open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пепломер

**Пепломерлер** (грек.: *пеплос* "халат", "[әйел] көйлек" + *мерос* "бөлігі") — бұл әдетте қоршалған вирустың беткі қабатының липидті биқабатынан шығатын гликопротеиндерден тұратын түйін құрылымдары. Пепломерлер инфекция процесінде маңызды рөл атқарады.

Пепломер термині бүгінде сирек қолданылады және сыртқы қабықтың барлық ақуыздары үшін бұдан былай қолданылмайды. Оны негізінен дәлірек емес өрнек адгезиясы алмастырады. Алайда, бұл айналмалы құрылымда жоқ ұшты құрылымды ұсынады. Сыртынан олар дөңгелек, жалпақ немесе түйме түрінде болады. Алайда, екі термин де, пепломер және спайк тек морфологиялық көрінетін құрылымды сипаттайды және мембраналық ақуыз немесе қабық ақуызымен бірдей емес. Вирустардағы көптеген басқа мембраналық ақуыздар бұл көрнекті құрылымдарды құрмайды.

COVID-19 коронавирустық инфекциясын алдын-алуға бағытталған вакциналарда SARS-CoV-2 вирус пепломері басты антиген ретінде қолданылады.

## Функциональдық рөлі
Пепломерлер инфекция процесінде маңызды рөл атқарады:
# Олар вирустық бөлшекті немесе вирионды қабылдаушы жасуша бетіндегі рецепторлардың бөліктеріне бекітеді 
# Жасуша мембраналарымен бірігуге мүмкіндік береді. Бұл вирус геномының жасушаға енуіне мүмкіндік береді.

## Құрамы және құрылымы
Ұзындығы - 5-10 нм.

Пепломер жеке мембраналық ақуыздардан тұруы мүмкін, немесе димерлер мен тримерлер түзілуімен жиналуы мүмкін. Олардың бөліктері бірдей (гомомер) немесе әртүрлі (гетеромер) болуы мүмкін.

Әр түрлі вирустарда пепломерлер әртүрлі құрылымға ие:
* Тұмау вирустары (ортомиксовирустар) пепломердің екі түрінің болуымен сипатталады: біреуі (H) гемагглютининнен, екіншісі (N) нейраминидазадан тұрады.
* Парагрипп вирустарында (парамиксовирустар) пепломердің бір түрі гемагглютинин мен нейраминидазадан (HN), ал екіншісі — "біріктіру ақуызынан" (F) тұрады.
* Рабдовирустарда бір гликопротеиннен тұратын пепломердің бір ғана түрі бар.
* Коронавирустардағы пепломерлер күн тәжіне ұқсайды, сондықтан олар өз аттарын алды. Коронавирустар пепломердің екі түрінің болуымен сипатталады: gpS (трансмембраналық гликопротеин) және HЕ (мембраналардың синтезін тудыратын гликопротеин).

## Вирус типтері
Пепломерлерді электронды микрофотографиядан ортомиксовирустар, парамиксовирустар, рабдовирустар, филовирустар, коронавирустар, буньявирустар, аренавирустар және ретровирустар сияқты вирустардың бетінде көруге болады.

Санат:Вирустар
Артралгия

**Артралгия** (грек. ἄρθρον-*буын* + *басқа* грек. ἀλγέω-*ауырсынуды сезіну, азап шегу*) — буынның зақымдануының белгілері болмаған кезде ұшпа сипаттағы буын ауырсынуы.

## Симптомдар
Артралгия, шорбуынға қарағанда, қабыну симптомдық кешенімен бірге жүрмейді, мысалы: ісіну, қызару, зақымдалған буын функциясының бұзылуы. Артралгия кезінде буындардағы рентгенологиялық өзгерістерді анықтау мүмкін емес.

## Себебі
Әдетте, артралгия — бұл артроздың немесе шорбуынның дамуымен органикалық бірлескен зақымданудың сүйіншісі, бірақ сонымен бірге артралгия ұзақ уақыт бойы буындарда органикалық өзгерістер болмаған жағдайда тәуелсіз ауру болуы мүмкін. Артралгия буынның синовиальды қапшығында орналасқан нейрорецепторлардың тітіркенуіне байланысты пайда болады.

Тағы бір болжам бар: артралгия адамның иммунды жүйесіндегі бұзылулармен, комплемент-антиген-антидене кешеніндегі өзара әрекеттесу бұзылған кезде пайда болады. Бұл, атап айтқанда, артралгия пайда болған кезде аллергиялық компоненттің болуымен расталады. Көбінесе артралгия иммунды жүйеге әсер ететін ауруларда пайда болады. Артралгия инфекциялар мен ісіктерге белгілі, оларда аутоиммунды процесстер жиі кездеседі.

## Емдеу
Артралгияны емдеу тек симптоматикалық болып табылады. Ауырсынуды аналгетиктермен жеңілдетеді. Артралгия ауыр аурудың алғашқы симптомы болуы мүмкін.

Санат:Буын аурулары
Стивен Крейн

**Стивен Крейн** (1.11.1871 — 5.6.1900) — америкалық жазушы, журналист, ақын. Қысқа ғұмырына қарамастан, ағылшын тілді әдебиетке үлкен әсер етті, ол өз заманының ең жаңартпашыл қаламгерлерінің бірі болып есептеледі.

1893 жылы ол *Мэгги: көшелердің қызы* атты өзінің алғашқы повесін бастырып шығарады. Әдебиеттанушылардың пікірінше, бұл Америкадағы натурализм бағытында жазылған тұңғыш шығарма болып саналады.

Ал 1895 жылы шыққан *[[Айбынның алқызыл белгісі]]* атты роман Америкадағы азамат соғысы жайындағы аса әсерлі шығарма ретінде танымал болып келеді. Алғашқыда бұл шығарма *Қатардағы жауынгер Флеминг/Оның қилы-қилы шайқастары* деген атаумен *The Philadelphia Press* газетінің бірнеше санында жарияланды, кейін жеке кітап болып басылды.

1897 жылы Стивен Крейн Грекия-Түркия соғысының майданына соғыс корреспонденті ретінде аттанады. Сосын ол Англияға барады, онда Джозеф Конрад пен Герберт Уэллс сияқты жазушылармен танысады. Туберкулез ауруына шалдыққан Стивен Крейн Германияның санаториінде емделіп жатқанда, 28 жасында қайтыс болады.

## Негізгі шығармалары
**Maggie: A Girl of the Streets — Мэгги: көшелердің қызы* (1893)
**The Red Badge of Courage — Айбынның алқызыл белгісі* (1895)
**The Black Riders and Other Lines*  өлеңдер жинағы (1895)
**George's Mother — Джорджтың анасы* (1896)
**The Open Boat — Ашық теңіздегі қайық* (1898)
**War is Kind* өлеңдер жинағы (1899)
**Active Service — Қызметте* (1899)
**The Monster — Құбыжық* (1899)
**Wounds in the Rain — Жаңбырдағы жаралар* (1900)
**The O'Ruddy* соңғы романы (1903)

## Сілтемелер
* Британика энциклопедиясындағы мақала
* Стивен Крейн қоғамының сайты

Санат:АҚШ журналистері
Санат:АҚШ жазушылары
Санат:АҚШ ақындары
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
УЕФА Суперкубогы 2021

**2021 жылғы [[УЕФА Суперкубогы|УЕФА суперкубогы]]** () — 2021 жылғы 11 тамыз күні Белфастта өтіп, 2021 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы "Челси" мен 2021 жылғы УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Вильярреал" өзара кездесті. 

Ойынның негізгі уақыты 1:1 есебімен тең аяқталды. Пенальтилер сериясында "Челси" 6:5 есебімен жеңіске жетті.  

Бұл аталмыш турнирдің 46-жарысы.
## Матч

### Егжей-тегжейі



## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* УЕФА Чемпиондар Лигасы 2020/21
* УЕФА Еуропа Лигасы 2020/21

## Сілтемелер
*https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2030316/

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:Вильярреал ФК ойындары
Санат:Солтүстік Ирландиядағы футбол
Каллум Хадсон-Одои

**Каллум Хадсон-Одои** (; 7 қараша 2000 жыл, Лондон) — англиялық футболшы, "Ноттингем Форест" футбол клубы мен Англия құрамасының шабуылшысы. 
 
## Жетістіктері

### Клубтық
«Челси»

* Чемпиондар лигасы: 2020/21
* Еуропа лигасы: 2018/19
* УЕФА суперкубогы: 2021

### Халықаралық
Англия-17

* Әлем чемпионы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Трево Чалоба

**Трево Чалоба** (ағыл. *Trevoh Tom Chalobah*; 5 шілде  1999) — англиялық футболшы, "Челси" клубының қорғаушысы.  

## Карьерасы
2017 жылы карьерасын "Челси" сапында бастады. Кейін "Ипсвич Таун" (2018/19), "Хаддерсфильд Таун" (2019/20), "Лорьян" (2020/21) клубтарында арендада доп тепті. 

Англиядың 16-21 жастағы құрамаларында ойнаған.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Англия кубогы 2016/17
* УЕФА Суперкубогы 2021

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары
Санат:Лорьян ФК ойыншылары
Первис Эступиньян

**Первис Хосуе Эступиньян Тенорио** (; 28 қаңтар 1998 жыл, Эсмеральдас, Эквадор) — эквадорлық футболшы, Эквадор Ұлттық футбол құрамасы мен "Вильярреал" клубының қорғаушысы. 

2021 жылы Америка кубогына қатысты.  

## Жетістіктері

### Командалық
«Вильярреал»

* Еуропа лигасы: 2020/21

### Халықаралық
Эквадор-20

* Оңтүстік Америка чемпионы — 2017

### Жеке

* Америка кубогының символикалық құрамы: 2021

## Дереккөздер

Санат:Эквадор футболшылары
Санат:Эквадор Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ЛДУ Кито ФК ойыншылары
Санат:Осасуна ФК ойыншылары
Санат:Альмерия ФК ойыншылары
Санат:Мальорка ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Уотфорд ФК ойыншылары
Санат:Гранада ФК ойыншылары
Маркос Алонсо Мендоса

**Маркос Алонсо Мендоса** (; 28 желтоқсан 1990 жыл) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
Атасы Маркос Алонсо Пенья да, әкесі Маркитос та футболшы болған, атасы да, әкесі де Испания ұлттық құрамасында доп тепкен. 

2010 жылы карьрерасын "Реал Мадрид" клубында бастады, бірақ бәсекелестің тым жоғарылығынан "Болтон Уондерерске" ауысты. "Реал Мадрид" сапында 2010 жылы сәуір айында "Расингке" қарсы ойында бір рет қана Испания чемпионатында алаңға шықты.

2016 жылдан бері "Челсиде" ойнап келеді.

### Халықаралық
2018 жылы тұңғыш рет Испания құрамасы сапында алаңға шықты.

## Жетістіктері

### Клубтық
; «Челси»

* Англия чемпионы: 2016/17
* Англия кубогы: 2017/18
* Чемпиондар лигасы: 2020/21
* Еуропа лигасы: 2018/19
* УЕФА суперкубогы: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Уиндзор Парк

thumb|right|200px|
«**Уиндзор Парк**» (ағыл. *Windsor Park*) — Солтүстік Ирландия астанасы Белфаст қаласындағы футбол стадионы. 1905 жылы салынған. 1996, 2016 жылдары жөндеуден өткізілді. Сыйымдылығы 18500 адам. "Линфильд" клубы мен Солтүстік Ирландия құрамасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

2021 жылғы УЕФА суперкубогы осында өткізілді.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://web.archive.org

Санат:Стадиондар
Санат:Солтүстік Ирландия стадиондары
Санат:Солтүстік Ирландия Ұлттық футбол құрамасы
Speak Now

**Speak Now** — американдық кантри әншісі Тейлор Свифттің 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шыққан үшінші альбомы. Альбом Billboard 200 чартында бірден бірінші орынға шықты, сатылымның бірінші аптасында 2010 жылы рекордтық тиражбен 1 047 000 дана сатылды. Осы альбомдағы барлық 14 ән Billboard Hot 100 хит-парадына кірді, ал негізгі «Mine» хиті ондағы №3 орынға жетті.

*Speak Now* 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шығарылды және 1 047 000 данадағы дебюттік тиражының арқасында ол әнші үшін АҚШ-тағы №1 орынға иеленген екінші диск болды. АҚШ тарихындағы әйел әншілер шығарған ең жылдам сатылған 3-ші альбом болды. Ұлыбританияда альбом *Top 40 Albums*-та №6 дебют жасады. Канадада альбом № 1 *Canadian Albums Chart*-та дебют жасады. Үлкен дебюттан кейін альбом АҚШ-та екінші аптаға 320,000 тиражбен №1 орынды ұстады. Оның 3-ші аптасында ол екінші орынға (212,000 дана) ауысты.

Алайда, 8-ші аптада альбом қайтадан № 1-ға оралды (259,000). 

Ресми мәліметтер бойынша, Тейлор Свифт *"Back to December"* әнін өзінің бұрынғы бойфрендтерінің бірі — "Ымырт" фильміндегі Джейкоб Блэк рөлімен танымал актер Тэйлор Лотнерге арнады.

*"Mean"* синглы ең жақсы кантри әні ретінде ең жақсы жеке кантри әні және ең жақсы кантри әні номинацияларында Grammy сыйлығын жеңіп алды. Альбом 2011 жылы *Billboard Music Awards* жүлдесін *Top Country Album* номинациясында жеңіп алды.

"Speak Now" Тейлор Свифт үшін бірден Top-10-ға енген 6-шы сингл болды, бұл оны осы көрсеткіш бойынша алғашқы орындаушы етті.

Тейлор Свифт 2011 жылы және 2012 жылдың басында Speak Now альбомын әлемдік турмен қолдады. Он үш айдың ішінде әлемдік турдың 111 күні Тейлор Азияда жеті концерт, Еуропада он екі концерт, Солтүстік Америкада 80 концерт және Австралияда он екі концерт қойды. *Speak Now World Tour* турына 1,6 миллионнан астам жанкүйерлер қатысып, 123 миллион доллардан астам қаражат жинады, бұл индустрия тарихындағы ең үлкен гастрольдердің бірі болды.

Альбомдағы барлық әндерді Тейлор өзі жазды.

## Пікірлер
Альбом музыкалық сын мен интернет-басылымдардан оң пікірлер алды.

### Марапаттар мен номинациялар

## Әндер тізімі

Санат:Тейлор Свифт альбомдары
Санат:АҚШ альбомдары
Серхио Асенхо

**Серхио Асенхо Андрес** (; 28 маусым 1989, Паленсия) — испаниялық футболшы, "Вильярреал" клубының қақпашысы.

## Жетістіктері

### Клубтық
«Атлетико Мадрид»

* Еуропа лигасы: 2009/10
* УЕФА суперкубогы: 2010
* Испания кубогы: 2012/13

«Вильярреал»

* Еуропа лигасы: 2020/21

### Халықаралық
Испании-19
* Еуропа чемпионы: 2007

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Булай Диа

**Булай Диа** (, 16 қараша 1996 жыл, Ойонна) — сенегалдық және франциялық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Вильярреал" клубының шабуылшысы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка чемпионы: 2021

## Дереккөздер

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реймс ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Мануэль Морланес

**Мануэль Морланес Ариньо** (; 12 қаңтар 1999 жыл, Сарагоса, Испания) — испаниялық футболшы, "Мальорка" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
"Сарагоса" клубының түлегі. 13 жасында "Вильярреал" академиясына ауысты. 

Негізгі құрамда 2018 жылдан ойнай бастады. 

### Халықаралық
Испанияның 16, 17, 19, 21 жастағы құрамаларында ойнады.

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Альмерия ФК ойыншылары
Санат:Эспаньол ФК ойыншылары
Санат:Мальорка ФК ойыншылары
Лукас Рангел

**Лукас Рангел Нунес Гонсалвес** (, 29 желтоқсан 1994 жыл, Алворада); — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 
## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:КуПС ФК ойыншылары
Санат:Кукеси ФК ойыншылары
Санат:Адана Демирспор ФК ойыншылары
Камо Арташесович Оганесян

**Камо Арташеcович Оганесян** (; 5 қазан 1992, , Армения) — армениялық футболшы, Армения Ұлттық футбол құрамасы мен "Арарат-Армения" клубының қорғаушысы. 

## Карьерасы
Карьерасын 2008 жылы "Бананц-3" командасында бастады. 
2009 жылы "Пюник" клубына ауысты. "Пюник" сапында жеті маусым ойнап, екі рет Армения чемпионы атанды. 

2017 жылғы маусымды "Торпедо-БелАЗ" сапында өткізіп, Беларусь чемпионатында ойнады. 

2018 жылы "Жетісуға" ауысты. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Армения чемпионы (2): 2009, 2010
* Армения кубогы (3): 2009, 2010, 2014
* Армения суперкубогы (1): 2010
* Қазақстан чемпионы: 2020

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Арарат-Армения ФК ойыншылары
Жозе Эмбалу

**Жозе Эмбалу** (порт. *José Embaló*; 3 мамыр 1993, Фуншал, Португалия) — португалиялық футболшы, тегі бисаулық шабуылшы. 

## Карьерасы
2012 жылы карьерасын АЕЛ клубында бастады.

2014 жылы португалияның "Бейра-Мар" клубына ауысты.

2015/16 жылғы маусымды "Рапид" (Бухарест) клубында өткізді.

2016 жылы қаңтарда Исландияның "Фиардаббигт" клубына ауысты. 2016 жылы жазда Кипрдің "Айя Напа" клубы қатарын толықтырды. 

2017 жылы Польшаның "Ракув" клубына ауысты.

2018 жылы Португалияның "Саса" клубымен келісім шарт жасасты.

2019 жылы Польшаға қайта оралып, "Пуца" клубына өтті.

2020 жылы Польшаның "Олимпия" клубына ауысты.

2021 жылы "Алашкерт" клубына ауысты.

## Дереккөздер

Санат:Португалия футболшылары
Санат:АЕЛ Лимасол ФК ойыншылары
Санат:Бейра-Мар ФК ойыншылары
Санат:Рапид Бухарест ФК ойыншылары
Санат:Алашкерт ФК ойыншылары
Давид Дюриш

**Давид Дюриш** (слов. *Dávid Ďuriš*; 22 наурыз 1999 жыл) — словакиялық футболшы, "Жилина" клубының шабуылшысы. 

Словакия жастар құрамасында ойнаған. 

Карьерасын 2017 жылы "Жилинаның" фарм клубында бастады. 
## Дереккөздер

Санат:Словакия футболшылары
Санат:Жилина ФК ойыншылары
Матуш Руснак

**Матуш Руснак** (словак. *Matúš Rusnák;* 19 желтоқсан 1999 жыл) — словакиялық футболшы, "Жилина" клубының жартылай қорғаушысы.

2018 жылы "Жилина" клубында карьерасын бастады.
## Дереккөздер

Санат:Словакия футболшылары
Санат:Жилина ФК ойыншылары
Ваган Вардонович Бичакчян

**Ваан Варданович Бичахчян** (; , Гюмри, Армения) — армениялық футболшы, Армения Ұлттық футбол құрамасы мен "Жилина" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* Армения кубогы (1): 2016/2017 

## Дереккөздер

Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ширак ФК ойыншылары
Санат:Жилина ФК ойыншылары
Тибор Слебодник

**Тибор Слебодник** (словак. *Tibor Slebodník*; 21 қыркүйек 2000) — словакиялық футболшы, "Жилина" клубының жартылай қорғаушысы.
## Карьерасы
### Клубтық
2018 жылы карьерасын "Попрад" клубында бастады.

2020 жылы "Жилинаға" ауысты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Словакия футболшылары

Санат:Жилина ФК ойыншылары
Мирослав Гоно

**Мирослав Гоно** (; 1 қараша 2000 жыл, Пьештяни, Словакия) — словакиялық футболшы, «Жилина» клубының жартылай қорғаушысы.

## Дереккөздер

Санат:Словакия футболшылары
Санат:Жилина ФК ойыншылары
Александр Клишич

**Александр Клишич** (босн. *Aleksandar Glišić*; 3 қыркүйек 1992) — босниялық футболшы, "Алашкерт" клубының шабуылшысы. 

## Карьерасы
Карьерасын 2009 жылы Босния клубтарында бастады. 
2015 жылы "Радник Бьелина" клубына ауысты. 

2019 жылдың басында "Бананц" клубына өтті. Сол жылы жазда "Алашкерт" футболшысы атанды. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Босния және Герцеговина футболшылары
Санат:Урарту ФК ойыншылары
Санат:Алашкерт ФК ойыншылары
Торпедо-БелАЗ

**«Торпедо-БелАЗ»** () — Беларусьтің Жодино қаласындағы футбол клубы.  

## Атаулары

* «Ракета» (1961—1967)
* «Автозаводец» (1967—1969)
* «Торпедо» (1969—1988)
* «БелАЗ» (1989—1992)
* «Торпедо» (1993—2011)
* «Торпедо-БелАЗ» (2011 жылдан бері) 

## Жетістіктері

### Ұлттық
БКСР және Беларусь чемпионаты

* Чемпион — (4): 1970, 1971, 1980, 1981
* 2 орын — (2): 1972, 1985
* 3 орын — (3): 1975, 1982, 2020
* 1 лига жеңімпазы: 2001

БКСР және Беларусь кубогы

* Жеңімпаз — (9): 1969, 1971, 1972, 1977, 1978, 1981, 1982, 1983, 2016
* Финалист — (3): 1970, 1984, 2010

Суперкубок

* Финалист: 2011, 2017

## Сілтемелер

* http://torpedo-belaz.by/

Санат:Беларусь футбол клубтары
Динамо-Юни (футбол клубы)

**Динамо Юни** — 1993-2004 жылдары Беларусь чемпионаттарында ойнаған футбол клубы, Базасы Минск қаласында. 

1993 жылы құрылып, 3-дивизонда ойнай бастады. 1994/95 жылғы маусымда 2-орын алып, 2 дивизионға жоғарылады. Содан тарағанша осы дивизонда өнер көрсетті. Жоғары көрсеткіші — 1999 жылғы 3-орын. 

## Сілтемелер

* http://footballfacts.ru/clubs/36214-dinamoyuni-minsk

Санат:Беларусь футбол клубтары
Санат:2004 жылы таратылған футбол клубтары
Санат:1993 жылы құрылған футбол клубтары
Александр Валерьевич Павловец

**Александр Валерьевич Павловец** (; 13 тамыз 1996 жыл) — беларусьтік футболшы, Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен "Колос" клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық
* Беларусь чемпионы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:БАТЭ ФК ойыншылары
Санат:Торпедо-БелАЗ ФК ойыншылары
Санат:Неман Гродно ФК ойыншылары
Санат:Динамо Брест ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Колос Ковалевка ФК ойыншылары
Неман (футбол клубы, Гродно)

**«Неман»** () — Беларусьтың Неман қаласындағы футбол клубы, 1964 жылы құрылған.

## Атаулары

* Неман (1964—1971)
* Химик (1972—1992)
* Неман (1993—1998)
* Неман-Белкард (1999—2001)
* Неман (2002 —)

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Беларусь чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2002

* Беларусь кубогы (1): 1993

### КСРО дәуірі

* Екінші лига жеңімпазы —1980

## Сілтемелер
http://www.fcneman.by/ 
Санат:Беларусь футбол клубтары
Вячеслав Вячеславович Чурко

**Вячеслав Вячеславович Чурко** (; 10 мамыр 1993 жыл) — украиналық футболшы, "Колос" клубының жартылай қорғаушысы.

Украинаның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Украина футболшылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Говерла ФК ойыншылары
Санат:Мариуполь ФК ойыншылары
Санат:Металлист ФК ойыншылары
Санат:Пушкаш Академия ФК ойыншылары
Санат:Фрозиноне ФК ойыншылары
Санат:Мариуполь ФК ойыншылары
Санат:Колос Ковалевка ФК ойыншылары
Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы

**«Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы»** () — DC Comics баспасының комикстеріне негізделген америкалық суперқаһармандық фильм. Warner Bros. Pictures компаниясы шығарған бұл фильм «Жанкештілер жасағы» (2016) фильмінің жекеленген сиквелі әрі DC Ғаламының оныншы фильмі болды. Фильмнің режиссёрі және сценаристі - Джеймс Ганн. Басты рөлдерде: Марго Робби, Идрис Эльба, Джон Сина, Джоэл Киннаман, Сильвестр Сталлоне, Виола Дэвис, Джай Кортни, Питер Капальди. Фильм Ұлыбританияда 2021 жылы 30 шілдеде, ал АҚШ-та 5 тамызда шықты. Сол күні бір ай көлемінде Max стриминг-сервисінде қолжетімді болды. Қазақстанда фильм 5 тамызда шықты. Фильм сыншылардың жақсы бағаларына ие болды. Сыншылар Ганның режисерлығын, визуалды стилін, есерсоқ әзілдерін жоғары бағалады. Фильмнің спин-оффы «Бітімгер» телесериалы 2022 жылы қаңтарда Max сервисінде шықты.

## Рөлдерде
* Марго Робби – Харли Квинн
* Идрис Эльба – Бладспорт
* Джон Сина - Бітімгер
* Джоэль Кинеман - Рик Флаг
* Сильвестр Сталлоне - Акула Патша
* Майкл Рукер – Савант
* Шон Ганн – Уизл
* Давид Дастмалчян – Бұршақты адам

## Дереккөздер

Санат:DC комикстерін экранизациялау
Санат:Харли Квинн жайлы фильмдер
Санат:АҚШ комикстерін экранизациялау
Санат:DC Comics
Санат:DC кинематографиялық ғаламы
Санат:Комикс желісі бойынша туындылар
Санат:Комикстерді экранизациялау
Алтын булла

[нобай|[III Алексей (Трабзон императоры)|III Алексейдің империялық алтын булласы, 1374 ж.]]
**Алтын булла** немесе **Хрисобул**, **Хрисобуллос** (лат: *bulla aurea;* грек: *Χρυσόβουλλον) —* Ортағасырлар мен Ренессанс батыс Еуропа және Византия монархтарының дикреттерін біріктіретін алтын екі жақты қағаз және құжат. 

Сегіз жүз жылға жуық уақыт ішінде олар бір жақты, екінші тараптың немесе тараптардың міндеттемелерінсіз шығарылды. 

Алайда, бұл, сайып келгенде, тиімсіз болды, өйткені византиялықтар империяны құлатуға шетелдік мемлекеттердың күш-жігерін шектеуге тырысты.

#### Белгілі алтын буллалар:
* 1082 жылғы Алтын булла, I Алексей Комнин Адрия теңізін нормандықтардан қорғаудың орнына Византия империясының барлық жеріндегі венециялық көпестерге салықтан босатылған еркін сауда құқығын беру үшін шығарды.
* 1136 жылғы Алтын булла, Рим Папасы II Иннокентий шығарған көбінесе Гнезнен булласы деп аталады.
* Сицилияның алтын булла, 1212 жылы Қасиетті Рим императоры II Фридрих шығарған.
* 1213 жылғы Алтын булла, II Фридрих шығарған.
* Джон Лэкландпен (Англияның патшасы) келіскенін мойындау үшін Папа шығарған 1213 жылғы Алтын булла.
* 1214 жылғы Алтын булла, II Фридрих шығарған, барлық неміс территорияларын Эльба мен Эльда өзендерінің солтүстігінде Данияның патша Вальдемар жеңімпазға беру туралы.
* Алтын Берн булла, II Фридрих 1218 жылы шығарған, бірақ қазір жалған болып саналатын.
* 1222 жылғы Алтын булла, Мажарстан паштасы II Андраш шығарған асылдардың құқығын растау үшін шығарылды.
* 1224 жылғы Алтын булла (*Diploma Andreanum*), Андраш II Трансильванияда тұратын сакстерге белгілі бір құқықтар беру үшін шығарған.
* Риминидің алтын булласы, II Фридрих шығарған.
* 1242 жылғы Алтын булла, Мажарстан патшасы IV Бела шығарған, моңғолдардың Еуропаға басып кіруі кезінде Хорватиядағы Градец (қазіргі Загреб) және Самобор тұрғындары үшін еркін патша округін (еркін және патшалық қала) жариялады.
* 1267 жылғы Алтын булла, Мажарстан патшасы IV Бела шығарған.
* 1348 жылғы Алтын булла, Бохемия патшасы IV Карл (Қасиетті Рим императоры) Карлов университетіне артықшылықтар беру үшін шығарған. Прагада Рим Папасы Клемент VI негізін қалаған, әлемдегі ең көне университеттердің бірі.
* 1356 жылғы Алтын булла (ең танымал Алтын буллалардың бірі), императоры IV Карл шығарған, Қасиетті Рим империясының конституциялық құрылымын анықтау (және төрт жүз жылдан астам уақытты ұзарту) үшін Нюрнберг Сеймінде жариялау үшін.
* 1702 жылғы Алтын булла, Қасиетті Рим императоры I Леопольд шығарған, Силезия астанасы Бреслау (қазіргі атауы: Вроцлав), болашақ Вроцлав университеті (*Universitas Vratislatensis*) және Леопольдина академиясын құру үшін. нобай|272x272 нүкте|1242 жылғы Алтын булла, Бела IV шығарған.

[солға|нобай|176x176 нүкте|[Карл IV (Киелі Рим империясы императоры)|Қасиетті Рим императоры IV Карл шығарған 1356 жылғы Алтын булла.]]

## Тағы қараңыз
* Папалық булла

## Дереккөздер

Санат:Құжаттар
Санат:Қасиетті Рим империясы
Санат:Алтын буллалар
Филип Ивановский

**Филип Ивановский** (; 1 мамыр 1985, Скопье, Югославия) — солтүстік македониялық футболшы, шабуылшы, Солтүстік Македония Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Македония чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2005/06
* Македония чемпионатының қола жүлдегері (1): 2006/07
* Македония кубогы (1): 2005/06
* Польша кубогы (1): 2006/07
* Қазақстан кубогы (1): 2012
* Польша суперкубогы (2): 2007, 2008

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.national-football-teams.com/player/23112.html

Санат:Солтүстік Македония футболшылары
Санат:Солтүстік Македония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Работнички ФК ойыншылары
Санат:Дискоболия ФК ойыншылары
Санат:Полония ФК ойыншылары
Санат:Вардар ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Әйелдер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты

**Әйелдер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты** () — әйелдер ұлттық құрамалар үшін 1957 жылдан бастап екі жылда  бір рет Халықаралық гандбол федерациясымен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Қазақстан әйелдер құрамасы əлем чемпионаттарына сегіз рет (2007-2011, 2015, 2019-2025) қатысты.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Әлем чемпионатының ресми сайты

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Гандбол
Давид Атанасковски

**Давид Атанаскоский** (; 21 қазан 1996, Скопье, БЮРМ) — македониялық футболшы, Қарағандының "Шахтер" клубының қорғаушысы. 

Солтүстік Македонияның 20, 21 жастағы құрамаларында ойнаған. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Пандев академиясы»

* Македония кубогы: 2018/19

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Солтүстік Македония футболшылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Флоринел Коман

**Флоринел Теодор Коман** (; 10 сәуір 1998 жыл, Брэила) — румыниялық футболшы, Румыния Ұлттық футбол құрамасы мен "Стяуа" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық

; Вииторул Констанца

* Румыния чемпионы: 2016/17

### Жеке

* Румыния чемпионатының үздік ойыншысы: ақпан 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.national-football-teams.com/player/75721.html

Санат:Румыния футболшылары
Санат:Румыния Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Вииторул Констанца ФК ойыншылары
Санат:Стяуа ФК ойыншылары
Айнұр Сайлаубайқызы Көпбасарова

**Айнұр Сайлаубайқызы Көпбасарова** (7 ақпан 1975, Тараз, Қазақ КСР, КСРО) — продюсер, Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының директоры (2024 жылдың 13 ақпанынан бастап).

## Өмірбаяны
### Білімі
* 1990-1995 жылдары Жамбыл педагогикалық институтында филолог мамандығы бойынша білім алған. 
* 1995-1996 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да магистратурада, ал 1996-1999 жылдары аспирантурада оқып, 1999 жылы "Абайдың лирикалық өлеңдерінің бейнелілігі және оның орыс тіліне аударудағы көркем табиғаты" тақырыбында кандидаттық диссертация қорғап, филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алған. Ғылыми жетекшілер Жанғара Дәдебаев және Зейнолла Қабдолов.

### Еңбек жолы
* 1999 ж. – Азаматтық авиация академиясы, кафедра оқытушысы; 
* 2000 ж. – Әл Фараби атындағы ҚазҰУ-дың көркем аударма және әдеби шығармашылық теориясы кафедрасының оқытушысы; 
* 2000-2010 ж. – «Хабар» телеарнасының бас редакторы, продюсері, көптеген жобаның авторы; 
* 2010 жылдан бері «А+А Idea fabric» ЖШС-нің бас продюсері әрі креативті директоры;
* 2021-2024 жылдары Түркістан музыкалық драма театрының директоры;
* 2024 жылдың 13 ақпанынан бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының директоры.

### Фильмографиясы
*«Я тебя люблю» фильмі 
*«Армандастар» сериалы

## Продюсерлік жобалары
* Мəскеу қаласында, «Современник» театрының сахнасында қойылған "Фариза" спектаклі
* «Star of Аsia» халықаралық фестивалінің Бас продюсері 

## Марапаттары
*«Құрмет» орденінің кавалері; 
*Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты.
*“Қазақстан Тəуелсіздігіне 30 жыл” мерекелік медалі 
*“Түркістан облысына сіңірген еңбегі үшін” медалі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан продюсерлері
Сырымбет Мәмбетұлы

**Сырымбет Мәмбетұлы (Алжан)** (XVII—XVIIIғғ) — қазақтың батыр қолбасшысы. Алматы обылысы Райымбек ауданы Хантәңірі өңірінен, Ұлы жүз Албан руының Шоған абыз- Сегізсары тармағынан.
Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан.
ХVІІ ғасырдың 2 жартысы, ХVІІІ ғасырдың І жартысы Қазақ хандығы үшін өте ауыр кезең болды. Қазақ хандығына жонғарлар, Еділ қалмақтары және басқа да жаулар жан-жағынан қазақ ұлыстарын шауып, малдары мен отбастарын тұтқындап, алып кетіп отырды. Осы кезеңде Сыр бойында (Қызылорда облысы) қанды шайқастар болып жатады. Сол аласапыран заманда Сыр бойында (нақтылай айтсақ Шиелі өңірі, Жолек қорғанының маңайында ) қазақтың атақты қаһарман ұлы Сырымбет батыр жер жастанды. Сырымбет батырдың тегі Ұлы жүз, Албан, оның ішінде Шоған руынан  шығады. Батыр бабамыз ХVІІ ғасырдың 2 жартысында өмір сүрген. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. Сырымбет батырдың ұрпақтары батыр бабасына тағзым етіп белгі орнатқан. [Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, мәлімет Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының әкімі болған Бегімбет ағадан және осы ауылдың түлегі Қызылорда гуманитарлық университетінің магистрі Алтынбекова Сәуледен алынған.]
Сырымбет батырдың негізі елі қазіргі Алматы облысында қоныстанған ғой. Батыр Сыр бойында жаугершілік заманда қаза болуы мүмкін. Бірақ Сырымбет батырдың өзі өлсе де атын өшірмейтің артында өңкей батыр болып өткен ұрпақтары шығады.
Сырымбет батырдың баласы Ханкелді батыр 1733 жылы Ұлы жүздің Қодар би, Төле би, Сатай, Бөлек батырлармен бірге орыс патшасы Анна Иоановнаға елші жіберіп, Ресейдің қол астына алуын өтінген.
Ханкелді батырдан Түке дүниеге келеді, одан әйгілі Райымбек батыр (1705/30—1780/1814) дүниеге келеді.
Райымбек он бес жасқа келгенде атасы Ханкелді жауға жасақ жинап, аттанып кеткенін естіп, анасынан, ауылдағы қарттардан бата алып, ішінен «Атам Сырымбет батырдың әруағы қолдай гөр, жаудан қайтпасқа мен серт беремін, жәрдемдеріңізді сіздер бер» деп жорықшылардың артынан жүріп кетіпті. Райымбек Қараталдың бойында шұбырып жүрген қалын сарбаздың ішіне келіп кіріп кетеді. Бұлардың бәрі жүріп отырып, Іле суының бойына келіп, одан әрі өте алмай, тек Райымбек қана өтеді. [Қ.Табылдиев. «Қазақ батырлары» Ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен.
Қазақтар ұзақ жылдарға созылған жоңғар шапқыншылығына қарсы өздерінің тәуелсіздігі мен бостандығы үшін әділетті соғыс жүргізді. Бұл күресте қазақ жерінің оңтүстік-шығыс шебіне орналасқан Жетісудың тұрғындары жаудың дүркін-дүркін қайталаған басқыншылық шабуылдарына бүкіл казақтың жасақшыларының бірінші легінде тойтарыс беріп отырды. Ортақ жауға қарсы күресте бүкілқазақтық мүдделердің символы болған Төле би, Абылай хан сияқты мемлекет қайраткерлері, Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Наурызбай сияқты батырлар өздерінің есімдерін мәңгілік даңққа бөледі.

## Дереккөздер
Витесс

**Витесс** (*Stichting Betaald Voetbal Vitesse*) — Нидерландтың  Арнем қаласындағы футбол клубы. 1892 жылы 14 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Гелредом аренасында өткізеді.

## Тарихы

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Нидерланд кубогы: 2017.
* Нидерланд кубогының финалисі (4): 1912, 1927, 1990, 2021
* Нидерланд суперкубогының финалисі (1): 2017
* 1 дивизион жеңімпазы (2) : 1976/77, 1988/89
* Гелдерланд провинциясының жеңімпазы (2) : 1894/95, 1895/96.

## Атақты ойыншылары

* Рой Макаай
* Сандер Вестерфилд
* Пьер ван Хойдонк

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футбол клубтары
Санат:1892 жылы құрылған футбол клубтары
Лачи (футбол клубы)

**«Лачи»** (*KF Laçi*) — Албанияның Лачи қаласындағы футбол клубы. 1965 жылы құрылған.

## Жетістіктері

### Албания кубогы

* Жеңімпаз (2): 2012/13, 2014/15

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/2522/

Санат:Албания футбол клубтары
Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

right|150px|border|Жеңіл атлетика
**[[Жеңіл атлетика]] сайыстары** барлық **[[Олимпиада ойындары]]нда** өткізілді.

Алғашқы заманауи Олимпиадаларда сайыстар тек ерлер арасында болды. 1928 жылдан бастап әйелдер арасындағы сайыстар да өткізіле бастады. Ал 2021 жылы алғашқы рет аралас эстафета өткізілді.

Соңғы рет жеңіл атлектикадан 48 медаль комплектісі сарапқа салынды.

## Сайыстар
### Ерлер
Ерлер арасындағы жеңіл атлетика сайыстары 1956 жылдан бастап өзгеріссіз болып өткізіліп жатыр және 24 дисциплинаны қамтиды (тек 1976 жылы 50 шақырым жүру өткізілмей қалды). Бұрын өткізілген сайыстар 30 шақты дисциплинадан өтті.

### Әйелдер
Әйелдер арасындағы жеңіл атлетика сайыстары алғаш рет 1928 жылы енгізілді.

### Аралас
Аралас, ерлер мен әйелдер қосылып қатысатын жеңіл атлетика сайыстары алғаш рет 2021 жылы енгізілді.

## Қазақстан жеңіл атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 18 атлет, 2000 жылы — 25 атлет, 2004 жылы — 21 атлет, 2008 жылы — 19 атлет, 2012 жылы — 24 атлет, 2016 жылы — 23 атлет, 2021 жылы — 10 атлет қатысқан.

Жеті Олимпиадада олар 2 алтын, 1 күміс, 2 қола медаль жеңіп алған:

## Тағы қараңыз
* Жеңіл атлетикадан олимпиялық рекордтар тізімі

Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Пётр Сверчевский

**Пётр Ярослав Сверчевский** (; 8 сәуір 1972 жыл, Новы-Сонч) — польшалық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы
1992 жылғы Олимпиада ойындарына, 2002 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Катовице»

* Польша кубогы (2): 1990/91, 1992/93
* Польша суперкубогы: 1991

; «Бастия»

* Интертото кубогы: 1997

; «Лех»

* Польша кубогы: 2003/04
* Польша суперкубогы: 2004

; «Дискоболия»

* Польша кубогы: 2006/07
* Лига кубогы (2): 2007, 2008

### Халықаралық

; Польша

* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1992

## Дереккөздер

Санат:Польша футболшылары
Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Бастия ФК ойыншылары
Санат:Лех ФК ойыншылары
Санат:Корона ФК ойыншылары
Санат:Полония ФК ойыншылары
Санат:Дискоболия ФК ойыншылары
Санат:Польша футбол жаттықтырушылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Гамба Осака ФК ойыншылары
Санат:Заглембе ФК ойыншылары
Жозе Туре

**Жозе Туре** (; 24 сәуір 1961 жыл, Нанси, Франция) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

; Франция (олимп.)

* Олимпиада чемпионы (1): 1984

### Клубтық

; Нант

* Франция чемпионы (2): 1979/80, 1982/83
* Франция Вице-чемпионы (3): 1980/81, 1984/85, 1985/86
* Франция кубогының финалисі (1): 1982/83

; Бордо

* Франция чемпионы (1): 1986/87
* Франция Вице-чемпионы (1): 1987/88
* Франция кубогы (1): 1986/87

; Монако

* Франция кубогының финалисі (1): 1988/89

## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нант ФК ойыншылары
Санат:Бордо ФК ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Франция Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Драган Стойкович

**Драган Стойкович** (; 3 наурыз 1965, Ниш, Югославия) — югословиялық және сербиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. 2021 жылы Сербия Ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы боп тағайындалды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

; «Црвена Звезда»

* Югославия чемпионы: 1987/88, 1989/90
* Югославия кубогы: 1989/90

; «Олимпик» Марсель

* Франция чемпионы: 1990/91
* Чемпиондар лигасы: 1992/93

; «Нагоя Грампус Эйт»

* Император кубогы: 1995, 1999

; Югославия

* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1984

; Жеке

* Джей лиганың ең қымбат ойыншысы: 1995
* Жапониядағы жыл спортшысы: 1995
* «Црвена Звезда» жұлдызы: 1990
* Әлем чемпионатының символикалық құрамы: 1990
* Югославиядағы жыл футболшысы: 1988, 1989
* ФИФА жыл құрамасы: 1991, 1998

### Бапкер ретінде

; «Нагоя Грампус Эйт»

* Жапония чемпионы: 2010
* Жапония суперкубогы: 2011

; Жеке

* Жапония жыл бапкері: 2010
* Ниш қаласындағы жыл спорт тұлғасы: 2010

## Қатысқан турнирлері

* Еуропа чемпионаты: 1984, 2000
* Жазғы Олимпиада ойындары 1984, 1988
* Әлем чемпионаты: 1990, 1998

## Дереккөздер

Санат:Югославия футболшылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Раднички Ниш ФК ойыншылары
Санат:Раднички Ниш ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Нагоя Грампус ФК ойыншылары
Санат:Сербия футбол жаттықтырушылары
Санат:Нагоя Грампус ФК жаттықтырушылары
Санат:Гуанчжоу Фоли ФК жаттықтырушылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Мартин Хоффман

**Мартин Хоффман** (; 22 наурыз 1955, Гоммерн, ГДР) — германиялық футболшы, шабуылшы. Футбол жаттықтырушысы. 1974 жылы әлем чемпионатына, 1976 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Олимпиада чемпионы: 1976

### Клубтық

* Чемпион ГДР (2): 1973/74, 1974/75
* Кубок иелері кубогының жеңімпазы: 1973/74
* ГДР кубогы (3): 1977/78, 1978/79, 1982/83

## Дереккөздер

Санат:ГДР футболшылары
Санат:ГДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Магдебург ФК ойыншылары
Санат:Магдебург ФК жаттықтырушылары
Санат:Германия футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:ГДР Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Олимпиада ойындарындағы ату спорты

right|150px|border|Нысана көздеу
**[[Ату спорты]]ның сайыстары**, 1904 және 1928 жылдарды санамағанда, барлық **[[Олимпиада ойындары]]нда** өткізілді.

Алғашқы заманауи Олимпиадаларда ату спорты сайыстары тек ерлер арасында болды. 1968-1980 жылдары аралығында әйелдер сайыстарға ерлермен қатар қатысуға мүмкіндік алды, ал тек қана әйелдер арасындағы сайыстар 1984 жылдан бастап өткізіле бастады. 2021 жылы жеке дисциплина ретінде ерлер мен әйелдер жұптарға қосылып қатысатын, яғни аралас сайыстар енгізілді.

Соңғы рет нысана көздеуден 15 медаль комплектісі сарапқа салынды.

## Сайыстар
### Ерлер

### Әйелдер

### Аралас

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 5 атлет, 2000 жылы — 6 атлет, 2004 жылы — 4 атлет, 2008 жылы — 6 атлет, 2012 жылы — 3 атлет, 2016 жылы — 5 атлет, 2021 жылы — 3 атлет, 2024 жылы — 9 атлет қатысқан.

Қазақстан атлеттері бұл спорт түрінен 2 күміс, 2 қола медаль жеңіп алған:

Санат:Олимпиада ойындарындағы нысана көздеу спорты
Олег Петрович Антропов

**Олег Петрович Антропов** (5 қараша 1947 жыл, Шымкент, Қазақ КСР, КСРО — 15 қазан 2023) — КСРО-лық волейболшы.

## Карьерасы
1968 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы.1969 жылы "Буревестник" (Алматы) сапында КСРО чемпионы атанды.

1971 жылы Риганың "Радиотехник" сапына ауысты. 

1969 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 

Кейін Латвияда тұрақтап, бапкерлікпен айналысты.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша волейболшыларСанат:КСРО волейболшылары
Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары
Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Волейболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Нина Николаевна Смелеева

**Нина Николаевна Смелеева** (28 наурыз 1948, Ленинград) — КСРО-лық волейболшы, 1968 және 1972 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы.

## Карьерасы
1961 жасында отбасымен бірге Алматыға көшті. 1964 жылы "Еңбек" клубына қабылданды. 1968 жылы КСРО құрамасы сапында Олимпиадада топ жарды. Сол жылы КСРО еңбек сіңірген спорт шебері ретінде марапатталды.

1969-79 жылдары Мәскеудің "Динамосында" ойнады. 

## Жетістіктері
*КСРО чемпионы: 1970—1973, 1975, 1977
*Олимпиада чемпионы: 1968, 1972
*Чемпиондар кубогы: 1969—1972, 1975, 1977
## Дереккөздер

Санат:КСРО волейболшылары
Санат:Алфавит бойынша волейболшылар
Санат:Волейболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары
Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Волейболдан әлем чемпиондары
Санат:Волейболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Мицуо Камата

— жапониялық футболшы, 1964, 1968 жылдары Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Фурукава Электрик»

* Император кубогы: 1960, 1961, 1964

### Халықаралық

; Жапония

* Олипиада ойындарының қола жүлдегері: 1968

### Бапкерлік

; «Фурукава Электрик»

* Жапония 1 дивизионының чемпионы: 1976
* Император кубогы: 1976
* Лига кубогы: 1977

### Жеке

* Жапон футболының құрмет залы

## Дереккөздер

Санат:Жапония футболшылары
Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жапония футбол жаттықтырушылары
Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Хеннинг Френцель

**Хеннинг Френцель** (; 3 мамыр 1942 жыл, Гайтхайн) — ГДР-лік футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы
1964 жылы біріккен Германия сапында Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, күміс жүлдегер атанды.
Бүкіл карьреасында "Лейпциг" клубында ойнады.

Санат:ГДР футболшылары
Санат:ГДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Локомотив Лейпциг ФК ойыншылары
Махмұд Бедалұлы Омаров

**Махмұд Бедалұлы Омаров** (10 қыркүйек 1924, Алматы қаласы –  25 желтоқсан 1961, Мәскеу), КСРО-лық нысана көздеуші, ұлты ұйғыр. Қазақ топырағынан шыққан тұңғыш Олимпиада жүлдегері.
## Жетістіктері

Мельбурн (1956) және Рим (1960) Олимпиадаларында пистолеттен атудан (50 м) екі мәрте күміс медальды РСФСР атынан қатысумен иеленген тұңғыш қазақстандық. Ол 3 дүркін әлем чемпионы (1954, 1958-жеке және бригада құрамында).

1961 жылы жұмбақ жағдайда қастандықпен өлтірілді.

## Сілтемелер
 
*Статистикасы

Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:КСРО нысана көздеушілері
Санат:1960 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1956 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Нысана көздеуден әлем чемпиондары
Иван Колев

**Иван Петков Колев** (; 1 қараша 1930 жыл, Пловдив — 1 шілде 2005 жыл, София) — болғариялық футболшы, шабуылшы.

1952, 1956, 1960 жылдары Олимпиада ойындарына, 1962, 1966 жылдары Әлем чемпионатына қатысқан. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Болгария чемпионы (11): 1952, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1966
* Болгария кубогы (4): 1954, 1955, 1961, 1965

### Жеке

* Болгария жыл футболшысы: 1956, 1962
* Болгария еңбек сіңірген спорт шебері: 1960

## Сілтемелер

Санат:Болгария футболшылары
Санат:Болгария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ЦСКА София ФК ойыншылары
Санат:1956 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ерлер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты

**Ерлер арасындағы гандболболдан әлем чемпионаты** () — ерлер ұлттық құрамалар үшін 1938 жылдан бастап екі жылда  бір рет Халықаралық гандбол федерациясымен ұйымдастырылатын гандболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Әлем чемпионатының ресми сайты

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Гандбол
Райко Митич

**Райко Митич** (; 19 қаңтар 1922 жыл, Долац, Бела-Паланка — 29 наурыз 2008 жыл, Белград) — югославиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.  

1948, 1952 жылдары Олимпиадаға қатысты, екеуінде де  күміс жүлдегер атанды. 1950, 1954 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.  

Белградтағы "Црвена Звезда" стадионына Райко Митичтің аты берілді. 

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Югославия чемпионы (6): 1945, 1950/51, 1952/53, 1955/56, 1956/57, 1958/59
* Югославия кубогы (4): 1948, 1949, 1950, 1958
* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 1948, 1952

### Бапкер ретінде

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1968

## Сілтемелер

* https://www.national-football-teams.com/player/19917.html

Санат:Югославия футболшылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ОФК ФК ойыншылары
Санат:Югославия футбол жаттықтырушылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Эрик Нильссон

**Эрик Нильссон** (; 6 тамыз 1916 жыл, Лимхамн — 9 қыркүйек 1995 жыл, Хёлвикен) — швециялық футболшы, қорғаушы, 1948 жылғы Олимпиада чемпионы, 1952 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері. 

1950 жылғы әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды.  

Сол жылы Швецияда жыл футболшысы ретінде марапатталды.  

Санат:Швеция футболшылары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мальме ФК ойыншылары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Швеция Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ференц Бене

**Ференц Бене** (; 14 желтоқсан 1944, Балатонуйлак — 27 ақпан 2006, Будапешт) — мажарстандық футболшы, шабуылшы, 1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Олимпиада чемпионы: 1964
* Мажарстан чемпионы: 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1978
* Мажарстан кубогы: 1969, 1970, 1975

### Жеке

* Мажарстан чемпионатының үздік мергені (6): 1963 (23 гол), 1964 (28 гол), 1969 (27 гол), 1972 (29 гол), 1973 (23 гол), 1975 (20 гол)
* Еуропа чемпионатының үздік мергені: 1964 (2 гоа)
* Олимпиада ойындарының үздік мергені: 1964 (12 гол)
* Мажарстанның жыл футболшылсы (2): 1964, 1969

## Сілтемелер

Санат:Мажарстан футболшылары
Санат:Мажарстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мажарстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Уйпешт ФК ойыншылары
Санат:Уйпешт ФК жаттықтырушылары
Санат:Кечкемет ФК ойыншылары
Санат:1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Мажарстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Владимир Вайсс (1939)

**Владимир Вайсс** (; 21 қыркүйек 1939 жыл, Врутки — 23 сәуір 2018 жыл) — чехословакиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы.  

## Жеке өмірі
Ұлы Владимир Вайсс та, немересі Владимир Вайсс та футболшы. 

## Жетістіктері
1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Вайстар әулеті футбол ойнайды жалғастырып жатыр
 
Санат:Чехословакия футболшылары
Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Чехословакия футбол жаттықтырушылары
Санат:Интер Братислава ФК ойыншылары
Санат:1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Йоханнес Плёгер

**Йоханнес Теодор Луи Плёгер** (; 3 сәуір 1922 жыл, Фредериксберг — 4 ақпан 1991 жыл, Фредериксберг) — даниялық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері

* Копенгаген кубогы: 1940, 1943, 1946
* Дания чемпионы: 1940/1941, 1943/1944
* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1948

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фрем ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Новара ФК ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері