open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Филипп Яковлевич Рубахо

**Филипп Яковлевич Рубахо** (1923—1943) — Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Қара теңіз флотының Новороссисктегі әскери теңіз базасындағы 393-ші жеке батальонында қызмет еткен. 1-ші дәрежелі старшина. Кеңес Одағының батыры.

## Биографиясы
1923 жылы 23 қаңтарда Ақсай станицасында (қазіргі Ростов облысындағы Ақсай қаласы) ресейлік флоттың офицері болған жұмысшының отбасында дүниеге келген. Ұлты - қазақ. Ол жетімдер үйінде өсті. Сол жерде қазақтарға тән емес, тарихқа белгілі есіміне ие болған.
Филипптың білімі орта. Ол ата-анасынан өте ерте айырылды. Сондықтан Батумдық балалар үйінде оқыған. Жасөспірім кезінде ол ірі мергендік жарыстарында топ жарып «Ворошилов атқышы» белгісіне ие болды.
Әскери теңіз флотында 1941 жылдан бастап қызмет еткен. Қара теңіз флотының Туапсин базасындағы музыкалық топтың мүшесі болды. Алайда көп ұзамай ұрыстық кемелерге ауысты. Оның құрамында жүріп алғаш рет Ұлы Отан соғысына қатысты. 1941 жылдың қыркүйегінде қоршауда қалған Одессаға қарсы жорыққа аттанды. Рубахоға теңізде ұзақ соғысуға тура келмеді: теңіз жаяу әскері құрамынан ол құрлықтық майданға аттанды. Атақты Севастополь қорғанысына қатысып ерліктің ерен үлгісін көрсетті.thumb|Филипп Рубахоның ұлтын растайтын құжат

## Марапаттары
*КСРО Жоғарғы Президиумының 1944 жылғы 22 қаңтардағы бұйрығы бойынша неміс-фашистік басқыншыларына қарсы көрсеткен батылдығы мен батырлығы үшін 1-ші дәрежелі старшина Рубахо Филипп Яковлевичке қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
*Ленин орденімен (1944) және Қызыл Жұлдыз орденімен (1943) марапатталды.

## Естелік

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Соғдиана

нобай|upright=0.7|<small>Мүсін басы, соғды болуы мүмкін, Қытай Суй әулеті (581–618), Чернуски мұражайы, Париж</small>
нобай|upright=0.7|<small>''Санцай'' жылтыратылған мүсінше, қолында шарап ұстаған соғдылық бейнеленген, Қытайдың Тан әулеті, шамамен 675-750 жж.</small>
**Соғдиана** — Суяб қаласынан Кешания мемлекетіне дейінгі ел, оның тұрғындары да, тіл-жазуы да осылай аталады. Соғды жазуының негізгі таңбалары көп емес, бар жоғы жиырмадан астам ғана, сөздер таңбалардың орын ауыстыру арқылы жасалады. Құрама сөздерден мәтін құралады, жазулар тігінен оқылады. Олардың жазу-сызулары ұстаз-тәрбиешілер арқылы ұрпақтан-ұрпаққа таралып, сақталып отырды. Жұрты киіз, шекпен, былғары және матадан қысқа және тарлау етіп киім тігіп киеді. Олар шаштарын тегіс қылып тарап, төбесін ашық қалдырады немесе тұтас тақырлап қырып тастап, маңдайына түсті жібек орамал байлап жүреді. Соғдылар ұзын бойлы, ал мінез-құлқы жағынан қорқақ, жүрексіз, әдетте сараң әрі өтірікші, өте-мөте жауыз болып келеді. Ата-бала арасында да пайдакүнемдікті күйттейді, бардамдықты дегдарлық деп біледі, алайда атқамінерлерінің жай бұқарадан айырмашылығы жоқ, сондықтан да әуелі асқан бардам кісі болса да жөнсал киініп, жұтаң тамақтанып жүреді. Тұрғындарының жарым-жартысы егіншілікпен, жарым-жартысы саудамен айналысады.

## Тағы қараңыз
* Соғдылар
* Соғдылық айналғыш биі
* Хутэн

Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Өзбекстан тарихи географиясы
Николай Михайлович Амосов

**Амосов Николай Михайлович** (6 желтоқсан, 1913, Ольхова ауылы, Череповец уезді, Новгород губерниясы, Ресей империясы – 12 желтоқсан, 2002, Киев, Украина) - украин және КСРО хирургы, дәрігер-ғалым, кибернетик. Салауатты өмір салтының пропагандисті болғанына танымал.

## Жанұясы
*Жұбайы - Лидия Васильевна Денисенко (12 желтоқсан, 1920 - 7 сәуір, 2014)
*Қызы - Екатерина Николаевна
*Немересі - Анна

## Кітаптары
*1964 — «Мысли и сердце»
*1965 — «Записки из будущего»
*1969 — «Искусственный разум»
*1975 — «ППГ 2266»
*1977 — «Раздумья о здоровье»
*1979 — «Здоровье и счастье ребёнка»
*1983 — «Книга о счастье и несчастьях»
*1996 — «Преодоление старости»
*1997 — «Моя система здоровья»
*1998 — «Голоса времен»
*2000 — «Размышления»
*2002 — «Энциклопедия Амосова»
*2003 — «Мое мировоззрение»

## Сыртқы сілтемелер
*Николай Михайлович Амосов

Санат:6 желтоқсанда туғандар
Санат:12 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:Киевте қайтыс болғандар
Борис Васильевич Ананьич

**Ананьич Борис Васильевич** (4 наурыз, 1931, Ленинград - 20 шілде 2015, Санкт-Петербург) - Ресей және кеңестік тарихшы.

## Жанұясы
*Әкесі  - Василий Емельянович Ананьич
*Анасы - Анна Никитична

## Басты еңбектері
*Ресейлік және халықаралық капитал (1897—1914)
*Ресей банк үйлері (1860—1914)

## Сыртқы сілтемелер
*Профильі

Санат:4 наурызда туғандар
Санат:20 шілдеде қайтыс болғандар
Сергей Михайлович Андоньев

**Андоньев Сергей Михайлович** (9 қыркүйек, 1910, Харьков - 1984) - металлургия саласындағы украин кеңестік ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор (1961).

## Басты еңбектері
*Металлургиялық пештердің буландырып салқындауы

## Марапаттамалары
*Ленин ордені
*Қызыл Ту ордені
*КСРО медальдары

## Естелік
*Харковьте қоладан жасалған Сергей Михайлович Андоньев атына арналған ескерткіш орнатылған.

## Сыртқы сілтемелер
*Андоньев Сергей Михайлович

Санат:9 қыркүйекте туғандар
Бітеу буын

**Бітеу буын** — ортасындағы дауыстыны екі жағынан дауыссыз дыбыстар қоршаған буын. Мысалы: *бал, таң, көз, тарс, төрт, қант, бұлт, штамп, класс, грамм, мектеп, балдай, жылдам, балдырған, бірлестік.*

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тілі
Санат:Фонетика
Тұйық буын

**Тұйық буын** дегеніміз дауысты дыбыстан басталып, дауыссыз дыбысқа бітеді. Көбінесе бірінші буында кездеседі.

## Мысалы
* Бірінші буында: *ат, ет, от, ант, өрт, арт*, 
* Екінші буында: *киік, тиын,*
* Үшінші буында: *тұңғиық, ақиық,* 
* Төртінші буында: *әдебиет, мәдениет*

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тілі
Санат:Фонетика
Ашық буын

**Ашық буын** — не бір дауысты дыбыстан тұратын немесе дауысыздан басталып дауыстыға аяқталатын буын түрі. 

Мысалы: *аға, ана, әке, ата, бала, қала, кері, шананы, босаға.*

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тілі
Санат:Фонетика
Сиюй Шуй Дау Цзи

**Сиюй Шуй Дау Цзи** — 1811-1821 жылдар аралығында қылмыс жазасын Іледе (Құлжада) өтеп жүрген қытай шенеунігі Сюй Сун Іледегі манчжур ұлығы Сун Цзюньнің тапсырысымен құрастырған кітабі. Кітап 5 цзюаньнан құралады. Автор Орта Азиядағы 11 ірі көлге құйылатын өзен жүйелерін картаға түсіріп, оларға тәптіштеп түсіндірме бере отырып, сол өзен-көлдердің бойындағы көлік жолдары, елді мекендер, әскери бекіністер, өнімдер, тарихи ескерткіштер және этностық жағдай сияқты мәселерді де баяндайды. Бұл кітаптағы қазақ, қырғыз жерлері туралы мәліметтерді біз кітаптың 4-ші цзюанындағы "Балқаш норға (Балқаш көліне) құйылатын өзендер", 5-ші цзюанындағы "Теміртау норға (Ыстық көлге) құйылатын өзендер", "Алақту норға (Алакөлге) құйылатын өзендер" деген тарауларынан көре аламыз.

Алдынғы тарауда көрсетілген "Сиюй ту чжи" кітабындағыдай, бұл еңбекте «Алматы» атауын өзендерімен байланыстырып, бір жерде "Гурбан Алимату шуй (Үш Алматы өзені)" деп алса, тағы бір жерде "Алимату (Алматы)" деп тікелей атаған. Осыған қоса кітапта "Гурбан Алимату өзен" бойында орналасқан тағы бір "Алимату Шалаболэ" деген жердің атауын көрсетеді. Автор бұл жер туралы мынадай мәлімет береді: Жоңғардың билеушісі Галдан Церен өз кезінде қазақтардан қорғану үшін осы "Алимату Шалаболэ" жеріне 10 000 әскер шоғырландырылған. Бұдан тыс автор "Сиюй вэнь цзянь лу" атты кітабында сақталған осы "Шалаболэ" жеріне қатысты мынадай бір деректі келтіреді: 1770 жылы Торғауыт қалмақтар Еділ өзенінің бойынан Қытайға көшіп бара жатқанда қазақтың хандары Абылай, Әбілпейіз, Әбілмәмбет және сұлтандары Ералы, Нұралылардың соққысына ұшырап Шалаболэның солтүстік шекарасына келгенде алдынан 100 000-нан астам бұрыттар (қырғыздар) жаулап келеді, сонда Торғауыт қалмақтар Шалаболэның солтүстік шекарасынан қашып өтіп 1000 ли-ден астам қашықтыққа барғанда шөлді жерде қаңсығандықтан жылқы мен сиырдың қанын ішіп, сол себептен оба тарап 300 000-нан астам адамынан, 6/10 немесе 7/10 мал басынан айырылып қалған. Осы деректерге қарағанда қытайша "Шалаболэ" деп транскипцияланған бұл жер тарихта көшпелілердің шоғырланатын әйгілі мекені, XVIII ғасырдың бірінші жартысында (Галдан Цереннің өмір сүрген уақыты 1695-1745 жылдар аралығы) үлкен әскери бекініс болған. "Алимату Шалаболэ" деп қосарлап көрсетіліп тұрған атаудан аталмыш жер Алматы өзені бойында орналасқан деп айта аламыз.

Санат:Кітаптар
Майкл Бэй

**Майкл Бенжамин Бэй** (; 17 ақпан, 1965, Лос Анжелес, Калифорния ) — америкалық кинорежиссёр және кинопродюссер. Әлемнің ең кассалық режиссерлерінің бірі — оның фильмдері көрсетілімдерде 5,7 млрд-тан астам АҚШ долларын жинады. 

## Өмірбаян
Бэй Лос-Анжелес қаласында дүниеге келіп, өгей ата-анасының қолында тәрбиеленді. Пасадендегі  Өнер дизайн колледжде  оқыған, Уэслиан университетін бітірген. Мектеп бітіргеннен кейін клипмейкер музыкалық индустрияда қызмет атқарды. Осында ол Мит Лоуф, Ричард Маркс, Донни Осмонд, Лайонел Ричи мен Тина Тернер сияқты музыканттардың клиптерімен жұмыс істеген болатын. Сонымен қатар, ол ірі (Nike, Reebok, Budweiser мен Coca-Cola) сияқты  компаниялардың жарнамалық бейне роликтерін түсіруге қатысқан. Оның ең үздік жарнамалық роликтерінің қатарына «Got Milk?» атты  жарнамалық роликтер жинағы кірген болатын.

Майкл Бэйдің ең бірінші фильмі 1995 жылғы шыққан «Плохие парни» болды. Осы фильм финанстық жетістікке, сонымен қатар көрермендер келісіміне ие болды. 19 миллион доллар бюджетімен фильм әлемдік көрсетілімде бір жарым жүздіктерді  жинақтады. Режиссердің екінші жобасы - «Жартас» фильмы, оған жұмсалған қажеттіліктерді айғақтап шығып, түсірушінің келешек өнерлік бағытын анықтай түсті - Бэй жоғарғы бюджеттік атыс-шабыс жанрындағы фильмдерде специализациясын бастады.

2006 жылы Бэй  мен «Wydncrest Holdings», Джейсм Кэмерон мен Стэн Уинстонның  «Digital Domain» атты фильмдердегі арнайы эфекттермен айналысатын компанияны өз иеліктеріне алды. Сонымен қатар, ол «Platinum Dunes» атты, қорқынышты фильмдермен айналысатын компанияны ашқан болатын (негізінен 70, 80 жылдардағы бейне түсірімдемелер). Оның «Армагеддон» мен «Трансформерлер: Жойылу дәуірі» фильмдері 1998 мен 2014 жылғы ең кассалық бейнелер болып шықты.

## Фильмография

## Музыкалық бейнеклип

* «There You'll Be», Faith Hill (2001)
* «Falling in Love (Is Hard on the Knees)», Aerosmith (1997)
* «Objects in the Rear View Mirror May Appear Closer Than They Are», Мит Лоуф (1994)
* «Rock 'n' Roll Dreams Come True», Мит Лоуф (1994)
* «I'd Do Anything for Love (but I Won't Do That)», Мит Лоуф (1993)
* «You Won’t See Me Cry», Уилсон Филлипс (1992)
* «Do It to Me», Лайонел Ричи (1992)
* «Love Thing», Тина Тёрнер (1992)
* «I Touch Myself», Divinyls (1991)

## Қаламақысы
* Жаман жігіттер (1995) - $100,000 (режиссерлік жұмысы үшін)
* Перл-Харбор (2001) $26,000,000 (жинақталудың пайыздары)
* Трансформерлер 3: Айдың арғы беті (2011) $100.000.000

## Дереккөздер

Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Николай Николаевич Аничков

**Аничков Николай Николаевич** (21 қазан, 1885, Санкт-Петербург, Ресей империясы - 7 желтоқсан, 1964, Ленинград, КСРО) - доктор медицинских наук (1912), профессор (1920).

## Басты еңбектері
*Über die Veränderungen der Kaninchenaorta bei experimenteller Cholesterinsteatose, 1913;
*Das Wesen und die Entstehung der Atherosklerose. — Erg. Inn. Med., 1925;
*Experimental Arteriosclerosis in Animals. In: Arteriosclerosis. A survey of the problem, 1933, 1967;
*Compensatory Adjustments in the Structure of the Coronary Arteries of the Heart with Stenotic Atherosclerosis, 1964.

## Естелік
*Санкт - Петебургдегі ғалым жұмыс жасаған екі мекемеге мемориалды тақта орнатылған
*Оның есімімен Атеросклероз зертханасы аталған

## Сыртқы сілтемелер
*Николай Николаевич Аничков

Санат:21 қазанда туғандар
Санат:7 желтоқсанда қайтыс болғандар
Дмитрий Викторович Аносов

**Аносов Дмитрий Викторович** (30 қараша, 1936, Мәскеу - 5 тамыз, 2014, Мәскеу) - кеңестік және ресейлік математик, физика-математика ғылымдарының докторы (1966)

## Марапаттамалары
*КСРО мемлекеттік сыйлығы

## Сыртқы сілтемелер
*Дмитрий Викторович Аносов профильі
*Ресей ғалымдары

Санат:30 қарашада туғандар
Санат:5 тамызда қайтыс болғандар
Кривинка

**Кривинка** — Абай облысы Бесқарағай ауданы, Жетіжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бесқарағайдан солтүстік-батысқа қарай 94 км-дей жерде, Ертіс өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Бесқарағай ауданы елді мекендері
Игнатий Петрович Антонов

**Антонов Игнатий Петрович** (28 желтоқсан, 1922, Витебск губерниясы - 1 ақпан, 2015, Минск) - Беларусь халықтық докторы.

## Жанұясы
*Әкесі - Петр Иванович Антонов (1897—1942)
*Анасы - Агриппина Степановна Антонова (1901—1987)
*Әйелі - Лидия Николаевна Антонова

## Марапаттамалары
*«Ерлігі үшін» медалі (1943)
*Қызыл Жұлдыз ордені (1943)
*Халықтар достығы ордені (1981)

## Сыртқы сілтемелер
*Игнатий Петрович Антонов

Санат:28 желтоқсанда туғандар
Санат:1 ақпанда қайтыс болғандар
Николай Павлович Антонов

**Антонов Николай Павлович** (12 желтоқсан, 1909, Иваново-Вознесенск, Ресей империясы - 3 қаңтар 1985, Иваново, КСРО) - кеңестік философ, философия ғылымдарының докторы, профессор.

## Қоғам қайраткері
1940 жылы Браслав қаласының қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды.

## Ғылыми еңбектері
*Антонов Н. П. Сана мен ми — Иваново, 1955.

## Сыртқы сілтемелер
*Менің кафедрам

Санат:12 желтоқсанда туғандар
Санат:3 қаңтарда қайтыс болғандар
Париждің XI аймағы

thumb|250px|Аймақтың жоспары
**Париждің 11-аймағы** (*Arrondissement de Popincourt*) — Париждегі 20 муниципалды аймақтардың бірі. Аймақтың жалпы аумағы 367 гектарды құрайды.

## Географиялық орналасуы
11-аймақ Сена өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан. Шығыста 20-шы аймақпен шектес, батыста 10-шы және 3-ші аймақтармен, солтүстікте 19-шы және  оңтүстікте 12-ші аймақтарымен шектес.

## Орамдар
№ 41-44 орамдары:
* Фоли-Мерикур (*Quartier de la Folie-Méricourt*)
* Сент-Амбруаз (*Quartier Saint-Ambroise*)
* Рокетт (*Quartier de la Roquette*)
* Сент-Маргерит (*Quartier Sainte-Marguerite*)

## Халқы
2005 жылғы халық санағының мәліметі бойынша 11-ші аймақта 150 500 адам тұрады, халықтың тығыздығы - 41 008 адам/км². Бұл Париж қаласының 7 % тұрғындарын құрайды. Осылайша, 11-ші аймақ Париждің ең халық тығыз орналасқан аймағы болып табылады.

## Сыртқы сілтемелер
* Мэрияның ресми сайты

Санат:Париж
Париждің X аймағы

thumb|300px|Аймақ жоспары
**Париждің 10-аймағы**, () — Париждегі 20 муниципалды аймақтардың бірі. Аймақтың жалпы аумағы 289 гектарды құрайды. 

## Географиялық орналасуы
thumb|230px|Париж картасындағы 10-аймақтың кескіні
10-аймақ Сена өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан. Шығыста 11-ші аймақпен шектес, батыста 9-шы, солтүстікте 18-ші және оңтүстікте 3-ші аймақтарымен шектес. 

## Орамдар
№ 37-40 орамдары:
* Сен-Вэнсен-де-Поль (*Quartier Saint-Vincent-de-Paul*)
* Порт-Сен-Дени (*Quartier de la Porte-Saint-Denis*)
* Порт-Сен-Мартэн (*Quartier de la Porte-Saint-Martin*)
* Сен-Луи ауруханасы (*Quartier de l’Hôpital-Saint-Louis*)

## Халқы
2005 жылғы халық санағының мәліметі бойынша 10-шы аймақта 89 600 адам тұрады, халықтың тығыздығы - 31 004 адам/км². Бұл Париж қаласының 4,2 % тұрғындарын құрайды.   

## Көрнекті жерлері
[thumb|[Сен-Мартен каналы]]
* Сен-Мартен каналы
* Әулие Викентий де Поль шіркеуі

### Көшелер, алаңдар
* Фобур Сен-Дени көшесі
* Республика алаңы
* Ла Шапель бульвары

## Сыртқы сілтемелер
* Мэрияның ресми сайты
* 

Санат:Париж
ДНҚ репликациясы

thumb|right|350px|
Ағзалар жасушалардың бөлінуі нәтижесінде өсіп, жетіледі. Микроспекирометрия әдісімен зерттегенде жасуша бөлігіндегі ДНҚ молекуласында екі есе көбейетіндігі дәлелденеді. ДНҚ молекуласының екі еселеніп өсуі **ДНҚ репликациясы** деп аталады ( - «қайталау»).

## Эукариоттағы репликация
Джеймс Уотсон, Фрэнсис Крик болжамдағандай эукариоттарда ДНҚ реплекациясы жартылай сақтау (консервативті) деп аталатын жолпен жүруі керек. Олардың гипотезасын М.Мезельсон және Ф.Сталь радиоактивті таңбалы атом әдісін қолданып дәлелдеді. E coli бактерияларының аналық ДНҚ молекуласын азоттың  ауыр N15 таңбасымен зерттегенде екінші циклдан кейін екі еселеніп өскен ДНҚ молекуласының бір тізбегі бұрынғы, аналық тізбегі, ал екінші комплементарлы тізбек жаңадан түзілген болып шықты. Экпирименталды материалдар бойынша консервативті реплекация мүмкін емес, яғни жаңадан түзілген екі ДНҚ молекуласының біреуінің екі тізбегі де аналық тізбектен, ал екінші ДНҚ молекуласының екі тізбегі де жаңадан құрылуы болмайды.

## ДНҚ репликациясының негізгі принциптері
ДНҚ репликациясы бірнеше әмбебап принциптерге негізделген:
# **Жартылай-консервативтілік принципі**   Әр жаңа ДНҚ молекуласы бір аналық (ескі) және бір жаңадан синтезделген тізбектен тұрады.
# **Комплементарлық принцип**   Нуклеотидтер белгілі заңдылықпен жұптасады: аденин – тиминмен, гуанин – цитозинмен. Осыған байланысты жаңа тізбектің құрылысы дәл анықталады.
# **Антипараллельдік принцип**   ДНҚ-ның екі тізбегі бір-біріне қарама-қарсы бағытта орналасады (5'→3' және 3'→5').

## Репликацияның негізгі кезеңдері
### Инициация (басталу кезеңі)
Бұл кезеңде арнайы фермент – **геликаза** ДНҚ-ның қос спиралін ажыратады. Нәтижесінде репликациялық айыр (вилка) түзіледі. **Топоизомераза** ДНҚ-ның артық шиеленісуін азайтады. Ал **праймаза** қысқа РНҚ-праймерлер синтездейді, өйткені ДНҚ-полимераза синтезді өздігінен бастай алмайды.

### Элонгация (ұзару кезеңі)
Негізгі синтез жұмысы **ДНҚ-полимераза** арқылы жүреді. Ол праймерден бастап жаңа тізбекті 5'→3' бағытта құрастырады.
* **Жетекші тізбек** үздіксіз синтезделеді.
* **Кешігуші тізбек** үзікті түрде, қысқа **Оказаки фрагменттері** арқылы түзіледі.

### Терминация (аяқталу кезеңі)
РНҚ-праймерлер арнайы ферменттер арқылы алынып тасталады, олардың орны ДНҚ-мен толтырылады. **ДНҚ-лигаза** Оказаки фрагменттерін бір-бірімен біріктіріп, тұтас тізбек түзеді. Осылайша екі бірдей ДНҚ молекуласы қалыптасады.[<small><sup>2</sup></small>

## Дереккөздер

Санат:ДНҚ
Санат:Молекулалық-генетикалық процесстер
Анатолий Васильевич Альбенский

**Альбенский Анатолий Васильевич** (19 қазан 1899 - 4 шілде, 1984) - кеңестік ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор.

## Марапаттамалар
*Ленин ордені (1954)
*Қызыл Ту ордені (1967)

## Сыртқы сілтемелер
*Анатолий Васильевич Альбенский 

Санат:19 қазанда туғандар
Санат:4 шілдеде қайтыс болғандар
Семён Александрович Альтшулер

**Альтшулер Семён Александрович** (24 қыркүйек 1911 Витебск - 24 қаңтар, 1983, Қазан) - кеңестік физик.

## Марапаттамалары
*Қызыл Жұлдыз ордені
*Қызыл Ту ордені
*«Құрмет белгісі» ордені
*Үш Отан соғысы ордені

## Еңбектері
**С. А. Альтшулер.* Парамагнитті дыбысты жұту (1961).

## Сыртқы сілтемелер
*Семён Александрович Альтшулер

Санат:24 қыркүйекте туғандар
Санат:24 қаңтарда қайтыс болғандар
Қарасу (Шідерті алабы)

**Қарасу** – Шідерті алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Осакаров ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Сарыбұлақ тауының батыс етегіндегі бұлақтардан алып, №8 тораптан төменде Шідерті өзеніне сол жағынан құяды.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 43 км, су жиналатын алабы 304 км. Ұзындығы 27 км болатын шағын 5 саласы бар. Өзен арнасының жағалауы орта ағысында жарқабақты келген, Шідертіге құяр сағасында жайылма құрайды. Аңғары шабындық және жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы өзендері
Шідерті (Қарағанды облысы)

**Шідерті** — Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл, Шідерті ауылдық округінің орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Осакаровка кентінің шығысында 75 км-дей, Қарағанды қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 103 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1963 жылы қаланған. 1976 жылы «Шідерті» кеңшарының негізінде Молодёжный ауданында мал өсіру бірлестігі құрылды. 1990 жылдары жекешелеңдірілді. Жерінің жалпы ауданы — 25,0 мың га. Округте 5 шаруа қожалығы қызмет істейді (2005).

## Инфрақұрылымы
Елді мекендерінде (Шідерті, Жақсы Қандыадыр, Жаман Қандыадыр ауылдары) орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, пошта, клуб, кітапхана, АТС бар. Басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы елді мекендері
Ақпараттық РНҚ

thumb|250px|РНҚ полинуклеотидінің химиялық құрылымы
**Ақпарыттық РНҚ** сирек жағдайда **матрицалық РНҚ** (*мРНҚ*) деп те аталады, өйткені информациялық РНҚ-да, матрицадағыдай, полипептид синтезделеді. мРНҚ молекуласы тиісті гені бар ДНҚ-ның белгілі учаскесінде синтезделеді жəне сол геннің көшірмесін дəл түсіріп алады. Осындан кейін мРНҚ ядродан цитоплазмаға шығады да, рибосомалармен қосылады, ақуыз синтезі осылайша басталады. Жануарлар жасушасындағы мРНҚ тіршілігі бірнеше сағатқа, тіпті бірнеше күнге созылуы мүмкін. Осы мезгіл аралығындағы ақуыздың жүздеген, тіпті одан да көп молекулалары синтезделеді. 

Жасуша құрамындағы мРНҚ мөлшері шамалы ғана (5% шамасындай), бірақ ол ерекше əсерлі келеді. мРНҚ алуан текті, ол жағдай жасуша синтездейтін ақуыздардың түріне байланысты, өйткені əр мРНҚ ақуыздың бір түрін ғана синтездеуге жауапты.

Пре-мРНҚ гетерогенді ядролық мРНҚ деп те аталатын, ол аса үлкен гигант молекула болып табылатынын атап айту қажет. Мұның құрамында басқа нуклеотидтермен бірге аденильдік нуклеотидтердің  200 шамасына дейінгі қалдықтардан тұратын ұзын тізбек бар. Пре-мРНҚ процессинг құбылысына ұшырайды. Ферменттердің əсерімен одан РНҚ-ның бір бөлшегі жəне поли-А бөлініп шығады, осылайша активті де дайын мРНҚ босап шығады. Бірақ мұның молекуласында да або белгіленбеген учаскелер үнемі бар, атап айтқанда құрамында аденил қышқылының 50-75 қалдығынан құралған ұзын поли-А бар. Бұл жағдай гемоглабин, миоглабин, инсулин, интерферонның мРНҚ-сы бойынша тəжірибе жүзінде дəлелденген, олар таза күйінде бөліп алынған. Трансляцияға қатысты поли-А қызметі əлі толық анықталған жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Нуклеин қышқылдары
Санат:РНҚ
Александр Игнатьевич Андреев

**Андреев Александр Игнатьевич** (12 наурыз, 1887 Санкт-Петербург - 12 маусым, 1959, Ленинград) - орыс тарихшысы, тарих ғылымдарының докторы, профессор.

## Естелік
Александр Игнатьевич Андреев атымен Антарктидадағы тау шыңы аталған.

## Жанұясы
*Әкесі - Игнатий Андреевич;
*Анасы - Екатерина Ильинична.

## Сыртқы сілтемелер
*Библиография

Санат:12 наурызда туғандар
Санат:12 маусымда қайтыс болғандар
Тасымалдаушы РНҚ

thumb|250px|тРНҚ полинуклеотидінің химиялық құрылымы

Жасушадағы барлық РНҚ-ның 10% шамасындай **транспорттық РНҚ** (тРНҚ). Транспорттық РНҚ молекуласы құрамына 70-84 нуклеотид кіреді, оның М үлкен емес, 25000-30000. тРНҚ құрамынан 30 шамасына дейін қалыптан тыс, минорлық затты қалдықтар деп аталатын қосылыс табылған. тРНҚ қызметі активтелген амин қышқылдарын ақуыз синтезделетін орынға жеткізу болып табылады. Жасушада 50 шамасындай тРНҚ бар, ал амин қышқылының саны 20 ғана екені белгілі. Демек, бір амин қышқылын екі жəне одан көп тРНҚ тасымалдайды екен. Сол сияқты əр амин қышқылын өзінің арнаулы тРНҚ-сы тасымалдайды.

Барлық тРНҚ-ның жалпы жоспар бойынша құрылғаны, олардың кеңістіктік қүрылымы бірдей екендігі, пішінінің беде жапырағына ұқсайтыны анқыталған. Барлық тРНҚ конформациясы ұқсас болғанымен, нуклеотидтердің орналасу реті əр түрлі. 

Бірінші болып Р.Холли аланин-тРНҚ молекуласының нуклеотидтік тізбегінде негіздердің өзара орналасу реттігін толық анықтады. Бұл үлкен ғылыми табыс басқада тРНҚ-лардың құрамын, құрылымын ашуға жол берді. 

**РНҚ молекуласының екіншілік құрылымы** дегеніміз - молекуладағы жұп негіздер атомдарының кеңістікте орналасу реттілігі.

## Дереккөздер

Санат:РНҚ
Санат:Ақуыз биосинтезі
Атбас балық

**Атбасар балық** — сүйекті балықтар отряды, тебен балықтар тұқымдасының бір түрі. Тебен балықтар тұқымдасына, сондай-ақ сыбызғы балық және теңіз айдаһарлары жатады. Атбас балықтардың 32 түрі бар. Олар тропиктік және қоңыржай климатты аймақтардағы су айдындарының саяздау жерлерінде тіршілік етеді. Атбасты балықтар суасты шөптесіндердін, маржан рифтерін және мангр өсімдігі көп өскен жерлерді мекендеді. Еуропада Темза өзенінің сағасынан атбас балықтардың шоғыры табылып жүр. Ересектердің дене тұрқы-2-30 см аралығында. Денесін балықтардікіндей қабыршық емес, сүйекті жұқа сақиналар жапқан. Арқа қанаттарын ирелеңдетіп, спираль тәрізді оратылған ұзын құйрығын өсімдіктерге орап, суда тігінен қалқып тұрады. Пішіні ерекше, балықтан гөрі шахмат ойынындағы атқа ұқсайды. Уылдырық салатын қалтасы құйрық астында орналасқан, ол жабық тұрады. Қалтаның алдыңғы бөлімінде уылдырық салатын кішкентай саңылау болады. Уылдырығын аналығы аталықтың қалтасына салады. Уылдырық аталықтың денесінде өсіп-жетеліп, дүиеге келеді. Атбас балық - аталығы бал туатын жер бетіндегі бірден-бір жануар. Орта есеппен 5-10 жыл өмір сүреді. Планктондармен, балық уылдырықтарымен және майда жәндіктермен қоректенеді. Басында бесбұрышты жұлдыз тәрізді тәжі бар. Түтік сияқты тұмсығының ұшында сыбызғы балықтікендей кішкентай тіссіз қисық айызы болады. Қоршаған ортаға бейімделіп,реңін өзгерте алатындықтан олар су өсумдіктер арасынан байқалмай да қалады.

## Біле жүр
* Атбас балықтың денесіндегі сақиналар саны әрқайсысында әртүрлі болады.
* Атбас болықта тіс те,асқазан да болмайды.Жеген тамағы ас қорту жүйелерінен тез өтіп кететіні сонша,ол үнемі тамақ жеп жүруге мәжбүр.
* Жақсы жүзе алмайтындықтан көбінесе теңіз түбінде қозғалмай тұрады.

Санат:Сүйекті балықтар
Нуклеозидтрифосфат

**Нуклеозидтрифосфат (, NTP)** — үш фосфаты бар нуклеозидтер. Нуклеозидтрифосфаттар тірі ағзада маңызды қызметтер атқарады. 

## Негізгі мəлімет
Нуклеозидтегі пентозаның көміртегі атомына эфирлік байланыспен бір фосфат тобын қосса, нуклеозид монофосфат түзіледі. Егер нуклеозид монофосфатқа тағы бір немесе екі фосфат тобын қосса, негіздің атын қосып олар аталады: нуклеозид дифосфат деп немесе нуклеозид трифосфат деп. 

Фосфаттың үш түрлі жағдайын œ, ß, ý əріптерімен белгіленеді. Ағзада рН 7 шамасында азотты негіздер ионданбайды,  ал фосфат топтары қышқыл болғандықтан, диссоциацияланады, екі, үш, төрт теріс зарядтар тиісті топтарда пайда болады. 
Жасушада көп мөлшерде АТФ болады, оның молекуласында қоректік заттар тотыққанда босанып шығатын энергия қор болып жиналады. Ол гидролизденіп, АДФ пен бейорганикалық фосфатқа ыдырағанда энергия бөлініп шығады. Сол энергия ағзаның тіршілік əрекеті үшін жұмсалады. АТФ фосфат тобының негізгі көзі, фосфатты жеткізіп беруші қосылыс жəне биохимиялық реакцияларда энергияны тасымалдаушы. Ол қосылыстардың фосфорланып активтенуіне қатысады, фосфорланған заттар биосинтез процесінде пайдаланады. Барлық жасушаларда шағын мөлшерде ЦТФ, ГТФ, УТФ, ТТФ ккздеседі. Оларда жоғары энергиялы қосылыстар. Ал dАТФ, dГТФ, dЦТФ концентрациясы тіпті төмен болады.

Нуклеозидтрифосфаттар нуклеин қышқылдарының, кейбір коферменттердің, циклды нуклеотидтердің синтезінің ізашары болып табылады. Дезоксирибонуклеозидтрифосфаттардан генетикалық зат - ДНҚ түзіледі, ал рибонуклеозидтрифосфаттардан РНҚ молекулаларының барлық түрлері синтезделінеді. 

## Дереккөздер

Санат:Нуклеозидтер
Татьяна Николаевна Азовская

**Татьяна Азовская** (8 қазан 1948 жыл, Орал қаласы) — ақын. 

Татьяна Азовская 1973 жылы ҚазҰУ-тін бітіреді. Одан ары қарай Семей облысындағы «Иртыш» газетінде тілші, Ақтөбе драма театрында әдеби қызметкер болып істейді. Сонымен қатар, ол Батыс Қазақстандағы «Приуралье» газетінде тілші қызметін атқарған және де бірқатар өлеңдердің авторы. 

Жарық көрген өлең жинақтары:
* Благодарю судьбу (1980 жыл),
* Письмо из осени (1981 жыл),
* Смуглое лето (1985 жыл). Сондай ақ ол «Жігер» жастар шығармашылық фестивалінің лауреаты (1981 жыл).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Оралда туғандар
Париждің I аймағы

**Париждің 1-ші аймағы**, *Arrondissement du Louvre* — Париж қаласындағы ең көне муниципалды аймақтарының бірі. *Quartier des Halles* аймағының құрамына кіретін орамдарының бірі, өз бастауын Орта ғасырлардан алады.
thumb|230px|1-ші аймақтың кескіні

## Географиялық орналасуы
1-ші Париж аймағы негізінде Сена өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан, бірақ Сите аралының батыс жағы да аймақтың құрамына кіреді. Аймақтың ауданы 183 гектарды құрайды. Бұл Париждегі ең кішкентай аймақтардың бірі. Солтүстікте 2-ші аймақпен шектес, батыста 8-ші, оңтүстікте (қарама-қарсы жағалау) 6-шы және 5-ші, шығыста 3-ші және 4-ші муниципалды аймақтармен шектес.

## Халқы
1999 жылдың халық санағы бойынша 1-ші аймақтың халық саны 16 888 адамды құрады. Халық тығыздығы 9 228 адам/км². Бұл Париж қаласының 0,8 % тұрғындарын құрайды.
thumb|right|265px|1-ші аймақтың картасы

## Орамдар

1-ші аймақтың құрамына келесі орамдар кіреді:

## Басқару органдары
2008 жылдың наурызында төртінші рет либерал-консервативті Халық қозғалысы үшін одақ партиясының мүшесі Жан-Франсуа Легаре́ (*Jean-François Legaret*) болып сайланды. 

* Мэрияның мекен-жайы:
: *4, Place du Louvre*
: *75001 Paris*
* Телефон: 01 44 50 75 01

## Көрнекті жерлері
thumb|400px|Түнгі ''Лувр''
thumb|160px|''Вандом колоннасы''. Артқы планда — ''Ритц'' мейманханасы
* Лувр
* Кіші салтанат қақпасы
* Вандом колоннасы
* Консьержери (париж түрмесі)
* Франция банкі
* Париж қор биржасы
* Ле-Аль
* Әділеттілік сарайы
* Оранжери музейі
* Пале-Рояль (Патша сарайы)
* Сент-Шапель
* Жаңа көпір
* Комеди Франсез
* Ритц мейманханасы
* Сент-Эсташ шіркеуі
* Сен-Лё-Сен-Жиль шіркеуі

### Саябақтар, алаңдар
* Тюильри бағы
* Пале-Рояль саябағы
* Шатле алаңы
* Риволи көшесі
* Вандом алаңы
* Дофин алаңы

## Сыртқы сілтемелер
* Мэрияның ресми сайты 

Санат:Париждің I аймағы
Транскрипт

**Транскрипттер** - жаңадан түзілген ұзын РНҚ тізбектері, олар тікелей ақуыз синтезіне қатыса алмайды, ферменттер əсерінен модификацияланады. Осылай транскрипциядан кейін РНҚ-ның қайта құрылуы **процессинг** деп аталады. Процессингтен кейін транскриптер, ізашарлар, "піскен" РНҚ-ға айналады. 

Процессингте мынадай реакциялар жатады:
* ұзын тізекті транскрипттерді қысқарту
* кейбір РНҚ молекулаларына нуклеотидтерді қосу 
* негіздерді жəне рибоза қалдықтарын модификациялау

Белгілі транскрипттерді бөлшектеп, модификацияланғаннан кейін транспорттық жəне рибосомдық РНҚ-лар түзіледі. Экзо - жəне эндонуклеоазалар белгілі нүктелерде тікелей əсер етеді, ұзын ізашар РНҚ тізбектерін немесе соңынан кесіп, қысқартады. 

## Эукариоттағы процессинг түрлері
Эукариот жасушасының гетерогендік ядролық мРНҚ-ның модификациясы күрделі жолмен жүреді. мРНҚ-ның көпшілігінде 3 түрлі процессинг болады. 
* бөріктеу жəне метилдеу
* полиаденилдеу
* интрондарды бөліп шығару жəне экзондарды бірге қосу.

Санат:Молекулалық-генетикалық процесстер
Санат:Ақуыз биосинтезі
Боранғали Ырзабаев

**Боранғали Ырзабаев** (15 қаңтар 1932 жыл, Ақтөбе облысы, Темір ауданы - 2 наурыз 1995 жыл) — Қазақстан жазушысы, тілші, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Халық шаруашылығының көрмесі» медальмен, «Құрмет белгісі» орденінің иегері.

Алғашында ол аудандық мектепте мұғалім болып істесе, 1959 жылдан бастап Павлодар облысы «Қызыл ту» газеті редакциясының әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, 1962-65 жылдары «Лениншіл жас» гезетінің *Тың өлкесі* бойынша меншікті тілшісі, 1965-67 жылдары «Социалистік Қазақстан» газетінің Павлодар облысындағы, Орал облысындағы тілшісі болған. Ақынның алғашқы өлеңдері «Жас Дәурен» кітабында жарық көреді. 

## Еңбектері
Өлеңдері: 
* Қадірлі қалалар, 
* Ұшуға қанат керек, 
* Жер жүрегі соғады,
* Бақ жұлдызым, 
* Ертіс Жайық арасы
* Егінді көл жұлдызы (Очерктері).

## Дереккөздер

Санат:1932 жылы туғандар
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Темір ауданында туғандар
Ырғақты қара сөз

**Ырғақты қара сөз** немесе **Ритмикалық проза** деп шешендік қара сөзді айтады. Сөйлем, сөйлемшелердің өренкті ықшамдылығынан ырғақ реттілігі байқалып тұрады. Бұл термин ежелгі грек, латын және орта ғасыр әдебиетінде қалыптасты, сөйтіп 16-19 ғасырларда Еуропа прозасына әсер етті. Бұл әсіресе Карамзин және Гогольдің шығармаларынан байқалады. Ритмикалық прозаны өлеңмен шатастыруға болмайды. Қазақтың шешендік қара сөздерінде ырғақ бар. Қазақ әдебиетінде, мысалы, Аймауытовтың шығармаларында ырғақты қар сөз үлгісі кездеседі
.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Көркемдегіш құралдар
Рахметолла Ыдырысов

**Рахметолла Ыдырысов** (1 қыркүйек 1928 жыл, Астана - 18 қаңтар 1991 жыл) — ғалым, филиология ғылымынң кандидаты. 

1946 жылы ҚазҰУ-ды біртіреді. 1946-54 жылдары сол кездегі Ақмола облысындағы «Лениншіл Жас» газетінде әдеби қызметкер, село жастары бөлімінің меңгерушісі, "Пионер", "Білім және Еңбек" журналының редакторы, 1961-63 жылдары "Лениншіл жас" газетінің редакторының орынбасары, 1963-66 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының редакция меңгерушісі, 1966-71 жылдары "Қазақстан КП ОК" насихат бөлімінің нұсқаушысы, 1971-77 жылдары "Қазақ календарінінің" бас редакторы болып ж9мыс атқарады. Оның «Отты жылдар шежіресі» атты кітабі 1971 жылы жарық көреді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан филологтары
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:1 қыркүйекте туғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Шәкір Шәкімшәрім Ыбыраев

**Шәкір Шәкімшәрімұлы Ыбыраев** (1950 жыл Қызылорда облысы, Шиелі ауданы) - фольклортанушы, ғалым, филологиялық ғылымдардың кандидаты, профессор. 

1973 жылы ҚазҰУ-ды бітіріп, Мәскеудегі әлем әдебиетінің институтында білімін жалғастырып, бұл оқу орнын 1976 жылы бітіреді. 1979 жылы ҚР ҰҒА Шығыстану институтының аспирантурасын бітіреді. Алғашқы еңбек жолын ол Әдебиет және Өнер институтында кіші ғылым қызметкері болып бастайды, 1882-89 жылдары ҚазҰУ-ға доцент, 1995-2000 жылдары Әдебиет және Өнер институтының директоры болып қызмет атқарады.

## Еңбектері
Ғалымның "Қорқыт ата", "Қазақ эпосы", "Эпос әлемі", "Оғыз батырлық эпосының поэтикасы", "Дастан құрылымы" секілді 60-тан астам ғылыми мақалалары жарық көрді.

## Марапаттамалары
Фольклор және түркітану саласындағы зерттеуі үшін 1998 жылы Түркияның Ататүрік мәдениет, тіл және тарих қоғамының мүшесі болып сайланады. Ал 1991 жылы ҒА-ның Ш. Уәлиханов атындағы сыйлық иегері атанды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан фольклоршылары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Шиелі ауданында туғандар
Батаклан (театр)

**«Батаклан»** () — Париждегі театр, XI аймақтағы Вольтер бульварында орналасқан.

## Тарихы
«Батаклан» кафе-шантан ретінде негізледі. Бірінші қабатында театры бар кафе орналасқан, ал үстінгі қабатында үлкен би залы болған. Театр 1865 жылдың 3 ақпан күні ашылды, кейін тетардың иелері жиі ауысып тұрды.

1926 жылы ғимарат сатылып, кинотеатр ретінде жұмыс істей бастады. 1933 жылы өрт кезінде ғимарат зақымдалған және ішінара қирады.

1950 жылы жаңа қауіпсіздік стандартарына сай ғимарат ішінара бұзылды, ал 1969 жылы кинотеатр жабылды.

2006 жылы театрдың қасбеті түпнұсқалық түстерге боялды, бірақ түпнұсқалы пагода қалпына келтірілген жоқ.

2015 жылдың 13 қараша күні Париж қаласында болған басқа террорлық актлермен қатарлас Батакланда атыс орын алды, шабуыл нәтижесінде шамамен 100 адам кепілге алынды. Тұтқынға алу және кейінгі құтқару операцияның барысында 100-ден астам көрермен мерт болды.


Bataclan.jpg|Батаклан түпнұсқалы пагодамен, 1900 жыл.
Bd Voltaire-Bataclan-1.JPG|Театрдың сыртқы дуалы.
Bataclan2006.jpg|Ғимараттың қасбетін қайта бояу жұмыстары болып жатқан кезіндегі көрінісі, 2006 жыл.
Bataclan theater, Paris 3 April 2009.jpg|Театрдың сыртқы көрінісі, 3 сәуір 2009 жыл. 
Paris rally, 11 January 2015 (12).jpg|Театрдың сыртқы көрінісі, 11 қаңтар 2015 жыл.


## Тағы қараңыз
* Париждегі террорлық актлер

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Париж мәдениеті
Санат:Париждің XI аймағы
Санат:Париж театрлары
Санат:Концерт залдары
Ле-Аль

**Ле-Аль** (, айтылуы: []) — Париждегі Сена өзенінің оң жақ жағалауындағы 1-ші аймақта орналасқан орам. 1970-ші жылдарының басына дейін бұл жерде Орталық азық-түлік базары орналасқан. Кейін 1972 жылы, оның орнына балаларға арналған ойын алаңдары бар саябақтар мен саяжолдар салынды. 

Сонымен қатар төрт қабатты жер асты «Форум-де-Аль» (Le Forum des Halles) коммерция орталығы, тропикалық өсімдіктерге арналған жылыжайы бар бассейн, кинотеатрлар, балалар кітапханасы, музыка мектебі - консерватория. 
thumb|center|500px|Ле-Аль

## Сыртқы сілтемелер
*'''forum'''desHalles'''.com'''   
*Châtelet-Les Halles, på Insecula.com   
*Projet Les Halles  (ресми сайты) 

Санат:Париж
Бальзамдық линимент

**Бальзамдық линимент (Вишневский бойынша)** — сыртқа қолдануға арналған, Өзіне тəн иісі бар, ашық-қоңырдан жасыл-қоңыр түске дейінгі асептикалық линимент. Сыртқа қолдануға арналған біріктірілген препарат, антисептикалық және жергілікті тітіркендіретін əсер етеді, регенерация үдерісін жеделдетеді. Тері мен жұмсақ тіндердің жарақаттан кейінгі, операциядан кейінгі ұзақ уақыт жазылмайтын жараларда қолданылады. 

## Құрамы
Бір сықпаның құрамында белсенді заттар: қайыңның қара майы - 1.2г, ксероформ - 1,2г;  қосымша заттар: сусыз коллоидты кремнийдің қостотығы, майсана майы.

## Жағымсыз əсерлері
Дəрілік затты жаққан орны қызару, ісіну, қышыну түрінде терінің тітіркенуі, терінің аллергиялық реакциялары.

## Қолдануға болмайтын жағдайлар
* Қарамайға жəне ксероформға жоғары сезімталдық; 
* Тері мен жұмсақ тіндердің (абсцесті фурункул, карбункул, гидраденит, парапроктит, лимфаденит) жедел іріңді аурулары.

Санат:Дәрілік заттар
Санат:Антисептиктер
Тоғытба

**Тоғытба** – Түркістан облысы, Шымкент қаласы, Түлкібас ауданында, Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі аумағында ағып өтетін өзен, Сусіңген көлінен үш шақырымда орналасқан. Өзеннің орта белінде қола дәуірінің жартастағы белгілері - иероголифтер табылған.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы өзендері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Мойынқұм (Шу ауданы)

**Мойынқұм** — Жамбыл облысы, Шу ауданы, Қорағаты ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Төле би ауылынан солтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Дублиннің конференц-орталығы

**Дублиннің конференц-орталығы** () (CCD) — Ирландияның астанасы Дублин қаласында орналасқан. 

2010 жылдың қыркүйек айында ашылды, бұл американ-ирланд сәулетші Кевин Рочтың жұмысы. 


CCD_June2010.jpg| CCD 2010 жылдың маусым айында
Convention Centre Dublin EPP 2014.jpg|
The Convention Centre Dublin - geograph.org.uk - 1670652.jpg|
Dublin The Convention Centre 05.JPG|Ғимараттың артқы жағы


## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Ирландия
Санат:Дублин
Мерғали Жанғалиұлы Ыбыраев

**Мерғали Жанғалиұлы Ыбыраев** (13 маусым 1942 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Қарауыл кенті — 1997 жыл қараша айы, Семей) — ақын, публицист, этногроф, драматург, сазгер. 

Ол 1965 жылы Семей педагогикалық институтын бітіреді. Ол ауылдық мектептерде мұғалім, Абай ауданындағы "Совхоз туы" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, "Лениншіл жас" газетінің Семей облысындағы меншікті тілшісі, 1979-97 жылдары "Семей таңы" газеті мен қайта шыққан "Абай" журналының бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.Белсенді ғылым публицист қызметі үшін Кенжебаев атындағы атындағы республикалық сыйлықтың иегері.

## Еңбектері
Ол "Темір тұлпар", "Өнегелі өркен", "Судағы сәуле", "Күміс" тау өлең жинақтары, екі томдық "Жоғалған өзен" романының авторы.Оның Шәкәрім, Жігер спектакльдері Абай атындағы Семей музыкалық драма театрында қойылған. Және де ол көптеген әндердің авторы.Қалқаман Мамыр спектаклінің музыкасын жазған.

## Дереккөздер

Санат:13 маусымда туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақ драматургтары
Күлән Шілдебаева

нобай|оңға
**Күлән Шілдебаева** (29 желтоқсан 1929 жыл, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы — 20 қаңтар 2000 жыл, Тараз) - қазақ кеңес ақыны.

Күлән Шілдебаева Қазақ педагогикалық институтын бітірген. Алматыда орта мектепте мұғалім қызметін атқарған. 1957 жылдан бастап Жамбыл қаласындағы мәдени-ағарту училищесін қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ беріп, ұстаздық етті.
Лақап аты – Күншуақ.

## Шығармашылығы
Тұңғыш жыр жинағы "Арманым" 1962 жылы жырық көрген. Ол ондаған ән мәтіндерінің авторы. Кітаптары: "Тұңғыш кітап", "Арманым". Өлеңдері: "Қыз көңіл", "Бойжеткендер". Өлеңдер мен дастандары: "Іңкәрім", "Меруерт гүл", "Можжевельник", "Стихи".

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ақындары
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:2000 жылы қайтыс болғандар
Шынияз Шанайұлы

**Шынияз Шанайұлы** (1819 жылы Нарын құмы, Сарытөбеде туған) — суырыпсалма ақын. 

Исатай, Махамбет бастаған көтеріліс оқиғасын, Атырау елдерінде кең тараған ерлік, батырлық жырларды халық арасында жырлаған. Жас кезінінен Шалкиіз, Қастуған, Доспамбет жырларын жаттап өседі. Патша үкіметінің 1868 жылғы «Уақытша ережесінен» кейінгі ауыр халық халін жырлаған. «Уақытша ереже» қысымына наразы болып, ата қонысын тастап, өзге елдерде өмір кешкен. Халық арасында кең тараған "Жебесі шын болаттан садағымның" деп басталатын айтулы жырын сол сапарда қоштасар алдында суырыпсалма қасиетімен шығарған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ақындары
Санат:1819 жылы туғандар
Зəмзəгүл Шəріпова

**Зəмзəгүл Нүсіпбайқызы Шəріпова** (31 тамыз 1931 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы) —  ҚазКСР халық әртісі, Құрмет Белгісі орденінің иегері.

## Кызмет жолы
* 1966 жылы Қазақ КСР халық əртісі.
* 1948 жылы Алматы театр училищесін бітірді.  Сол жылдан бастап Қазақфильм студиясында жəне Қазақ радиосында қызмет етті.
* 1953 жылы Қазақ драма театрының труппасына қабылданды. 

## Ойнаған рөлдері
* Ə.Əбішевтің "Кім менің əкем?" атты драмасындағы Лағыл
* Ақтоқты (Мүсіреповтың "Ақан сері - Ақтоқтысында")
* Айжан (Мұқановтың "Шоқан Уəлихановында")
* Дездемона (Шекспирдің "Отеллосында")
* Дəмеш (Тəжібаевтың "Көңілдестерінде")
* Нұрсұлу (Байсейітов пен Шаңғытбаевтың "Беу, қыздар-айы" мен "Ой, жігіттер-айында") жəне т.б.

## Дереккөздер

Санат:1931 жылы туғандар
Санат:31 тамызда туғандар
Санат:Қазақстан халық әртістері
Зейнолла Шүкіров

## Өмірбаяны
**Зейнолла Шүкіров** (1927 жылы ақпан айының он алтыншы жұлдызында Қызылорда облысы, Арал ауданында дүниеге келіп, 1970 жылы желтоқсан айында Қызылорда облысында дүниеден озады.) - ақын. Науқастығына қарамастан өз бетінше білімін көтеріп, жазушылықпен, ақындықпен айналысқан. 
## Шығармашылығы
Алғашқы жинағы "Менің достарым" 1955 жылы шықса, кейін өмір сырын ұғындыратын "Теңіз жыры" кітабы 1960 жылы шығады. Оның "Арал дәптері", "Алау", "Сағыныш", "Адам-Жер-Ана" т.б өлең кітаптары бар. "Тоғысқан тағдырлар", "Жүрекке әмір жүрмейді", "Ғажайып құмыра" , "Сырлы дүние атты хикаялары", "Ізгілік іздер", "Жас жесір", "Қиын түйін" повестері мен "Өткелдер" атты романы жарық көрген. Бірқатар өлең дастандары орыс тіліне аударылған. 
## Марапаттамаcы
Ол 1977 жылы Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталады.

Санат:Қазақ әдебиеті
Шұғыбан Қауметұлы

**Шұғыбан Қауметұлы** (1897 жылы Шығыс Қазақстан облысы - 1943 жылы Сібір өлкесінде дүниеден өтеді) — қазақ жазушысы, аудармашы. 

ҚазҰУ-ды бітірген. Мектепте мұғалім, журналитст болып қызмет еткен. Қазақстан КПОК-інде жауапты қызмет атқарған. «Простор-2» журналының бас редакторының қызметін атқарған. 

## Еңбектері
Ол бірнеше кітаптың авторы. Сондай-ақ Нұрмановтың «Құланның ажалы» романынын, Кекілбаевтың «Бәйге торы» повесін, Ашировтың бірнеше повестерін орыс тіліне аударған. Өз шығармалары: "Мир наших увлечений", "Время открытий", "Литературно критические статьи", "Люблю и помню", "Поэма и стихи".

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:1897 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Қойбағар (ауыл)

**Қойбағар** — Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл, Қойбағар ауылдық округі орталығы, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарасу ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 60 км жерде, Құндызды өзенінің бастауында.

## Халқы
1999 жылы ауылдың тұрғындары 1871 адам (931 ер адам және 940 әйел адам) болса, 2009 жылы 1723 адамды (843 ер адам және 880 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1940 жылы “Қойбағар” темір жол стансасын салуға байланысты қаланды. 

## Кәсіпорындары
Қойбағарда вагон жөндеу, кірпіш және нан зауыттары, шағын тігін цехы, астық қоймасы, т. ж. және автомобиль вокзалдары, мұнай базасы, т.б. жұмыс істейді. 

## Инфрақрылымы
Ауылда орта мектеп, аурухана, кітапхана, т.б. бар.

## Дереккөздер

Санат:Қарасу ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Еңбекшіарал

**Еңбекшіарал** — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Қарасу ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынағаштан батысқа қарай шамамен 2,5 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері
Шыншылдық

**Шыншылдық** — құнды адами қасиет, шындықты айту, алдамау, растау қабылеті. 

Шыншылдық болу адамгершіліктің ең маңызды талаптарының бірі болып табылады. Шыншылдықты болу ар-ұжданмен байланысты, қоғамдық нормаларды сақтау негізінде қалыптасады және адамдар арасындағы сенімнің негізі болып табылады. Шыншылдықты болу талаптары бірлесіп әрекет ету кезінде өзара үйлесімділік қажеттілігінен және адамдардың бірлесіп өмір сүру қажеттіліктерінен туындайды.

## Тағы қараңыз
* Өтірік

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Этика
Санат:Адам қасиеттері
Ислам Шұғайыпұлы

**Ислам Шұғайыпұлы** (10 қараша, 1932 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Қоян ауылы - 2001 жылы қайтыс болды) — ақын.

* 1967 жылы ҚазҰУ-ды бітіреді.
* 1954-56 жылдары Батыс Қазақстан облысының ауданаралық Жаңақала театрында артист болған.
* Қамыс театрында директордың бірінші орынбасары, кәсіподақ комитетінің төрағасы, комсомол комитетінің хатшысы қызметтерін атқарған.
* Алматы облыстық статистикалық мекемесінің аға экономисі
* Жамбыл атындағы мемлекеттік филормониясында, Қазақтың жастар театрында әртіс
* Қазақ радиосының "Кірпі" сықақ журналының бас редакторы болған. 

## Еңбектері
* "Самал"

* "Тұлпар"

* "Жаңылтпаштар"

* "Найза"

* "Қисық айна"

* "Жас өрен"

* "Естімеген елде көп" т.б оннан астам кітаптың авторы. 

* "Ұлы октябрь дауылы" поэмасы

* "Әсем қала Алматым"

* "Құрманғазы - Күн Бабам"

* "Сартай бала-Сырымдай"

* "Болсыншы ашық аспан"

* "Қаһарман жауынгер", т.б шығармалары республикалық өнер байқауларының бірнеше дүркін жүлдегері болған.

## Дереккөздер

Санат:10 қарашада туғандар
Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Теректі ауданында туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақ радиосы редакторлары
Илья Иванович Шухов

**Илья Иванович Шухов** (29 наурыз 1939 жыл, Алматы қаласы) — Қазақстан жазушысы, аудармашы. 

ҚазҰУ-ді бітірген. Мектепте мұғалім, журналист болыпқызмет атқарған. Қазақстан КП ОК-інде маңызды қызмететтерді атқарған. "Простор" журналының бас редакторының орынбасары қызметін атқарған. Одан соң шығармашылық жұмыспен айналысқан. Бірнеше кітаптың авторы. Сондай-ақ Нұрмановтың "Құланның ажалы", Кекілбаевтың "Бәйге торы" повесін, Ашировтың бірнеше повестерін аударған. Шығармалары: "Мир наших увлечений", "Время открытий", "Литературно-критические статьи", "Люблю и помню", "Поэма и стихи".
## Мадақтамалары
"Құрмет белгісі" орденімен және "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған, Қазақстан мемелекеттік сыйлығының иегері.
 
## Дереккөздер

Санат:29 наурызда туғандар
Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Ырысты Шотбаева

**Ырысты Әбдірахманқызы Шотбаева**(10 маусым 1928 жыл, Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы - 1994 жыл, Бестөбе) - Қазақстан ақыны, жазушы. 

Ақмола қаласында бастауыш сынып мұғалімдерін даярлайтын курста оқып, бастауыш сынып мұғалімі болады. Осымен бір мезетте Ақмола педагогогикалық училищесінде оқып, оны соғыстан кейін бітіреді. Ақмола облысы, Ерейментау ауданында мұғалім болған. Кейіннен Қарағандыда екі жылдық мұғалімдер институтын сырттай бітіріп, 1958 жылдан бастап облыстық және республикалық газеттер мен журналдардың беттерінде поэмалары, әңгімелері, пьесалары, сондай ақ балаларға арналған өлеңдері мен әңгімелері жарық көре бастайы. Пьесалары Жамбыл, Солтүстік Қазақстан, Шымкент, Павлодар облыстарының театрлырының репертуарларынан орын алған.
## Шығармашылығы
*"Ереймен етегінде", поэмалар - 1973 ж.
*"Нұра -бақыт өзені", өлеңдер - 1977 ж.
*"Толқында Нұра", өлеңдер мен поэмалар -1983 ж.
## Дереккөздер

Санат:10 маусымда туғандар
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ақмола облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылары
Копирайтер

**Копирайтер** — жарнамалық, презентациялық мәтін жазудың шебері. Оның блогерден айырмашылығы тапсырыс бойынша жазады. Копирайтер мәтінді тек ғаламтор ресурстары үшін жазады. Сайт беттеріне жарық көретін барлық мақалалар сілтеме ретінде келетін электронды хаттар - бәрі де копирайтердің қолынан шыққан. Копирайтер адамдар бір-екі ауыз оқығаннан кейін сайтта қалғысы келетін мәтіндерді жаза алады, адамдардың жарнама беруге итермелейтін контенттерді жасай алады.

## Дереккөздер

Санат:Мамандықтар
Орда (үй)

**Орда** – салтанатты, жоғары мәртебелі адамдар бас қосатын, елдік мәселе шешетін немесе аса құрметті хан, би, сұлтандар отыратын үй. Орданың бірнеше түрі бар.
* *Алтын орда* – 30 қанаттан (керегеден) тұратын ханның мәжіліс ордасы. 
* *Алтын үзік* – аса лауазымды хан отбасы тұратын 24 қанатты үй.
* *Ақ шаңқан* – 18 қанат орда , 12 қанат – елбасылар , бай , билер тұратын киіз үйлер.
* *Ақ ала орда* - 8 қанатты дәулетті бай үй.

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері