Узон

нобай|Узон кальдералары және гейзерлері (1990).
**Узон** – Камчатка түбегіндегі Кроноцкий көлінің оңтүстігіндегі Кроноцкий қорығы аумағында орналасқан жойылған сөнген жанартау. Бұл заманауи жанартаудың, минералды және кең түзілудің бірегей аймағы және планетадағы ең жас мұнайдың пайда болу орны.

## Сипаттама
Узон жанартауы конус тәрізді және биіктігі шамамен 3000 метр. Ең күшті атқылаулардан, қираудан және құлаудан кейін ол кальдерамен ұсынылған. 
солға|нобай| Барани шыңы
Узон жанартауының кальдерасы – Камчатканың ірі кальдераларының бірі. Бұл ендік бағытта диаметрі 12 шақырымға дейін, меридиандық бағытта 9 шақырымға дейін жететін үлкен ойпат. Кальдераның ауданы шамамен 100 шаршы шақырымды құрайды. Кальдераның едені салыстырмалы түрде тегіс, 700 метр биіктікте орналасқан. Оңтүстіктен, батыстан және солтүстіктен биіктігі 200-ден 800 метрге дейінгі тік қырлармен қоршалған, олар сыртқы үстіртке біркелкі ауысады. Ең биік нүктесі – *Рам шыңы*. Оның биіктігі әртүрлі дереккөздерде 1617 м. 

Кальдера шамамен 40 мың жыл бұрын Узон жанартауының күшті атқылауы нәтижесінде пайда болды. Кальдераның шығыс бөлігінде *Дальный көлі* алып жатқан диаметрі 1,65 шақырымды құрайтын Камчаткадағы ең үлкен гидротермальды жарылыс кратерлерінің бірі орналасқан. Батыс бөлігі батпақты, сонымен қатар бірнеше көлдер бар, олардың ең үлкені *Орталық көл*. Сонымен қатар, *Шумная өзенінің* көзін құрайтын кальдераның бетімен көптеген ағындар мен өзендер ағып жатыр. Жүздеген бу бағандары сары фумарол өрістерінен жасыл тоғайлармен және қоңыр тундралармен кесілген.

Жер қыртысының гидротермиялық белсенділігі кальдерада белсенді түрде көрінеді. Батыс бөлігінде 100-ге жуық бұлақ және 500-ден астам жеке гидротермиялық көріністер бар. Флора мен фауна алуан түрлі және түрлі-түсті. Әсіресе, қайнаған улы ерітінділерде өте жайлы тіршілік ететін кейбір балдырлар мен бактериялардың түрлері ерекше қызықты.
солға|нобай| Узондағы бұлақтар мен термальдық өрістер
1854 жылы Узон минералды көздерін геолог Карл Дитмар ашты. Сулар құрамы бойынша көміртекті және күкіртті. Кейбір бұлақтарда радон анықталды.

Ауданның гидротермиялық белсенділігінің артуы ғалымдардың тұрақты қызығушылығын тудырды, олар Узон жанартауының кальдерасын әртүрлі геологиялық процестерді бақылай алатын табиғи зертхана ретінде қарастырады. Мысалы, 2008 жылы су ағызу биіктігі 6 метрге дейін жететін *Мутный атты* жаңа гейзердің пайда болуы байқалды.

Узон жанартауының кальдерасы гейзерлер алқабымен бірге Узон-гейзер жанартау-тектоникалық ойпаңын құрайды.

## Қорғалу жағдайы
Узон жанартауы кальдерасы – Кроноцкий қорығының объектілерінің бірі, оның халықаралық мәртебесі биосфералық резерват ретінде анықталған, Камчатка жанартауларының бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұрасы. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) классификациясы бойынша Кроноцкий қорығы үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтар санаты: «қатаң қорық».
Сурет:Узон_(кордон_Глухой_и_пик_Бараний).jpg|link=Файл:Узон_(кордон_Глухой_и_пик_Бараний).jpg|alt=Узон (кордон Глухой и пик Бараний)| Узон (Глухой кордоны мен Бараний шыңы)
Сурет:Узонские_термальные_поля.jpg|link=Файл:Узонские_термальные_поля.jpg|alt=Узонские термальные поля| Узон термальды өрістері
Сурет:Узон_(источники).jpg|link=Файл:Узон_(источники).jpg|alt=Грязевые вулканчики| Батпақ жанартаулары
Сурет:Грязевой_котёл_на_Узоне.jpg|link=Файл:Грязевой_котёл_на_Узоне.jpg|alt=Грязевой котёл на Узоне| Узондағы батпақ қазан


## Дереккөздер

Санат:Сөнген жанартаулар