open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стереотиптік басылым

**Стереотиптік басылым** - стереотиптерден (түп нұсқалы басу формаларының көшірмесі) яғни өзгеріссіз басылған қайта басылым.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Әл-ауқаттылық

**Әл-ауқаттылық** - халықтың, оның әртүрлі топтарының, отбасылардын (үй шаруашылықтарының) және жеке тұлғалардың материалдық жағдайы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бланкизм

**Бланкизм** - француз коммунисті Луи Огюст Бланк (1805-1881) атын алған, саяси ағым.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жеке меншік көлік

thumb
thumb

**Жеке меншік көлік**- жеке пайдалануда болатын көлік кұралдары (автомобиль, мотоцикл, велосипедтер және автожайлар).
## Дереккөздер


Санат:Физика
Палата

**Палата** () — Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1940 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 45 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 43 км² шамасында. Пошта индексі — 86037.

Елді мекеннің қамқоршысы — San Rocco.&nbsp;

## Демографиясы

## Коммуна әкімшілігі
* Телефоны: 0875 96921

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Ұлттық статистика институты 

Санат:Молизе елді мекендері
Палестиндік мәселе

**Палестиндік мәселе** - Палестинаның араб халқының өзін-өзі басқару және жеке тәуелсіз мемлекетін құру құқығын қамтамасыз етумен байланысты таяушығыстық қалыпқа келтіруді шешудін негізгі мәселесі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Трелёвка

thumb
**Трелёвка**- жартылай жұктелген жағдайдағы кесілген ағаштарды, бөренелерді көлікпен тасымалдау.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Қазақстан Республикасының мемлекеттік меншігі

Қазақстан Республикасының мемлекеттік меншігі,республикалық және
коммуналдық меншік түрінде керінеді.
Республикалық меншік мемлекеттік қазынадан және заң құжаттарына сәйкес мемлекеттік республикалық заңды тұлғаларға бекітіліп берілген мүліктен тұрады.
Коммуналдық меншік жергілікті
қазынадан және заң құжаттарына
сәйкес коммуналдық заңды тұлғаларға
бекітіліп берілген мүліктен тұрады.
Жер, оның қойнауы, су, өсімдіктер
мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттік меншікте
болады. Жердін, сондай-ақ жеке
меншікте болуы да мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Алғашқы жинауыштар

**Алғашқы жинауыштар**. Кеуек (қуыс) кеңістігі кататектік факторлар әсерінен диатектік сатыдан кейін сақталған немесе кішірейе түскен жинауыштар.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Алғашқы қуыстылық

**Алғашқы қуыстылық**. Тау жынысының түзілу сәтімен орайлас қалыптасатын кеуектілік яки қуыстылық. Бұл қуыстылыққа жататындар: 
* тау жынысын құрайтын түйіршіктер мен бөлшектер аралығындағы қуыстар; 
* қабатталу жазықтықтарының аралығы;
* кейбір атқылама жыныстардағы көпіршіктер орны мен кеуектер. 
Синонимі — *синтектік қуыстық*.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Сөйлеу ритмі

**Сөйлеу ритмі**, *[[речевой ритм]]* — құрылымдық сипат беруші, мәтін құраушы әрі экспрессивті-эмоционалды қызмет атқарушы, ұқсас, үндес сөйлеу бірліктерінің (единицаларының) үнемі қайталап отыруы. Ритм табиғаттың ырғақтылық тудыратын қалыпты күрделі зандылығының көрінісі. Ол — өлең, проза түріндегі көркем мәтіннің эстетнкалық негізі болып табылады. Әсіресе өлең мәтіндерінде айқын көрінеді, ал еркін диалог сөздерде азырақ байқалады. Сөйлеу ритмінің прозадағы бірлігі (единицасы) — *[[синтагма|с и н т а г м а]]*, ал өлеңде — дыбыс, буын, өлең жолы, шумақ. Бұлардан тіл бірліктерінің иерархиялық (сатылы) жүйесі қалыптасады.
Сөйлеу ритмінін қалыптасуында дыбыстық, интонациялық, синтаксистік, лексика-семантикалық тіл құралдарының бәрі де қатысады, мысалы, әр түрлі қайталаулар, синтаксистік параллелизмдер, интонациялық құбылыстардың үнемі қайталануы т.б.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Панамериканизм

**Панамериканизм** - американдық контингенттің елдері мен халықтарының тарихи-экономикалық және «мәдени» қауымын насихаттайтын, АҚШ империалистерінің саяси доктринасы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Игерудің бірінші сатысы

**Игерудің бірінші сатысы**. Мұнай өндірісінің жоғары көрсеткіштерімен сипатталатын және өнімнің сумен қанығу дәрежесі де біршама төмен болып келетін мұнайлы нысанды игерумен, негізгі жинаққор ұңғымаларын бұрғылау және сумен тоғыту жүйесін іске қосумен анықталатын алғашқы сатысы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Стратиграфиялық үзіліс

**Стратиграфиялық үзіліс**. Қат-қабатты жыныстар қимасындағы қабаттардың үздіксіз қалыптасуы сақталмаған тұсы, яғни қима қалыптасуының жалпылама мерзімі ішіндегі тау жынысының мүлдем түзілмей қалған кезеңі. Алайда Стратиграфиялық үзіліске дейін қалыптасқан қабаттың беткі жазықтығында оның шайылу белгілері байқалмайды, сол сияқты осы қабаттың және үзілістен кейін түзілген тау жынысы қабаттарының бір-бірімен астасу элементтері ұқсас мөлшерлермен сипатталады.

## Шөгінділенудегі үзілістер
Жер бетінің кез-келген аймағы тұрғысынан саралағанда, осы аймақта шөгінді түзілуінің нақтылы
мерізімге тоқталып қалуы. Мұндай мысалдар бүгінгі түзіліп жатқан шөгінді
қабаттарының кез-келген қимасынан көрініс бере алады. Бұл үзілістердің
ұзақтығы әр түрлі болуы мүмкін: кейбір алқаптар үшін мұндай үзіліс нөсер мен
жауындардың жиілігімен өлшенсе, екінші аймақта шөгінді түзілудегі үзіліс
геологиялық кезеңдермен, тіпті эралармен өлшенуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шөгінденудегі үзілістер

**Шөгінденудегі үзілістер**. Жер бетінің кез келген аймағы тұрғысынан саралағанда, осы аймақта шөгінді түзілуінің нактылы мерзімге тоқталып қалуы. Мұндай мысалдар бүгінгі түзіліп жатқан шөгінді қабаттарының кез келген қимасынан көрініс бере алады. Бұл үзілістердің ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін: кейбір алқаптар үшін мұндай үзіліс нөсер жауындардың жиілігімен өлшенсе, екінші аймақта шөгінді түзілудегі геологиялық кезеңдермен, тіпті эралармен өлшенуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Қорларды қайтадан есептеу

**Қорларды қайтадан есептеу**. Мұнайдың, жанғыш газдың және конденсаттың қорлары жайлы мәліметтерді жаңадан нақтылау, сөйтіп бұл материалдарды қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссияның бекітуіне қайтадан тапсыру. Мұндай шара екі жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкін: 
#  бұрынырақ қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен кенді бағалау жайлы алғашқы мәліметтер оны одан әрі барлау және игеру барысында айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған жағдайда; 
#  кен қорын қорлар жөніндегі комиссия бекіту барысында оны игеру мүмкіндіктері жайлы нақтылы шешім қабылданбай, бұл мәселеге кейінірек оралған жағдайда.

## Мұнай көлемін қайта есептеу коэффициенті

Мұнай қорын көлемдік әдіспен есептеу барысында қолданылатын, сол мұнайдың көлемдік коэффициентіне қарама-қарсы мөлшер. Бұл мөлшер қалыпты жағдайда іріктелген мұнай көлемінің сол мұнайдың қойнауқаттың жағдайдағы көлеміне қатынасымен өлшенеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайлы шоғырдың ауысу белдемі

**Мұнайлы шоғырдың ауысу белдемі**. Шоғырдың қалыптасу кезеңінде капиллярлық және гравитациялық күштер әсерінен қалыптасқан, қалыңдылығы бірнеше метрмен өлшенетін, өз ауқымындағы мұнай мен қанығу дәрежесі жоғарыдан төмен қарай ең жоғарғы мөлшерінен мүлдем ғайып болуға шейін төмендейтін белдем (*шоғыр қимасының сулы-мұнайлы бөлігінде*).

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мұнайлы-газды шоғырдың ауысу белдемі

**Мұнайлы-газды шоғырдың ауысу белдемі**. Мұнайлы-газды қойнауқатта мұнай мен газ аралығында орналаса отырып, капиллярлық күштер әсерінен қалыптасқан, өз ауқымындағы жинауыш-жыныстардың газбен қанығу дәрежесі жоғарыдан төмен қарай төмендей беретін белдем.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Триплекс

thumb
**Триплекс**- екі жіңішке жылтырлатылған шынының түссіз таспамен байланысқан, соғылыстан кейін шынының сынығының ұшпауын камтамасыз етітін кауіпсіз шыны.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Келелі ресурстар

**Келелі ресурстар**. Мұнайы мен газы бар екендігі анықталған және геологиялық, геофизикалық зерттеу әдістері көмегімен терең бұрғылауға дайындалған аудандар ауқымында орналасқан жаңа (келелі) құрылымдардың ресурстары, сол сияқты ашылған кендер ауқымындағы бұрғылау ұңғымасы әлі қойылмаған, бірақ көршілес өңірлерде өнімділігі дәлелденген қойнауқаттардағы ресурстар. **Келелі ресурстар ([[мұнай|мұнайдың]], [[газ|газдың]],
[[конденсат|конденсаттың]])** - болжамдық мұнайлы-газды өңірлердің аумағында орналасқан, терең
бұрғылау жүргізуге арналған алаңдардағы,
сондай-ақ бұрғылау арқылы әлі ашылмаған,
бірақ өнімділігі басқа кенорындарда
аныкталған жағдайларға өте ұқсас болып келетін кенорындардағы мұнайдың, газдың,
конденсаттың болжамдық қорлары. Мұнайлы-
газды жатындардың өлшемдері, жатыс
жағдайлары, геологиялық және геофизикалық
зерттеулердің нәтижелері бойынша болжамды түрде, ал қойнауқаттардың қалыңдығы
мен жинауыштық қасиеттері, мұнай мен
газдың құрымы және қасиеттері барланған
кенорындардағы осындай көрсеткіштермен
ұқсастығы бойынша анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Трицикл

thumb
thumb

**Трицикл**- үш қабатты көліктік зат.
## Дереккөздер


Санат:Адам күшімен қозғалатын көліктер
Санат:Транспорт
Азаматтығы жоқ адамдар

Әлдебір мемлекеттегі азаматтығы жоқ адамдар. Азаматтығы жоқ адамдар келген елдің заңдарына бағынады, әйтсе де олардың құқық қабілеттігі шектеулі: олар әдетте тек азаматтарға ғана берілетін, сайлау және басқа құқықтарды пайдалана алмайды. Екінші жағынан, азаматтығы жоқ адамдар, аталмыш мемлекеттің халықаралық шарттар арқасында шетелдік азаматтарға беретін құқықтарын, сондай-ақ дипломатиялық қорғауды пайдалана алмайды.
## Дереккөздер


Апатридтер

Санат:Құқық
Санат:Заң
Тротуар

**Тротуар** - көшелердің шеттерінде жүруге арналған арнайы жол.

Сурет:Gehweg.jpg|
Сурет:Trilplaat.jpg|
Сурет:Concrete sidewalk construction.jpg|

## Дереккөздер


Санат:Жолдардың түрлері
Санат:Жаяулар инфрақұрылымы
Имитациялық модернизация

**Имитациялық модернизация** - келісілмеген, үйлесімсіз, іштей қарама-қайшылыққа толы үш компоненттің: 
# қоғамдық өмірдің жекелеген салаларындағы қазіргі сипаттамалардың;
# көптеген басқа салалардағы дәстүрлі, модернизацияға дейінгі сипаттамалардың; 
# қазіргі батыс қоғамындағы шындықты бейнелеу үшін әдемі киіндірілген нәрселердің бірлігімен сипатталатын модернизацияның бір түрі. 

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жеке тұлғаның жеке заңы

Жеке тұлға азаматы болып табылатын елдің құқығы оның жеке заңы болып саналады. Адамның екі не одан көп азаматтығы болған жағдайда адам неғұрлым тығыз байланысты елдің құқығы оның жеке заңы болып саналады.
Азаматтығы жоқ адам тұрақты тұратын елдің құқығы осы адамның жеке заңы болып саналады. Баспана берген елдің құқығы босқынның жеке заңы болып саналады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ұңғыма сызбанұсқасы

**Ұңғыма сызбанұсқасы**. Ұңғыманың жекелеген үлескілерінің (*оның ернеуінен бастап оқпанына дейінгі аралықтағы*) жазық бағыттағы проекцияларын кезеккезек тұрғызу нәтижесінде алынатын ұңғыма өсінің жазық бағыт бетіне түсірілген проекциясы. Бұл проекцияның алғашқы нүктесі ұңғыма ернеуіне сәйкес келсе, соңғы нүктесі ұңғыма ұңғысына (түбіне) сәйкес келмеқ сөйтіп тұрғызылған проекция ұңғыма өсінің тік бағыттан қаншалықты ауытқығандығын көрсетіп бермек.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Турбокомпрессор

thumb
**Турбокомпрессор**- айдағыш, ішінен жану козғауыштаының пайдаланған газдар энергиясы аркылы кимылға келеді.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Жеке тексеру

Елдің кедендік шекарасы арқылы өтіп бара жатқан немесе халықаралық қатынастар үшін ашық әуежайдың транзиттік аймағы немесе кедендік бақылау аймағындағы жеке адам, аталмыш елдің немесе халықаралық шарттың заңнамасына бақылау жасауды жүзеге асыру тапсырылған кедендік орган, осы заңдарды бұзатын нысан болып саналатын тауарды әлгі жеке адам өз бойына жасырып, оны бермей отыр деуге жеткілікті негіз бар болған кезде, кедендік орган бастығының шешімі бойынша қолданылатын кедендік тексерудің ерекше формасы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтар

Жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтарға: жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абырой, игі атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу құқығы, автор болу құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық, құқығы және басқа материалдық емес игіліктер мен құқықтар жатады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Турист

thumb

**Турист**- туризммен айналысатын адам.
## Дереккөздер


Санат:Туризм
Турне

thumb

**Турне**- сапар, айналмалы маршрутпен саяхат.

## Дереккөздер

 thumb|left

Санат:Физика
Құқықтардан айыру

Заңдарда құқықтардан айырудың мынадай түрлері көзделген: белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру, ата-ана құқықтарынан айыру, арнаулы құқықтардан айыру.
## Бас бостандығынан айыру
Сотталушыны колония-қонысқа жіберу, жалпы, қатаң, ерекше режимдегі түзеу колониясына немесе түрмеге отырғызу жолымен оқшаулау.

## Өмір бойына бас бостандығынан айыру
2007 жылға дейін өмір бойына бас бостандығынан айыру өмірге қастандық жасалатын аса ауыр қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына балама ретінде ғана белгіленді және сот өлім жазасын қолданбауға болады деп ұйғарған жағдайларда тағайындалды. Өмір бойы бас бостандығынан айыру әйелдерге, сондай-ақ он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған адамдарға және үкім шығарылу сәтінде алпыс бес жасқа толған еркектерге тағайындалмайды.

## Әлеуметтік құқықтардан айыру
Азаматқа ұсынылған құқықты (аң аулау, қаруды өзімен бірге алып жүру, көлік құралдарын басқару құқығы) пайдалану тәртібін өрескел немесе жүйелі түрде бұзғаны үшін қолданылатын әкімшілік жаза түрі.

## Белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру
Мемлекеттік қызметте, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында белгілі бір лауазымды иелену не белгілі бір кәсіптік немесе басқа қызметпен (жазалаудың негізгі түрі мен қосымша жазалау түрі ретінде сот тағайындаған жасалған қылмыс пен кінәлінің жеке басының қоғамға қауіптілік деңгейі мен сипатын есепке ала отырып) айналысу құқығынан айыру.

## Ата-ана құқықтарынан айыру
1.Егер ата-аналар (олардың біреуі):
* 1)ата-ана міндеттерін орындаудан, оның ішінде алимент төлеуден қасақана жалтаратын болса;
* 2)өз баласын перзентханадан(бөлімшесінен) не өзге де балаларды тәрбиелеу, емдеу немесе басқа да мекемелерден алудан дәлелді себептерсіз бас тартса;
* 3)өздерінің ата-ана құқықтарын пайдаланып қиянат жасаса;
* 4)балаларға қатыгездік көрсетсе, оның ішінде олардың денесіне немесе психикасына зорлық-зомбылық жасаса, олардың жыныстық пәктігіне қастандық жасаса;
* 5)заңдарда белгіленген тәртіппен маскүнемдікпен, нашақорлықпен және уытқұмарлықпен ауырады деп танылған болса, олар ата-ана құқығынан айырылуы мүмкін.
2.Өз балаларының не жұбайының өміріне немесе денсаулығына қарсы қасақана қылмыс жасаған жағдайда ата-аналар (олардың біреуі) ата-ана құқығынан айрылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Синтагма

**Синтагма** ( - біртұтас құрастырылған) —  1) синтаксистік біртұтас қатынасты білдіретін интонациялық-мағыналық бірлік, анықтауыш-анықталушы түріндегі қос мүшелі құрылым. Мұндай құрылым жеке сөздер мен морфемалардан (*от-оғасы, орын-басар, қол-ғанат, жылкы-шы, ескерт-кіш*), сөз тіркестерінен (*королы қой, шапқан сайын*), паузамен шектелген кез келген фразалар (*Адам ауыр науқас уетінде/бұл дуниеден гөрі о дүниені/көбірек ойлайтын әдеті ғой (Қ, Жумаділов)*).  Л.В.Щерба синтагманы тұтас мағынаны беретін фонетикалық бірлік ретінде қарастырады. Синтагмаға бөлудің негізгі құралы - пауза. Ол сөйлеу әуенімен (мелодика), ырғақпен (темппен), күштілікпен (интенсивность) қоса жұмсалады. Синтагманың соңғы тұрған сөзіне ең күшті екпін түседі;

2) белгілі байланыс түрімен жалғанған екі не одан да көп тіл бірліктерінің тізбені (сөздер, сөз тіркестері, сөйлемдер) (Ф.де Соссюр).

## Тағы қараныз:
* Парадигма
* Синтагматика
* Парадигматика

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Санат:Синтаксис
Қойнауқаттық қысым

**Қойнауқаттық қысым** - Өнімді жинауыш-қойнауқат құрамындағы мұнайдың, газдың, судың орналасу қысымы. Оның мәнін флюидтердің серпінді сығылу және олардың, яғни флюидтердің, тау жыныстарының қаққасын серпінді қысу дәрежесі сипаттайды.

## Тоғыту белдеміндегі қойнауқаттық қысым
Жұмыс істеп тұрған тоғыту ұңғымалары орналасқан белдемдегі қойнауқаттық қысым. Оның мөлшері әр түрлі өлшемдердің орташа арифметикалық мөлшері түрінде немесе изобаралар картасы көмегімен анықталған тоғыту ұңғымаларына іргелес орналасқан үлескілерге тиесілі орташа салмақтанған мөлшер ретінде анықталады.

## Өндіру белдеміндегі қойнауқаттық қысым

Игеру ұңғымалары орналасқан аудандағы изобаралар картасы көмегімен орташа салмақтанған мөлшер түрінде анықталған қысым мөлшері.

Синонимі — *игеру белдеміндегі қойнауқаттың қысым*.

## Гидростатикалық қысымнан темен мөлшерлі қойнауқаттық қысым

Сулы жинауыш-қойнауқаттағы немесе мұнайлы (газды, мұнайгазды т.с.с.) шоғырдағы шартты гидростатикалық қысым мөлшерінен азырақ болып келетін бастапқы қойнауқаттық қысым.

## Гидростатикалық қысымнан өзгеше қойнауқаттық қысым

Шартты гидростатикалық қысым мөлшерінен *30 %*-дан астамға артығырақ болып келетін (*сыртгидростатикалық қойнауқаттық қысым*) немесе гидростатикалық қысымнан төмен мөлшерлі болып келетін, яғни 1,3 

Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша берілетін жәрдемақыдан айыру

Азаматтарды еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша берілетін жәрдемақыдан айыру үшін негіздемелер, олар мыналардың салдарынан пайда болады: олар қылмыс жасаған кезде алған мертігулер; өз денсаулығына қасақана зиян келтіру; алкогольді немесе есірткі және уытты заттарды пайдаланудан болған сырқаттанулар мен мертігулер. Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы сот ұйғарымымен еріксіз емделуге мәжбүр етілген (психикалық науқастардан басқалар), кінәлі екендігі анықталған ретте сот-медицина сараптамасынан өтіп жүрген, сондай-ақ қамаудағы адамдарға берілмейді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тұғырлық

[thumb|250px|Теңіз тұғырлығы, [Мексика шығанағы]]

**Тұғырлық**, немесе платформа. Геосинклиналь түсінігіне қарама-қарсы мағынада қолданылатын, яғни оған қарағанда әлдеқайда салғырт тектоникалық режиммен сипатталатын континенттер өңірінің басты құрылымдың әлементтерінің бірі.

## Тұғырлық (платформалық) тыс

Платформалардың үстіңгі құрылымдық қатарын құрайтын, негізінен алғанда мүлде метаморфтанбаған (азынаулақ қатпарланған) шөгінді жыныстардың онша қалық емес қабаты.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Плинсбах ярусы

**Плинсбах ярусы**, немесе плинсбах. Юра жүйесінің төменгі бөліміне қарасты төменнен үшінші ярусы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Плиоцен

**Плиоцен**. Неоген жүйесінің жоғарғы бөлімі.

## Дереккөздер


Санат:Неоген
Тақта

Екі мағынада қолданылады: 
#Платформалардың платформалық тыспен көмкерілген бөліктері; қалқандарға қарсы мағынада қолданылады. Кейбір ғалымдар тақта терминімен жас платформаларды ғана атауға бейім. 
#"Литосфералық тақталар тектоникасы" деп аталатын біршама прогрессиялық тұжырымдама тұрғысынан, тақта атауы литосфераның ірі-ірі бөліктеріне беріледі. Бұл тұжырымдамаға сәйкес, өз дербестігін сақтаған әрбір мұндай литосфералық тақта көлбеу бағытта ұдайы жылжып отырады деп есептеледі; созылу белдемдерінен ("рифт" деп аталатын құрылымдар, яғни "орталық-мұхиттық жоталардың" орта тұстары) сығылу яки жанышталу белдемдеріне қарай (аралдық иіңдер өңірі, орогендік белдеулер, т.с.с.) бағытталған осы қозғалыстар литосфералық тақталардың жиектеріне (бір-бірімен тоқайласқан екі литосфералық тақталардың шекараларына) сәйкес келетін аймақтардың тектоникалық белсенділігін (жерсілкінулер, жанартаулар әрекеті, т.с.с.) қамтамасыз етеді, ал бұл тақталардың ішкі өңірлері өздерінің тектоникалық салғырттығын сақтайды деп шамаланады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Судың тығыздығы

**Судың тығыздығы**. Судың минералдану дәрежесі 1,0-ден 1,4 г/см3~ге өскенде бірте-бірте артып отыратын, оның нақтылы температурадағы массасының өзі алып отырған көлемге қатынасы; Судың тығыздығы  бірлігі ретінде дистилляцияланған судың 4 "С температура дағы тығыздығы алынады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Газды қоспа тығыздығы

**Газды қоспа тығыздығы**. Газ құрамына кіретін әрбір түрбөлшек тығыздығының сол түрбөлшектің қоспадағы өзіндік мөлшеріне көбейтіндісімен өлшенетін шама.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қойнауқаттық шоғыр

**Қойнауқаттық шоғыр** - Қойнауқаттың тектүрге жататын қорқоймадағы, яғни желегі мен табаны сұйықтар мен газдарды мүлдем өткізбейтін тау жыныстарымен шектелген, өзінің төсеніші рөлін қорқойма көлемінің басым көпшілігін тоғытқан су қабаты атқаратын мұнайлы шоғыр.

## Қойнауқаттың литологиялық тұрғыдан қалқаланған шоғыр

Жинауыш-жыныстардың төменнен жоғары қарай сүйірлене тамамдалуымен немесе өзінің жинауыштың қабілетін нашарлата түсуімен сипатталатын шоғыр (*қойнауқаттың қалқаланған шоғырлардың жеке түрі*).

## Қойнауқаттық дөңбеккүмбездік шоғыр

Өзінің дөңбеккүмбез түрінде иілген бүкіл өнімді ауқымында қойнауқаттық сипатты иеленген қорқоймаға жинақталған шоғыр.

## Қойнауқаттық стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған шоғыр

Стратиграфиялық үйлесімсіздік жазықтығы бойындағы сұйықтар мен газдарды өткізбейтін тау жыныстарымен шектелген шоғыр.

## Қойнауқаттық тектоникалық тұрғыдан қалқаланған шоғыр

Өзінің беткі жағынан еңістене сағаланатын жарылыммен шектелген және осы жазықтық бойымен сұйықтар мен газдарды нашар өткізетін тау жыныстарымен беттесетін қойнауқаттағы жазық.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Локаут

Ұсынған талаптарынан бас тартуға мәжбүрлеу мақсатымен, қожайындардың өз кәсіпорындарын бір уақытта жауып, жұмысшылар мен қызметшілерді жаппай жұмыстан босатуы. Жұмыс берушілердің ереуілдерге қарсы қорғану шарасы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Аумақтың сумен тоғыту

**Аумақтың сумен тоғыту**. Өндіріс ұңғымалары мен тоғыту ұңғымалары мұнай шоғыры аумағында белгілі бір ретпен орналасуымен сипатталатын шектеуіштік сумен тоғыту әдістерінің жеке тәсілі. Бұл тәсіл әдетте бір текті қойнауқаттарға кіріккен өтімділігі нашар мұнайларды, немесе тұтқырлығы өте жоғары мұнайларды шоғырдан ұңғыма оқпанына ығыстыру мақсатында қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Вишневский дағы

**Вишневский дағы** - Асқазанның кілегей қабығына қара-қоңыр немесе қара дақ түрінде қан құйылу, үсіп өлгеннің белгісі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Мұнайдың беткейлік-белсенді заттары

**Мұнайдың беткейлік-белсенді заттары**. Өздерінің мұнай құрамындағы мөлшері сол мұнайдың сумен жапсарласу өңіріндегі беткейлік тартылысын азайтатын, сөйтіп қуыстардың қабырғаларында өздерінің адсорбциялық қабатшаларының қалыптасуына жағдай жасайтын заттар — нафтендік қышқылдар, шайырлар, шайыртастар тағы басқа.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мұнайдың қозғалмалығы

**Мұнайдың қозғалмалығы**. Мұнай өндірудің бастапқы (сусыз) кезеңіндегі қойнауқаттың тиімді өтімділігнің қойнауқаттың жағдайдағы мұнай түтқырлығына қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Қостарамды сұйықтың қозғалмалылығы

**Қостарамды сұйықтың қозғалмалылығы**. Сұйық тарамдарының белгілігі бір қатынасы жағдайында үш түрлі параметрлермен сипатталатын қойнауқаттың сұйықтардың (мәселен мұнай мен судың) қозғалмалылығы. **Аталған параметрлер:** 
*1) мұнайдың тарамдық қозғалмалылығы, ол мұнайдың тарамдық өтімділігінің қойнауқаттың мұнай тұтқырлығына қатынасымен сипатталады; 
*2) судың тарамдық өтімділігінің қойнауқаттың су тұтқырлығына қатынасымен сипатталатын қозғалмалылығы; 
*3) аталған екі қатынастардың жиынтығы болып табылатын мұнай мен су қоспасының қозғалмалылығы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мидың тасуы

**Мидың тасуы** (Protrosia cerebri син. -мидың тасуы) — Ми қабықтарындағы және бас сүйегіндегі тесіктер арқылы мидың шығып тұруы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Шоғырдың газ асты бөлігі

**Шоғырдың газ асты бөлігі**. Газ-мұнай жапсарының астындағы, яғни газ кіріктірудің сыртқы шектемесі аумағында қойнауқаттық мұнайдың газбен көмкерілген газды-мұнайлы (мұнайлы-газды) шоғырдың мұнайлы бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Жаңғыртылу

**Жаңғыртылу** (ағыл. *novation*; нем. *Novation f ; Erneuerungf*;
лат. *novatio* - жаңалау) - Міндеттеменің, тараптардың арасында болған бастапқы міндеттемені ауыстыру туралы келісіммен сол адамдардың арасындағы орындаудын өзге нысанасын немесе әдісін (жаңғыртылуға байланысты) көздейтін басқа міндеттемемен тоқтатылуы.

Азаматтың өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиянды өтеу жөніндегі және алимент төлеу жөнін деп міндеттемелерге қатысты жаңғыртылуға жол берілмейді.

Жаңғыртылу, егер тараптардын келісімінде өзгеше көзделмесе, бастапқы міндеттемеге байланысты қосымша міндеттемелерді тоқтатады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ұңғыманы жерасты жөндеу

**Ұңғыманы жерасты жөндеу**. Ұңғыма оқпанын құмдар мен балшықтардан, парафин мен тұз түзілімдерінен тазарту, бұрғылау станогының жеңіл-желпі бұзылыстарын жөндеу мақсатынды ұңғыма оқпанына түсірілген ұңғыма жабдықтарын, немесе олардың жекелеген бөлшектерін өзгелерімен алмастыру шараларын қамтитын жұмыстар.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Модистер мен рокерлер

**Модистер мен рокерлер** - 1960 жылы пайда болған жастар стилінің субмәдениетінің мысалы, Модисттер әдемі киініп моторлы скутерлерді тепсе, рокерлер мықты мотоциклде теріден жасалған киімде тепкен.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Табысы аздар

Соңғы он екі айдағы табысы отбасы мүшелерінің әрқайсысына шаққанда, айлық табыс жиынтығы ең төмен күнкөріс деңгейінен аз болған адам.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Антиклинальды дөңес

**Антиклинальды дөңес**. Геосинклинальдың ішкі өңірінде немесе оның геоантиклинальдармен жапсарласу аймағында көрініс беретін антиклинальды пішінді тектоникалық кұрылым. Мөлшері, сырт келбеті, амплитудасы, өзін құрайтын шөгінді және жанартаутекті жыныстар түрі тұрғысынан саналуан болуы ықтимал. Бұлар геосинклинальдың жүйені әртүрлі ойыстар мен ойпаттарға оқшаулайды.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Синтагматика

**Синтагматика** — 
# Тіл жүйесін зерттеудегі екі аспектінің бірі, оның негізгі объектісі — сөйлеу үстінде не мәтінде жүйелі орналасқан тілдік бірліктердің бір-бірімен тікелей тіркесуінен пайда болатын ерекше **Синтагматикалық** қатынастарды талдау. Бұл тұрғыда **Синтагматика** парадигматикаға қарама-қарсы құбылыс ретінде танылады; 
# Тілдік бірліктерінің арасында болатын, тура қалыптағы байланысты білдіретін — *"сөйлеуде не мәтінде бір мезгілде іске асатын Синтагматикалық қатынас"* ұғымының синонимі;  
# Синтагма туралы ілім; тілдік бірліктерінің горизонтал (келденең) қалпындағы Синтагматикалық қатынастары туралы ілім. Синтагматикалық қатынастар тіл деңгейлерінің бәрінде байқалатындықтан, олар фонетикалық, фонологиялық, морфологиялық, лексикалық **Синтагматика** т.б. түрде қарастырылады

## Тағы қараныз:
* Парадигма
* Синтагма
* Парадигматика

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Санат:Синтаксис
Желікпе-депрессиялық психоз

**Көңіл-күйдің**-қозу, қисынсыз көңілділік немесе жабырқаңқылық, шектен тыс қамығушылық, бүгелектеушілік) төмендеген (торығу) немесе жоғарылаған (елірме) кезінде, ұстама (фаза) түрінде өтетін психикалық дерт.
## Дереккөздер


Санат:Аффективті ауытқулар
Есептеу сызбанұсқасы

**Есептеу сызбанұсқасы** - Өтімді қойнауқат-жинауыштар желегінің (*беткі жазықтығының*) құрылымдық, картасы негізінде дайындалатын қорларды есептеудегі ең басты сызба құжаттардың бірі.

**Бұл құжатта көрсетілетін деректер:**
* мұнай мен газ кіріктірудің сыртқы және ішкі шектемелері;
* қорлар категорияларының шекаралары (қорларды қайтадан есептеген жағдайда — бұрынғы есептеу нәтижесінде бекітілген категориялардың шекаралары);
* бүкіл бұрғыланған ұңғымалар (олардың ернеуі мен түбінің қойнауқат желегімен қиылысу нүктесі бойынша);
* сынамаланған барлау ұңғымалары жайлы деректер:
** қойнауқаттар желегі мен табанының тереңдіктері мен географиялық орындары;
** теспелеу аралықтары;
** мұнайдың, газдың және судың бастапқы және өспелі өнімділіктері;
** сылбырланулар;
** игерілу ұзақтығы;
** игерілген өнім көлемі;
** судың пайыздың мөлшері;
* қорды есептеу барысында ескерілген кеуектілікті және өтімділікті анықтаудың сандық көрсеткіші;
* өндіру ұңғымаларында қойнауқаттарды тексермелеу жайлы мәліметтер:
** игерудің басталу мерзімі;
** бастапқы және өтпелі өнімділіктер;
** қойнаулық қысым;
** мұнай, газ және су өндірудің көлемдері;
** суландыруды бастау мерзімі; суландыру пайыздары;
* есептеуге қолданылған параметр мөлшерлерін көрсететін кестелер;
* есептелген қорлар, олардың категориялары.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Айла-шарғы (биржада)

**Заңсыз операция**. Бағаны көтеру немесе түсіру не әлдекімді сатып алуға (сатуға) бейімдеу үшін белсенді сауда жүріп жатқан сияқты әсер қалдыру мақсатымен, жалған немесе адастыратын құнды қағаздарды сатып алу немесе сату.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Манифест

#Әлдебір саяси оқиғаға байланысты, халыққа салтанатты жолдау нысанындағы жоғарғы биліктің актісі.
#Бағдарламалық сипатқа ие қоғамдық ұйымдардың, саяси партиялардың декларациясы, үндеуі.
## Бұқаралық шеру, манифестация
Ынтымақтастықты немесе наразылықты білдіру үшін болатын көше шеруі, бұқаралық қимыл-әрекет.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кеуектік

**Кеуектік**. Тау жыныстарындағы барша кеуектер мен қуыстардың мөлшері. *Синтектік* және *эпитектік кеуектер* болып екі түрге бөлінеді.

* Синтектік кеуектік тау жынысының алғашқы қалыптасу сәтінде-ақ пайда болған кеуектер жүйесін құрайды, 
* Эпитектік кеуектік тау жыныстары кейіннен иеленген қуыстар жүйесі.

Кеуектік мөлшері барлық қуыстар көлемінің сол қуыстарды кіріктіретін тау жынысы көлемінде қатынасымен өлшене отырып, байырғы пайызбен кескінделеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Ұңғыманың қисаюына түзету

**Ұңғыманың қисаюына түзету**. Инклинограммалар көмегімен анықталатын, құрылымдық тұрғызымдар үшін мәліметтер дайындау барысында ұңғыманың тік бағыттағы тереңдігін анықтау мақсатында, қисайған ұңғымадағы танымал қойнауқат немесе өзге бір таңдалған қойнауқат бетінің көріністі тереңдік көрсеткішінен алынып тасталған шама.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мания

## Мания, әулекілік
1. Желікпе-депрессиялық психоз, өршіген сал дерті, қариялық психоз, ми жарақаты, кейбір уланулар мен инфекциялар кезінде кеселді-өршулі қозу жағдайы.
2. Әлденемен айналысуға деген дертті, күшті құмарлық, (клептомания, графомания- жазушылыққа, шығармашылыққа ынтығу), меломания(музыка, ән айтуға деген ынтызарлық).
## Маньяк, әулекі
Әулекілік (қорқыныш әулекілігі, өзін-өзі артық санау әулекілігі) кернеп, бір ғана идеяға барлық сана-сезімімен берілген адамның дертті психикалық жағдайы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Мұнайлы жыныс

**Мұнайлы жыныс** - Мұнаймен қаныққан тау жынысы. Әдетте бұлардың қатарына құм, құмтас, жарықшақты ізбестас сияқты біршама кеуекті жыныстар жатады, алайда саздар мен жіктастар (сланцы) сияқты біршама шымыр жыныстардың да өз бойына мұнай кіріктіруі некенсаяқ ұшырасып қалатын құбылыс. Осы кезде көмірсутегі тіпті жер іргетасында (фундамент) граниттың қабаты қыртысында 100-ден астам мұнай кеніштері ашылып отыр. Бұл салада яғни мұнай және газдың тегі органикалық емес екенін ғалымдар Н.А. Кудрявцев, В.Б. Порфирьев, Б.А. Краюшкин, Г. Голд тағы басқа қолдаған болатын. Әрине соңғы жылдардағы нақты фактілер бұл мәселеге қайта оралу ды керек етеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Тасбағанды байламдау

**Тасбағанды байламдау**. Ұңғыманы белгілі бір уақыт аралығында құбырлы тасқашаумен бұрғылау нәтижесінде алынған тасбаған шығымдылығы жеткіліксіз болған жағдайда, сол тасбағанның алыну деңгейлерін каротаж мәліметтері көмегімен, немесе өзге де зерттеулер нәтижесінде анықтау.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Аумақтық шоғырлану коэффициенті

**Аумақтық шоғырлану коэффициенті** - аумақтық ұялардың (аудандардың, олардың көлемін қоса) жүйесіндегі кейбір құбылыстың (саланың) орналасуын салыстырудың өлшемі, коэффициент жекелеудің бір түрі.

## Дереккөздер


Санат:Статистика
Шектеубойлық сумен тоғыту

**Шектеубойлық сумен тоғыту**. Тоғыту ұңғымалары мұнай шоғырының шектелу маңындағы белдемдерге орналастыруымен сипатталатын сумен тоғыту әдістерінің жеке түрі. Бұл әдіс әдетте ені 4-5 шақырым шамасында болып келетін шоғырлардың шектеусырттың белдемдермен гидродинамикалық байланысы нашар болған жағдайда және мейілінше ірі шоғырларды игеру барысында шектеушіктік сумен тоғыту әдісімен орайластыра қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Газ тексермесі

**Газ тексермесі**. Белгілі бір шарттарды қамтамасыз ете отырып, қойнаулардан алынған (*атмосфералық ауаның кірігуін болдырмайтын аспаптар көмегімен алынатын*), толығымен тұмшаланған ыдыста сақталған, сондықтан арнаулы саралау жұмыстарын жүргізуге жарамды болып табылатын қойнауқаттық газ үлгісі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Қойнауқаттың мұнай тексермесі

**Қойнауқаттың мұнай тексермесі**. Тереңдік тексерме алғашы көмегімен ұңғыма оқпанынан қойнаулық қысым мөлшерін сақтай отырып көтеріліп алынған, арнаулы қондырғылар көмегімен қойнауқаттың мұнайдың түрлі-түрлі қасиеттерін зерттеуге қажетті мұнай тексермесі. Синонимі — тереңдік мұнайының тексермесі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Қойнауқаттың өткізгіштігі

**Қойнауқаттың өткізгіштігі**. Қойнауқаттың тиімді қалыңдығы мен тау жынысының нақтылы сұйыққа деген өтімділігінің көбейтіндісі. Өнімді беткей (*қойнауқат, қабатша*). Түгелімен, немесе өз ауқымының басым көпшілігінде мұнай мен газдың өндірістік қорларын кіріктіретін жинауыш жыныстардан тұратын беткей (қойнауқат, қабатша).

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Гамартома

thumb|right|200px
**Гамартома** (*Hamarta* - *оmа* - табиғи қатерлі ісік) - Ісік түйініне ұқсас ұлпа аномалиясы, эмбриогенез кезінде ұлпалар орналасуының бұзылуынан болады. Ол мезенхималык, бриональдық, мезодермиялық табиғи ұлпалардан және кезінде жойылмаған эмбриональдық мүшелер қалдығынан дамиды. Егер гамартома бірыңғай ұлпаны қамтыса, онда ол *гистиоидты гамартома* деп аталады. Мысалы, хондроматозды гамартома, қан тамырлы гамартома. Егер гамартома әртүрлі ұлпалар элементтерінен құралса, ол органоидты гамартома деп аталады. Қатерлі ісікке айналған гамартома гамартобластома деп аталады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Құқық нормасы

**Құқық нормасы** (лат. *norma* - үлгі) — құқықтың білдірілу нысаны; қоғамдық қатынас саласындағы сол немесе басқа да мемлекетпен рұқсат етілген жалпы сипаттағы (заң, жарлық, қаулы) міндетті тәртіп.

Біртекті қатынастарды реттеп, құқық саласын құрайтын (азаматтық, қылмыстық, әкімшілік құқық және т.б.) құқық нормасының жиынтығы.

Құқық нормалары жалпыға міндетті күшке ие, жауапкершілікті бұзған жағдайда, субъектілерге заңдық құқықтар мен міндеттерді беруді қарастырады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жуғыштау сұйығы

**Жуғыштау сұйығы**. Ұңғыманың тиімді бұрғылануын және нақтылы геологиялық жағдайда өнімді қойнауқаттың мейілінше жақсы тесілуін қамтамасыз ететін, белгілі бір рецептіге сәйкес дайындала отырып, бұрғылау барысында нақтыланып отыратын арнаулы сұйық сипаттамалары түрліше болып келетін сазды ерітінді, сазсыз сұйық, мұнайға негізделген сұйық тағы басқа.

**Бұл [[Сұйықтық|сұйықтардың]] атқаратын басты-басты қызметтері:**
* бұрғыланған тау жыныстары үлгісін бөлектеу және оны сұйықтар айналымы тоқтаған сәтте қалқыған күйде үстап түру;
* тау жынысын ұңғыма оқпанында жуғыштау;
* бұрғылау қашауышын суыту;
* бұрғылау барысында қойнауқаттан газ, мұнай, су массаларының ұңғыма оқпанына түсуін болдырмау; ұңғыма оқпаны қабырғаларының беріктігін сақтау;
* ұңғыма каротажы мүмкіндіктерін қамтамасыз ету;
* турбиналы бұрғылау барысында қашауыштың айналуын қамтамасыз ету тағы басқа.
### Түрлері
* *Мұнайға негізделген жуғыштау*. Тұрақтандырушы реагент және құрылым қалыптастырушы зат ретінде натрийлі немесе кальцийлі тұздарды, ал коллоидты фаза ретінде мықты тотыққан таушайырды пайдаланатын мұнайға (суға емес) негізделген жуғыштау сұйығы. Мұндай сұйықтар сүзбелеу қабілетінің және тығыздығының төмендігімен, бірақ шартты тұтқырлығының жоғары дәрежесімен сипатталады, бұл жайт оларды өнімді қойнауқаттарды сүзбелеу қабілетін нашарлатпай тесуге, бұрғылау тасбағаны бойынша мұнаймен алғаш қанығу дәрежесін анықтауға жағдай жасауға, арнаулы геофизикалық зерттеулер жүргізуге т.б., сол сияқты бұрғылау жұмыстарын өте күрделі геологиялық жағдайларда жүргізуге мүмкіндік береді. Синонимі — "сүзбеленбейтін жуғыштау сұйығы ".
* *Сүзбеленбейтін жузғыштау сұйығы*. "Мұнайға негізделген жуғыштау сұйығы" терминінің синонимі.
* *Жеңілдетілген жуғыштау сұйығы*. Жуғыштау сұйықтарының күрделі геологиялық жағдайларда сіңбеленуін болдырмау және қойнауқаттық қысымдары төмен дәрежелі қойнауқаттарды тесіп өту мақсатында қолданылатын тығыздығы біршама төмен болып келетін жуғыштау сұйығы. Мұндай сұйықтар сумен сұйытылған сазды ерітінді (жоғары коллоидты саздар қосылған), бентонит саздардан жасалған ерітінді, мұнайға негізделген ерітінді, ауамен тоғытылған сазды ерітінді түрлерінде болуы мүмкін.
* *Ауырлатылған жуғыштау сұйығы*. Жоғары дәрежелі қойнауқаттық және бүйірлік қысымдар жағдайында бұрғылау барысында қолданылатын дисперсиялық фазадағы әртүрлі құрамды ұсақталған ауыр минералдардың (барит, гематит т.с.с.) ұнтақтары қосылған жуғыштау сұйығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мінез-құлық модификациясы мен терапиясы

**Мінез-құлық модификациясы мен терапиясы** - әртүрлі әдіс-тәсілмен адамның
өзінің іс қимылын әдейі өзгертуі, әсіресе клиникалық психологияда қолданылып, үйрену теориясында негізделген.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қуыстылық (физикада)

frame|Иллюстрация сигналов с различным коэффициентом заполнения D

**Қуыстылық** (*Скважность*) - импульстердің қайталану периодының дара импульстің ұзақтылыңына қатынасына тең импульстік периодтық сигналдың көрсеткіші. Қуыстылыққа кері шама импульстік сигналдың толтырылу коэффициенті деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Нормативтік құқықтық акт

**Нормативтік құқықтық акт** (лат. *normatio* - қалпына келтіру; *actus* - іс) — референдумда қабылданған не уәкілетті орган немесе мемлекеттің лауазымды адамы қабылдаған, құқықтық нормаларды белгілейтін, олардың қолданылуын өзгертетін, тоқтататын немесе тоқтата тұратын белгіленген нысандағы жазбаша ресми құжат.

**Нормативті акт** - қандай да бір нормаларды мазмұндайтын акт.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тонаушылық

Шайқас даласында өлгендер мен жараланғандардың заттарын ұрлау.
## Тонаушы
Ұрыс даласында немесе әскери әрекет ауданында өлгендер мен жараланғандарды тонайтын, апаттар орны мен басқа төтенше жағдайлар кезінде ұрлықпен айналысушы адам; соғыс уақытында елді мекендерді тонайтын моральдық азғындыққа ұшыраған жауынгер.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қуыстылық (геология)

**Қуыстылық** - Тау жынысында кеуектерден, ұралардан, жарықтар мен жарықшақтардан тағы басқа тұратын қуыстардың болуы.Синонимі — *жинауыштың сиымдылығы*.
### Түрлері
* *Туынды қуыстылық*. Таужыныстарда эпигенез процесі нәтижесінде пайда болған қуыстар (еру кеуектері, ұралар, жарықтар). 
* *Ашық қуыстылық*. Жинауыш таужыныстардың бір-бірімен жалғасқан ашық қуыстарын ғана біріктіретін олардың толық қуыстылығының бір бөлігі.
* *Алғашқы қуыстылық*. Таужыныстың түзілу сәтімен орайлас калыптасатын кеуектілік яки қуыстылық. Бұл қуыстылықка жататындар: таужынысты құрайтын түйірлер мен бөлшектер аралығындағы қуыстар; қабатталу жазықтықтарының аралығы; кейбір атқылама таужыныстардағы көпіршіктер орны мен кеуектер. Синонимі — *"сингенетикалық қуыстылық"*. 
* *Толық қуыстылық*. Жинауыш таужыныстардың өздерінің пішіні, мөлшері, орналасу ерекшеліктері және қалыптасу жағдайы тұрғысынан түрлі болып келетін бүкіл қуыстарының (ашық және жабық қуыстардың) жиынтығын құрайтын қуыстылығы. Синонимдері — *"нақты қуыстылық"; "жалпы стылық"; "физикалық қуыстылық"*.
* *Кеуекті қуыстылық*. *"[[Кеуектілік]]"* терминінің синонимі. 
* *Сингенетикалық қуыстылық*. *"Алғашқы қуыстылық"* терминінің синонимі.
* *Тиімді қуыстылық*. Таужыныстардағы көмірсутектермен тоғытылған өзара байланысты қуыстар.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Гаметопатия

**Гаметопатия** (*Gamete* – *gametes* - ұрық патологиясы) - Ұрықтану кезінде немесе аналық клетканың (зиготаның) алғашқы бөлінуі сатылары кезінде нәсіл материалының өзгеруіне байланысты іайда болатын, іштен туа болатын аурулар тобы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Жер учаскелерін беру нормалары

**Жер учаскелерін беру нормалары** (ағыл.* standardsrates for allocation of land plots;* нем. *Grundstucksbewilligungsnormen pi*) — азаматтар мен заңды тұлғаларға ауыл шаруашылығынан басқа мақсаттар үшін берілетін жер төлімдерінің мөлшері қызметтің осы түрлеріне жер бөліп берудін Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен бекітілген нормалары бойынша не сәулет-қала құрылысы және (немесе) құрылыс құжаттамасына сәйкес айкындалады.

Жер учаскелері Қазақстан Республикасының азаматтарына жеке меншікке мынадай мөлшерде тегін беріледі:

* 1) ауылдық жерлерде өзіндік қосалқы шаруашылық (үй маңындағы және егістік төлімдерді қоса алғанда) жүргізу үшін — *суарылмайтын* жерде **0,25** гектар және *суармалы* жерде  **0,15** гектар;

* 2) жеке тұрғын үй құрылысы үшін - **0,10** гектар;

* 3) бағбандық, сондай-ақ саяжай құрылысы үшін — **0,12** гектар.

Жер учаскелерін аталған мақсаттар үшін кайталап тегін беруге жол берілмейді.

Ауылдық елді мекендердін аумағында бос жер болған жағдайда жеке тұрғын үй құрылысы үшін және өзіндік қосалқы шаруашылық жүргізу үшін жер учаскелері осы аталған мақсаттар үшін көзделген жер учаскелерінің нормалары шегінде біртұтас алап болып беріледі.

Жеке меншікте болуы мүмкін жер учаскелерінің шекті (ең жоғары) мөлшері жергілікті жағдайлар мен
ерекшеліктерге қарай облыстық (республикалық маңызы бар қалалардың және астананың) өкілді және атқарушы органдарының бірлескен шешімдерімен белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жастардың әлеуметтік мәселелері

**Жастардың әлеуметтік мәселелері** - әлеуметтік ересектіктің қалыптасуын, ересектер әлеміне енуді, оған бейімделуді және оны болашақ жаңартуды басынан кешіріп жатқан әлеуметтік демографиялық топтың мәселелер қатары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Нота бене

нобай|Оқылмаған кітаптардың пайдасыздығы туралы өлеңдер '''nota bene''' ретінде ұсынылды (Майнц қалалық кітапханасы)
**Нота бене** (*; * — жақсы көзге iл) — іскерлік құжаттарында, назар аударуды талап ететін **NB** немесе **NB** белгілерімен жазылатын таңбалар.

## Дереккөздер

Санат:Латын сөздері
Санат:Іс қағаздар
Мемлекеттік нотариат кеңсесі

right|thumb|200px
**Мемлекеттік нотариат кеңсесі** (ағыл. *state notary office*; нем. *staatlues Notariatsbiiro n, Notariatskontor n*) - Аумақтық әділет органының құрылымдық бөлімшесі.

Заңды тұлға құқығы болмайды және осы орган бекіткен ереже негізінде жұмыс істейді. Мемлекеттік нотариальды кеңселер, Қазақстан Республикасының аудандары мен қалаларында шоғырланады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Нотариаттық мәміле

**Нотариаттық мәміле** (ағыл. *notary deal*; нем. *notariell Reclttsgesdft*) - Нотариалдық нысанда жасалған мәміле.

Міндетті нотариалдық куәландыруға, заңмен оларды жасаудың нотариалдық нысаны тағайындалған
мәмілелер жатады. Бұдан басқа, тараптардын қалауы бойынша, нотариустар міндетті нотариалдық куәландыру қарастырылмаған, заңға қайшы келмейтін кез келген мәмілелерді куәландырады.

Нотариалдық нысан мәмілеге дұрыстық береді, оның жасалуы мен мазмұндық және т.б. фактілеріне қатысты, тараптардың өзара қатынасына толықа нықтық енгізеді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тау жыныстарының радиоактивтілігі

**Тау жыныстарының радиоактивтілігі**. Тау жыныстарының радиоактивті элементтерді — уранды, торийді және олардың ыдырау нәтижелері калий мен рубидийді кіріктіруі; қалған элементтердің нақты радиоактивтілігі мыңдаған — миллиондаған есе аз. Тау жыныстарының радиоактивтілігіне қатысты жалпы зандылық: магмалық таужыныстардың радиоактивтілігі оның қышқылдығы мен сілтілігі өскен сайын арта түседі, яғни қышқыл да сілтілі магмалық таужыныстар құрамындағы радиоактивті элементтер мөлшері негізді және ультранегізді магмалық таужыныстардың осы көрсеткішімен салыстырғанда жүз есе, тіпті мың есе көп.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Вивенди модусы

**Вивенди модусы** (латынша: modus vivendi) - берілген жағдайларда тұрақты немесе ұзақ келісімге жету мүмкін емес болатын кезде екі жақтың арасындағы қалыпты, бейбіт қатынастарды тіпті уақытша болса да мүмкін ететін жағдайлар.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Материалдық жағдай

**Материалдық жағдай** — жалақының, зейнетақының, басқа да табыстардың болуы немесе болмауы; олардың мөлшері; мүліктің болуы; еңбек қабілетінен айырылу дәрежесі; отбасының басқа мүшелерінен материалдық көмек алуы немесе алмауы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Оқуға ынталандыру

**Оқуға ынталандыру** - әдебиетті таңдап алып, оқу үстінде сырттай итермелейтін факторлар болып табылатын ықпалдар, ынталандыруға - әдебиетті кітапханалық библиографиялық насихаттау түрлері: кермелер, кітапхана плакаттары, каталогтар мен картотекалары, ұсыныстық библиографиялық құралдар, әдебиеттерге шолулар, әңгімелер тағы басқа жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Радиоактивтік каротаж

**Радиоактивтік каротаж**. Тау жыныстарын олардың табиғи немесе жасанды түрде туындатылған радио-активтілігі тұрғысынан және ұңғыманы қоршаған ортаның нейтрондар мен гамма-сәулелерді сіңіріп алу және шашырату процестерін зерттеу нәтижесінде анықтау мүмкіндіктерін негізге алатын каротаж.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Барлау ісі

**Барлау ісі**. Пайдалы қазба кендерін барлауға қатысты бүкіл мәселелерді, яғни ғылыми, өндірістік ұйымдастырушылық, техникалық және экономикалық мәселелердің баршамасын біріктіріп қарайтып жалпылама ұғым.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Барланған қорлар

**Барланған қорлар**. Салалық министрліктердің қорлар жөніндегі орталық комиссиясы тарапынан тексерілістен өткен немесе қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен, сондықтан да табысты игеріліп жатқан немесе өндірістік игеруге дайындалған А + В + С категорияларына қарасты кәделі және тастанды қорлар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Нотариаттық әрекеттер

**Нотариаттық әрекеттер** (ағыл. *notary actions*; нем. *notarielle Hanillungen pi*) - Жеке күйде практикамен айналысатын, мемлекеттік нотариат кеңселерінде жұмыс істейтін нотариустар, жергілікті атқарушы билік органдарының лауазымды адамдары (белгілі бір жерлерде нотариус жоқ болғанда) жасайтын заңды мәні бар әрекеттер.

Нотариустар мұрагерлікке құқық туралы куәлік беріп, құжаттар көшірмесінің растығын, өсиеттерді, сенімхаттарды, мәмілелерді және т.б. куәландырады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жыртылыс

**Жыртылыс**. Тау жыныстарының жыртылысқа ұшырай отырып, сол жыртылу жазықтығы арқылы бөлшектенген геологиялық денелердің әрлі-берлі қозғалыстарға ұшырауымен сипатталтын тектоникалық бұзылыс түрлерінің жалпылама атауы. Жарылыспен бөлшектенген тау жынысы бөлшектерінің (Ж. қанаттарының) қозғалу бағыты мен жыртылу жігінің сипаттарына (*еңістену бұрышына*) орай **Жыртылыстар бірнеше түрге жіктеледі:**
* шапшымалар;
* сырғымалар;
* көлбемелер;
* жылжымалар;
* қаусырмалар:
** сұғынбалар;
** көлбемелер;
** ырсимала;
** жылжымалысырғыма;
** сырғымалы-жылжыма.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Өтімділік белдемін ажырату

**Өтімділік белдемін ажырату**. Мұнай және газ ұңғымаларын игеру және тексермелеу процесін жүзеге асыру барысында өтімділік белдемінен жуғыштау сұйығы сүзбелерін және ұсақ дисперсиялық тозаңдарды аластау. Мұның өзі мұнай мен газдың тарамдық өтімділігінің жоғарлауына, жинауыштың табиғи өтімділігінің белгілі дәрежеде қалпына келуіне, сөйтіп мұнай (газ) өндірілетін ұңғыманың өнімділігінің артуына мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология