open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
КСРО халық санағы (1989)

**1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы** — 12-19 қаңтар аралығында өткен соңғы КСРО халық санағы.

## Өткізу
thumb|right|200px|1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағының санақ парағы (толық санақ)
Санақ 8 күн бойы, 1989 жылдың 12-19 қаңтары аралығында азаматтардың нақты тұрғылықты жері бойынша сауалнама жүргізу арқылы жүргізілді. Сауалнама мен жазбаларды санақ парақшаларына жазуды кәсіпорындардан, мекемелерден, ұйымдардан алынған арнайы дайындалған санақ қызметкерлері жүргізді. Ақпарат жауаптардың дұрыстығын растайтын құжаттарды талап етпей, сауалнамаға қатысушылардың сөздерінен жазылды.

Санақ аяқталғаннан кейін үш ай өткен соң — 1989 жылдың сәуірінде — елдің жекелеген аймақтарындағы халықтың саны мен таралуының алдын ала қорытындылары жарияланды. 1990 жылдың басында санақ парақшаларын автоматтандырылған өңдеу негізінде халықтың саны мен жас құрамы, отбасылық жағдайы, отбасының саны мен мөлшері, білім деңгейі, ұлты мен тілі, күнкөріске қажетті қаражат көзі бойынша түпкілікті нәтижелер алынды.

Санақ ұрандары: «Жолдас! Сіздердің халық санағына қатысуларыңыз – ел жоспарлары нақтылығының кепілі».

## Санақ нәтижелері
thumb|right|200px|1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы туралы ақпарат парағы
Санақ бойынша халық саны 1989 жылғы 12 қаңтардағы жағдай бойынша 286,7 миллион адамды құрады. 1979 жылғы санақтан кейінгі 10 жыл ішінде ол 24,3 миллион адамға немесе 9%-ға өсті.

Санақ 73,1 миллион отбасын қамтыды, бұл 1979 жылмен салыстырғанда 6,8 миллионға (10%) көп. Отбасы санының ең көп өсімі Орта Азия республикалары мен Әзірбайжан КСР (22-29%), сондай-ақ Қазақ КСР (16%) мен Молдаван КСР (12%) болды. Республика бойынша отбасының орташа саны жалпы алғанда 3,5 адамды, қалалық елді мекендерде – 3,3 адамды, ауылдық жерде – 3,8 адамды құрады. Одақтас республикаларда отбасының орташа мөлшері Тәжік КСР, Латвия КСР және Эстон КСР-де 6,1 адамнан 3,1 адамға дейін ауытқиды, бұл негізінен отбасындағы бала санына байланысты.

1989 жылы отбасында 255,8 млн адам (ел халқының 89%) тұрды. Сонымен қатар, 13 миллион (5%) отбасы мүшелері отбасынан бөлек өмір сүрді, бірақ оған ортақ бюджет арқылы байланысты болды. 16,4 млн (6%) отбасы болмаған немесе онымен материалдық байланысын жоғалтқан (жалғызбасты адамдар). Отбасынан бөлек тұратын және жалғызбасты адамдардан тұратын отбасы мүшелерінің үлесі әсіресе Орталық Азия республикаларында, Грузин КСР және Әзірбайжан КСР-де аз, оларда 4-6%, РКФСР, Украина КСР, БКСР және Балтық республикаларында (11-15%) айтарлықтай көбірек болды.

## Одақтас республикалардың халқы саны

## Тұрғындардың ұлттық құрамы
Соңғы тізімге одақтық, автономиялық республикалардың, автономиялы облыстар мен округтердің «титулдық ұлттар» деп аталатын барлық өкілдері, сондай-ақ немістер мен поляктар кіреді.

## Әдебиет
* *Лабутова Т.* Ежегодник Большой советской энциклопедии. выпуск 34. стр. 007—011, Москва 1990 г. ISBN 5-85270-041-X.
* В. А. Болдырев. Итоги переписи населения СССР / Госкомстат. — М.: Финансы и статистика, 1990. — 49 с.

Санат:КСРО халық санағы
Саката (халық)

**Саката** (*баската*, *дзинг*) — Конго Демократиялық Республикасындағы банту халықтарының тобы. Жалпы саны 250 мың адам.

## Тілі
Тілі - саката тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, тәтті картоп, таро, май пальмасы, жержаңғақ, күнжіт), терушілік (кола жаңғағы, кешью) және балық аулау. 

## Өмір салты
Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары бамбук пен бұтақтардан жасалған және төбесі рафия пальма жапырақтарымен жабылған.

Дәстүрлі әйелдер киімі - жейде және тігілмеген белдемше, ерлер үшін еуропалық киім басым.

Тағамдары – бәліш, қамыр тәрізді пасталар, жержаңғақ ұнынан жасалған ботқалар, банан.

Музыкалық би фольклоры дамыған. Музыкалық аспаптар: соқпалы аспаптар (ндугу, банди, нгулу, т.б.), ішекті, ксилофондар, флейталар, кернейлер.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Қояба

**Қояба** – құс бөтегесінде, малдың ішек-қарнында жеген жемінен, шөбінен қорытылмай қалып қоятын жүн-жұрқа, қыл-қыбыр т.б. қалдық заттар. 

## Құс қоябасы
Құс қоябасын түсіруге арнайы дайындалған қоя деп аталатын зат салынады. 

## Мал қоябасы
Малдың ішек-қарнында құм, тас түйіршектері, қыл-қыбыр, жүн-жұрқа сияқтылар байланып қорытылмай мал ішінің ауруына алып келеді. Оны да емшілер қояба деп атайды және оны байлануына байланысты қи қояба, жын қояба, жүн қояба, қыл қояба, тас қояба деп бөліп қарайды. Қояба негізінен қойдың ұлтабары мен ішігіне, сиырдың таз қарнына, жылқының бүйені жалбыршақ қарны, ішегінде байланады. Ол күн өткен сайын көлемі ұлғайып, қатқылдау, тіптен тастай қатты болып байлана береді. Мұны малдың ауырғанына қарай сырт көзбен байқағанмен, қай жерінде тұрғанын тап басып айту қиын, тек сойып қарағанда ғана көруге болады. Ішінде қоябасы бар мал жайылымнан қалып, мазасы қашып, аза бастайды. Мұның ақыры малдың өлуіне алып келеді, сондықтан оны сойып алуға тура келеді. Дегенмен кейбір емшілер оны жүргізудің жолдарын қарастырады. Ол үшін аузынан сұйық май береді, көтен ішегінен сұйық май, жылы су жібереді. Бұның барлығы түйіліп тұрған мал ішін жүргізу шаралары болып табылады. Кей кездері бұндай шаралар оңынан болып малдың сауығуына әсер етеді. Бірақ емнің бұл түрі қоя салуға жатпайды.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Бабалықұлы Ж., Тұрдыбаев А. Қырандар. Алматы: Қайнар, 1983; 
* Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының қазақша атаулары. Алматы: Қайнар, 1986; 
* Мұқанов С. Қазақ қауымы. Алматы: Ана тілі, 1995; 
* Кәмәлашұлы Б. Қазақтың дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы: Өнер, 2006; 
* ҚӘТС. Алматы; Арыс, 2009; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Луи Неель

**Луи Эжен Феликс Неель** (*Неэль*; ; 22 қараша 1904, Лион, Франция — 17 қараша 2000) — француз физигі, 1970 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Сыйлықтың жартысын «қатты дене физикасы саласындағы маңызды қолданбаларға әкелген антиферромагнетизм мен ферромагнетизмге қатысты іргелі жұмыстар мен ашылулар үшін» алды. Сыйлықтың екінші жартысын Ханнес Альфвен «магнитогидродинамикадағы іргелі жұмыстары мен ашылулары және олардың физиканың әртүрлі салаларындағы жемісті қолданылуы үшін» алды.

Француз ғылым академиясының мүшесі (1953; *membre non résidant*), КСРО Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1958), Лондон корольдік қоғамының (1966).

## Ғылыми қызмет
Неелдің қатты дене физикасындағы жұмысы, әсіресе компьютер жадысының сапасын жақсартуда көптеген қолданыс тапты. Шамамен 1930 жылы ол ферромагнетизмге қарсы заттардың магниттік мінез-құлқының жаңа түрі болуы мүмкін екенін ұсынды, кейінірек антиферромагнетизм деп аталады. Белгілі бір температураға жеткенде (Неель нүктесі) антиферромагниттік қасиеттер жоғалады. 1947 жылы Неель ферримагнетизм қасиеттері бар материалдар болуы керек екенін көрсетті. Сонымен қатар, Неель кейбір тау жыныстарының әлсіз магниттелуін түсіндірді, осылайша Жердің магнит өрісінің тарихын зерттеуге мүмкіндік берді.

## Әлеуметтік белсенділік
1992 жылы Неель «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

## Марапаттау және тану
* Құрмет легионының ордені :
** Гранд Кросс (1974)
** Үлкен офицер (1966)
** Командор (1958)
** Офицер (1951)
** Кавалер (1940)
* Ұлттық Құрмет орденінің Үлкен Кресті (1972)
* Әскери крест 1939—1945 жж. пальма бұтағымен (1940)
* Хольвек сыйлығы (1952)
* Академиялық пальмалар орденінің командоры (1957)
* «Әлеуметтік еңбегі үшін» орденінің кавалері (1963)
*   (1963)
* Ұлттық ғылыми зерттеу орталығының алтын медалі (1965)

1994 жылдан бері Еуропалық геоғылымдар одағымен марапатталатын   оның құрметіне аталған.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Храмов Ю. А. Неель Луи Эжен Феликс Neel Louis Eugene Felix // Физики : Биографический справочник / Ред. А. И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 195. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Неель (Neel), Луи // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М — Я. — М.: Прогресс, 1992. - 150-152 б.

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат
* L’institut Néel à Grenoble
* Louis Néel және les industries
* INPG
* Сұхбат 1986 жылдың 4 маусымы

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Франция физиктері
Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері
Денеш Габор

**Денеш Габор** (Деннис Габор) (; 5 маусым 1900, Будапешт — 9 ақпан 1979 ж., Лондон) — венгр физигі, 1971 жылы «голографиялық әдісті ойлап тапқаны және жасағаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
Денеш Габор 1900 *жылы* 5 маусымда Будапештте еврей отбасында дүниеге келген. 1902 жылы отбасы елде жүргізіліп жатқан мадияризация саясатына байланысты Гюнсбергтен Габорға фамилиясын өзгертуге рұқсат алды. Ол өзінің алғашқы жылдарында физикаға қызығушылық танытты — ағасы Дьердем Денес Габормен бірге ол ғылыми кітаптар мен журналдардан оқыған тәжірибелерін үй зертханасында қайта шығарды.

Габор 1920 жылы Будапешт техникалық университетінде инженер мамандығын бітірді. 1921—1924 жылдары Берлин техникалық университетінде оқуын жалғастырды. 1927 жылы диссертациясын қорғағаннан кейін ол Siemens&Halske AG (қазіргі Siemens) компаниясында жұмыс істей бастады. Компанияда жұмыс істеп жүріп, ол өзінің бірінші өнертабысы —  жоғары қысымды сынап шамын жасады. 1933 жылы ол нацистік режимнің орнауына байланысты Германиядан кетіп, Ұлыбританияға,  компаниясына жұмысқа кетті. 1947 жылы ол голографияны ойлап тапты, ол үшін 1971 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды. Бұл жаңалық 1960 жылы лазер пайда болғанға дейін коммерцияланбады.

Габорды адамдардың қалай естіп, сөйлейтіні де қызықтырды. Осы зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып, ол түйіршікті синтез теориясын жасады.

1948 жылы Габор Лондон Императорлық колледжіне жұмысқа кетті, ал 1958 жылы қолданбалы физика профессоры болды және 1967 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол негізінен Италияда тұрды.

## Марапаттары мен атақтары
* 1956 — Лондон корольдік қоғамының мүшесі 
* 1964 — Венгрия ғылым академиясының құрметті мүшесі
* 1967 —  
* 1968 — Румфорд медалі
* 1968 — Альберт Мишельсон медалі
* 1970 — IEEE Құрмет медалі
* 1970 — Британ империясы орденінің командоры
* 1971 — Физика бойынша Нобель сыйлығы
* 1971 — Холлвек сыйлығы
* 1973 — Вейцманның мемориалдық лекциялары
* 1973 — АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі

## Сондай-ақ, қараңыз
*   (  марапатталады)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *Д. Габор.* «Голография (1948—1971)». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 109 том, 1-шығарылым, қаңтар 1973
* Храмов Ю. А. Габор Деннис // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Ғылым, 1983. — Б. 70. — 400 бірге. — 200 000 дана. 
* Өмірбаяны «Ғылым және технология» электронды кітапханасының сайтында
* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат
* Деннис Габор, 5 маусым 1900 — 9 ақпан 1979 / Корольдік қоғам стипендиаттарының өмірбаяндық естеліктері 1980 т. 26 т. 107-147, тақта, Т.Е.Аллибон

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Ұлыбритания физиктері
Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері
Леон Купер

**Леон Нил Купер** (; 28 ақпан 1930, Нью-Йорк) — американдық физик, 1972 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Джон Бардин және Джон Шриффермен бірге «әдетте БКШ-теориясы деп аталатын асқын өткізгіштік теориясын жасағаны үшін». Купер электронды жұптары Купердің атымен аталған.

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1975) және Америка философиялық қоғамының (1973) мүшесі, жарты ғасырдан астам уақыт бойы сабақ берген Браун университетінің профессоры.

1947 жылы Бронкс ғылым мектебін бітірген. Содан кейін ол Колумбия университетінде оқып, бакалавр (1951), магистр (1953) және Ph.D (1954) дәрежесін алды. Содан кейін ол біліктілікті арттыру институтында жұмыс істеді, Урбана-Шампейндегі Иллинойс университетінде, сонымен қатар Огайо мемлекеттік университетінде сабақ берді. 1958 жылы Браун университетіне ауысты.

Слоун стипендиаты (1959—66). 1965 жылы Гуггенхайм стипендиясын алды. Ол әртүрлі институттарда, соның ішінде Біліктілікті арттыру институтында және CERN-де зерттеулер жүргізді. Оның Браун университетіндегі профессорлығы Томас Уотсон қорының демеушісі. Купер сонымен қатар институттың ми және жүйке жүйелері жөніндегі директоры және нейрондық зерттеулер бағдарламасына қатысады. Бастапқыда «Физиканың табиғаты мен құрылымына кіріспе» деген атпен шыққан және әлі де «Физика: құрылымы және мәні» деген атпен біршама қысқартылған түрде шығатын дәстүрлі емес физика оқулығының авторы.

Американдық өнер және ғылым академиясының және Америка физикалық қоғамының мүшесі. Сюзан Калвер Розенбергер медалімен танылды (2013) .

2016 жылы ол Гринписке, Біріккен Ұлттар Ұйымына және дүние жүзіндегі үкіметтерге генетикалық түрлендірілген ағзалармен (ГМО) күресуді тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Храмов Ю. А. Купер Леон Нейл (Cooper Leon Neil) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 147. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Информация с сайта Нобелевского комитета
* Деятельность Купера в университете Брауна 
* Оценка профессора Купера ''Критическим обозрением'' (недоступная ссылка)

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Философия докторлары
Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері
Санат:Колумбия университеті түлектері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиктері
Айвор Джайевер

**Айвар Джайевер**(Ивар Евер ; 5 сәуір 1929, Берген, Норвегия) — норвегиялық-американдық физик, 1973 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. «Жартылай өткізгіштер мен асқын өткізгіштердегі туннельдік құбылыстардың эксперименталды ашқандары үшін» (Лео Эсакимен бөлісті).

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1974).

## Өмірбаяны
1948 жылдан 1952 жылға дейін оқығаннан кейін Джайевер Тронхеймдегі Норвегия технологиялық институтында инженер дәрежесін алды. 1954 жылы Канадаға қоныс аударды. Ол алдымен сәулет бюросында, содан кейін *[[General Electric]]* компаниясында инженер болып жұмыс істеді. 1956 жылы ол АҚШ-қа көшті. 1958 жылдан 1969 жылға дейін ол Тройдағы (Нью-Йорк) Ренсселлер политехникалық институтында асқын өткізгіштік және туннельдік әсерлер тақырыбы бойынша жұмыс істеді. Осы тақырып бойынша 1964 жылы диссертация қорғады.

1970 жылдан бастап Джайевер биология және биофизика саласында да жұмыс істеді. Иммундық реакцияларды анықтау әдісін әзірледі. 1988 жылдан бастап Ренсселлер политехникалық институтының, сонымен қатар Осло университетінің физика институтының профессоры болды.

1973 жылы Джайевер физика бойынша Нобель сыйлығын Лео Эсакимен бөлісті. Жүлденің бір бөлігін Б. Д. Джозефсон «туннельдік тосқауыл арқылы өтетін токтың қасиеттерін теориялық болжағаны үшін, атап айтқанда қазір Джозефсон эффектілері деп аталатын құбылыстар үшін» алды.

Джайевер келесі мәлімдемені иеленеді: «*Адам үшін табиғат ит үшін тоңазытқыш сияқты: ол ішінде тамақ бар екенін біледі, бірақ тоңазытқыштың қалай жұмыс істейтінін ешқашан түсінбейді*».

## Әлеуметтік белсенділік
2012 жылы Нобель сыйлығының лауреаттарының кездесуінде ол климаттың өзгеруін жалған ғылым деп атап, жаһандық жылыну теориясын сынап, мынаны айтты:
Жаһандық жылыну жаңа дінге айналды, өйткені сіз оны талқылай алмайсыз
2016 жылы ол Гринписке, Біріккен Ұлттар Ұйымына және дүние жүзіндегі үкіметтерге генетикалық түрлендірілген ағзалармен (ГМО) күресуді тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *И. Гивер.* «Электрондық туннельдеу және асқын өткізгіштік». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 116 том, 4 шығарылым, тамыз 1975 ж.
* Храмов Ю. А. Джиавер Ивар // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Ғылым, 1983. — Б. 111. — 400 б. — 200 000 дана. 
* Өмірбаяны «Ғылым және технология» электронды кітапханасының сайтында
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері
Болгария — Қазақстан қатынастары

**Болгария — Қазақстан қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Болгария Республикасы арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. 1992 жылы 5 маусымда орнатылды. ХХ ғасырдың 90-жылдарының басына дейін Қазақстан Кеңес Одағының құрамындағы республика болды, ал Болгария халық республикасы болды және шығыс блокта тұрды. Бүгінде елдер БҰҰ, ЕҚЫҰ, ДСҰ сияқты бірқатар халықаралық құрылымдарға қатысады.

## Тарихы
Болгарияның Қазақстандағы елшілігі 1994 жылдың қаңтарында жұмыс істей бастады. Болгариядағы қазақстандық дипломатиялық миссия 2004 жылдың желтоқсанында құрылды.

Болгария Республикасының Тұңғыш Президенті Желю Желев Қазақстанға 1993 жылы шілдеде ресми сапармен келді. Нұрсұлтан Назарбаевтың Болгария астанасына сапары 1999 жылдың қыркүйегінде өтті. Болгарияның екінші президенті Георгий Пырванов 2003 жылдың қыркүйегінде және 2010 жылдың желтоқсанында Астанаға ресми сапарлар жасады. Екі мемлекеттің Сыртқы істер министрліктері арасында үнемі саяси консультациялар өткізіліп тұрады.

2009 жылғы тамыздан бастап Теміртай Ізбастин Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы істерінде сенім білдірілген өкіл болып табылады. 2015 жылдың наурызында Васил Петков Болгария Республикасының сенімді өкілі болып тағайындалды.

## Экономикалық ынтымақтастық
Қазақстанда Болгар капиталының қатысуымен 55-тен астам кәсіпорын тіркелген. Болгарияда қазақстандық капиталдың қатысуымен 35 компания тіркелген. 2013 жылы Болгария мен ҚР арасындағы тауар айналымы 163,5 млн АҚШ долларын құрады. Болгарияның Қазақстандағы елшісінің өтініші бойынша 2014 жылы елдер арасындағы тауар айналымы 100 млн еуродан асты.

## Қазақстандағы болгарлар
Қазіргі Қазақстан аумағында болгарлар ХХ ғасырда қоныстана бастады. Олардың бір бөлігі Иосиф Сталиннің билігі кезінде сол жерге көшірілді. Бүгінде мұнда төрт мың болгар тұрады. Ірі Болгар диаспоралары Павлодар, Ақтөбе, Атырау облыстарында орналасқан. Қазақстанда болгарлардың ұлттық дәстүрлері мен мәдениетін сақтау мақсатында 1995 жылы Қазақстанның мемлекеттік Мәдени іс-шараларына қатысатын болгар мәдени орталығы құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Болгарияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Чехия қатынастары

**Қазақстан — Чехия қатынастары** — бұл Чехия мен Қазақстан арасындағы екіжақты қатынастар.

## Тарихы
оңға|нобай|Қазақстанның Прагадағы Елшілігі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі ел де кеңестік билікте болды: Чехия Чехословакия Социалистік Республикасының құрамына спутниктік мемлекет ретінде кірді, ал Қазақстан Кеңес Одағының құрамына кірген республикалардың бірі болды

Қазақстан мен Сербияның Чехословакиямен тікелей дипломатиялық қатынастары орнағанға дейін КСРО-ның дипломатиялық қатынастары жұмыс істеді, оның құрамында Қазақ КСР болды. Қазақстан мен Чехия арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылғы 1 қаңтарда орнатылды. ҚР-ның Венгрия Республикасындағы және Чехиядағы қоса атқарушы Елшілігінің ашылуы 1993 жылғы қыркүйекте өтті, ал 1994 жылғы желтоқсанда Чехияның ҚР-дағы Елшілігі ашылды. 1997 жылғы сәуірден бастап Чехияда 2004 жылы елшілікке айналған Қазақстан Республикасының Дипломатиялық миссиясы жұмыс істеді. Чехияның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі 2019 жылдан бастап Рудольф Гикл, ҚР — ның Чехиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі-2015 жылғы 22 сәуірден бастап Сержан Әбдікәрімов болып табылады

Қазақстан мен Чехия арасындағы қазіргі дипломатиялық қатынастар 1993 жылғы 1 қаңтарда орнатылды. 2012 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Чехия президенті Вацлав Клауспен Чехия мен Австрияға ресми сапары кезінде кездесіп, экономикалық ынтымақтастықты тереңдетуді талқылады. 2014 жылы Назарбаев Президент Милош Земанмен кездесіп, елдердің одан әрі экономикалық ынтымақтастығын және Қазақстан экономикасын әртараптандырудағы Чех көмегін талқылады.

## Сауда
Чехия мен Қазақстан арасындағы экономикалық ынтымақтастық 1996, 1998 және 2004 жылдардағы елдер арасындағы бірнеше екіжақты келісімдерге негізделген. Екі жақты тауар айналымы 2009 жылғы 200 доллардан 2014 жылы 1,2 миллиард долларға дейін өсті. Жаһандық экономикалық дағдарыстың теріс әсеріне және 2015 жылы мұнай бағасының төмендеуіне байланысты ол 666 миллион долларға дейін төмендеді. 2015 жылы чех фирмаларының мәмілелерінің көп бөлігі жоғары технологиялық машина жасау, аспап жасау, ауыл шаруашылығы және киноиндустрия саласында жасалды.

## Дипломатиялық миссиялар
Чехияның Нұр-Сұлтандағы елшілігі және Алматыдағы елшілігінің филиалы бар.

Қазақстанның Прагада елшілігі және Яромеджидегі Құрметті консулдығы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Чехияның халықаралық қатынастары
Дания — Қазақстан қатынастары

**Дания — Қазақстан қатынастары** — Дания мен Қазақстан арасындағы ағымдағы және тарихи қатынастарға жатады. Дания Қазақстанды 1991 жылы 31 Желтоқсанда мойындады, ал дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 6 мамырда орнатылды. Екі елде де тұрақты елші Жоқ. Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшісі Данияда аккредиттелген. 2005 жылдан бастап Данияның құрметті консулы-пер Карлсен, Мәскеуде резиденциясы бар. Дания 2005 жылы Алматыда сауда өкілдігін ашты.

## Саяси қатынастар
2000 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Данияға ресми сапары екіжақты қатынастардың дамуына маңызды серпін берді, онда ол патшайым Маргрете II және премьер-Министр Пол Нюруп Расмуссенмен кездесті. 2010 жылғы 9 маусымда Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы және сыртқы істер министрі Қанат Саудабаев Данияға Премьер-Министрдің орынбасары және сыртқы істер министрі Лене Есперсенмен келіссөздер жүргізу үшін барды.

## Сауда
1993 жылдан 2003 жылға дейін Дания Қазақстан экономикасына шамамен 1,7 миллион доллар инвестициялады. Данияның Қазақстанға экспорты 2004-2008 жылдар аралығында 253 миллионнан 488 миллион Дат кронына дейін өсті. Бірақ 2009 жылы ол 297 миллион Дат кронына дейін қысқарды. Данияның импорты 2009 жылы 247 миллион Дат кронын құрады. Қазақстан Данияға минералдық өнімдерді, химия өнеркәсібі өнімдерін, автомобильдер мен тамақ өнеркәсібі өнімдерін экспорттайды.

## Ынтымақтастық
2007 жылы FLSmidth ішінара қазақстандық East Energy Company компаниясына тиесілі Көкшетауға цемент зауытын жеткізуге шамамен 670 миллион Дат крон сомасына келісімшартқа қол қойды. Қазақстанда бірқатар Дат компаниялары, ең алдымен энергетика, фармацевтика және өңдеу өнеркәсібі саласында жұмыс істейді.

1994 жылы халықаралық делегация, соның ішінде даниялықтар Қазақстандағы Арал теңізіне барды, ал 1995 жылы Аралдың балық шаруашылығы қауымдастығының басшылары Данияға барып, ортақ мақсаттар туралы хаттамаға қол қойды.

Даниялық Maersk Oil компаниясы Дунга кен орнының 60% акциясына ие және ақбөкен кен орнындағы 60% үлесіне ие болды (ол 2010 жылы сатқан). 2009 жылы мұнай өндіру тәулігіне 9000 баррельді құрады.

Baltic Beverages Holding 2002 жылы қазақстандық Irbis сыра зауытының 76% акциясын сатып алды және 45 миллион еуро инвестицияланды. 800 000 гектолитр сыра өндірілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Данияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Финляндия қатынастары

**Қазақстан — Финляндия қатынастары** — Финляндия мен Қазақстан арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар.

Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымының (ЕҚЫҰ) мүшелері.

Хельсинкиде Қазақстан елшілігі (2012 жылғы наурыздан бастап), ал Астанада Финляндия елшілігі (2010 жылғы 3 наурыздан бастап) жұмыс істейді. 

## Тарихы
Екі ел де ұзақ уақыт бойы Ресей империясының құрамында болды.

Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 13 мамырда, Қазақстан тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін алты ай өткен соң орнатылды. 

## Экономикалық ынтымақтастық
2017 жылдан бастап Финляндияның Finnair компаниясы екі елдің астаналары арасында тікелей маусымдық рейстер ұйымдастырды.

2018 жылғы 17 қазанда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Финляндияға ресми сапары аясында 520 миллион еуро сомасына сауда келісімдеріне, сондай-ақ жүк теміржол қатынасын ашу туралы келісімге қол қойылды.

## Мәдени-гуманитарлық байланыстар
2010 жылдың мамыр айында Қазақстан Елшілігі Хельсинкиде қазақ киносының алғашқы фестивалін, ал 2012 жылдың желтоқсанында Финляндияда "Қазақстан киносының күндері" фестивалін өткізді.

2012 жылғы 31 қаңтар мен 7 ақпан аралығында құрамына Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің және мектепке дейінгі балалар мекемелерінің өкілдері кіретін қазақстандық делегация білім беру саласындағы жұмыс тәжірибесімен танысу үшін Финляндияға барды.

Финдік хоккей жаттықтырушысы Кари Хейккила қысқа уақыт ішінде "Сарыарқа"Қарағанды ЖХЛ басқарды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Финляндияның халықаралық қатынастары
Само (халық)

**Само** (*самого*, *сан*, *сану*) — Батыс Африкадағы мандиго халқының этникалық тобы. Олар негізінен Буркина-Фасоның солтүстік-батысында және Малидің оңтүстігіндегі шекарада тұрады. Халқы 319 мың адам. 240 мыңы Буркина-Фасода, 79 мыңы Малиде тұрады.
Матья, сембла, само-гуан (Буркина Фасода) және дууни джо (Малиде) субэтникалық топтарын құрайды.

## Тілі
Тілі - само тілі.

## Діні
Едәуір бөлігі сүнниттік мұсылмандар, көпшілігі дәстүрлі сенімдерді ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілікпен (құмай, тары, күріш, мақта, жержаңғақ, тәтті картоп, бұршақ дақылдары), мал шаруашылығымен (ірі-қара, ешкі, қой, құс), аңшылықпен айналысады. Қолөнерден – ұсталық, керамика, тоқымашылық дамыған. Көрші елдердегі плантацияларда маусымдық жұмыс кең таралған.

## Өмір салты
Отбасы үлкен, патриархалдық. Неке патрилокальды. Туысқандық есеп Патрилинейлік болып табылады.

Елді мекендер жинақы немесе шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері тік бұрышты, төбесі жалпақ немесе дөңгелек пішінді, конустық төбесі шөппен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Астық қоймалары мұнара тәрізді пішінде.

Дәстүрлі әйелдер киімі - тігілмеген белдемше, ал ерлер киімі негізінен еуропалық үлгіде.

Азық-түлік ши майы және ыстық соустар қосылған көкөністер.

Ата-баба культімен байланысты салт-жораларды сыбызғы және барабанның сүйемелдеуімен, маска киген билер мен әндермен сүйемелдеу кең таралған.

## Дереккөздер

 
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Санат:Мали халықтары
Грекия — Қазақстан қатынастары

**Грекия — Қазақстан қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Грекия Республикасының екіжақты дипломатиялық қатынастары.

## Тарихы
Қазақстан мен Грекия арасындағы қатынастар орнағанға дейін құрамында Қазақ КСР-і бар КСРО-ның Грекиямен дипломатиялық қатынастары болған. Қазақстан мен Грекия арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылдың қазан айында орнатылды. Грекияның Қазақстандағы Елшілігінің ашылуы 1997 жылғы ақпанда өтті, 2005 жылғы қаңтарда Қазақстанның Грекиядағы Дипломатиялық миссиясы ашылды, 2009 жылғы мамырда елшілік болып қайта құрылды. 2012 жылғы сәуірден бастап Грекияның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Е. Пантзопулос, ҚР Грекиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі — Алексей Юрьевич Волков болып табылады.

## Сапарлар
Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Грекияда 2001 жылдың шілдесінде және 2004 жылдың тамызында, 2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында болды. 2002 жылғы маусымда Грекия Президенті Константинос Стефанопулос Қазақстанға сапармен келіп, өз сөзінде екі елдің қарым-қатынасын одан әрі дамытуды қолдады.

## Әріптестік
Қазақстан мен Грекия арасында экономикалық және технологиялық ынтымақтастық туралы келісімдерге қол қойылды. 2006 жылғы шілдеден бастап бірлескен қазақстан-грек министрлераралық комитеті мүшелерінің кездесулері өткізіліп, парламентаралық қатынастар да дамуда. Қазақстанда 10-нан 12 мыңға дейін грек қауымының өкілдері тұрады, олар Қазақстан мен Грекияның Достық федерациясын құрайды, өз газетін шығарады және түрлі әлеуметтік-мәдени іс-шаралар өткізеді. Қазақстан адам құқықтары туралы еуропалық конвенцияларға қосылуға мүдделі, соның салдарынан Қазақстан мен Еуроодақтың жақындасу процесінде Грекияның қолдауына ие.

Қазақстан Еуропалық одақпен қарым-қатынасты дамытуға мүдделі, соның салдарынан Қара теңізден Болгария арқылы Грекияға, Эгей теңізінің жағасындағы Александрополис портына мұнай жеткізу үшін Бургас — Александрополис құбырының құрылысын қолдайды, бұл Қазақстанға Босфор мен Дарданеллді кесіп өтпей, Оңтүстік және Батыс Еуропа нарығына шығуға мүмкіндік береді.

## Қазақстанның Грекиядағы елшілері
# Б. Сәрсенбаев (2005-07)
# С. Нұртаев (2007-09)
# С. Нұртаев (2009-2015)
# А. Волков 2016 жылдың сәуірінен бастап

## Грекияның Қазақстандағы елшілері
# Контантин Тритарис 29/09/1997-17/05/2000 (Алматы)
# Николаос Хатупис 07/06/2000-22/01/2005 (Алматы)
# Христос Контовунисиос 19/02/2005-12.09.2008 (Алматы)
# Евангелос Денаксас 11/12/2008-31/03/2011 (Алматы-Астана ) 
# Эфтимиос Пандзопулос 28/12/2011 - 10/07/2016
# Александрос Катранис 13/07/2016-31/8/2019 (Астана)
# Адам-Георгиос Адамидис 22/9/2019-сегодня (Астана)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Грекияның халықаралық қатынастары
Италия — Қазақстан қатынастары

**Италия — Қазақстан қатынастары** — бұл Қазақстан Республикасы мен Италия Республикасы арасындағы саяси, экономикалық және мәдени салалардағы екіжақты дипломатиялық қатынастар.

## Тарихы
1992 жылғы тамызда Италия Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы келісімге қол қойылды.

1992 жылдың қазан айында Қазақстанда Италия Республикасының Елшілігі ашылды. 2005 жылдың сәуір айынан бастап елшілік Астана қаласында орналасқан. Ал 1996 жылы Италияда Қазақстан Елшілігі ашылды.

ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Италияға алты рет сапар жасады: 4 рет мемлекеттік және ресми сапармен - 1994 жылғы қыркүйекте, 1998 жылғы қыркүйекте, 2003 жылғы ақпанда және 2009 жылғы қарашада; 2 рет жұмыс сапармен - 2014 жылғы 17 қазанда (Миландағы АСЕМ саммиті) және 2015 жылғы 27 маусымда (Миландағы Экспо-2015 Қазақстанның ұлттық күнінің ашылуында).

2009 жылы Италия Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы стратегиялық әріптестік туралы мемлекетаралық шартқа қол қойылды.

2016 жылғы 28 қаңтарда ауыл шаруашылығы саясаты министрі және Италияның қоршаған ортаны қорғау вице-министрі бастаған Италия делегациясы Астанада болды.

## Мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық
2013 жылы Италияда Қазақстанның мәдениет күндері, ал 2016 жылы Қазақстанда Италияның мәдениет күндері өтті.

2015 жылы Қазақстанның Ұлттық мұражайы мен Италияның "Чивита" қауымдастығы арасында келісімге қол қойылды. Амброзиан кітапханасында Қиыр Шығыстағы зерттеу орталығы жұмыс істейді, оған Қазақстанды зерттеу сыныбы кіреді.

2019 жылы Салерно қаласының мемлекеттік университеті мен Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті арасында студенттер мен профессор-оқытушылар құрамымен алмасу бағдарламалары бойынша келісімге қол қойылды.

## Сауда
2019 жылғы қаңтар-қараша айларында Қазақстан мен Италия арасындағы тауар айналымы 9,06 млрд. АҚШ долларын құрады, оның ішінде экспорт – 7,5 млрд., ал импорт-1,5 млрд. қазақстандық экспорттың негізгі өнімдері шикі мұнай, газ конденсаты, мұнай өнімдері, мазут, қара металдардан жасалған бұйымдар және т. б. болып табылады. шарап, машиналар мен жабдықтар.

## Қазақстан елшілерінің тізімі
# О. Сүлейменов (1995-2001)
# Б. Әйтімова (2002-04)
# А. Хамзаев (2004-12)
# А. Елемесов (2012-10 тамыз 2015)
# С. Нұртаев (09.2015-ақпан 2021)
# Е. Сембаев (2021 жылғы ақпаннан бастап)

## Италия елшілерінің тізімі
# Диего Лоренцо Лонго 2002-2006
# Бруно Антонио Паскуино 2006-2011
# Альберто Пири 2011-2014
# Стефано Раваньян 2014-2018
# Паскуале Д 'Авино Паскуале Д' Авино 2018 жылдың 5 сәуірінен бастап қазіргі уақытқа дейін.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Италияның халықаралық қатынастары
Тимур Жақанұлы Сейсенов

**Тимур Жақанұлы Сейсенов** (20 маусым 1976 жыл, ) — кеңестік және қазақстандық футболшы, шабуылшы. Бірнеше қазақстандық клуб сапында ойнаған. 

## Карьерасы

### Клубтық
"Қайрат" командасының түлегі. 1990 жылы "Қайрат" сапында болғанымен, бір де бір чемпионат ойынында алаңға шықпады. 1991 жылы алматылық тағы бір клуб — "РШВСМ" сапына ауысты. КСРО екінші лигасында 32 ойында алаңға шықты.  
1992 жылы Қазақстанның бірінші чемпионатында ЦСКА (Алматы) клубында өнер көрсетті. Маусым барысында туған жеріне оралып, "СКИФ-Ордабасы" клубына қосылды. 

1995 жылы азырақ уақыт "Горняк" сапында ойнап, қайтадан Шымкентке оралып, "Жігер" футболшысы атанды. 

### Халықаралық
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы сапында бір ойын өткізген (1994 жылы 17 сәуірде Қырғызстанға қарсы). 
## Дереккөздер

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Горняк Хромтау ФК ойыншылары
Санат:Жігер ФК ойыншылары
Санат:Екібастұз-1979 ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Кеден ФК ойыншылары
Сандаве

**Сандаве ** (*васандаве*) — Танзанияның орталық аймақтарындағы (Кондоа ауданы) халық. Саны 70 мың адам.

## Тілі
Тілі - сандаве тілі. Суахили және басқа банту тілдері де таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни көзқарастары: дәстүрлі нанымдар, кейбіреулері протестанттар.

## Кәсібі
Шаруашылықтың дәстүрлі түрі бойынша – аңшылар мен терушілер. 20 ғасырдың басынан белгілі бір топтар арасында қолмен атқарылатырн егіншілік, ұсақ мал (ешкі), тауық өсірілді.

## Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізі бірнеше шағын отбасылардан тұратын шағын топтар болып табылады.
Сандавелердің едәуір бөлігі көршілес Ньятуру (батыс сандаве) және гого (оңтүстік сандаве) мәдениетінің элементтерін қабылдады.

Сандавелер ән айтуды, би билеуді, музыка шығаруды және сыра ішуді ұнататын көпшіл халық және оларда әндердің үлкен қоры бар. Барлық рәсімдер мен әдет-ғұрыптары бір-бірінен ерекшеленді, мысалы, егін жинау және құда түсу рәсімдері, сүндеттелу тойлары.

Олар өздерінің уақытша үйшіктерін су көздерінен алыс жерде тұрғызды, содан кейін айналадағы аймаққа аң аулауға шықты.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Раханч

нобай|Уструшана кінәздігінің соғды билеушісі Раханчтың аты жазылған монета. Сырт жағында аты бар таңба таңбасы бар. Кала-и Кахкаха I сарайындағы қазба жұмыстары, Бунжикат. Б.з.д VII ғ., Тәжікстанның көне жәдігерлер ұлттық мұражайы (RTL 213)
**Раханч** (соғдыша *rγ'nc*) — біздің заманымыздың 7 ғасырында, 600-720 жылдар аралығында қазіргі Тәжікстанның Уструшана кінәздігінің соғды афшині (билеушісі).

Оның Бунжикаттағы Кала-и Кахкаха I сарайының қирандыларынан табылған монеталарының бір бөлігі қазір Тәжікстанның Ұлттық көне жәдігерлер мұражайында сақтаулы. Оның кейбір монеталары, кейбір жағдайларда христиандық тең қырлы крест символы бейнеленген, Сатачари есімді басқа билеушімен бірге Шаш аймағында да табылған.

Оның билігі IV ғасырда Кушан патшалығының құлауы мен 8 ғасырда Соғды мәдениеті Орта Азияға тараған мұсылмандардың Трансоксиананы жаулап алуы арасындағы кезеңді қамтыды.

Рахандж 600-720 жылдар аралығында билік еткен Уструшана билеушілерінің Бірінші әулетінің мүшесі болды. Оның билеушілері реті бойынша: Чирдмиш, Сатахари I, Рахандж I, Сатахари II, Сатахари III, Раханч II, Раханч III.

Екінші әулет б. з. 720-894 жылдар аралығында билік етті, кінәздік Саманидтер мемлекеті басып алғанға дейін. Екінші әулетке Харабугр (720-738), Ханахара (738-800), Кавус (800-825), Хайдар (әл-Афшин) (825-840), Хасан (840-800) билеушілері (860), Абдаллах (860-880), Сайр (880-893/894).
нобай|ортаға|Раханчтың тағы бір монетасы, Уструшана, шамамен б. з. 600-725 жж. Оның ілу үшін тесіктері болды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:VII ғасырда туғандар
Қазақстан — Польша қатынастары

**Қазақстан — Польша қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Польша Республикасы арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Қазақстанның Варшавада елшілігі бар, сондай-ақ Польшаның Астанада елшілігі бар. Елдер Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының мүшелері болып табылады.

## Тарихы
нобай|250x250 нүкте|Қазақстанның Варшавадағы Елшілігі
Польша мен Қазақстанның өзара қарым-қатынасы этникалық поляктардың Қазақ КСР аумағына, КСРО-ға жаппай жер аударылуынан басталады.

Польша мен Қазақстан 1992 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты.

## Сапарлар
ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Польшаға үш рет сапармен барды (ресми сапарлар 1997 ж. қарашада, 2002 ж. мамырда, мемлекеттік сапар – 2016 ж. 23 тамызда).

Польша Президенттері Қазақстанға үш рет сапармен барды (ресми сапарлар – Александр Квасьневский 1999 ж. қазанда, Лех Качиньский 2007 ж. наурызда және мемлекеттік – Анджей Дуда 2017 ж. 6-8 қыркүйек).

Польша президенті Анджей Дуда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевты Польшада 2016 жылы Поляк-Қазақстан экономикалық форумында қабылдады. Поляк президенттері Квасьневский мен Качинский Қазақстанға тиісінше 1999 және 2007 жылдары келді.

## Экономикалық қатынастар
2014 жылы елдер арасындағы тауар айналымы 2,2 миллион АҚШ долларынан асты. Қазақстанда Қазақстанға шамамен 130 миллион доллар инвестиция салған 200-ден астам поляк кәсіпорны бар. Екі елдің сыртқы сауда агенттіктері кәсіпорындар арасында коммерциялық байланыстар орнату үшін үкіметаралық Польша-Қазақстан экономикалық ынтымақтастық комиссиясын құрды.

## Көлік қатынасы
Поляк LOT авиакомпаниялары Варшава мен Астана арасында ұшады.

## Қазақстанның Польшадағы елшілері
# И. Тутеволь (1999-2000)
# Т. Айтмұхамбетов (2000-01)
# Қ. Жигалов (2000-03)
# Т. Сүлейменов (2003-05)
# А. Волков (2005-12)
# Е. Өтембаев (2012-2016 жыл)
# А. Әбибуллаев (05.2016-02.2017)
# М. Баймұхан 7 маусым, 2017

## Польшаның Қазақстандағы елшілері
# Селим Хазбиевич (пол. Selim Chazbijewicz) (2017—қазіргі уақыт);
# Мачей Ланг (пол. Maciej Lang) (2015—2016);
# Яцек Ключковский (пол. Jacek Kluczkowski) (2011—2015);
# Павел Чепляк (пол. Paweł Cieplak) (2007—2010);
# Владислав Соколовский  (пол. Władysław Sokołowski) (2004—2007);
# Здислав Новицкий (пол. Zdzisław Nowicki) (2000—2004);
# Марек Гавенцкий (пол. Marek Gawęcki) (1994—2000).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Польшаның халықаралық қатынастары
UzAutoMotors

**UzAutoMotors** (1996-2008), **UzDaewooAuto** (2008-2019), GM Uzbekistan – Оңтүстік Кореяның Daewoo және Өзбекстанның UzAvtoSanoat компанияларының жылдық қуаттылығы 200 мың автомобильді құрайды. Қазақстанда және Әзірбайжанда өндірістік филиалдары бар. 2021 және 2022 жылдары Қазақстан автокөлік сату бойынша абсолютті көшбасшы болып табылады.

Бұған дейін ол ішінара General Motors-қа тиесілі болды және оны 2019 жылы Өзбекстан үкіметі сатып алып, UzAuto Motors атауын өзгертті. 2023 жылдың ақпан айына дейін компания Ташкент қор биржасында IPO өткізді.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстанның автомобиль компаниялары мен кәсіпорындары
Санат:Автокөлік өндірушілер
Испания — Қазақстан қатынастары

**Испания — Қазақстан қатынастары** — Қазақстан мен Испания арасындағы екіжақты қатынастарға жатады. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының мүшелері.

## Тарихы
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан 1991 жылғы желтоқсанда тәуелсіз мемлекет болды. 1992 жылы 11 ақпанда Қазақстан мен Испания дипломатиялық қатынастар орнатты. 1999 жылы Испания 2006 жылы елшілікті Астанаға көшірмес бұрын бұрынғы ел астанасында тұрақты елшілік ашты. Сол жылы Қазақстан Мадридте тұрақты елшілік ашты.

Дипломатиялық қатынастар алғашқы орнатылғаннан бері екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы сияқты көпұлтты форумдарда тығыз жұмыс істеді. 2017 жылы Испания Астанада өткен EXPO 2017 көрмесіне қатысты.

## Жоғары деңгейдегі сапарлар
**Қазақстаннан Испанияға дейінгі жоғары деңгей**

* Президент Нұрсұлтан Назарбаев (2008, 2013)

**Испаниядан Қазақстанға дейінгі жоғары деңгей**

* Король Хуан Карлос I (2007)
* Премьер-министр Хосе Луис Родригес Сапатеро (2011)
* Премьер-министр Мариано Рахой (2013)

## Келісім
1992 жылдан бастап екі ел де бірнеше екіжақты келісімдерге қол қойды, мысалы, Инвестицияларды өзара ынталандыру және қорғау туралы келісім (1995); экономикалық және өнеркәсіптік ынтымақтастық туралы келісім (1997); мәдени, білім беру және ғылыми ынтымақтастық туралы келісім (1997); Испанияны тұрақтандыру үшін жабдықтар мен әскери персоналды Қазақстан аумағы арқылы тасымалдау туралы келісім және қалпына келтіру Ауғанстанда (2009); дипломатиялық төлқұжат иелеріне визаны алып тастау туралы келісім (2009); туризм саласындағы ынтымақтастық туралы келісім (2009); Экстрадициялау туралы келісім (2012) және әскери ынтымақтастық туралы келісім (2013).

## Сауда
2015 жылы Қазақстан мен Испания арасындағы тауар айналымы 1,3 миллиард еуроны құрады. Қазақстанның Испанияға экспортының негізгі баптары: жанар-жағармай материалдары, мыс негізіндегі бұйымдар, бейорганикалық химия өнімдері, болаттан жасалған бұйымдар және электр жабдықтары болып табылады. Испанияның Қазақстанға негізгі экспорты: көлік құралдары, аэронавигациялық жабдықтар, Құрылыс жабдықтары, киім және аяқ киім болып табылады. Қазақстанда Obrascón huarte Lain, Repsol, Talgo және Zara сияқты бірнеше испандық Трансұлттық компаниялар жұмыс істейді.

## Дипломатия
* Қазақстанның Мадридте елшілігі және Барселонада консулдығы бар.
* Испанияның Астанада елшілігі бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Испанияның халықаралық қатынастары
Ұзындығы бойынша өзендер тізімі

## Тағыда қараңыз
* Қазақстанның ең ұзын өзендерінің тізімі

## Дереккөздер

Санат:Өзендер
Сантомеліктер

**Сантомеліктер** (*тонгаш*) — жалпы саны 120 мың адам болатын Сан-Томе және Принсипи Республикасының негізгі халқы.

## Тілі
Олар португал және банту тілдерінен шыққан лингва сантоме тілінде сөйлейді. Португал тілі де кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілер: католиктер, кейбіреулері сүнниттік мұсылмандар және дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
Туысқан креолдармен бірге Пагалу аралдары (аннобондықтар немесе тонгаштар) 17-18 ғасырларда бір-бірімен және еуропалықтармен араласқан банту тілінде сөйлейтін халықтардың (овимбунду, мбунду, конго, фанг) ұрпақтарынан пайда болды (негізінен португалдар, сондай-ақ француздар мен голландтар)

## Кәсібі
Олар саудамен, балық аулаумен, бау-бақшамен, мал шаруашылығымен айналысады. Шошқа, ешкі, тауық өсіреді.

## Өмір салты
Құрылымының негізінде моногамдық шағын отбасылар бар. Неке қонысы вирилокалды. Туыстық шот патрилинейлік болып табылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Сан-Томе және Принсипи халықтары
Аустралия — Қазақстан қатынастары

**Аустралия — Қазақстан қатынастары** — Аустралия мен Қазақстан арасында халықаралық қатынастар . Екі ел де 1992 жылы 22 маусымда дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Аустралия Қазақстанда Ресейдің Мәскеудегі елшілігінде аккредиттелген. Қазақстан Аустралияда Сингапурдағы елшілікте аккредиттелген және Сиднейде Бас консулдығы бар.

## Саяси байланыс
Аустралия 1991 жылы Қазақстанның тәуелсіздігін мойындаған Океаниядағы Жаңа Зеландиядан кейінгі екінші ел. Алматыда Аустралия елшілігі 1995 жылы ашылды, бірақ 1999 жылы бюджеттік шектеулерге байланысты жабылды. Қазақстанның Аустралиядағы елшісі Сингапурда тұрақты тұрады. 2015 жылы Қазақстан Сиднейде Бас консулдығын ашты.

Дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 22 маусымда орнады. Аустралия елшілігі Қазақстан Республикасында 1995 жылдан 1999 жылға дейін жұмыс істеді.

1996 жылдан 2003 жылға дейін Қазақстан Республикасының Аустралиядағы консулдығы жұмыс істеді.

2009 жылғы қарашадан бастап Батыс Аустралия штатының Перт қ. Қазақстан Республикасының Құрметті Консулы, Джейсон Стирбинскис, «Drake Resources» компаниясының басқарушы директоры.

2014 жылғы 6 тамыздан бастап Қазақстан Республикасының Мельбурндағы Құрметті консулы «Australasia Pacific Pty Ltd» компаниясының Президенті Эндрю Фернихоу болды.

2014 жылғы 18 қарашада Сидней қаласында Қазақстан Республикасының Бас консулдығының ашылуы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына қол қойылды.

2019 жылғы 26 мамырынан бастап Қазақстан Республикасының Сидней қаласындағы Бас консулы Марат Қалижанов болып табылады.

2019 жылдың 28 маусымынан бастап Аустралияның Ресей Федерациясындағы және Қазақстандағы елшісі қызметін қоса атқаратын Грэм Михан (Graeme Meehan).

2020 жылдың 22 мамырынан бастап Қазақстан Республикасының Сингапур Республикасындағы және Аустралиядағы елшісі қызметін қоса атқаратын Аркен Арыстанов. 

2020 жылғы 28 қазанда Қазақстан Республикасының Сингапур Республикасындағы және Аустралиядағы елшісі қызметін қоса атқаратын Аркен Арыстанов Аустралияның Генерал-губернаторы Дэвид Херлейге сенім грамоталарын тапсырды.

Аустралия мен Қазақстан арасында жоғары деңгейде бірқатар сапарлар болды. Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Сергей Терещенко 1993 жылы Аустралияда болды. Аустралия Генерал-губернаторы Билл Хейден 1994 жылы Қазақстанға, ал Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1996 жылы Аустралияға барды.

2010 жылы Аустралияның Сыртқы істер министрі Кевин Радд Қазақстан ұйымға төрағалық еткен уақытта өткен ЕҚЫҰ Саммитіне қатысу үшін Астанаға барды. Сыртқы істер министрі Радд Астанада ИЫҰ Сыртқы істер министрлерінің кездесуіне қатысу үшін 2011 жылғы маусымда Қазақстанға тағы да барды.

## Экономикалық байланыс
Қазақстан Аустралияның Орталық Азиядағы жетекші сауда серіктесі болып табылады. Екі ел де 2004 жылы 2 маусымда ратификацияланған экономикалық және сауда ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойды. Екі ел арасындағы сауда қатынастары қарапайым. Екі жақты тауар саудасы 2014 жылы 22 миллион долларды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Аустралияның халықаралық қатынастары
Сара (халық)

**Сара** (*нсара*) — Чадтың оңтүстік-батысындағы (Шығыс Логон және Батыс Логон, Мандуль және орта Чари префектуралары, елдегі ең үлкен халық) және Орталық Африка Республикасының солтүстігіндегі (Уам-Пен­де, Уам, Ба­мин­ги-Бан­го­ран және Ва­ка­га) халық.
Жалпы саны 4 миллион адамға дейін. (2014, бағалау). Чадта 3 млн., Орталық Африка Республикасында 205 000 адам тұрады. Олар Судан мен Камерунда да тұрады.

Сар, Мбай, Кабу, Гулай, Дай және Нгамбай сияқты 12 этникалық топқа бөлінеді. Олар Логоне өзені мен Иро көлі аралығында елдің оңтүстік аймақтарын алып жатыр.

## Тілі
Олар Ніл-Сахара макроотбасына кіретін Орталық Судан отбасына жататын сара тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар. 
Христиандар да бар (католиктер, аздаған бөлігі протестанттар)

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, тары, жүгері, бұршақ, мақта, ямс, тәтті картоп, маниок), мал шаруашылығы (қой, ешкі және т.б.), балық аулау, аңшылық және терушілік. Ең көп тараған қолөнер – ұсталық, керамика, тоқымашылық, ағаш ою, балық аулау торы мен қақпан жасау.

## Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ауылдық және көп отбасылық қауымдастықтар, рулық ұйым және құпия одақтар құрайды (йо және йондо). Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Неке қонысы вирилокалды. Полигиния, әмеңгерлік, сорорат, сатып алынған неке жиі кездеседі.
Татуировкалар, бетті скарификациялау, тістерді аралау, сүндеттеу қолданылады. Олар әлі күнге дейін дененің әртүрлі бөліктерін безендіру әдет-ғұрпын сақтайды. Әйелдер диаметрі 20-40 см жететін және салмағы 110 грамм болатын ағаш тақтайшалар мен табақтарды («сунду») ерніне салады.

Елді мекендер – шашыраңқы орналасқан үйшіктер тобы. Үйлері дөңгелек пішінді, ағаш еденді, сабан немесе шөп төбесі бар конустық төбесі бар. Қабырғалары бұтақтардан жасалып, ішінен саз балшықпен сыланған.

Дәстүрлі ерлер киімі – былғарыдан, ағаш қабығынан немесе өсімдік талшықтарынан тігілген киім, әйелдер киімі – жапырақтан немесе жамбасқа оралған мата.

Тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (ботқа, бұқтырылған тағамдар) және балық.

Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер, ертегілер, мақал-мәтелдер.

## Дереккөздер

 
Санат:Чад халықтары
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары