open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Данте Алигьери

**Данте Алигьери** (), толық аты *Дуранте дельи Алигьери*(1265 –1321) — Ренессанс дәуіріндегі аса ықпалды итальян ақыны. Итальян әдеби тілін қалыптастырушысы, өлеңмен жазылған *"[[Құдіретті комедия]]"* шығармасының авторы.

Дантенің ұлы шығармаларына тәнті болған халқы, ұрпағы кейіннен оны (XVI ғ.) *"Тәңірі комедиясы"* деп атаған. *"Құдіретті комедия"* (1307-1321) кейіннен өлемге әйгілі шығарма болды.

Данте бұл шығармасында орта ғасырға тән сюжетті алып, өзінің қуатты көркемдік қиялымен оқырманды тамұқтан, күнәдан тазаруына жол ашады және ұжмақтан өткізеді. Дантенің кейбір аңғал замандастары ол *"о дүниеде болып келген-мыс"* - деп ұққан.

Дантенің *"Құдіретті комедия"* шығармасы *"Тамұқ", "Күнәдан тазару", "Жұмақ"* деп аталатын үш бөлімнен тұрады. "Тамұқ" бөлімін қазақ тіліне алғаш рет Мұқағали Мақатаев аударған.

Тамұққа, терең жер астына, күнәһар адамзат өкілдері, кісі өлтіргендер, өзіне қол салғандар түседі де, мәңгілік рухани және дене азабын тартады. Күнәдан тазару жолына түскенде тауға шығып, күнәдан тазарған соң, жұмаққа кіреді. Күнәдан тазарып, жұмаққа барғанша көп азапты жолдардан өтеді.

Ал жұмаққа кіргендер өмірін мәңгі-бақи рақатта өткізеді.

## Дереккөздер


Санат:1265 жылы туғандар
Санат:1321 жылы қайтыс болғандар
Санат:Италия жазушылары
Санат:Италия ақындары
Флогопит кенорындары

**Флогопит кенорындары** магнезийлік скарндарда гранитоид интрузияларының мәрмәрленген әктас, доломит,
метаморфталған пироксенді таужыныстармен жапсарлас белдемдерінде орналасады. Кен денелері секпілдіктер
мен ұялары бар ірі белдемдерден тұрады, сонымен қатар жекелеген ірі желілер мен сатылы желілер жүйесінен
тұрады. Олар жарықшақтылығы жоғары белдемде орналасып , флогопит, апатит, диопсид, кальцит пен скаполиттен тұрады. бұл типті кенорындар Сібірде (Прибайкалье, Алдан), сондай-ақ Канада  |  Канадада , Шри-Ланкада, Үндістанда,
Мадагаскарда дамыған.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Паскаль (өлшем бірлік)

**Паскаль** (Француз ғалымы Pascal құрметіне қойылған) — бірліктердің Халықаралық жүйесіндегі қысымның, механикалық кернеудің бірлігі. Белгіленуі - Па. 1 Па = 1 Н/м2 Паскаль атмосфералық, сұйықтық және газ қысымын өлшеуде кеңінен қолданылады. Бұл бірлік физикада, инженерияда және метеорология салаларында маңызды орын алады.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшем бірліктері
Санат:Физика
Ральф Густав Дарендорф

**Ральф Густав Дарендорф** (1929 ж.ж.) - неміс әлеуметтанушысы, саяси қайраткер. Ол америкалық әлеуметтанушы Т.Парсонспен айтысқа түсіп, әлеуметтік жанжалды коғамның (сондай-ақ, болмыстың) жасампаздық бастауы, қоғамдағы *"еркіндіктің"* қайнар көзі ретіндегі басты ұғым деп санады. Дарендорфтың пікірінше, *"жанжалды реттеу"* мемлекеттік аппарат пен саяси тұрмысты ғылыми болжаудың және тиімді ұйымдастырудың көмегімен жүзеге асады, ал жанжалдың субъектісі Маркстік түсініктегі таптар емес, үстемдік пен бағыну қарым-қатынасы негізінде қалыптасатын, бір-бірімен ымыраға келмейтін әлуметтік топтар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бақыт Дарменова

**Бақыт Дарменова** (1970 - 2007) - әлеуметтану ғылымдарының кандидаты, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі.

1993 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстанның ауыл шаруашылығында еңбек ресурстарын қалыптастыру мен пайдаланудың әлеуметтік-экономикалық мәселелері" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

## Дереккөздер

Санат:1970 жылы туғандар
Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан әлеуметтанушылары
Гауһар Дәуленқызы Зақұмбаева

**Гауһар Дәуленқызы Зақұмбаева** (1 қаңтар 1932 жыл, ) — кеңестік және қазақстандық ғалым, химия ғылымдарының кандидаты (1961), докторы (1971), профессор (1972), Ғылым академиясының академигі (1994).

## Өмірбаяны
С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің химия факультетін бітірген (1954), химик, катализ саласының маманы.

Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Кезеңдік жүйенің VIII тобы металдарының адсорбциялық және катализдік қасиеттерін зерттеу».

«VIII топ металдарындағы адсорбция мен катализ» (1973), «Органикалық қосылыстардың VIII топ металдарының беттерімен өзара әсері» (1982), «Металдық катализаторлар» (1982), «Жоғары бөлшектік металдық катализаторлар» (1987), «Синтез-газды катализдік қайта өңдеу» (2000) тәрізді 8 монографияның; Халықаралық және республикалық басылымдар, конференциялар, конгрестер және симпозиумдарда жарияланған 500-ден астам мақалалар мен баяндама тезистерінің авторы. 67 патенті және авторлық куәлігі бар.

КОКП мүшесі (1972–1991).

1954 жылдан бастап ол — ҚазКСР ҒА Химия ғылымдары институтының аспиранты, аға зертханашысы, кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, зертхана меңгерушісі. 1969 жылдан бастап — ҚазКСР ҒА (1995 жылдан ҚР БҒМ) Органикалық катализ және электрлі химия институты директорының орынбасары, зертхана жетекшісі, 1988 жылдан — директоры, бас ғылыми қызметкері.

Республикалық «Бейбітшілік үшін күрес» қоғамы төрағасының орынбасары (1975–1985); Президент жанындағы «Әйелдер, отбасы және демографиялық саясат» Республикалық Кеңесінің мүшесі (1992–1998); РҒА «Нефтехимия» және РҒА «Электрохимия» ресейлік журналдары редакциялық алқаларының мүшесі; Қазақстан премьер-министрі Даниал Ахметов басқаратын Жаңа индустриалдық саясат кеңесінің мүшесі.

ҚазКСР ғылым және техника саласындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974). ҚазКСР Еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1982). Құрмет орденімен (1999), медальдармен марапатталған.

## Отбасы
Әкесі — Дәулен Нетәліұлы Неталиев, марқұм, Ұлы Отан соғысының ардагері, инженер болып жұмыс істеген. Анасы — Марфуға Себғатқызы Неталиева, марқұм.

Қызы — Зарема Әбдірахманқызы Зақұмбаева. Немерелері — Темір және Төлеген.

## Дереккөздер

Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Шымкентте туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Химия ғылымдарының докторлары
Санат:Органикалық катализ және электрлі химия институтының профессорлары
Санат:Органикалық катализ және электрлі химия институтының директорлары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Челябі

**Челябі** немесе **Челябинск** () — Ресей Федерациясындағы қала, Челябі облысының әкімшілік орталығы. Ресейдегі 12 миллионер-қаланың бірі (9-орында). Ұлы Отан соғысы кезінде "Танкоград" деген атауға ие болған.

Қалада 1 176 770 адам тұрады. Ресейдің ірі жол торабы (шоссе және темір жол). Металлургия, машина жасау, метал өңдеу, прибор жасау, жеңіл және тамақ өнеркәсібі секілді кәсіпорындары бар маңызды да ірі өндірістік қалаларының бірі болып табылады.

## Тарихы
## Географиясы

## Әкімшілік бөлінуі
## Халқы

## Халықаралық және аймақаралық ынтымақтастық
### Бауырлас қалалар
*  Колумбия, АҚШ (*[[1995 жыл]]дан*)
*  Ноттингемшир, Ұлыбритания (*[[2000 жыл]]дан*)
*  Рамла, Израиль (*[[2000 жыл]]дан*)
*  Үрімжі, Қытай (*[[2004 жыл]]дан*)

### Серіктес қалалар
*  Қазан, Ресей (*[[2002 жыл]]дан*)
*  Омбы, Ресей (*[[2002 жыл]]дан*)
*  Үфі, Ресей (*[[1999 жыл]]дан*)

## Суреттер


Сурет:Chelyabinsk Circus.jpg|Челябі циркі
Сурет:Opera House in Chelyabinsk.JPG|Глинка атындағы опера және балет театры
Сурет:Public Library in Chelyabinsk.jpg|Көпшілікке арналған кітапхана және БЦ ВИПР
Сурет:SUSU fir.jpg|ЮУрГУ ЖОО-ның бас ғимараты
Сурет:ТК Синегорье.jpg|«Синегорье» СО
Сурет:Tschelthea.jpg|Жас көрермен театры
Сурет:Traktor Arena.jpg|«Трактор» мұз айдыны
Сурет:Вид с площади революции-Челябинск.jpg|Революция алаңынан көрініс
Сурет:Панорамма города.jpg|Қала көрінісі
Сурет:Театр им. Н. Орлова.JPG|Н. Орлов атындағы театр
Сурет:Торговый центр. Челябинск.JPG|Сауда орталығы
|"Кировка"-дағы мүсіндердің бірі. Оазис маңында.


## Тағы қараңыз
*Челябі облысы

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Челябі қ. әкімшілігі 
* Челябі қалалық думасы 

*
Санат:Ресей қалалары
Панарабизм

thumb|right|200px|Панараб түстері — панарабизм қозғалысының символы
**Панарабизм** () —  таяу шығыстағы барлық араб мемлекеттерін жалпы одаққа біріктіруге
ұмтылған саяси қозғалыс.

## Дереккөздер

Санат:Панарабизм
Санат:Ирредентизм
Санат:Ұлтшылдық
Панафриканизм

**Панафриканизм** - XIX ғ. аяғы мен XX ғ. басында АҚШ және Вест-Үнді аралдарынадағы қара нәсіл зиялылары арасында пайда болып, кейін Африкаға тараған саяси қозғалыс; алғашында нәсілдік кемітушілерге қарсы күреске негрлерді біріктіруге бағытталған паннегрлік қозғалыс болды; 2-дүние жүзілік соғыстан (1934 -1945) кейін отарлық қанаудағы бүкіл Африка елдері халықтарына тәуелсіздік әперу мақсатын қойды.

## Дереккөздер


Санат:Саяси идеологиялар
Панацея

Панаце́я — бұл мифологиялық, әмбебап,барлық аурудың емдеуші болып табылады. Панацеяларды іздеумен алхимиктер айналысады. Атауы көне грек әйел Құдайының аты Панакеямен (бәрін емдеуші)  байланысты. Ол көне грек емшісі және медицина Құдайы саналатын Асклепияның қызы болған. Бүгінгі күнде "панацея" термині тек медицина жағынан емес, барлық мәселелерді шешуші ретіндегі түрде қолданылады. Әдетте "емес" шылауымен бірге қолданылады. Мысалыға. "Фитотерапия көптеген ауруларды емдеуде өте тиімді, бірақ қанша дегенмен де ол панацея емес.
Пантеон

**Пантеон** (,  - барлық құдайларға арналған орын) -
# елдін аса көрнекті адамдарының қабыры, мазары (Римде, Парижде және басқа елдерде);
# барлық құдайлардың ежелгі грек және ежелгі рим сарайы.

## Дереккөздер
Пошта индексі

[thumb|190px|[КСРО маркасы (1977): хат және конвертте пошта индексін жазу үлгісі ]]
[thumb|190px|[КСРО маркасы (1977): хаттарды автоматты сұрыптау ]]
**Пошта индексі** — хат тасымалдау ісін (корреспонденция) сұрыптауды жеңілдету мақсатында пошта мекенжайына қосымша жазылатын әріптер мен сандардың бірізділігі. Қазіргі кезде ұлттық пошта қызметтерінің  көпшілігі пошта белгілемесін қолданады.

## Тарихы
Алғаш рет КСРО-да 1932 мен 1939 жылдар аралығында «Индекс» деген атаумен қолданыла бастады. Ол кезде «сан—әріп—сан» түріндегі код түрінде болды, мысалы, "*12У1"*, "*14У8"* және т.с.с.
## Қолданылуы
Әртүрлі елдердің пошта қызметтері, негізінен, пошта индекстерін рәсімдеу және орналастыру жөнінде әртүрлі ережелер қолданады.

## Қазақстандағы пошта индекстерінің кодтары

## Тағы қараңыз
* Қазпошта
Әлмұхамет

**Әлмұхамет** — Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Әлмұхамет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 748 адамды құрады.
Пошта индексі — 453605, ОКАТО коды — 80201804002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Түсіру негізін GPS технологиясын пайдалану арқылы құру

**Түсіру негізін GPS технологиясын пайдалану арқылы құру.**
## Геодезиядағы GPS өлшеулердің принципі
*Геодезиядағы GPS өлшеулердің принципі*. Геодезиялық GPS
өлшеулерін GPS қабылдағыштарымен төрт (одан да көп) жер
серіктерін бір уақытта бақылау арқылы жүргізіледі. Екі
қабылдағыштың бірі-базалық, ал екіншісі қабылдағыш-ровер болып
келеді. Базалық қабылдағыш барлық өлшеу процесі бойы
координаталары белгілі геодезиялык негіз пункттерінде орналасады.
Ал, ровер координаталары анықталатын нүктелер бойынша
жылжиды. Осы екі қабылдағыштар арқылы алынган деректердің
нәтижесінде, база мен ровер аралығындагы кеңістіктік вектор
анықталады. Бұл вектор базалық сызық деп аталады.
Базадан есептегендегі ровердің орнын анықтау үшін әр түрлі
өлшеу әдістері қолданылады. Бұл әдістер өлшеулерді жүргізудің
үзақтығымен ерекшеленеді, яғни нақтылы уақытта өлшеулер
жүргізу үшін радио модель қолданылады. Ол база деректерін
роверге жіберіп отырады. Нәтижелер, яғни нүкте координаталары
далалық жағдайда белгілі болады.
Өлшеу нәтижелерін өндеу алғаш далалық деректерді жазып
алып және кейін офистік компьютерлерде қайтадан өндеуді талап
етеді. Өндеу әдістерін тандау келесі факторларға: қабылдағыштық
түріне, қажетті дәлдікке, уақыттық тығыздығына және нәтижелерді
алудың нақты уақытына байланысты болады.
## GPS өлшеу әдістері
*GPS өлшеу әдістері*. GPS өлшеулер кинематикалық,
дифференциялдық және тез статика әдістері арқылы жүргізіледі.
Кинематикалық және дифференциялдық әдістер тек нақтылы
уақытта өлшеуге, ал тез статистика кейін өндеуге қолайлы.
Кинематикада ровер мен базаға ортақ төрт немесе одан да көп
жер серіктерімен фазалық өлшеулер жүргізіледі. Егер өлшеу
уақытында жалпы жер серігінің саны төрттен кем болса, онда
өлшеулер кейін жер серіктері төрт немесе одан да көп болған кезде
қайталанады.
Дифференциалдың өлшеу әдістерінде координаталарды
анықтауды кодтық GPS-өлшеулерді пайдаланады.
Дифференциялдық өлшеулер үшін жер серіктерін үздіксіз
бақылаудың қажеті жоқ. Нәтижелердің дәлдігі көбіне 1 м-лік болып
келеді. Бұл өлшеу әдісінде біржиілік немесе екіжиілік
қабылдағыштар қолданылады.
Жедел статика өлшеудің кейін өндеу әдісі, ол 1см деңгейдегі
дәлдікті қамтамасыз етеді. Базалық сызықты сегіз минутта өлшеу
үшін бұл әдісте негізгі фазалық өлшеу пайдаланылады. Бұл әдіс
қабылдағыштың түріне, базалық сызық үзындығына, көрінетін жер
серіктерінің санына және жер серіктерінің геометриясына (жер
серіктерінің аспанда орналасуына) байланысты болып келеді.
Статика әдісі ең жоғарғы дәлдіктегі өлшеулерде қолданылады,
стансада өлшеу уақыты шамамен бір сағат.
Тез статика-геоинформациялық жүйенің аппараттық және
бағдарламалық бөліктерінің ең алдыңғы қатарлары нәтижесі деп
санауға болады. Тез статика әдісімен өлшеуде біржиілікті немесе екі
жиілікті қабылдағыштар пайдаланылады.

## Дереккөздер



Санат:Геодезия
Пушкинское (Башқұртстан)

**Пушкин** — Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл, Калтыман ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 243 адамды құрады.
Пошта индексі — 452401, ОКАТО коды — 80228820009.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Сосновка (Аургазин ауданы)

**Сосновка** — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Меселин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 61 адамды құрады.
Пошта индексі — 453491, ОКАТО коды — 80205822008.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Болотино (Аургазин ауданы)

**Болотино** — Башқұртстанның  Аургазин ауданындағы ауыл, Тукаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 270 адамды құрады.
Пошта индексі — 453489, ОКАТО коды — 80205852005.
 150px|thumb| ауыл Болотино
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Парафирование

**Парафирование** ( - қысқартылған қол қою, әшекейлеп қойылған қол; аты-жөні) — халықаралық шарттарға, оны әзірлеуге қатынасқан
адамдардың аты-жөнімен алдын ала қол  қойылуы; ұзақ мерзімді келісімге парафирования
жасау.

## Дереккөздер


Санат:Шарт ісі
Паспорт

**Паспорт** () –
# азаматтың жеке басын куәландыратын және оның жасы, жынысы, отбасының жағдайы, тұрғылықты жері, оны берген күні, мекеме көрсетілген ресми кұжат; 
# машинаны, шаруашылық жабдықтары заттарын және т.с.с. тіркеу құжаты.

## Дереккөздер


Санат:Құжаттар
Санат:Халықаралық саяхаттық құжаттар
Педантизм

**Педантизм** (,  - бастапқы ұстаз, оқытушы) - татымсыз, ресми талаптарды орындаудағы тым
мұқияттылық, дәлдік, мейлінше
қаталдық, ресмилік; белгіленген
нормалар мен ережелерге соқыр
бойсыну, жазғанынан танбау.

## Дереккөздер
Перрон

**Перрон** ( – тас баспалдақ,  – тас) — көлікке жолаушылар отырғызуға және одан түсіруге, жүк тиеуге-түсіруге, көлікке әр түрлі техникалық қызмет көрсету жұмыстарына оңтайлы салынған алаң не аймақ; бұл темір жол, өзен мен теңіз жағалауында, автотұрақ пен әуебекетінде жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Техникалық тастар

## Техникалық алмас
Солтүстік Қазақстанда (Көкшетау ауданы) техникалық алмастың қоры бойынша бірегей құмдыкөл кенорны барланған. Кенорын микроалмас концентрациясының кеңістікте әркелкілігі бойынша ерекшеленеді және ол жойқын мөлшерге дейін
жетеді. Кенорын өнеркәсіптік игеруге даярланған. Ауданда құмдыкөлдік типті жаңа бес алмасты белдем (Кенеткөл, Шығыс және Батыс Қарлыңкөл, Ащыкөл және
Баршын) анықталған.
Түрпі (абразив) тастар - корунд, микрокварцит, анартас. Қазақстанда қоры бойынша өте ерекше Семізбүғы
корунд кенорны орналасқан. Одан 50 жыл ішінде (1926-1977 жж) 150 мың тоннаға жуық жоғары сапалы корунд
кені өндірілген. Кенорын консервацияда. Корундтың
қалдық қоры - 11,5 мың тонна. Корундты делювийлік
шашылымнан алу да резерві бар (15 мың тонна шамасында).
Орталық Қазақстанның Мойынты ауданында алдын
ала дерек бойынша екі ірі - Шешенқора (қоры 60 мың
тонна) және Жанет (75 мың тонна) кенорындары кеніндегі корундтың мөлшері төмен.
Табиғи түрпілерге Қазақстанда кең дамыған халцедонның кейбір сорттары (халцедон шақпақтастар) жатады. Халцедонның басты кенорындары (Ақмамедбүлақ, Белтабай, Приозерное, Шабақты, Қайназар, Көктал,
т.б.) Қаратауда орналасқан. Түрпілік халцедонның жалпы қоры 30 мың тонна шамасында. Шикізаттың бір бөлігі
әр түрлі бұйымдар даярлау үшін (түйгіш, матрица және
т.б.) техникалық тас ретінде пайдаланыла алады. Халцедонның әсем нақышты түрлестері зергерлік-әшекей
тас болып табылады, олардың қоры дербес есептелген.
Микрокварцит түрпі ретінде Бурылбайтал кенорнында
алдын ала бағаланған (400 млн. тонна шамасында).
Кварц-далашпат шикізатының түрпі ретінде есептелген қоры негізінен Шығыс Қазаңстандағы Қалба сирек
металды пегматит кенорындары (Жоғарғы Баймырза,
Бакенді, Қалайытапқан, Ахметкино, Жоғарғы Лабоксай, т.б.) үлесіне тиеді. Бұл қордың жиынтық шамасы
10 млн. тоннаны құрайды. Шикізат тантал кенін өндіргенде ілеспе түрінде айырып алынады.
Қазақстанда түрпілік қасиеттері бар альмандин анартасының бірқатар кенорындары мен кенбілінімдері белгілі
( Қайыңды , Қараүңгір, Бірғыз, Қасқасу, т.б.). Кенбілініміердін барлығы нашар зерттелген, таужыныстардан анарт а с т ы айырып алу мүмкіндігі төмен (30-85%).
## Оптикалық материал (пьезооптикалық шикізат)
Шикізаттың Бұл түріне пьезо- және оптикалық кварц (оның
ішінде балқытуға жарамды) пен оптикалық флюорит жатады. Қазақстанда пьезооптикалық шикізаттың бірнеше
кенорны барланған.  Орталық Қазақстанда - Ақтас, Надырбай, т.б. (пьезокварц, тау хрусталі, балқытылатын
кварц), Қатпар (пьезокварц пен оптикалық флюорит),
Кент (оптикалық флюорит); Шығыс Қазақстанда -
Ақжайлау (пьезокварц пен оптикалық флюорит), Друзовое (тау хрусталі); Батыс Қазақстанда - АҚШ  оқы, Талдық,
Қайыңды, Төлепсай (оптикалық шыны қайнатуға жарамды кварцтың қоры ондаған мың тонна); Оңтүстік Қазақстанда - Сарыкөл (оптикалық кварц), Қызылбелдеу (оптикалық флюорит, оның ішінде балқытуға да жарамды), т.б.
кенорындар анықталған. Кенорындардың көпшілік бөлігі игерілмеген.

## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Перфотаспа

**Перфотаспа** - белгілі бір тәртіп бойынша тесіктер (перфорациялар) тесу арқылы әр түрлі ақпарат түсіруге арналған лента түріндегі қағаз (целлулоид не лавсан).

## Дереккөздер
Пангерманизм

**Пангерманизм** - қуатты Германия мемлекетін құру және
дүние жүзіне үстемдік орнату
үшін немістер мекендеген жерлерді және аймақтарды "тарихи отанына" қосу жолымен барлық
немістерді біріктіру идеясына
негіздеген Германиядагы (XIX ғасырдың аяғындағы) саяси доктрина.

## Дереккөздер
Перцепция

**Перцепция** ( - елестету, қабылдау) - адамның дүниедегі заттарды тұтастығымен қабылдау, тұңғыш рет
бейнелеу процесі; бейнелеу көбінесе тану процесінен құрастырылады.

## Дереккөздер
Пирс

**Пирс** ( - батана, пристань) - екі жағынан кемелер келіп тоқтау үшін жағалаудан суға қарай сұғындыра салынған айлақтық құрылыс.

## Дереккөздер
Өнеркәсіптік кенорындарының типтері

Асыл, әшекей және техникалық тас кенорындары әр түрлі генетикалық жағдайларда жаралады. Олардың ішінде ең басты мәнге ие болатыны мынадай типтер: магмалық (кимберлит түтікшелері, эффузиялық және интрузиялық таужыныста), пегматиттік, гидротермалық, жапсарлық-метасоматоздық, метаморфогендік, мору және шөгінді.
Алмас негізінен кимберлит түтікшелерінен өндіріледі.
Қазіргі кезде әлемде 2000-нан аса кимберлит денелері табылған, олардың 10%-ы алмасты, ал 2,5%-ға жуығы өндірісте. Өнеркәсіптік кенорындарындағы алмастың мөлшері 0,2-ден 10-15 кар./т шамасында өзгереді. Сонымен бірге алмасты шашылымдар да маңызды орын алады. Ең үлкен практикалық мәнге ие болатыны аллювийлік және жағалау-теңіз шашылымдары, олар ашық тәсілмен өндіріледі, алмастың минимал мөлшері 0,1-0,2 кар/м3 шамасында болады. Көптеген шашылымдарда алмастың конңентрациясы 1 м3 қопсық таужынысңа ондаған караттан асады.
## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Кенорындардың кен-геологиялық жағдайлары

Құлантау вермикулит кенорны - Үлкен Қаратау жотасының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Шақпақбаба ауылынан солтүстік-батысқа карай 3 км жерде, Көкбұлаң аймақтық  жарылымы бойында орналасқан. Кенорын ортаңғы-жоғарғы кембрий өктастарынан тұрады, олар солтүстік-шығысқа қарай күлди еңістене орналасңан. Әктастарды екі сілтілі интрузия жарып кірген, солардың бірі - шток тәрізді құлан интрузиясымен құлантау вермикулит кенорны генетикалық байланыста. Калийлі метасоматоз нәтижесінде сілтілі габброидтардың көп бөлігі биотитке өзгерген. Мору қыртысының тұзілуі барысында гидратация салдарынан биотит гидробиотит пен вермикулитке алмасқан. Вермикулитті мору қыртысы дамыған бөлікше құлантау үстіндегі тегіс үстірт алаң түрінде шығысқа қарай еңістеу (5-100) орналасқан. Кенді бөлікше ендік бағытта 500-600 м созылған, ені 400 м. Оны қалыңдығы 3-5 м қазіргі тұзілімдер тысы жауып жатыр. Бүрғылау ұңғымаларының деректері бойынша кен денесінің қалыңдығы 15-40 м, орташа мәні 20 м. Кендегі вермикулиттің мөлшері 35%-ға дейін, кенорын бойынша орташа мөлшері 12,6%. Қатты қыздырғанда вермикулит күмпиіп ісінеді, күмпию коэффициенті - 4,8-11, орташа мәні - 6. Ісінген вермикулиттің көлемдік салмағы 75-200 кг/м3, орташа алғанда 135 кг/м3. Ірілігі бойынша ісінген вермикулит +0,15-5,0 мм фракцияларына сәйкес келеді. Вермикулиттің жылу өткізгіштігі 0,04-0,06 ккал/м.сағ.град aуқымында, толың деформацияланғыштығы 21-25%, шартты серпімділігі 1-3%, түйірлерінің моруттың көрсеткіші 2-6% . Құлантау вермикулиті құрылыс материалы ауыл шаруашылығында топырақ жақсартқышы ретінде пайдалануға жарамды. Көлемдік салмагы 200 кг/м3 вермикулиттің В+С1 категориялары бойынша есептелген қоры 168 мың тонна, ол 1,0-1,2 млн. м3 күмпиген вермикулитке эквивалентті. Құлантау вермикулит кенорны игеруге тиімді экономикалық жағдайда орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Пайдалы қазбалар
Абенаки

**Абенаки** (абнаки) (Abenaki; Abnaki) АЛГОНКИНИЯ тілдері семьясына жататын тілде сөйлейтін солтүстік америкалық үндістер тайпасы. Негізінен Квебек (Канада) және АҚШ-тың Мэн штаты жерін мекен етеді. Қазіргі абенакилер Оңтүстік Квебекті және АҚШ-тың Вермонт және Нью-Хэмпшир штаттарының, сондай-ақ Мэн және Нью-Йорк штаттарының территорияларын өздерінің ежелгі мекендері деп санайды. Олардың аты «Күншығыс халқы» немесе «Шығыс тұрғындары» дегенді білдіреді. Андроскогин, кенебек, малисет, оурастегуяк, пасамакводи, патсуикет, пенобскот, пигвакет, микмак, пенакук, покамека, сокони және вевенок секілді бірнеше ұлыстардан құралған. Ирокез лигасына, әсіресе могаук тайпасына қарсы тұру үшін Вабенак конфедерациясына біріккен. 17 ғасырда абенактар француздар жағына шығып, ағылшындарға қарсы күреседі. Алайда бірнеше рет жеңіліске ұшырағаннан кейін Канадаға, Квебектегі Труа-Ривьер маңына Сен-Франсуа-Дю-Лак (Saint-Frangois-du-Lac) және Беканкурға (Becancour) қоныс аударады. Сондай-ақ Мэн және Нью-Брансуйк штаттарында (Канада) резервациялары бар. Абенактардың жалпы саны 12 000-ға жуық.

## Дереккөздер


Санат:Солтүстік Америка үндістері
Санат:АҚШ этникалық топтары
Санат:Канада этникалық топтары
Санат:Алгонкин тайпалары
Абеокута

|thumb|||Абеокута қаласы
**Абеокута** (Abeokuta), Нигерияның оңтүстік-батысындағы қала, Лагостан солтүстікке қарай 96 км қашықтықта орналасқан. Тұрғын халқы 424 000 адам. Абеокута құл аулаушылардан қашқан адамдардың паналайтын жері ретінде 1830 жылдары қала болып қалыптасқан. Бұл британдармен келісімшарт жасаған Эгба мемлекетінің басты қаласы болды. Тек 1914 жылы ғана Британдық Нигерияға қосылады. Қазіргі Абеокута қаласы – ауылшаруашылығы өркендеген және сауда ісінің орталығы.

## Дереккөздер


Санат:Нигерия қалалары
Абердин

**Абердин** (Aberdeen), Шотландияның шығысындағы қала; Солтүстік теңізіндегі сауда порты. Халық саны 212 125 адам (2001).

Абердин қаласы тарихи Абердин графтығымен аттас орталығы бар, Абердиншир территориясымен қоршалған анклавты, өзін-өзі басқаратын аймақ. Ди және Дон өзендерінің сағасында орналасқан Абердин солтүстік Шотландиядағы басты порттардың бірі болып саналады. 12 ғасырдан бастап, Шотланд корольдігінің орталығы, 12-14 ғ.-да шотланд корольдігінің резиденциясы болған. Қала тұрғындары Шотландияның тәуелсіздігі үшін болған соғыста I Роберт Брюсті қолдады. Біраз уақыт ол I Эдуардтың резиденциясы болды. 1970 жылдардан бастап Абердин мұнай өндіру өнеркәсібі мен оған байланысты салалар мен қызметтердің өрістеуі арқасында британдық басты орталықтың бірі ретінде қарқынды дамыды.

## Дереккөздер


Санат:Шотландия қалалары
Джордж Гамильтон-Гордон

|thumb||Абердин Джордж Гамильтон-Гордон
**Джордж Гамильтон-Гордон 4-ші Абердин графы** (; 28 қаңтар, 1784, Эдинбург — 14 желтоқсан, 1860, Лондон) — Ұлыбритания премьер-министрі (1852-55), Абердинің 4-графы. 1813 жылы Австриядағы арнайы елші ретінде НАПОЛЕОНДЫ жеңген коалицияның құрылуына ықпал етті. 1828-30, 1841-46 жж. сыртқы істер министрі болып, УЭБСТЕР – АШБЕРТОН ЖӘНЕ ОРЕГОН КЕЛІСІМШАРТЫМЕН Канада мен АҚШ арасындағы шекаралық таласты жөнге келтіреді. Премьер-министр болған кезде коалициялық үкімет құрады. Оның біршешімді болмауы Ұлыбританияның Қырым соғысына араласуына әкеп соғады. Британ генералдарының соғыстағы жеңілісіне жауапты болған ол 1855 жылы отставкаға кетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері
Аберистуит

thumb|Аберистуит қаласының көрінісі
Аберистуит (Aberystwyth), Уэльстің батысындағы қала, халық саны 11 154 адам (1991). КАРДИГАН шығанағы жағалауында орналасқан.

Қала іргесі 13 ғ.-дан бастап қамалды орай айнала орын теуіп, қалана бастаған. Биік қорған қабырғалармен қоршалған. Кейінірек жергілікті қорғасын кенішінен өндірілетін кен сататын орталыққа айналады. Уэльстің мәдени орталығы, теңіз курорты
## Дереккөздер

Санат:Уэльс елді мекендері
Жарық аберрациясы

**Жарық Аберрациясы** (aberration of starlight) – Жердің Күнді орбита бойымен айналу қозғалысы кезінде жұлдыздардың немесе басқа да аспан денелерінің көзге көрінерлік қозғалысы. Аспан денелерінің ең жылдам жылжу қозғалысы доғадан шамамен 20,49 с құрайды. Бұл Жердің орбиталды жылдамдығының Жарық жылдамдығымен арадағы қатынасына және Жердің айналу бағытына байланысты. Демек Күн Жерді емес, Жердің Күнді айналатынын дәлелдейді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Қоқан

*Қоқан — Найман тайпасы Бағаналы(Кетбұға) руының ішіндегі рулардың бірі.
*Қоқан — Орталық Азиядағы, қазіргі Өзбекстан аумағында орналасқан ортағасырлық қала. 
*Қоқан — ХVIII-XIX ғасырлардағы Орталық Азиялық хандық.
Мұхаммед ибн Абдул-Кәрим әл-Хаттаби

|thumb||Абд әл-Крим
**Абд әл-Крим** (толық аты: Мұхаммед ибн Абд әл-Кәрім әл-Хаттаби) (Abd el-Krim; Muhammad ibn Abd al-Karim al-Khattabi) (1882, Адждир, Марокко – 6 ақпан, 1963, Каир, Египет), Солтүстік Мороккодағы испан және француз билігіне қарсы шыққан БЕРБЕРЛЕР күресінің көшбасшысы. Мелилья Марокко провинциясындағы мұсылмандар судьясы болады. Испания саясатына көңілі толмаған ол өзінің ағасымен бірге қарсылық көрсету қозғалысын ұйымдастырып, басшылық етеді. 1921 жылы Риф Республикасын құрып, оның президенті болады. 1926 жылы біріккен француз-испан армиясына берілуге мәжбүр болады. Реюньон аралына жер аударылып, 1947 жылы Франция шегінде жасауға рұқсат алады, бірақ жол-жөнекей Мысырдан саяси баспана алады. 1956 жылы Марокко тәуелсіздігін алған кезде Мұхаммед V оны елге оралуға шақырады. Алайда ол әлі де француз қарулы күштерінің Солтүстік Африкаға ықпалының болу себебінен шақырудан бас тартады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Белла Абзуг

**Абзуг Белла** (Белла Савицкая) (Abzug, Bella; Bella Savitzky) (1920, 24 шілде АҚШ, Нью-Йорк, — 1998, 31 наурыз Нью-Йорк), американдық заңгер, саясаткер. Колумбия университетінде құқық саласы бойынша білім алып, кейін сенатор Дж.Маккарти айыптаған бірнеше адамның мүддесін қорғап, әртүрлі бірлестіктер, азаматтық бостандық пен адам құқығы жөніндегі істерді жүргізеді. «Бейбітшілік үшін күресуші әйелдер» атты соғысқа қарсы ұйымның (1961-70), кейін «Әйелдердің ұлттық саяси қозғалысы» атты ұйымның құрылтайшысы және төрайымы болады. Өкілдер палатасында (1971-77) Вьетнамдағы соғысқа қарсылығын білдірген және тең құқықтық туралы, түсік жасау құқығындағы өзгерістерді, балаларды қорғау заңнамасын ашық қолдаған «жалынды» сөздерімен көрінеді.

## Дереккөздер


Санат:1920 жылы туғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ әйелдері
Санат:АҚШ феминистері
Санат:АҚШ ционистері
Санат:АҚШ еврейлері
Санат:АҚШ заңгерлері
Санат:Вьетнам соғысы
Абрахама рав

**Абрахама рав** (Abraham, Plains of) Квебектің (Канада) оңтүстік-батысындағы үстірт. Мұнда 1759 жылы 13 қыркүйекте болған ФРАНЦУЗДАР МЕН ҮНДІСТЕР АРАСЫНДАҒЫ СОҒЫС кезінде ДЖ. ВУЛФА басқарған британдық әскерлер маркиз ДЕ МОНКАЛЬМА басқарған француз қарулы күшін жеңіліске ұшыратады. Америка қарулы күштері Солтүстік Америкадағы ТӘУЕЛСІЗДІК ШАЙҚАСЫ кезінде Квебек қаласын қоршауға алу кезінде үстіртті басып алады (1775-76). Қазіргі кезде бұл жерде саябақ орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:География
Сыйынатын абрус

|thumb||Сыйынатын абрус

**Сыйынатын абрус**  (шытыра моншақты ағаш) ( rosary pea; Indian licorice) (Abrus precatorius), бұршақ тұқымдасына жататын тропикалық өсімдік (Leguminosоae). Оның қатты қызыл және қара тұқымдары өте улы болады, Үндістан мен басқа да тропикалық аймақтарда одан алқа мен таспиқтар жасайды. Үндістанда абрус тұқымын таразының бірлігі ретінде де қолданады (ратти).

## Дереккөздер


Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Абсарока

**Абсарока** () - АҚШ-тың Сеңгір тауларындағы тау жотасы. 

## Географиялық орны
Монтананың оңтүстігінен Йеллостоун ұлттық паркі үстімен Галлатин, Шошон және Кастер (ұлттық ормандарды) кесіп өтіп, Вайоминганың солтүстік-батысына қарай созылады. Тау жотасының ұзындығы 280 км, ең биік нүктесі Фрэнкс шыңы (4005 м).

## Дереккөздер

Санат:АҚШ таулары
Абсентеистік меншік

**Абсентеистік меншік** (absentee ownership ), жерге иелік ету (меншіктік), жер иесі осы меншік жерінде тұрмайды, алайда одан түсетін кіріске ие болады. Ғасырлар бойы экономикалық әділетсіздік ретінде сыналған бұл меншік түрі Ирландияны ағылшындардың басқаруы кезінде және төңкеріске дейінгі Францияда болған. Көптеген дамыған елдерде жүргізіліп жатқан жер реформасының мақсаты осы меншік түрін жою болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Абсолютті көлем

**Абсолютті көлем** (absolute value) нақты сан мен комплексті санның немесе вектор өлшемдерінің модулі. Геометриялық тұрғыдан координаттың (немесе нөлдің) басынан ауытқуы (абсолютті) болып табылады. Сондықтан үнемі оң санды болып келеді. Егер а нақты саны оң немесе нөл болса, онда ол өзінің абсолютті көлеміне тең болады; теріс санның абсолютті көлемі а санына тең. z комплексті саны, әдетте реттелген жұп ретінде (a, b) комплексті жазықтықта көрінеді. z санының абсолюттік мөлшері (немесе модульдің) – бұл комплексті жазықтық координатының басынан z санына дейінгі қашықтыққа сәйкес келетін sqrt{a2+b2}  нақты саны. Меңзерлермен көрсетілген векторлар көлем мен бағыт ретінде белгіленеді, сонымен қатар меңзердің «соңы» көпкөлемді кеңістіктің координаты басына ауысады, ал «ұшы» координаттарға немесе векторды құрауыштарға сәйкес келетін кеңістіктің нүктесіне ауысады. Вектордың абсолютті көлемі (ұзындығы) мұндайда өзінің барлық құрауыштарының квадраттарының жиынтығынан шығатын квадрат түбіріне тең болады.

Мысалы, (a,b,c) компоненттерімен берілген үш өлшемді v векторының абсолюттік көлемі \sqrt{a2+b2+c2} -ға тең болады. Абсолюттік көлем екі тік сызықпен беріледі. Мысалы: |х|, |z|немесе |v | және |a*b| = |a|*|b| мен |a+b| ≤ |a| + |b| секілді фундаменталды қасиетке ие болады.

## Дереккөздер


Санат:Функция
Абсолютті меншіктік құқық

**Абсолютті меншіктік құқық** – мұраға қалған  жылжымайтын мүлікке шартсыз иелік  ету құқығы (Фригольд) (жылжымалы жәнежылжымайтын мүлік). Сөздің түбірі Фьеф сөзінен шыққан. Бұл сөз феодалдық дәуірдің құқық саласында қолданылған. Қазіргі кезде заттай құқық ретінде меншікке қатысты кәдуілгі құқықты (белгісіз уақытқа мүлкінен айыру), меншікке қатысты шектелген құқықты (тұлғаға және оның ұрпақтарына берілген, егер иелік етуші ұрпақсыз қайтыс болатын болса қайтарылатын) және меншікке қатысты өмірлік құқықты (иелік етуші тек тірі кезінде құқылы) қосқанда, абсолютті меншіктік құқықтың бірнеше нұсқалары бар.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Абиджан

|thumb||Абиджан қаласының көрінісі
**Абиджан** () — Атлант мұхитындағы Эбире шағын мүйіс жағалауындағы ең ірі қала (халық саны 3 199 000 адам), Кот-д’Ивуардағы ең басты порт. 1904 жылдан бастап Абиджан теміржол желісінің соңғы бекеті болды. Қала шағын мүйіс пен теңізді жалғайтын канал құрылысынан кейін (1950) портты қалаға айналып, Француз Батыс Африкасының қаржылық орталығы болып қалыптасты. 1983 жылы ресми түрде астана Ямускуро қаласына ауысқанына қарамастан, Абиджан үкімет мекемелері  шоғырланған қала болып қала берді. Абиджанда піл сүйегінен жасалған бұйымдар сақталған өнер мұражайы, ұлттық кітапхана және ғылыми-зерттеу институты орналасқан. 

## Дереккөздер


Санат:Бұрынғы астаналар
Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Абидос (Геллеспонт)

**Абидос** (Abydos), Дарданелл бұғазының шығыс жағалауындағы, Чанаккале түбегінің солтүстік-шығысындағы ежелгі анадолы қаласы. Б.з.д 670 жылы Милеттен келгендер осы қаланың іргетасын қалаған. Б.з.д. 480 жылы І Ксеркс  Грекияны жаулап алуға аттанып бара жатқан жорығында Абидос аймағындағы бұғазды қайық ағаштарынан жасалған көпір арқылы кесіп өтеді. Қала б.з.д. 200 жылдары Македондық V Филиппке тегеурінді қарсылық көрсеткен. Осы табанды қарсылығы және «Геро мен Леандре» аңызы арқылы әйгілі болған.

## Дереккөздер


Санат:Милет отарлары
Санат:Ежелгі Грекия
Санат:Фракия
Абидос (Мысыр)

**Абидос** () — Ежелгі Мысырдағы қасиетті қала, маңызды  археологиялық кешендердің бірі. Бұл жерде зираттар кешені мен алғашқы екі әулет перғауындарының еске алу ғибадатханалары орналасқан. Кейін Абидос Осирис культінің орталығына айналады. Перғауындар, ІІІ Тутамос  мен ІІІ Рамсес те Осирис ғибадатханасында безендіру жұмыстарын жүргізген. Кейбір перғауындар Абидостағы Кенотафтарға ие болған. Ең әдемі ғибадатханалардың бірі І Сети Мысыр тарихын зерттеуде маңызды рөл атқарды. Патшалардың ұзын галереясында Абидос патшалығының тізімі деп аталатын бедерлі кескіндемелер орналасқан. Сети мен оның ұлы Рамсестің құрбан шалу сәті бейнеленген кескіндемеде олардың 76 жолын қуушының   бейнесі бейнеленген.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Тарих
Курмана (Уршак ауылдық кеңесі)

**Курмана** — Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Уршак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 301 адамды құрады.
Пошта индексі — 453477, ОКАТО коды — 80205861002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Карл Абрахам

**Абрахам Карл** (Abraham Karl) (3 мамыр, 1877, Бремен, Германия – 25 желтоқсан, 1925) неміс психоаналитигі. 1910 жылы Халықаралық психоаналитикалық институттың бөлімшесінің негізін қалаушылардың бірі. Маниакальды-күйзелісті психозды (биополярлық бұзылыс) емдеу әдісін ойлап тапқан. Жыныстық құмарлықтың даму барысында 6 кезеңнен тұратындығын және оның  дамуы  өткен кезеңдердің бірінде тұрып қалса, фиксацияның нәтижесінде осы кезеңдегі даму үдерісі жүйке жүйесінің бұзылуына әкеп соқтыратындығын дәйектеген. Іргелі жұмыстарының бірі – Либидо дамуының қысқаша зерттемесі (1924).

## Дереккөздер


Санат:1877 жылы туғандар
Санат:1925 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия психоаналитиктері
Санат:Германия жебірейлері
Абилин (Канзас)

|thumb||Абилин
**Абилин** (Abilene) АҚШ-тың Канзас штатындағы қала. Халық саны 6543 адам (2000).  Смоки-Хилл өзенінің жағалауында, Салина қаласының шығысында орналасқан. 1858 жылы негізі қаланған қаланың техаста өсірілген ірі қараларды тасымалдайтын теміржол желісіндегі бекет ретінде үлкен маңызы болған. Ұзақ уақыт бойы «Жабайы Батыс» қалаларының бірі саналған қалада 1871 жылы әйгілі Дикий Бил Хикок шериф болып қызмет атқарған. Мұнда президент Д.Эйзенхауэ балалық шағын өткізген және осы жерде жерленген. Орталықта Эйзенхауэрдің үйі мен кітапханасы сақталған.

## Дереккөздер


Санат:Канзас қалалары
Абилин (Техас)

|thumb||Абилин
**Абилин**(Абилин-Сити) (Abilene), АҚШ-тың Техас штатының солтүстік-шығысында орналасқан қала. Халық саны 115 930 адам (2000). 1881 жылы негізі қаланған, теміржол бойында орналасқан қала арқылы  Техаста өсірілген ірі қаралар тасымалданған. Қала атауы Канзас штатындағы бұрынғы ірі қараларды тасымалдаушылардың бекеті ретіндегі Абилин қаласының атауымен аталған. Мұнда бірнеше жоғары оқу орны, Батыс Техас жәрмеңкесі бар, сонымен қатар қайта жаңғыртылған Ескі Абилиннің орталығы да осында орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Техас қалалары
Абиссальды жазық

thumb|right|Мұхит алабының сызбанұсқасы
[thumb|right|[Абиссаль аймақтың басқа ірі мұхиттық аймақтарға қатысты сызбанұсқасы]]

**Абиссальды жазық** теңіздің 3000-6000 м-лік тереңдіктеріндегі, әдетте континентпен шектесіп жататын жалпақ немесе төбелі жазықтар. 

Ең үлкен жазықтардың ені жүздеген шақырымға, ал ұзындығы мыңдаған шақырымға созылады. Теңіздің кішкентай жалпақ түбі немесе мұхиттың ұзын, тар түбі секілденіп, Атлант мұхитында көптеп, Үнді және Тынық мұхитында сирек кездеседі. Абиссальды ойпаттарда жинақталып қалған континенттік шөгінділерден пайда болған қабат деп саналады.

## Дереккөздер


Санат:Мұхиттану
Шакарла

**Шакарла** — Башқұртстанның Белокатай ауданындағы ауыл, Ескі Белокатай ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 395 адамды құрады.
Пошта индексі — 452588, ОКАТО коды — 80210828002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Белокатай ауданы елді мекендері
Абиссина (мысық)

|thumb||Абиссина мысығы
**Абиссина мысығы** (abyssinian) үй мысығының түрі, Көне Мысырдың «қасиетті» мысығынан тараған болуы ықтимал. Икемді денелі, жіңішке аяқты ұзын құйрығы ұшына қарай жіңішкеріп бітеді. Жүні қысқа, жұқа, қара немесе қоңыр жолақтары бар қызыл-қоңыр түсті, мұрны қызғыл, құйрығының ұшы және артқы аяғының ішкі жағы қара түсті болып келеді. Сүйкімді, бөгде адамдарға сақтықпен қарайды.

## Дереккөздер


Санат:Мысық тұқымдары
Азнагүл (Серменев ауылдық кеңесі)

**Азнагүл** (, ) — Башқұртстанның Белорет ауданындағы ауыл, Серменев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 356 адамды құрады.
Пошта индексі — 453521, ОКАТО коды — 80211843002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Географиясы
Арақашықтық:
* аудан орталығына дейін (Белорецк): 34 км
* ауылдық кеңесіне дейін (Серменево): 9 км

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Казанка (Благовещен ауданы)

**Казанка** — Башқұртстанның Благовещен ауданындағы Покр ауылдық кеңесіне жататын ауыл. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 47 адамды құрады.
Пошта индексі — 453445, ОКАТО коды — 80215840002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Старые Богады

**Старые Богады** — Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл, Арслан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 559 адамды құрады.
Пошта индексі — 452722, ОКАТО коды — 80217804001.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Восточное

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Восточное — Қостанай облысы Арқалық қаласына қарасты ауыл.
* ''Восточное'' — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы таратылған ауыл.
* Восточное — Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы ауыл.

**Ресей:**

* Восточное — Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл.
Аскар (Бурзян ауданы)

**Аскар (башқ. ''Аҫҡар'')**  — Башқұртстанның Бурзян ауданындағы           ауыл,       Аскар ауылдық кеңесінің ортасы. 2010 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 487 адамды құрады.
2002 жылғы санақ бойынша, басым ұлты— башқұрттар(99%). Пошта индексі — 453587, ОКАТО коды — 80219804001. 
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Абсолюттік нөлдік температура

**Абсолюттік нөлдік температура** (absolute zero), Кельвин шәкілі бойынша нөлге тең температура, мұндай температурада термодинамикалық жүйе ең төменгі энергияға ие болады. Бұл температура Фарангейт шәкілі бойынша — 459,67°Ғ немесе Цельсий шәкілі бойынша — 273,15 °С-қа сәйкес келеді және кез келген жүйе үшін теориялық тұрғыдан ең төменгі температура болып табылады. Газ қысым тұрақты болған кезде температураның түсуіне байланысты сығылады. Идеалды газ нөлдік температурада нөлдік көлемге жетуі мүмкін еді. Дегенмен температура абсолюттік нөлден жоғары болса, нақтылы газ газға немесе сұйықтыққа айналады. Абсолюттік нөлдік температурада жүйенің молекулалық (ішкі) энергиясы ең төменгі деңгейде болады, оны басқа жүйелерге беруге болмайды. Кельвин температуралық шәкілі үшін абсолюттік нөлдік температура нөлдік белгі болып табылады, ал бұл шәкілдің басты бірлігі болып Кельвин градусы қызмет атқарады.

**Абсолют нөл** - молекулалардың жылулық қозғалыстары түгелдей тоқталатын кезіндегі ең төмен шекті температура. Бойль-Мариотт заңы бойынша мұндай температура кезінде нақты газдың қысымы мен көлемі нөлге тең болады.

Абсолют нөл табиғатта мүмкін болатын температураның ең төменгі шегі — 273,16 К-ге тең, яғни жүз градустық шкала бойынша алынған нөлден 273,160 төмен. Термодинамикалық температура шкаласының және абсолют нөл температурасының болуы термодинамиканың екінші бастамасы тұжырымынан шығады. Температура абсолют нөл температураға жақындаған сайын жылудың энтропия, жылу сыйымдылығы т.б. сипаттамалары нөлге жуықтайды. Температураны дәл абсолют нөл температураға жақындату — өте күрделі проблема. Дегенмен соңғы кезде абсолют нөл температурасына градустың миллиондық үлесі жетпейтіндей Температура алынды.
## Дереккөздер


Санат:Температура
Абстрактілі өнер

**Абстрактілі өнер** (дерексіз өнер, көрсетілімсіз өнер) (abstract art; nonobjective art; nonrepresentational art) сурет, мүсін және графика өнер түрлерін өз ішіне қамтитын, белгілі затты бейнелемей көрсететін өнер. ХІХ ғасырдың соңында өнердің дәстүрлі еуропалық тұжырымдамасы бұрынғы табиғатқа еліктеу арқылы шығарма тудыратын тәсілден бас тартып, елестету, ойлау арқылы ұғынатындай шығарма үлгісін жасауға бет бұрады. Абстракция XX ғасырдың басында фовизм,экспрессионизм, кубизм, футуризм сияқты ағымдарымен мықтап дамыды. В. Кандинский, көпшілік пікірінше,  нағыз абстрактілі сурет (1910) салған ең бірінші заманауи суретші болып саналады. Нидерландияда П.Мондриананың  «Стиль» тобы бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында абстрактілі өнердің ауқымын кеңейтті. 1930 жылдары өнердің бұл түрі батыс әлемінде ерекше сипатты өнер ретінде қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та еуропалық және америкалық бейнелеу және мүсін өнеріне үлкен әсерін тигізген абстрактілі экспрессионизм пайда болды. XXІ ғасырдың бас кезі көркемдік өнімдер шоғырының әртүрлілігімен, алуан өнер түрлерімен ерекшеленеді және абстрактілі өнер түрі фигуралық және тұжырымдамалық шығармашылық түрлерімен бірге бір қатардан орын алады.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Городецкое

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Городецкое – Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы ауыл.

**Ресей:**
 
* Городецкое – Башқұртстанның Ермекеев ауданындағы ауыл.
Әбдул (Ермекеев ауданы)

**Әбдул** — Башқұртстанның Ермекеев ауданындағы ауыл, Ескі тураев ауылдық кеңесіне қарасты. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 278 адамды құрады.
Пошта индексі — 452193, ОКАТО коды — 80225831002.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Абстрактілі экспрессионизм

**Абстрактілі экспрессионизм** (Abstract Expressionism), 1940 жылдың аяғында пайда болған АҚШ бейнелеу өнеріндегі ағым. А.Горьки, Х.Хофманның радикальды шығармашылықтарының әсерімен және 1930 жылдың аяғы мен 1940 жылдың басында Нью-Йоркқа қоныс аударған еуропалық көптеген суретшілердің алғы легінің арқасында дамыды. Әдетте абстрактілі  экспрессионизм ағымы 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында Дж. Поллокпен В.Кунингілердің кенепке салған суреттерінен бастау алды деп есептелінеді. Ф.Клайн, М.Ротко, К.Стилл, Филип Гастон, Э.Франкенталер, Б.Ньюмен, Адольф Готтлиб, Р.Мозервелл, Ли Краснер, Эд Рейнхардт та осындай стильде сурет салған суретшілердің қатарына жатады. Ағым көптеген стильдерді біріктірді, бірақ өзіне тән бірнеше сипаттары да бар (яғни табиғатта жоқ пішіндерді суреттеді); олар әсершіл көріністерге, техника мен орындауға еркіндік берді; құрылымсыз кеңістікте бейнелерді біртұтас, үндестігі сақталған, бөлінбес бөлшек етіп көрсетті; суреттің көңілге ғажайып, монументалды әсер қалдыруы және тартымдылық күшін арттыру үшін үлкен кенептерді пайдаланған. Ағымның 1950 жылдары еуропалық және американдық өнерге ықпалы зор болды; бұл заманауи бейнелеу өнері шығармашылық орталығының Парижден Нью-Йоркке ауысуы деген ұғымға негіз болды.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Георгиев (Зианчурин ауданы)

**Георгиев** — Башқұртстанның Зианчурин ауданындағы қыстақ, Яныбаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 8 адамды құрады.
Пошта индексі — 453396, ОКАТО коды — 80226843007.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Зианчурин ауданы елді мекендері
Бердяш (Бердяш ауылдық кеңесі)

**Бердяш** — Башқұртстанның Зилайыр ауданындағы ауыл, Бердяш ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 466 адамды құрады.
Пошта индексі — 453685, ОКАТО коды — 80227804001.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Абу-Даби әмірлігі

|thumb||Абу-Даби
**Абу-Даби** (араб.Абу-Заби) (Abu Dhabi; Abu Zabi), Абу-Заби Әмірлігі мен Біріккен Араб Әмірліктерінің астанасы, халық саны 398 695 (1995). Құрлықпен көпір арқылы байланысқан шағын Абу-Заби аралының үлкен бөлігін алып жатқан, негізі 1761 жылы қаланған қала. 1958 жылы мұнай қорының табылуы қаланың маңызын арттырып, атағын шығарады. Мұнайға иелік етіп отырған шейхтар елде экономикалық және саяси реформалар жасағаннан кейін қала жаңғырып, заманауи талаптарға сай өркендеді.

## Дереккөздер


Санат:Біріккен Араб Әмірліктері
Абуджа

**Абуджа** () — Нигерияның астанасы, халық саны 1 693 400 адам (2022). Лагостың солтүстік-шығысында, шамамен 480 км-ге жуық қашықтықта орналасқан қаланың құрылысы 1976 жылы сәулетші Танге Кензоның жетекшілігімен басталған. Астана орны оның орталықта орналасқандығына және климатының қолайлығына байланысты таңдалған. 1991 жылы астана Лагостан Абуджаға ресми түрде ауыстырылды.

Нигерияның саяси, экономикалық және мәдени орталығы. Сауда, қызмет көрсету, білім беру, денсаулық сақтау және басқа да салалар жақсы дамыған.

## Тарихы
Қала іргесі 1828 жылы қаланса да, ұзақ уақыт бойы тек кішкентай ауыл ғана болды. Ол кездегі астана — Лагос қаласындағы халық тығыздығы, қоршаған орта проблемалары және саяси тұрақсыздық себепті астана болуға жарамсыз болып қалған кезде ғана үкімет жаңа астана жайлы жоспарлай бастады. 

1976 жылы Нигерия үкіметі Абуджаны жаңа астанасы ретінде таңдайды.

1980 жылдары қала құрылысы басталады.

Әлемнің әр бұрышынан сәулетшілер және құрылысшылар Абуджаны салуға қатысады.

1991 жылы, Абуджа ресми түрде Нигерияның астанасы болып жарияланады.

## Климаты
Нигерияның климаты тропикалық саванна климаты, жылы және құрғақ.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20060509165241/http://www.fct.gov.ng/

Санат:Абуджа
Кирзя

**Кирзя** — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Кирзин ауылдық кеңесіне жатады. 2010 жылы тұрғыны 459 адамды құрады.
Пошта индексі — 452377, ОКАТО коды — 80234840001.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Башқұртстан елді мекендері
Нагретдин

**Нагретдин** — Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Подлуб ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 162 адамды құрады.
Пошта индексі — 452387, ОКАТО коды — 80234864005.
 
## Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:

## Дереккөздер

## Сыртқы cілтемелер
* Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.

Санат:Карайыдель ауданы елді мекендері