open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қазақстан — Тәжікстан қатынастары

[нобай|250x250 нүкте|[Еуразиялық Экономикалық Одақ|Еуразиялық Экономикалық одақ жиналысы, Бурабай, Қазақстан]]
**Қазақстан — Тәжікстан қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Тәжікстан Республикасы арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. 1993 жылы 7 қаңтарда орнатылды.  Екі ел де бұрын кеңестік республикалар болған. Енді олар БҰҰ, ТМД, ҰҚШҰ, ШЫҰ сияқты өңірлік және халықаралық ұйымдар шеңберінде өзара іс-қимыл жасайды.

## Сипаттамалары

## Тарихы
Тәжікстан елшілігі Астанада 1993 жылдың маусымынан бастап жұмыс істейді. Қазақстанның Душанбедегі дипломатиялық өкілдігі 1998 жылғы сәуірден бастап жұмыс істейді, алайда ол 2001 жылғы қаңтарда елшілік мәртебесін алды.

Тәжікстан басшысы Эмомали Рахмон 1993 жылы ресми сапармен Қазақстан астанасына барды. Осы сапар барысында Тәжікстан Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы қатынастардың негіздері туралы шартқа қол қойылды. Тәжікстан басшысының Қазақстанға келесі сапарлары 1995 және 2008 жылдары өтті. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Тәжікстанға ресми сапарлары 2000 жылдың маусымында және 2007 жылдың қыркүйегінде өтті.

1995 жылы сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия құрылды. Өткен комиссия отырыстары 1998, 2001, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 Қазақстан мен Тәжікстан астаналарында екі елдің қарым-қатынасында маңызды рөл атқарды.

Тәжікстан мен Қазақстан ынтымақтастығының шарттық-құқықтық базасы 1993 жылдан бастап 2011 жылға дейінгі кезеңде қол қойылған 75 құжаттан тұрады, оның 50-і елдер арасындағы өзара іс-қимылдың көптеген салаларын қамтиды.

## Экономикалық ынтымақтастық
Тәжікстан Қазақстанға электр энергиясын, мақта, алюминий бұйымдарын, тоқыма материалдарын жеткізеді. Тәжікстан Қазақстаннан астық, ұн өнімдері, мұнай өнімдерін сатып алады. 2007 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың Душанбеге сапары барысында Қазақстан-Тәжікстан тікелей инвестициялар қорын құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.

2013 жылы республикалар арасындағы тауар айналымы 700 млн АҚШ долларынан асты. Бұл көрсеткішті миллиард долларға жеткізгісі келетіні жарияланды.

## Қазақстанның Тәжікстандағы елшілері
# Аманжол Жанқұлиев (2001-2003)
# Еран Әбілдаев (2004-2008)
# Абдулталип Ақметов (2008-2011)
# Әбігай Смақұлов (2011-2017)
# Асқар Тәжібаев (18 наурыз 2019 ж. - 14 наурыз 2022) 
# Уәлихан Төреханов (15 наурыз 2022 - қазіргі уақыт)

## Тәжістанның Қазақстандағы елшілері
# Ализода Назирмада
# Хайрулло Ибозода

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Тәжікстанның халықаралық қатынастары
Қособа (батпақ)

**Қособа** – Тобыл алабындағы батпақ. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қарабалық ауданы Қособа ауылынан батысқа қарай 2 км жерде, теңіз деңгейінен 212 м биіктікте жатыр. 

## Жер бедері
Аумағы 10 км2, ұзындығы 4 км, енді жері 3,1 км, жағалау бойының ұзындығы 15,4 км. Батпақтың басым бөлігін қамыс, құрақ басқан. Көктем айларында аумағында шағын көлдер пайда болады. Жылдың басқа мезгілінде шалшықты батпаққа айналады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысы географиясы
Майлықарашаадыр

**Майлықарашаадыр** – Терісаққан өзенінің сол жағалаулық аңғарындағы шоқылар. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Атбасар ауданының оңтүстігінде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 319 м. Бірнеше жеке шоқылардан тұратын Майлықарашаадыр оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-ге созылып жатыр, енсіздеу беткейлері жатық келген. Енді жері 10–12 км шамасында. Шығыс шоқыларының беткейлерінде қорымтас үйінділері кездеседі. Жазық далаға ұласатын батыс беткейі сай-жыралармен тілімденген. 

## Өсімдігі
Шоқылар аңғарында тобылғы, қараған аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Оңтүстік-шығыс етегінде бұлақтар көп. Алабы мал жайылымы, шығыс етегі шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Атбасар ауданы таулары
Санат:Қазақстан шоқылары
Луис Гедеш

**Луис Энрике Гедеш** (; 22 мамыр 1999) — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Санат:Бразилия футболшылары
Степан Васильевич Сикач

**Степан Васильевич Сикач** (; 8 қыркүйек 1988, Тирасполь, Молдаван КСР, КСРО) — молдовалық футболшы, қақпашы.

Молдова жастар құрамасында ойнаған.

## Жетістіктері

### Командалық
* Жасөспірімдер арасындағы Молдова чемпионы: 2005, 2006
* Ресей : 2015-лигасы кубогы
* Грузия чемпионатында 2-орын: 2018
* Грузия чемпионы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Молдова футболшылары
Санат:Ахмат ФК ойыншылары
Санат:Волгарь ФК ойыншылары
Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Динамо Тбилиси ФК ойыншылары
Санат:Самтредиа ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Қуаныш Білянұлы Қарақұлов

**Қуаныш Біләнұлы Қарақұлов** (20 маусым 1977 жыл, ) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, жартылай қорғаныста да ойнаған.

## Карьерасы
Шымкент футболының түлегі. Ұзақ жылдар бойы "Жігер" клубында доп тепті. 2000 жылы бір маусым ЦСКА-Қайрат клубында ойнап, 26 ойында алаңға шықты.

2001 жылы "Атырауға" ауысты. "Атырау" сапында УЕФА Кубогында "Матадорға" қарсы екі ойында алаңға шықты. 2003 жылы да осы турнирде "Левскиге" қарсы екі матчқа қатысты.

2004 жылы Шымкентке қайта оралып, "Ордабасы" футболшысы атанды. 

2010 жылы "Қайсарға" ауысты. Маусым соңында "Гефест" клубында ойнады.
## Жетістіктері
### Командалық
*Қазақстан кубогы: 2007
*Қазақстан чемпионатында 2-орын: 2001, 2002
## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Жігер ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Гефест ФК ойыншылары
Нұржан Кершайызұлы Мырзалиев

**Нұржан Кершайызұлы Мырзалиев** (30 қаңтар 1956, Луговое ауылы, Луговое ауданы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК Жоғары қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, ҰҚК төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің директоры (2011-2012).

## Өмірбаяны
1956 жылы 30 қаңтарда Жамбыл облысы, Луговское ауданы, Луговое ауылында дүниеге келген. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

Еңбек жолын 1973 жылы сегіз жылдық мектепте іс жүргізуші болып бастап, кейін аудандық газетте аудармашы қызметін атқарды.

1980 жылы С.М.Киров Қазақ мемлекеттік университетінде құқықтану мамандығын бітірді.

1980-1982 жылдары — Жамбыл ауданы, одан кейін Жуалы ауданының прокуратурасында тағылымгер, Жуалы ауданы прокуратурасының тергеушісі болды.

1982-1985 жылдары — Жамбыл облысы прокуратурасының аға тергеушісі.

1985-1991 жылдары — Свердлов ауданының прокуроры.

1991-1995 жылдары — Жамбыл облысы прокурорының орынбасары.

1995-1996 жылдары — Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы басқарма басшысының орынбасары, басшысы.

1996-1997 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік тергеу комитетінің Алматы қаласы бойынша Бас басқармасы басшысының орынбасары болып жұмыс істеді, кейін Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары қызметіне ауыстырылды, содан соң Мемлекеттік тергеу комитетіне арнайы тергеу департаментінің бастығы лауазымына қайта оралды.

1998-1999 жылдары — ҰҚК Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары болды.

1999-2002 жылдары — Қазақстан Республикасы ҰҚК Тергеу департаментінің басшысының орынбасары, басшысы болды.

2002 жылдың мамырынан 2006 жылдың шілдесіне дейін — ҰҚК Ақмола облысы бойынша департаментінің басшысы болды.

2006 жылдың шілдесінен 2009 жылдың желтоқсанына дейін — ҰҚК Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы болды.

2011 жылдың ақпанында Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры қызметіне тағайындалды.

2012 жылдың шілдесінде «Арқанкерген» шекара бекетінде болған қайғылы оқиғаға байланысты қызметінен кетті.

## Марапаттары
* II дәрежелі «Айбын» ордені (2005)
* II дәрежелі «Даңқ» ордені (2016)
* Медалдар
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл
* Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін
* I дәрежелі «Мінсіз қызметi үшін» медалі
* II дәрежелі «Мінсіз қызметi үшін» медалі
* Қазақстан Республикасы прокуратурасының құрметті қызметкері
* Қазақстан Республикасы прокуратурасына 20 жыл
* Ресей ФСБ-мен ынтымақтастық үшін
* Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл мерейтойлық медалі
* «ҰҚК 25 жыл» мерейтойлық медалі

## Сілтеме
* Параграф 
* Генеалогические древа по-жамбылски 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қазақстан Республикасы прокуратурасының құрметті қызметкерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Бангладеш — Қазақстан қатынастары

**Бангладеш-Қазақстан қатынастары** — Бангладеш пен Қазақстан арасындағы екіжақты қатынастар болып табылады. Бангладеш Президенті Яджуддин Ахмед екі елдің жылы дипломатиялық қарым-қатынаста екенін және оларды одан әрі нығайту үшін жұмыс істеп жатқанын айтты. Екі ел де Ислам ынтымақтастығы ұйымының мүшелері. Екі елде де тұрақты елші жоқ. 2009 жылы Қазақстан Даккада консулдық ашу ниетін жариялады.

## Жоғары деңгейдегі сапарлар
Бангладештің бұрынғы Сыртқы істер министрі Дипу Мони 2012 жылы Астанада болды.

## Экономикалық ынтымақтастық
Бангладеш те, Қазақстан да екіжақты сауданы кеңейтуге мүдделі және осыған байланысты түрлі шаралар қабылдауда. Бангладеш тауарлары, оның ішінде джут, джут өнімдері, шай, дәрі-дәрмектер және киім-кешек Қазақстан нарығында әлеуеті жоғары тауарлар ретінде анықталды.2008 жылы екі ел екі ел арасындағы экономикалық белсенділікті арттыру үшін бірлескен экономикалық комиссия құрды. 2012 жылы Бангладеш Қазақстан нарығына бажсыз қол жеткізді. 2013 жылы Бангладештен бұрынғы сауда министрі Махбуб Ахмед бастаған жоғары лауазымды бизнес-делегация екіжақты сауданы ұлғайту жолдарын зерттеу үшін Қазақстанға барды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Бангладештің халықаралық қатынастары
Артур Сосланович Газданов

**Артур Сосланович Газданов** (26 шілде 1992, Владикавказ, Ресей) — ресейлік футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Қазақстан кубогының финалисі: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Алания ФК ойыншылары
Санат:Волгарь ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Виталий Приндета

**Виталий Валерьевич Приндета** (; 2 ақпан 1993, Дубно, Ровно облысы, Украина) — украиналық футболшы, қорғаушы, Украинаның 17, 19, 21 жастағы құрамаларында ойнаған.

## Жетістіктері

### Командалық

* Украина 1 лигасында 2-орын (1): 2009/10
* Қазақстан кубогының финалисі: 2022

## Дереккөздер

Санат:Украина футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Десна ФК ойыншылары
Санат:Волынь ФК ойыншылары
Грузия — Қазақстан қатынастары

**Грузия-Қазақстан қатынастары** — Грузия мен Қазақстан арасындағы дипломатиялық қатынастар.

## Тарих
1992 жылы 23 шілдеде елдер арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. Қатынастардың базалық құжаты 1993 жылғы 1 шілдеде қол қойылған Қазақстан мен Грузия арасындағы қатынастардың негіздері туралы шарт болып табылады.

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев алғаш рет 2005 жылғы 2–4 қазан күндері Грузияға ресми сапар жасады. Сапар барысында ол Грузия Президенті Михаил Саакашвилимен, парламент төрайымы Нино Бурджанадземен кездесті. Назарбаев Грузияның бірлігі үшін қаза тапқан қаһармандар мемориалына гүл шоқтарын қою рәсіміне қатысты, Тбилисиде салынатын жаңа «Иверия» қонақ үй кешені мен Республика алаңының іргетасын қалау шарасына қатысты, сондай-ақ Батуми теңіз портын аралады. Сапар қорытындысында азаматтардың өзара сапарлары туралы Үкіметаралық келісім және екі ел үкіметтері арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық бағдарламасы қабылданды.

Назарбаевтың президенттік кезеңінде Грузия президенттері Қазақстанға ресми және жұмыс сапарларымен алты рет келді (1993, 2005, 2007, 2008, 2010, 2017 жылдары).

## Экономикалық ынтымақтастық
Қазақстан статистика агенттігінің ақпаратына сәйкес, 2012 жылы елдер арасындағы тауар айналымы 150 млн долларды құрады. Бұл ынтымақтастық негізінен өнеркәсіп және туризм саласында өтеді.

## Мәселелер
2014 жылғы 12 мамырда ҚР СІМ - де Грузия елшісі Зураб Патарадземен жақында Қазақстан азаматтарының Грузия аумағына кіруден бас тартуы жиілеп кеткені туралы кездесу өткізіліп, Грузияның Қазақстандағы елшісіне ресми нота табыс етілді. "Сәуір айында өткен осы кездесу барысында грузин тарапына Грузия СІМ-не ресми нота беріліп, Грузияға кіруден бас тарту себептерін анықтауға жәрдемдесу сұралды, сондай-ақ осы мәселе бойынша ҚР кейбір азаматтарының өтініштерінің көшірмелері берілді" -деді ҚР СІМ баспасөз хатшысы Нұржан Айтмаханов.

## Елшілік
1992 жылы Грузия Алматыда өз елшілігін ашты, ол 2003 жылы Астанаға көшірілді.

1996 жылғы қыркүйек-Қазақстанның Әзірбайжандағы және Грузиядағы Елшілігі.

2003 жылы Қазақстанның Тбилисидегі Дипломатиялық миссиясы ашылып, 2008 жылдың қаңтарында елшілік болып қайта құрылды.

## Қазақстанның Грузиядағы елшілері
# Наурыз Губайдулаұлы Айдаров (2003-2005)
# Нұрлан Адельевич Жалғасбаев (2005-2006)
# Игорь Идеалович Мусалимов (2006-2011)
# Тұрсынов Әділ Қапанұлы (2012-2013)
# Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев (2013-2018)
# Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов (мамыр 2018 жыл - 8 желтоқсан 2022)
# Мырзалин Мәлік Кеңесбайұлы (9 желтоқсан 2022 - қазіргі уақыт)

## Грузияның Қазақстандағы елшілері
# Теймураз Гоголадзе (7 тамыз 1993 жыл  - 16 маусым 2003 жыл)
# Нугзар Рухадзе (1 шілде 2003 жыл - 20 шілде 2004 жыл)
# Зураб Шургая (15 қазан 2004 жыл - 1 ақпан 2009 жыл)
# Зураб Космава (1 ақпан 2009 жыл - 1 қазан 2009 жыл)
# Паата Каландадзе (1 қазан 2009 жыл - 1 сәуір 2012 жыл)
# Малхаз Малашхия (1 сәуір 2012 жыл - 2013 жыл)
# Патаридзе, Зураб (2013 жыл - 2016 жыл)
# Зураб Абашидзе  (1 ақпан 2017 - қазіргі уақыт)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Грузияның халықаралық қатынастары
Максим Каленчук

**Максим Николаевич Каленчук** (; 5 желтоқсан 1989, Донецк) — украиналық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

* Украина 1 лигасында 2-орын: 2014/15
* Украина 2 лигасында 2-орын: 2013/14
* Қазақстан кубогының финалисі: 2022

Санат:Украина футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Львов ФК ойыншылары
Санат:Александрия ФК ойыншылары
Санат:Витебск ФК ойыншылары
Санат:Звезда Кировоград ФК ойыншылары
Ньямвези

**Ньямвези** (өз атауы - ваньямвези) — Танзаниядағы банту тобының халқы. Олар Виктория мен Руква көлдерінің арасында (негізінен Табора аймағында, сондай-ақ Руква, Сингида және Шиньянга аймақтарында) тұрады. Саны 2,1 млн адам. (2012, бағалау). Сукума мен ирамбаға жақын.

## Тілі
Банту тілдерінің шығыс тобындағы кинямвези (нямвези) тілінде сөйлейді. Суахили тілі де кең таралған.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар, католиктер.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқапрылатывн егіншілік (сорго, тары, жүгері, банан, маниок, отаршылдық кезеңде – темекі, қант қамысы), солтүстікте – мал шаруашылығы (қысқа мүйізді зебу, ешкі, қой). 19 ғасырда олар суахили жағалауымен керуен саудасына араласып, көбінесе жүк тасымалдаушы ретінде жалданды. Аң аулау-құрметті кәсіп болып саналады. Дәстүрлі түрде темір балқыту және соғу, ағаш өңдеу дамыған.
Қазір көптеген Ньямвезилер Табор қаласының кәсіпорындарында жұмыс істейді.

## Өмір салты
Қоғамдық ұйым – ғұрыптық қызмет атқаратын аумақтық-кландық бірлестіктер болды. Қарым-қатынас есебі матри-, патри- және билинарлық болып табылады. Дәстүрлі отбасы үлкен, патриархалдық. Жасырын би және аңшылық одақтар болды.

Шашыраңқы тау баурайындағы қоныстар конустық шөпті төбесі бар дөңгелек қаңқалы үйшіктерден тұрады. Оңтүстік аймақтарда төбесі тегіс төртбұрышты тұрғын үйлер мал шаруашылығы үшін жабық кеңістік құрайды.

Дәстүрлі киімдері - бұл былғарыдан немесе талшықтардан жасалған жамылғы. Еуропалық киімдермен алмастырылуда. Мұсылмандық киімдері суахили киіміне жақын.

Дәстүрлі тағамдары негізінен өсімдік тектес. Ешкі мен жабайы жануарлардың етін жейді. Олар сүт ішпейді.

Ән-би өнері дамыған, ерлердің би топтары - пуба, немесе бену, сонымен қатар аралас топтар бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Сергей Шустиков

**Сергей Сергеевич Шустиков** (5 наурыз 1989, ) — ресейлік футболшы, қорғаушы. Ресей жастар құрамасында бір ойын өткізген.

## Жетісктері

; «Химик» (Дзержинск)

* 2 дивизион жеңімпазы: 2012/13

; «Торпедо» 

* 3 дивизон жеңімпазы: 2018/19

## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Рафаэль Сабино

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары

**Рафаэль Сабино душ Сантуш** (порт. *Rafael Sabino dos Santos*; 17 шілде 1996, Сан-Паулу, Бразилия) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Қазақстан кубогының финалисі: 2022
Дмитрий Бородин

**Дмитрий Анатольевич Бородин** (; 19 шілде 1999, Гомель, Беларусь) — беларусьтік футболшы, жартылай қорғаушы. Беларустің бірнеше жастағы құрамасында ойнаған.

## Жетістіктері

### Командалық
; «Гомель»

* 1 лига жеңімпазы: 2016

; «Смолевичи»

* 1 лигада 2-орын: 2019

; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Гомель ФК ойыншылары
Санат:Ислочь ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Олександр Володимирович Батищев

**Олександр Володимирович Батіщев** (; , Луганск облысы) — украиналық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық
; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

; «Торпедо-БелАЗ»

* Беларусь Кубогы — 2022/2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Украина футболшылары
Санат:Заря Луганск ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Белшина ФК ойыншылары
Санат:Гомель ФК ойыншылары
Санат:Днипро ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Торпедо-БелАЗ ФК ойыншылары
Лука Имнадзе

**Лука Имнадзе** (; 26 шілде 1997 жыл) — грузияялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

; «Ақжайық»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

Санат:Грузия футболшылары
Санат:Гурия ФК ойыншылары
Санат:Сабуртало ФК ойыншылары
Санат:Самтредиа ФК ойыншылары
Санат:Сабаил ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Виктор Брага

**Виктор Кристиано Брага** (; 18 сәуір 2001 жыл) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Тұрғанбек Мұхаметқалиұлы Стамбеков

**Тұрғанбек Мұхаметқалиұлы Стамбеков** (1 мамыр 1961, Шелек ауылы, Шелек ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР — 25 желтоқсан 2012, Шымкент) — Қазақстан Республикасы ҰҚК жоғары қолбасшылығының өкілі, полковник, ҰҚК төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Шекара қызметі директорының міндетін атқарушы (2012 жыл маусым-желтоқсан).

Ұшақ апатынан қаза тапты.

## Өмірбаяны
Тұрғанбек Стамбеков 1961 жылы Қазақ КСР, Алматы облысы, Шелек ауданы, Шелек ауылында дүниеге келген.

1979 жылы КСРО МҚК Шекара әскерлерінің Алматы жоғары командалық училищесіне оқуға түсіп, оны 1983 жылы бітірді.

1983-1989 жылдары Жаркент шекара жасағында шекара бекеті басшысының орынбасары, шекара бекетінің басшысы қызметтерін қатарынан атқарды.

1989-1998 жылдары Жаркент шекара жасағының коменданты, Күршім шекара жасағының штаб басшысы және Үшарал шекара жасағының штаб басшысы қызметтерін атқарған.

1996 жылы Тәжікстан Республикасына Тәжікстандағы азамат соғысы кезінде тәжік-ауған шекарасын күзетумен айналысқан Қазақстан Қарулы Күштерінің құрама атқыштар батальонының командирі лауазымына жіберілді. Тәжікстанда әскери борышын өтеп жүрген кезінде ЖКО ұшырап (ол мінген бронетранспортер тау жолында аударылып қалды), соның салдарынан омыртқасы ауыр жарақат алып, қабырғалары сынып, уақытша сал болып қалады.

1998-2004 жылдары — ҰҚК әскери институты бастығының орынбасары қызметін атқарған.

2000 жылы Ресейдің Федералдық шекара қызметінің академиясын бітірген.

2004-2008 жылдар аралығында Шонжы шекара жасағының командирі қызметін атқарған.

2008-2009 жылдары — ҰҚК Шекара қызметінің «Шығыс» өңірлік басқармасының штаб басшысы.

2009-2011 жылдары — «Оңтүстік» өңірлік басқармасының басшысы.

2011 жылдан 2012 жылдың 13 маусымына дейін — Шекара қызметі директорының бірінші орынбасары — Бас штабтың басшысы болды.

«Арқанкерген» шекара бекетіндегі оқиғадан кейін 2012 жылдың 13 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Стамбеков Шекара қызметі директорының міндетін атқарушы болып тағайындалды. Осы қайғылы оқиғаға байланысты мемлекет басшысы Стамбековке шекара қызметін түбегейлі реформалау міндетін жүктеді. Стамбековтың жетекшілігімен «Қазақстанның мемлекеттік шекарасы туралы» жаңа заң жобасы әзірленіп, 2012 жылғы 12 желтоқсанда бекітілген ҚР Мәжілісінің бекітуіне ұсынылды.

2012 жылы 25 желтоқсанда Стамбеков жұбайы Сәуле Айтмұханбекқызымен және Шекара қызметінің бір топ жоғары лауазымды офицерлерімен бірге Шымкент түбінде ұшақ апатынан қаза болды.

## Марапаттары
Стамбеков Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметін құруға қосқан үлесі үшін 2-дәрежелі «Айбын» орденімен және үкіметтің 25 медалімен марапатталды.

Қазақстан Президентінің Жарлығымен Стамбеков қайтыс болғаннан кейін 1-дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталды.

## Отбасы
Жұбайы — Сәуле Айтмұханбекқызы
* Ұлы — Алмас (1986 ж.т.) 
* Қызы — Хамида (1993 ж.т.).

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстан әскерилері
Петрос Аветисян

**Петрос Аветисян** (; 7 қаңтар 1996, ) — армениялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

; «Пюник»

* Армения Кубогы: 2015/16

; «Арарат-Армения»

* Армения чемпионы: 2019/20
* Армения Суперкубогы: 2020

; «Тобыл»

* Қазақстан чемпионатында 2-орын: 2020

## Дереккөздер

Санат:Армения футболшылары
Санат:Урарту ФК ойыншылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Ноа ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Химки ФК ойыншылары
Санат:Арарат-Армения ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Амир Биляли

**Амир Биляли** (; 15 мамыр 1994, Гостивар, Македония) — албаниялық және македониялық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

; «Целе»

* Словения чемпионатының күміс жүлдегері: 2014/15
* Словения Кубогының финалисі: 2014/15

; «Акжайык»

* Қазақстан Кубогының финалисі: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Албания футболшылары
Санат:Солтүстік Македония футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Целе ФК ойыншылары
Санат:Работнички ФК ойыншылары
Санат:Теута ФК ойыншылары
Санат:Партизани ФК ойыншылары
Санат:Сутьеска ФК ойыншылары
Серж Ньюадзи

**Серж Ньюадзи** (; 17 қыркүйек 1991, Агу, Того) — тоголық футболшы, шабуылшы. Того Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

## Жетістіктері

; «Жальгирис»

* Литва чемпионы (3): 2013, 2014, 2015
* Литва кубогы (4): 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2018

; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

Санат:Того футболшылары
Санат:Франция футболшылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Ницца ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА София ФК ойыншылары
Санат:Жальгирис ФК ойыншылары
Санат:Астра ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Судува ФК ойыншылары
Пьетро Терраччано

**Пьетро Терраччано** (; 8 наурыз 1990, Сан-Феличе-а-Канчелло, Казерта, Кампания, Италия) — италиялық футболшы, қақпашы.

## Жетістіктері

### Командалық

* УЕФА Конференция Лигасының финалисі: 2023
* Италия кубогының финалисі: 2023

## Дереккөздер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Ночерина ФК ойыншылары
Санат:Катания ФК ойыншылары
Санат:Салернитана ФК ойыншылары
Санат:Эмполи ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Додо (футболшы, 1998)

**Домилсон Кордейру дос Сантос** (), қысқаша **Додо** (; 17 қараша 1998, Рибейран-Клару, Бразилия), — бразилиялық футболшы, қорғаушы. Бразилия жастар және Олимпиада құрамасында ойнаған. 

2016-17 жылдары "Коритиба", 2018-22 жылдары "Шахтер" (Донецк), 2019 жылы "Витория Гимарайнш", 2022 жылдары "Фиорентина" клубтарында ойнады. Украинаның екі дүркін чемпионы: 2018, 2020.

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Витория Гимарайнш ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Дархан Айтқалиұлы Ділманов

**Дархан Айтқалиұлы Ділманов** (9 қаңтар 1969, Қызылорда, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК Жоғарғы қолбасшылығының өкілі, генерал-лейтенант (04.05.2020), ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары – Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің директоры (2014 бастап). Қазіргі уақытта тергеу изоляторында.

## Өмірбаяны
1969 жылы 9 қаңтарда Қызылорда қаласында дүниеге келген.

1990 жылы Мәскеу қалалық кеңесі атындағы Мәскеу жоғары шекаралық қолбасшылық Қызыл Ту училищесін бітірген.

Шекара бекеті басшысының орынбасары, бөлімше коменданты, бөлім командирінің орынбасары, шекара жасағының бастығы лауазымдарында офицер болды.

2005 жылы Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетін бітірген.

2006 жылдың маусымынан 2008 жылдың желтоқсанына дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Шығыс» өңірлік басқармасы басшысының орынбасары болды.

2008 жылдың желтоқсанынан 2010 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі Жағалау күзеті өңірлік басқармасының басшысы болды.

2009 жылы Ресей Федерациясы ФСБ Шекара академиясын бітірген.

2012 жылдың сәуірінен 2013 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Солтүстік» өңірлік басқармасы басшысының орынбасары болды.

2013 жылдың шілдесінен 2014 жылға дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің Тәрбие, әлеуметті-құқықтық және кадр жұмысы бас басқармасы басшысының орынбасары болды.

2014 жылдың қазан айында Шекара қызметінің уақытша директоры болып тағайындалды.

2015 жылдың маусымынан — Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры юолды.

2020 жылғы 6 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған генерал-лейтенант әскери атағы берілді.

2022 жылдың 5 сәуірінде Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары — Шекара қызметінің директоры қызметінен босатылды.

2022 жылдың 22 маусымында Дархан Ділманов Қазақстан-Қытай шекарасындағы шекара бекеттерінде анықталған өкілеттігін асыра пайдалану фактісі бойынша Ұлттық қауіпсіздік комитетінің сотқа дейінгі тергеуі аясында ұсталды.

## Сілтеме
* Параграф
* Капитал. KZ
* ЦентрАзия 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Ерлан Ерғалиұлы Алдажұманов

**Ерлан Ерғалиұлы Алдажұманов** (26 наурыз 1966, Семей, Семей облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК Жоғары қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, Қазақстан Республикасы ҰҚК Төрағасының орынбасары – Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің директоры (2022 бастап).

## Өмірбаяны
1966 жылы 26 наурызда Семей қаласында (Семей облысы) дүниеге келген.

1987 жылы Ф.Е.Дзержинский атындағы Жоғары шекаралық қолбасшылық училищені бітірген.

1990-1998 жылдары — ТМД сыртқы шекараларын күзету бойынша Тәжікстан Республикасы аумағында қызмет атқарды.

1999-2014 жылдары — ҚР ҰҚК Шекара қызметінде офицерлік және басшылық лауазымдарда қызмет атқарды.

2014 жылдың қарашасынан 2019 жылдың қыркүйегіне дейін — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі директорының бірінші орынбасары — Бас штабының бастығы болды.

2019-2020 жылдары — ҰҚК Шекара қызметі «Оңтүстік» өңірлік басқармасының басшысы болды.

2020-2022 жылдары — ҰҚК Шекара қызметі Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаментінің басшысы болды.

2022 жылдың 23 мамырында Қазақстан Республикасы ҰҚК төрағасының орынбасары — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің директоры болып тағайындалды.

## Сілтеме
* Параграф

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Руслан Евгеньевич Юденков

**Руслан Евгеньевич Юденков** (; 28 сәуір 1987, Гомель) — Беларусь футболшысы, жартылай қорғаушы.

## Достижения

* Беларусь Кубогы: 2010/11
* Беларусь 1 лигасының жеңімпазы (3): 2010, 2011, 2016

## Дереккөздер

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Днипро Могилев ФК ойыншылары
Санат:Гомель ФК ойыншылары
Санат:Славия Мозырь ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Никола Миленкович

**Никола Милнкович** (; 12 қазан 1997 жыл, ) — сербиялық футболшы, Сербия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фиорентина" клубының қорғаушысы. 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына қатысты.
## Жетістіктері
### Командалық

* **«Партизан»**
** Сербия чемпионы: 2016/17
** Сербия Вице-чемпионы: 2015/16
** Сербия Кубогы (**2**): 2015/16, 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Сербия футболшылары
Санат:Партизан Белград ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ньянколе

**Ньянколе** (өз атауы - *баньянколе*, *баньянкоре*, *хима*) — Угандада қоныстанған банту тобының халқы. Халқы 1,3 млн (1995).

## Тілі
Тілі - рунянкоре тілі.
Жазуы XIX ғасырдың аяғынан бастап латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – христиандар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері жайылымдық мал шаруашылығы (зебу, ешкі, қой), қолмен атқарылатын егіншілік (тары, тәтті картоп, банан, темекі, отаршылдық кезеңде - кофе, шай). Қолөнердің ішінен тұрмыстық ыдыстар мен төсеніш тоқу, ұсталық және қыш өнері дамыған. Нянколе - шебер аңшылар мен жауынгерлер.

## Өмір салты
Неке патрилокальды. Көп әйел алу жиі кездеседі.

Елді мекендері - краал . Шағын отбасының үйлері дулыға тәрізді, қаңқалы, төбесі тоқылған шөптен жасалған.

Дәстүрлі киімдері - тері мен былғарыдан жасалған, көптеген әшекейлері бар, бір иыққа киілетін жабынды.

Тағамның негізін көкөніс және сүт өнімдері құрайды.

Олардың бай фольклоры, соның ішінде батырлар жырлары бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Желпең

thumb|right|200px|Желпең. "Туркестан этюды с натуры В.В.Верещагина" (СПб., 1874) атты еңбектен.
**Желпең** – жылы мезгілде киілетін жеңіл жұқа баскиім. 

## Сипаты
thumb|right|200px|Желпең. СПб., РЭМ қорынан.
Төбесі шошақ етіп, төрт сайдан құралып тігілген. Оған желкелік пен құлақша деп аталатын доғалданып келген ауқымды бөліктер қондырылған. Желпең адамның құлақ пен желке тұсын тұтастай жауып тұрады. Алдыңғы бөлігінің маңдай тұсы күнқағар тәрізді етіп келте жасалған. Желпеңнің екі жағының да құлақ тұсынан (ішінен немесе сыртынан) матадан ызылған құлақбау қадалған. Ол бау тамақтың астынан байлауға арналған.
Санкт-Петербордағы РЭМ-нің қорына ХІХ ғасырдың соңында Атырау өңірінен түскен (суретте) қазақ арасында аса сирек кездесетін мұндай баскиім өте сапалы талдырма киізден жасалған. Бір қарағанда күләпараға ұқсас болғанмен, одан өзгешелігі төбе жағы биіктеу шошақ болып келеді. Сондай-ақ, желпеңнің талдырма киізден жасалатындығымен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Қазақтың дәстүрлі киім-кешегі. Ғылыми каталог (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде). Ғылыми редактор және жоба жетекшісі Нұрсан Әлімбай. Алматы: Өнер, 2009; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Ұлттық киімдер
Санат:Қолөнер
Лука Раньери

**Лука Раньери** (; 23 сәуір 1999, Специя, Лигура) — италиялық футболшы, "Фиорентина" клубының қорғаушысы. Италияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.

## Жетістіктері

### Командалық

* УЕФА Конференция Лигасының финалисі: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Фоджа ФК ойыншылары
Санат:Асколи ФК ойыншылары
Санат:СПАЛ ФК ойыншылары
Санат:Салернитана ФК ойыншылары
Кристиано Бираги

**Кристиано Бираги** (; , Чернуско-суль-Навильо, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен Фиорентина клубының қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
Бирагидің алғашқы клубы "Интернационале" болды, 2005 жылдан бастап жастар командасында ойнады. Ойын тәжірибесін алу үшін С сериясының «Про Сесто» клубына ауысты. Ол өз мансабын жартылай қорғаушы ретінде бастады, бірақ соңында сол жақ қорғаушы ретінде қайта жаттықты. Ол «Интер» сапында бірнеше жолдастық кездесулер өткізді  , 2010 жылғы жазғы турға қатысты және Пирелли кубогында гол соқты, бұл «қара-көктерге» финалда Манчестер Ситиді жеңуге көмектесті (3 :0) және кубокты ұтып алды.  
 
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Катания ФК ойыншылары
Санат:Кьево ФК ойыншылары
Санат:Пескара ФК ойыншылары
Санат:Гранада ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Роландо Мандрагора

**Роландо Мандрагора** (; 29 маусым 1997 жыл, Неаполь, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен"Фиорентина" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Ювентус»**

* Италия чемпионы — 2016/17

### Халықаралық
**Италия-20**

* Әлем чемпионы — 2017

## Дереккөздер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Пескара ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Кротоне ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Ескі Алтынжар

**Ескі Алтынжар** () — Ресейдің Астрахан облысы Володар ауданындағы қазақ ауылы. Новин ауылдық кеңесінің құрамына кіреді. Халқы 102 адам (2010), олардың 100% қазақтар.

## Географиясы
Ескі Алтынжар Астрахан облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ атырауында және Бушма мен Камардан өзендерінен құралған аралда орналасқан. Абсолюттік биіктік теңіз деңгейінен 26 метр төмен.

;Климаты
Қоңыржай, күрт континенталды, жазда температура жоғары және қыста төмен, жауын-шашынның аздығымен, сондай-ақ жылдық және жаздық ауа температурасының үлкен амплитудасымен сипатталады.

## Тұрғындары

### Ұлттық және гендерлік құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша халық саны 102 адамды құрады (51 ерлер мен 51 әйелдер), олардың 100% қазақтар.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан облысы Володар ауданының елді мекендері
Альфонс Ареола

**Альфонс Франсис Ареола** (; 27 ақпан 1993 жыл, Париж) — франциялық футболшы "Вест Хэм Юнайтед" клубының қақпашысы. 2018, 2022 жылғы әлем чемпионаттарына барды, бірақ қосалқы құрамда отырды. 

2018 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Пари Сен-Жермен»**

* Франция чемпионы (**3**): 2012/13, 2017/18, 2018/19
* Франция кубогы (**2**): 2016/17, 2017/18
* Лига кубогы (**2**): 2016/17, 2017/18
* Франция суперкубогы (**3**): 2016, 2017, 2019

**«Реал Мадрид»**

* Испания чемпионы: 2019/20
* Испания Суперкубогы: 2019/20

**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23

**Франция**

* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 2013
* Әлем чемпионы: 2018
* Әлем вице-чемпионы: 2022

### Жеке

* Франция 2-лигасындағы жыл қақпашысы: 2013/14

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК ойыншылары
Санат:Бастия ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Владимир Цоуфал

**Владимир Цоуфал** (чех. *Vladimír Coufal*; родился 22 тамыз 1992, Прага, Чехословакия) — чехиялық футболшы, Чехия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионаты қатысқан.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Слован Либерец»**

* Чехия Кубогы: 2014/15

**«Славия Прага»**

* Чехия чемпионы (**3**): 2018/19, 2019/20, 2020/21
* Чехия кубогы: 2018/19

**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Слован Либерец ФК ойыншылары
Санат:Славия Прага ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Найеф Агерд

**Найеф Агерд** (; 30 наурыз 1999, Кенитра, Марокко) — марокколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының қорғаушысы. 2021 жылы Африка Ұлттары кубогына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. 

## Жетістіктері

### Командалық
**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Марокко футболшыларыСанат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары

Санат:Дижон ФК ойыншылары
Санат:Ренн ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Томаш Соучек

**Томаш Соучек** (; 27 ақпан 1995 жыл, Гавличкув-Брод, Чехия) — чехиялық футболшы, Чехия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" жартылай қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Чехияның екі дүркін жыл футболшысы.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Славия» Прага

* Чехия чемпионы (**3**): 2016/17, 2018/19, 2019/20
* Чехия Кубогы (**2**): 2017/18, 2018/19

; «Вест Хэм Юнайтед»

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23

### Жеке

* Чехия Алтын добы: 2020, 2021
* Чехия жыл футболшысы: 2019, 2020
## Дереккөздер

Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Виктория Жижков ФК ойыншылары
Санат:Славия Прага ФК ойыншылары
Санат:Слован Либерец ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Кристиан Куаме

**Кристиан Куаме** (; 6 желтоқсан 1997, ) — ивуарлық футболшы, Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" шабуылшысы. 2020 жылғы Жазғы Олимпиадаға, 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* УЕФА Конференция Лигасының жеңімпазы: 2023
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Кот-д’Ивуар футболшылары

Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Санат:Арис Салоники ФК ойыншылары
Майкл Антонио

**Майкл Грегори Антонио** (; 28 наурыз 1990, Лондон, Англия) — англиялық және ямайкалық футболшы, шабуылшы. 2023 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысқан.

## Жетістіктері

### Командалық
**"Саутгемптон"**

* Лига кубогы: 2009/10

**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23

### Жеке

* «Ноттингем Форесттің» жыл ойыншысы: 2014/15

## Дереккөздер

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Англия футболшылары
Санат:Рединг ФК ойыншылары
Санат:Шеффилд Уэсндей ФК ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Игор Жулио

**Игор Жулио дос Сантос де Пауло** (порт. *Igor Julio dos Santos de Paulo*; 7 ақпан 1998 жыл, Бон-Сусесу, Бразилия), қысқаша **Игор Жулио** (порт. *Igor Julio*) — бразилиялық футболшы, қорғаушы.

## Карьерасы

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Санат:Вольфсберг ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Аустрия Вена ФК ойыншылары
Санат:СПАЛ ФК ойыншылары
Риккардо Сапонара

**Риккардо Сапонара** (; 21 желтоқсан 1991, Форли, Италия) — италиялық футболшы, қорғаушы. Италияның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған, бірақ негізгі құрамада доп теппеді.

## Мансабы
2013 жылдың 21 қаңтарында «Милан» ойыншыға құқықтардың жартысын шамамен 4 миллион еуроға сатып алды және бірден Эмполиге маусымның соңына дейін несие берді. 2013 жылдың жазында «Миланға» ауысады. 2012/13 жылғы маусымда Сапонара 36 ойынға қатысып, 11 гол соққан. 

2017 жылдың 28 қаңтарында Сапонара маусымның соңына дейін «Фиорентинаға» жалға берілді. А сериясында 29 матч өткізіп, 2 гол соғып, бір нәтижелі пас берді.

2018 жылдың 7 тамызында «Сампдорияға» жалға берілді. Келісім бір маусымға жасалды. А сериясының 2018/19 жылғы маусымында ол 22 матчта 2 гол соқты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
* Профилі
* web.archive.org

Санат:Италия футболшылары
Санат:Эмполи ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Сампдория ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Лечче ФК ойыншылары
Санат:Специя ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Төменгі Сұлтан

**Төменгі Сұлтан** () — Ресейдің Астрахан облысы Володар ауданындағы қазақ ауылы. Сұлтан ауылдық кеңесінің әкімшілік орталығы. Халқы 452 адам (2010), олардың 100% қазақтар.

## Географиясы
Төменгі Сұлтан Астрахан облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ атырауында және Бушма өзеннің оң жағалауында орналасқан. Абсолюттік биіктік теңіз деңгейінен 25 метр төмен.

;Климаты
Қоңыржай, күрт континенталды, жазда температура жоғары және қыста төмен, жауын-шашынның аздығымен, сондай-ақ жылдық және жаздық ауа температурасының үлкен амплитудасымен сипатталады.

## Тұрғындары

### Ұлттық және гендерлік құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша халық саны 452 адамды құрады (222 ерлер мен 230 әйелдер, тиісінше 49,1 және 50,9 %%), олардың 100% қазақтар.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан облысы Володар ауданының елді мекендері
Антонин Барак

**Антонин Барак** (; 3 желтоқсан 1994 жыл, Пршибрам, Чехия) — чехиялық футболшы, Чехия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фиорентина" клубының жартылай қорғаушысы.

## Мансабы
2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Славия» (Прага)**

* Чехия чемпионы — 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Славия Прага ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Пршибрам ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Лечче ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Анджело Огбонна

**Анджело Обинце Огбонна** (; 23 наурыз 1988, Кассино, Лацио) — италиялық футболшы, қорғаушы. 
## Карьерасы
2012, 2016 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты.
## Жетістіктері
### Клубтық
**«Ювентус»
**
*Италия Суперкубогы: 2013
*Италия чемпионы (2): 2013/14, 2014/15
**«Вест Хэм Юнайтед»
**
*УЕФА конференция лигасы: 2022/23
### Халықаралық
**Италия**
*Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2012

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Кротоне ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Дэвид Мойес

**Дэвид Уильям Мойес** (; 25 сәуір 1963, Глазго, Шотландия) — шотландиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде
**«Селтик»**

* Шотландия чемпионы: 1981/82

**«Престон Норт Энд»**

* 3 дивизион чемпионы: 1995/96

### Жаттықтырушы ретінде
**«Престон Норт Энд»**

* 2 дивизион чемпионы: 1999/2000

**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия Суперкубогы: 2013

**«Вест Хэм Юнайтед»**

* УЕФА конференция лигасы: 2022/23

## Сілтемелер

Санат:Шотландия футболшылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Бристоль Сити ФК ойыншылары
Санат:Шрусбери Таун ФК ойыншылары
Санат:Престон Норт Энд ФК ойыншылары
Санат:Шотландия футбол жаттықтырушылары
Санат:Престон Норд Энд ФК жаттықтырушылары
Санат:Эвертон ФК жаттықтырушылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Санат:Реал Сосьедад ФК жаттықтырушылары
Санат:Сандерленд ФК жаттықтырушылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Винченцо Итальяно

**Винченцо Итальяно** (; 10 желтоқсан 1977, Карлсруэ ауданы, Германия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Командалық

#### Жаттықтырушы ретінде

* УЕФА конференция лигасының финалисі: 2023
* Италия кубогының жеңімпазы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Кьево ФК ойыншылары
Санат:Падова ФК ойыншылары
Санат:Перуджа ФК ойыншылары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Санат:Специя ФК жаттықтырушылары
Санат:Фиорентина ФК жаттықтырушылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Сесар Монтес

**Сесар Хасиб Монтес Кастро** (; 24 ақпан 1997, Эрмисильо) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. 
## Қатысқан турнирлері
*2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2016
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2019
*2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
*Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2023
## Жетістіктері
*КОНКАКАФ Алтын Кубогының чемпионы: 2019, 2023

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монтеррей ФК ойындары
Санат:Эспаньол ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Хоан Васкес

**Хоан Фелипе Васкес Ибарра** (; 22 қазан 1998, Навохоа, Сонора) — мексикалық футболшы, қорғаушы.
## Қатысқан турнирлері
*2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
*Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2023

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Монтеррей»**

* КОНКАКАФ Чемпиондар лигасы — 2019

### Халықаралық
**Мексика**

* КОНКАКАФ Алтын Кубогы — 2023

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монтеррей ФК ойыншылары
Санат:УНАМ Пумас ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Кремонезе ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Орландо Москера

**Orlando Mosquera** ( 25 желтоқсан 1994  жыл) — панамалық футболшы, қақпашы. 2017, 2019, 2021, 2023 жылдары КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысқан.  

## Жетістіктері

* КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалисі: 2023

Санат:Панама футболшылары
Санат:Спортинг Сан Мигелито ФК ойыншылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тауро ФК ойыншылары
Гарольд Каммингс

**Гарольд Ошкали Каммингс Сегура** (; 1 наурыз 1992, Панама, Панама) — панамалық футболшы, қорғаушы.

## Қатысқан турнирлері

* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2011
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2013
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2015
* Футболдан Америка кубогы 2015
* Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2019
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2023

## Жетістіктері

* Панама чемпионы: 2010
* КОНКАКАФ Алтын Кубогының қола жүлдегері: 2011, 2015
* КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалисі: 2013, 2023

Санат:Панама футболшылары
Санат:Индепендьенте Санта-Фе ФК ойыншылары
Санат:Алахуэленсе ФК ойыншылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
__INDEX__
Адалберто Карраскильо

**Адальберто Элисер Карраскилья Алькасар** (; 28 қараша 1998, Панама) — панамалық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Қатысқан турнирлері

* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021
* КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2023

## Жетістіктері

### Командалық

* КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалисі: 2023
* Панама чемпионы: 2017, 2018

## Сілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тауро ФК ойыншылары
Санат:Хьюстон Динамо ФК ойыншылары
Санат:Картахена ФК ойыншылары
Анибаль Годой

**Анибаль Сесис Годой Лемус** (; , Панама, Панама) — панамалық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Қатысқан турнирлері
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2011 
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2013
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2015
*Футболдан Америка кубогы 2015
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2017
*Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы

## Жетістіктері
### Халықаралық
* КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалисі: 2013, 2023
* КОНКАКАФ Алтын Кубогының қола жүлдегері: 2011, 2015
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гонвед ФК ойыншылары
Неманья Николич

**Неманья Николич** мынандай мағыналарға ие болуы мүмкін:
* Неманья Николич (футболшы, 1987) – мажарстандық футболшы.
* Неманья Николич (футболшы, 1992) – сербиялық футболшы.
Ньятуру

**Ньятуру** (өз атауы: *туру*, *ваньятуру*, *рими*)  — Танзаниядағы Эяси көлінің оңтүстігінде тұратын халық.
Жалпы саны 200 мың адам.
Нямвези, сукума, ирамбаларға жақын.

## Тілі
Тілі - киньятуру тілі, банту тілдері тобына жатады.

## Діні
Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі – дәстүрлі сенімдерді ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, тары, бұршақ, тауарлы дақылдар – темекі), асыл тұқымды ірі қара және ұсақ мал өсіру, оның беделді мәні бар. Ауылшаруашылық құралдары – қалақ тәрізді таяқ және қысқа сабы бар кетпен.

## Өмір салты
Көсемдер институты болған жоқ, басшылар тек неміс отаршылдығы кезінде (XX  ғасырдың басынан) тағайындала бастады. Жергілікті рулық топтардың генеалогиясы (12 ұрпаққа дейін) билеуші ​​әулеттік рулардың жоқтығына тән. Кейбір шежірелер Ньятураны Датогамен (Татуру) байланыстырады. Үлкен отбасылар азайып, орнын кіші отбасы басып жатыр.

Тұрғын үйлері тік бұрышты, ағаштан және саздан жасалған, бөлме мен кіреберіс бөлмесінен тұрады. Отбасының құрамына қарай бірнеше тұрғын үйлер кіруі мүмкін. Әр жер учаскесінде ауламен қоршалған мал қорасы бар.

Тамағы негізінен ботқа, кейде ет, сүт тұтынылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары