open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станислав Геннадьевич Буянский

**Станислав Геннадьевич Буянский** (6 маусым 1980, Алабино, Мәскеу облысы) — ресейлік заңгер, заң ғылымдарының кандидаты, Мәскеу облысы прокурорының бұрынғы орынбасары. Қаржылық-экономикалық білім беру ұйымдары халықаралық ассоциациясының «Экономикалық қызметті құқықтық реттеу» комитетінің төрағасы. Нархоз Университетінің Заң және әлеуметтік ғылымдар мектебінің деканы, 2020 жылдан бастап Нархоз Университетінің ректор міндетін атқарушы болып тағайындалды.

## Өмірбаяны
2002 жылы Мәскеу қаржы-заң академиясын заңгер мамандығы бойынша бітірді. 2006 жылы Буянский заң ғылымдарының кандидаты диссертациясын қорғады. Ол прокуратурада ерекше маңызды істер бойынша тергеуші, Ресей Федерациясы Бас прокуратурасының халықаралық-құқықтық бөлімінің халықаралық тергеу тапсырмаларын орындау бөлімінің прокуроры, Можайск қаласының прокуроры қызметтерін атқарған.

2009 жылдың тамыз айында Ресейдің Бас прокуроры Юрий Чайка Буянскийді Мәскеу облысы прокурорының орынбасары қызметіне тағайындады. Арнайы режимді объектілерде, федералдық қауіпсіздік саласында және экстремизмге қарсы іс-қимылдарда заңдардың орындалуын қадағалады. 2010 жылы маусым айының басында Буянский өз өтініші бойынша Мәскеу облысы прокурорының орынбасары қызметінен кетті. Мәскеу маңындағы казинолар ісі бойынша басты куәгер ретінде болды.
 
2015-2018 жылдары Ресей Федерациясының Үкіметі жанындағы Қаржы Университетінің, «Тәуекелдерді талдау және экономикалық қауіпсіздік» кафедрасы бастығының орынбасары, «Кәсіпкерлік субъектісінің қызметіндегі комплаенс-бақылау» магистрлік бағдарламасының жетекшісі лауазымдарын атқарды.

2018 жылы Пенсильвания штатының Университетінің Заң мектебінде LL.M. дәрежесін алды.

2019 жылдан бастап Нархоз Университетінің Заң және әлеуметтік ғылымдар мектебінің деканы, 2020 жылдан бастап ректор міндетін атқарушы.

Университетте академиялық адалдықты нығайтуға және оқытушылардың академиялық еркіндігін кеңейтуге бағытталған бірқатар реформалар жүргізді. Ұйымдастырушылық реформаны бастады, сол реформа шеңберінде президент пен провост қызметтерін бір мезгілде енгізе отырып, ректор қызметі жойылды.

## Ғылыми жұмыс
Станислав Буянский өлім жазасы мәселесі бойынша алғашқы студенттік жұмысынан кейін сот пен прокуратура қызметіне қатысты құқықтық мәселелерді әзірледі. Құқықтану саласындағы кең мәселелер бойынша сарапшы ретінде әрекет етеді. Соңғы жылдары ол экономикалық қауіпсіздік, тәуекелдерді басқару және комплаенс мәселелерімен айналысады, ғылыми мақалалар жазады және бұқаралық ақпарат құралдарында Қазақстан мен әлемдегі білім беру саласын одан әрі дамыту бағыттары туралы пікірлерін жариялайды.

## Дереккөздер

Санат:Наро-Фомин ауданында туғандар
Санат:ХХІ ғасыр заңгерлері
Санат:Ресей прокурорлары
Санат:Нархоз университеті ректорлары
Autodesk

Autodesk, Inc. - компания, өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс, машина жасау, медиа-ойын-сауық нарығына арналған бағдарламалық жасақтаманың әлемдегі ең ірі жеткізушісі.
Компания сәулетшілерге, инженерлерге және дизайнерлерге арналған қайталанған бағдарламалық өнімдердің кең спектрін жасады. Қазір бүкіл әлемде Autodesk-тің 9 миллионнан астам қолданушысы бар.

## Тарихы
Autodesk 1982 жылы Джон Уолкер мен оның 12 серіктесі құрды. 1990 жылдардың басында олар AutoCAD бағдарламасын дамыта бастады. 1992 жылы компанияны Кэролл Барц басқара бастады. Ол Autodesk-тің AutoCAD-қа тәуелділігін азайтқысы келді. Сол 1992 жылы компания Microsoft Windows-тан басқа көптеген операциялық жүйелерге арналған AutoCAD-ты дамытуды тоқтатты. 2006 жылы Карл Басс компанияның басшысы атанды. 2017 жылдан бері компанияны Эндрю Анагност басқарып келеді.

## Өнімдері
Жалпы, Autodesk қазіргі уақытта жүзге жуық бағдарламалық өнімді шығарады. Бас вице-президенттер басқаратын 4 бөлімше дамиды:

*Машина жасау және өнеркәсіп - Роберт Кросс;
*Сәулет және құрылыс - Джей Бхат;
*Анимация және графика - Марк Петит;
*Негізгі шешімдер және бизнесті дамыту (Амар Ханспал).

## Дереккөздер
*http://www.fundinguniverse.com/company-histories/autodesk-inc-history/
*https://www.autodesk.com/
Supercell

**Supercell Oy** — мобильді құрылғыларға арналған ойындарды шығаруымен айналысатын финдік компания. 2010 жылдың 14 мамырында Хельсинки қаласында құрылған. Бас атқарушы директор — Илкка Паананен.

Әлемдегі ең ірі видео-ойын жасаушы компаниялардың бірі. 2010 жылы құрылып, өзінің алғашқы өнімін 2012 жылы нарыққа шығарған.

## Өнімдері
* Hay Day (2012)
* Clash of Clans (2012)
* Boom Beach (2014)
* Clash Royale (2016)
* Brawl Stars (2018)
* Clash Mini (2021)
* Squad Busters (2024)

## Дереккөздер

Санат:Финляндия компаниялары
Евгений Андреевич Чебатков

**Евгений Андреевич Чебатков** (13 қыркүйек 1990 жыл, Өскемен) 
— қазақстандық әзіл-сықақшы, стэнд-апер, «Labelsmart» YouTube арнасында шығатын «Түнгі оқиға» подкасының жүргізушісі.

## Өмірбаяны
### Балалық және жастық шағы
Чебатков Өскемен қаласында музыка пәнінің мұғалімі және металлургия зауытының қызметкері отбасында дүниеге келген. 1930 жылдары Қазақстанға жер аударған орыстардың ұрпағы. Бала кезінде, екі жыл бойы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі әулиелер шіркеуі мүшелерінің қауымдастығында ағылшын тілін оқыды. 16 жасында ол Америкалық мәдени орталыққа волонтер болып жұмысқа тұрады, онда ол бірнеше жыл бойы американдықтармен ағылшын тілін үйренеді.

Мектепті бітіргеннен кейін, 2008 жылы Ресейде Томск университетіне түсіп, онда халықаралық басқару факультетінде оқыды. Сондай-ақ, Томскіде ол радио жүргізушісі ретінде мансабын бастайды. 2013 жылы ол Канаданың Ниагара колледжіне магистратураға оқуға түсті. Канадада ол алғаш рет стэнд-аппен өнер көрсетеді.

### Мансабы
Магистратураны бітіргеннен кейін Мәскеуге көшіп, 2016 жылы ТНТ-дағы «Stand Up»-қа келеді, сонымен қатар Comedy Radio-да жүргізуші болып жұмыс істейді. 2019 жылы ол «Жасөспірім Мутант Ниндзя-тасбақалар эволюциясы» анимациялық Леонардоның ресми дауысына айналды.

2020 жылы «OUTSIDE STAND UP» YouTube арнасында Чебатковтың «Без панциря» жеке концерті өтті. 2021 жылы Чебатков GQ Russia, «вДудь», «Кешкі Ургант» және басқа да танымал бағдарламаларға қатысты. 2021 жылдың наурызда Чебатковтың «Выходи из комнаты» атты жеке концерті өтті.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан стендап-комиктері
Санат:Ресей стендап-комиктері
Санат:Қазақстан актерлері
Утопия жазықтығы

**Утопия жазықтығы** () — Марстың солтүстік жартышарының шығыс бөлігінде орналасқан ойпат.

Утопия деген атауды оған италиялық астроном Джованни Вирджинио Скиапарелли берді. 1973 жылы Халықаралық астрономиялық одақ осы атауды бекітіп қойған.

Бұл ойпат ежелгі кезеңде метеоритпен соқтығысуынан пайда болған деген болжам бар. Сонда ол Марстағы метеориттік кратерлердің ішіндегі ең үлкені болады.

1979 жылы Утопия жазықтығына Viking 2 станциясының қону аппараты түсіп, Марс бетінің панорамалық суреттерін Жерге жеткізе бастады.

2021 жылы мұнда қытайлық ровер Чжужун қонып, өзінің зерттеу жұмыстарын бастады.


Mars Viking 21i093.png|Viking 2 қону аппараты түсірген сурет
PIA21136 Scalloped Terrain Led to Finding of Buried Ice on Mars.jpg|Mars Reconnaissance Orbiter түсірген сурет


## Дереккөздер

Санат:Марс
Текжанов Нәсіп

**Текжанов Нәсіп Текжанұлы** (14 тамыз 1900 жыл, Бұрташ ауылы — 3 ақпан 1986 жыл, КСРО, Целиноград) - аэроұшқыш атқыштар дивизиясының шабуылшы мылтықшысы, 24-гвардиялық десанттық-атқыштар полкінің сарбазы.

## Өмірбаяны

1900 жылы Бұрташ ауылында дүниеге келді. 1942 жылдың, 7 маусымында тұрғылықты жері бойынша, Қызыл Армия қатарларына
Ақмола әскери комиссариаты шақырды. Омбы қаласында алдын ала дайындықтан кейін, 24 гвардиялық әуе күштерінің құрамына, аэроұтқыр атқыштар дивизиясының шабуылшы мылтықшысы болып қабылданды. Әскери мансабын Украинада бастаған. Харьков пен Киевті азат ету шайқастарына қатысты. Днепрден өтуде қатысқан. 1943 жылы 15 қазанда Днепровокаменк ауданындағы плацдармды басып алуда жарақат алып, ауруханаға жеткізілді. Ауруханадан шыққаннан кейін ол шабуылын жалғастырды, дивизия Украинаның елді мекендерін босатты. 1944 жылы 20 тамызда Ясско-Кишинев операциясына қатысты. 1944 жылы 26 тамызда " Соғыста көрсеткен үздік жауынгерлік әрекеттері үшін" медалімен марапатталды. 1944 жылы 28 қыркүйекте дивизия Ясско-Кишинев операциясындағы сәтті әрекеттері үшін 2 дәрежелі Суворов орденімен марапатталды.  Соғыс кезінде коммунистік партия қатарына қосылды. Жауынгерлік жол 1945 жылдың 9 мамырда Австрияда аяқталды. Майданнан оралғаннан кейін бейбіт еңбекке оралды. 1978 жылы "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған. 1986 жылдың 3 ақпанында дүниеден өтті. 


## Марапаттары

*Қызыл Жұлдыз Ордені;
*Орден 3-дәрежелі Даңқ Ордені;
*1-дәрежелі Отан соғысы ордені;
* Медаль "Жауынгерлік еңбегі үшін";
* "Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін" медалі.

## Дереккөздер
Сарғаю синдромы

**Сарғаю синдромы** — қанда  саны мөлшерден артық жиналуы салдарынан дамитын сирек кездесетін және қауіпті патология. Клиникада оны терінің, кілегейлі қабықтың, көздің ағының сарғаюы бойынша анықтайды.

Сарғаюдың бірнеше түсі бар: қызылқоңыр - сары түс, ол бауырлық сарғаюға тән, лимонды -сары түс - гемолиздік процестерге тән, қүңгірт -зәйтүн түс бауыр іші және бауырдан тыс билиарлық обструкция кезінде болады.

## Бауыр үсті сарғаю
Бауыр үсті сарғаюы қанда билирубин мөлшері өте көп болғанда, бауырдың оны шығару мүмкіндігі жетпегенде болады. Іс жүзіңде бұл барлық жағдайда гемолиз болып табылады, бүл кезде қанда тікелей емес билирубин мөлшері, зәрде және нәжісте уробилин мөлшері артады. Сонымен бірге ретикулоцитоз және анемия дамиды.

Бауырлық сарғаю билирубиннің ұсталуы, байланысуы және бөлінуі жеке немесе тұтас бұзылуы кезінде болады. Билирубиннің ұсталуы бұзылғанда оның плазма альбуминінен ажырауы және цитоплазмалық протеиндермен байланысуы қиындайды. Мұндай бұзылулар кейбір дәрі-дәрмектермен емдеу кезінде болатыны анықталған: мысалы гельминттерге карсы дәрілер бергенде.

## Себебі
Билирубиннің байланысуының бұзылуы глюкоронилтрансферазаның жетіспеушілігі салдарынан болады. Олар туа біткен (нәресте сары ауруы, Жильбер синдромы) немесе өмірінде дамыған (гепатит, цирроз) және ол қанда билирубиннің тікелей емес бөлігі көтерілуімен сипатталады.

 бөлінуінің бұзылуы қанда байланысқан билирубин деңгейін жоғарылатады және зәрде де пайда болады. Бұл бүзылыстар сан алуан болып келеді, оған бауыр жасушаларының өткізгіштігі өзгерісі, бауыр жасушаларының некрозы салдарынан өт түтүкшелерінің үзілуі, және бауыр іші өт түтүкшелерінің қою өтпен бітелуі немесе деструкциясы және қабынуы салдарынан бұзылуы жатады.

Барлық бұл бұзылулар өттің қайтадан кері синусоидтарға түсуіне әкеліп соқтырады. Сонымен бірге азды-көпті шамада өттің басқа да компоненттері іркіледі: сілтілік фосфатазаның және өт кышқылдарының жоғары деңгейін табуға болады.
## Бауыр асты сарғаю
Бауыр асты сарғаюдың мәні холестаздың дамуында. Оның себептері ісіктер, конкременттер, стриктуралар. Қанда тікелей билирубин анағұрлым жоғарылайды, зәрде байланысқан билирубин пайда больш, оған қоңыр түс береді. Нәжіс түссізденеді. Қанда сілтілік фосфатаза және өт қышқылдары пайда болады (терісі қышиды).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Сарғаю синдромы туралы жалпы мәліметтер 

Санат:Симптомдар
City of Stars

**«City of Stars»** — Ла-Ла Ленд фильмінде Райан Гослинг және Эмма Стоун орындаған ән. Сөздерін Бендж Пасек және Джастин Пол, музыкасын Джастин Гурвиц жазған. Бұл ән көптеген сыйлықтарға, оның ішінде «Оскарға», ие болды.

Әуеннің қалай пайда болғанын композитор Джастин Гурвиц былай суреттеген:

## Жүлделері

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* City of Stars MetroLyrics сайтында

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Оскар сыйлығын алған әндер
Әлеуметтік кредит жүйесі

**Әлеуметтік кредит жүйесі** ( ; «әлеуметтік рейтинг жүйесі», «әлеуметтік сенім жүйесі» деген атаулар да бар) — азаматтарды немесе ұйымдарды әртүрлі критерийлер бойынша бағалау жүйесі. Ол үшін жаппай бақылау құралдары және үлкен деректерді талдау технологиясы қолданылады. Бұл бағдарламаны Қытай үкіметі 2010 жылдан бастап жүзеге асыра бастады.

## Шығу тарихы
2014 жылы 14 шілде күні Қытай үкіметі алғаш рет әлеуметтік кредит жүйесін енгізу жоспары мен мақсаттарын жариялады. Жүйені енгізудің басты мақсаты - «үйлесімді социалистік қоғам құру». Қойылған міндеттердің орындалуын үйлестіру үшін ҚКП ОК Саяси Бюросы жанынан арнайы комиссия құрылды.

Мемлекеттік Кеңес шығарған "әлеуметтік несие жүйесін (2014-2020) салуды жоспарлау туралы" жалпы құжатқа сәйкес, әлеуметтік несие жүйесі төрт салаға бағытталады:
* қоғамдық істердегі адалдық;
* коммерциялық тұтастық;
* қоғамдық тұтастық;
* соттың сенімділігі.

Қазіргі уақытта бұл бастаманы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау негізінен жеке азаматтардың рейтингісіне бағытталған (бұл "қоғамдық тұтастыққа" жатады). Алайда, қытай үкіметінің жоспарлары одан асып түседі және Қытайда жұмыс істейтін барлық кәсіпорындар үшін кредит жоспарларын қамтиды. 

Жоспарға сәйкес, дайындық жобалары жүргізілгеннен кейін, жүйе 2020 жылға қарай Қытайдың барлық жерінде енгізілуі тиіс

2016 жылдың қыркүйегінде Қытай үкіметі төмен рейтинг иелері ұшырайтын санкциялардың тізімін жариялады:
* мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуге тыйым салу;
* әлеуметтік қамсыздандырудан бас тарту;
* кеденде жете тексеру;
* тамақ және фармацевтика салаларында басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салу;
* түнгі пойыздардағы әуе билеттері мен айлақтардан бас тарту;
* сәнді қонақ үйлер мен мейрамханалардағы орындардан бас тарту;
* қымбат жеке мектептерде балаларды оқытуға тыйым салу.

## Жүзеге асыру
2015 жылы сегіз компания Alibaba Group және Tencent сияқты сынақ жүйелерін іске қосуға лицензия алды.

2017 жылы жүйе жекелеген қалаларда, мысалы, Жунченде жұмыс істей бастады.

2018 жылғы 1 мамырдан бастап сенімділік деңгейі төмен азаматтар мен кәсіпорындар үшін шектеулер күшіне енді  .

## Сын
Бұл идея диктатура режимімен салдарының ұқсастығына байланысты бірнеше рет сынға ұшырады   .

## Бұқаралық мәдениетте
«Қара айна» телехикая «Nosedive» эпизодында осындай жүйенің теріс салдарлары көрсетілген.

## Тағы қараңыз
* Несиелік скоринг
* Жою мәдениеті

## Дереккөздер
Елім-ай (роман)

**Елім-ай** — Софы Қалыбекұлы Сматаев жазған роман-трилогия.

Трилогияның бірінші кітабы алдымен «Жұлдыз» журналында жариялана бастады. 1976 жылы «Жазушы» баспасынан жеке кітап болып шығады, екінші кітабы 1980 жылы жарияланады. Ал үшінші кітабы 2003 жылы «Қазығұрт» баспасынан басылып шығарылды.

Романның көр­кем­дік құ­ры­лымында хандар мен сұлтандардың, билер мен батыр­лардың қалың қатары көрі­ніс береді, халық, бұқара тіршілігі де кең орын алады. Тарихи дәуір, тарихи тұлға­лар бол­мы­сы, халық өміріндегі тра­гедиялық әрі қаһар­мандық кезеңнің шындық оқиғалары пайымдалады. Трилогияда ел ұландары­ның Отан үшін жүргізген ерлік ұрыстары­ның, халық қаһармандығының үлкен суреті жасалған. Жеке батырлардың тұлғалары да тарихи шындыққа сай дараланады.

Жазушы «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп атанып кеткен ауыр тарихи кезеңді суреттей отырып, жоңғарларға қарсы күрестің бүкілхалықтық сипатын ашады, сол күрестің қозғаушы күштерін шебер сипаттайды.

Романда кейіпкерлер саны өте көп. Сонда да автордың айрықша бейнелегісі келген адамдарына тоқталып өтуге болады. Олар: Жәңгір сұлтан, Ошаған би, Қазыбек би, Бөгенбай, Райымбек, Олжабай,  Атығай Дәулетбек бай (Даңқой), Атығай Бақтыбай би Дәулетбекұлы секілді тарихи тұлғалар, Қуат пен Жомарт батырлардың отбасы, олардың арманы мен бейнеті шым-шытырық тартысты оқиғалардың ортасында көзге шалынып отырады. Осылардың басындағы жағдайлар арқылы жазушы тарихи кезең шындығынан елес береді.

«Елім-ай» Софы Сматаевтың тұңғыш романы болды. Жазушы өзі романның жазылуына ой салған осы «Елім-ай» әні болғанын әңгімелейді. Мәскеуде оқып жүрген қазақ жастары жиналып, елді еске алғанда, айтатын әндерінің бірі «Елім-ай» болыпты.

## Пікірлер
Қалмұқан Исабаев: «Ақтабан шұбырынды оқиғасын тұңғыш рет қағазға түсіріп жария етуші осы Софы болатын. Қалайда ол өз шығармаларымен халқымызды өзіне-өзін танытып, еңсесін көтерді ғой.»

Тұманбай Молдағалиев: «Үлкен дастанды біздің алдымызға жайып салған Софы ақынның айтары терең, байтағы кең, биігі заңғар.»

Дінмұхамед Қонаев: «Мұхаңның «Абай жолынан» кейін сондай кесек туындылар жазылмай кетті деп аузымызды құр шөппен сүртіп келдік қой… "Халқым! Елім!" дейтін жүрегіңді таныдым, таптым, ұлым. "Ұлым" дегенімді дұрыс ұқ, Софы-жан.»

Дулат Исабеков: «Софының бұл еңбегі қазақ әдебиетінде тарихи тақырыпқа жазылған алғашқылардың бірі әрі сүбелі туынды болуымен құнды.»

Расул Ғамзатов: «С.Сматаев в своем романе не только сумел подлинно воспроизвести картину жизни казахов в 17-18 в.в., но и показал лучшие проявления национальнего характера народа: героизм, мужество, стойкость, свободолюбие, умение ценить дружбу и любовь.»

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Бірінші кітабы

Санат:Романдар
Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш (Балқаш)

нобай|260px|Мемориал және Т-34 ескерткіші
**1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш** — Балқаш қаласындағы ҰОС мемориалы.

Ескерткіш 1970 жылы 21 мамырда ашылған. Ол Желтоқсан көшесі бойында, Балқаш көлінің жағасындағы төбешікте орналасқан.

Төбешіктің дәл ортасында бесбұрышты жұлдыз пішініндегі «мәңгілік алау» орны бар. Оны төрт жағынан қоршап және жерден сәл көтеріңкі етіп тұрғызылған темірбетон қабырғалар орнатылған, олардың ішкі жағында соғыс тақырыбындағы барельефтер бейнеленген. Бұған дейін, сәл төменірек екі ұзын қабырға тұрғызылған, онда жауынгерлердің есімдері жазылған. Мемориал аллеяға ұласады.

Мемориалдық тақталарда Балқаш қаласынан және Ақтоғай ауданынан майданға шақырылып, соғыс алаңында із-түзсіз жоғалған немесе қайтыс болған 1737 адамның есімдері жазылған.

Мемориалға жақын жерде Т-34 танкінің ескерткіші бар. Ол Ұлы Отан соғысындағы балқаштықтардың ерен еңбегінің құрметіне 1978 жылы орнатылды. Ескерткіштің тақташасында жазылғандай, әрбір шығарылған 100 тонна молибденнің 60 тоннасын балқаштықтар беріп отырған.

Екі ескірткіш те жергілікті маңызы бар ескерткіштер тізіміне кіреді.


War memorial, Balkhash.jpg|Мемориалдың ішіндегі барельефтер
Balkhash warriors list.jpg|Балқаштық жауынгерлердің тізімі
T-34 monument Balkhash.jpg|Т-34 ескерткіші


## Дереккөздер

Санат:Балқаш ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Соғыс және бейбітшілік

**«Соғыс және бейбітшілік»** () — Лев Николаевич Толстойдың роман-эпопеясы, 1805-1812 жылдардағы Напелеонға қарсы соғыс кезеңіндегі орыс қоғамы жайлы баяндайды. Романның эпилогы 1820 жылға дейінгі оқиғаларды қамтиды.

## Романның жазылу тарихы
Эпопеяның жазылу идеясы «Соғыс және бейбітшілік» болып қағазға түспей тұрып пайда болды. Толстой «Соғыс және бейбітшіліктің» жобалы нұсқасында өзінің 1856 жылы "басты кейіпкер отбасымен Ресейге оралған желтоқсаншы болатын повесть" жазып бастағанын жазған. "1825 жылы менің кейіпкерім ересек отбасылы адам болды. Оның жан-дүниесін түсіну үшін оның жастық шағына яғни 1812 жылдарға үңілу керек». Осылайша Лев Толстой оқиға желісін 1805 жылдан бастауды жөн көрді.
Басты тақырып — 1812 жылғы Отан соғысындағы орыс халқының тағдыры. Романда 550-ге жуық кейіпкер бар. Оның тең жарымы ойдан шығарылған, тең жарымы шынайы тарихи тұлғалар. Толстой ең мықты кейіпкерлерінің күрделі ішкі жан дүниесін, шындықты іздеп шарқ ұруын, мінсіздікке ұмтылысын ашып көрсетеді. Ондай кейіпкерлерге кнәз Андрей, граф Николай, граф Пьер, графиня Наташа және кнәйім Марья жатады. Жағымсыз кейіпкерлерде даму, динамика жоқ. Оларға: Элен, Анатоль жатады.

## Дереккөздер

Санат:Лев Толстой романдары
Санат:Тарихи романдар
Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар

**«Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар»** (қыт. *臥虎藏龍*, ) — Энг Ли түсірген шығыс жекпе-жектері мен мелодрама жанрларындағы фильм.

Фильмнің тұсаукесері 2000 жылы 18 мамырда Канн кинофестивалінде өтті. Желтоқсанда ол ағылшын титрлармен америкалық кинотеатрларында көрсетіле бастады. 128 млн доллар жинаған бұл фильм АҚШ тарихындағы ең табысты ағылшын тілді емес фильм болып шықты.

Фильм 40-тан астам халықаралық киножүлдені ұтып алды.

2010 жылы ол *[[Empire]]* журналының Әлем кинематографындағы 100 үздік фильм (ағылшын тілді емес) тізіміне енді.

Фильм жазушы Ван Дулуның сол аттас романы негізінде түсірілген.

## Сюжет
Фильмдегі оқиғалар 1779 жылғы Қытайда орын алады. Жекпе-жектің асқан шебері Ли Мубай таудан түсіп, қайтыс болған ұстазының семсерін Юй Шуленьге береді де, оны Пекинге апарсын деп аманатын айтады. Бірақ Пекинде сол семсерді түннің қараңғысында губернатордың қызы Юй Цзяолун ұрлап әкетеді. Ол «Нефритті түлкі» атты қылмыскер әйелдің шәкірті болып шығады, «Нефритті түлкі» кезінде Ли Мубайдың ұстазын уландырып өлтірген болатын. Ли Мубай ежелгі жауының сазайын тартпақшы болады.

## Басты рөлдерде

## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:Энг Ли фильмдері
Санат:Оскар жеңіп алған шет тіліндегі фильмдер
Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы

**Үздік монтаж үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы** () — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1935 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл номинация үздік фильм номинациясымен тығыз байланысты – 1981 жылдан бастап бас сыйлыққа ұсынылған барлық фильмдер де осы сыйлыққа ұсынылып, 2/3-ден астамы оны жеңіп алды. Номинациялар мен марапаттаулар кезінде, әдетте, тек монтаждын бас редакторлар көрсетіледі, қалған барлық редакторлар аталмайды.

Номинация тарихында төрт адам үш «Оскардан» жеңіп алған еді: Ральф Доусон, Даниель Манделл, Майкл Кан, Тельма Скунмейкер.

## Лауреаттар және номинанттар тізімі

### 1935—1940

### 1941—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—2000

### 2001—2010

### 2011—2020

### 2021—2030

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
1984 (роман)

**«1984»** ( – «*Мың тоғыз жүз сексен төртінші*») — Джордж Оруелдің 1949 жылы басылған роман-антиутопиясы. «1984» романы Евгений Замятиннің «Біз» (1920), Олдос Хакслидің «О көркем жаңа әлем» (1932) және Рэй Брэдберидің «Фаренгейт бойынша 451 градусымен» (1953) қатар бірегей антиутопия саналады. Кітап ХХ ғасырда үлкен ықпалға ие болып, әлемге көптеген ой тастады. Кітаптың авторы кітап шыққаннан кейін жарты жыл өткенде қайтыс болды. Умберто Эко «Раушан аты» кітабының кіріспесінде: «Авторға кітапты бітіргеннен кейін ғана өлу керек болатын. Мәтіннің жолына тұрмауы үшін» деген екен.

## Жазу тарихы
Өзінің баспагері Фреду Уорбургке 1948 жылы 22 қазанда жазған хатында Оруэлл, роман жазу ойы оған 1943 жылы келгенін хабарлайды. Ол «Мал аула» кітабындағы «берілген революция» тақырыбын аша түседі. Романның алғашқы атауы «Еуропадағы соңғы адам» және «Live and Dead» («Тірілер мен өлілер») болды.

## Дереккөздер

Санат:Романдар
Санат:Әлеуметтік фантастика
Санат:Джордж Оруелдің туындылары
Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

**Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы** () — Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2002 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. 

Бұл номинация енгізілгенге дейін екі мультфильм арнайы «Оскарларды» жеңіп алған болатын: Ақшақар және жеті ергежейлі (1939) және Ойыншықтар хикаясы (1996).

## Лауреаттар және номинанттар тізімі

### 2002—2010

### 2011—2020

### 2021-2030

## Тағы қараңыз
* Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Санат:Мультипликация
Расёмон (фильм)

**«Расёмон»** (羅生門) — Акира Куросаваның 1950 жылы шыққан ақ-қара түсті фильмі. Рюноскэ Акутагаваның «Ну тоғайда» атты әңгімесінің экранизациясы болып келеді. Фильм атауы Жапонияның көне астаналарындағы Расёмон қақпасына байланысты қойылған.

Мұнда кино үшін алғаш рет бір оқиға бірнеше көзқарастан көрсетіліп бейнеленеді. «Расёмон» жалпы жапониялық кинематографтың әлемдік сахнада танылуына зор үлес қосты. Бұл фильм көптеген халықаралық сыйлықтарға ие болды, оның ішінде «Оскар» және «Алтын арыстан» да бар.

## Сюжеті
Расёмон қақпасының астына жаңбырдан тасаланып, үш адам жиналып қалады. Ағаш кесуші және монах қарапайым тыңдаушыға сотқа куәгерлер ретінде қатысқанын айтады. Сотта тоғайдағы самурайдың өлімі мен әйелінің зорлануы туралы іс қаралды. Болған жайды сот алдында алдымен қарақшы баяндайды, сосын самурайдың әйеліне сөз беріледі, кейін бақсының көмегімен самурайдың жаны шақырылады, соңында денені тапқан ағаш кесуші өз көргенін айтады.

## Рөлдерде
* Такаси Симура — ағаш кесуші Кикори
* Минору Тиаки — монах
* Китидзиро Уэда — тыңдаушы
* Тосиро Мифунэ — қарақшы Тадзомару
* Матико Кё — самурайдың әйелі Масако Канадзава
* Масаюки Мори — самурай Такэхиро Канадзава
* Норико Хонма — бақсы
* Дайсукэ Като — полицей

## Дереккөздер

Санат:1950 жылғы фильмдер
Санат:Акира Куросава фильмдері
Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Сауда соғысы

**Сауда соғысы** (), **Сауда дауы** () — шетелдік нарықтарды жаулап алу(шабуылдық) немесе ұлттық экономиканы басып алудан сақтау(қорғаныс) мақсатында екі немесе одан да көп елдер арасында өткізілетін сауда бәсекелестігі. 

## Ерекшеліктер
Сауда соғыстарын өткізудің себептері мен әдістерін зерттеу әртүрлі ғылымдардың дәргейін, соның ішінде геоэкономика мен әлемдік экономиканы құрайды. Сауда соғысы ауқымды “әскери әрекеттер"  аясында да өткізіле алады, ол экономикалық соғыс деп аталады.

Шабуылдық сауда соғысын жүргізудің негізгі әдістері:
* экспорттық баж тарифтерінің төмендеуі,
* экспорттық квоталардың жоғарылауы,
* депингтік бағалардың қолданылуы,
* айрықша жағдайларда экономикалық блокада мен эмбаргоның қолданылуы,
* бәсекелестердің өнімдерін тұтынушыларға немесе экологияға зиянды екендігін жариялау. 
     
Қорғаныстық сауда соғысының тәсілдеріне сауда барьерлерінің тұрғызылуы жатады: 
* импорттық баж салықтарының артуы,
* импорттық квоталардың төмендеуі,
* импорттық тауарлардың ұлттық стандарттарға сай келуіне байланысты қиындықтардың пайда болуын көздейтін техникалық барьерлердің енгізілуі.

## Мысалдар
* Қытай мен АҚШ арасындағы сауда соғысы (2018).

## Дереккөздер
Pulse Kino

**Pulse Kino** - бұл [KINO](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%BE_(%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0)) тобының әндерін кәсіби түрде орындайтын Алматыдағы рок тобы. Pulse Kino - Виктор Цой мен KINO тобының әндерінің авторлық құқық иелерінен Қазақстанның барлық сайттарында ән орындауға ресми рұқсаты бар жалғыз топ. Топты Александр Цой мен Юрий Каспарян вокалды және аспаптық тұрғыдан KINO орындау дәлдігі тұрғысынан үздік топ деп таныды.

Юрий Каспарянның өзі Pulse Kino тобына жеке өзі қатысқан аспаптардың және тікелей өзі шығарған жетекші гитараның бөліктерін ойнау бойынша шеберлік сабақтарын жүргізеді. Pulse Kino сол танымал Yamaha SG200 гитарасымен және 80-жылдары Киноның кезінде Юрий Каспарян қолданған үш эффект педальдарымен қаруланған, бұл топтың дыбысын түпнұсқамен бір-біріне айналдырады. Сонымен қатар, Pulse Kino ТМД және Қазақстан киномандарының үлкен қауымдастығы болып табылады. Қазір топ ел ішінде және шетелдерде белсенді турне өткізуде. Pulse Kino тобының концерттері үнемі KINO тобы мен Виктор Цоймен байланысты бағдарлама мен бейнематериалдар тізбегін қамтиды.

## Топтың тарихы
Топ 2019 жылы Алматыда құралды. Алдымен жігіттер айына екі рет жиналып, жай ермек үшін ойнады. Содан кейін Бауыржан «Виктор Цойдың кинотеатрындағы әндер кеші» деген жарнаманы көріп, достарына күштерін сынауға ұсынды. Сахнада сәтті өнер көрсеткен соң, ресми түрде Pulse Kino тобын құруға шешім қабылданды. Пульс өмір жалғасын білдіреді, ал Кино - түпнұсқаның атауы.

## Шығармашылығы
Репертуарының негізін KINO тобының шығармалары кұрайды. Pulse Kino "2020" атты альбом мен "Невидимый враг" атты сингл шығарды.

## Топ мүшелері
Бауыржан Жармұхамедов - топ жетекшісі және жетекші гитарист. Данияр Ербұланов - Виктор Цойға бет-келбетінің және дауысының ұқсастығымен таң қалдыратын вокалист. Альтаир Қасымов - барабаншы. Мұрат Ақатовтың - бас-гитарист

## Дереккөздер
El Sueño de Morfeo

**El sueño de Morfeo** ( "Морфейдің түсі")— Испан музыкалық тобы. Музыканың негізгі стилі - кёльт поп-рок. Испания өкілдері «Eurovision 2013» ән байқауында,  "Contigo hasta el final" әнімен қатысты.

## Тарихы
Топ 2002 жылы "Хема" (астур. Xemá) есімімен құрылды. Оның алғашқы дискісі сол жылы жарық көрді және "Ішкі" ("Del interior") деп аталды, бірақ ол үлкен танымалдыққа ие болмады. Дискімен бір уақытта осы топтың музыканттары — Дэвид пен Ракуэль Овьедо қаласының жанындағы колледжде музыка пәні бойынша сабақ берді. Осы дискіден кейін музыканттардың бір бөлігі топтан кетті, бір бөлігі музыканы оқытуды жалғастырды. Бұл бірінші дискіде топтың кёльт музыкалық стилін кейінгі дискке қарағанда жақсы көруге болады. 2003 жылы топқа Хуан Луис келіп, топ атауын "Морфейдің түсі" (El sueño de Morfeo) деп өзгертеді. 2005 жылы топтың әйгілі дискісі шығарылды, онда бірнеше әндер әсіресе танымал болды: "Nunca volverá", "Esta soy yo", "Ojos de cielo". Осы сәттен бастап топ испан чаттарында сенімді көшбасшы болды. Алғашқы концерттік турында топ Испанияның әртүрлі қалаларында 100-ден астам концерт берді, онда миллионнан астам адам жиналды. 2005 жылы топ "Жылдың ашылуы" деп танылды (revelación en el año 2005). 2007 жылы екінші платина дискісінің шығуына орай, "жолда кездескенше" ("Nos vemos en el camino"), топта "El sueño de Morfeo" бірінші дискінің 150.000-нан астам көшірмесі сатылды.

2012 жылдың 17 желтоқсанында топ Швецияның Мальмё қаласында өткен «Eurovision 2013» ән байқауында Испания өкілі болды. Сонымен қатар, топ 18 мамырда байқаудың финалында автофиналист ретінде өнер көрсетті.

## Топ құрамы
* **Вокал:** Ракель дель Росарио Масиас (Raquel del Rosario Macías)
* **Акустикалық гитара және бэк вокал:** Давид Фейто Родригес (David Feito Rodríguez)
* **Электрогитара:** Хуан Луис Суарес Гарридо (Juan Luis Suárez Garrido)
* **Виолончелль:** Диего Галас, Роберто Хавонеро (Diego Galaz, Roberto Jabonero)
* **Бас:** Хави Мендес (Javi Mendez)
* **Соқпалы аспаптар:** Исраэль Санчес (Israel Sánchez)
* **Басқалары:** Рикардо Соверано (Ricardo Soberado)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:2002 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:Eurovision ән байқауы 2013 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Испания өкілдері
Санат:Испания музыкалық топтары
Ерен Бахытұлы Сахипов

**Ерен Бахытұлы Сахипов** (1942, Зеленов ауданы, Батыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — биология ғылымдарының кандидаты.

## Өмірбаяны
Сахипов Ерен Бахытұлы 1942 жылы Батыс Қазақстан облысы Зеленов ауданында өмірге келген. 

Орта мектепті аяқтағаннан кейін 1959-64 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының жаратылыстану факультетін бітірген. 

1965-1968 жылдары ботаника мамандығы бойынша Қазақстан Ғылым Академиясының аспирантурасын бітіріп, сол жылы биология ғылымымдарының кандидаттық диссертациясын сәтті қорғаған соң, осы жоғары оқу орнында ғылыми қызметкер еңбек етеді. 

1970-1976 жылдары Гурьев педагогика институтының ғылыми істер, оқу ісі жөніндегі проректор қызметін атқарады. 

1976-1983 жылдары Атырау педагогикалық институтының ректоры қызметтерін атқарды.. Атырау педагогикалық институтын басқарған кезде еліміздің қоғамдық жұмысына белсене араласты. Облыстың «Білім» қоғамын басқарды.

1983 жылы Алматыдағы Қазақстан Ғылым Академиясында аға қызметкер, Қазақстан Министрлер Кеңесінде бөлім басшысы ретінде «Болашақ» талантты жастарды шет елде оқытуға барлық күш-жігерін салды. 30-дан астам ғылыми-зеттеулер мен мақалалардың авторы. Бірнеше төсбелгілермен, гармоталармен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының кандидаттары
Артем Резников

**Артем Резников** (11 қаңтар 1992, Риддер, Қазақстан) — АСА қарамағында жеңіл салмақта өнер көрсететін қазақстандық аралас жекпе-жек жауынгері (ММА). Қазақстандық «Alash Pride» ұйымының чемпионы (2019 сәуір). Жеңіл салмақтағы ACA титулына үміткер.

## Өмірбаяны
### Алғашқы жылдары
1992 жылы 11 қаңтарда Риддер қаласында дүниеге келді. Қазақстан атынан шығады.
### Еркін күрес және ММА
Артём Резников спорттық мансабын еркін күрестен бастады. Оның кумирі - әлемге әйгілі және атақты аралас жекпе-жек жауынгері Федор Емельяненко, Артем оның барлық жекпе-жектерін көрген. Кейіннен өзін аралас жекпе-жегінде сынап көруге шешім қабылдады.
### ММА-дағы кәсіби мансабы
Резников өзінің ММА жауынгері ретінде кәсіби мансабын 2011 жылы Қазақстан атынан шыға бастады. Дебюті «ZZ - Zhekpe Zhek» турнирінде өткізіп, оған қазақстандық жауынгер Мәди Досмұхаметовке қарсы тұрды, жекпе-жек бірінші раундтың басында Артем Резниковтың пайдасына аяқталды. Төреші техникалық нокаут жариялап, Резниковтың қолын көтерді.

Ол әртүрлі ММА ұйымдарында тұрақты өнер көрсете берді, тоғыз жеңістер сериясын жасады.

2014 жылы оныншы жекпе-жегінде төрешілердің бірауыздан шешімімен Григорий Кичигиннен өзінің мансабындағы алғашқы жеңіліске ұшырап. Содан кейін бес жекпе-жекті қатарынан жеңіп, өзін-өзі қалпына келтірді.

Ол ACA және FNG сияқты ірі ұрыс ұйымдарында (ММА) өнер көрсетті. Юсуф Раисов, Хасан Халиев, Хамзат Аушев, Михаил Балакирев сияқты атақты жауынгерлерді жеңді.

2019 жылдың басында кикбоксшы Хасан Халиевті жеңіп, жартылай орта салмақта (77 кг) қазақстандық Alash Pride лигасының чемпионы атанды.

### ACA-мен келісім-шарт және Раисовты ұрысқа шақыру
2019 жылы Резников әлемдегі ең ірі лига - АСА-мен келісімшартқа отырды. Лигадағы екі сәтті ойыннан кейін жеңіл салмақтағы белбеуін бос қалдырып, жеңіл салмақ дәрежесіне өткен 66 кг салмақтағы ұйымның бұрынғы чемпионы Юсуф Раисовты ұрысқа шақырды.

2020 жылдың қыркүйегінде Резников ACA-111 турнирінде топтың жекпе-жегі мен ұйымының жұлдызы Юсуф Раисовты екіге бөлінген шешіммен жеңді - осылайша ресейлік ММА-ны қатты таңқалдырып, жеңіл салмақтағы (70 кг) чемпион атағы Абдул-Азиз Абдулвахабовке тиесілі ACA титулына басты үміткерлердің біріне айналды.

Қазіргі уақытта оның қоржынында 28 кәсіпқой жекпе-жек бар, оның 22-сінде жеңіске жетіп, 6 жекпе-жекте жеңіліп қалды.

## Титулдар
* 60px Alash Pride жартылай орта салмақтағы чемпионы.

## ММА статистикасы (22-6)

## Дереккөздер

Санат:11 қаңтарда туғандар
Санат:1992 жылы туғандар
Санат:Аралас жекпе-жек жауынгерлері
Санат:Қазақстан аралас жекпе-жек жауынгерлері
Түрікмен автономиялы облысы (Бұхара ХКР)

**Түрікмен автономиялы облысы** — 1923-1924 жылдары болған Бұхара ХКР әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Түрікмен АО 1923 жылы қазан айында Бұхара түрікмендерінің ықшам мекенінде құрылды. Автономиялы облыс 2 уәлаятқа (олар, өз кезегінде, түмендерге бөлінді) және 1 жеке түменге бөлінді.

* Керкін уәлаяті
** Керкін түмені
** Қызылаяқ түмені
** Халаш түмені
** Қожамбас түмені
* Чаржау уәлаяті (кейін Ленин-Түрікмен болып ауыстырылды)
** Дейнау түмені
** Саят түмені
** Ескі Чаржау түмені
** Фараб түмені
* Келиф түмені

1924 жылы 27 қазанда Бұхара ХКР Түрікмен автономиялы облысы жойылып, оның аумағы жаңадан құрылған Түрікмен КСР берілді.

Санат:КСРО автономиялы облыстары
Санат:Түрікменстан тарихы
Түрікмен автономиялы облысы (Хорезм ХКР)

**Түрікмен автономиялы облысы** — 1924 жылы сәуір — қазанда болған Хорезм ХКР әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Түрікмен автономды облысын құру туралы шешім 1924 жылы 12 сәуірде 1-Бүкілтүрікмен құрылтайында қабылданды:
Автономды Түрікмен облысын келесі бастамалар бойынша басқармалармен құру.

1. Түрікмен автономды облысы 4 ауданға бөлінеді: Ташауыз, Ілиялы, Персин және Тақты.
2. Ташауыз Түрікмен автономиялы облысының басты қаласы болып жарияланды.
3. Облыстың басында Ревком / 15 адамнан / аудандардың басында облыстық ревкомдар / 3 адамнан / тұрды.
4. Облыстық революциялық комитетке Ташауыз ауданын басқару жүктелген, оның шеңберінде Қаларевкомды / Монакпен Ташауызды / айналасында өзбек халқы бар / тікелей Облыстық революциялық комитетке бағынды.

Хорезм түрікмендерінің ықшам қонысы аумағында Түрікмен АО құрылды. АО 5 аудандық шураларға бөлінді:

* Ілиялы
* Көнеүргеніш (Қарақалпақ АО-нан берілді)
* Персин
* Тақты
* Ташауыз

1924 жылы 27 қазанда Хорезм ХКР Түркімен автономиялы облысы жойылып, оның аумағы жаңадан құрылған Түркімен КСР берілді.

## Дереккөздер

Санат:КСРО автономиялы облыстары
Санат:Түрікменстан тарихы
Сомнология

нобай|Сомнология пациенті
**Сомнология** (латын тілінен somnus — *[[ұйқы]]* және грекше λόγος — *ілім*) — медицина мен нейробиологияның ұйқыны зерттеуге арналған, ұйқысыздық және ұйқының адам денсаулығына әсерін зерттейтін бөлімі. Негізгі диагностикасы полисомнография болып табылады.

## Тарихы

## Ұйқысыздықтың халықаралық жіктелуі

## Әдебиет
# Bradley DT. Respiratory Sleep Medicine. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2008. Vol 117.
# Bowman TJ. Review of Sleep Medicine. Burlington, MA: Butterworth-Heinemann, 2002.
# https://baribar.kz/158271/somnolog-tynyghyp-turamyn-desenhiz-ujqyny-qandyrmaj-oyanu-kerek/
# https://baribar.kz/149932/adam-nege-tus-koeredi-somnolog-dariger-tusindiredi/ 
# https://sputnik.kz/society/20191004/11692781/Olip-ketui-mumkin-Somnolog-tungi-12-den-keyin-uyyqtaytyndardy-saqtandyrdy.html

Санат:Сомнология
Сазанқұрақ

**«САЗАНҚҰРАҚ» ЖШС** — 1997 жылы 20 мамырда кұрылды. Бас кеңсесі Пекиндегі Синопек компаниясы серіктестіктің құрылтайшысы және серіктесі болып табылады. Исатай ауданында мұнай өндіруші тұңғыш шетелдік компания. Жылына 70 мың тонна мұнай мен 750 мың текше метрден астам  газ өндіреді. Лицензиялық-келісімшарттық жағдайларға сәйкес, компания «Сазанқұрақ» кенішінде барлау және өндіру бойынша мұнай операцияларын жүзеге асырады, өндірілген мұнайды дайындауды, сақтауды, тасымалдауды, маркетинг және іске асырылуын қамтамасыз етеді. Мұнай өндірісі облыс орталығы Атырау қаласынан 150 шақырымдағы Исатай ауданында орналасқан «Сазанқұрақ» кенішінде жүзеге асырылады. «Сазанқұрақ» кенішінде сынақты пайдалану 1998 жылы, мұнайды өнеркәсіптік өндіруді 2000 жылы бастады, қазіргі уақытта кеніш өңдеудің төртінші сатысында. Өндіруші ұңғымалардың қоры - 73 бірлік. 
солға|300px|
Бүгінгі таңда мұнайды жинақты өндіру 2588,9 мың тоннадан аса құрайды. Мұнайды шығарудың ағымдағы коэффициенті 37% құрайды. Кеніштің орташа сулануы 92%. «Сазанқұрақ» кенішінің жобалық МТТТК-н (мұнайды шығару коэффициенті) шамасы 2004 жылы 26, 2%-дан 2014 жылы 43,7% жетгі. Кеніштің сулануы 10 жыл ұзақтығында 87-92% деңгейінде тұр. Кеніште жыл сайын ГТШ геологиялық-техникалық іс-шаралар, сонымен бірге қойнауқаттың мұнай беруін көтеру, ұңғымаларды сазды қышқылды өңдеу, гидромеханикалық тесу перфорациясы, ұңғымаларды термогаз қышқылды өңдеу және т.б. сияқты жаңа технологиялар жүргізіледі. Геологиялық жоспарда кеніш ұзындығы 5 км-ге дейін және ені 100—500 метр созылған шөгіндіні білдіреді, кеніш тектоникалық жарықтармен бірнеше блоктарға бөлінген, бор және юраның өнімді беткейлері орнының тереңдігі 400-450 метр, мұнай жоғары тұтқырлы және ауыр ретінде сипатталады.

«Сазанқұрақ» ЖШС - бұрын тұрғын үй, қажетті инфрақұрылымы болмаған далада мұнай кенішін игеруді «нөлден» бастаған кәсіпорындардың бірі. «Сазанқұрақ» кенішін игеруге компания құрылтайшысымен бағытталған инвестициялардың үлкен көлемі қысқы мерзімде кәсіпшілікті абаттандыруға және өнеркәсіптік өндіруді бастауға мүмкіндік берді. Қысқа мерзімде кәсіпшілік абаттандырылды, топтық өлшем қондырғысы және мұнай коллекторы, мұнай дайындау тораптары, мұнай құю терминалы және мұнайды іске асыру үшін ұзындығы 4,4 км теміржол тармағы, қазандық паркі, қызметкерлер үшін вахталық қалашық салынды. Кенішті абаттандыру кезінде мұнайды өндіру, дайындау және тасымалдауда заманауи технологиялар ғана қолданылды.
«Парыз-2014» бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі бойынша конкурстың қоры- тындысымен «Сазанқұрақ» ЖШС «Еңбекті қорғау саласындағы үздік кәсіпорын» номинациясындағы «Орта және шағын кәсіпкерлік субъектісі» санатында алтын иегері атанды. «Парыз-2016» респ. конкурсының «Экологияға қосқан үлесі үшін» номинациясында күміс жүлдегері ретінде танылды. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Санат:Атырау компаниялары
Санат:1997 жылы құрылған компаниялар
Онтарио (айрық)

**Онтарио** (, ) атауымен Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдердің біреуін атайды.

## Елді мекендер

### 
* Онтарио — Канаданың ең бай және ең халқы көп провинциясы.

### 
* Онтарио — округ, Нью-Йорк штаты.
* Онтарио — қала, Калифорния штаты.
* Онтарио — қала, Нью-Йорк штаты.
* Онтарио — қала, Огайо штаты.
* Онтарио — қала, Орегон штаты.
* Онтарио — ауыл, Висконсин штаты.

## Көлдер
* Онтарио — Солтүстік Америкадағы көл, бес Ұлы көлдердің біреуі.
Функционалды топ

**Функционалды топ** — химиялық қасиеттерді қалыптастыратын органикалық молекуладағы құрылымдық бөлік (атомдар тобы). Оған байланысты затты белгілі бір классқа жатқызуға болады. Әртүрлі молекулалардың құрамындағы бірдей болған функционалды топтар химиялық реакциялардың неғұрлым бірдей өтуіне әсер етеді.

Ғалымдарға 100-ден аса функционалды топ белгілі.

## Мысалдары
thumb|200px|Бензил ацетаттың үш функционалды тобы: эфирдік (<font color="#FF1010">қызыл түсті</font>), ацетилдік (<font color="#67AD69">жасыл эллипсте</font>) және бензилдік (<font color="#EBC83C">қызғылт эллипсте</font>).
# Оттегі атомы бар функционалды топтар:
#* Гидроксил тобы –ОН,
#* Карбонил тобы >С=O
#* Карбоксил тобы –COOH
#* Алкоксил тобы –OR (мыс. –ОСН3), т.б.
# Азот атомы бар функционалды топтар:
#* амин тобы –NH2
#* нитроқосылыстар –NO2
#* нитрозоқосылыстар –NO
#* нитрил тобы –CN
#* гидразин тобы –NHNH2
#* амид тобы –CONH2, т.б.
# Күкірт атомы бар функционалды топтар:
#* тиольдік –SH
#* сульфидтік >S
#* дисульфидтік –S–S–
#* сульфоксидтік >S=O,
#* сульфондық >SO2, т.б.
# Қанықпаған көміртек-көміртек байланыстары бар топтар:
#* қосарланған және үштік байланыс –С=С–, –С≡С–
#* ароматтық бөліктер –С6H5, т.б.
# Басқа атомдары бар топтар:
#* металл атомдары –Li, т.б.,
#* галоген атомдары –Cl, т.б.

Екі не одан да көп функционалды топтары бар молекулалар *полифункционалды* деп аталады.

Санат:Функционалды топтар
Октябрь кен орны

**Октябрь кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік батыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік батыста 180 шақырым, Аққыстау ауылынан батыс бағытта 110 шақырым жерде орналасқан. 1968 жылыашылған кен орны тұз-күмбезді құрылымнан орын алады. Жоғарғы юра шөгінділері бір блокта мұнайды, екінші блокта газды өнім түрлері бар. 
Кен орны 1993 жылдан Светланд-ойл ЖШС-нің иелігінде мұнай өнімдерін өндіріп келеді. Серіктестікте еңбек ететін мұнайшылардың басым бөлігі Исатай ауданының тұрғындары.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Даңқ мемориалы (Шымкент)

нобай|260px|
**Даңқ мемориалы** — Шымкент қаласындағы ҰОС мемориалы.

Майдан мен тылдың бірігуін бейнелейтін 35 метрлік обелиск және астындағы «мәңгілік алау» 1979 жылы салынды.

Ескерткіш және оған апаратын аллея 2010 жылы күрделі жөндеуден өтті.

Аллея бойымен екі жағынан 200 метрге созылған қара тақтайшаларға осы өңірден шыққан 140 мыңға жуық жауынгердің есімдері қашалып жазылған. Даңқ аллеясының ортасына «Жұлдыз» ескерткіші қойылған, онда қызыл гранитте облыстан шыққан Кеңес Одағының 51 батыры мен Даңқ орденінің 8 толық иегерінің есімі жазылған.

Аллеяда Ауған соғысында опат болған жауынгерлердің құрметіне арналған әскери техниканың ашық аспан астындағы мұражайы орналасқан.


World War II memorial with tanks in Shymkent.jpg|
Artillery in Abay Park, Shymkent.jpg|
MiG Monument in Abay Park, Shymkent.jpg|
Abay park 04.jpg|
Memorial in Abay Park.jpg|


Abay park 08.jpg|
MiG Monument in Abay Park, Shymkent 3.jpg|
Abay park 05.jpg|
Memorial in Abay Park 5.jpg|
World War II memorial in Shymkent 5.jpg|


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Жеңіс саябағы (Шымкент)

Санат:Шымкент ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Оңтүстік-Шығыс Қамысты

**Оңтүстік-Шығыс Қамысты** — Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік батысқа 40 км, Аққыстау ауылынан 35 шақырым жерде орналасқан. 1982 жылы ашылған. Кенорын үш қанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Оңтүстік-Батыс Қамысты кен орны

**Оңтүстік-Батыс Қамысты** —  Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан мұнай кен орны. Атырау қаласынан батысқа 80 шақырым, Аққыстау ауылынан оңтүстікте 30 шақырым жерде орналасқан. 1962 жылы ашылған. Техникалық тұрғыда кенорын үш қанатты тұзкүмбездік құрылымнан орын алған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Бақберген Қасымұлы Қарабаев

**Бақберген Қасымұлы Қарабаев** (10.05.1957 ж., Жанбай а., Исатай ауданы, Атырау облысы) — жергілікті басшы, ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері, Исатай ауданының құрметті азаматы.

## Өмірбаяны
Бақберген Қасымұлы Қарабаев 10 - мамыр 1957 жылы Атырау облысы, Исатай ауданы Жанбай ауылында дүниеге келген. 

## Білімі, мамандығы
* Гурьев педагогикалық институты
* *Тарих және қоғамтану пәнінің мұғалімі*
* Қазақ мемлекеттік заң институты
* *Заңгер*

## Еңбек жолдары
* «Жайықмұнай» мұнай өндіру басқармасының операторы (1977);
* Аққыстау орта мектебінің мұғалімі (1979);
* Новобогат аудандық атқару комитетінің спорт бөлімінің төрағасы (1985-1988);
* Исатай аудандық әкімшілігінің аға көмекшісі, аудандық әдіскер (1988-1992);
* Аққыстау орта мектебінің директоры (1993-1996);
* Исатай аудандық білім бөлімінің меңгерушісі (1996-2007);
* Қалалық білім бөлімінің бастығы. Атырау (2007);
* Атырау облысы бойынша балалардың құқықтарын қорғау департаментінің директоры (2007-2009);
* Атырау облысы Исатай ауданының әкімі (03.2010-06.2012);
* Атырау облысының білім беру саласындағы бақылау департаментінің директоры (2012-2016);
* «Нұр Отан» партиясы Атырау филиалы төрағасының орынбасары (2016 жылдан) 

## Марапаттары
* «Құрмет ордені»,
* «Ерен еңбегі үшін» медалі,
* ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» төсбелгісі
* Исатай ауданының құрметті азаматы,
* «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан педагогтары
Алтайша Уикипедия

**Алтайша Уикипедия** ()  — Уикипедияның алтай тілідегі бөлімі.  
Алғашқы мақаласы тек 2021 жылы жазылды.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Алтай Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - . Тереңдігі — .

## Тарих
* 23 ақпан 2021 Алтайша Уикипедия бөлімі ашылған.
* 5 маусым 2021 жыл — 500 мақала.
* 4 қазан 2021 жыл — 1 000 мақала.

## Сілтемелер
Пресс-релиз

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1926—1936)

**Қырғыз Автономиялық Социалистік Кеңес Республикасы** () — 1926-1936 жылдары болған РКФСР құрамындағы автономиялық республика.

Астанасы — Пішпек қаласы. 1926 жылы 12 мамырда КСРО ОАК төралқасы қаланың атын Фрунзе деп өзгертті (1925 жылы қазанда қайтыс болған Пішпек тумасы М. В. Фрунзенің құрметіне).

## Тарихы
1926 жылы 1 ақпанда Қырғыз АО өзгерту арқылы Қырғыз АСКР құрылды.

1934 жылы 20 тамызда БОАК төралқасы республиканы жаңа аудандарға бөлінуін бекітті.

Жаңа «сталиндік» конституцияның қабылдануымен — 1936 жылы 5 желтоқсанда Қырғыз АСКР Қырғыз КСР-іне айналды.

## Әдебиет
* Қырғыз АСКР өндірістік күштерін зерттеу жөніндегі бірінші конференция мәліметтері. Л.: Изд-во АН СССР, 1934.

## Дереккөздер

Санат:РКФСР автономиялық республикалар
Санат:Қырғызстан тарихы