open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тұрабай Тұраров

**Тұрабай Тұраров** (1876 жылы — 1949 жылы тамыз) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы «Қызыл Жеменей» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1949).

## Өмірбаяны
1876 жылы Қарақұмда көшпелі отбасында дүниеге келген. 1896 жылдан бастап батырақшылықпен айналысты. 1925 жылдан бастап байларға қарсы күрескен қазақ кедейлерінің «Кедей тобы» қоғамының қызметіне қатысты. 1929 жылы Семей облысы Зайсан ауданындағы №2 ауылда «Жаңа Тірлік» ұжымшарын (1932 жылдан бастап Қара Ертіс кеңшары) ұйымдастырушылардың бірі болды. 1939 жылдан бастап Зайсан ауданындағы «Қызыл Жеменей» кеңшарында шопан болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында әр биеден бір төлден алуды өз мойнына алған. Кейін сол кеңшарға аға шопан болып тағайындалды.

Тұрабай Тұраровтың бригадасы 1945 жылы 70 биеден 67, 1946 жылы 83 биеден 79 құлын өсірді. 1947 жылы бригада 93 биеден 92 құлын өсірді. Мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін 1947 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1948 жылы бригада 105 биеден 105 құлын алып, толық алынған төлді сақтап қалды.

1948 жылы ауыр науқастанып, бір жылдан кейін 1949 жылы тамызда қайтыс болды.

;Марапаттары
* Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені
* 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі

## Әдебиет
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін]: энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Тұраров Тұрабай: б. 757.

## Сілтеме
* *Сергей Каргапольцев.* Тұрабай Тұраров. «Герои страны» сайтында.
* Тұраров Тұрабай, Шығыс Қазақстан: белгілі аттар/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
* Тұраров Тұрабай, Шығыс Қазақстан облысының ардагерлері
Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті

**Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті** — Қазақстан КП Павлодар облыстық партия ұйымының басқару органы (1938-1991).

Павлодар облысы 1938 жылы 15 қаңтарда Қазақ КСР құрамында Шығыс Қазақстан облысының құрамынан құрылды. Орталығы — Павлодар қ.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

## Қазақстан КП Павлодар облыстық комитетінің бірінші хатшылары
;СТАЛИННЫҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.)
* 02-06.1938 Александр Онишин
* 06.1938-1939 Сайдахмет Ысқақов
* 1939—1940 Георгий Колмогоров
* 1940—1941 Анатолий Мойсеев
* 1941—1943 Михаил Арменков
* 1943—1944 Джек Кулитов
* 1944—1950 Иван Ивандаев
* 1950—1954 Михаил Золотухин
;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.)**
* 02.1954-1957 [[Иван Ильич Афонов|Иван Афонов]]
* 04.1957-03.1961 [[Семен Дмитриевич Елагин|Семен Елагин]]
* 03.1961-1962 [[Василий Кузьмич Шишонков|Василий Шишонков]]
* 12.1962-1963 [[Иван Гаврилович Слажнев|Иван Слажнев]]
* 1963-12.1964 ''(ауылдық)'' [[Иван Гаврилович Слажнев|Иван Слажнев]]
;БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.)**
* 12.1964-1965 Иван Слажнев
* 1965—1975 Иван Буров
* 12.1975-01.1982 Борис Исаев
* 01.1982-22.10.1988 Петр Ерпилов
;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.)'''
* 22.10.1988-6.01.1991 Юрий Мещеряков
* 01.1991-09.1991 Борис Исаев

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Павлодар облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Оспан Байсейітов

**Оспан Байсейітов** (1910 жылы, Жарсу ауылы — 17 қаңтар 1977) —  Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, «Правда» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1948).

## Өмірбаяны
1910 жылы Жарсу ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1920 жылдары Зайсан ауданындағы «Правда» ұжымшарына қызметке орналасады. Шопан болып жұмыс істеді. 1943 жылдан бастап Ұлы Отан соғысына қатысқан. Демобилизациядан кейін Қазақстанға оралып, «Азаттық» ұжымшарында жылқышы, кейін «Правда» ұжымшарында шопан қызметін жалғастырады. Аға шопан болып тағайындалды. Кейін Зайсан ауданындағы «Мичурин» кеңшарында еңбек етті.

1947 жылы Оспан Байсейітов бригадасы 74 биеден 74 құлын өсірді. Мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін 1947 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1949 жылы 80 биеден 80 құлын өсіріп, сол үшін екінші рет Ленин орденімен марапатталды.

1977 жылы көз жұмғанша «Мичурин» кеңшарында еңбек етті.

;Марапаттары
* Социалистік Еңбек Ері
* Ленин ордені — екі рет (23.07.1948; 22.10.1949)
* Қызыл жұлдыз ордені
* Ерлігі үшін медалі

## Әдебиет
* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Байысқақов Т.: б. 242.

## Сілтеме
* *Сергей Каргапольцев.* Байсейітов Оспан. «Герои страны» сайтында.
* Байсейітов Оспан, Шығыс Қазақстан: белгілі аттар/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
JFK

**«»** — Оливер Стоунның 1991 жылы түсірген процедуралық драмасы.

Президент Кеннедидің өлімінің зерттелуі жайындағы бұл фильм екі кітаптың негізінде түсірілген: Джим Гаррисонның «Өлтіргендердің ізімен» (On the Trail of the Assassins) және Джим Маррстың «Айқаспалы атыс: Кеннедиді өлтірген қаскүнемдік» (Crossfire: The Plot That Killed Kennedy).

Кей елдерде фильм атауы «Далластағы атыс» деген түсініктемемен бірге беріледі.

## Сюжеті
Президенттің өлімі жайында суық хабар жетісімен прокурор Джим Гаррисон бұл қылмыстың шешілуіне жанталасарлық үлес қосумен әлек болады. Бірнеше күннен кейін негізгі күдікті Ли Харви Освальд та қастандықпен өлтіріледі. Прокурор сонымен байланыста болған Дэвид Ферриден жауап алуға тырысады және оны Федералдық тергеу бюросына тапсырады. Бірақ олар бұл адамды жібереді. Енді Джим Гаррисон өз тергеуін өзі жалғастырады.

## Рөлдерде

* Кевин Костнер — *аймақтық прокурор [[Джим Гаррисон]]*
* Сисси Спейсек — *әйелі Лиз Гаррисон*
* Майкл Рукер — *Билл Бруссард*
* Томми Ли Джонс — *Клэй Шоу*
* Джо Пеши — *Дэвид Ферри*
* Гэри Олдман — *[[Ли Харви Освальд]]*
* Джей Сандерс — *Лу Айвон*
* Лори Меткалф — *Сьюзи Кокс*
* Шон Стоун — *Джаспер Гаррисон*
* Кевин Бэйкон — *Уилли О’Киф*
* Брайан Дойл-Мюррэй — *Джек Руби*
* Джек Леммон — *детектив Джек Мартин*
* Эдвард Аснер — *детектив Гай Баннистер*
* Дональд Сазерленд — *полковник Икс*
* Джон Кэнди — *адвокат Дин Эндрюс*
* Джим Гаррисон — *АҚШ жоғарғы соты [[Эрл Уоррен]]*
* Винсент Д’Онофрио — *Билл Ньюман*
* Уэйн Найт — *Нума Бартел*
* Беата Позняк — *Марина Освальд*
* Стив Рид — *[[Джон Кеннеди]]*
* Джоди Фарбер — *[[Жаклин Кеннеди|Джеки Кеннеди]]*
* Уолтер Маттау — *сенатор Расселл Б. Лонг*
* Мартин Шин — *фильмнің басындағы кадрдан тыс дауыс*

## Марапаттары

## Рейтингі
«Rotten Tomatoes» сайтындағы сауалнамаға қатысқандардың 84 пайызы фильмді жақсы деп бағалады. Алайда The New York Times, The Washington Post сияқты басылымдар өз рецензияларында режиссерлік көзқарасты қолдамады.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Парклэнд

Санат:АҚШ биографиялық фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:Оливер Стоун фильмдері
Санат:АҚШ тарихи фильмдері
Санат:АҚШ триллер фильмдері
Санат:АҚШ криминалды фильмдері
Санат:Франция драма-фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Бари (Африка)

**Бари** — негізінен Суданда, Джуба маңындағы Ніл жағасында тұратын халық. Жалпы саны 690 мың адам. Суданда шамамен 450 мың, Угандада 50 мың, Конго Демократиялық Республикасында 20 мың адам тұрады.

## Тілі
Бари тілі - нилот тілдеріне жатады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер, көпшілігі христиандар

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, маниок, жержаңғақ). Ірі қара мал шаруашылығы (зебу, қой, ешкі) қосалқы маңызға ие (бұрын басым болған). Олар құс өсірумен де айналысады. Дәстүрлі қолөнері: теріні алғашқы өңдеу, ағаштан, сүйектен ыдыс жасау, қамыстан тоқу. Ата-бабалардың ойылған ағаш мүсіндері (басқа нилоттардан айырмашылығы) тән.

## Өмір салты
Тайпалық жіктелу сақталған, туыстық есеп патрилинейлік. Неке вирилокалды. Көп әйел алу жиі кездеседі (полигамия).

Елді мекендер шағын, шоғырланып орналасқан. Аулалары аласа саман қоршаумен қоршалған, жақтауы бұтақтардан тоқылған және саз, көң қоспасымен сыланған дөңгелек қосалқы құрылыстар, астықтың бүлінуіне жол бермейтін тас немесе ағаш едені бар астық қоймасы және мал қоршаулары бар.

Ер адамдар киім кимеген, денелерін қызыл бояумен бояған. Әйелдер өсімдік талшықтарынан жасалған қысқа белдемше киген. Қазіргі уақытта Бари еркектері былғарыдан, өсімдік талшығынан немесе матадан жасалған денені орайтын мата, немесе еуропалық шалбар, жейде киеді, әйелдер - ұзын көйлектер киіп, әшекей бұйымдар - темір және мыс білезіктер, сақиналар, шаш қыстырғыштар, тұмарлар пайдаланады.

Негізгі тағамдары әртүрлі дәнді дақылдардан, көкөністерден, қуырылған жаңғақтардан, жемістерден және сүт тағамдарынан тұрады, етті сирек жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Санат:Уганда халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Сарыой каналы

**Сарыой каналы** – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Қособа ауылы аумағында орналасқан. 

## Гидрологиялық сипаты
Ұзындығы 39,5 км. Өлеңті көлтабанды суландыру жүйесінен 2 м3/с су алынып, Қособа ауылының 21,9 мың га жайылым жерін суландырады.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы каналдары
Баса (халық)

**Баса** (*коко*, *мвеле*) - Камерундағы банту халықтарының тобы. Жалпы саны 130 мың адам. Олар Санага өзенінің орта ағысының бойында тұрады.

## Тілі
Тілі - банту тілдері, басаа тілі
Диалектілері: солтүстік коко немесе солтүстік бакоко, оңтүстік коко немесе оңтүстік бакоко, мбене.

## Діні
Бастардың көпшілігі христиандар (католиктер мен протестанттар), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды сақтайды.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері — қолмен атқарылатын егіншілік (тары-элеусин, жержаңғақ, жүгері, маниок, ямс, бұршақ дақылдары), майлы пальма өсіріледі. Ер адамдар даланы орманнан тазартады. Әйелдер дән сеуіп, егін жинайды. Қалаларға көші-қон дамуда. Дәстүрлі қолөнерден - ағаштан ою (ыдыс-аяқ, жиһаз, маскалар), геометриялық ою-өрнектері бар қызыл және қоңыр керамика жасау дамыған.

## Өмір салты
Тайпалық жіктелу сақталған, туыстық есеп патрилинейлік.

Басалардың көпшілігі шашыраңқы орналасқан ауылдарда тұрады. Қаңқасын пальма бұтақтары мен жапырақтары жауып тұратын төртбұрышты тұрғын үйлер басым. Қабырғалары ағаштан немесе саздан жасалған, жақтаулы.

Дәстүрлі киімдері – денені орайтын мата, белдік және зергерлік бұйымдар, мақта матадан тігілген заманауи еуропалық киімдер де жиі кездеседі.

Тағамның негізі - өсімдік тектес (тарыдан жасалған ботқа, көкөністер, жемістер). Балықтан жасалған тағамдар да кең тараған.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Сарықамыс каналы

**Сарықамыс каналы** –  Шідерті алабындағы су жүйесі. 

## Географиялық орнығ сипаты
Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағымен ағады. Ұзындығы шамамен 70 км-дей. Бастауын Шідерті каналының (Үлкен Бетқұдық жайлауынан батыста) сол жағалауынан алып, Шүрексор (Шөрексор) көліне құяды. Сарықамыс ауылынан төменде канал Көкөзек деп аталады. Көкөзектің суы жазда қарасуларға бөлініп қалады. Каналдың суымен маңындағы елді мекендердің егістігі мен шабындығы суғарылады жəне суландырылады.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар облысы каналдары
Сәмбет каналы

**Сәмбет каналы** – Талас өзені бойындағы суғару-суландыру жүйесі. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Байзақ ауданы жерімен ағады. Каналдың ұзындығы 26,5 км. Бірнеше гидротехникалық құрылысы салынған су жүйесі ауданның 2,2 мың га егістігі мен шабындығын суғарады жəне суландырады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы каналдары
Ташкент уезі

**Ташкент уезі** — Ресей империясындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

Сырдария облысының оңтүстік-шығыс бөлігін алып, оңтүстігінде Самарқан және Ферғана облыстарымен шектесті.

Ояздағы орыс отарлауы біршама табысқа жетті: 1895 жылы 3 408 тұрғыны бар 10 орыс ауылы және 21 525 десе (десятина) жер телімі болды.

Ташкент оязының оңтүстік бөлігі 1895 жылы Ташкент қаласында аяқталып, алайда Шымкент пен Орынборға дейін жалғастыру жоспары болған Орта Азия теміржолының солтүстік шеті арқылы кесілетін.

## Жер бедері
Ташкент уезі жер бедеріне қарай екі бөлікке бөлуге болады: солтүстік-шығыс, үлкен — биіктік және оңтүстік-батыс, кішірек — жазық. Уездің таулы бөлігі солтүстікте Талас Алатауымен бүйіртіректер, жоталар мен қыраттарды құрайтын Тәңір тауының орталық қатпарының батыс шетімен шектелген, ал оңтүстік-шығысында Шоқал тауларымен Сырдарияның өзіне дерлік жетіп, осындағы далада жоғалады. Шомбал таужыныстарынан тұратын тау шыңдары кей жерлерде 10-12 мың футқа дейін, ал Шыршық өзенінің жоғарғы ағысында 16 мың футқа дейін көтеріліп, көптеген мұздықтар мен мәңгілік қарлармен жамылады. Уездің жазық бөлігі — кең, орманды және шаң-топырақты саздармен көмкерілген кеңістік терең шығанақ түрінде тауларға жаншылып, Сырдың оң жақ тармақтары Шыршық, Ангрен және Келес аңғарларын құрайды.

## Сулары

## Дереккөздер
Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті

**Қазақстан КП Қостанай облыстық комитеті** — Қазақстан КП Қостанай облыстық партия ұйымының басқару органы (1937-1991).

Қостанай облысы 1936 жылы 29 шілдеде Қазақ АКСР Қарағанды облысы аумағының бір бөлігінде құрылды; 1936 жылдың 5 желтоқсанында — Қазақ КСР құрамына кірді. Орталығы — Қостанай қаласы.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

## Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің бірінші хатшылары
;СТАЛЛИНІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.)
*02— ??.1937: Артавазд Саакянц
* 1937: Николай Кузнецов
* 1937— 23.05.1938: Петр Богданов
* мамыр 1938— қыркүйек 1938: Мәмекбай Бисопанұлы
* 1939— 08.1939: Михаил Алешин
* 08.1939— күз 1941: Николай Журин
* күз 1941— 1944: Владимир Мельников
* 1944—1947: Михаил Золотухин
* 1947—1948: Виктор Козлов
* 1948—1954: Сағалбай Жанбаев
;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.)
* 01.1954— 01.1959: Иван Храмков
* 01.1959— 12.1962: Андрей Бородин
* 12.1962— 12.1964 *(ауылдық)*: Андрей Бородин
;БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.)**
* 12.1964— 04.1981: [[Андрей Михайлович Бородин|Андрей Бородин]]
* 04.1981— 10.09.1988: [[Василий Петрович Демиденко|Василий Демиденко]]
;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 жж.)**
* 10.09.1988— 7.09.1991: Николай Князев

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Қостанай облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Қазақстан КП Жезқазған облыстық комитеті

**Қазақстан КП Жезқазған облыстық комитеті** — 1973-1991 жылдары Қазақ КСР-дегі аймақтық партиялық басқару органы.

Жезқазған облысы Қазақ КСР құрамында 1973 жылы 20 наурызда Қарағанды облысының оңтүстік бөлігінен құрылды. Орталығы — Жезқазған қаласы. 1997 жылы 3 мамырда Жезқазған облысы таратылып, аумағы Қарағанды облысына қосылды.

## Облыстық комитеттің бірінші хатшылары
* 04.1973-11.1982 Константин Лосев
* 11.1982-23.01.1988 Николай Давыдов
* 23.01.1988-29.12.1990 Евгений Ежиков-Бабаханов
* 29.12.1990-7.09.1991 Юрий Груздев

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Жезқазған облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Қазақстан КП Маңғыстау облыстық комитеті

**Қазақстан КП Маңғыстау облыстық комитеті** — Қазақ КСР партиялық басқарудың аймақтық органы (1973-1988 және 1990-1991).

Маңғыстау облысы Қазақ КСР құрамында 1973 жылы 20 наурызда Гурьев облысының оңтүстік бөлігінен құрылды. Орталығы – Шевченко қаласы.

1988 жылы 2 маусымда облыс таратылып, аумағы Гурьев облысына қайтарылды.

1990 жылы 17 тамызда Маңғыстау облысы қайтадан құрылды. Орталығы – Шевченко қаласы.

## Маңғыстау обкомының бірінші хатшылары (1973-1988)
* 1973—1980 Тұтқабай Әшімбайұлы
* 1980-15.11.1985 Саламат Мұқашұлы
* 15.11.1985-06.1988 Юрий Казаченко

## Маңғыстау обкомының бірінші хатшылары (1990—1991)
* 08.1990-09.1991 Федор Новиков

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Маңғыстау облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті

**Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан (1962 кейін Шымкент) облыстық комитеті** — БК(б)П (1932-1937), Қазақстан КП (1937-1991) Шымкент облыстық партия ұйымының басқару органы.

1932 жылы 10 наурызда Қазақ АКСР-нің алғашқы 6 облысының ішінде орталығы Шымкент қаласы болып табылатын Оңтүстік Қазақстан облысы құрылды. 1936 жылдың 5 желтоқсаны — Қазақ КСР құрамына кірді.

Шағындап қайта ұйымдастыру барысында облыс аумағынан Қызылорда (1938 жылы 15 қаңтар) және Жамбыл (1939 жылы 14 қазан) облыстары бөлініп шықты.

1962 жылдың 3 мамырынан 1964 жылдың 1 желтоқсанына дейін Қызылорда және Жамбыл облыстарымен бірге Қазақ КСР Оңтүстік Қазақстан өлкесінің құрамында болды.

## Оңтүстік Қазақстан обкомының бірінші хатшылары (1932-1962)
* 1932-1934 Рубен Восканов
* 1934-1937 Василий Лазарев
* 1937 Әбілқайыр Досов
* 1937-1938 Біржан Манкин
* 1938-1944 Никита Нечаев
* 1944-1947 Хабир Пазиков
* 1947-1952 Мұхамеджан Ерлепесов
* 1952-1953 Мінайдар Салин
* 1953-01.1954 Нұрдәулет Күзембайұлы
* 02.1954-05.1955 Жұмабай Шаяхметұлы
* 1955-1959 Ысмайыл Юсупов
* 1959-3.05.1962 Виктор Макаров

## Шымкент обкомының бірінші хатшылары (1962-1991)
* 3.05.1962-1962 Виктор Макаров
* 1962-1963 Василий Ливенцов
* 1963-12.1964 *(ауылдық)* Василий Ливенцов
* 12.1964-1972 Василий Ливенцов
* 1972-25.04.1978 Аманолла Рамазанов
* 25.04.1978-10.07.1985 Асанбай Асқарұлы
* 10.07.1985-18.04.1987 Рысбек Мырзашұлы
* 16.05.1987-25.11.1988 Қасым Төлебеков
* 25.11.1988-13.05.1990 Валерий Темірбаев
* 13.05.1990-7.09.1991 Сергей Терещенко

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Түркістан облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Қазақстан КП Торғай облыстық комитеті

**Қазақстан КП Торғай облыстық комитеті** — Қазақ КСР партия басқармасының аймақтық органы (1971-1988 және 1990-1991).

Торғай облысы Қазақ КСР құрамында 1970 жылы 23 қарашада Қостанай және Целиноград облыстарының бір бөлігінен құрылды. Орталығы – Арқалық қаласы.

1988 жылы 2 маусымда облыс таратылып, аумағы Қостанай және Целиноград облыстарының құрамына енді.

1990 жылы 17 тамызда қайта құрылды.

## Қазақстан КП Торғай облыстық комитетінің бірінші хатшылары
* 01.1971-01.1978 Сәкен Құсайынұлы
* 01.1978-29.01.1985 Еркін Әуелбеков
* 29.01.1985-2.06.1988 Оразбек Қуанышев
* 1990-7.09.1991 Кенжебек Үкин

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Торғай облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Бассари

**Бассари** - африкалық этникалық қауымдастықтардың бірі, тенда тектес халықтар тобына кіреді. Бассари халқының екі негізгі тобы бар - каселе және тоботе.
Қоныстану аймағы – Гамбия, Гвинея, Сенегал, Гвинея-Бисау. Саны 40 мың адам.

## Тілі
Нигеро-Кордофан отбасының гур тобының басари тілінде сөйлейді; диалектілері: касселе және тотботе.

## Діні
Бассарилердің көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері сүнниттік мұсылмандар, католиктік христиандар, еврейлер бар.

## Кәсібі
Бұрынғы уақытта ұсталық өнері болған. Қазір қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, тары, құмай, жүгері, фонио, бұршақ дақылдары, көкөністер) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, шошқа). Қолөнерге керамика, көркем ағаш оюы және піл сүйегі жатады.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауылдық және көпбалалы қауымдар, патрилинейлік рулар құрайды. Отарлауға дейінгі кезеңде тұрмыстық құлдық болды. Неке вирилокальды, көп әйел алу кездеседі.

Елді мекендері ықшам, дәстүрлі тұрғын үйлері – конус тәрізді саман төбесі бар, жерден 30-40 см биіктікте орналасқан (судың өтуінен қорғау үшін) кіреберісі бар дөңгелек үйшік.

Дәстүрлі киімдер (денені орайтын мата) еуропалық киімдермен ығыстырылған. 

Негізгі тағам - өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған, қуырылған, қайнатылған және пісірілген ямс және пальма майы, ащы дәмдеуіштер қосылған бұршақ) және ет.

## Дереккөздер

 
Санат:Гамбия халықтары
Санат:Гвинея халықтары
Санат:Сенегал халықтары
Санат:Гвинея-Бисау халықтары
Көкарт

**Көкарт** () — Қырғызстанның Жалалабат облысы Созақ ауданындағы өзен. Қарадария өзенінің оң саласы. Ұзындығы 105 км, су жинайтын алабы — 1370 км². Жылдық орташа шығыны 18,3 м³/с. Қар-жаңбырбен толады.

Ол Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлерінен бастау алады. Ең ірі салалары: Қызылсу, Өрімбасы, Қараалма, Шанет. Сәуірден тамызға дейін су тасиды. Мамырдағы орташа максималды шығын 58,8 м³/с, ең азы қаңтарда 5,43 м³/с.

## Әдебиет
* 

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Қарадария су алабы
Сол жақ Күрті каналы

**Сол жақ Күрті каналы** – Күрті өзенінің аңғарына салынған су арнасы. 

## Географиялық орны
Алматы облысы Қарасай жəне Жамбыл аудандары жерінде орналасқан.   

## Гидрологиялық сипаты
Жалпы ұзындығы 76 км, ені 10–12  м, тереңдігі 8–15 м. Су сыйымдылығы 102 млн. м3. Бастауын Күрті бөгенінен алады. Арна арқылы 23,4 мың га жер суғарылып, 100 мың га жер суландырылады.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы каналдары
Сорбұлақ каналы

**Сорбұлақ каналы** – Алматы облысы Іле ауданында орналасқан су арнасы.   

## Гидрологиялық сипаты
Жалпы ұзындығы 24 км. Бастауын Сорбұлақ көлінен алады.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы каналдары
Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті

**Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті** — Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық партия ұйымының басқару органы (1936-1991).

1932 жылы 10 наурызда Қазақ АКСР-нің алғашқы 6 облысының ішінде орталығы Петропавл қаласында болған Қарағанды облысы құрылды; 1936 жылы 29 шілдеде облыс аумағын шағындап қайта ұйымдастыру барысында Солтүстік Қазақстан және Қостанай облыстары бөлініп, орталық Петропавлдан Қарағандыға көшірілді. 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — Қазақ КСР құрамына кіреді. Орталығы — Петропавл қ.

1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды.

## Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары
;СТАЛИННІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.)
* 07.1936— 03.3.04.1937: Максим Аммосов
* 3.04.1937— 1937: Сұлтан Сегізбайұлы
* 1937—1938: Николай Кузнецов
* 1938—1939: Нұрмұхамед Бозжанов
* 1939—1940: Иван Шеренгин
* 1940/01.1941— 1944: Василий Николаев
* 1944—1945: Никита Нечаев
* 1945—1948: Григорий Мельник
* 1948—1953: Николай Бобров
;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.)
* 1954—1956: Алексей Попадько
* 1956— 01.1958: Григорий Бойкачев
* 01.1958— 1963: Николай Журин
* 01.1963— 12.1964 *(ауылдық)*: Кузьма Подгорбунский
;БРЕЖНЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.)
* 12.1964— 11.1965: Кузьма Подгорбунский
* 11.1965— 04.1981: Василий Демиденко
* 04.1981— 27.04.1988: Владимир Степанов
;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 жж.)
*27.04.1988— 7.09.1991: Святослав Медведев

## Тағы қараңыз
* Облыс әкімі

## Әдебиет
* РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Санат:Солтүстік Қазақстан облысы
Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері
Бемба

**Бемба** (*бавемба*, *вавемба*, *муемба*, *авемба*) — Замбияның солтүстігінде және Конго Демократиялық Республикасының шекаралас аймақтарында тұратын халық.
Жалпы саны 3,3 миллион адам. (2001). Конго Демократиялық Республикасы (300 мың адам), Танзанияда (45 мың адам), Малавиде (167 мың адам) және Зимбабведе (23 мың адам) тұрады.

## Тілі
Тілі чибемба тілі, банту тілдер отбасының орталық тобына жатады.
Ең маңызды диалектілері: бомба, лембуэ, ломота, нгома, неси. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Бембалардың көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбіреулері христиандар.

## Тарихы
Қазіргі Замбияда «Бемба» сөзінің бірнеше мағынасы бар. Ол қай жерде тұратынына қарамастан, мысалы, қалалық жерлерде немесе бастапқы ауылдық Бемба аймағында тұратынына қарамастан, Бембадан шыққан адамдарды көрсете алады. 
Екінші жағынан, ол "он сегіз түрлі этникалық топтарды" қамтитын, олар Бембамен бірге матрилинальды - матрифокальды фермерлердің тығыз байланысты этнолингвистикалық кластерін құрайды.

Бембаның тарихнамасы 1484-1485 жылдардағы португал экспедициясы бастаған 15 ғасырдан басталады. Диего Кэманың (Диого Као деп те аталады) қолбасшылығымен, содан кейін еуропалықтар алдымен Конго өзенінің сағасымен байланыс жасап, Конго патшалығымен өзара әрекеттесті.
Ол кезде Конгоның билеуші ​​монархы Нзинга Нкуву болды. Мвене Конго VII Нзинга а Нкуу 1491 жылы португал королінің есімі Джоао I (Джон I) ретінде шоқыну рәсімінен өтті. Мвене Конго Нзинга 1506 жылы қайтыс болып, оның ұлы Мвэмба Нзинга (Нзинганың ұлы Мвемба) мұрагері болды.

Қазіргі Читимокулу, Читимукулу Каньянта-манга II, Читимукулу тағында 38-ші болып табылады. Ол таққа 2013 жылы тамызда келіп, 2015 жылы 31 шілдеде тәж киді.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – егіншілік (тары, құмай, маниок), дегенмен, көптеген Бемба ешкі, қой және басқа да малдарды өсіреді . Бембаның едәуір бөлігі тау-кен кәсіпорындарында жұмыс істейді. Дәстүрлі қолөнерден - ағаш ою, үйлерді түрлі-түсті бояу, темір балқыту, керамика, тоқу, музыкалық аспаптар жасау дамыған.

## Өмір салты
Типтік елді мекендері – 30-50 домалақ үйшіктерден тұрады.

Дәстүрлі киімдері - талшықтардан жасалған алжапқыштар киіп, әйелдер металл білезіктер, орман жидектерінен немесе дәндерден жасалған моншақтар таққан.

Дәстүрлі тағамының негізі - көкөністер, балық, сиректеу ет дәмдеуіштері қосылған ботқа және тары сырасы.

## Дереккөздер

 
Санат:Замбия халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Танзания халықтары
Санат:Малави халықтары
Санат:Зимбабве халықтары
Уолтер Миттидің жұмбақ өмірі

**«Уолтер Миттидің жұмбақ өмірі»** — Бен Стиллердің 2013 жылы түсірген фильмі, басты рөлді өзі сомдайды.

Фильм желісінің негізін Джеймс Тёрбердің сол аттас әңгімесі құрайды. 1947 жылғы фильмнен кейін осы әңгімеге негізделген екінші кинотуынды.

## Сюжет
Life () журналының сандық нұсқаға ауысуымен байланысты редакцияда қысқартулар күтілуде. Соңғы басылып шығатын нөмірдің мұқабасына аңызға айналған фотографтың түсірген суреті қойылуы керек. Алайда бұған жауапты негатив шығарушы Уолтер Митти сол суретті таба алмай қойды. Басқа амал таппай, ол Жердің кез келген нүктесінде болуы мүмкін фотографты іздеуге аттанады.
thumb|Бас рөлдерді сомдаған Бен Стиллер мен Кристен Уиг
## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Бен Стиллер фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдер
Бүргем

**Бүргем** — Түркістан облысы Кентау қалалық әкімдігіне қарасты Қарнақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Кентау қаласының оңтүстік-батыс іргесінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері
Сырдария (Отырар ауданы)

**Сырдария** — Түркістан облысы Отырар ауданы Қарақоңыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шәуілдір ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы елді мекендері
Пәкентай Арапов ауылы

**Пәкентай Арапов** (1999 жылға дейін – *Еңбекші*) — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты Ақдала ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Арыс қаласынан шығысқа қарай 9 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігі елді мекендері
Ақын Жақып ауылы

**Ақын Жақып** — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты Ақдала ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Арыс қаласынан батысқа қарай 45 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Арыс қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Тақыркөл

* Тақыркөл — Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл.
* ''Тақыркөл'' — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты таратылған ауыл.
Күркіреуік (Үлбі тармағы)

**Күркіреуік** (басқаша атауы *Громотуха*) — Қазақстандағы Шығыс Қазақстан облысының солтүстігіндегі тау өзені. Тынық өзенімен қосылатын жерінде Үлбі өзенін құрайды. Риддер қаласына жақын жерде ағып жатыр.

Ол Иванов жотасының оңтүстік беткейінен және Үлбі жотасының солтүстік-батыс беткейінен Оң және Сол Күркіреуік деп аталатын көптеген өзендер мен бұлақтардан бастау алады. Кіші Үлбі өзені ағынының бір бөлігі өзеннің жоғарғы ағысына беріледі, ал Лениногорск каскадының Хариузовская және Тишинская СЭС-і өзеннің төменгі ағысында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс Қазақстан облысы өзендері
Санат:Үлбі су алабы
Тынық (Үлбі тармағы)

**Тынық** (басқаша атауы *Тихая*) — Қазақстанның Шығыс Қазақстан облысындағы өзен. Журавлиха және Филипповка өзендерінің қосылуынан қалыптасады, бастауы Риддер қаласының аумағында орналасқан. Күркіреуік өзенімен қосылып Үлбі өзенін құрайды.

Риддер қаласының солтүстік шетімен қалалық үйінді мен «Қазмырыш» АҚ өнеркәсіптік түсті металлургия нысандарының арасымен ағады.

Өзен жақын жердегі шахталардың үйінділерінен суға түсетін ауыр металл қосылыстарымен (марганец, мырыш, мыс) қатты ластанған.

1937 жылы өзенде Үлбі су электр станциясы салынды, оның негізінде 1954 жылдан бастап Лениногорск су электр станциялар каскады жұмыс істейді. 1979 жылы болған ірі су тасқынынан және 1985 жылғы басқа да бірқатар апаттардан кейін Үлбі СЭС-і тоқырауға ұшырады, бірақ 2016 жылдан бастап ауқымды қайта құрудан кейін қайтадан жұмысын жалғастыруда.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс Қазақстан облысы өзендері
Санат:Үлбі су алабы
Қарақат Башанова

**Қарақат Башанова** (11 наурыз 2008, Рысқұлов, Талғар ауданы, Алматы облысы, Қазақстан) — қазақтың жас әншісі. 2020 жылы «Junior Eurovision 2020» ән байқауында «Forever» әнімен Қазақстанның атынан өнер көрсетіп, 2-орынды иеленді. Ән байқауы 2020 жылдың қараша айында Польшаның Варшава қаласында орын алды.

Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған мектепте оқиды.

Вокалмен бес жасынан бастап айналысады, фортепиано мен скрипкада ойнайды.

«Балалар дауысы 2018» республикалық байқауының финалисі, «Бақытты бала 2019» фестивалінде 3-орын алды.

## Junior Eurovision-ге қатысуы
Junior Eurovision ән байқауының 2020 жылғы шығарылымында Қазақстан атынан қатысты.

Жарыс Польшада өткенімен, пандемияға байланысты Қарақат Башанова Польшаға бармай Қазақстандағы студиядан қатысты.

Ол «Forever» (*Мәңгілік*) әнін орындап, 152 ұпай (83 ұпай әділқазылардан+62 ұпай көрермендердің дауысынан) жинады және екінші орынға ие болды.

Жас орындаушы өз әнін 7 жасында айырылған әкесіне арнаған. Осы өлеңді композитор Хамит Шаңғалиев шығарған. Ән байқауы үшін түсірілген бейнебаянда қызы мен әкесінің түрлі кезеңдегі өмір тарихы көрсетіледі.

## Кейінгі мансабы
2022 жылдың күзінде Қарақат Бакуде өткен ислам елдері арасындағы байқауда Үзембаеваның «Дударай» атты композициясын орындап, 3-орын алды. Сондай-ақ жас композиторлар арасындағы Prima Nota Fest байқауында арнайы номинация бойынша марапатталды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Junior Eurovision 2020 байқауындағы Қарақат Башанованың профилі 
* 

Санат:Қазақстан бала әншілері
Санат:Junior Eurovision ән байқауының қатысушылары
Лекер

**Лекер** — Павлодар облысы Баянауыл ауданы, Қызылтау ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы Лекер ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Баянауыл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы елді мекендері
Жайна Құрманбекқызы Шекербекова

**Жайна Құрманбекқызы Шекербекова** (17 желтоқсан 1989, Шымкент, Қазақ КСР) — қазақстандық спортшы (әйелдер боксы).

## Мансабы
Шымкентте жаттығады (бапкері — Виктор Ничай). Жайнаның алғашқы ірі бастамасы 2009 жылғы Азия ойындары болды, онда Жайна жеңіс тұғырынан бір қадам қалды.

Қазақстан чемпионы (2013, 2014). 2013 жылы Феликс Штаммды (Польша) еске алуға арналған халықаралық турнирде жеңімпаз атанды.

Азия чемпионы (2010). Жазғы Азия ойындарының күміс жүлдегері (2014).

2016 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. Жеңіп алған жүлде Жайнаға 2016 жылғы Олимпиадаға лицензия берді. Рио-де-Жанейродағы Олимпиада ойындарына қатысқан Жайна ширек финалда 2008 жылғы әлем чемпионы француз Сара Урамунға қарсы өнер көрсетті. Отандасымыз лайықты қарсылық көрсете алмай, жекпе-жектен шығып қалды.

2017 жылғы Қазақстан чемпионатында финалда Назым Қызайбайдан ұтылып, 2017 жылы Вьетнамда өтетін Азия чемпионатына дайындалу үшін Қазақстан құрамасына кірмей қалды.

Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

2018 жылдың 24 қарашасында Үндістанда өткен әйелдер арасындағы бокстан 10-әлем чемпионатында Жайна финалдық кездесуде кәріс спортшысы Пан Чхол Мимен кездесіп, оған 0:5 есебімен есе жіберіп, жекпе-жекті күміс жүлдемен аяқтады.

## Сілтеме
* Жайна Шекербекова
* Жайна Шекербекова 
* Olympedia

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары
Санат:Бокстан Азия чемпиондары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Бена (халық)

**Бена** (*вабена*) — Танзанияның оңтүстік-шығысындағы Руфиджи және Үлкен Руаха өзендерінің бассейндеріндегі банту тобының халқы (Иринга аймағы). Халқы 693 мың адам. (2005). Хехе, поло (погоро), сангу, матумби, денденуле халықтарына жақын.

## Тілі
Олар бена-кинга тілінде сөйлейді.

## Діні
Беналар дәстүрлі нанымдарды, католицизмді және исламды ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, күріш, жүгері, тары-элевсина, тәтті картоп, бұршақ және басқа да көкөністер), сондай-ақ мал шаруашылығы (ұсақ мал).  Дәстүрлі қолөнерден тоқу, киім-кешек пен ыдыс жасау, ағаш ою дамыған.

## Өмір салты
Туыстық есеп патрилинейлік, неке патрилокалды. Әлеуметтік құрылым патриархалдық-тайпалық генеалогиялық байланыстар жүйесіне негізделген.
нобай|оңға|200px|Беналардың тұрғын үйі
Бена елді мекендері жаңбырлы маусымда су басқан өзен аңғарлары арасындағы төбелер мен биік тауларда орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері – төбесі тегіс, ауласы бар, қабырғалары қаңқалы, балшықпен сыланған төртбұрышты үй.

Дәстүрлі киімдері – мата кесіндісі, ерлер үшін – ақ, әйелдердікі – ашық түсті. Қазіргі заманғы маталардан тігілген еуропалық киімдер кең таралған. Аяқ киімдері сандалдар.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жармалардан жасалған бұқтырылған тағамдар, көкөністер, шикі және пісірілген банандар, жемістер).

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Айдай Қуанышбекқызы Исаева

**Айдай Қуанышбекқызы Исаева** (19 сәуір 1989, Шымкент, Қазақ КСР) — Қазақстандық модель, «Шымкент аруы-2008», екінші Алматы вице-мисс 2013, «Қазақстан аруы-2013» сұлулық байқауының жеңімпазы, «Әлем аруы-2014» байқауының қатысушысы.

## Өмірбаяны
Т.Тәжібаев атындағы №47 тарихи-гуманитарлық гимназияны бітірген. С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің түлегі. Кардиолог. Гольф, волейбол, теннис, гимнастика, сондай-ақ халықтық және бал билерімен айналысады. Ол ізгі ниет елшісі және «Универсиада — 2017» елшісі. Болашақта қазақ ою-өрнектерімен өзіндік этникалық киім үлгісін жасауды жоспарлап отыр.

2014 жылы Coca-Cola Novruz Kazakhstan жарнамасына түсті. Ұлы Жүздің Ысты руынан шыққан.

2017 жылы қазақстандық әнші Ғазизхан Шекербековтің «Көріктім» әніне түсірген бейнебаянына түсті.

2018 жылы қазақстандық әнші Луинаның «Hey Yo!» әніне түсірген бейнебаянына түсті.

2022 жылы ұлттық сұлулық байқауының президенті және «Қазақстан аруы» жобасының келбеті болып тағайындалды.

## Жеке өмірі
2015 жылдың сәуір айында үш жыл бойы кездескен консалтингтік компанияның бас директоры және қайырымдылық қорының штаттан тыс президенті болып табылатын Мақсат Мамытханұлына тұрмысқа шықты. Алғашқы той Шымкентте өтті. Неке қию рәсімі 25 сәуірде Алматыдағы «Бақшасарай» салтанат сарайында өтті. Той көйлегі ретінде Айдай қазақстандық дизайнер Наил Байкүшіковтың киімін таңдады. Тойда Әлфина Насырова, Салтанат Бекжігітова, Әйгерім Үзембаева-Мырзагереева, Регина Вандышева және т.б. болды. Қыз жолдас болып «Әлем аруы-2014» байқауында танысып, дос болған «Ресей аруы-2014» — Юлия Алипова болды. 2015 жылы 6 қазанда Әл-Фараби есімді ұлды дүниеге әкелді.

2018 жылдың 29 қарашасында Алсу есімді қызды дүниеге әкелді.

## Дереккөздер

Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Санат:Қазақстан фотомоделдері
Санат:Мисс Қазақстан
Санат:Модельдер
Әлфина Робертқызы Насырова

**Әлфина Робертқызы Насырова** (12 маусым 1988, Алматы, Қазақ КСР) — Қазақстандық модель, актриса, «Алматы аруы-2007» байқауының жеңімпазы, «Қазақстан аруы 2007» ұлттық сұлулық байқауының жеңімпазы.

## Өмірбаяны
Қазақ отбасында дүниеге келген. Байқауда жеңімпаз атанған кезде Алматы технологиялық университетінде оқыды. Ұлты татар. Оның бойы 178 см, дене өлшемдері 90-60-90.

## Сұлулық байқаулары
2008 жылғы 13 желтоқсанда Нячангта (Вьетнам) өткен «Ғалам аруы-2008» және Йоханнесбургте (Оңтүстік Африка) өткен «Әлем аруы-2008» халықаралық сұлулық байқауының қатысушысы. Әлемнің үздік 15 аруының қатарына енді. Miss Globe International 2011 халықаралық сұлулық байқауында 4-вице-мисс атағын алды. Miss New World 2017 байқауында 3-орын алды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:XXI ғасыр фотомоделдері
Санат:Мисс Қазақстан
Санат:Қазақстан фотомоделдері
Санат:Модельдер
Шәкір Қарсыбайұлы

**Шәкір Қарсыбайұлы Қарсыбаев** (1 шілде 1913, Сейтен ауылы, Ақмола облысы, Ресей империясы — 5 мамыр 1995) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы (1955-1959).

## Өмірбаяны
1939 жылдан бастап БК(б)П мүшесі.

1933 жылы Петропавл педагогикалық техникумын, 1948 жылы — БК(б)П ОК қарамағындағы жоғары партия мектебін, 1958 жылы — КОКП ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді.

1933-1935 жж. — «Қазалтын» тресінің оқу-жаттығу кешенінің оқытушысы. 1935-1936 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы (Қарағанды облысы). 1936-1937 жж. — ЖШҚӘ құрамында болды. 1937-1939 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, төрағасының орынбасары (Солтүстік Қазақстан облысы). 1939-1940 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы. 1940-1941 жж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті кадр бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1941-1944 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1944 ж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы. 1944-1945 жж. — Қазақстан К(б)П Көкшетау облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1948-1951 жж. — Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1951-1956 жж. — Қазақстан К(б)П – КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1955-1959 жж. — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. 1958-1959 жж. — Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1959-1962 жж. — Ақтөбе облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, Қазақстан Компартиясы Ақтөбе облыстық комитеті қайта даярлау курстарының меңгерушісі. 

1962 жылдан бастап зейнеткер атанады.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің III, IV, V шақырылымдары депутаты болып сайланды.

## Марапаттары мен атақтары
«Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске отыз жыл», «ХШЖК алтын медалі», «Еңбек ардагері», «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік» медалдарымен және Республика Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Сілтеме
* 1898-1991 ж. Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы

## Дереккөздер

* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008

Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағалары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Шәріп Дәуітбаев

**Шәріп Дәуітбаев** (1924 жылы, Орловка ауылы — 1953 жылы) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Марқакөл ауданы «Пограничник» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1948).

1924 жылы Орловка (қазіргі Күршім ауданы, Шағанатты) ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Марқакөл ауданындағы «Пограничник» ұжымшарында шопан, аға шопан болып жұмыс істеген.

Шәріп Дәуітбаевтың бригадасы бірнеше жыл жылқы өсіру жоспарын асыра орындады. 1945 жылы — 36 биеден 36 құлын, 1946 жылы — 53 биеден 53 құлын, 1947 жылы — 55 биеден 55 құлын алынды. Жылқы шаруашылығын дамытуда қол жеткізген табыстары үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен оған Социалистік Еңбек Ері атағы Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге марапатталды.

1953 жылы қайтыс болды.

## Әдебиет
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст]. Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969.
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. -Дәуітбаев Шәріп: б. 315.

## Ссылки
* Дәуітбаев Шәріп, Шығыс Қазақстан: танымал есімдер/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы

## Дереккөздер
Сартық Шоқақов

**Сартық Шоқақов**  (1888 жылы, Орловка ауылы — қайтыс болған уақыты белгісіз) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Марқакөл ауданы «Шекарашы» ұжымшарының аға табыншысы. Социалистік Еңбек Ері (1948).

## Өмірбаяны
1888 жылы Орловка (қазіргі Күршім ауданы, Шағанатты) ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1930 жылы Марқакөл ауданының «Шекарашы» ұжымшарына қызметке орналасады. Табыншы болып жұмыс істеген, кейін аға табыншы болып тағайындалған.

1947 жылы Сартық Шоқақовтың бригадасы 59 биеден 59 құлын өсірді. 1947 жылы ұжымшар ауыл шаруашылығы өнімдерін міндетті түрде қамтамасыз етуді және мал шаруашылығын дамыту жоспарын орындаған кезде жоғары мал өнімділігі үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағы Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге марапатталған.

1957 жылдан бастап «Қаба» ет-сүт кеңшарының жұмысшысы болды.

1958 жылы зейнеткерлікке шыққан соң Марқакөл ауданында тұрды.

Дүниеден өткен жылы белгісіз.

## Әдебиет
* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Шоқақов Сартық: б. 811.
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст]. Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969.

## Сілтеме
* *Темір Кәрімов*. Сартық Шоқақов. «Герои страны» сайты.
* Шоқақов Сартық, Шығыс Қазақстан: танымал есімдер/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
Джорджтаун университеті

**Джорджтаун университеті** () – Вашингтон қаласында орналасқан жеке меншік зерттеу университеті. Саяси ғылымдар және дипломатия саласындағы әлемдегі жетекші университет болып табылады.

## Тарихы
Ағылшын революциясынан кейін ұзақ уақыт бойы Англия мен оның колонияларында католиктік білім беруге тиым салынған болатын. Алайда, 1783 жылы аяқталған Америка революциясы діни бостандық пен бұрынғы шектеулердің жойылуына әкелді.

Бенджамин Франклиннің ұсынысы бойынша Рим Папасы Пиус VI Джон Кэрролл атты діни қызметшіні Америкадағы Рим-Католик шіркеуінің басшысы етіп тағайындады. 1789 жылы Кэрролл Мэриленд провинциясындағы Джорджтаун қалашығында жер сатып алып, католик университетін сала бастады. 

## Университет құрамы
* Өнер және ғылым колледжі (1789)
* Өнер және ғылым жоғары мектебі (1820)
* Медицина мектебі (1851)
* Заң орталығы (1870)
* Мейірбике мектебі (1903)
* Уолш атындағы дипломатиялық қызмет мектебі (1919) 
* Стоматология мектебі (қазір жоқ) 1951
* Үздіксіз білім беру мектебі (1956)
* Макдоно бизнес мектебі (1957)
* Джорджтаун университетінің Қатардағы кампусы (2005)
* Маккорт атындағы мемлекеттік саясат мектебі (2013)
* Денсаулық мектебі (2022)

## Түлектер
Джорджтаун өзінің мемлекеттік басқару мен халықаралық қатынастар саласындағы түлектерімен танымал. Америка Құрама Штаттарының бұрынғы президенті Билл Клинтон 1968 жылы дипломатиялық қызмет мектебін бітірді, ал президент Линдон Джонсон 1934 жылы Джорджтаунда біраз уақыт заңгер мамандығы бойынша бір семестр оқыды. 

Танымал түлектерге бұлардан басқа Колумбия президенті Иван Дуке Маркес, Коста-Рика президенті Лаура Чинчилла, Ливан Премьер-министрі Саад Харири, Филиппин президенті Глория Арройр, Португалия Премьер-Министрі Хозе Мануэль Баррозо кіреді. Испания Королі VI Филипп, Иордания Королі ІІ Абдулла мен оның баласы Хусейн, Сауд Арабия Турки Аль-Сауд. Қатар Мемлекетінің Тақ мұрагері Абдулла бин Хамад Аль Тани Джорджтаунның Қатардағы кампусын бітірген.

## Дереккөздер

Санат:Вашингтон университеттері
Бете (халық)

**Бете** — Кот-д’Ивуардың оңтүстік-батысындағы халық (негізінен Жоғарғы Сассандра, Оңтүстік Бандама және Лагуна департаментінің батысында). Саны 840 мың адам. (2005). Бетегбо (бете), ганёа немесе шығыс бете, годи, куя, квадия, дида, нейо және т.б. топтарын қамтиды.

## Тілі
Бете тілінде сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері католиктер.

## Шығуы
Бетелердің барлығы бір атадан, батыр Лаго-Таппен байланыстыратын дәстүрлер бетелердің қазіргі қоныс аумағына батыстан, Либерия аймақтарынан келгенін куәландырады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері аңшылық және терушілік болып табылады, қосалқы рөлді қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, тәтті картоп, жүгері, банан) атқарады. Кола жаңғақтарын өсіру солтүстіктегі саванна аймағымен Дюла арқылы дәстүрлі экономикалық алмасудың негізі болды. Отаршылдық дәуірде экспортқа (какао, кофе және т.б.) дақылдар өсіретін плантациялық егіншілік кеңінен тарады. Ұсталық, керамика, ағаш өңдеу өнері дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйым жас, туыстық, қауымдық және потестарлық сана құрылымдардың тоғысқан жерінде қалыптасады, үлкен отбасы негізінде. Неке вирилокалды, көп әйел алушылық кездеседі. Туысқандық есеп патрилинейлік болып табылады.

Дәстүрлі елді мекендер - отбасылар жеке кварталдарда тұрады. Тұрғын үйлері негізінен тікбұрышты пішінді, төбесі төбесі саманмен жабылған.

Ерлер киімі – жейде (тұник тәрізді) және тога, әйелдердің белдемшелері жамбасқа оралған матадан тұрады. Сақиналар, білезіктер, сырғалар және басқа да зергерлік бұйымдар жиі кездеседі. Көптеген беталар татуировка тыртықтарының болуымен сипатталады - маңдайдың жоғарғы жағынан мұрынның ұшына дейін созылатын ұзын жолақ. Кейде алдыңғы тістер (азу тістер мен азу тістер) егейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Кот-д’Ивуар халықтары