open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нұрмақ Байсалықов

**Нұрмақ Байсалықов** (1893, Ақмола губерниясы, Сарытерек уезі - 1937) – партия-кеңес қызметкері, Қазақстандағы жұмысшы қозғалысына қатысушы. 1920 жылдан КОКП мүшесі.

## Өмірбаяны
* Екінші дәрежелі бастауыш мектепті бітірген.
* 1922-24 жылдары Орынборда жұмысшы факультетінде оқыған.
* 1908-20 жылдары Успенск кенінде, Спасск зауытында, Қарағанды шахталарында жұмысшы болды. Сол жылдары осы кәсіпорындарында өріс алған тап күресіне белсене аралысты.
* Азамат соғысы жылдары ЧОН отрядында, азық-түлік комитетінде істеді.
* 1923-27 жылдары ҚАССР ОАҚ председателінің орынбасары.
* 1927-29 жылдары жер, орман қызметкерлері өлкелік одағының председателі
* 1929-34 жылдары Қарсақбай комбинаты директорының орынбасары
* Орталық халық шаруашылығы өлкелік советінің бөлім бастығы
* Ақмола облысы аткомы председателінің орынбасары қызметтерін атқарды.
* Өмірінің соңғы жылдары Қарағанды облысындағы Қоңырат аудандық партия комитетінің 1-секретары болды.

## Қоғамдық қызметі
* 1922-29 жылдары обл. өлкелік партия комитеттерінің, ҚАССР ОАҚ-нің мүшелігіне сайланды.

## Дереккөздер

Санат:1893 жылы туғандар
Санат:Сарытерек уезінде туғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан революционерлері
Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары
Санат:Қоңырат аудандық партия комитетінің бірінші хатшылары
Георгий Филиппович Байдуков

нобай|оңға
**Байдуков Георгий Филиппович** (28.5.1907 жылы туған) – авиац. ген.-полковнигі (1961), Совет Одағының Батыры (1936). Омбы т.ж. бойындағы Тарышта разъезінде темір жолшы отбасында туған. 1936 жылдан КОКП мүшесі. 1926 жылы өз еркімен Совет Армиясының қатарына алынды. 1928 жылы Әскери ұшқыштар мектебін бітіріп, сынаушы-ұшқыш болды. 1936 жылы В.П. Чкалов, А.В. Беляковпен бірге Москвадан Удд (Чкалов) аралына, 1937 жылы солтүстік полюс арқылы Портленд (АҚШ) қаласына қонбастан ұшып барды. 1939-40 жылдары Совет-Финляндия соғысына қатысты. Ұлы Отан соғысында  (1941-45) 31-, кейін 211-авиадивизияның командирі, 4-екпінді армия әскери-әуе күштерінің командышысы, 212- (соңынан 4-гвардия) штурмдық авиадивизияның командирі, 1947-49 жылдары Азаматтық әуе флоты бас басқармасының бастығы болды. 1951 жылы Бас штаб әскери академиясын бітірді. 1952 жылдан КСРО Қоғаныс министрлігінде жауапты жұмыста істейді. Байдуков – «Наш полет в Америку»  (1937), «Записки пилота» (1938), «О Чкалове» (1939) кітаптарының авторы. 2 рет ленин орденімен, 4 қызыл ту ордені, 4 Қызыл Жұлдыз ордені және басқа орден, медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Ардагерлер
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Генералдар
Баж салығы

**Баж салығы** – белгілі бір көрсеткен қызметі үшін мемлекет органдардың азаматтардан, мекемелерден және ұйымдардан алатын алымдары. Орта ғасырларда жолды, көпірді, порт ғимараттарын т.б. пайдаланғаны үшін мемлекеттің, қалалар мен жекелеген феодалдарың алатын алым- салықтары Баж салығы деп аталады. Орталықтанған мемлекет өкіметтің нығаюымен Баж салығын мемлекет өз қолына алды. Қазіргі заманғы капитал мемлкеттерде баж салығы өкіметтік органдарға ісі түсіп келген клиенттерден ( мүлік бір кісіден екіншісіне ауысқанда, сыйды, мұраны т.б. тіркегенде) алынады. Баж салығына қойылған нарық әдетте, көрсетілген қызметтің құнынан әлдеқайда жоғары болады. Баж салығының ауыртпалығын бүркемелеу мақсатымен буржуазия статистика оны салықтар қатарына қоспайды. Басқа салықтардан баж салығының басты айырмашылығы, ол барлық азаматтардан бірдей алынбай, тек тиісті мемлкет органдармен белгілі бір қатынасқа түскен адамнан алынады.

Соц. елдердегі баж салығы бірсыпыра мекемелердің ( сот, Мемл. арбитраж,  нотариалдық конторлар т.б.) кәсіпорындарға және кейбір азаматтарға көрсеткен белгілі бір қызмет үшін алатын ақысы. Оның нарқы қызмет құнынан аспайды. КСРО-да 1930 жылғы салық реформасына дейін баж салығының бірнеше түрі болды, олар 1930 жылы қыркүйекте бірыңғай мемлекет баж салығына енді, ал 1942 жылы оның орнына арйнайы баж салығы енгізілді.

## Дереккөздер
Қазақ Энцклопедиясы

Санат:Салықтар
Баженов Василий Иванович

**Баженов Василий Иванович** *(12.3.1737/38, Малоярославец маңындағы Дальское селосы, - 13.8.1799, Петербург)* – орыс архитекторы, суретші, архитекторы теоретигі, педагог; классицизм өкілі. Дьяк Отбасында туған. Москва университетінің әр түрлі гимназияларында оқып,  1755 жылы Петербургте қайта ашылған Көркемсурет академиясына жіберілді. 1762- 64 жылдары Италияда болды, Римдегі Әулие лука академиясының профессоры, Болонья мен Флоренция Көркемсурет академиясыеың мүшесі болып сайланады. 1765 жылы Ресейге қайта келіп, академик атағын алды. 1799 жылы петербург көркемсурет академиясының вице- президенті болды. Баженов орыс архитекторларының ішінде қала құрылысы, оның жалпы жобасы, кеңістік және композиция жарасымдылығы жайында елеулі еңбек етті. Оның қала құрылысындағы аса ірі еңбегі – Москва-Кремль сарайының жобасы (бүкіл ансамбль мен қызыл алаңды қайта құруды қосқанда). Бұл жоба бойынша Кремль күн сәулесі сияқты тарамданған көшелердің түйіскен жеріне, негізгі салтанат алаңына айналмақ еді. Екатерина 2 Москваны шектен тыс дәріптегісі келмегендіктен, ғажайып жоба жүзеге аспады. Бірақ Баженов өз идеясын Москвадағы Пашковтың үйін салуда біршама іске асырды (1784-86; қазір В.И, Ленин атындағы кітапхананың ескі үйі). Пашков үйі Баженовтің Москвада салған өзге ғимараттары сияқты (1-Мещанскийдегі Долговтың үйі, қазіргі Бейбітшілік проспектісі, 1770 жылы) фасадтарының сәи-салтанаттылығы ғимараттың бүкіл бөліктерінің айқын үйлесімділігімен жарасым тапқан. Баженов Москваның Ходин даласында сәи-салтанат құрылыстарынын салумен де шұғылданды (1774-75). Оның Царицындағы құрылыстары да екатерина 2 қарсы болған соң бітпей қалды. Баженовтің редакциясымен Витрувидің аудармасы орысша басылып шықты. Баженов – М.Ф. Казаков, К.И. Бланк, И.В. Еготов, Е.С. Назаров сияқты сәулетшілер жұмыс істеген Кремль құрылысының Экспедициясы жанындағы архитектор команда мен мектепті ашты.

## Дереккөздер

Санат:1737 жылы туғандар
Санат:1799 жылы қайтыс болғандар

Санат:Суретшілер
Валерьян Семенович Бажанов

**Валерьян Семенович Бажанов** (2 маусым 1907, Новоузенск—1984) – биология ғылымдарының докторы (1962).

* Мәскеу мемлекеттік университетінің физика-математика факультетінің биология бөлімін бітірген (1930).
* Орынбор ауыл шаруашылығы институтында (1930-33)
* Камчатка облысындағы Пенжі аң-кәсіпшілік станциясында (1933-36)
* Алматы қорығында (1936-38)
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде (1937-42)
* КСРО ғылым академиясының Қазақстандағы бөлімінде жұмыс істейді.
* Қазак КСР ғылым академиясының зоология институтында (1942-64) жұмыс істейді.
* 1964 жылдан Өскемен педагогика институтында жұмыс істейді.
* 1967 жылдан Тамбов педагогика институтында жұмыс істейді.

## Ғылыми еңбектері
Бажанов алғашқы кезде сүт қоректі жануарларды зерттеген, 1946 жылы Қазақстанның омыртқалы қазба жануарларын зерттеуді ұйымдастырып, 1964 жылға дейін Қазақ КСР ғылым академиясының Зоология институтының палеозоология (палеобиология) зертханасын басқарған. Бажанов 100-ден астам еңбек жазған.

## Дереккөздер

Санат:2 маусымда туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Новокузнецкде туғандар
Санат:Қазақстан биологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Алексей Егорович Бадаев

**Бадаев Алексей Егорович** (4.2.1883 – 3.11.1951) – совет мемл. және партия қайраткері. Орел губ. Карачаев уезінің Юрьево дер- сында кедей шаруа отбасында туған. 1904 жылдан Компартия мүшесі. Александров з-дында және Николаев т. ж-нда слесарь болып істеді. 1912 жылы Петербург және Петербург губ. жұмысшылары  атынан 4-Мемл. думаға депутат болып сайланды. Онда большевиктік фракцияның мүшесі болды. РСДЖП ОК-нің Краков және Поронин кеңестеріне (1913) қатысты. РСДЖП Петербург комитеті мен ОК Орыс бюросының мүшесі (1913-14), В.И. Лениннің ұсынысы бойынша «Правданың» ресми шығарушысы болды. 1914 жылы қарашада тұтқындалып, Турухан өлкесіне жер аударылды. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін Петроград қалалық думасына сайланды, Петроградта Октябрь қарулы көтерілісіне қатысты. Октябрь революциясынан кейін жауапты партия, сов. қызметтерінде болды. Бадаев 1930 жылдан Тұтыну қоғамдары Москва қалалық Советі председателінің орынбасары қызметін атқарды. КСРО ОАКөнің мүшесі. 1938-43 жылдары. РКФСР Жоғары Советі Президиумының Председателі және КСРО Жоғары Советі Президиумы Председателінің орынбасары, 1943 жылдан КСРО Тамақ өнеркәсібі министрлігі коллегиясының мүшесі болды. Бадаев партияның 11-13 съездерінде РК(б)П ОК-нің мүшелігіне кандидат, 14-18 съездерінде ОК- нің мүшесі болып сайланды. Бадаев 1929 жылы «Большевиктер мемлекеттік думада» естелігін жахды. 2 рет ленин орденімен, басқа да орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1883 жылы туғандар
Санат:1951 жылы қайтыс болғандар

Санат:Қоғам қайраткерлері
Саид Сулейменович Бадуев

**Бадуев Саид Сулейменович** ( 1904, Грозный, - 20.12.1943) – чечен жазушысы, чечен әдебиетін бастаушы. Бадуевтің әдеби қызметі 1927 жылдан басталады. «Құдық», «Бешто», «Отты тау» әңғімелерінде Бадуев өткендегі ұлттық езгіні суреттеп, діни соқыр сенімге қарсы күреске шақырды. 1930 жылы «Әдет» атты әңгімелер жинағы, «Аштық» повесі және «Молдаға күнде той бола бермес» пъесасы жеке-жеке кітап боп басылды. Бадуев – «Қызыл қамал», «Цаэбаның үйленуі», «Алтын көл», «Саяси бөлім» (1934) пъесаларының авторы. «Петимат» (1930) поэмасында тау халықтарының әйелдері күндікте ұстауына қарсылық білдіреді. 1935 жылы «Біздің бақ» атты өлеңдер жинағы шықты.

## Дереккөздер

Санат:1904 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Жазушылар
Уильям Галлахер

**Галлахер Уильям** (25.12.1881, шотландия, пейсли, - 12.8.1965, сонда) – ағылшын және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Жұмысшы отбасында туған. Тәуелсіз жұмысшы партиясының, 1911 жылдан бастап Британ соц. партиясының мүшесі. 1-дүниежүзілік соғыс кезінде фабрика-зауыт старосталары қозғалысын басқарып, Шотландияның кеме жасаушы жұмысшылары мен кеншілерінің ереуілдерін ұйымдастыруға белсене қатысты. Ұлыбритания Компартиясының ОК саяси бюросының мүшесі (1921), Ағылшын тредюниондары қозғалсын ұйымдастырушылардың бірі. 1935-1950 жылдары парламент депутаты. 1943- 56 жылдары. Компартия Атқару Комитетінің председателі, 1956-63 жылдары президенті, 1963 жылдан бері Ұлыбритания Компартиясы Атқару Комитетінің құрметті мүшесі. 

## Дереккөздер

Санат:1881 жылы туғандар
Санат:1965 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Қоғам қайраткерлері
Николае Йорга

**Иорга**, (*Jorga*) **Николае** (18. 06. 1871 — 20. 11. 1940) — румынның саяси қайраткері, тарихшы, әдебиет зерттеушісі. Яссы, Париж, Берлин және Лейпциг университеттерінде оқыды. 1894 жылдан Бухарест университетінің профессоры, 1910 жылдан Румын ғылым академиясының мүшесі, 1906 жылы реакцияшыл Ұлттық-демокр. партияның негізін қалаушылардың бірі болды. 1918—1920 жылдары Ұлттық жиналыстың председателі, 1931—1932 жылдары премьер–министр және ағарту министрі. «Темір гвардия» фашистерінің қолынан қаза тапты.
## Дереккөздер


Санат:1871 жылы туғандар
Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Тыныбек хан

**Тыныбек хан** — Алтын Орданың 10-шы ханы.

## Басқаруы
Әкесі Өзбек ханның көз жұмған қаралы хабары Тыныбекке Ақ Ордада жүргенде жеткен болатын.Әкесі оны Ақ Ордаға 1328 жылы жіберген болатын.Тыныбек таққа құрылтай шақырылмай отырды.Олай болған себебі,Өзбек хан кезінде Алтын Ордада хан билігі әбден күшейіп, құрылтай шақырудың қажеті болған жоқ.Жаңа әміршіге әкесінен мұраға алып империя қалды. 

XIV ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген араб тарихшысы әл-Омари көпес Бедр әд-Дин Хасан ар-Румидің айтуы бойынша Алтын Орданың шекара аймақтарын баяндап жазады.

Ол былай деп түсіндіреді:"Бұл мемлекеттің Жейхун жақтан шекарасы-Хорезм, Сығанақ, Сайрам, Жаркент, Жент, Сарай, Маджар, Азақ, Ақща-кермен, Кафа, Судақ, Саксин, Укек, Бұлғар, Сібір аймағы, Ібір, Башқырд және Чулыман. Ширван аймағының бір кенті Баку қаласы,түркілер Димирқапу деп атайтын"Темір қақпа" соған жақын". Тыныбектің билікке келуі Византия империясындағы биліктің ауысуымен тұспа-тұс келді.

1341 жылы 15 маусымда Константинопольде III Андроник Палеолог қайтыс болды. Империя тағына оның 18 жасар ұлы V Иоанн отырды.Бірақ империяны іс жүзінде оның анасы Анна Савойская мен регент Иоанн Кантакузин басқарды,ол өз саясатын жүргізуге кіріседі.Осыған орай,күзде Адрианопольде оған қарсы көтеріліс шықты,Иоанн Кантакузин өзінің туған жері Дидимотик қаласына қашып кетеді.Кешікпей көтеріліс үкімет әскерімен басып-жаншылды.

1341 жылдың 26 қазанында жақтастары VI Иоанн Кантакузинді император жариялайды.Ол V Иоанн мен анасы Анна Савойскаяға кешіріммен қарады. 

VI Иоанн Константинопольді басып алуға әрекет жасады,алайда бұл бірнеше жылға созылған соғысқа айналды.Сонымен қатар,Византияда азамат соғысы әлі де болса жалғасып жатты.Кезекті бір жеңілістен соң VI Иоанн Сербияға барып жасырынды.Сербия королі Стефан Душан әуелі қашқынға көмектеспек болады,бірақ артынша бұл ойынан айнып,оның жауларына қол ұшын береді.Соғысқа басқа елдер де араласады.Соңында,Византияны түріктер басып алады.Византияда азамат соғысы жүріп жатқанда,Алтын Ордада билік басына басқа әмірші келді.Шейх-Увейстің сөзіне қарағанда,Тыныбек әкесінен кейін көп ұзамай бауыры Жәнібектің қолынан мерт болған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Алтын Орда хандары
Санат:Бату әулеті
Самуил Залманович Галкин

**Галкин Самуил Залманович**  (5.12.1897,Рогачево- 21.9.1960, Мәскеу)- еврей совет ақыны,драмматург. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1922 жылы шықты. «Азап пен ерлік» (1929) жинағының негізгі тақырыбы-еврей бұқарасының ескі өмірден безіп, соц. құрылысқа араласуы. Осы сарын одан кейінгі шығармаларына да өзек болды. «Жер үстіндегі жолдар» (1945) жинағында ол сов. адамдарының  Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерлігін жыр етті. Оның « Бар-Кохба», «Суламифь», «Әнші жүрек» пьесалары театрларында қойылды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Гальваностереотипия

**Гальваностереотипия**-гальванопластикалық тәсілмен шығыңқы баспа қалыбының көшірмесін жасау әдісі. Гальваностереотипия процесі негізгі 3 кезеңнен тұрады: матрицалау, баспа қалыбын алу үшін электролиттік жолмен матрицаға металл бастыру, алынған қалыпты өңдеу.  Кәдімгі құйма стереотиппен салыстырғанда, бұл қалыптың бастапқы түп нұсқасын мейлінше дәл береді. Мысалы:  гальваностереотип 200-250 мың рет таңба басуға жарайды. Гальваностереотиптер көбінесе иллюстрацияға бай кітап-журналдар, көп тиражбен түрлі-түсті репродукциялар басуда қолданылады. 

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Петр Григорьевич Галузо

**Галузо Петр Григорьевич** (10.6.1897 жылы Витебск облысы)- тарих ғылымының дәрігері(1965),профессор. 1920 жылдан КОКП мүшесі. Ол 1914 жылдан бастап мұғалім,1918-1919 жылы Витебск облысында Сенно қаласында уездік халық ағарту бөлімінде инспектор. 1919-1921 жылдары Қызыл Армия қатарында болды. 1923 жылы Мәскеудегі Я.М.Свердлов  атындағы Коммунистік университетті бітірді. 1923-1926 жылдары Ташкенттегі Орта Азия Коммунистік университеттің оқытушысы. 1930-1934 жылдары Ташкенттегі Орта Азия Коммунистік университетінде кафедра меңгерушісі, оқу ісі жөніндегі проректор, 1935-1937 жылдары Ашхабадтағы Жоғары Коммунистік   а.ш. мектебінің ректоры. Ол бұл жылдары патша өкіметінің Орта Азиядағы отаршылдық саясаты, Түркістан өлкесін мекендеген халықтардың ұлт-азаттық қозғалысы туралы ғылми еңбектер жазды. Оның еңбектері негізінен 19-20 ғасырда Қазақстандағы аграрлық мәселерге арналды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1897 жылы туғандар
Санат:Профессорлар
Эварист Галуа

thumb|Эварист Галуа

**Эварист Галуа** (26.10.1811, Париж маңындағы Бур-ла-Рен-30.5.1832,Париж)- француз математигі. Республиканы жақтаушы революционер. 1830 жылы Жоғары нормальдық мектепте оқып жүріп, саяси күреске араласқан. Мектеп директорының екі жүзділігін әшкерелегені үшін 1831 жылы онан шығарылған. Түрмеден шығысымен 21 жасында дуэльде қайтыс болған. Оның математика мұрасы өз дәуірінен озық болды. Ол негізінен шектеулі өрістің теориясынан жасап, алгебр. функцияға тәуелді интегралдардың теоремаларын баяндаған, бұл кейін Б.Риман еңбектерінде қайтадан қаралған.Оның басты еңбегі Ж.Лангранж бен Н.Абель бастаған алгебр. теңдеулердің радикал арқылы шешілетіндігі туралы зерттеулердің негізінде жасалған. Осының нәтижесінде Галуа теориясы шыққан.
Галогендеу

Галогендеу – органикалық қосылыстардың сутек атомдарын галоген атомдарына тікелей алмастыру процесі. Галогендеу нәтижесінде құрамында әр түрлі көмірсутек радикалдарымен байланысқан галоген атомдары (F, Cl, Br, J) бар органикалық қосылыстар тобы түзіледі. Олар галоген алмасқан көмірсутектер деп аталады. Органикалық қосылыстарды галогендеу үшін бос күйіндегі галогендер, оң зарядталған галоген атомы бар заттар (гипохлорит, хлорлы сульфурил т.б.) қолданылады. Бастапқы көмірсутектің түріне, галогеннің немесе галоген қосылысының табиғатына қарай галогендеудің әр түрлі әдістері бар: 1) тікелей галогендеу, яғни сутек атомын галогенге алмастыру; 2) галогендердің және галоген сутектердің еселі байланыстарға қосылу реакциясы; 3) ОН топты галогенге алмастыру; 4) ароматты ядродағы амин топты галогенге алмастыру т.б.

## Дереккөздер
 Қазақ энциклопедиясы

Санат:Химиялық процестер
Гамбетта Леон Мишель

**Гамбетта Леон Мишель** (2.4.1838, Каор - 31.2.1882) – француз саяси және мемлекет қайраткері. 

Екінші империяның кезінде Гамбетта буржуазия республикалық оппозиуияның сол қанат басшыларының бірі. 1869 жылы Заң шығаратын корпусқа сайланды. Оның сайлауда табысқа жетуі радикалды-демократиялық реформаны (Бельвиль бағдарламасын) ұсынуына байланысты еді. 1870-71 жылдары «Ұлттық қорғаныс үкіметінің» ішкі істер министрі. Буржуазия республикашылардың оңшыл топтарымен жақындасты. Үшінші республиканың бірінші он жылдығында Гамбетта буржуазия республикашылардың жетекшісі болды. Бертін келе бұрынғы демократиялық реформалар бағдарламасынан бас тартып, оппортунистік саясат жүргізді. Премьер-министр әрі сыртқы істер министрі (1881-82) болды. 

## Дереккөздер

Санат:1838 жылы туғандар
Санат:1882 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция саясаткерлері
Санат:Франция премьер-министрлері
Яков Ганецкий

**Яков Ганецкий** (; туған кездегі есімі — **Якуб Фюрстенберг** 15 наурыз 1879, Варшава — 26 қараша 1937, Мәскеу) — поляк және орыс революция қозғалысының қайраткері, сов. мемлекет қайраткері. 1905 жылы Варшава жұмысшыларының рев. бас көтерулерін ұйымдастырушылардың бірі. РСДЖП-ның 5-съезінде (1907) ОК мүшелігіне сырттай сайланды.  1914 жылы В.И.Ленинді Австрия түрмесінен босатуға  жәрдемдесті. 1917 жылы Ленинніңі эмиграциядан оралуына белсене күш салды.1917 жылы РСДЖП(б) П Шетелдік бюросының мүшесі. Қазан революциясынан кейін комиссар әрі халықтық банкты басқарды т.б. жауапты қызметтер атқарды. 1935 жылдан КСРО Революция музейінің директоры. В.И.Ленин жайындағы естеліктердің авторы.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Димитр Ганев

**Димитр Ганев Вербанов** (28.10.1898-20.4.1964)- болгар мемлекет және саяси қайраткері. 1923 жылы Қыркүйектегі антифашистік қарулы көтеріліске қатысушы. 1929 жылдан БК (т.с.) П ОК мүшесі. 1929-1935 жылдары Добруджа революция ұйымы ОК-нің секретары. 1934-1935 жылдары Румыния Компартиясы ОК және ОК Секретариатының құрамына енді. 1942-1948 жылдары Болгар Жұмысшы ОК партиясы ОК саяси бюроның мүшесі. 1948-1952 жылдары БКП ОК Саяси бюросы мүшелігіне кандидат,осы жылдарда сыртқы сауда министрі. 1954-1959 жылдары БКП ОК-нің секретары. 1958 жылдан БХР Халық жиналысының председателі. БХР-дің Соц. Еңбек Ері. (1958)

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1898 жылы туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Юлиус фон Ганн

**Юлиус фон Ганн** (23.3.1839, Линц-1.10.1921,Вена)- Австрия метеорологы. Вена университетінің профессоры (1873-1910). Австрия метеорогиялық институтының директоры (1877-1897) болды. Австрия метеорология қоғамының негізін қалаушылардың (1863) және «Метеорогише пайтшрифт»  журналын ұйымдастырушылардың бірі. Ол қарама-қарсы екі ауа ағысының өзара байланысты әрекетінен пайда болатын циклондардың динамикалық теориясын ашты. Жер климатын зерттеумен шұғылданды, фён құбылысына сипаттама берді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Георгий Аполлонович Гапон

**Гапон Георгий Аполлонович** (5(17).2.1870-28.3 (10.4).1906)- священник,тыңшы. 1903-1904 жылдары үкіметті қолдайтын жұмысшылар ұйымын құруға бастама көтеруші.  1902 жылы күзден Мәскеу тыңшылығының бастығы С.В.Зубатовпен байланысты болды. Оның бастауымен петиция жазылып, 1905 жылы тоғызыншы каңтарда жұмысшылардың патшаға шеруі ұйымдастырылды. Жұмысшылар атылып, қырғынға ұшыратылды. Ол шетелге қашып кетті. 1905 жылы күзде Рессейге қайта оралды, эсерлерге қарсы тыңшылық жүргізді. Көп кешікпей әшкереленіп, 1906 жылы наурызда Петербург түбіндегі Озерқада дарға асылды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Иван Тимофеевич Галочкин

**Галочкин Иван Тимофеевич** (12,11,1909 жылы туған) – зоотехник- селекционер, 1944 жылдан КОКП мүшесі. Галочкин 1931 жылы Қазақтың өлкелік зоотех.-мал дәрігерлік ин-тын бітірді. Галочкин республикасының әр түрлі а.ш. орындарында зоотех. жұмыстарға басшылық етті және ҚазССР а.ш. министрінің орынбасары болды. 1957-61 жылдары Ақмола облысы атқару комитеті председателінің орынбасары, 1961-62 жылдары Тың өлкелік жоспарлау комитетінің председателі, 1962-63 жылдары Алматы облысы атқару комитеті председателінің орынбасары. 1965 жылдан «Қазглавптицпромның» бастығы.

## Марапаттар
1951 жылы Алтау сиырын шығаруда ғылыми жұмысқа қатысқаны үшін КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты деген атақ берілді. Галочкин 3 рет «Құрмет Белгісі» орденімен (1950,1957,1971) марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1842 жылы туғандар
Санат:1908 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Николай Федорович Гамалея

**Гамалея Николай Федорович** [5.(17).2.1859, Одесса, - 29.3.1949, Москва] – совет микробиологы, КСРО ғылым академиясының Мғылым академиясының академигі (1940), 1948 жылдан КОКП мүшесі, Одессада Новороссия университетін (1880), Петербургте Әскери медицина академиясын (1883) бітірген. Гамалея түйнеме, туберкулез, құтыру, оба, тырысқақ, бөртпе сүзек, қайталама сүзек ауруларын зерттеген. 1898 жылы организмдегі бактериялар тіршілігін бұзатып зат – бактериолизин болатынын ашқан. Тырысқақ ауруларына қарсы ваксина ұсынған. «Этиолгоия холеры с точки зрения экспериментальной патологии» деген тақырпта 1892 жылы докторлық диссертация қорғаған. 1912-28 жылдары Қызылша ауруына қарсы егу институтының (Ленинград), 1930-38 жылдары Орталық эпидемиология және микробиология институтының ғылми жетекшіс. 1938 жылдан өмірінің аяғына дейін Москвадағы 2-медицина институтының микробиология кафедрасында профессор, КСРО Мғылым академиясының эпидемиология және микробиология институтында лаборатория меңгерушісі.

## Марапаттары
КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1943). 2 рет Ленин Орденімен, Еңбек қызыл ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1949 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Абрам Фёдорович Иоффе

**Иффе Абрам Фёдорович** (17 (29). 10. 1880, Полтава губ., Ромны қаласы, — 14. 10. 1960, Ленинград) — совет физигi, КСРО ҒА–ның академигі (1920; 1918 жылдан корр. мүшесі). КСРО ҒА–ның вице-президентi (1926–1929, 1942–1945), Соц. Еңбек Epi (1955). 1942 жылдан КПСС мүшесі. Санкт-Петербург технологиялық институтын (1902) және Мюнхен университетін (1905) бiтiрген. 1903–1906 жылдары Мюнхенде В. К. Рентгеннің ассистентi болған. 1906 жылдан бастап Санкт-Петербург (1924 жылдап Ленинград) политех. институтында жұмыс iстедi. 3 рет Ленин орденімен марапатталған. Мемл. (1942) және Лениндік (1961) сыйлықтардың лауреаты, көптеген шетелдік ҒА-лары мен ғылми қоғамдардың мүшесі.
## Дереккөздер


Санат:1880 жылы туғандар
Санат:1960 жылы қайтыс болғандар
Александр Дементьевич Гарагаш

**Александр Дементьевич Гарагаш** (1906ж.,Екатеринославль)-Қазақстанның партия,совет қайраткері. 1927 жылдан КОКП мүшесі. 1930 жылы Днепропетровск жұмысшы факультетінде, 1931-1932 жылдары  Мәскеудегі Шығыс халықтарының институтында оқыды. 1943-1951 жылдары Қазақстан КП Қызылорда обкомының 2-секретары және Семей обкомының 1-секретары. 1963 жылдан дербес пенсионер. Ол Қазақстан КП 1-11съездерінің делегаты, 3-11-съездерінде ОК құрамына сайланды. 1951-1954 жылдары Қазақстан КП ОК-нің бюро мүшесі болды.1938-1967 жылдары Қазақ ҚСР Жоғарғы Советінің депутаты, Ленин орденімен, 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, 2 рет «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Мұхамедназар Гапуров

**Мұхамедназар Гапурұлы Гапуров** (, 15 ақпан 1922 жыл, Чарджау, қазіргі Лебап уәлаяты – 13 шілде 1999 жыл, Ашхабад) — кеңестік мемлекеттік, партиялық қайраткер, Түрікмен КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы (1963–1969), Түрікменстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1969–1985) және Ұлы Отан соғысының ардагері.

1954 жылы Шаржау педагогикалық институтын сырттан оқып бітірген Гапуров 1944 жылдан 1991 жылға дейін КОКП мүшесі болған. 1943–1944 жылдары мектепте оқу ісінің меңгерушісі, директоры, 1948-1956 жылдары Шаржау облысы БЛКЖО комитетінің бірінші хатшысы, Түрікменстан ЛКСМ ОК-нің хатшысы, 1963–1969 жылдары Түрікмен КСР Министрлер Кеңесінің хатшысы, КОКП XXII- және XXIV-съездерінің делегаты. Партияның XXIII-съезінде КОКП ОК мүшелігіне кандидат, XXIV-съезінде КОКП ОК-нің мүшелігіне сайланды. VI–VIII-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 5 мәрте Ленин орденімен және басқа да түрлі кеңестік медаль-ордендермен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Гапоншылдық

**Гапоншылдық**- жұмысшылардың жалған ұйымын құру жолымен оларды революциялық күрестен алшақтату саясаты.Патшалы Рессейдегі үкіметті қолдайтын осындай жұмысшылар қозғалысын ұйымдастыруға бастама көтеруші және оның басшысы Г.А.Гапон болды. Полицияның рұқсатымен ол «Санк-Петербург фабрика-завод орыс жұмысшыларының жиналысы» деген ұйым құрды. Уставы 1904 жылы 15 ақпанда бекітілді. Гапоншылдық жұмысшыларды  православие шіркеуіне берілгендік рухында тәрбиелеуге, оларды революцияға қарсы қоюға тырысты,таптық бітім идеясын уағыздады. 1905 жылы Петербургте 10 мыңнан астам фабрика-завод жұмысшылары тартылған «жиналыстың» 11 бөлімі болды. Гапонның бастамасымен петиция жазылып, жұмысшылар патшаға қарай бет алды. 1905 жылы 9 қаңтардағы бейбіт демонстрацияны патша әскері қанға бояды. Бұл жұмысшыларға сабақ болды. Демонстрация 1905-1907 жылдардағы революцияның басын бастап берді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Илия Гарашанин

**Гарашанин Илия** (16.1.1812-16.6.1874)- серб мемлекет және саяси қайраткері. Ауқатты саудагердің баласы. 1837 жылы князь Милош Обренович әскерінің қолбасшысы, полковник. Уставты даттаушылардың Обнеровичттер әулетіне қарсы күресіне белсене қатысты. Ішкі істер министрі (1843-1852,1858-1859),премьер және сыртқы істер министрі болды. Ол Югославия халықтарын Түркия үстемдігінен азат етуді, сол халықтарды Сербия  монархиясы туы астына біріктіруді көздеген программа жасады. Бұл программаны іске асыру жолында Черногория, Грекия, Румыния мемлекеттерімен шарт жасасты.

## Дереккөздер

Санат:Серб ұлтшылдары
Нона Терентьевна Гаприндашвили

thumb|Нона Терентьевна

**Гаприндашвили Нона Терентьевна** (3.5.1941, Зугдиди қаласы) - совет шахматшысы, КСРО-ның еңбек сің. Спорт шебері (1964), халықар. шебер, 1966 жылдан КОКП мүшесі. Тбилисидегі шет тілдер институтын бітірген. Әйелдер арасында шахматтан өткен жарыста КСРО чемпионы (1964), 3 рет дүние жүзі чемпионы (1962, 1965, 1969) Тбилиси- Батуми (1961), Тбилиси-Сухуми (1962), Киевте (1967) және т.б. өткен әйелдердің халықар. турнирінде бірінші орын алды. Ерлер арасындағы халықар. турнирлерге де қатысқан. Ленин орденімен бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

* Қазақ энциклопедиясы

Санат:Шахматтан әйелдер арасындағы әлем чемпиондары
Санат:Грузия шахматшылары
Гәнжә келісімі

**Гәнжә келісімі** (1735) - Ресей мен Иран арасында жасалған шарт 10(21) наурызда Ганджа қаласының түбінде қол қойылған. Орыс үкіметі Түркияға қарсы соғысқа әзірленіп, Иранмен  одақтасуға мүдделі болды. Осыған байланысты Баку мен Дербентті провинцияларымен қоса Иранға берді. Иран Дербент пен Бакуді басқа мемлекетке бермеуге, түріктер басып алған жерлерді қайтарып алмайынша, онымен соғысты жүргізе беріуге міндеттенді. Екі жақ Түркиямен  ешқандай келіссөз жүргізбеуге, бітім шартын жасаспауға Ганджа трактатын бұзып, кейін Түркияға қарсы соғыстан шықты.

## Дереккөздер


Санат:Әзербайжан тарихы
Гандемиан шарты

**Гандемиан шарты** (1873)- Рессей мен Хиуа хандығының арасында жасалған шарт. Шартқа 1873 жылы 12 тамыз Гандемианда (Хиуаға таяу) қол қойылды.Гандемиан шарты Хиуа хандығын Рессей империясында тәуелді ету мақсатын көздеді. Гандемиан шарты бойынша Амудария өзенінің оң жағалауындағы Хиуа жерлері Рессейге берілді. Одан Амудария бөлімшесі құрылды, оның бастығы Хиуа өкімет орындарының қызметін бақылап отырды. Рессей Амударияда кеме қатынасы ерекше  право алды. Хандық жерінде құлдық пен құл саудасының жойылғанын жариялады. Гандемиан шарты Хиуа хандығын Рессей империясының жартылай отарына айналдыруға жағдай жасады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Михаил Михайлович Ипполитов-Иванов

thumb|Михаил Ипполитов-Иванов
**Ипполитов–Иванов** (шын фам. – *И в а н о в*) **Михаил Михайлович** (19. 11. 1859, Гатчина, — 28. 01. 1935, Москва) — совет композиторы, Республика халық артисi (1922). 1882 жылы Санкт-Петербург консерваториясының композиция бөлімін (Римский-Корсаковтың класы бойынша) бiтiрдi. 1882–1893 жылы Тбилисиде тұрды, мунда орыс муз. қоғамы жанынан училище ұйымдастырып, өзі оған басшылық етті, 1893 жылдан Москва консерваториясының профессоры, 1905-1918 жылдары директоры, ал 1919 – 1922 жылдары ректоры. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1935 жылы қайтыс болғандар
Артур Гарден

**Артур Гарден** (; 12 қазан 1865, Манчестер — 17 маусым 1940, Борн-Энд, Бакингемшир) — ағылшын биохимигі. 1909 жылдан Лондон корольдық қоғамының мүшесі. 

## Өмірбаяны
1882-1886 жылдары Манчестердегі Виктория университетінің химия факультетінде, 1887-1888 жылдары Германиядағы Эрланген университетінде оқыған 1897 жылы химия және су анализі лабораторияларының меңгерушісі, 1907-1930 жылдары профилактикалық медицина институтында биохимия бөлімінің жетекшісі. 1912 жылдан Лондон университетінде биохимиядан профессор. Спиртті ашыту және осы процестерге қатысатын ферменттерді зерттеу жөніндегі еңбектері үшін 1929 жылы Нобель сыйлығын алған.

Санат:Манчестерде туғандар
Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Ұлыбритания биохимиктері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Алоис Йирасек

**Ирасек, Й и р а с е к** (*Jirasek*) **Алоис** (23. 08. 1851, Гронов, — 12. 03. 1930, Прага) - чех жазушысы. Чех әдебиетiндегi реалистiк дәстүрдiң көрнектi өкiлi. Ирасек творчествосының негiзгi бағыты 19 ғасырдың 2-жартысында өpic алған ұлт-азаттық идеясының әcepімен қалыптасты. «Жартастар» (1886), «Ағыстар аралығында» (1887-1890), «Бәріне де қарсы» (1893), т. б. романдарында — әлеуметтiк теңсіздік пен ұлттық езгiге қарсы көтерiлген халық қозғалысының қуатты күшін суреттедi. Қалың бұқара арасынан шыққан қарапайым адамдардың жарқын бейнелерiн жасады. 
## Дереккөздер


Санат:1851 жылы туғандар
Санат:1930 жылы қайтыс болғандар

Санат:Жазушылар
Гарибальди бригадалары

**Гарибальди бригадалары**-гитлершілердің тылында қарсыласу қозғалысы кезіндегі (1943-1945) екпінді партизан отрядтары. Итальян Компартиясы құрған. Дж. Гарибальдидің құрметіне осылай атады. 1945 жылы сәуірде гарибальди бригадаларының саны 575-ке жетті. Әрбір бригадада 40-50 адам болды, олар 5-6 топқа,ал әрбір топ 5-6 жауынгерден құралған  екі буынға бөлінді. Дені-коммунистер. Бригадалардың жоғарғы командованиесін Л.Лонго басқарды. Гарибальди бригадалары  партизан армиясы қарулы күштерінің 50%-ін құрады. 1945 жылы Сәуір көтерілісінің екпінді күшіне айналды. 

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Сергей Григорьевич Волконский

thumb|Сергей Григорьевич Волконский

**Волконский Сергей Григорьевич** (8(19).12.1788-28.11(10.12).1865, Черьнгов облысы)- князь, декабрист, генерал-майор. 1812 жылғы Отан соғысына қатысушы. 1820 жылдан « Игілік одағының» 1921 жылдан Декабристердің Оңтүстік қоғамының мүшесі болды және Оңтүстік қоғамының Каменск басқармасын басқарысты. Солтүстік қоғаммен байланыс орнатты. 1825 жылы Поляк құпия қоғамы өкілдерімен арадағы келіс сөздерге қатысты. П.И.Пестельдің «Орыс шындығында» баяндалған Оңтүстік қоғам программасын жақтады. Өлім жазасына кесілді, кейін үкім каторгаға ауыстырылды. А.И.Герцев мен П.П.Огаревтің насихатын мақұлдап, олармен шетелде кездесіп тұрды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Станислава Высоцкая

**Высоцкая Станислава** (7.5.1878, Варшава-17.1.1940, сонда)- поляк актрисасы, режиссер  қайраткері және педагог. Сахналық қызметін 1895 жылы Петербургте бастады.Бұдан кейін Люблин,Варшава,Познань, Краков театрыда ойнаған.1916 жылы Киевте эксперименттік «Студия» театрын ұйымдастырды. 1920 жылы Варшаваға оралып, өзінің студиясын ашты.Алғашқыда лирикалы комедиялық, кейіннен драм. Және трагедиялық рольдерде ойнады. Ол жасаған сахналық тұлғалар сыртқы кескін-келбеттілігімен ерекшеленеді және ол өз өнерімен театрдағы жалған романтикалық пен жалтыдаққа қарсы тұрды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1878 жылы туғандар
Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Санат:Актрисалар
Санат:Педагогтар
Тасымалдаушы 2

**«Тасымалдаушы 2»**() — 2005 жылғы атыс-шабыс фильм, «Тасымалдаушы» фильмінің жалғасы.
Джейсон Стэтхем атақты Фрэнк Мартиннің яғни «тасымалдаушының» рөлінде қайта оралады. Оқиға желісі Майами қаласында орын алады.

## Сюжет
Фрэнк Майами қаласындағы ықпалды отбасына жүргізуші болып жұмысқа орналасады. Оның міндеті жұмыс берушілердің кішкентай ұлын мектептен алып келу болатын.

## Басты рөлдерде
*Джейсон Стэтхем - Фрэнк Мартин
*Алессандро Гассман - Джанни
*Амбер Валетта - Одри Биллингс
*Кейт Наута - Лола
*Мэттью Модайн - Джефф Биллингс
*Джейсон Флеминг - Дмитрий
Кит Дэвид Стэпплтон
*Хантер Клэри - Джек Биллингс
*Франсуа Берлеан - инспекторТаркони
## Фильм саунтрегі
 1. Alexandre Azaria— Naughty Girl
 2. The Servant— Cells
 3. Amen Birdman— Icarus
 4. Sin& Oomph!— Painful (Morphium mix)
 5. Alexandre Azaria— Main Theme
 6. The Strays— Life Support
 7. The Servant— Body
 8. Grand National— Talk Amongst Yourselves
 9. Alexandre Azaria— Kendo
 10. Anggun— Saviour
 11. Kate Nauta— Revolution
 12. Mylo— Paris Four Hundred
 13. Shakedown— Can You Handle it (Eraserhead mix)
 14. The Cinematics— Chase
 15. DJ Cam— DJ Premier remix-Voodoo Child
 16. Alexandre Azaria— Jet Boxin
Құлпа хан

**Құлпа хан** - Алтын Орда мемлекетінің 13-ші ханы.

## Басқаруы
Бердібек ханды өлтірген өгей бауыры Құлпа болатын.Ол 1358 және 1359 жылдары Гүлістанда,Берке Сарайда,Азақ пен Хорезмде өз атынан ақша шығарады.Бұл Құлпаның Алтын Орданың көп бөлігін қолында ұстағанының дәлелі.Бір қызығы,дәл сол жылдарда және сол жерлерде Наурыз есімді екінші бір Алтын Орда тағынан үміткер өз атынан ақша бастырған.Ал алтынордалық ақсүйектер Құлпаның да,Наурыздың да Алтын Орда тағына келгеніне онша қуанған жоқ.Себебі,олар Жәнібек ханның заңды әйелдерінен тумаса керек немесе олардың аналарының Алтын Ордада айтарлықтай ықпалдары болмаған.Құлпа мен Наурыз бір мезгілде қатар билік еткен.Құлпаның билігінің әлсіздігін пайдаланып,Наурыз оның иелігін біртіндеп басып ала береді.Ақырында,Құлпа да,оның ұлдары да Наурыздың қолынан ажал табады.Бұл Алтын Ордадағы жағдайды бұрынғыдан бетер шиеленістіре түсті.Елдегі ішкі тартыс 1360 жылдан 1380 жылдарға дейін,табаны күректей 20 жылға созылды.Құлпа мен Наурыз билікке келгеннен бастап ,1380 жылға дейінгі 20 жыл ішінде Алтын Орда тағына,зерттеушілердің есебінше 25-тей хан отырған.Олардың кейбіреуі,тіпті,империя астанасында билікті басып алуға қол жеткізді,алайда елді басқара алмады.Бұл әміршілердің ордалары бірде Ұлы даланың бір басынан, енді бірде басқа басынан көрініп тұрды.Мемлекеттік билік те бір жерден екінші жерге ауысып жүрді.Алтын Орда тарихындағы бұл кезең орыс жылнамаларында"Ұлы бүлік"деп аталады.Қазақта"нар мойыны Бердібек хан тұсында кесілген"деген сөз бар.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Алтын Орда хандары
Санат:Бату әулеті
Гарибальди батальоны

**Гарибальди батальоны**-1936-1939 жылдары Испаниядағы ұлттық-революциялық соғыста республикашылар жағында шайқасқан итальян еріктілерінің антифашистік отряды, 1936 жылы қазанда 520 адамнан құралды,көпшілігі-коммунистер, 1936 жылы қарашада гарибальди батальоны 12-Интернационалдық бригаданың құрамында болды.Гвадалахара түбінде итальянфашист әскерлерін талқандауда  шешуші роль атқарады. Соғыс барысында жаңа күштермен толықтырылып, 1937 жылы сәуірде Гарибальди бригадасы болып қайта құрылды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Геннадий Иванович Воронов

**Воронов Геннадий Иванович** (31.7.1910, Калинин облысы)- Советтік мемлекет және партия қайраткері. 1931 жылдан КОКП мүшесі. Еңбек жолын 1929 жылы Череповец пен Пермь заводттарында электр монтерлік жұмысты бастаған. Томск индустрия институтын (1936) бітірді, Новосибирск марксизм-ленинизм институтында оқыды. 1937-1938 жылдары Томск қаласы,Киров ауданы партия комитеті үгіт-насихат бөлімнің меңгерушісі, 1939-1955 жылдары Чита облысы партия комитетінің секретары және оның 1-секретары, 1955-1957 жылдары КСРО А.ш министрінің орынбасары, 1957-1961 жылдары КОКП Орынбор облысы комитетінің 1-секретары болды. 1971-1973 жылдары КСРО Халықтық бақылау комитетінің председателі. 3-8 сайланған КСРО Жоғары Советінің депутаты.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Зат құрамының тұрақтылық заңы

## Зат құрамының тұрақтылық заңы.Химия
Атомдар бір-бірімен белгілі қатынаста қосылады.Әр атомның валенттігі оның екінші атомның қаншасын қосып алатындығын көрсетеді.Егер А және В атомдары I валеннті болса,олардың  биэлементті қосылыстарындағы арақатынасы 1:1.Оған АВ типті мынадай заттар мысал бола алады:HCl,KBr,NaCl.Ал А элементі II валентті,В элементі I валентті болса,онда олардың өзара қосылыстарынан АВ2 типті молекула түзіледі,мысалы:H2O, H2S,MgCl2.Сондай-ақ ІІІ валентті А элементі мен І валентті В элементтерінің түзетін қосылысы АВ3 типтес болып шығады, мысалы:NH3,PI3,AlCl3.Ал А элементі ІІІ валентті,В элементі ІІ валентті болған кезде олардың өзара қосылысы А2В3 типтес болады,мысалы:Al2O3,B2O3,Al2S3.Осылайша биэлементті қосылыстардағы атомдардың әрқайсысының валенттігін біле отырып,түзілетін қосылыстардың формулаларын өрнектей беруге болар еді.Сонымен қатар,бастапқы әрекеттесетін заттардың салыстырмалы мөлшері қандай болғанына қарамастан,қосылысатын атомдар саны өзгермейді.Ендеше химиялық реакцияның нәтижесінде алынған жаңа заттың құрамы да әрдайым бірдей болып келеді.ХІХ ғасырдың басында француз ғалымы Ж.Пруст ашқан **құрам тұрақтылық заңының тұжырымдамасы** да осыны көрсетеді:**Әрбір күрделі заттың алыну тәсіліне қарамастан құрамы тұрақты болады**.
## Қосымша мәлімет
Химияның жеке ғылым ретінде дамуына құрам тұрақтылық заңы өз әсерін тигізді.Француз ғалымы Ж.Пруст(1755-1826) заттың массалық құрамын анықтаумен айналысты.Әр түрлі елден(Испания,Жапония)әкелінген екі бөлек сырды зерттегенде олардың 86,2% сынаптан (Hg) және 13,8% күкірттен тұратыны анықталды.Перуден және Сібірден әкелінген күміс пен хлордың да құрамы бірдей болып шықты.Ас тұзы мен суды да Жер шарының кез келген жерінен кездестіруге болғанымен,олардың молекулаларының химиялық құрамы тұрақты болып қалады.Ж.Пруст жердің қай полюсінде орналасса да,қосылыстар табиғи тұрақты құрамды бірегей өнім болады деген шешімге келді.
## Дереккөздер
Петр Андреевич Вяземский

thumb|Петр Андреевич Вяземский

**Вяземский Петр Андреевич **(23.7.1792, Мәскеу-22.11.1878, Баден-Баден)-князь, орыс ақыны, әдебиет сыншысы. Дворян отбасында туған. Тұңғыш өлеңдері 1808 жвлв жарияланды. А.И.Герцен 1854 жылы Лондонда бастырған «Орыс тәңірісі» атты өлеңі (1828) патша бюрократиясына қарсы бағытталған. Оның өлеңдері декабристер поэзиясымен үндес болды. Эпигондық классицизмге қарсы шығып, романтизмді қорғады.А.С. Пушкинмен бірге «Арзамас» әдеби үйірмесіне қатысып, карамзиншілерді жақтады. Кейін патша сарайына жақын болып, цензураны (1856-1858) басқарды. 1863 жылдан бастап көбіне шетелде тұрған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Иван Алексеевич Вышнеградский

thumb|Вышнеградский Иван Алексеевич

**Вышнеградский Иван Алексеевич**  (20.12.1831 (1.1.1832), Вышний Волочек- 25.3(6.4).1895, Петербург)- орыс ғалымы, автоматты реттеу теориясының негізін салушы. Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1888), Петербург технологиялық институтының профессоры (1862), 1888-1892 жылы финанс министрі. Тікелей әсер етуші реттеуіштердің орнықтылық шартын және оны есептеу әдісін (1877) жасады. Көптеген көліктер мен механизмдерді  жасап шығарды. Көлік жасаудың ғылми мектебін ұйымдастырды. 1870 жылдан бастап ғылми жұмыстарды тастап кәсіпшілікпен шұғылданады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Вишня Остап

**Вишня Остап** (шын аты-Павел Михайлович Губенко)  (11.11.1889, Сумы обл. Грунь,- 28.9.1956, Киев)-украин совет жазушысы,сатирик. Киев университетінде оқыған,бірақ азамат соғысына байланысты оны бітіре алмайды. Вишня шығармалары 1919 жылдан жариялана бастады. Ұлы Отан соғысы жылдарында Вишня неміс фашистерін қатты әжуалап, сорв.адамдарының бойына ерлік рух беретін көптеген сатиралық шығармалар жазды. Оның « Самостійна дірка» (1945), «Көркем көктем» (1949), «Вишняның мысқылдары»(1957), «Таңдамалылары» (1955) т.б. көптеген шығармалары жарық көрді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1889 жылы туғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар

Санат:Ардагерлер
Степанида Демидовна Виштак

**Виштак Степанида Демидовна** (17.10.1918 жылы туған.,Киев облысы,Васильков ауданы)- дәнді дақылдар мен қант қызылшасын өсірудің әйгілі шебері. УССР, Киев облысы, Васильков ауданы «Ряданська Украина»колхозының жетекшісі.1950 жылдан КОКП мүшесі. Соц. Еңбек Ері атағын 2 рет алған (1949, 1952). Виштактың звеносы 1948 ж. бидайдың әр гектарынан 33,6 ц, 1949 ж. 38,3 ц, жүгеріден 1950ж. 76,9 ц, 1951 ж. 78ц өнім жинады. 1950ж. қант қызылшасынан рекордтық өнім(гектарынан 683 ц) алды.     В-тың звеносы 1965-67 жылдары әр гектардан 370-460 ц қант қызылшасын жинады.  В.- 4-8 сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Украин КП ОК-нің мүшесі (1966 жылдан), КОКП 20-23-съездерінің делегаты. Ол 6 рет Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Сергей Николаевич Вышелесский

thumb|Вышелесский Сергей Николаевич

**Вышелесский Сергей Николаевич**  (20.10.1874, Витебск облысы-14.1.1958, Мәскеу)- совет эпизоотологы, БССР ғылым академиясының академигі (1928). 1899 жылы Варшава мал дәрігерлік институтын бітірген. Ол 1900 жылы ірі қараның оба ауырын жою үшін Закавказьеге жіберілді. Ол эксперименттік мал дәрігерлік институтта мал туберкулезін,маңқасын зерттеу бөлімдерін басқарды, сондай-ақ аусыл, ұшпа т.б. жұқпалы аурулардын зерттеу жұмысын басқарды.1927-1928  жылдары осы институттың директоры болды. Ол топалаң-ұшпаға қарсы вакцина дайындау және оны қолдану әдісін ойлап тапты. « Частная эпизоотология» оқулығын жазғаны үшін оған (1941) КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты атағы берілді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Болеслав Прус

thumb|Болеслав Прус

**Прус Болеслав** (лақап аты;шын аты-жөні-Александр Гловацкий)(20.8.1847, Хрубешув, Люблин маңы,-19.5.1912,Варшава)-поляк жазушысы. Даулеті қайтқан шляхтич семьясында туды.1863жылы гимназияда оқып журіп көтерілісшілер отрядына қосылғаны үшін  түрмеге жабылды.  Ол 1872 жылдан бастап бірыңғай әдебиетпен шұғылданды. П. орыс әдебиеті мен сурет өнерін жоғары бағалады. Ол Л.Н.Толстойды үлгі тұтты. Ол алғаш сықақ әңгімелерден бастап кейін келе көптеген повесть, романдар жазды: «Жетімнің көрген күні» (1876), «Стасяның қызық оқиғасы» (1879), «Балалық шақтың қатесі» (1883,орыс тілінде (1897), «Қайта соққан толқын»(1880), «Алдыңғы шеп»(1885,орыс тілінде 1887),»Қуыршақ»(1887-1889,орыс тілінде 1890), «Бостандық алған әйел»(1891-93, орыс тілінде 1900), «Перғауын» (1895-96, орыс тілінде 1897), «Балалар» (1908,орыс тілінде 1909), «Үзілістер» (1911). П. шығармалары Европаның көптеген тілдеріне аударылды.  Оның «Перғауын» (1966), «Қуыршақ» (1968) романдары бойынша фильмдер түсірілді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1847 жылы туғандар
Санат:1912 жылы қайтыс болғандар
Иполито Иригойен

**Иригойен** (*Irigoyen*) **Иполито** (13. 07. 1852, Буэнос-Айрес, — 03. 07. 1933, сонца) — Аргентинаның саяси және мемл. қайраткері. Азаматтың радикалдық одақ партиясының негiзiн қалаушылардың (1891) және жетекшілерiнiң (1893 жылдан) бiрi. 1916-1922, 1928-1930 жылдары Аргентина президентi. Сыртқы бағытта тәуелсіз саясат жүргiзiп, жұмысшыларға кейбір жеңілдiктер жасады, помещиктердің, шіркеудің және дiн басыларының өктемдiгiн шектедi, ал айда помещиктік олигархияның негiзгі экономик. бағытын өзгертпедi. Иригойендi жерлеу үкіметке қарсы демонстрацаяға ұласты. 
## Дереккөздер


Санат:1852 жылы туғандар
Санат:1933 жылы қайтыс болғандар
Марк Исаакович Прудкин

**Прудкин Марк Исаакович**(13.9.1898 ж.т., казіргі Москва обл., Клин)-орыс совет актері, КСРО халық артісі (1961). 1941жылдан КОКП мүшесі. 1918-24ж. Москва Көркем театрының 2-Студиясында актер болды. 1924 жылдан Москва Көркем театрында қызмет етеді. Басты рольдері: Шервинский (Булгаковтың «Турбиндер күнінде»), Незеласов (Вс.Ивановтың «Бронепоезд 14-69-ында»),Фигаро (Бомаршенің  «Дулы кун немесе Фигароның үйленуінде»), Мехти-аға (Кронның»Терең барлауында»), Федор Павлович Карамазов(Достоевскийдің «Ағайынды Карамазовтары»бойынша) Яков(Горькийдің «Соңғыларында») т.б. Ойнайтын ролінің әлеуметтік және психол. бояуын терең ашуға ұмтылатын сахна суреткері. Ол-көбіне костюмге,гримге,мимика мен дауыс үніне ден қоятын актер.1969 ж. тұнғыш рет киноға түсіп, «Ағайынды Карамазовтар» фильмінде Федор Павлович Карамазовтың ролін орындады. КСРО (1946,1947,1949)және РКФСР (1974) Мемл.сыйлығының лауреаты. Ленин орденімен және басқа 2 орденмен,медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Ленин орденінің иегерлері
Тоқмағамбетов Ғанибек Асқарұлы

**Тоқмағамбетов Ғанибек Асқарұлы** (2.6.1932, Қызылорда обл., Тереңөзек ауданы 3-ауыл)-қазақ совет географы. Геогр.ғыл.кандидаты (1965). Каз ҚСР Геогр. қоғамының председателі(1975), КСРО ҒА Президиумы жанындағы сел-тасқын мәселелері жөніндегі Ғылми советтің мүшесі(1973). 1963жылдан КОКП мүшесі. С.М.Киров атындағы Қазақ мемл. ун-тінің геогл.-геогр. факультетін бітірген(1956).Қаз. ҚСР ғылым академиясының Геогр. секторының кіші ғылми қызметкері (1956 жылдан),ғылми секретарі(1961);1966 жылдан меңгерушісі. Т.-Қазақстанда гляциология ғылымының қалыптасуына елеулі үлес қосқан ғалымдардың бірі. Ғылми жұмыстары негізінен Қазакстанның таулы өңірінің қазіргі және көне мұздануы мәселелеріне арналған. 110 ғылми еңбегі бар. « Іле Алатауы мұздықтары мұзының қалыптасуы»  еңбегін Британ гляциол .қоғамы ағылшын тілінде шығарды(1959).

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Константин Йозеф Иречек

**Иречег**, Й и ре ч е к (*Jirecek*) **Константин Иосеф** (24. 07. 1854, Вена, — 10. 01. 1918, сонда) — чех. тарихшысы. Оңт. славян тарихының маманы. 1877 жылы Прага университетін бiтiрген. 1884- 1893 жылдары Прага, 1893 жылдан Вена университеттерінің профессоры. Оның «Болгария тарихы» атты диссергациясы 1876 жылы чех. неміс және орыс тiлдерiнде жарық көрді. С. Сербия, Босния және Далмация тарихын зерттеуде көп еңбек етті. 1911-1918 жылдары «Сербия тарихын», сонымен бiрге Сербияның қоғамдық тарихы мен мемл. дамуы туралы очерктерін жазды. 
## Дереккөздер


Санат:1854 жылы туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Пьер Жозеф Прудон

**Пьер Жозеф Прудон** (; 15 қаңтар, 1809, Безансон — 19 қаңтар, 1865, Париж) — француз ұсақ буржуазиялық социалисі, анархизм теоретигі. «Жеке меншік деген не? (1840) атты кітабы жарияланғаннан кейін даңқы шықты, онда «жеке  меншік-ұрлық», деп дәлелдеді. 1844-1845 Парижде К.Маркспен танысты, К.Маркс оның революциялық көзқарасын қалыптастыруды көздеді. «Экономикалық қайшылықтар жүйесі немесе қайыршылық философиясы» (1846)  атты шығармасында кредит пен ақша айналымына реформа жүргізу арқылы қоғамды өзгерту жолын ұсынды, коммунизмге өршелене шабуыл жасады. Маркс «Философияның қайыршылануы» атты еңбегінде (1847) П. идеясын күйрете сынады. 1848 жылғы революция кезінде Құрылтай жиналысына депутат болып сайланды.

## Дереккөздер

Қазақ энциклопедиясы

Санат:Франция философтары
Санат:Франция анархистері
Санат:Франция социалистері