Гайана демографиясы

**Гайана халқы** (гайандықтар) алты негізгі этникалық топтардан тұрады: америкалықтар, африкалықтар, үндістер, еуропалықтар, португалдар және қытайлар. Тұрғындардың тоқсан пайызы жағалаудағы жазықтарда тұрады, онда тұрғындардың тығыздығы 1 шаршы километрге 115 адамнан асады. Гайанадағы халықтың тығыздығын тұтас алғанда әдетте төмен: бір шаршы километрге төрт адамнан келеді.

Гайанаға әлі күнге дейін Британ мәдениеті, сонымен қатар Америка Құрама Штаттары, Еуропа, Африка, Ислам әлемі, Шығыс, Оңтүстік Азия, Латын Америкасы және көршілес Венесуэла мен Бразилия елдерінің мәдениеттері әсер етеді.

## Халқы
2019 жылға арналған "Әлемдік халықтың болашағы"  қайта қарауға сәйкес [2] [3] , 2018 жылы халықтың жалпы саны 779 006 адамды құрады. 2010 жылы 15 жасқа дейінгі балалардың үлесі 33,6%, 15 жастан 65 жасқа дейінгі 62,1%, ал 4,3% 65 жас және асқандар болды.

### Халықтың құрылымы

Халықтың құрылымы (01.01.2010 ж.)

### Жас құрылымы

*0-14 жас: 35,6% (ерлер 135 629; әйелдер 131 518; барлығы 267 146);
*15–64 жас: 60,2% (ерлер 226 058; әйелдер 226 551; барлығы 452 609)
*65 жас, одан жоғары: 4,2% (ерлер 14 347; әйелдер 17,120; барлығы 31,467). ) (2002 жылғы халық санағы) 

## Өмірлік статистика
Біріккен Ұлттар Ұйымының халықты қоныстандыру департаменті Гайана демографиялық статистикасының келесі бағалауларын дайындады.

### Туу және босану
Туудың жалпы коэффициенті (TFR) және туу коэффициенті (CBR):

## Этникалық топтар

Гайана халқы қазіргі кезде нәсілдік және этникалық негізде, Үндістаннан, Африкадан, Еуропадан және Қытайдан шыққан этникалық топтар, сондай-ақ байырғы халықтардан тұрады.

Ең үлкен этникалық топ - 2012 жылғы халық санағы бойынша афро-гаяндар, африка құлдарының ұрпақтары, олар халықтың 39,8% құрайды. Одан кейін Үндістаннан келген жалдамалы жұмысшылардың ұрпағы  үнді-гайандар, олар 29,3 құрайды. Аралас некелері бар гайандар 19,9% құрайды, ал байырғы халықтар (жергілікті үнділер деп аталады) 10,5% құрайды. Жергілікті халықтардың қатарына Араваки, Вай-Вай, Карибтер, Акавайо, Арекуна, Патамона, Вапиксан, Макаши және Варао кіреді.Ең үлкен екі топ - индо-гайандар және афро-гайандар біраз нәсілдік шиеленісті бастан кешірді.

Үнді-гайандықтардың көпшілігі Бихари, Уттар-Прадеш және Бенгалия сияқты аудандардан келген мигранттар. 
2002 жылғы санақ кезінде екі негізгі топтың халықтарының үлесі төмендегені байқалды. Индогайяналықтар 1980 жылғы санақта жалпы халық санының 51,9%- ын құрады, бірақ 1991 жылға қарай бұл көрсеткіш 48,6%- ға дейін, содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 43,5%- ға дейін төмендеді. Афро-Гайаналықтар саны бірінші кезеңде (1980 және 1991 жылдар) 30,8%- дан 32,3%- ға дейін артты , содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 30,2%- ға дейін азайды. Халықтың жалпы санының аздаған өсуі кезінде екі ірі топтың үлесінің төмендеуі жергілікті үндіс топтарының үлесінің салыстырмалы ұлғаюына алып келді. 1991-2002 жылдар аралығында үндістердің саны 22 097 адамға өсті.
Қытайлықтар және португалдықтар шамамен 0,5% құрайды.

## Тілі
Ағылшын тілі Гайананың ресми тілі болып табылады, бұл ресми тіл ағылшын болып табылатын Оңтүстік Американың жалғыз елі.

Гайана креолы (африкалық және / немесе шығыс үнді синтаксисімен ағылшынша креол) Гайанада кеңінен таралған.

Көптеген жергілікті тілдерде сонымен қатар халықтың аз бөлігі сөйлейді. Оларға Карибтер, мысалы Макуши, Акавайо және Вай-Вай, Араваки (немесе Локоно) және Вапишана сияқты аравак тілдерінде сөйлейді.

Басқа ауызекі тілдерге қытай, гайандық хиндустани (хинди-урду) және тамил кіреді. 

### Екінші және үшінші тілдер

Португал тілі Гайанада, әсіресе елдің оңтүстігінде, Бразилиямен шектесетін жерде екінші тіл ретінде жиі қолданыла бастады. Нидерланд және француз тілдерін көрші Француз Гвиана мен Суринамға жиі баратындар айтады. Француз тілі орта мектептерде испан тілімен қатар шет тілі ретінде де кеңінен оқытылады. Испан тілін азшылық екінші тіл ретінде қолданады. Әдетте испан тілін Венесуэла қонақтары мен тұрғындары айтады.

## Дереккөздер

Санат:Гайана демографиясы