open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тарихи-географиялық ақпараттық жүйелер

**Тарихи-географиялық ақпараттық жүйелер немесе тарихи ГАЖ** — өткен географиялық дәуірлердің деректерін бейнелейтін, сақтайтын және талдай алатын және уақыт бойынша өзгерістерді бақылай алатын географиялық ақпараттық жүйелер. Тарихта, палеобиологияда және оның бөлімшелерінде, геологияда, палеоклиматологияда және палеоокеанологияда, археологияда, бұқаралық ақпарат құралдарында және бұқаралық ағарту ісінде қолданылады. Желіде көптеген ашық Тарихи ГАЖ жобалары бар, мұндай жобаларды жасауға арналған тегін бағдарламалық қамтамасыз ету бар.

## Тарихи ГАЖ-ға арналған бағдарламалық жасақтама немесе веб-қызметтер
* TimeMap (timemap.net)-Java-Сидней университетінің археология кафедрасында әзірленген кеңістіктік-уақыттық деректерді және ecai деректер жиынтығын қарауға арналған Ашық бастапқы бағдарлама (апплет).
* Google Earth 4+ нұсқаларында уақыт сызығы қосылды кеңістіктік деректерді қарапайым уақытша қарауға мүмкіндік беретін функция.

## Әдебиет
* Ian N. Gregory, Don Debats, Don Lafreniere eds.: The Routledge Companion to Spatial History. Routledge 2018 ISBN 9781138860148
* Joachim Laczny: Friedrich III (1440–1493) auf Reisen. Die Erstellung des Itinerars eines spätmittelalterlichen Herrschers unter Anwendung eines Historical Geographic Information System (Historical GIS) In: Joachim Laczny, Jürgen Sarnowsky eds.: Perzeption und Rezeption. Wahrnehmung und Deutung im Mittelalter und in der Moderne (Nova Mediaevalia Quellen und Studien zum europäischen Mittelalter, 12), Göttingen: V&R unipress 2014, p. 33—65. ISBN 978-3-8471-0248-9
* Ian N. Gregory, Paul Ell: Historical GIS: Technologies, Methodologies, and Scholarship (Cambridge Studies in Historical Geography) 2008 ISBN 978-0-521-67170-5
* Anne Kelly Knowles: Past Time, Past Place: GIS for history A collection of twelve case studies on the use of GIS in historical research and education. ESRI press 2002 ISBN 1-58948-032-5
* Anne Kelly Knowles, Amy Hillier, eds.: Placing History: How Maps, Spatial Data, and GIS Are Changing Historical Scholarship 2008 ISBN 978-1-58948-013-1
* Ian N. Gregory: A place in History A short introduction to HGIS by the lead developers of GBHGIS ISSN 1463-5194
* Ott, T. and Swiaczny, F.: Time-integrative GIS. Management and analysis of spatio-temporal data, Berlin; Heidelberg; New York: Springer 2001 ISBN 3-540-41016-3
* Feature edition of Historical development GIS in the journal // Social Science History, 2000, № 24.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* The Historical GIS Research Network
* Joachim Laczny: The late medieval ruler Frederick III (1440–1493) on the journey. The creation of the itinerary using a Historical Geographic Information System (Historical GIS)
* History-GIS Mailing List
* Historical Geographic Information Systems Online Forum on Google
* Geohistory — Historical GIS (in Polish)
* Atlas-Historical Cartography (in Portuguese) — Atlas-Historical Cartography (in English)
* Videos of presentations (January 16, 2013) — Historical GIS for reconstructing the past
* OldMapsOnline
* Границы России 1462–2018 гг.

Санат:География тарихы
Санат:Геоақпараттық жүйелер
Эдмон Адольф де Ротшильд

**Барон Эдмон Адольф де Ротшильд** (30 қыркүйек 1926 – 2 қараша 1997) — Ротшильдтердің француз тармағына жататын қаржылық әулеттің өкілі, банкир және филантроп.

## Отбасы
Оның ата-анасы — барон Морис де Ротшильд пен баронесса Ноэми (қыз кезіндегі тегі Альфан; *Halphen*) — ол бала кезінде ажырасқан. Атасы — Эдмон де Ротшильд. Үшінші атасынан тарайтын немере бауырлары — Эли де Ротшильд, Ги де Ротшильд және Ален де Ротшильд. Францияда Виши режимі орнаған алғашқы кезеңде оның әкесі маршал Анри Филипп Петенге қарсы шыққан, соның салдарынан 1940 жылы Эдмонның анасы оны өзімен бірге бейтарап Швейцариядағы ата-бабалық иелігі — *Château de Pregny* қамалына алып кеткен.

Ол 1958 жылы Веселинка Георгиеваға үйленген, алайда бұл неке сәтсіз болған. 1963 жылы екінші жары — актриса Надин Лопитальемен некеге тұрды. Ол католик болғанымен, кейін иудаизмді қабылдады. Үйленгеннен кейін көп ұзамай олардың ұлы — Бенжамен де Ротшильд дүниеге келді.

## Бизнес
### Банктік қызмет
Женева университетін бітіріп, Парижде заңгер дипломын алғаннан кейін ол үш жыл бойы de Rothschild Frères банкінде жұмыс істеді. Одан соң өзінің инвестициялық банкін — La Compagnie Financière Edmond de Rothschild-ты құрды. Сонымен қатар Женевадағы Banque privée Edmond de Rothschild банкіне және Club Med компаниясына инвестиция салды. 1973 жылы Bank of California банкіне 22 млн АҚШ доллары көлемінде инвестиция жасап, 1984 жылы, банк 1985 жылы Mitsubishi Bank-ке сатылардан бұрын, өз үлесін сатты.

### Шарап өндірісі
Ол Шато Лафит-Ротшильдке инвестор болды. 1970-жылдары Шато Кларк (Château Clarke) шарап шаруашылығын сатып алып, онда кошер шараптарын табысты түрде өндіру жолға қойылды. Сондай-ақ оған француздық шарап клубы *Savour Club* және *Château Malmaison* тиесілі болды, соңғысын ол жұбайына сыйға тартқан.

## Марапаттары
1990 жылы Өнер және әдебиет орденінің командоры атанды, ал 1994 жылы Құрметті легион орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Құрметті легион ордені кавалері
Санат:Өнер және әдебиет орденінің командоры
Санат:Ротшильд әулеті
Санат:Франция банкирлері
Санат:Женева университеті түлектері
Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд

**Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд** (; 24 ақпан 1868, Париж – 30 маусым 1949, Париж) — француз қаржыгері және банкирі, поло ойыншысы. 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.

Альфонс Джеймс де Ротшильдтің ұлы.

## Спорттық мансабы
Ротшильд поло спортымен де айналысқан және 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қола жүлдеге ие болған.

Ойындарда ол бірден жартылай финалға өткен екінші аралас команда құрамында өнер көрсетті, алайда жартылай финалда бірінші аралас құрамаға жол берді. Соған қарамастан команда үшінші орынды иеленіп, қола медальдарды жеңіп алды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Эдуард де Ротшильд sports-reference.com сайтында
Педагогиялық Идеялар Панорамасы

**Педагогиялық Идеялар Панорамасы** – білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған педагогикалық идеялармен тәжірибе алмасуға арналған республикалық кәсіби байқау.  Байқау аясында педагогтер өздерінің педагогикалық тәжірибесіне негізделген идеяларын ұсынып, оларды кәсіби педагогикалық қауымдастықта талқылайды. 

Байқау Қазақстан Республикасының барлық өңірлеріндегі мектепке дейінгі, орта, қосымша, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагог қызметкерлеріне арналған.  

## Мақсаты
Байқаудың негізгі мақсаты – педагогтердің функционалдық сауаттылықты дамытуға бағытталған тиімді және инновациялық педагогикалық идеяларын анықтау, жинақтау және тарату.  

## Міндеттері

* педагогтерді инновациялық әдістемелерді әзірлеуге және енгізуге ынталандыру;

* тиімді педагогикалық идеялардың авторы ретінде педагогтің кәсіби мәртебесін нығайту;

* педагогтердің кәсіби ынтымақтастығын дамыту;

* үздік білім беру тәжірибелерін таратуға жағдай жасау.

## Негізгі бағыттары
Байқау шеңберінде педагогикалық жұмыстар келесі жеті бағыт бойынша қабылданады: 

* оқу сауаттылығы;

* математикалық сауаттылық;

* жаратылыстану-ғылыми сауаттылық;
* цифрлық сауаттылық;
* экологиялық сауаттылық;
* мәдениетаралық сауаттылық;
* қаржылық сауаттылық.

Бұл бағыттар білім алушылардың күнделікті өмірде білімді қолдану дағдыларын дамытуға бағытталған функционалдық сауаттылықтың негізгі құрамдас бөліктерін қамтиды. 

## Өткізу тәртібі мен кезеңдері
Байқау жыл сайын өткізіледі және екі кезеңнен тұрады: 

*Өңірлік кезең* – білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған авторлық педагогикалық идеяның сипаттамасын ұсыну. Бұл кезеңде сабақтың, оқу немесе тәрбиелік іс-шараның жоспары мен оның өзектілігі жазбаша түрде негізделеді. 

*Республикалық кезең* – авторлық педагогикалық идеяны нақты білім беру жағдайында қолдануды көрсету. Бұл кезеңде сабақтың немесе оқу іс-шарасының бейнежазбасы ұсынылады.   

Соңғы жылдары конкурс шарттарына ішінара өзгерістер енгізіліп, өңірлік кезеңде бейнематериал дайындау міндетті талап ретінде алынып тасталды. 

## Қатысушылар
Байқауға Қазақстан Республикасының аумағында білім беру қызметін жүзеге асыратын барлық типтегі, меншік нысанындағы және ведомстволық бағыныстағы білім беру ұйымдарының педагогтері қатыса алады. 

## Марапаттау
Өңірлік кезеңнің жеңімпаздары I, II және III дәрежелі дипломдармен марапатталады, ал барлық қатысушыларға сертификаттар табысталады. 

Республикалық кезеңнің жеңімпаздары I, II және III дәрежелі дипломдармен марапатталады. Сонымен қатар, байқау нәтижелері педагогтерді аттестаттау барысында ескеріледі. 

Жеңімпаз педагогтер ТМД елдері арасында өтетін Педагогикалық шеберлік халықаралық фестиваліне қатысу мүмкіндігіне ие болады. 

## Цифрлық жарияланымдар
Конкурс аясында ұсынылған бейнематериалдар Өрлеу цифрлық кітапханасында жарияланады. Әр бағыт бойынша «YouTube-та ең көп қаралған бейнематериал» номинациясы қарастырылған, бейнематериалдар YouTube платформасында орналастырылады.

## Дереккөздер
Санат:Байқау
Ұстаз (цифрлық платформа)

**«Ұстаз» ұлттық цифрлық платформасы** – Қазақстан Республикасында педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуын және аттестаттау рәсімін цифрландыру мақсатында енгізілген ұлттық электрондық платформа.  Платформа педагогтер туралы деректерді біріздендіруге, аттестаттау үдерісін автоматтандыруға және кәсіби қызмет нәтижелерін жүйелі түрде бағалауға арналған. «Ұстаз» платформасы  педагогтерді аттестаттаудан өткізу ережелері мен шарттарына сәйкес, мемлекетке тиесілі «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы тарапынан әзірленді. 

## Мақсаты
«Ұстаз» ұлттық платформасының мақсаты – педагогтерді аттестаттау рәсімдерін автоматтандыруға және олардың кәсіби дамуына қатысты деректерді бірыңғай цифрлық ортада жүргізуге арналған инфрақұрылымды қамтамасыз ету.  

## Міндеттері

* педагогтерге қатысты мәліметтерді бір цифрлық жүйеде жинақтау;
* аттестаттау рәсімін толық электрондық форматта жүргізу; 
* педагогтің кәсіби жолын, біліктілік санаттарын және жетістіктерін тіркеу; 
* деректердің ашықтығы мен рәсімдердің әділдігін қамтамасыз ету.

## Құрылу тарихы
Ұлттық платформа білім беру саласын цифрландыруға бағытталған мемлекеттік бастамалар аясында әзірленді. Жобаны іске асыру Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде педагогтерді аттестаттау процесін жаңғырту қажеттілігімен байланысты болды.  

Ұлттық платформа 2024–2025 оқу жылынан бастап кезең-кезеңімен қолданысқа енгізілді. Жүйе арқылы педагогтерді аттестаттау рәсімдері электрондық форматта жүргізіле бастады. 

## Қолданылу аясы
Платформа мектепке дейінгі, жалпы орта, қосымша, арнайы, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері үшін қолданылады. Ол педагогтерге біліктілік санатын растау немесе жоғарылату, кәсіби жетістіктерін көрсету және ресми рәсімдерге қатысу үшін пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Платформалар
Автохтон (Ежелгі Грекия)

Ежелгі Грекияда **автохтондар** ұғымы (көне грекше αὐτός *autos* — «өзі», және χθών *chthon* — «жер», яғни «жердің өзінен пайда болған адамдар») — қоныстанушыларға қарсы қойылатын, елдің байырғы тұрғындарын, соның ішінде мифологиялық тұлғаларды, сондай-ақ отарлаушы элементтермен араласпай, тазалығын сақтаған олардың ұрпақтарын білдіреді.

## Мифология

Мифологияда автохтондар — топырақтан, тастан немесе ағаштан пайда болған пенделер. Олар тамырын жерге жайған, сол жерге мәңгілікке тиесілі жандар болып саналады. Осындай дәстүр болған әрбір грек қала-мемлекетінде автохтон қаһармандар өз қаласының топырағынан тікелей туған деп есептелген. Демек, олардың ұрпақтары да сол жердің тумалары саналып, бұл жерге деген құқықтары даусыз болған. Осы қаһармандар арқылы қала-мемлекеттердің дәстүрлері алғашқы жабайы дүниеден өркениетті әлемге өтуді бейнеледі. Олардың кейбірі, мысалы Афинадағы Кекропс, автохтон және өркениетті таптың негізін қалады деп есептелген, және денесінің төменгі бөлігі жылан пішінінде туған, бұл жердің өз символы саналған. Афинаның басқа да патшаларының кейбірі, соның ішінде Кранай пен Амфиктион, кейбір дәстүрлерде автохтондар деп қарастырылған. Лаконияның алғашқы патшасы Лелег, Беотияның — Огиг, ал Аркадияның — Пеласг те дәл солай автохтондар деп саналған. Ал басқалары саяси тапты қалыптастырды. Соңғыларының қатарына Эрихтоний/Эрехтей жатады және Эрихтоний шын мәнінде Гефесттің жерге шашылған ұрығынан туған; оның аты «Илиадада» Аттика тұрғындарының барлығын білдіру үшін қолданылады.

Ежелгі Грекияда аңызға айналған қаһармандар мен көне текті адамдарды «жерден туған», жерден адамдық немесе құдайлық араласу арқылы дүниеге келеді деп сипаттау дәстүрі автохтондық ілімді едәуір нығайтты. Фивыда Спартойлар әулеті айдаһардың тістерін еккен егістіктен пайда болды және алғашқы патшасы Кадмға қаланы негіздеуде Спартойлар көмектескен деп есептелген. Фригиялық корибанттар ұлы ана Реяның күшімен тау бөктерінен ағаштай жұлынып шыққандықтан, олар δενδροφυεῖς («ағаштан өсіп шыққандар») деп аталған. Көне грек трагедиясы «Бұғауланған Прометейден» (әдетте Эсхилге телінетін) байқайтынымыздай, алғашқы адамдар әуелде үңгірлер мен ормандарда жануарларша өмір сүрген, ал құдайлар мен қаһармандардың көмегімен ғана өркениет сатысына көтерілген деп саналған. Деукалион мен Пирра туралы мифте бұл жұп жерге тастарды лақтырады, Деукалион лақтырған тастардан ер адамдар, ал Пирра лақтырған тастардан әйелдер пайда болады. 

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі Грекия
Рустави

**Рустави** () — Грузиядағы қала және муниципалитет, Квемо-Картли аймағының әкімшілік орталығы.
Рустави қаласының халқы 2026 жылы 125 103 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала елдің оңтүстік-шығысында, Кура өзенінің жағасында орналасқан. Руставиден Тбилисидің орталығына дейінгі қашықтық шамамен 25 км. Әзербайжанмен шекарадан одан да аз қашықтықта орналасқан.

Руставидің ауа райы әдетте жұмсақ, жазы ыстық, қысы салқын. Жаздың орташа температурасы шамамен 25°C, ал қысқы температура 5°C-қа дейін төмендейді. Жауын-шашынның көп бөлігі көктем мен күз айларында түседі.

## Тарихы
XI ғасырдағы грузин тарихшысы Леонти Мровелидің айтуынша, қазіргі Руставидің орнында бекініс болған, оның тұрғындары Александр Македонскийдің әскерлеріне сәтті қарсылық көрсеткен. Сол кезде бұл аумақ Картли мемлекетіне тиесілі болған, ал патша Трдат осында суару каналы мен ғибадатхана салған. Археологтар Мтквари өзенінің сол жағалауында Руставидің ізашары Бостан-Колаки ежелгі қаласының қалдықтарын тапты. V ғасырға қарай Рустави Грузия патшалығының маңызды мәдени және саяси орталығы болған. XI ғасырда Грузияға селжүк түріктері шабуыл жасады, ал қала босап, тек бекіністер қалды. Патша Давид Құрылысшы 1115 жылы Руставиді түріктерден қайтарып алуға қол жеткізді. Рустави бір ғасыр ішінде қайта салынды, бірақ көшпенділер мен ирандықтардың шапқыншылығы қаланың бейбіт өмірін бұзды. 1265 жылы Руставиді Алтын Орда күштері басып алды. XIV ғасырдың соңында Руставиді Темірдің ордасы толығымен қиратты.

XX ғасырға дейін Рустави орнында тарихи рөл атқармайтын шағын қоныс болды. 1921 жылы ауылды Қызыл Армия басып алған кезде өнеркәсіп дами бастады. Қаланың негізгі кәсіпорны металлургия зауыты болды, ол өзінің алғашқы өнімін 1950 жылы шығарды. 1948 жылы Рустави республикалық бағыныстағы қалаға айналды.
Кура өзені қазіргі Руставиді екі әкімшілік бөлікке бөледі: сол жағалау және оң жағалау. Қаланың ескі бөлігі өте көркем. Сталин мен Хрущев дәуіріндегі ғимараттар шағын дүкендер мен дүңгіршектермен, көше кафелері мен мейрамханаларымен қатар орналасқан.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қазіргі Рустави металлургия, машина жасау, химия және құрылыс материалдарын өндіру сияқты салалар дамыған. Сондай-ақ жеңіл және тамақ өнімдерін өңдеу кәсіпорындары бар. Бұрынғы КСРО-ның басқа қалалары сияқты, Руставидің көптеген кәсіпорындары бір кездері басқа аймақтардан келетін шикізат пен компоненттерге қатты тәуелді болды. Кеңес Одағының экономикалық жүйесі ыдырағаннан кейін олар ауыр дағдарысты бастан кешірді.

## Көрікті жерлері
Рустави - Грузиядағы ең жас қала. Оның ресми түрде танылу мерзімі 1948 жылдан басталады. Дегенмен, қоныстың тарихы V ғасырға жатады, шіркеулер мен бекіністердің қирандылары сияқты кейбір тарихи ескерткіштер бүгінгі күнге дейін сақталған. Руставиде мыналарды көруге болады:
*Өлкетану мұражайы;
*Давид Гареджи жартас монастырі;
*Рустави алаңы;
*Құс мекені бар саябақ;
*Бекініс қабырғаларының қалдықтары бар мұнара;
*Болниси Сиони монастырі;
*Қорғаусыз қалған әуе қорғаныс базалары;
*Рустави орманы;
*Яглуджа тау жотасы.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Қарақол Халықаралық әуежайы

**Қарақол Халықаралық әуежайы ()** - Қырғызстанның Ыстықкөл облысының орталығы Қарақол қаласына тиесілі әуежай. Қарақолдан 2 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
Алғашқы эскадрилья командирі Зарлық Исманов болды, ал әуежай оның басшылығымен дамыды. Кеңес дәуірінде әуежайда 13 Ан-2, 12 Ан-28 және 3 Як-4 ұшағы, сондай-ақ тікұшақтар жұмыс істеді. [1978 жылы асфальтталған ұшу-қону жолағы ашылды. КСРО кезінде әуежай күніне 450 адамға дейін қабылдады, жүк тасымалдады және әуе-химиялық жұмыстары үшін пайдаланылды. Адамдар Қазақстан мен Өзбекстанға ұшты. Соңғы жоспарланған рейс 2002 жылы болды, бірақ әуежай да, оның экипажы да жұмыс істеп, арнайы тапсырмалар мен медициналық миссиялар үшін ұзақ қашықтыққа, бақыланатын ұшуларды орындады.

2009 жылы ұшу-қону жолағы жөнделді, ал жақында рульдік жолдар мен перронға 4 см жаңа асфальт төселді. 2010 жылы әуежайдың айналасына 8 шақырымдық периметрлік қоршау орнатылды. Өткен жылы әуежай 10 ұшақты, оның ішінде екі әуе жедел жәрдем көлігі мен 16 тікұшақты (барлығы әскери және Төтенше жағдайлар министрлігінің тікұшақтарын) қабылдады. Қырғызстан Республикасының Көлік және коммуникация министрлігі Қаракөл әуежайына халықаралық мәртебе беруді бастамалағаны кездейсоқтық емес. Барлық қызметкерлердің ағылшын тілін 4-деңгейде білуі керек. «Кырғыз әуе навигациясы» (Қырғыз әуе навигациясы) қыста күніне 15-ке дейін, ал жазда күніне 35-ке дейін рейсті бақылайды, Ресейден, Әзірбайжаннан, Түркіменстаннан, Өзбекстаннан және Еуропадан Үндістан мен Малайзияға Қырғызстан аумағы арқылы әуе жолы арқылы қосылады. Әуежай диспетчерлері ұшақтардың ұшуы мен қонуын жеңілдетеді. Сондай-ақ, тәулік бойы жұмыс істейтін Қытайға екі халықаралық бағыт бар. Ұшу-қону жолағы 35 тоннаға дейінгі ұшақтарды қабылдай алады, бұл Қарақолдан Алматы, Астана, Омбы және Жаңасібірге дейінгі қашықтықты дәл қамтитын болады. Сондықтан әуежай Қазақстан мен Ресейден келген демалушыларды қабылдауға 90% дайын, бірақ жанармай құю станциясын салу қажет. Әуежай 148,5 гектар аумақты алып жатыр, бірақ жарықтың болмауына байланысты ұшақтарды тек күндізгі уақытта қабылдайды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан әуежайлары
Цифрлық білім беру платформалары

**Цифрлық білім беру платформалары** — білім беру үдерісін ұйымдастыруға, басқаруға және жүзеге асыруға арналған ақпараттық-коммуникациялық технологияларға негізделген онлайн жүйелер мен сервистер жиынтығы. Олар оқу материалдарын орналастыру, білім алушылар мен оқытушылар арасындағы өзара әрекеттестікті қамтамасыз ету, білім нәтижелерін бағалау және талдау сияқты функцияларды атқарады.

XXI ғасырдың басынан бастап цифрлық платформалар білім беру жүйесінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Әсіресе қашықтан оқыту, аралас оқыту (blended learning) және жаппай ашық онлайн курстар (MOOC) формаларының дамуы бұл платформалардың маңызын арттырды.

## Тарихы
Цифрлық білім беру платформаларының қалыптасуы 1990-жылдардың соңында интернеттің кең таралуымен байланысты. Алғашқы кезеңде Learning Management System (LMS) деп аталатын оқытуды басқару жүйелері пайда болды.

2000-жылдары веб-технологиялардың дамуы білім беру платформаларының функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтті. 2010-жылдардан бастап бұлттық есептеулер (cloud computing), мобильді құрылғылар және әлеуметтік желілермен интеграция білім беру платформаларын икемді және қолжетімді етті.

COVID-19 пандемиясы кезеңінде (2020–2022 жж.) әлемдік деңгейде білім беру мекемелері жаппай қашықтан оқыту форматына көшті, бұл цифрлық платформалардың кеңінен енгізілуіне ықпал етті.

## Негізгі функциялары мен ерекшеліктері
Цифрлық білім беру платформалары келесі негізгі функцияларды орындайды:

* Оқу материалдарын басқару;
* Онлайн коммуникация құралдарын ұсыну;
* Бағалау және мониторинг жүргізу;
* Деректерді сақтау және талдау.

## Классификациясы
Қызмет түріне қарай цифрлық білім беру платформалары:

* LMS (Learning Management System);
* MOOC-платформалар;
* Виртуалды сынып платформалары;
* Бейімделген оқыту платформалары.

## Білім беру үдерісіндегі рөлі
Цифрлық платформалар қашықтан және аралас оқытуды жүзеге асыруға мүмкіндік береді, оқу траекториясын жекелендіруге жағдай жасайды және білім алушылардың өзіндік жұмысын арттыруға ықпал етеді.

## Артықшылықтары мен шектеулері
**Артықшылықтары:**
* Уақыт пен кеңістікке тәуелсіздік;
* Оқу материалдарының қолжетімділігі;
* Автоматтандырылған бағалау.

**Шектеулері:**
* Интернетке тәуелділік;
* Цифрлық теңсіздік;
* Деректер қауіпсіздігі мәселелері.

## Мысалдар
Әлемдік тәжірибеде кең таралған цифрлық білім беру платформаларына Moodle, Google Classroom, Canvas, Coursera және Khan Academy жатады.

## Дереккөздер

Санат:Білім беру
Санат:Ақпараттық технологиялар
Санат:Қашықтан оқыту
Микловер (футбол клубы)

**«Микловер»** (;) — Англияның Микловер ауылында орналасқан футбол клубы. 1948 жылы құрылған клуб қазіргі уақытта Northern Premier League Division One Midlands лигасында ойнайды. Үй ойындарын 1500 көрермен сиятын Station Road стадионында өткізеді. 

## Тарихы
Клуб 1948 жылы Микловер Олд Бойз атауымен құрылды. Олар Derby & District Senior League лигасына қосылып, 1993 жылы Central Midlands League Премьер-дивизионына көтерілгенге дейін сол жерде өнер көрсетті. Осыдан кейін клуб Микловер Спортс деп қайта аталды. 1994–95 маусымында Премьер-дивизионда төртінші орын алған клуб Supreme Division дивизионына жолдама алды.

1998–99 маусымында олар Supreme Division чемпионы атанып, Northern Counties East League Бірінші дивизионына көтерілді. 2002–03 маусымында клуб Бірінші дивизионды және лиганың Trophy жүлдесін қатарынан жеңіп алып, Премьер-дивизионға көтерілді.

2006–07 маусымында Микловер Лига кубогын жеңіп алды, финалда Гарфорт Таун клубын пенальти сериясында ұтты. 2008–09 маусымында олар Премьер-дивизион чемпионы атанып, Northern Premier League Бірінші дивизион Оңтүстікке жолдама алды. Келесі маусымда клуб Бірінші дивизион Оңтүстікті жеңіп, қатарынан екінші рет жоғарылады. Сонымен қатар, лиганың Chairman’s Cup кубогын да иеленді.

Алайда 2011–12 маусымының соңында клуб қайтадан Бірінші дивизион Оңтүстікке төмендеді. 2013–14 маусымында бесінші орын алып, жоғарылату плей-оффына жолдама алды. Жартылай финалда Коулвилл Таун клубын 3:2 есебімен жеңгенімен, финалда Белпер Таун командасынан 0:1 есебімен ұтылды.

Плей-офф финалындағы жеңілістен кейін келесі маусымда Микловер Бірінші дивизион Оңтүстіктің чемпионы атанып, Премьер-дивизионға қайта көтерілді. 2020 жылы 1 маусымда клуб Микловер футбол клубы деп қайта аталды. 2022 жылы клуб Southern League Премьер-дивизион Орталығына ауыстырылды. 2023–24 маусымында дивизионда бесінші орын алып, плей-офф жартылай финалында Телфорд Юнайтед клубынан 0:2 есебімен жеңілді. Маусым соңында клуб қайтадан Northern Premier League Премьер-дивизионына ауыстырылды.

## Жетістіктері
***Northern Premier League**
**Division One South чемпионы: 2009–10, 2014–15
**Chairman's Cup жеңімпазы: 2009–10
***Northern Counties East League**
**Premier Division чемпионы: 2008–09
**Division One чемпионы: 2002–03
**League Cup жеңімпазы: 2006–07
**Trophy жеңімпазы: 2002–03
***Central Midlands League**
**Supreme Division чемпионы: 1998–99

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Зеуксиппа

**Зеуксиппа** (көне грекше: Ζευξίππη — «ат жегуші») — көне грек мифологиясының кейіпкері, наяда, Праксифеяның (Эрихтонийдің әйелі) әпкесі. Пандионның әйелі,  яғни өз әпкесінің ұлына тұрмысқа шыққан. Пандионнан туған балалары: Прокна,  Филомела, сондай-ақ егіздер — Эрехтей мен Бут.

Гигиннің **«**Мифтерінде**»** ол Телеонның әйелі және аргонавт Буттың анасы ретінде аталады. Оның әкесі өзен құдайы Эридан деп көрсетіледі.
## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Сагареджо

**Сагареджо** () — Грузияның Иори аңғарындағы қала, Сагареджа муниципалитетінің орталығы.
Сагареджо қаласының халқы 2026 жылы 10 871 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Тбилисиден 58 км қашықтықта, Теңіз деңгейінен 770 м биіктікте, Иори аңғарында орналасқан. Қала Тбилиси-Гурджани тас жолында, сондай-ақ, ол Әзербайжандағы Бакуге апаратын S5 тас жолында орналасқан.

## Тарихы
XIX ғасырда қала Сагарехо деп аталды, бұл «Гарехи»ден дегенді білдіреді, бұл аумақ Давид Гарехи монастырына тиесілі екенін көрсетеді. 1933 жылы Сагарехо бұрын Гарекахети аймағы деп аталған Сагарехо муниципалитетінің орталығына айналды. Ол 1962 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Тамақ өнеркәсібі (шарап жасау, консервілеу және т.б.). Кірпіш және шатыр материалдарын өндіру, шина жөндеу зауыты, театр, жергілікті тарих мұражайы бар. 

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Наяда

Грек мифологиясында **наядалар** (көне грекше: ναϊάδες), кейде гидриадтар деп те аталады, — бұлақтарға, құдықтарға, көздерге, ағын суларға, жылғаларға және басқа да тұщы су айдындарына қамқорлық ететін әйел рухтардың, яғни нимфалардың бір түрі. Дегенмен «наяда» ұғымы мифологияда ешқашан нақты әрі қатаң анықталмаған. Жалпы алғанда, суға қатысты нимфалар көбінесе наядалар деп аталған немесе кейде жай ғана «наяда нимфалары» делінген. Кейбір жағдайларда «наяда» ұғымы «нимфа» сөзімен бірдей мағынада қолданылған.

Олар өзендердің бейнесі болып табылатын өзен құдайларынан, сондай-ақ Арголистегі микенге дейінгі Лерна сияқты батпақтар, тоғандар мен лагуна-көлдердің тұнық суларын мекендеген өте көне рухтардан өзгеше болып саналады.

Бір схолийде нимфаларды қайта санамалап отырып, су нимфаларының қатарына наядалар, гидриадтар, кренайлар, потамидтер және лимнадтар жататыны айтылады. Басқа бір деректе наядалар мен бұлақ нимфалары (пегайлар) бір типтегі нимфалар деп көрсетіледі.
## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Нимфалар
Самтредиа

**Самтредиа** () — Батыс Грузиядағы қала, Самтредия муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Самтредия халқының саны 2026 жылы 25 318 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Имерети аймағының құрамына кіретін Самтредиа қаласы батыс Грузияда, Кутаисиден 33 км жерде орналасқан. Мұнда, Риони ойпатында Самтредия өзені оның саласы Цхенисткалиге қосылады. 
Ылғалды субтропикалық климат орташа жылдық температураның 14°C деңгейінде сақталуына мүмкіндік береді. Мұндағы ең суық ай - қаңтар (орташа 7°C). Ең ыстық ай - шілде, сынап бағанасы 30°C-қа дейін көтеріледі.

## Тарихы
Грузин князьдері Микеладзенің билігі кезінде қала Санавардо деп аталған, яғни «демалыс және серуендеу орны». Сол кезде қалалық қоныс өзінің шағын ормандарымен және керемет бақтарымен әйгілі болған, онда інжір, анар және шабдалы ағаштары, грек жаңғағы, тұт ағаштары, алмұрт, қара өрік, каштан және айва өскен. Бақшалардың және айналасындағы сән-салтанатының ортасында грузин патшасы Давид Құрылысшы негізін қалаған Гелати православиелік монастырі салынды. 1106 жылы салынған ерекше шіркеу Цкал-Цитела өзені аңғарының үстіндегі төбеде орналасқан.

1871–1872 жылдары Тбилиси-Поти теміржолының құрылысы Самтредияның маңыздылығын арттырды. Теміржол стансасы мен оны қоршаған елді мекен бастапқыда Цхенисткали өзенінің арғы бетінде, Сахилао және Квишанчала ауылдарының маңында жоспарланған болатын, бірақ жергілікті тұрғындардың қарсылығынан кейін станцияны Самтредиа ауылының маңында салу туралы шешім қабылданды. Қоныс 1874 жылы осы өткел бекетінің айналасында салынып, көп ұзамай өнеркәсіптік орталыққа айналды. 1921 жылы Самтредиа қала мәртебесін алды.

1993 жылы Грузиядағы Азамат соғысы кезінде қаланы бұрынғы президент Звиада Гамсахурдияның жақтастары басып алды. Эдуард Шеварднадзенің басшылығымен үкімет күштерінің шабуылдары қаланың экономикалық инфрақұрылымының айтарлықтай бұзылуына әкелді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
1990 жылдарға дейін қалада мақта өңдеу, жібек иіру және шай қаптау фабрикалары, ағаш өңдеу зауыты және жабдық шығаратын зауыт сияқты ірі кәсіпорындар болды. Экономикалық құлдыраудан кейін олардың көпшілігі тозып, жұмысын тоқтатты. Қазіргі уақытта жергілікті тұрғындар негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады.

Самтредия қаласында жеті мемлекеттік мектеп және 11 балабақша бар, оның ішінде №1 балабақша мүмкіндігі шектеулі балаларға бейімделген. Қалада студент жастар орталығы бар. Ол 1942 жылы пионер орталығы ретінде құрылды және бүгінгі күнге дейін жұмыс істейді.

Самтредиа — саясаткер Пантелеймон Георгадзе, грузин футболшысы Каха Каладзе, редактор Игорь Голембиовский, киноактер Александр Пашковский, хирург Иустин Джанелидзе және опера және киноактер Бато Кравейшвили сияқты танымал тұлғалардың туған жері. ХХ ғасырдың әйгілі ақыны Владимир Маяковский қала маңындағы Багдади ауылында дүниеге келген.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Пиноккио

**Пиноккио** () — Карло Коллоди шығарған ертегідегі басты кейіпкер, ағаштан жасалған қуыршақ.

1883 жылы жарық көрген шығармада бұл кейіпкерді Джеппетто есімді балташы жасап шығарған деп жазылады. Пиноккионың ерекшелігі — ол өтірік айтқанда, оның мұрны өсіп шығады.

Ол әртүрлі қиындықтарды басынан өткеріп, шығарманың соңында метаморфозаға ұшырап, шынайы балаға айналады.

## Экрандағы бейнесі
* Пиноккионың бастан кешкендері (фильм, 1911) — ертегініӊ алғашқы экрандалуы, ақ-қара түсті және дыбыссыз фильм
* Пиноккионың бастан кешкендері (мультфильм, 1936) — бітпеген және бүгінгі күнге дейін жетпеген мультфильм
* Пиноккио (мультфильм, 1940) — Walt Disney студиясының туындысы
* Totò a colori — Италияныӊ алғашқы түрлі-түсті фильмі, 1952 жылы шықты
* Пиноккио (фильм, 1967) — ГДР-ды шыққан фильм, бас кейіпкер қуыршақ түрінде
* Пиноккионың бастан кешкендері (мультфильм, 1972) — Италияда шығарылды
* Pinocchio's Christmas — 1980 жылғы америкалық қуыршақтар мультфильмі
* Pinocchio and the Emperor of the Night — 1987 жылғы мультфильм
* 964 Pinocchio — 1991 жылғы жапониялық киберпанк-фильм
* Pinocchio's Revenge — 1996 жылғы америкалық хоррор
* Пиноккионың бастан кешкендері (фильм, 1996)
* Джеппетто (фильм) — 2000 жылғы америкалық телемюзикл
* Шрек — 2001 жылғы мультфильмдегі және оның сиквелдеріндегі көмекші кейіпкер
* Пиноккио (фильм, 2002) — Роберто Бениньи түсірген фильм, басты рөлді де өзі ойнады
* Пиноккио 3000 — 2004 жылғы компьютерлік мультфильм
* Пиноккио (телефильм, 2008) — италиялық-британиялық екі сериялы фильм
* Пиноккио (мультфильм, 2012) — Италияда шығарылды
* Once Upon a Time — 2011 жылы шыққан телеальманах сериясы
* Пиноккио (фильм, 2019) — басты рөлді Федерико Иелапи ойнады, Джеппетто рөлін Роберто Бениньи сомдады
* Пиноккио. Шынайы хикаят — Ресейде 2021 жылы шыққан мультфильм
* Гильермо дель Тороның Пиноккиосы — 2022 жылғы мультфильм
* Пиноккио (фильм, 2022) — Роберт Земекис Walt Disney үшін түсірген фильмі

[нобай|солға|400px|[Пиноккио (мультфильм, 1940)|Дисней мультфильмінде (1940), италиялық мультфильмде (1972) және дель Торо туындысындағы (2022) кейіпкердің көрінісі]]

## Еліктеулер
* Буратино — Алексей Николаевич Толстойдың ертегіні өзінше өңдеп жазған нұсқадағы басты кейіпкер
* Цепфель Керн — неміс жазушысы Отто Юлиус Бирбаумның шығармасындағы кейіпкер
* Жасанды ақыл — Стивен Спилбергтің 2001 жылғы фантастикалық фильмі

## Дереккөздер

Санат:Қуыршақтар
Праксифея (Эрихтонийдің әйелі)

**Праксифея** (көне грекше: Πραξιθέα) — аттикалық циклге жататын көне грек мифологиясының кейіпкері. Наяда, афиналық патша Эрихтонийдің әйелі, I Пандион патшаның анасы, Зеуксиппаның әпкесі.

Праксифея сақталған бар-жоғы екі дереккөзде ғана аталады — Псевдо-Аполлодордың «Библиотекасында» және Иоанн Цецтің антикалық мәтіндерге жазған түсіндірмелерінде. Генеалогиялық мәліметтерден өзге, ол туралы тек наяда (бұлақ нимфасы) болғаны ғана хабарланады. Осыған байланысты ежелгі гректер Праксифеяның әкесі ретінде Аттикадағы Кефис өзенінің құдайы, Океанның ұлы Кефисті санаған болуы мүмкін.

Дәл осы атпен тағы бір афиналық патшайымның — Эрехтейдің (Эрихтонийдің немересі) әйелінің — аталуы және патшалар тізімінде екі Пандионның болуы ескерілгенде, антикатанушылар афиналық патшалар әулетінің генеалогиясы жасанды түрде ұзартылған деп болжайды. Бұл жағдайда екі Праксифеяның ішінен антикалық дәстүрде алғаш пайда болғаны, шамасы, дереккөздерде әлдеқайда егжей-тегжейлі сипатталатын Эрехтейдің әйелі болса керек. Болжам бойынша, әуелі Эрихтонийдің ұлы Пандион патшаның «қосарланған» бейнесі ойлап табылған, ал кейін патшаға ана ретінде әулет шежіресінде бұрыннан кездесетін есімді иеленген тұлға қосылып, ол Пандионның әйелімен байланыстырылған.

Праксифеяны Паусанийде аталған Праксис («Іске асыру») эпитеті бар мегаралық Афродита культымен байланыстыратын гипотеза да бар: бұл көзқарас Афинада да, Мегарада да билік құрған Пандион бастапқыда мегаралық қаһарман болған деген түсінікке негізделеді. Алайда басқа бір нұсқа бойынша, Пандион — афиналық қаһарман, ал оның культы Мегарада мифтің дамуының кейінгі кезеңінде ғана орныққан.
## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Нимфалар
Праксифея (Эрехтейдің әйелі)

**Праксифея** (көне грекше: Πραξιθέα) —  көне грек мифологиясының кейіпкері. Еврипидтің тек үзінділер түрінде ғана сақталған «Эрехтей» трагедиясында ол Кефис өзен құдайының қызы болып көрсетіледі және оның үш баласы бар. Осы контекстегі Праксифеяға қатысты кейінгі барлық ескертулер Еврипидке барып тіреледі. Афиналық патша Эрехтейдің әйелі. Олардың балалары: ұлдары — Кекропс, Пандор және Метион, қыздары — Прокрида, Креуса, Хтония, Орифия (сондай-ақ кейбір деректер бойынша  Протогения мен  Пандора).

Афиналықтардың Элефсинмен соғыста жеңіске жетуі үшін қыздарын құрбан еткен (мифтің бірнеше нұсқасы бар). Бір нұсқа бойынша - фракиялық Еумолп үлкен әскермен Афинаны қоршауға алған кезде, патша Эрехтей Дельф оракулынан кеңес сұрайды. Болжам бойынша, жеңіске жету үшін ол бір қызын құрбан етуі тиіс еді. Алайда ол да, оның жұбайы Праксифея да бір жайтты білмеген: үш әпке егер біреуі қаза тапса, бәрі бірге өлуге ант еткен болатын. Таңдалған қызы құрбан етілген соң, қалған екеуі өз-өзіне қол жұмсайды. Эрехтей шайқаста жеңіске жетіп, әскербасыны өлтіреді, бірақ өзі Посейдонның — Еумолптың әкесінің өтініші бойынша Зевстің найзағайынан қаза табады. Үш қыз аспанға көтеріліп, Гиадалар шоқжұлдызына айналған.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Жасқаншақтық

**Жасқаншақтық** — адамның әлеуметтік ортада өзін жайсыз сезінуімен, мазасыздануымен және басқалардың теріс бағалауынан қорқуымен сипатталатын психологиялық күй. Бұл мінез-құлық ерекшелігі жаңа адамдармен танысқанда, көпшілік алдында сөйлегенде немесе бейтаныс жағдайларда айқын көрінеді.

## Дереккөздер
Кекшілдік

**Кекшілдік** –  адам бойындағы қауіпті кемшілік. Бұл мінез адамның өзіне жасалған ренішті ұзақ сақтап, кейін қарымта ретінде өш алуға ұмтылуымен сипатталады. Кекшілдік дықшылдық, көңілге алғыштық ретінде көрінеді және қоғамдық байланыстарды бұзады. Кекшілдік балалық шақта тамыр жайады. Әділетсіздік көрген бала ренішті өмірінің соңына дейін сақтайды. Психология бойынша, кек ұстау стресс гормондарын көбейтеді, жүрек аурулары мен депрессияға әкеледі. Қазақ мақалы «Кек – өзіңе кек» деп дәл айтады: өш алғың келген адам өзі зардап шегеді. 

## Дереккөздер
Сачхере

**Сачхере** () — Грузияның Имеретия аймағындағы қала, Сачхере муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Сачхере халқының саны 2026 жылы 6 140 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Квирила өзенінің (Риони өзенінің саласы) бойында орналасқан. Қаланың негізгі бөлігі өзеннің оң жағалауындағы ақырын еңіс, толқынды беткейде салынған. Ол теңіз деңгейінен 500-550 метр биіктікте және Тбилисиден автомобиль арқылы 170 км, теміржол арқылы 232 шақырым және Кутаисиден 91 шақырым қашықтықта орналасқан.

Сачхереде ылғалды субтропикалық теңіз климаты бар, қысы орташа суық және жазы салыстырмалы түрде құрғақ, ыстық. Орташа жылдық температура 11,7°C, қаңтар айының орташа температурасы 0,4°C, ал шілде айының орташа температурасы 20°C. Абсолютті минимум -28°C, ал абсолютті максимум 37°C. Жауын-шашын жылына 900 мм.

## Тарихы
Сачхере орта ғасырларда пайда болды. Дегенмен, бұл қоныс тарихи шежірелерде тек XVII ғасырда ғана айтыла бастады. Сачхере Имерети патшалығының сауда қаласы ретінде тіркелген, ол арқылы Иран мен Үндістаннан келген керуендер өтті. Қоныс ханзада Церетели отбасына тиесілі болды.

XIX ғасырдың басында Имерети патшалық Ресейдің құрамына кіріп, онда ол Кутаиси губернаторлығының Шорапани ауданына кірді. Кеңес дәуірінде Сачхере 1939 жылы аудан орталығына айналып, 1964 жылы қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде тамақ және жеңіл өнеркәсіп салалары дамыды. Шарап зауыттары, консерві зауыттары, мақта фабрикасы және әртүрлі шағын кәсіпорындар болды.

## Көрікті жерлері
Қаланың үстіндегі тауда Церетели отбасылық мұражайы, Модинахе бекінісі, бой көтерген. Оның атауы «барып көр» деп аударылады, бұл оның беріктігін білдіреді. 1810 жылы орыстар басып алғаннан кейін, ол әскери маңызын жоғалтып, содан бері тозығы жеткен. Бүгінде ол Сачхере-Читаури алқабының көрінісін ұсынатын бақылау алаңы ретінде қызмет етеді.

Сачхеренің тарихи орталығында революцияға дейінгі бірқатар ғимараттар сақталған. Белгілі бір көрікті жерлерге қалпына келтірілген теміржол вокзалы (1904) және Елизавета Церетели сарайы жатады.

Сачхереден он шақырым жерде, Это-Эхвеви ауылында XI ғасырдағы Эхвеви шіркеуі сақталған. Ескілігі мен оюланған әшекейлерінің ерекшелігіне байланысты ол ұлттық маңызы бар сәулет ескерткіші болып саналады.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Пиноккио (фильм, 2002)

**Пиноккио** — Роберто Бениньидің 2002 жылы шығарған фильмі.

Карло Коллоди жазған Пиноккио есімді ағаш қуыршақ жайындағы ертегінің желісімен түсірілді.

Фильм Rotten Tomatoes сайтында негативті пікірлер жинап, қорытынды рейтингі 0 % құрады.

## Рөлдерде
* Роберто Бениньи — *Пиноккио*
* Карло Гуфрэ — *Джеппетто*
* Николетта Браски — *Фея*
* Ким Росси Стюарт — *Лучиньоло*
* Пеппе Барра — *шырылдауық шегіртке*
* Мино Беллеи — *Медоро*
* Макс Каваллари — *мысық*
* Бруно Арена — *түлкі*
* Франко Джавароне — *Манджафоко*
* Томмазо Бьянко — *Пульчинелла*
* Луис Молтени — *балалар каретасын айдаушысы*
* Алессандро Бергонцони — *цирктегі әртіс*
* Коррадо Пани — *бас сот*
* Винченцо Черами — *мұрты бар ер*
* Джорджио Ариани — *трактир иесі*
* Риккардо Биццарри — *Эдженио*
## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:Италия фильмдері
Санат:Роберто Бениньи фильмдері
Пиноккио (фильм, 2022)

**Пиноккио** — Роберт Земекистің 2022 жылы шығарған фильмі.

Бұл Walt Disney студиясы 1940 жылы шығарған сол аттас мультфильмінің киноадаптациясы болып келеді.

Фильмнің тұсаукесері 2022 жылдың 8 қыркүйегінде Disney+ стриминг сервисінде өтті.

## Рөлдерде
* Том Хэнкс — *Джеппетто*
* Бенджамин Эван Эйнсворт — *Пиноккио*
* Джозеф Гордон-Левитт — *шегіртке Джимини*
* Киган-Майкл Кей — *шыншыл Джон, түлкі*
* Синтия Эриво — *көгілдір фея*
* Лоррейн Бракко — *шағала София*
* Джузеппе Баттистон — *Стромболи*
* Кианн Ламайя — *Фабиана*
* Левин Ллойд — *Лэмпвик*
* Люк Эванс — *балалар каретасын айдаушысы*
## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:АҚШ балалар фильмдері
Санат:АҚШ фэнтези фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Роберт Земекис фильмдері
Санат:Walt Disney Pictures фильмдері
Сенаки

**Сенаки** () — Батыс Грузиядағы Самегрело-Земо Сванети аймағындағы қала. Сенаки муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Сенаки халқының саны 2026 жылы 21 596 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Тбилисиден 294 км жерде Тбилиси-Батуми тас жолының бойында орналасқан. Чхороцку мен Мартвилиге баратын тас жолдар осы жерден басталады. Сенакидің бір бөлігі таулы жерде орналасқан.

## Тарихы
Орыс тіліне аударғанда қала атауы сөзбе-сөз «ұяшық» дегенді білдіреді. Елді мекен 1924 жылы қала мәртебесін алды және көп ұзамай грузин революционері және кеңес партиясының жетекшісі Миха Цхакайаның есімімен Миха Цхакайа деп өзгертілді. Алайда, 1970 жылдардың ортасында қаланың тарихи атауы қалпына келтірілді.

1998 жылғы соғыс кезінде қала көтерілістің орталығы болды. Қаланың оңтүстігінде 2008 жылы бомбаланған аэродром орналасқан. Жақын жерде мұнаралар мен штаб-пәтер орналасқан.
Қала ғимараттарының көпшілігі жаңа және жақсы күтіп ұсталған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада машина жасау зауыты, кілем фабрикасы, шарап зауыты, шай фабрикасы және сүт зауыты орналасқан. Қалада сондай-ақ Мемлекеттік театр және Грузия Ұлттық техникалық университетінің филиалы бар. 

Сенакидің басты көшесі — Руставели даңғылы. Даңғылдан кейін Мартвили жолы басталып, Нокалакевиге апарады. Мұнда әртүрлі тауарлар сататын көптеген дүкендер, тігін шеберханалары, кафелер мен барлар орналасқан.

## Көрікті жерлері
*Қала шегіндегі ең қызықты ғимарат — Мемлекеттік театр. Оның сыртқы және ішкі көрінісі таңғажайып. Театр әлемдік және грузин классикасын қоса алғанда, әртүрлі қойылымдарды ұсынады.

*Қала шекарасынан алыс емес жерде Сакаландаришвило қамалы орналасқан. Бұл IV ғасырға жататын шағын бекініс.

*Шхели бекінісі қала орталығынан 6 км қашықтықта орналасқан. Ол айтарлықтай зақымдалған, бірақ көркем жердегі төбеде орналасқан, айналаның табиғи көрінісін ұсынады.

*Сенакидің солтүстігінде Трояның грузинше баламасы Археополь қирандылары орналасқан. Бұл өте әсерлі орын. Мұнда көптеген құрылымдар сақталған, соның ішінде Текура суларының  көрінісін ұсынатын өзенге түсетін жол бар.

## Галерея

Senaki Akaki Khorava Theatre.JPG|Театр
Senaki Train Station.jpg|Темір жол стансасы
შარტავას მუზეუმი, სენაკი.jpg|Шартава музейі
Eliava Str. Senaki სენაკი.jpg|Ш.Эалиев көшесі


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Моральдық қасиет

**Моральдық қасиет** — адамның ішкі жан дүниесінде қалыптасқан, оның мінез- құлқын реттейтін тұрақты сипаттама, ол қоғамдық сананың ерекше формасы ретінде адамдар арасындағы қатынастарды жақсылық, әділдік, мейірімділік және жауапкершілік принциптерімен бағыттайды. Уикипедияның қазақша нұсқасында мораль "белгілі бір қоғамдағы адамдар арасында қалыптасқан адамгершілік құлық-қылығы" деп анықталады, ал моральдық қасиеттер (ар-ұят, намыс, ізгілік, парыз) адамның өз әрекеттеріне моральдық баға беретін ішкі қабілетін қалыптастыратын субъект ретінде сипатталады, бұл жеке тұлғаның қоғамдық әдеп мәдениетін игеру нәтижесі болып табылады. Бұл қасиеттерді жоққа шығаруға болмайды, өйткені олардың негіздемесі қоғамдық тәжірибе, ұжымдық мораль және адамгершілік нормалардың ұзақ мерзімді дамуында жатыр: мысалы, мейірімділік пен әділдік сияқты қасиеттер адамның өз мүддесін басқалардың мүддесімен теңестіретін «алтын орта» принципін (Аристотель дәстүрі бойынша) көрсетеді, ал олардың болмауы қоғамдық қатынастардың бұзылуына әкеледі.  

## Дереккөздер
Пиноккио (мультфильм, 1940)

**Пиноккио** — 1940 жылы шыққан америкалық мультфильм, Walt Disney студиясының екінші толықметражды анимациялық туындысы.

Карло Коллоди жазған Пиноккио есімді ағаш қуыршақ жайындағы ертегінің желісімен түсірілді.

1994 жылы бұл мультфильм АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді.

2022 жылы Роберт Земекис осы мультфильмге ремейк фильм жасап шығарған болатын.

## Дыбыстаушылар
* Дикки Джонс — *Пиноккио*
* Клифф Эдвардс — *шегіртке Джимини*
* Кристиан Раб — *Джеппетто*
* Кларенс Нэш — *Джеппеттоның мағауы*
* Уолтер Кэтлетт — *шыншыл Джон, түлкі*
* Мел Бланк — *мылқау мысық Гидеон, түлкінің досы*
* Эвелин Венейбл — *көгілдір фея*
* Чарльз Джуделс — *Стромболи / карета айдаушы*
* Фрэнки Дарро — *Лэмпвик*
* Турль Рейвенскрофт — *алып кит*

Pinochio2 1940.jpg|Қуыршақ Пиноккио
Jiminy Cricket.png|Шегіртке Джимини
Stromboli in Walt Disney's Pinocchio.png|Театр иесі Стромболи

## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:АҚШ фэнтези фильмдері
Санат:Бен Шарпстин мультфильмдері
Санат:Хэмилтон Ласк мультфильмдері
Санат:Ұлттық фильмдер регистрінің фильмдері
Санат:Уолт Дисней продюсерлеген мультфильмдер
Санат:Walt Disney мультфильмдері
Санат:Әдеби ертегілердің экрандаулары
Санат:АҚШ ұлттық фильмдер тізілімі
Михаил Альбертович Фёдоров

**Михаил Альбертович Фёдоров** (, ; 21 қаңтар 1991 жыл, Васильевка, Запорожье облысы) — украиналық саясаткер мен кәсіпкер, 2026 жылғы қаңтардан бергі Украина Қорғаныс министрі.

Фёдоров 2025 жылғы шілдеден 2026 жылғы қаңтарға дейін Украина премьер-министрінің Бірінші орынбасары — Цифрлық трансформация министрі, 2019–2023 жылдары Премьер-министр орынбасары — Цифрлық трансформация министрі болған.

## Жас кезі және білімі
Фёдоров 1991 жылғы 21 қаңтарда Запорожье облысының Васильевка қаласында туған болатын.

2009 жылдан 2014 жылға дейін ол Запорожье ұлттық университетінің социология және басқару факультетінде білім алды.

## Кәсіпкерлік мансабы
2015 жылы Фёдоров «SMMSTUDIO» компаниясын негіздеп, оның бас директоры атанды. 2017 жылы ол ағаш өңдеу бұйымдарына, су құбыры желілерін орнатуға және сылақ жұмыстарына маманданған «5 служба» компаниясын да құрды.

2018 жылы актёр мен комик Владимир Зеленский Фёдоровты 2019 жылғы президенттік кампаниясына шақырды. Фёдоров осылайша «Зеленский тобының» мүшесі атанды.

## Саяси мансабы
Фёдоров өз саяси мансабын 2014 жылы «5.10» либертариан партиясының атынан Верховна Рада депутаттығына үміткер болып бастаған болатын. Ол, алайда, сайлана алмады.

2019 жылы ол жаңадан сайланған президент Владимир Зеленскийдің кеңесшісі және Халықтың қызметшісі партия атынан Украина халық депутаты атанды. Келесі күні, 2019 жылғы 29 тамызда ол депутаттықтан кетті де, Премьер-министр орынбасары — Цифрлық трансформация министрі болып тағайындалды.

2026 жылғы 14 қаңтарда 277 халық депутатынан дауыс алған ол Қорғаныс министрі болып тағайындалды. Сол күндері президент Зеленский шенеуніктерін алмастырған болатын.

## Өз өмірі
Фёдоров Анастасия Владимировна Фёдороваға (туғанында Карпенко) үйленген. Анастасия да Запорожье ұлттық университетінде, алайда басқа факультетте оқыған болатын. 2017 жылы жұптың қызы Мария дүниеге келген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Қорғаныс министрлігінің ресми сайты
*Михаил Фёдоров, Facebook
*Михаил Фёдоров, Twitter
*Михаил Фёдоров, Instagram

Санат:Украина саясаткерлері
Санат:Украина кәсіпкерлері
Санат:Украина қорғаныс министрлері
Санат:Украина цифрлық трансформация министрлері
Санат:Украина депутаттары
Салғырттық

**Салғырттық** — мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның, оған теңестірілген тұлғаның немесе жауапты мемлекеттік қызметкердің өз міндеттерін қызметіне адал қарамауы немесе ұқыпсыз қарауы салдарынан орындамауы немесе тиісінше орындамауы.

## Дереккөздер
Бойкүйезділік

**Бойкүйезділік** — адам бойындағы енжарлықты, мақсатсыздықты және қоршаған ортадағы болып жатқан құбылыстарға немқұрайлы қарауды білдіретін психологиялық және әлеуметтік күй.

## Сипаттамасы
Бойкүйезділікке шалдыққан адам қоршаған ортадағы оқиғаларға, өз жұмысына, тіпті жақындарының жағдайына да бейжай қарайды. Бұл күй көбінесе ерік-жігердің әлсіреуімен (абулия) және эмоцияның таусылуымен қатар жүреді. Психологияда бойкүйезділікті көбінесе ұзаққа созылған күйзелістің, психикалық шаршаудың немесе соматикалық аурулардың салдары ретінде қарастырады.

## Абай іліміндегі бойкүйезділік
Қазақ мәдениеті мен философиясында бойкүйезділік ұғымы Абай Құнанбайұлының шығармаларында кеңінен талданады. Абай бойкүйезділікті "еріншектік" және "салғырттық" ұғымдарымен байланыстыра отырып, оны адамның рухани өсуіне кедергі болатын басты кеселдердің бірі ретінде сынайды.

## Дереккөздер
Бнито

​**БНИТО** () — 1883 жылы Франциядағы Ротшильдтер банктік әулетінің өкілі Альфонс Ротшильд негізін қалаған ресейлік мұнай компаниясы. Компанияны 1911 жылы Shell корпорациясы сатып алды.

## ​Тарихы
​1883 жылы швед кәсіпкері Роберт Нобель француздық Ротшильдтерге Бакуден Қара теңізге дейінгі теміржол желісінің құрылысын қаржыландыру туралы ұсыныс тастады. Альфонс Ротшильд бұл операцияны қамтамасыз етіп, есесіне аймақтағы мұнай өндіру құқығына ие болды. Ресей мұнайының экспорты АҚШ-тан келетін мұнайға қарағанда бәсекеге қабілетті болатынын түсінген Ротшильдтер БНИТО-ны сатып алып, оны Société Commerciale et Industrielle de Naphte Caspienne et de la mer Noire (Каспий-Қара теңіз мұнай компаниясы) деп өзгертті. Ресей мұнай нарығын монополияландыру мақсатында Ротшильдтер мен Deutsche Bank өзге де ресейлік мұнай кәсіпорындарын сатып алды. Бұл компания мұнайды ағаш бөшкелер мен темір бидондардың орнына алғаш рет цистерналармен тасымалдай бастады.

​Ғасырлар тоғысында Каспий-Қара теңіз мұнай компаниясы халықаралық экспорт нарығында Standard Oil компаниясымен бәсекелесе бастады.

​1912 жылғы компания Royal Dutch Shell меншігіне өтті. Нәтижесінде Ротшильдтер аталған корпорацияның акционерлеріне айналды.

## Дереккөздер

Санат:1883 жылы құрылған компаниялар
Санат:1912 жылы жабылған компаниялар
Санат:Ресей империясының мұнай компаниялары