open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абсолюттік массалар әдісі

**Абсолюттік массалар әдісі** () - түзілімдену алабы түбінің нақтылы ауданында уақыт бірлігінде түзіліп үлгерген шөгінді құрамбөліктерінің абсолюттік мөлшерін есептеу арқылы сол түзілімдену алабындағы шөгіндінің түзілімдену процесін талдау әдістерінің бірі. Бұл әдіс алап ауқымының әр түрлі бөліктеріндегі түзілімдену қарқынын анықтауға мүмкіндік береді. Шөгіндінің г/см3 бірлігімен өрнектелген абсолюттік массасын анықтау нақты нүктеде уақыт бірлігінде түзілген тау жынысы қабаты қалындығын құрғақ шөгіндінің көлемдік салмағына және зерттеліп отырған құрамбөліктің пайыздық мөлшеріне көбейту арқылы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Воровский атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет қайраткері, публицист Вацлав Вацлавович Воровскийдің есімі (1958
жылы) берілген. Воровский Вацлав Вацлавович (1871-1923) Мәскеу қаласында дүниеге келген.
Әдебиеттану саласындағы бірқатар еңбектердің авторы.

Көше Түркісб ауданында орналасқан. Урицки көшесінен басталып Земнухов көшесіне дейін
созылып жатыр. Кешенін ұзындық - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жиренше шешен көшесі (Алматы)

**Жиренше шешен көшесі**. Көшеге қазақтың ауыз әдебиетіндегі тапқырлықтың, ақылдылықтың символы санапатын басты кейіпкер Жиренше шешеннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 18 қазандағы №ЗЗО
шешімі) берілген. Жиренше туралы аңыз-әңгімелер халық арасында, әсіресе, ХV-ХVІ ғасырларда
кең тараған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көлем (Көлік)

**Көлем** - тұйық кеңістіктің шамасы.

***Құю көлемі** - көлік құралындағы бак немесе басқа көлемді ыдыстардың көлеміне сай келетін отын мөлшері, майлау, су немесе басқа сұйықтар мөлшері.
***Жану камерасының көлемі** - іштен жану қозғағышы поршенінде оның жоғары өлі нүктесінің үстінде пайда болатын көлем.
***Цилиндрдің толық көлемі** - цилиндрдің жұмыс көлемі және іштен жану қозғағышы цилиндр камерасы көлемінің қосындысы.
***Цилиндрдің жұмыс көлемі**- УЖҚ-ы поршенінің жоғары өлі нүктеден төменгі өлі нүктеге дейін орын ауыстыруы кезіндегі, поршенмен босатылған көлем.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Дөңес қойнауқаттық жатын

**Дөңес қойнауқаттық жатын** Өзінің дөңес түріңде
иілген бүкіл өнімді ауқымында қойнауқаттық сипатты иеленген жерасты
қорқоймаға жинақталған жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Литологиялық тұрғыдан қалқаланған қойнауқаттық жатын

**Литологиялық тұрғыдан қалқаланған қойнауқаттық жатын** Жинауыш таужыныстардың төменнен жоғары қарай сүйірлене тамамдалуымен немесе өзінің жинауыштық қабілетінің нашарлай түсуімен сипатталатын жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Володарский атындағы көше (Алматы)

Көшеге революция қайраткері Моисей Маркович Володарскийдің (Гольдштейн) есімі (1958 жылы) берілген. Володарский Моисей Маркович (1891-1918) Волынский губерниясында (Хмельницкий облысы) дүниеге келген. 1917 жылы РСДРП Петроград комитетінің мүшесі болды.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Тимирязев көшесінен оңтүстікке қарай Есентай өзенінің шығыс беткейінде жатыр. Батысында Байзақов көшесімен қиылысады. Кешенін ұзындық - 950 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Тұрақ шырағы

**Тұрақ шырағы** - тәуліктің қараңғы мезгілінде көлік құралдарының тоқтаған кезінде қосылатын габариттік шамдар.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Механикалық тұнбалану

**Механикалық тұнбалану**. Қатты заттардан тұратын болашақ шөгінді (тұнба) түйірлерінің су алаптары аумағында қозғалу
және тұнбалану процестерінің бүкіл жиынтығы хақында қолданылатын
жалпылама термин. Механикалық тұнбалану нәтижесінде түзілген шөгінді таужыныстар қабаты
әдетте өзін құрайтын түйірлердің мөлшері тұрғысынан (түйірөлшемдік сұрыпталу) және меншікгі салмағы тұрғысынан (минералогиялық сұрыпталу)
сұрыпталғандығымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жиырмасыншы желі көшесі (Алматы)

**Жиырмасыншы желі көшесі**. 30-шы жылдары жаңа аудандар бой көтеріп, көшелер түзіле бастады. Кейін олар 1-ші
линия деп басталып, 18-ші линияға дейін жалғасты.

Кешенін ұзындығы - 3550 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Өлшем шектеуі

**Өлшем шектеуі** - мемлекеттік заңнамамен қарастырылған 
көлік құралдарының шектеулі габариттік өлшемдері.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жинауыш таужыны

**Жинауыш таужыны** - тау жынысы. Өз бойына сұйыттар мен газдарды кіріктіруге және қысым мөлшері өзгеруіне байланысты оларды өз бойынан өткізуге қабілетті тау жынысы. Шартты синонимдері — "мұнай мен газ жинауышы"; "жинауыш".

  
## Пайданланған әдебиет


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Өтімді белдемді ақтау

**Өтімді белдемді ақтау** - мұнай және газ ұңғымаларын игеру және сынамалау процестерін жүзеге асыру барысында өтімді белдемнен жуғыштау сұйығы сүзбелерін және ұсақдисперсиялдық тозаңдарды аластау. Мұның өзі мұнай мен газдың фазалық өтімділігінің жоғарлауына, жинауыштың табиғи өтімділігінің белгілі дәрежеде қалыпқа келуіне, сөйтіп мұнай (газ) өндірілетін ұңғыма өнімділігінің артуына мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гагарин даңғылы (Алматы)

thumb|200px
Даңғылға қазақ сахарасының Байқоңыр ғарыш айлағынан адамзат тарихында тұңғыш рет ғарышқа жол ашқан КСРО-ның бірінші ұшқыш-ғарышкері Кеңестер Одағының Батыры Юрий Алексеевич Гагариннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04. 1961 №10 шешімі) берілген. 

Юрий Алексеевич Гагарин (1934-1968) Смоленск облысының Гжатск (қазіргі Гагарин) ауданындағы Клушино деревнясында дүниеге келген. Ю.А.Гагарин 1961 жылы 12 сәуірде *«Восток»* ғарыштық кемемен дүниежүзінде бірінші болып ғарышқа сапар шегіп, онда 1 сағат 48 минут болды. 1961 жылдың 23 мамырынан бастап ғарышкерлер отрядының командирі. Халықаралық астронавтика академиясының (1966 жылдан) Құрметті мүшесі. Үндістандағы Лакнау қаласындағы университеттің физика факультетінің ғарышта зерттеушілер клубының мәңгілік мүшесі. Египет қалалары Каир мен Александрия қалаларының алтын кілттері Гагаринге мәңгі сақтауға тапсырынды. Гагарин есімімен Айдағы кратер мен кіші планета (1772 Gagarin) аталды.

Даңғыл қаланың солтүстігінен оңтүстігіне қарай Төле би көшесінен басталып, әл-Фара-
би даңғылына дейін созылып жатыр. Екі бағытты кешенін ортасын әсем аллеялар мен зәулім
ағаштар отырғызылған алаңқай бөліп тұр. Көше Алмалы, Алатау және Бостандық аудандарын қиып өтеді. Жамбыл, Шевченко, Құрманғазы, Абай, әл-Фараби, Жандосов, Тимирязев, Өтепов, Байқадамов, Ходжанов, Есқараев көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 13-ші линия көшесі. Даңғылдың ұзындығы - 5200 метр.

Даңғылдың бойында Ішкі істер министрлігінің мұражайы, Қазақтың жеміс-жидек және жұзім
шырынын ғылыми-зерттеу институты, Кітап фабрикасы, Республикалық кітап саудасы бірлестігі, бірқатар әкімшілік мекемелер орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жолдасбеков атындағы көше (Алматы)

**Жолдасбеков атындағы көше**. Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, аса талантты ғалым, Қазақстан Ұлттық Ғылым академиясының академигі - Өмірбек Арысланұлы Жолдасбековтің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 20.06.2000 №617 қаулысы) берілген.

Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков (1931-1999) Шымкент облысында (қазіргі Түркістан облысы) Бәйдібек би ауданы Отақты ауылында дүниеге келген. 1980-1986 жылдары ҚазМУ-дің ректоры болған. Содан соң Қазақстанның Инженерлік академиясын басқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Достық даңғылынан Фурманов көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Безымянная. Кешенің ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Бейсенғали Тәйкіманов

**Бейсенғали Тәйкіманов** (1904-1988) - журналист. 

Семей педагогикалық техникумын бітіргеннен кейін (1931) бүкіл өмірін баспасөз қызметіне арнайды.
Семейдің «Қызыл Дала», республикалық «Темір-жолшы»,  «Лениншіл жол», «Халық мұғалімі», «Социалистік Қазақстан» газеттерінде істейді. 1943 жылдан Қарағанды облыстық «Советтік Қарағанды» газеті редакторының орынбасары, 1944-1961 жылдарында редакторы. 1961-1964 жылдарында Шығыс Қазақстан облыстық біріккен «Коммунизм туы— Знамя коммунизма» газетінің редакторы.

2 мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1904 жылы туғандар
Санат:1988 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Семей педагогикалық техникумы түлектері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Жылдамдық ілектеуі

**Жылдамдық ілектеуі** -
ЖЖЕ-де- берілген жол бөлігі
үшін рұқсатталған қозғалыс жылдамдығы, «максимал жылдамдық
шектеуі» белгісімен немесе «минимал жылдамдық шектеуі» белгісімен белгіленген рұқсат етпейтін
белгі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Қалыңдықтарды саралау әдісі

**Қалыңдықтарды саралау әдісі** () — кенорын ауқымындағы тектоникалық бұзылыстардың сипатын анықтау әдісі. Ұңғыманың геологиялық қимасына  тән қалындықтарды саралау шараларына негізделген бұл әдістің мәні төмендегідей: бұрғылау ұңғымасы қималарының тектоникалық бұзылыс белдемдеріндегі қалындық мөлшері осы белдемнен өзге өңірлердегі көрсеткіштеріне қарағанда артығырақ (*қаусырма белдемінде*) немесе кемірек (лықсыма белдемінде) болып шықпақ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бұрғылау кезінде туындайтын күрделі жағдайлар

**Бұрғылау кезінде туындайтын күрделі жағдайлар**.
Ұңғыма оқпанын одан әрі тереңдетуді қиындататын жағдайлар. Бұлардың
арасындағы ең жиі ұшырасатындары: ұңғыма оқпаны қабырғалары
тұтастығының бүзылуы; жуғыштау сұйығының сіңіп кетуі; оқпанда мұнай,
су, немесе газ белгілерінің пайда болуы; ұңғыма оқпанында бұрғылау
аспаптарының тұтылып қалуы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өске түсетін жүк шектеуі

**Өске түсетін жүк шектеуі** - мемлекеттік заңнамамен
қарастырылған көлік құралдарының өске түсетін жүктің шектеулі
өлшемдері.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнай және газ геологиясындағы баламалау әдісі

**Мұнай және газ геологиясындағы баламалау әдісі** () — кез келген нашар зерттелген алаптың (аумақтың) мұнай мен газға деген мүмкіндіктерін сандық және сапалық тұрғыдан бағалау және болжау мақсатында қолданылатын әдіс. Бұл әдіске сәйкес, енді-енді ғана зерттеле бастаған түзілім алабының түрлі-түрлі сипаттарын бұрын жақсы зерттелген мұнайлы (газды) алаптағы ұқсас сипаттармен баламалай салыстыру нәтижесінде алдыңғы алаптың мұнай мен газға деген мүмкіндіктерін болжау шаралары жүзеге асырылады. Алайда балама теңдік емес екендігі белгілі, баламаға негізделіп жасалған тұжырымдардың шындыққа сәйкестік дәрежесі әлі де толық зерттеліп бітпеген мәселе.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жуков атындағы көше (Алматы)

**Жуков атындағы көше**. Көшеге Кеңес Одағының маршалы, әскербасы, Кеңестер Одағының Батыры атағын төрт рет
алған Георгий Константинович Жуковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09. 1981
№18/458 шешімі) берілген. Жуков Георгий Константинович (1896-1974) Калужск облысында
дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Алдар көсе көшесінен басталып Ахмедияров көшесіне
дейін созылып жатыр. Затаевич, Шукшина көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Ворошилов
көшесі. Кешенін ұзындығы - 1220 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Гайдар атындағы көше (Алматы)

Кәшеге қазақ балалары мен жастарының бірқатар толқынын тәрбиелеуде өзіндік үлесі бар
көркем туындылардың авторы, орыс жазушысы Аркадий Петрович Гайдардың (1904-1941) есімі
(Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 Ме28 шешімі) берілген. Гайдар (Голиков) Аркадий
Петрович Күрек облысында дүниеге келген. Ол - *«РВС»*, *«Тимур және оның командасы». «Мектеп»* т.б. прозалық шығармалардың авторы.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Жандосов көшесіне
дейін созылып жатыр. Рйымбек, Төле би, Абай даңғылдары, Артем, Дүйсенов, Қарасай батыр,
Шәкәрім, Құлымбетов көшелерімен қиылысады. Тастақ шағынауданында орналасқан. Бұрынғы
атауы - Фрунзе көшесі. Кешенін ұзындығы - 2350 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Негізгі масса

**Негізгі масса**. Петрографияда: магмалық сеппелі таужыныстардағы сеппелерді (фенокристалдарды) жымдастыра дәнекерлейтін ұсақ түйірлі, кейде шыны тектес материалдар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шектегіш (көлік)

***Айналу жиілігінің пневматикалық шектегіші** - негізінен жапқыштан, қосалқы немесе бірлеске дроссельден тұратын оған ауа ағымының қысымы едәуір ұлғайған кезде жабатын айналу жиілігінің шектегіші.
***Пневмоортадан тепкіш айналу жиілігінің шектегіші** - әдетте үйлестіруші біліктің ұлиында орнатылатын ортадан мелкіш түрлендіретін және өзегі дроссельді жапқыштар өсімен қосылған атқарушы диафрагмалы камерадан тұратын айналу жиілігінің пневматикалық шектегіші.
***Доңғалақ бұрылысының шектегіші**- көлік құралдарының дөңгелегін басқарады, берілгеннен артық бұрышқа бұрғызбайтын реттеуші тірек.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған қойнауқаттық жатын

**Стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған қойнауқаттық жатын** Стратиграфиялық үйлесімсіздік жазықтығы бойындағы сұйықтар мен газдарды өткізбейтін таужыныстармен шектелген жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ауырлық күшінің редукциялары

**Ауырлық күшінің редукциялары** - ауырлық күшінің қалыпты мөлшерлерін бақылау жағдайларымен сәйкестіру мақсатында әдейі енгізілетін түзетулер. Мұндай түзетулер бақылау нүктесінің теңіз деңгейінен есептегендегі биіктігін, бақылау жазықтығы мен геоид жазықтығы аралығыш орналасқан аралық кабатты, қоршаған аймақтың жербедер ерекшелікгерін, *«Эвтеш әсері»* деп аталатын арнаулы шаманы есепке алады. Енгізілген түзетулер жиынтығы қалыпсыздық типін анықтайды. Мәселен, биікгікті есепке алу *«Фай қалыпсыздығын»* анықтаса, аралық қабат пен жербедер ерекшелігін есепке алу *«Буге қалыпсыздығын»* анықтайды.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жусанды көшесі (Алматы)

**Жусанды көшесі**. Шартты атау. Көшеге Жусанды атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. «Жусанды» сөзінің мағынасы "жусаны (емдік шөп) мол жер" дегенді білдіреді.

Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Валентина Брониславовна Сирота

**Валентина Брониславовна Сирота** (1955 ж. т.), маммология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы (1990). 

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген (1979). 1987-2001 ж. ҚарММИ онкология кафсының аспиранты, ассистенті, доценті. 2002 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясының сәулелі диагностика және терапия мен онкология курсын басқарады. 87 ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.
## Шығармалары
* Клинико-социальная характеристика освидетельствованных больных по поводу рака желудка (2005); 
* Нестандартный режим облучения скауылдой при раке молочной железы (2005);
* Особенности репродуктивного анамнеза у больных , впервые освидетельствованных по поводу рака шейки матки (2005).

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Қазақстан мамологтары
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина институты түлектері
Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы оқытушылары
Түп таужыныс

**Түп тау жынысы** - тау жынысы. 
* 1. Жалпы геологияда: морылуы нәтижесінде мұжылу яки жемірілу процестеріне ұшырамаған, яғни өзінің дәнекерленген яки шымыр (тастақты) күйін сақтаған барша магмалық , шөгінді және метаморфтық тау жынысытардың жиынтық атауы; борпылдақ та босаң яки бір-бірімен дәнекерленбеген түйірлерден (кесекгерден) тұратын тау жынысытарға қарама-қарсы мағынада қолданылады. 
* 2. Геоморфологияда: зерттеліп жатқан жербедерге яки көнелігі осы жербедерге сәйкес келетін тау жынысытарға қарағаңда ертерек түзілгенj тау жынысытар хақында (бұл тау жынысытар борпылдақта, тастақты да болуы мүмкін) 
қолданылатын жалпылама термин. Мәселен, төрттік кезеңде қалыптаскан жербедер пішіндері жайлы сөз болғанда неоген кезеңінде және одан бұрын
түзілген тау жынысытардың барлығы да Т.Т. деген атауды иеленетін болады.

  
## Пайданланған әдебиет


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Қатпар өсі

**Қатпар өсі**. Қатпардың өстік жазықтығы мен көлбеу немесе
тік жазықтықтардың, әйтпесе жер беті жазықтығының қилысу сызығы;
қатпардың кеңістіктегі бағыт-бағдарын анықтауға керек. Бұл термин *қатпар топсасы* түсінігімен шатастырылып жүр, бұл дұрыс емес.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әубәкір Қалиұлы Сүлеев

**Әубәкір Қалиұлы Сүлеев** (1947 жылы 13 қыркүйекте Жамбыл облысы Луговской ауданы Луговое ауылында туған) - продюсер, оператор.

## Өмірбаяны
* Еңбек Қызыл Ту орденді Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының кинооператорлық факультетін бітірген (Мәскеу қаласы, 1977), фильм операторы.
* 1969 жылдан бері - «Қазақфильм» киностудиясында жоғары санаттағы қоюшы-операторы (қазіргі - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ). 
* 2005 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының доценті, операторлық шеберхананың шебер-жетекшісі, операторлық өнер кафедрасының меңгерушісі.

## Еңбектері
«Тізбектер» (1977), «Сіздің мүддеңізде» (1981), «Қайтар жол жоқ» (1997), «Бекет ата» (1999), «Шығыс болмаса - Батыс жоқ» (2000-2001) және тағы басқа деректі фильмдердің; «Туған дала» (1981), «Қызыл үй» (1982), «Самға, тырна!»(1985), «Қайрат» (1991) және тағы басқа көркем фильмдердің қоюшы операторы. «Сиқырлы демеуші» көркем фильмінің продюсері және директоры (2001)

## Марапаты
* Мәдениет қайраткері (2002). 
* «Ерен еңбегі үшін» (2005) медалімен марапатталған.

## Отбасы
* Әкесі - Сүлеев Қали Сүлейұлы, марқұм, партия қызметкері болған. Анасы - Ибрашева Елизавета Ибрашқызы, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Сүлеева Шолпан Есенқызы, хореограф. ¥лдары - Рүстем (1970 жылы туған), Әлем (1994 жылы туған); қызы - Әсел (1981 жылы туған).

## Дереккөздер
Тұрған Жұмабайұлы Тәкенов

**Тұрған Жұмабайұлы Тәкенов** (1936 жылы туған), физикалық химия, қара,түсті және сирек металдар
металлургиясы, металлургиялық үдерістер теориясы саласының маманы, химия ғылыми докторы (1994), профессор (2002). Еңбек Қызыл Ту орденді.
МБжҚ институттын бітірген (1959). 1959 жылданаға лаборант, инженер, аспирант, Ж. Әбішев атыңдағы ХМИ-да аға ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер, 1995 жылдан бас ғылыми қызметкері. 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның, 19 өнертабыстың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Гастелло атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге ержүректіліктің шынайы үлгісі, әскери ұшқыш, Кеңес Одағының Батыры Николай
Францевич Гастеллоның есімі (1956 жылы) берілді. Гастелло Николай Францевич (1907-1941)
Мәскеуде дүниеге келген. Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапқан.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көше Дунай көшесінен басталып, Д.Бедный көшесіне
дейін созылып жатыр. Кешенін бірқатар бөлігі абаттандырылған. Қалайы реконструциялаудың
Бас жоспарына сәйкес көше жаңартылуда. Көшенің ұзындығы - 1450 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жүргенов атындағы көше (Алматы)

**Жүргенов атындағы көше**. Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, қазақ өнерінің дамуына елеулі үлес қосқан
ұлтжанды азамат Темірбек Қараұлы Жүргеновтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің
08.05. 1984 №9/242шешімі) берілді. Жүргенов Темірбек Қараұлы (1898-1939) Ақтөбе облысының
Ырғыз ауданында дүниеге келген. Ташкентте Қазақ институтының ректоры, Тәжікстандағы Қаржы
жөніндегі Халком, 1930 жылдары Қазақ КСР Ағарту ісі жөніндегі Халком қызметтерін атқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Пушкин көшесінен басталып Тяньшан көшесіне дейін созылып жатыр. Есенов, Нүсіпбеков, Жангелдин, Бәйішов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы
- Пригородная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қысымды қалыпқа келтіру әдісі

() —  сұйықтар мен газдардың әзір тұрақтанбаған сүзбелену процесін зерттеуге негізделген ұңғымадағы қойнауқаттың сүзбелеу сипаттарын анықтаудың гидродинамикалық әдісі. Бұл әдіс ұңғыма оқпаны қысымы мен ұңғыма дебитінің уақыт өткен сайынғы, немесе игеру режимінің бір түрден екінші түрге ауысуы барысындағы өзгерістерін зерттеуді, сол сияқты бұрғылау ұңғымасын игеріп біткеннен кейін ұңғыма оқпаны қысымының мөлшерін белгіленген уақыт бойына дамылсыз тіркеп отыруды керек етеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сифси

**Сифси** - құрамына тауардың бағасы, сақтандыру, фрахт, вексельдер төлемі кезінде банк өндіріп алатын шығындар мен пайыздар кіретін келісілген баға.
## Дереккөздер


 бас әріп

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Герцен атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге философ әрі публицист, орыстың ұлы жазушысы Александр Иванович Герценнің есімі
(1956 жылы) берілген. Александр Иванович Герцен (1812-1870) Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ол материалистік философияны дамытқан. *«Былое и думы», «Кто виноват?»* шығармаларын
жазды.

Көше Жетісу және Түрксіб аудандарында орналасқан. Көше Д.Бедный көшесінен басталып, Кожедуб көшесіне дейін созылып жатыр. Читинская, Кожедуб, Шаумян, Рысқұлов, Абаканская көшелерімен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 3480 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Суарынды режим

**Суарынды режим** - қойнауқаттағы мұнай мен массалары ұңғыма оқпанына судың гидростатикалық арыны күшімен ығыстырылып шығарылуын қамтамасыз ететін жатын режимі. Бұл режим жағдайында қойнауқаттан мұнайды немесе газды ұңғыма оқпанына ығыстырған су шығыны сол қойнауқатқа ағып келетін табиғи (табиғи режим) немесе тоғытпа (жасанды режим) су есебінен еселеніп отырады.
## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әдейі полюстеу әдісі

**Әдейі полюстеу әдісі** () — әдейі жіберілген электр тоғы әсерінен таужыныстар мен кендердің қатты және сұйық фазаларының шекарасында пайда болатын электрхимиялық және электркинетикалық процестерден туындайтын жер қойнауларындағы қосалқы электр өрістерін зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Абиссал түзілімдер

**Абиссал түзілімдер**. Мұхиттың абиссал алқабында
түзілген шөгінділер қазба түрде өте сирек ұшырасады, тіпті ұшыраспайды десе
де болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғыма дебитін өлшеу

**Ұңғыма дебитін өлшеу** Өндірілген өнімді есепке алу, бұрғылау ұңғымасының және игеру жабдықтарының жай-күйін қадағалау
мақсаттарында "Спутник" сияқты автоматтандырылған қондырғылар немесе
өзге де арнаулы жабдықтар көмегімен ұңғымадағы мұнайдың, газдың, судың
дебитін мезгіл-мезгіл өлшеп отыру.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жұбанова атындағы көше (Алматы)

**Жұбанова атындағы көше**. Көшеге қазақтың белгілі композиторы, Қазақстан және КСРО халық әртісі, академик - Ғазиза Ахметқызы Жұбанованың есімі (Алматы қаласы әкімінің 18.10.1999 №976 шешімі) берілген.
Жұбанова Ғазиза Ахметқызы (1927-1993) Ақтөбе облысында дүниеге келген. «Еңлік-Кебек», «Хиросима» опера-балетін жазған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Каратаев көшесінен басталып, әл Фараби даңғылына
дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: Кирпичнозаводская; 1-ші, 2-ші, 3-ші көшелер. Көшенің
ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жұбанов атындағы көше (Алматы)

**Жұбанов атындағы көше**. Көшеге қазақтың кәсіби музыка өнері мен музыкатану саласының негізін салушылардың
бірі, композитор, музыкатанушы, дирижер, тарихшы, Қазақстанның халық әртісі, Қазақстан
Ғылым академиясының академигі Ахмет Қуанұлы Жұбановтың есімі (Алматы қаласы атқару
комитетінің 10.03.1969 №81 шешімі) берілді. Жұбанов Ахмет Қуанұлы (1906-1968) Ақтөбе облысында дүниеге келген. Ол - «Абай», «Құрманғазы» операларының, бірнеше аспапты және вокалды шығармалардың авторы. А. Жұбанов ондаған спектакльдер мен фильмдерге музыка жазған.
Құрманғазы атындағы Мемлекеттік оркестрді құрып, сол ұжымда дирижерлік еткен.

Көше қаланың шығысынан батысына қарай 1 және 2-шағынаудандарды жанай өтіп, Мате-Залка көшесінен басталып, Сайын көшесіне дейін созылып жатыр. Көше Алатау, Әуезов аудандарын
қиып өтеді. Бұрынғы атауы - №6 магистраль. Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

Көше бойында «Қарлығаш» рестораны, Әуезов ауданының Неке сарайы, шағын сауда
орталықтары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Гете атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшөгө қазақтың ұлан ғайыр даласына Абай аудармалары арқылы танымал болған немістің
ұлы ақыны, жазушы, неміс әдебиетінің негізін салушы Иоганн Фольфганг Гетенің есімі (Алматы
қаласы әкімінің 22.09.1993 № 390 шешімі) берілген. Иоганн Фольфганг Тете (1749-1832) Германияда дүниеге келген. Оның өміршең туындылары әлемнің ондаған тілдеріне аударылған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Ленинградская көшесі. Кешенін
ұзындығы - 5500 метр

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кремнийлі таужыныс

**Кремнийлі тау жынысы** - тау жынысы. Құрамының жартысынан артығы кремнезем минералдарынан тұратын тау жынысытардың жалпылама атауы.
  
## Пайданланған әдебиет


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Аллювийлік-делювийлік түзілімдер

**Аллювийлік-делювийлік түзілімдер.**
Эрозия процесі мен тау баурайларының делювийлік шайылуы қабаттаса өрбуі
нәтижесінде қалыптасқан түзілімдер. Аңғарлардың тау бөктерлеріне іргелес
орналасқан бөлігінде және жыраларда түзілген аллювий және делювий
шөгінділерінің қат-қабаттарымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жұмабаев атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Жұмабаев атындағы көше**—Жетісу және Түрксіб аудандарында орналасқан көше. Ақан сері көшесінен басталып
"Айнабұлақ 1" шағынауданына дейін созылып жатқан бұл көшенің ұзындығы 1730 метр.Бұрынғы атауы Тесленко болған.Кейіннен бұл көшеге қазақ поэзиясын сыршыл лирикалармен байытқан ақын, қайталанбас дарын несі,
«Алаш» партиясының мұшесі, сталиндік репрессия құрбаны - Мағжан Жұмабаевтың есімі Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993 №198 шешімі бойынша берілген.  

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Говоров атындағы көше (Алматы)

Көшеге Кеңес Одағының Батыры, маршал Леонид Алесандрович Говоровтың есімі (1956
жылы) берілген. Говоров Леонид Алесандрович (1897-1955) Киров облысының Бутырки деревнясында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кәрімбаев, Сабыр Шәріпов, Саттаров, Верненская
атындағы көшелермен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 850 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жұмабеков атындағы көше (Алматы)

**Жұмабеков атындағы көше**. Көшеге көрнекті ғалым, тарих ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР-ның Еңбексіңірген ғылым қайраткері - Ж. Жұмабековтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кепілдіктер

Кепілдіктер - машиналар мен жабдықтарға арналған келісімшарттарда, әдетте, кепілдік шарты атап көрсетіледі, ол бойынша сатушы белгілі бір кепілдік мерзімінде өз тауарының сапалы болуын жауапкершілігіне алады. Мұнда сатушы беретін кепілдіктің көлемі, кепілдік мерзімі,сатушының тауарда ақау байқалған немесе ол шартқа сәйкес болмаған жағдайдағы жауапкершілік міндеттемесі белгіленеді.

## Кепілдіктердің түрлері
**1.** Банктік кепілдік – Банктің басқа ұйым (Бенефициар), банктер немесе фирмалар алдындағы олардың бірінші талабы бойынша белгілі ақша сомасын төлеуге жазбаша міндеттемесі. Кепілдік (тапсырма) кәсіпкерлік әрекетті жүзеге асырушы, жеке кәсіпкер ретінде тіркелген және кепіл шарты бойынша нақтылы міндеттемелерді орындауға мүмкіндігі бар барлық жеке (Принципал) және заңды тұлғаларға беріледі. 

**2.** Төлем кепілдігі — кепіл берушінің бенефициар пайдасына, егер олар осы міндеттемелерінің шарттарына сәйкес жазбаша төлем талабының ұсынған жағдайда, басқа да құжаттар қажет болған кезде, ақшалай қаражаттарын төлеу міндеттемесі. Төлем кепілдігі тәртіп бойынша алдын ала келісілген мерзім шеңберінде шарт құнын төлеу бөлігінде сатып алушыға қатысты сатушының талаптарын қамтамасыз етеді.

Несиені өтеу кепілдігі — кепіл берушінің борышкерге қатысты, егер ол несие шарты бойынша қаржылық міндеттемелерін орындамаған жағдайда туындайтын, кредитордың төлемдік талаптарын өтеу міндеттемесі.

Тендерлік кепілдік — ол бойынша кепіл беруші (егер принципал өз міндеттемерін орындамаған жағдайда) кепілдікте алдын ала келісілген сома шеңберінде бенефициар пайдасына төлем жасауға міндеттенетін тендер жүргізілетін елдегі саудаға қатысушылардың (принципал) сұранысы бойынша берілген кепіл берушінің міндеттемесі. 

**3.** Орындау кепілдігі — ол бойынша кепіл беруші бенефициар пайдасына көрсетілген ақша қаражаты шеңберінде төлем жасауға міндетті болатын немесе (егер бұл кепілдікте көзделмеген болса) принципал оның шарттарын өз дәрежесінде орындамаған жағдайда, бенефициар мен принципал арасында жасалған келісімшарттың орындалуын қамтамасыз етуге принципалдың (сатушы, жеткізуші) сұрауы бойынша бенефициарға (сатып алушыға) ұсынылатын кепіл берушінің міндеттемесі.

**4.** Төлемді қайтару кепілдігі — егер принципал кез келген соманы немесе аванстық немесе оған бенефициар төлеген сомаларды келісімшарт шарттарына сәйкес төлеу міндеттемелерін орындамаған жағдайда, кепіл беруші ол бойынша бенефициар пайдасына төлем жасауға міндетті болып табылатын принципалдың өтініші бойынша кепіл берушінің бенефициарға ұсынатын міндеттемесі.

Кедендік кепілдік — ол бойынша кепіл беруші бенефициар пайдасына кедендік баж төлемін төлеуге міндетті болатын, Принципалдың өтініші бойынша бенефициарға (кедендік органдар) ұсынылатын кепіл берушінің міндеттемесі. 

## Дереккөздер

Санат:Банк терминдері
Мұнайгазды нысанның тұйықтығы (дербестігі)

**Мұнайгазды нысанның тұйықтығы (дербестігі)** Өзімен көршілес өзге геологиялық нысандармен көмірсутек алмасу процесі жүзеге аспайтын, яғни өз алдына дербес шоғырланған мұнайлы-газды нысан — мұнайгазды провинция, алап, кешен, т.с.с. Термин мұнай мен газды қалыптастыратын немесе оларды шоғырлайтын нысандардың
екеуіне де қатысты қолданылады. Бұл жүйелердегі көмірсутектер жан-жағынан әр түрлі табиғи кедергілермен — аймақтық жапқыштармен — мұқият қалқаланған, соңдықтан олардағы көмірсутектердің екінші өңірге жылыстауы немесе көмірсутектердің қосымша қорлары бұл жүйеге өзге өңірлерден ағып келуі жүзеге аспайды. Мұнайгазды нысандар (провинциялар, алаптар, кешендер, т.с.с.) өздерінің дербестелу дәрежесі тұрғысынан түрліше болып келеді, сондықтан мұнай мен газ қорын бағалау барысында бұл мәселе алдын-ала саралануы тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Табиғи электр өрісі әдісі

**Табиғи электр өрісі әдісі** () — жер қыртысы қойнауларында етек алған физикалық және химиялық процестер салдарынан туындайтын табиғи шоғырлы электр өрістерін зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі. Табиғи шоғырлы электр өрістері мен кейбір пайдалы қазба кенорындары, таужыныстардың кейбір түрлері және кейбір гидрогеологиялық процестер  арасындағы байланыстар барынша жақсы зерттелген. Табиғи электр өрісі әдісі әсіресе сульфидті кенорындарды және графит кенорындарын зерттеуге, пириттенген және графиттенген таужыныстарды карталау ісінде өте тиімді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ірісынықты таужынысы

**Ірісынықты таужынысы** — өзін құрайтын жекелеген түйірлерінің (сынықтарының) мөлшері 1 мм-ден кем емес таужыныстардың жалпылама атауы.  
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Гравитациялық режим

**Гравитациялық режим** - мұнай гидрогеологиясына тиесілі арнаулы түсінік: қойнауқаттық мұнай қозғалысы сол мұнайдың
тудыратын ауырлық күші әсерінен жүзеге асатын мұнай жатыны жұмысы режимі. Мұнайдың ауырлық күші әдетте мұнай өндірудің соңғы сатысы кезінде шешуші рөл атқара бастайды.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Болат Қалиұлы Сүлеев

**Болат Қалиұлы Сүлеев** (4 мамыр, 1953 жыл, Жамбыл облысы Шу ауданы, Шу қаласы - 11 қараша 2011 жыл Астана) — кинооператор, сценарийші.

## Өмірбаяны
Әкесі - Сүлеев Қали Сүлейұлы, марқұм, партия қызметкері болған. Анасы - Ибрашева Елизавета Ибрашқызы, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген.
* Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының кинооператорлық факультетін бітірген (1978), фильм кинооператоры.
* 1977-2008 жылдары - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының қоюшы операторы.
* 2006 жылдан бері - Темірбек Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясы кинооператорлық факультетінің шебер-жетекшісі.

## Сценарийлері
* «Әнші ауыл» деректі фильмі (1984);
* «Маңғыстау ежелгі құсы» мультфильмі (1984).

## Операторлық жұмыстары
### Деректі фильмдердің қоюшы операторлығы
* «Нити» (1977)
* «Бақтағы үй» (1978)
* «Өмір палитрасы» (А. Сүлеевпен бірге, 1983)
* «Под стук колес» (1984)
* «Атамекен» (А. Сүлеевпен бірге, 1993)
* «Қазақстан тарихына саяхат» (1997) және т.б.

### Көркем фильмдердің қоюшы операторлығы
* «Когда тебе 12 лет» (1978)
* «Тайна поющего острова» (А. Сүлеевпен бірге, 1980)
* «Үш күн мереке» (1981)
* «Аңшы» (1983)
* «Мой дом на зеленых холмах» (1986)
* «Таулардан биік» (1988)
* «Қоштасқым келмейді» (А. Сүлеевпен бірге, 1992)
* «Жамбылдың жастық шағы» (1996)
* «Сиқырлы демеуші» (2001)
* «Прыжок Афалины» (2009) және тағы басқа.

## Шығармалары
* Темірбек Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясы операторлық факультетінің студенттеріне арналған оқу-әдістемелік көмекші құралының авторы.

## Қоғамдық қызметтері
* Қазақстан Кинематографияшылар Одағы кинооператорлық секциясының төрағасы. 
* Қазақстан Кинематографияшылар Одағының хатшысы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Отбасы
* Ажырасқан. Қызы - Сүлеева Ализа.

## Дереккөздер

Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Павел Васильевич Сиротин

**Павел Васильевич Сиротин** (1936 ж.т.), аса ұзақ марафон бойынша спорт шебері, салауатты өмір салтын насихаттаушы. Орталық одақ кооператив институтын (1974), Мәскеу патент жүргізу институтын (1983) бітірген. Қарағанды облысы кәсіптік-техника білім жүйесінде істеген, 1983-1988 ж . өнер табыстар мен рационализаторлар қоғамы облыс кеңесінің жауапты хатшысы . 30-дан астам ел аумағында өткен 230 классикалық марафонда жүгірген. Әлемдік халықаралық Мәскеу-Иерусалим (1999-2000), Париж - Мәскеу - Сидней (2000), Ресей-Қазақстан - Мәңгі достық, Санкт-Петербург-Севастополь, Еуропа - Азия - Африка , Мәскеу-Брест (2001-2005) аса ұзақ марафондарына қатысушы. «Халыкаралық аса ұзық марафон қауымдастығы» коғамдық ұйымының құрметті мүшесі . «ҚР құрметті спорт қайраткері» атағы берілген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Таснұсқалану

**Таснұсқалану**. Екі мағынасы бар. 
#Болбыр шөгінділердің (тұнбалардың) қатты (тастақты) тау жыныстарына айналу яки қатаю процесі; шөгінді (тұнба) өзгерістерінің әр түрлі сатылары жағдайында жүзеге асады. Тұздардан, карбонаттардан, кремнеземнен тұратын яки оларды мол мөлшерде кіріктіретін шөгінділер сол шөгінділердің (тұнбалардың) әрбір қабаты түзілісімен-ақ қатая бастайды. Түйірлі және сазды шөгінділердің Т. процесі сәл кейінірек, яғни диагенез сатысының соңғы кезеңдерінде немесе қысым мен температураның біршама биік дәрежесімен сипатталатын катагенез барысында жүзеге асады. Таснұсқалану процесі әдетте шөгінді құрамындағы артық судың сығымдалуымен, коллойдтардың және химиялық (биохимиялык) жолмен тұнбаға түскен заттардың кристалдануымен, шөгінді қүнамбөліктері мен жымдастырушы материалдардың минералдық қүрамындағы өзгерістермен орайлас өтеді. Терминнің бұл мағынасындағы синонимі — "литификация" ("тастақтану"). 
#Таужыныстармен көмілген жәндіктер мен өсімдік мүрделеріне тән органикалық заттардың минералды заттарға айналуы, яғни организм қалдықтарының тапнұсқалану процесі. Терминнің бұл мағынасындағы синонимі - фосфилизация".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гоголь атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
Көшеге қазақтың әлденеше дүркін жас буынын тәрбиелеуде өзіндік із қалдырған XIX ғасырдағы орыс жазушысы Николай
Васильевич Гогольдің есімі (1868 жылы) берілген. Гоголь Николай Васильевич (1809-1852)
Полтавада Великие Сорочинцы елді мекенінде дүниеге келген. *«Есуастың жазбаларындағы»
«кішкентай адам»* Гоголь шығармашылықтың биік шыңы - крепостнойлық Ресейдің жалпыла-
ма бейнесі жасалған *«Өлі жандар»* поэма-романы.

Көше Орталық демалыс паркінен басталып, Әуезов көшесіне барып тіреледі. Әуезов, Алмалы, Жетісу, Түрксіб, Медеу аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Штабная көшесі. Көшенің
ұзындығы - 6300 метр.

**Гоголь көшесінің** бойында бұрын ақсүйектер тұрғандықтан, қазір ол жердегі әсем ғимараттар
тарихи жәдігер және сәулет ескерткіштері т.б. ретінде қамқорлыққа алынған. Атап айтқанда,
Ерлер гимназиясының ғимараты, Кафедралдық собор, т.б. Көше бойындағы ең көрікті мекен - Ұлы Отан соғысында қаза тапқан 28 гвардияшы- панфиловшыларға арналған саябақ.
Саябақтың ішінде Даңқ меммориалы мен мәңігілік алау жайып тұр. Сәулетшілері: Т. Бәсенов,
Р.Сейдалин, В.Ким. Мүсіншілер: В.Андрющенко, В.Артимович.

Көшеде Қазақ мемлекеттік қыздар институты, Политехникалық колледж, А.П.Чехов атындағы
қалалық балалар кітапханасы, *«Дастарқан», «Букинист»* дүкендері және *«Отырар»* қонақ үйі
орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Стивидор

**Стивидор** - 
# кемеге жүк тиеп, оны орналастыру (шпивка) немесе жүкті кемеден түсіру жөнінде жүк иесімен болмаса кеме иесімен арадағы шарт бойынша жұмыс істейтін көлік-экспедиция ұйымдары мен фирмаларға қатысты қолданылатын жалпы атау;
# көлік-экспедиция ұйымының жүкті тиеу немесе түсіру жөніндегі жұмыстардың мұқият орындалуын қадағалауға бөлетін адамы.

## Стивидорлық шығындар

**Стивидорлық шығындар** - теңіз көлігінде шетел порттарындағы жүк тиеу-түсіру жұмыстарына байланысты кеме шаруашылығы төлеген шығындар. Стивидорлық шығындар тасымалдың өзіндік құнына кірмейді, теңізбен жүк тасу тарифтеріне үстемелер қосудың есебінен жабылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Жұмалиев атындағы көше (Алматы)

**Жұмалиев атындағы көше**. Көшеге көрнекті ғалым, ақын, жазушы, сыншы, әдебиеттанушы, Қазақ КСР Ғылым академиясының
академигі Қажым Жұмалиевтің есімі (1978 жылы) берілген. Жұмалиев Қажым (1907-1968) Орал облысының (қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Жалғызағаш ауылында дүниеге келген. Ол - қазақ
әдебиетінің теориясының негізін қалаушылардың бірі.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып Жамбыл көшесіне дейін
созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Куртинская көшесі. Кешенін ұзындығы - 1700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шомбал таужынысы

**Шомбал таужынысы** - Шомбал бітімімен сипатталатын оқыныстардың жалпылама атауы.  
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Тау жыныстары
Жұмырлық

**Жұмырлық**. тау жыныстарына тән түйірлер мен кесектердің
түзілуі барысындағы қозғалыстары салдарынан олардың пішіндік өзгерістерге
ұшырау болмысы. Түйірдің (кесектің) жұмырлану дәрежесі оның тең өлшемдену,
үшкірлену және домалақтану дәрежесіне тәуелді. Жұмырлықтың ең биік дәрежесі шар
пішіні болып есептеледі, себебі бұл пішін теңөлшемділік пен домалақгықгың
ең жоғарғыы дәрежесіне сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гончаров атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қазақстанның еңбек сіңірген жол маманы Леонид Борисович Гончаровтың (1914-1982)
есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 04.05.2000 № 434 қаулысы) берілген. Гончаров Леонид Борисович (1914-1982) Украинада дүниеге келген. Қазақ КСР Көлік министрі қызметін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Федров, Казаков, Скрябин көшелерімен қилысады.
Бұрынғы атауы - Баженов көшесі. Кешенін ұзындығы - 1350 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Пайдалы қазба жатынын шектемелеу

**Пайдалы қазба жатынын шектемелеу**. Екі мағынада қолданылады. 
#Барлау қазындылары, геофизикалық әдістер т.б. көмегімен пайдалы қазба жатынының шекараларын анықтау. 
#Барлау мәліметтері көмегімен пайдалы қазба шоғырының шектелу сызықтарын сызба материалдарда ашып көрсету.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Лагуна түзілімдері

**Лагуна түзілімдері.** Теңіз жағалауын жиектей созылған,
ашық теңізден құмды кедергілермен оқшауланған су қоймалары болып табылатын
лагуналарда түзілген түзілімдер. Лагуна түзілімдері негізінен алғанда пелитті материалдардан
тұрады, бірақ олардың құрамы су қоймасына сырттан жеткізілген терригендік
материалдардың мөлшеріне және климат жағдайына тәуелді болып келеді.
Ірітүйірлі яки кесекті кластикалық материал әдетте лагунаға құятын өзендер
сағасында және лагуна мен теңізді бір-бірінен оқшаулайтын құмды кедергілер
өңіріңде жинақталады. Аңызақ климат жағдайында кластикалық шөгінділер мен
қатар эвапориттер, ал ылғалды климат жағдайында карбонатты түзілімдер
қалыптасады. Геологиялық қималарда лагуна түзілімдері біршама жиі ұшырасады, олар тас көмір және тұз кенорындарын кіріктіруі ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Континенттік түзілімдер

**Континенттік түзілімдер.** Құрлықтар өңірінде,
субаэральдық және субаквалдық жағдайлардың екеуінде де қалыптасатын барша
түзілімдер (шөгінділер) жиынтығының атауы. Бұларға жерүсті фаунасы мен
флорасының қазба қалдықтары тән, бірақ түзілім арасында олардың мүлдем
болмауы да мүмкін. Нақтылы континенттік және нақтылы теңіздік түзілімдер
аралығында түзілімдердің аралық түрлері, экстуарий түзілімдері және суасты-
атыраулық түзілімдер дараланады. Қалыптасу динамикасына, астасу
заңдылықтарына, құрылысына және фациялық өзгермелілігіне орай,континенттік түзілімдер бірнеше
түрлерге бөлінеді. Континенттік түзілімдердің көпшілігі сынықты және сазды шөгінділерден
құралады, органогендік және хемогендік түрлері сирек ұшырасады. Континенттік түзілімдердің
көрнекті өкілдері — көлдік түзілімдер (карбонатты және галогендік шөгінділер,
диатомиттер, сапропелдер, бұршақ тұрқылы теміртастар және бокситтер). Континенттік түзілімдер литологиясының ерекшеліктері және олардың құрылыс өзгешеліктері осы
түзілімдер қалыптасуы уақытының климатына және тектоникалық-
геоморфологиялық жағдайына тәуелді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Клеймстер

**Клеймстер** - тауардың сапасындағы кемшіліктерге байланысты сатып алушының сатушыға қоятын талабы, тағатын кінәсі, шағымы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Атырау түзілімдері

**Атырау түзілімдері**. Өзендердің сағасында, яғни
олардың теңізге құяр тұсында жинақталған, механикалық құрамы жағынан алуан
түрлі болып келетін шөгінділер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шектеуіш

**Ток шектеуіші** - көлік құралдарының генераторынан берілетін ток күші шамасын шектейтін
құрылғы.

**Айналу жиілігінінің шектеуіші**- карбюратордан берілетін жану қосындысын еріксіз азайтатын, қозғағыштың иінді білігінің
айналу жиілігін белгілі максималды мәнде ұстайтын құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Оксишайыртастар

**Оксишайыртастар.** Органикалық заттардың шайыртастарға айналуы мұнай қалыптасуының міндетті түрдегі аралық процесі деп жорамалдайтын кейбір ғалымдар түжырымына сәйкес туындаған
атау. Бұл атаумен мұнайдың тотығу өнімі болып табылатын байырғы
ьиайыртастар емес, оттегімен қаныққан қатты тауіиайыр түрі дараланады,
бұл өнім сұйық мұнайдың қалыптасу сатысын әлі өтпеген деп есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Одометр

**Одометр** - дөңгелектің айналу
санының есептегіші, жүрілген жолды анықтайтын аспап.

## Дереккөздер


Санат:Автомобиль
Одорация

**Одорация**- газға немесе ауаға ерекше тән иісті беру; газдардың
ағып кетуін анықтауы үшін қажет.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Окситаушайырлар

**Окситаушайырлар.** Екі мағынасы бар. 
#Қарқынды түрде тотығуына байланысты органикалық еріткіштердегі еру қабілетін түгелдей немесе жарым-жартылай жоғалтқан табиғи таушайырлардың жіктемелік тобы (оксикериттер, гуминокериттер, альгариттер). 
#Табиғи таушайырлардың тотыққан түрлерінің жалпылама атауы (оксишайыртастар,оксиантраксолиттер т.б.).

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бірмәнділік

**Бірмәнділік** - белгілі бір диапозондағы мәннің бірегейлігі.

**Диагностикалық параметр бірмәнділігі** - алғашқыдан бастап шекті ман техникалық
жағдай параметрлерінің диапазонындағы экстремум жоқтығымен
анықталатын диагностикалық параметрлер қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Оксикериттер

**Оксикериттер**. Органикалық еріткіштерде еру қабілетін
түгелге жуық жоғалтқан, бірақ келесі морылу сатысына тән сулы сілтілерде
еру қасиетін де иемденіп үлгермеген, біршама жақсы тотыққан шайыртасты
таушайырлардың тотық жіктемелік атауы. Бұлардың қарамағындағы сутек
мөлшері болымсыз болып келеді (6-7 %), бірақ оттегімен жақсы қаныққан;
құрамы мен өзіндік қасиеттері бастапқы таушайыр түріне және оның морылу
дәрежесіне байланысты кең аралықта өзгеріп отырады. Әдетте оксикериттер
омырылғыштық қасиетпен, кеуектілікпен, жалтырлығының болмауымен
немесе күңгірттеу жалтырлықпен сипатталады. Түсі қошқыл-қоңыр реңнен
ашық-қоңыр реңге шейін өзгереді. Оксикериттер таушайырлардың әр түрлі тектік
тізбектерінде ұшырасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Амангелді Ыбрайұлы Тәжібаев

**Амангелді Ыбрайұлы Тәжібаев**

1942 жылы 19 ақпанда РКФСР Астрахан облысы Марфинский ауданы Мултаново ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Тәжібаев Ыбрай Дәулеталыұлы, ұжымшарда жұмыс істеген. Анасы - Тәжібаева Дәметкен Қыдыралықызы, ұжымшарда жұмыс істеген.

Құрманғазы атындағы Театр-көркемсурет институтының актерлік факультетін (1965) актер мамандығы бойынша;
КСРО Мемкиносы жанындағы кинорежиссерлердің Жоғары курстарын (1980) көркем фильмдердің қоюшы режиссері мамандығы бойынша бітірген.

«Құланның өлімі», «Нан» киносценарийлерінің, сондай-ақ театр мен кино жайындағы 15-20 мақаланың авторы.
«Ақырғы асу» - Серікбай (1981), «¥зақ құс жолы» - Тұраш (1983), «Қадам» (КСРО, Жапония, 1988) фильмдеріне түскен.

«Нан мен тұз» (киноальманах, режиссер және сценарийшы, 1977), «Сыңғырық аптап мерзімі» (1980), «Ақырғы асу» (1981), «¥зақ құс жолы» (1983), «Кімсің сен, шабандоз?» (1987) фильмдерінің режиссері.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының қоюшы режиссері. Кинорежиссер.

«Демократиялық таңдау» Дөңгелек үстелінің мүшесі. КСРО Кинематографистер одағының мүшесі (1981).

«Құрмет белгісі» орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін», Вьетнам Демократиялық Республикасының Халықтар достығы медальдарымен марапатталған. «Қорғаныс бастығы» көркем фильмі үшін - Республикалық «Жігер» фестивалінің лауреаты. «¥зақ құсжолы» толық метражды көркем фильмі үшін - Бүкілодақтық фестивальдың лауреаты.

Діни көзқарасы - құдайға сенетін мұсылман.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - В.В. Путин.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жақсы өзгерістерге үміттенемін».

Хоббиі - ағашпен жұмыс, аңшылық, балық аулау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет, детективтік жанр.

Үйленген. Жұбайы - Тәжібаева Қаракөз, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Айгүл (1968 жылы туған), Дина (1969 жылы туған), Айман (1972 жылы туған), Шолпан (1982 жылы туған).

## Дереккөздер
Терезе (көлік)

**Жіберуші, кіргізуші терезе** - қақпақшасыз таратқышты екі
тактілі қозғағыш цилиндрінің
төменгі бөлігіне жану қоспасын
кіргізуге арналған тесік.

**Шығаратын терезе** - қақпақшасыз таратқышты екі тактілі
қозғағыш цилиндрінен пайдаланылған газдарды шығаруға арналған тесік.

**Үрлегіш терезе** - қақпақшасыз таратқышты екі тактілі қозғағыш цилиндрінің жоғарғы бөлігінен пайдаланылған газдарды үрлеп шығаруға және 
жанар-жағармайды цилиндрдің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне кіргізуге
арналған тесік.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Олистостромдар

**Олистостромдар**. Ұсақтүйірлі массамен дәнекерленген,
мөлшеі бірнеше текше метрге дейінгі аралықтағы әр түрлі тау жынысы көсектерінің (олистолиттердің) бір-бірімен ешбір ретсіз астасу пішіні. Олистостромдардың
қалыптасуы өте қарқынды тектоникалық қозғалыстардың, яғни бірінші аймақта бөлшектеніп дербестелген блоктардың екінші аймаққа жылжытылып
жеткізулуінің нәтижесі деп есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ