open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мақаш Бекбергенұлы Бекмергенов

**Бекмергенов Мақаш Бекбергенұлы** - қазақ совет әдебиет зерттеушісі, филол. ғыл. докторы, профессор. 1963 жылдан КОКП мүшесі. ҚазПИ-ді бітірген. 1932-42 ж. Қызылорда обл-ында мұғалім, 1942-49 ж. Қызылорда пед. институтында оқытушы, 1949 жылдан Ташкентте ұстаздық етеді. Негізгі ғыл.-зерт. еңбектері қазақ совет әдебиетіндегі революция тақырыбына, Ғ. Мүсірепов творчествосына арналған. Бұл салада "Сөз зергері", "Азаматтық үшін алысқандар", "Дүбірлі дәуір шежіресі" атты монографиялары жарық көрді.

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:1919 жылы туғандар
Санат:Профессорлар
Равиль Якубович Батькаев

**Батькаев Равиль Якубович** (22.09.1933 ж. т., Қызылорда обл., Қармақшы ауд., Қармақшы а.) - совет зоотехнигі, а. ш. ғыл. докторы. 1966 жылдан КОКП мүшесі. 1988 жылдан Қазақ мал азығын өндіру және жайылым ғыл. зерт. ин-да мал азығын дайындау, сақтау және пайдалану бөлімінің бастығы. Негізгі ғыл. еңбектері малды азықтандыру және мал азығы технологиясы мәселелеріне арналған. ҚазССР Мемл. сыйл. лауреаты (1974).

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:1933 жылы туғандар
Александр Иванович Засс

**Александр Иванович Засс** немесе **Темір Самсон** (1888, Вильнюс, Вилен губерниясы, Ресей империясы — 26 қыркүйек 1962, Хокли,  Лондон, Ұлыбритания — балуан, цирк актері.

## Өмірбаяны
Алексанр Засстың бала күндері Саранскте Пензия губерниясында өткен. Засстың бойы 167,5 ал салмағы 75-тен аспаса да „Темір Самсон“ XX ғасырдың ең мықты адамдарының бірі болған. Ол бала кезінен жақсы көрсеткіштерге жеткен. Есейгенде циркте актерлік талантын көрсеткен және бір қызығы, ол жасаған трюктарды ешкім қайталай алмаған. 
Мысалы:
# Кеудесінде 500 кг тасты ұстап тұра алған, ал оның көмекшілері темір балғамен тасты жарған   
# Аренада пианиноны оңай алып журген                                                          
# Тісімен 220 кг балғаны көтере алған. Засс өзінің орасан зор күшінің көмегімен жақсы күрескен. Засстың қарсыластары өзінен 2 есе үлкен болса да ол оларды жеңе білген.
Алғаш рет 1908 жылы Орынборда өнер көрсеткен. Сол кезде адамдар оның күшіне таң қалған.
1925 жылы Лондонда „Ғажап Самсон“ атты кітап шығады. Ол кітапта Засстың өмірде көрген қиыншылықтары мен өзі ойлап тапқан адам ағзасының физиологиялық дамуының түрі туралы жазылған. 
Засс Ұлы Отан соғысы кезінде көптеген көмегі тиген. Ол сұрапыл соғыстада өзінің күшімен танылған. Дәлірек айтатын болсақ, жараланған атты иығына асып салып жүрген. Соңғы рет 1954 жылы өнер көрсеткен сол кезде Засстың жасы 66-да болатын. Актерлік өмірден соң ол жанурларды тәрбиелеген. Засстың жасы жетсе де ол мықты, әрі қайратты болып қалған.
                                                                                     
## Дереккөздер

Санат:1888 жылы туғандар
Санат:1962 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей балуандары
Санат:Ресей актерлері
Сұйықтар мен газдардың қозғалысы

***Гидроaэромеханика*** - сұйықтар мен газдардың механикалық қасиеттерін, олардың қозғалысын және олардың ішіндегі қатты денелердің қозғалысын зерттейтін физиканың бөлімі.* 
Газ және сұйық-бұл заттың әртүрлі агрегаттық күйлері, бірақ олардың ортақ қасиеті-*аққыштығы бар*. Сондықтан аққыш заттар механикасы үшін сұйықтар мен газдардың арасында үлкен айырмашылық жоқ. Сұйық ауырлау, бірақ газдардың ортақ қасиеті, яғни *пішіндерін тез өзерту қабілеттілігі барынша маңыздырақ*.

***Гидроаэростатика*** сұйық немесе газдың тыныштық күйін немесе олардың қозғалыс жаылдамдылығы аз күйін зерттейді. Гидростатиканы ғылым ретінде қалыптастыруда ежелгі грек ғалымы Архимед(б.з.д. IIIғ.),италиялық физик Э.Торричелли 
(1608-1647), француз физигі Б.Паскаль (1623-1662) сияқты көптеген атақты оқымыстылар үлкен рөл атқарды. 

***Гидроаэродинамика** сұйық пен газдардың қозғалысын, сол сияқты ұшқыш аппараттар мен суасты қайығының, су көліктерінің, сонымен қатар денелердің  (метеориттердің, кометалардың)атмосферадағы қозғалысын, құстардың, жәндіктердің ұшуын зерттейді. Гидроаэродинамика ілімін құруда швейцар физигі Д.Бернуллидің (1700-1782) еңбегі шексіз.
Гидроаэродинамика заңдары техника мен өндірісті, олардың көмегімен ұшқыш аппараттардың, кемелердің, автокөліктердің сыртқы пішінін жақсартуда, сол сияқты сұйықтар мен газдарды қолданатын өндірістік процестердің тиімділігін арттыруда(аэрозольдік бүркуде, оптикалық талшықтар дайындауда) пайдалы. Гидроаэродинамиканың заңдары ауа мен судың динамикалық қасиеттерімен байланысты табиғи құбылыстарды түсіндіруде және болжауда көмектеседі. Ғарыштық кемелерді және зымырандарды құрастыруда осы ғарыштық ұшқыш аппараттардың Жер атмосферасындағы қозғалыс заңдары білу барынша маңызды мәселе. Үлкен жылдамдықтарда ұшқыш аппараттардың пішінін және қырынан қарағандағы сұлбасын(кескінін) білу қажет. Осы құбылыстарды зерттеуге кеңес физигі С.П.Королев (1907-1966)барынша маңызды үлес қосты.
Санат: физика
Гольдман Зинаида Марковна

**Гольдман Зинаида Марковна** (19.10.1937 ж. т., Фрунзе) - совет офтальмологы, мед. ғыл. докторы. 1970 жылдан КОКП мүшесі. Алматы мемл. мед. ин-тын бітірген. 1960 жылдан Қазақ көз аурулары ғыл.-зерттеу ин-тында клиникалық ординатор, кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлімше және бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қазақ офтальмол. ғыл.-зерт. ин-ты директоры орынбасары. Гольдман көз ісіктерін анықтау әдістерін тауып, осы аурулардың барысын анықтау және болжау критерийлерін ұсынды. 5 авт. куәлігі бар.

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:1937 жылы туғандар
Эндотерма

**Энтодерма** (грек. entós — «ішкі» және dérma — «тері») немесе энтобласт, —Көпжасушалы жануарлардағы ішкі ұрықтық қабат.
Энтодермаға барлық асқорыту мүшелері: қарын, ішек, өңеш, т.б. Барлық бездер тері безінен өзгесі, сонымен қатар асқорыту бездері де: бауыр, ұйқыбез, қалқанша без, гипофиз бөлігі бүйрекүсті безі және т.б.жатады.
Тынысылу жүйесі: өкпе, кеңірдек, ауатамыр және т.б. жатады.
Энтодерманың орналасуы:
Сонымен ұрық жасушалары былай орналасады: сыртқы қабаты—эктодерма, орта қабаты —мезодерма, ал ең кіші қабаты —энтодерма. Ең алдымен сыртқы қабаты эктодерма содан соң ішкі қабаты энтодерма оңашаланады, ал бұдан соң олардың аралығынан мезодерма орнығады. Энтодерманы ішек қуысы астарлайды.
Санат:биология
Сцифоидтар класы

Сцифоидтар класы-ішекқуыстылар типінің бір класы.  Бұл класқа айшықты медуза, Құлақты медуза (Аурелия), цианеа жатады. Тіршілік айналымында ең көп тарағаны-медузалар. Сцифоидтар класына жататын ағзалардың құрылысы ішекқуыстылар типінің қалған екі класына қарағанда күрделіріек болып келеді. Өйткені жүйке жасушалары қолшатырдың жиегінде сақина тәрізді бірігіп түйінге ұқсас ұлпа түзеді және бұлшық ет ұлпасы бар. Және де жарық сезгіш, иіс сезгіш мүшелері дамыған. Ас қорыту жүйесіне келетін болсақ, ол ауыз, жұтқыншақ, қарын және одан тармақталған өзекшелерден тұрады.
Медузалар ұсақ жәндіктерді қорек етеді. Сондықтан олар жыртқыш жәндіктер болып табылады. 
Медузалар қозғалған кезде, қолшатырдың жиегі жиырылады, ал пайда болған қуыстағы су сығылады да, қолшатырдың дөңес жағымен медузалар алға қарай жылжиды. 
Құлақты медуза тіршілік айналымында жыныссыз (полип кезеңі) және жынысты (медуза кезеңі) көбею кезеңдерінен өтеді. Ол-дара жынысты ағза. Аналық ағза жұмыртқа жасушаларын, аталық ағза сперматозоидтарды түзеді. Ұрықтану сыртта жүреді. Ұрықтанған жұмыртқа жасушаларынан планула деп аталатын денесін кірпікшелер қаптаған дернәсілдер дамиды. Планула төсемікке бекінгеннен кейін полип кезеңіне өтеді. Полип жыныссыз бүршіктену арқылы көбейе бастайды. Сөйтіп, бірнеше табақшадан тұратын бүрлемеге айналады. Кейін бүрлемеден табақша жеке бөлініп медузаға айналады.
Медузалардың дыбыс тербелісін сезгіштігі негізінде теңіз дауылын алдын ала болжайтын “медуза құлағы” деген аспап жасалды.
Көпқармалауышты маржандардың ішінде адам өміріне қауіп төндіретін улылары да бар. Мысалы, айшықты медуза, түбірауызды медуза. 
Ең ірі ішекқуысты жәндік-цианеа капиллата. Оның шатырының диаметрі 4 метрге, ал қармалауыштарының ұзындығы 30 метрге дейін созылады.

санат:биология
Т-18

thumb|right|200px|
**Т-18** немесе **МС-1** — Кеңес Одағының жеңіл танкасы. 

## Тарихы
1920 жылы "Красное Сормово" зауытында он бес "М" үлгісінде танкы құрылды. 1927 жылы бірінші және екінші «Боевой устав пехоты» шықты. Дербес жағдайда, бұл танкты әскерилер қалай тығыз қолданса болатындығын қарастырылды. Алайда бұл танк 1938 жылы Приморье ауданында бірінші рет қолданыста болған.

## Модульдары
* Қарулар: 
** 37 мм Гочкис
** 37 мм Б-3
** 20 мм ТНШ
** 23 мм ВЯ
** 45 мм 1932 жылғы.
* Мұнаралары (башня): 
** МС-1 1927 жылғы
** МС-1 1930 жылғы.
* Қозғағыштары (двигатель): 
** МС-1
** ГАЗ-М1
** АМО-3.
* Өтімді бөліктері (ходовая часть): 
** МС-1
** Т-18.
* Радиостанция: 
** сигналдық жалаулар
** 71-ТК-1.

## Дереккөздер

Санат:Жаяу әскер танктері
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі КСРО танктері
Санат:Жеңіл танктер
Санат:КСРО танктері
Судың алмасуы

**[[Су]]** дене салмағының 60-70% құрайды. Су- организмның барлық сұйық ортасының негізі, оның құрамында органикалық заттар және минералды тұздар болады. Су организмдегі көптеген химиялық қосылыстарды ерітуге, оларды өндіруге, ыдырау өнімдерін шығаруға қажет. Су органикалық және бейорганикалық заттарды ерітіндіге айналдырып, олардың сіңімділігіне мүмкіндік туғызады. Ағзаға керексіз улы заттар да су арқылы сыртқа шығарылады. Су барлық гидролиз реакцияларына тікілей қатысады. Су эндогендік және экзогендік болып бөлінеді. Эндогенді су (метаболизмдік су) - нәруыз, май, көмірсулардың ыдырауы нәтижесінде түзілген су. Экзогендік су - ағзаға тығыз тағаммен, сусынмен бірге түсетін су. Су орналасуына байланысты жасуша іші суы және жасуша аралық су деп бөлінеді. Жасуша іші суы (72%) жасушалардың протоплазмасында болады. Жасуша аралық су (28%) қанның, лимфаның, жұлын сұйықтығының құрамына кіреді.
санат:биология
Роберт Стайн

**Ро́берт Ло́уренс Стайн** (Robert Lawrence Stine)- жазушы, актёр, продюсер. 8 қазанда 1934ж., АҚШ-та дүниеге келді. Кейде оны **Боб Стайн** деп атайды. Роберт балаларға арналған қорқынышты шығармаларды жазады. Ол шамалы 489 шығарма және әңгімелер жинағын жазды. Бірақ тек 180 шығарма орыс тіліне аударылды. Оның шығармалары бойынша *"Бой түршігеді/Мурашки"*(1995-1998),«*The Nightmare Room»* (2001—2002) и «*R.L. Stine’s The Haunting Hour*» (2010-…). деген фильмдер көрсетті.

**Қорқынышты кітаптар**-бұл балаларға арналған кітаптар жиынтығы. Кейін  Роберт Стайн «Goosebumps HorrorLand» деген кітаптар жиынтығы жаза бастады, бірақ олар қазақ тіліне аударылмады.
«Росмэн» және «АСТ» деген баспаларында шығармалары аударылды. Шынымен, оның кітаптар3 "Қорқынышты көше/ Улица страха/Fear street" аталды, бірақ орыс тілінде балаларға арналған кітаптары "Қорқынышты кітап"деп аталады. Ия, кітаптардың мазмұны өте қорқынышты, бірақ соңында бәрі жақсы  аяқталады. Оның кітаптарі қарапайым тілмен жазылған.*

*'Кітаптар жиынтығы:**'

**Қорқынышты кітап

*Қорқынашты кітап-2

*Қорқынышты көше

*Қорқынышты бөлме

*Қорқынышты роман
*
Палиндром

**Палиндром** (грек. palindromos-"кері жүруші")-екі бағытта да бірдей оқылатын сан(айталық, 404), сөз(айталық, қазақ, фин. saippuakauppias-"сабын сатушысы"-әлемде қолданылатын ең ұзын палиндром сөзі), немесе мәтін. Кейде палиндром деп ортасына қатысты кез келген симметриялы символды айтамыз(бейресми түрде). 

**Палиндром мысалдары**

*Қазақ тілі:* "қазақ", "қабақ", "ара", "ала", " аға ", " ада ", " аққа " , "Алла", " ана ", " апа ", " аса ", "ата", " ауа ", " аша ", " ене ", " кезек ", " кек ", " керек ", " кідік ", " кіжік", "көк", " қадақ ", " қақ ", " қалақ ", " қыдық", "қызық", "қылық", " қырық ", " нан ", " надан ", " неден ", " немен ", " сас ", " сес ", " Таңат ", " тарат ", " тат ", " тот", "тұт", " ушу ", " шаш ", " шош ", " іні ", " ірі ", " ісі ", " іші " т.б.

*Ағылшын тілі*: "Madam, I'm Adam"(Ханым, мен Адаммын).

*Орыс тілі*: "А роза упала на лапу Азора"(Раушан Азордың табанына жығылды); "Аргентина манит негра"(Аргентина дәңгіні арбап шақырды).

*Латын тілі:* "Sum summus mus"(Мен-ең мықты тышқанмын).

*Фин тілі*: "Saippuakivikauppias"(Әлемдегі ең ұзын палиндром сөз).

*Сандық палиндромдар:* 676, 25952.

Сондай-ақ, палиндромдар музыка мен биологияда да кездеседі.

Санат:Филология
Оңтүстік Қазақстан табиғаты мен жануарлары

Оның басым бөлігі – сұрғылт-қоңыр топырақты, жусанды-дәнді өсімдіктер жайыла өскен жазық дала. Мұндағы тамаша оазистерді бірнеше шақырымға созылған дала мен құмды шөлдер бөліп жатыр. Облыстың Оңтүстік-батыс бөлігі, Сырдарияның сол жағалауын бойлай Қызылқұмның шағыл құмдары мен Шардара даласы жатыр. Солтүстік бөлігі – Бетпақдала шөлі, қиыр оңтүстігінде – Мырзашөл, оны Тақырдала деп те атайды. Құмда сексеуіл өседі.

Тау етегіндегі аудандарда дала өсімдігі бітік өсетін сарғылт топырақ басым. Тау бөктерлерінде ағаш тәрізді арша, жабайы алма, өрік ағаштары өседі. Алуан түрлі өсімдіктер әлеміне биік тау аудандарында жайыла өскен шалғынды шөп қайталанбас рең береді. Оңтүстік Қазақстан облысының ұзына бойын Қазақстан мен бүкіл Орта Азияның ең ірі өзендерінің бірі – Сырдария өзені қиып өтеді, оған Қаратау жотасының Оңтүстік бөктерінен Құрықкелес, Арыс, Бөген өзендері келіп құйылады. Шу өзенінің арнасын бойлай ағаштардың, бұталар мен шөптердің жүздеген түрлері өседі, олардың көпшілігі Қызыл кітапқа енгізілген. Солтүстіктен келетін Шу өзені Мойынқұм құмдарында көзден ғайып болады. Сырдария мен Шу өзендерінің аңғарларын құрақ пен тоғай алып жатыр. Облыс аумағында Ақтайқын, Ақтар, Қалдыкөл сияқты таяз, негізінен, тұзды болып келетін өзендер көп тараған. Сырдария өзеніндегі жасанды Шардара, Бөген өзеніндегі Бөген, Бадам өзеніндегі Бадам және Арыс өзеніндегі Қайыңды су қоймалары өңірді. әсем табиғатын одан әрі сұлуландыра түседі.
Құнарлы топырақ, күн сәулесінің мол түсуі, кең жайлаулар бұл өңірде ауыл шаруашылығының түрлі салаларын, ең алдымен суармалы егіншілік пен жайылымдық қой шаруашылығын дамытуға өте қолайлы. Мақта, күріш егістіктері, сондай-ақ бау-бақшалар мен жүзімдіктер де мол өнім беретіндігімен ерекшеленеді.
Санат:Табиғат
Машанұлы Молда Мұқан

**Машанұлы Молда Мұқан** - 1854 жылы Шомак Баянауыл ауданында дүниеге келген. Ақынның өмірі және қызметі  туралы аз зерттеген. Молда Мұқан ауылдың балдарын оқытқан. 1902-1907 жылдарда оның оқушыларынң бірі белгілі С.Торайгыров ақын-демократ еді. Араб тілінен қазақ тіліне өлеңдер аударған, өзі де өлең жазып шығарған. 1990 жылда жоктау « Молла Муканнын iнiсiн жоктауы » жариялаған « Боздагым » кітап « Жазушы » шықты.

Арғын тайпасының Сүйіндік руы Айдабол бөлімінен шыққан.
Киікоты-душица обыкновенная

=**Киікоты**=
**Киікоты**-биіктігі 70см-ге дейін жететін көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Ол тік өседі, сыртын түк басқан, төрт қырлы сабақтары қызыл, бұтақтары көп. Жапырақтары қарама- қарсы орналасқан,сағақтары ұзын, жұмыртқа тәрізді сопақша, шеттері бүтін. Жоғарғы жағынан қарағанда жапырақтары қою жасыл түсті,төменгі жағы ашық жасыл түсті, екі жағындада қара кішкене нүктелері бар. Гүлдері майда, сыпырғы тәрізденіп жиылған, қызыл күлгін түсті. Мамыр айынан тамыз айына дейін гүлдейді. Оның жер үстіндегі бөлігін гүлдеген кезде жинап алады. Орман етектерінде,бұталардың арасында, жол жиегінде, тау етектерінде кездеседі. Құрамында илік заттар, эфир майлары, аскорбин қышқылы, пигменттер бар.
=**Медицинада қолдануы**= 
Медицинада киікотын жоғарғы тыныс жолдарының қабынуына қарсы, қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданады. Оның несеп жүргізетін, өт айдайтын, тамаққа тәбетін қоздыратын және де басқа қасиеттері бар. Киікотынан жасалған тұнбаны асқазанның қышқылы кемігенде және қан тоқтататын, нерв жүйесін тыныштандыратын дәрі ретінде, ішектің жұмысы нашарлағанда, асқазанның тұсы түйнеп ауырғанда, жалпы дененің қуаты кеміп, күші азаіғанда қолданады.Киікотымен бауыр ауруларын емдейді.Бас жиі ауыратын жағдайда оның тұнбасымен басты жуған да пайдалы. Дене  сыртындағы әр түрлі жарақаттарды, бөрткенді де емдеуге болады.  
Жүкті әйелдерді емдеу үшін киікотын қолдануға болмайды, себебі бұл өсімдік ондай әйелдердің организміне қолайсыз әсер етеді. Киікотының  спиртті тұнбасына мақтаны батырып алып тіске қойса, ауырғаны басылады. Халық арасында жоғарғы тыныс жолдары тыныс жолдары қабынғанда киікотын тер шығаратын дәрі ретінде кеңінен қолданады.
Санат:биология
Манцинелла

thumb|right|200px|

**Манцинелла ағашы** немесе манцинелла - батыс жарты шарында өседі (Флорида штаты, Кариб теңізінің және Багаманың елдері). 

Ол бізге әлемдегі ең улы ағаш ретінде белгілі. Оның айналасында қызыл ленталар жиі байланып тұрады-бұл адамдарға ағаштың маңына жақын жолауға болмайды деген белгі.
Ол ағаштың маңынан екі метрдей қашықтықта жүрген жөн. Оның жемісі "ранетка" алмаларына ұқсас, оның дәмін татқан адамға бірден жедел жәрдем көмегі қажет болады. Манцинелла ағашынан бөлінетін сүтті сөл адам терісін күйдіріп жібереді. 
Қабығы да улы, манцинелла ағашын өртесе, оның түтінінен көздің соқыр болып қалуы мүмкін. Осы айтылған мәліметтердің арқасында, манцинелла ағашы қазіргі кезде "Гиннестің рекордтар кітабына" әлемдегі ең қауіпті ағаш ретінде енген.
Аңыз бойынша, испандық конкистадор Хуан Понсе де Леон қайтыс болған. Ол 1521 жылы Флоридаға алтын іздеу үшін және де сол жердің аймақтарын өзім ашқанмын деп иемдену үшін оралған болатын. Әрине, жергілікті тұрқындар жайдан-жай жерлерін бере салмақшы емес еді. Жер үшін күресте де Леонның аяғын манцинелла ағашының уы сіңген садақпен жаралайды. Ол ұзақ қиналып жан тапсырады.
Радиология консультанты Николь Стрильменд "Британдық медицина" журналында өзінің манцинелла ағашының жемісін қалай жеп қойғанын жариялайды. 
Кариб аралындағы Табагода мереке кезінде, ол жағалаудағы құмда жатқан манго, кокостардың арасында кішкентай жасыл жемістерді байқайды. Бұл жемістер күміс түстес ағаштан түскен болар деп, дәмін татып, дәмді екенін байқайды. Оның жолдасы да жемістің дәмін татып көреді. Бірер мезеттен соң, олар ауыздары біртүрлі ашып, одан соң күйдіріп бара жатқанын сезіп, көздерінен жас шығып, тамақтары түйілгендей болады. Ауырсынғаны соншалықты, тамақтарынан бір түйір ас өтпей қалады. Тек бір сүт қана ауыр,анды сәлде болса басқандай болды. Тек сегіз сағаттан соң ғана ауырсынғаны басыла бастайды.

## Дереккөздер

Санат:Сүттігендер
Санат:Солтүстік Америка флорасы
Санат:Оңтүстік Америка флорасы
Санат:Улы өсімдіктер
Қоңыр итмұрын

=**Қоңыр итмұрын(шиповник)**=
Қоңыр итмұрын- көп жылдық, бұталы өсімдік.
=**Сипаты**=
*Биіктігі 1,5-2метрге жететін  көп жылдық, бұталы өсімдік.
*Бұтақтары қызыл қоңыр түсті, қабығы жылтыр.
*Гүлі бар бұтақтарының түп жағында тікенектер екі-екіден, жапырақтары кезектесіп жарыса орналасқан қауырсын тәрізді, қосалқы жапырақшалары бар.
*Гүлдері ірі, ашық қызыл түсті.
*Жемісі-ішінде  бір ғана тұқымы бар жаңғақша, оның ішкі қабырларын түк басқан.
Мамыр айынан шілде айына дейін гүлдейді.
=**Емдік қасиеті**=
*Әлсіреген организмге қуат беруге пайдаланады.
*Өт айдайды, қабануды басады, асқазанның және ішектің қызметін жақсартады.
*Несеп айдайды.
=**Дәріні дайындау және қолдану тәсілі**=
Итмұрынның ұнтақталған жемістерінің 20 грамын қайнап тұрған 2 стакан суға салып 10 минут қайнатады. Суығаннан кейін сүзіп алып, әр ішкенде 1  стаканнан күніне   2 рет ішеді.
 Санат:Биология
Сәйділ Омарұлы Талжанов

**Сәйділ Омарұлы Талжанов** (6 желтоқсан 1906 жыл, Тоқтамыс ауылы, Нұра ауданы, Қарағанды облысы – 10 желтоқсан 1972 жыл, Алматы) — жазушы. аудармашы, ғалым, филология ғылымының докторы (1972).

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан..

Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1931). ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі. 1956 - 72 Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында аға редактор, Тіл білімі институтында аға ғылыми қызметкер. С.Сейфуллин, М.Әуезов, Б.Майлин шығармаларын орыс тіліне аударған . Орыс қаламгерлері А.С. Пушкин. С.Талжанов, М.Горький, В.Г. Белинский, Ф.М Достоевскийдің шығармаларын қа­зақ тіліне аударған.

## Шығармалары
1957 жылы "Ұстаның үйі", 1959 жылы "Степной Сокол", 1965 жылы "Адам туралы аңыз", 1979 жылы "Өткен күндер сөйлейді" атты кітабы жарық көрді.
"Жол болсын", "Шындық шұбар", "Түсінбеймін" деген өлеңдері "Жаңа әдебиет" журналдарына басылып шықты.

## Дереккөздер

Санат:Аудармашы
Санат:Қазақ жазушылары
Әсел Сағатова

Сағатова Әсел (5 мамыр 1985 жылда) – қазақстандық актриса.

## Өмірбаян
Семей қаласында туған. Алматыдағы орыс хореографиалық мектепті бітірген. Ол 14 жастан модель болып істеген. 9 сыныпта Әсел  жарнамаларға түскен. Гонконгта және Таиландта жұмыс істеді. Әл-Фараби атындағы Қазақстан ұлттық университетін бітірген. Халықаралық қатынастың факультетін қызыл дипломмен бітірді. Оқудың барысында  магистратурада музыкалық бағдарламаның қазақ телеарнада жұмыс істеген, және концерттердің ұйымының продюсерлік орталығында жұмыс жасаған. Қазір кинода түсіріледі және "халық лотерея" деген бағдарламаны жүргізеду. "РТРК АО "Қазақстан" фирмасында менеджер болып жұмыс істейді. Өз жолын қырғыз жазушының Шыңғыс Айтматов кітабының жазылғанына кинода түсірілген "Ананың маккуратыра тұралы жылағаны" деген фильмде түскен. Әсел бір неше қазақстандық және ресейлік-қазақстандық фильмдерде түсірілді. Басты рөлдерді "Кекесін көңіл" деген фильмдердеойнады, Рэкетир. 2012 жылдың соңында Әсел Сағатова атындағы модельдік мектеп ашылған.

## Фильмография
* 2004 — Плач матери о манкурте
* 2005 — Махамбеттың семсері
* 2006 — Қызыл жусан
* 2007 — Рэкетир — Әсел
* 2008 — Сердцеедки — Эмилия
* 2009 — Афалинаның секіруы — Шолпан
* 2010 — Махаббат тәлкегі — Әсел
* 2012 — Охота за призраком — Кира
* 2012 — Подружки — Мадина
* 2013 — Ход Конём — Әйгерім
* 2015 — Рэкетир-2 — Әсел
OOPS журналы

OOPS журналы Қазақстандағы оқырмандар арасында қолдау тапқан журнал .Бұл журнал Ресей елінен шықса да Қазақстан,т.б. жерлерде де өз орнын тапқан.OOPS журналында орыс,шетел әртістерінің өмірі,шығармашылығы,қызық жағдайлары,әр түрлі киім түрлері, әр түрлі тест туралы жазылған.Ол әр ай сайын жаңартылып отырады.Алайда, онда  шетел қыздары, әйелдері (Lady  Gaga,Rihanna,Britney Spears,Demi Lovato секілді) журнал бетінде шығады.Онда тағы сахна саңлақтарынан басқа әр түрлі тест,қаалй әсем киінуге болатыны,әлемде болып жатқан түрлі жаңалықтар туралы жазылады.Журналды оқыған соң, көп бикештер кәсіпқойдың ақыл-кеңестерінің пайдалануды біледі және  косметикамен әсем пайдалануды біледі. Сендер қызықты  деректерді,жұлдыздың өмірімен танысасыздар. Оның беттерінде табуға болады,соңғы жаңалықтары,туралы дүние жүзілік сәнде, ең оғаш ашына тарих, жұлдызнамалар, күлкілі күлдіргі қысқа әңгіменің және қызық тарихтың көпшілігін оқи аласыз. Журналдан соң бас-басы мезгілдің трендттік жаңалықтарына қарайды.
Санат:қоғам
автор:Самадулла Анель
Қаражан Әбләзімов

**Қаражан Әбләзімов** (1938-1997) - 1938 жылдың 20 наурызында Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданының Аққорған ауылында дүниеге келген. 

Әкесі - Бектұрсынов Әбләзім 1941 жылы қайтыс болған. Анасы - Бектұрсынова Сайыпжамал 1964 жылы қайтыс болған. 

1955 жылы Қазақ ауыл шаруашылық институтының "Ауыл шаруашылық өндірісін механикаландыру" факультетіне оқуға түсіп, оны 1960 жылы бітіріп шығады. 
1960 жылы 1 қазаннан бастап, ол облыстық ауыл шаруашылық басқармасының жолдамасы бойынша Түркістан аудандық ауыл шаруашылық инспекциясында аға инженер болып жұмыс істеді. Ауыл шаруашылық министрлігінің қайта ұйымдастырылуынан кейін Қаражан Әбләзімов Түркістан ауданының "Победа" шаруашылығына жаңа техниканы ендіру жөніндегі бас инженер болып ауыстырылды. Осы жылдың 9-сәуірінен бастап Түркістан аймақтық кеңшар-колхоз басқармасының ұйымдастырылуына байланысты, ол осы басқарманың басқару бойынша аға инженер-механигі болып ауыстырылды.

1962-1997 жылдары қазанында Түркістан аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Шымкент облыстық комсомол комитетінің екінші хатшысы, облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Ленин аудандық жұмысшы депутаттары кеңесінің атқару комитетінің төрағасы, Шымкент облыстық тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығының меңгерушісі, Тассай су қоймасының бастығы, қалалық атқару комитетінің көркейту және коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы, Шымкент облыстық әкімшілік басшысының арнайы өкілетті уәкілі қызметтерін атқарды.

Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы елшілігінің кеңесшісі, 2-дәрежелі бірінші хатшы дипломатиялық шені берілді.
1966 жылы КСРО Жоғары Кеңесі Президиуымының грамотасымен марапатталған. 
1968 жылы КСРО халық шаруашылығы жетістігі (ВДНХ) ұйымының күміс медалі; 1970 жылы "Ерлік еңбегі үшін", "В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне" медалімен; 1971 жылы "Құрмет ордені" белгісімен; 1973 жылы "Еңбек Қызыл Ту" ордерімен; 1977 жылы "Құрмет белгісі" орденімен; 1981 жылы "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.
1997 жылы 15-шілдеде өмірден озды.

## Дереккөздер

Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:Түркістан облысы тұлғалары
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Алау мұнаралары

**Алау мұнаралары** (; ) - Бакуда орналасқан Әзірбайжанның ең танымал және ең биік сәулеттік туындысы. Өзінің сыртқы көрінісімен алаулаған отқа ұқсайды.

## Жоспар
Алау мұнаралары - қонақ үй, пәтерлер мен кеңселерді біріктірген биік үш ғимарат. Жалпы ауданы 227 мың шаршы метрді құрайды. Әзірбайжан-түрік «DIA Holding» компаниясымен жүргізілген ғимараттың құрылысы 2007 жылы басталды. Бастапқыда құрылысты 2010 жылдың желтоқсан айына қарай бітіруді жоспарлаған болатын, бірақ қолайсыз ауа райына байланысты құрылыс мерзімі кейінге қалдырылды. Құрылыс компаниясының өкілдерінің айтуы бойынша құрылыс 2012 жылы ғана аяқталды. 

## Қызықты мәліметтер
##Ғимараттардың пішіні мен атауы Әзірбайжан елтаңбасымен байланысты.
##Бұл туындының Алау мұнаралары деп атануы бекер емес, архитектордың ойы бойынша ғимараттардың беті LED экрандармен жабдықталған, сондықтанда қаланың жан-жағынан түскен жарық алау секілді көрінеді. 

## Галерея

File:Алау мұнаралары.jpg|
File:Flame Towers.png|
Сурет:Flmtwrs.jpg|
Сурет:Stamps of Azerbaijan, 2012-1035.jpg|


Санат:Баку
Шөлмек

Шөлмек польяк тілінен шыққан ежелгі сөз.Ол сұйықтықты сақтайтын  целиндірлі формалы және ұзын мойыны бар белгілі бір ыдыс.Кейбір шөлмектер  шыныдан жасалады . Сонымен қатар олардың түсі қоңырлау болып келеді,
Бірақ қазіргі таңда шөлмектердің  политиленнен жасалған ыдысы шығарылып жатыр және сол шөлмектердің ішінде көптеген тәтті сусындар сақталады.

## Тарихы
Шөлмектің қалай шыққанын білу үшін алыс өткен шаққа көз жүгірту керек. Бірінші шыны шөлмектік шеберхананы археологтар Тел-әл-Амарн (Мысырда) жерінде табады.Сонымен қатар археологтар шеберхана б.з.б 1370ж салынғанын табады.Мысырлықтар шөлмекті адамның келбетіне немесе кез келген көкөніске қарап жасайтын болатын. Кейіннен шөлмекті атақты Рим қаласынан археологтар табады, Тіпті осы шөлмектер де мысырлықтардың шөлмегінен аумайды. Бірақ ең бірінші шөлмек Мысырда пайда болған.
## Шыны шөлмектер
Шыны шөлмектер пластикалық шөлмектерге қарағанда қымбыттырақ сатылады. Себебі шыны шөлмектердің ішінде қымбат сусын болады
сонымен қатар шыны шөлмекті бірнеше рет қолдануға болады. Қазіргі таңда жаппай сатылып жатқан арзан шөлмектер- пластикалық болып табылады. Негізі адамдар сыртындағы шөлмекке емес. Көп жағдайда ішіндегі сусынға назар аударып жатады.
Комсат

Комсат - байланыс спутниктері  радиобағдарламалар, телефон қоңыраулары мен теледидарлық арналар сияқты ақпаратты алу үшін құрылған,әдетте олар шығып жатқан радиотолқындар түрінде спутникке түседі. Спутниктер дабылдарды күшейтеді және сәулелерді кері қарай радиотолқындар арқылы жібереді. Бұл спутниктер ретрансляторлар ретінде пайдалануы мүмкін,яғни ақпаратты өте алыс қашықтыққа береді немесе оны үлкен аумақтағы көптеген қабылдағыштарға бағыттайды. Спутниктердің көбісі геостационарлы орбиталарда орналасқан.
Алып Ер Тоңа

**Алып Ер Тоңа** — өте көне замандарда өмір сүрген түркілердің көсемі. Иранның ұлы ақыны Фирдоусидің "Шаһнама" кітабының (XI ғ.) кейіпкері болған. Онда Алып Ер Тоңа — Афрасияп Тұранның (Түр елі — түркілер) патшасы болып суреттеледі. Ақыл-айласымен, күшімен, біліктілігімен ел есінде мәңгілік қалған тарихи тұлға.

Алып Ер Тоңаның төрт ұлы болған. Олар: Барысхан, Қарахан, Шиде, Алак. "Алып Ер Тоңа" дастанының қысқаша мазмұны төмендегідей: түркілердің ата мекені Тұранға көрші отырған Иран елінің әскері қайта-қайта шабуыл жасап, тыныштық бермейді. Тұран елінің сұлу қыздарын, асыл бұйымдарын, қоңды малдарын әкетеді. Диқандардың енді ғана жайқалып өсіп келе жатқан егіндерін, бау-бақшаларын парсы әскері таптай береді. 

Сол заманда Тұран елінде "арыстандай айбарлы, жолбарыстай жүректі, көк бөрідей тәкаппар Ер Тоңа" деген батыр жігіт бар екен. Ер Тоңа елден көп нөкер жинап, Иран әскеріне қарсы шығады.

Ақыры Тұран әскері жеңіп, Иран әскері ойсырай жеңіледі. Сол күннен бастап Ер Тоңаны "алып" деп атай бастайды. Енді ол халық алдында "Алып Ер Тоңа" деп аталады да Тұран патшасының тағына отырады.

Алып Ер Тоңа қайтыс болғанда, артында калған елі жоқтау шығарған. Сол жоқтау атадан балаға жетіп XI ғасырда Махмұт Қашқари жазған "Түркі сөздерінің жинағы" деп аталатын кітапқа енген. Бұл жоқтау ежелгі түркі әдебиеті мен фольклорінің алғашқы нұсқаларының бірі болып есептеледі.

Жоқтау жырында опасыз дүниенің Алып Ер Тонаны да аямағаны, түркілердің оның қазасына қайғырып, бөрідей ұлып, жағасын жыртып жылағаны айтылады. Жоқтауда: "Ажал оғы жақсыларды құлатты, жамандар қалды"- дейді.

Бұл жырдың қазақ халқының әдет-ғұрпындағы жоқтау айту салтының өте көне заманнан келе жатқанын байқаймыз.

Жоқтау жырындағы ұйқастың да өзіндік ерекшелігі бар. Әдетте, шумақтың алғашқы үш тармағы (мысалы, бірінші шумағын алсақ, өлді ме? қалды ма? алды ма?) өзара ұйқасып, ал соңғы тармағы келесі шумақтың ақырғы жолымен ұйқасып (жыртылар, сүртілер) байланысады.

## Дереккөздер


Санат:Түркі тұлғалары
Санат:Түркі көсемдері
Мұқағалиға арнау

Ей,тыңда халқым
Есіңе ал,
Ақиық ақындардың ақынын.
Мұқағали есімді жарқының.
Халқы үшін туған,
Бетке ұстар айбының.
Бірақ,бірақ өкінішті бір нәрсе,
Алалмай кетті-ау өз заманының асылын..
Небәрі 45 жас,
Небәрі 45 жыл.
Неткен қысқа қыл жібің.
Жүрек ауру жалмады жас ақынды,
Жас арманы көкке ұшып, күл шашылды.
Аңсаған арманына жете алмай,
Көкке қарай кете барды,кете барды.
Замандасы Фаризамен бірге жүрді,
Фаризамен сырласып, күле жүрді.
Бірге жазып өлеңді,мұң шағысып,
Жан сырластар секілдідей болып жүрді.
Бірақ,бірақ жас ақын көкке барды,
Жаралы аққу Фариза жалғыз қалды.
Мұқанның өнерін жалғастырып,
Фаризаға өнер бітті ақынданып.
Мұңайғаннан пайда бар ма?
Фариза қарт болса да жалығар ма?
Халыққа арнап жазды сан жырларын,
Жазып өтті жұп қылып жырлар санын.
Бірақ не істейсің амал бар ма?
Қарашаның 23-жоғалар ма?
75-ке қадам басқан Фаризаны,
Ақиық ақындығы жаза ала ма?
Мұқағали көзін көрген Фаризаны,
О дүниеге халқы қия ала ма?
Авторы: АРАЛБАЙ ӘЙГЕРІМ.

Санат:Мұқағали Мақатаев
Қара шегірткелер

**Қара шегірткелер** - үйде де, тыста да кездеседі. 

Дала қара шегірткесінің дене тұрқы 2-2,6 см, мұртшасы ұзын, қоңыр, қара түсті. Аналығының құрсағында ұшы жалпақтау жұмыртқа салғышы бар, артқы аяқтарының "сирағы" қызғылт түсті. Аналығы топыраққа 600-дей жұмыртқа салады, бір айдан соң олардан дернәсілдері дамиды. Олардың дернәсілдері інде тіршілік етеді. Іннің тереңдігі 30-40 см. Інді дернәсілдері артзы және алдыңғы аяқтарымен қазады. Күзде інін тереңдетіп, дернәсілдері сонда қыстайды. Інінің температурасы 4-5 градустан төмендегенде дернәсілдері шалажансар (анабиоз) қалыпқа көшеді, әрі інінің аузын шөппен бекітіп (жауып) қояды. Көктемде, күн жылына бастаған кезде, інінің аузын ашып сыртқа шығып, күн қызуына жылынады. Сәуір айының соңында дернәсілдері соңғы рет түлеп, қанаттары қатайып, ересек түрге айналады. Қара шегірткелердің дыбыс шығаратын мүшесі сұр шегірткеге ұқсас.

Санат:Таксондық емес топтар
Санат:Нағыз шегірткелер
Санат:Зиянкес жәндіктер
Даниэль Спенсер

**Даниэ́ль Спе́нсер** (; туғ. 16 мамыр 1969 жылы, Сидней, Аустралия) — аустралиялық актриса, әнші және әннің авторы.

## Өмірбаяны
Даниэль Спенсер 16 мамыр 1969 ж. Сиднейде (Аустралия) туған. Оның әкесі — Дон Спенсер, австралиялық музыкант.

## Мансабы
1989-2000 жылдары Даниэль кинода түсірілді. Осы жылдар аралығында фильмдерде және сериалдарда 14 рөлді ойнаған. Қазіргі уақытта ол әнші және әннің авторы,  "White Monkey"(2002) және "Calling All Magicians"(2010) екі альбомды шығарған.

## Сыртқы сілтемелер

* 
* [Даниэль Спенсер  [КиноПоиск]] сайтында
* Даниэль Спенсер КиноТеатр сайтында

Санат:16 мамырда туғандар
Санат:Сиднейде туғандар
Байырғы қоғамдық-әлеуметтік құрылым

''Қазақ халқының тарихы мыңдаған жылға көш тартады. Құс қанаты талатын иен далаға ие болған, бабаларымыз өз алдына мемлекет құрып, тілін, наным-сенімін, салт-дәстүрін сақтап келді. Ел басқарудың ұлы дәстүрге бағаланған далалық құрылымын жасады. Мұның халық санасына әбден сіңген және оның тұрмыс-тіршілігіне толық сай келетін жолы мен қағидалары бірнеше ғасыр жұмыс істеді. Әр ғасырдағы "Қасым ханның қасқа жолы"(16 ғ. ), "Есім ханның ескі жолы"(17 ғ. ), "Жеті жарғы"(18 ғ. ) сияқты әділ заңдары теңдік пен әділдіктің, шындықтың, әдептіліктің айқын көрінісі болды. Оның басында хан, уәзір, би, батыр, ақсақалдар отырды. Олар ел бірлігі, ірге беріктігі жолында бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара жұмыс атқарды. Ар, намыс, ұят, әділдік сияқты қасиетті мұраттар жолынан таймауды қатаң ұстады.
Кейінгі кеңестік кезеңде қазақ халқының ежелден қалыптасқан қоғамдық құрылымы бүлінді. Кеңестік әпербақан саясат кезінде "хан - қарақшы, би - парақор, батыр - барымташы, бай - пысық" деп түсіндірді. Сөйтіп қазақ тарихындағы қасиетті хандар мен білікті билердің, хас батырлар мен бағландардың, мырзалар мен текті байлардың есімдері тарихтан сызылып, аттары өшірілді. Бүгінгі таңда заң да, заман да өзгерді. Азаттыққа, теңдікке қол жетті. Шындықты айтар кез келді, әділдік орнады. Абылай, Кенесары, сияқты ұлы хандардың, Қабанбай, Абылай, Бөгенбай, Баян, Малайсары, Кейкі сияқты хас батырлардың, Әлихан, Ахмет, Міржақып, Халел, Мұхаметжан, Мұстафа сияқты біртуар қайраткерлердің қасиетті есімдері мен ар-ұждандары сақталды. Дегенмен, қазақ хандық дәуірлеріндегі қоғамдық құрылыс, шаруашылық, экономика және мәдениет саласындағы құрылымдық жүйелері, олардың қызметі мен қоғамдағы орны туралы көп жай әлі айтылған жоқ. Мұның ел тарихы үшін аса маңызды екені белгілі. Өйткені ол құрылым бірнеше ғасырлар бойы елді сақтап қана қойған жоқ, оны ілгері дамытты, бірлігі де, тірлігі де нық ел жасады.

Санат:Салт-дәстүрлер
Брейк-данс

=Тарихы=
Break-dance немесе b-boying (ағыл. *breakdance*)-көше биі, хип-хоп мәдениетінің бір түрі. Брекинг Нью-Йорк  қаласының оңтүстігінен Бронксадан келген. Брейкданс 60-шы жылдардың соңына қарай шықты, бірақ жеке би ретінде тек 1973 жылы танылды. Ең алғаш рет Джеймс Браун халыққа көрсетті, себебі шоуына брейкданс билейтін бишілері қатысты.
=Терминнің шығу тегі=
Бұл би, хип-хоп мәдениетіне жататын, өз ішінде "брэйкинг"(брейкинг ағыл. breaking). Бұлай қимылдардың иелері ойластырған(Африка Бамбаатаа).
"Брейкдансинг" деп музыкалық журналистер ата кеткен, себебі ағылшын тілінде breaking сөзі әртүрлі мағына береді. Дәл осы себеппен хип-хоп ішінде "B-boying",  B.boy(break-boy) сөзінен шыққан.
Биші жігіттер мен биші қыздарды ажырату үшін *МС* "Би-бойс"(B-boys) және "Би-гелз"(B-girls) деген термин енгізді.
=Музыка=
Музыка-breadancing үшін ең маңыздысы.Төл жанрлары-jazz, soul, electro,funk, 2000 жылдан бастап disco және rap. Рэп брейк-мәдениетіне үлкен әсерін тигізді. Брейк музыкасының айырмашылығы DJ-дің арқасында, бір композицияда бірнеше орыдаушының әуені ойнауы мүмкін. Темп- 110 бастап 135 соққы минутына.
Санат:Би түрлері
Фенек

**Фенек** немесе **қалқанқұлақ түлкі** () — иттер тұқымдасына жататын Солтүстік Африканың шөлдерінде тұратын кішігірім түлкішек. Анда-санда оны Fennecus айрықша тобына жатқызады. Өзінің атын осы аң арабтың *fanak* сөзінен алды, бұл "түлкі" сөзін білдіреді. Негізінде ол құрт-құмырсқалармен, шағын сүтқоректілермен және құстармен азықтанады.

## Дереккөздер


Санат:Түлкілер
Аньшань

**Аньша́нь** (鞍山) — Солтүстік-Шығыс Қытайдың Ляонин проыинциясындағы қала. Халық саны (2010 ж. мәліметі бойынша) 3 645 884 адам.

## Географиясы
Қала Цяньшань таулырының бойында 133 км-ге созылған. Ауданы -  9252 км². Ляонин провинциясының әкімшілік орталығы - Шэньян қаласының оңтүстігінде - 89 км қашықтықта. Аты әлемге әйгілі ұлттық паркі  Qianshan аймақта бар..

Пайдалы қазбалары көп: темір кені, көмір, магнезит , тальк және  нефрит бар. 

Батыс жағы ауыл шаруашылығы үшін ылайық, 24 840 га егістік жері бар.

## Климаты
Аньшаньда ылғал континенттік ауа райы: муссонға байланысты  өте ыстық, ылғал жаз және ұзақ, өте суық, құрғақ қыс. Жауын-шашынның жатрысы - маусыммен тамызда түседі. 
* қаңтардың орта температурасы -  -8,6 ° C (16.5 ° F)
* шілдеде - 25,0 ° C (77.0 ° F)
* орта жылдық ауа температурасы -  9.60 ° C (49.3 ° F). 

Орта жылдық салыстырмалы ылғалдық -  58%: наурыз-сәуірде 47%, шылде-тамызда   75%.

Ең төмен ткемпература -  -30,4 ° C , ең жоғары 36,9 °

## Әкімшілік бөлінуі
Аньшань 4 аудан, 1 қала үйезі, 1 үйез, 1 автономиялық үйезге бөлінеді:

## Экономикасы
Аньшань - Қытайдың ауыр өнеркәсіп орталығы, "Шойын мен болаттың астанасы" атағына еге болған.

Қалада үш ірі металургиялық комбинаттары жылына  10 млн тонна шойын, 10 млн тонна болат, 9,5 млн тонна проктын өндіреді . 

Аньшань пайдалы қазбаға да бай; оңтүстік және оңтүстік-батысында магнезит кені бар, әлемдегі магнезиттің төрттен бірі осында. Аймақта  тальк, нефрит т.б. асыл тастар табылған. Ең ірі нефрит тасынан Будда мүсіні жасалған.

Аньшань обслуживается аэропортом Шэньян, около 90 километров (56 миль) к северу, и двумя основными транспортными магистралями, связывающих его с Шэньян и Далянь. [ 1 ]

## Білім жүйесі
Қалада екі ірі университет бар:
# Ляонин провинциясының ғылым және техника университеті
# Аньшань педагогикалық университеті

## Галерея

Сурет:Anshan train station.jpg|Темір жол вокзалы
Сурет:Old Anshan Cheng Gate.jpg|Ескі қала
Сурет:Qianshan National Park 2, China.jpg| Qianshan Ұлттық паркі
Сурет:Jade Buddha Palace in Anshan.jpg|Осы ғибдатхананың ішінде ең үлкен тұтас нефрит тасынан жасалған Будда мүсіні бар.
Сурет:Anshan City 2-1-9 Park, Anshan, Liaoning Province, China.jpg| Qianshan  Ұлттық парк
Сурет:Lake View, Anshan's 2-1-9 Park, Liaoning Province, China.jpg| Qianshan  Ұлттық парк
Сурет:Tea house restaurant near Anshan.jpg|Tea house restaurant near Anshan 219 Park|"Шәй үйі"
Сурет:Anshan_City_Museum,_Anshan,_Liaoning_Province,_China.jpg|Қалалық мұражай


## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* www.panoramio.com — Фото объектов Аньшаня и их расположение на спутниковой карте 

Санат:Қытай
Аманда Сэйфрид

526 × 350px|нобай|оңға|Аманда Сэйфрид
**Аманда Мишель Сейфрид**() (1985 жыл, 3 желтоқсан, Аллентаун, Пенсильвания) — америкалық кино әртісі, әнші және модель.

## Өмірбаяны

Аманда Аллентаун қаласында 1985 жылы 3 желтоқсанда дүниеге келген. Оның анасы Энн — психотерапевт, ал әкесі Джек — фармацевт және әпкесі Дженнифер Love City рок-группасында ән айтады. 2003 жылы William Allen High School мектебін бітірді.

## Мансабы

Ол ең алғаш рет 11 жасында модель болып жұмыс істеді, ал 15 жасында «Все мои дети» филімінде әртістік мансабын бастады.

1995 жылы өзінің туған қаласындағы театрға баруды бастады. Кейінірек Аманда Image International Agency (IIA) компаниясымен шарт жасасып модель болып жұмыс істеді де, белгілі себептермен Нью–Йорктағы Wilhelmina Agency компаниясына ауысты. Алайда 17 жасында модельдік жұмыстан біржола кетті.

2004 жылы Карен Смит рөлінде «Дрянные девчонки» , «Девять жизней» (2005) және «Альфа Дог» (2006) киноларына түсті. Кейінірек 2006 жылы атақты HBO каналының «Большая любовь» телехикаясында басты рөлді сомдады. Онымен қоса, «Тело Дженнифер» (2009), «Хлоя» (2009) және «Дорогой Джон» (2010) киноларымен халыққа танылды.

2009 жылы режиссёр Зак Снайдер Амандаға «Запрещённый приём» фильміне басты рөлді ұсынды, бірақ «Большая любовь» түсіру алаңдарынан қолы босамай, рөлден бас тартты.

2010 жылы екі атақты фильм жарық көрді: «Дорогой Джон» және «Письма к Джульетте», ал 2011 жылы — «Красная Шапочка» және «Время».

Санат:1985 жылы туғандар
Санат:3 желтоқсанда туғандар
Қызылбас жоңышқа

=**Қызылбас жоңышқа- клевер луговой**=
Қызылбас жоңышқа- көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
=**Сипаты**=
*Биіктігі жарты метрге жететін  көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
*сабағы қысқа,жапырақтары үш-үштен топталып тұрады .
*Төменгі жағындағы жапырақтарының пішіндері жұмыртқаға ұқсас,шеттері майда ара тісті, ал жоғарылары сопақша келген, шеттері бүтін.
*Гүлдері майда, ашық қызыл түсті,өсімдіктің жоғарғы жағынан шар сияқтанып шоғырланып тұрады
Мамыр айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді.
=**Емдік қасиеті**=
Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің гүлін жоғарғы жағындағы жапырақтарымен қосып жинап алады
*Құрамында С витамині,каротин, эфир майлары, глюкозидтер,трифолин бар.
*Қан азайғанда,дененің қуаты кемігенде және қақырық түсіретін, несеп айдайтын, микробтарды жоятын дәрі ретәнде қолданады .
*Дене сыртыңдағы іріңді жараларға, шиқанға қызылбас жоңышқаның жас жапырағы мен гүлдерін басады.
*Халық арасында қызылбас жоңышқаның кептірілген гүлдерінен жасалған дәрілерді *өкпе ауруларын*,*ревматизмді* емдеуге пайдаланады.
=**Дәріні дайындау және қолдану тәсілі**=
20 грамм өсімдікті гүлімен бірге 1  стакан  қайнап тұрған  суға салып, 20 минут тұндырады да, 2-3 қасықтан  3 рет ішеді.
Санат:Биология
Усарғалдақ

=**Усарғалдақ(чистотел большой)**=
Усарғалдақ- көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
=**Сипаты**=
*Биіктігі 1 метрге жететін  көп жылдық, шөп тектес  өсімдік.
*Тамыр сабағы жуан әрі қысқа болады,көптеген қосымша тамырлары бар.
*Жапырақтар кезектесе орналасады,тамыр жапырақтары мен төменгі сабақ жапырақтарының сағақтары ұзын, жоғарғылары отырмалы .
Жоғарғы бөлігі  ірілеу үш салалы.
*Гүлдері сары түсті, гүл сабақтары жіңішке, қолшатыр сықылданып шоғырланып өседі .
*Жемісі-ішінде қара қоңыр тұқымдары бар,ұзындығы 6 сантиметрге жететін қауашақ. Өсімдіктің қай жерін сындырып көрсеңіз де сөлі бөлінеді.
Мамыр-тамыз айларында гүлдейді, жемісі шілде-қазан айларында піседі.
Усарғалдақ көлеңкелі жерлерде,өзендер мен көлдердің жағаларында,батпақтардың жиегінде, бұталардың арасында,сиреген ормандарда, жыраларда, жарлардың басында,бақшаларда өседі.
=**Емдік қасиеті**=
Дәрі жасауға оның жер үстіндегі бөлігін пайдаланады
*Усарғалдақтан жасалған дәрілердің сүйелді кетіретін,ауырғанды басатын,микробтарды жоятын, өт және несеп айдайтын, іш жүргізетін қасиеттері бар.
*Халық медицинасында бұл өсімдікті тері туберкулезін,подаграны, ревматизмді, сүйелді,есекжемді, тері рагын емдеуге пайдаланады.
*Ол бауырдың, өт қалтасының, өт жолдарының ауруларын емдеу үшін қолданады.
Усарғалдақтан жасалған дәріні байқамай шамадан тыс ішіп қойған адам уланады. Мұндай жағдайда адам қатты шөлдейді,басы ауырады, асқазаны топталып, ауыр тартады, басы айналады, сөйтіп бірте-бірте есінен танады,сандырақтайды. Сондықтан бұл өсімдікпен емдеу тек қана дәрігердің бақылауымен жүргілізетінін есте ұстаған жөн. 
Санат:Биология
Жананова Гүлдіхан

Джананова(Джайкбаева)Гульдихан Исекейқзы(30.03.1943)-оқу озаты ,"Нұр Отан" партиясының мүшесі,қоғамдық қайраткер,Шымкент салалық технологиялық  колледжінің директорының орынбасары.Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті тумасы. Орынбор облысында туған.
Білім министрлігінің 4 марапаттамасына,"Отан"партиясының медаліне,бірнеше рет білім облысының басқармасының марапаттамаларына ие болды,"Төрт мемлекеттердің алды адамдар" энциклопедиясына енген,Онтүстік Қазақстан облысындағы 10 колледждерге сапа менеджментінің жүйесін енгізді,білімді  студенттердің дүркін-дүркін санын асырады,жұмыстардың өте үлкен санын жазған, білім жұмыскері болып,Ы.Алтынсарин медалін алды және қазірде ол салалық технологиялық колледжінің директорының орынбасары болып табылады.
***1960-1964** жылдарда Шымкент педагогикалық институтінде орыс тілі мен тарих факультетінде оқыған(филология факультеті).
***1966** жылы Мәскеулік мемлекеттік университетіне аспирантураға түсті.
***1971** жылы жүмысқа білім жүйесіне түсті.
***1981-1986** жылдарда партиялық жұмыстың горкомдағы кезі,комсомолдың обкомы,Түлкібас партиясының аукомының хатшысы болған,идеологиялық жұмыстармен айналысқан.
***1987** жылда гидромелиоративтық-құрылыстық техникумге жұмысына оралып,"Нұр Отан" партиясының мүшесі болып қабылданды.
***2013** жылда Ы.Алтынсаринның медаліне ие болды.
40 жыл бойы әзіз ұстаз және ақылгөй,есіткіш басшы және қоғам қайраткері,үш жетістікті балдардын ана және де тамаша адам колледжде жұмыс істеді.
Қазақстан КВН командасы

«Әдемі» Жайдарман тобы 

Аты затына сай… Ақтөбе қаласы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе Мемлекеттік Университетінің құрама командасы. 2007 жылы аталмыш университетте құрылған. Команданың бастапқы жылдары аты өзгере бергенімен, «Әдемі» болып қалыптасты. Облыс көлеміне танымал ойыншылар құрамында ойнайды. Ойнау стилі әр түрлі жанрды қамтиды, бірақ әр ойыныңа мән берсеңіз керемет сюжеттерді көретіңіз анық. Ол мәңгілік жыр – «мәхәббәт». Алдағы ойындарында қарай жүріңіз. Жоғары Лигада Ақтөбенің намысын қорғайтын жалғыз команда.

Команда жетістіктері:
2009 – Алматы, Премьер лига, жартылай финалист;
2010 – Астана, Жоғары лига, жартылай финалист; Ақтөбе, Жоғары лига, Вице-чемпион;
2011 – Астана, Жоғары лига, өкінішке орай, 1/8 финалдық ойыннан қайтты; Ақтөбе, Жоғары лига, Вице-чемпион;
2012 – Астана, Жоғары лига, жартылай финалист (сәл жетпей қалды, финалға өтуге); Ақтөбе, Жоғары лига, Чемпион; «Батыс» Орталық лига, 3 – орын иегері;
2013- Астана, Жоғары Лига, ойын көрсетеді… 

Команда құрамы:
1. Артықбаев Руслан – команда капитаны, жетекші

2. Танбаев Алмат

3. Дарибаев Жанат

4. Кеңшілік Сұлтан

5. Өтебеков Ондасын

6. Шағалаев Азамат

7. Бақбергенұлы Ерхан

8. Кенжебай Ақылжан

9. Ниязбеков Бақытжан

10. Сарманова Айдана

11. Құрмашев Жасұлан – муз.оператор
Жайдарман

**Жайдарман** - түрлі аймақ (өңір, оқу орындары, мекемелер т.с.с.) немесе еркін құрамдағы ойыншылардың бас қосып, әзіл-сықақтың бірқатар жанрларындағы сайысқа түсуі.

## Жоғары лига чемпиондары

{| class="standard"
! Маусым !! Команда !! ЖОО/Аймақ
|-
|2005 || Көз тимесін || Шымкент
|-
|2006 || Аграрка сарбаздары || Астана
|-
|2007 || Ұлдар емес || Қарағанды
|-
|2008 || Жарайсыңдар жігіттер || Түркістан
|-
|2009 || Құлсары құрамасы || Атырау
|-
|2010 || Еркетай || Ақтөбе
|-
|2011 || Арал-АС || Қызылорда
|-
|2012 || Экспресс || Ақтөбе
|-
|2013 || Назар аудар || Орал
|-
|2014 || Ұлттық құрама || Алматы
|-
|2015 || Күлтегін|| Астана
|-
|2016 || Аягөз құрамасы || Аягөз
|-
|2017 || Сырдария құрамасы || Жетісай
|-
|2018 || Байдың балалары || Шымкент
|-
|2019 || Элемент || Семей
|-
|2019 || Фемида || Ақтөбе
|-
|2020 || Боранқұл|| Маңғыстау облысы
|-
|2021
|Миллион
|Шымкент
|-
|2022
|АТУ
|Алматы
|-
|2023
|Қыздар емес
|Семей қаласы
|-
|2024
|Талант, Шапалақ, Жуалы
|Орал, Талдықорған, Жамбыл 
|-
|2025
|Ақбұлақ
|Шымкент
|-

## Премьер лига чемпиондары

## Фактілер

* Жоғары лиганың алғашқы бас редакторы 2005 жылы Дәнекер Оразбаев болған. Кейіннен 2009 жылғы ойындарда титрлерде редакторлар қатарында Тұрсынбек Қабатовтың есімі көрсетіледі.
* Жайдарманның ең негізгі үш лигасын да бағындырған жалғыз команда Жетісайлық «Сырдария құрамасы».
* Жайдарман тарихында ең көп кубок жеңіп алған команда «Тараз 2000» (40-тан аса)
* Басты жүлделердің басым көпшілігін жинап үлгерген оқу орны - Халықаралық Қазақ Түрік Университеті. Бұл оқу орнының студенттері Жоғары лига чемпиондығына 4 рет ие болса, премьер лиганыңбасты қанжығасын 2 рет алып кетті.
* Жоғары лиганың екі дүркін чемпиондары: Өзіміздің жігіттер (2001, 2002); Көз тимесін (2004; 2005)
* Жоғары лиганың екі дүркін күміс жүлдегерлері: Жұбановшылар (2006, 2007); Аграрка сарбаздары І құрамы (2005; 2008); Ұлттық құрама ІІ құрамы (2012, 2013)
* Жоғары лиганың екі дүркін қола жүлдегерлері: АЭСА Шымкент (2005, 2007); Жигули (2006; 2008); Қорқыт құрамасы (2012; 2013)
* Жоғары лиганың барлық 3 түрлі (алтын, күміс, қола) медальдарына ие болған командалар: Сырдария құрамасы; Байдың балалары
* Үздік ойыншы атағын ең көп рет жеңіп алған ойыншы: Арман Жаналиев (Тараз 2000)
* Ең көп құрамаларда өнер көрсеткен ойыншы: Хамит Ердехан (19 команда)
* Жоғары лигада өнер көрсеткен алғашқы шет елдік команда: Позитифф (Қырғызстан)