open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Орталықтандырылған мәліметтер базасы

**Орталықтандырылған мәліметтер базасы** (*Централизованная база данных; centralized database*) — 1) ақпараттары біртұтас ақпараттық жиым түрінде бір компьютердің бір немесе бірнеше тасуышында орналасқан мәліметтер базасы (үлестірілген мәліметтер базасының бұдан айырмашылығы — оның құраушылары есептеу желісінің әр түрлі тораптары бойынша орналастырылған); 2) бір есептеу желісінің жадында сақталатын мәліметтер базасы. Егер бұл есептеу желісі компьютер желісінің құраушысы болса, онда мұндай базаға үлестірілген қатынас құру мүмкін болады; 3) барлық есептеу операцияларын орындайтын және ақпаратты қайта өңдейтін дербес компьютердің бас құрылғысы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бойлай суару схемасы

**Бойлай суару схемасы**  — беткейлеп суаруда қолданылатын жүйекке су беру тәсілі. Бұл схемада жүйекке су оқ арықтан беріледі. Оқ арықтардың ара қашықтығы жүйектің ұзындығына тең болады, ұзындығы 70—400 м аралығында. Оқ арық суды уақытша арықтан алады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қатынас құру

**Қатынас құру, қатынау** (*Доступ; access*) — 1) сұраныс бойынша мәліметтерді алу мүмкіндігі; мәліметтерді таңдау тәсілдерінің сипаттамасы; 2) сақтау құрылғысымен және онда орналасқан файлдармен мәліметтерді жазу немесе оқу үшін байланыс орнату процедурасы.

## Алгоритмдік қатынас құру
*Алгоритмдік қатынас құру (Алгоритмический доступ; algorithmic access)* — адресті қандай да бір алгоритм бойынша есептеуге негізделген қатынас құру.

## Біртіндеп қатынас құру
*Біртіндеп қатынас құру (Последовательный доступ; sequential (serial) access)* — файл жазбаларының файлдың құрылу процесінде ескерілгендей, жадта орналасу ретімен қатынас құру тәсілі.

## Дара өрісті қатынас құру
*Дара өрісті қатынас құру (Монопольный доступ; exclusive access)* — бағдарламаның мәліметтерге монопольдық режимде қатынас құруы. Бір бағдарлама монопольдық режімде қолданатын мәліметтерге басқа бағдарламалардың катынас құру мүмкіндігі болмай, олар күту режімінде тұрады.

## Жергілікті қатынас құру
*Жергілікті қатынас құру (Локальный доступ; local access)* — компьютердің енгізу-шығару құрылғылары арқылы қатынас құру.

## Кванттық-көпшілік қатынас құру
*Кванттық-көпшілік қатынас құру (Множественный доступ с квантованием; time- division multiple access)* — мәліметтерді жеткізу жүйелерінде кванттық уақыт беру ортасына қатынас құруды басқару әдісі; бір символды жалпы (сақиналық) арнамен жеткізу үшін әрбір торапқа бөлінеді.

## Кестемен қатынас құру
*Кестемен қатынас құру (Доступ по расписанию)* — пайдаланушының жүйемен жұмысын алдын ала белгіленген белгілі бір уақыт аралығында ұйымдастыру.

## Көпшіліктік қатынас құру
*Көпшіліктік қатынас құру (Множественный доступ; Multiple access)* — мәліметтер алмастыру желілерінде кеңтаралымды арнаға көптеген станциялардың катынауы. Мұнда қайшылықты табу арқылы реттестіріп аттасуды қайта орындау жолдары ұйымдастырылады.

## Кілттік қатынас құру
*Кілттік қатынас құру (Доступ по ключу (ключевой доступ); keyed access)* — файл жазбасына өту оның кілтін көрсету арқылы орындалатын қатынас құру тәсілі.

## Параллель қатынас құру
*Параллель қатынас құру (Параллельный доступ; parallel access)* — сақтау құрылғыларында биттердің біртіндеп емес, бір уақытта берілуі арқылы мәліметтерге қатынас құру.

## Тікелей қатынас құру
*Тікелей қатынас құру (Прямой доступ; direct access)* — мәліметтердің барлық элементтеріне қатынас құру біркелкі, сондықтан кез келген элементке өту үшін басқа элементтерді қарастырудың қажеті болмайды.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас

## Сыртқы сілтемелер
*Access 
*Access 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құру әдісі

**Қатынас құру әдісі** (*Метод доступа; access method*) — 1) компьютер жады мен енгізу-шығару құрылғыларының арасында мәліметтер жеткізуді ұйымдастыру тәсілі; 2) келесі кезекте қай жұмыс бекеті (немесе дербес компьютер) есептеу желісін пайдалана алатынын анықтайтын тәсіл (ережелер жинағы). Мысалы, CSMA/CD (Carrier Sense, Multiple Access, with Collision Detection) — қақтығыс ізделіп-табылатын және тасығышты тексеретін (тындайтын) көптік қатынас құру әдісі. Бұл әдіс кезінде бірнеше жұмыс бекеті (көптік қатынас құру) жеткізу ортасына қатынас құру үшін олар осы ортада жеткізу үзілісі болғанша оны бақылайды (тасығышты тексеру). Одан кейін мәліметтер тасымалдана бастайды және онымен қатарласа жеткізу әрекеттері тексеріледі (қақтығысты табу). Әрбір жұмыс бекеті (өзінше) желі бос деп санап, хабар жеткізуге тырысады. Егер қақтығыс бола қалса, онда белгілі бір уақыт өткен соң хабар жеткізуге кайтадан әрекет жасайды. Қатынас құру әдісі ең көп тараған әдістер қатарына жатады және Ethernet сияқты есептеу желілерінде қолданылады. Маркерлі қатынас құру әдісінде бейімдеуіш маркердің келуін күтеді. Мәліметтер жеткізу маркерді алғаннан кейін ғана мүмкін болады; 3) мәліметтер жинағының физикалық жазбасына қатынас құрудың берілген түрі орындалатын құралдар мен келісімдердің жиынтығы. Кезекпен қатынас құру әдісі және қатынас құрудың базистік әдісі болып бөлінеді.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі программасы

## Сыртқы сілтемелер
*Access method 
*Метод доступа 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Биік деңгейлі судың таңбасы

**Биік деңгейлі судың таңбасы** — тасыған судың ең жоғарғы деңгейінің таңбасы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қатынас құру әдісі программасы

**Қатынас құру әдісі программасы**  (*Программа метода доступа; access method routine*) — негізгі жад пен сыртқы жад немесе енгізу-шығару құрылғысының арасында алмасу процесін орындауды жасақтайтын жүйелік бағдарлама; қатынас құру әдісі бағдарламасын орындайды.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Access method 
*Метод доступа 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Орфографиялық түзетуші

**Орфографиялық түзетуші** (*Орфографический корректор; spelling corrector*) — мәтін сөздерін сөздікпен салыстыратын, сәйкессіздікті байқайтын және белгілейтін, түзетудің мүмкін нұсқаларын ұсынатын мәтіңдерді дайындау жүйесінің бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Батпақ газы

**Батпақ газы**   - органикалық заттектердің (негізінен өсімдіктер қалдықтарының) табиғи жағдайда анаэробты микробиологиялық шіруінен пайда болатын газдар қоспасы. Б.г. құрамында негізінен метан (20-дан 95%-ға дейін), көмірқышқыл газы және азот бар.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қатынас құру индексі

**Қатынас құру индексі** (*Индекс доступа; index*) — мәліметтер агрегациясы кілттерінің мәндері мен осы агрегациялардың немесе олар жататын жад аймақтары адрестерінің мәндері арасындағы сәйкестікті жасақтайтын мәліметтер жиынтығы. Ол мәліметтер агрегациясына қатынау жылдамдығын жоғарылату мақсатында қажет.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Индекс

## Сыртқы сілтемелер
*Index 
*[Index (database)](http://en.wikipedia.org/wiki/Index_(database)) 
*[Индекс (базы данных)](http://ru.wikipedia.org/wiki/Индекс_(базы_данных)) 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Орталық процессор

right|200px
**Орталық процессор** (*центральный процессор; central processor unit*) —

1) компьютердің негізгі жұмыстық элементі. Әдетте, оның құрамына арифметикалық- логикалық құрылғы мен басқару құрылғысы, ал кейде алғашқы жад кіреді. Есептеуіш жүйенің қызметі үлестірілген және дербес болған сайын бұл терминнің түсіндірмесі кеңейе түседі;
right|200px
2) процессор мен арифметикалық қосалқы процессоры бар блок;

3) барлық есептеу операциясын және ақпаратты қайта өңдеуді жүзеге асыратын дербес компьютердің бас құрылғысы;

4) бір немесе бірнеше үлкен немесе аса үлкен интегралдық схема түріндегі, ақпаратты өңдеуге арналган программалық басқару құрылғысы;

5) берілген есептеуіш жүйеде негізгі қызметі мәліметтер өңдеуді және осы жүйенің басқа бөліктерінің жұмысын баскаруды орындайтын процессор. Ол басқару қүрылғысынан, арифметикалық логикалық құрылғыдан және процессорлық жадтан тұрады.

## Орталық процессор циклі
Орталық процессор циклі (Цикл центрального процессора; central processing unit cycle) — бір қарапайым машиналық команданы таңдау мен орындау (Мысалы, қосу немесе азайту) үшін талап етілетін уақыт. Орталық процессордың есептеуіш жүйені сипаттайтын көптеген параметрлерінің бірі.

right|200px

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Либермайстер симптомы

**Либермайстер симптомы** — тілде ағарған дақтың болуы, тілі байланып қалуды, сақау болып қалуды сезіну. Ауа өтетін қан тамырының бітеліп қалуының алғашқы белгісі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Орындау

**Орындау** (**Выполнение**; *action, execution, run*) — электронды есептеу техникасы құралдары арқылы командада, тапсырыста, программада көрсетілген белгілі бір әрекеттерді жүзеге асыру.

## Есепті орындау
**Есепті орындау**(*Выполнение задачи; running*) — орындалатын программаның оған процессор тағайындалуымен сипатталатын күйі.
## Жеке қадамдар режімінде орындау
**Жеке қадамдар режімінде орындау** (*Выполнение в пошаговом режиме; single-stepping*) — программаны байқау режімінде қолданылатын әдіс. Мұнда әрбір команда орындалған соң программа тоқтатылып, нәтиже мен жадтың жағдайы тексеріліп отырады.
## Команданы орындау
**Команданы орындау** (*Выполнение команды; instruction execution*) — есептеу жүйесі құрылғысының оған берілген команданы интерпретациялауы.
## Тапсырманы орындау
**Тапсырманы орындау** (*Выполнение задания; job action*) — тапсырманы өңдеудің екінші фазасы. Мұнда оның негізгі функциясы — проблемалық программаны орындау жүзеге асырылады.
## «Орындау» командасын пайдаланудың ерекше жағдайы
**«Орындау»** командасын пайдаланудың ерекше жағдайы (*Особый случай употребления команды «Выполнить»*) — «Орындау» командасына бағынатын команда өзі болып табылатын жағдай.
## Орындау уақытының объектісі, rt-O.
**Орындау уақытының объектісі, rt-O.** (*Объект времени выполнения; runtime object, rt object*) — гипермедиада — оның моделі бойынша орындау уақытында құрылған объект.
## Орындау фазасы
**Орындау фазасы** (*Фаза выполнения; execute phase*) — тапсырманы өңдеу кезеңі. Осы кезеңнің барысында аударылған программа орындалады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құру коды

**Қатынас құру коды** (*Код доступа; access code*) — қашық орналасқан компьютермен қатынас құру үшін қолданылатын бірегей символдар комбинациясы. Желі жүйесінде немесе жедел қызмет көрсетуде (online service) қатынас кұру коды қызметін тұтынушының өз аты (user name) мен паролі (password) атқарады.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Код

## Сыртқы сілтемелер
*Access code 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Болатын реттеудің масштабы

**Болатын реттеудің масштабы** — реттеу масштабтары, жылдық су тұтыну (реттелген ағынды) W мен су тапшы жылдық We берілген қамтамасыздықты ағындысымен салыстыру арқылы анықталған масштаб. W = Wp болған жағдайда — маусымдық, ал W > Wp болған жағдайда көпжылдық реттеу қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қатынас құру маршруты

**Қатынас құру маршруты** (*Маршрут доступа; access path*) — 1) файлға қатынас құруға арналған оның сыртқы каталогтары атауларының тізбектей жазылуы. Операциялык жүйе пайдаланатын дискідегі файлдардың орнын анықтайтын каталогтар тізбегі десе де болады. Мәліметтері жинақтаушы дискілердің логикалық атауларынан және өзара сатылы түрде байланысқан бағынышты каталогтар атауларының тізбегінен тұрады; 2) қолданбалы бағдарламаларда — кейбір операцияларды орындағанда мәлімет базасындағы ақпараттарды қарап отыруға болатын жазбалар тізбегі; 3) мәліметтерді жеткізу желісінде — желінің кез келген екі торабының арасындағы қатынас құру жолы.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру

## Сыртқы сілтемелер
*[Path (computing)](http://en.wikipedia.org/wiki/Path_(computing)) 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Орыс мекемесі

**Орыс мекемесі** (*Русский офис; rassion offic*) — ресейлік *"Арсенал"* компаниясы шығарған және ''Windows'' ортасында жұмыс істейтін мекемелік десте. Десте құрамына қуатты мәтіндік процессор ''"Лексикон"'', электрондық аудармашы ''"Сократ"'', қаражаттық есеп-қисаптарға арналған программа және т.б. кіреді. Десте сапасы ''Windows''-тың көптеген әмбебап қосымшаларынан кем түспейді, алайда көптеген пайдаланушылар өздерінің интеллектілік өнімін үйлестіру мақсатында Ресейде іс жүзінде стандартқа айналған ''Microsoft''-тың өнімін пайдалануды ұнатады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтеме
Сайт «Арсеналъ» (кодировка windows-1251) в Архиве Интернета

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидрографиялық факторлар

**Гидрографиялық факторлар** — тірі организмдер (гидробионттар) тіршілік ететін судың физикалық және химиялық қасиеттері.

Су организмдерінің таралу сипатына тығыздық, тұздылық, жарық режімі, температура және т.б. әсер етеді. Мыс., тығыздық экологиялық фактор ретінде қысымы 400—500 атм, өте терең суда тіршілік ететін организмдердің (басаяқты ұлулар, шаян тәрізділер, теңіз жүлдыздары) экологиялық ерекшеліктері мен  морфологиясын анықтайды.

Тұздылық пен температуралық режім де маңызды рөл атқарады. Температуралық режім судың терең қабатындағы тұрақты-лығымен (температурасы 3—4° С шамасында) сипатталады. Мұнда гидробионттардың ішінен стенотермді организмдер көп таралған. Мысалы, Антарктиданың өте суық суларында аққанды балықтар (шамамен 18 түрі бар) тіршілік етеді. Бүл балықтардың (ұзындығы 60 см-дей) тірі күйінде қаны басқа омыртқалылардағы тәрізді қызыл болмайды, қызыл қан денешіктері болмайтындықтан, мөлдір немесе аппақ болады. Эритроциттердің редукциясы Антарктиданың мүзды суларында тіршілік ету кезінде жеткілікті қан айналымын қамтамасыз ететін қанның ұюын төмендетуге себепші болатын өзіндік бейімделу болып табылады.

Су организмдерінің таралуында жарық режімінің де маңызы зор. Мысалы, балдырлар мүхиттың жарық белдемінде, көбіне 40 м-ге дейінгі (200 м-ге дейін сирек) тереңдікге өседі. Тереңдеген сайын жануарлардың да тусі өзгереді. Мүхиттың таяз белдемінде мекендеушілердің түсі ашық және әралуан болып келеді. Ал терең суда тіршілік ететіндердің арасында кызыл түс (қызыл алабұға, әр түрлі шаянтәрізділер және т.б.)  басым болады. Бұл жерде кызыл түс қара  түс сияқты болып көрінеді де, жануарлардың жауынан жасырыңуына мүмкіндік береді. Әлемдік мүхиттың едәуір терең сулы ауданында организмдер жарық көзі ретінде тіршілік иелері шығаратын жарықты пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Офлайн (өзіндік, бөлектенген) режімі

**Офлайн (өзіндік, бөлектенген) режімі** (*Офлайновый (автономный, отсоединенный) режим; Offline mode*) — 1) интерфейс (сыртқы) құрылғыларының контроллермен байланыспай, тәуелсіз өзі жұмыс істейтін режімі. Бірақ бұл режім құрылғыны ағытуды, яғни оны физикалық түрде компьютерден ажыратуды талап етпейді; 2) желіге қосылмай жұмыс атқару режімі, мысалы, электрондық пошта арқылы жөнелтілетін мәліметтерді даярлау.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құру тәсілі

**Қатынас құру тәсілі** (*Способ доступа; way of access*) — физикалық және логикалық жазбаларды нақтылау деңгейіңде сипаталатын сыртқы жадта мәліметтермен жұмыс істеудің, сондай-ақ операциялық жүйе тұрғысынан алмасуды сүйемелдеу дәрежесі мен сапасының сипаттамалық амалдарының жиынтығы.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру

## Сыртқы сілтемелер
*Access method 
*Метод доступа 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидрографиялық желі

**Гидрографиялық желі**  — аумақтағы өзендер мен көлдердің, бөгендердің, батпақты жерлердің, мұздықтар мен уақытша ағын сулардың жиынтығы. Гидрогеологиялық желіге батпақтар, каналдар мен бастаулар да кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қатынас құру режімі

**Қатынас құру режімі**  (*Режим доступа; access mode*) — файлдан жазбаны таңдау немесе оны файлға жүктеу тәсілі. Ол мәліметтерді ұйымдастыру тәсіліне және сақтауыш құрылғы типіне байланысты.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Режім

## Сыртқы сілтемелер
*Режим доступа 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көмірлі аудан

**Көмірлі аудан** — көмірлі алаптың бөлігі; әкімшілік-экономикалық белгілері немесе геологиялық құрылысының ерекшеліктері (тектоникасының күрделілігі, көмір сапасының ерекшеліктері және т.б.) бойынша шартты түрде бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Гидрографиялық жазба бейнелеу

**Гидрографиялық жазба бейнелеу** — табиғи және қолдан жасалған суағар, канал және т.б. имараттарды сипаттап жүйелеп жазу және өзен, көл, канал, суқоймалар туралы жиналған материалдарды арнаулы бағдарлама бойынша жүйелеу.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Көмірлі тақтатастар

**Көмірлі тақтатастар** - құрамындағы органикалық заттар мөлшері 20— 50% аралығында, барынша нығыздалған жік-жапсарлы көмірлі таужыныстар; күшті метаморфтанған көміркіріктіруші қабаттар арасында ұшырасады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құру уақыты

**Қатынас құру уақыты** (*Время доступа; access time*) — дербес компьютердің жадынан (басқа құрылғылардан) мәліметтерді алуға сұраныс келген сәт пен сол мәліметтерді пайдалануды бастау сәті аралығындағы уақыт. Құрылғылардың типіне байланысты қатынас құру уақыты микросекундтан (оперативті жад) минутқа дейінгі (магниттік таспа) аралықта болады.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Уақыт

## Сыртқы сілтемелер
*Access time 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пропилиттер

**Пропилиттер**-көмір қышқылы мен күкірті мол гидротермалық ерітінділер әсерінен негізді және орташа құрамды жанартаутекті таужыныстардың нақтылы  өзгерістерге ұшырауымен сипатталатын метасоматоздық өзгеру процесі; нәтижесінде пропилиттер деп аталатын арнаулы таужыныстар бірлестігі қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көмірлі түзілімдерді ырғақтылық талдау

**Көмірлі түзілімдерді ырғақтылық талдау** — көмірлі түзілімдерді фациялық-геотектоникалық талдау әдісінің бірінші кезегі. Фациялық жағдай мен шөгінді жиналудың геотектоникалық режімін анықтамай-ақ, шөгінділердің көзмөлшер түйірөлшемі және т.б. негізгі литологиялық белгілері бойынша шөгінді жиналудың реттілігі, әр түрлі түйірөлшемдік ырғақтары анықталады. Ол қималарды коррелякциялау мен орқабаттық байланыстыру, көмір қабаттарының синонимикасын анықтау мен индексациялау, қиманың басқа элементтерін анықтау үшін пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құруға құқық беру

**Қатынас құруға құқық беру** (*Предоставление права на доступ, авторизация; authorization*) — белгілі бір бағдарламалар мен мәліметтерді дайындауға рұқсат беру.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Құқық

## Сыртқы сілтемелер
*Authorization 
*Авторизация 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Протерозой эонотемасы

**Протерозой эонотемасы** - кембрийге дейінгі таужыныстардың архей эонотемасын көмкеріп жатқан үстіңгі эонотемасы; 
*әр түрлі  дәрежеде метаморфтанған таужыныстардан тұрады; 
*эонотема қимасының беткі өңірлерінде органикалық қалдықтар — көкжасыл балдырлар мен бактериялардың тіршілік белгілері ұшырасады; 
*үш топқа жіктеледі, *олар төменгі, ортаңғы* және *жоғарғы [[протерозой]]*  эротемалары (топтары) деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көмірлі формация

**Көмірлі формация** —калыңдығы мен ұзақтығы белгілі бір шамадағы, белдемді құрылысты геологиялық дене. Парагенетикалық байланыстағы көмірлі таужыныстардың полифациялық кешендерінен (ырғақтардан немесе әр түрлі ретті шөгінді жиналу циклдерінен тұрады. Көмірлі формация мынадай белгілер жиынтығы арқылы ажыратады:

1) формацияның калыңдығы және оның кеңістіктегі өзгеруі;

2) астындағы жаралымдардан өту сипаты;

3) шөгінді жиналу мен көмір жаралудың ландшафт-фациялық жағдайлары;

4) көмірліліктің сандық және сапалық сипаты;

5) көмірлер метаморфизмі мен сыйыстырушы таужыныстардың эпигенезі;

6) жатыс жағдайлары (тектоника);

7) магматизм білінімі
мен сипаты;

8) Көмірлі формацияның қирауы мен көмірлі алаңдардың қазіргі контуры. Ойыстар типі бойынша Көмірлі формация негізгі 3 және платформалық; олар типтерге, типшелерге және түрлерге жіктеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Тасқын-қатынас көлемі

**Тасқын-қатынас көлемі**— өкпенің көлемі, тыныс жолдарындағы тасқын және ішкі кеуде қысымы тыныс алу механикасының үш негізгі параметрі болып (саналады) есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Көмірлі формациялардың генетикалық жіктемесі

**Көмірлі формациялардың генетикалық жіктемесі** - оның негізін Г.А.Иванов жасап, кестесін ұсынған (1959). Геотектоникалық фактор негізінде топтар мен топшалар бөлінеді; жалпы ландшафт жағдайы бойынша типшелерге, ал басым фациялық жағдайына қарай түрлерге жіктеледі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Өзі орындайтын программа

**Өзі орындайтын программа** (*Самовыполняющаяся программа; stand-alone program*) — операциялық жүйеден тыс компьютерде орындалатын программа. Әдетте мынадай арнайы міндеттерді орындайды: дискілердің жүйелік дестесін көшірмелеу немесе қалпына келтіру, дискілер дестесін пішімдеу мен ентаңбалау, т.б.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Магниттелгендік

**Магниттелгндік** - заттың магниттік моментінің оның көлеміне қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көмірлілік

**Көмірлілік** — нақтылы өңірдегі көмір қойнауқаттарының сандық көрсеткіші; көмірлену коэффициенті, көміркіріктіруші кабат қимасындағы көмір қойнауқаттарының таралуы, бір-бірімен өрайласу нәтижелері, әрбір көмір қойнауқатының қалындығы мен құрылыс ерекшелігі, шоғырлар пішіні, олардың сыналану және тарамдалу ерекшеліктері, көмір қойнауқаттарының жабыны мен табанындағы таужыныстар сипаты, көмір қабаттарының астасу жағдайы, петрографиялық тегі және химиялық-технологиялық сипаттары туралы мағлұматтар, олардың көлденең және көлбеу бағыттардағы метаморфтық өзгерістер ерекшелігі және т.б. деректер жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Магниттелу

**Магниттелу** — сыртқы магниттік өріс кернеуінің артуынан магниттелудің өсуі. 

Заттың, тау жынысының, минералдардың нақты көлеміндегі магниттік момент мөлшерімен анықтала отырып, жалпы жағдайда осы денелердің магнит өрісін тудыруымен сипатталатын қабілеті..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көмірлілік коэффициенті

**Көмірлілік коэффициенті** - көмір қабаттарының жиынтық қалыңдығын жоғарғы және төменгі көмір қабаттарының аралығындағы қаткабаттың қалыңдығына бөлу арқылы анықталатын көрсеткіш, %-бен өрнектеледі. Көмірқанықтылық дәрежесін сипаттайды. Геологиялық қорларды есептегенде пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құруды бақылау

**Қатынас құруды бақылау** (*Контроль доступа; access control*) — бағдарламалардың немесе процестердің құрылғыларға, бағдарламаларға және есептеу жүйесінің мәліметтеріне қатынас құруын анықтау және шектеу.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру

## Сыртқы сілтемелер
*Access control 
*Система контроля и управления доступом 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құруға шектеу қою ережелерін бұзу

**Қатынас құруға шектеу қою ережелерін бұзу** (*Нарушение правил разграничения доступа; security policy violation*) — ақпаратқа рұқсат етілмеген қатынас құруды жүзеге асырушы, қатына- сушы субъектінің әрекеті.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Шектеу қою ережелері

## Сыртқы сілтемелер
*Computer security policy 
*Несанкционированный доступ 
*Правило доступа к информации 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өкпедегі лимфа қан тамырларының іштен туа кеңею ауруы

**Өкпедегі лимфа қан тамырларының іштен туа кеңею ауруы** — лимфа қан тамырларының айрықша субплевральды ұлгаюын сипаттайтын лимфа жүйесі дамуының сирек кездесетін ақауы, өкпе тамырына лимфаның қайтуын қамтамасыз ететін жолдардың толық дамуымауымен немесе қызметі жағынан жетіспейтіндігімен байланысты болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Туғанда алғашқы тыныс алу себебі

**Туғанда алғашқы тыныс алу себебі** — Баркровтың айтуынша, кіндіктен қан келмей қалудан қанда С02 көбейіп кетеді де, ол тыныс орталығын тітіркіндереді және тыныстай бастайды. Сондықтан кіндікті тез, қатты қысып байламаса, бала дем ала-алмай өліп кетуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Көміртектік коэффициенті

**Көміртектік коэффициенті** - Уайт (1915) ұсынған мұнай іздеу критерийі. Мұнайлы түзілімдердің, олардың құрамындағы органикалық заттың метаморфизм дәрежесімен сипатталады. Органикалық заттың метаморфизм (көмірлену) дәрежесін білу үшін зерттелетін түзілімдер сериясында кездесетін көмір пайдаланылады. Сандық түрде көміртектік коэффициенті күлсіз кокс шығымының көмірдің органикалық массасына қатынасына сәйкес келеді. Уайт бойынша Көміртектік коэффициенті 65—70%-дан асса метаморфизм дәрежесі осыған сәйкес түзілімдерде тек қана газ болуы мүмкін, одан да үлкен мәндерінде мұнай болуы мүмкін. Қазіргі кезде органикалык заттың метаморфизм дәрежесін диагностикалаудың жетілген әдістері енгізілуіне байланысты (шағылдыру кабілетін анықтау) Көміртектік коэффициенті сипаттамалык параметр ретінде өзінің мәнін жоғалта бастады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Өкпе бұзылуының күшеюі

**Өкпе бұзылуының күшеюі** (*өкпенің идиопатиялық семуі, жоғалған өкпе, өте тұнық өкпе*) — аурулы күй, нашарлап әлсіреген кезде немесе екі өкпе аясы тұнықтығының бірден жоғарылауын рентген сәулесі арқылы анықтау, ал кейбір салаларында өкпе қан тамырларының толық жоғалуы негізгі белгісі болын саналады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гидрогеометрия

**Гидрогеометрия** *(грек, hуdor - су, ge— жер, thermos — ыстық, жылы)* — тереңде жаткан сулы қабаттардағы жылы, ыстық сулардың пайда болу, таралу және алмасу жағдайларын зерттейтін гидрогеология ғылымының негізгі салаларының бірі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Прозоров ауруының жинақты бірінші белгісі

**Прозоров ауруының жинақты бірінші белгісі** — экссудативті сірі қабық қабынуының рентген сәулесі арқылы анықталған белгісі: экссудат көлеңкесін дем шығарғанда — жоғары, демді жұтқанда — төмен жылжыту.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кремнийлі шөгінділер

**Кремнийлі шөгінділер** - аморфты кремнеземге молыққан, аз кремнийлі, кремнийлі, аса кремнийлі шөгінділер. Кремнийлі шөгінділер негізінен биогендік, кремнийлі организмдердің опалды қаңқа (губкалардың спикулалары, диатомей жарғақтары, радиолярийлер) қалдықтарынан тұрады. Олардың көпшілігі теңіз бен мұхиттарда түзіледі, көлдік диатомды ұйықтар, кейде хемогендік Кремнийлі шөгінділер кездеседі (кремнийлі туф пен гейзерит).
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құруды басқару

**Қатынас құруды басқару**  (*Управление доступом*) — 1) пайдаланушылардың бағдарламалар мен процестердің есептеу желісінің мәліметтеріне, бағдарламалары мен құрылғыларына қатынас құруын анықтау және шектеу; 2) ресурстарды (құжаттарды, техникалық және бағдарламалық құралдарды, мәліметтер базасының элементтерін және т.б.) пайдалануды реттеу арқылы ақпаратты қорғау тәсілі. Қатынас құруды басқару қорғаудың мынадай міндеттерінен тұрады: пайдаланушыларды, қызметкерлерді және ресурстарды сәйкес - теңдіру; өкілеттігін тексеру; тағайындалған тәртіп шеңберінде жұмыс істеуге жағдай туғызу; қорғалатын ақпаратқа қатынасты тіркеу (хаттамалау); рұқсат етілмеген әрекет жасау талаптарына керісінше жауап қайтару.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру

## Сыртқы сілтемелер
*Access control 
*Система контроля и управления доступом 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өзін-өзі икемдейтін жүйе

**Өзін-өзі икемдейтін жүйе** (*Самоприспосабливающаяся система; eelf — capable system*) — басқарылатын объеюк қасиеттерінің, басқару міндеттерінің, оңтайлы қалып-күйлердің жұмыс істеу немесе іздестіру алгоритмін ауыстырудан қоршаған ортаның әлдеқалай болған өзгерістері кезінде жұмыс істеу қабілетін сақтайтын жүйе. Бейімделуге қабілеттілік барлық тірі организмдерде болады; абоненттік басқарудың көптеген жүйелерінде жұмыс істеу жағдайының өзгеруіне ыңғайлану (белгілі бір шекте) мүмкіндігі қарастырылған. Бейімделу тәсілі бойынша 
**өзін-өзі қалып-күйге келтіретін*; 
**өзін-өзі оқытатын*; 
**өзін-өзі ұйымдастыратын* жүйелер деп бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Штанге байқауы

**Штанге байқауы** — терең демді алғаннан кейін тыныс алуды тоқтатады. Тыныс алу 40 секундқа және одан да көп тоқтағанда, байқау жақсы болып саналады, 30— 35 секундқа тоқтағанда, орташа (қанағаттанарлық) болып есептелінеді, 20 секундтан төмен — нашар болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гидрогеологиялық объектілер

**Гидрогеологиялық объектілер** — бірегей және сирек кездесетін қасиеттерімен ерекшеленетін жер асты сулары мен олардың жер бетіне шығатын орындары.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі (өтдаж)

**Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі (ӨТДАЖ)** (*Автоматизированная система технологической подготовки производства; the automated system of technological preparation of manufacture*) — технологиялық процестерді, аспаптар мен арнайы технологиялық жабдықтарды жобалау мәселелерін шешетін жобалардың автоматтандырылған жүйесі немесе оның ішкі жүйесі. Оның құрамына шалғай құрылғылар жүйесі, оның ішінде ақпаратты графикалық енгізу-шығару құрылғылары бар компьютер қамтылады. Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесінің орталық буыны — технологиялық процестерді автоматты жобалаудың ішкі жүйесі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кремнийлілік индексі

**Кремнийлілік индексі** - негізді метаморфтық таужыныстардың бастапқы табиғатын химиялық талдаулардың нәтижелері бойынша (тотықтардың салмақ %-ы) анықтау үшін енгізілген петрохимиялық параметр.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Гидрогеологиялық массив

**Гидрогеологиялық массив** — көбінесе жарықшақты, жарықшақты-желілі жер асты сулары таралған қатпарлы таулы аймақ.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Пульстік қысым

**Пульстік қысым** (*пульстік айырмашылық*) – жүректің қатты жиырылғандағы (систолалық) қысымы мен оның босаған (диастолалық) кезіндегі қысымның айырмасы жүрек соғу (пульс) қысымы деп аталады. Мысалы: ересек кісілерде сынап бағанасы бойынша 35-50 мм-ге тең болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кремнийлі-карбонатты шөгінділер

**Кремнийлі-карбонатты шөгінділер** — биогендік мұхит шөгінділері, құрамы аралас, бір мезгілде 30%-дан аса СаСO3 пен аморфты болады. Оларға мұхиттардың тропик аудандарындағы пелагиялық диатомды-радиолярийлі-фораминиферлі шөгінділер мен субарктикалық және Антарктида маңы аудандарының диатомды-фораминиферлі ұйықтары кіреді.  

Санат:Геология
Өнеркәсіптік бейне, бейне-өнім

**Өнеркәсіптік бейне, бейне-өнім** (*Промышленное видео, видео-продукция; production-level video, PLV*) — цифрлы бейнедиалогта — өте жоғары сапалы мультимедиалық бейнеөнім. Бұл өнімде мәліметтерді қатты сығу әдісі және үлкен компьютерлер пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өнім бермейтін уақыт, кешігулер уақыты

**Өнім бермейтін уақыт, кешігулер уақыты** (*Непроизводительное время, время издержек*) — пайдаланушының мәселені орындауында компьютерлік жүйеде өткізілген, бірақ тікелей осы мақсатта қолданылмаған уақыт. Мысалы, компьютер ресурсын пайдалану туралы статистикалық мәлімет жинауға кеткен жіберілген уақыт. 

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кремнийсіздену

**Кремнийсіздену** - силикатты таужыныстардың химиялық моруында кремнийдің еріп әкетілуі. SO2-нің еруіне температураның көтерілуі, сілтілі металдардың көмірқышқыл түздары және Са мен Мg-дің бикарбонаттарының қатысуы қолайлы. Бөлініп шыққан кремний көбінесе опал не халцедон күйінде шөгеді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құрудың базистік әдісі

**Қатынас құрудың базистік әдісі** (*Базисный метод доступа; basic access method*) — негізгі және сыртқы жад арасында мәліметтер алмасу әдісі. Мұнда алмасудың әрбір процедурасы орындалатын бағдарламадағы енгізу-шығарудың сәйкес операторымен шақырылады. Операциялық жүйе автоматты түрде тежеуді, тежеуді алып тастауды, алдын ала буферлеуді және алмасу операцияларын өңдеу мен синхрондауды жасақтай алмайды.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Basic telecommunications access method 
*Basic direct access method 
*Basic sequential access method 
*Basic partitioned access method 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құруды басқару биті

**Қатынас құруды басқару биті** (*Бит управления доступом; access control bit*) — қорғаныш кілтімен салыстырылатын жад кілтінің көп биттерінің бірі. Бұл битті қатынас құру кезінде тиісті жад блогын қорғауды ұйымдастыру мақсатында пайдаланады.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құруды басқару

## Сыртқы сілтемелер
*Access control 
*Система контроля и управления доступом 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пульс

нобай
thumb|right
**Пульс** – жүректің артерияға қан лақтыруы және систола мен диастола кезіндегі артерия қысымының өзгеруі нәтижесінде пайда болатын артерия қабырғасының ритмді тербелісі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Пфуль симптомы

**Пфуль симптомы** — өкпеге ауа жіберіп емдеуде демді шығару уақытында немесе диафрагма астында іріңді ісік болғанда демді ішке тартқан уақытта ине арқылы іріңді шығарудың қиындауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Равич-Шербо белгісі

**Равич-Шербо белгісі** — демді ішке тартудың жоғарылығынан төстегі терінің және тері асты клетчаткаларының тартылуы, көкірек қуысындағы лимфа түйіндерінде ерекше ұзақ төмпешік пайда болып, зақымдануы байқалады; клетчаткаға жататын талшықты және перифокальды қабынумен байланысты болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Криогендік бітім

**Криогендік бітім** - тонданған таужыныстардағы мұз шлирлерінің ірілігі, пішіні және орналасу ерекшелігі. Криогендік бітімнің: шомбал, қабапы және торлы деп аталатын 3 типі бар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі

**Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі**  (*Базисный индексно-последовательный метод доступа; basic index sequential access method*) — индексті-тізбекті түрде үйымдастырылған мәліметке қатынас құрудың базистік әдісі, яғни индекстер жүйесін пайдаланып қатынас құру. Тізбекті түрде де, кілті бойынша да қатынауға мүмкіндік береді.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі
*Қатынас құрудың базистік әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Basic telecommunications access method 
*Basic direct access method 
*Basic sequential access method 
*Basic partitioned access method 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Радио-пульмонография

**Радио-пульмонография** (*радиоактив арқылы өкпедегіні зерттеу*) — радиоактив арқылы өкпедегі ауаны зерттеу, радиоактив арқылы ауа жіберуді зерттеу, өкпеге қатысты радиоактивті зерттеу) — өкпедегі ауа тазартқыш пен өкпедегі тіршілік сыйымдылығын зерттеудің радиоактивті зерттеу әдісінің жалпы атауы, радиоактивті ксеконнан тұратын әуе-ксеконды қоспамен тыныс алу үшін қолдануға негізделген.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Альвеолдың клеткалы қатерлі ісік

**Альвеолдың клеткалы қатерлі ісік** (*өкпенің аденоматозды альвеолдық клеткалы ісік, өкпедегі цистопапиллярлы ісік*) — кеңірдек тарамының терминальды бөліктеріндегі кілегей тканьмен дамиды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Криогендік құрылым

**Криогендік құрылым** - мұз керішпен бекітілген тоңған дисперсиялық тау жыныстарына және органогендік - минералдық түзілімдерге тон. Қуыстарды толтыру дәрежесіне байланысты мұз керіштін жарғақты, кеуекті және базалық түрлері ажыратылады. Түйірлердің пішіні мен бағдарланғандығы бойынша: бұрыс түйірлі, призмалы, аралық және бағаналы мұз құрылым түрлеріне бөлінеді. Кірінділер түрінде сұйық пен газдардың жарғақтары кездеседі. Көмір кіріктіруші қабаттардың сол көмірмен қанығу дәрежесін көрсететін маңызды шама; көмір алабының жалпылама қорын есептеу барысында анықталады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі

**Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі** (*Базисный библиотечный метод доступа; basic partitioned access method*) — кітапханалық ұйымдастырылған мәліметтерге қатынас құрудың базистік әдісі. Яғни символикалық атауларды пайдаланып ұзындығы айнымалы үлкен жазбалармен жұмыс істеуді жасақтайтын әдіс.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Basic telecommunications access method 
*Basic direct access method 
*Basic sequential access method 
*Basic partitioned access method 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аса ірі клеткалы қатерлі ісік

**Аса ірі клеткалы қатерлі ісік** (*ірі клеткалы қатерлі ісік*) — бөлінбеген қатерлі ісік, ісікте өте ірі, жиі кездесетін көп ядролық клеткалар көп болады. Бөлінбеген қатерлі ісік, айқын айырмашылығы бар ірі клеткалардағы ісікте оксифильді цитоплазма көп болады; көбіне өкпеде дамиды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі

**Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі** — толқын әрекетінің біртіндеп азаюына негізделген жіктеме. Бөлінген белдемдер:

1) толқындардың ұдайы әрекетінің белдемі;

2) толқындардың үзілісті әрекетінің белдемі;

3) толқынның әрекеті жоқ белдем.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Өріс (атырап, аймақ, разрядтар тобы)

**Өріс (атырап, аймақ, разрядтар тобы)** (*Поле (область, зона, группа разрядов); field, key*) — 1) мәліметтер базасында — файл жазбасының дербес мағынасы бар қызметтік бөлігі, яғни кесте түріндегі базаның бір бағанасы. Объект құрылымының атаулы бөлігі, мысалы, мәліметтердің, баспа құжатының және т.б.; жазбаның элементар мәліметтер енгізетін бөлігі; ақпараттық мағынасы бар ең аз мәліметтер жиыны. Ол программаларда мәліметтер элементі ретінде өңделеді; мәтінді, графикалық элементтерді, беттің нөмірлерін және баска мәліметтерді құжатқа автоматты түрде кірістіруге арналған кодтар жиыны. Мысалы, Date өрісі ағымдағы датаны, ал Time өрісі ағымдағы уақытты көрсетеді; 2) белгілі бір мақсатта пайдалануға арналған экранный, бланкінің, басылған құжаттың немесе мәліметтер жинақтауыштарының арнаулы бөлігі; 3) жеке өңделетін машиналық сөздің немесе машиналық команданың разрядтар тобы, хабар бөлігі; 4) экранның белгілі бір мақсатта пайдаланылатын бөлігі (жартысы), жұп және тақ нөмірлі екі өріс толық кадрды құрайды.

## Өріс (айнымалы) атауы
**Өріс (айнымалы) атауы** (*Имя поля; field (variable) name*) — мәліметтер базасындағы — бағана (өріс) атауы, мысалы, адрестер тізімінде пайдаланылатын қала мен аудан аты және пошталық индекс өріс атауының мысалы бола алады.
## Өріс типі
**Өріс типі** (*тип поля; field type*) - берілген мәліметтер жиыны үшін орындалуы мүмкін операциялар тобын анықтайтын, яғни оларды ұқсастыратын атау немесе құжатта өрісті қолдану нәтижесі. Сандық, мәтіндік (символдық), мерзімдік (даталық), логикалық және т.б. өріс типтері болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ұсақ клеткалы қатерлі ісік

**Ұсақ клеткалы қатерлі ісік** — өкпедегі қатерлі ісік, клетканың ұршық тәрізді түрінің, полигональды түрінің және лимфа құрылысы мен тіршілігіне ұқсас форманың жылдам өтуін және дененің басқа жерлерінде ерте таралуын сипаттайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Көпірлік құрылым

**Көпірлік құрылым** - шөгінді таужыныстың кристалл түйірлік құрылымының түрі; онда түйірлер изометрлі, көпжақты пішінді болып, бір-бірімен жанасуы түзу сызықты болады. Көпірлік құрылым шамалы өзгерген шөгінді таужыныстарға тон.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Бөлінбеген қатерлі ісік

**Бөлінбеген (дифференцирленбеген) қатерлі ісік** (*анаплазирленген қатерлі ісік*)— ісік жасушалардың жоғары дәрежеден ауытуы, әдеттегі морфологиялық зерттеуде қандай ұлпа ісіктің қайнар көзі болып табылатынын жорамалдау мүмкін емес түріне қарай және морфологиялық белгісі бойынша.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Қатынас құрудың базистік тәсілі

**Қатынас құрудың базистік тәсілі** (*Базисный способ доступа; basic way of access*) — физикалық жазбалар деңгейінде мәліметтерге қатынас құру тәсілі.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру тәсілі

## Сыртқы сілтемелер
*Access method 
*Метод доступа 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лимфогранулема

**Лимфогранулема** — лимфоңитті, ретукулярлы және плазмалық клеткалардан, нетрофильдік және эозинофильді гранульциттерден пайда болған әрі құрамында Березовский-Штернбергтің алып клеткалары бар лимфа жүйесінің органдарындағы полиморфтық — клеткалық гранулема, лимфогранулематозда пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Сулы тәрізді клеткалы қатерлі ісік

**Сулы тәрізді клеткалы қатерлі ісік** — цитоплазманың тар жиегімен және гиперхромды ядросымен сұлы дәні секілді ұсақ клеткалардың жиналуынан болатын өкпедегі қатерлі ісік.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Рейфшершейд қолайлылығы

**Рейфшершейд қолайлылығы** — бір уақытта немесе бір ізбен құрсақ және көкірек қуыстарын тілу үшін көкірек қуысындағы оныншы қабырға аралығымен жалғасқан алдыңғы құрсақ қабырғасын кесу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кремнийлі тақтатастар

**Кремнийлі тақтатастар** - жұқа тақташалы, көбінесе жарғақты, қатты, тығыз, омырылым беткейі кедір-бұдыр болып келетін шөгінді кремнийлі таужыныстардың жалпылама атауы; азын-аулақ метаморфтанған күйде ұшырасады, байырғы жік-жапсарлы бітімді болуға бейім; құрамындағы темір тотықтары мен гидрототықтарының, марганец қосындыларының, органикалық заттардың, сазды материалдардың бояғыштығына орай, түрлі түсті болуы ықтимал.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Диафрагма релаксациясы

**Диафрагма релаксациясы** (*диафрагма куполының семуі; диафрагманың идиопатикалық жоғары тұруы; диафрагманың берік, бір жақты болып, жоғары тұруы; диафрагманың толық өсіп жетілмеуі, диафрагманың жетіспеуі; диафрагма элевациясы*) — дамудағы ауытқу жоғары пайда болған диафрагма куполындағы бұлшық ет қабаттарының кенет толық дамымауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Пайдаланудың даралық режімі

**Пайдаланудың даралық режімі** (*Монопольный режим использования; exclusive usage mode*) — мәліметтер базасының аймағын пайдалану режимі. Берілген режімде осы аймақты ашқан программа оның жазбаларын даралық өңдеу құқығына ие болады, яғни оның осы аймақты жабу сәтіне дейін басқа программалардың оған бір мезгілде қатынауына рұқсат бермейді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі

**Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі**  (*Базисный телекоммуникационный метод доступа; basic telecommunication access method*) — қатынас құрудың алыстағы терминалдармен мәліметтер алмасуды жасақтайтын базистік әдісі. Жазбаларға тосқауыл қоюды, тосқауылды алуды және бағдарламаның енгізу-шығару операцияларымен жұмысын үйлестіруді арнайы командалардың көмегімен бағдарламашы атқарады.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Basic telecommunications access method 
*Basic direct access method 
*Basic sequential access method 
*Basic partitioned access method 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Реприз

**Реприз** – ызыңдап, қалшылдап дем алу, көкжетелі бар ауруда, балаларда жөтел ұстаған кезде бірінің артынан бірі болатын, қатты жөтел түрткісінің артынан пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кремнийлену

**Кремнийлену** - таужыныстардың кремнезм түрлерімен (опалмен, халцедонмен, кварцпен) молығу процесі; таужыныстардың кварцпен қанығуы кварцтану деп аталады. Кремнийлену процесі көбінесе метасоматоз процесімен орайлас өтеді, таужыныстардағы жарықтар мен қуыстардың кремниймен донекерленуі сирегірек құбылыс.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Пайдалану режімі

**Пайдалану режімі** (*Режим использования; usage mode*) — мәліметтер базасын басқару жүйесінде — мәліметтер базасының аймағын ашу кезінде тағайыңдалатын және осы аймаққа басқа қолданбалы программамен параллель қатынас құру мүмкіндігін анықтайтын ереже.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өкпедегі лимфомалар

**Өкпедегі лимфомалар** — аурулардың жеке түрлері жағында лимфа тканьдерінен дамыган, қандағы ақ түйіршіктерден болған ісіктердің жиналатын тобы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кристалдану дифференциациясы

**Кристалдану дифференциациясы** — магманың кристалдану кезінде
әр түрлі себептерден (гравитациядан,
конвекциялық ағындардан) минералдық
фазаларының жылжып, жекеленуі. Кристалдану дифференциациясы —
магмалық балқымалар дифференциациясының негізгі механизмі. Мұндай процесс,
әсіресе негізді және ультранегізді таужыныстардың қабаттасқан интрузияларының
қалыптасуында айқын байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мұхит қазаншұңқырлары

**Мұхит қазаншұңқырлары** - 1) мұхит табанының ірі ойпаңы, континенттік беткеймен, жоталармен, белдермен немесе қыраттармен шектелген. Терең анғарлар арқылы басқа қазаншұңқырлармен қосылуы мүмкін; 2) жер мегабедерінің өте ірі элементі; оларды мұхит сулары толтырып, төрт мұхит қазаншұңқырлары: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды мұхиттар алып жатыр.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатынас құрудың базистік төте әдісі

**Қатынас құрудың базистік төте әдісі** (*Базисный прямой метод доступа; basic direct access method*) — қатынас құрудың ашық файлдарды дайындау мен өңдеуді жасақтайтын базистік әдісі. Бұл әдістің негізіне физикалық жазбаларды —блоктарды тікелей немесе салыстырмалы адрестеу жатады.

## Ішкі сілтемелер
*Қатынас
*Қатынас құру
*Қатынас құру әдісі

## Сыртқы сілтемелер
*Basic telecommunications access method 
*Basic direct access method 
*Basic sequential access method 
*Basic partitioned access method 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника