open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балдырлы орман

нобай|
**Балдырлы орман** — теңіздер мен мұхиттардағы қоңыр балдырлар (әсіресе ламинария тұқымдасы) көп өсетін аймақтар. Олар көбінесе 10—25 метр тереңдікте орналасады.

Балдырлы ормандар негізімен қоңыржай мен полярлық белдеулерде таралған. Бірақ тропиктік белдеуде кездесетін жағдайлар да белгілі.

Ондай аймақтардың түбінде үстіңгі деңгейлерден қарағанда биологиялық түрлер көбірек болады. Олардың арасында теңіз жұлдыздары, теңіз кірпілері, мшанкалар, жұмсақденелілер, шаянтәрізділер, сутүбі балықтары кездеседі.

Балдырлар су астындағы тастарға ризоид жасушаларымен жапсырылады, ал ауамен толтырылған пневматоцисттер көмегімен олар қалқып тұрады.

Санат:Балдырлар
Қостөбе (тау, Қостанай облысы)

**Қостөбе** – Қарғалытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Жангелді ауданының солтүстігінде, Қабырға өзені мен Сарықопа көлдері аралығында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 219 м. Төбесі жайпақ, енсіз келген таудың беткейлері көлбеуленіп жазыққа ұласады. Батыс пен шығыс беткейлерінен Қабырға өзені мен Сарықопа көлдеріне құятын бірнеше өзен (Түрлікөлсай, Балтабай) бастау алады. Сондай-ақ тау етегінде қыстау (Бөбенай, Төлебай, т.б.) мен жайлау (Аққұдық, т.б.) орналасқан.

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, ши аралас баялыш, көкпек, селеу, боз, т.б. шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы таулары
Тсумада ауданы

**Цумада ауданы** немесе **Цумадин ауданы** (, ) — Ресей Федерациясындағы Дағыстан Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік әрі муниципалды құрылым (муниципалды аудан). Әкімшілік орталығы — Агвали ауылы.

## Географиясы
Алып жатқан жер аумағы — 1178 км².

## Тарихы
1860 жылдардан бастап Ресей империясының Дағыстан облысы 9 округке бөлінді. Ауданның бөлінуі 1929 жылға дейін сақталды. Қазіргі аудан аумағы Анди округіне қараған. 1921 жылы Дағыстан АССР құрылды.

## Тұрғындары

### Халық саны
2013 жылғы санақ бойынша Цумада ауданының халық саны 22,9 мың адамға тең. Бүкіл халқы ауылды аймақтарда тұрады.

### Ұлттық құрамы
2002 жылғы санақ бойынша аудан тұрғындарының 99%-ы аварлар.

## Тағы қараңыз
* Хабиб Абдулманапович Нурмагомедов — Ресей жекпе-жек спортшысы, UFC аренасында жеңіл салмақта өнер көрсетеді, Цумада ауданының ең танымал тумасы.

## Дереккөздер

Санат:Цумада ауданы
Бас (айрық)

**Бас** сөзі келесі мәндерге ие болуы мүмкін:
#Бас — адам мен айуан денесінің көз, мұрын, ауыз, құлақ, ми орналасқан мүшесі.
#Шөптің, ағаштың түрлі өсімдіктердің ең жоғары жағы, төбесі, ұшы.
#Таудың, қырдың, мұнараның т.б. нәрселердің төбесі, биік жері, ең үсті. Тағы қараңыз: шың.
#Өзеннің, бұлақтың басталған жері, жоғарғы жағы. Тағы қараңыз: бастау.
#Таяқтың т.б. сондай нәрселердің жуандау, жұмырлау жағы.
#Балтаның, пышақтың, шоттың т.б. саймандардың жүзі бар жағы (*Ұзын сапты айбалтаның басы асыл құрыштан істеліпті*).
#Бір нәрсенің айналасы, қасы (*Жалқауға от басы айшылық жер*). 
#Кісінің жеке дара өзі, адам (*Басы аманның малы түгел*).
#Сан мөлшерімен есептегендегі дана.
#Атқаратын қызметі жағынан жоғары, басқару ісін жүргізуші (*бас инженер, бас дәрігер, бас би*).
#Негізгі, ең үлкен (*Азаттық қозғалыстың бас жауы*).
#Бір нәрсенің бастамасы, алғашқы кезі (*Істің басы байлы болса, аяғы сайлы болар*).
#Бас — ер адамның ең төменгі дауысы.

## Дереккөздер
Смбатаберд

**Смбатаберд** — Арменияның Вайдзор ауданындағы Артабуйнк және Ехегис (бұрынғы Алаяз)  ауылдары арасындағы төбенің басында орналасқан бекініс. 

## Тарихы
нобай|оңға|300px|Смбатаберд бекінісі
Тастарды өңдеу, оларды төсеу (қабырғалардың қалыңдығы 2-3 м жетеді) және құрылыс техникасы бекіністің 10-11 ғасырлардағы салынған мерзімін дәл анықтауға негіз береді. Ол Арменияда қуатты қорғаныс құрылымдары құрылып жатқан кезде Смбат II Багратуни Тизеракал («Әлем билеушісі») тұсында салынған болуы мүмкін. Жалпы пікір бойынша, бекініс біраз уақыт Рим империясы жаулап алған Атропатенаның иелігінде болған, сол кезде Армения Римнің қол астында болған.

Смбатаберд Вайоц-Дзор мен Сюниктегі ең көне және ең үлкен бекіністердің бірі болды. Ол 5-ғасырға дейін де болған болуы мүмкін.  Смбатаберд Васакян әулетінің әскери бекінісі ретінде қызмет етті және кейіннен Орбелян билігі кезінде нығайтылды. Бекіністің бастапқы атауы белгісіз. Адамдар оны Смбатаберд деп атайды, ол Ехегис ауылының маңындағы Смбат Орбелянның қабіріне байланысты болуы да мүмкін. Бірақ бекініс 10 ғасырда билік еткен Сюник князі Смбаттың атымен аталған болуы да әбден мүмкін.

## Бекіністің атқарған қызметі
нобай|оңға|300px|Смбатаберд бекінісі
Бекініс ағашсыз тегіс аймақтың ортасында төбенің басына орналасқан. Ол үш жағынан Артабан және Ехегис өзендері ағып жатқан шатқалдың шетінде орналасқан тік жартастармен қоршалған. Ғимаратқа тек солтүстіктен, садақшылар күзететін үлкен қақпалар арқылы кіруге болады. Көкжиекте жау жасақтары пайда болған жағдайда, жергілікті тұрғындар қауіп туралы күзет мұнараларында жағылған оттар арқылы хабардар етілді. Кейін олар кешеннің ішіне қарай бет алып, қақпалар күшті болттармен бекітіліп, бекініс қабырғаларына жақындаған жаулардың басына ыстық шайырмен және қайнаған сумен араласқан тастар құйылды.

Бекіністі шабуылмен алу мүмкін болмады,  ағаштардың жоқтығынан жебелерден жасырынатын жер болмады, ал қалыңдығы 2-4 м биік тас қабырғаларды шабуылдап алу мүмкіндігі жоқ еді. Бекіністі қоршауға алу да еш нәтиже бермеді, бекініске жасырын су құбыры тартылды, қоймаларда азық-түлік қоры жеткілікті болды.

Смбатабердтің бүкіл өмірінде жаулар оны бір-ақ рет басып алды , онда да қулықтың арқасында. Олар жылқыларды тұзбен қоректендіріп, бекініс маңында жайылымға жібереді. Шөлдеуден қиналған жануарлар су болатын жерді іздеп, су құбырын тауып алды. Суды бөгеп алған жаулар бекініс қорғаушыларын берілуге мәжбүрледі.

## Қазіргі жай-күйі
2006-2007 жылдары бекіністі ауқымды қайта  құру жұмысы жүргізілгеніне қарамастан, оның көп бөлігі қазір қираған күйде. 
Бір кездегі қуатты қамалдан биіктігі 10 м, ені 3-4 м жартылай шеңберлі негіздері бар базальт қабырғасы және бұрынғы ғасырларда 10-11 м жететін күзет мұнараларының бір бөлігі қалды.

## Дереккөздер

Санат:Армения сәулеті
Саумалкөл (көл, Солтүстік Қазақстан облысы)

**Саумалкөл** – Есіл алабындағы ағынсыз көл.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы жерінде өзімен аттас ауылдың шығысын бойлай орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 277,5 м биіктікте. Аумағы 24,3 км2, ұзындығы 8,2 км, енді жері 4,5 км, жағалау бойының ұзындығы 22,3 км, орташа тереңдігі 4,1 м. Көлдің солтүстігі жəне батысы адырлы, аласа төбешікті, шығысы жазық, түйетайлы. Көл атырабының басым бөлігі егістікке жыртылған. Біраз жерінде ағаш, оңтүстік жағалауында 40–70 м-дей қамыс өседі. Түбі тегіс, көлге шағын 4 өзен құяды. Суы ішуге жарамсыз, минералдылығы жоғары. Көлден балық ауланады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы көлдері
Саумалкөл (көл, Ақмола облысы)

**Саумалкөл** – Нұра алабындағы ағынсыз көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Егіндікөл ауданы жерінде, Жұмай елді мекенінен батысқа қарай 4 км жерде.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 316,2 м биіктікте орналасқан. Аумағы 13,2 км2, ұзындығы 6,8 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 20,7 км. Теңіз-Қорғалжын ойысындағы көлдің құмсаздақты жағасы көбіне жайпақ болып келеді. Көлге көктемде жылғалар мен еріген қар суы құйылады. Суы тұзды, қараша айының басында қатып, сəуірдің соңғы онкүндігінде ериді. Суында балық өседі. Алабы – шабындық.

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы көлдері
Саумалкөл (көл, Нұра ауданы)

**Саумалкөл** – Көң, Құланөтпес өзендері алабындағы ағынсыз көл. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 349,4 м биіктікте. Аумағы 10,7 км2, ұзындығы 4,2 км, енді жері 3,2 км, жағалау бойының ұзындығы 14,4 км, жағасы жарлауытты. Көбіне қар суымен толысады, жаз ыстық болған жылдары көл құрғап қалады. Суы тұзды, көл атырабы жайылымға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы көлдері
Саумалкөл (көл, Бұқар жырау ауданы)

**Саумалкөл**, *Ащыкөл* – Нұра алабындағы тұзды көл. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Ақөре ауылынан оңтүстікке қарай 12 км жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 625,7 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,5 км2, ұзындығы 2,8 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 10 км, ең терең жері 3,5 м, су сыйымдылығы 7,5 млн. м3, су жиналатын алабы 52 км2. Көл шарасында жыл бойы су болады. Жағалау бойы ашық əрі жазық. Шығыс жағалауы жарлауытты келген. Жауын-шашын жəне жер асты суларымен толысады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, наурыз айының соңғы онкүндігінде ериді. Суы балыққа бай. Көл алабы мал жайылымына жəне шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы көлдері
Хунзах ауданы

**Хунзах ауданы** () — Ресей Федерациясындағы Дағыстан Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік әрі муниципалды құрылым (муниципалды аудан).

Әкімшілік орталығы — Хунзах ауылы.

## Географиясы
Алып жатқан жер аумағы — 551,91 км².

## Тарихы
Дағыстан облысындағы Авар ауданы 1864 жылы Авар хандығынан құрылған.

1921 жылы Авар облысы Дағыстан АССР-інің құрамына енді.

## Тұрғындары

### Ұлттық құрамы

## Көрнекті жерлер
* Мочох көлі;
* Тобот сарқырамасы;
*Қарадах шатқалы;
* Дағыстанның халық ақыны – Гамзат Цадасаның өмір сүрген мемориалдық мұражай-үйі;
* Тарихи-өлкетану мұражайы;
* Аранин бекінісі – 19 ғасырдағы бекініс;
* Авар әдебиетінің аталарының бірі Чанк (Тажудин) ақынның мұражай-үйі;
* «Ақ тырналар» мемориалдық кешені.

## Дереккөздер

Санат:Хунзах ауданы
Сарымсақ (тау)

**Сарымсақ** – Ақирек тауларының оңтүстік-шығысындағы оқшау тау. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы Көкдомбақ ауылынан батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 534 м. Аласа келген қалдық таудың ұзындығы мен ені 1,5-2 км шамасында. Төбесі доғал, беткейлері жатық келген. 

## Өсімдігі
Сұр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, қылқан боз, көде, т.б. шөптесіндер өскен. Таудың айналасында Кеңащы қыстауы, Тасқой жайлауы орналасқан. Шығыс етегімен Көкдомбақ - Қызылтұмсық жəне Теңдік - Қызылтұмсық елді мекендерін байланыстыратын қара жол өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы таулары
Саумалкөл (көл, Павлодар облысы)

**Саумалкөл** – Шідерті алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы Ұзынбұлақ ауылының оңтүстігінде 8 км жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 419 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,1 км2, ұзындығы 5,3 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 13,4 км. Көлдің батыс, оңтүстік жағалаулары жарлауытты келген. Айдын жағалауының басым бөлігін қамыс басқан. Шығыс, солтүстік-шығысын батпақты-шалшықты жерлер алып жатыр. Көл түбі кедір-бұдырлы, онда 10-15 см тұнба шөккен. Шарасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен толығады. Қараша айының 1-жартысында суы қатып, сəуірдің ортасында ериді. Көлге Жыланды жəне Сарымсақ тауларынан бастау алатын бұлақ сулары құяды. Атырабы шабындық жəне мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы көлдері
Карлос Вальдеррама

**Карлос Вальдеррама** (исп. *Carlos Alberto Valderrama Palacio*; 2 қыркүйек 1961 жыл, Санта-Марта) — Колумбиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Оңтүстік Американың үш дүркін қола жүлдегері (1987, 1993, 1995). Колумбия құрамасы сапында 111 ойын өткізген, бұл рекордтық көрсеткіш. 1990, 1994, 1998 жылдары әлем чемпионатына қатысқан.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Атлетико Хуниор»

* Колумбия чемпионы (2): 1993, 1995

; «Монпелье»

* Франция Кубогы: 1989/90

; «Тампа Бэй Мьютини»

* МЛС регулярлы маусымының жеңімпазы: 1996

; Колумбия

* Оңтүстік Американың үш дүркін қола жүлдегері (1987, 1993, 1995)

### Жеке

* Оңтүстік Американың үздік футболшысы (2): 1987, 1993
* MLS үздік футболшысы: 1996
* ФИФА 100

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі 

Санат:Колумбия футболшылары
Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Депортиво Кали ФК ойыншылары
Санат:Мильонариос ФК ойыншылары
Санат:Монпелье ФК ойыншылары
Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары
Санат:Индепендьенте Медельин ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Хуниор ФК ойыншылары
Санат:Колорадо Рэпидз ФК ойыншылары
Санат:Колумбия футбол жаттықтырушылары
Шпаннагель

**Шпаннагель** — Аустриядағы Циллерталь Альпісіндегі Хинтертукс тау шаңғысы демалыс орнының жанында орналасқан үңгір. Соңғы мәліметтер бойынша бұл жалпы ұзындығы 10 км болатын Еуропадағы ең биік орналасқан үлкен үңгір. 

## Сипаттама
Үңгірдің өзіне тән ерекшеліктері - күшті  табиғи желдету және ылғалдың күшті енуімен сипатталады.  Көптеген саңылауларда сифондар бар. Шпаннагель үңгірлер жүйесі Гефрорне-Ванд-Кеес мұздығынан Лермштангқа дейін созылады. Үңгірдің туристік маңыздылығы да зор, экскурсия барысында келушілерге тау жыныстарының құрамы (түрлі-түсті мәрмәр, күйдірілген және тартылған түзілімдер, кристалдар, жолақты мәрмәр, эрозиялық шұңқырлар), үңгірдің жасы, қалыптасу шарттары, оның флорасы мен фаунасы және өкпе ауруларына ерекше емдік әсер ететін климаттық жағдайлар туралы айтылады. Жарқанаттар негізінен кіреберісте пайда болады, бірақ олардың кейбіреулері үңгірдің тереңдігінде жоғалып кетуі мүмкін. Туннельдің шығыс бөлігінде мұражай құрылып, онда тау қойнауынан табылған заттар қойылған.

## Тарихы
1919 жылы Алоис Ноттер үңгірге кіретін есікті тапты. Ол оны «қорқынышты шұңқыр» деп атап кейіннен оны көптеген жалға берушілер сияқты қоқыс шұңқыры ретінде пайдаланды.

1960 жылы Рудольф Радислович үңгірдің алдыңғы жағын, оның негізгі өткелін және бір залға біріктірілген су арнасын зерттеген алғашқылардың бірі болды. Келесі жылы Макс Финк үңгірдің зерттелген аумағын өлшеп, лабиринтке тап болды. 1964 жылы Федералдық ескерткіштерді қорғау департаменті үңгірдің табиғи-ғылыми маңыздылығын атап өтіп, оны бірқатар табиғат ескерткіштерінің қатарына жатқызды.

1968 жылы Уолтер Кнезичек пен Гюнтер Вольф залдың оң жағында екі шахта мен Кнези-Харништің бірігуін тапты, олар 10 м тереңдікте бір туннельге кеткен. Кейінірек бұл Шраубен каньонының басы екені белгілі болды. 1970 жылы Ханнес Джодл бассейннің сол жағындағы Посткаслді тапты. Бұл жаңалық Шпаннагель үңгірін одан әрі зерттеуге әкелді. Бұл аймақтағы шахтаға бірінші рет түсуді Гюнтер Вольф және оның экспедициясының жеті басқа мүшесі атқарды. Алапты барлау үңгірдің бұрын белгілі бір бөлігінің бар екенін көрсетті және жаңа зерттеулерге әкелді.

1972 жылдан 1975 жылға дейін Тироль федералды спелеологиялық қоғамы гнейс ағындары ағып жатқан жерге 4 рет өлшеу жұмыстарын  жүргізді. 1975 жылы Люксембург спелеологиялық тобының мүшелері  Е. Джейкоби, M. Мёллер, Г. Мютшлехнер және Б.Шмитц қатысуымен бір апталық зерттеуі аясында олар ағынның бағытын таба алды: ол күн сайын орман жазығының оңтүстігіндегі жартастың ортасына қарай 1980 м жүретіні анықталды. Сонымен қатар, Шпаннагель үңгіріне параллель орналасқан Шнифлек үңгірі табылды және өлшенді. Ал 1978 жылы Ф. Майберг пен В.Майр үңгірдің батыс нүктесін зерттеуге жетті.

1984 жылы К. Кавелиустың басшылығымен Тироль қоғамының неміс спеспелеологтары Оңтүстік жүйені тауып, өлшеді. 1987 және 1988 жылдары үңгірдің кіреберісі қоқыстан тазартылып, В. Майр мен Г. Фольколь «Қирандылар залы» мен жер асты каналдарының байланысын тауып, өлшеген. Ал 1989 жылы Е. Тюрке мен Р. Тобич Шаубен шатқалына алғаш рет түсті.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия үңгірлері
Рональд Араухо

**Рональд Федерико Араухо да Силва** (; 7 наурыз 1999 жыл, Ривера), немесе **Рональд Араухо**() — уругвайлық футболшы, "Барселона" клубы мен Уругвай құрамасының қорғаушысы.

## Мансабы

### Рентистас
Риверада дүниеге келген Араухо туған қаласы Хуракан де Ривера клубынан Рентистасқа қосылды. Ол бірінші құрамдағы дебютін 2016 жылдың 24 қыркүйегінде өткізді, ол Сегунда дивизионында Такуарембоға қарсы кеш ауыстырылып, 1-0 есебімен жеңіске жетті.
Араухо өзінің алғашқы үлкен голын 2016 жылдың 9 желтоқсанында Сентраль Эспаньолға қарсы өз алаңында 2-2 есебімен теңестіріп, теңестіруші гол соқты. Ол 2017 жылғы маусымда тұрақты ойыншы болды және сол жылдың 17 маусымында Вилла Эспаноланы сырт алаңда 3-2 есебімен жеңіп, хет-трик жасады.

### Бостон Ривер
2017 жылдың 28 шілдеде Араухо Примера дивизионының Бостон Ривер клубына қосылды. Ол категориядағы дебютін 18 қыркүйекте жасады, Максимилиано Сигалестің орнына Эль Танке Сислейге қарсы 1-0 есебімен жеңіске жетті.

### Барселона
2018 жылдың 29 тамызында Араухо Барселонамен 1,7 миллион еуроға (жетістікке жеткен сәтте 3,5 миллион еуроға дейін) бес жылдық келісімшартқа қол қойды; ол бастапқыда Сегунда В дивизионында қосалқы құрамға тағайындалды. Ол келесі жылдың 6 қазанында өзінің бірінші командасында – және Ла Лигада – дебютін өткізді, ол Севильяға қарсы ойынның 73-ші минутында Жан-Клэр Тодибоның орнына қосалқы құрамнан шықты; дегенмен, ол 86-минутта Хавьер Эрнандеспен күрескені үшін алаңнан қуылды.

2020-21 маусымында Араухо негізгі құрамға көтерілді, оған бұрын Иван Ракитич киген 4-нөмірлі жейде берілді. 2020 жылдың 19 желтоқсанында ол Валенсияға қарсы өз алаңында 2-2 есебімен тең ойында Барселона сапында өзінің Ла Лигадағы алғашқы голын соқты.

2022 жылдың 20 наурызында Араухо Эль-Класикодағы алғашқы голын, Сантьяго Бернабеудегі лига көшбасшыларын сырт алаңда 4-0 есебімен жеңген кезде Усман Дембеленің бұрыштамадан бағыттаған соққысын қақпаға дәл баспен соқты.

2022 жылдың 26 қыркүйегінде Араухо ұлттық құрамада борышын өтеп жүріп ауыр жарақат алып қалды. Сол себепті 4 желтоқсан айына дейін Барселона ойындарына қатыса алмады.

2023 жылдың 21 шілдесінде Барселона Рональд Араухоны клубтың үшінші капитаны деп жариялады. 2023 жылдың 4 қарашасында ол 2023–24 маусымындағы алғашқы голын Реал Сосьедад клубына қарсы сырт алаңда өткен ойында 92-минутта соғып, командасына 1:0 есебімен жеңіс әкелді.

## Жетістіктері

### Командалық
  **[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]**
* Испания чемпионы: 2022/23, 2024/25
* Испания кубогы: 2020/21, 2024/25
* Испания суперкубогы: 2023, 2025

## Дереккөздер

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Тоқсанбай (жота)

**Тоқсанбай** – Жетісу Алатауының оңтүстік-батыс бөлігіндегі  жота.  

## Географиялық орны
Қазақстан (Жетісу облысы, Панфилов ауданы) мен Қытай шекарасында орналасқан. Шығысында (Қытай жерінде) Бежінтау жотасының сілемдерімен ұштасады.  

## Жер бедері
Жота ендік бағытта 45 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері шығысында (4062 м). Жотаның шығыс, солтүстік-шығыс бөлігі көтеріңкі. Ортасы мен шығысында мұздықтар бар. Жотаның батысында Сатылы, орта тұсында Қарабұлақ (3481 м) асулары орналасқан. Қарабұлақ асуындағы мұздықтардан Көксу өзенінің сол саласы – Көктал бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы герцин қатпарлығының гранит, гранодиорит, әктас және сиениттерден түзілген. Оның бетін төрттік кезеңнің элювийлі-делювийлі шөгінділері басқан. Жер асты сулы горизонт девон тас көмір қабаттарында жатыр.

## Климаты
Қаңтар айының жылдық орташа температурасы батысында –8 –11°С, шығысында  –14 –16°С. Шілденің орташа температурасы 18 – 20°С-тан шығысында 14 – 16°С-қа дейін өзгереді. Жауын-шашын мөлшері 350-ден (батысында) 750 мм-ге дейін (шығысында) өзгереді. 

## Өсімдігі
Таудың альпілік шалғын топырағы қызғылт және шымды күлгін топырақ басым. Тау беткейлерінде қылқанды және жалпақ жапырақты орман өскен. Беткейлері мен аңғарларында цирктер, терең шатқалды аңғарлар (800 – 1100 м) жиі кездеседі. Өсек және Қорғас өзендері аралығында денудациялық жазық қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы таулары
Ноғай даруғасы

**Ноғай даруғасы** (, ) — Қазан хандығы және этникалық жағынан болыстарға (руларға) бөлінген 1540-50 жылдары Қазан, Уса және Сібірмен бірге құрылған башқұрттардың (Башқұртстан) әкімшілік-аумақтық бірлігі.

## Тарихы
thumb|right|200px|Башқұрт зәңгі
Қазан хандығының әкімшілік бірліктері даруға (орысша «дорога» термині сәйкестікке байланысты осы жерден шыққан деседі) деп аталды деген пікір қате. Ол М.Г. Худяковтың гипотезасына негізделген, ол болса өз кезегінде Д.А. Корсаковтың қысқаша ескертуіне негізделген. Қазіргі уақытта Худяковтың тұспалын кейбір зерттеушілер серпінге байланысты қайталағанымен, XX ғасырдың аяғында ол ғылыми білім шеңберінен шығып кеткені анық. Шындығында, Қазан хандығының негізгі шет аймақтары арабша *уәлаят* терминімен, ал кіші аумақтық бөлімдер *ел* сөзі арқылы белгіленді. *Даруға* терминінің өзі тек билеушінің өкілі (*даруғабек*) лауазымын белгілеу үшін қызмет етті. Сірә, даруға термині XVII ғасырдың ортасындағы орыс әскери-әкімшілік терминінен — дорога шыққан (бұл жағдайда Ноғай дорогасы). И.П. Ермолаев (1982) дұрыс атап өткендей, Қазан хандығының, одан кейін Башқұртстанның жерлеріне қатысты дорога термині Мәскеу патшаларының Еділ бойының шығысындағы бағыттарын, жаулап алуларын белгілеу ретінде пайда болды. Ол өз кезегінде облыстарды *жақтармен* (Тау, Ноғай, Арша жағы, т.с.с.) байырғы орыс дәстүріне негізделді.

### Ноғай даруғасының зәңгісі
* Әлібай Мырзағұлов, 1773 жылы Ноғай даруғасының зәңгісі
* Кенже Арсланов Ноғай даруғасы Бошмас-Қыпшақ болысының зәңгісі
* Жамансары Жаппаров Ноғай даруғасы Суын-Қыпшақ болысының зәңгісі

### Ноғай даруғасының болыстары

## Тағы қараңыз
* Алат даруғасы
* Арша даруғасы
* Жөри даруғасы
* Сібір даруғасы
* Қазан даруғасы
* Уса даруғасы

## Дереккөздер

Санат:Қазан хандығы
Санат:Башқұртстанның тарихи әкімшілік бірліктері және аумақтары
Ғашықтар саябағы

**Ғашықтар саябағы** – Қазақстанның Астана қаласындағы қалалық саябақ. Ол 2005 жылдың 6 шілдесінде Астана күнін мерекелеу күні ашылды. Парк "ҚазМұнайГаздың" штаб-пәтерінің артында, Дөңгелек алаңының арасында және Хан Шатырға қарама-қарсы орналасқан.

## Сипаттамасы
Саябақ шамамен 35 акр аумақты алып жатыр. Үш мыңнан астам жас линден, шырша, қарағай, қайың мен терек, сондай-ақ осы аймаққа тән емес үйеңкі мен қарағай отырғызылды. Президент Нұрсұлтан Назарбаевта өзі ағаш отырғызды. Барлық көгалдар мен гүлзарлар қатаң неміс технологиясына сәйкес жоспарланған және отырғызылған, өйткені Германияда ландшафт құрылысы терең тамырлар мен ұзақ дәстүрлерге ие. Саябақтың ортасында 2007 жылы австриялық ханшайым Габриела фон Хабсбург сыйға тартқан үлкен субұрқақ орналасқан. Металл конструкциялары негізінде жасалған.
нобай|center|350px|
## Дереккөздер

Санат:Астана саябақтары
Сандықтас (тау, Алматы облысы)

**Сандықтас** – Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау сілемі.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы Достық кентінің батысында 64 км жерде, Қытаймен шекарада орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 3752 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Таудың тар құлама беткейлері шатқалдармен тілімденген. Солтүстігінен Тастау, оңтүстік беткейінен Қаратұрық өзендерінің салалары қар-мұздықтардан бастау алады. Солтүстік беткейіндегі жартастардың биіктігі 21 м-ге дейін жетеді. 

## Өсімдігі
Биік таулы белдеуінде Тянь-Шань шыршасы, қарағай, самырсын ағаштарынан тұратын орман қалыптасқан. Сондай-ақ альпілік, субальпілік, шалғынды-альпілік белдемдері дамыған. 

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Сарлағас

**Сарлағас** – Жауыр тауының оңтүстік-шығысындағы тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Айыртас ауылының шығысында 30 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 888 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Батыс беткейі тіктеу, шығысына қарай еңістеніп жонды белестерге ұласады. Таудың түпкі жыныстары жұмырланған, тауаралық аңғарлармен сай-жаралармен тілімденген. Солтүстік-батысында Өгізтау тауы, солтүстік-шығысында Шөладыр аңғары, батысында Шұбарайғыр қонысы бар. 

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бетеге, боз, бұталар өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. 

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Сарыалқа

**Сарыалқа** – Сарымсақты жотасының батыс бөлігіндегі тау массиві.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Белқарағай ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2931 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 15 кмге созылған, енді жері 10 км. Беткейі тік, жоғарғы бөлігінен қарағанда суайрығы айқын байқалады, пішіні дөңгелек тəрізді келген. Тау гранит, тақтатас, құмтастардан түзілген. Батысынан Нарын, оңтүстік-шығысынан Путонная өзендері қар, мұздықтардан бастау алады. 

## Өсімдігі
Таулы массивтің солтүстік беткейінде 1000-2300 м биіктікке дейін орман ағашы, ал солтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жəне оңтүстік беткейінің альпілік белдеуіне дейін дала өсімдігі өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Катонқарағай ауданы таулары
Сарыапан (тау, Шығыс Қазақстан облысы)

**Сарыапан**, *Сарыапай* – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2190 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 7-8 км. Тау беткейлері өзен арналарымен, шатқалдармен тілімденген. Үстінде тегістеу келген. Солтүстігінен Шатан, Ласты өзендері, батысынан Тамырсық, оңтүстік беткейінен Қараүңгір өзендерінің салалары бастау алады. Оңтүстігінде Үлкен Қаракезең асуы орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Төменгі жəне ортаңғы палеозойдың тақтатас, əктас, құмтас жыныстарынан тұрады. 

## Өсімдігі
Таудың қара, қызғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері басым өскен. Шатқалдарда терек, қайың, т.б. аралас шағын сирек орман қалыптасқан. Баурайы мал жайылымына қолайлы. 

## Дереккөздер

Санат:Тарбағатай ауданы таулары
Сарыапан (тау, Ұлытау облысы)

**Сарыапан** – Сарысу аңғарында жатқан Көксеңгір тауларының солтүстігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарыбұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан. 

## Географиялық орны
Абсолюттік биіктігі 415 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылған, енді жері 1 км. Тау басы күмбез тəрізді доғал пішінді келген. Беткейлері көлбеуленіп жазыққа ұласады. 

## Өсімдігі
Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, бұталар өседі. Етегімен құрғақ өзен арналары өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Сарыапан

**Таулар:**
* Сарыапан – Сарысу аңғарында жатқан Көксеңгір тауларының солтүстігіндегі тау.
* Сарыапан – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі тау.
Балантак

**Балантак** (өз атауы миан балантак) — Индонезияда тұратын халық. Жалпы саны 40 мың адам.

## Тілі
Балантак тілі – балантактардың негізгі тілі. Халықтың 90%-ы индонезия тілін жақсы меңгергенімен, бұл тіл күнделікті өмірде әлі де кеңінен қолданылады және балалардың көпшілігі мектепке барар алдында балантак тілінде ғана сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен  қатар христиандар мен мұсылман-сүнниттер бар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, ямс, таро, тары т.б.). Кокос пальмасы экономикада үлкен маңызға ие. Қолөнердің ішінен ұсталық және тоқыма бұйымдарын жасау белгілі. Олар ұштары уланған жебелерді қолданып, қақпан, найза және мылтықтарды қолданып, иттермен бірге қабандарды, қалталы жануарларды, құстар мен кеміргіштерді аулайды. Жағалауда балық аулау дамыған.

## Өмір салты
Әрбір субэтникалық топтың өзіндік ата-тегі және аумағы бар эндогамиялық қауымдастықтардан (қоныстардан) тұрады. Қауымдастықтар мен этникалық топтарды ауылдың негізін қалаушыдан немесе осы аумаққа алғашқы қоныстанушылардан шыққан ру мүшелері басқарады. Отбасы шағын, некеге дейінгі жыныстық қатынас еркіндігі бар. Қыздан күйеу жігіттің ата-анасы некеге келісімін сұрайды. Қалыңдық құны той кезінде төленеді. Неке үш жыл бойы матрилокальды, яғни күйеуі әйелінің үйіне барады; содан кейін неолокальды - күйеуінің ата-анасынан да, әйелінің де ата-анасынан да бөлек тұрады.

### Дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан, бамбук пен саго пальмасынан жасалған қада үйлерде тұрады.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері ерлерге арналған еуропалық үлгідегі киім, әйелдер - саронг киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамының негізі – күріш.

## Дереккөздер

 

Санат:Индонезия этникалық топтары
Асхат Раздықұлы Оралов

**Асхат Раздықұлы Оралов** (10 ақпан 1990, Павлодар облысы) — қазақстандық саясаткер, мемлекеттік және партиялық қайраткер, 2025 жылдан бастап қызметтегі Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары. Бұрын Қазақстанның мәдениет мен спорт министрі (2023), Аманат партиясының атқарушы хатшысы (2022–2023) сияқты лауазымдардың иегері болған.

## Өмірбаяны
Асхат Оралов 1990 жылдың 10 ақпан күні Павлодар облысы, Ақсу қаласында дүниеге келген.

### Білімі
Лев Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетін «Аударма ісі» мамандығы бойынша және «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистрлік бағдарламасын аяқтаған. Халықаралық қатынастар мамандығы бойынша PhD .

Ресей Федерациясының Сыртқы істем министрлігі Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар университетінің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистр.

### Қызметі
2014 жылдың мамырынан 2016 жылдың желтоқсанына дейін «Nur Otan» партиясы «Нұр» филиалы төрағасының бірінші орынбасары болды. 2016 жылдың наурызынан 2018 жылдың қаңтарына дейін Астана қалалық мәслихатының VI шақырылымының депутаты қызметін атқарды.

2016 жылдың желтоқсанында «Астана қаласының Жастар саясаты мәселелері басқармасы» басшысы. Қызметін 2018 жылдың қаңтарында аяқтады.

2018 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың сәуіріне дейін Қазақстан Қоғамдық даму министрлігі Жастар және отбасы істері комитеті төрағасының орынбасары және бұл қызметінен кейін 2020 жылдың маусымына дейін Павлодар облысы әкімінің әлеуметтік мәселелр бойынша орынбасары қызметтерінде болды.

2020 маусымынан келесі жылдың маусымына дейін Қазақстан Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметін атқарған.

2021 жылдың маусымынан 2022 жылдың қаңтарына дейін Нұр-Сұлтан қаласы әкімінің әлеуметтік мәселелер бойынша орынбасары жұмысында болған.

2022 жылғы 2 ақпаннан 2023 жылдың 4 қаңтарына дейін «Nur Otan» партиясының, кейін атауы өзгертілген «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып жұмыс істеді. 2022 жылдың 28 қаңтар күні «Nur Otan» партиясының төрағасы болып Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев сайланды. Партия төрағасы Тоқаев бұған дейінгі төрағаның бірінші орынбасары қызметін жаңадан Атқарушы хатшы деп өзгертті. 2022 жылдың 1 наурызынан бастап партия атауы AMANAT болып өзгертілді.

2023 жылдың 4 қаңтарында Қазақстанның мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды. Сол жылдың 1 қыркүйегінде президент Тоқаевтың жарлығымен қызметінен босатылды.

2024–2025 жылдары Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болып қызмет атқарды.

2025 жылы 2 қыркүйекте Асхат Оралов Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан мәдениет министрлері
Тайшек

**Тайшек** – Қарасор алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады.  

## Гидрологиясы
Ұзындығы 50 км-ге жуық. Су жиналатын алабы – ойлы-қырлы. Сарықұлжа, Ақбиік, Үлкен Қарақуыс тауларының беткейлерінен басталатын жылғалардың тоғысқан жерінен бастау алып, Жарлы ауылы тұсында Жарлы өзеніне құяды. Көктемгі қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірдің аяғында тасиды. Суы ащы, мал суаруға жарамды. 

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Қызылқұм (құм, Маңғыстау облысы)

**Қызылқұм** – Бозащы түбегінің батысындағы құмды алқап.  

## Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданында орналасқан.  

## Жер бедері
Ендік бағытта созылып жатқан құмның аумағы 290 км2. Ұзындығы 48 км, енді жері 10 км. Теңіз деңгейінен 2-20 м биіктікте. Екі құм массивінен тұрады. Құмды төбелердің салыстырмалы биіктігі 6-7 м. Жер бедері қырқалы құмды төбелерден тұрады және төрттік кезеңінің аллювийлі жазығы саналады.
 
## Өсімдігі
Сортаңды-құмдақты топырағында жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, т.б. сораң шөптесіндер өседі.Солтүстігінде Шөлшағыл құмымен шектеседі. Құм жиектерінде Қияқты, Тұщықұдық, Шебір ауылдары, Қожамқұл, Ақот құдықтары және бірнеше қыстау орналасқан. Құмды алқап мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы құмдары
Қарақойтас (тау, Дағанделі өзені)

**Қарақойтас** – Дағанделі өзенінің оң жағалауында орналасқан тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында 41 км жерде.   

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 951 м.Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта шамамен 18 км-ге созылған, енді жері 6-7 км. Беткейі тіктеу, ұсақ шоқылардан тұрады. Етегіндегі жартастардың биіктігі 4-5 м. Сай-жыралармен тілімделген. Оңтүстік-батысынан Көкшетау таулары түйіседі.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, бетеге, боз өседі.

## Дереккөздер

 
Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Қарақойтас

**Елді мекен:**
* Қарақойтас – Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Қарақойтас – Дағанделі өзенінің оң жағалауында орналасқан тау.
* Қарақойтас – Тоқтысу өзенінің оң жағалауындағы тау.
Қарамола

**Елді мекен:**
* ''Қарамола'' – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы таратылған ауыл.

**Таулар:**
* Қарамола – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі шоқылы тау.
* Қарамола — Қарақтау тауларының орта бөлігіндегі тау.

**Басқа мағыналар:**
* Қарамола – ортағасырлық мекен.
Арқалық Әмәлиятұлы

**Арқалық Әмәлиятұлы** — ақын, поэзия өкілі, әдебиет жанашыры. 1998 жылы 10 наурызда ҚХР, Еренқабырғаның Санжы қаласы, Ашылы ауылында туған. Түркістан облысы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің түлегі. Қазір Түркістан қаласы №28 мектеп-лицей мұғалімі.

## Жетістіктері
«Ауылым – алтын тұғырым» әдеби онлайн-конкурсының поэзия аталымы бойынша гран-при иегері. Облыстық Әмірхан Балқыбек атындағы төсбелгі иегері. «Құдай жайлы ойланатын қала» антологиясына өлеңдері енген. Қырғыз, өзбек, тәжік тілдеріне өлеңдері аударылған. Бірнеше дүркін облыстық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері. Өлеңдері «Оңтүстік Қазақстан», «Қазақстан жолы» газеттерінде жарық көрген. «Жастық – жалын жыр», «Түркістан түлектері», «Көк бөрі – ұраным, айбыным», «Шымкент – шаттық шырағы» жинақтарына өлеңдері енген. 

## Өлеңдері
* Ортажүрек
* ЭГO
* Үшінші көктем
* Носталгия
* Жаңалық 
* Бей 
* Жаңаөзен жыры
* Тараз аруына
* Төртінші көктем

## Кітаптары
* Ұмытшақ көктем

## Дереккөздер
Некреси монастыры

**Некреси монастыры** () — Грузияның шығысындағы Кахети аймағындағы Алазани аңғарының үстіндегі тауда орналасқан ежелгі монастырь. Бір кездері бұл таудың етегінде осы атаумен аттас тұтас бір қала болған, бірақ одан бүгінгі күнге дейін бірнеше ғимараттардың іргетасы ғана сақталған. Некреси монастырі Кахетияның ең жарқын көрікті жерлерінің бірі болып саналады.  

## Тарихы
6 ғасырда ассириялық Авив (Або) Некрес Алазани алқабына келіп, тауда монастырдың ірге тасын құрады. Бұл жер ежелден Кахетияның мәдени және діни орталығы болған. Авив Некресский епископ болған кезде оның резиденциясы монастырда орналасқан.
|оңға|300px|
Кейінірек монастырь жау шапқыншылығынан бірнеше рет зардап шекті. Монастырь туралы қызықты аңыз бар. Бірде, мұсылмандар монастырьға кезекті шабуыл жасағанда, монахтар қақпадан бір табын шошқаны босатып жіберді. Жануарларды көрген шабуылшы жауынгерлер кейін шегінді. Содан бері монастырда шошқалар қасиетті жануарлар болып саналады.

Некресидің ортағасырлық тарихының көп бөлігі жазба деректерде құжатталмағанымен, археологиялық деректер мен оның сәулетіне талдау 9 ғасырда монастырь кешеніндегі ауқымды құрылыс қызметін көрсетеді. Оның бекіністері Кахетидің екі патшасы: 1518-1574 жылдары билік еткен Леван және 1574-1605 жылдары билеген Александр II кезінде нығайтылды.
1811 жылы Ресей империясы грузин шіркеуін жойғаннан кейін Некреси епархиясы жойылды, содан кейін монастырьдің өзі таратылды. Олардың екеуі де қазіргі Грузияда КСРО ыдырағаннан кейін қалпына келтірілді: бұрынғы епископтық 1995 жылы Грузин православие шіркеуінің құрамындағы Некреси епархиясы ретінде қалпына келтірілді, ал монастырға 2000 жылы монахтар қайта келді.

Монастырь кешені 2010 жылы ауқымды қалпына келтіруден өтті және бүгінгі күні оған барып көру туристерге көптеген жайлылық сыйлайды. Бұл шынымен ерекше ғибадатхана кешені.

## Қазіргі Некреси монастыры
Некреси монастыры бірнеше тарихи ғимараттар мен қосалқы құрылыстардан тұрады. Олар бір-бірімен тығыз орналасқан. Монастырь ғимараттары қоршаған табиғатқа үйлесімді түрде сәйкес келеді. 
нобай|оңға|200px|Монастырь кешенінің бөліктері
Ғимараттардың бірі - өңделмеген тастан жасалған 4 ғасырдағы ежелгі базилика. Ол Авив Некресский мұнда монастырдің ірге тасын құрғанға дейін көп уақыт бұрын салынған.

VIII ғасырдағы ең Қасиетті Дева ғибадатханасы да базилика түрінде салынған және Некреси монастырының басты ғибадатханасы болып саналады. Ғимарат әдемі картиналары бар галереямен безендірілген. Ішінде XVI ғасырдағы ежелгі фрескалар мен қабырғалардағы жазулар сақталған. Ғибадатхананың жанында 15 ғасырдағы мұнара бар.

Қасында тағы бір ғибадатхана бар, ол пішініне байланысты «шаршы шіркеу» деп аталады. Монастырь аумағындағы шарап қоймасы (марани) бар. Бұл еденде дөңгелек ойықтары бар ашық ғимарат, онда шарап құмыралары - квеври орналастырылған.

Монастырь аумағынан Алазани алқабының керемет көркем көріністері ашылады. Мұнда демалуға арналған орындықтарда отырып, табиғат көріністерін тамашалауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Грузия православ монастырлері
Қызылқұм (құм, Зайсан қазаншұңқыры)

**Қызылқұм** – Зайсан қазаншұңқырындағы құмды  алқап.  

## Географиялық орны
Ертіс өзенінің сол жағалауындағы Бөкен, Құлжын, Қайыңды өзендерінің аралығында.  

## Жер бедері
Ауданы 340 км2, ұзындығы 43 км. Орта бөлігіндегі құм төбелердің салыстырмалы биіктігі 30-40 м. 

## Өсімдігі
Төбелерінде арша, жүзгін, шайқурай, жусан, көкпек, тобылғы, өзен аңғарын бойлай шалғынды сораң шөп өседі. Ойыс жерлерде, 2 м тереңдікте грунт суы кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс Қазақстан облысы құмдары
Жаман жігіттер (мультфильм)

**«Жаман жігіттер»** () — 2022 жылы жарық көрген режиссер Пьер Перифельдің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation Studios» студиясымен жасалып, «Universal Pictures» кинокомпаниясымен шықты. Басты рөлдерді орындаған Сэм Роквелл, Марк Марон, Энтони Рамос, Крейг Робинсон, Ауквафина, Ричард Айоаде, Зази Битц, Лилли Сингх және Алекс Борштейн. Фильм сюжеті аттас кітаптарға негізделген.

## Рөлдерде
* Сэм Роквелл — Қасқыр мырза
* Марк Марон — Жылан мырза
* Энтони Рамос — Пиранья мырза
* Крейг Робинсон — Акула мырза
* Ауквафина — Тарантула ханым
* Ричард Айоаде — Профессор Руперт Мармелад IV
* Зази Битц — Дайан Фоксингтон
* Лилли Сингх — Тиффани Флуффит
* Алекс Борштейн — Мисти Луггинс
* Дина Морроне — Мұражай дикторы / Дайан Фоксингтонның А.И. Көмекші
* Майкл Годере — Жеткізу жүргізушісі / Мұражай қонағы #1
* Келли Куни — Түрме күзетшісі #1 / Гала қонағы #1
* Уолт Дорн — Ғалым / Гала қонағы #2
* Дэвид П. Смит — Түрме күзетшісі #2 / Гала қонағы #2 / Наразылық білдіруші
* Джон Вензон — Мұражай қонағы #2 / Дүрбелең полиция
* Джесси Аверна — Түрме күзетшісі #3

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 84% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 6,90/10, 87 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 18 сыншының негізінде 100-ден 64-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:2022 жылғы мультфильмдер
Санат:АҚШ компьютерлік анимациялық мультфильмдері
Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері
Санат:Universal Pictures мультфильмдері
Дельтоид

нобай|Дөңес дельтоид (сол жақта) және дөңес емес дельтоид (оң жақта).
**Дельтоид** ( — дельта әрпіне ұқсас) — жапсарлас екі қабырғасы бір-біріне тең және қалған екі қабырғасы да өзара тең болған төртбұрыш.

## Қасиеттері
thumb|250px|Дельтоидтың қасиеттері
* Ұзындықтары бірдей емес қабырғалар арасындағы бұрыштар өзара тең.
* Диагональдары өзара перпендикуляр.
* Екі диагоналінің қиылысу нүктесі олардың біреуін қақ бөледі.
* Екінші диагональ түскен бұрыштарына биссектриса болады.
* Диагональдардың біреуі дельтоидты екі тең үшбұрышқа бөледі.

## Дельтоидтың ауданын есептеу
: S=\frac{d_1d_2}{2}, мұнда d_1 және d_2 — диагональдардың ұзындықтары.
: S={a b \sin\alpha}, мұнда a және b — тең емес қабырғалардың ұзындықтары, \alpha — араларындағы бұрыш.

Санат:Төртбұрыштар
Рейхспрезидент

**Рейхспрезидент** () — 1919 жылдан 1945 жылға дейін Веймар Республикасындағы және Үшінші рейхтегі Германия мемлекетінің басшысы. Лауазым 1934 жылдан 1945 жылға дейін бос болды.

## Өкілеттіктері
[нобай|240x240 нүкте|, Вильгельмштрассе, [Берлин]]
Веймар Республикасының Конституциясына сәйкес рейхспрезидентті тікелей халық сайлады. Өкілеттік мерзімі жеті жыл болды, қайта сайлауға шектеусіз рұқсат етілді. Рейхспрезидент 35 жасқа толған Германия азаматы бола алады.

Германия Федералдық президентінен айырмашылығы, рейхспрезидент тек өкілдік функцияларды орындап қана қоймай, Рейхстагты тарату құқығына ие болды (25-бап) және рейхсканцлерді қызметінен босату және тағайындау құқығын жүзеге асыра отырып, елдің саяси өміріне тікелей әсер етуі мүмкін (53-бап). Сонымен қатар, Веймар конституциясының 48-бабына сәйкес, даулы жағдайларда Рейх, Президент төтенше жағдай жарияланған кезде толық билікке ие болды («уақытша диктатор»). Рейхстагқа төтенше жағдайды жою құқығы берілді, бірақ рейхспрезидент оған заң шығару жиналысын тарату құқығына қарсы тұра алды. Рейхспрезидент сонымен қатар рейхсвердің Бас қолбасшысы болды (47 бап). Рейхспрезидент өзінің кең өкілеттіктерімен Веймар Республикасында кайзерді нақты алмастырды.

## Рейхспрезиденттер тізімі

## Штандарттары

Сурет:Flag of the President of Germany (1919–1921).svg|Рейхспрезидент штандарты (1919—1921)
Сурет:Standarte Reichspräsident 1921-1926.gif|Рейхспрезидент штандарты (1921—1926)
Сурет:Flag of the President of Germany (1926–1933).svg|Рейхспрезидент штандарты (1926—1933)
Сурет:Standarte Reichspräsident 1933-1935.svg|Рейхспрезидент штандарты (1933—1934)
Сурет:Standarte Adolf Hitlers.svg|Фюрер және рейхсканцлер штандарты (2 тамыз 1934 — 30 сәуір 1945)
Сурет:Kriegsmarine OF10-Grossadmiral 1945.svg|Карл Дёниц қолданған гросс-адмирал штандарты (30 сәуір 1945 — 23 мамыр 1945)


## Сондай-ақ

* Германия Федералдық президенті

## Дереккөздер

## Әдебиет

* Chapter 4, Presidents and Assemblies, Matthew Soberg Shugart and John M. Carey, Cambridge University Press, 1992.

## Сыртқы сілтемелер

* Begriffserläuterung auf ''rbb Preußen-Chronik''
* ''Erlaß des Reichskanzlers zum Vollzug des Gesetzes über das Staatsoberhaupt des Deutschen Reiches vom 1. August 1934'' 
* ''Beschluß der Reichsregierung zur Herbeiführung einer Volksabstimmung vom 2. August 1934''

Санат:Германия президенттері
Санат:Президенттер тізімі
Қарабұжыр

* Қарабұжыр – Желдіадыр тауларының солтүстік-шығысындағы тау.
* Қарабұжыр – Сарыжал жотасының солтүстігіндегі шоқылы тау.
Ромбоид

нобай|Ромбоидтар
**Ромбоид** — жапсарлас қабырғалары бір-біріне тең емес және бұрыштары тік болмаған параллелограмм.

Сондай-ақ алты жақтың әрқайсысы параллелограмм болған параллелепипедті де ромбоид деп атайды.

Санат:Төртбұрыштар
Иштван Чукас

**Иштван Чукас** (кейде **Чукаш**, ; 2 сәуір 1936 жыл, Кишуйсаллаш – 24 ақпан 2020 жыл, Будапешт) — мажарстандық ақын, жазушы, жастар жазушысы, сандық әдебиет академиясының мүшесі, "Ұлт суретшісі" атағының және Йозеф Аттила сыйлығының екі дүркін иегері.

## Өмірі және қызметі
Иштван Чукас Мажарстанның Кишуйсаллаш қалашығында дүниеге келіп, осы жерден бастауыш мектепті бітірген. Ол бала кезінен музыкаға деген үлкен қабілеттілігін көрсетіп, музыка мектебінде скрипка сыныбында оқыды. Бірақ музыкалық білімін жалғастырмады, заң факультетінде, кейіннен өнер факультетінде оқыды. Оның өміріндегі күрт бетбұрыс ол жолдасымен бірге радиода поэтикалық байқауда жеңіске жеткен кезде болды.

Иштван Чукаш журналист болып жұмыс істеді, телешоулар мен фильмдерге сценарий жазды, бірнеше өлең жинақтарын шығарды. 1960 жылдардан бастап балаларға арналған прозалық шығармалар жаза бастады. Осы уақытқа дейін ол балаларға арналған жүзден астам кітап жазды. Мыс: мысық Мир-Мурр, Пом-пом, айдаһар Сюсю сияқты кейіпкерлер оқырмандардың ыстық ықыласына бөленіп, оның шығармалары балалар әдебиетінің классикасына айналды.

1975 жылы 10-шы Голливуд телевизиялық фестивалінде «Дулыға және картоп мұрын» көркем фильмі фестивальдің бас жүлдесін және «Жылдың үздік балалар фильмі» атағын алды. 2014 жылы ол композитор Имре Надемен бірге "Қашқын жұлдыздар" атты балалар операсында жұмыс істеді және ол үшінші рет қазан айында жарияланған Astrid Lindgren Memorial Award сыйлығына ұсынылған халықаралық авторлар тізіміне енді. 2015 жылы венгр драма күнінде ол жас ұрпақ үшін сахналық мифтерді жасағаны үшін Эрне Сепа арнайы сыйлығын алды.

Иштван Чукас 83 жасында қайтыс болды. Қайтыс болған кеште қоғамдық БАҚ-та жазушыға арнап оған қатысты ертегілер, фильмдер, портреттік шоулар көрсетілді. 2020 жылдың наурыз айында ол Будапешттегі Фаркасрети зиратында жерленді.

## Атақтары, марапаттары және сыйлықтары
нобай|оңға|200px|Иштван Чукастың мемориалдық тақтасы
*Мемлекеттік жастар сыйлығы (1978, 1982)
*Йозеф Атилла сыйлығы (1977, 1987)
*Өнер қорының әдеби сыйлығы (1984)
*Андерсен сыйлығы (1984)
*"Жыл кітабы" марапаты (1987)
*Тибор Дери атындағы сыйлық (1989, 1995)
*Кошут атындағы Ұлттық Сыйлық (1999)
*Prima Primissima қорының марапаты (2011)
*Будапешттің Құрметті азаматы (2011)
*Степа Эрно атындағы арнайы сыйлық (2015) 

## Есімін қалдыру
*Иштван Чукас балаларды оқыту және тәрбиелеу орталығы, Тесканд бастауыш мектебі (2007 ж.)
*Чукас театры, Балатонсарсо (2011 ж.)
*Иштван Чукас атындағы сыйлық, Венгр Пешт театры (2014 ж.) – шақыру конкурсы

## Дереккөздер

Санат:Мажарстан жазушылары
Сарымсақты (тау, Жетісу Алатауы)

**Сарымсақты** – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміндегі тау.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы Қоңыр ауылының шығысында 2 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1980 м. Ұзындығы мен ені шамамен 12–15 км. Оңтүстік беткейі көлбеу, Тентек өзеніне тірелетін батыс беткейлі құлама жартасты келген. Тау басы доғал, солтүстік беткейі тік жартасты, мұнда сирек орман шоғырлары кездеседі. Шығыс баурайымен Орта Тентек өзені ағып өтеді. Тау баурайы, өзен аңғарлары мал жайылымына жəне шабындыққа пайдаланылады.

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы төменгі тас көмір дəуірінің саздақты тақтатас, құмтас жыныстарынан түзілген.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Сарымсақты

**Таулар:**
* Сарымсақты – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміндегі тау.
* Сарымсақты – Оңтүстік Алтайдағы таулы жота.

**Шығанақ:**
* Сарымсақты – Балқаш көлінің солтүстік жағалауындағы шығанақ.
Центроид

нобай|Үшбұрыш медианалары қызылмен белгіленген, олардың қиылысу нүктесі — центроид
**Центроид** — геометриялық дененің барлық нүктелерінің орташа арифметикалық орналасу орны.

Физикада көп жағдайда **барицентр** центроид сөзінің синонимі ретінде қолданылады.

Тығыздығы біркелкі денелерде барицентр және массалар центрі бір-біріне сәйкес келеді.

## Үшбұрышта
Үшбұрыш центроиды деп оның медианаларының қиылысу нүктесін атайды. Осы нүктеде әр медиана 2:1 қатынаста бөлінеді.

Үшбұрыш қабырғаларының квадраттарының қосындысы сол үшбұрыш төбелерін центроидпен қосатын кесінділердің квадраттарының үш еселенген қосындысына тең болып келеді:

: AB^2+BC^2+CA^2=3(MA^2+MB^2+MC^2)

## Төртбұрышта
Төртбұрыштың центроиді оның орта сызықтарының қиылысу нүктесінде орналасады.

Параллелограммда центроид диагональдарының қиылысу нүктесінде орналасады.

## Дереккөздер

Санат:Үшбұрыш геометриясы
Санат:Төртбұрыштар