Пассаик өзені

**Пассаик өзені** — өзен, шамамен 80 миль (129 км) ұзындығы,  солтүстік Нью-Джерсиде, Америка Құрама Штаттары. Өзеннің жоғарғы ағысындағы өзен Нью-Джерсидің ауылдық және қала маңындағы солтүстігіндегі Ұлы батпақ деп аталатын жоталы төбелер арасындағы батпақты ойпаттар арқылы өте айналмалы жолмен ағып, штаттың солтүстік бөлігінің көп бөлігін салалары арқылы ағызып жібереді. Төменгі бөлігінде ол штаттың ең урбанизацияланған және индустриалды аймақтары арқылы, соның ішінде Ньюарк қаласының орталығымен ағып өтеді. Төменгі өзен 20 ғасырда қатты ластанудан және өнеркәсіптік жойылудан зардап шекті. 2014 жылдың сәуір айында АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) 3.3×106 м куб-ті жою үшін 1,7 миллиард доллар жоспарын жариялады. Бұл елдегі ең ластанған су аймақтарының бірі болып саналады және жоба бұрын-соңды жүргізілген ең ірі тазартулардың бірі болып саналады.

## Тарихы
### Геология
Пассаик өзені шамамен 13 000 жыл бұрын соңғы мұз дәуірінің соңында Солтүстік Нью-Джерсиде пайда болған массивтік прогляциалды көлдің дренажының нәтижесінде пайда болды. Бұл тарихқа дейінгі көл қазір Пассаик мұздық көлі деп аталады және қалыпты дренаждық жолдың бітелуінен пайда болған Моррис округінің қазіргі ойпатты батпақтарында орналасқан. Ақырында, көл деңгейі жоғары көтеріліп, су жаңа ағыннан ағып кетті. Пассаик өзені Миллингтон шатқалы мен Патерсон сарқырамасы арқылы мұхитқа жаңа жол тапты, өйткені аумақты жауып тұрған мұздық солтүстікке қарай шегініп, көл құрғады. Нәтижесінде қазір біз білетін өзен туды.
**Американың байырғы тұрғындары**
17 ғасырдың аяғында Пассаик бойындағы еуропалық отарлаудың алдында бұл алқап қазір өзенді балық аулау үшін пайдаланатын Акваканонк және Хакенсак деп аталатын Ленап топтарының аумағы болды. Осы мақсатта олар бассейндер жасау және балық аулауға болатын жерлерді жасау үшін бөгеттер немесе толып жатқан бөгеттер салды. Бұл археологиялық ескерткіштердің көпшілігі әлі де бар және кейбір жағдайларда жақсы жағдайда.
**Экономикалық даму**
Өзен Нью-Джерсидің ерте өнеркәсіптік дамуында өте маңызды болды. Ол 18 ғасырдың аяғынан бастап Делавэр өзеніне арналар арқылы қосылатын кеме қатынасын қамтамасыз етті. Бұл сонымен қатар Патерсондағы Пассаиктің Ұлы сарқырамаларындағы гидроэнергетиканың ерте көзі болды, нәтижесінде аймақ өнеркәсіптік диірмендердің орталығы ретінде ерте пайда болды.
**Ластану**
Төменгі өзеннің көп бөлігі 19-20 ғасырларда өнеркәсіптік қалдықтардың өзенге төгілуіне және іргелес жерлерге қалдықтарды орналастырудың дұрыс емес тәжірибесіне байланысты қатты ластанды. 1972 жылғы «Таза су туралы» заңның және басқа да экологиялық заңнаманың орындалуына және өзен бойындағы өнеркәсіптің құлдырауына байланысты өзеннің денсаулығы жақсарғанымен, ол әлі де су сапасының айтарлықтай нашарлауынан зардап шегеді. Ньюарк шығанағы маңындағы өзен сағасындағы шөгінді диоксин сияқты ластаушы заттармен ластанған. Диоксин негізінен Ньюарктағы Diamond Shamrock химиялық зауытында Вьетнам соғысы кезінде қолданылған Agent Orange дефолиация химикатының өндірісінен алынған қалдық өнім ретінде өндірілді. Өзен түбіндегі диоксинді ластанудан тазарту тазалау жауапкершілігіне қатысты ірі экологиялық соттың тақырыбы болып табылады. 2008 жылы EPA ластанған өзеннің бір бөлігін тазарту үшін Occidental Chemical Corporation және Tierra Solutions Inc. компанияларымен келісімге келді. 2011 жылдың шілде-қыркүйек айларында Нью-Джерси Жоғарғы сотының судьясы Occidental және Maxus Exergy Corporation ( YPF еншілес ұйымы) өзеннің басқа бөліктеріндегі қалпына келтіруге жауапты екенін мәлімдеді.  2013 жылы бірнеше корпоративтік жауапкерлер Нью-Джерси штатына Пассаик өзенінің ластануына байланысты экологиялық шығын үшін 130 миллион доллар төлеуге келісті. Алайда мемлекет бұл ақшаны тазарту жұмыстарына жұмсай ма, жоқ па әзірге белгісіз. 

Нью-Джерси Қоршаған ортаны қорғау департаменті (NJDEP) 2009 жылы коммерциялық балық аулауға тыйым салатын және көпшілікке Пассаик өзенінің толқынында (Данди бөгетінен Ньюарк шығанағы сағасына дейін) ауланған балықты жеуге болмайтыны туралы ескертулер шығарды.  Балықты тұтыну жөніндегі кеңестер 2020 жылдан бастап күшінде қалады.

Санат:АҚШ өзендері