Жарық (бекет)

**Жарық** — Қазақстанның Қарағанды облысы, Шет ауданындағы тарихи маңызы зор темір жол бекеті. Ашылуы 1939 жылы болған. Бекет Астана — Қарағанды — Алматы бағытындағы Трансқазақстан магистралінде орналасқан. «Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық компаниясының (ҚТЖ) Астана өңірлік филиалының құрамына кіреді. Жарық өз атауын бұрынғы осы аттас кенттен (қазіргі Сәкен Сейфуллин атындағы ауыл) алған. Бекет үш бағытқа (Анар, Мойынты, Жезқазған) тармақталатын ірі темір жол торабы болып табылады.
## Тарихы
Жарық бекетінің құрылысы КСРО кезеңіндегі елдің шығыс аудандарын орталықпен байланыстырудың маңызды тармағы болған Трансқазақстан магистралін салуға байланысты басталған. Бекет 1939 жылы пайдалануға берілді. 1950-1960 жылдары Жезқазған кен-металлургия комбинатының дамуына байланысты бекет арқылы көмір, кен және металл өнімдерінің тасымалы күрт өсті, бұл оны аймақтың маңызды логистикалық торабына айналдырды. 1970-1980 жылдары Сары-Шаған полигонына (қазіргі «Ғарыш иықтары») жабдық тасымалдауда да рөл атқарды. 2017 жылға дейін бекеттің атауы орыс тіліндегі «Жарык» нұсқасында ресми тіркелген болса да, кейін бүкіл Қазақстандағы көптеген темір жол объектілері сияқты, оның казіргі қазақ тіліндегі «Жарық» транскрипциясы ресмилендірілді.
## Техникалық сипаттамасы
Жарық — тармақталған бекет. Оның 9 жолы және 2 жолаушы платформасы (бүйірлік және аралдық) бар. Бекетте төмендегідей инфрақұрылымдар бар: 

* Жолаушылар терминалы (бағалық сатып алу кассасы бар).

* Жүк тиеу-түсіру операцияларын жүргізуге арналған ашық және жабық алаңдар.

* Жолаушылар көпірі.

* Локомотивтерді техникалық қызмет көрсетуге арналған қондырғылар.

## Маңызы және қызметі
Көлік торабы ретінде: Жарық бекеті — Қарағанды облысының оңтүстігіндегі маңызды логистикалық орталық. Бекет арқылы Алматы, Астана, Қарағанды, Екатеринбург, Қазан бағыттарындағы жолаушылар пойыздары өтеді.
* **Экономикалық маңызы**: Бұл Сатпаев пен Жезқазған кен-металлургиялық аймағының негізгі шығыс терезесі болып табылады. Бекет арқылы ауыр өнеркәсіп өнімдері (мыс, мыс концентраты, көмір) тасымалданады.
* **Әскери-логистикалық маңыз**: Кеңес дәуірінде және одан кейін де бекет ұрыс техникасы мен әскери қондырғыларды Сары-Шаған полигонына тасымалдау үшін пайдаланылған.
## Қазіргі жағдайы
Жарық бекеті толық қуатта жұмыс істейді. Бекет ҚТЖ-ның инфрақұрылымды жаңарту бағдарламасы шеңберінде, атап айтқанда, автоматтандырылған басқару жүйелерін енгізу және жолдарды жаңғырту арқылы дамиды. Жолаушылар үшін ҚТЖ-нің онлайн-қызметтеріндегі қазіргі кездегі пойыздар кестесін тексеру ұсынылады.
## Дереккөздер
*«Қазақстан темір жолдары». Қазақстан Темір Жолы (ҚТЖ) АҚ ресми сайты. Темір жол желілерінің карталары мен бөлімшелер туралы ақпарат. https://railways.kz
*«Тарифтік нұсқаулық №4 (электронды нұсқа)». Ресми деректер: бекет коды (ЕСР 675905), атауы, типі. http://www.tariffguide.ru
*«Темiр жол станцияларының анықтамалығы. ЕСК жүйесі». Тарихи деректер мен техникалық сипаттамалар (ашу жылы, жолдар саны). http://www.railwagonlocation.com/
*«Қазақстанның темір жол транспорты: тарихы және қазіргі заман» (жинақ). Алматы, 2012. Трансқазақстан магистралі мен оның бекеттерінің тарихи дамуы туралы жалпы ақпарат.
*OpenStreetMap геожүйесі. Жарық бекетінің координаттары мен орналасу картасы. https://www.openstreetmap.org