open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Көкжиек баспасы

thumb|Көкжиек баспасының логосы
«Көкжиек-Б» баспасы Қазақстанның кітап ісі нарығында 2005-жылдан бері жұмыс істеп келеді.

Баспа ұжымы қысқа уақыт аралығында діни-танымдық, руханият саласындағы сауатты еңбектерімен Қазақстанға танылып үлгерді. Баспа негізінен рухани және діни салаға маманданып, бүгінде осы саладағы Қазақстандағы жетекші баспалардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, баспа аталмыш саладағы білікті қазақстандық әрі шетелдік мамандармен арнайы жобалық жұмыстар атқарып келеді. Баспа өнімдері түгелімен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының сараптау коммиссиясынан өткен. Сонымен қатар баспа жанынан халықаралық «Новые грани» атты ғылыми-танымдық журнал жарық көреді. 

## Мекен жайы
Мекенжай: Мақатаев көшесі, 128А үй, Алматы қаласы, 050008

E-mail:	info@kokzhiek.kz

Телефон:	 +7 727 279 93 14

Факс:	 +7 727 279 82 93

Ресми сайты: http://kokzhiek.kz

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан баспалары
Стад де Франс

**Стад де Франс** () — Париж қаласында орналасқан футбол стадионы. Футболдан әлем чемпионатына арнайы салынған. Сыйымдылығы -  81338 көрермен. Кұны - 285 млн еуро.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт 

  

Санат:Париж ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Стадиондар
Санат:Франция стадиондары
Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы

**Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы** (**ИААФ**; ,  2001 жылға дейін — **Халықаралық әусқой жеңіл атлетикалық  федерациясы** ) —  Жеңіл атлетикадан бүкiләлемдiк басқарушы ұйым. Швецияның Стокгольм қаласында 1917 жылы бірінші конгрессінде құрылған.

## Құрлықтық қауымдастықтары
thumb|400px|right|Құрлықтық қауымдастықтары
**[[Африка]]**
Африканың жеңіл атлетикалық конфедерациясы(CAA)
Президенті — Ахмед Мальбум Калкаба (Камерун) Жеңіл атлетикадан Африка чемпионатын өткізеді

**[[Азия]]**
Жеңіл атлетикадан Азиялық қауымдастығы(ААА)
Президенті — Шри Суреш Калмади (Үндістан)

**[[Еуропа]]**
Жеңіл атлетикадан Еуропалық қауымдастығы(ЕАА)
Президенті — Хансйорг Вирц (Швейцария)
 
**[[Оңтүстік Америка|Оңтүстік]] және [[Орталық Америка]]** 
Солтүстік және Орталық Американың және Кариб бассейні мемлекеттерінің жеңіл атлетикадан қауымдастығы(NACACAA)
Президенті — Амадео Фрэнсис (Пуэрто-Рико)

**[[Океания]]**
Жеңіл атлетикадан Океания қауымдастығы(ОАА)
Президенті — Анне Тьерни (Кук ар-дары)

**[[Оңтүстік Америка]]**
Оңтүстік Американың жеңіл атлетика конфедерациясы(CONSUDATLE) 
Президенті — Роберто Геста-де-Мело (Бразилия)

## Демеушілері
* Adidas
* Seiko 
* Sinopec 
* ВТБ 
* TDK
* Toyota

## Сыртқы сілтемелер
* IAAF ресми сайты

## Дереккөздер


Санат:Халықаралық спорт ұйымдары
Санат:1912 жылы құрылғандар
Санат:Жеңіл атлетика
Ынтымақтастық стадионы (Эдмонтон)

**Ынтымақтастық стадионы** () — Эдмонтондағы стадион. 
thumb|left|300px|Стадионның ішкі көрінісі (2006)

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми тор беті 

Санат:Стадиондар
Санат:Эдмонтон
Санат:Канада стадиондары
Балуан

**Балуан / Палуан** - күрес өнерін жетік меңгерген алып күш иесі.

Көне Иранда палуан (палван, пехлеван) деп ақсүйек әскерилерді атаған, бұл сөз көне түркі тіліндегі «алып» сөзімен мағыналас. Шығыс елдерінде орта ғасырларда балуандар соғыс кезінде басы металдан кұйылған ауыр шоқпар күрзімен қаруланып, әскери қосындардың «күрзішілер» бөліктерін құраған. Күрес өнерімен айналысатын, ас-тойларда сайысқа түсетін зор күш иесін қазақтар «балуан» деп атайды.

Балуандықпен айналысатын адам ұлттық күрестің айла-тәсілдерін жетік меңгеріп, күшін жетілдіру үшін ауыр салмақты заттарды көтеріп жаттыққан. Балуандар күрес сайыстарына өз руларының атынан шығып, руының намысы үшін күрескен. Жеңістерге жетіп, елінің атын шығарған балуандардың есімі бүкіл халыққа танымал болып, ел құрметіне бөленген. Балуандар базар, жәрмеңкелерде, ойын алаңдарында жұрт алдында ауыр заттарды, кірдің тастарын көтеріп те өнер көрсеткен .

Күш-қайратымен, күрестердегі жеңістерімен есімі бүкіл қазақ қауымына танымал болған, Балуан Шолақ атанып кеткен әнші-композитор Нұрмағамбет Баймырзаұлы (1864-1916), Иманжүсіп Құтпанұлы, XIX ғ.-дың аяғы мен XX ғ.-дың басында өткізілген әлемдік додаларда кәсіби классикалық күрес жарыстарына қатысып, әлем чемпионы атанған, есімі әлемге әйгілі болған Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1871-1948) бар қазақ ардақтаған нар тұлғалы азаматтар.

Балуандық өнермен Абайдың әкесі Құнанбай, ата- бабалары Өскенбай мен Ырғызбай да айналысқан. Әсіресе, Ырғызбай талай ноқталы және қоңыраулы дейтін балуандарды жеңіп, үлкен атақ-даңққа ие болған екен. **Балуан**дардың бір-бірімен күреске шығуын халық балуанға түсті десе, қарсыласын жығып, өз қауымының атын шығарып жүрген балуандарды «түйе балуан» деп атаған. Сонымен қатар күші мен әдіс-амалы айырықша асқан жеңілуді білмейтін балуанды күресетін ортаға ноқталап әкелетін болған. Бұл үрдіс бір жағынан қарсыласының мысын басу үшін қолданылатын психологиялық тәсіл болса, екінші жағынан балуанның асқан жеңімпаз ретіндегі мәртебесін айғақтайтын символдық рөл атқарған .

Балуандар күреске шыққанда шалбар ғана киеді. Шалбардың балағын қара санға дейін түріп, беліне үш қабаттап қайыс арқан байлаған. Алғашқы қарсыласымен белдесіп жеңіске жеткен балуан келесі қарсыласын күтіп, сол алаңның бойына жайғасып отырады .
## Нар балуан
Нар балуан (абсолютті чемпион), атағы ауыр салмақ дәрежесінде жеңіске жеткен ең күшті балуанға беріледі. Қазақша күрестен жарыс біткеннен кейін орта салмақтан жогары дәрежедегі балуандардың барлығы "Нар балуан" атағы үшін белдесулерге түседі. Мұнда жеңіске жеткен шеберге Нар балуан атағы беріледі..

## Дереккөздер

Санат:Күрес
Санат:Палуандар
Жарлы

**Жарлы** сөзінің бірнеше мағынасы бар:

**Елді мекендер:**

* Жарлы – Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл.
* Жарлы – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Жарлы – Қарасор көлі алабындағы өзен.
* Жарлы – Ойыл алабында орналасқан өзен.

**Басқа мағыналар:**

* Жарлы бай - Абай өлеңі
Жамал Айтқалиқызы Манкеева

**Жамал Манкеева Айтқалиқызы** - филология ғылымдарының докторы (1997 ж.), профессор (2002 ж.). ҚР БҒМ ҒК А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты,  лексикология бөлімінің бас ғылыми қызметкері.

Ж.А.Манкеева 1950 жылы 26 сәуірде Орал облысы, Шыңғырлау ауданы, Шілік кеңшарында туған.

1972 жылы С.М.Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін үздік дипломмен бітіріп, осы университеттің аспирантурасына (күндізгі бөліміне) қалдырылған. 1977 жылдан осы кезге дейін А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында қызмет істейді.

2001 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті қазақ тілі теориясы мен әдістемесі кафедрасының профессоры ретінде қазақ тіл біліміндегі жаңа бағыттар бойынша дәріс оқиды.

ҚР жоғары оқу орындарын бітіруші мамандарды даярлау ісіне  мемлекеттік емтихан комиссиясының төрағасы ретінде атсалысады. Мемлекеттік тілді оқыту және игеруге байланысты Қазтест жобасына, басқа да оқулықтар мен сөздіктерге сарапшы ретінде қатысады.  Қазіргі қазақ тіл білімін  дамытып, жаңа деңгейде зерттеуге байланысты бірнеше ғылыми жобалардың орындаушысы және жетекшісі ретінде еңбек етеді.

1998 жылдан – А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты жанындағы 10.02.02 – қазақ тілі және 10.02.06 – түркі тілдері мамандықтары бойынша филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д. 53.38.01 диссертациялық кеңестің мүшесі, 2000 жылдан – диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы, 2001 жылдан – лингвистикалық басылым «Тілтаным» журналының жауапты редакторы.

«Реконструкция “мертвых” корней глагольных основ казахского языка» тақырыбында кандидаттық (1987 ж.), «Қазақ тіліндегі мәдени лексика» (1997 ж.) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

## Негізгі айналысатын проблемалары

*түркітану;
*тарихи морфология;
*тарихи лексикология;
*этнолингвистика;
*лингвомәдениеттану;
*когнитивтік лингвистика;
*көркем мәтін лингвистикасы;
*Синергетика;
*лексикография.

## Басты еңбектері
Реконструкция первичных корней глагольных основ казахского языка (1991 ж.), Мәдени лексиканың ұлттық сипаты (1997 ж.), Қазақ грамматикасы. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис (2002 ж., авторлардың бірі), Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың танымдық негіздері (2008 ж.), Қазақ тіліндегі байырғы түбірлерді жаңғырту (2010 ж.), Қазақ филологиясы: егіз негіз (ғылыми мақалалар жинағы – авт.бірл.) 2010 ж., Қазақ әдеби тілі сөздігі (2006 ж., Т.І; 2007 ж., Т.IV; 2008 ж., Т.ХІ, авторлардың бірі), 5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқулығы (2011 ж., авторлардың бірі), "Қазақ сөзінің синергиясы" (2021),  Қазақ филологиясы: егіз негіз ІІ бөлім. (ғылыми мақалалар жинағы – авт.бірл.) (2023). 
Ғалымның жетекшілігімен 22 кандидаттық, 1 докторлық диссертация қорғалды.

## Дереккөздер

Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақ ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан тілтанушылары
Die Raketen

**Die Raketen** - электрондық музыканың синти-поп бағытындағы шығармашылықпен айналысатын Алманияда құрылған музыкалық топ. Топ құрамы Микки ДуЧамп (Mickey DueChamp), Адель (бұрынғы кезде Sandokan деген атпен белгілі), Янни Гагариннен (Janni Gagarin) тұрады.

2006 жылы Die Raketen Алманияның федералдық музыкалық конкурсында өздерінің тұрғылықты жерін - Саксонияның намысын қорғады. Электрондық музыка сүйер қауымға *Tokyo, Tokyo* атты әнімен танымал. 

## Шығармашылығы

### Синглдар
*2003 – *Tokyo, Tokyo (...ey Mädchen)* (Maxi CD; 12" Vinyl)
*2003 – *The Sound Für Zwischendurch* (12" Vinyl)
*2004 – *I Like Plastique* (12" Vinyl)
*2004 – *So Fuckin' Yeah*' (Maxi CD; 12" Vinyl)
*2005 – *Ich Will* (Maxi CD; 12" Vinyl)
*2006 – *Popsong* (Maxi CD; 12" Vinyl), Bundesvision Song Contest 2006 конкурсында орындалды

### Күйтабақтар
*2004 – *Ahoi* (CD-Album; 2xLP) 

## Веб-сайттар
*Die Raketen жеке парағы 
*Die Raketen мәліметтері
*Мәліметтер

Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар
Санат:Германия музыкалық топтары
Өлеңші

**Өлеңші** - өлеңді айтушы, таратушы. Өлең деп қазақ поэзиясында әнмен айтылатын өлеңді де (песня), белгілі әуеннің сүйемелімен айтылатын өлең-жырларды, тақпақтап айтылатын, оқылатын өлең сөзді де (стих) атай береді.
Осындай өлеңдерді, жырларды шығарушыларды, айтушыларды жырау, ақын, жыршы, әнші, өлеңші деп атаған.

Санат:Мәдениет
Жыр-дастан

Жыр-дастан-қазақ поэзиясының жанрлық түрі, түпкі, негізгі мағынасында өлеңмен баяндалатын, жырлап айтатын уақиғалы, көлемді поэзиялық шығарма (батырлық жыры, эпостық ғашықтық жыролар). Сонымен қатар, стильдік ерекшеліктері, өлең өрнегі жағынан оларға ұқсас толғау, терме секілді көлемі ықшамдау поэзиялық үлгілер де жыр деп аталған.

Санат:Әдебиет
Жарсор

**Жарсор** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
* Жарсор (Павлодар облысы)
* Жарсор (Қостанай облысы)
* Жарсор (Ақкөл ауданы)
* Жарсор (Ерейментау ауданы)
Әскери коммунизм саясаты

**Әске­ри ком­му­низм са­яса­ты** — 1918–1921 жылдары азамат соғысы кезіндегі Кеңес одағының ішкі саясатының аты.

Аза­мат соғысы жыл­да­рын­дағы қалып­тасқан қиын­дықтар­мен бай­ла­ныс­ты Кеңес өкіметі 1918 жыл­дың ор­та кезінде ел­дегі бар­лық ма­тери­ал­дық ре­сурс­тар­мен, адам күштерін ба­рын­ша жұмыл­ды­ру, қала­лар­ды, өнеркәсіп жұмыс­шы­ларын, Қызыл Ар­ми­яны азық-түлікпен қам­та­масыз ету, ел­де қатал еңбек тәртібін ор­на­ту мақса­тын­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­тын енгізді. Бұл төтен­ше са­ясат эко­номи­калық күй­зеліс, Кеңес мем­ле­кетін ше­тел ин­тервент­тері мен ішкі жа­улар­дан қорғаудың қажеттілігінен туған еді. «Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде азық-түлік мәсе­лесін ше­шу үшін төтен­ше ша­ра азық-түлік са­лғырты енгізілді. Ол бойын­ша ел­дегі бай­лар мен ку­лак­тардың қолын­дағы та­уар­лы ас­тықтың көп бөлігі ешқан­дай қай­та­рым­сыз алын­ды, бұқара ха­лықты азық-түлікпен бір ор­та­лықтан қам­та­масыз ету көзделді, ауыл ша­ру­ашы­лық өнімдерін өз еркімен са­туға ти­ым са­лын­ды.

«Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты бойын­ша ел­де жап­пай еңбек ету міндеттілігі та­лап етілді. Қазақстан­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде өнеркәсіпті кеңес ор­ганда­рының қолы­на шоғыр­ланды­ру, оны Қызыл Ар­ми­яны қару-жа­рақ және жаб­дықтар­мен қам­та­масыз ету­ге жұмыл­ды­ру ша­рала­ры жүргізілді. Бүкілре­сейлік Атқару Ко­митетінің 1918 жылғы ма­мыр­дағы жар­лығымен әскер­ге өз еркімен ба­ру ісі жал­пыға бірдей міндетті әске­ри бо­рыш­ты орын­да­умен ал­масты­рыл­ды. 1918 жыл­дың жа­зын­да өлке­де Қызыл Ар­ми­яның құра­мын­да ұлттық әске­ри бөлімдер құры­ла бас­та­ды.

Өнеркәсіптің национализациялауымен пайда болған басқару жүйесі бірден шамадан тыс орталықтанғандық белгілерге ие болып, бюрократизмге жол ашты. Маманданған жұмысшылар жеткіліксіз болды. Басқару аппаратының жеке буындары арасындағы үйлесімсіздік, шикізаттың тапшылығы, транспорттың берекесінің кетуі, көп жағдайда саяси және әскери органдардың өндірістік істерге кәсіби емес араласуымен ұштасып жатты. Төтенше шаралар қолдану, билікті шамадан тыс пайдалану әдеттегі іске айналды. 

Санат:КСРО тарихы
Санат:КСРО саясаты
Санат:Коммунизм
Серб тілі

**Серб тілі** (Sérbian language) — үндіеуропалық тілдер отбасының славян тобының оңтүстік славян кішкі тобына кіреді, тілдердің қопарылма (флективті) түріне жатады. Сербияның (Воеводина, Косово, Метохия провинциялары) және Черногорияның ресми тілі; Босния және Герцеговина Республикасының ресми тілі (босния және хорват тілдерімен бірге) (Конституция 1995).

## Референтті халық
Референтті халық: сербтер; өз атауы – сербтер, србтер.

## Географиялық таралуы
Сербияның негізгі халқы, сонымен қатар Хорватияда (Хрватска), Черногорияда (Црна Гора) тұрады.
Сербтер ұзақ уақыт өмір сүрген басқа елдерде де бөлек аймақтар бар: Македонияда (Куманово, Скопье), Словенияда (Бела Крайна), Румынияда (Банат), Мажарстандада (Печ, Сентендре, Сегед).
Тұрақты серб диаспоралары көптеген елдерде бар: Германия, Аустрия, Швейцария, Франция, Ресей, Бразилия, Канада, АҚШ және Аустралияда.

## Диалектісі
Серб әдеби тілі стокава диалектісіне негізделген.

## Жазуы
Серб тілінде екі алфавит қолданылады: Вук Караджич жасаған кириллица әліпбиі, Людевит Гадж жасаған латын әліпбиі.

*Кириллица графикасына негізделген қазіргі жазу:*
Аа Бб Вв Гг Дд Ђђ Ее Жж Зз Ии Jj Кк Лл Љљ Мм Нн Њњ Оо Пп Рр Сс Тт Ћћ Уу Фф Хх Цц Чч Џџ Шш

## Дереккөздер

Санат:Серб тілі
НТК (телеарна)

**НТК** — 1997 жылы құрылған қазақстандық ойын-сауық бағыттағы телеарна. Штаб-пәтері Алматы қаласында орналасқан.

## Бағдарламалар
* INSTA LIKE
* Екі езу
* Уральские пельмени (СТС, )
* Бір болайық 
* Ревю News
* Қызық Live
* Опмай, опмай
* INSTA TV
* Однажды в России (ТНТ, )
* OZMZ ғой
* Ұ-NIGHT SHOW
* Жұлдызды Weekend
* TABOO

## Өз өнімдері
**Телехикаялар**

* Мошенники
* Түнде атылған оқ
* Meow
* Сүйіктім
* Шыңға шық
* Патруль
* 103
* Dostyq 99
* III Интернационал
* Қағаз кеме
* Бақытсыздар бағы
* ВУЗеры
* Метод ОрыStar
* Күрес
* Жұмбақ қыз
* Соққы
* Қыз қиялы
* Внуки в ауле
* Бюро
* Преподы
* Ауылдастар
* Айжан
* Қазақпыз ғой
* Зауал

## Логотиптері

NTK 2016.png|2011-2018 жылдардағы логотипі 
Ntk logo.png|Қазіргі логотипі 


## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Қазақ тілді телеарналар
Санат:Орыс тілді телеарналар
Санат:Алматы телеарналары
Санат:Алфавит бойынша телеарналар
Санат:Қазақстан телеарналары
Вацлав Гавел

**Вацлав Гавел** (; 5 қазан 1936, Прага —17 желтоқсан, 2011)— Чехословакияның соңғы президенті, Чехияның алғашқы президенті (1989–1992). 

Драматург және диссидент Вацлав Гавел 1989 жылы сол кездегі Чехословакиядағы коммунистік режимнің құлауына әсер еткен бейбіт "барқыт революциясын" басқарды. Оны 20 ғасырдың тарихи тұлғасы дейді мамандар.

Вацлав Гавел 23 желтоқсанда Прагада жерленеді. Мемлекеттік жерлеу рәсіміне АҚШ мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон және бірқатар елдердің басшылары қатысады деген болжам бар.

## Дереккөздер

Санат:1936 жылы туғандар
Санат:2011 жылы қайтыс болғандар
Санат:Чехия президенттері
Санат:Прагада туғандар
Психика дамуының қозғаушы күші

**Психика дамуының қозғаушы күші** - психиканың мән-жайы мен деңгейін, бағытын дамытуға ықпал етіп отыратын сыртқы және ішкі факторлар мен жағдайлардың жиынтығы. Мұндай жағдай адамның жеке басының дамып жетілуінде қажеттіліктерін қанағаттандыруы мен нақты болмыстар арасындағы қайшылықтарды реттеу болып табылады. Психикалық дамудың заңдары — адамның бір жастан екінші жас шағына өтудегі психологиясы мен қылығында болатын өзгерістерді, яғни ондай өзгерістердің себептерін сипаттайтын заңдылықтар. Психикалық дамудың функционалдық теориясы — психикалық функциялардың дамуы өмірде практикалық жиі және қарқынды қолданғанға тікелей тәуелді екеніне сендіретін теория.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психикалық үрдістер

**Психикалық үрдістер**. Сезімде, қабылдауда, қиялда, зердеде, ойлауда, сөйлеуде үнемі және өзгермелі тұрғыда бейнеленетін ішкі өмірлік жан қуаттары. Психикалық үрдістер — жүйеленген және жүйесіз, ұғынылатын және ұғынылмайтын, даралық және әлеуметтік құбылыстардың, үлкен және шағын топтардың мінез-құлықтарының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психикалық энергия

**Психикалық энергия** — психикалық аппарат пен психикалық көріністің негізін өлшеуге лайықты энергия түрі. Психикалық энергия туралы алғаш ой қозғаған 3. Фрейд оны либидолық және агрессиялық деп екі түрге бөлді. Либидолық және агрессиялық энергия бір-бірімен араласқанда энергияның бейтарап күйі қалыптасатынын ескертті. Аналитикалық жұмыстар психикалық энергияның кейде жіктелмеген бейтарап күйде болатынын, кейде көңіл-күй толқуында, елігуінде өлшенуге лайық энергияның бастапқы жіктелмеген күш кезігетінін айқындады. Адамның ойы, елігуі, бейнесі психикалық энергиямен әртүрлі дәрежеде байланысты, яғни катексистік күйде болатыны дәлелденді. Катексисте психикалық энергия бірде құбылмалы, бірде бейтарап күйде көрініс табады да, көңіл жайын бір ықыласқа шоғырландырады не одан ығыстырады. Психикалық энергия қызметіне қарай *мотивациялық, қозғаушы себепке жарарлық* және *қолданбалы құралдық* түрлерге бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психогенетика

**Психогенетика** (психо... және  — туылуына, шығу тегіне жататын) — 
*1) психикалық және мінез-құлықтық кейбір құбылыстардың тұқымқуалаушылық сипатын және олардың генотипке тәуелділігін зерттейтін ғылым саласы. Психогенетиканың негізін Ф. Гальтон, Н. Жуел-Нильсон және т.б. қалады. Психогенетикалық жетістіктер адамның жасы келген сайын, оның зердесінің жеке ерекшелігіне генотиптің тигізер ықпалы айқындалып, күшейе түсетінін көрсетеді. Мысалы, адамның миллиондаған жылдар бойы ортаға бейімделу қабілетінің жетілуі, оның өзгеге және қоғамға деген қатынастары тұлғалық ерекшелігінің қалыптасуы осының айғағы; 
*2) психологияның генетикамен шектес саласы, психологиялық процестердің генетикалық негіздерін зерттейтін салааралық ғылым. Психогенетиканы кейде психология саласына жатқызады. Психогенетика адамның жеке тұлғалық психологиялық ерекшелігінің шығу тегі мен қалыптасуын генотип ортаның ықпалы арқылы қарастырады. Ғылымда адамның психикалық қызметінің даму факторлары туралы біржақты көзқарас қалыптасқан. Психогенетикадағы көптеген ізденістер жоғары психикалық қызметтің индивидтер арасындағы әртүрлілігін зият, ақыл-парасатпен салыстыруға айрықша мән береді. Психогенетикадағы тектестік дәрежесі (жалпы гендер саны) мен ақыл-парасат күйінің көптеген көрсеткіштерінің арасында тікелей байланыс бар екендігін тапты. Адамдық, әлеуметтік факторлар мен жағдайлар жеке тұлғалық психикалық ерекшеліктерді генотипке бейімдеуге ықпал етеді деген болжам күшін жойған жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психогигиена

**Психогигиена** (психо... және  — емдік) — дені сау адамдарды психикалық жүйке ауытқушылығынан, психикалық зақымнан сақтандыру үшін арнайы көмек көрсететін медициналық психология саласы. Адамның психикалық дамуына және күйіне, жұмыс қабілетіне, өмірінің ұзақтығына оң және теріс әсер ететін әлеуметтік, тұрмыстық, өндірістік, психологиялық және т.б. жағдайларды зерттейді. Психогигиенаның мақсаты — қиыншынық кезде және күнделікті әурешілікте адамның жүикесін жұқартатын, психикалық ауытқушылыққа ұшырататын психоз бен невроздан сақтандыру.

## Психогигиена және психопрофилактика
Медициналық психологияның салалары, жүйке психикалық жәнс психосоматикалық аурулардың алдын алу, сондай-ақ психо-жарақаттық шұғыл реакцияларды жеңілдету мақсатында, іс жүзінде сау адамдарға мамандандырылған көмек көрсету міндетін атқарады. Психогигиена және психопрофилактиканың әдістеріне консультациялық орталықтар, сенім телефондары және сау адамдарға психологиялық көмек көрсетуге бағдарланған басқа да ұйымдардың шеңберінде жүргізілетін психокоррекциялық жұмыс, тәуекел топтары деп аталатындарды анықтау және олармен профилактикалық жұмыс жүргізу мақсатындағы жаппай қараулар, тұрғындарға ақпарат беру және т.б. қамтылады. Қазіргі уақыттағы психогигиена мен психопрофилактиканың арнайы міндеттері — отбасылық, оқулық және өндірістік сипаттағы дағдарысты жағдайларда адамдарға көмек көрсету, жаңа отау болған және ажырасуға бет алған отбасылармен жұмыс жүргізу және т.б.

## Тағы қараңыз
* Психикалық денсаулық
* Медитация

## Дереккөздер

Санат:Клиникалық психология
Санат:Гигиена
Санат:Психикалық денсаулық
Психодиагностика

**Психодиагностика** (психо... және  - айырып тануға қабілетті) — адамның психикалық қасиеті мен күйін ғылыми дәлелді тәсілдер арқылы сандық сипатта бағалайтын және нақты сапалық тұрғыдан талдайтын,сөйтіп адам психологиясының көрінісі туралы дұрыс болжамдық мәлімет беретін ізденіс аумағы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психодинамика

**Психодинамика** (психо... және  — күш) — қарама-қарсы бағыттағы мотивациялық ықпалдан туындайтын ойлану, сезіну, мінез-құлық құбылыстарын түсіндіретін психикалық талдаулық теорияның маңызды саласы. Негізінде, психодинамика әртүрлі қоздырғыштардың өзара ықпалын зерттеуге, психикалық процестің мәнісін айқындауға, психикалық қызметтің процесті, жағымды және регресті, жағымсыз өзгерістерін айқындайды. Психодинамика қағидасы психикалық аппараттың үштік құрылымдылық тұжырымдамасына сүйенеді: "Ол нәрсе"— инстинктілік құмарлылықтың аясы, "Мен" — тоқтау салатын мүше, "Жоғарғы Мен'' — ар мен ойлану ықпалының аясы. Дегенмен, әрбір психикалық құбылыста психикалық аппараттың осы үш бірдей ерекшелігі бір-біріне тоғысып жатады. "Ол нәрсе" және "Менің" бір-біріне үйлеспей, қайшы келуі адамды ішкі қайшылыққа ұшыратады да, оны ойланбай шешпек әрекеттер санада жүйкенің жұқарып тозуын қоздыра түседі.
Үшқалақ шыдамсыздыққа ішкі факторлармен қатар тұқым қуалайтын ауытқушылық пен сыртқы әсерлер де ықпал етеді. Шиеленістің дәрежесі мен оны шешетін мүмкіншілік іштей тоқыраудың, күйзелістің деңгейін анықтауға жол ашады. Дегенмен, психодинамикалық талдауға генетикалық және эволюциялық көзқарастардың өзінше ықпал ететіні де анықталды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психодрама

**Психодрама** (психо... және  — іс-әрекет) — топтық психотерапияның бір түрі; мұнда пациенттер актерлер мен көрермендер сапасында кезектесіп шығады, осының өзінде олардың рөлдері қатысушылардың барлығы үшін тұлғалық мән-мағынасы бар өмірлік жағдаяттарды үлгілеуге бағытталады: бұл орайда, барабар емес эмоциялық реакцияларды болдырмау, әлеуметтік перцепцияны пысықтау, өзін-өзі неғұрлым тереңірек танып-білу мақсаты көзделеді. Психодрама ұғымын және процедурасын Д.Морено (АҚШ) ұсынып, оны әлеуметтік проблемаларды шешудің бір құралы деп түсіндірді. Шет елдерде сау адамдардың топтарындағы қақтығыстарды жою әдісі дегенді білдіретін "социодрама" деген термин де пайдаланылады. Ол үшін мінез-құлықтың ырықтылығы, белсенділігі, жағдайға оралымдылығы маңызды. Психодрама невроздар, соның ішінде балалардың невроздары кезінде, психосоматикалық аурулар мен алкоголизм кезінде, пспхопатиялардың асқынулары мен жасөспірімдердің ауытқыма мінез-құлықтары кезінде қолданылады. Отбасылық психодрама болуы мүмкін. Психодраманың элементтері мінез-құлықтық терапияға, әлеуметтік-психологиялық тренингке, іскерлік ойындарға кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психоз

**Психоз** ( — жан)— жеке адамды тоқыраушылыққа ұшырататын психикалық қызметтің ауытқушылығы немесе психикалық науқастық. Психоз органикалық және функциялық болып бөлінеді. Органикалық психоз мінез-құлық пен ойлаудағы ауытқушылыққа түрткі болатын психоәлеуметтік факторлармен тікелей байланысты. Психозға генетикалық, нейро-эндокриндік және зат алмасу факторлары, сондай-ақ индивидтің психикасына оң генетикалық және орталық жағдайлар түрлі дәрежеде ықпал егеді. Психоз сандырақ сөзден, тұйық мінезден, ортаға үйлеспейтін ретсіз қимылдан, қабылдау қабілетінің ауытқуынан білінеді. Психоз З.Фрейдтің ескертуінше, адамның басқа объект пен кісіге деген көзқарасын өзгертіп, ауруды ортадан алшақтатады да, психоздық процесті үдетеді. Фрейд невроз бен психоздың арасындағы байланысты, яғни тыйым саларлық рәсімді ығыстыратынын, адам өздігінен барды бұрмалайтындығын, сөйтіп шындықтан біртіндеп алшақтай түсетінін немесе жоқ нәрсені өзінше елестететінін ашып берді. Арнайы шипагерлік тәжірибесіз-ақ психозды емдеуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психогенез

**Психогенез** ( — жан, genesis — шығу тегі) — психикалық құбылыстардың дұрыс қалыптасқан және науқасқа ұшыраған көріністерінің басталуын қарастыратын ұғым. Психогенез "бұрынғы психикалық процестер кейінгі бақылаудағы көріністердің қалыптасуына міндетті түрде ықпал етеді" деген психикалық детерминизм қағидасын негізге алады. Психогенез түйіні: егер кездейсоқ, түсініксіз кейбір психикалық құбылыстардың өзін нақыштап олардың себеп-салдар желісін айқындай түссек, онда кез келген психикалық құбылыс саналы және санасыз күштердің қарым-қатынасының күрделі түйіні болып шығады. Психикалық талдаулық әдіс адамның балалық кезіндегі құбылмалы шиеленісті дұрыс түсіну, оны өзгерту мен алмастыру мүмкіндігін ашады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологизм

**Психологизм** — әлеуметтанушылық зерттеу принципі; мұнда әлеуметтік процестер мен құбылыстар психологиялықтың туындылары деп сипатталады. Психологизм приципінің рөлі мен маңызын әлеуметтік өмірдің психологиялық механизмдерін жете зерттеген америкалық социологтар асыра бағалады. Әлеуметтанудағы психологиялық мектептің өкілдері адамдардың бейімділіктері мен эмоцияларын әлеуметтік процестер динамикасының негізгі факторлары деп пайымдады. Социологияның дербес ғылым болып даму нәтижесінде бұл принциптің едәуір әлсіреуі болғанымен, ол жойылған жоқ. Оны белгілі бір шамада тұлғааралық қатынасты зерттеушілер — символдық интернационализмнің, феноменология мен этнометодологияның өкілдерін ұстанады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологиялық диагноз

**Психологиялық диагноз** ( - танып білу) — дәрігердің жеке адамның даралық-психологиялық ерекшеліктерінің мәнін сипаттап, анықтауға бағытталған қарекетінің түпкілікті нәтижесі; бұл ерекшеліктердің белгілі бір уақыт үшін мәнді жай-күйін бағамдау, одан әрі дамуын болжау, психодиагностикалық қараудың міндеттеріне орайлап нұсқамалар белгілеу мақсатымен жүргізіледі. Психологиялық диагноздың пәні — қалыпты күйдегі, сондай-ақ патологиядағы даралық-психологиялық айырмашылықтарды анықтау. Педагогикалық диагноздың аса маңызды элементі — әрбір нақты жағдайда қаралушының мінез-құлқында белгілі бір көріністердің неліктен байқалатынын, олардың себептері мен салдары қандай қажетті екендігін анықтау. Психодиагностиканың құралдары арқылы белгілі бір даралық-психологиялық ерекшеліктерді анықтаған зерттеуші дегенмен, олардың себептерін, жеке тұлғаның құрылымындағы орнын тікелей көрсете алмайды. Бұл деңгейді Л.С. Выготский нышандық (немесе эмпириялық) диагноз деп атайды; ол белгілі бір ерекшеліктерді не нышандарды көрсетумен шектеледі, осылардың негізінде тікелей практикалық қорытындылар жасалады. Выготский мұндай диагноздың анығында ғыльіми емес екенін, өйткені нышандарды анықтағаннан диагноз өздігінен жасалмайтынын атап көрсетті. Педагогикалық диагноздың дамуындағы екінші кезең этнологиялық диагноз болып табылады; мұнда жеке бір тұлғаның белгілі бір ерекшеліктерінің болуы ғана емес, неден болған себептері де ескеріледі. Ең жоғары деңгей — *типологиялық диагноз*, ол алынған мәліметтердің жеке тұлғаның тұтас, динамикалық бейнесіндегі орны мен маңызын анықтауға саяды. Диагноз болжамдаумен ажырағасыз байланысты. Выготскийше болжам мен диагноздың мазмұны ұқсас, алайда болжам даму процесінің өздігінен ілгерілеуінің ішкі қисынын терең білуге, өткені мен қазіргісінің негізінде даму жолын анықтауға жеткізеді. Болжамды жекелеген кезеңдерге бөлу, осы арқылы ұзаққа созылатын қайталама бақылаулар жасалу ұсынылады. Психологиялық диагноз теориясын дамыту отандық психодиагностиканың маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологиялық кеңес

**Психологиялық кеңес** - адамдарды толғандырып жүрген мәселелерді шешуде, алдыңғы зерттеу нәтижелеріне негізделе отырып, ақыл-кеңес беру арқылы психологиялық көмек көрсету. Психологиялық кеңес жайлары психологиялық кеңесті ұйымдастырып жүргізетін уақытты, тәсілдерді, құралдарды және соны атқаратын орнын, психолог-кеңесшінің клиентпен қарым-қатынас стилін т.б. ескере қамтиды. Психологиялық кеңес — қарастырылатын мәселелер сипатына қарай бөлінетін психологиялық кеңес берулердің әртүрлілігі. Мысалы, интимді-тұлғалық, отбасылық, психологиялық-педагогикалық, қызметтік т.с.с. Психологиялық кеңес — психологиялық кеңес қызметкерлері үшін жасалынған жұмыс кестесі, психологиялық кеңес қызметкерлерінің атқаратын жұмыс түрлеріне қарай уақытқа бөлуін жасау.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологиялық инкапсуляция

**Психологиялық инкапсуляция** - адамның ауыр жағдаятты ойлап күйзелуіне жол бермейтін кез келген мінез-құлықты белгілеуге қолданылатын термин. Мысалы, айуандықпен кісі өлтіру туралы жазылған газеттегі мақаланы оқудан бас тарту немесе апат жағдайы болмай қоймайтынын білгенде көзді жұму.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологиялық кедергі

**Психологиялық кедергі** - психологиялық болмыстың (қорқу, сенімсіздік, қаламау, тілемеу және т.б.), адамның кейбір әрскеттерін нәтижелі орындауға кесірі тиетін ішкі кедергілер. Адамдардың іскерлік және жекелік қатынастарында жиі кездесіп ашық және сенім туғызатын қатынастарға кедергісі болады. Психологиялық кедергілер (бөгеулер). Әр түрлі әрекеттерді орындауға кедергі болатын субъектінің енжар психикалық күйі. Психологиялық кедергі эмоционалдық механизмі жағымсыз қобалжулар мен нұсқаларды күшейтуде — ұяңдықты, кінәлі сезімді, үрейленуді, өзінің мүмкіншілігін төмен бағалауды, атқаратын міндетпен дұрыс байланыстырмағанда пайда болады. Индивидтің әлеуметтік қылығында психологиялық кедергі эмпатияның (басқа адамға жаны ашып қарамау) жоқ болғанында, әлеуметтік талаптарға ыңғайланбағанында да көрініс береді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Абердин (Айдахо)

**Абердин** () — Айдахо штатының Бингем округіне жататын АҚШ қаласы. Қаланың жер аумағы — 2.6 км². FIPS коды — 16-00100.

## Тұрғыны
2010 жылы қала тұрғыны 1840 адамды құрады.

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Санат:Айдахо қалалары
Санат:Бингем округы (Айдахо)
Психологиялық уақыт

**Психологиялық уақыт** — адамның психикасында оның өмірлік жолының оқиғалары арасындағы уақыттық қатынастар жүйесінің бейнелеуі. Психологиялық уақытқа өмірдегі әр алуан оқиғалардың бірмезгілділігін, кезектесуін, ұзақтығын, өту жылдамдығын, олардың қазіргіге қатыстылығын, өткенге және болашаққа қарай қашықтауын, уақыттың тығыздығы мен созылыңқылығын, үзіктілігі мен үздіксіздігін, шектеулігі мен шектеусіздігін сезінушілікті, жасты, жасқа қатысты кезеңдерді (балалық, жастық, кемел жас, қарттық) ұғынушылықты, өмірдің ықтимал ұзақтығы туралы, өлім мен мәңгі жасаушылық туралы, өз өмірінің, отбасының, қоғамның және тұтастай адамзаттың өткен ұрпақтары мен келешек ұрпақтарының өмірімен тарихи байланысы туралы түсініктерді қамтиды. Психологиялық уақыттың зерттеуі үшін көркем әдебиет пен философиялық әдебиетте мол материал бар. 

Психологияда психологиялық уақытты түсіндіруге және эксперименттік зерттеуге қатысты бірнеше көзқарас тұрғысын саралауға болады. "Кванттық" тұжырымдамаға сәйкес әр масштабты субъективтік "уақыт кванттары" (милисекундтан онжылдықтарға дейін) бар; олар уақыттың әр түрлі ұғынылуына (мысалы, бірмезгілділікті бағалау, психологиялық тұрғыдағы қазіргіні саралау) себеп болады. Оқиғалық тұжырымдама тұрғысынан психологиялық уақыттың ерекшеліктері болып жатқан оқиғалардың ішкі және сыртқы ортадағы, адамның іс-әрекетіндегі өзгерістердің саны мен қарқындылығына тәуелді. 

"Кванттық" және оқиғалық көзқарас тұрғыларының бірқатар іргелі проблемалары шешілмеген, олар: психологиялық уақыттың, қайтымдылығы мен көп өлшемділігі психологиялық тұрғыдан өткеннің, қазіргі мен болашақтың реттік емес, жастық сауат санаттаудың өлшем бірлігі. Бұл қиыншылықтарды себептік-мақсаттық тұжырымдама арқылы еңсеруге болады; бұл тұжырымдама бойынша психологиялық уақыт әншейін хронологиялық аралықтар мен уақиғаларды өздігінен алып бейнелемей, "себеп-салдар", "мақсат- құрал" типіндегі бір-бірінен туындайтын оқиғалар аралық байланыстардың күрделі жүйесін бейнелейтін болып шығады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психологиялық үйлесімділік

Әртүрлі топтар мен ұжымдағы адамдар арасындағы тіл табысушылық, мұндағылардың өз ісінен рақат, ләззат алу, бейжай болуына себепші болатын психологиялық көңіл-күйі. Toп мүшелерінің бір-бірімен үйлесімділігі жарасса, яғни бірінің іс-қылығы екіншісіне ұнайтын болса, бір-бірінің мінез-құлқын, қарым-қатынасын жатырқамай дұрыс қабылдаса — онда психологиялық үйлесімділіктің болғаны. Ал мұндай ахуал жоқ жерде, яғни біреудің қарекетін екіншісі ұнатпаған жағдайда, тіпті ақылға сыйымды нәрсенің өзі де кейде қолдау таппайды, бірі екіншісін түсінбейді. Адамдар арасындағы көзқарас пен сенім бірлігі, не оның әртүрлілігі, мүлделері мен мінез бітістерінің, темперамент ерекшелігінің қарама-қайшылығы да үйлесімділікпен қатар үйлесімсіздікке де себеп болады. Егер адам шамадан тыс қазымыр, тұйық не беймаза, не тәкаппар, өркөкірек болса да топтағы адамдармен дұрыс сыйыса алмайды. *"Қырық кісі бір жақ, қыңыр кісі бір жақ"* — деп халық тегін айтпаған. Әйтпесе топтың бірер мүшесінің міндеті осындай болып келсе тіпті қиын. Кейде топтың жұрттан оқшау қалуы да осы жағдайға бірден-бір себепші болады. Кісі топ ішінде өз орнын біреуге жалбақтап, жарамсақтану, не жағымпаздану жолымен емес, өзінің табиғи болмысымен сүйкімді, қадір-қасиетімен, ашық жайдары мінезімен табады. Топқа үйлесу үшін адамның тиімділігі, іскерлігі, өз білгенін басқалардан аямай, олармен бөлісуге, көмектесуге әзір тұрушылығы да қажет. Сондай-ақ кісінің сырт бейнесі мен келбет-кескінін, яғни дене күші факторын да ескермесе болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Эмиль Нольде

thumb|100px|қолы
**Эмиль Нольде** (, шын есімі *Ганс Эмиль Хансен* (), 7 тамыз 1867, Нольде Бохольт маңы, Германия — 15 сәуір 1956, Зеебюль) — неміс суретші-экспрессионист, график и аквалерист.

## Өмірбаяны
Шаруа отбасында дүниеге келген, қаржы табу үшін ағаш кесумен айналысқан, кейіннен суретшілікке келген. Аз уақыт «Көпір» (1906–07) бірігуінің мүшесі болды, мәніне қарай жалғызлікті суреткер. Дінді сүюші және күнә жасамауды білді, Алтын бұзау қасындағы би (1910), эротикалық кескіндер алдын-ала жаман келбетте, нашар, бояумен ұсқынсыз етіп салынған.

Шығыс Үндістанға этнологиялық экспедиция кезінде (1913–14) оған онда көрген өнер қатты әсер еткен. Еуропаға оралған соң, жаңа үлгідегі ойландыратын пейзаждар салды (мысалы, Батпақ, 1916 ж.) немесе ашық түстер. Гравер ретінде ақырайған қара мен ақ эффектімен, ағаштың кедір-бұдырына қарамай, кесілгенімен салатын. Германияның ұлттық-социолистік партиясын жақтағанымен, ұлтшылдар оның өнерін «дегенеративті» деп тиым салған. Оның соғыстан кейінгі жұмыстары сиқырын жоғалтқанын мәлімдейді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Нольде мұражайының ресми сайты
* Эмиль Нольденің суреттері 

Санат:Неміс суретшілері
Санат:Германия суретшілері
Санат:Германия суретші-экспрессионистері
Босаға (Босаға ауылдық округi)

**Босаға** — Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, Босаға ауылдық округі орталығы.
  
## Географиялық орны
Шалтас тауының етегiнде, аудан орталығы – Ақсу-Аюлы ауылынан оңтүстiк-батысқа қарай 111 км-дей жерде.

## Тарихы
Іргесі 1937 жылы Қарағанды-Мойынты темір жолының құрылысы бойында Босаға стансасының ашылуына байланысты қаланған. Округ аумағында өткен ғасырдың 40 жылдарында Балқаш өндірістік құрлысының қосалқы шаруашылығы ұйымдастырылған. 1960-1990 жылдары Босаға кеңшарының және ауылдық кеңестiң орталығы болды. Шаруашылықтың мамандандырылған негiзгi бағыттары қой шаруашылығы, қосымша саласы - жылқы, iрi қара өсiру болды. Жерiнiң жалпы ауданы 302 мың га.

Соғыс жылдары әскери-дала эвакогоспиталінің бастығы болған, ғылым докторы, профессор Шет ауданының «Құрметті азаматы» Гүлімжан Қарсыбекованың туған жері.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Округтің елді мекендерінде (Босаға, Бестамақ, Жұманбұлақ, Жылыбұлақ) 4 мектеп, мәдениет үйі, ФАП, кітапхана бар. Кеңшар негiзiнде 88 шаруа қожалығы құрылған (2006). Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы елді мекендері‎
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Желмая (мағына)

**Желмая** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
* Желмая
* Желмая (журнал)
* Желмая (шоқы)
Есік ашар

thumb|right|250px|Күйеу жігіттің отқа май құю сәті. Суретші Е.Оспанұлы.
**Есік ашар**, **Есік көру**, **Үйге кірер** – әулетке жаңа мүше ретінде қосылып отырған күйеуге қатысты атқарылатын қазақтың дәстүрлі неке-отбасылық қатынасындағы жосын. Яғни күйеудің қайын жұртына алғаш баруына орай атқарылатын ғұрып.  

## Ғұрып барысы
Қалыңмалдың едәуір бөлігі берілген соң қыз жақтың күйеу балаға есік көруге, яғни келіп-кетіп тұруына рұқсат беріледі. Байырғы ортада қалыптасқан салт бойынша есік көруге шақырылғанша күйеудің күн жарықта келуі әдепсіздікке саналған. Сондықтан күйеу қас қарая, «күйеу  келетін уақытта» келеді. Есік ашар жосыны атқарылған соң ғана күйеу жігітке қыз ауылына келіп тұруына рұқсат етіледі. Алайда, бұл күйеудің ата-енесінің үйіне кіруі дегенді білдірмейді. Кейбір өңірдің салты бойынша қалыңдық пен күйеу жігіт ерлі-зайыпты атанғаннан кейін (неке қиылған соң) күйеу қайынатасының үйіне барып жүздесіп, кәде-сый жасайды. Есік ашар кәдесіне бір жақсы ат немесе түйе тарту еткен.
Күйеу жігіт босағадан оң аяғымен кіріп, үш рет иіліп тағзым етіп сәлем береді. Сәлемдесіп болған соң күйеуге қалыңдықтың анасы сүт ұсынады. Сүтті ішіп болған соң енесіне арналған сыйын тарту етеді. Енесі күйеу жігітке алдын ала қыздырылып май құйылған ожауды ұсынады. Күйеу жігіт ожаудағы майды отқа құяды.
Ұзатылған қыздың тұңғыш баласын босанып немесе күйеуге шыққанына бір жыл толғаннан кейін төркіндеп келу салтын да жергілікті жерлерде "есік ашу" деп атайды. Арал, Қазалы өңірінде сақталған бұл салт құдалардың келісіміне қарай шешіледі. Есік ашар – жат жұрттық болған қыздың күйеуге шыққаннан кейін төркін жағына алғаш келіп, кәдесін жасап, туыстарымен араласудың бастапқы жолы. Тұрмыс жағдайы жақсы адамдар үш тоғызымен, сойыс малымен және т.б. жосын-жоралғыларымен қайтарады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Ибрагимов И.И. Этнографические очерки киргизскаго народа. РТ. Сборник, изданный по поводу политехнической выставки. Вып.II. Статьи по этнографии, технике, сельскому хозяйству и естественной исто-рии. М., 1872. С.120-152; 
* Кустанаев Х. Этнографические очерки киргиз Перовского и Казалинского уездов. Ташкент, 1894; 
* Диваев А.А. О свадебном ритуале киргизов Сырь-Даринской области. ТС. 1916. Т.568. С.51-65;
* Жүнісұлы А. Пәниден бақиға дейін. Алматы: Ана тілі, 1992; 
* Зиманов С. З.Қазақ халқының әдет-ғұрыптары және дәстүрлері туралы деректер (академик С.З. Зимановтың қолжазба қорынан алынды). Қазақтың Ата заңдары. Құжаттар, деректер және зерттеулер. Он томдық. IX том. Алматы: Жеті жарғы, 2008. 169-194-бб.; 
* Оспанұлы Е. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Алматы, 2009; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Психологиялық қызмет

**Психологиялық қызмет** - адамдарға мамандандырылған деңгейде психологиялық көмек көрсету үшін мекемелер мен ұйымдарда құрылған арнайы қызмет жүйесі. Психологтың мүмкіндіктері — клиенттің өтініші бойынша мәселелердің  іс жүзінде шешуге психолог-кеңесшінің қабілетті не қабілетсіздік мүмкіндіктерінің тізімі. Психологиялық кешен — адамның өзінің физикалық және психологиялық кемшіліктері туралы қате (жаңсақ) пікірі. Мұндай пікірлер адам өзінің кемшіліктерін уайымдап, басқа адамдардан жасырын түрде ойлап, оларды асыра бағалауында көрініс береді. Моральдық-этикалық талаптар — практикалық психологтың моральдық-этикалық кодексіне сәйкес психолог-кеңесшінің жұмысына байланысты талаптар. Бұл кодекстің ережелерінен психологтың әрекеттері ауытқығанда, психолог моральды, кей жағдайларда заңды түрде қоғам мен әріптестерінің алдында жауапкершілікке тартылады. Психологиялық қызметтің негізгі бағыттарына психологиялық кеңес беру, диагностика, профилактика және түзету-дамыту жұмыстары жатады. Бұл қызмет түрлері жеке адаммен, топпен және ұйымдармен жұмыс істеуді қамтиды. Психологтың кәсіби қызметі ғылыми негізделген әдістерге сүйеніп, адамның құқықтары мен қадір-қасиетін сақтауға бағытталады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психометрия

**Психометрия** ( — өлшем) — әуел баста: психикалық процестердің уақыттық сипаттамаларын өлшеу; қазіргі уақытта психометрия дегенде көбіне психологиядағы өлшеулермен байланысты мәселелердің бүкіл тобы ұғынылады. Бұл тұрғыдағы ұғымда психометрияға психофизика да қамтылады. Психометриялық процедуралардың аса маңызды белгісі олардың стандартталғандығы болып табылады, яғни зерттеулердің мүмкіндігінше неғұрлым тұрақты сыртқы жағдайларда жүргізілуі көзделеді. Алынған мәліметтер негізінде индивидуумдық қасиеттердің әр түрлі шкалалары түзіледі де, нақты бір әдістеменің (тесттің) сенішілігі мен валидтілігі туралы қорытынды жасалады. Соңғы жылдары өзгермелі жағдаяттарды да, сондай-ақ сыналушылардың индивидуумдық ерекшеліктерінде де ескеруге мүмкіндік беретін психометриялық процедуралар мен модельдер жасауға беталыс байқалады. Алайда зерттеулердің жалпы психологиялық және дифференциалдық — психологиялық бағыттарын шын мәнінде біріктіру әлі жүзеге асқан жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психоневроз

**Психоневроз** (психо... және  — жүйке) — жеке адамның ойлауындағы, сезіміндегі, мінез-құлығындағы қилы-қилы ауытқушылықты сипаттайтын психиатрия мен диагностикалық психоталдаудың басты ұғымы. Психоневроздың нышанына ұғынылмаған еріксіз қимыл-әрекетте сірескен психикалық шиеленіс себеп болады. Психоневроз кейде жыныстық құмарлықпен агрессиялық қимылдың шиеленісу барысында өрши түседі. Психоневроз үрей мен күдікті қоздырып адамның жүріс-тұрысындагы қимыл аумағын иемделу мүмкіндігін тарылтып, оның мінезіне жағымсыз қасиетті жұқтырады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психопатиялар

**Психопатиялар** ( — жан, pathos — зардап шегу, ауыру) — мінез-құлық патологиясы; мұндайда субъектіде оның әлеуметтік ортаға бейімделуіне кедергі келтіретін қасиеттерінің іс жүзінде қайтымсыз айқындығы байқалады. 
## Психопатиялардың пайда болу салдары:
*1) ауыру (миға зақым келуі, инфекциялар, интоксикациялар,психожарақаттар және т.б.); 
*2) тұқымқуалаушылық, ұрыққа зиянды әсер, туу кезінде жарақат алу және т.б. факторлардан жүйке жүйесінің туа біткен кемістігі. 
Конституциялық немесе ақиқат деп аталатын мұндай патологиялар, эмоциялар — еріктік саланың күнәраттар түрінде бала кезінде-ақ көрінеді. Бұл орайда зият біршама сақталуы мүмкін. Ересек жаста психопатиялардың біліну дәрежесі тәрбиеленген жағдайына және қоршаған ортаның ықпалына байланысты. Психопатиялардың көріністері алуан түрлі. 
## Психопатиялардың классикалық типтері
Таза типтердің аз аралас нысандардың басымдығына қарамастан психопатиялардың мынадай классикалық типтері сараланады: 
*1) *циклоидтер*, мұның негізгі нышаны — циклінің ауытқулары бірнеше сағаттан бірнеше айға дейін болатын көңіл-күйдің үнемі алмасып келуі; 
*2) *шизоидтер* — бұларға қарым-қатынастан тартыну, тұйықтық, бүкпешілік, ренжігіштік, эмпатияның болмауы, жүріс-тұрыстың болмауы; 
*3) *эпиллептоидтер*, бұлардың негізгі нышандары шектен тыс шамданғыштық, бұлтандық, жасқаншақтық тән; 
*4) *астениктер*, бұларға әсершілдік, психикалық қоздырғыш тән; тез арықтау, шамданғыштық, жасқаншақтық тән;
* 5) *психастениктер* — үнемі алаңдап, өзіне сенімді болмай, қашанда ойға барып жүреді, патологиялық күмәншілдікке бейім; 
*6) *параноялық психопаттар* — аса құнды идеялар ойлап шығаруға бейім, бірбеткей, өзімшіл болып келеді, күмәнданушылығы болмайды, өзіне нық сенімді болады және өзін тым жоғары бағалайды; 
*7) *есірік психопаттар* — қайткен күнде де айналасындағылардың назарын өзіне аударуға тырысушылығымен сипатталады, бұл орайда оның нақты оқиғаларды бағалау өзіне қолайлы тұрғыда бұрмаланған болады, қарым-қатынаста театрдағыдай мәнерленушілікке бейім; 
*8) *орнықсыз психопаттар* — негізгі нышандары: көңілшектік, келелі мүлделерінің болмауы, айналасындағылардың ықпалына тез берілушілік; 
*9) *органикалық психопаттар* — ақыл-ойының туа біткен шектеулілігімен ерекшеленеді, жақсы оқуы мүмкін, бірақ нәтижесіз, білімді қолдану не бастама көрсету қажет болған кезде өзін қоғамда ұстай біледі, бірақ пайымдаулары жұрт ығыр болған түрде болып келеді. 
Психопатиялар мен қалыпты мінез-құлықтарының арасында анық шекара жоқ. Психопаттардың аталған типтеріне нормада мінез бітімі ұқсас, бірақ патологиялық (психопаттық) көрінісі жоқ кісілердің табиғаты үйлес келеді. Аурудың немесе психикалық жарақаттардың ықпалымен психопаттарда ұзаққа созылған невроздық күйлер, сондай-ақ депрессиялар пайда болуы мүмкін. Психопатиялардың профилактикасында лайықты тәрбиенің, психотерапевтік және психофармакологиялық емдеудің маңызды мәні бар.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психосемантика

**Психосемантика** (психо... және  — белгілеуші) — қабылдау, ойлау, жад, шешімдер қабылдау процестеріне негіз болатын мағыналардың индивидуумдық жүйесінің генезисін, түзілімін және функция атқаруын зерттейтін психология саласы. Психосемантика индивидуумдық санада мағыналардың (бейнелер, символдар, символдық. әрекеттер, сондай-ақ белгілік және вербальдық нысандар) болуының әр түрлі нысандарын зерттейді, субъектіде қалыптасатын мағыналар жүйесіне мотивациялық факторлардың және субъектінің эмоциялық күйінің ықпалын талдайды. Эксперименттік психосемантиканың негізгі әдісі индивидуумдық сананың категориялық құрылымдарының модельдік түсінігі болып табылатын субъективтік семантикалық кеңістіктерін құруға саяды. Психосемантика категориялану процесінің жалпы психологиялық, сондай-ақ дифференциалдық-психологиялық аспектілерін зерттейді. Соңғы жағдайда психосемантиканың міндеті — белгілі бір индивидтің әлем туралы түсініктерінің жүйесін оның индивидумдық мағыналары мен тұлғалық мәндер жүйесін қайта құру жолымен қайта құрылымдау болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психотерапия

**Психотерапия** ( — жан + therapeia — емдеу). Қысқаша айтқанда психотерапия адамды (пациентті) психологиялық құралдардың ықпалымен емдеу дегенді білдіреді. Психотерапия — кең өрісті мағынасы бойынша сау адамдарға (клиенттерге) әр түрлі психологиялық қиын жағдайларға немесе психикасын өңдеуге көмекті қажетсінгенде жәрдем беруді іздейтін ғылым саласы. Ондай көмектерді жеке-дара немесе топты формада маман ұйымдастырады. Қазіргі кезде психотерапия адамның, тұлғааралық қатынастың, топтық үрдістердің болмысына байланысты әр түрлі теориялық-әдіснамалық бағыттары — психоаналитикалық, необихевиористік, когнитивтік, гуманистік, нейролингвистикалық бағдарламалау (НЛБ) және т.б. бар. Психотерапия — психология мен медицина аралығындағы, адамдарға іс жүзінде әсер ету әдістері мен теориялық білімдер саласы. Психотерапия ауру адамдарды емдеу мақсатында қолданылатын психологиялық құралдар ережелерін қарастырады және оларды зерттейді, сипаттайды. Психотерапия адам әр түрлі психикалық ауруға, жүйке ауруына және т.б. эмоциялық тұрақсыздық күйіне ұшырағанда, оның көмескіленген ойлау жүйесі мен сана-сезімін ауызша және әсерлі қимыл-әрекетпен ықпал ету арқылы емдеудің жүйесі. Психотерапия кеселге ұшыраған адамның өзіне және қоршаған ортасына деген дұрыс қатынасты қалыптастыруға бағытталады. Психотерапияның клиникалық тәсілдері — гипноз, аутогендік жаттығу, иландыру, өзін-өзі иландыру, зейнелі терапия. Емші мен аурудың өзара түсінісуі, отбасы мен ұжымдағы сыйластық шипагерліктің әрбір адамға деген оң ықпалын арттырады. Адамдар арасындағы жағымды мінез-құлықтар әлсіреген адамның өзін-өзі дұрыс тануына себепші болады.

## Дереккөздер


Санат:Психотерапия