open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Василий Митрофанович Бенберин

**Бенберин Василий Митрофанович** (1918, Сандықтау ауданы Богословка ауылы — 2005) — Кеңес Одағының батыры. 

Жоғары партия мектебін бітірген (1949). 1938 жылы армия қатарына алынып, 14-кавалерия дивизиясының қатардағы жауынгері болды. Орыс-фин және 1941 жылдың қарашасынан 2-дүниежүзлік соғысқа қатысқан. 1943 жылы желтоқсанынан 1944 жылы сәуіріне дейін Орлов танк училищесінің курсанты, кейіннен 44-гвардия танк бригадасы танк взводының командирі болды. Познань қаласын азат ету кезінде ерлігімен көзге түскен (Польша, 1945 жылы, қаңтар). 1949 — 51 жылдары Қазақстан Компартиясы Көкшетау облысы комитетінде нұсқаушы, 1951 жылдан Алматы қаласы Октябрь аудандық партия комитетінің өнеркәсіптік-көлік бөлімінің меңгерушісі болып қызмет істеді. 1975 жылдан зейнеткерлік демалыста.
## Дереккөздер

Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Сандықтау ауданында туғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Әнуәрбек Үсенов

**Үсенов Әнуәрбек** (14.2.1933, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы Сабынды аулында — 6.4.1997, Алматы) — металлург, техника ғылымының кандидаты (1973). 
*1957 жылы Қазақ металлургия және тау-кен институтын бітірген
*1957 — 1966 жылдары Өскемен қорғасын-мырыш комбинатында мастердің көмекшісі, технолог, цех бастығының орынбасары
*1966 — 1973 жылдары Лениногорск мырыш зауытытының директоры
*1973 — 1985 жылдары Қазақ КСР-і түсті металлургия министрінің орынбасары, бірінші орынбасары қызметтерін атқарды
*1986 — 1991 жылдары Қазақ мемлекеттік бағалы металдар және алмас ғылыми-зерттеу, жобалау-конструкторлық және технология институтының директоры
*1991 — 1993 жыдары Қазақ мемлекттік “Қазалмасалтын” консорциумында вице-президент, бас директор болды
*1993 жылдан ұлттық акционерлік “Алтыналмас” компаниясының бірінші вице-президенті, “Алтын” АҚ-ның президенті қызметтерін атқарған.

*Үсеновтің* ғылым еңбектері Қазақстанның түсті металлургия және алтын шығару салаларына арналды. Оның тікелей басшылығымен Қазақстанда алғаш рет шикізаттың әр түрінен химиялық таза алтын мен күміс алу технологиясы жасалып, “Целинный кен-химия комбинаты” өндірістік бірлестігімен және ғылыми-зерттеу ин-ттарымен бірлесе отырып “Құмдыкөл” кен орнынан техникалық алмас өндіру бойынша ғылыми зерттеулер жүргізілді. Үсеновтің енгізген жаңалықтары ғылымда, өндірісте кеңінен қолданылады. Үсенов Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының иегері (1984), КСРО-ның Құрметті металлургі, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер:</span>


Санат:Тұлғалар
Фарук Сийяр

**Фарук Сийяр** (; 20 тамыз 1685 жыл — 28 ақпан 1719 жыл) — Ұлы Моғолдар патшалығының 10-шы падишаһы. Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушысы Бабырдың жұрағаты. I Акбардың жүрежаты.

Толық атағы: **Әбілмұзаффар Муинуддин Мұхаммед Шаһ Фарук Сийяр Әлем Акбар Сани Вала Шан, Падишаһ-и-Бахр-у-Бар**.

## Өмірбаяны
### Билеген жылдары
Фарук Сийярдың атасы I Баһадүр, ал әкесі Азимуш Шан болатын. Әкесі тақ үшін күресте Жаһандар Шаһ бұйрығымен әділетсіз өлтірілген болатын. Сондықтан Фарук Сийяр өз көкесі Жаһандар Шаһтан әкесі үшін кек алуға бар күшін салады. 1713 жылдың 10 ақпанында Арга маңындағы Самугарх жерінде болған шайқаста көкесінен тас талқан етіп, келесі күні падишаһ болып жарияланады. Оның "ағайынды Сейіттер" — Сейіт Хасан Әли Хан Барх пен Сейіт Құсайын Әли Хан Барх — Ұлы Моғолдардың құдіретті сардарлары қолдады. Фарук Сийяр мемлекеттік істермен айналыспады, оның орнына бар мәселелерді ағайынды Сейіттер шешіп отырды. Падишаһ құрметіне Делиден 32 шақырым оңтүстікке қарай орналасқан Фарукнагар қаласы салынды. Фарук Сийярдың билеген жылдарында бұл қалада Шеш Махал мен Жұма мешіті салынды.

1714 жылы Горагат пен Дакканың фауджары Ибраһим хан төңкерісші Янья Нараягтың шабуылына тойтарыс беріп, Ұлы Моғолдар патшалығының құрамында Бихар жерін сақтап қалды. 1715 жылдың басында Банд Сингх Баһадүр бастаған сикхалар әскері Ұлы Моғолдардың аймағында басып кірді, алайда Гурдаспур жерінде қоршалып, тас талқандалды. Бірақ бұл соғыс 7 ай бойы жалғасты. Ақыры, 1715 жылдың 17 желтоқсанында сикхалар біржолата талқандалып, берілді. Банд Сингх Баһадүр мен оның жақын жақтастары Делиде өлім жазасына кесіледі.

1717 жылы Фарук Сийяр сауда факториясын құрып, Бенгалияда алымсыз сауда жүргізу үшін Британдық Ост-Инд компаниясына жылма-жылдық 3 мың рупия алым-салық төледі.

Падишаһ Ұлы Османлы Мемлекетімен достық қарым-қатынаста болды, Ұлы Османлы Мемлекетінің 114-ші садрағзамы Наушаһарлы Дамат Ибраһим пашамен хат алмасып отырды.

Фарук Сийяр 1719 жылдың ақпан айында ағайынды Сейіттермен ұйымдастырылған сарайлық төңкеріс нәтижесінде тақ тайдырылды. 28 ақпанда көзін соқыр қылды, ал 28 сәуірде тұншықтырылды. Ағайынды Сейіттердің таңдауы бойынша келесі падишаһ болып Рафиуд Дәреже сайланды.

Санат:1685 жылы туғандар
Санат:1719 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Моғолдар падишаһтары
Санат:Үнді монархтары
Санат:Үндістанда туғандар
Санат:Үндістанда қайтыс болғандар
Антонина Антоновна Бережная

**Бережная Антонина Антоновна** (1917, Бурабай ауданы Веденовка ауылы — 1968) — еңбек ардагері, Социалистік еңбек ері (1956). 

1941 жылы Қатаркөл механизаторлар мектебін бітірген. 1933 жылы Бурабай ауданы Киров кеңшарында жұмыс істеген. Бурабай ауданындағы Веденов МТС-нда трактор жүргізушісі, трактор жүргізушілері бригадасының бригадирі (1941 — 58) болған. 

3 рет Қазақ КСР-інің Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланған (1947, 1951, 1955). 

КСРО орден, медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
* Ирина Ильичева, Бригадир Антонина Бережная, Работница, № 3, март 1957, стр. 4 — 5

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1917 жылы туғандар
Санат:1968 жылы қайтыс болғандар
Әдет-ғұрыптар

**Әдет-ғұрып** — белгілі бір қоғамдық-әлеуметтік ортада пайда болып, оның мүшелерінің мінез-құлқының, тұрмыс-тіршілігінің бұлжылмас қағидаларына айналған жөн-жосық, жол-жоралғы.

Қазақи әдет-ғұрыптар көшпелі тұрмыстың дәстүрлі дүниетанымынан бастау алады. ***«Табиғаттан еншісі бөлінбеген»*** сахара жұрты өзін қоршаған ортаның ажырамас бір бөлшегі ретінде сезініп, жарық дүниенің жалғыз жаратушысы – Тәңірге табынған; Көк аспан – Қара жердің киесін қастер тұтып, ата-баба аруағына сиынған.

Жүйелі мерзімдік ретпен қайталанып отыратын түрлі табиғи құбылыстардың (*күн күркіреуінің, жерсілкінуінің, найзағай ойнауының*), маусым алмасымдарының, т.б. сырын анық аңдай алмай, аспан асты, жер үстіндегі күллі тіршілік ағымы, адамзат тағдыры Көк иесінің ырқындағы нәрсе – жазмыш екеніне шүбәсіз сенген.

Табиғат заңдылығын қоғам өмірінің, адам  тұрмысының тәртібіне айналдыруға тырысу, кие тұту түйсігі қазақ халқының, жалпы түркі милләтінің түп-тегінде – *ғұн, сақ* тайпаларында болғаны мәлім. Олар көктегі Тәңірді ***«[[бабай баба]]», «[[Көк ата]]»*** атап, оның құдіретіне бас имеу – күпіршілік, ата-баба жолын бұзушылық деп санаған.

Осы түсінік дәстүрлі қазақ қоғамындағы құқықтық мәдениеттің алғышарты – әдет-ғұрыпты адамдар арасындағы қарым-қатынастардың негізгі реттеушісі ретінде қалыптастырады. Ол, негізінен, жеке тұлғаларды белгілі бір әлеуметтік және мәдени тағлымдарға үйретіп, оны ұрпақтан ұрпаққа таратуға жәрдемдесті, жеке адамдардың, әлеуметтік топтардың мінез-құлқын тәртіпке келтіріп қана қоймай, қауымішілік тұтастық пен ұлттық мүдделікті нығайтуға септігін тигізді. Қазақ тарихында ежелгі мемлекеттілік нышандарының пайда болуына орай табиғат және өмір құбылыстарын тұтас қалпында, әр алуан қағидаға жіктемей зерделеудің немесе тәңіршілік дүниетанымның жемісі – әдет-ғұрып сенімдері бірте-бірте дәстүрлі құқықтық сана-сезімге ұласып, ел билеудің арнаулы заң нормалары мен институттары ретінде қолданыла бастаған.

## Дереккөздер


Санат:Салт-дәстүрлер
Елікті (ауыл)

**Елікті** (2018 жылға дейін — *Березняковка*) — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Садовый ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 19 ғасырдың соңында қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, медициналық пункт, 2 сауда орны бар. Березняковтан 8 км жерден республикалық маңызы бар Көкшетау – Қостанай автомобиль жолы өтеді. Ең жақын теміржол стансасы – Көкшетау (30 км).

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Березовая

**Березовая**, *Қайыңды* – Ақмола облысы Ақкөл ауданының солтүстігіндегі тау. Ақкөл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 369 м, ұзындығыы 5 км, енді жері 1,5 км. Таудың батысында 4-5 км жерде Итемген көлі жатыр. Сәл тілімденген беткейлері көлбеу келген. Етегі қатты тілімденіп сайлы-жыралы болып келеді. 

## Геологиялық құрылымы
Делювийлі-пролювийлі шөгінділермен жабылған. Жер қыртысы жоғарғы девонның интрузивті жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Карбонатты қара топырағында әр түрлі шөптесін аралас бетеге, қылқан, боз, қызыл қау өскен.

## Дереккөздер
 
 
Санат:Ақкөл ауданы таулары
Никарагуалықтар

**Никарагуалықтар** () —  Никарагуаның негізгі халқы. 5,1 млн адам (2005, халық санағы). Олар сондай-ақ Коста-Рика (800 мың адамға дейін), АҚШ (211,5 мың адам – 2000, санақғ есептеулер бойынша 700 мың адамға дейін, негізінен Майами қаласында (Флорида) және оның төңірегінде, сонымен қатар Калифорнияда], Сальвадорда, Испанияда, Мексикада, Канадада және т.б. тұрады. Жалпы саны 7 млн. Никарагуалықтардың 85 – 90%-ы үндіс-еуропалық-африкалық метистер, қалғандары түп негізі испаниялық креолдар. 

## Тілі
Испан тілінің жергілікті диалектісінде сөйлейді, ағылшын тілі де тараған.

## Діні
Көпшілігі — католиктер, елдің шығыс бөлігінің ағылшын тілді тұрғындары — протестанттар.

## Тарихы
Еуропалықтар келместен бұрын Никарагуа аумағын үндістердің макро-чибча шоғырына енетін тайпалар мекендеді. 16 ғасырдың 1-ширегінде Никарагуаға Испаниядан отаршылдар келе бастады (қ. Никарагуа). 17 – 18 ғасырларда плантацияларда жұмыс істеу үшін елге африкалық құлдар әкелінді. 18 – 19 ғасырларда негрлер жергілікті тұрғындармен толық араласып кетті, үндістер де өздерінің мәдени ерекшеліктерінен айырылып, испан тілінде сөйлеуге көшті. 1894 жылға дейін елдің шығысындағы ағылшын отары болған үндіс тайпалары өздерінің этномәдени ерекшеліктерін сақтаса да, кейбіреулері ағылшын тілінде сөйлей бастады. 

## Кәсібі
Никарагуалықтардың көпшілігі ауылдықтар — шаруалар мен плантация жұмысшылары. 
Негізгі кәсібі егіншілік (жүгері, күріш, бұршақ, құмай, банан), мал шаруашылығы, балық аулау, плантациялардағы жұмыс (мақта, кофе, банан) және ішінара өнеркәсіпте.

## Тұрмыс салты
Материалдық мәдениеті мексикалықтарға жақын. Қалаларда (Гранада, Леон) испандық отаршылдық сәулет ғимараттары бар.
нобай|оңға|200px|Вигорон - Никарагуаның дәстүрлі тағамы     
Диетаның негізі — күріш пен бұршақ, сондай-ақ жүгері ұны. Жүгері ұны тамақ дайындауда кеңінен қолданылады. Одан барлық жерде шелпек дайындалады — жүгері ұнынан және судан жасалған шелпек. Кез келген тағаммен бірге жүретін тағы бір өнім — банан. Өйткені бананның көптеген түрлері бар. Бір сорты қайнатуға, екіншісі қуыруға, үшіншісі «банан торттарын» жасауға жарайды – тостонес (tostones), төртіншісі жеміс ретінде жейді.

Қалалықтардың киімдері кәдімгі еуропалық үлгіде, әдетте ақ түсті. 
Тек мереке күндері әйелдердің дәстүрлі киімін көруге болады — үлкен мойын және қысқа жеңдер бар жейде, түрлі-түсті ұзын белдемше. Никарагуалық әйелдер әдетте бас киім кимейді, бірақ көбінесе шаштарын гүлдермен безендіреді. Егде адамдардың ұлттық киімі — кең жеңіл шалбар, шоқтығы бар белбеу, ақ көйлек, қара күрте, сомбреро – тек мереке күндері ғана киеді.

Никарагуа мәдениеті әртүрлі мәдениеттердің, әртүрлі ұлттардың, тайпалардың және діндердің дәстүрлерінің қоспасы. Музыка мен би Никарагуа мәдениетінің негізгі, ажырамас бөліктері болып табылады. Кейбір дәстүрлі билер, соның ішінде фольклорлық билер елде өткізілетін түрлі фестивальдерде орындалады.
Музыка Никарагуада да кең тараған, өте бай музыкалық атмосфера бар. Жергілікті музыкалық аспапқа ксилофонға ұқсас ағаш аспап - маримба қолданылады.

## Сілтемелер
*Никарагуа
*Испан тілі
*Метистер

## Дереккөздер

 
Санат:Никарагуа
Санат:Латын Америка халықтары
Санат:Роман халықтары
Ажар Қоспанқызы Баешова

**Ажар Қоспанқызы Баешова** (1951 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын ауданы, Бағанаты ауылы) – ғалым, техника ғылымдарының докторы (2002), профессор (2004). Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1974). 
* ҚазМУ-де ғылыми қызметкер, аға оқытушы. 
* 1991 – 2002 жылдары Қ.А. Иасауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қызметкері, кафедра меңгерушісі, 2003 жылы факультет деканы. 
* Алматы қаласындағы МШКО Ұлттық Орталығындағы докторлық диссертациялық кеңесінің мүшесі. Түсті металдар мен халькогендердің электрохимиялық қасиетін және өндірістік айнымалы тоқтың әсерімен жүретін электродтық үрдістерді зерттеп, ультрадисперсті мыс және қорғасын ұнтақтарын алу, айнымалы токпен поляризоциялау кезінде жүру мүмкін болмайтын тотықсыздану, еру, ұнтақтардың, қосылыстардың түзілімін анықтаған. 
* *«Қиын тотықсызданатын»* селенат иондарының тотықсыздандыру тәсілдері, қиын байытылатын тотыққан мыс кендерін сульфидтеу, селенидтерді, түсті металдардың сульфидтерін және хризоколла алу тәсілдері КСРО авторлық куәліктерімен және Қазақстан Республикасы патенттерімен қорғалған. 
* Зерттеу нәтижелері химиялық және металлургиялық өндірістердің қалдықтарын өңдеуде және қолданылған ерітінділерді ауыр металл иондарынан тазартуда пайдаланылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің профессорлары
Бесбидайық

**Бесбидайық** — Ақмола облысы Астрахан ауданы, Есіл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған. Бұрын Бесбидайық ауылдық округі орталығы болған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Астраханка ауылынан 47 км-дей жерде.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, сауда орындары бар. Ең жақын теміржол стансасы – Жалтыр (70 км).

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданының таратылған елді мекендері
Ысқақ Беспаев

** Беспаев Ысқақ** (1900-1964) — еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1900 жылы Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы),  Атбасар ауданында туған.

## Еңбек жолы
* 1922-1924 жылдары -   №7 аудандық кеңесі атқару комитетінің хатшысы. 
* 1924-1941 жылдары - ауыл мектебінде мұғалім.
* 1942-1950 жылдары - Есіл ауданы Өмірлік ұжымшарының төрағасы.
* 1950-1952 жылдары - мал терісін жинау мекемесінің директоры, "Қазақстанның 30 жылдығы" атындағы колхоздың председателі.
* Ауылдық, аудандық советтердің депутаты болған.

## Наградасы
* Социалистік Еңбек Ері (1948) 
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ахан Құсайынұлы Бижанов

thumb|Ахан Құсайынұлы Бижанов
**Ахан Құсайынұлы Бижанов** *(23 тамыз 1949 жылы, [[Алматы облысы]], [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Шелек (ауыл)|Шелек ауылы]]нда туған)* – саясаттану ғылымының докторы *(1997 жылы)*.

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.

Қазақ политехника институтын *(1971 жылы)* бітірген соң, Алматы темір-бетон зауытында электрик, инженер-электрмеханик, *1976–94 жылдары* Алматы қаласы, Ленин ауданы атқару комитеті төрағасының, Алматы қаласы әкімшілік бастығының 1-орынбасары. ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Мемлекет құрылыс және аймақтық саясат жөніндегі комитет төрағасының орынбасары болды. *1995–96 жылдары* ҚР Президентінің көмекшісі, ҚР Президенті Әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. Алматы қаласы әкімінің орынбасары *(2000 жылы)*, ҚР Парламенті Сенатының депутаты. *«Демократические основы модернизации казахстанского общества (политический анализ)»* деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

«Құрмет» орденімен (2006), 5 медальмен марапатталған.

Әскери атағы - подполковник.

Діни көзқарасы - діни төзімділікті жақтайды, дінге  құрметпен  қарайды.

Саяси  қайраткер ретіндег і идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М.К. Ататүрік.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық,  құқықтық, дамыған мемлекет».

Хоббиі - спорт, әдебиет.

Сүйіп оқитын әдебиеті - Ш. Айтматовтың, М. Мақатаевтың шығармалары.

Үйленген. Жұбайы - Мақашева Ғалия Рахымжанқызы (1949 жылы туған),  Қазақ технология және бизнес университетінің ректоры (Астана  қаласы). Ұлдары - Бижанов Данияр (1974 жылы туған), Бижанов Бахтияр (1980 жылы туған).

## Шығармалары

1. "Республика Казахстан: демократическая модернизация общества переходного периода", Алматы, 1997.

## Сілтемелер

1. "Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанынан Мемлекеттiк наградалар жөнiнде комиссия құру, оның құрамын және Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Мемлекеттiк наградалар жөнiндегi комиссия туралы ереженi бекiту туралы" Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1996 жылғы 2 сәуiрдегi N 2935 Жарлығына өзгерiстер енгiзу туралы 

2. Алматы қаласынан Сенат депутаты болып Ахан Бижанов сайланды 

## Дереккөздер</span>


Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:1949 жылы туғандар
Беспақыр

**Беспақыр кесенесі** – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қорғалжын ауданы, Абай ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде орналасқан. 

## Сипаты
Дөңгелек келген мазар күмбезсіз сфера тәрізді жерлеу камерасынан және конус тәрізді күмбезі бар порталдан тұрады. Биіктігі 2,90 м, ені 6,80 м. Шикі кірпішпен дөңгелектеп қаланған. Есігі шығысқа қарай қаратылып, арка тәрізденіп, ойықшалармен безендіріліп қаланған. Беспақыр архитектуралық көркемдігі жағынан қызығушылық тудырады.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы сәулеті
Санат:Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Бестоғай (Ақмола облысы)

**Бестоғай** (2007 ж. дейін — *Ильинка*) — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Бестоғай ауылдық округі орталығы. Іргесі 1909 жылы қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 48 км-лей жерде, Сілеті өзенінің сол жағалауында орналасқан. Бұрын "Ильинка" деп аталған. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Сағидулла Сағынайұлы Үсенов

**Сағидулла Сағынайұлы Үсенов**(10.4.1958 ж.т., Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Аққұм ауылы) – педагогика ғылыми докторы (2009). 
ҚР Педагогика ғылым академиясының корреспондент мүшесі (2006). 
Қазақ политехникалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген (1979) соң орта мектепте мұғалім (1981-98), Қызылорда мемлекеттік университетінде аға оқытушы, деканның орынбасары (1998–2001), орт. бастығы (2001–06) болды; 
2006 жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. 
Сағидулла Сағынайұлы «Жоғары оқу орындарында информатиканы оқытуға арналған электрондық ресурстарды қолдану және оның сапасын бақылаудың теориялық-әдістемелік негіздері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 
50-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монография мен 4 оқу құралының авторы.

## Дереккөздер:</span>


Санат:Тұлғалар
Мәтен Өтешұлы Бижанов

**Бижанов Мәтен Өтешұлы** (1937 жылы туған, Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қарабұлақ ауылы) — журналист, жазушы, ақын.

Жетіру тайпасы Керейіт руынан шыққан.

Көкшетау педагогикалық институтын (1966), КОКП ОК жанындағы Мәскеу қоғамдық ғылымдар академиясын (1978) бітірген. Еңбек жолын Зеренді ауданы «Социалистік жол» газетінде корректор болып бастаған. 1962 — 70 жылдары Қызылту ауданы «Қызыл ту», облысы «Көкшетау правдасы» газеттерінде жұмыс істеген. Торғай облысы «Торғай таңы» (1978 — 86), Көкшетау облысы «Көкшетау» (1990 — 97) газеттерінде редактор болған. 2001 жылдан өңірлік тәуелсіз «Бұқпа» газетінде бас редактор. Бірнеше кітаптардың авторы. Мұрад Аджидің «Қыпшақтар» кітабын қазақ тіліне аударған. ҚР тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған әдеби байқаудың жүлдегері. «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен, «Мәдениет қайраткері» және «Қазақстанның құрметті журналисі» құрмет белгілерімен марапатталған.

## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

Санат:Тұлғалар
Мырзаш Бимақанов

**Бимақанов Мырзаш** (1909-1985) — табыншы, Ұлы Отан соғысы және еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1966). 1909 жылы Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы), Державин ауданы (қазіргі Жақсы ауданы),  №5-ауылында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1929 жылы "Жұмыскер" ұжымшарында бастаған.
* 1930-1942 жылдары "Есіл" совхозында жұмысшы болады. 
* 1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан.
* 1947-1956 жылдары "Тасөткел" колхозында мал бағады.
* 1956 жылдан Целиноград облысы, Жақсы ауданы, Шолақсандық кеңшарында табыншы болады. Қазақтың ақбас сиырын бағуда жоғары көрсеткіштерге жетіп, жыл сайын межелеген жоспарды артығымен орындап отырған. 1965 жылы малдың жалпы салмақ өсімі жоспардан 25% -ке артық болған. Табындағы 980 өгізді семіртіп, ет өткізу маусымында олардың әрбірі  353 кг. салмақ тартқан..

## Марапаттары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1966)

## Тағы қараңыз
* Социалистік еңбек ерлері

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
История народов Средней Азии 
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Базарқақпа

**Базарқақпа** — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Қаратөбе ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Еңбекші ауданындағы тұрғын үй массиві.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукенттен оңтүстікке қарай 27 км жерде, Сайрамсу өзенінің сол жақ саласы бойында.

## Халқы
Тұрғыны:
* 5,8 мың адам (2003); 
* 6,9 мың адам (2009).

## Тарихы
Базарқақпа тұрған жерде ертеректе ірі қала болған. 1964 жылы көкөніс-сүт бағытында құрылған «Коммунизм» ұжымшарының орталығы болып, «Коммунизм» ауылы деп аталған. Ұжымшар негізінде Базарқақпада егін, көкөніс, сүт өндіретін шаруа қожалықтары құрылған.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Байырғы әскери рәміздер

**Байырғы әскери рәміздер** — әскери белгі ретінде қолданылған ертедегі рәміздер. Олар түрлі әскери мағыналар мен ұғымдарды білдірген. Байырғы әскери рәміздер: 
*1) киелі рәміздер;
*2) әскери дәреже және лауазым белгілері;
*3) түрлі айырым белгілері деп бөлуге болады.

Ертеде әскер қосындары соғысқа өздері табынатын киелі бейнелерді әскери рәміздік белгі ретінде көтеріп шыққан. Олар ұрыста күш беріп, жеңіске жеткізеді, қауіп-қатерден қорғайды деп ырым еткен. Ондай бейнелер металдан соғылып, алыстан көріну үшін қанық түсті матадан тігілген әскери туға жапсырылып, оның жоғарғы жағына қасиетті аңның құйрығы байланып, тігінен не көлденеңінен ағаш сапқа бекітілген. Туда әскердің киесі, күші болады, тудың құлауы әскердің жеңілуі деп түсінгендіктен әрбір жауынгер, бүкіл әскер туды сақтауға, қорғауға міндетті болған. Әр әскер қосындарының туы өз түсімен ерекшеленген. Бүкіл әскерлік ту үлкен, үшбұрышты етіп жасалады. Ту алыстан айқын көріну үшін ашық көк, қызыл, сары, жасыл, ақ түсті маталар, кейде бір туда екі-үш түс бірдей қолданылған. Әр түс көшпелі халықтар мәдениетінде белгілі бір ұғымды білдіретін болған. Қазақтарда ақ түс тазалықтың, әділдіктің, қызыл түс ерліктің, жасыл түс жаңғырудың, өркендеудің нышаны болған. Жазбаша, ауызша әдеби деректерде Қаракерей Қабанбай батырдың ақ туы, Абылайдың жасыл туы болғаны айтылады.
Бұрынғы кездері арнайы әскери киім болмағандықтан, өз әскерін жау әскерінен айыру үшін жауынгерлер дулығаға және найзаға түсті айырым белгі таққан. Оны жалау деп атаған. “Жалаулы найза қолға алып” деген осыдан шыққан. Әр әскери бөлімнің жауынгерлері жалауды бір түстен тағады да, қолбасшы сол арқылы олардың қимыл-әрекетін бақылап, басқарып отырады. Жалау алыстан көріну үшін ашық, шаңқан түсті маталар таңдалған. Түсті матадан тігілген айырым-белгілер найза мен бас киімнен басқа жеңге, иыққа да тағылуы мүмкін. Мысалы, Кенесары сарбаздары мұндай белгілерді киімнің жеңіне таққан. Жалаулы найза ұстаған қазақ жауынгерлерінің бейнесін тастағы суреттерден, 19 ғасырдағы өнер туындыларынан көруге болады. Айырым-белгі тағу дәстүрі Еуропа елдеріне де ауысып, қазір бұл белгі жауынгердің бас киіміндегі әскер түрін белгілейтін түсті жиекке айналып, осы күнге жетіп отыр. Әскери рәміздік белгі ретінде ең бірінші пайда болған байрақ қазір қолданыстан шыққан. Қасиетті әскери атрибут — жауынгерлік ту осы заманғы армияға орнықты да, кейін пайда болған жалау әскери айырым-белгі ретінде ғана емес, әр түрлі ұйымдардың, мемлекеттердің, қоғамдардың айырым-белгісі ретінде кең қолданылатын рәмізге айналды. Ескі әскери рәміздердің ұмтылуына байланысты және мәнінде, сыртқы пішімінде ұқсастық болғандықтан, қазіргі түркі тектес халықтар тілінде ту, байрақ, жалау атаулары бір-бірінің синонимі ретінде қолданыла береді. Байырғы әскери белгілер қатарына хандардың, патшалардың, қолбасшылардың дәреже белгісі ретінде бас киімге, дулығаға тағылатын құстың қауырсыны — жығаны, аттың тұрманына тағылатын шоқты да жатқызуға болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери тарих
Никель кентастары

**Никель кентастары** – құрамында никелі бар минералды шикізат. Никель кентастарының сульфидтік мысты-никельді және силикат-никельді типтері өндірісте қолданылады. Никель тоттанбайтын және ыстыққа төзімді болат (31%), әр түрлі құйма алуға (30%), никельдеуге (22%), тағы басқа бағыттарға жұмсалады. Жер қыртысындағы никельдің орташа мөлшері 0,008%. Сульфидті мысты-никель кентастары дифференцияланған базит-гипербазит массивтерімен генетикалық байланыста болып, магмалық жыныстарда кездеседі. Басты минералдары: миллерит NіS (Nі – 64,67%), пирротин Fe7S8 (Nі – 0,5 – 14,2%), никелин NіAs (43,9% Nі), кубанит CuFe2S3, пентландит (Fe, Nі)9S8 (Nі – 22 – 24%). Сульфидті кентастардағы никельдің мөлшері 0,3 – 4,0%, одан басқа Co, Au, Pt, Rb, Se, Te, S кездеседі. Өндірісте олар магниттік, механикалық сепарациялардан өткізіліп, флотациялық әдіспен байытылады. Байытудан мыс-никельді концентрат алынады. Силикат-никельді кентастар – ультранегізді жыныстардың үгілу қыртысының борпылдақ, саз тәріздес түзілісі, ондағы никель 0,75 – 4% немесе одан көбірек болады. Басты минералдары: аннабергит Nі [AsO4] 8H2O (Nі – 29,4%), гарниерит (нумит) (Nі, Mg)OSіO2H2O (NіO – 40,68 – 46,65%), тағы басқа Бұларда никельден басқа 0,03 – 0,12% Co кездеседі. Химиялық құрамы жағынан темірлі, магнийлі, кремнийлі, алюминийлі болып ажыратылады. Олар Қазақстанда Ақтөбе, Қостанай облыстарында кездеседі. Никель кентастарының барланған қоры жөнінен Қазақстан дүние жүзінде 2-орын алады. 
## Сілтемелер
*Никель
*Никелин
*Кентастар
## Пайдаланған Әдебиет


Санат:Минералдар
Карпат таулары

**Карпат таулары** — Еуропадағы тау жүйесі. 

## Географиялық орны
Польша, Мажарстан, Украина, Словакия, Чехия, Аустрия, Сербия және Румыния мемлекеттері аумағында орналасқан. Солтүстік-шығысқа және шығысқа қарай доғаша иілген жоталардың ұзындығы 1500 км. Батысында Словакия астанасы Братислава қаласынан шығысында Дунай өзеніндегі Темір қақпаға дейін созылып жатыр. Енді жері орталық бөлігінде 120 км, солтүстік-батысында 250 км, оңтүстік-шығысында 430 км. Абсолюттік биіктігі  2655 м (Татра тауларындағы Герлаховский-Штит тауы). Карпат таулары  Батыс, Шығыс және Оңтүстік Карпат, Бескидтер тауы, Батыс Румын таулары, Трансильвания үстірті бөліктеріне бөлінеді.

## Геологиялық құрылымы
Тауларда плейстоцендік мұз басудың ізі байқалады, көп жерлерінде карст, балшық жанартаулар кездеседі, ішкі жағында жанартаулық массивтер (Кремниц, Штявниц, Вигорлат таулары) бар. Альпілік қатпарлану аймағына жатады. Таудың қатпарлы негізі неоген мен плиоценде пайда болған. Доғаша келген сыртқы белдеуі, негізінен, флиштерден (құмтас, конгломерат, сазды тақтатас), орталық белдемнің басым көпшілігі кристалдық жыныстардан, әктастардан түзілген. Бұл бөлігінде Татра, Фэгэраш, тағы басқа биік жоталар бар. 

## Кен байлықтары
Тау жүйесі кен байлықтарына бай. Тау етегі мен жотааралық қазаншұңқырларда мұнай мен газдың, ас және калий тұзының ірі кендері бар. Карпат сыртында сынап, Руда тауларынан түсті металл кентастары, Батыс Румын тауларынан тас және қоңыр көмір, темір, марганец түсті металл кен тастары өндіріледі. 

## Климаты
Климаты қоңыржай теңіздік сипаттан континенттік климатқа ауысып отырады. Қаңтар айындағы орташа температура –2 – 5°С (тау бастарында –10°С-тан төмен), шілде айында 17-20°С (тау бастарында 4-5°С). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 600 мм-ден (тау етегі өңірінде) 2000 мм-ге (биік тау белдеуінде) дейін.

## Су торабы
Еуропадағы басты су айрықтарының бірі: Висла және Одра өзендері алаптарын Дунай мен Днестр өзендері алаптарынан бөліп жатады. 

## Биіктік белдеулері, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Ландшафт түрлері биіктік белдеулерге сәйкес тараған. Тау беткейлерінің 1600 – 1800 м аралығында жалпақ жапырақты орман және шырша орманы, одан жоғары белдемде бұта және альпілік шалғын өскен. Жануарлардан аю, қасқыр, сілеусін, жабайы мысық, жабайы шошқа, сусар, елік, тағы басқа кездеседі. 

## Көрікті жерлері
Ұлттық саябақтар (Татра, Ретезат, тағы басқа), қорықтар (Агтелек, Карпат, тағы басқа) және көптеген курорттар бар. Туризм және қысқы спорт түрлері жақсы дамыған. 

## Дереккөздер

Санат:Еуропа таулары
Айдархан Әлиұлы Бисембаев

**Айдархан Әлиұлы Бисембаев** (1943 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Заречное ауылы) — запастағы полковник.

* Еңбек жолын 1961 жылы мектеп бітірген соң, Қарағанды қаласының өндірістерінің бірінде жұмысшы болып бастаған.
* 1962 — 65 жылдары Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеген.
* әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ды бітірген.
* 1967 — 80 жылдары Көкшетау облысы Келлер ауданы комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, хатшысы; 
* Қазақстан Компартиясы Ленин ауданы комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған.
* 1980 жылдан Көкшетау облысы партия комитетінің жолдамасымен Көкшетау облысы атқару комитетінің Ішкі істер басқармасына жұмысқа келіп, зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін осы жерде жұмыс істеген.

## Қоғамдық қызметі
* Қазақстан комсомолының 2-съезіне депутат болып сайланған.

## Марапаттары
* «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970, 1980) медалі.
* «Тың жерді игеруге қатысқаны үшін» медалі.
* 3-дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» медалі.

## Дереккөздер

Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Тайынша ауданында туғандар
Санат:Қазақстан полковниктері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалінің иегерлері
Тұрсынбай Биімжанов

**Биімжанов Тұрсынбай** (1901-1983)– жылқышы, еңбек ардагері. Социалистік Еңбек Ері (1948). 1901 жылы Целиноград облысы,  Ерейментау ауданы, Жолбасшы ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1930 жылы ұжымшарда жылқышы, жылқы фермасының меңгерушісі болып жұмыс істеген. 1947 жылы 20 биеден 20 құлын алып, өсірген. 1960-жылдардың ортасында зейнеткерлікке шыққаннан кейін де, болашақ жылқышыларды тәрбиелеген.

## Марапаттары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Тағы қараңыз
* Социалистік еңбек ерлері

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Некілтау

**Некілтау** — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл, темір жол бекеті. Іргесі 1944 жылы темір жол станциясы ретінде қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Хромтау қаласының солтүстік-батысында 35 км жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 886 адам (436 ер адам және 450 әйел адам) болса, 2009 жылы 932 адамды (463 ер адам және 469 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 925 адамды (462 ер адам және 463 әйел адам) құрады.

Ауылда ЖШС және бірнеше шаруа қожалықтары құрылған. Никельтау арқылы Қандыағаш – Орск (Ресейде) темір жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Хромтау ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Фарук Вакасович Богапов

**Богапов Фарук Вакасович** (1935 жылы туған, бұрынғы Көкшетау облысы Қызылжұлдыз ауылы) — «Ақмола облысындағы татар мәдени орталығы» қоғамдық бірлестігінің төрағасы, Қазақстан халықтарының ассамблеясының мүшесі. Петропавл педагогикалық институтын бітірген. Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеген (1954 — 57). Қызылсайын орта мектебінде (1958 — 60), Көкшетау аудандық және облыстық атқару комитеттерінде (1960 — 72), Облыс тұрғын үй коммуналдық шаруашылығында (1972 — 84), Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы министрлігінде (Минжилкомхоз) (1984 — 88), жеке меншік шаруашылықтарда (1988 — 95) қызмет істеген. 1977 — 84 жылдары Көкшетау облысы халық депутаттары кеңесінің депутаты болды. «Құрмет белгісі» орденімен, КСРО медальдарымен, «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазан қаласына 1000 жыл» мерейтойлық медальдарымен, Құрмет грамотасымен, ҚР Президентінің алғыс хаттарымен марапатталған.

## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

Санат:Тұлғалар
Вениамин Михайлович Боговицкий

**Боговицкий Вениамин Михайлович** (1907–1981) — жазушы, әскери және партия қызметкері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 

Кеңес партия мектебін (1928), ауыл шаруашылығы институтының 2 курсын (1935), Әскери-әуе күштері академиясын (1940), дивизиядағы саяси бөлім курсын (1944) бітірген. Еңбек жолын 1920 жылы бастаған. 1930 — 46 жылдары Кеңес армиясы қатарында болған. 
Әскер қатарынан босаған соң Көкшетау облысы Келлер ауданы Летовочный МТС-ның төрағасы, 1949 жылдан Арықбалық ауданы партия комитетітінің 1-хатшысы, 1954 жылдан Бурабай ауданы Жұмысшы депутаттар кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. 

Запастағы полковник. 

«Крылатая гвардия», «Пятый океан», «Трудная любовь» кітаптарының авторы.

Қызыл жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Әскери-әуе күштері академиясы түлектері
Санат:Арықбалық аудандық партия комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Бурабай аудандық кеңесінің төрағалары
Санат:Қазақстан полковниктері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Богородка

**Богородка** — Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл, Широков ауылдық округі орталығы. Іргесін 1900 жылы Ресейдің Орлов губерниясынан жер аударылған шаруалар қалаған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Балкашино ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, пошта бөлімшесі, асхана, 5 шаруа қожалығы бар. 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге ескерткіш орнатылған. Негізгі шаруашылық субъектісі – «Широкое» ЖШС. Богородка арқылы Балкашино – Мариновка автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер
  

Санат:Сандықтау ауданы елді мекендері
Байырғы сөздер

**Байырғы сөздер**— тілдің сөздік құрамында бұрынғы заманнан қалыптасқан, негізгі сөздік қордың ұйытқысы болатын сөздер. Байырғы сөздердің құрылымдық-стилистикалық және грамматикалық сипаты алуан түрлі. Байырғы сөздер қазақ  халқының тіршілігі мен тұрмысына, мәдениеті мен дүниетанымына байланысты жалпыхалықтық қолданыста қалыптасқан. Мысалы: жер, су, жылқы, аң, шеше, аға, құда, сүт, кеспе, қазан, көк, былтыр, бүгін, қол, т.б. Қазақтың Байырғы сөздері, негізінен, қазақ тайпаларының этникалық даралану кезеңінде 15—16 ғасырларда пайда болған. Мысалы: желғабыз (жел — Байырғы сөздер ғабыз — моңғол қабас күшті жел, дауыл). Кейбір диалектизмдер мен кәсіби сөздерде белгілі бір аймақ үшін байырғылық сипат болады. Әбден халықтық сипат алып кеткен кірме сөздер моңғол ге жатқызылады. Мысалы: араб-парсы тілдерінен енген: қорек, әрекет, астар; орыс тілінен енген: самауырын, рет, бәтіңке, т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Білім
Бозайғыр

**Елді мекен:**

* Бозайғыр – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл.

**Көлдер:**

* Бозайғыр – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы көл.
* Бозайғыр – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы көл.
Бозайғыр (көл, Ерейментау ауданы)

** Бозайғыр** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы тұзды көл. 

## Географиялық орны
Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Аумағы 60 га, ұзындығы 1 км, енді жері 0,5 км. Көлдің қазаншұңқыры анық байқалады, ағынсыз. Негізінен қар суымен толығады. Жаз айларында Бозайғырға су құстары ұшып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы көлдері
Бозайғыр (Ақмола облысы)

**Бозайғыр** (2007 ж. дейін – Елизаветинка) — Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл, Бозайғыр ауылдық округі орталығы. Іргесі 1890 жылы қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Шортанды кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Бозайғыр көлінің оңтүстік жағасында орналасқан.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, наубайхана, сауда кәсіпорындары, дәріхана, т.б. бар. Ауыл арқылы мемлекеттік маңызы бар Астана — Петропавл автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол стансасы – Төңкеріс (3 км).

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы елді мекендері
Зинаида Яковлевна Долгова

**Зинаида Яковлевна Долгова** (*10 желтоқсан 1929 жылы туған, [[Беларусь]], [[Витебск]] қаласы*) – биология ғылымының докторы (1976), профессор (1976).
*Алматы мемлекеттік медицина институтын (*1954, [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]*) бітірген. 
*1954–57 жылдары осы оқу орнында аспирант
*1957–62 жылдары Семей мемлекеттік медицина институтында доцент, кафедра меңгерушісі (1962–77)
*1977 жылдан Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. 
*Долгова 100 ғылыми-зерттеу жарияланымның авторы.

## Сыртқы сілтемелер
http://www.belarus.kz/kultura/zja_dolgova 
## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Петр Васильевич Долгов

**Петр Васильевич Долгов** (1941 жылы туған, Чуваш АКСР-і, Ядринский ауданы, Сундырь ауылы) – техника ғылымының докторы (1996). 

Қазақ политехникалық институтын (1970, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. 1970–73 ж. осы оқу орнында аспирант, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер (1973–76), 1976 жылдан Тау-кен институтында аға, жетекші ғылыми қызметкер, ғылыми хатшы қызметтерін атқарған. Долгов 77 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. 7 авторлық куәлігі мен патенттері бар.

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Қайретдин Әбдірахманұлы Болғанбаев

**Болғанбаев Қайретдин Әбдірахманұлы** (1894, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы — 1937, Ташкент) — журналист, қоғам қайраткері, Алаш қозғалысының белсенді мүшесі. Арғын тайпасының Қуандық бөлімінің Темеш руынан.

Түркістан автономиясын құруға атсалысқан (1917, желтоқсан — 1918, ақпан). Орынбор қаласындағы «Хұсния» медресесінде оқып жүрген кезінде «Қазақ» газетінің редакциясында жұмыс істейді. 1917 — 18 жылдары М.Шоқай, С.Қожановтармен бірге «Бірлік туы» газетін шығаруға қатысты. 1918 — 19 жылдары Ташкент қаласындағы педагогикалық курста оқыды. 1919 — 21 жылдары Түркістан халыққа білім беру жүйесінде, Орынбор қаласында мемлекеттік «Қазақстан» баспасында сарапшы болып қызмет істеді. 1921 жылы Ә.Бөкейханов пен Ахмет Байтұрсынұлының тапсырмасы бойынша Бұхарадағы басмашылар қозғалысына Энвер пашамен бірге жетекшілік етіп жүрген Зәки Уәлиди Тоғанмен кездесіп қайтты. 1922 — 23 жылдары Ақмолада, 1924 — 27 жылдары Петропавлда халыққа білім беру бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. 1928 жылы ОГПУ шешімімен «халық жауы» ретінде 5 жылға сотталып, Батыс Сібірге жер аударылды. 1934 жылы Алматыға келіп, кейіннен қазіргі Түркістан облысының Сарыағаш ауданына қарасты Қапланбек ауылында тұрған. 1937 ж. саяси қуғын-сүргін кезінде тұтқындалып, атылды. 1958 ж. 26 ақпанда ақталған.

## Дереккөздер

Санат:1894 жылы туғандар
Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Алаш Орда қайраткерлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар
Хасен Байырманов

**Байырманов Хасен** (8.4. 1905, қазіргі Павлодар облысы Ақсу ауданы — 11.6.1986, Семей қаласы) — актер, әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1944). Ауыл мектебінен сауат ашқан. 1930 жылы Қазақ драма театрына қабылданып, М. Әуезовтің “Еңлік — Кебегіндегі” Жапалдың, Ж. Шаниннің “Шахтасы” мен “Торсықбайындағы” жалшының рөлдерін ойнап, актерлік өнерге бейімділік танытады. 1931 — 1932 жылдары Мәскеудегі Орталық өнер техникумында оқыды. 1934 жылы ашылған Семей театрында өмірінің соңына дейін еңбек етті. Мұнда ол М. Әуезовтің пьесалары бойынша қойылған спектакльдердің бәріне қатысып, Жантық (“Айман — Шолпан”), Қараменде би (“Еңлік — Кебек”), Төлеген (“Қыз Жібек”), Қоңқай (“Ақан сері — Ақтоқты”), Қарабай (“Қозы Көрпеш — Баян сұлу”), т.б. рөлдерді ойнады. Халық әндерін орындауда өз ерекшелігімен танылды. Б. Иса Байзақовтың “Желдірмесін” өзгеше айтатын әншілердің бірі болған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Өмірзақ Қоспанұлы Болсамбеков

**Болсамбеков Өмірзақ Қоспанұлы** (1939 жылы туған, бұрынғы Ақмола қаласы) — әскери қызметкер. Милиция генерал-майоры. 1958 жылы КСРО ІІМ-нің Омбы арнайы орта мектебін бітірген соң қылмыстық іздестіру бөлімінде жұмыс істеген. КСРО ІІМ-нің Мәскеу Жоғары мектебін бітірген (1966). Милиция бөлімшесінде тергеуші қызметінен бастап ҚР ІІМ-нің штаб бастығына дейінгі еңбек жолынан өткен. Кейіннен Ақмола облысы атқару комитеті Ішкі істер Басқармасының бастығы болды. Зейнеткерлік демалыста жүріп, «Динамо» орталық кеңесінің төрағасы болды.

## Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

Санат:Тұлғалар
Бозтал (Ақмола облысы)

**Бозтал** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Бозтал ауылдық округі орталығы. Іргесі 1938 жылы қаланды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде, Өлеңті өзенінің жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, дүкендер, су құбыры, пошта байланыс бөлімшесі, т.б. бар. Бозталдан 18 км жерден Астана — Павлодар — Өскемен автомобиль жолы өтеді. Аудан орталығымен автобус арқылы қатынасады. Ең жақын теміржол стансасы — Өлеңті (12 км).

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Николай Васильевич Бондарь

**Бондарь Николай Васильевич** (1933 жылы туған, Украина, Житомир облысы Новград-Волынский ауданы Великий луч ауылы) — механизатор. Социалитік Еңбек Ері (1967). 1960 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін Есіл ауданы Красивый кеңшарында машина-трактор жүргізушісі болып жұмыс істеген.

## Дереккөздер
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Байысхан Рәпілұлы

**Байысхан Рәпілұлы** (1904, Бұлғын өлкесі, Баян-Өлгей аймағы — 24.4.1967, сонда) — Моңғолиядағы қазақтар арасынан шыққан күйші, композитор. 

1958 жылы Ұланбатырда өткен арнайы байқауда “Аймақтық домбырашы” құрметті атағы берілген. 

Ел арасына тараған 100-ден астам (“Кеңес”, “Дарабоз”, “Жалғыз жігіт”, т.б.) халық күйлерін жеткізуші, 20-ға жуық күйдің авторы. Алғашқы күйлерін (“Жақсы малшы”, “Ақ толқын”, “Күй бастар”, “Бейбіт өмір”, “Жаңа талап”, “Әсем сұлу”, “Алтын таң”, “Шаттық жыры”, “Гүлденген өлкем”, “Бөбегім”, “Бұлбұл”, т.б.) 20 ғасырдың 30-жылдары шығарған. Күйлері нәзік әуенді, өзіндік үндік реңкті, бір ырғақты келеді. 
Бірқатары Баян-Өлгей ұлт аспаптар оркестрінің репертуарына енген.

## Дереккөздер


Санат:1904 жылы туғандар
Санат:Күйшілер
Санат:Баян-Өлгей аймағында туғандар
Санат:24 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1967 жылы қайтыс болғандар
Санат:Моңғолия қазақтары
Санат:Моңғолия сазгерлері
Санат:Қазақ сазгерлері
Санат:Домбырашылар
Санат:Баян-Өлгей аймағында қайтыс болғандар
Андрей Иосифович Боргуль

**Боргуль Андрей Иосифович** (1931 жылы туған) – қызметкер.

Алматы зооветеринарлық институтын бітірген (1958). Солтүстік Қазақстан облысы Совет ауданындағы мемлекеттік ауыл шаруашылығы тәжірибе станспсында бас зоотехник (1958 – 59), Қатаркөл мал дәрігерлік техникумында оқытушы (1959 – 61), директоры (1978 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін), Қотыркөл кеңшарында бас зоотехник (1961 – 62), Юрьевский кеңшарының директоры (1962 – 65), Бурабай ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы (1965 – 72), бас зоотехнигі (1975 – 78), Уәлиханов ауданы еңбекші депутаттар кеңесінің төрағасы (1972 – 75) қызметтерін атқарған.

Ұзақ жылғы еңбегі үшін Еңбек Қызыл Ту, Октябрь Революциясы, «Құрмет белгісі» ордендері, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1931 жылы туғандар
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Уәлиханов аудандық кеңесінің төрағалары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Пайдакүнемдік

**Пайдакүнемдік** – адамның жағымсыз мінез бітісі. Мұндай адамның есіл-дерті ақша, қандай жолмен болса да пайда табу. Жеке басының қамын ойлап, пайда қуған адам шыншыл, ержүрек, өз парызына адал бола алмайды. Мал жиюға құмарланып, сараңдыққа бой ұрған пайдакүнем адамның жан дүниесі жұтаң келеді, қуаныш-сүйініші азаяды.

Қылмыстық құқықта - арам пайда, баю, өндіруге ұмтылған қылмыстың мүмкін болатын уәжі. Пайдакүнемдік пиғыл жауапкершілікті ауырлататын мән-жайларға қатысты.

## Дереккөздер</span>


Санат:Қылмыстық құқық
Борисовка (Ақмола облысы)

**Борисовка** — Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл, Борисовка ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Атбасар қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей, Нқр-Сұлтан қаласынан солтүстік-батысқа қарай 206 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1900 жылы қаланды.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, пошта, мәдениет үйі, дүкендер, тігін және сүт шығаратын цех, наубайхана, кафе бар. 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге және Мариновка көтерілісшілеріне арнап ескерткіштер орнатылған. Ауыл жанынан Атбасар — Көкшетау автомобиль жолы өтеді. Ең жақын теміржол стансасы – Атбасар (20 км).

## Дереккөздер

Санат:Атбасар ауданы елді мекендері
Валентина Григорьевна Бородина

**Бородина Валентина Григорьевна** (1935 жылы туған, Ресей, Куйбышев облысы Петров ауданы Красная поляна селосы) – қызметкер.

Куйбышев политехникалық техникумын (1956), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1975) бітірген. Макинск ауданы байланыс конторында орынбасар (1956 – 63), Макинск ауданы партия комитетінде нұсқаушы, хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі (1963 – 70), Атбасар ауданы партия комитетінде хатшы (1971 – 73), Астрахан ауданы еңбекші депутаттар кеңесінің төрайымы, Алексеев ауданы партия комитетінің 1-хатшысы (1975 – 77), Целиноград облысы кәсіподақ кеңесі төрайымы (1985 – 91) қызметтерін атқарған.

## Дереккөздер

Санат:1935 жылы туғандар
Санат:Петров ауданында туғандар
Санат:Куйбышев политехникалық техникумы түлектері
Санат:Астрахан аудандық кеңесінің төрағалары
Санат:Қазақстан КП Алексеев аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Раиса Степановна Боронина

**Боронина Раиса Степановна** (1922 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Боголюбово ауылы) — дәрігер. Социалистік Еңбек Ері (1971). Алматы мемлекеттік медицина университетін бітірген (1946). Еңбек жолын 1947 — 49 жылы Балкашино кентінде емхана меңгерушісі болып бастаған. 1949 — 57 жылы Балкашино ауданының аға дәрігері, 1957 — 86 жылы Балкашино ауданы ауруханасында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. Акушер-гинекологтардың Бүкіләлемдік конгресінің делегаты (1973, Мәскеу). 3-, 5-шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО орден, медальдарымен марапатталған. 1986 жылдан зейнеткерлік демалыста.

## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Бакен

thumb| alt=A.| ''Бакен''.
thumb| alt=A.| ''Бакен''.
thumb| alt=A.| ''Бакен''.

**Бакен** (голландық baken) — су жолындағы қауіптен сақтандыру не қауіпсіз кеме жолын (фарватерді) белгілеу үшін қойылған қалтқы белгі. Ол конус, цилиндр немесе шар түрінде ағаштан не жеңіл металдан жасалады. Қараңғы түскен кезде оң жағадағы Бакенде қызыл, ал сол жағадағы Бакенде ақ түсті от белгі жанады. Электр жарығын пайдаланатын елді мекенге таяу жағалауда ақ жарық жасыл түспен алмастырылады. Бакенде көбінесе электр шамдары қолданылады, кейде ол дыбыстық сигнал құрылғысымен де жабдықталады.

## Дереккөздер


Санат:Білім