open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатолий Петрович Александров

**Александров Анатолий Петрович** (31 қаңтар 1903 Тараща, Киев губерниясы - 3 ақпан, 1994, Мәскеу) - көрнекті кеңестік физик, физика-математика ғылымдарының докторы, педагог, профессор.

## Марапаттамалары
*Социалистік еңбек ері (1954, 1960, 1973);
*9 Ленин ордені (06.03.1945; 29.10.1949; 19.09.1953; 04.01.1954; 11.09.1956; 12.02.1963; 17.09.1975; 10.02.1978; 11.02.1983);
*Қазан төңкерісі ордені (26.04.1971)
*Қызыл Ту ордені (10.06.1945)

## Сыртқы сілтемелер
*Анатолий Петрович Александров

Санат:31 қаңтарда туғандар
Санат:3 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Андрей Юрьевич Александров

**Андрей Юрьевич Александров** (21 мамыр, 1966 Майкоп, Краснодар өлкесі) — Ресейлік экономика саласының ғалымы, тарихшы, заңгер. мемлекеттік қайраткер. Чуваш Республикасының мемлекеттік кеңесінің аппарат басшысы (2000), И.Н.Ульянов атындағы Чуваш мемлекеттік университетінің ректоры және Чуваш Республикасының жоғарғы оқу орындарының ректорлар алқасының төрағасы (2014 жылдан бастап).

## Марапаттамалары
* «Ресей кәсіподақтарына 100 жыл» медальі

## Сыртқы сілтемелер
* Александров Андрей Юрьевич
* Александров Андрей Юрьевич // gov.cap.ru
* Андрей Александров в социальной сети ВКонтакте (с 2016)
* Ректор ЧГУ Андрей Юрьевич Александров // www.chuvsu.ru
* Александров Андрей Юрьевич // www.pandia.ru
* *Головина Н. С.* Александров Андрей Юрьевич // enc.cap.ru
* *Долгов В. Н.* Избран новый ректор ЧГУ // mosentesh2.ucoz.ru
* *Миролюбов С.* Ректором ЧувГУ стал историк Александров // времячувашии.рф
* Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров  // cheb.ruc.su
* Видео: Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров // serv.nktv.info
* *Рита Кириллова.* К нам на завтрак едет ректор // Советская Чувашия. 2015, 9 сентября.
Санат:21 мамырда туғандар
Санат:Ресей экономистері
Табиғи металдар

**Табиғи металдар** — лабораториялық түрде алынбайтын, табиғатта таза немесе қоспа ретінде табылатын металдар. Бұл топқа алюминий, сурьма, мышьяк, висмут, кадмий, хром, кобальт, индий, темір, марганец, молибден, никель, рений, селен, тантал, теллур, қалайы, титан қамтиды, вольфрам және мырыш, сондай-ақ екі металдар топтар: алтын тобы, және платина тобындағы металдар жатады. Алтын тобы: алтын, мыс, қорғасын, алюминий, сынап, күмістен тұрады. Платина тобы платина, иридий, осмий, палладий, родий, және рутенийден тұрады. 

Жер қыртысында металдардың таралуы əртүрлі. Металдар табиғатта, көбінесе қосылыстар түрінде кездеседі. Белсенділігі тым төмен металдар (Cu, Ag, Au, Pt) ғана сом күйінде кездеседі. Кернеу қатарындағы литийден магнийге дейін орналасқан ең белсенді металдар табиғатта тұздар: хлоридтер, сульфаттар, карбонаттар, фосфаттар, əсіресе силикаттар түрінде кең таралған. Орташа белсенділігі бар металдар (магнийден сынапқа дейін) жер қыртысында, көбіне оксидтер мен сульфидтер түрінде кездеседі, бірақ олардың тұз тектес минералдары да бар. Өнеркəсіптік əдіспен металдар алынатын минералдарды *[[кендер]]* деп атайды.  Егер кеннің құрамында бірнеше металдың қосылыстары кездессе, оларды *полиметалл кендерге* жатқызады. Қазақстанның жер қойнауында қорғасынды, мырышты, мысты, т.б полиметалл кендер өте көп.


Platinum-nugget.jpg|Платина
Naturkundemuseum_Berlin_-_Gediegen_Gold_in_Quarz,_Eagles_Nest_Mine,_Placer_County,_Kalifornien,_USA.jpg|Алтын
Silber_mineral_erz.jpg|Күміс
NatCopper.jpg|Мыс
Widmanstatten_hand.jpg|Никель


## Дереккөздер

Санат:Металдар
Виктор Михайлович Александров

**Александров Виктор Михайлович** (1 қаңтар, 1936, Ростов-на-Дону - 6 желтоқсан, 2012, Мәскеу) - кеңестік және ресейлік ғалым-механик. Физика-математика ғылымдарының докторы, профессор.

## Кітаптары


* Александров В. М., Мхитарян С. М.&nbsp; Контактные задачи для тел с тонкими покрытиями и прослойками (1983)
* Александров В. М., Коваленко Е. В.&nbsp; Задачи механики сплошных сред со смешанными граничными условиями (1986)
* Александров В. М., Сметанин Б. И., Соболь Б. В.&nbsp; Тонкие концентраторы напряжений в упругих телах (1993)
* Александров В. М., Пожарский Д. А.&nbsp; Неклассические пространственные задачи механики контактных взаимодействий упругих тел (1998)
* Механика контактных взаимодействий (2001)
* Александров В. М., Чебаков М. И.&nbsp; Аналитические методы в контактных задачах теории упругости (2004)
* Александров В. М., Чебаков М. И.&nbsp; Введение в механику контактных взаимодействий (2007)

## Сыртқы сілтемелер
* Александров Виктор Михайлович 

Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:6 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Владимир Васильевич Александров

**Александров Владимир Васильевич** (21 тамыз, 1941 жыл, Коломна қаласы, Мәскеу облысы) — кеңестік және ресейлік ғалым-механик, профессор. Математика және механика саласындағы жұмыстары үшін КСРО мемлекеттік сыйлығымен марапатталған (1989). Ресейлік мемлекеттік премиясының лауреаты (2001).

## Библиография
*Алгебра бойынша дәрістер
*Алгебра және қарапайым функцияларды талдау

## Марапаттамалары
*КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты
*Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты

## Сыртқы сілтемелер
*Профильі

Санат:21 тамызда туғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Иван Гаврилович Александров

**Александров Иван Гаврилович** (20 тамыз, 1875 - 2 мамыр 1936) - Кеңес экономисті және экономикалық географ. участник разработки плана ГОЭЛРО жобасының негіздеушілерінің бірі және Ресейдің экономикалық аймақтарға бөліну кестесінің авторының бірі.

## Сыртқы сілтемелер
*Иван Гаврилович Александров
* *Файнбойм И. Б.* Иван Гаврилович Александров 

Санат:20 тамызда туғандар
Санат:2 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО экономистері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КСРО географтары
Санат:Ресей географтары
Сергей Петрович Боткин

**Боткин Сергей Петрович** (1832-1889) — медицинада физиологиялық бағыттың негізін қалаушы. Клиникалық зерттеу барысында функционалды әдістерді кеңінен қолданған, алғаш рет практикалық тәсілмен жиналған материалды ғылыми талдаудан өткізу қажеттігін атап көрсеткен ғалым-терапевт.

С.П.Боткин қолқа қақпақшасының жетіспеушілігі кезінде диастолалық шуылдың жақсы естілетін нүктесін тапқан. Вирусты гепатиттың инфекцияның әсерінен пайда болатынын алғаш ашып, медицинада елеулі жаңалық енгізіп, кейін бұл ауру ғалымның атымен аталды (Боткин ауруы).

Ол Петербургтің медико-хирургиялық академиясында профессор атағымен көп жыл жұмыс істеген.

## Дереккөздер

Санат:Ақ қыран орденінің (Ресей империясы) иегерлері
Санат:I дәрежелі Әулие Анна орденінің иегерлері
Санат:2 дәрежелі Әулие Владимир орденінің иегерлері
Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі

Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған облыс әкімдерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген.

## Абай облысы

## Ақмола облысы

## Ақтөбе облысы

## Алматы облысы

## Атырау облысы

## Батыс Қазақстан облысы

## Жамбыл облысы

## Жетісу облысы

## Қарағанды облысы‎

## Қостанай облысы

## Қызылорда облысы

## Маңғыстау облысы

## Павлодар облысы

## Солтүстік Қазақстан облысы

## Түркістан облысы

## Ұлытау облысы

## Шығыс Қазақстан облысы‎

## Таратылған облыстардың әкімдері
### Жезқазған облысы

### Көкшетау облысы

### Семей облысы

### Талдықорған облысы

### Торғай облысы

## Республикалық маңызы бар қалалар
### Астана

### Алматы

### Шымкент

### Байқоңыр

## Тағы қараңыз
* Қазақстан әкімшілік бірліктері
* Әкім
* Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі
* Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі

## Дереккөздер

*
Талап ету депозиті

**Талап ету депозиті** немесе **Талап етiлмелi депозиттер** (кейде **Чектiк депозиттер** деп те аталады) түрiнде қаржы тарту кезiнде банк пен салымшы арасында келiсiмшарт жасалады. Чектiк депозит — бұл міндетті түрде өтелуге тиiстi, салымшыға чек жазуға құқық беретiн шот. Чектiк депозиттердің ыңғайлылығы: олардың қауiпсiздiгi және чек жазу арқылы төлем жүргізу қарапайымдылығы. Сонымен катар, олар бiрiншi талап бойынша накты ақша алуға мүмкiндiк бередi. Чектiк депозиттерді жүзеге асыру үшін есеп операциялары мен өткізбелерінің айтарлықтай көлемi керек, көптеген банктер осы шарттарды қолданғаны үшін төлем белгiлейдi. Бұл кезде төлем мөлшерi бiр ай көлемiнде жазылатын чектер саны мен депозиттер мөлшерінің өзгеруiмен өзгертiледi. Егер салымшы бiр ай көлемінде шотта банктің өзінің коммерциялық мақсаттары үшін қолданылатын жеткiлiктi баланстық қалдықты сақтаса, банктер кейбiр кездерде бұл төлемдердi алудан бас тартады.

## Ерекшеліктері
*ақшаны салуға немесе алуға шектеудiң болмауы;
*ақша шоттан қолма-қол түрде, сондай-ақ чектер көмегiмен алынуы мүмкiн;
*шот иесi банкке тұрақты айлық мөлшерде немесе әрбiр жазылған чек үшін коммисия төлеуі;
*ұлттық банкке ең аз резервтің мерзiмдiк депозиттермен салыстырғанда үлкен үлесінің сақталуы.

## Түрлері
Талап ету депозитінің түрлері: контокоррент, овердрафт, нау-шоттар.
*Контокоррент — бірыңғай шот болып табылады. Контокоррентте банк қарыздары, сондай-ақ шоттан клиент тапсырысы бойынша барлық төлемдер және де шотқа салым, аударым және т.б. түрде түсетін барлық қаржы көрсетіледі. Контокорренттi шот ерекше сенiмдiлiк белгiсi ретiнде тек сенiмдi клиенттерге және бiрiншi сыныпты қарызшыларға ашылады. 
*Талап ету депозитiне овердрафт шотын жатқызуға болады, овердрафт — банк пен клиент арасындағы келісiмге сәйкес, банк анықтаған мөлшерде шотта бар қаржы көлемiнен артық соманы алуға мүмкіндік беретін шот, бұл да несие алмасуды бiлдiредi
*Талап ету депозитінің үшінші түрі — нау-шоттар — пайыздық мөлшерінің жоғары шегі жоқ шоттар, яғни ол қалқымалы болуы мүмкін. *Супернау-шоттар — бұл қолма -қол ақшаны қолдану шоттары оларды ашу кызметтер кешенiн ұсынады.

## Дереккөздер


Санат:Банк есеп-шоттары мен салымдары
Жинақ салым

**Жинақ салымы** — жинақ депозит келiсiм негiзiнде ашылады. Қазiргi кезде жинақ депозиттерiнің басты типi жинақ кiтапшаларындағы шоттар, жинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шоттар, сондай-ақ ақша нарығының депозиттік шоттары болып табылады.Жинақ кітапшаларындағы шоттар — бұл жедел алуға болатын, пайыз әкелетiн чектiк емес депозиттер.Ақша нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982 жылы енгiзілген жинақ салымдарының бiр түрін ұсынады. Қазiргi кезде оларда жинақ кiтапшасындағы шоттармен салыстырғанда, ол бойынша пайыз мөлшерi нарықтың пайыздық мөлшерлерiнiң өзгеруiмен реттелетiндiгiн және бұл шоттарды қолдану кезiнде операцияларды тiркеу үшін жинақ кiтапшасының тосылмайтындығын есептемегенде,көптеген ұқсас сипаттары бар.

## Ерекшеліктері
*бұл шоттардың анықталған мерзiмдерi жоқ;
*салымда ақша нарығының депозиттік шотынан қаржыларды бiрдей ала алады;
*бастапқыда бұл шоттар бойынша ең аз баланстық қалдық талап етiлген, қазiр банктер оны сақтауды талап етпеуге құқылы;
*осы шоттар бойынша салымшы чектердің тек санаулы шектелген санын жазуға құқылы;
*бұл шоттар қызмет жасау мақсатында емес, жинақ мақсатында қолданылады;
*банк шығындарын өтеу мақсатында шот иесiнен белгiленген төлем алынады;
Егер салымшылар — корпорация болса, банктер осы шоттар бойынша белгiленген резервтi сақтауға мiндеттi.

## Дереккөздер


Санат:Банк есеп-шоттары мен салымдары
Депозиттік сертификат

**Депозиттік сертертификаттар** — эмитент банктің ақша қаржыларының салымы туралы, салымшы немесе оның құқық кабылдаушының мерзiмi аякталғанда салым бойынша салым сомасын және ол бойынша пайыз алу құқын куәландыратын жазбаша куәлiк. Депозиттік сертификат — кiрiстi бағалы қағаздың бiр түрі, сондықтан ол сатылған тауар немесе көрсетiлген қызмет үшін есеп айырысу немесе төлем құжаты болып саналмайды. Сондай-ақ оларды бiр заңды тұлғадан екiншiсiне жолдауда шектеулер болады. Талап ету құқын ұсыну — цессия, ол Депозиттік сертификаттың сырткы бетінде екi жақтық келісіммен ресiмделедi: өз құқын ұсынушы тұлға — цедент пен құқық алушы цессионарий болып табылады. Сертификатты қайтару мерзiмi жеткенде, банк сертификатты және қаржы түсетiн шот көрсетiлген салымшы өтінішіне қарсы төлем жасайды. Банк талап ету құқын ұсыну туралы келiсiмнің үздіксіз орындалуын, сондай-ақ өкiлеттi тұлғалар аты-жөнiн, мөрінің және қолдарының сәйкестiгiн міндетті түрде тексередi.

## Түрлері
* жолданбайтын — салымшыда сақталады және төлем мерзiмi жеткенде банкке    ұсынылады;
* жолданатын — екiншi нарықта сатылуы немесе басқа тұлғаға өтуi мүмкін.Негізінен сертификаттар келесі белгiлерi бойынша түрлерге бөлінедi:
;Шығарылуы бойынша:
* бiр рет;
* сериямен шығарылатын.

;Ресiмдеу тәсілі   бойынша:
* арнайы;
* ұсынушыға.

;Төлеу шарттары бойынша:
*анықталған есеп айыру кезеңі аяқталғанға дейiн пайыздың мөлшерi үнемі 

;Төленіп тұратын сертификаттар;
* сертификатты өтеу кунi пайызы төленетiн сертификаттар.

### Жолданатын сертификаттар
Жолданатын депозиттік  серсертификаттар капиталды кез келген мерзiмге тиiмді инвестициялауға  көмектеседi ал қажет болған жағдайда сертификаттардыды тез қолма-қол ақшаға ауыстыруға болады.

## Сертификат ережелері
Сертификаттарда мiндеттi түрде келесi деректемелер болуы тиiс:
*аты;
*сертификатты ұсыну себебi;
*ұсыну күні;
*салым сомасы;
*депозитке енгiзiлген соманы қайтаруға банктің сөзсiз мiндеттемесi;
*сертификат сомасын талап ету күнi;
*пайыз мөлшерi және есептелетiн пайыз сомасы;
*эминк мөрiмен бекiтiлген осындай мiндеттемелерге қол қоюға өкiлеттi екi тұлғаның қолы.
Және де банкте шығарылатын сертификаттарды баспалық тәсілмен шығарылуы және осы сияқты бағалы қағаздарға қойылатын талаптарға жауап беруі тиіс.

## Банк міндеттемелері
Өз сертификаттардын тиiмдi орналастыру үшін банктер келесi мiндеттемелерді орындауға тиіс:
*инвесторлар үшін тартымды пайыздық мөлшерлеме   деңгейі;
*салымшыға ыңғайлы сертификаттың ең аз шегін;
*пайыздық мөлшер қайта қараудың икемді механизмі;
*шығарымды стандартты шарттарын ;
*номинал құны және қосылған пайыздарды төлеудің сенімді кепілдігі;
*кең жарнаманы.

## Дереккөздер

Санат:Құнды қағаздар
Санат:Банк ісі
Сезім мүшелері

thumb|right|200px|5 сезім мүше
**Сезім мүшелері** — сыртқы қоршаған ортадан және ағзаның өзінің ішкі органдарынан келген ақпаратты алғашқы талдау жасайтын перефериялық арнайы анатоми-физиологиялық жүйе, Сенсорлық жүйенің перефериялық бөлімі.
Қоршаған  ортадағы барлық мәліметтерді біз сезім мүшелерінің көмегімен аламыз.

Адамда 5 сезім мүшелері бар, оларға:
# көру мүшесі - көз,
# есту  мүшесі - құлақ,
# дәм сезу мүшесі - тіл,
# иіс сезу мүшесі - мұрын,
# сипап сезу мүшесі - тері жатады.

Сезім мүшелерінде сезгіш нейрондардың ұшы (рецепторлар) әр түрлі тітіркенулерді қабылдайды. Дыбыс, температура, химиялық ісер т.б. тітіркендіргіштерге жатады. Әрі қарай сезгіш нейрондардың  өсінділері арқылы қозу үлкен  ми сыңарлары қыртысының белгілі бір аймағына беріледі.

Рецепторлар орналасуы бойынша 2 топқа бөлінген:
# *сыртқы* - терінің сыртқы қабатында орналасып, сырттан келген тітіркенулерді қабылдайды. Мысалы, ыстық затқа қолы тиген адам қолын бірден тартып алады.
# *ішкі* -ағзаның ішінде орналасып, тітіркенулерді ішкі мүшешелерден қабылдайды.

Сезімнің физиологиялық негізі - тітіркендіргіштерді талғай біліп, ми қыртысы нейрондардарының қозуына байланысты жүзеге асады.

Санат:Сезім мүшелері
Санат:Адам физиологиясы
Игорь Васильевич Александров

**Игорь Васильевич Александров** (26 қараша, 1954, Уфа, КСРО) - кеңестік және ресейлік физик, физика-математика ғылымдарының докторы, Уфа мемлекеттік авиациялық техникалық университетінің  () физика кафедрасының меңгерушісі.

## Кітаптары
*Валиев Р. З., Александров И. В. Үлкен наноқұрылымды материалдар;
*Валиев Р. З., Александров И. В.  Үлкен наноқұрылымды металл материалдар;

## Құрметті атақтары
*Ресей Федерациясының жоғары кәсіби білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
*Башқұртстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2002)

## Сыртқы сілтемелер
*Александров, Игорь Васильевич

Санат:26 қарашада туғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Ботақара (кент)

**Ботақара** (2001 жылға дейін - *Ульянов*) — Қарағанды облысындағы кент, Бұқар жырау ауданы орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталағы – Қарағанды қаласынан шығысқа қарай 55 км жерде, Нұра өзенінің бойында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан кенттері
Степан Александрович

**Александрович Степан Хусейнович** (; 15 желтоқсан 1921 - 1 мамыр 1986) — Беларусь кеңестік жазушы, әдебиеттанушы, этнограф. Филологиялық ғылымдар докторы (1972), профессор (1974). Заслуженный деятель культуры Белорусской КСР-ның еңбегі міңген мәдениет қайраткері (1984). КСРО жазышулар кеңесінің мүшесі (1955).

## Негізгі еңбектері
*Александровіч, С. Х. Незабыўнымі сцежкамі. — 2-е выд. дап. і дапрац. / С. Х. Александровіч. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1962. — 221 бет.
*Александровіч, С. Х. Па слядах паэтычнай легенды / С. Х. Александровіч. — Мінск : Народная асвета, 1965. — 175 бет.
*Александровіч, С. Х. Тут зямля такая. — 2-е выд. дап. і дапрац. / С. Х. Александровіч. — Мінск : Народная асвета, 1985. — 256 бет.
*Александровіч, С. Х. Вальнадумца з-пад Нясвіжа Аляксандр Незабытоўскі : З гісторыі беларуска-польскіх літаратурных і грамадска-палітычных сувязей у 40-гады XIX стагоддзя / С. Х. Александровіч. — Мінск : Выд-ва БДУ імя У. І. Леніна, 1975. — 119 бет.
*Александровіч, С. Х. Старонкі братняй дружбы : Артыкулы пра літаратурныя сувязі / С. Х. Александровіч. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1960. — 220 бет.
*Александровіч, С. Х. Гісторыя і сучаснасць : Літаратурна-крытычныя артыкулы / С. Х. Александровіч. — Мінск : Беларусь, 1968. — 255 бет.
*Александровіч, С. Х. Кнігі і людзі : Даследаванні, архіўныя знаходкі, успаміны, эсэ / С. Х. Александровіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 207 бет.
*Александровіч, С. Х. Пуцявіны роднага слова : Праблемы развіцця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX ст. / С. Х. Александровіч. — Мінск : БДУ, 1971. — 247 бет.
*Александровіч, С. Х. Слова — багацце : Літаратурна-крытычныя артыкулы / С. Х. Александровіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1981. — 414 бет.

## Сыртқы сілтемелер
*Степан Александрович 

Санат:15 желтоқсанда туғандар
Санат:1 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:КСРО жазушылары
Санат:КСРО әдебиеттанушылары
Кирилл Сергеевич Александров

**Александров Кирилл Сергеевич** (9 қаңтар, 1931, Ленинград - 10 шілде, 2010, Алушта) - кеңестік және ресейлік физик, физика-математика ғылымдарының докторы, КСРО ҒА-ның мүшесі (1984), Кристаллография саласының маманы.

## Еңбектері
*Б. П. Беликов, К. С. Александров, Т. В. Рыжова. Тау-кен минералдарына мен тау жыныстарының серпімді қасиеттері 1970.
*К. С. Александров, Б. В. Безносиков. Кристалдардағы құрылымдық фазалық ауысу 1993.

## Марапттамалары
*Халықтар достығы орденімен (1974).
*Қызыл ту ордені (1981, 1986).
*КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1989).

## Сыртқы сілтемелер
*Профильі

Санат:9 қаңтарда туғандар
Санат:10 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Ақшоқы (Қарқаралы ауданы)

**Ақшоқы** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы, Нұркен Әбдіров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 33 км-дей жерде.  

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Енші

**Енші**  — қазақ дәстүрінде үйленген баласын отауға шығарғанда ата-анасының бөліп беретін мал-мүлкі, балаға тиісті үлесі. Еншіні үлкен ата, әке, олар жоқ болса, ұлдың үлкені бөледі. Қара шаңырақ пен ата-ана кенже баланың қолында қалады. Дәстүр бойынша ұлдың үлкені әке дәулетінің үштен біріне, кенже екіден біріне, ортаншылар төрттен бір үлесіне ие болады.

## Тағы қараңыз
* Енші беру

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Нарықты сегменттеу

**Нарықты сегменттеу** — шектеулі ресурстар әлеміндегі өндіріс-бөліс-айырбас-тұтыныс процессінде адамдар арасында қалыптасатын объективті зерттеу және сегменттеу қатынастардың жүйесі болып табылады. Сегменттеу кейде зерттеу деп те аталады. Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сондықтан, қалыптасқан құрылымды мүлдем жаңартып, зерттеу және сегменттеу-әлеуметтік және рухани дамуға жол ашатын демократиялық қоғам құруға сай зерттеу және сегменттеуны нарықты қатынастарға көшіру міндеті тұр.Нарықты зерттеу және сегменттеуда әр адам нарық заңдары мен мемлекеттің заңдылық актілеріне негізделе отырып өз еркімен шешімдер қабылдауы керек болады. Нарықты зерттеу және сегменттеуда адамдардың жемісті қызметінің қажетті шарты болып, сол адамдардың нарықтың қызмет ету механизмін және ұйымдастыруы болып танылады.

## Қызметі
* Зерттеу және сегменттеу ғылым ретінде қоғам және ұлттың алдында тұрған маңызды проблемаларға жауап беруі қажет.
* Адамның өмір сүруі, дамуы үшін қажетті материалдық игіліктер жасау. Адам қоғамының өмір сүруі - негізі өндіріс. 
* Адамзатқа нақты шешім қабылдауға көмек беру.
* Адамзаттың ғылым бойынша дамуына жағдай жасау.

## Негізгі аксиомалары
Зерттеу және сегменттеу екі негізгі аксиомаға негізделеді: шексіз мұқтаждықтар мен шектеулі ресурстар. Мұқтаждықтар-бұл адамдардың белгілі бір пайдалылығы бар игіліктерді иелену мен пайдалануға деген ынталылығы. Мұқтаждықтарды қанағаттандыратын құралдар - игіліктер болып табылады. Бір игіліктер шексіз мөлшерде болады, ал екіншісі-шектеулі. Соңғылары зерттеу және сегменттеу игіліктер деп аталады. Өндірістің түпкі мақсаты-тұтыну болып табылады. Шектеулі ресурстар жағдайында таңдау мәселесі туындайды. Оларды пайдаланудың ең тиімді тәсілін табу керек, ол үшін мына 3 сұраққа жауап беру қажет:
1. Не өндіру керек, яғни қандай өнімдер мен қызмет түрлері және олардың қанша мөлшерде өндірілуі мүмкін?
2. Қалай өндіру керек? Пайдалы өнімдер қалай өндіріледі немесе олар қандай материалдық, адам ресурстары арқылы және қандай технологияның көмегімен өндіріледі.
3. Кім үшін өндіру керек, яғни өнімдер және  қызметтерді кім үшін өндіру қажет, олар қалай бөлінеді және түптің түбінде кімдердің тұтынуына түседі?
Осы проблемаларды шешу барысында адамдар табиғатпен белгілі бір байланыста болып, жаратылыс байлықтары мен энергиясына деген қажеттілік туындайды. Табиғаттың бұл ресурстарын адамзат қажетіне пайдалану жоғарыда айтылған проблемаларды ұтымды шешумен тікелей байланыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Маркетинг
Музыка тарихы

thumb|right|200px|
**Музыка тарихы** — музыка өнерінің қалыптасу тарихын, жалпы музыканы жанрлары бойынша, елдер және мектептер бойынша музыканы зерттейтін Музыкатанудың саласы (ғылым және оқу пәні).  Музыка тарихының мақсаты – музыка өнерінің даму кезеңдерін музыканың түрлі салаларымен, қоғам өмірінің өзгерістерімен байланыстыра отырып зерттеу. Музыка тарихы музыкалық шығармашылықтың құбылыстарын зертеуде музыкалық-теориялық талдаудың нәтижелеріне сүйенеді. Сонымен қатар зерттелетін құбылыстың тарихи шарттылығын ескермейінше теориялық музыкатану қорытындылары толық және ғылыми дәлелді болмайды. Музыка тарихы музыканың жалпы тарихымен қатар жеке ұлттардың музыка тарихын, музыкадағы жанр мен форма (мысалы, опера, симфония, соната), орындаушылық өнер түрлерін (пианизм, скрипкалық өнер), музыкатанудың жеке салаларының (мысалы, гармония жайындағы ілімнің тарихы) тарихын қамтиды. 

Егер қазіргі ғылым саналы адам қауымы осыдан 160 000 жыл бұрын Африкада қалыптасып, сосын осыдан 50 000 жыл бұрын басқа да тіршілікке ықпал құрлықтарға тараған деп санаса, музыканың да бір қарапайым түрлері да сол алғашқы қауымда адаммен бірге пайда болған деп есептейді.

Қазіргі ғылым археологиялық және этнографиялық деректерге сүйене отырып, Музыканы алғашқы қауым қоғамының кезінде-ақ өнердің би, поэзия т.б. түрлерінің ұрықтарын бойына жасырған синкретизмдік комплекстің «құрсағында» ұзақ уақыт «өсіп-жетілу» процессінен өтті деп санайды. Өнердің арғы атасы саналатын мұндай синкретизмдік комплекстер көпшілікке қажетті салт-жора ретінде, сонымен қатар бірігіп еңбек ету процесінде адамдардың рухани санасын тәбиелеу әрі қатынас құралы мақсатын атқарған. Мол диапазонды қамтып, бірінен соң бірі жалғаса беретін белгісіз биіктіктегі дыбыстардың әуел бастағы тәртіпке келтірілмеген тізбегі (құс әніне, аңдардың дыбысына еліктеу) кейін логикалық мәні жағынан тұрақты және жанама (тұрақсыз) биіктік бөлшектерге дараланған бірнеше тондардан ғана құралатын әуен саздармен алмасты. Мелодиялық-ритмдік формулалардың сан рет қайталануы мен оның қоғамдық тәжірибеде мықтап орын алуы бірте-бірте дыбыстарды логикалық жағынан қалыптастырып, ұйымдастыру мүмкіндігін ұғынуға жағдай жасады. Сөйтіп, музыкалық дыбыс жүйесінде өлшем мен ладтың ең қарапайым түрлері туды. Тарихқа дейінгі немесе қарапайым музыка деп ауызша музыка есептеледі. Оның мысалы - аустралиялық немесе америкалық аборигендердің бір-біріне ауызба-ауыз айтылатын музыкасы. Бұл кезен музыкалық шығармалардың жазба түрінде сақталуының шығуымен аяқталады. Ең алғашқы сына жазулы музыкалық мәтін Ниппурдың археологиялық қазбаларында табылған, оның жасы 4 мың жыл деп болжамданады.

Ғалымдардың ең алғашқы тіркеген музыкалық аспап - сырнай. Сырнайдың бір данасы б.з.б. 35-40 мыңжылдық деп болжамдалған көне мүсіндердің қасында табылған.

## Дереккөздер

Санат:Музыкатану
Сыйлық

thumb|right|200px|
**Сыйлық** – тұрмыс салт-дәстүрі, құрмет көрсету, ол барлық халықтар арасында ертеден келе жатқан дәстүр. Сыйлық бұрын қазақ қауымдарында мәртебелі адамдарға, дарынды ақын-әншілерге, құда-жекжаттарға берілген. Сыйлыққа түйе бастаған тоғыз берген, ат мінгізіп, шапан жапқан немесе басқа да бағалы заттар берген. Ал қазіргі кезде үздік өнерге, озат адамдарға, үздік спортшыға ақшалай сыйлық беру әдетке айналған.

Римдегі адамдардың өмірінде бір-біріне әртүрлі зергерлік бұйымдарды, сувенирлерді, әдетте, құдайларды бейнелейтін дәстүрге айналды, сондықтан бұл жақсы сыйлық деп саналды. Мерекеге сәйкес, кейінірек олар сыйлық ала бастады, сондықтан олар қандай да бір мерекеге, нан мен жергілікті сусындарға арналған тәттілерге арналған сыйлықтың жеке түріне айналды.

## Ескертпелер

Санат:Салт-дәстүрлер
Қаламұш

thumb|right|200px|
**Қаламұш** —  қауырсын қаламдардың негізгі жазу бөлігі.  

Қаламүштың формалары күрделі болып келеді, ол үш бөліктен тұрады: негізгі құрылымдық бөліктерін қоса иілген нөмірі (кейде жиі таңбаларының жиынтығы өте күрделі формалар), болып табылады:
# сия тегіс ағатын бір немесе екі капиллярлық науаша;
# артық сияны ұстап тұруға арналған элементтер;
# жазатын бөлігі.

Алғашқы қауым кезіндегі адамдар қарапайым суреттерді шақпақ тастың жарықшағымен, үшкір сүйектің ұшымен тырналап салған.

Ертедегі гректер мен римдіктер бетіне балауыз жаққан тақтаға ұшы үшкір металл сымның ұшымен - стильмен жазған. Ассириялықтар мен вавилондықтар дымқыл қышқа үш қырлы таяқшамен із салған. Осы күнгі қаламұштың арғы тегі - ұшы үшкірленген қамыс таяқшаның Мысырда шыққаны белгілі. Ол "қалам" деп аталған. Онымен папирусқа, кейіннен пергаментке (жануар терісі) жазған. Бертін келе жазуға қаздың қауырсыны пайдаланылады. Ең сапалы қауырсын сол жақ екінші, үшінші, төртінші қауырсындары болып есептеледі. Бірақ оларды пышақпен жиі - жиі үшкірлеп отыруға тура келді. Соның өзінде сықырлап, сиясын жайып алып, сынып қала беретін. Қалай болғанда да қаз қанатынан жасалған қаламұштың темір қаламұшқа жете алмасы анық. Бірақ ол қағаз сапасына байланысы жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Кеңсе құрылғылары
Мелисса Варгас

**Мелисса Тереза Варгас Абреу** (; 16 қазан 1999, Куба,Сьенфуэгос) — Кубалық волейболшы, "Сьенфуэгос" командасының шабуылшысы.

## Мансабы
Мелисса волейболға 8 жасынан қызығады. 13 жасында жас шабуылшы Куба құрамасының мүшесі атанды және қазіргі уақытта да Куба мемлекетінің волейбол құрамасында ойнайды. Мелисса өзінің алғышқы екі ойынында гол соғып, командасына 16 және 13 ұпай алып келген. 2014 жылы 15 қазанда  Куба құрамасының Канаданы жеңген кезінде XIII Әйелдер Волейболы Pan American Cup атағын женді. Кубаның ұлттық құрамасы Варгастың құзырына 134 ұпай алып келді. Бұл көрсеткіш континет аралық тарихта  Аури Круздан кейінгі 2 орынды иеленді. Аури Круздың құзырында 151 ұпай болып отыр. Осы жылы Варгас World Grand Prix-тың алдын ала турнирінде 3 ойында 48 ұпай жинап, үздік бомбардир атағына ие болды.

## Клубы
*  Cienfuegos (2014)

## Интервьюлардан үзінділері
 деді Варгас өзінің интервьюлерінің бірінде. Варгастың тіпті өз кумирінің алдында физикалық артықшылықтары бар. Ол Мирея Луиске қарағанда 8 см ұзынрақ. Сонымен қатар Варгас 3,38 м ұзындыққа секірген болатын.

Санат:16 қазанда туғандар
Санат:Куба волейболшылары
Санат:Әйел-волейболшылар
Өсімдік тектес ою-өрнектер

**Өсімдік тектес ою-өрнектер** — ою-өрнектің негізгі композияциялық түрі.

Шеберлер өз бұйымдарын сәндеуде өсімдіктер мен гүлдердің суреттерін көп қолданған. Мұндай өрнектер іс жүзінде әлемдегі барлық халықтың мәдениетінде кездеседі. Өсімдік тектес оюлар қазақтың қолданбалы шығармашылығында лайықты орын алады. Олар - жапырықтар, жапырақшалар, үш жапырақты өсімдіктер, бүршіктер және гүлдер. Мысалы, «гүл» өрнегі — гүлдердің барлық түрінің символы. Шебер әйелдер киім - кешектерді әшекейлеуде өсімдікті өрнектерді жиі қолданады.

Келесі өрнектің бірі — «табақ». Ол күрделі композициядан тұрады, яғни ортасында гүлдер, жапырақтар, шырмауықтар орналасады да, жиегі «су» өрнегімен әшекейленеді. «Табақ» көбінесе ас ұй жиһаздарында мен тұскиіздерді, аяққаптар (ыдыс -аяққа арналып киізден жасалған дорба үлгісіндегі қап, ол уық пен керегеге ілінеді) мен дастарқандарды әшекейлеуде пайдаланылады.

Кілемдердің барлығы өсімдік тектес ою - өрнекке өте бай. Кейде аралас өрнектермен әшекейленген бұйымдар да кездеседі. Оның жарқын үлгісі — киіз үй. Киіз үй іші ерекше талғаммен жасалған. Ою - өрнекпен әшекейленген жиһаз, ыдыс - аяқ, шиден жасалған өрнекті тоқыма, кесте бұйымдар, қабырға кілемдерді, тұскиіздер мен перделер киіз үйдің ішін жайнатып жібереді   


The Australian flora in applied art (1915) (14804407483).jpg
Marble Layers.jpg
өсімдік тектес ою - өрнек.jpg
Magyarvalkói festett virág.jpg
 
## Дереккөздер

Санат:Қолөнер
Санат:Қазақ өнері
Сүңгуірлер костюмі

thumb|right|200px|
**Сүңгуірлер костюмі** — су астына сүңгу үшін арналған қауыпсыз су өткізбейтін костюм.

Біздің дәуірімізге дейінгі уақыттарда да адамдар су астында тыныстай алған. Ол үшін қамыс не бамбук түтіктерін пайдаланған. Ал терең суларға арнайы жасалған қоңыраудың астына кіре отырып, қоңыраумен түскен. Өйткені төңкеріп суға батырған стакан секілді қоңыраудың ішінде ауа сақталып қалған. Қоңырауға түтік жалғастырып, онымен ауа жіберіп отыру адамдардың ойына тек 18 ғасырдың басында ғана келген. Сол ғасырдың соңына қарай металл сымы бар су өткізбейтін костюм кигізуді ойлап тапқан. Содан бастап ауаны сырттан  тікелей шлемге жіберетін болған.

## Дереккөздер

Санат:Дайвинг
Пневматикалық шина

**Пневматикалық шиналар** — саңылаусыз қуыстағы сығылған ауа есебінен иілімділігі туатын шина.

Өткен ғасырда көшелерден өткен темір дөңгелекті ат-арбалардың жүрісі таудан тас домалағандай дүрсілдеп жұрттың құлағын тұндырған. 1885 жылы Шотландия хирургі Доплоптың кішкене ұлы велосипед теуіп жүріп, велосипедінің қатты селкілдейтінін айтып әкесіне мұң шағады. Әкесі велосипедтің дөңгелектерін су суаруға арналған резіңке шланганың үзігімен қаптап береді. Бұдан соң велосипед бұрынғыдан әлдеқайда жайлы жүретін болды.Өз ісіне масаттанған дәрігер бұл жұмысын бұрынғыдан да жетілдіре түсу үшін көп ойланды. Ақырында ішіне жел толтыратын пневматикалық шина жасап шығарған.

## Дереккөздер

Санат:шина
Санат:Автомобиль
Зооморфтық ою-өрнектер

**Зооморфтық ою-өрнектер** — өрнектің негізгі композициялық түрі. Зооморфтық өрнектер жануарлар әлемін бейнелейді. 

Көшпелі қазақтар тамаша ақынжанды адамдар болған. Олар төрт түліктің, аң мен құстың түр-тұлғасының сұлу бітімін тани біліп, олардың бейне-бедерлерін ежелден-ақ қолөнерде қолдана білген. Зооморфтық өрнектердің ішіндегі ең кең тарағаны мүйіздерді бейнелеу еді. Бұл тек мүйіз тәрізді доғалы «қошқар мүйіз» емес, сонымен қатар осы өрнектің барлық түрлері мен композициясы: «мүйіз», «қос мүйіз», «сынық мүйіз». Халық шеберлері тек мүйіз ғана емес, сонымен қатар жануарлардың өзге де дене мүшелерін бейнелеуді кеңінен қолданған. Бұл жерде «түйе мойын» , «құс қанаты», «қаз мойны» бейнелерін атауға болады. Осы ою - өрнектермен үй заттары, жиһаз, қару - жарақ бұйымдары да әсем көркем безендіріледі. Қазіргі уақытта ою - өрнектер сәукеле, айырқалпақ, қамзолдың алдыңғы өңірі, аяқ киім қонышы секілді соңғы үлгідегі  киімдерді әшекейлеуде қолданылады.


Зооморфты қазақ халқының ою - өрнегі.png
Spomenik Kulture.gif
Runestone U 1011 right.jpg
Ardre Odin Sleipnir.jpg


## Дереккөздер

Санат:Өнер
Санат:Қазақ өнері
Авиамоделизм

thumb|right|350px|
**Авиамоделизм** — техникалық немесе спорттық мақсатта ұшу аппараттарын конструкциялау жəдебиет олардың модельдерді жасау . Техникалық авиамоделизм ғылыми-техникалық эксперимент жолымен ұшу аппараттарын жасау үшін қажетті мәселелерді шешеді. М.В.Ломоносов 1754 ж. авиамодельдің алғашқы үлгісін -"аэродинамикалық  машинаның " конструкциясын жасады. 

## Дереккөздер

Санат:Авиамоделизм
Көше шамдары

thumb|right|200px|
**Көше шамдары** —  қараңғы кезде көшеге жасанды жарық беретін құралдар. Көбіне слюдадан әйнек салған жол бойында орналасқан бағандарда орналасқан электр немесе газ шамдар.

Ертеде кеш батқанда париждіктер бірінші қабаттағы пәтерлердің терезесіне май шамдар жағып қойған. Содан кейін шамдар үйден көшеге шыққан. Мәселен, 17 ғасырдың басында Мәскеуде күн батқан соң қолына шам ұстаған адамның көшеде жүруіне рұқсат етілмеген. Сол кездегі хас шеберлердің қолынан шыққан слюдадан әйнек салған қолшамдар қазір музейлерде сақтаулы.


Manufaktura56.jpg|
Lamppostmaastricht.jpg
Lampa uliczna 12.jpg


## Дереккөздер

Санат:Жарық көздері
Масленица (Хорватия)

thumb|right|200px|2006 жылы қайта құрылған Масленица көпірі.
**Масленица** — хорватиялық Далмация тарихи облысында орналасқан Задар жупаниясындағы ауыл және кішігірім теңіз порты. Географиялық координаттары —  44°13'N, 15°32'E. 

## Тарихы

Қаланың негізі 1000 жыл бұрын қаланды. 

Масленица 1990 жылы Хорватияның тәуелсіздігі үшін соғыс кезінде қатты зақымдалды. Ауылдан бір шақырым жерде орналасқан, Адриатикалық тас жолының бөлігі болып табылатын Масленица көпірі () түгелдей қиралды. 2006 жылы көпір бұрынғы орналасқан жерінде және бастапқы кейпінде қалпына келтірілді. Сонымен қатар көпірден солтүстікке қарай қосымша Жаңа Масленица көпірі (A1) () салынды.

## Дереккөздер

Санат:Хорватия
Санат:Хорватиядағы елді мекендер
Анатолий Дмитриевич Алексеев

**Алексеев Анатолий Дмитриевич** (20 мамыр, 1940, Сталин - 10 тамыз, 2012, Донецк) - Украина тау-кен инженері. Техника ғылымдарының докторы (1977), профессор (1980), Украина Ұлттық ҒА корреспондент-мүшесі, АГНУ академигі (1991), РАПН академигі (1996), ғылм және техникадан Украина мемлекеттік сыйлығының иегері (1995). 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы, 26 патенттер, 9 монография жазған.

## Сыртқы сілтемелер
*Анатолий Дмитриевич Алексеев 

Санат:20 мамырда туғандар
Санат:10 тамызда қайтыс болғандар
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Украина ғалымдары
Анатолий Семёнович Алексеев

**Алексеев Анатолий Семёнович** (12 қазан, 1928, Псков облысы - 17 ақпан, 2007, Новосибирск) - Ресей геофизигі, физика-математика ғылымдарының докторы (1966),профессор (1971), Ресей ҒА академигі (1991; 1984 жылдан КСРО ҒА академигі, 1973 жылдан КСРО ҒА коореспондент-мүшесі, Математикалық ғалымдары бөлімшесінің қолданбалы математика және информатика секциясы). КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1982), Октябрь революциясы орденіні (1971), «Құрмет белгісі» ордені (1975), Еңбек Қызыл ту ордені (1982), т.б. көптеген марапаттардың иегері.

## Сыртқы сілтемелер
*Интервью 

Санат:12 қазанда туғандар
Санат:17 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО физиктері
Санат:Ресей физиктері
Валерий Аркадьевич Алексеев

**Алексеев Валерий Аркадьевич** (23 қазан 1953 жыл, Астрахань) — кеңестік және ресейлік мемлекет және қоғам қайраткері, тарихшы, философ,  дінтанушы. XX ғасырдағы шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастар бойынша маман. Тарихи ғалымдарының кандидаты, профессор. 2-ші дәрежелі Ресей Федерайиясының мемлекеттік кеңесшісі. 2009 жылы Достық орденімен марапатталған.

## Сыртқы сілтемелер
*Валерий Аркадьевич Алексеев

Санат:23 қазанда туғандар
Санат:Астраханда туғандар
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:Ресей тарихшылары
Санат:Ресей философтары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан алдындағы еңбегі үшін ордені медалінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Әулие әділ кінәз Мәскеулік Даниил орденінің иегерлері
Санат:Орыс православ шіркеуінің III дәрежелі әулие әділ князь Мәскеулік Даниил орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі мәртебелі Сергий Радонежский орденінің иегерлері
Санат:Орыс православ шіркеуінің 3 дәрежелі әулие теңапостолді ұлы князь Владимир орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Мәскеу және Коломна митрополитені әулие Иннокентий орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі мәртебелі Саровтық Серафим орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі мәртебелі Саровтық Серафим орденінің иегерлері
Санат:Саратов мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Ресей дінтанушылары
Санат:Императорлық православ палестиналық қоғамы мүшелері
Санат:2 сыныпты Ресей Федерациясының анық мемлекеттік кеңесшілері
Санат:Ресей Федерациясының мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Ресей қоғам қайраткерлері
Қаржылық жоспарлау

**Қаржылық жоспарлау** — қаржы механизмінің қосалқы жүйесі, саналы басқарудың аса маңызды элементтерінің бірі және әлеуметтік экономикалық жоспарлаудың құрамды бөлігі. Олар экономиканың үйлесімді және тепе теңдік дамуына жетуге, біртұтас ұлттық шаруашылық кешенінің барлық буындарының қызметін үлестіруге, қоғамдық өндіріс өсуінің жоғарғы қарқынын қамтамасыз етуге, халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. Қаржылық жоспарлаудың өзіндік ерекшелігі сол, бұл жоспарлау өндірістің материалдық заттай элементтері турасында, ақшамен қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді ықпал жасау турасында ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігімен шарттасылған ақша нысанында жүзеге асырылады.

## Пайдасы
# экстенсивтілігімен (әлеуметтік саяси және экономикалық құбылыстардың кең шеңберін қамтиды)
# қарқындылығымен (кәміл техника мен әдістерді қолдануды түсінеді);
# тиімділігімен (қорытындысында қаржыны басқару қойған міндеттерге жетудің қажеттілігін білдіреді) адамдарға пайда келтіреді.

## Тәсілдемелері
Қаржылық жоспарлаудың мына тәсілдемелер пайдаланылады:
* автоматтық (өткен жылдың деректері келесі жылға көшіріледі). Инфляция кезінде деректер инфляцияның коэффициенттеріне көбейтіледі. Бұл әдіс ең қарапайым әдіс болып табылады және, әдеттегідей, уақыт жетіспеушілігі кезінде пайдаланылады;
* статистикалық (өткен жылдардың шығыстарын қосып, өткен жылдардың санына бөледі);
*нөлдік база тәсілдемесі (барлық айқындамалар қайта есептелуі тиіс бұл әдіс нақтылы қажеттіліктерді есепке алады және оларды мүмкіндіктерімен үйлестіріледі).

## Жоспарлауда қолданылатын қаржылық көрсеткіштер
Негізінен, қаржылық жоспарлауда қолданылатын көрсеткіштер әр салада әртүрлі.Олардың ең танымал түрлері мыналар: 
* өнімді өткізуден түсетін табыс;
* өткізілген өнімнің өзіндік құны;
* жалпы табыс;
* кезең шығысы;    
* негізгі қызметтен түсетін табыс;
* табыс салығының сомасы.

## Дереккөздер

Санат:Қаржы
Санат:Жоспарларды басқару
Санат:Стратегиялық менеджмент
Қабыршақты

**Қабыршақты** мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Қабыршақты — Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданындағы ауыл;
* Қабыршақты — Сарысу өзенінің алабындағы көл;
* Қабыршақты — Көшім өзенінің басқа атауы.
Айшықтау

**Айшықтау** дегеніміз - сөз тіркестерін дағдылы синтаксистік қалыптан гөрі өзгешелеу ораммен, айрықша айшықпен құру. Мұндағы мақсат біреу - сөздерге ерекше леп, екпін, тыныс беру, сөйтіп, олардың оқырманға әсерін күшейту. Сөз айшықтары - сөйлеудің әсемдігін, мәнерлілігін, экспрессивтік мәнін күшейтетін синтаксистік құрылымдардың формалары, ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, жиі қолданылатын амал - тәсілдер. Оларға: шендестіру, қайталау, паралеллизм, риторикалық сұрақ - жауап, дауыс ырғағы т.б жатады. Сөз айшықтары адамның сөйлеу шеберлігін, зерделілігін, тіл байлығын көрсетеді.
   
Айшықтаудың бір түрі - **риторикалық айшықтар**. Мұнда қойылған сұрақтарға автор жауап күтпейді, өйткені олар ешқандай жауапсыз-ақ түсінікті, өзінен-өзі анықталады. Мысалы, "Қыз Жібек" жырындағы Жібектің зары:
:Әуелі бас қосқаным Жағалбайлы,
:Жылқысын көптігінен баға алмайды.
:Өлгені Төлегеннің рас болса,
:Құдайым Қыз Жібекті неге алмайды?!

Санат:Әдебиет
Тарихи роман

**Тарихи роман** — белгілі бір тарихи оқиғаға байланысты туған шығарма. Тарихи шығармаларда оқиғаның дәлдігі сақтала бермейді, әр кезеңнің тарихи-әлеуметтік, қоғамдық-саяси бет-бедері көркемдік тұрғыдан қорытылып бейнеледі. Бұл жанрда жалпыхалықтық мемлекеттік мүдделер басты сипат алады. Тарихи роман негізін тарихта болған оқиға желісі құрайды. Тарихи роман кейіпкерлері де - өмірде болған адамдар.

Санат:Әдебиет жанрлары
Санат:Тарихи әдебиет
Жер бедерін бейнелеу сызықтары

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|
**Жер бедерін бейнелеу** немесе **Изосызықтар** (от  — «тең») — картада, сызбада немесе сызба кестеде шартты түрде жергілікті жер бетінің жазықтығын сызықпен белгілеу. 

Жер бедері жергілікті жердің планында және топографиялық карталарда горизонтальдар, шартты белгілер және биіктерді жазу арқылы бейнелейді. Құрлық бетіндегі абсолют биіктіктері бірдей нүктелерді  қосатын қисық-тұйық сызық *горизонтальдар* деп аталады.

Жер бедерінің ерекше нүктелеріне таудың төбесі, шұңқырдың түбі, жоталардың ең төменгі және жоғарғы  нүктелері жатады. Беткейдің бағытын көрсететін бергштрих - горизонтальдарға перпендикуляр жүргізілген кішкене сызық. Тауды, жотаны бейнелегенде бергштрихтар горизонталь бұрылысының сыртынан, ал қазаншұңқырлар мен өзектерді бейнелегенде, горизонталь бұрылысының ішінен қойылады. Карталарға горизонтальдардың биіктігі өрлеу бағытына сәйкес жазылады.

*
Санат:Картография
Санат:Топография
Санат:Инфографика
Санат:Қисықтар
Қаллы Әйімбетов

## Әйімбетов Қаллы
**Әйімбетов Қаллы** (20 наурыз 1908,  Сырдария облысы, Түркістан генерал–губернаторлығы, Ресей империясы – 9 сәуір 1973, Нүкіс, Қарақалпақстан АКСР, Өзбек КСР, КСРО) - қарақалпақ кеңес әдебиет зерттеушісі, жазушы, аудармашы. 1933 жылы Алматыда Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1929 жылдан бастап КПСС мүшесі. Филологиялық ғылым докторы (1967), профессор (1968). 
### Шығармашылығы
1930 жылдан бастап "Қарақалпақ халқының ертегілері" атты кітаптың 1-2 томдарын жазды. Сонымен қатар "Қарақалпақ мақал-мәтелдері", "Қарақалпақ совет драматургиясының очерктері", "Халық даналығы" және т.б. еңбектердің авторы. Пушкиннің "Бекетін", Гогольдің "Ревизорын", Тагордың "Ганга қызын" қарақалпақ тіліне аударған. Осы еңбектері үшін "Құрмет орденімен" және басқа да медальдармен марапатталған.
Жүректің тоқтап қалуы

**Жүректің тоқтап қалуы** — жүректің үйлесімді жұмысы бұзылып, кенет және толайым жүректің тоқтауы.

Пайда болу себептері:
# жүректің тәждік артерияларының атеросклерозы,
# кардиомиопатия ауруы,
# жүрек ақаулары,
# қолқаның жарылып кетуі.
# қан ішілік тромбоэмболия ауруы т.с.с. жүрек аурулары жатады.

Кейбір жағдайда бұған себеп жүректің бұлшық еттерінің фибриляциясы, шамадан тыс физикалық жүктеме, арақты көп мөлшерде ішу, күшті психикалық және эмоциялық факторлар.
Бұл жағдайда дәрігер ешқандай жәрдем жасап үлгере алмайды. Әзірге клиникалық болжам осылай.

## Алдын алу шаралары
Алдын алу шаралары: темекі тартпау, қандағы холестериннің мөлшерін тексертіп, оны қалыпты шамада ұстау, шамадан тыс физикалық жұмыстан бас тарту және арақтан алыс жүру, тіпті қабылдамау т.с.с. факторлардан алдын алу.

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Санат:Кардиология
Қанды жөтел

**Қанды жөтел** (кейде Қанды қақырық, , немесе **гемоптизис** () — жөтелгенде қанның қақырық аралас түкірікпен көп мөлшерде шығуын айтамыз. Өкпеден қан кетуді де осылай атайды. Қанды жөтел өкпе туберкулезінде ең жиі кездеседі, бұндай жағдай бронхоэктаз ауруында,өкпе абсцессі мен гангренасында, өкпенің өатерлі ісігінде де болуы мүмкін. Кей кезде өкпеде қан іркілгенде және өкпе инфарктісінде де қақырықпен қан түсетінін ұмытпау қажет. Бұндай жағдай кейде жүрек сырқаттарымен де байланысты болады.

Өкпеден қан кетуіне толық көз жеткізу үшін, қанның қақырыққа ауыз қуысынан,көмекейден,мұрыннан түсуі де мүмкін екенін есте ұстаған дұрыс. Ол үшін алдымен ауыз қуысын тыңғылықты қарап тексеру керек. Кейде өкпеден кеткен қанды асқазаннан кеткен қаннан ажырата білу қиынға түседі. Асқазаннан аққан қан қоңыр түсті, тағам қалдықтарымен араласып түседі. Ол қышқылдық реакция береді. Ал,өкпеден қан кеткенде алқызыл түсті, ауа көпіршіктерімен араласып, реакциясы сілтілі, жөтелмен қатар жүреді. Алқызыл түсті қан түкіру өкпе туберкулезінде, бронхогенді ракта, бронхоэктаз, сол сияқты актиномикоз ауруларында жиі кездеседі.

Крупоздық пневмония ауруының II кезеңінде қанның түсі эритроциттердің ыдырауына және гемосидерин пигментінің түзілуіне байланысты тотықтың түсіндей болып тұрады. Өкпе инфарктында алғашқы 2-3 күнде қан алқызыл, сонан кейін 7-10 күннен кейін қанның түсі өзгере бастайды.

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Санат:Тыныс мүшелері аурулары
Санат:Жүрек аурулары
Балхия Сағатқызы Калимурзина

**Калимурзина Балхия Сағатқызы** — Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің профессоры, ішкі аурулар кафедрасының меңгерушісі. Жеті кандидаттық диссертацияның ғылыми жетекшісі, 70-тен астам ғылыми жұмыстың және 17оқу-әдістемелік мақалалар мен оқу құралдарының авторы.

1969 жылы Целиноград мемлекеттік медицина институтын бітірді. 1973 жылы кандидаттық диссертация қорғап, сол жылдан бері жоғары медициналық білім беру жүйесінде ішкі аурулар кафедрасында қызмет атқарып келді. 1990жылы доцент ғылыми атағы берілді.

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың және Түркия Республикасының Президенті С.Демирельдің қолдауларымен 1991 жылы Түркістан қаласында халықаралық қазақ-түрік университеті құрылуына байланысты, еліміздің белгілі оқытушы-профессорларымен бірге Б.С.Калимурзина Ақтөбе ММИ ауысып, университеттің дамуына, деңгейін көтеруге белсене атсалысты. ОҚО науқастарына көмек көрсету, олардың ішінде күрделі жағдайларды шешу арқылы университет клиникасының беделін арттыруға үлкен үлес қосты.
Кафедра құрылғаннан бастап Б.С. Калимурзина медицинаның негізі – ішкі аурулардан жетекші оқулықтың және оқу құралының мемлекеттік тілде болмауына байланысты клиникалық лекциялар жазып, оқу процесінде қолдана отырып, қажетті түзетулерді жүйелі енгізу нәтижесінде қазақ тіліндегі қазіргі таңға дейінгі жалғыз оқулықты жазды. Екі томдық бұл оқулық ҚР барлық жоғары медициналық ұйымдарында қолданылып келеді, сұраныстың жоғарылығына байланысты 2004 жылдан бері бірнеше рет қайта басылды. 

Оңтүстік Қазақстанның экологиялық жағдайына байланысты патологиялардың ең жиі таралғаны – қалқанша безінің ауруларына байланысты үлкен ғылыми жобасын іске асыру барысында 6 медицина ғылымдарының кандидаттарын қорғатты, олар және кафедраның түлектері қазіргі күндері Қазақстанның президент клиникасынан бастап, ҚР ұлттық ғылыми зерттеу медицина орталығы, А.Н.Сызғанов атындағы ұлттық хирургиялық ғылыми-зерттеу институты, облысымыздың кардиологиялық орталықтары сияқты белді ұйымдарында, сонымен бірге Туркия Республикасы, Болгария, Ресей т.б. мемлекеттердің медициналық мекемелерінде жауапты қызметтер атқаруда. Университеттің оқытушыларының және түлектерінің арасында ұстазын ыстық лебізбен еске алатындары, аталмыш конференцияға атсалысуға үлес қосқысы келетіндірі аз емес.

Калимурзина Б.С. 2004 жылдың шілде айында баспаға тапсырған еңбегінің жарыққа шыққанын көрместен жол апатынан мезгілсіз қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:2004 жылы қайтыс болғандар