open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қысқы Универсиада 2015

**Қысқы Универсиада 2015** —  қысқы спорт түрлерін XXVII қысқы Универсиада 24 қаңтардан 14 ақпанға дейін 2015 жылы Испанияның Гранада қаласында және словакиялық Штрбске-Плесо және Осрблье орталықтарында өтті.

## Кандидаттарды таңдау
Қала бірден-бір үміткер ретінде өтінім берген. Шешім 23 мамыр 2009 жылғы Брюссельдегі Атқарушы комитеті отырысында (FISU) бекітілген.

25 маусым 2014 жылғы FISU жарыстарды қысқы спорт түрлерінен Словакияға орталықтарына Штрбске-Плесо және Осрбльеге көшіру бойынша шешім қабылдады.

## Инфрақұрылым
Олимпиадалық нысандардың құрылысы Гранаданың (мұнда Универсиада ауылын жайғастырып және мұз спорт түрлерінен жарыс өтті), сондай-ақ Сьерра-Невада (жарыс, тау шаңғысы спорты, сноубординг, фристайл) және Пуэрто де ла Рага (жүргізу жоспарланған болатын шаңғы жарысы және биатлон) шипажайларда  жоспарланған.

Құрылыс жоспарлары тау-шаңғы трассалары жүйесін  кеңейту қамтыды, жазық шаңғы мен биатлон үшін стадион, 3000 спортшылар мен өкілдері үшін жаңа ауыл. Барлық объектілерінде жасанды қар әзірлеу жүйесі орнатылған; Универсиадаға жаңа шаңғы орталығы және мұз айдыны салу жоспарланған.

Нысандарының Универсиадаға дайындығы тексеру бір жыл бұрын өткізілді.
Пуэрто де ла Рагада биатлон және шаңғы жарысынан дайын стадиондардың болмауынан, жарыстар осы спорт түрлері бойынша Словакияға ауыстырылды.

## Спорт түрлері
Универсиада барысында жарыстар спорттың 11 түрі бойынша, олардың ішінде сегіз міндетті және үш қосымша.

Міндетті спорт түрлері: Шаңғы қоссайысы, Трамплиннен секіру, Фристайл таңдалды,

Биатлон, Шаңғы қоссайысы, Шаңғы жарысы, Трамплиннен секіру, Словакияда өтеді, қалған спорт түрлерінен Испанияда өтеді.

## Күнтізбе
Төменде жарыс кестесі Универсиадада:

## Елдер
Жарысқа Универсиадаға 43 елден спортшылар қатысқан:
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Медаль есебі

## Сондай-ақ, қараңыз
* Жазғы универсиада 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Гранада Универсиада ресми сайты 
* Словакия қысқы Универсиада-2015 ресми сайты 
* Қатысушылар мен елдердің саны  

Санат: Қаңтар 2015
Санат: Ақпан 2015
Санат: Испания 2015
Санат: Испаниядағы Халықаралық спорттық жарыстар
Санат: Словакиядағы Халықаралық спорт жарыстар
Санат:Универсиада
Санат:Қысқы Универсиада
Қысқы Универсиада 1960

**Қысқы Универсиада 1960**,  I Қысқы Универсиада,  Франциядығы, Шамони қаласында өтті.

## Медальдық есеп

Санат:Универсиада
Санат:Қысқы Универсиада
Йохан Блейк

| header20    = 
| label21     = Мемлекет
| data21      =  
| label22     = Спорт
| data22      = Жүгіру
| label23     = Уақиға(лар)
| data23      = 100 м, 200 м
| label24     = 
| data24      = 
| label25     = Клубы
| data25      =
| label26     = Команда
| data26      =
| class26     =
| label27     = 
| data27      = 
| label28     = Жаттықтырушы
| data28      = 
| label29     = Жұмыстан бостатылуы
| data29      =
| label30     = Қазіргі жаттықтырушы
| data30      = 

| data39     = }}

| header40    = 
| label41     = Әлем финалдары
| data41      =
| label42     = Аймақтық финалдар
| data42      = 
| label43     = Ұлттыұ финалдар
| data43      = 
| label44     = Олимпиада финалдары
| data44      =
| label45     = Паралимпиада финалдары
| data45      =
| label46     =
| data46      = 
| label47     = Дербес рекордтары
| data47      =100 м: 9.82 с (Цюрих 2011)
200 м: 19.26 с (Брюссель 2011)
 }}

**Йохан Блейк** (; 26 желтоқсан 1989, Сент-Джеймс) — ямайлық жеңіл атлетші. 2012, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы, 2011 жылғы әлем чемпионатының екі дүркін алтын жүлдегері. Сондай-ақ 2012 жылғы Олимпиадада екі рет күміс жүлде иеленді.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=208640/index.html 

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Ямайка жеңіл атлеттері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Ямайка Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Усэйн Болт

**Усэйн Сент-Лео Болт** (;  21 тамыз 1986 жылы,  Трелони, Ямайка) - ямайлық көрнекті спринтерші, үш дүркін олимпиада чемпионы және бес дүркін әлем чемпионы. Әлемнің үш рекордтың иесі (100 м, 200 м, 4×100). 

2008 және 2009 жылдары бойынша әлемнің ең мықты спортшысы деген атаққа ие болды.

## Дербес рекордтары

## Олимпиада ойындарында

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты
* Усэйн Болт

Санат:Ямайка тұлғалары
Санат:1986 жылы туғандар
Санат:21 тамызда туғандар
Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Ямайка жеңіл атлеттері
Санат:Сентрал Кост Маринерс ФК ойыншылары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Ямайка Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ленинград ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Ленинград ауылдық округі**  – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ленинградское, Дәуіт, Қызылту ауылдары кіреді. Орталығы – Ленинград ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4840 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы ауылдық округтері
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты

**[[Жеңіл атлетика]]дан әлем чемпионаты** - (*IAAF*) Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығымен ұйымдастырылатын жарыс.

## Чемпионаттар тізімі

## Барлық медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*Official World Athletics site for World Championships
*Results of past World Championships
*Track and Field Results Almanac
*Top medalists from World Athletics Championships 
*IAAF Statistics Book – IAAF World Championships London 2017
*IAAF Statistics Book – IAAF World Athletics Championships Doha 2019

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттары
Кеуектік коэффициенті

**Кеуектік коэффициенті** — зат ішіндегі уақ тесіктер көлемінің толтырма материалдар алып жатқан көлемге қатынасы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қуыстылық коэффициенті

**Қуыстылық коэффициенті** — тау жынысындағы қуыстар (уақ тесіктер, жарықшақтар) көлемінің қатты фаза көлеміне қатынасы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бірдей шөгу коэффициенті

**Бірдей шөгу коэффициенті** — тығыздығы әр түрлі екі минерал түйіршіктің массалары бірдей болса, шөгу жылдамдықтары да бірдей болады. Массалары бірдей болу үшін тығыздығы кіші минералдың екінші минералға қарағанда диаметрі үлкен болуы керек. Бірдей шөгу коэффициенті олардың диаметрлерінің қатынасын көрсетеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау жынысының қопсу коэффициенті

**Тау жынысының қопсу коэффициенті** — тау жынысының сусымалы күйінде алып жатқан көлемінің оның тұтас массивте тұрған көлеміне қатынасы. Тәжірибеде тау жынысының қопсу коэффициенті: еркін үйіндідегі (ашық жерде және ыдыста), қысыңқы кеңістікте қопарылғаннан кейін (кен блоктарында), тығыздалғаннан кейін (салмақ не екшеу әсерімен) болып бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Тау-кен ісі
Линк Рэй

**Линк Рэй** (, толық аты: **Кіші Фред Линкольн Рэй**, ; 2 мамыр, 1929  Данн, Солтүстік Каролина — 5 қараша, 2005, Копенгаген, Дания) — Американ гитарашысы және сазгер. Ол негізінен инструментті рок-н-ролл композицияларын жазған. Соның ішінде *Link Wray and his Ray Men* тобымен де көптеген композицияларды дүниеге әкелген. Оның шығармашылығы гаражды роктың, серфтың, хард-роктың және гитаралық музыканың дамуына үлкен септігін тигізген болатын.

## Дискография
* *Link Wray & The Wraymen* (Epic, 1960)
* *Great Guitar Hits By Link Wray* (Vermillion, 1962)
* *Jack The Ripper* (Swan, 1963) 
* *Link Wray Sings And Plays Guitar* (Vermillion, 1964)
* *Yesterday And Today* (Record Factory, 1969) 
* *Link Wray* (Polydor, 1971)
* *Be What You Want To* (Polydor, 1972) 
* *Beans And Fatback* (Virgin, 1973)
* *The Link Wray Rumble* (Polydor, 1974)
* *Stuck In Gear* (Virgin, 1976)
* *Bullshot* (Visa, 1979)
* *Indian Child* (Sony, 1993)
* *Shadowman* (Ace, 1997)
* *Barbed Wire* (Ace, 2000)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Wray’s Shack 3 Tracks 
* Фотогалерея Линка Рея 
* Линк Рей на All Music Guide
* Линк Рей на сайте Зала славы рокабилли 
* Jimmy McDonough. Be wild, not evil: the Link Wray history

Санат:АҚШ гитарашылары
Санат:АҚШ рок музыканттары
Санат:Рок-н-ролл орындаушылары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Ұңғы кеңейту коэффициенті

**Ұңғы кеңейту коэффициенті** — ұңғының нақты диаметрінің бұрғы басына кигізілген коронка (қашау, долото) диаметріне қатынасы. Ұңғылап жару жұмыстарын жобалағанда, қопарудың ауқымын (параметрін) тапқанда, 1 м ұңғы ұзындығына келетін жарылғыш заттар мөлшерін анықтағанда ұңғы кеңейту коэффициенті есепке алынады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Зарядтардың жақындау коэффициенті

**Зарядтардың жақындау коэффициенті** — зарядтар арақашықтығының ең қысқа кедергі сызығына қатынасы немесе кертпештің табаны бойымен жүргізілген кедергі сызығына қатынасы. Бұл жобалау кезінде жынысты қопарып ұсату дәрежесіне әсер етуін есептейтін көрсеткіш, ал қопарылған жыныстарды лақтыру үшін жарған жағдайда зарядтардың бір мезгілде от алып, бірігіп тиімді әсер етуін анықтайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қосарлау коэффициенті

**Операцияларды қосарлау коэффициенті** — ұңғылау циклында кейбір процестер мен операциялардың бір мезгілде қоса атқарылуы мүмкін екендігін сипаттайтын шама. Операцияларды қосарлау коэффициенті процестер мен операцияларды қоса жүргізуге кеткен барлық уақыт ұзақтығы олардың бірінің артынан бірін орындағанда кететін барлық уақытқа қатынасымен анықталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сүзілу коэффициенті

**Сүзілу коэффициенті (дарси бойынша)** — судың немесе газдың бірлікке тең тегеуірінді градиент жағдайында сүзілу жылдамдығы. Әдетте сүзілу коэффициенті м/тәулік болып белгіленеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Морттық коэффициенті

**Морттық коэффициенті** — серпінді деформация жұмыс шамасының жалпы қирау жұмысына қатынасы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Тау-кен ісі
Экскавациялау коэффициенті

**Экскавациялау коэффициенті** — шөміш толтыру коэффициентінің оның ішіндегі жыныстың қопсу коэффициентіне қатынасы. Жыныстың тыңдағы көлеміне қарағанда шөміштің номинальды сиымдылығын пайдалану дәрежесін сипаттайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шеттік сулану бұрышы

**Шеттік сулану бұрышы** — минерал бетінің сумен әрекеттесу деңгейін көрсететін өлшем. Ол үш фазаның түйіскен нүктесінен бастап ауа-су фазаларының шекараларына жүргізілетін жанама сызықтың су мен қатты заттың шекаралық сызығы арасындағы бұрыш. Минерал беті неғұрлым күшті суланса, бұрыш соғұрлым кішірейеді және керісінше..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бекітпе материалдары

**Бекітпе материалдары** — бекітпелерді дайындау үшін қолданылатын материалдар. Олар: ағаштың кейбір түрлері, металл, бетон, темір-бетон, табиғи және жасанды тастар, шыны мата, шыны пластигі. Бекітпе материалдарды оның құрылысына, қолданудың ұзақтығына, қазбалардағы жұмыс ыңғайына, тау-кен қысымына, бекітпенін қолданылуы жағдайына байланысты таңдалынып алынады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау-кен қазбаларын бекіту

**Тау-кен қазбаларын бекіту** — жер асты қазбаларындағы бекітпелерді жөндеу, қайта бекіту, орын ауыстыру, жылжыту жұмыстары. Бекіту жұмыстары: күрделі (шахта оқпандары, квершлагтар және т. б.), дайындық (штректер, еңістер, бремсбергтер және т. б.), тілме, тазалап қазып алу болып бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Еңбек үлесі коэффициенті

**Еңбек үлесі коэффициенті** — нендей бір ұжым мүшесінің жалпы табысқа қосқан еңбегіне карай берілетін қорытындылаушы сандық баға. Осы көрсеткіш бойынша еңбек ақы төленеді. Сонымен қатар әр кімнің еңбек өнімділігі, орындалатын жұмыстың сапасы мен қиындығы, ұжымның басқа мұшелеріне тигізген қолғабысы, еңбек пен өндірістік тәртіпті сақтау және басқа да факторлар есепке алынады. Еңбек ақы тарифтік разрядка және нақтылы еңбек уақытына сәйкес белгіленеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шөгу коэффициенті

**Шөгу коэффициенті** — кені алынған кеңістікті толтырған (тығындалған) массивтың қысу күшімен кішірейген көлемінің оның бастапқы көлеміне қатынасымен бейнеленеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Айқұшақ

**Айқұшақ** — ірі ұсату сатысында қолданылатын конусты ұсатқыштың қозғалмалы конусы орнатылған валды арнаулы тетіктермен іліп қоятын, қозғалмайтын конус ролін атқаратын корпустың үстінгі бетіне орнатылған бөлшек..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гидроқоспаның шекті жылдамдығы

*Гидроқоспаның шекті жылдамдығы*' — гидроқоспа қозғалысының ең төменгі орташа жылдамдығы. Сұйық ішіндегі қатты түйіршіктер ағыстан шығып қалмайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Байытылу сызықтары

**Байытылу сызықтары** — кенді тығыздыктарына қарай әр түрлі фракцияларға бөлуден алынған деректерді өңдеу нәтижесінде сызылатын сызықтар. Соларды пайдаланып кеннің гравитациялық әдіспен байытылу мүмкіндігін және алдын ала байыту қажеттілігін анықтауға болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кен қазу кәсіпорындарының оңтайлы жобалау критерийі

**Кен қазу кәсіпорындарының оңтайлы жобалау критерийі** — кен қазу кәсіпорнын жоспарлаудың немесе жобалаудың мүмкін болатын альтернативтік варианттарын (нұсқаларын) сандық шамасы бойынша салыстырып бағалайтын экономикалық көрсеткіш..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Төбенің шекті төмендеу жылдамдығы

**Төбенің шекті төмендеу жылдамдығы** — төбенің мұндай төмендеу жылдамдығында оны құрайтын тау-кен жыныстарында жарықшақтар, асылма тастар және опырылмалар пайда болады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кристалдандырғыш

**Кристалдандырғыш** — металлургияда балқыған металдың қатуын тездетуге арналған және сумен салқындатылған қос жақтаулы қалып..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шектік ірілік

**Шектік ірілік** —ірілік кластарға бөлінген түйіршіктердің шекті диаметрі. Мыс., екі — 50 +25 және — 25+0мм кластарға бөлінсе, шекті диаметр 25 мм болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Түйіршік ірілігі

*Түйіршік ірілігі*' — түйіршік ірілігі оның орташа диаметрімен сипатталады. Орташа диаметр оның үш бағыттағы мөлшерін өлшеп қосып, үшке бөлгендегі бөліндісіне тең. Диаметр мөлшері 3— 5 миллиметрден аспаса, онда орташа диаметр ретінде елеуіш тесігінің ең тар диаметрі алынады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Диірменнің шекті айналу саны

**Диірменнің шекті айналу саны** — диірменнің айналу саны шекті саннан артса, шарлар не біліктер ортадан тепкіш күштін әсерімен барабанный іш бетіне жабысып бірге айналып ұнтақтау процесі тоқталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шекті диаметр

**Шекті диаметр** — жарылғыш зат зарядының тұрақты от алуын қамтамасыз ететін оның кіші диаметрі. Егер заряд диаметрі dкр -дан төмен болса, онда онын тұрақты от алуы мүмкін емес. Dкр шамасы жарылғыш заттың табиғаттына, оның тығыздығына, түйіршіктердің ірілігіне және сырт қабына байланысты болады. Шпур немесе ұңғының көлденең қимасын жарылғыш затпен толық етіп оқтағанда, оның сырт қабының қызметін айналасындағы тау-кен жыныстары атқарады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шахта алаңының қанаты

**Шахта алаңының қанаты** — негізгі көтерме оқпанының бір жағына орналасқан шахта алаңының бөлігі:
* жатық кен орнын қазғанда негізгі тасымалдау қазбаның бағыты бойымен;
* көлбеу кен орнын қазғанда кен денелерінің (шоғырдың) ұзын бойымен кетеді.
.
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қазып алу алаңының қанаты

**Қазып алу алаңының қанаты** — қазып алу алаңындағы дайындық қазбалары (бремсберг, еңіс, квершлаг) қос қанатының біржағына орналасқан бөлігі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Лебедка

**Лебедка** — тасымалдау машинасы. Ол электр двигательден (электр қозғалтқышынан), редукторден және тікелей сым арқан арқылы (қанат арқылы) тасымалдау ыдысындағы жүкті және адамдарды тартатын [барабан]нан тұрады. Лебедкалар адамдарды тасуға, жүктерді, жабдықтарды бремсбергтер және оқпандар арқылы жеткізуге арналған немесе тек жүк, жабдықтар, материалдар және т. б. Таситын болып бөлінеді. Қос барабанды және үш барабанды лебедкаларды сырма қондырғыларында қолданады..
==Дереккөздер==
<references/>
[Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кесектілік

**Кесектілік (ірілік құрам)** — тау жыныстарының массивтен қопарылып бөлінгендегі ұсақталынған кесектілігі. Олардың аралық үлесін тікелей немесе жанама әдіспен анықтайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қараағаш

**Қараағаш** сөзі келесі мағыналарға ие:

**Таулар:**
* Қараағаш (тау, Қарағанды облысы)
* Қараағаш (тау, Абай облысы)

**Елді мекендер:**
* Қараағаш — Абай облысы Аягөз ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл.
* Қараағаш — Павлодар облысы Ертіс ауданындағы ауыл.
* ''Қараағаш'' — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы таратылған ауыл.

**Ауылдық округтер:**
* Қараағаш ауылдық округі (Ұлытау облысы)
* Қараағаш ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Басқа мағыналар:**
* Қараағаш (аң шаруашылығы)
* Қараағаш жотасы
* Қараағаш (құмды алқап)
* Қараағаш Обасы
* Қараағаш орман алқабы
* Қараағаш түбегі
* Қарағаштау
Басқыш бөлімі

**Басқыш бөлімі** — басқышы бар, адамдардың түсіп шығуына арналған тік немесе көлбеу қазбалардың бөлімі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Мұнайшы инженерлер қоғамы

**Мұнайшы инженерлер қоғамы** (, SPE) — кәсіби коммерциялық емес халықаралық ұйым. Ұйымның негізгі мақсаты мұнай және газ саласына қатысты кәсіби ақпаратты жинау, онымен бөлісу, қоғам игілігіне пайдалану, кәсіби мамандарға өзара ақпарат алмасуға және техникалық біліктілігін арттыруға жағдай жасау.
МИҚ (SPE) мұнай және газ саласында қызмет ететін 88 000 асатын кәсіби мамандарға, инженерлерге, ғалымдарға, басшыларға және ұстаздарға өзара тәжірибе және ақпарат бөлісу үшін арнайы форумдар мен кездесулер ұйымдастырып тұрады.  SPE техникалық кітапхана қорында 42,000 асатын ғылыми жұмыс бар. Бұл SPE конференцияларының, апталық басылымдардың негізінде жасалған өнім. Көпшілікке қол жетімді әрі ашық. SPE-дің Даллас, Хьюстон, Калгари, Лондон, Дубай, Мәскеу және Куала Лумпур қалаларында өкілдіктері бар.Инжинерлер мен Мұнайшылар қоғамы- энергетикалық ресурстарды шығару және өңдеу саласында жұмыс істейтін коммерциялық емес, кәсіби қауымдастықтың мүшелері.ИМҚ әлемдегі 115 елдің 88000 қоғам мүшесін біріктіреді, жергілікті өкілеттері Далласта, Лондонда, Дубайда, Куала Лампурда, Мәскеуде және Қазақстанда орналасқан.ИМҚ мұнай және газ шығарумен барлау саласындағы мойындалған ақпараттар көзі болып табылады және өз қызметін баспалар, конференциялар, техникалық семинарлар форумдар және вебсайт: www.spe.org арқылы ұсынады.Қоғамның мүшелері тек қана инжинерлер емес сонымен қатар газмұнай саласында жұмыс істеп жүрген барлық мамандар.Біздің миссиямыз- Техникалық ақпаратты жинау, тарату және алмасу, мамандардың кәсіби шеберлігі мен білім деңгейін ұлғайтатын мүмкіндікті қамтамасыз ету.ИМҚ мүшелері аумақтық нышанға байланысты Кәсіби секциялар немесе студенттік қоғам болып бірігеді. 2008 жылдың санағымен әлем бойынша 165 кәсіби секциялар мен 190 студенттік қоғам жұмыс жасауда.
Біздің ұйым- KBTU SPE SC студенттерге динамиклық өмір қолайластыруда маңызы роль атқарады
SPE ұйымының университет қабырғасында құрылу себебі, ҚБТУ студенттерінің әлеуетін ашып және дамытуға мүмкіндік беру
Бұл студенттік ұйым ҚБТУ да ашылғалы көптеген білім, іс және әлеуметтік жобалар өткізді
Қоғамның басты мақсаты, мұнай шығару және барлау саласындағы білімді жинау және тарату, сонымен қатар ілеспелі технологияларды дамыту
Бүгінгі таңда SPE секциясының шамамен 80-90 мүщесі бар, және соңғы үш жыл ішінде мүше саны айтарлықтай ұлғаюда
## Дереккөздер
↑ 
Санат:Халықаралық ұйымдар
Санат:Мұнай және газ
Ысырма лебедка

**Ысырма лебедка** — үңгубетте ысырмамен тау кен массасын ысырмалап тасымалдайтын құрылғы. Көбінесе кен орындарын жер асты тәсілімен қазып алуда қолданылады. Ысырма лебедка электр және ауа қысымы қуатымен жұмыс істейді. Ол қуаты жағынан— аз қуатты (10 кет дейін), орта қуатты (10— 20 кет) және қуатты (20 кет жоғары) болып ажыратылады. Конструкциялық құрылысы жағынан: қос барабанды және үш барабанды; басқару тәсіліне қарай: қолмен, қашықтықтан және автоматты басқару болып бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Теке

**Елді мекендер:**

* Теке – Түркістан облысы Сауран ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Теке – Ертіс алабындағы ащы көл.
* Теке – Сарықопа алабындағы өзен.
Ең қысқа кедергі сызығы

**Ең қысқа кедергі сызығы** — оқталған дәрінің ортасынан тау жынысының ашық бетіне дейінгі қысқа қашықтық. Ең қысқа кедергі қашықтығы қопарғыш заттың мөлшерін анықтау үшін керек..
## Дереккөздер


Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Құлау сызығы

**Құлау сызығы** — қабаттың, желінің және кен орнының созылым бойындағы сызыққа олардың қатпарлы бетіне перпендикуляр жасап орналасқан сызық..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Созылым бойындағы сызық

**Созылым бойындағы сызық** — жазықтықтын плоскосының кен қабатымен, желімен, кен орнымен қиылысуы кезінде пайда болатын сызық..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Ұстау жұмыстары

**Ұстау жұмыстары** — авария нәтижесінде ұңғының ішінде қалған бұрғы саймандарын ұстау және шығарып алу жұмыстары..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Ұстайтын сайман

**Ұстайтын сайман** — авария кезінде ұңғы ішінде қалған заттарды шығарып алу үшін қолданатын құрал-сайман және арнайы тетік..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жалған еден

**Жалған еден** — пайдалы қазынды кен орнының немесе кен қабатының тікелей астына орналасқан қалыңдығы шағын бос жыныс қабаты немесе бірнеше қабаттар. Олардың қысымға беріктігі мен орнықтылығы төмен болып келеді. Тіктеу орналасқан кен қабаттарын, желілерді және кен орындарын қазып алу барысында жалған еден жыныстары жиі-жиі сырғып, құлап кетеді..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Лигатуpa

**Лигатуpa** — металлургияда балқыған металға қажетті элементтерді қосу үшін қолданылатын қосалқы қорытпалар..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Линза пішіндес кен орны

**Линза пішіндес кен орны** — ортадан шетіне қарай жұқарып дөңгелек немесе сопакша пішінде түзілген тау жыныстары. Қара, түсті және сирек металдар кен орындары, сонымен қатар металл емес пайдалы қазбалар да осындай пішінде жиі кездеседі..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Өрт ошағын оқшаулау

**Өрт ошағын оқшаулау** — қазбалар торабы бойынша өртті және оның газдарын оқшаулау шаралары. Ол өрт ошағының сөнуіне мүмкіндік туғызады. Қазбалардағы өртті су шымылдығын жасау арқылы да шектеуге болады..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Өрт ошағын табу

**Өрт ошағын табу** — кені алынған кеңістіктегі немесе массивтегі көмір қызуын немесе өрттің шыққан жерін анықтау. Әдетте, мұндай жұмысқа термометрлік әдіс қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Қалқанша

**Қалқанша** — механикалық флотомашиналар импеллері мен дискасына орнатылатын резеңкелі қалқаншалар. Олар пульпаның жақсы араласуына, импеллердің үстіндегі зонада вакуум жасалуына (ауа сору мақсатымен), пульпаның иірімді қозғалысын бәсеңдетуге және ұсақ ауа көпіршіктерінің пайда болуына мүмкіндік туғызады..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Науаша

**Науаша** — жабдық ішінде (үстінде) салмақ күші әсерімен қоймалжың заттың немесе үйінді жүктің қозғалып ағып жылжуы. Науаша ағаштан, металдан және басқада материалдардан трапеция, төртбұрыш, жартылай дөңгелек қиындысы түрінде жасалады..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Науашық

**Науашық** — тасымалдау қондырғысына қатты және ұсақ затты жылжытып түсіру үшін қолданылатын қарапайым құрылғы. Онда зат өз салмағымен жылжиды. Ол қозғалмайтын не қозғалмалы болуы мүмкін..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Қалайылау

**Қалайылау** — негізінен болаттан және қаттарға коррозиядан (тотығудан) сақтау үшін қалайы жалату. Бұл үшін затты балқыған қалайыға немесе қалайысы бар ерітіндіге (электролитке) малады. Одан соң майлы ванналарда, пештерде немесе индукторларда тағы да өңдейді..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Магналий

**Магналий** — алюминийдің магниймен (1 —13%) және басқа элементтермен қосылған қорытпалары. Магналий электрмен пісіруге ыңғайлы, коррозияға төзімді, иілгіш..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Магнит қабылдағыштығы

**Магнит қабылдағыштығы** — заттың магнитті моментімен сол заттағы магнит өрісі арасындағы байланысты сипаттайтын физикалық өлшем. Минералдар осы қасиетіне байланысты күшті, әлсіз және магнитсіз қасиетті болып бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Люнет

**Люнет** () — көлбеу және жазықтық бағытта бұрғылау кезінде бұрғы снарядын ұңғының кіндігіне дәл ұстап тұруға арналған тетік..
## Дереккөздер

Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Пайдалы қазындыларды қоймалау

**Пайдалы қазындыларды қоймалау** — қопарылған пайдалы қазындыны тазалап алу қазбасында қоймалау. 

Пайдалы қазындыларды қоймалау кені алынған кеңістіктің (блоктың) тіке бойына дейін толғанша қопарған сайын кендерді жарым-жартылай қоймада қалдырып отырып жинақтайды.

## Дереккөздер


Санат: Тау-кен ісі
Олимпиада стадионы (Хельсинки)

**Хельсинки Олимпиада Стадионы** (фин. Helsingin olympiastadio, швед. Helsingfors Olympiastadion) — Финляндияның ең үлкен стадионы. Стадионда спорттық жарыстар ғана емес, концерттер де өтіп тұрады.

## Сыртқы сілтемелер
* Olympiastadion
* Suomen Urheilumuseo

Санат:Стадиондар
Санат:Финляндия стадиондары
Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Олимпико (стадион, Рим)

**Олимпиада стадионы** () — Рим қаласында орналасқан футбол стадионы. 

Санат:Стадиондар
Санат:Италия футбол стадиондары
Олимпиада стадионы (Токио)

**Ұлттық Олимпиада Стадионы** () — Токио қаласында орналасқан стадион. Сыйымдылығы - 60.057 адам. 1964 жылы Жазғы Олимпиада ойындарының бас аренасы болды.

Санат:Стадиондар
Санат:Жапония футбол стадиондары
МХП-Арена

**МХП-Арена** ( бұрын — **Неккар-Штадион** , 2008 жылдың  30 шілдесіне дейін  — **Готлиб Даймлер стадионы**, 2023 жылдың  30 маусымсіне дейін  — **Мерседес-Бенц Арена** ) - Штутгарт қаласындағы стадион. **Штутгарт** ФК үй аренасы. Сыйымдылығы - 60. 000 адам.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Стадиондар
Санат:Германия стадиондары
Олимпиада стадионы (Афина)

**Олимпиада Стадионы** — Грекияның астанасында Афина қаласында орналасқан Олимпиада стадионы. Стадионда 2004 жылы Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу және жабылу салтанаты өтті.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 
* Афинадағы Олимпиада стадионы

Санат:Грекия футбол стадиондары
Санат:Ұлттық стадиондар
Ұлттық стадион (Бейжің)

**Бейжің ұлттық стадионы** (қыт.|北京國家體育場|北京国家体育场|Běijīng Guójiā Tǐyùchǎng) — Бейжің қаласындағы стадион. Стадион Жазғы Олимпиада ойындарына арнайы салынды. 


Сурет:chaoyang_beijing2.jpg|
Сурет:2008 Summer Olympics flame at Beijing National Stadium 1.jpg|
Сурет:Beijing Birds Nest Closeup.jpg|


Бейжіңнің ұлттық стадионы "Құстың ұясы" деп те белгілі. Бейжің қаласында орналасқан. Стадион жазғы олимпиада ойындарына арнайы салынды. Мұнда тек олимпиада ойындарының жарыстары ғана емес, Бейжің 2008 жылғы Олимпиадасының ашылу мен жабылу салтанаты өтті. Құрылысын 2003 жылы желтоқсанда бастап, 2008 жылы наурызда бітті. Бұл проект Херцог и де Мерондікі. Олимпиада ойындарынан басқа бұл стадионда Италияның суперкубогі үшін футбол 2009, 2011, 2012 жылы өтті.

## Сыртқы сілтемелер
*Beijing2008.cn беті 
*Ресми сайты  

Санат:Стадиондар
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Қытай стадиондары
Сабырхан Нұрлыханұлы Ыбыраев

**Сабырхан Ыбыраев** (22 наурыз 1987 жыл) - Қазақ футболшысы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 2008-2009 жылдары 5 ойын өткізген.
## Карьерасы
### Ұлттық құрамада
Қазақстан құрамасы сапындағы алғашқы ойынын 2008 жылы 23 мамырда Мәскеуде Ресейге қарсы жолдастық кездесуде өткізді. Бұл ойында Қазақстан 0:6 есебімен ойсырай жеңілді.

ӘЧ-2010 іріктеуінде үш кездесуге қатысты, соның екеуі Англиямен болған матчтар. 2009 жылы 6 маусым күні Алматыда Англиямен ойында құрама сапында соңғы рет аңға шықты (0:4)

## Статистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:22 наурызда туғандар
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Қайрат Әбіханұлы Әшірбеков

**Қайрат Әшірбеков** (21 қазан 1982 жыл, Шымкент, Қазақ КСР) — қазақ футболшысы, жартылай қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы. 

## Карьерасы
Шымкент футболының түлегі. Карьерасының біраз бөлігін "Ақтөбе" клубында өткізіп, Қазақстанға танылды. "Ақтөбе" сапында екі дүркін Қазақстан чемпионы атанды. 

Одан бөлек "Ордабасы", "Тараз", "Шахтер," Локомотив" клубтарында ойнады. 

### Ұлттық құрама
2006-08 жылдары Қазақстан құрамасы сапында ойнады. 2008 жылы Арно Пайперс ұлттық құрамадағы бапкерліктен кеткен соң Қайрат қайта құрамаға шақырылған жоқ.

Құрама сапында екі гол соқты. Соның бірін 2007 жылы 24 наурызда Сербия құрамасының қақпасына енгізді. Бұл ойында Қазақстан 2:1 есебімен жеңіске жетті.
## Жетістіктері
; «Ақтөбе»

* Қазақстан чемпионы (2): 2005, 2007

; «Ордабасы»

* Қазақстан кубогы: 2011
** Қазақстан суперкубогы: 2012

### Жеке

* Қазақстан чемпионатындағы үздік 22 футболшының тізіміне енді: 2002, 2005

## Сілтемелер

* Профилі
* Статистикасы

Санат:1982 жылы туғандарСанат:21 қазанда туғандарСанат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Секіргіш өрмекші

**Секіргіш өрмекшілер**  ()  – өрмекшілердің бір тұқымдасы. 

Санат:Өрмекшілер
Рауан Ерланұлы Сариев

**Сариев Рауан Ерланұлы** (, , Қазақстан) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, шабуыл шебінде де ойнаған.

## Карьерасы

### Балалық шағы
"Жетісу" клубының түлегі.

2009 жылы Қазақстаннан бірнеше баламен бірге Бразилияға аттанып, "Оле Бразил" академиясына қабылданды. 2013 жылға дейін бірнеше бразилиялық клубтардың  жастар командасында доп тепті.

### Кәсіпқой карьерасы
2013 жылы Қазақстанға оралып, "Қайрат" клубына қабылданды.

2014 жылы "Жетісу" сапында ойнады.

2015 жылы "Ордабасы" сапында ойнап жүріп, бос агент ретінде бірнеше жыл бойы клубсыз қалды. 2019 жылы қайта карьерасын жаңғыртып, "Жетісу" жастар клубында ойнады.

## Сілтемелер
* Біздің мақтаныш !!! Рауан Сариев Бразилияның «Атлетико Минейросында» доп тебеді.
* Самородок из глубинки - Рауан Сариев!

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:22 қаңтарда туғандар
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Таған

**Таған** — Қарғалар тұқымдасына жататын құс.

Тағанның түсі көмірдей қап-қара, тек қана көк бурыл мойнағы бар.  Оның таған екенін сол мойнағына  қарап ажыратуға болады. Тағанды ауылдық жерден де, қалалық жерден де кезіктіруге болады.  Ертеректе олар елді-мекендерден, адам көзінен аулағырақ жерде жүргенді қалайтын. «Адам жатырқағыш» мұндай тағандар Орал мен Волга өңірінде де әлі кездеседі. Әйтсе де , олардың көпшілігі адам мекен-жайларына үйірсек келеді. Өйткені ұя салатын орын көп (шатыр, шіркеу, су мұнаралары), әсіресе, қыстыгүні жем табу да оңай. Таған – жыл құсы емес, тек кейбір өңірлерде қыс мезгілінде оңтүстікке қарай 200-300 шақырымдай қоныс аударатыны бар. 

Көктем шығысымен тағандар өздерінің үйреншікті мекендеріне қайта оралып, ағаш кеуектеріне, қора-қопсы қуыстары мен үй шатырларына салған ұяларын қайта жөндеуге кіріседі.  Таған бір ұяны бірнеше жыл бойы паналайды.  Оған қара шұбар секпілі бар, 3 – 8 көкшіл жұмыртқа салады. Одан 16 күн дегенде балапан басып шығарады. 

Таған оншама тамақ талғап жатпайды. Кей   кездері ғана бау-бақшаларды қарақтағаны болмаса, көбінесе, әр түрлі қалдықтарды жеп күнін көреді.  Таған жапырақ жегі, зауза, бізтұмсық, зерқоңыз сияқты ауыл шаруашылығына зиянды насекеомдарды теріп жеп пайда келтіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қарғалар
Байтал (жылқы)

**Байтал** - үш жасқа толған ұрғашы жылқы малы. 

Жалпы төрт жасқа шыққан жылқының еркегі дөнен, ал ұрғашысы дөнежін, дөнежін бие немесе дөнежін байтал аталады. Дәстүрлі ортада жыныстық жағынан толық жетіліп, әбден толысқан соң байталды айғырға қосады немесе таңдаулыларынан қысырақ матайды. Қазақ ұрғашы жылқыны бәйгеге қоспаған, «Байтал шауып бәйге алмас, құнан шауып құр қалмас» деген мәтел осыдан қалса керек.

## Дереккөздер


Санат:Жылқылар
Санат:Мал шаруашылығы
Байтал матау

**Байтал матау** - дәстүрлі шаруашылықта сәурікті үйірге қосу.

Қысырақ байталдардың ұрықтануы үшін бес-он байталдан бөлектеп алып, оларға жас сәурік айғырды әкеліп қосу қарекеті. Дәстүрлі ортада кең таралған атауы - *қысырақ матау*

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат: этнография
Санат: мал шаруашылығы
Байтесе (ағаш)

**Байтесе ** - киіз үй шаңырағын дайындауға арналған ағаш қалып. 

Шаңырақ екі тоғаннан (жарты шеңбер) құралады.
Байтесеге салынып, дөңгелек пішінге салынған екі бөлігі біріктіріліп бекітіледі. Байтесені шаңырақтың диаметріне сай етіп, жерге кірпіштен қалап та жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат: этнография
Бақ-дәулет

**Бақ-дәулет** — дәстүрлі мәдениетте жеке адамның, ұжымның, қоғамның материалдық игілігі жөнінде түсініктер мен ұғымдар жүйесін қамтитын категория. 

Бақ пен дәулет туралы түсінік бір-бірімен өзара байланысты айтылып, байлық ұғымымен астасып жатады. Алайда байлық ұғымының мазмұн ауқымы кең: байлық тек заттық игіліктердің (мал, дүние-мүлік, қазына т.б), молшылығын ғана емес, денсаулық, ақыл, білім, өнер т.б. тәрізді абстракты ұғымдар жүйесін қамтиды. Этномэдени ұжымның когнитивтік санасында бақ, дәулет, бақ-дәулет ұғымы құс кейпінде метафораланып, бақ құсы, дәулет құсы деген орнитониммен объективтеледі. 

Қазақ мақал-мәтелінде «Бақ, керек десе, батпаққа да қонады», «Бақ пұшптың мұрнына да қонады»; «Бақ / дәулет құсы Қыдырдың (Қызырдың) көзі кездейсоқ түскен адамға да қонады» дейді. Бұдан бақтың, дәулеттің (бақ-дәулеттің) адам таңдамайтынын, тіпті кез-келген адамға қонатынын, үріксе, бастан ұшып кететін киелі нәрсе түрінде ұғынылғаны аңғарылады.

Қазақтың бақ / дәулет туралы дүниетанымдық пайымдауын «Қыдыр, Бақ, Ақыл» туралы байырғы ертегіден айқын аңғаруға болады. Бірде «Қыдыр», «Бақ», «Ақыл» бірге жолаушылап келе жатып «қайсысының күшті» екеніне таласып қалады. Сөйтіп, жер жыртып жүрген бір бейшара, жынды адамды көреді де күш сынаспақ болады. Алдымен әлгі жындыға Қыдырдың назары түсіп, жыртқан жерлері кесек алтынға толып кетеді. Шөліркеген жынды алыст а кетіп бара жсатқан керуеннен су сұрап ішпек болады. Керуеннің итінен қауіптеніп үлкен бір кесекті қолына ала жүреді, кесектің алтын екеніне мән бермей, керуенге келіп су ішіп, үрген итке кесек алтын лақтырып жібереді. Таң қалған керуеншілерге жыртқан жерінде кесегімен алтын жатқанын айтады. Керуеншілер жігіттің ешнәрсенің қадірін білмейтін, парықсыз екенін білсе де, әйтеуір, бір керекке жарар деп, өздерімен ала жүреді. 

Сонымен «Қыдырдың» сынағы аяқталып, ендігі кезек «Баққа» келеді. Бір кезде керуен келіп кірген шаһарды тұтқиылдан жау шабады. Жындының мінген аты өзінен-өзі анталаған жауға қарай шабады. Қорыққаннан жол шетінде өсіп түрған ағаштан ұстай алып, түсіп қалмақшы болғанда алып ағаш түбірімен қопарылып, жындының қолында кете барады. Анталаған жау мұны көріп бет-бетіне қаша жөнеледі. Сөйтіп, жауды қашырған жігітке хан қызын, дүние-мүлкімен береді. Бірақ ештеменің парқын білмейтін жынды қызды теуіп, тісін сындырады. 

Мұны көрген хан жындыны аспақ болып дарға әкелдіреді. «Бақтың» күші осымен аяқталады. Дәл осы ажал алған сәтте жындыға «Ақыл» келіп қонады да қызды тепкені «арам еті барлығынан», ал тісін сындырғаны «арам сор  емгеннен» деп себебін айтады. Сөгітіп, жігітті ажалдан тек «Ақыл» арашалап қалады. Сонымен, халық өзінің дүниетанымдық пайымдауында ақылды бәрінен жоғары қояды да және ақыл болмаса, бақ та, дәулет те адамның сорына айналады деп ескертеді. Шындығында, өмір тәжірибесінде адамның ақылсыздығынан басқа қонған бақтың сорға айналғандығы аз кездеспейді.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Бақ жұлдызы

**Бақ жұлдызы** - қазақтардың сәттілікті аспан әлемімен байланыстыруына орай қалыптасқан ұғым.

Ел арасында «бақ жұлдызы» деген түсінік болған .

Ол бір орында тұрмайды. Ай күнтізбесі бойынша әр айдың 2, 12, 22-і күндері шығыстан шықса, 3, 13, 23-і күндері оңтүстік-шығыстан шығады. 4, 14, 24-і күндері оңтүстікте пайда болса, 5,15,25-і күндері оңтүстік-батыста, 6,16,26-і күндері батыста, 7, 17, 27-і күндері солтүстік-батыста, 8, 18, 28-і күндері Термірқазық жұлдызы төңірегінде пайда болады. Ал 9, 19, 29 және 10, 20, 30-ы күндері белгісіз. Жұлдыздың шығуы белгісіз күндері, әсіресе 9 санына аяқталатын күндері жолға шығуға мүлдем болмайды. Дәстүрлі ортада қалыптасқан түсінік бойынша, осы жұлдызға қарсы бағытта жүруге болмайды, себебі ол бақытсыздық әкелуі мүмкін, ал айдың 10-күндері жұлдыздың әсері жоқ деген наным бар. Айдың, аптаның кейбір күндерін сәтті немесе қырсық шалатын күндерге бөліп, тергейтін әдет әлі күнге дейін жалғасын тауып келеді 

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Бақан салу

**Бақан салу** - киіз басуда қолданылатын амалдың бірі. 

Шабақталып, тартылып су себіліп, тізгін жіп салып шиыршықталған жүнді ыспалау үшін арқанмен байлап домалатып тебеді. Мұндайда үш қанат шиді қатарластыра салып, үлкен көлемді киіз болса, киіздің өзегіне ұзын бақанды салып шиыршықтайды. Шиді ту сыртынан буып, шиден шыгьш түрган бақанның екі басына жіп салып, қаңтарып байлайды. Бақан салу амалы қатарластыра салған шидің сыртқа сусып шықпауын қамтамасыз етеді, әрі киізді атпен, түйемен тартуға қолайлы жағдай туғызады. Мұндайда бақанның екі басына ерден таралғысымен суырылып алынған үзеңгі кигізіліп, оған арқан байланып, атқа мінген адам тақымдап баяу, еппен сүйретеді

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат:Этнография
Жемшөп өндіру

**Жем-шөп өндіру** () - мал азығын өндіру туралы ғылым. Мал азығына табиғи және екпе жайылым мен шабындық оты, көк азыққа және сүрлем, пішендеме салуға өсірілген техникалық дақылдар, азықтық тамыр-түйнек жемістілер мен бақшалық дақылдар, мал азығына жұмсалатын астық пен бұршақ тұқымдастар дәні, олардың өңдеу қалдықтары мен сабаны, түрлі техникалық өңдірістің азықтық жем, сірне, кебек, күнжара, шрот секілді қалдықтары жататын білім саласы табиғи жөне мәдени жайылым отын жақсарту, шабындық өнімділігін ұлғайту, сапалы пішен  мен шөп ұнын дайындау, пішендеме мен сүрлем салу технологиясын жетілдіру, дайындалған жемшөп қоректілігі мен құнарлылығын ұзақ мерзім сапалы сақтау жағдайларын зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Жемшөп ашыту

**Жемшөп ашыту** () — жемшөпті ашытқылармен өндеуге негізделген биологиялық тәсіл. Алдын ала бөлек дайындалған ашытқы ұйытқысын туралып, араластырылып, ылғалдандырылған жемшөп қоспасына араластыра отырып қосады да, жылы жерде  бөктіріп ұстайды. Нәтижесінде жұмсарып, жаңа піскен нан иісті хош иістенген, мал сүйсініп жейтін азық дайындалады. Ондағы көбейген ашытқылар, яғни дрожжылардың дене белогінің аминқышқылдық құрамы өсімдік белогінің аминқышқыл кұрамынан биологиялық тұрғыдан құндырақ, яғни ауыспайтын аминқышқылдарына қанығу дәрежесі жоғары болғандықтан, ашытқыланған азықта құнды протеин деңгейі жоғарылайды. Сонымен қатар ашытқылар азықты бірқатар, атап айтқанда В тобымен және К витаминдерімен байытады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Жемшөп консервілеу

Жемшөп консервілеу - (консервирование кормов) мал азығын сақтау жағдайын туғызу. Жемшөп қорын толықтыру үшін дайындалған азықты бұзылмайтындай жағдайда сақтау қажет. Органикалық заттар түрлі микроорганизмдер тіршілігінің салдарынан ыдырап бұзылатындықтан, дайындалған жемшөпті сақтау үшін сол микроорганизмдер тіршілігін тежеу қажет. Оны бірнеше жолмен іске асырады. Мысалы, пішенге кептіріліп, сусызданған шөп торшасының сыртқы қабығы қатайып, ішкі шырынын бактериялардың сорып, пайдалануынан сақтайды. Сүрлемге салынған азықта сүт қышқылы жиналып, орта реакциясы рН = 4-4,2 көрсеткішіне дейін қышқылдануынан, микроорганизмдер тіршілігі тежеліп, сүрлем ұзақ мерзімде сапалы сақталады. Пішендемеге салған жемшөпте мұңдай қышқылдық орнамағанмен (пішендеме рН = 5-5,5 тұщы мал азығы), көмірқышқылы газы жиналған анаэробтық ортада 45-55% ылғалдылықтағы «физиологиялық қүрғақтық» жағдайындағы өсімдік торшасының ылғал ұстаушы күші бактериялардың 50-52 атмосфераға тең сору күшінен басым түсіп, пішендеме сақталуын қамтамасыз етеді. Сайып келгенде, ж.к. - сақталатын жемшөпті бұзатын бактериялар тіршілігін тежейтін орта орнатуға бағытталған. Ол ортаны жасанды түрде  орнатуға болады. Айталық, жемшөпті химиялық  әдіспен  консервілеуде   бактерияларға  қолайсыз кышқыл ортаны әр түрлі тұз, күкірт секілді анорганикалық және сірке, құмырысқа, пропион секілді органикалық қышқылдар не олардың қосындысының ерітінділерімен орнатуға болады.

Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы:
Жұмыртқалағыштық

**Жұмыртқалағыштық** — құс өнімділігін сипаттайтын басты көрсеткіштердің бірі. Бұған, әсіресе, тауық өсіргеңде үлкен мән беріледі. Жұмыртқалағыштық тауықтың белгілі бір уақыт ішіңде берген жұмыртқа санымен анықталады. Алға қойған мақсатқа байланысты нақтылы бір жеке тауықтың немесе құс өсіретін шаруашылық бойынша құстың орташа жұмыртқалағыштықты анықтайды. Алғашқыда жүргізу тауықтың тұқымын асылдандыру үшін қажет, орташа көрсеткіш әр түрлі экономикалық есептерде пайдаланылады.

## Дереккөздер
*Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Санат:Мал шаруашылығы
Жемшеп қоректілігі

Жемшеп қоректілігі - (питательность кормов) азықтың мал организмінің мұқтаждығын қамтамасыз ету қасиеті. Желінген азықтың қоректік заттары алдымен малдың тіршілік мұқтаждығын, одан кала берді тиісті өнім өндіру мұқтаждығын қамтамасыз етуге жұмсалады. Желінген азық осы мұқтаждықтарды неғұрлым толық қамтамасыз етсе, соғұрлым оның қоректілігі жоғары болмақ. Бұл алдымен азық пен малға жеткізілген энергетикалық, құрылымдық және биологиялық пәрменді қоректік заттардың
көлеміне байланысты болғандықтан, азықтың химиялық құрамы ж.қ.-нің алғашқы көрсеткіші болып табылады. Бірақ азықпен ас қорыту жолына енген қоректік заттар энергия айналып, мал денесінің құрылымдарына енуі үшін
қорытылулары, яғни қарапайым қосындыларға ыдырап, қанға сіңіріліп, зат алмасуындағы өзгерістерде игеріледі де, алмасу нәтижесінде дене жылуы мен құрылысына, өнім түзуге, қара жұмыс пен өнім өндіруге жұмсалған энергия шығынына айналады. Демек, ж.қ. желінген азық қоректік заттарының малддан алынатын өнім заттарына айналу, яғни конверсиялану дәрежесімен бағалануы керек. Іс жүзіне ж.қ. мал азығына жұмсалған 1 азық өлшеміне өндірілген өнім мөлшерімен бақыланады.

Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы
Жүннің беріктігі

Жүннің беріктігі - (крепость шерсти) жүннің тоқыма өнеркәсібі үшін шикізаттық құндылығын анықтайтын қасиеттерінің бірі. Ж.б.-н абсолюттік беріктік көрсеткіштерімен сипаттайды. Абсолютік ж.б.-н жеке бір жүн талшығын немесе жүн тұлымын үзуге жұмсаған күшті г-күш, кг-күш бірлік өлшемдерімен анықтайды. Меншікті ж.б.-н жүн талшығы енінің (көлденең қиғандағы) әр өлшем бірлігіне шаққандағы абсолютік   ж.б.-мен   анықтайды.   Жүн   зерттеу   ғылымы тәжірибесінде меншікті ж.б.-нің орнына жүн талшығының км-
мен есептелінетін үзілу ұзындығын анықтау қолданылады. Үзілу ұзындығын арнайы құрал - динамометрмен анықтайды. Бұл көрсеткіш ж.б.-н басқа заттардың беріктігімен салыстыруға мүмкіншілік туғызады. Биязы жүннің үзілу ұзыңдығы - 6,5-7 км-ден, биязылау жүндікі - 8 км-ден, ұяң жүндікі - 9 км-ден, қылшық жүндікі - 10 км-ден кем болмаса Ж.б. қалыпты жағдайда деп есептелінеді. Шаруашылық жағдайында ж.б.-н қолмен жобалап анықтайды. Ол үшін жүннің шағын (бірнеше тал) тұлымын алып, екі шетінен басбармақ, сұқ саусақпен қосып ұстап, керіп, керілген тұлымның ортасынан бос саусақтың бірімен ұрып, шертеді. Егер тұлым үзілмесе, жүннің беріктігі қалыпты, үзілсе - жүн кемшін, ақаулы топқа жатады. Ж.б. қойдың тұқымына, жеке басының ерекшелігіне, азықтану қоректілігіне, күтіміне, денсаулығына байланысты өзгереді.

## Дереккөздер
Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы
Жүннің көтерілуі

Жүннің көтерілуі - (подрунивание) қылшық жүнді қой жүнінің терімен байланысының әлсіреуі, кейбір жүн талшықтарының теріден өздігінен бөлініп шығуы. Ж.к. ауа-райының өзгеруіне байланысты малдың денесіндегі ішкі жылуды реттеуге бағытталған көктемдегі түлеуге негізделген. Ж.к. көктемгі түлеудің бастапқы кезеңі. Ж.к.-нің дәрежесі жүн талшықтарының теріден ажырап бөлінуі немесе тек олардың төменгі жағының жіңішкеруі - қойдың өнімдік бағытына, бағып-күтілу жағдайына байланысты. Ж.к. қылшық жүнді
қойларда анық білінеді және оларды қырқуды ж.к. басталғаннан кейін жүргізіледі. Биязы және биязылау жүнді қойларда көктемгі түлеу негізіндегі жүннің көтерілуі болмағанмен, қыс аязыңда өскен жүн талшықтарының жіңішкеруі, ал көктемгі жайылымның құнарлы оты жүн шайырын молайтуға байланысты оларды да қырқудың қолайлы уақыты болады. Әдетте, биязы жүнді қой өсіретін шаруашылықтарда да қой ж.к.-н анықтап жатуы осыған байланысты.

## Дереккөздер
Ә.Байжұманұлы,  К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6

Мал шаруашылығы