open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зайролла Дүйсенбекұлы Дүйсенбеков

**Зайролла Дүйсенбекұлы Дүйсенбеков** 1937 жылы 18 қазанда Павлодар облысының Баянауыл ауылында туған. Қазақ.
Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылық институтын бітірген
(1960), ғалым-агроном.
Ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1985), профессор. Қазақ ауылшаруашылық ғылымдар академиясының академигі (1994), ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (1996).
225 ғылыми еңбектің, монографияның, көмекші оқу
құралдары мен мақалалардың авторы.
1960-1962 жылдары - Павлодар облысы «Баянауыл»
кеңшарының бас агрономы. 1961 жылдан - Қазақ ауыл
шаруашылық институтының егін шаруашылығы және
тәжірибе ісінің әдістемесі кафедрасының аспиранты, ассистенті, аға оқытушысы, доценті, профессоры,
1962-1993 жылдары - кафедра меңгерушісі, 1974-1984
жылдары - Қазақ ауылшаруашылық институты агрономия факультетінің деканы. 1994-1995 жылдары - Қазақ
мемлекеттік жерге орналастыру жобалау институтының
(Қазгипрожер) директоры. 2004-2007 жылдары - Мемлекеттік жер ресурстары және жерге орналастыру ғылыми-өндірістік орталығының (МемжерҒӨО) бас директоры.
2005 жылдан бері - ҚР ҰҒА Орталық Қазақстан бөлімшесі
филиалының төрағасы.
«Қазақстанның жер ресурстары» журналының бас редакторы, ғылым және ҰГЗ-технологиялары жөніндегі кеңесші
«Құрмет» орденімен; «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Парламентіне 10 жып»
«Астананың 10 жылдығы» медальдарымен; «Жұмыстағы үздік табыстары үшін», «Құрметті жерге орналастырушы" белгілерімен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен және т.б. сыйлықтармен марапатталған.
*Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт, Н.Ә. Назарбаев.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Табиғат және жер ресурстарының әлеуетін тиімді пайдаланудың ғылымның дамуы мен азаматтардың зияткерлік әлеуетінің мүмкіндіктері негізіндегі елдің экономикалық және әлеуметтік еркендеуі».
*Хоббиі - табиғат, тарих жайлы әдебиет, «ТАӨ» сериясы
*Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Әуезов, I. Есенберлин.
*Үйленген. Жұбайы - Қусайынова Күлбаршын Құсайынқызы
*Ұлы - Дүйсенбеков Ержан Зайроллаұлы, жерді және жылжымайтын мүлікті бағалау маманы; қызы - Дүйсенбекова Гүлжан Зайроллақызы, заңгер.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Тұлғалар
Әуе спорты

**Әуе спорты** - (салмағы ауадан ауыр және салмағы ауадан жеңіл ұшақтар) құралдары түрлерінің бастарын біріктіретін авиациялық спортының барлық түрлерінің біріккен атауы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Қабыл Жапарұлы Жамбакин

**Қабыл Жапарұлы Жамбакин** 1959 жылы 16 қарашада Павлодар облысының Ермак
кентінде туған. Қазақ.
Әкесі - Жамбакин Жапар Айтмағамбетұлы, марқұм, шалғын-жайылым шаруашылығы ГЗИ директоры, «ҚазАгро»
корпорациясы фермер қожалықтары ассоциациясының
бас директоры болған. Анасы - Мендекінова Рабиға
Тәуірбайқызы, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының профессоры.
Қазақ ауыл шаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1983), ғалым агроном.
Биология ғылымдарының кандидаты (1992), докторы (2005). Докторлық диссертациясының тақырыбы:
*«Өсімдіктердің гаплоидтерін алудың биотехнологиялық
негіздері»*.

*«Өсімдіктердің гаплоидтық биотехнологиясы»* монографиясының (2004), 40 ғылыми мақаланың, 90 ғылыми
жарияланымның авторы. 5 патенттің: *«Өсімдік шаруашылығында қолданылатын тәсілдердің көмегімен металмен ластанған топырақты тазарту тәсілі»* (2008), *«Өсімдіктердің пестицидтерге тезімділігін биоинде кациялау тәсілі»* (2009),* «Пестицидтермен ластанған топырақты анықтау тәсілі»* (2009), «Топырақты фиторемедиациялау тәсілі» (2009), *«Дәнді дақылдардың қысымдық әсерлерге төзімділігін бағалау тәсілі»* (2009), арпаның жаңа «Ақжол» сұрыбына (2006) және «Бидайдың гаплоидтық
жасушаларының эмбриогендік суспензиясын алу тәсілі»
(2008) атты 2 авторлық куәліктің иегері.

Қазақ, орыс және ағылшын (ауыз екі) тілдерін біледі.  1983 жылдан - Алматы облысы Іле ауданының «Қаскелең»
бидай өсіру кеңшарының бригадир-гидротехнигі. 1985 жылдан - Қазақ егіншілік ҒЗИ қант қызылшасы бөлімінің аға зертханашысы, 1986 жылдан - биотехнология бөлімінің кіші
ғылыми қызметкері (Алматы облысының Алмалыбақ кенті).
1992 жылдан - «АТН» ЖШС фьючерс саудасы бөлімінің
бастығы. 1993 жылдан - «Агро» ҚР Фермер және шаруа
қожалықтары ассоциациясының аға ғылыми қызметкері
(Алматы қ.). 1994 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ зертханасының
аға ғылыми қызметкері, 1995 жылдан - биотехнология зертханасының меңгерушісі. 2000 жылдан - Қазақ
мемлекеттік аграрлық университетінің өсімдіктер биотехнологиясы кафедрасының меңгерушісі. 2002 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ биотехнология зертханасының меңгерушісі.
2005 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ директорының ғылыми
жұмыс жөніндегі орынбасары.
2006 жылдан - ҚР БҒМ Ғылым комитетінің Биология және өсімдіктер биотехнологиясы институтының дирокторы, 2010 жылдың наурызынан бері - бас директорының міндетін атқарушы.
«Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған.
*Діни көзқарасы - атеист.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік»
*Суйіп оқитын әдебиеті - А.П. Чехов.
*Үйленген. Жұбайы - Атаханова Г.Б. (1964 жылы туған), «Ұлар-Үміт» зейнетақы қорының менеджері. Ұлдары
Жамбакин Д.Қ. (1990 жылы туған), Жапар К.Қ. (1992 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Тұлғалар
Бағыт-бағдар

**Бағыт-бағдар** — саяхат, сапар, экспедиция жасауда, шыңға шықканда жүріп ететін жол.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Байырғы гимнастика

**Байырғы гимнастика** - ежелгі гректердің дене тәрбиесі жүйесінде пайдаланган тән жаттығуларының жиынтығы. Байырғы гимнастика палестрика, орхестрика және ойындар болып үшке бөлінген.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бақылау уақыты

**Бақылау уақыты (желкен және буер спортында)** - қашықтықты өтуге рұқсат берілетін уақыт өлшемі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Вебер-Фехнер заңы

**Вебер-Фехнер заңы** - түйсіну күшінің (Е) тітіркендіргіштің физикалық қарқындылығына (Р) логарифмдік тәуелділігі: *Е = к log Р + С*, (*S = K lgi + С*) мұндағы *k* мен *c* осы сенсорлық жүйемен анықталатын қайсыбір тұрақтылар. Бұл тәуелділікті Вебер заңының және түйсінулерінің әрең байқалатын айырмашылықтарының субъективтік теңдігі туралы қосымша ұйғарымның негізінде неміс психологі және физиологі Г.Т.Фехнер тұжырымдады. Эмпириялық зерттеулер мұндай тәуелділікті тітіркендіргіштің қабылданатын мәндерінің диапазонының ортаңғы телімі үшін ғана қуаттайды. Вебер-Фехнер заңына, әдетте, бұл тәуелділік логарифмдік сипатта емес, дәрежелік сипатта болады дейтін Стивенс заңы қарама-қарсы қойылады. Вебер-Фехнер заңы бойыннша тітіркендіргіштердің күші геометриялық прогрессия жолымен көбейсе, одан туындайтын түйсіктер, арифметикалық жолмен өсіп отырады. Мұны *Е = i / Р* мұнда Е — сезгіштік, i — тітіркендіргіштер күші, Р — тітіркендіргіштер табалдырығының өлшемі. *S=k log і+С* мұндағы S — түйсіктің жиілігі, K —тітіркендіргіш күші, k, С — тұрақтылар (константалар). Бұл екі формуланы Ю.М.Забродин ортақ мәнге келтірген.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Балалар туризмі

**Балалар туризмі** - мектеп оқушыларын салауатты өмір салтына, туған өлкені танып-білуге, мектепте алған дене тәрбиесі мен денсаулығын жақсартудағы білімін молайту мақсатында жүргізілетін саяхатшылық сапарлар.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Вербалдық үйретулер

**Вербалдық үйретулер** — сөздің ықпалы арқылы іске асатын: ережелер, түсіндірулер және сөздің көмегімен бейнелейтін қылықтар, т.с.с.; нақты заттылық әрекеттерге қатыссыз (сынақ және қателесу әдісі, шартты рефлекторлық) немесе операнттық үйретулер. Вербалдық үйретулер адамның өмірлік тәжірибені, білімдерді, ептіліктерді және дағдыларды сөздік инструкцияның және түсіндірулердің көмегімен игеруі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Вестибулярлық аппарат

**Вестибулярлық аппарат** —  деген сөзі, кіреберіс деген мағынада. Статикалық түйсіктердің рецепторлары ішкі құлақтағы вестибулярлық аппаратта орналасқан. Кіреберіс аппараты — ішкі құлақта орналасқан, адамның кеңістікте қандай күйде екенін, тепе-тендікті сақтайтын, яғни денені, бастың түрлі жағдайдағы — шалқайған, еңкейген және айналған кезін сездіретін ағза.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Балкан ойындары

**Балкан ойындары** - Афины қаласындағы олимпиялық стадионда 1929 жылдан өтіп келе жаткан Грекия, Болгария, Румыния, Түркия мемлекеттерінің жеңіл атлеттері қатысып келе жатқан жеңіл атлетикадан кешенді жарыс.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бейресми командалық есеп

**Бейресми командалық есеп** - Олимпиялық ойындарда жалпы командалық есеп бейресми деп есептеледі, себебі Олимпиялық хартияға байланысты жарыстар оған қатысқан елдердің емес, спортшылардың арасында деп есептеледі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Биіктікке секіру

**Биіктікке секіру (женіл атлетикада)** — екі қатты тіреуге бекітілген кергіден асып түсумен іске асырылады. Тағайындалған биіктікті қатарынан үш секіргенде ала алмаған спортшы жарыстан шығарылады.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Буер

**Буер** — желкен арқылы мұз үстінде сырғанауға арналған, конькиге орнатылган жеңіл құрылғы.

Мұздағы алға қозғалысқа төзімділігі төмен болғандықтан, мұзды қайықтар 60 мильден (100 км/сағ) асатын жылдамдыққа қабілетті. Жылдамдығына байланысты мұз дрейфтері демалу үшін де, жарыс үшін де қолданылады. Жарыс қайықтары әдетте бір адамды тасымалдайды.

## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Буер спорты

**Буер спорты** — буерді басқару біліктілігіне негізделген спорт түрі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Гид

[нобай|оңға|[Америкалық үнділер ұлттық мұражайы экскурсиясының жетекшісі]]

**Гид** ( деген сөзі; кейде **экскурсия жетекшісі**, **жолбасшы**) — экскурсияға басшылық ететін маман, клиенттерге аймақ, жерді көрсететін, мәдениетін, тарихын түсіндіретін адам.

## Қажет қабілеттері
Экскурсия жетекшісінде ұстазға да тән төрт қабілеттер болу керек: конструктивтік, ұйымдастырушылық, коммуникативтық  және аналитикалық.

* Конструктивтік қабілеттері. Экскурсиялық материалды таңдап, дұрыс ресімдеп  ол түсінікті және сенімді  болуы қажет. Қажет болған жағдайда экскурсияның өткізілуін жоспар, әдістемелік қабылдау, схемаларды пайдалану арқылы қайта жоспарлауы қажет. Қабілеттің осы түрі гидтің ойлау қызметін дамытуға арналған.

* Ұйымдастырушылық қабілеттері. Экскурсиялық топты  басқаруды жүзеге асырып, экскурсанттардың қажет объекттеріне ықыласты бағыттауға арналады, сонымен бірге туристтер және басқа қаладан келген экскурсанттарға көрсетілген  бағдарламаны орындауды қамтамасыз етуді жүзеге асырады.

* Коммуникативтік қабілеттері. Экскурсиялық топпен іскерлік қатынастар орнатып, оларды экскурсияның соңына дейін сақтап, маршруттағы автобусты жүргізушімен жақсы арақатынаста болуы керек, мұражай жетекшісі, экскурсанттар қатысатын көрменің қызметкерлері, басқа туристтік топтардың гидтерімен, жетекшілерімен, саяхаттар және экурсияларды ұйымдастырушыларымен дұрыс қатынасты болуы керек.  
                                                               
* Аналитикалық қабілеттері.  Өз жұмысының сыншыл талдауы, өткізілген экскурсияның сапасының нақты бағасы, әдістемелік қабылдауларды қолданудың тиімділіктері осыған негіз болады.  Барлық гидтер қабілеттіліктерге ие бола бермейді, дагенмен оларға ие болуға әрқайсысы ұмтылуы керек.

Экскурсия жетекшілері қабілеттерінің дамуындағы маңызды рөлді әдістемелік секциялар, объекттердің жанында дербес жұмыстары, әдістеме және экскурсияларды өткізу техникасын терең меңгеруі, курстар, жұмысқа дайындықтар құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Қызмет көрсету саласындағы мамандықтар
Санат:Туризм
Виндсёрфинг

**Виндсерфинг** — діңгек, желкен қайық арқылы басқарылатын спорттың түрі.

Виндсерфингте қолданылатын спорттық құрал-жабдық «желкенді борт» немесе «виндсерф» деп аталады және ұзындығы 2,0–4,7 м, қалқымалы материалдан жасалған және оған діңгектің желкенмен икемді байланысында бекітілген жеңіл тегістелген тақтадан тұрады. 

Желкенді борт – рульі жоқ желкенді кеменің жеңілдетілген үлгісі. Басқару діңгекті желкенмен еңкейту арқылы, ал сүргілеу режимінде қозғалғанда, сонымен қатар борттың өзін бүйірден екінші жаққа еңкейту арқылы жүзеге асырылады. Қозғалыс жылдамдығы мен бағыты желге қатысты желкеннің жағдайына байланысты. Желкеннің жағдайын спортшы («виндсерферлік») бақылайды, оны штанга деп аталатын тірекке қолдарымен ұстайды.

Желкенді борттағы қозғалыс желдің кез келген күшімен мүмкін. Тәжірибелі спортшылар әр түрлі қиындық дәрежесіндегі секірулерді орындаумен қатар толқында қозғалу техникасын меңгереді.

Қазіргі уақытта виндсерфинг - бұл керемет спорт түрі ғана емес, сонымен қатар белсенді демалысты таңдайтын адамдардың кең ауқымы үшін танымал су ойын-сауық.

Желкенді борттағы қозғалыс екі негізгі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін:

ауыстыру режимі. Тақта Архимедтің күшімен суда сақталады, нәтижесінде ол ішінара суға батырылады. Бұл режимдегі қозғалыс жылдамдығы судың жоғары қарсылығына байланысты салыстырмалы түрде төмен.

жоспарлау режимі. Тақта келе жатқан ағынның көтеру күшіне байланысты судың бетінде ұсталады. Желдің жоғары жылдамдығын (шамамен 6-7 м/с) және желкенді бортты басқаруда үлкен тәжірибені қажет ететін белгілі бір жылдамдыққа жеткенде сырғанау мүмкін болады. Үлкен желкені бар ең кең жарыс тақталары («Windsurf Formula») 3-4 м / желді жоспарлай алады.

Кез келген ашық су айдыны желкенді бортты басқаруға жарамды, алайда қолайлы климатқа байланысты Краснодар өлкесінің Ейск аймағы, оның ішінде Долгая шұңқыры, Анапа және Сочи облыстарындағы жағалаулар, Қырым көлінің Донузлав жағажайлары, ресейлік спортшылар мен виндсерферлер арасында ең танымал болды.

Ашық судағы тұрақсыз желдің қолайсыздығын жою үшін жабық виндсерфинг ойлап табылған.

## Дереккөздер

 

Санат:Спорт
Бойжазба

**Бойжазба** - спортшының жаттығу өткізу немесе жарысқа қатысуының қарсаңында тәннің мүмкіндігін алдын ала жұмылдыру, алда тұрған жаттығуларды жоғары деңгейде орындауға дайындалу мақсатында дене жаттығуларының түрлерін орындау.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Велосипедшілер құтысы

**Велосипедшілер құтысы** - ұзақ жарыстар мен жаттығулар кезінде велосипедшілер тамақтанатын, сұйық ас құйылатын сопақща ыдыс.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Лев Семёнович Выготский

thumb|right|200px|Лев Семёнович Выготский
**Лев Семёнович Выготский** (17.11.1896, Орша-11.06.1934, Мәскеу) - әлемдік психологияда әйгілі кеңес психологі. 

Оның жасаған жоғары психикалық функциялардың дамуында мәдени-тарихи концепциясының теориялық және эмпириялық мүмкіндіктерінің маңызы өте зор. Л. С. Выготскийдің көптеген еңбектері балалар мен педагогикалық, арнайы және клиникалық психологияның өзекті әрі іргелі мәселелерін қамтиды. Ол оқу-тәрбие істерінің бала психикасын дамытуда шешуші қызмет атқаратынын нақты тәжірибелік мысалдармен дәйектейді. Арнайы психология саласында Л.С.Выготский кемтар балаларды оқыту мен тәрбие істерінде тиімді жолдар арқылы елеулі табыстарға жетуге болатындығын ғылыми тұрғыдан ашып көрсетті. Оның зерттеу нәтижелері тек психологияға ғана емес, адамтану ғылымдарына қатысты өзге де ғылыми пәндер болып саналатын: дефектология, тіл білімі, психиатрия, өнертану, этнографияның дамуына пайдалы үлесін қосты. Выготский мектебінің өкілдері (Божович Л.И., Запорожед А.В., Левина Р.Е., Леонтьев А.Н., Лурия А.Р., Эльконин Д.Б.,т.б.) Ғалым жоғары психикалық функциялардың даму заңын негіздеді. Л. С. Выготский тұжырымына сәйкес, олар алдымен баланың ұжымдық тәртібінің түрі ретінде пайда болады, басқа адамдармен ынтымақтастығы, содан кейін ғана олар өзінің жеке функциялары мен қабілеттері болады.

Негізгі еңбектері: «Жақын арада даму аймағы» теориясының жалпы ережелері  («Сана және қоғам»), 1976, 6-томдық шығармалар жинағы (1982-1984) "Педагогикалық психология"(1926), "Қылықтар тарихының этюдтары"(1931, Луриямен А.Р. бірге), "Өнер психологиясы"(1965), т.б.

## Дереккөздер

Санат:17 қарашада туғандар
Санат:1896 жылы туғандар
Санат:Оршада туғандар
Санат:11 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1934 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Императорлық Мәскеу университеті түлектері
Санат:КСРО психологтары
Санат:XX ғасыр психологтары
Санат:Мәскеу халық университеті түлектері
Санат:Ресей заңгерлері
Санат:Марксистер
Санат:Ресей психолингвистері
Санат:Орыс психоаналитика қоғамы
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:Гомель тұлғалары
Санат:КСРО педагогтары
Зоопсихология

**Зоопсихология** — ( — жануар және психология) 1) негізінен әр алуан биологиялық түрлердің мінез-қылықтарын салыстырып, психогенетикалық көзқарас тұрғысынан психологиялық процестерді зерттеу, (қ. Салыстырмалы психология) жануарлар қылықтары мен психологиясын зерттейтін психология ғылымының саласы. 2) объектісі жануарлар болып табылатын кез келген психологиялық зерттеу; 3) жануарлар психикасы, осы деңгейде психикалық шағылудың көрінісі мен заңдылықтары туралы ғылым. Зоопсихология жануарлардың психикалық процестерінің онтогенездегі қалыптасуын, психиканың эволюция процесінде пайда болуын және оның дамуын, адам санасының биологиялық алғышарттарын және оның туылу тарихына дейінгісін зерттейді. Жануарлардың психикалық қабілеттеріне антикалық дәуірдің ойшылдары назар аударған. Ғылыми Зоопсихология XVIII ғ. соңы мен XIX ғ. бас кезіңде пайда болды. Жануарлар психикасын ғалымдар олардың қоршаған ортамен тіршіліктік қажетті байланыс орнататын қозғалыс белсенділігімен диалектикалық бірлікте қарастырды. Психиканың онтогенезде және филогенезде дамуының алғашқы және жетекші факторы pетінде ширығуға, қозғалыс жүйесін байытуға және жетілдіруге алып келетін тіршілік қарекеттің күрделілігін зерттеді. Жануарлардың психикалық қарекетін, перцептивті процестерін, бағдарлы зерттеушілік реакциясын, жадын, эмоциясын, дағдысын және үйреніп алудың өзге түрлерін, зиятын нақты зерттеу жануарлардың өздерін ұстануының құрылымына объективті анализ жасау негізінде және адамға қарағанда жануарлардьщ психикалық қарекеті толығымен биологиялық факторлармен шарттастырылатындықтан, зерттеліп отырған түрдің экологиялық ерекшеліктерін жан-жақты еске алуды талап етеді. Зоопсихологияның этологиямен және басқа биологиялық ғылымдармен ерекше тығыз байланысы осымен айқындалады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Вюрцбурлық мектеп

**Вюрцбурлық мектеп** — сана психологиясын зерттеген бағыттардың бірі. Бұл мектептің негізін салушылар — *О. Кюльпе* және *К. Бюлер*, ал өкілдеріне жататындар - Н. Ах, А. Марбе, О. Зельц және т.б. 
**Вюрцбурлық мектеппен зерттелінген негізгі мәселелер:** 
*а) ойлаушы субъектінің белсенділігін анықтайтын ұғымдарды шығару; 
*ә) ерекше психологиялық ақиқат ретіндегі ойлаудың қасиеттерін сипаттау және мазмұнын анықтау; 
*б) ойлау процесінің психологиялық механизмдерін түсіндіру. 
Сәйкес әдістемені шығара отырып, *Н. Ах* ұғымдарды қалыптастырудың тәсілдерін тандау процесі мен қолдану сипаты субъектімен шешілетін нақты міндеттерге байланыстылығын атап өтті. Осылайша, вюрцбурлық мектептің негізгі қосқан үлесі — "Міндет" ұғымын енгізуі (*В. Уайт*). Вюрцбурлық мектеп өкілдері интроспекция әдісін өзгертті. Субъектінің өзінің ішкі ойлары, елестері, күйзелістepi жөніндегі есебі белгілі бір қойылған сұраққа жауапты іздеу, белгілі бір міндетті шешу жолымен жүрді. О. Кюльпе "Ойлау психологиясы" еңбегінде ойлау мен ерікті зерттеуде итроспекциялық әдісті қолданды. Зерттеген мәселелері: "эмпирикалық ойлау" деп аталатын және формалдық логика заңдарына сүйенетін" таза ойлаудың" нақтылы жүзеге асуын көрсететін психикалық актілер мен күйлер. Н. Ахтың тағы бір қосқан үлесі — *"детерминациялық тенденциялар"* тұжырымдамасын шығарып, негіздеуі. Басқаша айтқанда, бұл — себептендіру теориясы. Адамның бойындағы осындай детерминациялық тенденциялары адамды түртіп отыратын, санадан тыс процестерге жатады. Ойлау өзінен-өзі пайда болып қалыптаспайды. Ол тікелей сыртқы орта әсерінен пайда болады. Сезімдік елестер мен ойлаудың арақатынасын түсіндіруде бұлар мынадай пікірде болды. Өз-өздігінен сезімдік елестер мен олардың кез келген үйлесімі тіпті оңай логикалық есепті шешіп бере алмайды. Себебі, есепті шешу үшін берілген міндеттің сезімдік көрінісінен тыс, одан еркін болатын, есептің (міндеттің) шарттары мен талаптары арасындағы қатынастарды ашу мен саналау маңызды болып табылады. Вюрцбурлық мектеп өкілдері ойлаудың басқа психикалық процестерден өзіндік ерекшеліктерін көрсетті: тұтастылығы, белсенділігі, бағыттылығы, бейнесіздігі және т.б. Вюрцбурлық мектептің негізгі идеялары О. Зельцтің еңбектерінде жалғасын тапты. Ол ойлауды интеллектуалдық операциялардың қызмет етуі ретінде
анықтады. *О. Зельц* өз алдына ойлау іс-әрекетінің қандай да бір нәтижесінің жүзеге асуындағы интеллектуалдық іс-әрекеттің әрбір сатысының қызметін анықтау мақсатын қойды. Қатынастарды саналау әрекеті ретіндегі ойлауды түсіндіру үшін оның міндетті шешуде жүзеге асырылатын әрекет немесе операция ретінде қарастыру керек. *О. Зельц* міндетті шешу барысы мен тәсілдерін сипаттауда үш ұғымды енгізді: арнайы реакция, яғни берілген жайтта қойылған мақсатқа сәйкес келетін объективті қажетті жауап.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Манап Исенұлы Толымбеков

**Манап Исенұлы Толымбеков**. 1968 жылы 5 наурызда Жамбыл облысы Қордай ауданы
Красногорка ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Толымбеков Исен, марқұм, зоотехник болған. Анасы - Нақысбекова Роза, зейнеткер, оқытушы болған.
Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс
училищесінің «Радиациялық қауіпсіздік құралдары» факультетін (1991), инженер-химик; «Тұран-Астана» университетін бітірген (2010), мамандығы - «Ақпараттық жүйелер».
1985 жылдан - Саратов жоғары әскери инженерлік
химиялық қорғаныс училищесінің курсанты. 1991 жылдан - ҚазКСР Ғылым академиясының ядролық физика институтының радиациялық қауіпсіздік қыметының
дәрежелі инженері. 1993 жылдан - ҚР ¥ҚК органдарі ие
қызмет (Астана қаласы).
2008 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Премьер-министрі
Кеңсесінің Мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімінің меңгеруші.
Мерейтойлық медальдармен марапатталған.

Әскери атағы - полковник.

Хоббиі - спорт.

Үйленген. 2 қызы мен ұлы бар.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Аян Төлеубайұлы Тұрарбеков

**Аян Төлеубайұлы Тұрарбеков.** 1973 жылы 3 қарашада Талдықорған облысы Андреев
ауданының Жыланды ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Тұрарбеков Төлеубай, инженер. Анасы - Тұрарбекова Шарбану, Алакөл СЭС зертханашысы.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
хылықаралық қатынастар факультетін (1996) халықаралық
қатынастар маманы, екі шет тілін меңгерген елтанушы
мамандығы бойынша; Қазақ гуманитарлық-заң университетінің заң факультетін (2005) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс, неміс және ағылшын тілдерін біледі.
1996 жылдан - ҚР СІМ Еуропа және Америка елдері
департаментінің референті, атташесі. 1999 жылдан - ҚР
СІМ Екі жақты ынтымақтастық департаментінің ушінші хатшысы, екінші хатшысы. 2001 жылдан - Австрия Республикасындағы ҚР Елшілігінің ушінші хатшысы (Вена қаласы). 2003
жылдың қаңтар айынан - ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшысының
көмекшісі. 2003 жылдың тамыз айынан - ҚР Президенті
Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің бас сарапшысы. 2004
жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің әлеуметтік-саяси белімінің бас сарапшысы. 2005 жылдан - ҚР Президенті
Әкімшілігінің әлеуметтік-саяси бөлімінің сектор меңгерушісі.
2006 жылдан - ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі
аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан - ҚР Мәдениет және
ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағаттар комитеті
төрағасының орынбасары.
2008 жылдың шілде айынан бері - ҚР Премьер-министрі
Кеңсесінің ақпараттық-талдау орталығының меңгерушісі.
Мәдениет қайраткері (2008).

Әскери атағы - запастағы лейтенант.

Діни көзқарасы - дәстурлі мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев,
М.К. Ататүрік, Д. Сяопин, М. Мохаммад.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге
қабілетті, өнеркәсібі дамыған, өркендеген».
Хоббиі - балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми фантастика.
Үйленген. Жұбайы - Тұрарбекова Айнель Ұлжабайқызы,
«НИТ» АҚ бас маманы. Балалары - Әділет, Асанәлі.

## Дереккөздер
Брадикардия

нобай|
**Брадикардия** (гр. *βραδυ* - баяу және *καρδιά* - жүрек) — синус түйіннің өз қызметін атқара алмауы, яғни синусты түйіннің әлсіздігі салдарынан немесе автоматизм қызметінің бұзылысынан болатын жүрек ырғағының баяулауын айтамыз (кардиостимулятор). Синусты түйін жоғарғы және төменгі қуыс көктамырларының оң жақ жүрекшеге құятын жерінде, яғни оң жақ жүрекшенің құлақшасында орналасқан. 

**Синустық брадикардия** деп жүректің соғу жиілігінің баяулауы, яғни синусты брадикардия кезінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 60-тан төмен, яғни 30-50 соққыға дейін төмендейді, бұл синус түйінінің автоматизм қызметінің төмендеуіне байланысты болады.

Бұл жағдайдың себептері әртүрлі:

* синус түйініне әсер ететін миокардтағы склероздық өзгерістер;
* парасимпатикалық жүйке жүйесінің тонусының жоғарылауы;
* инфекциялық-қабыну үрдістері (инфекциялық эндокардит, іш сүзегі, дифтерия т. б.)
* интракраниальды қысымның жоғарылауы (церебральды ісіну, ісік, менингит, миға қан кетуімен);
* дәрі-дәрмектердің әсері     (digitalis, quinidine);
* улану қорғасын, никотин;
* гипотиреоз (қалқанша без функциясының төмендеуі);
* аштық, іш сүзегі, сарғаю т.б.

## ЭКГ белгілері
Аритмияның бұл түрін клиникалық көрініс арқылы ғана емес, сонымен қатар электрокардиограмма арқылы да анықтауға болады. 

# Жүрек соғу жиілігінің минутына 59-40 дейін төмендеуі. 
# Синустың дұрыс ырғағын сақтау . 
# I, II, aVF, V4-V6 жетекші позитивті Р толқыны.

Санат:Жүрек аурулары
Велотрек

**Велотрек** - велосипедпен жарысуға арналған ені 4-10м. және қашықтығы 250- 500 м. келетін арнайы салынған айналма жол.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Олег Анатольевич Федоров

**Олег Анатольевич Федоров.**  1963 жылы 28 ақпанда Апматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Федоров Анатолий Иванович, зейнеткер. Анасы -
Федорова Галина Дмитриевна, зейнеткер.
КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін бітірген (1984),
заңгер.
Орыс, қазақ (сөздікпен) және ағылшын (сөздікпен) тілдерін
біледі.
1980 жылдан - КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің
тыңдаушы. 1984 жылдан - Семей қаласы Киров аудандық
ІІБ СМТСҚКБ жедел өкілі, аға жедел өкілі. 1988 жылдан -
Семей қалалық атқару комитетінің ІІБ аға жедел өкілі. 1991
жылдан - Семей қаласы Ленин аудандық атқару комитетінің
ІІБ СМТСҚКБ бастығының орынбасары. 1992 жылдан -
Семей облысы ІІБ КМБ жанындағы қаржылық-шаруашылық
қызмет саласындағы қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі
ауданаралық бөлімнің бірінші бөлімшесінің аға жедел
өкілі. 1993 жылдан - Семей қалалық ІІБ Ленин ауданының
АІІБ экономикалық қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі
бөлімше бастығы. 1995 жылдың сәуір айынан - Семей ҚІІБ
ЭҚҚКБ бастығы. 1995 жылдың желтоқсан айынан - Семей
қаласы бойынша МТК Орталық бөлімінің экономикалық
қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі белімшесінің бастығы.
1996 жылдан - Семей қаласының Орталық ауданы бойынша МТК бастығының орынбасары; Семей облысы бойынша МТКБ бастығының орынбасары. 1997 жылдан - ҚР ІІМ
Криминалдық барлау бас басқармасы бастығының орынбасары - бірінші (жедел) басқарма бастығы. 1999 жылдан - ҚР ІІМ 10-шы департаменті бастығының орынбасары - бірінші (жедел) басқарма бастығы.
Полиция полковнигі.

Хоббиі - спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.

Үйленген.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Ғазиз Қоршабекұлы Шынәлиев

**Ғазиз Қоршабекұлы Шынәлиев.**  1960 жылы 1 мамырда Жамбыл облысы Жуалы ауданының
Түркісіб ауылында туған.
Әкесі - Шынәлиев Қоршабек Таласбекұлы, марқұм, зоотехник және бас зоотехник болып қызмет атқарған.
Анасы - Шынәлиева Пәтима Құлымбетқызы, зейнеткер,
ұжымшарда жұмыс істеген.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1986) кен инженер-металлургі мамандығы бойынша;
Қазақ менеджмент, экономика және болжамдау институтын (1994) бизнесті басқару шебері мамандығы бойынша
бітірген.
Қазақ, орыс жене ағылшын тілдерін біледі.
1977 жылдан - Алматы «Поршень» машина жасау зауытында 2-ші санаттағы токарь-жартылай автоматшы;
Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (ГДР). 1981 жылдан -
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының
дайындық белімінде тыңцаушы; осы институттың студенті.
1986-1992 жылдары - «Қаратау» ӨБ байыту фабрикасында жұмысшы, ауысым шебері, аға шебер және бас
корпустың бастығы. 1994 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің және Министрлер кабинетінің аға референті,
Премьер-министрдің бірінші орынбасарының кеңесшісі,
ҚР Премьер-министрі орынбасарының көмекшісі. 1997
жылдан - энергетика және табиғи ресурстар министрінің кемекшісі, Энергетика және табиғи ресурстар министрлігінің
мұнай өнеркәсібін дамыту белімінің бастығы. 1997 жылдан -
ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің аға референті, өнеркәсіп
секторының меңгерушісі.
2001 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің
Өндірістік сала және инфрақұрылым бөлімі меңгерушісінің
орынбасары.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»,
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан темір
жолына 100 жыл» медальдарымен; «Доссор мұнай кен орнын игеруге 90 жыл» белгісімен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы подполковник.

Діни көзқарасы - мұсылман

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Индустриясы
дамыған, бәсекелестікке қабілетті, халқы жоғары білімді,
демократиялық ел».

Хоббиі - кітап оқу, табиғат аясында демалу, шахмат ойнау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - Қазақстан жазушыларының
шығармалары.

Үйленген. Жұбайы - Мұталипова Әсиям Шәріпқызы
(1963 ), «КЕСОС» АҚ бас маманы. Ұлдары - Шынәлиев
Марат Ғазизұлы (1985 ); Шынәлиев Ринат Ғазизұлы
(1988).

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Велобол

**Велобол** - велосипедге отырып, доппен өткізілетін, командалық спорт ойыны.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Велосипед саймандары

**Велосипед саймандары** - велосипедтің доңғалағын, резеңкесін т.б. бөліктерін жөндеуге арналған саймандар жиынтығы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Білезікқап

**Білезікқап** - саусақ білек буынын орап жарақаттан қорғайтын білезік тәріздес былғары жабдық.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бізөкше

**Бізөкше** - альпинистердің аяқ киімдерін қаптаған табаңдағы арнайы біздер.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бүрісу

**Бүрісу (спортта)** - саусақтарымен денені ішке тартып, шынтақтарды денеге қыса ұстап, тізелерді иықка тыға дененің бүгілген қалпы. Бүрісіп суға секіру кезіндегі, акробатикалық, айналып түсу, сияқты т.б. жаттығуларды көптеген суға секірістерді жасауды дұрыс орындаудағы техникалық әдіс.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бүкір

**Бүкір** - омыртқаның қапталға қарай қисаюы.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бүйір оттары

**Бүйір оттары (желкен спортында)** - түн қараңғылығында жүзген басқа желкенді қайықтармен соқтығысып қалмас үшін қайықтың алдыңғы бүйірлеріне қойылатын көк, қызыл шамдар.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бүкіләлемдік студенттік ойындар

**Бүкіләлемдік студентгік ойындар** - 1924 жылдан бері өткізіліп келе жаткан кешеңді халықаралық жарыс.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бұрыштан соғу (лақтыру)

**Бұрыштан соғу (лақтыру)** - командалық спорт ойындарында допты алаңның бұрышынан соғу (лақтыру).
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бүйірлеу

**Бүйірлеу (желкен спортында)** - қайықтардың соққан желге қатыстылығы. Мысалы, жел сол жақ тұстан соқса (сол жақ бүйірге) қайық сол жақпен бүйірлеп келді дейді.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Бұраңдама

**Бұраңдама** - жаттықтырушының (оқытушының) нұсқауымен көрсетілген нүктелердің басқа да белгілердің бойымен бұрандап қозғалу.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Буынды созып алу

**Буынды созып алу** - спортта жиі кездесетін жарақат түрлерінің бірі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Қатын жотасы

**Қатын (Қатон) жотасы** — Алтайдың орталық бөлігіндегі таулы жота. Жота Қатын, Аргун (Арғын) және Берел (Бергіел) өзендерінің су айрығы болып табылады.

## Географиялық орны
[thumb|left|200px|Қатын жотасы ([Алтай Республикасы)]]
Қатын жотасы Ресей (Алтай Республикасы) мен Қазақстан жерінің шектесетін жерінде жатыр. Шығыс Қазақстан облысына Қатын жотасының оңтүстік-батыс бөлігі созыла орналасқан. Алтай тауының ең биік жері (Мұзтау, 4506 м), осы жотаның орталық бөлігінде. Жотаның ұзындығы 150 км.

## Геологиялық құрылымы
Метаморфтанған тақтатас және граниттен тұрады. Тектоникалық құрылымы жағынан герциндік қатпарлықта көтерілген. Кен байлықтарынан полиметалл кентастарына және алтын қорына бай. 
 
## Жер бедері
Беткейінде жалпы ауданы 279 км2  болатын 386 мұздық бар. Жотаның батыс етегінде емдік қасиеті бар Рахман қайнары орналасқан.

## Климаты
Климаты тым континеттік, қысы суық. Қыс ортасында тау аңғарларында температура -50-52°С-қа дейін төмендейді. Жазы қоңыржай жылы, шілдеде 10-14°С, тау бастарындағы температура -6-8°С болады. Жауын-шашын 500-1000 мм шамасында.

## Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Беткейлерінде таулы орманның сұр топырағы мен таудың күлгінді топырағы қалыптасқан. 2000-2200 м биіктікте қарағай, самырсын, одан жоғары альпілік шалғын мен қорымтас, ал жартасты беткейлерінде қына, мүк өседі. Жануарлар дүниесіне бай. Қоңыр аю, росомаха, бұғы, елік, тиін, ақкіс, түлкі, бұлғын, теңбіл бұғы, ондатр, т.б. кездеседі. Жотаның батыс етегі егіншілікке қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Ресей таулары
Санат:Катонқарағай ауданы таулары
Салтанат Тұрлыбекқызы

**Салтанат Тұрлыбекқызы**. 1973 жылы 22 ақпанда Шымкент облысы Алғабас ауданы
Шаян ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Кәрімбаев Тұрлыбек, зейнеткер. Анасы - Әлімбекова Сәрсенгүл, зейнеткер.
Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің филология факультетін (1995), орыс тілі және
әдебиеті пәнінінің оқытушысы; ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік басқару Академиясын бітірген (2004), мемлекеттік қызмет менеджері.
Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1991 жылдан - Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық
қазақ-түрік университетінің студенті. 1996 жылдан - №47
мектеп-гимназияның үйірме жетекшісі, орыс тілі және әдебиеті пәнінінің оқытушысы (Шымкент қаласы). 1998 жылдан -
Оңтүстік Қазақстан облысының Ішкі саясат департаментінің
бас маманы. 2003 жылдан - ҚР Президенті жанындағы
мемлекеттік басқару Академиясының тыңдаушысы. 2004
жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің жалпы бөлімнің
референті. 2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің
Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің аға сарапшысы. 2007
жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің бақылау және құжаттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
2008 жылдан - ҚР Премьер-министрінің Кеңесінің бақылаушы
және құжаттық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі
қызметін атқарушысы, 2009 жылдан бері - меңгерушісі

Хоббиі - спорт, музыка.

Сүйіп оқитын әдебиеті - О. Хайям.
Тұрмыс құрмаған.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:22 ақпанда туғандар
Санат:1973 жылы туғандар
Бірыңғай спорттық сыныптама

**Бірыңғай спорттық сыныптама** — көрсеткен нәтижелеріне байланысты спортшыларға разрядтар және атақтар беру жүйесі.
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Спорт
Геронтопсихология

**Геронтопсихология** ( - қарт) — қартаю процесінің психологиялық зандылықтары мен механизмдерін зерттейтін психология ғылымының бір саласы. Бұл салада өмірдің психологиялық, физиологиялық, әлеуметтік, медициналық, экономикалық және т.б. жақтарының қарт адамның психикасына ықпалы қарастырылады.

## Дереккөздер

Санат:Жантану
Санат:Медицина
Гетеростереотип

**Гетеростереотип** (*гетеротаптаурындар*) — бір этностың басқа ұлт өкілдерінің дүниетанымы, психологиясы туралы біршама тұрақты қалыптасқан пікірлері. Этностардың өзара қарым-қатынасына қарай, жағымсыз түрлері көп жағдайларда теріс түсініктерге негізделген түрлері жиі кездеседі. Мәселен, кейбір ұлт өкілдерін, кавказдықтарды, әсіресе шешендерді "тентек", "бұзық" деп әр түрлі себептеріне, байыбына бармай теріс түсініктер жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Гештальт психология

**Гештальт психология** ( - пішін, тұтастық)- шетелдік психологияның сенсуалистік бағыты, 1912 ж. Германияда пайда болған. Гештальтпсихологияның ізашары *X. Фон Эренфельс* (1859-1932) болып табылады. Басты өкілдері: *М. Верттеймер* (1880- 1944), *В.Келер* (1887-1967) және *К. Коффка* (1886-1941). Ассоциациялық психологияға қарама-қарсы гештальтпсихология түйсікті емес, қайта қайсыбір психикалық құрылымды, тұтас түзілімді, яғни "гештальттарды" бастапқы және психиканың негізгі элементтсрі деп санайды. Гештальтпсихология бойынша, олардың қалыптасуы қарапайым, симметриялы, томаға тұйық тұлғалар түзу қабілеті бейнебір іштей тән психикасына бағынады. Гештальтпсихология теориясы индивидті сыртқы ортадан және оның практикалық қызметінен бөліп алу болып табылады. Психикалық түзілімдердің тұтастығын *гештальтшілдер*, сайып келгенде, иманенттік субъективтік "заңдармен" түсіндіреді, мұның өзі оларды идеализмге жақындатты. Кейіннен идеялары (әсіресе "гештальт" ұғымы) материалистік-психологар (Л.С.Выготский және басқалар.) Гештальтпсихологияның теориялық тұрғыдан негізделмейтін жақтарын қарастырды. Гештальт структура, құрылым, тұтастық, жүйе. Гештальтпсихология сананың алғашқы бөлшектері түйсінуі де, елесте емес, кейбір тұтас түрдегі "психологиялық құрылымдар" (гештальттар) деп санайды. Сондай құрылымдар сананың жемісі деген пікірді қолдайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Когнитивті психология
Санат:Түйсіктер
Гештальт терапия

**Гештальтерапия** — гештальт психологияның теориясына негізделген, адамға психотерапевтік ықпал ететін әдістер және процедуралар жүйесі — психологиялық зерттеулердің аумағы, тұтастық құрылымының қызметтері мен зандарын алғышарт ретінде қарастырып, соның нәтижесінде олардың арасындағы байланыстары түсіндіріледі. *Гештальтерапияның басты принципі* — адам өзін, басқа адамдарды және әлемдегі басқа бар нәрселерді сол күйінде қабылдап және олардың бар ахуалын жетілген деп, өзгертудің немесе жетілдірудің қажеті жоқ деп бағалайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Гипербола (жантану)

**Гипербола** — *күшейту* деген мағынаны білдіреді. Гипербола қиял бейнелерін жасауға қатысатын әдістердің бірі. Гипербола  деп нәрсенің жеке сипаттары, белгілері үлкейтіліп көрсетілуін айтады. Сөйткенде бейне ашық, мәнерлі, көзге жағымды болып шығады. Гиперболада белгілі бір бейнелердің алға шығып айқын байқалуына жағдай жасалады. Ертегілерді, қиял-ғажайып бейнелерді жасауда гипербола көп қолданылады. Мысалы, үнді мифологиясындағы көп қолды құдайлармен, жетібасты айдаһардың бейнелері осы әдістің көмегімен құрастырылған. Қазақ әдебитіндегі оның жарқын мысалыдары: жоғарғы ерні көк тіреп, төменгі ерні жер тіреп; айшылық алыс жерлерді бір күнде өтіп жеткені.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Лексика
Гипертимдік

**Гипертимдік** — адамның көңіл-күйінің жоғарылығыңда, энергиялығында, белсенділігінде, өмірлік тонусының жеткіліктігінде байқалатын мінездің акцентуацияланған ерекшелігі.
Мұндай мінез ерекшеліктері бар адамдар әдетте алда болуға ұмтылады, өзінің қызығушылықтарына тұрақсыз, танысуларда түсініксіз, жалғыздықты ұнатпайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Генетикалық психология

**Генетикалық психология** - генетика - шығу тегі "төркіні" дегенді білдіреді. Әдетте, *даму психологиясы* деп аталатын терминнің жақын синонимі ретінде қолданылады. Алайда Генетикалық психологияға салыстырмалы психология саласы да кіреді. Генетикалық психология көбінесе ересек организм мысалында қарастырылатын құбылыстарға негіз болатын даму процестерін зерттейді. Генетикалық психология адамның генотипімен байланысты психикалық құбылыстардың шығу тегін зерттейтін психология ғылымының саласы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Гельмгольц үшбұрышы

**Гельмгольц үшбұрышы** - ол бір түсті екіншіге қосу (араластыру) арқылы басқа түс алу үшін пайдаланатын үшбұрыш. Бұл үшбұрыштың әрбір қабырғасына толық спектр түстері жазылған. Үшбұрыштың жоғарғы төбесінде қызыл қошқыл (пурпур) түс, бір бұрышында қызыл, екіншісінде жасыл түс жазылған. Екі түстің қосылуынан пайда болатын басқа түсті табу үшін екі түс сызық арқылы жалғастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Инна Мәлікқызы Ахметова

**Инна Мәлікқызы Ахметова**

1974 жылы 11 тамызда Алматы  қаласында туған. 
Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бітірген, заңгер.

Алматы  қаласы Жетісу ауданының әкімі аппаратында Мемлекеттік-құқықтық бөлімнің маманы, бас маманы, бастығы болып  қызмет еткен. 1999 жылдан -  
ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің аға референті, консультанты, бас сарапшысы, сектор меңгерушісі.

2004 жылдан -  ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік- құқықтық басқармасында Заңнама және  құқықтық сараптама бөлімінің бас инспекторы. 2005 жылдан -  ҚР Президенті
Әкімшілігінің Заңнама және  құқықтық сараптама бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары.

2008 жылдың  қараша айынан бері -  ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің меңгерушісі. 4 медальмен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Гуманистік психология

**Гуманистік психология** - XX ғасырдың 60 жж. батыста пайда болған және психологияның негізгі пәні жоғары көріністерінде, құндылықтары мен мағыналарында қарастырылатын адам болуы қажет деп есептейтін психология бағыттарының бірі. Гуманистік психология көрнекті өкілдері — *А. Маслоу, К. Роджерс, Г. Олпорт*. Гуманистік психологияның мынадай негізгі қағидаларын бөліп көрсетуге болады:
*адам өзінің біртұтастылығымен зерттелінуі қажет; 
*әрбір адам қайталанбас тұлға; 
*адам дүниеге ашық болып келеді, адамның дүниені және өзін-өзі дүниеде сезінуі басты психологиялық ақиқат болып табылады; 
*адам өмірі тұлға болмысы қалыптасуының бірыңғай процесі ретінде қарастырылуы қажет; 
*адамның бойында оның табиғатының бөлшегі болып табылатын үздіксіз дамып жетілуге және өзін-өзі танытуға деген күш-қуаты болады; 
*өзінің шешімдері мен әрекеттерінде басшылыққа алатын мағыналар мен құндылықтардың негізінде адамның сыртқы түрткі күштерден белгілі бір тәуелсіздік дәрежесі болады; 
*адам — ол интенциялы, белсенді, жігерлі, творчестволық жан. 
Гуманистік психология өкілдерінің тұжырымдарының көбі орынды болғанымен, соңғы тұжырымдарында олар тұлғаның әлеуметтік ортадан тәуелсіздігі жөнінде бұрыс пікірде болған. Бұл адам психикасының мәдени-тарихи шарттылығы идеясына қайшы келді. Гуманистік психология психология ғылымының саласы, адамды жоғары рухты, алдына өзін жетілдіру мақсатын қойып, соған жетуге ұмтылыс жасайтын тірі жан ретінде қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Ғайбаттау

**Ғайбаттау** — жеке адамның не белгілі бір топтың жақсы қасиеттерін көре алмаушылықтан туындайтын ашу-ыза, қызғаныш эмоциясының бірі. Мұнда басқалардың әлеуметтік статусын, адамгершілік қадір-қасиеттерін төмендету, біреуге орынсыз күйе жағу мақсаты көзделеді. Ғайбаттау адамдардың ұнамсыз қасиеттерінің бірі. Бұл көбінесе мәдениеті төмен шағын топтар мен жеке адамдар арасында кездесіп отыратын жағымсыз эмоциялық қалып.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Ғарыштық психология

**Ғарыштық психология** - шетсіз, шексіз әлем кеңістігі жағдайындағы адамның көңіл күйі мен ерік-жігерінің, қажыр-қайратының төзімділігі мен шыдамдылығын, ғарышта ұшу кезіндегі салмақсыздық күйге түскен ғарышкердің ерекшеліктерін зерттейтін еңбек психологиясының бір саласы. Ғарыштық психология ғарышкер іс-әрекетінің әр түрлі экстремалды факторларға тәуелділігін (салмақсыздық, гиподинамикалық, салыстырмалы сенсорлық депривация т.б.), сондай-ақ ғарышқа ұшуға дайындық, яғни түрлі жаттығу жұмыстарын жүргізудің психологиялық мәселелерімен айналысатын сала. Ғарыштық психология мәселелерін зерттеу — Байқоңырдай атышулы орбиталық станциясы бар Қазақ еліне де аса қажет. Ғарыштық психология авиация психологиясы және дәрігерлік экспертизамен тығыз байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Ғылым психологиясы

**Ғылым психологиясы** — ғылыми ізденіс қызметінің нәтижелігін арттыру мақсатында оның психологиялық факторларын зерттейтін сала. Ғылым психологиясы бұл факторларды ғылымды рухани өндірістің ерекше түрінің әлеуметтік ұйымдасқан жүйесі деп ұғынуды негізге алып түсіндіреді, бұл өндірістің өнімдері эмпириялық тұрғыдан бақыланатын логикалық нысандарда шындық болмысты бейнелейді деп ұғынылады. Сондықтан ғылым психологиясы саласы "ғылым туралы кешенді ғылымның" — ғылымтанудың баска салаларымен (ғылым логикасы, ғылым тарихы, ғылым социологиясы, ғылымның ұйымдастырылуы, ғылым этикасы) байланысты. Осындай ұстаным арқылы ғалымдардың шығармашылығына индивидуумдық көзқарас еңсеріледі: бұл шығармашылық оның барлық аспектілерінде (зияттық, мотивациялық, коммуникативтік және т.б.) ғылым дамуының объективтік заңдарымен, оның тарихи өзгермелі құрылымдары — пәндік-логикалық және әлеуметтік құрылымдарымен шарттастығында қарастырылады. Ғылым психологиясы индивидуумдық және ұжымдық қызмет жағдайында ғылыми білімдерді өндірудің психологиялық механизмдерін зерттейді, ғылыми кадрлардың психологиялық даярлығы, тиісті тұлғалық сапалар мен ұстанымдардың диагностикасы мен қалыптасуы, шығармашылықтың жасқа қатысты дикамикасы проблемаларын талдап-белгілейді, ғылыми коммуникациялардың, жаңа идеялардың қабылдануы мен бағалануының, зерттеулердің автоматтандырылуының (компьютерлендірілуінің) психологиялық аспектілерін талдайды. Ғылым психологиясның бір тарауы ғылымның әлеуметтік психологиясы болып табылады; ол ресми статусы бар, сондай-ақ бейресми әртүрлі ұйымдар мен ұжымдардағы ғалымдардың қызметін, қарым-қатынастары мен тұлғааралық қатынастарын зерттейді. Бейресми ұйымдар мен ұжымдарға, атап айтқанда, ғылыми мектеп және "көзге кқрінбейтін колледж" (әртүрлі мекемелерде жұмыс істейтін жоне бір-бірімен ауызша және жазбаша түрдегі жекелей байланыстарымен қарым-қатынас жасайтын ғалымдардың бірлестігі) жатады. Ғылым психологиясы ғалымдар арасындағы қарым-қатынастың функцияларын мәдениеттілікке жетелейді және оның мазмұнын зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Василий Васильевич Давыдов

**Василий Васильевич Давыдов** (31.08.1930, Мәскеу - 19.03.1998, Ханты-Мансы автономиялық округі) — дамыта оқыту теориясын құрастырушылардың қатарындағы отандас психолог. Психология ғылымдарының докторы, профессор, КСРО-дағы ПҒА академигі, АҚШ-тың Ұлттық білім академиясының құрметті мүшесі.

Мәскеу мемлекеттік университетінің философиялық факультетінде оқып, аспирантураны да сонда бітірген. 1959-1983 жылдарда Кеңес одағының ПА (педагогикалық академия) жалпы және педагогикалық психология ғылыми зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, кейіннен сол институттың директоры қызметтерін атқарған. 

"Вопросы психологии" және "Психологический журнал" деп аталатын журналдардың редколлегиясының мүшесі.

Л.С.Выготскийдің мәдени-тарихи теориясының дәстүрін және А.Н.Леонтьевтің, С.Л.Рубинштейннің, А.Р.Лурияның, Д.Б.Элькониннің, П.Я.Гальпериннің құрастырған іс-әрекет теориясын жалғастыратын психологиялық мектептің ұйымдастырушысы. Д.Б.Эльконинмен бірге психикалық дамудың жаңадан жастық ерекшеліктеріне байланысты нормаларының жобасын құрастырған. 
## Еңбектері:
* "Виды обобщения в обучении", 
* "Логико-лсихологические проблемы построения учебных курсов". М., Педагогика, 1972; 
* "Проблемы развивающего обучения", 
* "Опыт теоретического и экспериментального психологического исследования". М.: Педагогика, 1986; 
* "Теория развивающего обучения". М., 1996.

## Дереккөздер


Санат:31 тамызда туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:19 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округінде қайтыс болғандар
Санат:Психология ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО Педагогика ғылымдары академиясының академиктері
Санат:Ресей білім академиясы академиктері
Санат:Ресей Федерациясы Президенті сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО педагогтары
Санат:Ресей педагогтары
Санат:КСРО психологтары
Санат:Ресей психологтары
Санат:КСРО философтары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Калитников зиратында жерленгендер
Санат:КОКП мүшелері
Дағдылардың автоматтануы

**Дағдылардың автоматтануы** - адамның өзінен жүйелі және саналы бақылауын қажет етпейтін, қандай да бір күрделі әрекетті орындауға байланысты дәл және нақты орындалатын әрекеттер мен реакцияларды автоматты орындау деңгейіне жеткізген адамның икемділіктері мен дағдылары.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина