open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)

**Владимир Михайлович Смирнов** (7 наурыз 1964 жыл, Щучинск) — қазақстандық спортшы, Қазақстан биатлон федерациясының президенті, шаңғы спортынан 1994 жылғы Олимпиада чемпионы, төрт дүркін Әлем чемпионы, төрт дүркін Олимпиада күміс жүлдегері, екі дүркін қола медаль иегері.

Қысқы Олимпиадаларда Қазақстанға егемендік алғалы бірінші алтын медаль әкелген — Смирнов. 2026 жылы елге екінші алтын медаль әкелген мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров болды.

## Мансабы
Үлкен спорттан 1999 жылы кетті.

2014 жылғы 19 тамызда "Астана" Президенттік кәсіби спорт клубының бас директоры қызметіне тағайындалды. Оның құрамына еліміздің бірқатар жетекші спорт клубтары кіреді – "Барыс", "Астана" футбол және баскетбол клубтары. Сондай-ақ аталмыш клуб Қазақстанның атақты спортшылары Илья Ильин, Геннадий Головкин, Денис Тен және тағы басқаларға қолдау көрсетеді.

## Марапаттары
* Норвегиялық жоғары шаңғылық марапат, Холменколлен медалімен,
* Екінші дәрежелі қазақ Даңқ орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
 Олимпиада чемпионы "Астана" спорт клубының бас директоры болып тағайындалды

Санат:Қазақстан шаңғышылары
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары‎
Санат:Қазақстанның Қысқы Олимпиада жүлдегерлері
Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:КСРО шаңғышылары
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Санат:Шаңғыдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Шаңғыдан әлем чемпиондары
Санат:Шаңғыдан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Анатолий Михайлович Храпатый

Қазақстандық ауыр атлетші **Храпатый Анатолий Михайлович** 1963 жылдың 20 қазанында Целиноград облысының Атбасар қаласында туған. Қазақтың дене шынықтыру институтын бітірген, жаттықтырушы. “Спорт клубының” директоры.
## Өмірбаяны
Сеулде (1988) алтын медальді ауыр атлетші Анатолий Храпатый ауыр салмақ санатында жеңіп алды. Сол жылдары оған теңесер ешкім болмады. Ол бірінің артынан бірі өз рекордын жаңартып отырды. Сеул алаңында жұлқып көтеруден ол 187,5 килограммды, ал итеріп көтеруден өзінің бәсекелесі Наиль Мухамедьяровты 10 килограммен асып түсіп, 225 килограммды көрсетті. Храпатый осы алуларымен тоқтап қалмады. Сол жылы жұлқып көтеруден 228 килограмм салмақты алып, жаңа рекорд жасады. Сегіз жылдан кейін тәуелсіз Қазақстан құрамасының құрамында жүре отырып, Атланта Олимпиадасының күміс медалін жеңіп алды.

2008 жылғы тамыздың 11-інде Анатолий Михайлович Храпатый жол апатына ұшырап қайтыс болды.

## Жетістіктері
Храпатый А.М. әлемнің бес дүркін чемпионы, 1988 ж. Олимпиада чемпионы, 1996 ж. Атланта Олимпиадасының күміс жүлдегері, Азия ойындарының көп дүркін чемпионы, ауыр атлетикадан Еуропа және әлем чемпионаттарының, халықаралық турнирлердің бірнеше дүркін жеңімпазы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:1963 жылы туғандар
Санат:2008 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО ауыр атлеттері
Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Ауыр атлетикадан Еуропа чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ольга Васильевна Шишигина

thumb|right|250px|Ольга Васильевна Шишигина

**Ольга Васильевна Шишигина** (1968 жыл Алматы, Қазақстан) - қазақстандық жеңіл атлет, спринтерші, Сидней олимпиадасының чемпионы (2000), Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері.

## Биографиясы
Шишигина Ольга Васильевна 1968 жылдың 23 желтоқсанында Алматы қаласында туған.

Жеңіл атлетикамен (Кедергілерден 100 метрлік спринтерлі орғу) 1978 жылдан бері шұғылданады.

1985 жылы КСРО құрама командасы сапына кірген.

1986 жылдан Кеңестер Одағының көптеген чемпионаттарына қатысқан және одан бірнеше дүркін жүлделерге ие болған.

1992 жылы ТМД елдерінің "Жастар ойыны" жарысының таңдаулы төрттігіне енген (Донецк қаласы).

1994 жылы Санкт-Петербург қаласында өткізілген ойында Халықаралық дәрежедегі спорт шебері нормативін орындаған.

1994 жылғы Жапонияның Хиросима қаласында өткен Азия ойындарында жеңімпаз болған, осыдан кейін оған "Қазақстан Республикасының спортқа еңбек сіңірген шебері" атағы берілген.

1995 жылдардағы жазғы (Гетеборг, Швеция) және қысқы (Барселона) әлем чемпионаттарының күміс медаль иегері. Одан кейін 1999 жылғы жабық жайда өткен (Маэбаши, Жапония) әлем чемпионатында алтын жүлде мен 2000 жылғы Сидней олимпиадасындағы жеңісі.

2007 жылы Канаданың Эдмонтон қаласында өткен әлем чемпионатында күміс жүлдені иеленді. Содан кейін спортшы жарақат алуына орай үлкен спортпен қоштасты.

2002 жылы Қазақтың мемлекеттік туризм және спорт Академиясын бітірген. Қазақтың мемлекеттік туризм және спорт Академиясының жеңіл атлетика кафедрасының меңгерушісі.
## Марапаттары
*І дәрежелі “Барыс”, 
*“Құрмет”, 
*“Дарын” ордендері.

## Дереккөздер

Санат:23 желтоқсанда туғандар
Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан әйелдері спорттаСанат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттерСанат:Қазақстан жеңіл атлеттері
Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары

Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары

Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия ойындары чемпиондарыСанат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Арно Пайперс

**Арно Пайперс** (, МФА: ; 1959 жыл, 21 сәуір) — Қазақстан ұлттық құрамасынның 2006-08 жылғы бас бапкері, голландиялық маман.

## Карьерасы
25 жасқа дейін футбол ойнап, жасыл алаңдағы мансабын тым ерте аяқтаған. Сол кезде «Фейеноорд» командасында ойнаған Пайперс бапкерлік өмірін де Роттердам қаласында бастаған. Одан кейін Голландия жастар құрамасының сапында жаттықтырушы болады. Өзі Дик Адвокат, Ринус Михельс, Луис ван Галь сондай-ақ Франк Райкаард сынды әйгілі бапкерлермен бірге жұмыс жасағанын мақтан тұтады. 

Бұдан кейін төрт жыл Эстонияда жұмыс істеп, осы елдің ұлттық құрамасы мен «Флора» командасының бас бапкері болған. Негізі, ол Эстонияда жаман жұмыс жасаған жоқ. Оның басшылығымен Балтық елі құрамасы бірнеше тамаша ойындар өткізді. Мысалы, 2002 жылы Ресей құрамасымен болған жолдастық кездесуде 2:1 есебімен жеңіске жетті. Ал 2004 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу ойындарында Хорватия және Болгария құрамаларымен тең түсті. Рас, 2005 жылы Эстония футбол одағы онымен келісім-шартты ұзартпағанда, ол әжептәуір ренжіп қалған. Бірақ Эстония құрамасы 2006 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу ойындарында Пайперстің тұсындағыдан да жоғары жетістікке қол жеткізді (Еуропаның үшінші іріктеу тобында 12 ойыннан 17 ұпай еншілеп, төртінші орынға ие болды...) Кейінгі жылы А.Пайперс өз отанында «Утрехт» клубының техникалық қызметкері болды.

2006 жылы Қазақстанға келді де, Қазақстан құрамасы мен "Астана" клубының тізгінін ұстады. Қазақстан құрамасы оның баптауымен ЕУРО-2008 іріктеуін 10 ұпай жинады, УЕФА туы астындағы тұңғыш ресми жеңістерін тойлады. 

2008 жылы құраманың ойыны қайта құлдырады да, қыркүйек айында Пайперс қызметтен босады.

"Астана" клубының бапкері ретінде 2006 жылы Қазақстан чемпионы атанды.

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде

* Қазақстан чемпионы: 2006

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Pijpers:Interview on teambuilding

Санат:21 сәуірде туғандар
Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:4 сыныпты Мария жері кресті орденінің иегерлері
Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары
Санат:Папендрехт ФК ойыншылары
Санат:Нидерланд футбол жаттықтырушылары
Санат:Эксельсиор ФК жаттықтырушылары
Санат:Гауда «Олимпиа» ФК жаттықтырушылары
Санат:Эстония Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Флора ФК жаттықтырушылары
Санат:Жеңіс ФК жаттықтырушылары
Санат:Виллем II ФК жаттықтырушылары
Санат:Тараз ФК жаттықтырушылары
Бета-ыдырау

**Бета-ыдырау** β-ыдырау — атом ядросының ішінде нейтронның (n) протонға (p) және протонның нейтронға өздігінен айналу процесі. Процесс кезінде ядродан электрон (е–) не позитрон (е+) және электрондық антинейтрино не нейтрино бөлініп шығады. Бета-ыдыраудың екі түрі бар:
thumb|right|Электрондық бета-ыдырау cызбанұсқасы.
1)Электрондық бета-ыдырау кезiнде ядро өз бетiнше зарядын бiр бiрлiкке арттыра отырып өзiнен электронды ұшырып шығарады. Бұл құбылыстың негiзiнде протон мен нейтронның бiр-бiрiне айнала алатын қасиетi жатыр. Бос нейтронның массасы бос протон мен электронның массаларының қосындысынан үлкен. Сондықтан энергетикалық тұрғыдан мұндай ыдырау тиым салынбаған. Тәжiрибе нәтижелерiн терең талдау бұл ыдырау кезiнде протон мен электронмен қатар заряды мен массалық саны нөлге тең тағы бiр бөлшек бөлiнетiнiн көреттi. Э.Фермидiң ұсынысы бойынша нейтрино деп аталған бұл бөлшектi 1956 жылы тәжiрибеден байқады. Сонымен нейтронның ыдырау реакциясы 
 \ ^{1}_{0}n \rightarrow \ ^{1}_{1}p + \ ^{0}_{-1}e + \ ^{0}_{0}\bar{\nu}_e, 
мұндағы \bar{\nu}_e - электрондық антинейтрино. 
Ядроның байланыс энергиясының болуынан ядро құрамындағы протондар мен нейтрондардың массасы бұл бөлшектiң бос күйiндегi массасынан негiзiнен аз екенi шығады. Осы себептен де ядро құрамындағы барлық нейтрондар бiрдей бета-ыдырауға түсiп кетпейдi. Тек энергиясы жоғары кейбiр ядроларда ғана мұндай түрлену энергетикалық тұрғыдан мүмкiн болады. Мұндай ядроларды бета-радиоактивтi ядролар деп атайды. Бета-ыдырау кезiнде ядродағы нуклондардың саны өзгермей қалатын болғандықтан ядроның массалық саны өзгерiссiз қалады. 
[thumb|right|200px|Позитрондық бета-ыдырау үшiн [Фейнман диаграммасы, аралық W бозон-нымен ]]
2)Массасы нейтронның массасынан аз болғандықтан бос протон орнықты. Бiрақ ядродағы протонның массасы кванттық механиканың анықталмағандық принципiне сәйкес кейбiр сәтте нейтронның массасынан артық болып кетуi де мүмкiн. Бұл жағдайда мына түрде 
:::^{1}_{1}p^+ \rightarrow ^{1}_{0}n + ^{0}_{1}e^- + ^{0}_{0}\bar{\nu}_e
позитрондық бета-ыдырау жүзеге асады. 

Бета-ыдырау процесі ауыр, сондай-ақ, жеңіл ядроларда да байқалады. Ядродан ұшып шыққан электрондар энергиясының үлестірімін (-спектрді) зерттеу нәтижесінде 1930 ж. швейцария физигі В. Паули нейтрино бөлшегінің болатындығын болжады. Бета-ыдыраудың теориясын 1934 ж. италиялық физик Э.Ферми жасады. Бұл теория бойынша бета-ыдырау процесі нуклонның электрон-нейтринолық өріспен әсерлесу нәтижесі деп қарастырылады, яғни нуклон электронды (е-) не позитронды (е+) және антинейтриноны () не нейтриноны шығара отырып басқа күйге ауысады. 

## Пайдаланылған әдебиет</span>


Санат:Ядролық физика
Санат:Радиоактивтiлiк
Альфа-ыдырау

thumb|left|Альфа-ыдырау
**Альфа-ыдырау** деп берiлген ядроның өз еркiмен альфа-бөлшекке және ядро-қалдыққа мына түрдегi түрленуiн айтады 
   \ ^{A}_{Z}X \rightarrow ^{4}_{2}He + \ (^{A-4}_{Z-2}X)    
Альфа-ыдырау кезiнде ыдырайтын (аналық) ядроның заряды екiге, ал массалық саны төртке кемидi. Тәжiрибе Zi82 болатын барлық ядролардың альфа-радиоактивтi екенiн көрсетедi. Мұның бiр мысалы 23892U ядросы. Бұл ядроның альфа ыдырауының нәтижесiнде альфа бөлшектi және торий ядросының изотопын аламыз 
   \ ^{238}_{92}U \rightarrow ^{234}_{90}Th + \alpha  \ (^4_2He)    
Бұл ыдыраудың нәтижесiнде альфа-бөлшектiң кинетикалық энергиясы 4,18 МэВ, ал сәйкес торий изотопының кинетикалық энергиясы 0,07 МэВ болады. 
Альфа-ыдыраудың механизмiн классикалық физика түсiндiре алмайды. Классикалық көзқарас тұрғысынан альфа-бөлшек ядродан бөлiнiп шығу үшiн ядролық тартылыс күшiне қарсы жұмыс жасауы қажет. Ал бiрақ шындығында мұндай жұмыс жасалынбайды. Бұлай болуының себебi кванттық механикадағы бөлшектiң толқындық қасиетiмен байланысқан туннельдiк құбылыс арқылы түсiндiрiледi.

Санат:Ядролық физика
Санат:Радиоактивтiлiк
Самбо

**Самбо** ( – қарусыз қорғану деген сөзінің қысқартылған түрі) — Самбоның тарихы Кеңестер Одағы тұсында 1938 жылы 16 қарашадан басталады делінеді. Сол жылы  денешынықтыру саласының бүкіл одақтық комитеті самбоны бірауыздан спорттың бір түрі деп тіркеді. Самбо сөзі үш сөз тіркесінен тұрады. Талдап айтсақ, алғашқы тіркестен «"сам(ооборона)", "б(ез) о(ружия)" деген сөз шығады (орыс тілінде). 
Бұл бір емес, жиырма елдің ұлттық спорт түрлерінің жиынтығы деген пікір бар.

Бүгінде ойын шартында қорғану мен шабуыл жасаудың мыңдаған әдісі бар. Мысалға, әзірбайжандық "гюлеше", армяндық "кохе", қазақ "күресі", молдаваша "трынте", тәжіктің "гуштингири", түркменнің "гореше", грузинше "чидаоба" және өзбекше "күреш" деген түрлері жиі қолданысқа ие. Барлығына ортақ талап киім үлгісі мен белдегі белбеу.

Ойынның ортақ ережелерін қалыстастырған маман - Василий Сергеевич Ощепков. Ол  Токио қаласындағы дзюдо орталығынан білім алған.  Жиырмасыншы жылдың орта шенінде В. Ощепков Қиыр Шығыста, кейіннен Новосібір қаласында қорғану түрлеріне баулитын арнайы секция ашқан. Мәскеудегі денешынықтыру институтында сабақ беріп жүрген В. Ощепков жинақтаған тәжірибесінің арқасында И.В. Васильев, Н.М. Галковский, Р.А. Школьников, А.А. Харлампиев, Б.А. Сагателян деген атақты спортшыларды дайындады. 

Самбо дәстүрін ары қалай жалғастырғандардың бірі - В.А. Спиридонов. Ол "Динамо" спорт кешенінде жұмыс істеп жүріп, алғаш рет 1928 жылы "Самозащита без оружия" деген кітап жазып шықты. 

1966 жылдан бері  самбо халықаралық дәрежеге қол жеткізіп, Халықаралық әуесқойлар спортшылар федерациясының (ФИЛА) тізіміне ілікті.


1972 жылы Еуропа чемпионатының тұңғыш ашық біріншілігі басталды. Сегіз салмақ  категориялары бойынша алғашқы додада Кеңес Одағының спортшылары шыңды бағындырса, Жапонияның намысын қорғаған екі спортшы жақсы өнер көрсете білді. В. Кюлленен, А Хош, К. Герасимов, В. Невзоров, А. Федоров, Ч. Езерскас, Н. Нисинаки, Н. Сато, С. Новиков, В. Кузнецов Еуропаның алғашқы Еуропа чемпиондары атанды.   

1973 жылы Иранның Тегеран қаласында I әлем чемпионаты өтті. КСРО құрамасы онда 9 алтын мен 1 күміс жүлдені қанжығаларына байлады. Онда Г. Георгадзе, А. Шор, М. Юнак, Ш. Чанрав (Моңғолия), Д. Рудман, А. Федоров, Ч. Езерскас, Л. Тедиашвили, Н. Данилов, В. Кливоденко чемпион атанды. 

1985 жылы  Испанияның Бильбао қаласында өткен конгресте самбодан халықаралық  әуесқойлар федерациясы (ФИАС) ресми түрде тіркелді. Бүгінде ФИАС-қа әлемнің 40 мемлекеті мүше.  Америкалық, еуропалық және азиялық  федерациялар да құрылған. Жыл сайын  самбодан әйелдер мен ерлер арасында, командалар арасында әр түрлі салмақта әлем чемпионаты мен әлем біріншіліктері өткізіліп тұрады. Атап айтсақ, командалық әлем кубогы, Еуропа және Азия чемпионаты мен біріншілігі, студенттер арасында әлем чемпионаты тағы басқалары. 

Бүгінгі таңда Халықаралық Олимпиада комитеті самбоны Олимпиада ойындары бағдарламасына бекіту туралы мәселені қарастыруда.

## Пайдаланылған cілтемелер


## Сілтемелер

* Самбо халықаралық федерация 

Санат:Жекпе-жек өнері
Санат:Күрес
Санат:Самбо
Атлетика

Атлетиканың мына мағыналары бар:

* Ауыр атлетика;
* Жеңіл атлетика
Халықаралық балалар күні

Бүкіл әлемде 1 - ші маусым **Балаларды қорғау күні** ретінде аталып өтіп, ескі халықаралық мейрамдардың бірінен саналады. Оны өткізу жөнінде шешім 1949 жылдың қараша айында Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясының арнайы сессиясында қабылданды.

Алғашқы халықаралық балаларды қорғау күні 1950 жылы өткізілді
БҰҰ аталған бастаманы дер кезінде қолдап, балалардың өмірін, құқығын, денсаулығын қорғауды өз қызметінің басты бағыттарының біріне айналдырды. 

Балаларды қорғау күні олардың өмірін соғыстан қорғау, денсаулығын сақтау, болашақ ұрпаққа демократиялық негізде білім мен тәрбие беру жөніндегі барша әлемдегі озық пікірлердің тоғысқан арнасы десек, артық айтқандық емес. 

Дәл осы күні болашақта адамгершілікке, әділдікке, баянды өмірге толы қоғам құру үшін оның негізі - балаларға барлық жағдай жасау керектігі тағы да паш етіледі. 

БҰҰ-ның жүргізген сауалнамасына жүгінсек, бүгінгі таңда әлемде әрбір оныншы бала үлкендер тарапынан жасалатын зорлық пен зомбылыққа ұшырайды екен. 

Әлемде өмірі қатерге толы балалар да баршылық. Аш-жалаңаштық, соғыс өрті, терактілер балалар ғана емес, үлкендердің де психикасына кері әсерін тигізеді. Бұл- қорғансыз балалардың басына түскен үлкен ауыртпалық екендігі шындық. 

Жасөспірімдер арасында нашақорлар саны өсуде, олардың жартысынан астамы ішімдік ішуден де кет әрі емес. 

Осылайша, Балаларды қорғау күні мереке ғана емес, сонымен қатар, болашаққа бағдар жасайтын маңызды шараның бірі. Адамзаттың алдында тұрған зор міндет - болашақ ұрпақтың бақытты өмірін қалыптастыру.

Санат:Мейрамдар
Сауысқан

**Сауысқан** () - торғайтәрізділер отрядына, қарға тұқымдасына жататын, кіші денелі, түзу ірі қысқатұмсықты құс. Денесінің көп бөлімі қара, тек кеудесі ақ болады. Қанатының кей жеріне ақ араласқандықтан оны Қазақта кейде алақанат сауысқан деп те айтады.

## Жемі
Құрт - құмырысқа жейді, етқоректі, аздап шөп қоректі.

## Мәдениеттегі орны
Сауысқан қазақ мәдениетінде сақтығымен, сергектігімен әйгілі. Ертөстік жырында Ерназардың келіндерін *сауысқандай сақтығы, жұмыртқадай ақтығы* деп суреттесе, енді бірде ұрылардың ең жоғары шегін *екі сауысқанның құйрығын білдірмей бір-біріне ауыстырады* дейді. Сауысқан шықылықтап үй маңынан шықпай қойуын Қазақтар жаманат хабар келеді деп жорыса, енді бірде жолаушының маңынан шықылықтап ұзап кетей қойған сауысқанды жақсылықтың жаршысы дейді.

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Теннис

**Теннис** — бірге бір (жекелей сын) немесе екіге екі ойналатын (жұптық ойын) спорт түрі. 
thumb|Теннис алаңының өлшемі.

## Тарихы
*XIII- XIV ғасырда Италия, Франция мен Англия тұрғындары себет арқылы допты алақандарымен лақтырып теннис ойнаған. XVI ғасырдың бас кезінен бастап ракетка қолданысқа енгізілген.
*Ал, қазіргі қолданыстағы теннистың тарихы 1873 жылдан Ұлыбританияда басталды. 1874 жылы британ әскери бөлімінің офицері Уолтер Уингфилд теннистің жүйесін жинақтап, ойынның шарттарын жарыққа шығарды. Ағылшындық Уингфилд ойлап тапқан әлгі ойынға «сферистик» деген ұғым берді. 1875 жылы аталмыш ережелер «лаун-теннис» деп аталды. 
*Кішкентай ғана допты сетка арқылы лақтыру ойыны антикалық кезеңде алғаш рет Ежелгі Грекия, Ежелгі Мысыр елінде дамыған. Ғасырдың орта шенінде Еуропа халқы тенниске ұқсас ойынды санаға сіңірді. Ойын "филд-теннис", "корт-теннис", сондай-ақ "лонг-пом" және "курт-пом" деген атпен Франция, Испания мен Италияға аса қарқынды дами берді. Бүгінде әлемде теннисті танымайтын ел жоқ. Ірі халықаралық турнирлерге халық жаппай жиналады. Халықаралық ірі турнир біріншілігі Аустралия, Франция, Англия мен АҚШ та үнемі өтіп тұрады. 1877 жылдан бастап Уимблдонда теннистің алғашқы турнирі өтті.
*ХІХ-XX әлемнің әр түкпіріне етене танылды. 1913 жылы құрылған Халықаралық теннис федерациясы ITF (International Tennis Federation) 1977 жылға дейін «Лаун-теннис халықаралық федерациясы» ILTF (International Lawn-Tennis Federation) деген дәрежені иеленді. Бұл 1998 жылы өз қанатына 190 ұлттық федерацияны топтастырды.
*Теннис Олимпиада ойындары бағдарламасына 1896 жылы енгізілді. 1896 жылы ерлер арасында біріншілік ұйымдастырылса, 1900 жылдан бері әйелдер арасында жарыс үздіксіз өткізілуде. Алайда, 1928 жылы теннис спорт ретінде Халықаралық олимпиада комитеті бағдарламасынан аластатылып, тек олимпиада ойындары қатарына қосылды. 
*Тек 1968 жылы ғана Мехикода өткен XIX олимпиада ойындарына теннис турнирі көрсеткішке ілікті. 
*1977 жылы халықаралық олимпиада комитеті Прагада өткен 79-сессиясында ITF халықаралық теннис федерациясын Олимпиада хартиясының талаптарына сай келетін жетекші спорт түрі деп мойындады. Алайда, бұл жеткіліксіз деп есептелінді. 
*1980 жылы Мәскеуде ұйымдастырылған XXII олимпиадасында теннис жарысы тізімге ілікпеді. 1984 жылы Лос-Анжелестегі XXIII олимпиада ойындарында теннис бәсекесі көрсетілді. 
*Теннис ойыны тек қана 1988 жылы XXIV олимпиадасында олимпиада ойындарының ресми бағдарламасынан 64 жылдық үзілістен кейін қайта орын алды. Олимпиада турниріне ресми команда құрамында өз елінің намысын Дэвис пен Федерация Кубогында өнер көрсетіп, шебер спортшылар ғана жіберіледі.
## Теннис ойынына керекті құралдар
*Ракетка
Ракетканың ұзындығы 81,3 см-ден аспауы керек. Ал ені болса 31,75 см-ден аспауы керек.
*Доп
Доптың түсі ақ немесе сары түсті болады. Доптың салмағы 56,7 – 58,5 г болуы керек.
*Корт
Теннис ойнайтын корт шөппен жабылған немесе асфальтталған болады. Теннис алаңының ұзындығы - 23,77 метр, ал ені – 8,23 метр.

## Қосымша оқыңыз
*Үлкен дулыға турнирлері (теннис)
*Теннистен Аустралияның ашық біріншілігі
*Теннистен Франция ашық біріншілігі
*Уимблдон жарысы
*Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі

Санат:Теннис
Сілез тілінің Нимодлин диалекті

thumb|Сiлез тілінің Нимодлин диалекті
**Сiлез тілінің Нимодлин диалекті** (сілезше: **djalykt ńymodliński ślůnskij godki**, ) — сiлез тілінің Нимодлин қаласындағы бір бөлім тұрғындар сөйлейтін диалект.

Ол өлшемді сiлез тілімен бірнеше әріптердің дыбыстылу өзгешелігі арқылы парықталады. Дыбысталудағы бұл өзгешелік құбылысты олар *mazuřyńy* деп атасады, мұнда *č š ž dž* белгілері ісжүзінде *c, s, z, dz* () болып оқылады. Нимодлин диалектіндегі фонетикада кейде мұрын дауыстылық *y* ( деп оқылады) кездеседі, бұл дыбыстың Прудник диалектімен тығыз қатысы бар.

## Диалекіттік мысал

Санат:Сiлез тілі
Мұса Мұстафұлы Жәлел

**Мұса Жәлел** ([]; Араб тілі: موسا ﺟﮫليل; Жаңәліп: **Musa Çəlil**; кирилше: Муса Җәлил; толық аты: **Musa Mostafa ulı Cälilev**, кирилше: Муса Мостафа улы Җәлилев; орысша: Муса Джалиль, Муса Мустафович Залялов; 1906 жылғы ақпанның 15 – 1944 жылғы тамыздың 25) — кеңес татар ақыны және қарсыласу күрескері. Ол кеңес үкіметінің екі ең жоғарғы марапатын: Кеңес Одағы Батыры атағын (жеке басының ерлігі үшін) және Ленин сыйлығын (*Моабит дәптерлері* шығармасы үшін) (екеуімен де қайтыс болғанынан кейін марапатталды).

## Өмірінің бастапқы кезеңі
Мұса Жәлил Орынбор губерниясындағы Мустафино ауылында ескі заттарды сатумен айналысатын кәсіпшінің отбасында дүниеге келді. Ол Орынбордағы Хұсайния медресесін бітірген. Алғашқы өлеңдері революция тақырыбына арналды. Жәлилдің ең алғашқы еңбектерінен түркі ақындық өнеріне тән «аруз» дәстүрінің әсерін байқауға болады. 1919 жылы ол сол кездері ақтардың билігінде болған Орынбордың астыртын комсомол ұйымына мүше болды. Содан соң Жәлил азамат соғысына қатысты, бірақ жасы келмегендіктен майданда әскери қимылдарға қатысқан жоқ, ақтарды жақтайтын қарулы топтармен күресуге атсалысты. 1920 жылы Жәлил өзінің туған ауылына қайтып оралып, онда «Қызыл гүл» атты жас коммунист ұйымын ашты. Ол Мустафинода комсомол белсендісі болды. Губерниялық комсомол конференциясында өз ауылынан делегат болып барды. Ұлы Отан соғысы басталғанда Мұса қатардағы жауынгер ретінде майданға аттанды. 1942 жылы немістердің қолына түсіп, концлагерьге, содан кейін Берлиндегі Плетцензее түрмесіне жіберілді. "Моабит дәптері" деп аңызға айналған ғажайып жырлары осы түрмеде дүниеге келеді. Ол екі өлең дәптерден тұрады. Біріншісінде 60, екіншісінде 33 өлең болған. Дәптердің бірін түрмеден босап, 1944 жылы Францияға жөнелтілген Ғаббас Шарипов деген тұтқынның Нығмет Тқреқұловқа береді. Ал Төреқұлов оны ақын еліне табыс етеді. Екінші дәптерді Мұсаның камералық досы бельгиялық Андре Таммерманс табыс етеді. 
 1944 жылы 25 ақпанда Плетцензее түрмесінде дарға асылды. 1956 жылы еленген ерлігі үшін, қайтыс болғанынан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы және Ленин орденімен марапатталды. Марапаты әйелі мен қызының қолына тапсырылды. Мұса Жәлел-татар халқының ұлттық ақын-қаһарманы, ақындық-батырлық нышаны. 

## Естелік
Астана қаласының Агроқалашық тұрғын алабында Мұса Жәлел атындағы көше орналасқан.

## Тағы қараңыз

* Мұсағалиев Асхат Ерболатұлы

## Sources
* 
* Plötzensee Prison
*  Free images from Cälil's archive 

## External links
* Musa Cälil's poetry 
*  Musa Cälil's poetry

Санат:Плөтцензее түрмесінде өлімге кесілгендер
Санат:Басын кесу арқылы өлтірілгендер
Санат:Үшінші Рейх өлімге кескендер
Санат:Татар ақындары
Санат:Кеңес ақындары
Санат:1906 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Соғыс хатшылары

## Дереккөздер
Отан соғысы

**Отан соғысы** сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін:

* Отан соғысы (1723—1730) — қалмақ шапқыншылығына қарсы қазақ халқының ұлт-азаттық күресі;
* Отан соғысы (1812—1814) — Ресей империясы мен Наполеон басқарған Француз империясы арасындағы соғыс;
* Ұлы Отан соғысы — Кеңес Одағының нацистік Алманияға және оның еуропалық одақтастарына қарсы жүргізген соғысы;
* Азаттық Отан соғысы — Солтүстік Кореяда қолданатын Корей соғысының (1950—1953) атауы;
* Отан соғысы (1991—1995) — Хорватияда қолданатын ел тәуелсіздік соғысы.
Гравитациялық тұрақты

thumb|250px|Гравитациялық тұрақты '''' Бүкіл әлемдік тартылыс заңына негізделген.
G, **гравитациялық тұрақты** - Бүкіл әлемдік тартылыс заңындағы пропорционалдық коэффициент:

: F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}.

G - тұрақтысының мәнін анықтау үшін ең алғаш ойдағыдай өлшеу жүргізген ағылшын ғалымы Генри Кавендиш (1798ж.) болды. 
СИ жүйесі мына мәнді пайдалануды ұсынады, 2006 КОДАТА:
: G = \left(6.67428 \plusmn 0.00067 \right) \times 10^{-11} \ \mbox{m}^3 \ \mbox{kg}^{-1} \ \mbox{s}^{-2}.

## Дереккөздер


Санат:Механика
Санат:Физикалық шамалар
Жер атмосферасы

thumb|right|162px|Атмосфера қабаттары

**Атмосфера** ( — бу және  — шар) - Жерді қоршаған газ қабықшасы. Атмосфера 78% азоттан, 21% оттегіден және болымсыз мөлшердегі басқа газдардан тұрады.
Атмосфераның төменгі қабаты тропосфера деп аталады, ол 10-12 км биіктікке дейін (орта ендіктерде) созылып жатады. Одан биіктеген сайын температура төмендейді. Онан жоғары стратосферада температура тұрақты дерлік болып қалады (-40С маңында). Ал шамамен 25 км-дей биіктіктен бастап бұл қабат Күннің ультракүлгін сәулелерін жұтатындығынан температура баяу артып отырады.
Жер атмосферасының жоғарғы қабаттарында күн сәулелері күшті иондану туғызады. Атмосфераның ионданған қабаты ионосфера деп аталады. Атмосфера ғарыш кеңістігінен Жерге келетін сәулелерден басым бөлігін шағылдырады немесе жұтады. Мысалы, ол Күннің рентген сәулелерін жібермей, ұстап қалады. Атмосфера бізді микрометеориттердің үздіксіз атқылауынан және ғарыш сәулелерінің – жедел қозғалатын бөлшектердің ағынының бүлдіру әрекетінен де сақтайды.

Атмосфера Жердің жылу балансында ерен маңызды рөл атқарады. Көрінетін Күн сәулелері атмосфера арқылы ешбір бәсеңсімей өте алады. Оларды Жер беті жұтады, осыдан келіп ол жылынады да , инфрақызыл сәуле шығарады. Осы күнгі көзқарастар бойынша гидросфераның және атмосфераның болуы арқасында ғана жерде тіршілік пайда болған. Міне, сондықтан да экология мәселесі, біздің бірегей ғаламшарымыздың табиғатын қорғау - ерекше маңыз алуда.

Санат:Экология
Санат:Жер атмосферасы
Қызғалдақ (фильм)

«**Қызғалдақ**» фильмінің 70 пайызы қазақ тілінде түсірілді. Онда қазақ өмірі, қарапайым ауыл тұрмысы суреттеледі. Фильмді Францияның халқы ерекше қабылдап, жоғары бағалады. Ал, Қазақ көрермендер оны биылғы жылдың күз айларында тамашалай алады», дейді С.Дворцев. Режиссердің айтуынша, фильмнің түсіріліміне Қазақстанмен қатар Ресей, Швейцария және Германия елдері қатысқан. Түсірілімге кеткен қаржының жалпы бағасы екі миллион еуроны құраған. 
## Мараппаттары
Қазақ режиссері Сергей Дворцевтің «Қызғалдақ» фильмі Канн фестивалінің «Ерекше көзқарас» сыйлығына ие болды.

Санат:Қазақстан фильмдері
Ауылым-әнім

«Ауылым-әнім» - Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильмнің» базасында 2008 жылы ақпанда түсіріп біткен толықметражды көркем туынды. Жаңа фильмнің режиссерлері – Қанымбек Қасымбеков пен Сәбит Құрманбеков. Продюсері Әубәкір Сүлеев. Түсірілімге бюджеттен 60 млн теңге бөлінген.
Режиссер Қанымбек Қасымбековтің есімі көрермендерге «Шоқ пен Шер» фильмі арқылы көпшілікке танымал. Бұл фильм 1972 жылы Монте-Карлода өткен халықаралық кинофестивальде «Күміс нимфа» сыйлығына ие болған. Сәбит Құрманбеков те көркем фильмдерімен көрермендерге белгілі. Ол бұдан екі жыл бұрын қысқаметражды «Трасс» бейнефильмін экранға шығарған болатын. Қос режиссердің жаңа картинасы белгілі жазушы Нұрғали Ораздың әңгімелері бойынша жасалған. Сценарийін жазғандар – Зауреш Ерғалиева мен Қанымбек Қасымбеков және Нұрғали Ораз. 
## Фильмдегі оқиға
Фильмдегі оқиғаға ауыл өміріндегі комедиялық көріністер арқау болған. Ауылда әкім сайлауы өтіп, онда жас әйел жеңіске жетеді. Билік басы өзгеріп, бұрынғы әкім кітапханашы, ал механик Гиннестің рекордтар кітабына кіруге әрекет жасайды. Фильмнің түсірілімі Алматы облысы Жамбыл ауданының Ұзынағаш ауылында өткен. Туындының премьерасы көктем айында болмақ.

Санат:Қазақ кинолары
Кавендиш тәжірибесі

Бүкіл әлемдік тартылыс заңындағы гравитациялық тұрақтыны анықтау мақсатында 1797 – 1798 жж аралығында Генри Кавендиш жасаған тәжірибе.
Гравитация тұрақтысының мәнін анықтау үшін ең алғаш ойдағыдай өлшеу жүргізген ағылшын ғалымы Генри Кавендиш болды. Ол күшті өлшеу үшін өте сезгіш иірілмелі таразы әдісін қолданды. Жеңіл стерженнің ұштарына бекітілген екі қорғасын шар m (әрқайсысының массасы 729 г) симметриялы орналастырылған М шарларының (әрқайсысының массасы 158 кг) жанына қойылған. Стержень серпімді жіпке асып қойылған, шарлардың бір-біріне тартылу күшін осы жіптің бұралуы арқылы өлшеуге болады. Жіптің жоғарғы ұшы орнату бүркеншігіне бекітілген, ал осы бүркеншікті бұру арқылы m және М шарларының ара қашықтығын өзгертуге болады.

Кавендиштің (СИ жүйесіне аударғаннан кейін) тапқаны 
*G* = 6.74&nbsp;&times;&nbsp;10&minus;11&nbsp;m3&nbsp;kg&minus;1&nbsp;sec&minus;2 - қабылданған мәннен 1% ғана беттеспедi.

## Сыртқы сiлтемелер
* Sideways Gravity in the Basement, ''The Citizen Scientist'', 1 шілде 2005 , retrieved Aug. 9, 2007.  Homebrew Cavendish experiment, showing calculation of results and precautions necessary to eliminate wind and electrostatic errors.      
* Measuring Big G, Physics Central , retrieved Aug. 9, 2007.  Recent experiment at Univ. of Washington to measure the gravitational constant using variation of Cavendish method.
* The Controversy over Newton's Gravitational Constant, Eot-Wash Group, Univ. of Washington , retrieved Aug. 9, 2007.  Discusses current state of measurements of G.
* Model of Cavendish's torsion balance, retrieved Aug. 28, 2007, at Science Museum, London.

Санат:Физикалық тәжірибелер
Розуэлл (фильм)

**«Розуэлл»** — 1994 жылы түсірілген фантастикалық фильм.
 
## Сюжеті
Әскери барлау қызметіндегі офицер 1948 жылы өзге планетадан келген әуе кемесінің қираған қалдықтарын тауып, зерттейді. Бірақ оның бұл ісін елдің бәрі күлкіге айналдырады. Тіпті оны «бұл-ғарыш кемесінің қалдықтары емес екен, мен оны метезонпен шатыстырыппын» деген сөзді айтуға зорлап көндіреді. Бірақ ол алған бетінен қайтпай, бүкіл ғұмырын осыны зерттеуге арнайды.

## Рөлдерде
Кайл МакЛаклэн, Мартин Шин.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:АҚШ драма-фильмдері
Император вальсі

**Император вальсі** () — режиссер Билли Уайлдердің 1948 жылы жарық көрген музыкалық комедиясы. Фильмде басты рөлдерді Бинг Кросби мен Джоан Фонтейн сомдады. Бұл фильм Уайлдердің шығармашылығындағы ерекше туынды, себебі ол көбіне драма («Жоғалған демалыс») немесе нуар («Қос сақтандыру») жанрларымен танымал болған еді. Осындай күрделі жанрлардан кейін жеңіл, музыкалық, түрлі-түсті (Technicolor) комедияға ауысуы сол кездегі киносүйер қауым мен сыншылар үшін күтпеген жаңалық болды.
Фильм 1949 жылы екі бірдей «Оскар» номинациясына ие болып, Paramount Pictures студиясының сол жылдардағы ең табысты жобаларының біріне айналды.

## Сюжеті
Фильмдегі оқиға 1901 жылы Аустрия-Мажарстан империясында өрбиді. Америкалық саудагер Вирджил Смит (Бинг Кросби) өзінің фонограф деп аталатын жаңа өнертабысын император Франц Иосифке таныстырып, нарыққа шығаруды армандайды. Ол сарайға бара жатқан жолда графиня Джоанна фон Штолценбергпен (Джоан Фонтейн) кездесіп қалады.

Сюжеттің қызығы — бұл тек адамдар арасындағы емес, олардың үй жануарлары арасындағы қарым-қатынас. Вирджилдің «төменгі текті» американдық фокстерьері мен графиняның «ақсүйек» пуделінің арасындағы хикая иелерінің арасындағы әлеуметтік кедергілерді жеңуге көмектеседі. Фильм сол кездегі Еуропаның қатаң этикеті мен Американың еркін рухының соқтығысуын әзілмен жеткізеді.

## Рөлдерде

* Бинг Кросби — *Вирджил Смит*
* Джоан Фонтейн — *графиня Джоанна Августа Франциска*
* Роланд Калвер — *барон Холения*
* Люсиль Уотсон — *ханшайым Битоцка*
* Ричард Хэйдн — *Император [[Франц Иосиф]]*
* Зиг Руман — *доктор Цвибак*
* Гарольд Вермилия — *Камергер*
* Джулия Дин — *эрцгерцогиня Стефания*
* Берт Привал — *Шофёр*
* Алма Макрори — *Қонақ үй иесі*
* Роберта Джоней — *Қызметші*
* Джон Голдсуорси — *Оберстхофмейстер*
* Сирил Делеванти — *Дипломат (титрда көрсетілмеген)*
* Фрэнк Мейо — *Саясаткер (титрда көрсетілмеген)*

## Дереккөздер

Санат:Билли Уайлдер фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:1948 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Paramount Pictures фильмдері
Санат:АҚШ музыкалық фильмдері
Санат:АҚШ романтикалық комедия фильмдері
Қазақстандағы грек-рим күресі

нобай|180px|
**Қазақстандағы [[грек-рим күресі]]** XX ғасырдың екінші жартысынан бастап жаппай дами бастады. 

Бірақ одан бұрын да Қ.Мұңайтпасов, В.Ярков сияқты жекелөнген балуандар болды. Көз көргендердің айтулары бойынша республиканың алғашқы чемпионаты 1934 ж. өткізіліпті. Алматыда күрестен спорт мектебі 1936 ж. ашылған. Қазақстандықтар Бүкілодақтық жарысқа тұңғыш рет 1947 ж. қатысты. Сонда Б. Елқондиев, А. Сыздықов т.б. балуандар республиканың спорттық намысын қорғады. 1948 жылдан Қазақстан чемпионаты өткізіліп келеді.

Қазақстандағы грек-рим күресінен қазақстандық А. Колесов тұңғыш рет КСРО чемпионы болды (1959).... 1966 ж. Эссен қаласында еткізілген жарыста В. Бакулин Еуропа чемпионы атанып, 1968 ж. Мексика олимпиялық ойындарда күміс медальды жеңіп алды. А. Назаренко мен В. Резанцев КСРО-ның, Еуропаның және дүниежүзінің чемпионы атанды. Бұлар 1972 ж. Мюнхен олимпиялық ойындарда алтын және күміс медальдармен оралды.

Сондай-ақ, 1970 ж. Жапонияда еткізілген дүниежүзінің жастар арасындағы Әлем чемпионатында чемпионатында Н. Лященко, Қ. Ахметов, А. Бытков жеңімпаз атанды. Ал алғашқы чемпиондардың есімдері 1937 жылдан белгілі. 2003 ж. Алматыда Әлем кубогы үшін жарыс өтті. 2003 ж. Азия кубогын республиканың құрама командасы жеңіп алды. Республиканың атақты балуандарының қатарына А.Колесов, В.Анесимов, В.Ракулин, В. Резанцев, А.Назаренко, А. Быков, Ш.Серков, Ж.Үшкемпіров, Д. Тұрлыханов, Қ.Байсейітова, М.Манукян, Ю.Мельниченко, Г.Цурцумия және т.б. жатады.

thumb|Жақсылық Үшкемпіров грек-рим күресінің чемпионы
## Олимпиадалардағы халықаралық көрсеткіштері
*	1964 жыл, Токио - Анатолий Колесов (алтын)
*	1968 жыл, Мехико -Владимир Бакулин (күміс)
*	1972 жыл, Мюнхен - Валерий Резанцев (алтын)
*	1976 жыл, Монреал - Валерий Резанцев (алтын), Анатолий Быков (алтын)
*	1980 жыл, Мәскеу - Анатолий Быков (күміс), Жақсылық Үшкемпіров (алтын), Шәміл Серіков (алтын)
*	1988 жыл, Сеул - Дәулет Тұрлыханов (күміс)
*	1992 жыл, Барселона - Дәулет Тұрлыханов (қола)
*	1996 жыл, Атланта - Юрий Мельниченко (алтын)
*	2000 жыл, Афина - Георгий Цурцумия (күміс), Мкхитар Манукян (қола)

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы еркін күрес
* Қазақстандағы сумо күресі
Санат:Қазақстандағы спорт түрлері
Санат:Грек-рим күресі
Александр. Нева шайқасы

**Александр. Нева шайқасы** () — 2008 жылы көктемде шыққан фильм (Ресей). Продюссерлері – Борис Чердабаев (Қазақстан), Игорь Каленов, Рустам Ибрагимбеков (Ресей). Фильмде ресейлік актер Антон Пампушный (басты роль Александр Невскийді), қазақстандық актер Тұнғышбай Жаманқұлов (моңғолдар елшісінің ролі) сомдайды.

## Сюжет
1237 жыл. Шығыстан славян қалаларын күлге айналдырып өлімнің жаршылары сияқты моңғол шабармандары келеді. Батыстағы көршілер орыс жерлерінің бөлігін өздеріне алу үшін өз сағатын күтуде. Батыс пен Шығыстың арасындағы шекарада Псковтан Ақ және Балтық теңізіне дейін өзінің иелігімен Ұлы Новгород орналасқан. Новгородта 17-жасар Александр княздік етеді. Ол үш жылдан кейін өзінің бірінші шайқасын жеңіп алады және Невский деген даңқ алады. 

Әңгіме 1983 жылы түсірілген Эйзенштейннің классикалық совет туындысында емес, ал жаңа кино туралы. Бұл америкалық, француздің қалыпты формасы сияқты емес, бұл мүлде қазіргі заманғы фильм. Сценариі жақсы, жеңілістер, шайқастар, тыңшылар, сатқындар, достар, нәзік дипломатия және қатаң шешімдер. Көңіл жібітетін махаббат жолы. Нағыз еркектер достығының елұраны. Еуропалық түсіру деңгейінің жұмысы, ғасырды шынайы бейнелеу, шайқастарды түсіру, қару-жарақты ұршықша иіру. Алаңда кәсіби реконструкторлар – түсіру тобының сөзсіз сәттілігі.

Санат:Ресей тарихи фильмдері
Негізгі кілт

**Негізгі кілті** қатысты дерекқорларда әр жол үшін ерекше анықтауышты қамтамасыз ететін кестедегі өріс немесе өрістер жинағы. Office Access 2007 сияқты қатысты дерекқорда, мәліметті бөлек, тақырып негізіндегі кестелерге бөлесіз. Кесте байланыстары мен негізгі кілттерді мәліметті қайта бірге топтау жөнінде Access бағдарламасына жеткізесіз. Access негізгі кілт өрістерін бірнеше кестелердегі деректермен жылдам байланыс орнату үшін қолданады және сол деректерді мәнді түрде біріктіреді.

Негізгі кілттің жақсы талапкері бірнеше сипаттамаларға ие болады. Біріншіден, ол әр жолды ерекше анықтайды. Екіншіден, ол ешқашан бос немесе нөл болмайды — ол әрдайым мәнді қамтиды. Үшіншіден, ол өте сирек (негізінде, ешқашан) өзгереді. Access негізгі кілт өрістерін бірнеше кестелердегі деректерді бір жерге жылдам тоғыстыру үшін қолданады.

Дұрыс таңдалмаған негізгі кілттің мысалы ретінде атау немесе мекенжайды атауға болады. Екеуі де уақыт өте өзгеруі мүмкін мәліметті қамтиды.

Кестенің негізгі кілтін әрдайым көрсетуіңіз қажет. Access сұраулар мен басқа амалдарды жылдамдатуға көмектесетін негізгі кілттің индексін өзіндік түрде жасайды. Access, сондай-ақ, әр жазбаның негізгі кілт өрісінде мәнге ие болуын және әрдайым ерекше болуын қадағалайды.

Санат:Ақпараттану
Ройбұш

thumb|250px|Ройбұш шешектері

thumb|250px|Өсімдіктері

thumb|right|240px|Жасыл ройбұш қайнатымы
**Ройбұш** ( — *қызыл бұта*; ) — шай сияқты тұнба жасап пайдаланылатын бұршақты дақылдардың түрі.

Ройбұш дақылы тек Оңтүстік Африка Республикасындағы Седерберг ( — *самырсынды тау*) өңіріндегі шағын жерінде өседі.

Шөп шай тұнбасының бір шыныда (3 г ройбұш, 200 мл су) мынадай құрамдастары бар:
* 0,07 мг темір;
* 1,67 мг магниум;
* 0,22 мг фтор;
* 0,04 мг марганец;
* 7,12 мг калиум;
* 6,16 мг натриум;
* 1,09 мг кальциум;
* 0,04 мг цинк;
* 0,07 мг мыс.

## Сыртқы сілтемелер
* Ройбос - Оңтүстік Африкадағы бірегей шай 
* Rooibos Limited - Оңтүстік Африкадағы ірі ройбұш өндіруші

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Санат:Шөп шайлары
Санат:Бұршақты дақылдар
Отбасылық психотерапия

**Отбасылық психотерапия** - отбасын зерттеп білуге және алдын алу мақсатында оған ықпал жасауды, сонымен қатар кейінгі әлеуметтік-еңбек құқығын қалпына келтіруді қамтитын психотерапия саласы боп табылады. Отбасылық психотерапияның әдісі бәрінен бұрын маскүнемдік, нашақорлық, психопатия, психоздық және психосоматикалық аурулар кезіндегі психотикалық емес психогендік бұзылу кезінде (жүйкенің тозуы, аса қызбалық және өзіне өзі қол жұмсаушылық реакциялар, мінез-құлықтың патологиялық бұзылушылық жағдайы) қолданылады. Отбасылық психотерапияға психотерапияның басқа салаларымен қарастырылмайтын қосымша аспектілердің тобы кіреді - бұл дегеніміз отбасылық мөлшерде қызмет ету, отбасылық бұзылушылық түрлері, оларды алдын алу, отбасы мүшелерінің психикалық және соматикалық денсаулығына әсер ету, отбасы тіршілігінің бұзылу диагностикасы. Отбасылық психотерапиямен бір мезгілде дәрігер және медициналық психолог қызметі ретінде педагогикалық, заңгерлік, экономикалық ықпал етеді. Олардың айырмашылықтары бәрінен бұрын өз мақсаттарымен анықталынады. 

Педагогикалық ықпал ету отбасының тәрбиелік және білім беру мәселелерін шешуге бағытталған. Отбасылық қарым-қатынас мөлшерінде ерлі-зайыптыларға көмек көрсететін психологиялық консультацияны және медициналық мақсатты алдына қоймайды. Отбасына және оған ықпал етуге арналған ғылыми әдебиеттерде кейде отбасылық психотерапияны алдына медициналық мақсат қоймайтын отбасымен психологиялық жұмыс жасау сияқты атайтынын көрсету қажет. 20 ғ. 70-80 жж. отбасына көмек көрсетудің барлық мүмкіндіктегі түрлерінің маңызды саны қалыптасты. Бұл отбасылық консультациялар, танысу қызметтері, отбасылық жаңару және білім берудің әртүрлі түрлері (отбасылық университеттер, дәріс оқытушылар және т.б.), сексологиялық, педиатриялық, педагогикалық кабинеттер болып табылады. Іздеу процесі барлық осы үлгілер арасындағы өзара байланыс және өзара қарым-қатынас жолдарында іске асады.

Санат:Отбасы
Санат:Психотерапия
Он үшінші жауынгер

**«Он үшінші жауынгер»** () — 1999 жылы түсірілген шытырман оқиғалы фильм.
 
## Сюжеті
Ахмед Ибн Фахдлан тумысынан ақсүйек және ақын. Ол-махаббаты үшін жаза тартып, өркениетті Шығыстан жабайы Сібірге, викингтер мекендейтін өлкеге қоныс аударады. Ал бұл өлкенің ержүрек жауынгерлері елді мекендерді қынадай қырып, соңында тау-тау өліктер қалдырумен келе жатқан жұмбақ тайпаға қарсы соғысқа дайындалып жатыр екен. Ежелгі сенім бойынша аң тәріздес дұшпанды жеңу үшін оған он үш жауынгер қарсы тұруы керек екен де, ал оның біреуі міндетті түрде жатжерлік болуы тиіс екен.

## Рөлдерде
* Антонио Бандерас
* Омар Шариф
* Владимир Кулич 
* Деннис Сторхой
* Дэниэл Саузерн
* Нил Маффин 
* Джон Десантис
* Клайв Рассел
* Миша Хауссерман 
* Оливер Свейнэлл 
* Асбьерн Рийс 
* Ричард Бреммер 
* Мария Бонневи
* Дайан Венора

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Джона Мактирнан фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:АҚШ тарихи фильмдері
Меңдуана

**Меңдуана** () – алқалар тұқымдасына жататын бір жылдық не екі жылдық шөп тамырлы өсімдік, биіктігі 30-70 см айналасында, өн бойында жұмсақ түгі болады. 

Маусым, мамыр айларында гүлдеп, тамыз, қыркүйек айларында жемістенеді. Жемісі қоңырау тәрізді,ішінде ұсақ домалақ ұрығы болады, улы келеді.

## Улылығы
Меңдуана төмен улы өсімдік, тауық қатарлы үй құстары жеп жойса ұзақ уақыт сенделіп, аузынан су ағып өледі. Адам жесе басын бұлғаңдата береді, албаты сөйлейді, көзі шұбартады да өзін рахат сезінеді.
Өзге дәріліктермен аздап қосып пайдаланады, безгектік секілдеуге, тыныштандыруға істетеді.

## Емдік рөлі
Өзге дәріліктермен аздап қосып пайдаланады, безгектік секілдеуге, тыныштандыруға істетеді.

## Дереккөздер


Санат:Алқалар
Саумал

**Саумал** — толық ашы­маған немесе бие сүтін қосып, пісіп-пісіп тұщы­тылған қымыз.

Сарысаумал – күзде шөп әбден пісіп-жетілгенде сауатын саумал.

В. Радловтың сөздігінде саумал тек алғашқы қымыз деген мағынада ғана емес, сонымен қатар қымыздың жалпы атауы ретінде де қолданылған.

## Емдік қасиеті
Бие сүті құрамына қарай ана сүтіне өте жақын, альбумин тобына жатады. (Салыстыра кетсек басқа үй жануарларының сүті казеин тобына жатады). 500мл бие сүті ағзаға қажетті С дәруменінің тәуліктік мөлшерін қамтамасыз етеді. Саумалдың құрамында белок, амин қышқылы, тез еритін май, оттегі және организмге керек кальций, натрий, фосфор, калий, темір, магний, бром сияқты минералдар, С, А, В1, В2, В6, В12, Е, РР дәрумендері бар. Жалпы саумалдың құрамында 80-ге жуық биологиялық белсенді қоспалар бар екендігі анықталып отыр. Сауылғанан кейін 2 сағаттан асқанға дейін саумалдың ешқандай қасиеті жоғалмайды. Саумалдың құрамындағы көп сұйық оттегі әр жасушаға жетеді. Адам организіміне тез сіңіп қана қоймай, түрлі асқазан жараларына, ісік ауруларына ем. Өкпе, бауырды қуаттандырады, қан құрамын реттеп, қантты теңгереді. Сонымен бірге белсіздікті жойып, генді қалпына келтіру ролі бар деп есептейді мамандар.

## Шұбат пен саумалдың салыстырмасы

## Көркем әдебиеттен мысалдар
Батпақты сайға түссе,
Атың арып келгенде,
Өткел бермес көшерге.
Қайырсыз итке мал бітсе
Аңқаң құрып келгенде
Саумал бермес ішерге.Бұқар жырау (Қара арғымақ арыса)

Түрулі тұрған іргеден самиян самал еседі
Қулық бие сүтіндей саумал аңқып кетеді.
Күлтеленіп бас жарған көк жүгері шайқалған
Көк теңіздей толқиды желді күні шайқалған.(Әбіш Кекілбаев)

Мақал: саумал ішсең – қымыз жоқ, бие мінсең – құлын жоқ.

## Әдебиет
* Қазақ  тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: «Дайк-Пресс» баспасы.Т.Жанұзақов, 2008.
* Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөзігі. Алматы: «Сөздік-Словарь» баспасы. 2007.
* Қазақ тілінің аймақтық сөздігі. Алматы: «Арыс» баспасы. Ғ.Қалиев, Ш. Сарыбаев, А. Үдербаев. 2005.

## Дереккөздер

Санат:Сүт өнімдері
Сардар (фильм)

thumb
Әртістер: - С. Шандыбаева, К. Қыстықбаев, Н. Ықтымбаев. Режиссер - Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов. Өндіріс - "Қазақфильм", 2003 ж. Жанр - тарихи драма.

## Фильмдегі оқиға
Бұл – қазақ пен қытайдың аңыздарына құрылған дүние. Сценарийін жазған Адильша Огишев деген мәскеулік кинодраматургтың бір таныс қытайы бар екен. Содан естігендері бар, өзінің білетіні бар, сол негізде жазып шықты. Негізінде, басты кейіпкер қытай қызы болуы керек болған. Әуелде Қытаймен бірігіп түсіреді деп жоспарланған. Енді «бастаймыз» деген кезде Қытай киностудиясының басшылығы ауысты да келісім жайына қалды.
Мұнда жалпы, қақтығыс сценасының өзі үшеу. Біріншісі – қалмақтар өкшелеп келе жатқан қазақтардың құзға келіп тірелген кезі. Әрі қарай жол жоқ. Сонда Құлжа «соғысамыз» дейді. Екіншісі – қалмақтардың кішкентай Бөлекті ат құйрығына байлап сүйреткен кезіндегі тұтқындағы қазақтардың ереуілі. Үшіншісі – Құлжаның қалмақтардың басшысы Шонаймен жекпе-жекке шығып, оны өлтіретін тұсы. Рас, қалмақтар – қалың қол. Қай көріністе де қазақтарды қырып жіберуіне болатын еді. Бірақ Шонай айтады ғой: «Біз де ата-бабаларымыздың салтын құрметтейміз» деп. Сөйтіп, өзі жекпе-жекке шығады. Мысалы, неміс екен деп немісті де жамандай беруге болмайды ғой. Сол сияқты, бұл да ірілігін көрсетіп тұр. Шындығында, Шонай – үлкен сарбаз. Құлжа бала болса да оны айлакерлігімен «алып» тұр. Оның «Сен нағыз сарбазсың. Бірақ маған құдай көмектесті» деп айтатыны да содан.

## Мараппаттары
Және кинематографиялық туындыларға арналған «Бәйтерек – 2004» байқауында «Сардар» фильмі «үздік операторлық жұмыс», «үздік суретші» номинациялары бойынша және режиссер Болат Қалымбетовтың өзі әділқазылар алқасының арнайы жүлдесімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақфильм
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:2003 жылғы фильмдер
Санат:2003 жылғы Қазақстан фильмдері
Альфред пен Агата

Өндіріс:
Франция, 1972 ж.

Әртістер:
Пьер Ришар, Анни Дюперей, Жан Карме
## Фильмдегі оқиға

Альфред Дюментейдің туғаннан бері жолы болған емес. Аттаған сайын сәтсіздік алдын орайды. Кейде өзін-өзі қол жұмсағысы келген кездері де болады. Ол өзін-өзі өлтірмек болып ниеттенген жерде Агата Бодар есімді қыз да өзіне- өзі қол жұмсамаққа бел байлаған еді. Бірақ ол ойлағандары болмай қалды. Осы кезде полицейлер келіп жетеді. Агата Альфредті өзінің үйінде тұруға шақырады. Аңқау қыз өмірде ешқашан жолым болмайды деп ойлап жүруші еді...

Санат:Француз фильмдері