Мақаш Рахметов

**Мақаш Рахметов** (15 қыркүйек 1932, Ақшелек ауылы, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы, Қазақ КСР - 2006) — қазақстанның көрнекті геолог-барлаушысы, КСРО-ның құрметті мұнайшысы (1991), Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы, бірнеше мұнай және газ кен орындарының алғашқы ашушысы, ҚР Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі.

## Өмірбаяны
Рахметов Мақаш 1932 жылы 15 қыркүйекте бұрынғы Гурьев облысы, Қызылқоға ауданы, Ақшелек ауылында дүниеге келген.

1956 жылы Алматыдағы С. М. Киров атындағы мемлекеттік университетінің геология факультетін аяқтап, Жантай барлау алаңында коллектор ретінде еңбек жолын бастады.

1957 жылдан бастап «Қазақстан мұнай барлау» тресінің Құлсары бұрғылау конторасына қарасты Төңірекшың (Төресай), Жаңасу, Сарықұм және Боранқұл барлау алаңдарында геолог және аға геолог болды.

1963–1977 жылдары Прорва бұрғылау кеңсесінде аға геолог, кейін бас геолог қызметін атқарды.

1973 жылы осы кеңсенің негізінде құрылған Балықшы барлау-бұрғылау басқармасында ұңғымаларды сынау цехының бастығы болды.

1977–1997 жылдары - Каспий маңы бұрғылау жұмыстары басқармасының бас геологы, кейін Балықшы барлау-бұрғылау басқармасының және Атырау бұрғылау жұмыстары басқармасының бас геологы болып қызмет етті.

1997 жылдан – зейнеткер. 

1998–2007 жылдары «Ембімұнайгаз» және «Оңғар KMC» компанияларында кеңесші ретінде еңбек етті.

## Ғылыми және кәсіби еңбектері
Рахметов Батыс Қазақстандағы бірқатар ірі мұнай-газ кен орындарының ашылуына, олардың геологиялық құрылымын зерттеуге және қорларын дәлелдеуге тікелей үлес қосты. Оның жетекшілігімен және қатысуымен Прорва (Шығыс, Орталық, Батыс), Қараарна, Прибрежный, Пустынный, Теңіз, Королевское, Қараған, Масабай, Айранкөл, Ақінген, Аққұдық, Ровное, Ботақан, Оңтүстік Шығыс Камышиті, Мәтен, Шығыс Мақат, Новобогат (ОШ, Батыс), Жаңаталап (Пермотриас), Көкарна (Шығыс) және Гран кен орындары ашылды. 

М. Рахметов — Төңірекшың (Төресай), Ровное, Ботақан және басқа да кен орындарының алғашқы ашушыларының бірі. Ол Каспий маңы ойпатындағы триас және тұзасты құрылымдарының геологиясын жан-жақты зерттеп, өңірдің мұнай-газдылық болжамдарын ғылыми негіздеуге зор үлес қосты. Әсіресе Пустынный құрылымындағы тұзасты мұнай қабаттарын анықтауы Теңіз кен орнының ашылуына жол ашқан шешуші қадам болды. 

Рахметов мұнай өндіру кезіндегі экологиялық қауіпсіздік мәселелерін алғаш көтерген мамандардың бірі болды. Ол күкіртсутекті мұнайдың қауіптілігі, зиянды қалдықтарды жерасты қабаттарына айдау, Каспий теңізіне төгілулер қаупі жөнінде бірнеше рет мемлекеттік органдарға ғылыми негізделген ұсыныстар жасап, табиғатты қорғау мәдениетінің қалыптасуына ықпал етті. 

2014 жылдың сәуір айында Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне қарасты Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің шешімімен Уаз және Кондыбай кен орындарын ашуға тікелей қатысқан мамандар тобы — Махамбет Батырбаев, Рамазан Саргунанов, Ғалия Ерниязова, Дүйсен Мырзагалиев және Макаш Рахметов — «кен орындарының алғашқы ашушылары» атағымен марапатталды. 

## Отбасы
Мақаш Рахметов пен жұбайы Сауле Рахметқызы тоғыз перзент тәрбиелеп өсірді. Балаларының барлығы әке жолын жалғастырып, мұнай-газ саласында еңбек етуде. Отбасындағы үлкен ұлдарының бірі – Серік Рахметов мұнай өндіру саласында шебер, Нұрлан Рахметов – цех бастығы, Мұхтар мен Мұрат Рахметовтер – өндірістік бөлімдерде оператор және инженер-қызметтерін атқарады. Қуанғали Рахметов – жобалау және геологиялық іздестіру бағытында еңбек етеді. Қыздары Роза, Рая, Гүлназ және Майра да энергетика мен өндіріс саласындағы түрлі қызметтерді атқара жүріп, әулеттің еңбек дәстүрін жалғастыруда.

## Марапаттары
* 1970 - «В. И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалі.
* 1991 - «КСРО-ның құрметті мұнайшысы».
* 1997–2014 - «Қазақстан Республикасының кен орындарын алғашқы ашушы» - 4 мәрте.
* «Еңбек ардагері» медалі.
* 1999 - «Қазақстан мұнайына 100 жыл».
* 2002 - «Ерен еңбегі үшін».
* 2008 - «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы».
* «Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медалі.
* 2009 - «Теңіз кенішіне 30 жыл».
* 2011 - «Доссор кен орнына 100 жыл» және басқа да марапаттар.

## Әдебиеттер
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Смадияр Құттыгерей. Мақаш Рахметов. Қазақ мұнайының ардақтылары. Алматы: «Мұнайшы» қоғамдық қоры, 2014.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мұнайшылары
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан геологтары
Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары
Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері