open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адольф ван дер Ворт

**Адольф ван дер Ворт ван Зип** (нид. *Adolph Dirk Coenraad van der Voort van Zijp*, , Солтүстік Суматра - , Монако) — Нидерланд спортшысы, ат спорты шебері, үш дүркін Олимпиада чемпионы, 1924 және 1928 жылдары Олимпиадаға қатысты. 

Нидерландыдағы ат спортынан олимпиадалық команданың көптеген мүшелері сияқты ол да әскери офицер болды. 1924 жылы Парижде өткен ойындарда ол триатлоннан жеке және командалық біріншілікте алтын медаль алды. 1928 жылы ұлттық құрама сапында командалық Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алды. 

1940 жылы фашистік Германия соғыс ашқан кезде елін қорғау үшін соғысқа қатысты, тұтқынға алынып, түрмеге жабылды, соғыс аяқталғаннан кейін босатылды. 

1978 жылы Монакода қайтыс болды.

Санат:1 қыркүйекте туғандар
Санат:1892 жылы туғандар
Санат:8 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Санат:Монакода қайтыс болғандар
Санат:Ат спортынан Олимпиада чемпиондары
Санат:Нидерланд Олимпиада чемпиондары
Санат:1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1928 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша ат спорты шеберлері
Санат:Нидерланд ат спорты шеберлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Күрестен Азия чемпионаты

**Күрестен Азия чемпионаты** Ассосациялық күрестен  Азия комитетімен ұйымдастырылады.

Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1979 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1996 жылы. 
2008 жылдан бастап Азия чемпионаты жазғы олимпиадалар үшін квалификациялық жарыс болып табылады.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

 

## Сыртқы сілтемелер
* UWW Database

Санат:Күрес
Санат:Азия чемпионаттары
Дзюдодан Азия чемпионаты

**Дзюдодан Азия чемпионаты** Азияның дзюдо  кеңесімен ұйымдастырылады.

Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1966 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1981 жылы.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

 

## Сыртқы сілтемелер
* Judo Union of Asia

Санат:Дзюдо
Санат:Азия чемпионаттары
Тхэквондодан Азия чемпионаты

**Тхэквондодан Азия чемпионаты** Азия тхэквондо кеңесімен ұйымдастырылады.

Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1974 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1986 жылы.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Official site of the Asian Taekwondo Union

Санат:Тхэквондодан Азия чемпионаты
Санат:Азия чемпионаттары
Ярослава Вячеславовна Шведова

**Ярослава Вячеславовна Шведова** (12 қыркүйек 1987, ) — карьерасында Ресей мен Қазақстанның атынан жарыстарға қатысқан теннисші. «Үлкен дулыға» турнирінің екі жұптық турнирінің жеңімпазы (Уимблдон, 2010 US Open); «Үлкен дулыға» турнирінің бес турнирінің финалисі (төртеуі жұпта, біреуі аралас жұпта); жұптық жарыста әлемнің бұрынғы үшінші ракеткасы; WTA бойынша 14 турнирдің жеңімпазы (олардың бірі жекелей сында).

2008 жылдан бері Қазақстанның атынан сынға түседі.

2012, 2016, 2020 жылдары Олимпиадаға қатысты. 

2014 жылы Азия ойындарында қола жүлде иеленді.

## WTA рейтингінде

## Үлкен дулыға турнирінде

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 

Санат:Қазақстан теннисшілері
Санат:Ресей теннисшілері
Үш ұлттың кубогы 2021

**Үш ұлттың кубогы** — 2021 жылы Қырғызстанда Қырғыз Футбол одағының қолдауымен ұйымдастырылған футбол турнирі, оған Азияның үш құрамасы (Қырғызстан, Пәкістан, Бангладеш) қатысты. Ойындардың барлығы Дөлөн Өмірзақов стадионында өтті.

## Қорытынды кесте

## Матчтар

----

----

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://kfu.kg/ru 

Санат:Қырғызстандағы футбол
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Азим Қанатұлы Азаров

**Азим Азаров** (20 қыркүйек 1996) — қырғызтандық футболшы, "Дордой" клубы мен Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
"Алға", "Сейтек", "Дордой" клубтарының түлегі.  

2013 жылы "Ала-Тоо" клубына ауысып, екі маусым ойнады.  
 
2016 жылдың басында "Дордойға" қайта оралды. 

### Халықаралық
Қырғызстан жастар құрамасы сапында 2018 жылғы Жазғы Азия ойындарына қатысты. 

2021 жылы Ұлттық құрама сапында ойнай бастады. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Ала-Тоо ФК ойыншылары
Эльдар Молдожунусов

**Эльдор Молдожунусов** () — қырғызстандық футболшы, "Алай" клубы мен Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Карьерасы

### Клубтық
2014 жылы "Манас" клубында карьерасын бастады.
2015 жылы "КГ Юнайтед" клубына ауысты.

2016-17 жылғы маусымдарда "Абдыш Ата" сапында ойнады. 2018 жылы "Нефтчиге" ауысып, екі маусым өнер көрсетті. 2019 жылы Қырғызстан кубогы иегері атанды.

2021 жылы "Алай" футболшысы атанды.

### Ұлттық құрама
2021 жылдан бері Қырғызстан құрамасында ойнайды.
## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Талас ФК ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Кей Джи Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Алай ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Қошқар Ата ФК ойыншылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Алимордон Абуталипұлы Шукуров

**Алимардон Абиталипович Шукуров** (28 қыркүйек 1999 жыл, Кеңеш, ) — қырғызстандық футболшы, Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Неман" клубының жартылай қорғаушысы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Неман Гродно ФК ойыншылары
Умберто Марилес

**Умберто Марилес Кортес** (исп. *Humberto Mariles Cortés*; , Хидалго дель Паррал, Чиуауа - , Париж) - Мексика әскери қызметкер, ат спорты шебері, 1948 жылғы Олимпиаданың екі дүркін чемпионы.

Умберто Марилес Кортес 1913 жылы Парралда дүниеге келген.

1948 жылы Лондонда өткен Олимпиада ойындарында шоудан секіруде (жеке және командалық біріншілікте) алтын медаль жеңіп алды және Мексика құрамасына жұптасудан қола медаль алуға көмектесті. 1955 жылы Панамерикалық ойындардың командалық шоудан секіруде алтын медаль жеңіп алды (Роберто Виньяльс, Хайме де ла Гарза және Хоакин Д'Аркурмен бірге).

1972 жылы Умберто Марилес есірткі контрабандасымен ұсталғаннан кейін Парижде тұтқындалып, 59 жасында сотқа дейін түрмеде қайтыс болды.

Санат:13 маусымда туғандар
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:7 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Ат спортынан Олимпиада чемпиондары
Санат:Мексика Олимпиада чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Мексика ат спорты шеберлері
Санат:Алфавит бойынша ат спорты шеберлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Бахтияр Дуйшобеков

**Бахтияр (Бактыяр) Дуйшобеков** (; 3 маусым 1995, Курмонту, Түп ауданы, Ыстықкөл облысы) — қырғызстандық футболшы, "Шейх Руссел" клубы мен Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы. Карьерасында Қырғызстан, Түркия, Беларусь, Малайзия, Бангладеш чемпионаттарында ойнады. 

2019 жылы Азия кубогына қатысып, екі ойында алаңға шықты.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо МВД ФК ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Келантан ФК ойыншылары
Санат:Башундхара Кингз ФК ойыншылары
Санат:Шейх Руссел ФК ойыншылары
Санат:Крумкачы ФК ойыншылары
Крумкачы

**«Крумкачи»** () — Беларусь футбол клубы, 2014 жылы құрылған. Базасы Минск қаласында.

2016, 2017 жылдары жоғары лигада ойнады.

## Жетістіктері

* 1 лига:
** 3-орын (2): 2015, 2020
* 2 лига:
** 2-орын (2): 2014, 2018

## Дереккөздер

Санат:Беларусь футбол клубтары
Виргилиюс Алекна

**Виргилиюс Алякна** (, , Терпейкяй, Купишкс ауданы, ЛитССР) — литвалық жеңіл атлет. Диск лақтырудан 2000, 2004 жылдары Олимпиада чемпионы атанды. 2008 жылғы Олимпиадада қола жүлдені иеленді.

2003, 2005 жылғы әлем чемпионы.

2006 жылғы Еуропа чемпионы. 

2005 жылы Еуропаның үздік атлеті атанды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Литва жеңіл атлеттері
Санат:Литва Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Лаура Асадаускайте

**Лаура Асадаускайте-Заднепровскене** (; 28 ақпан 1984) — литвалық бессайысшы, 2012 жылғы Жазғы олимпиада ойындарының чемпионы, 2020 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері.

2013, 2014 жылдары әлем чемпионы атанды. 

Сегіз дүркін Еуропа чемпионы. 

## Сілтемелер

* Олимпиададағы статистикасы

Санат:Алфавит бойынша бессайысшылар
Санат:Литва бессайысшылары
Санат:Бессайыстан Олимпиада чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Литва Олимпиада чемпиондары
Санат:Бессайыстан әлем чемпиондары
Санат:Бессайыстан Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Рута Мейлутите

**Рута Мейлутите** (; 19 наурыз 1997, Каунас) — бұрынғы литвалық жүзуші, Олимпиада чемпионы (2012) және әлем чемпионы (2013) 100 метрге брасс әдісімен жүзу бойынша әлемнің вице-чемпионы (2013), қысқа қашықтықтағы әлем чемпионатының екі алтын және бір күміс жүлдегері (2012) ). Брасс әдісімен 50 және 100 метр қашықтықта әлем рекордшысы. Литва тарихында жүзуден Олимпиаданың жалғыз жүлдегері.  

2019 жылы үш допинг-тестке қатыспады да, екі жылға спорттан шеттетілді. Ұлыбританияда тұрып, оқыды. 

2012 жылғы Олимпиадада 15 жасар Рута Мейлутейт ең жас спортшылардың қатарында болды, Мейлутейт финалда жеңіске жетті, ол Олимпиадалық медаль алған бірінші литвалық жүзуші болды, сонымен қатар 16 жыл ішінде жүзуден ең жас Олимпиада чемпионы болды. 

 
Санат:Алфавит бойынша  жүзушілер
Санат:Жүзуден Олимпиада чемпиондары
Санат:Литва жүзушілері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Литва Олимпиада чемпиондары
Санат:Жүзуден әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Зураб Звиадаури

**Зураб Звиадаури** (ზურაბ ზვიადაური, 2 шілде 1981 жыл, Хевсурети, Грузин КСР) — грузин дзюдошысы, 90 келіге дейінгі салмақта 2004 жылғы Олимпиада чемпионы, 2001 және 2003 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, 2002 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 

2004 жылы Афина Олимпиадасында Звиадаури тәуелсіз Грузия тарихындағы бірінші Олимпиада чемпионы болды. Сол Олимпиадада 3 күннен кейін ауыр атлет Георгий Асанидзе грузиндерге екінші алтынды алып келді. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Грузия дзюдошылары
Санат:Дзюдодан Олимпиада чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Грузия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Георгий Асанидзе

**Георгий Леонидович Асанидзе** (; 30 тамыз 1975 жыл, Сачхер, Грузин КСР) — грузиялық ауыр атлет, 2004 жылы Афинада өткен Олимпиада ойындарының чемпионы және 2000 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері, әлем чемпионы (2001) және Еуропаның үш дүркін чемпионы (2000,2001,2002). 

2004 жылы 85 келіде грек Пиррос Димастың гегемониясын бұзды, ол 3 Олимпиада қатарынан алтын алған (1992, 1996 және 2000). 32 жастағы Димас Афинада үшінші орыннан көрінді. 

2004 жылы Афина Олимпиадасында жеңіске жеткеннен кейін Асанидзе Біріккен ұлттық қозғалысынан Грузия парламентіне сайланды.

Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Грузия Олимпиада чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Грузия ауыр атлеттері
Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Әйелдер арасындағы бейсболдан Азия чемпионаты

**Әйелдер арасындағы бейсболдан Азия чемпионаты** — Азия бейсбол федерациямен (BFA) 2 жылда бір рет ұйымдастырылатын бейсболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.baseballasia.org 

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Бейсбол
Роман Ионович Убартас

**Ромас Ионович Убартас** (, 26 мамыр 1960 жыл, Паневежис, Литва КСР, КСРО) — литвалық жеңіл атлет. Диск лақтырушы. 

## Жетістіктері

* Олимпиада чемпионы (1992). 
* 1988 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері.
* 1986, 1990 жылдары Ізгі ниет ойындарының жеңімпазы 
* 1986 жылғы Еуропа чемпионы.

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:КСРО жеңіл атлеттері
Санат:Литва жеңіл атлеттері
Санат:Литва Олимпиада чемпиондары
Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Explorer 43

***Explorer 43*** немесе ***IMP-I*** — *Interplanetary Monitoring Platform* бағдарламасы бойынша ұшырылған америкалық жасандысерік.

Бұл бағдарламаның аппараттары планеталар арасындағы кеңістіктегі плазманың және магнит өрісінің бар-жоғын анықтауға бағытталған еді.

Осы жасандысеріктің биіктігі 182,12 см, диаметрі 135,64 см болды.

Жерді айналу периоды 5626 минут құраған. Аппараттың миссиясы 3,5 жылға жалғасты және сәтті аяқталды.

## Дереккөздер

Санат:Жер серіктері
Санат:Ғарыш техникасы
SOLRAD

нобай|SOLRAD 1 моделі
нобай|SOLRAD 10
**SOLRAD** — Күн радиациясын Жер орбитасынан зерттеуге арналған америкалық жасандысеріктердің тобы.

SOLRAD 1 Күннің рентгендік сәулелерін зерттеген алғашқы жасандысерік болды. Сондай-ақ ол басқа серікпен бірге бір зымыранда ұшырылған алғашқы аппарат болды.

SOLRAD 8-ден бастап, бұл серіктер жеке ұшырыла бастады.

## Жасандысеріктер

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш техникасы
Кристин Несбитт

**Кристин Несбитт** (; 17 мамыр 1985 жыл, Мельбурн) — канадалық конькимен жүгіруші, 1000 метр қашықтықта 2010 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы, 2006 жылғы Олимпиадалық ойындардың командалық жарысында күміс жүлдегері, спринт бойынша көпсайыста 2011 жылғы әлем чемпионы, жекелеген қашықтықта жеті дүркін әлем чемпионы (оның ішінде) үш рет 1000 метр қашықтықта және үш рет командалық жарыста), классикалық көпсайыстан әлем чемпионатының екі дүркін жүлдегері (2011 және 2012 ж.). Әлем кубогының бірнеше дүркін жеңімпазы. Ол 1000 және 1500 метр қашықтықта сәтті өнер көрсетті. 

 
Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Санат:Канада конькишілері
Санат:Конькиден Олимпиада чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:Конькиден әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Мельбурнда туғандар
Адам Фут

**Адам Фут** (; 10 шілде 1971, Уитби, Онтарио, Канада) — канадалық шайбалы хоккейші. 2002 жылғы Қысқы олимпиада чемпионы.

## Ойнаған клубтары

*  Су Сент-Мари Грейхаундс   (1988—1991)
*  Квебек Нордикс   (1991—1995)
*  Колорадо Эвеланш   (1995—2004, 2008—2011)
*  Коламбус Блю Джекетс   (2005—2008)

## Жетістіктері

* Стэнли кубогы: 1996, 2001
* Әлем чемпионатының финалисі 1996
* Олимпиада чемпионы: 2002
* Әлем чемпионы: 2004

Санат:Канада шайбалы хоккейшілері
Санат:2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:Шайбалы хоккейден Олимпиада чемпиондары
Санат:Канада шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Талғат Назарұлы Сабалақов

**Талғат Назарұлы Сабалақов** (9 шілде 1986 жыл, Шевченко, Маңғышлақ облысы, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, шабуыл шебінде де ойнаған.

2008 жылы Қазақстан Ұлттық құрамасы сапында бір ойын өткізді. 11 қазанда сырт алаңдағы Англияға қарсы ойынның 85-минутында алаңға шықты.

## Жетістіктері

### Командалық
** [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]**

* Интертото кубогы: 2007
*Қазақстан кубогы: 2007

## Дереккөздер

## Сілтемелер
"Каспий" ФК құрамы - 2012 
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Сұңқар ФК ойыншылары
Намик Ядулла оглы Абдуллаев

**Намик Ядулла оглы Абдуллаев** (; 4 қаңтар 1971 жыл, Баку, Әзірбайжан КСР) — әзірбайжандық еркін күресші, полиция подполковнигі, еңбек сіңірген спорт шебері, жаттықтырушы. 54 келіге дейінгі салмақта 2000 жылғы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Ол 2000 жылы Сиднейде өтетін жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Әзірбайжан құрамасының ту ұстаушысы болды. 1996 жылы Атлантада өткен Олимпиадада екінші орынды иеленді, әуелсіз Әзірбайжанның Олимпиада медалін жеңіп алған бірінші спортшысы болды.

Үш дүркін Еуропа чемпионы.

Ағасы — Ариф Абдуллаев, күрестен әлем чемпионы.

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Әзербайжан балуандары
Санат:Күрестен Олимпиада чемпиондары
Санат:Әзербайжан Олимпиада чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Земфира Али Кызы Мефтахетдинова

**Земфира Али Кызы Мефтахетдинова** (; , ) — КСРО және Әзірбайжан спортшысы, стенд көздеуші.
## Жетістіктері
2000 жылғы Олимпиада чемпионы, 2004 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері, 1995 және 2001 жылдары әлем чемпионы, 1986, 1987 және 1988 жылдары Еуропа чемпионы. командалық есепте 1986 және 1988 жылдары күміс жүлдегері, қола жүлдегері - 1987 және 1990 ж. жеке командалық есепте 1986 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 1986 жылғы КСРО чемпионатының қола жүлдегері. Ол Бакудің "Динамо" клубында ойнады. 

Тәуелсіз Әзербайжандағы Олимпиада алтынын алған бірінші спортшы және тәуелсіз Әзербайжандағы Олимпиада медалін алған бірінші әйел. 

Әзірбайжан мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген. Полиция полковнигі - Әзірбайжан Ішкі істер министрлігі Спорт қоғамының төрағасы.
## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
Санат:Әзербайжан нысана көздеушілері
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Нысана көздеуден Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Назим Галиб оглы Гусейнов

**Назим Галиб оглы Гусейнов** (, ; 2 тамыз 1969 жыл, Баку, Әзірбайжан КСР, КСРО) —Кеңес және Әзірбайжан дзюдошысы, КСРО еңбек сіңірген спорт шебері. Әзербайжанның бірінші Олимпиада чемпионы (1992, Біріккен Командада ойнады), 1996 жылы Атлантада өткен Олимпиада ойындарында Әзірбайжан құрамасының ту ұстаушысы болды.

Барлық салмақ категориялары бойынша жылдың үздік дзюдошысы (1992), жастар арасында дзюдодан КСРО-ның 2 дүркін чемпионы (1987, 1989), КСРО спорт шебері (1987), халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1991) , КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1992).

1992 жылы Барселонадағы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Біріккен Команда мүшесі бола отырып, Әзірбайжан туын көтерді. Ол бұл ойындарда Олимпиада чемпионы атанды, финалда оңтүстік кореялық дзюдошы Юн Хенді жеңді, ал жартылай финалда әлемнің сол кездегі чемпионы жапониялық Таданори Косиноны ұтты. Гусейновтың жеңісінің құрметіне Олимпиада ойындары тарихында бірінші рет Әзірбайжан туы көтерілді.

Әзірбайжан Республикасы Ұлттық Олимпиада комитетінің мүшесі.

Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Әзербайжан дзюдошылары
Санат:КСРО дзюдошылары
Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Дзюдодан Олимпиада чемпиондары
Санат:Әзербайжан Олимпиада чемпиондары
Санат:Біріккен команда Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Дзюдодан Еуропа чемпиондары
Исаев Абдурахим Велединович

**Радик (Абдурахим) Велединович Исаев** (, ;, Ухул, Дағыстан АКСР) — ресейлік және әзірбайжандық тхэквондошы, 2016 жылғы Олимпиада чемпионы. Ресей спорт шебері.

2012 жылы Әзірбайжан азаматтығын алды да, осы елдің атынан сынға түсе бастады. 2014 жылы Еуропа, 2015 жылы әлем чемпионы атанды.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар
Санат:Ресей тхэквондошылары
Санат:Әзербайжан тхэквондошылары
Санат:Тхэквондодан Олимпиада чемпиондары
Санат:Әзербайжан Олимпиада чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Кирани Джеймс

**Кирани Джеймс** (; 1 қыркүйек 1992 жыл, Гуяве) — гренадалық спортшы, қысқа қашықтыққа жүгіруші (200 және 400 метр). 400 метрге жүгіруде 2012 жылғы Олимпиада чемпионы және 2011 жылғы әлем чемпионы. Гренада тарихындағы жалғыз Олимпиада жүлдегері.

## Лондон-2012
2012 жылы 6 тамызда Кирани Джеймс Лондон Олимпиадасында 400 метрге жүгіруде алтын медаль жеңіп алып, ұлттық рекорд орнатты және Гренада тарихындағы бірінші Олимпиада жүлдегері болды. 

## Жеке рекордтары

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Гренада жеңіл атлеттері
Санат:Гренада Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Хассиба Булмерка

**Хассиба Булмерка** (, , Константина, Алжир) — алжирлік жеңіл атлет, қысқа қашықтықтарға жүгіруші. 1991, 1995 жылғы әлем чемпионы, 1992 жылғы Олимпиада чемпионы.  

Алжирден шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 

Африкадан шыққан тұңғыш қыздар арасындағы әлем чемпионы атанған қысқа қашықтыққа жүгіруші. 1991 жылы Римдегі турнирде жеңіске жетіп, ашық-шақық киіммен жүгіргені Ислам елдерінің наразылығын тудырды. 

 
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Алжир жеңіл атлеттері
Санат:Алжир Олимпиада чемпиондары
Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Dream League Soccer

**Dream League Soccer** (қысқартылған аты **DLS**) — британдық First Touch Games студиясы әзірлеген және Android және iOS үшін жасалған ассоциациялық футбол ойындарының сериясы.

Бастапқыда 2011 жылдың 6 мамырында "First Touch Soccer" ретінде шығарылған ойын екі шығарылым шығарды, содан кейін ойын қазіргі формасы ретінде ребрендингке ие болды. Содан бері бірнеше басылымдар шықты, олардың барлығы «DLS. Соңғы басылым - DLS21, ол 2020 жылдың 2 қарашасында шыққан.

## Жалғасы
Бастапқыда ойын бірінші сенсорлық футбол ретінде басталғанымен, FTG (First Touch Soccer) атауын алып тастап, оны DLS сериясымен алмастырды. Ойынның бірнеше жалғасы бар, жыл сайын жаңа басылым шығарылады. 2020 жылдың желтоқсанындағы жағдай бойынша соңғы жалғасы DLS21 ойыны.

## Ойын әдісі
Ойын мансаптық режимді де, онлайн режимді де ұсынады, онда ойыншылар сәйкесінше екі режимде де жоғары дивизиялар мен деңгейлерге көтерілу үшін матч ойнай алады, сонымен қатар оффлайн көрме режимі. Жергілікті көп ойыншы режимі де бар, мұнда LAN көмегімен 1v1 матчтарын ойнауға болады.

## Дереккөздер

Санат:2011 жылғы ойындар
Санат:Android ойындары
Санат:iOS ойындары
Нурия Мера-Бенида

**Нурия Мера-Бенида** (, 19 қазан 1970 жыл, Алжир) — алжирлік орта қашықтыққа жүгіруші, 1500 метрге жүгіруден 2000  жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы.

Спорттық карьерасының басында ол қысқа қашықтыққа жүгірумен айналысқан. 1991 жылы ол 400 метр қашықтықта ел чемпионатын жеңіп алды. Орта қашықтыққа жүгіруге ауыса отырып, ол 1995 жылы 1500 метрге жүгіруде Пан Араб чемпионатын жеңіп алды. Әр түрлі қашықтықта 15 рет Алжир чемпионы болды.

Сидней Олимпиадасында 1500 метр қашықтықта қос румын атлеті Виолета Секей мен Габриела Сабоны жеңіп, сенсациялық түрде жеңіске жетті.

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Алжир жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алжир Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Мариам Юсуф Джамал

**Мариам Юсуф Джамал** (ар. مريم يوسف جمال; туған кездегі есімі *Zenebech Tola Kotu*; 16 қыркүйек 1984 жыл) — бахрейндік жеңіл атлет, орта қашықтарға жүгіруші. Тегі эфиопиялық. 
## Жетістіктері
*2012 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы 
*2007, 2009 жылғы әлем чемпионы 
*2014 жылғы Азия ойындарының чемпионы.

## Өмірбаяны
Ол Эфиопияның Арси провинциясындағы шағын ауылда дүниеге келген. Аты аңызға айналған Хайле Гебреселассие сол ауылдың түлегі. Аудандағы барлық балалар сияқты ол да әйгілі жерлесі сияқты табысқа жетуге тырысты. 

Жеңіл атлетикамен 15 жасында айналыса бастады. Бастапқыда ол спринтте және биіктікке секіруде өнер көрсетті, тек бір жылдан кейін орта қашықтыққа көшті.

2005 жылы Бахрейн азаматтығын алды.

2006 жылы бапкері Тарек Сабт Якубоға тұрмысқа шықты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Бахрейн жеңіл атлеттері
Санат:Эфиопия жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Бахрейн Олимпиада чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Бахрейннің Азия ойындары чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
INTEGRAL

***INTEGRAL*** () — гамма-сәулелер диапазонында істейтін ғарыш телескобы.

Еуропалық ғарыш агенттігі ұшырған ең ауыр ғарыш аппараты. Телескоптың өлшемдері: 5 м × 2,8 м × 3,2 м.

нобай|солға|180px|Жер айналу траекториясы
Бортында SPI гамма-спектрометрі, IBIS пен JEM-X рентгендік телескоптары бар.

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Ғарыш телескоптары
Санат:Explorer бағдарламасы
Санат:Еуропалық ғарыш агенттігі
Венусте Нийонгабо

**Венусте Нийонгабо** (фр.*Vénuste Niyongabo*; 9 желтоқсан 1973 жыл, Вугизо) — бурундилік жеңіл атлет. Орта қашықтыққа жүгіруден 1996 жылғы Олимпиада чемпионы. Бурундиден шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы.

## Өмірбаяны
1996 жылы Гетеборгте өткен әлем чемпионатында қола жүлдені иеленді.

Бурундидің оңтүстігінде дүниеге келді, әкесі ветеринар, анасы мектепте мұғалім. 14 жасынан жеңіл атлетикамен айналыса бастады. 

1992 жылы 1500 метрге жүгіруде жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды. 1993 жылы Штутгартта өткен әлем чемпионатында дебют жасаған ол сол қашықтықта жартылай финалға шықты. Осыдан кейін ол бірнеше беделді турнирлерде жеңіске жетіп, 1995 жылы Гетеборгта өткен әлем чемпионатында үшінші орынға ие болды.

2000 жылы да Олимпиадаға қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Бурунди жеңіл атлеттері
Санат:Бурунди Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Евклид (телескоп)

***Евклид*** (ежелгі грек математигі Евклид құрметіне аталған) — қараңғы материяны және қараңғы энергияны зерттеуге арналған ғарыш телескобы.

Ол көрінетін және инфрақызыл спектрлерде сурет түсіре алады.

Ғарышқа 2023 жылы Канаверал мүйісінен ұшырылды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Телескоптар
Санат:Еуропалық ғарыш агенттігі
Dream League Soccer 2021

**Dream League Soccer 2021 (DLS21)** - 2021 жылғы ойындардың бірі. Google Play платформасында 100 млн жүктелім және де 4 млн-нан астам пікірлер жазылған. Қазіргі таңда ойынның рейтингі 5-тен 4,4 құрайды.

4000-нан астам лицензияланған FIFPro ™ ойыншыларына қол жеткізе отырып, арманыңыздың командасын жасаңыз және әлемдегі ең жақсы клубтармен алаңда күресіңіз! 8 дивизионды жеңіп алыңыз, сонымен қатар қозғалыс түсіру технологиясын қолдана отырып жасалған ойыншылардың үш өлшемді модельдерін, матчтар кезінде пікірлердің, командаларды терең баптау жүйесінің және басқа да көптеген мүмкіндіктердің болуын қамтамасыз етеді.

## Ойынның ерекшеліктері
* 4000-нан астам лицензияланған FIFPro ™ ойыншыларына қол жеткізе отырып, арманыңыздың командасын жасаңыз және дамытыңыз.
* Толығымен үш өлшемді соққылар анимациясы, соққылар, сәтті сәттерді тойлау және қозғалыс түсіру технологиясымен жасалған қақпашылар ойынның қайталанбас реализмін қамтамасыз етеді.
* 8 дивизион мен 10-нан астам кубокты жеңіп, аңыз мәртебесіне ие болыңыз.
* Стадионның жанында медициналық, коммерциялық және жаттығу инфрақұрылымын дамыта отырып, өзіңіздің футбол империяңызды құрыңыз.
* Трансферлік нарықтағы ең жақсы таланттарды табу үшін агенттер мен скауттарды жалдаңыз.
* Комментатордың қызықты және шынайы ескертулерінің арқасында алаңда болып жатқан оқиғалардың эпицентрінде өзіңізді сезініңіз.
* Ойыншылардың техникасы мен фитнесін жақсарту үшін жаттықтырушыларды қолданыңыз.
* Өз командаңыздың пішіні мен эмблемасын көптеген параметрлер арқылы жекелендіріңіз немесе ойынға сіз бұрын жасаған дайын опцияларды импорттаңыз.
* Үздік емес марапаттарға ие болу үшін тұрақты маусымдарға қатысыңыз.
* Dream League Live-де әлемнің барлық ойыншыларымен бәсекелесіңіз.
* Серия тарихындағы ең керемет саундтрек! Retro Video Club, тек Poets, Halo Sol және басқа да әндерден ләззат алыңыз!

* Назар аударыңыз: ойынды толығымен тегін ойнауға болады, ал нақты ақшаға қосымша мазмұн мен ойын ішіндегі заттарды сатып алу мүмкіндігі бар.
* Бұл ойын Интернетке қосылуды талап етеді және үшінші тараптардың жарнамаларын қамтиды.

## Дереккөздер

Санат:Android ойындары
Санат:iOS ойындары
Джемима Сумгонг

**Джемима Джелагат Сумгонг** (, 21 желтоқсан 1984 жыл) — кениялық спортшы, жеңіл атлет алыс қашықтыққа жүгіруші, марафоннан 2016 жылғы Олимпиада чемпионы.

2017 жылы ол эритропоэтинді қолданғаны үшін 4 жылға дисквалификацияланды. 2019 жылдың 17 қаңтарында ол 8 жылға жарыстан шеттетілді.

Джемима Сумгонг марафоншы Ноа Таламға үйленген, олардың 2011 жылы туған қызы бар. Қазір ол итальяндық маман Клаудио Бераделлидің жетекшілігімен Капсабетада жаттығады.

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Кения жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Кения Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Муньоро Ньямау

**Муньоро Ньямау** (5 желтоқсан 1942, Кийси, Кения) — кениялық жеңіл атлет, қысқа қашықтықтарға жүгіруші. 1968, 1972 жылдары Олимпиада чемпионы атанды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.tilastopaja.eu/db/at.php?Sex=1&ID=16895

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Кения жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Кения Олимпиада чемпиондары
Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer

***Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer (FUSE)*** немесе ***Explorer 77*** — ультракүлгін диапазонда істеген ғарыш телескобы.

Телескоптың өлшемдері 5,3 м × 1,9 м. Орбитаның биіктігі 746—760 шақырым. Жерді айналу периоды 100 минутқа жуық.

Бастапқыда аппараттың жұмыс істеу мерзімі 3 жыл деп белгіленді. Бірақ бағдарламалық жасақтамасы бірнеше рет жөнделіп, миссияның қызметі 8 жылдан артық уақытқа жалғасты.

## Дереккөздер

Санат:Explorer бағдарламасы
Санат:Ғарыш телескоптары
Advanced Composition Explorer

нобай|120px|Эмблемасы
***Advanced Composition Explorer (ACE)*** — Күн желін және ғаламшараралық пен жұлдызаралық ортаны зерттеуге арналған ғарыш обсерваториясы.

1997 жылдан бастап жұмыс істейді. Одан алынған мәліметтер ауа райын болжауда пайдаланылады.

Күнді айналу периоды 1 жылға жуық.

## Құрылғылары
Аппараттың бортында 9 ғылыми құрылғы бар:
* Cosmic Ray Isotope Spectrometer (CRIS) спектрометрі — галактикалық ғарыш сәулелерінің изотоптық құрамын анықтауға арналған
* Real Time Solar Wind (RTSW) — Күн желін ағымдағы уақытта зерттеу құралы
* Solar Wind Ion Mass Spectrometer (SWIMS) пен Solar Wind Ion Composition Spectrometer (SWICS) спектрометрлері
* Ultra-Low Energy Isotope Spectrometer (ULEIS) спектрометрі — иондардың ағынын өлшеуге және бөлшектердің Күннен заряд алу табиғатын анықтауға арналған
* Solar Energetic Particle Ionic Charge Analyzer (SEPICA)
* Solar Isotope Spectrometer (SIS) спектрометрі
* Solar Wind Electron, Proton and Alpha Monitor (SWEPAM)
* Electron, Proton, and Alpha-particle Monitor (EPAM)
* MAG магнитометрі.


|Эмблемасы
ACE parts.png|Аппарат құрылысы
ACE-cris sm.jpg|CRIS
ACE-swims sm.jpg|SWIMS
ACE-uleis sm.jpg|ULEIS

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Explorer бағдарламасы
Санат:Ғарыш телескоптары
Uhuru

***Uhuru*** (суахилиден «бостандық» дегенді білдіреді) — рентгендік диапазонда істеген алғашқы ғарыш телескобы.

Басқаша атаулары — ***X-ray Explorer Satellite***, ***Explorer 42***, ***SAS-A*** (Small Astronomical Satellite-A).

Аппарат 1970 жылдың 12 желтоқсанында Кения жағалауындағы Сан-Марко тұғырлығынан ұшырылды.

Орбитаның биіктігі 520—560 шақырым, Жерді айналу периоды 96 минутқа жуық болған.

Аппаратпен соңғы байланыс сеансы 1973 жылдың наурызында болды. 1979 жылдың сәуірінде ол орбитадан түсірілді.

## Нәтижелері
*Uhuru* көмегімен астрономиядағы келесідей ғылыми жаңалықтар аян болды:
* Рентгендік пульсарлардың ашылуы;
* Галактикалық шоғырлардың рентгендік сәулеленуін ашу;
* Cygnus X-1 нысанын алғашқы дәлелденген қара құрдым деп тану;
* Бірінші рет аспанның рентгендік картасы жасалды, арнайы каталогқа 339 нысан енгізілді.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* SAS-A (Explorer 42)
* Uhuru НАСА сайтында

Санат:Explorer бағдарламасы
Санат:Ғарыш телескоптары
Ялла

оңға|сүрмесіз|290x290 нүкте
**Ялла** (өзб. *Ялла*, *Yalla*) — 1970 жылы Фаррух Закировтың жетекшілігімен Ташкентте құрылған КСРО-лық және өзбекстандық вокалды-аспаптық ансамбль.

«Үш құдық» («Учкудук») (Фаррух Закиров - Юрий Энтин), «Бұл махаббат»/«Соңғы өлең» (Алексей Рыбников - Рабиндранат Тагор, аударған Аделина Адалис), «Насреддин әні» ( халықтық музыка - С Тилла), Ялла (Фаррух Закиров - Абдурахим Пулат), "Шахрисабз", "Чайхана", "Шығыс жұлдызы", Ташкент, "Чинури”, “Малибу аруы” және тағы да басқа әндерімен әлемге танылды.

## Тарихы
1960 жылдардың аяғында Ташкент театр және өнер институтының (ТТХИ) студенттері Сергей Аванесов пен оның досы Баходир Джураев Битлемания толқынында вокалды-аспаптық ансамбль (ВИА) құруға шешім қабылдады. Көп ұзамай оларға Шахбоз Низамутдинов пен Дмитрий Цирин қосылды, Али-Асқар Фатхуллин пернетақтада ойнауға шақырылды. ТТХИ оқу театрының жетекшісі - Герман Рожков жетекшілік ететін ансамбль мен жас композитор Евгений Ширяев қосылып, бұл ұжым — «ВИА ТТХИ» деп аталды.

1969 жылы республикалық байқауда жеңіске жеткеннен кейін ағайынды Фаррух пен Равшан Закировтар ансамбльге қосылды. Осыдан, Сергей Аванесовтың айтуынша, ВИА «Ялла» деп аталатын ұжымның өмір жолы басталды. Ансамбль атауын ТТХИ оқытушысы, кинорежиссер Анатолий Кабулов ойлап тапқан.

## Альбомдары

* 1981 — «Три колодца» («Мелодия», LP, С60-16641/42);
* 1983 — «Лицо возлюбленной моей» («Мелодия», LP, С60 20135/36 000);
* 1988 — «Музыкальная чайхана» («Мелодия», LP, С60 27343/44 004);
* 1991 — «Фалакнинг феъл-афъоли» («Мелодия», LP, С60 31205/06 004);
* 1995 — «The Beard of the Camel»/«Борода верблюда» («Imagina Productions, Inc.», CD, 11010-2);
* 1997 — «Jinouni»/«Жинуни» («Imagina Productions, Inc.», CD, 11011-2);
* 1999 — «Восточный базар» (? CD ?);
* 2001 — «Восточная чайхана» («Solo Florentin Music», CD, 3194079).

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://yallaofficial.ru/ — Ресми сайты

Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар
Санат:Өзбекстан музыканттары
Санат:1970 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Жағажай футболдан Азия чемпионаты

**Жағажай футболдан Азия чемпионаты** () жағажай футболдан халықаралық жарыс болып табылады. 2006 жылдан бастап АФК спорттық ұйымымен ұйымдастырылады, ал 2009 жылдан бастап екі жылда бір рет өткізіледі. 2006 жылдан 2008 жылға дейін жыл сайын өткізілетін еді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.the-afc.com/competition/afc-beach-soccer-championship

Санат:Азия чемпионаттары
Рут Джебет

**Джебет Рут** (17 қараша 1996 жыл, Кения) — кениялық және бахрейндік жеңіл атлет, ұзақ қашықтықтарға жүгіруші. 

## 2014 жыл
2014 жылы 17 жасында жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетіп, финалда екі кениялық қызды ұтты. Дәл осы айда Цюрихте өткен жарыста жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекордты (барлық уақытта No31) орнатып қана қоймай, 9: 20.55 жаңа Азия рекордын орнатты.

## [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Рио-2016]]
2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ол 3000 метрге жүгіруде 8: 59.75 нәтижесімен алтын медаль жеңіп алды. 2016 жылдың 27 тамызында Парижде «Гауһар лигасы-2016» кезеңінде ол 3000 метрлік кедергілерде 8: 52.78 уақытты көрсетіп, жаңа әлемдік рекорд орнатты (алдыңғы рекорд ресейлік атлет Гүлнара Галкина-Самитоваға тиесілі 8: 58.81). 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Кения жеңіл атлеттері
Санат:Бахрейн жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бахрейн Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Арпаөзен

**Арпаөзен** – Түркістан облысы Созақ ауданындағы өзен. 

## Бастауы
Қаратау жоталарындағы Келіншектау тауынан бастау алып, Абай ауылының маңында сіңіп кетеді. Ұзындығы 15 км.  

## Гидрологиясы
Келіншектау жоталарындағы бұлақтардан басталып, жол-жөнекей жер астынан шығып жатқан қайнарлармен толығады. Тау арасымен құлай ағып, жазыққа шыққасын ені 3-4 метрге дейін жетеді. Жазғы, күзгі уақыттарда Абай ауылынан өте бере жазыққа сіңіп кетеді. Көктемде қардың суымен толығып, ұзындығы 25-30 шақырымға дейін жетеді. Ондай кезде Шолаққорған - Созақ тас жолынан асып өтіп, жазық далаға жайылып кетеді. Суын тұрғындар мал шаруашылығына пайдаланады. 

Өзен бойынан Арпаөзен таңбалы тастарын кезіктіруге болады.  
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Арпаөзен петроглифтері

Санат:Созақ ауданы өзендері
Мега той

**Мега той** — 2015 жылы Қырғызстанда түсірілген комедия жанрындағы фильм.

## Сюжеті
Қалыңдығын әкелуге барып, адасып басқа тойға кіріп кеткен жастар жайлы баяндалады. Кездейсоқ қалыңдықты сүйіп қалған жігіт бәрібір соған үйленеді. 

Фильмнен қырғыз халқының тойда салт-дәстүрлерінің қалай жасалатынын біле аласыз. 

## Ролдерде

* Бақыт — Нұржасын Жұмағұлов
* Бақтияр — Нұрәділ Канкулиев
* Бақыттың жеңгесі — Альбина Имашева
* Музыкант — Мурадил Данияров
* Мейірім — Нуриза Бурканова

## Сілтемелер

* https://www.super.kg/tasma/show/3533

Санат:Қырғызстан фильмдері
Санат:Қырғызстан комедия фильмдері
Санат:2016 жылғы фильмдер
Санат:Қырғыз тіліндегі фильмдер
Альберт Линдер

**Альберт Линдер** (13 қаңтар 1996, Талдықорған — 17 қыркүйек 2021) — қазақстандық ауыр атлет, 2017 жылы Ашхабадта 69 кг дейінгі салмақ дәрежесінде Азия чемпионы және Тайбэйда өткен Жазғы Универсиада чемпионы.

## Өмірбаяны
Альберт Линдер 1996 жылы 13 қаңтарда Талдықорғанда туған. Бауыры Семен Линдер екеуі ауыр атлетикаға қызыққан.

2003 жылы 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасында әлем чемпионы атанған. Сол жылы Баку халықаралық кубогында топ жарған. 

2012 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында қола, келесі жылы алтын жеңіп алды. Сонымен қатар 2014 жылы қола жүлдегер атанды. 2014, 2015 және 2016 жылдары Азия чемпионатында жасөспірімдер арасында жеңіске жетті.

Линдер 2017 жылғы құрлық чемпионатында Азия чемпионы атанды. 2017 жылы 21 тамызда солтүстік кореялық Ким Мен Хектің 69 келіге дейінгі ауыр атлеттер жарысында жеңіске жетіп, 2017 жылғы Жазғы Универсиада чемпионы атанды. Спортшы 2018 жылы ауыр атлетикадан кетті.

2021 жылдың 17 қыркүйегіне қараған түні ол 25 жасында өз-өзіне қол салған.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Orbiting Solar Observatory

**Orbiting Solar Observatory (OSO)** — 1962 мен 1975 жылдары аралығында ғарышқа ұшырылған ғарыш телескоптарының тобы. Олар негізімен Күнді зерттеуге арналған еді, нақты айтқанда Күннің 11-жылдық циклін ультракүлгін мен рентгендік диапазонда бақылау.

## Жасандысеріктер
Осы телескоп жасандысеріктерінің біріншісінен жетіншісіне дейін Ball Aerospace компаниясы жасады.

OSO B 1964 жылдың сәуірінде апатқа ұшырап, кейін күрделі жөндеуден өтіп, келесі жылы OSO 2 деген атпен сәтті ұшырылды.

OSO C 1965 жылдың тамызында ғарышқа ұшырылғанда техникалық ақаудан атмосферада жанып кетті.

Соңғы OSO 8 жасандысерігін Hughes Space and Communications компаниясы жасады.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш техникасы
Мейіржан Қақпасынұлы Айманов

**Мейіржан Қақпасынұлы Айманов** (13 шілде 1976 жыл, Тараз, Жамбыл облысы — 26 тамыз 2021 жыл, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы) — қазақстандық өрт сөндіруші, азаматтық қорғау полковнигі, Қазақстанның Халық қаһарманы (2021 жыл, қайтыс болғаннан кейін).

## Өмірбаяны
1995 жылдың қыркүйегінен бастап азаматтық қорғау органдарында жұмыс істеді. 1997 жылы Павлодар техникалық колледжін, 2003 жылы Орталық Азия университетін, 2015 жылы Ресей ТЖМ МӨҚ Санкт-Петербург университетін өрт қауіпсіздігі инженері мамандығы бойынша бітірген.

2021 жылы 19 наурызда Жамбыл облысы Төтенше жағдайлар департаменті Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі бастығының орынбасары болып тағайындалды.

2021 жылғы 26 тамызда Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әскери бөлімде қоймалардың бірінің жанында өрт шықты. Мейіржан Айманов оқиға орнында өрт сөндіру және эвакуациялық жұмыстарды басқарды. Өрт салдарынан бірнеше жарылыс болды. Бірінші жарылыстан кейін Айманов қалпына келіп, өрттен бірнеше әріптесін шығарып алды. Содан кейін тағы бір жарылыс болды, нәтижесінде полковник қайтыс болды. Қызметтік борышын атқару кезінде көрсеткен батылдығы мен жанқиярлығы үшін Қазақстан Президентінің 2021 жылғы 29 тамыздағы Жарлығымен Мейіржан Аймановқа қайтыс болғаннан кейін айрықша ерекшелік белгісі — "Алтын жұлдыз" және "Отан" ордені тапсырыла отырып, "Халық қаһарманы" атағы берілді.

## Марапаттары
* "Халық Қаһарманы" құрметті атағы (29 тамыз 2021 жыл, қайтыс болғаннан кейін)
* "Отан" ордені (29 тамыз 2021 жыл, қайтыс болғаннан кейін)
* "Құтқару операцияларына белсенді қатысқаны үшін" төсбелгісі
* "Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар комитетіне 20 жыл" мерекелік медалі 
* ІІ, ІІІ дәрежелі "Өртке қарсы қызмет органдарындағы мінсіз қызметі үшін" медальдары
* "Төтенше жағдайлардың алдын алу және жоюдағы ерекшелігі үшін" медалі

## Дереккөздер
Наргиз Байханова

**Наргиз Байханова** (өзбек. *Nargiz Baykhanova*;  — , ) — КСРО-лық және өзбекстандық , актриса.

## Өмірбаяны
1974-83 жылдары "Ялла" тобының солисткасы болды. Сол жылдары "Ялла" тобының тағы бір мүшесі Фаррух Зәкіровпен отандасты.

1978 жылы "Тойлар мүбарак" деген фильмде ойнады. Бұл оның карьерасындағы жалғыз фильм болатын.

2017 жылы 23 сәуірде ұзаққа созылған науқастан қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Кino-teatr.ru сайтында

Санат:Алфавит бойынша актрисалар
Санат:Өзбекстан актрисалары
Жағажай волейболдан Азия чемпионаты

**Жағажай волейболдан Азия чемпионаты** Азия волейбол конфедерациясымен екі жылда бір рет ұйымдастырылатын халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері
### Ерлер

### Әйелдер

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер

### Әйелдер

## Сыртқы сілтемелер

* Азия Волейбол Конфедерацияның ресми сайты 

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Волейбол
Нагината

183px|thumb|
183px|thumb|left|Нагинатасы бар самурай, 1867
**Нагината** (なぎなた, 薙刀) — жапондық аса ұзын семсер. Оның ерекшелігі — сабының өткір жүзінен біршама үлкенірек болуында.

Қарудың бұл түрі жайындағы алғашқы деректер VII ғасырға жатқызылады. Бастапқыда нагинатаның бір жақтан қайралған жүзі 60—120 сантиметрге, ал сабы 1,2—1,5 метрге жеткен. Уақыт өте жүзінің ұзындығы қысқарып, сабы керісінше ұзартыла бастады. Нагинатаның классикалық қалпы Эдо кезеңінде (XVII—XIX ғғ.) қалыптасты: жүзінің ұзындығы 30—70 сантиметр, ал сабы 180 сантиметрдің шамасында болды.

Нагинатаның сабы көбінесе еменнен жасалынатын және лакпен қапталынатын, жүздері сәл қисайтылған болатын. Кейде жүздің есебінде өңдеуден өткен катаналар да пайдаланылатын.

Нагинатамен шайқасу өнері нагинатадзюцу деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Жапон қылыштары
Егін Ауыл

**Егін Ауыл** — Ресейдің Астрахан облысы Володар ауданындағы ауыл. Алтынжар ауылдық кеңесінің құрамына кіреді. Халқы 185 адам (2010), олардың 99% қазақтар.

## Географиясы
Егін-Ауыл Астрахан облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ өзенінің атырауында және Бушма мен Камардан өзендерінің құрған аралында, Камардан өзеннің сол жағалауында орналасқан. Оң жағалауда — Новинка ауылы орналасқан. Көше желісі екі географиялық нысанадан тұрады: Молодёжная көшесі және Рыбацкая көшесі.

Абсолюттік биіктік теңіз деңгейінен 26 метр төмен.

;Климаты
Қоңыржай, күрт континенталды, жазда температура жоғары және қыста төмен, жауын-шашынның аздығымен, сондай-ақ жылдық және жаздық ауа температурасының үлкен амплитудасымен сипатталады.

## Тарихы
2000 жылы 26 мамырда Астрахан облысының Заңымен Ягин Ауыл ауылы Егін Ауыл ауылы болып өзгертілді. 2000 жылдың күзінде Ресей Федерациясының Үкіметі Астрахан облыстық Өкілдік Ассамблеясының Астрахан облысы Володар ауданында орналасқан Ягин Ауыл ауылын Егін Ауыл ауылы деп атау туралы ұсынысын қабылдады (№662 «Географиялық нысаналарға ат қою және Астрахан, Новгород, Орынбор және Псков облыстарындағы географиялық нысаналардың атын өзгерту туралы» 2000 жылдың 6 қыркүйек қаулысы).

## Тұрғындары

### Ұлттық және гендерлік құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша тұрғындардың саны 185 адамды құрады (86 ер адам және 99 әйел, тиісінше 46,5 және 53,5 %%).

2002 жылғы санақтың қорытындысы бойынша Ягин Ауыл ауылының тұрғындарының ұлттық құрылымында 176 тұрғыны бар халықтың 99% қазақтар құрады.

## Ішкі құрылымы
Балық аулаушылық, мал шаруашылығы, үй мен ұсақ тауарлы ауыл шаруашылығы.

## Көлік
Володар — Кошеванка аймақтық жолынан Камардан ауылына барар жолындағы «Егін Ауыл» қоғамдық көлік аялдамасы (сәйкестендіру нөмірі 12 ОП РЗ 12Н 027).

## Дереккөздер

Санат:Астрахан облысы Володар ауданының елді мекендері
Юлдуз Урайимохуновна Усманова

**Юлдуз Урайимохуновна Усманова** (өзб. *Yulduz Usmonova*; , Марғұлан) — өзбекстандық . "Өзбек эстрадасының Мадоннасы" деген лақап аты бар, композитор, ақын, продюсер. Өзбекстан, Тәжікстан, Қазақстан мемлекеттерінің халық әртісі.

Репертуарныңда 600-ге жуық ән бар, Өзбек, Орыс, Түрік, Ұйғыр, Татар тілдерінде де ән салған. 

Күйеуі, бес перзенті бар.

2005 жылы Әндіжандағы қырғыннан соң көтерілісшілерді жазалаған үкіметке сын айтып, соның салдарынан бірнеше жылға Өзбекстаннан шеттетілді. Тек президент ауысқаннан соң ғана елге оралды. 

## Дискография

* 1992 — Iz kichiklarini kuylaydi
* 1993 — Alma-alma (CD-альбом, США, Miramar Records)
* 1994 — Alma-alma (CD-альбом, Германия, Blue Flame Records)
* 1993 — Jeli-jeli

(CD-альбом, Еуропа, Blue Flame Records)

* 1995 — Jannona

(CD-альбом, Еуропа, Blue Flame Records)

* 1995 — I Wish You Were Here (англ.)

(CD-сингл, Германия, Jupiter Records)

* 1996 — Binafscha

(CD-альбом, Германия, Blue Flame Records)

* 1997 — Tanlangan albomlar
* 1998 — Dard kelganda sabr qil
* 1998 — Elimda alyorim qolur
* 1999 — Dünya (тур.)

(СD-альбом, Еуропа, Double T Music)

* 1999 — Yulduz

(CD-Promo, Германия, Double T Music, 1999)

* 1999 — Karavan
* 1999 — Tak-boom

(грампластинка, СD-сингл Promo, СD-сингл *Cardsleeve*, CD Maxi-Single)

* 1999 — Oqqan daryo oqaveradi

(CD-альбом, Өзбекстан, Uzbeknavo)

* 1999 — Hasrat
* 1999 — Ey siz odamlar
* 1999 — Saralangan qo’shiqlari
* 2000 — Sog’intirib yashagim kelar

(СD-альбом, Өзбекстан, Tarona Records)

* 2000 — The Best Of Yulduz

(CD-сборник, Еуропа)

* 2001 — Oshiqlik
* 2001 — Buncha go’zal bu hayot
* 2001 — Tegaman
* 2001 — Uchmoqdaman
* 2001 — To’plam 1 (CD — сборник)
* 2002 — To’plam 2 (CD — сборник)
* 2002 — Yoshligim — beboshligim
* 2002 — Mega MIX (CD — сборник)
* 2003 — О любви (рус.)
* 2003 — Mendan meni so’rama
* 2004 — Men o’zimni topmasam
* 2004 — Hayotim
* 2004 — Shodligim

## Фильмография

### Көркем фильмдер

* Bolajon — (Балақай)
* 1991 — Temir erkak (Темір еркек) — *Юлдуз*
* 1993 — Olovdagi farishta (Алау ішіндегі періште) — *песня за кадром*
* 2000 — Tohir va Zuhra yangi talqinda (Тахир мен Зухра) — *камео*
* 2003 — Muhabbat sinovlari 2 (Махаббат сынақтары)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Әншінің ресми сайты

Санат:Өзбекстан әншілері
Санат:Өзбекстан сазгерлері