open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жандарбек Сәдуұлы Жанзақов

**Жандарбек Сәдуұлы Жанзақов** (8 қаңтар 1966, Речное ауылы, Демьянов ауданы, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері жоғары қолбасшылығының өкілі, вице-адмирал, Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы (2009-2018).

## Өмірбаяны
1966 жылы 8 қаңтарда Қостанай облысы, Демьянов ауданы, Речное ауылында дүниеге келген.

Орта мектепті бітірген соң 1983 жылдан 1988 жылға дейін С.О. Макаров атындағы Тынық мұхиты жоғары әскери-теңіз мектебінде «Кемені қаруландыру» мамандығы бойынша курсант болды.

1988 жылдан бастап офицерлік қызметте істейді.

1988-1995 жылдары — үлкен сүңгуір қайықтағы торпедо тобының командирі болды.

1995-2000 жылдары — жеке кемелер дивизиясының командирі болды.

2000-2003 жылдары — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Штабтар басшылары комитетінің Жедел жоспарлау департаментінің аға офицері, бөлім басшысы қызметін атқарды.

2001-2004 жылдары Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университетінде білім алды.

2003-2008 жылдары — Әскери-теңіз күштері басқармасының басшысы, «Батыс» өңірлік қолбасшылығы қолбасшысының орынбасары болды.

2008-2010 жылдары — Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігі Бас штабының Әскери академиясының тыңдаушысы болды.

2008-2009 жылдары — Әскери-теңіз күштері бас қолбасшысының бірінші орынбасарының міндетін атқарушы – Қазақстан Республикасы ҚК ӘТК Бас штабының басшысы болды.

2009 жылдан бастап — Қазақстан Республикасы ҚК Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы.

Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 5 мамырдағы Жарлығымен оған вице-адмирал шені берілді.

2018 жылғы 18 сәуірде Мемлекет басшысының Өкімімен Жанзақов Жандарбек Сәдуұлы Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы қызметінен босатылды.

2020 жылдың 21 мамырында Ақмола гарнизоны Әскери сотының үкімімен Жандарбек Жанзақов қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген айыппен алты жылға бас бостандығынан айырылып, сот шешімімен вице-адмирал әскери атағынан айырылды. Әскери прокуратураның мәліметінше, офицер флоттың қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмаларды орындау кезінде мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы бұзып, кемелерді арқандап тұрғаны үшін кінәлі.

2023 жылдың ақпанында Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Жандарбек Жанзақовқа қатысты ақтау үкімін шығарды.

## Дереккөздер
Сухум

**Сухум** () — Грузиядағы қала, тәуелсіздігі мойындалмаған Абхазия Республикасының астанасы. Сухум республиканың орталық бөлігінде және Қара теңіз жағалауында орналасқан.  Ресеймен шекарадан 107 км қашықтықта. 

## Тарихы
Орта ғасырларда Цхуми қаласы Грузия патшалығының құрамында болды. 16 ғасырда Абхазия территориясы түріктердің қол астында болды. 1578 жылы олар қаланы басып алды, оны Сухум-Кале деп атады 1724 жылы бекініс қайта салынды. 18 ғасырдың аяғынан 1864 жылға дейін қала Абхаз княздігінің астанасы болды. Абхаздар бекіністі түріктерден қайтарып алды. 

1810 жылы 17 ақпанда Абхазияның Ресейге қосылуы туралы манифестке қол қойылды. 

1992 жылы желтоқсанда мойындалмаған Абхазия Республикасының Жоғарғы Кеңесі Сухумиді Сухум деп өзгерту туралы қаулы шығарды.  

## Бауырлас қалалар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* http://www.sukhumcity.ru/

Санат:Азия елордалары
Санат:Абхазия
Цхинвал

**Цхинвали** (, ; , ) —  Оңтүстік Кавказдағы және Грузиядағы қала, тәуелсіздігі мойындалмаған Оңтүстік Осетияның астанасы.

## Негізгі ақпарат

* **Халық саны:** 30,000 шамасында (ресми деректер жоқ)
* **Тіл:** Осетин тілі
* **Діні:** Христиан діні (Шығыс православие)
* **Географиялық орналасуы:** Кавказ тауларында, Оңтүстік Осетияның солтүстігінде орналасқан.

## Тарих

* Цхинвали ежелгі қала, оның тарихы біздің эрамызға дейінгі кезеңге барып тіреледі.
* Қала атауы осы қалада өмір сүрген “Хинви” тайпасының атынан шыққан.
* 18 ғасырда Цхинвали Ресей империясының құрамына кірді.
* 1991 жылы Оңтүстік Осетия Грузиядан тәуелсіздік жариялады, бірақ халықаралық деңгейде танылмады.
* 2008 жылы Оңтүстік Осетия мен Грузия арасындағы соғыс болды.
* Осы күні Цхинвали Оңтүстік Осетияның саяси және экономикалық орталығы болып саналады.

## Халқы

## Бауырлас қалалар

*  Тирасполь 
*  /Сухуми
*  Архангельск, Ресей — 2009 ;
*  Владикавказ, Ресей — 2010 ;
*  Саратов, Ресей — 2010 ;
*  Сергиев Посад, Ресей — 2012 ;
*  / Керчь — 2019 ;
*  Владивосток, Ресей — 2021 ;
*  Черкесск, Ресей — 2022 .
## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Осетия
Мадейра

**Мадейра** () — Португалияға тиесілі, Атлант мұхитында орналасқан, вулкандық шығу тегі бар архипелаг-ел. Астанасы Фуншал қаласы. Португалиядан 1000 шақырым, Африканың батысынан 500 шақырым қашықтықта орналасқан. Мадейра Португалияның бір бөлігі ретінде Еуропалық Одаққа кіреді. 

## Тарихы
Мадейра аралдары шамамен 20 миллион жыл бұрын теңіз түбінен атқылаған вулкандардың нәтижесінде пайда болған. Аралдарды 1418 жылы португал теңізшілері, Жуан Закариас және Тристан Ваз Тешейра ашқан.

Португалдар Мадейраны колонияға айналдырып, аралды мекендеуді бастаған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралда әскери база орналасқан, бұл оның дамуына кері әсерін тигізген.

## Негізгі ақпарат

* **Астанасы:** Фуншал
* **Халық саны**: 245,000 шамасында
* **Тілі:** Португал тілі
* **Діні:** Христиан діні (католицизм)
* **Ауданы:** 741 шаршы шақырым
* **Валютасы:** Еуро
* **Спорт:** Екі клубы Португалия чемпонатында ойнайды: "Маритиму" және "Насьонал Фуншал". Атақты футболшы Криштиану Роналду Мадейрада дүниеге келген.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 

Санат:Португалия елді мекендері
Санат:Африка аралдары
Эпарсе аралдары

**Эпарсе аралдары** () — Үнді мұхитында орналасқан Францияға тиесілі аралдар. Қазақшаға тікелей аударғанда *"шашыраңқы аралдар"* деген мағына береді. Бұл аралдардың тұрақты тұрғындары жоқ және негізінен ғылыми зерттеу мен әскери мақсаттарда пайдаланылады. 1772 жылы француздар ашқан. Аумақтың жалпы ауданы 38,6 км², халқы 56 адам (ғылыми станциялардың қызметкерлері).

## Аралдары

## Арал карталары

Сурет:Bassas_da_india_76.jpg|Бассас-да-Үндістан
Сурет:Ile_europa_76.jpg|Еуропа
Сурет:Iles_glorieuses_76.jpg|Глорьёз
Сурет:Ile_juan_de_nova_76.jpg|Жуан-ди-Нова
Сурет:Ile_tromelin_76.jpg|Тромлен


Санат:Үнді мұхиты аралдары
Сомали әкімшілік бөлінісі

thumb|right|180px|Сомали (карта)
Сомали ресми түрде 18 облысқа бөлінеді.

## Облыстары

## Дереккөздер

Санат:Сомали
Грютвикен

**“Грютвикен”** — Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сэндвич аралдарында орналасқан Ұлыбританияның зерттеу станциясы.
## Тарихы
Грютвикен 1904 жылы Норвегиялық кит аулаушы Карл Антон Ларсен мен оның топтастары құрған. Бұл станция 1904-1905 жылдары кит аулау үшін пайдаланылған. 1912 жылы станция жабылып, 1917 жылы қайта ашылған. 1920-1930 жылдары станция кит аулау мен зерттеу үшін пайдаланылған.

Қазіргі уақытта Грютвикен Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сандвич аралдарындағы Жаңа Зеландия зерттеу станциясы болып табылады.

Грютвикенде зерттеу жұмыстары жүргізіліп, туристер қабылданады. Сонымен қатар станцияда кит аулау тарихын көрсететін мұражай бар.

## Сілтемелер

* https://dzen.ru/a/XeQUST2HNgCu7tmd

Санат:Оңтүстік Георгия
Эпископи

**Эпископи** () — Кипрде орналасқан аумақтар, онда британдық әскери базалар орналасқан. Аттас шығанақтың жағасында орналасқан. Акротири мен Декелияның орталығы.

Эпископи 1953 жылы Акротиридің батыс бөлігінде, Кипр тәуелсіздігі жарияланғанға дейін құрылған. Дәл осы Эпископиде кипрлік гректердің аралдағы әскери базалардың орналасуына наразылық білдірген демонстрациялары жиі өтеді.

Кипрде Эпископи деген тағы екі ауыл бар - Лимамссол аймағында және Пафос аймағында.

## Сілтемелер

* Акротири және Декелия 

Санат:Кипр
Санат:Акротири мен Декелия
Қаламқас-теңіз

**Қаламқас-теңіз** — Қазақстанның теңіздегі мұнай кен орны. Бозащы түбегінен солтүстік-батысқа қарай 150 км жерде орналасқан. 2002 жылы 3 қыркүйекте ашылды.

Кен орнының бастапқы операторы «AgipKCO» компаниясы, кейінірек «Agip» компаниясы кіретін *North Caspian Operating Company* (NCOC) консорциумы болды.

Қаламқас теңізінің геологиялық қоры 284 млн тонна мұнайды, ал алынатын қоры 50,7 млн тоннаны құрайды.

2019 жылдың қазан айында инвесторлар рентабельділігі төмен болғандықтан Қаламқас-теңіз (NCOC) және Хазар (КМОК) кен орындарын игеруден бас тартып, мемлекет меншігіне қайтарылғаны туралы хабарланған болатын. 2021 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ресейлік «Лукойл» компаниясымен бірге осы екі кен орнын игерудің басталғанын хабарлады. 2021 жылдың қарашасында «ҚазМұнайГаз» пен «Лукойл» Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы «Қаламқас-теңіз» және «Хазар» жобасының қағидаттары туралы келісімге қол қойды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Солтүстік Аққар мұнай кен орны

**Солтүстік Аққар** — Қазақстандағы мұнай-газ кен орны. Маңғыстау облысы Қарақия ауданында, Жетібай мұнай кәсіпшілігінен солтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. 1989 жылы ашылған. Кен орнын өнеркәсіптік игеру 1992 жылы басталды. Солтүстік Аққар — Аққар кен орнының бір бөлігі болып келеді.

Солтүстік Аккардың өнімді түзілімі триас дәуіріне жатады. Өнімді жыныстар 2900-3200 метр тереңдікте орналасқан. Мұнайдың тығыздығы 0,85 г/см3. Құрамында парафин 19,4%. Мұнайдың тұтқырлығы 0,9 мПа/сек. Мұнайдың геологиялық қоры 10 млн тонна, ал газ қоры 0,3 млрд м3 құрайды.

Солтүстік Аққарды игеруді қазақстандық мұнай компаниясы «Маңғыстаумұнайгаз» ААҚ және оның «Жетібаймұнайгаз» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады. Мұнай өндіру 25 мың тоннаны құрады.

## Қорлары мен өндірісі
2017 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша Солтүстік Аққар кен орнындағы В+С1 геологиялық қоры 10,564 млн тонна мұнайды, ал В+С1 алынатын қоры 3,322 млн тонна мұнайды құрады.

Кен орнындағы өндіру 1992 жылы басталып, 2017 жылдың соңына дейін 0,60 млн тоннаны құрады – бұл B+C1 санаттары бойынша ресми бекітілген БГМҚ шамамен 5,7%. Өндіру 14 ұңғымамен жүзеге асырылады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстаумұнайгаз
Керік сарайы

**Керік сарайы** () — Кениядағы Найроби қаласының маңындағы Карен қаласындағы шағын үй. Керік орталығымен бірге бұл Ротшильд керіктерін сақтау бағдарламасының сайты. Мұнда кіші түрлердің болуын қамтамасыз ету үшін олар өсіріліп, қайтадан жабайы табиғатқа жіберіледі.

Манор шотландтық аңшылық үйден кейін жобаланған. 1932 жылы атақты кондитерлік брендке ие болған Макинтош отбасының мүшесі сэр Дэвид Дункан Найробидің оңтүстік шекарасындағы Мбагати өзенінің жағасында сатып алған 61 гектар жерге салған. 1960 жылы жылжымайтын мүлікті инвестор сатып алып, ғимарат апатты жағдайға жеткенше жалға берді.

1974 жылы ғимаратты 6,1 га жермен бірге ерлі-зайыптылар Джок пен Бетти Лесли-Мелвилс сатып алды, содан кейін олар тағы 24 га сатып алды; тағы 16 гектар жерді Питер Берд сатып алып, сыйға тартты. Осылайша, игіліктің аумағы 47 гектарға жуық жерді ала бастады. Мүлікті сатып алғаннан кейін көп ұзамай Бетти Лесли-Мельвилс Кениядағы Ротшильд жирафтарының жалғыз мекендейтін жерін Эльдоретке жақын жерде мемлекет экономикалық қызмет үшін сатып жатқанын білді. Бұл кіші түрлердің сөзсіз өліміне әкеледі.

Өз меншігі аумағында осы жануарларды құтқару орталығын құрды. Қазір 1972 жылы Джок Лесли-Мельвилс негізін қалаған Африкадағы жойылып бара жатқан жабайы табиғат трестінің қамқорлығында. Дәстүр бойынша мұндағы үй жануарлары қор жұмысына елеулі үлес қосқан адамдардың құрметіне аталған.

1983 жылы Бетти Лесли-Мельвилстің бірінші некесінен ұлы Рик Андерсон әйелімен бірге жылжымайтын мүлікке көшіп келді, келесі жылы қонақтар кіреберіс есік пен жатын бөлменің терезелерінен жирафтарды тамақтандыруға болатын шағын қонақүй ашты. Мүлікте алты жатын бөлме бар, олардың біреуі жазушы Карен Бликсен мұраға қалдырған заттармен жабдықталған. Қонақ үйден түскен барлық қаражат іргетас жобаларына жұмсалады.

Әр түрлі уақытта Мик Джаггер, Уолтер Кронкайт, Джонни Карсон, Брук Шилдс, Ричард Чемберлен, Ричард Брэнсон, Эван МакГрегор және Чарли Бурман жылжымайтын мүлікте қалды. 2009 жылдың наурыз айында жылжымайтын мүлікті ерлі-зайыптылар Майки мен Таня Карр-Хартли сатып алды. Қазіргі уақытта Тамими-гроуп қонақ үйлер желісінің бөлігі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Найроби ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Кения қонақ үйлері
Санат:Керіктер
Боттом

**Боттом** () — Нидерландқа қарасты Сава аралының әкімшілік орталығы. Халқының саны 495 адам. 

## Сипаттамасы
Қаланың іргесі 1632 жылы қаланған. Аралдың оңтүстік батысында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде (1,5 км), Форт шығанағында аралдың порты орналасқан.

Орталығында Бас алаң, оның ортасында 1989 жылы есірткі сатушылармен қақтығыс кезінде қаза тапқан полиция қызметкері Чарльз Сэмюэльдің бюсті орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.britannica.com/place/Saba-island-West-Indies

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Густавия

**Густавия** (французша  *Gustavia*) — Солтүстік Америкадағы қала, Францияға қарасты 2007 жылы құрылған Сент-Бартельми қауымдастығының астанасы (бұған дейін Сан-Бартелеми Гваделупаның шетелдегі департаментінің шалғайдағы аймағы болған).

Халқы - 2300 адам (2005 ж) .

Климаты тропикалық, шілденің орташа температурасы 29°C, орташа максимум 32°C, қаңтардың орташа температурасы 26°C, орташа минимум 23°C.

1878 жылы Густавия бүкіл Сент-Бартельми аралының бөлігі ретінде қайтадан Францияға өтті.
## Галерея

сурет:Gustavia San Barth 001.jpg|
сурет:Gustavia_Harbor,_Saint-Barthélemy.jpg|
сурет:Gustavia from the air.jpg
сурет:Port of Gustavia in Saint-Barthelemy.jpg

## Сілтемелер
* Сен-Бартельми
* История Тарихы
* Картасы

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Брейдс (Монтсеррат)

**Брейдс** (Брейдс-Истейт; ) — Монтсеррат аралындағы кент, елдің уақытша астанасы. Аралдың солтүстігінде орналасқан. Халқының саны 1000 адам.

1997 жылы бұрынғы астанасы Плимутта вулкандар атқылап, қаланы жоқ қылып жіберген соң астана Брейдске көшірілді.

Қалада бірнеше шағын дүкендер, банк, Royal Bank of Canada бөлімшесі, мемлекеттік кеңселер, пошта бөлімшесі, кітапхана және дәріхана бар.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Brades

Санат:Монтсеррат
Санат:Солтүстік Америка елордалары
Сен-Пьер (Сен-Пьер және Микелон)

**Сен-Пьер** () — Сен-Пьер және Микелон аралдарында орналасқан, Францияға тиесілі кішкентай қала. Шамамен 6 мың адам тұрады. Экономикасы балық аулау мен туризмге негізделген. Қалада порт және аэропорт бар.

## Тарихы
Аралдарды ертеде бейгуиндер (француз балықшылары) мекендеген.

1604 жылдан бастап аралдар француз колониясы болды.

1713 жылы Утрехт келісімі бойынша аралдар Ұлыбританияға берілді.

1763 жылы аралдар Францияға қайтарылды. 1946 жылға дейін аралға ағылшындар мен француздар кезек-кезек иелік етті. Содан бері Франция қарамағында.

## Климаты
Сен-Пьер және Микелон аралдарында теңіздік климат басым. Жыл бойы ылғалдылық жоғары. 

Жазы салыстырмалы түрде жылы және құрғақ болады. Орташа температура 15-18 градус Цельсий болады.

Суық қыс: Қысы қатты суық болады, бірақ қатты аяз бола бермейді. Орташа температура 0 градустан төмен болады.

Жауын-шашын: Жыл бойы жауын-шашын мол болады. Жауын-шашынның көп бөлігі күз бен қыста жауады.

Лабрадор ағысы Солтүстік Атлантикадан келіп, аралдарға суықтық әкеледі.

## Галерея

Сурет:Place_du_General_de_Gaulle_square,_St_Pierre.JPG|alt=Площадь Генерала Шарля де Голля
Сурет:Cathedral_in_St_Pierre.JPG|alt=Собор в Сен-Пьер
Сурет:Cannons_that_Defended_the_Harbour_Against_The_English.JPG|alt=Старинные пушки и маяк при входе в гавань


## Сілтемелер

* https://www.citypopulation.de/en/stpierremiquelon/

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Дуглас (Мэн аралы)

**Дуглас** () — Мэн аралының астанасы және ең үлкен қаласы. Ол аралдың шығыс жағалауында Дуг және Глас өзендері қосылған нүстеде орналасқан. Дуглас аралдың туристік орталығы саналады. Қалада көптеген дүкендер және сауда орталықтары бар.

## Географиясы

* **Халқы:** 27 мың адам (2016 жылғы деректер бойынша)
* **Ауданы:** 4 шаршы шақырым
* Дуглас қаласы солтүстік-шығыс жағынан Дуглас шығанағымен шектеседі, ол Ирландия теңізінің бір бөлігі болып табылады. Қаланың жағалауында табиғи порт орналасқан. 
* Дуглас қаласының климаты теңіздік климат пен сипатталады, яғни салқын жаз және жылы қыс болады. Жауын-шашын мол, және тұман жиі кездеседі.
*

## Тарихы

Қаланы 10 ғасырда викингтер негіздеген деп болжайды. 13 ғасырда Ағылшындар аралды басып алғаннан кейін, Дуглас қаласы маңызды сауда орталығына айналды.

19 ғасырда қалада туризм дамыды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-isle-of-man-35411096

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Мэн қалалары
Сент-Питер-Порт

**Сент-Питер-Порт** (, ) — Гернси аралының астанасы және ең ірі қаласы. Нормандия аралдарының бірі болып табылатын Гернси аралының оңтүстік-шығыс жағалауында Франциядан шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта, Англиядан 70 миль (113 км) қашықтықта орналасқан.

Халқының саны 16488 адам (2001)
## Тарихы
Сент-Питер-Порт 16-шы ғасырда салынған Сент-Питер-Порт қамалы сияқты тарихи ғимараттармен, тар көшелермен және тас төселген алаңдармен белгілі.

11-ші ғасырда Сент-Питер-Порт қаласы құрылып, ол сауда және балық аулау орталығына айналған. 12-ші ғасырда Гернси аралдары Англияға қосылған.

16-шы ғасырда Сент-Питер-Порт қамалы салынған.

## Климаты
Жеңіл, ылғалды, мұхиттық климат. Жаз салқын және қыс жұмсақ.
## Атақты тұлғалары
* Виктор Гюго — француз жазушысы (1856—1870)
* Мэйбл Коллинз — теософ
* Питер Ле Льевре — суретші, археолог
* Мэттью Ле Тиссье — англиялық футболшы,  «Саутгемптон» клубында ойнаған.

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20060816005616/http://www.visitguernsey.com/stpeterport/

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Гернси
Сент-Хелиер

**Сент-Хелиер** (, , норм. *Saint Hélyi*) — Ұлыбританияға тиесілі Джерси аралының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Нормандия аралдарының бірі болып табылады және Ла-Манш бұғазында орналасқан. Аумағы 10,6 шаршы шақырым, халқ 28 300 адам (2001).

## Тарихы
Қаланың іргесі 1155 жылы қаланған. Англия мен Франция арасындағы ұзаққа созылған соғыстар кезінде, Сент-Хелиер екеуінің де шабуылдарына ұшыраған.

## Георграфиясы
Джерси аралының оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Сент-Хелиердің порты аралдың сауда және экономикалық дамуында маңызды рөл атқарады. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Сент-Хелиер

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Джерси
Лонгйир

**Лонгйир** және **Лонгиир** или **Лонгиер** немесе **Лонгйирбюэн**) — Норвегияның Шпицберген архипелагында орналасқан қала.  Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікке қарай 1200 шақырым жерде орналасқан, әлемдегі ең солтүстік қала. Норвегияға қарасты Свальбард профинциясының орталығы. Халқы 2548 адам (2001)

Свальбард — жердегі ең солтүстік әуежай.
## Тарихы
1896 жылы Норвегиялық “Арктика Көмір Компаниясы” құрылды, ол 1900 жылы Лонгйирде көмір өндіре бастады. 1906 жылы Лонгйирде алғашқы тұрақты қоныс салынады. 1920 жылы Шпицберген туралы халықаралық келісім (Свальбард трактаты) жарияланды. 

1930 жылдары қалада мектеп, аурухана, почта және басқа да инфрақұрылымдар пайда болды.

1941 жылдары Лонгйирді неміс әскерлері басып алады. 1945 жылы қала босатылады.

Лонгйир Норвегияның бір бөлігі ретінде танылды, бірақ Свальбард трактаты бойынша халықаралық жағдайға ие болды.

## Мәдениеті

* **Мұражайлар:** Свальбард мұражайы, Лонгйир көмір шахталары мұражайы және басқа да мұражайлар қаланың тарихы мен мәдениетімен танысуға мүмкіндік береді.
* **Көркемдік орталықтар:** Лонгйирде көркемдік орталықтар, галереялар және театрлар жұмыс істейді.
* **Музыка және би:** Қалада әртүрлі музыкалық топтар, оркестрлер және би топтары бар.
* **Спорт:** Лонгйирде шығыс шаңғысы, сноуборд, жүзу және басқа да арктикалық спорт түрлері дамыған.
* **Фестивальдар:** Лонгйирде жазғы фестивальдер, мұз мүсін жарыстары және басқа да мерекелік шаралар өткізіледі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Шпицберген
Санат:Норвегия қалалары
Тирасполь

**Тирасполь** - Молдовадағы қала, Днестр өзені бойында орналасқан, тәуелсіздігі мойындалмаған Транснистрия Республикасының астанасы. Халқы 129 мың адам (2022 жыл)

Тирасполь - ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада машиналар жасау, электроника, тоқыма және тамақ өндіру кәсіпорындары жұмыс істейді.

Тираспольда тұратындардың көпшілігі орыс тілінде сөйлейді, бірақ украин және молдован тілдері де кең таралған.

## Тарихы
1792 жылы Тираспольдың негізін Ресей империясының әскери қолбасшысы Александр Суворов  қалады. Қала Ресей империясының шекарасын қорғау мақсатында салынған. Бастапқыда қала “Тирасполь кенті” деп аталды және әскери қоныс болып саналды.

19 ғасырда Тираспольда сауда және өнеркәсіп дамыды. Қалада тоқыма, былғары және тамақ өндірісі жұмыс істей бастады.

1795 жылы Тираспольға қала статусы беріледі.

1929-40 жылдары Тирасполь Молдова АССР-інің астанасы болады.

1991 жылы Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін, Транснистрия Республикасы өзін тәуелсіз деп жариялайды, Тирасполь оның астанасы болды.
## Бауырлас қалалар
*  **[[Украина]]**: Николаев, Тернополь, Херсон, Черкассы
*  **[[Германия]]**: Айленбург
*  **[[Ресей]]**: Волгоград
*  **[[Беларусь]]**: Минск
*  **[[Абхазия]]**: Сухум
*  **[[Норвегия]]**: Тронхейм
*  **[[Израиль]]**: Ашдод
*  **[[Португалия]]**: Сантарен
*  **[[Молдова]]**: Бельцы, Комрат
*  **[[Оңтүстік Осетия]]**: Цхинвал

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Молдова қалалары
Санат:Транснистрия
Санат:Еуропа елордалары
Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2024

**Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2024** (қырғ. *Кыргызстандын футбол суперкубогу 2024*) — Қырғыз суперкубогының 12-ші жарысы.

Матч 20 қазан күні Бішкекте өтті. Онда "Абдыш-Ата" және "Мурас Юнайтед" клубтары кездесіп, "Абдыш-Ата" 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жалғыз голды 25-минутта Қайрат Жырғалбек уулу соқты.
## Қатысушылар

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қырғызстан суперкубогы
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Абдыш-Ата ФК ойындары
Санат:Мурас Юнайтед ФК ойындары
Жылқыны қолға үйрету

**Жылқыны қолға үйрету** - жабайы жылқыны алғаш рет қолға үйрету, оны шаруашылық һәм азық үшін және әскери құрал-саймандар жасау үшін алғаш қолға үйрету болып табылады. Үй жылқысы б.з.б 5-3 мыңжылдықтарда қолға үйретілгені дәлелденіп отыр. Осыдан бастап жылқы үй жануары ретінде қолға ұсталып бағыла бастады. 

 

Жылқыны қолға үйрету алғаш қазақ даласында болғаны даусыз.Оған дәлел ретінде  Ботай мәдениетін атай аламыз (қазіргі Қазақстан аумағында орналасқан.)  Палеолит дәуірінде үңгірлердің қабырғаларында жылқылар жиі бейнеленген, бірақ олар жабайы жылқы болып табылады,ол салынған суреттер ежелгі адамдардың  аң аулаған суреттері екені белгілі.Арбаға жегілген аттардың ең алғашқы суреттері б.з.д XX ғасырдағы Таяу Шығыстағы қабірлердің қабырғаларында күні бүгінге дейін сақталған.

Санат:Жылқылар
Нұрқожа Аралбекұлы Қайпанов

**Нұрқожа Аралбекұлы Қайпанов** (1998 жылы 21 маусым, Қызылорда облысы, Қазақстан) — Қазақстанның еркін күрес шебері, әлем чемпионы (2024), бірнеше мәрте Азия чемпионы. Солтүстік Қазақстан облысының атынан сынға түседі. 

## Спорттық мансабы
2018 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде жастар арасындағы Азия чемпионатында қола жүлдегер атанды.

2019 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде Азия чемпионы болды.

2019 жылы әлем чемпионатында финалда ресейлік балуан Давид Баевке есе жіберді.

2021 жылы 74 кг салмақ дәрежесінде Азия чемпионы атанды.

2021 жылы Қайпанов Азия чемпионатында 74 кг салмақ дәрежесінде екінші рет чемпион атанды. Бірақ сол жылы өткен әлем чемпионатында алғашқы айналымда Иран спортшысына 0:12 есебімен ұтылып, нәтижесінде жарысты 29-орынмен аяқтады.

2023 жылы VI жазғы Спартакиадада (Қазақстан чемпионатында) жартылай финалда Дархан Есенғалиге ұтылды. Қола медаль үшін өткен белдесуде Қанат Мусабековке жол берді.

2023 жылдың қыркүйегінде Белградта өткен лицензиялық әлем чемпионатында 1/8 финалда америкалық Кайл Дейкке, ал жұбаныш белдесуінде жапондық Даити Такатаниге ұтылып, Париждегі Олимпиада ойындарына жолдама алудан тыс қалды.

2024 жылы сәуір айында Бішкекте өткен лицензиялық турнирде Қайпанов тағы бір мүмкіндік алды, бірақ жартылай финалда ирандық Йонес Эмамишоғайға 0:11 есебімен жеңіліп, Парижге жолдама алу мүмкіндігін жіберіп алды. 

2024 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде әлем чемпионы атанды. 

2024 жылы қыркүйек айында Тирон қаласында (Албания) өткен әлем чемпионатында Қайпанов тағы бір тарихи жетістікке жетті. Финалда 70 кг салмақ дәрежесінде жапондық Есиносукэ Аоягимен белдесіп, 5:3 есебімен жеңіске жетті. Жапондық балуан UWW рейтингісінде 4-ші орында болса, Қайпанов 21-ші орында еді, алайда бұл айырмашылық қазақ балуанының жеңісіне кедергі келтірмеді. 

Бұл жеңіс Қайпановты әлем чемпионы етті және Қазақстанның еркін күрес тарихындағы екінші әлем чемпионы ретінде тарихта қалдырды. Қазақстанның еркін күрес тарихында Қайпановтың есімі екінші әлем чемпионы ретінде алтын әріптермен жазылды. Алғашқы алтын медальді 2023 жылы Ризабек Айтмұхан 92 кг салмақта жеңіп алған болатын.

### Отбасы
* әйелі Марина Қайпанова-Седнева.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Еркін күрестен Қазақстан чемпиондары
Санат:Күрестен әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2024

**[[Қазақстан Премьер Лигасы|Футболдан Қазақстан Чемпионаты]] 2024** — турнирдің 33-ші маусымы. 13 команда қатысты. 14-ші команда "Ақсу" чемпионат басталардан алдын қаржы тапшылығына байланысты жарыстан шығып қалды.

## География
### Стадиондар

## Статистика

### Турнир кестесі

### Нәтижелер

### Мергендер
 Жуан Паулу Ислам Чесноков  Николай Сигневич - 10 голдан

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://football.kulichki.net/kz/

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2024 жылғы футбол
Кисуму мұражайы

**Кисуму мұражайы** () — 1980 жылы Кисуму-Керичо тас жолында орналасқан Кисуму қаласында ашылған мұражай.

## Мұражай туралы
Кисумуда мұражай ашу жоспары 1975 жылы жарияланып, 1980 жылы 7 сәуірде Кисуму мұражайы жұртшылыққа есігін айқара ашты.

Мұражай экспозициясы Батыс Рифт алқабының және Ньянза провинциясының тұрғындарының материалдық мәдениетінің объектілерін кеңінен ұсынады, сонымен қатар аймақтың фаунасы тақырыбын қозғайды.

Басқа нәрселермен қатар, мұражайда Луо халқына тән манордың шынайы демалысы бар.

## Луо үйлері

Kisumu-Ber gi dala.jpg|Кішкентай үй жануарларына арналған үй
Kisumu-Ber gi dala3.jpg|Бас әйелдің үйі
Kisumu-Ber gi dala5.jpg|Бас әйелдің үйінің іші
Kisumu-Ber gi dala6.jpg|Шатырдың төбесі
Kisumu-Ber gi dala-Simba.jpg|Бірінші ұлдың үйі
Kisumu-Ber gi dala2.jpg|Астық қоймасы


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Кенияның Ұлттық мұражайларының ресми сайты.

Санат:1980 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Кения мұражайлары
Санат:Ньянза
Санат:Кисуму
Отты жер (архипелаг)

**Отты жер** () — Оңтүстік Американың ең оңтүстік бөлігінде, Атлант және Тынық мұхиттарының арасында орналасқан аралдар тобы. Бұл архипелаг Чили мен Аргентина мемлекеттеріне тиесілі.

Ауданы 73 758 шаршы шақырым. Халық саны 251 000 адам (2020 жылғы дерек). Халқы Испан және Теуэльче тілінде сөйлейді. Онда аборигенді халықтардың - ягандар, онас, алакалуфтардың дәстүрлері сақталған.

Ірі қалалары: Пунта-Аренас (Чили) және Ушуая (Аргентина).

## Тарихы
Архипелагтың тарихы шамамен 10 000 жыл бұрын, алғашқы адамдар келген кезден басталады. 1520 жылы Фернан Магеллан Отты Жер архипелагына келген алғашқы еуропалық болды.

19-шы ғасырда архипелагтың екі жағалауында жаңа қоныстар пайда болды.

20-шы ғасырда Отты Жердегі мұнай өндірісі дамыды.

## Географиясы
Архипелагқа 100-ден астам аралдар кіреді, оның ішінде ең үлкені: Отты жер, Isla Navarino, Isla Hoste, Isla Clarence.

Биік таулар, мұздықтар, өзендер және көлдермен сипатталады. Ең биік нүктесі - Дарвин тауы (2488)

Климаты: Суық, ылғалды, желді климат.

Оңтүстік Америкадан Магеллан бұғазы, Антарктидадан Дрейк бұғазы бөліп тұр.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://raco.cat/index.php/GeologicaActa/article/view/83442/108425

Санат:Отты жер
Санат:Аргентина архипелагтары
Санат:Чили архипелагтары
Санат:Аргентина аралдары
Санат:Оңтүстік Америка бедері
Будда тасы

thumb|right|300px|Будда тасы - жартасқа салынған сурет.
**Будда тасы** – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы жартасқа салынған археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Текелі қаласы, Қопа өзенінің оң жағалауы, Талдықорған қаласынан оңтүстік шығыс бағытта 30 км жерде.

## Сипаты
Ескерткіш буддалық бейнелер бар 3 м-лік жартас болып табылады. Жоғарғы бөліктің ортасында Калачакра белгісі және бірнеше дұғалы жазбалар ойылып жазылған. Шығыс жағында Будданың ақылын сипаттайтын үккіш суреттелген, оны тибеттіктерде аса қастерлі мифтік жануар – қар арыстаны ұстап тұр. Үккіш ортасында отарған күйде Шакьямуни Будданың бейнесі салынған.
Тастың ортасында суға толған табиғи ойыс бар. Жергілікті тұрғандар бұл суды қасиетті деп есептейді.
«Текелі стеласы» деген атпен танымал буддистік мәдениеттің бұл бірегей ескерткіші аз зерттелген нысандарға жатады және ары қарай терең зерттеуді қажет етеді. Бұл ескерткіш аймақтың танымал туристтік нүктесі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Отты жер (арал)

**Отты Жер аралы** (испан тілінде: *Isla Grande de Tierra del Fuego*) — Отты Жер архипелагындағы ең үлкен арал. Ол Оңтүстік Американың ең оңтүстігінде, Атлант және Тынық мұхиттарының арасында орналасқан.

## Негізгі ақпарат

* **Ауданы:** 47 992 шаршы шақырым.
* **Халық саны:** 173 000 адам (2020 жылғы деректер).
* **Орналасуы:** Аралдың батыс бөлігі Аргентинаға, шығыс бөлігі Чилиге тиесілі.
* **Негізгі қалалар:** Ушуайя (Аргентина), Порвенир (Чили).
## Тарихы

Аралда ягандар, онас және алакалуфтар сияқты аборигенді халықтар мекендеген.
1520 жылы Фернандо Магеллан бұл аралға келген алғашқы еуропалық болды. Ол оған “Отты Жер” деген ат қойды, өйткені ол жергілікті халықтың от жағуын байқаған.

19-шы ғасырда Аралда еуропалық қоныстанушылардың келуі басталды.
20-шы ғасырда Аралда мұнай өндірісі дамыды, туризм және балық аулау маңызды рөл атқарады.
## География
* **Рельеф:** Аралда таулар, мұздықтар, өзендер, көлдер бар. 
* **Климаты:** Суық, ылғалды, желді климат. Жыл бойы жаңбыр жауады, қыс мезгілі қатаң болады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20141205144719/http://www.inearaucania.cl/contenido.aspx?id_contenido=66

Санат:Отты жер
Санат:Аргентина аралдары
Санат:Чили аралдары
Француз мандатындағы Ливан мен Сирия

**Француз мандатындағы Ливан мен Сирия** (француз. Mandat français en Syrie) — 1923 жылы 29 қыркүйекте Ұлттар Лигасы бекіткен Сан-Ремодағы (1920) француз-британ Конференциясы шешімдерінің нәтижесі.

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сирия мен Ливия Осман империясының құрамында болды. 1918 жылы қазанда бұл елдерді ағылшындар оккупациялады. Кейін мұнда француз әскерлері енгізілді.

## Әкімшілік бөлініс
Сирия 6 бөлікке бөлінді: Дамаск Мемлекеті, Алеппо Мемлекеті, Алавиттер Мемлекеті, Ұлы Ливан, Друзтер Мемлекеті және Александретта санджағы (провинциясы). Ұлы Ливан кейінірек қазіргі Ливанға айналды. 1924 жылдың 1 желтоқсанында алавиттер федерациядан бөлініп, Алеппо мен Дамаск Сирия республикасын құрады.

## Хронология
* 1920 жылы сәуірде Франция Сирия мен Ливанды басқаруға Ұлттар Лигасынан мандат алды. Бұл уақытта екі ел әкімшілік, экономикалық және қаржылық жағынан біртұтас мемлекеттік құрылым болатын.
* 1920 жылы қыркүйекте француз губернаторы басқарған «Ұлы Ливан» мемлекеті жеке бөлініп шықты. Ал Сирия 4 діни-қауымдық мемлекеттік құрылымдардан (Халеб, Дамаск, Джебель-Друз, Латакия) құралды.
* Француздар Сирияда Фейсал әмірге сүйенуге тырысқанымен, олардың үміті ақталмады. 1920 жылы ақпанда француздарға қарсы толқулар басталды. Көтеріліс күшпен басылды; Фейсал оның ұйымдастырушысы ретінде танылып, елден қуылды. Кейін ол Ирак тағына отырды. Сириядағы толқулар кейінгі жылдары да жалғасын тапты.
* 1928 жылы сәуірде Сирияда Құрылтай жиналыс шақырылды. Сол жылы Сирияның тәуелсіздігін жариялаған конституция қабылданды. Франция оны мандаттың шарттарына қайшы келеді деп тауып, Құрылтай жиналысты таратты.
* Әлемдік экономикалық дағдарыс Сирия өндірісіне кері әсерін тигізді. Ауыл шаруашылық тауарларының бағасы 5 есе төмендеп, шаруалардың жағдайын ауырлатты.
* 1936 жылы маусымда Францияда билікке келген Ұлттық майдан Сирияға қатысты саясатын өзгертті. Француз мандаты 3 жылдың ішінде жойылатын болды. Сирияда парламент шақырылды, президент сайланды.
* Бірақ кейін Франциядағы саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты 1939 жылы Сирия конституциясының күші жойылды, ал парламент таратылды.

## Тәуелсіздік
Франция Екінші дүниежүзілік соғысында жеңіліс тапқаннан кейін, Германия «Виши» үкіметі арқылы Ливанға бақылауын орнатты. 1941 жылы 14 шілдеде ағылшын әскері мен «Азат Франция» қозғалысы Ливанды немістерден азат етті. 26 қарашада Ливанның тәуелсіздігі жарияланды. 1943 жылдың наурыз айында барлық конституциялык бостандықтар қалпына келтірілді және парламенттік сайлау белгіленді. Президент сайланып, мемлекет толығымен тәуелсіздікке қол жеткізді.

## Дереккөздер

Санат:Франция тарихы
Санат:Ливан
Санат:Сирия тарихы
Санат:Таяу Шығыс тарихы
Ілияс Жансүгіров атындағы әдебиет мұражайы (Жетісу облысы)

**Ілияс Жансүгіров атындағы әдебиет мұражайы** – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Талдықорған қаласы, Абай көшесі, 239.

## Кезеңі, авторы
Ғимарат 1907 жылы тұрғызылды; мұражай 1984 жылы ашылды.

## Сипаты, қоры
Мұражай ғимараты – 1907 жылы тұрғызылған бірқабатты ағаш ғимарат. Сызбасы бойынша ғимарат Г әрпі тәріздес және шатыры жалпақ жапырақты металлдан жасалған. Терезе қақпалары күрделі ағаш оюмен өрнектелген. Ғимарат құрылысында Қапалдан алып келінген қарағай қолданылған.
1918-1976 жылдар аралығында ғимарат әртүрлі мекемелермен қолданылған. Бүгінде ғимарат сәулет өнерінің ескерткіші болып табылады.
Мұражайдың жалпы ауданы 280,5 шаршы метрді құрайды. Мұражайдың қоры негізіне I. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің кішігірім мұражайы алынды. Қор материалдарын жинастыруда қазақ әдебиетінің атақты классигінің қызы Жансүгірова Үміт Ілиясқызы елеулі көмек көрсетті.
Мұражайдың жалпы қоры 6073 экспонатты құрайды. Экспозициясы бірнеше тақырыптық бөлімдерден тұрады: ақынның балалық және жастық шағы; ақынның қалыптасуы, дамуы және қоғамдық қызметі; ақынның жұмыс тобы; Ілияс Жансүгіровтың шығармашылығы және мұрасы.
Бүгінде мұражай – облыстың маңызды мәдени орталығы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан мұражайлары
Санат:Жетісу облысы сәулеті
Газа

**Газа** — Палестинада орналасқан қала, сонымен қатар Газа секторының ең ірі қаласы. Халқы – 590 мың адам (2017). Қазіргі уақытта Израиль бақылауында. Жерорта теңізінің жағасында, Израильмен шекаралас орналасқан.

## Тарихы
Газа қаласының тарихы өте бай және ұзақ. Ол бірнеше мың жыл бұрын орнатылған және көптеген империялардың билігінде болған.

* **Б.з.д. 3 мыңжылдық**: Газа қаласының алғашқы елді мекені осы кезеңге жатады.
* **Б.з.д. 1500 жылдар**: Мысырлықтар Газаны басып алды.
* **Б.з.д. 1200 жылдар**: Финикийліктер Газаны басып алды.
* **Б.з.д. 332 жыл:** Александраның басып алуымен Газа гректердің билігінде болды.
* **Б.з.д. 63 жыл:** Римдіктер Газаны басып алады және оны “Газа” деп атаған.

* **638 жыл:** Арабтар Газаны басып алады және ол ислам дінінің орталығына айналды.
* **1187 жыл:** Салих ад-Дин Газаны басып алады және оны аймақтық орталыққа айналдырды.
* **1516 жыл:** Осман империясы Газаны басып алады және ол 400 жыл бойы осман билігінде болды.

* **1917 жыл:** Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Газаны британдықтар басып алды.
* **1948 жыл:** Израиль мемлекетінің құрылуынан кейін Газа Палестинаның бөлігі болып қалды.
* **1967 жыл:** Алты күндік соғыс кезінде Газаны Израиль басып алды.
* 1**993 жыл:** Израиль мен Палестинаның арасында жасалған Осло келісімі Газаның бақылауын Палестиналықтарға беруді көздеді.
* **2007 жыл**: Хамас Газа секторын басып алады және одан бері Газа секторының саяси және экономикалық жағдайы өте күрделі болып келеді.

## Географиясы
Газа қаласы жазық жерде, теңіз деңгейінен шамамен 5 метр жоғары орналасқан. Оның шығысы мен батысы жағында құмды шөл жайылған. Газа қаласының климаты жерорта теңізі климатына ұқсас. Жаз ыстық және құрғақ, қыс жылы және ылғалды болады.

Газа қаласында су ресурстары шектеулі. Ол негізінен жер асты суларын пайдаланады, бірақ бұл су ресурстары таусылып қалу қаупі бар. Израиль Газаға су беруді шектеп отыр.

## Бауырлас қалалар

*  Барселона (), Испания
*  Дюнкерк (), Франция
*  Турин (), Италия
*  Кашкайш (), Португалия
*  Агадир (), Марокко
*  Тель-Авив (), Израиль
*  Тромсё (), Норвегия
*  Тебриз (, ), Иран

## Сілтемелер

* https://www.mogaza.org/

Санат:Газа секторы
Санат:Палестина қалалары
Домантас Сабонис

оңға|сүрмесіз|280x280 нүкте
**Домантас Сабонис** (; , Портленд, Орегон штаты, АҚШ) — литвалық баскетболшы, форвард. Арвидас Сабонистің ұлы. Бойы: 2,11 метр (6 фут 11 дюйм). Салмағы: 109 кг (240 фунт).

## Карьерасы
Әкесі Арвидас NBA-да ойнаған кезде дүниеге келген.

2012-16 жылдары Испания клубтарында ойнады. Содан бері АҚШ-та өнер көрсетеді.

2015 жылдан бері Литва құрамасында ойнайды. 

## Жүлделері

* 2016 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері.

## Командалары
* 2012—2014 Уникаха
* 2012—2013 Малага-2
* 2016—2017 Оклахома-Сити Тандер
* 2017—2022 Индиана Пэйсерс
* 2022— Сакраменто Кингз

## Сілтемелер
*https://www.olympedia.org/athletes/135037

Санат:3 мамырда туғандар
Санат:1996 жылы туғандарСанат:Алфавит бойынша баскетболшылар
Санат:Литва баскетболшылары
Газа секторы

**Газа секторы** (,  [рецуа́т а́за]) — Жерорта теңізінің жағалауында, Израильмен шекаралас орналасқан кішкентай аумақ. Орталығы Газа қаласы.

## Тарихы
1517 жылы Осман империясының билігіне өткеннен кейін Газа Осман провинциясының құрамына кірді. Бұл кезеңде Газа аймағы ауыл шаруашылығымен және саудамен айналысты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Газа аймағы Британ мандаты Палестинаның құрамына кірді. Бұл кезеңде еврей иммиграциясының артуы және араб тұрғындары арасында наразылықтар өсті.

1948 жылғы араб-израиль соғысынан кейін Газа секторы Мысырдың бақылауына өтті.

1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін Газа секторын Израиль басып алды. Осы кезеңнен бастап Газа секторындағы Израильдің оккупациясы Палестина-Израиль қақтығысының негізгі даулы нүктелерінің біріне айналды.

1993 жылғы Осло келісімдерінен кейін Газа секторы Палестина автономиясының басқаруына берілді. Алайда, бұл бақылау шектеулі болды, өйткені Израиль әлі де Газа секторының шекараларын, аумағын және ауа кеңістігін бақылауда ұстады.

2000 жылдардан бастап Газа секторында бірнеше соғыстар мен қақтығыстар болды.

## Қазіргі жағдайы
Газа секторының аумағы 365 шаршы километр. Халқы 2 226 544 адам (2023)

Газа секторы 2007 жылдан бері Хамас билігінде. Хамас Израильмен қақтығыста болып, оның аумағы Израильдің блок қоюына ұшыраған.

Газа секторының экономикасы өте нашар жағдайда. Ішкі қақтығыстар мен Израильдің блок қоюы оның экономикалық дамуына кедергі болып отыр. Газа секторының халқы өте қысым астында және олардың тұрмыс жағдайы өте қиын.

Газа секторы осы замандағы ең ірі гуманитарлық дағдарыстардың бірін бастан кешіп отыр. Ол азық-түлік мен су жетіспеушілігінен, медициналық көмек болмауынан, және электр энергиясы болмауынан зардап шегуде.
## Климаты
Газа қаласының климаты Жерорта теңізі климатына ұқсас. Жазы ыстық және құрғақ. Температура 30-35 °C (86-95 °F) дейін жетеді. Қысы жылы және ылғалды. Температура 10-18 °C (50-64 °F) аралығында болады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* Тарихы
* Экономикасы
* Карталар
* The Myth of the Siege of Gaza, Jonathan D. Halevi, No. 577 мамыр-маусым 2010
* Al-Qaeda in Gaza: Isolating «the Base»
* Pnina Sharvit-Baruch «Is the Gaza Strip Occupied by Israel?» 
* http://militera.lib.ru/h/sb_crusade_in_rossia/08.html 
* http://lib.ru/HISTORY/DAYAN/bibliya.txt

Санат:Газа секторы
Санат:Палестина географиясы
Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов

**Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов** (30 қазан 1981, Жетісай, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық мемлекет қайраткер, Шымкент әкімі (2020—2023) және бірінші орынбасары (2019—2020).

## Жеке өмірі
Бауыры Марат Әйтенов (1978 жылы туған) — Самұрық-Қазына компаниясының және үкіметпен байланыс жөніндегі басқарушы директоры (2021—2022), “Астана” халықаралық қаржы орталығы әкімшілігі” АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары (2016—2021), “Қазақстан даму банкі” төрағасының орынбасары, басқарушы директоры – басқарма мүшесі (2011—2016).

## Еңбек жолы
* 2004—2006 —  Қазақстан Қорғаныс министрлігі жанындағы арнайы байланыс бөлімінің кезекшілік ауысымының аға инженер-бастығы; 
* 2004—2006 — Қазақстан президенті іс басқармасы “Астана-Өнім” АҚ шаруашылық ауласының меңгерушісі;
* 2004—2006 — Қазақстан президенті іс басқармасы ведомстволық қарасты ұйымдарды басқару жөніндегі бөлімнің өндірістік қызметті үйлестіру секторының сарапшысы.
* 2010—2012 — Қазақстан президенті іс басқармасы ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімі меңгерушісінің орынбасары;
* 2012—2013 — Қазақстан президенті іс басқармасы ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі;
* 2013—2017 — Қазақстан президенті іс басқармасы аппаратының басшысы;
* 2017—2019 — Қазақстан президенті іс басқарушысының орынбасары;
* 2019—2020 — Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары;
* 2020—2023 — Шымкент қаласының әкімі.

## Білімі
2004 жылы Армия генералы С.М. Штеменко атындағы Краснодар жоғары әскери училищесін “ақпараттық қауіпсіздікті ұйымдастыру және технологиясы”, 2011 жылы Қарағанды экономика университетін “заңтану” мамандығы бойынша тәмамдады.

## Марапаттары мен атақтары
* Іскерлік басқару магистрі
* ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі
* Құрмет ордені
* Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалі

## Дереккөздер

Санат:Шымкент әкімдері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Футболдан Қырғызстан чемпионаты 2024

**[[Футболдан Қырғызстан чемпионаты]] 2024** — турнирдің 32-ші жарысы. 10 команда чемпиондыққа таласты.
## Қатысушылар

## Статистика

### Турнир кестесі

### Мергендер
13 қазан 2024

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қырғызстан чемпионаты
Санат:2024 жылғы футбол
Кіші Енисей

**Кіші Енисей**, *Каа-Хем* — Ресейдегі Тува Республикасындағы өзен, Енисейді құрайтын екі өзеннің бірі. Ұзындығы: 675 км, Ауданы: 58700 км²
## Географиясы
Моңғолияның солтүстігінде Мунгараг-Гол және Гунын-Гол өзендері қосылған жерден басталады. Өзен таулы жерде басталып, тау арасындағы аңғарда ағады. Өзеннің суы көктемде еритін қар мен мұздың суымен толығады. Өзеннің су деңгейі маусым сайын өзгереді. 

Қызыл қаласы маңында Енисейге құяды.

Өзенде гидроэлектр станциялары жоқ.

Каа-Хем өзені Тува Республикасындағы маңызды су ресурстарының бірі болып табылады. Өзен бойында бірнеше ауылдар орналасқан. Туристик және шаруашылық қызметіне пайдаланылады.

Өзен бойында бірнеше қорық және ұлттық парктер бар.

## Салалары

* Бай-Сют
* 15 км: Ондум (Ак-хем) (оң)
* 19 км: кл. Терехтыг (оң)
* 35 км: Баян-Кол (оң)
* 51 км: Бурен (Бурен-Хем) (оң)
* 83 км: Копто (Хобто) (оң)
* 90 км: Шан (оң)
* 95 км: Мерген (оң)
* 100 км: руч. Кара-суг (сол.)
* 106 км: Дерзиг (оң)
* 114 км: Бурен (Брень, Бурень, Хем-Брень, Ак-хем) (сол.)
* 118 км: Кызык (оң)
* 132 км: руч. Мочажный (оң)
* 144 км: Мизин (Сизим) (сол.)
* 160 км: Шуй (оң)
* 179 км: Улуг-Шивей (Сайлик) (сол.)
* 194 км: Мос (сол.)
* 206 км: Кіші. Юс (сол.)
* 212 км: Үл. Юс (Алды-Ус) (сол.)
* 216 км: Бильбы (оң)
* 218 км: Унжей (оң)
* 226 км: Төменгі Хуурик (сол.)
* 230 км: Жоғары Хуурик (сол.)
* 231 км: Харган (оң)
* 238 км: Кызыл-хем (Шишхид-гол) (оң)
* 251 км: Арастой (оң)
* 257 км: Катазе (сол.)
* 262 км: Им (оң)
* 265 км: Аён (сол.)
* 267 км: Чинге (сол.)
* 272 км: Хатарба (сол.)
* 290 км: Каргы (сол.)
* 304 км: Ханыр (оң)
* 309 км: Хавай (оң)
* 311 км: Милзей (оң)
* 339 км: Сайгай (сол.)
* 357 км: Тениус (оң)
* 360 км: Верх. Тениус (оң)
* 369 км: Сарыг-эр (оң)
* 375 км: без названия (оң)
* 379 км: Салдам (сол.)
* 392 км: Мот (оң)
* 430 км: Торбулук (Торлуг-хем) (оң)
* 436 км: Оюм (оң)
* 449 км: Шивилик (сол.)
* 457 км: Агаш (оң)
* 460 км: Коктурге (сол.)
* 466 км: Кундус (оң)
* 471 км: Урсыл (сол.)
* 501 км: Чахыртой (оң)
* 522 км: Жин-хем (Чин-хем, Чик) (оң)
* 534 км: Сольбельдер (Селебельдыр) (сол.)
* 543 км: Цаган-Сала (Агатыр, Тарги) (оң)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20230406104306/https://www.epochtimes.ru/content/view/84008/75/

Санат:Енисей салалары
Санат:Ресей өзендері
Санат:Моңғолия өзендері
Ламу мұражайы

**Ламу мұражайы** () — 1984 жылы Ескі қалада орналасқан Ламу қаласында ашылды.

## Мұражай туралы
нобай|Ламу мұражайындағы доу үлгісі
Мұражай орналасқан Ламу Фортының құрылысы 1813 жылы жергілікті тұрғындар Шела шайқасында жауларын жеңгеннен кейін басталды. 1821 жылға қарай бекініс аяқталып, оның қорғалуының арқасында оның айналасында сауда дами бастады.

Британ әкімшілігі 1910 жылы қамалды тұтқындарды орналастыру үшін пайдалана бастады. 1984 жылға дейін түрме болып, Кенияның Ұлттық мұражайларының басқаруына берілді. Швед халықаралық даму агенттігінің көмегі арқасында бекіністе мұражай ұйымдастыруға мүмкіндік туды.

Бірінші қабатта үш тақырып бойынша экспонаттар бар: теңіз, тұщы су және құрлық. Көрменің маңызды бөлігі Кения жағалауы тұрғындарының материалдық мәдениетіне арналған.

Екінші қабатта әкімшілік үй-жайлар, зертханалар, шеберханалар және мейрамхана бар.

## Лазерлік сканерлеуі бар 3D моделі
Замани жобасы болашақ ұрпақ үшін рекорд жасау үшін мәдени мұра нысандарын 3D форматында құжаттайды. Құжаттама жер үсті лазерлік сканерлеуге негізделген. Ламу Фортының 3D құжаттамасы 2006 жылы жүзеге асырылды. 3D модельдерін, жоспарларын және кескіндерін осы жерден көруге болады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Кенияның Ұлттық мұражайларының ресми сайты.

Санат:1984 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Кения мұражайлары
Арвидас Сабонис

**Арвидас Ромас Сабонис** (; , Каунас) — литвалық кәсіпқой баскетболшы. Ол баскетбол тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі ретінде танылған. Орталық позицияда ойнаған үздіктердің бірі. Бойы: 2,21 метр, Салмағы 119 кг.

## Мансабы
### Командалары
* 1981—1989: Жальгирис
* 1989—1992: Вальядолид
* 1992—1995: Реал Мадрид
* 1995—2001: Портленд Трэйл Блэйзерс
* 2001—2002: Жальгирис
* 2002—2003: Портленд Трэйл Блэйзерс
* 2003—2004: Жальгирис

## Жетістіктері
*Олимпиада чемпионы: 1988
*Әлем чемпионы: 1982
*Еуропа чемпионы: 1985
*КСРО чемпионы: 1985, 1986, 1987
*Испания чемпионы: (1993, 1994).

## Сілтемелер
*https://www.hoophall.com/hall-of-famers/arvydas-sabonis

Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар
Санат:КСРО баскетболшылары
Санат:Литва баскетболшылары
Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Баскетболдан әлем чемпиондары
Санат:Баскетболдан Еуропа чемпиондары
Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2024

**[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты]] 2024** () — турнирдің 33-ші маусымы.

## Қорытынды кесте

### Лигааралық плей-офф
#### Жартылай финал

#### Финал

## Статистика

### Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://pfl.uz/uz 

Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты
Санат:2024 жылғы футбол
Джонстон (атолл)

**Джонстон атоллы** () — Тынық мұхитында орналасқан АҚШ қарамағындағы кішкентай атолл. Ол Гавайдан шамамен 1,150 миль (1,850 км) батысқа қарай орналасқан. Атоллдың ұзындығы 2.5 миль (4 км), ені шамамен 1 миль (1.6 км).

Әлемдегі ең кішкентай атоллдардың бірі.

## Тарихы

* 1796 жылы атоллды алғаш рет ашқан америкалық теңізші Чарльз Джонстонның атымен аталған.
* 1858 жылы атоллды АҚШ отарланған.
* 1900 жылдардың басында атоллда гуано өндірісі басталған.
* 1934 жылы атоллда америкалық әскери базасы құрылған.
* Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде атолл Жапонияға қарсы әскери операциялардың маңызды орталығы болған.
* 1950-1970 жылдарда атоллда ядролық сынақтар жүргізілген.
* 1970 жылдардың соңынан бастап атоллда химиялық қарулар сақталған.
* 2000 жылдарда атоллда химиялық қаруларды жою жұмыстары басталған.

### Қазіргі уақыт

* Атоллда қазіргі уақытта АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әскери базасы орналасқан.
* 2019 жылы атоллда химиялық қаруларды жою жұмыстары аяқталған.

## Климаты
Джонстон атоллы тропикалық климатпен сипатталады, ол ыстық, ылғалды және біркелкі. Жыл бойы температура 25-32°C аралығында болады. Температураның ауытқуы аз және маусымдық ерекшеліктері байқалмайды. Ылғалдылық жоғары, әсіресе жаңбырлы маусымда 80%-дан асады. Жаңбырдың көп болуына байланысты ауа ылғалды және тұншықтырғыш болуы мүмкін.
Жылдық жауын-шашын мөлшері 1000-нан 1500 мм-ге дейін жетеді. Жаңбырдың көпшілігі шығыс және оңтүстік-шығыс желдердің әсерінен жауады.

## Географиясы
Атолл кішкентай, екі топ аралдан тұрады, ол шамамен 2.5 миль (4 км) ұзындықта және 1 миль (1.6 км) ені бар. Аралдың көпшілігі құмды жағажайлармен және тропикалық өсімдіктермен қапталған.

Лагуна: Атоллдың ортасында тұщы сулы лагуна бар, ол теңізден коралл рифтерімен бөлінген.

Санат:Тынық мұхит аралдары
Санат:АҚШ аралдары