open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антикалық мәдениеттегі философия

Антика философиясының дәуірі  б.з.б. 8 ғасырда басталып, б.з. 5 ғасырында аяқталды. Антикалық философияны жүйелейтін болсақ, мынандай кезеңдерді байқаймыз: 
# Сократқа дейінгі кезең. Бұл кезең б.з.б. VІІ-V ғасырларды алып жатыр. Осы уақытта Милет мектебі пайда болған. Бұл мектептің өкілдері: Фалес, Анаксимандр, Анаксимен. Сондай-ақ, бұл кезде философияда Эфес мектебі және Элей мектептері пайда болған. Эфес мектебінің өкілі Гераклит. Элей мектебінің өкілдері: Парменид, Ксенофан, Зенон. Пифагорлықтар мектебі. Оның өкілі Пифагор. Атомистік мектеп. Оның өкілдері: Демокрит, Эвклид.
# Классикалық кезең (б.з.б. V-ІV ғасырларда). Бұл кездегі философиялық мектептер: Афиналық мектеп, Софистер мектебі, Мегар мектебі, Киникалық мектеп. Софистер: Протагор, Гипий. Афина мектебінің өкілдері: Сократ, Платон, Аристотель. Киникалық мектеп өкілдері: Антисфен, Диоген.
# Эллинистік философия. (б.з.б. ІV-ІІ ғғ). Бұл кезеңде  Перипатетикалық, Академиялық мектептер жалғастырылды. Сондай-ақ Эпикур мектебі, Стоицизм, Скептицизм (өкілі Перон), Эклектизм (өкілдері: Филон, Антиох) бағыттары дамыды.
# Рим философиясы (б.з. V ғ.) Сенеканың стоицизм мектебі, Тит Лукреций Кардың эпикуреизм мектебі, Марк Пули, Цицеронның эклектиалық мектебі, неоплотонизм философиясы қалыптасты. Неоплотонизмнің өкілдері: Плотин, Прокл.
## Антикалық философияның мектептерінің негізгі мәселелері
# Алғашқы бастау мәселесі. Философияда алғашқы бастау ұғымын әртүрлі түсіндіретін екі бағыт қалыптасты: кейбір философтар алғашқы бастау материалдық түрде болады деді. Мысалы, Фалес суды, Анаксимен ауаны, Гераклит отты, Анаксагор заттардың тұқымын алғашқы бастау деп қарастырды. Эмпедокл төрт элементті алғашқы бастау дейді. Эвклид пен Демокрит атомды алғашқы бастау дейді; екінші бағыттағы философтар зат емес, идеалды түрдегі, рухани алғашқы бастауды мойындады. Мысалы, Пифагор алғашқы нәрсе деп цифрді көрсетті.
# Қозғалыс мәселесі. Бұл мәселеде де екі бағыт қалыптасты. Гераклит дүние ұдайы қозғалыста деп есептеді. “Бір өзенге екі рет түсе алмайсың”, себебі ағын су лезде өзгеріп кетеді. Гераклит қарама-қарсылықтардың бірлігі туралы пікір айтты; кейбір философтар қозғалысты ойлау мүмкін емес деп шешті. Мысалы, Зенон Элейский мынадай апорийлер айтты: Ахилл тасбақаны қуып жете алмайды, атылған садақ ұшпайды, қашықтықты шексіз екіге бөлгендіктен, бір нүктеден екінші нүктеге жету мүмкін болмайды. Бұл ойдағы қайшылықтардың бір көрінісі. 
## Дереккөздер

Санат:Философия
Балқоспақ

thumb|
**Балқоспақ** немесе **қоспақ-1** - бура мен нар-маядан туған будан.

Екі өркешінің түп жағы қосылып тұрғандай көрінетіндіктен "қоспақ" деп атаған. Балқоспақ И.Жұмағұловтың мәліметі бойынша (1947), биіктігі 177,9 см;  тұрқы 146,2 см;  кеуде орамы 229 см; жіліншік орамы 20см. Нар-маядан 4,85 кг айырдан 6,55  жүн алынса, Балқоспақтан 6,01 кг жүн алынған (бұрынғы 125 түйе зауытының мәліметі). Оңтүстік Қазақстан облысындағы 125 түйе зауытында  жүргізілген ғылыми жұмыс Балқоспақты айыр түйемен будандастырғанда, олардың 3-4 ұрпағы  ірі, айыр түйеге  көбірек ұқсайтын әрі бота кезінде дұрыс азықтандырып, бағып күтсе, өнімі де мол болатынын дәлелдеді .

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Санат:Үй жануарлары
Санат:Көнтабандылар
Шарль Балли

**Шарль Балли** (, 4 ақпан 1865, Женева — 10 сәуір 1947, Женева) - француз лингвисті, Женева мектебінің өкілі Ф. де Соссюрдің жолын қуушы шәкірті, жалпы және француз лексикологиясы мен стилистикасының маманы.

"Француз тілінің стилистикасы" (1909) атты еңбегінде Шарль Балли стилистиканың басты міндеттерін сөз етеді. Ол А. Сешемен бірігіп "Жалпы тіл білімінің курсын" алғаш рет француз тілінде (1916) жариялады. Шарль Балли тілдің жалпы теориясымен де шұғылданады ("Жалпы тіл білімі  және француз тілінің мәселелері", 1932). Шарль Балли еңбектерінде көбіне тілдегі экспрессивтік элементтердің ролі жайында айтылады.

## Дереккөздер


Санат:Тілтанушылар
Роберт фон Пёльман

**Роберт фон Пёльман**(31.10.1852,Нюрнберг-27.9.1914,Мюнхен) — көне заманды зерттеуші неміс тарихшысы. 1884 жылдан Эрланген, 1901 жылдан Мюнхен жоғары оқу орындарында профессор. Оның еңбектерінде ежелгі дүниенің экономикалық әсіресе әлеуметтік  тарихының мәселелері зерттелген. Ол көне замандағы әлемуттік идеяларды ең кедей топтардың әлеуметтік күресімен және талаптарымен салыстырды. Ол Грекия мен Римдегі әлеуметтік күрес көне өркениеттің құрыуна әкеліп соқты деп дәлелдемек болды. Оның пікірінше мемлекеттегі ішкі ара салмақты тек таптан жоғары тұратын монархия ғана қалпына келітре алады. Мысалы: ол ежелгі замандағы әлеуметтік күресті қазіргі заманғы пролетариаттың әлеуметтік күресімен бірдей деп санады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Иван Георгиевич Петровский

**Петровский Иван Георгиевич** (5(18).1.1901,Брянск облысы-15.1.1973,Мәскеу) - совет математигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1946;1943 жылдан корр.мүшесі), КСРО ғылым академиясының Президиумының мүшесі. (1953 жылдан), Соц.Еңбек Ері (1969). 1927 жылы Мәскеу университетін бітіргеннен кейін сонда қызмет істеді (1953 жылдан профессор, 1951 жылдан ректор). Негізгі еңбектері дербес туындылы диффренциалдық теңдеулер теориясына, алгебр. геометрияға,ықтималдықтар теориясына, жай дифференциалдық теңдеулердің сапалық теориясына, математика-физикаға,математиканың т.б. салаларына арналған. Ол көптеген шетел академияларының құрметті мүшесі. Бейбітшілікті қорғаудың Советтік комитетінің мүщесі (1955 жылдан), 6-8 сайл. КСРО Жоғары Советінің депутаты, КСРО Жоғары Советінің  Президиумының мүшесі (1966 жылдан). КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1946,1952). Ол 5 рет Ленин орденімен т.б. орден және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Шатырша қысшылшөп

**Шатырша қысшылшөп** () – көкбұта тұқымдасы, қысшылшөп туысына жататын көп жылдық гүлді өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px
* Биіктігі 8-20 см.
* Тармақталған жер асты тамыр сабағы жатаған.
* Жерүсті өскіндері көтеріңкі, төменгі бөлігі бұтақталған.
* Жоғарғы бөлігін гүлсағағымен бірге ұсақ безді емізікше жапқан.
* Өткір ара тісті мәңгі жасыл жапырақтары қалың, қар астында қыстап қалады, беті тегіс, үстіңгі жағы күңгірт жасыл, астыңғы жағы ашық жасыл, ұзынша келген сына тәрізді. Жапырақ тақтасының ұзындығы 1,5-6 см, ені 0,1-1,5 см, тақтасынан 5-10 есе кіші қысқа сағағы болады. Сабақ ұшында орналасқан гүлсағаққа бекіген шатырша гүлшоғырындағы 2-8 гүлі (сирек 12) төмен қарай иіліп тұрады. Гүлсағағының ұзындығы 0,6-2,5 см (жеміс салған кезінде ұзындығы 3,5 см-ге дейін жетеді).
* Гүлжапырағы таспа тәрізді, гүлсағағының орта тұсында орналасады. Тостағаншасы жалпақ жұмыртқа тәрізді, жиегі тісшелі. Гүлі қызғылт түсті, кең ашылған, диаметрі 8-12 (15) мм, күлтесі де жұмыртқа тәрізді, иіліген, жиегі қысқа түкті.
* Жемісі - қысқа түкті шар тәрізді қауашақ.
* Маусым-шілде айларында гүлдеп, шілде-тамызда жеміс береді.

## Өсетін ортасы мен таралуы
Солтүстік жарты шардың қоңыржай климатындағы қарағайлы-қайыңды ормандарда өседі. Қазақстанда Тобыл-Есіл жазығында, Ертіс өзені бойында, Көкшетау қыратында кездеседі.

## Емдік қасиеті
* Шатырша қысшылшөптің құрамында флавоноидтар, органикалық қышқылдар бар.
* Емдік шөп ретінде нефрит, цистит, несеп жолдарына тас байлануына, соз, буын ауруларына, ревматизмге, қан тоқтатуға, т.б. ауруларға қолданылады.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Көкбұталар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Дизентерия амебасы

**Дизентерия амебасы**- қарапайымдардың саркодалылар классына, саркомастигафоралылар типіне жататын бір түрі. Жер шарында кең тараған. 3 класс тармағына Амебиаз ауруын тудырады(амеба дизентериясы). Түр алғаш рет 1875ж. Ф.А. Лешпен сипатталған.

Көлемі бойынша кәдімгі амебадан(ameba proteus) кішірек, қозғалады. Жалған аяқтары *(псевоподиялары)* кәдімгі амебаға қарағанда кішірек. Эктоплазмасы эндоплазмасынан ажыраған, псевдоподиялары қысқа және кең.

Үш формада болады: ұлпалық, жарық(просветной) және циста түрінде. Ұлпалық формасы ауруға шалдыққан адамда көрінеді.

**Тіршілік циклі**

**Жұғу**

Тоқ ішектің жоғарғы бөлімдеріне циста(12мкм) түскенде ауру басталады.  Цисталар тоқ ішекте жарық формасына(20мкм) айналып, тоқ ішектің қабырғаларына ұлпалық формасында(20-60мкм) енеді. Бұл қабыну мен жаралардың (язва) түзілуіне әкеледі. Бұл форма үлкен вегетативті немесе эритрофаг деп аталады.

**Үлкен вегетативті форма**

Амебаның жарық және ұлпалық түрлері жаралардан(язва) ішектің саңылауларына түскеннен кейін 30мкм дейін үлкейіп, эритроциттерді фагоциттейді.
Большая вегетативная форма
Кейде амебалар ішектен қан тамырлары арқылы басқа мүшелерге өтеді (көбіне бауыр). Сонда екіншілік ошақтар-абсцессаларды (сыртқы амебиаз) жасайды.
Өткір фазаның басылуы кезінде эритрофагтар кішірейіп, жарық формасына өтеді. Ол ішекте инцистирленеді. Дефекация (үлкен дәрет) кезінде шығарылған ол 15-20 минут ішінде өледі.

**Циста**

Цисталар тік ішекте фекалийлердің қоюлануы нәтижесінде түзіледі. Жарық формасы қабықпен қоршаланып, шар тәрізді цистаға айналады(12мкм). Оның эритрофагтардікі сияқты 4 ядросы болады.
Камиль Писсарро

**Жакоб Абраам Камиль Писсарро** (фр: *Jacob Abraham Camille Pissarro*; 10 шілде, 1830 жыл – 13 қараша, 1903 жыл) — француз кескіндемешісі, импрессионизм негізін салушылардың бірі. 1855-1861 жылдары Париждегі Сюис академиясында оқыды. Дж.Констебль, К.Коро, Ж.Ф.Милле өнерлерінің ықпалында болды. "Лувесьендегі почта күймесі" (1870,Париж,Лувр), "Айдалған жер" (1874,Мәскеудегі Бейнелеу өнері музейі) атты суреттерінде табиғат көріністері үлкен сезімталдықпен шынайы бейнеленген. Оның "Руан.Боэльде көпірі" (1896,Париж,Дюран Роэль қоры), "Париждегі Монмартр бульвары" (Ленинград Эрмитаж пейзаждарында болмысты жан-жақты терең түйсіну байқалады.  Ол импессионистер бірлестігін құруға және өзінен кейінгі шеберлерді баулуда үлкен үлес қосты. Офорт, литогр.саласында да еңбек етті.[нобай|Coin de jardin à l'Hermitage. Pontoise, 1877, [Musée d'Orsay|ортаға]]
## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Cantharis pulicaria

**Cantharis pulicaria**   - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) - 7 - 8 мм. Жіңішке кеуденің бірінші сегментінің нотумының бөктері сары түсті. Мұртшасының екінші мүшесі үшіншісінен екі есе қысқа.

## Сыртқы сілтемелер
*faunaeur.org 

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Балтийск

thumb|left|200px|
**Балтийск** ( 1946 жылға дейін — **Пиллау**, ) Ресейдің Калининград облысындағы қала. 2008 жылдан бастап - Балтийский ауданының әкімшілік орталығы. 

Тұрғыны - 32 778 адам (2013 жылдың мәліметі бойынша). Балтық қайырына орналасқан. Ресейдің ең батысында орналасқан мекен жайы. Ірі теңіз порты, паром терминалы, темір жол стансасы. 

Балтийскте Ресейдің қарулы күшінің Балтикалық теңізінле орналасқан әскери-теңіз флотының ірі базасы орналасқан. 

Климаты - қоңыржай теңіздік климаты- қысы жылы, жазы салқын:
* жылдық орта ауа температурасы — 8,7 °C
* жылдық орта су температурасысудың — 9,2 °C
* желдің орта жылдық  жылдамдығы — 4,2 м/с.

## Көрінікті жерлері

BaltiyskPillau 05-2017 img07 aerial photo.jpg
BaltiyskPillau 05-2017 img03 Baltic Fleet Museum.jpg|Балтық флотының мұражайы
BaltiyskPillau 05-2017 img04 StGeorge Church.jpg|"Свято-Георгиевский Морской собор" ғибдатханасы
Pillau Citadel.jpg



## Дереккөздер


Санат:Ресей географиясы
Cantharis nigricans

250px|нобай|оңға|Cantharis nigricans

**Cantharis nigricans**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 8 - 11, 5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумы қызғылт - сары түсті, әдетте, ірі қара дақпен болады. Қанатүсті бөктері қара түсті. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*naturespot.org.uk
*faunaeur.org 

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Платон философиясы

left|thumb|alt=A.|Дельфтердегi платонның мүсiнi Платон Сократ ілімін ары қарай жалғастырды. Заттарды тек эмпирикалық тұрғыдан қарастыруға болмайды дейді Платон. Әр заттың өз идеясы, мәні болады. Дүние заттардан және олардың идеяларынан тұрады. Заттар мен идеялар екі түрлі байланыста болады. Заттан идеяға өту, идеядан затқа өту. “Идеялар адамсыз өмір сүре алады” дейді Платон. Идеялар космоста өмір сүреді. Олар затқа қонады, әрі заттарды тастап кете алады. Платон жалпылық туралы ілімін идеалистік тұрғыдан шешті. Жалпылық өз бетінше өмір сүреді дейді. Платон – объективті идеалист. Таным – бұл объективті идеялардың бұрынғы өмірін еске алу.
Платон әлемнің толық суреттемесі болатын концепция түзді. «Тимей атты шығармасында: Дүниеде идея, материя және құдай бар дейді. Құдайды шебер жаратушы дейді. Идея мен материя қоспасынан «демиург» құдай әлемдік рухты жаратып, кеңістікке таратады. Әлемдік рух өзінің бастапқы күйінде стихияларға бөлінеді: от,ауа, жер. “Космос - ақылды тірі жан”, - деп түсінеді. Әлемнің құрылымы мынадай:
# Құдыретті ақыл (демиург);
# Әлемдік рух;
# Әлемдік дене. Болмыстағының бәрі мәңгіліктің көлеңкесі, идеялар дүниесінің бейнесі. Шынайы болмыс - тек идеялар әлемі. 
## Платонныӊ қоғам туралы ілімі
Әділетсіз мемлекеттерге
# тимократия (честолюбцев власть); 
# олигархия (власть богатых); 
# тирания; 
# бейбасылық пен анархияға жол берген демократиялық мемлекет. 
Әділетті мемлекет құру үшін жанның үш бөлігі қатысуы керек: 
# парасат; 
# аффректі; 
# көнгіш (вожделяющие), ұстамды, олар қол өнершілер, шаруалар. 
1-ші түрге даналар сәйкес келеді, олар ел басшы бола алады.  Аффектті жандар - қайратты, қажырлы, ержүрек адамдар,  олар әскери қолбасшы бола алады. 
## Дереккөздер

Санат: Философия
Егістік қышатүс

**Егістік қышатүс** () - Орамжапырақ тұқымдасы, қышатүс туысына жататын бір, екі жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты

* Биіктігі 15-40 см.
* Сабағы тік, бұтақталған, қатты әрі төмен қарай иіліген түк басқан.
* Сағақты жапырақтары қауырсын тілімді және 2-4 жұп үшкір бүйір жапырақтары ұзынша жұмыртқа тәрізді.
* Гүлшоғыры қалың емес, алғашында қысқа болады, кейіннен ұзарып 20-25 см-ге жетеді. Гүл сағағының ұзындығы 2-3 мм, жемістенген кезде ұлғаяды. Күлтесі ақ, сирек сары, күңгірт күлгін түсті жүйкесі болады, ұзындығы 16-23 мм, ені 6-8 мм, тостаған жапырақшасынана 2 есе ұзын. Бұршаққынының ұзындығы13-20 мм, ені 3-4 мм, сирек қысқа әрі қатты түк басқан.  
* Жемісі - қысқа, ортасынан ашылатын екі қабықты дән.
* Домалақ, жалпақтау тұқымы қоңыр, көлденеңінен 1,5 мм-ге жетеді.

## Өсетін орны мен таралуы
Қышатүстің (*Eruca*) әр түрі Батыс Моңғолияда, Кіші Азия және Орта Азияда, Иранда, Ауғанстанда, Пәкістанда, Ресейде, Батыс Қытайда кездеседі. Егістік қышатүс Қазақстанда  Оңтүстік Алтай жотасында (Катонқарағай ауданы) Зайсан қазаншұңқырында өседі. 

## Дереккөздер


Санат:Орамжапырақтар
Санат:Қазақстан флорасы
Cantharis rustica

250px|нобай|оңға|Cantharis rustica
**Cantharis rustica**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 10 - 14 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумының ортасында қара дақ болады. Сирақтары толығымен және табандарының көп бөлігі қара түсті. 

## Сыртқы сілтемелер
*naturespot.org.uk
*faunaeur.org

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Cantharis quadripunctata

**Cantharis quadripunctata**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ормандарды мекен етеді. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 7 - 11 мм. Бас бөлігі мұртшаларының негізінде, қалқаншасы және аяғының көп бөлігі қара түсті. Мұртшаларының үшінші бөлігі еркектерде екіншісіне қарағанда екі есе үлкен. 

## Сыртқы сілтемелер
*diptera.info

Санат:Қатты қанаттылар
Балтимор

**Балтимор** ()  - АҚШ-тың шығысында орналасқан   Мэриленд штатындағы қала. Халқы -  631 366 адам (2006 жылғы мәліметі бойынша). Ірі теңіз порты, 2 аэропорты бар, темір және тас жол торабы. 

## Географиясы
Патапско өзенінің Чесапик шығанағына құяр жерінде. Қала Пидмонт үстірті мен  Атлантикалық жазықтықтың арасында орналасқан.

## Климаты
Балтимордың климаты - ылғал субтропикалық:
* Орта жылдық ауа  температурасы — +12,8 C°
* Орта жылдфқ жел жылдамдығы — 3,2 м/с
* Отра жылдық ауа ылғалдығы — 68 %

## Экономикасы
Металлургия, (тас, темір), электротехникалық радиоэлектроника, тікұшақ, ракета, кеме жасау, химия және  тамақ өнеркәсіп орындары шоғырланған . 

Балтиморда Морган атындағы штат Университеті (Johns Hopkins University) және ұлттық медициналық орталық - Джонс Хопкинс ауруханасы  (Johns Hopkins Hospital) бар.

Қалада консерватория, өнер мұражайы, сурет галереясы бар. 

Балтимор қаласымен атақты американдық жазушы Эдгар Поның өмірі тығыз байланысты: 1829-31 жылдары осы қалада тұрған, 1835 ж. Балтимор қаласында үйленіп, 1849 жылдың 7 қазанында осы қалада қайтыс болды.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ-тың бұрынғы астаналары
Қызылаяқ құс

**Қызылаяқ құс**— балшықшы отрядына жататын құс. 

Дене тұрқы 384 мм, салм. 180— 220 г. Қызылаяқ құстың төбесі, арқасы, қанаты - көк жасыл, бауыры, құйрығы - ақ. Қанаты сүйір, ұзындығы 216 мм, құйрық қауырсындары қысқа, тұмсығы түзу, ұзындығы 58—70 мм. Аяғы өте ұзын, қызыл түсті, үш саусақты, жақсы жүгіреді. Қызылаяқ құс Австралия, Африка, Пиреней, Нидерландта, Балқан түбегінде, Қара және Азов теңізі жағалауында, Орта Азия мен Қазақстанда таралған. Қызылаяқ құс көбіне Каспий теңізі маңында қыстайды. 

Қызылаяқ құс су жиегіңде топтанып жүреді. Шығанақ, арал, қамыс арасына ұя жасап, 3—4 жұмыртқа салады, 25—26 күнде балапан басып шығарады. Қызылаяқ құс насеком және олардың дернәсілдерімен қоректенеді. Қыркүйекте жылы жаққа қайтады. Зиянды насекомдарды жеп пайда келтіреді.

## Дереккөздер
Қызылбас үйрек

**Қызылбас үйрек**— үйрек түқымдасына жататып құс. Салм. 0,7—1,3 кг, басы, мойны, жем-сауы қара, арқасы көк сұр, бауьтры қара не ашық сұр. Тұмсығы қара, ұз. 42—50 мм, аяғы қоңыр сұр, қанаты-ның ұз. 200—225 мм. Қызылбас үйрек Солт.Америка, Еуропа,Азияда, Скандинавия түбегінде, Британ аралында, Европ. бөлігінде, Бат. Сібірде және Қазақстанда таралган. Қызылбас үйрек жақсы жузеді, су астында 30 сек-қа дейін бо-ла алады. ¥ясын су жиегіндегі қамыс арасына не езен, көлге жақын жерге салып, 6—12 жұмыртқа басьш, 24—26 к\шдо балапан шыгарады. Қызылбас үйрек моллюскі, насеком және олардың линин-калары, су есімдіктерініц жапырагы, тамыры, түқымымен қоректеиеді. Демді еті үшін әуесқойлар аулайды.

## Дереккөздер
Қызыл батаялат

**Қызыл батаялат** — бұршақ тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Биікт. 25—80 (100) см, сабағы тік, сидам. Жапырағы сопақ, ұз. 20—30 (40) см, ені 10—25 (35) мм, жиегі тілік, үстіңгі беті түксіз, астыңгы беті түкті. Гүл сидамы қысқа, гүл шоғы — шатыр гүл. Күлтесі сары, кейде солгын күлгін, 4-—6 тұқымды, оның ұз. 2 мм, сарғылт. Қызыл батаялат шалғынды, жазық жерлерде, таулы ормандарда, өзен алқаптарында өседі. Бат., Шығ. Сібірде, Моғғолияда, Солт.-Шығ. Қытайда таралған. Қазақстанда Алтай, Тарбағатай, Қарқаралыда, Жоңғар, Іле, Күнгей Алатауында кездеседі. Қызыл батаялат бағалы мал азығы, сүрлем дайындалады, қолдан егіледі. Гүлінен ара бал жинайды.
## Дереккөздер
Әбу-Зайд-әл-Балхи

**Әбу Зайд ибн Сахл әл-Балхи**  () - бірқатар маңызды географиялық шығармалардың авторы.

Орта Азияның Балх қаласында туған. Жас кезінде 8 жыл Иракта болып, атақты араб философ әл-Киндиден деріс алды. Мұнда ғылымның түрлі  саласынан білімге қанықты, әсіресе оның астрономия және  филология жөніндегі пайымдауы ерекше бағаланады. Балхидың  көптеген шығармаларының  ішінде Сувар ал-акалим («Аймақтар бейнесі»), Таквим ал-булдан («Қалаларға бөліну») деген географиялық еңбектері белгілі.  Шығарма карталар мен атластардан құралған, оның әрқайсысына түсініктеме берілген. Кейін бұл шығарманы әл-Истахри (941) өзінің "Китап месалик әл-мемалик"( "Елдерге саяхат кітабы")  атты еңбегіне қосқан болса керек.  Ибн-Хаукәл де оны  өз еңбегінде кеңінен пайдаланған. Әл-Балхи еңбектері Шығыс тарихын, оның ішінде, Орта Азия мен Қазақстан тарихын географиялық тұғырдан зерттеуде ерекше роль атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Араб ғалымдары
Балық қанаты

thumb|left|160px| Балықтың арқа қанаты

**Балық қанаты** - балықтың суда тіршілік етуге бейімділігін арттыратын жүзу органы. Балықтың арқы, құйрық және құйрықастындағы қанаттары дара, ал көкіректік және құрсақ қанаттары жұп болады. Жұп қанаттар  суда жоғары  көріліп төмен түсу,  дара қанаттардан - құйрық қанаты жүзу, басқалары денені бір қалыпта ұстау қызметін  атқарады. Жүзу қанаты омыртқасыз жануарлардар бауыраяқтылар және бас аяқты моллюскілерде, қыл иекті құрттарда, ал омыртқалылардан дөңгелекауыздыларда, кейбір қосмекенділерде (құйрықты қос мекенділердің ересектерінде және суда тіршілік ететін личинкаларының көбінде, сондай-ақ, құйрықсыз қос мекенділердің личинкаларында) және сүткөректілерде (киттәрізділер мен сиреньдерде) болады.

## Галерея

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар анатомиясы
Стандартты электрод

нобай

**Стандартты сутектік электрод** — гальваникалық элементтер мне әртүрлі электрохимиялық өлшеулерде салыстырмалы өлшем ретінде қолданылатын элкетрод. Сутектік электрод, әдетте пластинка немесе газ тәріздіс сутекті жақсы сіңіретін металл сым болып табылады (платина немесе палладий қолданылады). Платина потенциалы ерітіндідегі Н+ иондарының концентрациясына тәуелді. Анықталатын химиялық реакцияның электродтық потенциалы осы сутектік стандартты электродқа тәуелділікте өлшенеді. Сутектің қысымы 1 атм. протондардың ерітінідідегі концентрациясы 1моль/л және температура 298 К кезінде сутектік электрод потенциалы 0 В болып қабылданады. Сутектік электрод және анықталатын электродтан гальваникалық элемент құрастырылғанда платина бетінде қайтымды түрде реакция жүріп отырады: 

2Н+ + 2e− = H2 

яғни, сутектің тотығуы немесе тотықсыздану үрдісі жүріп отырады - анықталатын электродта ағатын реакция потенциалына байланысты. Қалыпты жағдайдағы гальваникалық элементтің электрқозғаушы күшін өлшегенде қарастырылатын химиялық реакцияның стандартты электродтық потенциалын есептеп шығарылады.

## Дереккөздер

Санат:Электрохимия
Санат:Физикалық химия
Йенё Фок

**Йенё Фок** (мажар. *Fock Jenő)* (16 мамыр 1916 ж. - 22 мамыр 2001 ж. ) — Мажарстанның мемлекет және коммунист саяси қайраткер. 1967 жылдан 1975 жылға дейін Мажарстан Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметін атқарған мажарстан.

## Өмірбаян
Ол 1916 жылы 16 мамырда Будапештте машина жасаушы Йено Фок мен Маргит Конның (1894-1947) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Мажар социал-демократиялық партиясының мүшесі болды және коммунадағы рөлі үшін сегіз айға абақтыға қамалды, ал 1940 жылы 14 айға бас бостандығынан айырылды.

Ол 1931 жылы кәсіподақ жастар қозғалысына қосылды, ал келесі жылдан бастап Мажарстанның заңсыз Коммунистік Жастар жұмысшылары қауымдастығы мен ХРККҰ жұмысына қатысты.

Фок 1932 жылы Мажарстан Коммунистік партиясына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1940 жылдан 1943 жылға дейін коммунистік қызметі үшін абақтыға жабылды.

## Мансап
Мажар Халық Республикасы құрылғаннан кейін 1949 жылы 20 тамызда ол 1952 жылдан 1954 жылға дейін коммунистік басқаруға қара металлургия министрі ретінде қатысты. 1957 жылы ол Мажар социалистік жұмысшы партиясының (MSZMP) Орталық Комитетінің хатшысы болды, ал 1961 жылы ол премьер-Министрдің орынбасары болды. 1957 жылдан 1980 жылға дейін ол Орталық комитеті Саяси Бюросының мүшесі болды.

1967 жылы 14 сәуірде ол премьер-министр ретінде Дьюла Каллаидың мұрагері болды. Қызметте болған кезінде ол нарықтық экономиканың кейбір элементтерін енгізуге сәтсіз тырысты.

Бұған дейін MSZMP Орталық Комитеті Янош Кадардың Жаңа экономикалық механизм (ЖЭМ) деп аталатын Экономикалық реформа жоспарларын жариялады. Реформа кез-келген ЭӨКС еліндегі "соғыстан кейінгі ең түбегейлі өзгеріс" ретінде қарастырылады. 1968 жылдың 1 қаңтарында ресми болған жоспар орталықтандырылған жоспарлаудың тиімсіздігін жеңу мақсатында орталықсыздандыруға үлкен өзгеріс болды. ЖЭМ Иосиф Сталиннің экономикалық жүйесінен алшақтап, кәсіпорынның негізгі мақсаты ретінде кірісті жариялаған саясаттың пайдасына міндетті жоспарланған көрсеткіштер болды.

Жаңа экономикалық саясат "экономикалық жүйені жан-жақты реформалау" болды, компаниялар арасында нарықтық қатынастар орнатты, бағаларды бөлу функциялары ретінде пайдаланды және бағаны ескеретін компаниялар кірісті барынша көбейту үшін пайда көрді және кірісті жаңа инвестицияларды бюджеттеу үшін пайдаланды.

Бұл әрекеттер ЭӨКС мемлекеттері мен Кеңес Одағының қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Нәтижесінде, 1975 жылы 15 мамырда Фок Дьёрдь Лазардың пайдасына сайлауға қатысудан бас тартты.

1945-1947, 1958-1967 және 1971-1985 жылдары Мажарстан Ұлттық Жиналысының депутаты болды. Кейінірек ол техникалық және кәсіби қоғамдар қауымдастығының (MTESZ) президенті болды. 

Режим өзгергеннен кейін ол оқшау өмір сүрді. Ол 2001 жылы 22 мамырда өмірінің 85-ші жылы үйінде қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Мажарстан премьер-министрлері
Ярутка

**Ярутка** – тік сабақты біржылдық шөп тектес өсімдік. Сабақ жапырақтары отырыңқы, шеті садақ оғының шеті тәрізді тісіті келеді. Ал, ұсақ гүлдері шоқталып өседі. Жемістері – домалақ пішінді ірі, ұрығы майлы миуа. Биіктігі 15-20 см. 
## Қолданылуы
Ярутка тер мен несептің бөліну мөлшерін арттырады, асқазан қышқылдығын төмендетеді, етеккірдің  келуін жеделдетеді. Бұл өсімдіктің құрқылаққа қарсы тұрарлық, жараның жазылуына көмек ететін, микробқа қарсы тұрарлық қысиеттері бар.
## Дереккөздер
«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков.
Ястребинка (өсімдік)

**Ястребинка** – күрделі гүлдер тұқымдас көпжылдық шөп тектес өсімдік. Оның көптеген өрби өсетін өркендері болады. Жапырақтары тек ғана сопақша, немесе сүйір, ал жоғарғы жағы жасыл, төменгі жағы сұр, немесе ақшыл түсті. Гүл сабақтары жапырақсыз, қарпайым, айтпарлықтай үлкен тек бір ғана зембілі болады. Жемісінің ұзындығы 2 мм, қарақоқшыл түсті өсімдік, май – маусым айларында, кейде күзге дейін гүлдейді. Өсімдіктің өзі қарағайлы орман ішіндегі құмайтты жерлерде, күзді егістікке, бұталар арасында, жайылымдарда өседі. 
## Химиялық құрамы
Мұнда илік заттар, ащы заттар, шайыр, жалқақ, умбеллиферон (кумарин) флавоидтар болады.
## Дереккөздер
«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков.
Лев Владимирович Писаржевский

**Писаржевский Лев Владимирович **(1(13).2.1874,Кишинев-23.3.1938, Днепротпетровс)-совет химигі, КСРО ғылым академиясының академигі (1930;қорр.мүшесі 1928). 1930 жылдан КОКП мүшесі. 1896 жылы Одессадағы Новороссийск университетін бітірген. 1904-1908 жылдары Юрьев университетінің, 1908 жылдан Киев политех институтының профессоры. 1927 жылы өзінің басшылығымен құрылған Украина физика-химия институтының директоры. 1929-1934 жылдары Тбилиси политехникалық институтында қызмет істеді. "Введение в химию" (1926), " Анорганикалық химия" (1930), М.А.Розенбергпен бірге оқулықтардың авторы. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Куно Фишер

thumb|

**Фишер (Fischer) Куно** (23.07.1824-05.07.1907)- немістің философия тарихын зерттеушісі, гегельшіл философ. Философия мен филологияны Лейпциг және Гале университеттерінде зерттеп, 1850-53 ж. Гейдельбергте приват-доцент болды. 1855-71 ж. Йена университетінде философиядан лекция оқыды. 1872-1906 ж. Гейдельберг универсиитетінің профессоры. Оның өмір бойы жазған басты еңбегі-«Жаңа философия таризы» (1853-77). Бұл шығармасында ол Батыс Еуропа философиясының аса ірі өкілдерін ілімдері мен олардың өмірі және қызметі жайында қыруар материалды қамтыған. Ол философия тарихын өздігінен дамитын идея өзінің имманентті заңдарына бағынады, әрбір кейінгі пайда болған жүйе бұрынғы жуйенің логикалық дамуы болып табылады деп Гегель рухында қарады. Ф. талданатын философия жүйенің оны жасаушы философтың жеке басымен байланысын ашып беруге үлкен мән береді. Ол әдебиет тарихы жайындағы (Гёте, Лессинг, Шиллер, Шекспир, туралы) бір қатар еңбектің авторы.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Иван Михайлович Плясунков

**Плясунков Иван Михайлович **(1896,Самара губерниясы-1921)- Оралда Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1915 жылы патша армиясы қатарына алынып, майданға жіберілді. 1918 жылы Николаев университетінің халық ағарту комиссары,Самара губерниясында ақтармен және кулактардың бүліншілігімен күресу үшін құрылған Қызыл Армия отрядтарының батальон, полк команлирі кейін 25-атқыштар дивизиясының,Николаев дивизиясының,Шығыс майданы 4-армиясының ерекше бригадасының командирі болды. В.И.Чапаевтың басшылығымен ақ чехтардың,қазақ-орыстардың бүліншілігін басуға, Орал қаласынан азат етуге қатысты. Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Ростислав Янович Плятт

**Ростислав Янович Плятт** (13.12.1908,Дондағы Ростов-1989)- совет актері,КСРО халық әртісі (1961). Ю.А.Завадский жетекшілік еткен драма курсында оқыды. 1927 жылдан Завадскийдің жетекшілігінде Театрстудияда, однай кейін Дондағы Ростовтың М.Горький атындағы театр мен Мәскеудің Ленин комсомолы атындағы театрында (1938-1941) актер болды. Ол драма және лирикалық, өткір сатиралық пен комедиялық рольдерде де бірдей өнер толғаған интеллектауалды сахна суреткері. Рольдері: Крогстад (Ибсеннің "Норасында", Бернард Шоу (Килтидің "Сүйкімді суайтында") Цезарь (Шоудың "Цезарь мен Клеопатрасында) т.б. 1938 жылдан киноға түскен: Янек ("Арманда"), Бубенцов ("Көктемде") т.б. Гастрольдік сапармен 1972 жылы Алматыда өнер көрсетті.3 орденмен марапатталған.

## Дереккөздер

Қазақ энциклопедиясы

Санат:КСРО халық әртістері
Аристотель философиясы

thumb| Аристотель Аристотель б.з.б. 384 жылы туған. Б.з.б. 322 жылы қайтыс болған. Аристотель - ежелгі грек философы, логиканың негізін қалаушы. Басқа да ғылымдардың негізін қалаған. Аристотель Платонның денесіз формалар туралы ілімін сынға алды. Бірақ Платонның идеализмін жеңе алмады. Сөйтіп, материализм мен идеализм арасында бір жағына шықпады. Философияда Аристотель 3 бөлімді қарастырды. 
# Теориялық бөлім: болмыс туралы ілім, болмыстың құрамы, себептері және бастауы. 
# Практикалық бөлім-адамдардың іс-әрекеті турлы ілім.  
# Поэтикалық бөлім - шығармашылық туралы ілім.
Ғылымның зерттейтін нәрсесі жалпылық болуы керек деп есептейді Аристотель. Жалпы, ақыл арқылы танылады. Бірақ, жалпы сезім арқылы қабылданатын жалқы арқылы өмір сүреді және сол арқылы танылады. Жалпыны танудың шарты: Индукциялық қорытындылау. Ол өз ретінде сезімдік қабылдаусыз мүмкін емес. Аристотель 4 себепті мойындайды. 1-себеп -материя, ол - қалыптасудың пассивті мүмкіндігі. 2-себеп - форма (түр), ол - мәндік болмыс, материядағы мүмкіндіктің шындыққа айналуы. 3-себеп - қозғалыс бастауы. 4-ші себеп – мақсатық себеп. «Табиғат, - Аристотель    айтуынша, - бұл материядан формаға өтудің бірінен кейін бірі келіп отыратын тізбегі». Аристотель материяда пассивті бастауды көрді. Ал активтілікті тек формаға ғана таңды. Қозғалыс пен мақсат та формадан бастау алады. Қандай қозғалыстың формасы болмасын, қайнар көзі - құдай деп білді. Құдай объективтік сипатта болды.
Аристотельдің формалды логикасы болмыс туралы ілімімен және ақиқат теориясымен тығыз байланыста болды. Логикалық формаларда ол болмыстың формаларын көре білді. Таным туралы ілімінде Аристотель шынайы білімді болжамдық білімнен ажыратты. Бірақ тіл арқылы ол екеуі байланыста болады. Тәжірбие Аристотельдің айтуынша: Болжамдық білімді тексерудің соңғы инстанциясы ғана емес. Себебі ақиқат сезім арқылы ғана емес, ақыл арқылы да танылады. Ол іс-әрекет арқасында, нәтижесінде фактілерді жинау нәтижесінде қалыптасады. Ғылымның мақсаты затты анықтау, ал оның шарты дедукцияны дедукциямен біріктіру. Себебі, - Аристотельдің айтуынша, - барлық ұғымға предикат бола беретін ұғым жоқ. Сондықтан түрлі ұғымдар бір топқа біріге алмайды. Сол себепті Аристотель категорияларды ойлап тапты. Категориялар шынайы мәндердің басқа топтарын өзіне біріктіретін   жалпы ұғымдар:
Аристотельдің категориялары (жалпы философиялық ұғымдар) 10.  Категориялардың 9-ы мынандай сұраққа жауап береді: Заттардың қасиеттері қандай? Бір категория: “Болмыс  деген не?” сұраққа жауап береді, ол мән категориясы.
Аристотель мен Платонның Эйдосы мен категориялары Стоиктерді қанағаттандырмады. Олар Платон мен Аристотельдің   философиясынан өмірдің мәні мен өзгергіштігі туралы жауап таба алмады.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Шілмұрт

**Шілмұрт** – көпжылдық шөптектес өсімдік. Сабағы жіңішке, биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Жоғарғы жағындағы жапырақтары иілген мұрт тәріздерініп өздеріне жуық маңындағы өсімдіктерге жабысып, оларды орап алады. Сәуір айында гүлдейді. Гүлдері көк. Бұл өсімдіктің жер астында жұмырлары, сүйір келген ақшыл-мөлдір түсті, диаметрі 3 см-ге дейін келетін түйнегі болады. Түйнегі жер бетінен 5-10 см тереңдікте жатады. Түйнек дәмі крахмал татиды, иісі болмайды, микроскоппен қарағанда оның ішінен ұсақ крахмал дәндерін көруге болады. Теңіз жағасындағы өлкелерде өседі.
## Дереккөздер
Эллинизм философиясы

Стоицизм мектебі - субъективтіліктің мәні неде деп сұрайды? Субъективтіліктің мәні сөзде, сөздің мазмұндық маңызында, яғни Лектонда, Лектон бұл - мән. Лектон дұрыс және теріс пікірлердің үстінде тұрады. Бұл жерде сөз жалпы талдау туралы болып жатыр. Лектон адамның ішкі дүниесінде де жүзеге асырылады. Сол кезде атараксия болады. Атаракся дегеніміз - көңіл-күйдің қалыпқа түсуі, болар-болмасқа селк етпеуі, күйінбеуі. Стоиктер дүниені дұрыс танып, оның логосын, заңын толық танып, сол заңмен үйлесімді өмір сүрсе, көңіл-күйі бір қалыпта, тыныштықта болады деп қарастырды. Стоицизм мектебінің өкілдері құмарлықтан азат жан берік болады деп санаған. Стоиктердің қойған мәселесі: егер адам түрлі заңдарға тәуелді болса, ол қандай шамада бостандықта болады? Бұл мәселемен қаншалықты айналысқанмен, философтар әрі күнге шешімін тапқан жоқ. 
Эпикур мектебі антика философиясының эллинизм кезеңінде дамыды. Эпикур гедонизмді негіздеді. Гедонизм – қанағат алуды ең жоғарғы игілік деп есептеді. Өмір сүруді жолаушының сипатымен салыстырды.
Неоплатонизм - олар әлемдік иерархияда адам өз орнын сезініп, терең ойланып ұғынуды мақсат етуі керек. Жақсылық жоғарыдан, тұтас дүниеден келеді. Зұлымдық төменнен, материядан келеді. Зұлымдық негізгі нәрсе емес. Ол жақсылықпен байланысты емес. Адам зұлымдықты қабылдамауына болады. Оған бұл жағдайда  материалдық емес құрылымның,  дүние сатысының қай деңгейіне көтерілгені әсерін тигізеді. Ол сатылар мынадай: 
# жан
# ақыл 
# біртұтастық (яғни космос)
Бұл сатыларға сезім, ой және экстаз сәйкес келеді. Неоплатондықтар барлық жерде гармония мен әсемдікті көрген. Жақсылықтан туындағандардың бәрі сұлу, әсем. Адамдар - әлемдік ақылда (мировой разум) қалыптасқан сценарийді жүзеге асыратын актерлер. Неоплатондықтар антика философиясын аяқтады. Олар оны жоғарғы нотада аяқтады. Олар  біртұтас игілікке шақырды. Одан кейінгі көкжиектің арғы жағында философтарды теоцентрлік мәселелер күтіп тұр еді. 
## Дереккөздер

Санат: Философия
Шыршай

**Шыршай** – раушангүлділер тұқымдас көпжылдық шөптектес өсімдік. Сабағы тік, түзу өседі. Биіктігі 30-50 см. Тамырға жақын орналасқан жапырақтары түкті, дөңгелек пішінді келеді, ал бүйірінде ұсақ жапырақшалары болады. Сабақ жапырақтары үш қатарлы немесе үшке бөлініп келеді. Гүлдері төмен салбырап өседі, ал гүлшоғы тостағаншасы бес бөлікке бөлінеді. Шыршай республикамыздың Павлодар, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы және Шымкент облыстарында өседі. Шыршайдың қала шыршайы деп аталатын екінші түрін болгар медицинасында қабылдауларға қарсы және антисептикалық әсері ретінде жиі қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Раушангүлділер
Cantharis livida

250px|нобай|оңға|Cantharis livida
**Cantharis livida**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 10 - 13,5 мм. Артқы сирақтары мен артқы сандары қара түсті. Қанатүсті түктері қысқа және жатаған. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*biolib.cz
*naturespot.org.uk

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Олимпиада ойындарындағы Дания

Дания Афинада өткен Олимп Ойындарына  алғаш рет 1896 жылы қатысқан. Сол кезден бастап 1904 жылы Сент-Луисада өткен ойындарды санамағанда, Дания  бірде-бір жазғы Олимп ойындарын жіберген жоқ. Сонымен қатар даниялықтар он екінші қысқы Олимп ойындарына қатысып,1948 жылы Санкт-Морицада өткен қысқы Олимпиадада дебютке шыққан болатын.

Олимп ойындарына қатысқан кезде, даниялықтар  171 медальға ие болды: 41 алтынға, 64 күміске және 66 қолаға. Наганода өткен  Кёрлинг бойынша алынған күміс медальдарды санамағанда,медальдардың көбісі  жазғы Олимп ойындарында жеңіп алынған болатын. Даниялықтар медальдардың көбісін Велоспорт, Желкенді спорт, Академиялық есу және Атыс сияқты спорт түрлерінен женіп алған.

Данияның Ұлттық Олимпиада комитететі 1905 жылы құрылған.
## Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Олимпиада ойындарындағы Дания
Тұтыныс теориясы

## Тұтыныс теориясы
Тұтыныс теориясы - микроэкономиканың негізгі дисциплиналарының бірі. Жеке экономикалық агенттердің қолданысы жайлы экономикалық шешімдерді зерттейді.

Қажеттіліктерді қанағаттандыру

Тұтыныс теориясының негізі - экономикалық агент өзінің барлық материалдық және материалдық емес қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады. Қажеттіліктерді қанағаттандыру экономикалық қызметтің ең басты мағынасы болып табылады. Агент мақсатына қаншалықты жетсе, пайда соншалықты көп болады.
## Дереккөздер
Шығыс шамшаты

**'Шығыс шамшаты** – шамшат тұқымдас жапырағы түскіш ағаш, биіктігі 20-50  метрге жетеді. Бүйірдегі жапырақ жүйкесі қосарланып келеді, ұзындығы 5-20см, жоғарғы қосалқы жапырақшалары жалпақ біз тәрізді, төменгілері түзу күрек, немесе түзу таспа секілді. Май, маусым айларында гүлдейді. Миуасы тамыз – қыркүйек айларында піседі. 
## Таралуы
Жабайы түрде Кавказда және Қырымда өсіп, көлемді орман құрайды. Жалпы қалың болып өсетін жерлері – Кіші Азия мен Балқан түбегінің шығыс жағы.
## Дереккөздер
«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков
Cantharis rufa

250px|нобай|оңға|Cantharis rufa
**Cantharis rufa**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 8 - 12, 5 мм. Қанатүсті жатаған түктермен жабылған. 

## Сыртқы сілтемелер
*naturespot.org.uk

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Шеӊгел

**Шеӊгел** – көпжылдық шөп тектес өсімдік, биіктігі 30-60 см, тамыры қуатты, ұзын, бірақ оншама жуан емес. Сабағы түп жағына таман ағашқа айналатын көтеріңкі, бұтақты болып келеді. Бұтақтарында қысқа, бірақ қатты тікендері болады. Төменгі жапырақтары күрделі, гүлдері жоғарғы жапырақтарының қойнауына орналасқан қызыл түсті, сүйкімді иісті. Жемісі – быртиған қысқа бұршақ. 
## Химиялық құрамы
Шеңгел тамырында усыз глюкозидтер: онониндер мен оноспиндер, илік заттар, крахмал, таниндер, шайыр және эфир майы болады.

## Дереккөздер
«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков
Шегіршін (өсімдік)

**Шегіршін** – биіктігі 30 метрге дейін жететін тал тұқымдас ағаш. Өркені жіңішке, ақшыл-қоңыр түсті жылтыр өңді келеді. Жапырақтары айтарлықтай ірі, жұмыртқа тәрізді, гүлдері ақсары, қызғылт түсті болады, олар ұзын гүл сағағына орналасқан. Миуасы – ортасында жаңғағы бар сопақша қанатты жеміс. 
## Химиялық құрамы
Шегіршін жемісінде белоктар, аздаған илік заттар болады. Оның ұрығынан дәмі және иісі жоқ жасыл түсті май алады.
Халық медицинасында шеӊгелді сонымен бірге несеп жүргізетін, тер шақыратын және "қан тазартатын" дәрі ретінде қолданады.
## Дереккөздер
«Дәрілік өсімдіктер» М. Қожабеков
Санат:Қарағаштар
Қызыл кеніш сарайы

thumb|300px|Қызыл кеніш сарайы
**Қызыл кеніш сарайы**— архитектуралық ескерткіш. Қарағанды обл., Қарқаралы ауд., Кент тауының шығыс жағьнда, Талды өзеніне қүятын Кызылсу озенінің бойында. 1832 жыл-дан А. Левшиннің хабарылап белгілі. 19 ғ-дыц аягында В. Никитин зерттеген. Бұл — крест тәріздес етіп тас-тзн қаланған екі қабатты қүрылыс. С ның үта жагынан тастан қаланған тік бұрышты шағын қосымша қүрылыс салынған. Олар негізгі бөлмелермен ішкі есіктер арқылы байланысады. Қ. с-ның оңтүстігінде ені 1,5 м, спікт. 2 м орталық есік бар. Есіктің устіңгі жағында алты ағаш бағаналы балкон тәріздес күнқағар (навес) ор-натылған. Қызыл кеніш сарайы 13—15 ғ-ға жатады.

## Дереккөздер
Қызыл құйрық торғай

**Қызыл құйрық торғай**— торғайлар отрядына жататын сайрагыш құстар туысы. Дене түрқы 13,5—16 с. Көпшілігінің құйрығы қызыл. Түсі жыныстық деморфизміне байлаяысты.Қызыл құйрық торғай орманда, өзен жагалауында, талды, бүталы жер-лерді мекеидейді. Қ. қ. т. Солтүстікте жыл құсы, ал таулы жерлерде оты-рықшы құс. Қыста тау бөктерінен өзен аңгарларына түседі. ¥ясын ағаш ба-сына, жартас қуысына салады, жеміс-жидекпен қоректенеді. Қызыл құйрық торғай торғайдьң жер шарында 10 түрі, 6 түрі, Қа-зақстанда Алтай, Іле, Қырғыз, Теріскей Алатауда, Сырдария бойьшда таралған 5 түрі бар. Қ. қ. т. зпянды на-секомдарды жеп а. ш-на пайда келтіреді.

## Дереккөздер
Catalyst Switch

нобай

**Catalyst** - Cisco Systems компаниясы коммутаторларының сауда таңбасы. Әдетте бұл серия өнімдерін Ethernet коммутаторларының таңбасына қарай ұқсастырады, бірақ та коммутаторлар желінің барлық түріне арналып шағырылған. 

Cisco Systems көптеген компанияларды және коммутаторлардың әр алуан түрлерін сатып алып, оны Catalyst өнімдеріне айналдырған. Түпнұсқалы Catalyst 5000 және 6000 сериялары өнімге негізделген, бастапқыда Crescendo Communications шығарылған. 1700, 1900 және 2800 сериялары Grand Junction Networks өнімдеріне негізделген, ал 3000 - Kalpana. 

## Сыртқы сілтемелер
*ciscopress.com

Санат:Cisco
Қызыл соран

**Қызыл соран**, бұзаубас сораң — сораң туысына жататын бір жылдық шөпте-сін өсімдік. Биікт. 5—30 см. Сабағы тік, сидам, көк, жасыл, сирек те болса қызыл. Бунақты бүтақтары тармақты, екіден қарама-қарсы орналасқан. Жапырағы қысқа, қынап сияқты, қарамақарсы орналасқан. Масағының ұз. 1— 6 см сағасы қысқа. Гүлі үш-үштеи топтатып еседі. Қ. с. ылгалды, сортаң жерде, теңіз және түзды кол жиегінде өседі. Еуропа, Азия, Африка, Америка тропигінен, Арктикадан басқа барлық жерлерде, әсіресе КСРО-ның оңтүстігінде кобірек таралған. Қазақстанның тау боктеріяен басқа барлық, жерінде кездеседі. Қ. с.— дэрілік осімдік. Оның құрамында қымыздық қышқылы, сіл-тілі тұздар және энзнм кем болады. Қ. с. құрқұлаққа қарсы және зәр қуалайтын дәрі ретінде қолданылады.

## Дереккөздер
Қызыл суыр

**Қызыл суыр** () — суыр туысына_ жататын тышқан. 

Дене тұрқы 426—570 мм, құйрығының ұз. 162—215 мм, салм. 4,5—5,2 кг. Сарғыш қызыл немесе қызыл қоңыр түсті. Тұмсығы мен аузының айналасында қара теңбілі бар. Қыста үзақ (7—8 ай) ұйқыға жатады, сәуір—майда балаланды. Ініп 2—3 м тереңдікке қазады. Қызыл суырдың 10 шақтысы бір інде қыстайды. 3 жылда жьгаысы жетілуіне байланысты, жаңа жұп құрып, жаңа ін қазады. Қызыл суыр Орта Азияның оңтүстігінде, Памирде, Қырғыз Алатауында кездеседі. Терісі бағалы, жайылымға, шалғынға аздағап зиян келтіреді.

## Дереккөздер

Санат:Суырлар
Филадельфия

**Филаде́льфия** () — АҚШ-дағы ескі қалаларының бірі. Елдің халық саны бойынша 6-шы қаласы, Пенсильвания штаты бойынша ең үлкен қала - 1 603 797 адам тұрады. Маңындағы елді мекендермен бірге халық саны 6-миллионаға жуық агломерация құрайды.Делавер өзенінің бойында орналасқан..

## Тарихы
Қала 1682 жылы құрылған. Негізін қалушы-Уильям Пенн.Дәл бұл қалада 1776 жылы он үш Солтүстік-Америка штаттарының АҚШ тәуелсіздігінің декларациясын қабылдады.1871 жылы, тәуелсіздік үшін соғыста "біріккен колониялар" астанасы болған.1790-1800 жылдары Америка Құрама Штаттарының алғаш астанасы және Солтүстік Америкадағы ең үлкен қаласы болған.

## Экономика және халық
Филадельфия — Американың ең өнеркәсіптік, қаржылық және мәдениет орталықтарының бірі. Қаланың басты ескерткіштерінің бірі-әлемдегі ең әйгілі жоғары оқу орындарының бірі - Пенсильвания Университеті. АҚШ-ның көпұлтты қалаларының бірі-мұнда итальяндықтар, ирландықтар, азиаттар, афроамерикандықтар және Шығыс Еуропа халықтарының өкілдері бір-бірімен тату-тәтті өмір сүруде.

## Галерея


File:Philly skyline.jpg|Қала орталығына көрініс
File:Skyline of Philadelphia.jpg|Түнгі көрініс
File:Independence Hall.jpg|Тәуелсіздік сарайы
File:Penn campus 2.jpg|Пенсильвания университеті



## Бауырлас қалалар

## Дереккөздер

Санат:АҚШ-тың бұрынғы астаналары
Санат:АҚШ-тың бұрынғы штат астаналары
Қызылтандай

**Қызылтандай** — көкнәр тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Биіктігі — 10-60 см, жапырағы қандауыр пішінді, қауырсын салалы, тілімделген, қарама-қарсы немесе кезекті орналасқан. Гүлі күлгін, анық қызыл, жеке-жеке орналасқан. Сәуір—маусымда гүлдейді. Қызылтандайдың Еуропа мен Азияда таралған 9, Ресей мен Қазақстанда 2 түрі кездеседі. Қ. көбіне тау беткейі, құмды жерлер, бау-бақша, егістік жерлерде арам шөп түрінде өседі.Қызылтандайдың  құрамында эфедрин, ремерин алкалоидтары бар. Бұдан дәрі жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Көкнәрлер
Красный Яр (Ақмола облысы)

**Красный Яр** — Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Краснояр ауылдық округі орталығы. 1945-1997 жылдары Көкшетау ауданының орталығы болған.

## Географиялық орны
Шағалалы өзенінің сол жағалауында, Көкшетау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Көкшетау қалалық әкімдігі елді мекендері
Ренессанс пен реформация мәдениетіндегі философия

XV-XVІ ғғ. Батыс Европада Ренессанс құбылысы өтті. Бұл антика мәдениетін қайта жаңғыртумен байланысты дүниеге келген құбылыс еді. Қайта өрлеу дәуірі философиясы екі кезеңге бөлінеді: 1)гуманизм кезеңі, 2) натурфилософия кезеңі. Қайта өрлеу дәуірі философиясы антропоцентристік, пантеистік, антисхоластикалық сипатымен ерекшеленеді. Бұл философия неоплатонизмге еліктеді, сондай-ақ табиғатты зерттеуге зейін қойды. Капитализмнің алғашқы белгілері көрініс бере бастаған бұл кезеңде табиғатты зерттеу қажеттілігі туды. Қайта өрлеу дәуірінің дамуына қалалар мәдениетінің әсері болды. Гуманистер антика мұраларын қайта қалпына келтіруде және таратуда көп еңбектер жасады. Гуманизмнің көш бастаушысы Данте Алигьери болды. Ол өзінің “Құдіретті комедия” атты шығармасында адамның бақытын жоғары қойды. Гуманизм - адамды ең басты құндылық деп санайтын көзқарас. Гуманизм адам сүйгіштік принциптерге негізделген. Гуманизм адамның құқығы мен бостандығын қадір тұтатын көзқарас. Италия гуманисті Пико делла Мирандола өзінің “Адам қадірі жайында сөз” деген еңбегінде адам өз тағдырын өзі жасайтынын, өз табиғатын шексіз дамыта алатынын айтады. Қайта өрлеу дәуіріндегі ойшылдар діннің кедергісін батыл сынады, бірақ дінді толық жоюға ұмтылмады, бұл философия шіркеуге қарсы сипатта болды. Қайта өрлеу философиясы адамды құдай сияқты құдіретті деп санады. Себебі адам творчестволық азамат деп қарастырылды. Сондай-ақ, бұл кезеңде эстетикалық аспект басым болды. 
16 ғасырда Италияда, Германияда табиғат философиясы дамыды. Қайта өрлеу дәуірі натурфилософиясын дамытқандар: Дж. Бруно, Телезио, Т.Кампанелла, Н.Кузанский сынды ойшылдар болды. Олардың пікірінше, әлемді басқаратын заңдар табиғаттың ішкі заңдары болып табылады. Құдіретті күштер табиғатқа жайылып кеткен (пантеизм). 
Дж. Бруноның философиясындағы негізгі идеялар мыналар: 
# қарама-қарсылықтар сәйкес келеді
# ғалам, дүние шексіз
# материя өзіндік қозғалыста (самодвижение)
# таным да шексіз. Танымның екі түрі бар: сезімдік және ақыл арқылы. 
# антропоцентризм.
Қайта өрлеу дәуірінде қоғамдық утопиялық ілімдер дамыды. Бұл ілімдер Т.Мор, Т.Кампанелла шығармаларында көрініс тапты. 
## Дереккөздер

Санат: Философия
Жоңғар аюқұлағы

**Жоңғар аюқұлағы** () – сабынкөктер тұқымдасына жататын сиырқұйрық түрі. 
Бұл өсімдік Тянь-Шянь, Жоңғар Алатауы, Тарбағатай және Алтай тауларында өседі. Бұл өсімдік кез келген жерде өседі, әсіресе ескі мал тұрақтарында қаптап өседі. Екі жылдық өсімдік, мықты 150 см-ге дейін. Жапырақтары ірі ұзындығы 35 см, ені 10 см. Тегіс түктері ақшыл түс береді. Сабағындағы жапырақтарының ұш жағы кішірейген, отырыңқы. Гүлдері 3-6-дан, бір-біріне жақын шоқтарға орныққан. Аталықтары қысқа, түйін екі ұялы, жуан бағаналы. Аюқұлақ мамыр-маусымда гүлдейді, ұсақ тұқымдары маусымның аяғынан тамызға дейін пісіп, жетіледі, гүлдері халық медицинасында жүрек, буын ауруларын емдеуге, жапырағынан алынатын шырыны мен ұнтағы жараны және ісікті емдеу үшін колданылады. Тамыры мен гүлдерінен жүнді бояу үшін түрлі бояулар алынады. Кейбір жерлерде зиянды жәндіктерді жою үшін пайдаланады. 

## Дереккөздер

Санат:Сабынкөктер
Санат:Қазақстан флорасы
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** (*Мерседес-Бенц*) — Германияның автомобиль жасайтын компаниясы. Негізгі өнімдері - жоғарғы классты автомобильдер, жүк автомобильдері, автобустар және т.б. көліктер. «Daimler AG» автомобильдер концернінің бөлігі.

2013 жылы **Mercedes-Benz** брендінің бағасы 61,9 млрд доллар болған. Автомобильдер өндірушілерден "Toyota" компаниясынан кейін 2-ші орын алып, әлемдегі бүкіл брендтер арасында 11-ші орынды иеленді.

Компания 1926 жылы Германиядағы сол кездері екі автоөндіруші - «Даймлер-Моторен-Гезелльшафт» және «Бенц» компанияларының бірігуі нәтижесінде пайда болды.

## Модельдері


Сурет:Mercedes 170 DS.JPG|W191 (1949—1955)
Сурет:300scoupe.jpg|Купе W188 «300S»
Сурет:W128 220SE.JPG|220SE W128 (1958—1961)
Сурет:1955 Mercedes-Benz 300SL Gullwing Coupe 34 right.jpg|300SL W198 (1954—1957)
Сурет:EM Mercedes 5849.jpg|W113 (1963—1971)
Сурет:Mercedes strichacht l sst.jpg|V114 (1968—1975)
Сурет:Mercedes-Benz 500SE.jpg|W126 (1979—1991)
Сурет:1995 Mercedes W124 Wagon rear.jpg|S124 (1984—1996)
Сурет:Mercedes W168 front 20071109.jpg|W168 A-класс (1997—2004)
Сурет:Mercedes s klasse 1 sst2.jpg|W220 (1998—2005)
Сурет:Mercedes-Benz W164 M-Class.jpg|W164 (2005-2011)
Сурет:Mercedes R320CDI L 4Matic rear.JPG|W251 R-класс (2005-2017)
Сурет:Mercedes SL II.Facelift front.jpg|R230 (2001-2011)
Сурет:2011 Mercedes E350 Convertible.jpg|A207 E-кабриолет (2010-2017)
Сурет:Mercedes-Benz S600L.jpg|W221 (2005-2013)
Сурет:Písek, centrum, autobus Mercedes Citaro.JPG|Mercedes-Benz Citaro
Сурет:2010 Mercedes-Benz Sprinter 2500 Passenger Van (W906).jpg|Mercedes-Benz Sprinter


## Дереккөздер