open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боранда (әңгіме)

## '''Авторы:'''

Бердібек Соқпақбаев (1924-1992) - Жазушы. 1924 жылы Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданына қарасты Қостөбе ауылында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1949). Еңбек жолын Нарынқолда мұғалім болудан бастаған. Әр жылдары «Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында, Жазушылар Одағында қызмет атқарған. Алғашқы жинағы 1950 жылы жарық көрген. «Бұлақ» деп аталатын ол жинақта балаларға арналған өлеңдері топтастырылған. Араға жеті жыл салып, әйгілі «Менің атым – Қожа» повесін жарыққа шығарған. Балалар әдебиетінің классигі саналатын Бердібек Соқпақбаевтың «Балалық шаққа саяхат», «Он алты жасар чемпион» повестері мен «Өлгендер қайтып келмейді» романы – қазақ әдебиетінің қорына қосылған сүйекті шығармалардың қатарында. «Алыстағы ауылда», «Гауһар» повестері де қалың көрерменнің көңілінен шықты. «Менің атым – Қожаның» желісімен түсірілген көркем фильм француздың Канн халықаралық фестивалінде арнайы сыйлыққа ие болды. Повесть орыс, украин, француз, литва, латыш, өзбек тілдеріне аударылды. «Өлгендер қайтып келмейді» романы да орыс тіліне аударылған. Бүгінде туған жерінде және Алматы қаласында Бердібек Соқпақбаев атындағы көше бар.

## '''Басты кейіпкерлер:'''

Нұржан - шаңғыш

Жолдыбек - Шаңғыш, шаңғы үйірмесінің старостасы

Сейдахмет - «Бірінші Май» колхозының қойшысы
 
Сейдахметтің әйелі

Шаңғышылар - «Бірінші Май» колхозының сегіз жылдық мектебінің оқушылары.

## '''Қысқа Мазмұны:'''

Жеті «Бірінші Май» колхозының сегіз жылдық мектебінің оқушылары, алдағы болатын шаңғы жарысына әзірлік жасап дәл бораннын кезінде үйлеріне қайтқан оқиға туралы әнгіме.

### '''Бердібек Соқпақбаев'''

Бердібек Соқпақбаевтың басқа әңгімелері - Хат, Шал мен Бала, Ұлтан оқиғасы, Түнгі Қонақ, Сол бір сапар, Саша, Редакцияға хат жыне басқалары.

#### Ең үздік әңгімесі:

Менің атым Қожа

Дәйек көз - kitap.kz
Ұлтан оқиғасы

Ұлтан оқиғасы - Бердібек Соқпақбаев жазған балаларға арналған әңгімесі. Бұл автор "Хат", 'Шал мен бала'' сияқты,әдебиеттің озық туындыларынының қатарына жататыг  "Менің атым Қожа" повесін жазған.

## Қысқаша мазмұны
Бір заманда Сәрсебек деген жас адам, студент, Жаңа-Жыл мейрамы алдында ақ жейде мен галстукті магазиннен сатып алып жатақханаға  келеді. Кешке қарай ол мейрамына бара жатқанда, үйде өзінше қалады.

## Кейіпкерлер
*""Сәрсебек"" - әңгіменің бас кейіпкері. Ол университеттің үшінші курсының студенті. Костюмды ешқашан кимеген. Фатима деген қызды жақсы көреді.
*""Фатима"" - университеттің химикалық факультетінде бірінші курста оқып жүр. 

## Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
#http://www.ikitap.kz/reader/ultan_oqihasy#
Хат

## Хат ([[әңгіме]])
### [[Бердібек Соқпақбаев]]

Бердібек Соқпақбаевтың "Хат" әңгімесі.
### Қысқаша мазмұны
Осы әңгімедегі жасөспірімдер Шолпан мен Қали өздерінің нәзік сезімдерін көрсетеді.

### Басты кейіпкейлер
* Қали - ол Шолпанға қатты сезім білдірген.
* Шолпан - ол Қалидің сезімін жақсы бағалады. Ол оқиғаның соңына тағдырда болатын жағдайларды түсінді.
* Әріпбай - ол Шолпанды Қалиге қызғанады. Шолпанға Қалиды жамандап жабысып жүреді.
Шал мен Бала (әңгіме)

Бердібек Соқпақбаевтың Шал мен Бала әңгімесі.

***Бас кейіпкерлер:*** 
Тақыр бала- Сашаның кластасы және көршісі, мейірімді, ақкөңіл бала.
Шал- Сашаның атасы, ақсақал, мейірімді, дана адам.
Саша- Тақыр баланың досы әрі кластасы. Атасының оң қолы, көмекшісі. Тәртіпті және сабағын жақсы оқиды.

***Қысқаша мазмұны:***

 Тақыр бала өз қателігін мойындап шалға көмектеседі сөйтіп, шалдың үмітін ақтағаны туралы әңгіме.

Бердібек Соқпақбаев басқа шығармалары 
Чемпион. Повесть (1951)

Алыстағы ауылда. Повесть (1953)

Менің атым Қожа. Повесть (1957)

Бала шаққа саяхат. Повесть (1960)

Өлгендер қайтып келмейді. Роман (1963 — 1 том, 1974 — 2 том)

Аяжан. Повесть

Жекпе жек. Повесть

Ақ жал.Әңгімелер

Қайдасың, Гауһар?Повесть

http://kitap.kz/
Архиепископ

thumb|Афинының және бүкіл Грекияның архиепископы -  Христодул
**Архиепископ** (от  — «басы» и  — «сақтаушы»)  - христиандық шіркеуіндегі жоғары лауазымның бірі, шіркеу басшысы.

## Шығыс шіркеуі
Шығыс шіркеуінде архиепископ лауазымы IV ғасырдың соңында пайда болды. Дәстүрлі, бұл шенге шіркеудегі ең үлкен епископ тағайындалады. Көбіне қаланың архиерейі - архиепископ болады.

Қазіргі орыс православты шіркеуде "архиепископ" титулы Мәскеудің және бүкіл Ресейдің Патриархының үкімімен тағайындалады. Новгород епархиясында 1478 жылға дейін,  Мәскеу княздығымен бірікпеген кезде архиепископ жеребе арқылы таңдалып, кейде халық жиналысы - вечеде сайланатын.

## Батыс шіркеуі
[thumb|right|200px|Рим-католик архиепископтың эмблемасы (эмблемада [Паллий (мағынасы)|паллий жоқ)]]
Рим-католик шіркеуінде архиепископтар келесі титулдарға бөлінеді:

* митрополиттар - провинциядағы шіркеулерді басқарады,

* архиепарияларды (провинциялардың орталығы емес)  басқаратын архиепископтар ,

* персоналды архиепископтар, бұл лауазымды Папаның өзі береді,

* титулды  архиепископтар - Рим Курияның қызметінде тұратын, қазіргі заманда жойылған көне қалалардың архиепископтары.

## Дереккөздер

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Дін
Санат:Христиандық
Қырықбуынды қылша

**Қырықбуынды қылша** немесе **Тау қылшасы** () - қылша тұқымдасына жататын бұталы, көп жылдық өсімдік.

## Таралуы
Кавказ, Батыс Сібір, Қазақстанда таудың таспақты беткейлерінде өседі.

## Сипаты
Биіктігі 2,5 метрге жуық. Жоғары қараған жуан бұтақтарына қарама-қарсы ұзындығы 20-30 см-дей жас бұтақтар өсіп шығады. Жапырақтары жетілмеген, қабыршақ сықылды, бір-біріне қарама-қарсы орналасқан.

Гүлдері майда, бір жынысты, бірнеше масақша жасап шоғырланып тұрады. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Тамыз айында қызыл түсті, етті, бір тұқымды жеміс береді. Тұқымы - домалақ, қара қоңыр түсті дәнек. Таулы жердегі ормандарда, тастақты беткейлерде өседі.

## Емдік қасиеті
Құрамында эфедрин, псевдоэфедрин, метилэфедрин, илік заттар, аскорбин қышқылы бар. Өсімдіктің құрамындағы эфедриннің қан қысымын көтеретін, бронхтарды кеңейтетін қасиеті бар. Осыған байланысты қырықбуынды қылшаны қан қысымының кенет төмендеуін, бронх демікпесін, көкжөтелді емдеуге пайдаланады. Дәрі жасау үшін өсімдіктің жас бұтақшаларын бір жылда екі рет - сәуір-мамыр айларында және шілде-қыркүйек айларында жинап алып пайдаланады. 

Өсімдік - улы, одан жасалынған дәрі- дәрмектермен емделу барысы дәрігердің қатаң бақылауымен жүргізілуі қажет.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Қылшалар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Лаго-Архентино

**Лаго-Архентино** () — Аргентинаның оңтүстүгіндегі, Патагонияның Санта-Крус провинциясында орналасқан тұщы көл.

Көл 1782 жылы Антонио және Франсиско Вьедма ағайынды саяхатшылармен ашылған.

Анд тауының шығыс етегіндегі ең ірі көл: 187 м биіктікте, аумағы - 1,415 км², тереңдігі  150 - 500 м. Батыс жағалауы таулы, шығыс жағалауы жайпақ келеді. Көлде балық көп, туристтерге танымалы жер.

Мореналардың бөгеуінен пайда болған. Көлге Ла-Леона өзені құйылады да, одан Атлант мұхитына құятын Рио-Санта-Крус өзені ағып шығады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Lake Argentino  Көлдер экологиясы бойынша халықаралық комитет сайтында
* Lago Argentino  Санта-Крус  өкіметінің веб-парақшасында

Санат:Аргентина көлдері
Археологиялық қазбалар

thumb|left|300px
**Археологиялық қазбалар** - көне заман мен орта ғасырлардан қалған мәдениет ескерткіштерін, жан-жануарлардың сүйектерін қазу, зерттеу жұмыстары.

Оны ғылым академиясының арнаулы  рұқсаты бойынша ғылыми дайындығы бар, қазудың әдіс-тәсілдерін білетін және археологияның талабына сай жүзеге асыра алатын тәжірибелі адамдар жүргізеді. 
Қазу объектісі 
* қаланың жұрты болса, оның ұзындығын, көлденеңін, биіктігін анықтайды, барлық бөліктегіндегі мәдени қабаттың құрамын, демек, археологиялық стратиграфиясын зерттейді. 
* Зираттар қазылғанда, топырақтан үйілген обаның құрылысы, қабырдың қабырғасы, өліктің сүйегі зерттеуге алынады. Өлікпен бірге қойылған нәрселер кейде бүтін қалпында сақталады, олардың жатқан орнына қарай, қандай кәдеде жаратылғандығы айқындалады. Қабырдың құрылысын зерттеу арқылы өліктің жерлеу ғұрпы, оны тудырған діннің сипаты білінеді. Табылған қаңқа сүйектердің антропологиялық қорытынды жасауға мәні зор. Бірге қойылған бұйыдар өлген адам бай, кедей екенін, ал сүйектер сол замандағы шаруашылықтың түрін анықтауға көмектеседі.

Көне мекендерде ғасыралар бойы  пайда болған мәдени қабаттарды (ғылыми құжаттарды жасай отырып) мұқият зерттеу хронологиялық дерек береді.

Қазақстанда археологиялық ескерткіштер арнайы есепке алынады және оны мемлекет қорғайды.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Археология
Жұқа жапырақты көкбас

**Жұқа жапырақты көкбас** – шатыршагүлділер тұқымдасының көкбас туысына жататын, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты
* Биіктігі жарты метрге жуық.
* Бірінші жылы тек тамыр жапырақтары шығады, екінші жылы гүлдейді. Тамыр жапырақтары жұмыртқа тәрізді, сағақтары ұзын, ара тісті.
* Сабақ жапырақтары отырмалы, қолдың саласы сықылданып тілімделген, шеттерінде тістері бар. Сабақтары әр бұтада бір-екіден болады. Алғаш шыға бастағанда ол жасыл түсті, ал өсе келе сабағы әуелі ақ түске, содан кейін ақщыл көк түске боялады.
* Гүлдері көк түсті, майда, жұмыртқа тәрізденіп өсімдіктің ең ұшында тұрады. Маусым-шілде айларында гүлдейді.
* Жұқа жапырақты көкбас жолдардың жиегінде, егістіктердің ішінде, құмда және ылғалды жерлерде, бұталардың арасында өседі.

## Емдік қасиеті
Құрамында сапонин, танин, эфир майлары, илік заттар, флавоноидтар бар.

Халық медицинасында қақырық түсіретін, аурған жерлерді басатын дәрі ретінде пайдаланады, бронхтың қабынуларын, ұйқысыздықты емдейді. Сонымен қатар жөтелді басу үшін, жүрек ауруын, шеменді, тіс ауруларын емдеу үшін де қолданады.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер

Санат:Шатыршагүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
SAP Business Suite

**SAP Business Suite** - бұл кәсіпорындағы ақпарат пен үрдістерді біріктіруді, өзара бірлесіп әрекет етуді, салалық ерекшелік функционалдығын, сондай-ақ, ауқымдануды қамтамасыз ете алатын бизнес-қосымшалардың жиынтығы. 
**SAP Business Suite** SAP-тың NetWeaver деп аталатын технологиялық платформасы негізінде жұмыс істейді.


SAP Business Suite 7 келесі бес құрамдас бөліктерден тұрады:

SAP ERP 6.0 (SAP - Enterprise Resource Planning - Business All-in-One)
SAP CRM 7.0 (SAP - Customer Relationship Management )
SAP SRM 7.0 (SAP - Supplier Relationship Management )
SAP SCM 7.0 (SAP - Supply Chain Management )
SAP PLM 7.0 (SAP - Product Lifecycle Management )

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*SAP
*SAP Business Suite 

Санат:Автоматтандыру
Санат:Ақпараттық технологиялар
Байтуыс

**Байтуыс** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Кеңащы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 58 км-дей жерде, Кіші Қараой көлінен оңтүстік-батысқа қарай 5 км-дей қашықтықта орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 246 адам (137 ер адам және 127 әйел адам) болса, 2009 жылы 197 адамды (96 ер адам және 101 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Дөңгелек жапырақты алмұртшөп

**Дөңгелек жапырақты алмұртшөп** () - алмұртшөптер тұқымдасына жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты

* Биіктігі 30 см-ге жуық.
* Тамыр сабағы ұзын және қосымша тамырлы. Тамырынан тікелей өсіп шығатын сағақтары ұзын, дөңгелек тәрізді, шеттері майда тісті, қыста да түспей тұра беретін бірнеше жапырағы бар.
* Жапырақтары қалың жасыл түсті, кейде сопақшалау, шеттері бүтін болып та келеді. Әдетте, олар 2-3 жылдан кейін барып түсіп қалады.
* Гүлдері ақ немесе ақшыл түсті, ұзын гүл сабағының жан-жағынан салбырап тұрады. Гүл тостағаншасының ұштары имектеу, бес жіңішке қалақшалардан тұрады. Гүл тәжі ақ түсті, 5 гүл жапырақшасы бар. 
* Жемісі 5 ұялы, дөңгелек, көп тұқымды қауашақ.
* Дөңгелек жапырақты алмұртшөп тамырынан тез көбейеді. Алғашқы 2-3 жылда жапырақтары пайда болады да 3-ші, 4-ші жылдары мамыр айының аяқ шенінен бастап тамызға дейін гүлдейді. Көбінесе қарағайлы, шыршалы ормандардың арасында өседі.

## Табиғатта таралуы.
Алматы, Талдықорған, Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Орал, Гурьев облыстарының қарағайлы, шыршалы ормандарының арасында өседі.

## Химиялық құрамы.
Өсімдік жапырағының құрамында илік заттар, гликозидтер, арбутин және басқа да заттар бар.

## Қолданылуы.
Дәрілік шикізат ретінде өсімдік жапырағын жаз айларында жинап алып, аса құрғатпай, көлеңке жерде кептіреді де, қағаз қапшықтарға салып, құрғақ орында сақтайды. Өсімдік жапырағының тұнбасы мал дәрігерлігі практикасында малдың бүйрегі мен зәр шығару органдарын емдеуге қолданылады. Тұнба жасау үшін 5 ас қасық жапырақ ұнтағы қайнаған 600 мл суға салынып, 15 – 20  минут тұндырылады. Ірі малға - 100 – 150 мл, уақ малға – 50 – 70 мл мөлшерінде күніне 3 – 4 рет ішкізіледі.
Тұнбаны пайдаланар күні ғана жасау керек. Одан бұрын жасалса немесе келесі күнге жасалса ол бұзылып кетеді.

Дәрі үшін өсімдіктің жапырақтарын жинайды. Құрамында гликозидтер, илік заттар, арбутин бар. Дөңгелек жапырақты алмұртшөптің жапырақтарынан жасалған дәрілердің несеп айдайтын және қабынуға қарсы әсер ететін қасиеттері бар. Осыған байланысты бүйректің, қуықтың, қуық жолдары бездерінің созылмалы түрде іріңдеп қабынуын және шемен ауруын емдеу үшін қолданады. Өсімдіктің тұнбасымен тамақ және бас ауруларын, жарықты емдейді.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Көкбұталар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Егістік көздәрі

**Егістік көздәрі** (лат. *Anagallis arvensis*) – наурызшешек тұқымдасына жататын бір жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты

* Сабағы төрт қырлы, жерге төселіп көлбей өседі, бұтақтары көп.
* Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, жұмыртқа тәрізді, шеттері бүтін. Жапырақтарының төменгі жақтарынан қарағанда көрінетін қара дақтары бар.
* Гүлдері әдемі, қызыл түсті, гүл сабақтары ұзын, жапырақтарының қуысына жеке-жеке орналасқан. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен.
* Жемісі - ашылатын қақпағы бар, ішінде тұқымы көп қауашақ.
Егістік көздәрі құмды, тастақты жерлерде, далалы аймақтарда, егістік араларында арамшөп ретінде өсе береді.

## Емдік қасиеті
* Дәрі жасау үшін өсімідіктің жер үстіндегі бөлігін жинайды.
* Құрамында сапониндер, ферменттер, примвераза деген гликозид бар.
* Халық медицинасында бұл өсімдіктен жасалған дәрілердің несеп айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін, орталық жүйке жүйесін тыныштандыратын, бүйректегі, қуықтағы  тастарды ерітетін қасиеттері бар деп есептеледі.
* Егістік көздәрімен өкпе туберкулезін, демікпені, жүйке жүйесінің, бауыр және көз ауруларын емдейді. Бүйрек қабынғанда, іш жүрмей қалғанда және тері ауруларын емдеуге де қолданады.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер

Санат:Наурызгүлдер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Кіші қабыршөп

**Кіші қабыршөп** (лат. *Vínca mіnor*) - қос жарнақтылар өсімдіктері тұқымдасына (*Apocynaceae*) жататын, үнемі көгеріп тұратын, аласа, бұталы өсімдік.

## Сипаты

* Биіктігі 60 см-ге жетеді.
* Сабағы жайыла өседі.
* Сопақша келген, эллипс тәрізді жапырақтары қарама-қарсы орналасқан. Жапырақтарының сағақтары қысқа, екі жағы да жылтыр қою жасыл түсті.
* Гүл тостағаншасы 5 қалақшадан тұрады. Гүл тәжі қара көк түсті. 5 гүл жапырақшасы бар, жоғарғы жағы біртіндеп кеңейетін түтікшеге ұқсайды. Мамыр айында гүлдейді.
* Жемісі шілде айында піседі.
* Бұталардың арасында, орманды жерлерде, далалы аймақтарда өседі.

## Емдік қасиеті
* Дәрілік мақсат үшін кіші қабыршөптің жер үстіндегі бөлігін мамыр-маусым айларында пышақпен кесіп немесе орақпен орып алады. Тамырымен жұлуға болмайды.
* Құрамында винин, пубесцин, минорин, винкамин деген алкалоидтар, рутин және илік заттар бар.
* Кіші қабыршөптен жасалған дәрілер қан қысымын төмендетіп, мидың қан тамырларын кеңейтеді, кей жерлерде іш өткенді емдейді.
* Бұл өсімдікті бақтарға әсемдік үшін де егіп тастайды.
* Халық арасында кіші қабыршөпті қасиетті деп есептеп көрнекті таза жерлерге іліп қоятын болған.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Кендірлер
Архилох

**Архилох** (, ; б.з.б 680 ж., Парос —  б.з.б.640 ж.) — Ежелгі Грекияның  Сатиралық ақыны. Архилох шығармаларының тек үзінділері ғана сақталған. Солаға қарағанда жалынды жыршы болғандығы байқалады. Архилох өлеңдері нақты адамдарға арналған. Архилох поэзиясы ар, адамгершілік, ерлік жайындағы ақсүйектер түсінігіне қарсы бағытталған.

Эгей теңізіндегі Парос аралында туған. Әкесі - Телесикл, ақсүйек, әйгілі азамат, шешесі - Энипо, фракияның күңы. Некесіз туған Архилох өз отанында әлеуметтік қорғау болмайтындығын біліп,  жалдамалы жауынгер мансабын  таңдаған.

Бірнеше шайқастарға: Фасос аралындағы, Фракиядағы, Наксос аралындағы - қатысып, ақырында Эвбея аралындағы шайқаста қаза болады.

Архилохтың шығармалары өз кезенінде кең таралған: Афиныдағы Олимпиада ойындарында Архилохтың Гераклға арналған әнұраны дәстүрлі айтылатыны белгілі, Аристофан өз шығармаларында  Гомермен бірдей Архилохтың дәйексөздерін келтіреді. Горацийдің шығармаларында Архилохтың өлеңдеріндегі әдеби бейнелері қолданылады.

Ежелгі Грекияда Архилохты ұлы лирикалық ақын ретінде құрметтеп, Гомермен бірдей көрген. Отанында оны халық қаһарманы ретінде қабылдаған. Б.з.б. V ғасырда Парос аралында Архилохтың құрметіне ғибдатхана соғылған, оның қалдықтары біздің күндерге дейін жеткен.  Б.з.б. 100 ж. оның жерлесі Сосфей Архилохқа ескерткіш қойған.
  
## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Ежелгі Грекия әдебиеті
Санат:Ежелгі Грекия
Санат:Ежелгі Грекия мәдениеті
Абрам Ефимович Архипов

**Абрам Ефимович Архипов (Пыриков)** -(27.8.1862 (15),Рязан облысы, Ресей империясы - 25.9.1930, Мәскеу) - кеңес одағының суретшісі, академик (1938 ж.). РКФСР халық суретшісі (1927 ж.).

1877-88 жылдары (үзіліспен) Мәскеудің кескіндеу, мүсіндеу және сәулет өнері училищесінде оқып, В.Г.Перовпен В.Д.Поленовтан сабақ алады. 1884-86 ж. Петебург көркем сурет академиясында оқиды. 1891 ж. "Передвижниктер" тобында болды. 1904 жылдан орыс суретшілер одағының мүшесі. 1924 жылдан АХРР мүшесі.

Архипов ХІХ ғасырдың 80-ші жылдарынан бастап шаруа тұрмысы көріністерінен сурет салған ("Көңіл сұрау", 1885 ж.ш., "Деревня иконшысы", 1889 ж., Третьяков галереясы).

90-шы жылдардағы суреттерінде Архипов орыс халқы мен туған табиғат сұлулығы жайлы оптимисттік көзқарастағы адамдардың ойы мен көңіл күйін, табиғаттың поэтикалық  бейнелі көріністерінтүйіндеп сіреттеу арқылы бере білді. Мұнда ауа тынысы мен сәуле құбылысы сезіледі ("Ока үстімен" 1890, Третьяков галереясы, "Сең өтті", 1895, Рязан облыстық көркем мұражайы) Халықтың ауыр тұрмысы "Шойын құйма зауытындағы жалдамалылар" (1896 ж.), "Кір жуушылар" (1899, Третьяков галереясы),  суреттерінде көрініс тапқан.

Архипов 1900-10 ж. орыс жерінің солтүстік табиғатын, 1910 ж. орыс шаруасы мен шаруа әйелдерінің портреттерін бейнелеген суретші  осы жұмысын  кеңес дәуірінде жалғастыра түсті. Бұл шығармаларында адам тұлғасы қажырлы, шат көңілде бейнеленіп, бояуы сәнділік  жағынан үйлесімді әрі әрлі шыққан.

Архипов - көптеген кеңес суретшелерін тәрбиелеген ірі педагог.

## Галерея

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Жылан таран

**Жылан таран** () – тарандар тұқымдасына жататын, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты

* Биіктігі 1 метрге жуық.
* Тамыры жуан, жылан тәрізді, өсімдіктің толып жатқан қосымша тамырлары бар. Тамырынан бұтақтары жоқ жалаң 1-2 түзу сабақ өсіп шығады.
* Сабақтары ұзын, биік, көптеген отырмалы ұзынша жапырақтары бар.
* Тамырдан өсіп шыққан жапырақтары ірі, сопақша келген. Жоғарғы жағындағы жапырақтарының сағақтары қосымша жапырақшалармен бірігіп, түтікке айналған.
* Гүлдері қызыл түсті, сабақтарының ұшында ұзындығы 6 сантиметрлік масақ жасап шоғырланып тұрады. Гүлдерінің аңқыған иісі бар. Мамыр-маусым айларында гүлдейді.
* Жемісі - қара қоңыр түсті үш жылтыр жаңғақша.
* Жылан таран шабындықтарды, батпақты жерлерде, шөптердің арасында, орман шетіндегі алаңдарда өседі.

## Емдік қасиеті
Құрамында 25% -ке жуық илік заттар, дәрумендер, А провитамині бар.

Жылан тараннан жасалынған дәрілерді ішек қабынғанда емдеу үшін, әсіресе тоқ ішектің ауруларына қарсы пайдаланады. Іш өткенде және жатырдан немесе асқазаннан қан кеткенде, өт және несеп жолдары қабынғанда, асқазан мен ұлтабарға жара түскенде қолданады. 
Дене сыртындағы қанталап тұрған және іріңді жараларды емдеу үшін де пайдаланады.

Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің тамырын тамыз-қазан айларында қазып алып, жуып тазалайды. Оны сабағы мен қосымша тамырынан, жапырақтарынан пышақпен ажыратып, 10 сантиметрлік бөліктерге бөліп, кептіріп алады.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер

Санат:Таран тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Оразбеков Нұрлан Исағалиұлы

Оразбеков Нурлан Исағалиулы, 12 қараша, 1952 жылы, Шығыс Қазақстан обл. Көкпекті ауданында дүниеге келді. Қазақстан медицина университетінің ректоры (2006-2008), Қазақ ұлттық медицина университетінің дипломнан кейінгі даярлық кафедрасының профессоры (2010 бастап).
1975 жылы Семей қ. Медициналық институтын бітірді.
1975—1979 жылдар арасында Семей обл. Жарма аудандық ауруханада хирург қызметін атқарды.
1979—1986 жылдары арасында Сызганов атындағы Қазақ хирургия ғылыми зерттеу институтында Бауыр, өт жолдары бөлімшесінде  ғылыми қызметкер
1986—1991 жылдары — Алматы медицина институтының Госпиталды хирургия кафедрасының ассистенті
1991—1997 жылдары — Қазақ ұлттық медицина университетінің Госпиталды хирургия кафедрасының доценті, кейін профессор атағына ие болды
1997—2006 жылдары - Қазақстан медицина университетінің проректоры.
В 2006—2007 жылдары - Қазақстан медицина университетінің ректоры.
2010 — жылдан бастап Қазақ ұлттық медицина университетінің дипломнан кейінгі даярлық кафедрасының профессоры.
Архонт

thumb|right|200px|Парфенондағы фресканың фрагменті, Архонт басилей
**Архонт** ( — бастық, билеуші)-
# Ежелгі Грекия полистеріндегі және бірсыпыра эллинистік мемлекеттердегі аға бастықтар, билеушілер, сауда қоғамдарының  т.б. басшылары.
# Б.з.б. 5 ғасырдың басына дейінгі Афинада ең жоғары үкімет коллегиясы. Дәстүр бойынша б.з.б. 11-ші ғасырда басилей Кодр өлгеннен кейін, оның баласы Медонт өмір бойы Архонт болып жарияланды. Б.з.б. 8 ғасырдың ортасында Архонт өкіметі билігінің мерзімі 10 жылға дейін қысқартылды. Өмір бойына сайланған алғашқы Архонттың кезінде-ақ әскери билік олардан тартып алынып, әскер бастығы полемархқа берілді, ал жаңадан пайда болған міндетті істердің бәрі тағы бір Архонтқа жүктелді. Б.з.б. 7 ғасырдың 1-шы жартысынан бастап барлық 3 Архонт 1 жылға сайланатын болды да, олар былай деп аталды:
* Архонт - *эпоним* (атқару өкіметінің басшысы, жыл оның атымен аталады),
* Архонт - *басилей* (дін бастығы)
* Архонт - *полемарх* (әскер бастығы).

Б.з.б. 7 ғасырда орта кезіне таман тағы да 6 Архонт қосып алынды. Олар сот жұмысымен шұғылданатын *фесмофеттер* деп аталды. Басилейдің өкімет билігі 9 Архонттан құрылған ақсүйектер коллегиясының қолына осылайша бірте-бірте көшті, Архонт болып сайланатын адамдарды ареопаг тағайындайды.

Солонның реформаларынан кейін архонттыққа жоғары дәулетті таптың мүшелері сайланды. 

Клисфеннің реформаларынан кейін Архонт өздерінің саяси маңызын тез жоғалтты да, түрлі мемлекеттік міндеттерді орындайтын құрметті органға айналды. 

Б.з.б. 487-486 жылдардан бастап Архонт жеребе салу арқылы сайланатын болды.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Ежелгі Грекия
Арцруни әулеті

thumb|300px||
**Арцруни әулеті** () - 908-1021 жылдардағы армян патшаларының әулеті.

5 ғасырда Аршак әулеті құлағаннан кейін, Арцрунидің ақсүйектік тегі біртіндеп бүкіл армян патшалығы - Васпураканды, оның орталығы Ван қаласын ө билігіне қаратты. Васпуракан билеушілерінің бірі Багик Арцруни (908-943) патша тағына отырып, Арцруни әулетінің негізін салды. Ол Арцруни әулетінің жерін Византия қаратып алғанға дейін патшалық құрды.
## Васпуракан билеушілер - Арцруни әулеті

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Армения
Арша ементұмсығы

**Арша ементұмсығы** () - Торғайтәрізділер отрядының Қунақ тұқымдасының Арша ементұмсықтар туысына жататын шағын құс. 

## Биологиялық сипаты
Қара торғайдан сәл үлкенірек, қара тұмсықты болады.

Қоразының басы, көкірегі, құйрығы жәнеқанаты күнгүрт қара түсті, бауыры жасыл-сары, ал мекені мен балапаны  сұрғылт түсті болады.

Таулы аудандарда ну ағашпен аршаны тасаланып жазда жұптанып, күзде 10-15тен топтанып жүреді. Негізгі көрегі - аршаның дәні. Ағашқа ұфлайды,  3-5 жұмыртқа салады.

## Таралуы
Аршалы ементұмсық Ирак, Ауғанстан, Гималай, Орта Азия тауларында кездеседі. 

Қазақстанда бұл құс  Жоңғар, Іле Алатауында, Тарбағатайда, Сауыр мен Тянь-шаньда кездеседі. 

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Қосүйлі қалақай

**Қосүйлі қалақай** () - қалақайлар тұқымдасына жататын, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты

* Биіктігі 1 метрге жуық.
* Сабағы төрт қырлы, түзу, жоғарғы жағында бұтақтары көп.
* Жапырақтары жүрек тәрізді, ұш жақтары сүйірлеу, бір-біріне қарама-қарсы орналасады, сағақтары ұзын, шеттері ірі, ара тісті. Жапырақтары мен сабағы тиген жерді дуылдататын күйдіргіш түк басқан.
* Гүлдері майда, көкшіл түсті. Бір өсімдікте аталық гүлдер өссе, екіншілерінде тек аналық гүлдер ғана өседі, сондықтан қалақайды "қос үйлі" деп атайды. Маусым айынан қыркүйекке дейін гүлдейді.
Қосүйлі қалақай үй маңайында, жол жиегінде, бос алаңдарда, егістік жерлерде өседі.

## Емдік қасиеті
* Дәрі жасау үшін оның жапырақтарын гүлдеген кезінде жинап алады.
* Құрамында С, К, В дәрумендері, пантотен қышқылы, уртицин глюкозиді, хлорофилл, құмырсқа қышқылы, фитостерин, каротин, кальций және тағы басқа заттар бар.
* Ғылыми медицинада қосүйлі қалақай өкпеден, жатырдан, ішектен, геморрой түйіндерінен, асқазаннан қан кеткенде дәрі ретінде қолданылады. Өсімдіктің құрамындағы хлорофилл денедегі зат алмасуын, жүрек пен өкпенің қызметін жақсартады. Қосүйлі қалақайды көптен жазылмай жүрген жараларды емдеуге, ағзадағы дәруменнің жетіспеуін және қанның құрамын қалпына келтіру үшін пайдаланады. Соңғы кезде өсімдікті диабетті емдеуге де пайдалана бастады. Бауыр және өт жолдарының созылмалы ауруларын қалақаймен емдеуге болады.
* Халық медицинасында қосүйлі қалақайдың жапырақтарымен ревматизмді, іштің қатуын, подаграны, бүйрек пен қуық ауруларын, өкпе туберкулезін, геморройды, дизентерияны емдейді. Тамыранан жасалған сулы тұнбаны бронх демікпесін, асқазан ауруларын емдеуге қолданады. Сонымен қатар дене сыртындағы жарақаттарды, іріңді жараларды, сүйектің қабынуын емдеуге де болады. Оны шемен ауруын емдеуге, дене қызуын басуға және жөтелге қарсы да пайдаланады. 

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер

Санат:Қалақайлар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Бостандық (Ақжар ауданы)

**Бостандық** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Кішіқараой ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде, Кіші Қараой көлінен оңтүстікке қарай 5 км-дей қашықтықта орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1077 адам (549 ер адам және 528 әйел адам) болса, 2009 жылы 847 адамды (416 ер адам және 431 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Арық жалбыз

**Арық жалбыз** () – ерінгүлділер тұқымдасының  жалбыздар тегінің тамыр сабақты көпжылдық шөптес өсімдігі.

## Ботаникалық сипаттамасы
Биіктігі 30-180 см, жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, сағақсыз, қандауыр тәрізді, үстіндегі беті қошқыл жасыл, астыңғы беті - үйысқан ақ  түкті.

Гүлдері сабақ ұшында үздікті шоқ, бұтақтарында масақ тәрізді болып шоғырланған. Тостағаншасы қоңырау пішіндес, күлтесі күлгін түсті. Маусым-тамызда гүлдейді.

Жемісі төрт жарнақты.

## Таралуы
Африкада, Азияда және  Еуропаның барлық бөлімдерінде кең таралған.  Қазақстанда  Орал, Қостанай, Семей, Атырау, Шығыс Қазақстан облыстарында, Жоңғар аймақтарында кездеседі.

Ылғалды жерлерде, арықтардың бойында өседі.

## Классификация
Арық жалбыздың бірнеше түршелері бар:

* 
:* 
* 
* 
:* 
* 
:* 
:* 
* 
* 
:* 
* 
:* 
* 

## Пайдаланау
Арық жалбыз - эфир майлы, хош иісті және балды өсімдік. Оны медицинада, парфюмерияда, конфет, ликер өндірістерінде пайдаланады.

## Дереккөздер

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Еріндігүлділер
Асади Туси

**Асади Туси**,   (ХІ ғ. басы, Тус қаласы - 1072 ж., Табриз, Иран) - ХІ ғасырдың ұлы парсы  ақыны.

Басты шығармасы - «Гершасп-намэ» (1064—1066), көне иран аңыздары сюжеттерінен құралғын,  Гершаспа батырдың ерлігіне арналған. Шығарма "Шаһнама" стилінде жазылған.

Асади Туси жасаған "Парсы тілі сөздігі"  (فرهنگ لغت فرس)  парсы тілінің біздің заманға жеткен  ең көне түсіндірме сөздігі. Онда Рудакидің бізге жетпей қалған "Қалила мен Димнасынан", Унсуридің "Вамик уа Азра" т.б. шығармаларынан үзінділері бар.

Асади Туси өмірі жайлы мәлімет аз. 20 жас шамаларында өз отанынан безіп, Иранның провинйиясы - Әзірбайжанға кетіп, өмірінің бәрі сол жақта өткен. Тек өмірінің соңғы жылы  шеддадид әмірі Ани Манучехра ибн Шавураның сарайында ақын болыған. Тебризде жерленген.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Иран
Георге Асаки

**Георге Асаки**, ,(1 наурыз1788, Герца, Молдавия княздігі — 24 қараша1869 ж., Яссы) — армян текті молдаван және румын жазушысы, ағартушы, тарихшы, драматург және аударушы.

Георге Асаки ұлттық мәдениетті өркендетуді жақтады. Георге Асаки бірінші ұлттықттеатрды ұйымдастырушы (1816 ж.(, "Румын арасы" газетін  (1829-49) шығарды.

Яссыдағы бірінші молдаван гимназиясын (1828), Михайлянск академиясын (1835),  Музыкалық драмам консерваториясын (1837) негізін салған.

Георге Асакида патриоттық және дидактикалық  сипатта жазылған "Өлеңдер" (1836) жинақтары,  "Князь қызы Руксана" (1841), "Молдаван қызы Елена" (1851), "Ақ жазық" (1855) т.б. шығармалары молдаван және румын әдебиетінің тарихында белгілі роль атқарды.

## Дереккөздер

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Румыния
Асау көк

**Асау көк** - қазақтың дәстүрлi ойыны.

* Мақсаты: Қысты күні кешкі тамақтаң соң қонаққа ән салғызу, әңгіме-ертегі, жұмбақ немесе жаңылтпаш айтқызу мақсатымен 
ұйымдастырылады.  
* Ойын шарты: Әуелі үй иелері ауылдың "алты ауызын" айтады да, одан кейін "қонақ кәдесі" деп, оның өнер көрсетуін өтінеді. Түк білмейтін қонақты айып ретінде Асау көкке мінгізіп, әжуа қылады. Бұл үшін үйдегі 
екі діңгекке 1 м-дей биіктетіп арқан керіледі. Соған аттап мінген қонақ ештеңеге сүйенбей, ерсілі-қарсылы жүруі керек. 
* Ойынның мәні - өнерпаздыққа баулу.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Салт-дәстүрлер
Горьковское (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Горьковское** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Үлкен Қараой ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстікке қарай 60 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1330 адам (668 ер адам және 662 әйел адам) болса, 2009 жылы 969 адамды (463 ер адам және 506 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Қосүйлі мысықтабан

**Қосүйлі мысықтабан** () – астралылар тұқымдасы, мысықтабан туысына жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Сипаты
thumb|left|180px|
* Биіктігі 25 см-дей.
* Тамырынан тікелей өсіп шығатын күрек тәрізді жапырақтарының үстіңгі жағы жылтыр да, астыңғы жағы түкті болады. Бәрі бір жерге жиналып топталып тұрады. Ал сабығынан өсіп шығатын жапырақтары сопақша, кезектесе орналасқан. 
* Гүлдері ақ немесе қызыл түсті, майда, өсімдіктің жоғарғы жағында қолшатыр тәрізденіп шоғырланып тұрады.
* Қосүйлі мысықтабан қарағайлы ормандарда, шабындықтарда, далалы аймақтарда, бұталардың арасында өседі.

## Құрамы
* Илік заттар
* Шайыр
* Сапониндер
* К дәрумені
* Фитостерин

## Емдік қасиеті
* Дәрі жасау үшін өсімдіктің жер үстіндегі бөлігін гүлімен қоса жинап алады. Гүлін жинаған кезде тек толық ашылмағандарын жинау қажет.
* Халық медицинасында қосүйлі мысықтабанды өкпеден, геморрой түйіндерінен, жатырдан, мұрыннан, асқазаннан, ішектерден, сыртқы дене жарақаттардан кеткен қанды тоқтату үшін пайдаланады.
* Өсімдік гүлінің өт айдайтын қасиеті бар.

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Күрделігүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Тіласты безі

**Тіласты безі** () *glandula sublin* — ауыз қуысына сілекей бөлетін ас қорыту безі. Ол ауыз түбіндегі тіласты қатпардың кілегейлі қабығында, тілдің екі бүйірінде орналасады. Тіласты безі алдыңғы көпөзекті және артқы бір өзекті тіласты сілекей бездеріне бөлінеді. Без өзектері тілдің астындағы тіласты сүйелшесіне ашылады. Тіласты безі паренхималы мүше ретінде: стромадан және паренхимадан тұрады. Без стромасын дәнекер ұлпасы, ал паренхимасын күрделі көпіршікше-түтікше аралас без құрайды. Бездің секрет бөлетін бөлімінде сірлі, кілегейлі және аралас альвеолалар болады.
Лейкопластырь

220px|thumb|right|Лейкопластырь
**Лейкопластырь** - жарақатталған теріге жабыстыруға арналған дәрінің иілімді формасы. Тек сыртқы қолдануға арналған.

Санат:Дәрілер
Санат:Медицина бойынша аяқталмаған мақалалар
Аскания-Нова

thumb|left|200px| Пржевальский аттар
**Аскания-Нова** () - Украинаның оңтүстігіндегі мемлекеттік қорық (1828 ж. ұйымдастырылған). Херсон облысындағы  Каховка қаласынан оңтүстік-шығыста 60 км қашықтықта, Аскания-Нова елді мекенінде орналасқан.  Далалық өңіріндегі тың жерде жануарлар мен өсімдіктің табиғи жағдайын сақтай отырып, зерттеу жұмысын жүргізу үшін құрылған.

Аскания-Новаға тиісті жер 333,08 км², соның ішінде 110,54 км² жерді қорық алып жатыр. Қорықтың негізінде 1932 ж. жануарларды жерсіндіру және оларды өзара будандастыру ісімен шұғылданатын Бүкілодақтық  ғылыми-зерттеу институты құрылған еді. Ол 1956 жылы Украинаның М.Ф.Иванов атындағы далалық өңірдегі мал шаруашылық ғылыми-зерттеу институтына айналдырылды.

Аскания-Нованың зоологиялық бөлімінде дүниенің түкпір-түкпірінен әкелінгентағы жануарлар (бизон, зубр, зебр, лама , Пржевальский жылқысы, құстардан Африка түйеқұсы, нанду, аққу, тырна т.б.) өсіп-өнеді.

Ботаника бағында ағаш пен бұтаның 120-ға жуық түрін Оңтүстіктің қуаншылық жағдайына бейімдеп өсіру жұмыстары жүргізіледі.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Украина қорықтары
Герберт Генри Асквит

**Герберт Генри Асквит, 1-й граф Оксфорд және Асквиттің 1-ші графы** (,  12.09.1852 — 15.02.1928) - ағылшын мемлекеттік қайраткері, Ұлыбританияның 52-ші премьер-министрі Либералдық партиядан (1908 ж.-1916 ж.).

## Өмірдерек
Қойдың жүнін сатушы Джозеф Диксон Асквиттің (, 1825—1860) және оның әйелі  Эмили Вильямстың  5 балалы отбасында Батыс Йокширдағы Мрлида туған. 8 жасында әкесі қайтыс болған.

1870 ж. Оксфорд университетіне түскен.

1886 ж. Шығыс Файфтан Парламентке сайланып, саяси мансабын бастады.

1892 ж. ішкі істер министрі болып сайланған.

1905-08 жылдары Қазынашылықтта Канцлер болды.

1908 ж. Эдуард VII-нің тұсында премьер-министр болып тағайындалды. Басшылық кезінде елде бірталай әлеуметтік және экономикалық өзгерістер орын алды. Мемлекеттік зейнетақыны мемлекет тарабынан қамтамасыз ету, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі еңгізілді, т.б.

1916 ж. 1-ші дүниежүздік соғыс кезінде қызметтен кетті.

## Отбасы

* Үлкен ұлы: Асквит Реймонд (1878—1916) 1-ші дүниежүздік соғыс кезінде, Францияда қаза болды. Оның жалғыз ұлы -  Джулиан (1916—2011) 1928 жылдан 2011 жылға дейін (83 жасына дейін)   Оксфорд және Асквиттің 2-ші графы болды.
* Екінші ұлы — белгілі ағылшын режиссер Энтони Асквит (1902—1968).

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Ұлыбритания парламенті
Санат:Ұлыбритания тарихы
Бөлшек тоқу

Бөлшек тоқу. Бөлшек тоқуды көлденең қосымша тоқыған кезде (бүрме, иықтың қиық сызығы,калготки,рейтуз,шалбардың артқы бөліктерін ұзарту) ,күрделі формаларды шығарған кезде (мойын ойындысын дөңгелете шығару,жеңнің дөңгелек басы,қолтықты иректете ою),сондай –ақ киімдері түрлі-түсті көлбеу жолақ,рамб, бұршақтармен безендіргенде қолданады.Бөлшек тоқудың 2 әдісі бар : берілген қатарда жұмыс істейтін инелер санын азайту және керісінше көбейте беру.
Бір  киімде бөлшек тоқудың 2 әдісінде қолдануға болады(мысалы,көлденең тоқылған юбкалардың қиықтырын,носки өкшелерін,орамал,пончо,бүрме тоқығанда).Жұмыс істейтін инелер санын азайта отырып бөлшек тоқу. Үлгі үшін 30 шалу теріп алып 2 қатар тоқиды.
Кілемді күту

Кілемді күту .
Кілемді ұқыпты күтіп ұстаған жағдайда ұзақ уақыт пайдалануға болады. Кіре беріске,аяқ астына ,дәлізге,холл ,вестибуль,баспалдақ тағы басқа адамдар көбірек жүретін орындаға төселген кілемдер тез тозады. Сондықтан да оның үстіне жіңішкелеу кенеп мата немесе басқадай материалдар төселген жөн.Егер бүктелетін кілем болса оның жиегіне іш жағынан кішілеу кенеп қалташалар тігіп,оған жалпақтау металл табақшалар қоятын болса кілемге жиналатын электр-статикалық зарядтар мөлшері азаяды
Кілемнің тозбауы және әдемілігі мен былқылдақтығын арттыру үшін оның астына киіз немесе жұмсақ резеңке салады.Еденге төселетін кілемнің орнын ауыстырып отырған жөн.
Қызу шамы

thumb|right|200px|E27 Қызу шамы 230&nbsp;V, 100&nbsp;W
**Қызу шамы** — вольфрам қосылыстарынан жасаған бұранда сымнан тоқ өткізіп қыздырудың арқасында пайда болатын электрлік жарық көзі. Бұранда сым мөлдір вакуумды немесе инерт газымен толтырылған ыдысқа орналастырады. Электр тоқ вольфрам жібінен өткен кезде кең спектрде сәуле тартады соның ішінде көрінетін сәулелер бар.

Қызу шамын үйдің ішіне жарық түсіруге,сондай-ақ автомобиль фарларына, тігін машинасына, қалта фонарына ,фотосуретке түсіру кезінде тағы басқаға пайдаланылады. Тұрмыстық құралдарда қуаты 15 Вт-тан 300 Вт-қа, 220 В не 127 В кернеуге есептелген қыздыру шамдары қолданылады. Жарық түсіру шамдарының криптонды және бисприральды түрлері де болады. Криптонда шам инертті газ-криптонмен толтырылады, электр энергиясын кәдімгі шамдармен бірдей тұтынғанымен, жарық түсіру қуаты олардан жоғары болып келеді. Мұндай шамдардың қуаты 40, 60, 75 және 100 Вт болатын түрлері шығарылады. Биспиральды шамның қыздыру қылы жуантық доға не жартылай сақина түрінде болады. Ол сыртында жіңішке сым оралған вольфрам спиральдан жасалады да, қуаты кәдімгі қылдан әлде қайда жоғары болады.

Шамның цоколіне не шыны колбаның дөңес жағына зауыт маркасының белгісі: кернеуі-вольтпен ,қуаты-ваттпен көрсетіледі. (мыс.,220В, 40Вт немесе 220Вт, 100Вт.). Шамның қызмет мерзімі кернеу күші белгіленген мөлшерден артпаған жағдайда 1000 сағатқа жуық болады. Егер желідегі кернеу арттып кетсе (тіпті, қысқы уақыт болсын), шам істен тез шығады. Осы жағдайды ескере отырып өндіріс орындары кәдімгі шамдармен бірге, жоғары кернеуге арналған шамдар (мыс., 235-245В) шығарады.

Санат:Жарық көздері
Санат:Қызу шамдары
Линолеумді желімдейтін мастика

Линолеумнің түріне және оны желімдейтін еденге қарай әр түрлі мастикаларды қолданады(мастиканың құрамы массалық бөліктері бойынша көрсетіледі).Клейстер матадан астары бар линолеумнің кез-келгенін ағаш,картон еденге немесе кедір-бұдыры тегістелген еденге жапсырғанда қолданады.Клейстерді  дайындау үшін картоп ұны немесе басқа ұн-85,скипдар -15 керек.Ұнға аз мөлшерде су құйып,сұйық қамырға айналғанша араластырады,сосын оны қайнап тұрған суға сыздықтатып құйып(cуды ұнның салмағынан шамамен 3 еседей көп етіп алады),қоймалжың массаға айналғанша араластырып ,сонан соң скипидар(бұлғай отырып )қосу керек.Клейстер дауындаудың бұдан басқада тәсілін ұсынуға болады.Ұнға салмағынан 3 есе көп мөлшерде су құйып, 70 C  градусқа дейн  жылытып, осы температурада 30 минуттан 1 саағатқа дейн араластырады,сонан соң алынған масса салмағының 3 % -дей күйдіргіш натрдың 20%  ерітіндісін қосады да,сироп тәрізді бір келкі мөлдір массаға айналғанша араластыра береді.
Мысықты тамақтандыру

Ересек мысықтарды тәулігіне 1-2 рет тамақтандырады,тамақтың жалпы мөлшері күніне -150-200гг .Үй мысығының негізгі тамағы:ет (мүмкіндігінше шикідей),балық (буға піскен немесе жеңіл қуырылған ) және сүт. Мысыққа ішек-қарын ,бауыр ,жүрек берген пайдалы.Ол бұзылмаған ,тұрып қалмаған жас күйінде болу керек.Мысықты әр-түрлі тамаққа (нан,сорпа,ботқа,шикі көкөністер мен жемістерге)жастай үйрету оңай. Енесінің сүтімен қоректенетін мысыққа  20 күннен кейн сиыр сүтін жылытып беруге болады, оны 2-3 күннен кейн ботқаны ет сорпасына беруге болады, ботқаға 2-3 г шикі ет (үгіліп немесе майдалап туралған фарш ) түрінде қосу керек .Бір ай болғанда ,мысықтың баласы тамақты өзі жеп үйренуі керек.Етті тамақты кейде ірімшікпен ауыстырып отыруға болады.Көкөністерді берерден бұрын ет турағыштан өткізіп,ет фаршымен  араластыру керек.
Веддель кокосы

**Веддель кокосы** () – пальмалар тұқымдасына жататын үйде өсіруге қолайлы аласа пальмалардың бірі.

Пальмалар баяу өседі. Өсімдікті үйде терезе маңына ,күн көзі тура түспейтіндей және жел өтінен қаға беріс жерге қояды. Көктемде және жазда қыш құмыраға отырғызады да қандыра суғарып,жапырағана су бүркіп, жуып немесе жылы сумен суланған гупкамен сүртіп отырады. Қыста пальманы сирек суарады.Жапыраған оның сабаға қураған соң ғана кесіп тастауға боаһлады.Отырғызылғаны көп болған пальманы 3-4 жылда бір,жасын бұдан жирек қайта ауыстырып отырғызады.Пальма өсіретін қыш құмыра тарлау әрі шұыңғыл болу керек.Кәрі пальмаға сыздауыт шым топыраққа құм араластырып, ал жас пальмаға шым топырақтың үш бөлігін, былтырғы жапырақ араласқан топырақтың 2 бөлігін және қиыршық құмның бір бөлігін қосып дайындайды. Пальмаларды тұқымынан былтырғы жапырақ араласқан топыраққа немесе шым тезек араластырылып жылытылған (25-30гр)ағаш үгіндісіне егіп өсіреді. Тұқым бірнеше айда көктеп өнеді. Биіктігі 10-15см-ге жеткенде, оны құм араластырылған топырақ қара шірігіне ауыстырып отырғызады.

Санат:Пальмалар
Пәтер

**Пәтер** — тұрғын үй-жай түрі, бір не бірнеше бөлмеден тұрады.

Оны кейде, әсіресе Америкада, апартамент деп те атайды.

## Пәтерді әрлеу
Пәтерді әрлеу үшін әр-түрлі материалдар пайдалануға болады. Тұрғын бөлмелерге әсем қағаздар жапсырлады немесе желімді сырмен сырлайды. Дегенмен желімді сырдың сәндік сапасымен бірге кейбір кемшіліктері де бар. Атап айтқанда, тез көшіп кетеді әрі кіршең келеді. Оған қосы, түсқағаз жапсыруға қарағанда қабырғаны сырмен сырлауға уақыт көп кетеді. Ас үй қабырғасын әрлеу үшін майлы сыр немесе жууп алуға болатын түсті қағаз қолданылады. Майлы сырдың орнына кейінгі кезде одан әлдеқайда тиімді, оңай көшпейтін, мөлдір де ашық силикапты және синтетикалы, сондай-ақ сулы эмульсиялық сырлар пайдаланыла бастады. Ауа алмасуына кедергі келтірмейтін, алайда жылу сақтайтын әрі дыбыс өткізбейтін қасиеті бар бұл сырлар ұсақ тесікті жұмсақ жұқа пленка құрайды. Кіре беріс бөлме мен дәліз үшін де жуып алуға балатын түсті қағаз қолдану ұсынылады. Ваннаға ең қолайлысы-кирамикадан жасалған жылтыр плита (Қаптау мақаласын қараңыз). Өйткені мұндай плита пайдалануға өте ыңғайлы әрі сәндік, сапасы жоғары. Пәтердің қабырғалары төбесі мен едені айналасын тұйқтап, бөлектеп қана қоймайды, сонымен бірге мебельдер, жиһаздау заттары мен жасаулар үшін негізгі фон болып табылыды. Бұл заттардың көз тарта сәнді болып, адамға жақсы әсеретуі фонның түр-түсіне көп байланысты. Сондықтан, пәтерді әрлеуге кіріспес бұрын жалпы қандай түстің дұрыс екенін шешіп алған дұрыс. Әрине, бұл жерде пәтердің көлемін де естен шығармау керек.

## Пәтерді жиһаздау
Пәтерді жабдықтаған кезде, бөлменің ішін қалыптастырудың негізі болып табылатын пәтерді жоспарлаудың, бөлмелер санының, көлемінің және пропорцияның, олардың өзара байланыс схемасының маңызы зор. Сонымен бірге осы пәтерде тұрушылардың тұрмыс салтын талғамын және әдет-ғұрпын да ескерген жөн. Жиһаздарды іріктеп орналастыру ең алдымен пәтерді мебельмен жабдықтау - бөлменің ішін көркейтудің маңызы шарты. Мебельдің әртүрлі нақты бір мақсатқа арнаулы және өзінің конструкциясымен, пайдалануға икемділігімен, сапалылығымен, пәтерге қоюға ыңғайлылығымен қажетке сай келуі тиіс. Мебельді үйіп-төгіп, тығылыстырып, пәтерді тарылтып жіберудің де жөні жоқ. Бұл тұрғын жайдың жинақы, гигиеналық талапқа сай болуына қажетті шарттардың бірі. Мебельдерді орналастырғанда ең алдымен тұрғын жайдың пропорциясының есепке алған дұрыс. Әдетте, қомақты, биік мебель қазіргі замандағы типті пәтердерге ыңғайлы емес. Көлемі шағын пәтерлерге ықшамды мебель – жинамалы столдар мен отырғыштар, секретерлер, диван-кроваттар және жапсырмалы мебельдер қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Үй-жай түрлері
Радиола

Радиола-радио хабар қабылдағыш пен граммафондық жазылғанды ескертуге арналған электрлік пластинка ойнатқыш құрылғыны ортақ бір құндаққа( футлярға )біріктіріп жасалған қондырғы. Мұнымен қатар магнитофоны бар радиолалар-магниторадиолалар да шығарылады; телевизормен біріктіріліп жасалған радиолалар да бар.Радиолалар  радио қабылдағыштар секілді өздерінің техникалық сипаттамаларына сәйкес кластарға бөлінеді де, стол үстіне ,еденге қойылатын және тасымал түрлерге ажыратылады.Радиолалар қоректендірілу әдістеріне орай радиолампалар негізінде жұмыс істейтін-желілік және транзисторлармен жұмыс істейтін-тұрақты ток көздерінен (батареялардан,аккумуляторлардан) қоректенетін автономды қоректі радиолаларға бөлінеді.Кейбір (әдетте транзисторлы)радиолалардың универсал қоректері бар (кернеуі 6В,9В немесе 12В батареялардадан және арнайы түзеткіш арқылы кеурнеуң 127В немесе 220В айналымы электр тогы желісінен қоректенеді).
Шимон Аскенази

**Шимон Ашкенази** (, 28.12.1866, Завихост, Радом губерниясы, Польша — 22.06.1935, Варшава) — поляк тарихшысы, саясаткер және дипломат. Буржуазия-либералдық Львов тарихи мектебінің көрнекті өкілі.

Варашава, кейіннен Геттинген университеттерінде оқыған. 1897 жылдан бастап Лбвов университетінде сабақ берді. 1902-14 жылдары профессор атағын алды. 1910 жылдан бастап Краков ғылым академиясының мүшесі. 1920-23 жылдары Ұлттар лигасындағы Польшаның өкілі.

## Еңбектері
Шимон Ашкенази - Польша тарихы (18 ғасырдың аяғы- 19 ғасырдың басы) жөнінде жазылған көптеген еңбектердің авторы.
* Ministeryum Wielhorskiego 1815—1816 : dodatek 1812-1813-1814 (1898)
* Wczasy historyczne Tom 1 (1902) Tom 2 (1904)
* Sto lat zarządu w Królestwie Polskiem : 1800—1900 (1903)
* Uniwersytet Warszawski (1905)
* Łukasiński Tom 1 (1908) Tom 2 (1908)
* Dwa stulecia : XVIII i XIX : badania i przyczynki Tom 1 (1901) Tom 2 (1910)
* Przymierze polsko-pruskie (1918)
* Nauka uniwersytecka a kolejność studjów w uniwersyteckiej nauce prawa (1921)
* Książę Józef Poniatowski 1763—1813 (1922)
* Gdańsk a Polska (1923)
* Uwagi (1924)
* Szkice i portrety (1937)

## Сыртқы сілтемелер
* Биография (польск.)
* [Книги Шимона Ашкенази в электронной библиотеке в формате djvu](http://kpbc.umk.pl/dlibra/results?search_op1=AND&search_attid1=2&isExpandable=off&dirids=1&queryType=-4&query=&search_value1=%22Askenazy,%20Szymon%20%20(1866-1935)%22&isRemote=off&encode=true&action=SearchAction)

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Польша тұлғалары
Санат:Польша ғалымдары
Асклепий (айрық)

**Асклепий**:
* Асклепий — ежелгі грек мифологиясында дәру-шипа тәңрісі.
* Асклепий (Гермес Трисмегист) —  Гермес Трисмегист жазған латынша трактат.
* Асклепий Тралльский — философ,  Аммоний Гермийдің шәкірті.
* Асклепий — Айдың көрінетін бетінің оңтүстік  таулы бөлігіндегі кратер.
Асклепий

thumb|Асклепий
**Асклепий** (ежелгі рим мифологиясында Эскулап, , «ашылған») — ежелгі грек мифологиясындағы 
әр түрлі науқастарға дауа беретін дәру-шипа тәңiрісі.. Аполлонның көптеген ұлдарының бірі.

Асклепийға табыну б.з.б. 5 ғасырдан басталды. Эпидавр қаласына, онан кейін басқа қалаларға кең тараған. б.з.б. 3 ғасырда Римге жайылда. Мұнда оның атын Эскулап деп атаған.

Асклепий ғибдатханаларының шипалы ем орындары бар деген даңқы шықты.

Асклепийдің атымен қазіргі медицинада көптеген терминдер байланысты: 
оның қызы Гигиея ("Гигиена") - денсаулық, тазалық санитарияның белгісі;
Ясо (емделу тәңірі), Акесо (жазылу тәңірі), Аглея (сұлулықтың тәңірі), Панацея (барлық нәрсенің емшісі). 

Гиппократты және Аристотелді Асклепийдің тікелей ұрпағы деп саналады.

## Асклепий таяқшасы
thumb|left|160px|Асклепий таяқшасы
Көбіне Асклепий қолына шырмаланып оралған жыланы бар таяқшасымен бейнеленеді. Бұл Асклепий таяқшасы туралы миф бар. Асклепий келе жатқанда таяқшасына жылан оралған. Асклепий жыланды өлтірген кезде басқа жылан, аузына шөп ұстап келіп, өлген жыланға беріп тірілтіп алады. 
Асклепий осы шөпті тауып алып, адамдарды тірілтетін дәрі тауып шығарған.

Осы асклепий таяқшасы - қазіргі медицина белгісі.

## Дереккөздер

* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Ежелгі грек құдайлары