Қазақстанның сыртқы саясаты

**Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты** белсенділігімен, тепе-теңдік сақтауға ұмтылысымен, прагматизмдігімен, сындарлы сұхбат жүргізуге талпынысымен және көпжақты ынтымақтастыққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының, Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымының (ол 2010 жылы басқарған), Солтүстік Атлантикалық ынтымақтастық кеңесінің, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының, Шанхай ынтымақтастық ұйымының және НАТО-ның "Бейбітшілік жолындағы серіктестік" бағдарламасының мүшесі болып табылады. Қазақстан Ресеймен және Беларусьпен Кеден одағын құрды, ол Еуразиялық экономикалық қоғамдастыққа, содан кейін 2015 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа айналды.

Қазіргі уақытта Қазақстан халықаралық саясаттағы ірі ойыншыға айналды, бұл оның әлемнің екі бөлігінің, Еуропа мен Азияның шекарасында, халықаралық қатынастардың негізгі қатысушылары, Ресей Федерациясы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы стратегиялық тиімді географиялық жағдайына байланысты. Кең аумақтардың (әлемдегі тоғызыншы орын), Пайдалы қазбалардың және басқа да табиғи ресурстардың болуы елге өзінің халықаралық саяси рейтингі мен мәртебесін көтеруге мүмкіндік береді.

Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына 186 мемлекетпен (Ватикан мен Палестинаны қоса алғанда) және халықаралық ұйымдармен дипломатиялық қатынастар орнатты.

Дипломатиялық қатынастары жоқ елдер: Орталық Африка Республикасы, Конго ДР, Оңтүстік Судан, Сомали, Малави, Ботсвана, Шығыс Тимор, Науру, Кук аралдары, Ниуэ, мойындалуы шектеулі елдер.

## 2014-2020 жылдарға арналған сыртқы саясат
Қазақстанның негізгі сыртқы саяси күш-жігері мынадай мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған:

* Елдің ұлттық қауіпсіздігін, қорғаныс қабілетін, егемендігін және аумақтық бірлігін қамтамасыз ететін шаралар;
* Аймақтық және жаһандық қауіпсіздік арқылы бейбітшілікті нығайту;
* Қазақстанның тұрақты халықаралық жағдайы және оң жаһандық имиджі;
* Біріккен Ұлттар ұйымының (БҰҰ)басқарушысы және үйлестірушісі ретінде әділ және демократиялық әлемдік тәртіпті орнату;
* Өңірлік және халықаралық сауда-экономикалық қатынастар жүйесіне одан әрі интеграциялау;
* 2050 Стратегиясын табысты іске асыру үшін қолайлы сыртқы жағдайлар жасау; халықтың жоғары өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету; көпұлтты қоғамның бірлігін нығайту; заң үстемдігі мен демократиялық институттарды нығайту; адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау;
* Ұлттық экономиканы әртараптандыру, өнеркәсіптік-технологиялық дамыту және бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
* Елді "Жасыл" даму жолына бағдарлау және оны әлемнің ең дамыған 30 елінің тізіміне енгізу;
* Ұлттық-мәдени бірегейлікті сақтай отырып және мемлекеттің өзіндік даму жолын ұстана отырып;
* Қазақстан Республикасы азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарын, жеке, отбасылық және іскерлік мүдделерін қорғау;
* Ұлттық деңгейде қазақ диаспорасы мен қазақ тілін қолдау

## Дипломатиялық қатынастар

## Екіжақты арақатынастары

### Көпжақты

### Африка
Қазақстан Африка елдерімен байланыс орнату бойынша белсенді жұмыс жүргізуде. Сыртқы істер министрінің орынбасары Асқар Мусинов 12-15 маусымда Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласында өткен Африка одағының Мемлекет және үкімет басшыларының 25-ші Ассамблеясына қатысты.

Батыс Африкадағы Эбола ауруын жеңілдетуге көмектесу туралы халықаралық Үндеуге жауап бере отырып, Қазақстан 2014 жылдың соңында БҰҰ-ның Эболаға қарсы сенім қорына 50 000 доллар аударды. Осыдан кейін Астана Африка одағының Эболамен күрес жөніндегі арнайы жобасына 300 000 доллар бөлуге ниет білдірді.

2015 жылғы 21 мамырда өткен VIII Астана экономикалық форумының 1–ші күні Африкаға арналып, "Африка - әлемдік экономиканың келесі драйвері"деп аталды. Қазақстанның Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов: "Біз Африканың зор әлеуеті бар континент екенін мойындаймыз. Оның орасан зор адами капиталы және көптеген жас халқы бар". Сессияға Африкадан Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) жанындағы 20-дан астам тұрақты өкіл қатысты.

2015 жылғы 28 қыркүйекте Қазақстан мен БҰҰДБ Африканың 45 еліне БҰҰ - ның Тұрақты даму мақсаттарын іске асыруға көмектесуге арналған жаңа бағдарламаны іске асыратын 2 миллион долларлық шығыстарды бірлесіп өтеу туралы келісімге қол қойды.

### Америка
Қазақстан Сыртқы істер министрінің орынбасары Ержан Ашықбаев Қазақстан "жаңа перспективалар" іздеп, бірқатар дипломатиялық сапарлар арқылы Латын Америкасы елдерімен қарым-қатынастарын нығайтып жатқанын айтты.

Ашықбаев 4 маусымда Парагвай, Асунсьон қаласында өткен Америка мемлекеттері Ұйымының 44-ші Бас Ассамблеясына қатысты. Қазақстан конференцияны бақылаушы 39 елдің ішіндегі ең көп делегация болды.

Америка мемлекеттері Ұйымының бас хатшысы Хосе Мигель Инсулза 3 маусымда Парагвайдың Асунсьон қаласында Сыртқы істер министрінің орынбасары Ержан Ашықбаевпен ОАА-ның 44-ші Бас Ассамблеясында кездесті, онда Ашықбаев АМҰ-ның маңызды бағдарламаларын қаржыландыруға көмектесуге үлес қосты.

Сыртқы істер министрі Эрлан Ыдырысов 2014 жылдың 17-20 қыркүйегінде Мексикаға төрт күндік сапармен барды. Сапар барысында Ыдырысов Мексиканың экономика министрі Ильдефонсо Гуахардомен, Сыртқы істер министрі Хосе Антонио Мидпен, бұрынғы президент Винсенте Фокспен, басқа да жоғары лауазымды шенеуніктермен және бизнес көшбасшыларымен кездесті. Министр мен оның делегациясы Қазақстанның Мехикодағы елшілігінің болашақ ғимаратымен танысады. Ыдырысов оның сапарының басты мақсаты Латын Америкасы мен Еуразия арасында көпір салу екенін айтты. Сыртқы істер министрі Қазақстанмен экономикалық және сауда ынтымақтастығы инвесторларға Ресей мен Қытай сияқты көрші нарықтарға шығуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Ыдырысов сондай-ақ Қазақстан Латын Америкасында өзінің қатысуын кеңейтуге ұмтылатынын және Мексиканы осы қатынастарды құруда стратегиялық одақтас ретінде қарастыратынын, ал Қазақстан Еуразия өңірінде Мексикаға осындай қолдауды ұсына алатынын айтты.

### Азия

### Еуропа

#### Еуропалық еркін сауда қауымдастығы

ЕЕСҚ, Исландия, Лихтенштейн, Норвегия және Швейцарияға мүше мемлекеттердің делегациялары 2011 жылғы 11-13 қаңтарда Женевада кең ауқымды еркін сауда келісімі бойынша келіссөздердің бірінші раундын өткізу үшін Ресеймен, Беларусьпен және Қазақстанмен кездесті.

ЕЕСҚ пен Ресей/Беларусь/Қазақстан арасындағы еркін сауда туралы келіссөздердің басталғаны туралы 2010 жылғы қарашада бірлескен техникалық-экономикалық негіздемені қамтитын дайындық процесінен кейін қатысушы жеті мемлекеттің министрлері жариялады.

Еркін сауда туралы келіссөздердің 11-ші раунды 2014 жылғы 27-30 қаңтар аралығында Астанада, Қазақстанда өтті. 2014 жылдың сәуіріне жоспарланған келіссөздердің 12-ші кезеңі кейінге қалдырылды.

#### Еуропа одағы

Қазақстанмен әріптестік және ынтымақтастық туралы келісім (ҚПҚ) Еуропалық Одақ пен Қазақстан арасындағы 1999 жылы күшіне енген сәттен бастап екіжақты қатынастардың құқықтық негізі болып табылады. 2006 жылғы қарашада ЕО мен Қазақстан арасындағы энергетика саласындағы ынтымақтастық жөніндегі өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойылып, ынтымақтастықты кеңейту үшін негіз қаланды.

Еуропалық комиссияның Болашақ көмегі мынадай басым бағыттарға бағытталатын болады: саяси, экономикалық, сот және әлеуметтік деңгейлердегі реформалардың ағымдағы процесіне жәрдемдесу, инфрақұрылым салу және энергетика секторындағы ынтымақтастық.

ЕО ынтымақтастығының жалпы мақсаттарын, саясаттың жауап шараларын және Орталық Азия үшін басым бағыттарды ЕО-ның Орталық Азия үшін 2007-2013 жылдарға арналған өңірлік стратегиясы туралы құжаттан табуға болады. Даму мақсатында ынтымақтастық құралы (DCI) шеңберіндегі көмекке қосымша Қазақстан бірнеше ағымдағы өңірлік бағдарламаларға қатысады.

2015 жылғы 20 қаңтарда Қазақстан мен ЕО арасындағы Кеңейтілген әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім Қазақстан мен ЕО арасындағы саяси және экономикалық қатынастарды нығайтуға айтарлықтай ықпал ететін болады. Бұл тараптар арасындағы сауда, қызметтер мен инвестициялар ағынын ұлғайтады және Қазақстанның саяси және әлеуметтік дамуына ықпал ететін болады.

Екіжақты қатынастар пандемиядан кейін Қазақстан Президентінің 2021 жылғы қарашада ЕО-ға сапарына байланысты қайта бағдарланды. Бұл сапар Тоқаевтың 2019 жылы президент болғаннан бері Еуропаға алғашқы сапары болды.

### Океания

## Шекара мәселелері
нобай|250x250 нүкте|Қазақстанмен шектесетін мемлекеттер
Тек 2005 жылы Қазақстан, Ресей, Түркіменстан және Өзбекстан өздерінің ортақ шекараларын белгілеуді бастауға келісті. Каспий теңізіндегі Түрікменстанмен теңіз түбі бойынша шекара келісілмеген және Каспий теңізінің суын пайдалану халықаралық Келісіммен реттелмеген мәселе болып табылады.

Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаевтың айтуынша, 2015 жылы Қазақстан мен Қытай 24 трансшекаралық өзенді су тарату туралы үкіметаралық келісімге қол қояды.

## Ядролық қаруды таратпау

нобай|250x250 нүкте|Семей сынақ полигонының шолу картасы
Кеңес одағы 1991 жылы желтоқсанда ыдыраған кезде Қазақстан 1410 ядролық оқтұмсық пен Семей ядролық қаруды сынау полигонын мұра етті. 1995 жылдың сәуіріне қарай Қазақстан Ресейдің оқтұмсықтарын қайтарып алды, ал 2000 жылдың шілдесіне қарай Семей қаласындағы ядролық сынақтар инфрақұрылымын жойды.

2009 жылғы 2 желтоқсанда БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун мен Қазақстан Республикасы 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні, 1991 жылы Қазақстанның Семей сынақ полигонын жабуының мерейтойы деп жариялады.

Қазақстан Президенті Назарбаевтың ядролық қаруды таратпау ісіне қосқан үлесін Жапония жоғары бағалады. 2016 жылдың қараша айында Жапонияға сапары кезінде Нұрсұлтан Назарбаев таратпау жөніндегі күш жігері үшін Хиросиманың арнайы Құрметті азаматы атағына ие болды.

## Заңсыз есірткі
Қазақстанда каннабисті және аз дәрежеде апиынды заңсыз өндіру халықаралық проблема болып табылады, өйткені егіннің көп бөлігі басқа елдерде, әсіресе Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына (ТМД) мүше басқа мемлекеттерде сатылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасының бағалауы бойынша 1998 жылы Қазақстанда "кем дегенде 1517 тонна каннабис" жиналды.

Кеңес Одағының ыдырауымен Қазақстан Оңтүстік-Батыс Азияда, негізінен Ауғанстаннан өндірілетін есірткі транзитінің ірі еліне айналды. 2001 жылы Қазақстан билігі есірткінің заңсыз айналымының 1320 жағдайы туралы хабарлады және 18 метрикалық тонна есірткіні тәркіледі. Алайда, бұл заңсыз айналымның нақты жалпы көлемінің үлесі ретінде қарастырылады, ал кең таралған сыбайлас жемқорлық Үкіметтің есірткіге қарсы әрекеттеріне кедергі келтіруді жалғастыруда; Transparency International Қазақстанға 0-ден 10-ға дейінгі шкала бойынша 2,2 балл берді, мұнда 0 "қатты жемқор" мемлекетті көрсетеді. Ресей және Еуропаның басқа бөліктері осы препараттардың негізгі нарықтары болып табылады, дегенмен есірткіні тұтыну Қазақстанда да өсуде.

## НАТО

нобай|250x250 нүкте|Қызыл-сары: Бейбітшілік үшін серіктестік мүшелері
Қазақстан 1994 жылғы 27 мамырдан бастап НАТО-ның "Бейбітшілік жолындағы серіктестік" бағдарламасының мүшесі болып табылады. 2014 жылдың қазан айында Қазақстан мен НАТО бейбітшілік жолындағы серіктестік аясындағы ынтымақтастықтың 20 жылдығын атап өтті. Осы мақсатта 2014 жылғы 6-10 қазан аралығында НАТО делегациясы қоғамдық дипломатия жөніндегі іс-шаралар сериясына қатысу үшін Қазақстанға барды. Қазақстанның ресми тұлғаларымен кездесулер арасында делегаттар Назарбаев пен Астанадағы Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеттеріне барып, НАТО-ның Орталық Азия аймағындағы серіктестермен өзара іс-қимылын түсіндіретін дәрістер оқыды және НАТО-ның Уэльстегі жуырдағы саммитінің негізгі қорытындылары туралы аудиторияны хабардар етті, НАТО мен Ауғанстан арасындағы әріптестік саясатына ерекше назар аударды.

НАТО делегациясы 2015 жылдың бірінші жартыжылдығында Астанаға барып, 2015 жылдың екінші жартысында қазақстандық тараппен бірлескен іс-шара өткізуді жоспарлап отыр. НАТО - Қазақстанның болашақ бірлескен іс-шаралары бітімгершілік күштерді дамытуға және тәжірибе алмасуға бағытталған "бейбітшілік жолындағы әріптестік" бағдарламасы шеңберінде өткізілетін болады.

## Визалық режим

нобай|250x250 нүкте|Қазақстанның визалық саясаты
Шетелдік инвесторлар кеңесінің 27-ші отырысында Президент Назарбаев Америка Құрама Штаттары, Нидерланды, Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, Малайзия, БАӘ, Оңтүстік Корея және Жапония азаматтары үшін визасыз кіру туралы жариялады. Қазіргі уақытта Қазақстан мен Америка Құрама Штаттары бір-бірінің азаматтарына 5 жылдық виза береді.

Бұл экономиканы әртараптандыру мақсатына қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ әлемге Қазақстанның мәдени мұрасымен жақсы танысуға көмектеседі. 2001 жылдан 2012 жылға дейін Қазақстан туризмнен түскен табысын екі есеге арттырды. Сарапшылар Қазақстан жеңілдетілген визалық режимнің арқасында туризмнен пайда табуды жалғастырады деп күтеді.

2014 жылғы 15 шілдеде Қазақстан 10 ел: Ұлыбритания, АҚШ, Германия, Франция, Италия, Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ), Малайзия, Нидерланды, Оңтүстік Корея және Жапония үшін визасыз режимнің пилоттық жобасын іске қосты. Бұл елдердің азаматтары бір мезгілде 15 күнтізбелік күнге дейінгі мерзімге визасыз Қазақстан арқылы кіре, Кете және транзитпен жүре алады.

2015 жылғы 26 маусымда Қазақстан визасыз сынақ режиміне енгізілген елдердің санын кеңейтетін қаулы шығарды және бұл режимді 2017 жылғы 31 желтоқсанға дейін ұзартты. Қазір тізімге Австралия, Бельгия, Финляндия, Франция, Германия, Мажарстан, Италия, Жапония, Малайзия, Монако, Нидерланды, Норвегия, Сингапур, Испания, Швеция, Швейцария, БАӘ, Ұлыбритания және АҚШ сияқты 19 ел кіреді.

2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан 20 дамыған ел үшін визасыз режим енгізді. Бұл елдерге ЭЫДҰ, Малайзия, Монако, БАӘ және Сингапур мүшелері кіреді.

## Біріккен Ұлттар ұйымы

нобай|282x282 нүкте|Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелігінің 30 жылдығы, Қазпошта маркасыҚазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін үш ай өткен соң, 1992 жылы 2 наурызда Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі болды.

Бас Ассамблея барысында 2012 жылғы 12 қарашада Қазақстан алғаш рет Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің мүшесі болып сайланды. Олардың Азиялық Топтағы орны және олардың мерзімі 2015 жылы аяқталады.

2013 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы күні Сыртқы істер министрі Эрлан Ыдырысов БҰҰ Бас Ассамблеясының алдында сөз сөйлеп, БҰҰ Алматыда өңірлік орталық құруы тиіс деп мәлімдеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Вена мен Бангкок арасында аймақтық тараулары болмағандықтан, Алматыда халықаралық ұйымның 18 аймақтық тарауы орналасқан және Орталық Азия мен оның көршілерінің дамуы үшін өте маңызды болады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының 68-ші Ассамблеясында Сыртқы істер министрі Ыдырысов Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде 2017-2018 жылдарға тұрақты емес орын алуға өтінімі туралы жариялады. Осы кезде олар және Тайланд өздерінің өтініштерін жариялады.

2015 жылдың ақпан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған мекемесі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Қазақстанда Қазақ ұлттық медицина университетінде алғашқы медициналық-санитарлық көмектің жаңа географиялық бөлінген кеңсесін (GDO) ашты. С. Асфендияров Алматыда. Қазақ медициналық университеті басшысының айтуынша, Алматыдағы ДДҰ Еуропалық бюросының GDO-сы БҰҰ-мен қаржыландырылады.

2015 жылғы шілдеде Қазақстан Дүниежүзілік ЮНЕСКО Клубтары Федерациясының (WCF) Атқарушы кеңесіне WCF тоғызыншы дүниежүзілік конгресінде, ЮНЕСКО орталықтары мен қауымдастығында қабылдандыs.

2016 жылғы 6 мамырда Қазақстанның Сыртқы істер министрі Еран Ыдырысов Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде жоғары деңгейдегі екі кездесуде сөз сөйледі. Сыртқы істер министрі Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының 100 жылдығына орай 2045 жылға қарай ядролық қарусыз бейбітшілікке шақырады деп мәлімдеді.

Қазақстан 2 тамызда Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде Климаттың өзгеруі туралы Париж келісіміне қол қойды. Қазақстан Сенаты 2016 жылғы 27 қазанда Париж келісімін ратификациялады. Париж келісіміне сәйкес Қазақстан парниктік газдар шығарындыларын 2030 жылға қарай 1990 жылы байқалған деңгейге дейін 15-20% - ға қысқартуға міндеттенді.

2017 жылғы наурызда Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелігінің 25 жылдығын атап өтті. Осы мерейтойды атап өту үшін Қазақстан Тұңғыш Президенті кітапханасының мұражайында "Қазақстан және Біріккен Ұлттар Ұйымы: бейбітшілік үшін өзара іс-қимыл" көрмесін ашты. Ынтымақтастықтың 25 жылында БҰҰ Қазақстанда Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасын (БҰҰДБ), Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық балалар төтенше қорын (ЮНИСЕФ), Біріккен Ұлттар Ұйымының халық саласындағы қорын (ЮНФПА) және Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымын (ЮНЕСКО) қоса алғанда, 15 өкілдікті ашты.

Астана 2017 жылдың маусым айында тұрақты даму мүддесі үшін энергетика жөніндегі сегізінші халықаралық форумның ұйымдастырушы қаласы болып табылады. Форумды Қазақстан БҰҰ Өңірлік комиссияларымен, сондай-ақ БҰҰДБ, ХЭА, МАГАТЭ, IRENA, Дүниежүзілік банк, ЮНИД, Копенгаген энергия тиімділігі орталығы және 21 ғасырдағы жаңартылатын энергия көздері саясаты жөніндегі желімен бірлесіп ұйымдастырды.
нобай|333x333 нүкте|2017-2018 жылдардағы Қазақсатнның БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіндегі орны

### Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі

Қазақстан Швециямен, Боливиямен және Эфиопиямен бірге Қауіпсіздік Кеңесіне 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап екі жылдық мерзімге сайланды. Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланған Орталық Азияның бірінші елі болды. Қазақстан 2018 жылғы 1 қаңтарда БҰҰ ҚК төрағасы қызметіне кірісті. Қазақстанның Сыртқы істер министрі Қайрат Әбдірахмановтың айтуынша, осы кезеңде Қазақстан халықаралық қоғамдастықтың назарын Орталық Азия мен Ауғанстан проблемаларына аударуға бағытталады.

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде болған кезінде басымдықтарды белгіледі. Оларға Ядролық қарусыздану мен таратпау, терроризм мен экстремизмге қарсы күрес, бейбітшілік пен бейбітшілікті орнатуға жәрдемдесу, сондай-ақ Орталық Азия өңіріндегі қауіпсіздік пен даму мәселелері кірді.

Президент Назарбаевтың БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне Жолдауын Қазақстанның Сыртқы істер министрі 2017 жылғы 10 қаңтарда өткен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің министрлер деңгейіндегі ашық пікірталастарында ұсынды. Жолдау Қазақстан Президентінің " Әлем. 21 ғасыр". Онда Қазақстанның ядролық қарудан азат әлем құруға және адамзатты соғыстар мен қақтығыстардан арылтуға бейілділігі жарияланады.

Президент Назарбаев 18 қаңтарда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Жаппай қырып-жою қаруын таратпауға және Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі осыған байланысты шараларға арналған брифингіне төрағалық етті. Бұл Орталық Азия елінің президенті БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің брифингіне бірінші рет төрағалық етті.

## Бейбітшілікті сақтау

Қазақстан өзінің бітімгершілік күштерін жіберген алғашқы ел Тәжікстан болды. 1992 жылғы 11 қарашада қиын жағдайға байланысты Тәжікстанның Жоғарғы Кеңесі ТМД елдеріне республикаға бітімгершілік күштерін енгізу туралы өтініш жасады. 1993 жылы 22 қаңтарда Минскіде өткен ТМД саммитінде мемлекет басшылары бұл үндеуді қарап, қолдады. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстанмен шекараның бір бөлігін күзету үшін шекара, ішкі және Құрлық әскерлерінің роталарынан құрылған 700 адамнан тұратын жеке жиынтық батальонды Тәжікстанға жіберуді бұйырды. Жүктелген міндеттерді орындау барысында қазақстандық жауынгерлер Тәжікстан аумағына кіруге тырысқан қарулы құралымдардың шабуылдарын бірнеше рет тойтарып, қару мен есірткі контрабандасы жолына сенімді тосқауыл қойды. Қазақстан батальоны тәжік-ауған шекарасын 2001 жылға дейін жағдай тұрақтанғанға дейін күзеткен.

Қазақстандықтар Ирактағы операцияларға қатысып, 4 миллионға жуық жарылғыш құрылғыны залалсыздандырды. Сондай-ақ, бітімгерлер Батыс Сахараға, Кот-д'Ивуарға, Ливанға бет алды. 2018 жылғы 31 қазанда Қазақстан БҰҰ-ның Оңтүстік Ливандағы бейбітшілікке жәрдемдесу жөніндегі миссиясына қатысу үшін 120 қазақстандық бітімгершілікті жіберді. Бұл қазақстандық әскери қызметшілердің миссияның 40 жылдық тарихында БҰҰДБ құрамында қызмет атқарған бірінші рет болды. 2020 жылғы 20 тамызда Қазақстан БҰҰДБ құрамына 60 бітімгерден тұратын екінші топты жіберді.

1987 жылы Қарабах қақтығысы кезінде Назарбаев бейбіт делдал ретінде әрекет етті. 1992 жылы 27 тамызда Назарбаевтың бастамасымен Алматыда Әзірбайжан, Армения және Қазақстан Сыртқы істер министрлерінің қатысуымен үшжақты келіссөздер басталды. 1992 жылы 1 қыркүйекте Әзірбайжан мен Армения арасындағы қантөгісті тоқтатуға қол жеткізілді.

2010 жылы Нұрсұлтан Назарбаев Қырғызстандағы дағдарысты реттеуде шешуші рөл атқарды. Ол экс-президент Құрманбек Бакиевпен келіссөздер жүргізіп, оны Қазақстанға эвакуациялауды ұйымдастырды, бұл азаматтық соғыстың алдын алуға көмектесті.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2014 жылдан бері Украина дағдарысын реттеу бойынша күш-жігерді қолдады. Қазақстан 2015 жылғы 11-12 ақпанда Минскіде Ресей, Украина, Франция және Германия басшыларының қатысуымен «Норман форматында» келіссөздер ұйымдастырып, бейбітшілік орнатуға жол ашуға шақырды.

Қазақстан Сириядағы қақтығысты реттеуге қатысты. Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен 2015 жылы Астанада Сирияның оппозициялық топтарының кездесулері ұйымдастырылды, бұл «Астана бастамасының» қабылдануына әкелді. Назарбаев сонымен бірге Сириядағы жағдайды реттеу мақсатында Иордания Королі, Катар Әмірі, Иран президенті және басқаларын қоса алғанда, мұсылман әлемінің басшыларымен келіссөздер жүргізді.

Қазақстан халықаралық ұйымдардың қызметіне белсенді қатысты. 2010 жылы Қазақстан ЕҚЫҰ-ға, 2011 жылы Ислам ынтымақтастық ұйымы төрағалық етті. Алғашқы күндерінен бастап Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының жұмысына белсенді қатысты, 2010-2011 жылдары оның төрағасы болды. 2016 жылы ел 2017-2018 жылдарға Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланды.

2011 жылы Назарбаев G-Global жаңа коммуникациялық алаңын құруды ұсынды, өйткені оның пікірінше, G20 және G8 форматтары әлемдік дағдарысқа қарсы жоспар мәселесін шешпеді. G-Global идеясы-тағдырлы әлемдік шешімдер планетаның ең көп елдері мен азаматтарының қатысуымен демократиялық принциптер негізінде қабылдануы керек. Осы мақсатта проблемаларды, соның ішінде ел басшыларына немесе сарапшыларға қойылатын сұрақтарды және олардың жауаптарын талқылау үшін интернеттегі халықаралық ақпараттық-коммуникациялық платформа құрылды.

2015 жылы Нұрсұлтан Назарбаев Қоры Astana Club халықаралық пікірталас алаңын ұйымдастырды, онда жыл сайын АҚШ, Ресей, Қытай, Еуропа, Таяу Шығыс және Азия елдерінің саяси қайраткерлері, дипломаттары мен сарапшылары жаһандық үрдістерді талқылау және бүкіл әлемге және Еуразиялық аймаққа әсер ететін проблемалардың шешімдерін іздеу мақсатында жиналады.

## Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
нобай|250x250 нүкте|Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммиті, Екатеринбург, Ресей, 2009 жыл.
Қазақстан "Шанхай бестігі"деп аталатын Шанхай ынтымақтастық ұйымының алғашқы құрылтайшыларының бірі болып табылады. Олар ұйымды 1996 жылы 26 сәуірде ресми түрде құрды, Шанхайда шекаралас аймақтарда әскери сенімділікті тереңдету туралы келісімге қол қойды. Содан бері Қазақстан ұйым аясындағы жаһандық саясаттың өте белсенді қатысушысы болды.

2013 жылғы 20 қыркүйекте Қырғызстанның Бішкек қаласында өткен ШЫҰ саммитінде Қазақстан көптеген мәселелерді талқылау үшін көшбасшылармен кездесті. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Америка Құрама Штаттары өз әскерлерін шығарғаннан кейін Ауғанстандағы аймақтық тұрақтылыққа назар аудару болды. Сондай-ақ, Қазақстан Иран мен Сирия үшін дипломатиялық шешімдер табу үшін мүшелерімен және бақылаушыларымен бірге Бішкек декларациясына қол қойды. Сирияға келетін болсақ, Қазақстан БҰҰ-ның рұқсатын алу қажеттілігіне байланысты тікелей араласуды көздемейтін дипломатиялық шешім табуға көмектескісі келді. Иранға келетін болсақ, Қазақстан Иран мен "5+1" тобы арасындағы Иранға уранды энергия тұтынуға қажетті деңгейде байытуға мүмкіндік беретін дипломатиялық шешімді көргісі келеді.

2016 жылғы қарашада Қазақстан адам құқықтары жөніндегі тарихтағы алғашқы осындай консультацияларға төрағалық етті. Кездесулер Бейжіңде өтті және ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Адам құқықтары саласындағы ынтымақтастығын одан әрі нығайтуға бағытталған.

2017 жылғы 8-9 маусымда Астанада Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының (ШЫҰ) 17-ші саммиті өтті. Саммит аясында Үндістан мен Пәкістанның ұйымға кіру рәсімі өтті. Осылайша, мүше мемлекеттердің жалпы саны сегізге дейін өсті: Қытай, Қазақстан, Қырғыз Республикасы, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан, Үндістан және Пәкістан.

## Басқа халықаралық ұйымдар
нобай|250x250 нүкте|Қазақстан консультативтік мәртебесі жоқ елдер қатарына кіреді

### Антарктика туралы келісім

Қазақстан Антарктика туралы шартқа 2014 жылдың қарашасында қосылып, оны ратификациялаған 51-ші ел болды.

Қазақстан бұған дейін Антарктикаға қызығушылық танытқан, ал шенеуніктер оны құрғақ дала елі үшін ауыз судың әлеуетті көзі ретінде анықтаған. Ел 2011 жылы Оңтүстік полюске алғашқы экспедициясын ұйымдастырды.

### Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ)
нобай|250x250 нүкте|ЭЫДҰ-ға мүше мемлекеттердің картасы
23 қаңтарда Давоста Дүниежүзілік экономикалық форумда Қазақстан Премьер-Министрі Кәрім Мәсімов пен '''экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының''' (ЭЫДҰ) Бас хатшысы Анхель Гурриа Қазақстан мен ЭЫДҰ арасындағы ынтымақтастықтың 2015-2016 жылдарға арналған Елдік бағдарламасын іске асыру жөніндегі өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойды.

2016 жылдың шілдесінде Қазақстан ЭЫДҰ бәсекелестік комитетіне қабылданды, оның мақсаты монополияға қарсы реформаларды ілгерілету болып табылады. Қазақстан Комитетке қосылған Орталық Азияның бірінші елі болып табылады.

Қазақстан ЭЫДҰ халықаралық инвестициялар және көпұлтты кәсіпорындар туралы Декларацияға қосылып, 2017 жылғы маусымда ЭЫДҰ Инвестициялық комитетінің қауымдастырылған қатысушысы болды. ЭЫДҰ Инвестициялық комитеті Халықаралық инвестициялар мәселелері бойынша ынтымақтастық үшін жетекші үкіметтік форум болып табылады.

### Дүниежүзілік сауда ұйымы
нобай|250x250 нүкте|Дүниежүзілік сауда ұйымының жиналысы
Қазақстан 1996 жылғы 29 қаңтарда ДСҰ-ға кіруге өтінім берді. Қазақстан мен ДСҰ арасындағы қосылу туралы келіссөздер 20 жылға созылды және ұйым 2015 жылдың 30 қарашасында Қазақстанды өзінің 162-ші мүшесі ретінде қарсы алды.

2017 жылғы сәуірде ДСҰ Бас кеңесі Қазақстанның Швейцариядағы Елшісі және БҰҰ құрылымдары жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі Жанар Айтжанова 2017 жылы ДСҰ сауда және қоршаған орта жөніндегі комитетінің төрағасы болатынын мәлімдеді.

### Қазақстан және ИЫҰ
нобай|250x250 нүкте|Бірінші Ислам Ынтымақтастық ұйымының саммиті
1995 жылы Қазақстан Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының мүшесі болды. Ұйым негізінен араб елдерінен тұрады, олармен қарым-қатынас стратегиялық деп аталады.

Бұл ұйымның ерекше жетістігі-2011 жылдың шілдесінен бастап төраға болып сайлау.

### Қазақстан және ҰҚШҰ
[оңға|нобай|ҰҚШҰ мемлекеттерінің басшылары, сол жақтан оңға: [Армения премьер-министрі Никол Пашинян, Беларусь президенті Александр Лукашенко, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Қырғызстан президенті Садыр Жапаров, Ресей президенті Владимир Путин және Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон]]
Қазақстан Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа қол қойған алғашқы 6 елдің қатарында болды. 2002 жылы Мәскеуде Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт сессиясынан кейін қатысушы елдер шарт негізінде ұйым құруға шешім қабылдады. 2009 жылдың ақпан айында Қазақстанда Матыбұлақ әскери полигонында алғашқы бірлескен оқу-жаттығулары өткен жедел әрекет етудің ұжымдық күштері ұйымдастырылды.

### Қазақстан және ТМД
нобай|250x250 нүкте|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын (ТМД) құру туралы келісімге қол қою, 1991 жылғы 8 желтоқсан
Қазақстан бастапқыда ТМД-ның жұмысына және негізін қалауға белсенді қатысты. Қазақ тарапының бастамасымен 1991 жылы 21 желтоқсанда Алматыда ат үстінде кездесу ұйымдастырылып, Алматы декларациясына қол қойылды. Бүгінгі таңда Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Халықаралық қатынастардың барлық салаларында қатысушы елдердің терең өзара интеграциялануына байланысты Қазақстанның сыртқы саясатында үлкен рөл атқарады.

## Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференция
нобай|250x250 нүкте|Астана экономикалық форумы
21-ші Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференция БҰҰ Бас Ассамблеясының A/RES/67/19 "халықаралық қаржы жүйесі және даму" 2012 жылғы 21 қаңтардан 2013 жылғы 23 мамырға дейінгі VI Астана экономикалық форумы шеңберінде қарарының қолдауымен өткізілді. I-нің басты нәтижесі халықаралық сараптамалық қоғамдастықтың, БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің және БҰҰ Хатшылығының үлесін пайдалана отырып әзірленген Астана декларациясы мен Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы жоспардың басшылық қағидаттары болды.

21-ші Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференция БҰҰ Бас Ассамблеясының A/RES/67/19 "халықаралық қаржы жүйесі және даму" қарарының қолдауымен 2012 жылғы 21 желтоқсаннан 2013 жылғы 23 мамырға дейін VI Астана экономикалық форумы шеңберінде өткізілді. I-нің басты нәтижесі халықаралық сараптамалық қоғамдастықтың, БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің және БҰҰ Хатшылығының үлесін пайдалана отырып әзірленген Астана декларациясы мен Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы жоспардың басшылық қағидаттары болдыБҰҰ - ға мүше барлық мемлекеттердің демократиялық принциптері мен мүдделеріне негізделген WAC жоспарының тұжырымдамасы экономикалық және қаржылық дағдарысты еңсеру, болашақ рецессиялардың алдын алу және әлемдік экономиканың ұзақ мерзімді теңгерімді өсуін қамтамасыз ету бойынша тиімді шараларды әзірлеуге бағытталған

## Стратегиялық серіктестер
Қазақстанның сыртқы саясаты, ең алдымен, Ресейге, Қытайға, АҚШ-қа, ЕО-ға және араб елдеріне бағытталған. Бұл Қазақстанның ресми билігі қарым-қатынастарын стратегиялық деп анықтаған елдер.
нобай|250x250 нүкте|Қазақстан, Ресей, АҚШ бейнеленген пошта маркасы, 2002 жыл
нобай|250x250 нүкте|Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Ресей президенті Владимир Путин, 2022 жылғы 19 тамыз

### Қазақстан және Ресей

Қазақстан Республикасының солтүстік көршісімен дипломатиялық қатынастары 1992 жылғы 22 қазанда орнатылды. Екі мемлекет посткеңестік елдердің де, жақын және алыс шет елдердің де аумағын қамтитын көптеген халықаралық ұйымдар мен шарттар шеңберінде өзара қарым-қатынастарды дамытады. Олардың негізгілері БҰҰ, ШЫҰ, ҰҚШҰ, ЕҚЫҰ, ТМД, сондай-ақ Беларусь, Қазақстан және Ресей Кеден одағы.

Екі елдің аумағында әртүрлі деңгейдегі дипломатиялық өкілдіктер бар:

Қазақстан Республикасында Ресей Федерациясының өкілдігі бар:
* Астана (Ресей Федерациясының Елшілігі)
* Алматы (Бас консулдық)
* Орал (Бас консулдық)
* Өскемен (Бас консулдық)

Ресей Федерациясында Қазақстан Республикасының өкілдігі бар:
* Мәскеу (Қазақстан Республикасының Елшілігі)
* Санкт-Петербург (Бас консулдық)
* Омбы (Консулдық)
* Астрахань (Консулдық)

### Қазақстан және Қытай

Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 3 қаңтарда белгіленді. Мұнайгаз саласына ірі инвестициялар, Қытай компанияларының Қазақстан экономикасының басқа салаларына тұрақты қатысуы бұған мысал бола алады. Екі елдің аумағында әртүрлі деңгейдегі дипломатиялық өкілдіктер бар:

Қазақстан Республикасында Қытай Халық Республикасының өкілдігі бар:
* Астана (Қытай Халық Республикасының Елшілігі)
* Алматы (Бас консулдық)

Қытай Халық Республикасында Қазақстан Республикасының өкілдігі бар:
* Пекин (Қазақстан Республикасының Елшілігі)
* Гонконг (Бас консулдық)
* Шанхай (Бас консулдық)
* Үрімші (төлқұжат-виза қызметі)

### Қазақстан және АҚШ

нобай|250x250 нүкте|Мемлекеттік хатшы Помпео Қазақстанның Сыртқы істер министрі Тілеубердімен кездесті
Қазақстан Республикасының Америка Құрама Штаттарымен дипломатиялық қарым-қатынасы Америка тарапы Қазақстанның егемендігін мойындағаннан кейінгі күні белгіленді.

Екі елдің негізгі байланыстары қорғаныс және қауіпсіздік саласында өтеді. Қазақстандық әскери қызметшілер АҚШ-та тағылымдамадан өтеді, ҚР Қарулы Күштері ішінара американдық жабдықтармен жарақтандырылады. Сондай-ақ, Қазақстан НАТО бастамасымен "бейбітшілік жолындағы серіктестік" бағдарламасына қатысады.

Екі елдің аумағында әртүрлі деңгейдегі дипломатиялық өкілдіктер бар:

Қазақстан Республикасында Америка Құрама Штаттарының өкілдігі бар:
* Астана (АҚШ Елшілігі)
* Алматы (АҚШ Бас консулдығы)

Америка Құрама Штаттарында Қазақстан Республикасының өкілдігі бар:
* Вашингтон (Қазақстан Республикасының Елшілігі)
* Нью-Йорк (Бас консулдық)

### Қазақстан мен Жапония

нобай|250x250 нүкте|Премьер-министр Абэ Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев. 2019 жылғы 23 қазан
Қазақстан мен Жапония арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 26 қаңтарда орнатылды.

2008 жылы Жапония императорының аудиториясы барысында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев екі халық арасындағы достық пен өзара түсіністікті нығайтуға қосқан жеке үлесі үшін Жапонияның ең жоғары мемлекеттік наградасы — "үлкен лентадағы Хризантема орденімен" марапатталды. Император Акихито Қазақстанның ең жоғары мемлекеттік наградасы — "Алтын Қыран"орденімен марапатталды.

2006 және 2017 жылдары Қазақстанға ресми сапарлармен сәйкесінше Жапония Премьер-Министрлері Джуничиро Коидзуми мен Синдзо Абэ келді.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2016 жылғы қарашадағы Жапонияға ресми сапары аясында өткен кездесудің басты нәтижесі екіжақты ынтымақтастықты кеңейтілген стратегиялық әріптестіктің жаңа сапалы деңгейіне шығару болды.

Қазақстан мен Жапония жаһандық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер бойынша ұқсас ұстанымдарға ие. Жапония Қазақстанның ядролық қарусыздану мен таратпау пайдасына таңдауына үлкен одобыласпен қарады, сондай-ақ өңірлік және халықаралық ұйымдар мен форумдар шеңберіндегі Қазақстанның бастамаларын тұрақты негізде қолдайды.

Жапония 29 тамызды "Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күні"деп жариялаған БҰҰ АА қарарының бірлескен авторы болды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан сыртқы саясаты