open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Александрович Бальмонт

**Бальмонт** Владимир Александрович (16.2.1901, Ресей, Иваново облысы Шуя қаласы — 7.5. 1971, Алматы) — ғалым, ауыл шаруашылығы ғылым докторы (1946), профессор (1948), Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы ғылым академиясының академигі (1956), Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1954), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956). Омбыдағы Сібір ауыл шаруашылығы  және орман шаруашылығы институтын (1926) және Аскания-Новадағы қой бонитерлерінің жоғары курсын (1929) бітірген. Ол 1929—36 жылы Алматы мемлекеттік зоотехникалық-мал дәрігерлік институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі  (1952 — 1957), 1936 — 1952 жылы Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы  ғылым академиясының Қазақ филиалының, 1957—1961 жылдары Қазақстан ауыл шаруашылығы  ғылым академиясының вице-президенті, 1961—1971 жылдары Қазақ  мал өсіру ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі болды. Негізгі ғылыми еңбектері қой өсіру және оның селекциясына арналған. Бальмонт тұқымаралық будандастыру әдісін жетілдіріп, қой шаруашылығына енгізді. Басқа ғалымдармен бірлесіп, қазақтың биязы жүнді қойын (КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1951), Қарғалы құйрықты қойын, қара ала ақсай шошқасын шығарды; республикада кроссбред қой шаруашылығын қалыптастырушы және ұйымдастырушы болды. Ол 2 рет Ленин ордені, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Шығармалары
*Казахские тонкорунные овцы, А.-А., 1948; 
*Кроссбредное овцеводство, А.-А., 1965.

## Сілтемелер
* http://www.cnshb.ru/akdil/akad/base/RB/000645.shtm
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/es/69943/БАЛЬМОНТ
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_literature/511/Бальмонт

## Дереккөздер</span>


Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары
Балқашбалық

thumb | Балқашбалық
**Балқашбалық** — балық аулаумен және өңдеумен шұғылданатын кәсіпорын. 1940 жылы Балқаш балық комбинаты болып құрылған. 1995 жылдан акционерлік қоғам. Балқаш қаласынан 4 шақырым жердегі Рыбтрест кентінде. Мұнда 2 балық зауыты, 1 балық аулау базасы, 3 тоңазытқыш, құтылау, ыстау, балық ұнын шығару және бөшке-жәшік жасау цехтары, балық аулайтын моторлы қайықтары және балық қабылдайтын кемелері бар. Кәсіпорын құрамындағы 7 балық ұжымшары Балқаш көлі мен Іле өзенінен сазан, табан, жайын, көксерке, қаракөз балықтарын аулайды. Кәсіпорын 6 елмен шаруашылық байланыс орнатқан. Сыртқа шығаратын негізгі өнімдері: құтыланған, кептірілген, ысталған, тоңазытылған балық.

## Дереккөздер


Санат:Балықтар
Санат:Балық шаруашылығы
Санат:Қарағанды облысы кәсіпорындары
Санат:Балқаш
Банк Капиталы

[thumb|[Ақша мен тиындар]]
**Банк Капиталы** — банктің кредиттік-төлемдік және басқа да операциялар жасау үшін пайдаланатын ақша капиталының (банк ресурстарының) жиынтығы. Банк Капиталы банктің өзіндік капиталы (жарғылық қор, резервтік қор және жыл бойына бөлінбеген пайда) мен сырттан тартылған капиталдан (депозиттік қаражаттар, халықтың салымы) құралады. Банктің өзіндік капиталы Банк Капиталының 15 — 25%-ін ғана құрайды. Әйтсе де, оның банктің қалыпты жұмыс істеуі үшін маңызы зор. Банктің тұрақтылығы, өтімділігі мен төлем қабілеттілігі тікелей өзіндік капиталдың көлеміне байланысты. Банк шығынданып, банкротқа ұшырау қаупі төнсе, бұдан құтылу үшін өзіндік капиталға сүйенеді. Өзіндік капитал банк қызметін ұйымдастырудың бастапқы кезеңінде де маңызды рөл атқарады. Банк өзіндік капитал көлемін қосымша акциялар шығарып, немесе жылдық пайда есебінен ұлғайтып отырады. Банк Капиталының қомақты бөлігі сырттан тартылған қаржылардан тұрады. Егер банктің экономикалық жағдайы орнықты, төлем қабілеттілігі, өтімділігі жоғары болса, сырттан ресурс тарту қиынға түспейді. Мұндай банктер үшін мол пайда әкелмейтін өтімділігі жоғары активтік резервтерді көп мөлшерде сақтамай-ақ, өз ресурстарын жоғары пайдалы кредит портфеліне, құнды қағаз сатып алуға жұмсауына болады. 

## Дереккөздер



Санат:Экономика
Бапыш Қожамжарұлы

**Бапыш Қожамжарұлы** (1860, Түркістан облысы Созақ ауданы Сызған ауылы — 1928, Созақ ауданы Сызған ауылы) — күйші.

Домбыра тартуды ауыл күйшілерінен үйренген. Ал, орындаушылық өнері мен өз шығарм. Сарыарқа, Қаратау өңірінің домбырашылары дәстүрінде қалыптасқан. Оның туындыларынан Тәттімбет, Ықылас үлгілері байқалады. Бапыш күйлері белгілі оқиғаларға арналған, мазмұны нақты, бірақ кезінде жазылып алынбағандықтан көбі ұмытылған. Оның “Қаратау”, “Қара жорға”, “Ыңғай төкпе”, “Бес жорға” атты күйлерін немересі, белгілі домбырашы, күйші Т.Момбеков жеткізген. Бұл шығармалар пластинкаға (“Қазақ күйлерінің антологиясы”, 1970) жазылған.

## Дереккөздер

Санат:1860 жылы туғандар
Санат:Созақ ауданында туғандар
Санат:1928 жылы қайтыс болғандар
Санат:Созақ ауданында қайтыс болғандар
Санат:Күйшілер
Санат:Қазақстан сазгерлері
Барабан (сәулет)

[thumb|[Қазан барабаны]]
**Барабан** — 1) архитектурада— ғимарат күмбезін көрнекі әрі әсерлі көрсету үшін салынатын күмбезасты қабырға. Барабаннан ғимарат ішіне жарық түсіретін ойықтар қалдырылады. Ғибадат орындары мен ескерткіш құрылыстарында кең қолданылған. Орта Азиядағы алғашқы мұсылман кесенелерінде (Саманилер кесенесі, Араб ата, т.б.) Барабан болмағанмен, кейінірек ол Қазақстан, Орта Азия архитектурасында кең тарады. Барабан көбіне дөңгелек әрі көп қырлы, кейде жұлдыз түрінде де кездеседі (Бабажы қатын кесенесі, 10 — 11 ғасырлар; Жошы хан кесенесі, 13 — 14 ғасырлар). Қазақстанның сәулет ескерткіштеріндегі Барабанның христиан архитектурасынан айырмашылығы — оның диаметрі құрылыстың негізімен бірдей не одан үлкен болатындығы. Архитектуралық элемент ретінде Барабан жергілікті дәстүрге сай әр түрлі қалақшалар (Батыс Қазақстанға тән), тегіс цилиндр немесе сегізқырлы (Орталық және Оңтүстік Қазақстанға тән) пішінінде болады. Созақ өңіріндегі кесенелер күмбезасты Барабандарының өте биіктігімен ерекшеленеді. Қазақ кесенелерінде Барабан көп жағдайда күмбезге ұласып кетеді; 2) техникада — машиналардың қуыс цилиндр, кейде конус пішінді айналмалы бөлшектерінің жалпы атауы. Қуыс шошақ, цилиндр немесе түбі бар көп қырлы дене тәріздес тетік.“Барабанды” деп есептелетін көптеген машиналарда заттарға салыстырмалы қозғалыс беретін Барабан түрлері көп. Мысалы, құйманы тазартатын, сусымалы заттарды және боялған маталарды кептіретін, т.б. көтергіш-тасымалдық машиналарда жүкті көтеруге не жылжытуға да Барабан қолданылады.      

## Дереккөздер



Санат:Сәулет өнері
Барабарлық

[thumb|[Барабар]]
**Барабарлық** — заттың, құбылыстың өзіне-өзі тең болуын немесе бірнеше заттың өзара теңдігін білдіретін философиялық ұғым. Барабарлықтың  болмыстық негізі заттардың, құбылыстардың салыстырмалы тұрақтылығында және қасиеттерінің объективтік теңдігінде. Осының  негізінде формальды логика тепе-теңдік заңын қолданады. Бұл заң бойынша әрбір ұғым, әрбір пікір белгілі бір мағынада ғана қолданылуы керек. Диалектикалық логика Барабарлық ұғымының шарттылығын ашып айқындайды. Материалдық дүние әрқашан өзгерісте, дамуда болатындықтан, заттар мен құбылыстар өзіне-өзі мәңгі тең болуы мүмкін емес. Әрбір зат өзіне-өзі тең ғана емес, оның сонымен қатар басқа зат болуға, өзгеріп дамуға іштей мүмкіндігі болады. Барабарлық  ұғымы айырмашылық ұғымымен диалектіге байланыста болып, іштей қабысады. Дүниедегі тұрақтылық пен өзгерістің бірлігі — Барабарлық пен айырмашылықтың өзара қатынасының объективті негізі. Оларды бір-бірінен бөліп, жеке қарауға болмайды, олар өзара алмасып, ауысып отырады. Барабарлық уақытша, өткінші, ал оның өзгеруі — абсолютті, тынбайтын процесс.

## Дереккөздер



Санат:Филология
Барақ

**Барақ** сөзі мынадай мағыналар беруі мүмкін:
*Барақ - Бату ханның кенже баласы.
*Барақ сұлтан — қазақ сұлтаны. Шыңғыс ханның тұқымы.
*Барақ хан —  Орыс ханның немересі Барақ біраз уақыт бойы Ақ Ордадағы өз әулетінің билігін қалпына келтірді.
*Көкжал Барақ — батыр. Аңырақай, Бұланты, Шыңғыстау, Шаған, Шорға, Сібе шайқастарына қатысқан.
*Барақ Сатыбалдыұлы — батыр, Кіші жүз қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы басшыларының бірі.
*Барақ (ит) — асыл текті ит тұқымының бейнелі атауы.
Барақ Солтыбайұлы

**Барақ Солтабайұлы** (1790 — 1865) — сұлтан. Найман тайпасының жуантұқым Матай руының бай шонжар Солтабайдың әулетінде,  Аягөз қаласы маңында дүниеге келген. Польша саяхатшысы А. Янушкевич өзінің жазбаларында Барақтың ақылды, қайсар мінезді, ел ішінде беделді екенін айта келіп, оны дала Геркулесіне теңейді. Барақ Кенесары көтерілісін басуға қатысқан. Барақ сұлтанның Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданына қарасты “Бірінші Май” ауылындағы зираты мемлекет қамқорлығына алынған. 

## Дереккөздер


Санат:Аға сұлтан
Санат:Төрелер
Николай Павлович Барбот Де-Марни

thumb|Н. Барбот де-Марни
**Николай Павлович Барбот де-Марни** (31 қаңтар, 1829, Пермь губерниясы — 4 сәуір, 1877, Санкт-Петербург) — орыс геологы, Санкт-Петербург тау-кен институтының профессоры (1866). 

## Ғылыми еңбектері
* Ғылым зерттеулерін 1860—1862 жылдары Қалмақ (Ноғай) даласына жасаған экспедициясынан бастады. Ол Ресейдің еуропалық бөлігінің, Орал тауларының геологиялық құрылымын зерттеді. Барбот де-Марни Орта Азия мен Қазақстан жерлерін зерттеу үшін (1874) Санкт-Петербург университеті жанындағы жаратылыстану зерттеушілер қоғамы және Ресей географиялық қоғамының Әмудария бөлімшесі жасақтаған 2 экспедицияға қатысты.

Экспедиция жүргізетін геол. зерттеулердің негізгі мақсаты — Арал-Каспий алабының шөлдерінде плейстоцен дәуіріндегі теңіз шөгінділерінің жоқтығын дәлелдеу және құм төбелердің пайда болу жағдайларын айқындау болды. Барбот де-Марни Маңғыстау түбегіндегі Қаратау мен Алатау тауларында, Үстіртте, Әмудария аңғарында, Арал төңіректерінде және Қызылқұмда болып, географиялық және геологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бұл ірі геологиялық құрылымдардың негізінен бор кезеңінде түзілгенін анықтады. Әмудария алабы плейстоцен дәуірінде теңіз түбі емес, құрлық болғанын дәлелдеп, осы жердің геол. тарихы жөнінде сол уақытқа дейін орын алып келген көзқарасты түбегейлі өзгертті. Сонымен қатар, Барбот де-Марни шөлейт жерлердегі үздік-үздік теңіз қырқаларының таралу принциптерін тұжырымдады.

## Сыртқы сілтемелер
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/67377/Барбот
* http://persona.rin.ru/view/f/0/22605/barbot-de-marni-nikolaj-pavlovich

## Дереккөздер


Санат:31 қаңтарда туғандар
Санат:1829 жылы туғандар
Санат:Пермь губерниясында туғандар
Санат:4 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1877 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:XIX ғасыр геологтары
Санат:Ресей геологтары
Санат:Тау-кен инженерлері
Барбықұм

**Барбықұм** – Торғай үстіртінің оңтүстігінде, Ырғыз өзенінің төменгі ағысындағы құмды алқап. Аумағы 75 км2, абсолюттік биіктігі 100 м, 55 км-ге созылған, енді жері 7 км-дей. Қамысты-қорысты шалғын өседі, басқа жерлерінде жүзгін, жыңғыл, еркекшөп басым. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан табиғаты
Барақ Сатыбалдыұлы

thumb|right|200px|Барақ Сатыбалдыұлы туы
thumb|right|200px|Барақ Сатыбалдыұлы шапаны
**Барақ Сатыбалдыұлы** (1743, Үстірт, Сам құмы — 1840, сонда) — батыр, Кіші жүз қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы басшыларының бірі.

## Өмірбаяны
Барақ Сатыбалдыұлының батыр атағы 18 жасында (1761) торғауыт батыры Алакөбікті жекпе-жекте жеңгеннен кейін шықты. 18 ғасырдың 70-жылдарына дейін шөмішті-табын қолын бастап, Еділ мен Жайық арасында қалмақтармен соғысты. 1785-1792 жылдары Сырым Датұлы бастаған Ресей отаршылдығына қарсы күресте көтеріліс басшыларының қатарында болды. 

Сырымның жақын серігі Барақ Сатыбалдыұлы 3 мыңдық жасағымен Орынбор шебіндегі қамал-бекіністер бойында және қазақ даласына жіберілген патша үкіметінің жазалаушы отрядтарымен кескілескен шайқастар жүргізді. Орал әскери кеңесінің рапортында (1785 жылы наурыз) Барақ Сатыбалдыұлының екімыңдық жасағымен үкімет әскеріне қарсы тұрғаны жазылған. Барақ Сатыбалдыұлының әскери күші туралы барон О.А. Игельстромның император Екатерина ІІ-ге жазған хатында да айтылады. Батырдың тегеурінді қарсылық әрекеттері орыс отаршыларының зорлық-зомбылығын шектеп, Жайықтың оң жағалауындағы қазақ жерлерін сақтап қалуға септігін тигізді, Батыс Қазақстанның отарлануын тежеп, әскери бекіністердің көптеп салынуына жол бермеді. Барақ Сатыбалдыұлының есімі табын руының ұранына айналды. 

## Отбасы және естелік
Оның ерліктері “Барақ батыр” дастанына арқау болған. Барақтың ұлы Асау (1763-1846) мен немересі Дәуіт те атақты батырлар болған. Барақ пен Асау батырлар Сам құмында Тұрыш ауылының оңтүстік-шығысында, 15 км жерде жерленген. 1993 жылы Барақтың бейітіне күмбезді кесене тұрғызылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері
Барка

[thumb|[Мурманск қаласындағы барка]]
**Барка** (италяндық barca) — 1) желкенді-еспелі палубасыз балық аулау кемесі. Ұзындығы 10 м-ге жуық. Алғаш рет Италияда (17 ғасырда) пайда болды; 2) өзенде жүзуге арналған, құралымы қарапайым, өздігінен жүрмейтін жүк кемесі. Ол Ресейде 18 ғасырдың басынан 19 ғасырдың соңына дейін қолданылды. Барка шегемен бекітілген ағаш материалдардан құрастырылады. 

## Дереккөздер



Санат:Кемелер
Баркас

[thumb|[Сергей Малитун,баркас]]
**Баркас**, барказ (голландша barkas)
#портта әр түрлі жүк тасымалдауға арналған өздігінен жүретін желкенді немесе көліктік кеме. Ұзындығы 8 — 12 м, ені 2,4—3 м. бортының биіктігі 1—1,3 м;
#әскери-теңіз флотында Баркас деп 14-тен 22-ге дейін ескегі бар ескекті шағын қайықты айтады;
#өздігінен жүрмейтін ағаштан не металдан жасалған баржа типтес өзен кемесі. Борты аласа болып келеді, ұзындығы 60—80 м-ге жетеді;
#кеме-шлюпка. 

## Дереккөздер

 

Санат: Техника
Баржа

[thumb|[Өзен баржасы]]
**Баржа** (французша barge) — сүйреткіш не итергіш кемемен ғана қозғалатын, өздігінен жүрмейтін жүк тасығыш кеме. Ол ішкі су жолдарында негізгі жүк тасу қызметін атқарса, теңіздер мен мұхиттарда лихтерлермен (өздігінен жүрмейтін теңіз кемесі) қатар көмекші тасымалдаушы ретінде қызмет атқарады. Баржаның қорабы негізінен болаттан, немесе темір-бетоннан не ағаштан жасалады. Баржаның сұйық зат (мұнай, су т.б.) және қатты зат (құм, тас көмір, т.б.) таситын түрлері бар. Баржаның жүк көтергіштігі 5 тоннадан 12 тоннаға дейін жетеді. 

## Дереккөздер



Санат:Техника
Бармаққұм

**Бармаққұм** – Тарбағатай жотасының оңтүстігінде, Қатынсу мен Еміл өзендерінің Алакөлге құяр тұсындағы құмды алқап. 

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар ауданы жерінде орналасқан.

## Жер бедері
Аумағы 720 км2, абсолюттік биіктігі 383 м, ұзындығы 30 км, енді жері 25 км. Төрттік кезеңде қалыптасқан. Алакөлдің солтүстігінде құмды төбелердің биіктігі 15 м-ге жетеді. 

## Өсімдігі
Етегінде бұта аралас еркек шөп, түйежапырақ, жусан өседі. Шығысында минералды жылы бұлақ (Айнабұлақ) бар. Бармаққұм мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Абай облысы құмдары
Омар Бармақов

[thumb|[КСРО заңының құрбаны болған]]
**Бармақов Омар** (туған жылы белгісіз, Торғай облысы (қазіргі Қостанай обл) Батпаққара ауданы — 1930, Алматы) — Кеңес өкіметінің зорлық-зомбылығына қарсы Торғай облысының Батпаққара ауданында 1929 жылы болған көтеріліс басшысы. Бармақов 1916 жылы ұлт-азаттық қозғалысқа қатысып, оның Торғай ауданындағы басшысы Әбдіғапар Жанбосынұлының сенімді серіктерінің бірі ретінде танылған. Ол Батпаққара көтерілісі кезінде де белсенділік көрсетті. Көтерілісшілер жергілікті аудандық өкімет орындарын таратып жіберген соң, Бармақов хан болып сайланды. Ауданда сарбаздар жасақтауға әрекет жасап, көрші Наурызым, Торғай аудандарымен байланыс орнатты. Әскер күшімен көтеріліс басылған соң жауапқа тартылған 530 адамның қатарында ОГПУ “үштігінің” үкімімен Бармақов ату жазасына кесілді.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бармақ ақын

thumb|Туып-өскен жері
**Бармақ ақын, Бармақ Мықанбайұлы** (1866, қазіргі Жамбыл облысы Шу ауданы — 1942) — ақын. Жамбылдың шәкірттерінің бірі. 

## Өмірбаяны мен шығармашылығы
Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан.

Бармақ Мықанбайұлы өлең айтуды жастайынан бастаған. Жамбыл оны алғаш байқағаннан-ақ қасынан тастамай ертіп жүрген. Бармақ ақын өлеңді көбіне қобызға, домбыраға қосып айтатын болған. Жамбыл мұражайында сақтаулы фотосуретте Бармақ ақын қолындағы қобызымен бейнеленген. 

1913 жылы Романовтар әулетінің патша болғанына 300 жыл толуына арналған Алматыдағы көрмеге, сондай-ақ 1919 жылы халық ақындарының шығармаларына арналған айтысқа қатысқан. Бармақ ақынның қабілеті Нұриламен 1919 жылғы айтысында байқалады. Жамбыл Бармақ ақынның ақындық өнерін жоғары бағалаған. Оның “Қамқа — қанжар ақын, Кенен Әзірбаев — әнші ақын, Есдәулет — қара өлең ақын, Үмбетәлі — қара жорға ақын, Бармақ — әңгімешіл ақын”, — деуі осыған айғақ бола алады. 

Бармақ ақын 1937 жылы жазықсыз жаламен ұсталып, 1942 жылы айдауда қайтыс болған. 

## Шығармалары
* “Өмір соқпақтары”
* “Төрт түлік мал”
* “Кәрілік туралы”
* “Дәулетияр мырзаға”
* “Қасым датқаға”, т.б. өлеңдері мен термелері
* “Бармақ пен Жанат қыз”
* “Бармақ пен Кенжеқожа” атты айтыстары бар. 
Шығармалары “Қыл қобызды Бармақ” деген атпен жарық көрді (1993). Алайда, Бармақ ақынның шығармалары, өкінішке орай, толық жиналмаған.

## Дереккөздер

Санат:1866 жылы туғандар
Санат:Шу ауданында туғандар
Санат:1942 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:Айтыс ақындары
Барн

**Барн** () (б, b) – ядролық процестердің тиімді көлденең қима ауданын сипаттау үшін қолданылатын бірліктер жүйесінен тыс өлшем бірлігі.
* мегабарн (Мбарн, 10−18&nbsp;cм²),
* килобарн (кбарн, 10−21&nbsp;cм²),
* миллибарн (мбарн, 10−27&nbsp;cм²),
* микробарн (мкбарн, 10−30&nbsp;cм²),
* нанобарн (нбарн, 10−33&nbsp;cм²),
* пикобарн (пбарн, 10−36&nbsp;cм²),
* фемтобарн (фбарн, 10−39&nbsp;cм²),
* аттобарн (абарн, 10−42&nbsp;cм²),

## Тағы қараныз:
* Өлшеу бірлік

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Өлшеу бірліктер
Санат:Атомдық физика
Санат:Ядролық физика
Барограф

thumb|Барограф
**Барограф** (грекше baros — ауырлық және grapho — жазамын) — атмосфералық қысымның өзгеруін автоматты түрде үздіксіз жазып отыруға арналған құрал. Анероидтық Барографтар кең таралған. Ол атмосфералық қысымға сәйкес пішінін өзгертетін қатпарлы (гофрлі) қорапшалардан, беріліс механизмінен, сағаттық механизмі бар барабаннан және қораптан тұрады. Қысымның өзгеруі барабанға оралған диаграммалы қағаз лентаға жазылады. Барограф барабанның толық айналу уақытына қарай тәуліктік Барограф және апталық Барограф болып ажыратылады. Атмосфералық қысымның өзгеру сипатын толық жазып алу үшін микробарографтар пайдаланылады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Барограф туралы

Санат:Физика
Барокамера

thumb|Барокамера
**Барокамера** (грекше baros — ауырлық және латынша camera — күмбез, бөлме) — ауа қысымын жасанды түрде өзгерту үшін қолданылатын тұмшаланған жабық камера. Ол төмен қысымды (вакуумдық Барокамера) және жоғары қысымды (компрессиялық Барокамера) болып бөлінеді. Сондай-ақ Баокамераның қысымға қоса температурараны да өзгертуге болатын термобарокамера деп аталатын түрі де бар. Барокамера байқау терезелерімен, люктермен, дыбыс және жарық сигналын беру жүйелерімен, т.б. жабдықталады. Вакуумдық Барокамера биіктік факторлары (гипоксия, ауа ыдырауы, атмосфера қысымының күрт төмендеуі т.б.) мен өзгеріске ұшыраған газды ортаның адам не жануар организміне тигізетін әсерін зерттеу үшін, сондай-ақ биіктік жабдықтары мен аппаратураларды сынау және жаттығулар жасау үшін ғарыштық медицинада пайдаланылады. Ал компрессиялық Барокамера кессондық ауруларды (ауа қысымы жоғары ортадан қысымы төмен ортаға шапшаң ауысу кезінде пайда болатын аурулар) зерттеуге және емдеуге, т.б. қолданылады. Барокамераның көлемі ондаған дм3-тен жүздеген м3-ке дейін жетеді.

## Дереккөздер



## Сыртқы сілтемелер
*Барокамера

Санат:Физика
Санат:Өлшеуіш құралдары
Сәуле Хатиятқызы Барлыбаева

thumb|right|200px
[thumb|[гимнастика]]
Сәуле Хатиятқызы **Барлыбаева**(11.11.1956 ж.т., Алматы қ.) – тарих ғыл. докт. (2005), проф., Көркем гимнастикадан Халықар. дәрежедегі спорт шебері (1995), Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы (1972–1977), КСРО чемпионы (1976). ҚазМУ-ды (1979, қазіргі ҚазҰУ), Мәскеу мемл. ун-тін (1992) бітірген. Қазақ телевидениесінде журналист, редактор, спорт шолушысы (1979–1983), ҚазҰУ-да оқытушы (1983–2000), кафедра меңгерушісі (2000–01), осы ун-тте телерадио кешенінің директоры. «История развития информационного общества в сторанах Юго-Восточного Азии (на примере Малайзии и Сингапура)» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. Б. 130-дан аса ғыл. еңбектің, оның ішінде 4 монографияның авторы.

## Сілтеме
* http://thenews.kz/search/?page=4&q=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%BE%26nbsp%3B%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%B9+%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B8
* http://thenews.kz/2011/01/18/?page=10 

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Бармақ өлшемі

[thumb|[Бармақ өлшемі]]
**Бармақ Өлшемі** — әр жолындағы буын сандарының біркелкі келу заңдылығына негізделген түркі тілдес халықтар поэзиясының өлең өлшемі. Бармақ Өлшемінің негізгі өлең жолындағы буын сандарына байланысты болуы себепті, кейде буын уәзіні деп те атайды. Түркі тілдес халықтар поэзиясында ертедегі ауыз әдебиетінен бастап бүгінге дейін осы өлең жүйесі қолданылады. 11 ғасырда жазылған Махмұт Қашқаридің “Диуани лұғат ат-түрк” кітабындағы өлеңдер де Бармақ өлшемімен жазылған.
БАРН (ағылшынша barn) (б, b) — ядролық процестердің тиімді көлденең қима ауданын сипаттау үшін қолданылатын бірліктер жүйесінен тыс өлшем бірлігі. 1б=10–24см²=10–28 м².

## Дереккөздер



Санат:Математика
Санат:Ұлттық өлшемдер
Барсхан

**Барсхан**–Батыс Түрік қағанатының құрамында болған түркі тайпасы. Барсхан қағандықтың оң қанатында айғыр  күл-иркин, қашу күл-иркин, азғыр низук-иркин, қашу чопан-иркин тайпаларымен қатар тұрды. Жылнамада алғаш рет 651 жылы Жетісудағы “он оқ” (он оқ бодун) түркілерінің тайпасы ретінде аталып өтеді. Түрік қағанатының негізін салушылардың бірі — Истеми қағанның (6 ғасырдың ортасы) дәуірінде батыс түріктері этникалық — аймақтық он тармаққа бөлінгендіктен, Барсхан тайпасы да осы кезеңде өмір сүрген деуге болады. Барсхан тайпасы Түркеш қағанаты дәуірінде де маңызын жоғалтпаған, өйткені осы уақытта әскери тайпалық ұйымның ондық жүйесі ешқандай өзгеріске ұшырамаған. Махмұт Қашқари ертедегі оқиғаны өзіне жақынырақ дәуірге жуықтатып, түрік аңыздары бойынша, түріктердің түп атасы Афрасиябтың баласы Барсхан ұйғырлардың жылқышысы ретінде белгілі болып еді дейді. Бұл дерек Барсхан тайпасы негізінен көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан деген жорамалға мүмкіндік береді. 

## Дереккөздер



Санат:Тарих
Санат:Рулар
Баршынкент

**Баршынкент** Сырлытам, Қызқала, Қышқала — ортағасырлық қала орны. Сырдарияның төменгі ағысы маңында, Қызылорданың оңтүстік-батысында 25 шақырымдай жерде. Қала орнына өткен ғасырда П.И. Лерх, В.А. Каллаур, 1946 жылы С.П. Толстов бастаған Хорезм археологиялық-этнография экспедициясына зерттеу жүргізген. Академия. Ә. Марғұлан Баршынкентті Алпамыс батыр жырындағы Гүлбаршынның есімімен байланыстырады. Баршынкент Шыңғыс хан шапқыншылығына дейін оғыздар мен қыпшақтардың арасындағы шекаралық аймақтағы үлкен маңызды стратегиясы бекініс және мәдени-сауда орталығы болған. Хорезм, Қыпшақ, Қимақ хандықтары әскерлеріне табанды қарсылық көрсеткен. Кейін ұзақ уақыт қаланы ала алмаған Жошы хан әскерлері қамалды қоршаған орға өзен суын бұрып, қаланы суға бастырып, берілуге мәжбүр еткен. Шапқыншылықтан қираған қала көп ұзамай қалпына келтіріліп, Жошы ұлысының Сыр бойындағы орталығына да айналады. 
thumb|left|Баршынкент мазары
Баршынкентте теңге соғатын сарай болғаны да белгілі. Осының бәрі оның Алтын Орда тұсында да ірі саяси, мәдени және білім ордасы болғандығын көрсетеді. 13 ғасырдың 2-жартысында Сыр бойында болған Жамал Қарши «Баршынкентте оғыздар мен қыпшақтар аралас тұрады» деп жазады. Баршынкент туралы мәліметтер орта ғасыр тарихшылары мен елшілердің қолжазбаларында көп кездеседі. Солардың бірі Джованни Плано Карпини: «Сыр бойының халқы мұсылман тілінде сөйлейді, салт-дәстүрлері де мұсылманша. Осы маңда қираған қамалдар мен қалалардың орындары өте көп. Жақын жерден өтетін өзеннің бойында тұрғаны – Жанкент, Баршын және Арнас. Олардан басқа да қалалар бар, бірақ біз олардың аттарын біле алмадық» деп жазады. Қаланың аты 15 ғасырдан бастап жазба деректерде кездеспейді. Оның күйреуіне не себеп болғаны әлі зерттелмеген. Баршынкент жайлы көптеген ғалымдардың (Д’ Оссонның, В. Бартольдтың, Марғұланның) еңбектерінен оқуға болады.

## Әдебиет
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
* Маргулан А.Х., Из истории городов и строительного искусства средневекового Казахстана, А.-А., 1951.

Санат:Қазақстан көне қалалары
Барыс жылы

**Барыс жылы** — сиыр жылынан кейін, қоян жылынан бұрын келетін мүшел есебінің 3-жылы. Орталық Азия халықтарының (қазақ, қырғыз, өзбек, түрікмен, моңғол, т.б.) күнтізбелерінде қолданылады. 12 жылда бір қайталанып отырады. Барыс сақтардың ұғымында қасиетті аң болған. Қазақ жорамалдарында Барыс Жылы күрделі бетбұрыстар алдындағы тыныштық жылы болып саналған. Ал, ежелгі түркі тайпалары мүшел есебін біздің жыл санауымыздан мың жылдай бұрын қолдана бастаған. Григорий күнтізбесі бойынша Барыс Жылы 1998 жылдың 22 наурызы мен 1999 жылдың 21 наурыз аралығына келді және ол 2010 — 2011, 2022 — 2023, 2034 — 2035 т.б. жылдары қайталанады. Оңтістік-шығыс Азия елдерінде Барыс Жылын жолбарыс жылы деп те атайды.

## Дереккөздер


Санат:Мүшел жылдар
Басин Юрий Григорьевич

[thumb|[Донецк]]
**Басин Юрий Григорьевич**(28.3.1923 жылы туған, Украина, Донецк облысы Артемов қаласы) — ғалым, заң ғылымдарының докторы (1964), профессор (1966), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1984). Соғыс ардагері. Алматы заң институтын бітірген (1949). 1950 жылдан Алматы заң колледжіінде оқытушы. 1952 жылдан ҚазМУ-де доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, декан болып қызмет атқарды. Ғылыми жұмыстарында шаруашылықты жүргізудің құқықтық пішімдері мен келісім-шарттық тәртіпті нығайту шараларын зерттеді. Қазақ КСР-і Азаматтық құқығының негізгі бөлімдерін жазуға қатысқан авторлардың бірі (1978, 1980).

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Басин 
* суреті және қысқаша мазмұны 

Санат:Қазақстан ғалымдары
Баррель

[thumb|[Көгілдір баррель]]
**Баррель** (ағылшынша barrel – бөшке) – көлемнің ағылшындық өлшем жүйесіндегі бірлігі. АҚШ-та, ¥лыбританияда және басқа елдерде сусымалы және сұйық заттардың сыйымдылық және көлем бірлігі; ағылшындарда сусымалы заттар баррелі 163,65 дм3,

## Cыра Баррелі
Ұлыбританиядағы сыраның және эляның көлемiнiң өлшемдерi үшiн сырахана баррелiн қолданылды.
*1 (сыра) баррелі = 2/3 хогсхед = 2 килдеркин = 4 феркин. Сырахана баррелiнiң шамасының әртүрлi ғасырларында өзгердi.

## Ағылшын баррелі
"Ағылшын" баррелi сусымалы заттардың көлемнiң өлшемi үшiн бар болды.
* 1 ("Ағылшын") баррелі = 4,5 бушел = 163,66 литр.

## Американдық мұнай баррелі
*Американдық мұнай баррелі (өлшем бiрлiгi) = 42 галлон = 158,988 л.
Баррел мұнайлар әлемдiк нарықта өлшемдi негiзгi бiрлiк ретiнде қолданылады. (мұнай тонналармен сататыны Ресейге және Қазақстанға қарағанда.) Өте маңызды өлшем бiрлiгi баррел дегенмен.

. АҚШ-та құрғақ Баррель (1 Б=115,627 л) және мұнай Баррелі (1 Б=158,987 л) болып бөлінеді. Ұлыбританияда сусымалы құрғақ зат үшін 1 Б=163,65 л. 
 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*

Санат:Мұнай
Санат:Көлем өлшем бірліктері
Николай Александрович Баскаков

thumb|туған жер
Николай **Баскаков** Александрович (22.3.1905 жылы туған, Ресей, Архангельск облысы Сольвычегодск қаласы) — ғалым, түркітанушы, филология ғылым докторы (1950), профессор (1932). Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1929). Ресейдің (1929), Түрікменстанның (1962), Қарақалпақстанның (1960), Қазақстанның (1967) еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Баскаков көп жыл бойы КСРО ҒА Тіл білімі институтында бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 1920—1930 жылдары түркі халықтарының тілі жөнінен деректер жинау мақсатында Қарақалпақстан, Ойрат автономиялық облысы (Таулы Алтай автономиялық облысы) Оңтүстік Қазақстан, Қырғызстан, Дағыстан, Солтүстік Кавказ жерлерін аралады. Баскаков — түркі тілдерін жан-жақты зерттеген ғалым. Ол “Түркі тілдері” деген еңбегінде (1960) түркі тілдерінің даму тарихын кезеңдерге бөліп, граммататикалық, лексикалық, фонетикалық ерекшелігін кеңінен анықтады. Еңбек төрт бөлімнен тұрады: 1) түркі тілдеріне қатысты тарихи-салыстырмалы және салғастырмалы зерттеулерге шолу; 2) түркі тілдерінің қалыптасуы мен даму кезеңдері; 3) түркі тілдері мен диалектілерін Батыс ғұн бұтағы, Шығыс ғұн бұтағы деп 2-ге бөліп топтастыру; 4) әр топтағы түркі тілдерінің көнесі мен жаңасын анықтап, жеке талдап, жүйелеп, фонетикалық, грамматикалық құрылысын ажырату. Сондай-ақ, ол түркі тілдерінің топтастырылу үлгісін, дамуын көрсететін кестесін, дауысты, дауыссыз дыбыстарының транскрипциясын, түркі халықтары мен тілдерінің тізбесін жасады. Баскаков түркі тілдерінің фонологиясын, морфологиясын, типологиялық сипатын, топонимия мен антропонимия мәселелерін зерттеп, жеке монографиялар жариялады. Алтай тілінің солтүстік диалектісін және құман, қарақалпақ диалектілерін зерттеді. Алтай, гагауз, қарайым, қарақалпақ, ноғай, ұйғыр, хакас тілдерінің аударма сөздіктерін жасауға қатысты.  Баскаков — әлем шығыстанушылары арасында өзіндік орны бар ғалым. Ол — Финн-угор қоғамының корреспондент мүшесі (Финляндия, 1966), Орал-Алтай қоғамының (Германия, 1967), Венгрия ориенталистері ғылыми қоғамының (Будапешт, 1971), Ұлыбритания, Ирландия, Польша ориенталистері, Азия және Түркі лингвистикалық қоғамдарының құрметті мүшесі.

## Шығармалары
*Введение в изучение тюркских языков, М., 1969;
*Историко-типологическая структура тюркских языков, М., 1975;
*Тюркская лексика в “Слове о полку Игореве”, М., 1985;
*Очерки истории фундаментального развития тюркских языков и их классификация, А., 1988.

## Дереккөздер


*Поцелуевский Е.А., Тенишев Э.Р., Николай Александрович Баскаков, “Советская тюркология”, 1980, ғ2;
*Кононов А.Н., История изучения тюркских языков, М., 1982.
## Сілтемелер
* http://ru.wikipedia.org/wiki/Баскаков,_Николай_Александрович
* http://altaica.ru/personalia/baskakov.htm 
## Сыртқы сілтемелер
*Баскаков

Санат:Тілтанушылар
Санат:Тұлғалар
Басқақ

[thumb|[Иванов, Сергей Васильевич|С. В. Иванова картинасы]]
**Басқақ** -
#Қазақ даласында ерте орта ғасырлардан бастап қолданылған лауазым. Тәуелсіздігінен айырылып  өзге мемлекеттің вассалына (боданына) айналған елдің билеушісін Басқақ деп атаған;
#Жаулап алынған елдердегі Шыңғыс ханның сенімді өкілі. Оны даруға (моңғол мөр иесі) деп те атаған. Бағындырылған елдегі әр табыс түрінің 1/10 бөлігі хан салығы, он адамның біреуі хан жасағы ретінде алынған. Мұның бәрін хан төңірегінен шыққан айрықша өкіл — Басқақ басқарып, жүргізіп отырды. Жауланып алынған жерлерге жергілікті тұрғындар тарапынан қойылған билеуші қызметін тексеріп отыру үшін хан олардың сыртынан бақылаушы “даруғасын”, яғни Басқағын отырғызған. Басқақтың қарамағында арнайы әскері болған. Олар қауіптен, ішкі кері ықпалдан сақтану үшін қала сыртында тұрған. Ол мекендерді орыстар “татар слободасы” деп атаған. Егер қандай да бір князь ханның жарлығына бағынбай, оны орындаудан бас тартса немесе алым-салық төлемесе, Басқақ өз жасағымен оларға қарсы аттанып отырған.  

## Дереккөздер


Санат: Филология
Санат:Лауазымдар
Басқарма

**Басқарма** — 
#Мемлекеттік атқару және билік жүргізу органдарының құрамындағы әкімшілік бөлімше;
#Кәсіпорынның, ұйымның қызметіне алқа түрінде басшылық жасайтын, белгілі бір мерзімге сайланатын орган. Оны әдетте, ұжым мүшелерінің жалпы жиналысы сайлаған төраға басқарады;
#Ұжым басшысы. Мысалы, Кеңес өкіметі кезінде құрылған ұжымдық шаруашылықтар басқармасының төрағасын халық басқарма деп атаған.

## Дереккөздер



Санат:Экономика
Басқыншылық

thumb|Әскери база
**Басқыншылық**, агрессия — дербес мемлекеттің егемендігіне, аумақтық тұтастығына және саяси тәуелсіздігіне қарсы басқа бір мемлекеттің не мемлекетаралық әскери одақтастықтың  қарулы күш қолдануы, өзге де өктемдік әрекеттерін жасауы. Халықаралық-құқықтық доктринада жанама, экономикалық және идеологиялық Басқыншылық деген де ұғымдар бар. БҰҰ Бас Ассамблеясының 29-сессиясы  қабылдаған (1974) Басқыншылық туралы анықтамалары бойынша өз мүшелерін даулы мәселелерді бейбіт жолмен шешуге, қоқан-лоқы жасап қорқытудан және күш қолданудан қалыс болуды, сақтануды міндеттейді. БҰҰ Жарғысының 51-бабы бойынша, Басқыншылық жекелей де, ұжымдасқан түрде де өзін-өзі қорғауға негіз болып табылады. Шапқыншылыққа тап болып, өзін-өзі қорғау бағытында басқыншыларға қарсы қарулы тойтарыс беруші мемлекеттің әрекеті, тіпті, шабуылдық сипатта болғанда да Басқыншылық ретінде қаралмайды. Халықаралық құқықта  үшін саяси, материалдық және қылмыстық жауапкершіліктер қарастырылған. Әлемнің бейбітшілік сүйгіш күштері ұжымдық қауіпсіздік жүйесін жасау, жалпыға бірдей және толық қарусыздану, халықаралық шиеленістерді бәсеңдету бағытында белсенді күрес жүргізуде. Басқыншылықтың жалпы жұрт мойындаған анықтамалары басқыншылардың қарулы шапқыншылығын ойдан шығарған сылтаулар арқылы ақтауына заң жүзінде жол бермейді.  

## Дереккөздер
 

Санат: Саясат
Басмыл

thumb|Түріктер шежіресі
**Басмыл**, басими, басмал, басмул, башмыл — көне түркі тайпасы. Бастапқы мекені — Солтүстік Алтай. 7 ғасырдың басында Бешбалықтың солтүстігінде, Зайсанның оңтүстігінде, Енисей қырғыздарының оңтүстік-батысында, Шығыс Тарбағатай тауының етегінде қоныстанған. Махмұт Қашқари Басмылдарды түрік тайпаларының солтүстік тобына жатқызып, олардың мекендеген жерін “Басмылдар даласы” деп атайды. Басмылдарды 638 жылы Жетісудың түркі тайпалары жаулап алады. Бірақ көп ұзамай олардың үстемдігінен шығып, Шығыс Түрік қағанаты құрамына кіреді. 8 ғасырдың басында Басмылдың ашнас руынан шыққан басшысының ордасы Бешбалықта орналасты. Оның қол астында 2000 үй болған. Орхон жазба ескерткіштері мәліметтеріне қарағанда, Басмыл тайпасының көсемі “идук құт” (“қасиетті бақыт”) лауазымын иемденген. Басмылдар 720 жылы өз одақтастарына қарсы жорыққа аттанып, жеңіліске ұшырады. 744 — 745 жылдары Басмылдар ұйғыр, қарлұқтармен одақтасып, Шығыс Түрік қағанатын жеңді. Орхон өзені бойында Басмыл қағанаты орнады. Қағанат не бары бір жыл өмір сүрді. 746 жылы оны тоғыз оғыздар қиратып, Басмылдарды өзіне бағындырды. 8 ғасырдың орта тұсындағы деректерге қарағанда, Басмылдар жеңіліске ұшырағаннан кейін ұсақ 5 тайпаға бөлінген. Олардың ішінде қыштымдар мен адакаштардың (ыдук-кашы), изгильдердің аты аталады. Басмылдар мал шаруашылығымен айналысқан. Жеміс-жидек теру, балық, аң аулау кәсібімен шұғылданған. Деректерде Басмылдарда үйлер қайыңның қабығынан салынғаны, ересек адамдар шашын алғызып тастайтыны, таудың қары қалың болғандықтан, шаңғыны пайдаланғаны айтылады. Басмылдар түркі тайпалары ішінде алғаш болып отырықшылыққа көшкен деген ғылыми пікір де бар. Кейбір зерттеушілер Басмылдар мен қазақ халқы құрамындағы арғын тайпасы арасында тікелей байланыс бар деген қорытынды жасаған;  

## Дереккөздер

 
*Аристов Н.А., Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности, СПб., 1897;
*Восточный Туркестан в древности и раннем средневековье: этнос, языки, религии, М., 1992;
*Қашқари М., Түрік тілінің сөздігі, 1-т., А., 1997;
*Бичурин Н.Я., Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена, т. 1, А., 1998.

Гумилевтың зерттеуі бойынша, басмылдар - қазақтардың құрамындағы арғындардың арғы тегі.

Санат:Тарих
Санат:Тайпалар
Баспасөз жанрлары

[thumb|[Журнал]]
**Баспасөз Жанрлары** — мерзімді баспасөзде жарияланатын публицистикалық шығармалардың сан алуан түрі. Жанрлық ерекшеліктер мәтіннің мазмұнына, жазылу пішіміне, деректерді іріктеп, сұрыптау немесе жинақтап, талдау ыңғайына, тілдік-стильдік әдісіне қарай айқындалады. Баспасөз Жанрларын, негізінен, 3 топқа: ақпаратты (хабар, есеп, сұхбат, репортаж), талдамалы (мақала, рецензия, шолу, хат) және көркем-публицистикалық (суреттеме, очерк, публицистика, эссе, баллада) жанрларға бөлуге болады. Сондай-ақ, көркем-публицистикалық жанрлардың сатиралық түрлері (фельетон, памфлет, мысал, эпиграмма, пародия, шарж, т.б.) бар. Баспасөз Жанрлары белгілі бір оқиғаларды, құбылыстарды нақты деректер мен мәліметтерге сүйене отырып баяндайды. Әр жанрдың өзіне тән ерекшеліктері мен сипаты әрі бәріне ортақ белгілері бар. Ақпаратты жанрлар күнделікті оқиғаларды жедел де шынайы түрде хабарлап, жаңалықтар мен өзгерістерді оқырман қауымға қаз-қалпында жеткізуге тырысады. Талдамалы жанрларға оқиғаларды салыстыра зерттеу, деректер мен мәліметтерді тарата талдап, солардың төңірегінде ой қорыту, бағалау тәсілі тән. Ал, көркем-публицистикалық жанрлар типтік деректерді талдау, суреттеу әдісімен жазылады; әр қилы әдеби тәсілдер (даралау, образ жасау, мінез-құлық қақтығысы, оқиға шиеленісі, т.б.) арқылы әлдебір деректі құбылыстың ішкі мән-мазмұны мен идеялық сипатын көркем-публицистикалық деңгейде ашып көрсетеді. Сатиралық жанрлар әлеум. тұрмыстағы келеңсіз құбылыстар мен кертартпа қылықтарды юморлық не сатиралық пішіммен әшкерелейді, кемшіліктерді жоюға шақырады. Баспасөз Жанрларының негізгі, басты міндеті — өмірдегі нақты оқиғалар мен құбылыстардың күнделікті тізбегін жазу арқылы белгілі бір кезеңнің тарихи шежіресін жасау. Ол үшін журналистің білімі терең, ой-өрісі кең, жазу қабілеті мол болуы, сонымен қатар Баспасөз Жанрларының қыр-сырын жетік меңгеруі шарт. Баспасөз Жанрларын тиянақты меңгеру — журналистің кәсіби шығармашылық шеберлігін жетілдірудің, баспасөз материалдарының сапалық деңгейін арттырудың кепілі. 

## Дереккөздер



Санат:Баспасөз
Баспа табақ

**Баспа Табақ** — баспа ісі мен полиграфия өндірісінде қолданылатын өлшем бірлігі. Полиграф. Баспа Табақтың стандартты форматы 60х90, 70х90, 70х108, 84х108 см қағаз парағының жартысына тең. Баспалардағы көлемдік өлшем авторлық баспа табақ, есепті баспалық табақ түрінде белгіленеді. Қара сөзбен жазылған 40 мың баспа таңба, өлеңнің 700 жолы, 3000 см² кескіндемелік материал авторлық баспа табақ болып саналады. Баспалық табақта да 40 мың таңба бар. Бұған әдеби шығармалар көлемі де, авторға қаламақы төленбейтін және графикалық материалдар көлемі де (редакциялық алғысөз, аңдатпа, кітап мазмұны, бет сандарының рет таңбасы, т.б.) кіреді. 

Баспа табақ кез келген басылымның көлемін өлшеуге қолданылатын жалпыға бірдей қабылданған өлшем. Ол форматы 60x92 см-лік қағаз табағының бір бетіне басылым көшірме түсірілген табақ. Баспа табақта жасалған беттің жалпы саны қағаз табағы үлесінің, тап сол басылым үшін қабылданған түріне сай келеді (1/8 үлес болған кезде 8-ге, 1/16 үлес болған кезде 16-ға, 1/32 үлес болған кезде 32-ге, 1/64 үлес болған кезде 64 бетке тең). Бланкілік және билеттік өнімдердің баспа табақ мөлшерін өлшеу үшін 60x84 см-лік форматтағы қағаз табақшасы алынады.

## Дереккөздер



Санат:Баспа құралдары
Баспахана

thumb|Баспахана
**Баспахана**, типография ( — қолтаңба және  — жазамын) — баспа өнімдерін (газет, кітап, журнал, т.б.) шығаратын өнеркәсіптік полиграфиялық кәсіпорын. Онда офсеттік баспа басым болса, әдетте, фабрика деп аталады. Баспаның бірнеше түрін қолданатын ірі Баспахана полиграфиялық комбинат болып саналады. Шығаратын өнімінің сипатына қарай Баспахана газеттік, газет-журналдық, кітаптық, бланктік болып, ал орналасу мекені мен жұмыс көлеміне қарай орталық, облыстық, қалалық, аудандық болып бөлінеді. Баспахана құрамына, негізінен, компьютерлік (бояу реттейтін, сұлба, суреттер салатын), терімдік, баспа қалыбын әзірлейтін цинкографиялық, парақтық немесе ротациялы машиналармен басып шығаратын, бетті бүктеп, түптейтін өндірістік цехтар енеді. Баспаханада негізгі цехтармен қатар, жөндеу-механикалық цех, қағаз және түптеу материалдарын әзірлейтін цех, лаборатория, сондай-ақ, қағаз, материал, шала өнім мен даяр өнімдер сақталатын қоймалар болады. Қазіргі ірі және орташа Баспаханалар баспа қалыбын әзірлеу, басып шығару және өнімдерді өңдеу үшін сан алуан жабдықтармен қамтамасыз етілген. Өте дәл технол. жабдықтардың көмегімен күрделі процестер жүргізудің нәтижесінде сапалы баспа қалыптары әзірленеді. Газет-журнал, кітап, т.б. жазық (парақтық) не ротациялы машинада, ал мұқаба, әр түрлі суреттер шағын форматты парақтық офсеттік машинада басылады. Өңдеу цехтарында баспа парақтарын бүктеуге, тігуге, кесуге, блоктауға, т.б. арналған машиналар пайдаланылады. Кітап басатын ірі Баспаханалар тәулігіне ондаған, жүздеген мың дана кітап шығарады. Қазақстанда алғашқы Баспаханалар 20 ғасырдың басында ұйымдастырыла бастады. Солардың бірі Бөкей ордасында құрылған (1910) Орда баспаханасы. Кеңес өкіметі жылдарында Қазақстанның ірі қалаларында, барлық облыс орталықтары мен аудандарында Баспаханалар ашылды. 20 ғасырдың 80-жылдары елімізде 57 республикалық, 16 облыстық, 14 қалалық, 197 аудандық Баспаханалар болды. Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекеттігін жариялап (1991), ел экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне орай әр түрлі меншік нысанындағы ірілі-ұсақты Баспаханалар саны күрт көбейді. 20 ғасырдын соңында олардың ең ірілері негізінен газет-журнал басып шығаратын респ. “Дәуір” баспаханасы, кітап-журнал басылымдарын басып шығаратын респ. “Кітап” өндірістік бірлестігі және негізінен мектеп оқулықтарын басып шығаратын “Атамұра” корпорациясы болды. Сондай-ақ, республикаға белгілі “Киік” жарнама агенттігі, “Жеті жарғы” жабық акционерлік қоғамы, қазақ-американдық бірлескен “Франклин” Баспаханасы әр түрлі баспа өнімдерін шығарады. Кітаптарды басып шығару ежелгі заманнан бері белгілі, яғни басып шығару механизмдерін құру және басып шығаруды қолдана отырып сияны бір парақтан екінші параққа ауыстыру әдісі табылған сәттен бастап.

## Дереккөздер


Санат:Баспахана
Басқарудың сатылық жүйесі

[thumb|Генерал-губернатор [Деан Субботич]]
**Басқарудың Дистанциялық Жүйесі**, Басқарудың сатылық жүйесі — Ресей өкіметі Батыс Қазақстанда хандық билікті жойғаннан кейін енгізген жергілікті әкімшілік-аумақтық бөліктер құрылымы.
Басқарудың Дистанциялық Жүйесі 1931 жылы енгізіліп, аға сұлтандықтар дистанцияларға (сатыларға), бөлінді. Дистанцияларға ауылдар қаратылды. Басқарудың Дистанциялық Жүйесі 1868 жылға дейін сақталды. 37 жыл ішінде дистанциялардың саны, көлемі, олардағы рулар мен бөлімшелердің орналасуы, сондай-ақ, халқының саны өзгеріп отырды. Басқарудың Дистанциялық Жүйесі бастапқы кезде Ново-Александровск бекінісі маңындағы адай руларының бір бөлігін ғана, кейін “Орынбор қазақтарын басқару туралы ереже” қабылданған соң, Орал мен Орынбор бекіністеріне қарасты аудандардағы барлық қазақ руларын қамтыды. 19 ғасырдың ортасында дистанциялардың саны 54-ке жетті. Дистанция басшыларын Орынбор генерал-губернаторы тағайындады. Бұл қызметті көп жағдайда қазақ ақсүйектері атқарды. Оларға мемлекеттік жалақы белгіленді. Дистанция басшыларына қазақтар арасында “тыныштықты” қадағалау, әскери губернатор мен билеуші-сұлтан тапсырмаларын орындау, салықтың жиналуын бақылау міндеттері жүктелді. Басқарудың Дистанциялық Жүйесі арқылы Ресей өкіметі Батыс Қазақстанда өзінің отаршылдық саясатын жүзеге асыруға тырысты.

## Дереккөздер


Санат:Ресей тарихы
Басқұр

thumb|
**Басқұр** — киіз үйдің ішін безендіру үшін, әрі уық пен керегенің түйіскен жерін сыртынан бастырып таңатын өрнекті жалпақ құр. Басқұрдың ұзындығы киіз үйді айналдыра орап шығатындай болады. Ені 20—30 см. Басқұрды өрмекпен терме тоқу, қақпа 
тоқу әдістерімен әр түсті жіп, арқау салып, ою-өрнекті етіп тоқиды. Түкті немесе ақ Басқұр және түксіз немесе ала Басқұр болып екіге бөлінеді. Түкті (ақ) Басқұрды түрлі-түсті жіптерді негізгі жіптерге түйіндеп, түкті ою-өрнек салып тоқиды. Түксіз (ала) Басқұр әр түсті жіптерден алаша секілді тоқылады. Басқұрды түйе, қой және жылқы қылы қосылған ешкі жүнінен тоқиды.


Сурет:Басқұр.JPG
Сурет:Басқұр2.jpg
Сурет:Басқұр түрлері 1.TIF
Сурет:Басқұр түрлері 2.TIF
Сурет:Басқұр Түрлері 3.TIF


## Дереккөздер

Санат:Киіз үй
Санат:Қазақ қолөнері
Санат:Қазақстан мәдениеті
Бас Прокурор

**Бас Прокурор** — мемлекеттегі заңдардың мүлтіксіз орындалуын қадағалайтын ең жоғары лауазым иесі. 

Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры елдегі прокуратура органдарының орталықтандырылған жүйесіне басшылық жасайды. Өз уәкілетін жүзеге асыруда мемлекеттік органдарға, лауазымды адамдарға тәуелсіз болады, тек республика Президентіне ғана есеп береді. Қазақстан Республикасының Конституциясында Бас Прокурорды өз уәкілетін атқарып жүрген мерзім ішінде Сенаттың келісімінсіз тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот төрелігімен әкімшілік жазалау шараларын қолдануға болмайтыны көзделген. Ол қылмыс үстінде ұсталған не ауыр қылмыстар жасаған реттерде ғана тікелей қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Парламент Сенатының келісімімен ҚР Президенті Бас Прокурорды 5 жыл мерзімге қызметке тағайындайды және босатады.

## Дереккөздер


Санат:Прокурорлар
Басра

thumb|әл-Араб
thumb|left|shatt Al-Arab
thumb|right|Әли бин Әбу Тәліб мешіті
thumb|right|Көне Басра
thumb|left|Әл Басра мұнай терминалы.
**Басра**, Бассора — Ирактың оңтүстігіндегі ежелгі қала. Шатт әл-араб өзені бойындағы ірі порт, Басра мұхфазының орталығы. Халқы 617 мың адам (1997). 

Басраны 637—638 жылдары халиф Омар салдырған. 8—9 ғасырларда Араб халифатының мәдени және экономикалық орталығы болған. Мұнда қазақ даласынан шыққан ғұлама ойшыл Абд Әл-Ғафур Әл-Кердери,мұсылман өркениетінің ірі тұлғалары Әбу Жүсіп Әл-Кинди, Әбу Осман Әмір Әл-Жаһиз, Әбу Әли әл-Хайсам, т.б. білім алған. 1258 жылы оны Шыңғыс хан ұрпақтарының әскері қиратты. 16 ғасырдың 30-жылдары Осман империясының құрамына енді. 1914 жылы қарашада ағылшындар басып алып, 1-дүниежүзілік соғыстан соң, Ирактың қол астында қалды. 1930—1950 жылдары ірі өндіріс орындары ашылды. Жол торабында жатқандықтан, 2-дүниежүзілік соғыстан кейін көркейіп, Ирактың ірі қалаларының біріне айналған. Көптеген ірі кәсіпорындар мен жоғары оқу орындары бар.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Бассейн

**Бассейн** (французша bassіn) —  1) бақ немесе саяжай архитектуралық кешендерінің құрамдас бөлігі түріндегі жасанды су айдыны. Бассейн алғашында Ежелгі Шығыста, кейінірек Еуропада сән-салтанат құрылысы болып келді; 16 ғасырдың 2-жартысынан сәнді, ал 18 ғасырдан бастап су ататын хауыздары бар архитектуралық күрделі композициямен жасалған Бассейндер пайда болды. Бассейн осы заманғы архитектурада да кеңінен қолданылады; 2) спорттық оқу-жаттығу мақсатына, сондай-ақ, жүзу, суға секіру жарыстарына арналған, ашық немесе жабық түрде салынатын жасанды су айдыны. Ауданы (25х10 м, 50х25 м, 50х10 м, т.б.) мен тереңдігі (1 — 4 м) әр түрлі болады. Айдын беті жүзу жолдарымен, қалтқылармен, т.б. жабдықталады. Қазақстанның көптеген облыс орталықтарында жүзу Бассейндері бар. Халықаралық талапқа сай жарыстар өткізуге жарайтын Бассейндерге Алматыдағы “Динамо” спорт кешеніндегі, Орталық стадиондағы және Қарағандыдағы Н.Әбдіров атындағы спорт кешеніндегі жүзу Бассейндері жатады; 3) белгілі бір кен орындары шоғырланған алап (көмірлі Бассейн, кентасты Бассейн, мұнайлы-газды Бассейн, тұзды Бассейн, т.б.); 4) өзен, көл, теңіздің су жиналатын алабы. Оның жер асты және жер үсті түрлері болады. Аумағы жер бедеріне және геологиялық құрылымға байланысты әр түрлі болып келеді. 
## Қызықты мәлімет
1740 жылы Лондонда алғашқы ғимарат ішіндегі бассейн салынды
## Дереккөздер


Санат:Сәулет және құрылыс