open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жанасбаев Аманғазы Масалыұлы

**ЖАНАСБАЕВ Аманғазы Масалыұлы** (1940 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы) – медицина ғылымының докторы (1993), профессор (1996).
 
Семей мемлекеттік медицина институтын (1964) бітірген. Аудандық емхананың бас дәрігері (1964–67), Ақмола (қазіргі Астана қаласы) балалар емханасының дәрігері (1968–73), Ақмола медицина институтында (1973–75, қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) ассистент қызметтерін атқарды. 1975 жылдан Семей мемлекеттік медицина академиясында доцент, кафедра меңгерушісі. Жанасбаев 80-ге жуық ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Шайзында Жанәділұлы Жанәділов

**Шайзында Жанәділұлы Жанәділов** (1945 жылы туған, Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы) – медицина ғылымдарының докторы (1993).

## Өмірбаяны
* Ақмола медицина институтын (1969, қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 
* КСРО Ғылым Академиясы (Мәскеу) Еңбек гигиенасы ғылыми-зерттеу институтында (1969–72) аспирант
* Целиноград мемлекеттік медицина институтында ассистент (1973–74, қазіргі Астана мемлекеттік медицина университеті)
* Талдықорған педагогикалық институтында доцент, кафедра меңгерушісі (1974–83)
* Алматы мемлекттік медицина институты Шымкент қаласындағы бөлімшесінің доценті (1983–85), кафедра меңгерушісі (1996) болды. 
* 1997 жылдан Семей мемлекеттік медицина академиясының кафедра меңгерушісі.

## Ғылыми еңбектері
Жанәділов 76 ғылыми-зерттеу еңбектің, 5 авторлық куәліктің авторы.

## Дереккөздер

Санат:1945 жылы туғандар
Санат:Сарыағаш ауданында туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Гүлжан Мұхитқызы Жанәлиева

**Гүлжан Мұхитқызы Жанәлиева** (1944 жылы туған, Ресей, Түмен облысы, Ямаль ауданы, Новый порт кенті) – география ғылымдарының докторы (1993), профессор (1997).

## Өмірбаяны
* Орал педагогикалық институтын (1965) бітірген.
* ҚазМУ-дың (1975, қазіргі ҚазҰУ) аспирантурасын бітірген. 
* Мұғалім (1965–67) 
* комсомол ұйымының хатшысы (1967–71). 
* 1978 жылдан ҚазМУ-да доцент, профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады.

## Ғылыми еңбектері
* «Ландшафтная дифференция и структура геосистем речных бассейнов внутреннего стока (на примере Балхаш-Илийского региона)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 
* 60-тан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:1944 жылы туғандар
Санат:Түмен облысында туғандар
Санат:Қазақстан географтары
Санат:География ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Майра Белгібайқызы Жангелова

**Майра Белгібайқызы Жангелова** (1940 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1990), профессор (1990). 

## Өмірбаяны
* Семей мемлекеттік медицина институтын (1964, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 
* Харьков медицина институтында аспирант (1966–69)
* Семей мемлекеттік медицина академиясында ассистент, доцент (1969–75)
* Қарағанды медицина институтында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1975–81)
* Семей мемлекеттік медицина академиясында доцент, профессор (1981–89). 
* 1990 жылдан профессор, кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. 

## Ғылыми еңбектері
* 1988 жылы «Медиаторные процессы при отеке легких» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 
* Жангелова 50-ге жуық ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер
* https://sibac.info/author/zhangelova-mayra-belgibaevna
* http://www.nma.org.kz/about/photogallery/?ELEMENT_ID=34227

Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Зайсанда туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Семей мемлекеттік медицина академиясының профессорлары
Санат:Семей медицина университеті түлектері
Әлім Шәкірұлы Жамбыршин

ЖАМБЫРШИН Әлім Шәкірұлы (19.7.1943 ж.т., Алматы облысы Панфилов ауданы Жаркент қ.) – тех. ғыл. докт. (1983), проф. (1984). Қазақ мемл. а. ш. ин-тын (1967, қазіргі Қазақ ұлттық агр. ун-ті), Алматы пед. шет тілдер ин-тын (1988, қазіргі Қазақ халықар. қатынастар және әлем тілдері ун-ті) бітірген. Қазақ а. ш-н механикаландыру және электрлендіру ғыл.-зерт. ин-тында жұмыс істеген. Канададағы КСРО елшісінің кеңесшісі (1988–92), Қазақстанның АҚШ-тағы Төтенше және өкілетті елшісі (1992–94) болды. 1994 жылдан «Минкоры Сентрал Эйша Лтд» қазақ-америка бірлескен компаниясының президенті. Қазір «Балэкс» компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы. Мех., асыл металдарды байыту саласы бойынша бірнеше ғыл. еңбегі жарияланған. Ленин комсомолы сыйл. лауреаты (1975).

## Дереккөздер
Амангелді Әбдірахманұлы Жангереев

**Амангелді Әбдірахманұлы Жангереев** (6 маусым 1949 жылы туған, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Ақсай ауылы) – медицина ғылымдарының докторы (1995), профессор (1996), Орталық Азия Халықаралық академиясының академигі (1999). 

## Өмірбаяны
* Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1979, қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген. 
* Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында ассистент (1981–87)
* КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің Орталық туберкулез ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер (1987–90)
* Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында ассистент, кафедра меңгерушісі, проректоры (1990–97)
* Қазақстан Республикасы Өкпе ауруы проблемалары ұлттық орталығының директоры (1997–99) қызметтерін атқарды. 
* 2000 жылдан Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының кафедра меңгерушісі. 

## Ғылыми еңбектері
* Жангереев 68 жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. 

## Марапаттары
* Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығы лауреаты (1985).

## Дереккөздер

Санат:6 маусымда туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Қобда ауданында туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Ақтөбе мемлекеттік медицина институтының профессорлары
Санат:Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығының иегері
Аймақ Жанғалиұлы Жанғалиев

**Аймақ Жанғалиұлы Жанғалиев** (15 тамыз, 1913 жыл., Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Ащысай а.) — биология ғылымдарының докторы (1969), профессор (1990), Қазақстан ғылым академиясының академигі (2003), Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1961).

## Өмірбаяны
* Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1935, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 
* Оңтүстік Қазақстан облысы Төле би (бұрынғы Қаратас) ауданында агроном болған (1935–1936). 
* 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
* Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтында бөлім меңгерушісі (1946–1949)
* инстиут директоры (1949–1953)
* Гурьев (қазіргі Атырау) мемлекеттік ауыл шаруашылық тәжірибе ст-ның, Қазақ жеміс-жүзім шаруашылық ғылыми-зерттеу институтының ұйымдастырушысы, тұңғыш директоры (1953–1959)
* Қазақстан ғылым академиясының Биология ғылымдар бөлімшесінің академик-хатшысы, Төралқа мүшесі (1962–1970) болды. 
* 1970 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Бас ботаника бағында қызмет істеді. Ол 1970–1980 ж. жабайы жеміс-орман өсімдіктері бөлімін басқарды. 
* 1980 жылдан Ботаника және фитоинтродукция ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі, сондай-ақ *«Өсімдіктер генофондысы»* ЖШС-нің бас директоры.

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстандағы жеміс ағаштарының биол. алуан түрлілік генофондысын сақтау және оны тиімді пайдалануға арналған. Жанғалиев бақ шаруашылығын жүйеге келтіріп, жеміс-жидек және жүзім ағаштарын өсіру әдістерін жетілдірді. Жанғалиев жеміс-орман ағаштарының селекциясы мен генетикасын зерттеген. 

## Марапаттары
* 2-дәрежелі Отан соғысы
* 2 рет «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Аймақ Жанғалиұлы Жанғалиев 

Санат:15 тамызда туғандар
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:Сырым ауданында туғандар
Санат:Қазақстан биологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Корнелл университетінің профессорлары
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесі алтын медалінің иегерлері
Санат:Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесі күміс медалінің иегерлері
Жанғабылов Абай Кенжебайұлы

**ЖАНҒАБЫЛОВ Абай Кенжебайұлы** (14.5.1939 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария ауданы) – медицина ғылымының докторы (1986), профессор (1987).

Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1963, қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген. Қызылорда облысы Сырдария ауданы «Амангелді» кеңшарында аурухана меңгерушісі, аудан аурухананың бас дәрігері (1963–66) болды. Киевтегі Н.Д.Стражеско атындағы ғылыми-зерттеу клиника институтының аспирантурасында (1966–69) оқыды. Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) ассистент, доцент (1969–74). КСРО Медицина ҒА Тағамтану ғылыми-зерттеу институтының Қазақ бөлімшесінде бөлім бастығы (1975–90) қызметтерін атқарды. 1990 жылдан Қазақ ұлттық медицина университетінің кафедра меңгерушісі.

Жанғабыловтың ғылыми еңбектері қан аурулары патологиясына және гастроэнтерология саласына арналған. 130-дан астам ғылыми мақала жариялап, қымыз бен шұбаттың емдік қасиеттері және практикалық гастроэнтерология жөнінде оқулықтар жазған.
Мұқатай Жандабаев

**Мұқатай Жандабаев** (1916 ақпанның 1-інде, Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы Фрунзе ауылы - 1998 маусымның 20-ында, Алматы қаласы) – география ғылымдарының докторы (1970), профессор(1971), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1984).

## Қысқаша өмірбаяны

* 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.
* 1948 - Воронеж педогогика институтын бітірген.
* 1948–53 - Қазақстан ғылым академиясының Геология ғылымдар институтының кіші ғылым қызметкері;
* 1953 жылдан - өмірінің соңына дейін ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ) доценті, кафедра меңгерушісі болды.

## Еңбектері
Негізгі ғылым еңбектері аймақтық геоморфология, неотектоника, сай-жыра эрозияы, сел мәселелеріне, геоморфология картаға түсіру әдістеріне арналған. Өзен және өзен аңғарларының пайда болуы жөнінде жаңа теория ұсынды. Жер бедерінің шағын пішінді өлшемдерін анықтайтын географиялық әмбебап аспап құрастырды. Бұл аспаппен далалық жағдайда география нысандардың әр түрлі параметрлерін, тік және көлбеу бұрыштарды, беткейлердің биіктігі, құламасы мен экспозициясын, шағын ойыстардың, өзен мен аңғардың кемерлерін, ағаштың биіктігін, малтатас, қойтастардың көлемін, сонымен бірге жергілікті географиялық ендіктерді, Күннің көкжиектен биіктігін, салыстырмалы биіктіктерді анықтауға болады. 1-дәрежелі Отан соғысы, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен және медальдармен марапатталған.

Шығармалары:
* "Геоморфология Заилийского Алатау и проблемы формирования речных долин", 1972;
* "Природа Заилийского Алатау", 1978;
* "Речные долины", 1984.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
ғылыми-тәжірибелік конференциясы  
геоморфология және картография кафедрасы 

Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар
Санат:1916 жылы туғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан географтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Абдулғазиз Ыбырайұлы Жандеркин

**Абдулғазиз Ыбырайұлы Жандеркин** (1905 қарашаның 7-інде, Қарағанды облысы Қарқаралы қаласы) – биология ғылымдарының кандитаты (1945), Қазақ ауыл шаруашылық академиясының корриспондент мүшесі (1969).

## Қысқаша өмірбаяны

Арғын тайпасы Қаракесек руы Танас Сары бұтағынан шыққан. 

* 1929 - Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.;
* 1929–35 - Қарақалпақстан мен Қазақстан жоспарлау комиттерінде;
* 1935–54 - Қазақ мал шаруашылығының ғылыми-зерттеу институтында қызметтер атқарды.
* 1954–55 - Бүкілодақтық ауыл шаруашылық көрмесінің Қазақстан павильонында директор және аға әдіскер;
* 1955–57 - Қазақстан ғылым академиясының Эксперименттік биология институтында зертхана меңгерушісі;
* 1957–60 - сол институтта директор болды.
* 1960–62 - Гурьев (қазіргі Атырау) ауыл шаруашылық тәжірибе станциясының директоры;
* 1962–63 - Қазақстан халық шаруашылық жетістіктері көрмесінің директоры;
* 1963 жылдан - өмірінің соңына дейін Қазақстан ғылым академиясының Эксперименттік биология институтында зертхана меңгерушісі;
* 1978–83 - кеңесші болды.

## Еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанда мал шаруашылығын, оның ішінде қой және ешкі өсіруге арналған. Жандеркин Қазақстанда мал шаруашылығын дамыту жолында зор еңбек сіңірді. Ол қазақтың арқар-меринос қойын шығарғаны үшін бір топ ғалымдармен бірге КСРО Мемлекеттік сыйлығын алды (1950).

«Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.

Шығармалары: 
* Как создавался казахский архаромеринос, 
* “Колхозное производство”, 1951, №1;
* "Разведение шерстных коз", 1950;
* "Анатомия и физиология животных", 1954 (соавтор);
* "Мясо-сальное овцеводство Казахстана", 1964.

## Сілтемелер
ЖАНДЕРКИН АБДУЛҒАЗИЗ ЫБЫРАЙҰЛЫ  
ЖАНДЕРКИН АБДУЛҒАЗИЗ ЫБЫРАЙҰЛЫ

## Дереккөздер


Санат:Қарқаралыда туғандар
Санат:1905 жылы туғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан биологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Нұрымбек Жанділдин

***Нұрымбек Жанділдин*** (1918 тамыздың 20, Қарағанды облысы Егіндібұлақ ауданы - 1990 жылы, Алматы қаласы) – философия ғылымдарының докторы (1965), профессор (1967). Қазақстан Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі (1970).

## Қысқаша өмірбаяны

Арғын тайпасының Қаракесек руының Шаншар бөлімінн шыққан.
* 1941 - Қазақ педагогика гимназиясын бітірген.
* 1941–43 - Қарағанды облысы Егіндібұлақ ауданы партия коммитетінің бөлім меңгерушісі қызметін атқарған.
* 1944–46 - БК(б)П ОК Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы, содан кейін БК(б)П ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспиранты болды.
* 1949 ж. - Қазақстан КП ОК жанындағы партия мектебінің аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі;
* 1951–55 - Қазақстан КП ОК-нің ғылыми және жоғары оқу орындары бөлімінің меңгерушісі;
* 1955 ж. - Қазақстан ҒА философия және құқық секторының меңгерушісі;
* 1956 ж. - Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы институтының директоры;
* 1957–65 - Қазақстан КП ОК-нің хатшысы және бюро мүшесі;
* 1965–67 - Қазақстан ғылым академиясының академик-хатшысы;
* 1967–76 - Алматы педагогика шет тілдер институтының ректоры қызметтерін атқарды.
* 1976 жылдан - өмірінің соңына дейін Алматы темір жол көлік инженерлері институтының (қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) кафедра меңгерушісі болды.

## Еңбектері
* 196] ж. «Развитие национальных отношений в КСРО» (Доклад по совокупности опубликованных работ) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.

Негізгі ғылыми еңбектері тарихи прогресс, ұлттық қатынастар мен ұлт мәдениетін дамыту, ұлттық психология мәселелеріне арналған.

## Шығармалары
* "Советтік Қазақстанда мәдениет пен ғылымның гүлденуі", 1956; 
* "Природа национальной психологии", 1971;
* "Монолитное единство", 1976.

"Еңбек Қызыл Ту" орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
БІРІНШІ ХАТШЫДАҒЫ ҚАБЫЛДАУ

Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Қазыбек би ауданында (Қарағанды) туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан философтары
Санат:КСРО философтары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақ КСР ғылым академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясы түлектері
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары
Долорес Мұқышқызы Жанғозина

**Долорес Мұқышқызы Жанғозина** (1937 ж.т., Ақмола облысы Атбасар қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1992). 

Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген (1961). Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар орталығында кіші (1961–70), аға (1970–78) ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1978–86) қызметтерін атқарды. 1996 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі. Долорес Мұқышқызы Жанғозина 146 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Атбасарда туғандар
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан медиктері
Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері
Санат:Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар орталығы қызметкерлері
Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті оқытушылары
Қой тоғыту

**Қой тоғыту** – қойға қотыр түспеу үшін, сондай-ақ әр түрлі ауру тарататын кенелерге қарсы алдын-ала жүргізілетін шаралардың бірі. 
Қойды креолин, гексахлоран, неоцидол, гексалин сияқты дәрілердің бірі қосылған арнайы жасалған арықтарда (тоғандарда) немесе табиғи тоғандарда тоғытады. Арықтың ені 0,80 – 0,90 метр, тереңд. 1,20 – 1,50 метр, ұзындығы 15 – 20 метр шамасында болуы қажет. Үш айға толмаған қозы, буаз саулық, терісінде жарақаты бар қой тоғытылмайды. Қой тоғыту негізінен қойды қырқар алдында жүргізіледі.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы

Санат:Биология
Қойшағыр

**Қойшағыр** – пілтелі мылтықтың ауыр түрі. 
Оқпаны үлкен, калибрі ірі болады. Көбінесе қамал қабырғаларын бұзуға қолданылған.

## Дереккөздер</span>


	

Санат:Мылтықтар
Дарико Мұқышқызы Жанғозина

**Дарико Мұқышқызы Жанғозина** (1946 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (2003). 

## Өмірбаяны
* Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген (1972). 
* Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер (1972–92)
* Қарағанды мемлекеттік медицина академиясының орталық ғылыми-зерттеу зертханасында аға ғылыми қызметкер, аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарды. 
* 1993 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі. 

## Ғылыми еңбектері
119 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Рахия Рысбайқызы Қойшыбаева

**Рахия Рысбайқызы Қойшыбаева** (15 қазан, 1916, қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы – 26 ақпан, 1963, Алматы) – актриса, әнші, Қазақ КСР-інің халық әртісі (1947).

## Өмірбаяны
Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

* Сахнадағы өнер жолын 1932 ж. Қарағандының Жұмысшы жастар театрынан (қазіргі Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театры) бастады. 
* 1938 ж. Қазақ драма театрының құрамына қабылданды.

## Ойнаған рольдері
Осы театрда ойнаған алғашқы рөлі – А.Тоқмағанбетовтың “Әзірет сұлтан” спектакліндегі күтуші кемпір. Оған Зере (М.Әуезов, “Түнгі сарын”, “Шекарада”, “Абай”) рөлі үшін 1952 ж. ҚазКСР-інің Мемлекеттік сыйлығы берілді. Мақпал, Дәмелі (Ғ.Мүсірепов, “Қозы Көрпеш - Баян Сұлу”, “Ақан Сері - Ақтоқты”), Меңсұлу (Ш.Құсайынов, “Алдар Көсе”), Зейнеп (С.Мұқанов, “Шоқан Уәлиханов”) cияқты күрделі бейнелерді сахнаға шығарды.

Классикалық драматургиядан Н.В. Гогольдің “Ревизорында” Анна Андреевнаның, А.Н. Островскийдің “Шындық жақсы, ал бақыт одан да артық” және “Таланттылар мен табынушыларында” Мавра Тарасовна мен Долина Пантелеевнаның, Ж.Б. Мольердің “Скапеннің айласы” мен “Сараңында” Зербинетта мен Фрозинаның, т.б. сахналық тұлғасын жасады. 1940 жылдан киноға түсті, Ана (“Райханда”, 1940), Зейнеп (“Абай әнінде”, 1945), Жамал (“Алтын мүйізде”, 1948), Күнікей (”Махаббат дастанында”, 1954), Милиционер әйел (“Біздің сүйікті дәрігерде”, 1957), Шайшекер (“Егер біздің бәріміз де”, 1961) рөлдерінде ойнады. Қ. халық әндерін нақышына келтіре орындаушы ретінде де ерекше көзге түсті.

## Фильмографиясы
*1940 -  *[[Райхан]]* - *Райхан*
*1945 -  *[[Абай әндері]]* - *Зейнеп*
*1948 -  *[[Алтын керней]]* - *Жамал*
*1954 -  *[[Махаббат туралы аңыз]]* - *Күнекей*
*1955 -  *[[Қыз-жігіт]]* - *секретарь*
*1956 -  *[[Мазасыз көктемде]]* - *Хафиза Бейсенова*
*1957 -  *[[Біздің сүйікті дәрігер]]* - *аға лейтенант*
*1961 -  *[[Егер біздің әрқайсымыз...]]* - *Шайшекер*
*1962 -  *[[Балам]]* - *Хадиша Ахметқызы*
*1962 -  *[[Жол түйісі]]* - *сұраушы*

## Марапаттары
* Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған
* ҚазКСР-інің Мемлекеттік сыйлығы (1952).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Қалбике Өмірбайқызы Есенова

Қалбике Өмірбайқызы Есенова– филология ғылымдарының докторы (2007), доцент (2006).
## Қысқаша өмірбаяны

1990–91 Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі Қызылорда гуманит. ун-ті) бітірген соң осы оқу орнында оқытушы болып істеді;
1991–92 Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Тіл білімі ин-тында ғыл. тәжірибеден өткен және аспирантурасында (1992–95) оқыған; осында кіші, аға ғыл. қызметкер болды;
2003 жылдан ҚазҰПУ-да доцент қызметін атқарады. «Қазіргі қазақ мәтінінің прагматикасы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми-зертхана жұмысының бағыты – прагмалингвистика, прагмастилистика және бұқаралық ақпарат құралдарының тілі. Есенов 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
ҚР БҒМ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАДАҒАЛАУ ЖӘНЕ АТТЕСТАТТАУ КОМИТЕТІ

Санат:Тұлғалар
Санат:1965 жылы туғандар
Қойшоқы

**Қойшоқы** — қола дәуірінде өмір сүрген тайпалар қорымы. Қарағанды облысы Шет ауданы. Ақмая қонысынан солтүстікке қарай 1,5 – 2 километр жерде, Қойшоқы мен Ақмая тауларының ортасында. 1975–1985 жылы Орталық Қазақстан археология экспедиция (жетекшілері М.Қ. Қадырбаев, Ж.Құрманқұлов) зерттеген.

Қойшоқы қорымындағы ескерткіштер төрт топқа бөлінеді. Қоршаулар пішіні шеңбер, дөңгелек, төртбұрышты болып келеді. Олар тігінен қадалған жақпар тастармен көмкерілген. Зерттелген қабірлердің бәрі бұрын тоналған. Мүрделер тас жәшіктерге (орташа көлемі 1,5–10,8 м), ішінара шұңқырға қойылып, тізелері бүгіліп, бір қырынан басы шығысқа қаратылып жерленген.

Бас жағына немесе тас жәшіктің оңтүстік-шығыс бұрышына ыдыстар қойылған. Қойшоқының1 қорымы 19 қоршаудан, 2 - қорымы 15 қоршаудан, 3 - қорымы 3 қоршаудан және жеке қойылған 1 тас жәшіктен, 4 - қорымы 14 қоршаудан тұрады. Қойшоқы қорымынан геометриялық өрнек салынған көзе сынықтары, қола моншақ, алтынмен қапталған білезік, сырға, қапсырмалар, жебе және найза ұштары табылған. Алынған мәліметтерге қарағанда, Қойшоқы қорымында б.з.б. 14 – 12 ғасырларда өмір сүрген адамдар жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Тұрар Қойшығараұлы Көкеев

нобай|оңға|Көкеевтің ресми портреті
**Тұрар Қойшығараұлы Көкеев** (15 желтоқсан 1933 жыл, Үшарал, , Жамбыл облысы – 31 желтоқсан 2016 жыл, ) — кеңестік және қазақстандық дәрігер, ғалым, медицина ғылымының докторы (1989), профессор (1994).

## Өмірбаяны
Қойшығара есімді әкесі кеңшарда жылқы баққан да, 1941 жылғы қазаннан Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Батыс Беларусьте жарақат алған ол 1946 жылғы қаңтарда қайтыс болды.

Тұрар — әкесі Қойшығара мен анасы Зибагүл үш бала үйінің үлкені.

1967 жылы Көкеев КСРО Денсаулық сақтау ісінің үздігі атанды.

1981 жылы ол Қазақ КСР еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері болды.

1958 жылы ол Алматы мемлекеттік медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және 1961 жылы аспирантурасын бітірген.

1986–1993 жылдары ол — Жамбыл облысындағы Талас ауданы ауруханасында хирург, Алматы мемлекеттік медициналық институтында ассистент, доцент болды. 1980–1985 жылдары Көкеев кафедра меңгерушісі болды.

1994 жылдан Көкеев профессор қызметтерін атқарды. Ол 115 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монография мен 2 оқулықтың авторы. Жамбыл облысының құрметті азаматы (2002).

2016 жылғы 31 желтоқсанда Көкеев қайтыс болды. Ол 83 жаста еді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ғалымдары
Санат:15 желтоқсанда туғандар
Санат:1933 жылы туғандар
Санат:31 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:2016 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Жамбыл облысының құрметті азаматтары
Санат:Алматы облысының құрметті азаматтары
Біржан сал

**[[Біржан Қожағұлұлы]]**, **Біржан сал** —  Әйгілі қазақ ақыны, сазгер.

## Фильм
* Біржан сал (фильм)
## Пьеса
*Біржан сал (пьеса)
## Аудан
* Біржан сал ауданы

## Көше
* Біржан сал көшесі (Алматы)
* Біржан сал көшесі (Астана)
## Ескерткіш
* Біржан сал ескерткіші
Қоқай

**Қоқай** – Нұра алабындағы ағынды көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысының, Қорғалжын ауданы жерінде орналасқан. Ауданның батыс бөлігінде, Теңіз көлінің шығысында, Асаубалық пен Сұлтангелді көлдерінің аралығында.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 307,5 м биіктікте орналасқан. Ауданы 24 км2, ұзындығы 8,1 км, ең енді жері 4,5 км. Көлді Нұра өзені жарып ағады. Суы тұщы. Жағасы – жайылым, шабындық.

## Жағалау сипаты
Көлдің солтүстік-шығыс жағалауы аласа төбешікті, басқа бөліктері жатық, түйетайлы, жазыққа ұласады. Пішіні күрделі, жағалауы аз тілімденген. Желтоқсанда суы қатып, сәуірде ериді. Көлге Нұра өзені құяды. Суында мөңке, оңғақ, нәлім, алабұға, шортан, т.б. балықтар мекендейді. Оңтүстік жағалауы батпақты, қамысты келген.
 
Санат:Қорғалжын ауданы көлдері
Санат:Нұра су алабы
Қола-графитті материал

**Қола-графитті материал** – қоладан, қола кристалдарының арасында бірқалыпты таралған графит түйіршіктерінен тұратын күйдірілген кеуекті материал.

Химиялық құрамы: негізі мыс, қалайы – 8,5-9%, графит – 1,5-3%. Кеуек қуыстары минералды немесе синтетикалық маймен толтырылады, мұндай материал үйкеліске төзімді келеді. Қола-графитті материал ұнтақтық металлургия әдісімен алынады. Кең көлемде 20-ғасырдың 30-40-жылдарында пайдаланыла бастады. 

Қола-графитті материалдардан сырғанау мойынтіректеріне (подшипниктеріне) арналған төлкелер жасалады. Қола-графитті материалдардың ерекшелігі болатпен жанасқандағы үйкеліс коэффициентінің төмендігі. Қола-графитті материалдың жұмыстық температурасы 75-80 градус. 20 м/с сырғанау жылдамдығындағы рұқсат етілген кернеу 6–8 Мн/м2, қаттылығы 18–20 НВ. Қола-графитті материалдан бұйымдар дайындау өндірісінде шикізат ретінде: қола, мыс, қалайы, мырыш, қорғасын ұнтақтары пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Графит
Қолат

**Қолат** – жер бетіндегі бір бағытқа қарай төмендейтін, ұзынша келген жайпақ ойпаң. Оның бір-біріне қатарлас бағытта созылған жайпақ екі беткейі, енсіздеу табаны болады. 
Қолат белесті жазықтарда эрозияның әрекетінен пайда болып, кейіннен өзекке, жыраға айналып кетуі ықтимал. Тереңдігі бірнеше метрге, ені ондаған, жүздеген метрге дейін жетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ойпаттар
Қолбасшы

**Қолбасшы**:
# Қолбасшы - мемлекеттің қарулы күштерін, соғыс жағдайында ірі әскери құрылымдарды (оперативтік-стратегиялық бірлестіктерді) басқаратын әскери басшы. Қолбасшылар соғыс кезінде әскери операцияларды дайындайды және оның нәтижесіне жауапты болады, бейбіт уақытта қарамағындағыларды әскери шеберлікке үйретеді, әскери жаттығуларды басқарады. Әдетте, қолбасшы етіп дарынды, көреген, әскери жағдайлардың дамуын болжай алатын, қолда бар күштер мен құралдарды тиімді пайдалана білетін, жоғары ұйымдастырушылық қабілеті бар жігерлі, батыл адамдар тағайындалады. Әрбір тарихи кезеңдердегі үлкен соғыстар өз қолбасшыларын шығарды. Қазақ халқында да аты аңызға айналған көптеген қолбасшылар болды (қолбасшы Бөгенбай, Қабанбай, Қарасай, Жәнібек, Райымбек, Амангелді, Бауыржан, т.б.).
# Қолбасшы — құрлық және әуе күштері армиясын, әскери-теңіз флоты әскері түрлерін, әскери округтерді, майданды басқаратын генералдар мен адмиралдар және маршалдар. Қолбасшылар соғыс кезінде соғыс операцияларын дайындайды және оның іс жүзіндегі нәтижесіне жауапты болады. Бейбіт кезде олар өздерінің карамағындағы құрамаларға, бөлімдерге басшылық етеді, оларды әскери шеберлікке үйретеді, соғыстың талаптарына сай далалық және теңіздік әскери жаттығуларды басқарады.
# Қолбасшы — мемлекеттің қарулы күштерін немесе соғыс кезінде ірі әскери құрылымдарды (әдетге оперативтік-стратегиялық бірлестіктерді) шебер басқаратын, әскери қимылдар дайындығы мен жүргізу өнерін меңгерген әскери кызметкер, әскери бастық. Әдетте, Қолбасшыға жеңіске жетуде қолда бар күштер мен құралдарды өте тиімді пайдалана білетін, дарынды, шығармашылық ойлы, әскери жағдайлардың дамуын болжауга қабілетті, жігерлі, шешімді, жауынгерлік тәжірибеге бай, жоғары ұйымдастырушылық қабілетке және басқа да касиеттерге ие тұлғалар жатқызылады.
Қолбасшының осы қасиеттері оның жоғарғы беделге ие болуына септігін тигізеді, оның қалыптасқан жағдайларды өз уақытында және дұрыс болжауына, бағалауына, мақсатқа сәйкес шешімдер қабылдап және оны жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Әрбір тарихи кезең, ірі соғыс әз Қолбасшыларын алға шығарады. Олардың барлығы әз уақытында соғыстарда жеңіске кол жеткізуде үлкен рөл атқарып, әскери өнерді байытты. 

## Дереккөздер


Санат:Әскери шендер
Санат:Қолбасшылар
Қола

**Қола** (, ) – мыстың қалайы, алюминий, бериллий, қорғасын, кремний, кадмий, хром, т.б. элементтер (тек мырыш пен никельден өзге) қосылған қорытпасы. 

Қола химиялық тәсілдермен бояуға, алтын жалатуға әрі жалтыратуға икемді болғандықтан көне заманнан бері әшекейлік бұйымдар мен мүсіндер құюға пайдаланылып келеді. Қоланың балқу температурасы мыстан төмен әрі берік, өте жақсы құймалық қасиеті бар. Ерте заманда негізінен қалайылы қола пайдаланылса, орта ғасырларда күміс қосылған қола кең тарады. 

Алюминийлі қолалардан төлкелер, фланецтер, бағыттауыш ершіктер, тісті доңғалақтар, кремнийлі қоладан әр түрлі аспаптар мен радиоаппаратуралардың жоғары температурада (250 градусқа дейін) және жемір орталарда жұмыс істейтін бөлшектері жасалады. Бериллийлі қола авиацалық құралдардың бөлшектерін жасауға және электрондық техникада пайдаланылады. Қоланың түрлері әріптік-цифрлық белгілер бойынша өрнектеледі. Қазақстанда қалайылы және қалайысыз қолалардың кейбір түрлері (Бр0Ц 4–3, Бр0Ф 6,5–0,15, БрКМц 3–1, БрАМц 9–2) өндіріледі.

## Зеңбірек қоласы
Зеңбірек қоласы - цинк, мырыш және қалайының қоспасы. Бұл бу мен тұзды судан пайда болатын коррозияға тұрақты қоланың түрі. Беріктік пен құйма қасиеттеріне байланысты зеңбірек қоланы 2000 жылдай қолданып жатыр. Қоланы мойынтіректер, төлкелер, сорғылар мен олардың тетіктерін, клапандарды, бағыттаушы клапандарын және мүсіндер жасауда қолданады. Ұлыбританияда Бобби Мур мен Нельсон Манделаның мүсіндері зеңбірек қоладан жасалған.


Bronze 4.png
Placa a José de San Martín.JPG
Bronzes-Chola-1.jpg
Dardanelles Gun Turkish Bronze 15c.png


## Дереккөздер


Санат:Мыс қорытпалары
Санат:Мүсін жасау материалдары
Санат:Мыс
Сақтап Атауов

**Сақтап Атауов** (10.8.1930 ж.т., Атырау облысы Құрманғазы ауданы Өтер ауылы) – педагог, тарих ғылымдарының докторы (1982), профессор (1984).

ҚазМУ-ды (1960, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақ химиялық-технологиялық институтында аға оқытушы, доцент, деканның орынбасары (1973–1980), 1980 жылдан осы институттың профессор қызметтерін атқарған.

«*Борьба партийных организаций Казахстана за развитие тяжелой промышленности в 1956–1965 жж.*» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Атауовтың ғылыми жұмысының негізгі бағыты – Қазақстанда ауыр өнеркәсіпті дамытуды басқару ісі мәселесі.

## Дереккөздер


Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Атбасар мәдениеті

**Атбасар Мәдениеті** – төменгі палеолит дәуірінен сақталған ескерткіштердің жиынтық атауы.

Осы мәдениетке жататын тұрақтар мол шоғырланған Атбасар ауылының (Ақмола облысы) атымен аталған. Б.з.б. 7-мыңжылдықтың аяғы мен 6-мыңжылдықтың басында Арал өңірінде өркендеген Келтеминар мәдениеті мен Ойық мәдениеті негізінде қалыптасқан. Атабасар мәдениетіне жататын 20-ға жуық тұрақ зерттеліп, қазылған. Көптеген тұрақтар Солтүстік Қазақстанның Есіл мен Шағалалы өзенінің ескі арналары жағалауларында орналасқан. Тұрақтардан табылған еңбек құралдарының арасында жебенің ұштары көп. Бұл мәдениет тұсында үлкен *қырғыштар мен пышақтар, шомбал балталар* пайда болған. Қыш ыдыстарының сыйымд. 1–5 л, пішіні жарты жұмыртқа тәріздес. Ыдыстардың сырты өрнектермен безендірілген. Табылған заттардың жиынтығы Солтүстік Қазақстанда б.з.б. 3-мыңжылдықтың басында өндіруші шаруашылықтың қалыптаса бастағанын көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Қазақстан археологиялық мәдениеті
Қолдампаздық

**Қолдампаздық** - протекционизм (латынша protectіo – бүркемелеу, қорған болу деген сөзден шыққан). 
* мемлекеттің меншікті тауар өндірушілерін көтермелеуге, олардың мүдделерін ішкі және сыртқы рыноктардағы шет елдік бәсекеден қорғауға бағытталған саясаты. Еуропада капиталдың алғашқы қорлануы дәуірінде (16–18 ғасырларда) пайда болған. Қазіргі әлемдік экономикада қолдампаздық мемлекет реттеудің пәрменді әдісі болып табылады. Соғыстан кейінгі кезеңде Америкада, Еуропада, Азия мен Африкада болған интеграция үдерістер нәтижесінде ұжымдық қолдампаздық өріс алды. Дамушы елдерде жекеменшікті фермерлерді барынша қолдауға және ішкі азық-түлік рыногін қорғауға бағытталған аграрлық қолдампаздық кең ауқымда қолданылады. 
* Мемлекет лауазымды қызметкердің өз қызмет өкілеттігін асыра пайдаланып, қандай да бір заңды тұлғаға, кәсіпорынға экономикалық қолдау көрсетуі.

Санат: Экономика
Мейір Ғарифоллаұлы Ескендіров

**Мейір Ғарифоллаұлы Ескендіров** – 24.10.1972 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Ақсуат ауданы, Ақсуат ауылында дүниеге келген.
Тарих ғылымдарының докторы (2006), профессор (2007), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006).
## Қысқаша өмірбаяны

* 1995 - Семей педагогика институтын;
* 2001 - Қазақ заң академиясын;
* 1995 - Семей мемлекет университетін бітірген;
* 2004–2008 - Семей педагогика институтының проректоры болды;
* 2008 жылдан - Семей мемлекеттік университетінің ректоры. 
## Еңбектері
«Социальное и экономическое развитие Восточного Казахстана (вторая половина ХІХ – начало ХХІ вв.)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстары Шығыс Қазақстанның тарихи мәселелеріне («Восток Казахстана на стыке столетий, вторая половина ХIХ – начала ХХІ вв.»; «Восточный Казахстан в годы силовой модернизации, 20–30 жж.») арналған.

## Дереккөздер


Санат:Күршім ауданында туғандар
Санат:1972 жылы туғандар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Шәріпжан Заханұлы Еcкендіров

**Шәріпжан Заханұлы Ескендіров** (1946 жыл, Түркістан облысы, Шымкент) – химия ғылымдарының докторы (*1979*).

## Өмірбаяны
* 1968 жылы Қазақ химия-технология институтын (*қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан университеті|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]*) бітіреді.
* 1968-72 жж. Қазақ химия-технология институтында оқытушы
* 1972-1975 жж. Мәскеу химия-технология институтының аспирантурасында оқыған.
* 1976-1983 жж. – Қазақ химия-технология институтының механикалық факультетінің деканы, доцент. 
* 1983-1991 жж. – Қазақ химия-технология институтының "Басқару жүйесін автоматтандыру" кафедрасының меңгерушісі
* 1991-1992 жж. – "Органикалық химия жәнее кибернетика" факультетінің деканы.
* 1992-1997 жж. – "Жүйелерді автоматтандыру және есептеу машиналары" кафедрасының меңгерушісі.
* 1997-2000 жж. – "Ақпараттық технология және жүйелерді автоматтандыру" факультетивінің бірінші деканы.
* 2000-2002 жж. – М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің дамыту жөніндегі проректоры.
* 2002-2004 жж. – М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің оқу-әдістемелік бөлімінің проректоры.
* 2004-2006 жж. – М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры.
* 2006-2012 жж. – "Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету" кафедрасының профессоры.

## Ғылыми жұмысы
* Ескендіров 252 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы, 2 авторлық куәлігі бар.
* Докторлық диссертация атауы: «Моделирование и проектирование жидкофазных реакторов смешения» (1995 ж.)

## Жетістіктері
* 1997 жылы -  ҚР Білім беру ісінің үздігі.

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Шымкентте туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Химия ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессорлары
Мұрат Есқалиұлы Есқалиев

Мұрат Есқалиұлы Есқалиев – техника ғылымдарының докторы (1998), професор (2000).
## Қысқаша өмірбаяны

1965–74 Семей педагогика институтының физика-математика факультетін бітірген соң орта мектепте, техникумда және институтта дәріс берді.
1975–78 Қазақстан Ғылым Акакдемиясының Сейсмология институтында аспирант, кіші ғыл. қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. «Упрогопластическая сейсмостойкость горных выработок в слоистом (трансстроном) массиве» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. .

## Дереккөздер

## Сілтемелер
МАҚТАНЫШЫМЫЗ ТҮЛЕКТЕРІМІЗ 

Санат:Тұлғалар
Санат:1942 жылы туғандар
Олжағали Есқалиев

Олжағали Есқалиев– техника ғылымдарының докторы(1994).
## Қысқаша өмірбаяны

1963 Қазақ политехнологиялық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық технологиялық университет) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Геология және геофизика институтында, Қазақ геология-барлау ғылыми-зертзана институтында, Ембімұнайгаз АҚ орталық ғылыми-зертхана лабораториясында 1-санатты инженер, аға ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, сектор меңгерушісі қызметтерін атқарған. .
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1940 жылы туғандар
Санат:1999 жылы қайтыс болғандар
Мұхамбетжан Әлібекұлы Есқара

Мұхамбетжан Әлібекұлы Есқара – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1994), професор (1997). 
## Қысқаша өмірбаяны

1967 ж. кәсіптік-техника білім саласында бастады.
1973 Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университет) бітірген.
1975–85 Қазақ қаракөл қой шаруашылық ғылыми-зертхана институтында лаборант, аға ғылыми қызметкер;
1986-90 ғалым-хатшы;
1990–98 «Қазақиталқаракөл» бірлескен кәсіпорны бас директорының орынбасары, «Шымкентқаракөл» АҚ-ның вице-президенті болды.
1999 жылдан бастап Қазақ қаракөл қой шаруашылық ғылыми-зертхана институтында бөлім меңгерушісі. 
## Еңбектері
Оның негізгі ғылыми еңбектері қаракөл терісінің сапасын арттыруға арналған. Мұхамбетжан Әлібекұлы 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы, 6 авторлық куәлігі бар.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1940 жылы туғандар
Жәдігер Зарлықұлы Есқожин

**Жәдігер Зарлықұлы Есқожин** - техника ғылымдарының докторы(2006). 
## Қысқаша өмірбаяны

1965 Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 
1965–68 Ақмола облысының кеңшарында механик, бас инженер, кеңшар директоры міндетін атқарған;
1968 жылдан Целиноград ауыл шаруашылық институтында (қазіргі Қазақ агротехнология университет) оқытушылық қызметпен айналысады. 
## Еңбектері
«Механизация обработки почвы в зоне рискованно-землевладения Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Жәдігер Зарлықұлы 132 ғылыми  еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралдары («Сызба геометрия», «Техникалық сызу») мен 21 өнертабыстың авторы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Үкіметінің 2000 жылғы 27 қазандағы N 1621 қаулысы

Санат:Тұлғалар
Санат:1942 жылы туғандар
Сандыбек Мұқышұлы Есқожин

Сандыбек Мұқышұлы Есқожин– геология-технология ғылымдарының докторы (1997).
## Қысқаша өмірбаяны

1970 Қазақ политехнологиялық институтытын (қазіргі Қазақ ұлттық технологиялық университет) бітірген.
1970–76 Солтүстік Қазақстан Геология басқармасының Темір геология барлау экспедициясында гидрогеолог, аға гидрогеолог;
1976 Торғай геологиялық барлау экспедициясында бас гидролог, бастық, «Торғай геологиялық барлау экспедициясы» АҚ-ның президенті болып жұмыс істеді. Оның 8 ғылыми мақаласы жарияланған.Халықтар достығы орденімен және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1947 жылы туғандар
Сәкен Сыбанбайұлы Еспаев

**Сәкен Сыбанбайұлы Еспаев** – экономика ғылымдарының докторы (1993), МАИ академигі, (1952) жылы 15 тамызда Алматы облысында дүниеге келген.  (1976) жылы ҚазГАУ бітірді.  Содан кейін оларды MSHA.  К.Тимирязев және ГШУ ҚХА.  Үйленген, төрт баласы бар.  (1969) – (1971) жылдары – есепші, (1976) – (1986) жылдары АӘК КАЗНИИ ЕО-да кіші, кейін аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісінің м.а. (1993)-(1996) жылдары Агроөнеркәсіптік кешен экономика басқармасының бастығы және тауар нарықтарын дамыту басқармасының бастығы, кешеннің орынбасары болып жұмыс істеді және Экономика министрлігінде алқа мүшесі болды. Қазақстан Республикасының.  (1996) жылдан (2012) жылға дейін Парламент Сенатының әртүрлі бөлімдерін: Комитеттермен жұмыс, экономикалық сараптама және Әлеуметтік-мәдени даму комитетімен, ал 2008 жылдан бастап ақпараттық-талдау бөлімін басқарды.  Бір мезгілде: Президент жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясының профессоры, Жоғары аттестаттау комиссиясының Сараптамалық кеңесінің, ЕҰУ докторлық кеңесінің мүшесі. Гумилев атындағы КТУ им.  Қ.Ясауи.
 
Сәкен Сыбанбайұлы – Asian Journal of Finance, Economics and Business (JAFEB) жаңа халықаралық рецензияланатын журналдың Орталық Азия аймағы бойынша редакторы. Бұл журнал үш мемлекетте құрылған: бас кеңсе (Бостон университеті, АҚШ), Орталық Азия кеңсесі (ҚР БҒМ Экономика институты, Қазақстан), Шығыс Азия кеңсесі (Тайбэй мемлекеттік университеті, Тайвань).
 
Ұлы жүз Албан руынан шыққан

1976 Қазақ ауыл шаруашылық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университет) бітірген.
1993–96 ҚР Экономика министірлігінде басқарма бастығы;
1996 жылдан ҚР Парламенті Сенатында бөлім меңгерушісі болды.
Сәкен Сыбанбайұлы 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 29 монографияның авторы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
ЕСПАЕВ Сәкен Сыбанбайұлы

Санат:1952 жылы туғандар
Сәбит Борисұлы Есмұратов

Сәбит Борисұлы Есмұратов– агроном, экономист, ауыл шаруашылық ғылымдарының кандидаты, экономика ғылымдарының докторы (2000), професор.
## Қысқаша өмірбаяны

1995 Халықаралық жоғары мектебі;
1995 ақпараттандыру және аграрлық білім академияны;
1971 Қостанай ауыл шаруашылық институтын; 
1971-86 Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының (қазіргі Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми−зерттеу институты) аспирантурасын бітірген соң осы ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер;
1986–91 Қостанай ауыл шаруашылық институтында доцент, деканның орынбасары, проректор;
1992-[2000] ректор;
1991-92«Қостанай» ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болып жұмыс істеді;
2000 жылдан Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің және Халықаралық аграрлық білім академиясы Қостанай бөлімшесінің президенті.

## Еңбектері
«Экономические основы специализации сельскохозяйственных производственных кооперативов Северного Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – ауыл шаруашылық мәдени өсімдіктер технологиясын жетілдіру мен топырақ құнарлылығын арттыру және қолданбалы экономика мен экология мәселелері. Сәбит Борисұлы 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография және оқу құралдарының авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
іріккен диссертациялық кеңес ОД 18.08.01

Санат:Тұлғалар
Санат:1949 жылы туғандар
Көшім Лекерұлы Есмағамбетов

Көшім Лекерұлы Есмағамбетова (29.10.1938 — 21.11.2016) – тарих ғылымының докторы (1999).
## Қысқаша өмірбаяны

1965 Мәскеудегі Халықтар достығы университетін бітірген. Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарында ұстаздық қызмет атқарды.
1984–98 «Қазақ энциклопедиясында» ғылыми редактор;
1998 Әлеуметтік және гуманиталық ғылымдар орталығының бастығы болды.
2006 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтында бас ғылыми қызметкер.

## Еңбектері
«Зарубежная историография истории Казахстана (с древних времен до начала 90-х жж. XX в.)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Көшім Лекерұлы 100-ден астам ғылыми-танымдық мақаланың, оның ішінде бірқатар кітаптардың («Біздер туралы Батыста не жазылған», 1994; «Қазақтар шет ел әдебиетінде», 1994; «Әлем таныған тұлға. М.Шоқайдың дүниетанымы және қайраткерлік болмысы», 2008) авторы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Пушкин. Жәңгір хан және...Махамбет

Санат:Тұлғалар
Санат:1938 жылы туғандар
Нина Михайловна Иванова

**Иванова Нина Михайловна**  (1958 жылы туған) – химиялық ғылыми докторы (2006).

Қарағанды мемлекеттік университеттін (1981) бітірген соң осы университеттте инженер, кіші ғылыми қызметкер (1981–91), Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Органикалық синтез және көмір химиясы институтында ғылыми, жетекші ғылыми қызметкер (1991–2001) болды. 2002 жылдан лаборатория меңгерушісі қызметін атқарады.

Иванова Нина Михайловна 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның («Структурные и реакционные особенности ацетиленовых соединений в квантово-химическом представлении», 2004; т. б.) авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Райфа Латыфовна Иванова

**Иванова Райфа Латыфовна**  (1936 жылы туған, Ресей, Омбы облысы Тара қаласы) – медициналық ғылыми докторы (1986), профессор (1986).

Семей мемлекеттік медициналық институтын (1959, қазіргі Семей мемлекеттік медициналық академиясы) және Новокузнецк қаландағы Дәрігерлер білімін жетілдіру институтының аспирантурасын (1968) бітірген. Еңбек жолын телімдік дәрігерліктен (1959–62) бастаған Иванова Райфа Латыфовна кейін Семей мемлекеттік медициналық институтында ассистент, доцент (1968–83). 1983 жылдан кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.

140-тан астам ғылыми жарияланымның авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Иватова Ләйлә Мырзалықызы

**Иватова Ләйлә Мырзалықызы**  (27.1.1954 жылы туған, Қостанай қаласы) – тарихшы, Философиялық ғылыми кандидат, саясаттану ғылыми докторы (1991), профессор ҚазМУ-дың тарих факултетін (1980, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң Мамандық біліктілігін арттыру (МБА) институтында оқытушы (1980–86) қызметтерін атқарды.

1986 жылдан ҚазМУ-да аспирант, оқытушы, аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі. «Казахстанско-американские отношения (политологический анализ)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Иватова Ләйлә Мырзалықызы 50-ден астам ғылыми жарияланымның («АҚШ во внешней политике Республики Казахстан», 1999) авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Иващенко Анатолий Тимофеевич

**Иващенко Анатолий Тимофеевич**  (6.2.1944 жылы туған, Алматы қаласы) – биология ғылыми докторы (1984).

ҚазМУ-ды (1969, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң Қазақ ғылым академиясының Эксперименттік биология институтында кіші ғылыми қызметкер, Зоологиялық институтында аға ғылыми қызметкер (1969–86), ал 1986 жылдан Ботаника институтында аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Оның ғылыми жұмыстары негізінен биоэнергетика және радиобиология саласына арналған. Ол субклеткалық құрылымдар мембраналарынан аниондық АТФаза ферментін тауып, оны зерттеді, организмнің әр жерінде орналасқан фосфогидродлаза ферментінің құрылымы мен активтілігін анион және спирттер арқылы анықтауға болатынын (физика-химиялық заңдылықтар) дәлелдеді. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ивлев Александр Иванович

**Ивлев Александр Иванович**  (31.1.1930 жылы туған, қазіргі [Шығыс [Қазақстан облысы]] Семей қаласы) – геология-минералдық ғылыми докторы (1988), профессор (1989), Қазақстан Республикасы Минералдық ресурстар академиясының академигі Семей геология-барлау техникумын (1951) және Бүкілодақтық сырттан оқытатын политенхникалық институтын (1965) бітірген.

Солтүстік Қазақстан геология басқармасында аға техник, басқарма бастығы (1970–75), Бүкілодақтық химиялық технологиясы ғылыми-зертеулік институтында аға ғылыми қызметкер (1975–89) қызметтерін атқарды. 1989 жылдан Рудный индустриялық институтында профессор.

Ивлев Александр Иванович 80-ге жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 4 монографияның авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Олег Викторович Есырев

Олег Викторович Есырев– биология ғылымдарының докторы (1985), професор (1988). 
## Қысқаша өмірбаяны

1961 ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген;
1962–68 Қазақстан ғылым академиясының Физиология институтында кіші, аға ғылыми қызметкер;
1969–93 лаборатория меңгерушісі;
1993–95 ҚР Білім министрінің 1-орынбасары;
1995 жылдан Ұлттық биотехнологиялық орталық бас директорының орынбасары, Адам және жануарлар физиологиясы институтында бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Олег Викторович 150-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
Олег Викторович Есырев 

Санат:Тұлғалар
Санат:1939 жылы туғандар