Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы

**Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы** – Қазақстанның ұлттық, әрі ең ірі кітап қоры. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Алматы қаласы, Абай даңғылы, 14.

## Кезеңі
Құрылыс мерзімі – 1967-1970 жылдар. Авторлар ұжымы: сәулетшілер – В.П. Ищенко, В.Н. Тюгин, К.К. Кальной, В.А. Кузнецов, А.А. Петрова; инженерлер – В.В. Ангельский, Т.X. Бухарбаев, А.К. Деев, Г.А. Калиш, В.А. Михалищев, Г.И. Стулов.

## Ғимарат сипаты
Ғимарат 3 қабатты, астында тұғыр қабаты бар. Тұғыр қабатта текшелі кітап қоймасы, қосымша бөлмелер мен шаруашалық бөлмелері орналасқан. Бірінші қабатта кең кіреберіс, абонемент бөлімі, мәжіліс залы, асхана және әкімшілік бөлмелері бар. Екінші қабатта каталог, оқырмандар өзі алып оқуға арналған кітап қоры және кітап беретін кафедралар орналасқан.
Үшінші қабаттағы оқырман залдары нақты бір қабырғамен бөлінбеген, тек кітапхана жабдықтарымен қалқаланған. Бұл залды қажетінше өзгертіп отыруға мүмкіндік береді.
Ғимараттың салмақ түсетін конструкциялары құрастырмалы-тұтас темір-бетон керегеден (асбест-цемент құбыр қалыпқа тұтас құйылған темір-бетон бағаналар және құрастырмалы темір-бетон арқалықтар) салынған. Жабын жұмысына құрастырмалы темір-бетон плиталар қолданылған.
Қабырғасы суық өткізбейтін армоцементті жеңіл конструкциямен тұрғызылған. Шынылау ісіне алюминий жақтаулы тұтас шыны пакеттер пайдаланылған.
Ғимаратты әрлеу ісіне қазіргі заман құрылыс материалдары кеңінен қолданылған. Кітап тасу көлбеу және тік жылжымалы таспалар арқылы жүзеге асырылған. Кітап қоймасына сұраныс қағазы қысым пошта (ауа қысымымен жұмыс істейді) арқылы жеткізіледі.
Кітапхана бөлмелері түгелдей таза ауамен желдетіліп тұрады.
Ғимараттың солтүстікке қараған қасбетінің өнебойы тұтас шынымен қапталуы бұл құрылыстың өзіндік сипатын, ерекше шешімін аңғартады.

## Тарихи деректер
1910 жылғы 31 желтоқсанда Л. Толстой атындағы Верный қалалық кітапхана болып құрылды. 1920 жылы бұл кітапхана негізінде Жетісу облыстық көпшілік кітапхана құрылды. Кейін атауы Алматы губерниялық кітапхана, өңірлік кітапхана деп өзгертілді.

Қазақ АКСР Орталық Атқару комитеті Төралқасының 1931 жылғы 12 наурыз күні шыққан «*Қазақ АКСР мемлекеттік көпшілік кітапханасын бекіту туралы*» Қаулысымен Мемлекеттік көпшілік кітапхана мәртебесі берілді. 1937 жылғы ақпанда орыс ақыны Пушкиннің өлгеніне 100 жыл толуына орай кітапханаға соның аты берілді.

Кітапхана Республикадағы ең ірі кітап қорына айнала бастады. Мұнда Кеңес Одағының түкпір-түкпірінде жарық көрген басылымдар сақталып, ғылыми-әдістемелік және зерттеу жұмысының негізгі орталығы атанды. Кітап қоры 1931 жылы небәрі 64 мыңды құраса, 1982 жылы 4 миллион данадан асты. Ал оқырман саны 1940 жылғы 9 мыңнан 1982 жылғы 55 мыңға дейін өскен еді.

Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1991 жылғы 9 желтоқсан күні шыққан №775 Қаулысы бойынша Пушкин атындағы Қазақ КСР Мемлекеттік кітапханасы Қазақ КСР Ұлттық кітапханасы деп өзгертілді. Тәуелсіздік алған соң, Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы атауы берілді.

Кітапхана ғимараты Қазақ Министрлер Кеңесінің 1982 жылғы 26 қаңтардағы №8 Қаулысының және ҚР «*Тарихи-мәдени мұраны сақтау мен пайдалану туралы*» Заңының 11 және 19 баптарының негізінде тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілді.

Кітапхана қорында әлем халықтарының тілдерінде 7 млн сақтау бірлігін құрайтын әмбебап жалпыұлттық әдебиеттер жинағы сақталады. Қор жыл сайын 100 мың данаға толықтырылып отырады. Күн сайын кітапханаға 3 мыңға жуық оқырман келеді. Оқырмандарға 1 жылда 2 миллионнан аса құжат беріледі. Оқырманға арналған 15 оқу залы қызмет көрсетеді, оның ішінде 14-і мамандандырылған. Олар 1500 оқырманға бір уақытта қатар қызмет көрсете алады.

Оқу залдарында негізгі кітап сақтау және қосалқы қорлардан әдебиет беріледі, соның ішінде сирек кітаптар мен қолжазбалар, карталар, ноталар, дыбыс жазбалары, электронды басылымдар топтамалары да бар.

1990 жылы ҚР ҰК Халықаралық кітапхана қауымдастықтары мен мекемелері Федерациясының құрамына кірді. (ИФЛА) және Еуразия кітапхана ассамблеясының (ЕКА) тең құрылтайшысы болды. Толеранттылық, білім, диалогқа ашықтық «*Ұлы Жібек жолындағы Керуен-сарай*» жобасының негіз қалаушы идеялары болып табылады. ҚР ҰК-ғы шетелдердің мәдениет Орталықтары ақпаратты сақтауға, күшейту мен беруге, мәдени дәстүрлердің жаңғыруы мен халықтардың нақты өзара ықпалдастығына жәрдемдеседі және өздерінің қызметі арқылы «*Ұлы Жібек жолындағы Керуен-сарай*» бағдарламасын іске асырады. ҚР Ұлттық кітапханасында Ресейлік зерттеулер, Қытай, Пәкістан, Түркия мәдениет Орталықтары, Үндістанды зерделеу, Иран және Орталық Азия халықтарының мәдениетін зерделеу Орталықтары жұмыс істейді. Оқырмандарға әдебиет, Интернет-ресурстар, CD және DVD-материалдар, кітап және өнер туындыларының көрмелері, мәдениет және ғылыми қайраткерлерімен кездесулер арқылы түрлі халықтардың мәдениеті туралы ақпарат беріледі. 2007 жылы Америка мәдениет Орталығын ашу жоспарланды. Тепе-тең бастамаларда Қытай кітапханаларының бірінде Қазақстан мәдениет Орталығы ашылады. Осындай Орталықты Қырғызстан Ұлттық кітапханасында (Бішкек) және Ресей мемлекеттік кітапханасында Орталық Азия мемлекеттері мен Қазақстан ресурстары Орталығын ашу ұйғарылды (Мәскеу).

## Басшылығы
Келесі тізімде кітапхананы басқарған директорлар тізімі хронологиялық тәртіппен келтірілген: 
# Жандосов Ораз Қыйқымұлы – алғашқы директор
# Шмелева Е. Н.
# Дәулетова Н. К.
# Бердіғалиева Роза Аманғалиқызы (1987 – 2003)
# Әуезов Мұрат Мұхтарұлы (2003 – 2007)
# Исахов Орынбасар (2007 – 2011)
# Балабекова Гулиса Қабарқызы (2011 – 2014)
# Асқар Әлібек (2014 – 2016)
# Сейдуманов Жанат Тұрарұлы (2016 – 2019)
# Оспанова Бақытжамал Қайырбекқызы (2019-2025)
# Нұрғалиева Ғазиза Құдайбергенқызы (2025 жылдан бастап)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кітапханалары
Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Алматы сәулеті