open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прикаспиан Петролеум компани

**Прикаспиан Петролеум компани** - Атырау облысында орналасқан Междуреченск блогының көмірсутек шикізатын барлаумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Серіктестік Атырау облысының Құрманғазы
және Исатай аудандарының аумағында орналасқан Междуреченск бөлікшесінің
көмірсутек шикізатын барлау жұмыстарын Қазақстан Республикасы құзіретті органы және "Прикаспиан Петролеум" серіктестігі арасында 2000 жылдың 19 қазанында қол қойылған жер қойнауын пайдалануға рұқсат беретін №544 келісімшартқа сәйкес жүргізуде. Геологиялық бөлісімнің жалпылама ауданы
452-535 гектарды құрайды. "Прикаспиан Петролеум Компани" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ФИОК корпорациясының еншілес бөлімшесі болып табылады, 100% акция ФИОК корпорациясының меншігінде.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Луантек

Луантек– ғұндардың бір руы. Хұлиантек деп те аталған. Хән патшалығы кезіндегі ғұн тәңірқұттарының руы. Түмен, бөдүн (мөдүн) тәңірқұттар осы рудан шыққандықтан, луантектер ғұнның асыл тектілері болып есептеледі. Луантектер көбінесе хағиан (қаған), сүбүк, лан, күглі сияқты бөтен рулармен қыз алысып, қыз берісіп, қарға тамырлы жекжаттық байланыста болған.

Санат:Тарих
Орал Әрмияұлы Ыдырысов

**Орал Әрмияұлы Ыдырысов** 1959 жылы 12 ақпанда Семей облысы Абай ауданының Қайнар ауылында туған.
*Алматы халық шаруашылық институтын (1986) инженер- экономист мамандығы бойынша бітірген. 1975 жылдан - «Алматытұрғынүйқұрылыс» тресінде комсомол комитетінің босатылған хатшысы. 1985 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Алматы қалалық комитетінің белім бастығы. 1987 жылдан - Октябрь аудандық партия комитетінде нұсқаушы. 1991 жылдан - Алматы қалалық партия комитетінің ұйымдастыру белімі меңгерушісінің орынбасары. 1992 жылдан - Алматы қаласы Мәскеу аудандық әкімшілігі аппаратының жетекшісі, әкімінің орынбасары. 1994 жылдан - ҚР «Қазақстанның теледидары және радиосы» басқармасы аппаратының жетекшісі. 1995 жылдан - «Постовалов және Компания» ЖТАҚ вице-президенті. 1997 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінде белім бастығы, бас инспекторы.  1999 жылдан - «Қазақойл» ҰМК» ЖАҚ бақылау және ұйымдастыру  құжаттамалық қамту департаментінің директоры. 2001 жылдан - «Өзенмұнайгаз» ААҚ вице-президенті. 2002 жылдан - «Қазақстан темір жолы» ҰК» ЖАҚ әлеуметтік жаңа кадр жұмысы департаменті бастығының орынбасары. 2003 жылдан - «ҚазМұнайГаз-Сервис» ЖШС бас директорының бірінші орынбасары. 2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз»  БО АҚ атқарушы директоры. 2006 жылдан бері - «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ жеке құраммен және әлеуметтік саясатты басқару департаментінің директоры. Октябрь аудандық Халық депутаттары кеңесінің депутаты
*«Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған. ҚР Прөзидентінің Алғыс хатымен аталған.
*Үйленген. Қызы және ұлы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1959 жылы туғандар
Қызметкерлердің негізгі құқықтары

**Қызметкерлердің  негізгі құқықтары** – жұмыс берушімен Заңда белгіленген тәртіпті сақтай отырып жеке еңбек шартын жасау, өзгерту немесе бұзу құқықтарына ие болу. Істеген еңбегі үшін уақытында жалақысын алуға; қауіпсіздік пен гигиена талаптарына сай келетін жұмыс орнын талап етуге; тиесілі уақытында демалуға; ұжымдық шартпен және жұмыс берушінің актілерімен танысуға; кәсіби біліктілігін арттыруға құқылы.

Санат:Құқық
Азиз Несин

**Азиз Несин** (түр. AzizNesin - МехметНүсреттің лақаптарының бірі) 1915 жылы дүниеге келген түріктің атақты жазушысы, публицист. 1943 жылдары Азиз Несин журналистикаға бет бұрған. «Жеті күн», «Таң» басылымдарында жұмыс істеген. Әзіл-оспақ жанрда жазылған 34 әңгімесі мен «Бір өлкеде» (1958), «Хоптиринам» (1960) атты сатиралық ертегілер топтамасының, 8 роман және 6 пьесаның авторы. Азиз Несин бірнеше халықаралық сықақ-жазушылар арасындағы байқаулардың жеңімпазы. 1995 жылы 79 жасында дүние салған.

Санат:Түркия ақындары
Санат:Түрік атеистері
Санат:Түркия жазушылары
Рафет Эль Роман

**Рафет Эль Роман**(түр.Rafet El Roman) – түрік әншісі. 1968 жылы 25 тамызда Эдирнде дүниеге келген. ТегіЯшдут (Yaşdut). Алғашқы әнін 16 жасында жазған. Неміс, ағылшын, итальян, түрік тілдерінде еркін сөйлейді. Әндерін көбінесе гитара, саксофон және фортепиано аспаптарында орындайды. Альбом жинақтары: 1995 GençliğinGözyaşı; 1997 EnGüzelGünlerSeninOlsun; 1999 HayatHüzünlü; 2001 Hanımeli; 2002 5 NR Aşk; 2004 Sürgün; 2005 KalbiminSultanı; 2006 GönülYarası; 2008 BirRomanGibi.

Санат:Тұлғалар
Сердар Ортач

**Сердар Ортач**(түр.SerdarOrtac) – Түркия Республикасының атақты әншісі. 1970 жылы 16 ақпанда Стамбул қаласында туған. Билькент (Анкара) университетінде жоғарғы білім алған. 1994 жылы шыққан ең алғашқы альбомы 2 000 000 дана таралыммен сатылды. Сердардың өзі жазған әндері  150-ге жуық. Оның  еңбектерін СибельДжан, ХюльяАвшар, МуацезАбачи, СеренСеренжил, Алишан, ЭбруГюндеш және ГюльбенЭргеннің орындауларында естуге болады. Сердардың әндері араб, грек, орыс, армян тілдеріне аударылған. 2003 жылдан бастап 3 жыл бойы «Сердар Ортачпен бірге» атты телевизиялық шоудың жүргізушісі болған.2005 жылдың қаңтарында Ортач алғашқы «BuŞarkılarKiminİçin?» (Бұл әндер кімге арналған?) атты кітабын жарыққа шығарды. Ән жинақтары: 1994 — «AŞKİÇİN»;1996 — «YAZ YAĞMURU»; 1997 — «LOCA PARA AMAR (MAXİSİNGLE)»; 1997 — «MEKSİKA BASKISI)»; 1998 — «GECELERİN ADAMI»; 1999 — «BİLSEMKİ»; 2001 — «SAHIBININ SESI REMIX»; 2002 — «OKYANUS»; 2004 — «BeniUnut|Cakra»; 2006 — «Mesafe»; 2007 — «MesafeGoldRemix»; 2008 — «Nefes»; 2009 — «NefesGoldRemix»; 2010 — «CokYakinda»; 2010 - «KaraKedi».

Санат:Тұлғалар
Сергей Михайлович Бобров

**Сергей Михайлович Бобров** 1920 - 1994 жылдары Атырау облысында өмір сүрген .
*1966* жылы — Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнайшысы. 
*1936-1952* жылдары — «*Ембімұнай* » механика зауытында токарь, ауысым бастығы. 
*1952-1988* жылдары — Петровский атындагы механика зауытының шебері.

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ферит Девеллиоғлы

**Ферит Девеллиоғлы**(1906-1985) – түрік тілшісі, сөздік құрастырушы. Стамбул қаласында 1906 жылы дүниеге келген.Туған қаласында француз тілін үйрететін мектепке барып білім алған.Замандастарының жанында білімділігімен, әдептілігімен, оқуға деген аса қызығушылығымен, еңбекқорлығымен ерекшелене білген. Дәл осындай жақсы қабілетімен Галатасарай лицейін бітіріп  шыққан. 1933  жылы түрік тілінде сөздік жазатын маман ретінде қызмет атқарған. Ол oсы тұста 1933 пен 1974 жыл аралығында, яғни қырық біржыл бойы жұмыс істеп, аса тәжірбиелі, халыққа көп еңбегі сіңген тілші және сөздік жазушысы ретінде танымал болған.Жазғанеңбектері:Франсузша-Түрікше Халық Терминдер сөздігі   (1937); Түрік жаргондары (1941, 1945, 1955, 1959 «түрік жаргон сөздігі атымен» 1970, 1980, 1990); Түрік этникалық топтар (ТадеусКовальскийден аударма)1942; Османлыша-Түрікше шағын сөздігі (1949); Османлыша-Түрікше энциклопедия сөздігі(1962);5000 сөз 2-баспа (1970); 10 баспа ( 1992), кеңейтілген және түзетулер енгізілген 11-баспа(1993); Османлыша-Түрікше мектеп және жазба сөздігі ( 1964); Жана мектеп сөздігі(1972); 12000 сөзден тұратын түрікше сөздік (1972); Французша-Түрікше тұрақты  сөз тіркестер сөздігі (кеңейтілген 2-баспа 1973); Османлыша-Түрікше мектеп сөздігі (1975); Үлкен түрікше сөздік (1975); Османлыша-Түрікше энциклопедиялық сөздік (2002).Бір жылдан астам уақытқа созылған сырқат салдарынан 1985 жылы 1-сәуір,жексенбі күні Ферит Девеллиоғлы дүниеден озды.

Санат:Тұлғалар
Османлыша-түрікше энциклопедиялық сөздік

**«Османлыша-түрікше энциклопедиялық сөздік»** — Ферит Деуеллиұлы құрастырған сөздік. Ферит Деуеллиұлының сөздік жазудағы ең басты мақсаты 600 жылдық тарихы бар Османлы әдебиетін үйренуге қызығушылық білдірген жастарға барынша көмек көрсетіп, келешек ұрпаққа өшпес із қалдыру. 1962 жылы алғаш рет жарық көрген сөздік 1993 жылы Айдын Сами Күнайшал тарапынан жаңадан түзетулер мен өзгерістер енгізіліп, кеңейтілген. 60 000-нан астам сөзі бар сөздік ескі және қазіргі әріптермен Османлы тілінде кездесетін араб және парсы тіліндегі сөздердің түсініктемесін жан-жақты қарастырып, оқуға, қолдануға ыңғайлы болып жасалған.

Санат:Түркия
Санат:Лингвистика
Сезен Аксу

**Сезен Аксу** () — Түркияның атақты поп-әншісі, продюсері.  Шын есімі – Фатма Сезен Йилдырым (). 

1954 жылы 13 маусымда Денизлиде туған. Түркия мен шетелдерге танымал бірнеше әннің авторы. «Eurovision 2010» ән байқауының жеңімпазы Сертаб Эренер Сезен Аксудың шәкірті. 

## Дискографиясы
Ән жинақтары: 
* 1977 — Allahaısmarladık;
* 1978 — Serçe;
* 1980 — Sevgilerimle;
* 1981 — AğlamakGüzeldir;
* 1982 — Firuze;
* 1984 — SenAğlama;
* 1986 — Git;
* 1988 — SezenAksu’88;
* 1989 — SezenAksuSöylüyor;
* 1991 — Gülümse;
* 1993 — DeliKızınTürküsü;
* 1995 — IşıkDoğudanYükselir;
* 1996 — DüşBahçeleri;
* 1997 — DüğünveCenaze;
* 1998 — AdıBendeSaklı;
* 2000 — Deliveren;
* 2002 — ŞarkıSöylemekLazım;
* 2003 — YazBitmeden;
* 2005 — Bahane;
* 2005 — BahaneRemixes;
* 2005 — Kardelen;
* 2008 — DenizYıldızı;
* 2009 — YürüyorumDüşBahçeleri’nde...
* 2011 — Öptüm
Mothercare

**Mothercare** –дүкендер желісі.Балалар мен жүкті әйелдерге арналған тауарларды сатумен айналысады.  Бұл жерден кішкентай балаларға арналған киімдер, аяқкиімдер мен түрлі ойыншықтар алуға мол мүмкіндік бар. Жоғары сапалы бетке арналған майлар, көзді ашытпайтын сабын мен су сабындар, тальк, еміздік пен ыдыс-аяқтарды да Mothercare-ден сатып алуға болады. Дүкендегі барлық заттар медициналық тексерістен өткен. 

Санат: Дүкендер желісі
Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова

**Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова** – қазақстандық дизайнер, суретші, стилист, «Құралай» сән үйінің басшысы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Сән Палатасының атқарушы директоры. Kazakhstan Fashion Week және Мәскеу мен Екатеринбург қалаларында өтетін сән апталығының тұрақты  қатысушысы.

## Өмірбаяны
1992 жылы  Алматы мемлекеттік университетінің көркем-сурет және графика факультетін бітіріп шықты.  Алғашқы шығармашылық қызмет жолы 1990 жылы «Азия Дауысы» ән байқауында режиссердің көмекшісі қызметінен басталды.  Алғашқы киім топтамасын  1992 жылы  «Сымбат» сән үйінің негізінде дайындап шықты. Мұнда ол бір жыл бойы сән үйінің авторлық бөлімдегі суретші-модельер қызметін атқарған болатын. 

1994 - 1995 жылдары – Құралай Нұрқаділова тек киім тігімен ғана емес, сонымен қатар стилист ретінде таныла бастады. Ол Дала TV телекомпаниясының стилисті ретінде қызмет атқарды..

1994 - 1998 жылдары  – төрт жыл бойы «Хабар» және «Қазақстан-1» телеарналарында стилист ретінде қызмет етеді.

1995-1997 жылдары – «Мемориал» қайырымдылық қорының вице-президенті ретінде қызмет атқарады. Бұл қызметімен қатар Алматы қаласының бет бейнесін дайындау жұмысымен,  «Алматы жарнама» компаниясына арнап жобалар дайындайды. 

1995 жылы – Құралай Нұрұаділова өзінің жеке кәсібін бастайды. Осы жылы Авторлық Сән Үйінің негізі қаланды. 

1996 жылы –  «Қазақстан іскер әйелдерінің ассоциасы» республикалық қоғамдық бірлестігіне мүше болады. Бұл ұйымда Құралай ең жас кәсіпкер әйел болатын. 

1997 - 2000 жылдары  – «Азия Дауысы» және  «Жас Қанат» ән байқауларындағы қызметін жалғастырады. 

2006 жылға дейін әртүрлі қалаларды өзінің жеке сауда дүкендерін ашады. Халықаралық сән байқауларында Қазақстанның атынан қатысады. 

2006 жылы –   Ішкі дизайн студиясы дәне химиялық тазалау бағытындағы «KURALAI» үйінің жаңа бөлімшесі ашылады.  Авторлық Сән Үйі компания ретінде тіркеледі.

2007 жылы  – Құралай Нұрқаділова Қазақстан Республикасының Ұлттық Сән Палатасының атқарушы директоры қызметіне бекітілді.

## Қоғамдық қызметі

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан дизайнерлері
Масабай Боқаев

**Масабай Боқаев** *1928-2002* жылы - Атырау облысында өмір сүрген . 
*1943-1981* жылдары — Құлсары, Мақат, Прорва бұрғылау кеңселерінде моторшы, бұрғылау құрылғыларының машинисі.
*1981-1988* жылдары — «*Жайықмұнай* » мұнай -газ өндіру басқармасында слесарь-жөндеуші, мұнай  өндіру операторы. «*Еңбекпен ерекшеленгені үшін*» медалімен марапатталған .

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Өтеген Боқаев

**Үтеген Боқаев** *1940* жылы - Атырау облысында туған . Гурьев мұнай техникумын бітірген.
*1957-2004* жылдары - «*Құлсарымұнай*» *МГӨБ* Қосшағыл мұнай  кәсіпшілігінің электр цехында электр монтерінің
оқушысы, электр монтері, шебер, цех.
*2004* жылдан - зейнеткер. 
*1970* жылы -«*Еңбектегі ерлігі үшін*» 
*1986* жылы «*Еңбек ардагері*»  медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Рамазан Ёзджан

**Рамазан Ёзджан** (түр.Ramazan Özcan28 маусым 1984, Хоэнемс, Австрия) — тегі түрік, австрия футболшысы, «Бешикташ» клубының қақпашысы. 2003 жылы Рамазан кәсіби мансабын «Аустрия» (Лустенау) клубынан бастаған. 2006 жылы үшінші қақпашы ретінде «РедБулл Зальцбург» командасының құрамында болған. 2007/2008 жылдары «Хоффенхайм», ал 2011 жылы 2 жылға  «Ингольштадт» клубымен келісімшартқа отырған.  Австрия ұлттық құрама командасының ойыншысы.

Санат:Тұлғалар
Демалуға және тамақтануға арналған үзіліс

**Демалуға және тамақтануға арналған үзіліс**–қызметкерлерге демалу және тамақтануға берілетін, 1 сағаттан кем болмайтын үзіліс уақыты. Қызметкерлер бұл үзілісті өз қалауы бойынша пайдаланады. Үзіліс беру уақыты мен оның ұзақтығы жұмыс берушінің актілерінде, жеке еңбек, ұжымдық шарттарда белгіленеді. Өндіріс жағдайлары бойынша үзіліс беру мүмкін емес жұмыстарда жұмыс беруші қызметкерге жұмыс уақытында тамақтану мен демалуға уақыт табуға міндетті.

Санат:Құқық
Санат:Жұмыс
Санат:Еңбек
Айдын Болатов

**Айдын Болатов** (1907-1982, Атырау облысы) - мұнайшы, Ембінің ардагері. 

## Өмірбаяны
1927-1962 жылдары — «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат мұнай кені кәсіпшілігі басқармасында жұмысшы, оператордың көмекшісік, оператор. 

## Марапаттары
* 1951 жылы - Еңбек Қызыл Ту  ордені
* 1948 жылы - «Ерен еңбегі үшін»  медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Мақат мұнай кәсіпшілігі тұлғалары
Арнаулы үзіліс

**Арнаулы үзіліс** – жылдың суық мезгілінде ашық далада, жылу берілмейтін жабық үй-жайларда жұмыс істейтін қызметкерлерге жылыну және демалу үшін берілетін үзіліс. 1,5 жасқа толмаған баласы бар жұмыс істейтін әйелдерге баланы тамақтандыру үшін қосымша үзіліс беріледі. Бұл үзіліс 3 сағат сайын ұзақтығы 30 минуттан кем болмауы керек. Бір жарым  жасқа толмаған  екі немесе одан да көп баласы бар әйелдерге қосымша үзілістің ұзақтығы кемінде 1 сағат болып белгіленеді. Арнаулы үзілістер жұмыс уақытына қосылады және ақысы төленуі тиіс.

Санат:Құқық
Санат:Жұмыс
Санат:Еңбек
Прорва - Құлсары

Прорва-Құлсары - арналық мұнай құбыры. Пайдалануға 1986 жылы берілді. Ұзындығы 105,9 км, құбыр диаметрі 520 мм, өткізу мүмкіндігі жылына 5 млн. т мұнай. Тартылым бойында 2 мұнай қотарушы станция бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Пустынное мұнай кен орны

**Пустынное мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Атырау облысында, Жаңа Қаратон елді мекенінен оңтүстік-батыс 40 км жерде орналасқан, 1968 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Бор шөгінділерінде (сеноман және апт жікқабаттарында) екі мұнайлы горизонт анықталған. Жатындардың күмбездегі тереңдіктері сеноман горизонты үшін 272 м, апт горизонты үшін 760 м. 

## Жатыс сипаты
Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, биіктіктері 28 және 16 м. Су-мұнай жапсары -323 және -797 м белгілерде. Өнімді горизонттар терригендік таужыныстардан құралған, жинауыштардың мұнайға қаныққан қалыңдығы 4-7,3 м. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,73 және 0,57. 

## Құрамы
Мұнайы ауыр, тығыздығы 953 және 925 кг/м3, күкіртті (0,6-1,02%) аз парафинді (0,068-0,4%). Кен орнында 1983 жылдан бері жұмыс тоқтатылған.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Равнинное мұнай кен орны

**Равнинное мұнай кен орны** — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. Атырау облысында, Құлсары станциясының оңтүстік-шығысында 100 км жерде орналасқан. 1983 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Кен орны палеозойлық антиклин көтерілімнен орын алған. Жоғарғы және ортаңғы карбонның терригендік-карбонатты қатқабатында екі мұнайлы горизонт бөлінген. Олар 3253-3260 м-лік тереңдіктерде. 

## Жатыс сипаты
Жатындардың биіктігі 6-21 м. Су-мұнай  жапсары 3266-3281 м-лік белгілерде. Жатындар қойнауқаттық күмбездік, литологиялық қалқалану элементтері байқалады. Өнімді қатқабатының қимасы кезектесе қат-қабатталған құмтастар мен аргиллиттерден құралған. Мұнайға қаныққан қалыңдық 0,5-5,8 м, ашық кеуектілігі 10%, мұнайға қанығу коэффициенті 0,8. 7 мм-лік штуцердегі мұнайдың бастапқы шығымы 8,0 м3/тәу. Мұнайлардың тығыздығы 858-916 кг/м3 аралығында. Жатынның режимі суарынды. 1988 жылдан бері кен орнында жұмыс жүргізу доғарылған.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Гавриил Васильевич Адсков

**Гавриил Васильевич Адсков** (1931, Атырау қаласы) - мұнайшы.

Атырау мұнай техникумын (1963), Жоғары партия мектебін (1970) бітірген. 1952-1991 жылдары-АМӨЗ-да оператор, цех бастығының орынбасары, цех бастығы, завод партбюросының хатшысы, завод кәсіподақ комитетінің төрағасы, кадрлар бөлімінің бастығы, әскерилендірілген газ құтқару отрядының командирі. 1991 жылдан - зейнеткер. 

«Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1931 жылы туғандар
Санат:Атырауда туғандар
Санат:Атырау мұнай техникумы түлектері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Жануарлардың ылғал сақтауы

Жануарлардың ылғалды сақтауының, үнемдеуінің өзіндік ерекшеліктері бар. Көптеген құстар, бауырымен жорғалаушылар, жәндіктер суды буландыруды азайтатын, су өткізбейтін жамылғылармен қамтамасыз етілген. Тер шығару бездерінің болмауы жануарлардың судың бостан-бос булануына жол
бермейді, олар сумен емес, ауамен салқындату жүйесін пайдаланады. Мысалы, Африкадағы Намиб шөлінде жаңбыр мүлдем жаумайды, ондағы өсімдіктер мен жануарлар шөлге мұхит жақтан келетін тұмандардан жинақталатын ылғалмен тіршіілік етеді. Кішкентай сүтқоректілердің де, мысалы,
тышқандардың да тер шығару бездері болмайды. Олар үшін терлеу суды жөнсіз шығындаумен тең. Жәндіктердің денесі кішкентай болған сайын олардың денесінің қыздырынуы ұлғайып, ыстықта тоңуы кеми түседі. Егер олар ыстықта терлеп өздерін салқындатар болса, кішкентай сүтқоректілер онда өте көп су шығындайтын еді. Кез-келген жануарлар организміне сыртқы ортадан түсетін сүйықтан басқа, өздерінің организмдерінде азық еткен қоректің тотығуы немесе қажетсіз ұлпалардың бұзылуы салдарынан пайда болатын ішкі суларын да қолдануларына тура келеді. Адамның бойында ішкен 2 литр су орта есеппен 7-8 литр ішкі суға айналып отырады. Мысалы, америкалық қосаяқ - кенгуралық сабауқүйрық еш уақытта су ішпейді. Оның зәрі, шөлде тіршілік ететін көптеген жануарлардың зәрі сияқты ете қоюланған, ал нәжісі мүлде сусыз деуге болады. Кесірткенің бүйрегі сұйық несеп зәрдің орнына қатты кристалданған несеп зәрін шығарады. Мүндай жағдай қүстарда да, жануарларда да кездеседі. Мысалы, түйе «жетілдірілген су машинасы» сияқты. 1954-1955 жылдары белгілі ғалым Ж.Л.Мононың экспедициясы туйеге мініп үш аптада Сахара шөлін кесіп өтеді. Керуен осы уақытта 944 км жол жүріп, бірде-бір рет шөлін қандыруға мүмкіндік болмаған. Түйе көп уақыт су ішпей жүре алады. Оның есесіне түйе суға жеткенде бір бөшке суды толығымен іше алады. Бүл түйенің жарты салмағына жуық деген сөз. Мүндай «шөлге шыдамдылықтың» себебі ішілген сумен өлшенбейді. Оның басты себебі суды қалай үнемді пайдалануда жатыр. Біріншіден түйені терлемейді десе де болады. Тығыз, қалың жүні түйені қызып кетуден сақтайды. Түйе қандай ыстық болсын аузын ашпайды. Ауыз ашқанда іштегі су өте тез буга айналып, сыртқа шығады (сондықтан иттер ыстық болғанда аузын ашып, тілін салақтатып демін алады. Бір жағынан бүл итті шөлдетсе, екінщіден, ішіне ауа кіріп оның денесін салқындатады). Организмдегі су балансы оған түсетін ылғал мөлшері мен шығындалатын мөлшердің арасында тепе-теңдік болғанда
бірқалыпты болады.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Гровер Кливленд

**Стивен Гровер Кливленд** (ағылшын. Stephen Grover Cleveland, бірінші есімін пайдаланбады; 18 наурыз 1837, Колдуэлл, Нью-Джерси штаты — 24 маусым 1908, Принстон, Нью-Джерси штаты) — АҚШ-тың мемлекеттік қайраткері.

Бір орында екі рет иеленіп, Президенттер тізімінде сәйкесінше екі нөмірлеуді иеленген (1885—1889, 22-шi президент, және 1893—1897, 24-шi президент) АҚШ-тың жалғыз Президенті. Кливлент, сонымен қатар, 1860-1912 жылдар аралығында республикалықтардың толық иелігі мерзімінде сайланған Демократиялық партияның жалғыз президенті болды.

### Шериф Эри
Нью-Йоркте қорғаушы болды, кейін саяси шешендігімен ерекшеленіп, қатты қиындықты бастан өткерсе де Демократиялық партияға жол тартты.

### Жастық шағы және қорғаушы қызметінің алғашқы кезеңі
1837 жылы 18 наурызда Нью-Джерси штатының Эссекс округіндің Колдуэлл қалашығында Ричард Фолли Кливленд пен оның зайыбы Энн Кливлендтің отбасында  дүниеге келген. Әкесі — діни қызметкер және уағыздаушы. Стивен Гровер  9 баланың ішіндегі бесіншісі болатын. 1841 жылы ол отбасымен бірге   Нью-Йорк штатындағы Фейетвилл қаласына көшіп келіп, балалық шағының көп бөлігін сонда өткізді. Болмысынан көңілді, әзілқой адам болатын, әрі ашық алаңда дене шынықтыру жаттығуларымен айналысқанды ұнататын. 1850 жылы Нью-Йорк штатыныңКлинтон қаласына  көшті. Отбасының қаржылық жағдайына байланысты орта білім ала алмай, кейін Фейетвильде екі жылдық сауда біліміне ие болды. 

## Бірінші Президенттігі
[thumb|left| Кливленд портретімен [1928 жылы шыққан 1000 долларлық ақша. (қазір айналымнан шыққан)]]
1884 жылы демократиялық партия оның кандидаттығын президенттік орынға ұсынды және дауысты көп жиып, айқын басымдылықпен жеңіске жетті.  Осыдан кейін республикалық партия Кливлендтан артық Блэннан басқа адал  қарсылас таба алмады.

## Жанұясы
Кливленнің алғашқы сайлауында некесіз дүниеге алып келген екі баласы туралы екі ұшты әңгімелер белең алды (Кейін ағылшын тіліндегі ағылш. Ma, Ma, where's my Pa? Gone to the White House, ha ha ha өлеңінің туылуына себеп болды). Сайлаудан кейін бойдақ Кливленд Ақ үйдің үлкен шаруашылығына күші келмей, Флоренс Фолске  (1886) уйленді; президент қызметі кезінде некеге отырған (Тайлерден кейінгі) екінші, ал Ақ үйде үйлену салтанатын жасаған бірінші президент болды.

## Екінші Президенттігі
thumb|left|Гровер Кливленд. 1899. Суретші Андрес Цорн

## Әдебиет
* King, «Life and public services of Grover Cleveland» (Нью-Йорк, 1885);
* Parker, «The writings and speeches of Grover C.» (Нью-Йорк, 1892).

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президенттері
Петр Иванович Адсков

**Петр Иванович Адсков** (1906-1981, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1920-1961 жылдары - Доссор МАБ слесары. 1924-1961 жылдары - Доссор механикалық шеберханасының шебері, Доссор, Мақат мұнай кәсіпшіліктері партия ұйымдарының хатшысы, Доссор механикалық шеберханасының бригада шебері, директоры. Ленин ордені (1952) мен медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Прорва - Сарықамыс

**Прорва-Сарықамыс** - Оңтүстік Ембінің ірі мұнай кәсіпшілігі, бұрынғы балықшылар кенті.

Сарықамыс Прорва кенорнын және оған жақын орналасқан өзге де кенорындары игерген мұнайшылар мен бұрғылаушылардың қалалық типтегі негізгі кенті болды. Каспий теңізінің шығыс жағасына жақын. Мақаты-Ақтау жол тарамындағы темір жол станциясы және аудан орталығы Құлсарының оңтүстік-батысында орналасқан. Қаратон мұнай кәсіпшілігінің оңтүстік-батысы мен шығысында іздестірумен және барлаумен айналысатын мұнай барлаушылардың орталық кенті ретінде 1959 жылы пайда болды. Орталық Прорва және Шығыс Прорва ірі газ-мұнай кенорындарының негізінде 1962 жылы дербес мұнай кәсіпшілігі болып іргетасы қаланды. Осы кенорында 1960 жылы №1 ұңғымадан қуатты газ-мұнай бұрқағы атқылаған еді. 1963 жылы газ-мұнай өндіруші "Прорванефть" басқармасы ұйымдастырылды, кейін ол "Теңізмұнайгаз" АҚ-ның құрамына, ал кейінірек "Ембімұнайгаз" АҚ-ның құрамына кірді. Бұрынғы балықшылар кенті, Прорваның шығыс жағында 25 км жердегі Сарықамыс кенті осы кәсіпшіліктің орталығы болып табылады. "Прорванефть" кәсіпшілігінің (Сарықамыс кенті) инфрақұрылымы 60-жылдарда қалыптаса бастады. "Прорванефть" сонымен қатар Батыс Прорва (1978 жылдан игерілуде), Ақтөбе (1979 жылдан игерілуде), Досмұхамбетов (1980 жылдан игерілуді) мұнай кенорындарын игеруді іске асырып келеді. Теңіз кенорнын игеруге байланысты Сарықамыс кенті санитарлық белдем ауқымында қалды (күкіртсутектің әсері), сондықтан бұл кенттің тұрғындарын 2005 жылдан қалдырмай аудандағы өзге елді мекендерге көшіруге шешім қабылданды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай құбырлары
Ракушечное (Бақалтасты) газ конденсат кен орны

**Ракушечное (Бақалтасты) газ конденсат кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының (Песчаномыс-Ракушечное) - Бақалтасты антиклин блогындағы газ конденсат кен орны. Маңғыстау облысында, 1973 жылы ашылған.

## Иеленушілері
50%  Caspi Oil Gas/50%  Sumatec Resources 

## Геологиялық құрылымы
Кен орнынды сыйыстушы құрылым өнімді ортаңғы горизонттың беті бойынша өлшемдері 5,5x4 км амплитудасы 30 м келген күмбез тәрізді көтерілім. Триас шөгінділерінде құрылым тектоникалық бұзылыстар арқылы күрделіленіп, Солтүстік және Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блоктарына бөлінген. Тереңдеген сайын құрылымның амплитудасы күрт өседі. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогында екі жатыны (А және Б), Солтүстік блогында бір жатыны (А) бар триастың оленек жікқабаты мен ортаңғы юраның байос жікқабаты шөгінділерінің(Ю-Х горизонтының жатыны) өнімділігі анықталды. Қанығу сипатына қарай триас таужыныстарындағы жатындар газконденсатты, ортаңғы юранікі газды.

## Жатыс сипаты
Қор қоймасының типіне қарай жатындар Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогында қойнауқаттық күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, Солтүстік блокта қойнауқаттық күмбездік. Кеуекті доломиттерден және жарықшақты әктастардан құралған оленек жікқабатының өнімді шөгінділерінде кеуектілігі 14%, өтімділігі 0,007 мкм2 кеуекті-жарықшақты және жарықшақты жинауыштар белінеді. Жатындардың биіктігі 153-157 м. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогындағы А жатынының өнімді қалыңдығы 7,5 м-ді, газға қаныққан қалыңдығы 7,2 м-ді, ал Солтүстік блокта, тиісінше, 5,0 және 3,4 м-ді құрайды. Газға қанығу дәрежесі 67% Б жатыны үшін газға қаныққан қалыңдық 20,2 м, газға қанығу дәрежесі 85%. Юра горизонтының жатыны үшін кеуектілігі 14%, өтімділігі 0,015 мкм2 құмтастан құралған жинауыштар тән. Жатынның биіктігі 21 м. Тиімді қалыңдығы 9,8 м, газға қаныққан қалыңдығы 4,4 м. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогының А және Б жатындарындағы бастапқы қойнауқаттық қысым 40 МПа, температура 156°С. Солтүстік блоктың А жатынында, тиісінше, 43,2 МПа және 163°С. Блоктардағы газ бен конденсаттың шығымдары, тиісінше, 17 мың-92 мың м3/тәу-ке және 60 мың -205 мың м3/тәу-ке дейін өзгереді. Тығыздығы 798 кг/м3  конденсаттағы парафин мөлшері 22,8%-ға жетеді. 

## Триас жатындарының құрамы
Триас жатындарының еркін газ құрамы жағынан ауыр, этанұстаушы. Газ құрамында 68,1-71,5% этан, 24-30% ауыр көмірсутектер, 2% азот, 0,6-0,8% көмірқышқыл газы бар. Конденсаттың мөлшері 786 г/м3-ге жетеді. 

## Юра жатындарының құрамы
Юра горизонтының газы 81,25% метаннан, 16% ауыр көмірсутектерден, 2,7% азоттан тұрады. Бастапқы қойнауқаттық қысым 29,7 МПа, температура 127°С. Газдың шығымы 46,4 мың м3/тәу, тұрақты қойнауқаттық суларының тығыздығы 1034 кг/м3, минералдылығы 56,6 г/л, құрамында йод, бром, бор бар. Ю-Х горизонты суларының айрықша ерекшелігі болып жоғарғы минералдылығы мен бромның кондициялық (өнеркәсіптік) мөлшері (595,6 мг/л) саналады. А және Б жатындарының режимі серпінді газ-суарынды. Кен орны 1981 жылдан бері игерілуде.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Вагаршак Погосович Азарьянц

**Вагаршак Погосович Азарьянц** (1894—1964, Армения). 1945-1956 жылдары — АМӨЗ слесарь, слесарьлардың бригадирі. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1894 жылы туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Растошинское газ кен орны

**Растошинское газ кен орны** — Каспий маңы ойысының солтүстігіндегі газ кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласынан батыста 15 км жерде орналасқан. 1993 жылы белгілі болды. 1-ші іздестіру ұңғымасын сынамалау кезінде башқұрт жікқабаты шөгінділерінен газ ағымы (112 мың м3/тәу) алынды. 

## Геологиялық құрылымы
Құрылым визе-башқұрт ернеулік кемерін күрделілендіретін болжамды органогендік горизонтпен байланысты. Өлшемдері 3,0x10,0 км, биіктігі 200 м-ге жуық. Төменгі башқұрт жікқабаты бөлігінің және Серпухов жікқабатының жоғарғы бөлігінің органогендік әктастары өнімді. Жинауыштары кеуекті, кеуекті-ұралы. Кеуектілігі 4,4-12% (орташа мәні 6,1%). Жапқыш қызметін қалыңдығы 6 м-ден ондаған метрге дейін жететін верей горизонтының аргиллиттері атқарады, тұрақты түрде көмкерген жағдайда күнгүр шөгінділері де жапқыш қызметін атқаруы мүмкін. 

## Жатыс сипаты
Жатын шомбал бітімді. Шөгінділердің өнімділігі 4670 м-ден 4676 м-лік белгіге дейін анықталған, бұл өнімділік биіктігі 69 м. 6 мм-лік шайбада газ шығымы 119,3 мың м3/тәу-ті құрады. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 54,9 МПа, температурасы 102°С. 

## Құрамы
Газ негізінен метанды (89-95%), басқа түрбөлшектер, пайызбен(%): этан 0,6-4,1, пропан -0,04-0,06, бутан жене өзге гомологтар -0,02-ға дейін, күкіртсутек -2,85-3,56, көміртек диоксиді -3,4-4,03, азот -2,79-ға дейін болады. Башқұрт шөгінділеріндегі жатыннан басқа, кенорында 1-ші ұңғыма оқпанының 4218-4395 м аралығында ашылған калинов карбонатты горизонтының өнімділігі анықталды. Одан алынған газ ағымының шығымы 32,9 мың м3/тәу болды. 4760 м-лік белгіден темен алынған башқұрт жатынының табанасты суларының тығыздығы 1142 кг/м3, минералдылығы 207 г/л хлоркальцийді көлтұздықтар. 727 м-лік орташа динамикалық деңгейдегі су шығымы 30,4 м3/тәу-ті құрайды. Кен орнында жұмыс тоқтатылған.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Әлік Айдарбаев

**Әлік Айдарбаев** (1963, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1985). 1985-1991 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ қат қысымын сақтау цехында мұнай мен газ өндіру операторы, технолог, шебер, цех бастығының орынбасары. 1991- 1995 жылдары - «Құмкөл» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында учаске бастығы, цех бастығы, «Оңтүстікқазмұнайгаз» ӨБ бас директорының орынбасары, бірінші вице-президенті. 1995 жылдан - «Құмкөл-Лукойл» АҚ бас директоры. Қазіргі уақытта - «Торғай Петролеум» БК ЖАҚ бас директоры. «Құрмет» орденімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Рауан ЖШС

Рауан - жауапкершілігі шектеулі серіктестік, мұнай өнеркәсібі үшін реагенттер шығаратын Қазақстандағы жалғыз ғана кәсіпорын. "Рауанның" негізгі тутынушылары "ҚазМұнайГаз" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының төмендегі еншілес кәсіпорындары болып табылады: "Атырау мұнай өңдеу зауыты" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, "Барлау ендіру "ҚазМұнайГаз" акционерлік қоғамы,"Өзенмұнайгаз","Ембімұнайгаз",
"ҚазТрансОйл" акционерлік қоғамдары; мына ірі компаниялар да "Рауан" өнімдерін тұтынады: "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорны, "Интергаз Орталық Азия", "КҚК", "ПетроҚазақстан Ойл Продактс", "Павлодар мунай-химия зауыты", "Маңғыстаумунайгаз" акционерлік қоғамдары ж.б. "Рауан" серіктестігінің қызметі Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі жасақтаған Қазақстан Республикасы мұнай-химия саласының 2004-2010 жылдар
аралығындағы даму Бағдарламасына енгізілген. Қазіргі кезде мұнай компанияларында жаңа реагенттерді сынау жғмыстары жүргізілуде, болашақта Каспий теңізі қайраңындағы кенорындарды игеретін компанияларда осы
реагенттерді енгізу жоспарланған. Серіктестік мына өнімдерді шығаруда: деэмульга-торлар, коррозия ингибиторлары, ингибиторлар, парафин түзілімдерінің бактерицидтері, тұз түзілуінің ингибиторлары, депрессорлық
тұнбалағыштар, парафин түзілімдерін аластаушылар және ерітушілер, суыту сұйықтары, өрт сөндіру үшін көбік түзушілер.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Сұлтанғали Айдарбаев

**Сұлтанғали Айдарбаев** (1946, Маңғыстау облысы). Қазақполитехникалық институтын бітірген (1970). 1970-1996 жылдары - Өзен БЖБ коллектор, инженер-геолог, аға инженер-геолог, геология бөлімінің бастығы, бас геолог. 1996-1997 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ бас геологы. 1997-1998 жылдары - «Қаламқасмұнайгаз» МГӨБ геология мен өндіру бөлімінің бастығы. 1998 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» ААҚ кенорындардың геологиясы мен оларды қазуды талдау бөлімінің бастығы.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Демалыс күндері

**Демалыс күндері**–қызметкерлерге тағайындалатын демалыс күндері. Аптасына бес күн жұмыс істейтін қызметкерлерге – екі, ал алты күндік жұмыс аптасына бір демалыс күні беріледі. Жалпы демалыс – жексенбі күні болып есептеледі. Мерекелік күндер жұмыс күндеріне сәйкес келген жағдайда ҚР Үкіметі демалыс күндерін басқа демалыс күндеріне ауыстыруға құқылы. Қызметкерлерді демалыс күндерінде жұмысқа шығаруға оның келісімімен ғана жол беріледі.

Қазақстанда жұмысшыларға демалыс уақыты беріледі. Демалыстардың түрлері бірнеше бар:

Бірінші - бұл жұмысшыларға апта сайын берілетін демалыс күндері. Бес күндік жұмыс аптасында қызыметкерлерге аптасына екі демалыс күні беріледі, ал алты күндік жұмыс аптасында  бір күн беріледі. Жексенбі жалпы демалыс күні болып табылады. Қурбан айттын біріші күні және 7 қантар православиялық Рождество демалыс күндерге де жатады. 

Екінші – бұл мереке күндері. Олар ұлттық және мемлекеттік күндеріне жатады. 

Үшінші – жыл сайынғы ақылы еңбек демалыс. Оның екі түрі бар. Олар: негізгі еңбек демалысы және қосымша еңбек демалысы. Негізгі еңбек демалыс әр жұмысшыға беріледі. Қосымша еңбек демалысы, ауыр жұмыстарда жұмыс істейтің жұмысшыларға, бірінші және екінші топтардағы мүгедектерге беріледі. 
Төртінші – әлеуметтік демалыс, оның үш түрі бар. Бірінші – жалаұы сақталмайтын демалыс. Екінші – оқу демалысы. Үшінші – баланы (балаларды) тууға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты демалыс. 

Жұмысшыларға күнділікті жұмыс ішінде тынығуға және тамақтануға арналған ұзақтығы жарты сағаттан кем болмайтын бір үзіліс беріледі. Жұмысшылардың жұмыстың аяқталуы мен оның келесі күні басталуы арасындағы күнделікті тынығуының ұзақтығы он екі сағаттан кем болмауға тиіс.

## Тарих және этимология
Ежелгі Римде Canicula («кішкентай ит») деп аталатын Сириустың таңертеңгі көрінуінің басталуымен сәйкес келетін жазғы ыстық кезең «dies caniculares» - «ит күндері» деп аталды (22 шілдеден 23 тамызға дейін), жазғы демалыс уақыты деп есептелді, демалыс сөзі осыдан шыққан.

Сондай-ақ испан тілінде canícula (демалыс) сөзі бар және «жазғы аптап мезгілі» деп аударылады, ол шілденің ортасында және бүкіл тамызда болады және демалыстың жаршысы болып табылады. Осыған ұқсас нәрсе француз тілінде де орын алады (la canicule). Ағылшын тілінде «dog days» («dog days») семантикалық калька қолданылады.

Санат:Құқық
Санат:Жұмыс
Санат:Еңбек
Реактивті жанармай

**Реактивті жанармай** - авиациялық әye реакті двигательдер үшін негізгі жанармай. РЖ. көп таралғаны - мұнайды тузу жолмен гидротазалау мен айдау арқылы алынған керосин фракциясы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Ермаш Аманбердиев

**Ермаш Аманбердиев** (1901-1971, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1917-1927 жылдары - Мақат бұрғылау кеңсесінде ат айдаушы, атшы, жұмысшы, бұрғышының көмекшісі. 1927-1961 жылдары - «Мақатмұнай» басқармасында оператор, аға оператор, шебер мұнай өндіру бөлімі бастығының орынбасары, бастығы. Ленин орденімен (1951) және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Жалақы төлеу мерзімдері

**Жалақы төлеу мерзімдері** – жеке еңбек, ұжымдық шарттарда көрсетілетін жалақы төленетін мерзім. Жалақы ақшалай келесі айдың бірінші он күндігінен кешіктірілмей төленуі тиіс. Жалақы төлейтін күн демалыс немесе мереке күндеріне тура келген жағдайда, оны төлеу сол күндердің қарсаңында жүргізіледі. 

Жұмыс берушінің кінәсінен жалақы, ал қызметкермен жеке еңбек шарты бұзылған кезде – оған тиесілі басқа да төлемдер белгіленген мерзімнен кешіктірілген кезде жұмыс беруші қызметкерге өсімақы төлейді.Жеке еңбек шарты бұзылған жағдайда қызметкерге тиесілі барлық сомаларды төлеу соңғы жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.

Санат:Құқық
Санат:Жұмыс
Санат:Еңбек
Маруся Аманбаева

**Маруся Аманбаева** (1939, Атырау облысы). 1957-1995 жылдары - Мақат мұнай кәсіпшілігінде қазандық станциясының от көсеушісі, «Доссормұнай» МГӨБ мұнай өндіру цехында оператор. 1995 жылдан - зейнеткер. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» (1980), «Еңбек ардагері» (1990) медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Сайын Аманбаев

**Сайын Аманбаев** (1936-1989, Атырау облысы). KCPO мұнай өнеркәсібінің үздігі (1986). БСОПИ-ді бітірген (1957). 1957-1970 - Комсомол МАБ оператор, шебер, инженер, АИТҚ бастығының орынбасары, аға инженері. 1970-1989 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі «Мақатмұнай» МАБ технологиялық бөлімі бастығының орынбасары, басқарма бастығының орынбасары.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Резистивиметрия

**Резистивиметрия** - ұңғыманы тоғытушы бұрғылау ерітіндісінің және басқа сұйықтардың меншікті кедергісін өлшеу, қойнауқаттық сұйықтың ұңғымаға құйылу орнын, бұрғылау ерітіндісі мен сұйықтың деңгейін, сұйықтың минералдылығын, мұнай кенорындарын игеру барысында флюидтердің құрамын анықтау үшін, гидрогеологиялық зерттеулерде, ұңғыманың техникалық жағдайын бақылауға сондай-ақ электрлік каротаждың деректеріне түсінік
беруде қолданылады. Резистивиметрияны жүргізгенде электродтың біреуі жер бетінде, екіншісі ұңғымаға орнатылады, ток (I) жіберілгенде ұңғымада орнатылған өлшеуші электродтар арасындағы потенциалдар айырмасы (U)
өлшенеді. ¥ңғыманы тоғытатын сұйықтың меншікті электр кедергісі (б) мына формула бойынша өлшенеді б=kU/I, мұндағы k-жер бетінде анықталған резистивиметрия коэффициент.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Көлеңкелер күбірі

**«Көлеңкелер күбірі» (кітап)** – Ақберен Елгезектің өлеңдер жинағы. Астана қаласы «Фолиант» баспасынан 2009 жылы шыққан. Көлемі 152 бет. Бұл кітапқа қазақ поэзиясына өзіндік болмысымен келген жас ақын Ақберен Елгезектің соңғы үш жылда жазылған жырлары енген. Трагилиризм мен мелодраманың тұтас бір симфониясын құрайтын бұл жырлардағы тосын сезім толқындары мен күрделі ой бояулары – автордың жан дүниесінің философиялық көркем образдарға бай екендігін көрсетеді.

Санат:Әдебиет
Санат:Философия
Құлқайыр Аманбаев

**Құлхайыр Аманбаев** (1952, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1991). 
*1967-1976 жылдары - Оңтүстік Маңғышлақ МБЭ-де, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресі АКҚ-да слесарь, «Өзен» МӨБ АКК-да газбен және электрмен балқытып біріктіруші, «Маңғышлақмұнай» ӨБ арнайы АКҚ-да жуу агрегатының машинисі. 
*1976-1997 жылдары - Маңғыстау облысы ішкі істер басқармасында қызмет. 
*1998-2000 жылдары - «Батыс Қазақстан инженерлік-метрологиялық басқармасы» ААҚ президенті. 
*2000 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Мұнайтелеком» ЖШС бас инженері, директорының орынбасары, директоры.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Соги

**Соги ([[Жапон тілі|жапон]]. 宗祇, 1421-1502 жылдар)** –рэнга жанрында жазатын жапон ақыны. Риндзайдзен-буддалық мектебінің монахы. Жапониядағы Суруга провинциясында туған. Кейін Киотадағы Секокудзи ғибадатханасында тұрған. «Теокубуми» (1466), «Адзумамондо» («Адзумадағы әңгіме», 1470) трактаттарының және «Сиракавакико» (1468) атты саяхат күнделігінің авторы. 1474 жылы «Васурэгуса» атты антология құрастырады. Суруга провинциясына жасаған саяхатында қайтыс болған. 

Санат:Діни қайраткерлер
Санат:Жапон ақындары
Балықбай Аманбаев

**Балықбай Аманбаев** (1902-1984, Атырау облысы). Ембі ардагері. 
*1915-1924 жылдары - Paкуш поселкесіндегі құрылыста жұмысшы. 
*1924-1941 жылдары - Мақат, Доссор, Ескене, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде жұмысшы, мұнай кәсіпшілігі құрал-жабдықтарын жинау жөніндегі слесарь, оператор. 
*1941-1957 жылдары - Сағыз мұнай кәсіпшілігінде слесарь, бригадир, мұнай айдау операторы, машинист, қайта эмульсациялау цехының механигі. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Бихан Алтаев

**Бихан Алтаев** (1909-1998, Атырау облысы). ҰOC қатысқан. 1930-1942 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат МАБ оператордың көмекшісі, оператор. 1945-1964 жылдары - Мақат МАБ мұнай өндіру цехында оператор, аға оператор. I дәрежелі Отан соғысы орденімен (1985), «Ерен еңбегі үшін» (1946) және жауынгерлік медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Айдар Алтаев

**Айдар Алтаев** (1900 – 1976, Атырау облысы) — мұнайшы, Ембі ардагері.

## Өмірбаяны
1919-1956 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің Мақат МӨБ операторы, аға операторы, ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасының шебері. 

## Марапаттары
Ленин орденімен (1951) және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Танбай Алпысбаев

**Танбай Алпысбаев** (1948, Маңғыстау облысы) - мұнай-газ саласының қызметкері. 

## Өмірбаяны

Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971). 

1971 - 1998 жылдары - «Маңғыстаумұнайгаз» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында оператор, шебер, инженер, аға инженер, аға технолог, бастықтың орынбасары, бастық, ОИТҚ бастығының орынбасары, ғылыми-зерттеу және өндірістік жұмыстар цехының бастығы болды. 

1998 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Жетібаймұнайгаз» ӨБ бастығының орынбасары қызметін атқаруда. 

## Марапаттары

*«Құрмет» ордені (2001).

## Дереккөздер


Санат:Маңғыстау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Еркінғали Алпысбаев

**Еркінғали Алпысбаев** - Ірілендірілген Қаратон мұнай кәсіпшілігінде бұрғышы. Ленин орденімен марапатталған (1951).

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Ғазиз Аманбаев

**Ғазиз Аманбаев** (1948-2005, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971). 
*1971-1973 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 
*1973-1974 жылдары - МБЖБ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 
*1974-1989 жылдары - «Маңғышлақмұнайгазбарлау» бұрғышы, бұрғылау шебері, бұрғылау бастығы, инженер, аға инженер, техникалық бөлімнің бастығы, технологиялық бөлімнің бастығы, бас технолог. 
*1989-1991 жылдары - «Каспий маңы геология» Аумақтық бас басқармасының бас технологы. 
*1991-1993 жылдары - «Атыраумұнайгазгеология» ӨГБ бас технологы. 
*1993-1996 жылдары - «Мұнай» вице-президенті. 
*1996 жылдан - «Қарақұдықмұнай» БК-да АҚ өндірісінің директоры. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған (1993).

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Мерген Алпанов

**Мерген Алпанов** (1936, Атырау облысы). Қазақстан Республикасының құрметті мұнайшысы (1991). Кәсіптік училищені бітірген (1953). 
*1953-1955 жылдары - Комсомол МӨБ мұнай өндіру жөніндегі оператор, аға оператор. 
*1955-1957 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 
*1957-1995 жылдары - «Кеңқияқмұнай» МГӨБ-нің ұңғымаларды күрделі жөндеу бригадасында, мүнай ендіру цехында, ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасында оператор, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, шебер. 
*1995 жылдан - зейнеткер. Халықтар достығы ордені (1986) мен медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Герман Николаевич Алексеев

**Герман Николаевич Алексеев** (1947, Ресей). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1985). Саратов мемлекеттік университетін бітірген (1970). 1970-1998 жылдары - Орал геофизикалық экспедициясында геофизик-интерпретатор, аға геофизик, тақырыптық партия бастығы, бас геолог. 1998 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» АҚ бас геолог, бас директордың орынбасары.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Александр Дмитриевич Александров

**Александр Дмитриевич Александров** (1935, Грозный қаласы) - мұнайшы, Шахмардан Есенов атындағы Университетінің доценті.

## Өмірбаяны
Грозный мұнай институтын бітірген (1958).
 
*1958-1964 жылдары - Өзен ГБЭ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебері, бұрғылау инженері, аға инженер, ӨТБ бастығы. 

*1964-1970 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі бұрғылау бөлімінде аға инженер.
 
*1970-1997 жылдары - Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасында бұрғылау бөлімі бастығының орынбасары, АИТҚ ауысым бастығы, ӨТБ бастығы, техникалық бөлім бастығының орынбасары, АИТҚ бастығы. 

*1997 жылдан - Есенов атындағы Университетінің доценті. 

## Марапаттары
Медальдармен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Әбдірахман Алдияров

**Әбдірахман Алдияров** (1895-1959, Атырау облысы). 1930-1957 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат МАБ ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасының жұмысшысы, кілтшісі, мұнай өндіру операторы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1948).

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Хacaн Алдахов

**Xacaн Алдахов** (1920-1981, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1953). *1945-1946 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Құлсары мұнай кәсіпшілігінде мұнайды есептейтін техник. 
*1946-1948 жылдары - Қазақстан Коммунистік партиясы Жылыой аудандық комитетінің нұсқаушысы. 
*1953-1958 жылдары - «Қазақстанмұнайбарлау» тресі бұрғылау кеңсесінде бұрғылау шебері. 
*1958-1961 жылдары - «ММГБ» тресі Төбежік барлауының бастығы, Жетібай мұнай барлауында аға инженер, бастық. 
*1961-1969 жылдары - Прорва бұрғылау кеңсесінде бұрғылау учаскесінің бастығы. 
*1969-1981 жылдары - Өзен ГБЭ өндірістік-диспетчерлік қызметінде аға инженер және Өзен бұрғылау жұмыстары басқармасында ауысым бастығы. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Батыр Айдарлиев

**Батыр Айдарлиев** (1910-1981, Ақтөбе облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1934-1941 жылдары - Доссордағы бұрғылау кеңсесінде бұрғышының көмекшісі. 1947-1965 жылдары - Доссор, Мұнайлы мұнай кәсіпшіліктерінде, кейіннен «Прорвамұнай» бұрғылау кеңсесінде бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. Медальдармен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Түкібай Айдаров

**Түкібай Айдаров** (1920–2000, Түркістан облысы) — Ұлы Отан соғысына қатысушы (1941–1945), II дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған.
### Білімі
* Республикалық Партия мектебін бітірген (1953).

### Қызметі
* 1947–1965 жылдары – Қазақстан Коммунист партиясы Шымкент қалалық, облыстық комитеттерінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі, Коммунистік партияның Түлкібас, Ленин аудандық комитеттерінде хатшы.
* 1965–1986 жылдары – «Өзен» МАБ оқу комбинатының директоры, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресінде кәсіподақ комитетінің төрағасы, бөлім бастығы, мұнара құрастыру кеңсесі директорының орынбасары, трест басқармасының орынбасары, трест кәсіподағында топ комитетінің төрағасы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Солтүстік Торғай шөгінді алабы

**Солтүстік Торғай шөгінді алабы** - Тұран
тақтасының (Торғай синеклизасының)
солтүстігіндегі жоғарғы палеозой-кайнозойдың квазиплатформалық және
платформалық шөгінділерімен көмілген ірі
ойысым. Оралдың қатпарлы құрылымдары
мен Сарыарқа орталық массиві арасындағы
кең алқапты алып жатыр. Алаптың басым
бөлігі Қостанай облысының жерінде, тек
шеткі оңтүстік-батыс және шығыс бөліктері
Ақтөбе мен Ақмола облыстарының жеріне
кіреді. Алаптың ауданы 75 мың км2. Оңтүстік
Торғай шөгінді алабының солтүстіктегі
жалғасы болып табылады, екеуінің шегі Марьев жарылысы арқылы өтеді. Қостанай ер
тұрқымас құрылымының солтүстігінен бастап
Ресейдің Қорған облысының оңтүстік беткейін ала орналасқан солтүстіктегі шалғайы
Батыс Сібір тақтасының мезозойлық-кайнозойлық тысының астына қарай
сұғынады. Гравимагниттік өрістерге түсінік
берудің нәтижелері (Проводников т.б., 1990)
4-8 км-ге құлдилаған, бетінде қалыңдығы
3-4 км-ге жететін ортаңғы-жоғарғы палеозой таужыныстарының квазиплатформалық
қатқабаты жатқан ойыстың кристалдық
іргетасы, рифей-венд жаралымдарынан
тұрады деп пайымдауға мүмкіндік береді.
Триас-юраның кемірлі тұзілімдерімен толған
созылыңқы грабендердің орнығуына мүмкіндік
ерген бойлыққа жуық терең жарылымдардың
жаңғыруы арқасында іргетас түрлі өлшемді
блоктарға тілімделген. Созылыңқы грабендер құрылысының ерекшеліктері оларды
екі рифт белдемдеріне - Обаған-Құсмұрын
және Есіл маңы белдемдеріне белуге
мүмкіндік берді. Бұлардың құрамында
өлшемдері әр түрлі бірнеше кішігірім грабендер дамыған. Грабендерді бұрыштық
және стратиграфиялық үйлесіміздіктермен
кемкерген таужыныстар бор мен неогеннің
терригендік шегінділерімен жабылған.
Мұндағы мұнайлылық пен газдылықтың келешегі ортаңғы-жоғарғы палеозой және мезозой шөгінділерімен байланыстырылады.
Қостанай ер тұрқылас құрылымының Новонежинка және Щербаков алаңдарында екі
параметрлік ұңғыманы бұрғылау барысында көмірсутектердің айқын белгілері білінді,
теменгі таскемір қатқабатынан болмашы ғана
мұнай сыздықтады.
## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Тілеген Айдаулов

**Тілеген Айдаулов** (1900-1958, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1917-1955 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің Доссор, Мақат, Байшонас, Ескене, Құлсары, Мұнайлы мұнай кәсіпшіліктерінде оператордың көмекшісі, оператор, аға оператор, мұнай өндіру бригадасының шебері. Еңбек Қызыл Ту (1948), Ленин (1953) ордендері мен медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары