Британдық Колумбия

**Британдық Колумбия** (**БК**) ( (**BC**) ) — Канаданың батысында, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан провинция, 1871 жылы конфедерацияның құрамына қосылған алтыншы провинция.

Британдық Колумбияның астанасы — Виктория қаласы, көлемі бойынша Канаданың он бесінші муниципалдық ауданы. Ең ірі қаласы — Ванкувер, көлемі жағынан Канаданың үшінші мегаполисі және Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы екінші. 2016 жылғы мәлімет бойынша провинцияның халық саны 4,648,055 құрады (екі миллионға жуығы Үлкен Ванкуверде тұрады). Британдық Колумбия провинциясының премьер-министрі — Джон Хорган.

Британдық Колумбияның экономикасы табиғи ресурстарға негізделген. Бұл трансқұрлықтық көлік және темір жол жолдарының соңғы нүктесі, осы жерде белсенді халықаралық тауар айналымды жүргізуге мүмкіндік беретін Тынық мұхитының ең ірі порттары орналасқан. Тек қана 5 %-дан аз жері ғана егістікке жарамды болса да, өзінің қолайлы климатының арқасында провинцияда дамыған ауыл шаруашылығы бар, әсіресе Фрейзерде және Окаган алқабында. Климат табиғат аясындағы демалыс пен туризмнің дамуына ықпал етеді, бірақ баяғыдан провинцияның экономикасының тірегі ағаш өңдеу мен пайдалы қазбаларды табу.

## Сөз төркіні
1858 жылы Британдық Колумбия колониясы британдық болғанда, провинцияның атауын Виктория патшайым таңдаған болатын. Провинция атауы өзінің бастауын Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысынан алатын Колумбия өзенін бойлап орналасқан Колумбия ауданынан пайда болды. Британдық Колумбия деген атау Орегон келісіміне дейін *Гудзон Шығанағы компаниясына* тиесілі болды. Виктория патшайым *Британдық Колумбия* деген атауды 1848 жылы орнатылған келісімнен кейін Орегон штатының құрамына қосылған АҚШ-тағы Колумбия округінен («Америкалық Колумбия» немесе «Оңтүстік Колумбия») ажырату үшін таңдады.

## География
[thumb|right|200px|Британдық Колумбияның [географиясы оның физикалық рельефінің алуан түрлілігімен және қарқындылығымен ерекшеленеді, ол отарлау кезеңінен бастап қоныстану мен өнеркәсіптің заңдылықтарын анықтады.]]
Британдық Колумбия солтүстігінде Юконмен және Солтүстік-Батыс территорияларымен, шығысында Альбертамен, оңтүстігінде АҚШ-тың Вашингтон, Монтана, Айдахо штаттарымен шектеседі. Батысында провинция жері Аляска штатымен шектеседі және Тынық мұхитының суын жағалайды. Провинцияның жер аумағы — 944,735 км² немесе 364,800 квадрат миль (Канада бойынша бесінші орын), Британдық Колумбияның жағалау сызығы 27,000 километрге (немесе 17,000 мильге) созылған, Британдық Колумбияның құрамында 6,000 жуық арал бар, олардың көбісін елсіз аралдар құрайды. Бұл Тынық мұхитымен шектесетін Канаданың жалғыз провинциясы. Провиинцияның 12,5 %-ын қорғалатын аумақтар алып жатыр.

Британдық Колумбияның астанасы - Ванкувер аралының оңтүстік-шығысында орналасқан Виктория қаласы.  Ванкувер аралының тек Кемпбелл өзенінен Викторияға дейінгі тар жолағы едәуір қоныстанған. Ванкувер аралының батыс бөлігі және жағалаудың қалған бөлігі қоңыржай белдеуінің тропикалық ормандарымен қапталған.

Провинцияның ең көп қаныстанған қаласы - Ванкувер қаласы, ол Фрейзер өзені мен Джорджия Бұғазының түйіскен жерінде, материктің оңтүстік-батысында (көбінесе Төменгі материк деп аталатын) аймақта орналасқан. Жер аумағы жағынан Абботсфорд ең үлкен қала. Вандехуф провинцияның географиялық орталығына жақын орналасқан.

Жағалау жоталары және Пассаждың ішкі кіреберістері Британдық Колумбияның кейбір әйгілі және керемет көріністерін қамтамасыз етеді, олар ашық аспан астындағы шытырман оқиғалар индустриясын және экотуризмді дамытады. Провинцияның 75%-ын биіктігі 1000 метрден (3300 футтан) асатын таулы аймақтар; 60%-ын орманды аймақтар алып жатыр, және тек 5%-ы егістікке жарамды жерлер.

Жағалау аудандарынан алыс орналасқан құрлық аймақтарын Тынық мұхиты жұмсақтатады. Жер бедері құрғақ ішкі ормандардан және жартылай құрғақ аңғарлардан Орталық және Оңтүстік аймақтарында орналасқан жоталар мен шатқалдардан, Солтүстік ішкі аймақтарындағы бореалды ормандар мен субарктикалық прериялардан тұрады. Солтүстіктегі де, оңтүстіктегі де биік таулы аймақтар субальпілік флорасы және субальпілік климаты бар.

Верноннан АҚШ шекарасындағы Осоайосқа дейінгі Оканаган шарап аймағы - Канададағы бірнеше шарап және сидр өндіретін аймақтардың бірі. Британдық Колумбияның басқа шарап аймақтарына Ванкувер аралындағы Ковичан алқабы және Фрейзер алқабы жатады.

Оңтүстік ішкі Камлупс және Пентиктон қалаларында Канададағы ең жылы және ең ұзақ жазғы климаты бар. Солтүстік, әсіресе таулы аймақтар немесе провинцияның үштен екі бөлігінде адамдар көп қоныстанбаған және игерілмеген. Ванкувер аралының батыс бөлігі және жағалаудың басқа бөліктері тайга ормандарымен қапталған. Бірнеше оңтүстіктегі аңғарларда анда-санда қар жауатын, көп созылмайтын қыс бар. Солтүстіктегі аңғарларда суық климат бар. 

### Климат

Тынық мұхитының солтүстігін кесіп өтетін Куросио жылы ағысының ықпалынан провинцияның жағажай аймақтарында жылы, жаңбырлы теңіз климаты бар. Таулы жоталар ылғалды ауаны ұстап тұрғандықтан провинцияның ішкі аймақтарында құрғақ климат бар, кейбір жерлерде жылына 250 мм-нан кем жауын-шашын түседі. Провинцияның көп қоныстанған аймақтарындағы орташа жылдық температура — 10 °C жоғары, бұл Канаданың кез-келген басқа нүктесіне қарағанла жылы. Ванкувер аралында орналасқан Хендерсон көліне жыл сайын орташа есеппен 6,903 мм жауын-шашын жауады. Викториядағы орташа жылдық температура 11.2 °C (52.2 °F) құрайды, Канададағы ең жоғарғы температура.

Провинцияның ішкі және солтүстік аймақтарында қыс өте қатты болуы мүмкін. Мысалы, қаңтар айында Принс Джордж қаласындағы орташа түнгі температура −13 °C құрайды. Британдық Колумбиядағы ең төмен температура Блю-Риверде тіркелді, температура бағамы −59 °C-қа дейін құлаған. Бұл Солтүстік Америкада тіркелген ең төмен температуралардың бірі. Оңтүстіктегі ішкі аңғарларда суықтың қысқа түрімен келетін қысқа қыс болады. Жағалауда қар көп жауады, және Сеңгір таулары шаңғышылар үшін қолайлы орынмен қамтамасыз етеді.

Тының мұхитының солтүстік бөлігіндегі төмен қысымның әсерінен жағалауда қыста көп жаңбыр жауады. Кей жағдайда (әрбір қыста емес) арктикалық ауа жағалау аймақтарына келген кезде көп қар жауатын, температура нөлден төмен түсетін кездер болады, бірақ бұл әдетте өте қысқа мерзімге созылады. Жаз мезгілінде оңтүстіктегі ішкі аңғарларда, мысалы, Осойоста шілдеде орташа максимум 32 °C-қа жетеді, кейде ыстық ауа-райы жағалауға немесе Шеткі Солтүстікке жылжиды.

Жаздағы құрғақшылық орман өрттерінің пайда болуына мүмкіндік жасайды, немесе найзағайдың немесе Антропикалық фактордың кесірінен. Жазда жағалау аумақтары құрғақ және жұмсақ климатқа ие, бұған көбіне тұрақты антициклондық жоғары қысым әсер етеді. Шуақты жазға қарамастан провинцияның көп аудандары қыста қалың бұлт жамылғысымен және төмен тұманмен жамылған. Жылына шуақты сағаттар саны Кранбуркке жақын жерде 2300-ден Алясканың оңтүстігінде орналасқан Принс Рупертте 1300-ге шуақты сағаттарға дейін азаюы мүмкін.

### Саябақтар мен қорғалатын табиғи аумақтар

Провинцияда 14 саябақтар мен қорғалатын табиғи аумақтар бар, олар қазіргі заманғы контекстте осы аймақтарды әр түрлі басқару мен құруды бейнелейді. 141 экологиялық қорықтар, 35 провинциялық теңіз саябақтар, 7 провинциялық мұра орындар, Канаданың 6 ұлттық тарихи ескерткіштер, 4 ұлттық парктер және 3 ұлттық резервациялар бар. Провинцияның 12.5% (114,000 km2 немесе 44,000 шаршы миль) 800-ден астам әр түрлі аймақтарды қамтитын, 14 әр түрлі мақсаттың бірімен қорғалатын аймақ ретінде есептелінеді.

Британдық Колумбияда Канаданың жеті ұлттық паркі мен Ұлттық Парк Резвациялар бар:
* Глейшер Ұлттық Саябағы
* Галф Айлендс Ұлттық Парк Резервациясы
* Гуаи Хаанас Ұлттық Парк Резервациясы
* Кутеней Ұлттық Саябағы
* Маунт Ревелсток Ұлттық Саябағы
* Пасифик Рим Ұлттық Парк Резервациясы
* Йохо Ұлттық Саябағы

Британдық Колумбияда Қоршаған Ортаны Қорғау астындағы BC Parks көптеген провинциялдық парктер бар. Британдық Колумбияның провинциялық парктер жүйесі көлемі жағынан Канададағы екінші парктер жүйесі болып табылады.

Британдық Колумбиядағы тағы бір парктер деңгейі — бұл провинцияның аймақтық округтерінің қолдауындағы және басқаруындағы аймақтық парктер. Ормандар Министрлігі ормандағы демалыс орындарын басқарады. 

Осы аудандардан басқа, 47,000 шаршы шақырым (18,000 шаршы миль) егістікке жарамды жерлер Егіншаруашылғына Арналған Жерлер Қорығының қорғауында.

### Фауна

Провинцияның көп бөлігі игерілмеген, сондықтан Америка Құрама Штаттарының аумағының көп бөлігінде саны сиреп қалған сүтқоректілер Британдық Колумбия аумағында әлі гүлденіп жатыр. Жануарлардың әр түрлі түрлерін, соның ішінде әр түрлі құстарды тамашалау баяғыдан танымал болды. Бұл жерде аюлар (гриззли, қара аю, соның ішінде Кермод аюы немесе елес аю) осы жерде тіршілік етеді, сондай-ақ бұғылар, вапити, бұландар, солтүстік бұғылары, сабау қойлар, тауешкілер, суырлар, құндыздар, ондатрлар, шалғын қасқырлары, қасқырлар, сусарлар тұқымдасы (мысалы құнулар, борсықтар), пумалар, бүркіттер, тұйғындар, құтандар, Канада қаздары, аққулар, маймаққаздар, ақтұйғындар, жапалақтәрізділер, қарғалар, арлекин үйректері, және де үйректердің көптеген түрлері. Кішкентай құстардың да көптеген түрлері бар. Муррелдар Хайда-Гуай жағалауындағы кішкентай аралдардың ішіндегі Фредерик аралынан танымал.

Балықтардың көптеген сау популяциялары бар, албырттарды да қосқанда, сондай-ақ албырттардың бірнеше түрлері, бақтақ балықтары. Албырт пен бақтақтан басқа, Британдық Колумбияның тәжірбиелі балықшылары палтус, құбылмалы бахтах, бекірелерді аулайды. Жағалауда әдетте, итбалықтар және Канада кәмшаттар. Теңіз жағалауларында тұратын киттәрізділерге косаткаларды, өркешті киттерді, сұр киттерді, тынықмұхиттық ақ-бауырлы дельфиндерді жатқызуға болады.

Британдық Колумбиядағы жойылып кету қаупі бар кейбір түрлер: Ванкувер Аралының суырлары, дақты үкі, Америкалық ақ түсті бірқазан және борсықтар.

### Ормандар
Ақ шырша немесе Энгельман шыршасы және олардың будандары Британдық Колумбияның 14 биогеоклиматтық аймағының 12-сінде кездеседі (1994). Британдық Колумбияның ормандарында кездесетін ағаштардың жалпы түрлері мыналардан тұрады: Бүрлі Туя, Кипарис нуткандық, Таулы шырша, Бүктелген қарағай, Сары қарағай, Ақ сабақты қарағай, Жұмсақ қарағай, Батыстық ақ қарағай, Батыстық балқарағай, Америкалық балқарағай, Лайэл балқарағайы, Ақ шырша, Энгельман шыршасы, Ситхин шыршасы, Қара шырша, Abies grandis, Abies amabilis, Abies lasiocarpa, Батыстық Тсуга, Таулық Тсуга, Жағалаулық Тсуга тәрізді, Taxus brevifolia, 
Cornus nuttallii, Үлкен жапырақты үйеңкі, Жалаңаш үйеңкі, Жүзімді үйеңкі, Arbutus menziesii, Crataegus douglasii, Каскара, Quercus garryana, Тынықмұхиттық алма ағашы, Виргиниялық мойыл, Пенсильвандық мойыл, Ашты мойыл, Қызыл қандыағаш, Сұр қандыағаш, Қағаз қайың, Сулы қайың, Populus trichocarpa, Populus balsamifera, Populus tremuloides.

## Демография
thumb|right|Британдық Колумбияның халық тығыздығы

### Халық саны
2021 жылға қарай 5.1&nbsp;миллион тұрғыны бар Британдық Колумбия Онтарио мен Квебектен кейінгі ең көп қоныстанған үшінші Канада провинциясы болып табылады.

### Ұлты
Британдық Колумбия Канададағы ең алуан түрлі провинция. Ең көп тараған нәсілдер бестігіне Еуропоидтар (64%), Шығыс Азиялықтар (15%), Оңтүстік Азиялықтар (8%), Аборигендер (6%), Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар (4%) кіреді.

### Діні

2011 жылғы санақ бойынша ұстанушылар саны бойынша ең үлкен конфессиялар — Христиандар 1,930,415 (44.6%); Дінсіздер (атеистар, агностиктер және тағы басқалары) 1,908,285 (44.1%); Сикхтар 201,110 (4.7%); Буддистар 90,620 (2.1%); Мұсылмандар 79,310 (1.8%); және Индустар 45,795 (1.1%).

### Тілі
2016 жылғы санақ бойынша есептелген 4,648,055 халықтың ішінен, 4,598,415 адам тіл туралы бөлімін толтырған. Олардың ішінен 4,494,995 адам ана тілі туралы сұраққа нақты жауап берді. Ең көп айтылған тілдер:

## Қалалар
thumb|Британдық Колумбияның танымал қалалары көрсетілген карта.


## Экономика
[thumb|[Ванкувердің орталығындағы Canada Place]]
[thumb|right|[Ванкувердің орталығы, 2007 жыл.]]
Британдық Колумбияның экономикасы алуан түрлі, қызмет өндіретін салалар провинцияның ЖІӨ-нің көп бөлігін құрайды. Британдық Колумбия екі трансқұрлықты темір жолдың соңғы аялдамасы және 27 ірі теңіз жүктері мен жолаушылар терминалдары орналасқан жер. Провинцияның үлкен 944,735 шаршы шақырымдық (364,764 шаршы мильдік) жерінің тек 5%-нан азы ғана егістікке жарамды болғанына қарамастан, провинция егін шаруашылығына бай (әсіресе Фрейзер және Оканаган алқаптары), өйткені жағалауға жақын жерлердің ауа-райы жұмсақ және кейбір оңтүстік алқаптары қорғалған. Провинцияның климаты провинцияда ашық аспан астындағы демалыстар мен туризмнің дамуына мүмкіндік береді, бірақ экономикалық тірегі ұзақ уақыттан бері пайдалы қазбалаларды табу, орман шаруашылығы, егін шаруашылығы тау-кен өндірісі болды. Ванкувер провинцияның ең ірі қаласы, табиғи ресурстарды табумен айналысатын көптеген батыстың компанияларына штаб-пәтер ретінде қызмет етеді. Ол сондай-ақ мықты тұрғын үй нарығынан және орташа республикалық деңгейден асатын жан басына шаққанда табыс көлемінен пайда көруде. Британдық Колумбияның жағалауларында және провинциянығ оңтүстік-ішкі бөліктерінде ауа-райы жұмсақ болғанымен, Канаданың қалған бөліктеріндегідей, құрлықтың көп бөлігінде суық климат. Провинцияның солтүстік бөлігі субарктикалық климатқа ие, сондықтан ол жерлер де өте суық қыс болады. Ванкувердің климаты қазіргі таңда канадалық ірі қалалардың ішіндегі ең жұмсақ қысқы климат болып табылады, мұнда қаңтардың түнгі температурасы орташа қату температурасынан жоғары болады.

Британдық Колумбия тарихи орман өнеркәсібіне негізделген, сонымен бірге тау-кен өндірісінде құбылмалы маңыздылыққа ие ресурстарға негізделген экономика болған.  Ресурстар саласындағы жұмыспен қамту пайыздық көрсеткіші бойынша тұрақты түрде төмендеді, ал жаңа жұмыс орындары көбінесе құрылыс және бөлшек сауда / қызмет көрсету салаларында пайда болып жатыр. Қазір ол қызмет көрсету саласындағы жұмыс орындарының ең жоғары пайызына ие, 72% құрайды (егер салыстыратын болсақ, Батыс Канадада 60%). Бұл саланың көп бөлігі қаржыға, сақтандыруға, жылжымайтын мүлікке және корпоративті басқаруға келеді; дегенмен мегаполистардан тыс көптеген аймақтар әлі де ресурстарды табуға тәуелді. Өзінің Солтүстік Голливуд деген атауымен танымал Ванкувер аймағы киноиндустриясы, Солтүстік Америкадағы көлемі жағынан Лос-Анджелес пен Нью-Йорктан кейінгі үшінші  көркем фильмдер өндіретін орын.

Британдық Колумбияның экономикалық тарихы драмалық көтерілістер мен құлдырау туралы ертегілермен толы болды, және бұл серпіліс пен құлдырау көрінісі провинцияның саясатына, мәдениеті мен іскерлік климатына әсер етті. Шикізат бағасының өзгеруі пайдалы қазбалаларды табу өндірісіне байланысты болған экономикалық қызметке қатты әсер етті.

2017 жылы Британдық Колумбия 282 миллиард Канадалық Доллар ЖІӨ-мен және 57,335 жан басына шаққанда ЖІӨ-мен Канада провинцияларының ішінде ЖІӨ көлемі бойынша төртінші орынды алды. 2019-20 жылдары Британдық Колумбияның қарызы ЖІӨ-ға қатынасы 15.0% дейін өседі, және 2021-22 жылдары 16.1% дейін өседі деп күтілуде.. Британдық Колумбия экономикасы 2017 жылы қарқынды өсуі байқалды, оның жылдық көрсеткіші төртінші жыл қатарынан Канаданың орташа көрсеткішінен асып түсті. 2017 жылы Британдық Колумбияның ЖІӨ-нің нақты 3,9% өсімі канадалық провинциялар арасында екінші орынды иеленді.

## Үкімет және саясат

Лейтенант-Губернатор Джанет Остин — провинциядағы Канада патшайымының өкілі. Лейтенант-Губернатор жоқ кезде Генерал Губернатор кеңесте өзінің міндеттерін орындау үшін әкімшіні тағайындай алады. Іс жүзінде бұл әдетте Британдық Колумбияның Бас Судьясы.

Канаданың өзге тоғыз провинциясы секілді де, Британдық Колумбияның да өзінің монархиясы бар, алайда монархтың қатысуынсыз Канада Билігі өзі таңдайтын комиссарлардың басқаруындағы Нунавут, Солтүстік-Батыс территориялары және Юконның республикалық басқару формасы бар. Қазіргі провинция басшысының міндетін атқарушы — Британдық Колумбияның Патшайымы (Queen in right of British Columbia) II Елизавета.

Британдық Колумбияда көптеген сайлау жүйелерімен сайланатын 87 мүшеден құралған Заң Шығарушы Ассамблея бар, дегенмен 2003 жылдан 2009 жылға дейін BC-STV деп аталатын бірыңғай дауыс беру жүйесіне көшу туралы үлкен пікірталастар болды. Күн билігі премьер төрағасы болып табылатын Атқарушы Кеңестің құрамына ресми түрде кіретін әртүрлі қызметтерге министірлерді тағайындайды.

### Ресми рәміздер
Британдық Колумбия үкіметі бірнеше ресми рәміздерді белгіледі:

## Жоғарғы білім
Мемлекеттік университеттер мен колледждерге мыналар кіреді:
* Британдық Колумбия Университеті
* Саймон Фрейзер Университеті
* Виктория Университеті
* Солтүстік Британдық Колумбия Университеті
* Ванкувер Аралы Университеті
* Британдық Колумбия Технологиялық Институты
* Квантлент Политехникалық Университеті
* Томпсон-Риверс Университеті
* Эмили Карр атындағы Өнер және Дизайн Университеті
* Ройал-Роудс Университеті
* Капилано Университеті
* Фрейзер Алқабы Университеті
* Дуглас Колледжі
* Камосун Колледжі
* Лангара Колледжі
* Селкирк Колледжі
* Жаңа Каледония Колледжі
* Сеңгір Таулар Колледжі
* Оканаган Колледжі
* Жағалау Таулар Колледжі

## Галерея

File:Vancouver dusk pano.jpg|Ванкувер қаласы, оңтүстіктен қарағанда, 2008 жыл
File:Cusheon Lake in the early morning, Saltspring Island, British Columbia, Canada.jpg|Кушеон көлі, 2018 жыл
File:Cultus lake.JPG|Калтес көлі, 2010 жыл
File:TakakkawFalls2 edit.jpg|Такакко Сарқырамалары, 2004 жыл
File:Okanagan.jpg|Оканаган, 2005 жыл


## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Government of British Columbia website
* Туризм — Британдық Колумбия
* 
* Newsroom
* BCStats & Infoline Weekly Digest
* 
* 
* 
* Британдық Колумбияның онлайн картасы

Санат:Британдық Колумбия