open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Никифорович Афанасьев

**Афанасьев Александр Никифорович** (6.8.1914, Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Ганюшкин с. - 1942, Ресей, Воронеж қ.) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі, аға сержант.
## Соғысқа дейінгі өмірі
Соғысқа дейін Афанасьев ұжымшарда, сауда орындарында, кейін шикізат дайындау кеңсесінде жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына Гурьев облысы Теңіз ауданы әскери комиссариатына шақырылып (5.5.1942), офицерлер мектебіне оқуға жіберілді.

## Соғыс алаңында
Бірақ 3 айдан кейін Воронеж майданы 68-гвардиялық атқыштар дивизиясының 202-гвардиялық атқыштар полкі 2-ротасының құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Киев облысы Ржищев ауданы маңында Днепрден алғашқылардың қатарында өтті. 25 қыркүйекте өзеннің оң жағалауындағы Балыка селосына таяу жердегі биіктікке бекінген Афанасьев қалған бөлімшелердің өзеннен қауіпсіз өтуін қамтамасыз етті. Позициясын қайтармақ болған жау бірнеше қарсы шабуылдарға шықты. Осындай шайқастардың бірінде рота командирі қатардан шығып қалды. Афанасьев рота басқаруды өз қолына алып, жауынгерлермен бірге жау траншеясына басып кірді де, оларды плацдармнан қуып шықты. Оның жеке басының батылдығы жауынгерлерді ерлікке жігерлендірді. Осы ұрыста Афанасьевтің пулеметшілері жаудың 2 пулемет расчетін, 50-ден астам әскерін жойды. Дұшпан талқандалды, 1943 ж. 6 қарашада Украинаның астанасы Киев қаласын азат етілді.  Ерлікпен қаза тапты.
## Марапаттары
Афанасьевке КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді	(13.11.1943). Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданында туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Василий Сафронович Афанасьев

**Афанасьев Василий Сафронович** (19.6.1923, Қостанай облысы Қостанай ауданы Затобол кенінде 1988) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты, зеңбірекшілер расчетінің командирі. Орыс. 

Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың наурыз айында Қостанай ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. Воронеж, Киев, Термополь, Перемышль қалалары және Корсунь-Шевченко, Сандомир плацдармындағы шайқасқа қатысты. 1-Украина майданы 10-гвардиялық танкіге қарсы ататын артиллериялық бригаданың 235-гвардиялық танкіге қарсы ататын артиллериялың полкі зенитшілер расчетінің командирі Афанасьевтің зенитшілері 7 жау танкісін, 10 пулемет нүктесін, жүзден астам әскерлер мен офицерлерін жойды. 1943 жылдың 24 қаңтарында оның зенитшілер тобы Эйхенрид елді мекенінің (Польша) жанындағы Одер (Одра) өзенінен өтті. Плацдарм үшін болған түнгі шайқаста жаудың 4 пулеметін жойды. КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Афанасьевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4. 1945). 

Соғыстан кейін Афанасьев Қостанай облысы Ішкі істер басқармасында қызмет істеді. 

Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:19 маусымда туғандар
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Қостанай ауданында туғандар
Санат:1988 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:КСРО сержанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Табын ісі

**Табын ісі** — ауыл шаруашылығын жаппай ұжымдастыру мен 1931–1933 жылы ашаршылық кезінде бұрынғы Адай округіне қарасты Табын уезінде (қазіргі Ақтөбе облысы Байғанин ауданы) кеңес өкіметінің саясатына қарсы көтеріліске шыққан шаруаларды жауапқа тарту. 

Табын ауданындағы көтеріліс Адай округінде 1930–1931 жылы әртүрлі үзіліспен жалғасқан шаруалар көтерілісінің құрамдас бөлігі (Адай көтерілісі) болды. Оған әр кезде белсене қатысып, басқарғандар Б.Шоланов, Құбжанов, Ембердиев, К.Шешенов, т.б. 

1931 жылы 20 сәуірде көтерілістің негізгі ошағы Кенжыға деген жерде әскер бөлімдерінің күшімен басылды. 834 адам тұтқындалып, соңынан 500-ден астам адам сотталды, 18 адам ату жазасына кесілді. Ашаршылық пен қуғын-сүргін салдарынан жүздеген шаруалардың отбасы ауа көшіп, Түрікменстан, Қарақалпақстан жерін паналады, Иранға өтіп кетті.

## Дереккөздер

Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары
Санат:Сот істері
Никифор Акимович Ахременко

**Никифор Акимович Ахременко** (1914, Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Новоникольский с. - 12.1.1944, Украина, Кировоград облысы Новомиргород ауданы Пенькино с.) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант. Украин. 1935 ж. Петропавл қаласына қоныс аударып, локомотив депосында паровоз тазалаушы болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1942 ж. 31 желтоқсанда шақырылып, Ұлы Отан соғысына 116-Харьков атқыштар дивизиясы 441-атқыштар полкі құрамында қатысты. 1944 жылдың каңтар айының басында армия генералы. И.С.Көневтің басқаруымен 2-Украина майданының әскерлері Кировоград операциясын өткізді. Осы операция барысында болған ұрыстардың бірінде, яғни 1944 жылдың 12 қаңтарына қараған түні 1-атқыштар ротасы Каниж деревнясының кіре берісіндегі биіктікке орналасқан дұшпан траншеясын басып алып, жауды қашуға мәжбүр етті. Бірақ жау өз позициясын қайтарып алу үшін бірнеше рет қарсы шабуылға шықты. Дұшпанның 7-қарсы шабуылында қасындағы жолдастарын жаншып, таптап өткен танкіге қарсы Ахременко көтерілді. Денесіне танкіге қарсы лақтырылатын гранаталарды байлап алып, шынжыр табанның астына құлады. Танк жарылып, жаудың соңғы шабуылы тойтарылды. Ахременкоға КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры  атағы берілді (17.5.1944). Алматы, Петропавл қалаларының бір көшесіне Ахременконың есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО кіші сержанттары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Әкпарес Босынұлы

**Әкпарес Босынұлы** (1911, Қытайдағы Іле айматы, Қас өз-нің бойы - 1944) - Шығыс Түркістандағы ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі, халық батыры. 1944 жылдың күзінде Патих, Ғани, Хамит, Сейітпен бірте Қытайдың Іле аймағында Гоминдан өкіметінің қыспатына қарсы ұлт-азаттық қозғалысын ұйымдастырған. 1944 ж. қазанда аудан орталыты Нылқы қалашытын азат ету жолындаты соғысқа басшылық етті, Құлжа қаласын алу жорығына қатысты. Қазан айының ортасында Уәйіс мазары деген жерде тосқауылда тұрған Гоминдан шеріктерімен айқаста Ә.Е. ауыр жараланып, қайтыс болды. Ә.Е. бастаған ұлт-азаттық күресі қанатын кең жайып, 1945 жылдың ақырында Іле, Тарбататай, Алтай аймақтары толық азат етілді. 1946 ж. Шығыс Түркістан үкіметінің жарлығымен Әкпарес Босынұлына «Халық қаһарманы» атағы берілді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Шағын хоккей

**Шағын хоккей**, 3 шабуылшысы, 3 қорғаушысы, қақпасы бар зал ішінде өтетін кіші хоккей. 2003 жылы Австралияда ерлер және әйелдер командалары арасында алғашқы  өтті.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Әскери дауылпаз

**Әскери дауылпаз** - соғысқа шығар алдында, соғыс майданында қолданылған жауынгерлік саз аспабы. Алапат соғыс, намысты шайқас не жан беріп-жан алысар ұрысқа аттанарда дауылпаз ұрған. Жауынгерлерді бір қолға жинақтап, жігерін шыңдап, рухын көтеру мақсатында дүмпілдеткен. Сондай-ақ жеңіс тойын тойлаған салтанатты шеру кезінде әскери дәстүр ретінде қолданылған. 

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Владимир Николаевич Беляев

**Беляев Владимир Николаевич** (20.11.1958.Бобравка с-сы, ШҚО), СШ-і, ҚР-ның ЕСЖ-сы (1967). Жастар арасындағы КСРО біріншілігінің жүлдегері, 1981-82 ж. маусымда "Торпедоның" құрамында ойнады. 1995 жылдан республикалық жастар құрамасында. Оның шәкірттері КСРО жасөспірімдер біріншілігінің (1977), Таллинде, Словакияда, Киевте, Финляндияда өткен халықаралық турнирдің жеңімпазы.

## Дереккөздер


Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер
Әскери марапаттар

**Әскери марапаттар, әскери наградалар** — әскери қызметшілер, әскери бөлімдер (кемелер), құрамалар, бірлестіктер, әскери оқу орындары және әскери мекемелерге бейбітшілік кезінде сіңірген ерекше қызметтері немесе соғыс уақытындағы ерлік істері үшін берілетін мемл. ордендер, медальдар т.б. сый-сиапаттық белгілер. Ертеде әскери ерліктер үшін алтын және күміс білезіктер, сақина, мойынға тағатын алқа және бойтұмарлар, медаль теңгелер берілген. 14-16 ғ. көптеген мемлекеттерде ордендер мен медальдар жасала бастады. ҚР-ның негізгі Әскери марапаттары 1995 ж. бекітілді. Олар «Айбын», «Даңқ» ордендері, «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі т.б. әскери марапаттарға сонымен бірге ескерткіш тулар, мерейтойлық құрметті белгілер, ҚР Қорғаныс және ІІМ ауыспалы байрағы, бәсіре қару, омыраулық белгілер, құрмет грамоталары мен дипломдар, т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Әскери оқу орындары

**Әскери оқу орындары** - барлық саладағы әскери мамандарды даярлайтын орта және жоғары арнаұлы әскери білім беретін оқу орындары. Негізгі міндеттері: Қарулы Күштерге қажетті командирлер, тәрбиешілер мен әлеуметтік-құқық саласының кызметшілері, инженер-техниктер және т.б. арнаулы мамандар даярлау, олардың біліктілігін арттырып, әскери білімдерін, дайындықтарын жетілдіру. Әскери оқу орындарының тыңдаушылары әскери басшылық саласына маманданған, жалпы тактика, арнаулы әскер түрлерінің тактикасы т.б. оқып үйренеді. Оларда әскери-техникалық даярлыққа (қару мен әскери техниканыны меңгеруге) да үлкен маңыз беріледі. Сондай-ақ, Әскери оқу орындарында қоғамдық ғалымдарды да терең оқытып үйретеді, әскери педагогика мен әскери психологияны, армиядағы саяси-ұйымдастырушылық жұмыстар әдістемелерін оқып зерттейді. Қазақстандағы әскери оқу орындары қатарында Алматы жоғары әскери академиясы, Шекарашылардың жоғары әскери институты, ҰҚК-нің, Алматы жоғары әскери институты, Ақтөбе жоғары әскери авиация институты, Ақтау қаласы Әскери-теңіз институты, Қазақстан ІІМ Ішкі әскері Петропавл жоғары әскери инты, Ш.Уәлиханов атындағы Кадет корпусы, жоғары оқу орындары жанындағы офицерлер даярлайтын әскери кафедралар, курстар, Астанадағы армия ген. С.Нұрмағанбетов атындағы «Жас ұлан», Алматыдағы Б.Момышұлы атындағы және Қарағанды, Шымкент қаларындағы әскери бағыттагы орта арнаулы мектептері т.б. бар. 

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Әскери патриоттық тәрбие

**Әскери патриоттық тәрбие** - жауынгерлердің әскери қызметін отеуге қажетті қасиеттерін қалыптастыру және соғыс қиыншылықтарына төзіп, дұшпанды жеңіп шығуға дайындығын, қабілеттілігін арттыру мақсатында олардың рухани және тұлға жағынан дамып, жетілуіне жүйелі әрі нысаналы түрде ықпал ету үрдісі. Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде Әскери патриоттық тәрбие жауынгерлердің бойына жоғары имандылық-жауынгерлік қасиеттерді, әскери моральдық рухты сіңіруге бағытталған. Ол ҚР Конституциясының, Президенттің - ҚР Қарулы Күштерінің Бас қолбасшының әскери мәселелер жөніндегі шешімдерінің, Әскери ант пен Әскери жарғы талаптарының негізінде жүзеге асады. Әскери патриоттық тәрбиенің мән-мазмұны - өз Отанына адалдық, сүйіспеншілік және өзге халықтарға достық сезімдерін қалыптастыру болып табылады. 2007 жылғы 21 наурызда ҚР Президентінің Жарлығымен бекітілген Қазақстанның жаңа Әскери доктринасындағы маңызды көзқарастар жүйесінің бірінде: ҚР азаматтарына патриоттық тәрбие берудің 2006-2009 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы негізінде Қарулы Күштердегі, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардағы идеологиялық жұмысты жандандыру керектігі айқын көрсетілген.

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Аманқос Айтжанұлы Әлжанов

**Әлжанов Аманқос Айтжанұлы** (10.05.1951., Ақтөбе облысы Қобда ауданы Ақырап а.) - әскери қызметкер, генерал-майор. (1997). КСРО ИМ Әскери саяси училищесін, Әскери академиясын (1979) бітірген. Рота, батальон, полк, бригада командирінің орынбасары, Республика ұланы Бас қолбасшысының орынбасары, 1-орынбасары қызметтерін атқарды. Бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Руслан Сәдуақасұлы Әлімов

**Әлімов Руслан Сәдуақасұлы** (5.03.1956 ж.т., Солтүстік Қазақстан облысы Совет ауданы Тұқыши ст.) - қазақ, генерал-майор. (05.05.2010).

Орта мектептен кейін Благовещенск жоғары танк командалық училищесін (1977),

сауытты- танк әскері Әскери академиясын (1989), РФ ҚМ Бас штаб Әскери академиясын бітірген (1998).

Благовещенск жоғары танк командалық училищесінің курсанты (1973-77),

Забайкал әскери округы әскер қолбасшысының қарамағында, округтың танк дивизиясы танк взводының командирі, рота, батальон командирі, округ армиясы мотоатқыштар дивизиясы кадры танк батальоны кадрының командирі (1977-86),

Сауыттытанк Әскери академиясының тыңдаушысы, ШОҚ гвардиялық дивизиясы гвардиялық танк полкі командирінің орынбасары - штаб бастығы, ЖоЭО танк армиясы гвардиялық танк полкі командирінің орынбасары - штаб бастығы (1986-93),

ҚР ҚМ қарамағында, кіші сержанттарды дайындайтын гвардиялың округтік оқу орталығы мотоатқыштар полкінің командирі, мотоатқыштар дивизиясы мотоатқыштар полкінің командирі (1993-95),

ҚР ҚК Бас штабы жедел басқару бөлімінің аға офицері, РФ ҚК Бас штабы әскери академиясының тың- даушысы, армия корпусы штаб бастытының орынбасары - бөлім бастығы, сақтау базасы бастығының орынбасары - штаб бастығы, ҚР ҚК Бас штабы жедел жоспарлау департаменті бастығының орынбасары (1995-2000),

ҚР Президенті әкімшілігі басшысының қарамағында, ТМД қатысушы мемлекеттер Әскери ынтымақтастығын реттейтін штабының ерекше тапсырма (ҚР ҚК окілі) жүктелетін офицері, Батыс әскери округ әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы, «Батыс» аймақтық қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы, ҚР ҚМ Штабтар бастықтары комитеті жедел жоспарлау департаменті бастығының орынбасары, комитет төрағасының орынбасары (2000-10), 

ҚР ҚК Құрлық әскерлері бас қолбасшының бірінші орынбасары - Бас қолбасшы Басқармасы бас штабының бастығы (2010 ж. маусымынан).

2-дәрежелі «Айбын» ордені, медельдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Айбын орденінің иегерлері
Әскерилендірілген құтқарушы бөлім

**Әскерилендірілген құтқарушы бөлім** - тау-кен кәсіпорындарында ұйымдастырылатын арнайы құрылым. Негізгі міндеттері - адамдарды тау-кен апаттарынан құтқару, апаттардың алдын алу және олардың зардабын жою. Негізгі тобы - шұғыл әрекет жасайтын бөлімше. Олар ауасы уланған және апаттан бұзылған күрделі жер асты қазбаларда қауыпты жағдайда қалған адамдарды құтқару жұмыстарына арнайы машықтандырылған, 5-7 адамнан тұрады (респираторшылар, командир, жүргізуші). Үш бөлімшеден жасақталған құтқарушы взвод радиусы 8-10 км төңіректегі 5-8 шахтаға қызмет көрсетеді. Бір ауданда орналасқан взводтар (3-10) құткару отрядын құрайды. Облыс немесе кен алабы аумағында отрядтарға арнайы штаб басшылық жасайды. Құтқару бөлімдерінде апат орнына шұғыл жету қажеттілігіне байланысты әскери тәртіп қолданылады. Бөлімдер Қазақстанның барлық ірі кеніштерінде ұйымдастырылған.

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Әскери шеру

**Әскери шеру, әскери парад** (лат. Paro – дайындаудамын, дайындап жатырмын) — үлкен мерекелер мен мейрамдарда және әскери маңызды оқиғалар құрметіне өткізілетін салтанатты әскери байқау. Кейде ірі жаттығулар соңынан да өткізіледі. КСРО-да ерекше салтанатты оқиғаларға байланысты әскери шеру өткізу дәстүрі қалыптасқан еді. Ең үлкен әскери шерудің бірі 1945 ж. 24 маусымда Мәскеудегі Қызыл Алаңда өткен Жеңіс шеруі болды. ҚР-ндағы тұңғыш үлкен әскери шеру Қазақстан Қарулы Күштерінің құрылуы құрметіне 1992 ж. 7 мамырда Алматы қаласында Республика алаңында өтті. Отан ҚР ҚК әскер түрлері, Қорғаныс министірлігінің, Әскери-әуе күштерінің, Шекарашылар әскерінің, Ішкі әскерлердің, әскери оқу орындарының, Алматы гарнизонының, әскери комиссариаттардың жинақталған полктары қатысты. Бұл алғашқы әскери шеруді Қазақстанның алғашқы Қорғаныс министрі, Халық Қаһарманы, Кеңес Одағының Батыры, армия генералы С.Нұрмағамбетов қабылдады.
## Қазақстандағы әскери шерулер тізімі
Қайнаркөз.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Юрий Алексеиович Воробьев

**Юрий Алексеиович Воробьев** (29.01.1938 - 29.06.2002), Алматы су спорты бірлестігі комиссиясының төрағасы, Алматы  облысының су спорты бірлестігінің вице-президенті. Жетісу еңірі және кеңес елдеріндегі, Непал езендерінде рафтинг және салда жүзу құралдарымен кептеген саяхаттар ұйымдастырған.

## Дереккөздер


Санат:Туристер
Әскери-теңіз институты

**Әскери-теңіз институты** - ҚР ҚМ Жоғары әскери-теңіз училищесі ҚР Үкіметінің 2001 ж. 1 наурыздағы №314 қаулысына сәйкес Ақтау қаласында кәсіби-техникалық мектептің базасы негізінде құрылған. ҚР Үкіметі 2003 жылдың 10 шілдесі № 684 «ҚР ҚМ кәсіби білім беру әскери-оқу мекемелерінің атын ауыстыру туралы» қаулысымен «Әскери-теңіз институты» мемлекеттік мекемесі болып өзгертілді. Институт түлектері ҚР- ның Әскери-теңіз күштері мен ҰҚК Шекара қызметінің теңіз бөлімдері кемелері мен жағалау бөлімдеріндегі, сонымен бірге теңіз кемелерінде, ішкі жүзу кемелерінде және ҚР азаматтық флотының аралас (өзен-теңіз жүзу кемелерін қоса алғанда) кемелеріндегі қызметке арналған әскери-теңіз институтының негізгі  міндетіне теңіз мамандықтары бойынша мамандар дайындау жатады. Ол орта кәсіби білім беру бағытындағы келесі мамандықтарға әскери мамандар даярлау бойынша іске асырылады: - Кемелерді жүргізу мен көру байланысы; - Кеме байланыс құрал-жабдықтары; - Ішкі жану кеме оталғыштары мен электр құрал-жабдықтары. Бұл шаралар мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты (ҚР МЖБС 3.07.459-2006) Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 19.04.2006 ж. №200 «Жоғары кәсіби білімнің мемл. жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» бұйрығымен бекітілген. Оқу мерзімі - 2 жыл. Түлекке «2-і сыныпты старшина» әскери шені беріліп, «техник» квалификациясымен орта әскери-теңіз кәсіби біліміне сәйкес сала мамандығы бойынша диплом беріледі.

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Тайшық Кенесарыұлы

**Тайшық Кенесарыұлы** (1827–1863) — сұлтан. Кенесары Қасымұлының бәйбішесі Күнімжан ханымнан туған. Әкесінің хандық билікті қайта жаңғырту бағытын қызу қолдаған. Кенесары ханның өлімінен кейін өзінің ағайын-туыстарымен бірге Қоқан хандығының қол астындағы Қаратау өңіріне қоныс аударды. Қоқан ханына әскери қызметке кіріп, пансат басы (500 әскердің басшысы) атағын алған. Өзінің әскерімен Ұзынағаш шайқасына қатысқан. Осы шайқастан кейін бауыры Ахметпен бірге Ресейдің қол астына өтуге ұйғарым жасады. 1861 жылы қарамағындагы елмен Сырдария бойына көшіп, Сырдария шебінің бастығы ген. Дебудің қол астында болды. 1862 жылы Қоқан бекінісі Жаңақорғанды алуға қатысып, ерлік көрсеткені үшін зауряд-хорунжий шенін алды. Тайшық пен Ахмет сұлтандардың күш салуымен Түркістанға қараған қоңырат, қыпшақтардың бір бөлігі, сунақтардың бір тобы, Шу бойындағы көптеген қазақ рулары орыстардың қол астына өз еріктерімен өтті. Тайшық 1863 жылы Жөлек бекінісі маңында Телқожа батырдың қолынан ауыр жарақат алып, қаза тапқан.

## Дереккөздер



Санат:Қазақ батырлары
Санат:Тұлғалар
Санат:Төрелер
Тaл қалқан

**Taл қалқан** - қалқанның бір түрі. Талдан өріліп жасалған қалқан үлгілері өте ертеде пайда болған. Талдың шыбықтары тері астарға өріліп, шеттері терімен көмкеріледі. Осындай Тал қалқандардың қалдықтары батыстағы скифтерге, Алтайдағы сақтарға қатысты археологилық материалдарда кездеседі. Олардың пішімі төртбұрышты болып келеді. Талдың шыбықтарынан жасалған қалқандар моңғолдарда да болған. Бұл  қалқандар дөңгелек, конус тәрізді болып, тал шыбық дөңгелене өріледі де, шыбықтар шие сияқты түрлі-түсті жүн жіптермен оралады. Шыбықтар тері не мата астарға, жіппен, шегемен бекітіліп, беттеріне үлкенді-кішілі темір күмбезшелер орнатылады. Бұл үлгідегі қалқандар - көне сақ, скифтердің Т.қ-дарының дамыған үлгісі. Мұндай қалқандарды көшпелі халықтар түркі заманында да қолданған. Т.қ. орта ғасырларда шығыста кең тараған.

## Дереккөздер
Сергей Владимирович Дрозов

**Дрозов Сергей Владимирович** (21.09.1946, Приморье өлкесі, КСРО), ҚазКСРінің ЕСЖ-сы. 1973-76 Ульба аудандық, 1976 -85 Өскемен қалалық, 1987-89 жылдары ШҚО облыстық спорт комитетінің төрағасы ш. хоккейден респ-лық бірлестіктің вице-президенті (1996 жылдан).

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Спортшылар
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Валерий Павлович Кириченко

**Кириченко Валерий Павлович** (9.07.1947, Шяуляй, Литва — 11сәуір 2016, Өскемен) — шайбалы хоккейші,  ҚРның ЕСЖ-сы. 1964 жылдан Омбының "Аэрофлот", 1972-79 ж. "Торпедо" к-дасының құрамында ойнады. Үлкен спортты тастаған соң "Торпедо" к-дасының аға жаттықтырушысы болып қызмет істеді. 1995 ж. Ол жаттықтырған респ-ның студенттер к-дасы Испанияда өткен бүкіл дүниежүзілік Универсиадада жеңіс түғырына көтерілді.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер
Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Дияс Бодықұлы Мықтыбаев

**Дияс Бодықұлы Мықтыбаев** (1940, Қызылорда қ-сы.) - ҚР-ның ЕСЖ-сы. 

Алматының "Е" командасының (1966-69) құрамында ойнады. 1979-84 ж. Республикалық "Қайрат" ерікті спорт қоғамының төрағасы.

## Дереккөздер


Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Қызылордада туғандар
Санат:Қайрат ерікті спорт қоғамы төрағалары
Танк әскері

**Танк әскері** - құрлық  әскерлерінің бір түрі. Танк әскері жойқын қаруымен, айрықша шапшаңдығымен және  сауытты қорғанысымен ерекшеленеді. (қ. Танк). Танк бөлімшелер, бөлімдер, құрамалардан тұрады. Құрамына  мотоатқыштар (механикаландырылған), ракеталы, артиллериялы, зенитті, сондай-ақ арнаулы әскердің инжылы, байланыс, автомобиль, т.б. бөлімшелері мен бөлімдері кіреді. Алғашқы Танк әскері 1-дүниежүз. соғыс (1914-18) жылы қолданылды. Бұл соғыста Танк әскері өзін жаңадан шыққан жойқын соғыс қаруы ретінде көрсетті. Ресейде 1918-20 жылы болған азамат соғысының аяғына карай 1920 жылы желтоқсанда Қызыл армияға Сормово з-ты-ның тұңғыш кеңестік жеңіл танкілері келе бастады. 

300px|thumb|left|BT-2 пушкалы танкісі

1929 жылы жұмысшы-шаруа Қызыл армиясының механикаландыру және  моторландыру орт. басқармасы, 1934 жылы желтоқсаннан автосауытты танк басқармасы құрылды. Танкілер механикаландырылған әскер құрамына  енді. 1920-30 жылы әлемдегі жетекші елдердің барлығының қарулы күштерінде Танк әскері құрылып, бұрынғы атты әскердің рөлін атқара бастады. Механикаландырылған және  танк бөлімдерінің қүрылуы жаңа автосауытты танк әскерінің үйымдасуына негіз қалады. Т.э. 1938 жылы Хасан көлінде, Халкин-Гол өз-нде (1939) және 1939-40 жылы кеңес- фин соғысында жауынгерлік тәжірибе алды. 2-дүниежүз. соғыста Танк әскері жойқын күшке айналды. Тә. Сталинград (1942- 43), Курск (1943) шайқасында, Беларусь (1944), Висла - Одер (1945), Берлин (1945), т.б. операцияларда мацызды рол ат- қарды. 1960 жылы КСРО-да Т.э- нің басқармасы қүрылды. Соғыстан кейін мемлекеттердің Т.ә-нің жауынгерлік мүмкіндіктері ұлгая түсті. 1991 жылы Қазақстан тәуелсіз мемлекетке айналғаннан кейін оның қарулы күштеріндегі жетекші саланың бірі ретінде Танк әскері қайта жасақталды. Танк әскерінің бөлімдері мен құрамалары құрылып, жаңа үлгідегі танкілермен және құрал-жабдықтармен қаруланды. ҚР ҚК-нің танк әскері орта және жеңіл (жүзетін) танкілермен жабдықталған.

## Дереккөздер
Әскери рәміздер мен рәсімдер

**Әскери рәміздер мен рәсімдер** - мемлекеттің Қарулы Күштерінің әскери құрамалары мен бөлімдерінде қабылданған рәміздік белгілер мен дәстүрлі рәсімдер. Рәміздік белгілерге: жауынгерлік ту, жалау, әскери ауыспалы байрақтар, әскери нышандар (символ, таңба, эмблема) және әскери айырым белгілері жатады. Жауынгерлік ту немесе әскери ту - әскери бөлімнін рәміздік белгісі. Ол металдан істелген (көбінесе үшкір келетін) ұштығы бар сапқа бекітілген түсті матадан жасалады. Жауынгерлік ту жиынға шақыру және әскерлерді біріктіру белгісі ретінде Ежелгі Шығыс, Үндістан, Қытай т.б, мемлекеттерде ерте заманда да пайда болған. Қазіргі замаңғы жауынгерлік ту бөлімге құралып болған кезде ресми түрде тапсырылады. Әр жауынгер өз  бөлімінің жауынгерлік туын сақтауға, қорғауға міндетіті Оны жоғалтқан жағдайда бөлім командирі әскери трибунал сотына тартылады, ал бөлім таратылады. Жалау әскери құраманың немесе әскери кеменің белгілі бір мемлекеттің Қарулы Күштеріне жататындығын білдіретін ресми бекітілген пішіні мен түсі бар, матадан істелген айыр белгісі. Олар өте ерте заманда пайда болып, 16-18 ғасырларда түбегейлі орныққан. Әскери айырым белгілері - әскери  қызметшілердің жеке әскери шағын, әскери қызметке қатысты дәрежесін, әскердің қай түріне, тегіне жататындығын білдіретін әскери киімдердегі арнайы белгілер. Оған иықтық  погон, ілгешек-түйреуіш (не глица), эполеттер, жағалық, нөмірлік, жеңдік өрнектер, жапсырма-сырмақтар (шеврон) т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Борис Александрович Ветринский

**Борис Александрович Ветринский** (30.07.1906 - 01.08. 1995), автотуризмнен Қазақстанның бірінші СШ-і. 1970-80 ж. Республикалық спорт автотуризмі бірлестігі комиссиясы төрағасының орынбасары. Автотуризмге арналган көптеген кітаптардың авторы. "Отан-1966-67" бүкілодақтық раллиіне қатысқан.

## Дереккөздер


Санат:Туристер
Ерлан Ерлесұлы Сағымбаев

**Ерлан Ерлесұлы Сағымбаев** (5 сәуір 1970, Өскемен, Қазақ КСР), ХДСШ-і (1999). Конгвондағы (1998-Жап.) Азия ойындарының ч-ны. Наганодағы қысқы О.о-дарда 5-ші орынға ие болған. ҚР-ның құрама командасының капитаны. Ш. хоккеймен 7 жасынан бастап айналысты, 2 рет жасөспірімдер арасындағы КСРО біріншілігінің жеңімпазы болды. Өскеменнің "Торпедо", Новосібірінің "Металлург", "Сібір" командаларында ойнады. 2005 жылдан бастап ҚР-ның ұлттық құрама командасының аға жаттықтырушысы.

Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Сібір ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Шайбалы хоккейден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Юрий Петрович Тархов

**Тархов Юрий Петрович** (, Новосибирск, РФ), СШ-і, ҚазКСР- інің ЕСЖ-сы (1978). Шайбалы хоккеймен 1945 ж. айналысты. "Пищевик" командасында ойнады. 1954 ж. КСРО ч-тына қатысып "Пищевик" командасының сапында қола медальға ие болды. 1954-60 жылдары Новосибирскінің "Д", 1961-65 ж. Өскеменнің "Торпедо" командасында ойнады. Содан кейін жаттықтырушы. ЕССШ-і Ю. Александров дайындады. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша шайбалы хоккейшілер
Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Тантай батыр елшілігі

**Тантай батыр елшілігі**- 1718 жылы желтоқсанда Қайып ханның Ресеймен келіссөз жүргізу үшін Қазан каласына жіберген елшілігі. Елшіліктің кұрамында Тантай Арыстановпен бірге Тоғынұр батыр Құлтабаев болды. Тантай батыр елшілігі қазақ жеріне келген орыс елшісі Федор Жилинді Қазан қаласына жеткізіп салып, Қазан губернаторы П.С.Салтыков пен жоңғарларга қарсы бірлесе үрыс қимылдарын жүргізу мәселесін талқылады. Қазан губернаторы Тантай батыр елшілігінің жоңғарларға қарсы бірлесе күресу жөніндегі ұсынысын қабыл алғанымен, мұндай келісімді Ресейдің орталық үкіметі мақұлдамады .

## Дереккөздер
Қазақстандағы көгалдағы хоккей

нобай|
**Қазақстанда көгалдағы хоккей** XX ғасырдың 70-ші жылдарынан бастап дамуда. Алматының "Д" командасы 14 рет (1972-73, 1975-79, 1981-87) КСРО-ның чемпионы атанды. 2 жыл қатарынан (1982-83) КСРО кубогын, 2 рет Еур. Ч-ндарының кубогын жеңіп алды. "Д" ерлер және Связист әйелдер командасы КСРО ч-тында жоғары топта, Алматы қаласының жастар командасы 1 топта ойнады. Команданың жеті ойыншысы 1980 ж. Мәскеуде өткен XXII О.о-дарда қола медальға ие болды. Әр жылдарда А. Гончаров, Ф. Зи-Гангиров, С. Арпетян М. Жексенбеков, М. Нечепуренко, С. Каламбаев, С. Шаймерденов, А. Сәрсекеев, және т.б. ойыншылар КСРО құрама командасының санында халықар. жарыстарында өнер көрсетті.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы хоккей

Санат:Қазақстандағы спорт түрлері
Линдау-Бодензее (аудан)

**Линдау** () —Германия жеріндегі аудан. Аудан орталығы -Линдау қаласы. Аудан Бавария жеріне қарайды. Төменгі Баварияда бағынышты. Жер аумағы  323,37 шаршы км.  Тұрғыны   78 643 адам. Тығыздығы 243 адам/шаршы км.Ресми коды-09 7 76.

Аудан 19 қауымға бөлінеді.

 

## Қалалар және қауымдар
;Қалалар 
# Линдау (24 426)
# Линденберг-им-Альгой (11 434)
;Жәрмеңкелер 
# Хайменкирх (3 693)
# Шайдегг (4 242)
# Вайлер-Зиммерберг (6 589)
;Қауымдардың бірлестігі
;Басқару Рётенбах (Альгой)
;Басқару Зигмарсцелль
;Басқару Штифенхофен
;Қауымдар 
# Бодольц (3 130)
# Гестрац (1 221)
# Грюненбах (1 385)
# Хергац (2 264)
# Хергенсвайлер (1 757)
# Майерхёфен (1 576)
# Нонненхорн (1 568)
# Оберройте (1 609)
# Опфенбах (2 209)
# Рётенбах (1 744)
# Зигмарсцелль (2 662)
# Штифенхофен (1 719)
# Вассербург (3 303)
# Вайсенсберг (2 636)

## Тарихы
Линдау-Бодензее ауданы Бавария жерінің құрамында болғанымен француз оккупациясында болған. 

## Ссылки
* www.landkreis-lindau.de Официальная страница

Санат:Бавария аудандары
Кётен (аудан)

**Кётен** () - Германия жерінде бұрынғы аудан. Аудан орталығы Кётен болып табылады. Саксония-Анхальт жеріне кіреді. Аудан аумағы - 475,11 шаршы км. Тұрғыны 65 096 адам. 
Тығыздығы 137 адам/шаршы км. Ресми коды 15 1 59.
Официальный код района 15 1 59.

Аудан 38 қауымға бөқллінеді.

## Қауымдар және қауымдар
# Акен (8 957)
# Кётен (29 932)
;Қауымдар бірлестігі
;Басқару Остернинбург
# Хёрау (253)
# Дибциг (280)
# Дорнбок (369)
# Дроза (630)
# Эльсниг (713)
# Гроспашлебен (865)
# Клайнпашлебен (964)
# Либбесдорф (405)
# Михельн (785)
# Остернинбург (2 139)
# Реппихау (487)
# Тринум (422)
# Вульфен (1 167)
# Цабиц (518)
;Басқару Зюдлихес-Анхальт
# Эддериц (1 236)
# Фрасдорф (244)
# Глауциг (460)
# Гёрциг (1 286)
# Гросбадегаст (678)
# Грёбциг (3 171)
# Хинсдорф (529)
# Либехна (271)
# Масдорф (379)
# Майлендорф (256)
# Питен (263)
# Прозиг (772)
# Квеллендорф (1 024)
# Радегаст (1 236)
# Ройпциг (321)
# Рисдорф (145)
# Шойдер (350)
# Шортевиц (691)
# Треббихау-ан-дер-Фуне (368)
# Вайсандт-Гёльцау (1 847)
# Вискау (320)
# Цебиц (363)

Санат: Саксония-Анхальт аудандары
Кведлинбург (район)

**Кведлинбург** () -  2007 жылдың 30 маусымға дейін Германия қарамағында болған аудан  сол жылдың 1 шілдесінен  бастап Гарц ауданына көшті. Аудан орталығы - Кведлинбург қаласы. Саксония-Анхальт жеріне қарайды. Жер аумағы -  540,38 шаршы км. Тұрғыны - 73 243 адам. Тығыздығы - 136 адам/ шаршы км. Ресми код - 15 3 64.

Аудан 25 қауымға бөлінеді.

## Қалалар және қауымдар
# Кведлинбург (22 795)
;Қауымдастар бірлестігі
;Басқару Балленштедт/Боде-Зельке-Ауэ
# Балленштедт (7 978)
# Дитфурт (1 832)
# Хауснайндорф (831)
# Хедерслебен (1 740)
# Хетеборн (396)
# Радислебен (473)
# Веддерштедт (470)
;Басқару Гернроде/Харц
# Бад-Зудероде (1 849)
# Фридриксбрун (1 057)
# Гернроде (3 900)
# Ридер (1 998)
# Штекленберг (653)
;Басқару  Тале
# Найнштедт (1 995)
# Тале (12 903)
# Вестерхаузен (2 154)
# Веддерслебен (1 084)
;Басқару Унтерхарц
# Данкероде (866)
# Гюнтерсберге (939)
# Гарцгероде (4 439)
# Кёнигероде (825)
# Нойдорф (666)
# Шило (601)
# Зиптенфельде (626)
# Штрасберг (810)

## Сілтемелер
* www.quedlinburg-regio.de Официальная страница 


Санат: Саксония-Анхальт аудандары
*
Алмас Тұрсынбайұлы

**Алмас Тұрсынбайұлы** (8.07.1969 Ж.Т., Семей қаласы) - қазақ, генерал-майор (05.05.2011), орта мектептен кейін 1986 ж. Мәскеу жоғары жалпыәскер командалық училищесін (1990), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясын бітірген (1998). Мәскеу жоғары жалпыәскер командалық училищесінің курсанты, Закавказ әскери округы мотоатқыштар дивизиясы мотоаткыштар полкі мотоатқыштар взводының командирі, КСРО ІІМ Ішкі әскер колбас шысының қарамағына жіберілді, жедел бригадасы мотоатқыштар взводының командирі, ҚР респ. Ұлан қолбасшысының қарамағына жіберілді, ҚР республика Ұлан құрметті қарауыл бригадасының рота командирінің орынбасары, командирі, ҚР респ. Ұлан Басқармасы салтанатты батальоны құрметгі қарауыл ротасының командирі, М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясы командалың флотінің тыңдаушысы (1986-98), ҚР респ. Ұлан жеке салтанатты батальонының командирі, Басқарма әскер қызметінің аға офицері, ұйымдастыру-талдау бөлімінің аға офицері, әскери дайындық бөлімінің аға офицері, полк штабы бастығы, полк командирінің бірінші оынбасары, орынбасары - штаб бастығы, Орталық аппарат әскери дайындық бөлімінің аға офицері, ҚР ҚМ қарамағына жіберілді (1998-2001), ҚР ҚК Бас штабы жедел жоспарлау департаменті бөлімінің аға офицері, бөлім бастығы, жеке гвардиялық мотоаткыш бригадысы командирінің орынбасары - штаб бастығы, мотоатқыштар бөлімінің аға офицері, бөлім бастығы, басқарма бастығының орынбасары - бөлім бастығы, басқарма бастығы, Депорта- мант бастығының орынбасары, Әскери дайындык және әскери кызмет департаменті бастығы, «Шығыс» аймақтық қолбасшылыгы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - Басқарма штабының бастығы (2001-11), ҚР ҚК қаруландыру Бас басқармасының бастығы (2011 ж. маусым). Медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер
Марат Ғаббасұлы Әубәкіров

**Әубәкіров Марат Ғаббасұлы** (23.02.1952 ж.т., Ташкент) - әскери қызметкер, генерал-майор (19. 10.1995). 1969 жылдан Қарулы Күштер қатарында. Ташкент жоғары жалпы-әскерлік командалық училищесін (1973), РФ-ндаты Бронды танк әскерлері әскери академиясын (1984) бітірген. Танк взводының, ротасының, батальонының командирі, мотоатқыштар полкының командирі, кіші командирлер даярлайтын оқу орталыгының бастығы қызметтерін атқарған. 1996 жылғы 29 тамыздан ҚР ҚМ қару-жарақ пен техникалық қоры базасының бастығы. Қызыл Жұлдыз орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дадаш Бабажанов

**Дадаш Бабажанов** (1.3. 1922, Алматы облысы Жамбыл ауданы Ұзынағаш ауданы - 6.2.1985) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, бөлімше командирі. Өзбек. Кеңес әскері қатарына 1941 ж. Жамбыл ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. Бабажанов 417- атқыштар дивизиясы 1369-атқыштар полкінің автоматшылар ротасы құрамында ұрыстарға қатысты. Қырым тубегіндегі Сапун тауы биіктігін басып алу кезінде ту ұстаушы әскерлер қатардан шығып жатты. Бірақ жауып тұрған оқтың астында қызыл жалау қолдан-қолға көшіп отырды. 1944 жылдың 7 мамырында дұшпан қорғанысының алдыңғы шебін артиллериядан атқылаған кезде Бабажанов өзінің белімшесімен жау шебіне жақын келіп, траншеяға батыл басып кірді де, кеңес әскерлерінің алға жылжуына кедергі жасап тұрған жау пулеметін жойды. Өз бөлімшесін Сапун тауының төбесіне бастап шығып, қызыл жалау тікті. Бабажанов бөлімшесі жаудың екі шабуылына тойтарыс берді. Осы ерлігі үшін Бабажановқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры  атағы берілді (24.3.1945). Ленин, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыс аяқталған соң Қазақстан КП ОК-нің партия мектебін бітірді (1947). Ұзынағаш ауданында тұрып, жұмыс істеді.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Иван Васильевич Бабин

**Бабин Иван Васильевич** (1849, Павлодар облысы Железин ауданы Железинка с. - 13.9.1944, Польша, Конты деревнясы) - екінші дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия кіші сержанты, бөлімше командирі. Орыс. 1941 жылдан Бабин 5-гвардиялық атты әскер полкі (1-Украина майданы 38- армия 1-гвардиялық атты әскер корпусы) кұрамында ұрыстарға қатысты. Ол Польшадағы Кросно қаласы маңындағы Конты деревнясында болған шайқаста ерлік көрсетті. Жаудың дзоттан атылған пулемет оғы бөлімшені алға жүргізбеді. Ол оқ-дәрісі мен гранатасы таусылған соң дзотқа жақындап, оны кеудесімен жапты. Осы ерлігі үшін Бабинге КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945) және Ленин орденімен марапатталды. Қаза тапқан жерге ескерткіш орнатылды. Павлодар қаласындағы Батырлар аллеясына Бабиннің барельефі салынған стелла орнатылды және туып-өскен Железинка селосындағы көшеге есімі берілді. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Григорий Афанасьевич Баздырев

**Григорий Афанасьевич Баздырев** (1907, Алтай өлкесі, Шипунов ауданы Комариха с. - 25.12.1971, Семей қаласы) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия старшинасы, гвардиялық саперлер бөлімшесінің командир). Орыс.

1928-30 ж. Қызыл армия қатарында борышын өтеген. 1941 ж. Кеңес әскері қатарына шақырылып, Қиыр Шығыста болды. Кіші командирлер мектебін бітірген соң 1942 ж. Ұлы Отан соғысы майданына жіберілді. 7-гвардиялық механизацияланған бригадасы (Сталинград майданы, 47-армия, 3-гвардиялық механизацияланған корпус) инженер-миналық ротасының саперлік бөлімінде ұрыстарға қатысты. Баздырев 1943 ж. қыркүйек айында Украинадағы Черкассы облысы Канев ауданы Селище с. маңында Днепр өзенінен өтіп, жау плацдармына мина қойды. Оның қойған миналарынан жаудың 5 танкісі жарылды.

КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (3.6.1944). «Қызыл Жұлдыз», 2-дәрежелі Оган соғысы ордендері мен медальдардың иегері.

1945 ж. соғыс аяқталған соң Семей қаласында тұрып, ағаш өңдеу комб-нда жұмыс істеді.

## Дереккөздер

Санат:Сталинградты қорғағаны үшін медалінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Ағаш сырық

**Ағаш сырық** - жуандығы баланың білегіндей, таяқтан ұзындау, жеңіл ағаш. Оны тал, қайың сияқты берік ағаштан жасайды. Еңбек адамы түрлі шаруашылық қарекетке қолданылған: қия асудан өткенде таянып жүруге, судан еткенде тереңдігін өлшеу, жаңа қатқан мұз үстінен және құй батпақпен жүргенде сақтық үшін ұстайды. Кейде сырықты иыққа ауырлау жүкті көтергенде іліп алып жүруге қолданады. Әулие адамның зиратының басына желкен сияқты ұзын ағаш сырықтарды шаншып (бойына шүберек, дыбыс шығаратын қаңылтыр т.б. байлап) қояды. Киіз үйдің биіктігінен өте ұзын сырықпен жаңбырлы күндері түндікті тіреуге, қаза болған кезде ұшына мата байлап белгі беру үшін қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Ағаш кептіру

**Ағаш кептіру** — кәделік ағаштың ылғалы азайып, әбден кеткенше баптап құрғатады. Әуелі, ағашты қабығымен сұлатқан соң көлеңкеде біраз уақыт бойы кептіреді. Күн көзі ағашқа тура түссе, ағаш жарылып, іске жарамсыз болып қалады. Егер ағаш діңінің қалыңдығы сынық сүйемдей болса, құрғақ лапастың астына түп жағын жоғары қарата тігінен тұрғызып қойып кептіреді. Көлденең кесіндісіне сыр жағып, кесілген жерінен бір-екі елідей шегіне сымтемірмен буып, бұрап қояды. Ылғал ағаштың қабығын аршып, өн-бойын тұтас сиырдың жапасымен сылап, көлеңке жерде кептірген немесе қабығы аршылған ағаш діңін көңнің арасына көміп құрғататын тәсіл де болған. Сол сияқты қазақ шеберлері ағаш дайындамаларды құрғақ құм, топырақ, ағаш үгіндісі мен құрғақ жапыраққа көміп қойып кептіреді. Байырғы
шеберлер ағаш неғұрлым ұзақ кептірілсе, соғұрлым сапасы жоғары болады деп есептеген. Қабығын ағаш орақпен сыдырып алып тастаған ағаш шырышты, тайғанақ болады. 

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Баллистикалық ракета

нобай|Әлемдегі ең қуатты баллистикалық зымыран Р-36 "Воевода"
**Баллистикалық зымыран** — зымырандық қару түрі.  

Ұшу көбiнесе баллистикалық траектория бойынша жасайды, демек, басқарылмайтын қозғалыста болады. Керек жылдамдық және ұшудын бағытын, зымыранның ұшуын басқару жүйесiмен ұшуды белсендi бөлiмшеде баллистикалық зымырандарға хабарлайды. Пайдалы жүктеме болып табылатын зымырандар, жауынгерлiк бөлiк жолдың қалдықтың қозғаушысының ажыратуларынан кейiн, баллистикалық траектория бойынша жылжиды. Ұшу қашықтығы 500 км ден 18000 км ге дейін. Ядролық қаруды тасымалдай алады.
нобай|Ресейлік жылжымалы баллистикалық зымыран кешені "Тополь-М" (жылдамдығы 7,3 км/сек)

Баллистикалық зымырандар әртүрлі ұшыру қондырғыларынан ұшырылуы мүмкін: стационарлық - шахталардан немесе  жылжымалы - доңғалақты немесе бақыланатын шасси, әуе кемесі, кемелер және суасты қайықтарынан.Қолдану саласына сәйкес баллистикалық зымырандар стратегиялық және тактикалық болып бөлінеді. Зымырандардың ұшу қашықтығына сәйкес бөлінуін жиі кездестіруге болады, дегенмен зымырандардың жалпы қабылданған стандартты жіктемесі жоқ. Әр түрлі штаттар мен үкіметтік емес сарапшылар зымырандар полигондарының әр түрлі жіктеулерін қолданады. Міне, аралық және қысқа қашықтықтағы зымырандарды жою туралы шартта қабылданған жіктеу:Қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымырандар (500-ден 1000 шақырымға дейін). Орта қашықтықтағы баллистикалық зымырандар (1000 - 5500 шақырым). Құрлықаралық баллистикалық зымырандар (5500 шақырымнан астам).Құрлықаралық және орта қашықтықтағы зымырандар стратегиялық зымырандар ретінде жиі қолданылады және ядролық оқтұмсықтармен жабдықталған. Олардың артықшылығы - олардың қысқа келу уақыты (жарты сағаттан аз континентаралық қашықтықта) және соғұрлым жоғары жылдамдыққа ие, бұл қазіргі заманғы зымыранға қарсы қорғаныс жүйесімен де оларды жоюды қиындатады.

Вернер фон Браун тобының жұмысы немістерге V-2 (V2) баллистикалық зымыранын өндіруге қажетті технологиялардың толық циклын жасауға және игеруге мүмкіндік берді, бұл әлемдегі алғашқы жаппай шығарылған жауынгерлік баллистикалық зымыранға (BR) ғана емес,, сонымен бірге бірінші рет ұрыста қолдана алды (8 қыркүйек 1944 ж.). Кейіннен V-2 (V2) КСРО-да да, АҚШ-та да осы салада көшбасшы болған халықтық мақсаттағы және әскери баллистикалық зымырандармен ұшыру техникасын дамытудың бастапқы нүктесі және негізі болды.

## Дереккөздер

Санат:Баллистикалық зымырандар
Балта руы

**Балта** - қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Орта жүздегі керей тайпасынан тарайды. Балта руы Қарасары, Қаратал, Байқожа, Мұраталы, Құрманқұл, Мырза, Иранбақ, Айтқұл, Жәдік, Нашан, Көрікті, Ақбалық, Жолбарыс, Жайылған, Барғана аталарына таратылады. Осы рудан Баржақы, Тұрсынбай, Нашан, Итіке сияқты батырлары шыққан. Ұраны - Ошыбай, таңбасы - ашамай. 
## Тұлғалар
* Балта Танашұлы
## Дереккөздер


Санат:Қазақ рулары
Мансфельд (аудан)

**Мансфельд** () - Германия жеріндегі аудан. Аудан орталы?ы - Лютерштадт-Айслебен қаласы. Аудан Бавария жеріне қарайды. Төменгі Баварияиа бағынышты. Жер аумағы 1.348,07 шаршы км.  Тұрғыны  100 191  адам. Тығыздығы 133 адам/шаршы км. Ресми коды- 15 2 60.

Аудан 59 қауымға бөлінеді.

## Қалалар және қауымдар
# Мансфельд (8 949)
;Қауымдастық бірлестігі
;Басқару Гербштедт
# Аугсдорф (612)
# Бургсдорф (214)
# Фрайст (383)
# Фридебург (530)
# Фридебургерхютте (268)
# Гербштедт (3 096)
# Хайлигенталь (829)
# Хюбиц (375)
# Илевиц (352)
# Клостермансфельд (2 772)
# Роттельсдорф (339)
# Зирслебен (1 585)
# Вельфесхольц (221)
# Цабенштедт (248)
;Басқару Хетштедт
# Хетштедт (15 855)
# Риттероде (343)
# Вальбек (953)
;Басқару Лютерштадт-Айслебен
# Бишофроде (731)
# Хедерслебен (1 003)
# Лютерштадт-Айслебен (24 552)
# Остерхаузен (1 072)
# Шмальцероде (288)
;Басқару Мансфельдер-Грунд-Хельбра
# Альсдорф (1 905)
# Бендорф (2 501)
# Борнштедт (957)
# Хельбра (4 683)
# Хергисдорф (1 849)
# Виммельбург (1 377)
;Басқару Зеегебит-Мансфельдер-Ланд
# Амсдорф (536)
# Азелебен (550)
# Дедерштедт (461)
# Эрдеборн (1 095)
# Хорнбург (372)
# Люттхендорф (649)
# Неаузен (279)
# Рёблинген-ам-Зее (3 132)
# Зеебург (614)
# Штедтен (1 088)
# Ванслебен-ам-Зее (1 816)
;Басқару Виппер-Айне
# Аббероде (386)
# Альтероде (515)
# Арнштедт (601)
# Брауншвенде (609)
# Бройнроде (503)
# Фрисдорф (365)
# Грайфенхаген (277)
# Харкероде (338)
# Хермероде (128)
# Мольмерсвенде (259)
# Квенштедт (871)
# Рицгероде (90)
# Зандерслебен (2 042)
# Штангероде (376)
# Зильда (525)
# Ульцигероде (186)
# Вельбслебен (760)
# Видерштедт (1 129)
# Випра (1 612)

## Сілтемелер
* www.mansfelderland.de Официальная страница

Санат: Саксония-Анхальт аудандары
Алояров Марат Ягофарович

**Алояров Марат Ягофарович** (25.12.1942, Атырау қ-сы.), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. Волгоградтағы жаттықтырушы жоғары мектебін бітірген. Орал қаласында балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде, көгалдағы хоккейден Оралдың "Уралочка" командасының жаттықтырушысы болып жүмыс істеді. Халықар. Кубогінің иегерлері (1985-Бразилия, КСРО қүрама командасының сапында) ХДСШ-і Т. Кунцованы, Е. Бержнаяны, Е. Пастухованы дайындады. Ол жаттықтырған "Уралочка" командасы 1-топта РФ-ның ч-ны атанды.

## Дереккөздер


Санат:КСРО көгалдағы хоккей жаттықтырушылары
Балта, қару

**Балта, қару** - ежелгі соғыс құралдарының бірі. Көшпелі халықтарда балта соғыс қаруы ретінде өте ерте заманнан (б.з.б. 1-мың жылдықтан) қолданыла бастады. 10 ғасырдағы көне түркі ескерткіштері «Алтын аруқта», «Құтты білікте» балта соғыс құралдарының бірі болғандығы айтылады. Балтаның басы металдан, ал сабы мыңты ағаштан жасалады. Б.з.б. 5-3 ғасырлардағы сақтар балтаны қоладан (кейін темірден, болаттан) құйып, сол замандағы діни нанымдарға сәйкес ою-өрнекпен әшекейлейтін болған. Балтаның шабуға арналған жалпақ жағы - жалманы, өткір қыры - жүзі, жалманға қарсы жағы - шүйдесі, сап кигізілетін ойығы - ұңғысы, сап пен ұңғының түйіскен тұсы - сағағы деп аталады. Кейбір көне дәуір балталарының шүйдесі балға табаны түрінде немесе істік етіп жасалынған. Бұл оны кез келген іске пайдалануга мүмкіндік берген. Жалманы енді, жарты ай түріндегі ұзын сапты айбалта ең мықты, ыңғайлы қару деп есептелінген. Балтаның басы сабынан шығып кетпес үшін, бір ұшы қайырылған ұзын темір сыналарды сап пен ұңғының арасына қағып, оның тесігі бар екінші ұшын сапқа шегелейді. Кейбір балталардың сабын терімен қаптап, не темірмен, күміспен құрсаулайды. Балта сабының ұстайтын жағына білекке ілетін қайыс бүлдірге тағылады. Жауынгерлік балталар: *қысқа сапты (40-45 см), орташа сапты (75-90 см), ұзын сапты (180 см)* болып келеді. Қолдануға қолайлы - орташа сапты балтаны белбеуге қыстырып, жорықта ердің қапталына бекітіп, тақымға басып жүреді. Халық ауыз әдебиетінде балтаның *«ақ балта», «көк балта», «ала балта»* деген атаулары кездеседі. «Тебінгінің астынан, Ала балта суырысып, Тепсінісіп келгенде, Тең атаның ұлы едім» (Шалкиіз жырау). Қазақтар балтаны әскери қару ретінде 20 ғасырға дейін ұстанды. Тұрмыста еңбек құралы ретінде колданылатын балта түрлері ақ балта, шот балта, шой балта, қуыс балта, балға балта, т.б. деп аталады. Олар жару, шабу, қию, ою, үңгу, жону, т.б. жұмыстарға колданылады. Балтаны киіз не былғарыдан жасалған балтақапта сақтайды. 

## Дереккөздер


Санат: Әскери іс
Ағаш шелек

**Ағаш шелек** - ағаштан ойып жасалған, ақ тағам, сусын, су сақтауға және тасуға қолданылатын ыдыс түрі.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Иманғали Тәукешұлы Балтабанов

**Иманғали Тәукешұлы Балтабанов (Білтабанов)** (10.04.1925 – 26.02.1945) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1945). 

## Өмірбаяны
1925 жылы Ақтөбе облысы Қобда ауданы Қосөткел ауылында туған. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін малшылар бригадасында, «Ударник» ұжымшарында трактор жүргізуші болып жұмыс істеді. 1943 жылы Қобда ауданы әскери комиссариатынан әскер қатарына шақырылды. Пулеметшілер курсын бітіргеннен кейін Ленинград түбіне жіберілді. 1945 жылы 25 қаңтарда Оппельн қ. (қазіргі Ополе қаласы, Польша) тұсында Одер өзенінен өтіп, арғы жағалаудағы Одерфельддер үшін болған ұрыста пулеметімен жаудың 58 солдаты мен офицерін жойған. Осы ұрыста жау дзотынан атылған оқ Кеңес әскерлерін жер бауырлап жатуға мәжбүр етті. Балтабанов жараланғанына қарамастан жау дзотына қарай гранатаны амбразураға лақтырып, ерлікпен қаза тапты.

## Марапаттары
Балтабановқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945). Ол Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталды. Ополе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 28 шақырым жердегі Флосте деревнясында жерленді. Туған ауылындағы көшеге Балтабанов есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Адай сырға

**Адай сырға** - сопақ, ұзын келген, жіп байлап шашқа бекітілетін немесе құлаққа ілетін сырға түрі. Мұның сабақ, аяқсыз сабақ, аяқты сабақ деп аталатын түрлері де кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Ардальон Вениаминович Баранов

**Ардальон Вениаминович Баранов** (28.3.1922, Ресей, Новгород облысы Выкса ауданы - 20.5.1971, Қарағанды облысы Жезқазған қаласы) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, минометшілер батальоны командирі. 1942 жылдың басында өз еркімен майданға алынып, Сталинград түбінде, Беларусь, Польша елдерінде шайқастарга қатысты.  Потсдам жанындағы Врицен қаласы (Германия, Берлин қаласының батыс жағы) үшін болған шайқаста ерекше козге түсті. Оның батареясы шабуылдап келе жатқан жаяу әскер бөлімшелеріне жол ашып, жаудың әскери техникасы мен жауынгерлерін үлкен шығынға үшыратты. Осы ерлігі үшін Барановқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры  атағы берілді (31.5.1945). Баранов соғысты Берлинде аяқтады. Ленин, Қызыл Ту, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. Соғыстан кейін он жылға жуық Кеңес әскері қатарында болды. Запасқа шыққан соң Тараз қаласында тұрып, «Жамбыл былғары аяқ киім» бірлестігінде инженер және Азаматтық қорғаныс штабының бастығы болып жұмыс істеді. Баранов тұрған үйге мемориалдық тақта орнатылған.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Адай жүзік

**Адай жүзік** - екі, үш, тіпті терт саусаққа бірден киетін, үстіңгі беті тұтас, дөңгелек болып келген зергерлік бұйым, төрт саусақты түгел жауып тұратын көлемі үлкен және салмақты тас қондырылган жүзіктің ерекше түрі. 

Кіші жүздің адай руының арасында кең таралуына байланысты ел арасында осылай атау қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Зергерлік
Санат:Қазақ мәдениеті