Миран (шұрат)

**Миран** — Қытайдың солтүстік-батысындағы Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы Такламакан шөлінің оңтүстік шетінде орналасқан ежелгі шұрат және бұрынғы қала. Лоп-Нор шөлінің Алтынтаг тауларымен түйіскен жерінде орналасқан Миран бір кездері Ұлы Жібек жолы деп аталатын әйгілі сауда жолының аялдамасы болған. Бұл аймақ қазір халқы аз, шаң басқан, жолдары нашар, көлік қозғалысы аз аймақ. 20 ғасырдың басынан бері жүргізілген археологиялық қазбалар біздің эрамызға дейінгі 2-5 ғасырлар аралығында болған үлкен буддалық монастырьді, сондай-ақ біздің заманымыздың 8-9 ғасырларындағы Тибет қонысы Миран бекінісін тапты.

## Атаулар

Лионель Джайлс келесі Миран есімдерін жазды (қытай атауларының Уэйд-Гайлес формаларымен пиньиньге айналдырылған):
: «*Юни*», Луланның ескі астанасы [Бұрынғы Хань]
: «Ескі Шығыс қаласы»; «Кішкентай Шаньшан» [Кейінгі Хань]
: Китун Чен; Тонг Ченг [Танг]
: Миран [қазіргі атауы].

Тибеттер оккупациялау кезеңінде (8 ғасырдың ортасынан 9 ғасырдың ортасына дейін) бұл аймақ Ноп Чунгу (*ноб чу нгу*) деген атпен белгілі болды.

## Тарих
Ежелгі уақытта Миран Жібек жолының оңтүстік бөлігінде, жол екіге (солтүстік жол және оңтүстік бағыт) бөлінгеннен кейін, сауда керуендері қатал шөлді (деп аталатын) саяхаттаудан аулақ болуға тырысқаннан кейін қарқынды сауда орталығы болды. қытайлықтардың «Өлім теңізі») және Тарим бассейні. Бұл сонымен қатар көптеген монастырлары мен ступалары бар буддизмнің гүлденген орталығы болды. Буддизмді ұстанушылар орталық бағанасында Будданың жәдігерлері болатын жабық дөңгелек ступаларды аралап жүрді.

Миран үшінші ғасырда Хан әулеті Қытайдың бақылауына алған Крорандағы (Лулан деп те белгілі) кіші қалалардың бірі болды. Төртінші ғасырдан кейін сауда орталығы апатты жағдайда қалды. VIII ғасырдың ортасында Миран Тибетке баратын жолдардың біріндегі асудың сағасында орналасуына байланысты бекініс қаласына айналды. Дәл осы жерде тибет әскерлері Қытайдың орталық бөлігіндегі көтерілісшілермен күресу үшін шегінген кезде Қытай әскерлері өтті. Тибеттіктер IX ғасырдың ортасында Тибет империясы Орталық Азиядағы аумақтарынан айырылғанға дейін ескі суару жүйесін пайдалана отырып, сонда қалды.

## Археология
нобай|Мирандағы Будда басының қазбасының көрінісі, 1906 жылғы желтоқсан
Мирандағы қирандылар үлкен төртбұрышты бекіністен, монастырдан (Штейннің «Вихара» әңгімесінде), бірнеше ступалардан және батыстан шығысқа қарай созылған Дунхуанға апаратын ежелгі керуен жолына салыстырмалы түрде жақын орналасқан көптеген кептірілген кірпіш құрылымдардан тұрады. Мираннан табылған көптеген артефактілер бұл ежелгі қалалардың Жерорта теңізіне дейінгі алыс жерлермен кең және күрделі сауда байланысын көрсетеді. Мираннан алынған археологиялық деректер буддизмнің өнер туындыларына әсерін б.з.д. I ғасырда көрсетеді. Бұл жерден табылған ерте буддалық мүсіндер мен фрескалар Орталық Азия және Солтүстік Үнді дәстүрлерімен стильдік ұқсастықтарды көрсетеді; онда табылған көркем суреттердің ерекшеліктеріне сүйене отырып, Миранның Рим және оның провинцияларымен тікелей байланысы болған деп болжанады. Бұл романеск стилі жұмыс іздеп Жібек жолы бойымен шығысқа саяхат жасаған Рим суретшісі болуы мүмкін Тит (Тит) деген атпен белгілі будда суретшісінің туындысы деп есептеледі. Миран аумағынан бірнеше жәдігерлер, соның ішінде садақ пен жебе табылды.

## Экспедициялар мен келушілер
* 1876: Бұл ежелгі жер туралы алғаш айтқан адам Николай Пржевальский болды. Бұл аймаққа екінші экспедициядан кейін ол Лоп Нор көлінің маңындағы өте үлкен қираған қала туралы жазды, ол картадағы географиялық орналасуына қарағанда Миран болды.
* 1905: Миранды алғаш зерттеген американдық геолог Эллсворт Хантингтон қысқа сапар кезінде бекініс, монастырь, екі ступаны тауып, сайттың буддистік сипатын анықтады.
* 1906-1907: Аурель Стейн Орталық Азияға екінші экспедициясы кезінде Миран бекінісін және оның төңірегіндегі аудандарды аралап, қазба жұмыстарын жүргізді, бекіністің кең ауқымды қазбаларын жүргізіп, 44 бөлмені ашты (зат нөмірлері MIi — MIxliv). Ол аймақтағы басқа нысандарды, негізінен бекіністің солтүстігі мен батысында (объект нөмірлері M.II — MX) қазба жұмыстарын жүргізді, оның ішінде буддалық фрескалар мен шыбықтар жақсы сақталған бірнеше ғибадатханалар бар.
* 1902 және 1910: Граф Отани Кодзуй Киотодан Такла-Маканның кейбір жерлеріне, соның ішінде Миранға буддалық мәтіндерді, қабырға суреттерін және мүсіндерді жинау үшін миссиялар жіберді.
* 1914: Аурель Стейн Миранға үшінші экспедициясында оралды, бұл аймақтағы басқа нысандарды (объект нөмірлері M.XI — M.XV), олар ступалар мен мұнаралардың қирандылары болды. Олардан табылған заттарға көбірек сылақ бейнелері мен ағаш оюлары кірді.
* 1957-1958 жж: Қытай Халық Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Археология институтының тобын басқарған профессор Хуан Вэнби Миранамен алты күн бірге болды. 1983 жылы бекініс пен екі ступаны/ғибадатхананы және бірқатар басқа олжаларды сипаттайтын есеп жарияланды.
* 1959 жыл: Шыңжаң мұражайының тобы Миранда он күн бойы бекіністерді, ғибадатханаларды және тұрғын аудандарды аралады. Зерттеу нәтижелері туралы есеп 1960 жылы жарияланды.
* 1965: Рао Рейфу, инженер, Миран аймағындағы ірі суару жүйесінің қалдықтарын зерттеп, 1982 жылы өз нәтижелерін жариялады.
* 1973 жыл: Шыңжаң мұражайының тағы бір тобы бұл жерге барып, бекіністерді, храмдарды және суару жүйесін зерттеді. Мұнда табылған қазбалар мен артефактілер 1983 жылы Му шонның экспедиция туралы баяндамасында сипатталған.
* 1978-1980 жж: Ең ауқымды жерді зерттеуді Шыңжаң мұражайынан Хуан Сяоцзин мен Чжан Пин жүргізді. Олардың 1985 жылғы есебінде бекініс, 8 ступа, 3 ғибадатхана орны, 2 маяк, тұрғын үйлер, қабірлер, пештер мен балқыту зауыттары сипатталған.
* 1988: XJASS археологиялық тобы сайтқа барып, аздаған жаңа ақпаратты қамтитын есепті жариялады.
* 1989: Профессор Ван Бинхуа бірнеше ғибадатхана орындарын аралады.
* 1989: Криста Паула Миранға барып, фотосуреттермен сипаттама жариялады.
* 1996: Питер Юнг Миранға барып, өз әсерлері мен фотосуреттерін жариялады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Джайлс, Лионель (1930-1932). Тоғызыншы ғасырдағы қытай географиялық мәтіні». *BSOS* VI, 825-846 беттер.
* Хилл, Джон Э. (2009) *Римге нефрит қақпасы арқылы: Кейінгі Хань династиясы кезіндегі Жібек жолдарын зерттеу, б. з. 1-2 ғасырлар*. BookSurge, Чарлстон, Оңтүстік Каролина. ISBN 978-1-4392-2134-1.

## Сілтемелер
* Ежелгі жібек жолдарының бойында: Батыс Берлин мемлекеттік мұражайларынан Орталық Азия өнері, Миран материалдары бар Метрополитен өнер мұражайы көрме каталогы
* Үнді және Қытай (Орталық Азия) өнеріндегі Джатака картиналарының кейбір аспектілері
* Миран Форт — Digital Silk Road веб-сайтындағы жер атауы туралы ақпарат 

Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар
Санат:Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданының археологиялық нысандары