open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Құрылымдық карниз

**Құрылымдық карниз** - іріктелене денудациялануы
нәтижесінде жалаңашталған көлбеу бағытта созылаған қатты таужыныстардан тұратын қойнауқаттың ашылуы салдарынан тау баурайларында көрініс беретін терраса тәрізді сатылар. Синонимі - *«[[денудациялық карниз]]»*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғыманың меншікті дебиті

**Ұңғыманың меншікті дебиті.** Бұрғылау ұңғымасынан
сорылып алынуы, немесе өзінен-өзі төгілуі (атқылауы) нәтижесінде жерасты
сұйығының (судың, мұнайдың) деңгейі 1 м-гe төмендеуіне әкеліп соқтыратын
сұйық мөлшері; әдегге л/сек, м3/сагат, м3/тәулік өлшемдерімен өлшенеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Игеру барысын (мұнай мен газ жатындарын) авторлық бақылау

**Игеру барысын (мұнай мен газ жатындарын) авторлық бақылау**. Мұнай мен газ кенорындарын
тәжірибелік, тәжрибелік-өндірістік игерудің техникалық жобасын жүзеге асыруды,
нысанды өндірістік игеруді өндірістік мекеме немесе автор тарапынан жіті
қадағалау, қажет болған жағдайда, қабылданған технологиялық шешімдерге
енгізілуі тиіс нақтылауларды негіздеу.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Ұңғыма дебиті

**Ұңғыма дебиті**. Бұрғылау ұңғымасының нақтылы уақыт
ішінде бере алатын мұнай (газ) мөлшері; л/сек, м3/сек, м3/сағат, м3/тәулік
т.с.с. өлшемдермен өрнектеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғыманың сусыз (газсыз) дебиті

**Ұңғыманың сусыз (газсыз) дебиті.**
Өзінің деңгейінен асып кеткен жағдайда сулы (газды) конустың көтерілуі
нәтижесінде бұрғылау ұңғымасына су (газ) массаларының сарқырай құйылуын
қамтамасыз ететін өндірістік мұнай ұңғымасының дебиті.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кремний қостотығы (оксиды)

**Кремний қостотығы (оксиды).** Минерал, химиялық
формуласы — Si02. Табиғатта вета-кварц түрінде өте кең тараған. Өте сирек
ұшырасатын, немесе жоғары тепература жағдайында жасанды түрде ғана алуға
болатын *алъфа*-кварц, *алъфа-*, *вета-* және *гашш-*тридимит, *алъфа-* және *вета-*
кристобалит, коэсит (С кремнеземі), лешательерит, стишовит, китит, аморфты
кремнезем және меланофлогит, т.с.с. түрлері бар. Өте жиі қолданылатын
синонимі— "кремнезем".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тамды (өзен)

**Тамды** – Торғай алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 122 км, су жинау алабы 1540 км2 . 

## Бастауы
Құркөл көлінен (Арғанаты тауының оңтүстік - шығыс беткейінде ) солтүстік -батыста 6 км жердегі бұлақтан басталып, Түсіп қыстағы тұсында Сарыторғай өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Қар, жер асты суымен толысады, сәуірде тасып, жазда тартылады. Жылдық орташа су шығыны 1,80 текше м/сек. Алабы шабындық, мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Төлеген Шаматұлы Жангелдиев

**Төлеген Шаматұлы Жангелдиев** 1951 жылы 31 тамызда Орал облысы Шыңғырлау ауданы Ағатан ауылында туған. Әкесі - Байғалиев Төлеген Байғалиұлы, зейнеткер, директор болған, аудандық комитетінің екінші хатшысы. Анасы - Байғалиева Ғайни, үй шаруасында. Алматы театр-көркемөнер институтының театр факультетін бітірген (1979), кино және драма актері. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1971 жылдан - Д. Нұрпейісова атындағы Кіші академияда актер-педагог. 1987 жылдан - X. Досмұхамедов атындағы Мемлекеттік университеттің аға оқытушысы. 1989-1990 жылдары - Д. Нұрпейісова атындағы оркестрдің директоры. 1995 жылдан 1996 жылдары - Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театры директорының орынбасары. 2006 жылдан бері - Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театрының актері. «С. Сейфуллинге 100 жыл» театр фестивалінің дипломанты (Жезқазған, 1994). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (2003). Діни көзқарасы - дінге сенеді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Өркендеуші»*. Үйленген. Жұбайы - Жұмағалиева Қарлығаш, бухгалтер. Ұлдары - Жангелдиев Еділ, Жангелдиев Абдол, Жангел- диев Айдар, Жангелдиев Асқар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әмір Болатұлы Қарақұлов

**Әмір Болатұлы Қарақұлов** (1965 жылы 11 қыркүйекте Алматы қаласында туған) - актер, Қазақ.

* Әкесі - Қарақұлов Болат Иманбайұлы, консерватория профессоры. Анасы - Тәжібаева Зейфінүн Абдоллақызы, Дизайнерлер одағының ұйымдастырушы хатшысы болып жұмыс істеген.
* Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр-көркем институтының режиссура факультетін бітірген (1990), ойын киносының режиссері.
* 1991 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ киностудиясының режиссері, 1996 жылдан бері - кинофильмдер продюсері.

«Листья» (1989), «Разлучница» (1991), «Голубиный звонарь» (1993), «Последние каникулы» (1996) фильмдерінің режиссері және сценарий авторы; «Не плачь» фильмінің (2000) режиссері.
* Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі, хатшысы (2004-2006).
* Үздік режиссурасы үшін «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының лауреаты (2002). 
* «Разлучница» кинофильмдері үшін Халықаралық кино байқауындағы (Мәскеу қаласы, 1991) 

* «ФИПРЕССИ» сыйлығының, «Голубиный звонарь» к/ф үшін Халықаралық кино байқауындағы (Таормин қаласы, Италия, 1993) бас жүлденің

* Токиодағы Халықаралық кино байқауы Алтын жүлдесінің

* «Последние каникулы» кинофильмдері үшін Халықаралық кино байқауындағы (Роттердам қаласы, 1996) бас жүлденің иегері.
* Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008).

* Үйленген. Жұбайы - Гордеева Елена Валерьевна (1969 жылы туған), сценарист. Қызы - Наталья (1989 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Эпейорогендік тектоникалық қозғалыстар (эпейорогенез)

**Эпейорогендік тектоникалыққозғалыстар (эпейорогенез).** Өте жай және ұзақ уақыттар бойына
көрініс бере отырып, ірі-ірі аймақтардың жоғары көтерілуін немесе төмен
лықсуын қамтамасыз ететін қарапайым қозғалыстар. Орогендік тектоникалық
козғалыстармен салыстырғанда, Э.Т.Қ. өздері әсер еткен аймақтардың ішкі
құрылысын ешбір өзгертпейді, яғни олар осы аймақтарға тән тау жынысы
қатқабаттарын қатпарламайды. Шартты түрдегі синонимі — "тербелмелі
тектоникалық қозғалыстар''.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бұрғылау журналы

**Бұрғылау журналы** Бұрғылау ұңғымасын бұрғылау барысы
түгелімен жазылып отыратын ең басты құжат. Бұрғылау нүктесінде бұрғылау
шеберінің қолымен толтырылады. Бұрғылау журналы бұрғылаудың өте құңды деректік құжаты
болып табылады. Ол бұрғылау жұмыстары біткенге шейін бұрғылау қондырғысы
басында сақталады да, кейін әдейі жасақталған құжатханаға тапсырылады. Бұрғылау журналына тіркелуі тиіс мәліметтер: ұңғыманың бірөтпе (проходка) аралықтарының
тереңдіктері, бұрғылау теспетемірі (наконечник) және оның диаметрі, ұңғыма
шегені, жуғыштау сұйығының құрамы және шығыны, бұрғылау оқпаны тесіп
өскен таужыныстар мен пайдалы қазбалардың атауы және қалыңдығы, бұрғылау
тасбағанының шығымдылығы, ұңғымадағы жерасты суының беткі деңгейі т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Акустикалық каротаж

**Акустикалық каротаж** - тау жынысытар арқылы өтетін ультрадыбысты және дыбысты диапазондағы серпінді толқын сипаттарын зертгеуге негізделген каротаж түрі. Серпінді толқындарды туындату және тіркеу шаралары акустикалық каротаж зондылары көмегімен жүзеге асырылады. Үш элементті акустикалық каротаж зонды бір дыбыс тудырушыдан, екі қабылдағыштан, немесе керісінше, екі дыбыс тудырушыдан және бір кабылдағыштан тұрады.

Дыбыс тудырушы зондтан туындаған серпінді толқындар тау жынысытардан өткеннен кейін қабылдағыш зондтар көмегімен тіркеліп отырады. Қума серпінді толқынның алғашқы және ең басты легінің жылдамдығын өлшеу үшін сол толқынның бірінші және екінші қабылдағыштарға келіп жету уақыты (t1 және t2) тіркеледі. Осы нәтижелерді пайдалана отырып, уақыт аралығы ( Dt = t_1 - t_2 ) және аралық жылдамдық ( n_p= \frac {l}{Dt} ) анықталады, мұндағы l— екі қабылдағыштың ара қашықтығы.

Акустикалық каротаждың бұл түрі «*жылдамдықты саралаудың акустикалық каротажы*» деп аталады, оның  k_n = \frac {(Dt -Dt_k)}{(Dt_c - Dt_k)}  , мұнда: kn — тау жынысытың кеуектілігі, Dtk және tc тау жынысы қаңқасына және тау жынысытағы кеуектерді тоғытқан сұйыққа тиесілі аралық уақыт көрсеткіштері.

«*Толастауды саралаудың акустикалық каротажы*»
деп аталатын акустикалық каротаждың екінші түрі тербелістер амплитудасын (А1 және А2) тіркейді,
сөйтіп тау жынысытың зонд элементтері аралығына сәйкес келетін өңіріне тиесілі энергияның тұтылу коэффицентін (толастау параметрін) анықтайды:  a = 	\left ( \frac{I}{l} \right ) \ln \left ( \frac {A_1}{A_2} \right ) .

Акустикалық каротаж әдісі тау жынысы қабаттары қимасындағы жарықшақты-ұралы белдемдерді даралауға және қойнауқаттың сұйықтармен немесе газдармен қанығу сипатын анықтауға қолданылады. Бүгінгі қолданылып жүрген апаратуралар 6 түрлі параметрлерді тіркеуге қабілетті, олар — t1, t2, Dt, A1, A2, a.

## Дереккөздер


Санат:Бұрғылау
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әділ Махаметұлы Жамбакиев

**Әділ Махаметұлы Жамбакиев** 1970 жылы 1 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Ұйғыр. Әкесі - Жамбакиев Махамет Бағапұлы, зейнеткер. Анасы - Жамбакиева Гүлбахрам Аутқызы, зейнеткер. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының скрипка кафедрасын бітірген (1994). 100-ден астам әндердің авторы, олардың ішіндегі ең белгілілері: «Дорога к дому», «Ходжа Насреддин», «Наргиз», «Золотой», «Ноябрь», «До свидания», «Абдулла» және басқалар. Орыс, ағылшын, түрік және болгар тілдерін біледі. 1993 жылдан - «АР Клуб» тобының ұйымдастырушысы, продюсері, мүшесі, негізгі композиторы және әрлеушісі. 1997 жылдан - Нұрлан Абдуллин, Лана тәрізді әртістердің, «Бублики» тобының продюсері, негізгі композиторы және әрлеушісі. 1999 жылдан - «Дервиши» тобының ұйымдастырушысы, продюсері және мүшесі. 1999 жылдары - «Ala Music Enterprises» продюсерліккомпаниясыныңбасдиректоры. 2001-2003 жылдары - «ART Centre management» продюсерлік компаниясының бас продюсері. 2001-2005 жылдары - әнші Ділназ Ахмадиеваның продюсері, композиторы. 2003 жылдан бері - «Семь нот» баспа үйінің вице-президенті, «NOX Kazakhstan» компаниясының бас продюсері. 2007 жылдан бері - Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының директоры. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Соломон патша. Қазақстанның болашағы туралы болжамы -*«Демократиялық зайырлы мемлекет»*. Хоббиі - парашют спорты, дайвинг, үлкен теннис. Сүйіп оқитын әдебиеті - П. Зюскинд, Л. Фейхтвангер. Үйленген. Жұбайы - Жамбакиева Татьяна Талғатқызы (1979 жылы туған), «АККО» компаниясының сауда жөніндегі менеджері. Қызы - Жамбакиева Амал (2005 жылы туған); ұлы - Жамбакиев Кемәл (2009 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Қазақстан ұйғырлары
Тафрогендік тектоникалық қозғалыстар (тафрогенез)

**Тафрогендік тектоникалық қозғалыстар (тафрогенез)**. ( — "ор") Африканың грабендері
тектес ірі-ірі рифтілік ойыстарды қалыптастыратын тектоникалық қозғалыстар.
Бұл атау орогенез терминіне қарама-қарсы мағынада ұсынылған. Тафрогендік тектоникалық қозғалыстардың
туындау себептері әр түрлі жарылымдарды қалыптастыратын және осы
жарылымдар бойымен жер қыртысы бөлікшелерінің төмен қарай ойысуын
қамтамасыз ететін жер қыртысының жалпылама немесе жергілікті иілуімен
(төмен қарай "майысуымен") тығыз байланысты деп есептелінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнай мен газға деген бұрғылау ұңғымаларындағы зерттеулер

**Мұнай мен газға
деген бұрғылау ұңғымаларындағы зерттеулер**. Ұңғыма бұрғылау барысында
жүргізілетін зерттеулер кешені. Бұл зерттеулердің мазмұны ұңғыманың
бұрғылану мақсатына (тіректі, күрылымдық, параметрлік, іздеу, барлау, игеру,
бақылау, т.б. ұңғымалары) байланысты, ол нақтылы ұңғыма үшін алдын-ала
бекітілген геологиялық-техникалық нарядқа сәйкес жүргізіледі. Мұнай мен газ
кенорындарын іздеу және барлау ұңғымаларын бұрғылау барысында төмендегі
зерттеу түрлері жүргізіледі:

*а) ұңғыманың бұрғылануы табысты болуын
қамтамасыз ететін техникалық зерттеулер (механикалық каротаж, үраметрия,
ұңғыманың қисаю дәрежесін өлшеу, жуғыштау ерітіндісінің тығыздығы мен
қасиеттерін қажетті қалыпқа келтіру);* 
*
ә) ұңғыма оқпанының қимасын тұрғызу
(ұңғыма оқпанынан бұрғылау тасбағанын алу, электрлік каротаж және
сынамалау деңгейлерін анықтау, газдық каротаж, бұрғылау шламын алу);* 
*
б)
қойнауқатты тесіп өту және оны әр түрлі әдістер көмегімен сынамалау шараларын
жүзеге асыру.
*

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тамырсүйгіш

thumb|right|200px|
**Тамырсүйгіш**, қалпақты саңырауқұлақ. Қалпағы етжеңді -қабықты, диаметрі 1 - 4,4 см, қалыңдығы 0,7-4 мм, дөңгелек, тегіс, ортасына қарай жаншылған, ақшыл сары және сары түсті. Дала, астық тұқымдастыларымен симбиоздық байланыста. Қарағанды облысының далалық бөлігінде астық тұқымдасты өсімдіктердің тамырына таяу өседі. Жеуге жарамсыз. Табиғатта сирек кездесуіне орай ҚазКСР «Қызыл кітабына» енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Саңырауқұлақтар
Денудация агенттері

**Денудация агенттері.** Әр түрлі экзогендік (сыртқы) күштер
әсерінен планета бетінің морылуын және осы морылған бөлшектердің әр түрлі
күштер әсерінен ойыстарға қарай жылжуын қамтамасыз ететін процестер
жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Сынамаларды өңдеу журналы

**Сынамаларды өңдеу журналы** Сынамаларды өңдеу
барысы жайлы деректерді тіркеп отыратын құжат. Бұл құжатта сынаманың
нөміpi, оның алғашқы және ақырғы салмақ мөлшері, өңдеу сүлбасы, өндеуге
түскен уақыты т.с.с. мағұлматтар көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнай көзі

**Мұнай көзі**. Жер бетінен немесе су түбінен мұнай тамшыларының (білінімдерінің) көрініс беру орны.

Санат: Мұнай
Қарбендер

**Қарбендер**. Салқындық жағдайында бензолда және төртхлорлы
көміртекте ерімейтін іиайыртастақтар фракций.

## Дереккөздер

ясы

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Морфогенез агенттері

**Морфогенез агенттері.** Жербедер түзуші процестер
жиынтығы. Эндогендік (ішкі) күштер әсерінен тау жоталары қалыптасса,
экзогендік (сыртқы) күштер осы тауларды бірте-бірте аласартуға, яғни жазық
аймаққа айналдыруға тырыспақ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мұжылу орны

**Мұжылу орны.** Шөгіндінің жинақгалу алқабын сынықтық
материалдармен қамтамасыз ететін түп таужыныстардың мүжылу белдемі.
Синонимі — *"мүжылу алқабы*

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қазіргі тектоникалық қозғалыстар

**Қазіргі тектоникалық қозғалыстар.**
Қазіргі тарихи кезенде яки қазіргі геологиялық дәуірде етек алған тектоникалық
қозғалыстар. Жер қыртысының белгілі бір аймақтарының ойысуымен, ал екінші
аймақтардың көтерілуімен, жыртылу құрылымдарының көптеп қалыптасуымен
және сол жыртылу жігі бойымен әр түрлі амплитудадағы қозғалыстардың жүзеге
асуымен, сол сияқты қатпарлы құрылымдардың жаппай етек алуымен
сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сынамалау журналы

**Сынамалау журналы** Сынамаларды жасақтау және талдау
шараларына қатысты мағұлматтарды тіркеу құжаты, мұнда сынаманың нөмірі,
оның алыну орны, уақыты және тәсілі, сынама алынған атыздардың мөлшерлік
көрсеткіштері, сынама құрамындағы кен сипаты, сынаманы талдау ерекшеліктері
мен сол талдаудың нәтижелері т.с.с. деректер келтіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қарбоидтар

**Қарбоидтар**. Мұнай шендестері мен мұнайтектерге қарасты
шайыртасты-иіайырлы құрамбөліктердің хлороформ мен соған үқсас еріткіштерде
ерімейтін фракциялары. Тығыз молекулалық құрылыммен сипатталатын,
байырғы вдмірлерге үқсас қатты заттар. Кериттердегі, әсіресе антраксолиттегі
органикалық заттардың басым көпшілігін осы Қарбоидтар құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қарбон

**Қарбон.** Таскөмір жүйесі және таскөмір кезеңі деген үғымдарды
қысқаша атау мақсатында қолданылатын кәсіби термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Модель (көлік)

**Модель** - үлгі. 1. бұйымды массалы түрде өндіруге арналған үлгі;
2. объекттің үлкейтілген немесе кішірейген түрде шығарылуы;
3. объект немесе үрдіс, зерттелетін қасиеті нақты объект немесе үрдіспен сәйкес келуі.

* **Базалық модель**- зауытта дайындалатын негізгі модель.
* **Масштабты модель** - көліктің белгілі бір масштабқа кішірейтілген көшірмесі, әдетте 1\87, 1\43, 1\24, 1\15, 1\8 белгілі бір талаптар орындалады, көбіне сызба, фотография.
* **Математикалық модель** - математикалық модельдеуді жүзеге асыратын қосымша шарттар мен теңдіктер жүйесі.
* **Спорттық модель** - әдетте масштабты моделдерге (үлгілерге) қойылатын тапаптардан айырмашылығы бар, белгілі бір талаптарға сай келетін нақты спорт жарыстарында қатысуға арналған көліктік құралдың кішірейтілген моделі(үлгісі).

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Ұңғыма оқпаны (ұңғысы)

**Ұңғыма оқпаны (ұңғысы)** Бұрғылау ұңғымасының түбі,
яғни бұрғылау жұмыстарының әрбір сәттегі тірелу жазықтығы. Бұрғылау
жұмыстарын жүргізу барысында ұңғыма оқпаны (ұңғысы) алдын-ала белгіленген бағытта жылжып
отырмақ, сөйтіп ұңғыма бірте-бірте тереңдей (ұзара) түспек, яғни ұңғыма
ернеуінен бірте-бірте қашықтай бермек.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тасымалдау агенттері

**Тасымалдау агенттері**. Шөгінді
таужыныстардың қалыптасуы сәтінде олардың жекелеген бөлшекгерін әртүрлі
қозғалыстарға ұшырататын факторлар. Құрлықтар өңіріндегі басты-басты тасымалдау агенттері
— өзен суы ағындары және жел, ал теңіздердегі. Тасымалдау агенттері — беткейлік ағыстар мен
тереңдік ағымдары, лай ағымдары, теңіз мұздары, кезбемұздар (айсбергтер),
балдырлар, жәндіктер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Модификация (көлік)

**Модификация** - 1. базалық модельге оның арнайы тағайындалуына сәйкес өзгеріс енгізу (мысалы автомобиль базасының үлкею,кішіреюі); 
2. базалық модельден модификациясымен ерекшеленетін модель (үлгі).

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Анар Екейбайқызы Қашағанова

**Анар Екейбайқызы Қашағанова** (27.08.1952 жыл, Жамбыл облысы, Луговой ауданы, Луговое ауылы) - продюсер. Қазақ.Дулат тайпасының Жаныс руынан.

Әкесі - Екейбай Қашағанов, марқұм, ҰОС қатысқан, одақтық дәрежедегі зейнеткер, көрнекі партия-шаруашылық қызметкері болған. Анасы - Мархаба Керімқұлқызы Есболатова, республикалық дәрөжедегі зейнеткер, ҚР Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының экономика факультетін бітірген (Мәскеу қаласы, 1975), кино және телевидениенің экономисі, өндірісті ұйымдастырушы.

1975 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясында аға әкімгер, кинокартиналар директорының орынбасары. 1979 жылдан - КСРО Мемлекеттік киносы Бүкілодақтық «Совинфильм» бірлестігінде (Мәскеу) фильмдер жасау жөніндегі эксперт, бірлесіп кинофильмдер қою киноөндірісі және шет ел киностудиялары мен кинофильмдеріне өндірістік-шығармашылық қызмет көрсету ісін ұйымдастырушы. 1985 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясында аға редактор, 2-ТӨБ-нің директоры және көркемдік жетекшісі, бас директордың орынбасары, бас директордың қызметін атқарушы. 1997 жылдан - ҚР ¥лттық продюсерлік орталығы төрағасының орынбасары. 2000 жылдан - «Хабар» агенттігі ЖАҚ-та фильмдер және арнаулы жобалар жөніндегі 3-ТӨБ-нің бас продюсері. 2002 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары, 2008 жылдан - дебюттер мен қысқа метражды фильмдер бірлестігінің президенті, өндіріс жөніндегі басқарушысы, 2009 жылдан бері - бірлестік директоры.

Көптеген киножобалардың, оның ішінде «Полигон», «Тот, кто нежнее» фильмдерінің продюсөрі. ¥лттық кинематография жүйесінде «продюсерлік кино» моделін жүзеге асыру үшін белсенді қызмет атқарып, оның ішінде мемлекеттік кинематография тарихында бірінші рет «Нәзік жүрек» («Қазақфильм» компаниясы - «АСС» компаниясы (Франция) бірлескен өндірісі, 1994) киножобасына Қазақстан тарапынан продюсер болып қатысты.

Кино жәнө телевидениенің Еуразиялық академиясының толық мүшесі (Ресей, 2003). ҚР Кинематографистер одағының хатшысы.

«Полигон» фильміне ҚазССР мемлекеттік сыйлығын иеленген (1990).

Ұлы - Махмеев Асқар Александрұлы (1978 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:27 тамызда туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Совинфильм
Санат:Хабар агенттігі продюсерлері
Санат:Қазақфильм продюсерлері
Санат:Қазақстан продюсерлері
Санат:Кино жәнө телевидениенің Еуразиялық академиясының толық мүшелері
Санат:Қазақстан кинематограф одағы мүшелері
Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Мокик

**Мокик** - қозғалыс үшін баспағы
жоқ, педальді қосқыш механизмімен (кик-стартерімен) жабдықталған мопед.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Молдинг

**Молдинг** — декоративті жапсырма, ол әртүрлі беттерді безендіру үшін қолданылады: қабырғалар, төбелер, есіктер, каминдер, аркалар, оларға мәнерлі, толық және ұқыпты көрініс береді. Қалыптау айналар, медальондар және платондар үшін жақтау ретінде қызмет ете алады. Автомобиль өнеркәсібінде автомобиль декорының металл, пластик немесе резеңке элементтері және дене бөліктерін механикалық зақымданудан қорғау үшін төсемдер ретінде қолданылады.

Декоративтіден басқа, қалыптау функционалды, атап айтқанда, осылар үшін қолданылады:

* бетті аймақтарға бөлу: әртүрлі түстермен боялуы немесе текстуралы түрде ерекшеленуі мүмкін әртүрлі пішіндегі (тікбұрышты, шаршы, бұйра, дөңгелек) жеке бөлімдерге бөлу;
* эстетикалық емес бөлшектерді немесе сапасыз әрлеуді жасыру: қалыптау композицияның орталығы ретінде өзіне назар аудара отырып, назарды ақаулардан алшақтатады;
* бетінің механикалық зақымданудан қорғау.

Молдингтарды жасау үшін әртүрлі материалдар қолданылады: гипс, мәрмәр, металл, Ағаш, пластик (қалыптауға икемділік беру үшін резеңке пластикке қосылады), полистирол, полиуретан, ЛДФ.

## Дереккөздер

Санат:Транспорт
Мұса Тұрманұлы Танабаев

**Мұса Тұрманұлы Танабаев** (1965 жылы туған), кен
инженері, экономика ғылыми кандидаты Қазақ политехникалық
институтын (1987), ҚарМУ-ды (1994) бітірген. Батыс
Жезқазған руднигінде кен шебері, комсомол
комитетінің хатшысы болып істейді.

1990-1995 жыларында коммерциялық құрылымдарда басшылық
қызметте болады.

1995-2004 жылдарында  Жезқазған қаласы
әкімінің орынбасары, бірінші орынбасары.

2004 жылдан ҚР Индустрия және сауда министрлігі басқармасының  бастығы.

2006 жылы Жезқазған қаласының әкімі болып тағайындалды.

## Дереккөздер


Санат:Жезқазған әкімдері
Санат:Қарағанды облысы
Жылқыбай Бейісов

**Жылқыбай Бейісов** - кен-металлургия ісінің шебері, Социалистік Еңбек Ері (1960). 1925 жылы Қарағанды облысында туған

## Еңбек жолы мен жетістігі
* 1941 жылы Қарсақбай фабрикалық зауыт мектебін бітірді. 
* 1942-1958 жылдан бастап  Балқаш мыс қорыту зауыты классификациялаушы, фабриканың ауысым мастері, ауысым бастығы болды.  
* 1958 жылы  Балқашта алғашқылар қатарында Бейісов басқарған комсомол жастар ауысымы Бүкілодақтық жарысқа қатысып, өндірістік үздік көрсеткіші үшін «Коммунистік еңбек ауысымы» деген атаққа ие болды.  
* 1960 жылы еңбек озаттарының Мәскеуде өткен слетіне  қатысты.  
* Бейісов 1970-жылдары республикадағы тәлімгерлік қозғалыстын бастаушыларының бірі. 
* Балқаш кен-металлургия комбинатында жастардың тәлімгерлік кеңесін басқарды.  
* 1972 жылдан  Саяқ кен-байыту фабрикасының  бастығы болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1960)

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жекеленген тектоникалық қозғалыстар

**Жекеленген тектоникалық қозғалыстар.** Жер қыртысының бір-біріне көршілес бөлікшілерінің бір мезгілде,
бірақ бір-біріне қарама-қарсы бағытта немесе түрліше жылдамдықпен
қозғалуымен сипатталатын тектоникалық қозғалыстар; геосинклиндер өңірінде
кеңінен етек алған.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Блоктық сумен тоғыту

**Блоктық сумен тоғыту** Тоғыту ұңғымаларының тізбегі
көмегімен мұнай жатынын ең ұтымды мөлшерлі блоктарға "тілгілеп өту"
нәтижесінде мұнай қорларының ішкі белдемдерде игеруден сырт қалуына жол
бермейтін және жатынды бір ғана тоғыту сатысында яки тоғыту шебін екіші
өңірлерге жылжытпай-ақ игеріп алуды қамтамасыз ететін шектеуіштік сумен
тоғытудың жекелеген түрі. Синонимі — "жатынды (игерім нысанын) блоктарға
тілгілеу".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Момент

**Момент** - 1. физикалық шама;
2. бір нәрсенің болатын уақыты.
3. жағдайға сай келетін шарт.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Оталдыру сәті

**Оталдыру сәті**- іштен жану қозғағышының цилиндрінде
ұшқынды разрядтың пайда болу
сәті.

**Оталдыру сәті**- қозғағыштың
сенімді қосылуын қамтамасыз
ететін қозғағыштың білігіне белгілі айналу жиілігі және оның
тетіктерінің температурасына түсетін айналдырушы момент.
## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Адамантан (трициклодекан)

**Адамантан** (*трициклодекан*) . Алмастың
кристалдық торындағы көміртегі атомдары орналасуын қайталайтын арнаулы
құрылыммен сипатталатын үшциклді С10Н16 цикланы. Балқу температурасы 268 тау жынысы түйіршіктерінен тұратындарын полимикті, ал екі-ақ минерал
үйіршіктерінің өзара астасуынан түзілетіндерін олигомикті Адамантан (трициклодекан) деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Объектінің инерциясының моменті

**Объектінің инерциясының моменті** - объект массасымен инерция радиусының
квадратының көбейтіндісімен
анықталатын шама.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Қозғалыс мөлшерінің моменті

**Қозғалыс мөлшерінің моменті** - материалды нүктенің жүйесіндегі қозғалыс мөлшерінің қосындысымен осы нүктеден
осы шама анықталатын салыстырмалы өске дейінгі қашықтықтың
көбейтіндісі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Терең тектоникалық қозғалыстар

**Терең тектоникалық қозғалыстар.** Болмыс-бітімі өте ауқымды аймақтардың дамуын тарихи-геологиялық тұрғыңан саралау барысында анықталатын тектоникалық қозғалыстар. Олар ауқымы жағынан да, терендігі жағынан да айтарлықтай мөлшерлермен сипатталады, тіпті жер мантиясының да белгілі бір бөлшегін қамтитын болса керек.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Айналдырушы иінді күш

**Айналдырушы иінді күш** - айналу деформациясын
тудыратын қос күш моменті.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайдың жекелене газдан арылуы

**Мұнайдың жекелене газдан арылуы**.
Мұнайдан бөлініп шыққан *дербес газ* сол мұнайдың өзінен бұрын бұрғылау
ұңғымасына ағып келуін қамтамасыз ететін, *қойнауқаттық қысымның* төмендеуі
барысында *қойнауқаттағы* мұнайдың газдан арыла бастау процесі. Бұл процесс
қойнауқатта мұнаймен жапсарласқан газды *құрамбөліктердің* бірте-бірте
ауырлауына және ауырлаған көмірсутектердің *парциалық қысымының* артуына
әкеліп соқтырады. Синонимдері — "мұнайдың сатылы түрде газдан арылуы";
"мұнайдың қайта-кайта газдан арылуы"; "мұнайдың қайта-қайта газсыздануы";
"мұнайдың жекелене газсыздануы "; "мұнайдың сатылы түрде газсыздануы".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Көлбеу (тангенциалдық) тектоникалық қозғалыстар

**Көлбеу (тангенциалдық) тектоникалық қозғалыстар.** Жер қыртысы яки литосфера
массаларының көлбеу бағытта жылжуын қамтамасыз ететін тектоникалық
казғалыстар. Мұндай қозғалыстардың кеңінен етек алғандығын жер қыртысына
тән сан алуан тау жынысы кешендерінің жаппай қатпарлану процесіне ұшырауы,
алыс қашықтыққа жылжып кеткен жыртылу құрылымдарының жиі-жиі көрініс
беруі дәлелдейді. "Континенттер (материктер) дрейфі" (тұтас материктердің
немесе олардың ауқымды бөліктерінің алыс қашықтықтарға жылжып кетуі)
және "спрединг" (мұхит түбінің көлбеу бағытта дәйім жылжып отыруы)
процестері де осы қозғалыстардың арнаулы өкілдері болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Банко

**Банко** (итал. banco)  банк сататын және сатып алатын бағалы қағаздардың бағасы немесе бағамы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Бүйірлік каротаж

**Бүйірлік каротаж** - Кедергі каротажының зонд конструкциясының өзіндік ерекшелігімен сипатталатын жеке түрі. Бүйірлік каротаж зондында басты токтық электрод қосымша қалқылық электродтар аралығына орналасқан. Өндірістік геофизикада үш электродты және жеті электродты зондтар жиі қолданылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Құмайтты құмтас

**Құмайтты құмтас**. Диаметрі 0,05-0,01 мм аралығындағы
құмайт түйіршікгері мен 0,1-0,15 мм аралығындағы құм түйірлерінің өзара
ұстасуы нәтижесінде түзіліп жымдасқан шөгінді тау жынысы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Шектеусырттық сумен тоғыту

**Шектеусырттық сумен тоғыту** Тоғыту ұңғымалары
өнімді қойнауқаттың мұнайлы бөлігінің сыртқы өңіріне, яғни мұнай кіріктіру
шектемесінің сырт жағынан есептегенде азды-көпті қашықтыққа
орналастырылуымен сипатталатын сумен тоғыту әдісінің жеке түрі.	

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Доломиттенген әктас

**Доломиттенген әктас** — құрамындағы кальцит минералы доломит минералымен азды-көпті алмасқан әктас. Доломит минералын өте аз мөлшерде кіріктіретін таза әктастан түгелге жуық туынды доломиттерден тұратын таза доломит тау жыныстары аралығындағы барлық түрлері де ұшырасады. Бұл терминді "доломитті әктас", "доломиттілеу әктас" терминдерімен шатастырмау керек, себебі доломиттенген әктастарды анықтайтын оның құрамындағы кальцит және доломит минералдарының бір-біріне мөлшерлік қатынасы емес, доломит минералының кальцит минералы есебінен қалыптасатындығы.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Күш моменті

thumb|Бұл жерде денедегі күш иіні, айналу осі ( тіреу нүктесі ) және әсер ететін күш сызбасы көрсетілген.
thumb|Жай механизмдегі күш моментінің қалай тепе-теңдік күйіне орнайтыны туралы көрсетілген
**Күш моменті** — күштің әсер ету сызығынан күш әрекеті қарастырылатын өске дейінгі ара кашықтығымен күштің көбейтіндісіне тең шама.

Күш моменті векторы - ось бағытымен қарағанда күштің денені сағат тіліне қарсы бағытта айналдырғандай көрінетін күш пен моменттік нүктеден өтетін жазықтыққа перпендикуляр болып бағытталады. Күш моментінің формуласы : M=F×d.

M=күш моменті ; F=күш;d=күш иіні. Өлшем бірлігі : Н*м

*Күш иіні*-айналу осінен , яғни тіреу нүктесінен күш түсетін нүктеге дейінгі арақашықтық. Ол d әріпімен, кейбір кезде l - мен де белгіленуі мүмкін.

Күштен ұтыс формуласы : F1/F2=l2/l1 (M1=M2, яғни рычаг тепе-теңдікте болғанда осы формула қолданылады)

## Дереккөздер

Санат:Транспорт
Санат:Күш
Санат:Теориялық механика
Айналдыруға қарсылас иінді күш

**Айналдыруға қарсылас иінді күш** - тұтқырлықка,
майға, температураға және қозғағыштың иінді білігінің айналып
кету жиілігіне тәуелді қозғағыш
білігінің айналып кетуіне кедергі
айналу сәтінің мөлшері. 

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Газдық каротаж

**Газдық каротаж** - ұңғыма бұрғылау барысында таужыныстардан сазды ерітіндіге өтетін көмірсутекті газ мөлшерін өлшеу әдісі. Алынған нәтижелер газбен каныққан қойнауқаттарды анықтауға, сөйтіп оларды сынамалауға мүмкіндік береді. Ұңғыма бұрғылау барысында оның оқпанынан
бұрғылау тасбағандары алынған жағдайда, газдық каротаж жұмыстарын сол тасбағандарды зерттеу арқылы да жүргізуге болады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай
Санат:Газдар
Құрылғылау

**Құрылғылау** - құрылғы және торапты, афегагты бекітуге арналған жабдықтар.

**Шинаны құрылғылау**-
шинаны доңғалақтың тоғынына кигізу.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Алевропелит

**Алевропелит** - *құмайтпелит*. Диаметрі 0,01-0,05 мм аралығындағы құмайт
үйіршіктері мен мөлшері 0,001 мм-ден аспайтын пелит тозаңдарының өзара
ұстасуы нәтижесінде түзіліп жымдасқан шөгінді тау жынысы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мопед

**Мопед** - ЖЖЕ-де - екі немесе үш доңғалақты қозғағышы 50 см²-ге дейін және конструктивтік максималды жылдамдығы 40 км/сағ, қосымша баспақты жетегі болады.

Мопедтің басты айырмашылығы-беріліс қорабының болмауы. Жылдамдық оң жақ руль тұтқасымен реттеледі, соның арқасында мопедтің жылдамдығын азайтуға немесе арттыруға болады. Көлік құралының алдыңғы тежегіші де сол жерде орналасқан. Мопедтің қозғалысын бастау үшін педальдарды қарама-қарсы бағытта бастау керек.
Сурет:Мопед ALFA.jpg|Мопед
Сурет:Angoulême 16 Scooter LML-Star 2014.jpg
Сурет:Riga1 moped (3).jpg
Сурет:PUCH Monza-04.jpg
Сурет:Vjetnamio 2012-08-01 03.jpg
Скутер - бұл мотоциклдің жанама туысы, тек доңғалақтардың диаметрі мен салмағы аз. Скутерде белбеу вариаторы болып табылатын беріліс қорабы бар. Скутер қозғалтқышының көлемі мопедке қарағанда үлкен болғандықтан, оның жылдамдығы әлдеқайда жоғары. Ол 50-ден 120 км/сағ жылдамдығын дамыта алады. Скутерді толық басқару қолмен жасалады, ал аяғы басқаруға қатыспайды. Скутердің басты ерекшелігі-ыңғайлы және ыңғайлы көлік құралына мінуге мүмкіндік беретін арнайы аяқ киім. Сонымен қатар, Скутер толыққанды денеге ие, ол оған үйлесімді және жетілдірілген көрініс береді.

Сондай - ақ, мопед скутерден ерекшеленеді, өйткені оған қозғалу үшін құқықтар мен техникалық тексеруден өту қажет емес. Скутер мотоцикл санатына жатады, бұл осы құралдың иесіне өз құқығын иеленуге және уақтылы тексеруден өтуге шақырады. Сонымен қатар, скутерді басқаруға жас шектеуі қолданылады. Мұның бәрі скутер жеткілікті жоғары жылдамдықты дамыта алатындығына байланысты, бұл көлік құралын дұрыс пайдаланбаған жағдайда теріс салдарға әкелуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Таушайырлы әктастар

**Таушайырлы әктастар** - құрамында шашыранды түрдегі немесе кірікпелер түріндегі таушайырлардың аз-мұз мөлшерлері болатын әктас түрі.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тік тектоникалық қозғалыстар

**Тік тектоникалық қозғалыстар.** Әр
түрлі геотектоникалық жорамалдарға сәйкес, жер қойнауындағы түрлі-түрлі
процестер нәтижесінде туындай отырып, негізінен жоғары немесе төмен
бағытталған, осының нәтижесінде жер қыртысыныңсш алуан тектоникалық
құрылым түрлерінің қалыптасуына жағдай туғызады деп есептелетін
тектоникалық қозғалыстар түрі. Мұндай құрылым түрлерінің ең ірілері
платформалар мен геосинклиндер, ал олардан гөрі кішірек құрылымдар өкілі
ретіңде платформалар ауқымыңда ұшырасатын антеклизалар мен синеклизаларды,
геосинклиндік аймақтар өңіріндегі сан алуан көтерілімдер мен ойысымдарды
атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Метанды-нафтенді мұнайлар

**Метанды-нафтенді мұнайлар.** Құрамындағы метанды және нафтенді көмірсутек фракцияларының мөлшерлері бір-бірімен
шамалас, ал хошиісті көмірсутектер мөлшері аз мұнайлар. Бұлардың құрамында
жоғары фракциялардағы қатты парафин мөлшері метанды мұнайлармен
салыстырғанда аздау. Бүл мұнайлардың құрамындағы шайыртасты-шайырлы
заттардың фракциялық құрамы, меншікті салмағы және мөлшері олардың
геохимиялық даму тарихы ерекшеліктеріне байланысты кең көлемде өзгеріп
отырады. метанды-нафтенді мұнайлар, метанды мұнайлармен біріге отырып, жер жүзіндегі бүкіл
мұнай қорының басым-көпшілігін құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Белдік (көлік)

* **Автомобиль белдігі** - автомобиль қаңкасын немесе шанағын демеуші, аспа мен доңғалақтар арасындағы әсер етуші барлық күштерді қабылдайтын, автомобильдің жүріс бөлігінің элементі.
* **Жетекші белдік** - бас берілісі, доңғалақ аралық дифференциалы, жетекші доңғалақ жетегі бар және доңғалақтары жетекші болып табылатын автомобиль белдігі.
* **Екі сатылы белдік** - жетекші белдік берілу санын басты берілуді, алмастыру арқылы өзгереді.
* **Қатты белдік** - ұштарында доңғалақтар орналасқан және тораптарының орналасуы аспаның деформациясынан тәуелсіз, катаң арқалық болып табылатын, жетекші белдік.
* **Артқы белдік** - көлік құралдарының қозғалыс бағыты бойынша екі соңғы, автомобиль белдігі.
* **Аралас белдік** - жетекші жане басқарушы белдіктердің қызметін атқаратын автомобиль белдігі.
* **Маятниктік белдік** - жетекші белдіктің топсасына жол үстімен салыстырғандағы күпшек өсі бұрышының өзгерісі түйіндердің өзара орналасу өзгерісінен шектес.
* **Алдыңғы белдік** - көліктік құралдарды бірінші жүріс қозғалысқа келтіретін автомобиль белдігі.
* **Демеуші белдік** - доңғалақтары жетекші де басқарушы да емес автомобиль белдігі.
* **Сүйреуші белдік** - негізінен көп жағдайда тіркемеден немесе жарты тіркемеден ажыратылатын, аса ауыр жүктерді тасымалдауға арналған автомобиль белдігі.
* **Аралық белдік** - автомобильдің алдыңғы және артқы белдігі арасында орналасқан белдік.
* **Өтпелі белдік** - айналдырушы иінді күштің бір бөлігін немесе жетекші белдікке беретін, бас берілістің өтпелі білігі бар жетекші белдік.
* **Жалғыз доңғалақты белдік** - әр жағына бір доңғалақтан келетін автомобиль белдігі.
* **Қос доңғалақты белдік** - әр жартылай өсі күпшегінде екі доңғалақтан орналасқан, негізінен, артқы белдік. 
* **Басқармалы белдік** - доңғалақтары басқарылатын автомобиль белдігі.
* **Топсалы белдік** - автомобиль қозғалысының өзгеруі кезінде тораптардың салыстырмалы орналасуы ілмекті серпімді элементтердің деформация шамасында болатын автомобиль жетекші белдігі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Пайдалы қазба кен орындарын экономикалық тұрғыдан бағалау

Кенорынды игерудің шаруашылық маңызын және тиімділігін анықтау шаралары; минералдық
шикізат базасының жай-күйін, оның шаруашылыққа қажеттілік дәрежесін,
шикізатты игеру және өңдеу технологиясының даму барысын, әр түрлі
аудандардың даму перспективасын және елдің экономикалық тәуелсіздігін
қамтамасыз ету мәселесін есепке ала отырып, сол шикізаттардың әрбір түрі
бойынша жеке-жеке анықталады. Сөз болып отырған бағалау шаралары
техникалық-экономикалық көрсеткіштер кешені көмегімен анықталады,
олардың ең бастылары: шикізаттың өндірістік қорының мөлшері; игеру
кәсіпорнының жылдық өндірістік қуаты; шикізаттың өзіндік құны;
кенорынды игерудің ұтымдылық көрсеткіші; игеруге кететін қаражат мөлшері;
шыққан шығынды қайырып алу мерзімі; кенорынның бағалылығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Метанды мұнайлар

**Метанды мұнайлар**. Құрамының дистиллатты бөлігінде
метанды көмірсутектер басым болып келетін мұнайлар. ТМД елдерінде
мұнайларға қарасты бүкіл дистиллаттардың (550°С-қа шейін) 50 %-дан астамы
метанды көмірсутектерге жататын мұнайлар ғана метанды мұнайлар қатарына жатқызылады.
Бұл мұнайлар шайыртасты-шайырлы заттардың біршама аз мөлшерімен (5-6
%-дан артық емес), ал жоғары дистиллатты фракцияларының және айдалудан
кқлған кщщығыньщ құрамындағы қатты парафин мөлшерінің біршама көптігімен
сипатталады. Олардың фракциялық құрамында тез қайнайтын фракциялар
біршама мол болып келеді. Метанды мұнайлардың меншікті салмағы өзге мұнайлардікінен
төмен. Бұлар әдетте гипергендік процестер әсері өте болымсыз өңірлерден ғана
көрініс береді. Метанды мұнайлар, метанды-нафтенді мұнайлармен біріге отырып, жер
жүзікдегі бүкіл мұнай қорының басым-көпшілігін құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Туынды әктастар

**Туынды әктастар** - метасоматоз процесі нәтижесінде қалыптасқан әктас; өзге құрамды таужыныстың карбонаттануы салдарынан қалыптасады.

## Дереккөздер


 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сәбит Құрманбеков

**Сәбит Құрманбеков** (1960 жылы 1 қыркүйекте Талдықорған облысы Қарабұлақ ауданы Шұбар ауылында туған) – Қазақстан режиссері және қоюшы суретшісі.

## Өмірбаяны
1960 жылы 1 қыркүйекте Талдықорған облысы Қарабұлақ ауданы Шұбар ауылында туған. Қазақ.

Анасы - Құрманбекова Сексенбала, зейнеткер, мұғалім болып жұмыс істеген.

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының көркемөнер факультетін (Мәскеу қаласы , 1990), кино және телевидение қоюшы-суретшісі; С. Соловьевтің курсын бітірген.

1980 жылдан - «Өнер» Алматы көркемөнер комбинатының безендіруші-суретшісі. 

1986 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» Республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің фильмдерін түсіруге қатысқан.

1990 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің
(қазіргі - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ) қоюшы суретшісі.

## Шығармашылығы
«Рисуя, играя, снимая...» кітабының авторы (2000).

«Полторы штуки» (1987), «Соңғы аялдама» (1989), «Сұржекей - Өлім періштесі» (1991), «Кардиограмма» (1995),
«Ақсуат» (1998), «Три брата» (2000) және тағы басқа фильмдердің қоюшы суретшісі. «Соңғы көш» деректі фильмінің режиссері (М. Мусинмен бірге, 1999).

## Марапаттары мен жетістіктері
Қазақ және орыс тілдерін біледі.

ҚР Кинематографистері одағының мүшесі (1992 жылдан).

Әскери атағы - аға сержант.

## Жеке өмірі
Діни көзқарасы - пәрменсіз атеист.

Саяси қайраткер ретінде идеалы - Абылай хан, Д. Сяопин.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Үміттендіреді. Парламенттік басқару. Сену оңай емес, дегенмен, жемқорлық жойылады».

Хоббиі - қыл қалам туындылары, сызба, деректі кинофильм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, тарихи романдар, тарих.

Үйленген. Жұбайы - Құрманбекова Мағрипа Сәкенқызы (1967 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Ұлдары -
Құрманбеков Құрманғазы (1994 жылы туған), Құрманбеков Әділет (1998 жылы туған); қызы - Құрманбекова Алуа (2004 жылы туған).

## Дереккөздер
Алиндер

**Алиндер.** Сапропель типтес органикалық заттар (алифатты
құрылымдармен байыған) атауы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Шөгінді сығылмалар (экзосығылмалар)

**Шөгінді сығылмалар (экзосығылмалар).**
Кіріктіруші таужыныстардың қат-қабаттылығын тік бағытта немесе тік бағытқа
жақын бақыттарда қиып өтетін жарықтарға тоғытылған шөгінді
таужыныстардан тұратын сығылма. Жарықтың щөгінді таужыныстармен
жоғарыдан төмен қарай көмілуі нәтижесінде де, төменнен жоғары қарай
сығымдала көтерілуі нәтижесінде де қалыптасуы мүмкін. Өзінің қалыптасу
және құрылыс ерекшелігі тұрғысынан "кластикалықсығылмалар" түсінігімен
мағыналас термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғымада жүргізілетін оқшаулау жұмыстары

**Ұңғымада жүргізілетін оқшаулау жұмыстары** - ұңғыма оқпанына судың ағып келуін шектеу мақсатында сулы қойнауқатты немесе оның жекелеген бөліктерін бітеп тастау.

## Дереккөздер


 
 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Барлаудың геофизикалық әдістерінің тура және кері міндеттері

**Барлаудың геофизикалық әдістерінің тура және кері міндеттері** Барлау геофизыкасында жиі
қолданылатын математикалық физика термині. Тура міндет дегеніміз физикалық
сипаттары алдын-ала тандалып алынған, орналасу ерекшеліктері де белгілі
нысанның қалыпсыздығын (сол қалыпсыздықтың мөлшерлік көрсеткіштерін,
пішінін және өзіндік орнын) анықтау шараларына саяды. Кері міндетті шешу
нәтижесінде белгілі болған қалыпсыздық көмегімен сол қалыпсыздықты тудырған
нысандардың орналасу ерекшеліктері, олардың геометриялық және физикалық
параметрлері анықталады. Белгілі болған қалыпсыздық өте күрделі болған
жағдайда кері міндеттің шешімі мейілінше тұрлаусыз болуы немесе оның бірнеше
шешімі болуы мүмкін. Соңғы жағдайда алынған шешімдердің жарамсыз дегендері
есепке алынбайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тиімді қысым

**Тиімді қысым**. Геостатикалық қысым мен жинауыш
тау жынысытар ауқымындағы тау жынысы түйірлеріне тікелей әсер ететін сұйық
қысымының өзіндік үлесін белгілейтін коэффициент және қойнауқаттық қысым
көбейтіндісі арасындағы айырма.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Диэлектрлік каротаж

**Диэлектрлік каротаж** - зондысының көмегімен
қоздырылатын жоғарыжиілі электрмагниттік өріс сипаттарын өлшеуге негізделген *[[электрлік каротаж]]* әдістерінің бірі. Диэлектрлік каротаж зондысы өріс қоздыратын генератор катушкасынан және екі өлшеу катушкасынан тұрады. Диэлектрлік каротаж диаграммалары қиманы қабат-қабаттарға жіктеуге, орташа және жоғары кедергілі қойнауқаттардың сұйықтармен және газдармен қанығу сипатын анықтауға, таза жинауыштардағы мүнаймен және газбен қанығу коэффицитентін бағалауға мүмкіндік береді. Диэлектрлік каротаж әдісімен құрғақ ұңғымаларды және өткізбейтін ерітінділермен тоғытылған ұңғымаларды зерттеуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Нафтенді мұнайлар

**Нафтенді мұнайлар**. Құрамындағы жетекші құрамбөлік
рөлін нафтенді көмірсутектер атқаратын мұнай түрлері. Бұл мұнайлар, өздерінің
жаралу тегінен туындайтын бір топ ерекшеліктермен сипатталады, олардың ең
бастысы — құрамындағы хошиісті көмірсутектердің, қатты парафиннің,
шайыртасты-шайырлы заттардың аздығы (шайыртастақтар кейде мүлдем
болмайды). Нафтенді мұнайлар, өзге мұнай түрлерімен салыстырғанда, сирек ұшырасады,
бұл олардың қалыптасу жағдайларының айырықшалығымен түсіндіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мотоблок

**Мотоблок** - 1. бір өсті доңғалақты бақша тракторы, әдетті
артында келе жатқан тракторшы
басқарады; 2. мотоциклдің күш агрегаты.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жалған сындарлы қысым

**Жалған сындарлы қысым.** Қоспадағы белгілі
бір көмірсутектің салыстырмалы мөлшері (көлемдік мөлшері берілген жағдайда
бірлік бөліктері, немесе моль есебімен) мен сол көмірсутектің сындарлы қысымы
көбейтіндісінің қосындысы. Синонимі - "орташа сындарлы қысым".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кирлену

**Кирлену** тау жынысы құрамындағы азшайырлы метанды немесе
метанды-нафтенді мұнайлардың ауа қабатымен беттесуі жағдайында қалыптасқан
таушайырлардың байырғы кирлермен алмасу процесі. Кирлену термині іс-тәжрибеде
"таушайырлардың кирленуі" деген мағынада ғана емес, "таушайырларды кіріктіретін
тау жынысытардың кирленуі" деген мағынада да жиі қолданылып жүр.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Импульстік нейтрондық каротаж

**Импульстік нейтрондық каротаж** - жылу нейтрондарының әр түрлі таужыныстарда түрліше уақытта сақталатындығына негізделе отырып, сол жылу нейтрондарының бірте-бірте саябырлау қарқынын өлшеуге негізделген *[[Радиоактивтік каротаж]]* әдісі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қабеш Бекенов

***Қабеш Бекенов*** (1925 жылы туған), әскери қызметкер, полковник. 1943 жылы әскер қатарына алынып, Ташкент жаяу әскер училищесін бітірген соң Ұлы Отан соғысына кірді. Беларусьны, Венгрия, Австрия мен Чехославакияны азат ету ұрыстарына қатысқан. Әскери училищені (1949), Қарағанды педагогика институтын (1955) бітіреді. 40 жыл әскер қатарында болып, 1969-1987 жылдарында Қарағанды облысы ДОСААФ комитетін басқарады. 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, 25 медальмен марапатталған. Жастар арасында әскери-патриоттық жұмыс «Патриоттар мектебі» (1980), «Добрые дела патриотов» (1983), «Тағдырымның жазғаны» (2002) кітаптарының авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Жарып өту қысымы

**Жарып өту қысымы.** Сумен қаныққан қақпақ рөлін
атқаратын тау жынысытардағы ірі кеуектерге тиесілі капиллярлық күш пен сол
қақпақ өңіріне жынауыьи тау жынысытан келіп жеткен мұнай немесе газ
массаларының су тамшыларын кеуектерден ығыстырып шығару күшінің
арасындағы айырмамен өлшенетін қысым. Қақпақты Ж.Ө.Қ. неғұрлым жоғары
болған сайын оның мұнай мен газ жатынын қалқалау мүмкіндігі де солғұрлым
жоғары болады, яғни аталған кақпақ көмірсутек жатынынан туындайтын артынды
қысымның мейілінше мол мөлшеріне төтеп беруге қабілетті. Ж.Ө.Қ.-ның
мөлшерін іс-тәжрибеде анықтау мақсатында кеуектері сумен қаныққан цилиндр
пішінді тау жынысы үлгісі алынады да, ондағы су массасы қысымы бірте-бірте
артып отыратын газ массасымен ығыстырылады. Газдың суды ығыстырып
шығару, яғни газдың үлгіні (қақпақты) жарып өту сәті үлгінің қарсы жақ
беткейіңде газ көпіршікгерінің пайда болу сәтімен анықталады. Ж.Ө.Қ. төмеңдегі
формула көмегімен анықталады: *р = 6/(lg).(pt/M)<sup>1/2</sup>*; мұндағы: *р* — Ж.Ө.Қ., яғни
үлгінің қарсы жақ беткейінде газ көпіршіктерінің пайда болуы сәтіндегі қысым;
*б* — газ-су жапсарындағы беткейлік тартылыс мөлшері; *l* - үлгінің ұзындығы;
*g* — кеуек пішіндерінің коэффиценті *(g=1,4)*; *м* - судың түтқырлығьг, *t* -
кадағалау уақыты. Қақпақты Ж.Ө.Қ. кең аралықта өзгереді, ол 10 МПа мөлшеріне
жетуі, тіпті одан да жоғары болуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдағы газдың жекелене еруі

**Мұнайдағы газдың жекелене еруі**. Мұнайдағы газ массасының қысым жоғарлаған сайын арта түсуімен
сипатталатын сол газдың еру процесі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Индукциялық каротаж

**Индукциялық каротаж** - Таужыныстардың көріністі меншікті электрөткізгіштігін индукцияланған ток көмегімен өлшеуге негізделген электрлік каротаж әдістерінің бірі. Индукциялық каротаж зондысы қарапайым түрінде генераторлық және өлшеу катушкаларынан тұрады. Генераторлық катушка арқылы ультрадыбысты жиіліктегі ток жіберіледі, ондағы ток күшін қалыпты ток көзі камтамасыз етеді. Индукциялық каротаж төменомды қимадағы таужыныстардың электрлік меншікті кедергісін үлкен дәлдәкпен анықтауға мүмкінік береді. Бұл әдісті құрғақ ұңғымаларда және өтімсіз ерітінділермен тоғытылған ұңғымаларда қолдануға болады.

## Дереккөздер


﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мотовелосипед

**Мотовелосипед** (мовел) -
көбінесе күшейтілген негізгі тораптарымен, оған алынбалы 45 см3
жұмыс сыйымдылығымен іштен жану қозғағышты артқы дөңгелек
жетегі үшін немесе алдыңғы
деңгелектің үстінде орнатылған
электрқозғағышы бар велосипед.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт