open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өзбекстан туы

**Өзбекстан туы** () — елтаңба және әнұранмен қатар Өзбекстан басты рәміздерінің бірі. Үстіңгі бөлігінде жарты ай мен жұлдыздар бейнеленген триколор болып келеді.

Байрақ тәуелсіздік алғаннан кейін 1991 жылы қабылданып, Өзбек КСР туының орнын алды.

## Дизайны

### Символизмі
солға|нобай|Өзбекстан туының егжей-тегжейі

Зеңгір түсі көк аспан мен таза суды білдіреді. Ол, оған қоса, — Түркі халықтарының түсі. Ақ түс бейбітшілік пен сәттілікті және жазыл табиғатты, жаңа өмірді білдіреді.

[оңға|нобай|200x200 нүкте|Байрақ үстінде бейнеленген 12 жұлдыздың орналасуы [Аллаһ Араб сөзінің жазылуына ұқсас]]

Жарты ай мен жұлдыздардың орналасуы өзбек халқының тарихымен байланысты, және де ол Ислам дінің белгісі болып келеді. 12 жұлдыздың орналасуы «Аллаһ» сөзінің () жазылуына ұқсас.

### Заңда
2010 жылғы 27 желтоқсанда Өзбекстан президенті Ислам Кәрімов мемлекеттік рәміздердің қолданылуы жайлы заңдар қабылдады. Заң бойынша, байрақ пен елтаңба енді жарнамаларда және құжаттарда қолдануылмайтын болды. Оған қоса Өзбекстан үкіметімен еш байланысы жоқ ұйымдардың белгілерінде рәміздердің және рәміздерге ұқсас бейнелердің қолданылуына тыйым қойылды.

## Тарихи тулар

Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1925-1927).svg|Өзбек КСР тұңғыш туы (1925–1927)
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic(1927-1929).png|1927–1929 жылғы туы
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1929-1931).svg|1929–1931 жылғы туы
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic(1934-1935).png|1934–1935 жылғы туы
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic(1935-1937).png|1935–1937 жылғы туы
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic(1937-1938).png|1937–1938
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Repulic(1938-1939).png|8-нұсқасы (1938–1939)
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1941–1952).svg|9-нұсқасы (1941–1952)
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1952–1991).svg|Соңғы және 10-нұсқасы (1952–1991)
Flag of Uzbek SSR (reverse).svg|Тудың артқы жағы
Flag of the Uzbek SSR construction sheet.svg|Тудың егжей-тегжейі


## Басқа тулар

Сурет:Flag of Karakalpakstan.svg|Қарақалпақстан туы
Сурет:Flag of the President of Uzbekistan.svg|Өзбекстан Президенттік штандарты
Сурет:Davlat xavfsizlik xizmati bayrog'i.jpg|alt=Өзбекстан Мемлекеттік Қорғаныс қызметінің туы|Мемлекеттік Қорғаныс Қызметінің туы
Сурет:Flag of the Ministry of defence of Uzbekistan.jpg|alt=Өзбекстан Қорғаныс Министрлігінің туы|Қорғаныс министрлігінің туы
Сурет:Uz Air Force.png|alt=Өзбекстан Әуе және Әуе қорғаныс қызметінің туы|Әуе және әуе қорғанысы туы
Сурет:Naval flag of Uzbekistan.svg|alt=Өзбекстан Теңіз Күштерінің туы|Теңіз күштері туы


## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан мемлекеттік рәміздері
Санат:Тулар
Санат:Мемлекеттік тулар
Қараөткел көпірі

**Қараөткел көпірі** (бұрынғы атауы **Рамстор көпірі** ресми түрде **Рамстор Арка көпірі** деп аталады) — Қазақстанның Астана қаласындағы Есіл өзені арқылы өтетін арка көпірі. Ол 2007-2008 жылдар аралығында Қабанбай батыр даңғылы арқылы өтетін автомобиль көпірі ретінде салынды.

Көпірдің құрылысы 2008 жылдың 30 сәуірінде басталды. Ол 2008 жылдың 1 желтоқсанында аяқталды және көпір 2008 жылдың 2 желтоқсанында пайдалануға берілді. Қараөткел көпірінің палубасы көпір аркасынан ілулі тұрған кабельдермен бекітілген. Көпірді салу кезінде уақытша болат конструкциядағы палуба бөліктерін ұстап тұру үшін өзенде топырақ үйіндісі жасалды. Бұл көпірдің ұзындығы 180 метр, ені 50 метр, биіктігі 60 метр. Оның құрылысының құны 472 миллион долларды құрайды. Көпірдің ерекше дизайны оны Астана қаласының танымал көрікті жеріне айналдырды.

Көпірдің палубасы әрқайсысының ұзындығы 10-14 метр болатын 19 бөліктен тұрады. Көпірде көліктер үшін әр бағытта үш жолақ бар.

Бұл ғимараттың сәулетшісі - NPO Мостовик ООО, ал дизайнері - IHI компаниясы.

## Апаттар мен оқиғалар
* 2014 жылдың 23 шілдесі: Екі жас жұп суретке түсу үшін көпірдің басына көтерілген. Полиция ерлі-зайыптыларды көпірден түсіріп алып, кейін ерлі-зайыптылар жауапқа тартылды.
* 2016 жылдың 28 наурызы: 39 жастағы азамат өз-өзіне қол жұмсамақ болып, көпірден секірді, оны құтқару мүмкін болмады.
* 2016 жылдың 11 маусымы: 15 жасар үш бала селфи жасау үшін көпірдің басына көтерілген. Балалар полицияның құтқаруымен полиция бөліміне жеткізілді.
* 2016 жылдың 18 шілдесі: таңғы сағат 8:00 шамасында 24 жастағы мас күйдегі жігіт көпірдің басына көтерілді. Полицейлердің мәліметінше, ер адам орташа дәрежеде мас болған.
* 2020 жылдың 4 қазаны: түнгі cағат 00:28-де суретке түсу үшін көпірдің аркасына шыққан мас күйіндегі 33 және 34 жастағы екі ер адам ұсталды. Белгілі болғандай, олар ерекше сурет түсірмек болған. Осы әрекеттері үшін полицияға жеткізілді.
* 2021 жылдың 3 қазаны: сағат 12:20 шамасында көпірден секірген жүкті әйелді елорда полицейлері құтқарып қалды.

## Галерея

Сурет:Astana SAM 0018 (14934093668).jpg|
Сурет:Astana (8238373407) (2).jpg|
Сурет:Astana DSC04360 (7711347644).jpg
Сурет:Astana (8238363469).jpg


## Дереккөздер

Санат:Астана көпірлері
Әміре Айдын

**Әміре Айдын** (; , Ыспарта) — түрік рок-әншісі,  2008 жылғы «Еуропалық Фаворит» марапатының иегері.

Әміре 1981 жылы Ыспарта қаласында дүниеге келген, кейін ата-анасымен Анталияға көшкен. Қазіргі таңда Айдын Измир қаласындағы Тоғызыншы қыркүйек университетінде () оқуда.

2002 жылы «6. Cadde» тобымен («Алтыншы көше»)  ұйымдастырған «Sing Your Song» музыкалық байқауына қатысты. Олардың «Dönersen» әні бірінші орынға иеленді. 2003 жылы «6. Cadde» альбомдарын шығара бастаған, бірақ содан кейін топ бөлініп кетті. Әміре 2006 жылы өзінің «Afili Yalnızlık» альбомын жазды. Әнші гастрольдік сапарға шыққан түрік әншілерінің бірі болды: 2007 жылы Айдын 130 жеке концерті орындады.

## Альбомдары
* 6. Cadde (2003)
* Afili Yalnızlık (2006)
* Kağıt Evler (2010)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Түркия сазгерлері
Сандықты шөлі

**Сандықты шөлі** () — Өзбекстанның Бұхара және Қашқадария облыстарында және Түрікменстанның Лебап уәлаятында орналасқан құмды дала. Қызылқұмның жалғасы болып келеді.

## Орналасуы
Солтүстігінде Қаракөл шұратымен, солтүстік-шығысында — Қаршы даласымен және Қашқадария шұратымен қосылып, батысында Әмудария өзеніне аласартады. Ұзындығы батыстан шығысқа қарай 50-70 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 70-90 км. Құмдары Теңізкөл мен Сұлтандақ көлдерін қосатын Жидекөл көлі, сондай-ақ Әму-Бұхара арнасын кесіп өтеді.

## Жер бедері
Теңiз деңгейiнен биіктігі 200-300 м тең. Жер бедері пішіндері алуан түрлі, олардың ішінде эолды жерлер басым: төбешік құмдар, құмды жазықтар, соның ішінде ұзындығы, ені және биіктігі әртүрлі барқандар. Ойпаң бөліктері сортаң және тақыр жерлер алып жатқан тостаған тәрізді ойпаттарды құрайды. Құмды алаптар, үстірт тәрізді қыраттар, құрғақ аңғарлар бар. Әмудария аймағында жылжымалы барқандар кездеседі. Жер бедері төрттік кезеңнің шөгінділерінен (құмдар, саздар, малтатастар), қыратты жерлер – бор, палеоген және неоген жыныстарының шөгінділерінен құралған.

## Климаты
Климаты күрт құбылмалы, қаңтардың орташа температурасы -1,4 °С, шілдеде - 28-31 °C. Жылына 120–160 мм жауын-шашын түседі.

## Өсімдік және жануар әлемі
Өсімдіктер әлемі жүзгін, алабұта, жусан, эфемера, ағашты өсімдіктерден сексеуіл, қоянсүйек жатады.

Сандықтының даласында кесірткелер мен жыландар мекендейді. Сүтқоректілерден кеміргіштер – құмтышқандар, қосаяқтар, сарышұнақтар; жыртқыштардан – қасқыр, түлкі; тұяқтылар қарақұйрықпен ұсынылған.

## Шаруашылыққа пайдалану
Көктем мен жазда далалық жерлер жайылым ретінде пайдаланылады.

Сандықтыда мұнай, табиғи газ және емдік балшық қоры бар.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан шөлдері
Санат:Түрікменстан шөлдері
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2009

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **2009** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 13-ші әлем чемпионаты** — Италиянің Рим қаласында 2009 жылдың жазында өткізілді.

Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* Official FINA results: Diving; Swimming; Open water; Synchronised swimming; Water polo
* Swim Rankings results (Archived 8 September 2009)

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Аязкөл

**Аязкөл** () — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан Республикасы аумағындағы ағынсыз тұзды көл. 1980 жылдардың басында Төрткөл және Елуқала аудандарындағы егістік алқаптарының опырылма суларынан пайда болған.

## Сипаттамасы
Аязкөл Сұлтан уәйіс жотасының етегіндегі шөлді аймақта, батыста Көкше шыңы (170 м) мен оңтүстік-шығыста Аязқала шыңы (169 м) аралығында орналасқан. Солтүстіктен оған Қызылқұм құмдары, оңтүстік-батыстан Пашайхақұмның шағын құмды алабы таяп келеді. Су жиегінің абсолютті биіктігі — 91 метр.

Көлдің тұрақты жағалық сызығы жоқ. Аязкөл ұзындығы 20-25 шақырым, ені 4 шақырым болатындай шығыс-батыс бағытта созылып жатыр. Көлдің батыс бөлігінде іс жүзінде бір-бірінен бөлінген бірнеше су кеңістігі бар. Аязкөлдің орташа тереңдігі 1,5-2 метр. Суы таза, минералдануы айтарлықтай жоғары (10-12‰). Тұздылығы күшті болғандықтан, көл мұз қабатымен жабылғандай көрінеді. Жағалауды, ішінара су айдынын қамыс басады.

Көл Қырыққыз арнасы арқылы құятын суарудан қайтарылған сумен қоректенеді. Опарылма су Аязкөлге оңтүстік-шығыстан құйылады.

Көлде балық аулау кәсібі жүргізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан көлдері
Сұлтан уәйіс тауы

**Сұлтан уәйіс тауы** (, ) — Әмудария оң жағалауындағы, Қарақалпақстан (Өзбекстан) тау сілемі. Жота Әмудария өзенінің аңғарынан шөлді бөліп тұрған Қызылқұмның шеткі оңтүстік-батысында орналасқан.

Ұзындығы 50 км-ден астам, ені — 25 км-ге дейін жетеді. Жотаның шығысында солтүстік-батысқа қарай батыс бөлігіне  өзгеретін ендік созылым бар. Ең жоғары биіктігі 473 м-ге жетеді. Сілем гранодиорит интрузиялары бар кварциттер, гнейстер, мәрмәрлерден құралған тізбектерден тұрады. Оңтүстік және батыс беткейлері тік, солтүстік және шығыс беткейлері — жайпақтау. Шөл ландшафттары басым. Жылдық жауын-шашын мөлшері 80-100 мм. Жылдық температурасы 12-13°, қаңтардың орташа температурасы -5°, -8°, шілденің 26-28°. Тұрақты ағынды су жоқ. Жотадан өтетін аңғарлар жазда мүлдем сусыз, өте ыстық, желсіз келеді.

Санат:Өзбекстан таулары
Ұлықшоркөл

**Ұлықшоркөл** (), **Ұлышоркөл** (, ), **Шоркөл** () — Өзбекстанның Хорезм облысындағы және Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы тұзды көл.

## Географиялық сипаттамасы
Ұлықшоркөл көлінің солтүстік бөлігі Өзбекстанға (Хорезм облысы, Жаңаарық ауданы), оңтүстік бөлігі Түркіменстанға (Дашоғыз уәлаяты) тиесілі. Хиуа қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км, Шығырша ауылынан оңтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан.

Ұлықшоркөл солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, оңтүстікке қарай бірте-бірте тарылып келетін үшбұрышқа жақын пішінді. Өзбекстан ұлттық энциклопедиясының мәліметінше, көлдің ұзындығы 16 км, ені солтүстік бөлігінде 4 км, ауданы 14,8 км². Сол энциклопедия бойынша су қоймасы 86 м биіктікте, Бас штабтың топографиялық карталары бойынша теңіз деңгейінен шамамен 100 м биіктікте жатыр. Ұлықшоркөлдің жағалау сызығы тұрақты еместігін айта кету керек. Көл оңтүстіктен, батыстан және шығыстан Оңғыз Қарақұмының құм барқандарымен қоршалған.

Ұлықшоркөлдің суы тұзды.

Достық көл коллекторы су қоймасының солтүстік бөлігі арқылы солтүстік-шығыста Бөрітапкөл көлімен байланысады. Көл осы арна арқылы ағып келетін су ағынымен қоректенеді. Солтүстіктен егістіктерді суарудан келетін ағынды сулармен де қоректенеді. Коллекторды ұстау идеясы Хорезм облысының әртүрлі көлдеріндегі судың түсуі мен булануы арасындағы теңгерімсіз қатынасқа байланысты туындады, мұнда кері сулар келді: су қоймаларының бір бөлігі кеуіп, екінші бөлігі толып жатты. Көлді теңдеуші коллекторының 1-кезеңі 1954 жылы Доңызкөлден Ұлықшоркөлге дейін жүргізілді; Ұлықшоркөл-Шықкөл теліміндегі коллектордың 2-кезегі 1957 жылы іске қосылды. Алайда, көлдердегі әлсіз булану олардың апатты түрде толтырылуына және бұрын салынған коллекторлардың істен шығуына әкелді. 1959 жылы Өзбек КСР мен Түрікмен КСР-нің бірлескен күшімен Халықтар достығы Үлкен көл коллекторының құрылысы басталып, мелиоративтік мәселелер шешілді.

## Шаруашылықта пайдалану
Көлде Хорезм балық өсіру шаруашылығы жұмыс істейді.

Ұлықшоркөлдің рекреациялық маңызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан көлдері
Санат:Түрікменстан көлдері
Ресей рублі

**Ресей рублі** (; белгісі: ₽, руб; коды: RUB) немесе **Рубль** — Ресей Федерациясының ресми валютасы. Валюта 1993 жылы қыркүйек айында КСРО рублінің орнын алды. Рубль 100 копейкаға бөлшектенеді.

1993 жылы КСРО рублі мен Ресей рублінің баға айырмашылығы болмаған (1 SUR = 1 RUR), бірақ 1998 жылғы кризистың алдында рубль бағасы мен коды өзгеріп, 1 RUB = 1,000 RUR болды.

Рубль атты валюта Ресей империясы замандарынан бері қолданылып жүр. Қазір рубль тек Ресей, Беларусь пен Транснистрия мемлекеттерінде, Ресей басқаратын оккупацияланған территорияларда (Луганск пен Донецк Халық Республикалары) және Грузия мемлекетінің Абхазия мен Оңтүстік Осетия территорияларында қолданылыста.

## Тарихы

Рубль валютасы орыс жерінде 14-ші ғасырдан бері қолданылуда, ол әлемнің стерлингтен кейінгі ең көне валютасы. Ол 1704 жылы, Ресей империясының құрылғанына дейін қолданыста болуды бастады, және де рубль — Еуропадағы бөлшектерге бөлінген тұңғыш валюта.

### RUR (1992–1998)
Кеңес одағының ыдырауынан кейін Ресейдің валютасы уақытша КСРО рублі еді. Кейінірек, 1993 жылы Ресей Рублі тұңғыш қабылданды. Оның ISO 4217 коды RUR еді (RUssian Ruble) және ол КСРО рублімен тең еді.

Ресей Федерациясының алғаш жылдарында оның экономикасы өте нашар еді. 1992 жылы $1=125 RUR болған рубль 1998 жылы $1=6,000 RUR болып кеткен. Сол жылы рубль валютасы өзгерстерге ұшырап, коды мен баға ауыстырылды.

### RUB (1998–қазір)
Рубльдің өзгеруінен кейін Ресейді көп ұзамай кризис күтті. Кризистың барысында 1$-ға тең 6₽ 20₽-ға айналды.

2001–2013 жылдары $1=30₽ бағасымен өзгермеген еді, бірақ Қырым аннексиясынан кейін 2013–2021 жылдары 1$= 60-80₽ дейін төмендейді. 2022 жылы рубль Ресейдің Украинаға басып кіруі нәтижесінде одан да төмендеген (1$=110₽).

## Монеталары
1998 жылдан бері қазіргі кезде қолданылыстағы монеталарының тізімі:

## Қағаз ақшасы

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Еуропа валюталары
Санат:Азия валюталары
Оңғыз Қарақұм

**Оңғыз Қарақұм** () — Орта Азияның оңтүстігіндегі Түркіменстанның солтүстік бөлігін алып жатқан құмды шөл. Қарақұм шөлінің бір бөлігі. Ауданы 102 000 км².

Бұл геологиялық тұрғыдан аймақтың ең көне және ең биік бөлігі. Оңғыз Қарақұмының қазіргі беті қатты бөлшектенген, биіктігі 80-100 м дей болатын меридианалды созылған тізбектермен сипатталады.

Оңтүстігінде олар 60-160 метрлік кертпештің өзіне тән және айтарлықтай жағдайда әлі де жұмбақ Оңғыз ойпаты жолағына түйісуінде тоқтайды. Бұл иілгіш тақырлар, сорлар, және құмды қазаншұңқырлар тізбегінің шығу тегі Әмудариядан батысқа қарай байқалады.

## Тағы қараңыз
* Оңғыз үстірті

Санат:Азия шөлдері
Беруни ауданы

**Беруни ауданы** (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы – Беруни қаласы.

## Тарихы
Беруни ауданы 1930 жылы Шабаз ауданы болып құрылған. 1957 жылы Шаббаз ауданы Беруни (Бируни) ауданы болып өзгертілді. 1963 жылы аудан таратылып, 1964 жылы қалпына келтірілді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді:
*аудан бағынысындағы қала
# Беруни
*қалалық елді мекен
# Бүліш
*азаматтардың ауылдық жиындары
# Абай
# Азат
# Алтынсай
# Беруни
# Бибазар
# Достық
# Қызылқала
# Матонат
# Науаи
# Саркоп
# Тыңшылық
# Шабаз
# Шимам
## Археология
Беруни ауданы Азаттың Шырқат шаруашылығы аумағында Тасқырман шұратында 1956 жылы ашылған Қазақлыжатқан (Ақшаханқала) көне қонысының орны бар. Бәлкім, Қиятқа дейін Хорезмнің астанасы Ақшаханқала болды.

Халықаралық қарақалпақ-аустралия археологиялық экспедициясы бұл жерден б.з.б. III—II ғасырларға жататын ежелгі хорезм тіліндегі арамей жазуының көптеген жазулары мен қабырға суреттерін тапты.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Беруни (қала)

**Беруни** (, ), 1957 жылға дейін **Қият** деп аталған, қала (1962 жылдан бастап), Қарақалпақстан (Өзбекстан) Беруни ауданының әкімшілік орталығы.

Ежелгі Хорезмнің астанасы болған. Осы қалада атақты парсы ойшылы, ғалым әл-Бируни дүниеге келген.

## Географиялық орны
Беруни қаласы Әмудария өзенінің солтүстігінде Өзбекстан мен Түрікменстанның шекарасына жақын жерде орналасқан. Ташкенттен батысқа қарай 936 км, Хиуадан солтүстікке қарай 55 км жерде орналасқан.

## Климаты
Қаланың климаты күрт құбылмалы. Абсолюттік максимум 44 градус цельсий (шілдеде), абсолюттік минимум -13 градус цельсий (қаңтарда).

## Тұрғындары
1968 жылы Беруниде 18 000 адам, 1970 жылы — 23 000, 2000 жылы — 51 000, 2004 жылы — 50 700, 2018 жылы — 66 019 адам тұрды. 2020 жылға қарай тұрғындар саны 68 100 адамға дейін өсті.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Беруни — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 35-орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 8543-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Жаңабазар (18 км), Үргеніш (20 км), Бостан (21 км), Ханқа (24 км), Төрткөл (25 км), Гүрлен (34 км), Шауат (38 км), Хиуа (47 км), Хазарасп (49 км), Дашоғыз (66 км, Түрікменстан), Пітнақ (71 км), Маңғыт (73 км), Газошақ (78 км, Түрікменстан).

## Тарихы
Ойшыл Әбу Райхан әл-Бируни қаланы Х ғасырда маңызын жоғалтқан Хорезм астанасы деп атайды. Қиятта, сол кезде Беруни қаласы осылай аталды, 990-жылдары әл-Бируни астрономиялық зерттеулер жүргізді.

1953 жылы қала үлгісіндегі Шабаз елді мекені құрылып, 1957 жылы, осында дүниеге келген атақты ғалым әл-Бирунидің құрметіне аталды.

X ғасырдың аяғындағы «Худуд әл-әләм» (әлем шекаралары) географиялық еңбегінің анонимді парсы авторы былай дейді: «*Қият — [[Хорезм|Хорезмнің]] басты қаласы, Түркістан ғұзының қақпасы, [[Түркілер|түркілердің]], [[Түркістан|Түркістанның]], [[Мәуереннаһр|Мәуереннаһрдың]] және [[Хазарлар|Хазар]] өлкесі тауарларының сақтау қоймасы, көпестердің тоғысқан жері... Қаланың байлығы зор. Ол жақтан жастық жамылғылары, сырып тігілген киімдер, мақта бұлдар, киіз, рухбин (сырдың бір түрі) тасып әкеледі*».

1962 жылы Беруни қала мәртебесін алды. 1969 жылы 13 наурызда Әмудария өзенінің тасқынының салдарынан қаланың бірнеше ғимараты су астында қалып, зақымданғанымен, кейінгі жылдары бәрі қалпына келтірілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Беруни ұйымдары ауыл шаруашылығы кешеніне қызмет көрсетіп, жер қазатын техникаларды жөндейді. Беруни фирмалары мен компаниялары банк, телекоммуникациялық және автокөлік қызметтерін көрсетеді.

Беруни кәсіпорындары иірілген жіп, трикотаж кенепі және трикотаж бұйымдарын, жіптерді шығарады. Қалада мақта тазалау зауыты бар, аяқ киім өндірісі жөнге салынды. Қалада  орта мектептер, музыка және спорт мектептері, кітапханалар, мәдениет үйі, мұражай, аурухана бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Қарақалпақстан қалалары
Қазанкеткен

**Қазанкеткен** (, ) — кент, Өзбекстан, Қарақалпақстан Республикасы Бозатау ауданының орталығы (2019 жылдың 4 қыркүйегінен бастап).

## Тарихы
1979-2004 жылдары Бозатау ауданының орталығы болды (аудан болмаған 1988-1990 жылдарды қоспағанда). 2004-2009 жылдары Кегейлі ауданының құрамында болды. 1992 жылдан бастап кент.

## Тұрғыны

## Орналасқан жері
Қазанкеткен кенті арқылы Еркіндария арнасы өтеді. Нүкіске дейінгі арақашықтық 100 км (автожолмен).

Кент Кегейлі темір жол стансасынан 62 км (Найманкөл-Шымбай желісінде), Құмшұңғылдан (Найманкөл-Шымбай желісінде) 60 км жерде орналасқан.

## Білім беру және медицина
Кентте ауылшаруашылық кәсіптік колледжі, 2 жалпы білім беретін мектеп, 2 мектепке дейінгі мекеме, балалар музыка және өнер мектебі, аурухана бар.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан қалалары
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2005

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **2005** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 11-ші әлем чемпионаты** — Канаданың Монреаль қаласында 2005 жылдың жазында өткізілді.

Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* Official FINA results: Diving ; Swimming ; Open water ; Synchronised swimming ; Water polo 
* Swim Rankings results

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Үбі жотасы

**Үбі жотасы** – Кенді Алтайдың батысындағы жота. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы және Риддер қалалық әкімдігіне қарасты жерінде орналасқан.

## Жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 120 км-ге созылып жатыр. Батысынан (600 м) шығысына қарай (1812 м) биіктей түседі. Жота кристалды тақтатас, әктас, граниттен түзілген. 

## Өсімдігі
Батыс бөлігіндегі беткейдің етегін дала өсімдіктері, шығысын шыршалы-самырсынды, кей жерлерін көктеректі-қайыңды орман алып жатыр. Кен байлықтарынан қорғасын, мырыш, мыс, құрылыс материалдары өндіріледі. 

## Дереккөздер

Санат:Глубокое ауданы таулары
Санат:Риддер қалалық әкімдігі таулары
Тәжікстан туы

**Тәжікстан туы** () — Тәжікстан Республикасының мемлекеттік рәмізі. Ол 1992 жылы қараша айында қабылданды, және орталығында алтын тәж салынған үш түсті триколор болып келеді.

Тәжік туының түстері мен 1:2 пропорциясы Тәжік КСР туымен бірдей. Байрақ күні оның қабылданған күнінде, 24 қараша күні тойланады.

## Дизайны
Тәжікстан туы қызыл, ақ және жасыл түстерінің триколоры болып келеді. Түстердің мағынасы жайлы көптеген түрлі теориялар бар, көбісі тарихи мағыналарға сүйеніп жазылған. Тәжікстан туының түстері оның ізашары, Тәжік КСР туының түстеріне ұқсас.

Бір теория бойынша, қызыл түсі бостандық пен тәуелсіздікті білдіреді; ақ түсі бейбітшілік пен тыныштықты және жасыл түсі молшылықты және дамуды білдіреді. Оған қоса Тәжікстанда жасыл түсімен табиғатты, Ислам дінін және Наурыз мейрамын байланыстырады. Түстердің халықтың иерархиясын білдіреді деген тұжырымдама да бар; бұл теория бойынша қызыл еңбек істейтін халықты, ақ түсі интеллектуалды жұмысшыларды және жасыл түсі ауыл шаруашылығымен айналысатындарды білдіреді.

Жасыл мен қызыл жолақшалары аумағы бойынша тең болғанымен, ортадағы ақ жолақ олардан бір-жарым рет үлкенірек.

Тудың үш түсін тағы Иран туында да табуға болады; бұл екі халықтың тарихи, лингвистикалық және этностық жақындығын көрсетеді.
солға|нобай|Тәжік туында бейнеленген тәж бен 7 жұлдыз
Триколордың ортасында алтын тәж бейнеленген. Тәж Саманид мемлекетін және тәжік халқын білдіреді, өйткені "тәжік" этнонимы парсы тілінің "тадж" ("тәж") сөзінен шыққан. Тәждің үстінде 7 жұлдыз орналасқан, өйткені бұл санның тәжік мифологиясында рөлі үлкен, ол бақыт пен мінсіздікті білдіреді.

## Президенттік штандарт
Тәжікстан президентінің өзінің ресми штандарты тұңғыш рет 2006 жылы, Эмомали Раһмонның 3-ші қайта сайлану рәсімінде қолданылды. Ол тәжік триколорын қолданғанымен, ортасында Деравш Кавиани, сасанидтердің патшалық оюы бейнеленген. Оюдың ішінде көк аспандағы алтын арыстан салынған. Оюдың төрт бұрышында төрт регионды белгілейтін төрт жұлдыз орналастырылған.

Штандарттың ортасында Тәжікстан елтаңбасында бұрын қолданылған символиканы байқауға болады.

## Тарихи тулары
Кеңес одағының билігінен бұрын Тәжікстанның және тәжік халқының тулары болмаған.

1929 жылы тәжіктердің тұңғыш туы қабылданды. Бұдан бұрын Тәжік КСР Бұхара Халық Кеңес Республикасының бөлшегі еді; Қазан төңкерісінен бұрын ол Бұхара әмірлігінің құрамында еді.

## Гиннесс рекордтар кітабында
оңға|нобай
2011 жылы қыркүйек айында Тәжікстан туы Гиннесс рекордтар кітабына енді. Тәуелсіздіктің 20-жылдық мерейтойында Тәжікстан туы Душанбедегі биіктігі 165 м флагштокқа ілінді. Алдыңғы рекорд Әзірбайжанның 162 метр флагштогында еді. Душанбе флагштогы рекордты 2014 жылға дейін иеленді, қазіргі рекорд иеленушісі — Сауд Арабиясының Жидда қаласының 171 м флагштогы.

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан мемлекеттік рәміздері
Санат:Тулар
Санат:Мемлекеттік тулар
Сайфуддин Азизи

**Сайфуддин Азизи** (Азизи́; , ; 1915—2003) — Қытайдың мемлекет және саяси қайраткері, ҚХР Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының бірінші төрағасы болды.

## Өмірбаяны
1915 жылы 12 наурызда Шәуешек қаласына жақын Артуш ауылында дүниеге келген.
Шыңжаң мектебінде оқып, Кеңес Одағына көшіп, КОКП құрамына кіріп, Ташкенттегі Орталық Азия саяси институтында оқуын жалғастырды. Содан кейін еліне оралды.
нобай|солға|250px|Мао Цзэдун және Сайфуддин
Шығыс Түркістан революциялық Республикасында білім министрі, сондай-ақ Чжан Чжичжун Үкіметінде білім беру мәселелері жөніндегі уәкіл (1945 жылдан 1948 жылға дейін) болып жұмыс істеді. 1949 жылдың жазында Қытай Халық Республикасын жариялау мақсатында шақырылған Халықтық саяси консультативтік кеңестің отырысына қатысу үшін Бейжіңге жіберілген Шығыс Түркістан революциялық Республикасының екінші делегациясын басқарды.

Сол мақсатпен жіберілген алғашқы делегация, ресми мәліметтер бойынша, ұшақ апатынан толық құрамда қаза тапты. Бірінші делегацияның жетекшісі Ахметжан Касыми осы аймақтың Қытаймен бірігуінің қызу қарсыласы болып саналғандықтан, И.В. Сталин мен Мао Цзэдунның сөз байласуы салдарынан Кеңес Одағының арнайы қызметі ұйымдастырған деген нұсқалар бар. Сайфуддин Азизи бастаған жаңа делегация Шығыс Түркістан Республикасының жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасының құрамына кіруіне келісім берді.

1949 жылы қыркүйекте Сайфуддин жаңа коммунистік үкіметтің мүшесі бола отырып, ҚКП бекіткен Қытай Халықтық саяси консультативтік кеңесіне кірді. Сол жылдың қазан айында Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Сайфуддин жаңа үкіметтің ұлт істері мен саяси-құқықтық жұмыстарында әртүрлі қызметтерді атқарды. 1949 жылдың желтоқсанынан 1950 жылдың қаңтарына дейін ол Мао Цзэдунмен бірге Мәскеуге Қытай-Кеңес достық шартын жасау үшін барған сапарында бірге болды. 1998 жылға дейін саяси қызметпен айналысты.

Сайфуддин Азизи науқастан 2003 жылы 24 қарашада Бейжіңде 88 жасында қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Қытай саясаткерлері
Санат:КОКП мүшелері
Ұлан (өзен)

**Ұлан** – Ертіс алабындағы өзен. 

## Бастауы
Қалба жотасының солтүстік етегінен басталып, Ертіс өзеніне сол жағынан құяды. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 87 км, су жиналатын алабы 1220 км2. Жағалауы тіктеу келген, Ертіске құяр сағасында жазық. Негізінен жауын-шашын суымен толығады. Кішігірім 5 саласы бар. Жылдық орташа су ағымы сағасында 1,87 м3/с. Жайылмасы – шабындық.

## Дереккөздер

Санат:Ұлан ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Тәжікстан елтаңбасы

**Тәжікстан елтаңбасы** () немесе **Тәжікстан эмблемасы** — Тәжікстан Республикасының рәміздерінің бірі. Ол — алдындағы Тәжік КСР елтаңбасының өзгертілген нұсқасы болып келеді. 1993 жылы 28 желтоқсан күнінен бері қолданыста.

## Дизайны және символикасы

### Сипаттамасы
Тәжікстан елтаңбасы — жеңілтілген тәжік туы қоршаған сол жағында мақта, оң жағында бидай баулары бар; орталығында тәж, көтерілген күн мен таулар бейнеленген эмблема. Екі бауды астында симметриялы кітап байланыстырып жатыр.

Елтаңбаның қазіргі дизайны Кеңес одағының геральдикасына негізделген. Оны біз екі жақтағы мақта мен бидай бауларынан және көтеріліп жатқан күннен байқай аламыз.

### Символикасы
солға|нобай|Тәжік елтаңбасында бейнеленген тәж бен 7 жұлдыз
Елтаңбаның орталығында салынған тәж бен 7 жұлдызды біз Тәжікстан туынан да байқай аламыз. Ол Саманид мемлекеті заманынан бері қолданылудағы символ, және ол тәжік халқының басты белгісі болып келеді. Осының басты себебі — парсы тілінде «тадж» этнонимы «тәж» сөзін білдіреді. Оның үстіндегі 7 жұлдыз елдің 7 облысын (регионын) білдіреді.

Елтаңбаның негізінде Памир таулары мен кітап бейнеленген. Көтерілген күн өмірдің басталуын, және бидай елдің байлығын білдіреді.

## Тарихи елтаңбалар

### Тәжік АКСР елтаңбасы

Тәжік АСКР Орталық Сайлау Комитетінің сипаттамасы бойынша:

### Тәжік КСР елтаңбасы

Сурет:The coat of arms of the Tajik SSR (24.02.1931-04.07.1935).svg|Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (24.02.1931-04.07.1935)
Сурет:Emblem of the Tajik SSR (1936).svg|Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (1936)
Сурет:The coat of arms of the Tajik SSR (27.04.1935-20.05.1937).svg|alt=Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (27.04.1935 – 20.05. 1937) (латын әліпбиінде)|Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (27.04.1935 – 20.05.1937) (Латын әліпбиінде)
Сурет:The coat of arms of the Tajik SSR (1938-28.09.1940).svg|alt=Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (1938 – 28.09.1940) (Латын әліпбиінде)|Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (1938 – 28.09.1940) (Латын әліпбиінде)
Сурет:Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg|alt=Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының елтаңбасы (Кириллицада)|Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының соңғы елтаңбасы (Кириллицада)


### 1992 жылғы елтаңба
солға|нобай|1994 жылғы пошта маркасында бейнеленген алғашқы елтаңба
Екі жағынан тәжік туымен оралған бидай баулары, орталығында қанаты бар алтын арыстан салынған нұсқа Тәжікстанның бір жыл ғана елтаңбасы болған еді. Арыстанның артында күн сәулелері, және астында төбесінде қар жатқан таулар бейнеленген.

Қанатты арыстан бейнесі үндіарий халықтарында (парсылар мен тәжіктер) күш, билік, күн мен отты білдіреді. Бұл символ Месопотамиядан Иранға, және кейінірек Орта Азияға көшті.

## Тағы қараңыз

* Тәжікстан туы

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан мемлекеттік рәміздері
Санат:Мемлекеттік елтаңбалар
Тәжікстан президенті

**Тәжікстан Президенті** () немесе **Тәжікстан Республикасының Президенті** () — Тәжікстан Республикасының мемлекет басшысы және де факто үкіметінің басшысы. Атқарушы билік басында болуымен қоса президент Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді.

1994 жыл 16 қарашадан бері президент — Тәжікстан Халық Демократиялық партиясының басшысы Эмомали Рахмон.

## Тарихы
Тәжікстанның тұңғыш президенті Қаһһор Маһкамов еді. Ол Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының Президенті сайланып, Тәжікстанның тәуелсіздік алған күнінде президенті болды. Халықтан қолдау көре алмаған Қаһһор Маһкамов 1991 жылы тамыз айында жұмысынан кетуге мәжбүр болады. Елдің бөлінгендігінен 1991 мен 1992 жылдар арасында президенттер бір-бірін ауыстырып жатты, елде билікке талас жүрді. Наразылық пен келіспеушілік кейінірек Тәжік Азаматтық соғысына алып келді. 1994 жылдан бері президент Эмомали Шәріпұлы Рахмон болып келеді. Соңғы президенттік сайлау 2020 жылы өтті, алайда әлем бақылаушылары Тәжікстанда өткізілетін сайлауларды демократиялық емес және жалған деп санайды.

## Атқаратын рөлі
Тәжікстан президенті — елдің елбасы және *де факто* үкімет басшысы, ол елдің ең ықпалды лауазымның иегері болып келеді. Президент халық сайлауымен сайланады, бастапқыда ол тек екіден көп емес жеті-жылдық мерзім жұмыс істей алатын. Алайда кейінірек бұл заң өзгертілді. Тәжікстан президенті соған қоса Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді.

Атқарушы билігімен қоса, президентке шекара қауіпсіздігі жайлы кеңес беретін Қауіпсіздік Комитеті де бар. Оған қоса мемлекеттік мәселелер жайлы 5 кеңесшісі бар:

* Экономикалық мәселелер жайлы мемлекеттік кеңесші
* Халықаралық қатынас жөніндегі мемлекеттік кеңесші
* Ғылым және әлеуметтік мәселелер жөніндегі мемлекеттік кеңесші
* Ақпарат, мәдениет және мемлекет істері жөніндегі мемлекеттік кеңесші
* Қорғаныс және құқық қорғау жайлы мемлекеттік кеңесші.

## Резиденциясы
2008 жылдан бері Душанбедегі Ұлт Сарайы (Коһи Миллат және Ақ Үй деп те аталады) Президенттің ресми резиденциясы болып келеді. Жиі ел сыртынан келген қонақтар осы сарайға келеді; арнайы мерекелер мен мерейтойлар сарайдың басты холлында өткізіледі. Оның құрылысы тәжіктердің тарихи патшасы Исмаил Ибн Ахмед Саманиге арналып басталған. 2008 жылғы тамыз айында сарай ресми түрде ашылып, дәл бірінші күні ғимаратта Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының жиналысы өткізілді. Сарай 500 сомони банкнотасында бейнеленген.

2008 жылға дейін президенттік сарай басқа жерде, 1957 жылы құрастырылған ғимаратта орналасқан еді. Ол бұрын Тәжікстан Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің басты штабы еді, және кеңес заманында Рауль Кастро, Хо Ши Мин, Никита Хрущёв, Леонид Брежнев және Борис Ельцин сияқты қонақтарды қарсы алды. 1992 жылдан бастап ол президенттік резиденция болды, бірақ 2008 жылы бұл статусынан айырылды. 2017 жылы ол Душанбе әкімінің уақытша кеңсесі болды. 2020 жылғы ақпанда ғимараттың бұзылуы жарияланды.

## Президенттер тізімі

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

*
Тәжікстан
Санат:Мемлекет басшыларының тізімі
Қырғызстан президенті

**Қырғызстан Президенті**, ресми атауы **Қырғыз Республикасының Президенті** () — Қырғыз Республикасының елбасы және үкімет басшысы. Президент үкіметтің атқарушы билігін басқаруымен қоса Қырғыз Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді.

Қырғызстан конституциясы бойынша президент — "халықтың бірлігінің және үкімет билігінің символы" және "Қырғыз Республикасы Конституциясының кепілімен адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтайды". Бір азамат Қырғыз Президенті болып екі реттен көп сайлана алмайды. Қырғыз Президенті тек елде жалпы кеміне 15 жыл тұрған, мемлекеттік тілде сөйлей алатын, жасы 35-тен кем емес және 70-тен артық емес азаматтар ғана бола алады.

Қазіргі қызметтегі Қырғыз президенті — Мекенчил партиясымен ұсынылған Садыр Жапаров.

## Қызметі және құқығы
солға|нобай|Президенттік эмблема
Қырғызстан Президентінің құқығында:

* Премьер-Министрді және басқа үкімет қызметкерлерін тағайындау
* Жоғарғы Сот ішінде Парламентке үміткерлер ұсыну
* Сыртқы саясатты басқару
* Заң ұсыну, қабылдау
* Барлық сайлаулардың өткізілуін және декреттер жариялап отыру
* Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болу бар.

### Президент тағайындайтын қызметкерлер

* Қырғызстан премьер-министрі
* Министрлер Кабинеті
* Басты Прокурор
* Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің төрағасы
* Шекара Қызметінің төрағасы
* Кеден Қызметінің төрағасы
* Сот-сараптама Қызметінің төрағасы
* Жаза атқару Қызметінің төрағасы
* Экономикалық қылмысқа қарсы күрес қызметінің төрағасы
* Қырғыз Республикасының Ұлттық Банкының төрағасы
* Қарулы Күштерінің бас штабы
* Түрлі Қарулы Күштер тармақтарының коммандирлері
* Жоғарғы Сот мүшелері
* Президент Администрациясының Басшысы
* Баспасөз хатшысы
* Қырғызстан Елшілері

## Президенттер тізімі

## Дереккөздер

*
Қырғызстан
Милош Форман

**Милош Форман** () — чех және америкалық кинорежиссёр.

Оның әке-шешесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік концлагерлерде қайтыс болған.

Соғыстан кейін ол Подебрадыдағы мектеп-интернатта білім алады, оның сыныптастары арасында болашақ президент Вацлав Гавел болды.

1968 жылы орын алған «Прага көктемінен» кейін Форман АҚШ-қа көшеді.

## Фильмдері

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Буджак (Ғағауызстан)

**Буджак (Ғағауызстан)** () — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Буджак ауылы ауданның орталық бөлігінде, Ялпуг өзенінің бойында, Комрат қаласының орталығынан 9 шақырым жерде орналасқан. Ол аздап төбелі жазық, жыралар мен сайлармен бөлінген. Эрозиялық процестер дамыған. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 43 метр. Ауылда Комрат теміржол вокзалы бар. Табиғи дала өсімдіктері күні бүгінге дейін сақталған, бидай, жүгері, сұлы, қара бидай, күнбағыс сияқты дәнді дақылдар егіледі. Буджак ауылы аумағындағы барлық жерлер - 2360 га , ауыл шаруашылығы алқаптары-1873 га, егістік-1191 га.

## Халқы
2004 жылғы санақ бойынша ауылда 1525 адам тұрады.  
*942 ғағауыз,
*305 молдаван,
*115 орыс, 
*85 украин, 
*56 болгар, 
*4 сыған.

## Тарихы
Буджак қалалық үлгідегі кенті (пгт) 1978 жылы 31 Мамырда Молдавия КСР Комрат ауданындағы "Буджак" совхоз-зауыты жанындағы елді мекеннен құрылды.
Тәуелсіз Молдовада пгт ұғымы жойылғаннан кейін және халық санының азаюына байланысты Буджак ауылдар санатына ауыстырылды.

1977-78 жылдары шарап жасау бағытындағы "Буджак" кеңшар –зауыты құрылып, оған 250 га жүзімдік пен 100 га бақ отырғызылды. 1978 жылдың мамыр айында Үкіметтің қаулысына сәйкес Буджак қалалық типтегі кентін құру туралы шешім қабылданды.

07.12.1994 ж. № 310 - XII "жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Заңның негізінде Буджак кенттік Кеңесінің Атқарушы комитеті Буджак ауылының примэриясы болып қайта құрылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 67 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде:
*27 ауылшаруашылық кәсіпорны, 
*9 сауда кәсіпорны, 
*2 азық-түлік дүкені, 
*2 жанармай құю бекеті, т.б.

Ауыл аумағында әлеуметтік сала объектілері: 
*1 мектепке дейінгі мекеме, 
*1 гимназия, 
*мәдениет үйі, 
*2 кітапхана, 
*медициналық пункт 
*Православие шіркеуі бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Санат:Ғағауызстан елді мекендері
Құл Шәриф

**Құл Шәриф** () — татар имамы, ақын, теолог, батыр, мемлекет және дің қайраткері.

1552 жылы қазанда IV Иван әскерлеріне қарсы Қазанның бір бөлігінің қорғанысын басқарған татарлардың ұлттық батыры. Шабуыл кезінде ол әріптестерімен бірге қайтыс болды. 1996 – 2005 жылдары Қазан Кремлінде қираған ескі мешіттің орнына салынған Құл-Шәриф мешіті оның есімімен аталады.

## Өмірбаян
Тарихи деректерде Құл Шәрифтің жақсы тәрбиеленген, текті текті болғаны айтылады.

Құл Шәриф Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтарының әулетіне жататын сәийд болып саналды. Мұны Қасым хандығынан шыққан сейіт Шақұловтардың шежіресін жариялаған қазіргі тарихшылар да растайды. 

1546 жылы әкесі Мансұр қайтыс болғаннан кейін Қазан қаласының рухани басшысы болып сайланды. 

## Қазан қаласының қоршауы
Қазан хандығының осынау қиын, тартысты, апатқа дейінгі жылдары. Құл Шәриф елде тыныштық орнатуға, Қазан мен Мәскеу арасындағы қарым-қатынасты бейбіт, саяси жолмен реттеуге тырысуда.

Алайда IV Иван үкіметі оның ұсыныстарын қабылдамай, Қазанға қарсы қанды соғыс бастады. Басқа амалы қалмаған Құл Шәриф өзге азаматтармен бірге елінің, халқының тәуелсіздігі үшін күреске шықты. 

Осы оқиғалардың куәгері кінәз Курбский Құл Шәриф пен оның төңірегіндегі басқа да татар асылдарының ерлікпен қаза тапқанын мойындауға мәжбүр болды. 

## Өлім
Құл Шәриф 1552 жылы қазанды басып алу кезінде қайтыс болды. Философ және тарихшы Маржани, Құл Шәриф пен оның ізбасарлары белгілі бір әскери бөлімге біріктіріліп, шайқаста қаза тапты деп жазды. Құл Шәрифтің өзі мешіттің төбесіне көтеріліп, оны өлтіріп, денесін төмен түсірді.

Сөйтіп, 1552 жылы 2 қазанда елмен бірге оның рухани ұстазы Құл Шәриф тақтан тайып, қайтыс болды.

## Еңбектері
Өкінішке орай, Құл Шәриф шығармаларының біразы ғана сақталған. Алайда, әдебиеттанушы Марсель Ахметзянов Құл Шәрифтің "Зафернаме-и вилайет-и Казан" (1550) шығармаларының, "Шариф Хаджитархани" және "Құл Шәриф" өлеңдерінің авторы деген болжам жасады. Шығармалар мен өлеңдерге талдау жасай отырып, Ахметзянов олардың авторы өте білімді, астрономия, тарих және басқа ғылымдарда білімі бар екенін атап өтті.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Құл Шариф және оның заманы: Татар және орыс тілдеріндегі мақалалар жинағы. – Қазан: Татар кітап баспасы, 2005. – 192 б.

## Сондай-ақ қараңыз
* Құл-Шәриф мешіті
Санат:Ислам дінтанушылары
Санат:Татар ақындары
Бешалма

**Бешалма** () — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Аудан орталығы Комраттан 28 км. қашықтықта,  Молдованың астанасы Кишиневтан 121 км. қашықтықта орналасқан. Бешалма ауылы Ғағауыз АТУ Комрат ауданының құрамына кіреді. Аумақтың жалпы ауданы 60,7 шаршы км, бұл ауданның 7,1% құрайды.
нобай|оңға|200px|Бешалмадағы жел диірмені
Ауылда 87 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде:
*17 ауылшаруашылық кәсіпорны, 
*4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 
*1 диірмен, 
*2 май цехы, 
*1 шағын наубайхана, 
*24 сауда кәсіпорны, 
*1 көлік кәсіпорны, 
*11 азық-түлік дүкені, 
*1 жанармай құю бекеті.

Ауыл аумағында 5 артезиан құдығы, 93 құдық орналасқан.

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 4441 адам тұрса, оның 50,53 пайызы ерлер, 49,47 пайызы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 
*96,67% - ғағауыздар, 
*0,99% - молдовандар, 
*0,83% - украиндар, 
*0,74% - орыстар, 
*0,56% - бұлғарлар, 
*0,11% - сығандар, 
*0,09% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Бешалма ауылының негізі 1791 жылы қаланған. Аңыз бойынша, ауылдың алғашқы тұрғындары бес алма ағашын осы жерден кездестірген, сірә, бұрын осында өмір сүрген, ауылға «Бес алма ағашы» – Бешалма деген атау берген татарлардан қалған.

1810 жылы отаршылар ауылда алғашқы шіркеу салды. Ол кішкентай болды, оған тек діни қызметкер мен шіркеу қызметкерлері кіре алды, діни қауымның мүшелері көшеде дұға етті. 1860 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша шіркеуге Георгий есімі берілді. Жаңа шіркеу 1880 жылы ашылды. Ол кезде Бешалма Бендері уезі, Комрат болысының құрамында болған.

1940 жылы Бессарабия Кеңес Одағына қосылғаннан кейін ауылда ауылдық кеңес ашылды. Ол 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін 1944 жылға дейін қызметін тоқтатты. 1944 жылы ауылда 5 мың адам тұрған. Ашаршылық 2800 адамды қамтыды.

1948 жылы 4 сәуірде «Заветы Ильича» ұжымшары ұйымдастырылды. 1948 жылы 4 тамызда «Правда» колхозы, 1948 жылы 28 тамызда «Шверник» колхозы құрылды. 1950 жылы 16 тамызда жалпы жиналыстың шешімімен колхоздар бір ұжымға «Заветы Ильича» колхозына біріктірілді. 1965 жылы 20 қаңтарда «Правда» колхозы болып аталды. 1991-2000 жылдар аралығындағы ауылдың тарихы ерекше орын алады, өйткені осы кезеңде Молдованың саяси, мәдени және экономикалық өмірінде үлкен өзгерістер болды. Қиындыққа қарамастан «Правда» колхозы жұмысын жалғастырды. Колхоздың негізгі саласы темекі, жүзім, астық, мал шаруашылығы болды. 1990 жылдардың ортасында бизнес дами бастады.

## Инфрақұрылымы
Бешалма ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 
нобай|оңға|200px|Шіркеу
*2 мектепке дейінгі мекеме, 
*1 лицей, 
*мәдениет үйі, 
*тарихи-этнографиялық мұражай, 
*2 кітапхана, 
*сауықтыру пункті орналасқан.
*Православие шіркеуі

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Санат:Ғағауызстан елді мекендері
Аралсор (көл, Бөкей ордасы ауданы)

**Аралсор** — Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Бисен ауылының шығысында 35 км жердегі ащы көл.

## Гидрографикасы
Аумағы 124,1 км2. Көл теңіз деңгейінен 1,6 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 34,3 км, енді жері 13,0 км, жағалау бойының ұзындығы 117,4 км. Орта тұсында ұзындығы 7 км, ені 4 км-ге жуық сор басқан арал орналасқан. Жаз айларында көл суы тартылғанда арал жағалауымен (солтүстігінде) жалғасып жатады. Шығыс жағалауынан басқа бөлігі жарқабақты келеді. Солтүстігінен Ащыөзек өзені құяды. Жағалауының шығысындағы ашық бөлігін қамыс, құрақ басқан.

## Дереккөздер

Санат:Бөкей ордасы ауданы көлдері
Аралсор (көл, Ақжайық ауданы)

**Аралсор** — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Мыңтас қыстауынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 км жердегі көл. 

## Гидрографикасы
Аумағы 5,9 км2. Көл теңіз деңгейінен 6,3 м төмен жатыр. Ұзындығы 3,2 км, енді жері 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 9,6 км. Көл көктемгі жауын-шашында шығысында жатқан өзімен аттас көлмен ұласып кетеді. Жазда құрғап, сор батпаққа айналады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы көлдері
Санат:Ойыл су алабы көлдері
Хамит Әлімжан

**Хамит Әлімжан** () шынайы есімі – ***Хамит Әлімжанұлы Әзімов*** () — өзбек ақыны, драматург, әдебиеттанушы, ХХ ғасырдағы өзбек поэтикалық классикасының өкілі. 

## Өмірбаян
1909 жылы Жызақ қаласында дүниеге келген. Кішкентай кезінен анасы Кәмила мен атасы Молла Әзімнен ел аузындағы ертегілерді, дастандар мен жырларды көп естіген. Жазушы бола отырып, фольклорға жинаушы ретінде де, зерттеуші ретінде де бет бұрды.

Әлімжан 1918 жылы Жызақ қаласында ашылған толық емес орта мектепке түсіп, кейін Самарқандқа университетке оқуға түседі. Самарқандтағы Өзбекстан педагогикалық академиясында (1928-1931) оқыған.

1928 жылы Әлімжанның «Көктем» атты тұңғыш жыр жинағы жарық көрді. Арада көп жылдар өткен соң Мұса Ташмұхамедов, Хамит Әлімжан туралы мақаласында бұл есімнің символдық мәніне ерекше тоқталды.

Самарқандтағы оқуының аяқталып, Ташкентке көшуі Әлімжан үшін жаңа, маңызды өмірбаяндық және шығармашылық кезеңнің басталуы болды.

Әлімжан газет-журналдарда журналист, редактор болып көп жұмыс істейді, бірақ әдеби жұмысын жалғастырады. 1930 жылдары Әлімжан бақшының орындауындағы «Айгүл мен Бақтияр», «Семұрғ» дастандарының әсерінен үлкен туындылар жасайды.

1939 жылы Хамит Әлімжан Өзбекстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы болып, 1944 жылы жол апатынан қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды.

Ол Ташкенттегі Александров алаңында жерленген, кешегі кеңестік кезеңде күлі Шығатай зиратына әйелінің жерленген жеріне ауыстырылған.

## Жад
Хамит Әлімжанның құрметіне Ташкент метрополитенінің станциясы; Самарқанд облыстық Музыка және драма театры; Қаршы мемлекеттік педагогикалық институты аталды.

1990 жылы 19 мамырда Ташкентте мүсінші Я.Шапиро мен сәулетші С. Адыловтың еңбегі үшін ақын ескерткіші салтанатты түрде ашылды. 2017 жылдың желтоқсан айында ескерткіш Жазушылар аллеясына көшірілді.

2004 жылы Хамит Әлімжан қайтыс болғаннан кейін "*Буюк хизматлари учун*" орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Санат:КСРО ақындары
Санат:Өзбекстан ақындары
Санат:Драматургтер
Санат:КСРО драматургтері
Санат:Өзбекстан драматургтері
Санат:КСРО әдебиет сыншылары
Санат:Өзбекстан әдебиет сыншылары
Санат:Аудармашылар
Санат:КСРО аудармашылары
Санат:Өзбекстан аудармашылары
Санат:Өзбекстан жазушылары
Ракув (футбол клубы)

«**Ракув**» () — Польшаның Ченстохова  қаласындағы футбол клубы. 

## Атаулары

## Жетстіктері

### Ұлттық
; Экстракласса
: **чемпион (1)**: 2023
: Вице-чемпион (2): 2021, 2022

; Кубок 
: **Жеңімпаз (2)**: 2021, 2022
: Финалист (2): 1967, 2023

; Суперкубок
: **Жеңімпаз: (2)**: 2021, 2022

## Ойыншылар
*2023 жылғы 29 шілдедегі жағдай бойынша*

* Ойыншылар 2022

## Сілтемелер
* '''www.rksrakow.pl''' 
* Ракув (90minut.pl)

Санат:Польша футбол клубтары
Кишварда (футбол клубы)

**«Кишварда»** () — Мажарстанның Кишварда қаласының футбол клубы. 2003 жылы құрылған.

## Стадионы

Ескі алаң, Варкерт Спортпаля, базар алаңының қасында, Анарчи жолында орналасқан болатын. Ол 1,000 жанкүйерді қабылдай алатын еді.

Қазіргі алаң, Варкерт спорткомплексі, 1953 жылы ашылды. Бұл стадион 2,000 адамды қабылдай алады. Стадионда ресми түрде тіркелген ең көп көрермен саны — 5,000 адам, бұл көрсеткіш 1979 жылы 1 сәуірде өткен «Кишвардай СЕ» және «Ньиредьхази ВССК» командалары арасындағы лига матчында тіркелген.

Жаңа стадион, Варкерт стадионы, 2018 жылы 11 тамызда ашылды. Алғашқы матч «Ференцварошқа» қарсы өтті. Ойын 2–0 есебімен «Ференцвароштың» жеңісімен аяқталды.

File:Kisvarda vs Debrecen.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_2.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_3.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_exterior.jpg|Варкерт стадионы


## Еурокубоктар

## Жүлделері
### Ұлттық

* Мажарстан Вице-чемпионы (1): 2021/22
* 2 лигада 2-орын (1): 2017/18

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/hungary/kisv%C3%A1rda-fc/19039/ 

Санат:Мажарстан футбол клубтары
Тесік-Тас үңгірі

**Тесік-Тас** () — Өзбекстандағы, Байсунтау тауларындағы үңгір-грот. Бұл үңгірде 1938 – 1939 жылдары кеңес археологы Алексей Павлович Окладников неандертальдық қыздың Мустье мәдениетінен жерлеу рәсімін ашты. Неандертальдық қаңқа қызға тиесілі, бірақ бұрын ол ұлға тиесілі деп есептелген. 

## Табылған заттың сипаттамасы

### Жерлеу
1938-1939 жылдары кеңес археологы А.П.Окладников Амудария облысының солтүстігінде 8-9 жастағы неандертальдық баланың қаңқасының қалдықтарымен (бас сүйегі және кейбір сүйектері) мустье мәдениетінің тұрағы мен жерлеуін тапты. Жерлеу жерге қазылған тау ешкілерінің мүйіздерімен қоршалған, бұл неандертальдарда діни және салттық діндердің бар екенін көрсетуі мүмкін. Теcік-Тастың бас сүйегі өте үлкен (1490 см³), неандертальдарға тән инфраорбитальды ролик тым дамымаған, шығатын мұрын көрінеді, ал иек, әдеттегідей, неандертальдарда жоқ. Кейінгі зерттеулерге сәйкес, қаңқа қызға тиесілі.

Окладниковтың өзі айтқандай, ол мынадай тұжырымдар жасады:

2007 жылы Сванте Паабо Лейпцигтегі Макс Планк эволюциялық антропология институтының зерттеушілер тобымен бірге Тесік-Тастан келген неандертальдық сол жақ аналық митохондриялық ДНҚ-ны, сондай-ақ Окладников үңгіріндегі сүйектерді зерттеді. Сібір мен Еуропалық неандертальдардың митохондриялық ДНҚ ұқсастығын көрсететін 13 еуропалық неандертальдардың бұрын шифрланған геномдарымен салыстыру жүргізілді. Мұндай талдау үшін қажет коллагеннің тым аз болуына байланысты Тесік-Тас сүйектерінің радиокөміртегін талдау мүмкін болмады.

Үңгірдің мәдени қабаттарында (1,5 м дейін) тұрақ тұрғындары аулаған жабайы жылқы, тау ешкісі, бұғы, аю және басқа жануарлардың сүйектері табылды. Құнды олжалар көптеген тас өнімдері болды (мысалы, диск тәрізді ядролар, қырғыштар).

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан үңгірлері
Санат:Өзбекстандағы археологиялық нысандар
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1998

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **1998** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 8-ші әлем чемпионаты** — Аустралияның Перт қаласында 1998 жылдың жазында өткізілді.

Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* FINA Official Website
* Swim Rankings results

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары