Одеон

**Одеон** (көне грекше: Ὠιδεῖον немесе ᾠδεῖον, мағынасы – *"ән айту орны"*) – Афинада Периклдің бастамасымен салынған ән айту және музыка жарыстарын өткізуге арналған ғимарат. Кейінірек бұл орын түрлі қоғамдық мақсаттарға да пайдаланылды.

Кейіннен "одеон" сөзі жалпылама ұғымға айналып, Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римдегі осындай құрылыстарды білдіретін болды.

Жаңа заманда бұл атау көбінесе әйгілі Париждегі «Одеон» театрымен байланысты. Сондай-ақ, Лондондағы әйгілі концерт залы – Hammersmith Odeon да осы атауды иеленген.

Одеондар грек және рим театрларынан кіші болды. Көбінесе жартылай шеңбер пішінді болып салынған және театрдан басты айырмашылығы – шатырының болуы. Ол бастапқыда музыкалық қойылымдарға арналғанымен, кейінірек булевтерий ретінде де пайдаланылды – яғни, бұл ғимарат әкімшілік, сайлау немесе сот жиналыстары өтетін орын болған. Осы себепті, оны көбіне булевтерий санатына жатқызуға болады. Ғимарат 62,40 × 68,60 м көлеміндегі тікбұрышты пішінде салынған. Оның шатыры ғимараттың ішінде орналасқан бірнеше қатар колонналарға сүйенген. Бұл колонналардың арақашықтығы 5-6 метрден аспаған, бұл оның ішкі құрылымын күшейтіп, шатырды ұстап тұруға мүмкіндік берген.

Театр, одеон және булевтерий архитектуралық тұрғыдан ұқсас болғанымен, оларды дұрыс айыру маңызды.

* Одеон көбінесе шағын көлемде болады, бірақ Геродес Аттик Одеоны сияқты ерекше ірі үлгілері де бар.
* Булевтериймен шатастыруға болады, өйткені оның да көлемі шағын, алайда басты айырмашылығы – одеонға көбірек адам сыяды.
** Одеон бірнеше жүз адамды қабылдай алады.
** Булевтерий кейде 100 орыннан аспайтын шағын жиналыс залы ретінде қызмет етті.

Одеонның басты ерекшеліктері

# Көрермендерге арналған сахнасы бар – бұл оны булевтерийден ерекшелендіреді.
# Сахна (скена) оркестр ұзындығымен шамалас және тік қабырғамен жабылған.
# Стандартты үш есігі бар, кейде бес есігі болуы мүмкін (театрлардағыдай).
# Сахна қабырғасы жиі колонналармен безендірілген, бұл оны рим театрларымен жақындастырады.
Одеонның басты архитектуралық талабы – оның шатырының беріктігін қамтамасыз ету. Осы міндетті орындау үшін екі түрлі құрылымдық жоспар қолданылған:

# Ежелгі тәсіл – одеонды қалың тік қабырғамен қоршау, ол шатырды көтеріп тұру үшін пайдаланылған. Бұл жағдайда, ғимарат шаршы немесе тікбұрышты пішінде салынған, ал көрермендер аймағы (кавеа) жартылай кесіліп, қисық пішіні өзгерген. Помпей театры – осы тәсілдің мысалы.
# Кейінгі тәсіл – одеон рим театрының жоспарына ұқсас салынады. Бұл жағдайда:
#* Көрермендер аймағы (кавеа) толық жартылай шеңбер түрінде болады.
#* Қабырғалары сахна қабырғасының биіктігімен бірдей болып жасалады, бұл құрылымның тұтастығын сақтайды.

Антикалық одеондардың есебі мен сәйкестендірілуі кейде анықталмаған немесе қате интерпретацияларға ұшырайды. Көптеген қалаларда екі түрлі сатылап орналасқан ғимараттар (үлкен және кіші) табылғанда, археологтар шағын театр тәрізді құрылысты автоматты түрде одеон деп жіктеуге бейім. Алайда, мұндай ғимараттар көбінесе:

* Булевтерий (кеңес залы)
* Құдайларға арналған театр немесе жеке меншік театр болуы мүмкін.

#### Қалалардағы театр мен одеонды ажырату
Афина, Коринф, Помпей, Лугдунум және Филадельфия қалаларында үлкен және кіші сатылап салынған екі ғимарат анықталған, олардың бірі театр, екіншісі одеон болуы мүмкін. Алайда, кейбір аймақтарда, мысалы, Сицилиядағы Акраи мен Солунтте, дәл осындай жұп ғимараттар театр мен булевтерий ретінде анықталған. Кейбір антикалық қалаларда, мысалы, Троя, Пергам, Азиядағы Сагалассос, Эпирдегі Иллириялық Апполония үш бірдей сатылап орналасқан ғимарат табылған. Мұндай жағдайларда тек барлық үш ғимараттың бір мезгілде пайдаланылғаны дәлелденгенде ғана олардың нақты театр, одеон және булевтерий ретінде қызмет атқарғанын сенімді түрде айтуға болады.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Грекия театры
Санат:Ежелгі Грекия сәулеті