open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Афанасьевич Федянин

**Александр Афанасьевич Федянин** (25 ақпан 1947 жыл Қарағанды  қаласы) - әнші.

Орыс. Әкесі - Федянин Афанасий Ильич, марқұм. Анасы -Бухарина Мария Семеновна, марқұм. 

* Құрманғазы атындағы Мемлекеттік өнер институтының оркестр факультетін бітірген (1970), оркестрдің солисі, оқытушы. 
* «Қазақ базарлығы», «Вариациялы қазақ тақырыбы», «Ыбырай әні», «Испан рапсодиясы», «Сентименталды вальс», «Фанфаралар және марш», «Фугетта», «Ноктюрн», «Религиозо», «Романс», «Ақ Жайық» музыкалық шығармаларының авторы. «Сабақ - оқытуды ұйымдастырудың басты нысаны», «Ғ. Жұбанованың «Жігер» симфониясының мифологиялық тамырлары», «С. Прокофьевтің 8-ші сонатасы поэтикасының негізіндегі ритуал» мақалаларының авторы. 
* Орыс, қазақ (сөздікпен) және неміс тілдерін біледі. 
* 1969 жылдан - Мемлекеттік симфониялық оркестрдің тромбондар тобының концертмейстері. 
* 1975 жылдан - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының оқытушысы. 
* 1994 жылдан бері - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында оркестр аспаптары кафедрасының оқытушысы, профессор (2003 жылдан).
*  «Алматы тромбондары» квартетінің жетекшісі.

## Марапаттары

* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған (2001).

* Халықаралық конкурстың лауреаты (1992). 

* Мәдениет қайраткері (2000). 

* Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2003).

* Тұл ер. Жұбайы - Сатылғанова Л.Д., марқұм. Ұлы - Федянин Сергей Александрович; қызы - Федянина Мария Александровна.

## Дереккөздер


Санат:25 ақпанда туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Қарағандыда туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясы профессорлары
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Әңгелбай Әлиханов

**Әңгелбай Әлиханов** (1916-1967), кен инженері. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысушы. Жаңаарқаның түлегі. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан..

Қарағанды тау-кен техникумын (1939), Свердловск тау-кен институты жанындағы Жоғары инженерлер курсын (1955) бітірген. Өспен руднигінде С. Сейфуллин оқыған мектепте білім алады. 1932 жылдан Қарағандыда ат айдаушы болып істейді де тау-кен училищесіне түседі. 1939-1942 ж. тау-кен инспекциясының учаскелік инспекторы, №26 шахтаның учаске бастығы, Қазақстан КП Киров аудандық комитетінің, одан кейін облыстық партия комитетінің нұсқаушысы болады. Соғыстан кейін №8-9 шахта парткомы бюросының хатшысы, М. Горький атындағы шахта бастығы, 1947-1952 ж. Сталин (қазіргі Октябрь) аудандық партия комитетінің 2-ші, 1-ші хатшысы. 1955 ж. №18 бас шахтасының бастығы, 1955-59 ж. облыстық партия комитетінің көмір өнеркәсібі бойынша хатшысы. 1959 жылдан Киров шахта-құрылыс басқармасының бастығы, ҚазКСР көмір өнеркәсібі басқармасы бастығының орынбасары болып шаруашылықтардың басшы қызметтерінде жұмыс істеді. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, жауынгерлік «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Шахтер данқы» белгісінің толық иегері. Әлиханов құрметіне Қарағандыда орталық көшенің бірі аталады. Әлиханов өмір жолы туралы журналист-жазушы В. Могильницкий «Страницы большой жизни» (2001) деген кітап шығарды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Талдысай (өзен, Арыс көлі алабы)

**Талдысай** – Арыс көлі алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Сырдария ауданы жеріндегі өзен.

## Бастауы
Шолақнұра мекенінің оңтүстігіндегі бұлақтан бастау алып, Бәйтен құдығынан оңтүстікке таман құмға сіңіп кетеді.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 57 км. Жағасы жайдақ, түбі құмдауытты. Қар және жерасты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жылдың калған айларында суы тартылып қалады. Кішігірім 3 саласы бар. Өзен аңғарында суы тұщы 4 құдық Сапарбек, Талдыбұлақ, Өлең, Байтен) бар. Өзен алабы-маусымдық мал жайылымдығы.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы) өзендері
Рысбек Рамазанұлы Нұрғазин

**Рысбек Рамазанұлы Нұрғазин** -  1959 жылы 15 маусымда Семей облысы Үржар ауданының Үржар ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Нұрғазин Рамазан, марқұм. Анасы - Нұрғазина
Әсия, марқұм.
Қарағанды дене шынықтыру және спорт техникумын (1981)
денө шынықтыру пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік институтын (1998) дене шынықтыру пәнінің оқытушысы және
жаттықтырушысы мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін
біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан).

*1976 жылдан - Семей облысы Үржар ауылының «Қызыл Тау Бүркіті» кеңшарының жұмысшысы. 
*1977-1979 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 
*1983 жылдан - Семей облысы Үржар ауылының БЖСМ жаттықтырушы-оқытушысы.
*1994 жылдан бері - Қ. Мұңайтпасов атындағы Республикалық спорттағы дарынды балаларға арналған спорт мектеп-интернатының жаттықтырушысы. 
*1995-2005 жылдары - ҚР құрама командасының грек-рим күресі бойынша кадеттер мен жастар жөніндегі аға жаттықтырушысы.
*2008 жылдан бері - ҚР Олимпиадаға дайындық орталығының аға жаттықтырушысы (Алматы қаласы). Жастар арасындағы 2 мәрте әлем чемпионы, 2 мәрте Азия чемпионы Иманбаев Әсетті; әлем және Азия чемпионы Баяхметов Дәуренді; И. Поддубный құрметіне өткізілген Әлем чемпионатының жеңімпаздары Қоныратов
Ербол мен Кебіспаев Алматты; 18 жасқа дейінгі оқушылар арасындағы олимпиада ойындарының чемпионы (2010) Қандыбаев Жәнібекті тәрбиелеген. Грек-рим күресінен ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2001). «Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған (2008).

Үйленген. Жұбайы - Нұрғазина Жаңыл Қалиханқызы,
Қ. Мұңайтпасов атындағы Республикалық спорттағы дарынды балаларға арналған спорт мектеп-интернатының
тәрбиешісі. Үлдары - Жанат (1985 ж. т.), грек-рим күресі
бойынша сорт шебері, Серікбек (1988 ж. т.), студент, Бекзат
(1991 ж. т.), студент.

Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Комплекс, жиынтық

**Комплекс, жиынтық:**

*1. өздік функциялардың жоғары дәрежесі, оның ішінде бірнеше құраушы объект; 
*2. екі немесе одан да көп арнайы бұйым, жинақтағыш операциямен қосылмаған, бірақ өзаралық қатынастағы функцияға арналған. 
## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Ғафиз Қыдырұлы Есімов

**Ғафиз Қадырұлы Есімов** (9.5. 1947 жылы туған, Атырау облысы Махамбет ауданы Соройченко ауылы) - опера әншісі (лирикалық баритон).

## Жетістіктер

Қазақстанның халық артисі (1987).

1975жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген.

1973 жылдан Қазақ академикалық опера және балет театрының әншісі.

Негізгі партиялары: Абай (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында"), Думан (Е.Г. Брусиловскийдің "Дударайында"), Алпамыс (Е.Рахмадиевтің "Алпамысында"), Құрманғазы (Жұбанов пен Ғ.Жұбанованың "Құрманғазысында"), Онегин (П.И. Чайковскийдің "Евгений Онегинінде"), Жермон (Дж. Вердидің "Травиатасында"), Дон Жуан (В.Моцарттың "Дән Жуанында"), т.б.

Есімов қонцерттіқ-шығармашылық қызметімен де қазақтың халық әндерін, халық композиторларының әндерін және қазіргі қазақ композиторларының ән-романстарын насихаттауға үлес қосты. Гастрольдік сапармен МХР-да (1978), Германияда (1986, 1987), Румынияда (1984), Филиппинде (1983), Шри-Ланкада (1986) т. б. елдерде болды.  

К.Байсейітова атындағы республикалық әншілер байқауы (1975, Алматы) мен М.И. Глинқа атындағы бүкілодақтық әншілер байқауының (1977, Ташкент) лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1947 жылы туғандар
Канцелинг

**Канцелинг** - фрахталған жүк тасу ақысы төленген кеменің жүк артуға келуге тиіс соңғы мерзімі, осы уақытқа дейін келмесе, фрахтаушы келісілген шартты, сондай-ақ ондай шарт жөніндегі актіні бұзуға құқылы.

## Дереккөздер

 

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Борис Семенович Цхвирашвили

**Борис Семенович Цхвирашвили** 1936 жылы 23 шілдеде Әзірбайжан КСР-і Баку қаласында туған. Грузин. Әзірбайжан дене тәрбиесі және спорт факультетінің педагогикалық факультетін бітірген (1961), жаттықтырушы-оқытушы.

Орыс, Әзірбайжан, түрік және ағылшын (тұрмыстық деңгейде) тілдерін біледі.

*Қазақ спорт және туризм академиясының Құрметті профессоры (2004 жылдан бері).
*«Қазақстан рингінің жұлдыздары≫ кітабының авторы (1998).
*Бокстан Бірінші халықаралық турнирінің бастамашысы (Алматы, 1973).
*Бокстан КСРО Чемпионатының әділқазысы (1963-1990).
*Олимпиадалық ойындар төрешісі.
*Бокстан Әзірбайжан КСР бірнеше мәрте чемпионы.
*Бокстан Әлем чемпионатының үздік ойын төрешісі (Финляндия, 1993).

Ажырасқан. Ұлдары - Зураб (1971 ж. т.), Симон (1963 ж. т.). Немерелері - Габриэла, Карина, София.

## Дереккөздер

Санат:23 шілдеде туғандар
Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Бакуде туғандар
Санат:Әзірбайжан дене тәрбиесі және спорт институты түлектері
Санат:Қазақ спорт және туризм академиясының құрметті профессорлары
Санат:Бокстан Әзірбайжанның чемпиондары
Санат:Қазақстан грузиндері
Санат:Әзербайжан боксшылары
Санат:Бокстан Әзірбайжан төрешілері
Санат:Қазақстан бокс жаттықтырушылары
Елена Юрьевна Филинкова

**Елена Юрьевна Филинкова**  1968 жылы 20 маусымда Қарағанды облысы Теміртау қаласында туған. Орыс. Әкесі - Филинков Юрий Семенович, темір ұстасы-дәнекерлеуші. Анасы - Филинкова Павлина Георгиевна, зейнеткер. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының вокал-хор факультетін (1993) жеке әнші мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының жанындағы ассистентура-машықтануды (1996) бітірген.
Нұр Отан ХДП мүшесі (2007 жылдан). 1997 жылдан бері - Қарағанды академиялық музыка комедиясы театрының - әртіс-вокалисі. «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (2001). Мәдениет қайраткері (2007). Қазақстанның Еңбек сіңіргөн қайраткері (2008). Діни көзқарасы - православиелік. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық жағынан дамыған, гүлденген мемлекет». Хоббиі - магниттер жинау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классиктерінің шығармалары. Тұрмыс құрмаған. Қызы - Филякина Мария Евгеньевна
(1995 жылы туған.)

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Экспортқа арналған өнім

**Экспортқа арналған өнім** - сыртқы рынокта сатуға, халықаралық жәрмеңкелер мен көрмелерде көрсетуге арналған өнімнің барлық түрі, сондай-ақ экспорт үшін өнім өндіруге пайдаланылатын шикізат, материалдар және жинақталатын бұйымдар. Экспорттың және импорттың елінде де тауарлардың өтуі кеден өкіметтерінің қатусуы арқылы жүзеге асады. Интернет бойынша майда бөлшек сауда дүкендерінің пайда болуы тауардың кеден өкіметі арқылы өтуінің төмендеуінде алып келді, өйткені олардың жеке құндарының аз болуына байланысты. Мысал ретінде Amazon немесе e-Bay. Әйтсе де, тiптi осы тауарлардың ел үстiне қойылатын  заңға сүйенген шектеулері бар.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Жинақ(Көлік)

**Жинақ**- құрылғының бөлек тетіктерінің 
өзара біріктіріліп орналасып және 
олардың берілген
жұмысты атқаруы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Компоновка

**Компоновка** - кейбір қондырғы 
бөлшектерінің орналасуы және
орны.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Шахан Қамзаұлы Нұрғали

**Шахан Қамзаұлы Нұрғали** - 1948 жылы 1 қазанда Қостанай облысы Демьяновск ауданы Ленин ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Нұрғалиев Қамза. Анасы - Нұрғалиева Ұлтуған. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының геофизика факультетін (1976), тау инженері-геофизик; Қостанай педагогикалық институтының спорт факультетін бітірген (2005), шығыстық жекпе-жек турінен жаттықтырушы-оқытушы.
«Жудырықтасу» әдістемелік оқу құралының (2006, 2009); «Спорттық күлкілі жайттар», «Қаншық қасқырдың кегі» кітаптарының (2007); «Қостанай облысындағы жолдардың қауіпті тустары» кітапшасының авторы.
Қазақша күрестің әскери түрі «Жұдырықтасудың» қайта
жандануының негізін салушы (2002-2009).
Орыс, қазақ, ағылшын (сөздікпен) және неміс (сөздікпен)
тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан).
*1967 жылдың маусым айынан - құрылыс жұмысшысы.
*1967 жылдың қазан айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 
*1971 жылдан - В.И Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының студенті. 
*1976 жылдан - Қостанай геологиялық-геофизикалық экспедициясының геофизигі. 
*1977-1989 жылдары - Кешенді геологиялық-геофизикалық экспедициясы геофизикалық тобының бастығы. 
*1990-2004 жылдары - барлық спорт түрлері бойынша әдіскер. 
*2005-2009 жылдары -* «Тай боксының облыстық федерациясы» ОБ, «Спорттың ұлттық түрлері ассоциациясының»* директоры, кикбоксингтөн ұлттық әйелдер құрамасының бас жаттықтырушысы. 
*2008 жылдан - «Пластстандарт» ЖШС қауіпсіздік қызмөтінің бастығы.
*2009 жылдан - «Жұдырықтасу» республикалық федерациясы» ОБ директоры. Қоғамшыл-жаттықтырушы (1982 жылдан). КСРО жер астындағы байлықты барлау озаты (1985). Олимпиада ойындарына қатысқаны үшін естелік медальмен (Мәскеу, 1980); Қазақстан және КСРО бойынша өткен жарыстарда жеңіске жеткені және қатысқаны үшін медальдармен, ҚР Президентінің грамоталарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемнің ең мықты елдерінің ондығында».
Хоббиі - ежелгі қазақша, шығыстық жекпө-жек түрлерін зерттеу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - спорттық әдебиеттер, Орталық Азия мен Қазақстан тарихы.

Үйленген. Жұбайы - Шалтина Светлана Николаевна, банкте қызмет етеді. Қыздары - Наталья (1974 ж. т.), Жанна
(1977 ж. т.), Яна (1989 ж. т.), Анастасия (1991 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1948 жылы туғандар
Санат:1 қазанда туғандар
Экспортты әртараптандыру

**Экспортты әртараптандыру** — елдердің сыртқы экономикалық байланыстарыңда тауарлардың түр-түрлерін көбейту. Экспортты әртараптандыру - белгілі бір ел экспортының құрылымын жетілдірумен тікелей байланысты процесс.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Капитал мен Кредит Қозғалысының Балансы

**Капитал мен Кредит Қозғалысының Балансы** - белгілі бір елдердің капиталды шетелге экспортауға байланысты шығыны; капиталды шетелден импорт таудан түскен табыс; басқа елдерге берілген қарыздар; бұрын алынған қарыздар мен берілген қарыздар бойынша төлемдер және түсімдер.

## Дереккөздер

 

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Сығымды өлшегіш

**Сығымды өлшегіш** - қозғауыш цилиндріндегі абсолютті
қысымды өлшейтін аспап.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Григорий Михайлович Ефимов

**Григорий Михайлович Ефимов -** 1962 жылы 16 қазанда Алматы қаласында дүниеге келген. Ұлты орыс.

Свердловск мемлекеттік театр институтын бітірген (1989), театр және кино актері. 1979 жылдан бері - Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актері.

Келесі спектакльдерде ойнайды: Ж.Б. Мольердің «Проделки Скапена» (Сильвестр, 1992); Р. Стивенсонның «Капитан Флинттің қазынасы» (Сильвер, 1992); И. Кальманның «Мен - Актрисамын» («Сильва» опереттасының мотиві бойынша) (Ферри, 1992); М. Булгаковтың «Ақ крест» (Мышлаевский, 1993); С. Найденовтың «Ванюшиннің балалары» (Красавин, 1994); Э. Казакевичтің «Даладағы екеу» (Майор Ғабидуллин, 1995); У. Шекспирдің «Гамлет» (Гильденстерн; Горацио, 1995); А. Дюманың «Мадемуазель де Бель Иль» (Шевалье д'Оврэ, 1995); «Дананың жазылмас қайғысы» атты Абайға арналған әдеби көш (Абай, 1995); А.П. Чеховтың «Шағала» (Сорин, 1998); Н.В. Гогольдің «Беспримерная конфузия» («Ревизор») (Дуанбасы, 2002); У. Шекспирдің «Он екінші түн» (Сэр Тоби Белч, Оливияның ағайы, 2005); Т. Габбенің «Альманзордың сықырлы сақиналары» (Сұлтан Әбдірахман, 2005); И. Бабельдің «Закат» (Мендель Крик, 2007); Я. Гловацкийдің «Замарашка» (Режиссер, 2007); А. Грибоедовтың «Горе от ума» (Павел Афанасьевич Фамусов, 2008); Лопе де Веганың «Ақымақ» (Октавьо, 2008) және т.б.

«Республикаға сіңірген еңбегі үшін» ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған (2001).
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

Үйленген. Жұбайы - Галина Викторовна Ефимова, Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театрының бас режиссері.
Ұлы - Ефимов С.Г. (1985 жылы туған); қызы - Ефимова А.Т. (1987 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:16 қазанда туғандар
Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Екатеринбург театр институты түлектері
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры актерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Бауыржан Нұрсұлтанұлы Нұрмаханов

**Бауыржан Нұрсұлтанұлы Нұрмаханов** (11 мамыр, 1961 жыл, Ақтөбе облысы, Ырғыз кенті) - жаттықтырушы, ҚР құрамасының еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы.

## Өмірбаяны

* Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтын (1985) зооинженер мамандығы бойынша;
* Ақтөбе педагогикалық институтының дене тәрбиесі факультетін (1990) дене шынықтыру пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша бітірген.
* 1978 жылдан - Ақтөбе қаласының БСМ еркін күрес бойынша жаттықтырушысы. 
* 1980 жылдан - Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтының студенті. 
* 1985 жылдан - Ақтөбе қаласының БСМ еркін күрес бойынша жаттытырушысы.
* 2005 жылдан бері - ҚР құрамасының еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы.
* ҚР еркін күресінен Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2000).
## Шәкірттері
* Жастар арасындағы әлем чемпионы (2000) Ибрагим Әбіл
* Әлем біріншілігінің жүлдегері (1998) Шамсутдинов Эльдар
* Азия ойындарының қола жүлдегері (2008), халықаралық санаттағы спорт шебері Сәниев Әбділхакім
* Әлем чемпионатының жүлдегері (2007), халықаралық санаттағы спорт шебері Жәнібекова Ольга 

## Отбасы
* Әкесі - Нұрмаханов Нұрсұлтан, зейнеткер, жүргізуші болып жұмыс істеген. Анасы - Мұхитова Баян-сұлу, зейнеткер, бухгалтер болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Нұрмаханова Мейрамгүл (1966 ж. т.).
* Балалары - Абылайхан (1992 ж. т.), Альбина (1994 ж. т.), Сара (1995 ж. т.), Қажыгелді (2001 ж. т.), Нәдиернар (2003 ж. т.), Инна (2006 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:11 мамырда туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Ырғызда туғандар
Санат:Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-технологиялық университеті түлектері
Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Гүлнәр Абдоллақызы Дусматова

**Гүлнәр Абдоллақызы Дусматова -** 1964 жылы 5 қарашада Алматы қаласында туған. Ұлты - қазақ.

С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1989), филолог.

Гүлнар Абдуллақызы Дусматова 1964 жылы 5 қарашада Алматы қаласында дүниеге келген. 1989 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған. Актриса, тележүргізуші, ҚР халық әртісі, КСРО халық әртісі, Қазақстанның Кинематографистер одағының мүшесі (1991). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Г. Дусматова киноға 12 жасынан бастап түсті. Оның дебюті Абдулла Қарсақбаевтың "Бандыны қуған Хамит" фильміндегі жас Әйгерімнің рөлі болатын (1979). Сәтті және көрермен көңілінен шыққан осы фильмнен кейін Дусматоваға көп ұсыныс түсті. 1982 жылы дикторлыққа шақырылып, актриса телевидениеде көп жұмыс істеді. Алайда ол киноға түсуді жалғастырып жүрді. 1985 жылдан бастап "Қазақфильм" киностудиясында қызмет етеді.

Отыз жылдық еңбек жолында жиырмадан астам сериалдар мен фильмдерге түсті. "Человический фактор" фильміндегі рөлі үшін 1985 жылы бүкілодақтық "Үздік әйел рөлі" деген номинацияны жеңіп алады. 2000 жылы "Жыл актрисасы" деп танылды. Сондай-ақ ол тек актриса ғана емес, кинофестивалдардың, шоу-бағдарламалардың, үкіметтік іс-шаралардың жүргізушісі. Көп жылдар бойы "Азия дауысы" халықаралық музыкалық фестивалінің жүргізушісі болды. Сонымен қатар әншілік өнерге де жақын. Әртіс музыкалық фестивалдарға, концерттерге қатысады. Соның ішінде "Алматы - менің махаббатым", "Қарағанды - менің жастығымның қаласы" ретро-фестивалдардағы өнерімен есте қалды.

1985 жылдан бері - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» Республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің (қазір - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ) актері. «Даладағы қуғын» (1979), «Мүмкін емес балалар» (1980), «Үш күн мейрам» (1981), «Провинциялық роман» (1981), «Кінәңді ақта» (1983), «Адами фактор» (1984), «Қара балықтың ізі» («Өзбекфильм», 1989), «Түс ішіндегі түс» (1993) фильмдеріне; «Перекресток» телехикаясына (1996-2000) және тағы басқа фильмдерге түскен. ҚР Жыл актері (2000).

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ахметов Қуат Дүйсенұлы, кинорежиссер. Қызы - Оразбаева Айша Әділқызы.

## Дереккөздер
Зүлфия Салахарқызы Чиншанло

thumb|right|150px|Зүлфия Чиншанло екі дүркін әлем чемпионы

**Зүлфия Салахарқызы Чиншанло** (25 шілде 1993 жыл; Алматы, Қазақстан / Қытай деректері бойынша шын есімі **Жао Чаң Лиң** және Қытайдың Хунань провинциясында туған) — қазақстандық ауыр атлет, 2009, 2011 және 2014 жылдары әлем чемпионы. Ұлты — дүнген. Әкесі — Чиншанло Салахар, дүнген және орыс тілдерін білетін кәсіпкер.

## Жетістіктері

2008 жылдан — ауыр атлетикадан ҚР Ұлттық құрама командасының мүшесі. Ауыр атлетикадан 53 кг дәрежесінде қос сайыстан 219 кг жиынтығын жинаған әлемнің ең жас чемпионы (Оңтүстік Корея, 2009). XVI Азия ойындарының күміс жүлдегері (2010). ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2009).

2011 жыл Ауыр атлетикадан әлем чемпионатында әлем 53 кг салмақ дәрежесінде 227 кг (97+130) нәтижемен әйелдер арасында жаңа әлем рекордын тіркеп алтын алды.

2012 жылы 29 шілдеде Лондонда өтіп жатқан Жазғы Олимпиада ойындары 2012-де 53 кг салмақ дәрежесінде қос сайыс бойынша 229 кг нәтижемен жаңа әлем рекордын орнатты. Бірақ кейін допингпен айыпталып, алтын жүлдесі қайтарылды.

2021 жылға ауыстырылған Токиода өткен Жазғы Олимпиада ойындары 2020-да 55 кг салмақ дәрежесінде 213 кг (90+213) нәтижесімен қола жүлдеге ие болды.

## Марапаттары
* Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (2009);
* Құрмет ордені (2009);
* 2-ші дәрежелі Барыс ордені (2012).

## Қытай БАҚ-ры
Қытайдың Xinhua News ресми ақпараттық агенттігі мәліметтерінде «Зүлфия шын мәнісінде Қытайдың Хунан (湖南|Húnán) провинциясында туған, шын есімі Чжао Чаньлин (Жао Чаң Лиң) және орыс тіліне қарағанда қытай тілін жетік біледі» делінеді. 2008 жылы Майя Манезамен бірге Қытайдан Қазақстанға қоныс аударған деген ақпараттар бар.

2012 жылы қазанның 23-і күні қытайлық sohu.com сайтында «Қазақстанға кеткен Қытай қызы қайтып оралды және 2016 жылғы олимпиадаға Қытай атынан қатысады» деген мақала жарияланған болатын. Онда Зүлфияның Қытай азаматтығын алғаны туралы жазылған. Ал Қазақстан ауыр атлетика федерациясы өкілдері бұл ақпаратқа таңырқағандарын айтып, Зүлфияның Қытайға тек қыдыруға ғана кеткен және жақын арада орылуы тиіс деген мәлімдеме берді. 27-ші қазан күні Зүлфия Қытайдан Қазақстанға оралды. Оны Алматы әуежайынан жеке жаттықтырушысы Виктор Ни күтіп алды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* The-sports.org сайтындағы мәліметтер

Санат:1993 жылы туғандар
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Қазақстан әйелдері спортта
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Гүлбаһрам Батырбекқызы Сейфуллина

**Гүлбаһрам Батырбекқызы Сейфуллина** (1908-1973) - Сәкен Сейфуллиннің зайыбы.

Ауыл мектебінде оқып, әуелі Ақмолаға, содан кейін 1925 ж. Қызылжарға партия-кеңес мектебіне Нәзипа Құлжанованың жәрдемімен түседі. 1926 ж. С. Сейфуллин демалыстан қайтып келе жатып Нілді болыстық комитетінің төрағасы, қазақтың ірі ақыны Қайып Айнабековтің Күйеусайдағы үйіне түседі. Ол ағайындармен, әсіресе төңкеріс кезінде бірге болған Жақия, 1923 ж. кеңестердің 3-съезіне делегат болып барған Салық Айнабековтермен Сәкеннің бұрыннан-ақ аралас-құраластығы болатын. Сәкен аттанарда Қайып Қызылжарда оқып жатқан немере қарындасы Гүлбаһрамға сәлемдеме жібереді. Сәкен Гүлбаһрамды шақырып алып, сәлемдемені тапсырады және Қайыптың «Қырдың қызыл гүлдері» деген өлеңдер жинағының колжазбасын таза қағазға көшіріп беруін сұрайды. Осылайша кездесу сәтінде Сәкен көңілін білдіреді.
 
Қызылордаға оралған соң «Совпарттағы қарындасыма — Гүлбаһрамға» деген өлең жазды. Ол «Еңбекші Қазақ» газетінде 1926 ж. 19 қарашада жарияланып, желтоқсан айының аяғында екеуі отау құрады. Оқуын оқи жүріп, Сәкеннің «Тар жол, тайғақ кешу» роман-эссесінің, «Тұрмыс толқынында» өлеңдер жинағының қолжазбаларын баспаға дайындауға көмектеседі. 1931 ж. Лаура (Сәкен еркелетуінде - Дәрідана), 1936 ж. Мұхтар Әуезов атын қойған Аян дүниеге келеді, бірақ екеуі де жастай шетінейді. Гүлбаһрам Сәкеннің шығармашылықпен бірыңғай айналасуына жағдай жасап, қанқұйлы 1937 жылдың 24 қыркүйегіне дейін тату-тәтті өмір сүреді. Гүлбаһрам Батырбек қызы 29 жасында тұл қалса да Сәкен абыройына дақ түсірмей өткен адал да батыр анамыз. 1938 ж. 8 ақпанда Сәкенмен соңғы рет түрмеде кездеседі де, Ақмолаға жер аударылады. 

Соғыс басталар қарсаңында Қаскелеңдегі «Қайрат» артелінде тігінші болып жүргенде ауруға шалдығып, 2-дәрежелі мүгедектікке шығады. Бауыры Бозтайдан қалған үш қызды және немере інісі Ерікті өсіріп, ел қатарына қосады. Гүлбаһрамның Сәкен үшін күресі таңқаларлықтай. 1938 ж. қоярда-қоймай жүріп Сәкенмен кездескенде үміт оты сөнбеген Гүлбаһрамнын 1940 ж. 24 желтоқсанда КСРО бас прокуратурасынан «күйеуіңіздің ісін қайта қарауға ешбір негіз жоқ» деген мейірімсіз жауап алуына қарағанда, Сәкенді ақтау жолында талай мекемелерге арыз бергенін көреміз. Сталин дүниеден өткен соң, өтініш-арыздарды жоғары жаққа толассыз жаза бергенге ұқсайды. 1956 ж. 25 мамырда заң подполковнигі Сидакиннен алған жауабы үміт отын жағуға себепші болып, хат үстіне өтініш, арыз үстіне шағым жазуды үдете түсіп, 1957 ж. 30 наурызда Сәкенді ақтап алады. Бұл Қазақстанға жеткен ең алғашқы қуанышты хабар еді.

Біздің арыстарымыз осыдан кейін ғана ақтала бастады. Гүлбаһрам Сәкен мұрасын жариялауда да үлкен азаматтық танытты. Сәкеннен қалған қолжазбалар мен бұйымдарды, киім-кешектерді республика мұражайларына таратып берді. Сәкеннің естелігін Қарағандылық жазушы Ж. Бектұров жазып алып «Сәкеннің соңғы сәті» деген атпен жариялады.

## Дереккөздер


Санат:1908 жылы туғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:Сәкен Сейфуллин
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Владимир Никифорович Фоменко

right|200px
**Владимир Никифорович Фоменко**  1941 жылы 14 мамырда Новосібір облысы Веселовск ауданы Лобино ауылында туған. Орыс. 

Құрманғазы атындағы өнер институтының оркестрлік факультетін бітірген (1970), оркестр әртісі, оқытушы. 1965 жылдан - Алматы қаласы Оперетта театры оркестрінің әртісі. 1970 жылдан  - ҚазКСР ән мен би ансамблінің солисі. 1972 жылдан - Ақтөбе музыкалық училищесінің оқұытушысы. 1979 жылдан - Ақтөбе музыкалық училищесі директорының оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары. 1995 жылдан - Ақтөбе музыкалық колледжінің директоры. 2004 жылдан бері - Ақтөбе қаласы әкімі жанындағы эстрадалық-үрмелі музыка оркестрінің көркемдік жетекшісі және дирижері.

«Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медальдарымен; КСРО Мәдениет министрлігінің «Үздік еңбегі үшін» (1981) белгісімен; облыстық атқару комитетінің (1988), қалалық әкімшіліктің (1996) құрмет грамоталарымен; Ақтөбе облысы әкімі сыйлығымен (2004) марапатталған. Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген өнер қайраткері.

Үйленген. Жұбайы - Фоменко Наталья Александровна, Ақтөбе музыкалық колледжінің оқытушысы. Қызы - Свердлова Карина Владимировна (1970 жылы туған ).

## Дереккөздер


Санат:14 мамырда туғандар
Санат:1941 жылы туғандар
Санат:Веселовск ауданында туғандар
Санат:Қазақстан орыстары
Санат:Құрманғазы атындағы өнер институты түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы өнер институты оқытушылары
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Талдысай кешені

**Талдысай кешені**, Жезқазғаннан Ұлытауға
барар жолда, Жезді қаласынан 17км, Жезді өзені мен
Талдысай сайының құйылысар жерінде орналасқан. Кешенде қола дәуірінің қонысы мен қорымы, ерте темір ғасырының мұртты обасы, ортағасырлық Басқамыр қаласы, қазақ зираты және оның шығысында солтүсгіктен оңтүстікке карай созылып жатқан биік қырат үстінде төрт бұрыштап
тастан қаланған биіктігі 3м-ге жуық Қарауыл мұнарасы бар. Осының барлығы көне заманнан бері Талдысайдың табиғаты тұрмысқа қолайлы болғандығын, оны үзілмей ел қоныстанғандығын айғақғайды.Талдысай қонысы біздің заманымыз бұрынғы. 2-мыңжылдықтың орта кезінде ел мекен еткен орын,яғни қола дәуірінің ескерткіші. Зерттеу нәтижесінде бұл тайпалардың мал бағып,аң аулап, егін егіп,мыс балқытқаны анықталды. Бұл қоныс оңтүстікпен
терістік тайпаларынын Сарысу, Жезді бойындағы
үлкен жолдың ортасыңда орналасқан.Бірнеше рет
(екі) салынған Талдысай қонысында мыс балқытқан,пештерінің табылуы қоныстың металлургтер
ескерткіші екендігін дәлелдеді.Андрон тайпаларының осындай Атасу,Мыржық,Зырян сияқты қоныстарымен байланыста болған. Талдысайда тас ғасырының ескерткіштері:
*Талдыбұлақ I;
*Талдысай II;
*Талдысай III;
*Сарыбұлақ I;
*Аяқбұлақ
тұрақтары табылды.Бұл жерде барлығы X-ғасырға
тарта ескерткіш бар.

## Дереккөздер


Санат:Археология
Санат:Қарағанды облысы
Батырбек Магаметович Оздоев

thumb|right|200px|Батырбек Магаметович Оздоев
**Батырбек Магаметович Оздоев** (1970 жылы 22 наурызда Көкшетау қаласында туған) - Ингуш. Ауыр атлет, жаттықтырушы.

## Өмірбаяны
* Көкшетау университетін бітірген (2003), жаттықтырушы-оқытушы, дене шынықтыру педагогы.
* 2004 жылдан бері - 3-ОРМБЖМ ұлттық құрамасының (әйелдер командасының) аға жаттықтырушысы. Ауыр атлетикадан XXIX Олимпиадалық ойындардың 75 кг артық салмақ дәрежесіндегі қола жүлдегері (Пекин, 2008) Грабовецкая Марияны тәрбиелеген.
## Марапаттары
* ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2008).
* «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2008). 
* Көкшетау қаласының құрметті азаматы (2008).
## Отбасы
* Анасы - Баркинхоева Таисия Алхастовна, зейнеткер, ІІМ ардагері.
* Бойдақ.

## Дереккөздер

Санат:22 наурызда туғандар
Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Көкшетауда туғандар
Санат:Қазақстан ингуштары
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Көкшетау университеті түлектері
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Көкшеу қаласының құрметті азаматтары
Конденсатор (Көлік)

**Конденсатор** - 
*1. жинақталған  электр қорын ұстау қондырғысы (үзіктеу контактысы аралығындағы ұшқынды азайту мақсатында қолданылады); 
*2. газ үлгідегі немесе бу үлгісіндегі сұйық немесе қатты жағдайларда заттың ауысуын қамтамасыз ететін құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Лұғат Жұмаханұлы Өтешев

**Лұғат Жұмаханұлы Өтешев** - 1933 жылы 20 тамызда РКФСР Астрахан облысы Харабали қаласында туған. Қазақ.
Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген
(1955), дене тәрбиесінің мұғалімі.
Қазақ спорт және туризм академиясының Құрметті профессоры (2008 жылдан). Қазақ және орыс тілдерін біледі.
*1955 жылдан - Павлодар қаласы Абай атындағы орта мектепте дене тәрбиесінің мұғалімі. 
*1957 жылдан - Павлодар қаласы «Қайрат» облыстық кеңесінің жаттықтырушысы.
*1961 жылдан - Павлодар индустриалды институтының дене тәрбиесі оқытушысы, аға оқытушысы. 
*1969 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты дене тәрбиесінің аға оқытушысы. 
*1973 жылдан - күрестен «Қайрат» орталық кеңесінің аға жаттықтырушысы.
*1984 жылдан - Бүкілодақтық кәсіподақтар ерікті қоғамы «Қайрат» кеңесінің бас жаттықтырушысы. 
*1990 жылдан - Республикалық олимпиадалық резервтің аға жаттықтырушысы. 
*1992 жылдан - еркін күрестен Қазақстан құрама командасының бастығы. 
*1996 жылдан - еркін күрестен ҚР құрамасының мемлекеттік жаттықтырушысы.
*2004 жылдан - зейнеткерлік демалыста. ҚР Күрес федерациясының мүшесі. Еркін және грек-рим күрестерінен ҚазКСР чемпионы (1995). ҚР Еңбек сіңірген 6 жаттықтырушыны, 35-тен астам спорт шеберін: Қожанов Қадыркенді, Абрамов Владимирді, Шәкіров Қобландыны және басқаларды тәрбиелеген. Спорт шебері. ҚазКСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. КСРО Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. «Еңбек ардагері», «Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін» медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Діни көзқарасы - «Мойындамаймын».
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Егер өнеркәсіп те, және басқа салалар да осылай дами берсе, біз әлемнің озық 50 елінің қатарына кіреміз».

Үйленген. Жүбайы - Қапысова Мақуза (1936 ж. т.), зейнеткер. ұлдары - Нұрлан (1957 ж. т.), Ерлан (1961 ж. т.),
Мейрам (1963 ж. т.); қызы - Айгүл (1958 ж. т.). 6 немересі,
шөбересі бар.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Алмаз Дәулетярұлы Өтешов

**Алмаз Дәулетярұлы Өтешов** - 1988 жылы 18 мамырда Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Еспенді ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Өтешов Дәулетяр Сардарұлы. Анасы - Әбілдаева Айман Әбдірашқызы, орта мектеп мұғалімі.

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген (2010), дене шынықтыру және спорт жаттықтырушы-оқытушысы.

Қазақ және орыс тілдерін біледі. 

Ауыр атлетикадан Азия чемпионы (Оңтүстік Корея, 2008); ересектер арасындағы Азия Чемпионатының 2 мәрте қола жүлдегері (Жапония, 2008; Талдықорған, 2009). «Қызылорда дамуына үлес қосқан үшін» медалімен марапатталған (2009).

Діни көзқарасы - ислам.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Эльза Елтоққызы Ділмұхамедова

**Эльза Елтоққызы Ділмұхамедова**

1944 жылы 2 ақпанда ӨзКСР Ташкент қаласында туған.Қазақ.

Әкесі - Ділмұхамедов Елтоқ Ділімбетұлы (1903-1990), тарих ғылымдарының докторы болған. Анасы - Джавгарова
Лейла Лутфулқызы (1913-2000), терапевт-дәрігер болып жұмыс істеген.

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының ғылыми-көпшілік кино мен телевидение режиссерлері
факультетін бітірген (Мәскеу, 1975), ғылыми-көпшілік кино мен телевидениенің режиссері.

Табиғатты қорғауға арналған фильмдердің (1975-1985), 8 фильмнің авторы және режиссері. «Дала сюитасы» (1990),
«Таулар мен даланың көнелігі» (1991), «Құрбандық шалу» (үнді-еуропалық және скиф-сақ мәселелері) (1992),
«Түркі руникаларының жұмбақтары» (1992), «Мен - еуразиялықпын» (1993), «Из глубины воззвав» (2000), «Еуразия
континенті» және тағы басқа  тарихи-мәдени тақырыптарға арналған фильмдер циклі.

Орыс, қазақ (ауызекі) және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

1961 жылдан - ҚазКСР-і ҒА ОҒК кітапханашының көмекшісі. 1962 жылдан - С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік
университетінің студенті. 1967 жылдан - Златоуст қаласы металлургия зауытында зертханашы. 1968 жылдан - ҚазКСР ҒА Кен ісі институтының аға зертханашысы. 1969 жылдан - Қазақ телестудиясында режиссердің көмекшісі. 1970 жылдан - Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтындағы оқу (Мәскеу қаласы ). 1974 жылдан-
«Қазақфильм» киностудиясында режиссер. 1979 жылдан - КСРО Мемкиносы жанындағы режиссерлер мен сценаристердің Жоғарғы курстарындағы оқу (Мәскеу қаласы ).1981 жылдан бері - «Қазақфильм» киностудиясында режиссер (қазіргі - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ).КСРО (1975 жылдан), ҚР Кинематографистер одақтарының мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2000) марапатталған. Халықаралық кинофестивальдардың (Рига қаласы , 1979; Минск қаласы , 1985), «Мәдениет арқылы бейбітшілікке қол жеткізу» Халықаралық сыйлығының (1994) лауреаты.

Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2007).

Діни көзқарасы - православиелік.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Конфуций.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген еуразиялық мемлекет».

Хоббиі - әдеби және журналистік қызмет.

Сүйіп оқитын әдебиеті - С.Санбаев, А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, М.Әуезов, Ш.Құдайбердиев, Ф.М.Достоевский,А.Платонов, И.Шмелев, антикалық әдебиет, IV ғасырдың әдебиеті, Ғаламдық соборлардың материалдары.

Жесір. Ұлы - Чекин Алексей Геннадьевич (1973 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Капиталды Шашырату

**Капиталды Шашырату** - акционерлік компания (қоғам) капиталының жеке (жекеменшіктегі) кәсіпкерлердің капиталына айналуы: айналмалы қаражатты аз қозғалатын құндылықтарға (биржада онша бағаланбайтын пайызды қағаздар, т.б.) орналастыру. Бағалы қағаздардың иммобилизациясы - депозиттерга бағалы қағаздарының жинақталуы.

## Дереккөздер

 

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Нұрлан Қасқырбайұлы Хамзин

**Нұрлан Қасқырбайұлы Хамзин**  1960 жылы 20 қазанда Қарағанды облысы Ұлытау ауданы  «Қара Кеңгір» кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Хамзин Қасқырбай (1939-2002), зоотехник болып жұмыс істеген. Анасы - Хамзина Бақыт Әбдікәрімқызы (1943 жылы туған), зейнеткер, мәдени қызметкер болған. Құрманғазы атындағы Апматы мемлекеттік консерваториясының халық факультетін бітірген (1984), домбыра классы бойынша орындаушы, вокалшы (бас). Қазақ және орыс тілдерін біледі. Нұр Отан ХДП мүшесі (2002 жылдан). 1982 жылдан - Құрманғазы атындағы қазақ академиялық ұлттық аспаптар оркестрінің әртісі. 1991 жылдан - «Отырар сазы» фольклорлық этнографиялық оркестрінің әртісі. 1995 жылдан - Қ. Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық драма төатрының бас дирижері. 1998 жылдан бері - «Сарыарқа» ұлттық аспаптар ансамблінің көркемдік жетекшісі. Мәдениет қайраткері (2001). Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Орнықты дамып келе жатқан мемлекет». Хоббиі - бильярд, шахмат. Сүйіп оқитын әдебиеті - қазақ әдебиеті.
Үйленген. Жұбайы - Хамзина Гүлнар Мұстахимқызы (1961 жылы туған), Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген әртісі, Астана қаласы Мемлекеттік филармониясының солисі. Ұлдары - Хамзин Ақан Нұрланұлы (1985 жылы туған), Қасқырбай Әлішер Нұрланұлы (1992 жылы туған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Маймақ Тәшекұлы

**Маймақ Тәшекұлы** (1868, Ұлытау облысы, Жаңаарқа ауданы - 1924), суырыпсалма ақын. 

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. 
Өлендерінен бізге жеткені — *«Балбике мен Маймақтың айтысы»* және *«Тақыр Омардың жоқтауы»*. Бұл жоқтау А. В. Затаевичтің *«1000 песен казахского народа»* деген кітабына кірген.

## Дереккөздер


Санат:1868 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:1924 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ ақындары
Кондиционер(Көлік)

thumb|<br />1 — конденсатор
<br />2 — жылу реттейтiн шұра
<br />3 — булағыш
<br />4 — компрессор

**Кондиционер** - ауаны белгілі
бір параметр (ылғалды, таза, температура, құрам) және оны қажетті
параметрлерде ұстауға дайындайтын қондырғы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Карго

**Карго** — сыртқы сауда операцияларында кемеге артылған жүк.

## Басқа мағыналары
* Карго (Камбрия) — Англияның солтүстік-батысындағы ауыл
* Карго (фильм, 2009)
* Карго (фильм, 2017)
* Карго — фамилия
## Дереккөздер
Нұрғали Секеманов

**Нұрғали Секеманов** (1915 ж.т.), бұрғылаушы, Соцолистік Еңбек Ері (1971). Ұлытаудың түлегі. 1931-1937 ж. Қарсақбай мыс қорыту заотында слесарь, Ұлы Отан соғысына қатысқан . 1946-1950 ж. ішкі істер органдарында 1950 ж. зейнеткерлікке шыққанша Қазақ гидрология басқармасының жүйесінде шебер, аға бұрғылау шебері болып істеген. Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Семен Семенович Макаров

**Семен Семенович Макаров** (1902-1972), таукен машиналарының конструкторы, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген өнертапқышы (1960). 1926-1941 ж. Донбастың әр түрлі шахталарында слесарь, көмірді ойып үгетін машинаның машинисі, бас механик. 1941-42 ж. Тау-кен шахта-жабдықтарын Донбастан Қарағандыға көшіруді ұйымдастырушылардың бірі. 1942-45 ж. №31 Қарағанды шахтасының бас механигі. 1945-1953 ж. Қарағандыдағы кен техникасын жасау және жетілдіру жөніндегі арнаулы конструкторлық бюроның жетекшісі. 1953-1964 ж *«Гипроуглегормаш»* институтының бас конструкторы, 30-дан астам ғылыми еңбек пен өнертапқыштық ұсыныстардың авторы. 194445ж. ГМК-1 (Мақаров кен комбайны) көмір комбайнынжасапшығарды. 1947 ж. Қарағанды көмір бассейнінің шахталарында 24 ГМК-1 комбайны тиімді жұмыс істеді, соның нәтижесінде бассейнде ең жоғарғы еңбек өнімділігіне қол жетті. М. сондай-ақ ГМК-2, КМ-6 М, КМ-4М көмір көмбайндарын, УДП-2 көмір қопарып, тиейтін машина т. б. жасады. 2-сайл. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Мемлекеттік сыйл. лауреаты (1948). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Облыстық өлкетану мұражайында Макаров еңбектері қойылған.
	
## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)

**Сырдария ауданы** – Қызылорда облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. 1938 жылы құрылған. Жер аумағы 39,1 мың км². Орталығы – Тереңөзек кенті.

## Географиялық орны, жер бедері
Аудан солтүстігінде Ұлытау  облысы Ұлытау ауданымен, батысында Жалағаш ауданымен, оңтүстігінде Өзбекстанмен, шығысы мен оңтүстік-шығысында Шиелі ауданымен, Қызылорда қаласымен және Түркістан облысы Созақ ауданымен шектеседі. Жер бедері негізі жазық, оңтүстігінде Қызылқұм құмы жатыр, солтүстігі тақыр. Топырағы құмдауытты, сортаң болып келеді. Өсімдіктерден жусан, бетеге, жыңғыл, тал, тораңғы, қамыс өседі. Жануарлардан қасқыр, қоян, қарсақ, сарышұнақ, қосаяқ, күзен мекендейді. Құстардан: бүркіт, қаршыға, қырғауыл, қаз, үйрек.

## Халқы

Тұрғындар саны – 38 841 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 98,36%, орыстар – 0,82%, басқа ұлт өкілдері – 0,83%.

## Әкімшілік бөлінісі
14 елді мекен 1 кенттік әкімдік пен 13 ауылдық округке біріктірілген:

## Ауыл шаруашылығы
Ауданның негізгі шаруашылық саласы: егін және мал, құс шаруашылықтары. Мал шаруашылығының ірі қара мал өсіруде үлкен көрстекіштер көресетеді. Құмкөл мұнай өндіру кеніші бар.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)
Карго-Жоспар

**Карго-Жоспар** - жүкті кемеде орналастыру жоспары; кемемен тасылатын жүкті сақтандыру.

## Дереккөздер

 

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Коник

**Коник** - ұзын жүктерді тіркемеде және ауыр жүк тартатын автомобильдерде бекіту үшін қолданылатын бұрылымды қондырғы;
оның горизонтальды балка тірегі
алынбалы штырлармен бекітіледі - ол солға, оңға иіліп, жүкті түсіруді қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Максимов Евгений Викторович

**Максимов Евгений Викторович** (1942 ж. т.), қара, түсті және сирек металдар металлургиясы саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (1982), профессор (1992). ҚарПТИ-ды бітірген (1965). 19711987 ж. ҚазКСР ҒА ХМИ аға инженері, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөніндегі директорды орынбасары. 1987 жылдан дисперсті қорталардың газо-механикасы зертханасының меңгерушісі. 300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жұлдыз Тойбекова

**Жұлдыз Тойбекова** - (1967 жылы  туған), ақын, журналист. Қарқаралы ауданының түлегі. 
*1984 жылы осындағы Алғабас орта мектебін тәмамдап, сол кездегі бастамамен комсомол-жастар шопандар бригадасында бір жыл еңбек еткен.
*Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1990) .
*1986-87 жылдары Алматы қаласында өткен Республикалық студент-жастар арасындағы ақындар айтысының,
*1990 жылы Атырау қаласында Махамбет Өтемісұлының құрметіне және республикалық «Лениншіл жас» газетінің 70 жылдық мерейтойына арнайы өткен республикалық ақындар айтысының жүлдегері.
*1990 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің әлеуметтік мәселелер бөлімінің қызметкері.
*«Көтердім ақжелкенін жыр-кеменің» атты жинақтың (2006) авторы.

## Дереккөздер
Асхат Берлешұлы Шахаров

**Асхат Берлешұлы Шахаров** (3 қазан 1978 жыл, Ақбұлақ, Орынбор облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, дзюдо күресінен спорт шебері, 2023 жылғы 5 қыркүйектен бергі Ақтөбе облысының әкімі.

## Өмірбаяны
Асхат Шахаров 1978 жылғы 3 қазанда кеңестік Ресейдегі Орынбор облысының Ақбұлақ ауылында дүниеге келген.   

Әкесі — Шахаров Берлеш Шағанбайұлы (1955 жылы туған), жүргізуші. Анасы — Шахарова Люба Күлмағамбетқызы (1957 жылы туған), мейірбике.

Асхат Шахаров 1999 жылы Қазақ мемлекеттік туризм және спорт академиясын дене шынықтыру пәнінің оқытушысы — спорт бойынша жаттықтырушы, 2002 жылы Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін халықаралық экономист мамандығы бойынша бітірген.

2013 жылы Ресей Федерациясы Президенті жанындағы Ресей Мемлекеттік қызмет және халық шаруашылығы академиясын аяқтаған да, экономика ғылымдарының кандидаты болған.

2005 жылғы қарашадан бергі Ақтөбе педагогикалық институты дене тәрбиесі кафедрасының доценті.

2007 жылғы сәуірден Ақтөбе облыстық олимпиадашылар резервін дайындау орталығының директоры.

## Саяси мансабы
2013 жылғы маусымнан бері БҚО Қаратөбе ауданының әкімі қызметін, 2017 жылғы шілдеден БҚО Зеленов ауданының әкімі, 2020 жылғы наурыздан Ақтөбе қаласының әкімі болды.

2022 жылғы қарашадан 2023 жылға дейін Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік инспекторы қызметін атқарды.

2023 жылғы 5 қыркүйекте Ақтөбе облысының әкімі болып тағайындалды.

## Спортағы мансабы
Самбодан үш мәрте әлем чемпионы, екі дүркін әлем кубогының иегері, дзюдодан дүниежүзілік біріншіліктің қола жүлдегері, Қазақстан еңбек сіңірген спорт шебері.

* Самбо мен дзюдо күресінен ҚР чемпионы (1998-2005);  
* Азия біріншіліктері және чемпионаттарының 2 мәрте жеңімпазы, 3 мәрте жүлдегері;  
* Самбодан әлем чемпионы (Ақтөбе, 1997; Красноярск, 1998);  
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Испания, 1999).
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Мюнхен, 2001).
* 2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан (Сидней, 2000);
* Самбо күресінен 3 мәрте әлем чемпионы (Киев, 2000; Кишинёв, 2004; Астана, 2005).

## Марапаттары
Шахаровтың марапаттары және атақтары:
* Дзюдо күресінен халықаралық санаттағы спорт шебері (1997);
* Ақтөбе облысының Жыл адамы (2005);
* Құрмет ордені (2009); 
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі (2001);
* Астанаға 10 жыл медалі (2008).

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша самбошылар
Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Қазақстан самбошылары
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Ресей қазақтары
Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Санат:Ресей мемлекеттік қызмет академиясы түлектері
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Ақтөбе әкімдері
Санат:Ақтөбе облысының әкімдері
Консоль (Көлік)

**Консоль** - тіректің сыртына
шығатын механизмнің, машинаның, тетіктің бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Венинг-Мейнес доғалары

**Венинг-Мейнес доғалары** Жанартаулық аралдық доғалар өңірінде Голландия ғалымы Венинг-Мейнес анықтаған ауырлық күшінің өте қарқынды қалыпсыздықтары. Аталған қалыпсыздықтар бұл өңірге тиесілі жер қыртысы мен жоғарғы мантияның әртектілікпен және теңдессіздікпен сипатталатындығын көрсетеді. Ауырлық күшінің теріс қалыпсыздықтары шамамен терең сулы науаларға сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Хафиз Жаңабайұлы Мақажанов

**Хафиз Жаңабайұлы Мақажанов** (1911-1987), Травматолог-ортопед, медицина ғылымдарының докторы (1968), профессор (1969). ҚазКСР-інің еңбек сің. дәрігері (1956). Алматы Мемлекеттік медицина институтын (1941) бітірген. 1947-48 ж. Қарағанды қалалық ауруханасының хирургия бөлімінің меңгерушісі. 1948-1971 ж. Қарағанды облысы денсаулық сақтау бөлімінің бас хирургі, сонымен бірге 1950-57 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент. 120-ға жуық ғылыми еңбектің (оның ішінде 2 монография), 6 өнертапқыштық ұсыныстың авторы. Ғылыми еңбектері негізінен сүйектің туа біжен кисығына және сыныққа операция жасауды жетілдіру проблемаларына арналған. 1-және 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дина Мерекеқызы Хамзина

**Дина Мерекеқызы Хамзина**  1972 жылы 1 қаңтарда Батыс Қазақстан облысы Фурманов ауданы Жаңа жол ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Хамзин Мереке, марқұм, қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі болып жұмыс істеген. Анасы - Өтеғалиева Алтынай, зейнеткер, математика мүғалімі болып жұмыс істеген.
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының музыкалық-педагогикалық факультетін (1994) музыка мұғалімі мамандағы бойынша бітірген. қазақ, орыс, ағылшын және итальян (сөздікпен) тілдерін біледі. 1994 жылдан -  Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының оқытушысы. 2000 жылдан бері - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының меццо-сопраносы, солисі. Аналық (М. Төлебаевтың «Біржан және Сара»), Қамқа (Е. Брусиловский, «Қыз Жібек»), Қарлығаш (А. Жұбанов, Л. Хамиди, «Абай»),Жанка (Е. Брусиловский, «ЕрТарғын»), Мерседес, Кармен (Ж. Бизе, «Кармен»), Азучена (Дж. Верди, «Трубадур»), Полина (П.И. Чайковский, «Пиковая дама»), Ольга, няня (П.И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Лаура (П.И. Чайковский, «Иоланта»), Сузуки (Дж. Пуччини, «Чио-Чио-сан»), Зибөль (Ш. Гуно, «Фауст») партияларын, Дж. Вердидің «Реквиемінде» мецц-партиясын; Маддалена,  («Риголетто»), Флора («Травиата» Дж. Верди) меццо-сопрано партияларын орындаған. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Болашақ Қазақстан - бұл бүгінгі балалар. Сондықтан балаларға қарап, еліміз сенімді қолда дөп ойлаймын. Олар барлық салаларда өте белсенді». Хоббиі - музыка. Сүйіп о􀀃итын әдебиеті - А. Құнанбаев.¥лы - Сағи Нұрсұлтан (1997 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Картельдік Келісімдер

**Картельдік Келісімдер** - кәсіпорындардың көбінесе коммерциялық қызмет бойынша бірігуінің негізгі формаларының бірі, мұнда қатысушылардың шаруашылық дербестігі сақталады. Ішкі және халықаралық, экспорттық, және импорттық болып ажыратылады. Келісімдерде патент алмасып отыру, қатысушылардың бэріне міндетті тауар бағаларын қою, тиісті квоталарды белгілеу негізінде сатылатын немесе өндірілетін тауарлардың көлемін және оларды сататын аймақгарды шектеп отыру және т.б. көзделген. Әдетте, 5-10 жылға жасалады.

## Дереккөздер

 

Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері