open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ілияс Нұрсейітұлы Нұрпейісов

**Ілияс Нұрсейітұлы Нұрпейісов** 1950 жылы 28 қазанда Шымкент облысы Бәйдібек ауданы Шаян ауылында туған. Қазақ. Алматы халық шаруашылығы институтын (1976) бітірген, мамандығы - «Бухгалтерлік есеп». 1968 жылдан еңбек жолын жұмысшы болып бастады. 1975 жылдан - Павлодар есеп-экономикалық техникумының арнайы пәндер оқытушысы. 1976 жылдан - Павлодар облыстық қаржы бөлімінің бақылаушы-тексерушісі, аға экономисі, аға бақылаушы-тексерушісі, бөлім бастығы. 1991 жылдан - Павлодар облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары - агроөнеркәсіптік кешенді қаржыландыру бөлімінің бастығы, басқарма бастығының бірінші орынбасары. 1995 жылдан - Павлодар облыстық қазынашылық басқармасының бастығы. 2004 жылдан - Павлодар облысы бойынша қазынашылық департаментінің бастығы. 2008 жылдың сәуірінен бері - Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаментінің бастығы. Қазақстан Республикасы Құрмет грамотасымен (2004) марапатталған. Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысымен ескерілген (2001). Қазақстан Республикасы қаржы қызметінің үздігі (2004). Қазақстан Республикасы қазынашылық қызметінің үздігі (2009).

## Дереккөздер
Сәкен Шоманов

**Шоманов Сәкен** (1896-1998), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1948), КСРО-ның құрметті шахтері (1947). 1918-1920 жылдарында қарқаралы — Семей жол құрылысында жұмысшы, 1920-1925 жылдарында Семізбұғы кенішінде жүктиеуші, 1925-1929 жылдырныда қарағайлы кенішінде сутасушы. 1929-1939 жылдарында Қарағандыда №4 шахтаның, сонан соң №18 шахтаның көмір қазушы-забойшысы. 1939-1956 жылдарына №18-бис шахтасының көмір құлатушылар бригадирі. Ұлы Отан соғысы жылдары және 4-бесжылдықта (1946-1950) өз бригадасымен ауысымда көмірендіру келемін 300-400 тоннаға жеткізді. КСРО-ның Шығыс С. Шоманов. аудандарының тас кемір өнеркәсібі жұмысшылары кәсіподағының 3-съезінің делегаты (1947). 2 мәрте Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Сасыққарасу саз кен орны

**Сасыққарасу саз кен орны** - Қарағанды маңында орналасқан. Қазақ геология басқармасы «Қазақ-көмір геологиясы » тресімен «Орталық Қазақстан-геология » өндірістік геология бірлестігі әр жылдары барлау жүргізген. 

## Геологиялық құрылымы
Өнімді қабаты юра артиллиттері мен алевролиттерінің үгілген түпкі жынысының сазынан тұрады. 

## Жатыс сипаты
3 учаскесі толық барланған.  №1 учаскенің сазын 75-125 маркалы құрылыс кірпішін шығаратын Қарағанды қабырғалық материалдар өндірістік бірлестігі 1953 жылдан бері пайдалануда. Солонички мен Қарағанды (№2) кірпіш зауыттары 1963 жылдан пайдаланып келеді. Бұқпа-Соқыр кен орнының құрамымен араластырылған 2 учаскенің саны 100-150 маркалы суыққа шыдамды кірпіш, ал  3 учаскенің  30% саздық топырақ қосылған сазы 150 м арқалы кірпіш шығаруға колданылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Жұмаш Тұрсын

**Жұмаш Тұрсын** (1959-1995), ақын, журналист.

Қарағанды педагогикалық институтында оқыған. Егіндібұлақ, Бұқар жырау аудандық газеттерінде тілші, бөлім
меңгерушісі болып қызмет атқарған. Өлендері облыстың, респ. газет-журналдарда жарық көрген.

Жұмаш шығармашылығынан Ж. Нәжімеденов, Е. Раушанов, С. Ақсүңқарұлы сияқты белгілі ақындар жоғары баға берді. *«Періште»* атты жыр жинағы 1997 ж. жарық керді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан журналистері
Ньютонның үшінші заңы

**Ньютонның үшінші заңы** былайша тұжырымдалады:
*Әрекет етуші күшке әрқашан тең қарсы әрекет етуші күш бар болады. Басқаша айтқанда, денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша өзара тең және бағыттары қарама-қарсы*:
 \overrightarrow {F}_1 = - \overrightarrow {F}_2 

Әрекет және қарсы әрекет күштері әртүрлі денелерге түсіріледі. Сондықтан олар ешқашан теңеспейді және оларды теңәрекетті күшпен алмастыруға немесе қосуға болмайды. Бұл екі күштің тағы бір ерекшелігі — олардың табиғаты қашан да бір. Егер  \overrightarrow {F}_1  серпімділік күші болса, онда  \overrightarrow {F}_2  де серпімділік күші болады.

Күштер бір денеге түсірілген жағдайда ғана олар теңеседі деп айтуға болады, мысалы, тіректе жатқан денеге  \overrightarrow {F}_a  ауырлық күші және үстел тарапынан ол күшке қарама-қарсы бағытталған  \overrightarrow {N}  серпімділік күші (тіректің реакция күші) әрекет етеді.

Бұл күштер тең және қарастырылып отырған денеге түсірілген. Бұл күштердің тендігі Ньютонның екінші заңының салдары болып табылады және олар үшін  \overrightarrow {N} +  \overrightarrow {F}_a = m \cdot  \overrightarrow {a}  теңдігін жазуға болады. Бұл жағдайдағы дененің
үдеуі нөлге тең, ал бұдан  \overrightarrow {F}_a = - \overrightarrow {N}  болады да, дене тыныштық қалпын сақтайды.

Бұл күштердің табиғаты әртүрлі болғандықтан, "*әрекет*" және "*қарсы әрекет*" күштері бола алмайды. Ал әрекет және қарсы әрекет бір ғана өзара әрекеттесуді, мысалы, дененің тірекпен әрекеттесуін сипаттайды: тіректің  \overrightarrow {N}  реакция күші модулі бойынша дененің тіректі кысып басатын күшіне, яғни  \overrightarrow {P}  салмағына тең. Әрине, бұл күштер әртүрлі денелерге түсірілген және қарама-
қарсы бағытталған.

Сонымен, біз Исаак Ньютон тұжырымдаған қозғалыстың негізгі үш заңымен таныстық. Олар айналамызда болып жатқан алуан түрлі механикалық қозғалыстар үшін бірдей. Алайда Ньютонның екінші және үшінші заңдары тек инерциялық санақ жүйелерінде және материялық нүктелер ретінде алынуы мүмкін баяу қозғалыстағы денелер үшін ғана орындалады. Ал жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен қозғалатын денелер үшін релятивтік механика заңдары орындалады.

## Дереккөздер


Санат:Классикалық механика
Санат:Физикалық заңдар
Ораз Шабанбайұлы Құрманәлиев

**Ораз Шабанбайұлы Құрманәлиев** (1944-2002 жылдары), синтез және полимерлердің физика-химиялық қасиеттерін зерттеу саласының маманы, химия ғылымы докторы(1991), проессор.(1991). С. М. Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1966). 1966-1981 жылдары жоғары молекулярлық қосылыстар химиясы кафедрасы оқытушысы; ассистент, аға оқытушы, доцент. 1984-1993 жылдары Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ химия факультетінің деканы болған, органикалық химия және полимерлер кафедрасының меңгерушісі. 300-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Химия
Әбілхан Байғонысұлы Сәрсенбаев

**Әбілхан Байғонысұлы Сәрсенбаев** - 1957 жылы 12 тамызда Талдықорған облысы Гвардейск ауданы Коғалы ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Сәрсенбаев Байғоныс Қасымулы (1925-1969), ІІМ
органдарында жұмыс істеген. Анасы - Сәрсенбаева Шаймара Ерасылқызы, зейнеткер, батыр ана.
Алматы энергетикалық институтының «Электрлік желілер
және жүйелер» факультетін бітірген (1980), инженер-электрик.
ҚР туризмнің дамуы жайлы мақалалардың авторы.
Қазақ, орыс, ағылшын және неміс (ауызекі) тілдерді біледі.
1980 жылдан - «Қазтеміржолжоба» жобалық институттың
инженер-электригі (Алматы қ.). 1981 жылдан - Талдықорған облысының Гвардейск комсомол комитетінің қорғау -бұқаралық жұмыс бөлімінің меңгерушісі. 1981 жылдың мамырынан 1982 жылдың қарашасына дейін - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1983 жылдан - Қазақстанның
ЛКЖО Гвардейск комсомол аудандық комитетінің комсомолдық ұйымдар бөлімінің меңгерушісі, хатшысы. 1985
жылдың сәуірінен - «Спутник» халықаралық жастар туризмі бюросының төрағасы. 1995 жылдың мамырынан«Спутник-Қазақстан» республикалық халықаралық туристік
компаниясының вице-президенті.
1999 жылдың сәуірінен бері - «Complete Service» халықаралық туристтік компаниясының президенті әрі иесі.
Қазақстандық туристтік ассоциациясы Кеңесінің вице-президенті, мүшесі.
ОК БЛКЖО, Қазақстанның ЛКЖО және облыстық комсомол комитетінің кептеген сыйлықтармен және медальдарымен, ОК БЛКЖО «Комсомолдағы белсенді жұмысы үшін»
жоғары дәрежелі сыйлықпен; «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен; «Қазақстан Респуб-
ликасының туризм саласының құрметті жұмыскері», «Туризмнің дамуына жасаған қызметі үшін» белгілерімен; «ҚР
халықаралық туризм саласындағы үздік маман» дипломымен; Халықаралық олимпиадалық комитетінің дипломымен және ҚР 䀀Đۑ˒۠олимпиадалық комитетінің «Қазақстан
Республикасындағы олимпиадалық қозғалыстың дамуына
қосқан зор үлесі үшін» белгісімен; ҚР Туризм министрлігінің
және ҚР Туризм және спорт агенттігінің құрмет грамоталарымен; Қазақстандық туристтік ассоциациясының грамотасымен; шетелдік әріптестер мен бірқатар әлемге әйгілі
отельдердің құрмет грамоталары мен сыйлықтарымен
марапатталған. Оның емірбаяны «Алматы бизнесінің элитасы» кітабында жарияланған (2006).
Әскери атағы - сержант.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан -
өркендеген және тұрақты мемлекет».
Хоббиі - саяхат, боулинг.
Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет, қазіргі
поэзия.
Үйленген. Жұбайы - Сәрсенбаева Айткүл Молдашқызы,
экономист. ¥лдары - Айдос, кәсіпкер, Бауыржан, оқушы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жаманқұл Шайдаров

**Жаманқұл Шайдаров** (1930-1997), партия, кеңес қызметкері. 

Арғын тайпасының Қуандық руының мойын-қараша бөлімінен шыққан.

Жаңаарқаның түлегі. Қарағанды қаласындағы партия, кеңес мектебін (1960), КОКП ОК Жоғары партия мектебін (1965) бітірген. Жаңаарқа аудан партия комитетінде нұсқаушы, аудан партия комитетінің 2-хатшысы, 1965 жылы еңбекшілер депутаттары Жаңаарқа аудан кеңесінің төрағасы, 1967-1995 жылы Қазақстан Компартиясы Актоғай, Ұлытау аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, 1995 жылдан бұрынғы Жезқазған облыс кәсіподақ комитетінде, «Ертісканал» құрылысы басқармасында істейді. Атасу поселкелік кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. Шайдаров өзі басшылық еткен ауыл шаруашылығының қай саласында болмасын талантты ұйымдастырушы, білгір маман екенін таныта білді. Шайдаров 8, 9-сайланған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты сайланды. 3 мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:Қарағанды облысы
Көпей Буданұлы Жұмашев

**Көпей Буданұлы  Жұмашев** *(1928 ж. т.)*, партия-кеңес қызметкері. Карағанды партия-кеңес
мектебін, Целиноград а. ш. институтын, КОКП ОК
жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1943 ж. Тегісжол ұжымшарында есепші болудан бастаған. Тельман аудандағы ұжымшарларда есепші, бас есепші, аудандық атқару
комитеті төрағасының орынбасары, аудандық
партия комитетінің 2-хатшысы болған. 1967-
1970 ж. Егіндібұлақ ауатқомының төрағасы, Қарағанды облыстық партия комитетініңа. ш. бөлімі
меңгерушісінің орынбасары, Осакаров ауаткомының төрағасы, Ақадыр аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Молодежный ауаткомының төрағасы қызметгерін аткарған. Екі мәрте
*«Құрмет Белгісі»* орденімен марапатгалған.
Жұмашев Қалкаман (1948 ж. т.), қара, түсті
және сирек кездесетін металлдар металлургиясы саласындағы маман, техника ғылым докторы (1996),
проф. (1992). ҚарМУ-ді бітірген (1976). 1976-
1989 ж. инженер, аға инженер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер. 1990 жылдан Химия-металлургия ин-ты (Қарағанды облысы.) конденсияланған қалдықтарды кешенді пайдаланудын
физика-химиясы зертханасының меңгерушісі.
180-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде
2 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Партия-кеңес қызметкері
Қайрат Жұмашұлы Ахметов

**Ахметов Қайрат Жұмашұлы** - 1965 жылы 6 қаңтарда Қостанай облысы Меңдіқара ауданының Төлеңгіт ауылында туған. Қазақ.

Анасы - Ахметова Күләш (1936 ж. т.), зейнеткер.

Целиноград ауылшаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1987), ғалым-агроном.

Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі.

1981 жылдан - Қостанай облысының «Қаратал» кеңшарында түрлі жұмыстарды атқарды. 1982 жылдан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. 1987 жылдан - Қостанай облысы «Каменск-Орал» кеңшарының бөлім агрономы. 1988 жылдан - «Қаратал» кеңшарының инженер-гидротехнигі. 1989 жылдан - Қостанай облысы «Новонежинск» кеңшарының аға агроном-экономисі, бөлімше басқарушысы. 1993 жылдан - Қостанай облысы «Қазанбас» кеңшарының бас агрономы. 1995 жылдан - «Қазанбас» ұжымдық кәсіпорнының атқарушы директоры. 1997 жылдан - «Қызыл Таң» ЖШС директоры (Қостанай облысы). 2000 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылық министрлігі Қостанай облыстық аумақтық басқармасының бастығы. 2002 жылдан - Қостанай облысы Меңдіқара ауданының әкімі. 2006 жылдан - «Қостанай облыстық Ауыл шаруашылық департаменті» MM директоры.

2007 жылдан бері - Қостанай облысы Қарасу ауданының әкімі.

«Құрмет» орденімен (2008), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - капитан.

Діни көзқарасы - «Дәстүрді ұстану».

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты, экономикалық тұрғыда мықты, күрделі құрылымды, дамушы мемлекет».

Хоббиі - спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет.

Үйленген. Жұбайы - Ахметова Мереке Мүхтарқызы (1965 ж.т.). Ұлдары - Ахметов Шыңғыс Қайратұлы (1986 ж.т.), Ахметов Мерей Қайратұлы (1993 ж.т.).

## Дереккөздер


Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Меңдіқара ауданында туғандар
Санат:Қостанай облысы тұлғалары
Санат:Қостанай әкімдері
Нұралы би

**Нұралы би**, Қаракесек, Шекшек руынан. Ел
басқарып, билік құрған заманы шамамен Абылай хан өмір сүрген кезеңмен тұспа-тұс. Аталы
сөздерді, парасатгы істері түрлі болжамдары өмірге
сәйкес келген, өз заманында ел арасында беделді
болған. Жаугершілік кезінде Сыр бойын сағалаған
ағайындардың басын қосып *«Ұлтарақтай болса
да, ата-қоныс жер артык, ат төбеліндей болса да,
туып өскен ел артык, отаныңнан алшақтап ел
іздемек, қотаныңнан алдырып қой іздеме»* деп елжүрттың Арқаға көшуіне бас болған. *«Төресіз ел
болмайды, төбесіз жербөлмайды»* деп Барақтөреге
барып, баласы Бөкейді Қаркаралы өңіріне алып
келген. Зираты Талды ө-нің бойында, Бүркітті
ауылынан 8 км жоғары орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ би-шешендері
Шонбай Балапанұлы

**Шонбай Балапанұлы** (1817–1895) — Арғын руының Қаракесек-Сарым бөлімінен шыққан белгілі болыс. Тоқырауын өңірінде 9 рет болыс болған. Шонбай ел жағдайын күні бүрын ойластырып,
болыстыкта ауызбірлік пен татулықты орныктыруға күш салған. Патшалык Ресейдің 1888-1889 жылдары жүргізген санақ мәліметі бойынша болыстықта жеті мыңнан аса халық болған, 12 ауылға белінген.Орыс патшасының орыс шаруаларын қазақ жеріне орналастыру саясатына қарсы болған. қазақ
жерінің бүтіндігі үшін халықтық көтеріліске шыққан Кенесары қозғалысын колдаған. Ағыбай батырды, Бабеке Қармысұлын қуғын-сүргіннен қорғап, Ағыбай батырды біраз уақытта дейін паналатып, кейін жер әперген. Балалары Белкенбай, оның баласы Жағыпар да болыс болған. Олар 50 жылдан астам Тоқырауын болысын басқарып келген. Болыстықта мал шаруашылығын жүргізіп, езен, бұлақтардың суларын пайдаға асырып, суармалы егін егу жұмысы да біршама үлғайтылған. Билайдын қожа бидай жөне ақбидай деген енімді түкымдарын егіп, одан қажетінше азық-түлік
өндіруге көңіл бөлген. 

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ болыстары
Рымбек Мұратұлы Жұмашев

**Рымбек Мұратұлы Жұмашев** (1960 ж. т.) - Қазақстан мәдениетінің тарихы, Қазақстан тарихы тарихнамасы мен деректануы саласындағы маман, тарих ғылымдарының докторы (2005).

## Өмірбаяны
* Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ-ды бітірген (1983).
* 1983-2004 ж. ҚарМУ тарих кафедрасынын оқытушысы, аға оқытушысы, доценті, деректану, тарихнама кафедрасының меңгерушісі, тарих факультетінін деканы.
* 2004 жылдан ҚарМУ-дын бірінші проректоры. 

## Ғылыми жұмыстары
48 ғылыми енбектің, онын ішіңде 3 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті декандары
Рзақұл Сәденұлы Нұртаев

**Рзақұл Сәденұлы Нұртаев** 1960 жылы 17 қаңтарда Қызылорда облысы Қармақшы ауданының В.И. Ленин атындағы кеңшарында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтының «Пайдалы қазбалар тау-кен орындарын жер асты игерудің технологиясы және кешенді механизациясы» факультетін (1982) тау-кен инженері мамандығы бойынша; ММЭСИИ қашықтықтан оқыту институтын (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1983 жылдан - «Қазақжарылысөнеркәсіп» тресі Алматы Құрылыс басқармасының жер асты жұмыстарының үңгушісі. 1984 жылдан - Қызылорда Байқоңыр қаласындағы №05909 ә/б диспетчер бөлімінің инженері. 1986 жылдан - «Маманмашмонтаж» арнайы жөндеу-монтаж бірлестігінің инженері (Қызылорда облысының Байқоңыр қаласы). 1987 жылдан -10992 ә/б жұмыстарды өндірушісі. (Байқоңыр қаласы). 1990 жылдың қаңтарынан - «Қазжылуизоляция» тресі Ленин шаруашылық есеп учаскесінің бастығы (Байқоңыр қаласы). 1990 жылдың желтоқсанынан - «Қазжылумонтаж» Ленин арендалық кәсіпорнының бастығы (Байқоңыр қаласы). 1993 жылдан - Қызылорда облысы Қармақшы ауданының Төретам ауылдық әкімшілігінің басшысы. 1997 жылдан- Қызылорда облысы 􀀂армақшы ауданындағы Төретам кентінің әкімі. 2001 жылдан - «Инфракос» РМК бас ди- рөкторы (Байқоңыр қаласы). 2004 жылдан - Қызылорда облысы Қармақшы ауданының әкімі. 2007 жылдан - Қызылорда облыстық Жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының бастығы. 2008 жылдан - Қызылорда облы- сы әкімі аппаратының жетекшісі. 2010 жылдан - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары, 1-орынбасары қызметтерін атқарды.ҚР Президентінің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі (2013–2014 жж.), Қызылорда облысының тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментінің басшысы (2014–2017 жж.) болды. 2017 жылдан мақсары майын шығаратын «АВ Инвест Групп» ЖШС өндірісінің жетекшісі. Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты (2003–2007 жж.).Жыраулық өнердің, спорт саласының, оның ішінде қазақтың дәстүрлі спортының жанашыры, тұрақты демеушісі.  Қазіргі уақытта облыс бойынша Қазақ күресі федерациясының төрағасы. «Құрмет» орденімен (2010 ж.), бірнеше медальмен марапатталған. Қызылорда қаласының, Қармақшы ауданының құрметті азаматы. 

Үйленген. Жұбайы - Нұртаева Аманкүл Тәжібайқызы. Ұлдары - Нұртаев Қайрат Рзақұлұлы; Сәден Абахан Рзақұлұлы; қызы - Нұртаева Гүлжауһар Рзақұлқызы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Эдуард Строон

**Эдуард Строон** 1964 жылы 14 қарашада Лондонда туған. ¥лыбритания азаматы.
Оксфорд-Брук университетінің экономика факультеттін
(1983), Лондон университетінің Славян және Шығыс Еуропа ғылымдары факультетін (1988) бакалавр дәрежесімен
бітірген. Қазан (1991) және Алматы (1993) қалаларында
«Тарих» мамандығы бойынша оқыған.
1983 жылдан - Лондон қор биржасында брокер.
1993 жылдан - ТМД бойынша «ІТЕ» (¥лыбритания) көрмелік компаниялар бас тобының аймақтық директоры,
«Iteca» көрмелік компаниясының бас директоры. Көрмелер
мен конференциялар ұйымдастырушы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:14 қарашада туғандар
Марал Қазкенұлы Томпиев

**Марал Қазкенұлы Томпиев** - 1963 жылы 11 қаңтарда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан.
Әкесі - Томпиев Қазкен Қалиұлы, ҚР Еңбек сіңірген құрылысшысы, Еңбек сіңірген зейнеткер. Анасы - Томпиева
Роза Бекенқызы, ҚР Еңбек сіңірген дәрігері, Еңбек сіңірген
зейнеткер, жеке кәсіпкер.
Алматы сәулет-құрылыс институтының құрылыс факультетін үздік бітірген (1985), мамандығы - «Өндірістік азаматтық құрылыс», инженер-құрылысшы. Оксфорд университетінде (Англия), Лимерик университетінде (Ирландия)
білім алған. Оңтүстік Кореяда стратегиялық басқару және
менеджмент бойынша тәжірибе жинақтаған.
Тәуелкелді басқару, бақылау ұйымдарының жүйелері мен
шағын және орта кәсіпкерлікке еңбекақы төлеу саласының
маманы.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1994). PhD. ¥лттық
(2002 жылдан) және Халықаралық (2006 жылдан) инженерлік академиялардың корреспондент-мүшесі.
«Әкімшілік кедергілер және Қазақстанның жартылай заңды
экономикасы» (2004) кітаптарының тең авторы.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша 100-
ден астам жарияланымның авторы. «Шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне жиынтық салық салу үшін Алматы мегаполисі аумақтарының экономикалық картасын жасау әдіснамасы» (2001), «Қазақстан Республикасы сауда нарқының
жасырын әрекеттерін заңдастыру әдіснамасы» (2003),
«Кәсіпкерлердің жасырын активтері мен мүліктерін заңдастыру» (2003) мемлекеттік куәліктерінің иегері.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1985 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1987 жылдан - ҚазКСР ІІМ ҚМБ шебері, жумыстарды
атқарушысы (Алматы қ.). 1988-1990 жылдары - темір
бетон бұйымдарды жасайтын «Береке» жекеменшік
өндірістік кооперативінің құрылтайшысы. 1991 жыл-
дан - «Возрождение» халықаралық концерні жанындағы
«Казкомсервис» жекеменшік коммерциялық орталығының
(Мәскеу қ.) қүрылтайшысы, директоры.
1995 жылдан бері - «Медина» шағын кәсіпорындар кешені»
жекеменшікбизнес-инкубаторы және құрылыс материалдары дүкендері желісінің құрылтайшысы, президенті.
Алматы кәсіпкерлер бірлестігінің құрылтайшысы, вице-
президенті (1998 жылдан). ҚР табиғи монополияны реттеу
агенттігі, Алматы қаласы Кеден және Салық комитеттерінің
сарапшысы. Алматылық «Алтын-жебе» садақпен ату
ұлттық федерациясының вице-президенті. Қазақстан
кәсіпкерлері кеңесінің мүшесі. Қайырымдылық шараларымен айналысады.
Кәсіпкерлер форумының, сауда кәсіпорындары конгресінің
қатысушысы.
«Ерен еңбегі үшін» медалімен (2010), Алматы қаласы
әкімінің құрмет грамоталарымен, ҚР табиғи монополия-
ны реттеу агенттігі, ҚР туризм және спорт министрлігі, ҚР
кәсіпкерлері форумының грамоталарымен марапатталған.
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - саяхат жасау, автотуризм, аңшылық, балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - Еуразия көшпелі халықтарының
экономикалық даму тарихы.
Үйленген. Жұбайы - Томпиева Гүлнәр (1970 ж. т.), бас
есепші. Қызы - Томпиева Мәдина (1992 ж. т.), Пекин
мемлекеттік университетінің студенті; ұлы - Томпиев
Қазыбек (1996 ж. т.), қазақ-түрік лицейінің оқушы.

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Жұмыртқынов Абайділдә

**Жұмыртқынов Абайділдә*** (1883-1975)*,
шопан, Соц. Еңбек Ері (1948). Ұлытаудың түлегі.
Өмірін Сарысу мен Шу аралығында мал бағумен
өткізген. 1959 жылғадейін Бірлестік ұжымшарында, кейін кеншарында мал бақты. 1947 ж. 440 бас
саулықтан 541 қозы алып, салмағын 40-45 кг-ға
жеткізген. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Шопан
Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев

**Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев** - 1966 жылы 2 шілдедө Ақтөбе облысы Хазретовка ауылында туған.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің бітірген (1992), заңгер.
1983 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы (Ақтөбе облысы). 1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1986 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы. 1987 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеттің (әл-Фараби
атындағы ҚазМУ) студенті. 1992 жылдан - «Сеймар» концернінің бас директоры (Алматы қ.). 1994 жылдан- «Әліби» АҚ президенті.
1998 жылдан бері - «Қазақстан Астық Одағы» ЗТБ президенті.
«Құрмет» (2006) орденімен, «Ерен еңбегі үшін» (2001)
медалімен марапатталған.
Үйленген. 4 баласы бар.

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Жұмыскер (Қарағанды облысы)

**Жұмыскер** — Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, Тағылы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсу-Аюлы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде.

## Халқы

## Тарихы, шаруашылығы
Іргесі ұжымдастыру кезінде 1933 жылы қаланған. Округ аумағында 20 ғ-дың 1930-1960 жылдары аралығында *Қызылту, Қарасаз, Абай* ұжымшарлары ұйымдастырылған. 1960-1990 жылдары Октябрьдің 40 жылдығы атындағы кеңшардың және Тағылы ауылдық кенесінің орталығы болды. Жерінің жалпы ауданы — 500,0 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — етті мүйізді ірі қара өсіру, қосымша саласы – жылқы шаруашылығын өсіру.

## Инфрақұрылымы
Округтің елді мекендерінде (Жұмыскер, Қойтас, Қызылту ауылдары) 4 мектеп, ФАП, клуб, кітапхана. Кеңшар негізінде 52 шаруа қожалығы құрылған (2006). Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Ақадыр т. ж. стансасы 60 км жерде.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы елді мекендері
Құрметті металлург

**«Құрметті металлург»** - құрметті атақ, металлургия өнеркәсібі озаттарын ынталандырудың бір формасы. КСРО Министрлер Кеңесінің 10.12.1947 жылғы қаулысымен тағайындалған. 

Құрметті атақ домна, болат балқыту, прокат цехтарындағы ыстық жердегі агрегаттарда кемінде 10 жыл мінсіз жұмыс істеген және жоғары өндірістік көрсеткішке қолы жеткен, өнім өндіру мен өндірістік жоспарды артығымен орындаған, озық еңбек үлгісін көрсеткен, өндіріс технологиясын жақсартуға және жоғары техникалық және экономик, көрсеткіштерге қолы жеткен жұмысшыларға, бригадир мен мастерлерге беріледі және белгіленген үлгі бойынша кеудеге тағатын *«Құрметті металлург»* белгісі тапсырылады. Қ. м. атағын беру тәртібі бойынша белгі кеуденің оң жағына тағылады. 

Алғашқылардың бірі болып бұл құрметті атақты Қарағанды металлургия комбинатында Ф. И. Вагденко, А. Жүнісов (1956), Е. Байғазиев, М. Мүслімов(1959) т. б. алды.
	
## Дереккөздер


Санат:Атақтар
Санат:Қазақстан марапаттары
Құрметті шахтер

**«Құрметті шахтер»** - атақ, көмір өнеркәсібі және шахта құрылысы озаттарын ынталандырудың бір формасы. КСРО Министрлер Кеңесінің 10.9.1947 жылғы қаулысымен тағайындалған.

Құрметті атақ жер астында кемінде 10 жыл мінсіз жұмыс істеген және жоғары өндірістік керсеткішке қолы жеткен, көмір өндіру жоспарын артығымен орындаған, кен өндірудің жылдам төсілін меңгерген, озык еңбек үлгісін көрсеткен, өндіріс технологиясын жақсартуға, жоғары техникалық және экономикалық көрсеткіштерге қолы жеткен жұмысшыларға, бригадирлер мен тау-кен мастерлеріне беріледі және белгілі үлгі бойынша кеудеге тағатын *«Құрметті шахтер»* белгісі, шахтерлердің парад мундирі тапсырылады. Қарағанды көмір бассейнінде 4441 жұмысшыға Құрметті шахтер атағы берілді (тек 1985 ж. дейін). Алғашқылар болып бұл құрметті атақты 1947 ж. көмір құлатушылар бригадирі С. Шоманов (№18 бис шахтасы), Б. Сиқымбаев (№31 шахта), көмір құлатушы М. Антқұлов (№68 шахта), А. Ахметов (№18 шахта), С. Мұсабеков (№44-45 шахта), О. Қырықбаев (№19 шахта), П. С. Назаров (№3 шахта), С. Сқаков (№ 20 шахта), А. Д. Скрыльник (№1 шахта), проходчиктері В. Н. Богриенко (№33/34 шахта), И. А. Бендин (№26-бис шахтасы), тіреу қоюшы И. Ф. Туркин (№17 шахта), комбайн машинисі Л. Т. Ивин (№55-57 шахта), тау-кен мастерлері М. И. Қориженко (№42-43 шахта), С. Нүркенов (№31 шахта), И. Серікбаев (№28 шахта), Ф. Т. Логвинов (№54-41 шахта) және т. б. (барлығы 20 адам) алды.

## Дереккөздер

Санат:Құрметті атақтар
Қанат Қуанышұлы Нұршин

**Қанат Қуанышұлы Нұршин** 1976 жылы 22 қазанда Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Ойыл кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Нұршин Қуаныш Мақуұлы, Ақтөбе облысы Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілерді сақтандыру агенттігінің директоры. Анасы - Өтеғалиева Әнет Өтеғалиқызы, Ақтөбе облысы Жилянка кенті емханасының көз дәрігері. М. Тынышбаев атындағы қазақ көлік және коммуникация академиясының теміржол, жолдар салу және жол шаруашылығы факультетін (1998) бітірген, жол қатынасы инженері- құрылысшысы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1998 жылдың қыркүйегінен 1999 жылдың қазанына дөйін - «Ақтөбе геофизикалық экспедициясы» АҚ жұмысшысы. 2000 жылдың сәуірінен 2001 жылдың қаңтарына дейін - Ақтөбе қаласы «№5 құрылыс-монтаж поезі» ААҚ өндірістік- техникалық бөлімінің технигі. 2001 жылдың сәуірінен қазанына дейін - Ақтөбе қаласы «Азимут Энержи Сервисез» ААҚ 3-ші разрядты жұмысшысы. 2002 жылдың тамызынан - Ақтөбе қаласы «Теміржолқұрылыс» ААҚ Хромтау филиалының өндірістік-техникалық бөлімінің инженері. 2005 жылдың мамырынан - Ақтөбе облысы қала салу және қурылыс сәулеті департаменті техникалық бөлімінің бастығы. 2006 жылдың қаңтарынан - Ақтөбе облысы құрылыс департаменті техникалық бөлімінің бастығы; 2008 жылдың маусымынан - департамент директорының орынбасары. 2009 жылдың мамырынан бері - Ақтөбе облысы құрылыс басқармасының бастығы. құрылыс істері агенттінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2009). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - спорт, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жүбайы - Нуршина Елена Александровна, кәсіпкер. Ұлдары - Нұршин Жарас Қанатұлы (2003 жылы туған); Нұршин Олжас Қанатұлы (2005 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сергей Георгиевич Хван

**Сергей Георгиевич Хван** - 1975 жылы 16 ақпанда Алматы қаласында туған. Корей.
Әкесі - Хван Георгий Сергеевич, зейнеткер, бизнесмен.
Анасы - Ким Эльвира Михайловна, зейнеткер, дәрігер-
физиотерапевт, косметолог болып жұмыс істейді.
Қазақ мемлекеттік басқару академиясының «Бизнес жәнө
менеджмент» факультетін бітірген (1996), экономист.
Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.
1996 жылдан - «Соман» ЖШС директоры.
2004 жылдан бері - «Glory company» ЖІІІС бас директоры.
Діни көзқарасы - христиан.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның
қарқынды өсу үшін қажетті барлық алғышарттары бар.
Мен жылдан жылға бізде бәрі жақсырақ, өркениеттірек
болатындығына сенемін».
Хоббиі - теннис.
Сүйіп оқитын әдебиеті - Библия.
Үйленген. Жұбайы - Хван Надежда Эдуардовна, Мәскеу
қаласындағы «Glory company» ЖІІІС филиалының директоры. Қыздары - Хван Анна Сергеевна (1999 ж. т.), Хван
Анастасия Сергеевна (2002 ж. т.), Хван Мария Сергеевна
(2008 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шоң Телғозыұлы

**Шоң Телғозыұлы** (1828-1901), Арқа өңіріне есімі белгілі болған болыс. Руы Тоқа ішінде Сатыбалдыдан тарайтын Ерназар ұрпағы. Ақмола түбіндегі бастауыш мектепте орысша дәріс алған. Хангелді болысқа тілмаш болған. 1843 ж. Сібір қазақтарының (қырғыздарының) шеқаралық басқарма бастығына өтініш білдіріп, Ақмола дуанының ағасұлтаны Қонырқұлжа Құдаймендінің қарамағына хат-іс жүргізуші қызметіне қабыдданады 1857 жылында Қараағаш болысының басқарушысы болып сайланады. Осы қызметті отыз жылдан астам атқарады. **Шоң** мейлінше адал, әділ, жарлы-ақыбайға қамқорлығы мол болған адам. Ол патша үкіметінің де марапатына: құрмет шекпені (1859), Станислав ленталы күміс (1862) және алтын (1866) медальдары, Анна ленталы алтын медальға (1870), «Айрықша құрметті азамат» (1879) атағына ие болған. А. Жұмаділдиннің «Сен бұзылғанда» (1972) атты тарихи деректі повесінде **Шоң** және оның 1916 жылдың халық көтерілісін басқарған Оспан деген баласы жөнінде айтылады.

Халқының ақылгөйі болған Шоң Телғозыұлы  адамның ала жібін аттамай, адалдыққа қиянат жасамаған, билікте жүргенде «Тура биде туған жоқ, бұрған биде иман жоқ» деген қағидамен өмір сүрген екен.

Шоң мырза орта жүздің ішіндегі Арғын-Қуандықтан тараған, қазақтың талай жақсы-жайсаңдары шыққан, өскен, өркен жайған белді рулардың бірі Алтай-Қарпықтың тоқа руынан шыққан. Уақытында Алтай-Қарпықтың жақсы-жайсаңдары бас қосып, келелі мәселелер талқылағанда көп жағдайда ақырғы сөзді Шоңкең айтып, сол кісінің тұжырымы өтеді екен. Өйткені, Шоңкең ешкімнің байлығына, батырлығына, немесе атағына қарамай, істің әділін айтып, дұрыстығына қарап шешетін болған.

Алтай-Қарпықтың ұрпақтары Қазіргі Қарағанды облысының Жаңаарқа, Нұра аудандарының, бұрынғы Ақмола облысының Теңіз ауданында және Қарағанды қаласында шоғырланған.

Телғозының Шоңы уақытында 40-50 жыл болыстық қызмет атқарып, Ақмола уезінің жер комитетінің төрағасы болып қызмет істеген уақытында адалдықты ту қылып көтерген адам екенін Шоңкең өмір сүрген, Шоңкең қоныстанған, жұмыс істеп, туып-өскен елінде тұратын сол елдің көзі көрген батагөй қариялары жыр қылып айтып өтсе, олардан естігенін кейінгі жастары да осы уақытқа дейін еске алып отырады.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Діни қоғамдар

**Діни қоғамдар** Қарағанды облысында 382 діни бірлестіктер бар, солардың ішінде 122-сі мұсылмандық, 23-і православие, 16-сы католик, 206-сы протестант, 3-cі иудейлік, 10-ы дәстүрлі емес бағытта, 2 діни қор құрылған (2006). Қарағанды католик шіркеуінің Қарағандыдағы діни-мәдени орталығы болып табылады. Облыста діни бағытта 6 баспасөз және 1 электронды БАҚ тіркелген. ҚР **«Діни бірлестіктер және ождан бостандығы»** заңына сәйкес облыста жаңа мешіттер, храмдар мен ғибадатханалар салынуда, мұның өзі азаматтардың, дінге сенушілердің діни қажеттілігін өтеуге қолайлы жағдай жасайды. Діни бірлестіктер қоғам еміріне белсене қатысады, ірі діни бірлестіктердің басшылары Қазақстан халықтары кіші ассамблеясы мен діни бірлестіктермен байланыс жөніндегі кеңес құрамында. Облыстағы түрлі конфессиясының діни бірлестіктері қоғамда дінаралық және ұлтаралық келісімді онан әрі нығайтуға лайықты үлес қосуда. Облыстың діни бірлестік басшылары: Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасының Қарағанды және Жезказған аймақтары бойынша уәкілдері Қ. Сансызбай және Т. Әсембай, Орыс православие шіркеуі Астана және Алматы епархиясы Қарағанды және Абай шіркеу округтерінің благочинниі М. Патрикеев және А. Угольков; Рим-Католик Карағанды епархиясының архиепископ-епископы Ян Павел Ленга; Қазақстан евангельдік христиан-баптистер шіркеуі одағының төрағасы Ф. Тиссен, «Грейс-Рақым» республикалық Миссионерлік Христиан орталығы» діни бірлестігінің архиепископы И.Ким (2006).

## Дереккөздер


Санат:Қоғам
Зере Қалиқызы Нүсіп

**Зере Қалиқызы Нүсіп** 1962 жылы 4 қарашада Алматы облысының Қаракемер кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Нүсіпов Қали, марқұм, білім беру жүйесінде жетекшілік қызметті атқарған. Анасы - Шәкенова Шолпан Шәкенқызы, зейнеткер, филолог, білім беру жүйесінде қызмет еткен. В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтының «қысыммен металдарды өңдеу машиналары мен технологиялары» факультетін бітірген (1984), инженер-механик. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). 1984 жылдан - Шымкент ұсталық-баспақтау жабдығы өндірістік бірлестігінің инженер-нұсқаушысы. 1986 жылдан - Маңғыстау политехникалық колледжінің оқытушысы, әдістемешісі, 1998 жылдан - колледж директорының орынбасары, оқытушы. 2001 жылдан - Маңғыстау облысының әкімі аппаратының бас маманы - Әлеуметтік сала және құрылыс бөлімінің отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссиясының хатшысы. 2002 жылдан - Маңғыстау облысының әкімі аппаратында қоғамдық-саяси және әлеуметтік сала бөлімінің бас маманы - отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссиясының хатшысы. 2003-2004 жылдары - Маңғыстау облыстық Білім беру басқармасы бастығының орынбасары, басқарма бастығының м.а. 2005 жылдан бері - Маңғыстау облыстық Тілдерді дамыту басқармасының бастығы. Діни көзқарасы - ұстамды. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Мен мемлекетімнің гүлденетініне сенімдімін»*. Хоббиі - поэзия, аспазшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Нұрет Бүркітбай (1964 жылы туған), «Бозащы Оперейтинг» БК механигі. Қыздары - Нұретова Бақыт Бүркітбайқызы (1984 жылы туған), Нұретова Диана Бүркітбайқызы (1989 жылы туған). Немерелері - Жандос (2005 жылы туған), Айбар (2008 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау облысы
Сарай

**Сарай** - сәулет өнерінің әсем де салтанатты, бірін-бірі қайталамайтын көркем ғимараты. 13 - 15 ғасырлардан мемлекеттік өкімет орындарының маңызды қүрылыстарын, ал 19 ғасырдағы әр түрлі қоғамдық маңызы бар үйлерді де Сарай деп атады. Сарайларлар құрылысына әр дәуірдің көрнекті сөулетшілері мен бейнелеу өнері шеберлері ат салысты. Жастар, мәдениет, неке, окушылар мен спорт, т.б. Сарай түрлері болады. Қазақстанда Сарай ғимараттарын салу ісі 2-дүниежүзілік соғыстан кейін қолға алынды. Республикадағы Сарай ғимаратын тұрғызу барысындағы ірі жетістік Алматы қаласында Республика сарайының (1970) салынуы болды. Алматы қаласында Неке Сарайы (1972), Оқушылар Сарайы (1983), Астана қаласында Жастар Сарайы (1974), Ақтау қаласында Мәдениет арайы. (1977), т.б. Сарайлар бар.

## Дереккөздер


Санат:Ғимараттар мен құрылыстар
Санат:Қазақстан мәдениеті
Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов

**Қажымұрат Ыбырайұлы Нағманов** (1 маусым 1948, Карповка ауылы, Омбы облысы — 2 шілде 2022, Астана) — қазақстандық саясаткер. Жезқазған, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан облыстарының бұрынғы әкімі және бұрынғы Көлік және коммуникация министрі.

Керей тайпасның Тарышы руының Ақсары бөлімінен шыққан.

## Еңбек жолы
Ленинград темір жол транспорты инженерлерінің институтын бітірген (1971).

1973-1987 жылдары Павлодар облыстық комсомол, партия, кеңес ұйымдарында жұмыс істеген. 1987-1993 жылдары КСРО Энергетика және электрлендіру министрлігі бас басқармасы бастығынын орынбасары, Қазақстан КП ОК нұсқаушысы, Семей қалатком төрағасы.
* 1992-1994 жж. Қазақ мемлекеттік атом энергетикасы және өнеркәсібі кәсіпорындары корпорациясының вице-президенті.
* 1994-1996 жж. Жезқазған облысының әкімі.
* 1996-1997 жж. Шығыс Қазақстан облысының әкімі.
* 1997-1999 жж. «Қазэнергосервис» компаниясының президенті.
* 1999-2002 жж. Солтүстік Қазақстан облысының әкімі.
* 2002-2005 жж. ҚР Көлік және коммуникация министрі.
* 2005-2006 жж. ҚР Президентінің кеңесшісі.
* 2006-2008 жж. «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ вице-президенті.
* 2014-2020 жж. ҚР Автожолшылар қауымдастығының басшысы.

ҚазКСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Жезқазған қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері
Санат:Жезқазған облысының әкімдері
Санат:Қазақстан көлік және коммуникациялар министрлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері
Абдулазиз Ильхамджанұлы Эрметов

**Абдулазиз Ильхамджанұлы Эрметов** - 1977 жылы 5 шілдеде Шымкент қаласында туған. Өзбек.
Әкесі - Эрметов Илхамжан Халмурадұлы, жеке кәсіпкер,
газдалған су сауда автоматтарының механигі болған.
Анасы - Эрметова Мукарам Рахматуллақызы, зейнет-
кер, Шымкент қаласы №42 ОМ неміс тілі пәнінің жоғары
дәрежелі оқытушысы болған.
Ташкент мемлекеттік экономика университетінің халықаралық экономикалық қатынас факультетін (1999 халықаралық студент алмасу бағдарламасы бойынша жоғары
білім алу мемлекеттік гранты) дипломат, экономист-халықаралық саясат білгірі мамандығы бойынша; «Microsoft»
компаниясының авторластырылған курстарын (АҚШ, 2001),
«Microsoft Windows 2000» факультетін жүйелік инженер,
мағлұмат қорының әкімшісі үздік мамандығы бойынша
бітірген.
Экономика ғылымдары кандидаты дәрежесінің ізденушісі.
Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Халықаралық
кедендік реттеу және саудалық контрабанданың мәселелері».
Өзбек, орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі.
1999 жылдан - тәуелсіз кәсіпкер (халықаралық сауда), 2004
жылдан - «ALEDIA» ЖІІІС директорының орынбасары.
2005 жылдан - «E.D.A.» ЖШС бас директоры.
2007 жылдан бері - «Lemonadoff Food» ЖШС директоры.
Діни кезқарасы - ислам.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлем еркениетіне лайықты үлес қосып жатқан жоғары дамыған мемлекет»
Хоббиі - оқу, өзіне және қоғамға пайдалы дүние жасау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - психологиялық, діни және ғылыми
әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Мирончик Кира Борисовна, «E.D.A.»
ЖШС қаржы директоры. Қыздары - Эрметова Диана Аб-
дулазизқызы (2004 ж. т.), Эрметова Эмилия Абдулазизқызы
(2007 ж. т).

## Дереккөздер


Санат:5 шілдеде туғандар
Нұрлан Нұрқаұлы Ақпаров

**Нұрлан Нұрқаұлы Ақпаров** - 1959 жылы 12 ақпанда Алматы облысы ¥йғыр ауданының
Үлкен Кетпен ауылында туған. 
Әкесі - Ақпаров Нұрқа, марқұм, бас бухгалтер болып жұмыс істеген. Анасы - Ахметова Рахилям, зейнеткер, әмбебап дүкен меңгерушісі болып жұмыс істеген.
Алматы мемлекеттік медициналык университетінің педиатрия факультетін бітірген (1982), мамандығы «Педиатрия».
Жалпы хирургия бойынша (Нью-Йорк қ., АҚІІІ, 2004), балалар колопроктологиясы бойынша (Цинцинати қ., АҚШ, 2006) машықтанудан өткен.
Медицина ғылымдарының кандидаты (1997), докторы (2007). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Тоқ ішек
қабырғасының гипоганглиозымен ауыратын балалардың созылмалы колостазын хирургиялық емдеудің патогенетикалық негіздемесі».
129 жарияланған ғылыми еңбектің, оның ішінде әдістемелік
нұсқамалардың, журнал мақалалары мен ғылыми мақала жинақтарының авторы. 13 өнертабыс пен алдын ала берілетін патенттердің, 2 рационализаторлық ұсыныстың авторы.
¥йғыр, қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен)
тілдерін біледі.
1983 жылдан - Алматы облыстық балалар клиникалық
ауруханасының дәрігері, балалар хирургі. 1990 жыл-
дан - Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында
кпиникалық ординатор. 1992 жылдан - Алматы облыстық
балалар клиникалық ауруханасындағы балалар хирур-
гиясы бөлімшесінің меңгерушісі. 1993 жылдан - Алматы
облыстық денсаулық сақтау бөлімінің бас балалар хирургі.
1994 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Педиатрия
және балалар хирургиясы ғылыми орталығындағы балалар
хирургиясы бөлімшесінің меңгерушісі.
2008 жылдан бері - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі
Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығындағы балалар хирургиясы бөлімінің жетекшісі.
«Педиатрия және балалар хирургиясы» мамандығы бойынша кандидаттық және докторлық диссертацияларды қорғау
жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі (2008 жылдан).
Түрлі ғылыми форумдарға қатысқан (Ресей, АҚШ, Түркия,
Испания).
«Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі»
белгісімен марапатталған (2005). Қазақстан меценаттар
клубының «Ильхам» сыйлығының  республикалық сыйлығының (2008) лауреаты.
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Діни көзқарасы - мұсылман.
Саяси қайраткөр ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дамыған
экономикалық мемлекет».
Хоббиі - музыка.
Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми-танымал, медициналық
әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Илиева Дильбара (1960 ж. т.), бизнес
орталығының әкімшілік директоры. Қызы - Ақпарова Саяра
(1983 ж. т.), «Меркурий Сервис Компани» ЖШС заңгері,
ұлы - Ақпаров Алмас (1988 ж. т.), UIB студенті.

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Бәшір Нұрмағамбетов

**Бәшір Нұрмағамбетов** - Социалистік Еңбек Ері (1948), озат шахтер, Қазақстан көмір өнеркәсібінде стахановшылар қозғалысын бастаушылардың бірі, Қарағанды көмір комбинатының комбайн машинисі. 1914 жылы қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған.

## Еңбек жолдары
* 1941 жылдан КОКП мүшесі.
* Еңбек жолын 1928 жылдан бастаған.
* Қарағанды көмір өнеркәсібінде 1937 жылдан бастап істеген.
* Ұлы Отан соғысы жылдары жанқиярлықпен еңбек етіп, күн сайын 3 нормадан, соғыстан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңіндегі социалистік жарыста 2 нормадан орындап, еңбек даңқына бөленді.
* Коммунистік еңбек бригадасын басқарды.
* 2-4 сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды.
* 1949-1956 жылдары ҚазССР Жоғарғы Советінің Президиум мүшесі болды.

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Дереккөздер
* Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Сабыржан Ахметұлы Ахметов

**Ахметов Сабыржан Ахметұлы** - 
1947 жылы 15 мамырда Қостанай облысының Қайыңды ауылында туған. Қазақ.

Ленин орденді Қазақ кеңшар-техникумының ауыл шаруашылығын электрлендіру факультетін (1982) техник-электрик мамандығы бойынша; Ақмола ауылшаруашылық институтының ауыл шаруашылығын механикаландыру факультетін (1995) инженер-механик мамандығы бойынша
бітірген.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (1998 жылдан).

1966 жылдың тамызынан - Торғай облысы Амангелді ауданының Сарытоғай жылқы зауытында электрмонтер;
Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1969 жылдан - Торғай облысы Амангелді ауданының Сарытоғай жылқы зауытында электрмонтер, инженер-электрик. 1975 жылдан-Торғай облыстық «Торғай электр желілері» кәсіпорнының
электрмонтері, шебері, кәсіпорын бастығы. 1989 жылдан-Торғай облысы Амангелді автокөлік кәсіпорнының бастығы.
1993 жылдан - Торғай облысы Арқалық қалалық әкімшілігі
бастығының орынбасары. 1995-1997 жылдары - Қостанай облысының Амантоғай, Амангелді аудандарының әкімі.
1998 жылдан - Арқалық қаласының әкімі. 2000 жылдан -
Қостанай облысы Ұзынкөл ауданының әкімі.

2004 жылдан бері - Қостанай облысы Амангелді ауданының әкімі.

«Құрмет» орденімен (2006), «Астана» (1998), «Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Тыңға 50 жыл»
(2005) медальдарымен марапатталған. ҚР білім беру
саласының құрметті қызметкері (2005).

Діни көзқарасы - мұсылман.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан -
ашық және гүлденген ел, онда жыл сайын қазақстандықтардың әл-ауқаты жақсара түседі; саяси тұрақты және өз
азаматтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ететін мемлекет.

Қазақстан - қуатты және әлемде беделге ие мемлекет».

Хоббиі - спорт, аңшылық.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық қазақ әдебиеті, детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Менкина Захан Қайыркенқызы
(1948 ж.т.), зейнеткер. Қыздары - Ахметова Қарлығаш
Сабыржанқызы (1971 ж.т.); Ахметова Жанар Сабыржанқызы (1976 ж.т.); ұлдары - Ахметов Арман Сабыржанұлы (1973 ж.т.); Ахметов Ербол Сабыржанұлы (1980 ж.т.).

## Дереккөздер


Санат:Арқалық әкімдері
Данияр Бақытұлы Аманғалиев

**Данияр Бақытұлы Аманғалиев** - 1969 жылы 18 ақпанда Алматы қаласында туған. Қазақ.

## Өмірбаяны
Алматы мемлекеттік медициналық институтының емдеу факультетін бітірген (1992), дәрігер-хирург. Мамандандырылған медициналық журналдардағы 10-ға жуық мақаланың авторы.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1992 жылдан - Алматы мемлекеттік медициналық институтының госпитальдік хирургия кафедрасының машықтанушы-зерттеушісі. 1993 жылдан - Алматы қаласындағы Қалалық жедел медициналық жәрдем клиникалық ауруханасы қабылдау бөлімшесінің дәрігер-хирургы, 2000 жылдан - қабылдау бөлімінің жауапты дәрігер-хирургы. 2007 жылдың қаңтар айынан - Алматы қаласындағы №4 Қалалық клиникалық аурухананың жауапты дәрігер-хирургы. 2007 жылдың мамыр айынан бері - «Қазақстан шипажайы» АҚ (бұрынғы ҚР ІІМ госпиталі) медициналық жұмыс жөніндегі вице-президенті.
## Отбасы
Әкесі - Аманғалиев Бахытжан Әжіғалиұлы, марқұм. Анасы - Аманғалиева Гүлбану Орманқызы, зейнеткер, ҚазКСР Балық шаруашылығы министрлігінің инженер-сметашысы болған.

Үйленген. Жұбайы - Аманғалиева Анаргүл Мәсімжанқызы (1972 ж. т.). ¥лы - Аманғалиев Санжар (2007 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:1969 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Асқар Нариманұлы Есенбаев

**Асқар Нариманұлы Есенбаев** 1959 жылы 28 сәуірде Апматы қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Есенбаев Нариман Халилұлы, марқұм, ҚазКСРТамақ өнеркәсібі министрлігінің бас басқармасы бастығының орынбасары болып қызмет атқарған. Анасы -
Әмірханова Т.М., Микробиология институтының аға ғылыми қызметкері.

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1978); В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік көркем-сурет институтын (1985) мүсінші мамандығы бойынша бітірген.

Профессор (2006 жылдан). ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2006 жылдан). Мүсінші. 150 мүсіндік туындының авторы, оның ішінде «Балалар» (1985), «Батыр» (1987), «Адам» (1988), «Космогония» (1989), «Нұх кемесі» (1989), «Переславль жазы»
(1989), «Автопортрет», «Вечный кумир» (1992), «Өмір ағашы» (1994), «Түс көруші» (1995), «Патшаны ерткен періште» (2002-2003), «Сарра» (2009), «Сендер - менің достарым» (2009). 50-ден астам республикалықжәне халықаралық көрмелердің, оның ішінде жеке көрмелердің қатысушысы. Орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі.
КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1988). «Ротари» клубының мүшесі (1995 жылдан), «Мост» арт-қауымдастығының мүшесі (1996 жылдан), ҚР Суретшілер одағының басқарма мүшесі (2003 жылдан).
КСРО CO стипендиаты (1988-1989). Мемлекеттік сараптама комиссиясының (1989 жылдан), Сыйлықтарды тағайындау жөніндегі мемлекеттік сараптамалық комиссияның (1998 жылдан), Ескерткіштер мен монументтерді орнату жөніндегі мемлекеттік сараптамалық комиссияның (2009 жылдан) мүшесі.
КСРО Суретшілер одағының стипендиаты (1988-1989). «Шебер» номинациясындағы «Платина Тарлан» сыйлығының лауреаты (2005). «Ерен еңбегі үшін» (2000) медалімен марапатталған. 3-ші дәрежелі мүсін реставраторы біліктілігіне ие.

*Діни көзқарасы* - христиан. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы* - «Құқықтық, дамыған, әлемдік ынтымақтастыққа интеграцияланған мемлекет. Білімді, мәдениетті қоғам». *Хоббиі* - кітап оқу. *Сүйіп оқитын әдебиеті* - классика.

Үйленген. Жұбайы - Бақбергенова Дана Қайратқызы, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Сара, Мирьям; ұлы -
Ілияс.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Николай Иванович Наковник

**Николай Иванович Наковник** (20.05.1895, Верхнедвинск ауданы - 1975, Санкт-Петербург) - геолог-петрограф, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1946), профессор.

* Ленинград мемлекеттік университетін бітірген (1930).
* 1923 жылдан Орталық Қазақстанда жұмыс істеген. М. П. Русаковпен бірге Семізбұғы кен орнын ашты. 1941-45 жылдары Оралдағы колчеданды кен орындарын барлап, Алтай мен Салаирдың пайдалы қазбаларын зерттеді. 

80-нен астам ғылыми еңбектің авторы. Негізгі ғылыми-зерттеген еңбектері қайтара түзілген кварцит пайдалы қазбаларына арналған. 

* Еңбек Қызыл Ту ордені
* «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО геологтары
Санат:Қазақстан геологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
Санат:Беларусь мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Геология-минералогия ғылымдарының докторлары
Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері