Франциядағы парламент сайлауы (2024)

**[[Франция]]дағы кезектен тыс парламент сайлауының** бірінші айналымы 2024 жылғы 30 маусымда өтті, екінші айналымы 7 шілдеде өтті (Шетелдегі аумақтар мен басқа елдердегі елшіліктердің бір бөлігі үшін бір күн бұрын). Сайлау 2024 жылғы маусымда, ел президенті Эммануэль Макрон Еуропарламент сайлауына байланысты Ұлттық ассамблеясын таратқан кезде тағайындалды, онда француздардың оңшылдары басқарушы коалицияны жеңіп, озып кетті.

Бірінші турда «Ұлттық бірлестіктің» оңшыл партиясы Марин Ле Пен және оның одақтастары 33 %-дан астам дауыс жинап, 39 орынға ие болды. Бірінші турда барлығы 76 депутат сайланды. Екінші турға «Ұлттық бірлестік» пен одақтастардың 444 үміткері, солшыл Жаңа халық майданының 415 үміткері, президент Эммануэль Макронды қолдайтын «Республика үшін бірге» либералды коалициясының 321 үміткері, «Республикашылдар» партиясының 88 үміткері немесе басқа оңшылдар («*[[Le Monde]]*» газетінің жіктелуі бойынша) шықты. Осылайша, бірінші турдың мәліметтері бойынша, екінші турға екі үміткер қатысқан округтерден басқа, 306 округте үш үміткерден, ал бесеуінде төрт үміткерден екінші турға шықты. 134 солшыл және 82 либералды үміткерлерді ерікті айналымда алып тастағаннан кейін үш үміткермен екінші айналым 89 округте, ал төртеуімен екеуінде өтті.

Екінші айналым күтпеген нәтиже көрсетті: коалициялардың ешқайсысы абсолютті көпшілікке ие болмаса да, Жаңа халық майданының солшыл үміткерлері мандаттардың салыстырмалы көпшілігін жинады, екінші орынды «Республика үшін бірге» либералды коалициясы иеленді, ал «Ұлттық бірлестік» партиясы орындар саны бойынша үшінші орында болды. Премьер-министр Габриэль Атталь 8 шілдеден бастап отставкаға кететінін жариялады, бірақ өз міндеттерін жалғастырады. 8 шілдеде президент Макрон Атталдың отставкасын қабылдаудан бас тартты.

## Алғышарты
Өткен парламенттік сайлаудың нәтижелері бойынша президенттікті қолдайтын «Бірге» коалициясы Ұлттық ассамблеясында абсолютті көпшілігін жоғалтты, сонымен бірге солшыл «Жаңа халықтық экологиялық және әлеуметтік одақ» және оңшыл «Ұлттық бірлестік» айтарлықтай жетістіктерге жетті. Бірде-бір партия немесе коалиция абсолютті көпшілікке ие бола алмады, бұл Францияда 1988 жылдан бері алғаш рет асылған парламент құрды. Бұл ахуал үкіметке Парламенттің келісімінсіз заңдар қабылдауға мүмкіндік беретін Франция Конституциясының 49.3-бабының бірнеше рет қолданылуына әкелді. 2023 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша Элизабет Борн үкіметі мұны 23 рет жасады..

2024 жылдың 9 маусымында кешке Эммануэль Макрон Ұлттық ассамблеясын таратып, сәйкесінше 30 маусым мен 7 шілдеге кезектен тыс парламенттік сайлау тағайындады. Президенттің шешімі Макронның партиясы екінші орынға ие болған Еуропалық парламенттегі сайлауда «Ұлттық бірлестіктің» жеңісімен байланысты болды. Парламенттің таратылуы Макрон былай деп түсіндірді: «Мен ештеңе болған жоқ деп айта алмаймын. Бұл жағдайға біздің еліміздегі соңғы жылдардағы қоғамдық және парламенттік пікірталастарды қамтыған қызба қосылды...».

Оңшыл көшбасшы Жордан Барделла 9 маусымда Еуропалық парламент сайлауының алғашқы нәтижелері белгілі болғаннан кейін Президентті «ЕО-ның осы жаңа саяси шындығын айтуға... және жаңа парламенттік сайлауды ұйымдастыруға» шақырды. Солшыл «Бағынбайтын Франция» (БФ) партиясының негізін қалаушы Жан-Люк Меланшон X әлеуметтік желісінде Макронның «бұдан былай өзінің әлеуметтік теріс пайдалану, Климаттық әрекетсіздік және соғыс өршіту саясатын жүргізуге заңдылығы жоқ» деп жазып, мерзімінен бұрын сайлау туралы жаңалықтарды мақұлдады. Парламенттің таратылуына жауап бере отырып, Франсуа Рюффен барлық солшыл саяси күштердің басшыларын (соның ішінде «Экологтар») «Жаңа халық майданы» кең коалициясына сайлауға қатысу үшін бірігуге шақырды. Француз Коммунистік партиясының (ФКП; Фабьен Руссель), «Экологтардің» (Марин Тонделье) және Социалистік партияның (СП; Оливье Фор) басшылары да осындай үндеулер жасады.

## Сайлау жүйесі

Ұлттық ассамблеясының 577 депутаты бірмандатты округтерде екі айналымнан тұратын жүйе бойынша 5 жыл мерзімге сайланады. Бірінші айналымда жарамды дауыстардың абсолютті көпшілігін және округтің барлық тіркелген сайлаушыларының 25 %-дан астамын жинаған үміткер сайланды деп саналады. Әйтпесе, бірінші айналымда алғашқы екі орынды иеленген үміткерлер, сондай-ақ округтің барлық тіркелген сайлаушыларының кемінде 12,5 % — НАБ жинаған барлық үміткерлер өтетін екінші айналым ұйымдастырылады. Екінші айналымда салыстырмалы көпшілікке ие болған үміткер сайланған болып саналады..

Округ сайлаушыларының 12,5 % шегіне байланысты, егер сайлауға қатысу жоғары болса және үміткерлер саны шектеулі болса және мұндай жағдай 2024 жылы алдыңғы сайлаумен салыстырғанда көбірек күтілсе, екінші айналымға екіден көп үміткер шығуы мүмкін. Мұндай округтерде бірінші айналымдың жеңімпазы артықшылыққа ие, олар көптеген округтерде «Ұлттық бірлестік» партиясын күтеді, өйткені екінші айналымда жеңіске жету үшін 50 % - дан аспайтын салыстырмалы көпшілік қажет..

Сауалнамалар сайлауда үш коалиция арасында әдеттен тыс поляризацияланған дауыс берумен жоғары белсенділік күтілетінін көрсетті. Сайлауалды бағалаулар үш үміткер арасындағы екінші айналымның ықтимал саны бұрын — соңды теңдессіз және бірінші айналымның қорытындысы бойынша 3 үміткер 306 округте екінші айналымға, ал 5 округте 4 үміткер шықты. Ерікті түрде алынып тасталғаннан кейін 89 округте 3 үміткер, ал 2 округте 4 үміткер қалды. Бұл 1973 жылдан бері француз парламентінің сайлауында 4 үміткермен екінші айналым қажет болған бірінші жағдай..

## Сауалнамалар
center|thumb|1000x1000px|Алдыңғы 2022 жылғы сайлау күнінен бастап орташа сауалнама қисығы:

## Нәтижелер
Төмендегі нәтижелер Ішкі істер министрлігінің альянстарының жіктелуіне сәйкес келеді және олар басқа көздердегі көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін.

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

2024
Санат:2024 жылғы сайлаулар
Санат:2024 жылдағы Франция