open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тодо бичиг

**Тодо бичиг** (*қалм.*:, тодо бичг; *моңғ.*: , тодо бичиг; *бурят.:* тодо бэшэг), кейде **тодо** – 1648 жылы ескі моңғол жазуының негізінде буддалық сопы Зая Пандитаның (1599-1662) құрастырған әліпбиі. Зая Пандитаның (шын есімі Намхай Чжамцо) бұл әліпбиді құрастырудағы мақсаты – ойрат жазба тілін ауызша тілге мейлінше жақындату еді. Оған қоса діни трактаттарда кең қолданыс тапқан санскриттік және буддалық терминдер ықшамдалып, көпшілікке түсінікті қалпына келтірілді.

## Ерекшеліктері

Тодо бичиг вертикальды моңғол әліпбиінің жақын туысы. Бұл әліпби арамей жазуының негізінде құрастырылған ұйғыр жазуынан пайда болды Арамей жазуында әр дауысты дыбыс жеке символмен қамтамасыз етілмеген. Осы тізімнің ішінде тодо бичигте ғана әр дауысты дыбысты жеке таңбалармен қамтамасыз ету проблемасы шешілді. Жаңадан қосылған символдар мен диакритикалық таңбалар дауысты дыбыстардың ұзақтығын айқындады. Әр дауысты дыбыс үшін жеке символды бекіту мәтіндердегі екі мәнділікті жойды. Ойрат (қалмақ) тілінде жоқ, бірақ шетел сөздерінде кездесетін “ши”, “си” дыбыстары үшін арнайы таңбалар енгізілді. 

## Қолданылуы

Ойраттар (қалмақтар мен жоңғарлар) және көрші халха-моңғолдар тодо бичигті XVII ғасырдың екінші жартысынан XVIII ғасырдың екінші жартысына дейін қолданған. Оңай оқылуына байланысты тодо бичиг халха-моңғолдардың көркем әдебиетінде маңызды орынға ие болды. 

Діни трактаттарды аудара отырып, Зая Пандита буддизмді Батыс Моңғолия жерінде таратуды көздеді. XVIII ғасырдың басында ойрат (қалмақ) жазба тілінің екі тармағы пайда болды: 
* «кітаби» (ойрат тілдерінде жоқ, моңғол тілінен енген терминдерді діни практикада қолданған нұсқа);
* «ауызекі» (іскерлік қатынасхаттарда қолданған нұсқа).

Зая Пандитаның биографы әрі замандасы болған Ратнабадраның пікірінше, буддалық сопы мен оның шәкірттері тибет, моңғол тілдерінен, санскриттен 177 туындыны ойрат (қалмақ) тіліне аударған. Бүгінгі күнге дейін Зая Пандитаның 60-қа жуық аудармасы (философия, медицина және т.б. бағыттар) табылған.

Тодо бичигті дін қызметкелері мен ақсүйектер ғана білгендіктен, 1913 жылғы деректерге сәйкес, қалмақ халқының сауаттылығы өте төмен деңгейде (2,3% шамасында) болды. Қалмақ тілінде тодо-бичиг 1924 жылға дейін қолданылды. КСРО халықтарының әліпбилерін кириллицаға көшіру барысында ауыстырылды. Қытай Халық Республикасында ойраттарға білім беруде ескі моңғол жазуы бекітілгенімен, тодо бичигті қолдану тоқтатылған жоқ.

## Қазақ билеушілерінің ойрат жазуын қолдануы

XVIII ғасырда қазақ хандары тодо бичигті қытай және ресей императорларына жазған хаттарында пайдаланған.

## Әріптер кестесі

## Галерея

## Дереккөздер

Санат:Қалмақ тілі
Санат:Моңғол жазуы
Жасылкөл

**Жасылкөл** – Жетісу Алатауы тауларындағы биік таулы көл.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Сарқан ауданы Екіаша ауылынан шығысқа қарай 33 км-дей жерде, Лепсі өзенінің саласы Ағынықатты өзенінің аңғарында. Теңіз деңгейінен 1630 м биіктікте, Жетісу Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің аумағында орналасқан. Көлдің солтүстік-батысында Ешкіөлмес тауы жатыр.

## Сипаттамасы
Жер сілкінісінің нәтижесінде тас құлау Ағынқатты өзенінің арнасын табиғи дамбамен жауып, соның арқасында көркем көл пайда болды.
Көктемгі-жазғы кезеңде су лайлы, өйткені көлді қоректендіретін бұлақтар Жоңғария мұздақтарынан бастау алады. Бірақ салқын болғандықтан мұздықтардың еруі тоқтаған соң, су мөлдір көгершіндікке ие болады. Халық оны «Изумрудный» (замартас)деп атайды. Мұздықтар ерігенде, көл ашық-жасыл түсті болады, әсіресе жоғарыдан қарағанда. Көл суының түсі қар еруіне ғана емес, тәулік пен ауа райына да байланысты. Көктемгі-жазғы кезеңде су сүтпен кофе, күзгі-көктемгі кезеңде ол мөлдір көгершіндікке ие болады. Түсте судың көгілдір түсі бар, көк аспанмен, су ультрамарин түсін алады,бұлтты ауа райында қорғасын болады.
Жасылкөл көлінің ауданы-маралдардың көптеген популяциясының мекендейтін жері. Су температурасы жаз мезгілінде тіпті 10 °C-ден жоғары емес. 

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданы көлдері
Санат:Балқаш су алабы
Миллиардерлер тізімі

[right|thumb|199px|[Джон Дэвисон Рокфеллер — Жер шарындағы алғашқы долларлық миллиардер]]
**Әлемдік миллиардерлер тізімі** — америкалық *[[Forbes]]* іскерлік журналының миллиардер болып табылатын, яғни капиталы 1 миллиард АҚШ долларынан асатын адамдардың жыл сайынғы рейтингі. Ең алғашқы рейтинг 1987 жылғы наурыз айында жарияланды. Жыл сайынғы бұл тізімге мүлкін түсініксіз немесе теріс жолмен тапқан және диктаторлар мен олардың отбасыларының мүшелері кірмейді.

Әлемнің ең алғашқы долларлық миллиардері болып 29 қыркүйек 1916 жылы Standard Oil компаниясын ашқан Джон Рокфеллер атанды.

*Forbes* мәліметі бойынша 2001 жылы әлемде 564 миллиардерлер болса, 2023 жылы олардың саны 2668-ге жетті.

## Әлемнің ең бай үш адамы

Сурет:Jeff Bezos' iconic laugh.jpg|1ші — Джефф Безос
Сурет:Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg|2ші — Билл Гейтс
Сурет:Warren Buffett KU Visit.jpg|3ші — Уоррен Баффет


## Миллиардерлердің алғашқы ондығы

## Миллиардерлердің саны бойынша алғашқы он елдің тізімі
*Forbes* мәліметі бойынша миллиардерлердің саны жөнінен ТОП 10 ел:

## Қазақстандағы ең бай бес адам
2019 жылғы мәлімет бойынша Қазақстандағы ең бай бес адам:

## 2007 жылғы ең бай бес адам
 
Сурет: Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg |  1  ші  - Билл Гейтс     
Сурет: Warren Buffett KU Visit.jpg |  2  ші  - Уоррен Баффет      
Сурет: Carlos_Slim_moustache.jpg |  3  ші  - Карлос Слим Элу     
Сурет: Kampradlectur.jpg |  4  ші  - Ингвар Кампрад      
Сурет: Lakshmi Mittal simple.jpg |  5  ші  - Миттал Лакшми      


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* The World's Billionaires *«[[Forbes]]»*

Санат:Әлемнің ең дәулетті адамдар тізімі
Әскери даңқ мұражайы

**«Әскери даңқ мұражайы»** — 2011 жылдың 25 қаңтарында Алматы облысы, Жаркент қаласы, Қастеев көшесі, 12 мекен-жайында салынған. 

## Сипаттамасы
Мұражай Алматы аймағының облыстық әкімшілігінің негізінде тұрңызылды. Мұражайдың негізгі қоры ежелгі тарихымен, тарихтағы өткенді анықтайтын заттармен байланысты. Мұражайда 364 бірлік х. - музейлік маңызы бар, сондай - ақ 781 негізгі қор және 286 қосалқы қормен толыққан. Мұражайдың басты міндеті: халықты өлкенің өткен тарихымен және қазіргі өмірімен таныстыру, жас ұрпаққа Отанға деген сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарымен тәрбиелеу.

**Музей 4 экспозициялық залдар мен мазмұны жағынан бірнеше бөлімдерден тұрады:**
* Фойе – «Тәуелсіздік шежіресі» 
* І зал – Тақырып: «Ел ішіндегі атақты Жетісулық батыр бабалар».
* ІІ залда «Қазақ хандығының құрылуы».
* III зал Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұражайлары
Сарқан ауданы тарихының мұражайы

Қазақ КСР Мәдениет Министрлігінің 1968 жылғы 1 қаңтардағы шешімімен Сарканд ауданының Черкасск ауылында **«Сарқан ауданының тарихы мұражайы»** ашылды, ол бұрын «Черкасск қорғанысының мемориалды мұражайы» деп аталды. Әскери кеңес Азаматтық соғыс кезінде мұражай ғимаратында болды (Бүгін оның құрамында батыр Черкассктің қорғанысына арналған экспозициялық кешен бар.) 1978 жылы, Черкасск қорғанысының 70 жылдығына орай, ғимарат салынды, онда қазіргі уақытта Сарқан тарихының жаңа экспозициясы көрсетіліп жатыр.

## Орналасқан
Мұражай Алматы облысы, Сарқан ауданы, Черкасск ауылында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұражайлары
Терісбұтақ шатқалы

**Теріс-Бұтақ шатқалы** - Үлкен Алматы өзені бассейнінің үшінші шатқалына кіреді. Орналасқан жері Үлкен Алматы шатқалының шығысында  «Тас гүлі» көшкінінің бойында орналасқан. Шатқалдың ұзындығы - 12 км. Оң жағындағы Кумбел шыңының батыс жағында Теріс-Бұтак өзені ағып жатыр, ағысы Көк-Жайлау үстіртінен басталады. Осы жерден шатқалдың үлкен қабатын көруге болады, содан кейін ол тарылып, аузына дейін жетеді.

## Орналасқан
Алматы облысы, Шатқалы Үлкен Алматы шатқалының оң, шығыс жағында *"Тас гүлі"* орналасқан.

## Дереккөздер
Таңеке бейіті

**Таңеке бейіті**
Ақсу ауданының аумағында Қапал мен Арасан ауылдары арасында, шығыстанушы, археолог Н. Пантусовтың мәліметтері бойынша, 1884 жылдың мамыр айында 77 жасында **Танеке Батыр** өмірден озды. Оның жерлеу орнында көптеген туыстары табылды. Бейіт-саз кірпіштен жасалған төртбұрышты пішінді қоршау. Сондай-ақ, Таңеке батыр қабірінің артқы жағында қазақ киіз үйі сияқты оның әйелі ағасы болып табылатын адал дос және Алпысбай жерленген. Үшінші бейіт **Таңеке батыр** бейітінің алдында орналасқан, онда батырдың ұлы-Әбібек жерленген,1893 жылы қайтыс болған.

## Дереккөздер
Хошоуыт хандығы

**Хошоуыт хандығы** (*жеңілдетілген қыт.* 和硕特汗国), кейде **Кукунор хандығы** — XVII-XVIII ғасырлардағы ойраттардың мемлекеттік бірлестігі (қазіргі Қытай Халық Республикасының Цинхай және Тибет провинцияларындағы аймақтарды алып жатты).

## Тарихы

1630-шы жылдарға қарай Гелугпа мектебінің жағдайы курт нашарлады. 1637 жылы Далай лама V және Панчен лама IV құпия түрде дүрбен-ойрат (төрт ойрат) кнзьдеріне өз елшілерін жіберген. Ойрат кнзьдерінің шешімі бойынша Тибетке хошоуыт князі Гуши бастаған әскер жорыққа аттанды. Ойрат әскері Кукунор өзенінің бойында "қызылтелпекті" Кагью мектебінің одақтасы болған ірі шығыс моңғол феодалы Цогто тайшынының 30 мыңдық әскерін жеңді. Осы жеңістен кейін хошоыт тайпасының басым бқлігі Кукунор өзеніне қарай қоныс аударды. 1641 жылға қарай Дапай ламаның қарсылартары болған "қызылтелпектілер" мен олардың одақтастары талқандалды. 1642 жылы Гуши хан тибектіктердің наразылығын тудырмау үшін жоғарғы билікті Далай ламаға беруге мәжбүр болды.

Цин империясының күшеюі Тибеттің зайырлы және діни билеушілерінің наразылығын тудыра бастады. 

1717 жылы Жоңғар хандығының билеушісі Цэван Рабдан Тибет пен Хошоуыт хандығын жаулап алды. 1720 жылы цин әскері ойраттарды Тибеттен қуып шығып, билік басына өз жақтастарын қойды.

Лобсанг Тенджин Цин империясынан өзін Тибеттің билеушісі ретінде тануын талап етті. Алайда Цин империясы ескі әкімшілік жүйені жойып, Тибеттегі билікті өз жақтастарына тапсыруды көздеді. 1723 жылғы Лобсанг Тенджиннің көтерілісі 1724 жылы басып жаншылды. 1725 жылы Цин империясы Хошоуыт хандығының жерінде Синин басқармасын құрды.

## Хошоуыт хандығының билеушілері

* Гуши-хан (1642—1655)
* Даян Очир-хан (1655—1688)
* Даши-Батур (1668—1671)
* Гончигдалай-хан (1671—1701)
* Ванчжар (1701—1703)
* Лхавзан-хан (1703—1717)

## Дереккөздер

* «История Востока» (в 6 т.). Т.III «Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв.» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. ISBN 5-02-017913-2
* Хойт С.К. Этническая история ойратских групп. Элиста, 2015. 199 с.
* Хойт С.К. Данные фольклора для изучения путей этногенеза ойратских групп // Международная научная конференция «Сетевое востоковедение: образование, наука, культура», 7-10 декабря 2017 г.: материалы. Элиста: Изд-во Калм. ун-та, 2017. с. 286-289.
Саяси қуғын-сүргін мұражайы (Алматы облысы)

**Саяси қуғын-сүргін мұражайы** - 2018 жылдың желтоқсан айында Жаңалық ауылында **"Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін құрбандары"** атты мұражайдың салтанатты ашылуы өтті. Мұражай Сталиндік қуғын - сүргін жылдарында (1920-1950 жж.) жазықсыз зардап шеккендерді мәңгі есте сақтау үшін құрылды.

## Сипаттамасы
Мұражай үш залдан тұрады. Бірінші залда 1916-1986 жылдар аралығындағы қуғын-сүргін тарихы туралы айтылады. Екінші залда саяси қудалауға ұшыраған 4 125 адамның аты жазылған тақта орнатылған. Осы залда қуғын-сүргін құрбандарының өмірбаяндық деректері туралы ақпарат берілген. Үшінші, қорытынды залға Алматы облысы полиция департаментінің мұрағаттарынан фотосуреттер мен мұрағаттық құжаттардың көшірмелері қойылды. Сондай-ақ мұражайда 19 – шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының аты жазылған тақта орнатылған. Мұражай алаңы 635 шаршы метрді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұражайлары
Теріскенсу

**Теріскенсу** – Түрген өзенінің сол жақ саласы.

## Географиялық орны
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 12 км-ге жетеді және шатқалы тармақталған.

## Бастауы
Шыңтүрген және Теріскенсу жоталарындағы шатқал (3755,5 м) шыңнан басталады, бастапқыда солтүстікке қарай бағыт алады, 3,5 км-ден кейін ол Шұқырша өзенінің шығысында бағыт беріп, солтүстік-шығыстағы Түрген өзенімен қосылады.

## Тарихи факт
Ащыбұлақ және Теріскенсу өзендерінің қосылу орнында 1223 жылы Моңғол құрылтайы өтті, онда Шыңғысхан өз империясын үлкен ұлдарының арасында бөліп алды.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Мәдени иемдену

**Мәдени апроприация, мәдени иемдену**(ағыл. *Cultural appropriation*, орыс. *Культурная апроприация*) – бір мәдениет элементтерінің басқа мәдениет мүшелерімен иемденіп, меншіктелуі немесе пайдалануын теріс құбылыс ретінде қарастыратын социологиялық тұжырымдама. Оның негізінде  мәдени белгілері тартылып алынатын жақ  эксплуатация мен қысымға ұшырайды деген пікір жатыр.

Солтүстік Америкада мәдени иемдену тұжырымдамасы әсіресе үндістер(Америка құрлығының байырғы халқы) мен афроамерикандықтардың мәдениетіне арналған зерттеулер мен жазбаларда әсіресе көп.

Алғаш рет «Мәдени иемдену» ұғымы ХХ ғасырдың 80-90-шы жылдары батыс экспансионизмнің постколониалдық сыншыларының арасында қолданыла басталды.  Американдық лингвист Джон Макуортер мәдени апроприация ұғымының пайда болуын «қара адамдардың музыкасына еліктейтін ақ поп-музыканттарға қарсы наразылық» деп түсіндіреді. Макуортердің классикалық мысалы Элвис Преслидің шығармашылығы болып қарастырылады.
«Мәдени иемдену» термині көбіне жағымсыз мағынада қолданылады. Көп жағдайда ол кіші, отар мәдениеттері меншіктелсе, не екі жақ халықтар тарихи, этникалық не расалық конфликтте болса, қолданылады.

Бұл концепцияның жақтаушыларының ойы бойынша, мәдени апроприация ассимиляциядан(алмасу, бірігу) өзінің көбіне отарлық езгі ретінде келетінімен ерекшеленеді. Яғни, бұл жағдайда метрополия(доминант) отар халық мәдениетінің(донор) элементтерін меншіктейді және оның тарихи-мәдени контекстін елемей, оны орынсыз, кейде күлкі не «тренд» ретінде қолданады. Донор-мәдениеті үшін олардың салт-дәстүрлері, әдебиеті мен тарихы басқа ел қолына түсіп, өзінің түп мағынасынан арылатыны аса құрметті затты қор қылу болып қарастырылады. 

Мәдениетті иемдену мәселесі, әдетте, еуропалық нәсілден шыққан иммигранттардың ұрпақтары үндістер, африкалықтар немесе азиаттықтардың мәдениетін қолданғанда көтеріледі. Айта кетерлік нәрсе - еуропалық мәдениеттің элементтерін иемдену көбіне апроприяция емес, ассимиляция ретінде қарастырады. Сонымен қатар, егер азиялық адам афроамерикандық стилді және мінез-құлыққа еліктесе, немесе афроамерикандық үнді костюмін кисе, онда бұл да мәдени иемдену ретінде қарастырылады.
Көмірші шатқалы

## Көмірші шатқалы
Көмірші шатқалы Кетмен жотасының оңтүстік жағында орналасқан. Кеген аңғарындағы шатқалдың екі жағында Көмірші шатқалын көруге болады.

Пейзаж Азия тау бөктеріндегі тауларға, сонымен бірге Көмірші өзенінің бойында күтпеген шырша орманына тән. Ақ жартастарға жақындаған сайын, таулардың тағы бір қайталанбас әлеміне табиғи қақпаның ашылатындығы анық. Тау жыныстары тар шатқалға ілінеді, кей жерлерде олар кішкене тар өзеннің бойымен жолдың еніне дейін созылады. Алқаптың төменгі жағында биіктігі оң жағында 3100,2; сол жағында 3009,4 м таулар бар.

## Әдебиет
* Л.И. Скринник // Стратигр. Палеозойя Қазақстан. - Алма-Ата, 1989. — С. 32-41.
* Е.Н. Вилесов, А. А. Науменко, J1. К. Веселова, Б. Ж. Аубекеров Қазақстанның физикалық географиясы. оқу құралы. Алматы " Қазақ университеті" 2009-362 Б.
Балқаш аудандық тарихи-өлкетану мұражайы

## '''Балқаш аудандық тарихи-өлкетану мұражайы'''
Тарихи-өлкетану мұражайы Алматы облысы әкімінің шешімі негізінде 2003 жылы ашылды. Мұражайдың жалпы ауданы 384,2 шаршы метрді құрайды. Экспозиция аумағы 215,7 шаршы метр. Мұражай маңызды  1 804 затпен толыққан.Онад Еңбек және соғыс батырларының материалдары, Д. А. Қонаевтың жеке заттары, флора мен фауна заттары және аудан тарихы көрсетілген.

### '''Орналасқан жері'''
Қазақстан Республикасы, Алматы облысы, Балқаш ауданы, Бақанас ауылы, Байқауытов көшесі, 63 "А".

### '''Дереккөздер'''
1. [Бақанас](https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_1_of_5_(2004).pdf&page=349) / / Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004
2. Бақанас бойынша жүргізуші (фоторепортаж)

Санат:Қазақстан мұражайлары
Сардобадағы су апаты

**Сардоба су апаты** — 2020 жылғы 30 сәуірден 1 мамырға қараған түні Өзбекстанның Сардоба ауданындағы су қоймасының бұзылуы салдарынан болған су тасқыны. Аққан су Өзбекстанның біраз ауылы мен Қазақстандағы бес елді мекенді басып қалды.

## Апаттың басталуы
2009 жылы Өзбекстан су шаруашылығы Жызақ облысы, Сардоба ауданындағы бірнеше елді мекен тұрғындарын жаздық ағын сумен қамтамасыз ету үшін сол төңіректен су қоймасын салуды жоспарлады. Қойма Қорғантөбе ауылының маңынан тұрғызылып, биіктігі 28, кей жерлері 32 метрге дейін жетті. Сыйымдылығы 922 млн текше метр қойма 2017 жылы пайдалануға берілді. 

Апатқа 30 сәуір күнгі Жызақ облысы аумағындағы сұрапыл дауыл мен артынша жауған толассыз жаңбыр себеп болды дейді мамандар. Онсыз да суы кілкіп тұрған қойманың суы толқып, жағалауды шайып, кеміре берген де, сапасыз салынған бөгет шыдас бермей, суы сыртқа лықсып, тасып түскен. Артынша су тасып өткен жер шайылып, желініп, топан су сыртқа лап қойған. Ең әуелі сол төңіректегі Қорғантөбе ауылы су астында қалды.

Шұғыл хабарламадан соң Өзбекстанда төтенше жағдай жарияланып, 1 мамыр күні президент Шавкат Мирзяев оқиға болған жерге ұшып келді. Су басқан ауылдағы тұрғындар жедел түрде эвакуацияланды.

## Қазақстанға тигізен зардабы
1 мамыр күні-ақ Өзбекстан шекарасына өте жақын орналасқан Мақтаарал ауданыңдағы Жеңіс, Нұрлы жол, Фирдоуси, Еңбекші секілді ауылдарға су жетіп келді. Мұнда да төтенше жағдай жарияланып, тұрғындар қауіпсіз аймаққа көшірілді. 

2 мамыр күні түнде Өргебас ауылы су  астында қалып, тұрғындар ауылдан қашып шықты. Осылайша бес ауылды су басты.

3 мамыр күні екі елдің шекарасындағы Абай арнасымен аққан су Жетісай ауданындағы Қоғалыға да жайылды. Бірақ ол жердегі су дер кезінде тоқтатылды да, Қоғалы ауылы аман қалды.

4-5 мамыр күндері су деңгейі төмен түсіп, қауіп сейілді. Қазақстанда ешқандай адам шығыны болмады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Мақтаралдағы су тасқыны: Диқандар 4,1 млрд теңге көлемінде шығынға батқан

Санат:Мақтаарал ауданы
Санат:Өзбекстандағы табиғат апаттары
Санат:1 мамыр оқиғалары
Санат:2020 жылғы табиғат апаттары
Зеброид

thumb|right|300px|Zebroid Eclyse
**Зеброид** — зебра мен кез-келген ат тұқымдасы арасында пайда болған шата ұрпақ. Көп жағдайда, еркегі - зебра айғыры болады. Есектің айғыры мен зебраның ұрғашысынан шыққанды Донкра деп аталады; ал жылқының айғыры мен зебраның ұрғашысынан шыққанды гебра деп аталады. Олар бірақ сирек кездеседі және бедеу болады. Зеброидтер ХІХ ғасырдан бері өсіріліп келеді. Чарльз Дарвин өз еңбектерінде бірнеше зебра будандарын атап өткен болатын.

## Зеброид түрлері

### Зорс
[thumb|left|200px|Гибридті квагга тәрізді зебра мен жылқы буданы, Уолтер Ротшильд зоологиялық мұражайы, Тринг, [Англия.]]
Зорс (Equus zebra x Equus caballus, ағылшын. zebrula, zebrule, zorse) - жылқының айғыры мен зебраның биесін шағылыстыру арқылы алынған хайуан. Олардың түрі - жылқы, жолағы - зебра. Жолағы кейде барлық денесінде болады, кейде жарым-жартылай ғана көрініс табады. Көбінде аяқтарында және мойны мен сауырында болады.

Зорс зебраның үш тұқымында және жылқының барлық түрінде кездеседі. Сол себепті де оның сырт келбеті әр түрлі болуы мүмкін.

Аталық ізді жылқыдан алғанымен зорстың қыңырлығы зебраға тартқан. Оны малдану, үйрету және салт міну аса қиын. Қыңырлығы басынан асады. Сондықтан да көп жерде зорсты пайдаланғысы келетіндер көп болғанымен, ілікке жарататындар сирек.

Зорстың бір ерекшелігі - жылқыда да, зебрада да кездесетін ауруларға төтеп бере алатындығы. Соның нәтижесінде қазіргі кезде әлемде зорстардың саны артып келеді.

Әлемдегі ең алғашқы зорс - Лорд Мортон 1815 жылы дүниеге келді. Бір қызығы оның енесі араб тұқымды бие, ал айғыры (әкесі) квагга зебра (дала зебрасы) болатын.

Өкініштісі әлемдегі соңғы жабайы квагга 1878 жылы өлді. Ал зоопарктегі соңғы квагга 1883 жылы Амстердамда келмеске кетті.

Зорс та жылқы секілді құлынын 11 ай көтереді. Қаранғыда өте жақсы көреді. Зорстың құлыны туған соң бір сағаттың ішінде жүріп кетеді. 15-30 жылға жуық өмір сүруге қабілетті.

Зорстың шоқтық биіктігі - 130-163 см, салмағы - 230-450 кг. Ең жоғары жылдамдығы - 64 км/сағ.

Зорстар көбінде Африкада кездеседі. Дегенмен Еуропа мен Азияда да "зебраттарды" кездестіруге болады.

Зорс туралы 2003 жылы лондондық The Coronets тобы "Song For the Zorse" (Зорс туралы жыр) әнін жазса, 2007 жылы Забрина есімді зорс "I’m Reed Fish" (Менің атым Рид Фиш) фильмінде "ойнады".

## Галлерия

Carly.jpg|Гибрид зебра мен жылқы буданы
Zebroid.jpg|Гибрид зебра мен жылқы буданы
A zonky.jpg|Гибрид зебра мен есек буданы
Zonkey.jpg|Гибрид зебра мен есек буданы (Оңтүстік Африка)
Zeedonk 800.jpg|Зидоңк есегі
Zorse Eclyse, Safariland Stukenbrock.JPG|Зорс
Evolution and animal life; an elementary discussion of facts, processes, laws and theories relating to the life and evolution of animals (1907) (14586585048).jpg|Зорс шешесімен
Zorse.gif|Зорс. 1899 ж. зебра-жылқы гибридінің немесе зорстың фотосы. Эварттың Пеникюик эксперименттері. «Ромулус: 1 жаста.


Санат:Жылқылар
Шибаев

**Шибаев** сөзі мынадай мағынылар білдіруі мүмкін:
* Алексей Иванович Шибаев - кеңеспартия және кәсіподақ қайраткері. Социалистік Еңбек Ері.

* Василий Тихонович Шибаев - кен инженері, Социалистік Еңбек Ері.
Ортақ

* Ортақ – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* Ортақ – Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы ауыл.
Концепция

**Концепция** ( «түсіну жүйесі»):
* бір-біріне байланысты, өзара байланысты және өзара байланысты жүйені құрайтын көзқарастар жиынтығы;
* кез-келген құбылысты түсінудің, түсіндірудің белгілі бір тәсілі; негізгі көзқарас, оларды идея көрсетуге бағыттау;
* құбылыстарға көзқарастар жүйесі - әлемде, табиғатта, қоғамда;
* Жетекші дизайн, конструктивті принцип - ғылыми, көркем, техникалық, саяси және басқа да жұмыстарда;
* мәселені шешудің тәсілдері жүйесі;
* өзіне ғана тән пікірлер мен тұжырымдар тудыратын кез-келген құбылысты түсіну, ажырату және түсіндіру тәсілі.

## Тағы қараңыз
* Доктрина
* Гипотеза
* Тәсіл
* Парадигма (философия)
* Теория
* Технология

## Дереккөздер

Санат:Концепциялар
Санат:Эпистемология
Twitch

**Twitch** видеоны тікелей эфир арқылы жүргізетін, Twitch Interactive басқаруындағы, Amazon компаниясының еншілесі, видео ойынға және киберспортқа мамандандырылған қызмет. Twitch платформасында видеоны тікелей эфирде және сұраныс бойынша көруге болады. Бұл қызмет 2011 жылы маусым айында видео ойындарды тікелей эфирде хабарлайтын *Justin.tv* платформасына көмекші ретінде жасалған. Видео ойындардан басқа Twitch платформасында музыка, влог тақырыбында тікелей эфир жүргізуге болады.

## Кірушілер
2012 жылдың ақпан айында сайт кірушілер саны 15 миллионға жетті. Кірушілердің негізін жасы 18-ден 34-ке дейінгі адамдар құрайды. 2012 жылдың қыркүйек айында сайтқа 20 миллион адам кірген, ал 2013 жылдың тамыз айында бұл сан 45 миллионға жеткен.

## Мазмұны
Twitch арқылы видео ойындар, киберспорттық жарыстар тікелей эфир арқылы өткізіледі.

Видео ойындардан басқа бұл платформада Music & Performing Arts () санаты танымал. Бұл санатта арна авторлары көрермендердің сұранысы бойынша әртүрлі әндерді орындайды. Сондай-ақ Just Chatting () деген санатта танымал. Бұл санатта стримерлер өз көрермендерімен сөйлеседі, сұрақтарына жауап береді.

Travel & Outdoors () деген санатты да назарсыз қалдыруға болмайды, бұл санатта авторлар көшеде жүріп тікелей эфир өткізеді.

## Қолдайтын платформалар
Twitch кез келген құрылғының браузері арқылы қол жетімді. Ресми қосымшасы IOS және Android-та қол жетімді. Сондай-ақ ресми қосымшасы ДК қолданушыларына қол жетімді.

## TwitchCon
thumb|TwitchCon 2016 жылы
TwitchCon бұл жыл сайын Twitch-ке және оның мәдениетіне арналған құрылтай. Бұл құрылтай стримерлер өз жазылушыларымен және басқа да стримерлермен, жаңа серіктестермен, демеушілермен танысуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ жанкүйерлер бұл құрылтайда өз сүйікті стримерлерімен жүздесуге және суретке түсуге мүмкіндік алады. Алғашқы TwitchCon 2015 жылы Сан-Франциско қаласында өтті. 

TwitchCon АҚШ-тан тыс жерде алғаш рет Берлинде 2019 жылы өтті.

2020 жылы TwitchCon Амстердамда өткізіледі деп жоспарланған, бірақ коронавирус қаупінен болдырылмады.

## Орналасуы
Негізгі штаб-пәтері АҚШ-та Сан-Франциско қаласында орналасқан. Қосымша штаб-пәтерлер Амстердамда және Сингапурда орналасқан.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Алфавит бойынша сайттар
Санат:Видеохостинг
Санат:Ойын-сауық сайттары
Елікті

**Елді мекен:**

* Елікті – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.

**Тау:**
* Елікті – Зеренді тауының солтүстігіндегі тау.
Формалды ғылым

**Формалды ғылым** () — логика, математика, статистика, теориялық информатика, жасанды интеллект, ақпарат теориясы, ойындар теориясы, жүйелер теориясы, шешім теориясы және теориялық лингвистика сияқты формалды жүйелерге қатысты формалды тіл пәндерін зерттейтін ғылым саласы.

## Тарихы
Формалды ғылымдар ғылыми әдісті тұжырымдамас бұрын басталды, ең көне математикалық мәтіндер біздің заманымызыға дейінгі 1800 (Вавилон математикасы), б.з.д. 1600 (Египет математикасы) және 1000 жыл (Үнді математикасы). Содан бері әртүрлі мәдениеттер, мысалы грек, араб және парсы, математикаға үлкен үлестерін қосты, ал қытайлар мен жапондар, алыс мәдениеттерге қарамастан, өздерінің математикалық дәстүрлерін дамыта бастады.

Математикадан басқа, логика формалды ғылымдар саласындағы ежелгі пәндердің тағы бір мысалы болып табылады. Ақыл-ой әдістерін нақты талдау ретінде логика бастапқыда тұрақты түрде үш жерде дамыды: біздің дәуірімізге дейінгі VI ғасырдан бастап Үндістан, б.з.д V ғасырда Қытай және біздің дәуірімізге дейінгі 4 ғасыр мен б.з. I ғасыр арасындағы Греция. Қазіргі логиканың формалды түрі грек дәстүрінен басталады, Аристотель логикасының берілуінен кейін пайда болып, оны исламдық логистер одан әрі дамытты. Үнді дәстүрі ерте заманнан келіп жалғасқан. Қытай дәстүрі ежелгі дәуірден тыс өмір сүрген жоқ, дегенмен үнді логикасы кейінірек ортағасырлық Қытайда қабылданды.

Формалды ғылымның басқа да көптеген пәндері математикаға қатты сүйенетіндіктен, олар математика дамыған деңгейге жеткенге дейін болған да жоқ. Пьер де Ферма мен Блез Паскаль (1654) және Кристиаан Гюйгенс (1657) ықтималдықтар теориясын ең алғашқы зерттеуді бастады. 1800 жылдардың басында Гаусс пен Лаплас статистиканың математикалық теориясын жасап шығарды, ол сонымен қатар статистикалық сақтандыру мен мемлекеттік бухгалтерлік есепте қолдануды түсіндірді. Математикалық статистика математикалық пән ретінде ХХ ғасырдың басында танылды.

20 ғасырдың ортасында математика операциялар зерттеу мен жүйелерді жобалау сияқты жаңа математикалық ғылымдар мен инженерлік пәндердің пайда болуымен кеңейтіліп, байыды. Бұл ғылымдар электротехника саласындағы негізгі зерттеулерден, содан кейін ақпараттық есептеу, сандық талдау (ғылыми есептеу) және теориялық информатиканы ынталандыратын электрлік есептеулерді дамытудың пайдасын көрді. Теориялық информатика Есептеу теориясын қамтыған математикалық логика теориялық информатиканың дамуына пайда әкеледі.

## Дереккөздер

Санат:Формалды ғылымдар
Xiaomi

**Xiaomi Corporation** (қытай тілінен 小米集團, жеңілдетілген түрі 小米集团) - Азияда **Xiaomi Inc.** болып тіркелген тұрмыстық электроника және оған қатысты бағдарламалық жасақтама, тұрмыстық техника мен тұрмыстық тұтыну заттарын өндіретін қытай өндіруші компаниясы.

2010 жылы Lei Jun негізін салған Қытай корпорациясы. Смартфондарды өндіру (сату) бойынша әлемде және Қытайда төртінші орынды алып отыр.

## Компания атауы
Компания атауының сөзбе-сөз аудармасы «кішкентай күріш дәні» деп аударылады. Лэй Джун (компанияның негізін қалаушы) мұны буддисттердің пәлсапалық тұжырымдасына сілтеме жасай отырып түсіндіреді - «ұсақ дәнді күріштің күші дауылды өзенді тез арада тыныштандыратын таумен тең».Және бір мағынасы "шыңға шығу төменнен басталады" деп түйінделеді. MI деп  аяқталуы сонымен қатар «мобильді интернет» және тіпті Mission Impossible (миссия мүмкін емес) деп түсіндіріледі, бұл компания алдына қиын міндеттерді қойды деп көрсетеді.

## Құрылу тарихы
**2010 жылдың** 16 тамызында Xiaomi Android жүйесіне негізделген және Samsung TouchWiz және Apple iOS стильдерін біріктіретін MIUI микробағдарламасын ресми түрде іске қосты.

Алғашқы смартфон - Mi 1 2011 жылдың тамыз айында жарияланған болатын. Ол екі нұсқада болды - MIUI микробағдарламасымен және «таза» Android-пен. 2012 жылдың тамызында компания Mi 2 смартфонын ұсынды, 2013 жылдың қыркүйегіне дейін 10 миллионнан астам құрылғы сатылды.

**2013 жылдың** қыркүйегінде Xiaomi Mi 3 смартфонын жариялады, 2013 жылдың 25 қыркүйегінде Пекинде бірінші флагмандық дүкеннің ашылуы жоспарлады. 2013 жылдың қазан айында Xiaomi Қытайдағы бесінші мобильді бренд болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* https://www.mi.com/index.html
*Ресми сайты

Санат:2010 жылы құрылған компаниялар
Санат:Қытай электроникалық компаниялары
Санат:Ұялы телефон өндірушілері
Санат:2010 жылы Қытайда пайда болғандар
Санат:Xiaomi
Санат:Бейжің компаниялары
Алсас диалекті

**Алсас** **диалекті, Алсатан** неміс тілінің бүкіл Эльзас аумағында дерлік таралған төменгі алеман диалектінің бір. Неміс тілінің свабиялық және швейцариялық диалектілеріне ең жақын. 

Уақыт өте келе, француз сөздері алеман диалектісіне көбірек ене бастады. Оның төменгі әлеуметтік рөлі (әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін) оның тиісті деңгейде дамуына мүмкіндік бермейді. Қазір эльзас тілі негізінен жұмысшылар, шаруалар, сондай-ақ эльзас мәдениетін берік ұстанушылар сөйлейді. Эльзас тұрғындарының тек 40 пайызы ғана осы диалекті түсініп, сөйлей алады. 
солға|нобай| Эльзас лингвистикалық картасы, эльзас тілі екі реңді қызыл түспен көрсетілген

## Франциядағы алсас диалектінің мәртебе
Франция конституциясына сәйкес республикадағы жалғыз ресми тіл - француз тілі. Сонымен бірге, ел үкіметі алсас диалектісіне және басқа да аймақтық диалектілерге белгілі бір құқықтарды мойындайды. 1999 жылы Ұлттық статистикалық институттың зерттеулері Францияда диалектінің 548 000 ересек адамның сөйлейтінін көрсетті. Бұл оны Францияның аймақтық тілдерінің арасында (окситан тілінен кейін) екінші орынға қояды. 

## Салыстырмалы сөздік

## Алсатан әдебиеті
Алсас диалектісінде көптеген белгілі ақындар мен жазушылар, атап айтқанда: Клод Виже, Конрад Винтер, ақындар Эренфрид Стөбер және оның екі ұлы, Август Стебер мен Адольф Стебер, Симон Моргенталер, Натан Катц, Андрей Унгоммер, Томок Унгер сияқты көптеген маңызды ақындар мен жазушылар жасаған. Рене Шикеле, Жан Эген, Роджер Сифер, Жермен Мюллер, Хьюгт Дрейкхаус, Лиселотт Хамм және Жан-Мари Хаммель, Рене Эглз, Изабель Груссенмайер, Сильвия Реф және басқалары. 

## Дереккөздер
ешқандай|50x50 нүкте| Википедия ***[[:als:Kategorie:Artikel uf Elsässisch|Википедиядағы Алсас тілінде мақалалар]]*** 

Санат:Оңтүстік неміс диалекттері
Санат:Германиядағы неміс диалекттері
Санат:Франциядағы неміс диалекттері
Адам беті

нобай| Уильям Хогарт. Суретшінің қызметшілері
**Бет** — адам басының алдыңғы жағы, жоғарғы жағынан талшықты жабынмен шектелген, төменгі жағында - төменгі жақтың бұрыштары мен төменгі жиегімен, жанынан - төменгі жақ жиегі мен құлақ қалқанымен шектелген. 

## Беттің анатомиялық сипаттамасы
Бетте: маңдай, қас, мұрын жиегі, мұрын, көз, жақ, құлақ (бет шеттері), бет сүйек, ерін, ауыз бен иек орналасқан. 

Бет бөлігінде сенсорлық *анализатор* органдарының бастапқы бөліктері - көру (көз), есту (құлақ), иіс (мұрын), сонымен қатар тыныс алуды қамтамасыз ететін тыныс жолдары басталады. Ауыздың ашылуынан ас қорыту жолы басталады. 

Бетті аймақтарға бөлудің әртүрлі нұсқалары бар. Р. А. Рейс бетті биіктігі бойынша үш пропорционалды секцияға (еденге) бөлудің ең қарапайым және негізгі нұсқасы ретінде қарастырады: 

* жоғарғы (қас сызығынан шаш сызығының шетіне дейін); 
* орта (қас сызығынан мұрынның сызығына дейін); 
* төменгі (мұрынның сызығынан иекке дейін). 

Бұл бөліну генетикалық тұрғыдан негізделген. Бұл бөліктердің әрқайсысында эмбриональды рудименттер бар. Постнатальды онтогенез кезеңдерінде олар өсу заңдылықтарына сәйкес дамиды. 1 жасар балаларда төменгі аймақтың нашар дамуы өте айқын. 

## Бет әлпеті (мимика)
Бет-әлпет адамның эмоциясын айқын көрсетеді (мимика), мысалы, ауырсыну, қуаныш, көңілсіздік, шаршау, мазасыздық, ашуланшақтық, қайғы, ашу және т.б. 

1978 жылдан бастап Пол Экманның командасы әзірлеген «бет-әлпетті кодтау жүйесі» (FACS) пайда болды, ол бет бұлшықеттерін тізімдейді және олардың көмегімен жасалған мимиканы жазуға мүмкіндік береді. 

Бет - адам денесінің ең жеке бөлігі, оны жеке қабылдау арқылы жеке тұлға анықталады. Сөз орыс тілінде шығу тұлғаның бір - *адамнан,* сондай-ақ бейнелі мағынада сөз *адамның* тұлға, жалпы, бір нәрсе ерекше қабілеті - кездейсоқ емес. Портрет, адамның фотосуреті (оның ішінде құжаттардағы) - бұл ең алдымен адамның беті. 

Санат:Бет
Санат:Мимика
Айдарбек Асанұлы Қожаназаров

**Айдарбек Асанұлы Қожаназаров** (26 қараша 1983 жыл, Қызылорда) — қазақстандық топ-менеджер әрі саясаткер, құрылуынан бері Respublica саяси партиясының төрағасы (2021 бастап), Қазақстан Мәжiлiсі VIII-сайланымының депутаты (2023 бері), «Олжа Агро» холдингінің Бас директоры  (2019 бастап) және «Иволга-Холдинг» (2017–2019).

## Өмірбаяны
26 қараша 1983 жылы Қызылордада дүниеге келген. Қостанайда орта мектепті бітіріп, «Халықаралық экономика» мамандығы бойынша Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (Нархоз)  және «Мұнайгаз жобаларын басқару» мамандығы бойынша Данди Университетін бітірген.

2006-2009 жылдары «БТА Банкі» жұмыс істеп, Islamic Banking  басқармасының жетекшісі, кейін Дубайдағы өкілдіктің басшысы қызметтерін атқарды.

2009-2015 жылдары «APK Olzha Holding» компаниялар тобында холдинг стратегиясы мен перспективті даму жөніндегі  басқарушы лауазымдарды атқарды.

2015-2016 жылдары «КазАгро»  Ұлттық басқарушы холдинг» АҚ Басқарма төрағасының орныбасары болды.

2016-2017 жылдары «Астана» ӘКК» ҰК» АҚ Басқарма төрағасы болды.

2017 жылдың желтоқсан айында «Иволга-Холдинг» ЖШС Бас директоры болып тағайындалды.  2019 жылдың ақпан айында Қазақстандағы ірі агрохолдинг саналатын «Олжа Агро» ЖШС бас директоры лауазымына тағайындалды.  Қызмет барысында холднигтің қаржылық-экономикалық көрсеткіштерінің өсіміне қол жеткізді.

2022 жылы құрылған Respublica саяси партиясын басқарады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Желтау (көл)

**Желтау** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы көл. 

## Гидрографикасы
Ұзындығы 2,5 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,1 км.

Санат:Зеренді ауданы көлдері
Риман гипотезасы

**Риман гипотезасы** — математикадағы Риман дзета функциясының нөлдері тек қана теріс жұп және нақты бөлігі 1/2 тең кешенді сандар екендігі туралы болжам. Бұл әлі шешілмеген ең маңызды есептер қатарына кіреді. Гипотеза сандық теорияда үлкен орын алады,бұл жай сандардың таралуы туралы ақпарат беріп қойып, көптеген математикалық теоремаларды дәлелдейді. Болжам алғаш рет неміс ғалымы Георг Фридрих Бернхард Риманның зерттеулері барысында аталып кетіліп, ерекшеленді. Сондықтан гипотеза соның атында аталған.

Риман гипотезасының жалпыланған түрі, тағы егіз жай сандар теоремасы және Голдбах жорамалы бірігіп, Давид Гилберттің шешілмеген 23 есеп тізіміндегі сегізінші проблеманы құрайды; бұл сонымен қатар Клэй математикалық институтының «Мыңжылдық проблемаларының» бірі.

## Дзета функция нөлдері
Риман дзета функциясының екі түрлі нөлдері болады:
* Қарапайым нөлдер (-2, -4, -6, -8…)
* Күрделі нөлдер (1/2+	14.1347i, 1/2+21.022i…)

## Гипотеза тұжырымдамасы
Барлық дзета функция күрделі нөлдерінің нақты бөлігі 1/2 тең.

## Дереккөздер

Санат:Сандар теориясы
Санат:Гипотезалар
Везул

**Везул** () — Франция шығысындағы қала мен коммуна, Жоғарғы Сона департаментінің әкімшілік орталығы (Франш-Конте тарихи аймағында).

Қала Дюржон өзенінің бойында, Коломбин өзенінің қосылуында орналасқан. XV - XVII ғасырлардағы ғимараттар қаланың ескі бөлігінде сақталған.

Везулда физик Алексис Терез Пти, художник Жан-Леон Жером, журналист Эдуар Альбер Порталис, актриса Эдвиж Фөйер және әскери қызметші Жан-Мишель Николие.

1995 жылдан бастап қалада жыл сайын Халықаралық азиялық кинофестиваль өтеді.

## Галерея

Sabot-Frotey.jpg
DCP 0003.JPG
Vesoul1.JPG
Tour Simon Renard Vesoul.jpg


Санат:Франция қалалары
Санат:Франция префектуралары
Санат:Жоғарғы Сона департаментінің коммуналары
Коморлар

**Коморлар** (, ), ресми атауы – **Комор аралдары одағы** (, , ком. *Udzima wa Komori*), кейде **Комор аралдары** атауы қолданылады (1978 жылға дейін — *Комор мемлекеті*, , 2002 жылға дейін — *Федералды Ислам Республикасы Комор Аралдары*, ) — Шығыс Африкадағы тәуелсіз арал мемлекеті. Үнді мұхитында Мозамбик бұғазының солтүстігінде, Мадагаскардың солтүстігі мен Мозамбиктің солтүстігінде арасында орналасқан. Астанасы - Морони қаласы.

Ресми тілі - комор тілі (суахили тіліне туыстас тіл), француз, араб. Мемлекеттік дін - ислам.

## Этимология

## География
### Табиғаты

## Тарихы

## Мемлекеттік құрылыс

## Дереккөздер

*
Зак пен Кодидің Балғын Өмірі

**«Зак пен Кодидің Балғын Өмірі»** () — америкалық комедиялық телесериал, жастар ситкомы, The Walt Disney Company өндірісі. Өндірушілері Дэнни Каллис және Джим Джоган. Сериал Disney Channel арнасында 18 наурыз, 2005 жыл және 1 қыркүйек, 2008 жыл аралығында көрсетілді.

## Сюжет
Зак пен Коди он екі жастағы егіздер, олар «Тип-топ» люкс отелінде тұрады. Ол жерде олардың анасы Кэрри ән салады. Олар жиі әртүрлі қиындыққа тап болады. Ол қиындықтан шығуға олардың достары Мэдди, Лондон, Арвин, Эстебан, мистер Мосби, Норман, Патрик, Мюриэль көмектеседі.

Егіздердің түрлері бірдей болғанымен, мінездері әртүрлі. Зак — әзілқой, мектепті ұнатпайды, қу. Коди — момын, сезімтал, үздік оқушы, аңқау.

## Рөлдерде

## Эпизодтар

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
*  

Санат:АҚШ телесериалдары
Санат:Disney Channel телебағдарламалары
Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар
Бинг Кросби

**Гарри Лиллис Кросби** (Такома, Америка Құрама Штаттары, 3 мамыр 1903 - Алькобендас, Испания, 14 қазан 1977 ж.), Бинг Кросби ретінде жақсы танымал болған, американдық әнші (кронер) және жарты ғасырлық көркемдік мансабы бар актер болып саналды. бірінші мультимедиа жұлдызы, Bing Crosby 20 ғасырдың ең көп сатылатын және ең сәтті музыкалық актісі болды
20 ғасырдың бүкіл әлемдегі ең маңызды және ықпалды кейіпкерлерінің бірі. Ол алғашқы мультимедиа суретшілерінің бірі болды. 1934 және 1954 жылдар аралығында Кросбиде альбомдарымен, радиостанциялардағы және әлемге әйгілі кинофильмдерімен керемет бестселлер болды. электронды түрде жазылған адам. Кросбидің көркемдік абыройы әмбебап, оның Фрэнк Синатра, Перри Комо, Дин Мартин, Джон Леннон, Элвис сияқты оны қолдаған басқа да ерлердің үлкен шабыттарының бірі болғанын атап өту маңызды. Пресли, Майкл Бубле бірнеше атаңыз.
Bing Crosby бүгінгі күнге дейін әлем бойынша 1 миллиардтан астам жазбаны сатты, мүмкін бұл тарихтағы ең үлкен сатушы, сонымен қатар әлемдегі ең көп сатылатын «Ақ Рождество» әні. Әлем бойынша 50 000 000 дана сатылды.
Кросби ХХ ғасырдың ортасында әлемде соншалықты танымал және танымал болған, сол кезде жүргізілген сауалнама сол кездегі Кросбидің Рим Папасы Пийс XII-ге қарағанда әйгілі әрі құрметті екені анықталды.

Оның диаграммасы сәтті әсер қалдырады: 396 жеке карточка, оның ішінде № 1 хит. Егер сіз «Ақ Рождество» бірнеше рет соғылғанын санасаңыз, онда бұл санды 43-ке дейін арттырады. Битлз мен Элвис Пресли біріктірілген.

Кросбидің 1931 және 1954 жылдар аралығында жыл сайын жеке синглдері бар, сонымен бірге 1939 жылы 24 жеке танымал синглдері болған.

Bing Crosby 2000-нан астам коммерциялық жазбалар мен 4000-ға жуық радио-шоулар жазды, сонымен қатар фильмдер мен теледидарлардың кең тізіміне ие, ол тарихтағы ең көп жазылған суретші.

Бинг Кросби диаграммалардағы 41-ші нөмірді (43 «Ақ Рождество» үшін екінші және үшінші тақырыптарды қоса) жинады, бұл «Битлз» (24) және Элвис Пресли (18) жазбаларынан гөрі.

Оның жазбалары кестеге 396 рет жетті, бұл Фрэнк Синатра (209) және Элвис Пресли (149) біріктіргеннен көп.

## Дереккөздер

Санат:3 мамырда туғандар
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Уфа-Арена

**«Уфа-Арена» әмбебап спорт аренасы** () — Уфадағы көпфункционалды спорт комплексі, "Салауат Юлаев" хоккей клубы өз үйіндегі матчтарын өткізеді. 

## Тарихы
2006 жылы құрылысы басталып, 2007 жылы пайдалануға берілді. Тұңғыш ойын 2007 жылы 27 тамызда Ресей және Канада хоккейшілерінің арасында өтті. 

Арена жергілікті құрылыс ұйымдарының белсене араласуымен тұрғызылды. 

## Сипаттамасы

### Басты арена

* Жалпы көлемі — 29 070 м²
* Сыйымдылығы — 8 070
* Парковка 996 м/ОРЫН

### «Уфа-Арена»

* Жалпы көлемі — 8300 м²
* Сыйымдылығы — 640
* Жабық автортұрақ 222 орын.

## Өткізілген ірі жарыстар

:; 2007

* 27-28 тамыз — Ресей — Канада (Жастар суперсериясы)
* 10-11 тамыз — Күрестен әлемнің VI чемпионаты

:; 2008

* 11 сәуір — "Салауат Юлаев" тұңғыш рет Ресей чемпионы атанды

:; 2011

* 12 ақпан — ХХЛ КУБОГЫ. 
* 16 сәуір — Гагарин кубогы
* 27, 29 мамыр — Волейбол. Әлем лигасы

:; 2013

* 5 қаңтар — Жастар арасындағы хоккейден әлем чемпионаты
* VI Қысқа халықаралық балалар турнирі

:; 2014

* Тамыз – Жастар арасындағы әлем кубогы

* Маусым – Волейболдан Ұлттар лигасы

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20120422024125/http://sportvufe.ru/places/all/Ufa+Arena

Санат:Уфа
Санат:Салауат Юлаев ХК
Санат:Ресей мұз айдындары
Эдеса

**Эдеса** - Грециядағы ежелгі қала. Қазіргі қала ежелгі акрополия орнында салынған. Орталық Македония мен Эдес қауымының (диманың) шетіндегі Пеланың перифериялық бөлімшесінің әкімшілік орталығы. 18 229 тұрғыны - 2011 жылғы халық санағы. 10 ғасырдан 1912 жылға дейін қала Воден (болгар: Воден) деп аталды. 1970 жылдардан бастап туризм орталығы. Қала арқылы өзен өтіп, көптеген арналарға құяды. Басты назар аударарлық жер - атақты сарқырамалар мен жақын маңдағы аквапарк.

Қаладан алыс емес - тау-шаңғы орталығы Қаймақцалан. Қала жанында Эгнатия автожолы өтеді. Қалада Салоники-Битола теміржол вокзалы және Простякос Салоникидің 2-ші желісі бар.
## Тарихы
Македонияның алғашқы патшасы Каран біздің заманымызға дейінгі 814 ж. е. Едес ежелгі Македонияның астанасы етті. 304 жылы е. Месопотамияда, Эде деп те аталатын қала құрылды. Біздің дәуірімізге дейінгі II ғасырда Грецияның Римді жаулап алуы кезінде. е. Римдер жаулап алған Эде. Эгнатий жолы төселді.

Қала Афины, Рим, Салоники және Константинопольға дейінгі сауда жолдарының қиылысында болды, нәтижесінде ол дамыды. Ұзақ уақыт бойы белсенді дамыды. Жоғарғы және төменгі қалалар бөлінді.

989 жылы Византиямен болған келесі соғыс кезінде Эдесті Болгария патшасы Самуил жеңіп алды. 1003 жылы Византия императоры Василий II болгар өлтірушісі Эдеске оралды.

1204 жылғы Төртінші крест жорығы кезінде Эдес Монферратаның Бонифас I басқаратын Салоники Патшалығына кірді. 1218–1219 жылдары Эпирус Теодорының билеушісі Комненус Дука крест жорықшыларынан Эдесті жаулап алды және ол Эпир патшалығына кірді. 1252-1244 жылдары Эдес Михаил VIII Палеологтың билігі астында Никене империясына кірді.

1341 жылы, Византиядағы азамат соғысы кезінде қаланы серб патшасы Стефан Урос И.В. қоршауға алды, 1342 жылы қала сербтердің қолына өтті. 1389 жылы Косово даласындағы шайқастан кейін, Эдес Османлы әскерімен қоршауға алынды. Бірнеше ай бойы қала монах Серафимнің басшылығымен қаһармандықты қорғады. Ол қала тұрғындарының бірінің опасыздығы салдарынан құлады. Монах Серафим қаланы басып алғаннан кейін оның атына ие болған сарқырамаға түсіп, атауы «ішіндегі монах» деп аударылады.

1395 жылы күшті жер сілкінісінен кейін Эдес толығымен жойылды. 1668 жылы қалаға Османлы саяхатшысы Евлия Челеби келді.

1845 жылы қалаға келген орыс славян Виктор Григорович Воденнің аралас халық болғанын, бірақ негізгі бөлігі болгарлар болғанын атап өтті.

1892 жылы Битолаға теміржол салынды. 1895 жылы су доңғалағымен («ақ бұрышта») бірінші тоқыма фабрикасы салынды. 1900 жылы қалалық сағат пен Жаңа мешіт салынды (Йени-Джами)

Балқан соғысы кезінде 1912 жылы 18 қазанда грек әскерлері басып алынып, Грецияға қосылды.

1923 жылғы Кіші Азия апатынан кейін халық Кіші Азиядағы босқындармен толықты. Edesa тоқыма өнеркәсібінің басты орталығы, Манчестердің шығысы.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала неміс жаулап алу аймағында болды және айтарлықтай шығынға ұшырады.

1950-1960 жылдары Эдесаның өнеркәсібі мен экономикасы құлдырады.

2004 жылы Эдестегі Македония университетінің филиалы құрылды.
## Дереккөздер
Санат:қалалар
Пурушанда

**Пурушанда** (Purushanda, кейде Пурушканда, Бурушаттум) — Орталық Анатолиядағы ежелгі қала-мемлекеті, қазіргі Түркияның Қызыл-Ирмак (Kızılırmak) өзенінің оңтүстігінде. Оның орыны әлі ашылған жоқ. Ол Тұз көлінің оңтүстік-шығысында болуы мүмкін, бәлкім Ақемхойұқ (Acemhöyük) тауында (Ақсарай қаласының Ешилова (Yeşilova) ауылында), шамамен Аксарай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерге орналасқан болуы мүмкін. Тағы бір ықтимал жер - Конья маңындағы Қарахойұқ (Karahöyük) қорғаны.

Канештен байқалған хетт жазбаларының жинағы - Кападокиян мәтіндерінде бұл қала-мемлекеті айырықша айтылған. Олар бұл аймақ биліктің негізгі орталығы деп суреттейді, оның билеушісін «Ұлы патша» (rubā'um rabi'um) деп сипаттайды, ал басқа билеушілерді жай ғана «патша» дейді. Б.з.д. 14 ғасырға жататын «Соғыс Патшасы» (šar tamhāri) деп аталатын жеке мәтінде Аккад императоры Саргонның Пурушанда билеушісі Нұр-Даганға (Nur-Dagan) қарсы шапқыншылығы жазылған. Оқиға тарихи баяндалмаған, өйткені б.з.д. ХХІІІ ғасырлардағы Саргонды б.э.д. XIX ғасырдың анахрондық жағдайында суреттеген. Кейбір қазіргі ғалымдар мұны көркем шығарма деп санайды, дегенмен Египеттен табылған Аккад тіліндегі нұсқасы - Амарна жазбаларында (Amarna letters) кейбір маңызды тарихи факттер айтылған.

## Дереккөздер

Санат:Таяу Шығыстың көне қалалары
Санат:Хетт патшалығы
Санат:Ақсарай (ил)
Өтеміс

* Өтеміс – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл.
* Өтеміс – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
Ғарыштық сәулелену

**Ғарыштық сәулелену** дегеніміз - ғарыш кеңістігінің агрессивті ортасында орналасқан кез-келген денеде болатын процестерді сипаттауға арналған жалпы атау. Тығыз денелер (Айды, Меркурийді, астероидтарды, кометаларды және басқа ғаламшарлардың кейбір спутниктерін қоса) көптеген ауа-райына ұшырайды:

галактикалық және күндік ғарыштық сәулеленудің әсері,
күн желінің бөлшектердің әсері,
метеориттер мен микрометеориттер бомбалау.

Ғарыштық сынуды зерттеу өте маңызды, өйткені бұл процестер көптеген планеталық денелер бетінің физикалық және оптикалық қасиеттеріне әсер етеді. Сондықтан зерттеу зондтарынан алынған мәліметтерді дұрыс интерпретациялау үшін ауа-райының процестердің ғарыш денелеріне тигізетін әсерін түсіну маңызды.
Биологиялық шіру

**Биологиялық шіру** - биологиялық агенттердің әсерінен заттектер мен нысандардың өзіндік құрылымы мен қасиетін өзгертуі, пайдалы қасиетін жоғалтуы. Жер бедерін қалыптасуындағы экзогендік күштердің бірі болып табылады. 
Одан басқа экзогендік күштерге жел эрозиясы, су эрозиясы, физикалық үгілу, химиялық ыдырау жатады.
Санат:биология
## Дереккөз
	
https://ru.qwe.wiki/wiki/Biodegradation
Дрифтинг

**Дрифтинг**- көлік жүргізу техникасы. Бұл техника негізінде  жүргізуші жолда әдейі бұрылып , жолдың ілінуін жоғалтып, барлық бұрылыста автомобильді басқарды. Дрифтинг спортын, төрт доңғалақты дрифтпен, Гран Приде орнатылған классикалық бұрылыстар техникасымен және спорттық автомобильдерде жарыстармен шатастыруға болмайды. 

Моторлы тәртіп ретінде, дрифтинг бойынша жарыс алғаш рет Жапонияда 1970 жылдары, содан кейін 1995 жылғы initial D мангал сериалында танымал болды . Дрифтинг бойынша жарыстар бүкіл әлем бойынша өткізіледі және бұрыш немесе бұрыш жиынтығы арқылы өтетін жылдамдық және шеберлік бойынша бағаланады. 

Дрифтингті 1970 жылы әйгілі мотоцикл жүргізушісі Кунимицу Такахаси жарысқа енгізді. Дрифтинг Жапония чемпионатының барлық жарыстарында ең танымал спорт түрі болды.
Шаула жұлдызы

Шаула (λ Sco / Лямбда Сарышаян) — Сарышаян шоқжұлдызындағы екінші жұлдызды жүйе және түнгі аспандағы ең жарқын жұлдыздардың бірі. Шаула атауы арабтан шыққан. الشولاء aš-šawlā, бұл көтерілген [құйрық] дегенді білдіреді, өйткені ол Сарышаянның құйрығында орналасқан, ол солтүстік жарты шардан бақыланған кезде ашулы соңы (жало) ретінде байқалады.

Шаула-үш бақыланатын компоненті бар еселенген жұлдыз. Сарышаян в - 15-ші шаманың жұлдызы — А компонентінен 42-ші бұрыштық секундқа артта қалады, ал λ Сарышаян С — 12-ші шаманың жұлдызы — 95 бұрыштық секундқа A. бұл компоненттердің физикалық тұрғыдан А компонентімен байланыстырылғаны белгісіз.

Спектрлік өлшеулер А компоненті үш жұлдыз жүйесінен тұрады: 6 күн кезеңі бар бір-біріне айналатын В класты Екі жұлдыз және 1100 күн кезеңі бар жұлдыздардың осы жұбының айналасына айналатын төмен массасы бар басты тізбектегі жұлдыздар.