open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дендера шамы

alt=|нобай|Хатхор ғибадатханасының барельефтерінің біріндегі Дендера шамы
нобай|Крипттердің бірінде оң қанаттың сол жақ қабырғасында жалғыз суретті көрсететін «Дендераның шамы»
**Дендера шамы**, кейде ***Дендераның жарығы*** деп те аталады, Дендера қаласындағы Мысырдың Хатхор ғибадатханасынан алынған барельефтердің фрагменттері. Олар газ разрядты лампалармен, мысалы, Крукс электронды түтігімен сыртқы ұқсастығы үшін өз атауларын алды.

## Барельефтердің орналасуы
Барельефтер Құс жолы және аспан, махаббат, әйелдік, сұлулық, көңілді және би ғибадатханасының ғибадатханасының қабырғалық бейнелерінің бөлігі болып табылады — Хаттор, Мысырдың Дендера қаласы. Олар сол жақ бөлмеде, дерлік төбенің астында және қол жеткізу қиын ғибадатхананың еден деңгейінен төмен тар жерлерде орналасқан.

## Египтологтардың пікірі
Сарапшылардың пікірінше, Дендера қаласының барельефтері джедтің (Осирис құдайының жотасы) және лотос гүлінен туған жыланның (), бұл Египет мифологиясының символдық бейнелерінің типтік жиынтығы. Лотостан шыққан жылан Ніл өзенінің жыл сайынғы тасқынымен байланысты молшылықты білдіреді.

Барельефтердің Египет мифологиясымен байланысы олардың айналасындағы мәтіндерден де туындайды. Вольфганг Вайткус (), бұл бейнелерді бірқатар мерекелер мен құдайларға арнау туралы айтады (мысалы, Тот немесе Айхи).

## Альтернативті ұсыну
Египетологтардың басым пікірінен айырмашылығы, барельефте ежелгі электрлік жарықтандыру құрылғысы көрсетілген нұсқа бар. Идея ұқсас заманауи құрылғылармен кескіннің сыртқы ұқсастығына негізделген, мысалы, Heusler немесе Крукс түтіктері.

### Альтернативті көзқарасқа сын
Ежелгі Египетте газ разрядты шамдардың болуы мүмкін еместігі туралы мәлімдеме онда қажетті технологиялардың жоқтығына негізделген, атап айтқанда:
* шыны үрлеу өндірісі,
* вакуумдық сорғылар,
* өткізгіш және оқшаулағыш материалдарды өндіру,
* жоғары кернеулі ток көздері.

## Тағы қараңыз
* Кейбір орынсыз артефактілер
* Абидос иероглифтері
* Бағдат батареясы
* Анахронизм
* Псевдоархеология

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Cauville, Sylvie. Les statues cultuelles de Dendera d’après les inscriptions pariétales // Bulletin de l'Institut Français d'Archéologie Orientale. — 1987. — Т. 87. — P. 73—117.
*  
* Kees, Hermann. Die Schlangensteine und ihre Beziehungen zu den Reichsheiligtümern // Zeitschrift Für Ägyptische Sprache und Altertumskunde. — 1922. — Bd. 57. — S. 120—136.
* El-Kordy, Zeinab. Deux études sur Harsomtous [I. - Le lever d’Harsomtous à Dendara. II. - Harsomtous, dieu solaire, primordial et créateur. [avec 3 planches]] // Bulletin de l’Institut français d’archéologie orientale. — 1982. — Т. 82. — P. 171—186.
*  
* Waitkus, Wolfgang. Die Geburt des Harsomtus aus der Blüte Zur Bedeutung und Funktion einiger Kultgegenstände des Tempels von Dendera // Studien zur Altägyptischen Kultur. — 2002. — Bd. 30. — S. 373—394.

Санат:Ежелгі Мысыр мәдениеті
Қазақстанда уран өндіру

нобай
**[[Қазақстан]]да уран өндіру** Ұлттық экономика үшін маңызды болып табылады. 2011 жылға қарай Қазақстан әлемдегі ең ірі уран өндіруші болып саналды.

## Тарихы
Қазақстанда уранды барлау 1943 жылы басталды. Кейінірек, 1970 жылы тау-кен жұмыстары оң нәтижелермен басталды, нәтижесінде барлау көбейді. 1950 жылдардағы кейбір жерасты шахталары сақталған, бірақ сарқылуға жақын. Соңғы жарты ғасырда Қазақстан әлемдік ядролық бағдарламалар үшін уранның негізгі көзі болды. 2001 жылдан 2011 жылға дейінгі онжылдықта Қазақстанда уран өндіру 17 428 тоннаға ұлғайды. Қазақстан уранның әлемдік қорының 15% - на ие, ал 2011 жылы Қазақстан әлемдік өндірістің 35% - ға көбеюін құрады. Елімізде 17 уран кеніші бар, алайда максималды өндіру жылына 20 мың тоннамен шектеледі.

Қазіргі уақытта алты аужанда 50 кен орны бар. Уранды барлау үшін жауапкершілік геология министрлігінің екі еншілес ұйымына жүктеледі: Қазақстанның солтүстігіндегі "Степгеология" және елдің оңтүстігіндегі "Волковгеология" кеніштері. Ұлттық электр желісінің жоқтығына қарамастан, Қазақстанның солтүстік аймақтарында электр энергиясы Ресейден, ал оңтүстігінде – Өзбекстан мен Қырғызстаннан келеді.

## Компаниялары
"Қазатомөнеркәсіп" ұлттық атом энергетикалық компаниясы 1997 жылы құрылды. Ол тау-кен, барлау және импорт/экспортты қоса алғанда, барлық ядролық әрекеттерді қадағалайды. Компания сонымен қатар шетелдік ядролық державалармен және Westinghouse компаниясымен берік байланыс орнатты. Ресей, Жапония, Қытай, Канада, Үндістан және Франция үкіметтерімен келісімдерге тұрды. 2010 жылды 2009 жылмен салыстыра отырып, ол уран өндірісінің қырық пайыздан астам өскенін және уран өндірудің жалпы көлемінің 30 % - ға өскенін хабарлады.

## Шахталары
* Инкай уран жобасы – 1976 жылы ашылған. 2010 жылғы өнім: 1637 тонна;
* Оңтүстік Инкай кеніші - 2007 жылы өндірісті бастады. 2011 жылы күтілетін өнім: 1900 тонна;
* Ақдала кеніші – өндірісті бастады: 2006 ж. 2009 жылғы өнім: 1046 тонна;
* Орталық Мыңқұдық кеніші - өндірісті бастады: 2007 ж.;
* Батыс Мыңқұдық кеніші – өндірісті бастады: 2006 ж.;
* Шығыс Мыңқұдық кеніші - өндірісті бастады: 2006 ж.;
* Қаратау кеніші - өндірісті бастады: 2008 ж.;
* Ақбастау кеніші – өндірісті бастады: 2009ж.;
* Жалпақ кеніші – өндірісті бастады: 2012 ж.;
* Мойынқұм кеніші – өндірісті бастады: 2004 ж.;
* Төртқұдық кеніші - өндірісті бастады: 2008 ж.;
* Харасан кеніші - өндірісті бастады: 2005 ж.;
* Іркөл кеніші – өндірісті бастады: 2008 ж.;
* Заречное кеніші - өндірісті бастады: 2006 ж.;
* Семейбай кеніші - өндірісті бастады: 2009 ж.

## Сондай-ақ қараңыз
* Қазақстанның энергетикалық саясаты
* Семей полигоны
* Қазақстандағы антиядролық қозғалыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанда уран өндіру
Санат:Қазақстан тау-кен ісі
Санат:Қазақстан энергетикасы
Физули халықаралық әуежайы

**Физули халықаралық әуежайы** () — Әзербайжанның Физули қаласындағы әуежайы. Елдегі жеті халықаралық әуежайлардың бірі. Әуежай 30 жылға жуық уақыт бойы қараусыз қалған және бұрынғы мина алаңдарымен қоршалған аэродромда салынған. Құны 75 миллион манат (44 миллион доллар) құрады.

## Тарихы
1980 жылдардың аяғында Физули қаласында 17000-ға жуық тұрғын болды. Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде 1993 жылы 24 тамызда Әзірбайжан қарулы күштері Физулиден кетуге мәжбүр болды. Қалаға Арцах Республикасы және Армения қарулы күштері  иелік етті. 28 жылдан кейін, 2020 жылдың 17 қазанында оны Әзірбайжан қарулы күштері қайта басып алды. Осыдан кейін Әзірбайжан үкіметі қаланы және оның айналасын миналардан тазарту процесін бастады.

2020 жылдың 26 қарашасында Әзірбайжан көлік, коммуникация және жоғары технологиялар министрлігі халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ИКАО) мемлекеттік азаматтық авиация әкімшілігінің алты әуежайын, оның ішінде Физулидегі аэродромды өзінің каталогына қосу туралы өтінішін қабылдағанын хабарлады. 2021 жылдың қаңтарында президент Ильхам Әлиев Физулиде халықаралық әуежай салу туралы жарлық шығарды. 14 қаңтарда болашақ әуежайдың іргетасын қалау рәсімі өтті. Әуежайдың құрылысына Түркия компаниялары тартылды. Аяқталған ұшу-қону жолағы алғаш рет 2021 жылдың 5 қыркүйегінде Әзірбайжан әуекомпаниясы басқаратын Airbus A340-500 ұшағы мен Silk Way Airlines әуекомпаниясы басқаратын Boeing 747-400 жүк ұшағы әуежайға қонған кезде пайдаланылды.

Әуежайдың алжапқышы 60,000 м² аумақты алып жатыр, бұл сегіз ұшаққа дейін тұрақ қоюға мүмкіндік береді. Ұшу-қону жолағының ұзындығы 3000 метр, ені 60 метр. Әуежай терминалы сағатына 200 жолаушыға қызмет көрсете алады.

Әуежайды 2021 жылдың 26 қазанында Әзірбайжан (Ильхам Әлиев) және Түркия (Режеп Тайып Ердоған) президенттері салтанатты түрде ашты.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Әзірбайжан әуежайлары
Анатолий Максимович Зленко

**Анатолий Максимович Зленко** (  2 маусым 1938 жыл, Ставище ауылы, Ставищенск ауданы, Киев облысы, Украин КСР - 1 наурыз 2021 жыл) — Украинаның мемлекет қайраткері, дипломат, 1990 жылғы шілдеден 1994 жылғы тамызға дейін және 2000 жылғы қазаннан 2003 жылғы қыркүйекке дейін екі рет Украинаның Сыртқы істер министрі.

## Білімі
*Киев тау-кен колледжі;
*Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университеті (аудармашы-референт).

Анатолий Зленко ағылшын, испан, португал және француз тілдерін меңгерген.

## Қызметі
Анатолий Зленко дипломатиялық қызметін 1967 жылы Украина КСР Сыртқы істер министрлігі халықаралық ұйымдар бөлімінің атташе және екінші хатшысы болып жұмыс істеуден бастады. 1973-1979 жылдары Париждегі ЮНЕСКО хатшылығының мүшесі болды.

1979 жылы Зленко Украина КСР Сыртқы істер министрлігінің халықаралық ұйымдар бөлімінің кеңесшісі, ал 1979-1983 жылдары Украина КСР ЮНЕСКО істері жөніндегі комиссиясының жауапты хатшысы қызметін атқарды. Одан кейін 1983-1987 жылдары Украина КСР-нің ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі болды.

1989-1990 жылдары Зленко Украина Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары, 1990-1994 жылдары Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1994-1997 жылдары Украинаның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болды.

1997-2000 жылдары Зленко Украинаның Франция мен Португалиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, сондай-ақ Украинаның ЮНЕСКО жанындағы Тұрақты өкілі қызметін атқарды. 2000 жылдың қазанынан 2003 жылға дейін екінші рет Украинаның Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.

2003 жылдың қазан айынан бастап Зленко Украина президентінің арнайы халықаралық мәселелер бойынша кеңесшісі қызметін атқарды. 2004-2005 жылдар аралығында БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі комиссиясында Украина атынан өкілдік етті.

2006 жылы Зленко Украина премьер-министрі В.Ф.Януковичтің арнайы халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды.

## Марапаттары
*Кінәз Дана Ярослав ордені - IV дәрежелі (2011 жылғы 23 тамыз), V дәрежелі (2008 жылғы 30 мамыр)
*"Қызметі үшін" ордені - I дәрежелі (2003 жылғы 2 маусым), II дәрежелі (1999 жылғы 12 шілде), III дәрежелі (1997 жылғы 14 ақпан)
*Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасы
*Құрмет легионының ордені (Франция, 1998 ж.)
*Құрмет орденінің Үлкен Кресі (Португалия, 1998 ж. 16 сәуір)
*Құрмет ордені (Грузия, 2003)

## Дипломатиялық дәрежесі
1990 жылғы 14 қыркүйек — Төтенше және Өкілетті Елші

## Дереккөздер

Санат:Украина мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Украинаның Франциядағы елшілері
Санат:Украинаның Португалиядағы елшілері
Санат:Украинаның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілдері
Санат:Украина КСР Сыртқы істер министрлері
Санат:Украина Президентінің кеңесшілері
Заң және әділет

«Заң және әділет» — Қазақстан, Астана қаласында орналасқан қазақ және орыс тілдерінде басылып шығарылатын апталық Республикалық құқықтық газет. Газет Қазақстанның құқығы мен саясатына, елдегі сыбайлас жемқорлық фактілерін тергеуге және жариялауға қатысты мәселелерді қарауға және жариялауға маманданған. Бас редакторы: Мұхамеджанова Гүлжан. 

Газетте жұмыс істейтін кейбір журналисттер сыбайлас жемқорлыққа қатысты жарияланымдардан кейін өздерінің қол сұғылмаушылық құқықтары үшін қорқады. Олардың қатарында Оралғайша Омаршанова және Тоқберген Әбиев бар.

Редакцияның мекенжайы: Астана қ., Манас к., 206 офис.

Басылымның қызметінде оны тіркеу кезінде заң бұзушылық орын алған. Бұзушылыққа ЖШС «ATS.KZ» газетінің иесі және мәдениет және ақпарат министрлігінің ақпарат және мұрағаттар комитеті жол берді.

Газеттің алғашқы нөмірі 2005 жылы шыққан. 2008 жылы Астананың мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімімен газет жабылды.

2011 жылы «Заң және әділет» газетінің бұрынғы бас редакторы, үш жылдық қорытындыдан кейін бостандыққа шыққан Тоқберген Әбиев ҚР Байланыс және ақпарат министрлігіне «Заң және әділет» «Қазақстандық БАҚ Альянсы» газетін тіркеуге құжаттар тапсырды, одан бас тартылды.

## Сондай-ақ қараңыз
* Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары

## Сілтемелер
* http://www.gorodpavlodar.kz/News_9875_4.html

## Дереккөздер

Санат:Орыс тілді газеттер
Санат:Қазақстан газеттері
Санат:Қазақ тілді газеттер
Қазақстандағы болгарлар

**Қазақстандағы болгарлар** () — Қазақстанның шағын ұлттық азшылықтарының бірі. 2021 жылғы санақ бойынша Қазақстанда 5 778 адам өздерін болгар деп атады. Болгарлар негізінен Ақтөбе және Павлодар облыстарында тұрады.

## Тарихы
Қазақстанға алғаш болгарлардың Украина мен Бессарабиядан қоныс аударуы 20 ғасыр басындағы Столыпин реформасынан бастау алды. 1907 жылы Қазақстанда алғашқы Болгар қоныстанушылары пайда болды. Олар Павлодар облысында Разумовка және Андриановка, Ақтөбе облысында Болгарка ауылдарын құрды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Қазақстанға Болгар қоныстанушыларының екінші толқыны келді. 1942 жылы болгарлар Қырымнан қуғын-сүргінге ұшырап, Атырау облысына келген Болгарлар Қазақстанның барлық аумағында қоныстанған, бірақ Ақтөбе және Павлодар облыстарында олардың үлесі ел бойынша орташадан жоғары.

Қазақстанда Болгарияның Қазақстандағы елшілігімен байланысы бар болгар мәдени орталығы жұмыс істейді. Болгар диаспорасының пайда болуының ғасырлық мерейтойына орай Болгарка ауылында жаңа мектеп ашылды. Мерекелік іс-шараға облыстың 15 этномәдени бірлестігінің өкілдері қатысты.

Павлодар радиосында «Българский хоризонти» бағдарламасы бар. Болгар тілі мен халық дәстүрлерін сақтау үшін Павлодар облыстық тілдерді дамыту департаментінің қолдауымен «Обичам България» оқу құралы шығарылды. Қазақстанда «Мартеница» және «Вяра» фольклорлық ансамбльдері, «Роксолана» этникалық сән театры, Ақсақалдар кеңесі және «Славяндар» жастар бірлестігі жұмыс істейді. Диаспора жастарды тарихи отанындағы жоғары оқу орындарына оқуға жіберу үшін шаралар қабылдауда.

## Саны мен үлесі
### Халық санағы
Осы жылдардағы халық санағы деректері бойынша, облыстар мен Республикалық маңызы бар қалалар бойынша болгарлардың саны мен үлесі:

## Ұйымдар
Болгариядағы шетелдегі болгарлар мемлекеттік агенттігінің сайты бойынша Қазақстанда 5 болгар ұйымы бар, оның ішінде — үш қауымдастық және екі мектеп.

## Тұлғалар
Қазақстанда туылған, Болгар этникалық тегі бар тұлғалар:
* Олег Димов (1946—2016), саясаткер

## Сондай-ақ қараңыз
* Болгария — Қазақстан қатынастары

## Сілтемелер
* 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан этникалық топтары
Санат:Болгар диаспорасы
Қазақстандағы беларустар

**Қазақстан белорустары** (, ) — Қазақстандағы белорус диаспорасы.
2021 жылғы Қазақстан халқының санағы бойынша елдегі белорустардың саны 76 484 адамды құрады.

## Тарихы
Қазіргі Қазақстан жеріне алғашқы белорустар Кастусь Калиновский көтерілісінен кейін келе бастады (солардың ішінде белгілі тұлға Бронислав Залесский болды). XX ғасырдың басындағы Столыпин реформасы кезінде белорус шаруалары жаппай қоныс аударса, сталиндік қуғын-сүргін жылдарында Владимир Дудицкий, Петро Битель, Симон Хурсик сынды мәдениет қайраткерлері еріксіз жер аударылды.

Ұлы Отан соғысы кезеңі екі халықтың рухани жақындығын нығайта түсті. Белоруссиядан Қазақстанға 10,7 мыңнан астам адам эвакуацияланды. Олармен бірге Белорус опера және балет театры мен Якуб Колас атындағы драма театрының ұжымдары Алматыға көшірілді. 1941–1942 жылдар аралығында өнерпаздар әскери госпитальдарда 40-тан астам қойылым мен концерт өткізді.

Сол кездегі тарихи сәттердің бірі — белорус опера жұлдызы Лариса Александровскаяның қазақ бұлбұлы Күләш Байсейітовамен бірге Алматы мен Қарағанды клубтарында өнер көрсетуі еді. Сонымен қатар, 1942 жылы Алматы киностудиясында режиссер Владимир Корш-Саблин соғыс тақырыбындағы алғашқы белорус туындыларын («Белорус новеллалары») жарыққа шығарды.

Кейінірек, тың игеру науқаны басталғанда, мыңдаған белорус азаматтары республиканың солтүстік өңірлеріне келіп, Қазақстанның дамуына өз үлестерін қосты.

## Тәуелсіз Қазақстандағы белорустар
XX ғасырдың соңына қарай Павлодар, Өскемен, Астана, Қостанай, Қарағанды, Көкшетау және Петропавл қалаларында белорустардың ұлттық-мәдени орталықтары құрылды. Бүгінгі таңда республика бойынша осындай оннан астам бірлестік ресми тіркелген.
Ұлттық-мәдени бірлестіктердің ішінде жүйелі жұмысымен ерекшеленетін ұжымдар мен олардың жетекшілері:
* Алматы аймақтық мәдени орталығы — жетекшісі Л.М. Питаленко;
* Павлодар облыстық орталығы — жетекшісі Л.И. Богнат;
* Қарағандыдағы «Наследие» (Мұра) белорус мәдениеті қоры — жетекшісі А.А. Хука;
* Солтүстік Қазақстан облыстық орталығы — жетекшісі Р.В. Солапава;
* Қостанай облыстық орталығы — жетекшісі Л.В. Шевченко;
* Астана қаласындағы «Беларусь» орталығы — жетекшісі А.Ф. Романова.

Қазақстан белорустарының қауымдастығы өзінің ресми атауын 2002 жылғы құрылтай конференциясында бекітті. Оған дейін 10 жыл бойы «Беларусь» ұлттық-мәдени орталығы жұмыс істеп келген болатын. Оның негізін қалаушы әрі алғашқы жетекшісі — белгілі мемлекеттік қайраткер, сенатор Павел Атрушкевич.

## Статистика
400px|thumb|Белорустардың Қазақстанның 2-деңгейдегі әкімшілік-аумақтық бірліктері бойынша қоныстануы (2025 жылдың басындағы бағалау)

## Тағы қараңыз
* Беларусь — Қазақстан қатынастары
* Қазақстандағы украиндар

## Әдебиет
* Беларускае замежжа // Энцыклапедыя. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2010. — 480 с. : іл. Цвёрдая вокладка. На беларускай і рускай мовах. ISBN 978-985-11-0534-8

## Сілтемелер
* Қазақстан халықтары ассамблеясының сайтында белорустар туралы ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Беларус диаспорасы
Санат:Қазақстан этникалық топтары
Қазақстандағы гректер

**Қазақстандағы гректер** (грек. Έλληνες στο Καζακστάν) — ұлттық азшылықтардың бірі. Негізгі бөлігі негізінен 1944-1950 жылдар аралығында Қырымнан, Кавказдан және Оңтүстік Ресейден жер аударылған понтикалық гректердің ұрпақтарынан тұрады.

## Тарихы
ХХ ғасырдың 40-жылдарына дейін Қазақстанда шағын грек диаспорасы болған, 1926 жылы Қазақстанда небәрі 157 грек өмір сүрген. Сталин қол қойған 1944 жылғы 2 маусымдағы № 5984 қаулы шамамен 39 мың грек, армян және болгарды Қырымнан жер аударуды бұйырды. Бұл қаулы Қырымнан 39 мыңға жуық грек, армян және болгарды Қазақстанның Гурьев облысына (7 мың) және Свердловск (10 мың), Молотов (10 мың), Кемерово облыстарына (6 мың)  және Башқұрт АКСР-ге ( 6 мың) депортациялауды бұйырды. 1949 жылы маусым айында, 1950 жылы ақпан айында, 1950 жылы шілде айында гректер Грузин КСР, Армян КСР және Солтүстік Кавказдан жер аударылды. Жер аударылғандардың жалпы саны шамамен 60 000 адамды құрады.

## Қазіргі жағдай
КСРО халық санағы бойынша 1989 жылы Қазақстанда шамамен 46 746 грек өмір сүрді, бірақ КСРО ыдырағаннан кейін гректердің Қазақстаннан көші-қоны процесі көбейді. 1999 жылы Қазақстанда шамамен 12 703 этникалық гректер өмір сүрді. Қазіргі уақытта Қазақстанда 17 грек қауымы бар, онда 8 819 (2014 жылға) адам болған. Қырғызстан гректерімен бірге олар Қазақстан мен Қырғызстанның грек қауымдастықтарының федерациясын құрды — «FILIA» (грек. φιλία, достық дегенді білдіреді). Федерация газет шығарады, фольклорлық іс-шаралар ұйымдастырады және грек тілі мен мәдениетін үйренуге көмектеседі. Қазіргі уақытта Қазақстанда грек тілінің 6 оқытушысы жұмыс істейді, оларды шетелдегі эллинизмнің бас хатшылығы қаржыландырады. Сонымен қатар, грек тілін Грециядан іссапарға жіберілген екі мұғалім үйретеді.

## Саны

## Атақты адамдары
* Чараламбос Холидис , грек-рим күресі және Олимпиада чемпионы.
* Илья Ильин, ауыр атлет (Понтийдің атасы Яковос Фоунтукидистен).
* Саввас Кофидис, грекиялық халықаралық футболшы және жаттықтырушы.
* Димитриос Павлос Пападопулос , грекиялық халықаралық футболшы.
* Эйрини (Ирини) Пападопулу , грек әншісі.
* Евстафий Алкивиадович Пахлеваниди, кеңес және грек футболының ардагері.
* Александр Антонович Хапсалис, кеңес футболының ардагері.
* Георгий Петрович Хаджониди, еркін күресші және Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

## Сондай-ақ қараңыз
* Грек диаспорасы
* Қазақ-грек қатынастары

## Сілтемелер
* Гректер туралы мәлімет Қазақстан халықтары ассамблеясының сайтында
* «Филиа» Қазақстан грек қоғамдары қауымдастығы
* «Шуақ» тарихи-өлкетану сайты: Грек диаспорасы
* Қазақстандағы гректер
* Қазақ гректері туралы жалпы мәліметтер 
* Қазақстан және Қырғызстан грек қоғамдарының «PHILIA» қауымдастығы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан халқы
Санат:Грек диаспорасы
Қазақстандағы әзірбайжандар

**Қазақстандағы әзірбайжандар** (әзірб. Qazaxıstan azərbaycanlıları) — Қазақстан аумағындағы ұлттық азшылықтардың бірі. 2021 жылғы халық санағы бойынша республикада 145 615 Әзірбайжан тұрғыны болған, бұл халықтың 0,76% құрайды.

Олар негізінен елдің оңтүстік өңірлерінде, әсіресе ауылдық жерлерде тұрады, алайда әзірбайжандардың саны Астана мен жағалаудағы Ақтау қаласында өсуде.

Қазақстанда қарқынды дамып келе жатқан диаспоралардың бірі әзірбайжандар  болып табылады: егер 1999 жылы олардың саны шамамен 80 мыңнан аз болса, 2021 жылы әзірбайжандар саны 100 мыңнан астам адамға дейін өсті.

## Тарихы
Әзірбайжан диаспорасының қалыптасу тарихы Қазақстандағы ең алуан түрлілердің бірі болып табылады: Қазақстан әзірбайжандарының арасында ХХ ғасырдың басындағы ерікті қоныс аударушылардың ұрпақтары және 1937 жылы, содан кейін 1944-1949 жылдары Грузия мен Армениядан жер аударылған қуғын-сүргінге ұшыраған әзірбайжандықтардың бірнеше толқыны бар. Ақырында, 1950-1980 жылдары әзірбайжандықтардың бір бөлігі республикаға тарату немесе өз қалауы бойынша мұнай ұңғымаларында жұмыс істеу үшін келді (кем дегенде 15000). Депортацияланған әзірбайжандардың ұрпақтары Оңтүстік Қазақстанның ауылдарында өмір сүреді, олар республикада жақсы тамыр жайған және дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығымен айналысады. 1990 жылдары Әзірбайжанда мұнай бумының басталуына байланысты диаспораның бір бөлігі Қазақстан Республикасының аумағынан кетті. Алайда, 2009 жылға қарай жоғары табиғи өсім эмиграциядан болған шығындарды өтеуге көмектесті және тіпті одан асып түсті. Соңғы толқындардың ұрпақтары, сондай-ақ мобильді жастар ірі қалаларға, әсіресе Алматыға көшуге бейім, онда олардың үлесі бүкіл халықтың 0,5% - на жетті. Бірақ осы уақытқа дейін Қазақстанның әрбір үшінші әзірбайжаны (шамамен 33 мың адам) Түркістан облысында тұрады.

## Танымал өкілдері
* Магераммов, Магеррам Мамедұлы – қазақстандық саяси қайраткер, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты.
* Джафаров, Галиб Мұсаұлы – қазақ боксшысы, 2003 жылғы әлем чемпионы және Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері .
* Jah Khalib - қазақ әншісі және рэпер.
* Нижат Али оглы Рагимов – қазақ зілтеміршісі, 77 келіге дейінгі салмақта 2015 жылғы әлем чемпионы, 2010 жылғы жасөспірімдер арасындағы Олимпиада ойындарының жеңімпазы және Жазғы Олимпиада ойындарының алтын жүлдегері.
* Рахманов, Вагиф Юсуфович – қазақ мүсінші және график. КСРО Суретшілер одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының суретшілері, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген әртісі (1981).

## Сондай-ақ қараңыз
* Әзербайжан-Қазақстан қатынастары

## Сілтемелер
* Қазақстан халықтары ассамблеясының сайтында әзірбайжандар туралы ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Әзірбайжан диаспорасы
Санат:Қазақстан халқы
Валерий Олегович Бобрович

**Валерий Олегович Бобрович** (  23 желтоқсан 1951 жыл, Киев, Украин КСР) — Кеңестік және украиндық әскери және қоғам қайраткері, оңшыл радикалды УНА-УНСО (Украина Ұлттық Ассамблеясы-Украинаның Халықтық Өз-өзін Қорғау) партиясының төрағасы.

## Білімі
Херсон қаласындағы Әскери-теңіз күштері министрлігінің лейтенант Шмидт атындағы училищесін бітірген.
1978 жылы Одесса жоғары теңіз инженерлік училищесін (сырттай) бітірген. Колледжді бітіргеннен кейін оған «лейтенант» әскери атағы берілді.

## Өмірбаяны
1951 жылы 23 желтоқсанда Киевте дүниеге келген. 
Колледжді бітіргеннен кейін оған «лейтенант» әскери атағы берілді. Әскери-теңіз күштеріне жіберілді. 

1970-1971 жылдары зениттік батарея нұсқаушысы ретінде Вьетнамдағы ұрыс қимылдарына қатысып жарақат алған. Ұлтшылдық идеяларды насихаттағаны үшін Әскери-теңіз күштерінен босатылды.

1971-1984 жылдары Қара теңіз сауда флотының кемелерінде электрик болып жұмыс істеді. 1991 жылға дейін пайдалануға беру учаскесінде бригадир болып жұмыс істеді.

Тоқсаныншы жылдардың басында ол УНСО негізін қалаушылардың бірі болды.

1992 жылы Приднестровьедегі қақтығысқа қатысқан.

1992-1993 жылдары Кавказдағы ұрыс қимылдарына БҰҰ-ның «Арго» жеке батальонының командирі ретінде қатысты.

2009 жылы «Зелений пес» баспасынан Валерий Бобровичтің «Кавказ казактары соғысы. Устим сотнигінің күнделігі» кітабы шықты. Тұрақты сұранысқа байланысты кітап бірнеше рет, соңғы рет 2016 жылы қайта басылды.

2014 ж. - УНСО әріптестерімен бірге Киевтегі Майдан төңкерісі оқиғаларының белсенді қатысушысы. УНСО отрядының құрамында Приднестровье мен Абхазияда соғысқан.

2014 жылдың аяғынан 2016 жылдың қарашасына дейін - «Украина ұлтшылының өзін-өзі қорғауы» қоғамдық ұйымының Жоғарғы кеңесінің мүшесі - УНСО, УНСО Бас штабының басшысы, ал 2015 жылдың сәуірінен - ​​Төрағаның орынбасары және Төтенше жағдайлар жөніндегі ұйымның мүшесі.

2016 жылы 5 қарашада партияның кезектен тыс съезінде «УНА-УНСО» төрағасы болып сайланды. Ол Грузияның президенті Е.Шеварднадземен, Әзірбайжанның президенті Г.Алиевпен және Шешенстан-Ичкерияның марқұм президенті генерал Дудаевпен жеке таныс.

## Марапаттары
*3 дәрежелі Вахтанг Горгасал ордені
*Пустель крест УНСО,
*II дәрежелі «Морська слава України» медалі,
*«Мхедріоні» (Ақ шабандоз) қола медаль.

## Дереккөздер

Санат:Украина саясаткерлері
Black Sabbath

**Black Sabbath** — 1968 жылы Англияның Бирмингем қаласында құрылған және рок музыкасының, ең алдымен хеви-металдың дамуына айтарлықтай әсер еткен британдық рок тобы.

## Дискография

* *[[Black Sabbath (альбом)|Black Sabbath]]* (1970)
* *[[Paranoid (альбом)|Paranoid]]* (1970)
* *[[Master of Reality]]* (1971)
* *[[Vol. 4 (Black Sabbath альбомы)|Vol. 4]]* (1972)
* *[[Sabbath Bloody Sabbath]]* (1973)
* *[[Sabotage (Black Sabbath альбомы)|Sabotage]]* (1975)
* *[[Technical Ecstasy]]* (1976)
* *[[Never Say Die!]]* (1978)
* *[[Heaven and Hell (Black Sabbath альбомы)|Heaven and Hell]]* (1980)
* *[[Mob Rules (альбом)|Mob Rules]]* (1981)
* *[[Born Again (Black Sabbath альбомы)|Born Again]]* (1983)
* *[[Seventh Star]]* (1986)
* *[[The Eternal Idol]]* (1987)
* *[[Headless Cross (альбом)|Headless Cross]]* (1989)
* *[[Tyr (альбом)|Tyr]]* (1990)
* *[[Dehumanizer]]* (1992)
* *[[Cross Purposes]]* (1994)
* *[[Forbidden (Black Sabbath альбомы)|Forbidden]]* (1995)
* *[[13 (Black Sabbath альбомы)|13]]* (2013)

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:Ұлыбритания хеви-метал топтары
Санат:Ұлыбритания дум-метал топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері
Санат:Vertigo Records орындаушылары
Санат:I.R.S. Recordss орындаушылары
Санат:1968 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Еуразиялық экономикалық комиссия

**Еуразиялық экономикалық комиссия** (**ЕЭК**, ) — шешімдерді іске асыруға, Еуразиялық Экономикалық Одақ шарттарын қолдауға, оның күнделікті қызметін басқаруға жауапты ЕАЭО атқарушы органы. Еуразиялық экономикалық комиссияның негізгі міндеті ЕАЭО-ның жұмыс істеуі мен дамуын қамтамасыз ету, оны одан әрі интеграциялау бойынша ұсыныстар дайындау болып табылады.

Комиссия алқасы кабинеттік үкімет ретінде жұмыс істейді, комиссияның 10 мүшесі («комиссарлар») бар; бір мүше мемлекеттен екі мүше таңдалады. Комиссия төрағасын (қазіргі уақытта Бақытжан Сағынтаев) ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің мемлекет басшылары ұсынады. Комиссияның әдеттегі жұмыс тілі — орыс тілі.

ЕЭК 2011 жылғы 18 қарашада қол қойылған және 2012 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шартпен құрылды. Ол 2012 жылғы 2 ақпанда жұмысын бастады. 2015 жылғы 1 қаңтарда Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт күшіне енгеннен кейін Еуразиялық экономикалық одақтың негізгі органы болды.

## Тарихы
### Құрылуы
Еуразиялық экономикалық комиссияның құқықтық негізі Беларусь, Қазақстан және Ресей үшін 2012 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шарт болып табылады. Комиссия 1 айдан кейін Біртұтас экономикалық кеңістіктің атқарушы органы ретінде жұмысын бастады. 2010 жылы құрылған Кеден одағы комиссиясының барлық өкілеттіктері комиссияға берілген. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың күшіне енуімен Комиссия Одақтың негізгі атқарушы органы болды.

### Кеңеюі
Еуразиялық экономикалық одақтың кеңеюімен Басқарма мен Кеңес мүшелерінің саны көбейе түсті. Армения да, Қырғызстан да Одаққа кірген сәттен бастап бір басқарма мүшесін, сондай-ақ 3 тиісінше Кеңестің 2 мүшесін алды. Кеңес мүшелеріне 2016 жылғы ақпанда келесі комиссия тағайындалғанға дейін нақты портфолио тағайындалмады.

## Басшылығы
ЕЭК екі деңгейлі орган болып табылады, ол мыналардан тұрады:
* Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесі (5 мүше; ЕАЭО-ның барлық мүше мемлекеттерінен бір-бірден);
* Еуразиялық экономикалық комиссияның Алқасы (10 мүше; ЕАЭО-ның барлық мүше мемлекеттерінен екі-екіден).

### ЕЭК Кеңесі

Кеңес төрағалығы жыл сайын ЕЭК мүше мемлекеттердің премьер-министрлер орынбасарлары арасында ротацияланады. Кеңес Төрағалығын ротациялау орыс тіліндегі мемлекет атауы бойынша кезекпен жүзеге асырылады. Кеңестің шешімдері консенсуспен қабылданады.

### ЕЭК алқасы
2024 жылғы жағдайдағы ЕЭК алқасының мүшелері:

## Дереккөздер

Санат:Еуразиялық Экономикалық Одақ
Санат:Сауда блоктары
Ерлан Қуанышұлы Айтаханов

**Ерлан Қуанышұлы Айтаханов**  — Қазақстандық саясаткер.​ 2019 жылдың шілде айынан бастап 2020 жылдың қаңтар айына дейін Шымкент қаласының әкімі болды.

## Өмірбаяны
Ерлан Айтаханов 1971 жылы Түркістан облысының қазіргі Отырар ауданында дүниеге келген. 1994 жылы Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде Жоғары экономикалық білім алды . 2001 жылы Қазақ мемлекеттік заң академиясында тағы бір жоғары заң білімін алды.

1994 жылы Ломоносов университетін бітіргеннен кейін «Әлем» банкінде кәсіби мансабын бастады. Келесі жылы ол «Орталық Азия ынтымақтастық және даму» банкіне ауысып, онда бірнеше ай ғана жұмыс істеді. 1995 жылдан 1997 жылға дейін ресейлік «Газойл» компаниясының қаржы директоры болды. 1997 жылдан бастап Айтаханов «Қазақстан темір жолы» мемлекеттік теміржол компаниясында жұмыс істеді. Мұнда ол алдымен компанияның маршруттық желісіне жауапты бөлімді басқарды, содан кейін еншілес кәсіпорын директорының орынбасары болды. 1999 жылдан 2002 жылға дейін ол алдымен бастықтың орынбасары, содан кейін Қаржы және есеп басқармасының бастығы, содан кейін «Қазақстан Темір Жолы» экономика, қаржы және есеп басқармасының бастығы болды.

2002 жылдан бастап Айтаханов түрлі билік органдарында жұмыс істеді. 2002 жылдан 2003 жылға дейін ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінде жұмыс істеді, содан кейін Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау агенттігі Төрағасының кеңесшісі болды. 2005 жылдан 2006 жылға дейін осы агенттіктің Алматыдағы өңірлік бөлімшесін басқарды. Бірнеше айдан кейін ол осы қызметтен кетіп, Алматы қаласының әкімдігінде және Қазақстанның Қаржы министрлігінде жұмыс істеді.

2009 жылдың наурыз айында ол алғаш рет Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің (губернаторының) орынбасары болып саяси қызметке кірісті. 2012 жылдың ақпанынан 2014 жылдың қазан айына дейін ол Президент әкімшілігінде жұмыс істеді, содан кейін қайтадан Оңтүстік Қазақстан әкімінің орынбасары болды. 2016 жылдың қаңтарында Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының әкімі болып тағайындалды.

2019 жылдың 30 шілдесінен бастап Айтаханов Шымкент қаласының әкімі болып табылады. 2020 жылдың 21 қаңтарында ол қызметінен босатылды.

## Веб сілтемелері

* Ерлан Айтахановтың өмірбаяны zakon.kz сайтында (орысша)

## Дереккөздері

Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Қазақстан тұлғалары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Шымкент әкімдері
Қазақстандағы сыра

alt=A truck delivering beer from the Efes Brewery in Karaganda, Kazakhstan|оңға|нобай| Қарағанды, Қазақстандағы Efes сыра зауытынан сыра жеткізетін жүк көлігі
Қазақстанда жергілікті және ресейлік сыраларды табуға болады. Ірі сыра қайнату зауыттары Efes Beverage Group (Қарағанды және Алматы қалаларында) және Carlsberg Group (Алматы қ.) халықаралық топтарына, сондай-ақ «Шымкентпиво» жеке компаниясына (Шымкент қ.) тиесілі. 2008 жылы Қазақстанда сыра өндірісі 12% - ға 3,60 млн. т. дейін төмендеді, ал ресми импорт 1% - ға 1,30 млн. т. дейін өсті.

2008 жылғы мәліметтерге байланысты Қазақстанда сатылған сыраның әрбір үшінші бөтелкесі Ресейден болды. Негізгі импорттаушы Carlsberg тобына кіретін «Балтика» сыра қайнату компаниясы болып табылады , ол үшін Қазақстан әлі де негізгі шетелдік бизнес болып табылады.

## Негізгі қазақстандық сыра түрлері
Қарағанды  — Эфес-Қарағанды, Efes Beverage Group, Қазақстан.

Derbes  —  Derbes компаниясы, Carlsberg Group, Қазақстан.

Чимкентское  — Шымкентпиво ТОО., Қазақстан.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Derbes компаниясының ресми сайты
* ''Қазақстан Республикасы: төмен бастау.'' Журнал. Сыра 3'2008

Санат:Қазақстан экономикасы
Санат:Азиядағы сыра
Санат:Қазақстандық алкогольдік сусындар
Бұқтырма мұздықтары

**Бұқтырма мұздықтары ** — Бұқтырма өзенінің бастауындағы Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік беткейінде орналасқан екі ірі мұздықтар. Үлкен және кіші Бұқтырма мұздықтары — жалпы ауданы шамамен 10 км² болатын күрделі аңғар түрі.

## Үлкен Бұқтырма мұздығы
XIX ғасырдың аяғында үлкен Бұқтырма мұздығы күрделі аңғар мұздықтарының қатарына қосылды. 2006 жылғы жағдай бойынша ол аңғар мұздықтары санатына көшті. Үлкен Бұқтырма мұздығының ұзындығы 1970 жылғы жағдай бойынша 5,3 км. Ол Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік беткейінен 2900 м биіктіктен 2520 метрге дейін ағып жатыр(басқа мәліметтер бойынша: 3400 метр биіктіктен 2500 м биіктікке дейін төмендейді). 1970 жылғы жағдай бойынша мұздықтың ауданы 8,1 км² болған.

## Кіші Бұқтырма мұздығы
Кіші Бұқтырма мұздығының ұзындығы шамамен 2 км. Жалпы ауданы 2 км-ден аз.

## Әдебиет
* Ресей және Қазақстан Алтайындағы мұздықтардың бір жарым ғасырлық қысқаруы / В.М.Котляков, Л.П.Чернова, Н.М.Зверкова, Т.Е. Хромова / 458 том / Журналдағы ғылыми мақала / Ғылым академиясының баяндамасы. — 2014 ж. — 701 б.
* КСР инженерлік геологиясы. Жайық, Таймыр және қазақтың қатпарлы елі / В.П.Бочкарев, И.А.Печеркин, Я. В.Нейзвестнов және т.б. ; Редкөл. : Е. М.Сергеев (бас редактор) т.б. ; Ред. И.А.Печеркин, С.Г.Дубейковский, В.П.Бочкарев. - М.: Недра, 1990 ж. — 408 б.:ауру.
* 19 ғасырдың аяғынан бастап Алтай мұздықтарындағы өзгерістер. Ал олардың 21 ғасырдағы даму тенденциялары. / Н.Н.Михайлов, О.В.Останин, 2006 ж
* 

## Дереккөздер

Санат:Катонқарағай ауданы
Санат:Қазақстан мұздықтары
Санат:Бұқтырма су алабы
Халықаралық медициналық студенттер қауымдастығы

**Халықаралық медициналық студенттер қауымдастығы,** KazMSA (ағыл. Kazakhstan Medical Students' Association, орыс. Казахстанская Ассоциация Студентов-Медиков) — 2014 жылы негізі қаланған, бүкіл ел бойынша тоғыз медициналық оқу орнының мүшелері бар медициналық студенттік ұйым. KazMSA, Халықаралық Медициналық Студенттер Қауымдастығы Федерациясының (IFMSA) толық мүшесі. Қазақстанда тоғыз медициналық оқу орны бар:
# Астана медицина университеті;
# Қарағанды медицина университеті;
# С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті;
# Семей медицина университеті;
# Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті;
# Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы;
# Қазақстан–Ресей медициналық университеті;
# Халықаралық қазақ-түрік университеті.

## Ұйымдастыру
IFMSA-ның барлық қызметі оның алты тұрақты комитетінің бірімен байланысты:
* Медициналық білім жөніндегі тұрақты комиссия (SCOME)
* Кәсіби алмасу бойынша тұрақты комитет (SCOPE)
* Зерттеу алмасу жөніндегі тұрақты комитет (SCORE)
* Қоғамдық денсаулық сақтау жөніндегі тұрақты комитет (SCOPH)
* Жыныстық және репродуктивті денсаулық жөніндегі тұрақты комиссия, соның ішінде АҚТҚ/ЖИТС (SCORA)
* Адам құқықтары және бейбітшілік жөніндегі тұрақты комитет (SCORP)

## Принциптері
# Қауымдастық өз мақсаттарын саяси, діни, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, жыныстық немесе басқа кемсітушіліксіз жүзеге асырады.
# Қауымдастық медициналық студенттер арасында гуманитарлық мұраттарды насихаттайды, сондықтан жауапты болашақ дәрігерлерді құруға үлес қосуға тырысады.
# Қауымдастық медициналық студенттердің мүдделерін білдіреді және мәдени, экологиялық, рекреациялық, әуесқой спорттық, ғылыми және білім беру қызметін қамтамасыз ету арқылы қазіргі медициналық ортада болашақ мүмкіндіктерді тиімді жүзеге асыруға ықпал етеді.

## Мақсаттары
# Қазақстандағы медицина мамандығының, медицина және фармацевтика қызметкерлерінің әлеуметтік беделін көтеру үшін Қазақстандағы медицина студенттерін – Қауымдастық мүшелерін біріктіру және үйлестіру.
# Медицинаның барлық саласы мамандарының жас буынын қалыптастыруға қатысу.
# Басқа мемлекеттер мен қауымдастықтардың студенттерімен және жас дәрігерлерімен ынтымақтастықты жүзеге асыру.
# Медициналық студенттер мен жас дәрігерлерді бүкіл әлем бойынша практикалық тәжірибе мен теориялық медициналық білім алуға ынталандыру.
# Тиімді ұлттық денсаулық сақтау жүйесі мен медициналық білім беру бойынша заманауи Қазақстанды құруға көмектесу.
# Қолданыстағы заңнаманы құру және енгізу жастарға арналған ғылыми-білім беру және оқыту бағдарламалары мен жобаларын белгіледі.
# Қазақстанның және шет елдердің университеттерімен, ғылыми мекемелерімен ынтымақтастық.
# Адамгершілік және медициналық этика идеяларын дамыту.
# Жастар арасында салауатты өмір салты идеяларын дамыту.

## Президенттері
# 2020-2021 Ғапсамет Абдулвахабов
# 2021-2022 Айгерім Ахметжан
# 2022-2023 Дана Аманжол
# 2023-2024 Арман Дүйсенбаев

Санат:Қазақстандағы білім
Санат:Медициналық және денсаулық сақтау студенттік ұйымдары
Санат:Қазақстанда орналасқан медициналық және денсаулық сақтау ұйымдары
Қазақстан дзюдо федерациясы

**Қазақстан дзюдо федерациясы** — Қазақстандағы дзюдо спортының басқарушы органы.

## Тарихы
Қазақстандағы дзюдо федерациясы 1973 жылы құрылған. Дзюдоны дамытудың екінші кезеңінің басталуы Қазақстанның егемендігімен байланысты, ол кезде біз алғаш рет ресми халықаралық турнирлерде елдің атынан жеке Ұлттық құрама ретінде қатысуға мүмкіндік алдық.

1993 жыл Қазақстанның дзюдодан даму шежіресінде айтулы жыл болды. Азия (Макао) чемпионатына алғаш рет қатысып, ерлер құрамасы 2 – ші орынға ие болып, әлемдегі ең мықты командалардың бірі — Жапония таңдаған командаға жол берді. 

1993-1994 жылдары Ұлттық құраманың 6 мүшесіне Халықаралық спорт шебері атағы берілді. 2004 жылы Алматыда бірінші Азия чемпионаты өтті. Дзюдодан Қазақстан спортшылары Азия құрлығының дәстүрлі мықты спортшыларын жеңді. Асхат Житкеев (-100), Мұратбек Қыпшақбаев (66) және Домбай Базарбек (60) алтын медаль жеңіп алды.

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы дзюдо федерациясының басым міндеттерінің бірі — әлемдік тәжірибеде жиі кездесетін клубтық дзюдоны дамыту. Пионерлер қатарында Алматыда «Лашын» және «Арлан», Қарағандыда «Еңбек» және «Дзюдо Азия» клубтары бар. 2011 жылы дзюдодан клубтық Қазақстан біріншілігін өткізу жоспарланған болатын.

## Анықтамалар

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Қазақстандағы дзюдо
Санат:Азия дзюдо одағының ұлттық мүшелері
Санат:Қазақстандағы спортты басқару органдары
Санат:1973 жылы құрылған спорт ұйымдары
Санат:Астанада орналасқан ұйымдар
Қазақстан допты хоккей федерациясы

**Қазақстан допты хоккей федерациясы** — Қазақстандағы допты хоккей спорты бойынша басқарушы орган. Астанада орналасқан, президенті — Оралбай Жақсымбетов, ал вице-президенті — Владимир Пашковский.

Қазақстанда Кеңес Одағына тиесілі болған көптеген онжылдықтар бойы допты хоккей ойналды. Алматыдағы «Динамо» клубы 1977 және 1990 жылдары КСРО чемпионы атанды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін 1993 жылы Қазақстан федерациясы құрылып, сол жылы Халықаралық допты хоккей федерациясының мүшесі болды. Қазақстандық допты хоккей федерациясы 2012 жылғы допты хоккейден әлем чемпионатын өткізіп, ұйымдастырғаны үшін жоғары баға алды.

2017 жылдың қыркүйегінде Қазақстан допты хоккей федерациясы еліміздегі жалғыз «Ақжайық» кәсіби клубын сатып алды.

Допты хоккейден Қазақстан құрамасы 1995 жылдан бастап әлем чемпионаттарында өнер көрсетіп, 2015 жылғы жағдай бойынша алты рет қола медаль жеңіп алды.

Федерация команданы қысқы Универсиада-2019 ерлер турниріне жібереді.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми басты бет
* 2017-18 маусымдағы Президент Жақзымбетовпен сұхбат
* 2018-19 маусымынан Президент Жақзымбетовпен сұхбат

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы допты хоккей
Санат:Қазақстандағы спортты басқару органдары
Санат:1993 жылы құрылған спорт ұйымдары
Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесі

**Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесі** — Каспий теңізі арқылы мұнайды Қазақстандық Каспий мұнай кен орындарынан Әзірбайжандағы Бакуге Жерорта теңізі немесе Қара Теңіз жағалауына одан әрі тасымалдау үшін тасымалдау бойынша ұсынылған жоба. Қарастырылып отырған негізгі нұсқалар — Қазақстаннан Әзербайжанға теңіз мұнай құбырын салу, сондай-ақ мұнай терминалдары мен мұнай танкерлері паркін салу. Жобаны жүзеге асыруға Қашаған мұнай кен орны жобасының серіктестері, атап айтқанда, кен орнында да, BTC құбырында да үлесі бар Total компаниясы үлкен серпін берді. Олар мұндай жобаның құны шамамен 4 миллиард АҚШ долларын құрайды деп есептеді. Жоба сонымен қатар Иран мен Ресейдің қарсылығына тап болады, бұл бәсекелес құбырлардың құрылысына қарсылық білдіруі мүмкін Қазақстандық мұнай мен газдың балама көздері болып табылады.

## Тарихы
2005 жылы Қазақстан үкіметі мұнай экспорты үшін Транскаспий батыс бағытын құру жоспарларын қабылдады. 2006 жылы 19 маусымда Қазақстанның бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесі туралы негіздемелік келісімге қол қойды. 2007 жылдың 24 қаңтарында Tengiz Chevroil (Теңіз кен орнын игеруші) және ККО (Қашаған кен орнын игеруші) серіктестері Транскаспий мұнай тасымалдау жүйесін құру туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. 2009 жылдың 2 қазанында Қазақстанның «Қазмұнайгаз» ұлттық мұнай компаниясы мен Әзірбайжан Республикасының мемлекеттік мұнай компаниясы Каспий теңізінің мұнай тасымалдау жүйесін Әзірбайжан инфрақұрылымы мен Бакуден Грузиядағы Кулеви мұнай терминалына дейінгі құрлықтағы құбырларды қамту үшін кеңейту туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.

2009 жылғы 6 қазанда Франция президенті Николя Саркозидің Қазақстанға сапары кезінде Қашағаннан Бакуге мұнай құбыры туралы келісімге француз компанияларының консорциумы қол қойды.

## Мұнай құбыры
Қашаған кен орнынан немесе Құрықтан Бакуге дейін ұзындығы 700 шақырым (430 миль) мұнай құбыры өтеді. Total мұнай компаниясының өкілінің айтуынша, құбырдағы жұмыстар әлі де техникалық-экономикалық негіздеме сатысында.

## Shuttle танкерлер жүйесі
Shuttle танкерлер жүйесі Қазақстандағы Құрық терминалынан Әзірбайжандағы Сангачал терминалына мұнай тасымалдау үшін мұнай танкерлерін пайдалануды көздейді. Бұл жүйенің қуаты бастапқы кезеңде тәулігіне 500,000 баррельді (79000 м) құрайды, кейінірек тәулігіне 1,2 миллион баррельге дейін көтеріледі (190×103 м3/д).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Энергия ресурстарының жаһандануы: Каспий мұнайы мен газын пайдалану . Дәріс Джонатан Элкинд, энергетика, қоршаған орта және қауіпсіздік бойынша тәуелсіз кеңесші және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Ресей, Украина және Еуразия істері бойынша бұрынғы директоры (1998-2001). 2006 жылдың 19 қазаны. Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті.

Санат:Каспий теңізі
Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Санат:Әзербайжан мұнай құбырлары
Санат:Әзербайжан-Қазақстан қатынастары
Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформа (1993)

**1993 жылғы Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформа** — 1990 жылғы 25 қазанда Тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстанның әкімшілік-аумақтық құрылымын өзгерту жөніндегі алғашқы маңызды шаралар жүйесі болып табылады.

Реформаның негізі «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» 1993 жылғы 8 желтоқсандағы №2572-XII Қазақстан Республикасының Заңы болды.

Заңға сәйкес ел аумағында мынадай өзгерістер болды:
* Бұрынғы ауылдық кеңестер ауылдық округтерге айналдырылды (бастапқыда заңға ауылдық жерлер де кірді, бірақ олар 2013 жылғы 21 қаңтардағы №72-V басқа заңмен біріктірілді);
* Бұрынғы қалалық және қалалық кеңестер сәйкесінше қалалық және қалалық әкімшіліктерге айналды;
* Халқы 50 адамнан аз елді мекендер елді мекендер тізімінен жойылуға тиіс, олар көрші елді мекендерге қосылды;
* Қала әкімшілігіне бағынатын қалалар мен тек сол елді мекендер (бұрынғы қалалық типтегі елді мекендер) қалалық елді мекендердің құрамына кірді; басқа елді мекендер автоматты түрде ауылдық елді мекендерге айналды;
* Қалалар ішіндегі аудандар қала облыстық немесе республикалық бағыныстағы, ел астанасы болған және 400 мыңнан астам адам болуы тиіс болған жағдайда ғана қалыптасты;
* Облыстар мен аудандарды, олардың атауларын, облыстардың немесе аудандардың орталықтарын тағайындауды, қалалардың мәртебесін белгілеуді білім берудегі немесе жоюдағы өзгерістерді ел президенті жүзеге асыра алады;
* Облыстардың немесе республикалық бағыныстағы қалалардың аумағындағы өзгерістерді ел үкіметі жүзеге асыруы мүмкін;
* Аудандардың, облыстық немесе аудандық бағыныстағы қалалардың, олардың әкімшіліктерінің, ауылдық округтердің, кенттік әкімшіліктердің аумағын өзгертуді, ауылдық елді мекендерді құруды және жоюды өңірлік атқарушы және өкілді билік органдары жүзеге асыруы мүмкін;
* Елді мекендер аумағындағы өзгерістерді аудандық атқарушы және өкілді билік органдары жүзеге асыруы мүмкін;
* Қалалық аумақтардағы өзгерістерді қаланың атқарушы және өкілді органдары енгізе алады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихи облыстары
Санат:Әкімшілік-аумақтық реформалар
Қазақтың бала туылғаннан кейінгі дәстүрлері

**Қазақтың бала туылғаннан кейінгі дәстүрлері** — қазақ мәдениетінде бала туылғаннан кейін орындалатын салттық мерекелер мен дәстүрлер жиынтығы бар.

«Балалы үй — базар, баласыз үй — мазар» деген мақал көптеген қазақтарға таныс. Қазақтар үшін баланың дүниеге келуі әрқашан маңызды және қуанышты оқиға болды. Бала тәрбиесінде көптеген дәстүрлер бар. Бұл әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер баланың кейінгі өмірінде маңызды рөл атқарады. Бес-алты жасқа дейін ұлдар мен қыздар бірдей дәстүрлерде тәрбиеленеді, балалық шақта жасалатын барлық рәсімдердің гендерлік ерекшелігі жоқ. 

## Шілдехана
Шілдехана — бұл баланың туған күнін тойлау, ол туылған күні өткізіледі. Достары мен туыстары ата-анасының үйіне құттықтауға, отбасымен бірге тойлауға келеді. Кешкі ас болады. Баланың әкесі құрбандыққа шалынған қозыны сойып, әр түрлі ет түрлерін ұсынады.

## Бесік той
Бесік той — бұл босанғаннан кейін үшінші күні болады. Осы дәстүр бойынша баланың ата-анасына сыйлық ретінде бесік беріледі. Туылған кезде кіндік кескен әйел баланы орап, бесікке бөлейді, бесікті бұрындары аурулардан ғұрыптық қорғаныс ретінде әртүрлі шөптермен сулап қойған. Содан кейін ол баланы үлбіреген қалпақпен және тонмен жабады.

Бала төсегінің үстінде қазақтың рәміздері ілінеді: түйіншек пен қамшы.

Сонымен қатар, қонақтар ән айтып, отбасын құттықтайды, өйткені рәсімнің барлық әрекеттері әндер мен тосттармен сүйемелденіп қойған. Содан кейін дәстүрлі тағамдармен тамақтану болады.

## Қырқынан шығару
Қырқынан шығару — туғаннан қырық күн өткен соң жасалатын рәсім. Бала ресми түрде отбасының достарымен және туыстарымен таныстырылады.

Осы кезеңнің соңына дейін бала әлі де әлсіз және зұлым күштерден қорғалмаған болып саналады. Осы қырық күн ішінде нәрестенің «сүт тырнағын», «қарын шашын» алмайды. Баланы қырқынан шығарарда шомылдыратын ыдыстың түбіне күміс жүзік, күміс білезік, күміс сөлкебай сияқты заттар салып, 40 қасық таза су құяды. Қазақ ұғымында күміс - адалдықтың белгісі, күміс салынған су — ең таза су болып есептелінеді және оған жын-шайтан жоламайды. Қырық шелпек пісіріп, келген қауымға таратады. Баланы қырқынан шығарған әйелдер білезік, сөлкебайларды бөлісіп алады. Баланы шомылдырып болған соң, «қарын шашын» алып, ақ шүберекке түйіп, тұмарша етіп, баланың оң жақ иығына немесе бесігіне қадап қояды, ал «сүт тырнағын» адам баспайтын жерге немесе «ұрпағы көп болсын», - деп жеміс ағашының түбіне көміп тастайды.

Салтанат дастархан жайып, тамақтану мен ән-күймен аяқталады.

## Тұсау кесер
Тұсау кесер рәсімі бала бір жасқа толғанда орындалады. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл ала жіп аттамасын деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын тұсап, оны жүріс-тұрысы ширақ адамға қидырады.

Сүріншек, жайбасар адамдарға баланың тұсауын кестірмейді. Тұсауы кесілген баланы қолынан ұстап жүгіртеді, шашу шашылады. Баланың ата-анасы тұсау кесушіге кәдесін береді. Тұсау кесу тойының негізгі жабдықтары 1,5 м ала жіп, өткір қайшы немесе пышақ. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Туу (дін)
Санат:Мәдениет (Қазақстан)