open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мамыр қынжыгүлі

**Мамыр қынжыгүлі**  немесе **Мамыр інжугүлі** (Меруертгүл, ) -  Лалагүлдер тұқымдасының көпжылдық шөптес өсімдігі.

## Биологиялық сипаттамасы
thumb|left|Мамыр қынжыгүлі

Тамырсабағы қалың емес, қазы қауырсынның қалыңдығынан үлкен емес. Тамырлары жеңішке.

Көбіне екі немесе үш үлкен эллипс пішінді жапырақтардың арасында ірі бүршік орналасады.

Сабағында шашақ гүлшоғырында 6-20 майда хош иісті гүлдер орналасады. Гүлдері көбіне бірыңғай қарап тұрады. Мамырмен маусымның арасында гүлдейді.

Гүл Формуласы: .

жемісі  — қызыл шартәрізді жидек, 6-8 мм. Маусым- шілдеде жеміс салады.

## Таралуы
Қазақстанда сирек  кездесетін түр, таралу аймағының оңтүстік шекарасында орналасқан. Орал облысының тек солтүстік бөлігінде кездеседі. Небары оқшауорналасқан 6 жерден белгілі: Ақсуат, Петрово, Жайық маңы, Кирсанова, Аманкелді сайы мен Жайық өзенінің оң жағалауы(Орал қаласы мен Ақжайық елді мекені арасы). Қазақстан жерінен тыс  Еуропаның орманды аймақтарында (Қырым мен Кавказды қосқанда) таралған.Емен-қарағашты және басқа жапырақты ормандарда, орман шетінде,  бұталар арасында өседі. Саны орман көлемінің қысқаруына және гүлдеп тұрған өсімдіктерді жаппай жинау әсерінен  азайып отыр. 1947 жылы Н.В.Павлов Жайық өзені аңғарындағы мамыр қынжыгүл қоры Қазақстанның дәрілік мұқтажын қамтамасыз етуге толық жетеді деп жазған болатын. Өт тартымды және көпке мәлім сәндік өсімдіктің гүлдеу кезеңі ұзақтау - 15-20 күнге  созылады. Мәдени түрде төзімді, тамырсабағының кесіндісімен оңай көбейеді. Табиғи популяциялары жағдайын бақылап, қорғауды қажет етеді.

## Галерея

Сурет:Convallaria majalis IP0404087.jpg|Өсімдіктің жас көшеттері. Германия
Сурет:MuguetDesBois.jpg|Емен орманындағы қынжыгүлдер. Франция
Сурет:Still red 2086358562.jpg|Қынжыгүл жемісі
Сурет:Maigloeckchen 1.jpg|
Сурет:Convallaria majalis10.jpg|


## Дереккөздер

* "Қазақстан өсімдіктер әлемі асыл қазынасы" энциклопедиясы
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Қасқыржемдер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Улы өсімдіктер
Сайрауық сарықас

====
Өте айқын реңді әжептәуір ірі сарықас.Сайрауық сарықастардың аталықтары мен аналықтарының күйттік жасануда,яғни көктемде  жоны – сарғыштау жасыл немесе шөп түстес жасыл ,ал бауыры-сұрғылт сары  (тек қана құрсағы мен құйрықасты таза ақ түсті);қасы - ашық , лимон түсті жасыл болады.Шақыру белгісі –бастапқыда «тюю-тюю» деп дыбысталатын , созылыңқы естілетін ысқырық ,алайда әуені  өте ерекше , қысқа және үзілмелі . Әуені бірнеше рет қайталанатын ысқырықтан басталады да жиілей түсіп, ең соңында  тез жұмыс істейтін тігін машинасынан айнымайтын «сип- сип- сип- сип-вип-сиррсиррр»деген қысқа ,құбылған дыбысқа ауысады 
(Птицы Казахстан .Т.4,1972. 30-бет).
Бұл еуропалық сарықас Қазақстанда солтүстік,батыс және оңтүстік өңірлерге бірнеше рет ұшып келген ,сондай -ақ таяуда ғана орнитолог  Н.Н. Березовиков  оның ұясын Оңтүстік Алтайдан тапты.
     == Дереккөздер ==
Зайыр сарықас

=*phylloscopus nitidus*=
Жасыл сарықастың толық көшірмесі дерлік құс. Зайыр сайырқас жасыл сарықастың түршесі деп саналады, жасыл сарықастан айырмашылығы - жонының ашық сары жасыл реңкі болуы. Мұндай сарықастар Кавказда қоныстанады, Қазақстанда бар болғаны екі рет ұшып келген құстар ретінде Каспий маңында кездеседі.

## Дереккөздер
Тал сарықас

-
Шығыс Сібірдің шығысында қоныстанатын сарықас. Тал сарықастың қонысқа ұшып кету жолы , тіпті Қазақстанның шығыс жағынан  өтеді.Сондықтан жылыстаушы сарқастар біздің республика аумағынан қыркүйекте  үш рет қана кездескен .Ол көктемде сәуір мамырда ұшып өткенде кездесуі мүмкін.
## Дереккөздер
Тарихи деректер

**Тарихи деректер** — тарихи процесті айқындайтын  және адамзат қоғамының өткенін  зерттеуге мүмкіндік беретін  барлық объектілер; материалдық  мәдениеттің, жазба  ескерткіштердің, салт-дәстүр мен әдет - ғұрып , т.б заттары.

Тарихи деректер арқылы өткенде не болғанын біліп, анализ жасап,белгілі бір заманнан қалған деректер арқылы сол заманның тарихын білуге болады. Тарихи деректерді  көбінесе сол заманда өмір сүрген тарихшылар немесе сол заманда өмір сүрген ақын-жыраулар қалдырып кетеді. Осындай деректер арқылы қазір өткеннін тарихын біле аламыз.

## Дереккөздер
* Қазақстан тарихы 10 сынып. Алматы: “Мектеп” баспасы 2010 ISBN 978-601-293-191-4

Санат:Тарихи деректер
Санат:Деректану
Пуантилизм

нобай|«''Цирк шеруі''» (Толығырақ), Жорж Сёра, 1888 жыл, Метрополитен өнер мұражайы
**Пуантилизм** (фр: *Pointillisme*, нақтырақ «нүктелік», фр. *point* — нүкте) — жанр немесе  живопись өнеріндегі импрессионизм  бағытына  сәйкес келмейтін  өнер бағыты. Пуантилизм негізі майлы бөлімдермен нүктелік немесе тікбұрыштық формада салынады. Ол 1885 жылы ең алғаш Францияда пайда болды. Бұл жанр адамның алдында болып жатқан физикалық қозғалысты суреттейді. Басты ерекшелігі нүкте арқылы салынған бейнеде екі немесе одан да көп бояулар салу жұмысы аяқталған соң басым бір түстің өте әдемі бейнені көрсетуі.
## Тарихы
Пуантилизмнің өмірге келуі жас суретші Жорж Сераның қызығушылығымен және түстер теориясымен байланысты еді. Жорж Сёра, Шарль Блан, Эжен Шеврель, Огден Руд сынды атақты адамдардың  еңбектерімен таныс болды және " Гранд -Жатт аралындағы жексенбі күні" атты еңбегі  сәтті шығып, 1886 жылы импрессионисттердің соңғы көрмесіне алғаш рет экспанатталды. Осы  бағытта Поль Синьяк, Анри Кросс, Люсьен Писсарро  және 1885-1890 жылдардағы импрессионизм бағытын ұстанған Камиль Писсарро секілді суретші  қызмет еткен болатын.
[солға|нобай|328x328 нүкте|[Пол Синьяк, "*Құдықтың жанындағы Әйелдер*", 1892, жарқын түстер мен соққылармен егжей-тегжейлі бейнеленген. Орсе Мұражайы, Париж]]

Санат:Мәдениет
Аралас серіктестік

**Аралас (командитті) серіктестікте**  бір немесе бірнеше кағысушылар несие берушілер алдында бүкіл мүліктерімен жауап береді. Біреуінің немесе бірнешеуінің жауапкершілігі олардың әрқайсысының қоғамдастықка қосқан үлесі (салымы) бойынша шектеледі.
Бүкіл мүліктерімен тәуекелге барып отырған қатысушы қоғамдастықтың ішкі мүшесі немесе толық серіктестіктер, ал тек қана қосқан үлестерінің мөлшер шамасына сәйкес тәуекел етушілер сыртқы қатысушылар немесе командиттер деп аталады.
         
Мәселен, "Джонсон-Джонсон" командитті серіктестік. Командитті серіктестіктерді ұжым басқарады және ол өкілетті қызмет атқарады. Қоғамдастық сыртқы қатысушылардың қосқан үлестеріне сәйкес акциялар шығарады. Мұндай қатысушыларды акционерлік командиттер, ал қоғамның өзін акционерпік командит деп атайды.
        
Салық тұрғысынан қарағанда, **командитті серіктестік** - жауапкершілігі шектеулі қоғам. Мүндай құрылым жауапкершілігі шектеулі командитті серіктестік деп аталады. Оның артықшылығы - салық төлеу тұрғысынан қарағанда, ол - серіктестік, ал азаматтық құқық тұрғысынан алсақ, жауапкершілігі шектеулі қоғамдастық. Әдетте олардың капиталы да көп болмайды.
       
Біздің елімізде командиттік серіктестіктің аралас түрі әлі дами қойған жоқ. Алайда белгілі бір жағдайда оған деген қажеттіліктің тууы әбден мүмкін. Мысалы, әлеуметтік-экономикалық маңызы бар бағдарламаны жекелеген азаматтар береді, ал оған сенім білдіріп, мақұлдайтын кәсіпорындар да кездеседі. Бірақ оны жүзеге асыруға қажетті қаражат екеуінде де болмауы мүмкін. Осыған орай, серіктестіктің аралас түрі құрылады, жеке тұлға оған шектеулі жауапкершілікпен алынса, ал кәсіпорын толық мүшелік құқымен кіреді. Міне бұл жағдайда:
        
*-біріншіден, кәсіпорындар [[банк]] несиесінің кепілі бола алады;* 
                      
*-екіншіден, кәсіпорынның бақылауымен оған жеке [[адам]] билік етеді.*
Санат: Экономика
Антигона

thumb|200px|Жан-Батист Юг. ''Эдип пен  Антигона'' (1885)
**Антигона** () — Ежелгі грек мифологиясындағы Фива патшасы Эдиптің қызы. 

Соқыр әкесімен бірге өз еркімен айдауда болып, азап шеккен. Ол өлгеннен кейін еліне келеді де, Фиваға қарсы қару  көтерген бауыры Полиниктің сүйегін рұқсатсыз жерлейді. Сол үшін патша оны мазардағы сардабаға тірідей салып, бекітіп тастайды. Сонда Антигона өзін-өзі өлтіреді .

Ата-анасына деген сүйіспеншіліктің шыңы, қайырымдылық пен қажырлылықтың үлгісі болған Антигонаның тағдырына Софокл өзінің  ең таңдаулы  трагедиялық шығармасын арнаған. 

## Астрономия
Антигонаның құрметіне 1873 жылы ашылған ірі астероидты атаған - (129) Антигона.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Ковент-Гарден театры

280px|нобай|оңға|Ковент-Гарден театры

**Ковент Гарден** (Covent Garden) – Лондон қаласындағы **Корольдік опера театры** (Royal Opera House).

## Тарихы

Ұлыбританияның ең ірі өнер ордасы 1732 жылы белгілі театр қайраткері, актер Дж.Ричтің ықпалымен салынды. Театр негізі о бастан 2250 орынды опералық әрі драмалық орда болып қаланды. 1808 жылы қайта салынып, 1847 жылдан бастап мәдени ошақ толығымен опера театрына айналып, тұсауы **Россинидің «Семирамида»** операсымен кесілді. 1856 жылы театр ғимараты өртеніп кеткен соң, қайта қалпына келтірілді. 1892 жылы театрға  **Корольдік опера театры** атағы берілді.

## Театр қойылымдары
200px|нобай|солға
Театр ашылған жылы **Пепуштың «Опера нищих»** қойылымының премьерасы өтті. 1734-1737 жылдары Гендельдің **«Верный пастух», «Ариодант», «Альцина»** т.с.с. операларының тұсауы кесілді. Арнайы Ковент Гарден үшін Вебер 1826 жылы «Оберон» операсын жазды.

XIX ғасырда Ковент Гарден театрында Малибран, Тамбурини, Джулия, Гризи, Патти сынды сол кезде кеңінен танылған әншілер өнер көрсетті. Ал XIX ғасырдың соңында театрда кез келген шығарманы түпнұсқа тілінде орындау дәстүрі енгізілді.
1892 жылы Малердің жетекшілігімен Гамбург труппасы **«Кольцр нибелунга»** тетралогиясын қойды.

XX ғасырдың ең елеулі шығармалары: 1910 жылы **«Электра»** мен Дилиустың **«Сельские Ромео и Джульетта»** операсы, 1928 жылы **«Борис Годунов»** (басты партияны Федор Шаляпин орындаған), 1953 жылы **«Норма»**, 1961 жылы **«Қарғалы мәтке»** (дирижёр Мелик-Пашаев). 1946 жылдан бері театрда **"Сэдлерс-Уэлс-балле"**  балет труппасы жұмыс істейді.

Опера сахнасында Бриттеннің шығармалары қойылды. 1951 жылы  **«Билли Бад»**, 1953 жылы **«Глориана»**, 1986 жылы **«Сон в летниюю ночь»**, 1995 жылы **«Питер Граймс»** сияқты опералары қойылып, театр репертуарына енді.
1995 жылдан бері Ковент Гарден театрында жыл сайын Вердиев фестивалі өткізіледі.

## Галерея

Сурет:Theater Kovent.jpg
Сурет:73-BALET.jpg
Сурет:255px-Covert Garden Theatre edited.jpg
Сурет:Театр Ковент-Гарден.jpg
Сурет:G4Етеатр.jpg
Сурет:Royal-Opera-House-Covent-Garden1.jpg

## Дереккөздер


1. Еуропа елдерінің тарихы энциклопедиясы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.

2. ↑http://massaget.kz/

3. London. The great places кітабы, 2008ж.

Санат:Лондон театрлары
Санат:Алфавит бойынша театрлар
Онлайн ойындар

## Онлайн ойындар
Онлайн ойындар-ол компьютерлік ойындар тек интернетпен қосылады.Оның бірнеше түрі бар:Браузерлік,Тұтынушылық ,Казуалды,MUD ойындар.
## Браузерлік
Ол ойындарда Flash, Java деген сияқты программалар қондыруын керек етпейді,оның орнында Web-браузер барлық операциондық жұмыстарды атқарады.
## Тұтынушылық ойындар
Ол ойындар арнайы программалардың қондыруын талап ететін ойындар.
## Казуалды
Ол ойындар жеңіл әрі оңай ойындар.Мысала:паззл,стрелялкілер т.б.
## MUD ойындар
Көп қолданылатын ойындар.Ол ойындар фэнтези,сиқыр әлемде ойналады.
Гарнье Опера үйі

320px|нобай|Гранд Опера театры
**Гарнье Сарайы** (, ) немесе **Гарнье Опера үйі** (, )  — Франция астанасы Париж қаласындағы опера үйі.

## Тарихы
Франция елінің астанасы Парижде есімі көпшілікке белгілі **Гранд Опера** театры бой көтерген. 1669 жылы XIV Луидің келісімімен сазгер Камбер мен ақын Перрен театр негізін қалады. Ғасырлар бойы театр өз атауы мен мекенжайын бірнеше мәрте өзгертті. 1875 жылы сәулетші Шарль Гарньенің жобасымен қаланың IX округінде театр ғимараты тұрғызылды. Орыс сазгері Игорь Стравинскийдің «Мавра» операсының тұсауы осы театрда кесілді. Қазіргі таңда Гранд Опера театрының атауы Гарнье Сарайы болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Франция театрлары
Санат:Париж ғимараттары мен құрылыстары
Кәсіпорын экономикасы

**Кәсіпорын экономикасы** - өндірістік және өндірістен тыс қатынастардың жиынтығы: айналыс қоры, дайын өнім, кәсіпорынның банктегі есеп-шоттары, ақша қаражаты, бағалы қағаздары, меншіктің материалдық емес қорлары (патенттер, лизенция т.б), өнімді өткізуден және әр түрлі көрсетілген қызметтерден түскен табыстар мен пайда. Олардың құндық бағасы - кэсіпорынның экономикалық даму деңгейі мен көлеміне байланысты болады.
      
Соңғысының әр түрлі себептері бар, атап айтқанда          
    
-өндірісті қорлар мен қамтамасыз етуде ең оңтайлы үйлесімділікті табу;	;
                    
- өндірілген өнімнің саны мен сапасы;
                  
- өткізу көлемі;
	
-өткізуден түскен кіріспен пайда. Осы факторлар негізінде қол жеткізілетін тиімділіктің деңгейі мен сипатын кәсіпорынды дамытуға ықпал ететін ішкі және сыртқы жағдайлар айқындайды.
	

**Ішкі жағдайлар үш топқа бөлінед**і:
	        
1. *Өндірісті цорлармен цамтамасыз ету. Оған өндірістік факторлар*:
                         
- ғимарат, құрылыс,
                        
- құрал-жабдық, аспаптар,
                        
- жер,
                       
- шикізат-материалдар,
                         
- отын,
                       
- жұмыс күші,
                      
- ақпарат және т.б. жатады.
                       
2.*Кәсіпорынның экономикалық және техникалық  дамуының қажетті деңгейін қамтамасыз ету:*
                      
- ғылыми-техникалық прогресс;
                       
- өндіріс пен еңбекті ұйымдастыру;
                       
- кадрлардың біліктілігін жетілдіру;
                        
- инновация мен инвестиция.
       
 
3.*Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметтерінің коммерциялыц сапасын қалыптастыру факторлары*: тиімді коммерциялық және жабдықтау қызметтері.

Санат:Экономика
Коррозияға қарсы қаптау

**Антикоррозиялық қаптау** - металл және  металл емес бұйымдарды  тотығудан  т.б. химиялық зиянды әсерлерден  қорғау  үшін  қолданылатын қаптау тәсілі.   Ол  бұйымды тотығудан қорғаумен қатар  оның беріктігін, тозуға  төзімділігін арттырады, оған әсемдік көрік береді. 

## Антикоррозиялық қаптау түрлері
Антикоррозиялық қаптау бөлінеді:
# металл қаптау  
# металл емес бұйымдарды қаптау. 

### Металл қаптау
Металл қаптаудың екі түрі бар:
# анодты түрлері (мырыш және кадмий қолданылады)
# катодты түрлері (хром, никель және қалайы қолданылады).

#### Антикоррозиялық металл қаптау әдістері
Антикоррозиялық металл қаптау әдістері:
# **Қыздыру әдісі**.  Қыздыру әдісінде - бұйым балқытылған қорғаныш металға малынады.
# **Гальванотехникалық металдандыру әдісі.**  Гальванотехникалық қаптау - металдың тоқ әсерімен электролиттен бөлінуіне негізделген.
# **Термодиффузиялық немесе түйістіріп қаптау**.  Термодиффузиялық қаптауда қорғаныш металл қыздырылған бұйым бетіне сіңдіріледі. Түйістіріп қаптау әсемдік үшін қолданылады. Металдандыру тәсілі  арнаулы бүріккіш пистолетпен жүргізіледі.
# Плазмалы бүріккіш арқылы қаптау жолы.   Плазмалы бүріккіш арқылы қаптауда ерітілген металл мен азотты деталь бетіне бүркіп отырады. 
# Термомеханикалық әдісте қорғаныш металл ыстықтай прокаттау жолымен бұйымға пісіріледі; сым, болат қаңылтыр қаптауға және дюралюминийді плакировкалауға қолданылады.

### Металл емес бұйымдарды қаптау
Металл емес бұйымдарды  сырмен, бояумен, пластмассамен, резеңкемен, битуммен қаптайды. 

Пластмасса ішінен Антикоррозиялық қаптау материалдарына полиэтилен, фторопласт, винипласт, нейлон, эпоксид,  феноальдегид, бакелит смоласы жатады. Олар қышқылға, ылғалға төзімді болғандықтан электр сымдарын, кабельдерді қорғауға, гальваникалық ванна, әр түрлі ыдыстардың ішкі бетін қаптауға және химиялық өнеркәсібінде қолданылады.

## Дереккөздер

* Акимов Г. В., Основы учения о коррозии и защите металлов, М., 1946
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

## Сыртқы сілтемелер
*Руководящий документ «Правила антикоррозионной защиты резервуаров», изд. Москва, АО ВНИИСТ, 2002 

Санат:физика
Санат:Металдар
Қалталы ұшарман

## Қалталы ұшарман
**Қалталы ұшарман**- поссумның жақын туысы.Эквалипті ормандарда тіршілік етеді.Оның алдыңғы аяғы мен артқы аяғының ортасында түкпен көмкерілген жарғақ іспетті тері қатпарлары болады.Қалталы ұшарман ұшқанда құйрығы мен қатпарларының орнын алмастыра қояды,бұл бұрылғанда өте қажет.Ол нектармен,термиттермен қоректенеді.Ұясын эквалиптің жапырақтарынан салады,баласын қалтасында ұзақ уақыт алып жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Қалталылар
Антитезис

**Антитезис** (,  - қарсы қою) — 
* Логикада тезиске қарсы қойылатын пікір;
* Гегельдің философиясында диалектикалық даму процесіндегі тезиске қарама-қарсы тұжырым.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Антиливан

**Антилива́н** ()  -  Сирия мен Ливандағы тау массиві. Екі елдің шекарасы осы тау массивтің төбесімен өтеді.

Ұзындығы 150 км-дей. Солтүстігінде Сирияның Хомс қаласына дейін жетеді. Оңтүстігінде Голан тауларына дейін созылған. 

Ең биік шыңдары
* Хермон   (Джебель Аш-Шейх, араб. جبل الشيخ‎‎),  биіктігі - 2814 м 
* Таа-Муса, биіктігі - 2669 м .

## Дереккөздер


Санат:Азия таулары
Қоңыр сарықас

Орташа денелі сарықас. Қоңыр сарықастың жоны - қоңыр, бауыры-ақшыл қоңырқай; реңінде жасыл және сары түстер болмайды, көзінің үстіндегі жолақ -ақшыл. Қимылы басқа сарықастарға ұқсас. Шақыру белгісі - айқабақтікі тәрізді - "шөпілдету". Әуені - ысқырық, үнді сарықас әуеніне ұқсас төрт буыннан құралады. Бұл сібірлік сарықас Қазақстанда тек қана өзендердің аңғарын бойлай  қалаң өскен мойыл,  тал-тоғайлы және биік  таулардағы тарбақ қайыңды орман бар Алтайда өмір сүреді. Бүйірінде кіретін ауызы  бар шар тәрізді ұяларды жер бетіне бауырлай өскен бұталар бұтағына орналастырады. Салындада 4-6  теңбелсіз ақ жұмыртқалар болады.Ұялау тіршілігінің қалған егжейтегжейлері беймәлім. Қоңыр сарықастар балапандар ұядан ұшқан соң таудың  етегіне таман төмен түсіп, қыркүйекте қыстауға ұшып кетеді.
## Дерексөздер
"ҚҰСТАР" мектеп энциклопедиясынан

Санат:Биология
Ақжон тоқылдақ

**Ақжон тоқылдақ**(DendrocopusLeucotos) - шұбар тоқылдаққа өте ұқсас, дене мөлшері де дәл сондай құс. 

Айырмашылығы - қанатында едәуір жалпақ ақ жолақтардың, бауыры шұбарланып, арқасының төменгі бөлігі және шапаншасының ақ теңбілді болуы ұшып жүргенде жақсы көрінеді. Қазақстанда тек қана солтүстік бөліктің ормандарында, орманды далада және Алтайда ұялайды. Өмір сүру дағдысы шұбар тоқылдақтарға ұқсас. Қазақстанда зертелмеген.

## Дереккөздер

Санат: Тоқылдақтәріздестер отряды
Демосфен

**Демосфен **(б.д.д. 384-322 жж.) - ежелгі заманның ең үздік шешені, грек. Афиналық Демосфен өз сөздерінде филиппиктерде Филиптің  жаңа жерлерді жаулап алу жобаларын әшкереледі. Херонея шайқасына қатысушы Демосфен ұрыс кезінде масқаалықпен қашқанымен, өз ықпалын сақтап қалады. Александрдың қашқын қазынасышы Гарпалдың  тарапынан пара алғандығы үшін айыпталған ол жер айдалады, одан  Александрдың өлімінен кейін салтанапен оралады. Сөйтіп Грекияны көтеріліске үндейді. Сөз сөйлеуінің сәтсіздікке ұшырауы Демосфенді ызалы македониялықтардың қолына түспеу үшін у ішіп өлуге итермелейді.

Ел аузында «Цицерон сөйлегенде халық көзіне жас алған, ал Демосфен сөйлегенде олар үйіне жетіп, шешеннің айтқанын істегенше асыққан» деп бекер айтылмаған. 
Демосфен алғаш шаршы топқа шыққанда, күлкіге қалып, жұрт оны ортадан қуып шыққан. Бірақ ішкі рухы мықты жан, морт сынбай, керісінше, «мен қалай да шешен болам, жұртқа сөзімді тыңдатам» деп алдына мақсат қойып, жігерін қамшылаған. Р әрпін ол қарсы алдына күшікті қойып, соның ызасын келтіріп, ырылдағанына қарап үйренген. Ал даусын шығару үшін теңіз жағасына барып, тілінің астына малта тастарды толтырып, толқыған теңіз шуылымен жарыса сөйлеген. Жұрт көзінен біршама уақытқа тасалану үшін Демосфен тіпті басындағы шашының жартысын алып тастаған. Солайша сыртқа шығудан өзін шектеген. Осындай жанкешті әрекетінің арқасында ол Демосфен шешен атанған.
Құл иеленушiлiк дәуiрдiң өкiлi, демократиялық құрылымның қорғаны болған адам. Оның Македонияның үстемдiк әрекеттерiне қарсы дербестiк үшiн болған Афина күресiнiң тұсындағы саясат шешен сөздерi, әсiресе, антимакедониялық партияны басқарған кездегi және оның Македония патшасы Филипке қарсы айтқан сындарлы сөздерi тарихта қалып, тағылымдық сөздердiң қатарына ендi.
Шешендiк өнер Демосфен өмiрiнiң мәнi болды, ол оны аталмыш өнердiң ұстазы етiп шығарды. Ол қажырлылық пен үлкен еңбектiң арқасында ”өзiн-өзi қайта туындатты”, әлем шешендерiнiң эквивалентiне айналды. Демосфен сөйлеу мен оның техникасын шегiне жеткiздi. Ол өзiнiң болмысы арқылы Цицеронның ”Ақын болып жаралу керек, шешендер жүре келе қалыптасады” деген аталы сөзiн дәлелдеп шықты. Ал бұл принциптiң қазақ топырағындағы көрiнiсiн бабаларымыз ”көре-көре көсем болады, сөйлей-сөйлей шешен болады” деп ұлағатты оймен өрнектеген.
Демосфен өз өнернамасында сұрақ-жауап әдiсiн кеңiнен пайдаланған. Осылайша, сөздiң драмалық қасиетiн күшейттi. Ол нақтылы дерек көздерiмен сөйлеген, ойды түсiнiктi, еркiн баяндаған. Сөйлеудiң техникасын еркiн меңгерген ол тыңдаушы алдында мың сан қозғалысқа түскен. Демосфен сөздерi сөйлеу мәнерiмен туған. Қарапайым және көтерiңкi пафоспен (екi стильде) келедi. Ол осы екi стильдi де еркiн игерген. ”Демосфеннен 170 қолжазба (60 жалынды сөз, 56 жазба сөз, 6 хат) бiздiң дәуiрiмiзге келiп жеттi /5:13/.

Санат:Б. з. д. 384 жылСанат:Б. з. д. 322 жылСанат:Ежелгі грек шешендері
Иссадағы соғыс

**Иссадағы соғыс**
Б. з. б 333 жылдың  қарашасында Сирия мен  Киликияның шекарасында, Исса жазығында Македония билеушісі Ескендір мен парсы патшасы үшінші Дарий алғаш рет бір бірімен бетпебет келді. Македониялықтарбір жыл бойы Парсы империясы жерінде салтанатпен  шерулетіп жүрді. Солтүстік батыс жағалауға келіп түскен олар Кіші Азияға қарай терең жылжыды.  Александрдың басқаруылындағы әскер тек қана македониялық жауынгерлерден ғана емес, бүкіл эллиндік полюстерді біріктіретін Коринф одағының  басқарушысы  болғандықтан грек жалдамалыларынан да тұрды. Бастапқыда Дарий жас патшаға менсінбеушілікпен қарап қателеседі. Ол мысқыл ретінде оған кішкентай бала құсатып қамшы, доп және бірнеше алтын теңге жібереді.
Асыл тастармен безендірілген арбада тұрған Дарий басқарған  және ағаш палисадпен  қорғанған жүзмыңнан асқан парсы жауынгерлері  Македонскийдің әскеріне қарсы тұрды.  Александр барлығы отыз мың жаяу әскерден және бес мың салт аттыдан құралған армиясын он алты қатарданг тұратын фаланга әскер болды. Дарий қашады. Александр артынан қуады, бірақұ Дарий артынан шаң ғака қалдырады. Басқарушыларының қашқанын көрген парсылықтар беріледі. Сол түнде Александр Дарийге арналған кешкі асты көріп «Патшалық ету деген, міне, осы болар» деп шаттана айқайлайды.
Санат:Ұлы шайқастар
Қыта

**Қыта** - түркі өлеңіне араб, парсы поэзиясынан ауысқан жанр. Екі жолды бәйіттерден тұрады. Ұйқасы а-б-в-б-г-б болып келеді. Жұп санды тармақтар біріңғай ұйқасып, басқа тармақтар ұйқастан тыс қалады. Көлемі шағын, әдетте, 4-тен 12 тармаққа дейін болады. Түр жағынан ғазелге ұқсас, айырмашылығы - мазмұнында. Ғазелде көбінесе сүйіспеншілік сезімдері жырланады. Соңғы бәйітнде міндетті түрде автордың аты айтылуы тиіс. Ал қытады автордың аты кірістірілмейді, ақынның көзқарасы, басқа еш жерде айтыла бермейтін шын сыры айтылады. Түркі әдебиетіндегі қытаның шебері - 14 ғ-да "Мұхаббатнама" дастанын жазған Хорезми ақын. Қыта ұйқасын Хорезми, Рудакиден бастап көптеген Шығыс ақындары пайдаланған. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Жанрлар
Мұқам

**Мұқам** - ұйғыр музыкасындағы белгілі бір ладтағы аспаптық, вокальдық және би пьессалары циклін құрайтын музыкалық шығарма. Әр мұқам "Чон нәгмә", "Дастан", "Мәшрәп" атты негізгі үш тараудан, ал олардың әрқайсысы бірнеше бөлімнен тұрады. Мұқам жеке әнші-солистің 13 ішекті саттар аспабының сүйемелдеумен орындалатын кіріспеден басталады да оған саттар, гиджак, дутар, тамбур, рабоб, чан, най, сырнай, награ, дап, сопая т.б музыкалық аспаптарда ойнайтын әншілер мен музыканттар қосылады. Алғашқы екі тарауында вокальдық-хор бөлімдері ғана енеді. Ол бөлімдердің кейбіреулеріне бишілер де қатысады. Әр мұқам шамамен бір жарым сағаттай орындалады.  Қазіргі кезде белгілі "он екі мұқам" бар. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Шығармалар
Найнук

**Найнук** (қазақша - айна, шар айна) — курд халқының әуесқой ән-би ансамблі. Ол 1983 жылы Жамбыл облысының Жамбыл ауд-ндағы Жамбыл атындағы к-зда ұйымдастырылды. Әуесқой ансамбль құрамында мектеп оқушылыры, жұмысшылар мен колхозшылар - әншілер Б. Қудиаров, А, Хаджиев, зурнашы Хасаналиев т.б бар. Оның репертуарынан курд және қазақ халқының ән-күйлері мен билері орын алды. Бұл ансамбльдің коллективі 1986 жылы Алматыда болып, Қазақ телевизиясы арқылы өнер көрсетті.

## Дереккөздер
Пионерия

**Пионерия** - балалар филарониясы. Ол телевизия студиясындағы хор коллективі негізінде 1974 жылы Павлодар обл. филармониясының жанынан құрылды. Ұйымдастырушы - ҚазССР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері В. И. Линчевский, көркемдік жағын И. В. Миронова, ал 1981 жылдан А. П. Кондрашов басқарады. "Пионерия" - Қазақстанда ғана емес, бүкіл елімізде ұйымдасқан алғашқы балалар филармониясының бірі. Оның құрамында үлкен балалар хоры, Қазақ және орыс халық аспаптар оркестрі, "Фантазеры" мен "Колокольчики" атты вокальды ансамбльдер жұмыс істейді. Коллектив жұмысына белсене қатысып, өнер көрсетушілір - негізінен мектеп жасына дейінгі балалар мен төменгі класс оқушылары. 

"Пионерия" коллективі гастрольдік сапармен облыс аудандарында, сондай-ақ Алматы, Целиноград, Петропавл және Қарағанды қалаларында өнер көрсетті. Қазақстан ЛКСМ ОК мен Совет бейбітшілік қорының Құрмет грамоталарымен марапатталған. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Посиделки

**Посиделки** (дәлме-дәл "алқа-қотан отырыс") - әуесқой фольклорлық коллектив. Ол 1973 жылы Павлодар облысынң Качиры ауд. мәдениет үйі жанынан құрылды, ал 1984 жылы оған халық коллективі деген атақ берілді. Жетекшілері - О. Москалюнас мәдениет қызметкері А. Ромась. Ол этногр.-фольклорлық материалдарды жинап сұрыптау, халықтың тарихи, тұрмыс пен хор әндерін жазып алу жұмысымен айналысады. Фольклорлық коллективке қатысушылардың орташа жасы 60 жастағылар. Репертуарынан көне тұрмыс-салт, әдет-ғұрып көріністері, "Посиделки", "Халық серуені", "Качиры әзіл оспақтар" т.б театрландырылған миниатюралар республиканың ауыл-село аудандарында өнер көрсетіп тұрады. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Коллектив
Күрд тілі

**Күрд тілі** (زمانێ كوردی, Zimanê Kurdî, Зімане Күрди) — иран тілдерінің батыс тобына жатады. Бұл тілде сөйлеушілірдің көбі (Күрдістан) Түркияны, Иран, Ирак, Сирия, ішінара Ауғанстан мен Пәкістанды мекендейді. Дүние жүзінде 35 млн-нан астам адам күрд тілінде сөйлейді. 

Күрд тілінің курманжи, сорани, гурани, лури, заза деген диалектілері бар. Қазақстанда 18 мыңға жуық күрд тұрады.

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер
Санат:Иран тілдері
Дүнген тілі

**Дүнген тілі** - қытай-тибет тілдері семьясына жататын тіл. Дүнген халқының тілі. Дүнгендер ҚХР-де 6 млн-нан астам, ал КСРО-да, - 52 мың (1979, негізінен ҚазКСР-і мен Қырғ. КСР-інде тұрады. Қазақстанда 22 мың. дүнген (1988) бар. Дүнген тілі ганьсуй, шаньси диалектілеріне бөлінеді. Әдеби тілі ганьсуй диалектісі негізінде жасалған. КСРО-да бұл тілдің жазуы 1928 жылдан латын графикасына, 1953 жылдан орыс графикасына негізделген алфавитке көшті.

## Дереккөздер
↑Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер
Санат:Тілдер
Ауру анықтау орталығы

**Ауру анықтау орталығы** - ауру анықтау жөнінідегі ғыл.-практикалық мед. мекемесі. Әртүрлі ауруларды анықтау мақсатымен орталықта өте тиімді клиникалық-аспапты және лабораториялық әдістер қолданылады, мамандар дайындалады. 1988 ж. Алматыда құрылды. Орталық қазіргі талаптарға сай медициналық, есептеу және компьютерлік техникамен жабдықталған. Мұнда күніне 1000 адам қаралады. Құрамында: ғылым, лабораториялық әдістермен анықтау, рентгенмен анықтау және компьютерлік томография, психосоматикалық әдістермен анықтау, консультациялық бөлімдер, қызметіне қарай анықтау, ультрадыбыспен зерттеу, эндоскоппен зерттеу бөлімшелері бар (1989).

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Мекемелер
Саяшыл сарықас

Шағын денелі сарықас. Саяшыл сарықастың жоны - қоңырқай сұр, бауыры - ақшыл, қасы - көмескілеу сары. Көктем сарықасқа ұқсас, бірақ ағы-қара және дауысы басқаша. Шақыру белгісі - мұңды үнмен " ии...ии" деген ақырын дыбыс шығарады, ал әуені үздіксіз қайталанатын шиқылдаған "тень-тинь-тянь-тюнь...тр-тр,тр-тр" тәрізді дауысты буындарды алма-кезек ақырын қайталайтын үннен құралады. Қазақстанда солтүстікте ( Көкшетау ормандарында, сондай-ақ  Қостанайда, Петропавл маңында және Елек өзенінде болуы мүмкін), сондай-ақ шығыста Алтай таулары мен Қалба жотасында ұя салады. Дегенмен бұл - Қазақстанның барлық жерлерінде кездесетін  ең көп мөлшерде ұшып өтетін құс.
Саяшыл сарықас -  орман құсы.Ол Алтайдың шыршалы - самырсынды және балқарағайлы тайгасында, теңіз  деңгейінен  2000 метрге дейін жоғары тау етегінде, Қазақстанның солтүстігінде   қарағайлы ормандарда ұялайды. Саяшыл сарықас  жерге өте сирек түсіп, жемін ағаш бөрікбасынан аулайды. Бұл үнемі-ағаш басында ұялайтын біздегі жалғыз құс, дегенмен ұяларын бұталар мен жерге де орналастырады. Ұялардың пішіні сарықастарға типтес -аузы бір бүйірінен орналасқан  шар тәрізді немесе эллипс сияқты болып келеді; ұялық бөлімге көп қауырсындардан  төсеніш жасайды. Ұяны негізінен аналық салады. Салындыдағы 5-7 айқын  қоңыр секпілді ақ жұмыртқалар да аналығы басады. Балапандары 14 күннен кейін жұмыртқаны жарып шығып, 15 күн ұяда болады.  Оларды ата-енелері  аптаға жуық ұядан  ұшқан соң қоректендіреді. Қазақстанда  наурыздан қарашаға дейін мекендейді.
## Дерексөздер
"ҚҰСТАР" мектеп энциклопедиясынан

Санат:Сарықастар
Антонин әулеті

**Антонин әулеті**, ( - Рим императорларының әулеті (96-192). Император Антонин Пийдің есімімен аталған.

Антонин әулетіне мыналар жатады:
* Нерва (96-98)
* Траян (98-117)
* Адриан (117-138)
* Антонин Пий (138-161)
* Марк Аврелий, бірігіп басқарушы Луций Вер (161-180)
* Коммод (180-192).

Сенатқа қарсы саясат жүргізген 1 ғ-дағы императорлардан өзгеше Антонин әулеті құл иеленуші ақсүйектердің мүддесін қорғады. Үстем таптардың ынтымағын барынша күшейтіп, империяда саяси құрылысты тұрақтандырды. Бірақ Адриан тұсында дағдарыс нышандары біліне  бастады. Алым-салық ауырпалығынан күйзелген ауыл халықы көтеріліске шықты. Антонин әулеті үстемдігін соңғы кезеңінде  құл иелену жүйесі құлдырай бастады.

## Уақыт сызығы

ImageSize = width:880 height:120
PlotArea = width:800 height:60 left:10 bottom:20

Colors =
    id:green     value:rgb(0.7,0.7,1) # dark green    
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period = from:90 till:200
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:90
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:95

BarData=
  bar:barre1
  bar:barre2

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)
 
  bar:barre1
  from:    161  till:  169  color:grey     text:Луций Вер

  bar:barre2
  from:    96   till:  98   color:purple   text:Нерва                         
  from:    98   till:  117  color:green    text:Траян
  from:    117  till:  138  color:blue     text:Адриан
  from:    138  till:  161  color:red      text:Антонин Пий
  from:    161  till:  180  color:green    text:Марк Аврелий
  from:    180  till:  192  color:cyan     text:Коммод



## Галерея

Image:Nerva Tivoli Massimo.jpg|Нерва
Image:Traianus_Glyptothek_Munich_72.jpg|Траян
Image:Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg|Адриан
Image:Antoninus Pius (Museo del Prado) 01.jpg|Антонин Пий
Image:Marcus_Aurelius_Metropolitan_Museum.png|Марк Аврелий
Image:Lucius verus.jpg|Люций Вер
Image:Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg|Коммод


## Сыртқы сілтемелер
* Династия Антонинов. Генеалогия
* *Сердюкова С. Г.* Политическая элита эпохи Антонинов  // Мнемон: Исследования и публикации по истории античного мира / Под ред. Э. Д. Фролова. — Вып. 2. — СПб., 2003.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ежелгі Рим
Келес

**Келес кесірткесі** немесе **Варандар** () —  Бауырымен жорғалаушылар класының Кесірткелер отрядының ішіндегі жыртқыштар тобына жататын Келес кесіртке тұқымдасының аттас тегі. Олар Африканың, Азияның, Австралияның субтропикалық, тропикалық аймақтарында кеңінен таралған жыртқыш.

## Негізгі сипаттамасы
Келес кесіртке кесірткелердің варандар тұқымдасына жататын Орта Азия мен Қазақстанда таралған ең ірі кесіртке. Оның дене тұрқының ұзындығы 150- 170-см, салмағы 2,5- 3кг жетеді. Келес кесірткесінің денесінің бұлшық еттері өте жақсы жетілген, аяқтарындағы 5 саусақтары ұзын, ұшында ішке қарай иілген тырнақтары болады. Мойны жуан. Терісін қаптап тұратын қабыршақтарын сыртынан айналдыра ұсақ қабыршақтар сақина тәрізді қоршап тұрады. Басы көп қырлы қалқаншалармен қапталған. Құрсақ жағындағы төрт қырлы қалқаншалары көлденеңінен орналасқан. Көз қарашығы үлкен, қозғалмалы қабақтары болады. Құлақ тесігі ылғи да ашық жатады. Аузындағы тілінің ұшы жыланның тіліне ұқсас екі айыр. Тістері өткір, түскен тісінің орнына жаңа тіс шығады. Реңі онша ашық емес, көбінесе құмға ұқсас сұр түсті.

## Тіршілік етуі
Келес кесіртке Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі Қызылқұм мен Сырдария өзенінің өң жағалауындағы шөлді аумақтарда кездеседі, бірақ саны аз. Күндіз белсенді тіршілік етеді. Өте жылдам жүгіре алады. Үш жылда жыныстық жетіледі. Жылына бір рет 20- дай жұмыртқа салып көбейтеді. Биылғы салған жұмыртқадан келесі жылы көктемде жас ұрпақтары тіршілік ете бастайды. Келес кесіртке көбінесе ұсақ жорғалаушылармен, кемірушілермен, құс жұмыртқаларымен, балапандармен қоректенеді, кейде жәндіктерді де қорек етеді. Келес кесіртке өте сирек кездесетіндіктен, әрі саны аз болғандықтан Халықаралық табиғат қорғау одағының (МСОП) және Қазақстанның Қызыл кітабына (2008) тіркелген.

Варандар тұқымдасының ең үлкен түрі - Комодо келесі деп аталады. Бұл түрді ғалымдар 1912 жылы Индонезияның Малай топаралына жататын Комодо, Рнджа, Падар, Флорес аралдарынан табылды. Оның денесінің ұзындығы 3- 4м, салмағы 150- 250кг. жетеді. Ол жақсы жетілген құйрығының көмегімен жабайы бұғыларды, шошқаларды соғып өлтіре алады. Саны сирек болғандықтан МСОП-тың Қызыл кітабына тіркелген. Варандар тұқымдасының ең кішкентай түрі- қысқа құйрықты варан деп аталады. Оның денесінің ұзындығы 20см- дей.

## Дереккөздер


Санат:Келестер
Санат:Қазақстан фаунасы
Вена мемлекеттік операсы

380px|нобай|оңға|Вена опера театры

Әлемнің ең үздік театрларының бірі Австрия астанасы Вена қаласында орналасқан өнер ордасы 1869 жылы мамыр айында Моцарттың **«Дон Жуан»** операсымен ашылды. Театр ғимараты ІІ дүниежүзілік соғыс кезінде біраз қиратылды. 1955 жылы ғимарат қалпына келтіріліп, Бетховиннің **«Фиделио»** операсымен ашылды. Әр жыл сайын театрда 60-тан астам жаңа операның тұсауы кесіліп, театр жылдың 285 күні жұмыс істейді. Сондай-ақ, театр жыл сайын «Опера балын» ұйымдастырады.

Санат:Театрлар
Марк Антоний

**Марк Антоний** (; 14.01.(б. з. д.)83, Рим — 01.08.(б. з. д.)30, Александрия) — ежелгі Римның мемлекет қайраткері және  қолбасшысы, халық шешені.

3 ретконсулдыққа сайланған - б.з.д.44 ж.;   б.з.д.34ж.    және    б.з.д.31 ж.
Б.з.д. 43-33 жылдары   -  Триумвир болған.

Б.з.д.  51-50 жылдары -  квестор.

Азамат соғысы кезінде Цезарьді жақтаған.  Цезарь өлтірілгеннен кейін саяси, әскери талас-тартысқа түсіп,  ақыры 43 ж. Цезарьдың мирасқоры Октавиан Август және Лепид үшеуі 2-ші триумвират құрды. 

Кейін бұлар провинцияларды бөліскенде (б.з.д. 42 ж.), Рим мемлекетінің  шығыс аймағын басқарды.  Бірнеше жорықтар жасап, б.з.д. 34 ж. Арменияны Рим мемлекетіне қосты.

## Антоний мен Клеопатра
thumb|left|160px|Антоний мен Клеопатра
Египет патшайымы Клеопатраны жақсы көріп, осы драматикалық махаббатымен аты шығып, көптеген әдебиет шығармаларда және кинода бейнеленген.  Марк Антоний 40 жасында  28 жасар Клеопатрамен жақындасып, осы қарым-қатынастан Клеопатра 2 ұл, бір қыз туды. Антоний Клеопатраға  және оның балаларына сыйлыққа қыруар жер бөліп берді. Бұл триумвират мүшелерінің наразылығын тудырады. 

Сенат Клеопатраға соғыс жариялады. 31 ж. Октавиан әскері Египетке басып кірді. Марк Антоний мен Клеопатраның біріккен әскері Октавианның армиясына қарсы соғысты. Акциумның тұсындағы шайқаста Антонийдің әскері жеңіліп, Клеопатра қашып құтылады. 

Антоний Клеопатра қайтыс болды деген жалған хабар естіп  өзін-өзі пышақ ұрып өлтіреді.

## Сыртқы сілтемелер
* Е. В. Смыков Марк Антоний и политика clementia Caesaris 
* М. В. Белкин Цицерон и Марк Антоний: истоки конфликта 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ежелгі Рим
Санат:Б. з. д. 83 жылы туғандар
Санат:Б. з. д. 30 жылы қайтыс болғандар
Алматы саяси оқу үйі ғимараты

**[[Алматы]] саяси оқу үйі [[ғимарат]]ы** 1982 жылы салынды (арх. Ю. Г. Ратушный, О. Н. Балықбаев, Т. Е. Ералиев т.б.). Ғимарат Абай алаңының архит. ансамблін композициялық жағынан толықтырып, оған көрік беріп тұр. Оның конфигурациялық формасы таға тәрізденіп жасалған. Ғимараттың қасбетіне гранит тастар, түсті мәрмәрлар, ұлутас т.б. да пайдаланылды. Алматы саяси оқу үйінің алдында сәнді ағаштар отырғызылған, фонтанды алаң жасалған. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Сәулет және құрылыс
Алтыншы шілде

**Алтыншы июль** - М. Ф. Шатровтың 2 бөлімді документті драмасы. 

1965 ж. 30 октябрьде Орыс драма театрының сахнасында осы драма бойынша қойылған спектакль премьерасы болды. Спектакльде 1918 жылғы шілде жас Кеңес өкіметінің солшыл эсерлер бүлігіне қарсы ымырасыз күрес жүргізіп жатқан сәттегі аса қатерлі драм. жағдай өз көрінісін тапты. Толыққанды, сом тұлғалар жасаған басты рөлдерде ойнаушылар арқылы большевиктер партиясының өз ісіне деген сенімділігі мен табанды күрес жүргізу нәтижесінде жеңіске жету заңдылығының идеясы ашылып көрсетіледі. Спектакльге қатысушылардың бір тобына ҚазССР Мемлекеттік сыйлығы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Орыс пьесалары
Ариан (ансамбль)

**Ариан** - корей профессионалды эстрадалық ансамблі. 1967 ж. Корей музыкалы комедия театрының жанынан құрылды. Ансамбль аты корейдің халық арасына кең тараған "Ариан" әнімен аталады. Ансамбльдің көркемдік жағын басқарушы - ҚазССР-інің еңбек сіңірген әртісі В. А. Ким; бас дирижері - ҚазССР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері - Э. Л. Богушевский; бас балетмейстері ҚазССР-інің еңбек сіңірген әртісі Р. И. Ли. Ансамбль программасында негізінен корей халқының ән-билері және совет композиторлары мен дүние жүзі халықтарының шығармалары бар. "Ариан" концерттік сапармен еліміздің көптеген жерлерінде болып, өнер көрсетті. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Өнер
Арай (ансамбль)

**Арай** - республикалық профессионалды эстрадалық ансамбль. 1979 ж. ҚазКСР-інің халық артисті Роза Рымбаеваның қатысуымен "Қазақконцерт" жанынан құрылды. Ансамбль құрамында 12 адам қызмет етеді. Репертуары негізінен джаз музыкасы мәнерінде өңделген қазақтың халық әндерінен, совет композиторларының муз. шығармаларынан құрылған. "Арай" гастрольдік сапармен Қазақстанның обл. орталықтарында және Москва, Ленинград, Киев, Кишинов, Куйшыбаев т.б. қалаларда болды, сондай-ақ ВХР-де (1980), БХР-де, ГДР-де өткен КСРО-ның мәдениет күндеріне, ҚазКСР әдебиеті мен өнерінің РКФСР-дегі және эст. КСР-індегі күндеріне қатысты. Ансамблдің көркемдік жетекшісі - Т. Оқапов. 1987 жылдан "Алматы" ансамблі боп қайта құрылды.

## Дереккөздер
↑Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Қазақстан мәдениеті
Бүркеніш ат

**Бүркеніш [[ат]]** - кейбір саяси қайраткерлердің, жазушының, суретшінің түрлі себептермен шын аты-жөнінің орнына қойып алған бөтен аты. В. И. Ленин патша цензурасының қатал жағдайында еңбектерін "Вл. Ильин", "К. Тулин" деген атпен жариялаған. Н. В. Гогольдің ерте кездегі "Ганс Кюхельгартен" поэмасы "Н. Алов" деген  бүркеніш атпен шыққан.

Кез келген автор бүркеніш атпен шығарма жазуға хақылы. КСРО-да бүркеніш ат авторлық право бойынша қорғалады және автордың келісімінсіз оның бүркеніш атын жария етуге ешкімнің хақысы жоқ.

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Ұсақ жылан

**Соқыржылан** (Typhlopsvermicularis)  - өзі аттас туысқа жататын ұсақ жылан. Қазақстанда Маңғыстаудың тасты шатқалдарында ғана кездеседі. Денесінің ұзындығы отыз, отыз бес сантиметр, құрт тәрізді, басы мен құйрығы денесінен бөлінбеген. Құйрығы қысқа, жуан, ұшында өткір қылтаны болады. Көзі терісінің астында орналасқан. Төменге жағында жұп тістері  болады. Жамбас сүйегінің қалдығы сақталған.  Негізінен жер астында тіршілік етеді. Жер бетіне жаңбырдан кейін шығады. Күн көзіне шықпайды, себебі денесі күн сәулесі тисе, он, он бес минуттан кейін өліп кетеді. Екі, алты ұзынша жұмыртқа салады. Негізгі қорегі ұсақ омыртқасыздар(құмырсқалар, термиттер) . Заласыз жылан, адамды шақпайды.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.

Санат:Жылан
Тамим ибн Бахр

**Тамим ибн Бахр** – орта ғасырлардағы араб саяхатшысы, таризшы 9ғасырдың бірінші жартысында алғашқылардың бірі ретінде қимақтар елінде болған. Тамим ибн Бахр саяхатының мақсаты белгісіз , тек оның Ертіс жағалауындағы қимақ қағандығының иеліктерін, тоғыз- оғыз қағанының астнасын басып өтіп, Шығыс Түркістанға дейін жасаған сапарында қандай да бір дипломат, тапсырманың болғаны анық. Ол осы сапары жөнінде жазған «Жазбалар» еңбегінде қимақтардың елді мекендері, шаруашылығы, Тараздан қимақ  қағанының ордасына дейінгі көрген- білгендері туралы  баяндайды. Оның шығармасын шығыстаннушы В.Ф. Минорский зерттеген.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.

Санат:Тұлғалар
Желдірме (ән жанры)

**Желдірме** - қазақтың халық музыкасы творчествосында речитативті түрде қалыптасқан ән жанрының бір түрі. Желдірменің мелодиялық өрісі негізінен бір немесе бірнеше рет қайталанып отыратын әуеннен тұрады. Әуені жылдам, жүрдек, қарқынды күйде басталып, соңы қоңыржай сазда аяқталады. Желдірме 7-8, көбінесе 11 буынды өлең өлшемінің негізінде құрылып, биік нотадан басталатын кіріспемен, кейде кіріспесіз де айтыла береді. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Жанрлар
Жебеуші Христос шіркеуі

**Жебеуші [[Христос]] [[шіркеу]]і** - 19 ғ-дың аяғында салынған діни архит. ескерткіш. Жайық қазақтарының орыс мемлекеті қол астына өтуінің 300 жылдығына арналып, 15-18 ғ-дағы жаңа москвалық архит. стилінде Орал қаласында соғылған. Шіркеу құрлысы 1891 жылы басталып, 1907 жылы аяқталды. Барабандары шатырмен жабылып, күмбезделіп бітеді. Оның үстіне крест орнатылған. Құрылыс қабырғалары, барабандары ашық-қоңыр түсті қыш плиткалармен қапталған. 1983 жылы жөндеуден өтіп, онда республикадағы алғашқы Атеизм музейі және планетарий құрылды. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Сәулет және құрылыс
Теңіздегі жылу алмасу

**Теңіздегі жылу алмасу, мұхиттағы жылу алмасу** – теңіздің  бетімен атмосфера аралығындағы , теңіз бен төм, қабаттары және мұхиттар мен теңіздердің жекелеген аймақтары аралығындағы жылу тасымалдау процесі. Сыртқы жылу алмасу радиацалы, турбуленті және конденсация процестерінен тұрады.  Ішкі жылу алмасу көлденең және тік бағыттағы ағыстардың турбуленті  және конвекциясының араласуынан болады.  Теңіздегі жылу алмасуда жылы ағын күзгі- қысқы  кезеңде су бетінің сууынан төменнен жоғарыға, көктемгі- жазғы кезеңде керісінше жоғарыдан төменге қарай бағытталады.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.

Санат:Жылу алмасу
Термоинодық эмиссия

**Термоиондық эмиссия** – қыздырылған  денелердің зарядталған бөлшектер шығару құбылысы. Термоиондық эмиссия құбылысы химиялық құрамы күрделі  денелер эмиссиясы және металдар эмиссиясы болып ажыратылады. Металдардағы ьтермоиондық эмиссия құбылысы металдардың өзінің иондарды шығаруы немесе оның құрамындағы қоспа заттардың, сондай- ақ оның бетіне сырттан келіп түскен заттардың иондарды шығаруы нәтижесінде жүреді.  Оңғы термоиондық эмиссия құбылысында қыздырылған металл бетіне түскен атомдар мен молекулалардың  белгілі бір бөлігі бейтарап бөлшек түрінде, ал қалғандары оң не теріс иондар түрінде металл бетінен ұшып шығады.
Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.

Санат:Химиялық реакция
Тәджуйд

**Тәджуид**- құранды мақамына келтіріп әндетіп оқу, оның ережесі мен соған сәйкес құрани пәндер  тәджуид ислам тарала бастаған алғашқы кезеңдерден бастап дамыған, ұрпақтан – ұрпаққа сабақтастықпен жалғасқан дәстүрі бар, шебер оқушылар меңгерген орындаушылық өнер болып табылады. Оның қарапайым оқуын бастауыш мектептер мен медресселерде үйретеді. Ислам ғұламалары тәджуижке арнап классикалық араб тілінің фонетикасын егжей- тегжейлі  түсіндірген көптеген трактаттар жазған. Бұларда дауыс үндестігі, дыбыстапрдың өзара ықпалдастығы  мен үйлесімі, сөз тіркесіне және оның мағыналық екпініне, дауысты сәл үзу  мен созған кезде демді дұрыс алу, т.б білімдер мен тәсілдерге көп көңіл бөлінген. Осылардың көмегімен оқудың айшықтылығына , әуезділігіне қол жеткізген.

Дереккөздер
Қазақстан. Ұлттық энциклопедия сегізінші том.

Санат:Оқу мәнері
Киров ескерткіші

965 × 1431px|нобай|оңға|Киров ескерткіші
**[[Сергей Миронович Киров]] ескерткіші**, Коммунистік партия мен совет мемл. қайраткері С. М. Кировтің құрметіне Өскемен қаласындағы Киров атындағы паркте 1938 жылы орнатылған. Авторлары: мүсінші Н. В. Томский, арх. Н. А. Тоцкий. Биіктігі - 7 м. Мінбеден сөз сойлеп тұрған жалынды шешен - табанды большевик бейнесінде мүсінделген. Гранитті тұғырдың орта тұсынан периметрі бойынша "Өнеркәсіп", "Ауылшаруашылығы" қола барельефтері түсірілген. Мұндай ескерткіш Ленинградтағы Киров алаңында да орнатылған. Киров ескерткіші - респ. мәні бар өнер туындысы, ол мемл. қорғауға алынған. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Ескерткіштер
Тынық мұхит аралдары

## Елді аралдар
Мұхитта елді аралдарда кездеседі: 
* Жаңа Гвинея ( 829, 3 мың км²) және 
* Калимантан (735, 7 мың км²);

## Ірі аралдар
Үлкен аралдары: 
* Үлкен Зонд аралы (1485 мың км²) 
* Калимантан,
* Суматра,
* Сулавеси,
* Ява,
* Банка.

Өзгеде ірі аралдары және архипелагтары:
* Жаңа Гвинея аралдары (Жаңа Гвинея, Йос-Сударсо),
* Жапон аралдары (Хонсю, Хоккайдо, Кюсю, Сикоку),
* Филиппин аралдары (Лусон, Минданао, Самар, Негрос, Палаван, Панай, Миндоро),
* Жаңа Зелендия (Оңтүстік және Солтүстік араладары),
* Кіші Зонд аралдары (Тимор, Сумбава, Флорес, Сумба),
* Сахалин,
* Молукка аралдары (Серам, Хальмахера),
* Бисмарк архипилагы ( Жаңа Британия, Жаңа Ирландия),
* Сүлеймен аралдары (Бугенвиль),
* Алует аралдары,
* Тайвань,
* Хайнань,
* Ванкувер,
* Фиджи аралдары (Вити-Леву),
* Гавай аралдары (Гаваий),
* Жаңа Календония,
* Кадьяк архипелагы,
* Курил аралдары,

Аралдар:
* Жаңа гебридтер,
* Шарлотта патшайым аралы,
* Галапагос аралы,
* Веллингтон,
* Әулие Лаврентия,
* Рюкю аралдары,
* Риеско,
* Нунивак,
* Сант-Инес,
* Д’Антркасто аралы,
* Самоа аралдары,
* Ревилья-Хихедо,
* Палмер архипелагы,
* Шантар аралдары,
* Магдалена,
* Луизиада архипелагы,
* Лига архипелагы,
* Луайоте аралдары,
* Карагин,
* Кларенс,
* Нельсон,
* Принсесс-ройал,
* Хановер,
* Командор аралдары.

Санат:Тынық мұхит аралдары
Санат:Аралдар тізімі