open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақсы ауданы

**Ақсы ауданы** (, *1992 жылға дейін —* **Жаңажол ауданы**) — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — Керуен қаласы.

## Географиясы
Аудан облыс орталығы Жалалабат қаласынан солтүстік-батысқа қарай, теңіз деңгейінен 1200 м биіктікте, Ферғана жазығының солтүстік шетінде орналасқан. Ақсы ауданы Өзбекстанның Наманған облысы құрамындағы төрт ауданмен (Янги-Қорған, Чартақ, Уйчін және Үч-Қорған) шекаралас. Ақсы ауданының Өзбекстан Республикасымен шекарасының ұзындығы 142 км-ді құрайды.

Аудан аумағында (Батыс Тянь-Шань) қазіргі уақытта төмендегілер құрылған және жұмыс істейді:

* Әулетім-Ата мемлекеттік табиғи паркі 
* Арқыт орман шаруашылығы (1939 жылы құрылған)
* Падышаты мемлекеттік қорығы
* Сары-Челек мемлекеттік биосфералық қорығы
* Рязан-Сай ботаникалық кіші қорығы
* Жел-Тийбес ботаникалық кіші қорығы
* Балтыр-Хан орман кіші қорығы
* "Қара-Жыгач жартасы" гидрогеологиялық кіші қорығы (табиғат ескерткіші) сондай-ақ тасқа салынған суреттер тарихи ескерткіш (Таш-Кемюр тобы).

оңға|нобай|220x220 нүкте|Ақсы ауданының оңтүстігі

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша қырғыздар 113010 аудан тұрғындарының ішінен 107447 адамды құрайды (немесе 95,1 %), өзбектер — 4802 адам немесе 4,2 %, орыстар — 305 адам немесе 0,3 %.

## Әкімшілік бөлінуі
Ақсы ауданының құрамына 11 айылдық (ауылдық) округ кіреді:

# Әулетім айылдық округі — Әулетім а.
# Ақ-Жол айылдық округі — Ақ-Жол
# Ақ-Суу айылдық округі — Ақ-Суу а.
# Жаны-Жол айылдық округі — Жаны-Жол а.
# Жерге-Тал айылдық округі — Жерге-Тал а.
# Қара-Жығач айылдық округі — Қара-Жығач а.
# Қара-Суу айылдық округі — Копуро-Башы а.
# Қашқа-Суу айылдық округі — Қашқа-Суу а.
# Қызыл-Туу айылдық округі — Қызыл-Туу а.
# Қош-Дөбө айылдық округі — Қош-Дөбө а.
# Назарали айылдық округі — Қызыл-Жар (Үч-Қорғон) а.

## Даулы аумақтар
Ақсы ауданының Өзбекстанмен шекаралас бөлігінде жалпы ауданы 513 га болатын 8 даулы учаске бар. Шекараның анық болмауы екі республика азаматтары арасындағы қақтығыстардың негізгі себебі болып табылады.

2002 жылы 16-18 наурызда Ақсы ауданында халық пен құқық қорғау органдары арасында қақтығыс болды. Халықтың талаптарының бірі - 1999 жылғы қырғыз-қытай мемлекеттік шекарасы туралы келісімді ратификациялаудан бас тарту.

Соңғы кездері аудандағы төмен материалдық жағдайға байланысты халықтың жаппай елдің солтүстігіне қарай, сондай-ақ Ресейге көшуі орын алуда.

## Тарихы
Ош облысының құрамында болды. 1990 жылы Жалалабат облысы құрамына енгізілді. 1992 жылға дейін **Жанги-жол ауданы** деп аталып келді.

## Дереккөздер

Санат:Жалалабат облысы
Қарамыс (ауыл)

**Қарамыс** — Қарағанды облысы Шет ауданы, Шет ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсу-Аюлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы елді мекендері
Кербен

**Кербен** сөзі келесі топонимдерді білдіруі мүмкін:

* Кербен — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы қала.
* Кербен — Германиядағы коммуна.
Керуен (қала)

**Керуен** () — Қырғызстандағы қала, Жалалабат облысы, Ақсы ауданының әкімшілік орталығы.

Халқы (2017) — 28,3 мың адам.

## Географиясы
Қала облыс орталығы Манастантан 220 км солтүстік-батысқа қарай, Ташкөмір қаласының темір жолынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан. 
Керуен қаласы Ақсы ауданының ортасында, теңіз деңгейінен 1200 метр биіктікте орналасқан. Жер бедері жазық, кедір-бұдырлы. Климаты континентті. Қысы кейде қатал, жазы ыстық, жылдық орташа температурасы Цельсий бойынша плюс 12 градус.

## Тарихы
Ауыл 1930 жылы Караван атауымен құрылған болатын. 2004 жылы 4 қазанда Караван ауылының атауы Керуен болып өзгеріп, оған аудандық бағыныстағы қала мәртебесі берілді.

## Халқы
Керуен қалалық басқармасының аумағында 7 елді мекен орналасқан: Керуен, Күліктөбе, Ақтөбе, Жетіген, Құрылыс, Ұстықан және Мамай.

2004 жылғы 1 қаңтар деректеріне сәйкес Керуен қаласының халық саны (іргелес айыл өкмөттерін қоса есептегенде) 22 408 адамды құрайды (немесе облыс халқының 11,2 %-і). Қала халқы саны - 13 433 адам, ауыл халқы – 8 975 адам. Қалада шамамен 19 этнос өкілдері тұрады, оның ішінде: қырғыздар – 19 943 адам (89 %), өзбектер – 1 994 адам (8,9 %), орыстар – 314 адам (1,4%), басқалары – 157 адам (0,7%).

2017 жылғы 1 қаңтарда халық саны адам 28,3 мың адамды құрады
.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада өнеркәсіптік нысандар: техника жөндеу шеберханасы, ағаш өңдеу, мақта тазалау, сүт өңдеу, тігін, жеміс кептіру цехтары, диірмен орналасқан. Сондай ақ мектептер, №69 кәсіптік лицей, балабақшалар, кітапханалар, денсаулық сақтау нысандары, жанар-жағармай құю станциялары т.б.жұмыс жасайды.

## Сілтемелер
Қырғыз Республикасының қалалары қауымдастығы сайтында 

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Һәрун әл-Уәсиқ

**Һәрун әл-Уәсиқ** (; 811, Мекке — 10 тамыз 847, Самарра) — Ислам халифатының 28-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
Әл-Мұғтасым дүние салған соң халық әл-Уәсиқтің халифалығын қабылдап серт береді. Әл-Уәсиқ дүниеден өткенше халифа болды.

Әл-Уәсиқтің дәуірінде әскери сала әкесінің уақытындағыдай еді. Бірақ әкесі қойған түркі қолбасшылардың, оның ішінде, Әшнәстың ықпалы одан әрі арта түсті. Әл-Уәсиқтің дәуірінде Хиджаз және Ямама аймақтарындағы бәдеуилердің шабуылдары мен қарақшылық әрекеттерінің нәтижесінде ішкі қақтығыстар орын алғанымен, түркілерден құралған Аббаси әскері оларға тойтарыс береді. 

### Соғыстары
Мұсылмандар мен Византия арасында үздіксіз жалғасқан соғыста екі жақтың бірі толық үстемдікке жете алмаған болатын. Сонымен қатар екі жақтың да қолында көптеген тұтқындар жиналып қалған-тын. Һарун әр-Рашидтың уақытына екі мәрте құн төлеу арқылы көптеген тұтқындар босатылған еді. Үшінші рет құн төлеу арқылы тұтқындарды босату ісі әл-Уәсиқтің дәуірінде 845 жылы орын алды. Византия императоры елші жіберіп оның қолындағы тұтқындарды босатып алуды қалайтынын білдірді. Осылайша екі жақ та тұтқындарын босатып алды. Тұтқындардың арасында "Құран жаратылған" деп айтпағандарға құн төленбегендіктен, тұтқыннан босатылмағандығын да айта кеткен жөн.

Халифа әл-Уәсиқтің дәуірінде Сицилия мен Италияда да соғыс жалғасты. Сицилия мен Италияға жасалған сапарлар көбінесе Солтүстік Африкадан басқарылатын. Сицилия мұсылмандардың қолына өткен соң, осы жерден Италияға қарсы жасалған шабуылдарда ресми түрде Аббасилерге бағынышты болғанымен толықтай тәуелсіз әрекет жасаған Ағлабилер ерекше рөлге ие болды.

### Ғылымға деген демеуі
Әл-Уәсиқ ғылым мен әдебиетке қолдау білдірді. Өзі де ақындықтан алыс емес болатын. Оның сарайында ғылыми пікірталастар жиі ұйымдастырылатын. Әл-Уәсиқтің ғылымға қатысты ұстанымы ағасы әл-Мәмунға ұқсайтын. Оның дәуірінде де Құран жаратылуы мәселесі күн тәртібінен түскен жоқ. Сол себептен көптеген адам Құран жаратылмаған дегені үшін зынданға тасталды. 845-846 жж. Басра әкіміне имамдар мен азаншыларды Құранның жаратылуы мәселесіне қатысты сұраққа тартуын бұйырды. Осы жылы бұл сенімге қарсы шыққан, тіпті маңайына адам жинап көтеріліс жасауға дайындалған Ахмед ибн Наср ибн Мәлік ибн әл-Хузағи ұсталып, Самарраға жеткізіледі. Оны халифаның өзі сұраққа тартып, артынан өлім жазасына кеседі. Әл-Уәсиқ өмірінің соңына таман халықты осылай сұраққа тартудан бас тартқандығы да айтылады.

Халифа әл-Мәмунның дәуірінде басталған аударма әрекеттері әл-Уәсиқтің дәуірінде де жалғасын тапты.

## Тұлғалық қасиеттері
Әл-Уәсиқ дәмді тағамдар жеп, ішкілік ішуді қатты ұнатқан адам. Оның өлімімен Аббаси мемлекетіндегі халифа билігі әлсіреп, түркі текті қолбасшылардың билігі артады. Әл-Уәсиқ өзінен кейін ешкімді халифа ретінде қалдырмаған.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Санат:Бағдад халифтері
Ахлетдин Шукурович Исраилов

**Ахлидин Шукурович Исраилов** (16 қыркүйек 1994, Қара-Суу) — қырғыз футболшысы, жартылай қорғаушы. Қырғызстан Ұлттық құрамасының Азия кубогы тарихындағы алғашқы голының авторы. 

## Карьерасы
"Абдыш Ата" футбол клубының түлегі. 14 жасында "Динамо" (Киев) клубының академиясына ауысты да, кейін бірнеше Украина клубтарында өнер көрсетті. Қазіргі таңда Индонезияның "ПСИС Семаранг" клубында өнер көрсетеді. 

Қырғызстан Ұлттық құрамасында 2013 жылдан бері ойнайды. Алғашқы ойынын 2013 жылы 11 қазан күні Кувейтке қарсы өткізді.  

2019 жылы Қырғызстан құрамасы тұңғыш рет Азия чемпионатының финалдық турниріне қатысты да, алғашқы турда Қытаймен ойнап, 1:2 есебімен ұтылып қалды. Қырғыздар тарапынан жалғыз голды Исраилов енгізді.
## Қатысқан турнирлері
*Азия кубогы - 2019
## Дереккөздер

 
## Сілтемелер
* Профилі (''dynamomania.com'')
 
Санат:16 қыркүйекте туғандар
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Павел Викторович Матяш

**Павел Викторович Матяш** (11 қыркүйек 1987 жыл) — қырғызстандық футболшы, қақпашы. Өзбекстандың АГМК клубында ойнайды. 
## Карьерасы
"Дордой" футбол клубының түлегі. Ұзақ жылдар бойы осы клубтың қақпасын қорғап, 2014 жылы Бішкектің "Алға" клубына ауысты. Бірақ "Дордойдан" кеткен соң тұрақты ойнай алмай, жиі клуб ауыстырумен болды. 2014-19 жылдар аралығында төрт түрлі клубтың намысын қорғады. 2018 жылы Өзбекстанның төменгі лигаларының бірінде ойнайтын АГМК клубының қатарына қосылды. 

2009 жылдан бері Қырғызстан құрамасының мүшесі.

2019 жылы Азия кубогына қатысты. Алғашқы турдағы Қытаймен ойында өз қақпасына гол соғып алды.
## Жетістіктері

* Қырғызстан чемпионы (6): 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
* Қырғызстан кубогы (3): 2008, 2010, 2012
* Қырғызстан суперкубогы (2): 2011, 2012
* АФК президенті кубогы: 2007
* Мальдивтер кубогы: 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
Санат:11 шілдеде туғандар
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Алға ФК ойыншылары
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ЮиТМ ФК ойыншылары
Мұхаммед әл-Мұнтасыр

**Мұхаммед әл-Мұнтасыр** (; 23 наурыз 838, Самарра — 7 маусым 862, Самарра) — Ислам халифатының 30-шы халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
849 жылы 13 жасында тақ мұрагері деп жарияланды. Әкесі өлтірілген кезде түркі қолбасшылар оған серт береді.

Әл-Мұнтасырдың халифа деп жариялануына байланысты кейбір қарсылықтар туындады. Оның халифа болғанын қаламағандардың көбеюінен және әл-Мүтәуәккилдің түркілерге қарсы жасақтаған әскеріне халық арасынан да адамдар қосылғаннан кейін қақтығыс тіптен үдей түсті. Тіпті бірнеше кісі қаза тапты. Сондықтан қолбасшылардың араласуымен қақтығыс тоқтатылды.

Әкесінің Әлидің жақтастарына көрсеткен қысымы мен Құсайынның қабірін зиярат етуге салған тыйымы да тоқтатылды. Әл-Мүтәуәккилді өлтіріп, әл-Мұнтасырдың халифалық билікке келуі, түркілердің халифат ішіндегі салмақтарын арттыра түсті. Өйткені олар бұдан былай кімнің халифа боланына, тіпті олардың өміріне қатысты шешім айтатындай күшке ие болды. Сондықтан солардың қалауына сай әл-Мұнтасыр әл-Мүтәуәккилдің тақ мұрагері болған Мұхаммед әл-Мұғтазз және әл-Муаяд атты екі ұлын мұрагерліктен алыстатты.

## Тұлғалық қасиеттері
Әл-Мұнтасыр әкесінің өліміне араласқандықтан өзін кінәлі сезінетін. Көп уақыт өтпей науқастанады. 8 маусым 862 жылы қайтыс болады. Әл-Мұнтасыр кешіргенді, жомарттықты және халқына әділ билік еткенді жақсы көретін.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Мыржық (ауыл)

**Мыржық** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы, Абай ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 148 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері‎
Бақты (тау, Абай облысы)

**Бақты ** – Тарбағатайдың оңтүстік бөктеріндегі тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Мақаншы ауданында орналасқан. Абсолюттiк биіктігі 1273 м. Батыстан шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, ені 5 – 7 км. 

## Геологиялық құрылымы
Орта және жоғарғы ордовиктің тау жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Сұр және қызғылт қоңыр топырағында қау, сұлыбас, жалбызтікен, қымыздық, т.б. өсімдіктер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы таулары
Бақты ауылдық округі

* Бақты ауылдық округі – Абай облысы Мақаншы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Бақты ауылдық округі – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Мұхаммед әл-Мұғтазз

**Мұхаммед әл-Мұғтазз** (; 845, Самарра — 18 маусым 869, Самарра) — Ислам халифатының 32-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
Әл-Мұғтазздың әкесі әл-Мүтәуәккил оны әл-Мұнтасырдан кейінгі тақ мұрагері етіп қалдырған болатын. Бірақ жоғарыда да айтып өткеніміздей, әл-Мұстағин таққа келісімен түркі текті қолбасшылардың талабымен оны және бауыры әл-Мұғтаззды қаматады. Әл-Мұстағин мен әскербасылардың арасында келеңсіздік шыққанда халық әл-Мұғтаззды түрмеден шығарып, оған серт береді. Әл-Мұғтаззға серт берілген уақыттан бастап 18 маусым 869 жылға дейін билік етеді.

Әл-Мұғтазздың билігі кезінде түркі қолбасшылардың арасында да, әскердің басқа да бөліктерінде қарама-қайшылық пен күрес жалғасты. Халифа әл-Мұғтазздың дәуірі түркілердің саяси ықпалының ең күшті болған және қарсы күштердің де бас қосқан уақыт болып табылады. Әл-Мүтәуәккилден басталған түркілерге қарсы әрекет ақырындап күшейіп бар жатты. Бір жағынан, әскердің ішінде басқа да ұлттардан кейбір топтардың құрылуы, екінші жағынан, халықтың нақты түрде күреске кірісуі — түркі текті қолбасшылар үшін қауіптің белгісі еді.

Әл-Мұғтазз халифалықтан алыстатылғаннан кейін жанын аман алып қалатынына сөз бергенімен әл-Мұстағинді өлтірткен болатын. Әл-Мұғтазз әл-Мұстағинге берген сөзін бұзумен қатар, Ибраһим әл-Муаядты да мұрагерліктен алыстатып, оны және бауыры Әбу Ахмедті түрмеге қамайды.

Оның дәуірінде Фаристі алған Жақып ибн Ләйстің ықпалы күшейе түседі.

Әскерлер мемлекет қазынасында түк қалмағандықтан, жалақыларын сұрап әл-Мұғтаззға келеді. Әл-Мұғтазз оларға ештеңе төлей алмайтын болғандықтан, оны тақтан алыстатуға шешім қабылдап, биліктен бас тартуға мәжбүрлейді. Оған халифалықтан бас тартқандығын растайтын сөздерді өз қолымен жаздыртып алғаннан кейін, үш күн бойы ас-сусыз азапталып өлтірілуі сол кездегі халифалық биліктің қаншалықты деңгейде болғанын көрсетуге жеткілікті болса керек.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Эльдор Азаматович Шомурадов

**Эльдор Шомуродов** (; 29 маусым, 1995) — өзбек футболшысы, шабуылшы. "Рома" футбол клубы мен Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы.

## Карьерасы
### Клубтық
"Машал" клубының түлегі. 2014 жылы карьерасын осы "Машал" клубында бастады. 2015 жылы "Бунедкорға" ауысты да, екі маусым ойнады. 

2017 жылы Ресейдің "Ростов" клубына өтті. 

2020 жылы жазда "Дженоаға" ауысты. Эльдор Ильяс Зейтуллаевтан кейінгі Италияда ойнаған екінші футболшы. 

2021 жылы жазда "Ромаға" ауысты.
### Ұлттық құрама
2019 жылғы Футболдан Азия кубогына қатысып, алғашқы турда Оман құрамасының қақпасына командасының екінші голын соқты. Бұл ойында өзбектер 2:1 есебімен жеңіске жетті.  
## Қатысқан турнирлері
*Азия кубогы - 2019
*УЕФА Конференциялары лигасы 2021/22
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:29 маусымда туғандар
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Машал ФК ойыншылары
Санат:Бунедкор ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Кальяри ФК ойыншылары
Ахмед әл-Мұғтамид

**Ахмед әл-Мұғтамид** (; 843, Самарра — 15 қазан 892, Самарра) — Ислам халифатының 34-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
Әл-Мұғтамид түркілердің қалауымен бауыры Әбу Ахмед Талха ибн әл-Мүтәуәккилді 871 жылдың қаңтарында әскербасы етіп тағайындайды. Сонымен бірге бірқатар аймақтың билігін де қолына береді. 872 жылдың қаңтарында басқа аймақтарды да оның билігіне берді. Осылайша іс жүзінде халифалық билік Әбу Ахмедке өтеді. Ал халифаның аты тек қана хұтба мен ақшада ғана қалады.

Әл-Мұғтамидтің мемлекетті басқаруда салмағы болмады десек артық айтқандық емес. Барлық шешімді бауыры Әбу Ахмед қабылдайтын. Әл-Мұғтамид уақытының  көп бөлігін ойын-сауыққа, сұхбат мәжілістеріне арнайтын.

Әскери сала әлі де түркілердің қолында болғанымен олар саяси алаңдағы бұрынғы ықпалынан айырыла бастайды. 889-890 жж. халифат орталығының түркілер үшін құрылған Самаррадан Бағдат қаласына көшірілуі, Аббаси мемлекетінде саяси салада түркі үстемдігінің біткендігін көрсетеді. Халифалар мен түркі қолбасшылар арасында жалғасқан күрес кезінде алғашында бейтарап қалған халық та бірте-бірте түркілерге қарсылық білдіріп, күреске қатыса бастады. Әл-Мұғтасым халифа болған кезде халық түскен жағдайға енді Самаррада түркілер душар болды. Осы арада әл-Мүтәуәккил бастаған әскери топтар арасында түркілерге қарсы жаңа топтардың құрылуы кейінгі халифалар тарапынан да қолдау тапқандықтан әскердің ішінде тепе-теңдік қалыптасқандай болды. 

## Тұлғалық қасиеттері
Әл-Мұғтамидтің өлімі де өміріндей болды. Ішкілікті тым көп қабылдауының себебінен 15 қазан 892 жылы дүниеден өтті.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Қызылшілік

* Қызылшілік – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.
* Қызылшілік – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы ауыл.
Алабұқа ауданы

**Алабұқа ауданы** () — Қырғыз Республикасы Жалалабат облысындағы аудан.

Әкімшілік орталығы — Алабұқа ауылы.

## Географиясы
Аудан Жалалабат облысының солтүстік-батысында, Өзбекстандағы Наманған облысының төрт ауданымен (Янги-Қорған, Қассансай, Чуст, Пап) шекаралас орналасқан. Шатқал ауданыының Өзбекстан шекарасына қарай терең еніп тұрған учаскесімен бөлінген екі бөліктен тұрады. Алабұқа ауданында Терексай өзені бойында алтынның көптеген шашыранды кенорындары, алтын және мыс кен орны (Бозымшақ), сурьма кенорны (Қассан) бар.

## Тарихы
Алабұқа ауданы (орталығы Алабұқа ауылы) 1936 жылы 2 тамызда Қырғыз АКСР-і құрамында, 1936 жылдың желтоқсанынан — Қырғыз КСР құрамында құрылды. В 1938-1939 жылдары Жалалабат округі құрамына, 1939 жылы 21 желтоқсаннан — Жалалабат облысы құрамына кірді.

Жалалабат облысының Ош облысы құрамына өтуіне байланысты 1959 жылы 27 қаңтарда Алабұқа ауданы Жанги-Жол ауданы құрамына кіріп, бөлек әкімшілік бірлік болуын тоқтатты.

## Халқы
2015 жылғы Қырғызстан халық санағының деректері бойынша жалпы халық саны 10 4518 тұрғын, қырғыздар — 90628 адам немесе 89,3 %, өзбектер — 7341 адам немесе 6,1 %, тәжіктер — 6549 адам немесе 4,6%.

## Әкімшілік бөлінуі
Алабұқа ауданы құрамына 8 айылдық (ауылдық) округ кіреді:

# Ақ-Қорғон айылдық округі — Ақ-Қоргон а.
# Ақ-Там айылдық округі — Ақ-Там а.
# Алабұқа айылдық округі — Алабұқа а.
# Кек-Серек айылдық округі — Тенги а.
# Орукту айылдық округі — Орукту а.
# Первомай айылдық округі — Айры-Там а.
# Торогелді Балтағұлов айылдық округі — Ызар а.
# Көк-Таш айылдық округі — Көк-Таш а.

## Дереккөздер

Санат:Алабұқа ауданы
Базарқорған ауданы

**Базарқорған ауданы** () — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы аудан.

Әкімшілік орталығы — Базарқорған ауылы.

## Географиясы
Аудан облыс орталығы Жалалабаттан солтүстік-батысқа қарай, теңіз деңгейінен 1200 м биіктікте, Ферғана жазығының солтүстік шетінде орналасқан. Өзбекстанның Әндіжан облысымен шектесіп жатыр.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша 142 951 аудан тұрғындарының ішінен қырғыздар 79&#x20;442 адамды құрайды  (немесе 55,6 %), өзбектер — 61&#x20;777 адам немесе 43,2 %, ұйғырлар — 713 адам немесе 0,5 %, түріктер — 344 адам немесе 0,2 %, орыстар — 402 адам немесе 0,2 %.

* Әкімшілік бөлінуі

Базар-Қорған ауданы құрамына 9 айылдық (ауылдық) округ кіреді:

# Ақман айылдық округі — Жаны-Ақман а.
# Базар-Қорған айылдық округі — Базар-Қорған
# Бешік-Жон айылдық округі — Бешік-Жон
# Арыстанбап айылдық округі — Арыстанбап а.
# Қызыл-Үнкүр айылдық округі — Қызыл-Үнкүр а.
# Моғол айылдық округі — Ооғон-Талаа
# Сайдықұм айылдық округі — Сайдықұм а.
# Талды-Бұлақ айылдық округі — Қаба а.
# Кенеш айылдық округі — Кенеш а.
## Дереккөздер

Санат:Базарқорған ауданы
Апостолос Янну

**Апостолос Янну** (, ; 25 қаңтар 1990, Науса, Иматия, Грекия) — аустралиялық және грекиялық футболшы, шабуылшы.
## Карьерасы
Янну Грекияда дүниеге келген, бірақ балалық шағы Мельбурнда өтті де, Аустралия футбол мектептерінде тәлім алды. Есейген соң Грекияның да, Аустралияның да азаматтығын алды. 2007 жылға дейін Аустралия клубтарында ойнап, тарихи отанына көшті. 

2006 жылы Аустралияның 16 жасқа дейінгі құрамасында ойнады. Кейін Грекияның да 19, 21 жасқа дейінгі құрамаларында өнер көрсетті. 2015 жылы Грекия Ұлттық құрамасында бір кездесу өткізгенімен, 2016 жылы Аустралия құрамасында ойнауға түпкілікті шешім қабылдады. 

2019 жылғы Азия кубогына қатысты.
## Жетістіктері

* Азия кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:25 қаңтарда туғандар
Санат:Аустралия футболшылары
Санат:Аустралия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Грекия футболшылары
Санат:Грекия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ПАОК ФК ойыншылары
Санат:АЕК Ларнака ФК ойыншылары
Ақбай-Қызылбай

**Ақбай-Қызылбай** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы, Аманжолов ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 55 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Сунил Четри

**Сунил Четри** (; 3 тамыз 1984, Секундерабад) — үндістандық футболшы, шабуылшы. 2005-2024 жылдаРЫ Үндістан Ұлттық футбол құрамасында ойнады. Екі рет Азия кубогына (2011 және 2019) қатысып, екеуінде де гол соқты.

Карьерасында бірыңғай Үндістан клубтарында ойнады. 2011 жылы АҚШ-тың "Канзас Сити" клубына ауысқанымен,  бір кездесуде де алаңға шықпай, үндістанға қайта оралды. Бір жылдан соң (2012 жылы) Португалияның "Спортинг" клубына да шақыртылды, бірақ бұл жолы да негізгі құрамға іліге алмай, тек "Спортингтің" ізбасарлар құрамында ғана доп тебуге мәжбүр болды да, оған қанағаттанбаған Четри Үндістанға қайта келді.

## Жетістіктері

### Командалық

* AFC Challenge Cup (1): 2008
* АФК Кубогының финалисі: 2016
* Үндістан чемпионы: 2010, 2013

### Жеке

* Үндістанның үздік футболшысы: 2007

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:3 тамызда туғандар
Санат:Үндістан футболшылары
Санат:Үндістан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спортинг Канзас-Сити ФК ойыншылары
Санат:Мумбаи Сити ФК ойыншылары
Атто-

**Атто-** (белгілеу: қазақ «а», халықаралық «a») — мәннің 10-18 санына көбейтілгендікті немесе квинтиллион есе кішірейгендікті көрсететін қосымша. Атауы даттың *atten* — он сегіз сөзінен шыққан. СИ қосымшасы ретінде 1964 жылы XII Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. 

## Тағы қараңыз
* Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі

## Дереккөздер

Санат:СИ қосымшалары
Экса-

**Экса-** (белгілеу: қазақ «Э», халықаралық «E») — мәннің 1018 санына немесе квинтиллион есе көбейтілгендікті көрсететін қосымша. Атауы гректің *ἕξ* — *алты* сөзінен шыққан, өйткені ол 10006 санына эквивалентті. СИ қосымшасы ретінде 1975 жылы XV Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. 

## Тағы қараңыз
* Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі
* Бірлік (мөлшер)

## Дереккөздер

Санат:СИ қосымшалары
Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)

**Тоғызтарау ауданы** () — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы аудан.

Әкімшілік орталығы — Қазарман ауылы.

## Географиясы
Аудан облыстың қиыр шығысында, Нарын облысымен шекаралас бөлігінде орналасқан.

Негізгі су артериясы — Нарын өзені.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша 22&#x20;136 аудан тұрғындарының ішінен қырғыздар 22&#x20;086 адамды құрайды (немесе 99,8 %).

## Тарихы
Аудан 1935 жылы құрылды. 1939 жылы Тянь-Шань облысы облысында болды. 1962 жылы республикалық бағынысқа берілді. 1962 жылы аудан таратылып, оның аумағы Ақ-Тала ауданына қосылды. 1966 аудан қалпына келді. 1970 құрамына Нарын облысы құрамына енді. 1988 жылы Ош облысы құрамына, ал 1990 — Жалалабат құрамына берілді.

## Әкімшілік бөлінуі
Аудан құрамына 5 айылдық (ауылдық) округ кіреді:

# Атай айылдық округі — Атай а.
# Кек-Иірім айылдық округі — Арал а.
# Карғалық айылдық округі — Қазарман а.
# Сары-Булун айылдық округі — Қара-Суу а.
# Тоғыз-Тарау айылдық округі — Дедемел а.

## Дереккөздер

Санат:Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)
Ақтерек

**Елді мекендер:**

* Ақтерек – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Ақтерек – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл.

**Тау:**
* Ақтерек – Қарқаралы тауының оңтүстік-шығыс сілеміндегі тау.
Талха әл-Муаффақ

**Әбу Ахмед Талха әл-Муаффақ** (; 842, Самарра — 5 маусым 891, Самарра) — Ислам халифатының бас уәзірі, Халифаттың шығыс бөлігінің әкімі, ханзада, халифа Жағфар әл-Мүтәуәккилдің ұлы, Мұхаммед әл-Мұғтазз бен Ахмед әл-Мұғтамидтің ағасы, Ахмед әл-Мұғтадидтің әкесі. Інісі Ахмед әл-Мұғтамидтің дәуірінде бас уәзір болу арқылы Халифаттың шын мәнісіндегі басқарушысы болды.

## Өмірбаяны
Әбу Ахмед халифа Жағфар әл-Мүтәуәккилдің кіші ұлдарының бірі. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Самаррада тақ үшін талас басталды. Сол кезде халифаларды таққа түркі әскерлер отырғызады. Әбу Ахмед түркі қолбасшылармен тіл табысып, түркі әскерлердің арасында үлкен беделге ие бола бастады. Сондықтан 865 жылы екі халифа арасында соғыс басталғанда, түркілер қолдаған ағасы әл-Мұғтазз Әбу Ахмедті Бағдатқа аттанған әскердің басына қойды. 9 ақпан 866 жылы Әбу Ахмед жеңіске жеткеннен кейін оған шапан мен асылтастармен безендірілген алтын тәж кигізілді. Бірақ сол жылдың тамызында әл-Мұғтазз Әбу Ахмедтің таққа дәмеленуінен қорқып, оны зынданға тастайды. Түркі әскерлердің арасындағы беделінің арқасында Әбу Ахмед өлім жазасына кесілмейді.

Әл-Мұғтазз қайтыс болып, оның орнына әл-Мүтәуәккилдің басқа ұлы әл-Мұғтамид таққа отырғанда Әбу Ахмед Халифаттың шығыс бөлігінің әкімі болып тағайындалады. Соған байланысты оған **әл-Муаффақ** деген атақ берілді. 875 жылы әл-Муаффақ бас уәзір болып тағайындалып, халифа-інісі әл-Мұғтамидтің орнына билік жүргізе бастайды. Сол кезде ол сириялық Тулунұлдарымен күрес жүргізеді, зинждердің көтерілісін басады.

Әл-Муаффақ элефантиаз синдромына шалдығып, 889 жылдап бастап мемлекеттік істермен баласы Ахмед әл-Мұғтадид айналыса бастайды. 5 маусым 891 жылы әл-Муаффақ қайтыс болған соң әл-Мұғтадид ресми түрде бас уәзір болады, ал 15 қазан 892 жылы халифаның өзі қайтыс болғанда халық әл-Мұғтадидке серт береді.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулеті
Нүркен ауылдық округі

* Нүркен ауылдық округі – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Ахмед әл-Мұғтадид

**Ахмед әл-Мұғтадид** (; 857, Самарра — 5 сәуір 902, Бағдат) — Ислам халифатының 35-ші халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
Әл-Мұғтамид дүние салған күні халық халифа ретінде серт беріп, әл-Мұғтадидті таққа отырғызды. Содан бастап дүниеден өткенінше тақта отырды.

### Ішкі келеңсіздіктер
Бұл дәуірде карматилер күшейе түсті. Бахрейн, Ирак пен Шамда мұсылмандарға тыныштық бермей, керуен жолдарын торуылдап, қажыларға шабуыл жасай басады.

Сонымен қатар Фатима әулеті де Йемен мен Солтүстік Африкада өз үгіт-насихаттарын жүргізуге кірісті.

Амр ибн Ләйс әс-Саффардың шығыс жақтағы қуаты да осы кезде арта бастады. Амр ибн Ләйс әл-Мұғтадид билігінің алғашқы дәуірлерінде Нишапурға кірді. Халифа оған Рейдің билігімен қатар сыйлықтар да берді. Амр халифадан Мәуереннаһр әмірі Исмаил ибн Ахмед әс-Саманиді орнынан алып, ол жердің билігінің өзіне берілгенін қалады. Әл-Мұғтадид оның осы қалауын қабыл алып, Мәуереннаһрдың билігін оған берді. Бірақ Исмаил оның билігін мойындамай, соғыста Амрды ойсырата жеңді. Бұл дәуірде саманилер Амр ибн Ләйс әс-Сафарды да, Мұхаммед ибн Зәйдті де биліктен тайдырып, мұсылман әлемінің шығыс жағын толықтай өздерінің қолдарына қаратты.

Ал батыста Тулунұлдарының басында тұрған Хамаруайх ибн Ахмед ибн Тулунмен жақсы қарым-қатынас құрды. Халифа өзіне тарту-таралғы жіберген Хамаруайхқа Мысырмен қоса, Тарсус пен Шамның да билігін беріп, шекараның қауіпсіздігін сақтауды да тапсырды. 896 жылы Хамаруайхтың өлтірілуіне дейін осы жағдай жалғасты. Бірақ біраз уақыттан кейін Тулунұлдарының арасында туындаған ішкі қақтығыстар Тарсус қаласының қолдарынан шығуына алып барды. Бұл ішкі қақтығыстар әл-Мұғтадидтің Мысырдағы билігін арттыра түсті.

### Жаңартпалар
Әл-Мұғтадид мемлекеттік істерде кейбір өзгерістер жасады. Ең маңызды өзгерістердің қатарында өз атымен аталған күнтізбені (Тақуимул-Мұғтадид) дайындатуы болды. Мемлекеттік салықтар осы күнтізбеге сай жиналып, салыққа қатысты да жаңалықтар орын алды.

Әл-Мұғтадид Самарраны тастап, Бағдатқа қоныс аударды. Бұл көштен Самарраның зиян шеккені анық. Қаланың іргетасы мен қирандылары да Бағдатқа жеткізілді.

## Тұлғалық қасиеттері
Әл-Мұғтадид дүние салғанда ұлы әл-Мүктәфи тақ мұрагері ретінде қалды. Әл-Мұғтадид батыр болатын. Кейбір деректерде оның шиит болғандығы да айтылады.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Талды (Қарқаралы ауданы)

**Талды** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Аманжолов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 42 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Әли әл-Мүктәфи

**Әли әл-Мүктәфи** (; наурыз 878, Бағдат — 14 тамыз 908, Бағдат) — Ислам халифатының 36-шы халифасы, мүміндердің әмірі.

## Өмірбаяны
Әл-Мүктәфидің дәуірінде аймақтардағы топтардың өз араларындағы талас-тартыстары мен қақтығыстары жалғасын тапты. Осындай бейберекет уақытта карматилер күшін арттырып, Шам, Ирак, Бахрейн мен Мекке жолындағы қарақшылық әрекеттерін үдете түсті. Шамдықтар ақыр соңында халифаға келіп, одан жәрдем сұрады. Әл-Мүктәфи Раққаға барып, сол жерге әскердің жиналуына бұйрық беріп, Мұхаммед ибн Сүлейменді қолбасшы етіп тағайындады. Карматилер мен халифа әскерінің арасындағы қанқұйлы шайқастың нәтижесінде карматилердің әскері ойсырай жеңілді. Бірақ бұл жеңіліс оларды толықтай жойып жібермей, әл-Мұқтадирдің халифалығына дейін өмір сүрді.

Шығыста Исмаил ибн Ахмед әс-Самани ақылды және сындарлы саясатының арқасында күшейе түсті. Әл-Мүктәфидің оған да, оның басшылық саясатына да көңілі толатын. 907 жылы Исмаил дүние салғаннан кейін оның орнына ұлы Ахмед отырды.

Әл-Мүктәфидің дәуірінде мұсылман әлемінің батысында екі мемлекет ыдырады. Олар Аббасилер тарапынан құлатылған Мысырдағы Тулунұлдары мемлекеті мен фатими Әбу Әбдуллаһ тарапынан құлатылған Солтүстік Африкадағы Ағлабилер мемлекеті болды. Әл-Мүктәфидің дәуірінің алғашқы кездерінде Византия императорымен жақсы қарым-қатынас құрылып, екіжақты сыйлық алмасу орын алды. 902-907 жылдардың арасында бір-бірімен тұтқын алмасты. Ал 903 жылы Ислам әскері Антакияны қолдарына қаратты.

Әл-Мүктәфи 295 жылдың басында дертке шалдықты. Дерті уақыт өте меңдей түскенде бауыры Жағфар әл-Мұқтадирді тақ мұрагері етіп тағайындады. Ал алты айдан кейін 14 тамыз 908 жылы дүние салды.

## Дереккөздері

Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Жекежал

**Жекежал** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы, Нұркен Әбдіров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
ПАОК (футбол клубы)

**ПАОК** (, **Panthessalonikios Athlitikos Omilos Konstantinoupoliton)** — 1926 жылы құрылған Грекиядағы кәсіпқой футбол клубы. Қазір Грекия суперлигасында ойнайды.

1926 жылы грек-түрік екінші соғысында Константинопольдан қашып барған келімсектерден құрылды. 

## Жетістіктері

* Грекия чемпионы (3): 1975/76, 1984/85, 2018/19
* Күміс жүлдегер (8): 1936/37, 1939/40, 1972/73, 1978, 2010, 2013, 2016, 2018
* Грекия кубогы (6): 1972, 1974, 2001, 2003, 2017, 2018
* Грекия кубогының финалисі (13): 1939, 1951, 1955, 1970, 1971, 1973, 1977, 1978, 1981, 1983, 1985, 1992, 2014

## Танымал ойыншылары

* Стилианос Венетидис
* Теодорос Загоракис
* Константинос Халкиас
* Златан Муслимович
* Омари Тетрадзе
* Рэзван Рац

## Танымал бапкерлері

* Дьюла Лорант (1975—1976, 1980—1981)
* Бранко Станкович (1976—1977)
* Ринус Исраэл (1988—1989)
* Мирослав Блажевич (1991–1992)
* Олег Блохин (1993–1994, 1998)
*Ари Хан (1994–1995, 1999)
* Душан Баевич (2000—2002)
*Илие Думитреску (2006)
*Фернанду Сантуш (2007—2010)
* Ласло Бёлёни (2011—2012)
*Хуб Стевенс (2013—2014)
*Игор Тудор (2015—2016)

## Сілтемелер
* Ресми сайт 

Санат:Грекия футбол клубтары
Наукен ауданы

**Наукен ауданы** () — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы аудан.

Әкімшілік орталығы — Масы ауылы.

## Географиясы
Аудан облыс орталығы Жалалабат қаласынан солтүстік-батысқа қарай Өзбекстанның Наманған және Әндіжан облыстарымен шекаралас орналасқан.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша 117055 аудан тұрғындарының ішінен қырғыздар 81&#x20;192 адамды құрайды  (немесе 69,4 %), өзбектер — 32&#x20;702 адам немесе 27,9 %, ұйғырлар — 1181 адам немесе 1,0 %, тәжіктер — 456 адам немесе 0,4 %, орыстар — 375 адам немесе 0,3 %, татарлар — 313 адам немесе 0,3 %, түріктер — 309 адам немесе 0,3 %.

## Әкімшілік бөлінуі
Наукен ауданы Құрамына 8 айылдық (ауылдық) округ кіреді:

# Арал айылдық округі — Арал а.
# Бүргенді айылдық округі — Бүргенді а.
# Достық айылдық округі — Шамалды-Сай а.
# Массы айылдық округі — Массы а.
# Момбеково айылдық округі — Момбеково а.
# Наукен айылдық округі — Құрұлұш а.
# Сақалды айылдық округі — Сақалды а.
# Шайдан айылдық округі — Алма а.

## Тарихы
1935 жылы құрылды. 1992 жылға дейін **Ленин ауданы** аталып келді.

## Дереккөздер

Санат:Наукен ауданы
Жалолиддин Машарипов

**Жалолиддин Машарипов** ( 1 қыркүйек 1993) — өзбек футболшысы, жартылай қорғаушы. Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасында ойнайды. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Өзбекстан чемпионы: 2014, 2017, 2019
* Өзбекстан кубогының финалисі: 2018
* Өзбекстан кубогы 2019

### Жеке

* Өзбекстанның үздік футболшысы: 2020

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:1 қыркүйекте туғандар
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Ташкент ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Ахли ФК ойыншылары
Санат:Эстегляль ФК ойыншылары
Футболдан Америка кубогы 2015

**Футболдан Америка кубогы 2015** (исп. *XLIV Copa América Chile 2015*) — футболдан 44-ші Оңтүстік Америка чемпионаты. 2015 жылғы 11 маусым - 4 шілде аралығында Чилиде өтіп, алаң иелері тұңғыш рет турнир жеңімпазы атанды.
## Топтық турнир
### А тобы

----

----

----

----

----

### В тобы

----

----

----

----

----

### С тобы

----

----

----

----

----

### Үшінші орын алғандар

## Плей-офф
### 1/4 финал

----

----

----

### Жартылай финал

----

----
### 3 орын үшін

----

## Финал

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:2015 жылғы футбол
Футболдан Америка кубогы 2011

**Футболдан Америка кубогы 2011** (*[[Испан тілі|исп]]. Campeonato Sudamericano Copa America Argentina 2011*) — Футболдан 43-ші Америка чемпионаты. 2011 жылы 1 - 24 шілде аралығында Аргентинада өтіп, Уругвай құрамасы 15-ші рет турнир жеңімпазы атанды.

## Топтық турнир
### A тобы

----

----

----

----

----

----

### В тобы

----

----

----

----

----

----

----

### С тобы

----

----

----

----

----

----

----

### Үшінші орын алғандар

## Плей-офф
### Ширек финал

----

----

----

----

### Жартылай финал

### 3 орын
----

## Финал

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:2011 жылғы футбол
Футболдан Америка кубогы 2019

**Футболдан Америка кубогы 2019** — Футболдан 46-шы Америка чемпионаты. 2019 жылы 14 маусым - 7 шілде аралығында Бразилияда өтті. Финалда Перуді ұтқан алаң иелері тоғызыншы рет Америка чемпионы атанды.

## Қатысушылар

# Аргентина
# Боливия
# Бразилия (*турнир қожайыны*)
# Венесуэла
# Катар (*шақыртылған*)
# Колумбия
# Парагвай
# Перу
# Уругвай
# Чили (*чемпион ретінде*)
# Эквадор
# Жапония (*шақыртылған*)

## Стадиондар

## Топтық турнир

### А тобы

### В тобы

### С тобы

## Плей-офф

### Жүйесі

### Ширек финал

----

----

----

### Жартылай финал

----

### 3 орын

### Финал

## Дереккөздер

Санат: Футболдан Америка кубогы
Санат:2019 жылғы футбол
Футболдан Америка кубогы 2021

**Футболдан Америка кубогы 2020** — Футболдан 47-ші Америка чемпионаты. 2021 жылы 13 маусым - 10 шілде аралығында Бразилияда өтіп, Аргентина чемпион атанды.

Осы турнирден бастап Америка кубогы жұп сан жылдары төрт жыл сайын өткізілетін болды.

Бастапқыда, Копа Америка-2021 Аргентина мен Колумбия алаңдарында өтуі тиіс болатын. Бірақ турнирдің басталуына екі апта қалғанда Оңтүстік Америка футбол конфедерациясы коронавирусқа байланысты жарысты Бразилияға ауыстыру туралы шешім қабылдады.

Сырттан шақыртылған екі құрама – Австралия мен Катар жарыстан бас тартқаннан кейін, Америка Кубогына 10 команда қатысатын болды. Олар екі топқа бөлінген. Ширек-финалға әр топтан төрт командадан шығады.

## Топтық турнир

### А тобы тобы

----

----

-----

--------

### В тобы

----

----

----

--------

## Плей-офф
### Ширек финал

### Жартылай финал

## Үшінші орын үшін

## Финал

## Сілтемелер

* http://copaamerica.com/es

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:2021 жылғы футбол
Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1920

**Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1920** — Футболдан төртінші Америка чемпионаты. 1920 жылы қыркүйек - қазан айларында Чилидің Вальпарайсо қаласында өтті.

## Қатысушылар

* 
* 
* 
* 

## Матчтар

## Турнир кестесі

## Мергендер
**3 Гол**

* Хосе Перес (Ур)
* Анхель Романо (Ур)

**2 Гол**

* Рауль Эчеверрия (Арг)

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:1920 жылғы футбол
Баткен ауданы

**Баткен ауданы** () — Қырғызстан Республикасының Баткен облысындағы үш әкімшілік ауданның бірі. Ауданның әкімшілік орталығы — Баткен қаласы.

## Географиясы
Баткен ауданы Қырғыз Республикасының Баткен облысының орталық бөлігінде орналасқан. Облыстың солтүстік бөлігі Ферғана алқабының оңтүстік шетінде, ал қалған бөлігі Алай жотасының тау бөктерінде және таулы бөлігінде орналасқан, ауданның ең жоғары нүктесі - 5 621 метр. 

Батысында Баткен облысындағы Лейлек, шығысында Қадамжай аудандарымен, солтүстігінде Өзбекстанмен, оңтүстігінде Тәжікстанмен шектеседі.  Ауданды, сондай-ақ, аталған республикалардың екі эксклавы - Өзбекстандағы Ферғана облысының Сох ауданы, сондай-ақ Тәжікстанның Ворух эксклавы қоршап жатыр. 

Баткен облысының негізгі өзендері - Cox (Қожо Ашқан, Арча Башы және Ақтерек салаларымен) және Исфара (Каравшин мен Кишемиш салаларымен).  Облыстың аумағында мұзды тау түзілімдері бар. 

## Халқы
Қырғызстанның 2009 жылғы санағы бойынша, қырғыздар ауданның 69591 тұрғынының 69 325 адамын құрайды (немесе 99,6%), тәжіктер - 142 адам немесе 0,2%, басқалары - 124 адам немесе 0,2%. 

## Елді мекендері
Баткен ауданының құрамына 9 айылдық (ауылдық) округ, 42 айыл (ауыл) кіредіБатыс аудандары мен ауылдық округтері/ref> : 

* **Дария айылдық округі** - Чек (орталығы) 
* **Терт-Гүл айылдық округі** - Чоң-Тала а. (орталығы) 
* **Қара-Бақ айылдық округі** - Қара-Бақ (орталығы) 
* **Қара-Бұлақ айылдық округі** - Бұжұм (орталығы) 
* **Қыштут айылдық округі** - Қыштұт (орталығы) 
* **Самарқандық айылдық округі** - Самарқандық а. (орталық) 
* **Ақ-Сай айылдық округі** - Ақ-Сай а. (орталығы) 
* **Ақ-Татыр айылдық округі** - Ақ-Татыр а. (орталығы) 
* **Су-Башы айылдық округі** - Боз Айыр а. (орталығы) 

## Дереккөздер

Санат:Баткен ауданы
Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1919

**Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1919** (*Campeonato Sul-Americano de Seleções de Futebol 1919*) — Футболдан үшінші Оңтүстік Америка чемпионаты. 1919 жылы 11-29 мамыр күндері Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өтіп, алаң иелері тұңғыш рет чемпион атанды.
## Матчтар
### Топтық турнир

----

----

----

----

----

## Финал

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:1919 жылғы футбол
Мамыр төңкерісінің жүз жылдығы кубогы

**Мамыр төңкерісінің жүз жылдығы кубогы** — 1910 жылы Аргентинада өткізілген футбол құрамаларының турнирі. Оған Оңтүстік Американың үш құрамасы (Аргентина, Уругвай, Чили) қатысты. Бұл турнирді көп жерлерде "Футболдан Оңтүстік Американың бейресми" чемпионаты деп те атайды. 

Турнир 1810 жылы 25 мамырда аяқталған Мамыр төңкерісінің 100 жылдығы құрметіне өткізілді. 

## Матчтар
29 мамыр, 1910

5 маусым, 1910

12 июня, 1910

## Турнир кестесі

## Мергендер
**3 гол**
*Хейс (Аргентина)

**2 гол**
*М. Сусан (Аргентина)
*Вьяле (Аргентина)
*Пьендибене (Уругвай)
## Сілтемелер
* rsssf.com сайтында

Санат:1910 жылғы футбол
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Бастал

**Бастал** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы, Нығмет Нұрмақов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 87 км-дей жерде.  

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Футболдан Америка кубогы 2004

**Футболдан Америка кубогы 2004** — Футболдан 41-ші Оңтүстік Америка чемпионаты. 2004 жылы 6 - 25 шілде аралығында Перуде өтіп, Бразилия футболшылары жетінші рет чемпион атанды.
## Топтық турнир
### А тобы

----

----

----

----

----

### В тобы

----

----

----

----

----

### С тобы

----

----

----

----

----

### Үшінші орын алған құрамалар

## Плей-офф
### Ширек финал

----

----

----

### Жартылай финал

----

### 3 орын үшін

### Финал

Санат:Футболдан Америка кубогы
Санат:2004 жылғы футбол
Футболдан Америка кубогы 2007

**Футболдан Америка кубогы 2007** — Футболдан Оңтүстік Американың 42-ші чемпионаты. 2007 жылы маусым - шілде айларында Венесуэлада өтіп, Бразилия құрамасы сегізінші рет турнирде топ жарды.
## Топтық турнир
### А тобы











### В тобы











### С тобы











## Плей-офф
### 1/4 финал

### Жартылай финал

## 3 орын үшін

## Финал

Санат:Футболдан Америка кубогыСанат:2007 жылғы футбол
Қадамжай ауданы

**Қадамжай ауданы** () — Қырғызстандағы Баткен облысының құрамындағы үш әкімшілік ауданның бірі. Ауданның әкімшілік орталығы — Қадамжай қаласы (2012 жылға дейін әкімшілік орталығы Пульгон ауылы болды). 1992 жылға дейін **Фрунзе ауданы** деп аталып келді.

## Географиясы
Батысында Өзбекстанның Сох ауданы-эксклавымен және Баткен облысының Баткен ауданымен, шығысында және оңтүстігінде — Қырғызстанның Ош облысымен, солтүстігінде — Өзбекстанның Ферғана облысы Ферғана ауданымен шектеседі. Аудан сондай-ақ Өзбекстанның Ферғана облысы Ферғана ауданына қарасты Шахимардан (Ердан немесе Иордан) эксклав-территориясын қоршап жатыр.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстанның халық санағы деректері бойынша қырғыздар ауданның 157597 тұрғынының 116 312 адамын құрайды (немесе 73,8%) тәжіктер - 19448 адам немесе 12,3%, өзбектер - 19163 адам немесе 12,2%, орыстар - 1239 адам немесе 0,8%, түріктер - 318 адам немесе 0 , 2%, татарлар - 245 адам немесе 0,2%, хемшилдер - 232 адам немесе 0,2%  . 

## Әкімшілік бөлінуі
Қадамжай ауданының құрамына 2 қала мен айылдық (ауылдық) округтер кіреді:

* Қалалар:
** Қадамжай, аудан орталығы (бағынышты ауылдар: Пульгон, Таш-Қия, Чал-Таш)
** Хайдарқан
* Айылдық (ауылдық) округтер:
** Абсамат Масалиев айылдық округі — Қаратөбе (орталығы)
** Ақтұрпақ айылдық округі — Жаңажер (орталығы)
** Алға айылдық округі — Алға а. (орталығы)
** Бірлік айылдық округі — Ормош а. (орталығы)
** Көтерме айылдық округі — Қызыл-Бұлақ а. (орталығы)
** Қырғызқыстақ айылдық округі — Қырғызқыстақ а. (орталығы)
** Майдан айылдық округі — Қаражығач (орталығы)
** Марказ айылдық округі — Марказ а. (орталығы)
** Оразбек айылдық округі — Оразбек а. (орталығы), Охна а.
** Совет айылдық округі — Советский а. (орталығы)
** Үшқорған айылдық округі — Үшқорған а.(орталығы)
** Халмион айылдық округі — Халмион а. (орталығы)
** Чаувай айылдық округі — Чаувай а. (орталығы)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Облыстың экономикалық картасы

Санат:Қадамжай ауданы
Виталий Люкс

**Виталий Люкс** (; 27 ақпан 1989, Қара-Балта, Калинин ауданы, Қырғыз КСР) — германиялық және қырғызстандық футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы
Қырғызстанда дүниеге келген, алты жасында отбасымен бірге Германияға қоныс аударды. Әзірше тек германиялық клубтарда ойнап келеді.

2015  жылы Қырғызстан азаматтығын қабылдап, Қырғызстан құрамасында ойнауға шешім қабылдады. 

2019 жылғы Азия кубогына қатысып, топтық кезеңнің соңғы турында Филиппиннің қақпасына хет-трик жасады. Бұл ойында Қырғызстан 3:1 есебімен жеңіске жетіп, 1/8 финалға шықты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі

Санат:27 ақпанда туғандар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Карл Цейсс ФК ойыншылары
Санат:Унтерхахинг ФК ойыншылары
Футболдан Америка кубогы 2001

**Футболдан Америка кубогы 2001** — Футболдан 40-шы Оңтүстік Америка чемпионаты. 2001 жылы Колумбияда өткізілді. Тұңғыш рет Колумбия құрамасы чемпион атанды.

## Топтық турнир
### А тобы

----

----

### В тобы

----

----

### С тобы

----

----

### 3 орын алғандар

## Плей-офф
### Ширек финал

## Жартылай финал

## 3 орын

## Финал

Санат:Футболдан Америка кубогыСанат:2001 жылғы футбол
Джавохир Алишерович Сидиков

**Джавохир Сидиков** (; 8 желтоқсан 1996 жыл) — өзбек футболшысы, жартылай қорғаушы. "Локомотив" клубы мен Өзбекстан құрамасының ойыншысы. 2019 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Карьерасы
"Пахтакор" футбол клубының түлегі. 2016 жылы "Қоқан-1912" клубына ауысты. 

Өзбекстанның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған. 2018 жылы тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 2019 жылғы Азия кубогының екінші ойынында Түрікменстан қақпасына бір гол соқты.

## Жетістіктері

* Жастар арасындағы Азия чемпионы: 2018

## Қатысқан турнирлері

* Жастар арасындағы Азия чемпионаты - 2018
*Футболдан Азия кубогы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:8 желтоқсанда туғандар
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Қоқан-1912 ФК ойыншылары
Валерий Юрьевич Кашуба

**Валерий Юрьевич Кашуба** (14 қыркүйек 1984 жыл, КСРО) — қырғыз футболшысы, қақпашы.

Қырғызстан Ұлттық құрамасында 2004 жылдан бері ойнайды. Одан бөлек Қырғызстан, Қазақстан, Тәжікстан клубтарында доп тепті.

2019 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Cтатистикасы

### Халықаралық

*29 мамыр 2018 күнгі көрсеткіштері*

## Жетістіктері
### Клубтық
; СКА-ПВО
* Қырғызстан кубогы (1): 2003

; Дордой

* Қырғызстан чемпионы (2); 2006, 2007
* Қырғызстан кубогы (1): 2006
* АФК президенті кубогы (1): 2007

; Абдыш-Ата

* Қырғызстан кубогы (1): 2009

; Алай

* Қырғызстан чемпионы (1); 2013
* Қырғызстан кубогы (1): 2013

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:14 қыркүйекте туғандар
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Алға ФК ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Ақ Бұлақ ФК ойыншылары
Санат:Алай ФК ойыншылары
Санат:Худжант ФК ойыншылары
Қайрат Жырғалбек уулу

**Қайрат Жырғалбек уулу** (; 13 маусым 1993 жыл, Бішкек, Қырғызстан) — қырғыз футболшысы, жартылай қорғаушы.  

## Карьерасы
Бірнеше жыл Қырғызстан ұлттық футбол құрамасы мен "Дордой" клубында доп тепті. "Абдыш-Ата" клубының түлегі. 2014 жылы "Дордойға" ауысты. 

2022 жылдың басында "Ақсу" клубына ауысты.

Қырғызстанның 23 жасқа дейінгі құрамасында ойнаған. 2014 жылдан бері Ұлттық құрама сапында өнер көрсетеді. 2018 жылы Азия ойындарына, 2019 жылы Азия кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Командалық
*Қырғызстан чемпионы: 2023, 2024
* Қырғызстан вице-чемпионы (3): 2014, 2015, 2016
* Қырғызстан кубогы (2): 2016, 2017
*Қырғызстан суперкубогы: 2024
## Сілтемелер
* Профиль 

Санат:13 маусымда туғандар
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Азамат Байматов

**Азамат Байматов** (3 желтоқсан 1988 жыл) — қырғыз футболшысы, қорғаушы. Қырғызстанның жиһанкез футболшыларының бірі, клубты көп ауыстыратын футболшылар қатарына кіреді. Карьерасында Қырғызстан, Латвия, Ресей, Бахрейн, Индонезия клубтарында доп тепкен. Қырғызстанның үш дүркін чемпионы. 

2010 жылдан бері Қырғызстан құрамасы сапында ойнайды. Сол жылы AFC Challeng кубогына қатысты. Кейін ұлттық құраманың капитаны боп тағайындалды.  

## Жетістіктері

### Командалық

* Қырғызстан чемпионы (3): 2008, 2011, 2012.
* Қырғызстан кубогы (2): 2008, 2012
* Қырғызстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2013
* Латвия чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2009
* АФК президенті кубогының финалисі (2): 2008, 2010

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:3 желтоқсанда туғандар
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Вентспилс ФК ойыншылары
Санат:Сібір ФК ойыншылары
Санат:Бахрейн-Риффа ФК ойыншылары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2018

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасының 2018 жылғы** маусымы 1 сәуір - 4 қараша аралығында өткізіліп, 12 клуб қатысты.

## Қорытынды кесте

## Плей-офф
Премьер-Лигада 10-орын алған "Ертіс" пен  бірінші лигада 3-орын алған "Қыран" жоғары дигаға соңғы жолдама үшін таласты.

Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Санат:2018 жылғы футбол