open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Базой газ кен орны

**Базой газ кен орны** — Арал шөгінді алабының Шалқар ойысымындағы газ кен орны. Ақтөбе облысында, Арал теңізінің батыс жағалауында 30 км жерде орналасқан. Өнеркәсіптік газ ағымы 1964 жылы алынған.

## Геологиялық құрылымы
Кен сыйыстырушы құрылым меридианға жуық бағытта созылған қос күмбезі Жақсықоянқұлақ және Жаманқоянқұлақ аталып кеткен брахиантиклин қатпар болып табылады. Олардың амплитудасы 40 және 64 м. Өнімді горизонт қалыңдығы 27-160 м келетін түрлі түйірлі құмтастар мен құмдардың, алевритті саздардың, алевролиттердің қойнауқаттары кезектесе қабаттасқан екі будадан тұрады. 

## Жатыс сипаты
Өнімді будалар қалыңдығы 10 м-ден 19 м-ге дейін жететін саз қабатшаларымен бөлінген. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 27,5%-дан 37%-ға дейін езгереді, өтімділігі 0,169-0,7- 25 мкм2. Екі көтерілімнің де газ жатындары қойнауқаттық, күмбезді. 1-ші жоғарғы өнімді буда Жаманқоянқұлақ көтерілімінің негізгі газұстаушы горизонты болып табылады. Жинауыштың тиімді қалыңдығы 27 м-ден 9,7 м-ге дейін өзгеріп отырады. Жақсықоянқұлақ көтерілімінің аумағында бұл буданың тиімді қалыңдығы 0,8-3,7 м-ді құрайды. 2-інші газды буда үшін бұл шамалар 0,6-5,5 м-мен шектеледі. Газға қанығу коэффициенті 0,74-0,77. Жаманқоянқұлақ жатынының газды горизонты оның солтүстік-батыс қанатында 27 м-ге, оңтүстік-шығыс қанатында 58 м-ге жетеді; Жақсықоянқұлақ жатыны үшін, тиісінше, 35-36 және 55 м, қойнауқаттық қысым мен температура 3,36-3,41 МПа, 25°С шамасында. Газ шығымы ұңғымалар бойынша 47,2-51,0 мың м3/тәу шамасында ауытқиды. 1-інші және 2-інші будаларды бірге сынағанда газдың абсолют еркін шығымы Жақсықоянқұлақ көтерілімінің ауқымында 186-366 мың м3/тәулікке, Жаманқоянқұлақ алаңында 250-291 мың м3/тәу-ке жетті. 

## Құрамы
Жатындардың газы құрамы жағынан "құрғақ" болып келеді, 93-96% метаны, 3,4-4,7% азоты, 1,26% көмірқышқыл газы бар. Хлоркальцийлі типті қойнауқаттық сулардың минералдылығы 53-82 г/л. Жатындардың режимі серпімді суарынды. Қазіргі кезде кен орны түгелімен игеріліп болған, құрылым пайдалы көлемі 3,5 млрд. м3 газ шоғырын сақтауға жарамды жасанды қойма ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Шман Есенғуатов

**Шман Есенғуатов** (1932, Атырау облысы). 1954-1958 жылдары - «Қазмұнайбарлау» тресі Даңғар мұнай барлауында моторшының көмекшісі, моторшы. 1958-1970 жылдары - Маңғышлақ ұңғымаларды сынамалау кеңсесінде бұрғышы. 1970-1992 жылдары - Маңғышлақ БЖБ ұңғымаларды игеру цехында бұрғышы. 1992 жылдан - зейнеткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Динара Есенжанова

**Динара Есенжанова** (1951, Атырау қаласы). Уфа мұнай институтын бітірген (1973). 1973-1975 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Өзенмұнай» МГӨБ ғылыми және өндірістік жұмыстар цехында газлифттік лабораториясында инженер. 1975-1994 жылдары - «Оңтүстікмұнайөткізу» өндірістік басқармасының жобалау-сметалық бюросында техник, инженер. 1994-1997 жылдары - «Мұнайгаз» МХК мұнайды тасымалдау бөлімінде жетекші маман, «ЛукОйл-Қазақстан» ЖАҚ мұнай өнімдерін өткізу бөлімінің маманы. 1997-2001 жылдары - «ҚазТрансОйл» ЖАҚ мұнай мен су құбырларын пайдалану департаментінің маманы, техникалық саясат департаментінің менеджері. 2001-2002 жылдары - «Мұнай мен газ тасымалы» ҰК» ЖАҚ жобаларды басқару департаментінің бас менеджері. 2002 жылдан - мұнай мен газды құбырларда тасымалдау жобаларын басқару департаментінің бас менеджері.
 
## Дереккөздер


Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Атырауда туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы

thumb|250px|Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы
**Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы** (ӘММА; ) - мұнай өндіру, өңдеу және мұнай химиясы өнеркәсібі үшін инженерлер дайындайтын Бакудегі жоғары техникалық оқу орны (Әзірбайжан). 

1920 ж. Баку политехникалық институты ретінде негізі қаланды, 1930 ж. мұнай институты, 1932-59 жылдары индустриялдық институт болды. 1959 ж. бері - мұнай және химия институты, института 7 факультет бар: геологиялық барлау, мұнай кәсіпшілігі, химия-технологиялық, мұнай-механикалық, энергетикалық, өндірістік процестерді автоманттандыру, инженерлік-экономикалық; 55 кафедра, 20 шақты проблемалық және салалық ғылыми-зерттеу зертханалары жұмыс істейді. 

900-ден астам оқытушы, олардың ішінде 40 профессор, 277 доцент жұмыс істейді. Институттың көптеген түлектері Қазақстанның мұнай-газ өнеркәсібі саласында, оның ішінде жетекшілік лауазымдарда жұмыс жасауда.

## Сыртқы сілтемелер

*Веб-сайты 

Санат:Баку университеттері
Жұмағали Есенжолов

**Жұмағали Есенжолов** (1892-белгісіз). Құлсары, Қосшағыл кәсіпшіліктерінде барлай бұрғылауда жұмыс істеген. Мұнайлы кәсіпшілігінде бұрғышы. Ленин орденімен марапатталған (1952).

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Бақылау ұңғымасы

**Бақылау ұңғымасы** - қойнауқаттық қысымның, температураның өзгерістерін,қойнауқаттың мұнаймен қанығу дәрежесін,су-мұнай және газ-мұнай жапсарларының орын ауыстыруын бақылап отыруга арналған уңғыма. Деректерін мұнай жатынын игеру процесін бақылау мен реттеуге қолданады. Б.у. бақылау-өлииеу қуралдарымен немесе жылжымалы өлшеу қондыргылары қызмет көрсетеді мен жабдықталады.
Ұлықпан Есениязов

**Ұлықпан Есениязов** (1926, Атырау облысы). 1943-1986 жылдары - Қошқар, Комсомол МАБ мұнай өндіру операторы, Мұнайлы, Құлсары МАБ еңбек пен еңбекақы бөлімінде инженер-нормалаушы, инженер, аға инженер, бөлім бастығы. 1986 жылдан - зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Ерен еңбегі үшін» (1956) медальдарымен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Орталық Азия мұнайы

**Орталық Азия мұнайы** - көмірсутек шикізатына, өзге де пайдалы қазбаларға қатысты геологиялық-геофизикалық зерттеулерді жүргізу үшін 1996 ж. құрылған американдық-қазақстандық бірлескен кәсіпорын. Құрылтайшылары: ашық типтегі "Геотекс" АҚ және "First International Oil Corporation" корпорациясы (АҚШ). Рұқсат Атырау облысының Теңіз (Құрманғазы) және Қарағанды облысының Жезді ауданындағы жеке блоктардың алаңдарында геологиялық зерттеулер жүргізу үшін берілген.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Жоламан Eсенов

**Жоламан Eсенов** (1923-1998, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген экономисі (1983). 1945-1958 жылдары - экономист, нормалау бойынша аға инженер, еңбек пен еңбекақы бөлімінің бастығы. 1958-1991 жылдары - АМӨЗ директорының орынбасары. 1991-1998 жылдары - зейнеткер. «Қазақстанда мұнай өңдеудің тұңғышы» кітабының авторы (1995). III дәрежелі Отан соғысы, «Құрмет белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. КСРО-ның құрметті мұнайшысы (1987).

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Зайлағы Eсенов

**Зайлағы Eсенов** (1927-1981, Атырау облысы). Мұнай өнеркәсібінің үздігі. Атырау мұнай техникумын (1948), Мәскеу мұнай институтын (1954) бітірген. 1948-1952 жылдары - Қосшағыл МАБ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебер, аға инженер, бұрғлау цехының бастығы. 1952-1954 жылдары - Байшонас МАБ бұрғылау цехының аға инженері. 1955-1957 жылдары - Қошқымбет, Тәжіғали тереңдете қазу учаскелерінде аға инженер, бастығы. В 1957-1959 жылдары -Құлсары бұрғылау кеңсесінде директор. 1959-1962 жылдары - Маңғышлақ бұрғылау кеңсесінде аға инженер, ӨТБ бастығы. 1962-1970 жылдары - «Ембімұнай» ӨБ Құлсары ұңғымаларды күрделі жөндеу кеңсесінде бас инженер, директор. 1970-1981 жылдары - КМБЭ бастығы. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Орысқазған газ-мұнай кен орны

**Орысқазған газ-мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының  оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі газ-мұнай кен орны. Атырау қаласынан солтүстік шығыста 230 км-де орналасқан, 1979 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы, сипаты
Кен орны үш қанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Төменгі бор, ортаңғы юра, пермь-триас шөгінділері мұнайлы. Мұнайлы горизонттардың екеуі неокомда, жетеуі ортаңғы юрада. Пермь-триастағы жеті өнімді горизонттың төртеуі мұнайлы, үшеуі газды-мұнайлы. Өнімді горизонттардың жатыс тереңдіктері: неокомдікі -208-248 м, ортаңғы юрада -295-570 м, пермь-триаста -843-957 м. Мұнай жатындарының биіктіктері, тиісінше, 6,5-10 м, 7,5-52,5 м, 22,5-63 м, пермь-триастағы газды жатындікі 17,5-19,5 м. Су-мұнай жапсарларының белгілері осы ретте -124,5-161,5 м; -218,4-495 м; -813-866,5 м. Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, сонымен қатар қойнауқаттық, стратиграфиялық және литологиялық тұрғыдан қалқаланғандары да бар. Мұнайлы горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштары кеуекті. 

## Қанығу сипаты
Мұнайға қаныққан қалыңдық неоком горизонттарында 1,4-1,9 м, юрада 2,7-9,5 м, пермь-триаста 0,6-8,4 м, газға қаныққан қалыңдық 1,6-5,6 м. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 19-25%, өтімділігі 0,006-2,024 мкм2. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,45-0,85, газға қанығу коэффициент 0,66-0,68. 7 мм штуцердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 1,2-62 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 1,55-9,64 МПа, температура 17-35°С. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 807-895 кг/м3, құрамында 0,46-0,655% күкірт, 0,8-2,85% парафин, 6,92-10-,84% шайырлар, 0,10-3,95 асфальтендер бар. 

Газдың құрамы: метан -62,56-75,36%, этан -14,02%-ға дейін, пропан -14,02%-ға дейін, изобутан -5,06%, бутан -0,63%, пентан мен жоғарғылар -0,64%, көмірқышқыл газы -4,09%. 

Жатындардың режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1016-1161 кг/м3. Кен орны 1986 жылдан бері игерілуде, 2003 жылы бұл кенорынға Берген Жоламановтың есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Аққали Eсентаев

**Аққали Eсентаев** (1898-1953, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1921-1953 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Доссор МАБ жұмысшы, оператордың көмекшісі, оператор, мұнай өндіру бригадасының шебері. Ленин орденімен (1951) және «Ерен еңбегі үшін» медальімен (1948) марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қалау Есениязов

**Қалау Есениязов** (1927-1982, Атырау облысы). 1945-1948 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 1948-1982 жылдары - Қошқар МАБ оператордың көмекшісі, аға оператор, трактор-көтергіштің машинисі. Еңбек Қызыл Ту орденімен (1981) және «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медальімен (1975) марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Отын-энергетикалық кешен

**Отын-энергетикалық кешен** - түрліше сипаттағы бастапқы отын және энергетика қорларын өндіру мен өңдеуді жүзеге асыратын, сонымен қатар осы бастапқы энергия қорларын жылу, электр энергиясына немесе мотор отынына айналдыратын өнеркәсіп салаларының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Арал шөгінді алабы

**Арал шөгінді алабы** ойысымдар мен көтерілімдердің аттас жүйесімен байланысты. Алап солтүстігінде және солтүстік-шығысында Ырғыз ер тұрқылас құрылымымен және Төменгі Сырдария дөңесімен, оңтүстігінде дислокациялардың Орталық Үстірт жүйесімен шектеледі; алаптың батыстағы шеткі элементі рөлін Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі атқарады.
 
Алаптың ауданы 80 мың км² шамасында, және де оның ауқымды бөлігі Арал теңізінің су айдыны астында. Кристалдық іргетасы жоғарғы палеозойлық жаралымдар деп есептеледі.
 
Шөгінді тыс жоғарғы пермь-ортаңғы триастың континент жағдайында түзілген  қанық бояулы терригендік түзілімдерінен бастап палеоген-неоген шөгінділеріне дейінгі аралықты  қамтиды. Шөгінді тыстың ең жоғарғы қалыңдығы 5,5 км-ге жетеді. Жоғарғы триастың, төменгі-ортаңғы-жоғарғы юраның, төменгі-жоғарғы бордың және палеогеннің түзілімдері құмды, алевролитті және сазды таужыныстардың  қатқабатынан, сол сияқты жоғарғы юра мен жоғарғы бор деңгейлерінде ұшырасатын әктастар мен әксаздардың қойнауқаттарынан құралған. Қорқойма-таужыныстар рөлін құмтастар мен алевролиттер атқарады. Алапқа келловей-оксфорд жікқабаттары түріндегі аймақтық флюид тіректері, сол сияқты көптеген жергілікті және белдемді флюид тіректері тән.
 
Шөгінді тыстың  құрылымдық жекелену сипаты онда үш түрлі басты-басты  құрылымдық элементтерді даралауға мүмкіндік береді, олар - Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі, Арал ойысымы және Аралдың баурайы.
 
Алаптың негізгі перспективалы кешені Арал-Қызылқұм көтерілімдер жүйесі ауқымындағы юра және палеоген түзілімдері болып табылады.

Геохимиялық зерттеу материалдарына сәйкес, алап газды алаптар санатына жатқызылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Арал ауданы географиясы
Өзен - Атырау

**Өзен - Атырау** (І-тарамы) - сутартқыш. Ұзындығы 677 км. Құбыр диаметрі 1020 мм. 1969 жылы пайдалануға берілді. Өткізу мүмкіндігі жылына 30 млн. т су.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан су құбырлары
Санат:Маңғыстау облысы экономикасы
Санат:Атырау облысы экономикасы
Өзен мұнай барлау экспедициясы

**Өзен мұнай барлау экспедициясы** - әуелі "Мангышлакнефтегазразведка" тресінің, кейінірек 1962-1970 жылдар аралығында жұмыс істеген "Қазақстанмұнай" бірлестігінің құрамына кірген, Өзен кенорнын және онымен іргелес аумақтарды барлау жұмыстарына мамандандырылған экспедиция. Экспедиция тыңғылықты барлау, сынамалық игеру, қорларды есептеу жұмыстарын аз уақыт аралығында және табысты іске асырды, мұнай алу коэффицентінің жоғары екендігін негіздеп берді, КСРО Мемлекеттік қорлар комитеті алдында есеп берді. 1970 жылы жаңадан құрылған Бұрғылау жұмыстарының Өзен басқармасының құрамына кірді, ал кейінірек осы басқарманың РИТС-3 бөлімшесі ретінде қайтадан құрылды. Жаңадан құрылған Бұрғылау жұмыстарының Өзен  басқармасының құрамына кірді, ал кейінірек осы басқарманың РИТС-3 бөлімшесі ретінде қайтадан құрылды.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Солтүстік Торғай алабы

**Солтүстік Торғай алабы** батысында Орал қатпарлы жүйесімен, шығысында Көкшетау массивімен, оңтүстігінде Мыңбұлақ ер тұрқылас  құрылымымен шектеледі. Алаптың солтүстік шекарасы бұлыңғыр, себебі ол нақ осы жағынан Солтүстік Қазақстан моноклинімен ұштаса отырып, онымен тұтас геологиялық  құрылым  құрайды.
 
Алаптың жалпы ауданы 120 мың км² шамасында. Мұнда девон таужыныстары қарқынды деформацияланған, олар протерозойлық іргетастың жоғарғы  құрылымдық қабатын құрайды. Протерозойлық жаралымдар алаптың жақтауын құрайтын өңірлер ауқымында әр түрлі табиғи ашылымдарда және алаптың ішкі өңіріндегі кейбір кертпештерде зерттелген, олар қарқынды тақтатастанған амфиболиттерден, амфиболитті тақтатастардан, гнейстерден және кристалдық тақтатастардан тұрады.

Көнелігі девон-пермь аралығына сәйкес келетін түзілімдер жанартаутекті, терригендік және карбонатты таужыныстардан құралған, бұлар квазиплатформалық тыс ретінде қаралады. Қиманың бұл секциясы үш бөлікке жіктеледі, олар: 
* төменгі, фаменге дейін түзілген жанартаутекті-терригендік жаралымдар; 
* ортаңғы, фамен-серпухов ғасырларының карбонатты-терригендік түзілімдері; 
* жоғарғы, ортаңғы таскөмір-пермь аралығының  қызыл түсті терригендік шөгінділері.

Қиманың палеозойлық бөлігі триас-палеогеннің платформалық түзілімдерімен бастап ортаңғы девонның төменгі бөлігіне дейінгі, ал гердцинидтер аймағында силурдан ортаңғы карбонға дейінгі аралықтарды қамтиды. Аймақтың герциндік тұрақтану аймағындағы ортаңғы карбон, төменгі пермь және юра түзілімдерінің қимасында көмір қойнауқаттары ұшырасады.
 
Белдемдік флюид тіректері ретінде қиманың валанжин-апт және турон секциясы оқшауланады. Апт-сеноман қатқабаты сыйымдылығы ең жоғары қорқойма ретінде қаралады. Кристалдық іргетастың беті бойынша алап ауқымында Ертіс маңы моноклині және Қалба-Қопа көтерілімдер жүйесі өте анық дараланады.
 
Платформалық тыс құрылымындағы юра-барриас-валанжин кешені бойынша оның құрылымдық планы айтарлықтай өзгереді, сөйтіп алап ауқымында бір топ жергілікті оң және теріс мағаналы құрылымдар сериясын қамтитын тек қана Ертіс маңы баспалдағы мен Ертіс ойысымы ғана дараланады. Мұнай туындатушы кешендер ретінде негізінен мульдалар аумағында ғана дамыған девон-таскөмір және юра түзілімдерін қарауға болады. Алаптың аздаған мұнайгаздылық потенциалы Ертіс маңы баспалдағының орта тұсымен және Ертіс ойысымы ауқымындағы көтерілім белдемдерімен де байланыстырылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Павлодар мұнай өңдеу зауыты

**Павлодар мұнай өңдеу (айыру) зауыты** - күкірті аз Батыс Сібір мұнай қоспасын өңдеуге маманданған кәсіпорын. Өнімділігі жөніне Қазақстанның ең қуатты мұнай айыру кәсіпорны, акционерлік қоғам. Пайдалануға 1978 жылы берілді. Технологиялық және аумақтық жағынан әзірге транссібірлік мұнай құбырларының жүйесімен байланысты. Зауыттың жобалы қуаты - 12,7 млн. т, жылына 7,5 млн. т. мұнай өңдейді. Гидротазалаудың қарапайым сұлбасымен іске қосылған, өңдеуші қосымша жаңа қондырғылар (каталитиздік крекинг, баяулатылған кокстеу, мазутты вакумдық айдау, мұнай таушайырларын алу, газды фракциялаушы қондырғы т.б.) 1983-1986 жылдарда іске қосылды. Зауыт А-80, А-91, АИ-95 маркалы автобензин, авиакеросин, дизель жанармайын, қазандық отынын (мазут), сұйылтылған газ, мұнай таушайырын, кокс т.б. шығарады. Мұнай өңдеудің тереңдігі - 80%. КСРО тарағаннан кейін зауыттың жұмысы түгелімен қазақстандық мұнайға айырбас ретінде Самарадан алынатын ресейлік мұнайға тәуелді болып қалды. Осыған байланысты, зауыттың басқару құрылымына өзгерістер енгізілді. 1997 жылы зауытты концессияға беру туралы келісімнің жеңімпазы "CCL Oil Ltd" американдық компания болып шықты да, ол зауытты үш жылға концессияға алды. Қазіргі кезде зауыт активтерінің иегері "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамы. Зауыттың перспективасы Қазақстанның
мұнай ендіретін аймақтарын Павлодар және Шымкент мұнай өңдеу зауыттарымен
жалғау мүмкіндігін жүзеге асыратын Батыс Қазақстан - Құмкөл мұнай құбырының тартылуымен байланыстырылады.

## Дереккөздер


Санат:Павлодар облысы зауыттары
Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Санат:Қазақстан мұнай өңдеу зауыттары
Пайдалы қазба кенорны

**Пайдалы қазба кенорны** - мөлшері, сапасы және жатыс жағдайлары өндірісте пайдалануға жарамды минералдық шикізаттардың жер бетіндегі немесе қойнауындағы шоғыры. Пайдалы қазбалар газ, суйық, қатты күйлерде болатыны белгілі. Газдық пайдалы қазбаларға көмірсутек құрамды жанғыш және жанбайтын газдардың кенорындары кіреді. Сұйық пайдалы қазбаларға мұнай мен жерасты  суларының кенорындары жатады. Кенорындағы минералдық шикізаттың есептік мөлшері мен сапасы өндірісте пайдалануға жеткілікті болуы тиіс. Пайдалы қазбаның өндіруге тұрарлық ең төменгі мөлшері мен ең темен сапасы өндірістік
пайдалану жағдайына сәйкес келуі шарт. Пайдалы қазбаның өндіруге жарамды деп
табылған ең аз мөлшері және ең темен сапасы өнеркәсіптік кондиция деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Зайсан шөгінді алабы

**Зайсан шөгінді алабы** геологиялық тұрғыдан алғанда өзімен аттас ойыспен байланысты, ол Алтай таулы жүйесінің оңтүстік сілемдерімен және Тарбағатай, Маңырақ, Сауыр, Сайқан жоталарының солтүстік сілемдерімен шектелген. Ойыстың Қазақстан ауқымындағы жалпы ауданы 30 мың км²-ды  құрайды.

Алаптың кристалдық іргетасы - девон-алғашқы таскөмірлік жаралымдар, олар алаппен шектесетін таулы құрылымдар аумағында ашылады және негізінен блокты құрылыспен сипатталады. Аралық құрылымдық қабат ортаңғы-жоғарғы таскөмірлік молассоилық кешеннен құралған, бұл кешен ойыстың еңістенген бөлігінде пермь мен ортаңғы юра түзілімдерімен үстемеленген.

Платформалық тыс бор, палеоген және неоген түзілімдерінен тұрады. Шөгінді тыстың жалпы қалыңдығы 6 км. Зайсан ойысы ауқымында Маңырақ маңы ойысымы, Солтүстік Зайсан көтерілімі, Маңырақ көтерілімі, Батыс Маңырақ ойысымы, Арқалы көтерілімі және Ақсуат ойысымы анық дараланады. Бұлардың ішіндегі ең ірі құрылымдық элемент - Маңырақ маңы ойысымы, оңтүстігі мен солтүстігінен Солтүстік Зайсан және Солтүстік Сайқан терең жарылым жүйелерімен шектелген, ендікке бойлас бағытта созылған бұл ойысымның мөлшері 160х50 км.
 
Платформалық тыс аралық кешеннің бүкіл құрылымдық ерекшеліктерін тегістеп жіберген. Мұнай туындатуға ең қабілетті кешен ретінде қимасында жанғыш тақтатастары бар, қыздырғанда көмірсутектерді молынан бөліп шығаруға қабілетті жоғарғы таскөмір-пермь түзілімдерін ғана қарауға болады. Мұнай туындатудың негізгі ошағы ретінде Маңырақ маңы ойысымының орталық бөлігін қарау орынды, себебі осы өңірде жоғарыда көрсетілген түзілімдердің қалыңдығы ең жоғарғы көрсеткішпен сипатталады және олар мұнай туындатуға ең қолайлы термобаралық жағдайлар өңірінде орналасқан.

Мұнай мен газ іздестірудің бірінші кезектегі аудандары ретінде Маңырақ маңы ойысымының ернеулік белдемдері (Дайыр террасасы, Маңырақ маңы флексурасы т.с.с.) қаралуы тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Кеңейткіш

**Кеңейткіш** - ұңғыманың қабырғасын
кеңейтетін бұрғыпау аспабы. Тау жыныстарды бұзушы элементтері бар болатын корпустан
тұрады. ¥ңғыманы калибрлеу (диаметрлік
дәлдеу) үшін диаметрі таужынысты бұзушы
негізгі аспаптың диаметрінен мм-дің бірнеше үлесіндей кеңдеу келетін алмасты,
шарқашаулы кеңейткіштерді қолданады. Кеңейте
бұрғылау барысында ұңғыма оқпаны диаметрін таужынысты бұзушы аспаптың диаметрінен 3-4 мм-ге кеңейтетін, конустың
бетіне алмас отырғызылған кеңейткішті қолданады.
Кеңейткіш бұрғылау аспабының қысылып қалуын
болғызбау, гидравликалық кедергіні
төмендету мақсатында жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Ұңғыма
Санат:Бұрғылау аспабы
Өзен - Жетібай - Ақтау

**Өзен - Жетібай - Ақтау** - мұнай құбыры. 1970-96 жылдары пайдалануға берілді. Ұзындығы 141,6 км, құбыр диаметрі 520 мм, қуаты жылына 8 млн.т. мұнай. Өзен мен Жетібайда мұнайды жылытып қотаратын станциялар бар, бұған қоса Өзеннен 112 км-де мұнай жылытатын станция бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Санат:Маңғыстау облысы экономикасы
Өзен - Атырау - Самара

**Өзен - Атырау - Самара** (ІІ-тарамы) - Маңғыстау мұнайын Ресейге қотаратын (айдайтын) мұнай құбыры. Ұзындығы 1500 км, құбырдың диаметрі 1220 мм. Өткізу мүмкіндігі жылына 10,5 млн. т. 

Пайдалануға буындар бойынша беріледі: Өзен - Атырау бөлікшесі 1969 жылы іске қосылды, Атырау - Самара бөлікшесі 1978-80 жылдары пайдалануға өтті. Бүкіл құбыр тартылымындағы Өзен, Бейнеу, Құлсары, Атырау, Индербор және Үлкен Шаған бекеттерінде 7 мұнай қотару станциялары орныққан. Қотару станцияларымен қатар, оларға қосымша ретінде елді мекендерде мұнай жылытатын 6 станция бар (Сай Өтес, Опорная т.ж.с., Карманово, Антоново, Сахарный, Барановка). 2004 жылы жүргізілген қайтадан жарақтандыру шараларынан кейін құбыр қуаты 15 млн. т.-ға жетті.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Санат:Ресей мұнай құбырлары
Санат:Маңғыстау облысы экономикасы
Санат:Атырау облысы экономикасы
Санат:Батыс Қазақстан облысы экономикасы
Санат:Самара облысы
Компенсаторлар

**Компенсаторлар** (теңгергіштер) - сыртқы
жүктемелердің, ішкі қысымның және
температураның өзгеруі салдарынан пайда
болатын бойлық кернеуді теңгеру арқылы
құбыр желілерінің жылжытылуын жүзеге
асыратын құрылғылар. Компенсаторлар ретінде құбыржелісінің иілген, майысқан бөлікшелері пайдаланылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Температура
Санат:Құбыр желісі
Киров шахтасының алаңшасы

**Киров шахтасының алаңшасы** - Қарағанды
көмір алабының солтүстік-шығыс бөлігіндегі
газ кен орны. Қарағанды қаласының Киров
ауданында орналасқан. Жатындары 1997ж. ашылды. Барлау бұрғылауы 1980-1987ж. жүргізілді. Газы метанды, құрамында
90,6% метан, 6% азот, 1,7% көмірқышқыл
газы бар. Төменгі карбонның визе жікқабаты
шөгінділеріндегі көмір қабаттары өнімді. Газ
жатындары қойнауқаттық, литологиялық
тұрғыдан қалқаланган.

## Дереккөздер


Санат:Көмір
Санат:Карбон
Іле шөгінді алабы

**Іле шөгінді алабы** өзімен аттас ойыспен байланысты, ол солтүстігінен және оңтүстігінен Жоңғар Алатауының, Қаймен жотасының және Іле сырты Алатауының  қатпарлы құрылымдарымен шектелген, оңтүстік-батыс бағытта созылған теріс мағыналы  құрылымдар жүйесін құрайды. Іле алабы  Қалқан-Бөгет дөңесі арқылы Батыс және Шығыс бөліктерге бөлінген, олардың мөлшерлері, тиісінше, 150x20-50 км және 125x70 км. Алаптың іргетасы пермнің эффузиялық жаралымдарынан құралған. Ойыстың батыс бөлігінде мезозойлық түзілімдердің қалыңдығы айтарлықтай азайып барып, бірте-бірте мүлдем  құрдымдалып кеткен, ал шығыс бөлігінде оның қалыңдығы, кайнозой кешендерімен қоса есептегенде, 4,5-5,0 км-ге дейін жетеді (Іле өзенінің оң жақ жағалауында). Қиманың мезозойлық-кайнозойлық секциясы көлдер мен батпақтарда және өзен аңғарларында түзілген құмды-сазды таужыныстардан  құралған, олардың арасында жақсы қорқоймалық қатқабаттар да, берік флюид тіректері де бар. Шығыс Іле ойысы құрылымдық тұрғыдан нашар жіктелген, солай бола тұрса да оның аумағында іргелік және тереңірек ойысқан орталық бөліктерді даралауға болады.

Зерттеушілердің басым көпшілігінің пікірі бойынша, алаптың мұнай мен газға деген перспективаларын Жаркент ойысымының кейбір жекелеген тереңірек ойысқан бөлікшелерімен (Панфилов ойысымы) байланыстыруға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Компрессорлық станция

**Компрессорлық станция** - газды
тасымалдағанда және сақтағанда оның
қысымын жоғарылатуға арналған қондырғы.
Орындайтын жұмыстарының түріне қарай
басты компрессорлық станция, газдың арналық желісінің
бағдарлы компрессорлық станция, жерасты газ қоймаларының
компрессорлық станция, қойнауқатқа табиғи газ айдайтын компрессорлық станция,
сығымдаушы компрессорлық станция болып ажыратылады. Компрессорлық станцияны іске қосу басты компрессор станциясына
кірердегі жұмыс қысымын ұстап тұруға, әр
түрлі тұтынушыларға газды тасымалдауды
қамтамассыз етуге, жатыннан газды бөліп
алу коэффициентін жоғарылатуға мүмкіндік
береді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Табиғи газ
Комсомол - Мақат

**Комсомол - Мақат** - мұнай құбыры.
Пайдалануға 1942-1985 ж. берілген.
¥зындығы 47,6 км, құбыр диаметрі 219/250мм, өткізу мүмкіндігі жылына 0,7 млн.т мұнай. Комсомольск кәсіпшілігінде бір мұнай
айдау станциясы бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Санат:Комсомольск
Газды конденсат

**Газды конденсат** - газды конденсатты ұңғымалар өніміндегі газ конденсатының шамасы. 

Өлшеу бірлігі см3/м3, мұнда газдың көлемі 1,01.105 Па-ға, температурасы +20°С-қа келтіріледі. Конденсат - газдық факторды қаныққан, яки шикі және тұрақтанған конденсат мөлшерін жатынды игерудің бастапқы сатысында және кейінгі сатылдарда мезгіл-мезгіл өлшеп отыру арқылы анықтайды. Конденсат - газдық факторға газ-конденсат жатынының жұмыс режимі әсер етеді.

## Дереккөздер

Санат:Отын
Санат:Табиғи газ
Нармонданақ мұнай кен орны

**Нармонданақ мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі өңіріндегі мұнай кен орны. 1935 жылы ашылған.

## Географиялық орны
Атырау облысында, Доссор станциясының оңтүстік-шығысында 70 км жерде орналасқан.  

## Геологиялық құрылымы
Тектоникалық тұрғыдан алғанда кен орын үш қанатты тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Төменгі бордың аптнеоком жікқабаттарын қамитын қатпардың оңтүстік қанатында мұнайлы горизонт айқындалды.

## Жатыс сипаты
Жатыс тереңдіктері 191-346 м, биіктігі 17-27 м. Су-мұнай жапсары -227, -397 м-лік белгілерде. Жатын қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Өнімді қатқабат терригендік таужыныстардан құрылған, жинауыштары кеуекті. 

## Қанығу сипаты
Мұнайға қаныққан қалыңдығы 8,2 м, газга қаныққан қалыңдығы 6,3 м, жинауыштардың ашық кеуектілігі 30%, жатынының өтімділігі 0,- 265 мкм2. Мұнайға, газға қанығу коэффициенттері 0,8. Мұнайы аз күкіртті (0,36%), аз парафинді (0,51 г/см3). Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқат суының тығыздығы 1106 кг/м3, минералдылығы 142 г/л. Кен орын 1943 жылдан игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Алакөл шөгінді алабы

**Алакөл шөгінді алабы** геологиялық тұрғыдан алғанда өзімен аттас ойыспен байланысты, ол солтүстігінде Тарбағатай жоталарымен, оңтүстік-батысында Жоңғар Алатауымен, оңтүстік-шығысында Бірлік және Майлы жоталарымен шектеседі. Ойыстың ауданы 20 мың км² шамасында.

Ойыстың іргетасын көнелігі девонға сәйкес келетін жанартаутекті және жанартаутекті-шөгінді қатқабаттар құрайды деп есептеледі, олар төменгі-ортаңғы карбонның туфогендік құмтастарымен, көмірлі аргиллиттермен, конгломераттармен және әктастардың линзаларымен көмкерілген. Қимадағы жоғарғы карбон-төменгі пермь түзілімдері риолиттерден, дациттерден, туфтардан, құмтастардан және алевролиттерден құралған. Көнелігі алғашқы триас-ортаңғы юраға сәйкес келетін мезозой түзілімдері грабендер мен мульдалардың шөгінділері кешенін құрайды. Бұлар палеозой таужыныстары бетін бұрыштық және стратиграфиялық үйлесімсіздіктер арқылы көмкереді. Юра қатқабаттарында көмір қойнауқаттары ұшырасады. Кайнозойлық кешен платформалық тыс рөлін атқарады.
 
Ең жоғары тереңдігі 2,2 км-ден аспайтын іргетас беті бойынша Алакөл ойысы біршама ауқымды асиметриялы депрессия болып табылады, оның оңтүстік-батыс борты тік құласа, солтүстік-шығыс борты бірте-бірте еңістенеді.

Палеозойдың беті бойынша мұнда Оңтүстік Сасықкөл, Оңтүстік Алакөл және Шығыс Алакөл ойысымдары дараланады, бұлардың ішіндегі ең ауқымдысы және ең тереңі Оңтүстік Алакөл ойысымы.

Белгілі болған геохимиялық мәліметтерге қарағанда, ойыстың мұнай мен газға деген мүмкіндіктері шектеулі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Конденсат қайтару

**Конденсат қайтару** - газ - конденсат немесе
мұнай - газ - конденсат кен орындарынан газ
конденсатын бөліп алудың дәрежесін сипаттайтын шама. Өтпепі конденсат қайтару және ақырғы конденсат қайтару болып ажыратылады. Конденсат қайтаруды есептік бағалау
үшін оның коэффициентін пайдаланады. Ол
бөліп алынған конденсат мөлшерінің жатынды барлау сатысында есептепіп шығарылған
кәделі қор мөлшеріне қатынасына тең. Конденсат қайтару коэффициенті 35%-дан 90%-ға дейінгі шамада өзгереді. Бұл шама мөлшері жатындағы
G5+ жоғары газдардың мөлшеріне, пайдалы қазбаның жатыс жағдайларына және кен орынды игеру режиміне тәуелді. Ол конденсаттың
өндірілмек қорын анықтауға пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Газдар
Санат:Пайдалы қазбалар
Жарты газ кен орны

**Жарты газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Ақсу-Кендірлі баспалдағындағы газ кен орны.  1985-1988 жылдары іздестіру жумыстары жүргізілді. Кенорын 1988 жылы ашылып, барлау 1989 жылы аяқталған.

## Географиялық орны
Маңғыстау облысында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығыста 185 км жерде орналасқан. 

## Географиялық құрылымы
Көтерілім 70-жылдарда сейсмобарлау жұмыстары нәтижесінде дайындалды. Газ сыйыстырушы құрылым ендікке жуық бағытта созылған антиклин. Төменгі триастың оленек жікқабатының морылып шайылған бетіне тиесілі шағылдырушы қабат бойынша құрылым солтүстігінен, оңтүстігінен және батысынан жарылымдармен шектелген. -4500 м-лік изогипса бойынша қатпардың өлшемдері 3,5x1 км, амплитудасы 60 м. Жоғарғы триастың табандық бөлігіндегі шөгінділерде, 4175 м тереңдікте құмтастар мен алевролиттерден құралған өнімді горизонт аршылды. Жинауышы аралас, кеуекті-жарықшақты, ашық кеуектілігі 8,8%, өтімділігі 0,015 мкм2. Қалыңдығы 35-42 м саз қабаты жапқыш қызметін атқарады. 

## Жатыс сипаты, құрамы
Газ жатыны қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, газ-су жапсары -4011 м-лік белгіден өтеді. Газды бөлігінің ауданы 2,6 км2, биіктігі 19 м. Қабаттың жалпы қалыңдығы 9,6 м, тиімді газга қаныққан қалыңдығы 6,7 м. Газға қанығу коэффициенті 0,71. Бастапқы қойнауқаттық қысым 54,2 МПа, температура 149°С. 10 мм-лік штуцердегі газ шығымы 31 мың м3/тәу. Этан ұстаушы газдың абсолют тығыздығы 872 кг/м3, құрамындағы ауыр көмірсутектердің үлесі 13,4%, метаны 86,3%, азот 0,3%. Қойнауқат сулары хлоркальцийлі типті тұздықтардан құралған, Тығыздығы 1065 кг/м3, минералдылығы 91г/л. Суда аз мелшерде йод, бор, 186 мг/л-ге дейін бром бар. Жатынның режимі газ-суарынды. Кен орнында жұмыс 1990 жылы тоқтатылған.

Санат:Қазақстан газ кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Конденсат құбыры

**Конденсат құбыры** - тұрақты газ конденсатын өндіріп жатқан алқаптан газ өңдеу немесе мұнай химиясы комбинатына тасымалдайтын құбыр желісі. 

Конденсатты бір фазалы (сұйық) күйде тасымалдау үшін конденсат құбырда ұсталатын қысым конденсат буының серпінділігінен 0,3-0,5 МПа шамасында жоғары болуы қажет.

## Дереккөздер

Санат:Транспорт
Жарылғыш заттар (қоспалар)

**Жарылғыш заттар** - белгілі жағдайларда
жылу мен газ тәрізді заттарды бөле отырып,
ғаламат жылдамдықпен және өздігінен
түрленуге қабілетті химиялық қосылыстар,
немесе заттардың әртүрлі қоспалары.
Қопарылу өнімдерінің кинетикалық энергияға
түрленген жылу энергиясы мен соққы
толқынның энергиясы жарылғыш заттардың
қолдану ауқымын анықтайды. Жарылғыш
заттардың түрлену сипатына қарай атушы
және бөлшектеуші Ж.з. болып ажыратылады, әуелгілері ану, кейінгілері дүмпу режимінде жарылады.

Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Консолидейтед Контракторс Интернейшнл Компани

**Консолидейтед Контракторс Интернейшнл Компани** - қосымша өнеркәсіп пен
ассоционерлік компаниялардан,NPC ACWa
Morganti and Sicon OilsGas - дан тұрады.
Афина (Грекия) штаф-квартирасымен
халықаралық құрылыс компаниясы болып
есептеледі. Компания жобалауды, жобаны
басқаруды келесі салаларда: зауыт орнату,
механикалық, құрылыс, электр және нефтехимияда бақылау - өлшеу жұмыстары,
нефтегаз саласында жобалау, өнеркәсіп
зауыт құрылыстары, электростанциялар,
көпірлер, магистральді тармақтау, гаван мен
доктар және т.б. жобалауды құрылыс пен
жабдықтауды жүзеге асырады.

## Дереккөздер


Санат:Өнеркәсіп
Санат:Жобаны басқару
Концессиялар

**Концессиялар** - пайдалы қазба кен орындарын іздестіруді, барлауды, пайдалануды, немесе саланың өзге нысандарын пайдалануды белгілі шарттарға сәйкес атқаруға рұхсат
беретін келісім. Концессиялар екі жақтың құқықтары
мен жауапкершіліктері туралы арнаулы контракт (келісім -шарт), жасау арқылы заңдық
тұрғыдан хатталады.

## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Санат:Контракт
Коррозия ингибиторлары

**Коррозия ингибиторлары** - жебір ортада металдар мен қортпалардың коррозиясын баяулататын заттар. Мұнай мен газ өнеркәсібінде ингибиторларды ұңғыма
жабдықтарын, мұнай мен газ дайындау
қондырғыларын, сондай-ақ өңдеу зауыттарына кен орыннан келетін өнімдегі
күкіртсутектен, көмірдің қостотығынан,
органикалық қышқылдардан сақтау үшін
қолданады. Күкіртсутек коррозиясының ингибаторы, көмір қышқылы коррозиясының
ингибаторы, шайынды суларды залалсыздандыру жүйесінің ингибаторы болып ажыратылады. Коррозия әсерінің дәрежесіне
байланысты игнибиторлардың меншікті
шығыны газдың 1 млн. м3 мелшеріне 10 кг-нан 50 кг-га дейінгі шамада болады. Оларды
үздіксіз немесе дүркін-дүркін енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Шайынды су
Бисембай Есетов

**Бисембай Есетов** (1902-1970, Атырау облысы) - мұнайшы.

* 1924-1929 жылдары - Мақат бұрғылау кеңсесінде бүрғылау жұмысшы, бұрғышының көмекшісі.
* 1929-1948 жылдары - Ескене мұнай кәсіпшілігінде бұрғышының көмекшісі, бұрғышы.
* 1948-1958 жылдары - Құлсары барлау бұрғылау кеңсесінде бұрғышы. 

## Марапаттары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* медальдар.

## Дереккөздер

Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Дауылбай Есетов

**Дауылбай Есетов** (1893-1977, Атырау облысы) - мұнайшы.

1931-1958 жылдары - Доссор МАБ өндіру цехында оператор, аға оператор. 

Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1893 жылы туғандар
Санат:1977 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Шілбай Ескелдин

**Шілбай Ескелдин** (1935, Атырау облысы). 1952-1990 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Мақат МАБ ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасында оператордың көмекшісі, оператор. 1990 жылдан - зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Еңбек ардагері» (1987) медальдарымен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен (1975) марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Жасанды арал

[[Northstar Island|right|200px|thumb|Жасанды арал - Northstar бұрғылау платформасы.]]
**Жасанды арал**-теңіздің ашық айдынындағы тұрақты гидротехникалық құрылыс. Барлау
мен пайдалану ұңғымаларын бұрғылау, мұнай және газ кәсіпшіліктерін орналастыру,
техникалық жабдықтардың аралық фазасы, техникалық және көмекші флот тұратын
пана, тікұшақтар мен ұшақтардың қону алаңқайы ретінде пайдаланылады. Қызмет
мерзімі барлау-бұрғылауы үшін 1-3 жыл,
жұмыс алаңының диаметрі 50-100 м, ал кенорынды пайдалануға есептелген Ж.а-дардың
қызмет мерзімі 20-30 жыл, алаңының диаметірі 500-600 м болады.

Санат:География
Санат:Мұнай және газ
Консалтинг Орталығы

**Консалтинг Орталығы** - жауапкершілігi шектеулі серіктестік. 2001 жылдың 26
қыркүйегінде құрылған. 2003 жылы 14
қазанда берілген 03 ГСЛ сериялы N012999
лицензияның иегері. Компанияның қызметі
Қазақстанда бизнес жүргізу үшін кеңес
беру бағытына негізделген. Оның кеңес
беру қызметі мына бағыттарда жүргізіледі:
көмірсутек шикізатын геологиялық
тұрғыдан зерттеу және геологиялық барлау жұмыстарын жобалау; геологиялық
зерттеу мәліметтерін ең жаңа технологияларды пайдалана отырып өңдеу және танымалдау; көмірсутек шикізаттарын бағалау
және олардың қорын есептеу; қорлар есебін Қазақстан Республикасының Қорлар
жөніндегі мемлекеттік комиссиясы алдында
қорғау; кен орындарды бағалаудың алғашқы
кезеңдерінде жер қойнауын пайдалану
нысандарының геологиялық - экономикалық
перспективаларын анықтауға мүмкіндік
беретін сол кен орындардың геологиялық - 
экономикалық моделдерін тұрғызу; жер
қойнауын пайдалану құқығын алу үшін
ұйымдастырылған конкурстарға қатысу
үшін конкурстық ұсыныстар дайындау;
жер қойнауын пайдалануға деген келісім - 
шарт жобаларын бүкіл қажетті келісімдер
мен сараптамалық тұжырымдарды, сол
сияқты мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз
ете отырып дайындау; жер қойнауын пайдалану келісім - шарттарының шарттарын
өзгерту және оңтайландыру; мұнай - газ
өнеркәсібі үшін техникалық жобалар дайындау; техникалық - экономикалық негіздемелер және бизнес - жоспарлар дайындау,
дайындалған жобаларды Қазақстан Республикасы Үкіметі қабылданған ережеге сәйкес
келістіру, жобаларға байланысты мүмкін
деген тәуекелдерді бағалау және олардың
сезімталдығын талдау;кен орындардың жалға
берілуі тиіс құнын анықтау; экологиялық аудит
жүргізу; экологиялық жобалауды жасақтау;
экологиялық сараптаманы жүзеге асыру; жер
қойнауын пайдалану мониторингін жургізу.

## Дереккөздер


Санат:Аудит
Санат:Бизнес
Әмір Есқазиев

**Әмір Есқазиев** (1935, Атырау облысы). Доссор № 19 қолөнер училищесін бітірген (1953). 1953-1957 жылдары - АКК қозғағыштарды жөндеу слесарі. 1957-1990 жылдары - «Прорвамұнай» МГӨБ уңғымаларды зерттеу операторы, мұнай мен газ өндіру операторы. 1990 жылдан - зейнеткер. III дәрежелі «Еңбек даңқы» орденімен және медальдармен марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1935 жылы туғандар
Қуан Есқалиев

**Қуан Есқалиев** (1916, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан, Ембі ардагері. 1932- 1976 жылдары - Доссор МАБ оператордың көмекшісі, оператор, аға оператор, өндіру цехының шебері. 1976 жылдан - зейнеткер. I дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Аджип - Бритишгаз - Тексако - Лукойл

**[[Аджип]] - Бритишгаз - Тексако - Лукойл** -
Батыс Қазақстан облысындағы Қарашығанақ мұнай-газ-конденсат кенорнының негізінде
Қазақстанда көмірсутек шикізатын (мұнайды, табиғи газды және газ конденсатын) іздесті-
руді, барлауды, өндіруді, сақтауды, өңдеуді,тасымалдауды және сатуды жүзеге асыратын бірлескен кәсіпорын.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Досқали Есмағамбетов

**Досқали Есмағамбетов** (1899-1968, Гурьев облысы). 1914 жылдан - Доссор кәсіпшілігі коммуналдық бөлімінің жүк тасушысы, Мақат, Байшонас, Сағыз кәсіпшіліктерінде қаражұмысшы, кілтші-бұрғышы, бұрғышы. Стахановшы. Ленин орденімен марапатталған (1952).

## Пайдаланғанәдебиет


Санат:1899 жылы туғандар
Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Көбік басушылар

**Көбік басушылар** (бұрғылауда) - бұрғылау
кезінде жуғыштау және шегендеу
ерітінділерінің көбігін жоюға қолданылатын
химиялық реагенттер. Көбік басушылар ретінде сивуш
майы, кальцийлі сабыннафт, полиметил - полисиликсан сұйықтары, жасанды майлы
спирттер, тотыққан петролатум, алюминий
стеараты, дизель отынындағы резина және
полиэтилен түйіршіктері т.б. қолданылады,
бұлар жуғыштау және шегендеу ерітінділеріне 1% шамасында енгізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Бұрғылау
Меңдібай Есмағамбетов

**Меңдібай Есмағамбетов** (1911-1985, Атырау облысы). 1938-1966 жылдары - Қосшағыл МАБ слесарьдың оқушысы, слесарь, оператор, мұнай өндіру шебері, өндіру цехының механигі. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Аджип Қазақстан Норт Каспиан Оперейтинг

**Аджип Қазақстан Норт Каспиан Оперейтинг
(АККО)** - теңіз айдынында мұнай операцияларымен (барлау, игеру, өндіру, тасымалдау) 
айналысатын шетелдік компания. Құрылтайшылары
- Eni-Agip, British Gas, Exxon Mobil, Тотальфина,
Shel, Phillips, Inpex. Алғашқы құрылтайшылары
халықаралық консорциум мүшелері "Каспийшельф" Agip, British Gas, Exxon Mobil, 
Тотальфина, Shel және "Қазақстанкаспийқайраң"
акционерлік қоғамы болатын, олардың
әрбіреуінің Солтүстік Каспий жобасында 1/7
үлесі болды. Кейінірек Қазақстан өз үлесін Phillips,
Inpex компанияларына сатты. 1997 жылдың
18 қазанында Қазақстан Республикасы Үкіметі
мен қурылтайшылардың (мердігерлердің) арасында жасалған өнімді бөлісу келісімінің 12.1
бабына сәйкес, компания мердігердің операторы бола отырып, сол мердігер атынан әрекет
етеді, оның бүкіл құқықтары мен өкілеттілігін
иеленеді және міндеттемелері бойынша жауап береді. Компания Қашаған (Қайраң, Ақтоты
блоктары), Қаламқас, Оңтүстік-Батыс және
Шығыс Қашаған кенорындарында мұнай мен
газға деген геологиялық барлау жумыстарын
жүргізеді.")

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Әбубәкір Есмағамбетов

**Әбубәкір Есмағамбетов** (1936-2004, Атырау облысы). Қарағанды политехникалық институтын бітірген (1961). 1961-1973 жылдары - Құлсары 4-ҚБ шебер, инженер, аға инженер, учаскепрорабы, «Сарықамыс», «Прорва» МКБ құрылыс учаскесінің бас инженері. 1973-1996 жылдары - №12 «Маңғыстау ауыл құрылысы» тресі ӨТБ бастығы, №3 механикаландырылған колоннасының аға инженері, «Каспийартыгазтасымал» ӨБ механикаландырылған колоннасының бастығы. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1985), «Еңбек ардагері» (1996) медальдарымен марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Алвар Аалто

thumb|Аалто Хуго Алвар Хенрик
**Хуго Алвар Хенрик Аалто** (, 3 ақпан, 1898, Финляндия, Ресей империясы – 11 мамыр, 1976,  Хельсинки) – фин  архитекторы және дизайнері. Хельсинкидегі техникалық институтты тәмамдап, 1925 жылы әріптесі Айно Марсиоға үйленген. Оның стилі жаңашылдығымен, яғни жергілікті материалдарды (әсіресе ағашты)  шебер, айрықша мәнермен қолдануымен ерекшеленеді. Оның жаңашыл стильдегі туындыларында ұлттық нақыштар еркін көрініс тапты. Бұл әсіресе Сайнатсалодағы қалалық жиын өткізілетін (1950-52), қызыл кірпіш және ағаш пен мысты қолдана отырып жасаған қарапайым пішіндегі ғимарат көрінісінен айқын байқалады. Әлемдегі ең танымал жаңашыл архитекторлардың бірі саналады. Оның иілген, көп қатпарлы ағаштан жасап шығарған жиһаздары дүниежүзіндегі әр үйдің төрінен орын алуда.

## Пайдаланылған  әдебиеттер


Санат:1898 жылы туғандар
Санат:Финляндия сәулетшілері
Санат:Финляндия дизайнерлері
санат:1976 жылы қайтыс болғандар
Нұрадин Есмағамбетов

**Нұрадин Есмағамбетов** (1947, Атырау облысы). 1964-2004 жылдары - мұнайды дайындау мен айдау цехында оператор. 2004 жылдан - «Құлсарымұнай» МГӨБ Қосшағыл мұнай кәсіпшілігінің мұнай өндіру операторы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1999).

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Азимут Энерджи Сервисез (AES)

**Азимут Энерджи Сервисез (AES)** - IESI
Компаниялар тобының, яғни құрамына "ГЕОТЕКС" ашық акционерлік қоғамы, Ақтөбе
геофизикалық экспедициясы және "АЗИМУТ"
акционерлік қоғамымен біріккен "KazakhstanLogistics" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі кіретін топтың ізбасары. AES - жеке капиталдық
компания, ол жаңа технологиямен, батыстық
менеджментпен, мемлекеттік компаниялардың
бай тәжірибесімен қаруланған, мұнай-газ
өндіретін компаниялар мен тау-кен компанияларын геологиялық-геофизикалық қызмет
көрсетудің толық кешенімен қамтамасыз ете
алады. Компанияның Лондонда және Хьюстонда, сол сияқты Түркияда өкілдіктері бар.
AES компаниясының акциясына иелік етушілер ретінде ТМД елдерінің, Таяу Шығыстың,
Батыс Еуропаның және АҚШ-тың компаниялары мен жеке тұлғаларын атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Компаниялар
Бисенғали Eсмұханов

**Бисенғали Eсмұханов** (1927, Атырау облысы) - мұнайшы.

## Өмірбаяны
* Доссор қолөнер училищесін бітірген (1949).
* 1949-1964 жылдары - Құлсары, Мақат бұрғылау кеңсесінде жұмысшы, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы.
* 1964-1987 жылдары - «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресі КМБЭ-да бұрғышы, бұрғылау шебері.
* 1987 жылдан - зейнеткер.

## Марапаттары
* II дәрежелі «Еңбек даңқы» ордені
* III дәрежелі «Еңбек даңқы» ордені
* медальдар.

## Дереккөздер

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:II дәрежелі Еңбек даңқы орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Еңбек даңқы орденінің иегерлері
Крахмалдық реагенттер

**Крахмалдық реагенттер** (бұрғылауда)
жоғары минералданған бұрғылау
ерітінділерінің сүзбеленуінің тиімді
төмендеткіші ретінде пайдаланылатын
полисахаридтер қоспасы. Бұрғылауға
қолданылатын негізгі крахмалдық реагенттер: крахмал, өңделген
(модификацияланған)крахмал,экструзиялық
крахмал ұстаушы реагент, декстрин. Крахмал 120°С жуық температурада тұздардың
барлық түрінің коагулдеуші (ірітуші) әсерінен
бұрғылау ерітінділерін сақтайды, өңделген
крахмал мен экструзиялық крахмал ұстаушы
реагент 130-140°С, декстрин 150°С-қа дейінгі
жағдайда өз күшін сақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Крахмал
Қабиболла Есполов

**Қабиболла Есполов** (1935, Атырау облысы). Қазақ кен-металлургия институтын бітірген (1958). 1958 жылдан - Батыс Қазақстан гидрогеологиялық партиясының инженер-гидрогеологы, Гурьев тақырыптық партиясының аға гидрогеологы; Маңғышлақ гидрогеологиялық экспедициясында Маңғышлақ партиясының бастығы, бас инженері, бас гидрогеологы. 1973 жылдан - партиялық-кеңестік жұмыста. 1994-1997 жылдары - Оңтүстік мұнай өнімдерінің магистральды құбырлары басқармасының бас экологы. 1997 жылдан - зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен жене медальдармен марапатталған.

## Пайдаланғанәдебиет



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Шығыс Ақжар мұнай кен орны

**Шығыс Ақжар мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының шығыс ернеуіндегі мұнай кен орны. Құрылым 1980-1984 жылдары жете нақтыланған. Іздестіру бұрғылауы 1985 жылы, барлау-бұрғылауы 1990 жылы басталып, кен орны 1989 жылы ашылған. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысында, Жарқамыс кентінен солтүстік-шығыста 40 км қашықтықта орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Кен орны төменгі пермнің ассель-артин шөгінділерінің беті бойынша бөлінетін ассиметриялы брахиантиклиналды қатпардан орын алған. Екі шағын көтеріңкі құрылым солтүстік-шығыс бағытта созылған, өлшемдері 31*9 км, амплитудасы 300-350 м. Іздестіру бұрғылауы 4870-5060 м тереңдіктер аралығындағы төменгі пермнің артин жікқабаты шөгінділерінің өнімділігін анықтады. 

## Жатыс сипаты, қанығуы
Анықталған мұнай жатыны қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, ондағы су-мұнай жапсары -4912 м тереңдікте. Жинауышы аралас, терригендік, ашық кеуектілігі 13,3%. Қалыңдығы 100 м-ден астам кунгур жікқабатына тиесілі ирен свитасының тұзды шөгінділері жатын жапқышы болып саналады. Мұнайлы бөліктің ауданы 8,9 км2, мұнай жатынының биіктігі 325 м, мұнайға қаныққан қалыңдық 59,4 м, қанығу коэффициент 0,654. Қанығу қысымы мен қойнауқаттық қысым тең елшемді - 93,12 МПа, қабат температурасы 93°С. 25,5 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы (өнімі) 696,4 м3/тәу. Қойнауқаттық мұнайдың газбен қанығу дәрежесі 324 м3/т. 

## Тығыздығы, құрамы
Мұнайы жеңіл, тығыздығы 826-837 кг/м3, қалыпты жағдайлардағы тұтқырлығы 9,47 Сет, аз күкіртті (0,1-0,29%) аз парафинді (1-5,8%) және аз ғана мөлшерде шайырлар мен асфальтендер бар. Метанды көмірсутектердің мөлшері 89,06%, хошиісті көмірсутектер мөлшері - 7,25%. Кен орны жете барлау сатысында, тендерге қойылған.

## Дереккөздер

 
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Ааре

thumb|Ааре өзені
**Ааре** (Ape) (Aare River; Aar River),  Швейцарияның орталығы мен солтүстік бөлігіндегі өзен. Швейцария жеріндегі ең ұзын өзен саналатын бұл су арнасы Берн Альпісінен шатқалдар арқылы солтүстік-батысқа, БЕРНГЕ дейін ағып, одан солтүстік-шығысқа бұрылып (ГФР), Кобленц қаласы тұсынан РЕЙНГЕ құяды.Ұзындығы 294 шақырым.

## Пайдаланылған  әдебиеттер


Санат:Алфавит бойынша өзендер
Санат:Швейцария географиясы