open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мұнай қалыптасуының басты белдемі

**Мұнай қалыптасуының басты белдемі**.
Мұнайгазды алап қимасының мұнай қалыптасуының басты фазасы көрініс
беретін қойнауқаттық-катагендік белдем. Аталған алаптың құрылысына, оның
геотермикалық режиміне, шашыранды органикалық заттардың типіне, т.б.
факторларға байланысты **мұнай қалыптасуының басты белдемі** платформалық алқаптардағы шөгінділердің
иіле төмендеуінің соңғы сатысында 2-3 км тереңдікте, терең ойыстар мен әлпілік
ойысымдарда 3-6 км тереңдіктерде байқалатын болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Фрикциялық бастырма

**Фрикциялық бастырма** -
металл бетімен үйкеліп жұмыс
істеу кезінде үлкен үйкеліс коэффициентін қамтамасыз ететін жылу сыйымдылығы және тозу беріктігі
жоғары, тіркестің немесе тежегіш
механизмнің метал емес элементі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Газконденсатты жатын

**Газконденсатты жатын** Газдық фазаның құрамында
С1, С2, Zv С3 (метан, этан, пропан) көмірсутектерімен қатар еріген күйдегі
көмірсутектер (С4 — бутан), тіпті лигориннің және керосиннің құрамына кіретін
көмірсутектер бар, қойнауқаттық қысымы өте жоғары (Р>100 атм) газ жатыны.
Құрамында ауыр көмірсутектер (бензин фракциясы) болуы мүмкін таза газ
жатындарымен және газды тақиялармен салыстырғанда газконденсатты жатын құрамындағы
ауыр көмірсутектер қойнауқаттық қысым мөлшері азайған сәтте сұйық күйге
айналып кетеді. газконденсатты жатын таза "газконденсатты жатын "және " қосфазалы жатын"
болып екіге жіктеледі. Таза газконденсатты жатынның құрамындағы флюид
бірфазалы (газды) жағдайда болса, қосфазалы газконденсатты жатын құрамындағы газ массалары
азды-көпті мұнай жұрындарын кіріктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Есбаев атындағы көше (Алматы)

**Есбаев атындағы көше.** Көшеге қазақтың көрнекті композиторы, Ұлы Отан соғысының ардагері Әбілахат Ысмағүлұлы Есбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы
әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген. Есбаев Әбілахат Ысмағұлұлы (1925-1976)
Қостанай облысы Амангелді ауданында дүниеге келген. Есбаев, негізінен, ән жанрында (ән, романс, хор, баллада) шығармалар жазған. Оның «Маржан қыз», «Жастар мерекесі», «Әлі есімде», «Жайық қызы», «Қыз қуу», «Жылқышы», «Ұстазым» т.б. әндері халық арасына кеңінен таралған.

Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындық - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Стратиграфиялық атаужүйе

Стратиграфиялық бөлімше (бірлік) атауларының жиынтығы. Стратиграфиялық атаужүйе географиялық,
жалпыгеологиялық, минералогиялық-петрографиялық және биологиялық атаужүйелерге тәуелді емес. Стратиграфиялық атаужүйе ережелері жаңа стратиграфиялық атауларды
таңдап алу және жүйелеу мәселелерін шектеп отырады, олардың қолданылуын
реттейді, заңсыз туындаған атаужүйелердің ғылыми айналысқа еніп кетпеуін
қадағалайды және заңды атаулардың сақталуын қамтамасыз етеді. Кейде стратиграфиялық атаужүйе
түсінігі "стратиграфиялық жіктеме" және "стратиграфиялық терминология"
түсініктерімен шатастырылып жүр, бұл дұрыс емес.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Саз қалыптасу

**Саз қалыптасу (саз жинақталу)**. Әр
түрлі фациялық жағдайларда саздардың түзілуін анықтайтын жалпылама процесс
атауы. Платформалық алқаптардағы Саз қалыптасу процесі біршама баяу өтеді, алайда
бұл жағдайда жақсы сұрыпталған және біртекті саз қабаттары қалыптасады; нақ
осы саздар өндірістік тұрғыдан мейілінше құнды болып келеді. Геосинклиндерде
және олардың платформаларға ауысу белдемдерінде түзілген саздар нашар
сұрыпталған күйде үшырасады, мұндай саздар құрылым дамуының келесі
сатыларында диагенезге ұшырап қана қоймай, метаморфтық өзгерістерге де
ұшырайды, сөйтіп олар сазтастарға, тіпті сазды тақтатастарға айналады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тасжапырақ

**Тасжапырақ** руталар тұқымдасына жататын шетен жапырағына ұқсас жапырақты, көп жылдық шөптесін өсімдік. Гүлі 5 тармақты кызғылт -күлгін күлтелі. Гүл шоғыры эфир майын көптеп бөледі, жаңасқан кезде теріні қариды. Реликті түрге жатады, саны кему үстінде. Қарқаралы ауданыңда тауда және өзен бойларын да өседі.

## Дереккөздер


Санат:Руталар
Палеогеотермика

**Мұнай геологиясында**: өткен геологиялық *кезеңдер* мен *дәуірлердегі* мұнай мен газ массаларын қалыптастырған
және олардың жатындары түзілуін қамтамасыз еткен қойнаулық өңірлердің
термикалық өрісін қалпына келтіру шаралары. *Шөгінді таужыныстар*
жиынтығының өзге таужыныстармен көмкерілуі нәтижесінде бірте-бірте жер
қойнауларына қарай тереңдей түсуі сол өңірлердегі температура көрсеткішінің
де бірте-бірте өсуімен орайласатыны, ал мұның өзі жаңағы таужыныстар
құрамындағы *органикалық заттар* есебінен мұнай-газ массаларының қалыптасу
процесін және олардың бір өңірден екінші өңірге *жылыстауын* қамтамасыз
ететіндігі түсінікті. **П**., міне, осы мәселелерді сараптауға тырысады. Бұл орайда.
геологиялық термометр рөлін температураның өзгеруіне байланысты өзінің
құрамы мен *құрылымын* өзгертетін әр түрлі минералдар атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық газ қасиеттері

**Қойнауқаттық газ қасиеттері** - газдың (газконденсаттың қойнауқаттық қысым мен температура жағдайындағы физикалық қасиеттері: тығыздығы; тұтқырлығы; ылғалдылық мөлшері; ерігіштігі; қарама-қарсы конденсациясы; сындарлы температурасы мен қысымы; көлемдік коэффициенті; сығылғыштық коэффициенті т.б.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Береговой атындағы көше (Алматы)

Көшеге ұшқыш-ғарышкер, екі дүркін Кеңес Одағының Батыры Береговой Георгий Тимофеевичтің
есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.03. 1969 №81 шешімі) берілген. Береговой Георгий
Тимофеевич (1922-1995) Полтава облысының Федоровка селосында дүниеге келген. 1968 ж.
*«Союз-3»* кемесімен ғарышқа ұшқан.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Алтыншы шағын ауданынан басталып, Жандосов
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Қойшыманов, Шаляпин, Студенттер көшесін қиып өтеді.
Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Есқараев атындағы көше (Алматы)

**Есқараев атындағы көше.**  Көшеге көрнекті мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны Сулеймен Есқараевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 20.11.1997 №697 шешімі) берілген. Есқараев Сулеймен (1897- 1938)
Қызылорда облысы Қармақшы ауданында дүниеге келген. Ол Азамат соғысына қатысқан. 1920-1925 жылдары РК(б)П Сырдария облыстық Комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, Ташкент облысы Төтенше комиссиясы бастығының орынбасары, Ақмешіт уездік-қалалық кеңесі атқару
комитетінің төрағасы, РК(б)П Түркістан ОК бақылау комиссиясы төрағасының орынбасары, Сырдария облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы, РК(б)П Сырдария облыстық комитетінің
ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, 1925-1928 жылдары Қазақ АКСР ішкі істер халық комиссары
т.б. қызметтерін атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Құрылымдық қоңқа

**Құрылымдық қоңқа**. Моноклин бойына орналасқан,
ұзынынан-үзақ созыла сағаланатын антыклин. Құрылымдық қоңқаның тұғыры болып
табылатын моноклин бетінің изосызықтары төменнен жоғары қарай жамырай ұшырайды, осының салдарынан ол қүрылымдық карта бетінде моноклинді барынша күрделілендіре түсетін мүйіс немесе дөңес түрінде көрініс береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бланктегі жазба

**Бланктегі жазба** - вексель иесінің вексельдің сыртына вексельдің жаңа иесінің аты-жөнін көрсетпей жазған жазуы. Ол вексельді көрсеткен кез келген адамға вексель берген адамнан вексельде көрсетілген ақшаның сомасын төлетуге құқық береді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Шыны бағыттаушы

**Шыны бағыттаушы** - бойымен шыны жүретін автомобиль
есігіндегі металл астауша.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Глауконитті саздар

**Глауконитті саздар.** Құрамындағы гидрослюдалары
глаукониттен, сколиттен, селадониттен тұратын гидрослюдалы саздар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Кедергі каротажы

**Кедергі каротажы** - Таужыныстың көріністі меншікті [элекрлік кедергісін (r<sub>k</sub>) өлшеуге негізделген [электрлік каротаж әдістерінің бірі. Аталған кедергі мөлшері каротаждық зонд көмегімен анықталады. Кедергі каротажы деректері қимадағы электрлік қасиеттері әр түрлі қойнауқаттарды жіктеуге, таужыныстардың меншікті электрлік кедергісін анықтауға, меншікті кедергінің шайылған белдемде, сыздықтау белдемінде және сүзбемен қанықпаған белдемде таралу ерекшелікгерін зерттеуге, қойнауқаттың жинауыштық кабілетін бағалауға, т.с.с. көмектеседі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Есеболатов атындағы көше (Алматы)

**Есеболатов атындағы көше.** Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Нарсұтбай Есеболатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 17.12. 1958 №ЗЗ шешімі) берілді. Есеболатов Нарсұтбай (1913-1941) Алматы облысында дүниеге келген. 1941 жылы Мәскеу түбіндегі
шайқаста ерлігімен көзге түскен.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Геологиялық барлаулық нөмірлеу

**Геоологиялық барлау** қазындысын, геологиялық аиіылымды, сынаманы, т.б.
геологиялық нысандарды тек өздеріне ғана тиесілі нөмірмен белгілеу.
нақтылы барлау нысанындағы әрбір қазынды түрі жеке-дара нөмірленіп
отырады, олардың, өздерінің түрлеріне қарай, өзіндік шарт белгісі болуы
шарт. Мысалы, Ұ—1 — бірінші ұңғыма, с/т—17 - он жетінші нөмірлі
электрлік талдау сынамасы, т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бектемісов атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік
сыйлығының 2 дүркін иегері Әнет Бектемісовтіңесімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003
№  27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №  5/765 қаулысы) берілген. Әнет Бектемісов Алматы облысы Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол Алматы қалалық атқару
комитетінің торағасы, ҚазКСР ауыр индустрия және құрылыс министрінің орынбасары, ҚР
Жоғарғы Кеңесінің құрылыс және сәулет жөніндегі комитеттің төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше Алатау ауданындағы *«Ақбұлақ»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқаттың серпінсиымдылық коэффициенті

**Қойнауқаттың серпінсиымдылық коэффициенті**- *кайнауқат* сиымдылығы мен серпіңділігін және оны канықтырған
сұйықтың серпінділігін бірдей ескеретін кешенді коэффициент. Бұл коэффициент қойнауқаттық қысымды 1 мПа-ға кеміткенде сол қойнауқаттаң ағып шығатын
сұйық көлемі сөз болып отырған қойнауқаттың белгіленген көлем элементінің қаншалықғы мөлшерін құрайтындығын көрсетеді. Бұл коэффициенттің сандық мөлшері ортаның кеуектілік коэффициентін, сұйықтың сығылғыштық коэффициентін және кеуекті ортаның сығылғыштық коэффициентін өзара
көбейту нәтижесінде анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жинақіс

**Жинақіс**- объект жұмысының
ұзақтығы немесе көлемі.

**Тоқырауға дейінге жинақіс**- пайдалану басталғаннан
алғашқы тоқырауға дейінгі объектінің істелген жұмысы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайжұрыңды газконденсатты (конденсатты) жатын.

**Мұнайжұрыңды газконденсатты (конденсатты) жатын** "Мұнайгазконденсатты жатын" терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық су қасиеттері

**Қойнауқаттық су қасиеттері** - қойнауқаттық суларды сипаттайтын олардың физикалық-химиялық параметрлері: тығыздығы; меншікті салмағы; температурасы; ұлғаюының температуралық коэффициенті; тұтқырлығы; беткейлік тартылыс мөлшері; көлемдік коэффициенті; сығылғыштығы; электрөткізгіштігі; судың мұнайдағы ерігіштігі; газдың судағы ерігіштігі т.б.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бланкілік Вексель

**Бланкілік Вексель** - тек вексель берушінің қолы қойылған, мәтіні толтырылмаған вексель.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Диатомдық саздар

**Диатомдық саздар**. Әдетте құрамына көне организмдердің
қалдықтарын, аморфты кремнеземді, өсімдік қалдықтарын, темір сульфидін
және пирит минералын кіріктіретін, негізінен диатомалардың қалдықтарынан
тұратын саздар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бектуров атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, техника ғылымдарының докторы, профессор,
Қазақстан Ғылым Академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері
Әбікен Бектұрұлы Бектұровтың есімі берілген. Бектұров Әбікен Бәктурулы (1901-1985) Лавлодар
облысы Баянауылда ауданында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Механикалық кернеу

**Механикалық кернеу**-
ішкі күш өлшемі, деформацияланған денелерде пайда болып, күш
шамасының осы күш әсер ететін
ауданға қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Махмет Сәкенұлы Бекшин

thumb|Махмет Сәкенұлы Бекшин
***Махмет Сәкенұлы Бекшин*** (1936 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын (1962), Целиноград а. ш. институтын (1977), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1979) бітірген. Еңбек жолын Қарқаралы ауданындағы Комсомол ұжымшарында есепші болудан бастаған. Боран ауылдық кеңесінің хатшысы, Қарқаралы аудандық Боран ауылдық округі комсомол комитетінің хатшысы, «Бесоба» кеңшарының партком хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, Нұра аудандық партия комитетінің 2-хатшысы, Қарқаралы ауаткомының төрағасы, аудандық партия комитетінің 1-хатшысы (1978-1985), Қарағанды облыстық а.ш. өнімдерін сатып алу және сапасын тексеру инспекциясының бастығы қызметтерін атқарады. Еңбек Қызыл Ту, Октябрь революциясы, «Еңбек данқы» ордендерінін иегері.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Қоңды саздар

**Қоңды саздар**. Жоғары аққыштық қасиетпен сипатталатын,
сипап көргенде май ұстағандай әсер қалдыратын саздар жиынтығы. Термин
техникалық мағынада қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Электрлік кернеу

**Электрлік кернеу** - екі нүктенің потенциалдар айырмасы, яғни
электр зарядының бір нүктеден
басқа нүктеге ауысуы жұмысының
сол заряд шамасына қатынасымен
анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұнайлы (газды) қойнауқаттың сумен тоғытылуы

Түсінік үш мағынада колданылып жүр. 
#Мұнайлы (газды) қойнауқаттан игерілген мұнай (газ) орнына осы қойнауқатпен деңгейлес, бірақ кенорыннан сырт орналасқан су массаларының ағып келуі. 
#Ұңғыманы керіштеудегі олқылықnар салдарынан мұнайлы (газды) қойнауқатқа одан жоғарырақ орналасқан деңгейлер өңірінен су массаларының ағып келуі. 
#Мұнайлы (газды) қойнауқаттағы қойнауқаттық қысым мөлшерін қалыпты жағдайда сақтау мақсатында осы қойнауқатқа әдейі су айдау. Соңғы жағдайда мұнайлы қойнауқаттың сумен тоғытылуы " ("обводнение") сөз тіркесін емес, мұнайлы қойнауқатты сумен тоғыту" ("заводнение") сөз тіркесін қолданған
дұрыс.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газконденсатгазды жатын

**Газконденсатгазды жатын** С5+жоғары
құрамды көмірсутектер мөлшері жатын көлемінің 0,2-0,6 пайызы аралығында
болып келетін газ жатыны. Бұл көрсеткіш жатындағы конденсат мөлшері 30
см3/м3 шамасында болуына сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Есенәлиев атындағы көше (Алматы)

**Есенәлиев атындағы көше**. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, дипломат Михаил Иванович Есенәлиевтың есімі
(Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 21.01.2000 №221 қаулысы) берілген. Есенәлиев Михаил Иванович (1927-1999) Астрахан облысында дүниеге келген. Ол Қазақстан компартиясы ОК бөлім меңгерушісі, ҚазКСР Сыртқы істер министрі қызметтерін атқарған.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқаттық мұнай қасиеттері

**Қойнауқаттық мұнай қасиеттері** - мұнайды қойнауқаттық қысым мен температура жағдайларында сипаттайтын қасиеттері: тығыздығы; меншікті көлемі; тұтқырлығы; беткейлік тартылыс мөлшері; газ кіріктіру мөлшері; қанығу қысымының мөлшері; көлемдік коэффициенті; көлемдік ұлғаюы т.б.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бланкілік несие

**Бланкілік несие** - материалдық жағынан қамтамасыз етілмеген, несие алушының өзіне деген сеніміне негізделген несие.

## Дереккөздер


Санат:Несие
Гравитациялық өрістің кернеулігі

**Гравитациялық өрістің кернеулігі**- өрістің көрсетілген нүктесінде орналасқан 
материалды нүктеге әсер ететін
гравитациялық өріс күшінің осы
материалдың нүкте массасының
мөлшеріне қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Бекхожин атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстанның халық жазушысы, Ұлы Отан соғысының ардагері, сыншы әрі зерттеуші, сан қырлы талант несі, дарынды
эпик ақын, аудармашы Қалижан Бекхожиннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 18.09.1995 № 129
шешімі) берілген. Бекхожин Қалижан Нұрғожаұлы (1913-1990) Павлодар қаласында дүниеге келген. Ол -жиырмадан астам поэма, жүздеген өлеңдер жазған ақын, Тете, Байрон, Низами сынды
ұлы шайырларды қазақша сөйлеткен шебер аудармашы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындық - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Магниттік өрістің кернеулігі

**Магниттік өрістің кернеулігі** - түзу сызықты өткізгіштегі электр күші тогының өткізгіштен берілген магнит өрісі
нүктесіне дейінгі екі еселенген
қашықтыққа қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Қалыпсыздық алқабы

Физикалық табиғаты бір ғана құбылыспен түсіндірілетін, сондықтан геологиялық табиғаты да ортақ ерекшеліктермен сипатталады деп есептелінетін, біршама
ауқымды өңірді қамти отырып, бірнеше қалыпсыздық аудандары мен белдемдерін
біріктіретін қалыптан ауытқудың аймақтық геофизикалық жүйесі. Мұндай
жүйенің ауданы әдетте жүздеген мың, тіпті миллиондаған шаршы километрмен
өлшенеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мәкен Төрегелдин

**Мәкен Төрегелдин** (1923 жылы туған), кенес, партия қызметкері, өлкетанушы, еңбек ардагері. Ұлытаудың түлегі. 1939-1942 жылдары Қарсақбай мыс қорыту зауытыңда жұмысшы. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1946-48 жылдары Қарсақбай орта мектебінде мұғалім, кейін аудандық комсомол комитетінін хатшысы, аудандық комитетінде жауапты хатшы, ауыл шаруашылығы басқармасының бастығының 1-орынбасары, жоспарлау комиссиясының төрағасы, «Жетікоңыр» кеңшарының директоры, 1970-1985 жылдары Жезді аудандық партия комитетінің 1-хатшысы болды. 1986-89 жылдары облыстық мұражайдын Жезді калашығындағы өлке тарихын тану бөлімінің меңгерушісі, 1989 жылдан осы бөлімнің негізінде ұйымдасқан Тау-кен және балқыту ісі тарихы мұражайының директоры. Осы мұражайдың ұйымдасуына қыруар тер төкті. 1-, 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Жезді, Ұлытау аудандарының құрметті азаматы.

## Дереккөздер
Белорусь көшесі (Алматы)

Көшеге Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы құрамындағы республиканың бірі, Шығыс Еуропадағы Беларусь мемлекетінің атауы берілген.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Қосаев көшесінен басталып Дегтияров
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Маяковский, Ломоносов, Раиыщев көшелерін
қиып өтеді. Көшенін ұзындық - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Есенжанов көшесі (Алматы)

**Есенжанов атындағы көше**. Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы Хамза Есенжановтың (1908-1975) есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 28.01. 1976 №ЗЗ шешімі) берілген. Есенжанов Хамза (1908-1975) Орал
облысының (Қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Чапаев ауданында дүниеге келген. Оның «Ақ
Жайық», «Жүнісовтер трагедиясы» т.б. шығармалары халық арасына кең танылған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Аносов көшесінен басталып Варламов көшесіне дейін
созылып жатыр. Тұрғыт Озал, Түркебаев, Айвазовский, Тілендиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы
атаулары: 
# Бассейнная көше
# Некрасов көше
Кешенін ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Газконденсатмұнайлы жатын

**Газконденсатмұнайлы жатын** Газды бөлігі
С5+ жоғары құрамды көмірсутектердің газ түріндегі массаларының біршама
жоғары мөлшерін құрайтын газмұнайлы жатын. Синонимі — "газконденсаттақиялы мұнайлы жатын".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Батиметрлік алқап

**Батиметрлік алқап** (белдем). Мұхит яки теңіз түбінің абиссал тереңдіктер өңіріне сәйкес келетін бөлігі; төмендегі
тереңдіктерге сәйкес келеді: қайраң (0-200 м); континенттік (материктік) баурай,
яғни батиал алқап (200-500 м-ден 2000-3000 м-ге дейін); гемипелагиал алқап
(2000-3000 м-ден 4000–5000 m-tq дейін); абиссал алқап (4000-5000 ж-ден 6000
л/-ге дейін); ультраабиссал алқап (6000 ж-ден артық). Әрбір батиметрлік алқап өздерінің
тереңдік көрсеткіштерімен ғана емес, алап түбінің морфологиясымен, өз
ауқымында тіршілік ететін организм түрлерімен, шөгінділерінің типімен және
олардың таралу ерекшеліктерімен де ерекшеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бердәулетұлы атындағы көше (Алматы)

Кешеге XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі батырлардың бірі, Қабанбай, Бөгенбай,
Наурызбай батырлармен тізе қоса отырып, Абылай хан бастаған жоңғарларға қарсы
шайқаста және еліміздің шығыс қақпасын қорғауда ерлік көрсеткен белгілі тұлға Ер
Жәнібек Бердәулетүлының есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 02.08.2008 №129
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 Ма 3/558 қаулысы) берілген.
Көше Әуезов ауданындағы *«Қалқаман-2»* шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Стандартты электрлік каротаж

**Стандартты электрлік каротаж** - өздігінен полюстену потенциалдарының каротажы және ұзындығы ауданның
геологиялық-физикалық жағдайларына қарай тағайындалатын потенциал-зонд және (немесе) градиент-зонд көмегімен өлшенетін *[[кедергі каротажы]]*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газмұнайлы жатын

**Газмұнайлы жатын** Мұнайды және газды кіріктіретін,
бірақ мұнайының қоры газ қорынан көбірек болып келетін қосфазалы жатын.
Синонимі — "газды тақиялы мұнай жатыны".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Электромагниттік каротаж

**Электромагниттік каротаж** - электромагниттік өріс элементтерін өлшеуге негізделген каротаж.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тұрсын Төреғожин

**Тұрсын Төреғожин** (1919-1990), партия, кеңес қызметкері. Каркаралының тұлегі. 1937 жылы Каркаралының зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын бітіріп, еңбек жолын аудандык жер бөлімінде зоотехник болудан бастаған. Мұнан кейінгі жылдарда облыстык жер бөлімінде, жер-Су халык комиссариатында бөлім бастығы, мал шаруашылығы бөлімінің бас зоотехнигі. Карағанды облыстық ауыл шаруашылығы баскармасы бастығының орынбасары, 1954-1980 жылдары аралығында Қу ауданында ауатком төрағасы, облыстык партия комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болды. Шет және Қарқаралы аудандық партия ком-ттерінің 1-хатшысы, Жезказған өңірі бөйынша аумактық-өндірістік баскарманың партия ұйымдастырушысы, Ульянов аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, облыстық ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу жөне сапасын тексеру инспекциясының бас инспектөры кызметтерін атқарды. 3 мәрте Еңбек Кызыл Ту, Октябрь революциясы, «Құрмет Белгісі» ордендерінің иегері.

## Дереккөздер


Санат:Шет ауданы тұлғалары
Гемипелагиал алқап

**Гемипелагиал алқап** - мұхиттың орталық өңірлері
мен мұхит қайраңы аралығын қамтитын алқап; континенттік (материктік) баурай
мен мұхит төсенішінің шеткі өңірлерін біріктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ядролық каротаж

**Ядролық каротаж** - «Радиоактивтік каротаж» терминінің синонимі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бонификация

**Бонификация** - тауардың сапасы шартта көрсетілгеннен жоғары болып шыққан жағдайда сол шарттағы келісілген үстеме баға. Кері бонификациялау - жеткізілген тауардың сапасы шартта көрсетілгеннен төмен болып шыққан жағдайда, оның бағасының кемуі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Конденсатты жатын

**Конденсатты жатын** С5+жоғары құрамды көмірсутектер мөлшері жатын көлемінің 4 пайыздан астамын құрайтын бірфазалы
газ жатыны. Бұл көрсеткіш жатындағы конденсат мөлшері 250 см3/м3 шамасынан
артығырақ болуына сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Асқар Серіков

**Асқар Серіков** (1927-2007) - шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1971), КазКСР-інің еңбек сіңірген кеншісі, Құрметті шахтер (1972). 

1951-1960 ж. № 20 және № 22 шахтаның (кейін Октябрь революциясының 50 жылдығы атындағы шахта) тазарту забойында ағаш тасушы, тау-кен жұмысшысы. 1965-1982 ж. кен қазу машинасының машинисі, жер асты слесары, 1982 жылдан осы шахтаның электрослесары. 8-бесжылдықта (1966-1970) жаңа техниканы игеруде үздік табысқа, көмір өндіруде және еңбек өнімділігін арттыруда жоғары көрсеткіштерге жетті. 

7-8-сайлауда КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КазКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының мүшесі. (1971-1975). 

2 мәрте Ленин орденімен марапатталған, «Шахтер даңқы» құрмет белгісінің толық иегері.

## Дереккөздер


Санат:1927 жылы туғандар
Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан кеншілері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген кеншілері
Санат:Қазақ КСР-інің құрметті шахтерлері
Санат:Шахтер даңқы құрмет белгісінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының мүшелері
Тасқоралы

**Тасқоралы** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде, Жамбыл елді мекенінен солтүстік - шығысқа қарай 45 км жерде.  Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Абсолюттік биіктігі 988 м. 

## Жер бедері, геологиялық құрылымы
Оңтүстік, оңтүстік-батыс беткейлері көлбеулеу келген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Девонның гранитоидтық инфузивтік жыныс тарынан түзілген. Таудың солтүстік және солтүстік - шығыс беткейлері бұлаққа  бай келеді, олардың бәрі қосылып Ащықарасу өзенін құрайды.

## Өсімдігі
Сортандау ашық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Тау атырабы жайылымдық жер және мал қыстатуға пайдаланылады.
 
## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Есіл көшесі (Алматы)

**Есіл көшесі**. Көшеге Қазақстанның Ақмола облысындағы Есіл қаласының атауы (Алматы қаласы
мәслихаттың 4.04.2001 №200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 №200
қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданында, Болашақ көшесі мен Жиренше көшелерінің аралығында
орналасқан. Хан Тәңірі, Кереку көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Каротаждық қисық сызық

**Каротаждық қисық сызық** - бұрғылау ұңғымасы оқпаны бойында каротаждық өлшем көрсеткіштерінің өзгеруін кескіндейтін сызба.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жерасты суларының сорғу алқабы

**Жерасты суларының сорғу алқабы** -  сорғу процесінің сулы тау жыныстарына әсер ету алқабы.

**Шектеусырттық алқап** - өнімді қойнауқат түгелімен қойнауқаттық сумен қаныққан, жатын шекарасынан сырт орналасқан белдем.

**Сіңбелену алқабы** - сулы тау жыныстары таралуы ауқымының беткей сулары мен атмосфералық сулардың сүзбелене сіңбелену процесін жүзеге асыруға қабілетті бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бердібаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге медицина ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек
сіңірген қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері Оңғарбай Бердібаевтың есімі (Алматы қаласы
мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 Ма 2/185
қаулысы) берілген. Бердібаев Оңғарбай (1911-1971) Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының
Төменарық ауылында дүниеге келген. Ол - алғаш қазақ медицина ғылымының докторы, про-
фессор дерматовенеролог, Қазақстанда: тері-венерологиялық қызметтің ұйымдастырушы,
халықаралық деңгейдегі ғалым, 100-ге жуық баспадан шыққан жұмыстардың авторы.
Медеу ауданындағы *«Думан-1»* шағынауданда орналасқан. 
Кешенін ұзындық - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Барлық жағынан литологиялық тұрғыдан шектелген жатын

**Барлық жағынан литологиялық тұрғыдан шектелген жатын** Барлық жағынан мұнай мен газды
нашар өткізетін таужыныстармен шектелген бұрыс пішінді жерасты
қорқоймасындағы мұнай (газ) жатыны. Бұл жатынды су қабаттары төсеген
жағдайда олардың гидростатикалық арыны болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жайлы көшесі (Алматы)

**Жайлы көшесі**. Көшөге Жайлы атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Береке кешесі (Алматы)

Шартты атау. (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №113 шешімі мен Алматы қаласы
әкімдігінің 14.07.2008 № 3/550 қаулысы). *«Береке»* сөзінің мағынасы - молшылық, көп, аста төк
дегенді білдіреді.

Көше Түрксіб ауданындағы *«Шуақты»* шағынауданда орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1200
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Есенов атындағы көше (Алматы)

**Есенов атындағы көше**. Көшеге қазақ геологы, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі Шахмардан Есеновтің
есімі (Алматы қаласы әкімінің 16.07.1996 №236 шешімі) берілген. Есенов Шахмардан (1927-1994) Қызылорда облысында дүниеге келген. 1967-1974 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының президенті
қызметін атқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып Бондаренко көшесіне
дейін созылып жатыр. Мәметова, Түрген, Колпаковский, Бөлтірік шешен көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атаулары: 
# Мариинская көше
# генерал Колпаковский көше 
# 9-шы көше
# Ильич көше
Кешенін үзындығы - 2960 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнайгазды провинция

**Мұнайгазды провинция**. Мұнай мен газдың қалыптасу және олардың аймақтық шоғырлану мерзімдері жекелеген геологиялық кезеңдерге, тіпті дербес геологиялық эраларға сәйкес келетін, бір-біріне ұқсас және бір-бірімен шендес орналасқан мұнайгазды алаптар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бірімжанов атындағы көше (Алматы)

Көшегө қоғам қайраткері, Қазақстанда ғана емес, әлемдік химия ғылымының дамуына зор үлес қосқан білімпаз тұлға, химия ғылымдарының докторы, профессор. Қазақ КСР Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Батырбек Бірімжановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764
қаулысы) берілген. Бірімжанов Батырбек (1911-1985) Орынбор қаласында дүниеге келген. Ұзақ жылдар ҚазҰМУ-дің химия факультетінде кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарған. Химия саласында әлемдік маңызы бар жаңалықтар ашқан ғалым-зерттеуші.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданында орналасқан. Жандосов көшесінен басталып, Кәрменов көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенің ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Петр Михайлович Трухин

**Петр Михайлович Трухин** (1906 -1996) -  Социалистік Еңбек Ері (1948), тау-кен инженері. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972), техника ғылымының кандидаты (1973). 17 ақпан 1906 жылы Вятск губерниясы (қазіргі Удмурт Республикасы), Малмыж уезі, Большая Уга селосында туған.

## Еңбек жолдары
* 1931 жылы Свердловск тау-кен институтын бітірген. 
* Еңбек жолын Челябинск қаласының теміржол стансасында есепші болудан бастаған.
* 1931-1935 жылдары Урал кен институтында ғылыми қызметкер болды.
* 1935-1955 жылдары Челябинск, Свердлов, Пермь облыстарының әр түрлі трестерінде жауапты қызметтер атқарды.
* 1955-1957 жылдары - КСРО Көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары.
* 1957-1961 жылдары - Челябинск Халық шаруашылығы советі председателінің орынбасары.
* 1961-1965 жылдары - Целиноград Халық шаруашылығы советінің председателі.
* 1965-1977 жылдары - "Қарағандыкөмір" өнеркәсібі бірлестігінде басқарма, комбинат бастығы, бас директор.
* 1977 жылы - Қарағанды көмір ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 1966-1981 жылдары Қазақстан КП ОК-інің  мүшесі болды.

## Жетістігі
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972)
* Техника ғылымының кандидаты (1973)
* 4-ші сайлауда РКФСР Жоғарғы Советінің депутаты.
* 5-9-шы сайлауларда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.

## Еңбектері
* 100-ден астам ғылыми еңбек  
* 30 авторлық куәлік   
* 4 монография

## Наградалары
* 3 мәрте Ленин ордені (1943, 1948, 1956)
* Октябрь революциясы ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені (1947)
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* «Шахтер данқы» кұрмет белгісінің толық иегері
* Медальдар
 
## Дереккөздер


## Дереккөздер

* Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006.

## Сыртқы сілтемелер
* Герои страны

Санат:Социалистік еңбек ерлері

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Жақаев атындағы көше (Алматы)

**Жақаев атындағы көше**. Көшеге Социалистік Еңбек Ері атағын екі рет алған әйгілі күріш өсірүші, КСРО Мемлекеттік
сыйлығының лауреаты Ыбырай Жақаевтың есімі (Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/551 қаулысы) берілген. Жақаев Ыбырай
Қызылорда облысы Шиелі ауданы «Қызыл ту» (кейінгі Ы. Жақаев атындағы) кеңшарының звено жетекшісі болған. Жақаевтың звеносы бекітілген күріш егісінің (20 га) әр гектарынан орта есеппен 171 ц өнім алып, әлемдік рекорд жасаған.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 780 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Каротаж палеткалары

*Каротаж диаграммаларын*
салыстыра сараптау мақсатында теориялық есептеулер нәтижесінде жасақталған
қисық сызықтар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайгазды алқап

**Мұнайгазды алқап** - көбінесе аймақтық масштабтағы геологиялық нысандарға сәйкес келетін және бір-біріне
іргелес мұнайгазды аудандар мен белдемдерді біріктіретін мұнайгазды провинцияны
мұнай геологиясы тұрғысынан аудандастыру бірлігі. Мұнайгазды алқап өз ауқымындағы
аудандар құрылысының, оларда мұнай мен газ қалыптасуының және
жинақталуының, сол сияқты аталған аудандардың шөгінді тыс қалыптасуы
кезіндегі геологиялықдаму тарихының ортақтығымен сипатталады. Мұнайгазды алқаптарды
даралау барысында ең алдымен мұнайгазды провинцияның тектоникалық ерекшеліктері (қүрылымдық дербестігі, шөгінді түзілімдерінің көлемі, масштабы т.с.с.), ал екінші кезекте оның геохимиялық және литологиялық сипаттары
(тау жыныстары мен шашыранды органикалық заттардың өзгерістері жайлы
деректер алуға көмектесетін түзілімдер қалындығы, фациялық сипаттары т.с.с.)
сарапталады. Мұнайгазды алқап ішінде алаптық алқаптарды (синклинорийлерді, ойыстарды,
ойысымдарды, яғни көмірсутектердің туындау алқаптарын) және алапаралық
алқаптарды (дөңестерді, бел-белестерді, яғни көмірсутектердің шоғырлану
алқаптарын) жекелеуге болады. Мұнайгазды алқаптардың мұнай мен газ кіріктіруін
тектоникалық тұрғыдан қадағалау мүмкіндігі толықтай жүзеге асқан жағдайда
олардың шекаралары аймақгықкөтерілімдердің ең көтеріңкі бөлекшелері арқылы
(мәселен, көміліп қалған суайырықгар арқылы), немесе аймақтық ойыстардың
ең түсіңкі өңірлерінің өстік сызығы арқылы (мысалы, тальвегтер арқылы) жүргізіледі. Аталған шекараларды аймақгық көтерілімдердің баурайлары арқылы
да жүргізуге болады, бұл жағдайда мейілінше түсіңкі бөлекшелер (алаптар)
және оларды бір-бірінен бөлетін біршама көтеріңкі бөлікшелер (алапаралық
өңірлер) дараланатын болады. Соңғы тәсіл бүкіл мұнайгазды алқап аумағындағы мұнайдың
немесе газдың қоры біркелкі өңірлерді жекелеп қарауға мүмкіндік береді. Мұнайгазды алқап
мысалдары ретінде Ферғана, немесе Париж мұнайгазды алқаптарынын, немесе
өзіміздің Каспий маңы мұнайгазды алқабын атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Каротаж шығыры

**Каротаж шығыры** - каротаж жұмырсымын бұрғылау ұңғымасы оқпанына түсіріп-шығару үшін әдейі орнатылатын қондырғы; санинадан, оралым барабанынан, сол барабанды қозғалтқыштан және тежегіштен тұрады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шомбал жатын

**Шомбал жатын** құрамы жағынан біртекті немесе әртекті,
бірақ мұнайды (газды) өз бойынан өткізуге қабілетті таужыныстардың (әдетте
карбонатты таужыныстардың) қомақты көтерілімінен кұралған тұтқыштағы
көмірсутектер жатыны. Мұндай жатындар өздерінің жабынында мұнай мен
газды өткізбейтін таужыныстармен шектелсе, төменгі бөлігі табиғи жерасты
қорқоймасының басым бөлігін тоғытқан су массаларынан тұрады. Шомбал жатындардың
су-мұнай немесе газ-су жапсарлары жатынды оның бүкіл аумағында кесіп өтеді
және бұл жағдай таужыныстардың қат-қабатталу сипатына тәуелді емес.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Беспақов Мұқатай атындағы көше (Алматы)

Көшеге Жетісуда Кеңес үкіметін орнатуға белсене қатысушылардың бірі
болған, (Алматы қаласы әкімінің 21.11.1990 № 1/31 қаулысы) белгілі барлаушы
М.Ходжамияровпен бірге жасырын қызметтер атқарған Мұқатай Беспақовтың есімі
берілген.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Кешенін узындығы - 300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Биогермдік көтерілімдегі шомбал жатын

**Биогермдік көтерілімдегі шомбал жатын** Кедертасты массивтің мұнай мен газды нашар өткізетін таужыныстармен
көмкерілген төбесіне тиесілі жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Нөлдік түзілімдену алқабы

**Нөлдік түзілімдену алқабы** - Жер қыртысы бетінің таужыныстардың шайылу процесі де, шөгінділердің түзілу процесі де
болып жарымайтын тұстары. Нөлдік түзілімдену алқабы аймақтың геологиялық дамуының
шайылусыз үзіліс фазасына сәйкес келеді, мұндай фазалар "диастема" деп
аталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Годограф

**Годограф**. Сейсмикалық толқындардың қадағалау нүктесіне келіп
жету жылдамдығы мен қадағалау нүктелері координаттары арасындағы байланыс
графигі; "беткейлік годограф " және "түзу сызықтық годограф " болып екі түрге бөлінеді.
Беткейлік годографты алу үшін қадағалау жұмыстары нақтылы кеңістікте жүзеге
асырылады, ал түзу сызықтық годограф нақтылы кесінділер бойында қадағаланған
деректер нәтижесінде алынады. Бұрғылау ұңғымасындағы сейсмикалық зерттеулер
барысында қадағалау сызықтары зерттелмек ортаның ішіңде орналасады, мүның
нәтижесінде алынған годографты "тік бағытты годограф" деп атайды. Сейсмикалық толқындар годографы сейсмикалық барлау жұмыстарындағы ең басты мәлімет көзі
болып табылады. Нақ осы Годограф көмегімен толқынның түрі, қиманың жылдамдық
сипаттары, толқынды шағылыстыратын және сындыратын шекаралардың
тереңдігі және орналасу ерекшеліктері, сол сияқты зерттелген ортадағы
сейсмикалық толқындар энергиясының таралу зандылықтары анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Кинематика
Санат:Теоретикалық механика
Бехтерев атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге орыс дәрігері, Невропатология және психиатрия қоғамының негізін салған,
Психоневрологиялық институтының неврология саласына арналған алғашқы журналды
шығарған ғалым Владимир Михайлович Бехтеревтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің
11.12. 1957 №27 шешімі) берілген. Бехтерев Владимир Михайлович (1857-1927) Ресейдің Вяткинский облысында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Арктический көшесінен басталып, Котельникова
көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Айбасов, Жұмабаев, Дулатов көшелерін қиып өтеді.
Кешенін ұзындығы - 1450 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Беспақов Кебек атындағы көше (Алматы)

Көшеге Жетісуда Кеңес ұкіметін орнатуға белсене қатысушылардың бірі болған,
Атаман Дутовтың әскерімен соғысқан жауынгер Кебек Беспақовтың есімі (Алматы
қаласы әкімінің 21.11.1990 № 1/31 қаулысы) берілген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Никольски көшесінен басталып Жұмабаев
көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенін ұзындығы - 300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жақыпбаев атындағы көше (Алматы)

**Жақыпбаев атындағы көше**. Көшеге қазақ өлеңіне нәзік те сырбаз сезімге, сырлы суретке толы, әсем нақышпен
өрнектелген қанық бояулы жырлар әкелген біртуар ақын Жұматай Жақыпбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139
қаулысы) берілген. Жақыпбаев Жұматай (Жұмағұлшора) Сағадиұлы (1945-1990) Алматы облысы
Ескелді ауданы Ешкіөлмес ауылында дүниеге келген. Оның «Саратан» (1979), «Ләйлә» (1981),
«Шұғынық гүл төркіні» (1988) жыр жинақтарында туған жердің көркем табиғи, сұлулық тебіреніспен жырланған.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Таукел Әміров

**Таукел Әміров** (1918 жылы туған) , ұстаз , өлкетарихын
зерттеуші. ҚазКСР еңбек сіңірген мұғалімі (1967).
Ұлы Отан соғысына қатысқан. Бұқар жырау ауданы
түлегі. ҚазМУ-ді бітірген (1961). Соғыс жылдары
8 - атқыштар дивизиясының 310 полкында пулемет
взводының командирі. Дәрия стансасындағы,
Саран қалысындағы орта мектептерде мұғалім, мектеп
директоры болды. «Крахлегиона » (1995) кітабының авторы. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған .

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Сорап

**Сорап** - 1. қысымның әсерімен сұйықты, немесе газды жылжытып қозғайтын құрылын; 2. механикалық энергияны өзгертетін гидривликалық машина.

***Жоғары қысымды сорап** - қозғағыштың цилиндріне үлкен қысыммен белгілі мөлшерде отын беретін сорап.
*Шыныжуғыш сорап - сұйықты шанақ шынысына немесе автомобиль шам шынысына жуу үшін мөлшерлеп беретін сорап. 
***Отынды сорып айдайтын сорап** - отын багынан жоғары қысым сорабына немесе іштен жану қозғағышына жанармайды айдауға арналған сорап.
***Үдеткіш сорап** - дроссельді жапқыштың күрт ашылуы кезінде жанғын қоспаның жетіспей қалуын қамтамасыз ететін мөлшерлегіш құрылғы.
***Шина сорабы** - қаныққан қысымда көлік құрапдарының дөңгелек шинасына ауа жібереді.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Еден төсеніші

**Еден төсеніші** - жүк платформасының негізін құраушы және
көлденең белдемшелер орналасқан
тақтайлар.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Құрылымдық көтерілімдегі шомбал жатын

**Құрылымдық көтерілімдегі шомбал жатын** Қойнауқаттардың антиклин қатпарында, немесе ірі-ірі дизъюнктивтік
бұзылыстар өңірінде, яғни тектоникалық процестер нәтижесінде қалыптасқан
таужыныстардың көтеріліміндегі жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тартқыш

**Тартқыш** — (ағыл. tractor unit, орыс. тягач) тіркеме мен жартылай тіркемелер, өзі жүрмейтін (құрылыстық, ауыл-шаруашылықтық) машиналар, және де ақаулы өзі жүретін машиналар (автомобиль, танк т.б.), әрі аэродромдардағы ұшақтарды тіркеп сүйреуге арналған өзі жүретін рельссіз жерүстілік көліктік машина.

Тартқыш ретінде автомобиль, трактор немесе арнайы өзі жүретін машина қолданылуы мүмкін. 
Тіркеме (жартылай тіркеме) тіркестірілген автомобиль-тартқышты автопойыз деп атайды.

## Тартқыш классификациясы

Тартқыштар бір қатар белгілер бойынша бөлінеді.

* машина түрі;
* тартқыштық классы;
* білік саны

## Тартқыш үлгілері
* Тіркемемен жұмыс істейтін тартқыш
* Жартылай тіркемемен жұмыс істейтін ершікті тартқыш


File:Тягач Т-34Т.jpg|Танк тұрпатындағы тартқыш (Т-34)
File:Belarus-Volot Transporting BMP-2-1.jpg|Волат МЗКТ-742952 + 93783 тартқышы БМП сүйретіп барады
File:T813 6x6 civil.jpg|Ту-104 ұшағын сүйретіп келе жатқан Tatra 813


## Дереккөздер


Санат:Арнайы автомобильдер
Нейтрализациялау

**Нейтрализациялау** - өндіріс қалдықтарын зиянсыздандыратын үрдіс.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Бичурин атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыс шығыстанушысы, саяхатшы, *«Моңғолия туралы жазбалар», «Жоңғария мен
Шығыс Түркістан сипаты»* т.б. еңбектердің авторы Никита Яковлевич Бичуриннің есімі (Алматы
қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №
5/765 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы *«Ақбұлақ»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы -
500 метр

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Каротаж жұмырсымы

**Каротаж жұмырсымы** - Бұрғылау ұңғымаларын геофизикалық тұрғыдан зерттеу барысында қолданылатын электрлік жұмырсым; бұл мақсатта әдетте үштінді жұмырсым пайдаланылады, оның әрбір тіні резина немесе мақта-мата материалдарынан жасалған орамалар көмегімен бір-бірінен оқшауланған.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қысым (көлік)

**Арын, күш, қысым** - белгілі көлемді сұйықтық тасқынының
энергиясының сұйықтықтың осы
көлемінің массасына қатынасы.

***Геометриялық қысым** - тік координатамен анықталатын сұйық күйінің өзіндік потенциал энергиясы.
***Гидростатикалық қысым**- геометриялық және пьезометриялық қысым қосындысымен анықталатын сұйықтың өзіндік толық потенциалды энергиясы.
***Сорап қысымы** - сораптан сорылатын сұйықпен жіберілетін қысым; құрамына сораптан шығатын және оған кіретін қысымдар айырмасы жатады.
***Толық қысым**- гидростатикалық және жылдамдық қысымдарының қосындысымен аңықталатын қысым.
***Жоғалған қысым** - гидравликалық кедергіні жеңу кезінде жоғалатын қысым.
***Пьезометриялық қысым** - сұйық қысымның өзіндік потенциал энергиясы.
***Жылдамдық қысымы** - сұйықтың өзіндік кинетикалық энергиясы.
***Температура қысымы** - жылу тасымалдағыштардың температура айырмасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Жалаңтөс Баһадүр көшесі (Алматы)

**Жалаңтөс Баһадүр көшесі**. Көшеге Әйтеке бидің үлкен атасы, мемлекет қайраткері, ержүрек батыр, ақылды қолбасшы,
әділ би Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлының есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006
№222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/ 37 қаулысы) берілген. Жалаңтөс Баһадүр (1576-1656) Сырдария өзенінің бойында дүниеге келген.

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 3000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Эрозиялық көтерілімдегі шомбал жатын

**Эрозиялық көтерілімдегі шомбал жатын** Өздерінің эрозияға ұшырауы нәтижесінде ашылып қалған қатты
қатпарланған таужыныстардың еңселі көтеріліміне жинақтала отырып, кейінірек
түзілген көнелігі жастау нашар өткізетін (мұнай мен газды) түзілімдермен
көмкерілген жатын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Заттардың (таужыныстардың, минералдардың) физикалық қасиеттері

**Заттардың (таужыныстардың, минералдардың) физикалық қасиеттері** — заттың (таужыныстың, минералдың) құрам және құрылыс ерекшеліктерімен анықтала отырып, сырт
ортаның нақтылы жағдайында тұрақты қалпын сақтайтын яки барша өзгерістері сол сырт орта өзгерістеріне тәуелді болып келетін сапалық қасиеттер жиынтығы. Таужыныстардың (минералдардың) тығыздығы, қаттылығы және аққыштығы деген ұғымдар бағзы заманнан бері белгілі; XVI-XVIII ғасырлар аралығында олардың электрлік, серпінділік т.с.с. қасиеттері белгілі болды; XIX ғасырда ажыратқыш микроскоптың жасақталуына байланысты, таужыныстардың өте маңызды қасиеттерінің бірі — оптикалық қасиеттері жан-жақты зерттеліп, петрографияның негізі қаланды. Қазіргі кезде заттардың меншікті салмағын, кеуектілігін, бүкіл механикалық қасиеттерін зерттеу істері де маңызды рөл атқарады. XX ғасырдың 20-сыншы жылдарынан бастап таужыныстардың геофизикалық тұрғыдан саралауға керекті қасиеттері дәйекті түрде зерттеле бастады (петрофизика); геофизикалық зерттеулер барысында таужыныстардың төменде келтірілген қасиеттері сараланады: тығыздық; кеуектілік; өткізгіштік; электрлік кедергі; сәуле ажырату (дербестеу) қабілеті; диэлектрлік өткізгіштік; магниттелу қабілеті; магниттік сезімталдық; серпінді толқындарды тарату жылдамдығы; табиғи радиоактивтілік; термикалық қасиеттері т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газмұнайлы кенорын

( — мұнайдың жиынтық геологиялық қоры газ қорына қарағанда көбірек болып келетін кенорын. Кенорын қимасында газмұнайлы жатындармен қатар мұнай, мұнайгаз, газ, газконденсйт газ жатындары да ұшырасуы ықтимал..

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қоректендіру алқабы

**Қоректендіру алқабы**. Қойнауқаттық сулардың қозғалысын туындататын қысымдардың пайда болу алқабы. Сүзбелеуші табиғи суарынды
жүйеде мұндай алқаптар рөлін сол жүйенің ең биік гипсометрлік нүктелерде
жер бетіне шығатын бөлігі атқарады, бұл өңірде атмосфералық және жерүсті
суларының өтімді қойнауқаттарға қарай сүзбеленуі және гидростатикалық
қысымның қалыптасуы жүзеге асады. Элизиондық сугіректі жүйелердегі қоректендіру алқабы
рөлін сол жүйенің ең түсіңкі бөлігі атқаратын болады, бұл өңірде су
қозғалыстары бастау алатын тегеурінді қысымдар пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ауырлық күші қалыпсыздықтарының картасы

**Ауырлық күші қалыпсыздықтарының картасы** - зерттеу алаңында жүргізілген гравитациялық өлшем нәтижелерінің изоқалыпсыздықтар түрінде кескінделген графикалық сұлбасы.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жамақаев атындағы көше (Алматы)

**Жамақаев атындағы көше**. Көшеге белгілі қазақ композиторы, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері Бекен Жұмабекұлы Жамақаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 19.09.1995 №202 шешімі) берілген.

Бекен Жұмабекұлы Жамақаев (1931-1972) Семей облысында дүниеге келген. Оның «Махаббат вальсі», «Ертіс вальсі» т.б. музыкалық шығармалары халық арасына кең таралған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атаулары: 
# Қазақстан Комсомолына 60 жыл көше
# Мичурин көше 
# Яблочная көше 

Көшенің ұзындығы - 2100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері