open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары

5-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2012 жылғы 20 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 6-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды. 

Қазақстан Республикасы Парламентінің 5-сайланымда 2008 жылы және 2011 жылы сайланған, 2007 жылы және 2011 жылы тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса берді.

2013 жылғы 26 тамызда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2007 жылғы тамызда тағайындалған Сенат депутатының өкілеттігі аяқталуына байланысты  Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 8 депутаты тағайындалды.

2014 жылғы 1 қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2014 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2008 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі тоқтатылды.

## 5-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
5-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 72 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары

300px|left|thumb|Алтыншы сайланым Сенатының отырысы
6-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2016 жылғы 25 наурызда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 7-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды.

Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2011, 2014 жылдары сайланған, 2011, 2013 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді.

2017 жылғы 28 маусымда Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2017 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2011 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі 30 маусымда тоқтатылды.

2018 жылғы қазанда Шымкент қаласынан, республикалық маңызы бар қала ретінде, екі Сенат депутатының сайлауы өтті.

2019 жылдың 12 тамызында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 6 жаңа сенаторды тағайындап, тағы екі депутаттың өкілеттіктерін ұзартты.

2020 жылғы 12 тамызда Сенат депутаттарының сайлауы өтті.

2020 жылғы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2014 жылғы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттігі 28 тамызда тоқтатылды.

## 6-сайланым Сенат депутаттарының тізімі
6-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 92 депутат болды.

## Дереккөздер

*
Қазақстандағы парламент сайлауы (1995)

1995 жылы 9 желтоқсанда Қазақстанда парламенттік сайлау өтіп, екінші тур 23 желтоқсанда өтті. Нәтижесінде 67 орынның 25-іне ие болған Қазақстан халық бірлігі партиясы жеңіске жетті. Дауыс берушілердің 79,8% қатысты.

## Нәтижесі

## Депутаттар тізімі

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы саяси дағдарыс (1995)

## Сілтеме
*Inter-Parliamentary Union Report on 1995 Kazakhstani Elections
*Parliament of Republic of Kazakhstan
*Central Election Commission
* Отандық сайлаудың шағын ерекшеліктері
* Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы
* Сайлау тарихы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары
Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар

[нобай|«[АҚШ тәуелсіздік декларациясы|Тәуелсіздік декларациясы», Джон Трамбулл суреті (1819)]]
[нобай|305x305 нүкте|Америка Құрама Штаттарының атынан [Джон Адамс, Бенджамин Франклин және Джон Джей жасаған 1783 жылғы Париж келісіміне қол қою беті]]
**Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар** ( – «*негіздеуші әкелер*») — америкалық мемлекеттіліктің құрылуы мен қалыптасуында, оның ішінде тәуелсіздікке қол жеткізуде және жаңа саяси жүйенің принциптерін құруда шешуші рөл атқарған америкалық мемлекет қайраткерлерінің тобы. Кейбір тарихшылардың қатарына Солтүстік Америкадағы америкалық төңкерісті ұйымдастырып, өткізген және АҚШ-ты саясаткерлер, заңгерлер, мемлекет қайраткерлері, сарбаздар, дипломаттар немесе қарапайым азаматтар ретінде құрған он үш Британдық отарлардың өкілдері кіреді.

Тар мағынада АҚШ тәуелсіздік декларациясына және АҚШ Конституциясын құрған Филадельфия конвенциясына қол қойған екінші континенталды Конгрестің депутаттарын білдіреді. XIX ғасырдың аяғына дейін оларды «АҚШ-тың негізін қалаушылар» немесе «АҚШ әкелері» деп жиі атаған.

Тарихшы Ричард Б. Моррис 1973 жылғы зерттеуде келесі жеті тұлғаны ең маңызды АҚШ негізін қалаушысы ретінде атайды: Джон Адамс, Бенджамин Франклин, Александр Гамильтон, Джон Джей, Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисон және Джордж Вашингтон. Солардың үшеуі (Гамильтон, Мэдисон және Джей) «Федералист жазбаларының» () авторлары болып келеді — бұл АҚШ Конституциясын мақұлдау мақсатымен жазылған 85 мақала.

## Жеті ең маңызды негізін қалаушылар

## Әдебиеттер
* R. B. Bernstein The Founding Fathers Reconsidered — Oxford University Press, NY, (2008)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* NARA — America’s founding fathers

Санат:АҚШ тарихы
Мибу но Тадаминэ

thumb|right|200px|Мибу но Тадаминэ
**Мибу но Тадаминэ** (, шамамен IX ғасырдың аяғы мен X ғасырдың басы, ғұмыры жайлы нақты деректер белгісіз) — Хэйан дәуіріндегі даңқты Жапония ақындарының бірі. Ол император сарайындағы бесінші дәрежелі қызметкер Мибу-но Ясуцунаның баласы болған. Сарайдағы қызметін императордың жеке гвардиясында оң қанат қолбасшысы Фудзивара-но Садакунидің қорғаушысы болып бастаған. Ол өзін талантты ақын ретінде өте ерте танытты. Оның бұл қыры лирикалық «Ямато-моногатари» повестінде жақсы ашылған. Тадаминэ осыдан кейін император кітапханасына қызметке алынады да кейіннен императордың жеке сол қанат гвардиясына алынып, ішкі күзетте қызмет атқарады.

Күншілдіктің жүрмейтін жері жоқ, әлдекімнің оның үстінен жазған шағымы бойынша Тадаминэні батыс шекараға жер аударады, Ол бұл туралы «Кокинавасю»-ға енген «нагаута»-сында ( сөзбе сөз аударғанда «ұзақ толғау») өкінішпен еске алады. Тадаминэнің жемісті шығармашылық қызметі 87-92 жылдарға тура келеді. Бұл кезеңде (905 жылы) ол Ки-но Сурайуки, Ки-но Томонори және Осиктои-но Мицунэлармен бірге императордың антологиялық жинағы «Коконвакасию»-ды шығаруға ат салысады. Деректер оны бұл кезде елу жаста еді дейді.

Ол Ки-но Сурайуки және басқа да ақындармен бірге көптеген өлең сайысына қатысады. Деректер Хэйан дәуірінде поэтикалық трактаттарға үлкен әсер еткен жапонның әйгілі «Вака тай дзиссю» («Ваканың он түрі») трактатының авторы Тадаминэ еді дейді.

Мибу-но Тадаминэ қайтыс болған соң кейінгі ұрпақ оның ақындық өнерін жоғары бағалап, оның есімін «Отыз алты мәңгілік сарын» ақындарының қатарына қосады.

Мибу-но Тадаминэнің танка жанрында бір өлеңі әйгілі Огура Хякунин Иссюдің 100 ақынның 100 өлеңінен тұратын «Хякунин иссю» антологиясына № 30 реттік санымен енген.
thumb|right|250px|Мибу но Тадамине, Кано Ясунобу салған портрет, 1648 ж
## Кейбір өлеңдері
 30. 壬生忠岑

 有明の
 つれなくみえし
 別れより
 暁ばかり
 うきものはなし

 Ариакэ но
 Цурэнаку миэси
 Вакарэ ёри
 Акацуки бакари
 Уки моно ва наси

 30. Мибу-но Тадаминэ

 «Таңда тұнған
 Ай ызғары астында
 Қоштасқаным-ай.
 Тылсым тұман мұңы неткен,
 Аянышты едің-ай...»

 ***
 Тылсым самал
 Бұлтты тастап кетті
 Асулар аспанында
 Сен неткен қатал едің,
 Сүйіктім менің!...

 ***
 Күзгі самал серпіп өтті,
 Жетігенді желпи келе,
 Саз үні естілгендей...
 Жүректің дір еткені
 Еске алып сонда сені...

 ***
 Түнерген көк аспаннан,
 Ақша қар себелеп тұр
 Бұлақта тұнып аққан...
 Жүрегім менің дағы,
 Егілер ойлап сені...

 ***
 Мейлі ғой, айта берсін
 Келеді көктем бір күн
 Бәрі бір сене алмаймын,
 Елжіреп тыңдамасам
 Бұлбұлдың салған әнін... 
## Дереккөздер

Санат:Жапония ақындары
Санат:Ақындар
Санат:Жапония жазушылары
Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)

Қазақстан Парламент сайлауы 1999 жылы 10 қазанда, ал екінші туры 24 қазанда өтті. Жеңіске 77 орынның 23-іне ие болған «Отан» партиясы қол жеткізді. Сайлауға келушілердің 62,5% қатысты. Парламентке коммунистік партия, аграрлық және азаматтық партиялар келді. Кәсіподақтардан сайланған депутаттар «Еңбек» тобын құрды.

## Нәтижесі

## Депутаттар тізімі

## Сілтеме
* Отандық сайлаудың шағын ерекшеліктері
* Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы
* Сайлау тарихы
* Media bias mars Kazakhstan's election campaign
* CNN.com Election Watch
* Inter-Parliamentary Union Report on 1999 Kazakhstani Elections
* Parliament of Republic of Kazakhstan
* Central Election Commission

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары
Ки но Сурайуки

thumb|right|250px|Ки но Сурайуки
**Ки́ но Сурайуки** ( 866—945 әлде 946 шамасында) — жапон ақыны, прозашы, Хэйан дәуіріндегі тіл маманы. Танка жанрында жазған. 36 мәңгілік сарынға енген ақындардың бірі.

Император сарайында мемлекеттік қызмет атқарған. 930—935 жылдарда Тоса аймағының губернаторы болған. Ки-но Сурайукиге қайтыс болғаннан соң 5-ші дәрежелі сарай қызметкері атағы берілді. 905 жылы император Дайгоның жарлығы бойынша сол замандағы императордың антологиялық жинағы «Кокинвакасю»-ды құрастырған ақындар қоғамын басқарды. Тоса аймағының губернаторы қызметінде болған жылдары антологиялық «Синсэнвакасю» жинағын шығарды. Әдеби күнделік жанр – Никкидің бастауында тұрған жазушы. 936 жылы әдеби күнделік – «Тоса-никки»-ді шығарды. Ол сондай-ақ, танка жанрында жазылған 400-дей өлеңнен тұратын «Жеке жинақ»-ты жазып қалдырған.

Поэзияның керемет теоретигі. «Кокинсю»-ға жапон тілінде жазған алғы сөзінде батыл пікірлер айтты. Бұған дейін жапон тілінде тек әйелдер ғана жаза алатын. Ал, ер кісілер тек хан (қытай) тілінде жазуы тиіс саналатын. Ол бұл қағиданы жоққа шығарды. Оның мына қанатты сөзі әлі күнге дейін өзінің мәнін жоймаған:

«Ямато өлеңдері адам жүрегінен өніп шыққан мың-мыңдаған сөз жапырақтарының мәні болмақ!»
thumb|right|250px|Ки но Cурайуки, Кано Танью салған сурет, 1648 ж
## Кейбір өлеңдері
 ***
 Тұманды тылсым
 Тал шыбықтың бүршігі жарылғанда
 Ақшақар жаулап алды жер мен көкті.
 Шие өспеген ауылым менің сонда,
 Шие гүлге әп-сәтте оранғанды...

 ***
 Бөлеген мұң көңілін сорлы ғашық,
 Сүйгеніме сағынып келем міне...
 Қысқы түн...
 Қырсыққан жел басылмай,
 Торғай да іштей аһ ұрған...

 ***
 Мынау менің үйім бе?,
 Бақша да сол күйінде
 Гүлдеген шие сол бақта.
 Гүлдері міне көкке ұшқан,
 Төзбеске басқа амал не...

 ***
Камо ғибадатханасындағы жоғары абыз әйелге жоғары мәртебелі мемлекет әміршісі атынан жазылған өлеңдерден:

 Тек қана онымен,
 Жүректегі жалғызбен ойға батам,
 Керіліп көкке қанат қағам.
 Тек қана көктемгі тылсым тұман,
 Жол бөгеп, қарсы тұрар маған...

 ***
 Тамсанып гүлзарменен,
 Мақсатқа жеткен қандай,
 Әй қайдам, үйеңкі егілді-ау-
 Арудың тимес қолы,
 Күн ұзақ өрмек оның бар ермегі.

 ***
 Ақшақар қалқып келед
 Көктемнің тартуы осы,
 Көк аспанға
 Осылай әр жыл сайын,
 Межеден өтер талмай...

 ***
 Тәңірдің бақшасында өскен тіпті
 Нұрымен Құдіреттің нұрланатын
 Шалғын да
 Қуаң тартып құтылмады
 Күрсінісін қоңыр күздің естігенде...
## Дереккөздер

Санат:Жапония ақындары
Санат:Ақындар
Санат:Жапония жазушылары
Қазақстан Коммунистік партиясы

**Қазақстан Коммунистік партиясы** — 1991 жылы қыркүйекте Социалистік партияға айналған КОКП құрамында өзін Республикалық компартия – Қазақстан Коммунистік партиясының құқықтық мұрагері санайтын Қазақстан Республикасындағы тіркелмеген коммунистік партия. 2015 жылы «Қазақстан коммунистік партиясы» заңды тұлғасы сот шешімімен таратылды. Дегенмен, КПО-КОКП ресми тіркелмегеніне қарамастан, партияны белсенді және оның бір бөлігі деп санауды жалғастыруда.

Партия өзінің негізгі мақсаттарын мыналар деп санайды: республикада ғылыми социализм қағидаларына негізделген бостандық пен әлеуметтік әділеттілік қоғамын құру үшін жағдай жасау; коммунистік қоғамдық құрылым құру. Интернационализмді қолдайды. Партияның бірінші хатшысы — Төлеубек Мақыжанов (2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша).

## Тарихы

### [[Қазақстан Коммунистік партиясы|Қазақстан Компартиясының]] съездері

* 1937 жылғы 5–9 маусым — Қазақстан КП-ның 1-ші съезі.
* 1938 жылғы 4–14 шілде — Қазақстан КП(б)-ның 2-ші съезі.
* 1940 жылғы 10–18 наурыз — Қазақстан КП(б)-ның 3-ші съезі.
* 1949 жылғы 25 ақпан – 1 наурыз — Қазақстан КП(б)-ның 4-ші съезі.
* 1951 жылғы 15–18 желтоқсан — Қазақстан КП(б)-ның 5-ші съезі.
* 1952 жылғы 20–24 қыркүйек — Қазақстан КП(б)-ның 6-шы съезі.
* 1954 жылғы 16–18 ақпан — Қазақстан КП-ның 7-ші съезі.
* 1956 жылғы 24–27 қаңтар — Қазақстан КП-ның 8-ші съезі.
* 1959 жылғы 14–15 қаңтар — Қазақстан КП-ның кезектен тыс 9-шы съезі.
* 1960 жылғы 10–12 наурыз — Қазақстан КП-ның 10-шы съезі.
* 1961жылғы 27–29 қыркүйек — Қазақстан КП-ның 11-ші съезі.
* 1966 жылғы 10–12 наурыз — Қазақстан Компартиясының 12-ші съезі.
* 1971 жылғы 24–26 ақпан — Қазақстан Компартиясының 13-ші съезі.
* 1976 жылғы 4–6 ақпан — Қазақстан Компартиясының 14-ші съезі.
* 1981 жылғы 4–6 ақпан — Қазақстан КП-ның 15-ші съезі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саяси партиялары
Санат:Қазақстандағы коммунизм
Санат:Тыйым салынған саяси партиялар
Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Солтүстік Германия Конфедерациясы

**Солтүстік Германия Конфедерациясы** () — 1866 жылы құрылған және Майн өзенінің солтүстігіндегі барлық неміс жерлерін қамтитын неміс мемлекеттерінің федералды одағы. 1871 жылы неміс рейхінің (империясының) ізашары болды. Алдымен Пруссия патшалығының басшылығымен неміс мемлекеттерінің әскери одағы ретінде құрылып, кейін конфедерацияға трансформацияланған. 

## Дереккөздер

Санат:Германия тарихы
Соналыкөл (көл, Ақтөбе облысы)

**Соналыкөл** – Ырғыз өзенінің аңғарындағы тұзды тұйық көл. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы Аралтоғай ауылының оңтүстік-шығысында 22 км жерде орналасқан.  

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 242 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км2. Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 14,2 км. Жағалауы тегіс, пішіні доғаша тəрізді келген. Жағалауының 100-200 м аралығын қалың қамыс, құрақ басқан. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толығады. Қараша айының аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Оңтүстік-батысында Қыналыкөл, оңтүстік-шығысында Қандысор көлдері жатыр. Алабы шабындық жəне жайылым. 

## Дереккөздер

Санат:Әйтеке би ауданы көлдері
Санат:Ырғыз су алабы
Соналыкөл

* Соналыкөл – Ырғыз өзенінің аңғарындағы тұзды тұйық көл.
* Соналыкөл – Қалдығайты өзені алабындағы көл.
Компьютер медиалды шындық

[thumb|right|200px|[Аралас шындық пен Жетілдірілген шындық медиалды шындықтың арнайы түрлері есептеледі]]

**Компьютер медиалды шындық** (КМШ, ) - компьютерді, немесе смартфон секілді қолға-ұстар құрылғыларды қолданып, немесе басқа әдістерді қолданып ақпараттарды қосу-алу формаларын өзгерту, адамның шындықты түйсінуіне манипуляция жасауға қаратылады.

Әдетте, пайдаланушының қоршаған ортаны визуалды түйсінуі медиалдайды (mediated, яғни теңшейді, үйлестіреді, немесе аралық дәнекер болады). Бұл функция нақты дүние мен пайдаланушы түйсінуі арасында көрнекі сүзгі (филтьр) ретінде әрекет ете алатын EyeTap құрылғысы немесе смартфон секілді электронды құрылғының қандай да бір түрін пайдалану арқылы іске асады.

Көру қабілеті нашар адамдарға көмек ретінде көру түйсігін жақсартатын компьютер медиалды шындық техникасы пайдаланылды. Бұл яғни, әдетте пайдаланушының көзіне дұрыс түсіру үшін видеолық кіру ағыны жарығын (a video input stream light) лайықты өзгертіп, фильтрден өткізіп, өнімді пішінге енгізу арқылы медиалды шындық іске асырылады.

КМШ әдетте интерактивті компьютерлік интерфейстер үшін де қолданылады.

Көрнекі деректерді жою немесе бүркемелеу арқылы түйсінуді жеңілдететін компьютер медиалды шындықты пайдалану сәулет өнері саласындағы практика мен ізденістерде кең қолданылады.

Түйсінілген шындықты өзгертудің ұзақ мерзімді әсері әлі де мұқият зерттелмеген және ұзақ мерзімді әсер етудің жағымсыз жанама әсерлері болуы әбден мүмкін.

## Тағы қараңыз
* Аралас шындық
* Виртуалды шындық
* Күшейтілген шындық
* Симуляциялы шындық

## Сыртқы сілтемелер
* EyeTap.org Медиалды шындық зерттеулері
* VideoOrbits бас трекерін (VideoOrbits head tracker) негіз еткен Медиалды шындық
* Азайтылған шындық әдетте Медиалды шындық Жетілдірілген шындықтың лайықты жинағы болатынын көрсетеді

## Дереккөздер
Сугавара но Митидзане

thumb|right|200px|Сугавара-но Митидзанэ (Кикути Ёсая салған)
**Сугавара-но Митидзанэ** (, 845-ші жыл, 1-ші тамыз — 903-ші жыл, 26-шы наурыз) — Хэйан дәуіріндегі Жапонияның мемлекеттік қайраткері, ғұлама һәм ақыны. Сондай-ақ, Кан Сёдзё () есімімен танымал. Жапонның синтоисттік діні оған Тэндзин есімін беріп, Тәңірмен теңестірген, ғылымды қолдаушы кие саналады.
thumb|right|200px|Хякунин Исшу галереясындағы Канг Кэ (Сугавара но Мичизан деген атпен белгілі)
## Кйебір өлеңдері
 ***
Нара қаласының маңындағы Тамука тауында «Құрбандық сыйы»-на әмірші Судзуку-иннің сапары барысында айтылған:

 Жолға шықтық асыға,
 Табынып та Тәңірге үлгермедік,
 «Құрбандық сыйы» тауында.
 Үйеңкі сенің жібегің,
 Көңілін Тәңірім қауантсын!

Сүргінге аттанып бара жатып, үйінің ауласында өскен алхоры ағашына қарап айтқаны:

 Жұпарды әркез аңқытшы,
 Шығыстан самал соққанда,
 Бақшамда өскен алхоры!
 Алыста төрең болса да,
 Ұмыта көрме көктемді!

 ***

 Жапырағына жусанның,
 Моншақтай шықтар тізілген...
 Сүргінде жүрген мұңлықтай.
 Еріксіз жеңге көз салдым,
 Күзгі шық, көздің жасындай...

 ***
 Неткен терең жайлауды,
 Шұғыласы көктем кешігіп,
 Келеді-ау сірә бұл жерге.
 Құндақтаулы мұнда әлі де,
 Бұлбұлдың әні сездің бе...

 ***
 Жол жиегінде
 Мәжнүн тал ескі селдіреп,
 Көктемде көктеп мұңаяр.
 Болмысын жаулап мұң-қайғы,
 Жылдарды өткен еске алар!

 ***

 Жапан түз, таулы қыратта,
 Мүлгіген, елсіз, бейуақта...
 Тек сүрлеу ескі мұңаяр...
 Жиһанкез мұнда жүрмейді,
 Астанаға аттанар!...

 ***

 Бекеттің мұнда тек бегі,
 Мұнараны күзеткен,
 Төңіректі түгел сол білген:
 Жол біткен мұнда тұйықты,
 Аттанбас ешкім сапарға...
## Дереккөздер

Санат:Жапония ақындары
Санат:Ақындар
Санат:Жапония жазушылары
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Мацуо Басио

thumb|right|120px|Басионың портреті
thumb|right|200px|Хокусай салған Басио портреті, ХVIIIғ соңы
**Мацуо Басё** ( (лақап аты); туғанда Киндзаку, кәмелеттік жасқа жеткенде Мунэфуса (жапон. 宗房) деп атаған; тағы бір аты — Дзинситиро (жапон. 甚七郎)) — ұлы жапон ақыны, өлең теоретигі, поэзиядағы хайку жанрының қалыптасуында үлкен рөл атқарған. 1644 жылы Ига провинциясы, Уэно қаласында (Хонсю аралы) туған. 1694 жылы 12 қазанда Осакада қайтыс болған. 

Ол Самурай әулетінен шыққан. Поэзияны 1664 жылдан бастап Киота қаласында оқып, үйренген. 1672-ші жылы Эдо қаласында (қазіргі Токио) мемлекеттік қызметке алынған, кейіннен талапкерлерге поэзиядан дәріс оқыған.

Жастық шағынан бастап Басио Ду Фу сияқты қытай ақындарын қызығып оқыды. Басё – хайку жанры мен эстетикасының негізін салушы болып саналады. 1680 жылы философиялық буддизм мектебі Дзэнді басқарады. Шығармалары: «Қысқы күндер» (1684), «Көктемгі күндер» (1686), «Маймылдың ақшыл сары жамылғысы» (1691-1698). Меркурий ғаламшарында оның құрметіне аталған кратер бар.

Мацуо Басио әуелгі кезде әзіл-қағытпа өлеңдер жанры саналатын рэнга жанрында танымал болды. Дегенмен оның негізгі еңбегі осынау әзіл-қағытпа өлеңдерден тұратын рэнга жанрына хайку эстетикасын алып келуі болды. Ол таза әзіл-қағытпа жанрды терең философиялық, табиғат лирикасынан бастау алатын нәзік лирикалық жанрға айналдыра алды.
thumb|right|200px|Басионың құлыптасы
## Кейбір өлеңдері
 Жиһанкез! – Жалғыз сөз
 Есімім есте сақталсын
 Ақжауын жауған қоңыр күз ...

 * * *
 "Көкжиекке қарашы, көзің талсын,
 Көкті тіліп көңілге жұлдыз жаусын!"
 Ақ шағала күрсінсін, толқып айдын ...

 * * *
 Астана - бөлген бізді, шетсіз дала -
 Көкжиекті көмкерген бұлт қана...
 Ақшақарын себеді баяу ғана.

 * * *
 Қақаған қысың маған түкте емес!
 Доспен бірге өткізсем шатты кеңес.
 Жүрек те сол шаттықтан алар үлес.
thumb|right|200px|Басио мен екі дихан
 * * *
 Қысқы күн.
 Арқасында арғымақтың,
 Көлеңкем мұз боп қатады.

 * * *
 Ирагодзаки жағасы.
 Көкті тілген ақсұңқарға қарашы,
 Неткен шаттық, жазылар жан жарасы!

 * * *
 Жаңғырған Ацута храмы

 Жүгінен өткен жылдар тазаланып
 Жарқырап шыға келді айна жарық.
 Ақшақар өрнек салды шатырға шығып алып
thumb|right|200px|Ига ауданындағы Басионың туған жері.
 * * *
 Қаншама қар жауыпты қарашы!
 Хаконэнің асуында жол шегер,
 Сонда дағы бұл адамзат баласы

 * * *
 Қағаз көйлек қу тәніме іліп ап,
 Қонақ болам – ақшақарға назар сап -
 Бар әжімім тегістелер сол сәтте – ақ!

 * * *
 Қане , достар!
 Жаңа жауған ақшақарды аралап,
 Серуендейік, талғанынша қос аяқ!
## Дереккөздер

Санат:Жапония ақындары
Санат:Ақындар
Санат:Жапония жазушылары
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Сяпу АЭС

**Сяпу атом электр станциясы** — Чанбяо аралында, Қытайдың Фуцзянь провинциясының Сяпу округінде салынып жатқан атом электр станциясы. Бұл Қытай ұлттық ядролық корпорациясының (CNNC) IV буын реакторының демонстрациялық жобасы. Бұл атом электр станциясы натрий салқындатқышы бар бассейндік типтегі жылдам реактор CFR-600 (China Fast Reactor 600) реакторының атымен де белгілі. Реактордың құрылысы 2017 жылдың соңында басталған. Реактордың қуаты 1500 МВт жылу энергиясын және 600 МВт электр энергиясын құрайды. Жанармай 2019 жылы қол қойылған келісімге сәйкес «Росатомның» еншілес ұйымы ТВЭЛ компаниясымен қамтамасыз етіледі.

Сяпу атом электр станциясының CFR-600 жобасы Қытайдың жабық ядролық отын айналымына қол жеткізу жоспарының бір бөлігі болып табылады. Жылдам реакторлар Қытайдағы болашақтың негізгі ядролық энергетикалық технологиясы болып саналады.

Болашақта үлкен коммерциялық реактор CFR-1000 да жоспарлануда.

Сол учаскеде 2020 жылдың желтоқсан айында 600 МВт екінші CFR-600 жылдам реакторының құрылысы басталды және төрт 1000 МВт CAP1000 реакторы ұсынылуда.

## CFR-600 жобасы
CFR-600 демонстрациялық жылдам реактор (CDFR) Қытай атомдық энергия институтының (CIAE) бағдарламасының келесі қадамы болып табылады. Сяпу АЭС реакторы 2023 жылы электр желіге қосылады деп күтілуде. Реактор 1500 МВт жылу және 600 МВт электр қуатына ие болады, жылу тиімділігі 41%, жануы 100 ГВт · тәулігіне MOX отын пайдаланады және температурасы 480 ° C бу шығаратын екі натрий салқындатқыш сұлбалары бар. Болашақта отын 100-120 ГВт/тәулік жануымен металды болады. Көбею жылдамдығы шамамен 1,1, есептік қызмет мерзімі - 40 жыл. Жылдам реакторлардың конструкциясы белсенді және пассивті өшіруге және қалдық жылуды пассивті жоюға арналған жүйелерді қамтиды.

## Сын
2021 жылы Әл-Жазира хабарлауы бойынша реакторлар даулы болып табылады, өйткені олар қару-жарақ плутонийін өндіреді, сондықтан олар әскери және азаматтық мақсатта екі жақты пайдалануы мүмкін және Қытай өзінің қорлары туралы МАГАТЭ-ге жыл сайынғы ерікті хабарлау декларацияларын жіберуді тоқтатты.

## Энергоблокар туралы мәліметтер

## Дереккөздер

Санат:Электр станциялары
Санат:Қытай атом электр станциялары
Сексембайсор

**Сексембайсор** – Қалыбек көлінің оңтүстік-батысындағы тұзды тұйық көл. Шағалалы өзенінің алабында. 

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Амандық ауылының оңтүстік-батысында 2 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 176 м биіктікте жатыр. Аумағы 8,4 км2, ұзындығы 4,3 км, енді жері 3 км, жағалау бойының ұзындығы 15,1 км. Жағалауы тегіс, ашық келген. Оңтүстік-батысынан көктемде еріген қар суымен кішігірім жылға құяды. Негізінен еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірде ериді. Суына мал суарылады. Алабы шабындық, егістік жəне мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Тайынша ауданы көлдері
Сарықұлжа (тау, Ақтоғай ауданы)

**Сарықұлжа** – Бектауата тауларының солтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қаработа ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1082 м. Күрделі пішінді тау бойлық бағытта 8 кмге созылған, енді жері 5,5 км. Беткейлері тік жартасты. Оңтүстік-шығысында 3 км жердегі Бектауата тауларында Бектауата үңгірі орналасқан. Оңтүстік-батыс етегінде Бектауата демалыс үйі жайласқан. 

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы жоғарғы палеозойдың қызғылт гранит, гранодиориттерінен түзілген. Оның бетін делювийлі-пролювийлі шөгінділер жапқан.  

## Өсімдігі
Тау етегінің қиыршықтасты қоңыр, сұрғылт топырағында қара баялыш, жусан, тасбұйырғын басым қуаң шөлейт далаға тəн өсімдіктер өскен. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Сарықұлжа (тау, Шет ауданы)

**Сарықұлжа** – Ұзынтау тауларының орта бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Киікті темір жол стансасынан батысқа қарай 95 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 993 м, Ұзынтау тауларының ең биік жері саналады. Таудың ұзындығы 3 км, ені 2 км. Гранит, құмтас, порфир жəне тақтатастан түзілген беткейлері тік жартасты келген. Батыс етегімен Шажағай өзені ағып өтеді. Тау басы шоқы тəрізді сүйір келген. Пролювийлі-делювийлі етегінде қорымтас үйінділері кездеседі. 

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, изен, күйреуік, т.б. шөптесіндер өседі. Таудың шығыс етегінде бұлақ көздері кездеседі. Алабы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Сарықұлжа

* Сарықұлжа – Бектауата тауларының солтүстік-батысындағы тау.
* Сарықұлжа – Тайшек және Талды өзендерінің аралығындағы тау.
* Сарықұлжа – Ұзынтау тауларының орта бөлігіндегі тау.
Сарытау (тау, Абай облысы)

**Сарытау** – Қалба жотасының қиыр оңтүстігіндегі тау сілемі. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жарма ауданы Аршалы ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1100 м. Бірнеше жеке таулардан тұратын күрделі пішінді тау тізбектері солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км-ге, енді жері 8-10 км-ге созылған. Сарытау оңтүстік-шығысқа қарай біртіндеп аласарып Көкпекті өзенінің жоғарғы аңғарында 860 м-ге дейін төмендейді. Бірнеше шоқылы таулардан тұрады. Жер бедері күмбезді-жартасты жақпартастардан тұрады. Таудың беткейлері өзен арналарымен, сай-жыралармен қатты тілімденген. Оңтүстік-шығыс баурайынан Ащысу өзенінің саласы – Арбалы өзені жəне Көкпекті өзенінің солтүстігінен Жарма өзенінің салалары бастау алады. Сондай-ақ тау баурайларында қайнар көздері, қыстаулар кездеседі.

## Геологиялық құрылымы
Палеозой дəуірінің каледон тау жаралу кезіндегі Нарын синклинорийінің ультранегізді тау жыныстарынан тұрады.  

## Өсімдігі
Беткейі мен баурайындағы қиыршықтасты қызғылт қоңыр топырағында бұта, қайың, терек аралас далаға тəн бетеге, бидайық, қылқан боз, селеу, арпабас, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таулары
Әмбебап адам

[thumb|220px|upright|[Леонардо да Винчи шынайы «Ренессанс адамы» болып саналады және ең танымал *полиматтардың* бірі болып табылады]][thumb|220px|upright|[Роджер Бэкон (1214—1294) — әйгілі францикандық монах және *полимат*]]
**Әмбебап адам** (), **полимат** (, *πολυ* — «*көп*» және *μαθής* — «*шұғылдану*»), **энциклопедист**, **[[Ренессанс]] адамы** () — зияткерлік қабілеттері мен қызметі бір білім және оларды қолданудың жалғыз саласымен шектелмейтін, сонымен қатар барлық бағыттар бойынша нақты практикалық нәтижелерге қол жеткізетін адам.

Оның ең жарқын көріністеріндегі бұл әмбебаптылық әртүрлі немесе бірден бірнеше гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдарының, немесе олардың бағыттарының жемісті үйлесімін білдіреді — белгілі бір нақты ғылымдардағы сенімді нәтижелер, сонымен қатар философияға, бейнелеу өнеріне, көркем әдебиетке, поэзияға, медицинаға және т.б. ғылыми және көркем шығармашылыққа.

## Дереккөздер

Санат:Ренессанс
Санат:Ойлау
Санат:Білім
Санат:Ғылым
Санат:Білім беру
Сарыөзен (өзен, Сарысу алабы)

**Сарыөзен** – Сарысу алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа, Ұлытау аудандары жерімен ағады.

## Бастауы
Бастауын Тікенекті ауылының оңтүстігіндегі (Нұра ауданында) бұлақтардан алып, Қабыршақты көліне құяды.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 100 км, су жиналатын алабы 1490 км2. Салалары – Қабыланақши (Қабанақши), Бала Сарыөзен. Арнасы негізінен даланың сайлы-жыралы жерімен өтеді. Жағалауының көп жерінде жазық, жоғарғы ағысында жарлы, түйетайлы келген. Жаз айларында арнасының суы азайып, қарасуларға бөлінеді немесе мүлдем құрғап қалады. Өзен алабы мал жайылымына қолайлы. Алабында бірнеше қыстаулар (Омароспан, Баянбай, Қаратай, Орынбай, т.б.) орналасқан. Бала Сарыөзен саласы Керегежайған тауының шығысында жерге сіңіп кетеді.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы өзендері
Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Сарысу су алабы
Жабдықтама (айрық)

**Жабдықтама** () мыналарға қатысты болуы мүмкін:
## Технология саласында
### Есептеуіш және Электроника
* Электронды жабдықтама (Electronic hardware), аналогты немесе логикалы операцияларды орындайтын өзара байланысты электронды компоненттер
** Цифрлы электроника (Digital electronics), цифрлық сигналдармен жұмыс істейтін электроника
*** Компьютерлік жабдықтама (Computer hardware), компьютердің физикалық бөліктері
*** Желілік жабдықтама (Networking hardware), компьютер желісін пайдалануға мүмкіндік беретін құрылғылар
** Электронды компонент (Electronic component), электрондарға әсер етуге пайдаланылатын электронды жүйе құрылғылары, әдетте өнеркәсіптік өнім болып келеді

### Басқа технологиялар
* Тұрмыстық жабдықтама (Household hardware), үйді жөндеуге және басқа жұмыстарға қолданылатын жабдық, мысалы, бекіткіштер, сымдар, сантехникалық жабдықтар, электр жабдықтары, ыдыстар және машина бөлшектері
*Құрылыс жабдықтамасы (Builders hardware), құрылыс құрылғыларына арналған түрлі жабдықтар
* Жабдықтамалық даму (Hardware development), технология көмек, ұсыну
* Әскери жабдықтама (Military hardware), технологияны соғысқа қолдану
* Музыкалық жабдықтама (Music hardware), музыкаға арналған жабдықтар

## Басқалары
* Жабдықтамалық үдеткіш (Hardware acceleration), бағдарлама арқылы емес, жабдықтама арқылы есептеу тапсырмаларын орындауды жылдамдату
* Жабдықтамалық архитектура (Hardware architecture), жүйенің физикалық компоненттерін және олардың өзара байланыстарын анықтау
* Жабдықтамалық инженерия (Hardware engineering), немесе "компьютерлік инженерия"

* Ашық жабдықтама (Open-source hardware)
* Жабдықтама дүкені (Hardware store), тұрмыстық жабдықтаманы сататын бизнесс
* Бағдарлама (Software) - Жабдықтаманың мазмұны, мәні, функциясы
* Ашық бағдарлама (Open-source software)
Сарманқожа

**Сарманқожа** – Арал маңы Қарақұмының солтүстік-шығыс бөлігіндегі құмды алқап. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 52 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Ең биік жері 130 м шамасында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 5 км. Ұялы төбелерден, белесті құм жалдардан тұрады. Жер асты суларының жоғарғы деңгейі 2-3 м тереңдікте кездеседі. Солтүстігінде Ботабайқұм, оңтүстігінде Қосалбай, шығысында Ақсақалбелгі құмдары бар. 

## Өсімдігі
Сусыма құм мен сортаң аралас қоңыр топырақ жамылғысында еркек шөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, қияқ, шағыр, т.б. өсімдіктер өседі. Алабы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау облысы құмдары
Ахмет. Ұлт ұстазы

**Ахмет. Ұлт ұстазы** — 2021 жылы түсірілген 6 сериялы тарихи драмалық телехикаясы. Фильмде Ахмет Байтұрсынұлының өмірі жайлы баяндалады. Сериал Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің қолдауымен түсірілді. 2021 жылы желтоқсан айында Қазақстан Ұлттық арнасында көрсетілді.

## Түсірілім тобы
*Режиссёрі — Мұрат Есжан
*Продюсері — Айсәуле Әбілдаева
*Сценарист — Мұрат Есжан, Ұларбек Нұрғалымұлы 
*Операторы — Қанатжан Мырзағали
*Композиторы —  Ұшқын Жамалбек

## Актерлар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ұлттық арнада

Санат:Қазақстан телесериалдары
Санат:2021 жылғы телесериалдар
Санат:Қазақстан драма телесериалдары
Сарытау (тау, Қарқаралы таулары)

**Сарытау** – Қарқаралы тауларының солтүстігіндегі оқшау тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Ақжол ауылының оңтүстік-батысында 17 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 989 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 5 км-ге созылған, енді жері 3,5 км. Беткейлері тік жартасты. Шығыс беткейі тау бөктерінің ұсақ қырқалары мен шоқыларына ұласады. Беткейлері қатты тілімденген етегінде тас шашырандылары кездеседі. 

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырағында бұта аралас бетеге, селеу, жусан, арпабас, бидайық, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өседі. Айналасында бірнеше қыстаулар мен жайлаулар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Сарытау (тау, Ұлытау таулары)

**Сарытау** – Ұлытау тауларының шығысындағы оқшау тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Бозтұмсық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 675 м. Тау бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Орта бөлігінің беткейі біршама тіктеу, етек жағының беткейлері жатық келген. Ол айналасындағы жазық далаға ұласады. 

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр, сортаңды қоңыр топырағында бұта аралас қараған, жусан, ши, теріскен, селеу, еркек шөп, т.б. шөптесіндер өскен. Шығыс етегінде бұлақ көздері бар.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Сарытау (тау, Кішітау таулары)

**Сарытау** – Кішітау тауларының солтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Боздақ ауылының солтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 530 м. Бойлық бағытта созылып жатқан таудың жалпы ұзындығы 8 км, енді жері 4,5 км. Біршама көтеріңкі келген орта тұсының беткейлері тіктеу, төменде жайпақ дөңесті келген. Солтүстік етегінде жауын-шашыннан уақытша пайда болған шұқанақтар (жырмалар) кездеседі. Батысында бұлақ көздері бар. Оңтүстігінде Балабай бейіті орналасқан. 

## Өсімдігі
Атырабының қиыршықтасты сұр, сортаңды сұр топырағында жусан, баялыш, бұйырғын, ебелек, изен, т.б. шөптесіндер өседі. Сарытау мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Вальтер Меувс

**Вальтер Меувс** (; 11 шілде 1951, Бельгия) — бельгиялық футболшы, қорғаушы позициясында ойнады. Ойын мансабын аяқтағаннан кейін жаттықтырушы болды.

Ол «Бершот» клубында, сондай-ақ Бельгия ұлттық құрамасында өнер көрсетті. 1980 жылы Еуропа чемпионатына, 1982 жылы әлем чемпионатына қатысты. Бельгияның үш дүркін чемпионы. Бельгия Суперкубогының үш дүркін иегері. Нидерланды Чемпионы. Бельгия Кубогының Иегері. Бельгия Кубогының иегері (жаттықтырушы ретінде). Бельгия Суперкубогының иегері (жаттықтырушы ретінде).

## Клубтық мансабы
Ересек футболда ол 1970 жылы «Мехелен» клубының командасында екі маусымды өткізді.

Осы командадағы ойынымен ол 1972 жылы қосылған «Бершот» клубының жаттықтырушылар штабы өкілдерінің назарын аударды. Ол өзінің ойын мансабының келесі алты маусымында Антверпен командасында ойнады.

Кейіннен 1978 жылдан 1985 жылға дейін «Брюгге», «Стандард» (Льеж) және «Аякс» клубтарының құрамында ойнады. Осы командалардың біріншісімен 1980 жылы Бельгия чемпионы атағын жеңіп алды, кейіннен тағы екі рет «Стандард» сапында Бельгия чемпионы атанды, «Аякспен» ұлттық біріншілік — Нидерланды чемпионатында да жеңіске жетті.

«Мечелен» клубында кәсіби ойын мансабын аяқтады, оның құрамында бұрын өнер көрсеткен. 1985 жылы командаға келіп, 1987 жылы кәсіби деңгейде өнер көрсетуді тоқтатқанға дейін оның түстерін қорғады.

## Ұлттық құрама үшін ойыны
1977 жылы Бельгия ұлттық құрамасының ресми матчтарында дебют жасады. 8 жылға созылған ұлттық құрамадағы мансабында ол елдің бас командасы ретінде 46 матч өткізді.

Құрама сапында 1980 жылы Италияда өткен Еуропа чемпионатына қатысып, 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатында «Күмісті» жеңіп алды.

## Жаттықтырушы мансабы
Жаттықтырушылық мансабын 1987 жылы ойыншы мансабын аяқтағаннан кейін бірден бастады, «Льерс» клубының жаттықтырушылар штабын басқарды.

Одан әрі Бельгия ұлттық құрамасын, сондай-ақ «Антверпен», «Гент», «Раджа» және «әл-Гарафа (Доха)» клубтарының командаларын басқарды.

2007 жылы Маман «Беверен» клубын басқарды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Бельгия чемпионы

: «Брюгге»: 1979—1980
: «Стандард» (Льеж): 1981—1982, 1982—1983

* Бельгия кубогы

: «Брюгге»: 1980
: «Стандард» (Льеж): 1981, 1983

* Нидерланд чемпионы

: «Аякс»: 1984—1985

* Бельгия кубогы

: «Мехелен»: 1986—1987

### Бапкер ретінде

* Бельгия кубогы

: «Антверпен»: 1991—1992

* Бельгия суперкубогы

: «Льерс»: 1999

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Бельгия футболшылары
Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мехелен ФК ойыншылары
Санат:Беерсхот ФК ойыншылары
Санат:Брюгге ФК ойыншылары
Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Бельгия футбол жаттықтырушылары
Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Льерс ФК жаттықтырушылары
Санат:Антверпен ФК жаттықтырушылары
Санат:Гент ФК жаттықтырушылары
Санат:Раджа Касабланка ФК жаттықтырушылары
Санат:Әл-Гарафа ФК жаттықтырушылары
Санат:Беверен ФК жаттықтырушылары
Гиперкальциемия

**Гиперкальциемия, гиперкальцемия** — қан сарысуындағы кальцийдің жоғары деңгейі (Ca2+) болып табылады. Қандағы кальцийдің қалыпты диапазоны 2,1–2,6 ммоль/л (8,8–10,7 мг/дл, 4,3–5,2 мЭк/л ). Кальций деңгейі 2,6-дан жоғары болсы бұл гиперкальциемия деп аталады. Гиперкальциемия баяу дамып келе жатырғанда симптомдар болмайды. Қатты немесе тез дамыған ауру кезінде симптомдар ішінде іштің ауыруы, сүйек ауруы, сананың шатасуы, депрессия, әлсіздік, бүйрек тастары немесе жүректің тоқтап қалуын қоса, жүрек ырғағының бұзылуы болуы мүмкін .

Көп жағдайда гиперкальциемия гиперпаратиреоз немесе қатерлі ісікке байланысты. Басқа себептерге саркоидоз, туберкулез, Пагет ауруы, көптеген эндокриндік неоплазия (КЭН), D гипервитаминозы, отбасылық гипокальциуриялық гиперкальциемия және литий және гидрохлоротиазид сияқты кейбір дәрі-дәрмектер жатады.

Емдеуге негізгі себепті емдеуге қосымша көктамырішілік сұйықтықтар, кальцитонин немесе памидронат енгізілуі мүмкін Ауру деңгейі өте жоғары болса, ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін. Басқа ем көмектеспегенде гемодиализ қолданылуы мүмкін. D гипервитаминозы бар адамдарға стероидтер пайдалы болуы мүмкін. Гиперкальциемия салыстырмалы түрде жиі кездеседі. Бастапқы гиперпаратиреоз ауруы 1000 адамның 1-7 кездеседі, ал гиперкальциемия қатерлі ісікпен ауыратындардың шамамен 2,7% кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Эндокринология
Санат:Биохимия
Санат:Кальций
Санат:Метаболизм
Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің әскери-тарихи мұражайы

**[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Республикасы қарулы күштерінің]] әскери-тарихи мұражайы** Астанада орналасқан.

Мұражай 2015 жылдың 1 желтоқсанында ашылды. Салтанатты ашылу рәсіміне Қазақстан президенті Н.Ә. Назарбаев қатысты.

Мұнда қазақ даласының ежелгі заманнан күні бүгінге дейінгі әскери тарихын айғақтайтын жәдігерлер топтастырылған.

## Галерея

Kazakhstan Military History Museum 03.jpg
Kazakhstan Military History Museum 01.jpg
Kazakhstan Military History Museum 02.jpg
Kazakhstan Military History Museum 04.jpg


Kazakhstan Military History Museum 08.jpg
Kazakhstan Military History Museum 07.jpg

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Мұражайдың Фейсбуктегі парақшасы

Санат:Қазақстан мұражайлары
Сарытау (тау, Ақтөбе облысы)

**Сарытау** – Мұғалжар тауларының орта тұсындағы оқшау тау. Дәутау тауының шығысында орналасқан. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Бұлақты ауылынан шығысқа қарай 35 км жерде. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 491 м. Тау бойлық бағытта 12 км-ге созылған, енді жері 8 км. Беткейлері көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. Айналасында аласа бұйраттар мен қырқалар кездеседі. 

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы палеозой дəуірінің кварцит, кристалды тақтатастарынан, гнейс, гранит, конгломераттарынан түзілген. Оның бетін неоген жəне төрттік кезеңінің құмтасты-құмдақты жəне əктас шөгінділері жапқан. 

## Өсімдігі
Денудациялық жазықтың нашар дамыған қиырщықтасты бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас жусанды-бетегелі қуаң дала ландшафтысы қалыптасқан. Атырабында бірнеше қыстаулар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Астана)

**Бауыржан Момышұлы ескерткіші** – Астана қаласында 2008 жылы ашылған мүсіндік өнер туындысы.

## Орналасқан жері
Астана, Б. Момышұлы даңғылы.

## Деректер
Қазақ халқының аңызға айналған ұлы, Кеңес Одағының батыры Бауыржан Момышұлының
ескерткіші 2008 жылы тұрғызылып, Жамбыл облысының елорданың 10-жылдық мерейтойына орай Астана қаласына тартылған сыйлығы болды.
Мүсінші – Темірхан Қолжігіт, сәулетшісі – Бақытжан Сыздықов.

Бауыржан Момышұлы (1910-1982 жж.) - Жамбыл облысының тумасы, Ұлы Отан соғысының батыры. 1941 жылдың күзінен бастап генерал-майор И.В. Панфиловтың қоластындағы 316 атқыштар дивизиясының құрамында болды. 1942 жылы орын алған Мәскеу үшін шайқаста көрсеткен ерен ерлігі үшін Кеңес Одағы батыры атағына ұсынылған. Бұл жоғары мәртебелі атақ батырға тек 1990 жылы берілген болатын.

Ескерткіш жанында жастардың Отанға деген патриоттық сезімін арттыруға бағытталған шаралар көптеп ұйымдастырылады.


Astana DSC04095 (7709590860).jpg
Astana DSC04094 (7709588858).jpg


## Жанындағы саябақ
Ескерткіштің жанында Бауыржан Момышұлы атындағы саябақ орналасқан.

Astana DSC04099 (7709599080).jpg
Astana DSC04104 (7709609188).jpg

## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Санат:Астана сәулеті
Қызылтөбе (төбе)

**Қызылтөбе** – Тассуықтөбе қонысының солтүстік-батысындағы төбе. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Кіші Қамқалы ауылының солтүстік-шығысында 11 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 307 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Жер бедері жонды-белесті келген. Батысында Қаракөл, оңтүстік-батысында Қамқалыкөл көлдері, оңтүстігінде Бесоба төбесі, солтүстік-шығысында Сарыой қонысы бар. 

## Өсімдігі
Құмды, қоңыр топырақ жамылғысында сұр жусан, бұйырғын, күйреуік, қара сексеуіл, т.б. өсімдіктер өседі.  

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Бөгенбай батыр ескерткіші

**Бөгенбай батыр ескерткіші** Астана қаласында 2007 жылы ашылды.

Бөгенбай батыр (1680-1775) — XVIII ғасырда жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық жорығын ұйымдастырушылардың бірі, атақты батыр, ұлы қолбасшы.

Ескерткіште батыр ат үстінде бейнеленген. Бір қолын жоғары көтеріп, ел шетіне келген жауды бөгеп тұрғандай. Ал екінші қолындағы алдаспан сол кезеңнің алмастай қылпыған қауіп-қатерін аңғартып тұрғандай көрінеді. Ескерткіш биіктігі 11,3 метр, оның ішінде ат үстіндегі батыр мүсінінің биіктігі 6,3 метр. Авторы — белгілі мүсінші Тоқтар Ермеков.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Бөгенбай батыр ескерткіші (Ерейментау)

Санат:Астана ескерткіштері
Қаратас (тау, Жамбыл облысы)

**Қаратас** – Шағырлы тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау.  

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылының солтүстік-батысында 40 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 522 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Беткейі тіктеу, пішіні сопақ, негізінен түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Жақынжол, шығысында Суықадыр, оңтүстігінде Байқара таулары мен оңтүстік-батысында Қараүңгір төбесі орналасқан.

## Өсімдігі
Тауалдының сұр, сұрғылт топырақ жамылғысында жусан, бұйырғын, күйреуік, баялыш, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Сарытау (тау, Көкшетау қыраты)

**Сарытау** – Көкшетау қыратының оңтүстігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Бұланды ауданы Алакөл ауылының батысында 2 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 457 м. Сай-жыралармен тілімденген таудың ұзындығы мен ені 2,5-3 км. Беткейлері гнейс, тақтатас, кристалды жақпартасты. 

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр, орманның күлгін жəне қара топырағында қарағай, терек, қайыңнан тұратын орман көмкеріп жатыр. Орман арасында итмұрын, арша, т.б. бұталар аралас астық тұқымдасты шөптесіндер (бетеге, қызғылт селеу, айрауық, қылқан боз, т.б.) қауымдастық қалыптасқан. Атырабының басым бөлігі егістікке жыртылған.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы таулары
Қотанақ

**Қотанақ** – Желтау тауларының солтүстік-батысындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 70 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 2 км. Абсолюттік биіктігі 537 м. Беткейлері эрозиялық процестерге ұшыраған. Солтүстігінде Көкеспе қонысы, батысында Қарақұдық, оңтүстігінде Жамбасши құдықтары, шығысында Шығыс Қотанақ тауы бар.

## Өсімдігі
Тау баурайындағы қиыршықтасты, сұрғылт құнарсыз топырағында шөлге тән өсімдіктер өскен. 

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Қараүңгір (тау, Жамбыл облысы)

**Қараүңгір** – Байқара тауының солтүстік-батысындағы төбе. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ақбақай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 40 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Абсолюттік биіктігі 444 м. Батысында Үшқұдық, шығысында Үлкенқамыс құдықтары, солтүстігінде Қаратас, оңтүстігінде Жаманжол төбелері бар.

## Өсімдігі
Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында сексеуіл, теріскен, еркек шөп, жусан, т.б. өсімдіктер өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Санат:Төбелер
Қараүңгір

**Өзен-көлдер:**
* Қараүңгір – Зайсан алабындағы өзен.
* Қараүңгір – Есіл алабындағы көл.

**Төбе-таулар:**
* Қараүңгір – Байқара тауының солтүстік-батысындағы төбе.
* Қараүңгір – Балқаш көлінің солтүстік бөлігіндегі тау.

**Басқа мағыналар:**
* Қараүңгір – неолиттік тұрақ.
Қызылтаң (тау)

**Қызылтаң** – Бетпақдаланың шығысында, Желтау тауларының солтүстік бөлігінде орналасқан оқшау төбе. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Қашқантеңіз темір жол стансанынан батысқа қарай 53 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км. Абсолюттік биіктігі 558 м. Солтүстік және солтүстік-батысында Керментас, Тасбұлақ, шығысында Шақшағайлы құдықтары орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Палеозойдың эффузивтік шөгінді жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты сұр қоңыр топырақ жамылғысында боз жусан, бұйырғын, баялыш, күйреуік басым өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Санат:Төбелер
Сандықтас

**Таулар:**
* Сандықтас – Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау сілемі.
* Сандықтас – Тарбағатай жотасының батыс бөлігіндегі тау.
* Сандықтас – Шұбарайғыр тауларының солтүстік-шығысындағы тау.

**Басқа мағыналар:** 
* Сандықтас – ескерткіш тақтатас-белгі.
Шұбарайғыр

* Шұбарайғыр – Қазақ халқының құрамындағы ру.
* Шұбарайғыр – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жеріндегі тау.
Қыршын өмір, қиылған махаббат

**Қыршын өмір, қиылған махаббат** (қырғыз. *Кырчын өмүр, кыйылган сүйүү*) — 1981 жылы Қырғызфильм киностудиясында түсірілген режиссер Мелс Убекеевтің фильмі. 

## Сюжеті
Отбасылы жігіт Мұрат Гуля атты жас қызбен танысып, бір-біріне ғашық боп қалады. Қыз екіқабат боп қалған соң қыздың туыстары Мұратты соттатып жібереді. Мұрат сотталған соң әйелі үйді тастап кетіп қалады, қыз өзіне қол жұмсайды да, жас сәби әкесіз, шешесіз өседі.

## Ролдерде

### Негізгі

* Талғат Нығматуллин — *Мұрат*
* Венера Ибрагимова — *Гуля*
* Советбек Жумадылов — *Темир*
* Светлана Норбаева — *Роза*
* Құман Тастанбеков — *Эркин*
* Наталья Аринбасарова — *адвокат*
* Қайсар Боронбаев — *Назар*
* Асанәлі Әшімов — *прокурор*
* Нұрмұхан Жантурин 
* Павел Винник 
* Ахмет Шамиев — *қарт*
* Мұхтар Бақтыгереев — *сот залындағы адам*
* Жанна Керимтаева — *мұражай жұмысшысы*

### Эпизодтарда:
М.Құланбаев, М.Өтекешова, Л.Бекназарова, Р.Куркина, Г. Дусматова, С.Берова, Е.Попов, В.Гусев, М.Суморин, Әмина Өмірзақова, Әшір Шоқыбаев
## Дереккөздер

Санат:КСРО фильмдері
Санат:Қырғызстан фильмдері
Санат:1981 жылғы  фильмдер
Санат:Қырғыз тіліндегі фильмдер
Ақ кеме (фильм)

**Ақ кеме** (қырғыз. *Ак кеме (тасма 1976) —* 1975 жылы "Қырғызфильм" студиясында түсірілген режиссер Болот Шамшиевтің фильмі. Шыңғыс Айтматовтың "Ақ кеме" шығармасының желісімен түсірілді.

## Ролдерде

### Басты

* Нұрғазы Сыдығалиев — *бала*
* Сабира Кумушалиева — *Карыз*
* Орозбек Құтманалиев — *Орозкул*
* Асанқұл Құттыбаев — *Момун*
* Айтұрган Темірова — *Гулжамал*
* Назира Мамбетова — *Бекей*
* Чоробек Думанаев — *Кулубек*
* Даркүл Куюкова — *бақсы*
* Марат Рысқұлбеков - *Сейдахмат*

## Түсірілім тобы

* Сценарий — Шыңғыс Айтматов, Болотбек Шамшиев
* Режиссёр — Болотбек Шамшиев
* Оператор — Манасбек Мусаев
* Суретші — Владимир Донсков
* Композитор — Альфред Шнитке
## Дереккөздер

Санат:КСРО фильмдері
Санат:Қырғызстан фильмдері
Санат:1975 жылғы фильмдер
Қойгелді батыр

**Қойгелді батыр:**
* Қойгелді Мыңтайұлы  (1720-1795ж.ж)  - қазақ батыры, Албан, Қызылбөрік руы ішінде Хантотас тармағынан.
* Қойгелді Сартұлы  (1702–1795) - қазақ батыры, Шыққан тегі Ұлы жүздің дулат тайпасы шымыр руынан.
Қарашоқы (тау, Қарқаралы ауданы)

**Қарашоқы** – Қоңыртемірші тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Татан ауылының оңтүстік-шығысында 9 км жерде орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 899 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Таудың көлбеу беткейінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Бесалаң, Бестамақ қоныстары, оңтүстігінде Әтембеттоған бұлағы мен Итбас тауы, батысында Ақбиік (868 м) тауы бар.

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, селеу, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары