санат:Әуе компаниялар
Питт Уильям (Үлкен)

**Питт Уильям (Үлкен)**,  «**граф Чатам**» (15.11.1708, Лондон,—11.5.1778, Хейс, Кент) — Ұлыбританияның мемлекет қайраткері. Жаңа отар елдерді басып алу саясатын жүргізетін «патриоттардың» виг тобы басшыларының бірі. 1735 жылдан парламент мүшесі. Жеті жылдық соғыс (1756—63) өртін тұтандыруда күшті роль атқарды. Соғыс нәтижесінде Ұлыбритания Үндістан мен Солтүстік Америкадағы француз иеліктерін түгел дерлік басып алды. 1766—68 ж. коалициялық кабинеттің премьер-министрі. 1766 жылдан лордтар палатасының мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері
Пифагореизм

thumb|right|200px|Пифогореизмдердің әнұраны
thumb|right|200px|Самоналық Пифагор
**Пифагореизм** — дүниенің мәні сандық қатынастарда деген принципке сүйенген Ежелгі Грецияда (б. з. б. 6— 4 ғ.) шыққан діни философиялық ілім. Әуелде Пифагореизм ілімі ауызша тараған. Пифагореизм доктринасын жазба түрде алғаш баяндаған Филолай болды. 5 ғасырда Пифагореизм бірте-бірте Сократ-Платон философиясымен ұштасты. Филолайдың соңғы шәкірттері Эврит, Ксенофіил, Фантоп, Эхекрат, Диокл және Полиминаст болды. Пифагореизм идеялары б. з. 6.1 ғ. неопифагореизмнің дамуына негіз болды.Дүниенің негізі материялық стихия деп қараған ионий мектебінен Пифагореизмнің өзгешелігі мынада: олар стихияның өзінен гөрі оның формасына ерекше мән беріп, арифметикалық-геометриялық байланыстыра қараған.
## Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Діни сенімдер мен доктриналар
Уильям Питт (Кіші)

**Питт , Кіші Уильям** (28. 5. 1759, Хейс, Кент,—23. 1. 1806, Патни) — Ұлыбританияның мемлекет қайраткері. 1781 ж. парламентке сайланды. 1783— 1801 және 1804—06 ж. премьер-министр. Ресейді әлсірету мақсатымен Питт орыс-түрік соғысын (1787—91) және орыс-швед соғысын (1788—90) тұтандыруға себепші болды. Бүкіл өмірін Ұлыбританияның басты бәсекелесі Францияға қарсы күресуге жұмсады. Ішкі саясатта Питт үкіметі демократия қозғалысты жаныштап отырды. Франциямен Амьен бітім шартын (1802) ;жасауға қарсы шықты. 1804 ж. өкімет басына қайта келіп, Францияға қарсы жаңа коалиция ұйымдастыруға кірісті (1805).

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері
Шоманай ауданы

**Шоманай ауданы** (, ) – Қарақалпақстан автономиялы республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлік. Оңтүстігінде Түрікменстан Республикасы шығысында Хожелы ауданымен шектеседі. 1950 жылы құрылған.

Аудан орталығы - Шоманай кентi. Нүкістен Шоманайға дейінгі арақашықтық - 75 км. 2014 жылдың 1 қаңтарына ауданның халық саны 51,5 мың адам. Ұлттық құрамы: қазақ 0,9%, қарақалпақ 87,4%, өзбек 6,1%, орыс 0,1% қалғаны 0,2%
Аудан құрамында 7 ауыл әкімшілігі бар. 

Олар: 
# Акжап 
# Бегжап 
# Бирлешик 
# Дийханабад 
# Кетенлер 
# Мамый 
# Сарманбайкол. 
Аудан экономикасының негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы құрайды.

## Сыртқы сілтемелер
* Всемирный исторический проект 

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Николай Николаевич Плавильщиков

**Плавильщиков Николай Николаевич** [29. 5. 1892, Мәскеу,— 7. 2. 1962, Мәскеу] — кеңес зоологы, биология ғылымдарының докторы, профессор. Мәскеу университетінің физика-математика факультетінің табиғат тану бөлімін бітірген (1917). 1919—21 ж. және 1941 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеу мемлекеттік университетінің зоология музейінде қызмет істеген. Плавильщиков — ағаш сүген қоңыздарын зерттеудегі ғылыми маман, ол бұлардың систематикасын, фаунистикасын, маңызын зерттеген және бұл қоңыздардың 38 мыңнан астам ғылыми коллекциясын жинаған. Плавильщиков сүген қоңыздардың 100 шақты жаңа түрін, түр тармақтарын және 30-дай жаңа туыс, туыс тармақтарын сипаттаған. Плавильщиков энтомология, жалпы биология, ғылым тарихынан анықтамалық, оқулық, методикалық оқу құралдарын жазған.

## Дереккөздер

Санат:КСРО зоологтары
Санат:КСРО ғалымдары
Санат:Профессорлар
Украина жасасын!

[thumb|[Украинаның Харків қаласындағы Тәуелсіздік монументінде «Слава Україні» жазуы бар.]]
**«Украина жасасын! Батырлар жасасын!»** () — украин ұлтшылдарының сәлемдемесі мен ұраны. «Украина жасасын!» деген бірінші бөлігі Украин Халық Республикасының () кезінде пайда болған (1917—1920 жылдар). «Батырлар жасасын!» деген жауаппен қоса, әрі оң қолды үстіге көтерумен (*римдік салют*) бірге айтылатын нұсқасы ұйымдастырушылық құпия сөз және сәлемдеме ретінде Украин ұлтшылдарының ұйымы () мен Украин көтерілісшілер армиясының () мүшелерінің арасында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабылданған.

## Дереккөздер

Санат:Украин ұлтшылдығы
Санат:Саяси ұрандар
Санат:Амандасу
Санат:Ұлттық ұрандар
Тит Макций Плавт

**Тит Макций Плавт** (**Titus Maccius Plautus** ; б.з.б. 3 ғ. ортасы, Сарсина, Умбрия,—184 ж. ш., Рим) — римдік комедияшы. Паллиатаның (рим комедиясы) атақты шебері. Сахнада қимылды молайту үшін контаминацияны (текстерді шоғырландыру) қолданды («Мақтаншақ сарбаз» т.б.). Плавт пьесалары көне халық театрына жақын, маска киіп ойнауға лайықты («Есектер» т.б.) шешен диалогқа, арияларға, күлкіге құрылып жазылған. Грек және Рим тұрмысын, құлдар өмірін шебер суреттеп, ескі грек, рим ғұрпын күлкі етеді («Елес», «Вакхидтар» т.б.) Плавт күлдіргі сөздің асқан шебері болған.

## Дереккөздер

Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Б. з. д. 184 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ежелгі Рим драматургтары
Планула

**Планула** (лат. planus — жалпақ) — ішекқуыстылардың дамуындағы личинка сатысы. Денесі ұзынша, құрт тәрізді, екі қабатты. Сыртқы қабаты — эктодерма, бұл нейроэпителилі, етті және атпа клеткадан тұрады. Ішкі қабаты — энтодерма. Планула суда еркін қозғалады, жетіле келе су түбіне түсіп, бір орынға бекіп, келесі сатысы — полипке айналады.

## Дереккөздер
Пияз шыбыны

**Пияз шыбыны**— кәдімгі шыбын және ызылдауық шыбын тұқымдастарының пиязды зақымдайтын бірнеше түрі. Еуропа, Азия, Солтүстік Америкада пияз егістігінде кездеседі. Пияз шыбынының дернәсілі пиязшықтың шырынды терісімен қоректеніп, оны зақымдайды. Пиязшық шіриді, өсімдік жапырағы сарғайып қурайды. Пияз шыбынының ұзындығы 10 мм, түсі ақ. Ол бас пияз, батун-пияз, сарымсақ, шалот-пиязға түседі. Пияздың ызылдақ шыбынының ұзындығы 6,5—9 мм, түсі сарғыш жасыл, личинкасының ұзындығы 11 мм. Пияз, сарымсақ, қызғалдақ, құртқашаш, кейде картоп, сәбіз, қызылшаның сабағын да зақымдайды. Күрес шаралары: пиязды ерте себу; пияз тұқымын себер алдында егістікке инсектицидтер шашу. Көк пиязға пестицид шашуға болмайды.

## Дереккөздер

Санат:Қосқанаттылар
Планшайба

нобай|Планшайба қуат қысқыштарымен

**Планшайба**  — металл кескіш станоктардың (токарьлық немесе қашау) өңделетін дайындаманы не кескіш аспапты бекітуге әрі оларға айнымалы қозғалыс беруге арналған тетігі. Әдетте Планшайбаға күрделі пішінді не жуан, бірақ қысқа дайындамалар бекітіледі. Дайындаманы бекіту үшін болт, қармауыш т. б. тетіктер пайдаланылады.
## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Күрестен Азия чемпионаты 1992 жыл

***Күрестен Азия чемпионаты 1992 жыл*** 7–10 сәуірде Тегеранда өтті (Иран).

## Жалпы медаль сынақтары

## Медалисттер

### Еркін күрес (ерлер)

### Грек-рим күресі (ерлер)

## Дерекнама

## Сыртқы сілтемелер
* FILA Wrestling Database 

Санат:Азия чемпионаттары
Кіші Плиний

thumb|right|200px|Кіші Плиний
**Кіші Плиний** ,  (61 немесе 62, Комум, қазіргі Комо,—114 ж. ш.) —рим жазушысы өрі мемлекет қайраткері. 100 ж.— консул, 111—113 ж.—Вифиния мен Понт провинциясында император легаты. Плиний шығармаларынан 10 кітаптан тұратын хаттар жинағы мен Траянға арналған мақтау сөздері («Панегирик») сақталған. Плинийдің хаттарында император билеген Римнің мәдени және тұрмыстық, аз-аздап экономикалық және саяси тарихын анықтайтын өте құнды материалдар бар.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Ежелгі Рим
Санат:Ежелгі Рим әдебиеті
Санат:62 жылы туғандар
Санат:114 жылы қайтыс болғандар
Плиозаврлар

**Плиозавр** (*Pliosaurus*) — плезиозаврлар отряд тармағына жататын қазба бауырымен жорғалаушылардың бір тобы. Плиазаврлар юра дәуірінің аяқ кезінде және бор дәуірінде теңізде тіршілік еткен. Тұрқы 10 м-ден астам, басы үлкен, мойны қысқалау, ірі де күшті су жыртқышы. Қазба қалдығы барлық құрлықтан белгілі, КСРО-да негізінде Волга сырты мен Солтүстік-Батыс Қазақстанда табылған.
## Дереккөздер

Санат:Динозаврлар
Санат:Жануарлар
Санат:Жойылып кеткен жануарлар
Пинтос Перейра

**Франсиско Рикардо Пинтос Перейра** (, 3 сәуір 1880 — 1968) — уругвай жұмысшы қозғалысының қайраткері, тарихшы, публицист. 

20 ғасырдың басынан жұмысшы қозғалысына қатысты. «*Сосиалиста*» («*Еl sociaista*») газетінің редакторы болып, «*Хустисия*» («*Justicia*») атты жұмысшы газетінің негізін салды. Басқа да газеттердің жұмысына белсене қатысты. Уругвай коммунистік партиясының (Уругвай КП) негізін қалаушылардың бірі (1920). 1922 ж. Коминтерннің 4-конгресінің жұмысына қатысты. 1962—68 ж. Уругвай КП ОК мүшелігіне қандидат. 2 рет парламент мүшесі болып сайланды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Toward the United Front. John Riddell, 2011. P.1243. Пинтос Перейра

Санат:1880 жылы туғандар
Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Санат:Уругвай тарихшылары
Санат:Уругвай саясаткерлері
Санат:Коммунистер
Санат:Уругвай депутаттары
Пипа

**Пипа** (**) — құйрықсыз қос мекенділердің бір тұқымдасы. 

## Биологиялық сипаттамасы
Кәдімгі Пипа және шпоралы бақалар деген 2 туысқа бөлінеді. Кәдімгі Пипалардың 5 түрі бар. Пипаның ең ірі түрі суринам Пипасы (*Pipa Pipa*). Денесі жалпақ, шырышты, тұрқы 20 см-ге дейін, арқасы жасыл сары, кейде қара қоңыр, бауыры ақшыл не ақ теңбілді. Алдыңғы аяғы төрт саусақты, саусаң . аралықтары жарғақсыз, артқы аяқтары жуан және алдыңғы аяғынан ұзын, 5 саусақты, саусақтарының арасында жүзу жарғағы бар, арқа терісі қатпарлы, көзі кішкене. Пипа көбіне Оңтүстік Америка суларында таралған. Пипа жұмыртқасын (40—114) арқасындағы, қан тамырлары көп, тереңдігі 10—15 мм тері ұясына салады. Пипа жұмыртқа сының диаметрі 6—7 мм, салмағы 2,95—3,35 г, жұмыртқадан 80—85 күнде жас бақа өсіп жетіледі. Пипа әр түрлі құрт, моллюск, өрмекші тәрізділер, бунақденелілер, балық уылдырығы және тұқымымен(личинкасымен) қоректенеді.

## Түрлері
* *[[Pipa arrabali]]*
* *[[Pipa aspera]]*
* *[[Pipa carvalhoi]]*
* *[[Pipa myersi]]*
* *[[Pipa parva]]*
* *[[Pipa pipa]]* — Кәдімгі пипа (L.)
* *[[Pipa snethlageae]]*

## Дереккөздер

Санат:Құйрықсыз қосмекенділер
Галац

**Галац** () грек тілінен Галазион ( — «көгілдір», Византияда қойылған атауы) —  Румынияның шығысындағы орналасқан қала әрі порт,  Дуная сағасында, Галацтың әкімшілік орталығы. 2005 жылы халық саны 331,4 мыңға жеткен.  XIII ғасырдан белгілі болған.  Металлургия комбинаты, кеме жасау, кеме жабдығының өндірісі, химиялық және  жиһаз тоқымалық өнеркәсіппен айналысады.

## Демография

## Әйгілі тұлғалар
*Архиепископ Виссарион
*Флорин Чернат — білікті футболшы,ұлттық құрама ойыншысы
*Юлиан Апостол — білікті футболшы,ұлттық құрама ойыншысы
*Илеана Котрубаш, опера әншісі
## Экономика
Қалада әлемде ең үлкен металлургия комбинаты орналасқандықтан, қала бұл өндірістен ауқымды пайда табады.

Сурет:MittalSteelGalati200607.jpg|Металлургия комбинаты
Сурет:Galati - zona portului vechi.jpg|Қала панорама

## Бауырлас қалалар

## Дереккөздер

Санат:Қалалар
Санат:Румыния қалалары
Острава

thumb|right|200px|Қала белгісі
**О́страва** ( ) (IPA: , , ) — Чехияның солтүстік-шығысында орналасқан қала, Моравскосилез өлкесі және Острава-қала ауданының әкімшілік орталығы. Силизияның оңтүстігінде, Остравице, Одра және Опава өзендерінің қиылысуында орналасқан.

Чехиядағы үшінші ірі қала (астанасы Прага мен Брнодан кейін) және Моравияда екінші қала. Ол елдегі екінші ірі қалалық агломерация, әрі Моравиядағы миллионнан астам тұрғыны бар үлкен қалалық агломерация (Брнодан асып түседі). Қала тұрғындарының саны — 299,6 мың адам (2012), тұтас агломерациясымен (Үлкен қалалық аймақ) — 1,15 миллион адам (2004). Қаланың ауданы 214 км².

Жеті жылдан астам тарихы бар қала, оның өсуі аймақта ашылған жоғары сапалы қара көмірді пайдалану және өңдеумен тығыз байланысты, бұл Остраваға өнеркәсіптік көрініс пен Социалистік Чехословакия кезінде "республиканың болат жүрегі" деген бейресми атау берді. Қазір көптеген ауыр өнеркәсіп компаниялары жабылды немесе қайта құрылды.

## Мэрлар

## Популяция

## Транспорт
### Трамвай

Сурет:T3sucs 954 ostrava.jpg|Татра Т3
Сурет:Ostrava, Moravská Ostrava a Přívoz, tram KT8.JPG|Татра КТ8Д5
Сурет:Tram 01 Trio Ostrava.jpg|Инекон 01 Трио
Сурет:Tram Vario LF3 Ostrava.jpg|Варио ЛФ3

### Троллейбус

Сурет:Trolejbus Škoda 14Tr.jpg|Шкода 14Тр
Сурет:Trol Škoda 21Tr Ostrava.jpg|Шкода 21Тр
Сурет:Ostrava - Flickr - Infodad (78).jpg|СОР ТН 12
Сурет:Czech Raildays 2013, Škoda 26Tr Solaris, DPO, 3721 (09).jpg|Шкода Тр21

### Автобусы

Сурет:Ostrava, Karosa B 732.jpg|Кароса Б 732
Сурет:Czech Raildays 2012, SOR EBN 10,5 (01).jpg|СОР ЕБН 10,5
Сурет:Czech Raildays 2012, SOR EBN 10,5 (07).jpg| СОР ЕБН 10,5
Сурет:Autobus Solaris Urbino.jpg|Соларис Урбино

## Бауырлыс қалалар

## Атақты тұлғалар
* Балабан, Ян — жазушы және аудармашы
* Безруч, Петр —ақын
* Бенеш, Эдвард — Чехословакияның екінші президенті.
* Будинова, Славка — актер
* Кубин, Рудольф — композитор
* Лендл, Иван — теннисші
* Масарик, Томаш —  Чехословакияның бірінші президенті.
* Ногавица, Яромир —ақын, музыкант, композитор
* Свобода, Людвик —ЧСРО-ның президенті .
## Дереккөздер

Санат:Чехия қалалары
Роже Планшон

**Роже Планшон** (; 12 қыркүйек 1931 жыл, Сен-Шамон – 12 мамыр 2009 жыл, Париж) — француз режиссері, актер, драматург.  қызметін 1952 ж. өзі ұйымдастырған Лиондағы «Театр де лэ комедиден» бастады. Режиссерлік өнерінің қалыптасуына Б. Брехт творчествосы зор ықпал жасады. 1957 жылдан Лионның маңындағы жұмысшылар қалашығы – Вийербанндағы «Театр де ла ситені» басқарады. У. Шекспирдің «Генрих IV» (1957), Ж. Б. Мольердің «Жорж Данден» (1958) мен «Тартюфы» (1962), А. Дюма-әкенің «Үш мушкетёрі» (1958) және Н. В. Гогольдің «Өлі жандары» (1959) бойынша қойған спектакльдері қазіргі уақытқа лайықталған тың шешімімен ерекшеленеді.thumb|right|200px|Виллербандағы ұлттық театр
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Брно

**Брно** ( ), **Брүнн** () — Моравиядағы қала, Свитава және Свратка өзендерінің қиылысына жақын орналасқан, Оңтүстік-Маров жазығының және Чехия-Маров шекарасында орналасқан. Оңтүстік Маров өлкесінің әкімшілік орталығы. Бұрынғы Моравия астанасы (1641—1928/49). Мың жылдық тарихы бар қала.

## Тұрғыны

## Атақты тұлғалар
* Беран, Эмерик (1868—1940) — композитор.
* Бразда, Павел (1926) — чех суретшісі.
* Кратохвил, Иржи (1940) — чех жазушысы, публицисті, драматургі.
* Коуделка, Зденек (1969) — юрист.
* Линк, Франтишек (1906—1984) — астроном.
* Мах, Эрнст (1838—1916) — физик, философ.
* Новотна, Яна — (1968) атақты теннисист.
* Мендель, Грегор Иоганн (1822—1884) — австриялық генетик және биолог.
* Микшичек, Матвей (1815—1882) — жазушы, этнограф.
* Плугарж, Зденек (1913—1991) — чех жазушысы, публицисті, драматургі и сценаристі. 
* Росол, Лукаш (1985) — теннисист.
* Шафаржова, Луция (1987) — теннисист.
* Яначек, Леош (1854—1928) — композитор.
* Кундера, Милан (1929) — жазушы-прозаик.
## Бауырлас қалалар

## Көрнекті жерлері
thumb|left|250px|Петр мен Павл әулиелерінің жиыны
thumb|200px|Шпильберк қақапасы

## Дереккөздер

Санат:Чехия қалалары
Пльзен

**Пльзень** (, ) — Чехияның аумағы жағынан төртінші орын алатын қаласы. **''Пльзен** аймағының* және *Пльзень-қаланың* әкімшілік орталығы. *Пльзень-солтүстік* және *Пльзень-оңтүстік'' аймақтарының әкімшілік орталығы осы қалада орналасқан. Пльзень (Мже, Радбуза, Углава және Услава) өзендерінің қиылысуында орналасқан, бұл өзендер қосылып Бероунка өзенін түзеді.
## Галерея

Сурет:Fountian in Main Square Plzen.jpg|
Сурет:West Bohemia University.jpg|
Сурет:Pilsen from above.jpg|
Сурет:Pilsen from above2.jpg|
Сурет:Pilsen, Street.jpg|
Сурет:Plzeň_radnice.JPG|
Сурет:Plzeň,_pomník_osvobození_U_Práce.JPG|

## Бауырлас қалалар
* Санту-Андре,Бразилия
* Такасаки, Япония
* Екатеринбург, Ресей
* Измир, Түркия
* Бирмингем, Алабама, АҚШ
* Регенсбург, Бавария, Германия
* Лиможес,Франция
* Льеж, Бельгия
* Хенгело, Нидерланд
## Транспорт
thumb|Трамвай 26T
thumb|left|Темір жол

## Дереккөздер

Санат:Чехия қалалары
Пирр

**Пирр** ( —  «жалын», шашының түсінен болар, ), Пиррид әулетінен шыққан — Эпир және Ежелгі Македония патшасы, өз жұмысының қыр сырын білетін стратег, Ежелгі Римнің бас қарсыласы. Ганнибал оны Александр Македонскийден кейінгі ең жақсы стратег болған деп есептеген.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Македония

Санат:Императорлар
Бабезия

**Пироплазмидтер** (**') немесе **бабезиидтер** (**') — қарапайымдардың бір тұқымдасы. Пироплазмидтерді споровиктер немесе саркодалар класына жатқызады. Пироплазмидтер мүйізді ірі қара, жылқы, есек, шошқа, ит т.б. сүтқоректілер эритроциттерінде паразиттік тіршілік етеді. Пироплазмидтерді кене тасымалдайды, қан клеткаларында жыныссыз жолмен көбейеді. Қанмен бірге кене денесіне түскен пироплазмидтер жыныссыз көбейеді де, аналық клеткаға енеді. Жұмыртқа арқылы кененің келесі ұрпағына өтеді, онда ол әр түрлі теріге, оның ішінде сілекей бездеріне орналасады. Ақырында пироплазмидтер қан сорған кенеден омыртқалы жануарларға жұғады. Пироплазмидтерге *Babesia* (емесе *Piroplasma*), Babesiidae (немесе *Microbabasea*) және *Nutatallia* туыстары жатады, бұлар жануарларды пироплазмидоз, бабезиоз, нутталлиоз деген қауіпті ауруларға шалдықтырады.
thumb|center|500px|Бабезия өмірлік циклы

## Дереккөздер

Санат:Эукариоттар
Нико Пиросмани

**Пиросманашвили Нико** (  ; шынайы есімі **Никола́й Асла́нович Пиросманашви́ли** 1862 жыл , Мирзаани ауылында, қазіргі Цителцкаро ауданында, — 5. 5. 1918, Тбилиси) — грузиннің әуесқой суретшісі. Примитивизм өкілі. Тбилисиде жұмыс істеді. Негізінен шаруалар, ұсақ саудагерлер және қала тұрғындары өмірінен картиналар, асханалар мен сауық орындарына әшекей-әлеміштер, пейзаж, натюрморт салды. Пиросманашвили шығармаларын клеёнкаға, бөзге, қатырма қағазға өзі жасаған бояулар арқылы бейнеледі. 
thumb|right|200px|Жас кезіндегі Нико
## Еңбектері
*«Натюрморт»
*«Есіре ішкен үш князь»
* «Аула күтушісі» (үшеуі де Грузия ССР-інің өнері музейінде, Тбилиси)
*«Күз ішіндегі балықшы» (Мәскеу. Третьяков галереясы)
*А. И. Сумбатов- Южиннің «Сатқындық» (Тбилиси, Д. Какабадзенің жеке қоры), «Бего тобы» (Мәскеу, К. Симоновтың жеке қоры) пьесаларының декорация эскиздері.
## Галерея

Image:Pirosmani - Giraffe.jpg|Керік. 1900 ж.
Image:Pirosmani._Girl_with_baloon.jpg|Шар ұстаған қыз. 1900 ж.
Image:Pirosmani._Fisherman.jpg|Былықшы. 1900 ж.
Image:Pirosmani - Actress Margarita.jpg|Маргарита. 1909 жыл.
File:Nikolai Pirosmani-Shvili Farmer with a Bull 1916.jpg|Niko Pirosmani, *Farmer with a Bull* (1916)
Image:Pirosmani._still_life.jpg|Натюрморт
Image:Pirsomani._Woman_and_her_children_going_to_a_spring.jpg|
Image:Pirosmani._man_on_donkey.jpg|Есек үстіндегі жігіт
Image:Pirosmani._Batumi_port.jpg|Порт Батуми


## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Грузия тұлғалары
Пирсон Лестер

**Пирсон Лестер Боулс** (23. 4. 1897, Торонто,— 27. 12. 1972, Оттава) — Канаданың мемлекет қайраткері, либерал. Торонто және Оксфорд университеттерінде білім алды. 1948 жылдан парламент мүшесі. 1948—57 ж. сыртқы істер министрі. 1958 жылдан Либералдық партияның басшысы (1968 жылға дейін). 1963—1968 ж. премьер-министр. Пирсон үкіметі 1963 ж. Канада қарулы күштерін американ ядролы қаруымен қаруландыру және Канада жерінде американ ядролы қаруын орналастыру жөнінде АКШ-пен келісім жасасты.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар

Санат:Канада саясаткерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері
Чарльз Сандерс Пирс

**Чарльз Сандерс Пирс** ( ; 10 қыркүйек 1839 жыл, Кембридж, Массачусетс – 19 сәуір 1914 жыл, Милфорд, Пенсильвания) — американ философ-идеалисі,логик, математик және табиғат зерттеуші. Американдық ғылым және өнер академиясы (1877) мен ұлттық ҒА (1879) мүшесі. 1859 ж. Гарвард университетін бітірген. 1866—91 ж. АҚШ-тың жағалау күзетінің геодезия ст-нда істеді. Гарвард, Балтимордағы Дж. Хопкинс университеттерінде логикадан, тарихтан, ғылым философиясынан лекция оқыды. Философияда. 

Пирс қарама-қарсы екі бағытты қосуға тырысады: Қанттың «критицизмімен» қосылған эмпирикалық позитивистікті, Платон және Ф. Шеллингпен байланысты объективті идеализммен қосады. Пирс онтол. негізгі схеманы былайша құрады: «рух – алғашқы, материя – туынды, эволюция – үшінші». Пирс танып білуге болмайтын, бірақ тіршілікте бар «өзіндік заттар» іштей қарама-қайшы дей келіп, білімнің айқындылығын жоққа шығарады деп агностицизмді сынайды.

Пирс ғылыми білім мен пікірдің қалыптасуы сенімді, негізді болу мәселелеріне айрықша мән берді: Пирсше, бұл мәселені шешудің негізгі шарты — алынған нәтижелерді тек қана мәнділігі тұрғысынан баяндау. Пирстің бұл принципі кейіннен прагматизмнің идеалистік концепциясында онан әрі дамыды. «Прагматизм» терминінің өзін философияға еңгізген Пирс болатын. У. Джемс Пирстің ізімен жүріп, ақиқатты практиканың нәтижесімен, пайдалылығымен барабар деп санады. Пирс математика логика мен семиотика салаларында ірі-ірі жаңалықтар ашты...

## Дереккөздер

Санат:АҚШ философтары
Санат:АҚШ математиктері
Санат:АҚШ ғалымдары
Санат:Академиктер
Southern Air

Southern Air, Inc. — АҚШ авиакомпаниясы, Норуолкте тіркелген, Коннектикут штаты, АҚШ.

## Тарихы
Авиакомпания 1999 жылы 5 наурызда ашылды Southern Air Transport бұрынғы атты алып және өзінің жұмысын 1999 жылы қарашада бастады.

2007 жылы 7 қыркүйекте Oak Hill Capital Partners компаниясы Southern Air акциясын сатып алды және Cargo 360 авиакомпаниясымен біріктірді. Қазіргі уақытта компанияда 750 жұмыскер саналды.

2010 жылы ақпан мен наурызда Southern Air екі жүктасушы Boeing 777 тапсырысын алды. Жәнеде жаңа жұмыс технологиясы (ребрендинг) шығарылды және ұшақ бояуларының жаңа түрі енгізілді, жаңа басшылардың арқасында компанияның жаңа бағытқа кетуін көрсетті.

2011 жылдың басында Southern Air DHL мен бірнеше келісім шарт жүргізді. Сол жылы Southern Air Боинг 747—200, 747—300лерді шығысқа шығаруын жариялады және қосымша 747-400SFті 2011 жылдың соңына дейін сатып алуды.

DHLден басқа, Southern Air  Thai Airways International, Korean Air, MASkargo, Lufthansa Cargo, Ethiopian Airlines, Saudi Arabian Airlines, TNT Airways, UPS Airlines, Centurion Air Cargo және АҚШ қорғау министірлігіментермен келісім шартқа отырған.

## Флоттар

## Дереккөздер

Санат:АҚШ әуе компаниялары
Луйтла-Дуймун

**Луйтла-Дуймун**, (*фар.: Lítla Dímun*) — Шотландия мен Исландия арасында орналасқан он сегіз шақты Фарер аралдарының ішіндегі ең кішкентайы болып саналады. Данияның тәуелді аймағы. Аралдың аумағы - 0,8 шаршы шақырым болса, Раван аталатын ең биік нүктесі 414 метрді құрайды. Арал адамның өмір сүруіне арналмаған. Төбесінен бұлтпен қоршалған.

Адамдар Луйтла-Дуймунда ешқашан тұрақтаған емес. Ол жердің негізгі тұрғындары - арқарлар мен таутекелер.

Арал өсімдікке өте кедей. Мұнда шамамен сегіз түрлі өсімдік қана бар.

## Қызықты деректер
*1850 жылға дейін мемлекет меншігінде болып келген арал 5000 дат талеріне сатылып кетеді.
*2006 жылдың жазында Исландиядан 11 жұп, Норвегиядан 8 жұп, Гренландиядан 3 жұп, Фарер аралдарынан 6 жұп жиналып, "Үнсіз аралдар" жобасы бойынша, үш күн бойы Луйтла-Дуймунды мекен етеді. Олардың қолында ұялы телефон да, фотоаппарат, сағат, теледидар да болмады. Бірақ, әрбірінің қолына дәптер мен қағаз ұстатылған. Тапсырма бойынша, ғашықтар аралдан алған әсерлерін түсіріп отыру керек. Осы жазбалардың негізінде театр қойылымын жазу жоспарланып отыр.

Санат:Елсіз аралдар
Санат:Фарер топаралының аралдары
Уэльс

**Уэльс** ( ,  ) — Ұлыбритания құрамындағы ел, оның әкімшілік бірлігі. Шығысында Англиямен, солтүстік және батысында Ирланд теңізімен, оңтүстік пен батысында Кельт теңізімен және оңтүстігінде Бристол шығанағымен шектеседі. 2021 жылғы санақ бойынша Уэльстің халық саны 3,107,500-ны құрды және жер аумағы 20,779 км²-ге тең.

## Тарихы
[нобай|солға|Марк Дрейкфорд, [Уэльс парламентінің бірінші министрі; Мамыр 2021]]
Уэльс қазіргі шекаралары бойынша ешқашан егеменді ел болып көрген жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Уэльс
Санат:Ұлыбритания аймақтары
Плутеус

**Плутеус** (лат. pluteus — қалқан, сөре) — кейбір тікен терілілердің (теңіз кірпілері мен офиуралар) личинкасы. Плутеустің бүйір өсінділері «қолы» болады. Эхиноплутеустер деп ата- латын теңіз кірпілері Плутеусінің 5 не 6 жұп, ал офиоплутеус атты офиуралар Плутеусінде 4 жұп «қол» болады. Плутеус осы өсінділері көмегімен су ішінде жүзіп жүреді. Плутеустің ересек жануарға айналу процесіне личинка денесінің тек алдыңғы бөлігі қатысады, қалған бөлігі, сондай-ақ «қолдары» атрофияға ұшырайды.
## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Зоология
Плутонизм

**Плутонизм** (грек.Plutanism  — Плутон, жер асты дүниесінің құдайы) —Жердің геологиялық тарихында оның ішкі күштері елеулі орын алатындығы жөнінде 17 ғасырдың ақыры мен 19 ғасырдың басында тараған ілім. Плутонизмге ертедегі грек философтарының жер асты желдері мен оттары жөніндегі көзқарастары негіз болды. Плутонизм көзқарастары жер сілкінуді Жердің терең қойнауыдада күшті қысым мен температураға ие болған сумен ауаның жер бетіне шығуға таянғандағы тәу жыныстарын тербетуі деп санады. Жер бетіне шыққан ауа мен судың орнын жоғарыдағы тау жыныстары толады деп тұжырымдады. 

## Дереккөздер

Санат:Геология
Плутос

thumb|right|200px|Иллюстрация
thumb|right|200px|Плутос Эйреннің қолында болып бейнеленген
**Плутос** (-байлық,)– ежелгі грек мифологиясындағы байлық тәңірі, Деметра мен Иосиннің баласы.Қолында молшылық кернеуі бар бала болып бейнеленген.Зевс оны шынайы және жалған адамдарды ажырата алмайтындай еткен

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Ежелгі грек құдайлары
Степан Плюшкин

thumb|right|200px|А. А. Агина Степанды осылай бейнелеген
thumb|right|200px| П. М. Боклевского Степанды осылай елестеткен
**Степан Плюшкин** — орыстың ұлы жазушысы Н. В. Гогольдің «Өлі жандар» атты роман-поэмасында (1—2-т., 1842—52) суреттелетін ұнамсыз кейіпкер. Гоголь аталмыш шығармасында Чичиков, Манилов, Собакевич, Ноздревпен бірге суреттелетін Плюшкин бейнесі арқылы патшалық Россияда феод. басыбайлылық құрылыстың іріп-шіруін аяусыз шенеп көрсетті. Плюшкин — қазақ ауыз әдебиетінде кездесетін Қарынбай сияқты дүниеқоңыз адам.

## Дереккөздер

Санат:Кейіпкерлер
Санат:Орыс әдебиеті
Писидия

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|15 ғасырдағы Кіші Азия
**Писидия** — Анталия шығанағының солтүстік мен Оңтүстік Кіші Азиядағы ежелгі аймақ (Адалий, қазіргі Түркия). Писидия жағалауын гректер ерте кезден бастап-ақ өз отарына айналдырды. Писидияда эллинистік кезеңге дейін рулық-тайпалық қатынастар үстем болды. Бүкіл Кіші Азия жерін римдіктер жаулап алғаннан кейін, Писидия сөз жүзінде Рим провинциясы Галатиияның қарамағында (б. з. б. 1 ғ.) болғанына қарамастан өз тәуелсіздігін сақтады.

Писидияның ірі қалалары: Термессос, Сельге, Кремна, Сагалассос, Антиохия, Неаполь, Таракий, Лаодикея және Филомелий.
## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Рим
Санат:Түркия тарихы
Эрвин Пискатор

**Эрвин Пискатор** (; 17 желтоқсан 1893, Грайфенштайн (Гессен), — 30 наурыз 1966, Штарнберг) — XX ғасырдың ең атақты  неміс режиссері , театр теоритигі, коммунист.1920—1921 ж, Берлинде «Пролетар театрын» ұйымдастырып, труппамен бірлесіп жазған «Ресей күні» (1920) пьесасын қойды. Бұл спектакль Советтік Ресейді қолдауға үндеді. 1923—24 ж. Орталық театрға жетекшілік етіп, М. Горькийдің «Тоғышарлары» мен Р. Ролланның «Келер уақытын» сахнаға шығарды. Бұдан кейін «Фольксбюне» театрында режиссер болып, Горькийдің «Шыңырау түбіндесін» (1927) және прогресшіл неміс драматургтарының пьесаларын қойды. Берлинде Пискатор театрын ұйымдастырды. Оның репертуарына империалистер мен соғысқа қарсы жазылған Э. Толлердің, Ф. Вольфтің, В. Н. Билль-Белоцерковскийдің пьесалары орын алды. 30 жылдары Халықаралақ жұмысшы театр одағы атқару комитетінің мүшесі, ал 1934 ж. президенті болды. Пискатор творчествосы 1920— 30 жылдардағы антифашист драматургия мен революция театрдың дамуына зор ықпал жасады. Ол тұңғыш рет саяси театрдың негізін салып, спектакльдерінде кинохрониканы, фотомонтажды, жаңа сахналық конструкцияларды кең пайдаланды. Нацистер өкімет басына келгеннен кейін (1933) шетелге кетуге мәжбүр болды. 1935 жылға дейін КСРО-да, одан кейін Францияда, АҚШ-та тұрды. 1947 жылдан Мангейм, Мюнхен т. б. қалаларда спектакльдер қойды. 1962 жылдан Батыс Берлиндегі «Фрайе фольксбюне» театрының Көркемдік жағын басқарды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Германия тұлғалары
Санат:Германия драматургтері
Пневматикалық аспап

**Пневматикалық аспап** — пневматикалық қозғалтқыш орнатылған қол машина. Ол құрылыста, металл өңдеуде, машина жасау, тау-кен өнеркәсібі мен транспортта қол еңбегін механикаландыру мақсаттарында пайдаланылады. Пневматикалық балға, перфоратор, ара, қайшы, бұрғы және ажарлауыш машиналар — осы Пневматикалық аспаптың түрлері. Олардың массасы 2 вг-нан 10 вг-ға дейін жетеді. Пневматикалық аспапта қуаты 0,15—1,75 квт (0,2—2,5 а. к.), қысымы 0,6—1 Мн/м2 (6—10 кгс/см2) сығылған ауамен жұмыс істейтін аспап.

## Дереккөздер

Санат:Аспаптар
Николай Ильич Подвойский

**Подвойский Николай Ильич** [16. 2. 1880, қазіргі Чернигов облысы, Нежинск ауданы, Кунашовка село,—28. 7. 1948, Мәскеу] — кеңес партия және әскери қайраткері. 1901 жылдан Компартия мүшесі. Мұғалім семьясында туған. 1894 ж. Чернигов діни семинариясында оқыды. 1898 жылдан рев. Қозғалысқа қатысты. 1904—1905 ж. Большевиктік студенттік комитетінің председателі және РСДЖП Ярославль комитетінің мүшесі. 1905 ж. тоқымашылар стачкасының және Иваново-Вознесенск жұмысшы депутаттары Советі басшыларының бірі; Ярославль жұмысшыларының жауынгер жасағын ұйымдастырушы. 1906—07 ж. шетелде (Германия, Швейцария) эмиграцияда болды. 1907—08 ж. Петербургтегі «Зерно» баспасы басшыларының бірі. Бірнеше рет тұтқынға алынды. 1910—14 ж. «Звезда», «Правда» газеттерін ұйымдастыруға қатысты. 1917 ж. Февр. революциясына қатысты, кейін РСДЖ Петроград комитетінің мүшесі, Петроград кеңесінің депутаты, партияның Петербург комитеті жанында құрылған әскери ұйымды басқарды. «Солдатская правда», «Рабочий и солдат», «Солдат» газеттерінің редакторы. РСДЖ ОК жанындағы майдандық және тылдық әскери ұйымдардың Бүкіл одақтық бюросының председателі, Қызыл гвардияны құрушылардың бірі. Партияның 7-(сәуір) конференциясының және 6-съезінің делегаты. Қысқы сарайға шабуылды басқарды. Керенский — Краснов бүлігін жою кезінде Петроград әскери округының қолбасшысы. 1917—19 ж. РКФСР әскери істер жөніндегі халкомы, Қызыл Армияны ұйымдастыру жөніндегі Бүкіл росс. коллегияның председателі, жоғары әскери советтің, кейін жоғары әскери инспекцияның мүшесі, республика әскери рев. комитетінің мүшесі, Украинаның әскери-теңіз халкомы. 1920—27 ж. физкультура жоғарғы советінің председателі, Спортинтернның председателі. Партияның 14—16-съездерінің делегаты;	13—15-съездерде Орталық Бақылау комиссиясының мүшелігіне сайланды. БОАК мүшелігіне кандидат болды. 1924 жылдан партия, кеңес жұмысында болды. 1935 жылдан дербес пенсионер, насихат және әдебижурналистік қызмстпен айналысты. Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мемлекеттік қайраткерлері
Шэн Ко

**Шэн Ко** немесе **Шэн Куа** (*[[қытай тілі|қытайша:]]* 沈括, 1031—1095) - ұлы қытай ғалымы, көптеген ғылыми аяларында жұмыс істеген. Шэн Ко математика, астрономия, метеорология, геология, зоология, ботаника, фармакология, агрономия, этнография және картография ғылымдарының дамуына өз үлесін қосқан. Тек қана ғылым ретінде  ғана емес, мемлекеттік салаларда да өзін көрсеткен:  дипломат, генерал, қаржы министрі, мемлекеттік инспектор, гидромелиорация саласындағы инженер болып қызмет еткен. Шэн Ко ақын және музыкант ретінде де халыққа танымалы болған.

Санат:Қытай астрономдары
Санат:Қытай тұлғалары
Санат:Қытай ғалымдары
Антуан Лавуазье

**Антуан Лоран Лавуазье** (; 26 тамыз 1743 жыл, Париж — 8 мамыр 1794 жыл, Париж) – XVIII ғасырда өмір сүрген француз химигі, қазіргі химия ғылымының негізін салушысы. Лавуазье 1778 жылы оттегін ашып, оның атын қойып және оттектің жану процессіндегі ролін айқындаған. 1783 жылы сутегін ашып, 1787 жылы кремнийді болжамдаған. Қазіргі метрикалық жүйенің негізін салып және сол кездегі химиялық номенклатураның реформасын жасаған. 1777 жылы күкірттің тек қана химиялық қосылыстарының құрамында емес, жеке элемент ретінде табиғатта болатынын дәлелдеген. Ғалым массаның сақталу заңын ашқан.

## Дереккөздер

Санат:Франция химиктері
Санат:Химиялық элементтерді ашқан ғалымдар
Николай Викторович Подгорный

**Подгорный Николай Викторович** (, 18. ақпан 1903 ж., Карловка қаласы, қазіргі Полтава облысы — 12 қаңтар 1983 ж., Мәскеу}} — Совет Одағы Коммуннстік партиясының, Совет мемлекетінің, халықаралық коммунистік және жұмысшы қозғалысының қайраткері, Соң. Еңбек Ері атағын 2 рет алған (1963, 1973). 1930 жылдан КПСС Подгорный мүшесі. Жұмысшы отбасында туған. 1917 жылдан Карловка бас механика шеберханасында үйренуші, слесарь болды. 1921—23 ж. Карловка ауданы комсомол комитетінің секретары. Жұмысшы факультетін (1926), тамақ өнеркәсібінің Киев технол. институтын (1931) бітірді. 1931—37 ж. қант өнеркәсібі орындарында істеді. 1937—39 ж. Винница облыс қант тресі бас инженерінің орынбасары, Каменск—Подольск обл. қант тресінің бас инженері. 1939—42 ж. УССР Тамақ өнеркәсібі халкомының орынбасары, КСРО Тамақ өнеркәсібі халкомының орынбасары. 1942—1944 ж. тамақ өнеркәсібі Мәскеу технол. институтының директоры.Украина территориясы неміс-фашист басқыншылардан азат етілгеннен кейін Подгорный КСРО және УССР үкіметтерінің өкілі ретінде азат етілген аудандарда Совет өкіметі органдарын құруға, халықты азық-түлікпен жабдықтауға, тамаң өнімдері өнеркәсіп орындарының жұмысын, республиканың жау талқандап кеткен халық ш-н қалпына келтіруге белсене қатысты. 1944—50 ж. УССР Тамақ өнеркәсібі халкомының орынбасары. УССР Мин. Советінің КСРО үкіметі жанындағы тұрақты өкілі. 1950—53 ж. Украина КП Харьков обкомының 1-секретары. 1953—63 ж. Украина ЦП ОИ 2-секретары және оның 1-секретары. 1963— 65 ж. НПСС ОК секретары. 1965 жылдың желтоқсанынан КСРО Жоғары Советі Президиумының Председателі.Подгорный  партияның 19-съезінде КПСС Орталық тексеру комиссішсының мүшесі, 20, 22—25-съездерінде КПСС ОК мүшелігіне сайланды. 1958—60 ж. КПСС ОК Президиумының мүшелігіне кандидат, 1960—1966 ж. оның Президиум мүшесі, 1966 жылдың сәірінен КПСС ОК Саяси Бюросының мүшесі. 4—9 КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. 1958 жылдан КСРО Жоғарғы Советі Президиумының мүшесі. РКФСР және УССР Жоғарғы Советтерінің депутаты болып сайланды.
КПСС ОК Саяси Бюросының мүшесі, КСРО Жоғарғы Советі Президиумының Председателі ретінде Подгорный партия жоспарларын жүзеге асыруға, соц. демократияны жетілдіруге, еңбекшілер депутаттары Советтерінің ролін арттыруға, заңдылықты нығайтуға т. б. мәселелерге көңіл бөледі. Өзінің күнделікті жұмысында советтік сыртқы саясатты жүзеге асыру, КСРО-ның халықар. бағытын нығайту жолында зор жұмыстар істеп келеді. КПСС делегациясын басқарып және оның құрамында туысқан коммунистік және жұмысшы партияларының съездеріне қатысты. Совет партия-үкімет делегациясын басқарып шетелдерде бірнеше рет болды. 5 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған, БХР, МХР, ЧССР және Финляндияның жоғары мемлекет наградаларын алған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Полиатрит

**Полиатрит**— бірнеше буынның қабынып, ісініп ауыруы. Полиатритке көбіне ревматизм ауруы ұшыратады. Кейде әр түрлі инфекциялы (грипп, сепсис, қызамық, дизентерия) аурулардың асқынуынан болады. Созылмалы Полиатрит туберкулез, мерез, бруцеллез және зат алмасуының, әсіресе эндокринді бездердің қызметі бұзылуы салдарынан болады. Полиатритпен орта жастағы адам, оның ішінде әйел жиі ауырады. Ауру кейде кенеттен басталып науқастың дене қызуы 38—39° С-қа көтеріледі, буыны ісініп, қозғалысы қиындайды. Науқас қатты ауырсынады. Қан құрамы өзгеріп, лейкоциттер көбейіп, РОЭ-ы жылдамдайды. Буынға сарысу жиналады. Полиатриттің созылмалы түрінде жоғарыда айтылған клиникалық белгілер баяу өтіп, науқасты онша күйзелте қоймайды. Емі: Полиатритке шалдықтыратын ауруларды емдеу. 

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Йиржи Поливка

**Поливка Йиржи** (6. 3.1858, Австрия, Энс,—21. 3. 1933, Прага) — чех фольклорисі, лингвист, әдебиет тарихын зерттеуші. Чех ғылым және өнер академиясының корр. мүшесі (1895), Петербург ғылым академиясының корр. мүшесі (1901). Фольклорды салыстырмалы-тарихи әдіс арқылы зерттеу мектебі бағытында болды. Орыс ғалымдары А. Н. Пыпин, Н. С. Тихонравов, А. Веселовскийдің тәжірибелерін сынап көрді. Славян халықтарының ертегілері туралы күрделі еңбектер жазды. Әсіресе словак, оңтүстік македон ертегілері жайлы зерттеулері құнды. Поливка Йиржи өмірінің соңғы кезінде славян ертегілерінің көркемдік жағын зерттеді («Славян ертегілері», 1932).Ол орыс фольклоры мен этнографиясы жайлы үнемі рецензиялар жазып, өз пікірін жариялап тұрды. Поливканың лингвистика мен әдебиет тарихынан да бірсыпыра еңбектері бар.
## Дереккөздер

Санат:Чехия филологтары
Николай Фёдорович Погодин

**Николай Фёдорович Погодин (лақап аты; шынайы тегі — ''Стукалов'')** (16 қараша 1900, қазіргі Донецк, Гундоровская с. — 19 қыркүйек 1962, Мәскеу)'' — орыс кеңес драматургі. РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1949).

## Өмірбаяны
1920 ж. «Донская беднота» газетінде Погодинның алғашқы мақаласы жарияланды. 
«Трудовой Дон», «Трудовая жизнь» газеттерінде жұмыс істеді. 
 
Погодин 1951—1960 ж. «Театр» журналының бас редакторы болды. Погодиннің «Ақсүйектер», «Мылтықты адам», «Кремль куранттары» т. б. пьесалары қазақшаға аударылып, республикалық театрларында қойылып келеді. 

Погодин қазақ ақыны Ә. Тәжібаевпен бірге «Жамбыл» сценарийін жазды (1952).

## Шығармашылығы
1922—1930 ж. «Правда» газетінде жарияланған очерктері «Арайлы таң», «Қызыл желектер» жинақтарына енді. «Қарқын» (1930 ж. жазылған), «Балта туралы жыр» (1931), «Менің досым» (1932), «Ақсүйектер» (1934) пьесаларында бірінші бесжылдықтың ұлы жоспарларын жүзеге асыру жолындағы жігерлі рухты бейнеледі. 

«Мылтықты адам» (1937, КСРО Мемлекет сыйлығын алған, 1941), «Кремль куранттары» (1942 — 56), «Қырсықты құйындар» (1953), «Алаулаған бұлттар» (1955), «Үшінші патетикалық» (1959) пьесалары, «Ноябрь», «Ресей үстіндегі сәуле», «Феликс Дзержинский» сценарийлері тарихи революциялық тақырыпқа жазылған. 

В. И. Ленин бейнесіне арналған трилогиясы үшін («Мылтықты адам», «Кремль куранттары», «Үшінші патетикалық») Погодинге Лениндік сыйлық берілді. (1959).

## Марапаттары мен естелік
Солтүстік Қазақстан обл. драма театры Погодин есімімен аталады. 

Погодин 2 рет Ленин орденімен, басқа да орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:16 қарашада туғандар
Санат:19 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:Ресей сценарийшілері
Санат:XX ғасыр сценарийшілері
Санат:XX ғасыр драматургтері
Санат:КСРО драматургтері
Санат:Ресей драматургтері
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Соцреалист-жазушылар
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:Литературная газета бас редакторлары
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Михаил Погодин Петрович

**Погодин Михаил Петрович** [23. 11. 1800, Мәскеу —20. 12 1875, сонда] — орыс тарихшысы, жазушы, журналист. Санкт-Петербург ҒА академигі (1841). Басыбайлы шаруаның баласы. 1821 ж. Мәскеу университетін бітірді. 1826— 44 ж. Мәскеу университетінің профессоры болды. 1827—30 ж. «Московский вестник» журналын, 1841—56 ж. С. П. Шевыревяен бірге «Москвитянин» журналын шығарды. 20—30 жылдары тарихшы М. Т. Каченовскийді және «скептикалық мектебін» сынға алды. Ертедегі орыс және славян тарихын зерттеді. Погодиннің орыс тарихының жеке мәселелеріне арналған зерттеулері тұп деректерге негізделді. Алғашқы жылнаманың деректерін анықтады. Мәскеудің дәуірлеу себептерің зерттеді, орыс шаруаларының басыбайлы тәуелділікке түсу заңдылықтарын анықтады. «Қайыршы», «Саудаға түскен қалыңдық» повестерінде көпестер мен мещандардың өмірін суреттеді. Ол «Марфа Посадница» атты (1830) тарихи драманың авторы. 30—50 жылдардағы оның публицистикасы реакциялық сипатта болды. 40 жылдары әдебиет майданында консервативтік бағыт ұстады; натурализм мектебімен күресті, кей мәселелерде В. Г. Белинскийге қарсы шықты. 60 жылдары славян ұлт-азаттық қозғалысын жақтап, панславизм бағытында болды. Погодин тарихи маңызды деректерді бастырды.

## Дереккөздер

Санат:1875 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей тарихшылары
Санат:Орыс жазушылары
Санат:Академиктер
Санат:Профессорлар
Роберт Оппенгеймер

**Роберт Оппенгеймер**, (, 22 сәуір 1904 — 18 ақпан 1967) — америкалық физик-теоретик, Берклидағы Калифорния университетінің профессоры, 1941 жылдан бастап АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Әлемге "ядролық бомбаның әкесі" атағымен танымал.

## Әдебиеттер
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:1967 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ тұлғалары
Санат:АҚШ-тағы ғылым
Санат:Ядролық қару
Санат:Ядролық физика
Жасұлан Балғабайұлы Қыдырбаев

**Қыдырбаев Жасұлан** (28 қыркүйек, 1992, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Сарыжаз ауылы, Қазақстан)&nbsp;—  Қазақстандық ауыр атлетші. 2014 жылғы ауыр атлетикадан әлем чемпионатында алтын медальға қол жеткізді. Алматы облысы құрамасына ілікпегендіктен Жамбыл облысы атынан шыға бастаған.

## Марапаттары

### [[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]
* Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2014  — Алматы
** 20px 94 кг дейін салмақта алтын медаль.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары
Кукумария

thumb|200px|Кукумария
**Кукумария** () — голотурия (*Holothuroidea*) тоының  тікентерілілер туыстастары. 
## Биологиясы
Бұл теңіз тұрғынының денесі ұзарыңқы болып келеді, бұлшықеті, өте тығыз денелі, артқы жағы домалақ тәрізденіп келген. Кукумария судың ішінде созыңқы орналасып, ұзын көрінгенімен, су бетіне шыққан мезетінде денесі тез арада жиырылып, кейде шар тәріздес болып та қалады. 
Қанық сұр немесе қанық күлгін түстес болып келеді. Көкірек тұсы артқы жағына қарағанда ашық түстес болып келеді. Көкірек тұсында амбулокральді аяқтары орналасқан, олар радиус бойынша 2-4 қатарда орналасады, олар ішке қарай кейде жиырылады. Денесінің алдыңғы жағында ауыз қуысы орналасқан, оның 10 қармауықшылары бар. Қармауықшаларының ұзындығы 40см-ге ал массасы 1кг-ге жетеді.  

## Өмір сүруі мен қоректенуі
Ресейде және Жапонияда мекендейді, Охот және Баренц теңіздерінің 0,5 және 100м тереңдіктерінде өмір сүреді. Жас кукумариялар балдырлар арасында өмір сүреді. Ал жасы үлкен кукумариялар отырықшы өмір образын ұстанады, яғни теңіз түбінде өмір сүреді. Балдырлар мен планктондармен қоректенеді. 

## Таралуы
Тропиктік және субтропиктік климаттық жағдайларында өмір сүреді. Ресей жерінде Приморьеде, Сахалинде, Охотта, және Баренц теңіздерінде кеңінен кездеседі. 

## Тағам өндірісінде қолданысы
Тағам ішіне асылған, кептірілген, немесе консерва түрінде қолданылады. Жапонияда кукумария ұлттық тағамға жатады.

## Дереккөздер
 
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Тікентерілілер‎
Джердан Шакири

**Джердан Шакири** (алб. *Xherdan Shaqiri*, 10 қазан 1991 жыл, Гнилане, СФРЮ) — швейцариялық футболшы, этникалық албандық, "Олимпик Лион" мен Швейцария құрама командасының жартылай қорғаушысы.

2014 жылғы әлем чемпионатындағы жалғыз хет-триктің авторы (үшінші турда Гондурас құрамасының қақпасына енгізді).

## Мансабы
Жастайынан Джердан Швейцарияға көшіп, "Базельдің" жастар футбол клубында өз мансабын бастады. Жастайынан оған көптеген ток клубтар ұсыныс жасаған, бірақ Джердан "Базельде" қалды.

2 қаңтар 2009 жылы "Базельмен" кәсіпқой келісім-шартқа қол қойды. 12 шілде күні Джердан өзінің алғашқы ойынын "Санкт-Галлен" футбол клубына қарсы өткізді. Өзінің алғашқы голын "Ксамакс" қақпасына енгізді. 2012 жылының ақпанында "Бавария" футбол клубысен келісім-шартқа қол қойып, 11 нөмірлі жейде алды.

2015-18 жылдары "Сток Сити" сапында ойнады. 2018 жылы жазда "Ливерпуль" сапына ауысты.

## Швейцария құрама командасы
2010 жылы 5 маусымда "Италия" құрама командасына қарсы ойын өткізді. 2014 жылы Бразилияда өткен Әлем кубогінде "Гондурасқа" қарсы ойын өткізіп, Хет-Трик жасады.

2024 жылы 19 маусымда Еуро-2024 алаңында Шотландия құрамасына гол соғып, ойынның үздігі атанды.

## Жеке өмірі
Джердан Шакири - мұсылман.

Футболдан басқа, битбокспен айналысады.

## Жетістіктері
### Базель
Швейцария чемпионы (3 мәрте) 2009/10. 2010-11. 2011-12
### Бавария
* Германия чемпионы
* Германия кубогінің жеңімпазы
* Германия суперкубогінің жеңімпазы
* Чемпиондар лигасының жеңімпазы
### Ливерпуль
*Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 2018/19
*Англия чемпионы: 2019/20
*УЕФА суперкубогы: 2019
*Клубтар әлем чемпионаты: 2019

## Дереккөздер

Санат:Швейцария футболшыларыСанат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ислам дінін қабылдаған футболшылар
Санат:Базель ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Сток Сити ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Көрінетін сәуле

**Көрінетін сәуле** - Ағзаға толқын ұзындығы 400-750 нм көрінетін жарық өте көп әсер етеді. Оның энергиясы Жер бетіне жететін күн сәулесінің жалпы энергиясының 45%-ы шамасындай болады. Жасыл өсімдіктер атап айтқанда спектрдің осы бөлігінің энергиясын пайдаланып, органикалық зат синтезін іске асырады. Көрінетін жарық тығыз бұлт және су арқылы өткен кезде азырақ сіңірілетін болғандықтан, бұлыңғыр күйде, сондай-ақ белгілі қалыңдықтағы су қабатында да фотосинтез жүре береді.

### Дереккөздер


Санат:Физикалық оптика
Орал миясы

**Оралдық мия** () - бұршақ тұқымдасы, мия туысына жататын көп жылдық шөп тектес өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Тамыры қуатты, терең орналасқан. Тамырының ішкі жағы ақ түсті. Одан көптеген қосымша тамырлар тарайды. Қосымша тамырлары 1-2 м қашықтыққа дейін көлбеу өседі, сөйтіп олардан тағы да жаңа сабақтар өсіп шығады.
* Өсімдіктің жер бетіндегі бөлігі биіктігі 60 см-ге жететін бірнеше сабақтан тұрады.
* Жапырақтары кезектесе орналасқан, қауырсынға ұқсас. Бұтағының ең ұшында жалғыз жапырағы болады. Жапырақтарының екі жағында да түкті бездері бар.
* Гүлдері көкшіл түсті, жапырақтарының қуысында шоғырланып тұрады.
* Жемісі - орақ сияқты иілген, бунақталған қауыз. Шілде-тамыз айларында гүлдейді.

## Өсетін жері
Қазақстанда далалы және шөлді аймақтарда, өзен жағасында, арамшөп ретінде егіс арасында өседі.

## Құрамы
Құрамында глюкоза, пектиндер, флавоноидтар, глицирризин бар. Зерттеулер глицирризиннің ағзадағы тұз және су алмасуын реттейтінін көрсетті. Бұл ғасырлар бойы Шығыс Азия халықтарының мияны дәрілік өсімідік ретінде бекер пайдаланбағанын көрсетеді.

## Емдік қасиеті және қолданысы
Бұл өсімдіктің қан тамырларын нығайтып, кеңейтетін, қабынуға қарсы әсер ететін, іш жүргізетін, қақырық түсіретін, несеп айдайтын қасиеттері бар. Қызылмиямен өкпе ауруларын, туберкулезді, асқазанда және ұлтабарда пайда болған жараларды емдейді. Ол есекжем, псориаз, волчанка сияқты тері ауруларына да шипа. Мия геморройға да қарсы қолданылады. Өсімдіктен жасалған дәрілерді дәрігердің бақылауынсыз ұзақ уақыт қабылдауға болмайды, себебі ағзадағы су мен тұз алмасуының бұзылуына байланысты денеде ісік пайда болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Бұршақтар тұқымдасы