open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роберт Нойс

**Нойс Роберт Нортон** (; 12 желтоқсан 1927, Берлингтон, Айова штаты, АҚШ — 3 маусым 1990, Остин, Техас штаты) — АҚШ инженері. Массачусетс технологиялық институтында докторлық дәрежесін алған. 1957 жылы ол «Fairchild Semiconductor» компаниясын құрып, аудандағы алғашқы электронды фирмалардың бірі болды, қазір Силиконды алқап () аталады.  

1968 жылы ұжымдасы Гордон Мурмен бірігіп «Intel» корпорациясының негізін салды. 1988 жылы Нойс «Sematech» зерттеу консорциумының призиденті болды, ол жартылай проводты технология саласында Америка көшбасшылығын сақтап қалу мақсатындағы АҚШ үкіметі құрған және өнеркәсіппен қаржыланған еді.

## Сыртқы сілтемелер
* Noyce biography on PBS.org
* Noyce biography on IdeaFinder.com 
* Noyce Foundation website 
* Guide to the Robert Noyce Papers at Stanford University
* Obituary of Donald Noyce, brother of Robert Noyce.

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ инженерлері
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Санат:АҚШ физиктері
 Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері
Көктоғай (Атырау облысы)

**Көктоғай** (2007 жылға дейін *Зелёное*) — Атырау облысы, Индер ауданындағы ауыл, Көктоғай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Жайық өзенінің оң жағалауында, аудан орталығы – Индербор кентінен оңтүстік-батысқа қарай 47 км жерде, теңіз деңгейінен 23 м төмен ойыста, шөлейт белдемде орналасқан.
thumb|солға|200px|Көктоғай ауылы
## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2378 адам (1245 ер адам және 1133 әйел адам) болса, 2009 жылы 2418 адамды (1249 ер адам және 1169 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ бойынша 2465 адамды (1278 ер адам және 1187 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Кейбір деректер бойынша, Зеленый ауылы орналасқан тұста 15 ғ-дың аяқ кезінен бастап Көктоғай атты ескі қоныс болған. 1928 жылы ауыл шаруашылығын ұжымдастыруға сәйкес мұнда “Красный Октябрь” балықшылар ұжымшары құрылып, өзімен аттас ауылдық кеңестің орталығы болды. 1962 жылы ұжымшар “Путь Ильича” атты қаракөл қой кеңшарына айналды. 1997 жылы Зеленыйда шаруа (фермер) қожалықтары құрылды. 

## Мәдени-әлеуметтік мекемелері
Ауылда мектеп-интернат, кітапхана, емхана мен аурухана, балабақша, мәдениет үйі, байланыс бөлімшесі т.б. бар. Кеңес Одағының Батыры Боран Нысанбаевқа арналған ескерткіш орнатылған. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және су жолымен қатынасады.
* Б.Нысанбаев атындағы орта мектеп — мектепке Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1965 жылғы 23 сәуірдегі №324 Жарлығымен Зелёный орта мектебіне Кеңес Одағының Батыры Боран Нысанбаевтың есімі берілген. Мектептің қазіргі ғимараты 1977 жылы салынған.
* "Гүлдәурен" бөбекжай-бақшасы

## Ауыл көшелері
нобай|оңға|200px|Көктоғай нобай|оңға|200px|Көктоғай. Жаңа құрылыстар.       
* Ақжайық (5 корпус) көшесі
* Әбдірахман Карентаев көшесі
* Әлия Молдағұлова көшесі
* Бағыт Айманақұмов көшесі
* Бауыржан Момышұлы көшесі
* Бейбітшілік көшесі
* Боран Нысанбаев көшесі
* Зәнеш Бисенов көшесі
* Ишахат Құспанов көшесі
* Қадим Сапуанов көшесі
* Қазақстан көшесі
* Мунира Тұрғалиева көшесі
* Мұқанәлі Дүйсенбиев көшесі
* Оңғаден Айтбаев көшесі
* Өтешқали Атамбаев көшесі
* Сәкен Сейфуллин көшесі
* Тәуелсіздік көшесі
* Хайрош Тастайбеков көшесі
* Шәші Еділбаев көшесі
* Ынтымақ көшесі

нобай|орта|1200px|Көктоғай ауылы панорамасы
## Дереккөздер

 

Санат:Индер ауданы елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Иснад

**Иснад** (, тірек, шығу тегі) — мухаддистердің арасында хадистің оны жеткізетін ететін адамдарға қатысы, хадистің мәтіні негізделетін риуаятшылар тізбегі. Мысалға Сахих әл-Бұхариде келетін нөмірі 56 хадис: Мұхаммед әл-Бұхари Сүлеймен ибн Харбтан, ол Қатададан, Қатада Әнәс ибн Маликтен, ол Мұхаммед пайғамбардан, пайғамбар айтты: «Иманның дәмін үш қасиеті бар адам сезеді...». Бұл жерде иснад әл-Бұхариден басталып «пайғамбар айтты» сөзіне дейін, ал  «Иманның дәмін үш қасиеті бар адам сезеді...» деген сөз хадистің матны басталатын жер. 

Сүннеттің сақталуын қамтамасыз ету үшін Ислам ғұламалары хадистердің иснадындағы адамдарды үлкен сөздіктерге («Кутуб әр-риджәл» — «Ер адамдар туралы кітаптар») жинап, хадистердің иснады мен матндарына көп мән берген. Абдуллаһ ибн әл-Мубарак айтқан: Иснад — діннен, егер иснад болмағанда, әркім қалаған затын айтар еді
Иснадтағы адамдар арқылы хадистің сахих (сау), хасан (жақсы) немесе даиф (әлсіз) екенін ажыратуға болады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Хадис
* Сүннет

Санат:Хадистер
Нойс (айрық)

**Нойс** (*нем. Neuss, рип. Nüss, лат. Novaesium*) — көпмағыналы термин.

* Нойс —  Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі қала. 

* Роберт Нойс (1927–1990) — АҚШ инженері, интегралды схеманың алғашқы жасаушыларының бірі саналады (1959),  Intel корпорациясының негізін салушы (1968).
* Джон Нойс — халықаралық құқық бойынша кәсіби жазушы және ұстаз.

## Тағы қараңыз
* Нойс вокзалы
Джон Говард Нортроп

**Джон Хауард Нортроп** () (5 шілде 1891, Йонкерс, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 27 мамыр 1987, Викенберг, Аризона штаты) — Америкалық биохимик. Мансабының үлкен бөлігін Нью-Йорк штаты Рокфеллер институтында медициналық зерттеулерден (1916–1961) бастаған. 

Джонның жас кезіндегі ашыту үдерісіндегі жұмысы тамақты сіңіру, дем алу және негізгі өмірлік үдерістердегі ферменттер туралы білуге жетеледі. Ол ферменттер химиялық реакция заңдарына бағынатынын дәлелдеген. Пепсин, трипсин мен химотрипсин және олардың зимогендерін кристалл түрінде бөліп көрсетті. 1946 жылы Джон Джеймс Самнер және Уэнделл Мередит Стэнлимен Нобель сыйлығын бөлісті.

## Сыртқы сілтемелер

* Nobel Foundation biography
* The Preparation of Pure Enzymes and Virus Proteins

Санат:1891 жылы туғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ биохимиктері
Нортроп

**Нортроп**

* Northrop Grumman Corporation — авиағарыш және кеме жасау саласындағы өнімдерімен танымал АҚШ компаниясы. 
* Джон Говард Нортроп — АҚШ биохимигі.
* Джон Кнудсен Нортроп — АҚШ әуе конструкторы.
Мануэль Норьега

**Мануэль Антонио Норьега Морено** (; 11 ақпан 1934, Панама қаласы, Панама) — панама әскери қайраткері, азаматтық елбасы ісінде нағыз билікті пайдаланған панама генералы. 

Кедей отбасында дүниеге келген, Перудегі әскери мектепке барған. Перуден оралған соң, Панама ұлттық гвардиясына қосылған. Әскери интелегенция басы ретінде 1970 жылы ОББ мен Кубадағы АҚШ жауынгерлерінен құтылуға сұраныс жасаған, бірақ оның аямас мінезі мен наркотика саудагері деген өсектен беделіне дақ түскен. 

1989 жылы армия басы сайлауында оны қанағаттандырмайтын дауыс жойылды. Содан кейін ол АҚШ Норьеганы қолға түсіру мақсатымен Панамамен саудаласты. АҚШ сотында оны қоқан-лоқысы, наркотика саудасы, пара алғаны үшін 40 жылға бас бостандығынан айырды. Кейін оның уақыты қысқарды.

## Әдебиеттер
* Blum, William "The CIA, Contras, Gangs, and Crack" at Foreign Policy in Focus
* Chiasson, Lloyd "Illusive Shadows: Justice, Media, and Socially Significant American Trials". Praeger, 2003. ISBN 0-275-97507-X.
* Dinges, John, *Our Man in Panama: The Shrewd Rise and Brutal Fall of Manuel Noriega*, New York, Random House, 1991. ISBN 0-8129-1950-5
* Harris, David, *Shooting the Moon: The True Story of an American Manhunt Unlike Any Other, Ever*, New York, Little Brown, 2001. ISBN 0-316-15480-6
* Knight-Ridder News Service Panamanian Envoy Ricardo Bilonick Admits Paying Drug Bribes to Noriega"  1991

## Сыртқы сілтемелер
* The Official Archives of General Manuel Antonio Noriega
* Noriega co-defendant, Ricardo Bilonick only came forward after the Cali drug cartel paid him $1.25 million 
* Another Panamanian paid for his testimony against Noriega was Ricardo Bilonick
* Ricardo Bilonick Emerges as Key Figure in Noriega's Quest for a Retrial 
* Narcotrafficker and Noriega associate, Ricardo Bilonick, defends Mexican drug cartel operatives, 2010

Санат:1934 жылы туғандар
Санат:Панама тұлғалары
Норьега

**Норьега** — испандық фамилия.

Белгілі тұлғалар:
* Адела Норьега (1969) — Мексика актрисасы.
* Карлос Исмаель Норьега (1959) — АҚШ теңіз авиациясының подполковникі, АҚШ астронавты.
* Мануэль Норьега (1934–2017) — 1983—1989 жж. Панама дикторы.
* Эдуардо Норьега (1973) — Испания актері.
* Зенон Норьега Агуэро (1900–1957) — Перудің уақытша президеиті болған (1950).
Сібірше Уикипедия

**Сібірше Уикипедия** (*Сиби́рска Википе́ддя*) — «сібір тілі» деп аталатын тілде жазылған Уикипедияның жабылған және содан кейін өшірілген бөлімі. 2006 жылдың 1 қазанында ашылып, 2007 жылдың 5 қарашасында жабылған.

2007 жылдың қаңтар айында боттар жазған 6924 мақаланың арқасында Уикипедиялар арасында 66-шы орынға шықты. Бұл көрсеткішпен Сібірше Уикипедия көптеген «тірі тілде» жазылған Уикипедияларды озып кетті. Мысалға: африкаанс, өзбек, белорус тіліндегі Уикипедиялар.

«Сібір» Уикипедиясының негізгі тақырыптары дін мен лингвистика болды. Сонымен қатар Сібірше Уикипедияның қатысушылары әртүрлі мәтіндерді «сібір тіліне» аудармен айналысты. 

Бастапқыда бұл Уикипедия тек қана оқу үшін қалдырылып, артынан толығымен өшірілді.

## Дереккөздер


Санат:Уикипедия тарихы
Санат:уикипедия бөлімдері
Мен жазғы демалысты қалай өткіздім

**Мен жазғы демалысты қалай өткіздім** — Кеңес Одағында, қазір — Ресей мен ТМД мемлекеттеріндегі мектеп шығармаларының дәстүрлі тақырыбы болып табылады. Жазғы демалыс туралы шығарма балаларға түрлі бейнелерді еске сақтауға көмектеседі деп есептелінеді. Александра Бочавердің есебі бойынша, мектеп оқушысы оқудың он бір жылында жаз туралы шығарманы сегіз рет жазады

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Каникул
* Педагогика

Санат:Педагогика
Шотландиялық партия

**Шотла́ндиялық па́ртия** — дебют,  келесі жүрістермен басталады:  **1. e2-e4 e7-e5 <br> 2. Kg1-f3 Kb8-c6 <br> 3. d2-d4.** ашық дебюттерге жатады.

## Тарихы

Дебют атауына  хаталмасу арқылы өткен Эдинбург — Лондон (1824) партиясы себеп болды, онда шотландиялық шахматшылар орталықта ертерек алға өтуді табысты жүзеге асырды. Бірақ бұл дебют туралы алғашқы ескерту итальян шебері  Эрколе дель Рионың  1750 жылғы «Шахмат ойнау  тәжірибесі» еңбегінде, ал алғашқы талдануы басқа итальяндық  Дж.Лоллидың  «Шахмат ойнының теориясымен тәжірибесі бойынша байқаулар» (1763) еңбегінде кездеседі.   XIX ғасырда  «шотландиялық партия» құрастыруымен В.&nbsp;Стейниц, Г.Стаунтон, Л.Паульсен, кейінрек А.&nbsp;Алехин, С.Тартаковер айналысты.   Дебюттің  қазіргі  теориясына Г.&nbsp;Каспаров 1990 жылы А.&nbsp;Карповқа қарсы матчта  екі мәрте қолданып, үлкен  үлес  қосқан. 
**3. d2-d4** негізгі идеясы - орталықта басымдылыққа қолжеткізуге ұмтылуда. Қаралардың  мүмкіндіктері теңелетін шапшаң фигуралық ойын қозады.

## Негізгі нұсқалар

* **3…e5:d4** — басқа жалғастыруда басымдылық ақтарда қалады.
** **4. Kf3:d4** — негізгі жалғасы.
*** **4...Фd8-h4**
*** **4...Cf8-b4+**
*** **4...Cf8-c5**
*** **4...Kg8-f6**
** **4. Сf1-c4** —Шотландиялық  гамбитты қарау керек.
** **4. c2-c3** —Гёринг гамбитын  қарау керек.

## Сілтемелер

* http://chess.vl.ru/lib/lek/1-rus.htm 
* http://webchess.ru/content/9/

Санат:Ашық дебюттер
Әз-Замахшари

**Әбул-Қасим Махмуд ибн Омар ибн Мұхаммед ибн Омар [[Хорезм|әл-Хорезми]] әз-Замахшари** атақты мутазила ғалымы, Құран тәпсіршісі, әдебиет білгірі. Һижра бойынша 467 ж. (1074) раджаб айының 27 жұлдызында, бейсенбі күні Замахшар () қаласында дүниеге келген. Имам әс-Самғани ол туралы айтады: «Әдебиеттің білгірі, көптеген шығармалардың авторы, Ирак пен Хорасанда білім алған. Ол қай қалаға келсе де, оған жиналып, сабақ алатын болған. Ол шежіренің (генеалогия) білгірі болған»

## Сенімдері
Әз-Замахшари ақида негіздерінде мутазили, фиқһте ханафи мазһабын ұстанған. Мутазила мазһабын таратумен айналысып, соған арнап кітаптар жазған. Өзін «Әбул-Қасим әл-Мутазили» деп атаған. Ол Құран Кәрімнің аяттарын мутазилиттердің сеніміне сай тәпсірдеуде алдына жан салмай еңбектенген, әлі күнге шейін тілдік талдау жағынан ұқсасы жоқ «әл-Кашшаф» тәпсірін жазған.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
*Мутазилиттер
*Әл-Джахиз

Санат:Муфассирлер
Санат:Мутазилиттер
Санат:Дашоғыз уәлаятында туғандар
Санат:Дашоғыз уәлаятында қайтыс болғандар
Сибауәйһи

**Әбу Бишр Амр ибн Осман ибн Қамбар**, **Сибәуәйһи** () деген лақаппен танымал араб тілінің имамы, наху ғылымының шейхі, бітетін шегі (шамамен 760- шамамен 797). Ол алғашқы боп наху ілімін жеңілдетіп, жеткізген адам. Оның араб тілінің емлесіне арналған «әл-Китаб» деп аталған кітабы бар. Бұл кітапта араб тілінің қағидалары алғашқы рет жиналып, реттелген. «Адамдар наху ғылымында бұл кітап сияқты (кітап) жазған жоқ».

«Сибәуәйһи» парсы тілінен «алманың иісі» деген мағына береді. Сибәуәйһи парсының Шираз қаласының маңындағы Байда қаласында туылып, бстапқыда Бану әл-Харис ибн Кағб руының, содан кейін Рабиғ ибн Зияд әулетінің малайы болады. Ол жас кезінде Басра қаласына барып араб тілінен білім алған. Оның ең атақты ұстазы  болған.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Әл-Кисаи
* Араб тілі емлесі
* Араб тілі

Санат:Араб тілі ғалымдары
Базалық физика ұғымдары

### А
* Абсолюттік қатты дене
* Абсолюттік шымыр дене
* Абсолюттік кеңістік
* Агрегаттық күй
* Амплитуда
* Атом
* Атомдық ядро

### Б
* Барион
* Балқу
* Бөлшек
* Берік дене
* Біріңғай орта
* Броун қозғалысы
* Біртектілік кеңістігі
* Бұрыштық жиілік
* Бозе-Эйнштейн конденсаты

### В
* Вакуум
* Векторлық өріс ағысы

### Г

* Газ
* Гармондық осциллятор
* Гравитация

### Д
* Деформирлік дене
* Диполь
* Дифракция
* Диэлектрик

## Е
* Еркіндік деңгей (физика)

### Ж
* Жарқыл
* Жартылай ыдырау периоды
* Жылдамдық
* Жарық дисперсиясы
* Жоғарыдыбыстық жылдамдық
* Жылу өсу коэффициентті
* Жоғары аққыштық
* Жылу қозғалысы
* Жылу ұлғаюы
* Жылу өткізгіштік
* Жылусыйымдылық
* Жартылай өткізгіш
* Жиілік

### З
* Зарятты бөлшегі

### И
* Инерция заңы
* Инерция ценрті
* Идеальды сұйықтық
* Идеальды сығылмайтын сұйықтық
* Изотроптық кеңістік
* Импульс
* Импульс моменті
* Инерттік масса
* Инерциальдық санау жүйесі
* Интерференция (физика)
* Ион
* Импультың тензор энергиясы

### К
* Кварк-глюондық плазма
* Кинетикалық энергия
* Коллоиддық системалар
* Комфортабельдік
* Критикалық нүкте (термодинамика)
* Критикалық қысым
* Күшті өріс
* Кулон заңы
* Күш моменті
* Кеңістік
* Кеңістік-уақыт

## Қ
* Қайнау
* Қарапайым ұяшық
* Қуат
* Қысым

### М
* Магниттенгендік
* Масса
* Математикалық маятник
* Материалдық нүкте
* Материя (физика)
* Механизм
* Механикалық жұмыс
* Механикалық қозғалыс
* Масса центрі
* Мах саны

### Н
* Нормальдық жағдай
* Нуклон
* Нүктелі электрикалық заряд

### О
* Ом заңы

## Ө
* Өте қатты дене
* Өткізгіш

### П
* Парциалдық қысым
* Плазма
* Потенциалды векторлық өріс

## Р
* Рейнольд саны

### С
* Салмақ
* Салыстырмалы еру жылуы
* Салыстырмалы жылусыйымдылық
* Салыстырмалы салмақ
* Салыстырмалы көлем
* Сәуле
* Сәуле интерференциясы
* Сәуле жылдамдығы
* Санау жүйесі
* Сұйықтық
* Скалярь шама
* Салыстырмалық принципі
* Суперпозиция принципі
* Спектр
* Спин
* Статика
* Сақталу заңы
* Сублимация

### Т
* Толқын
* Температура
* Қайнау температурасы
* Балқу температурасы (қатты күйдегі заттың сұйық күйге айналуы) немесе 
* Еру температурасы (Сұйық заттардың қатты күйден қайта сұйықтыққа айналуы)
* Термодинамикалық фаза
* Тербеліс периоды
* Тұтқырлық
* Теңдік жағдай
* Тығыздық

### У
* Уақыт
* Уақыт моменті

## Ұ
* Ұзындық

## Ү
* Үдеу
* Үштік нүкте

### Ф
* Фазалық асу
* Физикалық маятник (тілшік)
* Физикалық кеңістік
* Физикалық дене
* Фотон

### Ш
* Ішкі шала өткізгіштік
* Шағылыс (физика)

### Э
* Электрлік кернеу
* Электромагниттік сәулелену
* Энергия
* Энтропия

Санат:Физикалық шамалар
Санат:Тізімдер
Түнгі көбелектер

**Түнгі көбелектер** немесе **Моль** () — қауырсынмұртты қабыршық қанаттылар тобы. Поляр кеңістігінен басқа жердің барлығына тараған. 

Кіші денелі, түнгі қауырсын, антенді күндізгі көбелектермен салыстырғанда кішігірім ашық емес қанаттары бар. Демалғанда қанаттарын жаяды, денесінің айналасына бұрып немесе басқа жаққа оңғарады. Қанатының көлемі 30 мм-ге дейін.  

Өмірі төрт кезеңнен тұрады:  

# жұмыртқа, 
# көбелекқұрт, 
# қуыршақ,
# үлкен жәндіктер (имаго).

Көптеген түрлері, личинкалары  өсімдікпен қоректенеді және ормандарды, ауыл шаруашылық өнімдері мен маталарды бүлдіре алады.

Санат:Қабыршақ қанаттылар

## Суреттер


File:Kerala Leaf Insect.jpg
File:Large moth.JPG
Image:Zygaena – Hiiumaa.jpg
File:Silk cocoon.jpg
File:Caterpillar-----02.jpg


## Сыртқы сілтемелер

*European Butterflies and Moths by Christopher Jonko
*Museum Witt  The World`s Leading Collection of Moths (English)
*Moths of North America Diagnostic large format photographs, taxonomy, descriptions
*Butterflies and Moths  at Lepidoptera.pro: Thousands of species and photos
*North American Moth Photographers Group Diagnostic photographs for thousands of species
*Bugguide - Moths
*Back Garden Moths 
*UK Lepidoptera 

zh-min-nan:Ngô͘
Моль (айрық)

**Моль** — көпмағыналы сөз:
* Моль — бірліктердің халықаралық жүйесіндегі зат мөлшерінің өлшем бірлігі.
* Моль немесе Түнгі көбелектер — қауырсынмұртты қабыршық қанаттылар тобы.

## Елді мекен
* Моль — Франциядағы коммуна. Овернь аймағына қарасты Алье департаментінде орналасқан.
* Моль — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Кальвадос департаментінде орналасқан.

## Фамилия
* Роберт фон Моль (1799–1875) — неміс юристі.
* Гуго Моль (1805–1872) — неміс ботанигі, цитолог.
Доксография

**Доксография** ( — «пікір, көзқарас», және  — «жазу, баяндау») — ертедегі ғалымдар мен философтардың көзқарасы мен пікірлерін кейінгі авторлардың жазуы. Бұл термин классикалық неміс филологы  енгізілген.

Бағзы заманның ғалымдарының еңбектері бізге дейін жетпегесін, доксографиялар сол авторлардың көзқарасы туралы білудің жалғыз жолы.

## Классикалық грекиялық доксография

## Исламдық доксография

Санат:Философия
Шайбани (айрық)

* Мұхаммед әш-Шайбани — атақты имам, Әбу Ханифаның шәкірті
* Мұхаммед Шайбани — өзбек ханы
Меккенің жаулап алынуы

**Меккені жаулап алынуы** (, , *фәтх Макка*) — 630 жылдың 11 қаңтарында (һижра бойынша: 8 жылдың 20 рамазаны) Мұхаммед пайғамбардың  Мекке қаласын жаулап алуы.

## Себебтері
Худайбия келісіміне сәйкес араб тайпалары мұсылмандармен немесе құрайыштармен одақтас болуға таңдау еркі болды. Хузаға тайпасы мұсылмандардың қарамағына, ал Бәкр тайпасы құрайыштардың қарамағына кірді. Келісімнен кейін Хузаға тайпасы мен Бәкр тайпасы арасында келіспеушілік пайда болды. Бану Бәкр құрайыштардан көмек сұрап, олардан көлік пен қару-жарақ алды. Олардың жағында соғысқандардың арасында құрайыштықтар болды: Иқрима ибн Әбу Джәһл, Сафуан ибн Умәйя және Суһайл ибн Амр. Хузаға тайпасы қасиетті аумаққа шегінгенімен, Бәкр тайпасы ол жерде шайқасты тоқтатпай, 20-дан астам адамды өлтірді.

Осының нәтижесінде құрайыштар мен Мұхаммед пайғамбар  арасындағы Худайбия келісімі бұзылды. Болған оқиғаға өкінген құрайыштар Мұхаммед пайғамбарға  келісімді ұзарту үшін елшілікке Әбу Суфйанды жібереді. Мұхаммед пайғамбар  келісімді ұзартудан бас тартып, Меккеге жорыққы аттануға бел буды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Ислам тарихы
* Худайбия келісімі
* Ухуд
* Бадр шайқасы

Санат:Діни соғыстар
Санат:Ислам тарихы
Санат:Мұхаммед
Санат:Мекке
Ivy Mike

thumb|right|200px|«Айви Майк» жарылысынан қалыптасқан саңырауқұлақ
**Ivy Mike** (кирилше: Айви Майк) — әлем бойынша термоядролық жарылғыш бұйымды сынау операцияларының ең алғашқысы. 

Сынақ операциясы 1952 жылы 1 қарашада Энивето атоллының төңірегіндегі кішігірім аралда орын алды. Салмағы мен габариттерінен, сондай-ақ термоядролық синтез үшін отын ретінде сұйық дейтериді қолдануымен құрылғы ядролық қару ретінде пайдаланбаған болатын. Бұл тек Улам мен Теллердың «қос сатылы» конструкциясын тексеру мақсатында жасалған эксперимент болды.

Жарылыс кезінде саңырауқұлақ тәріздес бұлт 37 км биіктікке көтерілген және «қалпақ» диаметрі 161 км-ді құраған. Жарылыс салдарынан сынақ өткізілген Элугелаб аралы толықтай жойылды, ал оның орнында диамерті 2 км және тереңдігі 50 м болатын кратер қалыптасты. Эксперимент сәтті өтіп, бағаланған қуаттылығы 10—12 мегатонна тротилдық эквивалентті құрады.

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 
* 

Санат:Ядролық сынақтар
Әл-Бағауи

**Әбу Мұхаммед әл-Хусәйн ибн Масғуд ибн Мұхаммед әл-Фарра әл-Бағауи** (һижра бойынша 433/436 — 516) — Ислам дінінің имамы, хафиз, Шафиғи мазһабының фақиһы, муджтаһид, парсылық муфассир, мухаддис ғалым. Сонымен қатар «рукн әд-дин» (діннің тірегі), «мухй әс-сунна» (Сүннетті тірілтуші) деп те аталады. «Тафсир әл-Бағауи» деп аталатын еңбегі арқылы танымал. *Әл-Фарра* нисбасы оның тері өңдеу мен сатуға қатысын (арабша фарв — «тері» мағынасын береді), ал *әл-Бағауи* деген оның *«Бағшур»* («Бағ») қаласынан шыққанын білдіреді (ол қала Хорасанда, Маруа әр-Руд пен  ортасында орналасқан).

Сонымен қатар әл-Бағауи хадиске арналған «Шарх әс-Сунна» және «Масабих әс-сунна» шығармаларымен танымал. «Масабих әс-Сунна» әт-Табризидің қосымшаларымен бірге танымал «Мишкат әл-Масабих» жинағын құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Мухаддистер
Санат:Муфассирлер
Осман (айрық)

* Осман ибн Аффан  — Ислам халифатының халифі, Мұхаммед пайғамбардың көрнекті сахабасы.
* Осман нұсқасы — Құранның жинақталған ақырғы нұсқасы.
* I Осман — Ұлы Османлы Мемлекетінің 1-ші ұлыбейі және негізін қалаушысы.
* II Осман — Ұлы Османлы Мемлекетінің 16-шы сұлтаны, Ислам халифатының 95-ші халифі.
* III Осман — Ұлы Османлы Мемлекетінің 25-шы сұлтаны, Ислам халифатының 104-ші халифі.
* Осман Абдурахманов — дағыстандық атақты алып, палуан, цирк және кино әртісі.
* Осман Уәлиоллаұлы Зекки — кинорежиссер, оператор, Қазақ ССР-ның (1960) және Бурят АССР-ның (1953) еңбек сіңірген өнер қайраткері.
Буэнос-Айрес

**Буэнос-Айрес** (; ) — Аргентина астанасы, әрі әкімшілік, мәдени және экономикалық орталығы, сондай ақ Оңтүстік Американың ең ірі қалаларының бірі. Буэнос-Айрес өзімен аттас провинцияның бір бөлігі саналмайды, ол 1880 жылы негізі қаланған жеке әкімшілік аудан болып табылады. 

Буэнос-Айрес Аргентинаның орталық-шығыс бөлігінде, Рио-де-ла-Плата өзенінің жағалауында орналасқан. 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 2 891 082 адамды құрады. Буэнос-Айрес Аргентинаның ең ірі қаласы саналады және әлемнің 20 ең ірі қалаларының қатарында.

Қала ресми 48 ауданға бөлінеді. Буэнос-Айрес автономды қала болып есептелінеді және Аргентинаның 24 провинциясының қатарына кіреді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Буэнос-Айрес қаласының ресми сайты
* Аргентина туралы барлық ақпарат. Халықаралық туристік сервер 
* Буэнос-Айрес қаласының веб-камералары
* Буэнос-Айрестің электронды картасы

Санат:Буэнос-Айрес
Санат:Аргентина миллионер қалалары
Дебильдік олигофрения

**Дебилдік** — латынның сөзі. Оның қазақ тіліндегі аудармасы деліқұлы деген ұғымға тура келеді. 
Баланың іштен жетілмей туатын физикалық және психикалық дамуындағы патологиялық кемістігін «**дебильдік**», — деп атайды. Дебильдік олигофренияның идиот пен имбецилден кейінгі үшінші тобына жатады. Дебиль балалардың ақыл-ой қаблеттерінің таяздығы идиот пен имбецильге қарағаңда әлдеқайда жеңіл болады. 
Сондықтан да олар өздеріне арналған арнайы мектептің жеңілдетілген оқу бағдарламасын ойдағыдай меңгереді жөне сонымен қатар қарапайым қол жұмыстарымен атқарылатын енбектің түрлерімен шұғылдануға бейімделеді.
Алайда бұл кемістік патологиялық процестің негізінде пайда болғандықтан дебиль балалардың физикалық дамуында да болмашы жеңіл ауытқулар байқалып тұрады. Бірақ ол ауытқулар жайшылықта көп біліне бермейді. Тек кейбір иіліп-бүгілуі, қайырылып-бұрылуы қиын күрделі қимыл-қозғалыстарда ғана байқалады. Мысалы, футбол, волейбол, баскетбол, ұзындық пен биіктіктен жүгіре секіру сияқты және басқа да спорт ойындарының кимыл-қозғалыстарын талапқа сай орындай алмайды.
Дегенмен де, педагогикалық тәсілдердің қағидасымен жүргізілетін түзету — тәрбие жұмыстарыниың нәтижесінде дебиль балалардың физикалық дамуындағы патологиялық кемістктерінің тіпті де білінбей кететіндері соншалықты олардың кез келген қарапайым қол еңбегінің түрлерімен айналысуына мүлде кедергісі болмайды.
Дебиль балалардың сөйлеу тілдері идиот псн имбецильдердікі сияқты соншалықты ерескел бұзылмайдъі. Олар күнделікті қарым-қатынаста қолданынатын дағдылы қарапайым сөздерді ауызекі сөйлеу тілдерінде еркін меңгеріп, оңай түсініседі. Ал, мазмұны күрделі, мағынасы астарлы болып айтылатын сөздерді байыптап түсінуге ақыл-ойларының зерделілігі жетпейді.
Олигофренияның дебильді тобына жататыңдардың өздері ауыр және жеңіл дәрежелі болып екіге бөлінеді. Өйткені олардың ақыл-ойларының даму процестері мен сөйлеу тілдерінің бұзылулары біркелкі болмайды. Сөйлеу тілі акыл-ойдың ең негізгі құралы ретінде оның даму процесіне байланысты бірынғай жетіледі. 

## Дереккөздер
1.  Вайзман Н.П. Психомоторика умственно отсталых детей. – М., 1997.

2.  Выготский Л.С. Проблема умственной отсталости // Собр. соч.: В 6 т. – М.: Педагогика, 1983. – Т.5. – 275с.; – Т.3. – 301с.

3.  Выготский Л.С. Проблема умственной отсталости. Умственно отсталый ребенок / Под ред. Л.С. Выготского и И.И. Данюшевского. – М.: Учпедгиз, 1995. – 390с.


## Тағы қараңыз

* Олигофрения
Санат:Патологиялық психология
Сунан

* Әс-Сунан әс-Суғра — имам ән-Нәсәидің хадистер жинағы
* Сунан Әбу Дәуд — имам Әбу Дәудтің хадистер жинағы
* Сунан Ибн Маджаһ — имам Ибн Маджаһтың хадистер жинағы
* Жамиғ әт-Тирмизи (немесе Сунан әт-Тирмизи) — имам әт-Тирмизидің хадистер жинағы
* Әһл әс-Сунна — «Сүннеттің адамдары», Сүннетті мойындайтын ]]мұсылман]]дар
* Сүннет (*Сунна*) — Мұхаммед пайғамбардың  істері, сөздері туралы жеткен хабарлар. Ислам дінінің Құраннан кейінгі ең маңызды заңдар жинағы
Әһл

* Әһл әс-Сунна — Мұхаммед пайғамбардың  Сүннетін мойындайтын мұсылмандар
* Әһл әл-Байт («Үй адамдары, отбасы») — Мұхаммед пайғамбардың  отбасы. Шииттерде Әһл әл-Байт деп тек Хасан мен Хусәйннің ұрпақтарын атап, оларды ерекше құрметтейді
* Әһл әл-Китаб (*Кітап иелері, адамдары*) — Ислам дініндегі христиандар, яһудилер мен сабейлердің дәстүрлі атауы
Хусәйн

* Хусәйн ибн Әли — Әли ибн Әбу Талибтың ұлы
* Саддам Хусейн — Ирак диктаторы
* Ибраһим ибн Хусейн — Батыс Қарахандар мемлекетінің билеушісі
* Исхақ ибн әл-Хусәйн — 11 ғ. испан-араб жазушысы
Байһақи

* Әл-Байһақи, Әбу Бәкр Ахмад ибн әл-Хусәйн — мұсылман ғалымы, мухаддис
* Әбул-Фадл әл-Байһақи — тарихшы
Екіжүзділік

**Екіжүзділік** — ықылассыздықты, жаман ниеттерді өтірік шынжүректілікпен, жақсылықпен жасыратын қылық. Ислам дінінде бұл анықтамаға қоса, айрықша «діни екіжүзділік» бар, ол — «жүректегі күпірді жасырып, тілмен имандылықты көрсету».

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Өтірік
* Ықылас

Санат:Ислам
Санат:Қоғам
Санат:Этика
Джо Харт

**Чарльз Джозеф Джон Харт**, немесе жай ғана **Джо Харт** (; 19 сәуір 1987; Шрусбери) — ағылшын футболшысы, «Селтик» клубының қақпашысы.

## Балалық шағы
Джо Харт Шроппир графтығындағы Шрусбериде Карл және Луиза Харт отбасында дүниеге келген. Бірінші Oxon бастауыш мектебінде оқыған, одан кейін Meole Brace қала айналасындағы Шрусберидегі орта мектепте оқып, соңғы жылы сынып старостасы болған.

## Алғашқы қадамдар
Футбол карьерасын өзінің туған қаласында, «Шрусбери Таун» клубында бастады, 2003 жылдан 2006 жылға дейін өнер көрсетті. Бірақ негізгі құрамға тек 2005/06 маусымында ғана орнықты, сол маусымда 46 ойында 55 доп өткізді. 2006 жылы «Манчестер Сити» клубымен келісімшартқа қол қойып, клубтың академиясына жіберілді.

## Жетістіктері

### Командалық

; Манчестер Сити

* Англия чемпионы (2): 2011/12, 2013/14
* Англия кубогы: 2011/12
* Англия суперкубогы: 2012
* Лига кубогы (2): 2013/14, 2015/16

### Жеке

* Екінші лиганың жыл командасы: 2005/06
* Премьер-лигадағы жыл командасы (2): 2009/10, 2011/12
* Премьер-лигадағы алтын қолғап (4): 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2014/15

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Блэкпул ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Бернли ФК ойыншылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Дәурен Әскербекұлы Абаев

**Дәурен Әскербекұлы Абаев** (18 сәуір 1979 жыл, Алматы облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылғы 3 шілдеден бері Қазақстанның Ресейдегі елшісі. Бұрын Мәдениет және спорт министрі (2022–2023), Ақпарат және қоғамдық даму министрі (2019–2020), Ақпарат және коммуникациялар министрі (2016–2019), Президент Баспасөз хатшысы (2011–2016) сияқты лауазымдардың иесі болған.

## Өмірбаяны
Шапырашты руынан шыққан. 2001 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін үздік бітірген. Лейден университетін бітірген (2006).

2001 жылдың тамызы мен 2003 жылдың тамызы аралығында Сыртқы істер министрлігінің орталық аппаратында жұмыс істеді.

2003 жылдың мамыры мен 2007 жылдың мамыры аралығында Қазақстанның Әзербайжандағы және Нидерланд Корольдігіндегі Елшіліктерінде дипломатиялық қызмет атқарды.

2007 жылдың мамыры мен 2007 жылдың желтоқсаны аралығында - Сыртқы істер министрлігінің Баспасөз қызметі бөлімінің бастығы.

2007 жылдың желтоқсаны мен 2008 жылдың желтоқсаны аралығында – Президент Протоколының бас сарапшысы, консультанты.

2008 жылдың желтоқсаны мен 2009 жылдың қазаны аралығында - Президент Баспасөз хатшысының орынбасары.

2009 жылдың қазанынан - Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы.

2011 жылдың қазанында Мемлекет басшысының Өкімімен Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды. 2013 жылғы шілдеден бастап Президент кеңесшісі қызметін қоса атқарды.

2016 жылғы 6 мамырдан бастап — Ақпарат және коммуникациялар министрі.

2019 жылдың 25 ақпанында Президент Жарлығымен Ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды. 

2020 жылдың 4 мамырынан – Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары.   

2022 жылдың 11 қаңтарынан 2023 жылғы 4 қаңтарға дейін — Мәдениет және спорт министрі.

2023 жылғы 7 наурыздан 3 шілдеге дейін — ТМД Бас хатшысының орынбасары.

2023 жылғы 3 шілдеден — Қазақстанның Ресейдегі елшісі.

## Отбасы
Үйленген, екі бала тәрбиелеуде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мәдениет министрлері
Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері
Санат:Қазақстан ақпарат министрлері
Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары
Аон орталығы (Чикаго)

**«Аон орталық»** () — Чикагода орналасқан әлемдегі ең биік ғимараттардың бірі. Ол биіктігі жағынан Чикагода үшінші, АҚШ-та бесінші орын алады. Сәулетшісі Эдвард Дюрелл Стоун.

Құрылысы аяқталғаннан кейін мәрмәрмен қапталған әлемдегі ең биік ғимарат болды. Уақыт өте қатты желдің әсерінен мәрмәрлері түсе бастағандықтан алып тастауға тура келді. 1990 — 1992 жылдар аралығында ғимаратты ақ гранитпен қаптап шығады. 

## Ғимараттың иемденушілері
«Аон» корпорациясы ғимараттың басты иесі. Ол ғимараттың 47,852 м² (20.60 %) ауданын алып жатыр. Сонымен қатар мұнда басқа да компаниялар орналасқан:
* BP
* Kirkland & Ellis
* DDB Chicago
* Jones Lang LaSalle
* Daniel Edelman Inc.

## Тағы қараңыз
* Әлемдегі ең биік ғимараттардың тізімі
* Халықаралық қонақ үй және Трамп мұнарасы
* Уиллис-тауэр

## Дереккөздер


Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:Чикагода көк тіреген ғимараттар
Әл-Китаб

**Әл-Китаб** немесе **Китаб Сибауәйһи** — һижра жыл санағы бойынша 2 ғ. жазылған араб тілінің ұлы филологы Сибауәйһимен жазылған араб тілі қағидалары жинақталған кітап. Жәй ғана «Китаб» (кітап) деп атлуының себебі авторының оған атау бермеуінде жатыр. Сонымен қатар бұл кітап халық арасында «Нахудың құраны» деп аталған. Әс-Сирафи айтады:
«Сибауәйһидің кітабы мәшһүрлігі мен артықшылғы үшін наху ғалымдарының арасында белгілі болды. Басрада: „Пәленше кітапты оқыды“ десе, барлығы ол кітаптың Сибауәйһидікі екенін білетін еді»

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Сибауәйһи
* Китаб әл-Айн

Санат:Араб тілі
Баййок 2 мұнарасы

**Баййок 2 мұнарасы** — Тайланд астанасында орналасқан 85 қабатты 304 метрлік көк тіреген қонақ үй. Бұл қаладағы ең биік ғимарат, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең биік, ал дүние жүзі бойынша биіктігі жағынан төртінші орын алатын қонақ үй болып табылады. 

Антеннаны қоса есептегенде ғимарат биіктігі 328.4 м, 77 қабатта тамашалау орны, ал 83 қабатта "Roof Top Bar & Music Lounge" атты бар орналасқан. 84 қабатта 360 градусқа айналатын тамашалау орны бар. Қонақ үйде барлығы 673 номер бар. Ғимарат құрылысы 1997 аяқталады, екі жылдан кейін төбесіне 24 метрлік антеннаны орнатады.

## Галерея

Baiyoke01.JPG|360 градусқа айналатын тамашалау орны
Bangkok Siam Pathumwan.jpg|Баййок 2 мұнарасы
File-View eastfrom the Baiyoke Tower II.JPG|Тамашалау орыннан қалаға қараған көрінісі


## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты
* Plan Architect Co.
* Қонақ үйдің суреттері 
* Баййок 2 мұнарасы туралы ақпарат
* Тамашалау орыннан қалаға қараған көріністер
* SkyscraperCity.com бетіндегі ақпарат

Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:Бангкоктағы көк тіреген ғимараттар
Әлиф мақсура

thumb|right|Әлиф мақсура

**Әлиф мақсура** (, қысқартылған әлиф) — араб әліппесінің әрібі. Ол нүктелері жоқ Йə̃′ сияқты жазылады. Негізінен сөздің соңында тұрады.

Бұл әріп созылыңқы ā дыбысын білдіреді.

## Парсы әліппесінде
Парсы жазуында сөздің ортасы мен соңындағы ي әрпі нүктесіз «әлиф мақсура» түрінде жазылады.

Санат:Араб жазуы
Буэнос-Айрес (айрық)

**Буэнос-Айрес:**

* Буэнос-Айрес — Аргентина астанасы.
* Буэнос-Айрес (провинция) —  Аргентинадағы провинция.
* Буэнос-Айрес (көл) — Патагониядағы көл.
* Буэнос-Айрес (трасса) — Хуан және Оскар Альфредо Гальвес атындағы  автодром.
* Буэнос-Айрес (кантон) — Коста-Рикадағы кантон.
* Буэнос-Айрес университеті — 1821 жылы 12 тамызда Буэнос-Айрес қаласында негізі қаланған ірі Аргентина университеті.
Китаб

* Кітап
* Китаб әл-Ансаб — имам әс-Самғанидің тарихи-географиялық шығармасы
* Китаб әл-Ағани — «өлеңдер кітабы»; Әбул-Фарадж әл-Исфаһанидің араб поэзиясының жинағы
* Әһл әл-Китаб — «кітап иелері», Ислам дініндегі христиандар, яһудилер мен сабейлердің атауы
* Китаб әл-Айн — «Айн кітабы», әл-Халил ибн Ахмад әл-Фараһидидің араб тілі сөздігі
Nina Tower

**Нина мұнарасы** () — Гонконгта орналасқан 80 қабатты және 42 қабатты егіз ғимарат. Алғашында жоспар бойынша мұнара биіктігі 518 м. болуға тиіс еді. Алайда ғимаратқа Чхеклапкок әуежайы жақын орналасқандықтан биіктігін 319.8 м. дейін қысқартады.

«Chinachem Group» компаниясы жоспарды өзгертіп ғимаратты екі мұнараға бөледі. Кіші мұнара «Chinachem Group» компаниясының басшысы Нина Вонгты символдайды, үлкен мұнара Тэдди Вонгты бейнелейді. Ғимараттардың әртүрлі атына қарамастан кешен Нина-тауэр деп аталады.

40 қабаттан бастап 800 номерлі бес жұлдызды қонақ үй орналасқан, 10 - 39 қабаттар аралығында негізінен кеңсе орындары орналасты.

## Транспорт
Мұнара тұсынан Kowloon Motor Bus-тың 33A, 40, 51, 53, 73X, 234B, 278P, 278X автобус бағыттары жүреді.

## Галерея

Сурет:Nina Tower dec2007.jpg|Нина-тауэр 2007 жылы
Сурет:Hotel Lobby 20080327 large.jpg|Қонақ үйдің вестибюлі
Сурет:Nina Tower Skybridge.jpg|Мұнаралар арасын жалғап тұрған аспалы көпір


## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Ресми веб-сайты
* Skyscraper Center бетіндегі ақпарат 
* Emporis

Санат:Аса биік құрылыстар
Санат:Гонконгтағы көк тіреген ғимараттар
Дәуд ибн Әли

**Әбу Суләйман ибн Әли ибн Халаф әз-Заһири әл-Бағдати ** (200/815-270/883) — имам, муджтаһид, фақиһ, Исламның алтын дәуірінде өмір сүрген. Әһл әс-Сунна мұсылмандары еретін бесінші мазһаб — заһири мазһабының негізін салушы саналады, бірақ ол да, оның ізбасарлары да өздерін бұлай атамаған. Оның нисбасы «әл-Асбаһани» болғанымен, кей ғалымдар оның Исфаһаннан емес, Ирактың Бағдат қаласынан екенін айтқан, ал Исфаһаннан оның шешесі шыққан.

## Өмірбаяны

## Ғылыми еңбектері

## Ғалымдардың ол туралы сөздері
* Имам ән-Нәуәуи:

Дәуд (ибн Әлидің) артықшылықтары, зуһды, тақуалығы, Сүннетке еруі белгілі.

* Хафиз әз-Зәһәби:

Имам, білгір, өз уақытының ғалымы ... Заһирилердің басшысы... Фиқһте көреген, Құранның ғалымы, асардың сақтаушысы (хафиз), қайшылықтарды білудің басшысы, ғылымның сақшысы (ыдысы), үлкен ақылдың иесі, онда үлкен діндарлық болды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Заһири мазһабы
* Ибн Хазм

Санат:Ислам тұлғалары
Санат:Мухаддистер
Санат:Заһирилер
Меккелік сүре

**Меккелік сүре** — хронология бойынша ертерек сүрелер, Мұхаммед пайғамбарға  һижраға дейін түсірілген. Сүренің басқа түрі — мединелік сүре.

Меккелік сүрелер әдеттегіде мединелік сүрелерден қысқа, негізінен Құранның соңғы бөлігінді орналасқан. Муқаттаға әріптері бар сүрелердің көбісі меккелік сүрелер.

Санат:Ислам
Санат:Құран
Санат:Құран сүрелері
Мединелік сүре

**Мединелік сүре** — түсу хронологиясы бойынша кешірек, Мұхаммед пайғамбар  Медине қаласына һижра жасағаннан кейін түскен сүрелер. Бұл сүрелер мұсылмандар Меккедегідей қуғын-сүргін шекпей, саны ұлғайған кезеңде түскен. Сүрелердің басқа түрі — меккелік сүре.

Мединелік сүрелер Құранның бас жағанда орналасып, меккелік сүрелерге қарағанда аят саны көп әрі аяттар меккелік аяттарға қарағанда ұзағырақ. Мұсылмандардың жаңа хәліне сәйкес, бұл аяттар шариғаттың егжей-тегжей тұстарын баяндайды, соғыс мәселелерін қоғайды. 

Санат:Ислам
Санат:Құран
Санат:Құран сүрелері
Мұнайдың химиялық құрамы бойынша жіктелуі

Мұнайдың бұл классификациясын Грознен мұнай қылыми зерттеу институты ұсынған. Бұл классификацияның негізінде мұнай құрамындағы белгілі бір немесе бірнеше көмірсутек класының басым болуы жатыр. Келесі кластар ажыратылады:
* парафинді;
* парафиндінафтенді;
* нафтенді; 
* парафиндінафтендіароматты;
* нафтендіароматты;
* ароматты;

Егер класс аты бір көмірсутек атынан тұрса онда мұнай құрамында сол көмірсутектің мөлшері 50%-дан кем емес болуы керек; егер қоспа болса әр көмірсутектің мөлшері 25%-дан кем болмауы тиіс.

## Парафинді мұнай
Парафинді мұнайдың барлық фракциясында дерлік алканның көп мөлшері болады: бензинді фракцияда 50%-дан кем емес, майлы фракцияда 20% және одан жоғары. Бқндай мұнайға Маңғышлақ мұнай жатады(Өзен, Жетібай кен орындары)

Парафиндінафтенді мұнайда алканмен қоса циклоалкан да көп болады, арендер аз. Жоғарыда айтылған екі топта да шайырлар мен асфальтендер аз болады. Парафиндінафтенді мұнайға Батыс Сібір мұнайы жатады.

## Нафтенді мұнай
Нафтенді мұнайда циклоалкандар 60%-дан жоғары болады. Бұндай мұнай Бакуда (Балахан және Сурахан), Ембіде (Доссор және Мақат), Майкопте кездеседі.

## Парафинді нафтенді ароматты мұнай
Парафинді нафтенді ароматты мұнайда үш класс көмірсутектерінің мөлшері шамамен бірдей болады. Құрамында қатты парафиндер аз болады 1,5%-дан көп емес, шайырлар мен асфальтендер 10%.

## Нафтендіароматты мұнай
Нафтендіароматты мұнайда циклоалкандар және арендер көп болады, әсіресе ауыр фракцияларда. Алкан тек жеңіл фракцияда аз мөлшерде кездеседі. Өатты парафин мөлшері 0,3%-дан көп емес, шайырлар және асфальтендер – 15-20%.

## Ароматты мұнай
Ароматты мұнай жоғарғы тығыздығымен ерекшеленеді. Барлық фракцияларында арендер көп мөлшерде кездеседі. Оған Қазақстандағы прорвинская, Поволожьедағы бугурусланская мұнайлары жатады.

Санат:Мұнай
Санат:Мұнайдың жіктелуі
Муқаттаға

**Муқаттаға әріптері** немесе **фауатих** — Құран Кәрімнің кейбір сүрелері осы әріптермен басталады. 

## Муқаттаға әріптерімен басталатын сүрелер тізімі

## Дереккөздер


Санат:Құран
Санат:Құран сүрелері
Мұхаммед ибн Сирин

**Әбу Бәкр Мұхаммед ибн Сирин әл-Басри** (653, Басра — 729, Басра) — Ислам дінінің имамы, табиғин, хадис, тәпсір ғалымы, фақиһ. Мұхаммед ибн Сирин Осман ибн Аффанның  халифалығы кезінде өмірге келген, оның әкесі парсылар мен халифат арасындағы соғыстың алдында Куфа маңындағы Айн әт-Тамр мекенінде өмір сүріп, сол жерде мұсылман әскерінің қолына түсіп, Әнәс ибн Маликтің  қол астындағы қызметшісі болған.
## Өмірбаяны

### Білім алуы

### Қасиеттері

## Ғалымдардың ол туралы сөзі

## Ғылыми мұрасы

## Дереккөздер


Санат:Табиғиндер
Санат:Мухаддистер
Санат:Ислам тұлғалары
Google Books

**Google Books** (**«Google Кітаптар»**) — Google компаниясымен сандық үлгіге өткізілген кітаптардің мәтіні бойынша іздеу қызметі (АҚШ-тың ең үлкен кітапханаларының 10 миллионнан астам кітабы).

2004 жылдың қазан айында Франкфурт қаласында өткен кіта көрмесінде Google Print қызметін көпшілікке ұсынды. 2005 жылдың 17 қарашасында оның атауы Google Book Search болып өзгертілді. Бұл қызмет Google компаниясының сандық үлгіге өткізіп, өз ақпараттар базасына сақтаған кітаптар бойынша толықмәтінді іздеуді іске асырады. Сол жылдың желтоқсан айында Google компаниясы АҚШ пен Ұлыбританияның 5 ең үлкен кітапханаларымен олардың кітапхана қорын сандық үлгіге өткізу турасында келісімге отырды.
* Стэнфорд университетінің кітапханасы — толығымен (8 000 000 кітап)
* Мичиган университетінің кітапханасы — толығымен (7 000 000 кітап)
* Гарвард университетінің кітапханасы — 40 000 кітап
* Оксфорд университетінің кітапханасы — 1900 ж. дейін басылған барлық кітап
* Нью-Йорк қоғамдық кітапханасы — копирайтпен қорғалмаған студенттер мен мектеп оқушыларына арналған материалдар.

2010 жылға қарағанда проект барысында 15 миллион кітапқа қол жеткізуге мүмкіндік болды, оның 1 миллионға жуығы — қоғамдық қазына. Проект қызметкерлері әлемдегі кітаптар санын (қайта басылуларды санамағанда) 130 миллионға бағалап, осыншама кітапты онжылдықтың соңына дейін сандық үлгіге өткізбекші.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Google Books

Санат:Google қызметтері
Санат:Google
Санат:Электронды кітапханалар
Құранды басқа тілге аудару

**Құранның басқа аудармасы** деп Құранның мәнін араб тілінен басқа тілмен беруді атайды. Мұсылман ғалымдардың айтуы бойынша Құран аяттарын басқа тілге дәлме-дәл аудару мүмкін емес, тек түсінігін жеткізуге, интерпретация жасауға болады. Құранның Әли Имран сүресінің 7 аятында Аллаһ айтқан: «Ол Аллаһ, саған Кітапты түсірді. Оның ашық мағыналы аяттары бар — олар кітаптың негізі. Ал басқалары түсінуі қиын аяттар». Сондықтан Құранды араб тілінде оқыған абзалырақ саналады.

«Құран» сөзі тұрмыста қолданылуына байланысты екі түрлі мағына береді. Кейде «Құран» деп оригиналын да, оның аудармаларын да атайды, бірақ мұсылмандар «Құран» сөзімен тек Аллаһтың сөзі саналатын араб тіліндегі қасиетті Құранды атайды, ал әртүрлі аудармалар мен түсіндірмелерді «Құранның мағыналары» немесе «Құранның түсініктемелері» деп атайды.

Халифа Алтай өзінің Құран мағыналарының аудармасында жазады:

## Құранның қазақ тіліне аудармалары

Қазақ халқы ерте заманнан бері Ислам дінін ұстанғандықтан және қара халықтың араб тілін біліп-түсінбейтіндігінен, қазақтың мұсылман ғұламалары қасиетті кітап Құранды қазақ тіліне бірнеше рет аударған. Осы аудармалардың ең алғашқысы боп Сәдуақас Ғылманидың 1960—1970 жылдары жазылған Құранның алғашқы үш тарауының аудармасы саналады. Содан кейін Қытай қазақтары (1990 жыл), Қазақстанның бірінші мүфтиі Рәтбек қажы (1991 жыл), Халифа Алтай (1991) және араб тілі маманы Нұралы Өсеров (1991) Құранды қазақ тіліне аудару жұмысын қолға алды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Құран
* Құран аудармаларының тізімі

Санат:Ислам
Санат:Құран
Санат:Құран аудармалары
Арабша Уикипедия

**Арабша Уикипедия** ( *Арабша Уикипедия* немесе  *Уикипедия — ашық энциклопедия*) — Уикипедияның араб тіліндегі бөлімі. Араб Уикипедиясы латын әліппесін қолданбайтын бөлімдерінің ең үлкендерінің бірі.

2012 жылдың желтоқсан айының басында Арабша Уикипедия тілдік бөлімдердің арасында 24-ші орында, ал тереңдігі бойынша 100 000 мақаладан асқан бөлімдердің арасында екінші орында тұрды. Бұл көрсеткішпен Арабша Уикипедия тек ағылшынша Уикипедия мен иврит тіліндегі Уикипедиядан төмен тұрды.

Alexa.com-ның статистикасы бойынша Арабша Уикипедия сайттың қонақтары саны бойынша Уикипедия бөлімдерінің арасында 11-ші орынды алып, қытайша және полякша Уикипедиядан кейінгі сатыға жайғасты (wikipedia.org сайтына кірушілердің 0,74%).

Араб уикипедиясының түрі басқа Уикпедиялардан өзгешеленеді, себебі араб тілінде жазу оңнан солға болғасын, ол «кәдімгі» қалыптың қарама-қарсы түрі боп келеді. Сонымен қатар Арабша Уикипедияда фон суреті ретінде кітап емес, арабеска қолданылады (суреті).

2008 жылдың 2 сәуірінде Уикипедияда араб тілінің диалекті — мысыр-араб тілінде Мысыр-арабша Уикипедия пайда болды.

## Дереккөздер


Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Араб тілі
Zend Engine

**Zend Engine** — ашық кодты виртуалды машина, PHP тілінің негізгі интерпретаторы ретінде танылады.

## Тарихы
### Zend engine 1
1997 жылы PHP 3.0 шыққанда Энди Гутманс және Зеев Сураскигод код модульдігін жақсартуды және өнімділігін арттыру мақсатында PHP өзегін дамытуды бастады. 1999 жылдың отасында бірінші Zend Engine дайындалды, оған негізделген PHP 4.0 2000 жылы шықты.

### Zend engine 2
Zend Engine 2 бүгінгі күн PHP 5–тің негізі болып табылады. Бұл негізде объектке–негізделген бағдарламалау моделі қолданылады.

### Zend engine 3
Zend Engine 3 дамытылуда, ол PHP 6–дің негізі болып табылады.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* PHP

## Сыртқы сілтемелер
* PHP and Zend Engine
* PHP at the Core: A Hacker's Guide to the Zend Engine 

Санат:PHP
Санат:Виртуалды машиналар
Ботсванадағы Google компаниясымен болған оқиға

2013 жылдың 14 қаңтарында өзін «Нағыз Шелдон Купер» () деп атған адам өзінің twitter микроблогының 149 мың оқушыларына (фолловер) Ботсванадағы Google Street View автокөлігінің алдында жатқан есектің суретін . Бұл суреттерді қараған адамдарға Google-дің көлігі сол есекті басып кеткен секілді көрінгесін, Google бұл ақпараттарды тексеріп, тергеуге мәжбүр болады.

Анықтаудан кейін, Google-дің қызметкерлері компанияның ресми блогында бұл қауесеттің негізсіз екенін және есектің тірі қалғанының дәлелдерін жариялады.

Оқиғаның хронологиясын қалпына келтірген Google қызметкерлері есектің бастапқыда жол бойында жатып, артынан Street View көлігі жақындағанда тұрып кеткенін дәлелдеп берді. Ал есектің жол ортасында жатуы олардың әдеті бойынша құм ванналарын алуында екен.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Google
* Ботсвана
* Google Street View

## Сыртқы сілтемелер
* Google доказывает, что не убивала ослика в Ботсване — Habrahabr.ru
* Google drives into 'dead' donkey Street View controversy — CNET
* Google Street View Car Not Guilty of Donkey Murder  — Gizmodo

Санат:Google
Андалусия (айрық)

* Андалусия — 8 провинциядан тұратын Испанияның автономдық бірлестігі.
* Әл-Андалуси — қазіргі Испания, Португалия, Гибралтар мен Франция аумағында өмір сүрген мұсылман мемлекетінің атауы
Құран аудармаларының тізімі

Құран анық араб тілінде Мұхаммед пайғамбарға  аян етілген, Аллаһ тарапынан адамзатқа түсірілген қасиетті кітап, әрі заң саналады, бірақ алғашқы ғасырларда мұсылмандардың көпшілігі арабтар немесе араб тілін жетік білген халифат құрамындағы халықтар болғанымен, келе-келе мұсылмандардың саны ұлғайып, олардың өмір сүретін географиялық аумағы бірнеше есе кеңейді. Сондықтан араб тілін білмейтін, немесе білу деңгейі төмен мұсылмандарға арнап парсы, түркі, урду және т.б. тілдерге Құран мағыналарының аудармалары жарық көре бастады. Келесі тізімде әлем халықтарының тілдеріне Құран Кәрімнің аудармалары туралы ақпарат жиналған.

## Аудармалар тізімі
### Тарихи аудармалар
**600-1000**
* Салман әл-Фарисидің  әл-Фатиха сүресін араб тілінен парсы тіліне аударуы.
* Құранның алғашқы толық аудармасы араб тілінен синди тіліне үнділік Раджа Мерукпен халифа Омар ибн Абдул-Азиздің әмірімен Алварда (қазіргі Синд, Пәкістан) жасалған.
**[[11 ғ.]]**
* Құранның парсы тіліне «Құран Қудс» деп аталған белгісіз автормен аударылуы.
**[[12 ғ.]]**
* 1143 жылы Құран латын тіліне « Lex Mahumet pseudoprophete» деп Кеттондық Роберттың басшылығымен аударылды.
**[[13 ғ.]]**
* 1193-1216 жж. Құран латын тіліне араб тілінен Толедолық Маркпен аударылды (1193-1216).
**[[17 ғ.]]**
* XVII ғасырда шейх Абдуррауф әл-Фансуримен Ачех сұлтандығында Құранның «Тафсир Тарджуман әл-Мустафид» атты малай тіліне аудармасы шықты — бұл Құранның малай тіліне алғашқы аударылуы еді.
* 1616 жылы Соломон Швейгер Құранның италиян тіліндегі аудармасынан неміс тіліне «Alcoranus Mahometicus» деген атаумен аударды.

### Қазақ тіліне аудармалар

Қазақ халқы ерте заманнан бері Ислам дінін ұстанғандықтан және қара халықтың араб тілін біліп-түсінбейтіндігінен, қазақтың мұсылман ғұламалары қасиетті кітап Құранды қазақ тіліне бірнеше рет аударған. Осы аудармалардың ең алғашқысы боп Сәдуақас Ғылманидың 1960—1970 жылдары жазылған Құранның алғашқы үш тарауының аудармасы саналады. Содан кейін Қытай қазақтары (1990 жыл), Қазақстанның бірінші мүфтиі Рәтбек қажы (1991 жыл), Халифа Алтай (1991) және араб тілі маманы Нұралы Өсеров (1991) Құранды қазақ тіліне аудару жұмысын қолға алды.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Санат:Тарих
Санат:Ислам тарихы
Санат:Құран
Санат:Құран аудармалары
Санат:Тізімдер
Ихуан

* Ихуан әс-Сафа — исмаилиттерге жақын ғылыми-филологиялық қоғам
* Ихуан әл-Муслимин — Хасан әл-Банна құрған панисламисттік саяси партия
Сенбі

**Сенбі** — аптаның алтыншы күні, жұма мен жексенбі тәуліктерінің арасындағы тәулік.

Атауы парсы тілінен енген. «Шембе» сөзінің төркіні Орта Шығыс халықтарының көне тілдерінде жатыр. Шумерше «шамму» — күн, көне еврей тілінде «хамму» — аспан, көне сирия тілінде «шәмші» — күн, арабша да «әш-Шәмсі» деп беріледі.

## Дереккөздер

Санат:Апта күндері
Энглунд гамбиты

** Энглунд Гамбиты** — дебют, келесі жүрісиермен басталады: 
**1.d2-d4 e7-е5**

жабық бастамаларға жатады.  Швед шахматшысы  Ф.&nbsp;Энглунд (1871—1933 ұсынған пешканы  ақтардың орталықты қопарумен ынтаны басып алу мақсатымен құрбанға шалу ( атауы сондықтан), қазіргі  теория тұрғысынан дөреке деп саналады. 

Мүмкін  

Қазіргі  шахмат тәжірибесінде сирек кездеседі.

## Әдебиет
* 

Э
Санат:Жабық дебюттер