open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бейімделгіш анаэробтар

right|300px|thumb
**Бейімделгіш анаэробтар** өмір сүрген сайын оттегіне қатысын өзгерте алады. Оған дамудың бірнеше кезеңдерінде тек қана оттекті ортада өтетін ішексорғыны мысал етуге болады. Кейбір бейімделгіш анаэробтар үшін оттегінің болу-болмауы тіршілік етудің міндетті шарты болып табылмайды. Яғни олар оттегісіз-ақ оңай амалдай тұрады және оттекті ортада да өзін жайлы сезінеді. 

## Дереккөздер

Санат:Микробиология
Санат:Бактериология
Өсімдік майын гидрогендеу

**Өсімдік майын гидрогендеу** - сұйық өсімдік майын катализ арқылы қатты майға айналдыру. Өсімдік майын гидрогендеу үшін күнбағыс, мақта, бұршақ, жержаңғақ майы пайдаланылады. Олардың құрмында линолен, линол, олеин, пальмитин және стеарин қышқылдарының үшглицеридтері болады. Өсімдік майын гидрогендеу процесінде қанбаған май қышқылдарының қос байланыстарына сутек қосылады. Қатты күйге айналған май қанығу дәрежесіне , гидрогенделген өнімдердің балқу  температурасына сәйкес тамаққа, сондай - ақ техникалық мақсаттарда қолданылады. Өсімдік майын гидрогендеу іс жүзінде тек катализатордың қатысуымен жүреді. Өндірісте никель және мыс - никель аралас катализаторлар қолданылады. Май құрамындағы қос байланыстар санына және олардың гидрогенделетін қосылыстағы орнына қарай өсімдік майын гидрогендеу жылдамдығы әр түрлі болады. Гидрогенделген май КСРО - да «саломас» деп аталған.

## Дереккөздер

Санат:Липидтер
Санат:Азық-түлік
Фотофосфорилдеу

thumb|200 px|Фотосинтез жүретін жердің бірі - өсiмдiктiң жапырағы
**Фотофосфорилдеу дегеніміз** - бұл АТФ-ның жарық энергиясы есебінен синтездеу үдерісі. Жарық сатысы үшін жарық қажет. Күн жасыл өсімдікке жарығын түсіреді де жарық фотоны хлорофилл молекуласына түседі. Хлорофилл дегеніміз - бұл өзі бірегей ерекше зат, оған жарық кванты түскенде ол электронды жоғалта алады. Яғни хлорофилл молекуласының құрамында молекуладан оңай үзілетін энергияны алу кезінде даяр электрон болады. 

## Дереккөздер

Санат:Фотосинтез
Санат:Өсімдіктер физиологиясы
Санат:Ботаника
Өрмелеуіш өсімдіктер

**Өрмелеуіш өсімдіктер** - өздігінен тік көтеріле алмайтын, бірақ маңындағы ағаш, бұта, құрылысқа ілініп, жоғары қарай өсетін өсімдіктер. Өрмелеуіш өсімдіктер лианаға жатады. Өрмелеуіш өсімдіктер жапырағы, сабағындағы тікені көмегімен (итмұрын, қара бүлдірген, қызыл бояу, папоротниктің кейбір түрлері т.б.), сабағындағы қосалқы тамыры арқылы (барқытшөп, қара бұрыш т.б.) ілініп, өрмелеп өседі. Мұртшалы өрмелеуіш өсімдіктердің сабағы жапырағы (бұршақ тұқымдасы), өркені, гүл шоғы (жүзімде) өзгеріп мұртшаға айналады да, осы мұртшаларының көмегімен өрмелеп өседі. Өрмелеуіш өсімдіктердің кейбір түрлері қолдан өсіріліп (жұзім, бұршақ) жемісі тамаққа пайдаланылады. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,50 бет

Санат:Өсімдіктер
Лабрадор ағысы

**Лабрадор ағысы** - Солтүстік Америка жағасымен өтетін Атлант мұхитының суық ағысы. 
## Ағыс туралы
Баффин теңізінен басталады да Ньюфаунленд банкісіне таяу жерде Гольфстрим жылы ағысымен кездесіп, аралық тереңдікке ауысады. Жылдамдығы 1-2 км/сағ. 
## Қасиеттері
Суының температурасы қыста -1°C-қа дейін төмендейді, оңтүстігінде 5°C; жазда солтүстігінде 2°C, оңтүстігінде 10°C. *Тұздылығы* 30,0-32,0%о. 
## Қауіптілігі
Лабрадор ағысында кемелерге қауіпті *қалқыма ірі мұз сынықтары* кездеседі.

## Дереккөздер



Санат:Ағыстар
Өтей

**Өтей**
*1) Кіші жүз Байұлы тайпасының Собасынан тараған ата. Өтейден Баймағанбет, одан Жәлімбет, Айтуған, Күнтуған, Майдан, Жантай және Тума ұрпақтары өрбиді. Өтейден атақты композитор Құрманғазы Сағырбайұлы шыққан. Өтей әулеттері Қазан революциясына дейін Батыс Қазақстанды мекендеген. 
*2) Орта жүз Арғын тайпсының Мейрамынан тараған ата. Өден :Сауытбай, Сақау , Толтан ұрпақтары өсіп - өнген . Өтей ұрпақтары Қазан революциясына дейін Көкшетау, Қызылжар, Омбы, Торғай, Қостанай, Ақмола уездерін мекендеген.
*3)Ұлы жүздің Албан тайпасының Шыбылынан тараған рулар бірлестігі Қоңырбөріктің шын аты- Өтей. Бөтей, Өтей деген ағайынды екі бала бөріктерінің түсіне қарай Қоңрбөрік, Қызылбөрік аталып кеткен. Бұлардан бірнеше рулар тарайды.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,76 бет

Санат:Қазақ рулары
Митохондриялардағы оттектік ыдырау

250px|thumb|Митохондрияның құрылысы
**Митохондриялардағы оттектік ыдырау** екі өзара байланысты алайда дербес үдерістерді қамтиды. Бұл *Кребс циклі* және тынысалу тізбегі - электрондар мен протондарды молекулалардан тасымалдау тізбегі. Жасушадағы циклі реакциялар химиялық реакциялардың жүйелі тұйықталуы деп түсіндіріледі. Мұнда химиялық реакциялар бірінен кейін бірі жүреді де, соңғы реакция алғашқы реакцияның бастапқы заты болы табылады. 

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Гистология
Санат:Органеллалар
Лабид ибн Рабиа

**Лабид ибн Рабиа** (560 жыл - 661 жыл) - араб ақыны. Көшпелі Әмір тайпасынан шыққан. 

## Шығармашылығы
Лабид ибн Рабианың негізгі шығарамалары 50 шақты өлеңнен ғана тұрады. Оның көпшілігінде ақын өскен елін, туған өлкесін жырлаған, батырлықты, мәрттікті мадақтаған. Лабид ибн Рабиа поэзиясы *ой-мазмұнының қарапайымдылығы, сөз кестесінің өрнектілігі, тілінің жатықтығымен* назар аударады.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Санат:560 жылы туғандар
Санат:661 жылы қайтыс болғандар
Тепе-теңдік (математика)

**Тепе-теңдік**- егер айнымалының кез келген мәнінде екі өрнектің мәні бірдей болуы.
Мысалы:
(3+m)(3-m) және 9 - m2 өрнектері тепе-тең.
(a+b)(a-b) = a2 - b2 теңдігінің a,b-ның кез келген мәнінде орындалатыны дәлелденген.

Өрнектекті оған тепе-тең өрнекпен ауыстыру тепе-тең түрлендіру деп аталады. Қосу және көбейтудің қасиеттерін пайдалану, жақшаны ашу, ортақ көбейткішті жақша сыртына шығару арқылы берілген өрнекті оған тепе-тең өрнекпен ауыстырамыз. 

## Дереккөздер
## 

Санат:Математика
Санат:Алгебра
Орхей

## Орхей
**Орхей(Оргеев)**-Молдавия мемлекетіндегі қала.*Реут* өзенінің жағасында орналасқан Оргеев районының орталығы.
## Демографиялық жағдай
1997 жылғы санақ көрсеткішімен халық саны *37 500*-ге жетіп отыр.Қаланың эникалық құрамы:89,17 % — молдовандар, 3,59 % — украиндар, 5,45 % — орыстар, 0,12 % — гагауздар, 0,18 % — болгарлар, 0,14 % — евреилер, 0,07 % — поляктар, 0,59 % — цыгандер, 0,67 % — басқа да ұлттар.

## Білім
Орхейде 5 мектеп,10 балабақша,1 техникум,1 педагогикалық колледж бар.
В Оргееве есть 5 школ, 10 детских садов, 1 техникум, 1 педагогический колледж и одно медицинское училище.

## Дереккөздер

Санат:Молдова
Санат:Молдова қалалары
## Сілтемелер
* Официальный Сайт города Оргеев
* Городской портал города Орхей/ Оргеев
Шәріп Ғайсанұлы Өтепов

**Өтепов Шәріп Ғайсанұлы**(1900 жылы, Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы,  Ақмер ауылы - 1986 жылы Алматы қаласы) - Қазақстан комсомолы ардагерлерінің бірі, партия қызметкері. 1928 жылдан КПСС мүшесі. 1918 жылы комсомол қатарына кіріп, жастар арасында үгіт -  тәрбие жұмысын жүргізді. Семей губерниясының кеңңестік партия мектебінің 2 - басқышын (1929), Қазақ мемлкеттік университетін (1963) бітірді. 1925 - 30 жылдары Ленин болыстық, Семей, Қарқаралы уездік, Ақтөбе облыстық комсомол комитеттерінің секретары, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1930 - 32 жылы БК (б) П ОК - нің және КИМ - нің жолдамасымен Монғолия жастары арасында жұмыс істеп, оларға жаңа тұрмыс орнатуға көмектесті. 1932 - 37 жылы Алматы облысының комсомол комитетінің секретары. Қаз АКСР Жер халкомы жанындағы МТС саяси секторы бастығының комсомол жөніндегі көмекшісі, Марксизм - ленинизм институтының тыңдаушысы. Қазақстан өлкелік комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі, Алматы облысының комсомол комитетінің 1 - секретары. 1937 - 38 жылы Алматы облысы партия комитетінің секретары, Батыс Қазақстан облысы партия комитетінің 1 - секретары. 1938 жылы 6 қыркүйекте Қазақ КСР НКВД-сімен тұтқындалды. 1940 жылдың 26 ​​қазанында КСРО НКВД-де Арнайы жиналыс арқылы : РСФСР ҚК 58-2, 58-6, 58-7, 58-11 8 жылға мәжбүрлі еңбек лагерлеріне үкім шығарылды . 1942 ҚазССРО-1997 жылдың 16 сәуірінде ҚР Бас Прокуратурасымен ақталған (ҚР 14 сәуір 1993 ж. Заңы).. 1960 жылдан одақтық дербес пенсионер 1 - сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты, ВЛКСМ 10 - съезінің, Қазақстан КП 2 - съезінің делегаты. Ол бірнеше тарихи және әдеби кітаптардың авторы. 

## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,77 бет

Санат:Қазақстан КП Орал облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Споратүзу

thumb| 180px |right|Споралар
**Споратүзу** - көбею кезінде спора түзетін өсу жолы. Спора - қалың, көбінесе қосарланған қабықша қаптаған арнайы бағытқа бағытталған жасуша.Олар саңырауқұлақтарда және көптеген өсімдіктерде түзілерді, сондықтан оларды споралылар дейді. Споралар қабықшамен қапталған, өйткені тек қана көбею үшін емес, сондай-ақ жаңа жерге орналасу үшін де жиі қызмет атқарады. 

## Дереккөздер

Санат:Көбею
Өткелек

**Өткелек** - малды жеке-жеке өткізу үшін ағаштан жасалған тар жол. 

Мұны ат қора, қой қора жанынан не жайылымда орнатады. Бұл малды санау, бонитировка жүргізу, қойды креолинге тоғыту үшін пайдаланылады. Өткелек үш бұрышты шағын қашадан тұрады. 

Өткелектің мөлшері жылқы мен сиы үшін ұзындығы 2-3 метр, ені 70-100 см, қой үшін 6-8 метр, ені 40-45 см. Үш бұрышты қашадан малды аз-аздап бөліп, тар жол арқылы өткізеді, қажетті малды есік арқылы екінші қашаға өткізіп жібереді.

## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,78 бет

Санат:Мал шаруашылығы
Екі бөлшектің көбейтіндісі

**Екі бөлшектің көбейтіндісі** дегеніміз - бөлшектердің алымын алымына, бөлімiн бөліміне көбейту арқылы алынған жаңа бөлшек.
Жай бөлшектерді көбейту амалын былай орындайды.
x100 px|солға

яғни алымдарды жеке, бөлімдерді жеке көбейтіледі де, бірінші көбейтіндіні алым, екінші көбейтіндіні бөлім етіп алады. Көбейту және бөлу арқылы есепті әр түрлі тәсілмен шығаруға болады. Егер де алымы мен бөлімі бөлінетін жағдайда бүтін сан түзілуі мүмкін. 
Мысалы:
x100 px|солға 

## Дереккөздер

Санат:Математика
Санат:Алгебра
Павел Алексеевич Ротмистров

**Павел Алексеевич Ротмистров** (1901 жылдын 6 шілдесінде Калинин облысында, Селижарово ауданында,Сковорова ауылында дүниеге келіп - 1982 жылдын 6 сәуірінде дүниеден озды) - совет әскери қайраткері, Бронды танк әскерінің бас маршалы, Кеңес одағының батыры, әскери ғылымдарының докторы, профессор.1919 жылдан КПСС мүшесі.

## Өмірбаяны
1919 жылдан бастап армия қатарында қызмет істеді.*М.В Фрунзе атындағы әскери академияны* бітірді.Штабтарда түрлі қыметтер істеді,полк командирі болды.1937 жылдан Механикаландыру және моторландыру әскери академиясында сабақ берді.1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысының бас кезінде 3 механикалық корпустың штаб бастығы,Мәскеу түбіндегі ұрыстарда,солтүстік-батыс майданында 8 танк бригадысының командирі,1942 жылда 7 танк корпусының командирі,Сатилинград шайқасына қатысты.

1943 жылы Курск шайқасында,Днепрден өтерде,Корсунь-Шевченко операциясында,Беларусь мен Литваны азат етуде ойдағыдай қимыл жасаған 5-ші гвардия танк армиясының қолбасшысы.
## Жетістіктері
Ротмистров 5 рет Ленин орденімен,қазан төңкерісі,басқа да 8 орденмен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Өт қышқылдары

**Өт қышқылдары** — стероидты монокарбон қышқылдары. Өт қышқылдары адам мен жануарлардың бауырында холестериннен пайда болып, өтпен бірге ұлтабарға өтеді. Химиялық құрамы бойынша өт қышқылдары — хола қышқылының С23Н39СООН туындалары, хола қышқылынаң айырмашылығы - гидроксил тобының қосылғаны.

Адам өтінде өт қышқылдарынан *холь қышқылы*, аз мөлшерде *дезоксихоль*, *литохоль*, *хенодезоксихоль қышқылдары* болады. Өт қышқылының адам мен жануарлар организмнің майды қорытып сіңірудегі маңызы зор. Олар аш ішекте майды гидролиздейтін липаза ферментін активтендіреді, майларды ұсақ май түйіршіктеріне ыдыратып, эмульсияға айналдырады. Еруі қиын май қышқылдарының кальций тұздарымен  байланысып, тез еритін комплекстер түзеді. Ішектегі өт қышқылдарының басым көпшілігі вена қақпасы арқылы бауырға өтеді. Өт қышқылдары қанда 0,8 мг %, бауыр өтінде 0,9-1,8 % болады. Қандағы өт қышқылдарының артық мөлшері зәр арқылы шығарылады. Өт қышқылдары жануарлар өтінен алынады. Олардан дәрі-дәрмек жасалады.

Image:Cholic acid.svg|Холь қышқылы
Image:Chenodeoxycholic acid.svg|Хенодезоксихоль қышқылы
Image:Deoxycholic acid.svg|Дезоксихоль қышқылы
Image:Lithocholic_acid_acsv.svg|Литохоль қышқылы


## Дереккөздер

Санат:Өт қышқылдары
Эмбрионалдық бейімделу

**Эмбрионалдық бейімделу.** Ағзаның эмбрионалдық бейімделгіштігінің айқын мысалы түрлі-түрлі гемоглабиннің синтезделуі болып табылады. Мәселе мынада, гемоглабин нәруызы өте ірі, оның өзі ɑ және ß екі типінің біркелкі емес тізбектерінен құралады. Бұдан басқа гемоглабин ɑ бес жақын, бірақ бірдей емес, әртүрлі биохимиялық формалардан нәруыз өндіретін гендерге код болып жазылады. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Дифосфор пентаоксиді

*Дифосфор пентаоксиді* (P2O5). Ақ, өте ылғал жұтқыш. Физикалық тұрақтылығы.
x200px|нобай|оңға|Дифосфор пентаоксиді
Mr=141.94≈142,

ρ=2,28 г/см

tқ=359°C
Қышқылдық оксид ретінде сумен және сілтілермен қуатты реакцияласады:

P2O5 + H2O → HPO3 + H2O →H4P2O7 + H2O → H3PO4

P2O5 + 6NaOH(сұйыл.) = 2Na3PO4 + 3H2O

Қатты, сұйық және газ тәріздес заттардың тиімді құрғайтқышы, фосфат шыны өндірісінің реагенті, алкендерді полимерлеу катализаторы ретінде қолданылады және улы. 

## Дереккөздер

Санат:Химия
Санат:Материя
Өт пигменттері

**Өт пигменттері** — өттің аз мөлшерде қан мен ұлпаның құрамында болатын бояғыш заттар. Өт пигменттері көк бауыр мен бауырда гемоглобин ыдырағанда пайда болады.

Адам мен жануарлар өтінде 2 түрлі пигмент
* жасыл — биливердин,
* қызыл-сары — билирубин болады. 

Қалыпты жағдайда адам организмінде тәулігіне 280 мг өт пигменттері пайда болады. Адам қанына - 0,25·10^-3% - тен, 1,2·10^-3% - ке дейін билирубин болады, оның 3/4 - ке жуығы бос күйнде кездеседі. Бауырдан ішекке өтетін өт пигменттерін ішек бактериялары тотықсыздандырады, организмнен стеркобилиноген түрінде бөлініп шығады (тәулігіне 40- 280 мг). Тотықсыздынған билирубиннің бір бөлігі ішек арқылы қанға , онан бауырға өтіп, өтпен бірге қайта бөлінеді. Өт пигменттерінің қышқылдық қасиеті болады, металдармен тұз түзеді. Қанда, зәрде өт пигменттері мөлшерінің көбеюіне қарай сары аурудың түрлері анықталады. 

## Дереккөздер

Санат:Биомолекулалар
Coco Mademoiselle

**Coco Mademoiselle** — 2001 жылы жасалған әйелдерге арналған Сhanel маркасының хош иісі. Осы иісті ойлап шығарған 1978 жылдағы Chanel компаниясында жұмыс істейтін Жак Польж.

## Coco Mademoiselle le Film
2007 жылы Chanel компаниясы кішкентай бейнефильм түсірген жерде Кира Найтли Коко Шанельді ойнады. Осы бейнефильмнің режиссері - Джо Райт. Fifi award дағы ең күшті теледидар бейнефильм номинациясында осы бейнефильм сыйлықақы алды.

## Хош иістің құрамы
Coco Mademoiselle хош иісі келесі парфюмериялық сатылардан тұрады:

Үстінгі сатылар: апельсин, мандарин, нероли және бергамот.

Жүректің сатылары: мимоза,жасмин,түрік раушан және иланг-иланг.

Базалық сатылар: пачули, опопонакс, ақ муксус.

## Coco Mademoiselle le Film
2006 жылы Chanel жаңа жарнамалық қысқаметражды фильмін шығарды. Онда брендтің сол кездегі бет-бейнесі болған Keira Knightley Coco Chanel бейнесінде ойнады.

Фильмнің режиссері — ағылшын режиссері Joe Wright. Ол Найтлимен бұған дейін де бірге жұмыс істеген, атап айтқанда Pride & Prejudice (2005) және Atonement (2007) фильмдерінде.

Жарнамалық фильм үшін соул жанрының әншісі Joss Stone Nat King Cole 1965 жылы орындаған **“L-O-V-E”** әнін қайта жазып орындады.

## Дереккөздер

Санат:«Chanel» иіссулары
Лев Борисович Рошаль

## Лев Борисович Рошаль
**Лев Борисович Рошаль**(1896 жылы дүниге келіп-1940 жылы 28 қаңтарында дүниеден озды.)-Қазақстан партия,совет қызметкері.1917 жылдан Компартия мүшесі.
## Өмірбаяны
1914 жылы *Рогачев қаласындағы 4 сыныптық жоғары бастауыш училищесін*' бітірген.1915-1917 жылдары патша әскері қатарында болды.
Рошаль 1918 жылы-1920 жылыдарық оңтүстік майданның 8-армиясында 101 полктің әскери комиссары және 13-армия бригадасының әскери комиссары болды.1920 жылда Гомель губерния партия комитетеінің хатшысы, Николаев және Царицын губернияларында РК(б)П уездік және губерниялық партия комитеінің хатшысы қызметін атқарды.1932-1938 жылдары КСРО ішкі істер халық комиссариаты бас басқармасы саяси бөлімінің бастығы.Рошаль Қызыл ту,Қызыл Жұлдыз орденімен мараптталған.

## Дереккөздер
Панамерикан одағы

**Панамерикан одағы** - 1889 жылы 1- Панамерикан конференциясында құрылған Америка республикаларының Халықаралық экономикалық ақпарат алмасу одағы. Ол 1902 жылы Америка республикаларының халықаралық бюросы, 1910 жылы Панамерикан одағы болып аталды. 6 - Панамерикан конференциясында қабылданған 1928 жылы конвенция бойынша Панамерикан одағы - Басшылық советі басқаратын панамерикан конференциясының тұрақты органы. 1948 жылы Американ мемлекеттері ұйымы құрылғаннан кейін Панамерикан одағы оның тұрақты орталық органы болды. 1970 жылы ақпан айында Бас секретариат деп аталды. Бас секретариат Вашингтонда орналасқан. 
## Дереккөздер

Санат:Америка
Панвавилонизм

**Панвавилонизм** - бүкіл жер жүзі мәдениеті Вавилониядан шықты деп дәлелдемек болған буржуазиялық ағым 19 ғасырдың аяқ шенінде пайда болып, 20 ғасырдың басында мәнін мүлдем жойды. 

Панвавилонизмді қуаттаушылар (неміс ғалымдары Г.Винклер, П.Йенсен) жер жүзі халықтарының көпшілігі (солардың ішінде Жерорта теңізі, Үндістан, Қытай және Оңтүстік Америка халықтары) үшін Вавилония цивилизация ошағы болды дегенді уағыздады. Панвавилонизмнің жалған, негізсіз екендігін неміс ғалымы Ф.К.Куглер әшкереледі.

## Дереккөздер

Санат:Буржазиялық ағымдар
Панджабтықтар

**Панджабтықтар** (пенжабтықтар) - географиялық және тарихи Пенджаб аймағының негізгі тұрғындары (қазіргі Үндістан жеріндегі штат, Пакистандағы провинция). Жалпы саны 37 миллион адам. Көпшілігі панджаб, қалғандары хинди (Үндістандағылары) ленди (лахнда) диалектісінде және урду (Пакистандағылары) тілдерінде сөйлейді. Дінге сенушілері - Үндістандағылары сикхлар немесе индуистер, Пакистандағылары - мұсылмандар. 
## Шаруашылығы
Панджабтықтар негізінен егіншілікпен, дамыған тоқымашылықпен, көзешілікпен, кілем тоқу және ағаш ою кәсібімен айналысады.
## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Лабрадор түбегі

**Лабрадор түбегі** — Солтүстік Американың солтүстік бөлігіндегі түбек. 

## География
1,6 млн км2 жерді алып жатыр. *Лаврентий таулы үстіртінің* шығыс бөлігін құрайды. 

## Климат
Жері төбелі, қырқалы, субтропиктік және қоңыржай климатты, көлді келеді. Биіктігі 500-800 м, ең биік жері *Торнгат тауы* - 1621 м. Жағалауына Солтүстік мұзды мұхит және суық Лабрадор ағысы күшті әсер етеді. Көп жылдық тоң кеңінен тараған. Қаңтардағы орташа температура -12°-28°C, шілдеде 9°-15°C. *Жылдық жауын-шашыны* 250-1200 мм. 

## Табиғат
Сирек қылқанды орман өседі. Темір, никель және мыс кендері кездеседі.

Санат:Канада түбектері
Лабиринтодонттар

**Лабиринтодонттар** (Labyrinthodontia) - *девон-триас дәуірінде* тіршілік еткен *қос мекенділер отряды.* 
## Сырт келбеті мен тіршілігі
Сыртқы пішіні қолтырауынға ұқсас, дене тұрқы 5 м. Лабиринтодонттардың көпшілігі өзен, көлде, кейбірі құрлықта өмір сүрген. 30 тұқымдасқа бірігетін 100-ден астам туысы болған. 
## Таралуы
Еуропа, Азия, Солтүстік Америкада жоғарғы палеозой мен триас шөгінділерінен қазбадан табылған. 

## Дереккөздер



Санат:Жойылып кеткен жануарлар
Санат:Археология
Пангенезис

thumb|upright=2|Пангенез схемасы

**Пангенезис** (пан және генезис) - тұқым қуу және даму жайындағы ойша қорытынды жорамал. Чарльз Дарвиннің және басқа ғалымдардың еңбектеріндегі белгілердің тұқым қуалау гипотезасы. 

Чарльз Дарвин пангенезисті тұқымқуалаушылық үшін гипотетикалық механизмі, онда ол дененің әрбір бөлігі өзінің түріне тән ұсақ органикалық бөлшектерді, яғни геммулаларды үздіксіз бөледі деп ұсынды. Бұл геммулалар жыныс бездерінде жиналып, гаметаларға тұқым қуалайтын ақпаратты қосады. 

Дарвин пангенезис гипотезасын алғаш рет 1868 жылы «Үй жануарлары мен мәдени өсімдіктердің өзгерістері» (The Variation of Animals and Plants under Domestication) кітабында ұсынды. Бұл гипотеза оның тұқымқуалаушылық және түрдің өзгергіштігі туралы түсініктерін түсіндіруге бағытталған теориялардың бірі болды. 

Дарвин бұл алыпсатарлық гипотезаны өз еңбектерінде сипатталған тұқым қуалау фактілеріне қанағаттанарлық түсініктеме беру үшін ұсынды. Ол өз жұмыстарында сипаттаған алынған белгілердің тұқым қуалауының себептерін түсіндіруге тырысты. Пангенезис гипотезасы бойынша, әрбір дене бөлігі өзіне тән геммулалар шығарып, олар жыныс жасушаларына (гаметаларға) беріледі, осылайша тұқым қуалаушылықты қамтамасыз етеді. 

Гиппократ (б.з.б.5 - 4ғ) баланың ата - анасына аса ұқсас болуын жануарлар мен адамда "ұрық денеден бөлінеді" деп түсіндірген. Итальян натуралисі Дж.Борелли (17 ғасыр) мен Ж.Бюффон да (18 ғасыр) осы көзқарасқа жақын ұғым дамытқан. Пангенезис идеясын 19 ғасырда Чарлз Дарвин ұсынып, "Пангенезистің уақытша жорамалын" құрған. Дарвин организмнің жеке дамуын, өзгергіштігін, тұқым қуу және филогенездік дамуын бір теориямен түсіндіру үшін организмнің барлық бөлігінен субмикроскоптық ұрықтар - геммулалар бөлінеді де, олар жыныс жасушаларына жетіп ұрпақта ата - анасына ұқсас белгілер дамуын қамтамасыз етеді деп ойлаған. Дарвиннің бұл жорамалы эксперимент жүзінде дәлелденбеді. 

## Де Фриз жорамалы
Голланд ботанигі Х. Де Фриз (1889) ұсынған жасушалық пангенезис жорамалы да түгелдей дұрыс болмады. Де Фриз пангендер (протоплазмада болатын материалды бөлшектер) жыныс жасушасына бармайды, әрбір жасуша ядросында организмге тән пангендер болады деген. Де Фриз кейбір жорамалының қазіргі биологияда да маңызы бар. Әсіресе соматикалық жасуша ядросын ядросыз аналық жасушаға орналастыру нәтижесінде дене жасушасы ядросында генетикалық толық ақпарат болатындығы ашылды.
## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Эволюция
Яша Проданович

**Яша Проданович** - Югославияның мемлекеттік және саяси қайраткері, тарихшы. 
## Қызмет жолы
1901 ж. Дербес радикалды партияның негізін қаласты. 1903-1920 ж. Скупщина депутаты. 1921 ж. Республикалық демократиялық партияны ұйымдастыруға қатысты. Югославия компартиясын жазалау саясатына қарсы шықты. Өзінің саяси нанымы және респубикалық көзқарасы үшін қуғындалды. 1941-1944 ж. Югославияны неміс фашистері оккупациялаған кезде тұтқында отырды. 1944 ж. босатылғаннан кейін Халық-азаттық майданына қосылды. 1946-1948 ж. Сербия істері жөніндегі  министр  және Югославия  Федерациялық Халық Республикасы үкіметі председателінің орынбасары. Яша - тарихи еңбектердің, серб және орыс әдебиеттері жөніндегі мақалалардың авторы.

## Дереккөздер

Санат:Югославия тұлғалары
Лабиринттілер

**Лабиринттілер** () –  алабұға тәрізділер отрядына жататын балықтардың отряд тармағы. 

## Жалпы сипаттамасы
Лабиринттілер желбезегінің үстінде ауамен тыныс алатын органы - *лабиринт аппараты* болады. Дене тұрқы 20-60 см (анабас, гурами). Лабиринттілердің 4 тұқымдасқа бірігетін 30 түрі бар. Ағысы баяу және ақпайтын суда тіршілік етеді. Кей түрі *күріш егістігі суында* кездеседі, егістік тартылса құмға көміліп, ауамен тыныс алады, не қанат желбезегіндегі тісті өсінділерінің көмегімен жылжып, өзен, көлге барады. Олар судағы омыртқасыз жәндітермен қоректенеді. Көбею кезінде су бетіне ұя жасайды. 

## Таралуы
Лабиринттілер Оңтүстік Азияда, *Үнді-Малая архипелагы*, *Оңтүстік Африка* өзендері мен көлдерінде таралған.

## Кәсіптік маңызы
Лабиринттілердің кәсіптік маңызы бар. Үндістанда, Азияның кей елдерінде тоғанда өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Алабұғатәрізділер
Панкратов Василий Семенович

**Панкратов Василий Семенович**(26.01.1864, Алексеевск селосы, қазіргі Мәскеу облысы- 05.03.1925,Ленинград) - орыс жұмысшы революционері. 1879 жылдан революциялық қозғалысқа қатысты. "Халық еркі" жұмысшы ұйымының мүшесі ретінде (1881 жылдан) Петербург, Мәскеу, Киев т.б. қалаларда жұмысшылар арасында насихат жұмысын жүргізді. 1884 жылы 4 наурызда Киевте тұтқындалған кезде қарулық қарсылық көрсетті . 1884 жылы қарашада "12-нің процесі" бойынша 20 жылға каторгаға кесілді. 14 жыл Шлиссельбург қамалында отырды. 1898 жылы Якутияға жер аударылды. 1905 жылы айдаудан қашып шықты, эсерлер партиясына кірді, Мәскеудегі Желтоқсан қарулы көтерілісіне қатысты. 1907 жылы Якутияға қайта айдалды. 1912 жылы Петербургке оралды. 1917 жылы шілдеде "Живое слово" газетінде В.И.Ленинге жала жапқан мақала жазды. Буржуазия уақытша үкімет кезінде "бұрынғы патшаны қорғау жөнінде" комиссар болды. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,121 бет

Санат:1864 жылы туғандар
Санат:1925 жылы қайтыс болғандар
Катарина Сусанна Причард

**Катарина Сусанна Причард** - Аустралия жазушысы. 1920 жылдан Аустралия Компартиясының мүшесі. Катарина - Аустралияда реалистік романның негізін салушылардың бірі. 
## Еңбек жолы
Оның тұңғыш романы *"Пионерлер"* 1915 ж. жарияланды. *"Қара лағыл тас", "Жегілген өгіздер", "Жақын бейтаныстар" т.б.* романдарында қарапайым  еңбек адамдарының өмірін көрсетті, капиталистік қоғамның  мерезін сынады. Катарина 1933 ж. Совет Одағына келіп, *"Нағыз [[Ресей]]"* атты очрктер кітабын шығарды. Ол соғыстан кейінгі кезеңде *"Тоқсаныншы жылдар", "Алтын мильдер", "Өркенді дән"* романдарынан құралған трилогиясында қоғамдық өмірді кең қамтып, дәуір шындығын шебер суреттеді. 

## Дереккөздер

Санат:4 желтоқсанда туғандар
Санат:Фиджиде туғандар
Санат:2 қазанда қайтыс болғандар
Санат:Батыс Аустралияда қайтыс болғандар
Санат:Аустралия жазушылары
Санат:Аустралия коммунистері
Қышқылдық бояу

**Қышқылдық бояу** - құрамында тұз түзуші қышқыл топтары *(SO<sub>3</sub>H,  COOH)* бар, суда еритін *органикалық бояғыш зат*. 

Ол көбінесе антрахинон және *азобояғыштар* түрінде болады. Молекулаларының ерекшеліктеріне қарай қышқылдық бояудың целлюлоза (мақта, вискоза, т.б.), ақуыз (жүн, жібек) және *полиамид талшықтарын* бояйтын түрлері бар. 
## Қолданылуы
Қышқылдық бояу жүн, *табиғи* жібек, былғары, қағаз, ағашты т.б. бояуда кең қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Бояғыштар
Санат:Бояғыштар
Қысыр

**Қысыр** - төлдемей қалған мал. 
## Себептері
Малдың қысыр болуына мал азығының құнарсыз және жеткіліксіз болуы, күтімнің нашарлығы, мал орнының таза болмауы, мерзімінде ұрықтанбауы, іш тастау, кейбір жұқпалы аурулар (бруцеллез, трихомоноз, қарақаптал, киеңкі) себеп болады.

## Алдын-алу шаралары
Мал қысыр қалмау үшін күтімді жақсарту, малды уақытылы шағылыстыру және *қолдан ұрықтандыру,* мал қораларын *зоогигиеналық талаптарға* сай ұстау, жайылымда және қолда бағатын, жұмысқа пайдаланатын уақытты белгілеп, қысыр қалған малды есепке алу керек.

## Дереккөздер



Санат:Мал шаруашылығы
Қысыммен өңдеу

**Қысыммен өңдеу** - металдардан *пластикалық және [[соққы]] арқылы өңдеу* негізінде дайындамалар мен бұйымдар жасау тәсілі.

*Прокаттау, престеу, [[созу]], көлемдік штампылау, пластикалық өңдеу* мен шыңдау қысыммен өңдеуге жатады. Қысыммен өңдеу ыстықтай және салқындай өңдеулерге ажыратылады. Бұл әдістер *металл өңдеу өндірісінде* қолданылады. Қысыммен өңдеу арқылы *әр түрлі металл шала өнімдер* мен бұйымдар жасалады. *Ыстықтай және салқындай штампылаудың* өзге тәсілдерден бірқатар ерекшеліктері бар. Бұл тәсілдермен металдың кейбір механикалық қасиетін жақсартуға әрі металл үнемдеуге, еңбек өнімділігін арттыруға болады.

## Дереккөздер



Санат:Металлургия
Пак Ден Ай

**Пак Ден Ай** (1907 ж.т.) - корей саяси және қоғам қайраткері. 30-жылдардың басынан революциялық жұмысқа араласты. 1945-1946 ж. Солтүстік Корея коммунисттік партиясы ОК-нің мүшесі. 1946-1970ж.Корея Еңбек партиясы (КЕП) ОК-нің мүшесі. 1946-1948 ж. КЕП ОК әйелдер бөлімінің меңгерушісі. 1946-1965 ж. Корея Демократиялық әйелдер одағы ОК председателі. 1948-1972 ж. КХДР Жоғарғы халық жиналасының (ЖХЖ) депутаты. 1948-1971ж. КХДР ЖХЖ Президиумының мүшесі. 1950-1953 ж. КЕП ОК секретары. 1953-1961 ж. КЕП ОК председателінің орынбасары. 
## Еңбегі
«Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік Сыйлық алды. (1951).
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Корея тұлғалары
Палеобиология

**Палеобиология** - (палео... және биология) - қазба организмдерінің тіршілігін және олардың тіршілік еткен ортасы жағдайын зерттейтін ғылым. Палеобиология  ұғымы қазба өсімдіктер мен қазба жануарларға бірдей қолданылады, яғни қазба организмдердің биологиясын зерттейді. Сөйтіп, Палеобиологияны, палентологияның екінші бір атауы деп те қарауға болады. Бірқатар ғылыми мекемелерде, жоғарғы оқу орындарында қазба организмдерді зерттейтін лаборатория, кафедра, ғылыми-зертханалық институттары, мысалға., Грузиядағы  Палебиологиялық институты, Қазақстандағы Зоологиялық иснтитутының палебиология лабораториясы осылай аталады.
## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Биология
Мағыпар Саламатұлы Қуанов

**Мағыпар Саламатұлы Қуанов** (18.02.1956 жылы туған) — География ғылымдарының кандидаты, профессор. Атырау инженерлік-гуманитарлық инстутының сырттай оқыту факультетінің деканы.
* 1978 жылы Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген.
* 1978 жылы Гурьев облыстық білім бөлімінің жолдамасымен Мақат ауданындағы Ескене сегізжылдық мектебінде химия және биология пәнінің мұғалімі болып еңбек жолын бастаған.
* 1979-1984 жж.Қазақ ССР Ғылым академиясының Мұнай химиясы және табиғи тұздар институтында Инженер-химик мамандығы бойынша қызмет атқарған. Сол кезде институттың қоғамдық жұмыстарына белсене араласып, кәсіподақ ұйымының белсенді мүшесі болды. Орталық басылым беттерінде тынрақалды мақалалары жарияланған.
* 1984-1989 жж. Атырау облысы, Балықшы аудандық атқару комитетінің шақыруы бойынша жоспарлау бөлімінде экономист, кейіннен Дамба селолық атқару комитетінде хатшылық жұмыстарын атқарған кезде де, ауданның алдында тұрған міндеттерді шешуде бар қабілетін сала білді.
* 1989-2002 жж. Теңіз кенішінде ауа тазалығы жөніндегі экспедиция басшысы болған. Осы уақытта облыс экологиясы, табиғат құбылыстарының заңдылықтарын, Теңіз кешенінің әр жыл сайын табиғи ортаға тигізетін әсері туралы оннан астам ғылыми жұмыстар жазып, 1999 жылы «Теңіз мұнай кешенінің қоршаған ортаға әсері» атты ғылыми диссертациялық жұмысын Әль-Фараби атындағы ұлттық мемлекеттік университетінен сәтті қорғаған. 
* 1997 жылы Қазақстан Республикасының мұнай өнімдерінің судағы концентрациясын өлшеу тәсілдері бойынша патент берілді. Болон процесінің жеке тұлғаларды дамыту проблемалары бойынша "ЖОО орындарын ішкі бағалау процедураларын өткізу" жөніндегі сертификатының иегері.
* 2002 жылы Атырау инженерлік-гуманитарлық институтында экономика факультетінің деканы болып, 2003 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін осы институттың сырттай оқыту факультетінің деканы қызметін атқарады.
* Институтта жұмысқа жауапты, тапсырылған іске іскерлігімен таныла білді. Студенттерді ғылым мен техника жаңалықтарымен хабардар етіп, өркениетке тәрбиелеуде.
Облыстық, институт көлемінде өткізілген ғылыми конференцияларға жылма-жыл қатысып, ғылыми баяндамалар дайындап келеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қуанов Мағыпар Саламатұлы 
* Сырттай оқыту 
* www.archive-kz.com» KZ» L» LLK.KZ

Санат:18 ақпанда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Қазақстан географтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Уикипедияшылар
Қысыммен салқындай пісіру

**Қысыммен салқындай пісіру** - металлдарды (қорытпаларды) қыздырмай-ақ қысым арқылы молекулалық күштер әсері негізінде біріктіру тәсілі. 
## Қысыммен салқындай пісіру әдісі
Металдардың пісірілетін жапсарына пластикалық деформация тудыратындай шамадағы қысым түсіріледі. Осының нәтижесінде пісірілетін жапсарлардың беті тотықтан арылады әрі молекулалық күштер әсер ететіндей аралыққа жақындайды. Осы күштердің әсерінен металдардың жапсарлары өзара бірігеді. Қысыммен салқындай пісіру тәсілімен алюминий және оның кейбір қорытпалары, қорғасын, қалайы, мыс, никель, күміс жіне *әртекті металдарды* пісіруге болады. Қысыммен салқындай пісіру кезінде металл жапсарларының құрылымы өзгеріске ұшырамайды. Бұл әдіс *тұрмыстық қыздыру құралдарын жасауда, электр техникасында* пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Санат:Шаруашылық
Палеобиоценоз

**Палеобиоценоз** (палео... және биоценоз),палеоценоз-биоценоздың қазба түрінде сақталған түрлері. Палеобиоценоз бірге тіршілік еткен организмдер қалдығын (ориктоценоз) және шөгінді топырақ арасында көміліп қалған жануарлар мен өсімдіктер өлігін (тафоценоз) зерттеу арқылы анықталады. Палеобиоценоздың биоценоздан ерекшелігі бұнда әдетте қаңқасыз организмдер қалдығы қазба түрінде сақталмайды, көмбеде организмдердің кездейсоқ қалдықтары кездесуі де мүмкін. Палеобиоценозды зерттеудің геологиялық өткен дәуірлрде тіршілік еткен жануарлар, өсімдіктер құрамын тануда биостратиграфияда үлкен маңызы бар.
## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Биология
Луис Карлос Престес

**Луис Карлос Престес** - Бразилия және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1934 жылдан Бразилия коммунистік партиясының мүшесі. . 
## Қызмет жолы
1918-1924 ж Бразилия армиясының инженер-капитаны дәрежесінде қызмет атқарып, сарбаздар мен офицерлер арасында революциялық жұмыс жүргізді. 1924-1927 ж. А.Бернардис диктатурасына қарсы демокартиялық күштердің  қарулы күресін басқарды. 1927-1931 ж.  Боливияда, Аргентинада және Уругвайда эмиграцияда болып, *Комитерн Аткомының Оңтүстік Америка бюросымен* және сол елдердің коммунистік партияларымен  тығыз байланыс жасады. Комитернні*ң 7-конгресінде Коминтерн Аткомы* мүшелігіне сайланды. 1935 ж. Ж.Варгас диктатурасына  қарсы бразилия халқының көтерілісін ұйымдастырды. Ұлт-азаттық альянс революциялық армиясының  басшысы және оның құрметті председателі болды. Көтеріліс жаныщталғаннан кейін  тұтқындалып, 1936-1945 ж. түрмеде отырды. 1943 жылдан ОК, 1945 жылдан БКП ОК Атқару комиссиясының мүшесі және БКП ОК-нің бас секретары болды. 1945 ж. *сенатор* болып сайланды. 1947-1958 ж. БКП -ге тыйым салынуына байланысты астыртын жұмысқа ауысты. 1964 жылдан тағы да астыртын жұмыс істеді. Сырттай 14 жылға еркінен айырылу жазасына кесілді. 

## Дереккөздер

Санат:Бразилия тұлғалары
Санат:Тұлғалар
Панегирик

**Панегирик** (грек. *Panegyrikos* - мақтау сөз) - мадақтайтын шығарма, мақтау өлең. Оған да жанрының ұқсастығы басым. Жиын тойларда құдайлар мен батырларды мадақтап сөйлеу дәстүрі Грецияда б.з.б 5 ғ-да пайда болған. Қайта өркендеу дәуірінде Панегирик әдеби жанр ретінде дамып қалыптасты. Шығыс әдебиетінде панегириктік шығармалар көне заманнан бар. Көне әдеби мұра «Авестадан» , ертедегі шығыс жазу ескерткіштерінен, Рудаки,Сағди шығармаларынан Панегирик дәстүрі айқын байқалады. Шығыста панегириктік қасида, ғазел жанрлары дамыды. 17 ғ-дың 2-жартысында Ресейде Панегирик түріндегі кітаби өлеңдері шыға бастады.
## Дереккөздер

Санат:Өлеңдер
Санат:Ән
Қырымошаған

**Қырымошаған** (Medicago minima) - жоңышқа туысына жататын шөптесін өсімдік. 
## Биологиялық сипаттамасы
Биіктігі 10-40 см, көп бұтақты, ірі бөбе жапырақты, жапырағының ұзындығы 10 мм, тікенді. Гүлі қоңырау пішіндес, сары, ұзындығы 5 мм, баданасы домалақ, ұшы имек тікенді, көп тұқымды. Ерте көктемде гүлдейді. 
## Таралуы
Қырымошаған Солтүстік Африка, Иран, Ауғанстан, Үндістанда, Ресейдің еуропалық бөлігінің оңтүстігінде, Орта Азия, Кавказда таралған. Қазақстанда Теріскей, Күнгей, Қырғыз Алатауында, Тянь-Шаньда кездеседі. Тау беткейінде, *эфемерлі өсімдіктер* арасында сортаң жерлерде өседі.

## Дереккөздер



Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Вольдемар Хансович Пансо

**Пансо Вольдемар Хансович**(30.11.1920 ж.т., Томск,-27.12.1977,Таллин)- эстон совет актері, режиссер, педагог, өнер танушы ғаламының кандидаты (1964), Эстония КСРО халық әртісі (1968). 1941ж.Талиннің сахналық өнер училищесін, ал 1955ж. Гитистің режиссерлік факультетін бітірді. А.Д. Попов пен М.О. Кнебельдің шәкірті. 
## Қызметі мен еңбегі
1941-1950, 1955-1958 және 1964-1965 ж. Эстон драма театрында қызмет еткен. 1970 жылдан осы тетардың бас  режиссері. Рольдер ойнаумен қатар, Ю.Смулдың «Атлант мұхиты» (1956) мен «Жаюайы капитанын» (196461966), Б.Брехтің «Пунтила мырза және оның қызметшісі Маттиын» (1958), А.Таммсааренің «Адам мен құдайын» (1962), У.Шекспирдің «Гамлетін» (1966), Г.Ибсеннің  «Құрылысшы Сольнесін» т.б. қойды.Спектакль жанры мен стилінің тың шешім табуы және соған орай өткір сахналық түр іздестіру - оның режиссерлік өнеріне тән қасиет. Ол Таллиндегі Эстон жастар театрын ұйымдастырып, бас режиссері (1965-70) болды. Киноға түскен. 1957 жылдан Таллин консерваториясының актерлік факультетінде педагогикалық қызметпен шұғылданады. 
## Сыйлықтары
Эстон КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты. 
## Қолданылған әдебиет
*Труд и талант в творчествве актера,1972
*Удивительный человек,1972
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том,123 бет

Санат:1920 жылы туғандар
Санат:1977 жылы қайтыс болғандар
Санат:Актёрлер
Сергей Сергеевич Бодров

## '''Өмірбаяны'''
Сергей Сергеевич Бодров (27 желтоқсан, 1971, Мәскеу, РСФСР, КСРО - 20 қыркүйек 2002, Кармадон шатқалы, Солтүстік Осетия, Ресей) - кеңестік және ресейлік кинорежиссер, әртіс, сценарист, тележүргізуші.
"Брат", "Брат 2", "Кавказский пленник", "Стрингер", "Восток-Запад", "Медвежий поцелуй"  атты киноларында басты рөлде ойнаған, "Марафон-15", "Взгляд"  атты телебағдарламаларды жүргізген.
"Связной" киносын  түсіріп жатқан кезде , мұз  шатқалдары құлау барысында, Сергей Бодров хабар-ошарсыз кетті.  Денесінің табылғаны туралы нақты ақпарат жоқ.

## '''Балалық шағы'''
Сергей Бодровтың балалық шағы мен жасөспірім кезі туралы өзі айтқан мәтелдер:
*
*

*"Балалық шақ - адамның өміріндегі ең маңызды және қызықты уақыты болып табылады."</big>*

*<br />"Болашақта қандай болатының өмірінің бірінші он алты жасында байқалады."</big>
*



Балалық шағында Сергей Бодров жалғыз болғанды ұнатқан.

Түрлі жарияланымдар Сергей балалық шағында қоқыс шығаратын көліктің жүргізушісі  болғысы келгенін жариялаған.


Сергейдің жақсы адам болып өсуіне септігін тигізген жасөспірім кездері туралы, Сергей "Маған әсер еткен 8 оқиға немесе қалай жақсы адам болып өстім" деген тақырыпта шығарма жазған.

## '''Отбасы'''


Сергей өзінің болашақ жары - Светланамен 1997 жылы Кубада кездеседі. Олар 1998 жылы үйленіп, ешқашан жеке өмірлерін халықтың назарына шығармаған. Көп ұзамай отбасыларында Оля атты қыз дүниеге келеді, ал Сергейдің қайтыс болуына дейін, бір ай бұрын Александр атты ұл бала дүниеге келген болатын.


*** "Мен әрқашан, бала кезімнен, болашақ жарымның қандай болатының білгенмін. Шамасы, бұл туралы көп ойлаған шығармын. Оны кездестіргенде бірден танып, тез уйленіп алдым. Бірақ жеке өмірімді жария еткенді ұната бермеймін. Тек бір айтарым бар, отбасы- еркіндік дәрежесі. Ал еркіндік - адамда бар заттың  ең қажеттісі."
***


## Мектеп
Сергей француз тілін тереңдетіп оқытатын №1265 мектепте оқыған.  Мұғалімдердің айтуынша, Сергей шапшаң және жыбырлақ болған, бірақ ешқашан зұлымдық,лас заттар жасамаған.
2012 жылы мектеп Сергей Бодровтың құрметіне мемориалдық тақта орнатты.

## Кино
**Бастапқы түсірілім**

Сергей Бодровтың алғашқы тәжірбиесі 1989 жылы "СЭР"  фильмінен басталды.

## Трагедия
2002 жылы 20 қыркүйекте таң ата, Бодров басты рөлде ойнаған "Связной" фильмінің түсірілім тобы  Владикавказдан тау жаққа қарай жол тартқан болатын. Түсірілім күні-бойы өтіп,кеш бата түсірілім тобы қалаға қарай қайта жол тартады. Сағат 20:08-де кенеттен мұздар құлай бастап, бірнеше минуттың ішінде жердің бәрін 300-метрлік қалңдықты мұздық пен тастар жауып алады. Ешкім құтқарылмады.

## Естелік
Сергей Бодровқа арналған өлеңдер:


Сергей Бодровқа арналып түсірілген фильмдер:
 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Тұлғалар
Премчанд

**Премчанд** - үнді жазушысы, публицист. 
## Қызмет жолы
Хинди және урду тілдерінде жазған. Ол әдеби шығармашылығын 20 ғасырдың алғашқы жылдарында бастады. Премчанд қалықтың саяси ояну процесін, азаттық үшін күресін бейнелеп, импераилизмді әшкереледі, социализм және интернационализмді үгіттеді. Премчанд *"Баспана", "Махаббат орны", "Нирмала", "Арен" т.б.* әңгімелер мен повестер жинағының, романдардың авторы. Оның пьесалары, публицистикалық және сын мақалалар жинағы жарық көрді. *"Жыланның гауһар тасы", "Тханкур құдығы"* атты кітаптары қазақ тілінде щықты. 

## Дереккөздер

Санат:Үндістан тұлғалары
Қырпы

**Қырпы** - дулыға ішінен киетін бас киім.

Ол жақсы өңделген, жүні *қырқылып жұқартылған* қой терісінен жасалады. Қырпыны кигенде басқа суық өтпейді және *дулыға темірі* басқа батпайтын болды. Сыртқы соққының әсері азаяды.

## Дереккөздер



Санат:Киім
Санат:Сауыттар
Морган зертханасының қызметі

**Морган зертханасының қызметі**. Мендель заңдары қайтадан ашыла салысымен көптеген ғалым-биологтар сан алуан зерзаттармен оларды тексере бастады. Зең саңырауқұлақтарын, өсімдіктерді және жануарларды будандастыру бойынша тәжірибелер қойылды. Жеміс шыбыны дрозофилаға Мендель тәжірибелерін қайталауға шешім қабылдаған ғалымдардың бірі американдық биолог, [эмбриолог Томас Хант Морган болды. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Көбею
Бирма әдебиетінің жанралары

## Бирма әдебиетінің жанрлары
Пальма жапырағындағы көптеген қолжазбалар , тасқа таңбаланып жазылған өлеңдер мен прозалар ежелгі дәуірде әдеби дәстүрдің болғандығын дәлелдейді. Бирмада әдебиеттің пайда болуы мен дамуы 9-13 ғасырларға жатады. 11 ғасырда елдің феодалдық типтегі Паган империясымен бірігүіне байланысты Бирманың мемлекттік діні – хинаян буддасы болды, ал пали тілі - діни , іскерлік және әдеби тіл болып қалыптасты . Бирма әдебиетінің пайда болуы осы Паган мемлекетімен тығыз байланысты. Бирма мемлекеті өте әлсіз болғандықтан ,айналадағы күшті мемлекеттер Бирманы өзіне тез бағындырып алды. Басып алған елдермен арадағы қарым-қатынас бирма халқының ұлттық мәдениетінің қалыптасуына зор ықпалын тигізді: монс жазбасының негізінде бирма алфавиті жасалды , пью құрылыс техникасы бирма архитектурасының негізі болды.

## Бирма жазуының бізге жеткен ең алғашқы ескерткіштері
Бирма жазуының бізге жеткен ең алғашқы ескерткіштері 105 жылы тасқа жазылған ескерткітер болып саналады. Қазіргі күнде Паган дәуірінде жазылған көптеген жазба ескерткіштер табылып,тарихи қызығушылықты тудырып отыр. Мысалы, “Мья зеди” (1113) стеласы Паган патшасы Чанзиттың (1084-1113) ұлы Раджакумардың бұйрығымен қаланып , төрт тілде жазылған.

## Бирма өлеңінен үзінді
Бирма өлеңінен үзінді келтірсек: 

Бір шындық бар бақытқа шын жетерде 

Өмірім менің өкініпенен өтер ме?!
 
Аяусыз бұл табиғат қылған заңдылық,
 
Бақытсыздықпен ,қасіретпен кетерме?

Өмірдің бақыты неде? 

Міне патша ойланды,

Мырзалар бас иіп,алдында оның толғанды. 

Келеді патша жарқыраған сарайға ,

Ыстығы мен суығы бар маңайға. 

Жәннат рахаты шашылғандай, 

Бірде жалған, бірде шындық, 

Бақыт іздеп шұғыла толқын арайға. 

Ол мені өтіруге жол бермесе , 

Кешіріп мені,босатуға бір көнсе.

Көнермін маңдайға жазған тағдырға, 

Әркімнің санасына жетпесе. 

Адам қаншалықты күшті болғанымен , 

Қолынан тағдыры талып кетпесе.

## Бирма өлең құрылысы
14 ғасырдың ортасында Бирма жерінде пайда болған Ава патшалығы классикалық поэзия мен оның формальдық негізінің қалыптасуына біршама ықпал етті. Бирма өлең құрылысы оның тілдік ерекшелігіне байланысты. Өліңдегі ең басты нәрсе – бір қатардағы буын мен ұйқастың саны болды. Өленің әр қатары әдеттегідей төрт буынан тұратынын және ережедегідей синтаксистік бірлікте аяқталғаннан көрсетпейді. Бірінші қатардың соңғы буыны екінші қатардың үшінші буынымен немесе төртінші қатардың екінші немесе бірінші буынымен ұйқас келеді: 4-3-2 немесе 4-3-1. 14-16 ғасыр аралығында Бирманың классикалық поэзиясы өркендеп , Шин Махатилавун , Шин Махарататар, Шин Уттамаджо және Шин Оун сынды ақындардың діни поэмаларында жаңа қоғам мен туған жер табиғатының сұлулығы көрініс тапты. 

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет
Қылтамақ

**Қылтамақ** - өңештің қатерлі ісігі. 
## Ауру мен себептері
Мұндай ісік өңештің ішкі қабығының эпителий ұлпасында пайда болады. Қылтамақ жастардан гөрі егде жастағы адамдарда жиі кездеседі. Кейбір өңеш ауруларының асқынуы (фиброма, папилома, полип т.б.), күйік, *өңеш жаралары* қылтамаққа ұшыратады. Қылтамақтың басталуына үнемі ыстық тамақ ішу, сүр етті жиі жеу, тамақты асығып және шала шайнап түйіле жұту себеп болады. Мұның салдарынан өңештің кілегей қабығы қабынады. 
## Белгілері
Қылтамақтың алғашқы белгілерін адам сезбеуі мүмкін. Негізгі белгілері: қою, кейінірек сұйық асты жұту біртіндеп қиындайды немесе ас өңеште түйіліп тұрғандай сезіледі. Ауру күн өткен сайын асқындап, түйілу жиілей береді. Жүдеп, дене салмағы тез кемиді, әлсіз болады, терісі бозарып сарғыш тартады. Кекірік пайда болып, бара-бара сұйық ас та жүрмей қалады. Кейде дене қызуы көтерілуі мүмкін. 
## Алдын-алу шаралары
Қылтамақтан сақтандыру үшін тамақ ішкенде асықпай, әбден шайнап жұту, өңеш қабынып ауырғанда асқындырмау емдету қажет.
## Емі
Аурудың алғашқы белгілері білінісімен дәрігерге қаралу, *хирургиялық операция* және дәрі ішу.

## Дереккөздер



Санат:Аурулар
Санат:Медицина
Әрекет және психика

Организмнің қалыпты өмір сүруі ішкі орта құрамының салыстырмалы қалыпта болуына байланысты. Организм үздіксіз қоректік заттардың, судың, минералды заттардан артық, кемін реттеп отырады. Бір нәрсеге мұқтаждық, яғни қалыпты өмір сүру және даму қажеттілігі организмнің ерекше жағдайын туғызады.
*Қажеттілік немесе мұқтаждық* - қандай да болмасын іс-әрекеттің басты қозғаушы күші. Қажеттіліктің физиологиялық және әлеуметтік түрлері болады.

   
## Физиологиялық қажеттілік
Организмнің тіршілік әрекетімен қамтамасыз етілуімен байланысты. Бірінші кезекте организмнің оттегіге, қоректік затқа, суға, жылуға т.с.с. қажеттілігі. Бұл қажеттілік барлық жануарларға тән. Бірақ адамда әлеуметтік қажеттілік (оқуға, жұмыс істеуге, шығармашылыққа) оның қоғамдағы әрекетіне әсер етеді.
Организмнің бір мұқтаждығының қанағаттанып, оның орнына басқа мұқтаждықтың пайда болуы - өмір сүруіне, әрекет етуіне өте керекті шарт болып табылады. Әрбір уақытта қандай болмасын бір қажеттілік басым болады, ал қалғандары оған бағынып, соған байланысты болады. Ол қанағаттандыру әрекеті деп аталады. Бірақ нақты адамның әрекетіне психика - адамның ішкі әлемі (сезімі, есі, ойлауы, түйсігі, санасы, зердесі, ықыласы) әсер етеді.
Яғни адамның әрекеті психиологиялық және физиологиялық процестердің біріккен құймасы. Ол тұқым қуалаушылық реакциясы мен әдет, дағдының өмір тәжірибесінің жинақталуынан қалыптасады.

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Психология
Механикалық және логикалық есте қалдыру

x200 px|оңға|нобай
*Механикалық есте қалдыру* бұрын қабылдау арқылы алынған бейнелерді пішін және мағына жағынан ешбір өзгеріссіз, дәлме-дәл келуін көздейді. Мысалы, адам түрлі формула, кесте, заңдарды хронологиялық материалдарды естің осы түрімен миына жинақтап отырады. Логикалық есте қалдыру есте қалдыратын материалдың мазмұнын, мағынасын, олардың өзара бір-бірімен себеп-салдар әрекеттерін есте қалдырумен байланысты. Мысалы, механикалық есте қалдыруда өте көп қайталау керек болса, ал логикалық есте қалдыруда көп қайталаудың қажеті жоқ. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Теодор Кернер

**Теодор Кернер** (1873 жыл 24 сәуір, Комарно, Словакия - 1957 жыл 4 қаңтар, Вена) - Австрия мемлекет қайраткері.  
## Өмірі
Әскери-техникалық академияны бітірді. 1924 жылы *генерал шенінде* әскери қызметті тастады; сол жылы *социал-демократиялық партияға* кірді. 1925-1934 жылдары федералдық кеңестің (парламенттің жоғарғы палатасы) депутаты және төрағасы.  1951-1957 жылдары Австрияның президенті болып, Австрияның ұдайы бейтараптық позиция ұстауын және КСРО-мен тату көршілік қатынасты дамытуды жақтады.

## Дереккөздер



Санат:Әскерилер
Санат:Саясаткерлер
Санат:Президенттер
Санат:Аустрия тұлғалары
Санат:1873 жылы туғандар
Санат:1957 жылы қайтыс болғандар
Борис Сергеевич Преображенский

**Борис Сергеевич Преображенский** - совет оториноларинголог-дәрігері, РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, КСРО Медицина Ғалымдар Академиясының академигі, Социал Еңбек Ері, медицина ғылымдар докторы,профессор. 
## Қызмет жолы
Мәскеу университетінің медицина факультетін бітірген. 1921 жылдан 2-Мәскеу университетінің құлақ, мұрын, және тамақ аурулары клиникасында ординатор, ассистент, приват-доцент. 1936 жылдан 3-мәскеу медицина институтының құлақ, мұрын және тамақ аурулары кафедрасының меңгерушісі. Оның оториноларингология сласынан 100-ден астам теориялық және практикалық  маңызы зор ғылыми еңбектері бар. 5 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Сіңірілу

**Сіңірілу** — күрделі физиологиялық прогресс. Аш ішектің ішкі бетінде бүрлер болғандықтан, барқыт секілденіп көрінеді, солардың қатысымен нәруыз, май мен көмірсудың ыдырау өнімдері қанға сіңеді. Бүршіктердің өте көп болуы аш ішектің кілегейлі қабықшасының сіңіру бетін едәуір арттырады. Бүрдің әрқайсысына қан тамырлары мен лимфа тамырлар келеді. Олар қоректік заттардың суда еріген ыдырау өнімдерін өзіне сіңіріп алады. *Сіңіру* дегеніміз – сүзілу, диффузия секілді таза физикалық процесс қана емес, сонымен қатар ол қоректік заттардың бүрлерден өтуі арқылы жүзеге асатын физиологиялық процесс болып табылады. Бүрлер ішектерде тіршілік ететін микрооргазинмдердің қан лимфаға өтуіне кедергі жасай отырып, қорғанып қызметін де атқарады. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Адам анатомиясы