open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Интерлингва

**Интерлингва** (лат. *inter* аралык, *lingua* тіл) — 1903 жылы Джузеппе Пеано ұсынған халықаралық көмекші тіл. Оның грамматикалық құрылымы латынға негізделген, сөздік құра-мы әр түрлі еуропалық тілдердің түбір сөздерінен жасалған. ҚАРАҢЫЗ Жасанды тіл.
Интер лингвистика — тіларалық қарым-қатынас құралы болып табылатын халықаралық тілдерді зерттейтін тіл білімінің саласы. Оның негізгі назар аударатыны — халықаралық жасанды тілдердің (қараңыз) қолданысы мен жасалу процесі. Сонымен бірге көп тілділікті, тілдердің бір-біріне әсерін, интернациалдық терминдердің жасалуын да зерттейді. И. жасанды тілдердің теориялық мәселелерімен бірге, олардың көмекші қатынас құралы ретінде тәжірибе жүзінде қолданылуын да қарастырады. Ол Р. Декарттын, кейін Г. Лейбництін лингво жобалық теориясы негізінде қалыптасты. 1879 ж. ең бірінші халықаралық жасанды тіл волапюктін пайда болуымен байланысты Интер лингваның әлеуметтік өмірде  қолданылу кезеңі басталды. 1887 ж. эсперанто пайда болды. Интерлингва проблемалары халықаралық лингвистикалық конгрестерде (1931, 1948) көтерілді. Ондағы негізгі мәселе жоспарлы (жасанды) тіл жасау және оны қолдану мүмкіндігі болды. Көп тілділікті жеңудің ең тиімді жолы болып табылатын жасанды тіл жасау идеясын О. Есперсен, Э. Сепир, А. Мейе, М. Дж. Бартоли, Ш. Балли, Ж. Вандриес қолдады. Негізгі мақсаты жоспарды тілдер болғанымен, Интерлингва адамның тілге тигізетін әсері, ғылыми және техникалық номенклатураның халықаралық стандарт деңгейіне көтерілуі сияқты мәселелерге де үнемі көңіл бөледі.

## Дереккөздер


Санат:Жасанды тілдер
Санат:Халықаралық көмекші тілдер
Интернационализмдер

***Интернационализмдер*** — сыртқы тұлғасы жағынан бірдей, мағынасы жағынан толық не жартылай сәйкес келетін, ғылым, техника, саясат, мәдениет, өнер саласындағы халықаралық ұғымдарды білдіретін, әр түрлі тілде, оның ішінде туыс емес тілдерде, қолданылатын сөздер.
  Интернационализмдер әдетте Еуропа, Америка, Азия елдерін қамтитын үлкен ареалдарға тараған. Интернационализмдердің ішінде неғұрлым жақсы зерттелгені — негізгі қоры классикалық грек, латын сөздерінен тұратын "еуропеизмдер". Бірақ казіргі тілдерден еніп, халықаралық қолданысқа түскен сөздер де аз емес: нидерланд тілінен — теңіз терминдері, итальян тілінен — музыка терминдері, ағылшын тілінен — спорт терминдері т.б.; жана интернационализмдер орыс тілінде жасалып (спутник, совет, ленинизм т.б.), әлемнің көптеген тілдеріне енді. Әлеуметтік-экономикалық процестердің, ғылыми-техникалық, мәдени байланыстардың күшеюіне байланысты И. қоры 20 ғасырдан бері дамып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Лингвистика
Инкорпорациялык тілдер

Инкорпорациялык тілдер— тіл құрылымы инкорпорация (қараңыз) жүйесімен жасалатын тілдер. Оған чукот-камчаг және Солтүстік Америка үндістерінін тілдері жатады. ҚАРАҢЫЗ. Полисинтетикалық, тілдер.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Интервокал дауыссыздар

Интервокал дауыссыздар— екі дауысты дыбыстың арасында кездесетін дауыс¬сыздар. Мысалы: ата, әже, бала, аға. Дауыссыз дыбыстардың екі дауысты аралығында орналасуынан әр түрлі дыбыстық өзгерістер тууы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Ауаның екпінді қозғалысы

**Ауаның екпінді қозғалысы** — Жердің айналып тұруы жағдайында, бар градиенті нөлге тең болған кезде ауаның деңгей беті бойынша қозғалуы. 

Бұл кезде жер айналуының ауытқытушы күші сыртқа тепкіш күшпен теңеседі. Ауаның екпінді қозғалысы қисық сызыкты антициклонды траектория бойынша пайда болады (Солтүстік жарты шарда сағат тілінің жүрісі бойынша).

## Дереккөздер


Санат:Ауа
Аридтік индекс

**Аридтік индекс** - ылғалдылықтың жеткіліксіздігі дәрежесінің сандық сипаты.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Сағынжан Байболұлы Асылкенеев

**Сағынжан Байболұлы Асылкенеев**, С. Асыл-Кеней (1947 жылы туған., Еңбекшіқазақ ауданы) — генерал-майор, КСРО ИМ еңбек  сіңірген қызметкері. 1972 жылы КСРО ИМ Алматы арнайы милиция мектебін, 1979 жылы Ленинград заң институтын, 1991 жылы КСРО ішкі істер академиясысын бітірген. Алматы, Талдықорған, Жамбыл облысының ішкі істер басқармаларын басқарды. 2001-2002 жылдары ТМД атқару комитеті Террорлық әрекеттерге қарсы орталық жетекшісінің орынбасары, 2002-2003 жылдары ҚР ішкі істер министрлігінің кеңесшісі.

## Дереккөздер


Санат:1947 жылы туғандар
Атамекен кинотеатры

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Родина кинотеатры"]]
**"Атамекен", Отан-Родина** — кинотеатр. Таддықорған қаласында 1953 жылы салынған. Үлкен экранды 300 орындық залы бар. Театрдың кіре берісінде билет сататын касса және көрермендер фойесі орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Талдықорған
Атанбай Байарыстанұлы

**Атанбай Байарыстанұлы**, Атанбай датқа (1770 ж.ш., Жамбыл ауданы, Тарғап ауылы — 1850 ж.ш., Еңбекшіқазақ ауданы, Қазатком ауылы) — батыр. Тегі Шапырашты руының Есқожа атасынан. Әйгілі Сұраншы батырдың серігі, ту ұстаушысы болған. 1810-1840 жылдары Тарғап өңірінде датқалық билікке қол жеткізген. Кең ойлы кемел басшы ретінде ел есінде сақталған тұлғалардың бірі. Ақын Т.Молдағалиевтің Атанбайға арналған "Атанбай ата" атты деректі дастаны бар.

## Дереккөздер
Әуестік ойын

[thumb|[Лас-Вегастегі казино]]
thumb|Казинодағы ойын залы
**Әуестік ойын** - бір жағдайға немесе ойынға нәтижесінде не біліктілік, не баққа байланысты болжау жасап, ақшалай қойылым (ставка) жасау. Қазіргі кезде жаңашыл қоғамдарда әуестік ойындарға рұқсат берілген (тәжірибеде үкіметтің басты табыс көзі болып табылады), діни және дәстүрлі тыйымдар әлі де өздерінің ықпалын тигізуде.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Шмуэль Ной Эйзенштадт

**Шмуэль Ной Эйзенштадт**  (, 10 қыркүйек 1923, Варшава — 2 қыркүйек 2010) - израильдік салыстырмалы әлеуметтанушы және салыстырмалы тарихшы, өзінін иммигранттық топтар мен олардың модернизациясы туралы еңбектерімен танымал. Ол өзінің «*[[Империяның саяси жүйесі]]*» (1967) атты еңбегімен беделі шыққан, еңбегінде - тарихи, тайпалық, индустриялауға дейінгі саяси жүйе мен факторларды жалпылау сияқты нәрселерді жүйелі түрде салыстыруға тырысқан.

## Еңбектері
* *From generation to generation; age groups and social structure* (1956)
* *The Political System of Empires* (1963)
* *Essays on comparative institutions* (1965)
* *Modernization, Protest, and Change* (1966)
* *Protestant ethic and modernization; a comparative view* (1968)
* *Post-Traditional society* (1972)
* *Traditional patrimonialism and modern neopatrimonialism* (1973)
* *Revolution and the Transformation of Societies* (1978)
* *Patrons, Clients and Friends: Interpersonal Relations and the Structure of Trust in Society* (1984, with Luis Roniger)
* *European Civilization in a Comparative Perspective* (1987)
* *Japanese Civilization — A Comparative View* (1996)
* *Paradoxes of democracy: fragility, continuity, and change* (1999)
* *Fundamentalism, Sectarianism, and Revolution: The Jacobin Dimension of Modernity* (2004)
* *'Multiple Modernities': Der Streit um die Gegenwart* (2007)

## Дереккөздер



Санат:Әлеуметтанушылар
Санат:Израиль
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Шекарадан өткізу тәртібі

**Шекарадан өткізу тәртібі.** Шекара әскерлері мен кеден мекемелерінің бақылау-өткізу пункттерінің қызметіне жағдай жасау және оны қолдап отыру мүддесі үшін Мемлекеттік шекара арқылы өткізу пункттерінде Қазақстан Республикасының Үкіметі осы пункттерде адамдар мен көлік құралдарының болуын және жүріп-тұруын, сондай-ақ адамдарды, көлік құралдарын,жүкті және өзге мүлікті мемлекеттік шекара арқылы әткізуге байланысты басқа да қызметті регламенттейтін тәртіп белплейді. Қазақстан Республикасының үкіметі шекаралық және кедендік бақылау кызметіне жағдай жасау жөніндеп шараларды қамтамасыз етеді. Шекара әскерлері өткізу пункттерінде оларга бөгде адамдардың өтіп кетуіне жол бермеу және Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан заңсыз өтіп кетуіне тыйым салу мақсатында қосымша тәртіп ережелерін белплейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекаралық аймақ және шекаралық өңір

**Шекаралық аймақ және шекаралық өңір.** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында тиісті тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикаеының Министрлер кабинеті шекаралық аймак және шекаралық өңір белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Стратегиялық ақпарат алу жүйесі

**Стратегиялық ақпарат алу жүйесі** - ақпарат тасқынын нарықты зерттеу бөлімдері мен бөлімшелері бойынша және ақпарат көздері бойынша таратып саралауға, ақпарат тасқындары бойынша деректерді жинап, өңдеумен айналысатын адамдарды бөлуге негізделген ақпарат жүйесі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Басқару жүйесі

**Басқару жүйесі** - фирманың ұйымдық құрылымының нышаны. Оған қаржыландыру, жоспарлау, өнім шығаруды бақылау, есептеу жүйелері, т. б. кіреді. Ең басты мәселе фирманың межеленетін стратегиясының қолданылып жүрген жүйелерінің сәйкес келу дәрежесін анықтауда.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шекаралық аймақ пен шекаралық өңірге бару

**Шекаралық аймақ пен шекаралық өңірге бару.** Қазақстан Республикасы шекаралық аудандарының тұрғындары үшін адамдардың шекаралық аймаққа, шекаралық өзендер мен басқа да су қоймаларының қазақстандық бөлігінде орналасқан аралдарға баруы (өтуі) жеке басын куәландыратын құжаттар бойынша жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының және Достастықтың басқа да тәуелсіз мемлекеттерінің қызметтік іс-сапарларға, емдеу мекемелеріне, демалыс үйлеріне, туристік базаларға баратын тұрғындары шекаралық аймаққа жеке басын куәландыратын құжаттары болған жағдайда іс-сапар куәліктері мен жолдамалары бойынша бара алады. Сондай-ақ әскери қызметшілердің қызмет қағаздары, өту куәліктері, өту билеттері баруға құқық беретін құжаттар болып табылады; халық депутаттары және сол аумақ қарауына жататын лауазымды адамдар — халық депутатының куәліктері немесе қызмет куәліктері бойынша өтеді. Шекаралық аймаққа баруга, уақытша болуға, тұруға және жұмыстар жүрпзуге рұқсатты Қазақстан Республикасының шекара әскерлері береді. Басқа мемлекеттердің тұрғындары шекаралық аймаққа, егер халықаралық шарттар мен келісімдерде өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының ішкі істер органдары беретін өткізу қағаздары бойынша өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жағдайға орай басқару

**Жағдайға орай басқару** — белгіленген жоспарлы кезеңде емес, өткізудің әлеуетті проблемаларының пайда болуына қарай стратегиялық шешімдер қабылдау.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шекаралық демилитаризация

**Шекаралық демилитаризация** () — халықаралық келісім-шарттар негізінде шекараға жанасып жаткан жер аумағынан қарулы күштерді шығару және осы аймақтағы әскери бекіністер мен құрылыстарды жою. Шекаралық демилитаризация  **толық немесе шектеулі** болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекаралық тәртіп

**Шекаралық тәртіп.** Шекаралық аймақ пен шекаралык өңірде Қазақстан Республикасының үкіметі азаматтардың келу, уақытша болу, түру, жүріп-түру тәртібін, жұмыстар жүрпзу, кеме түрақтарында, айлақтарда, өздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін кемелер мен мұз арқылы жүруге арналған құралдар аялдайтын пункттерде есеп жүргізу және ұстау, олардың Қазақстан Республикасының ішкі суларында жүзу және қозғалу тәртібін регламенттейтін шекаралық тәртіп белгілейді. Кеме тұрақтарында, айлактарда және тоқтайтын пункттерде өздігінен жүретін, өздігінен жүрмейтін кемелер мен құралдарды есепке алу мен ұстаудың, олардың Қазақстан Республикасының аумақтық теңізі мен ішкі суларына, шекаралық өзендер мен басқа да су қоймалары суларының Қазақстандық бөлігінде жүзуі мен қозғалуының көзделген тәртібі 
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасына жапсарлас жатқан ауылдық Кеңестің, селолық Кеңестін, ауданның, қаланың, қаладағы ауданнын аумағына да немесе шекаралық аймақ белгіленбеген шекара әскерлері күзететін теңіз жағалауына да қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекараны бұзғаны үшін жауаптылық

**Шекараны бұзғаны үшін жауаптылық.** Мемлекеттік шекараны, онын тәртібін, шекара тәртібін немесе 
Қазақстан Республикасының меклекеттік шекарасы арқылы ету пункттеріндегі тәртіпті бұзуға немесе бұзбақшы болып әрекеттенуге, мемлекеттік шекара арқылы жүкті, материалдарды, құжаттарды және өзге де заттарды заңсыз алып жүруге әрекеттенуге, сондай-ақ Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы заңдарды, басқа да бұзуға кінәлі адамдар қылмыстық, әкімшілік жауапқа, сондай-ақ шекара әскерлерінің талап етуі бойынша жауапқа немесе Қазақстан Республикасының зандарына сәйкес өзге де жауапқа тартылады. 

Шекара әскерлері мен әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлерін, сондай-ақ басқа құрамалардың мемлекеттік шекараны күзетуге заңды негізде тартылған, шекаралық қызметті атқару ережелерін бұзуға жол берген әскери кызметшілері Қазақстан Республикасының зандарына сәйкес тәртіптік, қылмыстық және өзге де жауапқа тартылады. Шекара әскерлері мен әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлерінің әскери қызметшілерінен, Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасын күзету жөніндегі міндеттерді жүзеге асырушы басқа әскерлер мен органдардың өкілдерінен азамат өз құқықтары мен бостандықтарын шектеу жөнінде түсінік алуға құқықты. Азаматтың заңды құқықтары мен мүдделері бұзылған ретте тиісті лауазымды адам бұл құқықтарды қалпына келтіруге, келтірілген материалдық нұқсанды өтеуге, азаматтың талап етуі бойынша одан жұрт алдында кешірім сұрауға және құқық бұзуға кінәлілерді жауапқа тартуға міндетті. Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасын күзету жөніндегі міндетті жүзеге асырушы лауазымды және басқа адамдардың әскерлер мен органдардың әрекеттеріне азамат жоғары тұрған лауазымды адамға, өкімет пен басқару органдарына, прокуратураға немесе сотқа белгіленген тәртіппен шағым жасай алады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекараны күзету кезінде қару қолдану

**Шекараны күзету кезінде қару қолдану.** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзетуді жүзеге асырушы шекара әскерлері мен 
Әуе шабуылына қарсы корғаныс әскерлері қару мен ұрыс техникасын:
:—	Қазақстан Республикасының аумағына қарулы шабуьш жасауға және қарулы басып кіруге тойтарыс беру, Мемлекеттік шекарада қарулы арандатуға тыйым салу үшін;
:—	шекара әскерлерінің бәлімшелеріне, Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлеріне қарулы шабуыл жасауга тойтарыс беру үшін;
:—	Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан заңсыз өткен және қарулы карсылық көрсеткен адамдарға, теңіз (өзен) кемелеріне, әуеде ұшу аппараттарына қарсы;
:—	әуе және теңіз (өзен) кемелерін айдап әкетуге жол бермеу үшін;
:—	Мемлекеттік шекараны күзету жәніндегі қызмет міндеттерін немесе қогамдық борышын орындаи жүрген әскери қызметшілерге, басқа да адамдарға жасалган шабуылга, олардыд әміріне тікелей қатер тәнген кезде әған тойтарыс беру үшін;
:— азаматтарды, олардың өмірі мен денсаулығына қатер төндіретін шабуылдан қорғау, сондай-ақ кепілге алынғандарды босату үшін қолданылады; қарулы басып кіруге тойтарыс беру үшін түткиылдан карулы шабуыл жасаган қарулы карсылық көрсеткен кезде, ұрыс техникасын пайдаланып щабуыл жасаған кезде, үсталған адамдардың тартып алынған қарумен қашып кетуі кезінде қару ескертусіз колданылуы мүмкін. Басқа реттерде қару колданардың алдында оны қолдану ниеті туралы ескерту жасалуға және ескерту мақсатында оқ атылуға тиіс. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету кезінде қажет болған жағдайларда Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері басқа түрлерінің қаруы мен ұрыс техникасы қолданылуы мүмкін.
Шекара өскерлерінің әскери қызметшілері Мемлкеттік шекараны күзету жөнінде кызмет атқарған кезде дабыл белгісін беру немесе көмек шақыру үшін қару қолдануға құқылы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекараны күзетуде арнаулы құралдарды қолдану

**Шекараны күзетуде арнаулы құралдарды қолдану.** Мемлекеттік шекараны күзету жөніндегі міндеттерін орындаған кезде әскери қызметілілер қол кісендерін, резина таяқтар, көзден жас ағызатын және пайдалануға рұқсат етілген басқа да заттарды (газдарды), алаңдатушы әсер ететін жарық-дыбыс құрылғыларын, көлікті зорлап тоқтатуға арналған құрылғыларды қолдануға, сондай-ақ күрестің жауынгерлік тәсілдерін және қызмет істерін пайдалануға құқылы. 

Арнаулы кұралдарды қолдану мен пайдалану белгіленген тәртіп бойынша жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Айналым

**Айналым** - өндіру саласына қарама-қарсы тауарлар мен қызметтерді айырбастау саласы.

*Айналым капиталы
*Айналым қаражаты

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жарық сүйгіш

**Жарықсүйгіш** (Гелиобионт) күннің аса мол жарық түсетін аймақтарын мекендейтін организмдер түрлері — гелиофилдер мен гелиофиттер.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Шекараны күзетуді адамдармен қамтамасыз ету

**Шекараны күзетуді адамдармен қамтамасыз ету.** Мемлекеттік шекараны күзетуді адам ресурстарымен қамтамасыз етуді Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстан Республикасының жаппай әскери міндеттілік туралы заңдарына сәйкес және шарттық негізде әскер қатарына шақырылатын контингентгер арасынан жүргізеді.

Шекара әскерлерін әскери қызметшілермен жасақтау және олардың қызмет атқаруы Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген заңдарымен реттеледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Рақымжан Рахмединұлы Аутов

**Аугов Рақымжан Рахмединұлы** (30.11.1939 жылы туған, Алматы қаласы) - ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1979), профессор (1982), Қазақстан ҒА-ньң академигі (1997). 1962 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірді. Осы оқу орнында 1995 жылы дейін кіші ғылыми қызметкер, ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор, декан, проректор болды. 1995 жылдан Т.Рысқүлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің профессоры 120-дан аса ғылыми еңбегі жарық көрген. Ауговтың жетекшілігімен 21 ғылым кандидаты, 4 ғылыми докторы даярланды. 1989 жылы Мадрид университетінің (Испания) шақыртуымен ауыл шаруашылығы экономикасы туралы дәріс оқыды.

## Композициялары
Ауыл шаруашылығы өндірісін шоғырландыру және кооперациялау. - М., 1980;

Агробизнес теориялары жəне тәжірибесі. - А., 1997 ж.

## Дереккөздер


Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақ ғалымдары
Санат:Қазақстан ұйғырлары
Шекараны бұзушылар

**Шекараны бұзушылар.** Мыналар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын бұзушылар болып табылады:
:—	Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттерінен тыс немесе өткізу пункттерінде солар арқылы, бірақ шекарадан өтудің белгіленген ережелерін кез келген әдіспен бұзып өткен немесе өтуге тырысқан адамдар;
:—	Қазақстан Республикасынан заңсыз кету мақсатымен шетелдік және шетелге бара жатқан қазақстандық құралдарға кірген немесе кіруге тырысқан адамдар:
:—	Қазақстан Республикасының аумақтық теңізіне немесе ішкі суларына, сондай-ақ шекаралық өзендер мен өзге де су қоймалары суларының казақстандық бөлігіне ондай суларға кірудің белгіленген ережелерін бұзып кірген шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелер. Шетелдік сүңгуір қайықтар және су астында жүзетін басқа да көлік құралдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан су астындағы жағдайда өткен ретте немесе Қазақстан Республикасының суларында жүзген және тұрған кезінде осындай жағдайда болған ретте де олар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын бұзушылар болып табылады;
:—	Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан тиісті рұқсатсыз өткен немесе Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы аркылы ұшып өтудін ережелерін баскаша бұзған әуе кемелері мен басқа да ұшу аппараттары.
:—	Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік шекарасын басқа да кез келген техникалык немесе өзге құралдармен тиісті рұқсатсыз немесе белгіленген тәртіпті бұзып өту де оны бұзу болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Депоненттеу, сақтауға салу

**Депоненттеу, сақтауға салу**
(; ;
 - отдавать на хранение)
Кредиттік мекемеге ақша сомасын,
құнды қағаздармен басқа құндылық-
тарды сақтауға беру.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Шекараны қорғау күштері

**Шекараны қорғау күштері** — шекара әскерлері. Шекараны қорғау күштері құрлықтағы және жағалық корғау күштері болып бөлінеді. Құрлықтағы шекара әскерлері мемлекеттік шекараны қырағы күзетіп, оны қорғауға және қарсыластың шабуыл жасауына тойтарыс беруге қабілетті. Шекарашы әскерлердің жоғары әскери шеберлігі мемлекеттің біртұтастығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Шекарашылардың қару-жарағына атыс қаруларының барлык түрлері, танкіге карсы құралдар және қазіргі заманғы басқа да әскери техника, байланыс және бақылау құралдары кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бағадан шегерім

**Бағадан шегерім** - еркін баға белгілеу жағдайында кәсіпорынның коммерциялық стратегиясының аса маңызды құралы. Шегерімнің көмегімен дайындаушы кәсіпорын, фирма сатып алушы нақ өзінің өнімін сатып алуға қызықтырады, сондай-ақ, басқа да экономикалық міндеттерді шешеді. Дүниежүзілік коммерциялық практикада мынадай шегерімдер колданылады: сатып алу ақысын тез төлегені үшін; топтаманың мөлшері үшін; жыл ішіндегі сатып алу көлемі үшін; маусымнан тыс сатып алу үшін т.б. Шегерімнің жиыны мен мөлшері фирманың құпиясы болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Көрінеу жалған жарнама

**Көрінеу жалған жарнама** ( 
 - выкрикивать) Жарнама беруші, жарнаманы тұтынушыны саналы түрде жаңылыстырып, пайда (табыс) алу мақсатымен
оны алдауға құрылған жарнама
түрлерінің біреуі. Көрінеу жалған
жарнама қоғамдық мүдделерге не занмен қорғалатын құқықтар мен азаматтардың мүддесіне зиян келтіреді.
## Дереккөздер


Санат:Жарнама
Жабығу; торығу

**Жабығу; торығу**
(;  ;
 - подавление, углубление) Өзінін ешкімге керек еместігін,
көніл жабыркаңқылығы, қозғалысы-
ның тежелушілігі және т.б. әсер етіп,
жабыркаушылыкторығуғатап болған
- жүйкенің бұзылуы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Шекараны межелеу сызы­ғы

**Шекараны межелеу сызы­ғы** ( ) — 
*1) соғысушы екі жақ бітімге келген кезде айырып тұратын сызық (атысты үзілдікесілді тоқтату сызығы); 
*2) жеңіске жеткен мемлекеттің аумақтық аймағын айқын көрсетуші сызық; 
*3) таласушы көрші мемлекеттер арасында тұрақты шекара мәселесі анықталғанға дейінгі аумақта қалыптасқан сызық.

Аралық алқапты (аймақты) бейтарап деп санап, кейде әр жақ үшін жеке сызық белгілейді. Шекараны межелеу сызы­ғы соғысушы немесе келіспеуші жақтар арасындагы келісіммен, болмаса одақтастар (басқыншы державалар) арасындагы келісім-шартпен анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шектелген ядролық мүмкіндіктер

**Шектелген ядролық мүмкіндіктер** ( ) — 1974 жылы АҚШ Қорғаныс Министрі 
Джеймс Шлесингердің қатысуымен жасалынған әскери командалық және басқару орталықтарына немесе экономикалық нысаналарға шектелген бақылаулы ядролық соққылар беру туралы стратегиялык доктрина.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шектеу сызықтары

**Шектеу сызықтары** () — ұрыс міндетін қою кезінде аға командир анықтайтын жергілікті жердегі шартты сызықтар. Ол аралас құрамалар аудандарының шекарасы болып табылады. Шектеу сызықтары тылдан майданға бағытталып көрсетіледі. Берілген ауданда ұрыс әрекетін жүргізу үшін қарсы жақтардың біріне тактикалық (оперативтік, стратегиялык) маңызы бар, белгілі бір табиғи артықшылығы бар жолақ немесе жергілікті жер өңірі. Жергілікті жердің әр түрлі қатпарлары, заттар мен табиғи кедергілер (биіктік, жарлар, тау үстірттері, өзендер, елді мекендер, тоғайлар т.б.) шектеу сызықтары бола алады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жасыл кітап

**Жасыл кітап** (Зеленая книга) - ерекше қорғауды қажет ететін, жоғалып бара жатқан сирек өсімдіктер қауымдастығы туралы жиналған мәлімет (мысалы, Украина КСР-інің Жасыл кітабы. Киев, 1987).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Мәслихат депутаты

**Мәслихат депутаты** (  ;  — посланный) - Жергілікті мемлекеттік басқару органына тұрғындар сайлаған өкіл; оған жасы жиырмаға толған Қазақстан Республикасының азаматы сайлана алады.

Мәслихат депутатының өкілеттігі оны сайлаған күннен басталып, жаңа шақырудағы мәслихат депутатын сайлаған күні, не екілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатқан жағдайларда аяқталады.

Мәслихат депутаты тұрғындармен байланыс жасап тұрады, оларды мәслихат жұмысы, жоспарлардың, аумақтың әлеуметтік, экономикалық даму бағдарламаларының орындалуы туралы тұрақты хабарландырып отырады, мәслихат шешімдерінің орындалуын бақылау мен ұйымдастыруға қатысып, қоғамдық пікірді, тұрғындардың сұранысы мен мұқтаждықтарын зерттеп, мәслихатка ұсыныстар енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Әбен Дәуренбеков

**Әбен Дәуренбеков** - 1939 жылы Шығыс Түркістан ҚХР) өлкесінің Жарсу деген жерінде дүниеге келген. 1967 жылы Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген. Талдықорған облыстық «Жерұйық» (бұрынғы «Октябрь туы») газетінде тілші, мектептерде мұғалім болып қызмет істеген.
## Шығармалары
*«Таң», 
*«Мөлдір тамшы», 
*«Там-шыбұлақ», 
*«Балконнан ұшқан көгершін», 
*«Мамыр айы» атты жыр жинақтарының авторы. Алматы облысы, Панфилов ауданының Құрметті азаматы.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1939 жылы туғандар
Рамбурстық несие

**Рамбурстық несие**  — акцептілік несие түрі, тауарға билік ету және төлем төлеу құжаттарын кепілге салу арқылы берілетін несие, банкінің сауда операцияларына қысқа мерзімді несие беруі.

Сатып алушы (қарызгер) банкіге өтінім жасай отырып, одан тауарлар келгенге дейін тауарға билік ету құжаттарына айырбас ретінде несие алады.

Сатып алушының банкі жөнелтілген жүк үшін жеткізушінің банкіне қажетті соманы аударады. Тиісті жерге тауар келгеннен кейін сатып алушы тауарға билік ету құжатына айырбас ретінде өзінің банкіне несиені өсіммен қайтарады, ол тауарға билік ету құжатын көрсетіп, тауарды алады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шекарашылардың құқықтық жағынан қорғалуы

**Шекарашылардың құқықтық жағынан қорғалуы.** Шекара әскерлері мен Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлерінің, баска да қарулы құрамалардың әскери қызметшілері Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету жөнінде өздеріне жүктелген міндеттерді орындау кезінде мемлекеттік өкімет өкілдері болып табылады. Олардың талаптарын азаматтар мен лауазымды адамдар орындауға міндетті. Әскери қызметшінің талаптарына бағынбау, оған тіл тигізу, қарсылык көрсету, әскери қызметшіге қоқан-лоқкы жасау, оған күш колдану немесе оның өміріне, денсаулығына, мүлкіне қол сұғу, сондай-ақ әскери қызметшінің өзіне жүктелген міндеттерді орындауына бөгет жасайтын басқа да әрекеттер занда белгіленген жауапка тартылды. Қазақстан Республикасының зандарында әскери қызметші қызмет борышын атқаруына байланысты жасалған қылмысты қол сұғулардан әскери қызметшілердің отбасы мүшелерінің өмірін, денсаулығын, намысын, қадір-қасиетін және мүлкін құқықтық жағынан қорғау белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекті салмақ

**Шекті салмақ** — берілген траектория бойынша белгіленген ара қашықтыққа ракетамен жеткізуге болатын ену құралдары мен ыдырату және көздеу құрылғысындағы оқтұмсықтың максимум салмағы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Өсиеттік бас тарту

**Өсиеттік бас тарту** ( ) - Өсиет қалдырушы өсиет бойынша
мұрагерге мұра есебінен өсиеттік бас
тартуды орындауды талап ету құқығын
алатын бір немесе бірнеше адамның
(бас тартылушылардың) пайдасына
қандай да болсын міндеттемені
(өсиеттік бас тарту) орындауды
жүктеуге құқылы.

Заң бойынша мұрагерлер қатарына кіретін адамдар да, кірмейтін адамдар да бас тартылушылар (легетарийлер) болуы мүмкін.

Өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға дейін немесе ашылғаннан кейін бас
тартылушы қайтыс болған жағдайда,
бірақ өсиет бойынша мұрагер оны
қабылдап үлгерген кезге дейін өсиеттік
бас тарту орындалмайды.

Бас тартылушы мұра қалдырушының борыштары үшін жауап бермейді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Өндіріс аясындағы құрал-жабдық

**Өндіріс аясындағы құрал-жабдық** - өндіріс үдерісіне тікелей қатысатын еңбек құралдары мен еңбек заттары. Оларға негізгі құрал-жабдық, бейматериалдық активтер, еңбек заттары жатады.	
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шеп құру

**Шеп құру** (көне.) — қарсыласты өткізбеу үшін жасалған бөгет. Шеп құру (шабуылдау, ұрыс жүргізу, жою, реттеу, ұстау, оқ ату, іздеу, алыстату секілді түрлерге бөлінеді. Тарихтан сарматтардың шебі қолдың шыбық сүйегі секілді, ал
Әмір Темір әскері жаңа туған ай секілді шеп құрғаны белгілі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Дамно

**Дамно** банкінің клиенттер вексельдерін инкассоға есепке қабылдағаны үшін олардан алатын айрықша ақысы (комиссиядан, пайыздардан және пошта шығындарынан тыс); бағалы қағаздарды нақты бағасынан төмен сатқанда олардың бағамынан
келетін шығын.
#  Вексельдерді, темір жол жүк құжаттарын, коносаменттерді (теңіз тасымалы жөніндегі құжаттар) және т.б. инкассалау мен есептеу бойынша тапсырмаларды орындағаны үшін клиенттерден алынатын (комиссия, пайыздар және пошта шығындарынан тыс) ерекше төлем.
#  Құнды қағаздарды тұрақты құнынан (керсетілген баға) төмен сатқан кезде, олардың бағамынан ұтылу.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Депутаттың дербес құқықтылығы

**Депутаттың дербес құқықтылығы**
(; ;
 — посланный) - Өзінің өкілеттік мерзімі кезінде
тұтқындауға, алып келуге, сот тәртібідіен салынатын әкімшілік жаза шараларын қолдануға, қылмыс жасаған орында тұтқындау немесе ауыр қылмыс жасаудан басқа жағдайларда, тиісті Палатаның келісімінсіз қылмыстық жауапкершілікке тартылуға болмайтын Парламент депутатының ерекше жағдайы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ачимчоуль

right|thumb| alt=A.|270 px|Ән ансамблі

«**Ачимчоуль**» () — корей ұлты өкілдерінің ән-би ансамблі. 1972 жылы Талдықорған қаласындағы І.Жансүгіров атындағы Мәдениет үйі жанынан (жетекшісі Т.И.Нам) құрылды. 1978 жылы оған «халықтық ансамбль» атағы берілді. 1990-91 жылдары ансамбль Пхеньян, Сеул қаласында өткен өнер фестивальдарының лау­реаты атанды. 1993 жылы Борамала (ҚХР), Ташкент қаласында өткен байқауларда жүлделі орындарды, сондай-ақ корей ұлты өкілдерінің республикалық 1 (Алматы) және 2 (Үштөбе) фестивальдарында бас жүлдені жеңіп алды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениеті
Шерулік толықтыру

**Шерулік толықтыру** ( ) — ұйымдасқан тәртіппен резервтен (запастан) қолданыстагы армия бөлімдерін, құрамаларын басқару органдары мен тылды толықтыру үшін жіберілетін әр түрлі нысандағы әскери қызметшілердің оқыған контингенті. Шерулік толықтырудың әскери қызметшілері майданға шерулік бөлімшелердің немесе әскери мамандар командасының құрамында жіберіледі. Шерулік толықтыру жеке құрамы майданға кету алдында оқу бөлімдеріңде, оқу орталықтарында және полигондарда тиісінше оқу бағдарламалары бойынша дайындықтан өтеді. Шерулік толықтыру белгіленген жерге келгеннен кейін колданыстагы армияның әскери бөлімдеріне, құрамаларына, басқару органдары мен тылына таратылады.

Қазіргі жағдайда шерулік толықтыруды дайындау талаптары өсуде. Бұл ғылыми-техникалық прогресстің қарқынына, кару-жарактың бір жағынан үлкен шығынға ұшырататын, екінші жағынан әскери мамандықтын түрлерін көбейтетін жаңа қиратқыш түрлерінің шығуына байланысты. Егер 
Екінші дүниежүзілік соғыста батыс мемлекеттерінің армияларында мұндай қару түрі — 1000 болса, 70-жылдары 1500 ден асты. Сондықтан әр түрлі әскери мамандар контингенттерін даярлау және оларды колданыстағы армияға шерулік толықтыру ретінде жіберу мәселелері қиын да маңызды болып отыр.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жасыл революция

**"Жасыл революция"** ("Зеленая революция") — XX ғасырдың 1950-60 жылдарында Оңтүстік Азияның дамушы елдерінде (Үндістан, Пәкістан, Филиппин), Мексикада және т.б. елдерде жүзеге асырылған, өнімділігі жоғары жаңа сорттарды шығару есебінен ашаршылық проблемасын шешу мақсатында ауыл шаруашылық дақылдарының, әсіресе дәнді дақылдардың (бидай, күріш, жүгері және т.б.) түсімділігін арттыру жөніндегі шаралар жиынтығы. Бұларға агротехниканың прогресті әдістерін, минерал тыңайтқыштарды, ирригациялық жүйелерді жасау, өсімдіктерді қорғаудың биологиялық әдістерін қолдану және т.б. шаралар қамтылды.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Жинақтамалы есеп шоттары

**Жинақтамалы есеп шоттары** - субъектінің шаруашылық қаражаты туралы деректерін ақшамен бағалап қорытындылайтын бухгалтерлік есеп шоттары.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шығыс (қаржы экономика)

**Шығыс** - кәсіпорынның шаруашылық қызмет барысында қаражатын (капиталын) азайтатын немесе міндет темелерін көбейтетін жұмсаған немесе ұстаған шығыны, яғни азын-аулақ ақшалай қаражаттың жылыстауы нысанында немесе активтердің тозуы мен істен шығуы немесе меншікті капиталдың азаюына апарып соқтыратын міндеттемелердің пайда болуы салдарынан есепті кезең бойына экономикалық пайданың азаюы.

Салықтардың бюджетке есепті салықтардан артық төленуі Шығыс  деп саналады, акционерлерге дивиденд төлеу Шығыс қа жатпайды.

Шығыс  **ағымдағы** және **күрделі** Шығысқа бөлінеді.

*  **Ағымдағы Шығыстың** құрамында **өндірістік** Шығыс  маңызды топты құрайды, ол өнімнің (жұмыстың, көрсетілген қызметтің) өзіндік құнына ықпал етеді. Өндірістен тыс Шығыс  өндірілген өнімді сатумен байланысты. Өткізуден тыс Шығыс  тоқтатылған өндірістік қуаттар мен объектілерді ұстауға жұмсалған шығынды, неғайбыл дебиторлық берешекті есептен шығарудан болған залал, дүлей апатған болған шығасыны, күші жойылған өндірістік тапсырыстар бойынша шығынды; қысқа мерзімді жалға өткізілген негізгі құрал-жабдық бойынша тозымпұлдық аударымды қамтиды. Болжанбаған Шығыс  — өнімді өндірумен және өткізумен тікелей байланысты емес шығын, оның мөлшерін қаржы жоспарын жасау кезінде есептеу мүмкін болмайды. Оған айыппұл мен тұрақсыздық айыбы жатады.

*  **Күрделі Шығыс** бейқаржылық активтерге салынған инвестицияны, ұзақ мерзімді қаржы жұмсалымын қамтиды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Жылжымайтын мүлікпен қосылған жылжымалы мүлік

#  Жылжымайтын мүлікпен іс жүзінде байланысы бар және сонымен бірге жалға берілетін (ауыл шаруашылық және құрылыс машиналары, келік, т.б.) жылжымалы мүлік.
#  Егер бұл негізгі мүлікке (мысалы, жалға алушы бекіткен үй қабырғасындағы сәнділік безендіру) залал келтірмейтін болса, жалдау мерзімі аяқталған соң, өзімен бірге алып кетуіне болатын, жалға алған мүлікпен біріктірілген жалға алушының меншігі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Баян Қадірбайқызы Бекетова

**Баян Қадірбайқызы Бекетова** (1960 жыл, Түркістан облысы, Бәйдібек ауданында дүниеге келген) — жарналист, ақын.

## Өмірбаяны
* С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін 1984 жылы бітірген.
* Қазақ телевизиясы мен радиосы мемлекеттік комитетінде редактор, "Егемен Қазақстан", "Халық Кеңесі" республикалық газеттерінде тілші-журналист қызметтерін атқарған.
* Алматы қалалық әкімшілігінің Тіл басқармасының мемлекеттік және өзге тілдерді дамыту бөлімінің бастығы болған.
* Алматы қаласы мемлекеттік санитарлық эпидемиологиялық қадағалау департаментінде Мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бас маман -редакторы

## Шығармалары
**Өлеңдері енген ұжымдық жыр жинақтары:**
* «Аудитория»
* «Қарлығаш»
* «Қыз ғұмыр»
* «Күміс күйме»
* «Мадонны Турана» Мәскеуден шыққан түркі тілдес қыз-келіншектердің шығармалары топтастырылған ұжымдық жинаққа орыс тіліндегі өлеңдері енген.
**Өзінің жеке жыр жинақтары:**
* «Үмітім менің» (1982)
* «Жалғыздық» (1984)
* «Сәмбі тал» (2001)
* «Көлбастау» (2001)
* «Мен сені сағынғанда» (2001).
* «Ұйықтамайды жұлдыздар» (2010).
* «Шолпы» (2020).

## Жетістіктері
* ІІ Халықаралық Түркі поэзиясы фестивалінің лауреаты. 
* «Сорос Қазақстан» Халықаралық қорының «Қазіргі заман поэзиясы» бәйгесінің жеңімпазы.
* Алматы қалалық әкімдігінің Абай оқулары, қала күніне арналған қалалық ақындар мүшәйрасының, тағы басқа көптеген жыр мүшәйраларының жүлдегері.
* Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2008).

## Марапаттары
* «Кұрмет» ордені, 
* «ҚР Тәуелсіздігіне-20» медалі, 
* «ҚазМу-дің құрылғанына – 80 жыл», 
* «Тіл ардагері» төсбелгі, 
* Түркістан облысы Бәйдібек ауданының "Құрметті азаматы».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Қосарлы жазба

**Қосарлы жазба** - әрбір шаруашылық операциясының екі шотта: біреуінің дебет, екіншісінің кредит түрінде бірдей сомамен көрсетілетін бухгалтерлік есеп тәсілі. Осылайша шоттар арасында шаруашылық операциясының мәнін талдауға жол беретін шоттар корреспонденциясы деп аталатын екі жақты байланыс пайда болады. Қосарлы жазбаны пайдалану бухгалтерлік өткерім болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Бухгалтерлік есеп
Пепсиноген

200px|thumb|right|Пепсиноген шығаратын қарын бездерiнiң бас торшалары
**Пепсиноген** - асқазан сөлінің құрамындағы тұз қышқылының қатысуында, аутукатализдік түрде пепсинге айналатын, асқазанның басты гландулоциттерінен өніп шығатын, пепсиннің алдынғы белсенділігі шамалы жол салушысы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Қосарлы салық

Азаматтың немесе заңды тұлғаның
шетелде тапкам табысына, сол табыс
табу мемлекеті сияқты және азаматтың не заңды тұлғаның мекенжайы
бойынша салық салу. Шарттарға
енгізілген жағдайлар, аталмыш адамдардың табыстарына салынатын салықты, бір ғана мемлекетті салуға жол
береді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Обструкция

**Обструкция** - 
# қолдамауды көрсететін тәсіл, талқылауды үзуге және парламенттің заң жобасын қабылдауға бағытталған парламенттік күрестің әдістерінің бірі;
# демонстрациялық түрде қандай да бір ұсыныстарды, шараларды тоқтатуға арналған іс-әрекет.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жасылдар

"**Жасылдар**" ("Зеленые") - саяси партия ретінде құжатталған, кейде тіпті құжаттанбаған, тіршілік ортасын сақтауға (ядролық қауіпке қарсы, ауаның, судың, т.б. тазалығы үшін күресу) бағытталған саяси ағым.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Атмосфераны ластау

thumb|200px
**Атмосфераны ластау** (   - пар +  - шар) - Қылмыстық заңнама бойынша
атмосфераға ластайтын заттар шығару ережелерін немесе қондырғыларды,
ғимараттарды және өзге объектілерді
пайдалану ережелерін бұзу, бұл әрекеттердің ауаның табиғи қасиеттерінін ластануына немесе өзге де
өзгеруіне апарып соғуы, адамнын денсаулығына зиян келтіруі экологиялық
қылмыс болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Дебентура

**Дебентура** - жабдықталмаған ұзақ мерзiмдi борыштың барлық форма жататын термин тәуелсiз мiндеттемелер болып табылады: әдетте бұл терминмен (мысалы, облигация акционерлiк серiктестiк) серiктестiк босатылған мiндеттеме түсiнетiндiгiменнен, (штат немесе муниципалитеттiң үкiметтерi) корпорация немесе мемлекеттiк. Ұқсас мiндеттемелер Ұлыбританияда ерекше қамтамасыз етуi болады - олар жылжымайтын мүлiкке, АҚШтағы кепiлдеме қағаздары эмитентке жағдайлардың көпшiлiгiнде тек қана активтер және ортақ сенiмдермен қамтамасыз етiледi. Бұл термин әдетте облигациялары бар контекстте пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Дебет -нотa

Төлеушісінің өзіне қызмет керсететін банк бөлімшесіне төлемдік сұраныс бойынша жабдықтаушымен артық
алынған соманы жабдықтаушының
шотынан даусыз шығынға жазу турлы өкімі. Дебет-нотаның негізінде,қоюшының шотынан шығарылған сома, төлеушінің шотында қалпына
келтіріледі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Вексель-күн

thumb
**Вексель**( – айырбас) – жазбаша түрде толтырылған ұзақ мерзімді борыш міндеттемесі. Жай және аударма вексель түрлері болады. Вексель беруші несие иесіне (вексель ұстаушыға) беретін, заң жүзінде нақты формада белгіленген жазба түріндегі борышқор қолхаты. Құнды қағаз; кредитке берілетін ақшаның бір түрі. Оның иесінің (вексель ұстаушының) белгілі бір уақыт мерзім өткенде, векселді берушіден ақша талап етуге даусыз құқық беруді куәландыратын жазбаша қарыз міндеттемесі. Вексель нарықтық экономика түріндегі елдердің коммерциялық және банкілік іс-тәжірибесінде, сонымен қатар сыртқы саудада және басқа да халықаралық есептесулерде барынша кеңінен қолданылады. Векселдік міндеттеменің мәні мен маңызы тек қана ақша (ұлттық түрдегі және шетелдік валюта түріндегі) болуы мүмкін.

## Вексель делдалдары
Қор рыноктарында, векселдерді есепке алу мен қайта есепке алу мәмілелерінде делдал ретінде әрекет ететін вексель делдалдары. Вексель сомасынан белгілі бір пайыз түрінде комиссиялық сыйақы алады. Құнды қағаздарды салу арқылы банктерден несие ала отырып, олар мемлекеттік қарыздарды орналастыру бойынша агенттер болып шығады. Төлем мерзімі арнаулы бір күнге емес, онын берілген күнінен бастап,белгілі бір уақыт аралығына (бірнеше күн, апта, ай) тағайындалатын вексель.

**Қазынашылық вексельдер** - дүниежүзінің көптеген елдерінде - қазына орнының қысқа мерзімді міндеттемелері, оларды мемлекет бюджет тапшылығын өтеу үшін оқтын-оқтын шығарып тұрады. Олар бойынша пайыз дисконт түрінде - вексельдер өтелетін көрсетулі баға мен сату бағасы арасындағы айырма түрінде төленеді. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* (I.a) CONVENTION portant loi uniforme sur les lettres de change et billets a ordre (Société des Nations, 0.221.554.1)
* (I.b) CONVENTION portant loi uniforme sur les lettres de change et billets a ordre
* (II.) CONVENTION destinée a régler certains conflits de lois en matiere de lettres de change et de billets a ordre
* (III.) CONVENTION relative au droit de timbre en matiere de lettres de change et de billets a ordre

Санат:Құнды қағаздар
Жарыместік

Олигофренияның (жарыместіктің)
тумысынан психикалық жетілмегендіктің жеңіл дәрежесі; абстрактті
ойлаудын әлсіздігі, өз әуестіктерін бақылауға қабілетсіздігі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Еңбек құрал-жабдығы

**Еңбек құрал-жабдығы** - материалдық құралдардың жиынтығы, өндіріс құрал-жабдығының бір бөлігі, олардың көмегімен адам еңбек заттарына әсер етеді, оларды белгілі мақсатқа орай түрлендіріп, өзгертеді. Оларға еңбек қаруы (жабдық, машина, прибор, станок), өндірістік үймереттер мен ғимараттар, жолдар, құбырлар, арналар, тасымал құралдары, еңбек заттарын сақтайтын түрлі сыйымдылықтар, т.б. жатады. Кәсіпорындарда олардың елеулі бөлігін негізгі өндірістік қорлар құрайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Болашақ кезеңдердің шығысы

**Болашақ кезеңдердің шығысы** - фирманың, ұйымның ағымдағы шығысы- есепті кезеңде өндірілген, бірақ келесі есептік кезеңге жаткызыла тын шығысы.

Ол келесі есептік мерзім бойына өндірістің шығынына және айналысқа есептеледі, яғни болашақ кезеңдерде өндіруге, жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге арналады (техникалық әдебиетке, газеттерге, журналдарға жылдык жазылыс төлемақысы; кесте бойынша шикізат, босалқы бөлшектер, жеткізілімінің төлемақысы).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тайм-чартер

**Тайм-чартер** ( - уақыт +  — қағаз, құжат) — сауда кемесін немесе оның бір бөлігін белгілі бір мерзімге жалға алу жөніндегі теңіз тасымалы шарты.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Санат:Банк терминдері
Жаттекті қоспалар

**Жаттекті қоспалар** - әдетте, тамақ өнімдеріне қатысты қолданылады және оларда өздеріне тән емес, кездейсоқ қосылған немесе әдейі қосылған заттектердің бар екенін білдіретін қоспалар. Оларға жататындар: қоршаған ортадан, негізінен топырақ, су арқылы не ауадан тұнып қосылатын ластағыштар; ауыл шаруашылық дақылдарын, мал мен құс өсіру кезінде қолданылатын қалдықтық заттектер (тыңайтқыштар, пестицидтер және т.б.); тамақ өнімдерінде оларды дайындау кезінде сақталуын көздеп (консерванттар), тауарлық түрін жақсарту үшін (бояғыштар) қосылатын үстеме заттектер және т.б. Жаттекті қоспалар онша көп болмаса, адам организмі оларды сыртқа шығарады, алайда жаттекті қоспалар массасы едәуір болса, организмнің оларға шамасы жетпейді де, мұндай жағдайда олар денсаулыққа нұқсан келтіреді. Осыған орай, тамақ өнімдеріндегі жаттекті қоспалардың рауалы қалдықтық шоғырлануы белгіленеді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Сырғымалы баға

**Сырғымалы баға** - ұзақ Мерзімде дайындалатын бұйымдар жөніндегі сауда мәмілелеріңде белгіленетін, осы бұйымдарды дайындау үшін қажет уақыт кезеңінде орын алған өндіріс шығындарындағы өзгерістерді ескеруге мүмкіндік беретін сырғақтау қағидаты негізінде есептелетін баға.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тізімдік

**Тізімдік** — фирманың әрбір штаттық қызметкерінің жұмыс уақыты есебінің ішкі кұжаты. Ол жалақыны тарифтік мөлшерлемелер мен қызметақы бойынша есептеуде негізге алынады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шешуші соққы

**Шешуші соққы** () шабуылдаушы қарсыласты жою және жоғалтқан жағдайды қалпына келтіру мақсатында екінші эшелонның немесе оперативті бірлестіктер резервтерінің шабуыл болмаған өңірлерден алынған әскерлермен, сондай-ақ қарсы соққы майданындағы әскерлермен бірлесе отырып жүргізген соққысы. Шешуші соққы қарсы шабуылмен үйлестіре отырып, жойылған жағдайды тек қалпына келтіріп қана қоймай, сонымен бірге шабуылға шығу үшін тиімді жағдайлар жасай алады. Бірақ бұл кезде онтайлы жүргізілген шешуші соққы жағдайдың шұғыл өзгеруіне әкеп соғуы мүмкін болса да, мақсатына байланысты шектеулі болып табылатын және қорғаныс операциясының шегінен шықпайтынын ескеру қажет. Шешуші соққы қарсы шабуылдан осы белгілерімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шифратор

**Шифратор** — импульстерді кодтауға (шифрлауға), яғни берілетін
пәрмендерді (мысалы, ракетаға) шартты белгілерге (сигналдарға) айналдыратын телебасқарушы және телеөлшегіш кондырғылардың тасымалдаушы негізгі блоктарының бірі. Қабылдағыш кемерлік аппаратура берілген импульстің қай пәрменге жататынын ажыратуы үшін соңғысы белгілі ара қашықтықта, әрбір пәрмен үшін қатаң тіркеспен берілуі тиіс. Шифраторға сондай-ақ нөсер разряды мен немесе қарсыластар туғызатын өндірістік кедергілер мен радиокедергілер әсер етуі мүмкін. Кемердегі қабылдагыш шифрлаған командалар дешифраторға түсіп, анықталады.

## Шифрлау
Берілетін ақпаратты бөгде адамға түсініксіз болатындай ету (кодтау).

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Үмітсіз борыш

**Үмітсіз борыш** / Неғайбыл борыш — соттың немесе арбитраждың үкімімен байланысты немесе борышқордың төлеуге қабілетсіздігі себепті өндіріп алу мүмкін емес (үмітсіз) деп табылған дебиторлық берешек бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Пептондар

**Пептондар** - пептидтер мен аминқышқылдары қоспасы түріндегі ақуыздың толық гидролизденбеген өнімі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бұқа жүрек

**Бұқа жүрек** (*Cor bovinum*) —  Бейімделу — өтем реакциясының нәтижесінде жүректің өте ұлғаюы (кардиомегалия) қолқа қақпақтарының туа және жүре пайда болған ақауларына тән. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Жалған айтуды анықтау құрылғысы

thumb|200px
**Жалған айтуды анықтау құрылғысы** (; ;
 - анықтаушы, ашушы) - тексерілетін адамның қан қысымы, тамыр соғу жиілігі, терінің ылғалдылығы, тыныс жиілігіндегі (физиологиялық құбылмалылық) өзгерістерді және басқа физиологиялық сипаттамаларды үздіксіз өлшейтін құрылғы.

Ішкі жан толқынысы кезінде, мысалы, жағымсыз сұрақтарға жауап беру немесе жалған көрсетулер кезінде, бұл
құбылмалылыктар қалыптағы маңыздардан недәуір басқаша болады. Өлшеу нәтижелерін бағалау, көрсетулердің
шынайы дәрежесі туралы жору жасауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Психологиялық тексеру құрылғылары
Ащыбұлақ (Алматы облысы)

**Ащыбұлақ** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Қазақстан ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласының солтүстік-шығысында 39 км жерде, Киікбай өзенінің сол жағалауында жусан аралас астық тұқымдас шөптесін өскен Қарасу жотасының солтүстік беткейіндегі тау-алдының қоңыр, қызғылт-қоңыр топырақты қоңыржай-ылғалды агроклиматтық белдемінде орналасқан.

## Тарихы
Ауыл 1957—97 жылдары «Қазақстан» кеңшарының орталығы болды. Оның негізіңде 1997 жылы «Голд-Продукт» жүзім зауыты ЖАҚ, «Төрткөл Мале», «Райымбек» ЖШС және 460 шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Ащыбұлақта және округке қарасты Қазақстан, Жолдыбай Қайыпов ауылдарында 3 орта мектеп, 2 мәдениет үйі, 3 кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, 2 дәрігерлік амбулатория, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары бас­қа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Скэлпер

**Скэлпер** - өз атынан немесе тапсырма бойынша әрекет ететін, биржадағы нақты тауардың шағын топтамаларымен сауда-саттық жасайтын ұсақ маклер. Скэлпер пайдасы тауар бағасының, әдетте, биржа күні ішінде өзгеруі есебінен алынады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы