open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болат сұлтан

**Болат сұлтан** (? - 1428 жылы қайтыс болды) - Шыңғыс хан әулетінен шыққан сұлтан, Жошы ханның он үшінші ұлы Тоқа Темірден, немесе Жошының тұңғышы Орда Еженнен тараған Ұрыс ханның немересі, қазақтың тұңғыш ханы Керейдің әкесі. Немере ағасы Барақпен бірлесіп Алтын Орданы біріктіруге тырысты, алайда мақсатына жетпей, Мансұр бидің жақтастарының қолынан қаза болды.

## Өмірбаяны
«Таварих-и Гузида-йи Нусрат-намеде» Болат Ұрыс ханның немересі, Тоқтақия ханның ұлы делінген. Болаттың өмірі мен қызметі туралы мәлімет аз, дегенмен Болат сұлтан Алтын Орда тарихында өз ізін қалдырған тұлға. Немере ағасы Барақ ханмен бірлесіп, Алтын Орданы қалпына келтіруге ниеттенді. Барақ хан Алтын Орданың батысында жеңіліске ұшырап, Алтын Орданың шығысына оралуға мәжбүр болды. Алдымен Мансұр биді талқандап оның иелігін өз қол астына қаратты. Сығанақ қаласын қайтаруды ойлады. Бұл кезде Сығанақ Ұлықбектің қарамағында еді. Барақ пен Болат Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын басып алды. Кейіннен Барақ пен Болатқа қарсы Мансұрдың ағалары Наурыз бен Ғази оларға қарсы әскер аттандырады. Барақты Мансұрдың қол астындағы батыры Аяс қыпшақ өлтірген. Болат та осы шайқаста қаза болды.

## Ескертпелер

Санат:Орта ғасырлар қолбасшылары
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Тоқа Темір әулеті
Санат:Орда Ежен әулеті
Байқоныс ауылдық округі

* Байқоныс ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Байқоныс ауылдық округі — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Құтлұғ Бұға

**Құтлұғ Бұға** (قتلغ بوغا) — Алтын Орданың шығыс бөлігін билеген, Ұрыс ханның үлкен ұлы. Әкесі Алтын Орданың астанасы Сарай-Беркеге кеткенде Құтлұғ-Бұға Орда Ежен ұлысының билеушісі болды.

1376 жылы Ұрыс ханның жазасынан қашқан Тоқтамыс, Самарқандта Әмір Темірдің қолдауына ие болып, Ұрыс ханға қарсы жорыққа дайындала бастайды. Әмір Темір Тоқтамыс арқылы Ақ Ордаға, мүмкін болса бүкіл Алтын Ордаға билік орнатамын деп үміттенді. 1376 жылы Тоқтамыс, Темір берген жасақпен Ақ Ордаға басып кірді. Құтлұғ-Бұға Тоқтамысқа қарсы әскерді басқарды. Сауран маңында орын алған қанды шайқаста Құтлұғ-Бұға жебеден қаза тапты, бірақ оның жасақтары Тоқтамысты жеңеді. Тоқтамыс Темірге кері қашып, келесі жорыққа дайындала бастайды.

## Әдебиет
*Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010

Санат:Жошы әулеті
Санат:Тоқа Темір әулеті
Маңғыстау облысы мектептері

## [[Ақтау]] қаласы

## [[Жаңаөзен]] қаласы

## [[Бейнеу ауданы]]

## [[Қарақия ауданы]]

## [[Маңғыстау ауданы]]

## [[Мұнайлы ауданы]]

## [[Түпқараған ауданы]]

## Мамандандырылған мектептер
# "Білім-инновация" лицей-интернаты (Ақтау)
# Жаңаөзен "Білім-инновация" лицей-интернаты (Жаңаөзен, Рахат ауылы)
# Түрлі пәндерді тереңдетіп оқытатын дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-интернат (Ақтау)

## Кешкі мектептер
# Кешкі (ауысымды) мектеп (Ақтау)
# Кешкі (ауысымды) мектеп (Жаңаөзен)
# Кешкі (ауысымды) мектеп (Құрық)
# Кешкі (ауысымды) мектеп (Шетпе)

## Қосымша білім беру ұйымдары
# Оқушылар сарайы (Ақтау)
# Оқушылар шағармашылық үйі (Жаңаөзен)
# Абыл Тарақұлы атындағы балалар өнер мектебі (Ақтау)
# Балалар өнер мектебі (Маңғыстау)
# Балалар өнер мектебі (Шетпе)
# Құлшар Бақтыбайұлы атындағы Бейнеу балалар өнер мектебі
# Құрық балалар өнер мектебі
# Мұрат Өскенбаев атындағы балалар музыка мектебі (Жаңаөзен)
# Мұрын жырау Сеңгірбекұлы атындағы өнер мектебі (Форт-Шевченко)
# Өскенбай Қалманбетұлы атындағы Жетібай балалар өнер мектебі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мектептері
Алтын ханым

**Алтын ханым** (1567 - белгісіз) — қазақ ханы Шығай мен Бәйім бегім Ханымның қызы.

## Өмірбаяны
Шығай ханнан көп ұрпақ қалды. Шығай ханның шежіресі туралы ең толық мәліметті Қадырғали Жалаири қалдырған . Ол Шығай ханның көп әйелі болғанын, бірақ олардың ішіндегі ең атақтысы үшеуі – Бәйім бегім ханым, тегі Жағаттан шыққан Яхшым бегім ханым және Бұрындық ханның қызы Дадым ханым деп жазады. Біріншісінен Шығайдың үш баласы болды: Сейдқұл сұлтан, Ондан сұлтан және қызы Алтын ханым.

## Тұтқында
Орыс жазбаларында айтылғандай, губернатор Данило Чулков Сібір хандығының үш басшысын – Сейдақ ханды, кеңесшісі Қараша мен Қазақ хандығының сұлтаны Ораз Мұхаммед келіссөзге шақырды. Бірақ келіссөздер болған жоқ. Көп ұзамай үшеуі тұтқынға түседі. Тобыл бекінісіндегі төтенше жағдайдан кейін Ораз Мұхаммедтің бүкіл отбасы тұтқынға алынды. Тарихи құжаттарда Ораз Мұхаммед әулетінің тірідей тұтқынға алынған барлық мүшелерінің аттары: әжесі Яхшым бегім ханым, шешесі Алтын ханым, әкесінің әпкесі Алтын ханым, әкесінің үлкен ағасы Сейітқұл сұлтанның қыздары Бақты ханым мен Күн ханым, яғни Шығай ханның жұбайы Яхшым бегім ханым бастаған бес әйел көрсетілген. Жоғары дәрежелі тұтқындар Мәскеуге жіберілді. Ресейдің ежелгі актілерінің орталық мұрағатында Ораз Мұхаммед Сұлтанның туған жеріне жазған соңғы хаты, оның отбасы мен достарына жазған хаттарының тізімі сақталған. Алла құдіретті, деп жазады Ораз Мұхаммед. Ұлылардың ең ұлысы, ең дана, ержүрек, асыл әміршіміз Тәуекел Баһадүр ханның алдында бас иемін, ардақты Ораз-Мұхаммед сұлтанның адал бейнесін жүрегіңде сақта, деп жазады ол. Жанындағы әжесі Яхшым бегім ханым, анасы Алтын ханым, апайы Алтын ханым, апа-сіңлілері Бақты ханым, Күн ханымнан сәлем жолдайды. Ораз-Мұхаммед өз атынан сыйлық ретінде Тәуекел ханға алтынмен тігілген шапан, Есім сұлтан ағасына алтын өрілген етік, інісі Көшек сұлтанға садақ пен жебе, басқа туыстарына түрлі сыйлықтар жібереді. Ораз Мұхаммедтің әжесі мен анасының туыстарына жіберген сыйлықтарының тізімі де сақталған. Ресей үкіметі сыйлықтарға қатысты да үлкен жомарттық танытты. Федор патша өз атынан Тәуекел ханға бес сауыт, ал Қазақ хандығының ең беделді сұлтандары Есім мен Көшектің әрқайсысына бір-бір сауыт, қымбат маталар және басқа да сыйлықтарды тарту етеді. Сол кездегі әдет-ғұрып бойынша орыс патшалары басқа елдердің ең құрметті билеушілеріне жыртқыш құстар сыйлаған, бірақ Федор патша Тәуекел ханнан кешірім сұрағандай, қыс мезгіліне байланысты сұңқар тартуға мүмкіндік болмағанын, бірақ Алла қаласа алдағы уақытта бұл олқылықтың орны толтырылатынын жазады.

## Сілтемелер
* Жасақ басшылары мен Түркістанды жаулап алушылар
* Ғалымдар Қазақ хандығының ең танымал сегіз аналарының есімдерін жариялады
* Ханның інісі

Санат:XVI ғасырда туғандар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақ ханымдары
Түйе жүні

нобай|Билл Бласс американдық сән белгісінен түйе жүнінен жасалған блейзер, 2009 ж.
**Түйе жүні** тар мағынада түйе жүнін білдіреді, бірақ жалпы алғанда таза түйе жүнінен немесе түйе жүні мен басқа талшықтардың қоспасынан жасалуы мүмкін талшықты (және матаны) білдіреді.

Түйе жүні екі құрамдас бөліктен тұрады: *күзет жүні* және *асты*. Күзет шашы — бұл дөрекі және икемді емес және шаш тініне тоқылған сыртқы қорғаныс жүні. (Қорғаушы шашты басқа талшықпен, әсіресе жүнмен араластыру арқылы жұмсақ әрі сәнді етіп жасауға болады.) Астыңғы пальто қорғағыш шашқа қарағанда қысқа және жұқа, қорғанысы аз, бірақ оқшаулауы жоғары. Ол өте жұмсақ және көбінесе пальто тоқыма бұйымдарында қолданылады.

Түйе жүні Түркияның шығысынан Қытай мен Сібірге дейінгі Азияда кездесетін Бактрия түйелерінен жиналады. Түйе жүнін жеткізуші негізгі елдер — Моңғолия, Тибет, Ауғанстан, Иран, Ресей, Қытай, Жаңа Зеландия және Аустралия.

## Жинау және өндіру
[нобай|[Айыр өркешті түйе|Бактрия түйесі жүнін төгеді. , Дания]]
Ересек бактрияларда қырқылатын жүннің мөлшері жылына 8-15 кг, жасы мен жынысына байланысты. Түйе жүнін көктемнің аяғында алты-сегіз апталық төгілу кезеңінде табиғи түрде төгілетін талшықтарды қырқу, тарау немесе қолмен теру арқылы алуға болады.

Жинаудан кейін өрескел және жұқа шаштар бөлінеді. Содан кейін талшықтар тоқу немесе тоқу үшін жарамды иірілген жіпке айналдырар алдында кір мен қоқысты кетіру үшін жуылады.

## Қолданылуы
Түйе жүнін кию Киелі кітапта айтылған (). Түйе жүнінен берберлер мен басқа да түйе ұстайтын халықтар шатыр, кілем және плащ жасау үшін дәстүрлі түрде пайдаланылған. Оның жоғары терморегуляциялық қасиеттері жоғары оқшаулауды қамтамасыз етеді.

Батыс киіміне 17 ғасырдан бастап түйенің таза жүні, ал 19 ғасырдан бастап түйе жүні бар қоспалар қолданылғаны атап өтіледі. Киімде түйе жүнін танымал еткен алғашқы сән бренді пальто мен костюмдер үшін биязы жүн маталарды пайдалануға маманданған британдық өндіруші *Jaeger* болды. Ол 1920 және 1930 жылдары Америка Құрама Штаттарында танымал болды және поло спорты арқылы енгізілді, ойыншылар матчтар арасында кездейсоқ түйе жүнінен жасалған пальто киіп жүрді.

Түйе жүнінен пальтоға, жемпірге және іш киімге қолайлы маталар жасауға болады. Ұзынырақ, дөрекі шашты кілемдер үшін негіз ретінде пайдалануға болады.

Түйе жүнінің көпшілігі өзінің табиғи алтын түсті танин түсін сақтағанымен, жүнді бояуға болады.

## Дереккөздер

Санат:Мал шаруашылығы
Свина (өзен)

нобай|солға|Свина Волин аралынан батысында орналасқан Узедом аралымен бөлінген.
**Свина** (, ) — Польшаның Батыс Померан воеводствосындағы Узедом және Волин аралдарын бөліп тұратын және Щецин лагунасын Померан шығанағымен байланыстыратын өзен. Одер сағасының бөлігі (Одер суының 75 %-ке дейіні Свина арқылы теңізге құяды). Балтық теңізінен қатты жел соққанда Свина ағынының бағыты өзгереді, енді теңізге өзен суы емес, Щецин лагунасына теңіз суы құйылады. Свинаның ұзындығы шамамен 16 км, ені 100-ден 1000 метрге дейін.

1880 жылы Свинемюнденің оңтүстігіндегі Свинаның иілісінен Узедом аралы арқылы Кайзерфарт каналы қазылып, жаңа Карсибур аралын Узедомнан бөлді.

Свинаның сағасында Свиноуйсьце теңіз порты, ал жоғары жағында Пжитур және Карсибур шағын порттары орналасқан. Свина арқылы өтетін жалғыз көпір (Пястовский көпірі) Свиноуйсьце қаласында орналасқан.

## Дереккөздер
Шона (халық)

**Шона** (*машона*) — банту тобының халқы, Зимбабвенің негізгі халқы (8,6 миллион адам). Олар сондай-ақ Малавиде (85 мың адам), Ботсванада (50 мыңнан астам адам), Замбияның оңтүстік-шығысында (40 мың адам) және Оңтүстік Африка Республикасында (20 мың адам) тұрады. Жалпы саны 14 миллионнан астам адам (2017, бағалау).

## Тілі
Тілі — шона тілі, жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Діни өкілдерінің көпшілігі христиандар — протестанттар немесе католиктер, христиан-африкалық шіркеулердің ізбасарлары, басқалары ежелгі дәстүрлерді ұстанады — олар ата-бабалар культі мен табиғаттың құдіретін қасиетті түрде қастерлейді.

## Тарихы
Шонаның ата-бабалары біздің заманымыздың 11-15 ғасырлары арасында гүлденген 800 гектар (1977 акр) қала Ұлы Зимбабвенің пайда болуына көмектесті деп саналады. ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны ретінде танылған Ұлы Зимбабве сауда орталығы болды және археологтар қаладан Қытайға дейінгі артефактілерді тапты.

Португалиядан келген зерттеушілер Шығыс Африка жағалауына 15 ғасырдың аяғында келді және келесі бірнеше ғасырларда еуропалық саудагерлер, миссионерлер мен колонистердің қоспасы аймақта ықпал ету үшін күресті.

Зимбабве (ол кезде Родезия деп аталды) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдықтардың бақылауында болды және 1960 және 1970 жылдары еуропалық колонизаторлар мен аймақтың байырғы тұрғындары (соның ішінде Шона) Зимбабвеге бақылау жасау үшін бірқатар соғыстар жүргізілді.

1979 жылы соғыс еуропалық қоныстанушылар үшін жеңіліспен аяқталды, ал Зимбабве 1980 жылы толық тәуелсіздік алды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі егіншілік, бақша, бау-бақша, ұсақ мал шаруашылығы, аңшылық, балық аулау. Олар жүгері, бұршақ, тары, құмай, күріш, жержаңғақ сияқты дақылдарды да өсіреді. Негізгі дәстүрлі қолөнер — ұсталық, темір және мыс балқыту, керамика, алтын-күміс зергерлік бұйымдар, тері бұйымдары, музыкалық аспаптар, кілемше тоқу, ағаш, сүйек және тас ою.

## Тұрмыс салты
Қоғамдық қатынастардың күрделі жүйесі, көсемдердің жоғары лауазымы, рулық экзогамия бар рулық-тайпалық құрылым элементтері сақталды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Әйелдердің отбасы мен қоғамдағы жоғары орны бар матрилиндік туыстық қатынастардың қалдықтары сақталуда. Үлкен патриархалдық отбасылар (мана), көп әйелділік, неке төлемі (роворо) жиі кездеседі.

Елді мекендері 5-10 үйден тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері — қаңқасы балшықпен сыланған және конустық сабан төбесі бар дөңгелек үйшіктер.

Бай фольклоры бар (эпос, аңыздар, ертегілер, мақал-мәтелдер, әндер), музыкалық өнер (жеке және көп дауысты хормен ән айту, би). Дәстүрлі музыкалық аспаптары – пернетақта (мбире), ішекті (мукубе), соқпалы аспаптар (үлкен барабандар, сылдырмақ). Қазіргі Шона арасында гитара, саксофон, керней жиі кездеседі.

## Дереккөздер

 
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Малави халықтары
Санат:Ботсвана халықтары
Санат:Замбия халықтары
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Әуе электр желісі

[нобай|«Итат — [Екібастұз — Көкшетау (әуе электр желісі)|Екібастұз — Көкшетау — Челябі» әуе электр желісі. Жобалық кернеуі 1150 кВ.]]
**Әуе электр желілері (ӘЭЖ)** — ашық ауада орналасқан, оқшаулағыштар мен арматуралар арқылы тіректерге бекітілген электр энергиясын беру және таратуға арналған құрылғы. Әуе электр желілері өте арзан, пайдалануға және жөңдеуге оңай, сондықтан кең таралған.

## Жіктелуі
### Ток түрі бойынша
* Тұрақты ток ӘЭЖ
* Айнымалы ток ӘЭЖ
Қазіргі уақытта электр энергиясын көбінесе айнымалы ток әуе электр желілері арқылы береді. Бұның себебі электр энергия көздері (генератор) айнымалы ток шығаруында, ал электр энергиясын тұтынушылар айнымалы ток машиналары болуында.

### Атқаратын қызметі бойынша
нобай|750 кВ-тық әуе электр желісі. Суреттен тәж разрядын анық көруге болады.
* 500 кВ және одан жоғары — алыс қашықтағы ӘЭЖ (Жеке электр жүйелерін қосуға арналған).
* 220, 330, 500 кВ — магистралды ӘЭЖ (Қуатты электр станцияларынан шығатын энергияны беруге арналған).
* 35, 110 кВ — таратушы ӘЭЖ (Елді мекендер мен кәсіпорындарды электр энергиясымен жабдықтауға арналған).
* 20 кВ және одан төмен — электр энергиясын тұтынушыларға жеткізетін ӘЭЖ

### Кернеу бойынша
# 1000 В-қа дейінге әуе электр желілері (төмен вольттық әуе желілері) 
# 1000 В-тан жоғары әуе электр желілері
#* 1-35 кВ ӘЭЖ (орта класты әуе желілері)
#* 110-220 кВ ӘЭЖ (жоғары класты әуе желілері)
#* 330-750 кВ ӘЭЖ (аса жоғары класты әуе желілері)
#* 750 кВ-тен жоғары ӘЭЖ (ультражоғары класты әуе желілері)

## Құрылысы
Әуе электр желілерінің негізгі элементтері бұл — тіректер, сымдар, желілік арматура, оқшаулағыштар.

### Тіректер
нобай|Тірек. Астыңғы бөлігі темір бетон, үстіңгі бөлігі ағаш
Тіректер — электр сымдарын белгілі биіктікте іліп тұратын әуе электр желілерінің бір бөлігі. Жүктелуіне қарай тіректер анкерлік және аралық болып бөлінеді. Жасалатын материалына қарай ағаш тіректер, металл тіректер, темірбетон тіректер болып бөлінеді. Кейде материалдар құрамдастырылады, мысалы негіз бетоннан болса, жоғарғы жағын ағаштан жасауға болады. Тіректерді тікелей жерге салуға болады, бірақ көбінесе іргетасына салып қояды.

### Сымдар
Сымдар арқылы электр энергиясы арақашықтыққа беріледі.

### Оқшаулағыштар
Оқшаулағыш әуе электр желісінде электр өткізгіш бөлік (электр сымдары) пен электр өткізбейтін бөлікті (тірек) бөлетін құрылғы

### Желілік арматура
Желілік арматура ӘЭЖ элементтерінің бекіту, біріктіру және қорғау қызметтерін атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Электроэнергетика
Санат:Электр желілері
Анастасия Евгеньевна Ермакова

**Анастасия Евгеньевна Ермакова** (25 маусым 2000, Жаңажер, Сырдария облысы, Өзбекстан) — сырықпен секіруден маманданған қазақстандық жеңіл атлетші. 2018 жылғы жабық ғимараттағы Азия чемпионы. Қазақстанның үш дүркін чемпионы (2017, 2021, 2022). Жабық ғимараттағы Қазақстанның төрт дүркін чемпионы (2018, 2021-2023).

## Өмірбаяны
2000 жылы 25 маусымда Өзбекстан, Сырдария облысы, Жаңажер қаласында дүниеге келген. Бала кезінде Қазақстанға көшіп келген.

Ол Виктор Николаевич Горбуновтың жетекшілігімен спортқа дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернатында жаттығады.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ медицина факультетінде «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша оқиды.

2017 жылы Қазақстанның ең жас чемпионы атанды.

2022 жылы Ғұсман Қосанов мемориалында Қазақстан рекордын — 4,20 метрді қайталады.

## Негізгі нәтижелері
### Халықаралық

### Ұлттық

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Жеңіл атлетикадан Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстанның сырықпен секірушілері
Ольга Евгеньевна Сафронова

**Ольга Евгеньевна Блудова** (тұрмысқа шыққан соң — **Сафронова**, 5 қараша 1991, Қарағанды) — қазақстандық жеңіл атлетші, Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. 2012 жылы Лондонда өткен Олимпиада қатысушысы.

## Өмірбаяны
О.Е.Блудова Қарағанды қаласында дүниеге келген. Ольга ұзындыққа және биіктікке секіру секторынан бастады. Өзін бөгеулермен жүгіруден сынап көрді. Ақыр аяғында Юрий Иванович Маштаковтың жетекшілігімен спринтке келді.

Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы. Халықаралық «Өзбекстан кубогы» жарысында «А» тобында 2012 жылғы Олимпиаданың олимпиадалық нормативін орындады.

60 метрге жүгіру және эстафета бойынша 2010 жылғы жабық ғимараттағы Азия чемпионатының жүлдегері. 100 м қашықтықтағы қазақстандық рекордшы – 11,37 с.

2012 жылғы Олимпиадада 100 метрге жүгіруден 24-ші болды.

2013 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионатында 23,83 с нәтижесімен, жартылай финалға жолдама ала алмады.

## Жеке өмірі
Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті.

Әкесі Евгений Блудов – жүргізуші. Анасы Ирина — бөгеулермен жүгіруші. Ағасы Максим Блудов биіктікке секірумен айналысады.

Күйеуі — әйгілі ұзындыққа секіруші Константин Сафронов.

## Сілтеме
* Ольга Евгеньевна Блудова Қарағанды облысы әкімдігінің порталында
* Принцесса спринта

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия чемпиондары
Санат:Қазақстанның қысқа қашықтыққа жүгірушілері
Санат:2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетшілер
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетшілер
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетшілер
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстан жеңіл атлеттері
Екібастұз — Көкшетау (әуе электр желісі)

нобай|1150 кВ-тық желіде қолданылатын PSK-300A және PS-400A (U400A) оқшаулағыштары кең таралған U70BL оқшаулағышымен салыстырғанда
**Екібастұз — Көкшетау әуе электр желісі** — Қазақстанда орналасқан, Екібастұздан Көкшетауға дейін әлемдегі ең жоғары кернеуі бар айнымалы токтың әуе электр желісі. Ол "Итат — Барнауыл — Екібастұз — Көкшетау — Қостанай — Челябі" (Сібір — Қазақстан — Орал) әуе электр желісінің бір бөлігі. Жобаланған кернеуі 1150 кВ. 
Ұзындығы  432 километр, тіректерінің орташа биіктігі 45 метр. Фазалардың тарамдалуы қолданылады: бір фаза 8 бөлек сымнан тұрады, аралықтардың арасында орналасқан өткізгіштің салмағы 50 тоннаны құрайды. 
Сібір — Қазақстан — Орал желісінің ұзындығы 2344 километр болса, оның 1421 километрі Қазақстанда орналасқан.
Қыз Жібек (айрық)

**[[Қыз Жібек]]** — қазақ халқының лиро-эпостық дастаны.

## Басқа мағыналары
### Өнер
* Қыз Жібек — Қазақфильм киностудиясы түсірген фильм.
* Қыз Жібек — опера.
### Топонимика
* Қыз Жібек көшесі — Алматыдағы көше.
* Қыз Жібек көшесі — Астанадағы көше.
Цедыня

**Цедыня** () — Польшадағы қала, Грыфинск повят, Батыс Померан воеводалығы құрамында. Қалалық-ауылдық коммуна мәртебесіне ие. 1,67 км² аумақты алып жатыр. Халқы — 1686 адам (2005 ж.).

## Галерея

18-06-12-Cedynia RRK4562.jpg
Cedynia muzeum.jpg
Center of Cedynia (1).jpg
Cedynia - panoramio (2).jpg
Cedynia ratusz.jpg
Zehden1.jpg
Zehden4.jpg
Zehden3 kirche.jpg


## Сілтемелер
* Қаланың ресми парақшасы

Санат:Польша қалалары
Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі

**Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Елшілігі** — Қазақстанның Ұлыбританиядағы дипломатиялық миссиясы, ол Лондонда Пэлл Мэлл-да орналасқан. Бұған дейін елшілік ғимараты Оңтүстік Кенсингтонда болған.

## Тарихы

солға|нобай|Бұрынғы елшілік ғимараты
Қазақстан Республикасы мен Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 19 қаңтарда орнатылған. Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі 1996 жылғы ақпанда ашылған. 2022 жылғы 6 қазанда Мағжан Жанботаұлы Ілиясов Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. 

Елшілік Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің жүйесіне енеді және ҚР Ұлыбританиядағы мүдделеріне өкілдік етеді.
[солға|нобай|Елшілік кіреберісіндегі [Қазақстан елтаңбасы|Қазақстан Елтаңбасы]]

## Міндеттері
Елшіліктің негізгі міндеттері:

* Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саяси курсын іске асыру;
* Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Құрама Корольдіктегі құқықтары мен мүдделерін қорғау;
* Қазақстан Республикасының Ұлыбританиямен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің Ұлыбританиямен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту;
* Қазақстан Республикасының Құрама Корольдікпен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жасау;
* консулдық қызмет;
* өзге де міндеттер.

ҚР Ұлыбританиядағы Елшілігі сондай-ақ Қазақстанның Ирландия Республикасындағы және Исландиядағы өкілдігі болып табылады.

## Тағы қараңыз

* Қазақстан — Ұлыбритания қатынастары

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Польшадағы Елшілігі

**Қазақстанның Польшадағы Елшілігі**  — Польшада орналасқан Қазақстандық дипломатиялық өкілдік.

## Тарихы

Қазақстан мен Польша арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылдың 6 сәуірінде орнатылған.

Қазақстан Республикасының Польшадағы Елшілігі 2000 жылғы қазанында ашылған.

Әлім Қирабаев  2020 жылдың наурызынан бастап Қазақстанның Польшадағы Елшісі болып тағайындалды. 

## Елшіліктің негізгі міндеттері:

* Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саяси курсын іске асыру;
* Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Польша Республикасындағы  құқықтары мен мүдделерін қорғау;
* Қазақстан Республикасының Польшамен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің Польша Республикасымен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту;
* Қазақстан Республикасының Польша Республикасымен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жасау;
* консулдық қызмет;
* өзге де міндеттер.

## Консульдықтар
Польшаның Краков, Гданьск, Вроцлав, Катовице және Белосток қалаларында Қазақстан Республикасының бес Құрметті консулдықтары қызмет етуде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Эве

**Эве** (*эвегбе*) — Гананың оңтүстік-шығысындағы және Тогоның оңтүстігіндегі халық. Негізінен Гананың оңтүстік-шығысында (Вольта аймағы) және Тогоның оңтүстігінде (Жағалау аймағы мен Үстірт аймағының оңтүстігінде) Вольта және Куффо өзендерінің төменгі ағысының арасында тұрады. Ганадағы саны шамамен 4 миллион адам, Тогода – 2,5 млн. Олар сонымен қатар Бенин, Буркина-Фасо, Либерия, Кот-д’Ивуарда тұрады.

## Тілі
Олар эве, эвегбе немесе аджагбе тілінде сөйлейді, тілі Нигер-Конго макроотбасыныі ква отбасына жатады.

## Діні
Эвелер арасында ежелгі нанымдар (табиғат күштеріне табыну, ата-бабаларға табыну) кең таралған, олардың бір бөлігі ислам мен христиан дінін ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, жүгері, көкөніс, экспорттық дақылдар – кофе, какао бұршақтары, мақта, кокос және майлы пальма жемістері), мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, шошқа, құс), жағалауда – балық аулау. Қолөнер (тоқымашылық, керамика, ағаш ою, өру, т.б.) өз мәнін жоғалтуда.
Эве әйелдері дәстүрлі түрде көтерме және бөлшек сауда деңгейінде ірі саудагерлер болып табылады. Дүкендер мен сауда операцияларының көпшілігін толығымен әйелдер бақылайды.

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауыл және көпбалалы қауымдар құрайды. Ауылдық шешімдерді ақсақалдар жиналысы қабылдайды. Тауар-ақша қатынастарының дамуымен қауымдастық бірте-бірте ыдырай бастады.

Дәстүрлі тұрғын үйлері - төбесі сабанмен және пальма жапырақтарымен жабылған тік бұрышты саздан жасалған үйшіктер, жағалауда - қадаларда орналасқан. Тұрғын үйдің жанында астық қоймалары, мал қоралары және басқа да шаруашылық құрылыстары бар. Ауыл орталығында әдетте мерекелер мен халық жиналыстары өтетін алаң, ал үлкен ауылдарда базарлар бар.

Ерлерге арналған күнделікті киім – кең көйлек, шалбар. Мерекелік киімнің негізгі бөлігі түрлі-түсті, әдетте матадан жасалған кең *тога* болып табылады. Әйелдер киімі – белге оранған мол мата, жеңіл күртеше, әшекей бұйымдар – алқа, сырға, білезіктер.

Дәстүрлі тағам – күріш, соустары бар жүгері, ұсақталған кептірілген маниоктан жасалған ботқа түрі - *гари*.

Халық аңыздары, жырлар, мәтелдер, ертегілер т.б. сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Того халықтары
Қазақстанның Америка Құрама Штаттарындағы Елшілігі

**Қазақстан Республикасының Америка Құрама Штаттарындағы Елшілігі** () — Қазақстан Республикасының Америка Құрама Штаттарындағы дипломатиялық миссиясы. Елшілік АҚШ астанасы Вашингтон қаласында орналасқан.

## Тарихы

Қазақстан Республикасы мен Америка Құрама Штаттар арасындағы дипломатиялық қатынастар 1991 жылғы 26 желтоқсанда орнатылған. Қазақстанның АҚШ-тағы Елшілігі 1992 жылғы 30 қазанда ашылған. Е.Н. Ашықбаев 2021 жылғы сәуірден бастап Қазақстан Республикасының АҚШ-тағы Елшісі болып табылады.

Елшілік Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің жүйесіне енеді және Қазақстан Республикасының АҚШ-тағы мүдделеріне өкілдік етеді.

## Елшіліктің негізгі міндеттері

* Қазақстан Республикасының АҚШ-тағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саяси курсын іске асыру;
* Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Америка Құрама Штаттарында құқықтары мен мүдделерін қорғау;
* Қазақстан Республикасының АҚШ-пен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің АҚШ-пен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту;
* Қазақстан Республикасының АҚШ-пен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жасау;
* консулдық қызмет;
* өзге де міндеттер.

Елшілік ғимараты-1888 жылы салынған үлкен жамбас төбесі, көрнекті мұржалары және ерекше дөңгелек бұрыштық мұнарасы бар Ричардсон стиліндегі кең кірпіш үй. Үйді Чарльз мен Сэмюэль Эдмонтон бай газет шығарушының жесірі Сюзан Шилдс үшін жобалаған және салған. Бұл үйде бұрын АҚШ-тың 27-ші вице-президенті Джеймс Шерман болған. Ғимараттың сыртында Қазақстанның тәуелсіздігін бейнелейтін Алтын адам монументінің кішірек нұсқасы орналасқан.

## Елшілер

* Әлім Жамбурчин (1992-1994)
* Төлеутай Сүлейменов (1994-1996)
* Болат Нұрғалиев (1996-2000)
* Қанат Саудабаев (2001-2007)
* Еран Ыдырысов (2007-2012)
* Қайрат Омаров (2013-2017)
* Ержан Қазыханов (2017-2021)
* Ержан Ашықбаев (2021-*қазіргі уақыт*)

## Байланыс
* Жұмыс кестесі: дүйсенбіден жұмаға дейін (екі мемлекеттің мереке күндерінен басқа), келушілерді қабылдау: 9: 00-18: 00
* Телефон: +1 (202)-232-5488
* Электронды пошта: washington@mfa.kz

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Мароккодағы Елшілігі

**Қазақстанның Мароккодағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Марокко Корольдігіндегі дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

Қазақстан Республикасы мен Марокко Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 26 мамырда орнатылды.

2020 жылғы 30 желтоқсанда ҚР Президентінің Жарлығымен Қазақстанның Мароккодағы Елшілігі ашылды.

2021 жылғы наурыздан бастап Саулекүл Сайлауқызы Қазақстан Республикасының Марокко Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі болып табылады.

Дипломатиялық өкілдік Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жүйесіне кіреді және Қазақстанның Мароккодағы мүдделеріне өкілдік етеді.

Сонымен қатар, Елшілік Қазақстан мен Ислам әлемінің білім, ғылым және мәдениет ұйымымен (ИСЕСКО) ынтымақтастық және Батыс Африка құрылығындағы Бенин, Буркина-Фасо, Габон, Гвинея-Бисау, Кот-д’Ивуар, Кабо-Верде, Гамбия, Мавритания, Мали, Сенегал, Сьерра-Леоне, Тогоға, яғни Батыс Африкадағы 12 мемлекетпен байланыстар үшін жауапты болып келеді.

## Елшіліктің негізгі міндеттері:

* Мароккода Қазақстанның ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету, сыртқы саяси бағытын іске асыру;
* Мароккодағы Қазақстанның азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтары мен мүдделерін қорғау;
* Қазақстан Республикасының Марокко Корольдігімен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарына, қоғамдық ұйымдарына және іскер топтар өкілдеріне Мароккомен байланыстарды орнатуға және қатынастарды дамытуға жәрдем көрсету;
* Қазақстан Республикасының Марокко Корольдігімен халықаралық шарттарының жобаларын жасасу, орындау және тоқтату туралы ұсыныстарды дайындауға қатысу, екі ел арасындағы шарттардың орындалуына бақылауды жүзеге асыру;
* ИСЕСКО-мен ынтымақтастықты дамыту;
* Батыс Африканың аталған 12 мемлекетімен Қазақстан арасындағы саяси, сауда-экономикалық, мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты нығайту;
* консулдық функцияларды жүзеге асыру;
* басқа функциялар.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Мысырдағы Елшілігі

**Қазақстанның Мысырдағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Мысыр Араб Республикасындағы дипломатиялық миссиясы. 

## Дипломатия

Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 6 наурызда орнатылды.

Қазақстанның Каирдегі Елшілігі 1993 жылы сәуірде ашылды. 2020 жылдың қыркүйегінен бастап Лама Шариф Қайрат Қайырбекұлы Қазақстан Республикасының Мысырдағы Елшісі болып табылады.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Оңтүстік Африкадағы Елшілігі

**Қазақстанның Оңтүстік Африкадағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африка Республикасындағы дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африкадағы Елшілігі 2013 жылғы желтоқсан айынан бастап жұмыс істей бастады.

Қазақстан Республикасының ОАР-дағы тұңғыш Төтенше және Өкілетті Елшісі қазақстандық мемлекеттік қайраткер, дипломат Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев болды, бұл жоғары лауазымдағы қызметті ол 2014-2019 жж. атқарған.

2019 жылғы 12 шілдеде Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африкадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі ретінде Қанат Қобыландыұлы Тумыш болып тағайындалды. Ол 2019 жылғы 15 қазанда өзінің сенім грамоталарын ОАР Президенті С.Рамапозаға тапсырды.

2023 жылғы 11 қаңтарда Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африка Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Экои

**Экои** (*эджагам*) — Батыс Африкадағы халықтар тобы. Олар Нигерияның оңтүстік-шығысындағы Кросс өзенінің шығысында (100 мың адам - ​​2017, бағалау) және Камерунның батысында (100 мың адам) тұрады. Жалпы саны 820 мың адам.

Оларға экои, ака­жу, эд­жа­гам (обанг, кеа­ка), нкумм, нде (удом, мбен­кпе, экам­ту­лу­фу), нсе­ле, нкем (нким), ман­та (нта, атам), ннам (ндем) т.б. кіреді.

## Тілі
Тілі - экои (эжагам) тілі, нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тобына жатады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Дәстүрлі нанымдар ата-баба культтері мен табиғат күштерімен байланысты.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, тәтті картоп, жержаңғақ), аңшылық, тоқымашылық, керамика, ағаш ою (көбінесе былғарыдан жасалған маскалар, ата-бабалардың мүсіндері).

## Тұрмыс салты
Әлеуметтік ұйымның негізін ауыл қауымдастығы, көп балалы отбасылар, рулық ұйым, экоилар құрған және Оңтүстік Нигерияға кеңінен таралған «барыс адамдарының» ерлер жасырын қоғамы, әйелдердің құпия қоғамдары (Экпа немесе Мбоандем) құрайды), жас институттары т.б. Туыстық есеп унилатеральды, некеге тұру вирилокалдылық және авунлокалдылық.

Тұрғын үйлері конустық төбесі бар дөңгелек үйшіктер.

Дәстүрлі киімдері - жамбасты орайтын белдемше.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ботқалар).

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Камерун халықтары
Қазақстанның Эфиопиядағы Елшілігі

**Қазақстанның Эфиопиядағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикадағы Елшілігі Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 31 қаңтардағы № 745 Жарлығымен ашылды.

Қазақстан мен Эфиопия, Батыс, Орталық және Шығыс Африканың бірқатар басқа мемлекеттер арасындағы саяси, мәдени және гуманитарлық ынтымақтастық, сауда, инвестиция, қорғаныс, ғарыш, спорт және т.б. салаларда екі жақты ынтымақтастықты дамыту Елшіліктің негізгі жұмыс бағыты болып табылады.

## Юрисдикция
Елшілік Африка Одағымен, UNECA, IGAD, БҰҰ Найроби офисімен аккредитациясы бар ынтымақтастықты дамытуға атсаласуда.

Африка Одағы - Африканың 55 мемлекетін біріктіретін халықаралық үкіметаралық ұйым, Африка бірлігі ұйымының мұрагері. Штаб-пәтері Аддис-Абеба қ., Эфиопия.

UNECA –БҰҰ-ның Африка үшін экономикалық Комиссиясы - БҰҰ-ның аймақтығы бес комиссиясының бірі. Комиссия мандаты – оған мүше мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік дамуына ықпал ету, аймақтық интеграция және Африканың дамуы үшін халықаралық ынтымақтастықтың кеңеюі болып табылады. Штаб-пәтері Аддис-Абеба қ., Эфиопия.

IGAD – Шығыс Африканы дамыту жөніндегі үкімет аралық орган. Джибути, Судан, Сомали, Эфиопия, Эритрея, Кения және Уганда мемлекеттері кіреді. Штаб-пәтері Жибути-сити қ., Жибути.

БҰҰ Найробидегі офисі – БҰҰ-ның Найроби қаласы (Кения) ресми кеңсесі,  БҰҰ-ның Африкадағы штаб-пәтері және БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы (ЮНЕП) және БҰҰ-ның адам қоныстану бағдарламасы (БҰҰ-Хабитат) офистері орналасқан.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Ауғанстандағы Елшілігі

**Қазақстанның Ауғанстандағы Елшілігі**  — Қазақстан Республикасының Ауғанстан Республикасындағы дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

Дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 12 ақпанда орнатылды.

1993 жылы Қазақстан Республикасында  Ауғанстан Ислам Республикасының  Елшілігі ашылды. 2003 жылы Ауғанстанда Қазақстан Елшілігі ашылды.

2018 жылы сәуірден бастап Ә.О.Есенгелдиев Ауғанстандағы Қазақстан Елшісі.

2018 жылы қазаннан бастап М.Ф.Азими Қазақстандағы Ауғанстан Елшісі.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Марат Кәрімжанұлы Қарабаев

**Марат Кәрімжанұлы Қарабаев** (4 шілде 1987 жыл, Ташкент облысы) — қазақстандық саясаткер, инженер, экономист. Бұрын Көлік министрі (2023–2025), Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі (2023) және вице-министрі (2021–2023) лауазымдарында болған.

## Ерте жылдары және білімі
Марат Қарабаев 1987 жылғы 4 шілдеде, Кеңестік Өзбекстанның Ташкент облысында дүниеге келген. Ташкент көлік-жол институтында, 2010 жылы өндірістік-жүйелік инженерия мамандығына Болашақ бағдарламасымен Ковентри, Ұлыбританиядағы Уорик университетінде және 2015 жылы экономист мамандығына Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінде оқуын бітірген.

## Мансабы
Еңбек жолын Қарабаев 2011 жылы, Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің Су шаруашылығы желілерін пайдалану және дамыту департаментінің сарапшысы ретінде бастады.

2011–2013 жылдары аралығында ол Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Жаңа технологиялар және энергия үнемдеу департаменті қызмет көрсету саласын технологиялық дамыту басқармасының бас сарапшысы болды.

2014–2015 жылдары Қарабаев Оңтүстік Қазақстан облысының кәсіпкерлік және индустриалды-инновациялық даму басқармасы басшысының орынбасары қызметінде болса, 2015 жылдан 2017 жылға дейін сол басқарманың басшысы болып тағайындалды.

2018 жылғы тамызда ол үкіметке қайта оралды, Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Қорғаныс-өнеркәсіп кешенін дамыту департаментінің директоры болып тағайындалды, сол қызметте 2019 жылғы шілдеге дейін болды. 2019 жылғы тамыздан 2020 жылғы шілдеге дейін ол Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Қорғаныс-өнеркәсіп кешенін дамыту департаментінің директоры қызметінде болған.

2020 жылғы 13 шілдеде Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов бұйрығымен Марат Қарабаев Индустриалды даму комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Оның ізашары Қанат Байытов болды.

2021 жылғы 8 шілдеде ол Индустрия және инфрақұрылымдық даму вице-министрі болды, бұл қызметін ол 2023 жылғы 4 қаңтарда дейін жалғастырды.

2023 жылғы 4 қаңтарда президент Тоқаев жарлығымен Марат Қарабаев Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі лауазымына тағайындалды.

Сол жылғы 2 қыркүйекте Қарабаев басқарған министрлік ыдыратылды, оның орнына Өнеркәсіп және құрылыс пен Көлік министрліктері құрылды. Жаңа құрылған Көлік министрлігін басқаруға Қарабаев таңдалды. 2025 жылғы 8 маусымда қызметінен босатылды.

Сонымен қатар Марат Қарабаев 2023 жылғы 5 қаңтардан 28 қазанға дейін Бәйтерек ұлттық холдингі Директорлар Кеңесінің мүшесі болды.

## Жеке өмірі
Марат Қарабаев үйленген, бірнеше баласы бар.

## Дереккөздер

Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті түлектері
Санат:Ташкент көлік-жол институты түлектері
Санат:Уорик университеті түлектері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан көлік министрлері
Санат:Қазақстан индустрия министрлері
Санат:Өзбекстан қазақтары
Қазақстанның Әзірбайжандағы Елшілігі

**Қазақстанның Әзірбайжандағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Әзірбайжан Республикасындағы дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

1992 жылғы 27 тамызда Қазақстан Республикасы мен Әзірбайжан Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастар орнатылды.

1994 жылы 16 желтоқсанда Баку қаласында Қазақстан Республикасының Әзірбайжан Республикасындағы Елшілігі ашылды.

2004 жылғы наурыздан бастап Астана қаласында Әзірбайжанның Қазақстандағы Елшілігі, 2008 жылғы қыркүйектен бастап – Әзірбайжанның Ақтау қаласындағы Бас Консулдығы жұмыс істейді.

2019 жылғы 30 қыркүйектен бастап Қазақстан Республикасының Әзірбайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов болып табылады.

2023 жылғы 18 сәуірден бастап Ә.Д. Байел Қазақстан Республикасының Әзірбайжан Республикасындағы Елшісі болып табылады.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Армениядағы Елшілігі

**Қазақстанның Армениядағы Елшілігі**  — Қазақстан Республикасының Ауғанстан Республикасындағы дипломатиялық миссиясы.

## Дипломатия

1992 жылғы 27 тамызда Қазақстан Республикасы мен Армения Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды.

1992 жылғы қазан айынан бастап Қазақстан Республикасында Армения Республикасының Елшілігі жұмыс істейді.

2007 жылғы 1 наурыздан бастап Армения Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігі жұмыс істейді.

2021 жылғы 12 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Армения Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып Болат Иманбаев тағайындалды.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Этсако

**Этсако** — Нигерияның оңтүстік бөлігінде тұратын халық. Жалпы саны шамамен 274 мың адам. Қазіргі уақытта Эдо штатының үш жергілікті өзін-өзі басқару аймағын алып жатыр. Олар: Шығыс Этсако, Батыс Этсако және Орталық Этсако.

## Тілі
Нигер-Кордофан отбасының ква тобының эдо тілінің диалектілерінде сөйлейді.

## Діні
Сенушілер – сүнниттік мұсылмандар, көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, жүгері, пальмалардың әртүрлі түрлері). Ет бағытында ірі қара мал, қой, ешкі, құс өсіріледі. Аңшылық пен балық аулау белгілі бір маңыздылығын сақтаған. Қолөнердің ішінде ұсталық, тоқымашылық, ағаш ою өнері дамыған. Көрші халықтармен сауда-саттық дамыған.

## Тұрмыс салты
Қоғамдастық екі жақты туыстық қатынастағы көп балалы отбасылардан тұрады. Неке вири- немесе уксорилокальды болуы мүмкін. Жас класс жүйесі үлкен рөл атқарады.

Елді мекендері, әдетте, сызықтық түзу орналасқан, отаршылдық дәуірде олар еуропалықтар салған жолдар бойына қоныстана бастады. Дәстүрлі тұрғын үйлері төртбұрышты, бір немесе екі қабатты, көбінесе көп бөлмелі, кейде верандасы бар. Қабырғалары балшықпен сыланған сырықтардан немесе бағаналардан, шатыры екі немесе төрт еңісті, пальма жапырақтарымен, сабанмен немесе шөппен жабылған.

Дәстүрлі киімі белге немесе кеудеге оралған ақ немесе ақ-көк мата бөлігі - *ивбиосакон*, қазір Еуропалық костюм элементтерімен толықтырылған.

Этсако халқы эцакор музыкасымен кеңінен танымал.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Йен Брайс

**Йен Брайс** () — ағылшын кинпродюсері. Джедайдың оралуында көмекші болып мансабын бастаған Брайс Трансформерлер фильм сериясы және Қатардағы жауынгер Райанды құтқару фильмі сияқты жобалардың жарық көруіне салған үлесі үшін белгілі.

## Өмірбаяны
Йен Брайс Бристоль, Англияда тәрбиеленді, ересек болғанда АҚШ жеріне көшті. Әйелі Тэйлорға үйленгесін олар бірге Лос-Анджелеске көшті.

Брайс көптеген марапаттарға, соның ішінде бірнеше «Алтын глобус» марапаттарына, «Оскар сыйлығы» марапаттарына және продюсер ретіндегі жұмысы үшін BAFTA номинацияларына ие болды және ұсынылды. Стивен Спилбергтің Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Қатардағы жауынгер Райанды құтқару» драмасы үшін ол «Алтын глобус» сыйлығын және «Оскар сыйлығы марапаттары» мен BAFTA номинацияларын жеңіп алды. Бұл фильм 1998 жылдың ең көп табыс әкелген фильмдерінің бірі болды. Брайс XXI ғасырдағы ең үлкен кинофраншизалардың бірі болып табылатын Трансформерлер фильм сериясының барлық фильмдерін бірлесіп түсірді.

## Жеке өмірі
Ол екі баласы, Алекс пен Мак және әйелі Тэйлормен бірге Лос-Анджелес, Калифорнияда тұрады.

## Фильмографиясы

**Өзге қызметі**

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания кинопродюсерлері
Эфик

**Эфик** — Нигериядағы халық. Көбінесе ибибо субэтникалық тобы ретінде қарастырылады. Олар Биафра шығанағының жағалауын Кросс өзенінің төменгі ағысынан Камерунның шекаралас аймақтарына дейін мекендейді.
Саны 704 мың адам (2022, бағалау), сонымен қатар Камерунда – 17 мың адам, Ганада – 30 мың адам, Сьерра-Леонеде – 3 мың адам, Экваторлық Гвинеяда – 3 мың адам, Ұлыбританияда – 10 мыңға жуық адам, АҚШ-та – 5 мың адам. Жалпы саны – шамамен 800 мың адам (2022, бағалау).

## Тілі
Тілі - иббио тілінің диалектілерінің бірі. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, христиандар.

## Кәсібі
Олар егіншілікпен (ямс, маниок), саудамен, балық аулаумен, аңшылықпен айналысады. Қолөнердің ішінде ағаштан ою, моншақпен өңдеу, шеттен әкелінген мыс лоток қуу дамыған.
Эфик аумағындағы ең үлкен қала Калабар ұзақ уақыт бойы Гвинея шығанағы жағалауындағы құл саудасының орталықтарының бірі болды.

## Тұрмыс салты
Еуропалық отарлаудың алдында да әлеуметтік жіктелу басталып, құлдық кең тарады. Әлеуметтік ұйымның негізін ауыл және көпбалалы қауым құрайды, рулық ұйым сақталған. Туыстық есеп – патрилинейлік, неке қонысы – патрилокальдық.

Эфиктер үлкен ықшам ауылдарда тұрады. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары ағаш қаңқалы, сазбен сыланған, шатыры пальма жапырақтарымен жабылған.

Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын белдік, әйелдер тізеге дейін белдемше киеді.

Тамағы негізінен өсімдік тектес тағамжар (ботқалар, бұқтырылған тағамдар).

Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер мен ертегілер.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Камерун халықтары
Санат:Гана халықтары
Якё

**Якё** — Нигериядағы халық, Кросс өзенінің сол жағалауын мекендейді. Саны 50 мыңға жуық. Халық құрамына укор (үгеп), идоми, нко, экури, нкпани субэтникалық топтары кіреді.

## Тілі
Олар локё тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, христиандар. Бұрын каннибализм болған.

## Тұрмыс салты
Аңыз бойынша олар Кросс өзеніне шығыс жақтан келді. Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, жүгері, маниок, жержаңғақ, бұршақ, банан) және аңшылық және мал шаруашылық. Негізгі қолөнері ұсталық және тігіншілік және ағаш ою.

Дәстүрлі қоғамдық ұйым: көсемдік, аталық рулық топтар. Отбасы шағын, неке патрилокальды.

Дәстүрлі киімдері — белдік қомыттар. Тағамдары негізімен өсімдіктекті келеді, әсіресе ащы дәмдеуіштер қосылған ботқалар.

Тұрғын үйлері тікбұрышты, қабырғалары ағаштан, шатырлары пальма бұтақтарынан жасалған.

Жанұяларында полигиния кездеседі, екіжақты кросскузендік неке де болады.

Олар ертегілерді айтуды және әндерді салуды жақсы көреді.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Яунде (халық)

**Яунде** (*евонде*, *евондо*, *бети*) — Камерундағы фанг тобының халқы (Яунде қаласының айналасы және Ньонг өзенінің орта ағысы). Халық саны 100 мың адам.

## Тілі
Тілі - евондо тілі.

## Діні
Сенушілер негізінен католиктер.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі - тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, ямс, маниок, таро, банан, май пальмасы). Олар сондай-ақ какао, банан және май пальмасы плантацияларында және Яунде қаласындағы өнеркәсіптік кәсіпорындарда жұмыс істейді. Дәстүрлі қолөнерден - ағаш және піл сүйегінен ою (ата-баба мүсіншелері, жануарлардың бейнелері, тұрмыстық заттар), керамикалық бұйымдар жасау, кілемше тоқу дамыған.

## Тұрмыс салты
Яунде, еуропалық жаулап алудан бұрын тек еркін саяси ұйымға ие болды және олардың қоғамы негізінен тең құқылы болып қала береді. Яунде қоғамының маңызды бірліктері – аталық ұрпақ бойынша анықталған генеалогиялық туысқан рулар, осы рулар ішіндегі тектік топтар және рулардың еркін байланысқан топтары болып табылатын ірі тайпалық құрылымдар. Яунде қоғамы бөлінген жас топтары соңғы жылдары маңыздылығы төмендеді.

Ауылдар ықшам, жол немесе өзен бойында орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары қаңқалы, төбесі биік, пальма жапырақтары мен қамыстан жасалған.

Негізгі тағамы – ботқалар, бұқтырылған тағамдар, ямстан жасалған қамыр тәрізді пасталар, маниок, банан, тары, т.б.

Ән және би фольклоры сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Қазақстанның Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Елшілігі

**Қазақстанның Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Біріккен Араб Әмірліктеріндегі дипломатиялық миссиясы. Елшілік БАӘ астанасы Абу-Даби қаласында орналасқан.

## Тарихы

Қазақстан Республикасы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасында дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 жылғы 1 қазанда орнатылды. Қазақстан Республикасының Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Елшілігі 2006 жылдың қыркүйегінен бастап жұмыс істейді. 

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Вьетнамдағы Елшілігі

**Қазақстанның Вьетнамдағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Вьетнам Социалистік Республикасындағы дипломатиялық миссиясы. Елшілік Вьетнам астанасы Ханой қаласында орналасқан.

## Тарихы

1991 жылы 27 желтоқсанда Вьетнам Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады.

1992 жылы 29 маусымда дипломатиялық қатынастар орнатылды.

2008 жылы Қазақстанда Вьетнамның Елшілігі ашылды.

2013 жылы Вьетнамда Қазақстанның Елшілігі ашылды.

2019 жылдың 18 мамырынан бастап Ерлан Байжанов Қазақстанның Вьетнамдағы Елшісі қызметін атқаруда.

2022 жылдың 3 ақпанынан бастап Фам Тхай Ньы Май ханым Вьетнамның Қазақстандағы Елшісі қызметін атқаруда.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері
Қазақстанның Жапониядағы Елшілігі

**Қазақстанның Жапониядағы Елшілігі** — Қазақстан Республикасының Жапониядағы дипломатиялық миссиясы. Елшілік Жапония астанасы Токио қаласында орналасқан.

## Тарихы

1991 жылы 28 желтоқсанда Жапония Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады.

1992 жылы 26 қаңтарда дипломатиялық қарым-қатынастар орнатылды.

1993 жылы қаңтарда Алматы қаласында Жапонияның Елшілігі ашылды (2005 жылы қаңтардан бастап Астана қаласында қызмет етуде). 

1996 жылы ақпаннан бастап Токио қаласында Қазақстанның Елшілігі қызмет етеді. 

2021 жылы мамырдан бастап Қазақстанның Жапониядағы Елшісі - Сабыр Есімбеков.

2021 жылы сәуірден бастап Жапонияның Қазақстандағы Елшісі - Джун Ямада.

## Байланыс

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері