open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Диетотерапия

## Диетатерапия
**Диетатерапия** (грек. Диаитиа  - тамақтану және  Therapies – емдеу) – кейбір ауруларды арнайы тамақ арқылы емдеу әдісі. Аурудың түріне, оның барысына қарай арнайы тамақ рационы жасалып, ем тағам дайындалады. Ем тағаммен емдеуді ертедегі грек, рим, араб дәрігерлері ұсынған. Олар ем тағамның жеке өзін, кейде басқа дәрі – дәрмекпен бірге пайдаланған. Организмнің қызметі тамақтың сапасына байланысты екендігін физиологиялық – эксперимент арқылы одақ ғалымдары И. П. Резенков пен Х. С. Коштаянц дәлелдеген. Ем тағамның құрамында  ақуыз, май, көміртек, дәрумендер,су және минералды тұздар болуы шарт. 
Мұндай  тамақты аурудың түріне қарай әр түрлі етіп дайындайды. Мысалы, қышқылдығы жоғары* гастритте* тамақ көбіне буға пісіріледі. Оның құрамында ет, балық, тұздалған тағамдар  аз болуы керек, ал *туберкулез*  ауруы кезінде тамақ өте құнарлы – ет, май, көміртек, дәрумен т.б. мол болуы пайдалы. Қазір tм тағамды түрлі операциядан кейін, гипертония, аллергия, атеросклероз,  туберкулез, диабет, бүйрек ауруларына т.б. шалдыққан науқастарға жиі қолданады. 
КСРО- ның курорт, санаторий және көптеген ірі қалаларында диеталық асханалар болды. Ем тағам дайындайтын мамандар, дәрігер – диетологтар, диет-сестралар, аспаздар арнайы курстарда оқыды. Ем тағамды дайындау медициналық институттары мен училищелерінің оқу бағдарламасына енген болатын. 

## Дереккөздер

Санат:Диетология
Сергей Иванович Ковалев

**Сергей Иванович Ковалев** (1886 жыл 25 қыркүйек – 1960 жыл 2 қараша, Ленинград) — көне заман тарихын зерттеуші кеңес ғалымы, тарих ғылымдарының докторы (1938).

## Еңбек жолы
1924-1956 жылдары Ленинград университетінің профессоры. 1934 жылдан өзі құрған Ежелгі Грекия мен Рим тарихы кафедрасын басқарды. 1956-1960 жылдары Дін және атеизм тарихы музейінің директоры. 1955 жылдан Кеңес тарихшылары ұлттық комитетінің мүшесі. Ковалев өзінің негізгі ғылыми еңбектерінде ежелгі дүниенің әлеуметтік-экономикалық сипаты, марксизм-ленинизм классиктерінің құл иелену қоғамы туралы ілімі, тап күресі мен құлдар көтерілісі мәселелерін зерттеді. Ол алғашқы марксистік оқулықтар – «Көне қоғам тарихының» 1,2-бөлімдерінің, «Рим тарихы» толық курсының, көне дүние тарихына арналған мектеп оқулықтарының авторы.

## Шығармалары
* Курс всеобщей истории, т. 1-2, Ленинград, 1923-25;
* Очерки истории древнего Рима, М., 1956.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тарихшылары
Матақ (өзен)

**Матақ** – Нұра алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 54 км, су жиналатын алқабы 1740 км2.

## Бастауы
Шымылдықжал тауындағы бұлақтан басталып, Үлкен Шөладыр тауы тұсында Нұраға құяды. Арнасы көбіне тік жарлы. 

## Гидрологиясы
Жер асты, жауын-шашын суымен қоректенеді. Жылдық орташа су шығыны Матақ бекеті тұсында 0,13м3сек. Алабы жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Санат:Нұра су алабы
Дермот Малруни

**Дермот Малруни** (, 31 қазан 1963, Александрия, Виргиния, АҚШ) — америкалық актер.

## Өмірбаяны
Малрунидің әкесі Вилланова Универсиетінің профессоры. Дермот кішкентай кезінде вионочельде ойнап, мектеп театрында өз өнерін көрсеткен. 1985 жылға дейін Малруни Northwestern University университетінде білім алған. Т.С. Уильямстың мектебін 1981 жылы бітіріп, Малруни Чикаго қаласында оқуға түседі. Түскен университетінде кино, театр өнерін және музыканы 1985 жылға дейін оқиды. Актер 30-дан аса фильмдерде түскен. Кинодағы ең бірінші рөлі- Блейк Эдвардстың «Закат»(1988) фильміндегі кейіпкері. Кейін «Молодые стрелки» фильмінде түседі. Малруни тек фильммен ғана шектелмей, талантты музыкант ретінде танымал. Ол виолончель, мандолина, гитара, скрипкада ойнай біледі.

## Жеке өмірі
1990-2007 жылдар аралығында Дермот Кэтрин Кинермен некеде болған. Олардың ортақ Клайд Кинер Малруни атты ұлдары бар. Дермот Малруни 2007 жылы екінші рет үйленеді. Қазіргі әйелі Тарите Катуль 2008 жылы Мэйбл Рэйге қыз сыйлайды. Ал 2009 жылы олардың екінші балалары дүниеге келеді. 

## Сыртқы сілтемелер
* Дермот Малруни
Луи Массиньон

**Луи Массиньон** (; , Ножан-сюр-Марн, Валь-де-Марн — , Пордик, Бретань) — шығыс елдерінің тарихы мен ислам дінін зерттеген француз ғалымы. 1919 жылдан Сорбонна профессоры, Иран зерттеу институтының президенті. Көптеген академияның мүшесі, 1924 жылдан КСРО ғылым академиясының шетел мүшесі. Массиньон  еңбектері  мұсылмандардың дінін, философиясын, саяси және мәдени таризын зерттеуге арналған. "Revue du monde musulmsn" журналының редакторы болды. Массиньон суфизмді зерттеуге үлкен үлес қосты.

## Дереккөздер

Санат:Франция исламтанушылары
Санат:Франция шығыстанушылары
Бұхар көтерілісі (1920)

**Бұхар көтерілісі** — революцияшыл халық жасақшыларының қолдауымен Бұхар әмірлігіне қарсы Қызыл Әскер бөлімдері жүргізген жауынгерлік қимылдар. 
Азамат соғысы кезінде Бұхар әмірлігінің билеуші топтары Бұхарды Орта Азиядағы контрреволюция күштердің орталығына айналдырды. Халықарарлық империалистік күштер Бұхар әмірлігін Совет Түркістанға қарсы күрес ошағы деп бағалап, арандатушылық әрекеттер жүргізді. Ағылшын интервенттері Бұхар әмірін қару-жарақпен жабдықтады. Ағылшын және түрік офицерлері әмір әскерлерін соғыс өнеріне үйретті. Бұхар әмірінің қарамағында 8,7 мың найзагер, 7,5 мыңнан астам қылышкер болды. Әмірдің халыққа жат саясатының ауыртпалығы бұқара халыққа түсті. Бұхар Компартиясының 4-съезі (1920 жылы тамыз, Чарджоу) әмір өкіметіне қарсы қарулы көтеріліске шығуға шешім қабылдады. Чарджоу, Каган, Термез және басқа аудандарда халық жасақтары құрылды. Самарқанда Шығыс мұсылмандарының 1-полкі ұйымдасты. 28 тамызда Бұхар еңбекшілерінің қарулы көтерілісі басталды. Бұхар революциялық комитеті бұқара халықтың атынан РКФСР және совет Түркістан үкіметтерінен көмек сұрады. Көмек көрсету міндеті Түркістан майданына жүктелді. Майданның командашысы Фрунзе Қызыл Армия бөлімдеріне көтерілісшілерге көмек көрсету жөнінде бұйрық берді (28 тамыз). Түркістан майданы 6 – 7 мың найзагер мен 2 – 2,5 мың қылышкерді, 35 жеңіл және 5 ауыр зеңбіректі, 5 бронды поезд бен 11 самолетті Бұхар әмірінің әскерлеріне қарсы қойды. Бұхар революцияшыл отрядтары бөлімдерінде 5 мың найзагер мен 2 мың қылышкер болды. 29 тамызда көне Чарджоу Совет әскерлері мен көтерілісшілердің қолына көшті. 1 қыркүйекте Наразым, Бурдалық, Қарши, Шахрисяба, Чиракчи, Хатырчи, Кермине сияқты Бұхара әмірлігінің қалалары мен елді мекендері азат етілді. 2 қыркүйекте ескі Бұхара қамалы тізе бүкті. Бұхар операциясының жеңіспен аяқталуы нәтижесінде Бұхар халықтық совет республикасы құрылып (6 қазан), Совет өкіметінің Шығыстағы бір тірегіне айналды.

## Дереккөздер

Санат:Орталық Азия тарихы
Санат:Өзбекстан тарихы
Санат:Түрікменстан тарихы
Санат:Тәжікстан тарихы
Гастон Масперо

**Гастон Камиль Шарль Масперо** (; 23 маусым 1846 — 30 маусым 1916) — Мысырды зерттеуші француз ғалымы. Француз тас жазулар академиясының мүшесі. 1881 ж. Каирде Шығыс археологиясы француз институтының негізін қалады. Археология қазба жұмыстары кезінде перғауынддардың қазынасын, пирамида текстерін тапты. Маспероның қатысуымен Карнак, Луксор ғибадатханалары қалпына келтіріле басталды. Каир музейінің Бас каталогын шығаруға басшылық етті. Масперо еңбектері Египет зерттеу ғылымының барлық салаларын қамтиды. Масперо "Класикалық Шығыс халықтарының ежелгі тарихы" атты еңбегін бастырып шығарды.

## Дереккөздер

Санат:Тарихшылар
Санат:Франция тарихшылары
Санат:Франция археологтары
Люк Уилсон

**Люк Каннингем Уилсон** (, 21 қыркүйек, 1971) —— америкалық актер, Оуэн Уилсон мен Эндрю Уилсонның кіші бауыры. «Бриллиантовый полицейский», «Алекс и Эмма» және Риз Уизерспунмен түскен «Блондинка в законе» фильмдерінің арқасында танымал атанған. 

## Өмірбаяны
Люк Уилсон 1971 жылы Далласта туған. Отбасындағы ең кіші бала. Ағаларымен бірге өзін актерлық карьерада сынап көруді жөн көреді. 1994 жылы «Бутылочная ракета» фильмінде түседі. 1999 жылы «Бриллиантовый полицейский» фильмінде Карлсонның рөліне ие болады. 2001 жылы «Блондинка в законе» комедиясында Эммет Ричмондтың рөлімен танымал атанады. Кейін «Семейка Тененбаум», «Старая закалка», «Алекс и Эмма» фильмдерінде түсе бастайды. 2002-2005 жылдар аралығында «Шоу 70−х» телесериалында рөлді иеленеді. 2007 жылы «Вакансия на жертву» триллерінде түседі. Люк Уилсон Frat Pack- күлкілі актерлер группасының мүшесі болып саналады. Оған Оуэн Уилсон, Бен Стиллер, Джек Блэк, Винс Вон және Уилл Феррелл актерлері де кіреді. 

## Сыртқы сілтемелер
* 
*
Кенерелік

**Кенерелік** – еден мен қабырғаның жапсарындағы саңылауды жауып тұратын құрылыстық элемент. 

Кенерелік жылу және дыбыс өткізбейді әрі бөлме ішіне сән береді, сондықтан оны қырлап, әрлеп жасайды. Еден қандай материалдан төселсе, кенерелік те содан істеледі. Негізінен кенерелік мыстан, ағаштан, керамика мен бетоннан және т.б. материалдардан жасалады.

## Дереккөздер

Санат:Құрылыс материалдары
Анри Масперо

**Анри Масперо** (, Париж - , Бухенвальд) — француздың қытай зерттеушісі, Үндіқытай халықтарының тілі мен тарихы жөніндегі маман. Г. Маспероның баласы. 1920 жылдан Париждегі де Франс Коллежінің қытай тілі мен әдебиетінің  профессоры. 1935 жылдан Француз жазулар академиясының перзиденті. Қытай мен Үндіқытайға арналған көптеген еңбектер жазды. Солардың бірі - "Ежелгі Қытай" атты кітап. Масперо фашистік лагерьде  қаза болды.

## Дереккөздер

Санат:1883 жылы туғандар
Санат:1945 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция шығыстанушылары
Долорес Ибаррури

**Долорес Ибаррури Гомес** (, *Пассионария* деген атпен белгілі (, ; (9 желтоқсан 1895, Гальярта, Бискайя провинциясы — 12 қараша 1989, Мадрид) — испан және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Кенші отбасысында дүниеге келді. 1917 жылы  Соморростро қаласында социалистік ұйымға кіріп, жұмысшы баспасөзінде Пасионария (Жалынды) деген атпен мақалаларын жариялай бастады. 

Ибаррури 1920 жылы құрылған Испания коммунистік партиясын ұйымдастырушылардың бірі. 1930 жылдан Испания коммунистік партиясы ОК-нің, 1932 жылдан Саяси бюросының (1960 жылдан Атқару комитетінің) мүшесі. 1932 жылы Х. Диаспен]] бірге Испания коммунистік партиясы басқару мүшелерін сектанттық элементтерден тазартуда, 1934 жылы реакцияға қарсы күресте және  1935 – 36 жылы антифашистік Халық майданын құруда Ибаррури көп еңбек сіңірді. 1932 жылдан Испания коммунистік партиясының әйелдер арасындағы жұмысын басқарып, 1931 – 33 жылы Испания коммунистік партиясының  орталық мүшесі «Mundo Obrero» газеті редакторларының бірі болды. Ибаррури алты рет ұсталып, түрмеге жабылды. Коминтерннің 7-конгресінде (1935 жылы) Коминтерн Аткомының мүшелігіне кандидат болып сайланды. 1936 жылы ақпанда кортес (парламент) депутаты, ал 1937 жылы кортес вице–председателі болып сайланды. Фашистік бүлікшілерге және Италия мен Германия интервенциясына қарсы күресте (1936 – 39 жылдары) Ибарруридің жалынды халық шешені және партия басшысы ретіндегі таланты ерекше күшпен байқалды.

## Дереккөздер

Санат:Коммунистер
Санат:Испания коммунистері
Санат:Марксистер
Санат:Испания саясаткерлері
Антонио Масео

**Антонио Масео** (, , Сантьяго-де-Куба — , Пунта-Брава) — куба халқының испан үстемдігіне қарсы ұлт-азаттық күресі басшыларының бірі. Шаруа отбасында туған. Он жылдық соғыс басталысымен көтерілісшілер әскер қатарына кірді. 1878 жылы азаттық әскерлер қатарының генерал-майоры атағын алды. Америка елдеріндегі эмиграцияда болып, Кубадағы жаңа қарулы  көтерілісті әзірлесті. 1895 жылы бір топ патриоттармен Кубаға келіп, Орьентедегі көтерілісшілер күшін басқарды, азаттық армиясы бас қол басшысының орынбасары болды. Испан әскерлеріне қарсы айқаста қаза тапты.

Санат:Куба саясаткерлері
Санат:Куба төңкерісшілері
Едіге Айдарбекұлы Масанов

**Едіге Айдарбекұлы Масанов** (, Семей — , Алматы) — қазақ кеңес этнографы. 

## Өмірбаяны
Мәскеудің М.В. Ломоносов атындағы университеттің тарих факультетін бітірді. КСРО ҒА Миклухо-Маклай атындағы этнография институтында "19 ғасырдың 2 жартысы - 20 ғасырдың басындағы қазақ халқының үй кәсіпшілігі мен қол өнері" деген тақырыпта кандидат диссертация қорғады. ҚазКСР Ғылым академиясы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтында аға ғылыми қызметкер болып істеп, республиканың әр түрлі аудандарына жіберілген этнография экспедицияларды басқарды. Ш. Уәлиханов пен Ы. Алтынсарин жайлы құнды деректер жариялады. Оның "КСРО-дағы қазақ халқын этнографиялық тұрғыдан зерттеу жөніндегі очерктері" - революцияға дейінгі Қазақстан жайлы этнографиялық тұңғыш шығарма.

## Отбасы
Баласы — Нұрболат Едігеұлы Масанов.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан этнографтары
Пирс Броснан

**Пирс Брендан Броснан** (; 16 мамыр 1953, Дроэда, Ирландия) — ирландық актер, продюсер. Әйгілі Джеймс Бондтың рөлін ойнаушы актер.

## Балалық шағы
Пирс Броснан 1953 жылы 16 мамырда Ирландияның Дроэда қаласында дүние есігін ашқан. Пирс туғаннан кейін бір жыл өтіп, әкесі отбасын тастап кетеді. Ал анасы Пирсты апасына қалдырып кетеді. 11 жыл өткен соң, анасымен бірге Лондонға көшеді. Пирс 16 жасынан фотостудияда жұмыс жасайды. 1973 жылы Броснан Лондондағы драма өнерінің орталығына түсіп, үш жыл актерлық шеберлікке үйренеді. Оқуын бітіріп, ағылшын театрлары мен телебағдарламарда өз өнерін көрсете бастайды.

## Мансап
1981 жылы Броснан The Manions of America телесериалында рөлге ие болады. Кейін отбасымен АҚШына көшеді. «Remington Steele» сериалында түсіп, танымалдылығы арта түседі. Осы уақытта оған Джеймс Бондтың рөлін ойнауға ұсыныс жасалады. 1990 жылдардың басында «Газонокосильщик» және «Миссис Даутфайр» фильмдерінде көрінеді. 1995 жылы «Алтын көз» фильмінде Джеймс Бондтың рөлін бірінші рет ойнап, фильм 348.895.621 $ табыс әкеледі.  Осындай жетістіктерге «Завтра не умрёт никогда» (1997) және «И целого мира мало» (1999) фильмдерінде де жетеді. 1996 жылы «Пик Данте», «Марс атакует!», «Афера Томаса Крауна», Барбра Стрейзандпен «У зеркала два лица» фильмдерінде түседі. 2002 жылы «Умри, но не сейчас» жобасында Джеймс Бондтың рөлін төртінші рет ойнайды.

## Жеке өмірі
1980 жылы Пирс Броснан Кассандра Хорриске үйленіп, оның екі баласын асырап алады: Шарлотт Эмили Броснан (1971—013) және Кристофер Броснан (1972). Екеуінің Шон Уильям Броснан атты ұлдары бар (1983). Кассанра 1991 жылы жұмыртқа ісігінен өмірден өтеді.

2001 жылдың 4 тамызынан Пирс Броснан Кили Шэй Смитпен некеде. Олар 7 жыл шамасында кездескен. Екуінің Дилан Томас Броснан (1997) және Пэрис Бекетт Броснан (2001) атты ұлдары бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Пирс Броснан
Мары

**Мары** () — Түрікменстандағы Мары уәлаятының орталығы, қала. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша, Мары қаласының халқы 208 682 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Тұран ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Мұрғаб өзенінің атырауында орналасқан, оның бастауы көршілес Ауғанстан тауларында. Қала оңтүстігінде Қарақұм каналымен шектеседі. Қала маңызды жол торабы және ірі теміржол торабы болып табылады.

## Тарихы
Қала 1884 жылы қорғаныс бекінісінің орнында құрылған. Оның мақсаты осы аймақта әскери және әкімшілік орталық құру болды. Біздің эрамызға дейінгі бірінші мыңжылдықта құрылған ежелгі Мерв қаласының қалдықтары 30 шақырым жерде орналасқан. Жаңа қалаға осы қаланың атын берген.

1884 жылы Геок-Тепе бекінісі мен Мерв қаласын қоса алғанда, Мурғаб оазисінің аумағы тұрғындарымен бейбіт келіссөздерден кейін Ресей империясына қосылды. 1884 жылдың қаңтар айының соңында Мервтің алғашқы Ресей губернаторы болып Алиханов-Аварский тағайындалды. Қала әкімшілік жағынан Каспий маңы облысына тиесілі болды. 1890 жылы ақпанда ол Каспий маңы облысындағы Мерв уезінің орталығына айналды, ол 1921 жылы Түрікмен деп өзгертілді.

1937 жылы Мерв Мары деп өзгертілді. Екі жылдан кейін ол Мары облысының аймақтық орталығы болды. 1992 жылдың мамыр айында аумақтық және әкімшілік қайта құрудан кейін Мары қаласы Мары облысының орталығына айналды.

21 ғасырдың басында оның аумағында көптеген жаңа ғимараттар пайда болды. Тұрғын үй, өндірістік және әкімшілік ғимараттар мен құрылыстардың ауқымды құрылысы басталды.
Жаңа әуежай терминалы, стадион, «Маргуша» қонақ үйі және ат спорты кешені ашылды. Теміржол вокзалында қалпына келтіру және жөндеу жұмыстары аяқталды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Мары — Түрікменстандағы төртінші ірі қала және елдің негізгі экспорттық көздерінің бірі болып табылатын табиғи газ бен мақта өндірісінің ірі өнеркәсіптік орталығы. Бұл мақта, астық, тері және жүн сауда орталығы. Жүн жуатын және тоқу-иіру фабрикалары, мақта тазалау, машина жасау зауыттары, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары шоғырланған. Газбен жұмыс істейтін Мары ГРЭС-і (1973) бар. 

Марыда бірнеше жалпы білім беретін мектептер, лицейлер, техникалық мектептер, педагогикалық және медициналық колледж, өнер колледжі және Түрікменстан мемлекеттік энергетика институты бар. Қалада өлкетану мұражайы, мемлекеттік драма театры, кинотеатрлар, көркемсурет және музыка мектептері, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, жас техниктер станциясы, бірнеше кітапхана және мәдениет сарайы бар.

Түрікменстанның тұңғыш президенті С.А.Ниязов атындағы аймақтық диагностикалық орталық жұмыс істейді. Қалада балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі бар. «Мерв» футбол клубы Түрікменстан Премьер-лигасында ойнайды. «Мерв» стадионы Түрікменстан чемпионаты мен кубогындағы матчтарды ұйымдастыру және өткізуде ең үздік стадион болып танылады.

## Қала көріністері

Apartment Buildings in Mary.jpg|Жергілікті тұрғын үйлер
MAMaryBushaltestelle.jpg|Автобус аялдамасы
151127-worlds-largest-yurt-Mary-Turkmenistan.jpg|Әлемдегі ең үлкен киіз үй
Regional Museum, Mary (5730558369).jpg|Аймақтық мұражай


## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары
Патриша Кларксон

**Патриша Кларксон** (, 29 желтоқсан 1959, Жаңа Орлеан, АҚШ) — америкалық актриса.

## Өмірбаяны
Патриша Дэвис Кларксон Жаңа Орлеанда 1959 жылы дүниеге келеді. Әкесі мектеп директоры, ал анасы саясатпен айналысатын әйел болатын. Кларксон Нью-Йорк қаласындағы Фордем университетінде драманы оқыған. Оны беспен бітіріп, Йел мектебіне түседі. 1985 жылы Кларксон ең бірінші рет телебағдарламада көрінеді. Екі жыл өткен соң, Брайан Де Пальманың «Неприкасаемые» (1987) фильмінде Кевин Костнер және Шон Коннеримен басты түседі. 1986 жылы Бродвейде ең бірінші рет «Дом голубых листьев» пьесасында өз өнерін көрсетеді. Бір жыл өтісімен, «Восточный стандарт» пьесасында көрінеді. «Смертельный список» (1988), «Ракета на Гибралтар» (1988) и «Стопроцентный американец для всех» (1988) сияқты көптеген фильмдерде кішігірім рөлдерді иеленеді. Патриша «С поличным» (1993), «Джуманджи» (1995), «Высокое искусство» (1998), «Превратности любви» (1998) и «Зелёная миля» (1999) фильмдерінде де түскен. 2002 жылы «Клиент всегда мёртв» сериалына түскені үшін «Эмми» (2002, 2006), «Праздник Эйприл» (2003) фильміндегі Джой Бернс рөлі үшін «Оскар сыйлығы» сыйлықтарының номинанты атанған. Кейін актриса көптеген фильмдерден көрінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Патриша Кларксон

Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Ченнинг Татум

**Ченнинг Мэттью Татум** (, 26 сәуір 1980, Каллмен, Алабама, АҚШ) — америкалық актёр, продюсер және модель.

## Өмірбаян
Ченнинг Татум авиакомпания жұмысшысы – Кей  Татум мен құрылысшы - Гленн Татумның отбасында, Алабама штатының, Каллмен деген кішкентай қалашығында дүниеге келген. Тегінде ирланд, француз және үндістік қан бар. Ченнинг алты жаста болғанда оның отбасы Миссисипи штатына көшеді, ол Миссисипи өзенінің жағасында ойнап өседі. Есейе келе, бірнеше спорт түрлерімен: америкалық футбол, футбол, жеңіл атлетика, бейсбол және күреспен оның ішінде кунг-фумен айналысады.

Жасөспірімдік шағының көбін Ченнинг Тампада (Флорида) Gaither High School-да оқып, кейін Tampa Catholic High School-дан футбол командасына түседі. 1998 жылы мектеп бітіргенде Батыс Вирджиниядағы Glenville State College–ге толық спорттық шәкіртақыға ие болады, бірақ одан да бас тартады.

Үйіне қайтып оралысымен Татум бірнеше мамандық иесі болып жұмыс істеп үлгереді: құрылысшы, ипотекалық брокер, киім дүкенінде сатушы, жануарларға арналған емханада көмекші.

## Мансап
### Модель мансабы
Орландодағы сынамадан кейін, Татум Рики Мартинаның «She Bangs» әніне арналған клипінде биші рөлін сомдап, 400 миллион доллар тапты. Сән индустриясында ең алғашқы тәжірибесі Giorgio Armani және Abercrombie & Fitch деген танымал клиенттермен жұмыс істеді. 2002 жылдан бастап  Abercrombie & Fitch, Nautica, Dolce & Gabbana, American Eagle Outfitters, Emporio Armani деген жарнамалы науқандармен бірге жұмыс істенй бастады. 2001 жылы қазанда Tear Sheet жураналында «50 ең әдемі адамдар» тізіміне кірді.
### Актерлік мансабы
Алғаш рет Татум 2004 жылы  «C.S.I.: Майами қылмыс орны» танымал сериалында эпизодтық рөлді сомдады. 2005 жылы елеусіз кинорөлдерді сомдады: «Жаттықтырушу Картер», «Әлем соғысы», «Суперкросс», «Крэйзи» фильмдері.
2006 жылы Татум басты еркек рөлін хип-хоп биші рөлінде «Алға қадам» фильмінде ойнады. Бұл фильм АҚШ-та 11 тамыз айында кинотеартларда шықты, және фильм үлкен табысқа ие болды. 2009 жылы Татумның қатысуымен түсірілген мына фильмдер табысты болды — «Ережесіз күрес», «Джонни Д.» и «Кобраның лақтыруы».
2010 жылы «Құрметті Джон» фильмі шығып, ол фильмде Татум өзінің сүйіктісіне хат жазатын Джон атты солдаттың рөлін сомдады. Келесі жылы Татум «Нокаут», «Қауіпті квартал» фильмдеріне қатысты. 
2013 жылы Татумның басты рөл сомдаған «Ақ үй шабуылы» фильмі жарыққа шықты.

## Жеке өмірі
2006 жылдан бастап Татум өзінің «Алға қадам» фильмі бойынша серіктесі Дженна Дуанмен жүрді. 2008 жылдың қыркүйек айында Ченнинг Дженнаға неке құруға ұсыныс жасады. 2009 жылы 11 шілдеде үйлену тойларын ойнады. 2013 жылы 31 мамырда олардың алғашқы қызы туылды, оның атын Эверли Элизабет Мэйзелл Тейтум деп койды.

## Фильмография

* Жексұрын сегіздік (2015)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* Channing Tatum Unwrapped (Channing Tatum’s Official Site)  
*  
* 
* 
* 

Санат:Фотомодельдер
Санат:АҚШ модельдері
Джош Лукас

**Джошуа Лукас Изи Дент Маурер** (), **Джош Лукас** ретінде танымал (; 20 маусым 1971, Литл-Рок, Арканзас, АҚШ) — америкалық актер, «Игры разума», «Стильная штучка», «Стелс», «Дорога к славе», «Посейдон» и «Дж. Эдгар» фильмдері және «Фирма», «Лаураның құпиясы» сериалдарындағы басты рөлдерінің арқасында танымал атанған.

## Өмірбаяны
Джош Лукас Арканзаста дүниеге келген. Мектепте оқып жүрген кезінен бастап драма өнеріне қызығушылық таныта бастайды. Мектеп бітіргеннен кейін колледжге түспеу жайлы шешім қабылдап, актерлік карьерасын бастайды. Шамамен 19 жасында Голливудке көшеді. 1990 жылдардың басында Джош Лукас «Жизнь продолжается», «Паркер Льюис не теряется», «Джейк и толстяк» сияқты телесериалдарда рөлге ие бола бастайды. 1991 жылы «Дитя тьмы, дитя света» фильмінде түседі. «Стильная штучка» (2002), «Стелс» (2005), «Дорога к славе», «Посейдон» (2006) сияқты фильмдерде басты рөлдердің бірін ойнайды.

2012 жылдың 29 маусыманда Джош пен оның әйелі Джессиканың Ной Рев Маурер () атты ұлдары дүние есігін ашады. 

## Фильмдері

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* Джош Лукаспен сұхбат
Бенисио дель Торо

**Бенисио Монсеррате Рафаэль Дель Торо Санчес** (, 19 ақпан 1967, Сан-Хуан, Пуэрто-Рико) — голливуд киноактері. Адвокат Густаво Адольфо дель Торо Бермундес пен жұбайы Фауст Санчес Ривераның отбасында дүниеге келген. Актердің Густаво есімді өзінен екі жас үлкен ағасы бар, ол қазіргі кезде балалар онкологы болып Манхеттенде жұмыс істейді. 1980 жылы оның анасы гепатиттен қайтыс болып, әкесі оны АҚШ-тағы Пенсильваниядағы шағын Мерсербург қаласындағы туыстарына жібереді. Ол жерде Бенисио жергілікті мектеп-интернатқа жазылады. Мектептен соң дель Торо Сан-Диегодағы Калифорния Университетіне оқуға түседі. Алайда көп ұзамай театрға қызығып оқуын тастап кетеді. Кейіннен ол Нью-Йоркке аттанып, Circle In The Square драмалық мектебінде оқиды, бірақ белгісіз себептермен оқу ниеті сәтсіз аяқталып Бенисио Лос-Анджелеске кетіп қалады. Ол жерде үш жыл бойы атақты театр педагогтері Стелла Адлер мен Артуро Мендосадан сабақ алады. Дель Торо телевиденияда 1987 жылы «Полиция Майами» телесериалында ең алғаш көрінді. Бір жылдан соң ең алғашқы фильмі «Коротышка — большая шишка» фильміне түсті.  1989 жылы актерге Джеймса Бонд туралы — «Лицензия на убийство» фильміне түсуге ұсыныс келіп, дель Торо ең жас жағымсыз кейіпкер болды. 1991 жылы  Шона Пенның «Индеец-беглец» драмасында шағын рөл ойнады. Бенисио 1995 жылы «Подозрительные лица» криминалды драмасында көрініп, рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығына ие болады. Келесі жылы бұл сыйлыққа тағыда ие болады — бұл жолы «Баския» фильмі үшін. 1996 жылы актер тағы үш картинада көрінді. Олар «Угон по-американски», криминалды драма «Похороны» және Тони Скоттың «Фанат» триллері еді, бұл фильмде оның әріптестері Роберт де Ниро және  Уэсли Снайпс болды.

## Сыртқы сілтемелер
* 

## Дереккөздер

Санат:19 ақпанда туғандар
Санат:Үздік қолдаушы актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері
Қызылтау (тау, Семізбұғы тауы)

**Қызылтау** – Семізбұғы тауының солтүстік-батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Үміткер ауылының шығысында 17 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 776 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 9 км-ге созылған, енді жері 4,5 км. 

## Геологиялық құрылымы
Силур кезеңінің жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатады.  

## Жер бедері
Қырқалы төбелерден тұрады. Беткейі мен баурайында таудың қиыршықтастары мен қорымтастардың мол үйінділері шоғырланған. Солтүстігінде Төрткөл көлдері, оңтүстік-шығысында Жартас таулары орналасқан. Оңтүстігінен Жартас өзенінің саласы бастау алады. Беткейлері тік, көптеген өзен аңғары, сай-жыралармен тілімделген. Оңтүстік-шығыс беткейі тік жартасты, кейбіреулерінің биіктігі 10-12 м-ге жетеді.

## Өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында бетеге, көде, жусан, қараған өседі. Оңтүстік-шығыс және шығыс беткейлерінен бұлақтар бастау алады. Қызылтаудың Сарыадыр деген жерінде 1919 жылы Колчактың Омбыдағы түрмесінен қашқан С. Сейфуллин паналаған.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Карл Урбан

**Карл Урбан** (; 7 маусым 1972 жыл) — Жаңа Зеландиялық кино және телевизия актері. Көпшілікке Эомер роліндегі «Сақиналар әміршісі» трилогиясында, Стар Трэк киносындағы доктор Леонард Маккойдың ролімен белгілі. Сонымен қатар британдық «Дредд 3D» фантастикасына Дреддті және «Зена — жауынгерлер патшайымы» телесериалына Цезарьді сомдаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* Карл Урбан на urbanfantasies.net 
* Карл Урбан на karlurbanonline.com
Қызылтау

**Қызылтау** сөзі мынадай мағыналар беруі мүмкін:

**Елді мекендер:**

* Қызылтау – Қарағанды облысы Шет ауданы, Ақшоқы ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Қызылтау – Қарағанды облысы Шет ауданы, Кәрім Мыңбаев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

**Таулар:**

* Қызылтау (тау, Павлодар облысы)
* Қызылтау (тау, Семізбұғы тауы)
* Қызылтау (тау, Шет ауданы)
* Қызылтау (тау, Кеңаңғар қонысы)
* Қызылтау (тау, Арғанаты таулары)
* Қызылтау (тау, Жаманайбат таулары)
* Қызылтау қорықшасы
* Қызылтау (Жамбыл облысы)
Масуд Сад Сәлман

**Масуд Сад Сәлман** (толық аты-жөні - Сәлман немересі Садұлы Масуд) (1046 ж. Лахор, - 1121 ж.) — ертеде парсы тілінде жазылған үнді әдебиеті қаламгерлерінің бірі. Ол Солтүстік Үнді жеріндегі Газневи әулетінің өкіл әкімі Сайф фд-Доул Махмұд сарайында жоғарғы дәрежелі адам болған. Бәсекелес ақындарының жала жабуымен 18 жыл түрмеде отырды. Түрмеден шыққан соң (1106 ж. шықты) Лахорда кітапханада істеді. Кейін Арслан Сұлтан (1116-17) мен Бахрамшаһтың (1117-53) сарай ақыны болды. *Ауфи* оның парсы, араб, үнді тілдерінде жарияданған үш тілді диуаны болғаны туралы дерек береді. Үнді тіліндегі шығармалары сақталмаған, ал араб тілінде жазылғандарынан бір ғана бәйіт бар. Басқалардан гөрі дұрыс сақталғаны - парсы тіліндегі шығармалары. Шығармаларының көпшілігі мақтау өлеңдері болғанымен, өзінің өмірден түрмеден көрген түйгендерін де жырлаған.

## Дереккөздер

Санат:Парсы ақындары
Санат:1046 жылы туғандар
Санат:1121 жылы қайтыс болғандар
Бөкей ордасындағы мектеп

**Бөкей мектептері** — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Бөкей ордасы аумағында шәкірттерге арнаулы орта білім мақсатында ашылған оқу орындарының бірі, 1841 жылы 6 желтоқсанда Жәңгір ханның бастамасымен тұңғыш рет Орда қаласында ұйымдастырылған орысша-қазақша мектеп. 1868 жылы Бөкей ордасының 7 әкімшілік-аумақтық бөлігінде: Қамыс-Самар, Талов, Нарын, Қалмақ, Тарғын және 1,2-і Теңіз жағалауы округтерінде бастауыш мектептер болды.

1879-80 оқу жылында Жәңгір мектебі 2 кластық училищеге айналды. 1883 жылы Ордада қазақ қыздарына арналған мектеп, 1893 жыл Қанішкенде (Ганюшкин) 2 кластық училище, 1895 жылы Хұсни-Жамал Нұрлыханованың қазақ қыздарына арналған жеке мектебі ашылды. 1899 жылы 1 қыркүйекте Ордада бастауыш білім беретін орыс мектебі ашылды. 1904-05 оқу жылынан бастап бұрынғы Жәңгір мектебінің ізінде ашылған 2 кластық училище ірілендіріліп, арнаулы білім бере бастады. 1911 жылы Орда қаласында 2 қыздар мектебі шәкірттер қабылдады. Сол жылы Бөкей ордасы аумағында бір 4 кластық қалалық училище және оның жанындағы педкурс, төрт 2 кластық (олардың біреуі – қыз балаларды оқытуға арналған), отыз бес бастауыш мектеп (олардың 29-ы ер балаларға, 6-ы қыз балаларға арналған), екі діни мектеп жұмыс істеген.

## Түсініктемелер
*"Сен білесің бе?" энциклопедиясы. /Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы
*Оралда Бөкей ордасы мектептері мұражайларының көрмесі ашылды 
*Бөкей мектептері

Санат:Қазақстандағы білім
Санат:Мектептер
Бен Барнс

**Бенджамин Томас «Бен» Барнс** (; 20 тамыз 1981, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын актері, «Хроники Нарнии: Принц Каспиан», «Хроники Нарнии: Покоритель Зари», «Дориан Грей», «Седьмой сын» фильмдерінің арқасында танымал атанған. 

## Өмірбаяны
Бен 1981 жылы 20 тамызда Лондон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Томас Р. Барнс, Лондондық Империялық колледждің психиатрия профессоры. Анасы Триша Барнс, отбасы және некеге байланысты мәселелерді шешетін кеңесші болатын. Беннің Джек атты кіші ағасы бар. Актер Kingston University университетінде білім алып, 2004 жылы National Youth Music театрының мүшесі атанады. 1997-2003 жылдар аралығында өлең айтып, дабыл және фортепианода ойнайды. 

## Мансабы
Барнстың кәсіби сыны 2004 жылы «Loving Ophelia» қойылымындағы Данте Габриэль Россеттидің рөлі болатын. «Liquid News», «Making Up Your Mind», «Doctors» және «Split Decision» сияқты телебағдарламаларға түсіп, 2006 жылы «The History Boys» қойылымында Дэйкиннің рөлін иеленеді. Бен «Hyrise группасында өлең айтып, 2004 жылы «Eurovision 2004» ән байқауына қатысады. Кейін Бен «Звёздная пыль» (2007) және «Больше Бена» (2008) фильмдерінде түседі. 2010 жылы «Хроники Нарнии: Покоритель Зари», 2009 жылы «Лёгкое поведение» және тағы басқа фильмдерде рөлдерге ие болады. 

## Жеке өмірі
Жеке өмірін жасырын сақтауды жөн деп санайды. 

## Фильмография
2006 —*Doctors*;  «Facing Up» — Крэг Анвин
2006 — Split Decision (ТВ) — Крис Уилбур
2007 — *Stardust* — Данстан
2008 —*Bigger than Ben* — Cobakka
2008 —*The Chronicles of Narnia: Prince Caspian* — Каспиан принці
2008 —Easy Virtuе — Джон Уиттейкер
2009 —*Dorian Gray* — Дориан Грей
2010 —*Locked in* — Джош
2010 —*The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader* —  Каспиан принці 
2010 — *Killing Bono* — Нейл МакКорми
2012 —*The Words* — *жас жігіт *
2013 — *The Big Wedding* — Алехандро Гриффин
2014 — *God Only Knows* — Ник Тортано
2015 — *The Seventh Son* — Том Уорд

## Сыртқы сілтемелер

*
Канада коммунистік партиясы

**Канада коммунистік партиясы** (; ) — 1921 жылы маусымда астыртын жағдайда ұйымдастырылды. 1922 жылдан Жұмысшы партиясы деген атпен жария түрде істей бастады. Партияның 1924 жылы маусымда өткізілген 4-съезінде Коммунистік партия деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында ККП елдің прогресшіл жұртшылығын соғыс пен фашизмге қарсы күреске жұмылдырды. 1940 жылы маусымда ККП жұмысына тыйым салынды. Осыған байланысты, 1940 жылы тамызда Канада коммунистерінің Құрылтай съезі өткізіліп, партияға Прогресшіл жұмысшы партиясы деген ат берілді. ККП-нің 1959 жылғы қазанда өткізілген 16-съезі партияның Программасы мен Уставын қабылдап, оны бұрынғыша Канада Коммунистік партиясы деп атау туралы шешім қабылдады. Жаңа Программа сәйкес ККП-нің басты міндеттері - бейбітшілік және халықтар арасындағы ынтымақ, ұлттық тәуелсіздік, еңбекшілердің ең маңызды мүдделері - демократиялық және социалистік. Канада үшін күрес жүргізу. ККП-ның 1969 жылы 4-6 сәуірде өткізілген 20-съезі қазірігі кезеңдегі халықтар және елдің ішкі жағдайларына терең талдау жасап, партияның бұл мәселелер жөнінде ұстайтын негізгі бағытын белгіледі. ККП-ның делегациялары Коммунистік және жұмысшы партиялары өкілдерінің 1957ж., 1960 ж. және 1969 жылы. Мәскеуде өткізілген халықаралық кеңестеріне қатысты, кеңестерде қабылданған документтерге қол қойылды. ККП демократиялық централизм принципі негізінде құрылған. ККП-ның жоғарғы органы - ұлттық съезд. Съезде Ұлттық Комитет сайланады. ККП-ның Орталық органы - *"Канадиен Трибюн"* (Канада Трибунасы) газеті. ККП ОК-ның басты секретары - Уильям Каштан, төрағасы - Тим Бак.

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Санат:Канада саяси партиялары
Кристин Скотт Томас

**Кристин Скотт Томас** (; 24 мамыр, 1960, Редрут, Корнуолл, Ұлыбритания) — британдық актриса. «Английский пациент» фильміндегі рөлі үшін «Оскар сыйлығы», 1994 жылы «Четыре свадьбы и одни похороны» фильмі үшін BAFTA сыйлықтарының номинанты атанған.

## Фильмография

## Сыртқы сілтемелер
* Кристин Скотт Томас

Санат:Франция актрисалары
Габриэль Бонно де Мабли

**Габриэль Бонно де Мабли** (; 14 наурыз 1709, Гренобль — 2 сәуір 1785, Париж) — француз тарихшысы, ойшылы, мүлік орталығына негізделген құрылысты жақтаушы. Мабли - аса бай әдебиет мұрасын қалдырған адам. Мабли адамзат тарихы басталған шақта өмір сүрген коммунистік қоғамға жанашырлық сипаттама беріп, барлық қоғамдық кеселдің себебі жеке меншіктің шығуында деп санайды. Бірақ та Мабли коммунистік тәртіпке қайта оралуға мүмкін емес деп санады, сондықтан мүліктік теңсіздікті жұмсартатындай теңдестірмелі программа ұсынды. Мабли халық ақылға сыймайтын, әділетсіз заңға бағынатынына көзі жеткеннен кейін барып революция жасауға праволы деп есептеді. Бірақ та Мабли революцияны коммунистік мұратқа жетудің алғы шарты деп санамай, тек кейбір шағын мақсатқа жету құралы деп түсінді. Мабли табанды социалистік-утопист болмаса да, оның әлеуметтік философиясының көптеген жақтары әлеуметтік идеялардың таралуына себепші болды. Оның ненгізгі еңбегі "О законодельстве или Принципы законов" (1776).

## Дереккөздер

Санат:Философтар
Санат:Франция философтары
Қызылбауыр қызылқұйрық

**Қызылбауыр қызылқұйрық** () — қызылқұйрықтардың ең ірі денелі 25-32 г және ашық өңді құстардың бірі. Ересек аталықтың реңінде үш түс: қара (жонының үлкен бөлігі мен түсі), кірпіш өндес қызыл (бауыры, құйрықүсті, құйрығы) және ақ түстер басымырақ байқалады. Аналығы кез келген басқа қызылқұйрықтардың аналығына ұқсас қоңырқай болып келеді. Әуені қара сайрақтікі сияқты сыбызғының ызыңына ұқсас - әдемі, алайда онда қара бұлыңғыр балшақшынікі сияқты әуені аз шықылықтау немесе сусымалы тастардың шуылына ұқсас өзінше түзетілер болады. Қызылбауыр қызылқұйрық - теңіз бетінен 3000 м жоғары альпі белдеуінде мекендейтін ең биік тауларда өмір сүретін құс. Қазақстанда тек қана оңтүстік және солтүстікте - Батыс Тәңіртаудан Алтай тауларына дейінгі биік тауларда өмір сүреді. Отырықшы құс, қыста жидекті бұталар, әсіресе шырғанақтар және зеректер өсетін өзен аңғарларына және тау етектеріне төмендеп түседі. Қызылбауыр Қызылқұйрықтар наурыздың соңына қарай альпі белдеуінің жартастарына - ұялау орындарына ұшып келеді. Бұл кезде солтүстік беткейдегі қар әлі еріп кетпейді, ал оңтүстік беткейде шөптердің, гүлдердің өркендері пайда болып, бунақденелілер де белсенді тіршілігін жалғастырады. Ұяларын адам баса алмайтын жартастардың жарықтарына және ойықтарына, сондай-ақ құрылыс бар жерде солардың шатырларына салады. Салындыдағы 3-5 қызыл ноқатты ақ жұмыртқаларды аналығы басады, ал балапандарын ата-енелері бірлесіп қоректендіреді. Бұл құстардың биологиясы аз зерттелген, дегенмен олар осыншама биіктікте де бір жазда екі рет балапан өргізеді деген болжам бар.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқұйрықтар
Санат:Азия құстары
Хаббл заңы

Доплер эффектісіне сәйкес ғарышта қозғалатын барлық денелер жарық шығарады. Бұл заңды галактикаға қолдана отырып, астрономдар бізге жақындап келе жатқан ғаламдар жасыл, ал қашықтап бара жатқандар қызыл тәрізді болып көрінетінін анықтады. 1923 жылдан бастап 1950 жылдың орта кезіне дейін астрономдар галактикадан тыс денелерді зерттеу нәтижесінде галактикалардың бір-бірінен алшақтау процесін растады. Алынған мәліметтер негізінде Xaббл өз заңын тұжырымдады: галактика неғұрлым алыс қашықтықта болса, соғұрлым тезірек алшақтайды және соғұрлым оның спектрі қызылырақ болады:
 v = HD .

**''Хаббл заңы**: қызыл ығысу бойынша анықталған галактиканың алыстау жылдамдығы оған дейінгі қашықтықтың өсуіне пропорционал.*


Мұндағы v — галактиканың алыстау жылдамдығы, D — оған дейінгі қашықтық, Н — Хаббл тұрақтысы *(оның мәнін көп жағдайда 75 км/(с • Мпк) деп алады)*. Хаббл заңы тек алыс галактикалар үшін ғана қолданылады. *Әлемде* [[центр]] жоқ болғандықтан, жақын қашықтықтағы кейбір галактикалар біздің галактикаға жакындауы мүмкін. Ұлғайған *Әлемнің* ауа шары түріндегі екі өлшемді моделі жасалған. Бұл модель бойынша галактикалар шардың бетіне салынған нүктелер рөлін атқарады. [[Эдвин Хаббл|Хаббл]] заңы *Әлемнің* ұлғаюын, яғни Үлкен жарылыс нәтижесінде *Әлемнің* пайда болғанын растайды. Қазіргі байқалатын ғарыштық сәулелер аясы *Әлемнің* Үлкен Жарылыстан кейін пайда болғанының куәсі. Бұл сәуле шығару кеңеюдің алғашқы мезетінде шығарылған сәуле эволюциясының нәтижесі, сондыктан оны реликтивтік деп атайды. Реликтивтік сәуле шығаруды 40-жылдары [[Георгий Антонович Гамов|Дж. Гамов]] теория жүзінде болжаған. Есептеулер бойынша бұл сәуле шығарудың [[эквивалент]]ті температурасы 10 млрд жыл өткеннен кейін бірнеше [[Кельвин]]ге тең болуы керек.



Ғарыштың барлық жерінен түсетін радиосәуле шығару аясы ретінде реликтивтік сәуле шығаруды [[1965]] жылы американдық [[физик]]тер [[Арно Аллан Пензиас|Арно Пензиас]] және [[Роберт Вильсон]] ашты. Бұл радиосигналдың қарқындылығы *(интенсивтілігі)* ЗК температурадағы абсолют қара дененің сәуле шығару қарқынына тең. Реликтивтік сәуле бүкіл *Әлемді* біркелкі толтырады. Егер біздің [[микротолқындар]]ды көре алатын қабілетіміз болса, онда аспан барлық бағытта таңқаларлық бірдей жарықтылықпен жарқырап тұрар еді. Бұл біртекті сөуле шығару үлкен жарылыстан қалған жылу боп есептелінетін сәуле шығарудың басты себебі болып табылады. Үлкен жарылыстан кейін кеңістік ұлғая бастаған кезде кеңістіктің біртекті емес бөлігі біртекті сәулеге тола бастады. Теорияға сәйкес бұл сәуле шығару [[Изотроптық|изотропты]] *(бағытқа тәуелді емес)* және температурасы ЗК. Реликтивтік сәуле шығару *Әлемнің* алғашқы даму сатысында болған қуатты сөуле шығарудың қалдығы ретінде қарастырылады.

Ғарыштық сәуле шығару аясын ашу, жұлдызаралық газдардың
құрамын зерттеу, Хабблдың *Әлемнің* ұлғаюын табуы, [[Метагалактика]]ның біртекті ірі масштабты құрылымы тұрақсыз *Әлемнің'' эволюдиясының қазіргі релятивтік пікірін растайды.

## Дереккөздер


Санат:Космология
Санат:Атаулы заңдар мен ережелер
Бақтыбек Таубаев

**Бақтыбек Жұбандықұлы Таубаев** (1942 жылы Атырау облысы, Жылыой ауданы, Тұрғызба ауылында туған) — ауыл-шаруашылығы ғылым докторы (2005), профессор (2006). Қазақ мемлекеттік Агро шаруашылық институтын (1964, қазіргі қазақ ұлттық Аграрлық Университетін) бітірген. Атырау облысы Агро шаруашылық тәжірибе станциясында бөлім меңгерушісі, лаборатория директоры (1964- 1969 ж.ж), Атырау облыстық Партия комитетінің қызметкері, Балықшы, Махамбет, Индер аудандары халық депутаттары атқару комитеттерінде төраға, бірінші хатшы, облыстық Атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, облыстық Агроөндірістік кешен төрағасы қызметтерін атқарды (1969- 1992). Қазақ жемшөп өндіру және жайылым ғылыми- зерттеу Институтының Батыс аймақтық және биоресурстар бірлестігінің директоры, төрағасы (1992- 2002), Атырау мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі міндеттерін қоса атқарған. Осы оқу орнында проректор (2002-2006) болды. 2006 жылдан бастап декан қызметін атқарды. «Еділ- Жайық аралығындағы табиғи жайылымдардың өнімділігін арттыру бағытында топырақты негізгі өңдеу әдістері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 60-тан астам ғылыми Жарияланым мен 3 монографияның авторы. «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған (1976).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Колин Фёрт

**Колин Эндрю Ферт** (; 10 қыркүйек 1960, Грэйшотт, Хэмпшир) — британдық актер. Актерлік карьерасын 1984 жылы бастап, 1995 жылы әлемдік сыншылардың көзіне түседі. BAFTA, Вольпи кубогын, «Алтын глобус»,  «Оскар сыйлығы» сыйлықтарының номинанты атанған. «Вальмон», «Тәкаппарлық пен жаңылыс», «Английский пациент», «Влюблённый Шекспир», «Бриджит Джонс күнделігі», «Девушка с жемчужной серёжкой», «Шынайы махаббат», «Бриджит Джонс: грани разумного», «Моя ужасная няня», «Мамма миа!», «Дориан Грей», «Король говорит!» және «Шпион, выйди вон!» фильмдерінің арқасында танымал атанған.

## Балалық шағы
1960 жылы 10 қыркүйекте Англиядағы Грэйшотт қалашығында дүниеге келген. Анасы Ширли, дін ұстазы, ал әкесі Дэвид, тарих пәнінен сабақ берген. Колиннің Кейт атты апайы және Джонатан атты кіші бауыры бар. Кішкентайында отбасы Нигерияда тұрған. Колин 11 жастқа толып, олар Миссури штатының Сент-Луис қаласына көшеді. Орта білім беретін мектепте оқып, Ферт гитарада ойнауды үйренеді. Мектепті бітірген соң, Barton Peveril Sixth Form колледжіне түседі де, 1982 жылы оқуын бітіреді.

## Мансап
1984 жылы Грета Скакки және Бен Кингслимен «Дама с камелиями» фильмінде түседі. 1989 жылы Милош Формонның «Вальмон» фильмінде басты рөлді иеленді. «Гордость и предубеждение» фильмінде мистер Дарсидің рөін ойнайды. «Король говорит!» фильмінде түсіп, «Алтын глобус» сыйлығын иеленеді. Кейін Колин көптеген фильмде түскен.

## Жеке өмірі
1989 жылы Ферт Мег Тиллимен кездесе бастайды. 1990 жылы олардың Уильям Джозеф Ферт атты ұлдары дүниеге келеді. Тиллимен ажырасқан соң, 1994 жылы Дженнифер Эльмен бір жылдай кездеседі. Қазір Колин Ливия Джуджолли атты итальяндық продюсер және режиссерге үйленген. Олардың екі ұлдары бар:  Лука (2001) және Маттео (2003).

## Сыртқы сілтемелер
* Колин Ферт

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Қызылтау (тау, Кеңаңғар қонысы)

**Қызылтау** – Кеңаңғар қонысының оңтүстік-батыс бөлігіндегі аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Мойынты кентінің оңтүстік-батысында 68 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 530 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 4 км. Беткейі адырлы, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Көрқұдық құдығы, батысында Жүрісбай төбесі мен Ақсортопырақ қонысы, оңтүстігінде Сарық, шығысында Қоңырадыр таулары бар.

## Өсімдігі
Қоңыр, сортаң топырақ жамылғысында қара жусан, көкпек, тобылғы, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Қызылтау (тау, Жаманайбат таулары)

**Қызылтау** – Жаман Айбат тауларының оңтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Шалқия кентінің оңтүстік-батысында 142 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 360 м. Солтүсттік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылған, енді жері 1 км.

## Жер бедері
Жер бедері жонды-белесті келген. Солтүстігінде Ұзыншығанақ қонысы, батысында Жүзжасар, шығысында Қоңыратбай төбесі бар.

## Өсімдігі
Сортаң, сұр топырақ жамылғысында боз жусан, баялыш, бұйырғын, т.б. шөлге тән өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Қызылтау (тау, Арғанаты таулары)

**Қызылтау** – Арғанаты тауларының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Терісаққан ауылынан (Ұлытау) 25 жерде орналасқан. Терісаққан өзені аңғарында.

## Геологиялық құрылымы
Силурдың интрузивтік жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 492 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доға тәріздес созылған таудың ұзындығы 18 км шамасында. Енді жері 4 км. Беткейлері көлбеу келген көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Оңтүстігінде түпкі тау жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр карбонатты топырақ жамылғысында жусан, селеу, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Марк Антонио Рубио

**Марко Антонио Рубио** (16 маусым 1980, Мексикада туған) — орта салмақта өнер көрсететін мексикандық кәсіпқой боксшы. WBC нұсқасы бойынша уақытша чемпион. 

## Жартылай орта салмақ
Рубио кәсіпқой рингке  2000 жылы 19 жасында  жартылай орта салмақта келді. 2001 жылы өзінің 7-ші кездесуінде орта салмаққа көтеріліп 2 раундта басқа мексикандық боксшы Сауль Романнан (8-0) жеңіліп қалады. Алғашқы екі жылда әртүрлі салмақтарда, тіпті екінші орта салмақта өнер көрсеткен.

## Екінші жартылай орта салмақ
2002 жылы қыркүйек айында Мексика чемпионы титулын иемденеді. 2003 жылы 1 қаңтарда Сауль Романды 4-ші раундта нокаутпен жеңіп, қарымта қайтарады. 2003 жылы 1 тамызда Хосе Вареланы (16-0) нокаутқа түсіреді, сөйтіп WBC нұсқасы бойынша интерконтинентальды әлем чемпионы болады. Қарсыластарын сұлатуды жалғастырады. Өзінің 30-шы кездесуінде екінші рет жеңіліске ұшырайды. WBO нұсқасы бойынша міндетті чемпион атағы сарапқа салынған жекпе-жекте Ганалық боксшы Кофи Янтуадан (27-1) нокаутпен жеңіледі. Жеңілістен соң 2005 жылы 5 айқас өткізіп, бірінде жеңілмеген Дэвида Торибоны (12-0) сұлатты.

## Дереккөздер

Санат:Мексика боксшылары
Лухан

**ЛуХан**  (кәр. 루한,қыт. 鹿晗; туғ. 20 сәуір 1990 жыл, Пекин, Қытай)— қытайлық әнші және актер. Корей-қытайлық  EXO тобының бұрынғы мүшесі. 2014 жылы Лу Хан "China National Radio"-сында "Елдің ең танымал жұлдыздары" атты ондықтың алтыншысы болды. thumb|EXO-M
## 1990–2010: Алғашқы карьерасы
Лу Хан "Beijing Shida Middle School"-ды бітірді және Оңтүстік Кореяға бармас бұрын "Beijing Haidian Foreign Language Shi Yan School"-де білім алды. Қазіргі уақытта ол "Seoul Institute of the Arts" университтетінде "қолданбалы музыка" кәсібін оқып жатыр. 

## 2011–2014: EXO
29 желтоқсан<nowiki/>да ол бірінші рет "SBS's Gayo Daejun" телебағдарламасында "EXO-M" тобының болашақ мүшелері Чен және Таомен бірге шықты. 2012 жылдың 30 қаңтарында EXO-M және корейлік топ бөлігі EXO-ның ең бірінші шығармашылығы "What is love" жарық көрді. 9 наурызда келесі әні "History" жарық көрді. 31 наурыз 2012 жылы олар Сеул Олимпийядалық стадионында өздерінің алғашқы "құпия шоуын" қойды. Олардың келесі "құпия шоуы" 1 сәуір Пекиндегі "Пекин халықаралық бизнес және экономика университетінің" үлкен залында өтті. 

## Синглдері
2014 — Our Tomorrow

2015 — Love moving forward

2015 — Tian Mi Mi

2015 — That Good Good

2015 — Your Song

## Дискография
* 2015 - 爱情向前进 (Love moving forward)
* 2015 - 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
* 2015 - Please Come to the Great Wall to Ski (feat David Tao)
* 2015 - 有點兒意思 (That Good Good)
* 2015 - 鹿晗 (Your Song)
* 2015 - 诺言(Promises)
* 2015-Lu
* 2016-Adventure Time
* 2017 - Xperience
* 2017 - Xplore
* 2017 - Venture
* 2017 - Imagination
* 2017 - I

### Жеке альбомдары
* 2015 — Reloaded (重启)
* 2017 — XXVII

### Видеография
* 2014 — 我們的明天 (Our Tomorrow)
* 2015 — 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
* 2015 — 有點兒意思 (That Good Good)
* 2015 — 鹿晗 (Your Song)
* 2015 — 诺言(Promises)
* 2015 — (Medals)
* 2016 — 封印 (Excited)
* 2016 — Catch me When I fall（某时某刻）
* 2016 -   Adventure Time
* 2017 微白城市 (Winter Song)
* 2017 — Skin to Skin
* 2017 — What If I Said
* 2017 — On Call
* 2017 — Set it off

## Шоулары
MBC every1 《EXO's Showetime》 (28 қараша 2013 ж. - 13 ақпан 2014 ж.)

Mnet 《EXO XOXO Hot Moment》 (9 мамыр 2014 ж. - 30 мамыр 2014 ж.)

Mnet 《EXO 90:2014》 (15 шілде 2014 ж. - 8 қараша 2014 ж.)

## Дереккөздер

Санат:EXO
Санат:Қытай актерлері
Санат:Әншілер
Қоңыратбай

**Қоңыратбай** – Жетіқоңыр құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Шалқия кентінің оңтүстік-батысында 130 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 400 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 13 км-ге созылған, енді жері 6 км.

## Өсімдігі
Сұр, сортаң топырақ жамылғысында боз жусан, қара жусан, баялыш, бұйырғын, сораң, т.б. өсімдіктер өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары