open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ибица-гейт

**Ибица ісі** (), не **Ибица-гейт** () — аустриялық саяси жанжал. Басты тұлғаларына Бостандық партиясының мүшесі, Аустрия вице-канцлері Хайнц-Кристиан Штрахе мен партия басшысының бұрынғы орынбасары  жатты.

Жанжал 2019 жылғы 17 мамырда жарыққа шыққан ирандық заңгер Рамин Мирфахрай () жасатқан жасырын камера видеосынан басталған. 2017 жылғы шілдеде жасалған бұл видеода Ивиса, Испаниядағы оппозицияшылар Штрахе мен Гуденустың партияға қатысты астыртын жоспары жайлы сөйлегені бар. Видеода өзін ресейлік олигархтың жиенімін деп таныстырған әйелдің ұсыныстарын екі саясаткер де құптаған көрінеді. Әңгімелесушілер үкіметтік келісім-шарттарға айырбас ретінде Бостандық партиясына жағымды жаңалықтар жасалуын талқылады. Штрахе мен Гуденус сонымен қатар Еуропадағы және одан тыс жерлердегі басқа бай Бостандық партиясының донорларына қатысты сыбайлас жемқорлық саяси тәжірибелері туралы айтты. Видео Бостандық партиясының Аустриядағы баспасөз бостандығын басып, оны партизандық БАҚ-пен алмастыру ниетін көрсетті, елдегі ең үлкен *[[Kronen Zeitung]]* таблоид газетін Бостандық партиясына қаратуға «жоспары» да айтылды.

Жанжал нәтижесінде елде кезектен тыс парламент сайлауы жарияланды. 2018 жылғы 27 мамырда Парламент Аустрия канцлері Себастьян Курцқа сенімсіздік білдірді де, оны қызметтен қуды.

## Видео
2019 жылғы 17 мамырда *[[Der Spiegel]]* мен *[[Süddeutsche Zeitung]]* газеталары Штрахе мен Гуденустың өзін ресейлік олигарх Игорь Макаровтың жиені деген әйелмен сөйлескенін хабарлады. Айыптардың қайнары 2017 жылы Ивисада жасалған жасырын камера видеосы болды, бейнеде Штрахе Макаровадан 2017 жылғы сайлауда қолдау сұрағандай болды. Штрахе жоспарынша Бостандық партиясы Макароваға айырбас ретінде мемлекеттік контракт бермек болды. Видеоны зерттеген, алайда толықтай жарияламай қойған неміс жаңалықтарының хабарлауынша, видеоға бес түрлі тұлға түскен. Бұл тұлғалар қатарында Аустрия Бостандық партиясының мүшесі Хайнц-Кристиан Штрахе, өзін ресейлік олигарх жиені деген әйел, оның аудармашысы, Бостандық партиясының басқа өкілі Йоханн Гуденус пен Гуденустың әйелі Татьяна (туған тегі — Тайчич). Тұлғалар ағылшын, неміс және орыс тілдерінде сөйлеген болатын.

*Der Spiegel* хабарлауынша, бейнеде Штрахе өзінің Ресейге бірнеше сапар жасағанын, Ресей президенті Владимир Путин көмекшілерімен кездескенін, олармен «стратегиялық ынтымақтастық» талқылағанын айтты. Ол әйелдің Бостандық партиясына 2017 жылғы сайлауда көмектесуі мақсатымен *[[Kronen Zeitung]]* газетасын сатып алуы ойымен де келісті.

Әңгіме кезінде Штрахе, оған қоса, оңшыл израильдік саясаткерлермен кездескенін, халықаралық ынтымақтастық орнату мақсатымен Қытайға шақыру алғанын, Glock пен Novomatic group компанияларының Бостандық пен Халықтық партияларға ақша салғанын айтты. Бұның бәрін Штрахе мойындамады.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия-Ресей қатынастары
Санат:2019 жылдағы Аустрия
Санат:2019 жылдағы Испания
Санат:2019 жылдағы саясат
Санат:Халықаралық саяси жанжалдар
Санат:Ивиса
Александр Владимирович Махов

**Александр Махов** (  ; 17 сәуір 1986 жыл, Ворошиловград, Украина КСР, КСРО  – 2022 жыл 4 мамыр , Изюм, Харьков облысы, Украина ) — украин журналисті және соғыс тілшісі.

## Өмірбаяны
Александр Махов 1986 жылы 17 сәуірде Луганск қаласында дүниеге келген.

Владимир Дал атындағы Шығыс Украина ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген.

Еңбек жолын Луганск облыстық теледидарында бастады. Кейін «Украина» және «Украина 24» телеарналарында тұрақты тілші қызметін атқарды. 2021 жылдан бастап Dom TV арнасында соғыс тілшісі болып жұмыс істеді.  .

2020 жылы коронавирустық індет кезінде Украина азаматтарын Уханьнан эвакуациялау процесін оқиға орнынан тікелей хабарлады  .

Ресейдің Украинаға басып кіруінің алғашқы күндерінде Махов Украина Қарулы Күштерінің 95-ші жеке десанттық-шабуылдау бригадасы қатарына қосылып, әскери қызметін журналистік қызметпен үйлестірді  .

Ол 2022 жылы 4 мамырда артиллериялық атқылау салдарынан қаза тапты. Украина президенті Владимир Зеленский Маховтың отбасына көңіл айтты   .

## Отбасы
Ажырасқан, ұлы - Владислав  .

## Марапаттары

* 3-дәрежелі «Ерлігі үшін» орденімен (2022 ж. 24 мамыр, қайтыс болғаннан кейін) марапатталды – Украинаның мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауда көрсеткен жеке ерлігі, жанқиярлық әрекеттері және әскери антына адалдығы үшін. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша журналистер
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:2022 жылы қайтыс болғандар
Санат:4 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Луганскде туғандар
Санат:1986 жылы туғандар
Санат:17 сәуірде туғандар
Игорь Владимирович Гордийчук

нобай|273x273 нүкте| И.В.Гордийчукке генерал-майордың шенін таныстыру, Киев, 24 тамыз 2016 жыл.
**Игорь Владимирович Гордийчук** (  ; 12 қараша 1972 ж. Зализница, Ровно облысы ) — украиналық әскери қайраткер, генерал-майор (2016). Украина Батыры (2014).

## Өмірбаяны
1989 жылы ол Кеңес Одағының Маршалы П.К. Кошевой атындағы Омбы жоғары танк академиясының инженерлік мектебіне оқуға түсті. Академияда кіші сержант қызметін атқарды.

1990 жылы комсомол қатарына қабылданды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Киев әскери училищесіне ауысты. Кейін Киев Құрлық Әскерлері институтын, Украинаның Ұлттық Қорғаныс академиясын және АҚШ армиясының әскери колледжін үздік бітірді. Ағылшын, неміс және поляк тілдерін еркін меңгерген  .

Генерал-майор Игорь Гордийчук 2014 жылы Украинаның шығысындағы қарулы қақтығыс кезінде көптеген операцияларға қатысып, арнайы жасақ бөлімшелерін жеке өзі басқарып, майдан шебінен әлдеқайда артта терең барлау жұмыстарын жүргізді, сондай-ақ Саур-Могиланы басып алу үшін шайқастарды басқарды. 12 күнге созылған үздіксіз ұрыс барысында Игорь Гордийчук жарақаттары мен миының шайқалуына қарамастан өз позициясын қорғап қалды  .

2014 жылдың тамыз айының соңында Саур-Могиланы тастап, Иловайск қазандығы қалыптасқаннан кейін, қоршаудан шығу барысында ауыр жарақат алды. Оның жағдайы белгісіз болды. Ол аман қалды, бірақ мүгедек болып қалды. 2015 жылы АҚШ-та оңалтудан өтті.

2016-2023 жылдары Иван Бохун атындағы Киев әскери лицейінің бастығы болды. 2023 жылдан бастап Украина Ұлттық қорғаныс университеті бастығының орынбасары қызметін атқарып келеді.

## Марапаттары

* «Алтын Жұлдыз» орденімен ( 21 қазан 2014 ж. ) «Украина Батыры» атағы – *[[Донбастағы соғыс|Украинаның мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын, әскери антына адалдығы үшін]] көрсеткен ерекше батылдығы мен қаһармандығы үшін* 
* 2 дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені ( 29 қыркүйек 2014 ж. ) - *[[Донбастағы соғыс|Украинаның мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауда]] көрсеткен жеке ерлік пен қаһармандығы үшін* 
* 3 дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені ( 8 қыркүйек 2014 ж. ) - *[[Донбастағы соғыс|Украинаның мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауда]] көрсеткен жеке ерлігі мен қаһармандығы үшін* 

## Сыртқы сілтемелер

* Гордийчук Игорь Володимырович // «Украина батырлары» сайты (ukrgeroes.narod.ru)

## Дереккөздер

Санат:Украина батырлары — «Алтын Жұлдыз» орденінің кавалерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Тірі тұлғалар
Санат:1972 жылы туғандар
Санат:12 қарашада туғандар
101 Ала Күшік

**«101 Ала Күшік»** () — Уолт Дисней компаниясының шығарған он жетінші жартыметражды анимациялық фильм. Режиссері Вольфганг Райтерман, Клайд Джероними және Хэмилтон Ласк басты рөлдерді орындаған Род Тейлор, Дж. Пэт О'Мэлли, Бетти Лу Герсон, Марта Уэнтуорт, Бен Райт, Кэти Бауер, Дэвид Фрэнкхэм және Фредерик Уорлок.

## Рөлдерде
* Род Тейлор — Понго
* Дж. Пэт О'Мэлли — Джаспер / Полковник
* Бетти Лу Герсон — Круэлла Де Вил
* Марта Уэнтуорт — Күтуші / Люси
* Бен Райт — Роджер Рэдклифф
* Кэти Бауер — Пердита
* Дэвид Фрэнкхэм — Сержант Тибс
* Фредерик Уорлок — Хорас
* Джордж Пеллинг — Дэнни

### Қазақша дубляж

* Медет Рахымбергенов — Понго
* Гауһар Жүсіпова — Пердита
* Айнұр Бермұхамбетова — Круэлла Де Вил
* Олжас Жақыпбек — Роджер Рэдклифф
* Шехназа Қызыханова — Анита Рэдклифф
* Асылбек Қапаев — Джаспер
* Ербол Есендосов — Хорас 
* Сая Тоқманғалиева — Күтуші, Люси
* Жәнібек Мұсаев — Дэнни, Полковник
* Нұркен Өтеуілов — Капитан 
* Мұратбек Бейсенбаев — Скотти, Колли
* Бәзіл Сұлтанғазы — Таузер
* Сырым Қашқабаев - Сержант Тибс

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 98% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 8,2/10, 53 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 10 сыншының негізінде 100-ден 83-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 

Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Walt Disney Animation Studios мультфильмдері
Санат:Walt Disney мультфильмдері
Санат:Иттер туралы мультфильмдер
Турда шатқалы

**Турда шатқалы** (рум. *Cheile Turzii*, венг. *Tordai-hasadék*) – Румынияның Трансильвания аймағында, Хэшдате өзенінде орналасқан табиғи қорық. Ол Турда қаласынан 6 км батыста және Клуж-Напока қаласынан шамамен 15 км оңтүстік-шығыста орналасқан.
thumb|Турда шатқалының батыс жағынан көрінісі
thumb|Турда шатқалының шығыс жағынан көрінісі
## Географиясы
Шатқал Юра кезеңінің әктасты тауының эрозиясы нәтижесінде қалыптасқан. Оның ұзындығы 2 900 м, ал қабырғаларының биіктігі 300 м-ге дейін жетеді. Жалпы ауданы 324 га. 

Турда шатқалы – Румыниядағы ең бай және көркем карст ландшафттарының бірі. Мұнда 1000-нан астам өсімдік пен жануар түрлері кездеседі, олардың кейбірі сирек немесе жойылу қаупінде тұрған түрлерге жатады, мысалы, жабайы сарымсақ пен бүркіттің кейбір түрлері.

## Тарихы
Бұл аймақ неолит дәуірінен бері қоныстанған.

## Флора
Қорықта 1 000-нан астам өсімдік түрі кездеседі, олардың ішінде Allium obliquum, Dianthus integripetalus, Viola jobi бар.

## Фауна
Мұнда 67 құс түрі, көбелектер (Eublema, Heterogynis, Dysauxes, Phybalopterix және т.б.), балықтар, қосмекенділер және кейбір сүтқоректілер (түлкілер, ақтиіндер, сусарлар, жабайы қабандар және т.б.) кездеседі.

## Галерея
thumb|Турда шатқалының батыс жағынан көрінісі 
thumb|Чейле Турзий 
thumb|Чейле Турзийдегі көпірлердің бірі  
thumb|Чейле Турзийдің көрінісі  
thumb|Чейле Турзийдегі «Балика үңгірі»  
CheileTurziiCabana.jpg|Туристік үй 
[thumb|Чейле Турзий, [Турда қаласынан көрініс]]  
thumb|Хенрик Тренктің Чейле Турзий суреті
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Turda Gorges Wallpapers 
* Turda tourism
* Cheile Turzii

Санат:Турда
Санат:Румыниядағы каньондар мен шатқалдар
Санат:Румынияның туристік көрікті жерлері
Санат:Румынияның табиғи қорықтары
Санат:Клуж огругінің географиясы
Санат:Клуж округындағы туристік көрікті жерлер
Пюхаярв

**Пюхаярв** () — Эстонияның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі көл, Валгамаа уезі Отепя аумағындағы, Тартудан оңтүстік-батысқа қарай, Пюхаярве курорттық аймағында орналасқан.

## Физикалық-географиялық сипаттамалары
Пюхаярв — ауданы 286,3 га (ені 3,5 км және ұзындығы 1,6 км) ұзын көл. Теңіз деңгейінен 115 м биіктікте орналасқан. Ең үлкен тереңдігі - 8,5 м., бес арал бар. Жағалаулары құмды және қиыршық тасты, тік. Елдегі ең әдемі көлдердің бірі болып саналады.

Аралас және қылқан жапырақты ормандармен, сондай-ақ көптеген кішігірім көлдермен қоршалған, олардың бір бөлігі каналдар арқылы Пюхаярвқа ағады. Көлдің су жинау алаңының көлемі ауданы 44 км. Оңтүстік жағынан оны Выртсъярв көлінің бассейнімен байланыстыратын Вайке Эмажоги өзені ағып жатыр.

Көл аймағындағы климат теңіз жағалауынан едәуір қашықтықта орналасқандықтан қолайлы және айқын континенталдылығымен ерекшеленеді. Жазы орташа жылы және ылғалды. Шілденің орташа температурасы 16°С. Қысы жылы, орташа жұмсақ, өте ылғалды, тұман жиі болады. Ақпанның орташа температурасы -6°C, қар жамылғысы шамамен 110 күнге созылады. Күзі жылы, ылғалды және ұзақ. Көктем суық және салыстырмалы түрде құрғақ. Жыл сайын шамамен 700 мм жауын-шашын түседі. Күн сәулесінің жалпы ұзақтығы жылына шамамен 1700 сағатты құрайды.

Пюхаярв көлінің жағалауы бұлақтарға бай, олардың ішіндегі ең танымалы Пословитса фермасының жанындағы жағалаудағы Армуалликас бұлағы. Көлде 5 арал бар: солтүстік бөлігінде Сысарсааред, орталық бөлігінде Клоострисаар және оңтүстік жағалауында Суур және Вяйке-Лепасаар аралдары бар.

## Фауна
Көлде көптеген балықтар бар: табан, оңғақ, қызылқанат, алабұға, шортан, торта, алабұға, көксерке, нәлім, карась, жыланбалық, таутан т.б.

## Туризм
Пюхаярв көлінің жағажайы Эстониядағы жүзуге арналған ең таза орын болып табылады. Оған дүние жүзіндегі мөлдір судың көрсеткіші туралы растайтынн - көк тудың берілуі дәлел. Көл ежелгі заманнан бері халықтық мерекелер мен концерттер өткізіліп келе жатқан қасиетті орын болып саналады. Бұл жерде белсенді демалыс үшін барлық жағдайларды ұсынылған: тауда жаяу серуендеу және велосипедпен жүру, атпен жүру, су спорты және балық аулау. Қыста жақсы жабдықталған шаңғы жолдары мен трамплиндер танымал.

## Галерея

Otepää Pühajärv.jpg|Пюхаярв, қайыңды жағалауы
Pühajärv lake 2008.jpg|Көл жағасы
Poslovitsa käär.jpg|Пюхаярв
Lake Pühajärv - panoramio.jpg|Пюхаярв


## Дереккөздер

Санат:Эстония көлдері
Бүкілукраиндық референдум (1991)

нобай|оңға|Бюллетеньдегі референдум нәтижелері
нобай|оңға|Референдум сұрағы бар бюллетень

**Украинаның Тәуелсіздік жайлы Декларациясы туралы референдум** 1991 жылғы 1 желтоқсанда өтті. Сайлаушылардың үлкен көпшілігі, 92%, сол жылғы 24 тамызда Верховна рада бекіткен тәуелсіздік декларациясын қолдады.

Сайлаушыларға «Сіз Украина тәуелсіздігін жариялау актісін қолдайсыз ба?» сұрағы қойылды. Декларация мәтіні, оған қоса, бюллетеньнің өзінде де жазылған еді. Декларацияны Украина парламенті 1991 жылғы 24 тамызда қабылдаған болатын. Референдумға 31 891 742 тіркелген сайлаушы (электораттың 84.18%) қатысты, олардың 28 804 071 (92.3%) «Иә» деді.

Дәл сол күні елдің президенті де сайланды. Президенттікке барған үміткердің алтауы да КСРО-дан тәуелсіздікті, сол жылғы референдумдағы «Иә» жауабын қолдаған. Ақыр аяғында елдің тұңғыш президенті болып Верховна рада төрағасы және *де-факто* мемлекет басшысы Леонид Кравчук сайланды.

1991 жылғы 2 желтоқсаннан бастап Украинаны халықаралық қауымдастық тәуелсіз мемлекет ретінде танитын болды. 2 желтоқсанда, оған қоса, Украинаның тәуелсіздігін РКФСР президенті Борис Ельцин мойындады.

## Нәтижесі
Тәуелсіздікті Украина орыстарының 55% қолдаған болатын.

### Облыстары бойынша

## Дереккөздер

Санат:Украинадағы референдумдар
Санат:КСРО республикаларының тәуелсіздігі туралы референдумдар
Санат:1991 жылдағы Украина
Санат:1991 жылдағы референдумдар
Санат:1 желтоқсан оқиғалары
Канада Либералдық партиясы

**Канада Либералдық партиясы** (; ) — Канададағы елдің үш маңызды (консервативті және жаңа демократиялық) федералды саяси партияларының бірі. 1867 жылы құрылған. Алдымен ол «провинция құқықтарын» қорғаушыларды, еркін сауданы жақтаушыларды және Ұлыбританиядан үлкен тәуелсіздікті біріктірді. Ол байланыс пен коммуникация құралдарына мемлекеттік меншікті қорғады, бірақ мемлекеттің экономикалық қызметке араласуына қарсы болды. 1930 жылдары Либералдық партия белсенді әлеуметтік саясатты қолдады-жұмыссыздарға көмек, фермерлерге субсидия төлеу және т.б. Партия еркін кәсіпкерлікті қорғады, алайда мемлекеттік экономикалық реттеуге, әлеуметтік қамсыздандырудың мемлекеттік бағдарламаларын енгізуге мүмкіндік берді. Партияның негізгі қағидаттары: «жеке бас бостандығы», жауапкершілік, сондай-ақ құқықтық мемлекет либералдық қағидаттарын қолдау. Партия жетекшілері ұзақ уақыт бойы ел үкіметін құрды, ХХ ғасырда Либералдық партия 69 жыл билікте болды. 2006 жылғы сайлаудан кейін ол Канада Парламентінде ресми оппозиция мәртебесіне ие болды. 2009 жылдың мамырынан 2011 жылдың мамырына дейін партияны Майкл Игнатьев басқарды. 2013 жылдан бастап Джастин Трюдо канадалық либералдардың көшбасшысы болды.

Санат:Канада саяси партиялары
Канада Консервативті партиясы

**Канада Консервативті партиясы** (; ), британдық саяси дәстүр бойынша «**Торилер**» () деп аталады — 2003 жылы Канадалық альянсы партиясы мен Канада Прогрессивті консервативті партиясының бірігуімен құрылған парламенттік саяси партия. 2006 жылдың ақпанынан 2015 жылдың қазанына дейін 2011 жылғы 2 мамырдағы кезектен тыс қайта сайлауда партия Канада Парламентінде сенімді көпшілікке ие болды (167 орын). 2015 жылдың қазан айында либералдарға жеңіліп, 104 орындық алды. 2019 жылғы сайлаудағы жеңілістерден кейін 2021 жылға дейін оппозицияда қалады. 2022 жылдың 10 қыркүйегінен бастап партияны Пьер Пуальевр басқарады.

## Дереккөздер

Санат:Канада саяси партиялары
Юлемисте (көл)

**Юлемисте** () — Таллиннің оңтүстік-шығыс бөлігінде, қаланың орталық аймағында орналасқан. Көлдің шығысында Таллин әуежайы орналасқан.
Көл XIV ғасырдан бері қаланың ауыз су көзі болып табылады. 2005 жылы орташа су тұтыну тәулігіне 60 829 м³ құрады.

## Гидрологиясы
Көлдің жалпы ауданы 944,4 гектарды құрайды (Эстониядағы ең үлкен су айдындары арасында 4-ші орын және Эстониядағы көлдер арасында 3-ші орын). Су қоймасының ұзындығы 4100 м, ені 3200 м. Көлдің ең үлкен тереңдігі 4,2 ​​м, орташа тереңдігі 2,5 м. Жағалау сызығының ұзындығы 16399 м. Алып жатқан жер аумағы 99,2 км² шамасында. Су алмасу жылына 3 рет болады.

## Көл туралы аңыздар
Эстония аңыздары бойынша Юлемисте көлінде Линдакиви (Ülemiste vanake) деп аталатын қойтас бар. Бұл тасты Линда Тоомпеядағы қайтыс болған күйеуі Калевтің қабіріне апаруы керек болған, бірақ тас оның алжапқышынан құлап, ол осы тастың үстіне отырып, қайтыс болған күйеуін жоқтаған Линданың көз жасынан пайда болған дейді.

## Тарихы
Юлемисте көлінің шамамен 10 000 жыл бұрын мұздық көлінің пайда болуымен байланысты ежелгі тарихы бар. Көптеген ғасырлар бойы ол жергілікті тұрғындар үшін тұщы су көзі болды және балық аулау мен аң аулау үшін маңызды орын болды.

Орта ғасырларда Юлемисте көлі Таллинді қорғауда маңызды рөл атқарды. Оның сулары қаланы жау шабуылдарынан қорғау үшін пайдаланылды, ал оның айналасы бекіністер мен қамалдар салуға арналған орын болды.

Бүгінде Юлемисте көлі жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал демалыс орны болып табылады. Бұл сонымен қатар Эстониядағы биоәртүрлілікті және табиғи мұраны сақтау үшін маңызды орын болып табылады.

## Фаунасы
Юлемисте көлі көркем ормандармен және батпақтармен қоршалған, бұл ерекше көлге атмосфера жасайды және көптеген құстар мен жануарларды тартады. Бұл жерлерде аққу, суқұзғын, қызыл төсті қаз және басқа да көптеген құстарды кездестіруге болады. Көл әртүрлі балық түрлерімен де танымал. Мұнда алабұға, шортан, мөңке сияқты балықтарды аулауға болады, сонымен қатар 1986 жылы жерсіндірген жыланбалықтар мекендейді. Жыртқыш балықтар жалпы балық санының 5%-ын құрайды.

## Туризм
Юлемисте көлінің айналасы қызықты көрікті жерлерге бай. Солардың бірі — Таллин мен Санкт-Петербург арасындағы әлемдегі алғашқы телеграф байланысының ескерткіші орналасқан тарихи орын – Телеграф шоқысы.

Тағы бір көрнекті жер — Юлемисте мұражайы, онда көлдің тарихы мен оның табиғи ерекшеліктері туралы танысуға болады. Мұнда балық аулауға, аңшылыққа және көл флорасына арналған экспонаттарды көруге болады.

Сондай-ақ, көлде қайықпен және катамаранмен саяхаттауға болады. Онда қайық жалдап, табиғаттың сұлулығын және таза ауаны тамашалай отырып, көлді аралауға болады.

## Галерея

Ülemiste.JPG|Юлемисте көлі
Ulemiste jarv.jpg|Юлемисте
Lindakivi.JPG|Юлемисте көліндегі қойтас
Ülemiste veepuhastusjaam.jpg|Көлдегі су тазарту қондырғысы
Tallinn aerial 2022.jpg|Жоғарыдан көрінісі


## Дереккөздер

Санат:Эстония көлдері
Лассе Халльстрём

**Ларс Свен Халльстрём** – швециялық кинорежиссёр, әрі сценарийші.

Үздік режиссура үшін екі рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды.

## Өмірбаяны
1960 жылдардың соңында ол швециялық телевидениеде жұмыс істей бастайды. 1973 жылы режиссёр ретінде алғашқы жұмыстарын шығара бастайды.

1974 және 1982 жылдары арасында ол ABBA тобының отызға жуық әніне бейнеклиптер түсірді. 1977 жылы әйгілі топтың Аустралиядағы гастрольдері туралы мокьюментари жанрындағы  кинотуындысын түсіреді.

1985 жылы шыққан Иттік өмірім фильмі халықаралық деңгейде танылып, көп жетістіктерге ие болған соң, Халльстрём Голливудқа көшеді. Енді оның фильмдерінде Джонни Депп, Джуди Денч, Кейт Бланшетт, Тоби Магуайр және басқа да жұлдыздар түсе бастайды.

## Киножүлделері

## Дереккөздер
SberPay

**SberPay** — Ресейдің Сбербанк әзірлеген мобильді төлем жүйесі, NFC технологиясын пайдалана отырып, «Мир» төлем жүйесінің карталары арқылы смартфон көмегімен байланыссыз төлем жасауға арналған. Бұл жүйе Google Pay, Samsung Pay, Mi Pay және Mir Pay сияқты қызметтерге ұқсас.

## Тарихы
Қызмет 2020 жылғы 9 шілдеде іске қосылды. SberPay арқылы сатып алуларды онлайн да, офлайн да төлеуге болады. Төлемдер Сбербанк Онлайн қосымшасы арқылы жүзеге асырылады.

2022 жылғы 13 сәуірден бастап қызмет «Мир» карталарымен төлем жасау үшін қолжетімсіз болды. Сбербанк бұл жұмыстың тоқтауын «техникалық серіктестің шешімімен» байланыстырды.

2022 жылғы қарашада Сбербанк SberPay қызметінің жұмысын қалпына келтірді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

Санат:Төлем жүйелері
Санат:Қолма-қол ақшасыз есеп
Санат:Мобильді коммерция
Санат:Ресейлік бағдарламалық қамтамасыз етудің бірыңғай тізілімі
Санат:Ресейдегі электронды коммерция
Висла-Одер шабуылы

**Висла-Одер стратегиялық шабуылдау операциясы** — Қызыл Армияның 1945 жылдың басында Польша мен шығыс Германияның жерінде өткізген аса ірі шабуылы.

Үш аптаға созылған бұл шайқас географиялық тұрғыдан Сандомир-Силезия операциясы және Варшава-Познань операциясы болып екіге бөлінеді.

1-ші Украин майданы мен 1-ші Белорус майданы күштері жүзеге асырған бұл шабуыл өте қарқынды жүрді. Тәулігіне жауынгерлер 20–30 шақырым жерді артта қалдырып, жауды Берлин жаққа шегінуге мәжбүрлеген-ді.

## Нәтижелері
Фашистердің 35 дивизиясы толығымен жойылды, 25 дивизияның саптары екі не одан да көп есе қысқарды.
[нобай|солға|[Вроцлав|Бреслаудағы неміс офицерлерінің капитуляцияға келуі]]
Польшаның мемлекеттік құрылымдары қалпына келтіріле бастады.

Кеңес әскерлері Одер өзенінің сол жағасына шығып, немістердің астанасына бағытталған шабуылды жоспарлауға кірісті.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Санат:1945 жыл
Юрай Хабделич

**Юрай Хабделич** (; 17 сәуір немесе  27 қараша 1609 - 27 қараша 1678, Велика Горица маңындағы Старо Чице (қазіргі Хорватия) )  —  27 қараша 1678 ж., Загреб, Габсбург монархиясы) — Хорват жазушысы және барокко дәуірінің лексикографы, жазушы және иезуит діни қызметкері.

## Өмірбаяны
Юрай Хабделич турополь текті отбасынан шыққан. Ол Венада теологияны оқып, онда 1629 жылы иезуит орденіне қабылданды. Грацта философиядан дәріс алып, 1635 жылы Загребке оралып, ұстаздық қызметін бастады. Риека, Вараждин және Загреб қалаларында дәріс берді. 1639-1643 жылдары Трнавада теологияны оқыды. Ол Вараждинде, кейін Юденбургте ұстаздық қызметін жалғастырды, ал 1647–1648 жылдары Трнавада логикадан сабақ берді, философия докторы дәрежесін алды.

1650 жылдан бастап Вараждинде ректор болды, ал 1653 жылдан бастап ол негізінен Загребте жұмыс істеді, онда иезуит колледжінің жетекшісі болды. Ол сондай-ақ Әулие Марк шіркеуінің конфессаторы болды. Ол Загреб мектебін университетке айналдыруға тырысты (1669 жылғы Леопольд I жарлығы). Хабделич 1678 жылы Загребте қайтыс болды.

## Шығармашылығы
нобай|оңға|200px|Юрай Хабделичтің сөздігі. 1670     
Юрай Хабделич прозасы әдебиеттің қазіргі анықтамасына мүлде сәйкес келмесе де, оның шығармалары, әсіресе, қолданатын тіл байлығы жағынан қуатты, тың болды. Ол моральдық-дидактикалық тақырыптарда жазды, оның біріншісі шығармасы 1662 жылы Грацта басылған «Мэридің айнасы» («Зркало Мариянско») болды.

Христиандық мораль Хабделичтің әдеби шығармашылығының негізгі тақырыбы. Оның «Сенімді таратуға арналған қасиетті қауым» баспасынан шыққан «Prvi otca našeg Adama greh» («Адам атамыздың алғашқы күнәсі») атты көпшілікке арналған кітабы 1200 беттен тұрады және адамның құлдырауы мен оның күнәға бейімділігін сипаттайды. Ол осы негізгі тақырып арқылы қоғамның барлық салаларын: дворяндарды, қала тұрғындарын, шаруаларды талдап қамтиды.

Сол кездегі Хорватияда болған нақты оқиғаларды (Зринский-Франкопандық қастандық немесе Матия Губек бастаған хорват және словен шаруаларының көтерілісі) айта отырып, ол өзін қалыптасқан тәртіпті жақтаушы ретінде көрсетеді. Ол шаруалар көтерілісін «қарапайым халықтың тұрақсыздығынан» және олардың тәртіпсіздікке бейімділігінен, ал қастандықты «ақсүйектердің менмендігімен» байланыстырады.

Юрай Хабделич кайкав диалектісінде жазып, өзін қарапайым халық сөзінің білгірі ретінде көрсетті. Сонымен қатар, ол қарапайым, ұятсыз нәрселерге, оның ішінде халық әндеріне қарсы болды, оқырмандарын «ұятсыз, құдайсыз, арам әндерден» бас тартуға шақырды.

1670 жылғы "Dictionar ili reči slovenske" (славян сөздерінің сөздігі) еңбегімен ол хорват әдебиеті мен лингвистика тарихында көрнекті орын алады. Ол арнайы лингвистикалық білімі жоқ болса да хорват-латын сөздігін жазды.

## Дереккөздер

Санат:Хорватия жазушылары
Алматы мұражайы

**Алматы мұражайы** – Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Алматы қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 132.

## Тарихи деректер, сипаты
thumb|right|200px|Алматы мұражайы қасбеті.
Мұражай ғимараты 1892 жылы тұрғызылған бұрынғы Верный жетімдер үйі, оның авторы – сәулетші Поль Лионель Базиль Гурдэ.
Алматы мұражайы 2001 жылы құрылып, қаланың мыңжылдық тарихына арналып ашылды. Мұражай Жетісудың және Алматының, оның айналасындағы агломерацияларының ежелгі мәдениетінен бастап қазіргі уақытқа дейінгі осы жермен байланысты сауда және мәдени қарым-қатынастары, соғыстар мен айтулы оқиғалар, танымал өнер туындылары туралы хабарлайды.
Үлкен ғылыми және мәдени-білім беру орталығы бола тұра, қазір Алматы мұражайы саны 40 000 затқа жететін әсерлі тұрақты экспозиция мен қорға ие. Олар – тарихи және археологиялық артефакттар, бейнелеу өнері туындылары, сирек этнографиялық құжаттар, нумизматикалық жинақ, фото және видео архивтер.
Музейде барлығы он бір тарихи және мәдени кезеңдер мен залдар көрсетілген: "Ежелгі және ортағасырлық Апматы", "Қазақ мемлекеттігінің бастауында", "Жетісу этнографисы", "Апматы тарихының Верный кезеңі", "Апматы XX ғасырда", "Кәсіби өнердің дамуы", "Альпинизм", "Желтоқсан", "Алматы -Тәуелсіздіктің алтын бесігі", "Рухани жаңғыру".
2016 жылы музей XIX ғасырдың тарихи ескерткіші болып табылатын өзінің тұрақты ғимаратына көшірілді.

## Дереккөздер

Санат:Алматы сәулеті
Санат:Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Алматы мұражайлары
Владимир Видрич

**Владимир Видрич** (; 20 сәуір 1875, Загреб — 29 қыркүйек 1909, Врапче Загреб маңы) — Хорват жазушысы, модернизмнің ең көрнекті ақындарының бірі.

## Өмірбаяны
Владимир Видрич Загребте словен текті ауқатты отбасында дүниеге келген. Ол 1895 жылы император Франц Джозефтің Загребке сапарына орай венгр туын өртеген демонстранттар жетекшілерінің бірі болды. Прагада, Грацта және Венада заңгер мамандығы бойынша білім алған. 1903 жылы философия докторы дәрежесін алғаннан кейін ол академиялық мансаппен айналысудан гөрі заңгер болуды жөн көрді.

Ол өлең жазуды орта мектепте оқып жүргенде бастады және алғаш рет 1897 жылы Венада жарияланған «Boni mores» поэмасы арқылы танымал болды. Видрич мезгілсіз қайтыс болғанға дейін 40-қа жуық өлең жазды, олардың көпшілігін 1907 жылы «Pjesme» (Өлеңдер) деп аталатын жинағында жарияланды.
ихотворений, большинство из которых он самостоятельно опубликовал в своем сборнике 1907 года с простым названием «Pjesme» («Стихи»).

Даулы прогрессивті саяси топтармен байланысынан басқа, Видрич өзінің шытырман оқиғалы өмірімен және ақылдылығымен танымал болды. Ол көрнекті шәкірт болды және бүкіл кештерін  достарына өлеңдерін өлеңдерін жатқа айтатын болды. 34 жасында түсініксіз жағдайда Загребтің Врапче маңындағы психиатриялық ауруханада қайтыс болды.

## Шығармашылығы
Әдетте, Видричтің поэтикалық атмосферасы белгілі бір көріністен дамиды. Ол күшті визуалды қиялы бар импрессионист болды.
Оның «Jutro» («Таң»), «Dva pejzaža» («Екі пейзаж»), «Adieu», «Экс Паннония», «Dva levita» («Екі левита») сияқты өлеңдері бүгін хорват поэзиясының әрбір маңызды антологиясының ажырамас бөлігі болып табылады

Ведрич өзінің поэтикалық сөйлеуінде классикалық грек пен римнен романтикалыққа дейінгі стильдерді дәл құрастырылған формаларда, лиризмде және музыкалық өрнекте байланыстырды. Ол ежелгі және славян мифологиясынан, пейзажынан, сондай-ақ әлеуметтік шындықтан шабыттанды.
«Перун» поэмасы өмірдің барлық сезімдерін: табиғатқа, әйелдер мен шарапқа деген сүйіспеншілікті, құдайшылдықты, поэтикалық шақыруды жинақтайды. Видрич көптеген өлеңдерін әртүрлі көңіл-күйде жазды.

«Бұлт ішінде» поэмасы — бұл поэтикалық бағдарламаның бір түрі, өмірдің ауыртпалығымен адам өзінің ынта-жігерінен де, сенімдерінен де бас тартатынын және сол себепті азап шегетінін түсінудің лирикалық көрінісі.

## Дереккөздер

Санат:Хорватия ақындары
Дефтердар Мұстафа - паша мешіті

**Дефтердар Мұстафа - паша мешіті** () — XVI ғасырдың екінші жартысында Мимар Синанның жобасы бойынша Дефтердар Мұстафа-паша салған Едирнедегі мешіт.

## Тарихы
Дефтердар Мұстафа-паша мешіті 1576 жылы салынған, ал аты оны Мұстафа паша деген Осман қаржы министрі (дефтердар) құрғанын аңғартады. Дефтер термині гректің дифтера (διφθέρα) сөзінен шыққан, кітап дегенді немесе «бухгалтер» дегенді білдіреді, өйткені министрлер дефтерлерді – салық регистрлерін басқарды.

Мешіттің алғашқы күмбезі 1752 жылғы жер сілкінісі кезінде қираған. 1870 жылы жөндеу жұмыстарын Hacı Ruşen Efendi жүргізді және оның орнына ғимарат қарапайым ағаш шатырмен жабылды. 1953 және 1962 жылдары жасаған жөндеу жұмыстары кезінде ғана күмбез, портал және терезелер бастапқы жобаға сәйкес жөнделді.
Сол кезеңдегі қалпына келтіру жұмыстары кезінде жаңа бөлім қосылды. Жер сілкінісінен кейінгі жөндеу жұмыстары тоғыз жылға созылып, 1962 жылы мешіт қайта ғибадат ету үшін ашылды.

Қазір тек намаз уақытында ғана жұмыс істейді. Бұл жерге жақын Сұлтан Селим мешіті, Рүстем паша керуен сарайы, Мехмет паша моншасы, Бейлербей мешіті және басқа да көрікті жерлер бар.

## Архитектурасы
Ғимарат кірпіштен және кесілген тастан тұрғызылған. Кірпіштің екі қатары, шығыс, батыс және оңтүстік жағында кезектесіп қолданылатын тастар қатары бар. 
Солтүстік жағы мен балконы бар жалғыз мұнара кәдімгі кесілген блоктардан тұрғызылды. 
Негізгі дұға залының алдында қорғасын жабындысынан жасалған үш кішкене күмбезбен жабылған кіреберіс бар. Ғимараттың орталық күмбезі мен мұнараның төбесі дәл осы материалмен жабылған. 

Мешіттің іші үш қатарлы терезелер арқылы жарықтандырылған. Қасбеттердің әрқайсысында үш қатарда орналасқан тоғыз терезе саңылаулары бар. Төменгі қатардағы терезелер төртбұрышты, ал жоғарғы екі қатарда үшкір доғалы терезелер бар. Ішінде қарапайым намазхана бар, қабырғалары сыланбаған, сондықтан кірпіш пен тастың қабаттары айқын көрінеді. Әйелдерге арналған ағаш үйге мешіттің солтүстік-батыс бөлігіндегі ағаш баспалдақпен кіруге болады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия мешіттері
Бейлербей мешіті (Едирне)

**Бейлербей мешіті** () — Едирнедегі (Түркия) XV ғасырдың бірінші жартысында салынған ең көне мешіттердің бірі.

## Сипаттамасы
Бейлербей мешіті негізінен монша, медресе және қабірден тұратын шағын қоғамдық кешен. Мұсылман ғибадатханасы Эдирне қаласының орталығы мен Сарайчи ауданы арасында орналасқан.  Мешіттің салынған күні мен оның негізін қалаушы қорлардағы жазбалардан анықталады. Бұл ғимаратты 1428 жылы Синанеддин Юсуф паша салған. Алайда бұл мәселеде бірауыздан нақты пікір жоқ. Кейбір деректерде мешіттің құрылысын Абдулла бей жүргізген, ал жөндеу жұмыстарымен Синанеддин Юсуф паша айналысқан дейді. Мешіт құрылысы 1428 жылы ІІ сұлтан Мұрат тұсында аяқталды. Мешіт Үш Шерефели мешіті мен Шахабеддин паша көпірі арасындағы төбелерде орналасқан.

Қалада орын алған табиғи апаттар Бейлербей мешітін уақыт өте басқа көптеген құрылыстармен бірге зақымдады. Сонымен қатар, Балқан соғысы да қиратуды тудырды. 1950 жылы мешіттің өте маңызды бөлігі құлады. 
1950 жылдары қабір кешеніндегі күмбездердің қабырғалары жарылып, медресе бөлімі жоғалып, іс жүзінде қирандыға айналған. Түрік ескерткіштері туралы көне деректерге қарағанда, бұл мешіт бесінші дәрежелі құнды ғимарат болып табылады. Осыған қарамастан, ұзақ уақыт бойы оны туристік нысанға айналдыру үшін қажетті шаралар қабылданбады.

1960 жылдары Қорлар басқармасы қажетті жөндеу жұмыстарын жүргізіп, нәтижесінде мешіт қайта ашылды.

## Архитектурасы
Бейлербей мешітінің алдында үлкен бағаналары бар бес аралықты кіреберіс бар. Мешіттің кіреберісінің үстінде жартылай сақталған жазулар қалған.
Мешіт Т-тәрізді жоспар бойынша салынған, күмбезді орталық залдың екі жағында қонақ бөлмесі бар. Табхане деп аталатын бұл бөлмелер саяхатшылар саяхат кезінде түней алатын орын болды. Негізгі кіреберіске үш қырлы әдемі безендірілген намазхана орналасқан. Ол саңылаулы жартылай күмбезбен жабылған.

Бейлербей мешітіне қарама-қарсы Осман дәуірінен қалған үлкен зират бар. Бейлербей мешіті зиратында 1000-ға жуық құлпытас бар, олардың ең көнелері 15 ғасырға жатады, ал олардың көпшілігі 18-19 ғасырлар аралығын қамтиды. Құлпытастар төрт негізгі топқа бөлінеді. Олардың біріншісі Шахидели - гүл өрнектері бар тік тастар бейнеленген. Екінші топ, Пахлели - цилиндрлік құлпытастардың соңында мүсіндік өсімдік мотивтері бар. Үшінші топ - Едирнекари Едирнеге ғана тән және екі үлкен жолақ жазуы бар, қызғалдақ өрнектері бар. Төртінші топта - қабірдің үстінде көтерілген екі кішкене мәрмәр бағандары бар символдық саркофагтар бар. Жақында зират қалпына келтірілді.

## Галерея

Beylerbeyi Camii, Edirne *15.jpg|Бейлербей мешіті
Beylerbeyi Camii, Edirne 26.JPG|Бейлербей мешіті
Beylerbeyi Camii, Edirne *13.jpg|Мешіт ауласынлағы зират
Beylerbeyi mosque in Edirne 6251.jpg|Мешіттің ішкі көрінісі
Beylerbeyi Camii, Edirne 23.JPG


## Дереккөздер

Санат:Түркия мешіттері
Санат:Едирне мешіттері
Василе Кристя

**Василе Кристя** (; 24 ақпан 1906 – 17 қаңтар 2000) — румын грек-католик шіркеуінің дін қызметкері, ассумпционистер монашескі қауымдастығының мүшесі. Рим куриясының ресми өкілі және шетелдегі румын грек-католиктерінің апостолдық инспекторы қызметін атқарды. Сонымен қатар, Лебедос титулдық епископы болды.

Василе Кристя 1906 жылы Аустрия-Мажарстанның (қазіргі Румыния) Шомоштельник қаласында дүниеге келген. Блаж қаласындағы Теология академиясын тәмамдаған. Ассумпционистер орденіне қосылып, 1932 жылы грек-католик діни қызметкері ретінде тағайындалды.

1960 жылы 2 шілдеде Рим Папасының шешімімен епископ болып тағайындалды, ал 8 қыркүйекте епископ Джованни Меле басты консекраторы болған рәсімде епископтық дәрежеге көтерілді. Оның тұрақты резиденциясы Ватиканда орналасқан. Франция, Ұлыбритания, Германия және АҚШ-тағы румын грек-католиктік миссияларын қадағалады.

1966 жылы Америкадағы Православие шіркеуінің болашақ епископы және Детройт пен Румын епархиясының архиепископы Нафанаилді (Поппа) діни қызметкер етіп тағайындады.

1987 жылғы 10 қазанда отставкаға шығып, өмірінің соңғы жылдарын Римде өткізді.

2000 жылғы 17 қаңтарда, 94 жасында Рим қаласында қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Діни қайраткерлер
Санат:Румынияның Грек-католик шіркеуінің епископтары
Атик Али Паша мешіті (Едирне)

**Атик Али Паша мешіті** () — Едирне қаласының (Түркия), Мейдан ауданында орналасқан мешіт.

## Сипаттамасы
Ғимараттағы ақпараттық тақта көрсеткендей, мешіт 1506 жылы тұрғызылған. Босниялық Осман мемлекет қайраткері Атик Али Паша, Хадым Али Паша деген атпен белгілі.
Хадым түрік тілінде «әтек» дегенді білдіреді. Ол алдымен Осман империясының Едирне қаласы орналасқан еуропалық бөлігі Румелияда губернатор қызметін атқарды. Одан кейін 1485-91 жылдардағы Осман-Мамлюк соғысында Осман әскерін басқарды. Батыл билеуші 1488 жылы Адана шайқасында жеңіліске ұшырады.

Мешіт 1897 жылы Мюшир губернаторы Ариф пашаның қолдауымен жөндеуден өткен. Кейін жарамсыз болып, ұзақ уақыт қараусыз қалды. Тек, 2013 жылы ол толықтай қалпына келтірілді.

## Архитектурасы
Эдирнедегі Атик Али паша мешіті оның тарихын көрсетпейді, бұл сыртқы түрі мен қарапайым дизайны бар шағын ғимарат. Ғимарат қызыл кірпіш қабаттарымен бөлінген кесілген тас блоктардан тұрғызылған, тікбұрышты жоспарда салынған. Ол шатырмен жабылған және күмбездері жоқ. Онда 2013 жылы дөңгелек жоспар бойынша қайта салынған бір мұнарасы бар.
Бүйір қабырғалардың екі жағында төменгі деңгейде доғалары бар екі тікбұрышты терезе және жоғарғы деңгейде үш доғалы терезе бар. Оң жақтағы екі терезе және жоғарғы қатардағы үш терезе гаремге ашылады. Солтүстік-шығыс қасбеті де осы тәртіпте сақталған. Дегенмен, бұл қасбеттің ортасында негізгі қабырғаға жапсарлас тұрған мұнара бар.
Мұнараның текше табаны қиыршық тас пен кірпіштен, ал мұнараның корпусы кірпіштен қаланған. Құбыла қасбетінде төменгі қатарда екі терезе, жоғарғы жағында үш терезе ашылады. Негізгі қабырғалар шатырға ауысқан кезде үшкер карниздермен аяқталады.

Негізгі намазхананың алдында бір жағынан ашылған атриум орналасқан. Ол екі бағанға тірелген үш аркамен безендірілген. Ішкі жағынан төбесі ағашпен жабылған, ішкі бүйір қабырғалары сыланбаған, қиыршық тастан жасалған және арасына ағаш арқалықтары бар.

## Галерея

Atik Ali Paşa Camii *1.jpg
Atik Ali Paşa Camii, Edirne 34.JPG
Atik Ali Paşa Camii *6.jpg
Atik Ali Paşa Camii, Edirne 36.JPG


## Дереккөздер

Санат:Түркия мешіттері
Санат:Едирне мешіттері
Ақкөбік хан

​
**Ақкөбік Алып** — XIII ғасырда өмір сүрген қыпшақтардың Тоқсаба тайпасының көсемі. Онымен Дурут тайпасының көсемі Кетен хан арасындағы қақтығыс тарихи деректерде сипатталған. Қазақ қыпшақтардың арғы атасы.

## Өмірі
Аңыз бойынша, Кетен ханның ұлы Мангуш аң аулау кезінде Ақкөбік ханмен кездесіп, оның қолынан қаза табады. Бұл оқиға екі тайпа арасындағы бұрыннан келе жатқан бәсекелестікті күшейтіп, Кетен хан Тоқсаба тайпасына қарсы соғыс ашады. Нәтижесінде, Ақкөбік хан жараланып, оның әскері жеңіліске ұшырайды. ​Жеңілістен кейін Ақкөбік ханның інісі Аңсар (немесе Унсар) мыңқол ханы Бату ханға барып, Дурут тайпасына қарсы көмек сұрайды. Бату хан бұл өтінішті қабыл алып, Дуруттарға қарсы жорық ұйымдастырады, нәтижесінде көптеген дуруттар қырылып, қалғандары тұтқынға алынады.

Ақкөбік ханның өмірі мен әрекеттері қыпшақ тайпаларының ішкі саяси қатынастары мен моңғолдармен байланыстарының күрделілігін көрсетеді. Бұл оқиғалар XIII ғасырдағы Еуразия даласындағы этносаяси жағдайды түсінуге маңызды үлес қосады.​

Қазақ халқының құрамындағы қыпшақтар осы Ақкөбік хан мен Тоқсаба тайпасынан тараған. Оған дәлел, қара қыпшақтардың ұранының «Тоқсаба» болуы.

## Дереккөздер

Санат:Қыпшақтар
Санат:Қазақ руларының арғы бабалары
Eurovision. Ұлттық іріктеу

**Eurovision. Ұлттық іріктеу** () — 2016 жылдан бері Украина ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясымен жыл сайын ұйымдастырылып келе жатқан музыкалық ән байқауы. Музыкалық ән байқауының нәтижесі бойынша Eurovision ән байқауында өнер көрсететін Украина өкілі таңдалады.

Санат:Украина Eurovision ән байқауында
Санат:СТБ
Вадим Пистринчук

**Вадим Пистринчук** (; 24 ақпан 1984 жыл) — молдовалық саясаткер, Молдова Парламентінің депутаты (2014–2019).

1981 жылғы 24 ақпанда Флорешты қаласында дүниеге келген. Орта білімді №1 қалалық мектепте алған.

2002 жылы Молдова мемлекеттік университетінің әлеуметтану және әлеуметтік көмек факультетін бітіріп, кейін осы университетте оқытушылық қызмет атқарды. Әлеуметтану ғылымдарының докторы, доцент.

2007 жылдан бастап Молдова Либерал-демократиялық партиясының (МЛДП) мүшесі, 2012 жылғы наурыздан бастап партия төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

2009–2012 жылдары Молдова Республикасының премьер-министрі Владимир Филат үкіметінде Еңбек, әлеуметтік қорғау және отбасы министрінің (министр Валентина Булига) орынбасары болды. 2012—2013 жылдары осы үкіметте Молдова премьер-министрінің аға кеңесшісі қызметін атқарды.

2014 жылғы 9 желтоқсанда Молдова парламентінің 9-шақырылымының депутаты болып сайланып, 2019 жылғы 9 наурызға дейін осы қызметті атқарды. МЛДП фракциясы төрағасының орынбасары және әлеуметтік қорғау, денсаулық сақтау және отбасы мәселелері жөніндегі тұрақты комиссияның мүшесі болды.

2019 жылдан бастап Стратегиялық бастамалар институтының (IPIS – Institutul pentru Iniţiative Strategice) атқарушы директоры қызметін атқарады.

2022 жылғы 22 сәуірде «Азаттық радиосы – Radio Europa Libera Moldova» радиостанциясына берген сұхбатында Ресей мен Украина арасындағы соғыстың салдарынан Молдова халқының 20%-дан астамы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүретінін мәлімдеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Vadim Pistrinciuc: „Noi nu am mai avut o guvernare care să fi deţinut toată puterea în stat şi să fie atât de blamată public”
* Вадим Пистринчук - Institutul pentru Inițiative Strategice

Санат:Молдова саясаткерлері
Санат:Молдова Либерал-демократиялық партиясының мүшелері
Санат:Молдова мемлекеттік университеті түлектері
Ширкент ұлттық саябағы

**Ширкент ұлттық саябағы** () — Тәжікстан ұлттық саябағы, Тұрсынзаде ауданында, Ширкент өзеннің алабында, Гиссар жотасының оңтүстік беткейінде орналасқан.

## Тарихы
Ширкент тарихи-табиғи саябағы 1991 жылы 21 мамырда Тұрсынзаде қалалық атқару комитетінің шешімімен бірегей фауна мен флораның генофондын, мәдени құндылықтарды сақтау, сондай-ақ экологиялық туризмді ұйымдастыру мақсатында құрылған. Бұл саябақ Тәжік КСР-дегі алғашқы табиғи (аймақтық) саябақ болды.

Саябақ Тәжікстан Республикасының Тұрсынзаде қаласының маңында, республика астанасынан 70 шақырымнан астам қашықтықта орналасқан. Саябақта бірегей табиғи-рекреациялық ресурстар бар. Аумаққа кіру тапсырыс берілген көліктегі өтінімдер бойынша жүзеге асырылады.

## Сипаттама
Ширкент саябағы Гиссар жотасының оңтүстік беткейіндегі аттас өзеннің алабында орналасқан. Негізінен табиғи шекаралары солтүстігінен Мечетли (Колырға) жотасымен, батысы мен шығысынан Обизаранг және Қаратаг өзендерімен шектеседі. Саябақтың оңтүстік шекарасы Ширкент ауылының тұсынан өтеді.

Климаты басқа таулы аймақтармен салыстырғанда құрғақ және суық. Жазы ыстық емес, қысы қатал және ұзаққа созылады, Күзгі және көктемгі кезеңдері қысқа. Жылдық орташа температура жылы аймақта 11 градустан 1800 м биіктікте, 3000 м биіктікте 8 градусқа дейін ауытқиды. Ақпан айындағы қардың орташа жылдық қалыңдығы 60–70 см-ге жетеді.

Ширкенттің жоғарғы ағысының панорамасы өзінің рельеф формаларымен таң қалдырады. Жан-жағынан биік және өтуге қиын таулармен қоршалған алқап солтүстікте қар басқан Мечетли жотасымен жабылған, оның жекелеген шыңдары биіктігі 4400-4500 м-ге жетеді. Сұр гранитті жыныстар мен қызыл түсті құмтастар жәнен конгломераттардан пайда болған рельефтің төменгі қабаты айқын көрінеді, олар мұнда бес шақырымнан астам созылып, "Ширкент тосқауылы" деп аталды. Тау бұлақтары ғасырлар бойы қызыл жартастың монолитін шайып, сарқырамалар мен гроталарды жасады.

## Динозавр іздері
20 ғасырдың екінші жартысында ғалымдар Ширкент табиғи саябағындағы Ширкент өзенінің аңғарынан динозавр іздерін тапқан. Бұл жаңалық кейін бүкіл әлемдік ғылыми қауымдастықты таң қалдырды. Тәжікстанда барлығы сегіз динозавр ізінің орны тіркелген. Оның үшеуі Ширкент өзені шатқалының тауларында орналасқан. Табылған деректер жердегі тіршіліктің қазба іздерінің әлемдік тізіліміне енгізілді. Әлемде бес саусақты динозаврдың бұл іздерінің баламасы әлі жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан ұлттық саябақтары
Санат:Ұлттық парктер
Deloitte Football Money League

**Deloitte Football Money League** — футбол клубтарының футболдық операциялардан түскен кірістері бойынша рейтингі. Бұл рейтинг жыл сайын «Deloitte» аудиторлық компаниясы тарапынан шығарылады және әр жылдың ақпан айының басында жаңартылып, жаңа аяқталған маусымның қаржылық жағдайын сипаттайды.

## Клубтар

## Рейтингтер
* 
* 
* Deloitte Football Money League 2022 (rankings for the 2020–21 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2021 (rankings for the 2019-20 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2020 (rankings for the 2018-19 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2019 (rankings for the 2017-18 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2018 (rankings for the 2016-17 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2017 (rankings for the 2015-16 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2016 (rankings for the 2014—15 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2015 (rankings for the 2013—14 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2014  (rankings for the 2012—13 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2013  (rankings for the 2011—12 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2012  (rankings for the 2010—11 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2011  (rankings for the 2009—10 season) PDF 
* Deloitte Football Money League 2010 (rankings for the 2008—09 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2009 (rankings for the 2007—08 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2008  (rankings for the 2006—07 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2007 (rankings for the 2005—06 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2006 (rankings for the 2004—05 season) PDF
* Deloitte Football Money League 2005  (rankings for the 2003—04 season) PDF
Жамбыл Жабаев ескерткіш-мүсіні

**Жамбыл Жабаев ескерткіш-мүсіні** – Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Алматы қаласы, Қабанбай батыр көшесі (Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының шаршысы).

## Сипаты
Қазақтың халық ақыны Жамбыл Жабаевтың ескерткіш-мүсіні 1971 жылы ашылды. Мүсінші – X.Е. Наурызбаев, сәулетші – М. Меңдіқұлов.
Мүсін мен тұғыр сұр граниттен тұтас қашалған. Биіктігі – 2,3 м. Ескерткіштің қасбетінен қашап түсірілген өрнекті жазу тұғыр мен мүсіннің айырығын байқатады.
Мүсін жыр алыбы – Жамбылдың кемел шағын тұлғалайды. Тұғырдың теп-тегіс өңделген жиегінен шығыңқы қалыпта ойып келтірілген сол қолдың салалы саусақтары, бас салмағының сол иыққа елеусіздеу ауытқуы мүсінге табиғи қозғалыс әсерін береді. Текшелі хауыз ағыны ескерткіш тынысын аша түседі.

## Дереккөздер

Санат:Алматы қаласының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Алматы сәулеті
Шүкрү Сараджоғлу стадионы

**Шүкрү Сараджоғлу стадионы** () — Түркияның бас қаласы Ыстамбұлда орналасқан стадион. Бұл стадионға 47 430 көрермен сияды. Фенербахче клубының стадионы.

## Тарихы
Стадион 1908 жылы салынды. Жаңартуды  1929-1932, 1965-1982 және 1999-2006 жылдары өткізді. 

Шүкрү Сараджоғлу стадионы салынғанға дейін бұл алаң "Папазын Чайыры" ("Дін қызметкерінің алаңы") деп аталған. Бұл алаң Түркиядағы алғашқы футбол алаңы болды және онда Ыстамбұл футбол лигасының алғашқы ойындары өткізілді. 1908 жылы лиганың жергілікті командаларына тұрақты футбол алаңы қажет болғандықтан, бұл жер Осман сұлтаны II Әбділхамиттен жылына 30 алтын лираға жалға алынды. Жалпы құрылыс шығыны 3 000 османдық алтын лираны құрады. Құрылысына ең көп қаражат бөлген клубтың құрметіне бұл алаңның атауы Юнион Клуб алаңы (Union Club Field) болып өзгертілді.

Юнион Клуб алаңы Ыстамбұлдың көптеген командалары, соның ішінде Юнион Клуб (кейінгі атауы – Иттихатспор), Фенербахче, Галатасарай және Бешикташ клубтары тарапынан пайдаланылды. Алайда, 1922 жылы тарихи Таксим Артиллерия казармасының (қазіргі Таксим алаңы) аумағында үлкенірек Таксим стадионы салынғаннан кейін, алаң өзінің маңызын жоғалтты. Иттихатспор саяси Бірлік және Прогресс комитетімен тығыз байланыста болғандықтан, олар алаңды мемлекетке сатуға мәжбүр болды. Ол кезде Шүкрү Сараджоғлу Түркияның Республикалық халық партиясы (CHP) үкіметінің мүшесі еді, және стадион мемлекет меншігіне өткен соң, бірден Фенербахчеге жалға берілді.

Кейін, 1933 жылдың 27 мамырында, Шүкрү Сараджоғлу Фенербахче клубының президенті болып тұрған кезде, клуб бұл стадионды үкіметтен 1 түрік лирасы немесе 9 000 лиралық нақты құнына сатып алды. Стадион атауы Фенербахче стадионы болып өзгертілді, және бұл клуб Түркияда өз стадионына иелік еткен алғашқы футбол клубы атанды. Кейінгі жылдары Фенербахче стадионды жаңартып, оның сыйымдылығын арттыра бастады. 1949 жылға қарай Фенербахче стадионы 25 000 орындық болып, Түркиядағы ең үлкен футбол аренасына айналды.

1998 жылы стадион атауы тағы да өзгертіліп, клубтың бұрынғы президенті және Түркияның бесінші премьер-министрі Шүкрү Сараджоғлу құрметіне "Фенербахче Шүкрү Сараджоғлу стадионы" деп аталды. 1999 жылы соңғы ірі жөндеу және сыйымдылықты арттыру жұмыстары басталды. Түрік Суперлигасының маусымдары өтіп жатқанда, стадионның төрт жағындағы трибуналар біртіндеп бұзылып, қайта салынды. Бұл толық жаңарту және құрылыс жобасы 2006 жылы Фенербахченің сол кездегі президенті Азиз Йылдырым мен клуб басшылығының қолдауымен аяқталды.


Сурет:Fenerbahce Stadion.JPG|
Сурет:FB Stad Manzara2.jpg|
Сурет:FB Stad Manzara7.jpg|
Сурет:FB-GS Seramoni.jpg|
Сурет:Fenerbahce-Erciyes.jpg|
Сурет:Genc Fenerbahceliler.jpg|
Сурет:FB Stad Manzara6.jpg|
Сурет:FB-Chelsea.jpg|
Сурет:Resim-FB Stad Manzara5.jpg|
Сурет:FB-BJK2.jpg|


## Дереккөздер

Санат:Ыстамбұл спорт нысандары
Санат:Түркия стадиондары
Санат:Ыстамбұл ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Стадиондар