open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ерітілмелі кофе

thumb|250px

**Ерітілмелі кофе** () — әртүрлі технологиялық процесстер арқылы ұнтақ пен түйіршікке айналдырылатын кофе ағашының дәндерінен жасалатын сусын. Су қосқаннан кейін дәмі жағынан табиғи кофеге ұқсайтын сусын пайда болады. Кейбір ерітілмелі кофе маркалары дегидрациядан басқа, декофеинизациядан, яғни кофеин мөлшерін азайту процессінен өткізіледі.

## Тарихы
Ерітілмелі кофені 1901 жылы жапондық ғалым Сатори Като Чикагода жұмыс істеп жүрген кезінде ойлап табылған .

1903 жылы Людвиг Роселиус (Ludwig Roselius)  декофеинизация процессін шығарған  .

1906 жылы ағылшан химигі Джордж Констант Вашингтон (George Constant Washington) алғашқы жаппай өңдіріске жарамды кофені жасап шығарған. 1909 жыл ол «Red E Coffee» атты алғашқы коммерциялық шығарылатын ерітілмелі кофені нарыққа енгізген. .

1938 жылы Nescafe атты шын мәнінде әлем бойынша кеңінен таралған алғаш ерітілмелі кофе маркасы пайда болған. Ол Nestle мен артылған кофе проблемасын шешіп жатқан бразилиялық үкіметтің біріккен күш салуының нәтижесе саналады. 1930-шы жылдары Бразилияда кофе дәндері артылып қала берген. Кептірілген дәндерді өңдеу және консервациялау технологиясы болмағандықтан жыл сайын кофе қорлары зая кетіп отырған. Макс Моргенталер бастаған зерттеушілердің тобы жеті жыл бойғы еңбегінің нәтижесінде 1938 жылы «Nescafe» өндірістік жағдайда шығарылған. Содан бері «Nescafe» сөзі ерітілмелі кофе үшін синоним ретінде қолданылып келеді. Өнім екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та, кейіннен бүкіл әлем бойынша таралып кетті. 

## Дайындау технологиясы
Ерітілмелі кофе дайындау барысында кофе дәндерін қуырады, ұсақтайды және ыстық сумен өңдейді. Пайда болған концентрацияланған сусынды кептіріп, оны ұнтақтайды, немесе оны тоңазытып, сублимат алу мақсатында вакуумда кептіреді, иә болмаса кофе ұнтағын тағы бір рет ылғалдандырып, түйіршіктерге айналдырады.

## Дереккөздер


Санат:Кофе
Санат:Сусындар
Азия футбол конфедерациясы

**Азия Футбол Конфедерациясы** (, AFC) — Азия аймағындағы негізгі футбол қауымдастығы. 1954 жылдың 8 мамырында негізі қаланды. Штаб-пәтері Малайзияның астанасы Куала-Лумпурда орналасқан. Конфедерацияның президенті Бахрейннен шыққан Сальман бин Ибрахим аль Халифа болып табылады. АФК-ның 47 мүшесі бар.

## Аймақтар
thumb|Азия Футбол Конфедерациясының аймақтары
АФК-да 46 Азия мемлекеттері мен Австралия кіреді.

(Жері Еуропа мен Азия шекарасына тиіп тұрған құрама командалар УЕФА-ға кіреді (Әзірбайжан, Армения, Грузия, Қазақстан, Ресей, Түркия және , Израиль мен , Кипр).

Конфедерация географиялық және этностық-мәдени қағидат бойынша 4 аймаққа бөлінген.

### [[АСЕАН футбол федерациясы]]
*  Австралия
*  Бруней
*  Тимор-Лесте
*  Вьетнам
*  Индонезия
*  Камбоджа
*  Лаос
*  Малайзия
*  Миянма
*  Сингапур
*  Таиланд
*  Филиппиндер

### [[Шығыс Азия футбол федерациясы]]
*  Гонконг
*  Гуам
*  Жапония
*  КХДР
*  Корея Республикасы
*  Қытай
*  Макао
*  Моңғолия
*  Солтүстік Мариан аралдары
*  Тайвань

### [[Батыс Азия футбол федерациясы]]
*  Бахрейн
*  БАӘ (Біріккен Араб Әмірліктері)
*  Иордания
*  Ирак
*  Иран
*  Йемен
*  Катар
*  Кувейт
*  Ливан
*  Оман
*  Палестина мемлекеті
*  Сауд Арабиясы
*  Сирия

### [[Орталық және Оңтүстік Азия футбол федерациясы]]
*  Ауғанстан
*  Бангладеш
*  Бутан
*  Қырғызстан
*  Мальдив Республикасы
*  Непал
*  Өзбекстан
*  Пәкістан
*  Тәжікстан
*  Түркіменстан
*  Үндістан
*  Шри-Ланка

### Бұрынғы мүшелері

Кезінде АФК құрамына кірген, қазір УЕФА-да:

*  Израиль
*  Қазақстан

Жойылып кеткен мемлекет өкілдері:

* **[[Оңтүстік Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Вьетнам]]**
* **[[Оңтүстік Йемен Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Йемен]]**

## Турнирлері

### Ұлттық

* Азия кубогы
* Азия ойындары
* AFC Challenge Cup (қазір өткізілмейді)
* Мини-футболдан Азия кубогы
* Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-17)
* Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-23)
* Футболдан жастар арасындағы Азия Кубогы
* Футболдан қыздар арасындағы Азия чемпионаты (U-20)
* Футболдан қыздар арасындағы Азия чемпионаты (U-17)
* Жағажай футболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы футболдан Азия Кубогы
* Футзалдан жастар арасындағы Азия Кубогы
* Әйелдер арасындағы мини-футболдан Азия кубогы

### Аймақтық

* **АСЕАН:** Футболдан АСЕАН чемпионаты
* **Шығыс Азия:** Шығыс Азия кубогы

### Клубтық

* АФК Чемпиондар Лигасы элитасы
* АФК екінші чемпиондар лигасы
* АФК Кубок иелері кубогы
* АФК суперкубогы

## Сілтемелер
* АФК ресми сайты
* Азия Футбол Конфедерациясы www.SoccerLens.com сайтында 
* АФК лигасы 

Санат:ФИФА
Сантьяго-де-Компостеладағы темір жол апаты

**Сантьяго-де-Компостеладағы темір жол апаты** — 2013 жылдың 24 шілде күні Испаниядағы Галисия автономиялыққауымдастығында орналасқан Сантьяго-де-Компостела қаласында орын алған темір жол апаты.

## Апат
Сантьяго-де-Компостела станциясына кіре беріс жолында, жоғары жылдамдықты Alvia (Мадрид-Ферроль) пойызы рельстерден шығып кетті. Пойызда болған 222 адам ішінен (218 жолаушы және 4  бригада мүшесі) кемінде 80 адам қаза болып, 140 жарақаттанды..

Тергеу жүргізілуде. Расталмаған мәліметтер бойынша пойыздың апатқа ұшырау себебі бұрылысқа кіру кезінде машинисттің жылдамдықты екі есе асыруы (пойыз осы жерде рұқсат етілген 80 км/сағ жылдамдықтың орнына 200 км/сағ жылдамдықпен жүрді). Кейін апатқа ұшыраған пойыздың машинисті осы жол телімінде рұқсат берілген жылдамдықты бірнеше рет жоғарлатқаны туралы белгілі болды.. Апатқа байланысты қылмыстық іс қозғалды. Испанияда үш күндік, ал Галисияда жеті күндік қаралы күн жарияланды.

## Галерея

File:Tragedia en Santiago de Compostela (c).jpg
File:Tragedia en Santiago de Compostela (d).jpg
File:Tragedia en Santiago de Compostela (g).jpg
File:Tragedia en Santiago de Compostela (o).jpg
File:Accidente ferroviario de Angrois cerca de Santiago de Compostela - 24-07-2013.jpg


## Дереккөздер


Санат:Темір жол апаттары
Польша әнұраны

**Польшаның гимні**, немесе **«Дамбровскийдің мазуркасы»** (, және «Дамбровский маршы») — 1797ші жылы жазылған Польшаның негізгі рәміздерінің бірі.

## Әнұран мәтіні және аудармасы



**Mazurek Dąbrowskiego** **(Мазурка Домбровского)**

Түп нұсқасында тағыда екі шумақ бар:

## Музыкалық нотация
 \header {tagline = ""} \relative c' }
\score {\unfoldRepeats \relative c' }
\midi {}}

Санат:Ұлттық әнұрандар
Санат:Польша әндері
Санат:1797 жылғы әндер
КСРО әнұраны

**КСРО-ның мемлекеттік әнұраны** — Кеңес одағының Интернационал әнұранының орнына келген, 1944 жылы бекітілген әнұраны.
## Мәтін

### 1944-1955

Саясибюро БК(б)П ОК бекітілген 14 желтоқсан 1943 жыл

### 1977-1991
Саясибюро БК(б)П ОК бекітілген 7 мамыр 1977 ж.

## Дереккөздер

Санат:КСРО
Санат:Әнұрандар
Ғарыштық желі

**Ғарыштық желі** (, *ғарыштық ішек*) — уақыт кеңістігінің алып қатпары іспеттес, болжамды реликтілі астрономиялық нысан. Кей жағдайда желілер конус типтес уақыт кеңістігінің бірқалыпты типологиялық дефектілерімен сипатталады.

нобай|CSL-1 қосарлы галактикасы. VLT бақылауындағы (нысанның құрамдас бөліктерінің екеуінің ортасымен өткендегі) спектограф саңылауларының позициялануы көрсетілген. Кескін М. Сажиннің мақаласынан алынған.

## Теориялық зерттелуінің алғышарттары

Ғарыштық желілер Желі теориясының нәтижесі болып табылады.

«Ғарыштық желілердің» болу мүмкіндігі жайлы алғаш болжамдар 1976 жылы британ физигі Томас Киббл тарапынан айтылып, ал осы теорияның ары қарайғы дамуына 1981 жылы ұсыныс білдірген кеңес астрофизигі Яков Зельдович болды.

Ғарыштық желілердің диаметрі атом ядроларының көлемінен әлдеқайда азырақ (шамамен 10−29 сантиметрдей), ұзындығы— кемінде оңдаған парсектей, ал салыстырмалы массасы — шамамен сантиметрге шаққанда 1022 грамдай, яғни желілердің мыңдаған километрі Жер массасына парапар, бұл желілердің тығыздығы өте жоғары демек.

Теорияға сәйкес ғарыштық желілер Жойқын жарылыстан кейін түзілді және алдын-ала тұйықталған немесе шексіз болған. Желілер жиырыла алады, бірін-бірі баса алады және жыртыла алады. Желілердің үзілген шеттері тұйықталған бөлшектер түзіп, қайта жалғаса алу мүмкіндігіне ие. Желілердің өздері де, олардың бөлшектері де Ғаламда жарық жылдамдығымен ұшады. Олар бүкіл Ғаламды алып, Ғаламның бір жиегінен екінші жиегіне қарай жалғасқан.

## Байқалуы
Ғарыштық желіні көру, әрине мүмкін емес, себебі ол кез-келген массалық нысан сияқты «гравитациялық линзаны» түзеді: оның артқы жағындағы қайнарлардың жарығы оны айналып өту керек.

2003—2005 жж. бірнеше баспасөз беттерінде жарияланып, 6-7 миллиард жарық жылы қашықтығында орналасқан CSL-1 галактикасының кескіндеріне сәйкес, ғарыштық желілер құбылысы ашылды деген ұйғарымдар келтірілді.  Алайда, кейінгі зерттеулерде CSL-1 айналасындағы ғарыш желісінің табылуы теріске шығарылды. Дегенмен, мәселе ғарыштың алуан бір нысанының түрін ашумен емес, ғарыштық желіні байқау төңірегінде шоғырланды деген мүмкіндік қалды.

2010 жылдың қазанына қарай ғарыштық желілердің болу мүмкіндігін, квазарларды байқауға негізделген зерттеулерлердің нәтижесінде алынған хабарламалар жанама түрде айғақтандыра түсті.

## Әдебиетте кездесуі
Ғарыштық желілердің ғылыми фантастикалық шығармаларда сюжеттің құрылымдаушы элементі ретінде кездесуі мысалдары байқалады. Бұл мысалдар ирландиялық фантаст-жазушы Иен Макдональдтың «Кольцо Вертанди» және ресейлік фантаст В. В. Головачёвтың шығармаларында кездеседі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статья «Загадки космических струн» на сайте «Физика вокруг нас»

Санат:Болжамды астрономиялық нысандар
Санат:Желілер теориясы
Жақсы Жалғызтау (ауыл)

**Жақсы Жалғызтау** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Төменгі бұрлық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 69 км-дей жерде, Жақсы Жалғызтау көлінің солтүстік-шығыс жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 484 адам (228 ер адам және 256 әйел адам) болса, 2009 жылы 397 адамды (190 ер адам және 207 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Африка Футбол Конфедерациясы

**Африка Футбол Конфедерациясы (КАФ)** (; ) — африкалық континеттегі футболды басқаратын қауымдастық. 53 қатысушы-мемлекетке арнап Африка ұлттарының кубогы, Конфедерация кубогы және КАФ чемпиондар лигасы сияқты турнирлер ұйымдастырушысы болып табылады.  әлем чемпионатына іріктеу жарыстарының өткізілуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, УЕФА-мен бірге Меридиан кубогы деген жастар турнирін өткізеді.

1957 жылы негізі қаланды, әлем чемпионатына кепілдік үлестемесін алғаш рет 1970 жылы алды. Штаб-пәтері Мысырдағы 6 Октябрь атындағы қалада орналасқан.

«Африкалық жыл футболшысы» жылма-жылдық сыйлығымен марапаттап отырады.
## КАФ Президенттері

## Конфедерация құрамындағы ұлттық құрамалар

* Алжир
* Ангола
* Бенин
* Ботсвана
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* ''Занзибар''<sup>*</sup>
* Зимбабве
* Кабо-Верде
* Камерун
* Кения
* Комор аралдары
* Конго ДР
* Конго
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Ливия
* Маврикий
* Мавритания
* Мадагаскар
* Малави
* Мали
* Марокко
* Мозамбик
* Мысыр
* Намибия
* Нигер
* Нигерия
* ОАР
* Оңтүстік Судан
* Орталық Африка
* ''Реюньон''<sup>*</sup>
* Руанда
* Сан-Томе және Принсипи
* Свазиленд
* Сейшель аралдары
* Сенегал
* Сомали
* Судан
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Тунис
* Уганда
* Чад
* Экватор Гвинеясы
* Эритрея
* Эфиопия

## Әлем чемпионатына қатысқан Африка елдері

* 1934 —  Мысыр
* 1938 — 1966 — ешкім де қатыспады
* 1970 —  Марокко
* 1974 —  Заир
* 1978 —  Тунис
* 1982 —  Алжир,  Камерун
* 1986 —  Алжир,  Марокко
* 1990 —  Мысыр,  Камерун
* 1994 —  Камерун,  Марокко,  Нигерия
* 1998 —  Камерун,  Марокко,  Нигерия,  Тунис,  ОАР
* 2002 —  Камерун,  Нигерия,  Сенегал,  Тунис,  ОАР
* 2006 —  Ангола,  Гана,  Кот-д’Ивуар,  Того,  Тунис
* 2010 —  ОАР,  Гана,  Камерун,  Нигерия,  Кот-д’Ивуар,  Алжир
* 2014 —  Нигерия,  Кот-д’Ивуар,  Камерун,  Гана,  Алжир
* 2018 —  Нигерия,  Мысыр,  Марокко,  Тунис,  Сенегал

## Аймақтық футбол федерациялары

* КЕСАФА (CECAFA) — Шығыс және Орталық Африка
* ВАФУ (WAFU) — Батыс Африка
* УНИФФАК (UNIFFAC) — Орталық Африка
* КОСАФА (COSAFA) — Оңтүстік Африка
* УНАФ (UNAF) — Солтүстік Африка

## КАФ футбол турнирлері

* Африка Ұлттары кубогы
* КАФ Чемпиондар Лигасы
* КАФ кубок иелері кубогы
* КАФ кубогы
* КАФ Суперкубогы
* Меридиан кубогы
* Бүкілафрика ойындары
*КАФ Конфедерациялары кубогы

## Сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:ФИФА
Цай Лунь

Цай Лунь Шығыс Хань династиясы уақытында дүниеге келген (б.з.д. 25-220 ж.ж.). 15 жасында император сарайына евнух ретінде (гаремде қызмет етуші) жіберілген. Еңбекқорлығы мен тапқырлығы үшін ол жоғарылатуларға ие болған. Қырық жыл ішінде ол бес императорға, оның ішінде Мин императорына қызмет еткен. Цай Луньға маркиз атағы берілген.
	Цай Лунь король отбасына арналған құралдар мен қару жасауға жауапты болған, сондықтан  оның жасалу технологиясымен айналысқан. Кейін ол жетекші маман болды. Оның басшылығымен жасалған семсерлер мен қарулар ерекше жоғары сапалы болған.
	Шығыс Хань династиясында кітаптар, негізінде, бамбук пен жібек матадан жасалған. Бірақ жібек өте қымбат материал, ал бамбук өте ауыр, сондықтан ғалымдарға ондай материалдармен жұмыс жасау ыңғайсыз болды. Дегенмен ол уақытта қағазды қарасора талшығынан жасай бастаған, бірақ ондай қағаз өте сирек кездесетін болған.
	Цай Лунь қағаз өндіру үшін өзінің көмекшілері ұсақтап, суда ұзақ уақыт ұсталған талдың қабығын, қарақурайдың талшығын, шүберектер мен балық аулау жабдықтарын шикізат ретінде пайдаланған. Одан кейін қоспаны қыздырып, жіңішке қабатпен тілімшеге (пластинаға) жаққан. Сосын оны күн көзінде кептіріп, ол парақтарды жазу үшін қағаз ретінде пайдаланған.
	Б.з.д. 105 жылы Цай Лунь өзінің қағаз өндіру процесін императорға ұсынған. Император оның өндіру нәтижесіне риза болып, барлық Қытайға қағаз шығару процесін кеңінен таратуға жарлық шығарған. Сөйтіп, Қытай өркениетінде әсіресе әдебиет, білім және іс қағаздарын жүргізу салалары тез дамыды.
	VIII ғасырда Қытай Азия елдеріне қағаз экспортын шығарды, бірақ оның жасалу техникасы көп жылға дейін құпияда сақталып келді. 
Б.з.д. 751 жылы Қытайдың Таң династиясы мен Араб империясы арасындағы жанжал уақытында бірнеше қағаз жасаушы қытай жұмыскерлерін арабтар ұстап алған, уақыт өте қағаз өндіру Бағдатта дами бастаған және уақыт өте келе араб әлеміне бірте-бірте жайылған. Арабтардағы «қағаз» (kagaz) сөзі қытай сөзі. 
	Нәтижесінде Солтүстік Америка мен Европада қағаз өндірудің жетілген технологиясы таратылды. Тарихи жазбаларға сәйкес, Цай Лунь шығарғандай, Европада тек 1000 жылдан кейін зауыт салынған. 
	Қазіргі уаққытта қағаз өндіру анағұрлым дамыған, дегенмен онда бұрынғыдай Цай Лунь ойлап тапқан әдіс негізге алынады.
	Цай Луньнің қағаз өндіру технологиясы адам өркениетіндегі жаңа кезең болды.
Жасөркен

**Жасөркен** — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Қызылқайнар ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде. Жағасы ну тоғайлы, жайылымды Талас өзенінің жағасында жатыр. Ауылдың 1928 жылға дейін "Шолақ діңгек" аталуы - таудан аққан сулар жар бетін талдың кесілген діңгегіне ұқсатып шайғандықтан, жер бедеріне байланысты Шолақ діңгек ауылдық кеңесі болып құрылып, құрамына қазіргі Жасөркен және Қызылқайнар ауылдары кірген.

1927 жылы облыстан келген уәкіл Т.Тәжібаев - "өсіп келе жатқан ауыл екен, аты Жасөркен болсын" деп қойған екен.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Казарма (Жамбыл облысы)

**Казарма** — Жамбыл облысы Тараз қаласындағы ықшам аудан, бұрынғы ауыл, темір жол айрығы. 2012 жылға дейін Жамбыл ауданы құрамында болған.

## Тарихы
Казарма темір жол айрығының алғашқы үйлері теміржолшылар үшін тұрғызылған болатын. Оны жұмысшылар "Полуказарма" деп атаған екен. Кейінірек халық көшіп келе бастаған. Ел аузында Казарма елді мекені Ақтам деп те айтылады. Казарма темір жол айрығы Талас және Аса өзендерінің оазисінде орналасқан, суы мол, жері құнарлы, тұрғындары бау-бақша өсірумен айналысады.

## Географиялық орны
Тараз қаласының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 0,2 мың адам (2009). 

## Дереккөздер

Санат:Тараз қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Көлтоған

**Көлтоған** бірнеше елді мекеннің атауы:
* Көлтоған — Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы ауыл.
* Көлтоған — Тараз қаласына қарасты ауыл.
* Көлтоған — Түркістан облысы, Келес ауданындағы ауыл.
* Көлтоған — Түркістан облысы, Ордабасы ауданындағы ауыл.
Футболдан Азия Кубогы

**Азия Кубогы** — Азия Футбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты футбол турнирі. Жеңімпаз Азия чемпионы атанып, ФИФА Конфедерациялар кубогына қатысуға құқық алады.

Чемпионат 1956 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, төрт рет кубокты Жапония құрама командасы жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Барлық қатысушылар

## Мергендер

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* АФК сайтындағы Азия Кубогының тарихы 
* Азия Кубогы 2007 АФК сайтында
* Азия Кубогы статистикасы RSSSF-те 

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Футболдан Азия Кубогы
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Санат:АФК турнирлері
Жапония Ұлттық футбол құрамасы

**Жапония Ұлттық футбол құрама командасы** — Жапонияны халықаралық матчтар мен футболдан өтетін турнирлерде ұсынатын ұлттық құрама. Елдегі футбол ұйымының негізгі басқарушысы Жапония Футбол Қауымдастығының қол астында бақылауда. Құрама команданың бас бапкері — Хадзиме Мориясу.

## Құраманың лақап аттары
Әдетте, құраманы *Сакка Ниппон Дайхё* (жапон. サッカー日本代表), *Ниппон Дайхё* ((жапон. 日本代表), немесе жай *Дайхё* ((жапон. 代表) деп атайды. Құраманың ресми лақап аты болмаса да, оны жиі бас бапкердің атымен атайды. Соңғы уақытта, құраманы "*Көк Самурайлар*" деп атайды. Бірақ БАҚ.-да оларды бұрынғыша, бапкер атымен атайды. Мысалы: *Zaccheroni Japan* (жапон. ザッケローニジャパン), немесе *Zac Japan* (жапон. ザックジャパン).

## Тарихы
### Әлем чемпионаттарында
1998 жылға дейін Азиядан Корея Республикасы тұрақты түрде және басқа да бір-екілі құрамалар ғана әлем чемпионатына қатысып келді. 1998 жылы Азияға төрт жолдама бөлініп, Жапония да финалдық турнирге жолдама ала алды. Бірақ Хорватия, Аргентина, Ямайка құрамаларынмен бір топқа түсіп, үшеуінде де ұтылды, құрама бір гол ғана соқты (соңғы турда Ямайка қақпасына). 

2002 жылғы әлем чемпионаты Корея мен Жапонияда өтіп, жапон футболшылары іріктеусіз, алаң иелері ретінде қатысты. Турнирде "самурайлар" тұңғыш ұпайын иеленді, тұңғыш жеңістерін тойлады. Бірінші турда Бельгиямен 2:2 есебімен тең түсті, екінші турда Ресейді 1:0 есебімен ұтты. Соңғы турда Туниске айқын басымдық танытты: 2:0. Тұңғыш рет екінші кезеңге шыққан жапондар 1/8 финалда Түркияға жол берді.

2006 жылы бір ғана ұпаймен топта соңғы орында қалды, 2010 жылы турнирді жеңіспен бастады, Камерунды 1:0 есебімен ұтты. Келесі турда Нидерландыға дәл осындай есеппен жол берді. Үшінші орында Данияны күтпеген жерде 3:1 есебімен ұтып кетіп, 1/8 финалға шықты да, онда Парагвайдан пенальтилер арқылы ғана сүрінді.
## Формасы
Қазіргі уақытта Жапон Ұлттық құрамасын формамен Adidas компаниясы жабдықтайды. Негізгі форма мойнында қазыл квадрат, иығында ақ сызықтары бар футболка мен ақ шортыдан, және көк гетрдан тұрады. Сақтық форма ақ футболка, көк шорттан, және ақ гетрлардан тұрады. 

## Демеушілік
Жапон құрамасы - әлемдегі ең көп қаражаттандырылатын құрамалардың бірі. Құраманың басты демеушілері: Kirin, Adidas, Sony, Saison Card International, FamilyMart, Fujifilm, Japan Airlines және Nissan.

## Жетістіктері

* Азия чемпионы: 1992, 2000, 2004, 2011
* Конфедерациялар кубогының күміс жүлдегері: 2001
* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1968

## Сілтемелер
* Футбол қауымдастығының ресми сайты 
* 2013 жылдағы Жапония құрама командасының құрамы

Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасы
Қызылабад

**Қызылабад** - Жамбыл облысы Тараз қаласындағы ықшам аудан, бұрынғы ауыл. 2012 жылға дейін Жамбыл ауданы құрамында болған. Алғашқы кезде дүнген халқы қоныстанған, кейін үлкен ұжымшар болған, жері көркем, әдемі, қала сияқты болғандықтан "Қызылабад" дейді көнекөз қариялар.

## Географиялық орны
Тараз қаласының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан

## Халқы
Тұрғыны 0,5 мың адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Тараз қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Құмшағал

**Құмшағал** — Жамбыл облысы Тараз қаласындағы ықшам аудан, бұрынғы Құмшағал ауылдық округі орталығы. 2012 жылға дейін Жамбыл ауданы құрамында болды.

## Тарихы
Құмшағал ауылының пайда болуы 1931 жылы Түрксіб теміржолының құрылысына тікелей байланысты, алғашқы кезде теміржол бекеті болып, "106 разъезд" деп аталған. Сол кезде теміржол маңынан теміржолға қажетті тас, құм, шағал шығаратын карьер ашылды. Құм мен шағал шығаратын орын болғандықтан бекет пен болашақ ауылдың аты Құмшағал деп аталған. 

## Географиялық орны
Тараз қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 6,4 мың адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Тараз қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Американың ежелгі халықтары

Еуропалықтардың Америкаға келгеніне дейін мұнда майялар, ацтектер, инктер, ольмектер, тольтектер сияқты үндіс тайпалары өмір 

сүрді.Олар осы күнге дейін өз бойына бірегей құпия мен жұмбақ жасырған мәдениет жасады. Майялар өркениеті    VI-VIII ғ.ғ. өз 

дамуының шырқау шыңына жетті.

Олардың Паленке,Копан,Тикаль Чичен-Ица сияқты белгілі қалалары өз-өздерін қамтамасыз ете алған қала-мемлекеттер болды. 

Қаланы бірауыздан билігі мұрагерлікпен беріліп отырған билеуші басқарды. Халық ақсүйектер, қарапайым қауым және құлдар болып 

үшке бөлінді. XIV ғ. ацтектер XVI ғ. басындағы испан отаршылдығына дейін өмір сүрген құдіретті империя құрды.Ацтектер  

патшалығының астанасы Теночтитлан  қаласы болды.Ол көлдің  ортасына салынып, жағалаумен көпірлер және бөгендер арқылы 

байланысты.Қаланы арналар мен көшелердің тіп – тік жүйесі тілгілеп жатады.Мұнда 5 мыңға жуық діндарлар құлшылық еткен 

империяның ең үлкен ғибадатханасы бой көтерді.Ғылым мен өнерден хабары бар абыздар қоғамда зор беделге ие болды.Инктер 

мемлекеті (XIII-XVI ғ.ғ.) тынықмұхиттық жағалау маңында солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, қазіргі Перу , Эквадор , Боливия , 

Чили , Аргентина секілді мемлекеттердің айтарлықтай бөлігін алып жатты.  

Колумбқа дейінгі Американың  халқы тәжірибелі инженер – құрылысшылар болды. Олар керемет қалалар мен ғибадатханалар 

тұрғызып, суландыру жүйелері мен жолдарды ретке келтіріп кетті.Үндістер тігінші , көзеші  болып қолөнерде , алтын , күміс , мыс, қола 

балқытып металлургияда үлкен жетістіктерге жетті.Теотиуакан (құдайлар қаласы) ежелгі американ өркениеті астаналарының бірі 

болды.Қала орталығын ұзындығы 4 м. жететін , екі жағын ала сарайлар , пирамидалар мен ғибадатханалар орналасқан басты көше 

қиып жатты.Олардың ішінде биіктігі 42 м. жететін Ай пирамидасы мен 64,5 м. жететін Күн пирамидасы бар.

Үндіс тайпалары шаруашылығының негізі егін шаруашылығы болды.Соқаны,оны тартатын жануарды, темір еңбек құралдарын білмей 

тұрып–ақ үндістер кейіннен Америкадан бүкіл әлемге тараған картоп , темекі , қызанақ, жүгері , какао , сияқты көптеген пайдалы 

өсімдіктерді өсірді.

Санат:Америка халықтары
Санат:Ежелгі халықтар
Джон Франклин

нобай|оңға
Джон Франклин –ағылшын теңізшісі, Арктика зерттеушісі. 1801-1803 жылдары Аустралияға жасалған сапарға қатысқан. Франклин Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауын зерделеу үшін екі сапар ұйымдастырған (1819-1822 және 1825-1827 жылдары).

## Өмірбаяны
Бірақ кезекті міндет ретінде Атлант мұхитынан Тынық мұхитқа шығатын Солтүстік-Батыс өткелді ашу қойылған кезде, алпыс жастағы егде саяхатшы жас баладай алабұртып, қосынды басқаруға келісімін береді. 1845 ж. мамырында қосын жолға шықты. Оның кемелерін соңғы рет 1845 ж. шілде айының соңында кит аулаушы кеменің капитаны ғана көріп қалған.

Франклин қосынының із-түзсіз жоғалып кетуі күтпеген оқиға болды.1848 ж. бастап,оны іздестіруге 20 жыл бойы бірінен кейін бірі қаншама құтқарушы кемелер жұмылдырылды,олардың бәрі белгісіз аудандардың құшағына кіріп, картаға мың шақырымнан асатын жаңа жағалауларды түсірді.Солтүстік – Батыс өткелдің төртке жуық жолы табылды. Марқұм полярлық зерттеушінің артында қалған ескерткіш арктикалық Американың қазіргі картасы болатын. Қосынның алғашқы іздері 1850 ж. Бири аралынан, Франклин кемесі қаңтарылған жерден көзге шалынды.

1859 ж. Франклиннің жұбайы Джейн ханым кезекті рет өз есебінен кемені жабдықтап, тағы бір іздеу қосынын ұйымдастырды.Виктория түбегінде тастар арасынан бірқатар жазбалар табылды. Ол хаттан бір жылдан аса уақыт бойы мұз құрсауында қалған кемелер құлашын жаза алмай, адамдардың қаза тапқаны анықталды.Франклиннің өлімінен кейін аман қалған қосын мүшелері кемелерді тастап шығып, бас сауғалады,жол бойы олардың бәрі аштық пен қырқұлақтан ажал құшты.

Джон Франклин есімімен Аляска мен Канададағы шығанақ, бұғаз, таулар, Росс теңізіндегі арал аталған. Франклиннің қарама-қайшылыққа толы, бірақ қайғылы тағдыры поляр зерттеушілерінің тартынуына емес,керісінше, қызығушылықтарының артуына себеп болды. Франклин саяхаты туралы кітаптармен танысқан кейбіреулері мұзды шөлде қалып қойған адмиралдың кемесін іздестіру үшін солтүстік алыс сапарларға аттанды. Франклиннің «Поляр теңізі жағалауына саяхат туралы хикая» атты кітабын бүкіл Англия оқыды.Франклин қаһарман-саяхатшылардың біріне айналды. Онымен тек поляр зерттеушісі Руаль Амундсен ғана иық тірестіре алатын еді.
Қаратау (Жамбыл ауданы)

**Қаратау** — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Айша бибі ауылдық округі құрамындағы ауыл. Ауыл Қаратау тауының қойнауында жатқандықтан Қаратау елді мекені деп аталады.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Әулиекөл (Жамбыл облысы)

**Әулиекөл** (2017 ж. дейін — *Қызылтаң*) — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Айша бибі ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Көлқайнар

**Көлқайнар** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Көлқайнар ауылдық округі аумағында орналасқан ауыл. Жерден ондаған бұлақтар қайнап шығып жатқан көлшіктер, өзеншелер болған. Бұрқырап жатқан бұлақтар мен көлдерге байланысты "Көлқайнар" деп аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Көлтоған (Тараз қалалық әкімдігі)

**Көлтоған** - Жамбыл облысы Тараз қаласындағы ықшам аудан. 2012 жылға дейін Жамбыл ауданының құрамындағы ауыл болған. Ауылдың оңтүстігінде 2 км жерде Аса өзенінің иінінде пайда болған үлкен тоған орналасқан. Кейін тоған үлкейе келе көлге айналған, суы мол. Ауылдың Көлтоған аталуы осы тоғанға орай айтылған дейді ардагер қариялар.

## Географиялық орны
Тараз қаласының оңтүстік-батыс жағында орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 0,6 мың адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Тараз қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Қаракемер ауылдық округі

**Қаракемер ауылдық округі:**

* Қаракемер ауылдық округі — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қаракемер ауылдық округі — Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қаракемер ауылдық округі — Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы ауылдық әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Құмтүйін

**Құмтүйін** — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Қаракемер ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрын ауылдан 2-3 км жердегі "Үлкен құм төбе" мен "Бала құм төбенің" түйіскен жерінде орналасқан. Колхоздастыру кезінде қазіргі кездегі елді мекенге шоғырланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан солтүтік-батысқа қарай 3 км-дей жерде.

## Халқы

## Ауыл маңы табиғаты
**Қыз әулие** - Құмтиін ауылының батыс жағында керамика қалдықтары, тас мүсін табылған. Ауылдан 500 м қашықтықта орналасқан қыз бейнесі салынған тас мүсіннің биіктігі 1 м, төбенің ұзындығы 100-150 м. Оны жергілікті тұрғындар "Қыз әулие" деп атаған. Оның үстіне жақын жылдарда Құмтүйін ауылының тұрғындары үлкен етіп "Қыз әулие" кесенесін  орнатқан. Жергілікті тұрғындардың ұғымында ол жер "Әулилі, киелі" жер.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Ру мен қауым

Ежелгі адамдар саны 20 – 30 адамнан аспайтын топтарға (қауымдар) бірігіп жүрді. Көпшілік жағдай оларға жыртқыштарға қарсы тұрып, ірі жануарларды қаумалап ұстауға, жабайы табиғат жағдайында өмір сүруге мүмкіндік береді. Алғашқы қауымдық құрылыс мүшелерін туысқандық қатынастары біріктірді: әрбір қауым бірнеше рулардан тұрды. Ру – өз шығу тегін әкелік (әкеден балаға) не шешелік (шешеден балаға) тізбектен тарататын адамдар тобы. Рудың негізгі ерекшелігі өз руының өкілдерімен некеге тұруға тиым салынды. Ру мүшелері бір–біріне барлық жағдайда жәрдемдесіп, өз руласының өлімі мен жарақаты үшін, қанмен кек алуға даяр болатын. Ру мүшелері, сол секілді діни культі арқылы бірігеді. Әдетте екі немесе бірнеше рулар бір–бірімен тығыз байланыста болады. Олар аң аулайтын жерлерді бөлісіп, бірлесе еңбек етіп, үйленеді: бір рудың адамдары өзге рудан қыз алып үйленетін. Ру мүшелерін өмір сүру аумағы да біріктіретін.
Ертеректегі қауымда билік оның барлық тең құқылы мүшелеріне тиесілі болатын. Басты заң – бабалар дәстүрі болып, қауымдағы адамдар оның сақталуын бірге қадағалайтын.  Шаруашылық және қоғамдық өмірдің маңызды мәселелері ұжымдық түрде шешілетін. Сонымен қатар топтарда әрқашан үлкен беделге ие, басшы бір немесе бірнеше адам болатын. Бірақ, аңшылық немесе әскери өнерінің, данышпандық немесе сәттілігінің арқасында абыройға ие болған басшылар жеке өздері біреулерге бұйырып немесе жазалай алмайтын. Бірте–бірте басқару билігі күрделене берді. Қауымдағы халық саны артып, оның мүшелері біртұтас ұжым құраудан қала бастады. Сол себепті, дәстүрлердің орындалуы мен бақылау міндеті ақсақалдар алқасына ауысты.
Ғалымдар алғашқы адамдар қайырымды да, мейірімді болған деп тұжырады. Иракта бір көзі соқыр, бір қолы жоқ болған адам мүрдесінің қалдығы табылды. Ол сол күйімен 40 жыл өмір сүріп, дүниеден өткен. Егер, оған тайпасындағылар көмектеспегенде, ол бір апта да өмір сүре алмайтыны анық.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Сәндік өсімдіктер

Ертеден өсімдіктер азық пен дәрілік шикізат ретінде ғана бағаланды. Навуходоносор патшасының бұйрығымен шөл далада салынған Семирамиданың аспалы бақтары ертеде әлемнің жеті кереметінің бірі болып саналған. Бұрыннан Ежелгі Грецияда өзіміз жақсы білетін гиацинт өсімдігін өсіреді. Ол грек тілінен аударғанда «жаңбыр гүлі» деген мағынаны береді. Грек аңызы бойынша, Гиацинт Спарта патшасының ұлы болған. Ол өте сұлу болғандықтан онымен құдайлар да достасты. Оңтүстік желдің құдайы Зефир мен Аполлон құдайы Гиацинтпен жиі күш пен ептілікке сайысты. Бір жолы Аполлон дискті бұлттардың дәл астына лақтырды, ал Зефир жеңілгісі келмей қатты үрледі, құлаған диск Гиацинтке ажалды жара әкелді. Қапаланған Аполлон спарта жігітінің қан тамшыларын таңдаулы гүлдер-гиацинттерге айналдырды.
Бақшалы сарыгүлдер ортағасырлық христиандардың пікірі бойынша Құдай ананың ана жүрегінің азаптарын бейнелейді.Алғашқыда сарыгүлдерді Еуропадағы монастырлар мен сарайлардың жанында отырғызылған, кейін қарапайым қала тұрғындары да отырғыза бастады. Гүл өсіруші мамандар ақтан қараға дейін түрлі түсті гүлдерді өсірді. Сарыгүл атауын Ирида ежелгі грек әйел құдайынан алды.
Гладиолустың биік гүлденгіш сабағын ежелгі римдіктер қан тамшылаған суырылған семсерге ұқсатты.Латын тілінен аударғанда семсер «гладиус», осыдан гүлдің атауы алынды.Римдіктер гладиолустарды гладиаторларға арнады , ал ортағасырларда гладиолустың баданасын мойнына ілген адам зақымданбайды деген сенім болған.
Көптеген ботаниктердің пікірі бойынша , адамдар гүлзарға отырғызған алғашқы гүл – нәркес болып табылады. Ежелгі грек аңызы бойынша , Нәркес есімді жігіт бұлақ суындағы өз бейнесін көріп , ғашық болып қалады.Ұйқы мен тыныштығын жоғалтып ол күнде бұлақ суына қайта оралатын , соңында мүлдем жоқ болып кетті.Ал бұлақ жағасында хош иісті ақ гүл өсіп шықты.
Раушанды гүлдердің патшайымы деп атайды. Оның отаны – Парсы елі , ежелде Гүлістан «раушан бағы» деп аталған.Ежелгі гректерде бұл гүл махаббаттың , ал католиктерде ерекше рақымшылықтың символы болып саналатын.Францияда раушан гүлдерін өсіру құқығы бәрінде болмаған.Бүгінде раушан гүлдерінің 30 мыңнан аса түрі бар, олардың өсірілуі көбісі атақты адамдар немесе белгілі бір оқиғалармен байланыстырылған.
Тропикалық құстар

Азиялық және африкалық тропиктеріндегі ең көрікті құстардың бірі – мүйіз тұмсық құсы (птица – носорог).Оның басты ерекшелігі – таңқаларлық  формасы бар үлкен майысқан тұмсығы.Бұл құстардың арасында  кішірек, сонымен қатар ұзындығы 160 см - ге жуық ірі түрлері де кездеседі.
нобай|оңға|Мүйіз тұмсық құс
Мүйіз тұмсық құстың мекені оны аталығы балапандар ұясынан ұшып шыққанша қоректендіру үшін, біраз саңылау қалдырып өзін қуыс ұяға бітеп тастайды.
Австралияның тропикалық ормандарында дулығалы қазуар (щлемоносный қазуар) мекендейді.Бұл құс ұша алмайды, бірақ сағатына   50   шақырым  жылдамдықпен жүгіре алатын және биіктігі 1,5 метрге дейін секіре алатын қасиеті бар ерекше және сирек кездесетін құс. Қара шаш тәрізді қауырсындары жүн сияқты, ал қауырсын қадалмаған басына мүйізді өсім – дулыға кигізілген.
Ұясын шөп және жапырақ арқылы жерге салады. Ата – аналары 3-5 жұмыртқаларын қырық тәулік бойы басады.Қазуарлардың негізгі қорегі – жерге түскен жемістер болып табылады.
Тотының ең үлкені – ара – Оңтүстік Америкалық тропикалық ормандарында өмір сүреді.Атауын «ара» деген күшті дыбыста айту арқылы иеленген.Ашық түсті, «бүйірі» жалаң, құйрығы ұзын. Екінші алып тоты құс – какаду – Жаңа Гивенияда, Австралияда , Тасманияда кездеседі.
Көп тоты құстар адамның сөздерін салу қасиеттерімен ерекшеленеді.Бұл да бір құстың ерекшелігі деп айтуға болады.Себебі тотыдан басқа ешбір құс адам даусын келтіре алмайды.Ең жақсы «лингвистикалық» қабілеттерімен жако иеленеді.Осындай тоты құстардың бірі 500 сөздерге жуық айта алады.
нобай|солға|Колибри құсы
Колибри – ең кішкентай құс. Оның ең үлкенінің салмағы – 20 г, ал ұсағы – 2 г. Алыстан жәндікпен шатастыруға болады.
Олар тез ұшады , жылдамдығы 80 км / сағатқа жетеді. Секундына  80  рет қанат қағып , жем іздеу үшін бар күшін салады.Гүлдердің шырыны және жәндіктермен күніне екі рет тамақтанады.

Санат:Құстар
Сібір халықтары

**Сібірдің тұрғылықты халықтары** – буряттар, якуттар, тувалар, хакастар және алтайлықтар. Аталмыш үлкен халықтармен қатар Сібірде шағын ұлыстар да тұрмыс кешіп жатыр: ненецтер, эвендер, кеттер. Олардың ана тілдері орал және алтай тілдік топтарына жатады.

**Буряттар ** - Сібірдегі саны басым жергілікті халық, жан басы жарты миллионнан асады. Олар Бурятия Республикасында, Үркіт аумағында және Байкал өлкесінде өмір сүреді. Байкалдың батысы мен шығысын жайлаған буряттардың арасында ұзақ уақыт бойы елеулі айырмашылық болып келген. Үркіт буряттары жартылай православтар, ал жартысы шамандықты ұстанатын және жер өңдеумен несібелерін айырған. Байкал буряттары Моңғолиядан келген буддизмді қабылдап, көшпелі мал шаруашылығын күнкөріске айналдырды.

**Хакастар ** - Оңтүстік Сібірдегі түркі халықтарының бірі. Үлкен бөлігі Хакасия Республикасында өмір сүреді. Қазіргі кезге дейін жалғасқан хакастардың негізгі кәсібі аң шаруашылығы, жылқы мен қой бағу, дәнді дақылдар өсіру болып табылды. Алтайдың таулы жазығында бұрынырақ малшылар мен тайга аңшылары тайпасы өмір кешкен. Олардың салттары, мәдениеті және тілдері ұқсас болып келеді. XIX ғасыр ортасында бұл тайпалар бір халыққа  -алтайлықтарға бірікті. Қазіргі алтайлықтар Алтай өңірінде және оған көршілес Кемеров аймағында тіршілік етеді.

Долғандар – Таймырда, сонымен қатар Якутия мен Эвенкияда өмір сүреді. Долғандар дербес халық ретінде XVIII-XIX ғғ., жекелеген якут және эвенкілік тайпалардың, сонымен бірге Таймырдағы орыс тайпаларының бірігуі нәтижесінде қалыптасты. Долғандар бұғы өсірумен шұғылданды, бағалы аң терісін өндіреді, балық аулаумен айналысады.

**Якуттар **(сахалар) - Эвенкияда, Үркіт аймағында, Краснояр және Хабаров өлкелерінде тұрмыс кешеді. Бірақ негізінен олардың мекені біздің ғаламшардың тұруға болатын суық белдеуі орналасқан Якутияда (Саха Республикасы). Якуттардың дәстүрлі шаруашылығы – жылқы өсіру, мүйізді ірі қара мал бағу, аңшылық пен балықшылық.

**Қызық...**

**Кеттер ** - әлемдегі сыры ашылмаған халықтардың бірі. Оларды ертеректе остяктар деп атайтын. Моңғолоидтық нәсілдері еуропеоидтың белгілерімен ұштасқан. Кеттердің тілдері бірегей тілге жатады, ол Сібір мен Қиыр Солтүстік халықтарының тілінен ерекшеленетін. Ғалымдар оны ежелгі кезде Алтайда, Саянда және тіпті Тибетте өмір сүрген халықтардың тіліне ұқсатады.

## Дереккөздер


Санат:Халықтар
Санат:Сібір
Қапал (Жамбыл облысы)

**Қапал** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы атауы – *Ворошилов*. Ауыл атауы тұрғындарының Қапал руынан құралуынан туындаған (этноним).

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Қызылдихан (Жамбыл облысы)

**Қызылдихан** — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Гродеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Кеңестік жүйенің негізінде "қызыл дихан" - "егін өсірушілер" деген мағынамен қойылған атау.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Қоңыртөбе

**Қоңыртөбе** сөзі төмендегіше мағыналар білдіруі мүмкін:

**Елді мекендер:**

* Қоңыртөбе – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Қоңыртөбе – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Қоңыртөбе – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.

**Тау:**
* Қоңыртөбе – Итжон тауларының батыс бөлігіндегі шоқылы тау.
* Қоңыртөбе – Қызылкөл көлінің солтүстік-батысындағы тау.

**Басқа мағыналар:**

* Қоңыртөбе шыны өндірісі – ортағасырлық шеберхана.
Қоңыртөбе (Жамбыл ауданы)

**Қоңыртөбе** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы атауы "Совтрактор". Ауылдың маңында шөбі шүйгінді төбе, шөбі қурағаннан кейін алыстан қоңыр тартып көрінгендіктен, ауылдың атауы "Қоңыртөбе" аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Аегукка

**Эгукка **— КХДР әнұранының корейше ресми атауы. **КХДР әнұраны** екі шумақтан тұрады. Эгукка 1947 жылы енгізіліп бүгінгі күнге дейін мемлекеттік әнұран болып табылады. Әнін жазған: Ким Вон Гюн (1917—2002), сөзі Пак Се Юндікі (1902—1989).
## Мәтін

Санат:Ұлттық әнұрандар
Санат:КХДР мемлекеттік рәміздері
Шоқай (Жамбыл облысы)

**Шоқай** (2017 ж. дейін — *Октябрь-Жеміс*) — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Ақбастау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан батысқа қарай 3 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Рахат (Жамбыл ауданы)

**Рахат** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Аса ауылдық округі құрамындағы ауыл. Көкорай өзекті бойлай ел қоныстанған ауылдың аты алғаш рет "Көкөзек" ауылы деп аталған. 1932-1933 жылдары ашаршылыққа ұшыраған халықты орталыққа шоғырландырады. Бос қалған бұл ауылдың үйлеріне қаладан өзбектер көшіп келіп орналасып, егіншілікпен айналысқан. Мол өнім алып, сулы, нулы жерге риза болған халық бұл жерді "рахат екен" деп қуанған. Ауыл сол себепті "Рахат" ауылы деп аталды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-дей жерде.

## Халқы

## Ауыл маңы
Ауылдың оңтүстік-батысында ұзындығы 1 км, ені 100 м, тереңдігі 50-60 см болатын көл бар. Бұл көлдің орнында бұрындары өзен болған, жан-жақтағы бұлақтардың суы жиналып, жергілікті тұрғындардың қолымен бөгет қазып үлкейтілген. Бөгетті "Шәлімбет бөгеті" деп атаған, ол кейін суға толып, үлкейіп көлге айналған, көл ауылдың атымен "Рахат көлі" деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Сеңгірбай

**Сеңгірбай** — Жамбыл облысы Жамбыл ауданы, Қаракемер ауылдық округі құрамындағы 14 ауладан тұратын кішкене ауыл. "Өзен жағалағанның өзегі талмас" деп Сеңгірбай су қоймасының оңтүстігіне қарай орналасқан елді мекен. Су қоймасы - қар, жаңбыр суынан құралған, түбінде бұлақ көздері де бар. Сондықтан қысы-жазы тартылмайды. Атауы сол аумақты жайлаған Сеңгірбай деген кісінің есімімен аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан солтүстікке қарай 12 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Океания Футбол Конфедерациясы

**Океания футбол конфедерациясы** — () — Әлемдік футболдың алты құрлықтық конфедерацияларының бірі. Ол аймақтағы футболдың дамуын қадағалайды. Әлем чемпионаттарында қатысу үшін қауымдастық мемлекет құрамаларының арасында іріктеу турнирін өткізіп тұрады. Бұл конфедерация басқаларына қарағанда әлсіз болып келеді, 2010 жылдың желтоқсанында қауымдастықтың ең мықты құрама командасы, Жаңа Зеландия, ФИФА рейтингісінде 63 орында тұрды, ал екінші үздік құрама командасы, Фиджи, 152-ші орында тұрса, Американ Самоасы мен Папуа-Жаңа Гвинея басқа аймақтың құрама командаларымен соңғы, 0 ұпаймен рейтінгтің 203—207-ші орындарында тұрды.

## Тарихы
Конфедерацияның негізі 1966 жылы қаланды. Австралия, Жаңа Зеландия федерациясы және Фиджи футбол қауымдастығы негізін қалаушы мүшелері. 1996 жылы толымды конфедерация сияқты ОФК статусы орнатылды да ол ФИФА комитетіндегі орынға рұқсат алды.
thumb|1998 жылға дейінгі ОФК эмблемасы
1998 жылы ОФК жаңа эмблемасын ұсынды және Толқын атауы астында ресми баспасөз ашты.

## Мүшелері

*Америкалық Самоа
* Вануату
* Кирибати *
* Кук аралдары
*Жаңа Каледония
*Жаңа Зеландия
*Ниуэ *
*Папуа — Жаңа Гвинея
*Самоа
*Соломон аралдары
*Таити
*Тонга
*Тувалу*
*Фиджи

## Әлем чемпионаттарында

* 1974 — Аустралия

* 1982 — Жаңа Зеландия
* 2006 — Аустралия
* 2010 — Жаңа Зеландия

## Турнирлері

### Ұлттық

* ОФК Ұлттар кубогы

### Аймақтық

* Тынық мұхит ойындары
* Тынық мұхит ойындары кубогы
* Микронезия кубогы
* Полинезия кубогы
* Меланезия кубогы
* Ванток кубогы

### Клубтық

* ОФК чемпиондар лигасы
* ОФК Кубок иелері кубогы 1987

## Сілтемелер
* Океания Футбол Конфедерациясы ресми сайты

Санат:ФИФА
Чаплыгин газы

**Чаплыгин газы**  - космология теориясының кейбір тұстарында маңызды, p қысым, \rho тығыздық, \alpha=1 мен A оң константа

p=-A/\rho^\alpha
 қалыптағы беймәлім теңеуін қанағаттандыратын болжамды зат. Зат Сергей Чаплыгиннің құрметіне аталған.

Чаплыгин газының кейбір жалпылама модельдерінде \alpha, 0  сипатын иелене алатын параметр ретінде көрсетілген.

## Ішкі сілтемелер
* Түнек сұйықтығы

## Қайнары


Санат:Физикалық космология
Санат:Ғарыш
Санат:Астрономия
Санат:Космонавтика
Санат:Ғылым
Санат:Астрофизика
Түрксіб (Жамбыл облысы)

**Түрксіб** — Жамбыл облысы, Жамбыл ауданындағы ауыл, Бесағаш ауылдық округі құрамында. Ауыл 1926-30 жылдары Түркістан-Сібір теміржолын салушыларды көкөніспен қамтамасыз ету мақсатында құрылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аса ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) елді мекендері
Шөл жануарлары

Өсімдіктер секілді жануарлар да шөл далада суды үнемдеуді үйренген.Сол жануарлардың бірі – түйе.Оның ағзасы шөл даланың ыстығында ағзадағы суды үнемдеуге қалыптасқан.Түнде шөл далада ауа-райы суытқанда, оның денесіндегі температура 34 градусқа дейін түседі, ал күндіз 40 градусқа дейін көтерілгенімен түйе мүлдем терлемейді.
Артық ылғалды май түрінде арқасындағы өркештерінде сақтап, ағзада су мөлшері төмендеген сәтте өркешіндегі май өзінің құрамындағы суды бөледі.Келесі бір су көзін тапқанша ағзадағы ылғалды үнемдеп, түйе бір ішкенде екі жүз литр су іше алады.Түйенің көзі өткір.Көзінің жақсы көру қабілеті мен нәзік иіс сезу қабілеттілігімен шөл далада дұрыс бағыт тауып суды 10 шаршы метрден сезе алады.Көптен бері адамдар шөл даламен ауыр жүктерді  алып өту үшін түйені қолданып келеді.Көшпенділер  шөл далада түйенің сезімталдығының арқасында жол таба білген.Түйенің сүті мен етін азық ретінде қолданып, терісінен мата жасап немесе отын ретінде қолданған.Шөл даланы мекен ететін жануарлардың көпшілігі түнде және бейуақытта белсенді.Мысалы, қосаяқ қараңғыда ұзын  мұрты мен үлкен көзінің арқасында бейімделе алады.
Күндіз қосаяқ күннің ыстығынан тығылып, терең тармақты індерінде жатады.Бұл кеміргіштер құм үстінде артқы ұзын аяқтарымен секіріп, ұзын шашақ құйрығымен теңгерімін сақтап жылдам орын ауыстырады.Олар ұзаққа және тез секіреді.Қосаяқты құмға құлап қалмас үшін, оның артқы аяғы қалың жүнмен қапталған.Қыста ұйқыға кетеді.
Бүйе де тігінен терең ін қазады.Бұл шөл дала өрмекшісі сусыз бейімделе алады.Ол оны азығы құрт – құмырсқалардың бойынан алады.Сарышаян да өзін дәл осылай сумен қамтамасыз ете алады.Сарышаян түнгі жыртқыш, адамның өміріне де қауіп төндіре алады.Ол өзінің азығын алдыңғы аяқтарымен ұстап, инесін арқасы арқылы  майыстырып шаншып өлтіреді.Сарышаян көбісінде  құрт – құмырсқалармен, қырықаяқпен және өрмекшілермен қоректенеді.
Орталық Азия шөл далаларын мекен ететін дала тасбақалары көктемде шөл дала көгергенде өздерінің жер асты ұяларынан шығады, ал күн қайта қатты ысыған кезде олар қайтадан ұйқыға кетеді.
Тэгу

## [[Корея Республикасының әкімшілік бөлінісі|Әкімшілік бөлініс]]
Тэгу 7 округтен  («ку») және 1 уезден («кун»). құралған
Френсис дрейк

Ағылшын теңізшісі және қарақшысы, сэр Френсис Дрейк жерді айналып шыққан тұңғыш ағылшын ретінде танымал(1577-1580 ж.ж.). Ол испандық флот-Жеңімпаз армаданы Гравелиндегі шайқаста (1588 ж.) талқандаған ағылшын флотына қолбасшылық еткен. 
1577 ж. қарашасында патшайым I  Елизавета Дрейкті Американың тынықмұхиттық  жағалауын шолып қайтуға жұмсады.Саяхаттың ресми мақсаты жаңа жерлерді, жекелей алғанда, Австралияны ашу еді. Шын мәнінде Дрейкке Испандық Американың тынықмұхиттық жағалауларына жорық жасап, испан алтындарын барынша тонап келу тапсырылды.
Төрт кемеден  тұратын Дрейк қосыны Плимуттан ұзап кетті.1578 ж. ол Ла-Плата сағасына жетті және оңтүстікке қарай баяу қозғала отырып, Патагония жағалауынан қолайлы айлақты байқады.Дрейктің жолсеріктерінің бірі патагондықтарды былай сипаттады: «Олар қайырымды кісілер болып жолықты және бізге христиандардан көрмеген жақсылықтар жасады...»
Магеллан бұғазы арқылы Дрейк флотилиясы Тынық мұхитқа желкен керуі сол-ақ екен, алай-түлей дауыл соқты.Бір кеме із-түссіз құрдымға кетті,екіншісін сұрапыл жел бұғазға айдап тықты, ол Атлант мұхитына бас сауғалап,Англияға қайта оралды,үшіншісін өртеп жіберуге тура келді.Аман қалған «Бірқазан»кемесі Тынық мұхитын басып өтіп, «Алтын марал» деген атауға ие болды.Екі ай бойы соққан дауыл оны алыс оңтүстікке тықсырып тастады.Қазанның аяғында  теңізшілер оңтүстікте «ең алыс»аралды байқады.
Еркін су кеңістігін ашу Дрейкке Отты жердің құпия оңтүстік  материктің шоқысы  емес, шексіз теңіз ағылып жатқан аралдар шоғыры екендігін дәлелдеуге мүмкіндік берді.
Антарктида ашылғаннан кейін оның Отты жермен арасындағы өткелі  Дрейк бұғазы деп аталды.
Дрейк испан кемелеріне шабуылдай отырып,  тынықмұхиттық жағалауларды бойлай жүзді.Тынық мұхитты кесіп өткеннен кейін Молукк аралдарына шықты, және Африканы айналып өтіп, Англияға 1580 ж. қыркүйегінде оралды.Ол  Англияның жылдық табысынан екі есе артық олжамен  оралды.Осы жолғы сапары үшін Дрейкке рыцарьлық атақ берілді.

Қосымша...
12 жасында Дрейк сауда кемесіне қолбала ретінде жұмысқа тұрды.Кеме қожайыны жас шәкіртіне барынша көңілі толатын және өлім сәтінде оған кемесін табыстап кетті.Осылай 18 жасында Дрейк толық құқықты капитанға айналды.