open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы

**Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы** — 2003 жылғы Питер Джексонның фэнтези жанрдағы фильмі, кинотрилогияның соңғы бөлімі.

## Қызықты деректер
Мұнда соғыс көріністеріне 200 мыңнан аса виртуалдық кейіпкерлер қатысқан екен. «Weta Digital» студиясы өңдеу жұмыстарымен айналысқан. Киноның алғашқы көрінісінде Голлумның пайда болуы түсіндіріледі. Бастапқыда бұл көрініс «Екі қамалда» көрсетілуі керек болған екен. Ал компьютерлік спецэффектілер саны бірінші бөлімде 560 болса, екіншісінде 800 болған. «Патшаның оралуында» 1500-ге жеткен екен.

Бұл киноның соңғы көріністері көрсетілімнен бес күн бұрын монтаждалған болатын. Питер Джексонның өзі киноны толықтай тек премьерасында ғана көрген. Жазушы Толкиннің шөбересі Ройд Толкин Гондордың бір жауынгерінің рөлін сомдайды. «Патшаның оралуы» тіпті де «Сақина соғысы» деп аталуы керек еді. Себебі Толкиннің өзі «Патшаның оралуы» спойлер боп табылады деп қарсы болған. Сонымен қатар кинода кітаптағы кейбір кейіпкерлер жоқ. Мысалы, Пиппинмен дос болатын Гондор қамалының күзетшісі Берегонд кітапта бар. Із кесуші дунэдайн Хальбарад та жоқ. Соғыс көріністері біршама қысқартылған екен.

Жалпы, трилогия бір уақытта түсірілген екен. Бүкіл түсірілімге 900 шақырымдай бейнетаспа пайдаланылған екен. 48 мыңға жуық қару-жарақ қолданылған. Әртүрлі көпшілік көріністерде 20600-дей актер ойнаған екен. 2400-ге жуық қызметкер (грим, спецэффекті, монтаж, дыбыс т.б.) жұмыс істеген. Кинотрилогияны түсіруге 7 жыл уақыт жұмсапты.

## Рөлдерде

* Элайджа Вуд — *[[Фродо Бэггинс]]*
* Вигго Мортенсен — *[[Арагорн]]*
* Шон Астин — *Сэм*
* Иэн Маккеллен — *Гэндальф*
* Орландо Блум — *Леголас*
* Джон Рис-Дэвис — *Гимли*
* Энди Серкис — *Голлум (дауысы мен бейнесі)*
* Доминик Монаган — *Мерри*
* Билли Бойд — *Пиппин*
* Лив Тайлер — *Арвен*
* Бернард Хилл — *Теоден*
* Миранда Отто — *Эовин*
* Карл Урбан — *Эомер*
* Дэвид Уэнем — *Фарамир*
* Джон Ноубл — *Дэнетор*
* Хьюго Уивинг — *Элронд*
* Иэн Холм — *[[Бильбо Бэггинс]]*
* Кейт Бланшетт — *Галадриэль*
* Мартон Чокаш — *Келеборн*
* Сала Бейкер — *[[Саурон]]/Орк*
* Брюс Хопкинс — *Гамлинг*
* Пол Норелл — *Өлі таулықтардың көсемі*
* Лоуренс Мкрао — *Сиқыршы патша/Готмог*
* Сара Маклеод — *Рози Коттон*
* Элистэр Браунинг — *Дамрод*
* Джон Бах — *Мадрил*
* Брюс Филлипс — *Гримбольд*
* Шон Бин — *Боромир* (режиссёрлік нұсқа)
* Кристофер Ли — *Саруман* (режиссёрлік нұсқа)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Питер Джексон фильмдері
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Ерсі оқиғалар (фильм)

**«Ерсі оқиғалар»** () — 2014 жылы режиссер Дамиан Сифрон түсірген аргентина-испаниялық қара комедия жанрындағы көркем фильм.

2014 жылы фильм 67-ші Канн кинофестивалінің негізгі конкурстық бағдарламасы аясында көрсетілді.
Ерсі оқиғалар 2015 жылы «Испан тіліндегі үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша Гойя сыйлығының және 2016 жылы «Ағылшын тілінен тыс үздік фильм» номинациясы бойынша BAFTA сыйлығының иегері. 2015 жылдың қаңтарында фильм «Үздік шет тіліндегі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына үміткерлер тізіміне енді.

## Дереккөздер

Санат:2014 жылғы Аргентина фильмдері
Санат:2014 жылғы Испания фильмдері
Санат:2014 жылғы қара комедия фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:Испан тіліндегі фильмдер
Санат:Дамиан Сифрон фильмдері
Трансформерлер: Айдың қараңғы беті

**«Трансформерлер: Айдың қараңғы беті»** () — Майкл Бэй түсірген 2011 жылғы американдық ғылыми фантастикалық экшн фильмі.

## Сюжет
"Біздің кейіпкерлеріміз үшін сергелдең күндер басталды: Сэм Микаэлодан айырылады, үкімет Автоботтарды Жерден қуу туралы заңнамалық акт шығарады, ал Мегатрон Фолленнен жеңілгеннен кейін жасырып жүрген кезеңде, Кибертронның әміршісі десептикон Шокуэйв біздің ғаламшарға сапар шекпекші болады. Әрине, келу мақсатында бейбіт пиғыл жатқан жоқ. Трилогияның ақырғы бөлімінің оқиғалары тек Жерді ғана емес, көлеңкелі жағы анағұрлым қараңғы құпияларға толы Айды да қамтиды."

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2011 жылғы фильмдер
Санат:2011 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Paramount Pictures фильмдері
Бұлттар атласы (фильм)

**Бұлттар атласы** () — Том Тыквер, Лана және Лилли Вачовски түсірген 2012 жылғы тарихи-фантастикалық фильм. Фильм өткен, қазіргі және болашақ кездкрінен алты адам туралы тәуелсіз, бірақ идеялық және символдық тұрғыдан байланысты алты оқиғадан тұрады; бір актерлер әртүрлі сюжеттер желісінде бірнеше кейіпкерді сомдайды.

## Сюжет
Фильм бір адамның алты рет инкарнацияға ұшырағанын, оның екеуі болашақта орын алғаны туралы баяндайды.

## Рөлдерде

## Саундтрек

## Дереккөздер

Санат:2012 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Лана және Лилли Вачовски фильмдері
Санат:Том Тыквер фильмдері
Трансильвания қонақ үйі (мультфильм)

**«Трансильвания қонақ үйі»** () — 2012 жылы жарық көрген режиссер Генди Тартаковскийдің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «Sony Pictures Animation» студиясымен жасалып, «Sony Pictures Releasing» кинокомпаниясымен шықты.

## Сюжет
Граф Дракула өзіне және қызына арнап бөгделер көзіне түспейтін қонақ үй салады. Ол жерде бүкіл әлемнің құбыжықтары үшін келіп демалуға барлық жағдай жасалған. Алайда туристер бұл жерде де құбыжықтарға тыныштық бермейді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Санат:Sony Pictures Animation мультфильмдері
Санат:Columbia Pictures мультфильмдері
Аққан жұлдыз (роман)

**Аққан жұлдыз** — Сәбит Мұқановтың романы, екі кітаптан тұрады. Бұл шығарма атақты ғалым Шоқан Уәлиханов туралы көптеген зерттеу, маңызды еңбектерге, фактілерге негізделіп, Шоқан болған жерлерге саяхаттар жасау нәтижесінде өмірге келген шығарма. Мұқанов осы тақырыпта "Ш.Уалиханов", "Қашқар қызы" деген пьесалар да жазды.

Қазақ әдебиетінің алыптар шоғырының бастауы Сәбит Мұқанов қазақтың 19 ғасырдағы ойшыл-ғалымы Шоқан Уәлихановтың өмірі мен шығармашылығын ұзақ жылдар бойы терең зерттеді. Осы зерттеу еңбектерінің нәтижесінде «Аққан жұлдыз» (1967-1970) романы туды. Жазу барысында арнайы Қытайға, Шыңжаң өлкесіне барып, Шоқанның сонда өткізген өмір кезеңдерін, бастан кешірген оқиғаларын зерттеп біледі. Омбы және Ленинград қалаларының мұрағаттары мен кітапханаларын күні-түні ақтарып, Шоқан өміріне қатысты материалдар жинады. Шоқанның қоғамдық өмірден шеттелуіне, одан «безінуі» мен «түңіліске» патша шенеуніктері тарапынан көрсетілген сенімсіздік пен жан күйзелісі себепші болады. Оның астарында Шоқан Уәлихановтың өз халқының шығу тегін қазбалау, этностық аумағы мен жер-су аттарының түп-төркінін анықтау, «еркіндік» пен «теңдік» туралы идеялары жатты. «Тұманды дәуірде» өмір сүріп, өз халқының алдында «болу не болмау» мәселесінің тұрғанын бүкіл болмысымен, жан-дүниесімен ұғынған Шоқан Уәлиханов ұрпақтары үшін жарық жұлдыз екенін Сәбит Мұқанов тағы бір дәлелдеді. Өз халқын жан-тәнімен сүйген Шоқанды «тамаша ойшыл» ретінде суреттейді. Еңбектің көркемдік жағы Шоқанның тұлғасын өзі өмір сүрген қоғамның әділетсіздігін сынай отырып жазылуымен ерекшеленеді. Шығармада қазақ-орыс қатынасының ара-жігі, сол кезеңде қабылданған реформаның, патшалық Ресейдің қол астына кірген қазақтың жайы кеңінен қамтылған. Шоқан туралы жазған еңбегінің 2 кітабы ғана аяқталған. Шоқанның өнегелі өмірінің ғұмырнамасына айналған еңбек аяқталмаған күйде қалды.

Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Романдар
Санат:Шоқан Уәлиханов
Чед Линдберг

**Чед Тайлер Линдберг** (ағыл. Chad Tyler Lindberg; туған. 1 қараша 1976, Маунт-Верноне, Вашингтон, АҚШ) — американдық актёр.

## Өмірбаяны мен мансапы
Чед Линдберг Вашингтон штатында Маунт-Вернон қаласында 1976 жылы 1 қараша күні өмірге келді. Маунт-Вернон университетінде актерлің шеберлік пәні бойынша білім алған. 1995 жылы оқуын бітіргенде Голливудқа көшіп кеткен.

Өзінің бірінші ролін "Рожденная свободной" 1995 кинофильмінде ойнаған. Кейін актер әр түрлі фильмдер мен сериалдарда түскен. Линдбергтің ең әйгілі жұмыстары - Джесси ролінде "Форсаж" фильмінде және Эштің ролінде "Сверхъестественное" телесериалында болған. Тағыда актер "Я плюю на ваши могилы" кинофильмінде басты ролдерде ойнағандықтан әйгілі.

2009 жылы Чед Линдберг "My Big Break" деректі фильмде түскен.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Чед Линдберг Internet Movie Database сайтында
* Чед Тайлер Линдберг MetaCritic.com

Санат:1976 жылы туғандар
Санат:Вашингтон штатында туғандар
Санат:АҚШ актерлері
Нұрлан Әбдіжапарұлы Жазылбеков

**Жазылбеков Нұрлан Әбдіжапарұлы** - Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі

1956 жылы Алматы облысында туған. Алматы энергетика институтын (1981 ж.), Экономика және құқық академиясын (2004 ж.) бітірген. 

Оқу бітіргеннен кейін Алматы энергетика институтында ғылыми қызметкер, Жамбыл шыны зауытында бас энергетик болып жұмыс істеген. 

1987-1989 жж. – Жамбыл қаласының тұрғын үй шаруашылығы өндірістік тресі электр қызметінің бастығы. 

1989-1991 жж. – Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институты ҒЗЖ-ның бас инженері. 

1991-2012 жж. - кәсіпкерлік қызмет атқарды. 

2003-2012 жж. – «Қарасай кәсіпкерлер одағы» ҚБ төрағасы. 

2009-2012 жж. – «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» Алматы облысы бойынша басқармасының төрағасы. 

2012 жылғы 20 қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. 

2005 жылдан бастап - «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» басқармасының мүшесі. 

2011 жылдан бастап - «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясының мүшесі. 

2012 жылдан бастап - «Атамекен» Одағы» Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы» төралқасының мүшесі. 

«Құрмет» орденімен, 2 дәрежелі «Атамекен» медалімен, «Тандаулы тұлғалар» энциклопедиясының батыры құрмет медалімен марапатталған. 

Үйленген, төрт баласы бар.

## Дереккөздер

Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Кико Касилья

**Франсиско Касилья Кортес** (исп. Francisco Casilla Cortés; 1986 жылы 2 қазанда Альковерде туылды) - испандық футболшы, «Эспаньол» клубының қақпашысы.

## Карьерасы
### Жастар клубы
Кико өзінің карьерасын 14 жастан бастаған.Кико өзінің футболдық білімін «Химнастик» және «Реал» жүйесінде алған.
### Реал Мадрид С
Мақсат қатарында Касилья, испан таңдау тармақшаның  Бірінші дивизионы мен Премьер-Лига ұсыныстар алды.Алайда, 2005/2006 маусымында,жарақат салдарынан,маусым бойы, Реал Мадрид С клубының үшінші қақпашысы ретінде беріледі.
### Эспаньол
2007 жылы трансфер бойынша еркін «Эспаньол» клубына ауысты.2007/2008 маусымда ол екінші құрамның қақпашысы болды. Оның Примерадағы ең алғашқы ойыны 2008 жылы 20 қаңтарда «Вальядолидқа» қарсы ойын болды.
### Кадис
2009 жылы "Кадис"клубына жалға алынды.
### Картахена
2010/2011 маусымында "Картахена" клубына жалға алынды.Ол клубтың тренері Хуан Игнасио Мартинестен тез сенімділік алды.Клубта 35 ойын ойнап,49 голды өткізді.
### Реал Мадрид
2015 жылы 17 шілдеде 6 миллион евроға Реал Мадрид клубына ауысты. Қазіргі кезде екінші қақпашы болып келеді.

## Дереккөздер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F,_%D0%9A%D0%B8%D0%BA%D0%BE
Борнның мұрасы (фильм)

**Борнның мұрасы** () — режиссер Тони Гилройдың 2012 жылы шыққан экшн-фильмі, Джейсон Борнның фильмдер сериясының спин-оффы.

## Дереккөздер

Санат:2012 жылғы фильмдер
Санат:2012 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Алфавит бойынша фильмдер
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:2012 жылғы атыс-шабыс фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ триллер фильмдері
Санат:Джейсон Борн
Санат:Фильмдер — спин-оффтар
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Тони Гилрой фильмдері
Эндрю Линкольн

thumb|Эндрю Линкольн (2012)
**Эндрю Линкольн** - 1973 жылы 14 қыркүйек күні Лондон қаласында дүниеге келген. Ағылшын əртісі, "Ходячие мертвецы" телесериалында Рик Граймс рөлімен əлемге əйгілі болды. 
Эндрю Джеймс Клаттербактан (Оңтүстік Африка) келген медбике жəне британдық инженер отбасысында дүниеге келген. Эндрю Халл деген жерде өскен, біраұ Эндрюға 10 жасқа толғанда, ол отбасысымен бірге Bath деген жерге қоныс аударды. "Beechen Cliff School" мектебін бітірген соң, RADA академиясында барды. Оның ағасы Ричард Клаттербак Санкт-Лоренс мектебінің директоры. "Ходячие мертвецы" телесериалынан басқа, ол "Эта жизнь" деген BBC драмасынан кейін де танымал болды. 2006 жылы Гаэли Андресонмен неке қиды.

Санат:1973 жылы туғандар
Санат:Лондонда туғандар
Санат:Ұлыбритания актерлері
Шәңгек

**Шәңгек** - тармақтала өскен бұтақтары бар қатты ағаштан, еліктің мүйізінен немесе темірден жасалған аспа. Оны көбіне қазақтар жоғары байлап қойып малды іліп сою үшін пайдаланған. Ағаштан жасалынған бірнеше шәңгектерді көлденең асылған бақанның бойына бекітіп, соғымды кептірген. Темір Шәңгек сан алуан жұмыстарға (құдыққа түскен заттардыалу, салдауыр орнына қолдану, құз-жартасқа өрмелеу, т.б.) пайдаланылады.
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Денис Царгуш

Дени́с И́горевич Царгу́ш (абх. Денис Царгәы́ш; 1987 жылы 1 қыркүйекте туған) - ресейлік балуан. Төрт дүркін Ресей чемпионы (2006, 2009, 2010, 2012), үш дүркін Еуропа чемпионы (2010, 2011, 2012), үш дүркін әлем чемпионы (2009, 2010, 2014). Ресейдің еңбек сіңірген спорт шебері. Ұлты - абхаз. Діні бойынша - мұсылман.

## Дереккөздер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D1%88,_%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87
Шетелдік жеке тұлғаларға салық салу

**Шетелдік жеке тұлғаларға салық салу** - басқа мемлекеттің аумағындағы жеке тұлғалардың табыс салығын төлеу жөніндегі заң жүзінде белгіленген міндеттемесі. мемлекеттер мен азаматтар арасындағы экономикалық қатынастар тұрақты тұратын мекеннің болуы қағидатын айқындайды. Егер шетелдік азамат осы мемлекетте жылдың көп бөлігін өткізет болса, оның өмірлік мүдделерінің дені осы мемлекетте деген сөз, демек ол табыс салығын осы мемлекетте төлеуге тиіс. Халықаралық тәжірибеде көбінесе азаматтың 183 күнтізбелік күннен астам осы елде тұрақты мекендеуі өлшем ретінде алынады. Кейбір елдерде тұрақты тұратын жерін (резиденттігін) айқындау үшін күнтізбелік жыл емес, салықтық жыл есептеледі, ал оның күнтізбелік жылмен үйлеспеуі мүмкін. Осыған байланысты табыс салығы төленетін жерді айқындау мақсатымен тұрақты тұрғын үйінің орналасқан жері, азаматтығы сияқты қосымша белгілер басшылыққа алынады. Бұл мәселелер қос салық салудан құтылу туралы келісіммен реттеледі. Салық төлеу туралы міндеттемені айқындау үшін тұрақты мекен қағидатымен қатар, азаматтық қағидаты пайдаланады. Халықаралық құқық актілерінде осы мемлекеттің азаматтары мен шетелдіктің бюджет алдындағы міндеттемеде тең құқылығы белгіленеді. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шетен қора

**Шетен қора** - талдан тоқылған шаруашылық құрылысы. Ол құрылыс материалдары тапшы жерлерде тұрғызылады. Шетен сөре ұзындығы 3-3,5 м, биіктігі 1,5-2 м етіп жас талдан тоқылады. Бұл үшін ұзындығы 2-2,2 м, диаметрі 3-3,5 см ұшталған қадаларды бір-бірінен 30 см жерге қадайды да, жіңішке жас шыбықтарды бірін астынан, бірін үстінен алып, қадаларын алма кезек айналдыра, төменнен жоғары қарай өріп, тоқиды. Осылай даярланған шетек сөрелерді біріне-бірін жалғастырып, түйістіріп, төбесін жауып, мал қоралар, төл қамайтын орын, ықтасын, құрал-жабдықтар сақтайтын қоймалар, т.б. шаруашылыққа қажетті құрылыстар жасалынады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шетелдік қадағалаушы

**Шетелдік қадағалаушы** - шет елдік немесе халықаралық ұйымның өкілдігін білдіретін, заңмен белгіленген тәртіппен елде сайлауға және референдумға дайындықты және оның өткізілуін қадағалауға құқық алған тұлға. Шетелдік қадағалаушы елге ұлттың заңнамада белгіленген тәртіппен келуге және мемлекеттік билік органдарының, сайлау комиссияларының, референдум комиссияларының рұқсаты болған жағдайда елдің орталық сайлау комиссиясында тіркеледі. Шетелдік қадағалаушының қызметі Қазақстан Республикасының конституциясында заңдарымен реттеледі. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Уиттиер

нобай
**Уиттиер** (ағл. Whittier) — АҚШ-тың Аляска штатында орналасқан елді мекен.

## Тарихы
1964 жылы Ұлы Аляскалық жер сілкінісінің әсерінен  пайда болған цунамиден қала зардап шекті,13 метрлік толқындардың кесірінен 13 адам мерт болды.
## Географиясы
Кенай жартылай аралының солтүстік шығысында,Принц Вильгельмнің бұғазының жағасында.
## Қызықты ақпарат
Аляска штатындағы Уиттиер қаласында 220 адам өмір сүріп жатыр. Олардың барлығы бір ғана 14 қабатты үйде тұрады. Алғашында бұл үй әскери адамдарға салынған. Алайда уақыт өте келе кемежайда жұмыс істейтіндер де көшіп келген. Бұл үйде тұратын түгел қала тұрғындарына барлық жағдай жасалған. Өйткені осы 14 қабаттың ішінде дүкен, мектеп, полиция пункті, кафе, аурухана, тіпті фитнес-орталыққа дейін бар.Ғимарат   1956  жылы салынған.
## Дереккөздер

Массагет сайты
## Сыртқы сілтемелер
↑ http://www.akml.org/ACoM.html 
## Тағы қараңыз
Аляска

Санат:Аляска қалалары
Ұшардың ұлуы

**Ұшардың ұлуы** — Қорқыттың авторлығында  жеткен күй. 

Алғаш рет М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында 1986 жылы жарық көрген. Антологияға кірген  күйдің осы түрі нотаға неғұрлым нақты түрінде түсірілген. Аңызын  айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев.

## Күйдің  аңызы
Бір жесір кемпірдің жалғыз баласы болады. Ол құс салып, ит жүгірткен саятшы екен. Қашқан аңды құтқармаймын. Ұшар деген тазысы, желмен жарысқан жүйрік аты бар екен. Күндердің күнінде  жігіт кенеттен қайтыс болады. Сол кездегі елдің әдет-ғұрпы бойынша, өлікті жерлегеннен кейін жұрт қоныс жаңартып, басқа жерге көшеді екен. Жаңа орынға көшіп келгеннен кейін кемпір баласынан  қалған көзі - тазыны іздесе, ол ұшты-күйді жоқ боп шығады. «Ескі   жұртта  қалған болар!» - деп, ана бұрынғы қоныстарына қайтып келсе, айтқандай-ақ Ұшар иесін қиып кете алмай, мола басында сай-сүйекті сырқырата аспанға қарап  ұлып отыр екен. Мұны көрген ана:
::*«Жалғызымнан айрылдым ,*
::*Қанатымнан қарйылдым*
::*Ұшар, Ұшар, кә, кә...»*-

деп аңырайды. Иен далада  жалғызының артында қалған ана мен иесінен айрылған тазы - қос мұңлық қосылып күіренеді. Қорқыттың осы оқиғаға айланысты шығарған күйі «Ұшардың ұлуы» деп аталады.  

## Дереккөздер

Санат:Қорқыт күйлері
Санат:Қобыз күйлері
Шеттентек

**Шеттентек** – Алакөл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс сілеміндегі Күнгей жотасының солтүстік беткейінен басталып, Тоқжайлау ауылынан 6,5 км төменде Ортатентек өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 49 км. Су жиналатын алабы 415 км2. Аңғары тар шатқалды, Күнгей жотасы мен Қайқаң таулары арасындағы тауаралық ойпаңға шыға кеңейе түседі. Алабында бұлақ, бастау, тұмалар көп. Негізгі салалары - Айпара, Жіңішке, Қарасай. Мамыр-шілде айларында тасып, қазан айынан бастап сабасына түседі. Суының минералдылығы 50-250 мг/л. Ағыны қатты, суы мол. Көп жылдық орташа су ағымы сағасы тұсында 3,60 м3/с. Суы Тоқжайлау ауылын тұрмыстық-шаруашылық суымен қамтамсыз етуге пайдаланды. 

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы өзендері
Санат:Алакөл су алабы
Шетелдік кәсіпорын

**Шетелдік кәсіпорын** - шет ел қатынасын, республика заңдарына сәйкес ел аумағында құрылған, шетелдік инвестордың толық иелігіндегі, яғни жарғы капиталында 100%  үлесі бар кәсіпорын. Оны шетелдік заңды тұлғамен - шет мемлекеттін заңдарына сәйкес республикадан сырт жерде құрылған және қызметін ел аумағындағы тұрақты немесе тұрақты емес мекеме арқылы жүзеге асыратын заңды тұлға (бейрезидент). 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Зілді бұйрық

## Жамбыл Жабаевтың «Зілді бұйрық» өлеңін талдау
Өлең тұтастай оқиға желісіне құрылған және тарихи деректермен берілген, осыған қарап нақты тарихи оқиғаның берілгендігін аңғару қиын емес. Бұл 1916 жылғы сар даланы сабылтқан сұрапыл жарлық болатын. Өлең мазмұнынан халықтың толқынысты хал-жағдайын, күпті көңіл-күйін нақты көруге болады. Жамбыл Жабаевтың өзі де бұл тарихи оқиғаның саналы куәгері болғандықтан, қалтқысыз жеткізе білген.

«Отыз бір – он тоғызды алад» деген

Суық хабар халықты бұлқындырды.

Жылады сорлы халық малын айтып,

«Кеткен соң қолдан шығып келмес қайтып», -

Дейді де, еңірейді, егіледі

Қайғының күндіз-түні күйін тартып.  –

Міне, қарапайым халықтың күйі осы. Халық нақақтан баз кешуде. Ал басы бір, намысы нар азамат ерлер бір тудың астына ат байлай бастады. Алайда, атпалдай азаматтарды әскерге былай бір алып кетсе, арынды ерлерді тұтқынға салып, дарға асып жатты. Бұл қайғылы да қасіретті көрініс Жамбыл жыраудың жанын жаралап, боздақ күйін базыната берді. Жыраудың ендігі күйі – халықтың басына үйірілген қара бұлтты жырмен сейілту. Боздақтарынан айырылған халықтың есеңгіреген ымырт шағы шығармада жақсы көрсетілген. Тарихи тұтастықты теңдей ұстай отырып халық мақсат-мұратын жырлай білген дала жырауының жыр шумақтары үлкен бір тарихи жырды алып келе алды. Өлең көлемі тарихи жырдың көлем пішіміне еш келмесе де сипатталған сюжет пен жеткізілген оқиға сарыны тарихи жырдың күшін танытып тұр.

Жөнелді абақтығы соры қайнап.

Барады боздақтардың көзі жайнап.

Қамалды абақтыға қырғыз, қазақ

Білмеді не боларын сырттағы ел

Қамалғандарды тірідей тартты азап.

Жырда шытырман оқиғалар да біртіндеп беріліп отырады. Халықтың жасаған әскери қимылдары мен басшы батырлардың ту көтерген ұрыстарынан дерек беріліп, сипатталып отырады. Шығарманың бұл ерекшелігі – оқиға мен жыраудың жеткізгісі келген идеясының сіңісіп кеткендігінен болса керек.

Жырау толғап отырған жырдың идеялық қуаты жыр шумақтарының соңында кесіліп түседі:

... Аттандық ұлығының қонысына

Елді сорған борсықтай болысына.

Көп ерлер қаза тапты жауға аттанып

Көксеген азаттықтың соғысында.

Азамат ердердің ардалы ісін жырына қосып, қос қолдап жырлай білген жыраудың мұраты да ерлердің ісін дәріптеу болатын. Қиямет заманда халқының мұң-қайғысы мен намыс арманы үшін жанын қиған Бекболаттай, Ботпайдай ерлердің батырлық болмысын келер ұрпаққа үлгі ету керек болды. Осылайша, қаһармандық жыр туа келді. Азаттықты аңсаған халықтың қаһармандық қасиетін танытқан осынау Жамбылдың жыры ұрпақ үшін жоғалмас қазына болмақ.  
## Дереккөздер

http://massaget.kz/okushyilarga/uy_tapsyirmasyi/25220/
## Сыртқы сілтемелер
http://bankreferatov.kz/kazakstan-tarihi/888-zh-zhabaev.html

http://e-history.kz/ru/biography/view/25
Шетырғыз

**Шетырғыз** – Торғай алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысының Мұғалжар, Шалқар және Ырғыз аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 178 км, су жиналатын алабы 4740 км2, жалпы құламасы 288 м. 

## Бастауы
Мұғалжардың шығыс бөлігіндегі Айрық тауындағы бұлақтан басталып, Шеңбертал ауылынан 10 км солтүстікте Ырғыз өзеніне оң жағынан құяды. Басты салалары - Сырлыбай (ұз. 50 км), Қайыңды (ұз. 98 км). 

## Гидрологиясы
Алабының жоғарғы бөлігі төбелі, қалған бөлігі жазық. Аңғары жоғарғы бөлігінде шатқалды, ені 200 - 600 м, биіктігі 20-50 м, беткейлері аспалы. Төменде 1-4 км-ге дейін кеңейіп, беткейі жатықтанады. Арнасы айқын қалыптасқан, ирелең, ені жоғарғы ағысында 40-60 м-ден төменде 160-170 м-ге дейін өседі. Көктемде тасып, жазға қарай қарасуларға бөлінеді. Суының минералдылығы көктемде 200-600 мг/л-ден жазда 2,5 г/л-ге дейін өседі. Көп жылдық орташа су өтімі Қаратоғай ауылы тұсында 0,99 м23/с., тасынды көлемі жылына 28 мың т. Ауыз суға, мал суғаруға пайдаланады. Алабы - жайылым, шабындық.

## Дереккөздер
 

Санат:Мұғалжар ауданы өзендері
Санат:Шалқар ауданы өзендері
Санат:Ырғыз ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Шібір қаған

**Шібір қаған** (т.ж.б. - 619) - бірінші Шығыс Түрік қағанатының билеушісі (608-619). 608 ж.  күзде Қытайға жартылай бағынышты түркілердің билеушісі қайтыс болды да Суй әулетінен шыққан императо Ян-ди оның орнына Дұғишадты тағайындады.

## Басқаруы
Дұғи " Шибір хан" лауазымын қабылдады. Көп ұзамай Қытайда ян-диге қарсы көтеріліс басталды. Осыны пайдаланған  Шибир қаған көтерлісшілермен одақтасып, Ішкі Қытайға жорық жасады. Көп ұзамай  Шибир қағанның Қытайға жасаған шапқыншылықтары империяның астанасына дейін жетті. Ол көтерісшілердің басшылы Ли Юаньнің император тағына отыруына көмектесті. 618 ж. Ли Юань таққа отырып, өзін Гаоцзу императормын деп жариялап, Тан әулетінің негізін салды. Бірақ билікке қол жеткізген табғаштар түркілерге байырғы қытайлардан бетер жау болып шықты. Сондықтан  Шибир қаған оларға қарсы 619 ж. жорыққа аттанды. осы жорық барысында  Шибир қаған аяқ астынан ауырып, қайтыс болады.

## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
## Тағы қараңыз

Санат:Шығыс Түркі қағанатының билеушілері
Микробиотика

Барлық адам – симбиотикалық ағза. Әрқайсымыздың ішімізде микробиотика өмір сүреді. Бұл ағза зат алмасуды реттейді, иммунитетте үлкен рөл атқарады, жоғары жүйке жүйесіне әсер етеді және ағзаға керекті 30% энергия өндіреді. Аталған жасушалардың саны 100 триллионға жетеді. Бұл дегеніңіз, адамдікінен 10 есе көп. Бактериялар ішек-қарын жолында, теріміздің барлық бөлігінде, ауызда және сілекейде болады. Адам мен микрофлора – бірі-біріне өте қажет, суперорганизмдер. 
## Тағы қараңыз
жүйке жүйесі

энергия

микрофлора
## Дереккөздер

Массатгет ойын-cауық порталы, "денсаулық" бөлімі
## Сыртқы сілтемелер
http://zdr.ru/encyclopaedia/entsiklopedija-praviljnogo-pitanija/5073 

http://www.kulina.ru/articles/51406/
Күн сәулесінің жетіспеуінен пайда болатын аурулар

Қатерлі ісік аурулары, жүрек аурулары – күн сәулесі жетіспейтін адамдарды күтіп тұрған ең қауіпті аурулар. Ғалымдардың сөзіне сүйенсек, әрбір оныншы адамның ағзасына күн сәулесі жетіспейді екен және «бұл - адам шошырлық статистика».

Бұл зерттеулерді Кембридж Университетінің ғалымдары жүргізіп көрген. Олар жүргізген тәжірибеге 42-82 жас аралығындағы 14641 ерікті қатысқан. Зерттеу нәтижесінде ерлер мен әйелдер күн сәулесі жетіспегендіктен, мертігіп қалу, диабет, жүрек талмасы, қатерлі ісік сияқты қауіпті ауруларға жиі шалдығады екен.

Мұндай ауруларға шалдығудың басты себебі: D дәруменінің жетіспеуі болып табылады. Ол ағзаны аурулардан қорғайтын қалған сияқты қызмет атқарады және көптеген химиялық реакция осы дәруменнің қатысуымен жүреді. Сондықтан, күніне кемінде жарты сағат күн астында жүрген пайдалы. Ал қыс мезгілінде D дәруменінің мөлшерін көбейту үшін арқан балық (лосось) пен майлылығы жоғары сүт тағамдарын пайдалану керек. 
## Тағы қараңыз
Күн сәулесі

## Дереккөздер

Массагет ойын-сауық порталы  http://massaget.kz/layfstayl/Zdorove/21731/
## Сыртқы сілтемелер
http://www.orthodox.od.ua/main/1609-nexvatka-solnechnogo-sveta-chrevata-razvitiem.html

http://www.nedug.ru/news/популярно_о_здоровье/2008/10/23/Недостаток-солнечного-света-ведёт-болезни#.VM8svlWmLIU
Ши жұн ханша

**Ши жұн ханша** (т.ж.б. - б.з.б. 103) - үйсін күнбиіне ханымдыққа берілген Хань елінің қызы. Ғұн еліне қарсы соғыста өзінің дәрменсіздігін түсінген Хань империясы далалық мемлекеттер арасындар одақтас іздейді. Осы мақсатпен б.з.б. 108 ж. У-ди патша туысы князь Жиәннің қызы Ши жұн ханшаны "император қызы" деп Елжау биге ұзату туралы шешім қабылдады. Хань паншалығының ханшасы Ши жұн ханшаны Үйсін еліне ұзату әдеттегі құдалық қатынас емес, олардың ғұндарға қарсы күресіндегі үлкен стратегиялық маңызды мәселе және батыс өңірдегі ең ірі мемлекет - үйсіндермен одақ жасаудың бір тәсілі еді. Ол Хань патшалығының ықпалын батыс өңірге жүргізуге жол ашты. Ши жұн ханшаға Қытай елі жансыздық әрекетті жүктеді. Ол үйсін елін зерттеп, білу және одақтас елдің мықты болуын қамтамасыз ету, ел билеушілерінің басын бірлікте ұстан еді. Тарихта Ши жұн ханшаның "Аққу әні" деп аталатын өлеңі сақталған. Жасы келген Елжау би Ши жұн ханшаны немересі жөнші (Шыншы) биге қосқан. Олардан Шауфу атты қыз дүниеге келген. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шизогония

**Шизогония** (грек. schizo - бөліну және gonos - қайтадан пайда болу) - бір клеткалы қарапайымдар мен балдырлардың кейбір түрлерінің жыныссыз жолмен көбеюі. Шизогония кезінде аналық дарабастың ядросы немесе шизонты (қарапайымдардың жыныссыз көбею сатысындағы көп ядролы дарабас) бірнеше қайтара жыныссыз көбейеді де, көптеген ядроға бөлінеді. Шизогония жолымен көбеюден пайда болған бір ядролы жас дарабастарды мерозоит деп атайды. Бірнеше қайтара жыныссыз көбеюден кейін кейін пайда болған мерозоиттардан жыныстық жолмен көбеюге қабілетті, яғни гаметалар түзе алатын гаметоцид клеткалары пайда болады. Ғылымда Шизогония ұзымына балама ретінде кейде схизогония термині қолданылады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Пияз қабығымен емделу

Санат:денсаулық
## Қажалған теріні емдеу
Күстен құтылу үшін пияздың қабығын шыны банкаға салып, ас сіркесін құйыңыз. Банканы пергамент немесе компрестік қағазбен жауып, екі аптаға қалдырыңыз. Содан соң сіркені төгіп, қабықты құрғатыңыз. Ұйықтар алдында қажалған жердің айналасына вазелин немесе басқа да майлы, теріні жұмсартатын иісмай жағып, қажалған жерге қабықты 2-3 мм болатындай қойып, жүннен тоқылған шұлық киіп алыңыз. Таңертең аяқты булауға салып, ақырындап қажалған теріні алып тастау керек. Бұл әдісті бірнеше рет жасасаңыз, күс кетіп, тері жазылады.
## Тұмауды емдеу
Пияз қабығы тұмауды оңай жеңеді. Ол үшін қабықты ұсақтап кесіп, 4 ас қасығын қайнаған суға салып, 3-5 минуттай сол судың буымен дем алыңыз.
## Варикозды емдеу
Венаның түйнеліп кеңеюі жағдайында пияз қабығының тұнбасын 10 күндей қабылдау керек. Ол үшін 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 100 мл арақ құямыз. Бұл тұнба бір аптадай тұруы керек. Содан соң сүзгілеп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 2-3 рет 20 тамшыдан қабылдап тұру керек.
Немесе 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 400 мл қайнаған су құйып, 6 сағатқа қалдыру керек. Сүзгіден өткізіп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 мезгіл ¼ стақаннан ішіп тұрыңыз. Бұны үзбей 7-10 күнде жасау керек. Қайталағыңыз келсе, бір апта күтіңіз.
## Құрғақ жөтелді емдеу
2 ас қасық пияз қабығына 2 стақан су құйып, астын жай қойып, 15 минут қайнатамыз. Бөлме температурасында суытамыз. Сүзгіден өткізіп, жылы күйінде ¼ стақаннан тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 рет ішеміз.
## Дереккөздер

http://massaget.kz/layfstayl/Zdorove/24098/
## Сыртқы сілтемелер
http://ya-zdorovyi.com/polza-luka/ 

http://mamapedia.com.ua/health/polza-ili-vred/polza-luka.html 
## Тағы қараңыз
Пияз
Анкилоглоссия

Анкилоглоссия–тіл астындағы жүгеннің ұзындығы өте қысқа болып, тілдің еркін жылжуына мүмкіндік бермеуімен сипатталатын тіл ауруы.Әдетте,анкилоглоссияға шалдыққан адамдардың кейбір дыбысты айтуға шамалары жетпейді.Ең көп кездесетіні "Р" дыбысын айта алмау (сақаулық).

## Ауруды емдеу жолдары
1. Радикалды тәсіл. Яғни, хирургиялық жолмен емдеу.

2. Консервативті тәсіл. Бұл — арнайы жаттығулардың көмегімен қалпына келтіру деген сөз.

Оташылар өз кезегінде жансыздандыратын дәрі беріп, жүгенді кеседі. Артынша, бірнеше күннен кейін «р» дыбысын еш кедергісіз айта беруіңізге болады.
Екінші тәсілге сәйкес ақауды түрлі жаттығу жасау арқылы ретке келтіру мүмкіндігі бар. Ол үшін тілді иекке жеткізуге тырысу керек. Келесі бір жаттығуда басыңызды шалқайтыңқырап, тіліңізді үстіңгі ерніңізге тигізуге тырысыңыз. Мұнымен қатар, тілді белсенді түрде ары-бері қозғалтудың пайдасы зор. Құрамындағы сөздерде «Р» дыбысы бар жаңылтпаштарды жиі айтыңыз. Қиналып жүрген болсаңыз, "Р" әрпі бар жеке сөздерді таңдауыңызға болады.

Ленинді көзбен көрмесек те, ата-анамыз арқылы естіген болармыз. Ол да бала күнінде "Р" әрпін айта алмаған екен. Аты тарихта қалған көсем аталған әріпті айту үшін көп жаттыққан. "Р" мен "Д" әріптерінің артикуляциялары бірдей болғандықтан, екеуі қатар қолданылған сөздерді жиірек қолданған. Нәтижесінде, еңбегі өз жемісін жегізген.

Әлемде адам баласының қолынан келмейтін еш нәрсе жоқ. Бастысы – өзіңіздің жақсы нәтижеге жете алатыныңызға сеніңіз. Жинақталып, сіз де жаттығулар жасап көріңіз. Драма, дастарқан, достар, дәрі, дүрбі, дүңгіршек сынды сөздерді жиі айтыңыз. Тіл асты жүгенінің ұзармайтынын байқасаңыз, өз жұмысын жақсы білетін оташы маманға жолығыңыз. Ол ақауды бірден қалпына келтіреді. Ал, жарасы небары бірнеше күннің ішінде жазылады.
## Тағы қараңыз
Тіл

Ота
## Дереккөздер

Массагет ойын-сауық порталы
Пішпек

**Пішпек** – Қоқан хандығының бекінісі. 1825 жылы Қоқан ханы Мәдәлінің бұйрығы бойынша Аламедин өзінің сол жағалауында, қырғыздың Солто руының батыры Бішкектің кесенесі тұрғызылған жерде салынған. Бекініс қыштан өрілген, төрт бұрышты қабырғалары қалың әрі биік. Бекіністе әскери казарма, оқ – дәрі, отын – су қоймасы, саудагерлер мен салық жинаушылардың отбасылары орналасқан. Патшалық Ресейдің 19 ғасырдың 40 жылдары Шу – Іле өзендері арлығын отарлау саясатын күшейтуіне байланысты қоқандықтар Пішпек Бекінісінің әскери қуатын нығайта түсті. Ұзынағаш шайқасында қоқандықтардың жеңілісі табуы орыстардың Пішпек бекінісін алуын тездетті. 1860 жылы тамызда Верныйдан аттанған полковник И.Э.Циммерман бастаған орыс әскері әуелі Тоқмақты, сонан соң Пішпек Бекінісін алды. Алайда орыс әскерлері Пішпекте тұрақтап қалмай, Верныйға қайтып кетеді. 1860 жылы тамызда қоқандықтар Пішпек бекінісін қалпына келтірді. Пішпек бекінісі 1863 жылы орыс әскерінің қолына толығымен өтті. 
Қазіргі атауы Бішкек.

## Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(н-с) Алматы, 2005 жыл.
Әуппай

**Әуппай** — Қорқыт атаның авторлығында жеткен қобыз күйі.

Алғаш рет 1986 жылы М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында жарық көрген. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев.

## Күйдің аңызы
Бұл күйдің де өзіндік сыры бар. Қорқыт қасиетті кілемін төсеп, су бетінде отырғанда, Сырдарияның жағасына бала көтерген бір әйел келеді. Өзі арып-қашқан әйелдің емшегінен сүт шықпай, аш бала уанбай жылай береді. Ол Дарияның ортасында ағып келе жатқан Қорқыттан көмек күткендей телміре қарап, баласын: "Әуппай, әуппай", - деп жұбатып тұрады. Сонда қолынан келер қауқары, жәрдем берер халі жоқ күйші:
::*Айналайын балам-ай,*
::*Жас балаңа алаңдай,*
::*Аш болсан да ойыңда*
::*Аман сақтау балаңды-ай,* -
деп тебіреніп, ананың перзентіне деген ыстық махаббатын күй тілімен сөйлеткен екен.

## Дереккөздер

Санат:Қорқыт күйлері
Санат:Қобыз күйлері
Павел Воля

**Павел Алексеевич 《Снежок》 Воля** - 1979 жылы 14 наурыз күні Пенза қаласында туды.  Əртіс, тележүргузіші,  Comedy club телепроектінің мүшесі.  
Comedy club проектіне дейін ол 《Валеон Дассон》 жайдарманының қатысушысы болды.《 Убойная лига》 жəне 《Смех без правил》 программаларын жүргізген. Қазір ТНТ каналындағы 《Comedy баттл》 программасын өткізеді. 
14 наурыз күні 1979 жылы Пенза қаласында туды. 11 мектепті бітрген. Пенза жайдарман командасының капитаны болды. 《Русское радио в Пензе》 радиосында диджей болып істеді. 2001 жылы Пензаның мемлекеттік мұғалімдер университетін  орыс тілі жəне əдебиеті пəнінің мұғалімі болып бітірген.  Бітірген соң, ол Москва қаласына көшті. 2005 жылдың 9 сəуірінде 《Атриум》 сауда үйінде Comedy club телепроектінің презентациясы өтті. Сол презентацияны Павел Воля ашқан. 2007 жылдан бастап ол əнші карьерасын бастады. Сол жылы бірнеге трек жəне клип шығарды.  Олар: 《Все будет офигенно》, 《Маме!》, 《Пенза-сити》.
Гарик Мартиросян

**Гарик Юрикович Мартиросян** - 1974 жылы 13 ақпанда Ереван қаласында туды. Шоумен, юморист, тележүргузіші,  продюсер, Comedy club телепроектінің мүшесі жəне жүргузуші. 《Минута славы》 проектін жəне 《Прожектор перис хилтон》 проектінің жүргузушісі болды.

Гарик Мартиросян 13 ақпанда Ереван қаласында туды. Бірақ оның ата-анасы оның туған күнін 14 деп қойды, себебі олардың ойынша, 13 ол бақытсыз сан . сондықтан Мартиросян тұған күнін екі күн бойы тойлайды. Оның Левон атты ағасы бар. Гарикті музыка мектебінен шығарып жерді, бірақ оған қарамастан, Гарик рояль, гитара, барабанда ойнауды үйренді. Мектептен кейін Ереван қаласының мемлекеттік медицина университетінде білім алды. Дəрігер болып ол тек үш жыл ғана жұмыс істеді.  1993-2002 жылдар арасында ол 《Новые Армяне》 жайдарман тобының мүшесі болды. Сосын Comedy club резтденті болдвы. 2006 жылдан бастап 《наша Russia》 продюсері жəне авторы болды. 2008 жəне 2012 жылдар жылдар арасында ол 《Прожектор перис хилтон 》 проектінің жүргузушісі болды.
Джеффри ДеМанн

**Джеффри ДеМанн** (, 25 сәуір 1947 жылы туғ., Буффало, Нью-Йорк штаты, АҚШ) — америкалық кино және театр актері. «Попутчик», «Зелёная миля», «Мгла» және т.б. киноларындағы рөлдерімен әйгілі. «Гражданин Икс» телефильмінде түскен, сонда Андрей Чикатило рөлін сомдаған еді, бұл рөл кейін оған «CableACE Award» сыйлығымен және «Эмми» номинациясымен марапатталған.

## Өмірбаян
Джеффри 1947 жылы Буффало қаласында, Нью-Йорк штатында Виолетт пен Джеймс ДеМанн отбасында дүниеге келген. 70-ші жылдары Англия көшіп кетіп атақты Олд Вик театрында өнер көрсеткен. АҚШ-қа қайтканнан кейін Корольдік Шекспирлік компаниясында көптеген спектакльдерге қатысқан. 2010 және 2012 жылдар арасында «Ходячие мертвецы» телесериалында түскен.

1974 жылдан бастап Энн Секжерға үйленген, екі баласы бар, қызы Хизер және ұлы Кевин.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* FilmReference
Тарғыл тана

**Тарғыл тана** — бұл күй Қорқыттың авторлығында жеткен. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-979), жазып алған М. Жарқынбаев.
## Күйдің аңызы
"Қорқыт қырық жасқа келегенде оған ажалының жақын екендігі жайлы бір құдырет аян береді.Қорқыт жарық дүниені қимай, адам баласы мәңгілік жасайтын Жерұйық іздемекші болып, Желмаясына мініп, жолға шығады. Мұны көрген тәңірі періштелерімен ақылдасып:" Егер бұл адам өлімді ешқашан аузына алмайтын болса, онда мәңгілік өмір сүреді. Жанын олжағанына тәубе қылса, еркіне жіберейік, қанша өмір сүрсе де, жүре берсін",-депті. Бұл сөзді естіген Желмаяға тіл бітіп: "Егер ешбір дүниеге мойын бұрмай, тек қана өмірді ойласаң, мен сені өлімнен алып шығамын",-деген екен. Бұдан кейін Қорқыттың көңілі жайланып, өлімді ешқашан ойына алмауға тырысады. Бір күні Қорқыт Желмаясымен ел аралап келе жатып, далада мал бағып жүрген жас баланы ұшыратады. Қорқыттан үркіп, бір тарғыл тана табыннан бөлініп тұра қашыпты. Оны қайтарам деп қуа жөнелген баланың аяғына шөгір кіріп, танаға жете алмай жылап отыра кетеді. Баланы аяған Қорқыт оны өзі қайтармақшы блады. Бірақ қанша қуса да, тана жеткізбейді. Әбден ыза болған Қорқыт: "Өлсем де жетемін!" - деп өршелене қуады. Мұны естіген тәңірі тарғыл тананы тасқа айналдырып жібереді. Денесі тасқа айналып, жаны шығарда тіл бітіп:
:Менің өзім  қара едім
:Қарадан туған ала едім. 
:Туған  жерім-Қазалым,
:Мына тау  болды-ау ажалым,-
деп ыңыранады. Тананың жарық дүниемен қоштасардағы осы қиналысын  өрген Қорқыт сол жерде қобызын қолына алып, "Тарғыл тана" күйін  шығарған екен. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Тарғыл тана — SazAlem сайтында

Санат:Қорқыт күйлері
Тимур Батрудинов

**Тимур 《Каштан》Тахирович Батрудинов** - актер жəне тележүргузіші. 
1978 жылы 11 ақпан күні Вороново ауылында туды.  Оның əкесі - Тахир Хусаинович, инженер.  Анасы - Наталья Евгеньева, экономист.  Жас кезінде анасының ата-анасының Қазақстандағы, Щучинск қаласындағы үйінде өткізді.  Мектептен кейін ол Санкт-Петербург қаласының мемлекеттік экономика жəне финансылар университетінде оқыды. Оқудан кейін, бір жыл байланыс əскерінде қызмет етті. Comedy club проектінің резиденті. 2004 жылы ол Муз-тв  каналында 《Привет, Кукуево!》 Бағдарламасын жүргізген.  2013 жылы 《ХБ》 бағдарлмасында Гарик Харламовпен бірге түсті.
Софи Тёрнер

**Софи Тёрнер** (ағылш. *Sophie Turner*; 21 ақпан 1996, Нортгемптон) — ағылшын актрисасы.

### Өмірбаян
Софи Тёрнер 1996 жылы 21 ақпанда Нортгемптон қаласында дүниеге келген. Кингс орта мектебінде оқыған. Плэйбокс театрында тәжірибе жинақтаған.

2011 жылы алғашқы рет «Игра престолов» телесериалында Санса Старк рөлін сомдау арқылы белгілі болды. 2014 жылы «Особо опасна» кинофильмінде ойнады. 2015 жылы «Монстр Мэри Шелли» фильмі жоспарланған.
Эйдан Гиллен

**Эйдан Гиллен** (ағылш. Aidan Gillen, туғ. 24 сәуір 1968, Дублин) — ирландық кино және театр әртісі.

### Өмірбаян
Эйдан Дублин қаласында дүниеге келген. Гласневиндегі St. Vincent's C.B.S мектебін бітірген. 2001 жылы өзінің құрбысы Оливии О’Флэнаганға үйленген. Қазіргі кезде Ирландияда өзінің отбасымен тұрып жатыр(Берри(1998) және Джо(2000)). 2009 жылы Эйдан  Irish Film and Television Awards премиясымен марапатталған.

### Шығармашылығы
Актерлік мансабын 16 жасында Шекспирдің пьесасында ойнаудан бастаған. Кейін Лондонға көшіп кеткен.

2009 жылы америкалық рестлер Джон Синамен бірге «12 раундов» кинофильмінде түскен. Сол жылы жазда ВВС2 каналында Freefall (ағылш.) телесериалында түскен болатын.

2010 жылы Эйдан  HBO каналының Игра престолов телесериалында Петир Бейлиш рөлін сомдаған.

### Дереккөздер

Википедиядағы мақала
Гарик Харламов

**Игорь Юрьевич Харламов** - 1981 жылы 28 ақпанда Москва қаласында туды.  《Сборная Москвы》, 《 Незолотая молодëжь》 жайдарман топтарының мүшесі. Comedy club проектінің резиденті. 《Офис》 жəне 《 Куколд-шоу》, 《 ХБ》 проектілерінің жүргузішісі. 
Игорь жасөспірім болғанда, оның ата-анасы ажырасып кетті. Əкесі Америка Құрама Штаттарына ұлын алып, көшті. 14 жасында Игорь 《Харендт - мектеп жəне театр》 байқауынан өтіп, сол мектепте оқыды.  Бес жылдан кейін ол Москва қаласына оралды. Comedy club проектіне өтіп, танымал болды. Сонымен қатар ол еөптеген фильмдерінде  түсті. Мысалы, 《Самый лучший фильм》, 《 Самый лучший фильм 2》, 《сасый лучший  фильм 3D 》 түсті.
Піштіру

**Піштіру**, тарттыру – жануарлардың жыныс бездерін алып тастау немесе аталық жануарлардың жыныстық қызметін тоқтату мақсатында олардың тұқым шашу қабілетін бұзу.

Піштіру көптеген омыртқасыздарда ешқандай өзгеріс туғызбайды, өйткені оларда жыныс бездері ішкі секрецияға байланысты емес. Піштіру сүтқоректілер организмінде үлкен өзгеріс тудырады. Сүйектердің әсіресе қол – аяқ сүйектерінің өсуі өзгереді, екінші жыныстық белгілер жойылады не нашар дамиды, денеге май көп жиналады. Жыныс бездері ауруларында және кейбір басқа органдардың ауруы кезінде ем ретінде піштіру(тарттыру) қолданылады. Малды піштіру көбіне шаруашылық тиімділігі тұрғысынан және емдеу мақсатында хирургтік әдіспен жүргізіледі. Піштірілген малды ақта дейді. Жылқыны ақталайды, бұқаны, бураны кестіреді, қошқар мен текені тарттырады. Ондай малдар жуас болады, жақсы семіреді, етінің сапасы, калориясы жоғары және дәмді, нәрлі болады; қойлардың қырқылатын жүні көбейеді. Піштіру кезінде еркек малдардың жыныстық жұмыртқасы (ені) алынып тасталынады. Айғырды ( 3-4 жасында), бұқаны (1,5-2 жасында), қабанды (5 айлығында), қоянды (3 – 4 айлығында), қозы мен лақты (1-2 айлығында) ашық (ұманың ұшын шорт кесіп, сол тесіктен қос енді шығарып, бауларын байлап екі енді кесіп алады) және жабық (арнаулы металл қысқыш пен ендердің бауын ұманың терісімен қоса 20 – 40 мин. Қатты қысу түрде піштіру жүргізіледі. Айғырды піштірудеде оған піштіруденден 6 – 12 сағат бұрын жемшөп бермейді. Оны жығып, ұмасы мен шабын сабынмен жуып, зарарсыздандырады. Содан кейін ұманың терісін тіліп, жалаңаштап, шығарылған еннің бауларын арнаулы металл қысқышпен қатты қысады, қысқыштың қосалқы пышағы жаншылған ен бауын кеседі, одан кейін ен бауының тұқылына йод жағып, қиманың тілігіне шыбын қонбау үшін йодоформ ұнтағын себеді де пішпені тұрғызып, 30 минуттай жетектеп серуендетеді. Жарасы ластанып, зақымданбаса бір аптада жазылып кетеді. Піштірудің жабық түрі жүргізілгенде жаншылған енбаулары үзіліп, ендер ұманың ішінде бос қалады да, 1-2 айда солып, жойылып кетеді. Буыршын мен үлекшені құнанша, дөненше кезінде ашық әдіспен кестіреді. Түйені көктем мен күзде ақталау қолайлы. Қозы мен лақты жабық әдіспен ақталауға қазақша тарту әдісі қолданылады. Бұл әдіске машық адам, өріске жіберілмеген қозының шабы мен ұмасына таза су шашады да, бітеу ұмады бір еннің бауын саусағымен іліп тартып үзіп, одан кейін екіншісін үзеді. Енінің сыңары тартылмай қалған малдарды шартық дейді.

## Дереккөздер

Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Ветеринария
Пішен жегілер

**Пішен жегілер** (Psocoptera) – бунақденелілердің бір тобы. Шала түрленіп дамиды, ұсақ (1-10 мм), денесі жұқа, нәзік, өте жұмсақ. Пішен жегілердің қылқан жапырақты ормандарда, орманды жерлерде таралған 800–ге тарта түрі белгілі. Ағаш бұтақтарында, ағаш діңінің қабықтарының жарылған жерлерінде, жапырақ қалдықтарының астында, қамба, қоймаларда кездеседі. Жұмыртқаларының сыртын өрнекпен торлап, мекендейтін жерлеріне салады. Дернәсілдері ерекестеріне ұқсас келеді, айырмашылығы - қанат бастамаларының дамуына байланысты. Дернәсілдері мен ересек түрі қына, саңырауқұлақ, органикалық қалдықтар, шөп–шаламмен қоректенді. Пішен жегілердің басы денесінен айқын бөлінген, фасетті көзі үлкен, кейбіреулерінде екі жұп жарғақ қанаты болады. Ауыз мүшелері – кеміргіш, 11 – 14 бунақты жіп тәрізді жіңішке, жұп мұрты болады. Пішен жегілердің үйде кездесетін түрі кітаптарды, ботан және энтомологиялық коллекцияны бүлдіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қанатты жәндіктер
Иэн Глен

**Иэн Глен** (, туған күні 24 маусым 1961) — шотландық кино, театр және телевидение әртісі.

### Өмірбаян
Иэн Глен Эдинбург қаласында дүниеге келген. Корольдық драммалық шығармашылық академиясында оқуын бітіріп, Бэнкфорт алтын медалімен марапатталған.

1993 және 2004 жылдар арасында Сюзанна Харкерге үйленген. Бұл некеден олар ұл тапты, Финли. Қазіргі уақытта Шарлотта Эммерсонға үйленген, Мари деген қызы бар.

### Шығармашылығы
2009 жылдан бастап HBO каналының «Игра престолов» телесериалында Джорах Мармонт рөлін сомдайтыны белгілі болды.

### Дереккөздер

Википедиядағы мақала
Эшли Бенсон

**Эшли Бенсон**  (ағыл. Ashley Victoria Benson; 1989  жылдың 18 желтоқсанында дүниеге келген, Лонг-Бич, Калифорния, АҚШ) —американдық  кино әртісі, «Өміріміздің күндері» және «Сүйкімді алдаушылар» атты сериалдарымен әйгілі.

## Өмірбаян
Екі жасында Эшли  бимен шұғылдана бастайды, бес жасында ән сабағынан  дәріс алып, фотосуреттерге түсуді қолға алады. Сегіз жасында ол  Ford Models моделідік орталығымен жұмыс істеп, сонда жарнамаға түседі. Сол кезден бастап ол театрда ойнап, әртіс боламын деген шешім қабылдайды.

2000 жылдардың басында Эшли  кинолар мен телесериалдардағы эпизодттық рөлдерінде ойнайды. Танымалдылық оған  «Дни нашей жизни» (2004 -2007 жж.) атты операсындағы рөлден кейін  келеді.  2009 жылы Бенсон «Иствик» телесериалындағы Мии Торколетти рөлін  ойнап, бүкіл 13 сериясында түседі. 2010 жылда ол АВС Family арнасындағы «Милые Обманщицы» атты жастарға арналған драмалық телесериалында басты рөлдердің бірін ойнайды.  Айта кететін айып  Эшли  жасөспірім кезінен  өзінің әріптесі Люси Хейлмен әлі күнге дейін жақын дос болып табылады.

## Фильмография
Пьезоэлектриктер

Пьезоэлектриктер - белгілі бағытта қысым түсіргенде не созғанда электр өрісі болмаса да электрлік поляризациялану пайда болатын кристалл заттар. Бұл құбылыс тура пьезоэлектрлік эффект (пьезоэффект) деп аталады. Керісінше, электр өрісі әсер еткенде мех. Деформация пайда болу құбылысы – кері пьезоэффект деп аталады. Пьезоэффектті алғаш рет 1880 ж француз физиктері, ағайынды Ж. және П.Кюри кварц кристалы арқылы зерттеген. Пьезоэффект 1500 – дене аса заттарда анықталды. Олардың ішінде сегнет тұзы, барий титаны, т.б. практикада кеңінен қолданылады. Кристалдардағы пьезоэлектрлік қасиет олардың құрылымына байланысты болады. Мұндай қасиет – барлық пироэлектриктерге тән. Пьезоэлектриктер пьезоконстанталармен – эл. Және мех. Шамалар арасындағы пропорционалдық коэффтермен сипатталады. Пьезоэлектриктер медицинада, техникада, лабораториялық тәжірибелерде, т.б. пьезоэлектрлер Түрлендіргіш ретінде кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(Н-С) Алматы, 2005 жыл
Ричард Мэдден

**Ричард Мэдден** (туған күні 18 маусым 1986) — шотландық кино,театр және теледидар актері.

## Өмірбаяны
Ричард Мэдден Шотландиядағы Элдерсли ауылында дүниеге келіп, өскен. 2007 жылы Шотландық Корольдық музыка және драма академиясын бітірген.

## Жеке өмірі
2011 жылдан бастап Дженна Коулманмен кездесіп келеді.

## Шығармашылығы
Өзінің актерлік мансабын 11 жасында бастады, «Соучастники» романында жас Иэна Бэнкстың рөлін сомдады.

2010 жылы НВО каналының «Тақтар ойыны» телесериалында Робб Старк рөлін сомдауға мүмкіндік алды.

## Дереккөздер
Піл оқиғасы

Піл оқиғасы – Мекке қаласының қасиеттілігінің дәлелі ретінде Құран сүресінде арнайы баяндалған хикая. Хикая бойынша қасиетті Қағбаны қиратып, зияратшылардың назарын Санд қаласында салынған пұтханаға аудару мақсатымен Иемен басшысы Әбраһа он үш пілді алға салған қалың қолмен жорыққа шығады. Құдайдың құдыретімен «әбәбил» атты топ-топ құстар әскерге қарсы тас жаудырып, оларды қырғынға ұшыратып, тойтарыс береді. Бұл оқиға Мекке мен Қағбаны ерекше қасиеттілігінің дәлелі ретінде Ислам әдебиетінде кеңінен баяндалған.

## Дереккөздер
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(Н-С) Алматы, 2005 жыл
Авань

**Авань** ("Гавань" сөзінен шыққан) – Қызылорда облысының Арал ауданында болған ауыл. 

## Географиялық орны
Арал теңізінің  солтүстік бөлігіндегі Көкарал аралының жағасында орналасқан. 

## Тарихы
Қазақтардың отырықшылыққа көшіп, балық шаруашылығымен айналысуына байланысты 1927 жылы салынған. 
Балық зауыты, орта мектеп, аурухана, клуб, кітапхана, киноқондырғы болған.

## Халқы
Тұрғыны 1970 жылы 0.6 мың адамнан тұрған. 

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданының таратылған елді мекендері