open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AGM–28 Hound Dog

**AGM – 28 Hound Dog** *(ағыл. тазы ит)* - АҚШ стратегиялық бомбалаушылары жасаған алғашқы қашықтан басқарылатын шабуылдау зымыраны. 1956 жылы АҚШ әскери әуе- куштері мықты қорғанысқа ие нысандардың үстінен тікелей ұшып өтетін ұшақтардан қорғану үшін *[[«Б-2 Стратофортресс»]]* бомбалаушы ұшақтарын кең ауқымды ядролық зымырандармен жасақтау қажет деген шешім қабылдады. Зымыран төмендеп ұшқанда тиімді әрекет ету үшін *[[«GAM- 77А»]]* улгісіне радар альтиметрі мен бұрынғыдан үлкен жанармай құятын ыдыс орнатылған болатын. Зымыран 1100 шақырым аумаққа әсер ете алады.  Оның қанатының құлашы- *3,66* метр. 1957 жыдың басында жоба *[[«131В қару жүйесі»]]* деген атқа ие болды, зымыран үлгісін сомдау «Солтустік Америка авиациясы» компаниясына бұйырды. «Хаунд Дог» зымыранының бастапқы сынақтық үлгісі ХGAM – 77 1959 жылдың тамыз айында зымыранның өзі ұшырылды. 1959 жылдың желтоқсан айында АҚШ әскери- әуе күштерінің стратегиялық тобы GAM- 77 «Хаунд Дог» зымырандары жарыққа шығатынын ресми түрде мәлімдеді. «GAM- 77» әуеде іске қосылатын зымыран болғандықтан «Б-52G/H Стратофортресс» бомбалаушы ұшақтары зымыранның екеуін қанатының астына салып, әуеге алып шығатын. Зымыран біртіндеп от алатындықтан, оның іске қосу тірегінде онраласқан Коллсман КС-120 жүйе дерекқорын үнемі жаңартып отырады. Бомбалаушы ұшақтың шолу жүйесі істен шықса, Б-52 экипажы зымыранның шолу жүйесін пайдалана алатын. «Хаунд Дог» - жоғарыға да көтеріле алатын, төменге де түсетін және ұшу бағытындағы өзгерістер мен ұшу биіктігін алдын ала бағдарлайтын зымыран. Басында жүргізілген сынақтар нәтижесінде зымыранның бірнеше кемшілігі анықталды. Соның бәрі ескеріліп, кеін оның «GAM- 77А» атты жетілген жаңа нұсқасы жасап шығарылды.

### Дереккөздер
"1100 қызықты мәлімет"кітабы

Санат:Қарулар
Санат:Зымырандар
Аманат (фильм)

**Аманат** - Сатыбалды Нарымбетовтың фильмі. Басты рөлдерді Санжар Мәдиев пен Берік Айтжанов сомдады. Фильм нақты тарихи оқиғаларға негізделген.

## Сюжеті
Фильмнің басты кейіпкері - 19 ғасырдағы қазақтардың Ресей империясына қарсы күресін ұйымдастырған, қазақтың соңғы ханы Кенесары Қасымұлы.  Фильмде онымен қоса Бұқарбай батыр сияқты ханның сенімді серіктерінің өмірі көрсетілген.
Фильмде бірнеше оқиға параллельді көрсетіледі. Фильмді тамашалау арқылы 19 ғасырдағы Кене хан өмірін және 20 ғасырдағы Кенесары хан туралы зерттеу жүргізген Ермұхан Бекмаханов өміріне саяхат жасауға болады.  Фильмді түсіру барысында, Nomad каскадёрлері шайқас эпизодтарына қатысты. Фильм Кенесары хан жайлы фильмдердің алғашқысы болмақ. Бұрында деректі фильмдер түсірілсе де, көркем фильмдер түсірілмеген еді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:Сатыбалды Нарымбетов фильмдері
Санат:2015 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
LEGO Mindstorms

**LEGO Mindstorms** — программаланатын роботқа қолданылынатын конструктор (электронды блоктар мен кішігірім құралдар жиыны). рет  LEGO компаниясымен 1998 жылы таныстырылды. 8 жылдан кейін LEGO Mindstorms NXT 1.0 моделі, 2009 жылы — LEGO Mindstorms NXT 2.0, ал 2013 жылы — LEGO Mindstorms EV3 жинақтары шықты. 

## Түрлері

«Робот- гольф» — NXT жинағын пайдаланып құралған робот
«Робот-қол» —NXT жинағын пайдаланып құралған робот

## Микрокомпьютерлер

Жинаққа бір микроккомпьютер кіреді. Оның түрі жинақтың моделіне байланысты.
Xcode

**Xcode** —  OS X және iOS операциялық жүйелері негізінде жұмыс жасайтын, Apple корпорациясы құрастырған интеграцияланған программалау ортасы. Алғаш нұсқасы 2001 жылы жарыққа шықты.

## Xcode туралы
Xcode Apple документациясы мен графикалық интерфейстер құрастыруға арналған Interface Builder қосымшасының көптеген мүмкіндіктерінен құралған құрал болып табылады. Xcode жиынты5ы GNU Compiler Collection компилятор жиынтығының өзгертілген нұсқасынан тұрады. Сонымен қатар, ол C, C++, Objective-C, Objective-C++, Java, AppleScript, Python және Ruby сияқты программалау тілдерінде жұмыс жасайды.

Санат:Софт тарихы
Санат:Apple компаниясының өнімдері
Жалғыздың күні (фильм, 2000)

**«Жалғыздың күні»** () — драма, режиссёр Роберт Земекистің фильмі. Басты рөлді Том Хэнкс сомдады.

## Сюжеті
Америкалық тасымалдау қызметкері Чак Ноланд ұшақпен сапарға аттанған кезінде, ұшағы апатқа ұшырайды. Экипаж мүшелері түгел қаза болып, Чак қана тірі қалады. Ол Тынық мұхитындағы аралда 4 жыл жалғыз өмір сүреді. Ол әртүрлі дене жарақаттарын, психологиялық жарақаттар алады. Чак қолдан қайық жасап алып, ашық мұхитпен өзін тауып алғанша, жүзе береді.

## Рөлдерде
* Том Хэнкс - Чак Ноланд
* Хелен Хант - Келли Фрерс
* Ник Сирси - Стэн
* Дженифер Льюис as Бекка Туиг
* Крис Нот - Джерри Ловет
* Лари Уайт - Беттина Петерсон
* Винс Мартин - Альберт Миллер
* Джофри Блейк - Мейнард Брахам
* Майкл Форест - Джек
* Джей Аковон - Петров

## Қызықты деректер
* Түсірілім барысында актёр Том Хэнкс «профессионалды ерлік» жасады — ол 15 килограммға арықтады.  «ТӨРТ ЖЫЛ ӨТКЕН СОҢ» титрінен кейін, экранда мүлдем басқа адам — арық, әрі ұзын Том пайда болады.
* Осы рөл үшін Том Хэнкс «Оскар» жүлдесіне ұсынылып, бірақ Рассел Кроуден ұтылып қалады (фильм « Гладиатор»).
* Фильм Монурики аралында түсірілді.
* «Жалғыздың күні» әлемдік прокатта 2000—2001 жылдардағы түсімді фильм болды, пайыздық көрсеткіші бойынша,  Ридли Скоттың « Гладиатор» атты блокбастерін артта қалдырды.

## Жүлделер
* ОСКАР — 2001
2 номинацияда: Том Хэнкс («Үздік ер адам рөлі») және «Үздік дыбыс». 
* АЛТЫН ГЛОБУС — 2001
Том Хэнкс (номинация «Үздік драмалық ер адам рөлі») 
* «MTV» телеарнасың жүлдесі — 2001
4 номинацияда: Үздік экшн-көрініс, Үздік сүйісу (Том Хэнкс пен Хелен Хант),  Үздік ер адам рөлі (Том Хэнкс)
* Британдық киноакадемия — 2001
Номинация: Үздік ер адам рөлі (Том Хэнкс) 

## Саундтрек
*1.«Cast Away» — 3:44
*2.«Wilson, I’m Sorry» — 1:39
*3.«Drive to Kelly’s» — 3:54
*4.«Love of My Life» — 1:47
*5.«What the Tide Could Bring» — 3:39
*6.«Crossroads» — 2:08
*7.«End Credits» — 7:29
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 

Санат:Роберт Земекис фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:DreamWorks Pictures фильмдері
Айналар (фильм, 2008)

**«Айналар»**() — режиссёр Александр Ажаның фильмі. Оңтүстіккореялық Айнаның арты фильміне ремейк. 2010 жылы Айналар 2 атты фильмнің сиквелі түсірілді.

## Сюжеті
Өмірінде аса ауыр психологиялық жара алған Бен Карсон ішімдікке салынады. Әйелі балаларымен Беннен кетіп қалады. Бен қиындықтарды артқа тастап, ішімдіктен бас тартып жұмысқа орналасады. Оның міндеті - ескі универмагты күзету болатын. Бен уақыт өте келе, тосын оқиғаларды бастан өткереді. Универмагтағы айналар Бенге маза бермейді. Айна Бенге Эсекерді табуға бұйрық береді. Анна Эсекер бала кезінде ерекше аурумен ауырған көрінеді. Оның ауруы айналарға ауысып, Аннаны қайтадан іздеуге көшеді. Бен Аннаны тауып, көмек беруін өтінеді.  
## Басты рөлдерде
*. Кифер Сазерленд—Бен Карсон
*. Паула Паттон—Эми Карсон
*. Камерон Бойс—Майкл Карсон
*. Эрика Глюк—Дэйзи Карсон
*. Эми Смарт—Анджела Карсон
*. Мэри Бет Пейл—Анна Эссекер
*. Джон Шрэпнел—Лоренцо Сапелли
*. Джейсон Флеминг—Лэрри Бёрни
*. Адина Рапитеану-Анна Эссекер (бала кезі)
## Оригинал фильмнен айырмашылығы
Америкалық нұсқа корей фильмінен біршама ерекшеленеді. Жалғыз өзгермегені, екі фильмнің идеясы бір — оқиға жанып кеткен универмагта жұмыс істейтін бұрынғы полицей қызметкері төңірегінде өрбиді. Сюжетінің өзге тұстары бір-бірінен ерекшеленеді. Корей фильмі — мистикаға толы детектив болса, ал американдық нұсқа — бөгде күштердің айналар арқылы біздің әлемімізге енуін баяндайтын қорқынышты фильм.

Санат:Қорқынышты фильмдер
Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері
Санат:Румыния қорқынышты фильмдері
Санат:Германия қорқынышты фильмдері
Санат:Александр Ажа фильмдері
Генри Дэвид Торо

**Генри Дэвид Торо** (ағылш. *Henry David Thoreau*; шынайы есімі – **Дэвид Генри Торо**; 12 шілде, 1817 жыл, Конкорд, Массачусетс, АҚШ – 6 мамыр, 1862 жыл, Конкорд, Массачусетс, АҚШ) — америкалық жазушы, ақын, ойшыл, қоғам қайраткері, аболиционшы және философ.

## Өмірбаяны
Генри Торо Массачусетс штатындағы Конкорд қаласында дүниеге келген. 1837 жылы Гарвард университетін бітірді. Р. У. Эмерсон әсерімен ол Ж.Ж. Руссо рухындай заманауи өркениетті және табиғатқа қайта оралуын сынаудың трансцендентализм идеяларын қабылдады.

1845—1847 жылдары бойы Торо Уолден байламасының жағасында өз құрылған жұпыны үйінде тұрып, өміріне қажетті заттарды өз бетімен қамтамасыз етті. Осы қоғамдан өткізген жалғыздық тәжірибесі туралы Торо «Уолден, немесе тоғайдағы өмір» кітабында 1854 жылы жазды.

Г. Д. Торо қоғамдық тұрмыста белсене қатысты. Сөйтіп, 1846 жылы  АҚШ пен Мексима соғысына қатысты наразылық белгісі ретінде ол қыр көрсетіп салық төлеуден бас тартты, осы үшін оны қысқа мерзімге абақтыға қамауды. Аболиционизм қолдаушы болып, Торо зәңгілердің құқықтарын қорғап қалды. Кұрес құралы ретінде ол қоғам зұлымдығына қарсы зорлық-зомбылықсыз жекелей қарсылық көрсетуді ұсынды. Оның «Азаматтық бағынбаушылық борышы туралы»(1849) мақаласы Л. Н. Толстой, М. Ганди мен М. Л. Кингке әсер еткен. 1850-1860 жылдары арасында Бостонда табанды қара нәсілді босатудың жақтаушыларын бірлескен «Паркер үйірмесі» бар болды. Оның ішіне Теодор Паркерден басқа Торо мен оның достары - Р. У. Эмерсон, А. Б. Олкотт, У. Чаннинг кірді.

Бұдан басқа, Торо табиғат зерттеуші болып табиғат қорғауды қолдаған. Ол АҚШ-тағы Ч. Р. Дарвин даму теориясын алғашқы жақтаушылардың біреуі болды.

Генри Дэвид Торо 1862 жылы Конкордта мирасты көкірек аурудан қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Гарвард университеті түлектері
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Астрал (фильм)

**«Астрал»** () - режиссёр Джеймс Ван мен сценарист Ли Уоннеллдың қорқынышты фильмі. Премьерасы АҚШ-та 2011 жылы 1 сәуірде, Қазақстанда 2011 жылы 31 наурызда болды.

## Сюжеті
Фильм қараңғы бөлмеден басталады. Бала ұйықтап жатыр. Ал терезеден түрі сұсты кемпір қарап тұр.
Джош отбасымен жаңа үйге көшіп келген. Бір күні олардың ұлы Далтон қоймада құлап, есінен танған күйі оянбайды. Дәрігерлер еш нәрсе жасай алмайды. Үйде түсініксіз жағдайлар орын ала бастайды. 
## Басты рөлдерде
*Патрик Уилсон — Джош
*Роуз Бирн — Рене Ламберт
*Тай Симпкинc — Далтон Ламберт
*Лин Шэй — Элис Райнер
*Энгус Сэмпсон—Такер
*Барбара Херши — Лорэйн Ламберт
*Ли Уоннелл — Спекс
*Джозеф Бишара — қызыл жүзді Әзәзіл
*Филип Фридман — елес кемпір

## Қызықты деректер
*Далтон қоймада қорыққаннан айқайлайтын көріністе,  Джош түймесі салынбаған күйі баспалдақпен жоғары көтеріледі. Қоймада түймесі салынып, мойнында галстук бар болып шығады.
*Джош мектеп кабинетінде отырған кезде, тақтада  «Ара» фильмінен алынған қуыршақ Биллидің суреті салынған (астында «8» саны бар). Ол фильмді жасаушылар - Джеймс  Ван мен Ли Уоннелл еді. Кейін Ван мен Уоннелл оған ешқандай қатысы жоқтығын айтты. Суретті түсірілім мүшелерінің бірі салған болып шықты.
*Дабыл жүйесі іске қосылған көріністе, Фостерге дабыл дыбысы ұнамайтынын көруге болады. Ал Келли дыбысқа мән бермейді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
Санат:АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ үрейлі фильмдері
Antics

***Antics*** — 2004 жылдың 27 қыркүйегінде жарық көрген, Нью-Йорктік Interpol тобының екінші альбомы. Қазіргі кезде тек АҚШ аумағында ғана 501 000 дана сатылған екен. Оның осыған дейінгі «Turn on the Bright Lights» альбомымен айырмашылығы - көңіл күй диапазоны ұлғайып, композиция көңілді күйге ауысқан. Бірақ та, ортақ стиль сақталған.

## Композициялар тізімі

## Синглдары
«Slow Hands», 2004 жылы тамыз айында жарық көрді.

«Evil», 2005 жылдың қаңтарында жарық көрді.

«C’mere», 2005 жылдың сәуірінде жарық көрді.

## Дереккөздер

Санат:Interpol альбомдары
Ағзалар арасындағы байланыс түрлері

Бір ағзаның басқа бір ағзаға әсері оң, теріс және бейтарап болуы мүмкін.Олар бейтараптық, протокооперация, мутуализм, комменсализм, жыртқыштық , бәсекелестік, аменсализм.

## Нейтрализм –
Бір аймақта тіршілік ететін екі түрдің (популяция) бір-біріне не оң, не теріс әсер етуі. Мысалы, тиіндер мен бұғылар бір-біріне айтарлықтай бір әсер етпейді.

## Протокооперация
Кезінде ағзалардың бір-біріне пайдалы  әсер ететін, бірақ бірге тіршілік етуге міндетті емес арақатынас түрі. Мысалы,  таңқышаянның бақашығында актиния тіршілік ету үшін орнығуы мүмкін. Актинияның атпа жасушаларының ішінде у болады , сол арқылы актиния таңқышаянды жыртқыш балықтардан қорғайды. Ал таңқышаян актинияның таралуына көмектеседі және қоректену аймағын кеңейтеді.

## Мутуализм
(симбиоз, кооперация) –  әр түрге жататын ағзалардың бір-біріне пайда әкеліп, селбесіп тіршілік етуі. Мутуализм түзетін ағзаның біреуі немесе екеуі де бір-бірінсіз тіршілік ете алмайды. Мысалы, шөпқоректілер мен олардың ішегінде тіршілік ететін жасымықшаны (целлюлозаны) ыдырататын бактериялар. Батериялар жасымықшаны қорытатын ферменттерді бөліп шығарады, ал шөп қоректі тұяқтылар мұндай ферменттерді өздері түзбейді, сондықтан шөпқоректі тұяқтылар үшін бактериялар міндетті түрде қажет. Ал бактериялар шөпқоректі тұяқтылардан қоректі заттар мен оптимум жағдайлары бар тіршілік ортасын алады.

## Комменсализм
бірлесіп өмір сүрудің нәтижесінде бір түрдің дарасы пайда табады, ал екінші түр бейтарап болады. Комменсализмнің екі түрін ажыратады : сииойкия  және трофобиоз. Сииойкияға мысал – актиния мен кейбір тропикалық балықтардың түрі арасындағы қарым-қатынас түрі. Балықтар жыртқыштардың шабуылынан атпа жасушалары бар актиниялардың қармалауыштарының арасында тығылады. Трофобиозға жыртқыштар мен қалдықтарды жейтін ағзалар мысал бола алады. Мысалы, гиеналар арыстандардың жегеннен кейін қалдырып кеткен аң қалдықтарын жейді.

## Жыртқыштық
бір жыртқыштың басқа жемтікті өлтіріп, қорек етуі. Мысалы, қоян мен қасқыр. Бір түрге жататын  дараның өзі жататын түрдің басқа бір дарасын өлтіріп, қорек етсе бұл каннибализм деп аталады. Каннибализм жыртқыштардың, қоңыр аюлардың, адамдардың арасында кездеседі.

## Паразитизм
- бір паразит басқа бір ағзаны өлтірмей, ұзақ уақыт бойы қорек және тіршілік ортасы ретінде пайдалануы. Паразиттерге вирустар, ауру қоздырғыш бактериялар, саңырауқұлақтар мен қарапайымдылар, паразитті құрттар жатады. 

## Бәсекелестік
ағзалардың бір-бірімен сыртқы ортаның ортақ ресурстары үшін бәсекеге түсуі . Ағзалар қорек, ареал,жарық үшін бәсекеге түсуі мүмкін. Бәсекелестік түрарасы және түрішінде жүруі мүмкін.

## Амесализм
бір түрге жататын дараның басқа түрге жататын дараға басымдылық көрсетіп,бірақ өзі екінші дарадан теріс әсер алмауы.Мысалы,қарағай меноның астында өсетін өсімдіктерді көлеңкелеп,өсуін тежейді.
Аллелопатия (антибиоз) аменсализмнің көп таралған түрі.Бұл кезде бір ағзаның сыртқы ортаға бөліп шығарған заттар екінші ағзаның дамуын тежейді.Мысалы,пеницилл саңырауқұлағы бөлетін антибиотиктер бактериялардың дамуын тежейді.

## Пайдаланға әдебиет
ШЫҢ биолгоия 2013 кітабы

Санат:Биология
Крамер, Иоганн Фридрих

**Иоганн Фридрих Крамер ** (Joh.-Friedrich Cramer; ) - неміс педагогы, Иоганна Андреаса Крамердың туған ұлы. Бұл тұлға 1802 жылы дүниеге келіп өз өмірінде көптеген шығармаларын қалдырған. Ол 1859 жылы дүние салған болатын. 

Басты шығармалары:

«Geschichte der Erziehung und des Unterrichts im Altertum» (1834-1838) 

және

«Geschichte der Erziehung und des Unterrichts in den Niederlanden während des Mittelalters» (1843).

## Дереккөздер
Фарид Аюпұлы Нухов

**Нухов, Фарид Аюпович** - 1930 жылы 21 наурызда дүниеге келіп, 1990 жылы 19 наурызда дүние салған. Ол Уфа моторқұрастыру зауытының авиациялық оталдырғыштарды жинаушы.  Социалистік еңбек батыры.

## Биография

Фарид Аюпович Нухов Староминизитарово Иглиндық ауданында 1930 жылдың 21 наурызында дүниеге келшген. 

Анасы Вафия Сулейманова қатты сырқаттанған болатын. Әкесі соғыстың бас кезінде колхоз басшысы болып және сельсовет басшысы болып жұмыс жасаған. 
Оның отбасында үлкен ағалары болған, бірақ олар соғысқа дейін Уфа қаласына жұмыс жасауға кеткен болатын. 

1946 жылы ол өзінің ағаларына Уфа қаласына барады. Ол соңғы екі жылын техникумда оқуға жұмсайды.

Ол 1990 жылға дейін Уфа моторқұрастырушы зауытының слесарь - жинағыш болып жұмыс атқарады.

Ол 1980-1990 жылдары Башқұр АССР ның жоғарғы совет депутаты жұмысын атқарады.

Нухов Фарид Аюпович 1990 жылдың 19 наурызында дүние салды.

## Дереккөздер
Қоңыр үйрек

Қоңыр Үйрек (Anas strepera) –орташа денелі(0,7-1,3кг) үйрек. Жабын қауырсындары- біркелкі боз және қоңырқай , қанатында ақ «көзтартары» бар,оны ұшып жүргенде де, қонақтаған кезде де көруге болады.Еуразияның қоңыржай ендіктерінде және Солтүстік Американың батысыцнда кең  таралған.Қазақстанда жазық суқоймаларда барлық жерлердеөмір сүреді десе де болады, тек қана үстірт және Бетпақдаланың құлазыған шөлді кеңістігінде кездеспейді.
Ұяларды суға жақын құрғақ үлескілерге орналастырады.Салындыдағы 6-14 (көбінесе9-11) сарғыш жұмыртқаларды 4аптаға жуық аналығын басады,бұл кезде аталықтар түлеу үшін үйірге жиналады.Балапандар жұмыртқадан жарып шығысымен суға қарай жөнеледі, көбінесе бірнеше ұялас балапандар жинақталады,оларды аналығы бірлесіп қадағалайды.Жас балапандар 2айдан соң қанатына көтеріледі,бұл кезде аналықтар түлеп үлгереді.Түлеген аналықтармен балапандар бірлесіп,көшпенді өмір сүру дағдысын жалғастырады.Олар ұялау орындарда жылым түзілу соңынан дереу ақпанда пайда болады,қазанның соңында ұшып кетеді.
Осы туыстың басқа өкілдері тәрізді әуесқой аңшылардың нысаны болып саналады.

Санат:Өзен үйректері
Қызыл үйректер

Қызыл Үйрек(Tadorna ferruginea)- басы ақшыл , қызғылтсары реңді ірі денелі (бір жарым килоға дейін) үйрек.Қызыл үйректің аталығының басы кірпіш түстес қызыл денеден жіңішке қара сақинамен бөлінген сары қызғылтсары ренді болып келеді. Аналығында сақина болмайды. Ұшып жүргенде ақ иығы жақсы байқалады. Өте сақ және қиқушыл құс – суқоймада аздаған қауіп төнсе, көбіне дүрліктіретін құс – қызыл үйрек.
	Қызыл үйрек Қазақстаннның барлық аумағында қоныстанады. Тек қана құстардың осы түрінің ұялау таралу мағының шекарасынан өтетін нағыз солтүстікте болмайды. Сары ала қаздан айырмашылығы – тек қана жазықтық суқоймаларында емес, су оқшау жерлерде де, сондай-ақ теңіз деңгейінен 3000 м жоғары биік тауларға да еніп, ұялайды. Қызыл үйректер суырлардың, түлкілердің, қарсақтардың және сүтқоректілірдің індерін пайдаланады, жартастардың жарығына, шөл терегі тораңғының қуысына, сондай-ақ басқа қуыстарға ұяларын салады. Салындаға аналығы 9-12, кейде17 сұр жасылдау жұмыртқаларын туып, жұмыртқаларын басады. Бұл кезде аталық ұялау аумағын қырағы қорғайды. Жұмыртқадан жаңа жарып шыққан балапандар ересек құстардың құстардың соңынан еріп, қашықтағы, кейде бірнеше шақырым жердегі суға қарай шерулейді. Бұл – олардың тіршілігіндегі ең қауіпті кезең. Суқоймаларға жеткен соң бірнеше ұялас балапандар бірге жиналады. Балапандар суға құлшына, оңай сүнгейді, ересек құстар бұлай істей алмайды. Еуразияның солтүстік бөлігінде, Қазақстанда Жайық және Ертіс өзеңдерінің аңғарларында өмір сүреді. Алайда жазғы түлеу кезінде – көптеген жерлерде, ал қайтуға ұшқан кезде барлық жерлерде кездеседі.
Үкілер туысы

Үкілер туысы  (Вubo) – қауырсындар түзілген «құлағы» жақсы байқалатын, ең ірі жапалақтарды біріктіретін құстар туысы. Үкілер туысына 11 түр қамтылады. Солардың бірі Қазақстанда өмір сүреді.
	  Үкілер туысы  (Вubo, bubo)   - біздегі жапалақтардың бірі денелісі (салмағы -3 килоға жуық,  қанатының алымы 1,8 м шамасында). Танымал жапалақ кейіпті құс. Бүкіл жабын қауырсындары сүмектенген безекті қоңыр реңді. Қызылсары көзі, бет табақшасы тік тұрған «құлақпен» аяқталады. Түнгі және іңір  қараңғысында тіршілік етеді. Дауысы –баршаға жақсы таныс «уһ-уһ».
          Үкілер Еуразияда кең таралған. Қазақстанда барлық жерде өмір сүреді. Сан алуан биотоктарды – дала және шөлден биік тауларға дейін қоныстанады. Ұяларын жасырын жерлерге-таушаларға, үңгірлерге сан түрлі жаппаларға салады. Салындыдағы 2-5  ақ түсті жұмыртқаны аналығы айдан астам уақыт болады. Бұдан соң балапандардыата-енелері ұзақ уақыт, олар қанаттанғанда да қоректенеді.Үкілер негізінде ұсақ кемірушілерден,сирек те болса, құстармен қоректенеді. Орындарын ұзаққа ауыстырмай, негізінде отырықшы өмір сүреді.
      Олардың саны ешқашан көп болған жоқ, ал соңғы онжылдықта азая бастады.Бұл құстар түрі сандарының кему себебіне тәуелсіз қазір Қазақстан қызыл кітабына тіркелген және мемлекет қорғауына  алынды.
Үңгірек

ҮҢГІРЕК (Troglodytes troglodytes)- ,біздегі фаунаның ең кішкене денелі 8-10 г құсы. Үңгірек тұқымдастардың ең ерекше өкілі үңгіректің дене бітімі мығым , реңі қоңырқай қызғылтсары және ұдайы қысқа құйрығын сілкіп қалып , жоғары көтереді.Қолды-аяққа тұрмай, қунақ қимыл жасап, қалың өскен шөпте немесе дауыл құлатқан ағашта ұшып-қонып жүргені құстан гөрі тышқанды еске түсіреді.Мұндайда ашуланғандай 
«чирр »немесе «чок-чок» деген үзбелі дауысты жиі шығарады.Үңгіректің осы ерекшелігі сансыз халық атауларында түбіршек ,қабықжегі,жаңғақшыл,чок-чок және т.б.атауларда көрініс берді.Ешқашан үйір түзбейді, ұялас балапандардың ұшуға дейінгі қысқа кезеңін қоспағанда , жалғыз – жарымнан кездеседі.
Аталықтар өте әдемі сайрайды. Бұл – ормандарымыздағы ең жақсы сайрағыш құс.Үңгірек қатты, сыңғырлата ұзақ сайрағанда әуенінен бірдемелерді пайдаланады.Дегенмен үңгірек әуенібаққунақтың тамаша сайраған үнін еске түсіреді.Үңгіректер Тәңіртаудың қылқанды ормандарында сәуірден тамызға дейін сайрайды.
Саламат Мұқашұлы Мұқашев

**Саламат Мұқашұлы Мұқашев** (21 қазан 1927 жыл, Гурьев Қаз АКСР - 18 маусым 2004 жыл Алматы) — Қазақ Совет Социалистік Республикасына еңбегі сіңген саяси және мемлекеттік қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы. 

Гурьев мұнай техникумын (1947), ВЦСПС-тің Харьковтегі мектебін (1951), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1947) сырттай оқып бітірген. Еңбек жолын 1942 жылы Мақат кәсіпшілігінде операторлықтан бастады.

Байұлы тайпасының Есентемір руынан.

### Атқарған қызметтері
* 1961-1970 жылдары Ембі ауданы партия комитетінің 1-секретары.
* 1970-1977 Гурьев облыстық партия комитетінің 1-хатшысы
* 1977-1980 Қазақ кәсіподақтар кеңесінің төрағасы
* 1980-1985 Маңғыстау облыстық партия комитетінің 1-хатшысы
* 1985-1988 ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасы төрағасы
* 1988-1997 Республикалық табиғатты қорғау қоғамының төрағасы
* 1950 жылдан КОКП мүшесі.
* 1971 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі.
* 1971 жылдан Қазақ ССР Жоғарғы Советінің депутаты
* 1977 жылдан Кәсіподақтардың Қазақ респ. советінің председателі.
* 1977 жылдан Қазақстан КП ОК-нің Бюро мүшелігіне кандидат.
* Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының мүшесі.
* КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Дереккөздер

Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары
Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары
Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Маңғышлақ облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Аристосухус

**Аристосухус** - кішкентай денелі динозавр. Oның құстармен ұқсас жерлері де бар. Аристосухустың құйымшақ, жамбас, шат сүйектері және бірнеше омыртқасы ғана табылған.
Оның жамбас сүйегінің қанат тәрізді алдыңғы ұршығы болған. Ал төртінші жілігі едәуір қысқа. Осы сүйектердің қасынан  аристосухусқа тиесілі болуы мүмкін деген екі саусақ бөліктері табылды. Саусаққа жабысқан тырнақтар ерекше үлкен болып шықты.Аристосухус атауы *үздік кесіртке* деген мағынаны білдіреді. Бұл-" каламоспондилус" динозаврының бұрынғы атауы.  Ол - екі аяқпен жүретін, етпен қоректенетін теропод тұқымдасы. Ғалымдар бұл жыртқыштың ұзындығы екі метр, салмағы отыз келіге жуық болғанын есептеп шығарды. Сүйектері Англияның Уайт аралынан 125 миллион жыл  бұрынғы ерте Бор дәуірінің кен орындарынан табылды. Аристосухус көлемі мен сырт келбеті жағынан компсогнатқа ұқсаған. Сонымен қатар аристосухусты көп уақыт каламоспондилуспен де шатастырып келді. Кейіннен динозавр қайта зерттеліп, шат сүйегінің болуына байланысты компсогнат тұқымдасына жататыны дәлелденген. 
 

### дереккөздер



Санат:Динозаврлар
Көкшіл жуа

**Көкшіл жуа**  () – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын Қазақстанда кездесетін 112 түрдің ішіндегі ең көп тараған түрі. Қазақстанның солтүстік, батыс аудандары, Каспий және Арал теңізі маңы шөлдерінен басқа, далалы аймақтарда, шөлейттерде, тауларда, жазықтарда кездеседі. Кейде гүлдеу кезінде айтарлықтай көптігімен оқшауланып көрінеді. Маусым-шілде айында ашық-көк түсімен ерекшеленеді. Көп жылдық, онша үлкен емес, бір пиязшығы сұр терілі қабыршақпен қапталған. Сабағы 50 см, 2-3 тен  жартылай цилиндр тәрізді жапырақтары бар. Гүлдері ұсақ, қоңырау тәрізді 6 гүлсерігі жапырақшасы, 6 аталық және 3 ұяшықты дәнекер, ұзарыңқы гүл серігінен озыңқы болып тұрады. Гүлдері ұзын гүл табанына орналасқан және қою шар тәрізді немесе жарты шарға ұқсас гүлшоғыры шатыр пішінді. Гүлдері сірне бөледі, ара маен бал арасы тозаңдандырады. Тұқымы қара ұсақ, бұрыштанған, қауашақтан сабақ тербелген сайын шашылады. Қазақстанның көптеген жерлерінде ащы және жағымды дәмі үшін пайдаланылады. Омарташылықта маңзды. 1876 жылдан бері мәдени түрде сәндік мақсатта өсіріледі. 

## Дереккөздер


Санат:Амариллистер
Ала қараторғай

**Ала қараторғай**  () – Торғайтәрізділердің Қараторғай тұқымдастарының денесі шағын құсы. 

## Таралуы
Табиғи ареалы - Оңтүстік Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азия елдері. Көбіне ашық, талдары аз жерлерде, адам тұратын мекендерге жақын ұялайды.. 

## Сипаттамасы
Дене тұрқы 21-24 см, еркек дарасы мен ұрғашы дарасы өзара қатты ұқсас болады.  

Ала қараторғай шегірткелерді құртушы атағына еге болған. Бұған келесі суреттеме куәгер: .
Бұл суреттеме – атақты аңшы-ғалым және жазушы-натуралисттің ала қараторғайдың шегірткені қырып-жоюын өте көрнекі бейнелеп көрсетуі. Ғалымдардың есебі бойынша, бір ересек ала қараторғай күніне 200 г шегірткені құртады,  10 мың жұп (мұндай топ Қазақстанда жиі кездеседі) айына 108 тонна осындай зиянкестерді құртады. Дегенмен, жаз соңында, күзде ала қараторғайлар кәдімгі қараторғайларға жүзім өнімін құртуға қатты көмектеседі. Жүзімдікті қорғау үшін оларды үркітетін дыбысты үн таспаға жазып қояды.

## Түрлері
Табиғатта 4 түрі айқындалады:
* *S. c. sordidus*, 
* *S. c. superciliaris*, 
* *S. c. floweri* 
* *S. c. jalla*.

## Галерея

Asian Pied Starling (Sturnus contra) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4513.jpg|Калькутта, Индия.
Asian Pied Starling (Sturnus contra)- Nest with Juvenile in Kolkata I IMG 8018.jpg|Ұясы
Asian Pied Starling (Sturnus contra) feeding on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata I IMG 3091.jpg|
Asian Pied Starling (Sturnus contra) feeding on Indian Coral Tree (Erythrina variegata) in Kolkata I IMG 4005.jpg| 
Asian Pied Starling (Sturnus contra) calling at Kolkata I IMG 8809.jpg|
Asian Pied Starling (Sturnus contra)- Adult feeding Juveniles in Kolkata I IMG 9866.jpg|
Pied starling.jpg|


## Дереккөздер

Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Қараторғайлар
Дурнев аралдары

**Дурнев аралдары** – Каспий теңізінің шығысы, Өліқолтық бойындағы аралдар тобы.

## Орналасқан жері
Маңғыстау облысы Бейнеу және Маңғыстау аудандары аумағында жатыр. Бозащы түбегінің солтүстік жағалауында жақын орналасқан аралдардың арақашықтығы шамамен 13-14 км. 

## Сипаттамасы
Ұсақ аралдарды қоспағанда Дурнев аралдары ірі 10-нан аса аралдар тобынан тұрады. Ең үлкенінің ұзындығы 11 км, енді жері 4 км. 

Дүйсе-Нарын құмындағы аумағы жағынан ең үлкен құм сілемі. Батыс Қазақстан облысында, Қызыл, Төлеп, Қарағайлы, Қарабұдыр шағылдарынан тұрады. Ұзындығы 75-80 км, ені 15-25 км. Құм арасында ірілі-ұсақты ашық жерлер кездеседі. Жерасты суы 3-4 м тереңдіктен шығады.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Маңғыстау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Сарғалдақ торғай

**Сарғалдақ торғай**(сұлыкеш сарғалдақ) – Қазақстанда кездесетін сарғалдақтың 19 түрінің бірі. Ересек аталығы өте ашық түсті: денесінің жоғарғы жағында қара жіңішке сызықтары болады, жасыл-сарғыш түсті төменгі жағы және басындағы ашық қоңыр түсті күләпарасы мен кеудесінің алдыңғы жағы да ашық қоңыр түсті болып келеді. Аналығы жасыл-сары бояумен, әсіресе құрсақ жағы құлпырған тембілді ашық қоңыр түсті. Үні сыңғырлаған, күшті және әнінің орындалуымен басқа сұлыкештерден қатты ерекшеленеді, сандуғаштың әнін еске түсіреді. Аталықтары осындай ән және әдемі күйлеу ойнағын салады: жиі қанаттарын қағып, құйрығын жоғары көтеріп, бір бұтадан екінші бұтаға секіреді.

Қазақстанда кең таралған, тек Солтүстік биік таулы аудандарда кездеспейді. Шөл мен шөлейт үшін – кең таралған құс. Бұл көптеген кез-келген жерлерде ұялайтын, саны көп құс болып есептеледі. Индияда қыстайды. Басқа сарғалдақтардан айырмашылығы – ұясын бұталар мен шөптесін өсімдіктердің бұтақшаларында салады. Сыртқы қабатын жаңа шөптен құмдақтайды, басқа құстардың ұясынан бірден айырықшаланады. 3-5 шұбар жұмыртқаларын аналығы басып шығарады, балапандарын көбіне өзі асырайды. Қазақстанда сәуірдің соңынан тамыздың соңына дейін болады.

Санат:Сарыторғайлар
Күйсандық үй

**Күйсандық үй**- (Piano house-ағыл.) Қытайдағы өркендеген аймақтардың бірінде, яғни Аньхой провинциясындағы Хуайнань қаласында орналасқан. Күйсандық үйдің жобасы   Қытайдағы беделді жоғарғы оқу орындарының бірі- Хефейс техникалық университетінің студенттерімен жасалынған.Оның құрылысы 2007 жылы аяқталған.Осы уақытта Хуайнань қаласы жаңа аймақтың дамуына назар аудартуды қажеттілік деп көрген. Сондықтан осы Күйсандық үйді қаланың келешек нышаны деп жариялаған
## Бүгінгі күндердегі беделі
Қазіргі уақытта ол әлемнің ерекше көріністі ғимараттардың бірі болып саналады. Негізінен осы орталықтың басты мақсаты тек Қытай халқының ғана емес, тіпті өзге бір шет елден келген адамдардың назарларын аударту еді. Және де қазіргі кезде ол міндетің атқарып Хуайнань қаласын әлемге танытып жатыр.
## Құрылысы
Осы ғимарат 1:50 масштабында дайындалған. Оның мөлдір әйнекті скрипка,  және қара күйсан пішіндесті екі бөлігі бар. Дегенмен оның әуен,  ырғаққа ешбір қатысы жоқ. Шың мәніңде осы күйсанда көрме орталығы, яғни қалалардың даму жоспарлары мен келешектегі өзгерістері  берілген. Ал скрипкаға тоқталатын болсақ, ішінде осы ғимараттың бас есігіне әкелетін баспалдағы орналасқан. Оның құрылысына қазіргі заманға сай материалдар қолданылған. Яғни: әйнек, полиэтиленген мұржа және бетон.Ғимараттың күллі қабырғалары мөлдір және өңделген  шыныдан тұрғызылған.Осының салдарынан орталыққа күндізгі уақытта барынша табиғи жарық түсіріледі. Ал түнде ғимаратты жарқыраған сұлбамен аса сонылап безендірген. Тіпті оның арқасынан осы үй -маныңдағы қалған ғимараттарды елеусіз қылады.

## Ғимарат жайында ой- пікірлер
Осы ғимарат жайында пікір таластар әлемге көптеп таралған. Ал Қытайда  Күйсандық үйді талқылағанда сындар жиі  кездеседі. Біреуі:«жалықтыр постмодернизм » десе, екіншісі «әдеттегі бір студенттің жобасы» дейді.Дегенмен, осылайша аталған «кәдімгі жоба» бүгінгі күнде бүкіл дүние жүзіне әйгілігімен жайылған.

## Сыртқы сілтемелер
http://www.novate.ru/blogs/080412/20476/
http://blogga.ru/2010/06/16/zdanie-pianino-v-kitae/ 
http://uatraveller.com/primechatelnosti/525-piano-house-khuajnan-kitaj.html 
http://subscribe.ru/archive/build.ybstroy.ybstroy/201006/21140425.html
Томас Майн Рид

600 × 936px|нобай|оңға|Рид Майн

**Томас Майн Рид** (ағыл. Thomas Mayne Reid) - 4 сәуір 1818 — 22 қазан 1883 аралығында өмір сүрген атақты ағылшын жазушысы, қызық оқиғалы романдар және балалар мен жасөспірімдерге арналған шығармалар авторы ,олардың басым бөлігі «Капитан Майн Рид» лақап атпен жазылған.
Оның **Оцеола – семинолдар көсемі** романының оқиғасы ХІХ ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарының ең көрікті өлкесі – Флоридада өтеді. Кітапқа семинолдар тайпасының ақ нәсілді басқыншылардың адам айтқысыз озбырлығына қарсы қарулы күресі, жас көсем Оцеола мен лейтенант Джордж Рэндольф арасындағы шынайы достық бейнеленеді. 
## Дереккөздер
* http://adebiportal.kz/authors/rid-mayn/ 

## Тағы қараңыз
* http://adebiportal.kz/catalog/book/otseola-seminoldar-k-sem-mogikany-so-y-t-ya-y/ 

Санат:1818 жылы туғандар
Санат:1883 жылы қайтыс болғандар

Санат:Тұлғалар
Қайраңкөл

**Қайраңкөл** — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Қайраңкөл ауылдық округі орталығы.

## Географиясы
Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 85 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1252 адам (611 ер адам және 641 әйел адам) болса, 2009 жылы 935 адамды (451 ер адам және 484 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Айнахан Есет

**Айнахан Есет** -1958 жылы дүниеге келген. Ақын, журналист. Маңғыстау өңірінің белгілі қаламгері. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Маңғыстау облысы, Бейнеу аудандық  «Рауан» газетінде жауапты хатшы, редактордың орынбасары қызметтерін атқарған, республикалық ұлттық тәуелсіз «Үш қиян» газетінде жұмыс істеген. Қазіргі күні «Маңғыстау» облыстық газетінің қызметкері. «Олжашы шежіресі», «Өмір сыры», «Ақжелең» кітаптарының авторы.

## Дереккөздер
*http://adebiportal.kz/authors/

## Тағы қараңыз
*http://adebiportal.kz/catalog/book/ma-ystau-a-yn-zhazushylaryny-k-tapkhanasy-39-tom/

Санат:1958 жылы туғандар
Новое (Жамбыл ауданы)

**Новое** — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Қайраңкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиясы
Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 73 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 254 адам (132 ер адам және 122 әйел адам) болса, 2009 жылы 199 адамды (106 ер адам және 93 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Сәдібекұлы Айжарық

600 × 936px|нобай|оңға|Сәдібекұлы Айжарық

**Сәдібекұлы Айжарық** - 1939 жылы 17 желтоқсанда Қызылорда облысы, Арал ауданы, «Қармыс» елді мекенінде туған. 81-ге қараған жасында 2020 жылы 13 шілдеде Қызылорда қаласында өмірден озды. Н.В.Гоголь атындағы пединституттың филология факультетін тамамдаған. 1966–1971 жж. аудандық «Жаңадария» және «Сырдария» газеттерінде бөлім меңгерушісі, 1972–1997 жж. облыстық «Ленин жолы» (қазіргі «Сыр бойы») газетінің еңбекші хаттары, совет құрылысы, партия тұрмысы, саясат және қоғам бөлімдерінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі және редколлегия мүшесі, 1993–2000 жж. республикалық «Сұхбат» және халықаралық «Түркістан» саяси газеттерінің Ақтөбе, Қызылорда облыстары бойынша меншікті тілшісі қызметтерін атқарған. Тұңғыш әңгімесі облыстық «Ленин жолы» газетінде жарияланған. «Дария жыры», «Көктемін күткен ару», «Жүректегі жауһарлар», «Аққұмның ақ түндері», «Бал айы», «Ашық мұхитқа шыққан алып», «Жұмыр жерде біз бармыз» атты кітаптардың авторы. Облыстық партия және комсомол комитеттерінің, кәсіподақтары облыстық советінің Құрмет грамоталарымен, «Жеңістің XX жылдығы», «Социалистік жарыс жеңімпазы», «Еңбек ардагері», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медальдарымен және 1987 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Советінің Грамотасымен марапатталған. Қызылорда қаласы Әкімінің және облыс Әкімі мен Мәслихатының Құрмет Грамотасын, Республика Президентінің «Алғыс хатын» алған. Облыс Әкімінің 2003 жылғы, 2009 жылғы стипендиаты.

## Дереккөздер
*http://adebiportal.kz/authors/s-d-bek-ly-ayzhary/ 

## Тағы қараңыз
*http://adebiportal.kz/catalog/book/arasha-yd-kel-n/ 

Санат:1939 жылы туғандар

Санат:Тұлғалар
Саятшылық

**Саятшылық** — қазақтың байырғы да қосалқы кәсібінің, сондай-ақ көшпелілер үшін күнкөрістің әрі көңіл көтерудің бір саласы. 

Саятшылық (Серілік)- қыран құс салып аң алдыру-құс ілдіру, жүйрік ат, қыран құс, құмай тазы, түзу мылтық ұстап –аң құмар аңшы, ізші болу, әнші, күйші, жыршыларды, атшы, қосшы, қағушыларды ертіп салбурында серілік етіп, саят жасау, жылқының, құстың, тазының бабын тауып - атбегі, құсбегі болу, еркін табиғатқа қамқорлық көрсете отырып, оның ғажаптарын, сұлулуғын сезіне білу, олардан рахат тауып, ләззат алу, саяттану.

Бұл кәсіптің маманын аңшы және саятшы деп атаған. Аңшылықтың бейнеті, еңбек шығыны аз, бірақ табысы құнды - бағалы аң терісі, еті, қауырсыны, мамығы - қай-қайсысы да адамдардың қажетіне жараған. Құрал-сайманның үнемі жетіліп отыруы аңшылықтың да өзгеріп отыруына әсер етті. Ертеде адам аңшылықта ор қазу, тор, тұзақ, қақпан құруды қолданса, кейін атпен қуып, ит қосып, құс салып, садақпен, мылтықпен атуды үйренді.

## Дереккөздер

Санат:Аңшылық
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Саят
Санат:Құсбегілік
Ипалақов Төлеген Тұрсынұлы

Ипалақов Төлеген Тұрсынұлы (1947 ж.т., Шығыс Қазақстан обл. Семей қ.) – технология ғылымының докторы, профессор. Қазақ политехникалық институтының (1970 қазіргі Қазақстан ұлттық техникалық университеті) бітірген. Өскемен қаласындағы Бүкілодақтық түсті металлдар ғылыми зерттеу институтында инжинер, Өскемен Жол құрылысы институтында аға инжинер, ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі, Шығыс Қазақстан техникалық университетінде декан (1995-96), ал 1996 жылдан 1-проректоры қызметін атқарады. Ипалақов 58 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның («Геомеханическое обоснование напряженного состояния прибортовых массивов и конструирование устойчивых карьерных откосов ресуров сберегаюшего профиля», 1996) автор. 
## Дереккөздер
Қазақстан ғылымы: Энциклопедия.
Бытралы мылтық

Бытралы мылтық – кішкентай домалақ шарларды немесе оқтарды атуға арналған, тұрақты снаряд энергиясын тұтынатын тегіс оқпанды қару. Бұл – иықтан көздеп атуға арналған мылтық. Олардың калибрі әртүрлі болады: соның ішінде бір оқпанды, екі немесе одан да көп оқпанды түрлері кездеседі. Сорғысы бар рычагты, өзі зарядталатын, тіпті толығымен автоматтандырылған нұсқалары да бар. Бытыралы мылтық – тегіс оқпанды қару. Оның алдындағы тегіс оқпанды мушкет сияқты мылтықтарды 18 ғасыр әскерлері кеңінен қолданған. Аталған қарудың түп атасы – мушкет. Ол адамның өзін қорғауынан бастап қарулы қақтығыстарға дейін, түрлі мақсаттарға пайдаланған болатын. 
## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Қарулар
С-75 «Двина»

С-75 «Двина» - кеңестік жылжымалы зенитті зымыран кешені. Ол «жер мен әуе» үлгісінде жаслған. Негізгі әзірлеуіші – «Алмаз» ғылыми-өндірістік бірлестігі, басты құрастырушы – А.А. Расплетин. Зымыранды «Факел» конструкторлық бюросы жасған. 1957 жылы Кеңес Одағының қарулы күштері қатарына қабылданды. Тапсырыс берген – Қорғаныс министрлігінің 4-ші басқармасы. «Двина» зенитті зымыран кешені нысанды 43 шақырым қашықтықтан зақымдайды. 0,5 пен 30 шақырым биіктікке көтеріліп, сағатына 2300 шақырымды бағындырады. Кеңес Одағы армиясының қаруы қатарына енгізілгеннен бастап «С-75» жүйесінің құрылымы үнемі өзгеріп, жетілдіріліп отырды. 
## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.
SAR-21

«SAR-21» автоматын Сингапур технологиясы компаниясының филиалы Сингапур өнеркәсібі компаниясы 1990 жылдары жасап шығарды. Алғаш рет автомат 1999 жылғы «DSEi-99» қару-жарақтар көрмесінде көпшілікке таныстырылды. Осыдан кейін «SAR-21» Сингапур қарулы күштерінің қаруы қатарына қабылданды. Осылайша ол ескірген «M16S1», «SAR-80» және «SR-88» винтовкаларының орнын басты. Сондай-ақ «SAR-21» автоматына қызығушылық танытқан басқа елдердің әскери және құқық қорғау орындарының құрылымна сатылды. Нақты кемшілігі деп тек атылған гильзаның қарудың сол жағына лақтыру мүмкіндігі жоқ екенін атауға болады. 
## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Қарулар
Евгений Брониславович Пашуканис

**Пашуканис Евгений Брониславович** (23. 2. 1891-1937) - совет ғалымы, юрист. 1918 жылдан КПСС мүшесі. 1920-23 ж. П. Сыртқы істер халкомында істеді. 1922 ж. П.И. Стучкомен бірлесіп КСРО-дегі марксистік заң ғылымдары орталықтарының бірі- Коммунистік академияда право секциясын ұйымдастырды. 1927 ж. Коммунистік академияның толық мүшесі, президиум мүшесі және вице-президенті. 1931 ж. Коммунистік академиясың Совет құрылысы және право интында директор, 1936 ж. КСРО Юстиция халкомының орынбасары. Ол- правоның жалпы теориясы,мемл. және халықтар, право, право тарихы және саяси ілімдер жайында ғылми еңбектердің авторы. Оның негізгі еңбегі - "Общая теория права и марксизм" (1924). Автор бұл еңбегінде право категорияларына марксистік тұрғыдан сипаттамалар беріп, бурж. право мен право теориясын сынға алады.Ол право категорияларын қоғамдық экономиканың дамуы мен таптық қатынастарға байланыссыз қараудың нәтижесізігін атап көрсетті. Сонымен бірге оның еңбектерінде бірқатар қателік пікірлер де (правоның соц. қоғамдағы ролі т. б.туралы) кездеседі.

## Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
Пахмурный Павел Михайлович

ПАХМУРНЫЙ Павел Михайлович (3. 3. 1915 ж. т., Полтава) - қазақстандық тарихшы, тарих ғыл. докторы (1967), профессор. Қаз. ССР-інің ғылымға еңбек сің. қайраткері (1965). 1940 жылдан КОКП мүшесі. 1937 ж. Харьковтың пед. ин-тын бітірген. 1937-46 ж. әскери саяси қызметте болды. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысты.1946-56 ж. Алматы пед. шет тілдер ин-тында марксизм-ленинизм кафедрасының меңгерушісі және сол институттың директоры (1951). 1956 жылдан Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы ин-ты директорының орынбасары. Оның негізгі ғылми жұмысы - КОКП тарихы мен  Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының партия құрылысын зерттеуге арналған. Бұл салада 170-ке тарта ғылми еңбек жазды. Ол Қазақстан К (б) П 6-съезінің (1952) делегаты болды. Портретті 171-б.

## Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
RIM-8 Talos

RIM-8 «Талос» - алыс аумаққа әсер ететін америкалық зенитті зымыран. 1957-ші жылы АҚШ әскери-теңіз күштерінің қаруы қатарына қабылданып, 1979-шы жылы қолданыстан шығарылды. Америка Құрама Штаттарының кемелерін жабдықтауға арналған алғашқы зенитті зымырандардың бірі саналады. Бұл зымыранмен қаруланған алғашқы кемелер «Галвестон» үлгісіндегі үш крайсер болатын, олар 1958–1961-ші жылдары қайта жабдықталды. RIM-8 «Талос» зымыраны салмағы екі келі болатын W30 әскери ядролық бөлігімен жарақталды. «Талос» 1959-шы жылдың ақпан айында Галвестонға қондырылып, атысқа шықты. 
## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Зымырандар
Санат:Қарулар
Никола Пашич

Пашич (Пашиһ) Никола (19. 12. 1845, Заечар, - 10.12. 1926, Белград) - серб,кейінірек югослав саяси және мемл. қайраткері. Радикалдық партияны ұйымдастырушылардың бірі, кейін оның басшысы. 1891-1892 ж. және 1904-18 ж. (үзілістермен) премьер-министр және сыртқы істер министрі. Карагеоргиевшілдердің ұлы сербтік  сыртқы саясатын қолдады. 1919-20 ж. Париж бітім конференциясында Сербтер, хорваттар және словендер корольдығының (СХСК) делегациясын басқарды. 1921-26 ж. (үзілістермен) СХСК премьер-министрі; югослав мемлекетінің реакцияшыл ішкі және антисоветтік сыртқы саясатын жүргізушілердің бірі. 

## Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
Александра Николаевна Пахмутова

**Александра Николаевна Пахмутова** (9 қараша 1929, Бекетовка, Төменгі Еділ өлкесі, КСРО) — кеңестік және ресейлік композитор, пианист, ән жазушы, қоғам қайраткері. Социалистік Еңбек Ері (1990), КСРО Халық әртісі (1984), Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығының (2015), КСРО-ның екі мемлекеттік сыйлығының (1975, 1982) және Ленин комсомолы сыйлығының (1966), Лениннің екі орденінің (1979, 1990) және бірінші шақырылған Әулие Эндрю орденінің иегері (2019).

Әнші ақын, киноактер Николай Добронравовтың (1928–2023) әйелі және бірлескен авторы (1956–2023).

## Дереккөздер

Санат:Ресей сазгерлері
Санат:КСРО сазгерлері
RIM-116

«RIM-116» — шағын, жеңіл, инфрақызыл барлау кешені. Оны Америка, Германия, Оңтүстік Корея, Грекия, Туркия, Сауд Арабиясы және Египет қолданады. Ол кемеге қарсы қанатты зымыран ретінде қолданылады. Зымыран кешені АҚШ, ГФР және Данияның бірлескен жобасы арқасында дүниеге келген. «RIM-116» 1987-ші жылы Герман Федеративтік Республикасының теңіз-әуе күштері қаруы қатарына қабылданды. «RIM-116» зымыраны құрылымын жасау кезінде «Стингер» зымыранының инфрақызыл барлау басын пайдаланды. Ал қозғалтқышы мен ұрысқа қатысатын бөлігі және жарылғыш заты – «Сайдуиндер» авиациялық зымыранынан қалған мұра. 
## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Қарулар
Тілеген Шопашев

Шопашев Тілеген (2.7.1922 жылы туған, Қызылорда облысы,Шиелі ауданы)- қазақ совет ақыны. 1948 жылдан КОКП мүшесі. 1942-1945 Ұлы Отан соғысына қатысты. Алматы жоғары партия мектебін бітірген (1953). Аудандық,обл. газет редакцияларында (1945-1951), Қызылорда облысында партия комитетінде (1953-1954) қызмет істеді. Сырдария ауд. газетінің редакторы (1954-1957), "Жазушы" баспасының аға редакторы (1958-1964) болды. Шығармалары 1956 жылдан бастап жарияланды. "Жаңбыр" (1957), "Өмірге сапар" (1959), "Туған жер" (1966), "Бәйтерек" (1971), "Көңіл көктемі" (1973) т.б. өлеңдер жинақтары шықты. Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Шетел легионы

Шетел легионы- Франция мен испаниядағы ( 19ғ.-20 ғасырдың ортасы) жалдама әскери құрамының атауы. Шетел легионы қабылдар кезде адамның жеке басын куәландыратын документтер талап етілмеді, сондықтан шетел легиондағы кер адамдардан құралды. Францияда шетел легионы 1831 жылы Африка және Азия елдеріндегі отаршылдық соғысқа пайдалану мақсатымен құрылды. 1871 жылы шетел легионын версальдықтар Париж Коммунасын тұншықтыру үшін пайдаланды. Легион 1-және 2-дүн.жүз. соғыстарға қатысты. Африка және үндіқытай халықтарының ұлт-азаттық қозғалысын басуға пайдаланды. Оның бөлімінде француз империалистерінің въетнамдағы (1946-1954) және Алжирдегі (1954-1962) соғыстарына қатысты. 1936-1939 жылдары Испан республикасына қарсы бүлікшілер жағында қимыл жасады.

## Дереккөздер
Қазақ Совет Энциклопедиясы
Коммерциялық емес ұйымдардың классификациясы

Коммерциялық  емес ұйымдар өз алдына келесідей  бөлінеді:

* мекеме – басқару, әлеуметтік-мәдени немесе өзге де коммерциялық емес сипаттағы қызметтерді жүзеге асыру үшін құрылтайшы құрған және қаржыландырылатын ұйым;
* қоғамдық бірлестіктер – Қазақстан Республикасында қоғамдық бірлестікткр болып, саяси партиялар, кәсіптік одақтар және азаматтардың заңдарға қайшы келмейтін, өздерінің ортақ мақсаттарына жеті үшін ерікті негізде құрған басқа да бірлестіктері табылады.
* азаматтар және заңды тұлғалар ерікті мүлік жарналар негізінде құрған, әлеуметтік, қайырымдылық, мәдени, білім бері және өзге де қоғамдық пайдалы мақсаттарды көздейтін мүшелігі жоқ коммерциялық емес ұйым қоғамдық қор деп танылыды.
* қатысушылардың материалдық және өзге де қажеттерін қанағаттандыру үшін өз мүшелерінің мүліктік (үлестік) жарналарын біріктіру арқылы жүзеге асырылатын азаматтардың ерікті бірлестігі тұтыну кооперативі деп аталады.
* рухани қажеттерін қанағаттандыру үшін өз мүдделерінің ортақтығы негізінде заң құжаттарында белгіленген тәртіп бойынша біріккен азаматтардың ерікті түрдегі бірлестігі діни бірлестік деп танылады.
* коммерциялық ұйымдар өздерінің кәсіпкерлік қызметін үйлестіру, сондай-ақ жалпы үлестік мүдделерін білдіру мен қорғау мақсатында өзара, сондай-ақ коммерциялық емес ұйымдармен бірлескен шарт бойынша қауымдастықтар (одақтар) нысанында бірлестіктер құра алады.

## Сілтемелер:
* Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2005
QBZ-03

«QBZ-03» - «Тип 87» негізінде жасалған қытайлық шабуылдау винтовкасы. 5,8 мм нұсқасынан бөлек 5,56 НАТО оқ-дәрісіне арналған үлгісі бар. Ол стандартты НАТО қорабын пайдаланады. «QBZ-03 винтовкасы газ өткізетін автоматты қолданады. Газ поршені өзінің кері серіппесімен жабдықталған. Қарудың оқпаны бекітпені қайыру арқылы жабылады. Газ өткізетін саңылауы газды реттегішпен қамтылған. Соның арқасында винтовкалық гранаталарды қолдануға болады. Корпусы мен дүмбі қорабы құрыш қалыбынан соғылған. Екі жарты бөлігі көлденең шегемен біріктіріледі. 

## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Қарулар
Кассам зымыраны

**«Кассам»** — қатты отынды, басқарылмайтын, майдангерлік жолмен жасалған реактивті снаряд. Газа секторындағы Израиль аумағынан атқылау үшін қолданылады. Ислам әлеміндегі танымал ықпалды әл-Кассамның құрметіне аталған. Алғашқы «Кассам» Израиль-Палестина қақтығысына байланысты 2001 жылдың қазанында, екінші интифада кезінде әуеге көтерілді. «Жер-жер» нұсқасы бойынша жасалған қарапайым зымыран кәдімгі оқтұмсықпен жабдықталған. Ол адамдар мен ғимараттарды жойып талқандау мақсатында қолданылады. Ол жарылғыш зат орнатылған ішкі қуыс түтіктен дайындалады. Зымыранның артқы бөлігінде жанармайдың ерекше түріне арналған құрылғы орнатылады, жанған кезде одан газ бөлініп, артқа қарай ұшады да, зымыранды қозғалысқа келтіреді.

## Дереккөздер
1100 қызықты деректер.

Санат:Қарулар
Санат:Зымырандар