open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зоя Викторовна Ким

**Зоя Викторовна Ким** 
1951 жылы 1 қаңтарда Талдықорған облысы Қаратал ауданының Үштөбе қаласында туған. Корей.

Әкесі - Ким Виктор Вячеславович, композитор, скрипкашы.
Анасы - Пак Екатерина Николаевна, әнші, актриса.
Ленинград су көлігі институтының инженерлік-экономикалық факультетін бітірген (1975), инженер-экономист.
Орыс және корей тілдерін білөді.

1972 жылдан - Череповецкий өзен портында қабылдаушытапсырушы. 1973 жылдан - Ленинград өзен портында
тальман. 1975 жылдан - *«Ленгипроречтранс»* инженер-
экономисі. 1979 жылдан - Ленинград кеме жөндеу зауытында инженер-экономист.

1981 жылдан бері - Республикалық корей музыкалық комедия театрында солистокалшы, 2007 жылдан - театрдың
труппа меңгерушісі.

Оған: Хан Диннің, музыкасы Э. Богушевскийдің *«Приключения зайца»*; Г. Канның, музыкасы Э. Богушевскийдің
*«Брат Жень-Шень, выходи!»*; Тхай Дян Чунның, музыкасы
Э. Богушевскийдің *«Сказание о Хын Бу»*; Цай Еннің, музыкасы П. Юнның *«Сказание о девушке Сим Чен»*; А. Кимнің,
музыкасы П. Юннің *«Плач кукушки»*; М. Пактің, музыкасы
Я. Ханның «Пока не рассеется туман»; Цай Еннің, музыкасы Я. Ханның *«Гецу и Дикне»*; Ен Сен Неннің, музыкасы
В. Стригоцкий мен В. Кимнің *«Колокола из ада»* және т.б.
спектакльдеріне арнап бас музыкалық партиялардың фо-
нограммалары жазылған.

Реж. А. Миттың *«Шаг»* фильміне (*«Мосфильм»*, 1992),
*«Город мечты»* сериалына (*«Алдонгар продакшн»* студиясы, 2009) түскен.

КСРО, Қазақстан, Ресей, Қорея, АҚШ, Өзбекстан, Қырғызстан елдерінде гастрольдік сапарда болған.
*«Ерен еңбегі үшін»* медалімен (2002) марапатталған.
ҚР Еңбегі сіңірген әртісі (1996).
Діни көзқарасы - христиан діні.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - кітаптар оқу, музыка, тоқу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - В. Пикуль, О. Генри, И. Ильф пен
Е. Петровтың шығармалары.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Кан Александр Алексеевич, балет әртісі. Қызы - Плохова Анна Юрьевна.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:КСРО актрисалары
Санат:КСРО әншілері
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Алфавит бойынша актрисалар
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Иван Иннокентьевич Попов

**Иван Иннокентьевич Попов** (15.4.1919 жылы туған, Ресей, Киров облысы Подосиновец ауданы Чуприяново ауылы  – 25.10.1998, Қарағанды қ.) – *техника ғылымының докторы* (**1972**), *профессор* (**1973**), Қазақстан Ғылым Академиясының *академик* (**1979**). 
***1958** жылдан өмірінің соңына дейін Қарағанды политехникалық инсититутында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) *педагог*, басшылық қызметтер атқарған. Экономика тиімділігі жоғары карьер көлбеулігінің орнықтылығын басқару тәсілдерін жасап, өндіріске енгізген. 
## Қосқан үлесі
Попов Қазақстанда карьер кертпеші мен беткейінің және төбенің орнықтылығын басқару тәсілдерін жасау және зерттеудің ғылыми мектебін қалыптастырды. 
## Ғылыми еңбектер
130-ға жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 10 монографияның авторы. Попов есімі Қазақстанның Алтын кітабына енгізілген.
*Предупреждение оползней на карьерах(соавт) 1960; Автоматизированная обучающая система с игровым моделированием проблемных ситуаций и ее эффективность (соавт.) (1980).

## Марапаттар
Қазақ КСР-і Мин-лер Кеңесі сыйл. лауреаты (1989).
## Дереккөздер</span>
Мартин Лютер Кинг

**Мартин Лютер Кинг** (15.1.1929, АҚШ, Джорджия шт., Атланта қ. – 4.4.1968, Теннесси шт., Мемфис қ.) – АҚШ-тағы қара нәсілді азаматтардың құқықтары үшін күрес басшыларының бірі, америкалық діни әрі қоғам қайраткері, теология докторы (1954).

Протестант қауымы қызметкерінің отбасында дүниеге келген. 1951 ж. теологиялық семинарияны бітірді.

[thumb|upright|[Вашингтондағы жұмыс пен бостандық маршы]]
[thumb|left|Мартин Лютердің [Линколн мемориалы алдында Вашингтондағы жұмыс пен бостандық маршында "Менің арманым" атты сөйлеген сөзі үшін атағы шыққан.]]
1955 ж. Алабама штаты Монтгомери қ-ндағы протестант қауымына қызметке орналасты. АҚШ-Тағы қараңыз нәсілділердің азаматтық құқықтарын қорғаушы ретінде танылды. 1957 ж. ол осы мақсатта қара нәсілділердің “Мәсіхшілер дінбасыларының оңтүстік конференциясы” атты ұйымын құрды. 1960 ж. Атлантаға көшіп барып, конференция жұмысына бар уақытын сарп етті. 1960 – 61 ж. осы мақсатта өткен көптеген демонстрацияларға қатынасып, үкімет тарапынан қуғынға ұшырады. 1963 ж. Бирмингем түрмесінен барлық дін қызметкерлеріне үндеу жазып, оларды барлық азаматтардың құқықтарының теңдігін қолдау үшін күресуге шақырды. 1963 ж. наурыз айында 200 мыңнан аса адам, негізінен, афроамерикандықтар Вашингтон көшелерінде демонстрация жасады. Олардың алдында Кинг өзінің әйгілі “Менің арманым бар” атты сөзін сөйледі. Демонстрацияның әсері күшті болып, 1964 ж. АҚШ Конгресі “Азаматтардың құқы жөнінде” арнайы заң қабылдады. Нәсілдік қанауға қарсы бейбіт шеру өткізіп, бейбітшілік жолындағы күресі үшін осы жылдың қазан айында К. Нобель сыйл. лауреаты болды. 1965 ж. Кинг Алабама штатында, 1965 – 66 ж. Чикаго мен солтүстіктегі қалаларда қара нәсілділердің құқықтары жөнінде күрес жүргізді. 1966 ж. ол алғашқылардың бірі болып Вьетнам соғысына қарсы шықты. 1968 ж. барлық кедейлерді нәсілдік ерекшеліктеріне қарамастан біріктіретін “Кедей адамдар компаниясын” құрды. Кезекті бір демонстрацияға қатысу үшін Теннесси штатындағы Мемфис қ-на келген кезде Кинг нәсілшілдер қолынан қазаға ұшырады. Кинг тің өліміне байланысты АҚШ-тың 100-ден аса қалаларында қара нәсілділердің қарсылық көрсету акциясы өткізілді. Атланта қ-ндағы оның жерлену рәсіміне 100 мыңнан аса адам қатысты.
thumb|upright|left|Кингтің лекция оқуы, Наурыздың 26, 1964

## Дереккөздер

Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері
Санат:АҚШ ғалымдары
Санат:АҚШ дінтанушылары
Санат:АҚШ құқықтанушылары
Белгород ауылдық округі

**Белгород ауылдық округі** – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белгородское, Преображенка, Раздольное ауылдары кіреді. Орталығы – Белгородское ауылы.  Округ құрамында болған *Профинтерн* ауылы 2005 жылы, *Новодобринка* ауылы 2009 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Сандықтау ауданы ауылдық округтері
Беловод ауылдық округі

**Беловод ауылдық округі** – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Беловодское, Қайрақты, Перекатное ауылдары кіреді. Орталығы – Беловодское ауылы.

## Тарихы
Қайрақты ауылдық округінің құрамында болған *Набережное* ауылы 2004 жылы таратылды. 2016 жылы *[[Старое Перекатное]]* ауылы таратылып, Қайрақты ауылдық округінің Қайрақты ауылы Беловод ауылдық округіне қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Жақсы ауданы ауылдық округтері
Бестоғай ауылдық округі

**Бестоғай ауылдық округі** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Байсары, Бестоғай, Қызылту ауылдары кіреді. Орталығы – Бестоғай ауылы. Округ құрамында болған *Нецветаевка* ауылы 2001 жылы, *Чилинка* ауылы 2003 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы ауылдық округтері
Михаил Евгеньевич Массон

**Массон** Михаил Евгеньевич (3.12.1897, Санкт-Петербург — 2.11.1986, Ташкент) — археолог, шығыстанушы, тарих ғылымдарының докторы (1949), проффессор (1949). Түрікменстан ҰА-ның академигі (**1951**), Орталық Азияда жүргізілген **100-ден астам** тарихи-археологиялық зерттеулерге қатысты. Ортағасырлық Кушан, Термез қалаларына жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарын басқарды (**1936 — 38**). **1930 — 70 ж.** Ташкенттегі Орта Азия университеті археология кафедрасының меңгерушісі болды.
Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне архитектуралық тұрғыда алғаш зерттеу жүргізді (**1930**). Сондай-ақ сол жерде жерленген қазақ хандарының қабірлері жайында зерттеп, нақты мәліметтер қалдырды. 
## Шығармалары
"О постройке мавзолея Ходжа Ахмеда Яссави в г.Туркестане" //" Изв. Среднеазиатского географического общества, т. 19, Таш., 1929; По поводу некоторых монетных находок, зарегистрированных на территории Казахстана до 1942 ж."//"Вестник АН КазССР, 1948."

## Дереккөздер

Овезов Д.М., Академик М.Е. Массон, Ашх., 1970. С. Өтенияз
"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
## Сілтемелер


 

Санат:Тұлғалар
Кинескоп

*Кинескоп*' - телевизиялық қабылдағыш түтік – телевизиялық кескін көрсетуге арналған электронды-сәулелік түтік. Ақ-қара түсті кинескоп та электронды сәуле люминесценциялық экранға түсіп, оны беріліп жатқан кескін сигналына байланысты жолма-жол және кадр бойынша жарықтандырады. Түрлі түсті Кинескопта бұл мақсат үшін 3 электронды сәулені пайдаланады. Олар мозаикалық немесе штрихтық экранның люминофорын бір түспен – қызыл, жасыл немесе көк түспен жарықтандырады. Біртүсті 3 кескінді беттестіру нәтижесінде қорытынды түрлі түс алынады. Тұрмыстағы теледидарларда әдетте, экранының диогональ өлшемі 16-дан 72 см-ге дейінгі Кинескоп қолданылады (Кинескоп тереңдігі диогональ өлшемімен шамалас). 20 ғ-дың 80-жылдарынан бастап тереңдігі аз, беті жалпақ кинескоп құрастыру қолға алынды.

## Дереккөздер



Санат:Кино өнері
Бозтал ауылдық округі

**Бозтал ауылдық округі** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бозтал ауылы. Округ құрамында болған *Ұсамбай* ауылы 2003 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы ауылдық округтері
Кинетикалық энергия

**Кинетикалық энергия** – механикалық жүйе нүктелерінің жылдамдығы бойынша анықталатын энергия. Материалдық нүктенің Кинетикалық энергиясы (Т) мынаған тең: T=mv2/2, мұндағы m – материалдық нүктенің массасы, v – материалдық нүктенің жылдамдығы. 

Механикалық жүйенің Кинетикалық энергиясы сол жүйе құрамындағы нүктелердің Кинетикалық энергияларының қосындысы бойынша анықталады: , мұндағы k – жүйе құрамындағы нүктелердің саны. Механикалық жүйенің Кинетикалық энергиясын  түрінде де өрнектеуге болады, мұндағы M – бүкіл жүйенің массасы, vс – массалар центрінің жылдамдығы, Tc – жүйенің массалар центрі маңында қозғалғандағы Кинетикалық энергиясы. Ілгерілемелі қозғалыс жасайтын қатты дененің Кинетикалық энергиясы, массасы сол дененің массасындай, материалдық нүктенің Кинетикалық энергиясына тең. Белгілі бір осьтің (z) маңында -ға тең бұрыштық жылдамдықпен айналатын қатты дененің Кинетикалық энергиясы былай есептеледі: T=1/2Қ2, мұндағы Қ – инерция моменті. 

Кез келген жүйенің Кинетикалық энергия сы сыртқы әсердің не сол жүйенің жеке бөліктерінің әсерлесуі салдарынан өзгереді. Бұл өзгерістің шамасы (T2 – T1) ішкі және сыртқы күштер тарапынан істелген жұмыстардың  қосындысына тең: T2–T1=. Кинетикалық энергияның өзгеруі туралы теореманы өрнектейтін бұл теңдіктің көмегімендинамиканың көптеген есептері шешіледі. Жарық жылдамдығымен (с) шамалас жылдамдықпен қозғалған дененің Кинетикалық энергиясы былай өрнектеледі:

мұндағы m0 – материалдық нүктенің тыныштықтағы массасы, с вакуумдағы жарық жылдамдығы, m0c2 – нүктенің тыныштықтағы энергиясы. Дене аз жылдамдықпен қозғалғанда (<<с) оның кинетикалық энергиясы әдеттегі m0c2/2 формуласы бойынша есептеледі.

## Кинетикалық энергияның қасиеттері
* **Аддитивтілік.** Бұл қасиет материалдық нүктелерден тұратын механикалық жүйенің кинетикалық энергиясы жүйеге кіретін барлық материалдық нүктелердің кинетикалық энергияларының қосындысына тең екенін білдіреді.
* **Анықтамалық жүйенің айналуына қатысты инварианттылық.** Кинетикалық энергия нүктенің орнына және оның жылдамдығының бағытына тәуелді емес, тек жылдамдықтың шамасына немесе оның жылдамдығының квадратына тәуелді.
* **Жалпы жағдайда эталондық жүйенің өзгеруіне қатысты инварианттылық**. Бұл анықтамадан анық көрінеді, өйткені бір анықтамалық шеңберден екіншісіне ауысқанда жылдамдық өзгереді.
* **Сақтау**. Жүйенің тек механикалық сипаттамаларын өзгертетін өзара әрекеттесу кезінде кинетикалық энергия өзгермейді. Бұл қасиет Галилей түрлендірулеріне қатысты инвариантты. Кинетикалық энергияның математикалық формуласын шығару үшін кинетикалық энергияның сақталу қасиеті және Ньютонның екінші заңы жеткілікті.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Бұзылық ауылдық округі

**Бұзылық ауылдық округі** – Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бұзылық, Сұрған ауылдары кіреді. Орталығы – Бұзылық ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Бұзылық ауылдық округінен Сұрған ауылдық округі бөлініп шықты. 2009 жылы Бұзылық ауылдық округі құрамына таратылған Сұрған ауылдық округінің Сұрған ауылы енді.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) ауылдық округтері
Валентина Николаевна Попова

***Валентина Николаевна Попова*** (26.2.1923 жылы туған, Павлодар қаласы) – *филология ғылымының докторы* (**1997**), *профессор*
***1946** Петрозаводск қаласындағы Карело-Фин мемлекеттік университетін бітірген
***1944-1945** 2-дүниежүзілік соғыс жылдары мектепте *[[мұғалім]]*
***1947-1998** Павлодар, Шымкент қалаларындағы педагогикалық училищелерде *оқытушы*, Ташкент облысында *мұғалім*, Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы мектепте директордың *орынбасары*, Халықаралық қазақ-түрік университеті Шымкент бөлімшесінде *аға оқытушы*, *доцент*, *кафедра меңгерушісі*, *профессор* қызметтерін  атқарды.

## Ғылыми еңбектер
60-қа жуық ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер


Санат:26 ақпанда туғандар
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Павлодарда туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Карел-Фин мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Халықаралық қазақ-түрік университетінің профессорлары
Бурабай кенттік әкімдігі

**Бурабай кенттік әкімдігі** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бурабай кенті, Сарыбұлақ, Оқжетпес ауылы кіреді. Орталығы – Бурабай кенті.

## Дереккөздер

Санат:Бурабай ауданы ауылдық округтері
Пелагея Павловна Попова

**Пелагея Павловна Попова** (25.2.1928, Ресей, Самара облысы Лопатино ауылы – 1989, Қарағанды қ.) – *медицина ғылымының докторы* (**1983**), *профессор* (**1984**). 
***1953-1964** Алматы мемлекеттік медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қарағанды облысы санитария эпидемиологиялық станциясында *лаборатория меңгерушісі* 
*1964-1970 ж.ассистент, доцент, 
*1970 жылдан КарММИ-дін эпидемиология кафедрасының меңгерушісі.
## Ғылыми еңбектер
**100**-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
*К вопросу изучения природной очаговости в Карагандинской области (соавт.) (1973).

## Дереккөздер</span>
Бірсуат ауылдық округі

* Бірсуат ауылдық округі – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Бірсуат ауылдық округі – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Бірсуат ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.
Васильев ауылдық округі

**Васильев ауылдық округі** – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Васильевка, Тучное, Ұлан ауылдары кіреді. Орталығы – Васильевка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Сандықтау ауданы ауылдық округтері
Киноварь

right|thumb|right|200px| Киноварь**Киноварь**– сульфидтер класының минералы. Химиялық формуласы HgS. Тригональдық сингонияда кристалданады. Кристалдары жапырақ, ромбоэдр, кейде призма пішіндес, агрегаттары түйірлі масса құрайды. Түсі ашық қызылдан қою қызылға дейін, қатаңдығы 2 – 2,5; меншікті салмағы 8 – 8,2 г/см3; алмастай жылтыр. Киноварь төмен температуралы гидротермальдық кендерде кварц, кальцит, флюорит, барит, антимонит, пирит, марказит, сфалерит, халькопирит, реальгар минералдарымен бірге әрекетті жанартаулы аймақтарда түзіледі. Одан сынап, бояу заттары өндіріледі.

## Дереккөздер:


Санат:Сынап
Санат:Сульфид минералдар
Санат:Пигменттер
Санат:Кендер
Веденов ауылдық округі

**Веденов ауылдық округі** — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Веденовка, Қарабұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Веденовка ауылы. Округ құрамында болған *[[Жаңатуған]]*, ''Федосеевка'' ауылдары 2025 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Бурабай ауданы ауылдық округтері
Нұресіл ауылдық округі

**Нұресіл ауылдық округі **– Ақмола облысы Целиноград ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін *Воздвиженка ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңа Жайнақ, Нұресіл, Раздольное ауылдары кіреді. Орталығы – Нұресіл ауылы. Округ құрамында болған *Литовка, Островное* ауылдары 2000 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы ауылдық округтері
Вознесен ауылдық округі

**Вознесен ауылдық округі** — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққайың, Вознесенка, Тастыөзек (Красный Кордон) ауылдары кіреді. Орталығы – Вознесенка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы ауылдық округтері
Кинодраматургия

**Кинодраматургия**, **кино драматургиясы** – әдеби шығармашылықтың бір саласы. 

Сценарий – фильмнің әдеби, көркемдік негізі болып табылады. Кинодраматургия кино өнерінің ұтымды тәсілдерін қамти отырып, әдеби бейнелеудің тәсілдерін де қолданады. Кинодраматургияның әдеби және кинематографиялық тегіне қарай сценарий екі түрге бөлінеді. Бірі – фильмнің арқауын құрайтын, әрі жеке дара көркемдігі бар әдеби шығарма, екіншісі – болашақ фильмнің құрылымын, желісін тартып, мазмұнын, ойын баяндап беретін әдеби материал.thumb|300px| right Кинодраматургия киноның барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, әдеби шығармаларды да экранға шығарды. 20 ғ-дың 10-жылдарында “мылқау” кинода әдеби шығармалардың сюжеті, кейіпкерлері, желісі көп жағдайда түпнұсқадан жасалса, 20-жылдары проза мен драммалық шығармалардың тәсілдері араласа бастады. Киноға дыбыстың енуі түбегейлі бетбұрыс жасап, Кинодраматургияның қалыптасуына жол ашты. Қазақстанда Кинодраматургияның алғашқы үлгілері 20 ғ-дың басында дүниеге келді (“Бүліншілік”, 1928; “Жұт”, 1931; “Түрксіб”, 1931, т.б.). Ұлттық көркемсуретті кино өнерінің алғашқысы – “Амангелді” фильмі. 
Қазақ әдебиетінің көрнекті қайраткерлері М.Әуезов (“Райхан”, “Абай әні”), Ғ.Мүсірепов (“Амангелді”, “Махаббат дастаны”, “Жауынгер ұлы”, “Қыз Жібек”), Ә.Тәжібаев (“Жамбыл”, “Шұғылада болған еді”), Ш.Хұсайынов (В.Абызовпен бірге, “Өжет қыз”, “Асау Ертіс жағасында”, “Біз осында тұрамыз”) қазақ Кинодраматургиясының негізін қалаушылар болды. 20 ғ-дың 60-жылдары қазақ Кинодраматургиясы үлкен табысқа жетеді. Кинодраматургияға жазушылар О.Сүлейменов (“Атамекен”), Ә.Тарази (қ. Әшімов Ә.) (“Тұлпардың ізі”, “Қараш-қараш оқиғасы”), Д.Тәшенов (А.Сацкиймен бірге, “Ата туралы аңыз”), Қ.Мұхамеджанов (“Айсұлу”), Л.Варшавский (“Алдар-Көсе”), Қ.Ысқақов (“Ұшы қиырсыз жол”), т.б. келді. 20 ғ-дың 70-жылдары Қазақ Кинодраматургиясында Ресей киносценарийстері үлкен рөл атқарды. Сол жылдары Мүсіреповтің “Қыз Жібегімен” қатар А.Михалков-Кончаловскийдің (Э.Тропининмен бірге “Атаманның ақыры”, “Көксерек”, В.Тюринмен бірге “Қан мен тер”), Р.Хуснитдинованың (“Алпамыс мектепке барады”), А.Адабашьян мен Н.Михалковтың (А.Михалков-Кончаловскиймен бірге “Транссібір экспрессі”) сценарийлері бойынша фильмдер түсірілді. 20 ғ-дың 80-жылдарындағы қазақ Кинодраматургиясы авторлық-режиссерлік стильге бой ұрды. Прозашы С.Нарымбетов, кәсіби кинодраматург, авторлық кинода кинорежиссер ретінде үлкен табыстарға жетті. Оның “Көзімнің қарасы” фильмі (1994) Еуропа, Азия елдерінің көптеген халықар. кинематографиялық сыйлықтарына ие болды.

## Дереккөздер:


Санат:Кино
Викторов ауылдық округі

**Викторов ауылдық округі** – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бөгенбай би, Викторовка, Красиловка ауылдары кіреді. Орталығы – Викторовка ауылы. Округ құрамында болған *Подзаводск, Туражол* ауылдары 2006 жылы, *Қызылқайнар* ауылы 2010 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы ауылдық округтері
Далабай ауылдық әкімдігі

**Далабай ауылдық әкімдігі** – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін *Далабай ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Далабай ауылы. Округ құрамында болған *Ақтөбе* ауылы 2005 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы ауылдық округтері
Василий Сергеевич Портнов

**Василий Сергеевич  Портнов** (1947 жылы туған) – *техника ғылымының докторы* (**2005**), *профессор* (**2001**).

***1972** Қарағанды политехникалық институтын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) 
***1994** Қарағанды мемлекеттік университетін  бітірген.
***1972-1995** Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде *ассистент*, *аға оқытушы*, *доцент*, *кафедра меңгерушісі*
***1996** жылдан оқу-әдістемелік басқармасының бастығы қызметтерін атқарды. 
## Ғылыми еңбектер
150-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
*Влияние текстуры руд на каротаж магнитной восприимчивости (2003);
*Термодинамический подход к задачам геофизического опробования железорудных месторождений (2003);
*Система управления качеством магнитовых руд (2005).

## Дереккөздер

Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің профессорлары
Дамса ауылдық округі

**Дамса ауылдық округі** – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дамса, Степное ауылдары, Научный кенті кіреді. Орталығы – Дамса ауылы.

## Тарихы
2001 жылы округ құрамында болған *№28 темір жол айрығы*, 2005 жылы *№34 темір жол айрығы* таратылды. 2013 жылы Научный кенті Дамса ауылдық округіне қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы ауылдық округтері
Алтынды ауылдық округі

**Алтынды ауылдық округі** — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін "Данилов ауылдық округі" деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алакөл, Алтынды, Боярка, Елтай, Жаңаталап ауылдары кіреді. Орталығы – Алтынды ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы ауылдық округтері
Двуречный ауылдық округі

**Двуречный ауылдық округі** — Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Двуречное, Курское, Приишимка ауылдары кіреді. Орталығы – Двуречное ауылы.

## Тарихы
2001 жылы Курск ауылдық округінің құрамында болған *№19 темір жол айрығы* таратылды. 2019 жылы Курское ауылы Двуречный ауылдық округіне қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) ауылдық округтері
Еріту

**Еріту** — өнімді қыздырып, сұйық күйге жеткізу. Мысалы, технологиялық процестерде майларды еріту арқылы сұйық күйінде тасымалдау және басқа бұрауыштарға қосып араластыру.
## Дереккөздер</span>


Санат:Химия
Санат:Физика
Арнасай ауылдық округі

**Арнасай ауылдық округі** — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Арнасай, Бабатай ауылдары кіреді. Орталығы – Арнасай ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Волгодонов ауылдық округінен бөлініп шықты. 2007 жылы Вячеслав ауылдық округі **Арнасай ауылдық округі** болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы ауылдық округтері
Гастелло ауылдық әкімдігі

**Гастелло ауылдық әкімдігі** – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Гастелло ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Пригородный ауылдық округінен бөлініп шықты. 2005 жылы округ құрамында болған *Дауылбай* ауылы таратылды. 2013 жылы Гастелло ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы ауылдық округтері
Кинокомедия

**Кинокомедия** – кино өнерінің жанры. Әлеуметтік құбылыстар мен адамдардың өзара қатынасын әзіл, сықақ, мысқыл арқылы көрсетеді. 
thumb|200px| right
Тұңғыш қазақ Кинокомедиясы Ақ раушан 1942 жылы Орталық біріккен көркем фильмдер киностудиясында түсірілді (режиссер Е.Е. Арон). Оған актерлер С.Қожамқұлов, Қ.Қуанышбаев, Ш.Айманов, С.Телғараев, т.б. қатысты. Кинокомедия жанрында түсірілген фильмдердің қатарында “Өжет қыз” (1955, реж. П.П. Боголюбов), “Мазасыз көктем” (1956, режиссер А.М. Медведкин), “Біздің сүйікті дәрігер” (1957, режиссер Айманов), “Жерге қайта оралу” (1959, реж. М.Бегалин), “Ән қанаты” (1961, реж. Айманов). “Ұлым менің” (1962, режиссер Э.И.Файк), “Әзіл-шыны аралас” киноновеллалар жинағы, (режиссер Ю.С. Чулюкин, Д.Б. Тінәлина, Цой Гук Ин, Ю.П. Мингазитинов, Г.В. Дегальцев), “Алдар Көсе” (1964, режиссер Айманов), “Тақиялы періште” (1968, режиссер Айманов), “Күзет бастығы” (1978, режиссер А.Тәжібаев). “Адамды қарсы алыңдар!” (1984, режиссер. Л.Д. Сон) бар.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет
Донской ауылдық округі (айрық)

* Донской ауылдық округі — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Донской ауылдық округі — Қарағанды облысы Нұра ауданындағы Құлан ауылдық округінің бұрынғы атауы.
Николай Ильич Поспелов

**Николай Ильич Поспелов** (19.12.1940 ж.т.) – *медицина ғылымының докторы* (**2001**), *профессор* (**2003**). 
***1966** Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 
***1966-2002** Осы институтта *стажер*, *аспирант*, *ассистент*, *доцент*  болды. 
***2002** жылдан *профессор* қызметін атқарады. 
## Ғылыми еңбектер
*«Адаптивные реакции органов пищеварения при комбинированном воздействии электромагнитных полей сверх высокой частоты и эмоционального стресса» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
*Адаптивные реакции системы пищеварения под влиянием ЭМП СВЧ и стресса (2000); 
*Биоэлектрическая активность желчного пузыря при комбинированном воздействии СВЧ-поля и стресса в эксперименте (2000); 
*Влияние стресса на внешнесекреторную функцию поджелудочной железы до и после блокады бета-адренорецепторов (2002).
 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер</span>
Бозайғыр ауылдық округі

**Бозайғыр ауылдық округі** (2007 ж. дейін – *Елизаветин ауылдық округі*) — Ақмола облысы Шортанды ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бозайғыр, Ключи, Төңкеріс ауылдары кіреді. Орталығы – Бозайғыр ауылы. Округ құрамында болған *№35 темір жол айрығы* 2001 жылы, *№38 темір жол айрығы* 2005 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы ауылдық округтері
Еңбекшілдер ауылдық округі

**Еңбекшілдер ауылдық округі** – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбұлақ, Ақтас, Еңбекшілдер ауылдары кіреді. Орталығы – Еңбекшілдер ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Уәлиханов ауылдық округіне Терек ауылы берілді. 2001 жылы *Абай* ауылы, 2013 жылы ''Атансор'' ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы ауылдық округтері
Мастаба

**Мастаба** — ежелгі Мысыр мен Қосөзен аңғарында **б.з.б. 3000 — 2500 ж.** аралығында салынған көне мазарлар. М. құрылысы алғашқыда адамдарға баспана “жертөле” ретінде (**б.з.б. 4500 — 3500 ж.**) салынған. Кейіннен шикі кірпіштен, тастан тұрғызыла бастады. Бірте-бірте М. құрылысы күрделеніп бірнеше қабатты, ақсүйектер мен перғауындарға арналған мазар-пирамида немесе зиккурат сияқты көрнекті сәулет құрылысына (баспалдақты Жосер пирамидасы) айналған. Ежелгі М-ның қабырғалары, сырты кірпіштен немесе тастан қаланып, өте ашық түске боялатын болған. Мыс., Саккарадағы әйел патша Хер-Нейт мазары. М-ның ішкі көрінісі жазулармен, бедерлі өрнектермен безендірілген, оған өздері табынатын құдай мүсіндері қойылған. *Ә. Төлебиев*

 
## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
## Сілтемелер
Ескі Қалқұтан ауылдық округі

**Ескі Қалқұтан ауылдық округі** — Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбек, Ескі Қалқұтан, Ковыленка, Қоскөл ауылдары кіреді. Орталығы – Ескі Қалқұтан ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданы ауылдық округтері
Кино өнеркәсібі

thumb|200px| right**Кино өнеркәсібі** – фильмдер жасау, оларды көрсету, көбейтіп басу ісінде қолданылатын техникалық аспаптар мен жабдықтар өндіретін өнеркәсіп саласы (қысқаша Кино техникасы). Мыс., бұрынғы КСРО-да Кино өнеркәсібі кинотаспа жасап шығарумен қатар фотографияға, рентгендік түсіріске, медицинаға және ядролық зерттеуге қажетті арнайы таспалар, пластинкалар және фотоқағаздарды да өндіретін. Кино өнеркәсібінің екінші саласы – алуан түрлі аппаратуралар шығаратын зауыттар, оларда кино түсіргіш, кино көрсеткіш, дыбыс жазу, дыбыс есіттіргіш және жарық бергіш аспаптар мен оптиканы, сондай-ақ, түрлі-түсті пленкалар мен фото қағаздарды өңдейтін, фильм даналарын көбейтетін машиналарды жасайды. Үшінші саласы – фильм даналарын молайтатын ірі кино көшіру фабрикалары. Бұлар мыңдаған киноқондырғыларды жаңа шыққан фильмдермен, сондай-ақ, жаңартылған көне фильмдермен толық қамтамасыз ету мақсатында қызмет етеді. Қазақстандағы көркем фильм және деректі, ғылыми-көпшілік, мультипликалық фильмдер өндіретін, фильмдерді шет тілінен қазақ тіліне аударатын “Қазақфильм” киностудиясы, сондай-ақ, республиканың қалалары мен ауылдарында қызмет еткен киноқондырғылар әр алуан аппаратуралармен толық жабдықталған.

## Дереккөздер:
Петр Моисеевич Поспелов

**Петр Моисеевич Поспелов** (1903–1985) – *медицина ғылымының кандидаты* (**1952**). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (**1943**).
***1929** Кубань мемлекеттік медицина институтын бітірген
***1933-1950** Кеніш ауруханасында *дәрігер*, *бөлім меңгерушісі*, *бас дәрігер*, Қарағанды облысы денсаулық сақтау бөлімінің *меңгерушісі*
***1950-1974** Қарағанды мемлекеттік медицина институтының *ректоры*
***1953-1984**  *кафедра меңгерушісі* 
## Ғылыми еңбектер
70-тен астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Марапаттар
Ленин, Қазан революциясы, Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.
## Дереккөздер</span>
Киноринха

**Киноринха** (, грек. kіnos – қозғалу және rhynchos – тұмсық) – жұмыр құрттар типінің бір класы. Теңіз түбіндегі құмда тіршілік ететін майда құрт тәрізді жануарлар. Киноринхалардың 2 отрядқа: циклорагидалар (Cyclorhagіda) және гомолорагидаларға (Homolorhagіda) жататын 100-ге жуық түрі белгілі. Киноринхалардың тұрқы 0,2 – 1 мм-дей, денесі қалың кутикуламен қапталып, қозғалу үшін 13 жалған буынға (зонит) бөлінген. Біріншісі – бас буыны, екіншісі – мойын (плакида), қалған 11 зонит – дене буындары. Бұлардың дене буындарын, буылтық құрттардағы сегменттермен шатыстыруға болмайды, себебі, Киноринхалардың сыртқы буындарының ішкі мүшелеріне қатысы жоқ. Денесінің басындағы кутикулалы өсінділер ұзынша тікенек, ал қалғандары майда қылтаншалар сияқты түзілген. Олардың бұлшық еттері көлденең салалы жолақ бөлек-бөлек түйіндерге бөлініп, тұтас тері – бұлшық ет қапшығын жасамайды. Дене қуысы – схизоцель (бірінші реттік дене қуысы). Асқорыту жүйесі түтік түрінде ауыз тесігінен басталып, артқы жағында аналь тесігімен аяқталады. Зәр шығару жүйесі, протонефридиальді, бір жұп – каналдары қысқа, ұштары жұлдызша клеткамен аяқталады. Жүйке жүйесі жұтқыншақ айналасындағы жүйке сақинасынан және құрсақ жүйке тізбегінен тұрады. Денесінің буынына сәйкес, әрбір зонитта ганглиялық клеткалары дамиды. Сезім мүшелерін тұмсығындағы қылшықтары (скалидалар) атқарады. Кейбір түрінің денесінің алдыңғы жағында қарапайым көзшелері болады. Киноринхалар – дара жынысты. Жыныс бездері жұп, жыныс жолдары дененің артқы бөлімінде ашылады. Жұмыртқаларынан дернәсілдер шығып, бірнеше рет түлеп, ересек түрге айналады. Бір жылдай тіршілік етеді. Киноринхалардың шығу тегі толық зерттелмеген. Денесінің құрылысына қарай, жұмыр құрттар типіне жатқызады. Соңғы кезде кейбір ғалымдар Киноринхаларды су түбінде жылжуына (арқа және құрсақ бұлшық еттері жиырылғанда дене қуысындағы сұйық заттың қысымы арқылы тұмсығы теріс айналып алға қарай лақтырылады; тұмсығындағы қылшықтар топыраққа зәкірленіп денесін алға қарай тартып алады) байланысты приапулидтерге жақын деген пікір айтады.

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы ауыздылар‎
Жалманқұлақ ауылдық округі

**Жалманқұлақ ауылдық округі** — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жалманқұлақ, Жұлдыз ауылдары кіреді. Орталығы – Жалманқұлақ ауылы. Округ құрамында болған *[[Қоңыртүбек]]* ауылы 2019 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы ауылдық округтері
Жалтыр ауылдық округі

**Жалтыр ауылдық округі** — Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жалтыр, Жарсуат ауылдары кіреді. Орталығы – Жалтыр ауылы.

## Тарихы
2009 жылы округ құрамында болған *Астраханка* темір жол бекеті таратылды. 2019 жылы округ құрамына таратылған Жарсуат ауылдық округінің Жарсуат (орталығы), Ягодное ауылдары енді. 2025 жылы округ құрамында болған ''Ақбейіт'', ''Ягодное'' ауылдары таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданы ауылдық округтері
Еркөл ауылдық округі

**Еркөл ауылдық округі** — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Гордеевка, Иванковка, Новокиевка, Тоқтамыс ауылдары кіреді. Орталығы – Тоқтамыс ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы ауылдық округтері
Жаныспай ауылдық округі

**Жаныспай ауылдық округі** – Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаныспай, Ковыльное ауылдары кіреді. Орталығы – Жаныспай ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Мәскеу ауылдық округінен Жаныспай және Ковыльный ауылдық округтері бөлініп шықты. 2009 жылы Жаныспай ауылдық округінің құрамына таратылған Ковыльный ауылдық округінің Ковыльное ауылы енді.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) ауылдық округтері
Жаңадала ауылдық округі

**Жаңадала ауылдық округі** — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жаңадала, Зерноградское, Тасты-Талды ауылдары кіреді. Орталығы – Тасты-Талды ауылы.

## Тарихы
2000 жылы Бірсуат ауылдық округінен Зерноград ауылдық округі бөлініп шықты. 2010 жылы Жаңадала ауылдық округі құрамына таратылған Зерноград ауылдық округінің Зерноградское ауылы енді.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы ауылдық округтері
Жаңақима ауылдық округі

**Жаңақима ауылдық округі** – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алғабас, Жаңақима, Қима ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңақима ауылы.

## Тарихы
Есіл ауылдық округінің құрамында болған *Амангелді* ауылы 2002 жылы, *Қарашаш, Талдықора, Еркіндік* ауылдары 2004 жылы, *Жирен, Үкі ауылдары* 2008 жылы таратылды. 2009 жылы Жаңақима ауылдық округінің құрамына таратылған Есіл ауылдық округінің Трудовое ауылы енді. 2016 жылы ''Тайпақ'', ''Трудовое'' ауылдары таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Жақсы ауданы ауылдық округтері
Кино үйі

**“Кино үйі”** – кино өнері қайраткерлерінің Алматыдағы шығармашылық үйі. Сценарийші, жазушы, режиссер, оператор, суретші, композитор, актер, кино зерттеуші, кино сүйер жұртшылық, т.б. әр түрлі тақырыптық кештерде осында бас қосып тұрады. 1971 ж. ашылды. “Кино үйінде” Қазақстан кинематографтарының съездері, кино мәселелері жөніндегі халықаралық симпозиумдар, Қазақстан Кинематографияшылар одағының, сондай-ақ, басқа да шығармашылық одақтарының бірлескен пленумдары өтіп тұрды. “Кино үйінде” болған осындай жиындардың ішінде 6-Бүкілодақтық кинофестивальді (1973), Азия, Африка және Латын Америкасы елдеріндегі мультипликацияның даму проблемаларына арналған халықаралық симпозиумды (1976), киноның қоршаған ортаны сақтаудағы рөліне арналған халықаралық симпозиумды (1982), Халықар. “Еуразия-98” кинофестивалін, т.б. атап өтуге болады. “Кино үйінде” жаңа шыққан қазақ фильмдерінің премьераларын, сондай-ақ, ең үздік фильмдерін көрсетіп отыру дәстүрге айналған. Қазақстан Кинематографияшылар одағының кинорежиссура, операторлық шеберлік, кино суретшілері, кино сыны, кинотану, деректі фильмдер, мультипликация, дубляж және жас кинематографияшылар секциялары жұмыс істеді. “Кино үйінің” фойесінде Қазақстан суретшілерінің, сәулетшілерінің, мүсіншілерінің көрмелері жиі ұйымдастырылады.

## Дереккөздер
Кипарис тұқымдасы

right|thumb 
**Кипарис тұқымдасы** (Cupressaceae) — қылқан жапырақтылар класының бір тобы. Кипарис тұқымдасы мәңгі жасыл, бір үйлі ағаш не бұта. Жапырақтары қабыршақ тәрізді, ал жас кезінде қылқан тәрізді, қысқарған сабақ ұшына шоқтанып не сабақ қолтығынан қарама-қарсы өседі. Кипарис тұқымдасының көптеген түрінің піскен бүрлері қатты, кейбіреуінікі жидек тәрізді етті, жұмсақ болады. 4 – 6 жылда жеміс бере бастайды. Кипарис тұқымдасының Еуропа, Азия және Солтүстік Америкада қоңыржай жылы аймақта 19 туысқа жататын 130 түрі бар. Қазақстанда арша туысына жататын 10 түрі өседі. Кипарис тұқымдасының ең көп тараған туысы – кипарис (Cupressus) туысы. Бұлар көбінесе ағаш (биіктігі 30 м-дей), сирек те болса бұта түрінде кездеседі. Кипаристің 15 – 20-дай түрі Еуропа, Азия және Солтүстік Америка құрлықтарының қоңыржай аймақтарында өседі. Діңінің жуандығы 50 – 60 см, 4 – 6 жылда жеміс бере бастайды. Қуаңшылыққа төзімді өсімтал өсімдіктер, 2 мың жылдай өсіп тұрады. Сүрегі хош иісті, зиянды жәндіктер онша зақымдай алмайды. Жеңіл, жұмсақ сүрегінен ағаш бұйымдарын, жиһаз жасайды. Кипарис тұқымынан, қалемшесінен және телу әдісімен көбейтіледі. Кейбір түрі әсемдік үшін де өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Қылқан жапырақтылар
Санат:Қазақстан табиғаты
Киношежіре

**Киношежіре** – күнделікті өмірдің өзекті мәселелерін баяндайтын жедел кинохабар. Киноматериалды авторлық қорытудан өткізіп, фактілерді тақырыптық, жанрлық, көркемдік-эстетикалық бірлік жиынтығы ретінде көрсететін кинопублицистикадан ерекшелігі – Киношежіре факт жайлы қысқаша ақпарат беріп, оған не түсініктеме қосумен ғана шектеледі. Дегенмен оператор суреткер-публицист ретіндегі өз ойын көркемдік тәсілдер (түсіру түрі, ракурс, жоспар, кадр композициясы, монтаж) арқылы бере алады. Киношежіре экранда киножурнал, арнайы шығарылым немесе тақырыптық шежірелік фильмдер ретінде көрсетіледі. Киношежіре кинорепортаж, киносұхбат, кинокорреспонденция, киноочерк және кинофельетон болып бөлінеді. Телевизиялық Киношежіре кинохабардың (жазылып алынып көрсетілетін телерепортаж) бірден бір ұтымды түріне айналып келеді. Киношежіре қазіргі күнде, телевизияның дамуына байланысты, бейнемагнитофондық түрге ауысты. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының барлық басты саяси-әлеуметтік оқиғалары кинотаспаға түсіріліп, Республикалық кинофотоқұжаттар архивіне тапсырылады.

## Дереккөздер
Кипр (арал)

**Кипр** (; ; ) — Жерорта теңізінің  аралы оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Тарихы
Кипрде б.з.д. 9 ғасырдан бастап адамдар тұрған. Арал б.з.д. 1200 жылы минойлықтардың, б.з.д. 8 ғасырда финикиялықтардың, б.з.д. 4 ғасырда перстердің, б.з.д. 332 жылы Александр Ұлының, б.з.д. 30 жылы римдіктердің, 649 жылы арабтардың және 1191 жылы француз рыцарларының билігінде болды.

1571 жылы Кипр Осман империясына қосылды. 1878 жылы Кипр Британ империясының протекторатына айналды. 1960 жылы Кипр тәуелсіздік алды.

## Географиясы
thumb|200px| right Азия құрлығына жатады. Ауданы 9251 км². Аңыз бойынша, Кипрде махаббат және сұлулық құдайы Афродита дүниеге келген. Ең биік жері – Олимп тауы, оның биікт. 1952 м. Кирений және Мезаория тау жүйелері аралығын қыратты жазық алып жатыр. Жағалаулары ойпатты, тек солтүстік жағалауы тік жарлы, жартасты. Аралдың шығысында Троодос таулары орналасқан, ал батысында жазық жерлер бар. 

## Климаты
Климаты жерортатеңіздік. Қаңтар айының орташа температурасы 12 оС, тамызда 28 оС. Жауын-шашынның жылдық мөлшері жағалауда 500 мм, таулы жерде 1000 мм. Жауын-шашын қыс айларында түседі. Тау етегінен 500 м биіктікке дейін мәңгі жасыл бұталар, одан жоғары орман өседі. 

## Пайдалы қазбалары
Кен байлықтары: мыс, темір, хром кентасы, асбест, тұз, гипс. Аралда Кипр мемлекеті орналасқан.

## Сілтемелер
Санат:Жерорта теңізі аралдары
Санат:Кипр
Есептегіш

**Есептегіш**, электр есептегіш — тұтынылған электр энергиясын есептеуге арналған өлшеуіш құрал. Тұрмыста жиілігі I 50 Гц, бір фазалы 220 В немесе 127 В айнымалы кернеуге арналған есептегіш пайдаланылады. Электр энергиясы киловатт-сағатпен өлшенеді. Есептегіштің тұтынылған газдың, суық және ыстық судың мөлшерін анықтайтын түрлері болады.
## Түрлері
*Пропорционалдық есептегіш - бөлшектер детектор аркылы өткен кезде пайда болатын электр тогы импульсының шамасы детектор көлеміндегі бөлшек бөліп шығарған энергияға пропорционал болатын зарядталған бөлшектердін газ зарядты детекторы.
## Дереккөздер</span>
Кирилл мен Мефодий

Кирилл мен Мефодий – Византиядан Моравияға шақырылған христиан дінінің уағыздаушылары. 862 жылы славяндық Моравия мемлекетінің князі оларды еліне шақырады. Князь Ростиславтың мақсаты өз қол астындағы славяндарды христиан дініне кіргізу болатын. Сондықтан Кирилл мен Мефодийді Ростислав жақсы қарсы алады. 863 жылы Моравия еліне  Византиядан ағайынды діндар (монах) Кирилл мен Мефодий бастаған шіркеу миссиясы келеді. Олар осы уақытқа дейін Кіші Азиядағы монастырьда славяндарға арнап грек алфавиті негізінде әліппе (азбука) құрастырған болатын. Енді Кирилл мен Мефодий славяндарды жазу-сызуға үйрете бастады. Сонымен қатар, шіркеу кітаптарын аудару ісі қолға алынды және жергілікті дін таратушыларды дайындай бастады. Кейін 869 жылы Рим папасы Адриан екінші Мефодийдің атқарған  қызметі үшін Паннония мен Моравияға архиепископ етіп тағайындады. Ал бұл кезде оның інісі Кирилл Римге барып қайтыс болған.
Дмитрий Дмитриевич Поцелуев

**Дмитрий Дмитриевич Поцелуев** (9.12.1941 жылы туған, Алматы қ.) – *медицина ғылымының докторы* (**1998**). 
***1965** Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. 
***1972** жылдан Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің Клиника және эксперименталды хирургия ғылыми-зерттеу институтында *лаборатория меңгерушісі* қызметін атқарды. 
## Ғылыми еңбектер
«**''Малоинвезивная хирургия симптоматической гипертензии при сложных формах стеноза почечных артерий**'» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері қантамырларын рентген сәулесімен тексеру (**ангиография**) және ішкі қантамырларына (**эндоваскулярлы**) хирургиялық операция жасау әдісін жетілдіруге арналған.

## Марапаттар
Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1999).
## Дереккөздер</span>
Матабеле

**Матабеле** (*матебеле*, *амандебеле*) — Оңтүстік-батыс Зимбабвенің жергілікті тұрғындары. Банту тобына жатады. Жалпы саны 1,7 миллион адам. (2010, бағалау), елдегі екінші үлкен халық. Олар сондай-ақ Ботсвананың солтүстік-шығысында тұрады (60 мыңнан астам адам). 

## Тілі
Исиндебеле тілінде сөйлейді (Зулу диалектісі).

## Діні
Жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбіреулері христиандар.

## Тарихы
Ежелгі тарихы жөнінде мәліметтер тым аз. 1830 ж. Матабелелер шона тайпасын бағындырып, солардың мәдениетін қабылдаған. 19 ғасырдың аяғында Англияның отары болды. 1980 жылдан Зимбабве мемлекеті құрамында. 

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері – мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал), тауық өсіру, қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, жержаңғақ, елеусина, тәтті картоп, бау-бақша және бақша дақылдары). Қазіргі кезде сонымен қатар мақта, күріш, темекі егеді. Зауыттарда, шахталарда жалдамалы жұмыс істейді.
Дәстүрлі қолөнері - тері өңдеу, қыш күйдіру, ағаш ою.

## Өмір салты
XIX ғасырдың аяғында олар алғашқы қауымдық жүйенің ыдырау сатысында болды, зұлу ұйымына ұқсас әскери ұйым құрылды. Құлдарға, мыңдаған мал табындарына иелік еткен әскери ақсүйектер элитасы ерекшеленді. Жалпы экзогамия сақталады, некені сатып алу жүйесі бар (лобода). Бұрын полигиния кең таралған.

Елді мекендерді (крааль) сақиналы пішінде орналасқан. Тұрғын үйлері аласа, күмбезді, қабырғалары балшықпен сыланған шыбықтардан қаланған, төбесі конус тәрізді шөппен жабылған, едені сазды (саз және сиыр тезегі қоспасымен үнемі жаңартылып отырады).

Дәстүрлі киімдері: әйелдер - алжапқыш, белдемше, жабынды (каросс), аяққа киетін теріден жасалған сандал секілді киімдерімен ерекшеленеді. Бастарына түйеқұс қауырсынынан жасалған бас әшекейлері, темір мен мыстан жасалған моншақтармен, қол, аяқ және мойын сақиналарымен безендірілген. Ерлері кең шалбар, қамзол киеді. 

Тағамның негізі - көкөніс дәмдеуіштері қосылған ботқа, олар құмайдан сыра ішеді, сонымен қатар ет және сүт өнімдерін пайдаланады.

Ауыз әдебиеті қиял-ғажайып ертегілер мен аңыздар, батырлар жырына бай.

## Дереккөздер

 
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Ботсвана халықтары
Киров бөгені

**Киров бөгені** — Жайық алабындағы бөген.

## Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысының Ақжайық және Бәйтерек аудандары жерінде, Көшім өзені бойында орналасқан. 1967 жылы шабындық және мал жайылымын суландыру мақсатында іске қосылған. 

## Гидрологиялық сипаты
Ауданы 39,1 км², ұзындығы 21,6 км, ені 4 км, орташа тереңдігі 1,6 м, көлемі 62,9 млн. м3. Су жиналатын алабы 190 мың км². Киров бөгені суымен 36,4 мың га шабындық көлдетіліп, 6,4 мың га жер тұрақты суғарылады және 260,0 мың га жайылым суландырылады.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы гидрографиясы
Ескі-қүсқы

**Ескі-қүсқы**— тұтынушыға жарамағанымен, өңделетін шикізат есебінде ұқсатуға келетін заттар, мысалы, пайдалы қалдықтар, шүберек, сүйек-саяқ, әйнек, қағаз және т.б.
## Дереккөздер</span>
Кирхгофтың сәуле шығару заңы

**Кирхгофтың сәуле шығару заңы** – дененің сәуле шығарғыштық қабілеті [(,T)] мен сәуле сіңіргіштік қабілеті (,T)] арасындағы қатысты тағайындайтын заң. Кирхгофтың сәуле шығару  заңы бойынша, дененің сәуле шығарғыштық қабілетінің оның сәуле сіңіргіштік қабілетіне қатынасы дененің табиғатына тәуелді болмайды. Бұл қатынас абсолют қара дененің сәуле шығарғыштық қабілетіне [0(,T)] және шыққан сәуле толқынының ұзындығы  мен абсолют температураға (T) тәуелді болады: 
Кирхгофтың сәуле  шығару заңы жылулық сәуле шығарудың негізгі заңдарының бірі болып саналады. Ол сәуле шығарудың басқа түрлеріне қолданылмайды. Бұл заңды неміс физигі Г.Р. Кирхгоф термодинамиканың екінші бастамасына сүйеніп ашқан (1859). Кейін тәжірибе жүзінде дәлелденді. 

## Дереккөздер:



Санат:Термодинамика
Санат:Физикалық заңдар
Санат:Астрофизика
Есік рислингі

"**Есік**" рислингі - асханалық жеңіл, маркалы ақ шарап. Алматы облысының Есік шаруашылығында өсірілетін Рислинг жүзім сортынан жасалады. Ашық сарғыш түстен күңгірт алтын түстеске дейінгі аралықта, спирт құрамы 12%, титрленетін қышқылдығы 6—8 г/л; 1,5 жылда бабына келеді. 1955 жылдан бері шығарылады. 2 алтын, 3 күміс және бірнеше қола медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер</span>


Санат:Шараптар
Масуд бин Осман Кухистани

нобай|349x349 нүкте|Куистанидің "Тарих-и Әбу-л-Хайр-хани" еңбегінен, XVI ғасырдың миниатюрасы
**Масуд бин Осман Кухистани** (т.-ө.ж.б.) — **15 ғ-дағы** көшпелі өзбектердің тарихы жайлы жазылған “Тарих-и Абулхайр-хани” атты еңбектің авторы. Ол Әбілхайыр ханның баласы — Сүйініш ханның, кейін Шайбани әулетінің ұрпағы Әбу әл-Латиф ханның сарайында қызмет етті. **1540 — 51 ж.** дүниеге келген аталмыш еңбекте дүниенің жаралуынан бастап, **15 ғ-дың 60-жылдарына дейінгі** аралық қамтылған. Шығарманың шағын* он тараудан* тұратын қорытынды бөлімінде көшпелі өзбектердің Әбілхайыр хан тұсындағы әскери-саяси тарихы баяндалған.

 
## Дереккөздер
Ахмедов Б.А., Государство кочевых узбеков, М., 1965; Материалы по истории казахских ханств XV — XVІІІ вв., А.-А., 1969. 
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
## Сілтемелер


Санат:Тұлғалар
Ет мүшелері

**Ет мүшелері** — еттің қазақша атаулары. Олардың негізгілері: бас, жақ, жақ ет, үрт ет, мойын, мойын ет, бұғана, қара қабырға, сүбе, қазы, төс, төс ет, төстік, ауыз омыртқа, кәрі жілік, жұмыр жілік, асықты жілік, тоқпан жілік, жамбас, жая, белдеме, мойын омыртқа, ұзын омыртқа, жүрек, үлпершек, бауыр, көк бауыр, бауыр ет, бүйрек, ұлтабар, қарта, қима, тоқ ішек, ащы ішек, желін, қом, қарын, өкпе, сирақ, бүйен.

## Тағы қараңыз
* Ет
* Ет мүшелеу
## Дереккөздер</span>


Санат:Ет
Санат:Тағамдар
Кен кесектілігі

**Кен кесектілігі**– массивтен бөлінген кен массасының түйіршіктік құрамы, яғни ондағы мөлшері әр түрлі кесектердің сандық немесе көлемдік арақатынасы. Өнеркәсіптік қазылып алынатын пайдалы қазындылардың кесектілігіне қатаң талаптар қойылады. Кен кесектерінің ірі болуы өндірістік қиындықтар туғызады және еңбек өнімділігін төмендетеді. Жер асты кеніштерінде кесектің сапашектік шамасы 200-ден 900 мм аралығында болады. Көпшілік кеніштерде кесектік сапашектігі 250 – 400 мм-ге тең. Кеннің кесектілігі пайдалы қазындылардың физикалық-механикалық қасиеттеріне, олардың құрылымына және қопару әдісіне байланысты. 
Тұтынушылардың талабын ескере отырып, тауарлы көмірлер мен кендерге әр түрлі кесектілік кластары белгіленеді: ұсақ кесектілік мөлшері 30 мм-ге дейін, сәл ірілері – 30 мм-ден 100 мм-ге дейін; орташасы – 100 ден 250 – 300 мм-ге дейін; ірі кесектілері – 250 – 300 ден 500 мм-ге дейін, аса ірілері – 500 мм-ден жоғары. 
Кен массасының кесектілігі олардың аралық үлесі арқылы тікелей немесе жанама әдістермен анықталады. Ал жеке кесектің ірілігі оның диаметрімен немесе орташа сызықтық шамамен өлшенеді. Кен кесектілігігін тікелей әдіспен анықтау көлемдік және планиметриялық болып екіге бөлінеді. Тікелей әдіспен көлемді өлшеу арқылы немесе елек арқылы бөлінген әр түрлі кесектілікті фракциялар арқылы анықтайды. Жанама әдіс ірі кесектерді қайталап ұсатудағы жарылғыш заттардың немесе шпурлардың шығыны арқылы немесе тәжірибе арқылы анықтауға негізделген. 

## Дереккөздер: