open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мануэль Кастельс

**Кастельс Мануэль** - АҚШ-тың Калифорния университетінің (Беркли) профессоры. 1996 — 1998 жылдары Кастельс  өзінің қазіргі әлем туралы көп жылдық зерттеулерінің қорытындысы болып табылатын іргелі үш томдық монографиясын жариялады. 2000 жылы Мәскеуде Кастельстің "*Ақпараттық дәуір: экономика, қоғам және мәдениет*" атты еңбегінің алғашқы томы орыс тілінде жарық көрді.

Кастельстің ақпараттық экономика мен жаһандану процесі туралы көзкарастарын талдауды оның қолданатын ұғымдарын анықтаудан бастаған жөн. Біз үшін ақпараттық экономика, акпараттық технологиялар ұғымдары үйреншікті болып табылатындығы белгілі. Кастельс  информационализм, ақпараттық экономика сияқты ұғымдарды қолданады. Кастельстің информационализмі мәдениет пен институттардың сан алуандығына карай әртүрлі формада көрініс табатын жаңа әмбебап әлеуметтік құрылымның пайда болуын білдіреді.

Кастельстің жаһаңдық экономика туралы көзқарастары ерекше қызығушылық тудырады. Кастельстің пайымдауынша, жаһандық экономика — бүкіл планета ауқымында, нақты уақыт режимінде біртұтас жүйе іспетті қызмет ете алатын экономика. Өндірістің капиталистік әдісі уақыт пен кеңістіктің шегінен өтуге тырысып, үздіксіз дамыды, алайда тек XX ғасырдың соңына қарай негіздемесі ақпараттық және коммуникациялық технологиялар болып табылатын жаңа инфрақұрылым негізіңде ғана әлемдік 
экономика шын мәнінде жаһандыққа айналды.

Кастельс  жаһандық экономикадағы бәсекелесе алатын көздерді қарастырады. Жаһандық экономиканың құрылымы көбіне экономикалық агенттер мен жергілікті құрылымдар арасындағы мынадай негіздемелердегі бәсеке арқылы анықталады:
*Кастельс  "ғылым — технология — өндіріс — қоғам" жүйесі ретінде түсінетін технологиялық қуаттылық, бұл жерде әңгіме әрбір деңгей үшін білім беру жүйесі маманданған адам ресурстарынын қажетті мөлшерін қамтамасыз ететін, біртүтас құрылым ішіндегі ғылымның, технологияның, менеджмент пен өндірістің байланыстылығы туралы болып отыр.
*Еуропалық Одақ, АҚШ, солтүстік америкалық сауда өңірі мен Жапония сияқты ірі, ықпалдасқан және бай нарыққа жол ашу.
*Өндіруші жактың өндірістік шығындары мен мақсатты нарықтағы бағалар арасындағы айырмашылық;
*Жаңа жаһандық экономикадағы бәсекелесе алу мүмкіндігі ұлттық және үлтаралық институттардың елдердің немесе қарамағындағы өңірлердің даму стратегиясын басқара алудың саяси мүмкіндіктеріне айрықша байланысты.

## Дереккөздер


Аталған факторлар, бірге әрекет ете отырып, жаңа жаһандық экономика жағдайыңдағы фирмалар, аймақтар мен елдер арасындағы бәсекелестік нысаны мен серпінін анықтайды.
Өзіндік тәртіп

**Өзіндік тәртіп** - 
# адамның өзінің мінез-құлқын бақылауы. *"Өзін-өзі бақылаудың"* синонимі;
# кейде "өзіндік жаза" мағынасында қолданылады. Өзін-өзі алдау — өзінің шектеулерін дәл түсіне алмағандықтан адамның өзін-өзі аддауы; өзін-өзі
алдайтын адамда өзін-өзі қабылдау қабілеті болмайды. Өзін-өзі аңғару — адамның өзін аңғару күйі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Өзінің кәсібін анықтау

**Өзінің кәсібін анықтау** - тұлғаның өз еркімен, ынтасы ауған еңбек іс-әрекетінің аумағын тандауы. Әлеуметтік анықталу бөлімі. Өмір мәнін іздеу теориясы — тұлғаның психокоррекциялық және психотерапевтік теориялары. Бұл теория өмірдің мәні жоқ деп санайтын адамдардың мәселелерінің психологиялық сипатын түсіндіреді және жоғалған өмірдің мәнін табуға қажетгі психотерапиялық және психокоррекциялық процедуралардың негізін жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Адамгершілік сезім теориялары

**Адамгершілік сезім теориялары** - моральдың шығу тегі мен табиғатын адамға мақұлдау мен айыптаудың қасиеттеріне тән екенін түсіндіретін субъективтік этикалық теориялар. Адамгершілік сезім теориялары Англияда 17 - 19 ғасырларда пайда болды (Адам Смит, Юм, Шефтсберн, Ф.Хатчесон) 20 ғасырда бұл теорияларды А.Вестер-марк (Финляндия), У.Мак-Дугэлл, АРоджерс, Ф.Шарп (АҚШ), А.Сазерленд пен А.Шэнд (Англия) дамытты.

 
## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Оңтайлылық

**Оңтайлылық** - берілген жағдайда қатысушылардың уақыты мен күшін мейлінше аз жұмсау арқылы ең жоғарғы нәтижеге жету. Оқу-тәрбие процесінің оңтайлылығы проблемалары отандық дидактикада үнемі назарға алынып келе жатқан проблемалар болып табылады. Оңтайлылық— берілген жағдайда қатысушылардың уақыты мен күшін мейлінше аз жұмсау арқылы ең жоғары нәтижеге жетуді қамтамасыз ететін тиімді жағдайлар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Адамның жан-жақты дамуы

**Адамгершілік сезім теориялары** - қоғамдық мәдениет байлығын игеру нәтижесінде қоғамның әрбір мүшесінің еңбегі жинақы іске, игілікті әрекетке, ал адам іскер және шығармашыл
жеке адамға айналуы. Бұл адамды тар өрісті еңбек функциясына басыбайлы, біржақты, "жарым-жарты" тәуелді ететін әлеуметтік еңбек бөлінісін жойғанда ғана мүмкін болады. Бұл
бір адамның бойына бүкіл және әртүрлі еңбек функцияларын, мамандықтарды және т.б. өзінен-өзін қабыстырып және жинау арқылы емес, адамнан жоғары тұрған дербес әкімшілік бақылаушы, бөліп тұрушы және т.б. функцияларды қажет етпейтін шын мәнісіндегі адамның жан-жақтылығын дамыту арқылы іске асады. Адам еңбек процесінде бұл функцияларды өзінің жинақы әрекетіне айналдырады, сөйтіп жан-жақты және шығармашылық субъектіге айналады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Әлеуметтік өзгеріс

**Әлеуметтік өзгеріс** - *Әлеуметтік өзгеріс* барысында әлеуметтік жүйе, олардың ішкі құрамдас бөліктері мен құрылымдары, байланыстары мен карым-қатынастары бір күйден екінші күйге ауьісу, не кейбіреуі жаңадан пайда болу, немесе жоғалып кету ахуалын бастан өткереді. *Әлеуметтік өзгеріс*, негізінен, екі деңгейде: микродеңгейде және макродеңгейде өрбиді. *Әлеуметтік өзгеріс* "әлеуметттік даму" ұғымымен шатастыруға болмайды. Өйткені, қоғам өміріндегі өзгерістер мен әлеуметтік қозғалыстардың барлығы бірдей оның сапалық даму Деңгейін бейнелей алмайды; кейде олар әлеуметтік даму процесін тежеп, оның құрылымдарын тоқырата түсуі мүмкін. Сондықтан да әлеуметтану ғылымында *Әлеуметтік өзгеріс* және "Әлеуметтік қозғалыс" ұғымдары "әлеуметтік даму" ұғымымен салыстырғанда кең мағынада қарастырылады. Ал әлеуметтік даму дегеніміз - жаңа қоғамдық карым-қатынастардың, институттардың, нормалар мен құндылықтардың пайда болуына жетелейтін күрделі құрылымдық процесс. Әлеуметтік дамуды бағалаудың әртүрлі: экономикалық, құқықтық, мәдени, рухани, т.б. өлшемдері калыптаскан. Оның мән-мазмұнын жете, толыққанды түсіну үшін нақты әлеуметтік ортаны зерттейтін ғылым салаларының, әсіресе, әлеуметтік философияның жетістіктері пайдаланылады. Жалпы қоғамды, оның құрылымдық элементтерін дамытатын немесе тоқырататын Әлеуметтік өзгерістердің негізгі себептері мен факторлары туралы әлеуметтанушылар әлі ортақ бір пікірге келген жоқ Әлеуметтанулық ғылымында әлеуметтік жанжал деген ұғымның өзіне қатысты әр алуан пікір калыптасқан. Кей ғалымдар оны әлеуметтік қарама-қарсылықтар немесе белсенді адамдар мен топтар арасындағы шынайы күрес ретінде, ал басқа әлеуметтанушылар оны қоғамдағы қарама-қарсылықтың пісіп жетілуі мен дамуының жоғары сатысы ретінде түсіндірді. Шын мәнінде, әлеуметтік қарама-қайшылық пен әлеуметтік жанжал бір-біріне астасып жататын ұқсас ұғымдар емес. Әлеуметтік қарамақарсылық бір-біріне қарсы тараптар күресі ашық та айқын сипат иеленіп, әлеуметтік шиеленіс әбден асқыну деңгейіне өткен кезде ғана әлеуметтік жанжалға ұласады. Ал, Т.Парсонс сияқты функционалдық бағыттағы ғалымдар Әлеуметтік өзгерістерді "қозғалмалы тепе-теңдік" ретінде карастырып, оны қоғамның әлдебір бөлігіне, не бүгіндей әлеуметтік жүйеге телиді. Адамзат қоғамы тарихында Әлеуметтік өзгерістердің, негізінен, эволюциялық жөне революциялық екі пішімі кеңінен мәлім. Жалпы кез келген әлеуметгік жүйедегі оң қабылдаған өзгерістер ретсіз, бейберекет түрде емес, белгілі бір бағдарлылықпен, қарапайымнан күрделіге, төменнен жоғарыға қарай, яки прогрессивті, жүйелі түрде жүріп жатады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Олигофренопсихология

**Олигофренопсихология** - ( - аз, болмашы,  — ақыл және психология) — миының жетілмегендігі ауыр нысандағы адамдардың психикалық дамуын және оны түзету мүмкіндіктерін зерттейтін арнаулы психологияның тарауы. Олигофренопсихология олардың ақыл-ой мешеулігінің себептерін (жүйке жүйесінін туа біткен кемістігі, аурудың не жарақаттанудың салдары) анықтайды, психологиялық ерекшеліктерін, кемістіктің білінуінің нысандары мен дәрежесін зерттейді. Оларды қосалқы
мектептерде оқытудың бағдарламалары мен әдістемелерін жасауға жәрдемдеседі. Олигофрения — ақыл-ой кемістігі. Олигофренопсихология —
балалар миының перинатальды және ерте постнатальды кезеңдердегі бұзылуының нәтижесінде танымдық әрекеттердің төмендеуінен болатын психикалық дамымаутіың ерекше түрі.

## Дереккөздер


Санат:Патологиялық психология
Әлеуметтік өлшеу

**Әлеуметтік өлшеу** - әлеуметтік құбылыстар, процестер жөніңде әлеуметтанулық мәліметті саңдық көрсеткіштер мен бағалар түріңде алып зерттеу. *Әлеуметтік өлшеу* эмпирикалық әлеуметтанулық зерттеудің негізі болып табылады. Кез келген әлеуметтік объектінің сапалық қасиеттерінің өзгерістерін, олардың кеңістік және уақыттық ұзақтығының қайталану жиілігін белгілі бір көлемде, яғни бір шкала негізінде көрсетуге болады. *Әлеуметтік өлшеу* сапасы теориялық, ұғымдық, концептуаддық бағыттың дұрыс талдануына ғана емес, сондай-ақ оның техникалық жағына да байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Сәрсембай Қарасайұлы Өтешов

**Сәрсембай Қарасайұлы Өтешов** (1935 ж.) - тарих
ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Ө. 1959 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дін тарих факультетінің түлегі. 1959 - 1961 жылдары Қазақстан Республикасының ішкі істер министрлігінде Жұмыс істеді. 1964 - 1965 жылдары Қазақтың политехникалық институтында ғылыми коммунизм кафедрасынын оқытушысы қызметін аткарды.
1965 жылы тарих мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 1965 — 1978 жылдары Алматы мемлекеттік медицина институтында аға оқытушы, доцент қызметін атқарды.
1978 — 1982 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ жанындағы
қоғамдық пәндер оқытушыларының біліктілігін көтеру институтының философия және ғылыми коммунизм кафедрасында,
1982 — 1993 жылдары Алматы Жоғары партия меқтебінде, 1993
жылы ҚР ЖАК-де бас эксперт қызметтерін атқарды. 1994 жылдан бері ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің
социология кафедрасының доценті.
Өтешов 60-тан астам ғылыми еңбеқтердің авторы. Солардың ішінде:
Гуманитарлық пөңдерді оқыту процесінде студент жастарды
тәрбиелеу. / Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ғылыми-методикалық конференциясының материалдары.
Алматы, 2006.
Қазақстан Республикасындағы демографиялық процестердің жаһандануға өсері / Қазақстанды алдыңғы қатарлы 50 ел
қатарына жеткізудің негізгі приоритеттері. Ақтөбе, 2006.
әлеуметтану. Алматы, 2005.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Әлеуметтік позиция

**Әлеуметтік позиция** - әлеуметтік құрылымдар, топтар мен ұйымдардың қарамағында және қоғамдық еңбекті бөлу жүйесінде адамның алатын орны.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Әлеуметтік прогресс

**Әлеуметтік прогресс** - қоғамдық өмірдің күрделенуі, "өндірістің, мәдениеттің әлеуметтік еркіндік, тендік, әділеттіліктік, өркениеттік бағытга дамуы. Келешекге *әлеуметтік прогресс* бүкіләлемдік, экологиялық мәселелермен сабақтас құралады. Адамдардың үнемі туындап отыратын қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсаты *Әлеуметтік прогресстің* негізгі қозғаушы күші болып табылады. Сондықтан *Әлеуметтік прогресстің* өлшемін осы күштің аркасында қозғалысқа келетін өндіргіш күштердің дамуымен салыстыруға болады. *Әлеуметтік прогресс* қоғамды әлеуметтік қатынастардын өзгерісіне жетелей отырып, оны әлеуметтік теңдікке, әлеуметтік бостандықтың өркен жаюына, әлеуметтік әділеттілікке жетелейді.
*Әлеуметтік прогресс* қоғамының бірте-бірте күрделеніп, оның құрамдас бөліктерінің сапалық жаңа сатыларға көтерілуі, әрі тарихи жетілуі, қоғамның тарихи бір формациялық құрылыстан келесісіне өтуі, өндіргіш күштердің сапалық және сандық дамуларымен байланысты. Тарихи нақтылы кезеңдегі белгілі бір мемлекет көлеміндегі *Әлеуметтік прогресс* сол елдің әлеуметтік топтары арасындағы қайшылықтардың азайып, олардың араларындағы байланыстардың, бірліктік түсіністіктің нығаюы арқылы анықталады. Осылардың негізінде жеке адамның әлеуметтік құрылымда алатын орнына қарамастан олардың азаматтығының жан-жақты дамып жетілуі бірте-бірте шындыққа айнала бастады, әрбір адамның адамзаттык, рухани және материалдық мәдениетке, ғылым мен техника жетістіктеріне араласуы, солардың жетегіңде өзінің шығармашылық қабілеттерін жүзеге асыруы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Нариман Әбдрахманұлы Аитов

**Аитов Нариман Әбдрахманұлы** (1925 - 1997 жылдар) - философия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы әлеуметтік ғылымдар академиясының толық мүшесі. Аитов ресейлік және қазақстандық әлеуметтану ғылымының көрнекті өкілдерінің бірі. Ол 300-ден астам ғылыми жұмыстың авторы. Олардың ішінде 24-тен астамы ғылыми монографиялар. ТМД елдерінің әлеуметтанушыларының арасында Аитов алғаш рет 1964 жылы қоғамның әлеуметтік құрылымын зерттей отырып, әлеуметтік орын ауыстыру мәселесін алға қойды. Сондай-ақ, ғалым тұлғаның әлеуметтік-кәсіби жағдайының құбылмалығы туралы ойды алғаш айтып, дәлелдеп берді. 1987 жылы жарық көрген "Социализм және теңдік" атты еңбегінде Аитов социализм кезіндегі теңдік және теңсіздік мәселелеріне жаңа көз-қарасын білдірді. Аитов әлеуметтік жоспарлаудың аймақтық жүйесі туралы ілімін өзінің 50-ден астам еңбегінде сипаттап берді. Аитов тұрғыңдардың қоныстану мәселесін зерттей отырып, қоныстану қарым-қатынасын қоғамдық қатынастардың ерекше түрі ретінде негіздеуші ғалым.

 Ғалым "Қоныстану қарым-қатынастары" атты еңбегінде қоныстану қатынастарын басқарудың әдістері, түрлері жайында түбегейлі зерттеу үлгісін көрсетті. Аитов көп зерттеген саласы - еңбек әлеуметтануы. Техникалық прогрестің әлеуметтік салдарларын әлеуметтанулық тұрғыдан зерттеу қажетілігін ұсынған және әдістерін жасаушы да Аитов болды. Оның "Техникалық прогресс және жұмысшы кадрларының қозғалысы", "Жақсы және жаман жұмыскерлер" атты еңбектерінде жұмыскерлердің еңбекке деген қарым-қатынасына әсер етуші факторлар қарастырылады. Аитов ғылыми-техникалық прогрестің әлеуметтік әсерін зерттей отырып, жұмысшылар мен интеллигенция өкілдерінің кәсіби мобильділігі, жұмыскерлерді жұмыспен қамтамасыз ету мен қайта окыту, еңбектің өмірлік қажеттілікке айналуы сияқты мәселелерді алға қояды. Аитов жоғары және арнайы орта білім беру мәселелері төңірегінде де ой қозғап, 4 кітап пен 26-дан астам мақала жазды. Аитовтың 3 кітабы мен 50 мақаласы шетелде басылып шықты. Ғалымның жетекшілігімен 18 ғылым докторы мен 52 ғылым кандидаты дайындалды. Аитов Ресейде басылып шығатын "Әлеуметтанулық зерттеулер" журналының редколлегия алқасының мүшесі болды. 1989 жылдан бастап өмірінің соңына дейін академик Аитов Қазақстанда еңбек етті. Осы уақыт аралығында оның 8 монографиясы және 5 мақаласы жарық көрді, 12 докторлық, 6 кандидаттық диссертацияға жетекшілік етті.

Аитовтың соңғы еңбектері: 
*Қазақстандық ауылдың тағдыры. Алматы, 1991 (К.Ғабдуллинамен бірге).
*Өтпелі кезең қоғамы. Алматы, 1993. Өтпелі кезеңдегі жұмысшылардың еңбекке қатынасы. Алматы, 1994. (Е. Раисовпен бірге);
*ТМД елдерінің түрғындарының әлеуметтік құрылымы. Уфа, 1995.
*Нарық әлеуметтануы. Лекциялар курсы. Алматы, 1995;
*Интеллигенция. Социология бөлімінің студенттеріне арналған лекциялар курсы. Алматы, 1996.
*Әлеуметтану негіздері. Алматы, 1997.
*Тең емес адамдардың теңдігі. Алматы, 1998.
*Білім әлеуметтануы. Алматы, 2000.

 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Санат:Профессорлар
Санат:Қазан университеті түлектері
Әлеуметтік-психологиялық тренинг

**Әлеуметтік-психологиялық тренинг** - адамдардағы психологиялық сипаттағы мәселелерді жою, қылықты түзеп
немесе денсаулығын жақсарту үшін оларға психотерапевттік немесе психокоррекциялық әсер ету теориясы мен практикасы.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Әлеуметтік-психологиялық бейімделу

**Әлеуметтік-психологиялық бейімделу** - адамның, ұжымның іс-әрекеттегі қоршаған орта жайттарына және өзіне әсер ететін жағдайларға бейімделуі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Қозғалу

**Қозғалу ([[бокс|бокста]])** — бостау ұстаған тізелерін сәл бүгіп, аяқтарының араларын тым алшақтатпай немесе жақындатпай, бір-бірлеріне шалыстырмай еденнің бетін сипай, тақала жүру.

Санат:Бокс
Шпация

**Шпация** ( - ) - кеңістік, аралық 1. Терілген жолдағы сөз аралығындағы ашық жерлерді толықтыруға, сондай-ақ сиректетіліп терілген сөздерде әріптерді ажыратуға арналған типографиялық материал. Ені қаріптің кегеліне сәйкес кегельді, жарты кегельді, 3.2.2 пункт болады. 2. Екіңші кітап мұқабасының картон беттерінің аралығы.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Акоста

**Акоста** (дұрысы — да Коста) Уриель (1585 — 1640 жылдар) —
Голландияның рационалист-философы, Португалияда дүниеге келген. Коимбрдегі университетті бітірген. 1614 жылы Нидерландыға қашып барды, мұнда христиан дінінен иудаизмге көшті.
Көп ұзамай еврейлердің діни догмаларына қарсы шығып, фарисейлерді (раввиндерді) Моисейдің дін ілімін бұрмалады деп айыптады. 1628 жылы "Адам жанының өлетіндігі туралы" трактат жазды, онда жанның мәңгі өлмейтіндігі мен о дүниедегі өмір туралы түсінікті теріске шығарды. Өзінің көзқарастары үшін екі мәрте синагогтардан аластатылды. (1623 және 1633 жылдары) Раввиндер мен Нидерланд өкімет органдарының қудалауына шыдай алмай, өзін-өзі өлтірді. Оның "Адам өмірінің үлгісі" деген шығармасында адамдарға туа бітетін өзіне тән табиғат заңы
идеясы баяндалған. Бұл заң адамдарды бір-біріне деген сүйіспеншілік арқылы байланыстырады және жақсылық пен жамандықты ажырату үшін негіз болмақ. Акоста идеялары Спинозаға ықпал етті.

 
## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Шығыңқы басу

**Шығыңқы басу** () - негізгі басу түрлерінің бірі. Мұнда басылым басу элементтері шығыңқы орналасқан формадан алынады. Кітап, журнал, газет басуда қолданылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қол алысу

**Қол алысу** (бокста) - боксшылардың бір-бірлерін жек көрмей, жекпе-жекті жарыстың ережесіне сәйкес өткізуге әзір екендіктерін білдіретін достық рәсімінің белгісі.

Санат:Спорт
Санат:Терминология
Қоздырғыш

**Қоздырғыш** () - тәнге сіңірген жағдайда тез және азғана уақытқа есірік күйге түсіріп, дене мен жүйкенің белсенділігін күшейтетін формокологиялық немесе басқа да химиялык заттар.

Санат: Химия
Санат: Физика
Қолғаптарды тексеру

**Қолғаптарды тексеру** (бокста) - жарыс ережесінде сәйкес қарастырылған рәсім. Боксшы рингке көтерілгенге дейін
жекпе-жектерді өткізуге киілетін қолғаптарды, оларға қойылатын барлық талаптарға сәйкес, ресми екі маманның байқап тексеруі.

Санат:Спорт
Санат:Терминология
Ылғал-бояу балансы

**Ылғал-бояу балансы** () — жайпақ басу процесінде басылған өнімнің сапасын қамтамасыз етуге берілген бояу мен ылғалдың тепе-теңдік арақатынасы. Ылғал-бояу балансы басу машинасының жұмыс істеу жылдамдығына, оның конструкциялық ерекшелігіне, цехтағы ауа ылғалдығына және температурасына, бояудың қасиеттеріне, басу формасының сипатына, бояу және ылғал беру тәсіліне және қағаздың (басу да басу материалының) өзіндік қасиетіне байланысты болады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Ылғалдандыру аппараты

**Ылғалдандыру аппараты** () - жайпақ офсет басу машинасында басу формасының бос жерлеріне бояу берілуінен сақтау үшін ылғалдандыру ерітіндісін беретін құрылғы.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қолды жаттықтыру

**Қолды жаттықтыру** (бокста) - боксшының оң және сол қолдарымен қарсыласынын басы мен денесіне екпінді әрі өзара байланысқан соққылар жұмсауы және қорғаныс амалдарын қолдануы.

Санат: Спорт
Санат: Физика
Қорғау, қорғаныс

**Қорғау, қорғаныс** (спортта) - 
#спортшының немесе команданың қарсыласының шабуылын тойтарып, оған басымдылық бермеу; 
#спорт ойындарында қарсы команданы өзінің қақпасына (шығыршығына) жақындатпау мақсатындағы әрекет.

Санат:Спорт
Санат:Терминология
Қосалқы арқан

**Қосалқы арқан** (репшнур) - жуандығы 6-8 мм. капрон немесе нейлоннан өрілген (негізгі жіпарқан сияқты) қосымша бөліктерді және әдістерді ұйымдастыруға арналған жабдық. Қауіпсіздік үшін қолданылмайды.

Санат: Арқандар
Ылғалдандыру ерітіндісі

**Ылғалдандыру ерітіндісі** () - офсеттік басу процесінде басу формасының бос жерлерін (пробелдік элементтеріне) ылғалдандыратын сұйықтық Ылғалдандыру ерітіндісі құрамына басу формасының элементтерінің тұрақтылығына, басу сапасына зор әсер етеді. Әсіресе PH көрсеткішінің маңызы зор. Ол көрсеткіш басу формасының материалымен, бояу түрімен, қағаз сапасымен тікелей байланысты.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қосқолды боксшы

**«Қосқолды боксшы»** - он қолмен де, сол қолмен де бірдей күшті соққылар жасай алатын боксшы. «Қосқолды» боксшы болу жекпе-жекті өткізу тәсілін жақын арақашықтықка құра алатын боксшылар үшін өте пайдалы.

Санат: Спорт
Санат: Бокс
Құм тығыздалған тұлып

**Құм тығыздалған тұлып** - іші туралған синтетикалық заттармен, шие дәнімен немесе құммен толтырылған сопақша келген былғары жабдық.

Санат: Химия
Санат: Жабдықтар
Актуальдандыру

**Актуальдандыру** (лат. *actualis* — қарекетшіл) - болмыстың өзгерісін білдіретін ұғым. Осы ұғымда қозғалыстың тек бір жағы ғана: болмыстың, мүмкіндік ахуалынан шындық ахуалына көшуі ғана ашып көрсетілген. Актуальдандыру түсінігі Аристотельде және схоластикада болмыс жөніңдегі қозғалмайтын, қозғалыстың сыртқы көзіне: дүниені алғашқы қозғаушыға, құдайға сайды. Мүмкіндіктен шындыққа өту идеясы материалистік диалектика категорияларында мейлінше толық көрініс тапты (Мүмкіндік пен шындық).

 
## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Құнан бәйге

**Құнан бәйге** - қазақтың ұлттық ат спорты түрлерінің бірі,қысқа қашықтықтарға құнан шыққан (3 жасқа дейін) құнандармен балалардың жарысуы.  Қазақта тай жарыс (2 жасқа дейін), дөнен бәйге (төрт жасқа дейін) атшабыс түрлері де бар. Мұнда да қашықтықтар әртүрлі болады. Тісіне қарап жасын төрешілер алқасы анықтайтын үш жастағы құнандар арасындағы қысқа қашықтыққа шабатын бәйге.

## Дереккөздер


Санат:Спорт

 

Санат: Спорт
Санат: Тарих
Құралды байқау

**Құралды байқау** - спорттық гимнастикада жарыс тәртібіне сәйкес баға алу үшін жаттығулар орындалатын құралдарды әр гимнастың алдын ала сынап (бой үйретіп) көруі.

Санат:Спорт
Санат:Терминология
Құрғату жүйесі

**Құрғату жүйесі** - футбол басқа да спорт аландарының астындағы осы алаңдарға жиналған суды ағызу үшін арнайы қазылып, мөлдек таспен толтырылған арықтар.
 
## Тау-кен ісіндегі құрғату жүйесі
**Құрғату жүйесі** — шахтаға (кенішке, карьерге) ағып келе жатқан жер асты суларын тоқтату үшін қолданатын кешенді жабдықтардың жиынтығы. Оларды белгілі бір тәртіппен тіркестіре орналастырып, іске косады.Құрғату жүйесі орналасу тәсіліне қарай жер асты, жер беті және аралас жүйе болып бөлінеді.
 .

## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Құрлықаралық чемпион

**Құрлықаралық чемпион** - кейбір WBC және IBF сияқты кәсіби боксшылар ұйымдары спортшының қай құрлықта тұратындығына қарамай рейтинг бойынша екінші ондыққа жататын боксшылардың арасыңда сарапқа салынатын атақ.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Ылғалдауыш сұйықтық

**Ылғалдауыш сұйықтық** () - су спиртті (кейінгі кезде спирт орнына изонол қолданылады) немесе су қышқылды ерітінді (рН=4-8). Жайпақ офсеттік басу процесінде форманың ашық (пробельные) элементтерін ылғалдандыру үшін пайдаланады. Ылғалдауыш сұйықтықтың құрамы форманың тұрақтығына, төзімділігіне әсер етеді. Әсіресе оның рН-көрсеткішінің маңызы зор.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Құтқару күртешесі

**Құтқару күртешесі** - су өтпейтін тығыз матадан тігілген екі қабатты жеңіл киім. Онын қабаттарының арасында және жағасындағы арнайы қалдырылған бос қуысқа суға батпайтын зат салынады.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Радиобелсенділік өрісі

**Радиобелсенділік өрісі**. Жер қыртысында және біздің планета бойынша радиобелсенді элементтер атомының таралуы мен шоғырлануы ерекше мәнге ие. Бұл элементтер ыдыраған кезде жылу бөлінеді, ол Жердің жылу режимін айтарлықтай анықтайды.

Ыдырауға байланысты Жердегі радиобелсенді элементтердің мөлшері кысқара береді. В.Г. Хлопиннің есептеуінше, мысалы, қазіргі кезде радиобелсенді ыдырау 40*1016 кал/сағ энергия берсе, осыдан 3 млрд жыл бұрын 228-1016 кал/сағ, яғни 5 есе көп берген. Тиісінше жер қыртысында радиобелсенді элементтер де азайған.

Жер қыртысын құрайтын радиобелсенді тау жынысытар мен минералдарды арнайы құрал - радиометр көмегімен зерттейді. тау жынысытар радиобелсенділігін зерттейтін әдіс радиометрия деп аталады. Бұрғылау ұңғымаларында тау жынысытар радиобелсенділігі гамма-каротаж әдісімен зерттеледі. тау жынысы радиобелсенділігі қарқындылығының өлшем бірлігі мкр/сағ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қызбалану

**Қызбалану** - психикалық құбылыс, оны дұрыс бағалай білудің бір түрі, адамның өзін қоршаған ортаның әсеріне жауап беретін көңіл-күйі.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Ақиқат өлшемі

**Ақиқат өлшемі** (грек. *Kriterion* — бір нәрсені бағалауға
арналған өлшем) белгілі бір пайымдауды, болжамды, теориялық
долбарды және т.б. тексеру құралы. Ақиқат өлшемі қоғамдық тәжірибе болып жатқан әлеуметтік құбылыстарды пайымдауға қолданылады.

 
## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Акция нарығы

**Акция нарығы** — құнды қағаздар рыногының бір түрі немесе бір бөлігі. Қазақстанда құнды қағаздар рыногы 1991 жылдан бастап пайда болды. Бұған мемлекеттік кәсіпорындардың жекешелендірілуі мен акционерлендірілуі ықпал етті. 1996 жылы қаңтарға дейін 3 мыңнан асатын акционерлік кәсіпорын жиынтығы 30 милиард теңгеден асатын құнды қағаздар эмиссиясын тіркеп сатты.ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7

Биржалық сауда-әрқашан ұйымдастырылған нарықтың бір формасы, яғни ол нормативтік актілерде көрсетілген ережеге сай қызмет ететін нарық.

Жалпы нарық деген түсінік капиталға жеке меншік негізінде құрылған өндірістік қатынастардан туындайтын көптеген процестерді қамтиды. Алайда, биржалық іс-әрекет тұрғысынан қарағанда нарық деген ұғым сату, сатып алуға байланысты процестерден тұрады. Осы мағынада ұйымдастырылған нарық-белгілі бір тәртіппен кез келген активтерді, яғни тауарларды, қызмет түрлерін, бағалы қағаздарды және т.б. активтерді сатып алу, сату қатынастарының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Құнды қағаздар нарығы
Абдикация

**Абдикация** — лауазымдықтан, басшылықтан безу; іс-әрекет жүйесінде белгілі бір әлеуметтік-психологиялық мәртебеге бейімделіп қалу ретінде ұғынылады.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Әлеуметтік тартыс

**Әлеуметтік тартыс** - Америка әлеуметтанушысы Льюис Козер *Әлеуметтік тартысты* "құндылық үшін күрес және белгілі бір мәртебеге, билікке және ресурсқа талаптар, қарсыластардың мақсаты карсыласты бейтараптандыру, зиян шектіру немесе жою болып табылатын күресі" - деп түсінеді.
*Әлеуметтік тартыстың* жалпы теориясын америка әлеуметтанушысы К. Э. Болдуинг те жасайды, ол бұған арнап "Тартыс және қорғау: жалпы теория", - деген еңбек жазды. Ол қазіргі қоғамдарда *Әлеуметтік тартыстарды* реттеу мүмкін және қажет екендігі айтады. 
Тартыс-тараптар өздерінің қарсылықтарын және өздерінің оған деген қарым-қатынасын сезінетін әлеуметтік өзара әрекеттесуінің түрі ретінде әрекет етеді. Міне, осы кезде олар саналы түрде ұйымдасады, күрес стратегиясы мен тактикасын әзірлейді. *Әлеуметтік тартыс* принциптері ғасырлар бойы қалыптасқан. Олардын мәні мынадай:
*1) қарсыласына қиындық туғыз;
*2) оның әрекетінің еркіндігін шекте;
*3) оның жағдайы мен резервтерін жеке мақсаттарыңа жетуге пайдалан;
*4) өз кұшің мен құралдарынды өзіңе пайдалы бағытқа жұмылдыр;

Либералдық бағыттағы неміс әлеуметтанушысы Р.Дарендорф қоғамның тартысты моделі теориясын жасады. Оқымысты кез келген қоғамның үнемі әлеуметтік өзгерістер негізінде қурылғанын және соның салдарынан әрбір сәтте Әлеуметтік тартысты бастан кешетінін бекітті. Ол *Әлеуметтік тартыстардың* қалыптасу және даму сатыларының себептерін мүшелердің тартысы (оның теориясының негізгі категориясы) негізінде кдрады. Дареңдорф Әлеуметтік тартыстың 15 түрін (отбасы ұрыс-керісінен бастап ғаламдық саяси тартыстарға дейін) бөліп көрсетті, ол осы түрлердің ешқайсысы антогонистік, ымырасыз болып табылмайды деп санады.
Субъектілердің мүiелері тікелей *Әлеуметтік тартыстың* қалыптасуына ықпал етеді. Сондықтан *Әлеуметтік тартыстың* табиғатын тану үшін, ең алдымен, мүшелердің табиғатын жөне тартыстың өрекет етуші субъектілерінің сезіну тәсілдерін түсіну қажет. Міне, осы жерде Дарендорф объективті (латентті) және субъективті (анық) мүшелерді атап көрсетеді. Олар *Әлеуметтік тартыстың* "екі жағы" да белгілі болғанда тартыстың пайда болуының алғашқы кезеңінде байқалады. Бұл "жақтар" нақты мағынада әлеуметтік топ болып табылмайды, оған шоғырландырылмаған. Сондықтан Дарендорф оларды жалған топтар (квазитоптар) деп атады. Осы уақытта әрбір топта кейбір жалпы мүшелер мен оларды қорғауға бағытталған психологиялық бағыттылық қалыптасады. 
Ресурстарды, көшбасшылықты, билік пен мәртебені иеленуге және басқаруға деген күрес *әлеуметтік тартыстарды* болдырмай қоймайды. Тартыс игілік емес, қарама-қайшылықтарды шешудін болмай қоймайтын тәсілі ретінде қабылданады Дарендорф *Әлеуметтік тартысдың* қоғам өмірінің барлығын көктей өтетін құрамдас бөліктері екеңдігін нақтылайды. Оларды жою біз қаламағандықтан ғана мүмкін емес, олармен шындық ретінде есептескен жөн. Сонымен қатар, *Әлеуметтік тартыс* - инновациялар мен әлеуметтік өзгерістердің көзі. Олар қоғамның тоқырауына мүмкіндік бермейді, яғни ол үнемі шиеленіс тудырып отырады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Абсолюттік есту

**Абсолюттік есту** — индивидтің полифониялык дыбыстарды, жоғарынғы белгілі басқа дыбыстармен қатаң салыстырмай, олардың жоғарылығын дауыспен дұрыс қайта жаңғыртып, анықтай алуы.* Абсолюттік есту* — бүл музыкалық естудің абсолюггі модальдығы, оның сипаттамасы емес, ол дыбыстарды қабылдаудыц айрықша түрі. Абсолюттік есту жоқ адамдар белгілі бір дыбыстарды оз дауысының ең жоғарғы және ең томенгі дыбыстың ырғақтарын салыстырып, жақсы қабылдап, дұрыс ажыратып, тани алатын индивидтердің естуі квазиабсолюттік есту дсп аталады. Ac. бар адамдар ешбір қосалқы акустикалық- жоғарылықтық байланыстарды қолданбай музыкалық тондарды дұрыс қабылдап, тани жоне нақты тауып ала алады. Абсолюттік есту, әдетте, балалық-жасөспірімдік кезеңде жақсы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Электрография

**Электрография** - электр (статикалық) зарядтардың жартылай өткізгіш пен диэлектрлі материалдарда және солар тақылеттес ортада өзара әрекеттесуінің физикалық құбылысына негізделген бейне алу тәсілі.
 
## Дереккөздер



Санат:Электростатика
Қырғыздың ұлттық спорт түрлері, дене тәрбиесі және ойындары

**Қырғыздың ұлттық спорт түрлері, дене тәрбиесі және ойындары** — көбісі қазақ халқының ұлттық спорт түрлері, дене тәрбиесі және ойындарына ұқсас (ат чабыш, жорға салыш, жамбы атмай, қыз-куумай, одарыш, тиын эпмай, улак-тартыш, тоғуз-кумалак), қимыл-қозғалыс ойындары — ордо, ак чол- мок және т.б.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Абсолюттік шкала

**Абсолюттік Шкала** — сандар мен объектілердің төрт типті арақатынасының 
#эквиваленттік,
# реттік
# интервалдарының тендігі 
# қатынастарының тендігі негізінде объектілердің үздіксіз қасиеітерін олшеуге арналған шкалалардың бірі (варианты).
Мыс., психофизикада — брилдік светлоттың шкаласы.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Абсолют температура

Санат:Жантану
Санат:Медицина
Қысқы стадион

**Қысқы стадион** - спорттың коньки мен мәнерлеп сырғанау, хоккей, шаңғымен жарысу шапшаң түсу, слалом, бобслей, скелетон, тұғырдан шаңғымен секіру т.б. қысқы ойындар түрлерінен жаттығулар мен жарыстар өткізуге арналған жан-жақты күрделі құрылыс. Қысқы стадиондар көбінесе жол көлігімен онай жететін табиғаты әсем, таулы аймақтарда салынады. Қысқы стадионның үлгісі ретінде Картина Д'Ам- пеццоны (Италия) Скво-Вэллиді (АҚШ), Санкт-Мористі (Швейцария), Медеуді (Қазақстан Республикасы) және т.б. алуға болады.

## Дереккөздер

Санат:Спорт
Әлеуметтік үрдістерді үлгілеу

**Әлеуметтік үрдістерді үлгілеу** - өте күрделі әлеуметтік қатынастар мен құбылыстардың ерекшеліктері мен заңдылықтарын олардын үлгісі арқылы зерттеу, яғни үлгі зерттелетін объекті ретінде қаралады. Ол қоғамдық құбылыстардың өздерін тікелей бақылап, зерттеудің мүмкіндігі қиын болғанда немесе тіпті мүмкін емес кездерде пайдаланылады.* Әлеуметтік үрдістерді үлгілеу* үшін коғамдық құбылыстардың негіздері туралы теориялық-тәсілнамалық, білімдер, зерттеушінің үлкен төжірибелілігі, зерттеу, әсіресе математикалық есептеу құралдары болуы керек. Үлгілердің алғышарттары: 
*а) *әлеуметтік үрдістердің* басты және қосалқы қасиеттерін; 
*ә) ол қасиет мөлшерлерін (параметрлерін); 
*б) адамдардын материалдық, рухани, мәдени қанағаттанушылық шарттарын, 
*в) адамның азаматтығының қалыптасу қажеттіліктерін, т.б. әлеуметтік құбылыстар мен қатынастардың заңдылықтарын білу қажет.
Солардың негіздерінде себепсалдарлық, ықтималдық, бейнелеу, түсіндіру, жікжарғылау (критерийлік) функционалдық, даму, болжаулық, тағы басқа үлгілер жасауға болады.* Әлеуметтік үрдістерді үлгілеу* жасауда жүйелік, астарлық-құрылымдық, регресті, дискретті, факторлық, үйлесімдік, тиімді талдаулар пайдаланылады. *Әлеуметтік үрдістерді үлгілеу* пайдаланудың ең басты мақсаттарының бірі — жалпы қоғам мен оның әртүрлі топтарының келешектегі жағдайларын алдын ала анықтап болжау жөне сол келешектегі қиындықтары мен қауіпті, кажетті жақтарының алдын алу шараларын жасау жұмысын жүзеге асыру.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Лхоцзе

**Лхоцзе** (: «оңтүстік тау»; : *Luòzǐ Fēng*, ) (8516&nbsp;м) — Гималайдағы биік тау. Әлемнің ең биік тауларының тізімінде 4-ші орынңа егеленген.

Лхоцзе Тибет тауы мен Кхумбу Непал аумағының шектескен жерінде орналасқан. Аталған таудың шығыс-батыс тау жоталары Эвересттің оңтүстігінде жатыр. Лхоцзе, әдетте, әлі ешкім
шығып көрмеген сегізмыңдық 14-ші ретінде қарастырылады. Лхоцзенің оңтүстік беткейі әлемдегі ең тік әрі тегіс тау беткейі болып табылады.

Лхоцзе мен Эвересттің биіктігі 8000 м қурайтын тік жоталары Оңтүстікте орналасқан.
Лхоцзенің оңтүстік беткейі әлемдегі ең ірі беткейлердің бірі болып саналады
Лхоцзенің үш шыңы бар: Басты Лхоцзе - 8516 м, Лхоцзе Шардың биіктігі 8383 м-ді құрайды. Үшінші шың Орталық немесе Шығыс Лхоцзе деп аталады.
Лхоцзе мен Джомолунгма арасын ер-тоқым тәрізді тау жотасы бөліп тұрады. Ол - Оңтүстік ер-тоқым деп аталады.
Басты Лхоцзе осы Оңтүстік ер-тоқымнан небәрі 610 м ғана биік.
Лхоцзегө алғаш рет қыс мезгілінде, 1988 жылы 31 желтоқсанда поляк альпинисі шыққан болатын.
Лхоцзенің оңтүстік беткейі әлемдөгі ең тік әрі тегіс тау беткейі болып табылады.
2008 жылдың желтоқсанында Лхоцзеге шығуға талпыныс жасаған 20 альпинист қаза тапты.
Аталған тау шыңына алғаш рет 1970 жылы 12 мамырда австриялық Зепп Майер және Рольф Вальтер көтерілген болатын. Лхоцзенің басты шыңына швейцариялық Эрнест Рейс пен Фриц Лухсингердің командасы 1956 жылдың мамырында шықты.
Лхоцзенің ұзын шығыс-батыс тау жотасы Эвересттің оңтүстігінде жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Гималай
Санат:Непал таулары
Левер-понг

**Левер-понг** (сүңгімен соғу) - бірінен соң бірі сол қолмен басқа тез бағытталатын екі соққы. Соққының осылайша аталуы оның ерекше күшінде емес, күтпеген жерден жасалатындығында.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Абсолютті табалдырық

**Абсолютті Табалдырық** (лат.* absolutus* - қаз. шектелмеген)— Абсолютті Табалдырық — түйсік табалдырығының шегі. Ол тітіркендіргіштің болмағаны түйсік тудыратын шамасы азайған сайын адамның абсолют сезгіштіігі арта түседі. Әрбір түйсік түрлері үшін өз нің Абсолютті Табалдырық болады. Мәселен, қараңғыға бейімделген көз жарықтың 7 қазанына жауап береді. Көру арқылы адам қараңғыда көзден 48 км қашықтықта тұрған балауыз шамның жарығын қабьшдайды, сонымен қатар, қолсағаттың жүрісін тыныш бөлмеде 6 м қашықтықта ажыраға алады. Дәмді сезуде озінің ерекшелігі бар. *Иіс сезу* — болмсде бір тамшы әріп сепкенде оның иісі сезіледі. Абсолютті Табалдырық жүйке жүйесінің сезімталдьиының модальдығы ретінде пайдаланылады. Абсолютті Табалдырық тітіркендіргіштің жауам беру реакциясын тудыратын шамасының көрсеткіші болып танылады. Жануарларда Абсолютті Табалдырық тек ағза өмірінің биологиялық жағдайларьшың ықпалымен ғана дамиды. Мыс., құстардың көздері көргіш, ит иісшіл және естігіш келеді. Адамньң сезгіштігі — биологиялық дамудың ғана нәтижесі емес, сонымен қатар адамзаттың әлеуметтік тарихының нәтижесі. Адамға әртүрлі тітіркендіргіштер әсер етеді, бірақ соның бәрі түйсік туғыза бермейді. Біз түнде аспапшағы жұлдыздардың көбін көрмейміз, бірақ олардан сәуле шығып жатады, корші бөлмеде жайлап сөйлесіп жатқаңды естімейміз, өйткені онан біздің есту аппаратымызға келіп жатқан дыбыс толқыңдары бізге түйсік туғыза алмайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Лякросс

thumb|230px**Лякросс** (,) — қалақша таяқпен ойнайтын командалық спорт ойыны. Канадалық үндістерден тараған бұл ойын 1904 және 1908 жылдары олимпиялық ойындардың бағдарламасына енді.

 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Мемориалдар

**Мемориалдар** — мемлекеттің алдында немесе спорттың өркендеуі үшін зор үлес қосқан атақты спортшылар мен жаттықтырушыларды еске түсіруге арналған спорт жарыстары. Қазақстанда Ғ.Қосанов, Қ.Байдосов, О.Жарылғапов, А.Нұрмаханов, Ш.Серіков, О.Қаңлыбаев, Б.Саттарханов атындағы т.б. мемориалдар бар.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Гүлнара Аляевна Кенжакимова

**Гүлнара Аляевна Кенжакимова**(1964 жылы) - әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің социология кафедрасында екі жылдық стажировкадан кейін үш жылдық аспирантурасын бітірген. Қазіргі уақытта С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина университетінде әлеуметтану пәнінің оқытушысы. 50-ге жуық мақалалардың авторы. Мақалаларында қазіргі әлеуметтанудың өзекті мәселелерін зерттеген. Ғылымдағы негізгі жетістіктері:
*Экономика, саяси, өлеуметтік салалардың индикаторлары мен индикаттарын анықгаған.
*Әлеуметтік саланы жаңарту бағыттарын ұсынған.
* Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің принциптерін, деңгейлерін, бағыттарын, компоненттерін ашқан.
*Қоғамды тұрғылықты даму тұрғысынан зерттеген.
*Қоғамның әртүрлі салаларының индикаторларын зерттеуде мониторингтың рөлін анықтаған.
*Адам дамуының индексін талқылаған.
*Қоршаған ортаның жаңа индикаторларын зерттеп, мемлекеттік органдарға ұсыныстар берген.

## Дереккөздер


Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Әлеуметтанушылар
Мат

**Мат** — қарсы ойыншы шабуыл жасаған сәтте, корольді, алып кетуге, жолын жабуға немесе шабуылдаушы фигураны жеп қойып шахтан қорғануға болмайтын, ұтылған жақтың королі қарсы жақтың шабуылына тап болған шахмат партиясының соңғы жағдайы.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Санат:Шахмат
Мектептер мен колледждердегі дене тәрбиесі

**Мектептер мен колледждердегі дене тәрбиесі** - оқу тәрбиесі жұмыстарынын кұрамды бөліктерінін біpі. Оның негізгі міндеттері - оқушылардын дұрыс дене дамуы мен шынығуына жағдай жасау, олардың денсаулығын нығайту, дене дамуын қамтамасыз ету.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Абстиненция

**Абстиненция** ( — қаз. устамдылық) — шараптық ішімдіктерін немесе есірткі заттарын қолдануды кенет ұзу кезінде осы заттардың әсерінің тоқтауынан туындайтын күй. Абстиненция өзіне тән көріністерн - бас ауруы, бас айналуы ауыздағы құрғақтық, тахикардия, кейде жүректің айнуы, көбінесе өзін-өзі кінәлау, кешірім сұраумен бірге жүретін күйреген көңіл-күй, кенет болатын физикалық әлсіздік, жоғары сенгіштік, наркотикке қажеттілік және т.б. Сонымен қатар, бұл жағдайда ұйқының бұзылуы, шошу, мазабыздық, суицидтік тенденция, алкогольдік қояншық ауруы пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, психологияда адамның жыныстық Абстиненциясыда боліп көрсетіледі. Ол — жыныстық қарым-қатынастан айырылудан немесе бас тартудан көрінетін күй. Жыныстық Абстиненцияскі түрлі болады: тоталды — жыныстық белсенділіктің барлық түрлерінің жойылуы және парциалды — ұзақ уақытғық үзіліспен болатып жыныстық күй.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Психобелсенді заттарды қолданудан туындаған бұзылыстар
Хромотография (теориялық негіздері)

Қозғалыссыз сұйық фазадағы хроматография ерітіндідегі
адсорбция іліміне негізделген. Ондағы адсорбциялық тепе-теңдік,
адсорбция изотермасындағы Ленгмюр теңдеуіне бағынады:

n=n_\infty*\frac{b_c}{b_c+1}

мұндағы n - тепе-теңдік кезінде адсорбцияланған зат мөлшері,
n_\infty - берілген адсорбентте адсорбцияланатын заттың ең көп мөлшері, b - тұрақты, с - концентрация.
Ленгмюр бойынша қатты дене бетінің күллі беткі қабатына,
белгілі бір аралықта орналасатын ең кіші энергиясы бар бос орындар болады. Олардың саны - n_\infty. Нақ осы бос орындарда ерітінді не газ молекулалары адсорбциялана алады. Шамалы концентрацияда
адсорбция изотермасы түзу сызықты. Шынында да, bс  n=n_\infty*b*c

Сызықтық адсорбцияның бұл теңдеуін Генри теңдеуі деп те
атайды ( Г - Генри коэффициенті, көбейткіші).
Адсорбцияның сұрыптаушылығы адсорбент пен адсорбцияланатын зат арасындағы өзара әсер күштің табиғатына тәуелді. Бағаналардың эффектісі диффузия процесіне екі фазаға заттың берілуіне
байланысты, бұл газ хроматографиядағыдай теориялық табақшалардағы эквивалентті биіктікпен (Н) анықталады. Қозғалғыш фазаның
сызыктық жылдамдықпен және басқа шамалармен байланысы мына
қатынас бойынша ернектеледі:

H2Rr * (1 -Rr) uts

ал

Rr=tm/(tm+ts)

мұндағы tm мен ts - молекулалық зат, u-жылдамдықпен қозғалғанда
оның десорбция мен адсорбция арасындағы орташа уақыты. Теңдеулерден көріп отырғанымыздай, қозғалыс фазасының сызықтық
жылдамдығы артқан сайын Н де өседі, ал әсерлілігі төмендейді.
Молекуланың қозғалыссыз фазада болған уақыты t s, Эйнштейн
теңдеуіндегі диффузия коэффициентімен (D) және кеуектің тереңдігімен (1) байланысты:
I2=2Dts

немесе

H=\frac{Rr_(1-Rr)*ul^2}{D}

мұндағы I-дің мәні неғұрлым көп болса, соғұрлым Н биік, ал бағана
тиімділігі аз болады. Дәстүрлі сұйықты адсорбциялық хроматография тиімділігінің төмен болуының бір себебі, ол адсорбенттегі
кеуектің тереңдігінен.
Қазіргі хроматографияда беткі қабат кеуекті адсорбенттер
кеңінен қолданылуда. Олар сыртына қалыңдығы 1 мкм шамасындағы қалындықпен адсорбенттің кеуекті қабатымен қапталған ұсақ
бытыра сияқты қатты дене. Мұндай адсорбенттердің терең кеуегі
жоқ, ал мұның өзі Н-тің мәнінің кемуіне, жылдамдықтың артуымен
бағана тиімділігінін жоғарылауына келтіреді.
Бұл жоғарғы эффектісі сұйықтық хроматографияда (адсорбция,
таралу, иондық алмасу кеуек арқылы өту сияқты) бөлінудің барлық
механизмін іске асыруға болады, бірақ қозғалысты фаза сұйық
күйдегі зат, ал қозғалыссыз фаза қалыпты фазалы және осы
фазалардың полюстігіне орай бұрылған фазалар да бар. Қозғалыссыз
қалыпты фазалы хроматографияда полюсті адсорбент пен полюссіз
шаймалық ерітіндіні, айналымды (бұрылған) фазада - адсорбент
полюссіз, шаймалык - полюсті. Онда негізінен tR, vR, N, R сияқты
хроматографиялық параметрлер жиі пайдаланумен қатар таралу
коэффициентінін KD орнына, сыйымдылық факторын К−1 кеңінен
қолданады және бағана геометриясына тәуелді болмайды:

k'=tR/to-(tR -to) / to= kDVo/v

мұндағы v0 мен v - қозғалыссыз және қозғалысты фазалардың
көлемдері.
Іс жүзінде бөлу үшін зерттелетін заттың бағанадағы ұсталу
уақытты 2-10 есе ұзақтау болуы жеткілікті. 

 
## Дереккөздер

 

Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Санат:Ғылым
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2009

**2009 жылғы бокстан Әлем чемпионаты** Миланда, Италия, Қыркүйектің 1 мен 12 арасында өтті. Бұл жарыс АИБА тарихындағы ең ірі жарысы болды.

Бастапқыда, Камерун, Тринидад және Тобаго және Өзбекстан осы жарысты өткізуге ынталы болған, бірақ олар ақырғы өтініштерін жазбай жарысты өткізуден бас тартты. Осылайша Италия мен Оңтүстік Корея өзара таласып, ақыры Италияның Милан қаласы жарыс орны деп шешілді.

## Жүлдегерлер
}
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|51кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|54кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|57кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|60кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|64кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|69кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|75кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|Андраник Акопян(ARM)
|
|-
|
|-
|rowspan=2|81кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|91кг дейін
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|-
|rowspan=2|91кг жоғары
|rowspan=2|
|rowspan=2|
|
|-
|
|}

## Медальдық есеп

## Тағы қараңыз
* АИБА

## Сыртқы сілтеме
*Ресми жарыс торбеті

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Санат:Италиядағы спорт
Санат:2009 жылғы бокс
Абулия

**Абулия** (грек. *abulia* — қаз. тартыншақтық, ерікті жоғалту)— жүйке ауруынан туындайтын ерік кемістігі. Абулия — әрекетті психикалық реттсудің патологиялық бұзылуы. Іс-әрекетке қызығушылығы және нақты шешім қабылдауға қабілеті болмағанда корініс береді. Психиканың басқарып реттеуші функциясын анықтау арқылы Абулия дәрежесін білеміз. Себебіне байланысты Абулия қысқа мерзімді немесе түрақты күй болуы мүмкін. Абулияның ауыр түрі — шизофренияның кататоникалық түрінің қасистінен корінеді. Мидың мандай бөлімінің ауқымды зақымдануынан пайда болады. Абулия психоневроз күйінде де жиі кездеседі. Абулия ауру адамның іс-әрекетке ынтасының жоқтығымен, қажеттігін сезсе де, шешімді қабылдай алмауы және әрекетті дұрыс жасай алмауында корініс табады. Абулия тәрбиенің дұрыс болмауынан қалыптасатын ерік-жігерсіздік сияқты мінез бітісінен ажырату қажет, себебі ондай тұлғалық қасиет өзін-өзі реттеуді жүзеге асыру арқылы қайта шынықтыруға келеді. Психопатологияда терең дәрежедегі олигофрения жағдайында кездесетін туа біткен Абулия, және мидың маңдай бөліктерінің қатғы зақымдануының немесе психикалық аурыдың ауыр түрлерінің (депрессия, шизофрения, психоздар, наркоманияның асқынған түрлері және т.б.) нотижесі болып табылатын Абулия болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Аффективті ауытқулар
Альберди Хуан Баутиста

**Альберди Хуан Баутиста** (1810 - 1884 жылдар) - Аргентинаның мемлекет қайраткері, жазушы, философ және әлеуметтанушы. Оның "Аргентина республикасының саяси ұйымының негіздері" деген еңбегі (1852 жылы) ел конституциясының негізіне алынды.

 
## Дереккөздер


Санат:Аргентина саясаткерлері
Санат:Аргентина жазушылары
Абыржу

**Абыржу** — адамның қарапайым сезімдерінін жағымсыз бір түрі. Бүл түрлі үрейге бірдеп ссне кететін, ерік-жігері осал, өзінің жан дүниесін дұрыс басқара алмайтын, білімі де, өмір тәжірибесі де кемшін адам. Мұңдайлардың жүйке қызметі де баяу, көбінде тежелуінен қозуы басым келетін индивид.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Санат:Сезімдер
Моторлы су спорты

**Моторлы су спорты** — моторлы қайықтармен өтетін спорт жарыстарының түрлері. Белгілі бір қашықтық пен уақыт аралығында тез өтетін жарыстармен қоса аралас арналармен жүзу сияқты т.б. тапсырмаларды орындау, аралас күрделі бағдарламалары бар спорт түрі.
 
## Дереккөздер
 


Санат:Спорт
Қайырбек Сейітқұлұлы Сейтқұл

**Қайырбек Сейітқұлұлы Сейтқұл.** 1943 жылы 17 маусымда Түркістан облысы Ордабасы ауданы Темірлан ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Өсжігітов Сейітқұл (1912-1986), Шымкент облысы Бадам кеңшарының жұмысшысы болған. Анасы - Өсжігітова Райхан Тәжібайқызы (1916-1982), Шымкент облысы Бадам кеңшарының жұмысшысы болған. Алматы халық шаруашылығы институтының есеп-экономика факультетін «Ауыл шарушылығындағы бухгалтерлік есеп» мамандығы бойынша бітірген (1972). Қазақ және орыс тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1970-1991). 1960 жылдан - Шымкент облысы Бадам кеңшарында көмекші-шопан. 1968 жылдан - ҚазКСР комсомол органдарында басшылық қызметтер атқарған. 1977 жылдан - Алматы облыстық партия комитетінде және Қазақстан Компартиясы ОК аппаратында жұмыс істеген 1991 жылдан - ҚР Баспа және ақпарат министрлігінің басқарма бастығы, Халық депутаттары Апматы облыстық Кеңесі тексеру комиссиясының төрағасы. 1994 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру-бақылау басқармасының мемлекеттік инспекторы. 1996 жылдан бері - республикалық бюджеттің атқарылуын тексеру жөніндегі есеп комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2006), «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске жиырма жыл» (1965) «Ерен еңбегі үшін. В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне» (1970), «Еңбек ардагері» (1990), «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентінө 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «2030-стратегиясы» - біздің еліміздің табысты болашағы». Хобби - шахмат, тарих және әдебиет, елең жазады.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, пәлсапалық трактаттар.
Үйленген. Жұбайы - Әділова Гүлсара Сембекқызы (1953 жылы туған), «Қазақстанның су ресурстары» Қоғамдық қорының президенті. Ұлдары - Ғани (1970 жылы туған), Жамбыл (1972 жылы туған), Қасым (1975 жылы туған); қыздары - Ақмарал (1968 жылы туған), Дана (1995 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері