I Вильгельм

**I Уилһелм Фридриһ Лүдвиг** (нем. Wilhelm I. Friedrich Ludwig; 22 наурыз 1797, кронпринцев сарайы, Берлин - 9 наурыз 1888, Берлин) - 1871 жылғы 18 қаңтардан бастап Герман империясының императоры (кайзер), 1858 жылғы 7 қазаннан 1861 жылғы 2 қаңтарға дейін Пруссия Корольдігінің регенті, 1861 жылғы 2 қаңтардан бастап Пруссия королі. Біріккен Германияның бірінші билеушісі.

## Өмірбаяны
Болашақ император 1797 жылы 22 наурызда Берлиндегі Кронпринценпалда дүниеге келген. Ол Ханзада Фредерик Уильямның екінші ұлы. Он екі жасында әкесі оны Пруссия әскерінің офицері етіп тағайындады. Уилһелм 1814 жылы Наполеон Бонапартқа қарсы алтыншы коалициялық соғыс кезінде рәсімінен өтті. Хабарланғандай, Уилһелм өзін өте батыл сарбаз ретінде көрсетті — ол капитан дәрежесіне көтеріліп, темір крестпен марапатталды. 1829 жылы Уилһелм Августа ханшайымға үйленді. Олардың некелері сыртқы жағынан тұрақты болды, бірақ онша бақытты болмады.

1815 жылы Уилһелм майор атақта көтерілді және 1-ші Гвардсфорд полкінің батальонын басқарды. Ол Лигни мен Ватерлоо шайқасында Герхард Леберехт фон Блүхердің қол астында шайқасты. 1815 жылдан кейін дипломатиялық миссияларды жүргізетін дипломат болды.

1816 жылы Уилһелм Штеттинер ұланның қолбасшысы болды, ал екі жылдан кейін ол генерал-майор атағын алды. 1819 жылы Уилһелм VII және VIII армия корпусының инспекторы болып тағайындалды. Бұл оны Пруссия армиясының Һоһенцоллерн үйіндегі өкілі етті. Ол күшті, жақсы дайындалған және жақсы жабдықталған әскерді жақтады. 1820 жылы Уилһелм 1-ші ұландық дивизияның командирі болды, ал 1825 жылы III армия корпусын басқаратын генерал шенін алды.

1829 жылы Уилһелм Ұлы Герцог Карл Фридрих Сакс-Веймар-Эйзенахтың қызы Августа ханшайымына үйленді.

= Әскери мансап =
III Фридрих Уилһелм екінші ұлы Уилһелм таққа ықтимал мұрагер ретінде саналмады, сондықтан орташа білім алды. Уилһелм өзін әскери мансапқа арнады: ол 1814 жылдан бастап армияда қызмет етті, Наполеонға қарсы соғысты және 1814 жылы 27 ақпанда Бар-сюр-Обе шайқасына қатысқаны үшін темір крест алды. Сондай-ақ ол 1815 жылдан кейін дипломатиялық миссияларға қатысып, тамаша дипломатиялық дағдыларды көрсетті.

Парижді алу үшін Уилһемге майор атақты берілді және батальон командирі болды, 1817 жылы ол полковник, 1818 жылы генерал-майор және атқыштар бригадасының командирі болып тағайындалды, 1820 жылы ол дивизия бастығы болып тағайындалды, ал 1824 жылда ол 3-ші Корпус командирі, келесі жылы армия командирі болды. Сонымен бірге ол атты және жаяу әскер ережелерін қайта қарау комиссияларының төрағасы болды.

1840 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін және оның ағасы король IV Фридриһ Уилһелмтің баласыз болуына байланысты Уилһелм таққа болжамды мұрагер ретінде Пруссия кәнізі атағын алды, генерал атаққа көтеріліп, Министрлер кеңесі мен мемлекеттік кеңестің төрағасы болып тағайындалды.

1848 жылғы революциясы басталғанда ол мемлекеттік министрліктің жоғары лауазымды қызметкері ретінде 18 наурыздағы конституцияға уәде беретін жарлыққа қол қойды, бірақ Берлинде салынған баррикадаларды ескере отырып, ол көтерілісті қарудың күшімен басуды талап етті. Ол реакцияшыл және абсолютист деп саналды; халық оған мүлдем жанашыр болмады. Патшасы мен министрлер оны біраз уақытқа шетелде алып тастауды дұрыс деп санады.

Маусым айында ол Берлинге оралып, өзі депутат болып сайланған Пруссия Ұлттық Жиналысында өзінің ата заңдық принциптерін түсіндіріп, баяндама жасады, бірақ кейінгі пікірталастарға қатыспады. 1849 жылы Баден мен Пфальцтағы белсенді армияның бас қолбасшысы болып тағайындалды. 12 маусымда ол Нидер-Ингельхаймда өз өміріне жасалған қастандықтан құтылып, бірнеше аптаның ішінде республикалық көтерілісті толығымен басып тастады. 1849 жылы қазанда Рейн провинциясы мен Вестфалия әскери губернаторы болып тағайындалды, ол өзінің тұрақты резиденциясы ретінде Кобленцті таңдады

1857 жылы IV Фридрих Уилһелм  инсульт алып, өмірінің соңына дейін еңбекке жарамсыз болды. 1858 жылдың қазан айында Уилһелм ағасы үшін ханзада-регенті міндеттерін қабылдады..

## Германия императоры
Франк-Прусс соғысынан кейін 1871 жылы 18 қаңтарда Уилһелм Францияда, король Лүдовик XIV Версаль сарайында неміс императоры болып жарияланды.

Клерикалдық партияның талаптары мен епископтардың мемлекеттік заңдарды сөзсіз мойындаудан бас тартуы бұрынғы шіркеулік-саяси жүйемен толық үзіліс жасауға әкелді. Мәдени күрес (нем. Kulturkampf) деп аталатын күрес басталды, оның барысында Уилһелм Пруссия және Неміс диеталары қабылдаған шіркеу заңдарына қол қойды және 1873 жылы 3 қыркүйекте Рим Папасы IX Пиус  хатына жауап беріп, католиктік діни қызметкерлердің зайырлы мемлекет басшыларына мойынсұнбағанын көрсетті және христиандықтардың барлық зайырлы билікке қарсылық білдіруіне қарсылық білдірді.

Сыртқы бейбітшілікті нығайтуға император Уилһелмнің шетелдік егемендіктердің ең күштілерімен достық қарым-қатынасы ықпал етті. Оның 1871 жылы Аустрия императоры Франс Йозефпен кездесуінде 1866 жылғы дұшпандық тоқтатылып, ежелгі достық қалпына келтірілді. 1872 жылы 6-11 қыркүйек аралығында Берлинде өткен үш императордың кездесуінде барлық негізгі саяси мәселелер бойынша үш монархтың келісімі бекітілді.

Билігінің соңында Уилһелм әлеуметтік реформаларды ойластырды. Ол 1881 жылы 17 қарашада және 1883 жылы 14 сәуірде Рейхстагқа жолдаумен сөйледі, соның нәтижесінде 1883 жылы ауру жұмысшылардың қорлары туралы заң, 1884 жылы жазатайым оқиғалардан сақтандыру туралы заң шығарылды, ал 1885 жылы бұл екі заң да әртүрлі көлік мекемелерінде жұмыс істейтін жұмысшыларға, сондай-ақ 186 ауыл шаруашылығы қызметкерлеріне таратылды. Императордың 1882 жылғы 4 қаңтардағы нұсқаулығында оппозициялық партиялардың басқарудың парламенттік формасын енгізуге ұмтылуына Пруссия королінің өз үкіметінің саясатын жеке өзі басқаруға конституциялық құқығы қарсы болды.

Берлин конгресінен кейін Пруссия мен Ресей арасындағы ескі достықтың салқындағаны Уилһелмдігі 1879 жылы 3 қыркүйекте Александровта император II Александрмен кездесуді ұйымдастыруға итермеледі. Бұл кездесу нәтиже бермегендіктен, ол 15 қазанда Кінәз Бисмаркпен жасалған қорғаныс одағына Аустро-Мажарстанмен қол қойды, Италиямен де қосылды. 1883. Императорлар Уилһелм мен Франс Йозеф Гаштейнде өткен жыл сайынғы кездесулерінің арқасында бұл одақ барған сайын нығайып, тығыз бола түсті.

Бисмарк өзінің естеліктерінде Уилһелмді ескі, сыпайы және сыпайы джентльмен және шынайы пруссия офицері ретінде сипаттады, оның парасаттылығы жоғары, бірақ «әйелдік әсерге» бейім.

нобай|Версальдағы I-ші Уилһелм Германия императоры деп жариялаудың салтанатты рәсімі. Антон Вернердің Суреті.