Вел Баркер кубогы

[right|200px|thumb|Баркер кубогының иегері [Бақтияр Артаев]]

**Вел Баркер кубогы** (*[[Ағылшын тілі|ағыл.]] Val Barker Trophy*) – 1936 жылдан бастап Олимпиада ойындарының ең техникалы боксшысына берілетін жүлде. Кубок ағылғын боксшысы, Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясының алғашқы құрметті хатшысы Вел Баркер құрметіне 1920 жылы тағайындалған. Жүлде соңғы рет 2016 жылы тапсырылды. 2020 және 2024 жылғы Олимпиада ойындарында IBA бокс жарыстарын өткізуден аластатылғандықтан Баркер кубогы тапсырылмады.   

## Тарихы

### Вэл Баркер
Вэл немесе Вэлентайн Баркер – ағылшын әуесқой ауыр салмақты боксшы. Ол 1891 жылы Ұлыбританияның әуесқой бокс қауымдастығының (АВА) чемпионы атанған. Спорттық мансабын аяқтағаннан кейін Баркер ұйымның қызметін дамытуға және боксты насихаттауға кіріскен.     

1920 жылы ол жаңадан құрылған Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығының (FIBA, 1940 жылдан бастап AIBA) алғашқы хатшысы болды. Оның басты мақсаты – Олимпиада ойындары аясында боксты дамыту еді.

Баркер Олимпиада ойындарында өнер көрсеткен боксшылардың алғашқы рейтингтік бағалау жүйесін жасаған. 1930 жылы ол қызметтен кеткенімен, 1936 жылдан бастап FIBA шешімімен Олимпиададағы ең техникалық шебер боксшыға (салмақ дәрежесіне қарамастан) **Вэл Баркер Кубогы** табыс етілетін болды.  1936 жылдан бері үш рет Кубок алтын медаль алмаған боксшыға табысталған.

* Біріншісі – АҚШ спортшысы Луис Лори, ол 1936 жылы Берлинде өткен Олимпиадада (найлегчайший салмақ) қола медаль алған.
* Екіншісі – кениялық Филип Варуинге, ол 1968 жылы Мехикода (полулёгкий салмақ) қола жүлде алған.
* Үшінші және соңғы мысал – 1988 жылы Сеулде өткен Олимпиадада америкалық Рой Джонс кіші, финалда әділетсіз шешімнің құрбаны болған соң, осы трофеймен марапатталған.

### Кубок сипаттамасы
Бастапқыда бұл салмағы шамамен 3 килограмм болатын күміс тостаған еді. Оның тұғырына 1936 жылдан бастап барлық жеңімпаздардың есімдері қашалып жазылған.     

Боксшыға Кубоктың түпнұсқасы емес, көшірмесі ғана беріледі. Ал түпнұсқалық трофей келесі Олимпиада ойындары басталғанға дейін сол елдің ұлттық федерациясында сақталады.

Кубок иегерін келесі Олимпиадаға құрметті қонақ ретінде шақырып, арнайы салтанатты рәсімде ол трофейді жаңа жеңімпазға табыстайды. Тарихта бірде-бір боксшы бұл Кубокты қатарынан екі рет иеленген емес.

Егер бір елдің спортшылары Кубокты үш Олимпиада қатарынан жеңіп алса, трофей сол елдің федерациясына мәңгі қалады. Бірақ мұндай жағдай әлі тіркелмеген.

Қазіргі Кубок — 1936 жылғы түпнұсқасы емес. Ол бірнеше рет жоғалып, дизайны да аздап өзгертілген.

2016 жылға дейін тек ерлер арасында табысталды. Алғаш рет әйел боксшы – америкалық Кларисса Шилдс 2016 жылы Рио-де-Жанейрода (орта салмақ) жеңімпаз атанды.

### Тапсыру реті
Кубок АИБА-ның жекеменшігі болып табылады және Олимпиада ойындарында алған орынына қарамастан ең мықты техника көрсеткен боксшыға табыс етіледі. Жеңімпазға Куботың көшірмесі және АИБА-ның Дипломы беріледі.      

Кубок жарыстар біткеннен соң, бір күннен кейін, арнайы церемония барысында, АИБА мүшелері және шақырылған қонақтар көзінше табыс етіледі. Церемонияға Кубокқа үміткер болған барлық спортшылар шақырылады. Кубокқа жеңімпаздың есімі, өнер көрсеткен салмағы, елі және Олимпиада өткен қаланың атауы қашалып жазылады.      

Кубок иегері Кубокты өз елінің Ұлттық бокс федерациясына келесі Олимпиада ойындарына дейін сақтауға өткізеді.      

Ұлттық бокс федерациясы АИБА-ға Кубокты қауіпсіздікті сақтау жөнінде кепілдеме береді және АИБА-ның есепшотына кепілдік ретінде ақша аударады.      

Келесі Олимпиада ойындары басталуына кем дегенде жеті күн қалға дейін Кубок Олимпиада өтетін қалаға, АИБА-ның Атқарушы комитетінің мүшелеріне жеткізілуі керек.      

Кубок иегері АИБА тарапынан келесі Олимпиада ойындарына құрметті қонақ ретінде шақырылып, Кубокті келесі боксшыға табыстау рәсіміне қатысады. Егер Кубок қатарынан үш рет бір елдің бокшылары алса, онда Кубок сол елдің Ұлттық бокс федерациясының меншігіне өтеді.     

## Вел Баркер кубогың иеленген қазақстандық спортшылар
Ең көп иеленгендер – АҚШ боксшылары (6 рет, оның ішінде Шилдс та бар). Екінші орында – Қазақстан (3 рет). Италия мен Куба спортшылары бұл трофейді екі реттен алған.rightt|300px|thumb|АИБА атқарушы директоры Хо Ким және Серік Сәпиев

##### Василий Жиров
1996 жылы АҚШ-тың Атланда қаласында өткен Олимпиада ойындарында жартылай орташа салмақта (81 кг) өнер көрсеткен Василий Жиров бокс әлемінде құрметтелетін Вел Баркер кубогын жеңіп алды.

#### Бақтияр Артаев
2004 жылы Грекия астанасы Афина қаласында өткен Олимпиада ойындарында 1-ші орташа салмақта (69 кг дейін) өнер көрсеткен Бақтияр Артаев Баркер кубогын жеңіп алды. 

Артаев 2008 жылы Бейжің Олимпиадасының басталуына бір ай қалғанда кубокты ұйымға қайтаруы тиіс болған. Бірақ ІВА кубоктың жаңа нұсқасын жасауына байланысты алғашқысы отандасымызда қалған. 

Кейін 2021 жылы Сербиядағы әлем чемпионатында Артаев кубокты Халықаралық бокс федерациясының өтінішімен музейге табыстап, бұл туралы боксшы бірнеше рет пікір білдірген. 

Кейін қазақ боксшысына кубоктың көшірмесі табысталатыны айтылып, ІВА тарапы өте сапалы болатынын және оның Артаевқа міндетті түрде берілетінін айтқан. 

#### Серік Сәпиев
2012 жылы Ұлыбритания астанасы Лондон қаласында өткен олимпиада ойындарының нәтижесі бойынашы Серік Сәпиев Баркер кубогына лайық деп танылды.

## Вел Баркер кубогының иегерлері

### Кәсіби бокс
20 жеңімпаздың 12-сі кәсіби рингке шыққан. 12 кәсіби боксшының жартысы әлем чемпионы атанған:

* **[[Нино Бенвенути]]** (Италия, 1960) – екі салмақ дәрежесінде чемпион
* **[[Патрицио Олива]]** (Италия, 1980) – әлем чемпионы, екі мәрте қорғаған
* **[[Рой Джонс|Рой Джонс кіші]]** (АҚШ, 1988) – төрт дивизион чемпионы, абсолютті чемпион, 1990-жылдардың үздік боксшысы
* **[[Василий Валерьевич Жиров|Василий Жиров]]** (Қазақстан, 1996) – әлем чемпионы, алты сәтті қорғау
* **[[Василий Ломаченко]]** (Украина, 2008) – үш дивизион чемпионы, pound-for-pound үздіктерінің бірі
* **[[Кларисса Шилдс]]** (АҚШ, 2016) – үш салмақ дәрежесінің чемпионы, орта және бірінші орта салмақтың абсолют чемпионы

Ал **[[Филип Варуинге]]** (Кения, 1968) және **[[Говард Дэвис|Говард Дэвис кіші]]** (АҚШ, 1976) әлем чемпионы болуға жақын келіп, финалда жеңілген. **[[Хасанбай Досматов|Хасанбой Дусматов]]** (Өзбекстан, 2016) кәсіби мансабын 2019 жылы бастап, әзірге үш жекпе-жек өткізген.

#### Кәсіби боксқа өтпеген 8 боксшы:

* Норвел Ли (АҚШ, 1952)
* Ричард Мактаггарт (Ұлыбритания, 1956)
* Валерий Попенченко (КСРО, 1964)
* Теофило Стивенсон (Куба, 1972)
* Роберто Баладо (Куба, 1992)
* Олег Саитов (Ресей, 2000)
* Бахтияр Артаев (Қазақстан, 2004)
* Серік Сәпиев (Қазақстан, 2012)

## Тағы қараңыз
*Бақтияр Артаев
*Василий Жиров
*Серік Сәпиев

## Дереккөздер


Санат:Бокс