open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Конденсация

250px|thumb|Өрмекші торындағы шық

**Конденсация** (газдың сұйыққа айналуы;  — тығыздалу, қоюлану) — заттың газ қалпынан сұйыққа айналуы немесе қатаюы. Конденсация белгілі бір шектеулі температурадан төмен жағдайда ғана болуы мүмкін. Мысалы, будың суға айналуы ылғалдылық молайып, температура төмендегенде, буға қаныққан ауаның қозғалысы температурасы жоғары жақтан төменге карай ығысуынан болады. 

Конденсация тұман және бұлт қалыптасуы түрінде білінеді. Конденсация температураның төмендеуінен немесе қысымының өзгеруінен болады. Булануға қарама-қарсы процесс.

## Конденсация түрлері
Конденсация түрлері - метеорологтар белгілі бір аймақтағы табиғи ерекшеліктерге негізделген ауа райы жағдайының түрлері. Олардың кейбіреулері оларды жасайтын процесті жүзеге асыратын күнделікті өмірде де көруге болады. Конденсацияның бұл түрлері келесідей жіктеледі:

* Бу: Егер беттің температурасы будың температурасы мен қысымынан төмен болса ғана, бу бетінде конденсацияланады.
* Аяз және шық: Түнде және төмен температурада табиғи түрде пайда болатын конденсацияның екі күйін байқауға болады. Бұл процесс қоршаған ортаның температурасы 0°С-тан асқанда жүргізілгенде, судың кішкене тамшыларын: шықты байқауға болады. Егер конденсация қоршаған ортаның температурасы 0 ° C төмен болғанда пайда болса, біз кристалды мұздың кішкене қабатын көреміз: аяз.
* Эстрадалар: Қабаттар белгілі бір биіктіктегі аймақтарда қалыптасады. Бұл тұманға қарағанда тығыз және үлкен аумақта пайда болатын сұр реңкті үлкен бұлт қабаты.
* Нимбус: Нимбус - 800-ден 1000 метрге дейінгі биіктікте кездесетін бұлт, құрамында ылғал көп, сондықтан қара түсті болады. Олар жауын-шашынның себебі болып табылады.
* Күміс: Биіктігі 2000 метрден 6000 метрге дейінгі бұлттарды жинақты бұлттар деп атайды. Олар өте ақ реңкке ие және үлкен. Оны ауа-райы жақсы болған кезде көруге болады.
* Циррус бұлттары: Циррус бұлттары теңіз деңгейінен 7.000 метрден жоғары орналасқан өте жұқа бұлттар. Олардың құрамы басқаларынан ерекшеленеді, өйткені олар пайда болған биіктікте төмен температураға байланысты өте ұсақ мұз кристалдарынан тұрады, сондықтан олардың толық сұйық-газ тәрізді құрамы болмайды.

## Тағы қараңыз
* Будың мұздануы
* Булану
* Буланғыштық

## Дереккөздер


Санат:Жылу техникасы
Санат:Фазалық өтулер
Жарықшақтардың жиілігі

**Жарықшақтардың жиілігі** - таужыныстарда бағдарланған жүйелер жасайтын жарықшақтардың қарқындылығын сипаттайды. Жарықшақтардың жиілігі жүйедегі жарықшақтар жазықтығына перпендикуляр бағыттағы ұзындық бірлігіне келетін жарықшақтар санымен өлшенетін шама.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Сөз енгізу

**Сөз енгізу** (Речевой ввод; voice input) — сөз командаларын компьютерге енгізуге және танып білуге арналған амал.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иммунды ферменттік талдау

**Иммунды ферменттік талдау** — иммундыферменттік әдісті кара.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Сөз енгізу құрылғысы

**Сөз енгізу құрылғысы** (Устройство речевого ввода; speech input) — ақпаратты компьютерге дауыс арқылы енгізуді жүзеге асыратын құрылғы. Ол арнайы дауыс енгізу құрылғысы және дыбыстарды талдау программасы көмегімен орындалады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Монционит

**Монционит** — мөлшерлері шамалас плагиоклаздан (лабрадордан), калишпаттан (көбінесе ортаклаздан) және фемалық минералдан түратын орта-ірі түйірлі интрузиялық тау жынысы. Фемалық минералдар авгит, горнбленд, кейде биотит болып келеді. Монционит — қүрамы бойынша сиенит пен габброның аралығындағы тау жынысы. Синонимі: габбро-сиенит.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Нақты уақыт сағаты

нобай
**Нақты уақыт сағаты** (*Часы реального времени; real time clock*) — ағымдағы нақты астрономиялық уақытты көрсететін микросхема (сағат, минут, секунд); программалар орындалу кезінде және белгілі бір әрекет орындауда да қолданылады. CMOS RAM жады құрамына кіреді. Дербес компьютерлердің бұрынғы нұсқаларында аккумуляторлық батареялардан оңаша қоректенетін сағаттар болды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтер түрлендіргіші

**Мәліметтер түрлендіргіші** (Преобразователь данных; data converter) — мәліметтерді ұсынудың бір формасынан басқа формасына түрлендіруді орындайтын программа немесе құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бронхогенді киста

**Бронхогенді киста** — көкірек қуысындағы  туғаннан бар киста, кенересі бронх тарамы типі бойынша жасалған.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Мәліметтер типі

**Мәліметтер типі** () — программалауда мәліметтердің мүмкін мәндерінің ауқымын, оларға рұқсат етілген операциялар жиынын және бұл мәліметтерді аяқтаудың тәсілін анықтау арқылы оларды бір типке біріктіру жолы. Мынадай типтер: сандық, символдық, логикалық, мерзімдік (дата) және т.б. болады.

## Дереккөздер

Санат:Мәліметтер типі
Өнеркәсіптік су

**Өнеркәсіптік су** - құрамына әр түрлі пайдалы элементтердің (*Br, I, К,Ка, Li, т.б.*) өндірістік мәні бар мөлшерлерін кіріктіретін су.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Жарықшақтық су

**Жарықшақтық су** - әр түрлі қатты (жартасты) таужыныстардың (құм-тастар, кварциттер, оқтастар, туфтар және т.б.) моруынан пайда болатын жарықшақтарында қалыптасатын жер асты суы.

## Дереккөздер


Санат:Су
Диатомды шөгінділер

**Диатомды шөгінділер** - диатомды балдырлардың опал қалқандары мен олардың сынықтарынан тұрады. Диатомды шөгінділер шамалы кремнийлі, кремнийлі және көп кремнийлі (70% SiO2, аморфты) болады.Түйірөлшемдік құрамы бойынша көбінесе лайлы, кейде құмайтты үйықтар, өте кеуек кеуектілігі 90%-га дейін), ылғал күйінде серпімді, құрғақ күйде ақшыл-сүр, ак және өте жеңіл (көлемдік салмағы 0,4-0,9 г/см3). Жылы және қоңыржай белдеулерде дамыған.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Иммунды сәулелік әдіс

**Иммунды сәулелік әдіс** — зақымдалған торшалардағы вирус антигендерін флюоресцеин изоцианатымен боялған тәнді антиденелерді қолданып іздеу әдісі. Антиген-антидене құрамасының құрылғандығын люминесцентті микроскоптың ультракүлгін сәулесімен зерттегенде бояудан шыққан жарық сәулесімен біледі. Бұл әдіс адамдар мен малдардың көптеген ауруларына жедел диагноз қою үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мәліметтер файлы

**Мәліметтер файлы** (Файл данных; data file) — командалық немесе программалық файлдан ерекшелігі — тек мәліметтер ғана болатын файл; атқарылуға тиіс командалары бар программалық файлдан өзгеше мәліметтер мәндерін (мәтін, сандар немесе графиктік кескіндер секілді) сақтайтын файл.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Моренааралық су

**Моренааралық су** - моренааралық шөгінділерде, яғни екі моренаның арасындағы таужыныстарда жататын, немесе олардың бойымен қозғалатын жер асты суы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Өкпедегі солитарлі қуыс

**Өкпедегі солитарлі қуыс**  — ұсақ кеңірдек  ұрығының даму процесінің бұзылуымен байланысты дамудың ақауы. Үрлеп тазаланған шырышты  эпителий, өкпедеғі формасы жағынан шар тәрізді қуыс болын есептелінеді, нәтижесінде қуыс көлемі  бірте-бірте ұлғаяды.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Мәліметтер шинасы

right|thumb
**Мәліметтер шинасы** (Шина данных; data bus) — мәліметтердің екілік разрядтарын компьютер құрылғыларының арасында параллель жеткізуге арналған жалпы шинаның бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тестілік мәліметтер базасы

[thumb| [тестілік соқ]]
**Тестілік** (демонстрациялық) мәліметтер базасы (Тестовая (демонстрационная) база данных); test database) — мөліметтер базасын басқару жүйесін зерттеу, мүмкіндіктерін демонстрациялау мен бағалау үшін пайдаланушыға үсынылатын, көлемі салыстырмалы түрде онша үлкен емес мөліметтер базасы.

## Дереккөздер


Санат:Мәліметтер базасы
Банкеттік қарық

**Банкеттік қарық** —қазаншұңқырларды немесе басқа да қазылған имарат орындарын атмосфералық сулардан қорғау үшін қолданылатын қарық түрі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Нақты уақытта өндеу

**Нақты уақытта өндеу** (*Обработка в реальном времени; real-time processing*) — келіп түсуіне қарай кірістік мәліметтерді өндеу режімі. Компьютер бұрыннан енгізілген мәліметтерді де өңдей алады, мысалы, халық санағын жүргізу нәтижесі, сондай-ақ пернетақтадан тікелей енгізілген мәліметтерді өңдеп, оның нәтижесін бірден экранға шығарады. Соңғы жағдайда нақты уақытта өңдеу жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидрогеологиялық алап

**Гидрогеологиялық алап** - жер асты суларының қалыптасуы мен ресурстары (қорлары) таралуының бірлігі негізінде әр түрлі және әр ретті геологиялық-құрылымдық шекаралардың жер бетіндегі орны мен жер асты су ағындарының гидродинамикалық шекаралары (суайырықтары) бойынша белгіленетін жер асты гидросферасының құрамдас бөлігі. Гидрогеологиялық алап артезиан, грунт сулары, жарықшақтық сулар және жер асты су ағыны алаптары болып ажыратылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Гидрогеология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі

**Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кіріс министрлігі**
**(1998-2002)**
ҚР Президентінің 1998 ж. *12 қазандағы* Жарлығымен қүрылды.
Министрлікке ҚР Қаржы министрлігі Салық комитетінің, Кеден
комитетінің, Салық полициясы комитетінің, сондай-ақ ҚР Энергетика, иидустрия және сауда министрлігі Алкоголъді өнімдерді өндіруге
және олардың айналымына мемлекеттік бақылау жасау жөніндегі
комитетінің функциялары, мүлкі мен істерін басқару жөніндегі
өкілеттіктері берілді. ҚР Қаржы министрлігінің қарауынан ҚР
Мемлекеттік кіріс министрлігінің қарауына "Кәсіпорындарды қайта
үйымдастыру және тарату жөніндегі агенттігі" АҚ берілді.
ҚР Президентінің 2001 ж. *22 қаңтардағы* қаулысымен ҚР
Мемлекеттік кіріс министрлігінің Салық полициясы комитеті таратылды. Функциялары, мүлкі мен істері ҚР Қаржы полициясы
агенттігіне берілді.
ҚР Үкіметінің 2001 ж. *27 ақпандағы* қаулысымен Салық полициясы
комитеті министрлік ведомстволарының қатарынан шығарылды.
ҚР Үкіметінің 2001 ж. *23 қарашадағы* қаулысымен министрліктің
Дәрменсіз борышкерлермен жүмыс жөніндегі комитеті қүрылды.
ҚР Президентінің 2002 ж. 28 тамыздағы Жарлығымен министрлік
оны ҚР Қаржы министрлігіне қосу, мемлекеттік кірістерді жоспарлау саласындағы функциялары мен өкілеттіктерін ҚР Экономика
және бюджеттік жоспарлау министрлігіне, кеден ісін — ҚР Кедендік
бақылау агенттігіне беру жолымен қайта үйымдастырылды.

## Дереккөздер

М
Нақты уақыттың операциялық жүйесі

**Нақты уақыттың операциялық жүйесі** (*Операционная система реального времени; real-time operating system*) — уақыттың нақты өлшемінде компьютердің жұмысын жасақтайтын операциялық жүйе.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтер экстенттерінің блогы

**Мәліметтер экстенттерінің блогы** (Блок экстентов данных; data extent block) — шағын компьютерлер жүйесінің операциялық жүйесінде — мәліметтер жинағының экстенттері жайында мағлұматтары және басқа басқарушы ақпараты бар кесте.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өскіндік керіш

**Өскіндік керіш** - регенерациялық керіш терминінің синонимі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Сөз синтезі

**Сөз синтезі** (синтез речи; synthesis of speech) — компьютердің жадында сақталатын цифрлы мәліметтерден сөйлеу сигналдарын жасау процесі. Сөзді синтездеудің екі әдісі бар: лингвистикалык ережелердің негізінде мәтіндік мәліметтер бойынша дыбыстарды қалыптастыру және талдау негізінде синтездеу, яғни пайдаланушы сөзді дыбыстағаннан кейін ақпарат сақталады, одан кейін шығарылып, цифрлық формадан дыбыстық сигналға түрлендіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Иммуноциттер

**Иммуноциттер** — иммунитет жүйесінің торшалары. Морфологиялық және функционалдық ерекшеліктері жағынан 5 класқа бөлінеді. Иммуноциттер деп көбінесе мыналарды атайды: 1) антигенмен кездескенде иммунологиялық тән қасиет білдіретін иммунды жетік лимфоидты торшалар. 2) антигеннің ықпалымен иммунды жетік торшаға ауысқан кіші лимфоцит.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Сөзді цифрлық кодтау

**Сөзді цифрлық кодтау** (Цифровое кодирование речи; digital coding of voice) — сөйлеуді (дыбыстарды, сөздерді, сөйлемдерді) екілік цифрлар тізбегі түрінде кодтау процесі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Остеобластокластома

**Остеобластокластома (,  - сүйек +  - өсінді +  +  - ісік)**. Зор клеткалы ісік. Жақ сүйектерінде кездесетін қатерсіз ісіктердің жартысынан көбін құрайды. Орталық остеобластокластома жақ сүйек ішінде өссе, шетінде пайда болатын ісік азу тістердің түсында қызыл иек үстінде көрінеді. Ісік маңындағы тістер босап, қозғалғыш келеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Диатомит

right|thumb|200px

Диатомит - жалпы құрамының жартысынан көбін диатомдық балдыр сауытшалары құрайтын ақшыл, бозғылт және сарғылт түсті кремнийлі шөгінді тау жынысы; палеоген-неоген және төрттік кезең түзілімдері арасында көп тараған.
## Дереккөздер


#REDIRECT Target page name

Санат:Геология
Мәліметтер элементі, элементарлық мәлімет

**Мәліметтер элементі, элементарлық мәлімет** (Элемент данных, элементарное данное; data item, item) — өңдеудің бөлінетін объектісі ретінде қабылданатын атауы бар немесе атауы жоқ мәліметтердің құрамды бөлігі. Мысалы сан, логикалық мән, символдар жолы, жиым элементі, мәліметтер өрісі және т.б. мәліметтер элементі деп мәтіннің мағыналық тиянақты бөлігінде өңдеудің бөлінбейтін объектісі ретінде қарастырылатын басқа бөліктерден құрастырылған мәліметтердің күрделі бөлігін айтады. Мысалы экранға шығарылатын жазбалар. 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сөздік сигналдарды синтездеу

**Сөздік сигналдарды синтездеу** (Синтез речевых сигналов; speech signal synthesis) — цифрлық кодты ескере отырып, адамның сөзін автоматтық құрылғылармен жасанды түрде жаңғырту. Цифрлық телефон мен диалоггық жүйелерде қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Китта-Тароцци ортасы

**Китта-Тароцци ортасы** — бос оттеин жуғушы ретіндегі етпептонды сорпадан тұратын  экстракті өнімдерінің байытылған және  пісірілген бауыр кесегі бар, анаэробты микроорганизмді өсіру үшін арналған қоректік орта.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гидрогеологиялық аудан

**Гидрогеологиялық аудан** - жер асты суларының белгілі бір түрінің (қабаттық, жарықшақтық және т.б.) қалыптасу жағдайларының (қоректену, қорлану, арылу) ұқсастығымен (ортақтығымен) сипатталатын геологиялық құрылымның бөлігі. Мұндай аудандардың жер асты су балансы жекелей, дербес жасалады. Синонимі: *гидрогеологиялық құрылым*.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Химия
Сөздің шекаралары

**Сөздің шекаралары** (Границы слова; word boundary) — компьютер жадындағы мәліметтер адресінің байтпен берілген машиналық сөз мөлшеріне калдықсыз бөлінуі, яғни адрестің машиналық сөз мөлшерінің бүтін еселігіне сәйкес келуі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жарықшақтық-желілік су

**Жарықшақтық-желілік су** — күшті өзгерістерге ұшыраған және қатпарланған магмалық, метаморфтық және басқа да жарықшақты таужыныстардың ішінде (жарықшақтарында) жататын су; ірі тектоникалық жарықтарда және олардың маңындағы жарықшақты белдемдерде қалыптасатын желілік және мору белдемінің аймақтық жарық-шақтарындағы жарықшақтық-грунттық су болып екіге бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Жер асты сулары
Санат:Геология
Мәліметтер элементінің өлшемі

**Мәліметтер элементінің өлшемі** (Размер элемента данных; item size) — байттардағы немесе биттердегі өлшенетін жазба өрісінің ұзындығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өте тұщы су

**Өте тұщы су** — құрамындағы еріген тұздардың мөлшері 0,1 г/дм3-ден аспайтын табиғи су.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Сөйлеген сөзді айырып тану

**Сөйлеген сөзді айырып тану** (Распознавание речи; speech recognition) — адамның сөйлеген сөзін талдау процесі және одан техникалық құралдардың көмегімен сөзді бөліп алу.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Нақтылы шапшаңдық

**Нақтылы шапшаңдық** (*Номинальное быстродействие; nominal speed*) — құрылғыны пайдаланудың белгілі бір режіміне сәйкес келетін шектік тезәрекеттілік.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сплайн

**Сплайн, сплайн қисығы** (Сплайн, сплайновая кривая; spline, spline line) — компьютерлік графикада — математикалык функция негізінде есептелген жеке нүктелерді бір-бірімен жанастыра тегістеп қосатын қисық сызық. Нүктелерді бір-бірімен полиномдық сегменттерден тұратын аппроксимациялык түзулермен қосатын үздіксіз қисық сызық.
## Дереккөздер


Санат:Интерполяция
Санат:Компьютерлік техника
Мору

**Мору** — минералдар мен тау жынысы-тардың жер бетінде физикалық, химиялык және органикалық агенттер орекетінен өзгеру және қирау процесі. Мору *физикалық*, *химиялық* және *органикалық* болып үш түрге бөлінеді. Мору орын алған кеңістік (қимада) мору белдемі деп аталады. Мору нәтижесінде мору қыртысы жаралады. тау жынысытардың грунт сулары деңгейінен төмен белдемде өзгеруі — терендік мору деп аталады. Морудың максимал тереңдігі — 0,5—1 км. Мору белдемінде болатын процестер — *гипергендік мору*, ал мору белдемі — *гипергенез белдемі* деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Гидрогеологиялық бекет

**Гидрогеологиялық бекет** - жер асты сулары деңгейінің, минералдылығының, температурасының өзгеруіне бақылау жүргізу және олардың балансын зерттеу үшін арнайы аспаптармен жабдықталған тұрақты орын.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Гидрогеология
Наножад

**Наножад** (*Нанопамять*) — микропрограммалаудың қос деңгейлі орындалуы кезінде нанонұсқау табылатын екінші басқарушы жад.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Спрайт

**Спрайт** () — программада қарастырылған командалардың көмегімен пайдаланушы анықтайтын және экранда біртұтас бүтін ретінде қарастыруға болатын кескін элементтерінің пішін үйлесімі; программалық тәсілмен дисплей экранына шығарылатын шағын кескін.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көліктік бекетаралық жүйе

**Көліктік бекетаралық жүйе** (*Транспортная межстаночная система; transport between station system*) — бұйымдарды операция аралық тасымалдауға арналған техникалық құралдардың жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Остеокласт

thumb**Остеокласт ( - сүйек +  - ұсақтау)**. Сүйек тканінің көп ядролы клеткасы. Сүйек ткані әр түрлі себептерден бүлінген кезде остеокластар резорбцияға (сорылу, сіңу) қатысады. Пародонт тканьдері қабынғанда, тістің қозғалып түсіп қалуы остеокластар арқылы жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Остеология
Санат:Адам жасушалары
Жарықшақтық-желілік сулар алабы

**Жарықшақтық-желілік сулар алабы** — таулы аудандардағы жарықшақтық грунт суларының және жарықшақтық-желілік сулардың геологиялық-құрылымдық шекаралары бойынша бөлінген гидрогеологиялық массиві (кең аймағы) немесе массивтің жер асты сулары ағындары суайрықтарының орны бойынша шектелген бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Жер асты сулары
Өкпедегі талшықты және ошақты туберкулез

**Өкпедегі талшықты және ошақты туберкулез** — өкпедегі ошақты туберкулез, қабыну ошақтары талшықты тканьге ұшырайды; өкпе туберкулезінің жеке түріне бөлінбейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Иммуноэлектронды зерттеу

**Иммуноэлектронды зерттеу** — вирустарды зерттеу әдісі. Электрон микроскопының көмегімен антиген-антидене комплексін табу. Оларды көрнекті ету үшін ауыр металл тұздарын қолданады. Бұл тұздар объектінің гидрофилдік жерлеріне өтіп, ондағы су молекулаларының орнын алады. Осының нәтижесінде электрон тығыздығы ұлғайған объект микроскопта жақсы көрінетін болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Спулер

thumb|right|Спулер
**Спулер**  (Spooler) — баска программаларды орындаумен катар бір мезгілде принтерге файлдардың ішіндегісін басып шығаруға мүмкіндік беретін дербес баспа программасы. Баспа үлгісінің барлық құрауыштары әрекетгерін ұйымдастырады және баспа серверіне келіп түскен барлық тапсырмаларды жоспарлайды. Принтерлік командаларды принтерге емес, дискідегі немесе жедел сақтайтын құрылғыдағы файлга жіберетін, және соңынан, принтер босаған соң, мәліметтерді принтерде басып шығаратын программа.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Нағыз мультимедиалық жүйе

**Нағыз мультимедиалық жүйе ** (*Истинная мультимедиа-система; multimedia, true*) — алуан түрлі (аудио, бейне, мәтіндік) ақпараттардың (аналогты немесе цифрлы) өзара қатынас құруын ұйымдастыру мен оларды көрсету әдістерінің мүмкіндіктері енгізілген мамандандырылған аппаратты-программалық құрал.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидрогеологиялық жүйе

**Гидрогеологиялық жүйе** - бір-бірімен нақтылай біріккен гидрогеологиялық элементтердің (әр түрлі дәрежеде жер асты суларымен қаныққан геологиялық денелердің) жиынтығы. Гидрогеологиялық жүйелер табиғи және табиғи-техногендік болып екіге бөлінеді. Соңғысының табиғи жүйеден айырмашылығы, онда жүйенің құрамдас бөлігі ретінде жасанды объектілер (инженерлік құрылыстар) немесе адамдардың іс-әрекетімен елеулі өзгерістерге ұшыраған табиғи объектілер алынады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Гидрогеология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Спулинг

**Спулинг** (Spooling) - компьютердің жұмыс өнімділігін арттыру мақсатында мәліметтерді принтерге шығару жұмысын процессордың баска жұмыс атқаруымен қатар орындау тәсілі. Ол үшін қағазға басылатын ақпаратты уақытша буферге (әдетте, магниттік дискіге) жазып алып, содан кейін процессор басқа жұмыс атқарып жатқанда принтерге буфердегі мәліметтерді қатарластыра параллель шығара береді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Клар клеткалары

**Клар клеткалары** — тыныс жолдарының барлық деңгейінде кездеседі, бірақ ұсақ тарамдары үшін әбден белгілі. Жамылғы болатын және секрециялық қызмет атқарады.
Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Бустер сорғысы

**Бустер сорғысы** ( - көмекші) — сорғы станциясының көмекші агрегаты. Жаңбырлатқыш машина орналасқан жабық желіде тұрақты қысымды қамтамасыз етеді. Бустер сорғысы негізгі сорғыларды іске қосарда арынды құбырларды суға толтырады жоне технологиялық жүйеге қатысады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Көліктік деңгей

**Көліктік деңгей** () — OSI моделінің 4-деңгейі. Көліктік деңгей белгілі бір пайдаланушылар бағдарламасына немесе бағдарламасынан мәлімет жеткізумен шұғылданады. Бұл деңгей бір есептеу машинасынан жіберілген ақпаратты екіншісінің дұрыс қабылдануына жауапты болып саналады, яғни берілістің сапасын бакылау (қате табу) жүргізеді. Сондай-ақ шеткі пункттер арасыңда байланысты жасақтайды (есептеу желісінің аралық құрауыштары арқылы мәліметтер жеткізуді жасақтайтын желілік деңгеймен салыстырғандағы айырмашылығы). Есептеу желісінде бірден артық тізбектер тасымалданған кезде бұл деңгей осы хабарлар тізбегінің өту (тасымалдану) реттілігін бақылайды. Тізбектердің (қайта-қайта жіберілу нәтижесінде) қосарлануын анықтайды және осындай жағдайда оларды жояды.

## Протоколдар
Бұл тізім TCP/IP, OSI моделінің, NetWare's IPX / SPX, AppleTalk және Fiber Channel тасымалдау қабаттарында орналастырылған кейбір хаттамаларды (протоколдарды) көрсетеді.

* ATP, AppleTalk Transaction Protocol
* CUDP, Cyclic UDP
* DCCP, Datagram Congestion Control Protocol
* FCP, Fibre Channel Protocol
* IL, IL Protocol
* MPTCP, Multipath TCP
* RDP, Reliable Data Protocol
* RUDP, Reliable User Datagram Protocol
* SCTP, Stream Control Transmission Protocol
* SPX, Sequenced Packet Exchange
* SST, Structured Stream Transport
* TCP, Transmission Control Protocol
* UDP, User Datagram Protocol
* UDP-Lite
* µTP, Micro Transport Protocol

## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Транспортный уровень (Transport Layer)

Санат:Желілік протоколдар
Санат:Интернет протоколдары
Мәліметтердегі ерекше жағдай

**Мәліметтердегі ерекше жағдай** (Особый случай в данных) — ондық арифметикадағы командада операнды ретінде санның қате берілуі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Стандартты емес ентаңба

**Стандартты емес ентаңба** (Нестандартная метка; nonstandart label) — берілген операциялық жүйеде қабылданған стандартты талапқа сәйкес келмейтін ентаңба. Оның ұзындығы, пішімі, ұқсастыруы еркінше алынады. Мұндай ентаңбаны даярлау мен өндеу программашыға жүктеледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қорғау

**Қорғау** (*Защита; protection, security, lock out*) — есептеу жүйелерін тұтастай не жекелеген бөліктерін қолдануды немесе оларға қатынас құруды шектеу құралы; программаларға немесе мәліметтерге рұқсатсыз қатынас құрудың заңдылық, ұйымдастыру және техникалық, сондай-ақ программалық сақтық шаралары.
## Вирустан қорғау
*Вирустан қорғау (Защита от вирусов; virus protection)* — машиналық файлдарда компьютерлік вирустардың пайда болуына қарсы қолданылатын программалық құралдар мен шаралар жиынтығы.

## Жадты қорғау
*Жадты қорғау (Защита памяти; memory protection)* — жадтың қандай да бір аймағын оны қолданудан сақтайтын программа ішіндегі код. 
## Жазудан қорғау
*Жазудан қорғау (Защита от записи; write protection)* — мәліметтерді жазу амалын орындау үшін файлға қатынас құруға тыйым салу. Бұл жағдайда мәліметтерді тек оқуға болады.
## Жүйені қорғау
*Жүйені қорғау (Защита системы; file security)* — қ. Мәліметтерді қорғау. 
## Көшіруден қорғау
*Көшіруден қорғау (Защита от копирования; copy protection)* — дискіге немесе таспаға көшіргізбейтін жүйе. Қорғалған программалы дискіде стандартты құралдармен көшіру кезінде жойылатын кодталған ақпарат (кілт) болады. Кілт болған жағдайда ғана қорғалған программа іске қосыла алды. 
## Криптографикалық қорғау
*Криптографикалық қорғау (Криптографическая защита; cryptographical security)* — шифрлау (кодтау) тәсілімен мәліметтерді қорғау.
## Қатеден қорғау
*Қатеден қорғау (Защита от ошибок; error protection)* — қателіктерді анықтау және жөндеу кодтарын пайдалану; алдыңғы амалдардың орындалу дұрыстығын тексеру әрекеті; аргументтердің мүмкін мәндерін тексеру.
## Мәліметтерді қорғау
*Мәліметтерді қорғау (Защита данных; data protection (security)* — мәліметтерді өңдеу жүйелерінде мәліметтердің даналарына немесе типтеріне қойылған шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық, программалық, техникалық тәсілдер және құралдар. 
## Оқудан қорғау
*Оқудан қорғау (Защита от чтения; write protection)* — мәліметтерді оку үшін файлға қатынас құруға тыйым салу. Бұл жағдайда мәліметтерді тек жазуға болады.
## Пайдаланушылардың құқын қорғау
*Пайдаланушылардың құқын қорғау (Защита прав пользователей)* — программалар мен мәліметтерге қажетті уақытта кедергісіз қатынас құруға және олардың мәліметтерін басқа адамдардың пайдалануынан сақтандыруға бағытталған ережелер, әдістер мен құралдар жиынтығы. 
## Парольмен қорғау
*Парольмен қорғау (Защита паролем(с помощью пароля); password protection)* — мәліметтерге қатынас кұру үшін пароль енгізуді талап ететін мәліметтерді қорғау тәсілі.

## Ішкі сілтемелер
*Вирус
*Жад
*Жүйе
*Криптографика

## Сыртқы сілтемелер
*Protection 
*Protection mechanism 
*Copy protection 
*Cryptographic protocol 
*Защита компьютера  
*Информационная безопасность 
*Защита от несанкционированного копирования 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтердегі қате

**Мәліметтердегі қате** (Ошибка в данных; data error) — бір немесе бірнеше алғашқы мәліметтерді жаңсақ ұсыну. Бұл жағдай программаның апаттық аяқталуының себебі де болуы мүмкін (қалыпты аяқталған программа нәтижесі дұрыс болмауы да мүмкін).

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Стандартты енгізу-шығару

**Стандартты енгізу-шығару** (Стандартный ввод-вывод; standard input/ output). Программаға қажет мәліметтер енгізетін файл немесе символдық құрылғы стандартты енгізу құрылғысы (standard input) болып табылады. Әдетте, стандартгы енгізу құрылгысы ретінде пернелік тақта (егер де алмастыру әрекеті орындалмаса) қарастырылады. Ал программаның нәтижелік мәліметгерін шығаратан файл немесе символдық құрылғы (standard output) болып экран (консоль) есептеледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өте тығыз қалану заңы

**Өте тығыз қалану заңы**-кристалдардағы атомдар мен иондар кеңістікті барынша тығыз толтыруға тырысады. Өте тығыз қалану заңы бойынша кеңістікті барынша тығыз толтырудың екі түрі бар: текшелік және гексагондық, мүнда i толтыру 74,05% қүрайды. Мұндай қалануда шарлардың аралығында қуыстың октаэдрлік және тетраэдрлік екі түрі болады. Әр шарға бір октаэдрлік, екі тетраэдрлік қуыс келеді. Құрушы  бірліктері текшелік не гексагондік мотивпен және октаэдр мен тетраэдрлік қуыстардың центрінде орналасқан болса, онда кристалдар өте тығыз қалану заңы бойынша құрылған деп саналады. Егер басқаша қаланса, онда заң бұзылған деп есептеледі. Өте тығыз қалану заңын білу көлем заңын және кристалдану мен қайта кристалдану процесінде қысымның рөлін түсінуге мүмкіндік береді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Инактивация

**Инактивация** — әртүрлі микроорганизмдердің жұқпалы қасиеттері мен зардаптылық белсенділіктерін жою немесе өте төмендету. Әдетте бұл мақсат үшін белгілі бір жылылықта қыздыру, УФ-сәулелендіру, әртүрлі химиялық құрамаларымен (формалин, бета-пропио-лактон) өңдеу қолданылады. Инактивация туғызатын басқа да химиялық және физикалық факторлардың болуы мүмкін. Инактивация қан сарысуындағы комплементті және тәнді емес ингибиторлардың әрекетін жою үшін пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті

**Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті** — республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді және экономиканың стратегиялық маңызы және стратегиялық объектілері бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды. 1991 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитеті болып өзгертілді. 1995 жылы Мемлекеттiк мүлiк жөнiндегi мемлекеттiк комитет екіге бөлініп, Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет және Жекешелендiру жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды. 1997 жылы наурызда екі комитет таратылып, Қаржы министрлігіне қосылды. Министрлік құрамында Мемлекеттiк мүлiк және активтердi басқару департаментi мен Жекешелендiру жөнiндегi департамент құрылды. 1997 жылы қазанда департаменттер біріктіріліп, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті құрылды. 1999 жылдан бастап ол комитетке айналды.

## Міндеттері
# Орталық атқарушы органның құзыреті шегінде республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыру
# "Экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларындағы меншіктің мемлекеттік мониторингі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін жүзеге асыру

## Құрылымы
Комитеттің 10 басқармасы бар:
# Республикалық меншік объектілерін сату және жекешелендіруден кейінгі бақылау басқармасы
# Меншіктің мемлекеттік мониторингі, сенімгерлік басқару және концессия басқармасы
# Мемлекеттік меншік объектілерін басқару тиімділігінің мониторингі басқармасы
# Заң басқармасы
# Мемлекет қатысатын мемлекеттік емес заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы
# Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы
# Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалардың мүліктік жалға беруді және пайдалануды ұйымдастыру басқармасы
# Комитеттің қызметін ұйымдастыру басқармасы
# Кадр жұмысы басқармасы
# Комитеттің қаржылық қызметін ұйымдастыру басқармасы

## Қарамағындағы мекемелер
* Облыстар және Алматы, Астана, Байқоңыр, Шымкент қалалары бойынша мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру департаменттері
* «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ

## Басшылары
# Қылышбек Ізбасханов (1991—1993)
# Жәнібек Кәрібжанов (1993—1994)
# Қозыкөрпеш Есенберлин (1994)
# Сарыбай Қалмырзаев (1994—1997)
# Оразалы Ержанов (1998—1999)
# Данияр Әбілғазин (1999—2000)
# Мақсұтбек Раханов (2000—2006)
# Эдуард Өтепов (2006—2018)
# Бақытбек Тәшенев (2018—2025)
# Ерғали Егемберді (2025—)

Жекешелендіру комитетінің төрағасы:
# Эдуард Өтепов (1995—1997)

## Дереккөздер

М
Жарықшақтық-қарсық су

**Жарықшақтық-қарсық су** - негізінен таулы аймақтарда үлкен массивтер түрінде жататын карбонатгық, галогендік-карбонатық және басқа да карстанушы аса қатпарланған таужыныстардың карстық қуыстарында болатын жер асты суы.

## Дереккөздер


Санат:Жер асты сулары
Қожды агломерат

**Қожды агломерат** - кеуек (кож тәрізді) пирокласт материал сынықтарынан тұратын жанартау агломераты. Ол эмбрион жанартауларды, паразиттік қожды конустарды толтырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Оральды

**Оральды ( - ауыз)** — ауызға байланысты айтылады. Ал стоматологияда үстіңгі немесе астыңғы жақ тістердің ауыз қуысына (ішіне) қарай орналасқанын білдіретін ұғым.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Мору белдемі

**Мору белдемі** (белдемшесі) - жер қыртысының жоғарғы горизонты, грунт суларының деңгейінен жоғары және көп төмен. Мору белдемінде физикалық және химиялық мору процестері белсенді дамиды. Таужыныстардың ыдырауы мен жаңа минералдардың жаралуы бұл жерде үш фазалық (газ тәрізді, сұйық және қатты) жүйеде жүреді және көпшілік жағдайда климатқа байланысты. Мору белдемінің қалындығы ылғалды жазық ауқымында бірнеше см, жауын аз жауатын тілімденген бедерде ондаған және жүздеген метрге жетеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Инбредті ұрпақ

**Инбредті ұрпақ** — бір аналықтың ұрпақтарын жүйелі түрде шағылыстыру нәтижесінде алынған жаңа ұрпақ. Бұл жануарлардың жеке бастарының арасындағы генетикалық туыстығы өте жоғары дәрежеде болады. Бұлардың тканьдарын ауыстырғанда әдеттегідей қабылдамау реакциясы тумайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Қозғалмалы белдемдердің (белдеудердің) даму сатылары (кезеңдері)

**Қозғалмалы  белдемдердің (белдеудердің) даму сатылары (кезеңдері)** — магматизм мен эндогендік минералдану процестерінің арнаулы түрлерімен сипатталатын қозғалмалы белдемдер дамуының нақтылы кезендері; басты-басты үш сатыға сараланады: 1) нақты геосинклиіндік саты; 2) геосинклиннің қозғалмалы  қатпарлы белдеуге ауысу сатысы; 3) козғалмалы  қатпарлы белдеудің даму сатысы, бұл сатылар геосинклин дамуының басты-басты үш кезеңіне — нақты геосинклиндік, орогендік және посторогендік кезеңдерге  сәйкес келеді. Қозғалмалы белдемдердің (белдеулердің) әрбір даму сатысы (кезеңі) тек өзіне ғана тән  геологиялық формациялармен сипатталады. Қатпарлы белдеу өңірлеріндегі осы формацияларды зерттеу сол белдеудің даму тарихын сатылай отырып қадағалауга мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Ингибиторға сезімталдық

**Ингибиторға сезімталдық** — адам және жануарлар қан сарысуында кездесетін температураға тұрақты және езгермелі ингибиторлармен қатынаска түсе алатын вирустардың қасиеті. Бұл белгі бойынша вирус штамдары ингибиторға төзімді және сезімтал болып екіге бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мору қыртысының картасы

**Мору қыртысының картасы** - масштабына байланысты әр түрлі түбегейлікте мору қыртысының таралуын, морфологиялық және геохимиялық типтерін, минералогиялық ерекшеліктерін көрсететін және онымен байланысты пайдалы қазбалардың орналасуы мен шоғырлану заңдылықтарын бейнелейтін карта. Геологиялық картадан айырмашылығы — бұл карта үшін субстрат таужыныстарының құрамымен, палеогеографиялық және палеотектоникалық деректермен толыққан арнайы негіз пайдаланылады. Мору қыртысының картасы ұсақ, орта және ірі масштабтарда жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Пайдалы қазба кенорындарын кешенді пайдалану

**Пайдалы қазба кенорындарын кешенді пайдалану** - жер койнауынан және пайдалы қазбаның өзінен халық шаруашылығына қажетті пайдалы қазба құрам бөлігін ғана емес, ілеспе қоспаларды да ажыратып алу, бос таужыныстарды және өңдеу кезінде газдарды, суды, қалдықты қосымша пайдалану.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Диафрагма (геология)

**Диафрагма** - (грек, diaphragma— қалқа) — биологияда яки палеонтологияда:1) кейбір өсімдік тораптарында ұшырасатын дөңгелек пішінді қалқа; 2) кейбір майлышөп торларын тілгілеп өтетін селдір қалқалар; 3) кейбір иінаяқтылар бақалшағының негізгі бөлігін оның алғы бөлігінен оқшаулайтын аласа қалқа.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Вирустар ингибиторлары

**Вирустар ингибиторлары** — ерекше вирус тәуелді тәнсіз құрамдар. Вирустардың торшада өсіп-өнуін және оның, туғызатын ауру процесін иммунитет пайда болғанша таратпауын қамтамасыз етеді. Негізгі РНҚ және ДНҚ-ды топты: вирустарға қарсы әсері бар. Вирустар ингибиторлары адам және мал қандарында, мұрын және жұлын сұйықтықтарында, несепте, көптеген ағзалар мен тканьдар сығындыларында табылған. Температураға төзімділігіне карай 2 топқа бөлінеді: термотөзімсіз Р және термотөзімді (а және ү) ингибиторлар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Нақты (жанды) бейне

**Нақты (жанды) бейне** (*Реальное (живое) видео; live video*) — мультимедиалық жүйенің нақты уақыт мерзімінде жұмыс істеу қабілеттілігі, мысалы, бейнефильмдер көрсету.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Барқын, Қайраң

**Барқын, Қайраң** - суқойманың (теңіз, көл) немесе ағынның түбіндегі өзге бөліктерімен салыстырғанда тайыз болатын телімі

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Мәліметтерді автоматтық өңдеу

**Мәліметтерді автоматтық өңдеу** (Автоматическая обработка данных; automatic data processing) — адамның қатысуынсыз, мәліметтерді автоматтық түрде өңдеу. Өңдеудің техникалық құралы компьютер немесе басқа құрылғы болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Нақты режім

**Нақты режім** (*Реальный режим; real mode*) — 8088/8086 процессорларында қабылданған адрестеу сүйемелденетін 80x86 процессорын адрестеу режімдерінің бірі. Бұл режімде 20-разрядтық адрес 4 бит солға ығыстырылған сегменттік регистердің ішіндегісі мен адрес ығысуын қосу арқылы қалыптастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидрогеологиялық зерттеу аспаптары

**Гидрогеологиялық зерттеу аспаптары** — ұңғымалардағы, құдықтардағы, шурфтардағы және басқа да тау-кен қазбаларындағы судың деңгейін, өтімін, температурасын өлшеу үшін және олардан су мен газ сынамаларын алу үшін қолданылатын әр түрлі механикалық және электрлік құралдар. Оларға: деңгей өлшегіштер, манометрлер, термометрлер, сынамаалғыштар, анемометрлер және т.б. жатады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Гидрогеология
Жұқпалылықтың көрсеткіші

**Жұқпалылықтың көрсеткіші** — белгілі бір жұқпалы аурумен ауырғандармен: қатынаста болып ауырмағандардың саны. Бұл адамдар мен жануарлардың осы жұқпалы ауруға шалдыққыштығын сипаттау үшін қолданылады. Ол ондық бөлшекпен немесе процентпен көрсетіледі. Мысалы, қызылшада 1 немесе 100%-ке генатит А-да 0,4—0,6 немесе- 40—60%-ке тең.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мору қыртысының профилі

**Мору қыртысының профилі** (*Мору қыртысының қимасы*) — қимада біртіндеп алмасатын белдемдер мен горизонттардың таралуы; таужыныстардың әр түрлі дәрежеде ыдырағандығымен сипатталады. Мору қыртысының профилінің 4 негізгі геохимиялық белдемдері (жоғарыдан бастап) бөлінеді: 1) қарқынды тотыққан және аяққы гидролиз; 2) аяққы шаймалану, гидролиз бен тотығу дамыған; 3) аяқкы гидраттану, шаймалану және тотыға бастау; 4) силикаттардың гидратациясы және физикалық мору өнімдерінің шаймалана бастауы. Бастапқы таужыныстарға байланысты мору қыртысының құрамы әр түрлі болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтерді автоматтық өңдеу жүйесі

**Мәліметтерді автоматтық өңдеу жүйесі** (Система автоматической обработки данных; system of automatic data processing) — мәліметгерді өңдеу бойынша жұмыстар кешенін орындауға арналған процедуралар, процестер, әдістер, жабдықтар мен қызметкерлер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жанның жарығы

**Жанның жарығы** - Абайдың Жиырма жетінші сөзіндегі: «*Жә, олай болса Һәмме мақұлыққа да қара, өзіңе де қара, Жанды бәрімізге де беріпті. Жанның жарығын бәрімізге де бірдей ұғарлық қылып беріп пе?*» - деген пікір негізінен Сократ хаким атынан айтылып түр. Осы ойдың тарамдары Абайдың кейбір ой ұшқындарынан да аңғарылады. Мысалы, Жетінші сөзіндегі «*Әзелде құдай тағала хайуанның жанынан адамның жанын ірі жаратқан, сол әсерін көрсетіп жаратқан*» деген пікірі Жанның  жарығы деген ұғыммен астасып жатыр. Бірақ Абайдағы «*адамның жанын ірі жаратқан*» деген пікір желісі кеңіл бөлерліктей мәні бар сөз. Мағынасы жағынан алғанда адамның сыртқы дуние сырын танып-білуге қабілетін адам бойындағы жан қуатына қарай меңзеу жағы басым. Хайуан жанынан адам жанының артықтығы, яғни жанның  жарығы дүниенің көрінгенжәне көрінбеген сырларын танып білуге үмтылуыңда жатыр. Бұл дүниенің танымалдылығын мойыңдауға бастайтын жол болып шығады.

## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Нанопрограммалау

**Нанопрограммалау ** (*Нанопрограммирование*; *nanoprogramming*) — физикалық элементтерде уақыт бойынша кідіртулерді есепке алып, операциялардың ырғақты берілуін қамтамасыз ететін микропрограммалау деңгейі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кеңейтілген басқару режімі

**Кеңейтілген басқару режімі** (режим расширенного управления; extended control mode) — есептеу желісінің жүмыс режімі. Ол қосымша жүйелік құралдарды: кеңейтілген командаларды, үзілудің жаңа түрлерін, қосымша арналарды, басқарудың жаңа құралдарын және т.б. Пайдалануды рұқсат етеді.түрі. Оның мәні — бұрын болған қатынастың бірмәнсіздігін болдырмау үшін мәтіннің мағыналық бөлігін пайдалану.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өкпенің прогресті атрофиясы

**Өкпенің прогресті атрофиясы** — (син: өкпелік идопатиялық атрофия, құруға айналған өкпе)—әдетте өкпенің бір бөлігінің шеңберінде аса үлкен қуыстың пайда болуымен өкпе тканьінің ұлғайып келе жатқан атрофиясымен сипатталатын, этиологиясы мен патогенезі айқын емес ауру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Көліктік жалғастыру

**Көліктік жалғастыру** (*Транспортное соединение; transport connection*) есептеу желілерінде — олардың адрестерімен үқсастырылатын көліктік сервиске қатынас құрудың екі нүктесінің арасындағы логикалық жалғастыру.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*транспортное соединение
*Transport Connection - We take your business personally

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Буландырғыштар

**Буландырғыштар** (*Испарители*) - түрлі табиғи ортадан буланған ылғалды өлшеу құралдары.

Құрылымдық ерекшеліктеріне қарай:
* батпақтық буландырғыштар;
* сулық буландырғыштар;
* гидравликалық буландырғыштар;
* топырақтық буландырғыштар болып жіктеледі.

Батпақтық буландырғыштар - батпақ бетінен болатын булануды өлшеуге арналған құрал. Батпақтық станцияларда салмақ өлшегіш (*таразылық*) және су деңгейін автоматты түрде тіркеуші Буландырғыштар қодданылады. Сулық буландырғыштар - су бетінен булануды өлшеу қүралдары. Бұл мақсат үшін грунтта орналастырылатын, ауданы *100* жоне *20 м<sup>2</sup>* "булану хауызы" жоне буландыру ауданы *3000 см<sup>2</sup>*-ге тең *ГГИ-3000* буландырғыштары пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Стандартты ентаңба

**Стандартты ентаңба** (Стандартная метка; standart label) — ұзындығы мен пішімі берілген операциялық жүйеде бекітіліп қабылданған ентаңба.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қожды конус

**Қожды конус** - озінше жаралған моногендік конус пішінді шағын жанартау. Қождардан, жанартау бомбаларынан және ұсақтау жанартау материалынан тұрады, құрамы, әдетте, базальтты және андезит-базальтты. Сынықты материал кейде кірпіш-қызыл түсті агглютинатқа пісіп бірігеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Автоматты басқару техникасы

## Автоматты басқару техникасы
**Автоматты басқару техникасы** (Техника автоматического управления; automatic control engineering) — автоматтык қүрыл- ғылар мен басқару жүйелерін қүрастыру және қолдануға байланысты ғылым мен техниканың бір саласы.
## Есептеуіш техника
**Есептеуіш техника** (Вычислительная техника; computer science, computing machinery) — автоматтандыру қүралдарьі арқылы орындалатын мөліметгерді өндеу жүмыстарына бағытталған ғылыми пөндер мен техника салаларының жиынтығы; ақпаратты өңдеуді автоматтандыруға арналған есептеуіш қүралдары жиынтығы: компьютер, сыртқы қүрылымдар, жеке терминалдар, мөліметтер алмастыру қүрылгалары жөне т.б. 
## Микропроцессорлық техника
**Микропроцессорлық техника** (Микропроцессорная техника; microprocessor engineering) — микропроцессорлық қүрылғылар мен жүйелерді, микро-ЕЭМ-ді жасауға пайдаланылатын техникалық жөне программалық қүралдар жиыны.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жадтың негізгі аймағы

нобай|170px|IBM PC жад аймақтары
**Жадтың негізгі аймағы (базалық жад)** () — нақты режім программалары мен DOS операциялық жүйесі қатынас құра алатын (сыйымдылығы 640 Кбайт) жад. MDA бейнеадаптері бар жүйелерде оның жоғарғы шекарасы 704 Кбайтқа дейін жылжытылады.
## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Кеңейтілген жад
* Жадтың жоғарғы аймағы (HMA)
* Жадтың жоғарғы адрестер аймағы (UMA)

Санат:Компьютерлік жад
Диафторез

**Диафторез**- магмалық және метаморфтық тау жынысы метаморфизмнің төменгі сатысына тән жаңа жағдайларға бейімделуі нотижесінде осы тау жынысытар болмысында бұрынғы минералдар есебінен жаңа минералдық түрлердің қалыптасу процесі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Кеңейтілген жад

нобай|170px|IBM PC жад аймақтары
**Кеңейтілген жад** *(расширенная память; extended memory)* — бір мегабайттық шекарадан жоғары орналасқан және тек қорғанылған режімде ғана адрестелетін жедел жад аймағы. Кейбір қолданбалы программалар (мысалы, windows жүйесінің программалары болып саналмайтын программалар) пайдаланатын жадқа қосымша жад.
## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Жадтың жоғарғы аймағы (HMA)
* Жадтың жоғарғы адрестер аймағы (UMA)
* Жадтың негізгі аймағы

Санат:Компьютерлік жад
Гидрогеологиялық кешен

**Гидрогеологиялық кешен** - 
# Н.И.Толтихин бойынша, гидрогеологиялық процестердің аумақтық тұтастығымен сипатталатын сулы қабаттардың немесе белдемдердің жиынтығы; 
# И.К.Зайцев бойынша, геологиялык қиманың белгілі бір масштабтағы геологиялық картада көрсетілген стратиграфиялық бөлімшеге (жүйе, бөлім және т.б.) сәйкес келетін, азды-көпті бірдей гидрогеологиялық ерекшеліктерімен (осы масштабта) сипатталатын бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Гидрогеология
Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Бейтараптандыру көрсеткіші

**Бейтараптандыру көрсеткіші** — бақылау қан сарысуындағы ЬД50 (немесе ЭИД5» және ТЦД5о) вирус титрінің сұйытылмаған қан сарысуындағы вирус санына қатынасы. Бұл көрсеткішті табу үшін бақылау қан сарысуымен қосылған вирус титрінің көрсеткішінен иммунды сарысуымен қосылған вирус титрінің көрсеткішін алып тастайды. Бейтараптандыру көрсеткіші не зерттейтін сарысуға қосылған вирустың титрімен (ЬДБО) немесе оған сай антилогарифмімен, яғни арифметикалық сандармен белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Вирусология
Көліктік желі

**Көліктік желі** (*Транспортная сеть; transport network*) — есептеу желісінің көліктік, желілік, арналық және физикалық деңгейлердің қызметін атқаратын және жалғастырудың физикалык құралдарын және онымен байланысты бекеттерді қамтитын бөлігі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Глоссарий.ru: Транспортные сети

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көміржаралу белдеуі

**Көміржаралу белдеуі** - белгілі бір кезеңде көмірлі түзілімдер мен көмір массасы мол жиналған жер бетіндегі белдемдер, көміржаралу тек осы жерде ғана мүмкін болған коне гумидтік климат белдемдері. Ең көне белдем — девон К.6., карбонда 3 К.б. белгілі: турне-визе, Серпухов, вестфаль-стефан (осы белдеуде Қарағанды көмір алабы орналасқан). Триаста көміржаралу шамалы жүрген. Юра мен бор кезендерінде көміржаралу молынан дамыған. Кайнозой К.б. палеоген мен неогенде де жақсы дамыған.

## Дереккөздер


Санат:Геология