open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ешкілі (өзен)

Ешкілі өзенінің бөгетке дейінгі арнасы|нобай|оңға
**Ешкілісай өзені**, *Ешкілі өзені* — Қопа алабындағы өзен. Жамбыл облысы, Қордай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 шақырым. Су алабының ауданы 64,4 км² 

## Сипаттамасы

### Географиясы
Жағасында ешкілер көп жайылатын болғандықтан солай аталған. 

Жетіжол жотасының солтүстік батысынан басталып, Қопа жазығына сіңіп кетеді. Бастауының биіктігі теңіз деңгейінен 1731 метр. Қопа өзеніне дейін жететін жыралар арқылы жауын-шашын мол жылдары Қопаға құяды. Ешкілі шатқалымен солтүстік батысқа қарай бағыт алады. Қордайсай өзені қосылған соң солтүстікке бұрылады. Алматы - Тараз тас жолына жақын жерде кішірек бөгет орналасқан.

Жоғарғы ағысында арнасы тар, құлап ағады. Жазыққа шыққан соң арнасы аздап кеңейіп, жайылып ағады. Суы мал шаруашылығына пайдаланылады. Жағасында Белашов, Кенен ауылдары бар. Сондай-ақ Темір дәуірінен қалған обалар тобын табуға болады.

### Салалары
Ешкілі өзенінің 10-нан аса саласы бар, көбінің атауы белгісіз. Ең ірілері Сымтас пен Қордайсай.

***Сымтас** — Сымтас шатқалынан бастау алып, оңтүстікке қарай ағады. Ұзындығы 11 шақырым. Үш саласы бар. Жауын-шашыннан және жер асты суларынан қоректенеді.

***Қордайсай** — Ешкілі шатқалының батысындағы жоталардан бастау алады. Ұзындығы 18 шақырым. Ірілі-ұсақты 5-6 саласы бар. Жауын-шашын және жер асты қайнарларымен толығады.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 168

Санат:Қордай ауданы өзендері
Тұрғынды

**Тұрғынды өзені** — Күрті алабындағы өзен, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 23 шақырым.

## Географиясы
Тұрғынды шатқалындағы *Үлкен және Кіші Тұрғынды* өзендері қосылған жерден бастау алады. Ақсеңгір ауылы тұсында Ақсеңгір өзеніне сол жағынан құяды.

Жағасында Жайсаң ауылы мен бірнеше қыстақтар бар. Суы егін және мал шаруашылығына пайдаланылады.

## Салалары
* Кіші Тұрғынды өзені Самсы ауылының солтүстігіндегі қыраттардан басталып, солтүстік шығысқа қарай ағады. Ұзындығы 10 шақырым.
* Үлкен Тұрғынды өзені Тұрғынды шатқалының жоғары жағынан бастау алады. Ұзындығы 14 шақырым. Солтүстікке қарай ағады. Тұрғынды өзеніне оң жағынан қуяды. 

## Дереккөздер

## Әдебиет

* КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 168

## Сілтемелер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025 (финал)

**2025 жылғы [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы|КОНКАКАФ Алтын кубогы]]ның финалдық ойыны** () — 7 шілдеде Хьюстон қаласында өтті. Финалда құрлықтың қос фавориті Мексика мен АҚШ құрамалары ойнады.
## Қатысушылар

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2025 жылғы футбол
Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Крис Ричардс

**Кристофер Джеффри Ричардс** (; 28 наурыз 2000, Бирмингем, Алабама, АҚШ) — америкалық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Бавария»**

* Германия чемпионы (**2**): 2019/20, 2020/21
* Германия суперкубогы (**2**): 2020, 2021
* УЕФА суперкубогы: 2020

**«Кристал Пэлас»**

* Англия кубогы: 2024/25
### Халықаралық
**АҚШ-20**

* КОНКАКАФ чемпионы: 2018

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025

**КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025** — турнирдің 18 ші жарысы. 14 маусым — 7 шілде аралығында АҚШ стадиондарында өтті.

## А тобы

## В тобы













## С тобы









## Д тобы













## 1/4 финал








## Жартылай финал


## Финал

## Сілтемелер
* CONCACAF Gold Cup Official Website

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогы
Санат:2025 жылғы футбол
Футзалдан 2008 жылғы әлем чемпионаты

**2008 жылғы футзалдан әлемнің 6-шы [[Футзалдан әлем чемпионаты|чемпионаты]]** Бразилия да өтіп, 20 құрама қатысты.

## Плей-офф

### Жартылай финал

----

## 3 орын

## Финал

## Сыртқы сілтемелер

*FIFA Futsal World Cup Brazil 2008, FIFA.com
*FIFA Technical Report

Санат:2008 жылғы футзал
Санат:Футзалдан әлем чемпионаты
Мэтт Фриз

**Мэттью Эндрю Джери Фриз** (;  2 қыркүйек 1998, Уэйн, Пенсильвания, АҚШ) — америкалық футболшы, қақпашы, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.
## Жетістіктері
### Командалық
'''«Филадельфия Юнион»

* MLS чемпионы: 2020

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Сити ФК ойыншылары
Диего Луна

**Диего Анхель Луна** (; , Саннивейл, Калифорния, АҚШ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2025 жылы КОНКАКАФ Ұлттары Кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Солт-Лейк ФК ойыншылары
Алекс Фримен (футболшы)

**Александр Майкл Фримен** (; 9 тамыз 2004, Флорида штаты) — америкалық футболшы, қорғаушы. 2005 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі. 2023 жылы карьерасын "Орландо Сити" клубында бастады. АҚШ-тың 17, 19, 23 жастағы құрамаларында да ойнады.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Жаманты (өзен, Алматы облысы)

**Жаманты** — Қопа алабындағы өзен, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 шақырым. Су жиналатын алабы 164 км². 

## Сипаттамасы
Жетіжол жотасындағы Балажансаз шатқалынан бастау алып, Арқарлы ауылының түстігінде сіңіп кетеді. 

Қар-жаңбыр суымен және жер асты қайнарларымен толығады. Бастауынан соң солтүстік шығысқа бағыт алады. Орта ағысында түстікке қарай бұрылады. Тау қойнауынан шыққан соң бірнеше тармақтарға бөлініп кетеді. Жауын-шашын өте мол жылдары ескі арналармен Жанжігіт өзеніне дейін жетеді. Бірақ мұндай тасулар өте сирек болады. Арқарлы ауылын қамтамасыз ететін бірден-бір су көзі саналады. Өзеннің суымен егін суарылады, мал суарылады.

Ірілі-ұсақты бірнеше салалары бар, үлкендері: Желдісаз, Балажан (ұзындығы 11 шақырым).

Ерте заманда сай ішімен көшкен ел қалың талдың жол бермей, бөгет жасағанына байланысты «Жаман тал» деп атап кетіпті. Жаман тал сөзі кейіннен өзгеріске ұшырап «Жаманты» атауы пайда болған екен.

Өзеннің жоғары ағысында "Арасан-Қорасан" атты минералды су бұлақтары бар. Кейде оны "Қайнар арасан" деп те атайды.

## Тағы қараңыз

* Жаманты минералды суы

## Дереккөздер

## Әдебиет
* КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 303

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Жаманты

## Өзендер

* Жаманты — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы өзен.
* Жаманты — Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы өзен

## Тау

* Жаманты — Жетісу Алатауының солтүстік-шығысындағы тау сілемі.

## Басқа да обьектілер

* Жаманты — Алматы қаласынан батысқа қарай 135 км жерде орналасқан шипалы су көзі.
* Жаманты — Алматы облысы Алакөл ауданындағы суғару арнасы. 1983 ж. іске қосылған.
Баскетболдан әлем чемпионаты 2019

Ерлер арасындағы XVIII **баскетболдан әлем чемпионаты 2019** жылдың 30 тамыз - 15 қыркүйек күндері аралығында Қытайдың Бейжің, Шанхай, Дунгуань, Ухань, Шэнчжэнь, Нанкин, Фошань және Гуанчжоу қалаларында өтеді.

## Қатысушылар

## Плей офф
### 1/4 финал

----

----

----

### Жартылай финал

## 3 орын

## Финал

## Командалардың қорытынды орындары

## Сыртқы сілтемелер

*
*

Санат:Баскетболдан әлем чемпионаттары
Құпиялы құжаттар

**«Құпиялы құжаттар»** () — 1990-шы жылдардың ең танымал сериалдардың бірі. Крис Картер жасап шығарған бұл телетуынды Fox арнасында 1993–2002 жылдары аралығында шығып жүрген. Тоғыз сезонға жалғасып, жабылған шағында ол ең ұзақ ғылыми-фантастикалық сериал болып шыққан.

Сонымен қатар сериалдың тақырыбын жалғастыратын екі көркем фильм де бар: 1998 жылғы Құпиялы құжаттар және 2008 жылғы Құпиялы құжаттар: Сенгім келеді.

2016 жылы Fox арнасы «Құпиялы құжаттардың» алты сериядан тұратын 10-сезонын көрсетті. Ал екі жылдан кейін көрермендерге 10 сериядан тұратын соңғы 11-сезон көрсетілді.

Сериалда Фокс Малдер мен Дана Скалли есімді ФТБ агенттерінің тылсым, аномальды қылмыстарды тергеу және жатпланеталықтарды іздеу жұмыстары жайында баяндалады.

Сериал және оны түсірген топ жалпы есеппен 16 Эмми және 5 Алтын глобус сыйлығын жеңіп алған. Басты рөлдерді сомдаған Дэвид Духовны мен Джиллиан Андерсон да осы жүлделерге ие болған.


Chris Carter (July 2008).jpg|Крис Картер
GillianAndersonByIdoCarmelWonderCon2008.jpg|Джиллиан Андерсон
David Duchovny 2011 Shankbone.JPG|Дэвид Духовны


### Сезондар және рейтингтер

## Дереккөздер

## Әдебиет
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:1993 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық телесериалдары
Санат:Fox Broadcasting Company телебағдарламалары
Баскетболдан әлем чемпионаты 2023

Ерлер арасындағы XIX **Баскетболдан әлем чемпионаты 2023** жылдың 25 тамыз - 10 қыркүйек күндері аралығында Жапонияның Окинава, Филиппинның  Кесон-сити, Пасай, Бокауе Индонезияның Джакарта қалаларында өтті.

## Қатысушылар

## Плей офф
### 1/4 финал

----

----

----

### Жартылай финал

## 3 орын

## Финал

## Командалардың қорытынды орындары

## Сыртқы сілтемелер

*
*

Санат:Баскетбол
Санат:Баскетболдан әлем чемпионаттары
Оджибве

**Оджибве** (өз атауы — анишинаабе) — Орталық алгонкин тобының халқы. Олар Америка Құрама Штаттарының орта батысында (Мичиган, Висконсин, Миннесота, Монтана және Солтүстік Дакота штаттарында 28 резервация) және Канадада (Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбия провинцияларындағы 125 қауымдастық) тұрады. Канададағы халық саны 140 мың адам (1996, санақ), АҚШ-та 105 мың адам (2000, санақ).

## Тілі
Тілі — оджибве, алгонкин тілдері отбасына жатады.

## Діні
Оджибвелер негізінен христиандар (), дәстүрлі нанымдар да сақталған.

## Тарихы
Олар Америка Құрама Штаттарының солтүстігінде және Канаданың жақын бөлігінде қоныстанған. Тайпада 360 000-нан астам адам, оның 80 мыңы Миннесота тұрғындары болды. Аңыздардың біріне сәйкес Оджибве елдің шығыс бөлігінен келген Лакота тайпасын ығыстырып шығарған.

60-шы жылдары Америка үкіметі аборигендерді әлеуметтендіруге бағытталған бағдарламалар жүргізді. Тайпа өкілдерін ірі қалаларға көшіруге қомақты қаражат бөлінді. Оджибвелер мұны олардың тілі мен мәдениетінің қысымы ретінде қабылдады, бірақ олар американдық биліктің күшті қысымына қарсы тұра алмады және қалаларға қоныс аударды. Сонымен бірге олар өздерінің дәстүрлерін ұстанып, мәдениетін сақтауды жалғастырды.

## Кәсібі
Дәстүрлі мәдениеті Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы үндістерге тән. Дәстүрлі кәсіптері — аң аулау, балық аулау және терушілік. Сото мен оңтүстік-батыс оджибвелер жабайы күріш пен үйеңкі шырынын маусымдық жинайды.

XVII—XVIII ғасырларда оджибвелер еуропалықтармен аң терісі саудасымен айналысты, ал коммерциялық аң саудасы негізгі кәсібіне айналды.

Кейбір оңтүстік Оджибве топтары егіншілікпен айналысады. Көптеген оджибвелер фермаларда, ағаш кесуде, шахталарда, қызмет көрсету саласында жалдамалы жұмыс істейді.  Қалаларға көші-қон өсуде. Дәстүрлі аң аулау мен терушілік солтүстік оджибвелерде сақталған.

## Тұрмыс салты
Шағын туыстық отбасылар тобы ақсақал бастаған қауымдастық (20-50 адам) құрады. Неке патрилокальды, қалыңдық үшін жұмыс істеу таралған. Патрилиндік тотемдік туыстыққа бөліну болды (Солтүстік оджибведен басқа). Рулық экзогамия оңтүстік-батыс оджибве мен сото арасында 1970 жылдарға дейін сақталды. Солтүстік Оджибве арасында үлкен отбасылар ақсақал басқаратын жартылай отырықшы аңшылық қауымдастықтарға біріктірілді.

Қалалық оджибвелер көбінесе рулық өзара көмек көрсету әдетін, резервациялармен байланысын сақтайды.
60-70 жылдары қауымдық өзін-өзі басқару дамыды. Миннесота штатында 6 резервация сайланған кеңес басқаратын Миннесота чиппева тайпасына біріктірілді. Басқа топтардың тайпалық кеңестері Ұлы көлдердің тайпааралық кеңесіне біріккен.

Әдеттегі Оджибве тұрғын үйі — әртүрлі дизайндағы вигвам (wiigiwaam). 
Оджибве диетасының негізгі тағамдарына балық, үйеңкі қант, бұғы еті және жүгері кірді. Олар бұршақ, асқабақ, жүгері, картоп өсіріп, қаражидек, қаражидек, жидек, таңқурай және көкжидек жинады. Жазда бұғы, құндыз, бұлан, қаз, үйрек, қоян, аю сияқты жануарларды аулады.

Дәстүрлі әдет-ғұрыптар (барабан биі), халық медицинасы, ойындар, қолөнер және өнер сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Канада этникалық топтары
Санат:АҚШ этникалық топтары
Футболдан клубтар әлем біріншілігінің финалы 2025

**Футболдан клубтар әлем біріншілігінің финалы 2025** () — турнирдің жаңа форматпен өткізілген тұңғыш жарысының финалдық ойыны.

## Финалға дейінгі жол

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан клубтар әлем біріншілігінің финалдары
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойындары
Тебет

**Тебет өзені** — Қопа өзенінің оң жақ салаларының бірі. Ұзындығы 28 шақырым. Су жинайтын алабы 75 км². Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады.

## Сипаттамасы

### Географиясы
Тарғап аулының солтүстік батысындағы қыраттардан бастау алады. Сай-салаға жиылған сулармен толығып, солтүстікке қарай ағады. Бастауының маңында Тебет қыстағы бар. Дегерес өзені қатты тасыған жылдары Тебет арнасына құйылады.  

Бастауынан 5 шақырымнан соң кішірек су тоғаны қоймасы бар. Сағасына үнемі жете бермейді, жаз айларында үзік-үзік қарасуларға айналып, ал құрғақшылық жылдары мүлде тартылып қалады. Төменгі арнасы батпақты. Қопа бекетінің батысында Қопа өзеніне құяды. 

### Жағалауы
Жағалауы шалғынды, бұталы, мал жайылымына өте қолайлы. Тебетке көптеген бұлақтар келіп қосылады, олардың көбі тартылып, құрғақ арнаға айналып қалады.

Жағалауында қыстақтар көп, және бірнеше дала пункттері орналасқан, құдықтар, мал жайылымдары, егіс алқаптары бар. 
## Дереккөздер

## Әдебиет

* КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 304

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Жартас (өзен, Іле алабы)

**Жартас өзені** — Қопа өзенінің сол жақ саласы, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 шақырым, су жинайтын алабы — 236 км².

## Сипаттамасы
### Географиясы
Айтау тауларының оңтүстігіндегі Алмалы шатқалынан бастау алады. Бастауы Еспе ауылынан 5 шақырым солтүстікте орналасқан. Шығысқа қарай ағып, Ұзынжартас шатқалын кесіп өтеді. Саз темір жол бекетіне таяу жерде Қопа өзеніне құяды. Сағасына су мол жылдары ғана жетеді, көбіне темір жол маңында сіңіп кетеді. Өзеннің суы мал шаруашылығына пайдаланылады.
### Салалары
Бірнеше саласы бар, ең үлкені — **Бөрілі**. Бөрілітөбе тауларынан басталып, түстікке қарай ағады. Ұзындығы 12 шақырым. Жартас егістік бекетіне 5 км қалғанда Жартасқа сол жағынан құяды.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Омаха (халық)

**Омаха** (өз атауы: umónhon) — АҚШ-тағы сиу тобының үндіс халқы (Небраска штатының батысындағы резервацияларда). Саны 1,5 мың адам. Атауы Умонхон (Umonhon) - «ағысқа қарсы» (тайпаның Миссури өзенімен жоғары көшуінің нәтижесінде пайда болған) сөзінен шыққан.

## Тілі
Олар дегих тілінің омаха диалектісінде сөйлейді, оның орнына ағылшын тілі келді.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: христиандар.

## Тарихы
XVI ғасырдың басынан бастап омаха Қазіргі Айова штатына Огайо мен Уобаш өзендерінің аңғарларынан қоныс аударды. XVI-XVII ғасырларда этникалық аймақ Миннесотадағы Пайпстон  өзеніне дейін жетті, бірақ Дакоталардың қысымымен олар батысқа қарай шегінді.

XVII ғасырдың ортасында омаха Небраска штатындағы Боу Крик өзенінде, XVIII ғасырдың ортасында Миссуридің шығыс жағалауында үлкен Сиу өзенінің сағасында өмір сүрді. 1802 жылғы шешек эпидемиясынан кейін омаха санын 300 адамға дейін қысқарды, олар Оңтүстік Дакотадағы қазіргі Сиу-Сити қаласына қарама-қарсы Миссуридің оң жағалауына көшті.

## Кәсібі
Олар ат үстінде бизон аулаумен және қолмен атқарылатвын егіншілікпен айналысты. Аңшылық пен балық аулау қосалқы роль атқарды. Негізгі коммерциялық пайда аң терісі саудасынан түсті. 
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі киім киген Омаха, 1898 ж. 
Тамақтың көп бөлігін әйелдер қамтамасыз етті. Олар бұршақ, асқабақ, жүгері өсіріп, жеуге жарамды және дәрілік өсімдіктерді жинады.
Қазіргі омаха жалдамалы жұмыспен және шағын бизнеспен айналысады.
    
## Тұрмыс салты
Екі фратрия (жер және аспан) 5 патрилиндік руға бөлініп, жазғы лагерьде өз орындарын алды. Тайпаның басында 2 көсем (әр фратриядан) және 7 мұрагерлік көсемнен тұратын кеңес және тайпалық фетиштерді сақтаушы 5 адам болды. Жасырын ерлер одақтары, полигиния (3 әйелге дейін) болды. Отбасы үлкен.

Тұрғын үйлері топырақпен, қабықпен жабылған жартылай қазба үйлерден тұрды. Дөңгелек жер үйлер болды, екі мұржасы бар қабықтан эллипсоидты тұрғын үйлер де салынды. Жорықтар кезінде олар типиде өмір сүрді.
Ерлер мен әйелдердің киімдері ою-өрнектермен безендірілген. Әйелдер алқа мен сырға таққан.

Дәстүрлі культтер — шамандық, аңшылық, әскери, аграрлық рәсімдердің қалдықтары, нагуализм, дамыған мифология болды.

## Дереккөздер

    
Санат:АҚШ этникалық топтары
Санат:Америка халықтары
Рэйф Файнс

**Рэйф Натаниел Туислтон-Уайкхем-Файнс** (, ) — ағылшын актёрі, кинопродюсері мен режиссёрі. Сахна мен кинодағы еңбегі үшін Файнс BAFTA сыйлығы, Тони жүлдесі, жеті қатар Алтын глобус пен бір Эмми прайм-тайм сыйлығымен марапатталған, үш рет Оскар сыйлығына ұсынылған.

Рэйф Файнс Испуич, Англияда дүниеге келген, 1985 жылы Драмалық өнер корольдік академиясындағы оқуын бітірді. Шекспир байымдаушысы болған ол Корольдік ұлттық театрда өзін көрсете алып, Корольдік Шекспир компаниясында өнер жасады. 1995 жылы Файнс Бродвей театрындағы дебютін жасады: Гамлеттегі аттас кейіпкердің рөлін сомдағаны үшін ол Тони жүлдесіне қол жеткізді.

Файнс кинодағы дебютін Найзағайлы асу (1992) фильмінде жасады. Шиндлердің тізімі (1993), Ағылшын пациент (1996) пен Конклав (2024) фильмдеріндегі үлесі үшін ол Оскар сыйлығына ұсынылды.

Файнс Хәрри Поттер (2005–2011) франшизасындағы Лорд Волдеморт кейіпкерін және Джеймс Бонд (2012–2021) фильмдеріндегі Гарет Малони / М кейіпкерін сомдағаны үшін дүние жүзінде белгілі болды. Ол, оған қоса, Гранд Будапешт қонақ үйі (2014), Мысыр ханзадасы (1998) мен Лего Фильм: Бэтмен (2017) фильмдерінде рөл сомдады.

Драмалық өнер корольдік академиясындағы оқуы кезінде Файнс ағылшын актрисасы Алекс Кингстонмен танысты. Он жыл бойы олар бірге жүрді де, 1993 жылы үйленді. Файнс Кингстонға Франческа Анниспен опасыздық жасайды да, жұп 1997 жылы ажырасты. Аннис пен Файнс 11 жыл бойы бірге болды да, 2006 жылғы 7 ақпанда айырылысты. 1999 жылдан бері Файнс — Ұлыбританиядағы ЮНИСЕФ өкілі.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания телевидение актерлері
Санат:Ұлыбритания театр актерлері
Санат:Ұлыбритания дыбыстама актерлері
Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Санат:European Film Awards иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:ЮНИСЕФ ізгі ниет елшілері
Санат:Туислтон-Уикем-Файнз
Санат:Ұлыбритания киноактерлері
Санат:Аудиокітап баяндаушылары
Ульчи тілі

**Ульчи тілі** (Ulch language) — орал тілдер отбасының тұңғыс-маньчжур тармағының амур ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (жұрнақты аффикстенуі мен фузиясы бар), номинативті құрылыспен сипатталады.

## Референтті халық
Референтті халық: ульчи; өз атауы – нани (адамдар).

## Географиялық таралуы
Хабаровск өлкесінің Ульчск ауданында (Амур өзенінің төменгі ағысында) қолданылады. Сөйлеушілер саны 154 адам (2010 жылғы халық санағы).

## Диалектісі
Диалектілері жағынан ульчи тілі біртекті. Ұзақ уақыт бойы улчи тілі нанай тілінің диалектісі болып саналды.

## Жазуы
1930 жылдары жазу енгізілген кезде латын әліпбиіне негізделген нанай әліпбиі, оқыту үшін әдеби нанай тілі қолданылды. Әдеби ульчи тілі қалыптаспаған. Қазіргі уақытта бастауыш мектепте оқытылады.

1980 жылдардың аяғында жасалған ульчи әліпбиі:

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Максимилиан Арфстен

**Максимилиан Майкл Арфстен** (; , Фресно, Калифорния, АҚШ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы сапында 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысып, күміс жүлдегер атанды.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коламбус Крю ФК ойыншылары
Тайлер Адамс

**Тайлер Шан Адамс** (; 14 ақпан 1999 жыл, Нью-Йорк) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«РБ Лейпциг»**

* Германия кубогы — 2021/22

### Халықаралық
**АҚШ-20**

* КОНКАКАФ чемпионы — 2017

**АҚШ**

* КОНКАКАФ Ұлттары лигасы — 2019/20, 2023/24

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Оңтүстік Америка Суперкубогы 2025

**Оңтүстік Америка Суперкубогы 2025** () — турнирдің 33-ші жарысы.
## Қатысушылар

## Детальдар
### Бірінші ойын

### Екінші ойын

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Ботафого ФК ойындары
Санат:Расинг Авельянеда ФК ойындары
Санат:Оңтүстік Америка Суперкубогы
Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025

**Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025** () — турнирдің оныншы жарысы.
## Қатысушылар
* **Насаф** — 2024 жылғы Өзбекстан чемпионы
* **Әндіжан** — 2024 жылғы кубок иегері
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Official match report
*Match report at PFL.UZ
*Match report at globalsportsarchive.com
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Насаф ФК ойындары
Санат:Әндіжан ФК ойындары
Санат:Футболдан Өзбекстан суперкубогы
Бертон Свифтс

**«Бертон Свифтс»** (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Өз алаңындағы ойындарын Пил Крофт аренасында өткізді. 1871 жылы құрылған бұл клуб 1892 жылы Футбол Лигасына қосылып, 1901 жылы Бертон Уондерерс клубымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрғанға дейін оның мүшесі болып қалды.

## Тарихы
Клуб 1871 жылы құрылды. 1890 жылы олар Combination лигасының негізін қалаушылардың бірі болды. Алайда бір маусымнан кейін Football Alliance лигасына өтті. 1892 жылы Alliance Футбол Лигасымен бірігіп, жаңа Екінші Дивизион құрылғанда, клуб соның да негізін қалаушылардың бірі болды.

Клуб айтарлықтай табысқа жете алмады және ешқашан өз дивизионында алтыншы орыннан жоғары көтерілмеді. 1900–01 маусымында Екінші Дивизионның соңғы орнын иеленген соң, клуб көрші Бертон Уондерерс командасымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрды. Жаңа клуб Лигада Бертон Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт алаңында ойнады.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Лука де ла Торре

**Лука Даниэль де ла Торре** (; 23 мамыр 1998, Сан-Диего, Калифорния, АҚШ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Санат:Сельта ФК ойыншылары
Әзімбек Пазылбекұлы

**Әзімбек Пазылбекұлы** (10 желтоқсан 1991 жыл, Қызылорда облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2024 жылдан бергі Түркістан қаласының әкімі.

## Өмірбаяны
1991 жылғы 10 желтоқсанда Әзімбек Қызылорда облысының Жаңақорған ауданындағы Өзгент ауылында дүниеге келді. Жаманбай руының Қоңырат тайпасынан.

Әзімбек Пазылбекұлы 2013 жылы Қазақ ұлттық университетін экономика, 2015 жылы Қызылорда мемлекеттік университетін заңгер, 2018 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін құрылыс мамандықтары бойынша, 2022 жылы Қызылорда Болашақ университетін тәмамдады.

Әзімбек еңбек жолын Қызылорда қаласының әкімшілігінде бастады.

2013 жылғы 5 желтоқсанда ол Қызылорда қалалық ішкі саясат бөлімі басшысының міндетін атқарушы болса, 2014 жылғы наурыз–сәуір айларында басшысы, 2014–2015 жылдары бас маманы болды.

2015 жылғы 1 сәуірде Әзімбек Қызылорда қаласы әкімі аппаратының Ұйымдастыру инспекторлық бөлімінің бас инспекторы болды.

2015 жылғы 7 желтоқсанда ол лауазымынан босатылып, енді Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінде Коммуналдық шаруашылық басқармасының сарапшысы болды. 2016 жылғы 29 сәуірден ол — бас сарапшы, 2017 жылғы 25 сәуірден бастап — басқарма басшысы.

2019 жылғы 5 наурыздан бастап Әзімбек Тұрғын үй құрылысы және жаңа құрылысқа инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту басқармасының басшысы болып қызмет етті.

2022 жылғы 1 сәуірде ол Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды.

2024 жылғы 1 қазанда Әзімбек Түркістан облысының әкімі Дархан Сатыбалдының қаулысымен Түркістан қаласының әкімі болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Түркістан әкімдері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері
Бертон Уондерерс

**«Бертон Уондерерс»** (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Өз алаңындағы ойындарын Дерби Терн аренасында өткізді. Клуб 1871 жылы құрылып, 1901 жылы Бертон Свифтс клубымен бірігіп, Бертон Юнайтед құрды.

## Тарихы
1871 жылы құрылған бұл клуб 1890 жылы Midland League лигасының негізін қалаушылардың қатарында болды. 1893–94 маусымында, құрамында рұқсат етілмеген ойыншыны алаңға шығарғаны үшін ұпай шегерілгеніне қарамастан, чемпион атанды және Футбол Лигасының Екінші Дивизионына қабылданды. Алайда клуб бұл Лигада ұзақ тұрақтай алмады. 1896–97 маусымының соңында соңғы орыннан бір орын жоғары аяқтап, лига құрамынан шығарылды.

Екінші Дивизиондағы ойыны кезінде Бертон Уондерерс клубы Ньюкасл Юнайтед командасын 9:0 есебімен жеңген. Бұл Ньюкасл клубының тарихындағы ең ірі лига жеңілісі болып саналады.

Клуб кейін Midland League қатарына қайта оралды, бірақ 1901 жылы соңғы орын алған соң, көршілес Бертон Свифтс командасымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрды. Жаңа клуб Лигада Бертон Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт алаңында ойнады.

## Жетістіктері
***Midland League**
**Чемпион: 1893–94

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Бертон Юнайтед

**«Бертон Юнайтед»** (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Клуб 1901 жылы Бертон Свифтс пен Бертон Уондерерс клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылды және 1910 жылы соңғы ресми маусымын өткізді. 1924 жылы клуб Бертон Олл Сейнтс командасымен бірігіп, Бертон қаласындағы футбол тарихының сабақтастығын жалғастырғанымен, заң жүзінде клуб қызметін тоқтатты. 1901 жылдан 1907 жылға дейін клуб Футбол Лигасының мүшесі болды. Өз алаңындағы ойындарын Пил Крофт аренасында өткізді.

## Тарихы
Клуб 1901 жылы Бертон Свифтс пен Бертон Уондерерс клубтарының бірігуі арқылы құрылды. Свифтс 1892 жылдан бастап Футбол Лигасында ойнаған, ал Уондерерс 1894 пен 1897 жылдар аралығында Лига мүшесі болып, кейінірек Midland лигасына өткен еді. Бертон сияқты шағын қалада екі бірдей Футбол Лигасы клубының болуы сирек жағдай болғандықтан, бұл бірігу Бертон Юнайтед клубының табысын арттырады деген үміт болды.
thumb|left|Бертон Юнайтед командасы, 1906–07 маусым

Жаңа клуб Футбол Лигасының Екінші дивизионында Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт стадионында ойнай бастады. Алайда, жаңа клуб ешқандай жетістікке жете алмады, лигада 10-орыннан жоғары көтерілмеді және Англия Кубогының алғашқы айналымынан әрі аса алмады. 1904–05 және 1905–06 маусымдарында клуб соңғы орыннан бір орын жоғары аяқтады, ал 1906–07 маусымында соңғы орынға түсті. Маусым соңында клуб Футбол Лигасындағы орнын қорғап қала алмады, олардың орнына Фулхэм клубы шақырылды.

Қайта сайлау жиналысынан кейін Берзлем Порт Вейл Лигадан шықты, ал Бертон Юнайтед олардың орнын алуға өтініш білдірді, бірақ бұл орын Олдем Атлетик клубына берілді. 

Клуб кейін Birmingham & District League лигасына ауысты, ал 1909 жылы Southern League құрамына да кірді. 1909–10 маусымының соңында клуб Birmingham & District League-де соңғы орын, ал Southern League дивизионында соңғы орыннан бір орын жоғары орын алды. Осыдан кейін клуб Бертон Олл Сейнтс командасымен бірікті — бұл команда Юнайтед құрылған уақытқа жуық пайда болған еді. Олар 1924 жылы Бертон Таун атауын алды. Команда 1940 жылы ойындарын тоқтатты, ал 1950 жылы құрылғаннан кейін көп ұзамай Бертон Альбион құрамына біріктірілді. Альбион ағылшын футболының екінші дивизионына тек 2015–16 маусымында ғана жетіп, қазіргі кезде Лига 1 турнирінде ойнап жүр.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2024

**[[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] 2024** Чехия, Прага/Острава қалаларында өтеді. Бұл Чехияда оң бірінші рет өтетін чемпионат.

## Қатысушылар

## Плей-офф

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
* Чемпионаттың ресми сайты

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами

**2004 жылы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами** — 2004 жылдың 26 желтоқсанында болған, адамзат тарихындағы ең жойқын табиғи апаттардың бірі. Жер сілкінісі Индонезияның Суматра аралы маңында, Үнді мұхитында тіркеліп, магнитудасы 9,1–9,3 баллды құрады. Жер сілкінісінен кейін пайда болған цунамиден он төрттен астам ел зардап шекті, ал жалпы қаза тапқандар саны 230 000 адамнан асты. Бұл оқиға халықаралық гуманитарлық көмек тарихындағы ең ірі әрекеттердің біріне түрткі болды.

## Жер сілкінісі

2004 жылдың 26 желтоқсанында жергілікті уақытпен таңғы 07:58-де Индонезияның Суматра аралы маңында күшті жер сілкінісі тіркелді. Оның магнитудасы 9,1–9,3 баллды құрап, сілкініс ұзақтығы 8–10 минутқа дейін созылды — бұл геологиялық тарихтағы ең ұзақ және қуатты сілкіністердің бірі болып саналады. Жер сілкінісінің эпицентрі Үнді мұхитының астында, Суматра аралының батыс жағалауынан 160 км қашықтықта орналасқан. Тереңдігі шамамен 30 км болған бұл сілкініс тектоникалық плиталардың — Үнді плитасы мен Бүргү (Бірма) микроплитасының — соқтығысуы нәтижесінде пайда болды. Бұл тектоникалық ығысу мұхит түбінің күрт көтерілуіне себеп болып, кейінгі жойқын цунамиге түрткі болды.

## Цунами

Жер сілкінісінен кейін бірнеше минуттан соң Үнді мұхитының түбінде үлкен жылжу орын алып, су асты жер қабаттарының ығысуы нәтижесінде алып цунами толқындары пайда болды. Бұл толқындардың биіктігі кейбір жерлерде 30 метрге дейін жетіп, жағалаудағы елді мекендерді толықтай жойып жіберді. Цунамидің алғашқы соққысы Индонезия жағалауына бірнеше минут ішінде жетті, ал басқа елдер — Шри-Ланка, Таиланд, Үндістан, Мальдив аралдары — келесі сағаттарда зардап шекті. Цунамидің ерекше күштілігі мен күтпегендігі салдарынан көптеген адамдарға ескерту берілмей қалды, бұл адам шығынының көп болуына себеп болды.

## Халықаралық гуманитарлық реакция

2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами дүниежүзілік гуманитарлық қауымдастықтың жедел әрекет етуіне себеп болды. Апаттан кейін бірнеше сағат ішінде көптеген мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар көмек көрсетуге кірісті. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл апатты «заманауи тарихтағы ең ірі табиғи апат» деп атап, жедел гуманитарлық операцияны бастады. АҚШ, Жапония, Германия, Ұлыбритания, Қытай және басқа да көптеген елдер қаржылай және материалдық көмек жіберді.  

Дүниежүзілік Қызыл Крест, ЮНИСЕФ, Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы және көптеген үкіметтік емес ұйымдар зардап шеккен аймақтарға азық-түлік, су, медициналық жабдықтар мен шатырлар жеткізді. Сонымен қатар, он мыңдаған еріктілер мен құтқарушылар апатты аймақтарға жіберіліп, тірі қалғандарды құтқару мен инфекциялардың таралуының алдын алуға көмектесті.

Бұл оқиға дүниежүзі бойынша ерте ескерту жүйелерінің маңызын арттырып, апаттық дайындық пен халықаралық ынтымақтастықты күшейтуге түрткі болды.

## Дереккөздер

* 2004 Indian Ocean earthquake and tsunami — English Wikipedia

* Britannica Encyclopedia: Indian Ocean tsunami of 2004

* United Nations OCHA – Tsunami Situation Reports

* UNICEF — Indian Ocean Earthquake and Tsunami

* International Federation of Red Cross – 2004 Tsunami Response
УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26

**УЕФА [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар лигасы]] 2025/26** () — турнирдің 71-маусымы. Чемпиондар лигасы деген атаумен өткен 34-турнир, жаңа форматпен өткен екінші турнир.

## Іріктеу турнирі
### 1-раунд

|}

### 2-раунд

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига жолы

|}

### 3-раунд

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига жолы

|}

## Плей-офф

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига жолы

|}
## Жалпы кезең
### Жеребе қорытындысы


### Қорытынды

### 1 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 2 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 3 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 4 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 5 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 6 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 7 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### 8 тур

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:2026 жылғы футбол
УЕФА Еуропа лигасы 2025/26

**УЕФА [[УЕФА Еуропа Лигасы|Еуропа лигасы]] 2025/26** () — турнирдің 55-ші маусымы. Англияның "Тоттенхэм Хотспур" клубы жеңімпаз ретінде қатысады.
## Квалификация
### 1 раунд

|+

|}
### 2 раунд

|+

|}
### 3 раунд

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига жолы

|}

## Плей-офф

|}

## Жалпы кезең

### Қорытынды

## 1/16 финал

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2025/26
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:2026 жылғы футбол
УЕФА Конференция лигасы 2025/26

**[[УЕФА Конференция Лигасы|УЕФА Конференция лигасы]] 2025/26** () — турнирдің бесінші маусымы. 2025 жылы 8 шілдеде басталып, 2026 жылы 27 мамырда мәреге жетеді.
## Квалификация
### 1 раунд

|}
### 2 раунд
#### Чемпиондар лигасы

|}
#### Лига өкілдерінің жолы

|}

### 3 раунд
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

### Плей-офф
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

## Жалпы этап

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Конференция лигасы 2025/26
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:2026 жылғы футбол
Себастьян Берхалтер

**Себастьян Меттью Берхалтер** (; 17 мамыр 2001 ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коламбус Крю ФК ойыншылары
Санат:Ванкувер Уайткэпс ФК ойыншылары
Малик Тилльман

**Малик Леон Тилльман** (; 28 мамыр 2002, Нюрнберг, Орталық Франкония, Бавария) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.

## Жетістіктері
**«Бавария»**

* Германия чемпионы: 2021/22
* Германия суперкубогы: 2020
* УЕФА суперкубогы: 2020

**ПСВ**

* Нидерланд чемпионы: 2023/24, 2024/25

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Бренден Эронсон

**Бренден Расселл Эронсон** (; 22 қазан 2000, Медфорд, Нью-Джерси) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Филадельфия Юнион»**

* Supporters’ Shield — 2020

**«Ред Булл» (Зальцбург)**

* Аустрия чемпионы — 2020/21, 2021/22
* Аустрия кубогы — 2020/21, 2021/22

**«Лидс Юнайтед»**

* Чемпионшип: 2024/25

### Халықаралық
**АҚШ**

* КОНКАКАФ ұлттар лигасы: 2019/20, 2022/23

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Унион Берлин ФК ойыншылары
КОНКАКАФ ұлттар лигасы

**КОНКАКАФ** **ұлттар лигасы** (ағылш. *CONCACAF Nations League*) — Солтүстік Америкадағы ұлттық құрамалар турнирі. 2018 жылдан бастап өткізіледі. 

## Статистикасы

### Жүлдегерлер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://concacafnationsleague.com/

Санат:КОНКАКАФ турнирлері
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Дэмион Даунс

**Дэмион Даунс** (; 6 шілде 2004 жыл, Вернэкк, Германия) — германиялық және АҚШ-тық футболшы, шабуылшы. 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Кельн ФК ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Джек Макглинн

**Джек Райан Макглинн** (; 7 шілде 2003, , Нью-Йорк) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы
2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
; АҚШ-20

* КОНКАКАФ чемпионы: 2022

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Филадельфия Юнион ФК ойыншылары
Джон Толкин (футболшы)

**Джон Майкл Толкин** (; 31 шілде 2002, , Нью-Джерси) — америкалық футболшы, қорғаушы. 
## Карьерасы
2024 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* MLS кубогының финалисі: 2024

### Жеке

* MLS жұлдыздары матчына қатысушы: 2023

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
Санат:Хольштайн ФК ойыншылары
Хавьер Агирре

**Хавьер Агирре Онайндия** (; 1 желтоқсан 1958, ) — мексикалық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері. 

## Карьерасы
Футболшы ретінде 1986 жылы әлем чемпионатына қатысты. Кейін бапкер ретінде бірнеше әлем чемпионатына, құрлықтық турнирлерге қатысты. Мәселен Мексика құрамасының бапкері ретінде 2002, 2010 жылдары әлем чемпионатына, 2001 жылы Америка кубогына, 2009, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына, Жапония бапкері ретінде 2015 жылы Азия кубогына, Мысыр бапкері ретінде 2019 жылы Африкалық ұлттар кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде

* КОНКАКАФ Алтын кубогы жеңімпазы: 2009, 2025

## Дереккөздер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мексика футбол жаттықтырушылары
Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары
Санат:Осасуна ФК ойыншылары
Санат:Атланте ФК ойыншылары
Санат:Атланте ФК жаттықтырушылары
Санат:Пачука ФК ойыншылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Осасуна ФК жаттықтырушылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК жаттықтырушылары
Санат:Реал Сарагоса ФК жаттықтырушылары
Санат:Эспаньол ФК жаттықтырушылары
Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Әл-Уахда Абу-Даби ФК жаттықтырушылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Леганес ФК жаттықтырушылары
Санат:Монтеррей ФК жаттықтырушылары
Санат:Мальорка ФК жаттықтырушылары
Луис Малагон

**Луис Анхель Малагон Веласкес** (; 2 наурыз 1997 жыл, Самора-де-Идальго, Мичоакан) — мексикалық футболшы, қақпашы. 2020 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2023, 2025

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атлетико Морелия ФК ойыншылары
Санат:Некакса ФК ойыншылары
Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Марсель Руис

**Марсель Алехандро Руис Суарес** (; 26 қазан 2000, Мерида) — мексикалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Толука ФК ойыншылары
Цахур тілі

**Цахур тілі** (*Tsaxur language*) — иберий – кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына жатады. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (флективтілік белгілері бар), номинативті және эргативті құрылыстардың белгілерін біріктіретін тіл. Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998).

## Референтті халық
Референтті халық: цахурлар; өз атауы – цыхбы.

## Географиялық таралуы
Дағыстанның Рутул ауданында (13 ауыл) және Солтүстік Әзербайжанда (Закатала және Ках аудандары) таралған.

## Диалектісі
Цахур тілінің 3 диалектісі бар: цахур (бірнеше үстеулері бар), гельмецкий және сапунчи.

## Жазуы
Тарихи ескерткіштер бойынша цахур тілінің жазуы XIII ғасырда араб графикасының негізінде пайда болды. Алайда бұл дәстүр үзілді. Цахурлардың өз жазуы жоқ, олар орыс және әзірбайжан тілдерінің жазуын кеңінен қолданды. Қазіргі уақытта цахур әліпбиі орыс (кириллица) графикалық негізінде жасалды және цахур тілін оқыту пәні ретінде енгізуге талпыныс жасалуда.

Ресейде қолданылатын цахур әліпбиі:

Әзірбайжанда қолданылатын цахур әліпбиі: (2010 жылғы нұсқасы)

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Санат:Дағыстан тілдері
Сесар Уэрта

**Сесар Суль Уэрта Валера** (; 3 желтоқсан 2000 жыл, Гвадалахара, Мексика) — мексикалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Халықаралық
**Мексика-17**

* КОНКАКАФ чемпионы — 2017

**Мексика**

* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2025
## Дереккөздер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:Гвадалахара ФК ойыншылары
Санат:Монаркас Морелия ФК ойыншылары
Санат:УНАМ Пумас ФК ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Жұбанова

**Жұбанова** ұғымы келесілерді білдіруі мүмкін:
# Жұбанова Ғазиза Ахметқызы - композитор
# Жұбанова атындағы көше - Алматыда орналасқан Ғазиза Жұбанова атындағы көше
# Жұбанова Ажар Ахметқызы - биолог ғалым

## Тағы қараңыз
* Жұбанов - айрық беті
* Ахмет Жұбанов
* Құдайберген Жұбанов
Алексис Вега

**Эрнесто Алексис Вега Рохас** () — мексикалық футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы

### Қатысқан турнирлері
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2019 — чемпион
* 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары — 3 орын
* Әлем чемпионаты 2022
* КОНКАКАФ Ұлттар лигасы 2023 — 3 орын
*Америка кубогы 2024
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025 — чемпион
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Толука ФК ойыншылары
Санат:Гвадалахара ФК ойыншылары
Лукас Бералдо

**Лукас Лопес Бералдо** (; 24 қараша 2003, Пирасикаба) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Пари Сен-Жермен" клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Пари Сен-Жермен»**

* Франция чемпионы: 2024/25
* Франция кубогы (**2**): 2023/24, 2024/25
* Франция суперкубогы (**2**): 2023, 2024
* Чемпиондар лигасы: 2024/25

### Халықаралық
**Бразилия-20**

* Эспириту-Санту турнирінің жеңімпазы: 2022

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Андрей Сантос

**Андрей Насименту дос Сантос** (; 3 мамыр 2004, Рио-де-Жанейро), немесе қысқаша **Андрей Сантос** () — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Челси»**

* Клубтар әлем чемпионаты: 2025

**Бразилия-20**

* Оңтүстік Америка чемпионы: 2023

### Жеке

* Оңтүстік Америка чемпионатының үздік мергені (20 жас): 2023 (6 гол)

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Страсбур ФК ойыншылары
Лиам Делап

**Лиам Рори Делап** (; 8 ақпан 2003, Лондон) — англиялық футболшы, шабуылшы. Әкесі Рори Делап та футболшы болған.

## Жетістіктері
**«Челси»**

* Клубтар әлем чемпионы: 2025

**Англия-19**

* Еуропа чемпионы: 2022

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Сток Сити ФК ойыншылары
Санат:Престон Норт Энд ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Халл Сити ФК ойыншылары
Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары
Роберт Санчес

**Роберт Линч Санчес** () — испаниялық футболшы, қақпашы. 2020 жылы Еуропа чемпионатына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Челси»**

* Конференция лигасы: 2024/25
* Клубтар әлем чемпионаты: 2025

**Испания**

### Халықаралық

* УЕФА Ұлттар лигасының күміс жүлдегері: 2020/21

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Жуан Педро (футболшы, 2001)

**Жуан Педро Жункейра де Жезус** (; 26 қыркүйек 2001, Рибейран-Прету), немесе қысқаша **Жуан Педро** () — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 
## Жетістіктері
### Клубтық
* Клубтар әлем чемпионаты: 2025
## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары
Санат:Уотфорд ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Баскетболдан әлем чемпионаты 2010

Ерлер арасындағы XVI **баскетболдан әлем чемпионаты 2010** жылдың 30 тамыз - 12 қыркүйек күндері аралығында Түркиенің Ыстамбұл, Анкара, Измир,  және Кайсери қалаларында өтті.

## Қатысушылар

## Плей офф
### 1/8 финал

----

----

----

----

----

----

----

### 1/4 финал

----

----

----

----
### Жартылай финал

## 3 орын

## Финал

## Командалардың қорытынды орындары

## Сыртқы сілтемелер

*
*

Санат:Баскетбол
Санат:Баскетболдан әлем чемпионаттары
КрасАвиа

**КрасАвиа** — Ресейдің Красноярск қаласында орналасқан тұрақты және чартерлік жолаушылар әуе компаниясы . Ол 2002 жылы Евенкиа Авиа және 2007 жылы КрасАвиа болып өзгертілмей тұрып, 1956 жылы Турин әуе компаниясы ретінде құрылды. Ол 44 ұшақ пен тікұшақтан тұратын Ресейдің ең ірі аймақтық тасымалдаушысы болып табылады. Әуе компаниясы Красноярск өлкесінің әкімшілігіне тиесілі.  Қазіргі уақытта оған ЕО әуе кеңістігіне ұшуға тыйым салынған.

## Бағыттар
2025 жылдың мамыр айы бойынша, КрасАвиа келесі бағыттарға рейстер орындайды:

## Әуе паркі
[thumb|KrasAvia әуе компаниясының [Антонов Ан-32 ұшағы]]
[thumb|КрасАвианың [Яковлев Як-42 ұшағы]]

2024 жылдың қыркүйек айы бойынша, КрасАвиа компаниясының әуе паркі төмендегі ұшақтардан құралған:

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Ресей әуе компаниялары
Санат:Ресей үкіметіне қарасты компаниялар
Санат:Красноярск қаласындағы компаниялар
Санат:1956 жылы құрылған әуе компаниялар
Шуван тілі

**Шуван тілі** (Tchouvan language) — палеоазияттық тілдер отбасының оқшауланған тілі (юкагир-шуван тілдері), жалғамалы (агглютинативті) тілдерге жатады.

## Референтті халық
Референтті халық: шувандар; өз атауы – этель, этал.

## Географиялық таралуы
Шуван тілі Анадыр өзенінің төменгі ағысында, Солтүстік Мұзды мұхит жағалауына жақын жерде кең таралған. 

## Жазуы
1781 жылы И.Бенциг жазып алған 22 сөз тіркесінің және Ф.Ф.Матюшкин жазып алған 210 сөздің аудармасы сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Елжігідей

**Елжігідей ноян** (моңғолша: ᠡᠯᠵᠢᠭᠲᠡᠢ ᠨᠣᠶᠠᠨ, 1206 — 1251) — ирандағы моңғол қолбасшысы болған.

## Мансабы
Ол Шыңғыс ханның үшінші ұлы әрі Моңғол империясының екінші ханы Өгедейдің билігі кезінде кешік (ханның жеке гвардиясы) қолбасшысы болды. 1246 жылы Күйіктің хан болып сайлануынан кейін, Елжігідей Батудың қамқорлығындағы Баюді алмастырды. Ол 1247 жылдың қыркүйегінде Моңғолиядан шығып, 1248 жылдың сәуірінде Таласқа жетті. Бұл Күйіктің өлімімен тұспа-тұс келді. Хорасанға келген соң, ол Бадғис аймағына тұрақтады. Хан сияқты христиандыққа бүйрегі бұрады деген болжам болған Елжігідейге Сирияға қарай жорық жасау бұйырылды және ол Бағдатқа қарай жорықты жоспарлады. Бұл жорық Франция королі ІХ Людовикпен, яғни Жетінші крест жорығымен қатарлас, одақтастық негізінде жүргізілуі тиіс еді. Алайда, Күйіктің кенеттен қайтыс болуы Елжігідейді жорықты интеррегнум аяқталғанға дейін кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Соған қарамастан, Елжігідей Хорасандағы ордасынан хат жолдаған.

Елжігідей шынайы әскери билікке ешқашан ие бола алмады, тек қағаз жүзінде ғана болды. Алайда, Мөңке хан болып сайланғаннан кейін, Елжігідей мен оның екі ұлы бұл сайлауды жарамсыз деп жарияламақ болған сәтсіз қастандыққа қатысы бар деп айыпталды. Ол жазықсыз деп саналса да, 1251 жылдың қысында (немесе 1252 жылы) қамауға алынып, өлім жазасына кесілді. Кейін Баю қайтадан Персиядағы әскердің қолбасшысы қызметіне оралды.

## Дереккөздер

Санат:Моңғол империясы