open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қара жесір (фильм, 2021)

**«Қара жесір»** () — 2021 жылы шыққан америкалық суперқаһармандық фильм. Фильмді Marvel Studios шығарды және Walt Disney Studios Motion Pictures таратты. Бұл Marvel кинематографиялық әлемі (MCU) медиафраншизасындағы 24-ші фильм. Фильмнің режиссері — Кейт Шортланд, сценарий авторы — Эрик Пирсон. Скарлетт Йоханссон Наташа Романофф / Қара жесір рөлін сомдады; сондай-ақ фильмде Флоренс Пью, Дэвид Харбор, О-Т Фагбенли, Ольга Куриленко, Уильям Херт, Рэй Уинстоун және Рэйчел Вайс ойнады. Сюжет бойынша Капитан Америка: Азамат соғысы (2016) фильміндегі оқиғалардан кейін Наташа Романофф өзінің өткенін жанымен қабылдауға тырысады.

«Қара жесір» АҚШ-та 2021 жылдың 9 шілдесінде кинотеатрларда және бір уақытта Disney+ ағындық қызметінде, ал Ресейде 8 шілдеде шығарылды. Қара жесір MCU-дегі 4-кезеңнің бірінші фильмі болды. Фильмнің шығуы алғашқыда 2020 жылдың мамырына белгіленген күннен COVID-19 пандемиясына байланысты үш рет кейінге қалдырылды. «Қара жесір» фильмі пандемиялық жағдайдағы бірнеше кассалық рекордын орнатты, фильм бүкіл әлем бойынша 379 миллион доллардан астам және Disney+ сервисінде 125 миллион доллар жинады. Фильм негізімен сыншылардан оң пікірлер алды, олар актерлік шеберлікті (әсіресе Йоханссон мен Пьюдің ойнауын) және экшн-қойылымдарды жоғары бағалады.

## Актёрлер

* Скарлетт Йоханссон — Қара жесір Наташа Романофф: кек алушы, бұрынғы КГБ агенті, бұрынғы S.H.I.E.L.D. агенті. Эвер Андерсон — жас Наташа.
* Флоренс Пью — Қара жесір Елена Белова: Наташаның «қарындасы», Қызыл бөлмеде арнайы дайындықтан өткен. Вайолет Макгроу — жас Елена.
* Дэвид Харбор — Алексей Шостаков / Қызыл Қорғаушы: орыс суперсолдаты, Капитан Американың эквиваленті, Наташа мен Еленаның «әкесі».
* О.Т. Фагбенли — Рик Мейсон: S.H.I.E.L.D. кезінен Наташаның одақтасы.
* Ольга Куриленко — Антония Дрейкова / Таскмастер: Дрейковтың қыз баласы, Қызыл бөлмеге қызмет етеді. Райан Кира Армстронг — жас Антония.
* Уильям Хёрт — Таддеус Росс: АҚШ Мемлекеттік хатшысы.
* Рэй Уинстон — Дрейков: орыс генералы және Қызыл бөлменің жетекшісі.
* Рэйчел Вайс — Қара жесір Мелина Востокофф: тәжірибелі тыңшы, Наташа мен Еленаның «шешесі», Қызыл бөлменің басты ғалымы.

## Дереккөздер

Санат:Приквел-фильмдер
Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Құршап

**Құршап** (**Құршабдария**; ) — Қырғызстандағы өзен, Қарадарияның (Сырдария су алабы) сол жақ саласы Әндіжан суқоймасына құяды.

Бастауы Алай жотасының баурайында орналасқан өзеннің ұзындығы 157 км. Су алабынның ауданы 3750 км². Құршап жол бойында көптеген салаларды қабылдай, терең аңғарға ағып келеді. Сағадағы судың орташа шығыны 24,6 м³/с. Ең жоғары шығын (58,6 м³/с) маусымда, ең төменгі (10,9 м³/с) ақпанда байқалады.

Өзен қар және мұздықтармен қоректенеді. Мамыр-маусым айларында сел болады.

Жазда Құршап суаруға қолданылатындықтан, суы көбінесе Қарадария өзеніне жетпейді. Су алу үшін 1954 жылы салынған шөміш тәрізді қапталдық су жинағыш ғимарат қолданылады.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Қарадария су алабы
Ақбура (Қарадария тармағы)

**Ақбура** (, ) — Қырғызстан мен Өзбекстандағы өзен, Шаһрихансайдың сол жақ саласы.

Өзеннің ұзындығы 148 км, ал су алабының ауданы 2540 км² құрайды. Төлейкен гидробекетінде (Ош қаласының оңтүстік шекарасы) өзеннің орташа көпжылдық шығыны 21,4 м³/сек, су тасқыны кезіндегі өзенге құйылуы (маусым-шілде) 50-67 м³/сек, ал саба кезінде (қаңтар) 5-6 м³/сек болып келеді.

Өзен Алай жотасының солтүстік беткейінде, Ақжылға ауылы маңындағы Шалқұйрық өзені мен Сарықой өзенінің қосылуынан пайда болады. Оштан жоғары өзенде Папан суқоймасы орналасқан. Оның ар жағында Ақбурадан сол жағында Арабан-Ақбура арнасы мен Қайырма арығы бөлінеді. Ош қаласынан өткен өзен Өзбекстанның Әндіжан облысының аумағына келіп, сол жақтан Шаһрихансай арнасына құяды.

Өзеннің атауы не түйеге қатысты, не рудың атауына негізделген.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Өзбекстан өзендері
Арабансай

**Арабансай** немесе **Арабан** (, ) — Өзбекстан мен Қырғызстан аумағын басып өтетін Ферғана аңғарындағы өзен (сай). Қазіргі уақытта Шаһрихансай арнасына құяды (төменгі ағысында арнасын бұрған).

Бастауы (Ақарт саласымен біріккенге дейін) Көзарт, одан кейін (Қырғызата саласымен біріккенге дейін) — Шіле, содан соң (Қосжан саласымен біріккенге дейін) — Ішкіжан деп аталады.

## Жалпы сипаттамасы
Өзеннің ұзындығы 90 км, су алабының ауданы — 464 км².

Өзінің режимі бойынша Арабансай мұздықпен қоректенетін ерекше өзен болып табылады. Оның алабында  жалпы ауданы 49,1 км² болатын 18 салыстырмалы түрде үлкен мұздықтар бар. Судың жоғары кезеңі наурыздан қыркүйекке дейін созылады. Вегетациялық кезеңде өзен ағынының 80% егістіктерді суаруға жұмсалады. Қоректенудің көп бөлігі қардан немесе жер асты суларынан келеді (соңғысы жылдық ағынның шамамен 1/3 бөлігін құрайды). Өзеннің сағасы қатпайды, бірақ жазда суды суару қажеттілігіне бұру салдарынан жиі кеуіп қалады.

## Өзен ағысы
Көзарт Кіші Алай жотасындағы (Қырғызстан) Көзарт мұздығынан, шамамен 3950 м биіктікте түзіледі. Таулы бөлігінде тар және терең шатқалдарды құрайды. Таулы жерден өткеннен кейін өзеннің бірінші ысырынды конусы орналасқан Науқат қазаншұңқырына құяды. Мұнда Шіле Қырғызата мен Косжан салаларын сіңіріп, Арабансай аталады. Содан кейін өзен шағын Қарашатыр тау жотасын кесіп өтеді. Бұл аймақтағы сай аңғары ені 3 рет өзгереді, әктас массивтері арқылы өткенде кішірейеді, ал тақтатастарда ұлғаяды. Қарашатырдан төмен өзен Ферғана алқабының жазық жеріне құяды, мұнда оның ағыны толығымен дерлік бұрма-арналары арқылы суаруға бағытталған.

Аравансай сағасының жағасында Араван кенті орналасқан. Одан әрі сай Қырғызстан мен Өзбекстанның мемлекеттік шекарасын кесіп өтіп, Әндіжан облысының Асака ауданына кіреді. Мұнда да оның суы суаруға пайдаланылады.

Сағаға дейінгі жерде әдетте ағын судың әсерінен өзен толығымен құрғайды, ал жаз айларында құрғақ арна ретінде өтеді. Құлла және Бесмырза қыстақтарының аралығында Арабансай өзеннің тарихи арнасының бойымен әрі қарай төселген Шаһрихансай арнасына құяды.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Өзбекстан өзендері
Қызыл Қорғаушы

**Қызыл Қорғаушы** — Marvel Comics-тегі суперқаһарман.

Ол орыс суперсолдаты, Капитан Американың эквиваленті, Қара жесір Наташа Романофф мен Елена Белованың әкелік фигурасы.

Алғаш рет Avengers #43 комиксте 1967 жылдың тамыз айында таныстырылады.

2021 жылы шыққан Қара жесір фильмде оның рөлін Дэвид Харбор сомдады.

## Тұлғалар
Әр комикстерде Қызыл Қорғаушы атымен әртүрлі адамдар болған:
* Алексей Лебедев 
* Алексей Шостаков
* Таня Белински
* Жаңа Қызыл Қорғаушы

## Дереккөздер

Санат:Marvel Comics кейіпкерлері
Маңғыстау облысындағы ереуіл

**Маңғыстау облысындағы ереуіл** — 2023 жылғы 11 желтоқсанда Маңғыстау облысындағы екі көлік компаниясының біршама жұмысшы жұмыс берушілеріне бірнеше талап қойып, ереуіл бастады. Қойылған талаптар қатарында жалақыны тең қылу жүйесін орнату, West Oil Software компаниясын ҚазМұнайГаз құрамына енгізу және техниканы жаңарту болған.

Ереуіл салдарынан компанияға шамамен 499 миллион теңге залал келтірілген. 2024 жылғы 13 қаңтарда ереуіл мүшелерінің жұмыстарынан босатылатыны жарияланды.

## Барысы
### Желтоқсан

**11.12:** Қарақия аудандық әкімдігінің мәліметінше, West Oil Software мұнай сервистік компаниясы мен Great Wall Drilling компаниясының бірнеше жұмысшыларына жалақының тек бір жартысы ғана беріліп қалды. 2023 жылғы 11 желтоқсанда Маңғыстау облысында жұмысшылар жұмыс берушілеріне бірнеше талап қойып, ереуілге шықты.

### Қаңтар

West Oil Software ЖШС компаниясы жұмысшылардың жалақыны тең қылу мен компанияны ҚазМұнайГаз құрамына енгізу деген талаптарын орындау мүмкін болмайды деді, бірақ арнайы техниканы жаңарту ұсынысы орындалады деген. Компанияның мәселені келіссөз арқылы шешу әрекеттері сәтсіз болды. 2024 жылғы 13 қаңтардан бастап заңсыз аталған бұл ереуілдің барлық қатысушылары жұмыстарынан босатылатын болды. Бұл шешімнің жасалғанына қарай ереуілдің 50 астам мүшесі жұмыс орындарына оралған еді делінген. 17 қаңтарға қарай ереуіл мүшелері санының отызға жуық төмендегені белгілі болды.

### Ақпан

**11.02:** 11 ақпан күні таңертең Маңғыстау облысындағы Қаражанбас кенішінде "Мобил Сервис Групп" компаниясының 100-ге жуық қызметкері ереуілге шықты, 150 жұмысшы компанияның Ақтаудағы кеңсесінде.

**13.02:** 11 ақпаннан бері Маңғыстау облысында "Мобил Сервис Групп" компаниясының жүзден аса жұмысшысы ереуілге шығып, тәуелсіз кәсіподақ мүшесі болғаны үшін жұмыстан шығарылған әріптестерін қызметке қайтаруды талап етіп тұр.

Жұмысшылардың айтуынша, оларда екі кәсіподақ бар, бірі — тәуелсіз, екіншісі — компания жанынан ашылған. Компания 1 ақпанда тәуелсіз кәсіподаққа қосылған 20 адамды жұмыстан шығарған. Ақпаратқа қарағанда, олардың 5–10 жылдан астам еңбек өтілі бар.

## Реакция
**Жетібай:** Қарақия аудандық соты ереуілді заңсыз болып таныды. Әкімдік хабарлауынша компания енді еңбек кодексіне сәйкес ереуілшілермен еңбек шартын бұза бастады. 

**Қаражанбас:** "Власть" сайтының жазуынша, 11 ақпанда ереуілге "Мобил Сервис Групп" компаниясының директоры барған. Ол жұмыстан босатылған азаматтар қайта алынбайтынын айтып, ереуілшілерден жұмысқа оралуды талап еткен.

## Тағы қараңыз
* Жаңаөзендегі ереуіл (2024)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы наразылықтар
Санат:Маңғыстау облысы
Санат:2023 жылғы наразылықтар
Санат:2024 жылғы наразылықтар
Санат:Маңғыстау облысы тарихы
Абдуррауф Фитрат

**Абдуррауф Фитрат** (; 1885 жыл – 1938 жыл) — өзбек тарихшысы, филолог, аудармашы, жазушы, драматург, ақын, қазіргі өзбек тілі әдебиетінің негізін салушылардың бірі.

## Өмірбаяны
Абдуррауф Фитрат 1885 жылы Бұхарада дүниеге келген. Әкесі, Әбдіррахман бей, анасы Бибіжан. Алғашқы білімін Мирараб медресесінде алған. 1909 жылы Бұхара модернисттердің қолдауымен Ыстанбұлға барды. 1909–1913 жылдар аралығында Түркияда өмір сүрген.

А.Фитрат 1918 жылдың аяғы мен 1919 жылдың басында құрылған «Шағатай грунги» бірлестігінің белсенді мүшелерінің бірі болды. «Шағатай грунгиінің» құрылуына орыс империялық отарларының өзбек халқын езгіге ұшырауы, халықтың кеңес өкіметіне наразылығы, орын алған көтерілістер себеп болды.

А. Фитрат, А. Чолпанмен қатар «Шағатай грунги» ұйымының белсенді мүшелері Каюм Рамазанов, Елбек, Шәкіржан Рахими, Ғұлам Зафари, Мир Молло Шермохамедов, Ғази Юнусов, Бату, Санжар Сиддигов сынды модернистер болды.

## Дереккөздер

Санат:Бұхарада туғандар
Санат:Ташкентте қайтыс болғандар
Санат:Самарқан мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Мир Араб медресесі түлектері
Санат:Бұхара әмірлігі ғалымдары
Санат:Бұхара әмірлігі жазушылары
Санат:Жәдитшілік
Санат:Жас Бұхаралықтар
Санат:Өзбекстан жазушылары
Санат:Өзбек ақындары
Санат:Өзбекстан ақындары
Санат:Өзбекстан тілтанушылары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:Өзбекстан тарихшылары
Санат:Өзбекстан революционерлері
Өркендеу күзетшісі операциясы

**«Өркендеу күзетшісі» операциясы** () — хуситтердің Қызыл теңіздегі кемелерге жасаған шабуылдарына жауап ретінде 2023 жылғы желтоқсаннан бері жалғасудағы АҚШ бастаған әскери операция.

2023 жылғы қазанда басталған және әлі де жалғасудағы Хамас−Израиль қақтығысына жауап ретінде Йемендегі хуситтер Қызыл теңіздегі израильдік коммерциялық кемелердің жүруіне кедергі жасады. 2023 жылғы 18 желтоқсанда АҚШ Қорғаныс министрі Ллойд Остин блокаданы тоқтатуға және хуситтер байбаламаларының орындалуына жол бермеуге арналған халықаралық қауіпсіздік күштерінің құрылып қойғанын айтты.

АҚШ бастаған коалицияның құрамында дәл қазір 20 мүше-мемлекет бар. Қақтығыс орын алған аймақтағы коммерциялық транспортқа тәуелді Сауд Арабиясы мен Мысыр коалиция құрамына кірген жоқ. Франция, Италия мен Испания операцияға ат салысудан бас тартты. Суэц каналы әкімшілігінің төрағасы Усама Рабия «Суэц каналындағы транспорт қозғалысы Қызыл теңіздегі болып жатқаннан оқиғалардан зардап шеккен жоқ» деген. 10 қаңтарда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі хуситтердің сауда кемелеріне шабуылын тоқтату бойынша қарар қабылдады.

Қауіпсіздік Кеңесінің қарар жасаған күні хуситтер өзінің ең ірі шабуылын жасаған еді: Қызыл теңіздегі түр-түрлі халықаралық та, әскери де кемелерге дрондар жіберілді. Жауап ретінде, 12 қаңтарда коалиция Йемендегі хуситтерге қарсы өзінің тұңғыш әуе операциясын бастады, осыған болса хуситтер кек аламыз деп уәде берді.

## Дереккөздер

Санат:2023 жылғы халықаралық қатынастар
Санат:2024 жылғы халықаралық қатынастар
Санат:2023 жылғы Йемен
Санат:2024 жылғы Йемен
Санат:2023 жылғы қақтығыстар
Санат:2024 жылғы қақтығыстар
Санат:2023 жылғы АҚШ
Санат:2024 жылғы АҚШ
Санат:2023 жылғы желтоқсан
Санат:2024 жылғы қаңтар
Санат:18 желтоқсандағы оқиғалар
Санат:12 қаңтардағы оқиғалар
Санат:Араб-Израиль қақтығыстары
Санат:ХАМАС-тың Израильге басып кіруі (2023)
Санат:Хуситтер
Санат:Джо Байден президенттігі
Санат:Қызыл теңіз
Америкалық шығарма

**Американдық шығарма** () — режиссер Корд Джефферсонның 2001 жылы Персивал Эвереттің «Erasure» романына негізделген көркем фильмі.

## Сюжеті
Атақты жазушы және әдебиет профессоры Телониус «Монк» Эллисон өз шығармасында «жеткілікті қара» болмағаны үшін сынға ұшырады. Аудиторияның назарын аудару үшін ол АҚШ-тың қара халқы туралы барлық стереотиптерді қамтитын анонимді роман жазады. Кітап бірден сенсацияға айналады, енді Монк үлкен салдарға жеке өзі шыдауы керек.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Корд Джефферсон фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:Amazon MGM Studios фильмдері
Өткен өмірлер

**Өткен өмірлер** () — 2023 жылы шыққан режиссер Селин Сонның американдық романтикалық драмалық фильм. «Өткен өмірлер»  фильмінің тұсаукесері 2023 жылы 21 қаңтарда Сандэнс кинофестивалінде өтті және 2023 жылдың 2 маусымында Америка Құрама Штаттарында кинотеатрда көрсетілді. Фильм сыншылардың жоғары бағасына ие болды және Ұлттық шолу кеңесі мен американдық кинематография институтының 2023 жылғы ең үздік он фильмінің бірі атанып, әртүрлі марапаттарға ие болды.
Соның ішінде 81-ші «Алтын глобус» жүлдесінің «Үздік фильм – драма» номинациясы (барлығы бес номинация), 96-шы «Оскар» жүлдесінің  «Үздік түпнұсқалық» және «Үздік фильм» номинациялары.

## Сюжеті
Нора өзінің ең жақын досына бала кезінен ғашық болған. Бірақ олардың арасындағы байланыс Нора туған қаласынан кеткенде үзілген. Ол тұрмысқа шығып, жазушы болды және қазір Нью-Йоркте тұрады. Бір күні Нораның тыныштығын әлеуметтік желідегі хабарлама бұзады - алғашқы махаббаты 12 жылдан кейін оның өмірінде қайта пайда болады. Енді олар бір апта бірге болып, бір-біріне кім екенін шешуі керек.

## Рөлдерде
* Грета Ли — *Нора Мун*
* Джон Магаро — *Артур*
* Тэо Ю — *Хэ Сон*

## Дереккөздер

Санат:Селин Сон фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Корей тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:A24 фильмдері
(1270) Датура

**(1270) Датура** — Негізгі белдеудегі астероидтардың бірі.

Оны 1930 жылы 17 желтоқсанда Жорж ван Бисбрук Висконсиндегі Йеркс обсерваториясында ашты.

Астероид сасық меңдуана деген өсімдіктің латын атымен аталды.

(1270) Датура және жанында ұшқан ұсақ астероидтар бір кластерді (астероидтар жанұясын) құрайды, олар ірілеу астероидтардың соқтығысуынан пайда болған ең жас кластерлердің бірі болып саналады.

thumb|450px|center|Датураның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(4179) Таутатис

**(4179) Таутатис** — Аполлондар тобына кіретін Жерге жақын астероид. Өлшемдері 4,26 × 2,03 × 1,70 шақырым.

Оны 1989 жылы 4 қаңтарда Кристиан Поллас Францияның оңтүстігіндегі обсерваторияда ашты.

Кельттердің жебеуші құдайы Тевтаттың құрметіне орай аталды.

2004 жылдың 29 қыркүйегінде ол Жерге қатты жақындап, астрономдарға көбірек мағлұмат жинауға мүмкіндік берді.

## Зерттелуі
2012 жылдың 13 желтоқсанында қытайлық Чанъэ-2 ғарыш кемесі астероидтың жанынан ұшты.

Екі аспан денесінің арасындағы ең аз арақашықтық 3,2 шақырым құрды. Нәтижеде астероид бетінің сапалы фотосуреттері алынды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (4101—4200)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
thumb|left|280px|Астероидтың орбитасы<br />
Санат:Астероидтар
ОФК Ұлттар кубогы 2024 (финал)

**ОФК Ұлттар кубогы 2024 (финал)** () — 2024 жылғы Футболдан Океания чемпионатының финалдық ойыны. 2024 жылы 30 маусымда Вануату астанасы Порт-Вила қаласында өтті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:ОФК Ұлттар кубогының финалдары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Вануату Ұлттық футбол құрамасының ойындары
(3656) Хемингуэй

**(3656) Хемингуэй** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1978 жылы 31 тамызда Николай Степанович Черных Қырым астрофизикалық обсерваториясында ашты.

Ұлы америкалық жазушы Эрнест Хемингуэйдің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (3601—3700)
Санат:Астероидтар
Өркениет (айрық)

* Өркениет
* Өркениет — Мақтаарал ауданы Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Өркениет — Мақтаарал ауданы Мақтаарал ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Шаржүй округі

**Шаржүй округі** — Түрікмен КСР-нің 1924 жылдың желтоқсанынан 1930 жылдың шілдесіне дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі. Әкімшілік орталығы – Жаңа Шаржүй қаласы.

1924 жылы **Ленин округі** деген атпен бұрынғы Ленин-Түрікмен уәлаятының аумағында құрылған.

Бастапқыда 5 ауданға бөлінді: Бұрдалық, Дейнау, Ленин (Ескі Шаржүй), Саят, Фарап. Көп ұзамай Дарғаната, Қарабекауыл аудандары құрылды.

1927 жылы 18 мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді.

Округ КСРО-ның көптеген округтері сияқты 1930 жылы шілдеде таратылды. Аудандар Түрікмен КСР-іне тікелей бағынуға берілді.

1926 жылғы халық санағы бойынша 192,1 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер – 68,5%; өзбектер – 22,7%; орыстар – 4,6%; қазақтар – 1,7%.

## Әдебиет
* 

Санат:Түрікмен КСР округтері
Керкі округі

**Керкі округі** — 1924 жылдың желтоқсанынан 1930 жылдың шілдесіне дейін және 1933 жылдың ақпанынан 1939 жылдың қарашасына дейін болған Түрікмен КСР-нің әкімшілік бөлініс бірлігі. Әкімшілік орталығы — Керкі қаласы.

## 1924—1930 жылдардағы округ
thumb|right|200px|Түрікмен КСР картасындағы Керкі округі (1938)
1924 жылы Бұхара ХКР Түрікмен АО бұрынғы Керкі уәлаятының аумағында құрылған.

Бастапқыда 4 түменге бөлінді: Керкі, Қызылаяқ, Халаш, Қожамбаз.

1925 жылы қаңтарда түмендердің орнына 6 аудан құрылды: Келиф, Керкі, Қызылаяқ, Тасрабад, Халаш, Қожамбаз. Жыл аяғында Қарлұқ ауданы құрылды.

1926 жылы тамызда Келиф және Тасрабад аудандары жойылып, Шаршан ауданы құрылды.

Округ КСРО-ның көптеген округтары сияқты 1930 жылы шілдеде таратылды. Аудандары Түрікмен КСР-іне тікелей бағынуға берілді.

1926 жылғы халық санағы бойынша халық саны 128,3 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер – 81,5%; өзбектер – 13,9%; орыстар – 3,0%.

## 1933—1939 жылдардағы округ
Округ 1933 жылы ақпанда шекаралық округ (сол кезде КСРО шекарасы бойында құрылатын) ретінде қайтадан құрылды.

Құрамына 7 аудан кірді: Бұрдалық, Қарлұк, Керкі, Қызылаяқ, Халаш, Қожамбаз, Шаршан.

1939 жылы қарашада Түрікмен КСР-де облыстық бөліністердің енгізілуіне байланысты жойылды.

## Әдебиет
* 

Санат:Түрікмен КСР округтері
Фарап атырабы

**Фарап атырабы** () — Түрікменстанның Лебап уәлаятында бұрын болған атырабы.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Ленин округінің **Фараб ауданы** болып құрылған.

1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй болып өзгертілді.

1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, Фараб ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Фараб ауданы жаңадан құрылған Шаржоу облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Фараб ауданы таратылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-не тікелей бағынуымен қалпына келтірілді.

1970 жылдың желтоқсанында бұл аудан қайтадан қалпына келтірілген Шаржоу облысының құрамына енді.

1992 жылы Фараб ауданы Лебап уәлаятының құрамына еніп, **Фарап атырабы** деп өзгертілді.

2022 жылдың 9 қарашасында Фарап атырабы жойылып, оның аумағы Шәржеу атырабына берілді.

## Дереккөздер

Санат:Лебап уәлаяты атыраптары
Санат:Түрікменстанның таратылған атыраптары
Қарлұқ ауданы

**Қарлұқ ауданы** — Түрікмен КСР-нің 1925 жылдың желтоқсанынан 1951 жылдың сәуіріне дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі.

## Тарихы
Қарлұқ ауданы 1925 жылы желтоқсанда Керкі округінің құрамында құрылды.

1930 жылы қыркүйекте Керкі округі таратылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1933 жылы ақпанда Қарлұқ ауданы қалпына келтірілген Керкі округінің құрамына енді.

1939 жылы қарашада Түрікмен КСР-да облыстық бөлінудің енгізілуіне байланысты Қарлұқ ауданы Шаржоу облысының құрамына енді.

1943 жылы желтоқсанда Қарлұқ ауданы жаңадан құрылған Керкі облысына берілді.

1947 жылы қаңтарда Керкі облысы жойылып, Қарлұқ ауданы қайтадан Шаржоу облысының құрамына енді.

1949 жылы аудан 6 ауылдық кеңеске бөлінді: Калинин ат., Молотов ат., Сталин ат., Құйтап, Ләйләмқан, Қожабіл.

1951 жылы сәуірде Қарлұқ ауданы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Түрікмен КСР таратылған аудандары
Бұрдалық ауданы

**Бұрдалық ауданы** — Түрікмен КСР-нің 1925 жылдың қаңтарынан 1955 жылдың желтоқсанына дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі.

## Тарихы
Бұрдалық ауданы 1925 жылы қаңтарда Ленин округінің құрамында құрылды.

1927 жылы мамырда Ленин округі Шаржүй деп өзгертілді.

1930 жылы қыркүйекте Шаржүй округі таратылып, аудан тікелей Түрікмен КСР-ға бағынышты болды.

1933 жылы ақпанда Бұрдалық ауданы Керкі округінің құрамына кірді.

1939 жылы қарашада Түрікмен КСР облыстық бөліністің енгізілуіне байланысты Бұрдалық ауданы Шаржоу облысының құрамына кірді.

1943 жылы желтоқсанда Бұрдалық ауданы жаңадан құрылған Керкі облысына берілді.

1947 жылдың қаңтарында Керкі облысы жойылып, Бұрдалық ауданы қайтадан Шаржоу облысының құрамына кірді.

1949 жылы аудан 4 ауылдық кеңеске бөлінді: Бұрдалық, Калинин ат., Құлтақ, Шекіш.

1955 жылы желтоқсанда Бұрдалық ауданы жойылды.

## Дереккөздер

Санат:Түрікмен КСР таратылған аудандары
Қызылаяқ ауданы

**Қызылаяқ ауданы** — Түрікмен КСР-нің 1925 жылдың қаңтарынан 1959 жылдың наурызына дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі.

## Тарихы
Қызылаяқ ауданы 1925 жылы қаңтарда Керкі округінің құрамында құрылды.

1930 жылдың қыркүйегінде Керкі округі таратылды, ал аудан тікелей Түрікмен КСР-ның бағышысына өтті.

1933 жылы ақпанда Қызылаяқ ауданы қалпына келтірілген Керкі округінің құрамына кірді.

1939 жылы қарашада Түрікмен КСР-не облыстық бөлінісінің енгізілуіне байланысты Қызылаяқ ауданы Шаржоу облысының құрамына кірді.

1943 жылы желтоқсанда Қызылаяқ ауданы жаңадан құрылған Керкі облысына енгізілді.

1947 жылдың қаңтарында Керкі облысы жойылып, Қызылаяқ ауданы қайтадан Шаржоу облысының құрамына кірді.

1949 жылы аудан 3 ауылдық кеңеске бөлінді: Қызылаяқ, Қуақ және Хатап.

1959 жылы 4 наурызда Қызылаяқ ауданы таратылды, ал оның аумағы Керкі ауданына берілді.

## Дереккөздер

Санат:Түрікмен КСР таратылған аудандары
Леонов

**Леонов**

* Евгений Павлович Леонов — кеңестік және ресейлік театр мен кино актёрі. КСРО халық әртісі (1978)
* Леонид Максимович Леонов — орыс жазушысы, драматург, Ресей Федеративтік Республикасының еңбек сіңірген енер қайраткері, академик, Социалистік Еңбек Ері
* Никифор Еремеевич Леонов — шахтер
The Way We Were

**«The Way We Were»** — Осындай болып ек фильмінде Барбра Стрейзанд орындайтын ән. Ол 1974 жылдың Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығын, Алтын глобусты және 1975 жылдың «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған. Музыкасын Марвин Хэмлиш, әнін Алан және Мэрилин Бергмандар жазған.

Сингл 1973 жылдың 27 қыркүйегінде сол аттас альбом құрамында шықты. Бұл Стрейзандтың 15-ші альбомы болған. Әншінің кейінгі жинақ альбомдарына да және концерттік альбомдарға да бұл ән енген.

АҚШ-та сингл платиналық сертификатқа, ал Аустралияда алтын сертификатқа ие болған.

Америкалық Billboard Hot 100 чартында ән бірінші орынға көтерілді және жыл қорытындысы бойынша осы чарттың лидері болды.

Әнде фильмнің екі бас кейіпкерінің арасындағы қарым-қатынастарының жарқын сәттерін еске түсіру кезінде пайда болатын меланхолия һәм ностальгия сезімдері жайлы айтылады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Оскар сыйлығын алған әндер
Санат:Жыл әні үшін Грэмми сыйлығы
Георг Аленчерри

**Мар Георг Аленчерри** (; 1945 жылы 19 сәуірде дүниеге келген, Турути, Үндістан) — үнділік сиро-малабар католиктік кардинал. Эрнакулам-Ангамалы Жоғарғы архиепископы - 2011 жылғы 24 мамырдан 2023 жылғы 7 желтоқсанға дейін Сиро-Малабар католиктік шіркеуінің басшысы. 2012 жылғы 18 ақпаннан бастап Сан-Бернардо алле Терме шіркеуі атағы бар кардинал-діни қызметкер.

## Ерте өмірі және білімі
Джордж Аленчерри 1945 жылы 19 сәуірде Чанганачерри архиепархиясының Турути қаласында дүниеге келген. Джордж Аленчерри 1972 жылы 19 қарашада діни қызметкер болып тағайындалды. Ол Чанганачерри архиепархиясының хатшысы және собордың куратының көмекшісі, сонымен қатар архиепархиядағы «жексенбілік мектептердің» директоры болды.

Ол Алувадағы Әулие Джозефтің Папа семинариясында оқыды және «*Institut Catholique de Paris*» институтында докторлық дәрежесін алды, ол жерде катехез бойынша мамандандырылған.

## Жоғарғы архиепископ
2011 жылдың 24 мамырында Аленчерри Ернакулам-Ангамалының Жоғарғы архиепископы болып сайланды. Папа Бенедикт XVI 2011 жылы 26 мамырда сайлауды растады.

Аленчерридің Жоғарғы архиепископы - Сиро-Малабар шіркеуінің синоды сайлаған бірінші басшы. Сайлау 1992 жылы шіркеуді жоғарғы архиепархиялық дәрежесіне көтерген Рим Папасы Иоанн Павел II қайтыс болғаннан кейін Сиро-Малабар шіркеуінде енгізілген жаңа әкімшілік жүйенің бөлігі болып табылады. Осы қондырғымен Рим Папасы кардинал Энтони Падияраны бірінші Жоғарғы архиепископ етіп тағайындады. Алайда Рим Папасы жоғарғы архиепископ пен епископтарды тағайындау құқығын сақтайды. Ватикан 2004 жылы Шіркеуге толық әкімшілік өкілеттіктерді, соның ішінде епископтарды сайлау құқығын берді.

## Кардинал
2012 жылдың 6 қаңтарында Рим Папасы Бенедикт XVI Джордж Аленчерриді 2012 жылдың 18 ақпанында консистенцияда кардинал дәрежесіне көтеретіні жарияланды.

2012 жылдың 18 ақпанында Әулие Петр базилкасында консистенциясы өтті, онда Джордж Аленчерри Сан-Бернардо алле Терме шіркеуінің атағы бар кардинал діни қызметкер дәрежесіне көтерілді. Шіркеудің жаңа ханзадасына кардинал қалпағы мен кардинал сақинасы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Траванкорда туғандар
Санат:Үндістан кардиналдары
Санат:Бенедикт XVI кардиналдары
Мезгеу

**Мезгеу** - троптың бір түрі. Бір ұғым орнына екінші ұғым айтылуы.

Мезгеу мынадан шығады: 

# Ана ауылға Омар, Оспан, Асан, Үсен келді деудің орнына ана ауылға Омарлар келді дейміз. Омарлар келді деуіміз **мезгеу** болады.
# Үй кімдікі екенін ұмытпа, үйге қара деудің орнына шаңыраққа қара дейміз. Шаңырақ **мезгеу** болады.
# Осы ауылдың адамдары жүдеу екен деудің орнына осы ауылдың адамы жүдеу екен дейміз. Адамы **мезгеу** болады. 
# Абайдай ақын қазақтан туа бермейді ғой деудің орнына Абайлардай ақын қазақтан туа бермейді ғой дейміз. Мұнда Абайлар **мезгеу** болады.
# «Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге жайылады» дейміз. Отыз тістен шыққан сөз отыз емес, қырық рулы, яки жиырма рулы елге жайылатын шығар, біз білмейміз. Отыз деп кесіп айтуымыз мезгеу болады. 

Мезгеумен айтылған сөз жай айтылған сөзден жайнақы, ширақ келеді. Сондықтан мезгеу акындар сөзінде көп ұшырайды.

= Мысалдар =
**1.** Ант ішіп күнде берген жаны құрсын,

Арын сатып тіленген малы құрсын.

Қысқа күнде қырық жерге қойма қойып,

Қу тілмен қулық сауған заңы құрсын.

(Абай)

**2**. Кім біліп, ер еңбегін сезіп жатыр,

Кім шыдап, жолдастыққа төзіп жатыр?

Сасық ми, салқын жүрек санасыздар

Алаңсыз ақ малтасын езіп жатыр.

(Ахмет Байтұрсынұлы "Достыма хат")

**3.** Болған соң ағаң болыс, ендігің не?

Таласып мен болам деу кемдігің де.

Сөзімді достық білмей, қастық білсең,

Қаларсың Алтынбектің түндігінде.

(Бұдабай ақын)

**4.**Түрленіп жиырмада кидім киім,

Түсірдім атын ұстап, мырза-бидің. 

Көрінсе қайда жақсы өзімсінген,

Келсейші, қайта айналып жігіт күйім.

(Наурызбай би)

**5.** Жау жоғары, біз төмен,

Жеткен екен қамалға.

Наурызбай сынды сұр перен. 

(Нысанбай жырау)

**6.** Қайырсыз толып жатыр Қарынбайлар,

Қолы ашық аз табылар Атымтайлар.

Ет-майын ағайынға берер ме екен,

Ат аяп, тайын мініп, жүрген байлар.

(Мәшһүр Жүсіп)

= Әдебиет =
Ахмет Байтұрсынұлы - "Әдебиет танытқыш" (1926)
Вахдат Азаматович Ханонов

**Вахдат Ханнонов** (,  25 шілде 2000 жыл, Гисар) — тәжікстандық футболшы, қорғаушы, 2023 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

### Кулбтық
**Истиқлол**

* Тәжікстан чемпионы: 2020
* Тәжікстан суперкубогы: 2021

**Персеполис**

* Иран чемпионы: 2022–23

## Сілтемелер

Санат:Тәжікстан футболшылары
Санат:Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы
Санат:ЦСКА-Памир ФК ойыншылары
Санат:Истиклол ФК ойыншылары
Санат:Персеполис ФК ойыншылары
Яздтағы дахма

**Тыныштық мұнаралары** немесе **зороастрлықтардың дахмасы** (, дахме-е зартоштиян) — Язд қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 шақырым жерде екі іргелес төбеде орналасқан екі мұнара.

## Мақсат
нобай|солға|upright|Язд қаласының жанындағы тыныштық мұнарасы (дахма)
Зороастрлықтар өлгендерді мәйітті жейтін құстарға жеу үшін тыныштық мұнарасының үстіне қойды. Осыдан кейін сүйектер мұнаралардың ішіндегі шұңқырларға лақтырылды, жаңбыр қалған етті шайып кетті. Зороастрлықтар нанымдар бойынша өлген адамның «таза емес» еті жерді «арамдатпау» үшін тек тазартылған сүйектерді жерлеуге болады.

## Галерея

Сурет:Torre_del_silencio,_Yazd,_Irán,_2016-09-21,_DD_65.jpg|link=Файл:Torre_del_silencio,_Yazd,_Irán,_2016-09-21,_DD_65.jpg|Дахма, Язд, Иран. Ғимарат енді қолданылмайды.
Сурет:Towers_of_Silence_Yazd.jpg|Язд қаласын жаңадағы тыныштық мұнарасы (дахма)
Сурет:Tower_of_Silence,_Yazd_10.jpg
Сурет:20110102_Zoroastrian_Towers_of_Silence_Yazd_Iran.jpg
Сурет:Tower_of_Silence_in_Yazd,_Iran.jpg
Сурет:Tower_of_Silence_(Yazd)_006.jpg|Ирандық Язд қаласындағы (қазір стен шыққан) тыныштық муниципалитеті орталық шұңқыры


## Сілтемелер
* برج خاموشان 
* پرواز بابادك‌ها بر فراز دخمه یزد

Санат:Иран тарихы
Хедин а Лакьюни

**Хедин а Лакьюни** (дат. *Heðin á Lakjuni*; 19 ақпан 1978 жыл, Клаксвик, Фарер аралдары) — фарерлік футболшы, шабуылшы. Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы сапында 16 ойын өткізген.

## Жүлделері
### [[КИ Клаксвик|КИ Клаксвик]]

* Фарер аралдары чемпионы (1): 1999
* Фарер аралдары кубогы (1): 1999

### [[Б-36 (футбол клубы)|Б-36]]

* Фарер аралдары чемпионы (1): 2003
* Фарер аралдары кубогы (2): 2001, 2003

### [[ХБ Торсхавн]]

* Фарер аралдары чемпионы (1): 2004
* Фарер аралдары кубогы (1): 2004

## Сілтемелер

Санат:Фарер аралдары футболшылары
Санат:Фарерлер Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:КИ Клаксвик ФК ойыншылары
Санат:Б-36 ФК ойыншылары
Санат:ХБ Торсхавн ФК ойыншылары
Эндрю ав Флотум

**Эндрю ав Флотум** (дат. *Andrew av Fløtum*; 13 маусым 1979, Торсхавн) — фарерлік футболшы, шабуылшы. Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы сапында 35 ойын өткізген.

## Құрамадағы голдары

Санат:Фарер аралдары футболшылары
Санат:Фарерлер Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ХБ Торсхавн ФК ойыншылары
Юлиан Йонсон

**Юлиан Шанц Йонссон** (; 24 ақпан 1975 жыл, Торсхавн, Фарер аралдары) — фарерлік футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы.

## Жүлделері

### Ойыншы ретінде

; «ХБ Торсхавн»

* Фарер аралдары Кубогы (1): 1995

; «Б36»

* Фарер аралдары чемпионы (1): 1997
* Фарер аралдары Кубогы (1): 2003

; «Акранес»

* Исландия Кубогы (1): 2003

; «Б68»

* 1 дивизион жеңімпазы (1): 2005

### Бапкер ретінде

; «Б68»

* 1 дивизион жеңімпазы (1): 2005

## Дереккөздер

Санат:Фарер аралдары футболшылары
Санат:Фарерлер Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Б-36 ФК ойыншылары
Санат:ХБ Торсхавн ФК ойыншылары
Санат:Вайле ФК ойыншылары
Санат:Акранес ФК ойыншылары
Санат:Халл Сити ФК ойыншылары
Санат:Фарер аралдары футбол жаттықтырушылары
Санат:Б-68 ФК жаттықтырушылары
Санат:Свендборг ФК жаттықтырушылары
Азамат Берадорович Абдураимов

**Азамат Берадорович Абдураимов** (; 27 сәуір 1966, Ташкент) — өзбекстандық футболшы, шабуылшы, мини-футболшы, футбол жаттықтырушысы. 1994 жылғы Жазғы Азия ойындарының жеңімпазы. 1996 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

### Ойыншы ретінде

#### «Пахтакор»

* КСРО бірінші лигасы кубогы (**2**): 1988, 1989
* Өзбекстан Кубогы: 1997
* Өзбекистан чемпионы: 1998

#### «Мохаммедан»

* Бангладеш чемпионатының күміс жүлдегері: 1992
* Бангладеш чемпионатының үздік мергені: 1992 (17 гол)

#### «Навбахор»

* Өзбекстан Кубогы: 1992

#### «Паханг»

* Малайзия чемпионы: 1994

#### «Әл-Уахда»

* Сауд Арабиясы 1-лигасының жеңімпазы: 1996

#### Өзбекстан

* Азия ойындарының чемпионы: 1994

### Бапкер ретінде

#### «Ардус»

* Мини футболдан Өзбекстан чемпионы: 2005

### Мемлекеттік

* Медаль «Шухрат» медалінің иегері.

## Дереккөздер

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:СКА Дондағы Ростов ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА-Памир ФК ойыншылары
Санат:Навбахор ФК ойыншылары
Санат:МХСК ФК ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Дустлик ФК ойыншылары
Санат:Әл-Уахда Мекке ФК ойыншылары
Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Динамо Самарқан ФК жаттықтырушылары
Санат:Әндіжан ФК жаттықтырушылары
Санат:Янгиер ФК жаттықтырушылары
Санат:Өзбекстан мини-футболшылары
Санат:Өзбекстан мини-футбол жаттықтырушылары
Санат:Өзбекстан ұлттық футзал құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Футболдан Азия ойындарының чемпиондары
Александр Викторович Тихонов

**Александр Викторович Тихонов** (19 сәуір 1965 жыл) — өзбекстандық футболшы, футбол жаттықтырушысы. 1994 жылғы Азия ойындарының чемпионы.

## Жүлделері

### Клубтық
* КСРО халықтары спартакиадасының күміс жүлдегері 1986
* КСРО екінші лигасының жеңімпазы 1986, 1989
* Өзбекстан чемпионы (3): 1992, 1993, 1994
* Өзбекстан Кубогы: 1994

### Халықаралық
* Азия ойындарының чемпионы: 1994

## Сілтемелер
*http://footballfacts.ru/players/108765
*https://web.archive.org/web/20150708050052/http://www.uzfootball.uz/index.php?do=static&page=players

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Таврия ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Ферғана ФК ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Сергей Бондаренко (қырғызстандық футболшы)

**Сергей Бондаренко** (1971 жылы дүниеге келген) — қырғызстандық футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы
1987 жылы карьерасын "Алай" клубында бастады.

1991 жылы КСРО-ның соңғы чемпионатында "Достук" клубында ойнады.

1992 жылы Қырғызстан құрамасы сапында бір ойын өткізді.

1995 жылы азырақ уақыт Бішкектің "Шумкар" клубында ойнады, кейінгі таңдыры белгісіз.

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Алай ФК ойыншылары
Санат:КСРО футболшылары
Кристегі Әулие Андрей шіркеуі

**Кристегі Әулие Андрей шіркеуі** () — Мәрмәр теңізінің жағасында, Ыстанбұлдың жетінші төбесінің баурайында орналасқан шіркеу.

Дәстүр бойынша, император Феодосий ІІ-нің тақуа қарындасы Аркадия Сатурнин қақпасынан 600 метр қашықтықта Әулие монастырының негізін қалады. Бірінші Андрей шақырылған. Тарихи құжаттарда ол алғаш рет 792 жылы «Кристегі Эндрю» монастырьі ретінде аталды. Иконокластардың қолынан қайтыс болғаннан кейін, Сент. Криттік Андрей, оның реликтері ұқсас атаумен монастырьге орналастырылды, ол кейіннен осы шейіттің құрметіне қайта бағышталды.

Василий I кезінде собор шіркеуі толығымен қайта салынды. Латын тілін ондаған жылдар бойы елеусіз қалдырғаннан кейін, монастырьді 1284 жылы Михаил VIII-тің жиені Феодора қайта ашты, ол мұнда монастырьлық ант берді. Палеологтар астындағы «әйелдер шіркеуінің» жай-күйі туралы ақпарат өте аз және негізінен Әулие Пётрдің реликтері бар ғибадатханаға үнемі баратын ресейлік қажылардың саяхат Андрей Криттік жазбаларынан алынған.

Ғибадатхана 1486-1491 жылдар аралығында Сұлтанның осы есімді алған уәзірінің талабымен **Мұстафа Паша мешітіне** (түрікше: *Koca Mustafa Paşa Camii*) айналдырылды. Ол 1512 жылы өлім жазасына кесіліп, мешіт дервиштерге берілді. Сұлтан І Селим Топкапы сарайын кеңейту үшін мешітті бұзуға шешім қабылдағанда, дервиштер оған қарсы болып, осылайша Византия сәулетінің інжу-маржанын сақтап қалды.

Османлы дәуірінде ғимарат айтарлықтай қайта құрудан өтті. 17-18 ғасырларда төртбұрыш әртүрлі кеңейтулермен қоршалған, оның ішінде медресе мен бағана тәрізді субұрқақ бар. 1766 жылғы жер сілкінісінен кейін күмбез толығымен қалпына келтірілді, ал 19 ғасырда кіреберіс пен қоршау қайта салынды. Ең соңғы реставрация 1953 жылы жүргізілді, бірақ Османлы кезеңінің барлық қабаттары бүлінбеген күйде сақталды.

## Сілтемелер
* 3dmekanlar жанындағы Кожа Мұстафа Паша мешіті 

Санат:Шіркеулер
Санат:Ыстанбұл мешіттері
Бассель Жради

**Бассель Закария Жради** (, ; 6 шілде 1993 жыл, Копенгаген, Дания) — даниялық және ливандық футболшы, Ливан Ұлттық футбол құрамасы сапында 2023 жылғы Азия кубогына қатысып, бір гол соқты.

Данияның бірнеше жастағы құрамасында ойнады.

## Жүлделері
**Стремгодсет**

* Норвегия чемпионатының күміс жүлдегері: 2015

**Аполлон Лимасоль**

* Кипр чемпионы: 2021–22
* Кипр суперкубогы: 2022

Санат:Дания футболшылары
Санат:Ливан футболшылары
Санат:Ливан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Норшелланн ФК ойыншылары
Санат:Стремсгодсет ФК ойыншылары
Санат:Лиллестрем ФК ойыншылары
Санат:Хайдук Сплит ФК ойыншылары
Санат:Аполлон Лимасол ФК ойыншылары
Наташа Романофф

**Қара жесір Наташа Романофф** — Marvel Comics-тегі суперқаһарман.

Ол Кек алушылардың бірі, S.H.I.E.L.D. ұйымының агенті, бұрынғы орыс тыңшы.

Алғаш рет Tales of Suspense #52 комиксте 1964 жылдың сәуір айында таныстырылады.

Marvel кинематографиялық әлемінде оның рөлін Скарлетт Йоханссон сомдады.

## Қарулары
Қара жесір Кеңестік ғалымдар мен инженерлер ойлап тапқан қаруларды пайдаланады. S.H.I.E.L.D. агенттігі оларды әрі қарай дамытқан. Әдеттегідей оның ерекше пішінді білезіктер болады, олар электрстатикалық зарядтарды ата алады, 30 000 вольтқа дейін. Сондай-ақ жаралайтын ілгектері, жасағызғыш снарядтары, транквилизаторлағыш аэрозоль бар.

Белдікте металлды дисктер болады, кейбіреуде жарылғыш заттар немесе басқа қару бекітілген. Созыла алатын костюмде арнайы қабырға үшін сорғыштары бар. Басқа қаруларды еркін қолданады.

## Комикстерде
Алғашқы комикс оның қатысуымен 1964 жылдың сәуір айында шықты.

1966 жылдың шілде айында шыққан комиксте ол АҚШ-қа көшеді, және кейін Кек алушылар мүшесі болады.

1970 жылы кейіпкер дизайны жаңартылады. Ол қонымды қара киімдерде, білезіктермен және иықтарға дейін өскен жирен шашпен суреттелген. Бұл кейіп оның ең танымал болып келеді.

## Комикстен тыс
### Фильмдер
* Темір адам 2
* Кек алушылар (фильм, 2012)
* Капитан Америка: Қысқы жауынгер
* Кек алушылар: Альтрон дәуірі
* Капитан Америка: Азамат соғысы
* Тор: Рагнарёк
* Кек алушылар: Шексіздік соғысы
* Капитан Марвел (фильм)
* Кек алушылар: Финал
* Қара жесір (фильм, 2021)
### Мультфильмдер
* Ultimate Кек алушылар, Ultimate Кек алушылар 2
* Жаңа Кек алушылар: ертеңнің қахармандары
* Кек алушылар: Жердің ең күшті қахармандары
* Кек алушылар, жалпы жиналыс!
* Кек алушылар: ИКЦС соғыстары
* Кек алушылардың құпиялы материалдары: Қара жесір және Жазалаушы
* Ultimate Өрмекші-адам
* Өрмекші-адам (мультсериал, 2017)

## Дереккөздер

## Тағы да
* Елена Белова — екінші болып атанған Қара жесір
* Қызыл Қорғаушы

Санат:Marvel Comics кейіпкерлері
Санат:Стэн Ли ойлап тапқан кейіпкерлер
Можар ауданы

**Можар ауданы** — 1921 жылы сәуірден желтоқсанға дейін болған Ақтөбе губерниясының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Аудан орталығы Романкөл ауылы болды.

Можар ауданы 1921 жылы 12 сәуірде Ор уезі болыстарынан құрылған. Ауданда 21 болыс болды: Анастасьевск, Аралтөбе (көшпелі), Ащыбұтақ, Ащылысай (көшпелі), Борисовск, Жоғарғы Киімбай, Домбар, Екатеринославск, Естемес (көшпелі), Қайрақтысай, Қомсақ, Қомсақты (көшпелі), Қотан, Көшенсай, Можар, Тастыбұтақ (көшпелі), Теректі (көшпелі), Тоқан (көшпелі), Херсон, Ерзерум, Яковлевск.

1921 жылы 5 қазанда 7 болыс Орынбор губерниясына берілді. 1921 жылы 21 қазанда Теректі болысы жартылай Ақтөбе уезіне, бір бөлігі Орынбор губерниясына берілді.

1921 жылы 19 желтоқсанда Можар ауданы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Шейх Диб

**Моханад Шейх Диб** () — сириялық футболшы, жартылай қорғаушы. Сирия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1996-2000 жылдары 19 рет алаңға шығып, бір гол соқты. Бұл аралықта 1996, 2000 жылдарғы Азия кубогының, 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіне қатысты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Сирия футболшылары
Санат:Сирия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Лоау Талеб

**Лоау Талеб** (; 9 тамыз 1975, Дамаск, Сирия) — сириялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

1996 жылғы Азия кубогына қатысты. 

## Дереккөздер

Санат:Сирия футболшылары
Санат:Сирия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Уахда Дамаск ФК ойыншылаоы
Санат:Сирия футбол жаттықтырушылары
Санат:Әл-Уахда Дамаск ФК жаттықтырушылары
Шалқар уезі

**Шалқар уезі** — 1922-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 жылдан бастап - Қазақ) АКСР Ақтөбе губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Шалқар ауылында орналасқан Шалқар уезі 1922 жылы 5 шілдеде Шалқар ауданынан құрылған. Құрамында 6 болыс болды:
* Қабырға көшпелі
* Қарасай көшпелі
* Құланды көшпелі
* Толағай көшпелі
* Орда Қонған көшпелі
* Шыңғыл көшпелі

1924 жылы 15 қаңтарда Ырғыз уезі Шалқар уезіне қосылды. Оның аумағында 3 болыс: Ырғыз (орталығы – Ырғыз қ.), Қарабұтақ (орталығы – Қарабұтақ а.), Жаркөл көшпелі құрылды.

1924 жылы 25 қазанда Қабырға және Толағай болыстары Қарашоқат (орталығы – Қарашоқат стансасы), Қарасай мен Шыңғыл – Шалқар (орталығы – Шалқар ауылы), Құланды мен Орда Қонған болыстары – Шолақ Жиден (орталығы – № 7 ауыл) болыстарына біріктірілді.

1925 жылы 6 наурызда Ырғыз қаласы ауылға, ал Шалқар ауылы қалаға айналды.

1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР-нің барлық уездері сияқты Шалқар уезі де таратылды.

## Әдебиет
* 

Санат:Ақтөбе губерниясы уездері
Хасан Аюб

**Хаасан Айюб** (; 4 сәуір 1967) — ливандық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жүлделері
**Сафа**

* Ливан кубогы: 1986–87; финалист: 1989–90, 1990–91, 1994–95

**Саджессе**

* Ливан 2-дивизионының жеңімпазы: 1998–99
* Ливан чемпионатының күміс жүлдегері: 2001–02

**Олимпик Бейрут**

* Ливан чемпионы: 2002–03
* Ливан кубогы: 2002–03

**Ахаа Ахли Алей**

* Ливан 2-дивизионының жеңімпазы: 2002–03

Санат:Ливан футболшылары
Санат:Ливан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Неджмех ФК ойыншылары
Фади Аллуш

**Фади Аллуш** (; 1 қаңтар 1969) — ливандық футболшы, шабуылшы. Ливан чемпионаты тарихындағы үздікмерген футболшы (120 гол). 

## Жүлделері
**Әл-Ансар**

* Ливан чемпионы: 1987–88, 1989–90, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1994–95, 1995–96, 1996–97
* Ливан кубогы: 1987–88, 1989–90, 1990–91, 1991–92, 1993–94, 1994–95, 1995–96
* Ливан суперкубогы: 1996

**Оменетмен**

* Ливан элита кубогы: 1999

**Жеке**

* Ливан чемпионатының мергені: 1990–91, 1992–93
## Дереккөздер

Санат:Ливан футболшылары
Санат:Ливан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Абдулнасер әл-Обайдли

**Абдулнасер әл-Обайдли** (; 2 қазан 1972) — қатарлық футболшы, жартылай қорғаушы. 1992, 2000 жылдары Азия кубогына, 1992 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

Бүкіл карьерасын Қатардың "Әл-Садд" клубында өткізді (1989-2005). 1992-2001 жылдары ұлттық құрамада ойнады.

Санат:Катар футболшылары
Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Садд ФК ойыншылары
Мохамед әл-Энази

**Мохамед әл-Энази** (; 22 қараша 1976) — қатарлық футболшы, шабуылшы. 2000 жылы Азия кубогына қатысты.

2009 жылы БАӘ сапында екі матчта алаңға шықты.


Санат:БАӘ футболшылары
Санат:Катар футболшылары
Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Райян ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Әл-Кадисия Кувейт ФК ойыншылары
Санат:Әл-Уахда Абу-Даби ФК ойыншылары
Санат:Әл-Жазира Абу-Даби ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Дубай ФК ойыншылары
Нехад Буши

**Нехад Буши** (; 8 наурыз 1973) —сириялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1996-1997 жылдары  Сирия Ұлттық футбол құрамасы сапында 7 ойында алаңға шығып, 4 гол соқты. 1996 жылғы Азия кубогына қатысты.

"Әл-Иттихад Алеппо" (1991-1996, 1998-2003), "Крылья Советов" (1996-1997) клубтарында ойнады. 

 
Санат:Сирия футболшылары
Санат:Сирия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары
Санат:Әл-Иттихад Алеппо ФК ойыншылары
Байрамалы атырабы

**Байрамалы атырабы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Мерв округінің **Байрамалы ауданы** болып құрылған.

1926 жылы тамызда Мерв округі таратылып, Байрамалы ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Байрамалы ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді.

1957 жылы 12 желтоқсанда таратылған Уәкілбазар ауданы аумағының бір бөлігі Байрамалы ауданына қосылды.

1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Байрамалы ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды.

1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді.

1988 жылы тамызда Байрамалы ауданы таратылды.

1992 жылы Байрамалы ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Байрамалы атырабы деп атауын өзгертті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Дүниежүзілік тарихи жоба

Санат:Мары уәлаяты атыраптары
Махмуд Суфи

**Махсуд Суфи** (; 20 қазан 1971, Могадишо, Сомали — 2 маусым 2019, Қатар) — қатарлық футболшы, шабуылшы. 1988, 1992 жылы Азия кубогына, 1992 жылы Жазғы Олимпиадаға қатысты.

## Жүлделері

### Командалық

; Әл-Иттихад

* Қатар чемпионатының қола жүлдегері: 1999/2000

; Катар

* Парсы шығанағы ұлттары турнирінің жеңімпазы: 1992
## Дереккөздер

Санат:Катар футболшылары
Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Гарафа ФК ойыншылары
Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары
Уәкілбазар атырабы

**Уәкілбазар атырабы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Молланепес атындағы кент.

## Тарихы
1938 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР **Уәкілбазар ауданы** болып құрылған. 1939 жылы қарашада Уәкілбазар ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1957 жылы 12 желтоқсанда Уәкілбазар ауданы таратылып, оның аумағы жартылай Мары ауданына, бір бөлігі Байрамалы ауданына берілді.

1975 жылы ақпанда Мары облысының құрамында Уәкілбазар ауданы қалпына келтірілді. 1992 жылы Уәкілбазар ауданы Уәкілбазар атырабы болып өзгертіліп, Мары уәлаятының құрамына енді.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарихи жоба

## Дереккөздер

Санат:Мары уәлаяты атыраптары
Ақбұлақ уезі

**Ақбұлақ уезі** — Қырғыз АКСР-дағы Ақтөбе губерниясының 1922-1924 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Орталығы Ақбұлақ ауылы болған Ақбұлақ уезі 1922 жылы 5 шілдеде құрылған. Құрамында 15 болыс болды:

* Ақбұлақ. Орталығы — Ақбұлақ а.
* Астрахан. Орталығы — Астрахан а.
* Бабатай көшпелі
* Жиренқопа көшпелі
* Елек көшпелі
* Калинин. Орталығы — Калинин а.
* Ново-Алексеев. Орталығы — Ново-Алексеев а.
* Петропавлов. Орталығы — Петропавлов а.
* Сазды. Орталығы — Сазды а.
* Тамды көшпелі
* Томарөткел көшпелі
* Тұзтөбе көшпелі
* Харьков. Орталығы — Харьков а.
* Қобда көшпелі
* Жайсан. Орталығы — Жайсан а.

1922 жылы 27 шілдеде Ойыл ауданынан Ақбұлақ уезіне 6 болыс: Беловодск (орталығы - Беловодск ауылы), Қайыңды көшпелі, Қарағанды көшпелі, Киелі-Ойыл көшпелі, Ново-Надеждинск (орталығы - Ново-Надеждинск ауылы), Преображенск (орталығы – Преображенск ауылы) көшірілді.

1923 жылдың басында Темір уезінің Бабатай болысы Қайыңды болысына қосылды.

1923 жылы 26 сәуірде Беловодск және Ново-Надеждинск болыстары Преображенскіге, Калинин және Петропавлов — Ново-Алексеевкіге, Николаев және Харьков — Жайсанға қосылды. Елек болысының орталығы Шашқан, Қарағанды болысыныкы — Қарағанды ауылы, Преображенск болысыныкы — Сазды ауылы, Тұзтөбе — Томарөткел ауылы болды. Қайыңды болысы Темір уезіне берілді.

1924 жылы 16 қаңтарда Ақбұлақ уезі таратылды. Оның аумағы Ақтөбе уезіне қосылды.

## Әдебиет
* 

Санат:Ақтөбе губерниясы уездері
Астана әкімі

**Астана әкімі** — Астана қаласы атқарушы билігінің жоғары органын басқаратын жоғары лауазымды тұлға. Лауазым Қазақстан елордасының 1997 жылы Алматыдан Астанаға көшірілген салысымен құрылған. Оның қазіргі иесі — Жеңіс Қасымбек.

## Тарихы
1992 жылғы 6 шілдеде Целиноград қаласына оның "Ақмола" тарихи атауы қайта берілді. Сол жылы қала басшысы болып Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев тағайындалған еді және оның көшбасшылығы тұсында лауазым атауы **Ақмола қалалық әкімшілігінің басшысы** атауынан **Ақмола қаласының әкімі** атауына көшті. 1997 жылғы 10 желтоқсанда Қазақстан елордасы Алматыдан Ақмолаға көшірілді. 1998 жылғы 6 мамырда президент Назарбаевтың жарлығымен қала атауы Астана етіп ауыстырылды және қала басшысының лауазымы сәйкесінше **Астана әкімі** болды.

Билікке жаңа келгенде Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астана қаласы атауының Нұрсұлтан Назарбаев құрметіне Нұр-Сұлтан болып аталғанын ұсынды. Парламент кейін бұл шешімді қолдады да, қала атауы өзгертілді және қала басшысының лауазымы сәйкесінше **Нұр-Сұлтан әкімі** болды. 2022 жылғы 17 қыркүйекте қалаға "Астана" атауы қайтарылды да, қала әкімдігінің басшысы қайта **Астана әкімі** болды.

## Әкімдер тізімі

## Дереккөздер


Санат:Астана