open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гугол (cан)

**ГУГОЛ** — қасында жүз нөлі бар бірлік сан, яғни ~10^{100}. Бұл атауды XX ғасырдың 70 — жылдары америкалық математик Э. Кастнер ұсынған. Енді осы санның шамасын Біздің галактикамыз — Күн жүйесіндегі өлшемдердің кейбіреулерімен салыстырайық. Жер шары мен Күннің арақашықтығы орташа есеппен ~1,49598 \cdot 10^{11} метрге тең. Осы екі аралық астрономиялық өлшем (а. ө.) ретінде кабылданған. Астрономиялық өлшемнің гуголдан ~10^{10} дәрежесіндей кіші сан екенін байқаймыз. Жер мен Плутон планетасының арақашықтығы ~80 астрономиялық өлшемге (а. ө-ге) пара-пар. Бұл арақашықтық жуықтап есептегенде ~12 \cdot  10^{13} метрге тең. Физик ғалымдардың айтуынша ежелгі гректер заманынан бастап өткен ғасырға дейін дүниедегі ең ұсақ бөлінбейтін белшек деп есептеліп келген атомның да күрделі бөлшек, яғни бөлінетін бөлшек екені дәлелденген. Ең қарапайым атомның кұрамында нейтрон, протон және электрон деп аталатын қарапайым бөлшектер болатыны анықталған. Физик ғалымдардың есептеулеріне сүйенсек бүкіл әлемдегі кездесетін атомдардың құрамындағы әлгіндей карапайым бөлшектердің жалпы саны ~10 ^{88} дәрежесіндегі саннан артпайды екен.

* ~10^6 миллион
* ~10^9 биллион (миллиард)
* ~10^{12} триллион
* ~10^{15} квадриллион (биллиард)
* ~10^{18} квинтиллион
* ~10^{21} секстиллион (триллиард)
* ~10^{24} септиллион
* ~10^{27} октиллион (квадриллиард)
* ~10^{30} нониллион
* ~10^{33} дециллион
* ~10^{36} андециллион
* ~10^{39} дуодециллион
* ~10^{42} тредециллион
* ~10^{45} кваттордециллион
* ~10^{48} квиндециллион
* ~10^{51} сексдециллион 
* ~10^{57} октодециллион 
* ~10^{60} новемдециллион 
* ~10^{63} вигинтиллион 
* ~10^{63} анвигинтиллион 
* ~10^{69} довигинтиллион 
* ~10^{72} тревигинтиллион 
* ~10^{75} кватторвигинтиллион 
* ~10^{78} квинвигинтиллион 
* ~10^{81} сексвигинтиллион 
* ~10^{84} септенвигинтиллион
* ~10^{87} октовигинтшшион 
* ~10^{90} новемвигинтиллион 
* ~10^{ 83} тригинтиллион
* ~10^{100} **гугол**

## Дереккөздер


  
Санат:Сандар
Дезарг теоремасы

нобай
**Дезарг теоремасы** - егер екі үшбұрыштың (~A_{1} B_{1} C_{1} және ~A_{2} B_{2}  C_{2}) сәйкес кабырғалары (немесе бұлардың созындылары) бір түзудің бойында жататын ~P, Q және ~R нүктелерінде қиылысатын болса, онда үшбұрыштың сәйкес төбелерін (~A_{1}A_{2} …) өзара қосатын түзулер бір нүктеде (~0 нүктесінде) қиылысады (түйіседі). Кері пікір де тура. Осы теореманы 1648 жылы француз математигі Жерар Дезарг (1593 — 1622) тұжырымдаған. Бұл ұсыныс — кескіндемелік (проективтік) геометрияның негізгі теоремаларының бірі..

## Дереккөздер


  
Санат:Геометрия теоремалары
Акинак

thumb|Скифтардың акинагі VII—V ғ. б.з.д
thumb|left|200px|Сол қолыда акинак ұстаған Дарий I-нің көне вазадағы суреті
**Акинак**  ()  -  қысқа  темір семсер.
Қоян-қолтық ұрыста, жауды шаншуға арналған қару. І ғ.б.з.б. екінші бөлігінде скифтер қолданған.  Скифтардан басқа парсылар, сақтар, аргипейлер және массагеттер де қолдаған. Ұзындығы 40-60 см,  салмағы 2 кг-ға жетеді.
## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
 Санат:Қарулар
Николай Павлович Акимов

**Акимов Николай Павлович**(16.04.1901-06.09.1968) - орыс совет режиссері, театр суретшісі, КСРО халық артисі (1960).

Темір  жол қызметкерінің отбасында туған. Акимов Николай Павлович 1915-19 ж. Петроградта  М.В.Добужинский, А.Е.Яковлев, В.И.Шухаевтың басқаруындағы көркемсурет шеберханасында оқыды. 1922 жылдан бастап  Харьков, Ленинградта театр суретшісі болып қызмет етті, ал 1929 жылдан режиссурамен айналысты. 1935-49 ж. Ленинград Комедия театрының көркемдік жағын басқарды.  Акимов Николай Павлович 1951 ж. Ленинградтың Ленсовет атындағы театры мен 1955-68 ж. қайтадан Ленинград Комедия театрының бас режисеры болды. Шекспирдің "Гамлеті", Лопе де Веганың "Қызғаншақтың махаббаты", Шварцтың "Көлеңкесі" - Акимов Николай Павлович өзі қойып, жасаулаған спектакльдер. Акимов Николай Павлович - театр өнері жайлы жазылған көптеген мақаланың да авторы.

Ол 2 Еңбек Қызыл ту орденымен марапатталған (1939, 1961).

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Суретшілер
Санат:Режиссёр

Санат:КСРО актерлері
Акахата

**"Акахата"**("Қызыл ту") - Жапония Коммунистік партиясының орталық органы, 1928 жылдың ақпанынан бастап Токиода күн сайын шығып тұратын газет.

ІІ Дүние жүзілік соғысқа дейін "Сэкки" деген атпен жасырын шығатын. 1945 жылдың 5 желтоқсаннан "Акахата" деп аталды. 1950-51 ж. өкіметтін бұйрығымен  жабылып қалды. Газет жапон халқының ұлттық тәуелсіздік, демократия, бейбітшілік жолындағы күресін жақтап, дарының тіміскі әрекеттерін батыл әшкерелеп келеді. 1959 жылдан бері жексебілік нөмірі шығады.

## Дереккөздер

Санат:1928 жылы шыға бастаған баспасөз басылымдары
Санат:Жапон тіліндегі газеттер
Санат:Навигациалық үлгілер:Бұқаралық ақпарат құралдары
Санат:Жапония газеттері
Санат:Токио газеттері
Санат:Саяси басылымдар
Санат:Социалистік баспасөз
Санат:Коммунистік газеттер
Санат:Жапония коммунистік партиясы
Бір жақты және екі жақты жазықтықтар

Бір жақты және екі жақты жазықтықтар – жазықтықтардың кеңістікке орналасу қалпы (тәсілі) бойынша ажыратылған екі түрі. Цилиндр мен Мебиус бетін мысалға алайық. Егер цилиндрдің кез келген бетінен (мысалы сыртқы бетінен)  бастап оны сырлайтын болсақ, оның тек бір жақ беті ғана сырланады. Ал Мебиус бетінің кез келген  тұсынан бастап боялатын (сырланатын)  болса, оның  екі беті бір мезгілде толық боялатын болады. Осы мысалдағы цилиндрдің беті – екі жақты  бет, ал Мебиус беті – біржақты бет болып табылады. Осы екі беттің тағы бір ерекшелігі цилиндің шекарасы екі қисықтан, ал Мебиус бетінің шекарасы бір ғана қисықтан құралған.

## Дереккөздер


  
Санат:Математика
Санат:Алгебра
Санат:Геометрия
## Тағы қараңыз
Мебиус функциясы
Горнер схемасы

Горнер схемасы -  ~P_{n} \big(x\big) = a_{0}x^{n} +  a_{1}x^{n-1} +...+a_{n-1}x + a_{0} көпмүшенің ~x – ~c екімүшесіне бөлгенде шығатын толымсыз бөліндіні және қалдықты анықтауға арналған әдіс (мұндағы ~c, a_{0}, a_{1}, ... a_{n-1}, a_{n}  коэффициенттерінің барлығы бір өрісте, мысалы, комплекс сандар өрісінде жатады). Кез келген көпмүше ~P_{n} \big(x\big) жалғыз ғана әдіспен мына түрде өректеле алады: ~P_{n} \big(x\big)  = big(x-c\big) Q_{n-1} \big(x\big) + R,  (1)

Мұндағы ~Q_{n-1} \big(x\big) = b_{0}x^{n-1}+ ... + b_{n-2}x + b_{n-1} – толымсыз бөлінді,  ал ~R – қалдық , Безу теоремасы  бойынша бұл ~P_{n} \big(c\big) ке тең. ~Q_{n-1} көпмүшесі мен ~R – қалдық рекурренттік формулалар арқылы есептеледі

b~_{0}=a_{0}, b_{1}=a_{1} + cb_{0} ,..., b_{n-1}=a_{n-1}+cb_{n-2},

~R=a_{n} + cb_{n-1}

(2)

Есептеу жұмысында үтіңгі жолына берілген көпмүшенің коэффициенттері жазылатын, ал  астыңғы жолына (2) формула бойынша есептелген мәндер жазылатын кесте пайдаланылады.

::::::::::::::::::::::::

Осы тәсілді ортағасырлық Қытай математиктері пайдаланып келген. Бір-біріне тәуелсіз түрде 1819  жылы ағылшын математигі Уйльям Горнер (1786 - 1837)  және итальян математигі  Паоло Руффин (1765 - 1822) қайта ашқан (1804 жылы)..

## Дереккөздер


  
Санат:Көпмүшеліктер
Санат:Алгебра
Санат:Сандар теориясы
Санат:Сандық талдау
Ай-петри

thumb|Ай-Петри
**Ай-Петри** (, ) - Қырым тауларыдағы Ай-Петри яйла комплексінің тауы. 
Алупка маңындағы тау-орман табиғи қорықтың құрамына кіреді. Қара теңіз жағасында тік жарқабақтанып бітеді. Негізінен ізбестастан құрылған.
Бірнеше шыңнан құралады, ең биіктері: Бас шыңы – Бедене қыр (1234 м), Батыс және Шығыс шыңдар (1100 м)  .
Ай-петрида Еуропадағы ең ұзын арқан жол өткізілген.
## Ай-пертидағы көріністер

File:AjPetri01.JPG|
File:Aj-Petri cableway2.jpg|
File:Облака на Ай-Петри.jpg|
File:Ai-Petri teeth cross.jpg|
File:Alupka - view from palace to Ai-Petri.jpg|
File:Aj-Petri type of Mishor.JPG|

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:География
Айса Байтабынов

**Айса Байтабынов**  (1875,Ақтөбе обл.,Қобда ауд.-1955,сонда) - қазақ жырауы.
1922 жылдан КОКП мүшесі. Революциядан бұрын әкесі де өзі де байдың жылқышысы болған. 
30 жасынан ел арасында батырлар жырын айтқан. Жыраулық өнерді Бітеген, Нүрпейіс ақындардан үйренген. Әсіресе "Қобыланды", "Ер Сайын", "Көрұғлы", "Әуез батыр", "Телағыс" жырларын көп орындаған. 
Ақын азамат соғысы жылдары қызыл партизандар қатарыда болып, ақ гвардияшыларға  қарсы күреседі.
Ұлы Отан соғысы кезінде көптеген жырлар шығарып, ауыл еңбеккерлерін жеңіске жігерлендіреді.
## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Қазақ жыраулары
Санат:1875 жылы туғандар
Санат:1955 жылы қайтыс болғандар
Айт (ру)

**Айт (ру)** - Кіші жүзге құрамындағы Алшын тайпасының Әлімұлына кіретін Шекті руының бір аймағы. Айттың ұлдары Қабақ, Тілеу, Сарша Айтұлынан тарайтын ұрпақ Ақтөбе облысының Шалқар, Байғанин аудандарында, Қарақалпақстанда тұрады

## Дереккөздер

Санат:Кіші жүз рулары
Айтолқын

**Айтолқын** (туған-өлген жылы белгісіз) — ерте заманда Отан үшін, елінің тәуелсіздігі үшін жау қолынан қаза тапқан батыр қыз.Айтолқынды мәңгі ұмытпау үшін халық оған арнап әдемі сүр тастан сәулетті күмбез орнатқан. Ол күмбез Ақтөбе облысы Терісбұтақ өзенінің бойында орналасқан. Айтолқын туралы халық аузында айтылатын аңыз-жырлар да аз емес. Оның кей бірі орыс тіліне де аударылған.

## Дереккөздер

Санат:Батыр қыздар
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Ақтөбе облысы тұлғалары
Академиялық сағат

**Академиялық сағат**  -  тұтас өткізілетін дәріс, лекция, сабақ үшін белгіленген уақыт мөлшері.

Мектептегі және жоғары оқу орындарындағы Академиялық сағат мөлшері - көбінесе 45 минут. Оқытушы сабақты Академиялық сағат мөлшеріне сәйкес дайындап өткізеді. Жоғары оқу орындарында бір сабақ екі Академиялық сағат ішінде өтеді: бір пән қос сабақпен өткізіледі де, Академиялық сағат мөлшері сақталып, үзіліс жасалады.
## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Уақыт өлшем бірліктері
Ай-тодор

thumb|Ай-тодордағы әйгілі "Қарлығаш ұясы" сарайына көрініс
**Ай-тодор**   (, )  - Қырымның оңтүстік жағалауындағы мүйіс.
Ялтаның оңтүстік-батысында 8,5 км жерде. Ялта қолтығын батыс жағынан орап тұрады. Могаби тауының Қара теңізге тік жартастанып, тіреліп тұрған әк тас сілемдері.
Сол сілемдердің бірінде 19-шы ғасырдың аяғында псевдоготика стилінде салынған атақты "Қарлығаш ұясы" атты сарай бар. 
І-ІІІ ғасырдағы Римнің Хараке әскери лагерінің қалдығы сақталған.
1835 жылы ең оңтүстік сілемінде Ай-тодор шамшырағы орнатылған. Шамшырақ бүгінгі күнге дейін кемелерге жолын көрсетіп тұрады.
## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:География
Диофант теңдеулері

**Диофант теңдеулері** — бүтін немесе рационал шешімдері ізделетін коэффициенттері бүтін сандар болатын алгебралық теңдеулер немесе алгебралық  теңдеулер жүйесі.  Осындай теңдеулерді зерттеген ежелгі грек математигі Диофанттың (біздің заманымыздың III ғасыры) есімімен аталған. Бұл теңдеулердегі белгісіздердің саны теңдеулердің санынан артық,  сондықтан оларды кейде анықталмаған теңдеулер деп те атайды. Қарапайым диофант  теңдеуінің түрі мынадай: ~ax + by = 1, мұндағы ~a және ~b — бүтін,  ~x_{0} және  ~y_{0} — бір шешімі болса, ~x = x_{0} + bn, y = y_{0} - an (~n -  кез келген  бүтін сан) сандары  да теңдеулердің шешімдері болады. Диофант теңдеулерінің келесі бір түрі  ~2 - дәрежелі теңдеу: ~ax^2+bxy +cy^2+dx+ey+f=0, мұндағы  ~a, b, c, d, e, f — бүтін сандар. Бұл теңдеудің  де шешімдері шексіз көп. Мысалы, ағылшын математигі  Джон Пелльдің (1629 - 1685) есімімен аталған диофант теңдеуінің: ~x^2 - Ay^2 = 1(~A>0, A — толымсыз квадрат) шешімдері де шексіз көп болады. Диофант теңдеулері теориясының белгілі бір есебі "Ферма үлкен теоремасымен" байланысты.

## Дереккөздер


  
Санат:Диофант теңдеулері
Бүтінбасты балықтар

## Бүтінбасты балықтар
Бүтінбастылар терең су түбіне бейімделген балықтар. Денесі ұзын және ұршық тәрізді болады, ол құйрығына карай сүйірленеді. Кейбір түрлерінің рострумы болмайды.

Терісі жалаңаш және қабыршақсыз деуге болады. Бүйір сызығы айқын көрінеді, брызгальцесі болмайды. Желбезек саңылаулары тері қатпарларымен жабылып тұрғандықтан сырттан қарағанда желбезек қуысына жалғасатын бір ғана саңылау көрінеді. Скелеттерінің құрылысы қарапайым, яғни ол негізінен хордадан тұрады. Таңдайдың шаршы шеміршегі бас сүйегінің ми сауытымен бірігіл кеткен. Жалпақ тақташа тістері аз болады. Ас қорыту жолы айқын жіктелмеген.
Ұрықтану іште болады. Жұмыртқасының сыртында қалың, күрделі қабығы бар. Олар көбінесе екі жұмыртқадан салады.
Осы кезде тіршілік ететіндерін үш тұқымдасқа топтауға болады. Олар Атлантика мен Тынық мұхиттардың солтүстік және оңтүстік жарты шардағы теңіздерінде тараған.
Бізде батыс Мурманск тұсында химера, немесе теңіз мысығы деген түрі кездеседі. Ұзындығы 1 м. Көпшілігі 1000 м тереңдікте мекендеп, теңіз түбіндегі омырткасыздармен қоректенеді. Қәсіптік маңызы жоқ
## [[Сүйекті балықтар]] тобы(Оstеісһthуеs)

Балықтар класының көпшілігі сүйекті балықтар тобына жа- тады. Сүйекті балықтар барлық су қоймаларында дерлік тара-ған. Сондықтан да, тіршілік жағдайларының алуан түрлі болуы, олардың түрге бай, көп түрлі болуына себепші болған. Балық-тардың бұл тобының негізгі белгілері мен құрылысындағы ерекшеліктері мыналар. Скелеті қандай дәрежеде болса да сүйекті болады. Скелетінің сүйектенуі екі жолмен орындалады. 33
нің алғашқы сүйектенуін жамылғы, немесе тері сүйектену деп атайды. Эмбриональдық дәуірде, сүйектенудін, бұл түрі скелеттің шеміршекті элементтерінен дамымай, терінің дәнекер тканьдерінен дамиды. Тек қана, ол скелет шеміршектеріне жабысып жатады. Сондықтан да, жамылғы сүйектің бұл түрі теріге жабысып жатқан тақташа сияқты болады.
Балықтар скелетінің құрамында жабын сүйектен басқа шеміршекті сүйектер де кездеседі. Сүйектің бұл түрі эмбриональдық дәуірде, шеміршектің біртіндеп сүйектенуінен пайда бола-ды. Гистологиялық қалыптасқан шеміршекті сүйектердің, жоға-рыда көрсетілген жамылығы сүйектерден елеулі айырмашылығы болмайды.
Сүйекті балықтар тобына тән екінші бір жалпы ортақ белгісі желбезек аралық перделері болмайды, сондықтан желбезек жапырақшалары бірден желбезектер шеңберіне орналасады, желбезек аппаратын сыртынан жауып тұратын сүйекті қакпағы
болады,
Сүекті балықтардың көптеген түрлерінде жүзу торсылдағы болады. Торсылдақтық ішіндегі газдың көлемінің өзгеруі балықтың меншікті салмағынын, өзгеруіне әсер етеді. Жүзу торсылдағындағы газдың мөлшерін ұлғайту, немесе азайту арқылы судың терең қабатынан көтерілуге, немесе су түбіне батып кетуіне мүмкіндік алады.
Ұрықтанулары әдетте сыртта болады. Уылдырықтары ұсақ, мүйіз тәрізді қабығы болмайды. Біразы тірі туады.
Осы кездегі сүйекті балықтар төрт класс тармағына бөліне-ді: шеміршекті сүйектілер, қауырсын қанаттылар, қос тыныстылар және саусақ қанаттылар.
 Дереккөздер:Биология 7- сынып

Санат:Шеміршекті балықтар
Деламбр формуласы

**Деламбр формуласы** – сфералық тригонометрияның  сфералық үшбұрыштың барлық негізгі элементтерін байланыстыратын өрнектер. Олар:

~sin\dfrac {1} {2}a\cos \dfrac {1} {2}\left( B-C\right) =sin \dfrac {1} {2}Asin\dfrac {1} {2}\left( b+c\right) ,

~sin\dfrac {1} {2}a\sin \dfrac {1} {2}\left( B-C\right) =cos \dfrac {1} {2}Asin\dfrac {1} {2}\left( b-c\right) ,

~cos\dfrac {1} {2}a\cos \dfrac {1} {2}\left( B+C\right) =sin \dfrac {1} {2}Acos\dfrac {1} {2}\left( b+c\right) ,

~\cos \dfrac {1} {2}a\sin \dfrac {1} {2}\left( B+C\right) =\cos \dfrac {1} {2}A\sin\dfrac {1} {2}\left( b-c\right)


Мұндағы, A, B, C - ABC сфералық үшбұрыштың бұрыштары, ал ~a, b, c – бұрыштарға қарама-қарсы жатқан қабырғалары. Француз астрономы, геодезисі Жан Деламбр (1749-1822) ұсынған.

## Дереккөздер


  
Санат:Классикалық геометрия
Санат:Геометрия
Аккерман конвенциясы

**Аккерман конвенциясы** (1826) - Аккерман қаласында (қазіргі Белгород-Днестровскийде) 25 қырқүйекте (7 қараша)  қол қойылған орыс-түрік келісімі.

Аккерман конвенциясы Бухарест бітім шартын (1812) қайталап, оның кейбір пункттерін айқындады. Түркия Сухумның, Редут-Қаланың, Анакрияның Ресейге қосылғанын және Ресей ұсынған Дунай межесін мойындады. Бір жарым жыл ішінде Түркия орыстарға ақшалай айып төлеуге міндеттенді, орыс сауда кемелерінің түрік суларында еркін жүзуіне, орыс купецтерінің Түркия жерінде кедергісіз сауда жасауына рұқсат берді. Аккерман конвенциясы Дунай князьдықтарының өзін-өзі басқару құқығын қалпына келтірді, Сербияның келешектегі ішкі құрылымын белгілеп, одан тартып алынған округтардың қайтарылуы т.б. қамтамасыз етті. Ресейдің Таяу Шығыстағы ықпалын нығайтып, Балқан түбегі халықтарын түрік езгісінен азат етуде Аккерман конвенциясының зор маңызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Халықаралық конвенциялар
Аккра

**Аккра** () — Гана Республикасының астанасы (1957 жылдан), маңызды сауда, өнеркәсіп, мәдениет орталығы.

Батыс Африкадағы Гвинея шығанағының жағалауында.

Халқы - 2 291 352 (2012 ж.). Үлкен  Аккраның халқы 4 млн-ға жақыдап келе жатыр. Үлкедігінен Аккра - Африкадағы 11-ші мегаполис. Халықының 99,9 %  — негрлер. Аккра - өте "жас" қала,  56 % адамдарының жасы  24-тен кіші.

16 ғасырдан кейін салынған. 1600 жылда га тайпалары федерациясының астанасы болды. Африкада  европалық саудагерлерінің келуіне байланысты Аккра маңызды сауда орталығына айналды.

1850 ж. ағылшыдықтардың Алтын Жаға отарына қосылып, 1876-1957 ж. осы отардың резиденциясы болды.

Сонымен бірге Аккра - өнеркәсіптік-энергетикалық Акосомба-Тема аудандық орталығы. Теңіз порты, темір жол, автожол және халықаралық әуе жолдарының торабы. Металл өңдеу, тоқыма, ағаш тілу, тамақ (жеміс және балық косервілеу), құрылыс материалдары мен электр құрал-жабдықтарын шығаратын өнеркәсіптік орындары бар. Қолөнер кәсіпшілігі (алтын мен күміс бұйымдарын жасау) дамыған.

Аккра арқылы шетке алмас, какао шығарылады.

### Қаланың назар аударарлық орындары
* Университет (1948), 
* Абуриботаника бағы   (қаладан 30 шақырымда), 
* Ғылым академиясы (1961), 
* Африкалық керамика мен ағаш, сүйектен жасалған бұйымдардың ұлттық мұражайы (1957) 
* Драма театры «Гана-Плейхаус» бар.
* «Макола» базары
* Форттар:
:* Ушер (1605)
:* Джеймс (1673)
:* Кристиансборг (1661—1680)

### Галерея

Сурет:HauptstraßeAccra18851908 300dpi.jpg|ХІХ ғ. соңындағы қала орталығы
Сурет:Central accra-2.jpg|Қала орталығы, қазіргі күн
Сурет:Independence Arch.jpg| Тәуелсіздік аркасы
Сурет:Osu castle.JPG
Сурет:James Light House.jpg


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.ama.ghanadistricts.gov.gh/ 

Санат:Аккра
Қошқарлық тағанақ

250px|нобай|Қошқарлық тағанақ

**Қошқарлық тағанақ** () – қызылқұйрық тағанаққа ұқсас, алайда аздап солғындау реңді құс, тіпті құйрығы да – қызғылт сарыемес, саз түстес болып келеді. 

Негізінде Қашқарияда ұялайды. Азияның оңтүстігінде және шығыс Африкада қыстайды. Қазақстанның оңтүстік облыстарының аумағынан жылына екі рет: осында қызылқұйрық тағанақ ұялау орындарында пайда пайда болғанға дейін – наурызда, осы орынды қызылқұйрық тағанақтар негізінде тастап кеткеннен кейін – қазанда ұшып өтеді.

Санат:Тағанақтар
Акароз

**Акароз**, **көнтек** (Acarosis) - мал қотырының бір түрі.
Қоздырғышы - "Акарус" деген кене. Ұзындығы 0,2-0,5 мм, сопақша, түсі ақ сұр, тұмсығы таға тәрізді имек, аяқтарында сорғыштары бар. Малдың сөлімен қоректенеді, ұрғашы кенелер терідегі өздері жасаған қуысқа жұмыртқалайды. 
Ауру мал тұрған қора, құрал-сайман, бұйым, төсеніш т.б. арқылы малға тарайды.  Оның белгісі 2-3 аптада білінеді, мал тынымсыз қышынып, қотыр түскен жері әуелі бөртеді, қызарады, бөртпесі жарылып, орны дымқылданады, терінің түгі түсіп, тақырланып,  қыртыстанып кетеді. Қазақ мұны *көң қотыр* немесе *көнтек* деп те атайды. 
Мал қасынып, тіпті тістелеп жарақаттануы да мүмкін, ақыры титықтап арықтайды.
Мұнымен жылқы, шошқа, қой-ешкі, түйе, сиыр, солтүстік бұғысы, тіпті адам да ауырады.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ветеринария
Сан тізбектері

## Сан тізбегінің анықтамасы
* **Анықтама.** «Мүшелерін нөмірлеп шығаруға болатын шексіз сандар жиынын **сан тізбегі** деп атайды»

~a_1, a_2, \big(2;4;6\big)  – cан тізбегі

~\big\{ a_{n} \big\} – тізбектің қысқаша белгіленуі

~n -  оның жалпы мүшесі (реттік нөмірін көрсететін индекс)

## Сан тізбегінің берілу тәсілдері
* «~n – мүшесінің формласымен анықтау дегеніміз тізбектің кез келген мүшесін  өрнектейтін **формула арықыл анықтау**.»
Мысалы: ~a_{n} = n^{2}; 0, 1, 4, 3 ...
* «Тізбекті оның мүшелерін **сипаттау арқылы анықтау**» 
Мысалы: ~1, 1,4 1,41, 1,414, ...  \sqrt{2}
* «**Рекурренттік тәсіл**  - тізбектердің кез келген мүшесін алдыңғы мүшелері арқылы анықтау» 
Мысалы: (Фибонначи сандары)  ~a_n = a_{n-1} + a_{n-2}, \big(a\big) онда ~1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34
## Бірсарынды тізбектер
* **Анықтама.** «Егер ~\big\{ a_{n} \big\} саны тізбегі үшін ~a_{n+1}>a_{n} теңсіздігі орындалса, яғни оның екінші мүшесінен бастап әрбір мүшесі алдыңғы мүшесінен артық болса, онда мұндай тізбекті **[[өспелі тізбек]]** деп атайды.»
Мысалы:  ~2, 4, 6, 8, ... , 2n, ...
* **Анықтама.**«Егер ~a_{n+1} теңсіздігі орындалса, онда мұндай тізбекті **[[кемімелі тізбек]]** деп атайды.»
Мысалы:  ~1, \frac{1}{2}, \frac{1}{3}, \frac{1}{4}, ..., \frac{1}{n}, ...
	
* **Анықтама.**«Егер ~a_{n+1} \geq a_{n} (не ~a_{n+1}  \leq a_{n}) теңсіздіктері орындалса, онда бұл тізбекті **[[кемімейтін (не өспейтін) тізбектер]]** деп атайды.»
Мысалы:  ~1, 1, 2, 2,...

## Дереккөздер


  
Санат:Тізбектер мен қатарлар
Лексикалық талдау

**Лексикалық талдау**

Талдау реті:
#  Сөйлемді оқы, ондағы өзің қалаған сөздің қандай мағынаны білдіріп тұрғанын анықта.
#  Сол сөздің сөйлемде кандай мағынада жұмсалып тұрғанын анықта (тура ма, әлде ауыспалы ма)
#  Мүмкіндігіне қарай, сөздің синонимін, антонимін, омонимін тап
#  Сөздің қазақ тілі сөздік құрамының қай тармағына жататынын дәлелде.

**Талдау үлгісі:**

Аманның *жылы* сөздері ерекше әсер етті.

*жылы* — жағымды, мейірімге толы деген мағынада, ауыспалы мағынада.

жылы, шуақты, ыстық, мейірлі — синоним; жылы — суық — антоним:

*жылы* — жалпылама қолданылатын сөз.

**Сөз мағыналарының шартты белгілері:**

омоним     ~O   \leftarrow   \rightarrow  O

синоним     ~O \approx O

антоним      ~O   \rightarrow   \leftarrow  O   

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Филология
Достас сандар

**Достас сандар** — әрқайсысы өзге санның өзінен басқа барлық меншікті (немесе дұрыс) бөлгіштерінің қосындысына тең болатын натурал сандар жұбы. ~284 және ~220 сандарының сәйкес меншікті 
бөлгіштерінің қосындысы ~1+2+4+5+10+11+20+22+44+55+110=284 және ~1+2+4+71+142=220

~220 санының меншікті бөлгіштерінің қосындысы ~284-ке тең, ал ~284 санынікі - ~220 - ға тең.

Осы сандарға алғаш назар аударған ежелгі грек ойшылы Самостық Пифагор (б.з.б. 570 - 500) болған. Сондықтан бұл сандар Пифагордың жұп сандары деп аталған. IX ғасырда өмір сүрген араб математигі Сәбит ибн Курра (836–901) достас санддарды анықтауға арналған тәсіл тапқан.

## Дереккөздер

Санат:Сандар теориясы
Санат:Математикалық гипотезалар
Санат:Сандар
Кая (тайпалық одақ)

**Кая** () — Кореяның оңтүстік бөлігіндегі Нактонган өзенінің алабында орналасқан корей тайпаларының одағы. Кая Пёнхан конфедеренциясынан шығып кетіп, уақыт өте келе Силла құрамына енген.

## Атауы
200px|left|thumb|Кая және V ғасырдың соңындағы көршілес мемлекеттер.
Корей тілінің Қытай тіліне әр түрлі транскрипциясы болғандықтан, кейбір тарихи жәдігерлерде бұл одақтың Кая (가야; 加耶, 伽耶, 伽倻) деген атауынан бөлек Карак (가락; 駕洛, 迦落), Кара (가라; 加羅, 伽羅, 迦羅, 柯羅), Карян (가량,加良) и Куя (구야, 狗耶) деп аталуы мүмкін. .

## Тарихы

Самгук Юсадағы аңызға сүйенетін болсақ, 42 жылы аспаннан 6 жұмыртқа түсіп, одан жарып шықан 6 ұл бала 12 күн ішінде ерейген деседй. Олардың бірі  Суро (Кая), Кымгван Каяның негізін салушы королі болса, қалған бесеуі Кая одағын құраған бе басқа мемлекет құрған:  Тэкая, Сонсан Кая, Ара Кая, Корён Кая және Сокая.

Тарих бойынша Кая Пёнхан конфедеренциясы деп аталған он екі тайпалық одақтан шыққан.

## Саяси құрылысы
Әр түрлі тарихи жәдігерлер Каяның құрам бөліктері туралы әр түрлі мәліметтер жазады. Мысалға «Корё Сарякта» (고려사략; 高麗史略) бесеуі аталған: Кымгван Кая, Корён Кая, Пихва Кая, Ара Кая және Сонсан Кая.

Конфедерецияның негізгі қаласы қазіргі Кимхэ болған. Алты-жетінші ғасырларды одақ орталығы Тэкаяға (Корён уездінің ауданы) көшіріледі. Тэкаяны 562 жылы Силла мемлекеті басып алады.

Конфедерация Жапониядағы Кисю аралының патшаларымен тығыз байланыста болды.

## Сыртқы сілтемелер
* Ким Юсиннің өмірбаны 
* Korea in American Encyclopedia
Еселік

**Еселік**, *a натурал санның еселігі* — ~a - ға қалдықсыз бөлінетін натурал сан. ~a, b, ... , m сандарының әрқайсысына бөлінетін ~n саны осы сандардың ортақ еселігі деп аталады. Екі немесе бірнеше сандардың ортақ еселігінің біреуі (нөлге тең емес)  ең кіші ортақ еселік, ал саны. Егер ~P_{n} \big(a\big) екімүше  ~\big(x-c\big) ^{k} - ға бөлінетін,  ал ~\big(x-c\big) ^{k+1} - ге бөлінбейтін болса, осы жағдайда ~c және ~k еселікті түбірі делінеді. ~P_{n} \big(a\big)  көпмүшесінің еселік түбірі — ~P_{n} \big(a\big) = 0 теңдеуінің де еселік түбірі деп аталады.
## Дереккөздер


  
Санат:Математика
Санат:Алгебра
Сұхбат әдісі

**Cұхбат әдісі** - әлеуметтік психологияны зеттеу әдістерінің бірі. Мұнда зерттеуші (сұхбаттасушы) сыналушымен (респондент) әңгімелеседі, жол-жөнекей оның сөз саптауына, түрлі реакцияларына, ілтипатына зер салып отырады. Әңгіме белгілі сұрақтың айналасында, зерттеуші көздеген мақсатқа орай, арнаулы жоспар бойынша жүргізіледі. Зерттеуші сыналушының ниетін қас-қабағынан біле алатындай әдісқой тәсілшіл, білгір кісі болуы қажет.  Сөйлеу әдісінде анкета арқылы анықталуы қиын, ұсақ-түйек детальдармен мәселенің түп-төркінін аша түсуге мүмкіндік туады. Осы әдіс арқылы жиналған материалдың объективтілігіне ерекше мән бермейінше болмайды, өйткені зерттеушінің әнгімесіне ықыластанған адам кейде жаңсақ, екі ұшты мәліметтер беріп қоюы да ықтимал. Зерттеудің нақтылы талап-тілегіне орай сұхбат бірнеше түрге бөлінеді. Ол жеке адамдармен (жеке сұхбат), сондай-ақ арнайы ұйымастырылған топтармен де (отбасы әулеті,дос-жарандар тобы т.б ) жүргізіледі. Сұхбаттың стандарттық (алдын ала жасалған нақты бағдарлама бойынша), үлкен тақырыптық төңірегінде құрылған түрлері де бар.

Санат:Лексикология
Жарты аралық

**Жарты аралық** —- ~a  (сол жағы ашық ) немесе  ~a  \leq x  (оң жағы ашық) теңсіздіктерін қанағаттандыратын x сандарының жиыны; сол жағы ашық жарты аралық — ~(a,b] белгісімен, оң жағы ашық аралық ~[a,b) белгісімен бейнеленген.
## Дереккөздер


 
Санат:Математика
Санат:Алгебра
Жергонн нүктесі

нобай|Жергон нүктесі
**Жергонн нүктесі**  — үшбұрыштың төбелерін осы үшбұрышқа іштей сызылған шеңбердің әлгі төбелерге қарсы жатқан қабырғалармен жанасатын нүктелерін өзара қосатын түзулердің қиылысу нүктесі. Мұны дәлелдеген француз  астрономы Жозеф Жергонн (1771 - 1859) болған.

## Дереккөздер


Санат:Үшбұрыш орталықтары
Сөз әдебі

**Сөз  әдебі** - тіл қатудың, сөз жұмсаудың қоғам қабылдаған, жұртшылық ұйғарған, ұлттық сипатқа ие ережелері мен тәртібі.

Тіл қатудың тәртібі қарым-қатынас жағдайына қарай жұмсалатын арнайы сөздер мен тұрақты сөз орамдарының жүйесі арқылы жүзеге асады.	

Қоғам мүшелерінің арасындағы әрбір қарым-қатынас  жағдайын қамтамасыз ететін тілдік құралдар ақылы жүзеге асады. Қоғам мүшелерінің арасындағы әрбір қатынас жағдайын қамтамасыз ететін тілдік құралдар және олардың синрнимдік қатарлары болады.Тілдесуші жақтардың білім, тәрбие деңгейін, мекенін, жыныс, жас айырмасын тұрақты, тұрақты емес т.б әлеуметтік рөлдеріне тән белгілерін есепке алып отыру cөз әдебінің әлеуметтік қырлары болып табылады.

## Құрылымдық және функционалдық қасиеті
Сөз әдебінің өзіне тән лингвистикалық табиғаты  олардың құрылымдық және функционалдық қасиетіне тығыз байланысты. Сөз әдебінің бірліктері таңбалары - байланыс жасау мақсатында тыңдаушы жаққа берілген белгі, олай болса, бұл белгі коммуникативтік бірлікке жатады. Ал кез келген коммуникативтік бірліктің предикативтік мазмұны (жақ, шақ,рай т.б) болуға тиіс.

## Функциялары
Сөз әдебінің коммуникативтік және одан басқа да  байланыс орнату (фатикалық), тыңдаушының назарын аудару (апеллятивтік), сыпайылық таныту (конативтік), тыңдаушының көңілін аулау, көтеру (эмотивтік) т.б тәрізді функциялары бар.

## Тағы қараңыз
* Қазақ тілі

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Қазақ тілі
Екімүше

**Екімүше** — екі бірмүшенің алгебралық қосындысы. Екімүше көбінесе бином деп аталады
## Дереккөздер


  
Санат:Математика
Аконкагуа

**Аконкагуа тауы** () — Оңтүстік Америкадағы Анд тауларының орталығындағы шың, әлемдегі ең биік батолит.  

## Географиялық орны
Аргентина жерінде. Чили шекарасына таяу. Солтүстігінде және шығыс жағынан  Валье-де-лас-Вакас, ал оңтүстігі мен батысында Валье-де-лос-Орконес-Инфериор тау жоталарымен шектелген. Биіктігі - 6960 м (Оңтүстік Америкадағы, Батыс және Оңтүстік  жарты шардағы ең биік шың). 

## Геологиялық құрылымы
Шөгінді жыныстарды жауып жатқан андезиттен құралған. Сондықтан алғашқы кезде жанартау деп қате аталып жүрді. 

## Жер бедері
Аконкагуа тауының беткейлері тік, құзды келеді.  Басын көп жылдық қар алып жатыр. Төменгі жағында ұзындығы 6 км 7 мұздық бар, ең үлекені - солтүстік-шығыс (поляк мұздығы) және шығыс мұздығы. 
 
## Дереккөздер
 

Санат:Оңтүстік Америка таулары
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
The Independent

**The Independent** ( — «тәуелсіз») — Британияның таңғы ұлттық газеті. 2010 жылдан бастап Александр Лебедевке тиесілі. Никнеймі *Indy*. 1986 жылдан бері басылып келетін газет Ұлыбританияда ең жас газеттердің қатарына кіреді. Газеттің редакторы 2013 жылы тағайындалған Амол Раджан, ал редактордың орынбасары 2012 жылдан бері Арчи Блэнд. 28 жасқа келген Блэнд Британияда газет индустриясында жұмыс істейтін жоғары қызметке тағайындалған ең жас азаматтардың бірі.

Бастапқыда газет үлкен форматты болып шыққан, кейін, 2003 жылдан бастап кіші форматқа ауысты. 2013 жылдың тамыз айында газеттің таралымы 68 мыңға жетті, ал жексенбілік газеттің таралымы 110 мыңды құрады.

## Тарихы
*Independent* газеті 1986 жылдың 7 қазанында кең көлемді болып шықты. Газетті Андреас Смит, Стивен Гловер, Мэтью Симондс шығарды. Олардың үшеуі де кезінде *The Daily Telegraph*-та журналист болып қызмет атқарған. Газет Британиядағы газеттер басылымының түпкілікті өзгеруі кезінде шыққан болатын.

1990 жылдары газетте қаржы жағынан проблемалары болды. Кейбір 1980 жылдары шыққан газеттер, оқырмандардың көңілдерінен шыға алмай жабылып қалып жатты. Олардың арасында *Sunday Correspondent* болды. *Independent* те осы мәселелені шешті. Бірнеше компаниялар газетті басқаруға мүдделі болды.  *Tony O'Reilly's* медиа тобы және *Mirror Group Newspapers* 1994 жылдың ортасында газеттің бірталай бөлігін сатып алды. 1995 жылдың наурызында газеттің акциялары әртүрлі компанияларға тиесілі болды. *Independent News & Media*-ға 43% пайыз, *MGN*-ге 43% пайыз және *Prisa*-ға 12% пайыз.

1996 жылдың сәуір айында тағы да өзгерістер болады. Ал 1998 жылдың наурызында *O'Reilly* компанияның қалған 54%-ын £30 миллионға сатып алады да, компанияның қарыздарын өзі көтереді. *Independent News*-ті Бренден Хопкинс басқарды. Сол уақытта Эндрю Марр *The Independent*-тің, ал Рози Байкот жексенбілік газеттің редакторы болып тағайындалды.

1998 жылдың сәуірінде Рози Байкот *The Daily Express*-ке ауысады, ал осы жылдың мамыр айында Марр BBC-ге саяси редактор болып қызметке орналасады. Оның орнына Саймон Кельнер тағайындалады. Газеттің тиражы 200'000-нан төмендеп кетеді. Газет тиражын көбейту мақсатында бірнеше өзгертулер еңгізді. Басылымның айналымы көтерілгенімен ол 1989 жылғы деңгейге жете алмады. Жұмыс орындарының және қаржының төмендеуі журналистердің рухын түсірді.

2004 жылдың ортасына қарай газет 5 миллион фунт жоғалтты.

2010 жылдың 25 наурызында *Independent News & Media* газетті Александр Лебедевке сатты. 2009 жылы Лебедев Британиялық *Evening Standard*-ті сатып алған болатын. Екі аптадан соң редактор Роджер Алтон орнынан кетеді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты
Жіктеу (математика)

**Жіктеу**, көбейткіштерге жіктеу— алгебралық өрнекті бастапқы дәрежесінен төменгі дәрежелі бірнеше көбейткіштердің көбейтінділеріне теңбе-тең түрлендіру (ажырату).
Мысалы, 

* ~x^{2}-1=\left( x-1\right) \left( x+1\right) ,
* ~x^{2}-\left( a+b\right) x+ab=\left( x-a\right) \left( x-b\right) ,
* ~x^{4}-a^{4}=\left( x+a\right) \left( x-a\right) \left( x^{2}+a^{2}\right)

Жіктеудің қарапайым тәсілдері: 
* 1) ортақ көбейткішті жақша сыртына шығару; 
* 2) дайын формулаларды қолдану: 
* 3) топтастыру тәсілі; 
* 4) ~n-дәрежелі көпмүшелерді түбірлерінің айырымы бойынша жіктеу.
## Дереккөздер


 Санат:Математика
Санат:Алгебра
## Тағы қараңыз
Көпмүшелік
Иррационал теңдеу

**Иррационал теңдеу** — белгісізі, яғни айнымалы шамасы радикал таңбасының астында болатын теңдеу, мысалы, ~3\sqrt {\left( x-1\right) }=3.

Мұны шешу үшін тендеудің екі жағын үшінші дәрежеге шығарамыз, сонда ~x-1=3^{3};x-1=27,x=28

Иррационал теңдеулерді әдетте радикалдардан арылту тәсілімен шешеді. Бұл үшін тендеудің екі жақ бөлігінде тендеу рационал өрнек пайда болатындай тәсілмен дәрежелеу керек. Кейде бұл жайтты бірнеше рет қайталауға тура келеді. Осы түрлендірулер нәтижесінде алгебралық теңдеу (бүтін немесе бөлшек), жалпы алғанда, бастапқы берілген теңдеуге мәндес (эквивалентті) болмай қалады. Көбінесе берілген теңдеудің салдары пайда болады. Тендеуді канағаттандырмайтын шешімді бөгде шешім ретінде ескермейтін боламыз. Бірақ та теңдеудің екі жақ бөлігі тақ дәрежеге дәрежеленген болса, онда жаңа теңдеу бастапқы теңдеуге мәндес (эквивалентті) болады. Мына тендеулер жүбы мәндес болмайды:
# ~\sqrt {A}=\sqrt {B} және ~A=B:
# ~\sqrt {A}\cdot \sqrt {B}=C және ~\sqrt {AB}=C;
# ~\dfrac {\sqrt {A}} {\sqrt {B}}=C және ~\sqrt {\dfrac {A} {B}}=C;
Осы өрнектердің оң жағындағы теңдеулерінің бір мезгілде ~A  және ~B  болған жағдайдағы шешімдері сол жақгағы тендеулердің шешімдері болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Алгебра
Санат:Теңдеулер
## Тағы қараңыз
* Иррационал сан
Мамырбай би Қалқайұлы

**Қалқай ишанұлы Мамырбай** — (шамамен 1822–1824, Қарабдал-Абыла, – өлген жылы белгісіз, сол жерде). Бұл қазіргі Қызылорда облысы Қармақша ауданының Қармақшы ауылында. Осы маңда Марал ишан қорымы бар.

Мамырбай Марал ишанның немересі, Қалқай ишанның екінші ұлы. 1850–1851 жылдары ел билігіне араласа бастады. Елдің бірлігіне мен тірлігіне басшылық жасаған. Уезд бастығы да Мамырбайдың жұртшылық алдындағы беделін ескеріп, оны өз ауыл-аймағынан түтінпұл жинайтын жергілікті бастық етіп тағайындайды. Мұрағат құжаттарында  оның 1863–1866 жылдары 180 түтінді басқарып, түтінпұл жинағаны және оны өткізгені туралы  Мамырбай Қалқаевтың қолын қойып, мөрін басқан құжаты сақтаулы.

Марал баба аталатын қорымды сәнді салынған Қалқай ишан үй-тамы бар. Оны салғызған Мамырбай екен. Мамырбай әкесі Қалқайдың арықтарын тазалатып, су жүруін үнемі қадағалап, егін егуге де елді бейімдеген екен.

Марал, Қалқай ишан балаларының ішінде орыс қызметіне араласқан Мамырбай болса  да, Мамырбайға баба қасиеті қонған деседі. Бірде қырдан күзге Сырға оралған Мамырбай Қараөзектен өтуге келсе, қайық арғы бетте болыпты. Арғы жағадағыларға Мамырбай ишан: «Қайықты бері әкеліңдер»,-дейді. Олар: «Қатты жел болып тұр, қайықты аударып аламыз»,- дегесін, атын тебініп жіберіп, толқындап жатқан Қараөзек суына салып жібереді. Не болғаны белгісіз, Мамырбай аман-есен дариядан өте шығыпты.	
	
Мамырбайдың үлкен ағасы Алдажар ишан өзінен кейінгі ұрпақтарының мінезі мен басқа жағдайларын өлеңмен айта отырып: ...«Біз Мамырбай екеуміз кәріппіз», - деп өздерінің қарттығын білдірсе керек.

Ишанның басқа ұлдары сияқты Мамырбай балалары да қудалауға түскен. Ол мұрағат құжаттарында 1902–1905 жылдары  сайлаушылар бетінен  жиналысқа қатысып қол қойған. Сонда Мамырбай ишан 1902 жылы өмірде бар болған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Көбейту

**Көбейту** — көбейткіштер (~a және~ b) деп аталатын екі объектіден көбейтінді деп аталатын үшінші объекті (~x) құру. Көбейту"~x" белгісімен [мұны 1631 жылы ағылшьн математигі Уильям Отред (1574 — 1680)] ұсынған немесе "~\cdot  " белгісімен [мұны 1698 жылы неміс математигі Готфрид Лейбниц (1646 — 1716) ұсынған] белгіленеді. Жалпы алғанда көбейту — әр түрлі бинарлық (латынша — қос, екі деген сөз) амалдардың (сандарды, матрицаларды, векторларды, топтардың элементтерін, сақиналарды көбейту) атауы болып табылады. Әріптік көбейту жазылғанда бұл белгілер  жазылмайды, мысалы ~a x b немесе ~a \cdot   b болып жазылмайды, ол қойылмай-ақ ~ab болып жазылады. Сандар көбейтілгенде бұл белгілер міндетті түрде қойылуы шарт, өйткені көбейтінді бір тұтас сан болып кетеді, мысалы, ~12 x 13 (егер көбейту ~x белгісі жазылмаса 1213 болып "тұтасып" санды бейнелейтін болады). Көбейту жалпы түрде былай өрнектеледі: ~ab =x, мұндағы ~a — көбейгіш (көбейтілгіш),~ b — көбейткіш, ~x — көбейтінді. Кейде~ ab өрнегін де кебейтінді деп атай береді. Сандарды көбейту барлық сан аймағында шектеусіз әрі бір мәнді орывдалады. Мына зандылықтар орындалады: 
# ~ab = ba — (ауыстырымдылық заңы);
# ~a(bc) = (ab)c — (терімділік заңы);
# ~ a(b + c) = ab + ac — (үлестірімділік заңы).                                                                                                                         
Бұларға қосымша: ~a \cdot   0 = 0\cdot  a =0; a\cdot  1 = 1\cdot  a = a; a\cdot  n= a+a+...+a (~a рет қайталанады); ~(-1)a = - a. Көбейтінді мына жағдайда ғана нөлге тең болады: ең болмағанда бір көбейткіші (немесе екеуі де) нөлге тең болуы шарт.

## Дереккөздер


Санат:Математика
Санат:Алгебра
Келтірілмейтін көпмүше

**Келтірілмейтін көпмүше** - едәуір төменгі дәрежелі көбейткіштерге жіктелмейтін көпмүше. Көпмүшенің көбейткіштерге жіктелу мүмкіңдігі осы көпмүшенің кандай сан аймағында (облысында) карастырылатындығына тәуелді. Мысалы, ~x^{3}+2 көпмүшесі, егер коэффициентгеріретінде тек рационал сандар ғана алынған болса, онда ол келтірілмейтін екі көбейткішке жіктелмейді. Егер коэффициенттері ретінде кез келген нақты сандар алынатын болса: ~x+\sqrt [3] {2} және ~x^{2}-x^{3}\sqrt {2}+\sqrt [3] {4} көбейткіштеріне жіктеледі, ал егер коэффициентгері комплекс саңдар болса, мынадай үш көбейткішке жіктеледі:

* ~x+\sqrt [3] {2},x-\sqrt [3] {2}\cdot \dfrac {1+i\sqrt {3}} {2}, x-\sqrt [,] {2}\cdot \dfrac {1-i\sqrt {3}} {2}

Жалпы жағдайда көпмүшелерге катысты келтірілмейтіндік кез келген
өріс үшін анықгалады.
## Дереккөздер


Санат:Көпмүшеліктер
Андорра туы

**Андорра туы** () — Андорраның мемлекеттік туы. 1866 жылы қабылдандаған көк, сары және қызыл түсті тігінен орналасқан үш жолақтан құралады. Бір қарағанда барлық үш жолақтың ені бірдей секілді, алайда Андорра елтаң өз басы орналасқан ортанғы жолақ азғана кеңірек орналасқан. Жолақтардың пропорциясы 8:9:8 болса, ал жалпы тудың пропорциясы 7:10.

Тудың дизайны кішкентай мемлекеттің тәуелсіздігін қорғаған Франция және Испания туларымен байланысты. Тудың үш жолағын Франция туынан, ал ортаңғы жолақтың кеңірек болуын Испания туынан байқауға болады. Андорра туындағы қызыл және сары түс Франция туының, ал қызыл және сары түс Испания туының негізгі түстері. 1806 және 1866 жылдар арасында Андорраның туы сары және қызыл екі жолақтан құралған. Ортаңғы жолақтағы әнұранның ұраны *Vitus Unit Fortior*, *Күш бірлікте* мағынасын білдіреді.

Тудың дизайны Румыния, Молдова және Чад елдерінің туларына ұқсас келеді. Аталған елдердің Андорра туынан айырмашылығы - барлығының тулары көк, сары және қызыл түсті бірдей жолақтардан құралады.

## Басқа тулар

File:Flag of Andorra (civil).svg| Азаматтық ту. 
File:Flag of Andorra (end of the 19th century-c. 1930s).svg| Скосырев басқарған уақыттағы ту 1866-1939. 
File:Flag of Andorra (1806–1866).svg| Андорра туы (1806-1866) 
File:Hypothetical flag of Andorra la Vella.svg| Андорра-ла-Велья туы 


## Ұқсас тулар

File:Flag of Romania.svg| Румыния туы
File:Flag of Moldova.svg| Молдова туы
File:Flag of Chad.svg| Чад туы


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
*http://www.ompa.ad/images/stories/Documents/Normes_Grafiques.pdf

Санат:Мемлекеттік тулар
Ангола туы

**Ангола туы** () — 1975 жылдың 11 қарашасында тәуелсіздік алғаннан кейін қолданысқа енгізілген Ангола мемлекеттік байрағы. Ту жоғарғы жағы қызыл, ал төменгі жағы қара екі бөліктен құралады.

## Тарихы
Африканың басқа да елдерінің туы секілді Ангола туы басқарған партияның туының түрлендуінен пайда болған.Партизан қозғалысы, содан кейін Анголаның тәуелсіздігі жолындағы ұлттық қозғалысы (МПЛА) ортасында алтын жұлдыз орналасқан тудың дизайнын қолданды.Қызыл түс социализды, қара түс Африканы білдірсе, ал жұлдыз МПЛА-ға демеу көрсеткен Кеңес одағының жүлдызының үлгісі болып табылады.

Кейінірек 2010 жылдың 5 ақпанында Ангола конституцяиясында ту төмендегідей суреттелді:
«Мемлекеттік ту жоғарғы жолағы қызыл түсті, төменгі жолағы қара түсті екі жолақтан құралған  алтын түстес тіктісті доңғалақ, мачете және жұлдыз орналаслуы тиіс.
*қызыл түс — отаршылық қысым, азаттық жолындағы күрес және отанды қорғау кезінде анголалықтардың қанын;
*қара түс — Африка құрлығын білдіреді.
*тіктісті доңғалақ — жұмысшылардың және өнеркәсіп өндірісінің нышаны.
*мачете — ауыл шаруашылық және қарулы күштің нышаны.
*жұлдыз — халықаралық ынтымастақтық пен ілгеріліктің бейнесі.
*алтын түстес — мемлекет байлыығын көрсетеді.

## Жаңа тудың жобасы
2003 жылы Ангола парламенті жаңа тудың жобасын қабылдауға ұсыныс жасады.Пропорциясы 2:3 жаңа тудың жобасы көлденең орналасқан бес жолақтан құралады.Жоғарғы және төменгі қою көк түсті жолақ бейбітшілік, әділдік және ынтымақтастықты білдіреді.Аралықтағы ақ түсті жолақтар татулық және бірліктің нышаны.Ал ортадағы қызыл жолақ тұрақтылық, ерлік және азаттық жолында қаза тапқан құрбандарды білдіреді.
Ортаңғы қызыл жолақтың ортасында тарихи және мәдени ерекшеліктің белгісі — 15 сәуле таралған, үш шоғырлас шеңберлерден құралған сары күн бейнеленген.Анголадағы Намибе ауданында, Читундо-Хулу () үңгірінде орналасқан неолит дәуірнің жартасқа салынған суретінің көшірмесі еді.

Алайда, Конституциялық ассамблея және Конституциялық трибунал 1975 жылғы туды өзгеріссіз қалдырды.

## Gallery


File:Flag of Portuguese West Africa (proposal).svg|Теңіздің ар жағындағы Ангола ауданы туының жобасы (1967).
File:Flag of MPLA.svg|Анголаның тәуелсіздігі жолындағы ұлттық қозғалысының туы.
File:Proposed Flag of Angola (1996).svg|Ангола туының ұсынылған жобасы (1996).
File:Flag of Angola (2003 proposal).svg|Ангола туының ұсынылған жобасы (2003).



## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
*http://www.angola.org/referenc/proposed_flag.html 
Санат:Мемлекеттік тулар
Ауғанстан туы

**Ауғанстан туын** (, ) Ауғанстан Ислам Әмірлігі 2021 жылдың 15 тамызда қабылдады.  

Ауғанстанның туы – бір құдай Аллаға куәлік ететін ортасында шаһадасы бар ақ ту.

Ауғанстан 20 ғасырда мемлекеттік туына ең көп өзгерту еңгізген мемлекет болып табылады.Хотаки династиясы кезіннен яғни 1709 жылдан бастап Ауғанстан тарихында 20 әртүрлі ту болыпты.

## Тарихи тулар

## Үкіметтік тулар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
*http://www.afghantribes.com/flags 
*Encyclopedia Iranica: Ауғанстан тулары  
*Ауғанстан туы
*Ауғанстан тулары

Санат:Мемлекеттік тулар
Санат:Ауғанстан саясаты
Көлбеу

**Көлбеу** — берілген түзуді немесе жазықтықты тік бұрыштан өзгеше бұрышпен қиып өтетін түзу. Егер түзу әлгілерді тік бұрыш жасап қиятын болса, ол түзу перпендикуляр деп аталады. 

## Дереккөздер


Санат:Математика
Санат:Алгебра
Санат:Геометрия
Алжир туы

Алжирдың мемлекеттік туы(, ) жасыл және ақ түсті екі бірдей тік жолақтардан және қызыл түсті жұлдыз бен жарты айдан құралады.Ақ түс тыныштықтың, жасыл түс табиғаттың әсемдігін, қызыл түс Алжир соғысында(1954-1962) қаза тапқан адамдарың канын білдірсе, ал жұлдыз және жарты ай Исламды көрсетеді

Ту 1962 жылдың 3 шілдесінде қабылданған болатын.1958–1962 жылдардағы қуғындағы Алжир үкіметінің туы да осыған ұқсас келді.

Тудың дизайны бір деректерде 19 ғасырда Абд әл-Қадыр қолданған жасыл және ақ түсті тік жолақтардан құралған тудан алынған болса, бір деректерде 16-19 ғасырлар аралығында Османдық Алжирдың ақ түсті жарты ай және жұлдыздан құралған қызыл тудан алынған.Тағы бір деректерде туды 1928 жылы ұлтшыл көшбасшы Мессали Хадж жасаған делінеді.

Алжир әскери-теңіз күштерінің туының сол жақ жоғарында ақ түсті айқасқан зәкір орналасқан.

## Сыртқы сілтемелер

*
Санат:Мемлекеттік тулар
Жайық шұғыласы

**Жайық шұғыласы** – Атырау облысы, Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет.

Алғашқы саны 1941 жылы 19 наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. Аудандық газеттердің жабылуына байланысты «Ленин жолы» да 1962 жылы өз қызметін тоқтатып, 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. «Жайық шұғыласы» аудан өміріндегі жаңалықтарға үн қосады. Қоғамдық тілші-авторлар көмегіне сүйеніп, егіншілік пен мал шаруашылығын тиімді жүргізудің өзекті мәселелерін, әлеуметтік, мәдени салалардағы өркенді істерді ұдайы көтеріп жазады. 100-ден астам қоғамдық тілшілер газет жұмысына қатысып тұрады. Әр жылдарда А.Ыбыраев, К.Дошанов, Д,Шененов, Ғ.Қожықов, К.Кенжалиев, І.Көпбаев, Н.Тағанбаев, С.Хасанов, Т.Жауыров, К.Бекбаев редакторлық қызмет атқарды. 1978 жылғы редакторы - С.Тәжбентаев. Ақындар М.Неталиев, Қ.Сағиев, З.Дабылов осы газетте жұмыс істеген. Құрылтайшылары – аудан әкімшілігі, аудандық мәслихат және редакция ұжымы. Аптасына 1 рет шығады.

Санат:Атырау облысы газеттері
Санат:Махамбет ауданы
Санат:Қазақ тілді газеттер
Актиноморфты гүл

thumb|Актиноморфты гүл
**Актиноморфты гүл** - (грек. "actis" - сәуле, "morfe" - пішін) - құрылысы симметриялы гүл.
Мысалы, қалампыр, наурызгүл, итмұрын, қызғалдақ, алма, т.б. өсімдіктердің гүлдері осыған жатады.

Мұндай өсімдіктердің гүлдерін кейде көп симметриялық немесе радиальды гүл деп айтады. 
Актиноморфты гүлдер белгілі бір бұнақденелер арқылы тозаңдануға онша бейімделмеген, оның себебі гүл құрылысының қарапайымдылығында. 

"Актиноморфты" деген термин өсімдіктердің осындай құрылысы бар басқа органдарына да қолданылады.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Биология
Санат:Ботаника
Санат:Гүлдер
Актиния

**Актиния**  немесе **теңіз анемондары** () — ішек қуыстылар отрядына жататын теңіз жануары.

## Дене сипаттамасы
Актиниялардың пішіндері әр түрлі болып келеді. Ең кіші актинияның диаметрі небәрі 0,38 см, ал биіктігі 0,4 см болады, ең үлкенінің диаметрі 1,8 м, ал биіктігі 1,2 м-ге жетеді. Олардың көбінің реңдері көк, жасыл, күлгін, қызыл немесе қызыл-сары болса, кейбіреулері өздерінің айналасындағы түспен бірдей болу үшін басқа түске ауысуы мүмкін. Актиниялардың милары болмайды. Жүйке жүйелері қарапайым болып келеді.

## Таралуы
Көбінесе тропикалық және субтропикалық суларда кездеседі.

Қара теңізде, Баренц теңізінде және Қиыр Шығыс теңіздерінде көп болады.

## Қоректері
Актиниялар – етқоректі. Олар балықтармен, мидиялармен, зоопланктондармен және шұбалшаңдармен қоректенеді. Олар өздерінің тілдерімен құрбанына уын дарытып, оны сал қылады. Кейін мұрттарымен құрбанды аузына алып келеді. Актиниялардың асқазандарында мықты қорытқыш шырын болады, ол қорегін жылдам қорытуға көмектеседі.

## Көбеюі
Актиниялар жыныстық жолмен де, жыныссыз жолмен де көбейеді. Ұрғашы актиниялар жұмыртқа өндіріп, оларды ауыздары арқылы суға жібереді. Еркек актиния аталық ұрықтарды өндіріп, суға жібергенде олар жұмыртқаларды ұрықтандырады. Ұрықтанғаннан соң жұмыртқа дернәсілге айналып, маржанға немесе басқа да бір қатты затқа бекініп, әрі қарай жетіледі. Актиниялардың кейбір түрлері – гермафродиттер, яғни бір ғана организмде еркек және ұрғашы дараның көбею мүшелері бар. Актиниялар, сонымен қатар, бүршіктену арқылы да көбейеді. Актинияның денесінде қалыптасқан кішкентай полиптер бөлініп, дамып, ересек актинияға айналуы мүмкін.

## Актиниялар мен клоун балықтар
Актиниялар мен клоун-балықтардың арасында симбиозды қатынас дамыған. Актиниялардың 100 түрінің ішінде 10 түрі клоун-балықтармен екі жаққа да пайдалы қатынас түзеді. Клоун-балықтардың ұялары актиниялар болады. Актиниялар оларды жауларынан қорғайды, әрі сол балықтардың қоректерінің қалдықтарымен қоректенеді. Сонымен қатар, клоун-балықтар актинияларды паразиттер және олардың мұрттарына кіріп кетуінен, басқа да заттардан тазартады.

## Актиниялар мен теңіз шаяндары
Кейбір актиниялар көптеген жануарлармен симбиозды қатынас түзеді. Олар теңіз шаяндарының сауыттарына жабысып алады. Олар шаяндарға қорғаныс болса, ал актиниялар шаянның арқасында жүріп оның қоректерінің қалдықтарымен қоректене береді. Диуана  шаян мен актиниялардың қатынастары симбиозды қатынастардың мысалы бола алады. Бұл шаяндар ұлулардың ескі жабындарын мекендейді. Олар өздерінің жабындарын жаңа жабынға ауыстырған кезде сол актиниямен бірге жаңа жабынға көшеді.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Ішекқуыстылар