open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Иванович Назаров

**Александр Иванович Назаров** (1933, Дағыстан) -  мұнайшы. 

## Өмірбаяны
Грозный мұнай институтын бітірген (1958).

1958-1961 жылдары-Доссор ірілендірілген мұнай кәсіпшілігінің өндіру цехының операторы, Мақат
ірілендірілген мұнай кәсіпшілігінде ұңғымаларды күрделі жөндеу бригадасының шебері. 

1961-1968 жылдары - Байшонас мұнай өндіру басқармасының ұңғымаларды курделі жөндеу цехының инженері, өндіру цехының ұңғымаларды зерттеу бойынша шебері, топ бастығы, экономикалық талдау бюросының аға инженері, мұнай өндіру цехының бастығы. 
1968-1970 жылдары - Қаратон мұнай
өндіру басқармасының бас инженері. 
1970-1997 жылдары - «Доссормұнай» және «Жайықмұнай»
мұнай-газ өндіру басқармаларының бас инженері. 

1997 жылдан - зейнеткер. 

## Марапаттары
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Таубай Назаров

**Таубай Назаров** (1920-1999, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысының ардагері. 1936-1976
жылдары - Мақат мұнай өндіру басқармасының слесарь-жөндеушісі, жұмысшысы, ұңғымаларды
жерасты жөндеу бригадасының операторы, оператордың көмекшісі, мұнай өндіру цехының операторы. 2-ші дәрежелі Отан соғысы орденінің, көптеген медалдардың иегері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ақбалa Назарова

**Ақбалa Назарова** (1912, Ақтөбе облысы). 1932-1963 жылдар-Жақсымай мұнай кәсіпшілігінің
операторы, Шубарқұдық мұнай өндіру басқармасының операторы, мұнай өндіру цехының аға
операторы. 1963 жылдан зейнеткер. КСРО-ның Еңбегі сіңген мұнайшысы. «Еңбектегі ерлігі үшін»
медалімен екі рет марапатталған (1942), (1951). Кеңестер Одағы Коммунистік партиясы XXII
съезінің делегаты. (1961).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Солтүстік Қазақстан шөгінді алабы

**Солтүстік Қазақстан шөгінді алабы** - мезозой-кайнозой шөгінділерінен құралған,
солтүстікке қарай жайпақтана құлдилайтын
моноклин. Жалпы алғанда шығысында
орналасқан Ертіс маңы шөгінді алабымен
бірге байтақ Батыс Сібір шөгінді алабының
оңтүстік шеті болып табылады. Солтүстік Қазақстан облысында, Сілетітеңіз көлі
мен Севастополь терең жарылымының
аралығында орналасқан, ауданы 50 мың
км²-ге жуық. Алапты зерттеу 2,0 км-ге жуық
тереңдікте карбонның терригендік-карбонатты таужыныстарын аршыған Петропавл ойысының Рявкин құрылымындағы бірінші терең ұңғыманы бұрғылаудан басталды. Кейінірек (1940-43 ж.) Асанов, Токуша құрылымдарында 18 құрылымдық ұңғыма
бұрғыланды, бұлардың нәтижелері бойынша
алаптың геологиялық моделі жасақталды.
Протерозой мен төменгі палеозойдың
деформацияланған және метаморфтанған
таужыныстарынан тұратын кристалдық іргетас жаралымдары терең жарылымдармен
тілімдене отырып әр түрлі тереңдіктерге
төмендеген жекелеген блоктарға
дараланған. Төмендеген блоктардың бетін қалыңдығы 3,0-4,0 км-ге дейін жететін,
ортаңғы карбон-пермнің қызыл түсті шөгінділерімен үйлесімсіз жабылған төменгі-ортаңғы девонның және фамен-төменгі
карбонның қалың эффузиялық-шөгінді
қатқабаты көмкерген. Таужыныстардың
мезозой-кайназойлық кешенінен құралған
платформалық тыс (>2,0 км) дамудың киммерийілік сатысында қалыптасқан грабендерді (негізінен юра шөгінділері) толтырады.
Батыс Сібір шөгінді алабына ұқсас келген
бұл алапта мұнайлылықты, газдылықты
фамен-төменгі карбон таужыныстарымен,
сондай-ақ юра-бор шөгінділерімен байланыстырады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Әбубәкір Назарымбетов

**Абубакир Назарымбетов** (1925-1975, Атырау облысы). Қазақ КСР-ның құрметті
мұнайшысы (1966). 1942-1965 жылдары - Мақат мұнай өндіру басқармасының оператор
көмекшісі, операторы. 1965-1975 жылдары - «Өзенмұнай» мұнай өндіру басқармасының опе-
раторы, аға операторы. Октябрь Революциясы орденімен (1971), «Ерен еңбегі үшін» медалі-
мен марапатталған (1970).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Иса Назымов

**Иса Назымов** (1925-1994, Атырау облысы). Мәскеу мұнай институтын бітірген (1961). 1951-
1955 жылдары - Құлсары мұнай өндіру басқармасының мұнай өндіру цехының техник-геологы,
цех бастығының орынбасары. 1961-1962 жылдары - Атырау гидрогеологиялық партиясының
бастығы, Мұнайлы мұнай өндіру басқармасының ұңғыманы жерасты жөндеу бригадасының
шебері. 1962-1965 жылдары - «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің Өзен мұнай барлау
экспедициясының сынамалау цехының аға инженері. 1965-1968 жылдары - Теңіз бұрғылау
цехының бастығы. 1968-1970 - Өзен мұнай барлау экспедициясы бұрғылау белікшесінің
бастығы. 1970-1977 жылдары - «Өзенмұнай» мұнай-газ өндіру басқармасының аудандық және
орталық инженерлік-технологиялық қызметтерінің ауысым бастығы. 1977-1989 жылдары - «Маңғыстаумұнайөнеркәсібі» аймақтық өнеркәсіптік басқармасының Өзен цехының ұғымаларды
күрделі жөндеу бойынша шебері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Муса Назымов

**Муса Назымов** (1915-1987, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысының ардагері. Қазақстан Коммунист партиясы Орталық Комитетінің Жоғары партия мектебін бітірген (1956). 1931 жылдан
- «Ембімұнай» тресі механикалық шеберханасының электрлік дәнекерлеушісі, осы трест бойынша еңбекті қорғау бойынша аға инженері, Қазақстан облыстық партия комитетінің нұсқаушысы,
Мақат аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, Жылой аудандық атқару комитетінің
төрағасы, Құлсары ірілендірілген мұнай кәсіпшілігі директорының орынбасары, Мақат аудандық
атқару комитетінің төрағасы, төрағасының орынбасары, жол құрылысы тресінің бастығы. Қызыл
Жұлдыз, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Тәжімағамбет Назымов

**Тәжімағамбет Назымов**(1913-1991, Атырау облысы). Доссор тау-кен өнеркәсіптік училищөсін бітірген (1922). Фин соғысының (1937) және Ұлы Отан соғысының ардагері. 1947-1952 жылдары - Ескене мұнай кәсіпшілігінің слесарь-жөндеушісі, Доссор мұнай өндіру басқармасының
кәсіп одақ комитетінің төрағасы. 1952-1973 жылдары - «Қазмұнайбарлау» тресі мұнай барлау
бұрғылау жабдықтарының слесарь-жөндеушісі, «Доссор» ірілендірілген мұнай кәсіпшілігінде
мұнай өндіру операторы. Қызыл Жұлдыз, 2-ші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Сәлима Наренбаева

**Сәлима Наренбаева** (1917-1997, Атырау облысы). Атырау мұнай техникумын бітірген (1939).
1939-1942 жылдары - «Ембімұнай» комбинаты геологиялық барлау кеңсесінің техник-геологы, каротаж кеңсесінің технигі. 1942-1946 жылдары - Нармұнданақ ұунай барлау кәсіпшілігі
геологиялық іздеу кеңсесінің геологы. 1946-1953 жылдары - Комсомольск, Мұнайлы мұнай өндіру
басқармаларының геологы. 1953-1960 жылдары Мақат мұнай өндіру басқармасының геологы.
1960-1968 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің геологы, аға геологы. Еңбек Қызыл Ту орденімен,
медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Тельман Наренбаев

**Тельман Наренбаев** (1939, Атырау қаласы). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1973). ҚазПТИ-ді бітірген (1961). 1962-1973 жылдары - «Қазақстанмұнайгеофизика» тресі
Атырау геофизикалық экспедициясының геофизигі, аға геофизигі, партия бастығы, өндірістік-
технологиялық бөлім бастығы. 1973-1977 жылдары - «Қазмұнайгазбарлау» басқармасы
Атырау геофизикалық экспедициясының бас геофизигі, бас инженері. 1977-1984 жылдары
- ҚазНИГРИ тәжрибе-әдістемелік партиясының бас инженері, бастыгы. 1984-1992 жылдары -
«Ембімұнайгеофизика» тресінің геофизикалық материалдарды өңдеу жөніндегі геофизикалық
партияның бастығы. 1992-1998 - ҚР ¥ҒА аймақтық Батыс бөлімшесінің аға ғылыми қызметкері.
Еңбек Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Құсан Наренбаев

**Құсан Наренбаев** (1910-1968, Атырау облысы). Атырау мұнай техникумын бітірген (1936).
Комсомольск кенорнын ашушы. Ұлы Отан соғысының ардагері. Мәскеудегі өнеркәсіптік академияны тамамдаған. 
-1935 жылдары - комсомолдың аудандық комиссиясының төрағасы.
1935-1937 жылдары - фабрика-зауыт оқыту мектебі директорының саясат жөніндегі орынбасары. 1937-1938 жылдары - Доссор мұнай өндіру басқармасы комсомол ұйымының хатшысы. 1938-
1939 жылдары - «Ембімұнай» комбинаты Доссор мұнай барлау кәсіпшілігінің бұрғылау шебері.
1939-1941 жылдары - «Ембімунай» комбинаты өнеркәсіптік белімінің жауапты қызметкері, терең
барлау бұрғылауы Нармунданақ бөлікшесінің бастығы. 1946-1951 жылдары - Мұнайлы мұнай
өндіру басқармасының бастығы. 1951-1960 жылдары - Мақат мұнай өндіру басқармасы мұнай
кәсіпшілігінің бастығы. 1960-1965 жылдары - «Атырауэнерго» тресі басқармасының орынбасары. 1960-1968 жылдары - Атырау жылу-энергетика орталығы директорының орынбасары. Еңбек
Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Сәбит Намазов

**Сәбит Намазов** (1943-2003, Батыс Қазақстан облысы). ҚазПТИ-ді бітірген (1968). 1968-1972
жылдары Мартыши мұнай өндіру кәсіпшілігінде ұңғымаларды зерттеу операторы, «Доссормұнай»
мұнай-газ өндіру басқармасы Орталық инженерлік-технологиялық қызметінің ауысым бастығы.
1972-1976 жылдары - «Жайықмұнай» мұнай-газ өндіру басқармасында геолог, аға инженер-технолог, аға геолог, геология бөлімінің бастығы. 1976-1982 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің
геологы, бөлімнің аға геологы. 1982-1993 жылдары - «Жайықмұнай» басқармасының бас геологы, бастықтың орынбасары. 1993-1995 жылдары - «Ембімұнайгаз» акционерлік қоғамының бас
геологы, бас директордың орынбасары. 1995 жылдан қайтыс болғанға дейін - «Ембімұнайгаз»
акционерлік қоғамы Орталық ғылыми-зерттеу зертханасының директоры.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Әбетісан Намазғалиев

**Әбетісан Намазғалиев** (1935-1993), Атырау облысы). Атырау мұнай техникумын бітірген
(1963). 1956-1962 жылдары - Қаратон мұнай өндіру басқармасының бұрғылау жұмысшысы,
бұрғышы көмекшісі. 1962-1991 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Құлсары бұрғылау кеңсесі Прорва бұрғылау бөлікшесінің бұрғышысы, бұрғылау шебері, аға инженері, ұңғымаларды сынау және
сынамалау цехының шебері, саз шаруашылыгының аға инженері. 3-ші дәрежелі «Еңбек Даңқы»
орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Тұрғали Налихов

**Тұрғали Налихов** (1939-2003, Маңғыстау облысы). Атырау политехникалық техникумын бітірген (1970). 1958-1978 жылдары - Жетібай мұнай барлау экспедициясының бұрғышы
көмекшісі, бұрғышысы, бұрғылау шебері. 1978-1999 жылдары - «жетібаймұнай» мұнай-газ өндіру
басқармасының ұңғымаларды жерасты жөндеу бригадасының шебері. 1999 жылдан зейнеткер.
«Еңбектегі табыстары үшін» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Бақтығали Нақуов

**Бақтығали Нақуов** (1942, Маңғыстау облысы) - мұнайшы.

## Өмірбаяны

* 1959-1961 жылдары - Жетібай мұнай барлау экспедициясы моторисінің көмекшісі, дизелист-моторисі.
* 1961-1998 жылдары - «Маңғыстаумұнайгеология» акционерлік қоғамының бұрғышы көмекшісі, бұрғышысы, шебері, ұңғымаларды сынамалау және бекіту бригадасының аға шебері.

## Марапаттары
* «Құрмет Белгісі» ордені
* медалдар
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Тельман Нақбергенов

**Тельман Нақбергенов** (1942, Маңғыстау облысы). Мәскеу өнеркәсіптік мұнай химиясы
және газ институтын бітірген (1967). 1968-1970 жылдары - Атырау химия зауытында шебер, аға
инженер. 1970-1996 жылдары - «Маңғыстаумұнайгаз» өндірістік бірлестігінде бөлім бастығы,
қойнау қаттық қысымды қалыпты сақтауға қажетті технологиялық сүйықтар дайындау бойынша
Басқарманың бас инженері, Мұнайлы аудандық партия комитетінің үгіт және насихат бөлімінің
меңгерушісі, «Маңғыстаумұнайгаз» өндірістік бірлестігі байланыс кеңсесінің бастығы. 1996
жылдан бері «Мұнайтелеком» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі директорының орынбасары.
«Еңбек ардагері» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Жарық сүйгіш және көлеңке сүйгіш өсімдіктер

**Жарық  сүйгіш және көлеңке сүйгіш өсімдіктердің
өзіне тән кейбір белгілері**
Жануарларда қоршаған ортаны көру арқылы сезіну
эволюциялық дамудың дәрежесіне байланысты. Көптеген
омыртқасыздардағы қарапайым көздер - бұл жай ғана
пигментпен қоршалған жарық сезгіш клеткалар, ал бір
клеткалыларда - жарық сезгіш цитоплазманың бөлігі. Толық
көру тек жетілген, күрделі құрылымды көздерде ғана болады.
Өрмекшілер қозғалып тұрған  заттың сұлбасын 1-2 см
ықтықтан ғана көреді. Көру мүшелері омыртқалыларда,
басаяқты моллюскаларда біршама жақсы дамыған.
заттың формасын, мөлшерін, түсін және ара қашықтығын
ажырата алады. Көлемді көру адамға, приматтарға, кейбір
құстарға, үкіге, бүркітке, ителгіге, қыранға және т-б- тән. Адам
үшін сәулелер аймағы күлгін түс пен қоңырқай-қызыл
түстердің аралығында жатыр. Мысалы, кейбір жыландар
спектрдің тек инфрақызыл бөлігін ғана көреді, сондықтан
қараңғыда қорегін жақсы аулайды. Бал аралары үшін жарықтың
көрінетін бөлігі қысқа толқынды бөлігіне жақын келеді. Олар
ультракүлгін сәулелердің көп бөлігін түс ретінде қабылдайды,
бірақ қызыл түстерді ажырата алмайды.
Ымыртта және түнде белсенді тіршілік ететін сүт
қоректілердің көпшілігі түстерді нашар ажыратып, барлығын
қара- ақ бейнеде көреді (ит тәрізділер, мысық тәрізділер,
атжалмандар және т.б.). Мұндай  көру ерекшелігі сондай-ақ түн
құстары - үкі, жапалақтарға да тән. Күндіз тіршілік ететін
құстарға түстерді ажырата алатын, жақсы жетілген көру
мүшелері тән.
Жануарлар мен құстар көру арқылы ұзақты миграциялар мен
жылы жаққа ұшқан  кезде бағыт-бағдар алып отырады. Осындай
ұзақты ұшу кезінде құстар Күнге, жүлдыздарға қарап бағдар
алып отыратыны тәжірибе жүзінде дәлелденген. Аздаған тұман
кезінде олар ұшуын жалғастыра береді, ал қалың тұман кезде
ұша  бермейді. Егер осындай жағдайда ұшып келе жатқан құстар
бағыттарынан ауытқитын болса, тұман сейілген сон қайта өз
бағыттарын дәл тауып алады.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Гүлсін Онай

нобай|Онай дирижер Пекка Салоненмен бірге
**Гүлсін  Онай** (қыркүйектің 12, 1954, Ыстанбұл)— Түркия Республикасының халық артисі, пианист.

Президенттік симфония оркестрінің солисі, Билькент университеті артисі.

3,5 жастан бастап музыкамен  шұғылдана бастаған Гүлсін Онай 6 жаста алғашқы концертін фортепианомен Түрік радио және теледидар қоғамының Ыстамбұл радиосында берді. 12 жасынан бастап оқуын Францияда жалғастырған ол  16 жасында  Париж консерваториясының жоғарғы бөлімін фортепиано бойынша алған алғашқы жүлдесімен бітіріп шыққан болатын.  Маргарита Лонг, Жак Тибо (Париж) және Ферручио Бускони (Бользано) атындағы және тағы басқа да  көптеген халықаралық байқауларда   жүлдегер атанған Г. Онайдың 20-ға жуық альбомы жарық көрді.  
1987 жылы «Мемлекеттік өнер адамы» атағын,  
1988 жылы Богазичи университетінің, 
2007 жылы Хаджеттепе университетінің құрметті докторы атақтарын алды. Түркияда және шетелдерде көптеген қайырымдылық концерттерін бергені үшін 2003 жылы ЮНИСЕФ-тің Түркиядағы ұлттық комитеті тарапынан «Ерікті ізгі ниет елшісі» атанды. 2007 жылы «Севда-Дженап және музыка» қорының алтын белгісімен,  ал биыл  классикалық музыка саласында «Ең үздік пианист» ретінде Доницетти атындағы сыйлықпен  марапатталды. Оның Майамидегі фортепиано фестиваліндегі жеке концертін американдық VAI фирмасы "Gülsin Onay Live in Recital" деген атпен биыл  ақпанда, ал Григ және Сен-Санс концерттерін 2009 жылдың наурыз айында "Gülsin Onay in Concert" деген атпен жарыққа шығарды.
Санат:Түркия пианистері
Санат:Түркия әртістері
Санат:1954 жылы туғандар
Орын Нақпаев

**Орын Нақпаев** (1915-1984, Атырау облысы) - электрлік дәнекерлеу мамандығын игерген
тұңғыш қазақ. Каспий-Орск мұнай құбырын тартуға қатысты. 1936-1964 жылдары» - Мұнай
өнеркәсібі министрлігіне қарасты трестің арнаулы құрылысның электрлік дәнекерлеушісі,
«Қазмұнайқұрылыс» тресі құрылыс-монтаж кеңсесінің инженері, «Ембімұнай» бірлестігі құрылысмонтаж кеңсесінің бастығы.1964-1980 жылдары - «Доссормұнай», «Құлсарымұнай» және
«Мақатмұнай» мұнай-газ өндіру басқармалары бастығының орынбасары. «Құрмет Белгісі» орденімен, медалдармен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ұрықтау мұнай-газ конденсат кен орны

**Ұрықтау мұнай-газ конденсат кен орны** (*Рухтау*) – Каспий маңы ойысының шығыс бөлігіндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Ақтөбе қаласынан оңтүстікте 215 км жерде орналасқан, 1983 жылы ашылған.

## Геологиялық құрылымы
Құрылым өлшемдері 8,4x4,5 км, бойлыққа жұық бағытта созылған брахиантиклин қатпар. Өнімділік жоғарғы карбонатты КТ-1 қатқабатында анықталған. Мұнай жұрынды газ-конденсат жатыны негізінен өнімді типтеп карбонатты жинауыштардан құралған шомбал-қойнауқаттық қорқоймаға орныққан.

## Жатыс сипаты
Қиманың кеуекті бөлігі биоморфтық әктастардан, органогендік кесекті, детритті, оолитті әктастардан, сондай-ақ  доломиттерден құралған. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 11%-ға жетеді, орташа өтімділік 0,1 км2 шамасында. Мұнайға қанығу коэффициенті 0,73. 2900-300 м тереңдіктердегі (су-мұнай жапсары - -2820 м) мұнай жатыны алаңның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Жатынның газға қаныққан бөлігінің биіктігі 450 м, мұнай жұрынының биіктігі 69 м. Жатынның жапқышы қалыңдығы 25-150 м аргиллиттер мен кунгурдың тұзды қатқабатынан тұрады. Газ-мұнай жапсары -2751 м белгіде орныққан. Бастапқы қойнауқаттық қысым 31,0 МПа, қойнауқаттық температурасы 70°С. 

## Құрамы
Мұнай жұрынының мұнайы жеңіл (тығыздығы 807 кг/м3), күкіртті (0,59%), парафинді (7,4%), шайырлы. Көмірсутек құрамы: метандылар -53,2%, нафтенділер -41%, хошиістілер 6%. Қойнауқаттық мұнайының газға қаныққандығы 412 м3/т. 

Мұнайда еріген газ құрамы жағынан ауыр, этанұстаушы, ауыр көмірсутектердің үлесі 10%-ға, метандікі 79,4%-ға дейін жетеді. Газда 4,17%-ға дейін күкіртсутек, 1,86% азот, 1,95% көмірсутектің қос тотығы бар. 

Жатынның газ-конденсаттық бөлігінің құрамында 11% ауыр көмірсутектер, 81,36% метан, 2,14% күкіртсутек, 2% азот, 2,44% көмірқышқыл газы бар. Тұрақты конденсаттың мөлшері 658 т/м3, оның тығыздығы 765 кг/м3, 0,32 күкірт, 0,45% парафин! бар. Жатынның жұмыс режимі серпінді суарынды. Кен орны өндірістік игеруге дайындалған.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Үшкілтас газ кен орны

**Үшкілтас газ кен орны** — Орталық Каспий маңы аймағындағы газ кен орны. Орал қаласынан оңтүстік-батыста 250 км-де, Жаңақала кентінен солтүстікте 35 км жерде орналасқан. 1960 жылы ашылған.

## Геологиялық құрылымы
Апшерон шөгінділері бойынша шектелген Үшкілтас газды құрылымы орталық белігі қиылған, өзімен аттас күмбездің дөңі бетінде жарылым маңында орналасқан қос төбелі брахиантиклин болып табылады. Брахиантиклиннің солтүстік-батыс қанаты лықсымамен күрделіленген. 

## Жатыс сипаты
Кенорын 38-182 м тереңдіктер аралығында жатқан апшерон жікқабатының құмды қойнауқаттарының таужыныстарынан орын алған. Осында сегіз горизонт бөлінген, қалыңдығы 1-2 м келген осылардың ең төменгісі (сегізіншісі) жікқабаттың тұғырлық қабаты болып табылады. Өзге горизонттардың қалыңдығы 20 м-ге дейін жетеді, сонымен қатар ең үлкен қалыңдық пен алаң бойынша тұрақтылық 4 және 6 горизонттарға тән. Құрылымның көтеріңкі бөлігінде 1-3-қойнауқаттар ұшыраспайды. Кен орнында 24 құрылымдық-іздестіру және 5 терең ұңғыма бұрғыланған. Олардың 11-і (құрылымдықіздестіру) өнімділік аумағында. Ұңғымалар сыналмаған, сондықтан тек бір ұңғыма бойынша (К-24) ғана газ шығымы жөнінде деректер бар, он күндік апаттық бұрқақ атқылаудың нәтижесіндегі газ шығымы 10 мың м3/тәу шамасында бағаланған. Мұнымен қатар бұрғылау процесі барысындагы газ белгілері бұрғылау ерітіндісінің газдануы түрінде тағы да бес ұңғымада байқалды. Газ сынамалау қызметінің деректері (жоғарғы кедергі, мұнай-газ жапсарының жоғарғы мәндері) бойынша қатқабаттардың қанығу сипаты анықталады. Кен орны ҚР балансына енгізілмеген.
 
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Харрикейн-Құмкөл мұнай

**Харрикейн-Құмкөл мұнай** - бұрынғы
"Оңтүстікмұнайгаз" мемлекеттік-акционерлік
қоғамының жаңа атауы, Құмкөл кенорнының
оңтүстік бөлігінде мұнай өндіретін, жалпы
Оңтүстік Қазақстанда басқа да мұнай операцияларын іске асыратын канадалық компания. Халықаралық операцияларга компания
1991 жылдан қатысып келеді. 1996 ж. Харрикейн "Оңтустікмұнайгаз" АҚ-ның акцияларын иемденді. Сатып алу - сату шартына
сәйкес "Оңтүстікмунайгаз" АҚ-ның кәдімгі
дауысқа қойылған акцияларының 89,5%-ы
осы канадалық компанияға, қалған 10,5%-
ы акционерлік қоғам қызметкерлеріне тиісті
болды. Харрикейін өндірілмек қоры 14 млн.
т шамасындагы Құмкөл кенорнының оңтүстік
бөлігін, ресейлік компания "Лукойлмен" бірге
кенорынның солтүстік бөлігін (мұнай қоры 13.3
млн. т) игеруде. Компания Оңтүстік Құмкөлді
(мұнайдың өндірілмек қорының шамасы 4.4
млн. т) игеруге толық қуқылы және Қызылқия,
Арысқум, Майбұлақ кенорындарын игеру
үлесінің 75%-ы оган тиесілі. "Казгермұнай" біріккен кәсіпорны арқылы Нұралы, Ақшабулақ,
Ақсай кенорындарындагы үлестік қатысудың
50%-ын осы компания алды. Өндірілген
мұнай негізінен Шымкент мунай өңдеу заводында еңделеді. 2004 жылдан бері "Петро
Казахстан Кумколь Ресорсиз" акционерлік
қоғамы деп аталады.	

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Airliner World

**Airliner World** — Ұлыбританияның Линкольншир қаласындағы «Key Publishing LTD» баспа үйінде айына бір рет ағылшын тілінде жарық көретін журнал. Оны тарату ісімен лондондық «Seymour Distribution LTD» компаниясы айналысады. Журнал баспа нарығында 1999 жылы пайда болды. Ол негізінен әуекомпаниялар мен әуелайнерлерінің қызметін насихаттауға бағытталған. Басылымда авиациядағы әлемдегі жаңалықтар, сонымен бірге әуекомпаниялар, әуежайлар туралы мақалалар жарияланып тұрады. Бас редакторы: Tony Dixon.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Журналдар
Санат:Ұлыбритания
Autosport

**Autosport** — Ұлыбританияның «Haymarket Consumer Media» баспа үйінде әр бейсенбі сайын жарық көріп тұратын автоспорт жайлы оқырмандарға мәлімет беретін журнал. 1950 жылы Грегор Гранттың басшылығымен пайда болды. Журналды әдетте «автоспорт таураты» деп атайды.

Санат:Журналдар
Санат:Ұлыбритания
Санат:Авто
BBC Focus

**BBC Focus** — ай сайын жарық көретін ғылыми-танымдық британ журналы.

«Bristol Magazines Ltd» компнаиясының басшылығымен, «BBC Worldwide» баспа үйінде басылып шығып, Бристол мен Англияға таралады. 

Журналда техника мен ғылым саласындағы соңғы жаңалықтар жарияланады. Журнал аудиториясы арнайы аталған спорт түрлерінің мамандары мен қарапайым халық, автомобиль спортының жанкүйерлері болып табылады. 

Бас редакторы: Джени Осман (ағыл. Jheni Osman). 

Таралымы: 70 000 (2008 жылы). 

ISSN: 0966-4270. 

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Ұлыбритания журналдары
Санат:Ағылшын тілді журналдар
Санат:Тәртіпаралық ғылыми журналдар
Санат:Ғылыми-көпшілік журналдар
Санат:Алфавит бойынша Ресей журналдары
Санат:Орыс тілді журналдар
Санат:1992 жылы пайда болған баспасөз құралдар
Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны

**Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны** — Каспий маңы ойысының солтүстік бөлігіндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Орал қаласынан солтүстік-шығыста 40 км жерде орналасқан, 1991 жылы ашылған.

## Геологиялық құрылымы
Газ конденсат жатындарын сыйыстырушы құрылым іргетас күмбезінің солтүстік беткейінен орын алған, оңтүстігінен тектоникалық жарылыммен қалқаланған. Өнімділіктің екі қатқабаты анықталған: төменгі-ортаңғы девонның газды-конденсатты қатқабатында (4830-5180 м) екі жатын (би және афонит жатындары) және жоғарғы турненің қатқабатында (4275-4400 м) бір газ-мұнай жатыны. Ортаңғы девон жатыны оңтүстік қанаты ендікке жұық бағыттағы жарылыммен тілінген пликативтік-тектоникалық брахипішінді құрылымды түзуші би жене афонин ен онаты шөгінділерімен байланысқан. 

## Жатыс сипаты
Жатындар солтүстігінен құрылымдық тұйықталу арқылы қалқаланған. Жинауыштар сазды таужыныстармен кезектесе қабаттасқан әктастардан, доломиттерден (органогендік, органогендік-детриттік, кейде биогермдік) құралған. Жинауыштарының кеуектілігі 4,0-16% (ұңғымалар бойынша орташа шама 5,8-6,8%), сыналған аралықтардагы өтімділігі 6-44 фм2. Газ-су жапсары -5110 м белгіде байқалған, жатынының жоғарғы нүктесі -4920 м-де анықталған, жатынның өнімділігі 110 м. Афонин жатынының жоғарғы нүктесі -4719 м-де, өнімділігі 91 м. Ұңғымадағы орташа тиімді қалыңдық би жатыны үшін 18,4 м, афонин жатыны үшін 20,8 м. Ортаңғы девон жатындарының екеуі де газды-конденсатты. Конденсат мөлшері би жатынында 286 г/м3, афонин жатынында 95 г/м3. Бастапқы орташа қойнауқаттық қысым мен температура, осы ретпен, 58,1 және 56,6 Мпа, 113 және 110°С болды. 

## Құрамы
Конденсат жеңіл, тығыздығы 752-780 кг/м3, оның 70%-ы 250-289°С-та, 50%-ы 185-217°С-та қайнайды. Конденсаттағы күкірт мөлшері 0,1%-дан аспайды, меркаптандар 0,066-0,01%-ы құрайды. Шағын газды тақиясы бар турнедегі мұнай жатыны тек №10 ұңғымада ғана аршылып сыналған. Газ-мұнай жапсары 4318 м-лік тереңдікте байқалды. 4275 м тереңдіктегі жатынның жоғарғы нүктесінде газдылық этажы 43 м. Су-мұнай жапсары анықталмаган, сынау арқылы өнімділік 4395 м тереңдікке дейін дәлелденген. Су-мұнай жапсарының 4503 м тереңдікте екендігі болжанған, бірақ 4440 м тереңдіктен төменде ұңғыма қимасында жинауыштаржоқ. Мұнайлы бөлігінің анықталған биіктігі 77 м, ықтимал биіктігі 183 м. Газға және мұнайға қаныққан қалыңдықтар 12,4 және 64,4 м, ал жатын бойынша орташа қалыңдықтар, тиісінше, 6,2 және 30 м. Турне жікқабатындагғы газды тақиядан 9мм-лікшайбада алынған газ ен конденсат шығымы, тиісінше, 173,9 мың м3/тәу және 83,3 м3/тәу болды. Конденсат мөлшері 300 г/м3 шамасында, оның тығыздығы 770-788 кг/м3. Мұнайы газ және мұнай нысандарын бірге сынаудан өткізу кезінде алынды. Бұл жағдайда 7 мм-лік шайбадағы газ шығымы 64,4 мың м3/тәу, мұнай мен газ қоспасының шығымы 58,1  м3/тәу болды. Қоспаның тығыздығы 835 кг/м3-ге жетті. Турне жатынының табанасты сулары зерттелмеген. Кен орны 2002 жылдан бері игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Шар тұрқылас қорқоймалар

**Шар тұрқылас қорқоймалар** - қысымы
жоғарылаған (0,25 Мпа-дан астам)
сұйылтылған көмірсутек газдары мен
мұнай өнімдерін сақтайтын сфера пішінді
сыйымдылық. Қалыпты Шар тұрқылас қорқоймалар диаметрлері 5, 10,5, 12, 16 және 20 м, көлемдері 300,
600, 900, 2000, 4000 м3, 0,25, 0,6, 1,0, 1,8
Мпа қысымдарга есептеледі. Шар тұрқылас қорқоймалар жер
бетінен жоғары топтастыра орнатады.
Сақталатын өнімнің жалпы көлемі 2000 м3-
ге дейін болғанда топтағы Шар тұрқылас қорқоймаларның жеке
көлемі 1000 м3-ден аспауы, 2000-8000
м3-ге дейін болғанда 2000 м3-ден аспауы
тиіс. Шар тұрқылас қорқоймалар сақтандырушы қақпақтармен,
қысымды өлшейтін манометрлермен, деңгей
керсеткіштерімен және суйық фазаның шектік деңгейінің сигнализаторларымен, бекітуші қондырғылармен, байқау мен жөндеу
жұмыстарын жургізетін люктермен жене
желдеткіштермен жабдықталады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Үшарал, Солтүстік Үшарал газ кен орны

**Үшарал, Солтүстік Үшарал газ кен орны** — Шу-Сарысу шөгінді алабындағы Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орнына ұштасқан кен орны, 1970 жылы ашылған. 

## Жатыс сипаты
Кен орны өлшемдері 3x7 км (-640 м-лік изогипса), амплитудасы 80 м, жарылым маңында орналасқан брахиантиклин қатпардан орын алған. Өнеркәсіптік газдылық төменгі пермнің тұзтасты терригендік қызыл түсті шөгінділерімен байланысты. Шомбал күмбез түріндегі жатынның беті бойынша жатыс тереңдігі 880 м, биіктігі 98 м, газ-су жапсарының белгісі -646 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 95 м, тиімдісі -44,5 газға қаныққаны -44,5 м. Жарықшақты кеуекті типтегі жинауыштар құмтастар мен алевролиттерден құралған, ашық кеуектілігі 4,23%, газға қанығу коэффициенті 0,48. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 10,52 Мпа және 4ГС. Диаметрі 19,1 мм-лік штуцерде газдың алғашқы шығымы 43-61 мың м3/тәу. Қалыңдығы 500 м-ден астам төменгі пермнің сульфатты-галогендік таужыныстары жатынның жапқышы рөлін атқарады. 

## Құрамы
Төменгі пермь газдарының 99,2%-ы азот, 0,46%-ы гелий, 0,04%-ы неон+аргон, 0,3%-ы көмірқышқыл газы. Жатынның режимі серпінді суарынды. Өнімді шөгінділердің қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті, минералдылығы 272,7 г/л. Кен орны барлануда.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Шахталық қойма

**Шахталық қойма** - таужыныстардың
қалың да берік түзілімдерінде немесе жеңіл-желпі инженерпік шешімдердің
жәрдемімен нығыздауға болатын таужыныстарда тургызылатын мұнай мен газ
сақтайтын шахталық түріндегі жерасты
сыйымдылықтары. Егер таужыныстар
сақталатын өнімді сүзбелемейтін болса,
сақталатын өнімнің сапасына әсер ететін
кірмелері жоқ болса, тау-кен қысымына
төзімді болса, ондай таужыныстар мұнай
мен газ қоймаларын тұрғызуға жарамды
деп саналады. Шахталық қойманы орналастырудың ең
аз тереңдігі сақталатын өнімнің қаныққан
буының қысымымен шектеледі.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Шеврон МұнайГаз ИНК

**Шеврон МүнайГаз ИНК** - филиал 1996
жылы наурыз айынвың 26 жұлдызында
Қазақстан Республикасының Юстиция министрлігінде есепке алынды. Негізгі қызмет
турлеріне маркетинг, мұнай және газ өңдеуді
ұйымдастыру, басқа кемірсутектер мен газ,
мунай тиеу мен түсіру, сақтау, тазалау, еңдеу
мен жеткізу, табу, барлау, қолдану операциялары жатады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орны

**Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орны** — Шу-Сарысу шөгінді алабының Мойынқум ішкі ойысындағы газ кен орны. Жамбыл облысында, Тараз қаласының солтүстік-батысында 125 км жерде орналасқан. Кен орны алаңы 1962 жылы құрылымдық картаға түсіру бұрғылауын жүргізу барысында дайындалған. 

## Геологиялық құрылымы
Төменгі пермнің өнімді шөгінділерінің құрылымдық жайғасуы тізбек тәрізді орналасқан үш брахиантиклин қатпарлар - Кемпіртөбе, Үшарал, Батыс Үшарал - түрінде көрініс береді. Осыларда газ-су жапсарлары бірдей -465 м белгіде орныққан оқшауланған үш газ жатыны орын алған. Бұлардың әуелгі екеуі ендікке жуық, ал Батыс Үшарал брахиантикл иіні солтүстік-батыс бағытта созылған. Олардың жалпы өлшемдері (шектеуші -540 м-лік изогипса бойынша) 31x6 км, амплитудасы 220 м. Ең үлкен амплитуда Кемпіртөбе қатпарының (220 м), ең кіші амплитуда Батыс Үшарал қатпарының (120 м) үлесінде. Бітімдерінің шомбал-күмбездік типі, газарынды режимі, құмтастар мен алевролиттерден құралған жинауыштарының кеуекті-жарықшақты, жарықшақты-кеуекті түрлері барлық жатындарға ортақ болып табылады.

## Жатыс сипаты
Кемпіртөбе жатынының күмбездегі ең төмен белгісі 730 м, биіктігі 115 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдыгы 165 м, тиімдісі 115 м, газға қаныққанқалыңдық 71м. Ашық кеуектілігі 4,83%.
Газға қанығу коэффициенті 0,6. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 10,26 МПа және 41°С. 19,17 мм шайбадагы газдың бастапқы шығымы 189 мың м3/тәу. Күмбезі 720 м-лік тереңдіктегі 

Үшарал жатынының биіктігі 115 м. Өнімді горизонттардың жалпы, тиімді және газға қаныққан қалыңдықтары, тиісінше, 185, 115 жене 64,5 м. Ашық кеуектілік 3,57%, газға қанығу коэффициент 0,6. Қойнауқаттық
қысымы мен температурасы 9,39 МПа және 39°С. 19, 17 мм штуцерде газ шығымы 228 мың м3/тәу. 

Күмбезі 760 м тереңдіктегі Батыс Үшарал жатынының биіктігі 45 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 115 м, тиімдісі 55,4 м, газға қаныққаны 45 м. Ашық кеуектілігі 4,99%, газға қанығу коэффициент 0,6.
Қойнауқаттық қысым мен температура 10,-22 МПа және 37°С. 19,17 мм-лік шайбадағы газдың бастапқы шығымы 35 мың м3/тәу. Жалпы қалыңдығы 451-487 м кунгур жіққабатына тиесілі сульфаттанған және галиттенген аргиллит қабатшалары бар тұз қатқабаты жатындардың жапқышы қызметін атқарады.

## Құрамы
Төменгі премь газдары 98,86-99,32% азот пен 0,68% гелийден тұрады. Үшарал жатынында 0,46%-га дейін көмірқышқыл газы бар. Төменгі пермь горизонттарының сулары хлоркальцийлі, хлорид-натрийлі құрамды, тығыздығы 1160-1170 кг/м3, минералдылығы 198,9 г/л-ге дейін (Кепіртөбе), 252,6 г/л (Үшарал) және 212 г/л (Батыс Үшарал). Кен орны барлануда.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Шегендеу тізбегі

**Шегендеу тізбегі** - бұрғылау ұңғымасын бекітуге және пайдалану кезінде өнімді горизонттарды оқшаулауга арналган. Шегендеу
құбырлары бұрандамен жалғастыру арқылы
құрастырылады. Мұнай мен газ ұңғымаларын
бұрғылағанда қолданылатын Шегендеу тізбегінің екі
шеті бүрандалы, бір жағы муфталы болады, сыртқы диаметрі 114-508 мм, ұзындығы
9,5-13 м, қабырғасының қалыңдығы 5-16
мм. Диаметрі 178-503 мм-лік аралық тізбектер ұңгыманың төменгі қабаттарының
қабырғаларын бекітуге арналған. Диаметрі 114-168 мм-лік игеру тізбегі өнімді горизонтты жабады. Оның ойықтары арқылы
ұңғымаға келген мұнай мен газ сораптық-
компрессорлық құбырлар тізбегі арқылы
ұңғыма ернеуіне қарай көтеріледі.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Шикі газ (майлы газ)

**Шикі газ (майлы газ)** - ауыр көмірсутектер
(СЗН8+жоғ.) мөлшерінің жоғарылығымен сипатталатын көмірсутектер тобының табиғи
жанғыш газы. Гипергендік әсерлерден
жақсы оқшауланган мұнай жатындарының
ілеспе газдары мен газ-конденсат
жатындарының газдары жатады. Газ-мұнай
кәсіпшіліктері мен газ өңдеу зауыттарының
қондыргыларында С.г.-ды құргатады, тазартады, бензиннен арылтады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Нафтоидтар

**Нафтоидтар** - органикалық затпен байыған
таужыныстарға жоғарғы температура мен
қысымның оқшау әсерінен түзілетін табиғи
таушайырлар тобы. Нафтоидтар пиронафтоидтар
мен тектононафтоидтарға ажыратылады.
Әуелгілері жапсарлық метаморфизм кезіндегі органикалық заттар пиролизінің өнімдері
болып табылады, екіншілері біршама төмен
температураларда органикалық заттың
қозғалмалы түрбелшектерінің сығымдалып,
көрші таужыныстардың қуыстарын толтыруынан түзіледі.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Шығым (дебит)

**Шығым (дебит)** - табиғи немесе жасанды
бастаудан белгілі уақыт бірлігінің ішінде келіп
құйылатын мұнайдың немесе газдың көлемі.
Секундына, сағатына, тәулігіне л, м3, т бірліктерімен өлшенеді. Таужыныстың мұнай,
газ қатйарымына, қорының шамасына,
ұңғыма диаметріне байланысты. Мұнайды
тартқандағы Шығым  1-2 т/тәу-тен 1500-3000 т/
тәу-ке, бұрқақты ұңғымадан 4000-5000 т/
тәу-ке, газдыкі жүздеген мың м3/тәу-ке жетеді. Шығым  қойнауқат депрессиясына, оның
қалыңдығына, өтімділігіне тура, ал мунайдың
тұтқырлығына кері пропорциялы болады. Шығымды жоғарылату үшін қойнауқаттық қысымды
жоғарылату немесе тұрақты ұстап туру
қажет, ол үшін жатынға қысыммен әр түрлі
агенттер айдалады.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Шығыс Нормауыл мұнай-газ конденсат кен орны

**Шығыс Нормауыл мұнай-газ конденсат кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Өзен-Жетібай антиклин баспалдағындағы мұнай-газ конденсат кен орны. Жаңаөзен қаласынан солтүстік-шығыста 63 км жерде орналасқан. 1986 жылы ашылған.

## Иеленушілері
 Жетібаймұнайгаз ( Маңғыстаумұнайгаз ( Mangistau Investments B.V. (51% Қазмұнайгаз/49% CNPC))

## Геологиялық құрылымы
Жоғарғы триастың шағылдырушы беті бойынша кенорынды сыйыстырушы құрылым (-3300 м-лік изогипса) өлшемдері 4x12 км, ендікке жуық бағытта созылған брахиантиклин қатпар. Ашық кеуектілігі 13-14%, өтімділігі 0,05 мкм2 ұсақ түйірлі құмтастардан құралған жоғарғы триас шөгінділері енімді. Қалыңдығы 250 м немесе одан да асатын тығыз саз будасы жапқыш рөлін атқарады.

## Жатыс сипаты
Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Батыс көтерілімнің шетінде биіктігі 60 м газ жатыны анықталған. Өнімді горизонттардың тиімді газға қаныққан қалыңдығы 9,8 м, газға қанығу коэффициенті 0,88. Газ-су жапсары -3272 м-лік белгіде. Шығыс көтерілім мұнайлы. Оның жинауыштарының жалпы қалыңдығы 29,6 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 7,2 м. Жатынының биіктігі 30 м, ауданы 3,3 км2, мұнайға қанығу коэффициенті 0,71. Су-мұнай жапсары -3125 м-лік белгіде орныққан. Мұнайдың шығымы 12 м3/тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым газ жатынында 37,48 Мпа, мұнай жатынында 35,19 Мпа, температура 120°С. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы орташа (861 кг/м3), мол парафинді (28%), 0,57% асфальтендері, 3,63% силикагельдік шайырлары бар. Мұнайда еріген газы ауыр, этан мөлшері 17%. Ауыр көмірсутектер 28%, метан 69,7%. Аз мөлшерде азот (1,9%) және көмір қышқылы (0,2%) бар. 15 мм-лік штуцердегі шығымы 182 мың м3/тәу, еркін газдың абсолют тығыздығы 0,943, ауада 0,841. 

Құрамы жағынан газы ауыр, этан-пропанды, ауыр көмірсутектер мөлшері 21%-га жетеді. Азот пен көмірқышқыл газының мөлшері, тиісінше, 1,2 және 0,3%. Конденсаттың тұрақты мөлшері 12-15 г/м3-ді құрайды. Қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті жоғары минералданған тұздықтар болып келеді. Кен орны 1988 жылдан бері игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Зейнеп

**Зейнеп** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
#  Зейнеп (қыстау)
#  Зейнеп әйел адам есімі ретінде —
* Зейнеп Қойшыбаева
* Уәлиханова Зейнеп
* Зейнеп Мүсілімқызы Базарбаева
* Зейнеп Қошқарбергенқызы

Санат:Айрық беттер
Шығыс Оңғар мұнай кен орны

**Шығыс Оңғар мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік шығыс бөлігіндегі мұнай кен орны. Атырау облысында, Доссордың солтүстігінде 60 км жерде орналасқан. 1989 жылы ашылған.

## Геологиялық құрылымы
Кен орнының қимасы юра мен бордың терригендік қатқабатынан құралған. Құрылымдық орны жөнінен батыс жағынан тектоникалық бұзылысқа түйісетін жартылай күмбез. Бойлыққа жуық бағытта созылған лықсыма арқылы жартылай күмбез алаңша, Оңтүстік Шығыс және Солтүстік Батыс алаңшаларға дараланған, Солтүстік Батыс алаңша өз кезегінде, ендікке жуық бұзылыспен күрделіленіп,
екі блокқа бөлінген. -950-лік изогипса бойынша көтерілімнің өлшемдері 2,5x7 км, биіктігі 350 м. Ортаңғы юра шөгінділерінде 522 және 601 м-лік тереңдіктерде жатқан екі горизонттың өнімділігі анықталды. Құмтастардан құралған жинауыштарының ашық кеуектілігі 33%, өтімділігі 0,63 мкм2, тиімді қалыңцығы 7,5 және 4,2 м, мұнайға қаныққан қалыңдығы, тиісінше, 6,2 және 4,6 м, қанығу коэффициенті 0,55. 

## Жатыс сипаты
Мұнайлы жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, жапқышы қалыңдығы 6 м-ге дейін жететін саздан тұрады. Мұнайлы бөлігінің биіктігі 8,6-4,6 м. Су-мұнай жапсарлары -563,5 және -626,9 м-лік белгілерде. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 5,58 Мпа және 27°С болды. 517 м-лік динамикалық деңгейдегі мұнай шығымы 4,2 м3/тәу-ке жетті. Екінші горизонттың мұнай шығымы 465 м-лік динамикалық деңгейде 13,2 м3/тәу шамасын құрады. 

## Құрамы
Кенорынның мұнайы ауыр, тығыздығы 899,8-923 кг/м3, күкірттілігі аз (0,3-0,4%), парафинділігі төмен (2,0-2,23%), асфальтендер мөлшері болмашы, силикагельдік шайырлардың жоғарғы мөлшерімен ерекшеленеді. Қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті әлсіз тқздық түрінде кезедеседі, тығыздығы 1113 кг/м3, минералдылығы 175 г/л. Суларда йод (8,62 мг/л) және бром (167 мг/л) бар. Жатындардың режимі суарынды. Кен орнында жұмыс 1992 жылдан бері тоқтатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Шығыс Өзен газ кен орны

**Шығыс Өзен газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазғұрлы ішкі ойысындағы газ кен орны. Жаңаөзен қаласының оңтүстігінде 12 км жерде орналасқан. 1988 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Кен орнын сыйыстырушы құрылым ірі тектоникалық тұрғыдан алғанда Өзен-Жетібай антиклин өңірінің күмбез іспетті көтерілімдерінің бірі болып табылады. Өнімді горизонттарының беті бойынша өлшемдері 2,75x1,5 км келген антиклин қатпар. Газды горизонт байос жікқабатының құмды-сазды шөгінділерінде. 

## Жатыс сипаты
Жатыны қойнауқаттық, дөңестік, газ-су жапсары -1827 м-лік белгіде. Терригендік жинауыштардың ашық кеуектілігі 14,1%, өтімділігі 0,010 мкм2 келген ұсақ түйірлі құмтастардан тұрады. Қалыңдығы 20 м-ге дейінгі сазды таужыныстар жапқыш болып табылады. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 24,4 м, тиімді қалыңдығы 21,2 м, газға қаныққан қалыңдығы 8,4 м. Газға қанығу коээфициенті 0,69. Жатынның ауданы 2,91 км2, биіктігі 40 м, өнімді горизонттың дөңесі бойынша тереңдігі 1996 м. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 19 Мпа және 94°С. 7 мм-лік штуцердегі газ шығымы 94 мың м3/тәу, газдың тығыздығы 795 кг/м3. 

## Құрамы
Газ құрамында метан басым (90,4%), ауыр көмірсутектер үлесі 5,6%, 3,1% азот, 0,8 көмірқышқыл газы бар. Жатынның режимі газарынды. Хлор-кальцийлі типті қойнауқаттық суларының тығыздығы 1098 кг/м3, минералдылығы 140 г/л-ден астам келетін тұздықтарға жатады. Кен орны 2000 жылдан бері игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан газ кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Шығыс Көкарна мұнай кен орны

**Шығыс Көкарна мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы белдеміндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 150 км жерде орналасқан. Кен орны 1979 жылы ашылды, сол жылы басталған барлау бұрғылауы 1986 жылы аяқталған. 

## Геологиялық құрылымы
Кенорын қос қанатты тұз күмбезді құрылымнан орын алған. Кенорынның өнімді қимасында белінген 3 мұнайлы горизонттың біреуі ортаңғы юрада, екеуі триаста. Ортаңғы юра горизонтының жатыс тереңдігі 2263 м, триастағы горизонттардың бұл көрсеткіші 2346-2603 м. 

## Жатыс сипаты
Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Ортаңғы юра горизонтының биіктігі 28 м, триас горизонттардың бұл көрсеткіштері 20 және 36 м. Су-мұнай жапсары -2317 және 2664 м белгілерде. Өнімді қатқабаттың қимасы терригендік таужыныстардан құралған. Жинауыштарының ашық кеуектілігі 16-19%, өтімділігі 0,017-0,43 мкм2, мұнайға қаныққан қалыңдық 6,3, 6,9 және 2,8 м, қанығу коэффициенттері 0,54-0,6 аралығын қамтиды. Мұнайдың алғашқы шығымдары ортаңғы юра горизонтында 154,3 м/тәу (7 мм-лік штуцерде), триас жатындарында 115 м3/тәу (5 мм-лік штуцерде) болды. Газдық фактор 29,6 м3/м3. Бастапқы қойнауқаттық қысым 25-29,4 МПа, температура 71-84°С. 

## Құрамы
Мұнайдың тығыздығы 844 кг/м3. Мұнайлары аз күкіртті (0,47%), парафинді (2,4%), шайырлы (6,4%), асфальтенді (1,4%). Газ құрамы: метан -47,25%, этан
-6,74%, пропан -9,29%, изобутан -2,27%, н-бутан -7,09% т.б. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1139-1156 кг/м3, минералдылыгы 24,6-25,1 г/л. Кен орнында 1986 жылдан бері жұмыс доғарылған болатын, алайда онда "ҚазМұнайГаз-Тельф" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2001 жылдан бастап жобалық игерім жұмыстарын бастады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Нельсон Рисорис

**Нельсон Рисорис** - Қазақстанда мұнай кенорындарын игерумен 2000 жылдан бері айналысып келе жатқан, штаб-пәтері Лондонда (Англия) орналасқан тәуелсіз компания.
Құрлықта орналасқан 5 кенорында өзіндік үлесі
бар, олар - Батыс Қазақстандағы Әлібекмола,
Қожасай, Қарақүдық, Солтүстік Бозащы және
Арман кенорындары. "Нельсон Рисорис"
жақын болашақта өзінің активтерін Каспийтеңізінің қайраңында орналасқан екі мұнайлы
блоктағы (Оңтүстік Жамбай және Оңтүстік Забурунье) үлесін алу опиционын жүзеге асыру арқылы өсіретін болады. Компанияның
қарапайым активтері Канададағы Торонто
қорлық биржасында құнды қағаздардың NLG
коды беріле отырып сатылады. 2004 жылы
құнды қағаздарын Лондон қорлық биржасында ресми түрде сату құқығын иеленді.
Қазіргі кезде "Нельсон Рисорис" құрылықта
орналасқан төрт кенорынды игеру жобасында өзіндік үлесті иеленген, олар: "Қазақойл
Ақтебе" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
- үлестің 50%-ы 2000 жылдың мамыр айында
сатылып алында (Әлібекмола жене Қожасай
кенорындары). Бұл кенорындар бойынша
өнім мөлшері тәулігіне 4200 тоннаны құрайды
(2005 жылдың мамыр айының басындағы
көрсеткіш); Солтүстік Бозащы - 50% үлестің
35%-ы 2003 жылдың желтоқсанында, ал 15%-
ы 2004 жылдың ақпанында сатылып алынды. Кенорын бойынша өнім (2005 жылдың
мамырындағы көрсеткіш) - тәулігіне 1500
тонна; "Қарақүдықмұнай" жабық акционерлік
қогамы - үлестің 36%-ы 2004 жылдың мамырында, 40%-ы желтоқсанында сатылып алынды. Кенорын бойынша өнім (2005 жылдың
мамырындағы көрсеткіш) - тәулігіне 1250
тонна; "Арман" бірлескен кесіпорны - үлестің
50%-ы 2004 жылдың желтоқсанында сатылып
алынды, кенорын бойынша өнім - тәулігіне
650 тонна. Жоғарыда көрсетілген кенорындарды игеруге және бүкіл төрт жоба бойынша
шыққан операциялық шығындарды жабуға
Қазкоммерцбанк, Қазақстанның Үлттық Банкі
және БНБ Париба (Швейцария) тараптарынан
ашылған 270 млн. несиелік қаржы 2001-2004
жылдар аралығында "Нельсон Рисористің"
тікелей араласуының арқасында жене соның
кепілдігімен берілді.

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны

**Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының ернеуі маңының оңтүстік-шығыс өнірінің (Оңтүстік Ембі белесінің) Тұран тақтасының Үстірт-Бозащы ойысымымен ұштасар жеріндегі газ-мұнай кенорны. Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында. 1988 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Тұзасты шөгінділерінде шағын көтерілім түріндегі кенорынды сыйыстырушы құрылым -4000 м-лік изогипсамен жиектелетін, ендікке жуық бағытта созылған антиклин. Өлшемдері 15x3,5 км, амплитудасы 200 м-ден астам. Төменгі пермнің сакмар жікқабатының шөгінділері мұнайлы. 

## Жатыс сипаты
Жатын 3754,5 м тереңдікте. Карбонатты жинауышы  кеуекті, ашық кеуектілігі 8-9%, өтімділігі 0,013 мкм2. Қалыңдығы 15 м немесе одан да астам саз қабатшасы жапқыш рөлін атқарады. Жатынның мұнайлы бөлігінің биіктігі 59,8 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 35,3 м, мұнайға қанығу коэффициенті 66%. Жатын қойнауқаттық дөңестік. Су-мұнай жапсары -383,35 м белгіден өтеді. Бастапқы қойнауқаттық қысым 41,1 Мпа, температура 109°С. 6 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы 24 м3/тәу. 

## Құрамы
Мұнайы жеңіл, тығыздығы 828 кг/м3, газға қанығу дәрежесі 280 м3/т. Мұнайда еріген газ құрамы жағынан метанды-этанды, 63% метан, 4,7% этан және 9,2%-дан астам жоғарғы гомологтар, 2,25% азот және аз мелшерде көмір қышқылы бар. Мұнайы мен қойнауқаттық сулары аз зерттелген. Кен орнын барлау аяқталмаған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Шығыс Іле шөгінді алабы

**Шығыс Іле шөгінді алабы** - Қазақстанның оңтүстік-шығысындагы жоғарғы палеозой-мезозой-кайнозойдың көмірлі және үміттенерліктей мұнайлы-газды терригендік шөгінділерінен құралған тауаралық
ойыс. Құрылымдық бітімі жағынан Шығыс Іле және Батыс Іле алаптарын біріктіре отырып, солтүстігінде Жоңғар Алатауымен, оңтүстігінде оның Кетпен, Торайғыр т.б.
тармақтарымен, батысында Кіндіктас тауларымен шектелген біртұтас Іле ойысының
құрамына кіреді. Жалпы ауданы 24 мың км²- ден астам. Алматы облысының аумағында
орналасқан. Біртұтас тауаралық Іле ойысын Шығыс және Батыс алаптарга белу оның
тереңдегі құрылымының ерекшеліктерімен, сонымен бірге оларды шектеуші тау
жоталарының морфологиялық ерекшеліктерімен байланысты. Солардың ішінде өзара
жуықтасқан солтүстіктегі Үлкен Қалқан, оңтүстіктегі Бөгеті жоталары Бөгеті-Қалқан
мойнағын қурайды. Іле ойысын құрауға тутастай алғанда құрамында пермь, триасюра, бор-палеоген-неоген шөгінділері бар құмды-сазды тузілімдердің қалыңдығы 6000
м-ге дейінгі жиынтығы қатысады. Сонымен қатар, бұрғылау мен сейсмобарлаудың деректері бойынша, еңтолықстратиграфиялық
қима іргетасы солтүстікке қарай біртебірте ылдиланған Шығыс Іле алабында
анықталды. Оныңылдилануыныңеңжоғарғы тереңдігі Көктал-Панфилов ендігі бойынша
өтеді. Бұдан солтүстікте Шығыс алаптың ішкі бөлігін тау жиегінен, яғни Жоңғар Алатауынан даралап бөлетін ендік бағыттағы терең
жарылым анықталған. Оңтүстікке, Кетпен жотасына қарай іргетастың беті бірқалыпты
көтеріле бастайды және пермь-карбонның порфириттері осы жотаның солтүстік бет-
кейлерінде жер бетінде ашылады. Жаркент қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай
30 км қашықтықта жүргізілген сейсмобар-лау іргетастың көтеріңкі Пенджа блогын
анықтады. Екі брахиантиклин қатпармен күрделіленген осы блоктың терең іздестіру
бұрғылауын жүргізуге болашағы бар. Себебі Пенджа көтерілімі (блогы) мұнай мен
газ табылу келешегі жоғары саналатын триас-юра шөгінділерінің даму ауқымында
орналасқан. Панфиловтан солтүстікке қарай тұғырдың ең мол ылдиланған белде-
мінде терең бұрғылау арқылы зерттелмеген
оқшау құрылымдар тобы орналасқан. 1.01.1997 жылғы дерек бойынша, алапта 10-нан
астам терең ұңғыма бұрғыланған, әйтсе де
олардың көпшілігі, сейсмобарлаудың нақты
деректерінсіз қойылгандықтан, бургыланған
ұңғыма орнының сәтсіз орналастырылуы
себепті нәтижесіз болды. Іле өзенінің оң
жағалауындагы шекара заставасының
маңында бурғыланған Қайрылған
ұңғымасы триас-юра, бор-палеоген-неоген
таужыныстарының ең толық қимасын аршыды. Бұрғылау барысында триас және юра
шөгінділерінен қуатты газ бел гілері байқал ып
турганына қарамастан, техникалық себептермен ол сыналмай қалды. Алаптың өзге
бөліктерінде бургыланган уңгымаларында
да палеоген-неоген және юра шөгінділерінен
газ бөлінетіні байқалды. Тіректік ұңгымада
бор жүйесіне тиесілі таужыныстарды
сынаганда 2700 м тереңдіктен жогаргы температуралы (уңғыма ернеуінде +98°С) тұщы
судың қуатты ағымы алынды. Сонымен,
алап мұнай, газ кенорындары ашылуында
келешегі бар аймақ болуымен қатар, халық
шаруашылығының кептеген салаларында
пайдаланылуы мүмкін термалды (жылы)
сулардың ірі артезиан алабы ретінде де
назарга ілікті.	

## Дереккөздер


Санат:Мұнай