open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Б. з. д. 563 жыл

## Оқиғалар

## Туғандар
* 563—486 (623—543 немесе 571—491 немесе 453—373) — өмiрдiң күнiсi Будды Гаутамы.

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:Б. з. д. 563 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
Амантай Нұрсейітов

**Амантай Нурсейітов** - (1942 ж, Атырау облысында туған).

ҚазПТИ-ді бітірген (1966 ж). 1966-1970 жж - оператор, ұңғымаларды жер асты жөндеу бригадасының шебері, Сағыз мұнай кәсіпшілігінің мұнай өндіру жөніндегі шебер. 1970-1975 жж - Қошқар мұнай кәсіпшілігі кәсібінің мұнай өндіру цехының бастығы, бас инженер. 1975-1985 жж - Мақат МКБ мұнай өндіру жөніндегі цех бастығы. 1985 ж бастап - "Мақат мұнай" МГӨБ ӨТБ бастығы.

## Дереккөздер


Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Күлән Нұрсұлтанова

**Күлән Нұрсұлтанова** (1956 ж, Атырау облысында туған). Экономика ғылымдарының кандидаты (1986 ж). Мәскеу мұнай-химиялық және газ өндірісі институтын бітірген (1978 ж). 1978-1982 жж.-  экономист, "Атырау мұнай-газ геология" бірлестігінің жобалау бөлімінің бас экономисі. 1982-1986 жж. - Мәскеу мұнай және газ институтының экономика кафедрасының аспиранты. 1986-1992 жж. - кіші, аға қызметкер, ҚазКСР Мемжоспар жанындағы ғылыми-зерттеу мұнай өндірісі секторының меңгерушісі. 1992-1993 жж. - ҚР мұнай өндірісі МИН-нің бас маманы. 1993-1996 жж. - "мұнайгаз" МХК экономикалық басқарманың бастығы. 1996-1998 жж. - жетекші маман, "Қазақстан каспий қайраңы" АҚ экономикалық сараптау және жобалау бөлімінің бастығы. 1998 ж. бастап - "Қазақойлөндіргеофизика" АҚ вице-президенті. 2002 ж. бастап "Нельсон Рисорис Лимитед" Қазақстан филиалының менеджері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ғалымдары
Оңдаған Нурсултанов

**Оңдаған Нурсултанов** - (1942ж, Атырау облысында туған). Химия ғылымдарының докторы (1997 ж),
профессор (1992 ж). Атырау мемлекеттік педогогикалық институтын бітірген (1965 ж). 1971-1976 жж
- КСРО АН мұнай химиялық синтез Институтында сынаудан өтуші-зерттеуші, физикалық химия
Институты зертханасының және ҚазКСР АН табиги түздарының кіші ғылыми қызметкері, инженер. 1998ж бастап - Атырау мұнай және газ институтының оқу бөлімі женіндегі проректор.

## Дереккөздер
Жемісбай Нұртілеуов

**Жемісбай Нұртілеуов** (1933-1992 жж, Атырау облысында туған).

Шеберлер курсын бітірген (1965ж).
1951-1988 жж - бұрғылаушы жұмысшы, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, Оңтүстік Ембі МБЭ барлау бұрғылау Құлсары кеңсесінің Новобогатинск, Қаратон, Қарсақ, Боранқұл, Прорва, Арыстан,
ҚараҚұдық, Тортай мұнай барлауында бұрғышы шебер. 

Еңбек Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталган.

## Дереккөздер
Жұмахмет Нұрышев

**Жұмахмет Нұрышев** (1926-1986, Атырау облысында туған). Ембі нің ардагері. 1943-1982 жылдары
- «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат мұнай өндіру басқармасы ¥ңғымаларды жерасты жендеу
бригадасында оператордың көмекшісі, оператор. Ленин (1977), Еңбек Қызыл Ту  (1968) ордендерімен марапатталган.

## Дереккөздер
Мирас Нұрышев

**Мирас Нұрышев** (1906 жылы, Атырау облысында туған - 1986 жылы). 

## Өмірбаяны

1929 ж дейін колхозда жұмыс істеген. 1929-
1966 жж - әртүрлі жұмыс істеген, мұнай құю жөніндегі жұмысшы, Доссор мұнай кәсіпшілігінің шебер!, Қаратон мұнай кәсіпшілігінің операторы. 1966 ж бастап - зейнеткер. 

## Марапаттары
ҚазКСР Жогаргы Кеңес Алқасының Құрмет грамотасымен (1940 ж), "1941-1945 жж ұлы Отан Соғысындагы жарқын еңбегі үшін" (1946ж), "Жарқын Еңбегі үшін" медалдарымен марапатталган.

## Дереккөздер

Санат:1906 жылы туғандар
Санат:1986 жылы қайтыс болғандар
Төлетай Қайтбайұлы Нысанов

**Төлетай Қайтбайұлы Нысанов** (1936, Редут ауылы, Гурьев облысы, Қазақ КСР - 1978) — кеңестік және қазақстандық геолог-барлаушы, мұнайшы-инженер, Теплов-Тоқарев кен орындары тобын алғаш ашушылардың бірі, Қазақстан мұнай барлау саласының көрнекті өкілі.

## Өмірбаяны
Нысанов Төлетай Қайтбайұлы 1936 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) облысының Махамбет ауданы Редут ауылында дүниеге келген. 

Грозный мұнай институтын 1961 жылы бітіріп, еңбек жолын Құлсары мұнай барлау экспедициясында (МБЭ) бұрғылаушы, геолог, кейін аға геолог болып бастады. 

1964–1965 жылдары Батыс Қазақстан геологиялық басқармасының аға геологы. 

1965–1967 жылдары Құлсары мұнай барлау экспедициясының бас геологы. 

1967–1972 жылдары Каспий маңы мұнай барлау экспедициясының бас геологы. 

1972–1978 жылдары «Қазақмұнайгазбарлау» бірлестігінің геология бөлімінің бастығы және бас геологы болды.

Т.Нысановтың жетекшілігімен Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі тұзасты қабаттарында мұнай іздеу және барлау жұмыстары кеңінен жүргізілді. 1973 жылы оның қатысуымен Теплов-Тоқарев тобына жататын тұзасты мұнай кен орындары ашылды. Кейін осы бағыттағы зерттеулер Қарашығанақ сияқты ірі кен орындарының ашылуына негіз болды.

Төлетай Нысанов мұнай барлау ісінде ғылым мен өндірістің байланысын нығайтуға, геологиялық ізденістердің тиімділігін арттыруға зор үлес қосты. Оның бастамасымен «Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі мұнай іздеу және барлау жұмыстарын тіркеу мен талдау картасы» жасалды — бұл Қазақстандағы мұнай барлау ісінде ғылым мен тәжірибені ұштастырған алғашқы құжаттардың бірі болды.
Ол еңбекқорлығымен, жоғары кәсіби шеберлігімен және жас мамандарға қамқорлығымен танылды. Т.Нысановтың есімі Прорва аймағында ашылған жаңа Кольжан мұнай кен орнына берілді - Нысан кен орны.

## Марапаттары
«Құрмет Белгісі» ордені. 

Еңбегі үшін медальдар мен құрмет грамоталары

## Әдебиеттер
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы (екі томдық). «Мұнайшы» қоғамдық қоры. Алматы, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мұнайшылары
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан геологтары
Иван Иванович Обратнов

**Иван Иванович Обратнов** (1906-1979, Атырау қаласында туған). Гурьев мұнай техникумын бітірген (1933).

1922-1930 - "Ембімұнай" тресінде жөндеуші слесары, автогараж механигі, Мақат мұнай кәсіпшілігінде бұрғышының көмекшісі, бұрғылау учаскесінің бастығы, Нармонданақтағы, Сағыздағы бұрғылау шебері, бұрғылау учаскенің бастығы, геологиялық-іздестіру кеңсесінің бастығы, «Қазақстанмұнай барлау» бірлестігінің еңбек және еңбек ақы бөлімінің бастығы. 

Ленин  орденімен (1952), «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Кипоний Хаксенович Огай

**Кипоний Хаксенович Огай** (1921-1970, Атырау қаласында туған). Атырау мұнай техникумын бітірген
(1942). 1941-1970 - Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіру операторы, шебері, инженер, аға
инженер, мұнай кәсіпшілігі меңгерушісі, өндіріс-техника бөлімінің бастығы, бас инженер, директор, «Ембімұнай» және «Маңғыстау мұнай» бірлестіктерінде бастықтың орынбасары. «ҚұрметБелгісі» орденімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер
Аманжан Олжабаев

**Аманжан Олжабаев** (1926-1989, Атырау облысында туған). Гурьев мұнай техникумын (1949ж) бітірген.
1949-1954жж - Қаратон МКБ-ның мұнай өндіру бойынша цехтың операторы, шебері, Қазақстан КП Жылыой Аукомның инструкторы, мұнайлы МКБ парткомының хатшысы, Қошқар, Доссор МКБ ЕжАБ-нің бастығы. 1954-1959жж - Облыстық кәсіподақ кеңесінің хатшысы. 1959-1962 жж - Гурьев геофизика экспедициясының ЕжЕБ бастығы. 1962-1988 жж - «Казмұнайбарлау» тресінің ҚМБ бастығы. «Жарқын еңбегі үшін» медалдарымен марапатталған (1949ж), «Еңбек ардагері» (1988).

## Дереккөздер



Санат:1926 жылы туғандар
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Денмент Олжабаев

**Денмент Олжабаев** (1928-1998, Атырау облысы). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнай шысы
(1981). Атыраудағы ФЗО мектебін бітірген (1943). 1943-1944 - Құлсары, Доссор мұнай
кәсіпшіліктерінде газ цехыныңслесары. 1946-1983 - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Доссор мұнай
кәсіпшілігі басқармасында уңғыны же асты жөндеу бригадасының операторы, мұнай өндіру аға
операторы. Ленин орденімен (1966) марапатталған.

## Дереккөздер
Абдулла Омаров

**Абдулла Омаров** - (1915 жылы, Атырау облысында туған) - Ұлы Отан соғысы ардагері, мұнайшы.

## Өмірбаяны
*1937-1942 жылдары - «Қазмұнайбарлау» тресі кәсіпорындарында жұмысшы, жүкші.
*1947-1977 жылдары -ұңғымаларды жерасты жөндеу тобының операторы, «Доссормұнай» және «Жайықмұнай» МГӨБ мұнай өндіру жөніндегі операторы. 
*1977 жылдан - зейнеткер. 

## Марапаттары
Қызыл жұлдыз орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1915 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Мaнсұp Омаров

**Maнсұp Омаров** (1942, Құлжа қаласы, Қытай). Техника ғылымдарының кандидаты (1990),
В.И.Ленин атындағы Қаз ҚазПТИ-ді бітірген (1966). 1966-1975 жылдары - оператор, мұнай және
газ өндіру жөніндегі шебер, бас инженер, «Өзен мұнай» МГӨБ учаскесінің бастығы. 1975-1989
жылдары - Қазақ мемлекеттік университетінің механика кафедрасының бас ғылыми қызметкері.
1989-1997 жылдары - ҚР ҰҒА машинатану және механика Институтының бас ғылыми қызметкері.
1997 жылдан - ҚҰТУ мұнай факультетінің кафедра меңгерушісі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Нәзима Oмаровa

**Нәзима Oмаровa** (1947 жылы, Өзбекстан). С.М.Киров атындағы ҚазМУ-ді бітірген (1970). Химия ғылымдарының кандидаты. 

1974-1983 - ҚазКСП ҒА Химия ғылымдары институтында кіші ғылыми қызметкер. 1983-1987 - КСРО Аспап жасау министрлігінің «Системотехника» ғылыми-өндіріс бөлімі химия тобының жетекшісі. 
1987-1992 - ҚазКСР Автомобиль жолдары министрлігінің «Жолтехника» ғылыми-өндіріс бөлімінің бас маманы. 
1992-2002 - ҚР Энергетика және Минералды ресурстар министрлігінің мұнай өндіру мен қайта өңдеу жөніндегі бөлімінің бас маманы, бастығы. 
2002-2004 - «ҚазМұнайГаз» ¥К ЖАҚ-ның мұнай химиясы жөніндегі менеджері. 
2004 жылдан қазіргі уақытқа «ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру» АҚ мұнай өңдеу және мұнай химимясы департаментінің бас менеджері. 

«Ерен еңбегі ушін», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002) медальдармен, Қазақстан мұнай на 100 жыл» (1999), ҚР Энергетика және Минералды ресурстар министрлігінің Құрмет грамотасымен (1997, 2002) марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Өзбекстанда туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Мәлік Омірзақ

**Мәлік Омірзақ** (1951, Атырау қаласында туған). Техника ғылымдарының кандидаты (2004), ҚазПТИ-ді
бітірген (1974). 1974-1975 - «Маңғыста мұнай» өндіріс бірлестігі қойнауқаттардың мұнай беруін
жоғарылату және уңғыларды күрделі жөндеу басқармасының бұрғышысы, бұрғылау шебері.
1975-1983 - «Ембімұнай» өндіріс бірлестігі үңғыларды жер асты жөндеу операторы, мұнай
өндіру операторы, технологы, инженері, бастығының орынбасары. 1986-1987 - «Жайық мұнай»
МГӨБ мұнай өндіру цех бастығының орынбасары, «Ембімұнай» өндіріс бірлестігі техникалық
бөлімі бастығының орынбасары. 1987-1991 - ОҒЗЛ мұнай өндірі бөлімінің бастығы. 1991-1994
- «мұнай» БК-ның бас технологы. 1994-2000 - ОГЗЛ-ның бас инженері, директоры. 2000-
2002 - «Қайнар мұнайгаз» МГӨБ-ның бастығы. 2003 жылдан «Қайнар мұнайгаз» МГӨБ-ның
бастығы.

## Дереккөздер
Рәзия Оңбаева

**Рәзия Оңбаева** (1939, Батыс Қазақстан облысында туған). 1960-1990 - "Ембі мұнай" бірлестігінің Байшонас мұнай кәсіпшілігі мен "Ақтөбемұнай" бірлестігінің Кеңқияқ мұнай, Октябрьск мұнай кәсіпшілігі басқармаларында оператордың көмекшісі, оператор. 1990 жылдан зейнеткер. "Еңбекте
үздік шыққаны үшін" (1983), "Еңбек ардагері" (1984) медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Ишанғали Оңғарбаев

**Ишанғали Оңғарбаев** (1905-1968, Атырау облысында туған). Ембі нің ардагері. 1926-1960 -
«Қазақстанмұнай» бірлестігінің Мақат, Комсомол мұнай кәсіпшілігінде жұмысшы, автокөлік
жүргізушісі, мұнай өндіру цехының операторы, аға операторы. Ленин орденімен (1951), «Ерен
еңбегі үшін» медалімен (1947) марапатталған.

## Дереккөздер
Рысқұл Оңғаров

**Рысқұл Оңғаров** (1900 жылы туған). 1921 жылдан - майлаушы, «Ақтөбемұнай барлау» тресінің бұрғышы
көмекшісі, Ленин орденімен марапатталған (екі рет).

## Дереккөздер
Садық Оңғаров

**Садық Оңғаров** (1940 жылы туған). 1958 жылдан - бұрғышының көмекшісі, «Ақтөбемұнай барлау»
тресінің бұрғылау шебері. Орысқазған, Бозай, Жанжол кен кездерін ашуға қатысқан. Қазіргі кезде зейнеткер.

## Дереккөздер
Тұрғали Оңдапбергенов

**Тұрғали Оңдапбергенов** (1898-1962, Атырау облысында туған). 1914-1938 - Доссор, Мақат мұнай
кәсіпшіліктеріндежумышы, оператордың көмекшісі, кілтші, ұңғыны жер асты жөнде бригадасының
операторы. 1938-1956 - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Құлсары мұнай кәсіпшілігі басқармасында
мұнай-газ өндіру операторы, аға оператор, шебері. Ление, [[Еңбек Қызыл Ту ]] ордендерімен және
медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Төлеген Оңдасов

**Төлеген Оңдасов**  (1910-1971 жж, Атырау облысында туған). 1933-1965жж - электр монтері, орамшы,
Косшағыл МКБ электр цехнының шебері. Стаханшылар қозғалысының ардагері. «Ерен еңбегі
үшін» медалімен (1945ж) және «Еңбек үздігі» медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Жұбатхан Оңайбаев

**Жұбатхан Оңайбаев** (1894-1972, Атырау облысында туған). 1911-1961 жылдары - жұмысшы, арбакеш, Доссор МКБ, балғашы, Мақат, Қошқар, МКБ терішеберханасында уста. «Ерен Еңбегі үшін»
медалімен (1948) және Қаз КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1970).

## Дереккөздер
Қаби Оңайбаев

**Қаби Оңайбаев** -  (1932-1994, Атырау облысында туған).№19 Доссор кәсіпкерлік училищесін бітірген
(1948). 1948-1987 жылдары -бұрғышыныңкөмекшісі, бұрғышы, оператор, машинист, КМБтресінің
бұрғылау Доссор кеңсесінің МКБ уңғымасын жер асты жөндеу бригадасының шебері. Қазан
Төңкерісі, 2-ші, 3-ші дәрежелі «Еңбек даңқы» ордендерімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Хасан Оңдасынов

**Хасан Оңдасынов** - (1923-1986жж, Атырау облысында туған). ¥ОС ардагері. 1946-1983жж -
оператордың көмекшісі, мұнай өндіру жөніндегі оператор, есепші, бас есепші, Қосшағыл МКБ бас
есепшісі. 2-ші дәрежелі Отан соғысының орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Байтаңат Оңдаш

**Байтаңат Оңдаш** (1936, Атырау облысында туған). ҚазПТИ-ді бітірген. 1958-2001 - инженер, аға инженер, техникалық бөлімнің бастығы, бас инженердің қауіпсіздік техникасы мен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі орынбасары. «Құлсары мұнай» МГӨБ-ның комсомол комитетінде хатшы,
кәсіподақ комитетінің төрағасы. 2001 жылдан зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Еңбек ардагері» (1988) медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Аманжол Оразалиев

**Аманжол Оразалиев** (1949-1999, Атырау облысында туған). КазПТИ-ді бітірген (1972ж). 1972-1978
жж - оператор, Кенқияқ МКБ мұнай ын өндіру цехының шебері, 1978-1980 жж геологиялық-іздеу
партияларының Ақтөбе учаскесінің бастығы, 1980-1988 ж ж - «Кенқияқ мұнай» МГӨБ ӨҚБ бастығы.
1988-1999 жж - Ақтөбе мемлекеттік тау-кен техникалық инспекциясы бастығының орынбасары.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Ғабидулла Оразалиев

**Ғабидулла Оразалиев**  (1918 ж, Атырау облысында туған). Ембі ардагері, Фин және Ұлы отан соғысының ардагері (1938-1944 жж). 

## Өмірбаяны
ФЗҮ мектебін бітірген (1944ж). 1944-1949 жж - партия Мақат аукомының
әскери бөлімінің бастығы, Сағыз МКБ .бұрғылау кеңсесінің кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1949-1973 жж - Мақат, Сағыз МКБ автогаражының бастығы. 1973 ж бастап зейнеткер. 

## Марапаттары
Ленин (1971ж),
Еңбек Қызыл Ту (1964 ж), Қызыл жұлдыз, 1-ші және 2-ші дәрежелі ¥лы отан соғысының медалда-
рымен марапатталған (1985 ж).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қабидулла Оразалиев

**Қабидулла Оразалиев** (1915 ж, Атырау). ¥OC ардагері. 1935-1973 жж - оператордың
көмекшісі, «Доссормұнай» МКБ операторы, «Сағыз» МКБ кәсіпкомның төрағасы. «Комсомолок»,
«Қошқар», «Сағыз» МКБ мұнай өндіру жөніндегі оператор. 1973 ж бастап зейнеткер. Ленин орденімен (1973ж), «Ерен Еңбегі үшін» медалімен (1968ж) марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Бисенғали Оразбаев

**Бисенғали Оразбаев** (1888-1962, Батыс Қазақстан облысында туған). КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі.
Еңбекардагері. 1920-1946-Доссор, Мақат,Жыңғылды,ТасҚұдық мұнай кәсіпшіліктерінде жұмысшы,
бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1946 жылыылдан зейнеткер. Медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қайрат Құлымұлы Оразбаев

**Қайрат Оразбаев** (1963ж, Қызылқоға ауданы). Қазан химия-технологиялық институтын бітірген (1987ж). 1987ж бастап - оператор, алкилация қондырғысының бастығы, ауысым бастығы,
эстакаданың бастығы, цех бастығының орынбасары, өндірістік бөлім бастығының орынбасары,
«Атырау мұнайөңдеу зауыты» АҚ мұнай өнімдерін есептеу және іске асыру секторындағы өндіріс
жөніндегі бөлім бастығының орынбасары. 1996 ж бастап «Лукойл Атырау мұнай өңдеу зауыты»
ЖАҚ бас директоры, 1996 ж бастап [[ Қазақстан Республикасы ]] мұнай жене газ өндірісі Министрлігі
аппаратының өндірісті дамыту Бас басқармасы бастығының орынбасары. 1997 ж бастап - тех-
ника саясаты жөніндегі департаменттің жетекші маманы, бас сарапшы, мұнай мен газ ды өндіру
және тасымалдау департаментінің менеджері, «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ қайтаҚұрау
жобасын басқару женіндегі департамент секторының басшысы, «Қазақойл» ¥МК «Атырау
мұнай өндіру зауыт» ААҚ қайта Құрау жобасын басқару жөніндегі дирекцияның бас менеджер
орынбасары. 2001 ж бастап - «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ-ның күрделі Құрылыс және
даму жөніндегі директоры. 2004 ж бастап «Атырау мұнай өндіру зауыты» ЖІ1ІС даму жөніндегі
бас директордың орынбасары.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Құлым Оразбаев

**Құлым Оразбаев** (1923 жыл, Атырау облысында туған) — жер қойнауын үздік барлаушы, мұнайшы, ҰОС ардагері. 

## Өмірбаяны
* Атырау мұнай техникумын бітірген (1959 ж). 
* 1941-1942 жж. - Сағыз мұнай кәсіпшілігінің есеп жүргізушісі. 
* 1945-1962 жж. - коллектор, геолог, Мақатай бұрғылау кеңсесінің Қаратайқыз, Алтыкөл, Жамбай, Таңатар мұнай барлауының геологы
* 1962-1964 жж. - саз шаруашылығының бастығы, Өзен мұнай барлау экспедициясының инженер-геологы. 
* 1964-1988 жж. - КМБЭ саз шарушашылығының бастығы, ОңтММБЭ аға геологы, «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің геологиялық бөлімінің геологы. 
* 1988 жылдан бастап зейнеткер. 

## Марапаттары
* 2-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысының орденімен, медалдармен марапатталған. 
* Жер қойнауын үздік барлаушы.

## Дереккөздер

Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Атырау мұнай техникумы түлектері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан жер қойнауын үздік барлаушы құрмет белгісінің иегерлері
Қабдол Оразғалиев

**Қабдол Оразғалиев** (1911-1977ж, Атырау облысында туған). 1934-1950 жж- майлаушы, слесарь, механик, «Eмбамұнай» тресінің Мақат мұнай кәсіпшілігінің ауысым инженері. 1950-1958жж-жөндеуші
электрші, №3 «Қазэнергомұнай» бірлестігі басқармасының ауысым инженері. 1959-1966 жж
- «Қазтехжаб мұнай» тресінің Мақат жөндеу базасының кран машинисі. «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1969ж).

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Хабделхалық Оразғалиев

**Хабделхалық Оразғалиев** - (1932ж, Атырау облысында туған). Қаз ПТИ бітірген (1965ж). 1948-1950
жж - Доссор №19 кәсіби училищесін бітірген. 1950-1956жж - «Қазақстан - мұнай» бірлестігінің
бұрғылаудың Құлсары кеңсесі бұрғышысының көмекшісі. 1956-1960 жж - бұрғылаушы жұмысшы,
¥КЖ Құлсары кеңсесі бұрғышының көмекшісі. 1960-1996 жж- инженер-оператор, отряд бастығы,
бас геофизик, бас инженер, Мәстексай, Кенқияқ, Орал кәсіпшілік-геофизикалық партияларының
бастығы. 1986-1987 жж - Ауғанстанда геофизикалық партияны техникалық басқаруға шет жерге жол сапар, 1987-1995 жж - геофизик, ¥ГЗ Орал экспедициясының каратождық-теспелеу
жұмыстарын техникалық басқару.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Зүбайда Оразғалиева

**Зүбайда Оразғалиева** (1927, Атырау облысында туған). 1943-1982 - Комсомол, Сағыз, Қошқар мұнай
кәсіпшілігі басқармаларында от жағушы, жөндеуші-слесарь, қыздыру қазандарының машинисі.
1982 жылдан зейнеткер. "Ерен Еңбегі үшін" (1946) медалімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Құбай Оразалин

**Құбай Оразалин** (1935-1996 жж, Атырау облысында туған). ҚазМУ бітірген (1958ж). Кенбай кен орнын
бірінші ашқан ізашар (1996 ж). 1958-1971 жж - коллектор, техник-геолог, инженер-геолог, Батыс-Қазақстан геологиялық басқармасының аға геологы. 1971-1983 жж Каспий жанындағы МБЭ,
«Қаз мұнай барлау» Басқармасының жобалық-сметалық партиясының бас геологы. 1986-1998 жж
- геологиялық бөлімнің бастығы, Солтүстік-Ембі МБЭ бас геологы, «Атырау мұнайгаз геология»
АҚ геологиялық бөлімінің бастығы. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған (1998ж).

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Бигали Оразбаев

**Бигали Оразбаев** (1907-1940, Атырау облысында туған). 1930-1931 - «Ембімұнай» тресінің жер асты барлау бригадасында коллектор. 1931-1932-Ленинградтағы жер асты зерттеулер институтының 1 жылдық курсының тыңдаушысы. 1933-1932 - Байшонас, Жолдыбай, Құлсары, Қосшағыл, Нармонданақ, Жыңғылды, Телес мұнай кәсіпшіліктерінде аға коллектор, техник-геолог, жұмыс
жүргізуші, аға инспектор, картаға түсіру бөлімінің ұжым бастығы. ¥ңғылардың ішкі ғимаратары жұмысының әдістері туралы, терең қабаттағы мұнайды өндіру туралы, терең бұрғылау
имаратарының жұмысы туралы кітаптарды аударған.

## Дереккөздер


Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Әмірбай Оразов

**Әмірбай Оразов**- (1935, Атырау облысында туған). Бүкілодақтық сырттай оқитын политехникалық институтын бітірген (1969). 1953-1955 - Ескене мұнай кәсіпшілігі басқармасының электр цехында
электр монтері. 1969-1976 - Ескене, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде меңгеруші. 1976-1996
- «Доссормұнай» МГӨБ-да бастықтың орынбасары, бас инженер, бастығы. 1996 жылдан зейнеткер. «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапаттталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қоқан Оразов

**Қоқан Оразов** - (1907-1984 жж, Атырау облысында туған). 

## Өмірбаяны

Ембі ардагері. 1936-1940 жж - бұрғышының көмекшісі, Іскене мұнай кәсіпшілігінің бұрғылау цехнының бұрғышысы. 1940-1963 жж - бұрғышы, «Қазақстанмұнай барлау» тресінің мұнай лы, Түгрекшан, Жаңасу, СарыҚұм, Көктөбе мұнай барлау жөніндегі бұрғылау шебері. 

## Марапаттары
Ленин (1952ж), [[Еңбек Қызыл Ту ]] ордендерімен (1946ж), медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Адамның жасы

**Адамның жасы** - белгілі бір уақыт аралығында адам денесіндегі мүшелер мен жүйелердің біртіндеп қалыптасып, ересек ағзаға айналу шамасы.

Адамның өмірі шартты түрде бірнеше жас шамасына бөлінеді. туған күннен 14 жасқа дейін — **балалық кезең**; 15 жастан 18-ге дейін — **балиғатқа толу кезеңі**; 18 жастан 60-қа дейін **ересек кезең** болады. Одан кейін **қартаю кезеңі** басталады. Әрбір кезеңнің өзі адамның жас шамасына қарай бірнеше бөлінеді. Мысалы балалық кезең: сәбилік, мектеп жасына дейінгі, бастауыш сынып, орта сынып және жоғарғы сынып кезендері деп бөлінеді.

Адамның жас шамасьша қарай бөлінуі, әсіресе, медицина үшін маңызы зор. Өйткені әрбір жас шамасының кезеңі өзіне тән ерекшелігімен айқындалады. Атап айтқанда, адамның бойының өсуі, ішкі мүшелерінің қалыптасуы сол жас шамасының кезеңіне байланысты болады.

## Тағы қараңыз
* Адам

## Дереккөздер


Санат:Денсаулық
Санат:Медицина
Мариус Иванович Петипа

**Мариус Иванович Петипа** (1818—1910) — орыс балет артисі, балетмейстер. Ұлты — француз. Биші отбасында туған. Әкесі Жан Антуаннан және О.Вестристен сабақ алды. 1838 жылдан бастап Францияда, АҚШ-та, Испанияда өнер көрсетті. 1847 жылы Ресейге келіп, өмірінің соңына дейін осында тұрды. 1855—1887 жылдары Петербург театр училищесінде ұстаздық етті. 1862 жылдан Петербург балет труппасының балетмейстері болды. 60-тан астам балет қойды. 1862 жылы ол өзінің ең бірінші ірі "Фараонның цызы" балетін сахнаға шығарды. Ең бастысы, жақсы қойылған ерекше билерімен және сезімталдығының арқасында ол Петербургтегі күндерін табыспен өткізді.

Петипа қойылымдарының еңбастысы академиялық классикалық балет болды. Сонымен қатар балетмейстер билер құру әдемілігімен, қозғалыстарының әртүрлілігімен, қимылдарының әсемдігімен көрерменді таңғалдыратын кордебалетке үлкен мән берді. Петипа шығармашылығында үлкен рөлді П.И.Чайковскийдің балеттері атқарды 1890 жылы П.И.Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруын" және 1898 жылы А.К.Глазуновтың "Раймондасын” тағы басқа балеттерді қойды. Мариус Петипаның "Аққу көлі" балетіндегі жетістік болып 1 және 3-актілер саналады. Әсіресе орыс хореографиясының аса көрнекті туындысы болып ханзада Зигфрид пен Одилияның дуэті есептеледі. Би сахналарын Петипа қатаң композициялық заңдарға құрды. Ол кейіпкерлерінің сезімін шынайы жеткізу үшін, жарқын мінез шығару үшін ең нақты қимыл-қозғалыстарды таба алатын. Петипа балеттеріндегі халықтық сахналар әлі күнге дейін өзінің сұлулығымен және үлкен поэтикалық қуатымен таң қалдырады. Оның ең танымал балеттері әлі күнге дейін көптеген әлем театрларының репертуарларында орын алып тұр.

Санат:Балетмейстерлер
Санат:1818 жылы туғандар
Санат:1910 жылы қайтыс болғандар
Лев Иванович Иванов

**Лев Иванович Иванов** (1834—1901) би өнерін Мәскеу балет мектебінде, кейін Петербургтің театр училищесінде үйренеді. Ивановтың орыс балетін симфониялаудағы, классикалық бидің көркемділігін күшейтудегі жетістіктері мол. Әсіресе бүл П.И.Чайковскийдің "Шелкунчик" және "Аққу көлі" балеттері бойынша жұмысында ерекше көзге түсті.

"Шелкунчиктің" режиссерлік-балетмейстерлік жоспарын Петипа жасағанына қарамастан, Иванов өзінің терең музыкалық білімін, би құралдары, арнаулы қимыл-козғалыстарының үйлесімділігі арқылы музыканың негізгі ойын жеткізуін, музыкалық драматургияның дамуын көрсететін жаңа балетмейстерлік тәсілдерді ұсынды.

Иванов 2 және 4-актілерін қойған, сонымен қатар Петипа қойған 1 және 3-актілермен репетициялар жүргізген "Аққу көлі" симфониялық балетінің аса көрнекті үлгілеріне айналды. Музыка мен бидің бір-бірімен тығыз байланысы спектакльдегі басты кейіпкердің және дарынды композитор мен балетмейстердің арқасында сұлу құс — аққуларға айналған кордебалеттің терең поэтикалық бейнелерді жасауына әсерін тигізді.

1895 жылдың 15 каңтарында Марийнск театрында өткен "Аққу көлінің" премьерасы орыс балетінің жаңа сатыға көтерілгендігін көрсетті. П.И.Чайковский мен Лев Ивановтың ақ аққуы орыс балетінің эмблемасына айналды. Ивановтың көркемдік жетістіктері орыс мектебінің классикалық биі алдында, болашақ XX ғасыр балетмейстерлерінің алдында дамудың жаңа жолын ашты.
## Дереккөздер


Санат:Балетмейстерлер
Санат:1834 жылы туғандар
Санат:1901 жылы қайтыс болғандар
Михаил Михайлович Фокин

**Михаил Михайлович Фокин** (1880 —1942) — орыс балет артисі, балетмейстер, педагог. 1898 жылы Петербург театр училищесін бітірді. Сол жылы Мариин театрының балет труппасына биші болып қабылданды. Би өнері бойынша П.К.Карсавин, А.В.Ширяев, П. А.Гердт және Н.Г.Легаттан сабақ алды. Дезире, Зигфрид (Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруы" мен "Аққу көлінде"), Арлекин (Р.Дригоның "Арлекинадасында"), Солор (Л.Минкустың "Баядеркасында"), тағы басқа партияларды билеп, "Жазғы түндегі түс" (Мендельсонның музыкасы бойынша, 1906), "Шопениана" (Шопеннің музыкасы бойынша), А.С.Аренскийдің "Мысыр түні" (1908), М.Равельдің "Дафнис пен Хлоя" (1912) және "Орыс солдаты" (Прокофьевтің музыкасы бойынша, 1942; кеңес жауынгерлерінің ерліғіне арналды) балетін қойды. Осы қойылымдары арқылы Фокин өзінің жаңашыл балетмейстер екенін байқатты. Ол қойған қойылымдарында өмірдің көп қырлы, күрделі иірімдерін ашуға ұмтылды. Әр спектакліне балетмейстер ерекше көркемдік құралдар таңдап отырды. Костюм мен декорациялар әрекет етіп жатқан уақытқа, сол кезеңге сәйкес келді. Классикалық би өтіп жатқан өрекетке байланысты өзіндік рең алып отырды. Фокин пантомима биге сәйкес, ал би — мимикалық айқын болуын кездеді. Нәтижесінде, оның балеттеріндегі би арнайы бір ойды көтеріп отырды. Дарынды хореограф орыс балетінің және шетел балетінің жандануына көп тер төкті. Ол еш уақытта классикалық балеттен бас тартпады, өйткені Фокиннің ойынша тек оның негізінде нағыз суретші тәрбиеленеді. 1905 жылдан педагогикалық кызметпен шұғылданды. Театр қайраткері С.П.Дягилев ұйымдастырған "Орыс маусымына" қатысып, 1909 жылы гастрольдік сапармен шетелдерде өнер көрсетті. 1918 жылы Стокгольмге, одан кейін біржола АҚШ-қа қоныс аударды. 1936—1939 жылдары "Монте-Карло орыс балеті" труппасында қызмет етті. 1923—1942 жылдары Нью-Йоркте өзі ұйымдастырған студияны басқарды. Балет өнері туралы мақалалар жазды.
1908 жылы Парижде театр қайраткері С.П.Дягилев ұйымдастырған жыл сайынғы орыс балет артистерінің қойылымдары басталады. Бірінші төрт "Орыс мауысымының" көптеген спектакльдерін Фокин қойды. Бишілер Вацлав Нижинский, Тамара Карсавина, Адольф Бальма есімдері бүкіл әлемге танылды. Дегенмен осылардың ішіндегі біріншілік Анна Павловаға тиісті.
Санат:Балетмейстерлер
Қаратай Тұрысов атындағы Геология және мұнай-газ ісі институты

**Геология және мұнай-газ ісі Институты** - Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің геология және мұнай-газ саласындағы мамандарды дайындайтын факультет.
Анна Павловна Павлова

**Анна Павловна Павлова** (1881 жыл 12 ақпан – 1931 жыл 23 қаңтар) — орыстың балет әртісі. 1899 жылы Петербург театр училищесін П.А.Гердтің класы бойынша бітіргеннен кейін, Мариин театрына қабылданды. 1906 жылы балерина атағына ие болды. 1914 жылдан бастап шетелде тұрды. Таңдаулы партиялары: Аданның "Жизель" балетіндегі *Жизель*, Дельдевездің "Пахитасындағы" *Пахита*, Минкустың "Баядеркасындағы" *Никия* мен "Дон Кихотындағы" *Китри*, тағы 

басқа. Шығармашылығы арқылы балет өнерінде жүргізген М.М.Фокиннің реформасына игі әсер етті. Ол қойған балет премьераларында Павлова негізгі партияларды биледі. Биінің музыкалық және психологиялық тұрғыдан мазмұнды, эмоциялық бояуға толы әрі алуан жанрлы болып келуі, оның өнеріне тән қасиет. Анна Павлова өз кезеңінің ұлы актрисасы атанды. Ол ырғақты өзгертіп немесе кішкене ғана пластиканың суретін ауыстырып, бидің мылқау тілімен сөйлей алды. Анна Павлова классиканың қатаң шеңберінен шықпай жалпылама-шартты балет бейнелеріне психологиялық және қазіргі заманның терең ойларын енгізді. 1910 жылы өз труппасын ұйымдастырып, гастрольдік сапармен Еуропа, Америка және Азия елдерінде өнер көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Балетмейстерлер
Санат:Ресей әртістері
Грейзендік кенорындар

Грейзен жалпы жағдайда
көбінесе слюдалар (мусковит, биотит, лепидолит) мен
кварц агрегаттарынан тұрады. Олардың құрамында топаз,
флюорит, турмалин мен кен минералдары жиі кездеседі.
Грейзендердің негізгі массасы гранит массивтерінің апикал дөңестерінде және олардың жабынындағы алюмосиликат таужыныстарда - құмтас, тақтатас, эффузивтерде
орналасады. Осыған байланысты магмалық таужыныстардың өзінде орналасқан эндогрейзендер мен сыйыстырушы таужыныстардағы экзогрейзендер бөлінеді. Грейзен кенорындарының кен денелеріне көбінесе желі, штокверг, минералданған белдемдер пішіні тән. Желілердің
қалыңдығы бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейін,
созылымы бойынша ұзындығы 1-2 км, еңістігі бойынша
70-80 метрден 600 метр тереңдікке дейін таралады. Көбінесе күрделі пішінді желі-штокверг жаралымдар кездеседі.
Айтылып өткендей, грейзендік кенорындар альбититтермен тығыз генетикалық байланыста. Кейде бұл байланыс кеңістікте де байқалады, бірақ олардан металлогениялық бағыты бойынша көп айырмашылығы да бар. Егер
альбититтердің типоморфтық элементтеріне ниобий, тантал мен цирконий жатса, ал грейзендерге көбінесе вольфрам, қалайы, молибден, т.б. тән.
Грейзендік кенорындар арасында мынадай негізгі типтер бөлінеді: вольфрамит-топаз-кварцты, касситерит-топаз-кварцты жөне жиынтықты вольфрамит-молибденит-топаз-кварцты.
Вольфрамит-топаз-кварц кенорындары лейкократтық
және пегматоидтық гранит массивтерінің күмбез тәрізді
апикал бөліктерінде және олардың сыртқы жапсар белдемдерінде орналасады. Кен денелері шток, штокверг,
желі пішінді болады. Басты кен минерал - вольфрамит,
сонымен қатар касситерит, молибденит, висмутин ұшырасады.
Сыйыстырушы таужыныстар грейзенденеді, мусковиттенеді, биотиттенеді және кварцталады. бұл типті кен-орындар дамыған жерлер Қазақстанда (ақшатау, Қараба), Забайкальеде (Спокойнинск), Чехияда (Циновец),
Германияда, Францияда (Монтебрас), ҚХР (Пяотан, Синь-хуаньшань), Моңғолияда (Югодзыр, Баянмод), Австралияда (Вольфрам Кемп, Торрангтон).
## Касситерит-топаз-кварц кенорындары
Касситерит-топаз-кварц кенорындары гипабиссал
фацияның лейкократтық аляскит гранитімен байланысты. Кенді желілер мен штоквергтер граниттің өзінде де,
жабынындағы таужыныстарда да орналасады. Басты кен
минералдар - касситерит пен вольфрамит. Сыйыстырушы таужыныстар грейзенденуге, калишпатталуға және
альбиттенуге ұшыраған. Сипатталған типті кенорындар
белгілі жерлер: Орта Азия (Ақтас), Чукотка (Экуг), Забайкалье (Этыка), Приморье (Чапаевское), Германия
(Альтенберг), ҚХР (Лиму), Мьянме (Маучи), АҚШ (Лост-Ривер).
Вольфрамит-молибденит-топаз-кварц кенорындары
көбінесе аляскит граниттің күмбездерінде және оларды
жапқан мүйізтастарда орналасады. Грейзендерді жарылымдар, сақиналық және сызықтың жарықшақтар, кливаж шекаралары баңылайды. Басты кен минералдар:
молибденит пен вольфрамит. бұл типке жататын кенорындар Орталық Қазақстанда (Шығыс Қоңырат, Жанет),
Забайкальеде (Булуктай, Первомайское), Моңғолияда,
Аргентинада (Серро-Асперро) бар. Грейзендермен сонымен қатар маңызды өнеркәсіптік мәнге ие бериллий кен-орындары да байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Герман Гессе

**Герман Гессе** (1877 - 1962 ж.ж.) - неміс-швейцар жазушысы. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатыгездіктерін әшкерелеген, фашизмге дәйекті қарсы болып, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бейбіт әлем мәдениетін негіздеу жолында қыруар қызмет атқарған. *"Петер Каменцинд"* (1904) романында көркемөнер адамының байлыққа ұмтылған ортадағы қиын тағдырын суреттеген. *"Демиан"* (1919) романы мен *"Клейн және Вагнер"* повесінде Г. Юнгтің *"тереңдетілген психологиясының"* ықпалымен тұлғаның *"өзіне апаратын жолдарына"* жан-жақты талдау берген. *"Дала қасқыры"* (1927) романында XX ғ. өркениетіндегі коллизиялар мен қайшылықтардың бетін ашып, олардан өнер мен әзіл арқылы жоғары тұруға болатынын көрсеткен. Гессе шығармасының түйіні - оның 1943 ж. мәдениеттану бағытында жазынған. *"Бисер ойыны"* атты романы. Бұл кітапты Гессе шығармасының жеткен шыңы, XX ғ. мәдениетінің жаңа бағдарларының түйіні деп бағалауға болады. Жаңа мифологиялық мәтінде сананың өзгертілген түрлері бейнеленеді "Бисер ойыны" романында постмодередік мәдени ағым тұрғысында өмірдің бұрын көп қарастырылмаған жаңа формалары мысалы, ойын мәдениеті суреттеледі. Формалармен ойнау арқылы өмірді басқа деңгейге көтеруге болады. Гессе бисер ойынының мәтініндегі мәтін, яғни интермәтін ретінде ұғындырады.

## Дереккөздер


Санат:Германия жазушылары
Санат:Швейцария жазушылары
Санат:1877 жылы туғандар
Санат:1962 жылы қайтыс болғандар
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері
Скарндық кенорындар

**Скарн** - метасоматоздық жолмен карбонат, кейде силикат тау жынысытар арасындағы
интрузивтердің жапсарлық белдемінде жаралган карбонат-силикат құрамды тау жынысы. құрамында саны мен
сапасы өнеркәсіптік талаптарға сай келетін құнды минералдың шикізат бар скарндар өзімен аттас - скарндық немесе жапсарлық-метасоматоздық пайдалы қазба
кенорындары деп аталады. Интрузивтердің өзгеріске
ұшыраған аумағындағы бөліктеріндегілер - эндоскарндар, ал сыйыстырушы тау жынысытарда орналасқандар -
экзоскарндар деп бөлінеді. Мұндай тау жынысытардың
көпшілігі интрузивтердің жапсары бойында орналасқандықтан , экзоскарндарға жатады. Кейбір скарн жатындары сыйыстырушы тау жынысытардың қабаттылық
беттері арқылы интрузивтерден ондаған-жүздеген метрден 1-2 км-ге дейін алые орналасады.
Ең қарқынды скарнжаралу орташа құрамды (гранодиорит, кварцты диорит, монцанит) интрузиялардың
жапсарында және орташа тереңдіктеріндежүреді. Скарндық кенорындар қалыптасуына интрузиялардың жайпақ жапсары, тектоникалық бұзылыстар, олардың сыртқы
және ішкі жапсарындағы қарқынды жарықшақталған
белдемдер, сыйыстырушы тау жынысытар құрамының
карбонаттылығы (әктас, доломит пен мергель) қолайлы
факторлар болып табылады.
Скарнжаралу метасоматоздық үдеріс ретінде көптеген
жүқарган және делдиген бөлікшелерден түратын, метасоматоздық денелерге тән ирелең шекалары бар кен
денелерінің пайда болуына әкеледі. Морфологиясы бойынша скарндық жатындардың мынадай типтері бөлінеді: қабатты және қабат тәрізді, линза тәрізді, шток, құбыр, желі мен желі тәрізді, ұя, күрделі тарамдалган денелер. Скарнның ұя тәрізді денелері кейде
көлденеңінде бірнеше метрден асады, ңүбыр тәрізді
және желілі денелер 1-1,5 километрге дейін созылуы
мүмкін, қабат тәрізділердің қалыңдығы 100-150 м, ұзындығы 2-2,5 км болады.
Скарндар интрузияларды сыйыстырушы тау жынысытардың құрамына байланысты әкті және магнезийлі
(кейде сонымен қатар силикат скарндар бөлінеді) түрлерге бөлінеді. Скарндардың осы негізгі түрлеріне байланысты пайдалы қазба кенорындары бір-бірінен заттық
құрамымен, өздеріне тән пайдалы қазбаларымен, сонымен қатар морфологиясы және жатые жағдайлары бойынша ажыратылады.
Әкті скарндар әктастарды алмастыру арқылы қалып-
тасады. Олардың басты минералдарына анартас (гроссуляр-андратит қатары) пен пироксен (диопсид-геденбергит қатары) жатады. Әкті скарндар құрамында маңызды
орынды везувиан, волластонит, амфиболдар, эпидот, магнетит, кварц, карбонаттар иемденуі мүмкін. Әкті скарндар хром, сүрме мен сынаптан басқа барлық металдардың,
сонымен қатар көптеген бейметалл пайдалы қазбалардын
өнеркәсіптік кенорындарын сыйыстырады. Олардың жетекші рөл атқаратын кенорындарының типтері төменде
қарастырылады.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Франклин Генри Гиддингс

**Франклин Генри Гиддингс** - (23.03.1855, Коннектикут, АҚШ- 11.06.1931, Нью-Йорк) - америкалық әлеуметтанушы. Америка социологиялық қоғамының президенті (1908) 1894 жылы АҚШ-та бірінші рет Колумба университетінің әлеуметтанудан "толық профессоры" қызметін алған. Жастау уақытында психологиялық әлеуметтанумен айналысқан. Спенсердің органицизм теориясын қоддаған. Гиддингстің пікірінше, қоғам физико-психикалық организм ерекше санамен, кейде санасыз құрылатын ұйым. Сондықтан да қоғамдық үрдістерді әлеуметтік талдау жасағанда объективті факторлармен қатар субъективті факторларға да көңіл бөлінеді. Қоғам өміріндегі негізгі элемент адамдарды бір-бірімен байланыстыратын ұжымдық сана. Гиддингс оны *"ру санасы"* деген. Ғалым бұл түсінікті *"әлеуметтік ақыл"* сияқты қоғамдық сананы зерттегенде пайдаланған. Әлеуметтік құрылым концепциясында Гиддингс үш тапты бөлген (*"өмірлік таптар", "тұлға таптары" *және* "әлеуметтік таптар"*.) Өзінің ғылыми қызметінің екінші жартысында ол эмпирикалық социологияның қалыптасуына зор әсер еткен. Гиддингстің бірінші кітабы "Әлеуметтанудың принциптері" 1896 жылы шықса, соңғы кітабы — *"Өркениет және қоғам"* өзі қайтыс болғаннан кейін 1932 жылы жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Морис Гинсберг

**Морис Гинсберг** (1889 - 1970 ж.ж.) - әлеуметтанушы және әлеуметтік философ. Лондон саяси экономия мектебінің профессоры ретінде Хобхаустың жолын қайталады. Оның көзқарасы британ әлеуметтанушыларының ізденістеріне ықпалын тигізді.
Негізгі еңбектері: *"Эссе по социологии и социальной философии", "Социология"*.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Джон Голдторт

**Джон Голдторт** (1935 ж.) - британ әлеуметтанушысы, әлеуметтік стратификация және әлеуметтік мобильділікке байланысты эмпирикалық зерттеулер жүргізуімен танымал. Голдторт этнометодологияға, индустриалдық қатынастарға, тапқа және гендерге, иерархияға байланысты пікірталастарға қатысты.
 
Негізгі еңбектері: "Социальная мобильность и классовая структура современной Англии", "Социальная градация занятости", "Многомерный анализ социальной стратификации", "Шкалы занятости".

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Александр Алексеевич Горский

**Александр Алексеевич Горский** (1871—1924) өзінің ең үздік спектакльдерін (50-ден аса балеттер) Мәскеу сахнасында қойды. Онда ол спектакльдің басты бөлімдерінің жалпы үйлесімділігіне жетуді, хореографиялық ұжыммен жұмыс істеуде балет режиссурасын енгізуді, спектакльдің би драматургиясын жасауды, сонымен қатар декорадиялық көркемдеу мен балет артистерінің костюмдеріне жаңа тәсілдерді қолдануды мақсат етті. Горскийдің ең үздік балеттері "Дон Кихот" (1900, Минкустың музыкасына) және "Саламбо" (1910, Арендстің музыкасына) көпшілік сахналарының әдемілігі және әсерлігімен, жарқын да көрікті билерімен, өткір де қарама-қайшылыққа толы ырғақтарымен көпшілік көңілін жаулап алды.

Санат:Ресей әртістері
Санат:Балетмейстерлер
Санат:1871 жылы туғандар
Санат:1924 жылы қайтыс болғандар
Иоганн Готфрид Гердер

thumb|300px|Иоганн Готфрид Гердер (1775)
**Иоганн Готфрид Гердер** (1744 - 1803 ж.ж.) - неміс философы, ағартушы, жазушы және әдебиеттанушы, мәдениет теоретигі. Ол адамзат тарихындағы ең түбегейлі органикалық негізде өлі және тірі табиғат эволюциясы нәтижесінде адам мен қоғамның қалыптасуы жөніндегі теорияны ұсынды. *"Адамзат тарихы философиясының идеялары"* (1784 — 1791) атты төрт томдық еңбегінде адамзаттың үздіксіз қарыштауы туралы жазды. XX ғ. басына дейін бұл идея аксиомалық сипатта болып келді. Оның пікірі бойынша, қоғам — бұл серпінді тетіктері, алдымен тіл, кейіннен оның негізінде қалыптасқан ғылым, қолөнер, өнердің, отбасы, мемлекет болып табылатын органикалық тұтастық. Халықтар тарихы, Гердер бойынша, әрбір буыны алғашқысы және келесісімен ажырамас байланысқан мәдени дамудың тұтас тізбегі болып табылады. Мәдени дамудағы тіл мен қоғамдық институттардың кызметін жоғары бағалау Гердерді қазіргі мәдениеттанудағы рәміздік және әлеуметтік мектептерге жол ашушы деп санауға негіз бола алады. Гердер славян және Ресей халықтарының мәдени қуатын жоғары бағалаған; славян тілдері жөніндегі ілім — славистиканың негізін калады. Гердер әлемдік деңгейдегі Шекспир, Сервантес, Пушкин сияқты даналардың шығармашылығы әр уақытта ұлттық сипатта болады деді. Әрбір халық өзінің арнаулы бағдарламасы бойынша дамиды. Сонымен қоса, бұл дамуда этнос парасаттылық және әділеттік мақсаттарын көздеуі керек. Бұл жағдайда адамның жоғары қасиеті — гумандылық жүзеге асады. *"Халық әндері"* (1778 — 1779) жинағыңда Гердер поэтикалық шығармашылықта барлық халықтардың теңдігі туралы идеяны қолдайды. Ол шығармашылық мәдени-тарихи әдістеменің негізін қалады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Магнетит және кобальт-магнетит кенорындары

**Магнетит және кобальт-магнетит кенорындары** кенорындары шагын тереңдіктердегі қышқылдау гранитоидтармен және
сиениттермен байланысты. Кен денелері карбонат, кейде силикат таужыныстарда (эффузив,
интрузив, туф пен тақтатастар арасында) орналасады. Денелердің пішіні - қабаттар, шток тәрізді және бұрыс бұтақталған. Жатындар ұзындығы бірнеше километрге созылып, қалыңдығы
бірнеше метр болады. Басты кен минералдар магнетит, гематит, пирит, кобальтин, пирротин
болса, бейкендері-пироксен мен анартас. Мұндай кенорындар бар жерлер:
Қазақстан (Соколов-Сарыбай, Қашар, т.б.), Орал (Высокогорное, Гороблагодать), Закавказье (Дашкесан), Батыc Сібір (Таштагол, Абакан, Шерегеш), сондай-ақ ірі кенорындар Болгария (Италияда, ҚХР, Жапония мен АҚШ-та бар.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Эрвин Гофман

**Эрвин Гофман** (1922 - 1982 ж.ж.) - канадалық-америкалық әлеуметтанушы. Күнделікті өмірдегі *"бетпе-бет"* интеракцияны зерттеген ғалым. Ол девианттық мінез-кұлықты және акторлардың оларды басқаруын қарастырады. Оның мақсаты - әлеуметтік формаларды, әлеуметтік өмірдің жалпы қайталанатын ерекшеліктерін анықтау.	

Гофман адамның көптеген шағын және елеусіз іс-әрекетінің әлеуметтік құрылымдардан және рәсімдермен қоршалған деп пайымдайды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Молибденит шеелит типті кенорындар

**Mолибденит шеелит типті кенорындар** брекчияланған белдемдер мен гранит, плагиогранит, кварцты диорит массивтерінің әктас, мәрмәр, таңтатастармен жапсарындағы құрылымдарда орналасңан. Кенді скарндардың басты минералдары - молибденит, шеелит, молибдошеелит, темір мен мыс сульфиді, пироксендер мен анартастар. бұл типке Солтүстік Кавказда, Орта Азияда (Лянгар, Чорух-Дайрон), Мароккода (Азгур), АҚШ-та (Бишоп), ҚХР-да орналасқан кенорындар жатады.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Халькопиритті кенорындар

**Халькопиритті кенорындар** гранитоид пен әктастар арасындағы эффузивтердің жапсар маңы белдемінде орналасады. Кен ұя, құбыр және желі тәрізді денелер жасайды, олардың бітімі секпілді және шомбал. Басты минералдарға халькопирит, пирит, пирротин, магнетит, сфалерит жатады. бұл типті кенорындар Қазақстанда (Шатыргүл, Жайсан, Базылшақ), АҚШ (Клифтон, Мэрисвейл), Мексикада , Канадада , Швецияда бар.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Галенит-сфалеритті скарндық кенорындар

**Галенит-сфалеритті скарндық кенорындар** гранитпорфир, гранодиорит-порфир мен кварцты порфирдің
әктастармен жапсарларында орналасады. Кен денелері
күрделі пішінді және ірі әлшемді болады. Олардың кенорындардағы орналасуы тектоникалық бұзылыстар
жүйелерімен, брекчиялану белдемдерімен және жапсар
құрылымдарымен бақыланады. Кенді галенит, сфалерит, пирит, халькопирит, пирротин, анартастар мен пироксендер құрайды. бұл типті ірі кенорындар орналасқан жерлер: Қазақстан (Гүлшат), Приморье (Верхнее,
Дальнегорск, Николаев), Орта Азия (Алтынтапқан, Кенсай), Югославия (Трепча), АҚШ (Франклин, Лоуренс),
Мексика, Түркия , Ауғанстан.
Магнезийлі скарндар доломит және доломиттенген
әктастардың алмасуы кезінде қалыптасады. бұл скарндардың типоморфтық минералдары диопсид, форстерит
(магнийлі оливин), шпинель, флогопит, серпентин, магнетит, людвигит (темірлі-магнийлі борат), доломит, кальцит. Кен денелері линза, қабат тәрізді және күрделі жатын пішінді. Оларга белдемденген құрылыс тән. Ең
үлкен өнеркәсіптік мәнге людвигит-магнетит (темірлі-борлы), флогопит және хризотил-асбест кенорындары
ие.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Людвигит-магнетит кенорындары

**Людвигит-магнетит кенорындары** кенорындары гранодиорит, гранит, кварцты порфир мен сиениттердің доломитит және
әкті доломитит, кейде магнезит жапсарында жаралады.
Линза тәрізді, қабат тәрізді және күрделі пішінді жатындар белдемденген құрылысымен сипатталады. Кенді
людвигит, магнетит, шпинель, форстерит пен сульфиттер құрайды. бұл типті кенорындар Шығыс Сібірде (Таежное, Железный Кряж), сондай-ақ Болгарияда, Румынияда, АҚШ пен Перуде белгілі.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Хризотил-асбест кенорындары

**Хризотил-асбест кенорындары** доломитит арасындағы гранит оид интрузияларының жапсарлық ореолдарында қалыптасады. Кенорындарда көбінесе серпентиниттенген жолақтарда орналасқан қалыңдығы әр түрлі параллель желілер сериялары байқалады. Олардың орналасуын тектоникалық бұзылыстар бақылайды. Кеннің құрамына хризотил-асбест (жоғары сапалы, темірсіз), серпентин, карбонаттар, магнетит, диопсид, оливин, анартас кіреді. Мұндай кенорындар Красноярск өлкесінде (Аспагаш, Бистаг), Қырғызстанда (Укок), АҚШ-та (Аризона), [[ Канада  |  Канада да ]] , ҚХР-да, Оңтүстік Африкада белгілі.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Ғылыми болжам

**Ғылыми болжам** - теориялық және тәжірибелік деректерді тұжырымдауға және дамудың объективті заңдылықтарына сүйене отырып, табиғат пен қоғамның, зерттелмеген немесе тәжірибеде әлі де болса анықталмаған құбылыстарын болжау.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Дескиллинг

**"Дескиллинг"** — механикаландыру мен кәсіптік жұмыс тәсілдерін қарапайым операцияларға бөлу, не қызметкерден талап етілетін тиісінше дәлелденген, орныққан яки жаңа қабілеттерді танудан бас тарту деген сөз. Соңғы жағдай әйелдер еңбегін пайдалануға тән. Бұл тақырып бойынша жекелеген жағдайларды эмпирикалық әлеуметтанушылық зерттеудің жиынтығы Роджер Пеннің "Skill and cupational Change" (1994) атты еңбегінде берілген.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Николай Яковлевич Данилевский

**Николай Яковлевич Данилевский** (1822 - 1885) - орыс әлеуметтанушысы, этнограф, славянофилдер идеологы. Данилевскийдің тарихи-философиялық және әлеуметтанулық көзқарастары *"Ресей және Еуропа, Славян әлемінің герман-роман әлемімен саяси және мәдени қарым-қатынасына көзқарас"* (1869) еңбегінде толық көрініс тапқан. Данилевский өзінің ғылыми көзқарасын бекіту үшін, мәдениеттің өзіндік ерекшеліктерін айқындайтын тарихи-философиялық проблеманы негізге алып және оның ішкі мазмұнының айырмашылығын ашып көрсетті, бұл мәселеге позитивтік пайымдаулар берді. Тарихты зерттеу табиғи-ғылыми методологияның еншісі деп қорытты.

Тарихтың негізгі нақты және басым бірлігі - еркін "мәдени-тарихи тип". Мәдени-тарихи типтер биологиялық организм сияқты сыртқы ортамен және өзді-өзімен тоқтаусыз күрес процесінде болады; олар туу, пайда болу, қалыптасу, өсу, қартаю, тозу және өлу, жоғалу кезеңдерін басынан өткереді. Данилевский әрекеттің төрт маңызды формасын бөліп қарастырады: өркениеттің діни және мәдени, саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдени-тарихи типінің дамуы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар