open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шығыс Түрік қағанаты

** Шығыс Түрік қағанаты** (682 - 744 жж.) — Түрік қағанаты 603 жылы ыдырап, екіге бөлінуі нәтижесінде пайда болған ерте ортағасырлық түркілер мемлекеті.

Түрік қағанатында саяси-әлеуметтік қайшылықтардың шиеленісуі, оның дербестікке ұмтылған жеке бөліктерінде оқшаулану үрдісінің күшеюі, Шығыс және Батыс қағанаттарының құрылуына алып келді. 

Шығыс Түрік қағанаты Қытаймен жүргізген қиян-кесті соғыстың нәтижесінде 682 жылы Моңғолияда өз мемлекетін қалпына келтірді. Алғашқы қаған Елтеріс атанған Құтлық, одан кейінгі Қапаған Қағандардың тұсында қағанат қуатты мемлекетке айналды. Шығыс Түрік қағанаты (682-744)- Қазақстан, Орталық Азия, Шығыс Түркістан, Оңтүстік Сібір жерлерін алып жатты. Білге қаған мен Күлтегін мемлекетті одан әрі дәуірлетіп, Қытаймен тиімді шарттарға қол жеткізді. Даңқты қолбасшы Тоныкөк түркі халқының жауынгерлік даңқын асқақтатты. Білге қағаннан кейін 741 жылдан қағанат әлсіреп, ыдырай бастайды.

Тоныкөк жазбалары, профессор Хирттың зерттерулері және қытай тарихшылары Елтеріс (Құтлық) қаған туралы мына деректерді ұсынады: Қытай үстемдігіне қарсы қозғалыс 682 жылы болған. Көтеріліс басшысы - Ашина руынан шыққан Елтерістің әкесі қытай үстемдігі кезінде бағынышты Ашина тайпаларының бірін басқарған. Қозғалыс Юнь-чжун провинциясының солтүстігінде - қазіргі Датунфу қаласыны жақын жерде өтеді. Бұл аймақты байырғы түркілер қоныстанған еді. Орхон жазуларында түріктердің құт мекені, қасиетті қонысы Өтукен туралы жиі айтылады. Өтукеннің негізгі мазмұны түркілердің ырысты жері, байлығы, тақыты, тағдыры дегенге саяды. "Түріе қағаны Өтукен қойнауында отырса, елде мұң жоқ", "қасиетті Өтукен қойнауының халқы... біресе ілгері шаптың, біресе кері шаптың. Барған жерден не игілік таптың. Қаның судай ақты, сүйегің таудай болып жатты, бек ұлдарын құл болды" ... 

Осы сөздердің аңғарына қарағанда Өтукенді түркілер Жерұйық деп санағаны сезіледі. Халық өзінің үміті мен сенімін Өтукенмен байланысты деп түсінген.   
Аты аңызға айналған осы жер туралы түрік ғалымдарының еңбегінде көңіл аударарлық деректер кездеседі. Зерттеуші Йылмаз Өзтұма Өтікенді көктүріктердің кіндік кенті, табиғаты өмір сүруге жайлы, Орхон және Селенга өзендерінің арасындағы жер еді деп көрсетеді. Ал Оғыз дастандарында Өтукен Тянь-Шань таулары мен Орхон аймағындағы киелі өңір деп сипатталады.

731 жылы Күлтегін, көп ұзамай Білге дүние салды. Орхон өзені маңында Білге мен Күлтегінге арналып құлпытастар орнатылды. Бұл құлпытастар Түрік қағанаты тарихының жылнамасы болып есептеледі

Білге қаған мұрагерлері кезінде қағанат құлдырады. 744 жылы біріккен ұйғыр және қарлұқ күштері Шығыс Түрік қағанатын талқандады. Ашина әулеті өмір сүруін тоқтатты

## Дереккөздер

1.К.Р.Аманжолов Түркі халықтарының тарихы . 1-кітап (Көне дәуірден біздің заманымыздың XIV ғасырына дейінгі кезең). - Алматы: "Білім", 2005. - 304бет

Санат:Тарихи мемлекеттер
Игорь Кондратюк

**Игорь Василийұлы Кондратюк** (14-наурыз, 1962 жыл,  Херсонск облысы,  Высокопольск ауданы,  Пригорье ауылында туған) - украиндық тележүргізуші, продюсер, шоумен, биологиялық ғылымдарының кандидаты. 1996 жылы молекулярлық биофизакадан кандидаттық диссертация қорғап шыққан, 
"Не? Қайда? Қашан??" интеллектуалды викторинасының білгірі.

## Өмірбаяны
Херсонск облысында, 1962 жылдың 14-наурызында дүниеге келген. Мектеп жылдарында комбайнер көмекшісі боп жұмыс жасаған. 1979 жылы Каланчак №1 орта мектебін Алтын Белгімен аяқтайды. 1984 жылы Тарас Шевченко атындағы Киев ұлттық университетінің физика факультетін бітіріп  шықты. Жоғары оқу орнынан кейін молекулярлық биология және генетика институтунда молекулярлық биофизика бөлімшесінің қызметшісі боп жұмыс атқарады. 150 ғылыми жұмыстардың авторы болып табылады.

## Қысқаша хронология
1985 жылдан бастап — Не? Қайда? Қашан? клубының мүшесі

1991 жылдан бастап теледидарда жұмыс жасай бастайды. Редактор, шоумен, «Останкино» (Мәскеу) телеарнасындағы «Любовь с первого взгляда» және «Брейн-ринг» бағдарлама жүргізушілерінің көмекшісі .

1992—1994 жылдары УТ-3 арнасындағы «5+1» бағдарламасының жүргізушісі.

1996 жылы молекулярлық биофизакадан кандидаттық диссертация қорғап шықты.

1997—2000 жылдары «31 канале» (Мәскеу) арнасында жүретін «Игрушки для улицы» бағдарламасының авторларының бірі әрі жүргізушісі.

1999 жылдан бастап-әлі күнге дейін — Інтер, 1+1, СТБ арналарындағы «Караоке на майдане» бағдарламасын авторы, жүргізушісі әрі продюсері.
 
2006 жылы ТВЦ (Мәскеу) арнасында жүретін «Караоке на Арбате» бағдарламасын жүргізді.

2001—2006 жылдары Інтер арнасындағы «Интелект-шоу LG „Эврика!“» бағдарламасында бас редактор және жүргізуші қызметін атқарды.

2003—2008 жылдары «Шанс» бағдарламасының авторы әрі продюсері.

2006 жылы «Звёздный дуэт» проектінің продюсері.

2007 жылы — «Американський шанс» бағдарламасының авторы және продюсері. Түсірілімдері АҚШ-та өтті.

С 2009 ж. — «Україна має талант» бағдарламасында тұрақты жюри қатарына кірді.

С осени 2010 ж. — X-Фактор бағдарламасының жюриі.

## Отбасы
Бұрынғы есепші, қазір қаржы директоры боп қызмет атқаратын Александра Городецкаяға үйленген. Үш баласы бар: Сергей Кондратюк (1987 жылы туған) - 
«Танцую для тебя» бағдарламасының әкімшісі болып жұмыс атқарған; Данила Кондратюк (1998 жылы туған) - тенниспен айналысады және кежесі, Полина Кондратюк (2004 жылы туған) - теннис, музыка және бимен шұғылданады.

## Дереккөздер
http://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8E%D0%BA,_%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&stable=1

Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Продюсерлер
Жалпылама лексика

**Жалпылама лексика** адам баласының күнделікті күнкөріс тіршілігіне ең қажетті заттар мен құбылыстарға қатысты жалпы танымал сөздерді қамтиды. Бұлар ешқандай мамандык пен кәсіпке қарап жарылып бөлінбейді, бір тілде сөйлейтін барлық адамға ортақ болып жұмсала береді. Сондықтан да бұлар жалпылама лексика деп аталады. Мысалы: ауа, су, тамақ, үй, мал, нан, ағаш, көру, істеу, ішу, жеу, қоректену, суару, үлкен, кіші, жақын, ақ, қызыл, мен, сен, бес, он, жүз, мың, алға, кейін, төмен, жоғары, озық, үшін, дейін, сияқты т. б. Бұл сөздер малшыға да, егіншіге де, жұмысшыга да, аңшыға да, балықшыға да, ақынға да, ғалымға да, бір сөзбен айтқанда, қазақша тіл білетіндердің бәріне бірдей қызмет етеді. Жалпылама лексика - қатысты сөздер стильдік мәиі жағынан бейтарап болады да, қолданылу жағынан ещқандай шек қойылмайды, барлық стильге бірдей, ортақ мәнді қызмет атқарады. Осындай сипатына қарай жалпылама лексика тіл білімінде бірде стиль аралық сөздер (межстилевая лексика) бірде бейтарап сөздер деп те аталады. Бұл топқа енетін сөздер дүниедегі зат атауларын, қимыл-қозғалыстарды, сан-сапа мөлшерін ешбір қосымшасыз нақ болған күйінде алып дәл көрсетеді. Жалпылама лексикаға тән сөздерде әркімнің өзіндік жагымды, жағымсыз немесе артық, кем түрліше көзқарасы көрсетілмейді. Әр сөз өзі болған калпында тура мағынасында жұмсалады. Мысалы: Москвадан ұшқан ұшақ Алматыға дәл уақытында ксліп конды. Мал бныл қыстан күйлі шықты. Бүгін ауа райы ашық болды. Дарын өткен жылы университетті бітірді. Кеттірілген сөйлемдердегі әрбір сөз тек өзінің тура мағыналарында ғана колданылып тұр. Сонымен қатар осында қанша сөз болса, соныц бәрі де казақ тілінде жалпылама лексикаға жататын сөздер. Жалпылама лексика бүкіл сөздік құрамдағы сөздердің сан жағынан ең көбі, тілдегі сөз байлығының негізін құрайды. Бұл сөздер мейлі жазба тілде, мейлі сөйлеу тілінде болсын, қайда қолданылса да, жалпы халықтікі. Өте-мөте түсініктілігімен, анық-айқындылыгымен, табиғи да, қарапайымдылығымен бірден көзге түседі.

1. Жалпылама лексикаға жататын сөздер өзінің тура мағынасынан ауытқып, басқадай контекстке түскенде ғана әр түрлі экспрессивті мәнге ие болады. Мәселен, “Көйлектің кірі жуса кетеді, көңілдің кірі айтса кетеді” дегендегі кір деген сөз екі түрлі мағынада жұмсалып тұр. Алгашкы сөйлемдегі кір - таза емес деген өзінің тура мағынасында қолданылса, соңғы сөйлемде кір - метафоралық ауыспалы мағынада келіп, өкпе, реніш деген ұгымда жұмсалған. Сол сияқты “Су жерді көгертеді, еңбек ерді көгертеді” деген мақалдағы "көгертеді" деген етістік те екі түрлі ұгым тудырып тұр. Алғашқысында тура мағынада жерге өсіп, көктейді дегенді түсінсек, соңғысында адамның атақ-абыройға ие болуы, даңққа бөленуі бейнеленген. Демек, жалпылама лексикаға қатысты сөздер де өзгермейтін томаға тұйық сөздер смес, бұлар да басқадай синтаксистік қүрылым мен өзгедей грамматикалық форманың қарауына түскенде солардың ықпалына жүріп, ырқына көнеді де, түрліше мән алып отырады.

Санат:Қазақ тілі
Эвфемизм мен дисфемизм

**Эвфемизм –** мағынасы тұспайы (дөрекі) сөздің орнына сол ұғымды жұмсартып қолданылатын сыпайы сөз.

**Дисфемизм** – мағынасы жағынан эвфемизмге қарама-қарсы әдеби тілге жатпайтын, тұрпайы, дөрекі түрде айтылатын, біреуді қорлау, кеміту мақсатында пайдаланылатын сөздер.Дисфемизим көбіне диалектілерде жиі кездеседі.

## Дисфемизм
*Құрт ауруы
*Қылтамақ
*Саңырау, керең
*Соқыр
*Ақсақ
*Екіқабат
*Туды
*Өлді
*Мылжың
*Ұрлықшы
*Өсекші
*Өтірікші

## Эвфемизм
*Өкпе ауруы
*Жіңішке ауру
*Құлағының мүкісі бар
*Зағип
*Аяғын сылтып басады
*Аяғы ауыр
*Дүниеге келді
*Қайтыс болды
*Сөзуар
*Қолының жымысқысы бар
*Аузы жеңіл
*Қосып айтады

Санат:Қазақ тілі
Мальмё Арена

250px|right
**«Мальмё Арена»** () — Швецияның Мальмё қаласында орналасқан жабық, мультифункционалды арена. 

«Мальмё Арена» 2008 жылдың 6 қарашасында ашылды. Спорттық шаралар кезінде бұл арена 13 000 көрерменді сыйғыза алады. Жарыстар кезінде отыратын орындар саны 12 500 адамға арналған. Концерттер және басқа шаралар кезінде аренаның сыйымдылығы 15 500 көрерменге дейін өседі. Ғимараттың ішінде 72 ложа орналасқан. Мейрамханадағы жалпы орындар саны - 3 250.

## Арена сипаттамасы
200px|нобай|оңға|Мальмё Арена-ның ішкі көрінісі.
* Жалпы аумағы: 51 000 м²
* Ложалар: 72
* Ішкі дәліздер ені: 22,5 метр
* Мейрамхана сыйымдылығы: 3250 орын
* Тез тамақтану дүкендері: 20
* Дәретханалар: 370
* Аренаның максималды аумағы: 3200 м²
* Арнайы орындар: 53 (+ 53 орын ассистенттерге арналған)

## Шаралар
2013 жылдың 14-18 мамыр күндері аралығында «Мальмё Арена» Eurovision ән байқауының бас аренасына айналады.

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты 
* Malmö Arena at the official website of Malmö Redhawks  
* Parkfast AB  

Санат:Стадиондар
Петра Меде

**Петра Мария Меде** (; 7 наурыз 1970, Стокгольм, Швеция) — швед тележүргізушісі, комик және шоумен.

2009 жылы «Eurovision 2009» ән байқауына Швециядағы Melodifestivalen іріктеу сайысының жүргізушісі болды. 2013 жылы Швецияның Мальмё қаласында өтетін «Eurovision 2013» ән байқауының жүргізушісі ретінде таңдалды. Сонымен қатар, «Eurovision 2016» ән байқауының және 2024 жылы Малин Акерманмен бірге үшінші рет «Eurovision 2024» ән байқауының жүргізушісі болды.

Петра Меде ағылшын, испан және француз тілдерінде еркін сөйлейді.

## Телешоулары
* *[[Eurovision ән байқауы 2024]]*
* *[[Eurovision ән байқауы 2016]]*
* *[[Eurovision ән байқауы 2013]]*
* *Maestro* (2013)
* *Maestro * (2011)
* *Guldbaggegalan* (2011)
* *Välkommen åter* (2010)
* *Petra Mede Show* (2010)
* *Cirkus Möller* (2010)
* *Roast på Berns* (2009)
* *Snillen snackar* (2009)
* *[[Melodifestivalen]]* (2009)
* *Musikmaskinen* (2008)
* *Det sociala spelet* (2008)
* *Morgonsoffan* (2008)
* *Hjälp!* (2008)
* *Dubbat* (2008)
* *Parlamentet* (2007—2009)
* *Extra! Extra!* (2007—2008)
* *Stockholm Live* (2007)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Швеция тележүргізушілері
Санат:Швеция комиктері
Eurovision ән байқауы 2012

**Eurovision ән байқауы 2012** (; ; ) — жыл сайын өткізілетін Eurovision ән байқауының 57-шығарылымы. Алдыңғы жылы өткен Eurovision 2011 ән байқауындағы «Running Scared» әнімен Эльдар Гасымов пен Нигяр Джамалдың жеңісінен кейін 2012 жылғы  Eurovision ән байқауы 2012 жылғы 22 мамыр мен 26 мамыр аралығында Әзербайжанның астанасы Баку қаласындағы «Баку кристалл залында» өтті.

Жартылай финалдарға үлестіру Баку қаласында 25-26 қаңтарда өтті..

2012 жылғы байқауға Черногория қайтып келдi, қаржы қиындықтарына байланысты 2010 жылдан бері қатысқан жоқ.

## Өткізілу орны
[thumb|250px|«[Баку кристалл залы» Eurovision ән байқауының концерттік кешені]]
2011 жылдың 16 мамырында «Eurovision 2012» байқауы үшiн, «Мемлекеттік ту алаңында» 20 000 көрермен сыйымдылығымен концерттiк кешен арнайы құрастырылғаны жарияланған..

## Қатысушылар
Байқауға қатысуға өтінімдер 2011 жылдың 2 қыркүйегінен — 2012 жылдың қаңтарының ортасының дейін қабылданды. 17 қаңтар күні барлық қатысушылардың тізімі жарияланды. 42 ел қатысатынын расталды.

### Жеребе
Жеребе 2012 жылдың 25 қаңтар күні Бакуда өтті.

## Бірінші жартылай финал
* Осы жартылай финалдың қатысушы елдері мен ,  және  дауыс береді.

## Екінші жартылай финал
* Осы жартылай финалдың қатысушы елдері мен ,  және  дауыс береді.

: 1.Сонымен қатар өлеңде араб, әзербайжан, ағылшын, француз, грек, италиян, сыған, серб-хорват, испан және түрік тілдерінде жолдары бар.

## Финал

## Қайтып келген орындаушылар

## Трансляция

*  (қатысушы ел)
*  (ұйымдастырушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)

*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  Украина (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
*  (қатысушы ел)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Комментаторлар
*  — Денис Курьян
*  — Скотт Миллз (екі жартылай финал) және Грэхем Нортон (финал)
*  — Габор Гундель Такач
*  — Марион Михелидаки
*  — Нұрберген Махамбетов және Қалдыбек Жайсаңбай 
*  — Ян Смит және Даниэль Деккер
*  — Тимур Мирошниченко және Татьяна Терехова

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

*

Санат:Eurovision ән байқауы 2012
Санат:Eurovision ән байқауы
Санат:Жылдар бойынша Eurovision ән байқауы
Эммили де Форест

**Эммили Шарлотта-Виктория де Форест** (;  28 ақпан 1993 жыл;  Раннерс, Дания) — дат әншісі, «Only Teardrops» әнімен «Eurovision 2013» ән байқауының финалында 281 ұпаймен жеңімпаз атанды.

## Балалық шағы
Эммили де Форест әкесі швед, ал анасы дат отбасында дүниеге келді. Эммили 9 жасында ән айтуды бастап, ал 14 жасында шотланд әншісі Фрейзером Нилмен бірге жұмыс істей бастады. Нилмен бірге Эммили көптеген байқаулар мен фестивальдарға қатысқан. 2011 жылы Эммили де Форест Копенгагенге көшіп, ән айтатын студенттерге арналған университетке оқуға түсті.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт  
* 

Санат:Eurovision ән байқауы 2013 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Дания өкілдері
Злата Огневич

**Злата Огневич** (шынайы есімі — **Инна Леонидовна Бордюг**; 12 қаңтар 1986, Мурманск) — украиндық әнші. «Eurovision 2013» ән байқауындағы Украинаның өкілі.

## Ең танымал әндері
* «Остров любви»
* «Пристрасть»
* «Ангелы»
* «Кукушка»
* «Kiss» в тандеме с DJ Shamshudinov
* «Далеко»
* «За лісами-горами»
* «Gravity»
* «One Day»
* «My bunny»
* «Japan»

## Дереккөздер

Санат:Eurovision ән байқауы 2013 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Украина өкілдері
Джош Хатчерсон

**Джо́шуа Ра́йан «Джош» Ха́тчерсон** (, 12 қазанда 1992 жылы туылды) - американдық кино мен телесериалдардың актері. Ол өз жұмысын 2000 жылдардың басында, бірнеше кино мен телесериалдарда ойнай бастады. Кең атаққа мынадай фильмдерде ойнап ие болды: "Маленький Манхэттен"(2005 жыл), "Затура: Космическое приключение"(2006 жыл), комедия жанрындағы "Дурдом на колесах"(2005 жыл), және 2000 жылы түсірілген отбасылық-шытырман фильмі (Пожарный пес), "Мост в Терабитию", "Путешествие к центру Земли" және "История одного вампира". 2008 жылдың 30 наурызында жас актер ретінде Джош Хатчерсон «Young Artist Award» ұтып алды. Сонымен қатар Хатчерсон «MTV Cribs» секілді ең атақты жасөспірімдер шоуына қатысты. Оның ең атақты рөлдерінің бірі "Красный рассвет" фильміндегі Роберт рөлі және "Голодные игры" фильміндегі Питт Мелларктың рөлі.

## Өмірбаяны
Джош Хатчерсон Юнионда(штат Кентукки), Мишель және Крис Хатчерсонның отбасында дүниеге келді(әкесі қоршаған ортаны қорғау ұйымының аналитикі). Оның 2 мамырдың 1996 жылы туған Коннор атты інісі бар. Сонымен қатар Джоштың Дизель және Никсон(боксер) дейтін екі иті бар. Содан соң Хатчерсон отбасы Калифорнияға қоныс аударды.

Джош 4 жасынан бастап актер болуды армандайды, бірақ өз арманына тек 9 жасында 2002 жылғы кастингтен жақсы өткен соң ғана қол жеткізеді. Актер болуда оның шабытын оятқан атақты актер Джейк Джилленхол еді.
   
2007 жылы 11 тамызда Кентуккидегі «Indy Racing League IndyCar Series Meijer Indy 300»-де гофмаршал болды.

2008 жылдың қыркүйегінде Хатчерсон алғаш рет Италияға, Римге және Миланға барды. Сонымен қатар балалармен байланысты кино оқиғаларға қатысты.

2012 LGBT ұйымын қолдағаны үшін "Авангард" премиясына ие болды.

## Жеке өмірі
Хатчерсон "Путешествие 2:Таинственный остров" фильмінде онымен бірге түскен Ванесса Хадженспен кездесіп жүрді, айырылысқаннан соң Хадженс екеуі жай ғана дос болып қалатынын мәлімдеді.

## Дереккөздер
Борис Годунов

thumb
**Борис Годунов** (1552-1605 жылдары өмір сүрген, 1598-1605 жылдары патша болған) ― орыс патшасы. Ресей патшасы (1598-1598 жылдары) Федор Ивановичтің әйелінің ағасы. Федор Ивановичтің қауқарсыздығын пайдаланып іс жүзінде мемлекетті сол кезден-ақ басқарған. Дворянствоға арқа сүйей отырып, билікті орталықтандыруды, шаруалардың басыбайлылығын күшейткен. 1600 жылы Борис Годунов қазақ ханзадасы Оразмұхаммедті Қасым хандығының ханы етіп тағайындайды. Қадырғали Жалайыр өзінің "Жами ат-тауарих"("Жылнамалар жинағы") атты шежіре кітабын Шығыс ғұламаларының дәстүрі бойынша орыс патшасы Борис Годуновқа арнаған.

## Дереккөздер
Қазақстан балалар энциклопедиясы. Қазақ хандығы. "Аруна" баспасы.

Санат:Ресей империясы
Станислав Павлович Куржей

**Станислав Павлович Куржей** — Социалистік Еңбек Ері (1980), шахтер, көмір өнеркәсібінің озаты. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген шахтері (1963). КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978). 31 мамыр 1924 жылы Украинада, Хмельницкий облысы, Проскуров ауданы, Шаровечка селосында туған.

## Еңбек жолдары
* 1956 жылы — Екібастұз көмір өндірістік бірлестігінің Бас директоры. 1978 жылы ол басқарған бірлестік Екібастұз кен орнынан роторлы техниканың көмегімен тас көмірді  тиімді әдіспен өндірді.
* 1980 жылы Екібастұз көмір бірлестігінің "Богатырь" разрезін іске қосуда үздік жетістіктерге жетті.
* 1956 жылдан — КОКП мүшесі.
* 1976 жылдан — Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі.

## Жетістіктері
* ҚазКСР-інің еңбек сіңірген шахтері (1963) 
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978)

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1980)
* ГДР-дің Еңбек Туы ордені

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Eurovision ән байқауы 2014

**Eurovision ән байқауы 2014** (; ; ) — жыл сайын өткізілетін Eurovision ән байқауының 59-шығарылымы. Алдыңғы жылы өткен Eurovision 2013 ән байқауындағы «Only Teardrops» әнімен Эммили де Форест жеңісінен кейін 2014 жылғы Eurovision ән байқауы 2014 жылғы 6 мамыр мен 10 мамыр аралығында Данияның Копенгаген қаласындағы «B&W Hallerne» ғимаратында өтті

Байқаудың жеңімпазы аустриялық әнші «Rise Like a Phoenix» әнімен Кончита Вурст атанды.

## Өткізілу орнын таңдау процессі

Ең алғашқы болып байқаудың ұйымдастырушысы болуға өз мәлімдемелерін Копенгаген қаласындағы 2001 жылдың Eurovision ән байқауын өткізген «Паркен стадионы» және 2013 жылы Dansk Melodi Grand Prix финалы өткізілген Хернинг қаласында орналасқан «Jyske Bank Boxen» аренасы жіберген. Кейін оларға Фредерисия қаласындағы «Messe C» және Ольборгтегі «Gigantium» ареналары қосылды. Бесінші үміткер ол Хорсенс қаласында орналасқан «Хорсенстің мемлекеттік түрмесі».

2013 жылдың 17 маусым күні Ольборг қаласы өз мәлімдемесінен бас тартты. Оған себеп болған жағыдай: қаладағы қонақ үйлердің аздығы.

2013 жылдың 2 қыркүйек күні Данияның қоғамдық радио және телевизия компаниясы 2014 жылдың байқауы «B&W Hallerne» ғимаратында өтетінін жариялады.

## Бірінші жартылай финал

: 1. Өлең аңылшын тілінде, бірақ  латыш тілінде фразалар бар.

## Екінші жартылай финал

## Финал

:2.Өлең француз тілінде, бірақ ағылшын және испан тілінде фразалар бар.

## Өзгерістер

### Қайтып келгендер
* : Польша екі жылдық үзілістен кейін байқауға қайта қытсатынын 2013 жылдың 5 желтоқсанында растады.
* : Португалиядағы *RTP* хабар таратушысы 2013 жылдың 7 қарашасында елдің байқауға қатып келуін растады..

### Қатысудан бас тартқандар
* : Болгарияның BNT телекомпаниясы қаржы қиындылықтары артынан байқауға қатысудан бас тартты. 
* : Кипрлық хабар тарату команиясы қаржы қиындылықтары артынан байқауға қатыспайтынын растады. 
* : Хорватия әншілерінің соңғы жылдары байқауда төмен нәтижелер көрсеткендіктен және қаржы қиындылықтары себебінен байқауға қатыспайды.
* : Сербияның қоғамдық хабар тарату компаниясы қаражаттың жетіспеушілігі себебінен байқауға қатысудан бас тартты.

## Қайта қатысқан әншілер

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 

Санат:Eurovision ән байқауы 2014
Санат:Eurovision ән байқауы
Санат:Жылдар бойынша Eurovision ән байқауы
Нұрбақыт Қабдыкәрімова

**Нұрбақыт Қабдыкәрімова** (03.11.1948 - 17.04.2020) - Социалистік Еңбек Ері (1982), ауыл шаруашылығы озаты, механизатор. 3 қараша 1948 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Ақжол ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1967 жылдан Қарқаралы ауданының "1 Май" совхозында тракторшы болып еңбек етті.
* 1972 жылдан КОКП мүшесі болды.

## Жетістігі
* 11- сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.
* 9 - сайлауда - ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1982)
* Медальдар

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Жаңажол (Бурабай ауданы)

**Жаңажол** — Бурабай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1936 жылы қаланды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Щучинск қаласынан оңтүстікке қарай 22 км жерде. 

## Халқы

## Инфақұрылымы
Ауылда орта мектеп, кітапхана, дүкен бар. Ең жақын темір жол стансасы – Жасыл (17 км).

## Дереккөздер

Санат:Бурабай ауданы елді мекендері
Владимир Петрович Левин

**Левин Владимир Петрович** - Социалистік Еңбек Ері (1981), механизатор, ауыл шаруашылығы озаты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1979), ҚазССР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері (1974). 17 сәуір 1934 жылы Украинада, Запорожье облысы, Михайлов ауданы, Александргейн селосында туған.

## Еңбек жолы
* 1945-1957 жылдары - Қостанай облысы, Фёдоров ауданының "Федоров" совхозында жұмысшы, тракторшы, комбайншы.
* 1957-1960 жылдары - Қостанай облысы, Пресногорьков ауданының "Петропавл" совхозында тракторшы-комбайншы.
* 1960 жылдан Қостанай облысы, Фёдоров ауданындағы КСРО-ның 60 жылдығы атындағы совхозда комбайншылар звеносын басқарды. 10-шы бесжылдықта ол басқарған звено 179358 ц астық бастырған.
* 1965 жылдан КПСС мүшесі.

## Жетістігі
* ҚазССР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері (1974).
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1979).

## Наградалары
* 3 рет Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1981)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жерар Деулофеу

**Жерар Деулофеу Ласаро** (кат. *Gerard Deulofeu Lázaro*;  Риударенес, Испания) — испаниялық футболшы, "Удинезе" клубының шабуылшысы. 

## Өмірбаян
Жерар Деулофеу Жерона ауданында Рьюдаренесте, 13 наурызда 1994 жылы дүниеге келді. «Барселона Б» клубында алғаш рет наурыз айында ойнады. Оған дейін «Хувениль А» командасында,  сол жақ шеткі шабуылшы позициясында өнер көрсеткен. Алғашқыда ол плеймейкер рөлін атқарып жүрді.

Жерар жылдамдығы да, дриблингі керемет,  ол бірнеше қорғаушыларды оңай алдап өтіп, пас беріп қана емес, сонымен қатар өзі де гол соғуға шамасы  бар ойыншы. Жас болғанына қарамастан, көптің назарын  өзіне әлдеқашан аудартты. Испанияның U-17 жастар ұлттық құрамасының бас бапкері Хинес Мелендес: "Жас «блаугранастың» тамаша қабілеттілігі бар. Бірақ сонда да, Жерар қорғаныста кішкене көбірек ойнауды үйрену керек, және оның физикалық жағдайы бойжеткен футболшылар деңгейінде болғанымен, Деулофеуге пасты дәл беруді жақсарту керек",- деп айтты.

9 жасынан (2003 жылдан) бастап, Деулофеу Барселона футбол академиясында жаттығып, Барселона Б клубында ойнады. 17 жасқа дейін жастар арасындағы барлық халықаралық жарыстарға қатысты. Испания чемпионатының 2010/11 маусымында, клубтың жаттықтырушысы Хосеп Гвардиола, Реал Сосьедад клубына қарсы ойында, оны командаға қосалқы ойыншы ретінде шақырды, дегенмен, сол ойында Деулофеу ақыры алаңға шыққан жоқ. 2011 жылдың 16 қыркүйегінде, Эркулеске қарсы ойында өзінің алғашқы кәсіби голын соқты. 17 тамызда Жерар Альмерия клубына қарсы ойында Хет-Трик жасады, бірақ оған қарамастан «Барселона Б» 4-5 есебімен ұтылып қалды.

2012 жылдың 20 қарашасында, чемпиондар Лигасында, мәскеулік Спартакқа қарсы ойында бірінші команда сапында дебюті болды.

Кейін "Севилья", "Эвертон", "Милан" клубтарында ойнап, 2017 жылы "Барселонадан" Неймар кеткен соң клубқа оралды. Бірақ бір маусымнан соң "Уотфордқа" жалға берілді де, 2019 жылы жазда түпкілікті ауысты.

## Жетістіктері

;  Испанияның жастар құрамалары
* Еуропаның вице-чемпионы (17 жасқа дейін): 2010 
* Еуропа чемпионы (19 жасқа дейін): 2011,2012

## Ескертулер

## Сілтемелер
* «Барселона» клубының сайтындағы профилі 
* BDFutbol сайтындағы профилі
* Transfermarkt сайтындағы профилі
* Ресми сайт  

Санат:1994 жылы туғандар Санат:Риударенесте туғандар
Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Эвертон ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Уотфорд ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Болат Бағдатов

**Болат Бағдатов** — Социалистік Еңбек Ері (1981), озат шопан. 7 қараша 1940 жылы Семей облысы, Абай ауданы, Архат ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1957 жылдан Семей облысы, Абай ауданындағы Белібаев атындағы совхозда аға шопан болған. 11-ші бесжылдықта жоспардан тыс 1500 қозы өсіріп, 100 мың сомның өнімін өндірген.
* 1965 жылдан КОКП мүшесі болды.

## Жетістігі
* 1986 жылдан Қазақстан Коммунистік Партиясы ОК-інің мүшесі болды.
* 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1981)
* Медальдар

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Бағдатов Болат: б. 229.

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Красноярка

**Елді мекендер:**

* Красноярка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.

**Өзен-су атаулары:**

* Красноярка – Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Красноярка – Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Красноярка – Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді
* Красноярка – Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Красноярка – Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Ильинка

**Елді  мекендер**

**Қазақстан:** 

* Ильинка – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл.

**Бұрынғы атау:**

* Ильинка - 2007ж – Ақмола облысы Бестоғай Ерейментау ауданы.
* Ильинка - 2006ж – Ақмола облысы Қараөткел Целиноград ауданы.
* Ильинка - 2010ж – Ақтөбе облысы Ақай Алға ауданы.

**Башқұртстан:**

* Ильинка – Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл.
* Ильинка – Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Ильинка – Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Арайлы (Ақмола облысы)

**Арайлы** (2018 жылға дейін — *Максимовка*) — Ақмола облысы, Целиноград ауданындағы ауыл, Арайлы ауылдық округі орталығы. Іргесі 1890 жылдарда қаланған.

## Географиялық орны
Талапкер аудан орталығы Ақмол ауылынан солтүстік-батысқа қарай 25 километрдей жерде орналасқан. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, отбасылық дәрігерлік амбулатория, кітапхана, дүкендер желісі, 2 жанар май құю станциясы, май зауыты бар. Максимовка арқылы республика маңызы бар Астана–Екатеринбург автомобиль жолы өтеді. Жақын темір жол станциясы — Жайнақ (3 км).

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы елді мекендері
Ақсу (айрық)

**Ақсу** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
## Елді мекендер

* Ақсу – Абай облысы Көкпекті ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Ақмола облысы Степногорск қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Ақсу – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Жамбыл облысы Шу ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Қарағанды облысы Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Ақсу – Қарағанды облысы Шет ауданы, Нұраталды ауылдық округі құрамындағы ауыл. 
* Ақсу – Қостанай облысы Денисов ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Павлодар облысындағы қала.
* Ақсу – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты кент.
* Ақсу – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Ақсу – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл.

## Өзендер

* Ақсу – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы өзен.
* Ақсу – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы өзен.
* Ақсу – Жетісу облысы Ақсу, Алакөл аудандарындағы өзен.
* Ақсу – Қарағанды облысы Шет ауданындағы өзен.
* Ақсу – Қырғызстан мен Қазақстанның Жамбыл облысындағы өзен.
* Ақсу – Түркістан облысы Төле би және Сайрам аудандары аумағындағы өзен.
* Ақсу – Түркістан облысы Отырар ауданындағы өзен.
* Ақсу – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы өзен.
Danmarks Radio

**DR** немесе **Danmarks Radio** () 1925 жылы құрылған Даниядағы ірі қоғамдық радио және телевизия компаниясы болып табылады. 1950 жылы Еуропалық хабар тарату одағын құрған 23 телекомпаниялардың бірі. «Nordvision» одағына мүшелік етеді.

Данияның астансы Копенгаген қаласында компанияның алты телеарнасы және бірнеше радиостанциялар жұмыс істейді. Оның төртеуі Данияның бүкіл аумағында жиіліктік модуляция (FM) арқылы ақпарат таратады (DR P1, P2 DR, DR P3, P4 DR).

## Тарихы
[300px|thumb|[Копенгагендегі DR-дың жаңа ғимараты.]]
Дат радиосы ресми түрде 1925 жылдың 1 сәуірінде жұмыс істеуді бастады. Алғашында *Radioordningen* (телекомпания) деп аталған, бір жылдан кейін атауы *Statsradiofonien* (мемлекеттік телевизия) дегенге ауыстырылды. Телевизиялық бағдарламалар 1951 жылдан бастап көрсетіледі.

2009 жылы компания *DR қаласы* (DR Byen) деген жаңа ғимартақа көшті.

## Телевизия станциялары
* *DR1* (жаңалықтар, спорт, кино)
* *DR2* (ойын-сауық бағдарламалары, деректі фильмдер, сатиралық және қоғамдық-саяси бағдарламалар)
* *DR Update* (жаңалықтар телеарнасы)
* *DR Ramasjang* (балаларға арналған арна)
* *DR K* (мәдени арна)
* *DR HD* (жоғарғы айқынды бағдарламалар)

## Негізгі радиостанциялар
* *P1* (жаңалықтар және журналистика)
* *P2* (мәдениет, классикалық музыка)
* *P3* (поп-музыка, спорт)
* *P4* (музыка, аймақтық жаңалықтар)

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты
*  DR Byen 
*  Facts on DR 
*  About DR
*  Licensing information 

Санат:Компаниялар
Nordvision

нобай
250px|нобай|оңға|Nordvision одағының логотипі.
**Nordvision** Солтүстік Еуропадағы радиостанциялар және телевизиялық компаниялардың одағы болып табылады. Одаққа бес қоғамдық радио және телевизия компаниялары мүшелік етеді: DR (Дания), NRK (Норвегия), RÚV (Исландия), SVT (Швеция) және YLE (Финляндия).

Одақтың қауымдастырылған мүшелері: KNR (Гренландия),  KVF (Фарер аралдары) және Utbildingsradio (Швеция) болып табылады. 

Nordvision радио мен телевизияны бірігіп шығару және алмасу мақсатында 1959 жылы одақ ретінде құрылған еді. 

Одақтық хатшылығы Копенгаген қаласындағы DR компаниясының штаб-пәтерінде орналасқан.

## Сыртқы сілтемелер
*Nordvision одағының ресми сайты 

Санат:Ұйымдар
Хернинг

**Хернинг** () — Орталық Ютландия облысындағы (Дания) Хернинг коммунасында орналасқан қала.
thumb|left|500px|Хернинг қаласының көрінісі
## Тарихы
Қала XIX ғасырдың басында негізделген және тез арада тоқыма өнеркәсібінің орталығына айналды. 1913 жылы қала "жәрмеңкелеік орталық" статусына ие болды. Қазіргі кезде Хернингте Messecenter Herning орналасқан — Скандинавиядағы ең ірі көрме орталығы.

2009 жылы Хернингте күрестен әлем чемпионаты өтті.

Санат:Дания қалалары
Санат:Хернинг (коммуна)
Паркен (стадион)

200px|right|thumb|«Паркен» стадионы 
«**Паркен**» () — Данияның Копенгаген қаласында орналасқан футбол стадионы.

Стадионның құрылысы 1990 жылдан 1992 жылға дейін жалғасты. Болжалды сыйымдылығы 38 076 көрерменді құрайды. Спорт аренасы 1990 жылы қиратылған Идрэтспаркен () стадионының орнына салынды. Алғашқы матч 1992 жылдың 9 қыркүйегінде (Дания мен Германияның арасында) ойнатылды. 

Стадионда көптеген спорттық және спорттық емес шаралар өткізіледі. Стадионның қонақтары Tiësto, Depeche Mode, The Rolling Stones, Селин Дион, U2, Джордж Майкл, Эрик Клэптон, Pink Floyd, Metallica және т.б. әлем жұлдыздары болған. 2001 жылы стадион Eurovision ән байқауының бас алаңы болған. 

Футболға қатысу рекорды: 42 099 (Дания - Грекия, 1-0, 2005, 8 қазан); концерттер: 60,000 (HIStory World Tour, 1997 ж. 14 тамыз) 

## Сыртқы сілтемелер
* Стадионның ресми сайты 
* Стадион WorldStadiums.com сайтында 
* Стадион StadiumQuide.com сайтында
* Паркен стадионы allstadiums.ru сайтында

## Дереккөздер


Санат:Дания стадиондары
Санат:Копенгаген
Санат:Стадиондар
Jyske Bank Boxen

**Jyske Bank Boxen** — Даниядағы Хернинг қаласында орналасқан жабулы арена. Messecenter Herning көрме орталығының бөлігі болып табылады.
Аренада концерттер және спорттық жарыстар (гандбол, баскетбол, волейбол және спорттық гимнастика) өткізіледі. 2010 жылы аренада әйелдер арасындағы гандболдан Еуропа чемпионаты өтті және 2013 жылы қысқа судағы жүзуден Еуропа чемпионаты өтеді.
2010 жылдың 1 қазанына қарай Данияның Jyske Bank қаржы институты аренаның атауы құқығына ие болды.

Сонымен қатар, арена 2014 жылғы Eurovision ән байқауының өткізілу орны ретінде кандидатурасы қарастырылуда.

## Концерттер

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайты 

Санат:Дания стадиондары
Санат:Хернинг
Dansk Melodi Grand Prix

**Dansk Melodi Grand Prix** Eurovision ән байқауында Дания елінің өкілін таңдау үшін 1957 жылдан бастап ұйымдастырылатын байқау.

## Dansk Melodi Grand Prix жеңімпаздар тізімі

## Сыртқы сілтемелер

*DR: Dansk Melodi Grand Prix
*The national finals encyclopedia

Санат:Eurovision ән байқауы
Санат:Дания мәдениеті
Эйтоур Инги Гюннлёйгссон

**'Э́йтоур И́нги Гю́ннлёйгссон** (, 29 мамыр 1989, Дальвик, Исландия) – исландық рок-музыкант, Исландияның өкілі ретінде «Eurovision 2013» ән байқауының қатысушысы.

## Дискографиясы
### Синглдер
* *[[Ég á líf]]* (2013; #1 ISL)

Санат:Eurovision ән байқауы 2013 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Исландия өкілдері
Gigantium

200px|нобай|оңға|''Gigantium'' аренаның сыртқы көрінісі.
**Gigantium**  Данияның Ольборг қаласында орналасқан мультифункционалды спорттық және мәдени арена. Аренаның құрамына үлкен зал, спорттық зал, екі мұз айдыны және бассейн кіреді.

## Gigantium Arena
*Gigantium Arena* немесе *үлкен Gigantium залы* — бұл 11 000 м²-лі спорттық арена. Gigantium Arena негізінде спорттық шараларды өткізу үшін қолданылады, бірақ кейде музыкалық байқаулар да өткізіледі. 2006, 2010 және 2012 жылдары аренада Dansk Melodi Grand Prix байқауының финалдары өткізілді. Концерттер өткізілген кезінде аренаның сыйымдылығы 8 500 көрерменге дейін өседі.

## Сыртқы сілтемелер

*Gigantium
*Gigantium Technologies 

Санат:Дания стадиондары
Оразақ (ауыл)

**Оразақ** — Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл, Оразақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақмол ауылының оңтүстік-батысында 23 км-дей жерде, Нұра өзенінің оң жағасында орналасқан.

## Халқы
 

## Тарихы
Іргесі 1872 жылы қазақ халқы отырықшылық өмірге көшіріле бастағанда қаланған. 1965 – 97 жылдары астық кеңшарының орталығы болып келді. Соның негізінде  ұжымдық серіктестік пен шұжық және макарон жасайтын ЖШС жұмыс істейді. Оразақ арқылы Астана – Қорғалжын автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы елді мекендері
Шайбалы хоккейден әлем чемпионатының финалы 2013

**2013 жылдың шайбалы хоккейден әлем чемпионатының финалы** Швеция және Швейцария құрамаларының арасында 2013 жылдың 19 мамыр күні Швецияның астанасы Стокгольм қаласындағы Глобен Арена стадионында ойнатылды.

Кездесу нәтижесінде Швеция құрамасы 5:1 есебімен Швейцария құрамасын жеңді. Сөйтіп, 2013 жылдың шайбалы хоккейден әлем чемпионатының жеңімпазы Швеция құрамасы атанды.

## Тарихы
Бұл Швецияның 21-ші ғасырдағы бесінші финалы (соңғы рет 2011 жылдың чемпионатында) және құрама тарихындағы оныншы финал. Швеция құрамасы бұрын сегіз алтын медаль жеңген.

Швейцария үшін бұл алғашқы финал. Бұрын Швейцария бір күміс медаль (1935) және сегіз қола медаль жеңген (соңғысы 1953 жылдың чемпионатында). Швейцария чемпионаттағы ойналған барлық 9 ойында жеңген жалғыз құрама болып табылады.

Швеция және Швейцария құрамалары 1992 және 1998 жылғы әлем чемпионаттарының жартылай финалдарында кездескен. Екі ойынның да жеңімпазы Швеция құрамасы атанған еді, бірақ, бұл екі құрамалардың арасындағы алғашқы финал. Швейцариялық команда чемпионаттағы алғашқы айналымында Швеция құрамасына қарсы ойнатылған ойынды 3:2 есебімен жеңді.

## Финалға жолдама

## Матч
Жергілікті уақыт (UTC+2).

## Чемпион

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Санат:2013 жылғы шайбалы хоккей
Құс тұмауы

**Құс тұмауы**ның вирусы алғаш XX ғасырдың басында Италияда анықталған және ұзақ бойы адамдар үшін қауіпсіз деп есептелінген.
Құс тұмауының вирустары жабайы және үй құстарында, жылқыларда, шошқаларда кездеседі. Жабайы құстар (әсіресе суда жүзетін үйрек, қаз, аққу және т. б.) әдетте құс тұмауымен ауырмайды, бірақ індеттің таралу көздері болып табылады. Үй құстарды құс тұмауына шалдыққан жағдайда ауру жасырын түрде өтіп, құстардың өліміне соқтырады.
Құс тұмауының вирусын адамдардың алғаш жұқтыруы 1997 жылы Гонконгта тіркелген. Онда құс тұмауы вирусының Н5N1 түрімен  18 адам науқастанып, алтауы қайтыс болған. 2003 жылы құс тұмауы Вьетнамда, Камбоджада, Қытайда, Индонезияда, Лаоста, Пәкістанда, Кореяда, Таиландта, Тайвань мен Жапонияда тараған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, 2003 жылдан бері құс тұмауымен 100 адам сырқаттанған, олардың жартысының көбі өлген.
Ресми деректер бойынша, 2005 жылдың 7 айында әлемде құс тұмауына шалдыққан 67 адам тіркелген, аталған кеселге негізін 25 жасқа дейінгі жастар шалдыққан, ол кеселге шалдыққандардың 70% құрайды. Оның ішінде 25 адам өлген.
Осы уақытқа дейін вирустың адамнан адамға жұғуы анықталмаған. Сырқаттанғандардың бәрі ауруды құстардан жұқтырған. Вирустың мутациялық өзгерістерге ұшырауына байланысты оның вирулентігі күшейген.
Құс тұмауының вирусының таралуы жабайы құстардың көктемге және күзге ұшу бағытына байланысты. Қазақстан Республикасының 24 ауданы, оның ішінде Оңтістік Қазақстан облысының Шардара, Мақтарал, Сарыағаш және Арал аудандары суда жүзетін құстардың күзге ұшу жолында орналасқан. Осы аудандарда құс тұмауы вирусының таралуы қаупі жоғары.
Құс тұмауына шалдыққан науқаста байқалатын белгілер кәдімгі тұмаудың белгілеріне ұқсас. Үйреншікті зертханалық тексерулермен вирус Н5N1 штаммы анықталмайды, сондықтан дұрыс нақтама кеш қойылуы мүмкін. Нақтама қойылғанға дейінгі аралықта ауру асқынып, геморрагиялық пневмония, өкпе-жүрек  жеткіліксіздігі, өкпенің қабынуы, энцефалопатия белгіліері байқалады.
1997-1999 жылдардағы індеттерден кейін құс тұмауына қарсы вакциналар дайындала басталды, олар клиникалық сынақтардан өтуде.
Ем шаралары жүргізілген кезде құс тұмауын емдеуде кәдімгі адам тұмауына қарсы дәрі-дәрмектер жақсы нәтиже берген.
Құс тұмауы вирусының "амантадин" және "ремантадин"ге сезімталдығы анықталған. Оған қосымша "санамивир" және "озельтамивир" дәрілерінің құс тұмауын емдеуде тиімділігі өте жоғары.
Бүгінгі күнде Қазақстан Республикасында құс тұмауының таралуының алдын алу үшін төмендегі іс-шаралар жүргізілуде. Құс фермаларында ветеринарлық қадағалау, залалсыздандыру талаптары күшейтілген, құс тұмауына күдікті 5000 құс өртелінді. Шетелдерден және құс тұмауы тіркелген аудандардан құс өнімдерін тасымалдауға тыйым салынған.
Жеке шаруашылықта үй құстарын күтүде арнайы киім, тұмылдырық кию, оларды күнделікте залалсыздандыру, құс тұмауына күдікті, ауырған құстарды басқаларынан жеке оқшаулап, мал дәрігеріне хабарлау, өлген құстарды өртеу, мұздатылған құс өнімдерін асқа пайдаланғанда гигиеналық және аспапты талаптарды қатаң орындау қажет.

## Сыртқы сілтемелер
http://portal.vkgu.kz:1010/1968/Unita1/4.6.htm

Санат:Медицина
Melodi Grand Prix

**Melodi Grand Prix** — Eurovision ән байқауында Норвегия өкілін таңдау үшін арналған байқау. 1960 жылдан бастап Норвегиялық хабар тарату корпорациясымен (NRK) әр жыл сайын ұйымдастырылады. 

## Жеңімпаздар
MGP байқауының барлық жеңімпаздары Норвегиядан Eurovision ән байқауында өкіл етті және сол байқауда үш рет жеңіске жетті: 1985, 1995 және 2009 жылдары. Сонымен қатар Норвегия Eurovision ән байқауында басқа елдерге қарағанда, соңғы орында ең көп рет қалған (11 рет) : 1963, 1969, 1974, 1976, 1978, 1981, 1990, 1997, 2001, 2004 және 2012 жылдары.

Кестеде Eurovision ән байқауында бесінші және одан жоғары орынға көтерілген Норвегияның өкілдері көрсетілген:

## Тағы қараңыз
* Dansk Melodi Grand Prix
* Melodifestivalen

## Сыртқы сілтемелер
* NRK: Melodi Grand Prix 

Санат:Телевизиялық музыка байқаулары
Санат:1960 жылы пайда болғандар
Санат:Норвегия Eurovision ән байқауында
Санат:Норвегия музыкасы
Санат:Норвегиядағы оқиғалар
Санат:Норвегиядағы телевидение
Eirodziesma

Eirodziesma (Eurosong)  Eurovision ән байқауына Латвияның өкілін таңдауға арналған ұлттық іріктеу. Latvijas Televizija телекомпаниясымен ұйымдастырылады.

## Жеңімпаздары

*2000: Prāta Vētra - "My Star"
*2001: Arnis Mednis - "Too Much"
*2002: Мария Наумовa - "I Wanna"
*2003: F.L.Y. - "Hello From Mars"
*2004: Fomins & Kleins - "Dziesma par laimi"
*2005: Valters & Kaža - "The War Is Not Over"
*2006: Cosmos - "I Hear Your Heart"
*2007: Bonaparti.lv - "Questa Notte"
*2008: Pirates of the Sea - "Wolves of the Sea"
*2009: Intars Busulis - "Sastrēgums"
*2010: Aisha - "What for?"
*2011: Musiqq - "Angel in disguise"
*2012: Anmary - "Beautiful Song"
*2013: PeR - "Here we go"

## Сыртқы сілтемелер
*Official site

Санат:Eurovision іс-шаралары
Санат:Латвия
ByeAlex

**ByeAlex** (, 6 маусым 1984, Кишварда, Мажарстан) – мажарлық инди-поп әншісі. «Eurovision 2013» ән байқауында Мажарстан өкілі.

## Дискография
### Синглдер
* 2012 — *Láttamoztam*
* 2012 — *Csókolom*
* 2012 — *Messziről*
* 2012 — *Kedvesem*
* 2012 — *Kedvesem* (Zoohacker Remix)

### Дуэттер
* 2012 — *Te vagy* (John the Valiant-мен)

Санат:Eurovision ән байқауы 2013 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Мажарстан өкілдері
Приишимка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Приишимка** — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Қызылжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 545 адам (266 ер адам және 279 әйел адам) болса, 2009 жылы 469 адамды (237 ер адам және 232 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылжар ауданы елді мекендері
Қанат Қамайұлы Жақсыбаев

**Қанат Қамайұлы Жақсыбаев** (1956 жылдың 24 ақпаны,  Қарағанды облысындағы Бұқар жырау ауданының Көкпекті ауылы) — қазақ әуесқой боксшысы, Қарағанды облыс құрама командасының аға бапкері. Әлем кубогының иегері Аркадий Топаев пен халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Азия чемпионатының жүлдегері  Нұрлан Қалыбаевтың жеке бапкері.

1977 жыл – КСРО спорт шебері

Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы

КСРО Халықтарының 7-ші жазғы спартакиадасының қола жүлдегері

1980 жыл – Қарағанды педагогикалық институтын дене тәрбиесі факультеті бойынша тәмамдады

1988 жыл – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы атағын иемденді
## Халықаралық бапкерлігі
* Біріккен Араб Әмірлігінің 9 чемпионын дайындап шығарды. Екі шәкірті Мароккода өткен жас­тар арасындағы әлем чемпионатына қатысты.
* Ал Үндістан құрама командасымен жұмысы нәтижесі: Вижендер Кумар деген шәкірті Бейжің Олимпиадасының қола жүлдесін 75 келі салмақта жеңіп алса, төрт боксшысы осы ойындарда өнер көрсетті, Алты бірдей шәкірті Үндістанның чемпионы атанды.

## Дереккөздер

* http://alasharena.kz/post/7351
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Талапкер

* Талапкер ( кеткелі жатқан) – орта мектеп түлегі; орта және жоғары оқу орнына түсетін адам.

**Елді мекендер:**
* ''Талапкер'' – Абай облысы Көкпекті ауданында болған ауыл, 2009 жылы таратылған.
* Талапкер – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл.
* ''Талапкер'' – Қостанай облысы Қарабалық ауданында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.
* Талапкер – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл.
Софиевка

**Қазақстан:**

* Софиевка – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл.
* Софиевка – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы ауыл.

**Башқұртстан:**

* Софиевка – Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл.

Санат:Айрық беттер
Мур (Оклахома)

**Мор** () — Оклахома штатының Cleveland округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 55081 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 56.7 км² шамасында. FIPS коды — 40-49200.

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Санат:Оклахома қалалары
Yle

**Yle** (ресми атауы — фин.**Yleisradio Oy**, ) — Финляндияның ұлттық телерадиохабар компаниясы. 1926 жылы құрылған.
thumb|200px|Yle телехабар компаниясының 2012 жылға дейін болған логотип.
[thumb|upright=1.4|[Хельсинкидегі Yle кеңсесі.]]
thumb|200px|Yle-ның жаңалықтар студиясы.

## Тарихы

Yleisradio 1926 жылдың 29 мамырында құрылған. Бiрiншi радио хабары 1926 жылдың 9 қыркүйегінде берілді. Бұл күн Финляндиядағы жүйелi хабар қызметінiң туған күнi болып есептеледi. Осыдан кейiн хабар желiсi дамып, 1930 жылдың басында 100 000 жанұя Yle радиосын тыңдау мүмкіндігіне ие болды.

1957 жылы Yle өзiн телехабардан сынап көрдi. Бір жылдан кейін Suomen Televisio (фин телевидениесі) аты күн сайынғы бағдарламасы пайда болды. 1969 жылдан бастап Yle түрлi түстi форматтағы бағдарламаларды көрсете бастады. 2007 жылы Yle Финляндияның барлық телевидениемен бiрге цифрлы хабар тарату жүйесіне өттi. Сонымен бiрге Yle-нің бiрыңғай телемәтін арнасы бар.

## Радиостанциялары

* Yle Radio 1
* YleX
* Yle Radio Suomi
* Yle Puhe
* Yle X3M
* Yle Radio Vega
* Yle Sámi Radio
* Yle Klassinen
* Yle Mondo

## Телеарналары
* Yle TV1
* Yle TV2
* Yle Fem
* Yle Teema
* TV Finland

## Сыртқы сілтемелер
* Yle — Ресми сайты
* Орыс тіліндегі ресми сайты 
* Швед тіліндегі сайты

### Радио

* Radio Peili, Real Audio, 22 kBit/s
* Radio Peili, Media Player, 32 kBit/s
* Multifoorumi, Real Audio, 21 kBit/s 
* Multifoorumi, Media Player, 48 kBit/s 
* YLE Arkki, Real Audio, 22 kBit/s
* YLE Arkki, Media Player, 32 kBit/s 

### Тікелей интернет-трансляциялары
* Yle24 
* Жаңалықтардың соңғы шығарылымы (фин тілінде) 
* Yle шведше 

Санат:Телеарналар
Санат:Телевидение
Keep Calm and Carry On

thumb|150px

**Keep Calm and Carry On** () — Екінші дүниежүзілік соғыстың басында 1939 жылы Ұлыбританияда шығарылған үгіт плакаты.

## Тарихы
Алғашында екінші дүниежүзілік соғыстың басында 1939 жылы британдық Ақпарат Министірлігімен () шығарылған. Екі жарым миллион көшірме басылған, бірақ плакат кең таралым алған жоқ.

Осы топтамадан шыққан бұл плакаттың тағы екі нұсқасы бар — *Freedom Is In Peril. Defend It With All Your Might* (; 400 000 көшірме) және *Your Courage, Your Cheerfulness, Your Resolution Will Bring Us Victory* (; 800 000 көшірме).

## Қазіргі мәдениетте
2000 жылы *Barter Books* пайдаланылған кітаптар дүкенінде плакаттың көшірмесі табылған еді. Бұл плакат қоғамдық байлыққа жататындықтан, осы жұмыс шексіз рет көшіріліп, көптеген кәдесыйлар шығарыла басталды. Плакаттың танымалдылығы өзгертілген жазумен немесе логотиппен көптеген пародиялар тудырды.

## Дереккөздер


Санат:Плакаттар
Uuden Musiikin Kilpailu

**Uuden Musiikin Kilpailu**  () — Eurovision ән байқауында Финляндия өкілін таңдау үшін арналған байқау. 2012 жылдан бастап Yle телекомпаниясымен ұйымдастырылады.

## Жеңімпаздары

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Eurovision ән байқауы
Санат:Финляндия мәдениеті
Тасты (Ақмола облысы)

**Тасты** (2009 жылға дейін - *Луговое*) — Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл, Тасты ауылдық округі орталығы. Іргесі 1973 жылы қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ақмол ауылынан солтүстік-батысқа қарай 36 км-дей жерде. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, мешіт, монша, дүкендер бар. Луговое арқылы республикалық маңызы бар Астана – Екатеринбург автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы елді мекендері