open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халықаралық солақайлар күні

**"Халықаралық солақай күні"** () — бейресми мереке, ол сол қолды жақсырақ пайдаланатын адамдарға арналған (сол қолды адамдар).

"Халықаралық солақай күні" жыл сайын 13 тамызда атап өтіледі. Бұл күн алғаш рет 1976 жылы 13 тамызда Lefthanders International бастамасымен атап өтілді. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, "солақай күні" алғаш рет 1992 жылы 13 тамызда Британдық солақай клубынан екі жыл бұрын құрылған.

Акцияның мақсаты - әр түрлі жабдықты өндірушілердің назарын солақай адамдардың проблемаларына аудару: оң қолдағы сол қолдарға арналған жабдықта жұмыс істеген кезде олар үшін табиғи емес қозғалыстар жасайды, нәтижесінде жүйке және бұлшықет стресстері жиі кездеседі. Нәтижесінде, 1991 жылы АҚШ-та жүргізілген зерттеуге сәйкес, солақайлар өндірістегі апаттарда жиі өледі.

Зерттеушілердің пікірінше, солақайлар жер шарындағы адамдардың шамамен 15 пайызын құрайды немесе әр 7 адамның бірі солақай. Солақайлар тамақ, жазу, басқа да қолмен атқарылатын істің барлығын сол қолмен орындайды. Сондықтан өмірде бірқатар қиыншылықтарға тап келеді. Мысалы, жазу құралдары, компьютер тінтуірі, асхана жиһаздары және басқа да түрлі бұйымдар оңқайларға арнап шығарылады. 

Көбінесе әйелдерге қарағанда ерлер солақай болады екен. Солақайлар ең көп кездесетін мекен – Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Шығыс Еуропа, Аустралия мемлекеттері. Жер шарының солтүстікке қарағанда оңтүстік бөлігінде солақайлар көп кездеседі. Қазіргі күнде жер бетіндегі солақайлар саны 1 миллиардқа жақын. Еуропадағы туған сәбилердің 10 пайызы солақай боп өседі. Жыл сайын солақайлардың саны көбейіп келе жатыр. Сондықтан Халықаралық Солақайлар күні миллиондардың мерекесі десек қателеспейміз. 

Солақай балалар әртіс, суретші, жазушы сияқты өнер адамдары болуға бейім. Олар қылыштасу өнерімен, үстел теннисімен де көбірек айналысады. 2014 жылғы статистикаға қарағанда, әлемдегі ең мықты 20 теннисші солақай. Сондай-ақ, оңқайларға  қарағанда солақайлардың арасында жоғарғы санаттағы мамандар көп кездеседі.

Психологтардың айтуынша, солақайлар мінезді және зор шығармашылық мүмкіндіктерге ие болады екен. Мысалы, Нұрғиса Тілендиев, Аристотель, Марк Твен, Леонардо да Винчи, Бетховен, Пол Маккартни, Юлий Цезарь, Александр Македонский, Наполеон Бонапарт, Уинстон Черчилль, Ньютон, Вольфганг Амадей Моцарт, Петр I, Чарли Чаплин, Мэрилин Монро, Том Круз, Билл Гейтс, Брэд Питт, Киану Ривз, Сильвестр Сталлоне, Брюс Уиллис, Николь Кидман, Деми Мур, Джулия Робертс, Франц Кафка, Джеймс Кэмерон, ханзада Уильям, ханшайым Виктория және Жанна Д'Арктар солардың қатарында. АҚШ президенттері – Джеральд Форд, Рональд Рейган, Джордж Уокер Буш, Билл Клинтон, Барак Обамалар да солақай адамдар қатарына жатады. Атақты Фидель Кастро да солақай болған. 

13 тамызда әлемнің әр түкпірінде мерекеге байланысты түрлі іс-шара өткізіледі. Оған қатысқан оңқайлар тек сол қолын пайдаланады. 

Халықаралық Солақайлар ассоциациясының штаб пәтері АҚШ-тың Канзас штатындағы Топика қаласында орналасқан. Осы ұйым тарапынан "Солақайлар жайлы Билль" атты заң қабылданған.

## Дереккөздер
* 13 тамыз – Халықаралық Солақайлар күні

Санат:Алфавит бойынша мейрамдар
Санат:Халықаралық күндер
Тамара Өкіметқызы Қосыбаева

**Тамара Өкіметқызы Қосыбаева** — кеңестік және қазақстандық кино, театр және дубляж актрисасы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1998).

## Өмірбаяны
* Найман тайпасының Бура руынан шыққан. 
* 1928 жылдың 15 нау­рызында Павлодар облысының Ақсу ауданына қарасты №4 елдімекенде дүниеге келді.
* 1944 жылы Алматыға келіп, киноактерлік бөліміне оқуға түстеді. Курсты бітірген соң Ташкент қаласындағы Өнер институтының актерлік бөлімін бітіреді (1952).

## Енбек жолдары мен рөлдері
1948-1960 жылдары Қазақ Балалар мен жастар театрының, 1960-1986 жылдары Қарағанды облыстық драма театрының актрисасы. Осы театрлар сахнасында Буратино (А.Н. Толстойдың "Алтын кілтінде"), Аягөз (Қ.Сатыбалдиннің "Аягөз-аруында"), Зәуре (Д.А. Фурмановтың "Бүліншілігінде"), Күлпаш (Ш.Құсайыновтың "Біздің Ғаниында"), Әлия Молдағұлова (Ш.Байжановтың осы аттас пьесасында), Айсұлу (Қ.Шаңғытбаев пен Қ.Байсейітовтің "Беу, қыздар-айында"), Айбала (С.Сейфуллиннің "Қызыл сұңқарларында"), Шеше (Б.Брехттің "Әйдік апай және оның балаларында"), т.б. спектакльдерде ойнаған. Қосыбаева, сондай-ақ, киноактриса ретінде де танымал. Ол 30-дан астам фильмдерге түскен. Атап айтсақ, "Балалық шаққа саяхат" (1968), "Шоқ пен Шер" (1971), "Күсен-Күсеке" (1975), "Нан мен тұз", "Сүйкімді" (екеуі де 1975), "Адамдар арасында" (1977), "Сен 12-ге толғанда" (1978), "Саған күшік керек пе?" (1994), "Жамбылдың жастық шағы" (1996), т.б. фильмдер бар. "Қазақфильмде" еңбек етіп, көптеген фильмдерге дубляж жасады. 1958 жылы Қазақ академия балалар мен жасөспірімдер театрының құрамымен Мәскеу қаласында өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде және гастрольдік сапарлармен Қазақстанның барлық дерлік қалаларында болып, өнер көрсеткен. 1986 жылдан құрметті демалыста.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Николаос Андриакопулос

**Николаос Андриакопулос** (грек. *Νικόλαος Ανδριακόπουλος*; 30 қараша 1874 жыл, Грекия — XX ғасыр) — грекиялық нимнаст, 1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының  чемпионы.
1896 жылғы Олимпиадада алтын және күміс медаль иеленді.

Ұзақ уақыт бойы Олимпиада чемпионы болған жалғыз грекиялық гимнаст болды. Грекия гимнастары арасынан келесі Олимпиада чемпионы 1996 жылы ғана шықты (Иоаннис Мелиссанидис).

Спорттық карьерасын тәмамдаған соң нотариус боп жұмыс атқарды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша гимнасттар
Санат:Грекия гимнастары
Санат:Гимнастикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Грекия Олимпиада чемпиондары
Санат:1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Чарльз Гмелин

**Чарльз Генри Стюарт Гмелин** (; 28 мамыр 1872 жыл, Кришнанагар, Үндістан — 12 қазан 1950 жыл, Оксфорд, Ұлыбритания) — ұлыбританиялық жеңіл атлет, 1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 

## Олимпиада-1896
Әуелі 100 метрлік қашықтыққа жүгіруде квалификациядан аса алмады.

400 метрлік қашықтықта төрт спортшының ішінде үшінші орынға табан тіреді.

## Жеке өмірі
Кейін крикетпен де айналысты.

Спорттық каьрерасын аяқтаған соң мектеп директоры боп қызмет атқарды.  

 
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Англия жеңіл атлеттері
Санат:Ұлыбритания жеңіл атлеттері
Итака (Нью-Йорк)

**Итака** (ағылш. Ithaca, Грекияның Итака аралының құрметіне аталған) — Нью-Йорк штатының орталығындағы Кейюга көлінің оңтүстік жағалауында орналасқан қала. Қала Айви Лигасына кіретін Корнелл университетінің кампусының орналасуымен танымал, онда 20 000-ға жуық студент оқиды (көпшілігі Итака кампусында).

## Демографиялық ақпарат
2000 жылғы халық санағы бойынша Итакада 29 287 тұрғын тұрды, 10 287 үй және 2 962 отбасы болды. Халықтың тығыздығы-бір шаршы шақырымға 2 071 адам (бір шаршы мильге 5 360,9 адам).

## Әйгілі тұрғындар
* Ханс Бете — америкалық астрофизик, физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1967).
* Пол Вольфовиц — америкалық саясаткер.
* Мэри Макдоннелл — америкалық театр, кино және теледидар актрисасы.
* Набоков Владимир — орыс және америкалық жазушы, ақын, аудармашы, әдебиеттанушы және энтомолог.
* Карл Саган — америкалық астроном, астрофизик және ғылымды танымал етуші.
* Ричард Фейнман — теориялық физика саласындағы көрнекті америкалық ғалым, физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1965).
* Роалд Хоффман — америкалық химик, химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1981).
* Алекс Хейли — америкалық жазушы, 1977 жылғы Пулитцер сыйлығының лауреаты.
* Юджин Скайлер — америкалық ғалым, жазушы, саяхатшы және дипломат.
* Петер Дебай — голландиялық ғалым, 1936 жылғы Химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.

Санат:Нью-Йорк штаты қалалары
Мир (орбиталық станция)

**Мир** — Ресейлік орбиталық станция, Жер орбитасында 1986 жылдың 20 ақпанынан бастап 2001 жылдың 23 наурызына дейін болды.

Станцияда 27 халықаралық зерттеу бағдарламасы іске асырылды, 12 мемлекеттің 71 ғарышкері қызметтерін атқарды.

15 жылдың ішінде станция Жерді 86 331 рет айналды.

## Модульдері
Станцияның барлығы жеті модулі болған, олар орбитаға 10 жылдың ішінде жеке-жеке жеткізілген еді.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш станциялары
Джованни Джорджо Триссино

**Джованни Джорджо «Джанджорджо» Триссино даль Велло д’Оро** (; , Виченца — , Милан) — италияның ат спортының шебері, 1900 жылғы Олимпиада чемпионы.

Италиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы.
## Дереккөздер

Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондарыСанат:Италия Олимпиада чемпиондары

Санат:Ат спортынан Олимпиада чемпиондары
Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Италия ат спорты шеберлері
Санат:Алфавит бойынша ат спорты шеберлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Герман Вилькер

**Герман Вилькер** (; 28 шілде 1874, Фломершейм, Бавария — 28 желтоқсан 1941, Людвигсхафен-ам-Райн) — германиялық ескекші, Академиялық есуден 1912 жылғы Олимпиада чемпионы, 1900 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері. 

Санат:Алфавит бойынша академиялық ескекшілер
Санат:Германия академиялық ескекшілері
Санат:Академиялық есуден Олимпиада чемпиондары
Санат:1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Германия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Отто Вале

**Отто Вале** (; , Вена, Аустро-Мажарстан  — , Нью-Йорк, АҚШ) — аустриялық жүзуші, 1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында екі рет күміс жүлде алды. 1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері атанды.  

1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына бапкер ретінде барды. Оның екі шәкірті жүзуден Олимпиада чемпионы атанды.

Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:Аустрия жүзушілері
Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Махмұт Өтегенұлы Телегусов

**Махмұт Өтегенұлы Телегусов** (16 ақпан 1955, Дмитриевка а., Орынбор облысы, РКФСР) — Қазақстан Республикасының мемлекет және әскери қайраткері, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, генерал-майор (2000 жылдан бастап).

## Өмірбаяны
1955 жылы 16 ақпанда Орынбор облысы Дмитриевка ауылында дүниеге келген.

1977 жылы Ленин атындағы Ташкент жоғарғы жалпыәскери қолбасшылық училищесін бітірген. Училищені бітірген соң Қиыр Шығыс, Солтүстік Кавказ және Түркістан әскери округтерінде: взвод командирі, рота командирі, жеке барлау батальонының штаб басшысы және батальон командирі қызметтерін атқарды.

1987 жылы «Выстрел» жоғарғы офицерлер курсын бітірді.

1992 жылы Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері қатарындағы қызметке ауысты. Жамбыл облысы, Отар елді мекендегі 80-гвардиялық оқу мотоатқыштар дивизиясының 55-гвардиялық мотоатқыштар полкінің штаб басшысы қызметінен бастады.

1994 жылы Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірді.

1993-1996 жылдары — 55-гвардиялық оқу мотоатқыштар полкінің қолбасшысы болды.

1996-1997 жылдары — Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз елді мекеніндегі 78-танк дивизиясының штаб басшысы болды.

1997-2000 жылдары — 78-танк дивизиясының қолбасшысы (1999 жылдың мамырынан бастап — 3-механикаландырылған дивизия) болды.

2000 жылы 7 мамырда Махмұт Өтегенұлына генерал-майор әскери атағы берілді.

2001-2002 жылдары — Шығыс әскери округі қолбасшысының қару-жарақ жөніндегі орынбасары қызметін атқарды.

2002-2004 жылдары — Шығыс әскери округі қолбасшысының орынбасары болды.

2004-2005 жылдары — АҚШ Қарулы Күштерінің Орталық қолбасшылығында Қазақстан Республикасының өкілі болды.

2005-2006 жылдары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары болды.

2006 жылдан бастап денсаулығына байланысты запасқа ауыстырылды.

«Генералдар кеңесі» республикалық қоғамдық бірлестігі төралқасы төрағасының орынбасары қызметін атқарады.

Қоғамдық жұмыстарға белсене араласады. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріндегі сыбайлас жемқорлықтың жай-күйіне берген бағасымен бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен танымал.

Махмұт Өтегенұлының жеке бастамасы бойынша аэроұтқыр әскерлердегі сыбайлас жемқорлық фактілері бойынша жүргізген тергеу әрекеттеріне байланысты, кейіннен қылмыстық істер қозғала отырып, құзырлы органдарға ресми өтініштермен сүйемелденіп, оған қарулы күштердің лауазымды тұлғалары бірнеше рет беделін түсіріп, оған түрлі айыптар тағылды.

## Отбасы
Әйелі — Мария Леонидовна. Ұлдары — Марат пен Игорь.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:М.В.Фрунзе атындағы Әскери академия түлектері
Санат:Ташкент жоғары жалпыәскерлік қолбасшылық білім ортасы түлектері
Джордж Лайон

**Джордж Сеймур Лайон** (; 27 шілде 1858 жыл,  — 11 мамыр 1938 жыл, Торонто) — канада гольфшысы, 1904 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы.

38 жасынан бастап гольффен айналысқан. Сондай-ақ, крикетпен, футболмен, регбимен айналысқан.

Солтүстік Американың үш дүркін чемпионы.

1923 жылы Канада Гольф қауымдастығының президенті болды.

Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Гольфтан Олимпиада чемпиондары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:Канада гольфшылары
Санат:Алфавит бойынша гольфшылар
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Уильям Хогенсон

**Уильям Питер Хогенсон** (; , Чикаго — , Чикаго) — америкалық жеңіл атлет. 

1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында бір күміс (60 метр), екі қола медаль жеңіп алды (100, 200 метрлерден). 
## Дереккөздер

 
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:АҚШ жеңіл атлеттері
Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Роберт Андерссон

**Роберт Теодор Андерссон** (; ,  Стокгольм — ,  Стокгольм) — швециялық ватерполшы, жүзуші. 

## Жетістіктері

* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1908, 1920
* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 1912
* Швецияның сегіз дүркін чемпионы

Санат:Алфавит бойынша ватерполшылар
Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:Швеция ватерполшылары
Санат:Швеция жүзушілері
Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Паул Ван Асбрук

**Паул Ван Асбрук** (; , Схарбек — ) — бельгиялық нысана көздеуші. 1900, 1908, 1920, 1924, 1936 жылғы Олимпиада ойындарына қатысқан. 

## Жетістіктері

* Олимпиада чемпионы: 1908
* Олимпиада күміс жүлдегері: 1908
* Олимпиада қола жүлдегері: 1900
* Әлемнің 13 дүркін чемпионы

Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:Бельгия нысана көздеушілері
Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Нысана көздеуден Олимпиада чемпиондары
Санат:Бельгия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Хуго-Максимилиан Куузик

**Хуго-Максимилиан «Март» Куузик** (9 желтоқсан 1877, Нарва, Санкт-Петербург губерниясы — 24 тамыз 1965, Батл-Граунд, Индиана) — ресейлік және эстониялық ескекші. 

1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

Санат:1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Ресей ескекшілері
Санат:Алфавит бойынша академиялық ескекшілер
Санат:Эстония ескекшілері
Хельге Лёвланд

**Хельге Лёвланд** — норвегиялық жеңіл атлет, 1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Онсайыста 6803,355 ұпай жинап, алтын жүлдені иеленді. 

1930-40 жылдары Норвегия Олимпиада комитетінің бас хатшысы қызметін атқарды. 1948-53 жылдары Норвегия қарулы күштері спорттық кеңесін басқарды. 

 
 
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Норвегия жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Норвегия Олимпиада чемпиондары
Санат:1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Сверре Сёрсдал

**Сверре Сёрсдал** (, 5 тамыз 1900 жыл — 21 наурыз 1996 жыл) — норвегиялық боксшы. 1920, 1924 жылғы Олимпиада ойындарына қатысты. 

## Жетістіктері

* Олимпиада күміс жүлдегері: 1920
* Олимпиада қола жүлдегері: 1924

Санат:Норвегия боксшылары
Санат:1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Әйелдер арасындағы допты хоккейден әлем чемпионаты

**Әйелдер арасындағы допты хоккейден әлем чемпионаты** () — екі жылда бір рет өткізілетін халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* www.worldbandy.com Халықаралық бенди федерацияның ресми сайты

Санат:Әлем чемпионаты
Санат:Допты хоккей
OPS 0855

**OPS 0855** (басқаша атауы: **OV4-3**) — Manned Orbiting Laboratory бағдарламасы бойынша орбитадағы лабораторияны құрастыруға бағытталған сынама ғарыш кемесі.

1966 жылы Gemini B капсуласымен, екі OV4-1 және OV1-6 аппараттарымен бірге Titan IIIC зымыранымен ғарышқа ұшырылды.

OPS 0855 апогей 305 шақырым, перигей 298 шақырым болған орбитада бір ай уақыт жұмыс істеген.

Бұдан кейін Manned Orbiting Laboratory бағдарламасы бойынша ұшырылымдар тоқтатылды.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш станциялары
Элиас Кац

**Элиас Кац** (; 22 маусым 1901 жыл — 24 желтоқсан 1947 жыл) — финляндиялық жеңіл атлет. 1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарынының алтын және күміс жүлдегері.

Кейін 1933 жылы Израильге қоныс аударды. 1947 жылы Израиль-Араб қақтығысында құрбан болды.

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Финляндия жеңіл атлеттері
Санат:1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Финляндия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Байланыс серігі

нобай|250px|
**Байланыс серігі** — жасандысеріктің бір түрі, байланысты қамтамасыз етеді.

Жердегі бір станциядан радиотолқындық ақпарат қабылдап, оны күшейтіп, екінші станцияға ретрансляциялап жібереді.

Байланыс серіктері телевидение, интернет, телефония, радио салаларында, сондай-ақ әскери қызметте қолданылады.

Олар көбінесе геостационарлық орбитаға орналастырылады, яғни жер бетінен (нақты айтқанда, экватордан) 35 785 шақырым. Бұл биіктік серіктің де, Жердегі антенналардың да бір қалыпта болып тұруына мүмкіндік береді.

2021 жылдың 1 қаңтарына қарай Жер орбитасында 2224 байланыс серігі ұшып жүр.

## Дереккөздер

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
Клэр Деннис

**Клара (Клэр) Деннис** (, немесе **Голдинг**, ;) — аустралиялық жүзуші, 1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. 

## Жеке өмірі
1944 жылы жеңіл атлет Джордж Голдингқа тұрмысқа шықты. 

Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:Аустралия жүзушілері
Санат:Жүзуден Олимпиада чемпиондары
Санат:Аустралия Олимпиада чемпиондары
Санат:1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ханс Цигларски

**Ханс Цигларски** (; 16 қазан 1905 жыл, Белосток — 12 ақпан 1975 жыл, Берлин) — германиялық боксшы, 1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. 1928 жылғы Олимпиадаға да қатысқан, бірақ алғашқы кезеңде-ақ канадалық Винсен Глионнан ұтылып қалды. 

Кейін бокс бапкері болды.  

Санат:Германия боксшылары
Санат:1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Кэнтаро Кавацу

**Кэнтаро Кавацу** (河津憲太郎;  - 23 наурыз 1970) — жапониялық жүзуші. 1932 жылы Олимпадаға, 1934 жылы қиыр Шығыс ойындарына қатысты.

## Жетістіктері

* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері:1932

Санат:Алфавит бойынша жүзушілер
Санат:1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Жапония жүзушілері
Наото Тадзима

**Наото Тадзима**(田島 直人;  — 4 желтоқсан 1990) —  жапониялық жеңілатлет. Ұзындыққа секіруден 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы және қола жүлдегері.

## Өмірбаяны
Наото Тажима 1912 жылы Осака префектурасында дүниеге келді, бірақ көп ұзамай ата -анасымен Ямагучи префектурасының Ивакуниге көшіп өтті. Киото империялық университетін бітірген.

1932 жылы Наото Лос -Анджелестегі Олимпиада ойындарына қатысты, бірақ ұзындыққа секіру жарысында ол 6 -шы орынмен аяқталды.

1936 жылы Наото Берлиндегі Олимпиада ойындарына қатысты, онда ол үш қарғып секіруде алтын медаль (жаңа әлемдік рекорд орнатқан), ал ұзындыққа секіруде қола медаль жеңіп алды.

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Жапония Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жапония жеңіл атлеттері
Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Explorer 1

***Explorer 1*** (ағылшыннан «зерттеуші» дегенді білдіреді) — ғарышқа 1958 жылы ұшырылған Америка Құрама Штаттарының алғашқы жасанды Жер серігі.

Оның ұзындығы 203 см, диаметрі 15,2 см болды. Жерді айналу периоды 114,8 минутқа жеткен. Барлығы 58402 айналым жасалды. Байланыста 1958 жылдың 23 мамырына дейін болды.

Бұл жасандысеріктің көмегімен Жерде радиациялық белдеу бар екені анықталды.

Бортындағы құрылғылары: Гейгер-Мюллер түтікшесі, бес жерден бекітілген термометрлер, екі микрометеориттер анықтағышы, ғарыш сәулелері анықтағышы.

## Галерея

Explorer I Characteristics.jpg|
Explorer1 people.jpg|
Explorer1 sketch.jpg|


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Explorer and Early Satellites 

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
Луиджи Беккали

**Луиджи Бекқали** — италиялық жеңіл атлет, Қысқа қашықтыққа жүгіруден Олимпиада чемпионы (1932) және күміс жүлдегері (1936).

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Италия жеңіл атлеттері
Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ральф Берженьи

**Ральф Берженьи** (; маж. *Berzsenyi Ralph*; 26 ақпан 1909 жыл — 10 маусым 1978 жыл) — мажарстандық нысана көздеуші. 1936 жылғы Олимпиадада күміс жүлдегер атанды.

1948 жылғы Олимпиадаға да қатысты.

Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Мажарстан нысана көздеушілері
THEMIS

***THEMIS (A, B, C, D, E)*** — Жер магнитосферасын зерттеуге арналған бес жасандысерік, бәрі 2007 жылы бір зымыран-тасығышпен ұшырылды.

Әр жасандысеріктің бортында келесі құрылғылар бар: екі магнитометр (флюксметр және градиометр), телескоп, электр өрісінің анықтағышы, электрстатикалық анықтағыш.

2010-2011 жылдары өз миссияларын сәтті орындаған *THEMIS B* және *THEMIS C* Ай орбитасына зерттеулерін жалғастыруға жіберілді, олардың атаулары сәйкесінше *ARTEMIS P1* және *ARTEMIS P2* деп өзгертілді.

Қазір жасандысеріктің бесеуі де жұмысын жалғастыруда.

## Галерея

Delta II 7925-10C fairing half behind THEMIS.jpg|
Clouds_of_smoke_around_the_323rd_Delta_rocket_on_launch_pad_17B.jpg|
THEMIS_main_orbits.jpg|
THEMIS.jpg|


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* THEMIS  НАСА сайтында

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
Юлия Евгеньевна Галышева

**Юлия Евгеньевна Галышева** (23 ақпан 1992 жыл, Өскемен) — қазақстандық фристайлшы, 2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

## Жетістіктері

### Олимпиада
* Олимпиада қола жүлдегері: 2018

### Азия ойындары
* Азия ойындарының жеңімпазы: 2011, 2017

### Универсиада
* Универсиада жеңімпазы: 2015, 2017

### Әлем чемпионаты
* Әлем чемпионы: 2019

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Қазақстан фристайлшылары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Фристайлдан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Эмиль Майриш (стадион)

оңға|сүрмесіз
**Эмиль Майриш** (*Stade Émile Mayrisch*) — Люксембургтың Эш қаласындағы стадион. "Фола" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сыйымдылығы 7826 адам.

## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Люксембург стадиондары
Әйелдер арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты

**Әйелдер арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты ** 1990 жылдан бастап Халықаралық шайбалы хоккей федерациясымен ұйымдастырылатын, жыл сайынғы жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Шайбалы хоккейден халықаралық федерациясыеың ресми сайты 
* Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттарының тарихы 

Санат:Шайбалы хоккей
Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты
Баскетболдан Азия кубогы

**Баскетболдан Азия Кубогы** () — Азия Баскетбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты баскетбол турнирі. 

Азия Кубогы 1960 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он алты рет кубокты Қытай құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* ФИБА Азия ресми сайты 

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Баскетбол
Қайрат (футбол клубы, Мәскеу)

«**Қайрат**» — 2021 жылы құрылған, Мәскеу қаласынан шыққан ресейлік клуб. Қазақстандық Қайрат футбол клубының фарм-клубы болып табылады, 2021/22 маусымынан бастап  Ресейдегі Футбол Ұлттық Лигасының (ФҰЛ) 2-ші дивизионында ойын көрсетті.

## Тарихы
2021 жылдың қысында қазақстандық кәсіпкер және алматылық команданың қожайыны Қайрат Боранбаев Ресей Федерациясының астанасы Мәскеуде орналасатын қосымша «Қайрат» жастар командасын құру жоспарын жариялады. Жаңа клубтың негізгі міндеті, функционердің айтуынша, «сары-қаралар» академиясының тәрбиеленушілеріне, сондай-ақ ресейлік жас ойыншыларға ойын тәжірибесін қамтамасыз ету.

Одинцово клубының бастапқы базасын құру жоспарланды, бірақ содан кейін жас команда Красногорск қаласына жеткізілді. 2021 жылдың 16 маусымында Қайрат Ресейдегі Футбол Ұлттық Лигасының 2-ші дивизионы турниріне қатысу үшін лицензиялау процедурасын сәтті аяқтағаны туралы ресми түрде хабарланды.

Қазақстандық футболшылар Еуразиялық одақтың атынан Ресейдің кәсіби лигаларында легионер болып саналмайды. Регламентке сәйкес, екінші дивизион командасының кемінде сегіз ойыншысы Ресей азаматтығы болуы керек.

Клубтың бас жаттықтырушысы болып Евгений Коструб тағайындалды. Ресейлік Антон Чистяков, сонымен қатар Мәскеудің «Спартак» және Мәскеудің ЦСКА скауттары ретінде белгілі, команданың бас директоры болды. 2021 жылдың 14 шілдесінде команда тарихындағы алғашқы матч өтті - 3: 0 есебімен Квант Обнинск Ресей кубогының 1/256 финалында жеңілді. ФҰЛ Екінші дивизионындағы дебют кездесуінде команда 18 шілдеде Ленинградецпен тең ойнады (2: 2). Команда чемпионаттағы алғашқы жеңісін 7 тамызда «Луки-Энергия» клубын 4-тур матчында 3: 0 есебімен ұтты.

2022 жылы 11 маусымда клуб қарылық қиындыққа байланыста таратылды.

## Тағы қараңыз

## Сілтемелер

* https://www.pfl-russia.com/teams/10041


Санат:Ресей футбол клубтары
Санат:Қайрат ФК
Санат:2021 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2022 жылы жабылған футбол клубтары
High Energy Transient Explorer

***High Energy Transient Explorer*** немесе ***HETE-1 және HETE-2*** — гамма-сәуле шығару табиғатын зерттеуге арналған ғарыштық телескоптар.

*HETE-1* 1996 жылы сәтсіз ұшырылды. Оның бортында ультракүлгін, рентгендік және гамма-сәулелік құрылғылар болды.

*HETE-2* алдыңғы аппаратқа ұқсас етіп жасалынған, бірақ ультракүлгін телескоптың орнына қосымша рентгендік құрылғымен жабдықталған еді. Ол төрт жылдан кейін орбитаға шығарылды, шамамен 600 шақырым биіктікке орналастырылды. Айналу периоды 95,7 минут құрған.

Жобаны америкалық, жапондық, франциялық және италиялық ғалымдар жүзеге асырды.

*HETE-2* миссиясы 2000 жылдың қазанынан 2008 жылдың наурызына дейін созылды. 

## Галерея

HETE-2_launch_preparations.jpg|*HETE-2*
HETE-2_on_rocket_1.jpg|Зымыранға бекітілуі
SAC-B_flight_small.gif|Pegasus зымыранымен ұшырылуы


## Дереккөздер

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
Эмерсон (футболшы, 1999)

**Эмерсон Лейте ди Соуза Жуниор** (порт. *Emerson Aparecido Leite de Souza Junior,* қысқаша **Эмерсон** порт. *Emerson*;  14 қаңтар 1999, Сан-Паулу) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.

2021 жылғы Америка кубогына қатысқан.

## Карьерасы
"Понте-Прета" клубының түлегі. 2017 жылы 22 ақпанда Паулиста лигасында "Линенсе" клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Сол жылы 5 қарашада Бразилия А сериясындағы тұңғыш ойынын "Баия" клубына қарсы өткізді. 

2018 жылы 3 сәуірде "Мирасоламен" ойында тұңғыш голын соқты.

2018 жылы сәуірде "Атлетико Минейроға" ауысты. 2019 жылы "Барселонаға" ауысты, бірақ артынша "Реал Бетиске" жалға берілді. 2021 жылы "Барселонаға" қайта оралды.

## Жетістіктері

### Командалық

* Америка кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Dynamics Explorer

***Dynamics Explorer*** немесе ***DE-1 және DE-2*** — Жердің магнитосферасы мен ионосферасын зерттеуге арналған екі америкалық жасандысерік.

Олар цилиндр тәріздес пішінде жасалған, диаметрі 137 см, ал биіктігі 115 см болды.

Екеуі 1981 жылдың 3 тамызында ғарышқа ұшырылды. *DE-2* жоспарланған орбитадан сәл төменірек орбитаға шығарылғаннан соң, қызметін 1983 жылдың 19 ақпанына шейін атқара алды. Ал *DE-1* он жылға жуық жұмыс істеп, өз миссиясын 1991 жылдың 28 ақпанында бітірді.

## Құрылғылар
*DE-1*: Spin-Scan Auroral Imaging (SAI), Plasma Wave Instrument (PWI), High Altitude Plasma Instrument (HAPI), RIMS және EICS спектрометрлері, MAG-A магнитометрі.

*DE-2*: иондарды анықтағыштар, Low-Altitude Plasma Instrument (LAPI), WATS және NACS спектрометрлері, Фабри — Перо интерферометрі, Ленгмюр зонды.
## Дереккөздер

Санат:Жер серіктері
Санат:Explorer бағдарламасы
Мирза Мустафич

**Мирза Мустафич** (*Mirza Mustafic*; 20 маусым 1998) — люксембургтік  және босниялық футболшы, жартылай қорғаушы. Босния және Герцеговинаның 17, 19 жастағы құрамаларында, Люксембургтің 17 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған.
## Дереккөздер

Санат:Люксембург футболшылары
Санат:Босния және Герцеговина футболшылары
Санат:Фола ФК ойыншылары
Санат:Сараево ФК ойыншылары
Санат:Люксембург Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Клас Тунберг

**Арнольд Клас Роберт Тунберг** (; 5 сәуір 1893 жыл, Гельсингфорс, Финляндия — 28 сәуір 1973 жыл, Хельсинки, Финляндия) — швециялық конькиші, Қысқы Олимпиада ойындарында үш дүркін чемпион атанған тұңғыш спортшы. 

## Жетістіктері

* Олимпиада чемпионы: 1924, 1928
* Олимпиада күміс жүлдегері: 1924
* Олимпиада қола жүлдегері: 1924

Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Санат:Конькиден Олимпиада чемпиондары
Санат:Финляндия Олимпиада чемпиондары
Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Финляндия конькишілері
Санат:1928 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Дарья Владимировна Домрачева

**Дария Владимировна Домрачева** (; 3 тамыз 1986, Минск, Беларусь КСР) — беларусьтік биатлоншы, әлем, Еуропа және Олимпиада чемпионы. Беларусь Республикасының еңбек сіңірген спортшысы.  

## Жетістіктері

### Олимпиада

* Чемпион: 2014 (үш рет), 2018
* Күміс жүлдегер: 2018
* Қола жүлдегер: 2010

### Әлем чемпионаты

* Чемпион: 2012, 2013

### Еуропа чемпионаты

* Чемпион: 2007 (екі рет)

## Дереккөздер

Санат:Беларусь биатлоншылары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Беларусь Олимпиада чемпиондары
Санат:Биатлоннан Олимпиада чемпиондары
Санат:Биатлоннан әлем чемпионаты
Санат:Биатлоннан Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Магдалена Нойнер

**Магдалена Нойнер** (; 9 ақпан 1987 жыл, Гармиш-Партенкирхен, Бавария, ГФР) — германиялық биатлоншы, Олимпиада чемпионы. Бірнеше дүркін әлем чемпионы. 2017 жылы Германияның құрмет залына енді. 

2012 жылы 25 жасында карьерасын аяқтады.

Отбасы, екі перзенті бар. 

## Жетістіктері

### Олимпиада ойындары

* Чемпион: 2010 (екі дүркін)
* Күміс жүлдегер: 2010

### Әлем чемпионаты

* Әлем чемпионы: 2007 (үш дүркін), 2008 (үш дүркін), 2010, 2011, 2012 (2 рет)

### Жеке жетістіктері

* Германияның үздік спортшысы: 2007, 2011, 2012
* Әлемнің ең танымал спортшысы: 2012
* Әлем жыл биатлоншысы: 2008
* Биатлондағы жаңа есім: 2007

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.olympedia.org/athletes/118546

Санат:Германия биатлоншылары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Германия Олимпиада чемпиондары
Санат:Биатлоннан Олимпиада чемпиондары
Санат:Биатлоннан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ноғай ауданы (Дағыстан)

**Ноғай ауданы** (; 1965 жылға дейін Қараноғай ауданы) — әкімшілік-аумақтық бірлік және Ресей Федерациясының Дағыстан құрамындағы муниципалды құрылым (муниципалды аудан).

Әкімшілік орталығы — Тереклі Мектеп ауылы.

## Географиясы
Аудан республиканың солтүстігінде орналасқан және шекарамен: солтүстікте — Қалмақстанмен, батыста — Ставропол өлкесімен, оңтүстікте — Шешенстанмен және шығыста — Дағыстанның Тарамух ауданымен шектеседі.

Аудан аумағында жеке қалалық аймақ болып табылатын және аудан құрамына кірмейтін Оңтүстік Сухокумск қаласы орналасқан.

Алып жатқан жер аумағы — 9000 км².

## Тарихы
Аудан 1928 жылы 22 қарашада ДАКСР ОАК 4 сессиясының қаулысымен Қараноғай аумағын бұрынғы Қызлар аймағынан бөлу арқылы құрылды. Бастапқыда аудан Тереклі Мектеп орталығы бар Қараноғай кантоны атауын алды. 06.03.1929 ж. ДАКСР ОАК қаулысымен кантондар аудан болып өзгертілді. 1938 жылы 22 ақпандағы БОАК шешімімен шаруашылық табысты дамыту мақсатында Ащықұлақ, Қараноғай, Қайасулы, Қызлар және Шелков аудандары Орджоникидзе өлкесіне берілді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 22 наурыздағы жарлығымен Қараноғай ауданы Грозный облысына қосылды. РКФСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 9 қаңтардағы қаулысымен Қараноғай ауданы қайтадан ДАКСР-ға берілді.

1965 жылы РКФСР ЖК Төралқасының Жарлығымен Қараноғай ауданы Ноғай ауданы болып өзгертілді.

## Тұрғындары

### Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша:

## Муниципалдық-аумақтық құрылым
Муниципалды аудан құрамына ауылдық елді мекен мәртебесі бар 10 муниципалды құрылым және солардың ішіндегі 17 елді мекен кіреді.

### Елді мекендер

## Тағы қараңыз
* Қадрия Оразбайқызы Темірболатова — ноғай жазушысы әрі ақыны.
* Дала дауысы — ноғай тілінде шығатын газет.
* Ноғай ауданы — Қарашай-Шеркес Республикасының әкімшілік бірлігі.

## Дереккөздер

Санат:Дағыстанның Ноғай ауданы
Конвертерлік процесс

нобай|нобай|
**Конвертерлік процесс** — конвертерде сұйық шойынды құрамында оттек болатын газбен, не техникалық таза оттекпен үрлеу арқылы болатқа айналдыру.

Шойын қоспаларының (көміртегі, кремний, марганец, фосфор) тотығуы нәтижесінде бүкіл процесс бойында басқа негіздерден келетін жылусыз-ақ металды сұйық күйінде ұстауға жеткілікті шамада жылу бөлінеді.

Конвертерлік процеске оттекті конвертерлік процесс және кейбір жаңа процестер (мысалы, түптен оттекпен үрлеу, газдардың әкпен қоспаларымен құрама үрлеу және т.б.), сондай-ақ өткен ғасырдың екінші жартысында өнеркәсіптік маңызы қалмаған Бессемер процесі мен Томас процесі жатады.

## Оттекті конвертерлік процесс
Оттекті конвертерлік процесс — балқытылған шойынның үстіне тазалығы 95,5%-дан артық техникалық оттегіні үрлеу арқылы жоғары сапалы болат алу әдісі.

Сыйымдылығы 300 тоннаға дейін жететін тұйық табанды конвертердің жоғары жағынан сумен салқындатылған үрлеуіш арқылы 0,8-1,2 МПа қысыммен оттегі үрленеді. Оттек үрлене бастаған кезде фосфорды байланыстыратын негізгі қож түзу мақсатында конвертерге әктас салынады. Үрлеу нәтижесінде шойынның құрамындағы қоспалар тотықтанады да, жылу бөлінеді. Осының салдарынан балқыманың температурасы жоғарылайды, әрі ондағы бөгде қоспалардың мөлшері кемиді. Балқымадағы көміртектің шамасы белгілі бір деңгейге дейін төмендегеннен соң (яғни шойын болатқа айналғанда), оттек үрлеу тоқтатылып, үрлеуіш конвертерден ажыратылады.

Құйылып алынатын болаттың температурасы 1100°С шамасында болады, оттек үрлеу нәтижесінде болат құрамындағы азоттың мөлшері 0,002-0,006%-ға дейін азайтылады, көміртек тотықтанып, металдағы үлесі 0,005-0,01%-ға дейін кемиді.

Алынатын болаттың сапалары бірдей болғандықтан, қосымша отынды қажет етпейтін оттекті конвертерлік процесс мартен процесіне қарағанда анағұрлым өндірімді.

2006 жылға қарай әлемде 280-ге жуық оттекті конвертерлік цех жұмыс істеген, олар бүкіл болаттың 65,5%-ын өндірді.
## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Санат:Болат
Томас процесі

нобай|Томастық конвертер
**Томас процесі** — домна пешінен алынатын фосфорлы сұйық шойынды тотықтандырғыш газ қоспасымен үрлеу арқылы құйма болатқа айналдыру процесі.

Тотықтандырғыш газ ретінде сығылған ауа (атмосфералық немесе оттекпен байытылған), оттегі мен көмір қышқыл газының не су буының қоспасы пайдаланылады. Шойынның құрамындағы кремний, марганец, көміртек, фосфор, күкірт үрленетін газ құрамындағы оттекпен тотықтанады. Бұл тотықтар балқыма бетіне қалқып шығады да, шойын тазарады, яғни ол болатқа айналады.

Болат өндірудің бұл тәсілін 1878 жылы ағылшын металлургы Сидни Гилкрист Томас ұсынды. Өндірістік көлемде бұл процесс 1879 жылдан Англия мен Германияда пайдаланыла бастады. Қазіргі кезде ол кемелдендірілген оттекті конвертерлік процеспен алмастырылды.

## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Санат:Болат
Шөл дауысы (газет)

**Шөл дауысы** () — Дағыстанда шығатын ноғай тіліндегі қоғамдық-саяси газет. Газетте Дағыстанда болып жатқан қоғамдық-саяси оқиғалар, сондай-ақ ноғайлардың тарихы мен мәдениеті туралы ақпараттар жарияланады. Газет аптасына бір рет 8 беттен шығады.

1931 жылы «Қызыл байрақ» («Кызыл байрак») деген атпен құрылған. Ол бастапқыда латын әліпбиінде, ал 1938 жылдан кириллицада басылды. 1966 жылы «Дала шамшырағы» («Шоьллик маягы») деп аталды, ал 1991 жылдан бастап газет қазіргі атауын алды.

1931 жылы 10 қарашада Қараноғай ауданының Тереклі Мектеп аудан орталығында, БКП (б) мен ДАКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының шешімімен «Қызыл байрақ» газетінің ноғай тілінде басылуы ұйымдастырылды. Алғашқы ұлттық баспасөзге жергілікті жерлерде кеңес өкіметін нығайту, бұқара арасында коммунистік идеологияны, елдегі социалистік құрылысты насихаттау, ұжымдық шаруашылықты ұйымдастыру және сауатсыздықты жою міндеттері жүктелді.

Алғашқы жылдары газет шығару жауапкершілігі Қараноғай РК БКП(б) жұмысшылары Б. Заров пен Назаровқа жүктелді. 1934 жылы 15 қарашада аудандық партия комитетінің нұсқаушысы Әбдул-Мәжит Әжібаев газеттің бірінші редакторы болып тағайындалды.

Әртүрлі жылдар ішінде газетті көрнекті кеңес және партия қызметкерлері, қалам қайраткерлері К.Муллаев, Д.Курмиев, Әбледий Әлимов, Б.Әжігелдиев, М.Отаров, О.Мырзалиев, К.Кокоев, К.Оразбаев, А.Юсупов, Әли Әлимов, С.Рахмедов, К.Юмартов, Д.Адисов, М.Авезов басқарды.

1966 жылы газет «Шөлдік шамшырағы» («Шоьллик маягы») болып өзгертілді. Ал 1991 жылы «Шөл дауысы» («Шол тавысы») деген жаңа атпен шыға бастады. 1996 жылдан бастап газетке ресми түрде республикалық мәртебе берілді. Оның құрылтайшылары ДР Халық Ассамблеясы мен ДР Үкіметі болды. 2015 жылдан бастап құрылтайшы — ДР Үкіметі болып келеді.

1993 жылдан бастап газетті Дағыстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, Ресей Федерациясы Журналистер одағының мүшесі Магомет Жанмырзаұлы Қожаев басқарды.

2015 жылдың маусымынан бастап газеттің бас редакторы — Қожаева Елмира Жүнісқызы.

## Тағы қараңыз
* Ноғай дауысы — Қарашай-Шеркес Республикасында шығарылатын ноғай тілді газет.

## Сілтеме
* Ресми сайты — https://golosstepi.ru
* Инстаграм — https://www.instagram.com/golosstepi_
* Фейсбук — https://www.facebook.com/groups/1502650386702132
* ВКонтакте — https://vk.com/gstepi

Санат:Ноғай тілді газеттер
Санат:Дағыстан газеттері
Күкіртсіздендіру

нобай|CaO, яки сөндірілмеген әк
**Күкіртсіздендіру**, немесе **десульфурация** ( — күкірт) — балқыған металл құрамынан күкірттің шығарылуын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесс.

Мысалы, шойын мен болатты күкіртсіздендіру үшін көбінесе кальций оксиді мен кальций карбиді қолданылады.

Темір сульфиді мен кальций оксиді арасында мынандай реакция жүреді:
:: \mathsf{FeS +CaO \rightarrow CaS + FeO}

Күкіртсіздендіру металдың беріктігін нығайтады, дәнекерлеуге қабілеттілігін жақсартады және коррозияға төзімділігін арттырады.

## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Ноғай дауысы

**Ноғай дауысы** () — Қарашай-Шеркесияда шығатын ноғай тіліндегі республикалық қоғамдық-саяси газет. Газетте республикада болып жатқан қоғамдық-саяси оқиғалар, сондай-ақ ноғайлардың тарихы мен мәдениеті туралы ақпараттар жарияланады. Құрылтайшылары - үкімет пен Қарашай-Шеркес Халық ассамблеясы болып табылады.

1929 жылы 29 наурызда черкес тілінде шығатын облыстық «Черкес плиж» («Қызыл шеркес») газетінде ноғай тіліндегі бет бірінші рет жарияланды. Ал ноғай оқырманы ана тілінде 10 жыл бойы бет түрінде газет алды.

Содан кейін 1938 жылы 23 шілдеде тұңғыш рет «Қызыл Шеркес» («Кызыл Черкес») газеті ноғай тілінде дербес шыға бастады. Ол аптасына үш рет таралымы 1000-ға жуық шағын форматты екі бетте шығарылды. Осы сәттен бастап ноғай газетінің тарихы басталды.

Абдола Алақаев газеттің бірінші редакторы болды. Ол газетті 1938-1939 жылдары басқарды. Әртүрлі жылдар ішінде: А.И. Таклиев (1940-1941), К.М. Матақаев (1941-1942), А.Е-Х. Жәнібеков (1943-1948, 1963-1973), А.Е. Найманов (1948-1950), А.К. Мырзабеков (1950-1955), С.И-А. Қапаев (1955-1959), Б.А.Қарасов (1959-1963, 1973- 1987), М.И-А.Биюков (1987-2002) редактор болды.

2002 жылдан бастап газетті Атуова Алтынай Жүнісқызы басқарады.

БКП (б) Шеркес облыстық комитеті бюросының 1944 жылғы 26 сәуірдегі шешімімен бұрын қолданыста болған «Қызыл Шеркес» атауы «Ленин жолы» («Ленин йолы») болып ауыстырылды. Ал осы атпен газет 1991 жылдың 27 тамызына дейін шықты.

Газеттің формасы мен мазмұнын жақсарту мақсатындағы тынымсыз еңбек, ізденістер жалғасты. 1985 жылдың 20 шілдесінде «Ленин жолы» газеті апта сайын 12 бетке түрлі-түсті мұқабамен шағын форматта шыға бастады.

1980-жылдардың аяғында елде жүргізілген терең демократиялық өзгерістер «Ленин жолы» газетін де айналып өтпеді. Газетті халыққа, оның көптеген оқырмандарына одан да жақын ету үшін, ноғайлардың мың жылдық тарихы туралы толық дауыспен айту мақсатында газетке өткір мәселелер туралы жаңа атау беру туралы шешім қабылданды.

ҚШР Үкіметінің 20.08.91 жылғы қаулысы негізінде газет «Ноғай дауысы» («Ногай давысы») болып өзгертілді. 2001 жылдан бастап оның атауы осылай айтылады - ММ «Ноғай дауысы» газетінің редакциясы, қазіргі уақытта РМБМ «Ноғай дауысы» газетінің редакциясы.

«Ноғай дауысы» газеті — Қарашай-Шеркес Республикасының Үкіметі мен Халық Ассамблеясының баспа органы. Оның қызметі республиканың қоғамдық-саяси, әлеуметтік, мәдени өмірін, ұлттық ноғай тілін, мәдениетін, дәстүрі мен әдет-ғұрпын сақтап, дамытуға бағытталған.

## Тағы қараңыз
* Дала дауысы — Дағыстанда жарияланатын ноғай тілді газет.
* Ноғай ауданы — жарияланатын жері.

## Сілтеме
* Ресми сайты — http://nogay-davysy.ru 
* Инстаграм — https://www.instagram.com/nogay_d/
* E-mail — nogai_d@mail.ru

Санат:Ноғай тілді газеттер
Санат:Қарашай-Шеркес газеттері
Кесектеу (металлургия)

**Кесектеу** — шаң тәрізді кен уағын ылғалдандырып, айналмалы барабанда не табақшалы түйірлегіште айналдыру арқылы кішігірім домалақша кесектерге дейін ірілету.

Нығайтып беріктендіру үшін олар шахталы пештерде не таспалы оттық торда күйдіріліп, шекемтас (окатыш) болып шығады.

Теміркендік шекемтастардың диаметрлері әдетте 6–16 мм аралығында болады, олардың құрамындағы темір 64–72%-ға дейін барады.


Барабанный окомкователь.jpg|Айналмалы барабан
Тарельчатый окомкователь.jpg|Табақшалы түйірлегіш
Железорудные окатыши.jpg|Шекемтастар


## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Динара Батырханқызы Диқанбаева

**Динара Диканбаева** (11 мамыр 1982 жыл, ) — қазақстандық шайбалы хоккейші. 2003 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы. 1999 жылғы Қысқы Азия ойындарының қола жүлдегері.  2002 жылы Қысқы Олимпиада ойындарына, 2000, 2001, 2003 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 

## Өмірбаяны
Алматының ЦСКА клубында ойнаған. 

2002 жылғы Қысқы Олимпиадаға барған жалғыз қазақ қызы. 

Қазақстан құрамасының құрамында үш рет әлем чемпионатына қатысты. 2000 жылы турнирде 5 кездесу өткізіп, бірінші дивизионның алтын медалін жеңіп алды. 2001 жылы 5 кездесуде жоғарғы дивизионда 3 (2 + 1) ұпай жинады. 2003 жылы бірінші дивизионның күміс жүлдегері болды, 5 кездесуде Дикамбаева 2 нәтижелі пас берді. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Қазақстан әйелдер шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Шайбалы хоккейден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Жібек Жұмаділлақызы Арапбаева

**Жібек Арапбаева** (8 желтоқсан 1991 жыл, ) — қазақстандық фристайлшы (акробат дисциплинасы), 2010, 2014 жылдары қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан. 2011 жылғы Қысқы Азия ойындары мен 2017 жылғы Универсиаданың күміс жүлдегері. 

2008 жылдан бастап халықаралық жарыстарға қатысты. 

2010 жылғы Олимпиадада 23-орында қалды.  

2012 жылы Украинада өткен Еуропа кубогында күміс жүлдені иеленді. 

2014 жылғы Олимпиадада 14-орында қалды.  

Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Қазақстан фристайлшылары
Зарина Рахимовна Тухтиева

**Зарина Рахимовна Тухтиева** (18 маусым 1987 жыл, ) — қазақстандық шайбалы хоккейші, шабуылшы, 2007 және 2011 жылғы Азиада чемпионы. Қазақстан Әйелдер құрамасында ойнаған. Халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

## Өмірбаяны
12 жасында коньки спортымен, 13 жасында хоккеймен айналыса бастады. Алғашқы бапкері — Валентина Анатольевна Кулькина.

Алғашқы ойнаған клубы - "Жұлдыз". 

Кейін "Айсұлу" клубына ауысып, бірнеше дүркін Қазақстан чемпионы атанды. Осы клуб сапында Еуропа чемпиондар кубогына қатысты. 

2013 жылы Қазақстанның үшінші қысқы спартакиадасында топ жарды. 

Әйелдер хоккей лигасында "Батыс" құрамасында ойнады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Зарина - жеке бапкер

Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Қазақстан әйелдер шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Шайбалы хоккейден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Металлург

**Металлург** — кенді байытумен немесе одан металдарды алып шығарумен айналысатын адам, оның мамандығы.

Металлург мамандығының түрлері сан алуан: балқытушы, болат қорытушы, шикіқұрам дайындаушы, отқа төтеп беруші, көрікші, конвертерші, электролизші, анодшы, катодшы, металл кесуші, қақтаушы, сымдаушы, әртүрлі агрегаттардың операторлары, цехтердің жеткешілері, инженерлер, машинистер, және т.б.

Қазақстан президентінің 2003 жылғы 15 қарашадағы жарлығымен шілденің үшінші жексенбісінде Металлург күні аталып өтіледі.

Жоғары өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізген металлургтерге «Құрметті металлург» атағы беріледі.

## Дереккөздер

Санат:Мамандықтар
Тура Бергер

**Тура Бергер** (; 18 наурыз 1981 жыл, Рингерике, Бускеруд) — норвегиялық биатлоншы, екі дүркін Олимпиада чемпионы (2010, 2014), сегіз дүркін әлем чемпионы.  

2014 жылы карьерасын аяқтады. 
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша биатлоншылар
Санат:Норвегия биатлоншылары
Санат:Биатлоннан Олимпиада чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Норвегия Олимпиада чемпиондары
Санат:Биатлоннан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Монтевидео Уондерерс

**«Монтевидео Уондерерс»** () — Уругвайдың Монтевидео қаласындағы футбол клубы. "Пеньяроль", "Насьонал" клубтарымен бірге елдегі үздік үш клубтың қатарына кіреді. 

## Үздік футболшылары

* Фернандо Муслера
* Хосе Обдулио Варела
* Мауро Каморанези
* Лукас Торрейра
* Хосе Андраде

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Уругвай чемпионы (4): 1906, 1909, 1923 (ФУФ), 1931
* Лигилья (2): 1987, 2001

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.mwfc.com.uy/

Санат:Уругвай футбол клубтары
Санат:1903 жылы құрылған футбол клубтары
Белья Виста

**«Белья Виста»** () — уругвайлық футбол клубы. Жеті рет Либертадорес кубогына қатысты (1981, 1982, 1991, 1993, 1999, 2000).

2015 жылы қарыздарының кесірінен жабылып қалды. 2017 жылы қайта құрылып, әуесқой лигадарда ойнай бастады.

## Жетістіктері

* Уругвай чемпионы (1): 1990
* Лигилья жеңімпазы (1): 1998
* 2 дивизион жеңімпазы (4): 1949, 1968, 1976, 1997, 2005
* 3 дивизион жеңімпазы (1): 1922

## Сілтемелер

* http://www.cabellavista.com.uy/ 
* http://www.gloriosopapal.es.tl/

Санат:Уругвай футбол клубтары