open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мемлекеттік қауіпсіздік майоры

**Мемлекеттік қауіпсіздік майоры** () — 1935-1945 жылдардағы КСРО ІІХК және МҚХК басшылық құрамның арнайы атағы (ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлері мен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милиция қызметкерлерін қоспағанда). Бұл арнайы атақтан төмен — мемлекеттік қауіпсіздік капитаны, ал дәрежесі жағынан келесі атақ — мемлекеттік қауіпсіздік аға майоры.

*Мемлекеттік қауіпсіздік майоры* арнайы атағы (1937-1943 ж. үлгідегі ілгектерде 1 ромб болды) осы кезеңде, ЖШҚӘ бригком әскери дәрежесіне шартты түрде сәйкес келді, 1943 жылдан кейін — майор әскери атағына сәйкес келді.

## Атақтың тарихы

*Мемлекеттік қауіпсіздік майоры* арнаулы атағы 1935 жылғы 7 қазандағы КСРО ОАК № 20 және КСРО ХКК № 2256 қаулыларымен енгізілді, 1935 жылғы 10 қазандағы КСРО ІІХК № 319 Бұйрығымен КСРО ІІХК МҚББ басшылық құрамы үшін жарияланды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1943 жылғы 9 ақпандағы ІІХК органдарының қызметкерлеріне жалпы әскери атақтарға ұқсас арнаулы атақтар енгізу туралы Жарлығымен *мемлекеттік қауіпсіздік майоры* атағы бас басшылық құрамның арнаулы атақтары санатына ауыстырылып, шартты түрде ЖШҚӘ майоры әскери атағымен теңестірілді (бұған дейін бұл атақ ЖШҚӘ жоғарғы қолбасшылық құрамындағы — комбриг әскери атағына сәйкес келді).

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1945 жылғы 6 шілдедегі КСРО ІІХК және МҚХК қызметкерлеріне арналған жалпыәскери атақтарға ұқсас әскери атақтар енгізген Жарлығы, *мемлекеттік қауіпсіздік майоры* атағын жойды.

## Айырым белгілері
1935 жылғы 27 желтоқсандағы № 396 (МҚББ бойынша) және № 399 (ШІКББ бойынша) бұйрықтарымен: екі жеңінде алтын жиегі бар бір қызыл шұға жұлдызша; ілгектері — алтын түсті жолақты. 1936 жылдың 30 сәуірінен бастап жаға ілгектерге қосымша сары металл жұлдызша орнатылды.

ІІХК 1937 жылғы 15 шілдедегі № 278 бұйрығымен: мемлекеттік қауіпсіздік майорының айырым белгісі – ілгектегі бір ромб болды.

ІІХК 1943 жылғы 18 ақпандағы № 126 бұйрығымен КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1943 жылғы 9 ақпандағы «ІІХК органдары мен әскерлерінің жеке құрамы үшін жаңа айырым белгілерін енгізу туралы» Жарлығына сәйкес қолданыстағы ілгектердің орнына жаңа айырым белгілері – иық белгілері, сондай-ақ КСРО ІІХК органдары мен әскерлерінің жеке құрамына арналған киім кию ережелері бекітілді.

## Тағы қараңыз
* КСРО ІІХК мен ІІМ қызметкерлерінің атақтары мен айырым белгілері

## Әдебиет
* КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1945 жылғы 6 шілдедегі «КСРО Ішкі істер халық комиссариаты мен Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты басшылық құрамының шендері, нысанды киімдері және айырым белгілері туралы» Жарлығы.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері
Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік майорлары
Гиорги Зариа

**Гиорги Зариа** (; 14 шілде 1997, Кутаиси) — грузиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

* Грузия чемпионы: 2019, 2020, 2021, 2023
* Грузия суперкубогы: 2022
* Қазақстан чемпионы: 2024, 2025
* Қазақстан суперкубогы: 2025

## Дереккөздер

Санат:Грузия футболшылары
Санат:Грузия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Тбилиси ФК ойыншылары
Санат:Динамо Батуми ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Юг Станоев

**Юг Станоев** (; 29 шілде 1999) — сербиялық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері
**«Қайрат»**

* Қазақстан чемпионы: 2024
* Қазақстан суперкубогы: 2025

## Дереккөздер

Санат:Сербия футболшылары
Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары
Санат:ТСЦ ФК ойыншылары
Санат:Спартак Суботица ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Дан Глейзер

**Дан Леон Глейзер** (, 20 қыркүйек 1996, Тель-Авив, Израиль) — израильдік футболшы, жартылай қорғаушы.
## Жетістіктері
*Қазақстан суперкубогы: 2025
## Дереккөздер

Санат:Израиль футболшылары
Санат:Израиль Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Маккаби Тель-Авив ФК ойыншылары
Санат:Бейтар ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Нетания ФК ойыншылары
Санат:ОФИ ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Жоржиньо (португалиялық футболшы, 1997)

**Жорже Габриэл Кошта Монтейру** (; 9 қараша 1997, Брага, Португалия) — португалиялық футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы
2023 жылға дейін Португалияның төменгі лигаларында доп тепті. 2023 жылы "Дифферданж" клубына ауысты. 2024 жылы жазда Чемпиондар лигасы мен Конференциялар лигасында ойнады.

2025 жылы "Қайратқа" ауысты. 2025 жылы 8 шілдеде сырт алаңда "Олимпия Люблянаға" қарсы екі ойында бір гол соғып, екі рет нәтижелі пас берді де, команданы УЕФА Чемпиондар лигасының екінші кезеңіне алып шықты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Дифферданж 03»**

* Люксембург чемпионы: 2023/24
**Қайрат**
* Қазақстан чемпионы: 2025
* Қазақстан суперкубогы: 2025

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Жоржиньо "Қайратқа" ауысты

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Дифферданж ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Ильвес (футбол клубы)

**«Ильвес»** () — финляндиялық футбол клубы. Базасы Тампере қаласында. 1931 жылы 10 сәуірде құрылды.

## Жетістіктері

### Ұлттық
**Вейккауслига**

* **Чемпион (1):** 1983
* **2 орын (2):** 1985, 2024
* **3 орын (2):** 1984, 2017

**Кубок** 

* **Жеңімпаз (3):** 1979, 1990, 2019
* **Финалист (1):** 1977

## Дереккөздер

Санат:Финляндия футбол клубтары
Шелбурн

**«Шелбурн»** (, ) — Ирландия футбол клубы, Дублин қаласынан.

## Жетістіктері
### Ұлттық
; Ирландия чемпионы (14)
: 1925/26, 1928/29, 1930/31, 1943/44, 1946/47, 1952/53, 1961/62, 1991/92, 1999/00, 2001/02, 2003, 2004, 2006, 2024
; Ирландия кубогы (7)
: 1938/39, 1959/60, 1962/63, 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1999/00
; Лига кубогы (1)
: 1995/96
; Солт Ирландия кубогы (3)
: 1906, 1911, 1920
; Лига жүлдесі (8)
: 1921/22, 1922/23, 1925/26, 1929/30, 1943/44, 1944/45, 1948/49, 1970/71

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.transfermarkt.co.uk/-/startseite/verein/3909

Санат:Ирландия футбол клубтары
Радик Жексенбекұлы Темірғалиев

**Радик Жексенбекұлы Темірғалиев** (1978 жылғы 4 маусым, Теміртау, Қарағанды облысы) — қазақстандық тарихшы және публицист. «Қазақ тарихи қоғамы» қоғамдық бірлестігінің атқарушы директоры (2024). 

## Өмірбаяны
Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін тәмамдаған.

1998—2011 жылдары Қарағанды қаласындағы түрлі ұйымдарда жұмыс істеген. Шығармашылықпен айналысып, республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланып тұрған.

2011—2013 жылдары «Аспандау» ғылыми-ағартушылық қорының Орталық Қазақстан өңірлік филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды.

2013—2015 жылдары ҚР Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Мемлекет тарихы институты директорының орынбасары болды.

2015—2017 жылдары Еуразиялық интеграция институтында ғылыми хатшы және келісімшарттық зерттеулер департаментінің директоры қызметтерін атқарды. 

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Қоры жанындағы Әлемдік экономика және саясат институтының жетекші сарапшысы, Алтын Орда дәуірінен бастап XX ғасырға дейінгі Қазақстан тарихы туралы бірнеше еңбектің авторы.

## Кітаптары
* *Темиргалиев Р.,* Ак Орда. История Казахского ханства., Алматы, 2012.
* *Темиргалиев Р.,* Казахи и Россия., Алматы, 2013.
* *Темиргалиев Р.,* Казахи. Путь предков., Алматы, 2017.
* *Темиргалиев Р.,* Эпоха последних батыров., Алматы, 2019.
* *Темиргалиев Р.,* Тамга. История казахских племен., Алматы, 2023.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихшылары
Оззи Осборн

**Оззи Осборн** (; шын аты — **Джон Майкл Осборн**, ; 3 желтоқсан 1948 жыл, Марстон Грин, Бирмингем – 22 шілде 2025 жыл, Джорданс, Бакингемшир) — британдық рок-әнші, музыкант, Black Sabbath тобының негізін қалаушы және мүшесі, хард-рок пен хеви-метал сияқты музыка стильдерінің пайда болуына айтарлықтай үлес қосты. Мансабының сәттілігі мен танымалдығы оған бейресми «Хеви-металдың кіндік әкесі» атағын берді.

Black Sabbath-тан шыққаннан кейін жеке мансабын бастады. 2010 жылғы желтоқсанда әлемде оның қатысуымен 100 миллионнан астам жазбалар сатылды. Black Sabbath тобының мүшесі ретінде Осборн АҚШ-тың Рок-н-ролл даңқ залына және Британдық музыка Даңқ залына мүше ретінде де, жеке орындаушы ретінде де кірді. Осборн құрметіне арналған жұлдыз Бирмингемдегі Жұлдыздар аллеясында және Голливудтың Даңқ аллеясында орналасқан. 2014 жылы ол Global Icon номинациясында MTV Europe Music Awards сыйлығын алды. 2000 жылдар басында ол MTV арнасындағы өмірі туралы Осборн отбасы реалити-шоуына қатысты. Осборнның Blizzard of Ozz бен No More Tears жеке альбомдары АҚШ-та төрт рет платина мәртебесіне ие болды. Ол сондай-ақ Джек пен Келлимен бірге «» реалити-шоуында, сондай-ақ әйелі Шарон мен Ұлы Джекпен бірге тағы бір «» шоуында ойнады.

2025 жылғы 5 шілдеде Осборн денсаулығына байланысты проблемаларға қарамастан, Back to the Beginning аясында өзінің соңғы концертін берді. Сол жылдың басында ол музыка жазуды жалғастырғысы келсе де, бұл оның соңғы тірі қойылымы болатынын мәлімдеді. Ол он жеті күннен кейін 76 жасында қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Тенорлар
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:WWE даңқ залының мүшелері
Осборн, Оззи
Санат:Epic Records орындаушылары
Санат:Black Sabbath музыканттары
Санат:Ұлыбритания әншілері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Classic Rock Awards сыйлығының иегерлері
Санат:Голливуд Даңқ аллеясы
Санат:Black Sabbath
Санат:Хеви-метал-вокалшылар
Санат:Kerrang! Awards сыйлығының иегерлері
Санат:Паркинсон ауруынан қайтыс болғандар
Бертон Таун

**«Бертон Таун»** (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Бастапқыда Бертон Олл Сейнтс (Burton All Saints) деп аталған бұл клуб 1924 пен 1935 жылдар аралығында елдегі ең мықты жартылай кәсіби лигалардың бірі саналатын Birmingham & District League лигасында ойнаған. Олар 1927–28 жылғы маусымда чемпион атанып, кейіннен Midland Football League лигасына қосылды. Клуб Англия Кубогына да тұрақты түрде қатысып отырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клуб қайта құрылмаған және 1950 жылы құрылғаннан кейін көп ұзамай Бертон Альбион клубының құрамына қосылды.

## Тарихы

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-17)

**Футболдан жастар арасындағы Азия кубогы (U-17)** — Азия Футбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты футбол турнирі. 

Чемпионат 1985 жылдан бастап әр екі жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, төрт рет кубокты Жапония жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Азия Кубогының ресми сайты 

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Азия Кубогы
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Санат:АФК турнирлері
Есен Оғланұлы Өтеев

**Есен Оғланұлы Өтеев** (18 ақпан 1966, Небітдақ, Түрікмен КСР) — қазақстандық мұнайшы, мұнай-газ саласын ұйымдастырушы, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ өкілдігінің директоры (2023 жылдан бастап).

## Өмірбаяны
Есен Оғланұлы Өтеев 1966 жылы 18 ақпанда Түрікменстанның Небітдақ қаласында дүниеге келген.

1981 жылы Небітдақ қаласындағы орта мектепті бітірген соң, сол жылы Небітдақ мұнай-газ техникумына оқуға түсіп, оны 1985 жылы тәмамдады.

Шаһмардан Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің мұнай және газ кен орындарын игеру факультетін бітірді.

Еңбек жолын 1985 жылы «Небітдақмұнай» мұнай-газ өндіру басқармасы операторы болып бастады.

1987-1996 жылдары — «Өзенмұнайгаз» мұнай-газ өндіру басқармасының қаттық қысымын ұстау цехының операторы, басшысының орынбасары болды.

1996-2007 жылдары — №1 «Өзенмұнайгаз» МГӨБ өндірістік-техникалық бөлімнің жетекші инженері, қабатқа технологиялық сұйықтықтарды айдау цехының басшысы, Орталық инженерлік бөлім басшысы қызметін атқарды.

2007-2019 жылдары — «Өзенмұнайгаз» АҚ бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары болып жұмыс істеді.

2019 жылдың 3 сәуірінен 2022 жылдың сәуіріне дейін «Өзенмұнайгаз» АҚ бас директоры лауазымында болды.

2022 жылдың сәуірінен маусымына дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Мұнай және газ өндіру басқармасының бас сарапшысы қызметін атқарды.

2022 жылдың шілдесінен 2023 жылдың наурызына дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Ақтау қаласындағы өкілдігінің атқарушы директоры болып жұмыс істеді.

2023 жылдың 24 наурызынан қарашасына дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Ақтау қаласындағы өкілдігінің директоры болды.

2023 жылдың қарашасынан 2024 жылдың қыркүйегіне дейін «Ak Su KMG» ЖШС бас директорының кеңесшісі болып жұмыс істеді.

2024 жылдың қыркүйегінен бастап «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Ақтау қаласындағы өкілдігінің атқарушы директоры қызметін атқарады.

2012 жылдан бастап — Жаңаөзен қалалық мәслихатының және Маңғыстау облыстық мәслихатының V, VI шақырылымдары депутаты.

## Марапаттары
* 1999 — «Қазақстан мұнайына 100 жыл» алтын медалі (1999 ж. 5 қыркүйек)
* 1999 жыл — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Алғыс хаты
* 2004 — «Өзен кен орнына 40 жыл» төсбелгісі
* 2007 жыл — Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің Алғыс хаты менен төсбелгісі
* 2011 жыл — Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Алғыс хаты
* 2015 жыл — Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 10 желтоқсандағы Жарлығымен мұнай-газ саласына сіңірген ерекше еңбегі үшін «Құрмет» орденімен марапатталды.
* 2019 жыл — «Қазақстан мұнайына 120 жыл» алтын медалі (2019 ж. 5 қыркүйек)
* 2019 жыл — Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты
* 2019 жылы — Қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына сіңірген еңбегі үшін Жаңаөзен қаласының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:Балқанабатта туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің түлектері
Санат:КСРО мұнайшылары
Ақан Ақасұлы Рахметуллин

**Ақан Ақасұлы Рахметуллин** (2 ақпан 1967, Алматы) — қазақстандық дипломат және І дәрежелі Төтенше және Өкілетті Уәкіл.  2022 жылы және 2024—2025 жылдары Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары. Оған дейін 2020—2022 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Тұрақты өкіл болды.

## Өмірбаяны
1967 жылы 2 ақпанда Алматы қаласында дүниеге келді.

1991 жылы Алматы энергетика институтын тәмамдап еңбек жолын 1993 жылы Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Консулдық басқармасында референт, атташе болып бастады.

1994—1996 жылдары Қазақстанның Пәкістандағы Елшілігінде атташе, үшінші хатшы;

1996—1999 жылдары Сыртқы істер министрлігінің Бас консулдық басқармасында үшінші, екінші хатшы болды.

1999 жылы Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын аяқтап, Алматыға келіп 2002 жылға дейін Сыртқы істер министрлігінің Алматы қаласындағы Өкілдігінде екінші, бірінші хатшы, кеңесші;

2002—2004 жылдары Қазақстанның Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымы Өкілдігінде бірінші хатшы;

2002—2004 жылдары Сыртқы істер министрлігінің Орталық аппаратындағы халықаралық гуманитарлық-экономикалық ынтымақтастық департаментінде кеңесші, департамент директорының орынбасары болып еңбектенді.

Рахметуллин бұдан кейін жоғары дипломатиялық лауазымдарға тағайындалды.

2007—2011 жылдары Қазақстанның Вена қаласындағы ЕҚЫҰ-ның Тұрақты Өкілдігінде кеңесші-елші, тұрақты өкілдің орынбасары;

2011 жылы Қазақстанның Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Тұрақты өкілінің орынбасары;

2015—2019 жылдары Сыртқы істер министрлігінің Көпжақты ынтымақтастық департаментінің директоры болды.

2019 жылғы маусымда Қазақстан Президентінің Жарлығымен Қазақстанның Пәкістандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.

2021 жылы лауазымынан босатылып, Сыртқы істер министрінің орынбасары болып тағайындалды.

2022 жылы лауазымынан босатылып, Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

Лауазымында 6 ай болып, 2022 жылғы қазанда лауазымынан босатылып, Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Тұрақты өкілі болып тағайындалды.

2024 жылғы мамырда Қазақстан Президентінің өкімімен лауазымынан босатылып, екінші мәрте Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2025 жылғы 13 қазанда Қазақстан Президентінің бұйрығымен лауазымынан босатылды.

## Жеке өмірі
Үйленген және 4 баласы бар. Қазақ, орыс, ағылшын және урду тілдерін меңгерген.

## Марапаттары және атақтары
2022 жылғы қазанда сол кездегі Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді Құрмет орденімен марапаттады.

Ерен еңбегі үшін медалімен марапатталған және І дәрежелі Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның Пәкістандағы елшілері
Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері
Санат:Қазақстан дипломаттары
Санат:Қазақстан вице-министрлері
Боданшар Мұңғақ

**Боданшар Мұңғақ** (сонымен қатар Боданшар хан деп те аталады) — IX ғасырдың соңы мен X ғасырдың басында өмір сүрген белгілі моңғол тайпалық көсемі және әскери қолбасшысы. Ол кейін Шыңғыс ханды дүниеге әкелген Бөржігін әулетінің негізін қалаушы ретінде белгілі. Сонымен қатар, одан тараған ұрпақтардың бірі — 1370 жылы Темір әулетінің негізін қалаған Орта Азияның әйгілі жаулаушысы Әмір Темір болды.

## Тегі мен тарихи маңызы
Моңғолдың құпия шежіресіне сәйкес, Боданшар Мұңғақ — мифтік кейіпкер Бөрте Чиноның он екінші ұрпағы болған деп есептеледі, бірақ бұл туыстық биологиялық емес, номиналды деп саналады. Шыңғыс хан Боданшардың он бірінші буындағы ұрпағы болған, ал Әмір Темір — он алтыншы буындағы ұрпағы.

Кейде ол Бөржігін әулетінің негізін қалаушы ретінде аталады, бірақ "Бөржігін" аты оның атасы Бөржігідай Мергеннен шыққан. Кейбір шағатай дереккөздерінде Боданшар "Бузанджар Мунқақ" ретінде жазылып, оның өмір сүрген уақыты 747 жылғы Әбу Мүслім көтерілісімен байланыстырылады. Дегенмен, бұл деректердің Баянчур ханмен шатастырылуы мүмкін.

## Моңғол шежіресіндегі орны

Тимурид дәуіріндегі шежірелерде, әсіресе Ұлықбектің Шажарат әл-атрак («Түріктер шежіресі») атты еңбегінде Бодончар Мөнхаг басты ата-баба ретінде көрсетіледі. Темірдің әкесі Тарағай ұлына олар Бодончардан он бесінші буында екенін айтқан екен.

Шажарат әл-атракта түріктер мен моңғолдардың тегі Нұх пайғамбардың ұлы Яфестен басталып, Адам атаға дейін жалғасады. Боданшар бұл тізімде Адамнан жиырма сегізінші ұрпақ ретінде көрсетілген. Ұлықбек бұл арқылы Шыңғыс хан мен Темірдің тектерін бір желіге біріктіріп, моңғолдарды батыр халық ретінде сипаттайды. Әкелі-балалы тізбек басты рөл атқарады: Боданшар әкесі — Анқауи хан, атасы — Қиал хан, ал арғы аталарының бірі — түркілер мен моңғолдардың ортақ мифтік тұлғасы Оғыз хан.

## Әулеттік және мәдени мұрасы
Боданшар — Бөржігін әулетінің негізін қалаушы, бұл әулеттен Шыңғыс хан және оның көптеген мұрагерлері тараған. Қытайдағы Юань әулеті кезінде ол Шицзу (始祖) — «Негіз қалаушы» деген ғибадатхана атағына ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Моңғол империясы
Мемлекеттік қауіпсіздік капитаны

**Мемлекеттік қауіпсіздік капитаны** () — 1935-1945 жылдардағы КСРО ІІХК және МҚХК басшылық құрамның арнайы атағы (ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлері мен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милиция қызметкерлерін қоспағанда). Бұл арнайы атақтан төмен — мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты, ал дәрежесі жағынан келесі атақ — мемлекеттік қауіпсіздік майоры.

*Мемлекеттік қауіпсіздік капитаны* арнайы атағы (1937-1943 ж. үлгідегі ілгектерде 3 тіктөртбұрыш болды), 1940 жылға дейін шартты түрде ЖШҚӘ полковнигі әскери атағына (1940-1943 жылдары — подполковникке) сәйкес келді, 1943 жылдан кейін — шартты түрде капитан әскери атағына сәйкес болды.

## Тарихы
Мемлекеттік қауіпсіздік капитаны арнайы атағы 1935 жылғы 7 қазандағы КСРО ОАК № 20 және КСРО ХКК № 2256 қаулыларымен енгізілді, КСРО ІІХК 1935 жылғы 10 қазандағы № 319 бұйрығымен КСРО ІІХК МҚББ басшылық құрамы үшін жарияланды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1943 жылғы 9 ақпандағы ІІХК органдарының қызметкерлеріне жалпы әскери атақтарға ұқсас арнаулы атақтар енгізу туралы Жарлығымен *мемлекеттік қауіпсіздік капитаны* атағы орта басшылық құрамның арнаулы атақтары санатына ауыстырылып, шартты түрде ЖШҚӘ капитанының әскери атағына теңестірілді (бұған дейін бұл атақ ЖШҚӘ жоғарғы қолбасшылық құрамындағы — подполковник әскери атағына сәйкес келді).

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1945 жылғы 6 шілдедегі КСРО ІІХК және МҚХК қызметкерлеріне арналған жалпыәскери атақтарға ұқсас әскери атақтар енгізген Жарлығы, *мемлекеттік қауіпсіздік капитаны* атағын жойды.

## Тағы қараңыз
* КСРО ІІХК мен ІІМ қызметкерлерінің атақтары мен айырым белгілері

## Дереккөздер

Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері
Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік капитандары
Полихар

**Полихар** (б. з. д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саясаткері, 404–403 жж. Афинада билік құрған Отыз қатыгездің бірі. Ол тек бір ғана сақталған дереккөзде — Ксенофонттың «*[[Грек тарихы (Ксенофонт)|Грек тарихы]]*» еңбегінде айтылады. Белгілісі — Полихар кеңес мүшелерінің үштен бір бөлігімен бірге экклесия (халық жиналысы) арқылы сайланған және Эрехтеид филасына өкілдік еткен. Одан кейінгі тағдыры белгісіз. Дегенмен антикалық авторлар хабарлағандай, азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін «тирания» өкілдерінің көпшілігі (б. з. д. 403 жылы) Элефсинге қашып барған, кейін олардың кейбіреулері сот алдында жауап берсе, кейбірі өлтірілген, ал басқалары Грекияның әр аймағына қашып, бас сауғалаған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Ziegler K.* Polychares // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XII, 2. — Kol. 1596.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Армәсзаңгер

**Армәсзаңгер** () — «армиялық әскери заңгер» лауазымының қысқартылған атауы және ЖШҚӘ жоғарғы басшылық құрамның жеке әскери атағы. Корәсзаңгерден жоғары, ЖШҚӘ әскери заңгерлік құрамның ең жоғары дәрежесі болды.

## Тарихы
КСРО ОАК мен КСРО ХКК 1935 жылғы 22 қыркүйектегі «**ЖШҚӘ басшылық құрамы үшін жеке әскери атақтарды енгізу туралы**» қаулысымен К-14 қызмет санатындағы әскери-заңгерлік құрамның бұрынғы барлық шендерін алмастыру үшін енгізілген. ІІХК органдары мен әскерлерінде бұл атақ 1935 жылғы 23 қазандағы № 331 бұйрығымен белгіленді. КСРО ОАК және КСРО ХКК қаулыларымен берілді.

1940 жылы наурызда К. Е. Ворошиловтың жобасы бойынша армәсзаңгер атағының орнына **генерал-заңгер** атағын енгізу топшаланды.

КСРО мемлекеттік қорғаныс комитетінің 1943 жылғы 4 ақпандағы № 2822 «Қызыл Әскердің инженерлі-техникалық, заңгерлік және әкімшілік құрамна жеке әскери атақтарды енгізу туралы» қаулысымен Қызыл Әскердің заң қызметкерлеріне атағының атауынан кейін «әділет» деген сөз қосылып, жаңа жалпы әскери атақтар енгізілді (қазақшада «әділет» сөзі қызметкер атағы атауының алдында тұрады).

## Айырым белгілері
Айырым белгілері: төрт «ромб» және олардың алдында ілгектерде айқастырылған қылыштары бар алтын қалқан орналасты. Негізгі түстері: қою жасыл ілгектер мен қызыл көмкермелер; дегенмен, ілгектер аясы мен көмкермелер түсін әскер түрі бойынша анықтауға болды (мысалы, В. Ульрих) қара жиектері бар жалпыәскери ілгектер таңқурай түсті болып келді).

## Атақты иелену
Қолданыста болған кезінде армәсзаңгер атағы екі әскери қызметкерге берілді:

## Дереккөздер

Санат:КСРО Қарулы Күштерінің әскери атақтары
Санат:Армәсзаңгерлер
Мелобий

**Мелобий** (көне грекше: Μνησίλοχος; б. з. д. 403 жылы немесе одан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек олигархиялық көзқарастағы саясаткер. Б. з. д. 411 жылы Афинада билікті қысқа мерзімге басып алған Төртжүздік кеңестің мүшесі болған. Б. з. д. 404 жылы — кейін «Отыз тиран» деп аталған Отыздық алқасының мүшесі болған. Белгілі дерек бойынша, Мелобий кеңес мүшелерінің үштен біріне кірген және оларды Ферамен ұсынған, ал өзі Эрехтеид филасынан шыққан. Одан кейінгі тағдыры белгісіз. Сонымен қатар антикалық деректерге сәйкес, азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін «тирандардың» көпшілігі (б. з. д. 403 жылы) Элефсинге қашып барған, кейін олардың кейбіреулері сотқа тартылып, кейбірі өлтіріліп, қалғандары Грекияның басқа өңірлерінен пана тапқан.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kahrstedt.* Melobios // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1931. — Bd. XV, 1. — Kol. 559.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Гипполох

**Гипполох** (көне грекше: Θεαγένης; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саясаткері, б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік құрған «Отыз тиранның» бірі. Ол туралы тек бір ғана сақталған дереккөзде — Ксенофонттың «*[[Грек тарихы (Ксенофонт)|Грек тарихы]]*» атты еңбегінде айтылады. Белгілі болғандай, Гипполох кеңес мүшелерінің үштен біріне кірген, яғни оны экклесия (халық жиналысы) сайлаған және ол Эгеида филасынан шыққан. Одан кейінгі тағдыры туралы нақты мәліметтер жоқ. Сонымен бірге антикалық авторлар азаматтық соғыста жеңіліс тапқаннан кейін «тирандардың» көпшілігі (б.з.д. 403 жылы) Элефсинге қашып барғанын, кейін олардың бір бөлігі сот алдында жауап бергенін, кейбірі өлтірілгенін, ал қалғандары Грекияның басқа аймақтарынан пана тапқанын хабарлайды.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Sundwall.* Hyppolochos 7 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1913. — Bd. VIII. — Kol. 1862.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Қырғызстанның мемлекеттік марапаттары

right|200px
**Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттары** () — Қырғызстан Республикасының азаматтарын, шетел азаматтарын, азаматтығы жоқ адамдарды мадақтаудың және олардың мемлекет пен демократиялық қоғамды қорғау мен нығайтуға, халық бірлігін, елдің экономикалық, зияткерлік және рухани әлеуетін арттыруға қосқан үлесін, сондай-ақ мемлекет пен халық алдындағы әлеуметтік, гуманитарлық, қайырымдылық және басқа да қызмет түрлеріндегі сіңірген еңбегін мойындаудың жоғары нысаны.

Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттарымен Қырғызстан Республикасының азаматтары, Қырғызстан Республикасының заңды тұлғалары мен әкімшілік-аумақтық бірліктері, сондай-ақ Қырғызстан Республикасының алдында сіңірген еңбектері үшін шетел азаматтары, азаматтығы жоқ адамдар, шет мемлекеттердің заңды тұлғалары марапатталады.

Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттары: Қырғызстан Республикасының «Қырғызстан Республикасының Батыры» атағының жоғары дәрежесі, Қырғызстан Республикасының ордендері, медалдары және Мақтау қағазы.

Мемлекеттік марапаттармен марапаттауды және құрметті атақтар беруді Қырғызстан Республикасының Президенті құрметті атақпен марапаттау немесе беру туралы жарлық шығару арқылы, одан кейін мемлекеттік марапаттарды немесе құрметті атақтарға арналған құжаттарды тапсыру арқылы жүзеге асырады.

Марапатталушыға мемлекеттік марапат және марапатты куәландыратын құжат тапсырылады. Құрметті атаққа ие болған адамға құрметті атақ берілгенін куәландыратын құжат ұсынылады.

## Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттарының түрлері

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның мемлекеттік марапаттары
* Башқұртстан Республикасының мемлекеттік марапаттары
* Татарстан Республикасының мемлекеттік марапаттары
* Өзбекстан Республикасының мемлекеттік марапаттары

## Сілтеме
* Қырғызстан Республикасының мемлекеттік марапаттары

Санат:Қырғызстан марапаттары
Еуклид (қатыгез)

**Еуклид** (б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саясаткері, Афинада б.з.д. 404 жылы билікке келген Отыздық (кейінгі дәстүрде «Отыз тиран» деп аталған) кеңесінің мүшесі болған. Белгілі болғандай, Еуклид кеңестегі үштен бір мүшенің қатарына кіріп, оны гетериялар (саяси клубтар) ұсынған, әрі ол Эгеида филасынан шыққан. Оның кейінгі тағдыры туралы ешқандай мәлімет сақталмаған. Сонымен қатар антикалық авторлар азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін «тирандардың» көпшілігі (б.з.д. 403 жылы) Элефсинге қашып, кейін кейбірі сот алдында жауап бергенін, басқалары өлтірілгенін, ал өзгелері Грекияның басқа өңірлерінен пана тапқанын жазады.

Мүмкін, бұл «қатыгез» Еуклид — б.з.д. 410/409 жылдары стратег қызметін атқарған сол аттас қолбасшымен бір адам болуы ықтимал.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Ziegler K.* Polychares // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XII, 2. — Kol. 1596.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Мнесилох

**Мнесилох** (көне грекше: Μνησίλοχος; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — олигархиялық көзқарасты ұстанған ежелгі грек саяси қайраткері. Б.з.д. 411 жылы Афинада қысқа мерзімге билікке келген Төртжүз кеңесінің мүшесі болды, ал б.з.д. 404 жылы кейінгі дәстүрде «Отыз тиран» деп аталған Отыздық кеңесіне енді. Мнесилох кеңестегі үштен бір мүшенің қатарында болған, оларды экклесия (Афина халық жиналысы) сайлаған және ол Пандионида филасынан шыққан. Оның кейінгі тағдыры жайлы ешқандай мәлімет жоқ. Алайда антикалық авторлардың айтуынша, азаматтық соғыста жеңіліс тапқаннан кейін «тирандардың» көпшілігі б.з.д. 403 жылы Элефсинге қашқан, кейін олардың бір бөлігі сот алдында жауап берген, басқалары өлтірілген, ал қалғандары Грекияның басқа аймақтарынан пана тапқан

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Ziegler K.* Polychares // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XII, 2. — Kol. 1596.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Аресий

**Аресий** (көне грекше: Ἀρεσίας; б.з.д. 403 жылы немесе одан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік жүргізген «Отыз қатыгездің» бірі болған ежелгі грек саяси қайраткері.

Б.з.д. 404 жылы Аресий Афинаның билігін қолына алған Отыздық кеңесінің (кейінірек бұл орган «Отыз тиран» деп аталды) мүшесі болды. Белгілі мәліметтерге қарағанда, ол кеңестегі үштен бір бөлікті құраған, халық жиналысы (экклесия) арқылы сайланған мүшелер қатарында болған және Леонтида филасынан шыққан.

Бұдан әрі б.з.д. 403 жылы «Отыз тиран» биліктен құлатылып, олардың кейбірі қаза тапты, ал қалғандары жер аударылды. Аресийдің тағдыры туралы антикалық дереккөздерде нақты мәліметтер сақталмаған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kirchner J. Aresias 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1895. — Bd. II, 1. — Kol. 667.*

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Федрий

**Федрий** (б.з.д. 403 жылы немесе кейінірек қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, б.з.д. 404 жылы Афинада билікке келген «Отыз қатыгез» кеңесінің мүшелерінің бірі.

Федрий кеңес құрамындағы үштен бір мүшенің қатарында болды, ол Фераменнің ұсынысы бойынша тағайындалған және Леонтида филасын (ру тайпасын) ұсынған. Оның кейінгі тағдыры жайлы мәліметтер сақталмаған.

Антикалық авторлар хабарлағандай, азаматтық соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін (б.з.д. 403 ж.) «Отыздық» мүшелерінің көпшілігі Элефсинге қашқан. Кейін олардың кейбіреулері сотқа тартылып, басқалары өлтірілген, ал қалғандары Грекияның әртүрлі аймақтарынан пана тапқан.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Хремон

**Хремон** (көне грекше: Χρέμων; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік жүргізген «Отыз тиранның» бірі болған ежелгі грек саяси қайраткері.

Б.з.д. 404 жылға қарай Хремон Спартамен бейбіт келісімге келуді және демократияны жоюды жақтаған афиналық олигархиялық партияның ең ықпалды өкілдерінің бірі болды. Ол Афинаны басқару құқығын алған Отыздық кеңесінің (кейінірек бұл орган «Отыз тиран» деп аталды) мүшесі атанды. Белгілі мәліметтерге қарағанда, ол кеңестегі үштен бір бөлікті құраған, гетериялар (саяси клубтар) ұсынған мүшелер қатарында болған және Пандионида филасынан шыққан.

Хремонның бұл қызметтегі нақты әрекеттері мен тирания құлағаннан кейінгі тағдыры белгісіз. Алайда антикалық дереккөздер бойынша, азамат соғысындағы жеңілістен кейін «тирандардың» басым бөлігі б.з.д. 403 жылы Элефсинге қашқан, кейін олардың бір бөлігі сотқа тартылып, кейбіреулері өлтірілген, қалғандары Грекияның басқа өңірлерінен пана тапқан.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kirchner J.* Chremon 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1899. — Bd. III. — Kol. 2446.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Диокл

**Диокл** (көне грекше: Διοκλῆς; б.з.д. 403 жылы немесе одан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік жүргізген «Отыз қатыгездің» бірі болған ежелгі грек саяси қайраткері. Ол туралы мәлімет тек бір ғана сақталған дереккөзде — Ксенофонттың «*[[Грек тарихы (Ксенофонт)|Грек тарихы]]*» атты еңбегінде кездеседі.

Диокл кеңестің үштен бір бөлігін құраған мүшелер қатарында болған және гетериялар (саяси клубтар) тарапынан тағайындалған. Ол Леонтида филасынан шыққан.

Оның кейінгі тағдыры туралы нақты мәліметтер жоқ. Алайда көне дереккөздерге сәйкес, б.з.д. 403 жылы азамат соғысындағы жеңілістен кейін «Отыз тиранның» көпшілігі Элефсинге қашқан. Кейін олардың бір бөлігі сотқа тартылды, кейбірі өлтірілді, ал өзгелері Грекияның басқа аймақтарына бас сауғалады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — .
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — .
# *Kirchner I.* Diokles 9. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1903. — Bd. V, 1. — Kol. 792.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Херелей

**Херелей** (көне грекше: Χαιρέλεως; б.з.д. 403 жылы немесе кейінірек қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік жүргізген «Отыз қатыгездің» бірі.

Б.з.д. 404 жылы Херелей билікке келген «Отыздықтардың» құрамына кірген (кейін оларды «Отыз тиран» деп атай бастады), және сол кезде Афинада жоғарғы өкімет билігі осы кеңеске берілген болатын. Ол кеңестің халық жиналысы (экклесия) арқылы сайланған үштен бір бөлігіне кіріп, Акамантида филасының (рулық-тайпалық бөлімшенің) өкілі болған.

Херелейдің кейінгі тағдыры жайлы тарихи деректерде мәлімет сақталмаған. Белгілісі — демократиялық күштермен болған соғыста жеңілгеннен кейін «Отыздықтардың» көпшілігі Элефсинге қашып, кейін олардың көпшілігі өлтірілген.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kirchner I.* Diokles 9. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1903. — Bd. V, 1. — Kol. 792.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Писон

**Писон** (б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, б.з.д. 404 жылы Афинада билікке келген «Отыздықтар кеңесінің» (кейінгі дәстүрде «Отыз тиран» деп аталған) мүшесі.

Писон кеңес мүшелерінің үштен бірін құраған топқа жатты, оларды Ферамен ұсынған болатын, және ол Акамантида филасының өкілі болған. Лисий өз сөздерінің бірінде Писон мен оның әріптесі Феогнид өз қызметтік өкілеттіктерін пайдаланып, метектерді (Афинада тұрақты тұрып жатқан, бірақ азаматтық құқықтары жоқ шетелдіктерді) тонаумен айналысқанын айтады.

Бұл саясаткердің кейінгі тағдыры туралы нақты мәліметтер жоқ. Дегенмен, антикалық деректер бойынша, азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін «Отыздықтардың» көпшілігі б.з.д. 403 жылы Элефсинге қашқан, кейін олардың бірқатары сотқа тартылған, басқалары өлтірілген, ал қалғандары Грекияның өзге аймақтарынан бас сауғалаған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kroll. Peisones // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XIX, 1. — Kol. 559.*
# *Лисий.* Речи. — М.: Ладомир, 1994. — 373 с. — ISBN 5-86218-124-5.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Марат Қабиденұлы Жұмабаев

**Марат Қабиденұлы Жұмабаев** (1970, Қазақ КСР) — қазақстандық әскери қайраткер және генерал-майор. 2024 жылдан бастап қызметтегі Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары және Сыртқы барлау қызметінің директоры.

## Өмірбаяны
1970 жылы Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасында дүниеге келді.

2001 жылы Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті академиясын тәмамдап 2011 жылға ұлттық қауіпсіздік органдарындағы жедел лауазымдарда қызметте болды.

2011 жылдан 2024 жылғы қыркүйекке дейін ұлттық қауіпсіздік органдарында басшылық лауазымдарда болды.

2024 жылғы 23 қыркүйекте Қазақстан Президентінің өкімімен Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Сыртқы барлау қызметінің директоры болып тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
2024 жылғы 6 мамырда Қазақстан Президентінің №535 қаулысымен ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры атағы берілді.

ІІ дәрежелі Айбын орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қазақстан әскерилері
Рама (халық)

**Рама** — Никарагуадағы Чибча тобындағы үндіс халқы. Саны 1000 адамнан аз. Олар Рама қаласында және Кариб теңізінің батыс жағалауындағы көршілес ауылдарда тұрады.

## Тілі
Рама тілі толығымен дерлік ағылшын тілімен ығыстырылған, кейбір рама мискито және испан тілдерінде сөйлейді.

## Діні
Рама — протестанттар, дәстүрлі нанымдар да сақталған.

## Тарихы
Рамалар қазіргі аумағына XVIII ғасырдың аяғында мискитолармен ығыстырылған. ХІХ ғасырдың екінші жартысында олар протестанттық миссионерлердің ықпалына түсіп, креол мәдениетін қабылдады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптерге қолмен жұмыс атқарылатын егіншілік (банан, бұршақ, шабдалы пальмасы, тәтті маниок, жүгері, қант қамысы), аңшылық, балық аулау, терушілік, тауық, күркетауық, шошқа өсіреді. Ерлер жалдамалы жұмыс істейді, әйелдер сату үшін кәдесыйлар жасайды.

## Тұрмыс салты
ХХ ғасырға дейін үлкен үйлерде тұратын полигиндік отбасылар (кзима, квинбалут) болған. Қауымдастық 2 жартыға бөлінеді, оның басында көшбасшылар кеңесі (кометива).

Дәстүрлі ғұрыптар, мифология, шаманизм сақталған. 

## Дереккөздер

Санат:Никарагуа халықтары
Феогнид

**Феогнид** (көне грекше: Θέογνις; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік еткен Отыз қатыгездің бірі болған ежелгі грек саясаткері.

Феогнид туралы деректер б.з.д. 404 жылғы оқиғалармен байланысты кездеседі. Ол Пелопоннес соғысындағы Афинаның жеңілісінен кейін билікке келген "Отыздықтар кеңесінің" мүшесі болды. Бұл кеңес формалды түрде заңдарды реттеу үшін құрылса да, іс жүзінде олигархиялық режимді орнатып, Спарта гарнизонына сүйенген.

Белгілісі — Феогнид гетериялардың ұсынысымен тағайындалған кеңес мүшелерінің үштен бір бөлігіне кірген.

Атақты шешен Лисий бір сөзінде Феогнид пен оның әріптесі Писонды метектерді тонады деп айыптайды.

Феогнидтің кейінгі тағдыры беймәлім. Алайда антикалық дереккөздерге қарағанда, 403 жылы азамат соғысында жеңілгеннен кейін, көпшілік тирандар Элефсинге қашқан, кейін кейбіреулері сотқа тартылған, басқалары өлтірілген, ал тағы бір бөлігі Грекияның басқа аймақтарына бас сауғалап кеткен.

Аристофанның «Акарндықтар» мен «Фесмофорий мейрамындағы әйелдер» комедияларында мазақ етілген трагик Феогнидті дәл осы тиранмен теңестіретін пікірлер де кездеседі. Бұл теңдестіру Аристофанға жазылған схолияларда және Византиялық "Суда" сөздігінде кездеседі.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Aly. Theognides 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1934. — Bd. II, 5. — Kol. 1983—1984.*
# *Лисий.* Речи. — М.: Ладомир, 1994. — 373 с. — ISBN 5-86218-124-5.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Эсхин (қатыгез)

**Эсхин** (көне грекше: Αἰσχίνης; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік еткен Отыз қатыгездің бірі болған ежелгі грек саяси қайраткері.

Б.з.д. 404 жылы Эсхин Отыздықтар деп аталатын алқаға мүше болып тағайындалды, бұл алқаға Афинаның жоғарғы билігі өткен еді. Белгілісі — Эсхин Фераменнің ұсынысы бойынша тағайындалған кеңес мүшелерінің үштен бір бөлігіне кірген және Кекропида филасының  өкілі болған.

Эсхиннің маңызды қызметтерінің бірі — оны әріптестерімен бірге Аристотельмен Спартаға жіберуі болды. Олар Лисандрдан Афинаға гарнизон жіберуді сұрады. Бұл өтініш орындалып, 700 спарталықтан тұратын әскер акропольге орналастырылды, сол арқылы Отыздықтар билігінің негізгі тірегіне айналды.

Эсхиннің кейінгі тағдыры беймәлім. Дегенмен, көне дереккөздерге сүйенсек, 403 жылы демократиялық төңкерістен кейін, Отыз тирандардың көбі Элефсинге қашқан. Кейін олардың бірі сот алдында жауап берді, кейбіреулері өлтірілді, ал басқалары Грекияның басқа аймақтарынан баспана тапты.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kirchner I.* Diokles 9. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1903. — Bd. V, 1. — Kol. 792.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Феоген

**Феоген** (көне грекше: Θεαγένης; б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік еткен Отыз қатыгездің бірі болған ежелгі грек саяси қайраткері.

Ксенофонттың деректерінде Феоген Отыздықтар (кейін «Отыз тиран» деп аталған) алқасының мүшесі ретінде аталады. Бұл алқа Пелопоннес соғысындағы жеңілістен кейін, б.з.д. 404 жылы Афинадағы жоғарғы билікті қолына алған еді. Белгілісі — Феоген халық жиналысында сайланған үштен бір топқа жатты және Гиппофонтида филасын өкілі болды.

Оның кейінгі тағдыры туралы нақты мәліметтер сақталмаған. Алайда антикалық авторлар бойынша, 403 жылы азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін, Отыз тирандардың көбі Элефсинге қашқан. Кейбірі сотқа тартылған, басқалары өлтірілген, ал қалғандары Грекияның басқа аймақтарында баспана тапқан.

Мүмкін, дәл осы Феоген б.з.д. 409 жылы Парсы патшасы Дарий II-ге жіберілген Афина елшілігінің құрамында болған. Сатрап Фарнабаз елшілерге өтуге рұқсат беруге уәде еткенмен, Кіші Кирдің өтініші бойынша оларды үш жыл бойы жолға жібермей ұстап қалған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Fiehn. Theogenes 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1934. — Bd. II, 5. — Kol. 1969.*

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Клеомед (қатыгез)

**Клеомед** (б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, б.з.д. 404–403 жылдары Афинада билік еткен Отыз қатыгездің бірі.

Ол тек бір ғана сақталып қалған деректе, атап айтқанда Ксенофонттың «*[[Грек тарихы (Ксенофонт)|Грек тарихы]]*» еңбегінде аталады. Белгілі дерекке сәйкес, Клеомед кеңестің құрамына гетериялардың ұсынысымен енген үштен бір топқа жатты және Гиппофонтида филасынан шыққан.

Оның кейінгі өмірі туралы нақты мәліметтер жоқ. Алайда көне авторлардан белгілісі: 403 жылы азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін, Отыз тирандардың көбі Элефсинге қашқан. Кейін олардың бір бөлігі сотқа тартылып, бірқатары өлтірілген, қалғандары Грекияның әр түкпіріне қашып кеткен.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kroll.* Kleomedes 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1921. — Bd. XI, 1. — Kol. 679.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Эрасистрат (қатыгез)

**Эрасистрат** (б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, б.з.д. 404 жылы Афинада билікке келген Отыз қатыгез құрамындағы кеңестің мүшесі болған.

Болжам бойынша, Эрасистрат — саяси демагог болған Феактың (Эрасистраттың ұлы) баласы. Белгілі дерек бойынша, Эрасистрат Фераменнің ұсынысымен кеңеске енген үштен бір топқа жатты және Гиппофонтида филасынан шыққан.

Оның кейінгі тағдыры туралы нақты деректер жоқ. Алайда көне дереккөздер бойынша, 403 жылы азаматтық соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін, Отыз тирандардың көбі Элефсинге қашқан. Кейін олардың бір бөлігі сотқа тартылып, бірқатары өлтірілген, қалғандары Грекияның әртүрлі аймақтарына бас сауғалаған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Kirchner I.* Diokles 9. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1903. — Bd. V, 1. — Kol. 792.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері
Фидон

**Фидон** (б.з.д. 403 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саяси қайраткері, 404–403 жж. Афинада билік жүргізген Отыз қатыгездің бірі.

Ксенофонт деректеріне сәйкес, Фидон Пелопоннес соғысындағы Афинаның жеңілісінен кейін билікке келген Отыздықтардың кеңесіне мүше болған. Белгілі болғандай, ол кеңеске экклесия арқылы сайланған үштен бір топтың өкілі болған және Эантида филасынан шыққан.

Фидонның кейінгі тағдыры туралы нақты мәліметтер жоқ. Дегенмен, көне авторлардың жазуына қарағанда, 403 ж. азаматтық соғыста жеңілген соң, Отыз тирандардың көбі Элефсинге қашқан. Кейін олардың кейбірі сот алдында жауап беріп, кейбірі өлтіріліп, басқалары Грекияның басқа аймақтарында бас сауғалаған.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері