open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қазақ технологиялық ауыл шаруашылық техникасын пайдалану және жөндеу ғылыми-зерттеу институты

**Қазақ технологиялық ауыл шаруашылық техникасын пайдалану және жөндеу ғылыми-зерттеу институты** 1962 жылы 12 желтоқсанда құрылды. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: ауылдық тауар өндірушілерді инженерикалық-техникалық жағынан қамтамасыз етудің тиімді жүйесін жасап, ұйымдық-техникалық шаралар кешенін өндіріске енгізу; тозған бөлшектерді қалпына келтірудің жаңа технологиясын жасау; машиналарды жөндеудің бірыңғай құралдары кешенін және көпсалалы технологиясын жасау; жағармайлардың сапасын тексерудің экспресс-бақылау тәсілдері мен приборларын жасау; жағармайларды қайта пайдалану мен тазалауға арналған жабдықтар жасау, сондай-ақ жанар-жағармайларды сертификаттық сынақтардан өткізу. Институт ұжымында барлығы 80 адам жұмыс істейді. Олардың арасында 40 ғылыми қызметкер, 1 ғылыми докт., 5 ғылыми канд. болды. 1 ғалымға КСРО Министр Кеңесінің сыйлылығы берілген. Институтта машиналарды жөндеуге және оларға қызмет көрсетуге арналған жабдықтар дайындау бойынша 55 конструкторлық құжаттар жасалынды. Жабдықтардың 63 тәжірибе үлгілері жасалынып, олардың бірқатары МИС-39 өндірістік сынағынан өтті. Қазақстан мен Ресейдің 16 патенті мен 29 авторлық куәлігі алынды. Машиналарды жөндеу және тозған бөлшектерді қалпына келтіру технологиялары мен жабдықтарын жасау бойынша 12 жаңалық өндіріске енгізілді. Жанар-жағармайды жылытқыш, катерлі газ шығындары индикаторы, май сапасын бақылау кешені өндіріске қосылды. Тың ауыл шаруашылығын механикаландыру мен электрлендіру ғылыми-зерттеу институты 1961 жылы 29 сәуірде құрылды. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: жүгері өндірісі процесін кешенді механикаландыру; құрама жем дайындау процесін кешенді механикаландыру; сүт фермаларындағы өндірістік процестерді механикаландыру және автоматтандыру, өсімдік шаруашылығы өнімдерін өңдеу процестерін механикаландыру.

## Дереккөздер


Т
Солтүстік мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-зерттеу институты

**Солтүстік мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-зерттеу институты** 1962 жылы 26 қаңтарда құрылды. Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанда мал шаруашылығы мен малдәрігерлігін дамытуды ғылыми тұрғыдан негіздеу. Институт ғалымдары республиканың мал шаруашылығын дамытуға зор үлес қосты. Қазақтың ақбас сиыры тұқымының «Алабота» тұқыл мүйізді зауыттық типі, солтүстік қазақстандық меринос тұқымдас қойдың белдемдік «Сұлукөл» типі өсірілді. Сүт өндірісіне, шошқа шаруашылығы мен қой шаруашылығына қатысты 9 технология ұсыныс өндіріске енгізілді. 5 авторлық куәлік алынып, 5 өнертабыс ұсынылды. Ғалымдар еңбегінің нәтижесінде 6 монография, 2 ғылыми еңбектер жинағы, 187 ғылыми мақала жарық көріп, 18 ұсыныс әзірленді. Институт құрамында 182 адам, оның ішінде 56 ғылыми қызметкер, 2 ғылыми докт., 15 ғылыми канд. жұмыс істеді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 2 ғыл. докт., 10 ғыл. канд. даярланған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары
Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институты

**Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институты** 1933 жылы 1 ақпанда құрылған. Ғылыми жұмыстардың негізгі бағыттары: қойдың, ешкінің, жылқы мен түйенің жаңа тұқымдарын өсіру және жетілдіру; қойды ұтымды бағу мен азықтандыру негізінде мал ш. өнімін көбейтудің әр аймаққа қатысты ғылыми негізделген үлгілерін жасау. Институт ғалымдары етті-сүтті, жартылай биязы жүнді, биязылау жүнді кроссбредті, етті-жүнді кроссбердті және етті-майлы бағытта өнім беретін 5 қой тұқымын, 22 тұқымішілік түрді, етті-сүтті бағыттағы 1 жылқы тұқымын шығарды, қой, ешкі және жылқы шаруашылықтарында 8 технологиялық әдіс өндіріске енгізілді. 11 патент алынып, 5 өнертабыс ұсынылды. Институтта 21 ғылыми докт., 36 ғылыми канд., Қазақстан ҰҒА-ның 1 акадидат және 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 12 ғылыми докт. мен 50 ғылыми кандидаты даярланған. Ғалымдар зерттеулерінің нәтижелері 8 монографияда, 2 ғылыми еңбектер жинағында, 297 ғылыми мақалада және 12 ұсыныста баяндалды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары
Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1959 жылы 10 сәуірде құрылды. 
**Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: **


биотехнология әдістерін пайдаланып, шаруашылық тұрғысынан бағалы сапалары мол жеміс-жидек дақылдары мен жүзім сорттарын дайындау;
 жоғары сапалы вируссыз таза сұрыпты көшет өсіру технологиясын жасау, тез жеміс беретін аласа ағашты бақтар өсіру үшін телітушілер мен сұрыптық телітуші комбинацияларды іріктеу; 
еңбек шығындарын азайтып, өнім түсімін көбейту тұрғысынан тұқымды, сүйекті және жидекті дақылдарды өсіру технологиясын дамыту; 
еңбек ресурстары көп жұмсалатын процестерді механикаландыру әдістерін іздестіру, өсімдіктерді суғару мен қорғау технологиясы; 
техногендік әрекеттерден ласталған және сортаң жерлерді суландыру әдістерін, жеміс-жидек дақылдары мен жүзім тыңайтқыштары жүйесін, өсу реттеуіштерін пайдалану әдістерін іздестіру; 
тамақ өнімдері өндірісінің (шарап жасау, консервілеу, спирт жасау, биотехнология және т.б.) жаңа технологиясы мен жабдықтарын жасау; 
жемістер мен жүзімді ұзақ уақыт сақтау әдістері мен тәсілдерін табу мен жетілдіру. 
Кейінгі жылдары институтта 133 адам, соның ішінде 102 ғылыми қызметкер, 5 ғылым доктор, 35 ғылыми кандидаттары жұмыс істеді. Институт ғалымдары Қазақстанның оңтүстік-шығысында ұштары будандастырылған алма ағаштары тығыз егілген бақ өсіру бойынша ұсыныстар дайындады. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарда ергежейлі алма ағашының АРМ-18және 62–396 будандары анықталып, аудандастырылған. Бақтар мен жидек танаптарында тыңайтқыштарды пайдалану бойынша ұсыныстар жасалды. Көгал-бақ типі бойынша жидек өсіру технологиясы – өте тығыз егіп, өніммен қоса өсімдіктердің жер бетіндегі бөлігін түгелдей отау әдісі дамытылды. Жүзім өсірудің үнемді технологиясы табылды. Қазақстанда қарақат пен таңқурайдың сау көшеттерін өсіру технологиясы игерілді. Жабық жерде өсірілетін жүзім дақылын егу технологиясы, оны бір-бірлеп отырғызған кезде бұталарды машинамен сұлбалы кесу технологиясы жасалды. Қазақстанның оңтүстік-шығысында жүзімді аурудан, зиянкестер мен арамшөптерден қорғау бойынша ұсыныстар жасалды. Институтта 3 ғылыми мамандықтар бойынша аспирантура мен докторантура бар, 5 ғыл. докт. және 16 ғылыми кандидаттары даярланды. Институт ғалымдарының 4 авторлық куәліктері бар, 8 ғылыми еңбектер жинағы, 8 монография және 223 мақала жарық көрді. 

## Пайдаланған әд'''Bold text'''ебиет


Ж
Санат:Қазақстандағы биология
Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1974 жылы құрылды. 
**Ғылыми жұмыстардың негізгі бағыттары: **

сиырдың Алатау, қара ала, симментальдік және етті (қазақтың ақбас, әулиекөл, санта-гертруда, галловей сиырлары) тұқымдары төлдерінің генофондын құру мен жетілдіру барысында сұрыптау әдістері мен тәсілдерін зерттеу; 
 сүтті және етті мал тұқымдарының жаңа тармақтары мен типтерін өсіру; 
өндіріс көлемі әр түрлі шаруашылықтарда экол. таза сүт пен сиыр еті өндірісінің тиімді технологияларын дамыту; 
сүтті және етті малды құнарлы азықтандыру жүйесін, азық дайындау мен олардың құнарлылығын арттыру технологиясын жасау. 
Институтта 95 адам, оның ішінде 38 ғылыми қызметкер, 6 ғылыми докт., 17 ғылыми канд., Ұлттық ғылым академиясының 1 акад., 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт ғалымдары мүйізді ірі қара малдың «Әулиекөл» тұқымын, Санта-Гертруда сиыры тұқымдас «Жетісу» етті малының белдемдік тұқымішілік типін және мүйізді ірі қара малдың қазақтың ақбас сиыры тұқымының тармағын дамытты. Сүтті және етті мал шаруашылығы, шошқа шаруашылығы салаларында 11 ғылыми жаңалықты, азық дайындау технологияларын өндіріске енгізді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 8 ғылыми докт. мен 13 ғылыми канд. даярланды. 3 монография, 6 ғылыми еңбектер жинағы, 186 ғылыми мақала, 9 ұсыныс жарияланды, 2 авторлық куәлік алынды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары
Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институты

**Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институты** 1925 жылы 7 сәуірде құрылған. Ғыл. жұмыстарының негізгі бағыттары: биотехнология үшін маңызы құнды штаммдарды – микроорганизмдерді (жануарлар үшін патогенді) құжаттау және олардың бірыңғай отандық жиынтығын (коллекциясын) жасап, сақтау, барлық меншік түрлеріндегі шаруашылықтарда ветеринарлық салауаттылықты қамтамасыз ету үшін бұл штаммдарды жануарларды емдеуге арналған биопрепараттар жасауда, оларды өндіруде қолдану мүмкіндіктерін құжаттау; өндіріске вакциналар, қан сарысуын, препараттар дайындау. Институт ғалымдары 47-ден астам вакцина, диагностикум, зарарсыздандырушы дәрілер, антигендер, қан сарысуын, жануарлар дертін анықтау мен емдеу әдістерін ойлап тапты. Микроорганизмдердің 25 штаммы жинақталып, генофонд құрылды. 8 патент, 80 патент алдындағы құжат алынып, қосымша 102 өнертабыс ұсынылды. Институтта 84 ғылыми қызметкер, 15 ғылыми докт. мен 45 ғылыми канд., 1 академик, 1 корр. мүшеден құралған ғалымдар ұжымы еңбек етті. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 14 ғылыми докт. мен 40 ғылыми канд. даярланды. Ғалымдардың еңбектері 4 монографияда, 8 ғыл. еңбектер жинағында басылып, 520 ғыл. мақала, 23 ұсыныс жарық көрген.

## Дереккөздер


М
Қазақ астық және оны өңдеу өнімдері ғылыми-зерттеу институты

**Қазақ астық және оны өңдеу өнімдері ғылыми-зерттеу институты** 1958 жылы 1 маусымда құрылды. Негізгі ғылыми-зерттеу бағыттары: агроөнеркәсіп салалары мен нан өнімдері жүйесінде ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге бағытталған іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамыту; жиналған астықты сақтау, тазалау және өңдеуге арналған тиімді технологиялар мен технологиялық құралдарды дайындау. Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу ин-ты (Қазақ ЕШҒЗИ) 1935 жылы 1 ақпанда құрылды.
**Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары:**

егін  шаруашылығының генофондын құру, пайдалану және сақтау;  
физиология, генетика, биохимия, биотехнология, т.б. биол. ғылымдарының қазіргі заманғы әдістерін пайдаланып, дәнді, дәнді бұршақ, жарна, дәрілік, техниканың дақылдардың өнімділігі жоғары, төзімді, бейімделгіш жаңа сорттары мен гибридтерін алу; өнімділігі жоғары да сапалы тұқымдар өндірісі; топырақтық-климаттық белдемдер бойынша егін  шаруашылығының аймақтық тиімділігі жоғары топырақ, су, ресурс үнемдеуші агроландшафтылық жүйелерінің негізгі буындарын дамытып жетілдіру; топырақ құнарлығының ұдайы ұлғаймалы жаңартуды ескере отырып, ауыл шаруашылығы дақылдар өнімінің тұрақты түсімін қамтамасыз ететін тыңайтқыштарды ұтымды пайдалану жүйелерін, негізгі егіс дақылдарын өңдеудің ресурс пен энергияны үнемді жұмсайтын, экологиялық таза технологияларын жасау және оны экол. тұрғыдан бағалау. 
Соңғы жылдары институтта барлығы 187 адам, соның ішінде 63 ғылыми қызметкер, 17 ғылыми доктор, 37 ғылыми кандидат, Қазақстан ҰҒА-ның 1 академик, 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт ғалымдары өткен жылы егілген астық (қыстық бидай, сұлы) пен картоп танабында келесі жылы тамыржемістілердің шіруі азайып, қант қызылшасының өнімділігі артатынын (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықтады; сабанның, сидеральды дақыл (бұршақ, жоңышқа, сұлы) масақтарының топырақ құнарлығын сақтау мен қант қызылшасының өнімділігін арттыру үшін жасыл тыңайтқыш ретінде пайдалануға тиімділігі (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықталды; мақта (Мақтаарал тәжірибе ш.) мен ауыспалы дақылдар өсіруге тыңайтқыштар пайдалану бойынша ұсыныстар жасалды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 23 ғылыми доктор мен 76 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың сіңірген еңбектерінің нәтижелері жарияланған 18 ғылыми еңбектер жинағы, 5 нұсқау, 519 мақалаларда баяндалған. Олардың жаңалықтарына 48 авторлық куәлік берілген.

## Дереккөздер


А
Қазақ орман шаруашылығы және агроорман мелиорациясы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ орман шаруашылығы және агроорман мелиорациясы ғылыми-зерттеу институты 1957 жылы 12 наурызда құрылған. 
**Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: **

ормантану, орман  шаруашылығы, шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайларында орманды көп мақсатты және үнемді пайдалану, селекция, тұқым өсіру, жабайы ағаш және бұта түрлерінің сорттарын шығару, орман  шаруашылығына интродуценттерді енгізу, желден қорғау мақсатында тоғай өсіру және көгалдандыру; 
жасанды тоғай өсіру мен бұрынғы тоғайларды (соның ішінде экол. апат аймақтарында) қалпына келтіру; 
орманды аурулар мен зиянкестерден сақтау, өрттен қорғау; 
орман  шаруашылығы жұмыстарын механикаландыру; 
 тағамдық және дәрілік өсімдіктердің жабайы флорасын зерттеу, Солтүстік Қазақстандағы кейбір түрлерін плантациялық әдіспен өсіру технологиясын зерттеу, т.б. 
1957–2009 жылы институт ғалымдары орман қорғаудың 84 құжатын әзірледі және олардың 220-дан астам ұсыныстары мен нұсқаулары өндіріске енгізілді. Институттың Алматы, Алтай, Батыс Қазақстан бөлімшелері мен Бурабайдағы бас кәсіпорнында ағаш түрлерін көбейту, оны аудандастыру мақсатында, агрономиялық орман мелиорациясы, өскіндер құрамын қалыптастыруда нысаналы жұмыстар атқарылуда. Орман өндірісін селекциялық құнды тұқымдармен қамтамасыз ету мақсатымен өзге елдердегі өсімдіктер дүниесіне мониторинг жасалып, озат тәжірибе мен технология қолданылды. Осымен байланысты Ақмола облысындағы «Ұрымқай» орман  шаруашылығында қарағайдың 17 климаттық түрі сынаққа алынды. 2005 жылы жоғары өнімділікті «Ұрымқай-38» және «Ұрымқай-53» тұқымдары өндіріске енгізілді. 2004 жылы Мемлкеттік комиссия «Сымбатты қарағай» және «Бұланды» тұқымдарын аудандастыруға қабылдап алды. Соңғы кездердегі зерттеулер нәтижесінде орман қоры ассортименті 47 түрге көбейді. Қазіргі уақытта барлығы 98 адам, соның ішінде 43 ғылыми қызметкер, 1 ғылыми доктор, 24 ғылыми кандидат жұмыс істейді. Институт ғалымдары 12 зерттеу жұмыстарын аяқтап, 21 ұсыныс енгізген. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 2 ғылыми доктор мен 13 ғылыми кандидат даярланған. Соңғы жылдары (2004–2009) 300-ден аса ғылыми жұмыстар, оның ішінде 4 монография жарияланып, ғыл. қызметкерлерге 5 авторлық куәлік пен 2 патент берілді. 2009 жылы *«Қазақстан Республикасының орман қорын пайдаланудың тиімділігін арттыру»* атты төрт бағытты ғылыми жоба бойынша зерттеу жұмысы жүргізілуде.

## Дереккөздер


О
Санат:Қазақстан орман шаруашылығы
Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

**Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты** 1956 жылы 22 қыркүйекте құрылды. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанның агроландшафттарының топырақ қорғау-суландыру құрылымының ғыл. негізін жасау; астық пен мал азығы өндірісін ұлғайту, топырақ қарашірігін сақтау, пайданы арттыру мен энергоресурстар шығындарын азайтуға бағытталған егіншілік жүйесін дамыту; дәнді және мал азықтық дақылдарды өңдеу машиналары жүйесін жетілдіру; далалы аймаққа бейімделген қолайсыз жағдайларға төзімді дақылдар сорттарын алу мен олардың тұқымдарын өсіру. Институт ғалым А.И.Бараевтың есімімен аталады. Соңғы жылдары институтта 249 адам, соның ішінде 79 ғылыми қызметкер, 5 ғылыми доктор, 23 ғылыми кандидаттары қызмет етті. Институтта КСРО және Лениндік сыйлығының 3 лауреаты жұмыс істеген. Институт ғалымдарының зерттеулері бойынша Солтүстік Қазақстанда топырақ ылғалын молайту мен оны дәнді дақыл өсіруге пайдалану, Солтүстік Қазақстан жағдайында қыстық бидайды өңдеу технологиясы және жаздық бидай егістіктерінде өсімдіктерді қорғау әдістерін қолдану, Ақмола облысы шаруашылықтарында ауыл шаруашылығы жерлерін зиянкес шегірткелерден қорғау жүйесі, Солтүстік Қазақстанда топырақты жел және су эрозиясынан сақтау, Солтүстік және Орталық Қазақстанда минералды және органикалық тыңайтқыштарды дәнді дақылдарды өсіруге пайдалану, сортаң егістік жерлерде мал азығын өндіру, т.б. ұсыныстар жасалды. 15 ғылыми-зерттеу нәтижелері өндіріске енгізілді. Жаздық жұмсақ бидайдың 10, жаздық бидайдың 5, арпаның 4, сұлының 2, тарының 3, қарақұмықтың 1, мал азықтық дақылдардың 10 сорты шығарылды. Институтта аспирантура мен докторантура бар, 2 ғылыми доктор және 12 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың еңбектері 10 монографияда, 5 ұсыныс-пікірде баяндалып, оларға 29 авторлық куәлік берілген.

## Дереккөздер


А
Санат:Ғылыми институттар
Қазақ агроөнеркәсіп кешені экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институты

**Қазақ агроөнеркәсіп кешені экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институты** 1931 жылы құрылған. Институттың ғылыми қызметінің негізгі бағыты: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ететін агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен ауыл халқының тұрмыс деңгейін көтерудің экономикалық механизмін құру. Институт ғалымдары өтпелі кезеңге арналған аграрлық саясаттың біртұтас тұжырымдамасын жасап, оның мынадай басты бағыттарын анықтап берді: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ету; аграрлық реформаларды тереңдету есебінен ауылда нағыз меншік иесін қалыптастыру; ауыл еңбеккерлерін мемлекеттік қолдаудың тиімді механизмін табу (салықтық жеңілдіктер, несие беру, сақтандыру, күрделі қаржы бөлу); өндірісте, өңдеуде, өткізуде (сатуда) және қызмет көрсету саласында кооперация мен интеграцияны дамыту; ауылдың әлеуметтік мәселелерін шешу (жұмыспен қамту және тұрмыс деңгейін көтеру, халықтың қалаға көшуін азайту). Аграрлық секторға қолдау көрсету мақсатында институт ғалымдары барлық ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер үшін патентті бірыңғай жер салығына ауыстыру, қосылған құн салығының орнына – өнімді сатудан түскен пайда көлемінен салық алуды енгізу, ал өнімді сатудан түскен пайдаға әлеуметтік салық енгізу қажеттілігін негіздей отырып, жаңаша салық салу, несие беру және қаржыландыру модельдерін жасады, т.б. Қаржы-несие саясатын жетілдіру үшін ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге несие беру жүйесі құрылды. Институт ғалымдары жер қатынастарын реттеу әдістеріне ғылыми негіздеме беріп, агроөнеркәсіп кешенінің әр түрлі салалары бойынша 30 ұсынысты өндіріске енгізді. Институттың ғылыми қызметінің жетістіктері 69 ұсыныста, 28 кітап пен монографияларда, 3 сөздік пен анықтамалықтарда, 1 талдамалық жинақта, 4 ғылыми баяндамада мазмұндалды. Қазіргі уақытта институтта 107 адам жұмыс істейді, олардың 70-і ғылыми қызметкер, 10-ы ғылыми доктор, 20-сы ғылыми кандидаттары, ғылыми қызметкерлер арасында ҰҒА-ның 1 акад., 1 корр. мүшесі болды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада экономикалық ғылымдарының 16 докт., 80 канд. даярланған.

## Дереккөздер


А
Экономика және құқық институты

**Экономика және құқық институты** – 1997 жылы Қазақ ұлттық университеті жанынан құрылған. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары: ұлттық экономиканы үйлестірудегі әр түрлі механизмдердің өзара іс-қимылы бойынша ғылыми-тәжірибелік ұсыныстар мен методол. негіздемелер жасау; келешектегі нарықтық өзгерістердің баламалы варианттарын анықтау және бірқалыпты, орнықты дамуға жетуді қамтамасыз ететін кешенді шараларды негіздеу; халықтың тұрмыс жағдайын анықтау арқылы әлемдік стандартқа сай көрсеткіштер жүйесін айқындау үшін әлеуметтік болжамның методол. негіздерін жасау; әлеуметтік сала мен өндірістегі қазіргі заманғы тұжырымдама мен менеджмент технологиясы; экономикалық процесті модельдеу мен үйлестірудің макроэкономикалық мәселелері; экон. талдауда математика тәсілдерді қолдану; еңбекпен қамту мәселелері мен оны шешу жолдары; халықаралық экономикалық қатынастар мен сыртқы экономикалық саясат.* «ҚазҰУ хабаршысы, экономика сериясы» *журналы шығып тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты

**Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты** еліміздің экономика саласындағы негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін жетекші мекеме болып табылады. 1952 жылы құрылған. Қазіргі таңда институт Қазақстандағы нарықтық экономиканың қалыптасуы мен тиімді қызметінің өзекті мәселелерін шешуге бағытталған іргелі және іргелі-қолданбалы ғылыми-зерттеулер жүргізеді. Институтта Ұлттық ғылым академиясының 1 акад., 20 ғылыми доктор, 35 экономика ғылыми кандидат, барлығы 80 адам қызмет етеді. Институттың негізгі қызметі іргелі зерттеулер бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылады. 2000 жылдан бастап институт 3 тапсырыс бойынша 16 тақырыпты, оның ішінде өзге ұйымдармен бірлесіп орындалатын 7 тақырыпты қамтитын* «Экономикалық және инновациялық-технологиялық өсімнің теориялық негіздері мен механизмдері» *бағдарламасы бойынша жүргізілген зерттеулердің жетекші мекемесі болып табылады. Сөйтіп, институт тек қана өз тақырыптары бойынша ғана емес (конкурстан өткен), сонымен қатар Қазақ экон. институты жанындағы Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институттарымен, Қарағанды мемлекеттік университеті жанындағы Нарықтық қатынастар институтымен, Қазақ ұлттық аграрлық университетімен, Қазақстан даму институтымен бірлесе отырып, іргелі зерттеулер бағдарламалары шеңберінде жұмыс жасады. Институт өз зерттеулерінің қорытындыларын ел шаруашылығында қолдануға белсенді түрде енгізіп келеді. Институт қызметкерлері мемлекеттік бағдарламалар және тұжырымдамалар жасауға қатысып, экономикалық үйлестіру мен өзге де түрлі экономика жағдайларға байланысты құқықтық актілер мен заңдарға ғылыми сараптама жүргізеді. Олар ұсынған материалдар жоғары практикалық бағытымен мемлекеттік билік органдары тарапынан сұраныстарға ие болып келеді. Бұлардан басқа, Экономикалық институты түрлі тапсырыстар мен гранттар және ізденіс тақырыптары бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу қорытындылары бойынша монографиялар мен брошюралар, ғылыми еңбектер жинағы мен жыл сайын жас ғалымдар еңбектеріне арналған жинақтар шығады. 1997–2000 жылдар аралығында барлығы 590 жұмыс баспаға дайындалып, жарық көрді. Экономика институты жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар, мамандарды қайта даярлықтан өткізіп отырады. Мұнда 6 мамандық бойынша аспирантура және докторантура жұмыс істейді. Тұтастай алғанда, институттың ғылыми және ұйымдық жұмыстары нарықтық экономикаға өту тәжірибесіне, оның методологиясы мен теориясына бағыттала отырып, «Қазақстан-2030» стратегиясының негізгі басымдылықтарына сәйкес келешекте еліміздегі орнықты экономика дамуды қамтамасыз етуге бағытталған.

## Дереккөздер


Э
Бейнелерді тану

**Бейнелерді тану** – белгісіз объект, сигнал, түрлі оқиға, құбылыс немесе пропестерден құрылған кластарды (бейнелерді) тануға немесе анықтауға арналған жүйелерді жасаудың және оны жүзеге асырудың принциптері мен теориясын зерттейтін кибернетиканың бөлімі. Бұнын мәселесі автоматтарды классификациялық есептерді шешуге пайдалану мүмкіндігін зерттеуден шыққан. 

Әрбір класқа тән оқиғаның ықтималдығы тым көп болғандықтан, оны еске сақтау, іс жүзінде мүмкін емес. Бейнелерді тануға арналған жүйенің қолда бар мәліметті, оның өзіне тән белгілері бойынша, шектеулі оқиға санын қамтитын кластарға топтастыратындай қабілеті болу керек. Биологияда күрделі оқиғаларды классификациялау қабілеті үйрету арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан үйрету принциптерін классификациялық автоматтарды (жүйені) жасауға пайдалану тиімді болады. 

Бейнені танудың жүйелері үйретілетін, үйретілмейтін және өзін-өзі үйрететін жүйелерге бөлінеді. Үйретілетін жүйелерде априорлық информация кескінді классифиқациялауға ғана жарайды. Жүйені өзіне белгісіз кескінді тануға дайындау үшін, оны соған "үйретеді", яғни оған белгілі класқа жататын кескін көрсетіледі. Өзін-өзі үйрететін жүйелерде априорлық информация кескінді толық классифиқациялауға да жарамайды. Мұндай жүйені Бейнені тануға дайындау, жүйенің өзін-өзі үйретуі арқылы жүзеге асырылады. Практикада алғашқы екі жүйе көбірек колданылады. 

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бурмистрова ән шырқайды

**Бурмистрова ән шырқайды**-"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, қазақ тіліндегі, түрлі түсті фильм-концерті (1978).. Фильм-концерт Алматы медицина институтының студенті Татьяна Бурмистрованың өнеріне арналған. Оның орындауында қазақтың халық әндері "Харар-ау", "Еркем-ай", "Молдабай" және т.б. қазақ әндері шырқалады.
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бурунди баспасөз агенттігі

**Бурунди баспасөз агенттігі (БАП)(Agence Burundaise de Presse-ABP)** –Үкіметтік ақпарат агенттігі. . Негізі 1976 жылы қаланған. Бужумбурда орналасқан.
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бейнелеу (өнер)

**Бейнелеу (өнер)**  – (изображение) бізді қоршаған болмысты көркемөнер арқылы суреттеу. Көркемөнердің мақсаты дүниені танып білу және оны нақтылы өмірлік формада бейнелеу. Бұл күрделі диалект, процесс. Зат бейнесінің оның өзімен ұқсастығы, сәйкестігі туралы пікір маркстік таным теориясының негізгі қағидасы. В.Ленин "...жаратылысты бейнелейтін сана мен санада бейнеленетін жаратылыс арасындағы сәйкестікке" ерекше назар аударады. 

Көркемөнер заттар мен құбылыстарды олар өмірді қалай кездессе, сол қалпыны суреттегендей болады, бірақ ол өмірдің дәлме-дәл фото көшірмесі емес. Көркем әдебиет пен өнер болмыстың ішкі сырын, мәнін, даму бағыттарын суреттейді. Оның әдіс жолдары да өмір формаларымен ұқсас келеді. Көркем туындылар зат, сөз, сурет, дыбыс түрінде келеді. Объективтік шындықтың формаларына осылайша еліктеп ұқсау көркем бейненің нақтылы сезімдік түрде көрінуін қамтамасыз етеді. 

Абстракционизмді уағыздайтын эстетиканың өкілдері әдебиеттің өмірге сәйкес болуына қарсы. Жазушы өзінің эстетикалық идеалы мен талғамына сай суреттеп отырған өмір шындығын өзінше өндейді. Сондықтан біз көркем бейнеден таныс және бейтаныс адамдардың мінез-құлқын, іс-әрекетін көреміз. Осындай эстет, сұрыптаудың нәтижесінде жасалған бейне оқушы санасын билеп, оның көзқарасын қалыптастыруға үлкен әсер етеді. 

Көрермен қауымға осылайша әсер еткен көркем туынды олардың күнделікті іс-әрекеті, практикалық қызметі арқылы қоғамдык және табиғи болмысты қайта жаңғыртып, ілгері дамытады. Бұл көркем бейнелеудің творчестволық өмірді өзгертушілік сипатынын айқын айғағы.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Михаил Бонч-Бруевич

**Михаил Бонч-Бруевич** (9.(21).2.1888. Мәскеу  7.3. 1940. Мәскеу қаласы) – радиотехник .
1918 жылы Нижегород радиолабораториясын басқарды.1922 жылы Мәскеу Жоғары тех. училищесінің, 1932 жылы Ленинград байланыс инженері инт-ының профессоры (инт. қазір Б.Б.- тің атында), КСРО ғылым академиясының корр.мүшесі (1931). Оның басқаруымен 1916-19 жылдары отандық электрондық лампы өндірісі жолға қойылды, Мәскеудегі Коминтерн атынд. радиохабар беру  станциясы жобаланып, 1922 жылы салынды. 1920 жылы ол су салкындатқышы бар қуатты генераторлы радио лампысының конструкциясын жасады. Оның басқаруымен 1924-30 жылдары қысқатолкынды бағыттағыш антенна, 1936-37 жылдары көпкамералы магнетрон жасалды. Қашықтан радиобайланыс  жасалатын қысқатолқынды шния салынды.

## Дереккөздер
	

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бас дистрибьютер

**Бас дистрибьютер** – шетелдік ірі кинокомпанияның атынан белгілі бір елде өз күшімен немесе жалға беруші делдалдар арқылы киноөнімдерін еркін сатуға болмаса, жалға беруге құқылы ресми құзырға ие өкілі.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бейнелерді қосарластыру

**Бейнелерді қосарластыру** – әртүрлі камералармен түсірілген екі немесе бірнеше бейнені бір мезгілде беру, көркемдік айшықтылық құралы және техникалық тәсіл: бір уақытта өтіп жатқан әр түрлі оқиғаларды көрсету; екі құбылысты салыстыру; бір құбылыстың басқасымен байланысын айқындау үшін колданылады.

## Дереккөздер


Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат:Техника
Санат:Телевидение
Загима Боранбаева

**Боранбаева Загима** (12.4. 1949. Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бестерек а.) – диктор .
Орта білімді. 1975-76 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық радиосының дикторы, 1976-80 жылдары Өскемен телестудиясында диктор, 1982-86 жылдары облыстық телерадио дикторы, 1987-90 жылдары облысы радиода машинистка, 1990-97 жылдары  облысы радио дикторы. 
## Дереккөздер
	

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бейнелеу құралдары

**Бейнелеу құралдары** – әдебиетте көбінесе бұл ұғым сөз колдану тәсілдері, бейнелі сөздер, мысалы, жалпы түрде құбылту деп аталатын метафора, метонимия, әсірелеу, тұспалдау, астарлау, теңеу, эпитет және стильдік айшықтар, дыбыстық қайталамалар деген мағынада қолданылады. Бейнелеу тәсілдері, әрине, бұдан әлдеқайда кең, мол. Кейіпкерлерді мінездеу, сөйлету, портрет жасау, табиғат көріністерін суреттеу, оқиғаны әртүрлі өрістету осының бәрінде бейнелеу тәсілдері қолданылады. 

Әдеби тілдегі сөз байлығы түгелдей бейнелеу құралдары қай ұлт әдебиетінде болса да негізгі сөз қорына, сөз байлығына байланысты түзіліп қалыптаспақ. Оның өзгешелігі халықтың айналадағы дүниені көркемдік ой-сезіммен қабылдауына, яғни бейнелі ойлау жүйесіне, оның алуан түрлі болып келуіне байланысты. Бейнелі, суретті ойлау мүмкіндігі, әрине, айнала дүниенің ұзақ мүмкіндігі, айнала дүниені ұзақ жылдар, тіпті көне заманнан бастап бергі уақыт ішінде байқау, аңғару жолымен бекіп тұрақтамақ. Және ол көбіне-көп сол халықтың өмір-тіршілігіне, істейтін кәсібіне байланысты түзілмек. Айнала табиғат, географ, орта да бұған әсер етеді. Осындай әр алуан жағдайлардың жиынтығы халықтың ойлау, сөйлеу кейпін, қалпын анықтайды. 

Көркем әдебиетте оны қолдану да, бейнелеу тәсілдерінің сырын ұқтырады. Жеке алып зерттегенде әртурлі бейнелеу құралдарын ажыратуға мүмкіндік туады. Сонымен бұл құралдар ұзақ жылдар бойы санаға енген, дәстүр болып кеткен әдет-ғұрып, тұрмыс-салтқа тығыз байланысты. Бейне суреттерді, ғажайып теңеу, метафораларды қолдануда жазушы, қаламгерге үлкен білгірлік, шеберлік, тапқырлық керек. Мысалы, А.Пушкиннің қыс, көктем, күз жайындағы белгілі өлеңдері тек Пушкинге ғана тән, басқа халық ақыны дәл сол тақырыпты басқаша жырлап, табиғаттың, тіршіліктің басқа көрінісіне жүгінер еді. Бейнелеу құралдары қаламгердің байырғы тіл байлығына сүйене отырып, оның сөзден өрнек жасауына мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Бурунди телевизиясы

**Бурунди телевизиясы**–Орталық Африкада орналасқан бұл мемлекетте жалғыз ғана телевизиялық арна бар.. La Radiodiffusion et TMlMvision Nationale de Burundi (RTNB) телеарнасы үкімет тарапынан қадағаланады. Мемлекетте заң бойынша сөз бостандығына еш тыйым салынбағанымен БАҚ-ның барлығына қатаң қадағалау жүргізіледі. Аталмыш арна рунда, суахили, француз және ағылшын тілдерінде хабарлар таратады. 

Телеарнаның негізі 1984 жылы қаланған, ал түрлі-түсті түрде 1985 жылыдан бері көрсетіп келеді. 2004 жылы статистикалық мәліметтеріне сай Бурунди мемлекетінде әр 1000 тұрғынға 37 теледидардан сай келген.
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Тілекқабыл Боранғалиұлы

**Боранғалиұлы Тілекқабыл** (5.9.195. Орал облысы Тайпақ ауданы Базартөбе а.) – журналист.

ҚазМУ-ді бітірген (1977). Еңбек жолын "Қазақстан мұғалімі", "Егемен Қазақстан" газеттерінде бөлім редакторы (1977 98), ҚР Президенті мен Мин. Кеңесі аппаратында, ҚР Жоғарғы Кеңесінің баспасөз қызметінде жауапты қызметтерде (1993 95), 1998 жылы ҚР Президенті Әкімш. қызметінде болды.

Зерттеу, тарихи тақырыптағы жарияланымдарымен оқырманға танылған қаламгер. Шығармалары республика баспасөзінде тұракты жарияланады. "Ғасырға сыр" (2001) тарихи-танымдық кітабы жарық көрді. Қазақстан журналистер одағы сыйл. иегері.

## Дереккөздер


Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Білім беру мақсатындағы ұлттық хабарлар тарату ұйымының ассоциациясы

**Білім беру мақсатындағы ұлттық хабарлар тарату ұйымының ассоциациясы** ("НАЭБ") — 1925 жылдан бастап коммерциялық емес мақсатта білім беру саласына арнап хабарлар даярлайтын ұйым. .

"НАЭБ" құрамында екі басқарма бар. Оның бірі теледидарға, екіншісі радиоға арнап хабарлар әзірлейді. Екі басқарма да алты аймақтық секторға бөлінген. Ассоциация білім беру ісімен шұғылданатын 148 ұйым мен мекемені біріктіреді және оның қарамағында 154 радио, 36 телестанциясы бар. Одан бөлек, білім беру саласындағы хабарларды даярлайтын түрлі орталықтарды да біріктіреді. "НАЭБ" кейбір жекелеген станциялар арасында бағдарламалар алмасумен де шұғылданады. 1960 жылы Мичиган штатында осы мақсатқа арнап арнаулы орталық құрылады. 
## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бұқаралық ақпарат құралдарды бақылау әдісі

**Бұқаралық ақпарат құралдарды бақылау әдісі** - журналистің өмірді зерттеу әдістерінің ең кең тараған  түрі. 

Бұқаралық ақпарат құралдарын бақылау әдісі – тікелей бақылау, іштей бақылау, ұзақ уақыт бақылау болып үшке бөлінеді. Бұлардың қай-қайсысы болсын документті кинематографпен бірге пайда болып, журналистикада да тамаша нәтижелер берді. 

Дзига Вертов бастаған  кеңестік документті фильмнің шеберлері М.Кольцов, В.Песков және басқа белгілі кеңес журналистерінің еңбектері соның айқын дәлелі бола алады. Бұл әдіс қазір (1970) деректі телевизия журналистерінің де пәрменді құралына айналды. 

## Дереккөздер


Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат: Журналистика
Бурунди радио, теледидары

**Бурунди радио, теледидары** –Бурунди ұлттық радиохабары мен теледидары {Radio-Television Nationale du Burundi - RTNB) –мемлекеттік қызмет атқарады.. 1960 жылы негізі каланған. Бужумбурда орналасқан. 
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Білім беру мақсатындағы ұлттық радио және телеорталығы

**Білім беру мақсатындағы ұлттық радио және телеорталығы** ("Нейшнл эдьюкешинл энд радио сентре") — жергілікті коммерциялық және білім беретін радио және телестанцияларды қоғамдық және жаратылыстану, әрі өнер саласындағы бағдарламалармен қамтамасыз ететін орталық. .  

Күн сайын бағдарлама эфирден 8 сағат көлемінде өтеді. Орталық, одан бөлек төлем төлеген станцияларға өз қорынан қосымша бағдарламалар жіберіп отырады. 
## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Гүлнәр Бораш

**Гүлнәр Бораш (Смағулова) ** (5.9.1958. Алматы қаласы) – телережиссер.

Алматы театр көркемөнер институтын бітірген (1990).
Еңбек жолын Қазақ теледидарының насихат және үгіт хабарлары Бас редакциясында әкімшіліктен бастаған. Кейін Қазақ теледидарында, "Алатау" арнасында режиссер ассистенті, режиссер (1978-85), "Хабар" агенттігінде режиссер (1986-98), "Қазақстан" телеарнасында бас режиссер (1999-2006), "Век" шығарм. бірлестігінде шеф-режиссер (2008). 2009 жылдан бастап "Хабар" агенттігінде режиссер болып істейді. 

Телеэкранда "Аламан Айтыс", тікелей эфир арқылы саяси пікірталастар, "Дала-думан", телемарафон, "Сандық", "Қымызхана", "Шамшырақ" бағдарламаларын эфирге шығарды. "Бірінші" деректі бейнефильмінің және республиканы мекендейтін ұлттар мен ұлыстар жайлы "Қазақстан" фильмінің режиссері. "Алтын жұлдыз" конкурсының иегері. Қазақстан журналистер одағының лауреаты. "Күміс жаршы" Құрмет белгісімен, дипломдармен марапатталған. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан режиссёрлері
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Алматыда туғандар
Бурят баспасөз, радио, теледидары

**Бурят баспасөз, радио, теледидары**–бурят тіліндегі алғашқы бұқаралық газет - "Шэнэ байдал" ("Жаңа өмір") 1921 жылы Читада жарық көрген.. 1922 жылы Иркутскіде орыс тілінде "Красный бурят-моңғол" газеті шыққан. 1923 жылы кітап баспасын ұйымдастырған.

Республикалық газеттері: "Буряад унэн" (1923), "Правда  Бурятии" (1923), "Молодежь  Бурятии" (1925), 1955 жылы "Байкал" атты қоғамдық-саяси және әдеби журнал шығып тұрған. 1969 жылы 17 аймақтық (аудандық) газет, 15 журнал және басқа басылымдар жарық көрген. Бурят тілінде радиохабар 1934 жылы, ал телехабар 1961 жылы жүргізілген. Улан-Удэде телеорталық жұмыс істейді, 1967 жылддан бері "Орбита" станциясы арқылы Мәскеу телехабарларын қабылдайды.
## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Білім беру телехабары

**Білім беру телехабары** — телекөрерменнің білімін жаңалайтын және тереңдететін, ғылымның, мәдениеттің, өндірістің, өнердің, әлеуметтік өмірдің қандай да бір саласындағы нақты білімдер жүйесінде өзіндік маңызы бар телебағдарлама. .

Білім беру телехабары көрерменді бір тақырыптан басқасына ғылыми таным қисынына, білімдердін жинақталу тарихына негізделген белгілі бір кезектілікпен бастап жүреді.
## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бас редактор (редактор)

**Бас редактор (редактор)** – 1. БАҚ-тың редакциясын басқаратын және оны шығару мен таратуға, эфирге шығаруға тиісінше өкілеттігі бар жеке тұлға.  2. Баспада, газет пен журналда, радио мен теледидарда, көп томды басылымдарда (энциклопедия, сөздік, анықтама) барлық шығармаларда, әдеби және редакциялық ұйымдастыру жұмыстарын басқаратын қызметкер.

XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Ресей мен шетелдерде Бас редактор деп мерзімді басылымдардың саяси, әдеби және ғылыми жетекшілерін атайтын болды. Кітап басып шығару ісінде, газет, журнал, радио, теледидар және басқа насихаттық баспасөз орғандарының жұмысында Бас редактор зор рөл атқарады. Ол баспа өнімдері мен баспасөз орғандары материалдарының *идеялық-көркемдік* сапасы мен *ғылыми-теориялық* мазмұнына жауап береді. 

Бас редактор  редакциялық істі басқаруда дара билік пен алқалық принципті ұштастыра отырып, идеологиялық және редакциялық жұмысқа басшылық етеді, редакциялар кеңесі (баспаларда) мен редакциялар алқасының (газет, журналдарда) жұмысына бағыт-жөн сілтейді. 

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бас режиссер

**Бас режиссер** – сахнада сананы сақтамаудың бір көрінісі.

Сана ой. Сана ыдыраса ой да шашырайды. Ойға бағыт-бағдар беретін режиссер. Ол әрі философ, ойшыл, әрі сахналық компоненттің бәріне жауап беретін адам. Бет әрлеушінің қызметінен бастап, кесек-кесек кейіпкерлерді сомдайтын, артистін еңбегін бағалайтын, кесіп-пішетін, көрерменге ұсынуға бола ма, болмай ма деп, жолын-жөнін мегзеп отыратын маман иесі.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт құшағында (фильм)

**"Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт құшағында"** -"Қазақ телефильм" студиясының  2 бөлімді, ақ-қара түсті фильм-портреті (1975).

Ол Жоғарғы Кеңес депутаты, Қазақстан  ЛКЖО мүшесі, БЛКЖО-ның XVII съезінің делегаты, сырлаушы - құрылысшы Рая Махамбетова туралы. Өз тағдырын ер адамдармен қатар тұрып еңбек етуге арнаған  өжет те қайсар қыз осы жұмыстан өз Бұқаралық ақпарат құралдарын  тапқаны турасында фильм авторлары тартымды да аса жылылықпен бейне баян жасайды. 

Режиссер — С.Заваруев.

## Дереккөздер

Санат:Қазақтелефильм фильмдері
Санат:1975 жылғы фильмдер
Санат:Қазақстан фильм-портреттері
Бір ғұмыр

**Бір ғұмыр** — "Қазақтелефильм" студиясының түрлі-түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1990).

## Фильм жайлы мәлімет
 
Бұл Қызылорда облысының тұңғыш механизаторы, Социалистік Еңбек Ері Қасымтай Ізтелеуов жайлы түсірілген фильм.

Кадрларда: халық ағарту ісінің үздігі Ш. Шоқпаров, аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы А. Әбдіразақовтар ілеспе сөз сөйлеп, еңбекпен өткен есіл өмірдің ұрпақ тәрбиесіне ықпалы қауқарсыз болғанын айтады. Оның себебі, бүкіл саналы ғұмырын трактордың штурвалында өткерген Еңбек Ері өз балаларының ортасында отырып, отбасының мерекесін көруге уақыты жетпеді. Бұл әрине Қасымтайдың кінәсі емес. Ол сол кездегі еңбек пен рухани тәрбиені ұштастырмаған сыңаржақты саясаттың ықпалы. Содан барып, фильм қазақтың ұлттық тәрбиесін жандандыру идеясын көтереді. 

Режиссеры — Қ. Әбжанов, операторы — А. Федулов.
Буш-Хаус

**Буш-Хаус**–Би-би-сидің шетелдерге хабар тарату ұйымы орналасқан ғимарат. . Штаб-пәтері–Лондон қаласында орналасқан.
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бейнелі жад

**Бейнелі жад** – адамның психикалық әрекеттерін байытып, ойлау, қиялдау процестеріне қажетті материалдар беріп отырады. Көбінесе біз ойлаған, киялдаған уақытта қазір қабылдаған нәрселерді бұрынғылармен байланыстырып, елестердін бірін екіншісіне косып, құрастырып, жаңа елестер жасап отырамыз. 

## Дереккөздер


Санат:Психология
Буферлеу журналистика

**Буферлеу(журналистика)**–буферлік (аралық) есте сақтайтын қондырғыда ақпаратты уақытша сақтау..
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Вадим Николаевич Борейко

**Вадим Борейко** (1959. РКФСР, Калиниград қаласы) – тележурналист .

М.Ломоносов атынд. ММУ-ді бітірді (1980).

1980 жылы "Ленинская смена" газетінде жауапты хатшының орынбасары, 1982 жылы ҚР ІІМ-нің органы "На страже" інде жауапты хатшы, 1983 жылы "Огни Алатау" газетінде жауапты хатшының орынбасары, 1989 жылы "Горизонт" газетінің жауапты хатшысы, 1992 жылы "Caravan Business News" журналының жауапты хатшысы, 1993 жылы "АБВ" газетінің жауапты хатшысы, редактордың орынбасары, 1994 жылы "Караван-Блиц" газетінің жауапты хатшысы, 1996 жылы"Какаду" және "Будем!" журналдарының жауапты хатшысы, 1997 жылы "Юридичесқой газеты" жауапты хатшысы, 1998 жылы КТК телеарнасының бас редакторы. 1999 жылы "Время" газетінің шолушысы, 2001 жылы "Время" газетінің күнделікті шығарылымының бас редакторы.

## Дереккөздер
	

Санат:КСРО журналистері
Бейнемагнитофон жазбасы

**Бейнемагнитофон жазбасы** – 70-жылдың басында хабар таратудың маңызды құралына айналды. Ол  *жанды* телехабардың кеңістік-уақыттық үзіліссіздігін меңгеруімен, өзінің қоғамдык қызметтерін орындаудың мол мүмкіндігіне ие болды. Мұның өзі теледидарға бейнежазу үстемдігінің орныға бастағанын байқатты. Компьютерлік графика, телесыбыр және байланыстың өзге де түрлері осы кезеңде пайда болды.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Басаров Маралбек

**Басаров Маралбек** (1935 жылы 10 мамырда Сары-Жаз шекаралық қалашығында дүниеге келген ) – байланысшы .

Одесса байланыс электротехникалық институтын бітірді (1957). Еңбек жолын Республикалық теле Орталықтың кезекті инженері, жылжымалы телевизиялық станцияның басқарушысы, 1962 жылы қорғаныс зауыты, кейін Алматы электротехникалық зауытында инженер-конструктор, бас конструктор, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1975 жылы Республикалық Мемлекеттік стандарт басқармасына орынбасарлық қызметке жоғарылады. Оның катысуымен республикада алғаш рет 1993 жылы *"Стандартау және сертификаттау"* туралы Заң жобасы жасалды. Басаров Қазақстан Республикасының эталондық бірлік мөлшері базасының жоспарын құрған (1985). Ол басшылық еткен кезеңде республикада 16 эталондық бірлік мөлшері мен 500 үлгілік тексеру құрылғылары пайда болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Мақтау грамотасымен марапатталған (1985).

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Айтмұхаммед Бұйдұлдаев

**Айтмұхаммед Бұйдұлдаев** (1971, Қызылорда қаласы)–телережиссер.. Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген (1995).

1997 жылы Қызылорда облыстық телевизиясына режиссер болып қабылданып (1997), аға режиссер қызметіне дейін жоғарлаған (2008). Осы жылдар аралығында қызметін аса жауапкершілікпен атқарып, өзін кәсіби біліктілігі жоғары маман ретінде көрсетті. Телеарнадағы шығармашылық топқа жан-жақты бағдар беріп отырған. Бүгінгі телекөрерменнің талабынан шығып, техникалық мүмкіндіктерді ұтымды пайдалана білудің нәтижесінде, оның режиссер ретінде жасаған бірқатар бағдарламалары ұлттық, республикалық байқаулардың жеңімпаздары атанған. "Біздің ауыл" ұлттық байқауында (2003) Гран-приді, Қазақ теледидарының 50 жылдығына арналған республикалық "Дидар" фестивалінде (2007), "Шырақ" фильмі бірінші орынды иеленген.

## Дереккөздер


Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:Қазақстан режиссёрлері
Бала, бала, балақан

**"Бала, бала, балақан"** – Семей телестудиясының  бүлдіршіндерге арналған  бағдарламасы. 

Бағдарламаның  мақсаты – бүлдіршіндердің өздерінің қатысуымен, олардың көпшілігі жатқа білетін тақпақтан бастап, олардың кең өрісті, таным көкжиегін кеңейту, қоршаған  орта, жеке заттар туралы кішкентайларға пайдалы ақпарат беру. Қазақ тілінде. Хабардың формасы (жанры)  –  бейнежазу. 

Эфирге шығарылым мерзімі – аптасына 1 рет, жексенбі-19.20. Редакторы – С.Нүсіпбаева, режиссері – А. Қарашолақов, операторы – С.Нурғазинов, дыбыс режиссері – Ш.Жексенбекова. Ұзақтығы –10 мин. 

## Дереккөздер


Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Павел Бортник

**Павел Бортник**  (22.1.1928. Павлодар облысы Ертіс ауданы Осиповка а.) – тележурналист .
ҚазМУ-ді (1953), Мәскеу Жоғары партия мектебін бітірген (1968). Өскемен телестудиясының алғашқы бас редакторы (1953 67), 1968 жылы Шығыс Қазақстан облыстық телевидение және радиохабарларын тарату комитеті төрағасының орынбасары, төраға қызметтерін атқарды. 

Комитетке басшылық жасаған жылдары студияға талантты әрі талапты журналистерді тандай білгендігімен ерекшеленеді. "Охота на медведя" (авторы –П.Бортник, операторы – В.Москалюк) фильмі Канаданың Монте-Карло қаласында өткен Халықар. фестивальда Гран-приді жеңіп алды. "Озеро студеное и ласковое", "Старик и озеро", "Постижение", "Четвертая охота" (авторы – П.Бортник, операторы – А.Лаптев) фильмдерінің авторы. 

1980 жылы облыс көрермендеріне "Встреча" авторлық бағдарламасыме танымал болды.
## Дереккөздер
	

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бейнемәдениеттілік

**“Бейнемәдениеттілік”** – АҚШ-тағы теледидар және бейнемагнитофон қандай да бір дәрежедегі театр, кино және өзге де көңіл-көтерушілік бағыттағы орындарды ауыстыруы.

## Дереккөздер


Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат:Телевидение
Бас шығарушы

**Бас шығарушы** – лауазымдық міндеттер. 

Теледидар хабарларын шығару жөніндегі жұмысқа басшылық жасайды, хабарлар бағдарламасының жоғары идеялық-көркемдік деңгейі мен тақырыптық бағыттылығын қамтамасыз етеді. Апталық, хабар тарату күні бағдарламасын қалыптастыру мен тұғырнамасын әзірлеуге катысады. Редакцияның (дирекцияның) ағымдық және оперативтік жоспарларын әзірлеуге катысады. Сценарийлердің (сценарий жоспарларының) және өзге де әдеби материалдардың мәтіндерін тексереді, эфирге дайындалған хабарларды көреді (тыңдайды) және оларды бағдарламаға қосу туралы қорытынды жасайды. Күндік бағдарламаға, мәтіндер мен хабарландыруларға қол қояды. 

Редакцияларға және жекелеген қызметкерлерге күн тақырыбына материалдар дайындау бойынша жедел тапсырмалар береді. Қажет болған жағдайда редакциялар бөлімдерінен, телеграф агенттігінен, тілшілік тораптан, жергілікті телерадио компанияларынан және ақпараттың басқа да көздерінен келіп түскен ақпаратты және өзге де материалдарды редакциялайды. Келтірілген фактілік деректердің дұрыстығына бақылау жасайды. Баспасөздің неғұрлым маңызды құжаттары мен материалдарын баяндауды әзірлейді. Эфирдегі хабарларды көріп шығады, бір күндегі барлық хабарларға қысқаша шолу дайындайды. Хабарларды баспасөзде, теледидарда және радио бойынша жарнамалауды қамтамасыз етеді. 

**Білуі тиіс:** Қазақстан Республикасы саясат, идеология, сондай-ақ экономикалық және әлеуметтік даму мәселелері жөніндегі заңнамасын; жоғары тұрған және өзге де ұйымдардың теледидар хабарларының идеялық-көркемдік деңгейі мен бағдарламалар дирекциясы қызметіне қойылатын талаптарды анықтайтын қаулыларын, жарлықтарын, өкімдерін, бұйрықтарын және басқа да басшылық материалдарын; қоғамдық-саяси оқиғаларды; ҚР мен шетелдердегі шаруашылық, ғылыми және мәдени өмірдің мән-жайы мен даму перспективаларын; теледидар мен радиохабарларын ұйымдастырудың отандық және шетелдік алдыңғы қатарлы тәжірибесін; теледидар хабарларын жасау технологиясы мен техникалық құралдарын; құқық негіздерін, авторлық және еңбек заңнамасын, авторлық шарттарды жасасу реті мен оны орындауды; экономиканы, өндірісті, еңбекті және басқаруды ұйымдастыруды; жоспарлау мен қаржыландырудың негіздерін; шаруашылық есеп әдістерін; еңбекке ақы төлеу және материалдық ынталандыру жүйелері мен формаларын; шығармашылық қызметкерлердің еңбегін ұйымдастыру, нормалау мен ақы төлеу жөніндегі салалық нормативтік актілер мен әдістемелік ұсынымдарды; еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасы ережелері мен нормаларын. Біліктілігіне қойылатын талаптар. Жоғары білім және шығармашылық немесе соған ұқсас ұйымдардағы басшылық лауазымдарындағы жұмыс өтілінің 5 жылдан кем болмауы.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт туралы екі әңгіме

**"Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт туралы екі әңгіме"** -"Қазақ телефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1982).

Фильм Қостанай облысы, Жітіқара ауданындағы "Красноармейский" кеншарындағы Халық ағарту ісінің үздігі, ауылдық Кеңестің төрайымы Нағима Дұрысжанованың өнегелі өмірі жайлы. Ол туралы ауылдасы, кеңшар директоры Павловский, Жітіқара ауданы партия комитетінің хатшысы З.Шереметьев сияқты лауазымды кісілер оң пікірлер айтып, іскерлігі туралы әңгімелейді. 

Фильмнің екінші кейіпкері - "Шевченковский" кеңшарының инженер-құрылысшысы Анна Гировская. Ол туған ауылындағы жаңа тұрғын үй кешендерінің бой көтеруіне өз үлесінің бар екенін айта келіп, өз мамандығы тұрғысында толғанады. Режиссер – С.Заваруев, операторлары – Б.Саяқов, В.Максимов.
 
## Дереккөздер

Санат:Қазақтелефильм фильмдері
Санат:1982 жылғы фильмдер
Санат:Қазақстан деректі фильмдері
Санат:Жітіқара ауданы
Бұйрабаевтың көркемсөзі

**Бұйрабаевтың көркемсөзі**-"Қазақтелефильм" студиясының 1 бөлімді, қазақ тіліндегі, ақ-қара түсті фильм-концерті (1969).. Оспанхан Әубәкіровтің "Емтихан" деген интермедиясы Тынышбек Бұйрабаевтың орындауында көпшілікке ұсынылған.
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары