open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қалқаман Айымғазыұлы Сарин

**Қалқаман Айымғазыұлы Сарин** (2 қаңтар 1978 жыл, Семей облысы, , Архат ауылы) — ақын, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры.

## Өмірбаяны
:1998 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін тәмамдаған.
:1998 - 2008 ж.ж. – ҚазҰМА әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының оқытушысы.  2012-2014 жж. – Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, тарих ғылымдарының магистрі.
:2014-2015 ж.ж. - Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті ректорының кеңесшісі.
:2013-2015 ж.ж. – «Астана» телеарнасында «Кеш емес» саяси-әлеуметтік ток-шоудың жүргізушісі.
:2016-2017 ж.ж. - «Қазақстан» Ұлттық арнасы «Ой-толғау» танымдық бағдарламасының жүргізушісі.
:2016-2018 ж.ж. - ҚР «Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы жанынан құрылған «Атамекен» пікірсайыс клубының жетекшісі.
:2008-2017 ж.ж.- Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақстан тарихы кафедрасының аға-оқытушысы
:2017-2019 ж.ж.- Қазақ радиосында “Қауырсын ғалам” бағдарламасының жүргізушісі .
:2018-2019 ж.ж. - “Шалқар” ұлттық радиосының директоры .
:2019-2023 ж.ж. - Өскемен қаласы мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі басшысы.
:2024 жылдан бастап ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Архив істері және құжаттаманы басқару комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры.

### Жетістіктері
:2008 ж. Республикалық «Шабыт» жастар фестивалінің лауреаты.
:2009 ж. Мемлекеттік  әлеуметтік тапсырыс аясында 30 тамыз – Конституция күніне орай өткізілген республикалық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы.
:2010 ж. Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі  Тіл комитеті ұйымдастырған «Туған тілім – тұғырым» атты халықаралық мүшәйраның жүлдегері.
:2010 ж. «Алтын қалам» әдеби сыйлығының жүлдегері.
:2012 ж. ҚР Үкіметінің Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
:2015 ж. Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасы Қоры сыйлығының лауреаты.
:2023 ж. 20 қазан Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»  құрметті атағы берілді.

### Шығармашылығы
:«Арманымның бейнесі» жыр жинағы (Астана, «Нұра Астана» баспасы, 2011).
:«Жібек сезім – Жүрек сөзім» үнтаспа жинағы (Алматы,  «ЕЛ» продюсерлік орталығы, 2011).
:«Құс жолындағы керуен» (Астана, «Профи Медиа» баспасы, 2014) 
:«Екеуіміз» (Астана, «Qalamger.kz» баспасы, 2019)
:«Ғазал-ғұмыр» (Алматы, «Дәуір» баспасы, 2021) 
:«Мойындау» (Астана, «Фолиант» баспасы, 2022) жыр жинақтарының авторы.
:2011 жыл 2-ші қараша - Астана қаласы Конгресс-холл сарайында Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Арманымның бейнесі» атты әдеби-сазды шығармашылық кеші өтті.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Тележүргізушілер
Санат:Алфавит бойынша ақындар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан тележүргізушілері
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Байбек Ермеков

**Байбек Ермеков** - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 15 ақпан 1900 жылы, Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Келес ауданы(қазіргі Сарыағаш ауданы), В.И.Чапаев атындағы совхозда туған.

## Еңбек жолдары
* 1939 жылдан КОКП мүшесі.
* 1918-1929 жылдары мұрап.
* 1930-1937 және 1944-1952 жылдары Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Келес ауданы(қазіргі Сарыағаш ауданы "Қызыл әскер" колхозы председателі.
* 1934-1937 жылдары ол басқарған шаруашылық әр гектардан 31 ц-ден мақта, ал 1944-1952 жылдары әр гектардан 85,5 ц-ден шиітті мақта жинады.
* 1-3 сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* 2 рет "Құрмет белгісі" ордені
* 2-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Ғ.Мұратбаев атындағы совхоздың "Қызыл әскер" бөлімшесінде ескерткіш орнатылған(1987 жылғы дерек).

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КОКП мүшелері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Бір жынысты неке

thumb|right|upright=2|

**Бір жынысты неке** — жынысы бірдей тұлғалардың арасындағы неке.
Жынысы бірдей серіктестердің арасындағы неке салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. XXI ғасырда етегін жая бастады. Алғашқы болып Нидерланд бір жынысты некені 2001 жылы заңдастырған. Бір жынысты некеге отыздан астам елде рұқсат етілген.

## Түрлі әлем елдеріндегі бір жынысты некелердің заңды мәртебесі

Бір жынысты некелер келесі мемлекеттерде ресми түрде қабылданып, тіркеледі.

## Дереккөздер


Санат:Неке
Санат:Гомосексуализм
Андрей Дмитриевич Михин

**Андрей Дмитриевич Михин** - Социалистік Еңбек Ері (1971), озат механизатор.1900 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Боголюбово ауылында туған.

## Еңбек жолдары
* 1935 жылы 522 га жердің егінін орып, сол жылы күзде Москвада озат комбайншылардың Бүкілроссиялық жиналысына қатысты.
* 1936 жылы  Ұлы Октябрь социалистік революциясының 20 жылдығын лайықты қарсы алу жолындағы қозғалыстың бастамашысы болып, комбайнмен мол астық жинаудың үлгісін көрсетті.
* 1-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1971)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Колхоз

thumb|Т.Н.Яблонская. "Хлеб".1949.Фрагмент.**Колхоз** - Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында пайда болған ұжымдық шаруашылық - өндіріс құрал-жабдықтарына қоғамдық, меншік және ұжымдық еңбек негізінде ірі социалистік ауыл шаруашылық өндірісін жүргізу үшін шаруалардың ерікті түрде бірігуі жолымен құрылған кооперативтік шаруашылық.

### Негізгі формалары
* Жерді бірлесіп өңдеу серіктіктері
* Ауыл шаруашылық коммуналары 
* Ауыл шаруашылық  артельдері

### Қазақстандағы алғашқы колхоздар
Қазақстанда коллективтік шаруашылықтар Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында -ақ пайда болды.
* 1917 жылдың аяғында 1918 жылдың басында  Орал облысы(қазіргі Батыс Қазақстан облысы)  Орда кентінде жергілікті халықтың инициативасымен тұңғыш ауыл шаруашылық артелі құрылды.
* 1918 жылы Ақтөбе облысының Мәртөк ауданында "Дала" атты тұңғыш коммуна құрылды.
* 1919 жылы Астрахан өлкесінің қазақтар тұратын бөлігінде жерді бірлесіп өңдеу серіктіктері құрылды.
Алғашқы құрылған колхоздар өте ұсақ болды, әр колхозға орта есеппен 11 щаруашылықтан, ал егіс көлемі 42 га-дан келді.
Қазақстан колхоздары  КОКП ОК-інің 1982 жылғы пленумында қабылданған "Азық-түлік программасын" жүзеге асыруға ат салысты.

### Колхоз жарғысы
* 1935 жылы колхозшылардың Бүкілодақтық 2-съезінде ауыл шаруашылық артелінің Үлгі Уставы қабылданды.
* 1969 жылы колхозшылардың Бүкілодақтық 3-съезінде  ауыл шаруашылық артелінің  Үлгі Уставы қабылданды.

### Тағы қараңыз
* Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру
* Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)

### Дереккөздер


Санат:Ауыл шаруашылығы
Лидия Васильевна Кочетова

**Лидия Васильевна Кочетова ** - Социалистік Еңбек Ері (1983), тоқымашы, жеңіл өнеркәсіп өндірісі озаты. 9 сәуір 1943 жылы Харьков облысы, Сахновщинский ауданы, Надежно селосында туған.

## Еңбек жолдары
* 1973 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1982 жылы жоспар бойынша тоқылуға тиісті 103,6 мың қума м мата тоқыды.
* 1983 жылдың 11 айы ішінде жоспардағы 98,2 мың қума м матаның орнына 208,1 мың қума м мата тоқыды.
* 1976 жылы Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі.
* 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Жетістіктері
* Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы лауреаты
* ҚазССР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты

## Наградалры
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1983)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ас токсикоинфекциясы

**Ас токсикоинфекциясы** — шартты-патогенді бактериялармен және олардың токсиндері арқылы шақырылатын, ас қорыту жолын зақымдап, клиника бойынша гастроэнтерит, интоксикация және нервті циркуляторлы бұзылыстармен сипатталатын жедел инфекциялық ауру.

## Этиологиясы
#стафилококктар
#cальмонеллалар
#Стрептококктар
#Вульгарлы протей
#Коли және параколий бактериялар
#Церус бактериялар
#Перфрингенс бактериялар
#Галофильді вибрион

## Эпидемиологиясы
*инфекция көздері – жануарлар
*зақымдалу жолы – алиментарлы
*берілу факторлары- дұрыс сақталмаған ет және сүт тағамдары, жемістер

## Патогенезі
Энтеротоксиндер – асқазан мен ішектің эпителиальды жасушаларымен байланысып, ферматативті жүйеге, эпителиоцит-аденилциклаза мен гуанильциклазаға әсер етеді шырышты қабат жасушаларында биологиялық активті заттар цАМФ, цГМФ, поросогландин, гистамин, ішек гормондарының және т.б. түзілуі артады.Нәтижесінде асқазан мен ішектің сұйық және тұз бөлу секрециясы артып, іш өту мен құсу пайда болады.

Цитотоксин-асқорыту жолының эпителиальды клеткаларының мембранасын бұзып, ішек қабырғасының өтімділігін жоғарлатады- нәтижесінде токсиндер қанға өтіп, интоксикацияны, жергілікті қабыну процестерін тудырады.

## Клиникасы
Инкубациялық кезең 30 минуттан 24 сағатқа дейін
*көбінесе жүрек айну, құсу, асқазан маңайында ауырсыну сезімімен жедел басталады
*іш өту құсудан кейін пайда болады (гастрит, гастроэнтерит)
*интоксикациялық, дегидратациялық синдром

## Диагностикасы
Диагноз қою клиникалық, лабораторлық, эпидемиологиялық мәліметтер бойынша
*бактериологиялық әдіс (нәжіс, құсық, тағам өнімдері)
*серологиялық әдіс-бөлінген микробтар аутоштаммына АД титрінің өсуі
Салыстырмалы диагностикасы:
*жедел ішек инфекциясы
*сальмонеллез
*шигеллез
*холера
*кампилобактериоз
*миокард инфаркты
*хирургиялық, гинекологиялық аурулармен

## Емі
Емі - асқазанды шаю
*сифонды клизма қою
*энтеросорбенттер (активті көмір, Са карбонат т.б.)
*регидратациялық терапия
*диетовитаминотерапия

## Профилактика
Алдын алу үшін тамақ өнімдерін дайындауда, сақтауда, тасымалдауда санитарлы-гигиеналық және технологиялық режимді сақтау, жануарларды ветеринарлы-санитарлы бақылаумен қамтамасыз ету.

## Дереккөздер


Санат:Астан улану
Жеке сәйкестендіру нөмірі

**Жеке сәйкестендіру нөмірі** қысқ. ЖСН () - Қазақстан Республикасында жеке тұлғаларға берілетін сандық код. ЖСН бір-ақ беріледі және Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігінің беткі жағында болады.

Санат:Қазақстандағы салық салу
Совхоз

thumb|Алғашқы жер жырту**Совхоз (советтік шаруашылық)** - КСРО ауыл шаруашылығындағы жоғары сапада тауар өнімін өндіретін механикаландырылған социалистік мемлекеттік кәсіпорын. Ол жерге және басқа да өндіріс құрал-жабдығына мемлекеттік (жалпы халықтық) меншік негізінде құрылған, шаруашылық есеп бойынша жұмыс істеген.

### Совхоздардың құрылуы
* Совхоздар 1917 жылы 27 қазанда ( 9 қарашада) қабылданған Жер туралы декрет жарияланғаннан кейін құрыла бастады. Алғаш құрылған мемлекеттік жылқы зауыттары іс жүзінде тұңғыш совхоздар болды.
* 1918 жылдан бастап әр түрлі  мамандандырылған совхоздар құрыла бастады.
* 1919 жылы социалистік жерге орналастыру туралы және социалистік егіншілікке көшу туралы ережеде совхоз құрылысының негізгі міндеттері белгіленді.

### Қазақстанда ұйымдастырылған тұңғыш советтік шаруашылықтар
* 1923 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Ленин ауданындағы "Құрмет белгісі" орденді Ленин совхоз техникумы.
* 1924 жылы Шымкент облысының "Мақтаарал" совхозы.
* 1928 жылы Қостанай облысының "Казахстанец", Семей облысының "Қызыл Қазақстан", Ленин атындағы және "Тасбұлақ", Шымкент облысының "Түлкібас" совхоздары.
* 1929 жылы Республикада 16, 1931 жылы 30, 1932 жылы 38, 1935 жылы 45 совхоз құрылды.
* 1940 жылдың аяғында совхоздар саны 194-ке жетті. Олардың саны  Павлодар  (23), Орал (22), Қостанай (21), Шымкент (15), Солтүстік Қазақстан (13), Ақтөбе (12), Жамбыл (11) және Семей (11) облыстарында біршама көбірек болды.
* 1941-1953 жылдар ішінде 53 совхоз құрылды.
* 1954 жылда республиканың тың және тыңайған жерлерінде 500-ден астам жаңа совхоздар ұйымдастырылды.
* 1960-1970 жылдар бойына суармалы жерлерді пайдалануға байланысты көптеген совхоздар құрылды.

### ҚазССР-і совхоздарының даму көрсеткіштері
1984 жылғы мәлімет бойынша Қазақстан совхоздарының жалпы саны:
* 624-і қой өсірді
* 620-сы астық егумен айналысты.
* 53-і ет және сүт бағытындағы мал өсірді
* 110-ы көкөніс-картоп екті.
* 64-і шошқа өсірді.
* 63-і құс өсірді
* 28-і мақта егумен айналысты.
* 37-і қызылша екті.
* 25-і жеміс-жидек егумен айналысты.
* 75-і ғылым мен оқу орындарына қарады.

### Дереккөздер


Санат:Ауыл шаруашылығы
Санат:Еңбек
Санат:Тарих
Жансұлтан Демейұлы Демеев

**Жансұлтан Демейұлы Демеев** - Социалистік Еңбек Ері (1956), ауыл шаруашылығы озаты, тыңгер механизатор, ұстаз-тәлімгер. 20 тамызда 1928 жылы Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Борисово-Романка селосында туған. ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975).

### Еңбек жолдары
* Еңбек жолын 1942 жылы бастаған.
* 1952 жылы КОКП қатырына кірді.
* 1945-1955 жылдары Қостанай ауданы, Александровский МТС-інде комбайншы болды.
* 1955-1981 жылдары тың жерде ұйымдастырылған Павлов атындағы совхозда комбайншы болды.
* 1956 жылы тұңғыш рет 4 агрегатта жұмыс істеп, 21 мың ц астық бастырды. Оның бастамасы республика механизаторлары арасында кең тарап, қолдау тапты.
* Жастарға ұстаз-тәлімгер болып өз тәжірибесін үйретті, жүздеген механизатор даярлады. Кейінгі жылдары әулетімен егін жинауға қатысып, еңбек үлгісін танытты.
* 5-сайлауда КСРО Жоғары Советінің депутаты болды.

### Еңбек жолдары
* Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1956)
* ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Михаил Егорович Довжик

**Михаил Егорович Довжик** - Социалистік Еңбек Ері (1972), тыңгер механизатор, ауыл шаруашылығы озаты, ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975). 19 қыркүйекте 1928 жылы Украинада,  Запорожье облысы, Акимов ауданы,  Шелюг селосында туған.

### Еңбек жолдары
* 1954 жылдан Целиноград облысында(қазіргі Ақмола облысы) трактор бригадасының бригадирі болып істеді.
* Тыңдағы шаруашылықтарда еңбекке коммунистік көзқарас қозғалысын, Қазақстан диқандары арасында әр гектардың тиімділігн арттыру жолындағы социалистік жарысты бастаушылардың бірі болды.
* 6-сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.
* 9-10-сайлауда  - ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.
* 1971-1976 жылдары  - Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі.

### Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1972)
* ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975)
* Медальдар

### Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Иранға қарсы санкциялар

**Иранға қарсы экономикалық санкциялар** — көптеген елдердің үкіметі Иранға орнатқан экономикалық санкциялар (сауда шектеулер) жүйесі. 1950 жылдардағы Британ елінің Иранның мұнай өнімдеріне бойкоты Иранның британ үкіметінің қол астындағы «Ағылшын-ирандық мұнай компаниясын» мемлекеттендіргеніне жауап еді. АҚШ үкіметі бұл байкотты қолдады. Британ экономикасына үлкен әсері болғандықтан, Уинстон Черчилль үкіметі америкалық үкіметпен бірге мемлекеттендіруді бастаған тұлғаны, Иран премьер-министрі Мохаммад Моссадекті, тақтан түсіруді шешті. 1979 жылы Иранда Исламдық төңкеріс болды. Одан кейін елден төңкеріске дейін қашып кеткен Мохаммед Реза Пехлеви шах АҚШ-ынан саяси баспана алуы мүмкін деген өсектер пайда болды. Осыған байланысты бір топ Иран азаматтары Тегерандағы америкалық елшілікті жаулап алды, 52 дипломатты қолға түсірді, АҚШ лезде ирандық авуарлар мен банктегі алтын қазынаны тұрақтандырды. Санкциялар АҚШ компаниялары мен азаматтарына Иранмен бизнес жүргізуге немесе ирандық, соның ішінде мұнай-газ саласындағы, бірлескен кәсіпорындармен жұмыс жүргізуге тыйым салды. 1980 жылы Ирак елінің әскерінің Иранға басып кіруінен кейін АҚШ Иранға қарсы санкцияларды күшейтті. 1984 жылы енгізілген санкциялар ұлтаралық финанстық ұйымдардың Иранға кредит беруіне және барлық елдердің Иранға қару сатуга немесе кез келген көмек көрсетуге шектеу қойды. 1987 жылы АҚШ пен Иран арасындағы тауар алмасуға тыйым салынды. Осы жылы ирандық және америкалық кемелер арасында бірінші рет әскери қақтығысу болды. 1995 жылы  тұңғыш рет санкцияларға босаңдық жасалды: Клинтон нұсқауы бойынша Иранда америкалық тауарларды үшінші елдер арқылы сатуға рұқсат етілді. 1996 жылы АҚШ Конгрессі жаңа санкциялар туралы заң шығарды. Бұл заңда Иран энергетикасына 20 миллионнан артық қаржы салған кез келген елге келесі санкциялар орнатылады деп айтылған:
*- Банкаралық әрекетке тыйым салу;	
*- АҚШ-ына жабдықтарды экспорттауды бұзған компания лицензияларына тыйым салу;
*- Америкалық банкттерден 10 миллион доллардан артық кредиттерге тыйым салу;
*- Америкалық үкіметтен борыштық міндеттерді сатып алуға тыйым салу;
*- Америкалық компанияларға берілген мемлекетке жабдықтарды импорттауға тыйым салу.

2012 жылы Иран үкіметі батыс елдерінің санкцияларына жауап ретінде АҚШ пен Ұлыбританияға, ал 2013 жылдың басынан Еуроодаққа мұнайды сатуды  тоқтатты.

## Дереккөздер:
Haidar, J.I., 2015. Sanctions and Exports Deflection: Evidence from Iran. Paris School of Economics, University of Paris 1 Pantheon Sorbonne, Mimeo.

Санат:Иран экономикасы
Санат:Иран сыртқы саясаты
Санат:Халықаралық санкциялар
Анатолий Федорович Стецюк

**Анатолий Федорович Стецюк** - Социалистік Еңбек Ері (1966), ауыл шаруашылығының озаты, механизатор, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1977). 7 қазанда 1936 жылы Украинаның Черкассы облысы, Жашковский ауданы Бузовка ауылында туған.

### Еңбек жолдары
* 1959 жылдан Көкшетау облысы, Қызылту ауданының (қазіргі Уәлиханов ауданы)  "Озерный" совхозында тракторшы-комбайншы болып жұмыс істеді.
* 1965 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1981-1983 жылдары К-701 тракторымен орта есеппен 3620 эталондық га жыртты.

### Наградалары
* Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1966)
* Халықтар достығы ордені
* "Құрмет Белгісі" ордені

### Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Владимир Аврамович Дитюк

**Владимир Аврамович Дитюк ** - Социалистік Еңбек Ері (1976), ауыл шаруашылығы озаты, тыңгер механизатор. 17 қарашада 1935 жылы Украинада, Харьков облысы Сумы қаласында туған

## Еңбек жолдары
* 1950-1954 жылдары Украина жерінде, Полтава облысы Миргород ауданының Сорочинск МТС-інде тракторшы болды.
* 1954 жылы (комсомолдық жолдамамен  тыңға келді) Целиноград облысының(қазіргі Ақмола облысы) Ново-Калутонский(Жаңа-Қалқұтан) МТС-інде тракторшы болды.
* 1958-1967 жылдары "Колутон"(Қалқұтан)  совхозында  тракторшы болып еңбек етті.
* 1962 жылы КОКП қатарына кіреді.
* 1967 жылдан "Колутон" совхозының комсомол-жастар трактор-егіс бригадасын басқарды. 10-бесжылдықтың алғашқы 2 жылында ол басқарған бригада 6000 га жерге астық егіп, оның әр гектарынан міндеттемедегі 13,5 ц-дің орнына 14,4 ц өнім жинады. Мемлекетке астық өндіру мен тапсыру жөніндегі 11-бесжылдық  жоспарын  3 жылда орындап шықты.
* 10-сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1976)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Яков Германович Геринг

**Яков Германович Геринг** - Социалистік Еңбек Ері(1966), ауыл шаруашылығы маманы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. 1932 жылы Грузия КСР-і, Тбилиси облысы, Болниси қаласында туған.

### Еңбек жолдары
* 1956-1959 жылдары Павлодар облысы ҚазКСР 30 жылдығы атындағы колхозда зоотехник болды.
* 1960 жылдан КОКП мүшесі
* 1959-1984 жылдары осы колхоздың председателі. Оның басшылығымен колхоз алдыңғы қатарлы, экономикасы мықты шаруашылыққа айналды, суармалы егіншілік пен мал шаруашылығының жоғары мәдениеті жағынан үлгілі шаруашылық болды.
* 8-сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің  депутаты.
* 10-сайлауда ҚазКСР Жоғарғы Советінің  депутаты.

### Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1966)
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты

### Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Алтынбек Дәрібаев

**Алтынбек Дәрібаев** — Социалистік Еңбек Ері (1971), Қазақстан қара металлургия негізін қалаушылардың және республикада  болат балқытудың жаңа технологияларын енгізушілердің бірі. 1927 жылы Шымкент облысы, Қызылқұм ауданы (қазіргі Отырар ауданы) , Шәуілдір ауылында туған.

## Еңбек жолдары
* Еңбек жолын 1943 жылы колхозшы болудан бастады.
* 1943 жылы комсомол жолдамасымен Қазақ металлургия зауытына жұмысқа келеді. Осында әуелі болат балқытушының көмекшісі, сонан кейін болат балқытушының өзі, содан кейін мартен цехының мастері болып істеді.
* 1947 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1968-1978 жылдары Қарағанды металлургия комбинатының аға конвертершісі болды.
* 1970 жылы ол басқарған комсомол-жастар бригадасы 250 т-лық оттегілік конвертерде қазақстандық тұңғыш болат қорытты.
* Жастар тәлімгірі.
* 1978 жылы одақтық дәрежедегі дербес пенсионер(зейнеткер) болды.
* Қазақстан Компартиясы 4-7 және 14-съездері делегаты болды.

## Марапаттар
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1971)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан металлургтері
Ад-хок болжамы

**Ад-хок болжамы** (  осы жағдай үшін) - нақты бір дербес құбылысты түсіндіру / сипаттау үшін ұсынылатын және осы құбылыс туралы алдыңғы тұжырымдармен байланысты емес .

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Лукойл

**“Лукойл” ААҚ** – ресейлік мұнай компаниясы. Ресми атауы – “Лукойл” Мұнай компаниясы” ААҚ. Компания атауы мұнай өңірі болып табылатын қалалардың атының бірінші әріптерінен құралған (Лангепас, Урай, Когалым) және “ойл” сөзі (ағылшынша oil — мұнай). Компанияның басты қызметтері – мұнай шығатын жерді іздеп барлау, мұнайды және табиғи газды шығару және қайта өңдеу, мұнай өнімдерін шығару. Саудадан түскен ақша көлемі бойынша “Газпромнан” кейін Ресейдегі екінші орындағы компания болып табылады.2007 жылға дейін Ресейдегі мұнай өнімдерін шығару көлемі бойынша ең үлкен компания болып келді. 2011 жылғы 1 қаңтардағы санақ бойынша, “Лукойл” компаниясы көмірсутек қоры бойынша әлемдегі үшінші, ал мұнай қоры бойынша бірінші жекеменшік мұнай компаниясы. Лукойл тауар белгісі – 2007 жылы сәуірде Financial Times британ газеті жүргізген санақ бойынша, әлемдегі ең үздік 100 тауар маркаларына кірген екі ресейлік брендтің бірі. Дегенмен, 2009 жылы сәуірде құрастырылған  үйлес санақ бойынша, Лукойл ең үздік жүз марка қатарына кірмеді. Лукойл компаниясының штаб-пәтері Мәскеу қаласында, Сретен бульварында орналасқан. Сонымен қатар, компанияның Ист-Мидоуде, Нью-Йорк қаласының маңында, Солтустік Америкада штаб-пәтері бар.

## Компанияның тарихы:
«ЛангепасУрайКогалымнефть» («ЛУКойл») мемлекеттік мұнай концерні КСРО Үкімет Кеңесінің № 18 жарлығы бойынша 1991 жылы 25 қарашада қаланды. Жаңа мұнай концерніне үш мұнай шығаратын «Лангепаснефтегаз», «Урайнефтегаз», «Когалымнефтегаз», қайта өңдейтін «Пермнефтеоргсинтез» кәсіпорындар, Волгоградтық и Новоуфимдік мұнай өңдейтін зауыттар біріктірілді. 1994 жылы компания акциялары бойынша бірінші жекешелендіру саудалары болды. 1997 жылы ресейлік компания Ирак мұнай министрлігімен Батыс Курна-2 өңірін мұнай шығаруға және өңдеуге келісім жасады. Саддам Хусейн жүйесін құлатқаннан кейін проекті жүзеге асыру тоқтатылып, келісішарт бұзылды. 1997 жылы «Ставролен», «Саратоворгсинтез» және«ЛУКОР» мұнай-химиялық кәсіпорындарды басшылыққа ала отырып, «ЛУКойл-Мұнайхим» компаниясы пайда болды. 2002 жылы “Лукойл” Ленинград облысындағы Высоцк портында мұнай өнімдерін ауыстырып тиеу жеке терминалының құрылысын бастады. 2005 жылы “Лукойл” компаниясы Қазақстанда жұмыс істейтін Nelson Resources компаниясын 2 млрд  долларға иелікке алды. 2011 жылдың ақпан айында ConocoPhillips компаниясы “Лукойл” компаниясының меншілігінен толық шығып, қиын қаржылай жағдайларға байланысты барлық акцияларын сатып жіберді. 2012 жылдың соңында “Лукойл” компаниясы Ханты-Мансий автономды аймағында орналасқан Имилорск, Шығыс-Имилорск и Источное көмірсутек кен ошақтарын барлау және қайта өңдеу бойынша сату құқықтарының мемлекет аукционының жеңімпазы болды. Бұл жарыста «Лукойл» компанисы мемлекетке 50,8 млрд рубль төлеп, «Роснефть» және «Газпромнефть» компанияларын озып кетті.

Санат:Ресей компаниялары
АҚШ әкімшілік бөлінуі

'''Америка Құрама Штаттары''' 50 штатты біріктіретін федерация, олар өз кезегінде округтерге бөлінеді. Округтер құрамындағы елді мекендерді қалалық муниципалитеттер басқарады, ал ауылдық аймақтар тауншиптерге бөлінуі мүмкін.

Мемлекеттің астанасы Вашингтон қаласының аумағы штаттардан тыс ерекше әкімшілік-территориалды Колумбия округы деген құрылымға бөлінген. Сонымен қатар АҚШ қарамағында штаттардың құрамына кірмейтін бірқатар аралдық аймақтар бар.

## Штаттар

Штат — АҚШ-тың негізгі әкімшілік-территориалды бірлігі, олардың ішкі істердегі тәуелсіздіктің үлкен дәрежесі бар, алайда олар шет мемлекеттермен қарым-қатынаста федералды билікке бағынады. Федералды орталыққа АҚШ конституциясында айтылған мәселелелерде бағынады. 1959 жылдан бастап АҚШ құрамында 50 штат бар. Әр штаттың өзінің туы мен ұраны бар.
lang=kk|нобай|750x750 нүкте|АҚШ штаттары|ортаға
Америка Құрама Штаттарының құрамына кез келген аумақты қабылдау ұзақ процестен тқрады: аумақтың өз конституциясын қабылдауы міндетті , онда оны Америка Құрама Штаттары құрамына қабылдау туралы шешім қабылдайтынАҚШ Конгресіне сай болуы тиіс. АҚШ Жоғарғы сотының Шешімімен, 1869 жылғы «Техас против Уайта» прецедентіне сәйкес  жағдайда, штаттары біржақты тәртіпте Құрама Штаттардың құрамынан шыға алмайды.

### Штаттардың атауы

thumb|300px|Штаттардың АҚШ құрамына динамикалық қосылуы
*State* (штат) сөзі отарлық кезең пайда болған (шамамен 1648 жылы), олар кейде жеке колония аталатын, 1776 жылы  Тәуелсіздік декларациясы қабылданғаннан бері кеңінен қолданылады және ол қазір 46 штаттар атауының бір бөлігі болып табылады (мысалы State of Texas). Бір қызығы, Калифорния штат деп аталады, бірақ дегенмен оның туында «Калифорния Республикасы» жазылған.

Негізі штаттардың нақты атаулары шыққан сегіз қайнаркөзі бар:
* 26 штаттардың атаулары — шығу тегі үндістік (кем дегенде, олардың бірі — Айдахо — бәлкім ойлап табылған),
* Аляска атауы эскимостар тілінен келген,
* Гавайи — гавай тілінен келген,
* он бір штаттың атауларының шығу тегі ағылшыннан шыққан,
* алтауы - испан тілінен,
* үшеуі — француз,
* Род-Айленд атауы, сайып келгенде, нидерланд тілінен алынған, және,
* бір штаттың атауы — Вашингтон — АҚШ-тың өз тарихында тамыры бар.

### Штаттардың санын ұлғайту келешегі

АҚШ-та, штаттар санының ықтимал арттырылуы туралы талқылау тоқтаған жоқ. Атап айтқанда, штат мәртебесіне Колумбия округы Федералдық округы және Пуэрто-Рико сияқты үміткер болады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:АҚШ әкімшілік бөлінісі
Қасымушағы кілемдері

200px|thumb|right|"Қасымушағы" кілемі, Әзірбайжанның  Қарабах мектебінің кілем үлгісі. XIX ғасырдың аяғы.

**Қасымушағы кілемдері** - Әзірбайжан түбітті кілемдері. Қарабах кілем мектебінің, Жәбрайыл (Cәbrayıl) тобына жатады...

## Ортақ ақпараттар

Осы кілемнің атауы Шамкенд, Еріклі, Күрдғажы, Шорман және Шалва аулының халқының атымен байланысты, Лачиннен солтүстікке карай орналасқан, қазіргі аудандық орталықтың пейілдіде, әзірбайжан республикада тоқулы.

## Көркем анализ

"Гасымушагы" кілемінің даласының орталықтың телімінің ортақ композициясы мүддені тұрпаттың ұста орында құрастырылымымен шақыртады. Осы кілемдерде орта және сыртқы даланың реңінің ешбір тілімі игерусіз қалмады.

## Құрылым және техникалық өзгешеліктер

Сірә, "Қасымушағы" кілемінің өлшемі 230х160 см-ге дейін немесе 200х120 см дейін барады, бірақ сирек жағдайларда кесек-кесек өлшемді (350х170 см) кілемдері кездеседі.

Түйіншектің нығыздығы - бір шаршының дециметрінде 30х30, 40х40 түйіншекке (бір шаршының метрінде 90000 160000 түйіншекке дейін) дейін..

Түктің биіктігі 7-10 мм.

## "Қасымушағы кілемінің" суреті пошталық маркаларда

Кавказдық кілемнің көрмесі 2007 жылы Прагада орындалды. Көрмеде чех өкілдер әзірбайжанің  Қарабах кілем мектебінің біреудің кілемдерімен танысты. Аздан кейін Чехияда пошталық маркалар кілемнің суретімені болды. Сурет "Карабахтың кілемдерінің XIX ғасырда" пошталық маркада ұсын.

2010 жылы, пошталық маркаларда бейнелеген жаса кілемдер "Гасымушагы кілемдерінің" ара сапа XIX ғасырда кілемнің өндірісінде пайдалан ашық түсті түстердің тарауда суретте. Сияқты және Қарабах кілем мектебінің сырттың кілемдерінде бедердің орталығында геометриялық пішіннің қастары типті түсті рамалаумен бейнеле. При мынадай кілемнің өндірісінде ғана жүнді иірілген жіп пайдаланылады.

## Түсініктемелер


Санат:Әзербайжан кілемдері
Иван Семенович Воронин

** Иван Семенович Воронин** - Социалистік Еңбек Ері (1971), инженер-металлург, өнеркәсіп өндірісін ұйымдастырушылардың бірі. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген металлургы(1975), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1971). 28 тамызда 1924 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласында туған.

### Еңбек жолдары
* Еңбек жолын 1947 жылы Өскемен қаласында бастады. Қазақстандағы тұңғыш мырыш зауытын іске қосуға және игеруге қатысты.
* 1950 жылы КОКП қатарына кірді.
* 1952 жылы маман ретінде Болгарияға көмек көрсетуге жіберілді, онда ірі химия-металлургиялық кәсіпорындарда бас инженер, кейін директор болып істеді.
* 1957-1960 жылдары - Бүкілодақтық түсті металлдар ғылыми-зерттеу институтының тәжрибелік зауытында бас инженері.
* 1960-1963 жылдары - Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының бас инженері.
* 1963-1981 жылдары Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының директоры. Оның тікелей қатысуымен комбинатта жаңа технологиялық процестер мен жоғары өнімді жаңа жабдықтар жетілдіріліп, өндіріске үлкен техника - экономикалық тиімділікпен ендірілді.
* 1966-1981 жылдары - Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі.
* 9-10 сайлауда - КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.

### Жетістіктері
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1971)
* ҚазСКСР-інің еңбек сіңірген металлургы(1975)

### Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Қызыл Жұлдыз ордені
* 3 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Еңбек алтын ордені(Болгария)
* Социалистік Еңбек Ері (1971)
* Медальдар

### Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Hardee’s

**“Hardee’s”** – американдық фастфудтық ресторандар желісі. Желінің иесі CKE Restaurants болып табылады. Ресторандар негізінен АҚШ-ының шығыс бөлігінде және Шығыс жағалауы өңірінде орналасқан. Оның негізін салушы Харди Уилберг болып табылады. 
## Тарихы:

1960 жылы Солтүстік Каролинада алғаш ашылды. 

1965 жылы Германия, Геййдельбергте алғаш халықаралық ресторанын ашты. 

1969 жылы 650.000 қосымша акцияларын шығарып, компания бюджеті 8.8 миллион долларға жетті.

1972 жылы Сэнди® ресторандарының 200-ін иемденип, 33 штаттарда жалпы “Hardee’s”-тің ресторандар саны 639-ға жетті. 

1978 жылы “Imasco Limited” компаниясы “Hardee’s” компаниясынан 681.000 акцияларын әрбір акцияға 22 АҚШ долларын төлеп сатып алды. 

1982 жылы “Hardee’s” компаниясы Индиана штатында орналасқан “Burger Chef” желісінің 650 ресторанын өз иелігіне алды. 

1985 жылы Hardee’s” компаниясының сауда дәрежесі 2 млрд. Доллардан асты. 

1988 жылы «фаст-фуд» принципі бойынша жұмыс істейтін, қуырылған тағамдарды холестерині жоқ майда пісіретін  алғашқы ірі ресторан жүйесі болып танылды. 

1990 жылы Уильяма Пратер компанияның Президенті және басты орындаушы директоры болып тағайындалды.

1991 жылы Роберт Ф. Отри компания Президенті болып тағайындалды. Отри шығындарды қысқарту бойынша түрлі программалар аясында компания позициясын нығайтуға көмектесті және жаңа тағамдарды енгізу программасын басшылыққа алды.

1994 жылы компания “Hardee's Rise and Shine™” ерікті көмек көрсететін жаңа программасын жүзеге асыруға кірісті. Програманың бір бөлігі елдегі бастауыш және орта мектептерді қажетті үйретуші құралдармен жабдықтау болып табылды. “Hardee’s” ресторандар желісі елдегі түрлі қайырымдылық шараларын өткізуге өз үлестерін қосты. 

1995 жылы «Entrepreneur® Magazine» журналы “Hardee’s” ресторандар желісін ең үздік он франшиздің қатарына қосты. 

1997 жылы “CKE Restaurants, Inc.” компаниясы “Hardee's Food Systems, Inc.” компаниясын Монреалда іргесі қаланған “Imasco Limited ” компаниясынан 327 млн. АҚШ долларына сатып алды. Рори Мерфи Президенті және басты операциялық директоры болып тағайындалды. 

2000 жылы премиум классқа сай жаңа бургерлер мәзірін шығарады. 

2000 жылы Таяу Шығыста 200-інші рестораны ашылады. Бұл уақытта Кувейтте, Бахрейнде, Леванда, Оманда, Египетте, Катарда, Иорданияда, Сауд Арабиясында және ОАР-да “Hardee’s”  фастфудтық ресторандар желісі ашылып қойған еді. 

2011 жылы компания Қазақстанда Алматы қаласында тұңғыш ресторанын ашады.

Санат:Ресторандар
Санат:Компаниялар
Федералды округ

**Федералды округ** немесе **федералды территория** — кейбір федерациялық мемлекеттердегі федерация субъекті саналмайтын мемлекеттің орталық билігіне тікелей бағынышты әкімшілік-территориалды бірлік.

Әдетте федералды округ (территория) ретінде астаналық территориялар мен бағынышты территориялар болады.

## Федералды астаналық округтар

## Басқа да федералды округтер мен территориялар
*  — сыртқы аралдық территориялар
*  — одақтас территориялар Андаман және Никобар аралдары, Чандигарх, Дадра және Нагархавели, Даман және Диу, Лакшадвип, Пондишери
*  — Лабуан федералды аймағы
*  — тайпалардың федералды территориялары
*  — федералды маңызы бар қалалар Мәскеу, Санкт-Петербург, сонымен қатар Қазақстаннан жалға алынып отырған Байқоңыр қаласы және Норвегиядан жалға алынған Орыс Шпицбергенінің территориясы (Баренцбург, Пирамида, Грумант)
*  — сыртқы аралдық территориялар, Колумбия федералды округы

Санат:Әкімшілік бірліктер
Санат:Федерализм
Санат:Елдер
Астаналық территория

**Астаналық округ, Астаналық территория, Федералды астаналық округ, Федералды астаналық территория, Ұлттық астаналық округ** — кейбір провинция-регионға бөлінетін федералды мемлекеттер мен унитарлы елдердегі астанаға берілген, бірақ қандай да бір провинцияның бөлігі немесе федерация субъекті емес мемлекеттің орталық билігіне бағынатын әкімшілік-территориалды бірлік.

## Федералды астаналық округтер
## Федеральные столичные округа
*  — Австралиялық астаналық территория
*  — Буэнос-Айрес федералды астаналық округы
*  — Федералды округ
*  — Каракас астаналық округы
*  — Дели ұлттық астаналық территориясы
*  — Мехико федералды округы
*  — Путраджая, Куала-Лумпур федералды территориялары
*  — Абуджа федералды территориясы
*  — Исламабад астаналық территорисы
*  —  Колумбия федералды округы (қала Вашингтон)
*  — Аддис-Абеба қала-регионы
### Жоспарлануда
*  — *[[Ұлттық астаналық аудан (Канада)|Оттава Ұлттық астаналық ауданы]]*
*  — *Мәскеу федералды астаналық округы* (федералды маңызы бар қала атағының орнына)

## Ұлттық астаналық округтар

Санат:Әкімшілік бірліктер
Санат:Астаналар
Санат:Астаналар тізімі
Санат:Елдер
Санат:Федерализм
Әл-Ахтал

**Әл-Ахтал әт-Тағлиби** (шын есімі: Ғийас ибн Ғаус, шамамен 640— шамамен 710) — араб ақыны. Арабтардың христиандықты ұстанған *тағлиб* тайпасының өкілі. Дамаск қаласында Умәйя әулетінің халифаларының сарайында өмір сүрген.

Әл-Ахталдың бай шығармашылық мұрасы өзіне саяси поэзияны, Умәйялықтарға және олардың Ирактық басшыларына арнап жазылған көптеген панегириктерді қосады. Қарсыласы Джарир ибн Атыяға қарсы жазылған көркем айтыс өлеңдері әл-Ахталға мұсылман әлемінде кең танымалдылық берді. Әл-Ахтал сонымен қатар шарап туралы поэзияның шебері болды. Бұл өлеңдер дәлдікпен, детальдардың жарқындығымен ерекшеленеді және көбінесе шын өмірдің «тірі» және реалисттік суреттерін бейнелейді, ішкі уайым-қайғыны, достық пен махаббаттың қуаныштары мен қайғыларын білдіреді. Әл-Ахталдың шығармашылығы Исламға дейінгі арабтардың поэзиясының үлкен әсеріне ұшырады.

## Әдебиет
* Ахталь — Краткая литературная энциклопедия
* Крачковский И. Ю. Вино в поэзии ал-Ахталя. — Мәскеу, 1956.
* Esat Ayyıldız, *[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/2238/23239.pdf "El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri"] ,* DTCF Dergisi, 57.2 (2017), 936-960.

## Тағы қараңыз
* Джарир ибн Атыя
* Әл-Фараздақ
* Араб әдебиеті

Санат:Араб ақындары
Джарир ибн Атыя

**Джарир ибн Атыя ибн Хузайфа әл-Хатафи әт-Тамими** (туған жылы белгісіз — 728, 732 немесе 733 жыл, Йемен) — арабтың сатирик-ақыны. Нәдждтық тамим тайпасының Бану Куләйб ибн Ярбуға руынан шыққан. Әл-Хәджадж ибн Юсуфтың сарай ақыны болған.

Ең үлкен танымалдыққа Джарир өз заманының ақындары — әл-Фараздақпен, әл-Ахталмен және Ади ибн әр-Риқамен болған ақындық сайыста жеңіп шыққаннан кейін ие болды. Көптеген сатиралардың, панегириктердің, поэмалардың, көркем элегиялардың авторы.

## Әдебиет
* Джарир ибн Атийа Хатафа — Краткая литературная энциклопедия.

## Тағы қараңыз
* Араб әдебиеті
* Әл-Фараздақ
* Әл-Ахтал

Санат:Араб ақындары
Әл-Фараздақ

**Әл-Фараздақ** (шын есімі: Һаммам ибн Ғалиб ибн Сағсаға әд-Дарими әт-Тамими, 641 — 728 немесе 730) — атақты араб ақыны. Ол *тамим* деген үлкен тайпалық-рулық бірлестіктің *дарим* руынан шыққан. Оның лақап аты парсының «паразда» () деген «қамыр бөлігі» мағынасын беретін сөзінен шыққан.

Жаңа мұсылман дәуірінің I-ші ғасырының ақыны болғанымен, ол  көпқұдайшы Арабияның джәһилия (*надандық*) кезеңінің дәстүрлі бедуиндік поэзиямен тығыз байланыста болды. Ол өзінің өлеңдерінде бедуиндік идеалдар мен жақсы қасиеттерді мақтады, өз туыстары мен тайпасының дәрежесін көтеріп, жаулары мен қарсыластарын сөкті. Әл-Ахтал және Джарир ибн Атыямен бірге атақты сатира жене панегирик жанрының үш өкілінің ақындық шайқасына қатысты. Саяси-діни қақтығыстар мен тайпалар арасындағы араздық атмосферасында Фараздақтың араб поэзиясының қарапайым тақырыптарына жазылған өлеңдері көкейкесті мағынаға ие болды. Әл-Фараздақтың ақындық мұрасының толық ғылыми басылымы әлі шығарылған жоқ.

## Әдебиет
* Фараздак — Краткая литературная энциклопедия.

## Тағы қараңыз
* Араб әдебиеті
* Әл-Ахтал
* Джарир ибн Атыя

Санат:Араб ақындары
Жанарбек Шүленбаев

**Жанарбек Шүленбаев** - Социалистік Еңбек Ері(1976), ауыл шаруашылығының озаты, ұстаз-тәлімгер. ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1976). 1932 жылы Семей облысы(қазіргі Абай облысы), Шұбартау ауданы Қосағаш ауылында туған.

### Еңбек жолдары
* 1944 жылы"Қосағаш" колхозында колхозшы болды.
* 1950-1954 жылдары - Шұбартау ауданының Бақанас МТС-інде тракторшы.
* 1957-1969 жылдары - Ш.Уәлиханов атындағы совхозда тракторшы.
* 1959 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1969-1971 жылдары - аға шопан.
* 1971 жылдан осы совхоздың қой өсіретін "Тұлпар" комсомол-жастар бригадасының ұстаз-тәлімгері болды. Ол басқарған бригада жыл сайын әр 100 саулық қойдан 125-137-ден қозы алды. Мемлекетке өткізілетін әр қойдың салмағын 54 кг-ға, қозыны 38 кг-ға жеткізді.
* 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

### Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* "Құрмет Белгісі" ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1976)
* ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1976)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
HDR

**HDR**:
*  — жоғары динамикалық диапазон.
* **High Dynamic Range Imaging (HDRI)** — кеңейтілген динамикалық диапазондағы растрлық бейнелерді алу, сақтау және өңдеу.
* **High Dynamic Range Rendering**, кейде жәй «**High Dynamic Range**» — компьютерлік ойындарда сахнаның контрастты жарықтандыруы кезінде бейненің айықынырақ рендерингі үшін қолданылатын графикалық эффект.
* **[[Гонконг депозитарлы қолхаты]]** ()
* **High Data Rate** (ақпарат жіберудің жоғары жылдамдығы) — EV-DO телекоммуникациялық стандартының бірінші спецификациясының бастапқы атауы.
* Human Development Report (Адамзаттың дамуы туралы есептеме) — БҰҰ даму бағдарламасының аясында жыл сайын жарияланатын публикация.
Нәби Құлшаманұлы Жақсыбаев

**Нәби Құлшаманұлы Жақсыбаев** - Социалистік Еңбек Ері(1966), ҚазКСР Түсті металлургия өнеркәсібін өркендетушілердің бірі. 29 ақпан 1912 жылы Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, 11-ауылда туған.

### Еңбек жолдары
* 1937 жылы Мәскеуның түсті металл және алтын институтын бітірген.
* 1941 жылға дейін Қазақ кен-металлургия институтында сабақ берген.
* 1941 жылдан КОКП мүшесі.
* 1941-1942 жылдары Аурахмат руднигінің (ТәжКСР-і) бастығы болды.
* 1942-1945 жылдары - Түркістан облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары.
* 1945-1952 жылдары - Ақтөбе облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары.
* 1952 жылы -  Ақтөбе облысы партия комитетінің хатшысы.
* 1953-1956 жылдары - Кеңшоқы және Қасқаайғыр - Ақжал рудниктерінің директоры, одан кейін ҚазКСР Түсті металлургия министрінің орынбасары, ҚазКСР Министлер Кекесінің Мемлекеттік кен қадағалау комитетінің төрағасы қызметін атқарған.
* 1959 жылдан Зырян қорғасын комбинатының директоры болып тағайындалды. Оның басшылығымен комбинатқа ғылым мен техниканың соңғы жетістіктері енгізіліп, өндіріс процесін автоматтандыру мен механикаландыру жүзеге асырылды.

## Жетістіктері
* КОКП 23-24 -съездерінің делегаты.
* 1956 жылдан Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшелігіне кандидат, кейін Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі болған.
* 8-сайлауда КСРО Жоғарғы кеңесінің депутаты болды.

## Марапаттары
* Октябрь революциясы ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* "Құрмет Белгісі" ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1966)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Шалқар ауданында туғандар
Санат:Қазақстан металлургтері
Мұстафа Төлепұлы Қазыбеков

**Мұстафа Төлепұлы Қазыбеков** - Социалистік Еңбек Ері(1966), КСРО құрметті теміржолшысы(1942), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1971), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы(1960). 27 желтоқсан 1904 жылы қазіргі Шымкент облысы, Түркістан ауданында туған.

### Еңбек жолдары
* 1918 жылы еңбек жолын дәнекерші көмекшісінен бастаған ол бүкіл өмірін Қазақстанның темір жол транспортын өркендетуге арнады.
* 1923-1926 жылдары Ташкенттегі Орта Азия университетінің жұмысшы факультетінде оқыды.
* 1930-1932 жылдары Новосибирскідегі темір жол транспорты институты жанындағы жол құрылысы басшы кадрларын дайындайтын 2 жылдық курста оқыды.
* 1932-1939 жылдары Шымкент, Жамбыл, Шу стацияларында құрылыс бөлімшелерін басқарды.
* 1939-1947 жылдары Түрксиб жол құрылысы тресін басқарды.
* 1947-1969 жылдары КСРО транспорт құрылысы министрлігі "Казахтрансстрой" тресінің бастығы болды. Оның басшылығымен Мойынты -Шу, Балқаш - Саяқ, Ақтоғай - Дружба, Жамбыл - Жаңатас темір жол желілері және жүздеген км қосалқы жолдар, ондаған станция, вокзал, аурухана, өндірістік және мәдени-тұрмыстық нысандар, тұрғын үйлер салынды. Ол Алматыда және республиканың басқа да қалаларында бірсыпыра ірі де бірегей құрылыстарды салуға үлкен үлес қосты.
* 5,7,8- сайлауларда ҚазКСР Жоғарғы Советінің депутаты және оның Президиумының мүшесі болды.

### Жетістіктері
* 1942 жылы - КСРО құрметті теміржолшысы.
* 1971 жылы - КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
* 1960 жылы - Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы.

### Марапаттары
* 2 рет Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1966)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Әжіхан Есқараев

**Әжіхан Есқараев** - Социалистік Еңбек Ері(1965), мақташы, ауыл шаруашылығы озаты. 15 маусым 1937 жылы Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Шардара ауданы, Шардара ауылында туған.

## Еңбек жолдары
* 1953 жылы Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Киров ауданындағы "Қызылту" колхозында тракторшы болып істеді.
* 1964 жылдан КОКП мүшесі.
* 1967 жылдан осы ауданның 20-партсъезд атындағы совхозында мақта бригадасының бригадирі болды.
* 1979 жылы оның бригадасы мақта алқабының әр га-нан 51 ц-ден мақта жинады.
* 8-сайланған КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Марапаттары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1965)
* Медальдар

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары
Салима Жұмабекова

**Салима Жұмабекова** - Социалистік Еңбек Ері(1980), күріш өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты. 1935 жылы Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, Дауылкөл ауылында туған.

### Еңбек жолдары
* Еңбек жолын 1952 жылы Қармақшы ауданындағы Ленин атындағы совхозда бастаған.
* 1967-1973  - жылдары Дауылкөл ауылдық советінің председателі.
* 1974 жылдан Ленин атындағы совхозда күріш звеносының жетекшісі болып еңбек етті. Жыл сайын 20 га күріш егістігінің әр гектарынан орта есеппен 84-113 ц аралығында өнім жинады.
* 1965 жылдан КОКП мүшесі.
* 1982 жылы 20 га егістіктен 113,9 ц, 1983 жылы 80 га-дан 82 ц күріш алды.
* 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

### Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1980)
* "Ардақты ана" ордені
* Медальдар

### Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Амангелді Исақов

**Амангелді Исақов** - Социалистік Еңбек Ері(1950), 1930 - шы жылдары ҚазССР-інде егін даласында тұңғыш рет аты шыққан қазақ механизаторларының бірі. 1905 жылы қазіргі Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Коновиценко кентінде туған

Руы — Уақ.
### Еңбек жолдары
* Еңбек жолын  Ұлы Октябрь социалистік революциясына  дейін жалшылықтан бастады. 
* 1955 жылға дейін "Елтай","Еркін еңбек" колхоздарында еңбек етті.
* 1936-1960 жылдары В.И.Ленин атындағы совхоздың комбайншысы болды. Ол социалистік жарыстың бастаушысы болған. Бір кездері еңбек даласында "Механизаторлар, Амангелді Исақовқа теңеліңдер!" деген үндеу сөздері туды. Ол - жаңашыл: комбайндарды топтап пайдалану, оларды тоқтаусыз жүргізу, комбайн шанағындағы астықыты машинаға жүріп бара жатып тиеу, суды комбайн радиаторына тоқтамай құйып алу сияқты әдістерді алғаш болып пайдаланған механизатор. 
* 1950 жылы Бейбітшілікті жақтаушылардың Бүкіл дүниежүзілік Стокгольм конгресіне  қатысты.
* Қазақстан Компартиясы 8 және 10 съездерінде оның ОК-нің мүшелігіне сайланды.

### Наградалары
* Ленин ордені
* 3 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1950)
* Медальдар

### Дереккөздер

* Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст] : в 5 т. / сост.: А. Б. Бейсембаев [и др.]. — А.-А., 1970. — Т. 3. — С. 147—148
* Календарь дат и событий Костанайской области на 2010 год, Выпуск 37, Костанайская областная универсальная научная библиотека им. Л. Н. Толстого, Костанай, 2009, стр. 19

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Федерация субъекті

**Федерация субъекті** — федеративті мемлекеттің құрама бөлігі.

Әртүрлі елдерде түрлі атаулармен аталады: штат, жер, республика, облыс, федералды округ, өлке (), кантон, провинция, территория, федералды маңызы бар қала.

## Тағы қараңыз
* Ресейдің әкімшілік-территориалды бөлінуі (:ru:Административно-территориальное деление России)
* АҚШ әкімшілік бөлінуі
* Үндістанның әкімшілік бөлінуі (:ru:Административное деление Индии)
* Германияның әкімшілік бөлінуі (:ru:Административное деление Германии)
* Австрияның әкімшілік бөлінуі (:ru:Административное деление Австрии)
* Австралияның әкімшілік бөлінуі (:ru:Административное деление Австралии)
* Мексиканың әкімшілік бөлінуі (:ru:Административное деление Мексики)

Санат:Федерализм
Халықаралық бакалавриат

**Халықаралық бакалавриат ұйымы** (IBO) — 1968 жылы қаланған, басты пәтері Женева,Швейцарияда. ХБ(Халықаралық Бакалавриат) 3–19 жас аралығындағы балаларға арналған  білім беру бойынша 4 бағдарламаны жүзеге асырады. Ұйымның атауы мен логотипі 2007 жылы ұымның қайта құрылуына байланысты өзгертілген. Демек,"IB" ұйымның өзіне,дипломдық бағдарламаның соңында берілетін дипломға,сертификаттарға,төрт бағдарламаның кез келгеніне қарасты. 

## Тарихы
Мари-Терез Maurette ақыр соңында Халықаралық бакалавриат болып шығатын бағдарлама үшін 1948 жылы "Мұнда бейбітшілік жолындағы білім беру бар ма?"  атты ауқымды жұмысын шығарды. 1960-жж ортасында,Женевадағы Халықаралық мектебінің бір топ мұғалімдері `Халықаралық мектептерге арналған емтихандарды`  жасап шығарады,ақырында бұл ХБ ұйымы болады. Штаб-пәтері 1968 жылғы қаулы бойынша ресми Женевада,Швейцарияда тіркелген.

Алек Петерсон ХБ -ның алғашқы бас директоры (1968-1977) болды, одан кейін Жерар Рено (1977-83), Роджер Пилл (1983-98), Дерек Блакмэн (1998-99), Джордж Уокер (1999-2005), и Джеффри Бирд (қазіріг таңдағы бас директор).

## Дереккөздер


Санат:Мектептер қоғамдастығы
Санат:1968 жылы пайда болғандар
Ибн Хиббан

**Әбу Хатим Мұхаммед ибн Хиббан әт-Тамими әл-Бусти** (һижри 270 — 354) — мұсылман ғалымы, имам, хафиз. Хорасан мен Мысырда көптеген ғалымдардан білім алған, оның ішінде Әбу Бәкр ибн Хузайма және т.б. ғұламалар бар. Одан әл-Хаким ән-Найсабури, Мансур ибн Абдуллаһ әл-Халиди және басқа да ғалымдар хадис риуаят еткен. Сахих Ибн Хиббан хадис жинағының авторы.

Әл-Хаким ол туралы айтады:

Ибн Хиббан фиқһте, (араб) тілінде, хадисте, уағызда ғылымның сақтаушысы болды, адамдардың ақылдыларынан болды. Нишапурге барып, Абдуллаһ ибн Шируәйһи және басқалардан білім алды. Бұхараға барып, Омар ибн Мұхаммед ибн Баджирді кездестірді. 

## Әдебиет
* «Тәзкират әл-хуффаз» — Хафиз әз-Зәһәби

## Тағы қараңыз
* Сахих Ибн Хиббан
* Хадис ғылымы

Санат:Мухаддистер