open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дене

нобай|133px|
**Дене** — тірі ағзаның физикалық пішіні.

Денелердің құрылысын анатомия ғылымы зерттейді.

## Тағы қараңыз
* Адам денесі
* Кеуде

Санат:Физиология
Микаил Строгов

**Микаил Строгов** () — Жюл Верннің 1874-1875 жылдары жазылған шытырман оқиғалы романы. 1876 жылдың қаңтар-желтоқсан айлары аралығында Magasin d’éducation et de récréation журналдың беттерінде сықақ әңгіме ретінде жарияланған. Сол жылдың 25 қарашасында «Мексикадағы драма» әңгімесімен бірге жеке басылым ретінде П.-Ж. Етзел Жюль Фердің алты иллюстрациясымен шықты.

Романның тарихи негізі жоқ. Кейбір зерттеушілер Жюл Верн Феофар хан деген атпен 1840 жылдары орыс өкіметіне қарсы көтеріліс жасаған Кенесары ханды сипаттаған деп есептейді. Алайда Кенесары Қасымұлы көтерілісі Қазақстан аумағын қамтыды. Романда көтерілісшілер Оралдан Иркутскке дейінгі бүкіл Сібірді басып алады.

## Желісі
Микаил Петрович Строгов — II Александр патшаның қызметіндегі шабарман (романда Ресей императоры нақты көрсетілмеген). Орта Азияның (Қазақстан мен Сібірдің де болуы мүмкін) күшті билеушісі татар ханы Феофар Сібірдің шығысында көтеріліс көтергенде, Строгов патшаның тапсырмасымен Иркутскке аттанады. Строговтың міндеті — патшаның бауыры Иркутск губернаторын оған қарсы алда болатын қастандық және Иван Огаревтің сатқындығы туралы ескерту. Жолда ол Надежда Васильевна (Надя) Федорованы, ағылшын газетінің тілшісі — Гарри Блоунтты және француз газетінің журналисті — Алсида Жоливеті кездестіреді. Блоунт пен Жоливе Микаилмен бірдей дерлік жолмен жүреді, үнемі таралып, және жолда кездеседі. Көп ұзамай Микаил мен Надяны Иван Огарев бастаған татарлар жасағына тұтқынға түседі. Оларға тыңшылық жасады деген айып тағылады. Феофар ханның үкіміне байланысты, Микаилға татар заңдарына сәйкес, көзіне қыздырылған қылышпен жүргізіп, соқыр қылдырады (соңында, бақытты апаттың арқасында Микаилдың көру қабілеті әлі де сақталғаны белгілі болды). Көп ұзамай Надя мен Михаил қашып құтылып, сібір шаруаларының бірінің көмегімен Иркутскіге жетіп, губернаторды ескертіп үлгереді. Орыс әскерлері Фефар ханды жеңеді. Микаил шайқаста сатқын Иван Огаревті өлтіреді. Қорытындылай келе, Микаил мен Надя үйленеді.

## Туындының тарихы
Роман жазу кезіндегі оқиғаларды сипаттағанымен, олар өте алыс себептерге байланысты өте еркін қиялдарды білдіреді (1875 жылы Ходжентте Ресей үкіметіне қарсы көтеріліс шын мәнінде басталды, бірақ бұл Сібірден әлдеқайда алыс). Кітап сәл кейінірек пайда болған шытырман оқиғалы романның «руритандық» субжанрына жақын, онда оқиға Шығыс Еуропаға емес, Күнгей Орал Ресейге көшірілді.

Жюль Верн татарлардың Сібірге шабуылын суреттейді, дегенімен татарлар деп Қазан немесе Сібір татарларын емес, Орта Азия халықтарын (өзбектер, тәжіктер) айтып отыр. Романның өзектілігі сол кезде Ресей империясының Орта Азияға қатысты белсенді сыртқы саясат жүргізу болды, автордың пікірінше, шапқыншылық Ресейдің экспансиясына жауап болды.

Роман жазу барысында 1876 жылы Ресей Қоқан хандығын жойып, Хиуа хандығын қол астына алды.

## Бейімделу

## Дереккөздер

Санат:Жюл Вернның романдары
Санат:1876 жылғы романдар
Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары

7-сайланым Қазақстан Сенатының өкілеттігі 2021 жылғы 15 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 2023 жылғы наурыздағы 8-сайланым Парламентінің бірінші сессиясына дейін жалғасты.

## 7-сайланым Сенат депутаттарының тізімі

## Дереккөздер

*
Ең осал буын

**«Ең осал буын»** () — алғаш рет 2000 жылы Ұлыбританияда көрсетіле бастаған телеойын.

Ойынға сегіз (кейде тоғыз) адам қатысады. Олар ақша ұту үшін неғұрлым көп сұраққа жауап беруі керек. Әр раундтан кейін қатысушылардың дауыс беруі нәтижесінде олардың ішінен біреуі *ең осал буын* деп танылады да, ол құлатылады.

2001 жылы бұл телеойын Аустралияда, Бельгияда, Германияда, Грекияда, Данияда, Жаңа Зеландияда, Ирландияда, Италияда, Мажарстанда, Нидерландта, Ресейде, Түркияда, Францияда, Үндістанда, кейінгі жылдары басқа елдерде де көрсетіле бастады.

Санат:Телеойындар
SMALL & Skif

**<big>SMALL & Skif</big>** — Қазақстандағы супермаркеттер желісі.

2021 ж. желіде Қазақстанның 16 қаласында 100-ден астам дүкен бар: супермаркеттер, үй жанындағы дүкендер, сусындар дүкендері және оптомаркеттер.

Компания 2018 жылғы қаңтардағы Қазақстанның ТОП 50 жеке компаниясының құрамына кіреді.

Алғашқы дүкен 1999 жылы Алматы қаласында ашылды.

## Меншік иелері және басшылық
Бас директор: Демид Самошкин

## Компания туралы фактілер
* Қазақстанның 16 қаласында 100-ден астам супермаркет бар: Алматы, Астана, Тараз, Қызылорда, Талдықорған, Семей, Қостанай, Степногорск, Екібастұз, Қапшағай, Талғар, Павлодар, Ақсу, Көкшетау, Қарағанды, Қаскелең.
* 94 дүкен SMALL брендімен, 8 дүкен Skif брендімен жұмыс істейді.
* Супермаркеттердің жалпы сауда алаңы 110.000м2 құрайды.
* Айына 4,5 миллионнан астам келушілер.
* Ассортименттегі тауарлардың 35 000-ға жуық атауы.
* 1300-ден астам жеткізушілер.
* 9 000 қызметкер.
* 18 қойма және тарату орталықтары
* 250 бірліктен астам автокөлік құралдары.

## Ассортимент және жеке өндіріс
Желінің ассортиментінде 35 мыңға жуық тауарлар бар: тамақ өнімдері, тұрмыстық химия, киім, азық-түлік және тағы басқасы.

Желі өз өндірісін дамытады. Ірі супермаркеттерде өндіріс дүкен негізінде жүзеге асырылады, қалған дүкендерге тауарлар аймақтық асүй фабрикаларынан жеткізіледі. Барлық кондитерлік өнімдер SMALL атынан шығарылады.

Жеке сауда маркалары: "Еркеш", "Бопеш" және "Тиімді". "Тиімді" брендімен күріш, майлықтар, қант, қағаз, су, кір жуғыш ұнтақтар шығарылады. "Пайдалы" сауда маркасымен тауарлар орташа баға сегментіне жатады.

## Стратегия және даму жоспарлары
* Желіні дамытудың негізгі бағдары: супермаркеттер форматын дамыту (ауданы 500-1500 шаршы метр).
* Өндірушілермен тікелей келісімшарттарға және жеке импортты дамытуға есептелінеді. 2020 жылға меншікті импорттың үлесі шамамен 10%-ды құрайды.
* Дистрибьюторлармен келісімшарттарды азайту.
* Ассортиментті кеңейтуге және оны аймақтардағы сұраныстың ерекшеліктерін ескере отырып өзгерту қабілетіне назар аудару.
* Жаңа дүкендер үшін орындарды таңдауда қатаң аудит және дүкен шығындарын оңтайландыру.
* SMALL food сауда маркасымен өз өндірісін дамыту және кеңейту.
* Желі қатты дискаунтер форматын — Skif желісін дамытуды жоспарлап отыр. 2021 жылға қарай Skif брендінде 8 сауда нүктесі бар және сатып алушыға шағын көтерме сатып алу мүмкіндігі бар тауарлардың шектеулі ассортиментін ұсынады.

## Дереккөздер

## Сілтеме
* SMALL & Skif дүкендерінің сайты
*  Instagram-дағы ресми парақшасы
* Facebook-тегі ресми парақшасы
* Instagram-да жұмыс іздеушілерге арналған парақша

Санат:Қазақстанның сауда желілері
Magnum Cash & Carry

**«Magnum Cash&Carry»** — Қазақстанның ірі сауда-бөлшек сауда желісі елдегі ең ірі жеке компаниялардың ондығына кіреді. Негізгі қызметі тұтыну тауарларын сату болып табылады. Компания әртүрлі форматтағы 184 сауда кешеніне ие (гипермаркеттер, супермаркеттер және де "Magnum-express" пен "Magnum daily" шағын форматтағы дүкендер).

## Құрылтайшылар
"Magnum Cash&Carry" ЖШС құрылтайшысы болып табылады:

* «Caspian Trading Investment Co. Ltd еншілес компаниясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.

## Басшылық
* Басқарма Төрағасы - Азамат Османов

## Тарихы
Компания өз тарихын 2007 жылдың 14 қыркүйегінен бастады, алғашқыда Алматы қаласында Magnum дүкені ашылды. "Magnum" сөзі  — «үлкен, ұлы» деген мағынаны береді.

Қазақстанның 12 қаласында: Алматы, Астана, Қаскелең, Қарағанды, Талдықорған, Шымкент, Петропавл, Қызылорда, Тараз, Түркістан, Өскемен, Есік қалаларында, сондай-ақ Өзбекстандағы Ташкентте дүкендер желісі орналасқан. "Magnum Cash & Carry" сауда-бөлшек тауарларын сатып алушылардың жалпы саны күніне 350 000 адамнан астам сатып алады. Қызметкерлер саны 12000 адамнан асады.

## "Magnum" туралы фактілер
* Қазақстандықтар "Magnum" желісінде 350 млн-нан астам сауда жасаған
* "Magnum" желісінің сауда кешендерінің жалпы ауданы шамамен 400 мың шаршы метр
* 1200 тауар жеткізуші "Magnum" желісімен жұмыс істейді, оның ішінде 700-ден астамы қазақстандық өндіріс тауарларын жеткізушілер
* Magnum атаулы әлеуметтік көмек бағдарламасында мемлекеттің серіктесі болып табылады. Көп балалы отбасылардан шыққан 90 мыңнан астам бала Magnum компаниясы арқылы ай сайын кепілдендірілген әлеуметтік азық-түлік жиынтықтарын және тоқсан сайын азық-түлік емес тауарлар жиынтықтарын алады.
* Magnum Ритейл саласындағы Қазақстанның ірі салық төлеушілерінің бірі болып табылады: компания жұмыс істеген 14 жыл ішінде бюджетке 58 млрд теңгеден астам қаржы аударылды.
* "Magnum" желісіндегі барлық тауарлардың 50%-ға жуығы Қазақстанда өндірілген
* Magnum Қазақстанның 100 ірі салық төлеушілерінің қатарына кіреді https://lsm.kz/343-kompanii

## Дереккөздер

## Сілтеме

* «Magnum Cash&Carry» Сауда-бөлшек желісінің ресми сайты
* «Magnum Cash&Carry» Сауда-көтерме сауда желісінің ресми сайты
* «Magnum Cash&Carry» Facebook-тегі ресми парақшасы
* «Magnum Cash&Carry» Instagram-дағы ресми парақшасы
* «Magnum Cash&Carry» YouTube-тағы ресми арнасы
* Казахстанские фермеры и ритейл: как продуктам попасть на прилавки zakon.kz
* Ретейлеры Казахстана: «Главный наш конкурент — базар, и это проблема для государства» tengrinews.kz
* Ретейл: рынок консолидируется, слабые одиночки уйдут kapital.kz


Санат:Қазақстанның сауда желілері
Tengrinews.kz

**Tengrinews.kz** — қазақстандық интернет-басылым және ақпараттық портал. Негізін Батыр Қазыбаев 2010 жылы 15 қарашада Алматы қаласында қалаған. Қазақстандағы ең ірі ақпараттық портал. Ол Alash Media Group медиахолдингінің құрамына кіреді.

Ол 2011, 2012 және 2013 жылдардағы Гран-при иегері және Award.kz ұлттық интернет сыйлығының «10 жылдықтың үздік сайты» номинациясының жеңімпазы. Forbes.kz нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең табысты интернет-компаниялар арасында 49-орында тұр.

Сайттың «Жеңімпаздар» бөлімін Қазақстан Қорғаныс министрлігі «Интернет-басылымдағы үздік жарияланым» номинациясы бойынша марапаттады.

2020 жылдың ақпан айында Tengrinews.kz дизайнын жаңартты. 2021 жылғы сайттың күнделікті аудиториясы 500 000 адамды құрайды. Brand Analytics мәліметтері бойынша 2021 жылы Tengrinews.kz әлеуметтік желілердегі дәйексөздер бойынша Қазақстанда бесінші орынды иеленді.

2024 жылы YouTube-тегі Tengrinews.kz арнасы Қуандық Бишімбаевқа қатысты сот отырысынан тікелей трансляция жасап келеді. Бұл процесс Қазақстанда және көршілес елдерде үлкен резонанс тудырды.

LiveInternet деректері бойынша 2024 жылдың көктеміндегі жағдай бойынша Tengrinews.kz қазақстандық сайттар рейтингінде бірінші орында, сонымен қатар барлық елдер арасында үздік 60 сайттың қатарына кіреді.

## Дереккөздер

## Сілтеме
* Ресми сайты

Санат:Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдары
Санат:Алфавит бойынша сайттар
Санат:Қазақстан сайттары
Санат:Қазақ тілді сайттар
Санат:Орыс тілді сайттар
Глюкометр

нобай|
**Глюкометр** — қан құрамындағы глюкоза мөлшерін өлшеуге арналған медициналық аспап.

Қант диабеті немесе гипогликемиясы бар адамдар үшін өз бетімен дертті бақылауға және сәйкесінше ем қабылдауға мүмкіндік береді.

Алғашқы глюкометрлер 1960-70-ші жылдары пайдаланыла бастады. Үй жағдайында қолдануға жарайтын глюкометрлер нарықта 1981 жылы пайда болды.

## Түрлері
* фотометриялық 
* электрохимиялық
* оптикалық

## Дереккөздер

Санат:Өлшеу техникасы
Көтерілген күмбез

**«Көтерілген күмбез»** — Әбділда Тәжібаев жазған драматургиялық дастан.

Бұл шығармасы өзбек аңыздарына негізделіп, олармен сарындас етіп жазылған.


Ұмытпасам 1945 жыл болуы керек, Өзбек республикасының мүшелік тойына қазақ үкіметінің бастығы Нұртас Оңдасынов басқарып барған делегацияның бір мүшесі болып Мұхтар Әуезов те барды. Ол менен әдейі сұрап әкеткен «Көтерілген күмбезді» (мен оны өзбек халқына арнағанмын-ды) Қазақстан сыйлығының бірі ретінде Осман Юсуповке (Өзбекстан Орталық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы) өз қолынан тапсырып келді. Келер жылы өзбек достар мені өздеріне шақырып, белгілі өзбек ақыны Миртемірдің «Тикланган күмбез» деп аударған менің поэма-драмамды оқып талқылады. Бір ауыздан құнды шығарма деп таныды. Және музыкалы Мукими театрына қоюға ұсынды.


## Кейіпкерлер

Мастура.

Пәрман — шебер, ғимарат соғушы.

3ейнеп — Мастураның анасы.

Қатыран — Пәрманның әкесі.

Рүстем — Мастураның ағасы.

Xан — Монғол ханы.

Бөгде — ханның қарт кеңесшісі.

Күзетші — жас ақын, бала жігіт.

Шүкәйт — хан батырының бірі, шабарман.

3ылиқа — Мастураның жақын қыздарының бірі.

Бірінші тыңшы. Екінші тыңшы.

Бірінші өзбек. Екінші өзбек.

Халық, жендеттер, қыздар.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Көтерілген күмбез Bilim-all.kz сайтында

Санат:Әбділда Тәжібаев шығармалары
Сарыжал (тау, Нұра ауданы)

**Сарыжал** – Желдіадыр тауларының шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы таулар.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Шұбаркөл ауылының солтүстігінде 28 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Ең биік жері теңіз деңгейінен 543 м-ден астам. Солтүстік-батыстан шығысқа қарай 31 км-ге созылған, енді жері 4 км. Беткейлері көлбеу, олар бірнеше шоқылардан тұрады. Етегін делювийлі-пролювийлі шөгінділер басқан. Сарыжал Талдысай, Сарыбұлақ, Жақсыкөң, Жаманкөң, т.б. өзендердің суайрығы.

## Өсімдігі
Топырағы қиыршықтасты, бозғылт қоңыр. Беткейлерінде жусан, селеу, бетеге, аңғарында тал, көктерек, қараған аралас бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыжал (тау, Ұлытау ауданы)

**Сарыжал** – Арғанаты мен Қағыл тауларының аралығындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Терісаққан ауылының оңтүстігінде 18 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 589 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4 кмге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жайпақ. Солтүстігінде Егізен, батысында Сандыбай, оңтүстік-шығысында Желдіадыр таулары жатыр.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, бетеге, жусан, селеу, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Сарыжал

**Елді мекен:**
* Сарыжал – Абай облысы Абай ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Сарыжал – Желдіадыр тауларының шығыс бөлігіндегі ұсақ шоқылы таулар.
* Сарыжал – Арғанаты мен Қағыл тауларының аралығындағы аласа тау.
* Сарыжал – Қалба жотасының оңтүстігіндегі таулы жота.
* Сарыжал – Қалба жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау.
Сарыжал (тау, Қалба жотасы)

**Сарыжал** – Қалба жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жарма ауданы Қостөбе ауылының оңтүстік-батысында 22 км жерде, Шар жəне Қызылсу өзендерінің аралығында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 486 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі тіктеу, етегінде ұсақ шоқылар кездеседі. Олардың беткейлері жартасты. 

## Өсімдігі
Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, ши аралас селеу, көде, бетеге өседі. Сай-жыралармен тілімденген беткей етегінде қайың, теректен тұратын шағын орман кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таулары
Біз де қазақпыз

**«Біз де қазақпыз»** — Әбділда Тәжібаев жазған драматургиялық дастан.

Пьеса алғашқыда үлкен дауға айналып, «жарамсыз» деп танылды. Оның екінші нұсқасы **«Халқым туралы аңыз»** деген атпен 1964 жылы «Жүректілер» жинағының құрамында басылып шықты. Тек жарты ғасырдан астам уақыттан кейін бұл шығарма өзекті тақырыпқа айналды. Мұнда тек билікті көздейтін Бура ханның қыспағынан жәбір көрген халықтың азаттығы, келер күнге деген үміті поэтикалық сарында кестеленген. Сондай-ақ, пьесада ұлттық биік рух, халықтың арман-тілегі, дербес ел болуды көздеген мақсаты бар.


Мен «Біз де қазақпызды» жазу үстінде көп күндер бойында өте бақытты сезіндім. Айтайын дегенім көп те және татымды сияқты. Ешбір халық өз құрсағынан өзі шықпай қалған емес. Сәбилік, науандық күндерін бастан кешкен халық кем-кемдеп естиярлық дәрежесіне көтеріледі. Ол «менмін!» «мен бармын!» деген сөзді айтуға жарағанда «тағы кімің барсың!» деуге де жарайды. Өзгелерге қол созып, олармен қатар жасауға ұмтылады. Мұндай тұста бір елді бурадай билеп, өз үйірінен шығарғысы келмейтін, өзіне ғана бас иіп, өзіне ғана табынуды тілеушілерге, соған зорлықпен көндірушілерге, мифке айналған жалған иелерге халықтың саналы ері қарсы тұрады. Барлық күш-қайратын ой қараңғылығына, жан дімкәстігіне, өмірге еркіндік бермейтін, шатқалаңдарға қарсы жұмсайды. Біз ондай үздік ерлердің аузынан жаңа адамның пайғамбарлық монологтарын естиміз. Ол қараңғылыққа от лақтырады, көмескі көңілдерге, көлеңкелі түкпірлерге жарық береді, жұртқа арызын шағады. Сөйтіп, жалғыз басын өлімге байлап, барлық билеуші күшпен қан майданға түседі, сондағы оның арманы:

:::Тауға шығам, тахтын басам тәңірінің,
:::Қатарында бірге тұрып,
:::Айналаға көз салам.
:::Күнді көрем тас ұядан шығатын,
:::Тас ұяға бататын.
:::Егер... егер...
:::Ар жағында кең дүние көрінсе,
:::Қалдырмаймын бәрін айтам ойымның,
:::— Неге өлімді тұманменен торладың?
:::«Өзіңді сүйген әжеме
:::Көп көрдің бе жарықты?
:::Деймін сонау тәңіріге!»


## Дереккөздер

Санат:Әбділда Тәжібаев шығармалары
Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева

**Арайлым Мұратәлиева** (31 желтоқсан 1997 жыл, Шымкент, Оңтүстік Қазақстан облысы) — ақын. Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі.

## Өмірбаяны
Оқушы кезінен бастап өлең жазады. Шымкент қаласындағы Мұхтар Әуезов атындағы ОҚУ-дың «Педагогика және мәдениет» факультетін тәмамдаған.    

2016 жылы 18 жасында "Ай-Зер" атты өлеңдер жинағы жарыққа шықты. 

2019 жылы мәдениет саласы бойынша "Жүз жаңа есім" кандидаттарының бірі болды. 

## Марапаттары
* 2016 жылы М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университетінің "Жыл студенті - 2016" байқауының "Үздік ақын" номинациясының иегері. 
* 2017 жылы қала әкімінің “Үздік жастар” премиясының “Үздік жазушы” номинациясының иегері. 
* 2018 жылы республикалық "Шырайлым - Шұбайқызылым" қаламгерлер байқауының жеңімпазы 
* 2021 жылы "Қазақиям — азат ұям" тәуелсіздігміздің 30 жылдығына арналған жыр мүшайрасында 1 орынды иеленген. 
* 2021 жылы Қарағандыда өткен Қасым Аманжоловтың 110 жылдық мерейтойына арналған республикалық «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ...» атты дәстүрлі Қасым оқулары байқауының «Дүниеге келер әлі талай Қасым...» жыр мүшәйрасының 3 орын иегері.
* 2022 жылы республикалық "Күміс қалам - 2022" поэтикалық жобасының жеңімпазы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ақын Арайлым Мұратәлиеваның жаңа жыр жинағы таныстырылды
* СӨЗ ПАТШАСЫ. Арайлым Мұратәлиева

Санат:Алфавит бойынша ақындар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек

**Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек** (8 шілде 1994 жыл, Отырар ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық поэзия ақыны, Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. "Көңіл күйсандығы" жыр жинағының авторы.

## Өмірбаяны
Түркістан қаласындағы Сәкен Сейфулин атындағы №4 мектеп-лицейінде білім алған. 

2011 жылдан бері шығармашылықпен айналысады. 

2017 жылы Мұхтар Әуезов атындағы ОҚУ-нің «Қазақ тілі және қазақ әдебиеті» факультетін тәмамдаған. 

## Марапаттары
2014 жылы "Әуезов шайыры" атты жыр мүшәйрасында бас жүлдені иеленді. 2016 жылы өткен «Шам жарығындағы кездесу» поэтикалық дуельінің бірінші орын иегері.             

2015 жылы «Білесің бе өлеңнің жүрегінде, қазақ деген аяулы ел жатқанын?» атты Әбілдә Аймақты еске алуға арналған мүшәйрада бас жүлдені иеленді.

2021 жылы «Қазақиям — азат ұям тәуелсіздігміздің 30 жылдығына арналған  жыр мүшайрасында 3 – орынды иеленген. 

2021 жылы дәстүрлі қала әкімнің 29 жасқа дейінгі “Үздік жастар” премиясының “Үздік ақын” номинациясының иегері.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*«ҚАУЫРСЫН ҒАЛАМ» хабары. Қонақта ақын Ақбота Бейбітбек
Санат:Алфавит бойынша ақындар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Қызылшоқы

* Қызылшоқы – Ақмола облысы Ақкөл ауданының орталық бөлігінде орналасқан тау.
* Қызылшоқы – Қараоба тауларының солтүстік-шығысындағы оқшауланған тау.
Салтанат Мадиярқызы

**Салтанат Мадиярқызы** (8 қаңтар 1996 жыл, Сарыағаш қаласы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық поэзия ақыны.

## Өмірбаяны
Салтанат Мадиярқызы қазіргі Түркістан облысы, Сарыағаш қаласында өмірге келген. Төлеби ауданында мектеп-интернатта оқыған. Кентау қаласында арнаулы кәсіптік колледжді, Шымкент қаласында Жібек жолы (SilkWay) *халықаралық университетін* бітірген. Мамандығы — Экономист. Еңбек жолын отандық өндіріс компанияларында мамандығы бойынша бухгалтерлік қызметтен бастаған. Баспаханаларда редактор-корректорлық қызметтер де атқарған.  

## Шығармашылығы
Мектепте жоғарғы сыныптарда өлең жаза бастаған.  

Аудандық, облыстық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері. Өлеңдері республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жарық көрген, "Жаңа ғасыр әуендері" атты жас ақындар антологиясына енген. 

2021 жылы "Шахмат" атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрген.  

Әділ Ботпанов атындағы әдеби сыйлықтың иегері.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Салтанат Мадиярқызы

Санат:Алфавит бойынша ақындар
Санат:Қазақстан ақындары
Қызылшоқы (тау, Қарағанды облысы)

**Қызылшоқы** – Қараоба тауларының солтүстік-шығысындағы оқшауланған тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Суықсу ауылынан солтүстікке қарай 14 км-де жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 415 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу келген. 

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, боз, селеу, т.б. дала өсімдіктері өседі.
 
## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!

**«Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!»** — сөзін Сэмми Кан, сазын Жюль Стайн жазған жаңажылдық / рождестволық ән.

Алғаш рет оны 1945 жылы Вон Монро орындады. Кейін осы ән көптеген әншілердің репертуарына кірді. Әсіресе Фрэнк Синатра және Дин Мартин орындаған нұсқалар танымал болып кеткен.

Бұл әнмен Қатты жаңғақша және Қатты жаңғақша 2 фильмдері аяқталады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Рождестволық әндер
Қараоба (тау, Байтілеу таулары)

**Қараоба** – Байтілеу тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Тарлаулы ауылының батысында 6 км жерде, Аягөз өзенінің аңғарында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 459 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейі жалпақ келген. Оңтүстік-батысында Кеген тауы, оңтүстігінде Бестерек, Жырақұдық қыстаулары орналасқан. Шабындыққа, мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Метатаным

[thumb|right|250px|[Зерденің өзін аңғаруы]]
**Метатаным** () — адам зердесінің өз ойлау үрдісін аңғаруы және оның астарындағы моделді ұғынуы. Түбірсөз "*мета*" термині "тысқары", немесе "үстінде" деген мағыналар береді. Метатанымның формалары көп, мысалы адамның өз ойлауы туралы толғанысы (рефлекция), мәселе шешуде мәлім арнайы стратегияларды қашан және қалай қолдану керектігін ұғу, тб. Жалпы метатанымның екі құрамдасы бар: таным туралы білім және танымды реттеу.

Жады және мнемоника стратегиясын тануды білдіретін Метажады (Metamemory) әдетте метатанымның маңызды формасы есептеледі. Мәдениетара метатанымдық үрдістерді академиялық зерттеу әлі де бастапқы сатыда тұр, ары қарайғы жұмыстар ұстаз бен оқушы арасындағы мәдениеттану оқытуы үшін пайдалы мазмұндармен қамтамасыз ететіні туралы көрсеткіштер бар.

Ежелгі грек философы Аристотельдің (бзд. 384–322) екі еңбегі Метатаным туралы жазбаға жатады: "жан туралы және "Табиғат туралы шолақ трактаттар" (Parva Naturalia).
## Дереккөздер

Санат:Эпистемология
Санат:Жантану
Санат:Философия
Санат:Психология
Метажады

[thumb|right|250px|Егер сенен байқалған бесінші [аллозавр динозаврдың қандай түрі деп сұраса, сен қалайда оның жауабын білмейтініңді білесің.]]
**Метажады** (, немесе **Сократтық аңғару**) — метатанымның бір түрі болып, адамның өзіндік жады қабілеттері (және жадыға пайдалы әдістері) туралы интероспективті білімі, сондай-ақ жадының өз-өзін бақылауына қатысты үрдістер. Жадылық өзін аңғару адамның естегілерді есіне алуы мен қолдануына үлкен әсер етеді. Мысалы, оқушылар тапсырылған материалды сәтті үйренгені және қолданғаны туралы тұжырым жасайдыы, бұл әдетте үйрену уақытын орналастыруға пайдалы "үйрену тұжырымы" деп аталады.
## Дереккөздер

Санат:Эпистемология
Санат:Жантану
Санат:Философия
Санат:Психология
Мендік аңғару

**Мендік аңғару** () —  адамның өз кісілігі мен даралығы туралы зерделік тәжірибесі болып, сана философиясында қарастырылады. Оны квалиа мағынасындағы зердемен шатастыруға болмайды. Зерде адамның өз ортасы мен денесін, әрсәттік өмір салтын аңғаруы болса, мендік аңғару сол зерденің өзін қайта аңғару. Мендік аңғару - бұл тұлғаның өз қасиетін, сезімін, мотивтері мен аңғсарларын саналы білуі және түсінуі. Мендік аңғарудың екі бағыттағы категориясы бар: ішкі мендік аңғару және сыртқы мендік аңғару.
## Дереккөздер

Санат:Таным
Санат:Зерде
Санат:Психикалық процестер
Санат:Эпистемология
Санат:Философия
Соркөл (көл, Ырғыз алабы)

**Соркөл** – Сарыбұлаққұм құмының батысындағы тұйық көл. Ырғыз алабында. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылының оңтүстік-шығысында 21 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 85 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км2, ұзындығы 3,2 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 8,4 км. Көктемде солтүстік бөлігінен жылға құяды. Негізінен жер асты жəне жауын-шашын суларымен толысады. Жағалауында сор, батпақты қалың қамыс өскен. Қараша айының аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Көлдің солтүстігі мен шығысында ұсақ көлдер мен сор жерлер кездеседі. Алабы шабындық жəне жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы көлдері
Санат:Ырғыз су алабы
Соркөл (көл, Тобыл алабы)

**Соркөл** – Тобыл алабындағы көл.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қостанай ауданы Қашар кентінен батысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 194 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км2, ұзындығы 2,6 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 8,3 км. Дөңгелек пішінді көл жағалауы жазық əрі сор батпақ. Батысында Тұзтығын көлі жатыр. Негізінен жауын- шашын жəне жер асты суларымен толысады. Арнасында жыл бойы су болады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сəуір айының ортасында ериді. Алабы шабындыққа жəне егістікке пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы көлдері
Санат:Тобыл су алабы
Соркөл

**Елді мекен:**
* Соркөл – Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы ауыл.

**Көлдер:**
* Соркөл – Жем алабындағы көл.
* Соркөл – Ойыл өзенінің сағасындағы тұзды көл.
* Соркөл – Ырғыз алабындағы тұйық көл.
* Соркөл – Шу аңғарындағы көл.
* Соркөл – Тобыл алабындағы көл.
Соркөл (көл, Шу алабы)

**Соркөл** – Шу өзенінің төменгі аңғарындағы көл. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Сарысу ауданы Шығанақ ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 340 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,9 км2, ұзындығы 3 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 9 км. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылып жатқан көл жағалауы жарлы, батысы біршама жазық келген. Мұнда батпақты сор жерлерінде қамыс шоғырлары кездеседі. Негізінен қар, жауын-шашын суларымен толысады. Жазда құрғап сорға айналады. Оңтүстігінде Тұздыарал қонысы жатыр. Алабы жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы көлдері
Санат:Шу су алабы
Абхазия Республикасы

**Абхазия** (; толық ресми атауы **Абхазия Республикасы**, ) — халықаралық құқықтық статусы бойынша Грузия аймағы саналатын жартылай-мойындалған мемлекет. Басты Кавказ жотасының оңтүстік беткейінің солтүстік-батысында және Қара теңіздің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан.

Грузияның әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша – Абхазия Автономиялық Республикасы. Ресей басып алғаннан кейін, Грузия үкіметі бақыламайды.

## Мемлекеттік мерекелер
Мерекелік демалыс күндері:

Мерекелік жұмыс күндері:

Еске алу күндері:

thumb|left|200px|Абхазия

## Тағы қараңыз
* Гагра

## Сыртқы сілтеме

Санат:Абхазия
Санат:Жартылай мойындалған елдер
Қар қызы (Джек Лондон)

**«Қар қызы»** — америкалық жазушы Джек Лондонның алғашқы романы.

Шығарманың басты кейіпкері — Канададағы Юкон жерінде тұрған бай кәсіпкердің қызы, еуропалық білім алған Фрона Уэлз. Сондай-ақ романда алтын іздеушілердің өмірі сипатталады.

## Сілтемелер
* A Daughter of the Snows

Санат:АҚШ әдебиеті
Санат:Джек Лондон
Митчеллдер машиналарға қарсы

**«Митчеллдер машиналарға қарсы»** () — 2021 жылы жарық көрген режиссер Майк Рианданың анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «Sony Pictures Animation» студиясымен жасалып, «Netflix» кинокомпаниясымен шықты.

## Рөлдерде
* Абби Джейкобсон — Кэти Митчелл
* Дэнни Макбрайд — Рик Митчелл
* Майя Рудольф — Линда Митчелл
* Майк Рианда — Аарон Митчелл
* Эрик Андре — Доктор Марк Боумен
* Оливия Колман — ПАЛ
* Фред Армисен — Деборахбот 5000
* Бек Беннетт — Эрик
* Крисси Тейген — Хейли Пози
* Джон Ледженд — Джим Пози
* Чарлин И — Эбби Посей
* Блейк Гриффин — ПАЛ Макс Прайме
* Конан О'Брайен — Глаксон 5000
* Дуг «Ит» — Мончи

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:2021 жылғы мультфильмдер
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Columbia Pictures мультфильмдері
Санат:Sony Pictures Animation мультфильмдері
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Аяздың балалары

**«Аяздың балалары»** — америкалық жазушы Джек Лондонның әңгімелер жинағы.

Жинақта алтын іздеушілердің өмірі мен Қиыр Солтүстік тайпаларының тұрмысы жайында баяндалады.

## Әңгімелер
* In the Forests of the North — Солтүстіктің ормандарында
* The Law of Life — Өмірдің заңы
* Nam-Bok the Unveracious — Шүбәлы Нам-Бок
* The Master of Mystery — Асқан арбаушы
* The Sunlanders — Күнгей жақтың адамдары
* The Sickness of Lone Chief — Жалғызбасты көсемнің дерті
* Keesh, the Son of Keesh — Кіші Киш
* Li-Wan the Fair — Ақ шырайлы Ли-Ван
* The League of the Old Men — Ақсақалдар лигасы

Санат:Джек Лондон
Ақ азу

**«Ақ азу»** — америкалық жазушы Джек Лондонның шығармасы.

Мұнда ХІХ ғасыр соңында Аляскада қолға үйpeтiлгeн қасқырдың тағдыры жайлы баяндалады. Күшік кезінде ол шешесімен (Кичи деген есімі бар жартылай ит, жартылай қасқырмен) бірге үндістердің қолына түседі. Содан бері оны Ақ азу деп атайтын болады.

Ақ азудың бір-біріне ұқсамайтын иелері болады, ол төрт түрлі өмірді басынан өткереді: жануарлар әлемі — үндістер — Сылқым Смиттің қорқынышты әлемі — махаббат пен ақылдың әдемі әлемі. Қасқыр табиғи күшінің, мықтылығының, бейімделгіштігінің арқасында тірі қалады.

Романның бір ерекшелігі: оқиғалардың едәуір бөлігі Ақ азудың көзқарасынан көрсетіледі. Автор қасқырдың психологиясын және қылықтарының астарын ашып түсіндіреді.

1938 жылы роман қазақ тіліне аударылды. Әуезовтің «Көксерек» әңгімесінде осы романның әсері байқалады.
нобай|солға|180px|
## Экрандалуы
Шығарманың желісімен алғашқы фильм 1925 жылы түсірілді, ол дыбыссыз болды.

Кейін дыбысты фильмдер де пайда бола бастады: 1936 жылы АҚШ, 1946 жылы КСРО, 1973 жылы Италия мен Франция осы аттас фильмдер түсірді.

1991 жылы Walt Disney Pictures түсірген фильм шығады. 1994 жылы фильмнің жалғасы шығады, бірақ оның романға қатысы жоқ болады. Осы жылдары бірнеше телехикая да түсіріледі.

2018 жылы Netflix үшін компьютерлік анимация қолдануымен түсірілген фильм де шығады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* White Fang
* Ақ азу (латын қаріппен) 

Санат:АҚШ әдебиеті
Санат:Джек Лондон
Юсуф Демир

**Юсуф Демир** (; 2003 жылы 2 маусымда туған, Вена, Аустрия) — аустриялық футболшы, "Рапид" клубы мен Аустрия құрамасының ойыншысы. Шабуылдаушы жартылай қорғаушы немесе шабуылшы ретінде әрекет етеді.

## Клубтық мансап
Вена тумасы, 2010 жылдан 2013 жылға дейін Юсуф жергілікті "Ферст" клубының футбол академиясында ойнады. 2013 жылы Рапид клубының академиясына ауысты. 2019 жылдың 26 мамырында Демир "Рапид" клубымен өзінің алғашқы кәсіби келісімшартына қол қойды.

2019 жылдың 14 желтоқсанында Демир "Рапид" сапында аустриялық Бундеслиганың "Адмира Ваккер Мёдлингке" қарсы ойынында дебют жасады. 2020 жылы 19 қыркүйекте "Штурм" клубына қарсы ойында алғашқы голын соқты.

2021 жылдың 9 шілдесінде Юсуф 2021/22 маусымын "Барселона" клубында жалға алу құқығымен өткізетіні белгілі болды. Жалға алу үшін испан клубы 500 мың еуро төледі, сондай-ақ жалға алу аяқталғаннан кейін клуб ойыншыны 10 млн еуроға сатып ала алады.

2022 жылдың 13 қаңтарында Барселонамен жалдау келісімшарты бұзылып, Демир Рапидке оралды.

## Ұлттық құрамадағы мансабы
Юсуф Аустрияда Түркиядан келген иммигранттар отбасында дүниеге келген. Аустрияның жастар құрамаларында өнер көрсетті, сондай-ақ Түркияның ұлттық құрамаларында өнер көрсету туралы шақыру алды.

2021 жылдың 19 наурызында Шотландия, Фарер аралдары және Дания құрамаларына қарсы 2022 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирінің матчтарына қатысу үшін Юсуф Демирді Аустрияның құрамасына бас жаттықтырушы Франко Фодамен шақырды. 2021 жылы 28 наурызда 2022 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу турнирінің екінші турындағы үй матчында Луис Шаубтың орнына 85-ші минутта Фарер аралдарына қарсы (3:1) Аустрия құрамасында дебют жасады.

## Дереккөздер

## Сілтеме
* Профилі  «Рапид» Вена ФК ресми сайтында 
* Профилі Аустриялық футбол одағы 

Санат:Аустрия футболшылары
Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рапид Вена ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Дженга

нобай|Дженга ойыны
**Дженга** () — 1970 жылдары Танзаниядан шыққан ағылшын гейм-дизайнері Лесли Скотт ойлап тапқан және ParkerBrothers (Hasbro бөлімшесі) компаниясы таратқан үстел ойыны. Ойыншылар кезек-кезек мұнараның түбінен блоктарды алып, оларды жоғарыға қойып, мұнараны биік және аз тұрақты етеді (жоғарғы үш жолды ауыстыруға болмайды). «Jenga» сөзі Суахили тілінде «құру» сөзін білдіреді.

## Ережесі
Ойын 54 (кейде 48 немесе 60) қатты ағаш блоктарын (қайың, күл) пайдаланады. Әр блоктың ұзындығы оның енінен үш есе, ал биіктігі оның енінің жартысына тең. Ойынды бастау үшін биіктігі 18 қабатты мұнара салу керек. Әр қабат бір-біріне жақын және параллель орналасқан үш блоктан тұрады. Әрбір келесі қабаттың блоктары алдыңғы қабаттың блоктарына перпендикуляр орналастырылған.

Мұнара салынғаннан кейін ойыншылар жүре бастайды. Мұнараны салған адам бірінші болып жүреді. Дженгтегі қозғалыс мұнараның кез-келген деңгейінен бір блокты шығарудан тұрады (тікелей аяқталмаған жоғарғы қабаттың астынан басқа) және оны аяқтау мүмкін болатындай етіп мұнараның жоғарғы жағына қою керек (едендерді аяқталмаған жоғарғы деңгейдің астына салу мүмкін емес). Блокты алу үшін тек бір қолды пайдалануға рұқсат етіледі; екінші қолды да қолдануға болады, бірақ мұнараға бір уақытта бір қолмен тигізуге болады. Блоктарды ең еркін отыратын біреуін табу үшін итеруге болады. Блокты жылжыту арқылы басқа блоктарға қол тигізуге тыйым салынады. Кез-келген жылжытылған блокты орнында қалдыруға болады және егер бұл мұнараның құлауына әкелсе, оны алып тастамайды. Қозғалыс келесі ойыншы мұнараға тигенде немесе бұрын не болатынына байланысты 10 секунд өткенде аяқталады.

## Шығу тегі
Дженганы ойлап тапты Лесли Скотт, және оның негізіне 1970-ші жылдардың басында оның отбасында ойлап табылған Ойын кірді, онда балалар ағаш текшелері пайдаланылды. Скотт Танзанияда дүниеге келген, ағылшын тілінде және суахили тілінде тәрбиеленген, Ұлыбританияның субъектісі. Скотт "Дженга" деп аталатын ойынды 1983 жылы London Toy Fair — де жасап шығарды және оны өзінің компаниясы-Leslie Scott Associates арқылы сатты. Pokonobe Associates мәліметтері бойынша, қазір бүкіл әлемде 80 миллионнан астам Jenga ойындары сатылды (бұл шамамен 4,3 миллиард блок).

## Сілтемелер
* Дженга ережелері

Санат:Үстел ойындары
Санат:Hasbro өнімдері
Темір өкше

**«Темір өкше»** — Джек Лондон жазған роман-антиутопия.

Бұл роман Джордж Оруэллдың шығармашылығына едәуір әсер еткен.

## Шығарма желісі
XXVII ғасырда Антоний Мередит есімді ғалым бір қолжазбаны табады. Оның авторы Авис Эверхард XX ғасырда өмір сүрген революционер болып табылады. Қолжазбада оның өмірі мен елдегі (және әлемдегі) саяси жағдай баяндалады. Болашақтың ғалымы бұл жазбаларға кейде өз пікірлерін қосып баяндайды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* The Iron Heel

Санат:Джек Лондон романдары
Жұлдызаралық кезбе

**«Жұлдызаралық кезбе»** () — америкалық жазушы Джек Лондонның романы.

Ұлыбританияда роман **«Көндіру көйлегі»** () деген атаумен басылған.

Шығармада түрмеге қамалған профессор Дэррел Стэндингтің мистикаға толы өмірі жайында баяндалады.

## Сілтемелер
* The Jacket

Санат:Джек Лондон романдары
Рэй Кеннеди

**Рэймонд «Рэй» Кеннеди** (; 28 шілде 1951 — 30 қараша 2021) — ағылшын футболшысы, жартылай қорғаушы. "Арсенал" және "Ливерпуль" клубтарында өнер көрсеткендігімен танымал.

## Жеке өмірі
Рэй Кеннеди Паркинсон ауруынан зардап шекті. Ол өзінің мансабын аяқтағаннан кейін өмірінің көп бөлігін осы ауруды зерттеу және бақылау қорларын ұйымдастырумен өткізді. "Арсенал" мен "Ливерпуль" клубтары 1991 жылы Хайбериде осы мақсаттарға ақша жинау үшін матч ұйымдастырды.

Кеннедидің бейнесі Ливерпульдің жанкүйерлері арасында әлі де танымал. Ливерпульдің ресми сайтында өткен дауыс беру нәтижелері бойынша Кеннеди клуб үшін ойнаған 100 үздік ойыншының арасында 28-ші орынға ие болды.

2021 жылы 30 қарашада қайтыс болды.

## Жетістіктері
; «Арсенал»
* Жәрмеңкелер кубогының иегері: 1969/70
* Бірінші дивизионның жеңімпазы: 1970/71
* Англия кубогының иегері: 1970/71
; «Ливерпуль»
* Бірінші дивизионның жеңімпазы (5): 1975/76, 1976/77, 1978/79, 1979/80, 1981/82
* Еуропа чемпиондар кубогының иегері (3): 1976/77, 1977/78, 1980/81
* УЕФА кубогының иегері: 1975/76
* УЕФА Суперкубогының иегері: 1977
* Англия Суперкубогының иегері (4) 1976, 1977, 1979, 1980
; «Суонси Сити»
* Уэльс кубогының иегері: 1982/83

## Дереккөздер

## Сілтеме
* Ойыншының профилі — Liverbird.ru
* «Ливерпуль» ресми сайтындағы профилі
* Профилі мен статистикасы — LFCHistory.net

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Суонси Сити ФК ойыншылары
Санат:Хартлпул Юнайтед ФК ойыншылары
Қазақстандағы парламент сайлауы (1994)

1994 жылы 7 наурызда Қазақстанда Парламент сайлауы өтті. Нәтижесінде 177 орынның 33-іне ие болған Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы жеңіске жетті. Дауыс берушілердің 73,5 % болды.

## Нәтижесі

## Депутаттар

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы саяси дағдарыс (1995)

## Сілтемелер
*Inter-Parliamentary Union Report on 1995 Kazakhstani Elections
*Parliament of Republic of Kazakhstan
*Central Election Commission
* Отандық сайлаудың шағын ерекшеліктері
* Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы
* Сайлау тарихы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары
Мартин Иден

**«Мартин Иден»** () — америкалық жазушы Джек Лондонның ең белгілі романдарының бірі.

Шығарманың басты кейіпкері — өз-өзін білім алуға ынталандырып жүрген жас жұмысшы Мартин Иден. Ол көп жағынан Джек Лондонның өзіне ұқсас болып келеді.

Романды қазақ тіліне Боранбай Омаров аударған.

## Шығарма желісі
Бұл романның өн бойында жазушының тұлғасы, оның дүниенi қабылдауы, шығармашылық туралы ойлары, жазушы еңбегiн түсiнуi әдемi де әсерлi әрi жарқын көрiнiс тапты. Лондон ерен еңбектiң арқасында жазушылық даңқтың шырқау шыңына көтерiлген қарапайым теңiзшiнiң тарихына өз өмiрiнiң көп сәттерiн енгiзгенi анық. Роман көше төбелесiнде бай әулет Морздардың ұлы Артурды құтқарып қалған Мартин Иденнiң осы отбасының ортасына келуiмен басталады. Қаратабан оған мұндағылардың бәрi нәзiктiк пен сезiмталдықтың, жоғары мәдениеттiлiктiң үлгiсiндей болып көрiнедi. Жаңа ортада өзiн-өзi ұстай алмай әлек болады. Ал осы үйде танысқан Артурдың қарындасы Руфьтi сұлулықтың, мына күнәһар дүниенiң пешенесiне лайық емес таза, ғажайып әлемнiң бейнесiндей сезiнген. Осы сезiмнiң жетегiнде кеткен ол қалайда Руфьке лайық болуды мақсат тұтады. Өзiн мынандай тектi ортада ұстаудың қыр-сырын үйренуге тырысады...

## Сілтемелер
* Martin Eden
* Мартин Иден 

Санат:Джек Лондон романдары
Айдағы алғашқы адамдар

**«Айдағы алғашқы адамдар»** — Герберт Уэллстың 1901 жылы жарияланған ғылыми-фантастикалық романы.

## Шығарманың желісі
Шығармада екі ағылшын азаматының Айға саяхат жасағаны жайында баяндалады. Олардың біріншісі — бизнесмен Бедфорд. Екіншісі — ғалым Кейвор, ол антигравитациялық материалды жасап шығарумен айналысып жүрген. Айға жеткенде, олар бөгдеғаламдық тіршілік иелерімен, селениттермен танысады.

## Экрандалуы
Роман 1919, 1964, 2010 жылдары экрандалды.

## Сілтемелер

* The First Men in the Moon

Санат:Герберт Уэллс шығармалары
Санат:Фантастика
Қарақыз-Қоғақыз

**Қарақыз-Қоғақыз** – Батыс және Шығыс Қаратау жоталары аралығындағы аласа таулар тізбегі.

## Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданының орталық бөлігінде, Шетпе ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 237 м. Күрделі пішінді таулар батыстан шығысқа қарай 20-22 км-ге созылған, енді жері 15 км-ге жуық. Кемерленіп біткен беткейлері 45-56 м-лік жарқабақты келген. 

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы пермьнің метаморфты құмтас, әктас және конгломератты тау жыныстарынан түзілген.  

## Өсімдігі
Кемерлі беткейінің етегінде қараған аралас жусан, бұйырғын, баялыш, т.б. сораң шөптесіндер өскен. Солтүстік және шығыс етегінде тұщы бұлақтар кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы таулары
Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)

Мәжіліс сайлауы 2004 жылы 19 қыркүйекте өтті. Сайлау аралас жүйе бойынша өтті. Парламент Мәжілісі депутаттығына кандидат ретінде 513 адам бақ сынады. 67 сайлау округінде сайлау өтті. Сайлауға 12 саяси партия қатысты, оның 4-і екі сайлау блогының құрамында болды. Болат Әбілов сайлауға қатыспады, «Отан» іс жүзінде Мәжілістегі мандаттардың 67,5%-ын алды (содан кейін ЕАӨО блогы - 18,2%, «Асар» партиясы - 5,2%, «Ақ жол» партиясы - 2,6%, Демократиялық партия - 1,3%, өзін-өзі ұсынғандар - 5,2% орын алды). ЕҚЫҰ парламенттік Ассамблеясының вице-президенті Игорь Осташ: «Көп жағдайда Қазақстандағы парламент сайлауы ЕҚЫҰ мен Еуропа Кеңесінің демократиялық сайлау өткізу стандарттарына сәйкес келмейді», — деді.

## Нәтижесі

## Депутаттар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы парламент сайлаулары
Жетіген (әуеайлақ)

**Жетіген** (1993 жылға дейін — *Николаевка*) — Қазақстан Республикасы Алматы облысының Іле ауданында, Алматы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде орналасқан 1-дәрежелі әскери әуеайлақ.

Ил-76, Ан-22, Ту-154 ұшақтарын және жеңілірек үлгілерді қабылдауға қабілетті. Сондай-ақ барлық типтегі тікұшақтарды қондыру мүмкіндігі бар.

Жақын жерде Алатау қаласы (бұрынғы Жетіген ауылы) бар, онда әуеайлақ қызметкерлеріне арналған шағын әскери қалашық орналасқан. Жетіген ауылы 1993 жылға дейін Николаевка деп аталды.

2022 жылдың қаңтарында жаппай наразылықтар мен тәртіпсіздіктер аясында (Алматы әуежайымен бірге) ҰҚШҰ әскерлерінің келу бекеттерінің біріне айналды. Барлық шетелдік күштерді орналастыру аяқталғаннан кейін ол Беларусь Республикасы АОК 103-ші жеке гвардиялық әуе-десанттық бригадасының бітімгершілік ротасының қорғауына алынды.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері

## Сілтеме
* Әуеайлақ суреттері 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның әскери әуеайлақтары
Санат:Алматы облысы
Өскемен әуежайы

**Өскемен әуежайы** — Қазақстан Республикасының Шығыс Қазақстан облысындағы Өскемен қаласының халықаралық әуежайы. Қала орталығының солтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан.

## Тарихы
нобай|348px|Өскемен әуежайының картасы
«Өскемен әуежайы» акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті Қаржы вице-министрінің 1998 жылдың 28 желтоқсандағы № 747 қаулысын орындау мақсатында «Ертіс Авиа» және «Үлбі» акционерлік қоғамдарынан бөлініп, жарғылық капиталға мемлекеттің жүз пайыздық қатысуымен құрылды.

Кейіннен Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 13 қарашадағы № 1704 қаулысымен «Өскемен әуежайы» ААҚ акцияларының мемлекеттік пакеті коммуналдық меншікке берілді.

2004 жылы «Өскемен әуежайы» ашық акционерлік қоғамы акционерлік қоғам болып өзгертілді. Осыдан кейін 2008 жылғы 21 сәуірдегі № 60 қабылдау-тапсыру актісімен «Өскемен әуежайы» АҚ акцияларының мемлекеттік пакеті коммуналдық меншіктен республикалық меншікке өтті.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің 2008 жылғы 30 желтоқсандағы № 829 бұйрығы негізінде «Өскемен әуежайы» АҚ акцияларының мемлекеттік пакеті «Ертіс әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» ұлттық компаниясы» АҚ акциялары жарияланған құнына төлем ретінде берілді.

## Әуе компаниялары және бағыттары

## Тиімділік көрсеткіштері
2018 жылы Өскемен қаласының әуежайы 393 мың 34 жолаушыға қызмет көрсетіп, 662 тонна жүкті өңдеді.

### Жолаушылар легі

## Дереккөздер

Санат:Өскемен
Санат:Қазақстан әуежайлары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы әуежайлары
Қаратас (тау, Нарын жотасы)

**Қаратас** – Нарын жотасының солтүстік-шығысындағы тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Белқарағай ауылының солтүстік-батысында 18 км жерде орналасқан. Бұқтырма өзенінің аңғарында.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1780 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 9 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстік бөлігіне қарай көлбеуленіп сай, өзен аңғарларымен тілімденген. Таудан Бұқтырма өзенінің сол саласы Коробиха, Нарын өзендірінің оң саласы Березовка, т.б. ірілі-ұсақты салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Тау беткейінде далалық қоңыр топырағында шалғынды дала өсімдіктерімен бірге қарағай, самырсын, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Катонқарағай ауданы таулары
Зайсан әуежайы

**Зайсан әуежайы** — Қазақстандағы Зайсан қаласында орналасқан әуежай. Әуежай Шығыс Қазақстан облысының шығысында, Қытай шекарасына жақын орналасқан.

## Жалпы сипаттама
Зайсан әуежайы — 3-дәрежелі мемлекеттік аэродром, Ан‑24, Ан‑26, Як‑40 және жеңіл тікұшақтарды қабылдай алады. Ұшу-қону жолағы жақын маңда орналасқан шағын жергілікті рейстер үшін қолданылады.

2025 жылы әуежайды ұзарту жобасы басталды, ол екі есе ұзартылады және Bombardier Q400, Dash‑8 типті ұшақтарға да арналуы мүмкін.

## Әуе қатынасы
Өскемен қаласынан Зайсанға тұрақты жолаушылар рейсі бар, рейсті SCAT компаниясы орындайды.

## Қабылдайтын әуе кемелері
* Ан‑24, Ан‑26  
* Як‑40 және жеңіл ұшақтар  
* Барлық үлгідегі тікұшақтар

## Авиакомпаниялар мен бағыттар

## Жолаушылар ағыны
Қазіргі уақытта ресми статистика қолжетімді емес, нақты деректер толықтыруды қажет етеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы әуежайлар тізімі
* Зайсан (қала)

Санат:Қазақстан әуежайлары
Санат:Зайсан
Санат:Шығыс Қазақстан облысы әуежайлары
Дифференциал

* Дифференциал (математика)
** Дифференциалдық теңдеу
** Дифференциалдық есептеу

* Дифференциал (механика)
Мердинли мешіті

**Мердинли мешіті** () — Әзірбайжанның Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы Бакуден 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан. Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды. Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан. Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан
Құлдық (тау)

**Құлдық** – Талас Алатауы жотасының оңтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Түркістан облысы Қазығұрт және Төле би аудандарының аралығында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2626 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-ге созылған, енді жері 10 км шамасында. Таудан Бадам, Сайрамсу өзендерінің салалары бастау алады. Шығысында Өгем, оңтүстігінде Қаржантау жоталары  бар. 

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің әктас, гранит жыныстарынан түзілген, сай-жыралармен тілімденген.  

## Өсімдігі
Таудың  шалғынды, қоңыр топырақ жамылғысында бидайық, жусан, т.б. өсімдіктер, арша шоғырлары, жабайы жеміс ағаштары өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы таулары
Санат:Төле би ауданы таулары
Йерай Альварес

**Йерай Альварес Лопес**  (; 24 қаңтар 1995) — испаниялық футболшы, "Атлетик Бильбао" клубының жартылай қорғаушысы. 

21 жасқа дейінгі Испания құрамасында ойнаған.

## Жетісітктері

### Командалық

* Испания кубогының финалисі: 2021
* Испания суперкубогының финалисі: 2021, 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары