open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жанбон синдромы

**Жанбон синдромы** ( *Sindrom Jonbon*) - Антибиотиктермен емдегенде туындайтын дисбактериозға байланысты дамитын жедел улы тырысқақ тәрізді энтерит. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Саяси режим

**Саяси режим** — саяси билікті жүзеге асырудың түрі, формасы, әдістері, оның салаларын ұйымдастыру қағидалары.

## Саяси режимдердiң түрлерi
Саяси режим - саяси билік арқылы орталықтан басқарылатын қоғамның тыныс-тіршілігін қамтамасыз ететін, біртұтас организм ретіндегі күрделі құрылым. Отандық және шетелдік құқықтық және саяси әдебиетерде саяси режим түсінігіне байланысты әр түрлі көзқарастар айтылып жүр. Олардың қатарына саяси режимді Қазақстанда зерттеген заңгерлер С.Н. Сәбікенов, С.Зиманов, Сапарғалиев, А.С. Ибраева, С. Табанов, Г.Сапаргалиев, Баймаханов М.Т., Д.А.Булгакова. Ал шет елдік ғалым заңгерлер А.В.Малько, М.Н.Марченко, Б.А. Страшун, С.С.Алексеев, В.Н.Хропанюк және саясаткерлер америкалық ғалым Д.Истонды, америкалық саясаттанушы Г.Алмондты, Т.Парсонстың теориясын, К.Доичтың теориясын (кибернетикалық теория), Ресейлік саясатанушылар М.Г.Анохинның, Ф.М.Бурлацкийдің, Р.А.Матреевтың және басқалардың теорияларын жатқызуға болады.
* Демократия
* Авторитаризм
* Тоталитаризм

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Мемлекет және құқық теориясы
Резолюция

**Резолюция** - съезд, конференция, алқалы жиындарда қандай да болмасын сұрақты талқылаудың нәтижесінде шығарылған шешім.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Рейганомика

330px|thumb|right|1981 жылдың шілдесінде Рональд Рейган Овал кабинетінен салық заңнамасын төмендету жоспары туралы айтып отыр.
**Рейганомика** - 1981 жылы АҚШ-тың президенті Рональд Рейганның міндет атқарудың алдында айтқан әлуметтік-экономикалық бағдарламасы, АҚШ-та және шет елдерде кең таралды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Еюностома

**Еюностома** (*Jejunostomia* - ащы ішек тесігі) - Ащы ішекте табиғи немесе жасанды пайда болған тесік. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Пенультим

**Пенультим** (соңғыдан бұрынғы буын) - акцентуация мәселелерінің ерекше талдауына ұшырауы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Релятивистік тәсіл

**Релятивистік тәсіл** (стратификацияда) - нарықтық және нарықтық емес қоғамның әр типіне, сондай-ақ, әрбір тарихи кезеңге және әрбір елге арнайы орта таптың үлгісі құрылады деген сенім.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ремилитаризация

**Ремилитаризация** - бұрын демилитацияланған мемлекеттің қарулы күштерін және әскери потенциалын қалпына келтіру.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Репортаж

thumb
**Репортаж** - журналистік іс-әрекеттің бір түрі; оқиға орнынан баспа, радио, теледидар арқылы берілетін, ішкі және халықаралық өмір оқиғалары туралы ақпарат, әңгіме.
Репортаж оқиға болған жердің топырағында туады. Сондықтан да репортаж дегеніміз-оқиғаның өзі.
Репортаждың басқа жанрлардан ерекшелігі-өткен оқиғаны емес, болып жатқан оқиғаны сол бойда баяндайды, соны суреттейді.
Ол жаңадан ғана қонған космонавтар туралы да, іске қосылып жатқан құрылыс, жаңа ашылған стадион немесе мәдениет сарайы жайында да, қалай болғанда да болып жатқан оқиға ғана баяндалады. 

## Репортажға тек ірі оқиғалар ғана тақырып болады деу дұрыс емес
Репортердің жазуға ықыласы ауған оқиғасының екінші бір жерде ешбір қайтланбайтын ерекшеліктері болады. Репортаждың мақсаты-болған оқиғаны бұлжытпастан суретке түсіру емес. Сол оқиғаның әлеуметтік мәні мен маңызын аша отырып, оқырманның талғамын таба білу. Репортаж жазу ісі нақтылықты талап етеді.  Репортаж-шын фактілер мен оқиғаларды дәл, іле-шала көрсете алатын жанрдың бірі. Сондықтан репортаж неғұрлым оперативті болып, оқиғаны оқушыларға неғұрлым тез, айқын, әсерлі түрде ой толғарлық дәрежеде жеткізсе, ол соғұрлым бағалы, ықпалды да тартымды болады. Репотажға тән нәрселер: репортер оқиғаның басы-қасында болуы шарт. Сол оқиғаны қаз қалпында суреттеп жазады, оған өзінің қатысын білдіріп, оны қоғамдық пікір талабымен толықтырады. Кез келген ұсақ-түйек оқиғалардың бәрі бірдей репортаж жазуға негіз бола бермейді. Оның негізінде қоғамдық-әлеуметтік маңызды оқиғалар жатуға тиіс. Оқиғалар толық, жан-жақты, жүйулі түрде жазылады. Репортаж өмір шындығына сүйенеді. Тілі нәрлі, стилі тартымды келеді.

## Дереккөздер



2. Т.С. Амандосов "Совет журналистикасының теориясы мен практикасы",
"Мектеп" баспасы, 1978 ж.

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Автоматты аударма

**Автоматты аударма** - ЭЕМ-де бір табиғи тілдегі мәтіннің мазмұны жағынан эквиваленті басқа тілдегі мәтінге түрлендірілуі, сол сияқты осы іс- әрекеттің нәтижесі жасалады. Автоматты аударма қазіргі жүйелеріне адам (редактор) қатысады. Автоматты аударма жүйесінде талдау мен синтез құрайтын формалды операциялардың барынша тараған жүйелілігі: мәтінді енгізу және сөздіктен тиісті морфологиялық, синтаксистік, сол сияқты семантикалық, лексикалық бастапқы сөз тұлғаларын, бастапқы мәтін бойынша сол қос тіл шеңберінде аударуға қажетті нышандарды енгізу; омографияны талдау; синтезге қажетті ақпаратты анықтау мақсатында лексикалық талдау мен аудару, соның ішінде контексті ескере отырып, көп мағыналы сөздерді түпкілікті грамматикалық талдау; кейінгі сөз тұлғаларының, сөйлемдер мен тұтастай мәтінге синтез жасау. Талдау сөйлем, сондай-ақ жалпы мәтін бойынша жасалуы мүмкін, соңғысында мәтіннің анафориялық байланыстары анықталады.

## Дереккөздер


Машиналық аударма

Санат:Лингвистика
Репутация

**Репутация** - бір адам, әлеуметтік топ, ұйым немесе бір нәрсенің артықшылықтары немесе кемшіліктері туралы қалыптасқан жалпы пікір, қоғамдық баға беру.  Бизнес, білім беру, онлайн қауымдастықтар және т.б. көптеген салаларда маңызды болып табылады.

## Дереккөздер



Санат:Саясат әлеуметтануы
Овицид

**Овицид** (грек, ovun — жүмыртқа, caedere — өлтіру) — негізінен жөндіктердің жұмыртқаларын жою үшін қолданылатын заттек.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Реформизм

**Реформизм** () немесе **реформашылдық** — революцияның қажеттілігін жоққа шығаратын, таптық ынтымақтастығын жақтайтын және рефорлар көмегімен капиталистік қоғамды «жалпыға ортақ игілік» және әлеуметтік әділеттік қоғамына айналдыруды көздейтін немесе бірқатар реформалар жасау жолымен буржуазиялық қоғамдық жүйе шегінен шықпай оның «социализмге» эволюциялық «енуін» қамтамасыз етуді көздейтін саяси ағым.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ритуал

**Ритуал** - салт жоралары, әдетғұрып түрі, символикалық жүріс-тұрыстың күрделі формасы, белгілі әлеуметтік және мәдениеттік құндылықтарды көрсететін реттелген іс-әрекеттің жүйесі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Нөлдік өсім

**Нөлдік өсім** (*Нулевой рост*) - қандай да бір аймақтың популяциясы санының тұрақтылығын айқындайтын туу пен өлім-жітім арасындағы теңгерім.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Туған жер

**Туған жер** - бірнеше ұғымдық мәні бар термин: 1. белгілі бір халықтың иелігіндегі тарихи территория; 2. адамдар туған және әлеуметтану процесі жүзеге асырылған салыстырмалы жабық гео-саяси кеңістік ретіндегі ел.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ревизионизм

**Ревизионизм** - «ревизия», «қайта қарау» түрінде Маркс - Энгельс - Ленин ілімін бұрмалайтын және марксистік-лениндік партияларға қатысты өшпенді позицияға ие жұмысшы және коммунистік қозғалыстағы идеялық-саяси ағым.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Русофобия

thumb|alt= Barbaric Russian invasion.|250px|right
**Русофобия** — орыс идеялы-саяси қозғалысына, саясатына қарсы негізінде жататын, кейбір кезде тұжырымдама сипаттамасына не болатын, орыс халқына, оның тарихына, мәдениетіне, нанымына, мемлекетке жағымсыз қарауын анықтайтын көзқарастардың және көңіл-күйлердің комплексі.

Бұл термин ресейлік шенеуніктер мен үкіметшіл БАҚ арасында саяси клишеге айналды. Ресей басшылығын объективті сынау және ресейлік сыртқы саясатты қабылдамау көбінесе Руссофобияның көрінісі ретінде белгіленеді және кейде антисемитизммен теңестіріледі.

Руссофобия туралы пікірталастарда көп жағдайда бұл көңіл-күйдің (жалпы өшпенділіктен басқа) нақты анықтамасы жоқ, бұл терминнің кеңінен қолданылуына әкелді, сондықтан көптеген мәлімдемелерді қате түрде русофобия деп сипаттауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Ксенофобия
Санат:Этнофобиялар
Парламентті тарату

**Парламентті тарату** - парламентарлы мемлекеттердегі, сондай-ақ, аралас типтегі республикалардағы мемлекеттік билікті конституциялық жүзеге асыру элементтерінің бірі.

## Дереккөздер



Санат:Парламент
Діни жұбату

**Діни жұбату** - кері сезімдер, алаңдаушылық және ішкі жан дүние дау дамайынан алшақтау барысында адамға діннің әр түрлі әсер етуі (мысалы, өзін-өзі сақтау сезімі мен әскери борыш арасында).

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұлттық өзіндік сана

**Ұлттық өзіндік сана** - белгілі бір ұлттық қауымға енетін адамдардың осы қауымның идеалдарын, мәдени нормаларын, дәстүрлерін, тұрмыстық стереотиптерін меңгеруін, сондай-ақ, олардың жалпы қоғамдағы осы әлеуметтік-этникалық топтың мүдделері мен жағдайларын түсінуді сипаттайтын елестетулер деңгейі.

**Ұлттық өзіндік сана** - белгілі ұлт өкілі ретінде индивидтің өзі туралы салыстырмалы түрде тұрақты, ұғынылған және қайталанбайтын жүйе. Ұлттық өзіндік сана — ұлттық қоғамдық шындықты өзінше қабылдап, оны салт-дәстүр, ұлт тілі, ұлттық өнер арқылы білдіруі. Сана объективті дүниені және өзінің жеке болмысын ой елегінен өткізуге белсене қатысатын адамның психикалық процестерінің бірлігін көрсетеді. Ол адамның еңбек, қоғамдық-өндірістік қызметі барысында пайда болады және сананың өзі сияқты тілмен тығыз байланысты. Адам объектілерге түсініп ұғына қарайтындықтан, оның дүниеге қатынас тәсілі ғана сана деп аталады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Интервербальды аударма

**Интервербальды аударма** - интерлингвистикалық аударма тұрғысынан белгілі бір мазмұнды бір табиғи тілден басқасына «ауызша» кұралдар арқылы жеткізуімен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Интерлингвалды аударма

**Интерлингвалды аударма** - аударманың мазмұн мен тұлғаның бірлігінде баламалы жеткізілуі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Саботаж

**Саботаж** - бір нәрсенін іске асырылуына кедергі жасау мақсатында астыртын қарсы әрекет істеу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Озон қабатын қорғау туралы Вена конвенциясы

**Озон қабатын қорғау туралы Вена конвенциясы** (*Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer*) — 1985 ж. Вена қаласында (Австрия) қабылданған. Қатысушылары — 120 мемлекет және Еуропалық экономикалық қоғамдастық. 
## Мақсат
Мақсаттары — адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаны озон.
## Негізгі ережелері
*Негізгі ережелері — озон қабатындағы өзгерістерге осер ететін заттектер мен процестерді зерттеу саласындағы ынты-мақтастық; 
*баламалық заттектер мен технологиялар жасау; 
*озон қабатының жай-күйін бақылау; 
*озон қабатында қолайсыз салдары болатын қарекетті бақылайтындай шараларды белгілеу мен қолдану *саласындағы ынты-мақтастық; 
*ғылыми, техникалық, өлеуметгік-экономикалық, коммерциялық және юридистикалық ақпараттарды алмасу;
технологиялар мен ғылыми білімдерді талдап белгілеу мен беру саласындағы ынтымақтастық. 

Озон қабатын бүзатын заттектер женіндегі Монреаль хаттамасының, сондай-ақ Лондон және Копенгаген түзетулерінің қабылдануы нәтижесінде атмосфераның озон бұзатын кейбір заттектермен ластану қарқыны бөсендей бастады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Санат:Халықаралық конвенциялар
Санат:1985 жыл
Свастика

нобай|Свастиканың кейбір дәстүрлі түрлері
**Свастика** - тең ұшты тік бұрышпен иілген крест түріндегі солярлы белгі, ежелгі үнді культының діни белгілерінің бірі, әлемдегі ең көне әрі ең көп танылған графикалық символдардың бірі. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін аталған символ барлық құрлықтарда қолданылған. Свастика символы Еуропа мен Америкада латынның төрт «L» әрібінен тұрады деп есептелген. Айта кетсек, Light – жарық, Күн; Love – махаббат, сезім; Life – өмір; Luck – тағдыр, сәттілік, бақыт. Сөздің шығу этимологиясы көне санскрит тілінен бастау алып, «स्वस्तिक» (svastika)  – амандасу, сәттілік тілеу, жақсылық жасау деген ұғымдарды берген.Свастика күнделікті қажет заттарда, киімдерде, елтаңбалар мен қарапайым үйлердің құрылысында қолданылып келген. Ал алғаш рет полеолит дәуірінде пайдаланылған екен. Свастика сәндік мотив ретінде кең таралған, көбінесе меандр түрінде. Бұл символ біздің дәуірімізге дейінгі VIII мыңжылдықта пайда болды, ол палеолит дәуірінің соңында пайда болған ромбо-меандр ою-өрнегінен кристалданған. Қиылыста метрикалық "бір қадам" ("Қос меандр") сдысуымен қабаттасқан екі меандр крест свастикасын береді. Дәл осындай белгілер Суздан (қазіргі Иранның аумағы), ежелгі грек вазописиясының геометриялық стилінде, Қытай мен Жапонияның Ежелгі өнер ескерткіштерінде: неолиттік керамикада, сүйек бұйымдарында және Шан мен Чжоу кезеңдеріндегі қола ыдыстарда (б.з. д. 2-1 мыңжылдықтар) кездеседі. Ежелгі Рим архитектурасында қиылыстарда свастика түзетін Қос меандр Римдегі август бейбітшілік құрбандық үстелінің сыртқы қабырғаларының көлденең белдеуін безендіреді (б.з. д. 13 ж.). Ол символ ретінде жақсы мағынада қолданылып келген. XX ғасырға келіп, свастика нацистік Германия мен нацизмнің символына айналады. Сосын Батыс Еуропада гитлерлік тәртіп пен идеологияның құрамдас бөлігі ретінде қалыптасады. Ал 1945 жылы Германияның жеңілісінен кейін көптеген елдерде «卐» символы қолданылмайтын болды. Ал КСРО-да сватиканы төрт «Г» әрібінен тұратын символ деп түсіндірді. Төрт «Г» екінші дүниежүзілік соғысты бастаған Германия басшылары Гитлер, Геббельс, Геринг және Гиммлер аттарымен байланысты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Озон тесігі

thumb
thumb

*Озон тесігі* ( грек, ozon — иісі шығу, аңқу) — ғаламшардың озон қабатындағы озон (көк түсті, өткір иісті газ) құрамының едәуір төмендеуінен I (50 %-ға дейін және одан да жоғары) 20-25 км биіктікте пайда болған кеңістік. 

Бұл — жердің озон қабатының тозуындағы күрделі экологиялық мәселенің бір бөлігі. Антропогендік факторлардың салдарынан атмосфераға суытқыштар (фреондар) мен азот оксиді (космостық аппараттар және ұшақтардың органикалық отынының толық жанбаған өнімі) шығарындыларының көп бөлінуінен ғаламшардың озон қабатында бұзылу процесі басталған.

## Тарих
1980 жылдардың басында Антарктидадағы ғылыми станцияларда жүргізілген зерттеулерден атмосферадағы озон құрамының төмендегені байқалған. Осы құбылыс озон тесігі деген атау алған. 1987 ж. көктемде Антарктиданың үстіндегі Озон тесігі барынша үлкейіп, оның ауданы шамамен 7 млн км²- ді (ғарыштық түсіру бойынша) құрады. Осындай кұбылыс 1992 ж. қайталанған. Бұл кезде Оңтүстік Америка материгі және оған жанасқан кеңістіктер үстінде озон құрамының айтарлықтай төмендеуі (50%- ға) тіркелді. Осыған ұқсас құбылыс (1986 ж. көктемінен) Арктикадағы Халли-Бей ағылшын станциясының үстінде байкалды. Ондағы озон шоғырының минималды көрсеткіші 40%-ға азайған, ал Жапон станциясының үстінде 2 есеге төмендеген. Бірақ мұндағы Озон тесігінің өлшемі Антарктидадағы Озон тесігінің мөлшеріне Караганда 2 есе кіші болған. 1995 жылдың көктемінде Арктиканың озон қабаты шамамен 10—40%-ға азайған. Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің, Шотландия аралдарының Каны тіркелген. Көптеген халықаралық экспедициялардың зерттеулерінен кейін ғана әр түрлі физикалық-географиялық факторлармен бірге Озон тесігінің қалыптасуына атмосферадағы хлорфторкөміртектің (фреон) едәуір мөлшері негізгі себеп болып табылатыны анықталған. Олар атмосфераның жоғарғы қабаттарына көтерілгеңде карқынды түрде озонды бұзатын хлор тотығы түзілетін фотохимиялық ыдырауға ұшырайды. Жердің озон қабатының тозуы жер бетіне ультракүлгін сәулелер ағынының мол түсуіне алып келеді. Ол, әрине, планетадағы барлық тіршілікке қауіп тудырады. Бүкіл дүниежүзілік денсаулық сақтау үйымының (БДҰ) меліметтері бойынша, атмосферадағы озон қүрылымының 1%-ға төмендеуі (осыған сәйкес ультракүлгін сәуле 2%-ға өседі) адамдар-дың қатерлі ісік ауруларының көбеюіне (тері обыры, көз катаракгасы және т.б.) себепші болды. Қарқынды ультракүлгін сәуле адамның жүйке жүйесінің әлсіреуіне, жұқпалы ауруларға қарсы екпенің тиімділігі төмендеуіне соқтырады. 1985 ж. суытқыш шығарындыларының әсерінен озон қабатын қорғау туралы Конвенция қабылданған. АҚШ-та, Ресейде стратосферадағы озон қабатының қайта түзілуіне немесе бұзылу жылдамдыгын төмендетуге (электрмагниттік соулелену, электрлік разрядтар, лазерлік сәулелену әдістері) бағытталған бірлескен жүмыстар атқарылуда. Осының бірі полюс маңындағы кеңістіктерде озон тесігін жойып, озон қалқанын сақтауға үлес қосады деп күтілуде.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Тылсым

**Тылсым** - табиғи нәрселер мен құбылыстар әлеміне қарама-қарсы, олардың заңдарынан биік тұратын және оны басқаратын ерекше нақтылық мағынасын білдіретін термин. Дінтануда бұл ұғым адам санасын жаулап алған фантастикалық елес, қасиет, байланыс деген мағынаны білдіреді.

## Ұғымның анықсыздығы
* Эпистемологияда тылсым - белгісіздік;
* Онтологияда - күнделік шындықтан трансценденттігі;
* психологияда - ғажайып кешірме;
* феноменологияда - аса ірі;

* Аксиологияда - экзистенциалды маңыздылық.
Тылсым ұғымы - біртүрлі, фантастикалық мағынаға ие.

Ортағасырда схоластика Құдайды табиғаттан тыс, тылсым мағынасында түсіндірген болатын.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Интерсемиотикалық аударма

**Интерсемиотикалық аударма**: 

# мазмұнның белгілі бір табиғи («сөздік») тіл құралдарымен емес, керісінше, хореография, музыка және басқа да сол сияқты сөзсіз семиотикалық жүйе құралдарымен және екінші жағынан - ақпараттық-қисынды тілдер арқылы жеткізілуі; 
# табиғи тілден жасанды тілге және керісінше аударма; 
# табиғи тілден жасанды семиотикалық жүйеге аударма (мұнда табиғи тіл жасанды семиотикалық жүйе үшін негіз болып табылады); 
# сөздік белгілерді сөзсіз белгілік жүйелер құралдарымен түсіндіру.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Оксилофит

**Оксилофит** (грек, охус — қышқыл, ilys — лай, phyton — өсімдік) — қышқыл топырақта жақсы өсетін өсімдіктер (сфагнум мүгі, көкбұтаның көптеген түрлері, мостек қайың, орман шөптерінің және бұталарының көптеген түрлері: саумалдық, итбулдірген және т.б.).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Бостандық пен қажеттілік

**Бостандық пен қажеттілік** - адамдар іс-әрекеті және табиғат пен қоғамның объективті заңдары арасындағы өзара қарым-қатынасты бейнелейтін философиялық категория.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Оқшаулау

**Оқшаулау** (Изоляция; франц isolation — оқшаулау, жекелеу) — дарақтарды немесе олардың топтарын (популяцияларды, басқа жүйелік санаттарды, биоталық қауымдастықты, т.б.) бір-бірінен ажырату. Кейде антропогендік себептерге байланысты болады.


Мысалы, тас жол, тундрадағы газ құбырының трассасы, т.б. желілі имараттар сүтқорехтілердің көптеген түрлерінің популяцияларын оқшаулайды. Популяцияларды, турлерді, қауымдастықтарды жасанды түрде оқшаулау кейде олардың жойылып кетуіне себепші болады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Сексизм

**Сексизм** - жыныстық ерекшелік белгісіне қатысты саяси дискриминация.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Олжа мөлшері

**Олжа мөлшері** (Улов) - 
# құрал-сайманға немесе аулаудың ұзақтылығына (уақыт бірлігіңде) келетін дарақтар саны немесе олардың салмағы; 
# шартты уақытта косіпшілік бірлікте алынған (кемемен, флотилиямен) косіпшілік өнімнің (мысалы, ауланған балықтың) жалпы мөлшері.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Секта

**Секта** - бір діни ағымдарға бағытталған оппозициялық ағым; сонымен қатар, ол белгілі бір әлеуметтік топтардың әлеуметтік наразылығын мағыналайды.
Секта- беймаза күйдегі адамның әлеуметтік қауіпті ортада адасуы. Сектаның тармағы көп. Бүгінгі таңдағы танымалы 3 қауіпті секталар: діни ағымдағы, сауда-саттық сектасы, магиялық секта.

## Дереккөздер



Санат:Діни ұйымдар
Олигосапроб

**Олигосапроб** (грек, oligos - көп емес, аздаған, sarpos — іріген, шіріген, bios — өмір) — таза, ластанбаған суда тіршілік ететін организм. Олигосапробқа кейбір балдырлар, сүйрік балық, көкталма (балық), бахтах және т.б. жатады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Оқшауланған жүйе

**Оқшауланған жүйе** (*Изолированная система*; франц isolation — оқшаулау, жекелеу, грек, systema — бүтін, қосылу) — ортамен заттектік энергетикалық алмасуы жоқ жүйе.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Халықтың бос уақыты

**Халықтың бос уақыты** - мәдени, интелектуалды, дене шынықтыру және демалуға арналған, үй шаруасы және өз-өзіне қызмет ету, тамақтандыруға, жұмыс орнына кері қайтуга, оқуға, баланы тәрбиелеуге бөлінген жұмыстан тыс уақыттың бір бөлігі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Интралингвалды аударма

**Интралингвалды аударма** - бастапқы тіл мен аударма тілі сәйкес келетіндіктен, сөзбе-сөз өңдеуден өзгеше болып табылады. 

Себебі «аудармашы» бастапқы тілді меңгергендіктен, интралингвалды аударма өңдеуге жатпайды. Алайда, интралингвалды аударманы қаламгердің шығармасының варианттарынан, яғни авторлық варианттардан айыра білген жөн, себебі интралингвалды аудармаға өздік аударма тәрізді айтылу еркінсіздігінің деңгейі тән.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Саяси сектанттылық

**Саяси сектанттылық** - кәсіподақ және басқа қоғамдық ұйымдар жұмысының маңыздылығын мойындамайтын революциялық жұмысшы қозғалысындағы марксизмге қарсы, солшыл оппортунистік ағым, парламенттік күресті елемеу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Олиготроф

**Олиготроф** (грек, oligos — аздаған, trophe — қоректену) — қоректік заттектерді (оның ішінде минералды заттектерді) көп кажет етпейтін өсімдіктер мен микроорганизмдер. Олиготрофқа мүкжидек, қызанақ, көкбұта, сфагнум мүгі және т.б. жатады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Отбасы бюджеті

**Отбасы бюджеті** - уақыт бірлігіне (ай, жылға) шаққандағы отбасының кірісі мен шығысы жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Балқаш ойысы

**Балқаш ойысы** - оңтүстігінде Жетісу (Жоңғар) Алатауы мен Шу-Іле тауларына, солтүстігінде Балқаш көліне тіреліп жатқан қырқалы-бұйратты мезо-кайнозойлық құрылым. Ойыстың табаны палеозойдың қатпарланған шөгінді, магмалық және интрузивтік комплекстерінен құралған, солтүстік- батыс бағыттағы терең жарылыстар ойысты бірнеше жерінен бөліп өтеді. Балқаш ойысының оңтүстік-батысындағы палеозой жыныстарының үгілуінен пайда болған шөгінділерді ортаңғы және жоғарғы триас дәуірлерінде өзен-көлдерден жиналған және кемір аралас, құмайт саздық шөгінділер (қалындығы 200 м) басқан. Бұларды бор-палеоген, неоген-антропоген жүйелерінің құрлықта жаралған құмды-балшықты, борпылдақ жыныстары (850 м) жапқан. Ойыста неогеннің балшықты жыныстары (250-300 м), антропогеннің құмы (300 м-ге жуық) кең тараған. Тау бөктерінде кесек жьныстар басым келеді. Солтүстік шеті жайпақ келген, табаны 1000 м-ге дейін төмендейтін орасан зор науа секілді ойыс Бақанас пен Батпақты өзенінің арасын алып жатыр. Балқаш ойысының жер қыртысы басқа өңірлерге қарағанда жұқа (қалындығы 38-40 км). Триас жыныстарында қоңыр көмір, жаңғыш тақта тас (Ақсүйек), боксит, ал одан жоғарғы қабаттарда тұщы су кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Интралингвистикалық аударма

**Интралингвистикалық аударма** - белгілі мазмұнның сол тілдің басқа сөздерімен және айтылымдарымен, әдетте астарлап айтылуы, түсіндірілуі және басқа түрде жеткізілуі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Хабарламалық аударма

**Хабарламалық аударма** - түпнұсқадағы ақпаратты толық жеткізетін аударма.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Олигофагтар

thumb
**Олигофагтар**(Олигофаги; грек, oligos — аздаган, шамалы, phagos — жейтін) — қоректік затгектердің шектеулі мөлшерімен ғана қоректенетін жануарлар.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Олигоценоз

**Олигоценоз** (грек, oligos - аздаған, шамалы, және ценоз) — құрамына өндіргіш өсімдіктердің, кейде жануарлардың (теңізде) бірнеше түрі ғана кіретін биоталық қауымдастық.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Қызмет көрсету табы

**Қызмет көрсету табы** - білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандырумен айналысатын мамандар

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Оңтайлы ландшафт

**Оңтайлы ландшафт** (*Оптимальный ландшафт*) — 
# пайдаланудың белгілі бір түріне толық сәйкес келетін ландшафт (мысалы, тынығуға арналған Оңтайлы ландшафт); 
# халыктың белгілі бір тобының мұктажына толық сәйкес келетін ландшафт (мысалы, тау халқының, дала көшпенділерінің мүқтажына қажет Оңтайлы ландшафт).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Сөз варианттары

**Сөз варианттары**  — дылуы, мағынасы бір-біріне жақын, тілде жарыса қолданылатын, шыққан тегі бір сөздер. Сөз варианттары фонетикалық, лексика-морфологиялық, лексика-семантикалық, әдеби-диалектілік сипатта кездеседі.

Мысалы: 
# Фонетикалық варианттар: *дөңгелек — доңғалақ, шүйінші — сүйінші, шайқымазақ — сайқымазақ, парапар — барабар. суару — суғару, дәнеме — дәнеңе.* 
# Лексика-морфологиялық варианттар: *екіншілей — екіншідей, естіген — есіткен, қабырға — қабыртқа, бақай — башпай, жирену — жиіркену, міне — мінеки — мінекей* 
# Лексика-семантикалық варианттар: *азар—әзер, күнә—кінә, ащы — ашты, ыстық — ыссы.*

# Кірме сөздердің кейбірі бірнеше вариантта қолданылады: *ар., парсы сөздерінен: риза—разы—ырза, царжы — қаражат, мағлұмат — мәлімет, халық, — халайық,* 
* Орыс сөздерінен: *самауыр — самаурын, өшірет — шірет, мәтке-мәтша;* 
* Әдеби-диалектілік варианттар: *нағашы — таға, құдаги — құдағай, себеп — сәбеп, кесе — кәсе, балуан — палуан, маңдай— маңлай, тундік — туңлік, асылы — әсілі, егер — әгәр — әгәрки, әгәрәкім т.б.* Бұл сияқты варианттардың кейбірінін әдеби нұсқалары әлі анықтауды қажет етеді. Сөз варианттарын синонимдермен шатастырмау керек, олардың синонимдерден айырмасы — шыққан тегінің бір екендігінде.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Оңтайлы ормандылық

thumb
**Оңтайлы ормандылық** (*Оптимальная лесистость*) — жергілікті жерде табиғи экологиялық тепетендікті сақтаған немесе орта түзетін құрауыштардың біреуінің өзгермеген қалпын сақтауды қамтамасыз ететін ормандылық.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Сепаратты бейбітшілік

**Сепаратты бейбітшілік** (лат. *separatus* — «бөлек», «ерекше»),  — соғысушы коалиция құрамындағы бір тараптың өз одақтастарының келісімі мен рұқсатынсыз жасасатын бейбіт келісімі. Сепаратты бітім соғысты толық тоқтатудан бұрын жасалады. Коалициялар кейде бөлек-бөлек бітімдер жасамауды өзара келісіп алса да, бұл әрдайым сепаратты бітімдердің жасалуына кедергі бола бермейді.

Мүндай бітімгершілік әскери-саяси жағдайлардың өзгеруіне немесе мәжбүрліктен (мемлекеттің экономикалық және әскери күшінің әлсіреуі) байланысты жасалуы мүмкін. Сепаратты бейбітшілік қалып-тасқан жағдайларға байланысты теңдік негізде немесе қандай да бір жаққа саяси артықшылықтармен жасалуы мүмкін. Мұндай жағдайда әділетті немесе әділетсіз бітімгершілік туралы айтуға болады. Жалпы Сепаратты бейбітшілік - мемлекетаралық қатынастарға кедергілерді жоюға бағытталған бейбіт саяси сұхбатты жалғастырудың конструктивті негізі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сөзге морфемдік талдау

**Сөзге морфемдік талдау**  — мұндай талдаудың мақсаты — сөздің қандай морфемалардан тұратынын анықтау: *хабар-ла-н-дыр-у, оқы-т-у-шы-лық, кел-іс-ім-паз, жал-қы, тім-іс-кі-ле-у*. Соңғы екі сөздің түбір морфемалары қазір дербес қолданылмайтын көне морфемалар болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мемлекеттің және шіркеудің үйлесімділігі

**Мемлекеттің және шіркеудің үйлесімділігі** (рухани және зиялы басқарма) - бұл модель заң шығару, атқару және соттық сияқты басқарманың барлық бұтақтарының әрекеттестігін болжайды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сионизм

**Сионизм** — «барлық еврейлердің» олардың алыс ата-бабаларының жерлеріне — Иерусалим жанындағы Сион тауына — қазір Израиль мемлекетіне қоныс аударуымен байланысты ұлттық идеология мен саясаттың бір түрі.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саясаттанудың заңдылықтар жүйесі

**Саясаттанудың заңдылықтар жүйесі** - саяси мүдделер, көзқарастар, тұжырымдамалар мен теориялардың пайда болу, қызмет ету және даму заңдылықтары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сенім символы

thumb||300px
**Сенім символы** - бірінші екі: Никейлік (325 жылы) және Констанинопольдік (381 жылы) Кеңістіктік Соборларда қалыптастырылған христиандықтың негізгі догматтарының жалбарыну түрінде жазылған қысқаша мазмұны. Әрбір христианға оны жатқа білу қажет.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Көппартиялы жүйе

**Көппартиялы жүйе** - үкіметтік институттардың қызмет етуіне ықпал ету үшін екіден көп партиялар мықты ұйымдастырылуы мен ықпалға ие болатын жүйе.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қоспартиялық жүйе

**Қоспартиялық жүйе** - мемлекеттік билік үшін сайлауда күресті 2 партия жүзеге асырады, оның біреуі өзіне көп дауыс жинап алуды қамтамасыз етеді, сонымен бірге, парламенттен де орын тағайындап алады.

## Дереккөздер



Екі партиялық жүйе

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтік жағдай

**Әлеуметтік жағдай** - уақыттың және орынның нақты жағдайындағы әлеуметтік құрылымның әртүрлі элементтерінің өзара әрекеттестігінін қорытындысы. Бұл әр түрлі факторлардан сыналған күрделі, көп жақты құбылысты көрсетеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сити (Лондон)

250px|нобай|оңға|Сити
**Сити** — ұйымдардың, сату монополияларының, кеме компанияларының, банктардың, құқық фирмаларының, биржалардың кеңселері орналасқан Лондонның орта бөлігі.

## Дереккөздер

Санат:Сити (Лондон)
Санат:Үлкен Лондон
Соборлық

**Соборлық** () - «бірлік көпшілікте» деген мағынаны беретін А.С. Хомяковпен орыс дін философиясына енгізілген ұғым.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Секіріс

**Секіріс** - сандық өзгерістер нәтижесіндегі зат немесе құбылыстың түбегейлі, сапалы өзгеруінік сатысы, ескі сапаның жаңа сапаға айналуы сәті немесе кезеңі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Күрделі қоғамдар

**Күрделі қоғамдар** - басқарудың тарамды иерархиясына, қалалық құрылысқа, тауарлық-ақшалық қатынастарға, әлеуметтік теңсіздік пен әлеуметтік стратификацияға (құлдық, касталар, сословиелер, таптарға) ие қоғамдар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Николай Иванович Лобачевский

thumb|200px|Николай Иванович Лобачевский

**Николай Иванович Лобачевский** (1792-1856) - математик, неевклидтік геометрияның негізін салушы, университеттік және халыққа білім беру саласының қайраткері.

1827 ж. Қазан университет ректоры болып сайланып, 19 жылда оның көркейуіне қол жеткізген. Лобачевский басшылығымен университет қосалқы ғимараттарының: кітапхана, астроном. обсерватория, физика және химия кабабинеті, анатомия лабораториясы, театр, клиника т.б. сияқты кешені салынған.

Лобачевский  «*Қазан университет ғалымдары жазбаларының*» (1834) негізін калады, баспа ісін құрды. Лобдчевский білімнің қоғамдық маңызын атап өтіп, студентті «*өздерінің жоғары танымдарымен отанының даңқы мен намысын құрайтын*» ғалым азаматтың патриотты идеалына кызықтыруға тырысты.

Лобачевский педагогика-әдістемелік теориясынын негізі - ғылымның тәрбиелік жағына көңіл бөлу, ғылыми білімнің философия негізін, осы білімді берудің оңтайлы педагогика тәсілдері мен жолдарын іздеу. Мектептегі оқыту ісі жүйелі және толық қарастырылатын еңбегі «*Гимназиядағы математика мұғалімдеріне кеңес*».

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазан университеті түлектері
Вайя

thumb|200px|Вайя
**Вайя** *([[грек тілі|грекше]]:baion - пальма бұтағы)* - ірі - қатты тарамдалған қырыққұлақ жапырағы; олар бүршік ішінде ұлу тәрізді бұрала орналасады да- сабақ сияқты төбесімен өседі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Бақылау локусы

**Бақылау локусы** - адамның өз әрекеттерінің нәтижесіне жауапкершілікті сыртқы күштерге, жағдайларға (эксперименталдық) не өзінің қабілеттері мен күшіне жабуға тырысып тұруы. Бақылау локусы (түсінікті Д. Роттер ұсынған) индивидтің әлеуметтену процесінде қалыптасатын тұрақты қасиеті.

Бақылау локусын анықтау үшін сұрақ беті және Бақылау локусы мен адамның жеке қасиеттерінің заңды байланысын анықтайтын әдістер кешені жасалған. Ішкі Бақылау локусы бар адамдар өздеріне сенімді, алдына қойған мақсаттарына жететін, өз ісіне анализ жасай алатын, қарым-қатынас жасай алатын, мейрімді және тәуелсіз болатыны анықталған.

Сыртқы Бақылау локусы адамдарда керсінше өз қабілеттеріне сенімсіздік, қызбалық, өз ойын жүзеге асыруды кейінге қалдыруға тырысушылық, мазасыздық, күдікшілдік, конформдылық және афессивті қасиеттердің басым болуына әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Валин

100px|right
100px|right
**Валин** — ақуыз молекуласы құрамында болатын амин қышқылы.

Химия формуласы:C5H11NO2
## Дереккөздер


Санат:Аминқышқылдар
Имбибиция

**Имбибиция** (*imbibitio*, *іmbіbо* - сіңірілу) - имбибиция, сіңіру. Тығыз тканьдердің сұйықтықты сіңіруі, сорып алу процесі.  Мысалы, геморрагиялық имбибиция. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Инаниция

**Инаниция** (*inanitio*, *inanis* -, қажу, азу азғындау, әлсірсу) - Ашығуға байланысты немесе тағамды дұрыс қорыта алмау себепті титықтап жүдеу. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Импетиго

thumb|right|200px
**Импетиго** (лат. *impeto* - беткей тері бөртпелері) - Жазылғаннан кейін із (тыртық) қалдырмайтын стрептококк (стафиллокок) себепті терінің іріңдігі (пустула). 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Валютин

**Валютин** - әр түрлі микроағзалар жасушаларында жиі кездесетін ақуызға өте ұқсас - құрамында фосфор және азоты бар заттар. Валютин энергия көзі болып енеді және бактериялар ашыққанда жұмсалады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Радиобелсенділік

thumb|250px|Радиобелсендік ыдырау
**Радиобелсенділік** - кейбір нуклеидтердің, фотондар бөлшектерін шығара отырып, өздігінен басқа нуклеидтерге айналу қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Анатолий Васильевич Луначарский

thumb|250px|Анатолий Васильевич Луначарский

**Анатолий Васильевич Луначарский** (1875-1933) - кеңестік мемлекет қайраткері, жазушы, сыншы, өнертанушы, КСРО ҒА академигі (1930).

1906 ж. эмиграцияда болған, «*Вперед*», «*Пролетарий*» газеттері редакцияларында жұмыс істеген. Мектеп және педагогика проблемаларымен айналысқан, Песталодци, Фребельдің еңбектерін зерттеген, жаңа мектептер мен жұмысшылар клубын кұру тәжірибесімен танысқан.

1917 ж. Ресейге келген соң, Пегрогр. Думасына депутат болып сайланды, халыққа білім беру мәселелерімен айналыскан. Луначарский қатысуымен мектеп реформасын талқылау мен дайындау жүрген. Қазан төңкерісінен кейін РКФСР Ағарту саласының Халық коммисиясы болған (1917-1929). Н.К. Крупскаямен және М.Н. Покровскийлермен бірігіп халық ағарту саласының маңызды теориялық проблемасын, кеңес мектебінің жалпы стратегиясын жасаған. Білім берудің кеңестік жүйесінің идеялық негізі болып Луначарский «*Еңбек мектебі философиясы*» болған.

## Дереккөздер


Санат:1875 жылы туғандар
Санат:1933 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей білім министрлері
Санат:Халық комиссарлары
Санат:Ресей саясаткерлері
Санат:Ресей философтары
Организмдер "зияны"

**Организмдер "зияны"** (*"Вред" организмов*) — адамға және оның шаруашылығына қажетсіз тіршілік иесінің (кез келген организмнің) әрекеті. Шартты үғым, өйткені табиғатта тек пайдалы немесе тек зиянды түрлер жоқ.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Организмдердің абсолюттік саны

**Организмдердің абсолюттік саны** (*Абсолютная численность организмов*) — белгілі бір кеңістік шегіңдегі (аудан бірлігіндегі немесе көлем бірлігіндегі) түр дарактарының немесе олардың топтарының бір мезгілдегі саны.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Радиобелсенді элементтер

**Радиобелсенді элементтер** - барлық изотоптары радиобелсенді болып келетін химиялық элементтер.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Организмдердің жаппай көбеюі

thumb
**Организмдердің жаппай көбеюі** (*Вспышка массового размножения организмов*) — мерзімдік немесе қайталануында байкалмайтын заңдылықтармен, өдетте, тіршілік ортасының тұрақты табиғи немесе антропогендік өзгеруі негізінде (орман жаңғырту, жырту, климаттық өзгеру және т.б.) болатын қандай да бір түр организмдері санының дүркін-дүркін кұрт өсуі.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Радиометрия

Радиометрия
* Радиобелсенді заттардың белсенділігін өлшейтін әдістер жиынтығы.
* Сәулелену куатын өлшеу әдістері жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Организмдердің салыстырмалы caны

**Организмдердің салыстырмалы caны** (*Относительная численность организмов*) — қандай да бір жанама көрсеткіштермен анықталатын жануарлардың саны (белгілі бір кезеңдегі, уақыт бірлігіндегі).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Органикалық тыңайтқыш

thumb
**Органикалық тыңайтқыш**(*Органическое удобрение*) — топырақ құнарлылығын арттыруға қолданылатын қарашірік, шымтезек, көң (қорда), құс саңғырығы, тұрмыстық тыңайткыш.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Санат:Тыңайтқыштар
Инкрустация

**Инкрустация** (incrustatio - қабықпен жабылу) - безену, **инкрустация**, қабықтану. Тұздардың көбіне кальций тұздарының, өлі еттенген тканьдерге шөгуі, капсулаға оранған паразиттерге шөгуі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Сахароза

thumb|250px|Сахароза
**Сахароза** (, грек. sakchar — тәтті, шекер) — жүзім және жеміс қанттары қалдықтарынан құралған дисахарид. Сахароза глюкоза мен фруктозадан тұратын дисахарид, оның формуласы - C12H22O11. Ол сәбізде, қауында, үйеңкі, қайың шырындарында, қант қызылшасы мен қант қамысында кездеседі. Сахароза біздің өмірімізде маңызды зат болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Құштарлық

**Құштарлық** - жаңа білімді қабылдауға ыңғайдың болуы.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Радиология

**Радиология** — сәулелік әдістердің көмегімен диагностика мен емдеуді жүзеге асыру жолдарын зерттейтін медицинаның бір саласы.

**Радиолог** — медициналық радиология және сәулемен емдеу терапиясы бойынша дайындықтан өткен дәрігер-маман.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Орман жолақтары

thumb

**Орман жолақтары** (*Лесополоса*) - жолақ түрінде егілген жасанды қорғауыш ағаштар мен бұталар. Орман жолақтары жолдар мен танаптарды қар мен құм тасқынынан, жел мен су эрозиясынан қорғауға, микроклиматты жақсартуға, санитариялық-гигиеналық және жүйелік функциялардың жоне т.б. орындалуына арналған.
## Дереккөздер


Санат:Ормандар
Қан ұюы

thumb|250px|Қан ұюының сызбанұсқасы
**Қан ұюы** – полимерленіп, қан ұйығының фибриллерлік негізін құрайтын, фибриногеннін ерімейтін фибринге өтуі нәтижесінде туындайтын, мұрыннан аққан  сұйык күйден серпімді ұйыққа айналуы.

## Дереккөздер


Санат:Гемостаз жүйесі
Санат:Гематология
Антон Семенович Макаренко

thumb|200px|Антон Семенович Макаренко

**Антон Семенович Макаренко** (1888-1939) - кеңестік педагог. Педогогика тәжірибедегі бұрын болмаған қараусыз қалған жетім балаларды жалпылай қайта тәрбиелеудің тәжірибесін жүзеге асырды. Авторитарлық пен анархизмге бағытталған тәрбие теориясын сынаған. Өз жұмысында тұлға мен қоғамның диалектикалық бірлігі және адамның шығармашылық күшіне деген сенім қағидасын басшылыққа алды. Балалардың оқуы мен оларды еркін өндірістік шығармашылық жұмыспен тәрбиелеуді біріктіре алды. Ұжымдық тәрбие теоретиктерінің бірі, ол: ұжымда және ұжым арқылы тәрбиелеу; тұлғаны сыйлау мен оған талап қою; параллельді әрекет ету қағидаларын жасаушы. Отбасылық тәрбие теориясын дамытқан. Адамгершілікке тәрбиелеу үшін бала бойында жауапкершілікті, жігерді, намысты, мінезді және тәртіпті тәрбиелеу керек деп түсінген. Жыныстық тәрбие мәселесін азаматты тәрбиелеудің жалпы жүйесінен бөлмеуді ұсынған.

## Негізгі еңбектері
* «*Педагогикалық поэма*»;
* «*Төбедегі жалаулар*»;
* «*Ата-аналарға арналған кітап*»;
* «*Тәрбие процесін ұйымдастыру әдісі*» т.б.

## Дереккөздер


Санат:1888 жылы туғандар
Санат:1939 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО педагогтары
Санат:КСРО жазушылары
Шағын топ

**Шағын топ** - ортақ әрекетпен, өзін ұстау нормаларымен біріккен, жақын эмоционалдық қарым-қатынаста болатын саны аз адамдар тобы (*3-тен 15 адамға дейін*). Сыныптық-сабақтық жүйенің аясындағы ұжымдық-топтық жұмысты ұйымдастыру шағын топқа арналған.

**Шағын топ** — ортақ мақсат-міндеттер арқылы бір-бірімен тікелей байланысатын адамдар бірлестігі. Шағын топтағы моральды-психологиялық кейіп кіші топтың әлеуметтік психологиялық күйін сипаттайтын түсінік. Бұл түсінік негізінде топ мүшелерінің бір-біріне, іске қатынасына деген әдептік нормалар, топ мүшелерінің алдарына қойылған мәселелерді ұйымдасып шешуіне және жұмыс жасауына психологиялық дайындығы қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Шағын мектеп

**Шағын мектеп** - параллельді сыныптарсыз, оқушылардың саны шағын мектеп. Көптеген елдерде, әсіресе, ауылдық жерлерде кең тараған. КСРО-да 70-жылдардың басына дейін «*шағын мектеп*» термині екі, үш не төрт сыныптың оқушылары, барлығын косқанда саны 15-тен аспаса, бір жиынтық сыныпқа біріккен бастауыш мектепке қатысты қолданылған. Жиынтық-сыныппен бір мұғалім жұмыс істейді. Егер шағын мектеп 2 не 3 жиынтық сынып болса, онда соған сәйкес 2 не 3 мұғалім жұмыс істейді. Педагогика процесте біршама қиыншылық тудыратын бастауыш шағын мектеп өзгешелігі бір сынып оқушыларының, мұғалім екінші сыныппен жұмыс істеп жатқанында өздігімен жұмыс істеулерінің қажеттілігінде. Бұл проблеманы шешуге шағын мектеп арналып жасалған дидактикалық материалдар көмектеседі. Олар оқушылардың әрекетін бағыттайтын алгоритмдік көрсеткіштерден тұрады. Бірқатар  шағын мектеп мұғалімнің қызметін ауыстыратын, сөйтіп оқушылардың өздік жұмыстарын оңтайландыратын лингафондық құрылғылар қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Сексология

[thumb|[Хэвлок Эллис (1869—1939) — Сексология ғылымының негізін салушылардың бірі ]]
**Сексология** ( «жыныс» және  «ілім») - жыныс қатынастарын, физиологиялық, психологиялық, әлеуметтік тұрғыдан зерттейтін ғылым.

## Дереккөздер


Санат:Сексология
Орман ресурстары

thumb

**Орман ресурстары** (*Лесные ресурсы*) — табиғи ресурстардың маңызды түрлерінің бірі; орман қорлары және ағаш тұқымдарына жатпайтын құндылықтар (азықтық, аңшылық кәсіп ресурстары, жабайы өсімдіктердің жемістері мен жидектері, саңырауқұлақтар, емдік өсімдіктер және т.б.).
thumb|left

## Дереккөздер


Санат:Орман шаруашылығы
Мангеймдік мектептік жүйе

**Мангеймдік мектептік жүйе** - Германияның халықтық мектептерінде XX ғ. пайда болған оқытудың дифференциялдық жүйесі.

**Сыныптың 4 сыныбын қарастырған:**

* орта дәрежелі қабілетті балаларға арналған;
* қабілеті төмендерге арналған (*дамыту сыныптары*);
* ақыл-есі кемдерге арналған (*қосалқы сыныптар*);
* білімдерін мектептер мен гимназияларда жалғастырғысы келетін қабілеті жоғары балаларға арналған өтпелі шет тілді сыныптар.

Қазір дифференциялды оқыту әдісі қайта жаңғыртылуда.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Орман саябағы

**Орман саябағы**(*Лесопарк*) - ірі қалалардағы, кенттердегі, елді мекендер маңындағы немесе олардың ішіндегі аумағы белгілі бір шамадағы орман алқабы. Орман саябағы — жалпы тынығуға, спорт ойын-сауығы үшін, адамдардың мәдени және табиғи қажеттіліктерін қанағаттандыруға ыңғайландырылған орман.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Силикоантракоз

**Силикоантракоз** - кұрамында кремний қостотығының бөлшектepі бар көм|р шаңымен ұдайы тыныс алудан туындайтын пневмокониоз.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Орманды жаңғырту

thumb
thumb
**Орманды жаңғырту** (*Лесовозобновление*) — орман қауымдастықтарындағы қураған орман өсімдіктерінің үздіксіз ауысу процеcсі, сондай-ақ табиғи куштердің немесе антропогендік себептерден жойылған орындардағы орманның пайда болуы мен даму процеcсі.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Жак Маритен

**Жак Маритен** (1882-1973) — француз философы және педагогі, неотомизмнің көрнекті өкілі. Сорбоннаны бітірген; 1914 ж. Париж католиктік институтын философия профессор 1933-1944 жж. Торонтодағы (Канада) орта ғасырлар инстститутында жұмыс істеген. Маритен Либералдық неотомизм ағымын басқарған.

## Дереккөздер

Санат:Франция философтары
Сөздердің байланысу формалары

**Сөздердің байланысу формалары**  — сөз бен сөзді байланыстыруға дәнекер болатын тәсілдер негізінде туып, қалыптасқан синтаксистік байланыс жүйесі. 

**Сөздердің байланысу формалары** сөздердің байланысу тәсілдерінің қалыптасқан үлгілері негізінде жасалады. Демек, сөздердің байланысу тәсілдері Сөздердің байланысу формаларын жасаудың алғышарты болып табылады. Сол себепті Сөздердің байланысу формаларын сөздердің байланысу тәсілдерімен шатастырмау керек. 

**Сөздердің байланысу формаларына** (типтеріне) **қиысу, қабысу, менгеру, матасу, жанасу** сияқты синтаксистік байланыс түрлері жатады. Бұлардын ішінде **қабысу** мен **жанасу** сөздерінің орын тәртібі тәсіліне, **менгеру** мен **матасу** қосымша тәсіліне, атап айтқанда. Септік жалғауы мен тәуелдік жалғауына негізделген. Ал қиысудың өзіндік ерекшелігі бар: **қиысу** синтаксистік құрылымның (сөйлемнің) бірінші сынары өзінің семантикасы мен грамматикалық мағынасы арқылы екінші сөзбен жақтық формалар арқылы байланысқа түсіп, субъектілік-предикаттық қатынастын түрін жасайды. **Қиысу** өзге мүшелердің емес, тек бастауыш пен баяндауыштық арасындағы байланыс түрі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Ұйқышылық

thumb|250px|Гиперсомния
**Уйқышылық** - бұлшықет тонусы әлсіреумен, жалпы психикалық үрдістерінің баяулауымен уйлесе журетін, ұйқыға берілу кажеттілігі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сөздердің орын тәртібі

**Сөздердің орын тәртібі**  — сөйлем мүшелерінің сөйлемде орналасу реті. Қазақ тіліндегі Сөздердің орын тәртібі типологиялық тұрғыда оның жалғамалы құрылымдық көрсеткіштерінің бірі. Сөздердің орын тәртібінің сөйлемнің жасалуында зор мәні бар. Оның тұрақты және жылжымалы типтері бар. Мысалы: орын тәртібі тұрақты болатындарға жалғаусыз қабыса байланысатың сөйлем мүшелерін, орын тәртібі жылжымалы болатындарға жалғаулар арқылы қиыса, менгеріле байланысатын сөйлем мүшелерін жатқызуға болады. Сөздердің орын тәртібі синтаксистік байланыстардың басты түрінің бірі ретінде сөйлемдегі сөздердің қызметін анықтауға мүмкіндік береді.
Жалпы ереже бойынша баяндауыш сөйлемнің соңында, бастауыш одан бұрын, анықтауыш анықтайтын сөзінен, толықтауыш пен пысықтауыш өздері қатысты сөздерден бұрын тұрады. Сөздердің стильдік қызметіне байланысты сөйлем мүшелерінің қалыпты орнынан жылжып отыруы заңды құбылыс болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Орман төсеніші

thumb

**Орман төсеніші** (*Лесная подстилка*) — шіріген жапырақтардан, қылқандардан, бұтақтардан, сондай-ақ жануарлар қалдықтарынан жиналған қабат. Қарашірік түзетін заттек болып табылады. Топырақ түзілу процесі мен орманның дамуына қолайлы осер етеді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Силикатоз

**Силикатоз** - силикаттардың шан-тозаңдарымен ұдайы турде тыныстануынан туындайтын пневмокониоздардың жалпы атауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Шайқалу

**Шайқалу** - көбіне, бас, омыртқа милары, кеуде торшалары шайқалуы турінде жиі кездесетін, мүшелік кызметтерінің морфологиялық айқын өзгepicтepiнciз журетіндігімен сипатталатын, мүшелер мен тіндердің жабық механикалық зақымдалуға ұшырау жағдайы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Өндірістік оқытуы шебері

**Өндірістік оқытуы шебері** - кәсіптік-техникалық білім беру саласындағы педагогика мамандығы, КТУ-дағы педагогика-инженерлік  жұмыскерлердің лауазымы. Өндірістік оқытуы шебері - мамандыққа оқытатын негізгі мұғалім және болашақ мамандардың тәрбиешісі. Оның негізгі міндеті - мамандыққа сай терең білім алған, сол білімін жаңа техника мен технологияларды игеруде шығармашылықпен қолдана білетін, бәсекеге қабілетті, халық шаруашылығына қажет жұмысшыларды дайындауды қамтамасыз ету.

* Өндірістік оқыту шебері оқушылар бойында кәсіби білім мен дағдыны қалыптастырады; оларды жұмыстарды оңтайлы орындаудың жолдары мен тәсілдерін орындауға үйретеді; 
* Ресурстарды ұқыптылықпен жұмсау, жоғары сапалы өнімдерді дайындау, тәртіпті және еңбек қауіпсіздігін сақтау дағдысын қалыптастырады; сабақтар мен т.б. материалдық және әдістемелік дайындықты іске асырады; 
* Шеберлер әдетте жоғары не орта арнаулы білімді, жұмысына сәйкес кәсіби біліктілігі бар адамдар болады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология