open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сайлау учаскесі

**Сайлау учаскесі** — сайлау мен референдум кезеңінде дауыс беру мен дауыстарды санау үшін құрылатын аумақтық бірлік.

Сайлау учаскелерінің аумағында учаскелік сайлау комиссиялары жұмыс істейді және тиісті аумақта белсенді сайлау құқығы бар сайлаушылардың тізімдері жасалады.

## Сайлау учаскелерін құру
Қазақстанның сайлау заңнамасына сәйкес сайлау учаскелерін әкімдер құрады (жергілікті әкімшілердің басшылары сайлау комиссияларымен келісе отырып, 15 күн ішінде, ал басқа жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелерін сайлау кезінде, сайлау тағайындалғаннан немесе жарияланғаннан кейін жеті күн ішінде сайлау учаскелері, бір сайлау учаскесіне 3000-нан аспайтын сайлаушылар есебінен, ал сайлау учаскесінің шекаралары әкімшілік-аумақтық бірліктер ішіндегі әкімшілік-аумақтық бөліністің шекарасынан өтпеуі керек.

### Сайлау учаскелерін құрудың ерекше жағдайлары
Қазақстан Республикасының сайлау заңнамасы сайлау учаскелерінің құрылуына да жол береді:

* Қазақстан Республикасына қарайтын әскери бөлімдерде — Қазақстанмен байланысты әскери бөлімдерде сайлау учаскелері құрылатын болады. 
* Сайлау күні жүзетін кемелерде — кемелерде кеменің тіркелген портына немесе тұрғылықты жеріне байланысты сайлау учаскелері құрылады. 
* жерлерде демалыс үйлерінде, санаторийлерде, тұрақты емдеу-профилактикалық мекемелерде — сайлау учаскелері құрылады. 
* Азаматтар шалғай және жету қиын аудандарда тұратын жерлерде бұл аудандар үшін сайлау учаскелері құрылады. Шалғайдағы мал фермаларында Бұл жерлерде сайлау учаскелері құрылады. 
* Ұстау изоляторларында және уақытша ұстау изоляторларында – Олардың орналасқан жеріне қарай ұстау изоляторларында және уақытша ұстау изоляторларында сайлау учаскелері құрылатын болады. 
* Тиісті сайлау округтеріне кіретін сайлау учаскелері-олар кеменің тіркелген портының немесе тұрғылықты жерінің орналасқан жеріне қарай құрылады. Қазақстан Республикасының шет елдердегі өкілдіктерінің жанында – Қазақстанның шетелдегі өкілдіктерінің жанында сайлау учаскелері құрылады. 
* Республиканың Сыртқы істер министрлігі орналасқан аумақта – Сыртқы істер министрлігімен байланысты аудандарда сайлау учаскелері құрылады.

Учаскелер сайлау аймағынан тыс жерде болуы мүмкін. Мысалы, оқитындардың дауыс беруі үшін.

## Сыртқы сілтемелер

* «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заң

## Дереккөздер

Санат:Сайлау
Бекет ата жер асты мешіті (Оғланды)

**Бекет ата жер асты мешіті (Оғланды)** – Маңғыстау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Қазақстанның жалпыұлттық сакралды нысандар қатарында.

## Орналасқан жері
Қарақия ауданы, Сенек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 85 км жерде, Оғланды мекенінде.

## Кезеңі
XVIII ғасыр.

## Тарихи деректер, сипаты
Бекет ата (Бекет Мырзағұлұлы) (1750-1813) адай руының ішіндегі мұңал тегінен шыққан. Жас кезінен бастап ұшқыр ойымен, әскер өнерін жетік білуімен ерекшеленді. Құлшылық етуші ретінде Шопан ата қорымына келген жас жауынгердің түсінде аян беріледі. Шопан ата оған алдымен өзі оқуын, ал содан кейін басқаларға үйретуді бұйырады. Хиуада атақты диуана Бақыржан қажыдан көп жылдар бойы сабақ алғаннан кейін Бекет туған еліне оралады. Жас кезінде ол шебер қолбасшы және ержүрек жауынгер ретінде танымал болады. Туған жерінде бейбітшілік пен келісім орнатқысы келген Бекет дін жолына түседі. Диуана болып, төрт жартасты мешіт салады.
Бірінші мешіт Құлсарыда – Ақ мешіт, екінші мешіт Бейнеу ауылынан алыс емес жерде борлы жартаста, үшіншісі – Байшатырда, Үстірт шоқысында, және төртіншісі жерасты мешіті Оғланды шатқалында көлемді жартаста ойып салынады. Барлық төрт мешіттің ішінде Оғландыдағы кешен діни және ғылыми орталық болып табылады. Сондай-ақ мұнда әулиенің өзінің моласы орналасқан. Диуана, дәруіш, сәулетші, дана, ұстаз Бекет ата туған жерін қорғаушы және даналар мен әділ жандардың жебеушісі болып саналады.

Оғландыдағы Бекет ата жер асты мешітінің қазақстандық діни сакралды нысандар арасында ерекше мәртебеге ие. Әлеуметке ықпалы жағынан бұл мешіт Қожа Ахмет Яссауи кесенесі мен Иерусалимдегі Омар ата мешіті сияқты киелі орындармен қатар қоюға болады. Жолы қиын жерде орналасқан, әктасты жартасты түзілістерден ойылып жасалған мешіт құлшылық етушілер үшін ең қасиетті орындардың бірі болып саналады. Кешеннің құрамына құлпытас, тау шыңындағы ақ қабырғалы мешіт, яғни жер асты мешітінің өзі енеді.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Санат:Маңғыстау облысы мешіттері
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу)

**Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу)** – Маңғыстау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші. Қазақстанның жалпыұлттық сакралды нысандар қатарында.

## Орналасқан жері
Бейнеу ауданы, Бейнеу бекетінен оңтүстік-батысқа қарай 17 км жерде орналасқан.

## Кезеңі
1771-1775 жылдар.

## Тарихи деректер, сипаты
Бұл мешіт – хиуалық диуаналардан көп жылдардан бері оқып үйреніп, туған жеріне қайтып келген әулие Бекет ата салған төрт жерасты мешіттерінің бірі.

Бекет ата Мырзағұлұлы XVIII ғасырдың екінші жартысында Атырау облысының қазіргі Құлсары қаласының маңайында өмір сүрген. Аңызға сүйенсек, жас кезінде оның түсінде аян беріледі. Түсінде әулие Шопан ата оған батасын беріп, алдымен өзі оқып, содан кейін басқаларға үйретуді бұйырады. Қырық жас шамасында ол диуана атанады, балаларды оқытып, түрлі аурулардан емдейді, адамдардың бойына дінге деген сенім ұялатты және суфизмдік философияны уағыздап жүрді. Бекет ата Батыс Қазақстандағы құрметті әулиелердің бірі болып саналады.

Жер асты мешіті жартасқа ойып салынған, үш бөлмеден тұрады. Мешіттің негізгі бөлмесі жсопарда дөңгелек болып келген. Төбесі жазық күмбез пішінінде. Жалпы сырт көрінісі қазақтың киіз үйіне ұқсайды.
Мешітте шырақшылар қабылдайтын құлшылық етушілерге арналған заманауи инфрақұрылымдық нысандар салынған.

## Бекет ата мешітінің ауласынан көріністер

Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 1.jpg 
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 2.jpg
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 3.jpg
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 4.jpg
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 5.jpg
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 6.jpg
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 7.jpg 
Бекет ата жер асты мешіті (Ескі Бейнеу) 8.jpg 


## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Санат:Маңғыстау облысы мешіттері
Г. Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы

**Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы** – Павлодар облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Павлодар қаласы, Астана көшесі, 149.

## Кезеңі, авторлары
Ғимарат сауда орны болып 1896 жылы салынған (сәулетші П. Батов), 1942 жылы ол жерде мұражай ашылды.

## Тарихи деректер, ғимарат сипаты
Ғимарат 1896 жылы сәулетші П. Батовтың жобасы бойынша бірінші гильдияның атақты көпесі әрі қаланың құрметті азаматы А.И. Деровтың ақшасына сауда орындарын ашу үшін арнайы салынды. Бұл – ұзындығы мен көлемі бойынша қаланың ең үлкен көпестік бөлігінің бірі саналатын ғимарат. Ғимаратты сібірлік модерннің немесе "орыстық емес стильдің" барлық қағидаларын ескере отырып, дөрекі түрде, өзіндік сырт көрінісі мен барельеф салынды. Терезелердің, балкондардың, есіктер мен жоғарғы жақтауларының жиектелуі ерекше назар аудартады. Қабырғалары шығыңқы және дөңгелек резетке түрінде әдемі жиектелген.
Бұл стиль XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басында қарқынды түрде дамыған Батыс Сібірдің ағаш сәулет өнеріне тән. Бүгінде сауда үйінің ғимаратында Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарих-өлкетану мұражайы орналасқан. Мұражайдың негізі 1942 жылы қаланды. 1959 жылы оған саяхатшы, Орта Азия зерттеушісі, Павлодар облысының тумасы Г.Н. Потаниннің есімі беріледі. Мұражайдың негізін қалаушы суретші, өлкетанушы Д.П. Багаев болды.

## Мұражай қоры
Мұражай экспозициясы 9 залда көрсетіледі: табиғат; археология; этнография; ХV-ХІХ ғасырлардағы Ертіс маңы тарихының залы; XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Ертіс маңы мәдениеті мен экономикасының даму тарихының залы; азаматтық соғыс пен революция залы; Ұлы Отан соғысы залы; Павлодар облысының тарихы мен қазіргі дамуы залы.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Павлодар облысы сәулеті
Естай Беркімбайұлы мазары

**Естай Беркімбайұлы мазары** – Павлодар облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші.

## Орналасқан жері
Ақтоғай ауданы, Мүткенов ауылынан оңтүстікке қарай 4 км жерде.

## Кезеңі, авторы
Мазар 1946 жылы тұрғызылған.

## Тарихи деректер
Естай Беркімбайұлы (1868-1946) – танымал композитор, Қазақ КСР Еңбегі сіңген өнер қайраткері (1939), әнші, төкпе ақын, Қазақстан Композиторлар кеңесі алғашқы мүшелерінің бірі (1939). Оның есімі алтын әріптермен қазақ музыка мәдениетінің тарихына жазылған. "Сандуғаш", "Юран", "Дүние-ай", "Жай қоңыр", "Наз қоңыр", "Майда қоңыр", "Еркем", т.б. өлеңдері бай интонациялық нақыштарымен ерекшеленеді.
Бірақ музыкалық дарынының ең биік шыңы болып саналатыны – "Қорлан" деген туындысы. Осы әнмен мынандай бір әңгіме байланысты: жас кезінде Естай ақын он алты жасар Қорлан есімді сұлу қызды көріп, түнде ұйқыдан, күндіз күлкіден айрылады. Қыз да өжет балаға ғашық болады. Олар бір-біріне ғашық болады, бірақ маңдайларына бірге болу жазбаған екен. Қорлан – өктем байдың қызына басқа біреу құда түседі, қыз әкесіне қарсылық көрсете алмайды. Естай сонда қызды алып қашып кетпекші болып шешеді. Бірақ бұл туралы қыздың ағайындары біліп қойып, олардың арманы орындалмай қалады. Қорлан мен Естай бір-бірінен мәңгілікке айрылады. Жігіттің қолында махаббаттарының куәсі болып Қорлан сыйға тартқан күміс сақина қалады. Естай ақын Қорланды өмір бойы сүйіп өтеді, сақинаны да жанынан бір елі тастамайды.

## Мазар сипаты
Халық композиторының моласында күмбезді кірпішті ескерткіш орнатылады. Ақ пен сары кірпіш түстерінің кереғарлығы аспанға ұмтылған қырлы күмбезді құрылыстың архитектоникасын күшейтеді. Кірпіштің нәзік қалануы ескерткіштің сәндік құрылымын ерекшелеп көрсетеді. Кесененің беттік қырында қуысында атақты ақынның барельефті суреті, сондай-ақ төменгі жағында эпитафия мен лираның, домбыраның суреті мен оюлы мотивтер орналасты.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Павлодар облысы сәулеті
Дэниел Беннетт Смит

**Дэниел** **Беннетт** **Смит**,кейде **Дэн Смит** (ағылш *. Daniel Bennett Smith*; 6 наурыз 1956, Редвуд-Сити, Калифорния, АҚШ) — АҚШ мемлекеттік қайраткері, Сыртқы қызмет институтының директоры және бұрынғы АҚШ Мемлекеттік хатшысының міндетін атқарушы .

Ол 2018 жылдың қыркүйегінен бастап мансап елшісі қызметін атқарды , ал одан да бұрын - Мемлекеттік департаментте Мемлекеттік хатшының барлау және зерттеулер жөніндегі көмекшісі қызметін атқарды, бұл лауазымға 2014 жылдың 24 сәуірінде кірісті  .Ол АҚШ дипломатиялық қоғамдастығының ардагері болып саналады  .

## Дереккөздер
Бақытжан Ордабаев

**Бақытжан Ордабаев** (12 қараша 1952 Шәуілдір, Отырар ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, елші.
Ксения Анатольевна Собчак

** Ксения Анатольевна Собчак** (5 қараша 1981, Ленинград, РКФСР, КСРО) - ресейлік тілші, сценарийші, кинопродюсер және қоғам қайраткері. 

## Дереккөздер

Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Ресей саясаткерлері
Санат:XXI ғасыр саясаткерлері
Санат:Ресей телепродюссерлері
Санат:XXI ғасыр телепродюссерлері
Санат:Ресей тележүргізушілері
Санат:Бірінші арна (Ресей) тележүргізушілері
Санат:Грузия тележүргізушілері
Санат:Украина тележүргізушілері
Санат:СТБ арна тележүргізушілері
Санат:XXI ғасыр тележүргізушілері
Санат:Пятница! арна тележүргізушілері
Санат:Дождь арна тележүргізушілері
Санат:Ресей радиожүргізушілері
Санат:XXI ғасыр радиожүргізушілері
Санат:Ресей журналистері
Санат:XXI ғасыр журналистері
Санат:Ресей ютуберлері
Санат:Ресей инстаблогерлері
Санат:Ресей актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Ресей дауыс актрисалары
Санат:XXI ғасыр Ресей жазушылары
Санат:Ресей кәсіпкерлері
Санат:XXI ғасыр кәсіпкерлері
Санат:YouTube күміс батырма иелері
Санат:YouTube алтын батырма иелері
Санат:Ресей президенттігіне үміткерлер (2018)
Санат:Большая разница (телешоу)
Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері
Санат:Интернет фольклоры кейіпкерлері
Санат:Украина арна тележүргізушілері
Санат:ТНТ тележүргізушілері
Санат:Дома 2 тележүргізушілері
Санат:НТВ тележүргізушілері
Санат:Россия-1 тележүргізушілері
Санат:Пятый арна (Ресей) тележүргізушілері
Санат:«Серебряный дождь» радиостанциясының жүргізушілері
Санат:Ресей оппозициясының үйлестіру кеңесінің мүшелері
Санат:Ресейдегі наразылық қозғалысының қайраткерлері (2011—2013)
Санат:Ресей президенттігіне әйел-үміткерлер
Санат:Ресей қоғам қайраткерлері
Санат:Ресей либералдары
Санат:Саясаттағы Ресей әйелдері
Санат:Анатолий Собчак
Санат:Ксения Собчак
Қарасай және Ағынтай батырлардың мемориалдық кешені

**Қарасай және Ағынтай батырлардың мемориалдық кешені** – Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген киелі нысан ескерткіші. Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандар қатарында.

## Орналасқан жері
Айыртау ауданы, Қарасай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде.

## Кезеңі
Жерленуі – XVII ғасыр, мемориалдық кешен – 1999 жыл. Сәулетшілері – Б. Ибраев және С. Ағытаев.

## Тарихи деректер
Ескерткіш нысан Қазақ хандығының тәуелсіздігі үшін күрескен атақты батырлар – Қарасай мен Ағынтайдың құрметіне салынған. Сәулет тұрғысынан кешен көне түркі дәстүрін жалғастырып және басты белдігі бойынша Меккеге қарай бағытталып салынған. Конус тәрізді мұнаралардың биіктігі 16 м. Мұнаралардың арасында барлық кешенді бірыңғай бейнеге біріктіретін, биіктігі 12 м болатын мешіт орналасқан. Барлық композициялық элементтер шеңбердің "ішіне сызылған" (қоршау құрылысының диаметрі 27 м). Жоба бойынша құрылыс өлшемі 19x13,5 м құрайды. Кесененің алдында құрбандық салтына арналған алаң салынған.
Кешеннің жанында көптеген жауынгерлер жерленген. Граниттен салынған іргетас үстіндегі алаң бұрыштарында батырлардың жауынгерлік айбынының нышандары ретінде қола қаптамасы бар металдан жасалған кескіннің біріктірілген найзалары орнатылған. Мемориал ортасында, кесенелер арасында қос батырдың ерліктері қабырғаға қашап жазылған пинотека залы бар. Кесенеге кіру есігі металдан жасалған, олардың беттерінде Құран сүрелері ойылып жазылған.
Ішкі көріністерін өңдеу барысында керамикалық кірпіш, Күрті және Қордай граниттері пайдаланған. Құлпытастар жылтыратылған қызыл Қордай граниттен орындалған.
Әр құлпытастың жанында шырақ орналасқан, келушілер оны жағып, аруақтардан көмек берулерін сұрай алады. Кешен алдындағы алаң табиғи тас тақтатасымен төселген, осында демалыс үшін қойылған орындықтар, сонымен қатар шойын құймасы технологиясы бойынша орындалған тіреулеріндегі шырақтар бар. Кесенелер белсенді қажылық орны болып табылады. Адамдар аты аңызға айналған батырлар күш пен батылдық береді деп сенеді.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Айыртау ауданы географиясы
Қарасай және Ағынтай батырлар ескерткіші

**Қарасай және Ағынтай батырлар ескерткіші** – Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші.

## Орналасқан жері
Петропавл қаласы, Н. Погодин атындағы орыс драма театрының алдындағы алаң.

## Кезеңі, авторлары
1999 жыл, мүсінші – Б.С. Досжанов, сәулетшілері – Ю. Дворников, С. Фазылов.

## Тарихи деректер, сипаты
Ескерткіш белгілі қазақ батырлары Қарасай мен Ағынтайға арналған гранит тұғырындағы қола мүсін композициясы болып табылады.
Мүсін тобы алдымен сазбен орындалды, содан кейін қоладан құйылды. Ескерткіш Театр алаңында орналасқан және қала тұрғындары мен қонақтары үшін өзіндік бағдар болып табылады. Ескерткіштің ресми ашылу рәсімі 1999 жылы 22 маусымда өткен.
Батырлар – жоңғар соғысының қаһармандары. Мүсіндер иін тіресе орналасқан, батырлар бір қолдарында найза, ал екіншісінде қалқан ұстап тұр. Бұл көркем бейнелердің монолиттілігі аңызға айналған екі батырдың өмірдегі достығы мен ынтымақтастығын білдіреді. Батырлардың достығы мен өзара сыйластығы көп жағдайда халық арасында аты аңызға айналған сюжет болды, олардың қабірлері өлгеннен кейін де бір-біріне жақын орналасқан, қазір бірыңғай мемориалдық кешенге біріктірілген.
Қарасай мен Ағынтай батырлардың жауынгерлік ерліктері туралы халық батырлардың күші, төзімділігі мен батылдығы туралы көптеген аңыздар мен хикаялар шығарды. Халық арасында әлі күнге дейін кез-келген жауды талқандай алатын Ағынтай батырдың күші туралы дақпырт әңгіме бар. Сол себепті халық оны "Ағынтай жұдырығы" деп атаған, ал Қарасай батыр қылышымен және жылдамдығымен танымал болған.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Қазақстан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Петропавл
«Тақтар таласы» телесериалының кейіпкерлерінің тізімі

**«Тақтар таласы»** телесериалының кейіпкерлері Джордж Мартиннің «Алау мен мұз жыры» романдар циклының сәйкес кейіпкерлеріне негізделген. Романда фэнтэзи әлемдегі әртүрлі кейіпкерлердің Темір Тақ үшін таластағы азаматтық соғысы сипатталады.

## Кейіпкерлерге шолу
:  = Маусымдағы басты кейіпкер
:  = Маусымдағы қосалқы кейіпкер
:  = Маусымдағы қонақты рөл
:  = Сондай-ақ басты рөлде
:  = Басқа актермен ойналған қосалқы рөл
:  = Маусымда жоқ

### Басты кейіпкерлер



### Қосалқы кейіпкерлер



### Қонақтық құрам

## Сілтемелер
* "Тақтар ойыны" Киностан сайтында 
* 
* Making Game of Thrones , Сериалдың өндірілісі туралы ресми сайт
* Дотраки тіліне арналған ресми сайт

Санат:Телесериалдардың кейіпкерлер тізімі
Санат:Тақтар таласы
Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін медалі

**«Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін» медалі** — Ішкі істер органдарындағы қызмет беделін арттыру мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 шілдедегі №1157 Жарлығының негізінде белгіленген Қазақстан Республикасы ішкі істер органдарының марапаты. Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 30 қыркүйектегі № 155 Жарлығымен жаңа мекемелік медалдар, оның ішінде «Құқықтық тәртіпті қамтамасыз етудегі ерекшелік үшін» медалінің орнына «Құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» медалі белгіленді.

## Медал жайлы ереже
Медальмен қызметінде оң сипатталған, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету бойынша қызметтік міндеттерін үлгілі орындаған ішкі істер органдарының қызметкерлері, сондай-ақ қоғамдық тәртіпті қорғауға белсене қатысып, өздерінің батылдығы мен адалдығын көрсеткені үшін басқа да тұлғалар марапатталады.

## Медалдің сипаттамасы
«Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін» медалi жезден жасалып, диаметрi 34 мм шеңбер пішініне ие. Медалдің алдыңғы жағында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген. Медалдың артқы жағында ортада «Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін» деген жазу бар. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медалдың шеттері ернеумен жиектелген. Медал құлақша мен шығыршық арқылы ені 30 мм және биіктігі 50 мм жібек қатқыл таспамен тысталған алтыбұрышты тағанға бекітіледі. Таспаның ортасында ені 3 мм екі қызыл жолақ бар, олардың арасында ені 2 мм көк жолақ, ал қызыл жолақтардың жиектерінде ені 8 мм көк жолақтар бар. Таспаның шеттерінде ені 3 мм сары жолақтар бар. Таспаның ені 30 мм.

Медал киімге түйреуіш арқылы бекітіледі.

Медаль Өскемендегі Қазақстан теңге сарайында дайындалады.

## Дереккөздер
* Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 шілдедегі №1157 Жарлығы.

Санат:Қазақстан медалдары
Анастасия Юрьевна Волочкова

**Анастасия Юрьевна Волочкова** (20 қаңтар 1976, Ленинград) — ресейлік балет әртісі, биші және қоғам қайраткері. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі (2002), Қарашай-Черкес (2006) және Солтүстік Осетия-Аланияның (2007) халық әртісі.

Серж Лифар халықаралық байқауының лауреаты, Бенуа де ла Дансе сыйлығының иегері (2002). Ол балеттік мансабын 1994 жылы Мариин театрында бастады, ал 1998 жылдан бастап Үлкен театрда жұмыс істейді.  Биші мансабынан басқа, ол өзін актриса, модель және әнші ретінде сынап көреді.
Шағырай батыр Жәдікұлы

**Шағырай батыр Жәдікұлы** (1750–1815) — қазақ батыры. Байұлы тайпасы, Шеркеш руынан шыққан. Шағырай Жәдікұлы Жайық өзенінің шығыс бетінде шамамен 1750 жылдары дүниеге келген. Ол Ұлы пір Бекет Мырзағұлұлымен замандас болған. Аңыздық деректерде оның қапсағай, шымыр денелі, түр-түсі айбарлы батыл адам болғаны айтылады. Жайық өзені үшін соғысқан батырлардың, билердің бірі, Шеркеш тайпасының ұраны болған - Шағырай батыр.

Есімі ұранға айналған, Шағырай батыр орта бойлы, шымыр денелі, еш нәрседен сескенбейтін, өте батыл және жөн-жосықты жақсы білетін парасатты адам болған.

## Оқиға
1805–1815 жылдар шамасында Шағырай батыр елін, өз әулеттерін бастап Жайық өзенінен Самар бетке (Еуропа жаққа) Бөкей хандығына өткізіпті. Өзі бұрыңғы атақонысына қайтып оралған көрінеді. Осы күнгі Тасқала аймағында өмір сүріп жатқан қазақтар орыс казактарынан көп зәбір көрген. Сол кездегі патша үкіметінің заңдары бойынша Жайық өзенінен өткен әрбір қазақтың бәрі түгелдей қаруларын қылыш, пышақ түгелі қамшы, таяғына дейін тапсыруға тиіс және де жанұясына, мал басына ақшалай төлем төлеуге міндетті болды. Жайықтан өткен әрбір рудан төрт немесе одан да көп адам орыс-казактарына аманатқа ұсталып, Орал казак әскерлерінің жерінде тұтқын ретінде жүрген. Мал жайылатын қоныстарын, жайлымдарын тартып алады. Одан қала берді малдарын өзен, көлге жуытпайды. Сол аймақтағы орыс билеушісінің зорлық-зомбылық әрекеттеріне шыдай алмаған адамдар Шағырай батырдан қорғауды сұрайды. Сонда Шағырай өз нөкерлерін ертіп алып, Тасқалаға аттанады. Аз адаммен Каменка станицасының атаманына барады. Келген бетте Тасқаладағы патша ағзамның жергілікті билеушісіне кірейін десе, қарауылдар кіргізбейді. Содан ызаланып шыққан Шағырай орыстың шіркеуіне басып кіріп, төбесіне шығады. Шыққан бетте мұнаралы күмбезін айбалтасымен оңды-солды шапқылайды, шіркеу төбесіндегі православ кресін шауып сындырған. Станица казактары Шағырайды құс мылтықпен атқылайды. Сауыты мықты болған ба, әлде атаның  қасиеті бар ма, әйтеуір оқ атамызға дарымапты. Ақыры амалы құрыған казактар Шағырай батырды атаманға кіргізуге рұқсат етеді. Содан Шағырай батыр атаманнан елге істеген озбырлықтарын тоқтаруды талап еткен. Атаман Шағырайдың айбынынан ығып, тоқтатуға келісім берген.

## Жыры
Халық арасында танымал болған Ыбырай ахун Құлбайұлының "Алтын орда қонған жер" кітабында мынадай жолдары бар:

Ысық пенен шеркеште,

Қатарынан ерте өсті,

Ұл-қыздары ерке өсті.

Шеркештегі Шағырай,

Барса жаудың аты өшті.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Санат:Қазақ би-шешендері
Агглютиногендер

**Агглютиногендер** — организмдегі агглютининдердің пайда болуына әкелетін, антигендер.

Агглютиногендер жасушаларда (мысалы, адамдардың эритроциттерінің мембранасында) болады және *A* мен *B* латын әріптерімен белгіленеді. Кейбір адамдардың эритроциттерінде *агглютиноген-A*, ал кейбіреулерінде *агглютиноген-B*, ал басқаларында *агглютиноген-A* мен *агглютиноген-B*, немесе олар тіпті болмайды. Қан топтарын зерттеуде негізгі орынды алатын AB0 жүйесі бойынша адамдарда төрт негізгі топ бар: 0 (I), Α (ΙΙ), Β (ІІІ) және ΑΒ (ІV).

## Төрт қан тобының сипаттамасы
Адамдардың қан топтарына бөлінуіне негіз болатын изоагглютинация реакциясы иммундық реакция, ал эритроциттердің агглютинациялық қасиеттері сарысуда сәйкес антиденелер бар антигендер ретінде қарастырылады. Эритроциттерде агглютиногендер, ал сарысуда агглютининдер болады. Агглютинация реакциясы эритроциттердегі агглютиноген қан сарысуындағы сәйкес агглютининмен кездескен кезде жүре бастайды. А және В деп белгіленген екі агглютиноген бар, сәйкесінше екі агглютинин бар: анти-А және анти-В, олар қысқалық үшін α- және β- деп белгіленеді.

Эритроциттерде агглютиногендер не біреуден, не екеуі бірге, не мүлдем болмауы мүмкін; сол сияқты, сәйкесінше, қан сарысуында агглютининдер не біреуден, не екеуі бірге, не мүлдем болмауы мүмкін. Агглютиногендердің көрсетілген таралуының арқасында қанның төрт тобын бөлуге болады, олардың мынандай формулалары бар: 0 (I) αβ, Α (ΙΙ) β, Β (ІІІ) α, ΑΒ (ІV) о.

Агглютиноген-А α-агглютининмен, ал агглютиноген-В β-агглютининмен кездескенде агглютинация жүреді.

### ''0 (I) αβ'' тобы
Бұл топтың эритроциттерінде А және В агглютиногендері жоқ, сондықтан адам қан сарысуымен агглютинация реакциясын бермейді, өйткені бұл реакцияның құрамдастарының біреуі жоқ. Қан сарысуында екі агглютинин де бар, сондықтан барлық басқа топтардың эритроциттерін агглютиндейді, өйткені олардың эритроциттерінде әрқашан қажетті агглютиноген болады.

### ''ΑΒ (IV) о'' тобы
Бұл топтағы эритроциттердің құрамында агглютиногендердің екеуі де бар, сондықтан барлық басқа топтардың сарысуларымен агглютинация реакциясын беруге қабілетті, бірақ сарысуда агглютининдер жоқ және адамның эритроциттерімен агглютинация реакциясын бере алмайды. Осылайша, 0 тобы мен АВ тобы қасиеттері бойынша қарама-қарсы.

### ''A (II) β'' мен ''B (III) α'' топтары
A (II) β және B (III) α топтары өзара агглютинацияланады, яғни бір топтың сарысуы екіншісінің эритроциттерімен агглютинация реакциясын береді. Сонымен қатар, бұл топтар 0 (I) αβ және AB (IV) o  жоғарыда аталған топтармен белгілі бір байланыста болады; А (ІІ) β және В (III) α тобындағы эритроциттер 0 (I) αβ тобының сарысуымен агглютинацияланады, ал А (II) β және В (III) α сарысулары АВ (IV) тобындағы эритроциттермен агглютинация береді.

## Дереккөздер
* Большая медицинская энциклопедия, Видершайн Г. Я. Группоспецифические вещества, 3-ші басылым, Советская энциклопедия, 1977, Гипертроз — Дегенерация — 488—490 беттер
* Большая медицинская энциклопедия, Косяков П. H., Зотиков E. А., Туманов А. К., Умнова М. А. Группы крови 3-ші басылым, Советская энциклопедия, 1977, Гипотиреоз — Дегенерация — 490—503 беттер
Амантай Акрамұлы Әубәкіров

**Амантай Акрамұлы Әубәкіров** (27 ақпан 1963, Алматы) — қазақстандық әскери қайраткер, полиция генерал-майоры (2010). ҚР ІІМ әкімшілік полиция комитеті төрағасының бірінші орынбасары.

## Өмірбаяны
Амантай Акрамұлы Әубәкіров 1963 жылы 27 ақпанда Алматы қаласында дүниеге келген.

1984 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін құқықтанушы-заңгер мамандығы бойынша бітірген.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 1980 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы болып бастаған.

1984-1991 жылдары — Алматы қалалық атқару комитеті ішкі істер басқармасының қылмыстық іздестіру бөлімінің жедел уәкілі, аға жедел уәкілі, аса маңызды істер бойынша аға жедел уәкілі болды.

1991-1995 жылдары — Алматы қаласы Алатау аудандық ішкі істер басқармасының бөлім басшысы, бөлім басшысының орынбасары, қылмыстық милиция бөлімінің басшысы болды.

1995 жылғы қаңтардан желтоқсанға дейін — Алматы қаласы Алатау аудандық ішкі істер басқармасы басшысының бірінші орынбасары болды.

1995 жылдың желтоқсанынан 1997 жылға дейін — Алматы қаласы бойынша БСА Бас басқармасының Медеу ауданы бойынша БСА бөлімінің басшысы болды.

1997-2000 жылдары — Алматы қаласы Бостандық аудандық ішкі істер басқармасының басшысы болды.

2000-2001 жылдары — Алматы қаласы Медеу аудандық ішкі істер басқармасының басшысы болды.

2001-2003 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер Бас басқармасы қылмыстық полиция басқармасы басшысының орынбасары болды.

2003-2007 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер департаменті Қылмыстық полиция басқармасының басшысы болды.

2007-2009 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер департаменті басшысының бірінші орынбасары болды.

2009 жылдың қыркүйегінен 2011 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары болды.

2011-2017 жылдары — Астана қаласы Ішкі істер департаментінің басшысы болды.

2017 жылдың желтоқсанынан 2019 жылдың 3 қарашасына дейін — Павлодар облысы Ішкі істер департаментінің басшысы болды.

2019 жылдың 4 қарашасынан бастап қазіргі уақытқа дейін – ҚР ІІМ әкімшілік полиция комитеті төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарады.

## Марапаттары мен атақтары
* 1 дәрежелі «Даңқ» ордені
* 2 дәрежелі «Даңқ» ордені
* 2 дәрежелі «Айбын» ордені
* «Ерлігі үшін» медалі
* «Әскери қарудан атудан» Қазақстан Республикасының спорт шебері
* Қазақстан Республикасы ІІМ еңбек сіңірген қызметкері
* Қазақстан Республикасы, ТМД елдері және КСРО Ішкі істер министрлігінің мекемелік марапаттары.

## Отбасы
Үйленген, үш баласы, жеті немересі бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Мұхтар Сұлтанбекұлы Сәбидолданов

**Мұхтар Сұлтанбекұлы Сәбидолданов** (23 маусым 1967, Зайсан, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, Қазақстан Республикасы Шекара қызметі директорының орынбасары (2013 жылдан бастап).

## Өмірбаяны
1967 жылы 23 маусымда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында дүниеге келген.

1991 жылы М.В. Фрунзе атындағы Омбы жоғары жалпыәскери қолбасшылық училищесін, 2005 жылы — Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті бітірген.

Взвод командирі, материалдық-техникалық қамтамасыз ету жөніндегі басшысының орынбасары, автомобиль және құрышты танк қызметі басшысы, жасақ басшысының орынбасары, басқарма басшысының орынбасары, Аймақтық басқарма басшысының орынбасары қызметтерін атқарды.

2013 жылдың мамырынан бастап — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі директорының орынбасары қызметін атқарады.

## Марапаттары
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011)
* Мерейтойлық медалдар
* Ұзақ қызметіне орай медалдар
* «Шекара әскерлері қолбасшылары кеңесіне 20 жыл» мерекелік медалі (ТМД)

## Сілтеме
* Параграф 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Артур Кёстлер

**Артур Кёстлер** (, , 1905–1983) — ағылшын жазушысы әрі философы. Азамат соғысы кезінде Испанияда ағылшын тілшісі болып істеді. Франко үкіметі оны өлім жазасына кесті, бірақ халықаралық қысымның арқасында босатылды. КСРО-дағы жаппай қуғындаулар оны либералдық көзқарасқа ауысуға, марксизмнен бас тартуға алып келді.

Кёстлердің философиялық еңбектері ғылыми және көркем шығармашылыққа, дін, биология мәселелеріне арналды. Оның пікірінше, адам – табиғаттың "қателігі", оның дамуының "тұйыққа тірелуі".

## Өмірбаяны
Кёстлер 1905 жылы 5 қыркүйекте Будапештте дүниеге келген. 1920 жылы оның отбасысы Венаға көшіп, сол жерде Политехникалық университетке түсті. Онда ол сионистік жастар ұйымына қосылды. 1925 жылы университетті бітірмес бұрын Кёстлер күтпеген жерден Палестинаға кетуге шешім қабылдады, өзінің сынақ кітапшасын өртеп, 1926 жылы Палестинаға келді. Онда 1929 жылға дейін неміс баспа концернінің Ульштейн тілшісі болды, ал 1929–1930 жылдары ол Парижде жұмыс істеді. Өз ұрпағының көптеген өкілдері секілді, Кёстлер ақыл-ой мен прогресс ғасыры аяқталды деп санады. Арабтардың еврейлерге жасаған жүгенсіздіктері туралы бірер кітапшаны оқып шыққан соң, ол жан-тәнімен сионистке айналды. 1931 жылы Берлинге көшіп, сол жерде Vossische Zeitung газетінің ғылыми редакторы болды. Сол жылы ол немістің Граф Цеппелин дирижаблімен Солтүстік полюске ұшқан. Ол да коммунистік идеологияға қызығушылық танытып, 1931 жылы желтоқсанда ҚПГ қатарына кіреді.
1942 жылы Кёстлер Ақпарат министрлігінің қарамағында болды, ол үшін ол деректі фильмдерге арналған брошюралар мен сценарийлер жазды, BBC-де сөйледі.

## Зерттеулер
Хазар тарихы жөніндегі өз зерттеуінде Кёстлер араб, еврей, латын, грек және көне орыс тілдеріндегі ортағасырлық дерек көздерінен көптеген дәйеккөздер келтіреді, мәтіндердің мазмұнын баяндайды.

## Дереккөздер

Санат:XX ғасырдағы Ұлыбритания жазушылары
Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев

**Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев** (28 шілде 1957, Шу ауданы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) – қазақстандық мемлекеттік қайраткер, Жамбыл облысы әкімінің бірінші орынбасары (2009-2013) және әкімі (2013-2018).  Экономика ғылымдарының кандидаты және құрметті теміржолшы.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының әкімдері
Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев

**Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев** (13 шілде 1977 жыл, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық журналист, мемлекет қайраткері, 2023 жылдан бастап «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрағасы. 
2016-2017 жылдары «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Басқарма төрағасы, 2020-2022 жылдары Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі лауазымдарын атқарған.

## Білімі
1998 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Журналистика» мамандығы бойынша, 2004 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірген. 2016 жылы Geneva Business School (Швейцария) MBA дәрежесін алды.

## Мансабы
Еңбек жолын 1998—1999 жылдары «Столичное обозрение» газетінің тілшісі ретінде бастаған.

1999 жылдан 2000 жылға дейін Стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің (ҚР Мемлекеттік стандарты) баспасөз хатшысы болды.

2000—2001 жылдары «Интерфакс-Қазақстан» ақпараттық агенттігі» ЖШС тілшісі болды.

2001—2007 жылдары «Қазақтелеком» АҚ «Корпоративтік сату дирекциясы» Президентінің кеңесшісі, Атқарушы директоры, Бас директоры болып қызмет атқарды.

2007—2011 жылдары «TNS-Plus» ЖШС бас директоры, 2011—2014 жылдары «Altyntau Resources» АҚ Басқарушы директоры болды.

2014—2016 жылдары «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС стратегиялық және коммерциялық қызмет бойынша бас директордың орынбасары, бас директордың бірінші орынбасары болды.

2016 жылы шілде-қыркүйек аралығында «Орталық коммуникациялар қызметі» РМК директоры, 2016 жылғы қыркүйектен 2017 жылғы ақпан айына дейін «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ Басқарма Төрағасы лауазымын атқарды.

2017—2019 жылдары «Smartway Systems» ЖШС Байқау кеңесінің Төрағасы болды.

2019—2020 жылдары «Рухани Жаңғыру» қазақстандық қоғамдық даму институты» КЕАҚ Басқарма Төрағасы, 2020—2022 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды.

2022 жылдың наурыз айында «Ұлттық медиа қауымдастығы» ЗТБ Төрағасы болып сайланды.

2023 жылғы 13 қыркүйекте «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма Төрағасы болып тағайындалды.

## Марапаттары
«Құрмет» ордені – 2021 ж.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Химиялық энергия

**Химиялық энергия** — химиялық реакцияда трансформацияланатын немесе басқа заттарды түрлендіретін заттың потенциалы. Химиялық байланыстардың пайда болуы немесе ыдырауы энергияның бөлінуімен (экзотермиялық реакция) немесе сіңіруімен (эндотермиялық реакция) жүреді. Танымал әдебиеттерде химиялық энергия термині көбінесе заттың немесе заттардың қоспасының экзотермиялық реакция нәтижесінде бөлінетін энергияны білдіреді.

Химиялық термодинамикада химиялық потенциал термині қолданылады.

## Дереккөздер
Партиялық тізім

[нобай|[Италиядағы сайлауда партиялық тізімдерді ұсыну]]

**Партиялық тізім** (заңды түрде: **бірыңғай сайлау округі**) — пропорционалды жүйе бойынша өткізілетін өкілді билік органдарына сайлауда бір партиядан немесе өзге сайлау бірлестігінен кандидаттардың тізімі. Тізімді қалыптастыру және ұсыну қағидалары тиісті мемлекеттердің заңнамасында, сайлау бірлестіктерінің жарғыларында және өзге де факторларда айқындалады. Кандидаттардың тізімде орналасу тәртібі өкілді органда партия жеңіп алған орындардың олардың арасында бөлінуін де айқындайды.

## Типология
Сайлау қорытындысы бойынша кандидаттар арасындағы орындар партиялық тізімдегі реттік нөмірлерге сәйкес берілген дауыстарға барабар бөлінеді. Берілген тәртіпті анықтау әдісіне байланысты тізімдердің бірнеше түрі бөлінеді. Екі негізгі түрі бар.  — сайлаушы ұсынылған тізімдердің біріне өзі ұсынылған түрде дауыс беретін ең көп таралған түрі. Сайлауға қатысушы партиялардың әрқайсысы өз кандидаттарын партиялық тізімде артықшылық ретімен орналастырады.

Алайда, кейбір елдерде дауыс беруші белгілі бір дәрежеде таңдалған тізімдегі орындардың бөлінуіне әсер етуі мүмкін. Сайлаушы бір немесе бірнеше таңдаулы кандидаттарды таңдай алатын тізім  деп аталады. Партия алған орындардың санын анықтау үшін оның барлық кандидаттары үшін дауыс сомасы қосылады, ал әрбір жеке кандидаттың реттік нөмірі сайлаушылардың қалауымен анықталады. Бұл қағиданы нақты іске асыру әр елде әр түрлі және қабылданған дауыс беру әдісіне байланысты. Сайлаушыға бүкіл тізімді немесе оның жеке кандидатын (Бельгия, Дания), бір тізімдегі бірнеше кандидатты (Италия) және тіпті әртүрлі тізімдегі кандидаттарды таңдау құқығы берілуі мүмкін. Люксембург пен Швейцарияда ашық тізімдер бойынша кумулятивті дауыс беруге болады.

Гибридті нұсқа — Латын Америкасының бірқатар елдерінде қабылданған, испан тілінде , онда партияларға өз атынан бірнеше жабық тізімдер қою құқығы беріледі, олардың нәтижелері партиялар арасында орындарды бөлу кезінде жинақталады, бірақ оларды иеленетін кандидаттарды анықтау кезінде бөлек ескеріледі. Яғни, ашық тізімдегідей, сайлаушы өз қалауын тікелей білдіре алады. Мұндай жүйе бойынша жеке лауазымдарға (мэр, губернатор сайлауы) сайлау өткізілуі мүмкін, бұл оның сынына себеп болды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* ПАРТИЯЛЫҚ ТІЗІМ

Санат:Сайлау
Санат:Саяси партиялар
Валя Карнавал

**Валентина Васильевна Карнаухова** (лақап аты - **Валя Карнавал;** 11 қараша 2001, Дондағы Ростов, Ресей)  — ресейлік видеоблогер, ТикТокер, әнші  және актриса.

2020 жылдың қазан айында ресейлік Forbes журналы оны ең жоғары төленетін тик токерлер тізімінде 5-орынға орналастырды. 2024 жылдың соңында Валя Карнавал TikTok орыс тілді сегментінің «үздік әртістері» тізімінде 6-шы орынды иеленді - әндерін пайдаланушылар бейнелерінде жиі пайдаланатын музыканттар. Сонымен қатар, оның «Психушка» әні 2020 жылы ең көп пайдаланылған тректер «TikTok хиттері» тізімінде 9-шы орында болды.

## Өмірбаяны
2001 жылы 11 қарашада Ростов-на-Дону қаласында дүниеге келген.

Жеңіл атлетикамен айналысқан, бірақ денсаулығына байланысты спортты тастап кеткен. Сонымен қатар, бимен айналысты.

## Дереккөздер

Санат:Дондағы Ростовта туғандар
Санат:Ресей әншілері
Санат:XXI ғасыр әншілері
Санат:Ресей актрисалары
Санат:Ресей телевидение актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:YouTube күміс батырма иелері
Санат:YouTube алтын батырма иелері
Санат:Ресей ютуберлері
Санат:Ресей тиктокерлері
Асфальтит

**Асфальтит** — балқу температурасы 100 °C-тан жоғары, қатты битум. 70-96% шайыртастақтардан тұрады, тығыздығы 1-1,2 г/см3. Мұнайдың анаэробты тотығуымен және суда еріген оттегінің әсерінен одан әрі өзгеруімен түзіледі. Мұнай шығатын жерлерде қабаттанып жиналады. Оқшаулағыш жабындар мен желім өндірісінде қолданылады.

Асфальтиттер 2 ішкі классқа бөлінеді: гилсониттер және грэмиттер. Гилсониттер (оларды өндірушінің тегі бойынша аталған) құрамында сутегі көп, сондықтан жеңілірек (тығыздығы 1-1,15 г/см3) және төменірек температурада көп ыдырамай ериді. Грэмиттер (оларды дамытқан кәсіпкерлердің тегі бойынша аталған) ауырырақ, қиын балқиды, балқу кезінде ісінеді; сынғыш, үзіліс біркелкі емес.

## Дереккөздер

Санат:Мұнай өнімдері
Партиялық ішкі сайлау

**Партиялық ішкі сайлау** (сонымен қатар *«*'праймериз*'»* , *кт. — бастапқылар ←*  *— алдын ала [[сайлау]], алдын ала [[дауыс беру]])* — саяси партиядан бірыңғай үміткерні сайлау, «жалпы праймериз» жағдайында — көптеген партиялардан бірыңғай үміткер. Содан кейін партиялық ішкі сайлаудың жеңімпазы негізгі сайлау кезінде басқа партиялардың үміткерлерімен бәсекелеседі. Партиялық ішкі сайлаудың мәні-бір партияның үміткерлері негізгі сайлауда бір-бірінен «дауыс алмауы» керек, өйткені олардың сайлаушылары әдетте жақын. Жеңілгендер кейде негізгі сайлауға қатысады, бірақ тәуелсіз үміткерлер ретінде өз партиясының қолдауынсыз.

Партиялық ішкі сайлау кез келген адам дауыс бере алатын кезде ашық, ал праймеризді өткізетін партия мүшелері ғана дауыс беруге құқылы болған кезде жабық болады. Сонымен қатар, көптеген аралық нұсқалар бар. Кейде сайлауда ең көп дауыс жинаған екі үміткер екінші турға қатысады.

Партиялық ішкі сайлау көбінесе АҚШ-та, сирек басқа мемлекеттерде өткізіледі.

## АҚШ

Ең алғаш партиялық ішкі сайлау 1842 жылы АҚШ-та өтті. 1901 жылы Флорида штаты тұңғыш праймериз өткізіп, сол жылы бұл ұғым заңды түрде қабылданды. Бұған дейін үміткерлер партиялардың кеңестері мен съездерінде іріктеліп алынған болатын. Көбінесе кулуарлық келіссөздер нәтижесінде. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін алдын — ала дауыс беру тәжірибесі қысқарды — А. Варенің бағалауы бойынша 1936 жылға қарай алдын ала дауыс беру тек тоғыз штатта өткізілді. Кейіннен алдын-ала дауыс беру көптеген штаттарда өткізіле бастады.

Дауыстарды санау кезінде әр түрлі дауыс беру жүйелері мен көп сатылы схемалар қолданылады. АҚШ-тың 11 штатында алдын ала дауыс беру емес, партиялық конференциялар немесе партиялық референдумдар — кокустар өткізіледі.

## Басқа елдер
Алдын ала дауыс беру Латын Америкасы мен Еуропаның кейбір елдерінде өткізіледі. Аргентина мен Уругвайда алдын ала дауыс беру барлық саяси партиялар үшін міндетті болып табылады[1]. Бұл ретте Аргентинада сайлаушылар алдын ала дауыс беруге қатысуға міндетті, әйтпесе оларға (2016 жылғы жағдай бойынша) айыппұл салынады. 2010 жылдары партиясыз қатысқан алдын ала дауыс беруді Ұлыбритания, Канада және Францияның кейбір саяси партиялары да өткізді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* ПАРТИЯЛЫҚ ІШКІ САЙЛАУ

Санат:Праймериз
Әуесерік

**Әуесерік** (сондай-ақ, **аспансерік**) — қызметі жолаушыларды қауіпсіздікпен, жайлылықпен қамтамасыз етумен байланысты әуе кемесі экипажының құрамындағы маман.

Әуесерік мамандығының 3 санаты бар. Үшінші санат - бастауыш, ал біріншісі - ең жоғары санат. Қызметте жоғарылау үшін сапардағы сағат саны көп болуы тиіс.

Әлемдегі ең бірінші стюардесса — Эллен Черч. Ол 1930 жылы ең алғашқы сапарға шыққан. «Боинг» компаниясына жұмысқа қабылданған Эллен және 8 стюардесса атқарған қызмет бүгінгі күн стюардессалары қызметінен артық болмаса, кем емес. Одан бөлек стюардессалар жолаушыларды және олардың жүгін өлшеп, ұшаққа жағармай құюға, тұраққа орналастыруға көмектескен. Бұрын стюардессалардың сырт келбетіне қойылатын талаптар бойынша бойы 160 см, салмағы 50 кг болуы тиіс болған.
Саверн (округ)

**Саверн** () — Франциядағы округ, Гранд-Эст аймағындағы округтердің бірі. Округ департаменті — Төменгі Рейн. Супрефектурасы — Саверн. 2006 жылы округтегі халық саны 91&nbsp;771 адам құрады. Халық тығыздығы 91 адам/км². Округтің ауданы небәрі 1003 км².

## Кантондар
* Буксвиллер (центральное бюро — Буксвиллер)
* Ингвиллер (центральное бюро — Ингвиллер)

До 2015 года:
* Буксвиллер (центральное бюро — Буксвиллер)
* Дрюлинген (центральное бюро — Дрюлинген)
* Ла-Птит-Пьер (центральное бюро — Ла-Птит-Пьер)
* Мармутье (центральное бюро — Мармутье)
* Саверн (центральное бюро — Саверн)
* Сар-Юньон (центральное бюро — Сар-Юньон)

## Сілтемелер
* Национальный институт статистики — округ Саверн
Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов

**Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов** (11 шілде 1968 жыл, Майское, Қарасу ауданы, Қостанай облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылғы қыркүйектен бергі Солтүстік Қазақстан облысының әкімі. Оған дейін Нұрмұхамбетов бірнеше ай бойы Қостанай облысының атынан Сенат депутаты болған.

## Білімі
Нұрмұхамбетов 1992 жылы Целиноград ауыл шаруашылығы институтын «ғалым агроном» мамандығы бойынша, 2002 жылы Челябі мемлекеттік университетін «заңгер» мамандығы бойынша, 2008 жылы Қостанай инженерлік-экономикалық университетін «экономика бакалавры» мамандығы бойынша тәмамдады. Ол — экономика ғылымдарының кандидаты.

## Еңбек жолы
Нұрмұхамбетов еңбек жолын 1985 жылы Қостанай облысы Комсомол ауданы «Магнайский» совхозының № 1 бригадасының механизаторы болып бастады.

1992 жылдан 1994 жылға дейін ол Торғай облысы Октябрь ауданы Вильямс атындағы совхоздың бас агрономы болса, 1994 жылдан 1996 жылға дейін Қостанай облысы Қостанай ауданы «Московский» совхозының бас агрономы болды.

1996–1997 жылдары Нұрмұхамбетов — Қостанай облысы Комсомол ауданы «Боскольское» КК директоры, 1997–2002 жылдары ол — Қостанай облысы Таран ауданының әкімі.

2002 жылдан 2008 жылға дейін ол Қостанай облысы Қарабалық ауданының әкімі болса, 2008–2009 жылдары Қостанай облысы Қостанай қаласының әкімі болды.

2009 жылдан 2011 жылға дейін ол — Қостанай қаласы «Содружество» ЖШС  бас директорының орынбасары, 2011 жылдан 2012 жылға дейін ол — Қостанай облысы Әулиекөл ауданының әкімі.

2012–2014 жылдар аралығында Нұрмұхамбетов Қостанай қаласының әкімі болды. 2014 жылдан 2015 жылға дейін ол — Президент Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы.

2015 жылдан 2023 жылға дейін ол Қостанай облысы әкімінің бірінші орынбасары болды.

2023 жылғы қаңтарда Нұрмұхамбетов Қазақстан Сенатының депутаты болып сайланды. Ол бұл қызметте 2023 жылғы қыркүйекке дейін болды.

2023 жылғы 23 қыркүйектен бастап ол Солтүстік Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды.

## Марапаттары
Нұрмұхамбетов Парасат орденімен, Ерен еңбегі үшін, Астана, Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл, Конституцияға 10 жыл, Тыңға 50 жыл, Астанаға 10 жыл, Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл медальдарымен, «Құрметті құрылысшы» төс белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан депутаттары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері
Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев

**Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев** (2 қыркүйек 1975 жыл, Шет ауданы, Қарағанды облысы) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2022 жылғы желтоқсаннан бергі Қарағанды облысының әкімі. Бөлекпаев 2020–2022 жылдары Қарағанды қаласының әкімі болған.

## Білімі
Бөлекпаев 1996 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің экономика факультетін бітірген.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын Бөлекпаев 1996 жылы «Казкоммерцбанк» ААҚ Теміртау филиалында экономист қызметінен бастаған.

1998 жылдан бастап ол мемлекеттік қызметте болды. Индустрия, энергетика және сауда министрлігінде экспорттық бақылау және лицензиялау департаментінің бас маманы лауазымында жұмыс істеді.

2002 жылы ол осы ведомство бастығының орынбасары болды.

2006 жылы Бөлекпаев Павлодар облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары.

2006 жылдан 2008 жылға дейін ол — Павлодар облысы Павлодар ауданының әкімі.

2008 жылдан 2009 жылға дейін ол Павлодар облысының Кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасын басқарды.

Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан облыстары және Нұр-Сұлтан қаласы бойынша аумақтық басқармасының бастығы-тәртіптік кеңес төрағасы лауазымын атқарды.

2013 жылдан 2018 жылға дейін ол Астанадағы Сарыарқа, Алматы және Есіл аудандарының әкімі болды.

2018 жылы Бөлекпаев Қазақстан Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болып тағайындалды.

2018–2020 жылдары ол Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды.

2020 жылғы қыркүйектен 2022 жылғы желтоқсанға дейін ол Қарағанды қаласының әкімі болып қызмет етті.

2022 жылғы 8 желтоқсаннан бастап ол Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды.

## Марапаттары
Бөлекпаев Құрмет орденімен және Ерен еңбегі үшін медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері
Санат:Қарағанды облысының әкімдері
Санат:Қарағанды әкімдері
Ақмола (мағына)

**Ақмола** сөзі келесі мағыналарды білдіруі мүмкін: 

* Ақмола — аққайрақ тастан жасалған ескерткіш белгілер.
* Ақмола — Қазақстан елордасы Астананың 1992—1998 жылдардағы атауы.
* Ақмола — Астана қаласындағы Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайының 1992—1998 жылдардағы атауы.
* Ақмола — Астана қаласындағы Астана темір жол станциясының 1994—2001 жылдардағы атауы.
* Ақмола — Ақмола облысына арналған энциклопедиялық басылым.
* Ақмола — Степногорск қаласындағы футбол клубының бұрынғы атауы.
* Ақмола — Көкшетау қаласындағы футбол клубының бұрынғы атауы.
* Ақмола — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау.

## Тағы қараңыз
* Ақмола облысы
* Ақмола губерниясы
* Ақмола уезі
* Ақмола бокситті ауданы
* Ақмола облысы (Ресей империясы)