Эдвард Мунк

**Эдвард Мунк** (Edvard Munch, 1863-1944) — Норвегиялық экспрессионизм суретшісі және графикшісі. Оның шығармалары адам жанының налаға толы мұңлы кескінін айқын бедерлеп көрсетуімен ерекшеленеді және кейінгі неміс экспрессионизміне айырықша ықпал етті. Оның өнері мен өміріне анасының өлімі, балалық шағындағы ағасы мен әпкесінің өлімі, әкесі мен екінші әпкесінің психикалық ауруы із қалдырған. Болмашы білім алады, бірақ Христианидегі (қазіргі Осло қаласы) суретшілер тобының қолдауымен  имперссионизмге және  постимрессионизмге бейімделуі оның керемет стиль қалыптастыруына мүмкіндік берді.
## Ғұмырбаяны
### Бала кезі
thumb|right|300px|Мунк: "Ауру бала" (1907)
Мунк 1863 жылы 12-ші желтоқсанда Норвегиядағы Лётенде (Løten) туылып, Христианида (қазіргі Осло қаласы) ержетеді. Ол суретші Жақып Мунк (Jacob Munch) пен тарихшы Петр Андриас Мунктің (Peter Andreas Munch) туысқаны. Мунктің шешесі Лаура (Laura Cathrine Bjølstad) 1868 жылы туберкулез ауыруынан қайтыс болады. Шешесі қайтыс болған соң бала Мункті әкесі бағады. Бірақ әкесі рухани ауыруға шалдығып, балаларына тозақ үрейі туралы көп айтады екен. Оның түсіндіруінше, егер әлдекім күнә өткізсе жанып жатқан тозаққа тасталады және енді қайтіп құтқарылу орайы онда болмайды екен. Бұл тәрбиелер бала Мунктің санасына мәңгілік із қалтырады.

1877 жылы оның ағасы мен жақсы көретін София атты әпекесі қайтыс болады. Ал, әкесі 1889 жылы қайтыс болады. Мунктің бір қарындасы бала кезінде рухани ауыруға шалдыққаны анықталған екен. Мунктің өзі де ауырушаң болады. Ағалы-қарындасты 5 ағайынды ішінде тек ағасы Андре ғана үйленеді және ұзақ өтпей ол да қайтыс болады. Осынау іркес-тіркес қайтыс болулар Мунктің жүйкесі мен көңіл күйіне нашар әсер етіп, жаны жаралы есейеді. Ажалдың бұл соққысы Мунк шығармаларындағы тұншығу мен қасіреттің негізгі себебі есептеледі. Ол былай деген болатын: 

### Жастық шағы
1879 жылы Мунк инженер болу үшін технологиялық институтқа оқуға түседі. Бірақ денсаулығына байланысты оқуды жөнді жалғастыра алмайды. 1880 жылы Мунк суретші болуға бел байлап, аталған институттан кетеді. Келесі жылы ол Осло королдық өнер және дизайн институтына қабылданады. Мүсінші Julius Middelthun және  натурализм суретшісі  Кристиан Крог (Christian Krohg) оның оқытушысы болады. Жас суретші өз суретшілік бағыты туралы былай деген екен: 

1885 жылы Мунк Парижге барады және оның туындылары да француз суретшілерінің ықпалына ұшырайды. Өз шығармашылық үлгісін импрессионизмнен бастаған Мунк біртіндеп постимпрессионизмге ауысады және ақыр-аяғы өзіне ғана тән жаңа суреткерлік шеберлігін қалыптастырады. Мунктің суреттері стилі жағынан постимпрессионизмге жақын болғанымен, бірақ негізгі тақырыбы символизмге тән. Оның суреттері сыртқы дүние шындығын емес, адамның ішкі жан дүние шындығын бейнелеуге құрылған.

1892 жылы қарашада Мунк Берлин суреткерлер одағының шақыртуы бойынша суреттерін көргізбеге қояды және оның суреттері талас тақырыбына айналады. Бір апталық көргізбеден соң Мунк Берлинде әр ел қайраткерлерінен құралған әлеуметтік бірлестікке қатысады. Бұл бірлестікте сол кездің біршама танымал жазушылары, суретшілері мен сыншылары болады. Олардың арасында Норвегия жазушысы Генрик Ибсен (Мунк Ибсеннің бірнеше пьесасына фон сурет жобалап береді) және Швед драматургі Август Стриндберг қатарлы әйгілі тұлғалар да болады.

1892 жылдан 1908 жылдар аралығында Мунк көп уақытын Париж және Берлин қалаларында өткізіп, офорт (мыс ойма), литография (тас ойма) және  гравюра (ағаш ойма) өнері салаларында үлкен беделге ие болады. Ғасырлар тоғысы кезінде ол өзінің бұрынғы шығармаларын жаңаша материалдар (Фотография, литография және гравюра) арқылы қайта жаңғыртады.
thumb|right|200px|Осло Мунк мұражайындағы сурет
1908 жылы күзде оның құлазу науқасы тіпті де тереңдеп, ақыры Даниэль доктордың арнаулы психиатриясында емделе бастайды. Ондағы емдеу оның даралығын өзгертіп жібергендей болады.

1909 жылы Мунк Норвегияға қайтып, ұлы табиғатқа қызығушылдық танытады. Оның шығармаларындағы бояулар алуандығы айқындалып, мұңлы сарын сейілгендей болады. Нацистік Германия тұсында Мунк "*азғын суретші*" атанып, Германияның көркем галереяларынан суреттері алынып тасталады. Германияны өзінің екінші отаны санайтын Мункке бұл біраз ауыр тиді.

### Өмірден қайтуы
thumb|right|200px|Ослодағы Мунк мұражайы
80 жастық мерейтойын өткізген соң бір айдан кейін Мунк 1944 жылы 23 қаңтарда Осло маңындағы Экелиде (Ekely) өмірмен қоштасты. Ол Осло мұрағатына өзінің 1000 май бояулы суретін, 15400 эстамп суртін, 4500 су бояулы суретін, 6 ойма мүсінін сыйлады. Мункті еске алу үшін Осло әкімшілігі Tøyen-де "Мунк мұражайын" ашты. Мунк мұражайы әлемде Мунк суреттерін ең көп сақтаған мұражай есептеледі.  Бұдан басқа Ослодағы ұлттық көркемсурет галереясы да Мунктің біраз май бояулы суретін сақтауда. Ослодағы Hotel Continental ішіндегі Dagligstuen бөлмесі де Мунктің біраз таңдаулы эстамп суреттерін сақтауда.
## Сурет стилі

Мунк көбінесе тіршілік, ажал, махаббат, үрей, құлазу қатарлыларды өзекті тақырып етіп, адамға күшті әсер беретін сызықтар, бояулар қолданып, қарапайымды әсірелеп көрсетіп, өз сезінісі мен көңіл күйін айқын бедерлеп көрсетуге тырысады. Оның сурет стилі германдық және Орта еуропалық экспрессионизм (бейнешілдік) ағымының алғашқы үлгісі есептеледі.

Мунк суретшілік өмірінде өз стилін көп рет өзгерткен болатын. 1880 жылдары Мунк натурализм (мысалы: «Ханс Жагердің портреті», Portrait of Hans Jæger ) бағытында және жартылай импрессионизмдік (әсершілдік) (мысалы: «Лафайетте көшесі», Rue Lafayette) бағытта болды. 1892 жылдардан бастап Мунк өзінің тоғыспалы синтетизмдік өз стилін қалыптастыра бастады (мысалы: «Күйзеліс» ). Мұнда бояулар символды мағынаға ие болып, әлдебір идеяларды жүктеп жеткізеді (мысалы: «Айғай»). Бұл оны белгілі мағынада символизммен тоғыстырды. 1890 жылдары Мунк ашық түстерге көбірек жүгініп, өз кейіпкерін орталыққа жайғастыруы жиіледі.
[thumb|right|200px|[Норвег кронасындағы Эдвард Мунк кескіні (2001) (оң беті)]]
Мунк адамдардың ішкі жан толқынын бейнелеудің түрлі амалдарын сынақ етіп, кейіпкерлері өз күйін білдірген күйде суреттелді (мысалы: «Күл»). Мұндай орналастыру салдарынан Мунк суреттерінде адам, ауа, естелік, қимыл, уақыт секілділер тегіс бір сәтте түйсікке ұйып қатып қалғандай әсер беріп, адам жанының қалтарысын тосын жарық еткізгендей болады.

Мунктің барлық кейіпкерлері, түрлі образдар («Емханадағы ажал», мысалы), тіпті әрбір қимыл-қозғалыстар белгілі бір көңіл күйді бейнелеп, "дененің тілін" жеткізіп айтып жатқандай болады. Мунк кейіпкерлері (мысалы, «Айғай») белгілі бір көңіл күй ауанын бейнелейтіндіктен, ол сызған ер мен әйел нақты шындықтар емес болатын. Мунктің айтуынша, импрессионизм өз өнер үлгісіне сай келмейді. Мунк нақты шындықтың кез келген бір түйінін бейнелеуге еш қызықпайды, оның баса мән бергені көңіл күй мағынасы, шындықтың адам жанындағы сағымы. Осы мақсатқа жету үшін Мунк құлазу секілді күйлерге айырықша сәп салды және шығармалары адам есін шығарардай сасқалаққа толы болды.

## Шығармашылық
### Айғай
thumb|right|300px|Мунк: Айғай
Мунктің бізге жеткен күнделіктерінде мынадай жазба бар: 

«Айғай» (1893, норвег: Skrik, таза мағынасы тұрғысынан "Бақыру", "Шыңғыру", "Шырқырау" деп те аударуға болады,) — Мунктің өкілдік туындысы, Мунк шығармашылығының шыңы. Бұл туындыда суретші экзистенциализмдік мағынада адамзат қасіретін дөп бейнелейді. Мунктің басқа туындылары секілді, «Айғайдың» да бір-біріне сәл ұқсамайтын 4 нұсқасы бар. Бұлардың арасындағы 1895 салынған нұсқасы 2012 жылы 2 мамырда 119,922,500 $ сатылған болатын.

Ғасырлар тоғысы кезінде Мунк «Тіршілік арқауы – өмір, махаббат, ажал жыры» (Frieze of Life—A Poem about Life, Love and Death) атты тізбекті суреттер желісін салды, «Айғай» соның бірі есептеледі. Бұл сурет желісі тіршілік, махаббат, үрей, ажал, қайғы-қасірет, мұң тақырыбына арналған.

Ол осы туындылары арқылы өмір мен өлім туралы өз кешірмесі мен сезінісін бейнелеуге тырысты. Мысалы «Ауру бала» (Мунктің қайтыс болған әпекесі Софияны бейнелейді), «Емханадағы ажал», «Түңілу», «Қанішер», «Күйзеліс», «Күл», «Тіршілік биі» қатарлылар. Бұл суреттер суретші түйсігі мен сезімін тіке бейнелейді, объекттің нәзік бейнесі қарапайым ғана сызылған, ал бірақ сезім, көңіл күй әсіреленген, объект нақты болғанымен мұнда тек сезімді бейнелеудің құралы ретінде ғана маңызды болған. Бұл суреттерде жанды сілкілейтін мәңгілік құдірет бар, осынау көріністердің артындағы фон адасқан аңсар апанын, қашып құтылғысыз ажал көлеңкесін, тіршіліктің қарамаққа қарапайым, бірақ абсурдқа толы үйірілісін, абыржу, үрей қабаттасқан шындықты сезіндіреді.

Мунк шығармаларының жаны оның жан дүниені боямасыз тіке, адал көрсетуінде. Әр туындысынан оның бүкіл болмысымен, жан сезімімен жасампаздықпен шұғылданғаны байқалады. 1889 жылы 26 жастағы Мунк  былай жеп жазған болатын: 
### Тіршілік арқауы
1893 жылы желтоқсанда Мунк Берлиндегі әйгілі Унтер ден Линден (Unter den Linden) көшесінде сурет көргізбесін өткізді. Бұл оның «Тіршілік арқауы» суреттері есептеледі. Онда табиғатпен тыныстас суреттер де болды: «Дауыл», «Ай нұры», «Жұлдызды кеш». Мұнан басқа махаббаттың көлеңке түсін көрсететін «Роза гүлі және Мейли», «Қанішер» қатарлылар да болды. «Емханадағы ажал» ажалды негізгі тақырып етіп, Мунктің әпекесі Софияға арналды. Негізінен бұл суреттерде Мунк отбасындағылар көрініс тапты. 1894 жылы «Тіршілік арқауына»  «абыржу», «күл», «Мадонна», «Әйел затының үш кезеңі» қатарлы туындылары енді. Ғасырлар тоғысы кезінде ол «Тіршілік арқауын» сызып аяқтады.

Мунктің біраз туындылары Модерн (art nouveau) өнерінің эстетикасын бейнелейді. 1898 жылы өзінің «метаболизм» (әуелдегі аты "Адам ата мен Хауа ана" болатын) туындысына рельефтік ағаш рама орнатты, бұл Мунктің шектелген алманы жеп күнәһар болуы туралы "адамзаттың азғындауы" мифіне сенетінін, махаббатқа үмітсіз қарайтынын көрсетеді. 1900  жылдары сызылған «Бос крест», «Голгофа» қатарлылар оның метафизикалық бағытын білдірді.

1908-1909 жылдардағы жүйке күйзелісінен кейін, оның өнері анағұрлым позитивті және айқын бола бастады, бірақ бұрынғыдай қарқынды болмады.

## Туындылары
### Негізгі туындылары

* 1892: ''Карл Жон көшесінің кеші''
* [1893: ''[Айғай'']
* 1894: ''Күл''
* Көзбен көз (1894)
* 1894–1895: *[[Мадонна]]*
* 1895: *[[Жастық көктем]]*
* 1895: *Темекі тұтатқан өз портреті*
* 1895: *Емханадағы ажал*
* 1899–1900: *Тіршілік биі*
* 1899–1900: *Ана өлімі*
* 1903: *Айлы түндегі ауыл*
* 1940–1942: *сағат пен төсектің қасындағы өз портреті*


File:The Scream.jpg|*[[Айғай]]*. 1893. Май бояулы, картонға салынған пастель суреті. Норвегия ұлттық галереясы, Осло
File:Edvard Munch - The dance of life (1899-1900).jpg|*Тіршілік биі*. 1899–1900. Кенепке салынған май бояулы сурет, 49½&nbsp;×&nbsp;75 in. Норвегия ұлттық галереясы, Осло
File:Edvard Munch - Ashes (1895).jpg|*Күл*. 1894. Кенепке салынған май бояулы сурет. 120.5&nbsp;×&nbsp;141&nbsp;cm. Норвегия ұлттық галереясы, Осло
File:Edvard Munch - Madonna - Google Art Project.jpg|*Мадонна*. 1894. Кенепке салынған май бояулы сурет. 90&nbsp;×&nbsp;68&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло


File:Skrik 1893.jpg|Бұл пастель 1893 жылғы "Айғайдың" тұңғыш аяқталды нұсқасы болуы мүмкін. Ослодағы Мунк мұражайында сақталуда
File:Munch The Scream lithography.png|Мунк жағынан "Айғай" деп аталған литография, 1895
File:The Scream Pastel.jpg|Картон пастел, 1895 жылы орындалған бұл нұсқа, 2012 жылы 120 млн долларға сатылды
File:Edvard Munch - The Scream - Google Art Project.jpg|1910 жылы сызылған бұл нұсқасы 2004 жылы Мунк мұражайынан ұрланған болатын, ал 2006 жылы қалпына келтірілді.


## Таңдамалы туындылары

File:Edvard Munch - The Seine at Saint-Cloud - Google Art Project.jpg|*Сенадағы қасиетті бұлт*. 1890. 46&nbsp;×&nbsp;38&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - At the Roulette Table in Monte Carlo - Google Art Project.jpg|*Монте-Карлодағы ұтыс үстелі*. 1892. 74,5&nbsp;×&nbsp;116&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:August Strindberg by Edvard Munch.jpg|*Август Стриндберг*. 1892. Кенепке салынған май бояулы сурет, 120&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm. Заманауи өнер мұражайы (Moderna Museet), Стокгольм, Швеция

File:Edvard Munch - Death in the Sickroom - Google Art Project.jpg|*Емханадағы ажал*. 1893. 134&nbsp;×&nbsp;160&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:'Starry Night' by Edvard Munch, 1893, Getty Center.JPG|*Жұлдызды түн*. 1893. 135.6&nbsp;×&nbsp;140&nbsp;cm. J. Paul Getty мұражайы.
File:Edvard Munch - Vampire (1895) - Google Art Project.jpg|*Қанішер*. 1895. 91&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Anxiety - Google Art Project.jpg|*Маза*. 1894. 94&nbsp;×&nbsp;74&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Munch deathSickroom.jpg|*Емханадағы ажал.* c. 1895. Кенепке салынған май бояулы сурет. 59&nbsp;×&nbsp;66 in. Норвегия ұлттық галереясы, Осло
File:Edvard Munch, Lady from the sea.jpg|*Теңізден келген әйел* (бөлігі). 1896. Кенепке салынған май бояулы сурет. 39½&nbsp;×&nbsp;126 in.
File:Edvard Munch - Evening. Melancholy I - Google Art Project.jpg|*Кеш, мазасыздық І*. 1896. 41.1&nbsp;×&nbsp;55.7&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Separation - Google Art Project.jpg|*Айырылысу*. 1896. 96&nbsp;×&nbsp;127&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Edvard Munch - The Voice , Summer Night - Google Art Project.jpg|*Дауыс / Жазғы түн*. 1896. 90&nbsp;×&nbsp;119&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - The Kiss - Google Art Project.jpg|*Сүйіс*. 1897. 99&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Inheritance - Google Art Project.jpg|*Мұра*. 1897–99. 141&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. мұра
File:Edvard Munch - Metabolism - Google Art Project.jpg|*метаболизм (алмасу)*. 1898–99. 172&nbsp;×&nbsp;142&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Edvard Munch - Red and White - Google Art Project.jpg|*Қызыл және ақ*. 1899–1900. 93&nbsp;×&nbsp;129&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Train Smoke - Google Art Project.jpg|*Сапар түтіні*. 1900. 84&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Consul Christen Sandberg - Google Art Project.jpg|*Consul Christen Sandberg*. 1901. 215&nbsp;×&nbsp;147&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Kiss IV - Google Art Project.jpg|*Сүйіс IV*. 1902. 47&nbsp;×&nbsp;47&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Four Girls in Åsgårdstrand - Google Art Project.jpg|*Åsgårdstrand-дық төрт қыз*. 1903. 87&nbsp;×&nbsp;111&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - The Brooch. Eva Mudocci - Google Art Project.jpg|*Брошь. Eva Mudocci*. 1903. 76&nbsp;×&nbsp;53.2&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Shore with Red House - Google Art Project.jpg|*Жағалаудағы қызыл үй*. 1904. 69&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Friederich Nietzsche.jpg|*Portrait of [[Фридрих Ницше]]* 1906.
File:MunchDerToddesMarat1907.JPG|*Мараттың өлімі I* 1907.
Edvard Munch - The Death of Marat II - Google Art Project.jpg|*Мараттың өлімі IІ* 1907.
File:Edvard Munch - Jealousy - Google Art Project.jpg|*Қызғаныш*. 1907. 75&nbsp;×&nbsp;98&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Edvard Munch - The Sun - Google Art Project.jpg|*[[Күн (жұлдыз)|Күн]]*. 1910–11. 450&nbsp;×&nbsp;772&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Galloping Horse - Google Art Project.jpg|*Шапқылаған ат*. 1910–12. 148&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - The Yellow Log - Google Art Project.jpg|*Сары белгі*. 1912. 129.5&nbsp;×&nbsp;159.5&nbsp;cm.Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - On the Sofa - Google Art Project.jpg|*Диванда*. 1913. 80&nbsp;×&nbsp;150&nbsp;cm.Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Weeping Nude - Google Art Project.jpg|*Жылаған тыржалаңаш*. 1913–14. 110&nbsp;×&nbsp;135&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Edvard Munch - Summer night, Inger on the beach (1889).jpg|*Жазғы түн, жағалаудағы Ингер*. 1889.
Edvard Munch - The storm (1893).jpg|Дауыл, 1893
Edvard Munch - Nuit d’été à Aagaardstrand.jpg|Åsgårdstrand-тағы ағаш және бақ қоршауы
Munch Moonlight.jpg|Айлы кеш, 1895
Edvard Munch - Golgotha (1900).jpg|Голгофа, 1900
Munch Girls on the pier.jpg|Бойжеткен, 1901
Munch Soehne des Dr Linde.jpg|Балалар, 1903
Edvard Munch - Melancholy (1894).jpg|Мұң, 1894
MunchDaskrankeMaedchen.JPG|Ауыру бала, 1885-1886жж.
Edvard Munch - Death and the Child (1899), Kunsthalle Bremen.jpg|Бала және өлім, 1899



### Автопортреттер

File:Edvard Munch - Self-Portrait - Google Art Project (533070).jpg|*Автопортрет*. 1882. 26&nbsp;×&nbsp;19&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait (1895) G0192-59 - Google Art Project.jpg|*Автопортрет*. 1895. 458&nbsp;×&nbsp;314&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait in Hell - Google Art Project.jpg|*Тозақтағы автопортрет*. 1903. 82&nbsp;×&nbsp;66&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait with Brushes - Google Art Project.jpg|*[[Қылқалам]]дар ұстаған автопортрет*. 1904. 197&nbsp;×&nbsp;91&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло

File:Edvard Munch - Self-Portrait with a Bottle of Wine - Google Art Project.jpg|*Шарап бөтелкесі қасындағы автопортрет*. 1906. 110&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло



### Photographs


File:Edvard Munch - Self-Portrait at 53 Am Strom in Warnemünde - Google Art Project.jpg|*Warnemünde, 53 жасындағы портреті*. 1907. 89&nbsp;×&nbsp;89&nbsp;mm.  Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Edvard Munch at the Beach in Warnemünde - Google Art Project.jpg|*Едвард Мунк Warnemünde жағалауында*. 1907. 83&nbsp;×&nbsp;87&nbsp;mm.  Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait “à la Marat” - Google Art Project.jpg|*"Марат өлімі" үлгісіндегі портреті”*. 1908–09. 81&nbsp;×&nbsp;85&nbsp;mm.  Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait Somewhere on the Continent I - Google Art Project.jpg|*Құрылықтың мәлім жеріндегі портреті I*. 1906. 90&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;mm.  Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch - Self-Portrait Somewhere on the Continent II - Google Art Project.jpg|*Құрылықтың мәлім жеріндегі портреті II*. 1906. 82&nbsp;×&nbsp;87&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло
File:Portrett av Edvard Munch, 26 år gammel.jpg|26 жастағы автопортреті 
File:Portrait photographique dEdvard Munch (4865295519).jpg|1902 жылғы Мунк.
File:Portrett av Edvard Munch.jpg|Мунк портреті
File:Portrett av Edvard Munch, 1929 (8382627071).jpg|1929 жылғы Мунк
File:Edvard Munch 1933-2.jpg|1933 жылғы Мунк

File:Edvard Munch, Selvportrett med hatt utenfor vinteratelieret på Ekely.JPG|Эдвард Мунк Экелиде, 1930
File:Edvard Munch - Rosa Meissner at the Hotel Rohn in Warnemünde - Google Art Project.jpg|*Warnemünde-дегі Рон мейманханасындағы Роза Мейснер*. 1907. Photograph. 87&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло
File:Edvard Munch 1921.jpg|Эдуард Мунк, 1921ж., Anders Beer Wilse
File:Edvard Munch 1933.jpg|Эдуард Мунк, 1933ж.


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* АЛТЫННАН ДА АРДАҚТЫ... ЖҮЗ ЖЫЛДЫҚ «АЙҒАЙ...»
* Мунк және оның шығармашылығы (ағылшын, неміс, француз, испан, орыс, қытай, португалия, жапон тілдерінде) 
* Мунк және оның «Айғайы» (видео) орысша

Санат:Норвегия суретшілері