Селило (сарқырама)

**Селило** (,​ сөзбе-сөз үнді тілдерінен – «құлап жатқан судың дыбысы») — Американың Орегон және Вашингтон штаттарының шекарасындағы Колумбия өзеніндегі бұрынғы сарқырамалар, бір кездері Солтүстік Америкадағы су ағызу бойынша ең күштісі. 1957 жылы ол ағыстан төмен Те-Далс бөгетінің құрылысы нәтижесінде су астында қалды.

## Тарихы
Селило сарқырамасы жергілікті үнді тайпаларының тұрақты балық аулау орны болған. Селило атауы жалпы биіктігі 6 метрге дейін және ені 1768 метрге дейін өзендегі каскадтар мен сарқырамалар, сондай-ақ жергілікті үнді қоныстары сериясына жатады. Соңғысы соңғы 15 000 жыл бойы осы жерде үздіксіз болды және бүкіл Солтүстік Америка құрлығындағы ең ескі үздіксіз қоныстардың бірі болды.​

1930–1940 жылдары АҚШ-тың Солтүстiк-Батысына қоныс аударушылар көптеп келген сайын аймақтық саясаткерлер Колумбия өзенiнде су электр станциялары жүйесiн салуды қолдайды. Олардың дәлелдері баржаларды ішкі аудандардан мұхитқа көшіру үшін өзен инфрақұрылымын жақсартады, сондай-ақ бөгеттер ауыл шаруашылығы өндірісі үшін сенімді суару көздерін және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қорғаныс өнеркәсібі үшін қолжетімді электр энергиясын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, саясаткерлердің айтуынша, бөгеттер өзеннің төменгі ағысындағы қалалардағы су тасқынын тежеуге мүмкіндік береді. 

Хэнфорд кешенінде алюминий өндірісі, кеме жасау және ядролық отын өндірісі де өңірде электр энергиясына сұраныстың тез өсуіне ықпал етті. 1943 жылға қарай Колумбия өзеніндегі электр энергиясының 96% әскери қажеттіліктер үшін пайдаланылды. Селило сарқырамасындағы су ағызу көлемі оны жаңа бөгет салу үшін тартымды орынға айналдырды. 

Индейлер 1855 жылғы кеңесте якама, Уорм-Спрингс, валла-валла, юматилла және кайюс тайпаларымен қол қойылған ережелерге сәйкес балықты шарбақта аулауды жалғастырды. Ережелер ежелгі «тайпалардың барлық кәдімгі және үйреншікті тұрақтарда балық аулау құқығына» кепілдік берді. 1947 жылы федералдық үкімет Конгресте тыңдау өткізді және құрылысқа ұсынылған Те-Далс бөгеті тайпалар кеңесінің ережелеріне сәйкес тайпалардың балық аулау құқықтарын бұзбайды деген қорытындыға келді. Кейіннен үкімет зардап шеккен тайпалармен ақшалай реттеуге қол жеткізді, оларға Селило сарқырамасын және Колумбиядағы басқа да балық аулау орындарын жоғалтқаны үшін 26,8 млн АҚШ долларын төледі.

1957 жылы 61 метрлік Те-Далс бөгетінің құрылысы аяқталғаннан кейін үндістердің балық аулау тұрағы шарбақтың өзі сияқты су астында қалды.

## География
Сарқырама Колумбия өзенінің сағасынан шамамен 300 шақырым жерде, Каскад тауларының шығысында, Орегон мен Вашингтон штаттарының шекарасында орналасқан. Оның бірнеше атауы бар: Селило, Ұлы, Колумбия және Чутес (). Селило үш бөліктен тұрады: Хорсшу сарқырамасы (; сөзбе-сөз - «тақа») немесе Тамуотер (), Қалдесак (; сөзбе-сөз - «тұйық») және негізгі арнасы. Шамалы биіктікте, небәрі 6 метр шамасында, су ағызу көлемі бойынша ол Солтүстік Америкада бірінші орынды иеленді, орташа жылдық су шығыны 5380 м ³/с (бұл ретте су тасқыны кезінде көрсеткіш 11 300 м ³/с дейін жетуі мүмкін, ал ең жоғары белгіленген шама 35 100 м ³/с құрады).

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Жойылған сарқырамалар
Санат:Колумбия өзені алабы
Санат:Орегон сарқырамалары
Санат:Орегон тарихы
Санат:Вашингтон штатының су нысандары
Санат:Вашингтон штатының тарихы
Санат:АҚШ-та жойылған су нысандары
Санат:1957 жылы жойылғандар
Санат:Уаско округінің географиясы
Санат:Кликитат округінің географиясы