open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қос бейіт кесенесі

**Қос бейіт кесенесі** — Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Терісаққан ауылының маңында орналасқан.

## Аңыз
Қос бейіттің маңайын өз
заманында көпшілікке әмірі жүріп тұрған, бай адам
жайлайтын болған екен. Байдың ай десе аузы, күн
десе көзі бар бойжеткен қызы болған деседі. Байдың
мыңғырған жылқысын барымташыларға бермей, итқұсқа жем қылмай, қалған жылқышыға бас-көз болып
жүретін бір мықты жігіт болыпты. Сол жігіт байдың
жан дегенде жалғыз қызына ғашық болады, қыз да
жігітті ұнатып қалады. Жігіт араға жеңгелерін салып,
қызбен кездесіп сөз байласады. «Ел құлағы елу» дегендей, бұл хабар қыз әкесіне де жетеді. Өз есігінде
жалданып жүрген кедей жігітке қыз беруді өзіне ар
санаған бай қолшоқпарларына бұйырып, жылқышы
жігітті өлесі қылдырып соққыға жығады. Жігіт жақын
бір жамағайының үйінде төсек тартып жатып, қызды
алып қашуды мақсат қылады. Ақыры соққыдан жазылып, есін жиған жігіт ат баптап, уәделескен уақытта
бай қызын алып қашады. Сөйтсе, бай жігітті аңдытып
қойған екен. Сақ отырған бір топ адам екі жасты қуғындап береді. Астындағы аттары қанша жүйрік болса да
көп адам жабыла қуып, ұстауға айналады. Бұл көктемгі
қар суы еріп, Терісаққан өзенінің тасып жатқан уақыты екен. Қуғыншылар ұстауға таяп қалған соң, екі жас
амалсыздан ат-матымен өзенге қойып кеп кетсе керек.
Былайғы кезде беті ғана жыбырлап, шым-шымдап ағатын Терісаққан көктем сала буырқана тулап, арындап
ағатын болса керек, қос ғашықты ағызып ала жөнеледі.
Қатты ызаға бой алдырып, қуып келе жатса да қызының ажал тырнағына ілінерін білген бай екі жасты
құтқаруға қанша тырысқанымен долы өзен шыр айналдырып, тереңіне тартып кетеді. Жалғыз қызынан айырылған бай өзінің тым қатты кеткеніне өкініп, тірісінде
қосылмаған екі жасты жер қойнына қатар жерлейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Ақмола облысы тарих және мәдениет ескерткіштері
(1093) Фреда

**(1093) Фреда** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 15 маусымда В. П. Жеховский Алжир обсерваториясында ашты.

Франция инженері Фред Превосттың құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1094) Сиберия

**(1094) Сиберия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1926 жылы 12 ақпанда Сергей Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ресейдің Сібір географиялық аймағы құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 1094.png
Орбита астероида 1094 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1096) Ройнерта

**(1096) Ройнерта** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1928 жылы 21 шілдеде Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Оңтүстік Африкада істеген инженер Теодор Ройнерт атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1099) Фигнерия

**(1099) Фигнерия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1928 жылы 13 қыркүйекте Г. Н. Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Революционер Вера Фигнер құрметіне орай аталды.


1099_Figneria_01.03.2015_flat_view.png
1099_Figneria_01.03.2015_general_view.png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
Рания аль-Абдалла

**Рания аль-Абдалла** (, , туған есімі **Рания Файсал аль-Яссин**, ) — Иордания патшайымы,  патша Абдалла II-нің әйелі.

## Өмірбаяны
Болашақ патшайым Кувейтте, палестиналықтардың отбасында дүниеге келген. Рания оқуын шетелдік мекемелерде жалғастырды: кувейттік *New English School* мектебінде оқып, кейін іскерлік әкімшілік саласында Каирдегі Америка университетінің дипломын алды. 

Тоқсаныншы жылдардың басында Кувейт ирактардың басқыншылығынан босап шыққан кезде, Ранияның отбасы басқыншылармен сыбайласқан деп айыпталғандықтан, Кувейттен Иорданияға қашуға мәжбүр болды.

Apple компаниясының Иорданиядағы кеңсесінде жоғары лауазымға тағайындалмағаннан кейін, Рания Аммандағы Абдалла патшаның әпкесі мен күйеу баласына тиесілі Citibank кеңсесіне көшіп, 1993 жылдың көктемінде ханзадамен кездесті. 1993 жылдың 10 маусымында екеуі үйлену тойын атап өтті. Рания патша Хүсейннің өліміне байланысты үш айлық ресми аза тұтудан кейін патшайым атағын алды. Әкесінің екінші әйелі Муна ханшайымның ұлы Абдалла тақ мұрагері болып жарияланды.

## Қоғамдық және мемлекеттік қызметі
1995 жылы құрылған "Иорданиялық фонд" үкіметтік емес ұйымының басшысы ретінде патшайым әйелдерге елдің экономикасына атсалысуға және жаңа компанияларды ашуға көмектеседі.

Рания халықаралық саясатқа белсенді қатысып, палестиналық қауымдастықты қорғайды.

## Отбасы
Балалары
* Хүсейн (тақ мұрагері)
* Иман 
* Сальма 
* Хашим 

## Сілтемелер
* Официальный сайт 
* 
*
Баласары

**Баласары** () — Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданы, Покровка айыл аймағы құрамындағы айыл.

## Халқы
2009 жылы айылда 1865 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы елді мекендері
Сөгет

* Сөгет — Жалалабат облысы Ақсы ауданындағы айыл.
* Сөгет — Талас облысы Манас ауданындағы айыл.
Покровка айыл аймағы

**Семетей айыл аймағы** () ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Семетей, Баласары, Жайылған, Қараарша, Сөгет айылдары кіреді. Орталығы ― Семетей айылы.

## Халқы
2009 жылы айыл аймағында 11595 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы айыл аймақтары
Дьюла (халық)

**Дьюла** (д*иула*, *джула*, өз атауы: *jula*) — Кот-д’Ивуардағы және Буркина-Фасоның батысындағы мандин халықтарының жалпы атауы (марк-дафин мен болоннан басқа).
Жалпы саны 2,2 млн. адам. Кот-д'Ивуардағы саны 2 миллион адам. (2007 жылғы бағалау), Буркина-Фасода – 245 мың адам, 76 мың адам Малидің оңтүстігінде, 22 мың адам - Ганада тұрады.

## Тілі
Олар дьюла тілінде сөйлейді. Дюла мәдениеті мен тілі жағынан манинка, бамана, марк-дафин, мандинкаға жақын. XIII-XV ғасырларда дьюла тілі Батыс Африка саудагерлерінің қарым-қатынасы үшін маңызды болды. Кот-д'Ивуарда дьюла тілінің 22 диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Дьюла XIII ғасырдан бері негізінен мұсылман болып келеді (сүнниттік мұсылмандар). Ауылдық жерлердегі көптеген адамдар исламдық нанымдарды исламға дейінгі белгілі бір анимистік дәстүрлермен біріктіреді.

## Тарихы
XIV—XV ғасырларда Дюла Кот-д'Ивуарға, Буркина-Фасоға және Батыс Ганаға, XVII ғасырдан бастап Конгоға баратын сауда жолдарының бойында шағын топтарға қоныстанды.
XIX ғасырда Қара Вольтаның батысындағы аудандарда олар саяси басымдыққа қол жеткізді.

## Кәсібі
Қала тұрғындары - көпестер мен қолөнершілер (тоқымашылық, зергерлік, керамика, ұсталықпен айналысады).
Одиенна, Туба, Сегела Дьула департаменттерінде - егіншілік (күріш, құмай, тары, жержаңғақ, тәтті картоп), сату үшін ірі қара мал ұстайды.

## Өмір салты
Дюла қоғамында «ықпалды» және «төменгі» касталар бар. Соңғыларына нуму (ұсталар, құмырашылар), гриоттар (әңгіме айту шеберлері), финалар (мұсылман дәстүрінің білгірлері), гаранкалар (тері илеушілер) жатады. Бір рулық (дьаму), ортақ тотемдік тыйымдары бар үлкен туысқан қауымдастықтармен сипатталады. Неке патрилокальды, көп әйелділік кең таралған. Ауызша дәстүрге бай: эпикалық әңгімелер, әндер, т.б. .

Елді мекендері жинақы. Тұрғын үйлері саманнан салынған тік бұрышты, төбесі жалпақ.

Ерлер киімі – кең туника тәрізді жейде және кең шалбар, әйелдердікі – ұзын тігілген белдемше, түрлі-түсті жемпір, бас орамал.

Негізгі тағамдары - қайнатылған күріш немесе ет немесе көкөніс соусы мен дәмдеуіштер қосылған маниок ұнынан жасалған қою ботқа.

## Дереккөздер

 
Санат:Кот-д’Ивуар халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Санат:Мали халықтары
Санат:Гана халықтары
Ине (1988)

**Ине** () — 1988 жылы «Қазақфильм» киностудиясында режиссер Рашид Нұғыманов түсірген кеңестік көркем фильм. Бұл режиссердің алғашқы толықметражды режиссерлік жұмысы. Сценарий авторлары — Александр Баранов пен Бақыт Қилыбаев.

Фильмнің тұсаукесері 1988 жылы 16 қыркүйекте Алматыда және 1989 жылы ақпанда Мәскеуде өтті. Басты рөлдерді рок-музыканттар — Виктор Цой («Кино») және Петр Мамонов («Му дыбыстары») сомдады, олар үшін бұл фильм дебют болды. Фильмдегі актерлердің көпшілігі шын мәнінде өздерін ойнады, өйткені олардың есімдері де, кейіпкерлерінің есімдері де бірдей болды.

Картина 1989 жылы кеңестік кинопрокаттың көшбасшысы болды, ал Виктор Цой, «Советский экран» журналы бойынша, сол жылдың ең жақсы актері деп танылды. Ресейлік киносыншы Александр Павлов бұл фильмді дүниежүзілік кинематографияның 120 мінәжаттық фильмдерінің тізіміне қосып, мінәжаттық фильм деп санайды.

Фильмде КСРО-да алғаш рет Арал теңізінің қайғылы тағдыры тақырыбы қозғалды.

2010 жылы Рашид Нұғыманов жаңа музыкалық композициялар, графика қосып, соңын өзгертіп Иненің қайта құрастырылған және кеңейтілген нұсқасы болып табылатын Ине Remix фильмін түсірді.

## Желісі
Моро танысы Спартак (*Александр Баширов*) қарызға алған ақшасын қайтару үшін Алматыға келеді. Ол бейресми жолдастарымен кездесіп, «Спартакқа» келген екі рэкетирмен мәселені шешу арқылы беделге ие болады. Моро өзінің ескі досы Динада (*Марина Смирнова*) тұрақтайды. Оның мінез-құлқын, оғаш таныстарын бақылай отырып, ол оның нашақор болып кеткенін түсінеді.

Моро Динаны құрғап бара жатқан Арал теңізінің жанындағы жойылып бара жатқан ауылдағы үйіне апарады. Ол Динаның жасырын әкелген морфин ампулаларын тығып қояды, денесі «сынудан» өткен соң қыз есін жинайды. Моро мен Дина теңіз жағасына барып, шексіз шөлге тап болады.

Үш адам Мороны көшеде тоқтатып, шетке шығып, бүкіл банда күтіп тұрған жақта әңгімелесуді сұрайды. Моро ампулаларды қайтарудан бас тартады да, төбелесте бүкіл топты жеңеді. Үйге келген Моро Динаның қолындағы резеңке сақинаны тағы байқайды - қыз қайтадан есірткі қабылдауды бастаған. Моро және оның адамдары хирург Артурға келеді: алдымен ол өзін суға батып жібермекші болады, бірақ кейін ол Мороға Динаға нашақорлықтан арылуға көмектесуге тырыспақшы екендігін сендіреді. Сөзін аяқтағаннан кейін Артур Моро мен оның адамдарының жоғалып кеткенін байқады. Моро Динаны қайтадан теңізге алып кетеді. Сол жерден кетіп бара жатып, ампулаларды отқа лақтырады.

Қыстың кешінде елсіз саябақта өтіп бара жатқан адам Мородан темекі сұрап, оның асқазанына екі рет пышақ сұғып алады. Тізерлеп отырған Мороның артынан қарап тұрғанын байқаған өлтіруші саябаққа кіріп жоқ болып кетеді. Моро әрең тұрып, темекісін тұтатып, басқа жолмен кетіп қалады.

## Рөлдерде

## Өндірісі

## Дереккөздер

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО драма фильмдері
Санат:Арал теңізі
Санат:1988 жылғы фильмдер
Санат:1988 жылғы КСРО фильмдері
Загава

**Загава** (*кебади*, *мерида*, өз атауы: *бэри*)  — Судан мен Чад территориясындағы Ховар өзенінің алабында тұратын халық (барлығы 40 мыңға жуық адам).
Чадта – 30 мың адам, Судан – 10 мың адам тұрады.

## Тілі
Загава тілі (бери, бэри-аа, зорхау, зегау, мерида, кебади) нил-сахар макросемьясына, сахар отбасына жатады. Оның берти, бидеят сияқты бірнеше диалектілері бар. Араб тілі де қолданылады.

## Діні
Ислам Канем-Борноның мемлекеттік діні болды, бірақ бүгінде загаваның бір бөлігі ғана сүнниттік мұсылмандар (көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар). Тотемизм, ата-баба культі және табиғат күштері кең таралған.

## Кәсібі
Дәстүрлі шаруашылығы – көшпелі мал шаруашылығы (түйе шаруашылығы), Загаваның бір бөлігінде отырықшы суармалы егіншілікпен (арпа, бидай, көкөністер), құрма өсірумен ұштастырылған шалғайдағы мал шаруашылығы (қой, ешкі, есек). Көшпелі топтарда түйе бағу еркек кәсібі болып табылады. Жайылымдық және ауылшаруашылығы негізінен әйелдер кәсіпі болып табылады, дегенмен ерлер де жер өңдеуге қатысады.
Дәстүрлі қолөнер: былғары (былғарыдан жасалған сөмкелер), кілем тоқу, өру, мыс пен күмістен зергерлік бұйымдар жасау.

## Өмір салты
Көшпелілердің қоғамдық ұйымы рулық, құрылымы патриархалдық-генеологиялық байланыстарға негізделген. Отырықшы халықтардың ішінде рулық құрылым негізіндегі аумақтық, әлеуметтік туыстық, көршілік байланыстар басым.
Халық ауыз әдебиеті дамыған: этногенетикалық мифтер, алғашқы қоныстанушылар туралы аңыздар, ертегілер, мақал-мәтелдер, би, ән мен күй.

Көшпелілердің баспанасы – пальма жапырақтары немесе тері жамылғыларымен жабылған, қаңқасы ағаш сырықтары бар дөңгелек лашық, едені терілермен жабылған.
Отырықшы шаруалардың баспанасы төртбұрышты, қабырғалары қыш кірпіштен қаланған, төбесі тегіс, балшық.

Дәстүрлі киімдері мақтадан тігілген - кең жеңі бар ұзын кең көйлек (ерлер), ұзын кең көйлектер және орамал (әйелдер).

Көшпелі загаваның негізгі тағамы - өсімдік заттары қосылған ашытылған сүт, ал отырықшы загавада дәмдеуіштер, көкөністер, құрма және сүт қосылған ботқа.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Санат:Чад халықтары
Мамлют қорықшасы

**Мамлют** – 1974 жылы құрылған мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен қорықша республикалық маңызы бар қорық санатына ауыстырылған. Ауданы 52 400 гектарды құрайды. Құрылу мақсаты – сүтқоректілердің, суда жүзетін құстардың сирек түрлерін сақтау. 

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы жерінде орналасқан. Қорықшаның солтүстік шекарасы Щучье ауылынан басталып Студёное ауылы арқылы Лебёдки ауылына дейін жетеді. Шығысы – Лебедки ауылынан Беловка, Калугино, Краснознамённое ауылдары арқылы Петропавл – Мамлют тас жолына дейін жетеді. Оңтүстік шекарасы Петропавл – Мамлют жолымен Мамлютке дейін өтеді. Батыс шекарасы Мамлюттен Белое және Щучье ауылдарына дейінгі жолдың бойымен өтеді. 

## Фаунасы
Қорықша аумағында мекендейтін жануарлар мен құстар түрлері аз, олар: жабайы шошқа, бұлан, елік, түлкі, қоян, орман сусары, жанаттәрізді ит, күзен, сары күзен, борсық. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлер: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Ормандар мен көлдерінде ұя салатын құстар: қаз, үйрек, сұр тырна, үкі, жапалақ, аққұйрықты субүркіт, құтан, кекілік, құрлар, балықшы құстар, бірқазан. Қорғауға алынған жануарлар түрлері: кәдімгі құрбақа, жасыл құрбақа, сібір бақасы, секіргіш кесіртке, тірі туатын кесіртке, кәдімгі сарыбас жылан, дала сұр жыланы, ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, тиін, орман тышқаны, дала суыры, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, сутышқан.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы географиясы
Смирнов қорықшасы

**Смирнов** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1968 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің облыстық маңызы бар № 808 қаулысына сәйкес 10 жыл мерзімге құрылған. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен Смирнов қорықшасы республикалық маңызы бар қорықтар санатына мерзімсіз ауыстырылды. Ауданы – 240 000 га. Құрылу мақсаты - аңшылық жануарлар түрлерін сақтау және көбейту.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар, Аққайың, Есіл аудандары жерінде орналасқан. Жер бедері Есіл – Ертіс су алабының тегіс жазығымен және көлдер, батпақтар мен сортаңдар алып жатқан шағын ойпаңдармен сипатталады.

## Флорасы
Қорықша аумағындағы шағын ормандарда қайың, ішінара көктерек, талдар, жабайы итмұрын, далалық шие, сынғыш итшомырт өседі. Шөптесін өсімдіктер тобылғы түрлерінен, қазтабан, бүлдірген және т.б. бұталы түрлерден тұрады. Оңтүстік аймақтарын шөлді дала өсімдіктері – қау, бетеге, жусандар алып жатыр. Көлдер көп емес, бірақ Балықты, Жыланды сияқты т.б. үлкен көлдер бар. Көлдер маңындағы батпақтардың жалпы ауданы 2 мың гектарға жуық. Қорықша аумағындағы қорғауға алынған өсімдік түрлері: қарағай, қайың, көктерек, жабайы раушан, далалық шие, сынғыш итшомырт, бүлдірген, тобылғы, қызылбояу, сиырсілекей, жусан, қазтабан, қау, жебір, қазтамақ.

## Фаунасы
Қайың, көктерек алқаптарында жануарлардан бұлан, сібір елігі, жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, дала күзені, сары күзен, қара күзен, ақкіс, борсық, ондатр, құстардан бөдене, ақ кекілік, сұр кекілік, үйректер, қаздар, қасқалдақ, мамырқұс. Көрнекі түрлер: марал, ақмаңдайлы қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, шиқылдақ қаз, құр. Қызыл кітапқа енетін түрлер: орман сусары, сұр тырна, сұңқылдақ аққу, ақбас тырна. Көлдерде Қазақстанның Қызыл кітабына құстар: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғауға алынған түрлер:  ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы географиясы
Дуррес сұлулығы

thumb|300px|Мозаика
**«Дуррес сұлулығы»** () — полихроматикалық мозаиканың атауы, оның жасалуы б.з.б. IV ғасырға жатады (бұл оны Албанияда ашылған ең көне мозаика етеді). 9 м2 мозаика эллиптикалық пішінге ие, ол қара фонда гүлдермен (сүмбіл, лалагүл және қоңыраугүл) және басқа да өсімдік элементтерімен қоршалған әйел басын бейнелейді.

## Тарихы
Мозаика 1916 жылы Дурресте Бірінші дүниежүзілік соғыстың қызған шағында, қаланы Аустро-Мажарстан әскерлері басып алған кезде табылған. Әскери инженерлер бомба баспаналарының құрылысында жұмыс істеп жатқанда, Варос кварталында орналасқан ғимараттың астындағы 3,8 метр тереңдікте осы мозаикаға тап болды. Аустриялық археолог Камилло Прашникер 1918 жылы сәуірде мозаиканы зерттеп, оның суретін өзінің «Музакия және Малакастра: Орталық Албаниядағы археологиялық зерттеулер» (нем) мақаласына енгізіп, мозаиканы шедевр деп атады. (бұл мақала 1920 жылы Венада жарияланған).

Соғыс аяқталғаннан кейін «Дуррес сұлулығын» 1947 жылы археолог Вангель Точи жоғалтып, қайта ашты.. 1982 жылы мозаика Тиранадағы Ұлттық тарих мұражайының антикварлық экспонаттар залында қойылды, оны әлі күнге дейін көруге болады.

## Сипаттамасы
Мозаиканың ең кең жерінде ені шамамен 5,1 метр, ал ең тар жерінде 3 метрдей. Кескін өңделмеген боялған тастардан жасалған және әлі де жақсы күйде. Мозаика эллиндік және иллириялық мотивтердің үйлесімінің жарқын үлгісі болып табылады және стилистикалық тұрғыдан бір кездері Ежелгі Македонияның бір бөлігі болған Пелладан табылған сол кезеңдегі мозаикаға ұқсайды.

Мозаикадағы әйел портретіне қатысты кем дегенде екі теория бар. Тарихшы және археолог Мойкома Зеконың айтуынша, оның бейнесін Апулия мен Италияның оңтүстігінің басқа бөліктерінде табылған амфоралардағы суреттермен салыстыруға болады. Бұл болжам дұрыс болса, «Дуррес сұлуы» Крит құдайы Илитияның портреті. Археолог Африм Хоти мозаикада грек мифологиясындағы Артемида құдайының серігі Аура бейнеленген деп есептейді.

## Дереккөздер

Санат:Эллинизм өнері
Санат:Албаниядағы археология
Санат:Албания мәдениеті
Мрика

**Мрика** () — Лазар Силикидің албан либреттосына Пренк Якова жазған үш актілі опера. Төрт актілі түпнұсқа нұсқасының премьерасы Шкодрада 1958 жылы 1 желтоқсанда Мигиени театрында өтті.  Үш актіде өңделген нұсқасы алғаш рет 1959 жылы желтоқсанда Албанияның музыка және өнер академиясында Тиранада жұртшылыққа ұсынылды. Опера Якова мен Силики жасаған және 1952 жылы шілдеде алғаш рет Тиранада қойылған «Албания үстіндегі жарық» () екі көріністегі музыкалық пьесаға негізделген. Мрика бірінші албан операсы болып саналады.

«Мрики» операсының оқиғалары 1950 жылдары орын алады. Сюжет Мирдитадан шыққан қыздың және оның отбасының өміріне арналған. Мриканың «Күн батып кетті» ариясы (), лирикалық реңкте жазылған, ал екінші актіде ария О! C janë këto trazime композитор сахнаға, сөйлеу диалектісіне, киім-кешек пен дүниетанымға бейімдеген музыканың қалған бөлігінен де лирикалық және драмалық болуымен ерекшеленеді.

Төрт бөлімді нұсқаның алғашқы қойылымын режиссер Андреа Скангети және үш бөлімді Кристак Антониу басқарды. Шкодер қойылымында әншілер Леонард Деда, Тонин Дайя, Зеф Бека және Тонин Задея өнер көрсетті; Мрика рөлін театр сахнасында алғаш рет өнер көрсеткен сопрано Клотильд Чантоя сомдады. Автордың өзі жүргізген. Тиранадағы қойылымға Мария Края, Лук Катсай, Авни Мула, Ибрагим Тукики, Йоргжи Вело қатысты. Дирижер: Мұстафа Крантеа.

Операны жасағаны үшін Пренк Яков Еңбек орденімен және Республикалық сыйлықпен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Албания музыкасы
Санат:1958 жылғы опералар
Албан ұлттық киімі

нобай|Фустанелла
Албан ұлттық киімі бүкіл Албанияда, албан тілінде сөйлейтін аумақтарда және албан субэтникалық топтарында (мысалы, Италиядағы Арбереш, Грециядағы Арваниттер, Хорватиядағы Абанаси) дәстүрлі түрде киілетін 200-ден астам түрлі киімдерді қамтиды. Дәстүрлі киімдер тұратын аймаққа, әлеуметтік шығу тегіне, жасына және дініне байланысты әртүрлі болуы мүмкін.

Халық киімі 1950 жылдарға дейін Албанияда күнделікті өмірде кеңінен таралған. Кейін, әсіресе, жастар арасында батыстық үлгідегі киімдер ауыстырылды. Ал бүгінде кейбір қарттар күнделікті тұрмыста дәстүрлі киім киюді жалғастыруда. Бұл киімдерді әртүрлі фольклорлық топтар да киеді, қарапайым албандар арнайы мерекелерде дәстүрлі киім киюі мүмкін.

Албандық киім уақыт өте өзгерді. Бірнеше аймақтық түрлері дамыды. Сыртқы мәдени факторлар әсер етті, атап айтқанда, исламдану мен Османлы дәуірі киімге үлкен әсер етті. Албания тәуелсіздік алғаннан кейін батыс сәнінің әсері дәстүрлі киімдерге де әсер ете бастады.

## Әйелдер киімі
Албанияның таулы бөлігінде әйелдер жиегі кестеленген ұзын зығыр көйлек киген. Бұл жейдеге екі алжапқыш (фартук) кигізілген немесе кестемен безендірілген бір кішкентай. Албан тау әйелдерінің қысқа күртешелері алтын баулармен, аппликациялармен және шашақтармен безендірілген. Олардың гардеробында қоңырау тәрізді юбкалар да болды. Шкодер аймағында әйелдер мөлдір көйлектерін иықтарына қызыл ленталармен байлаған, ал көкірекше күміс тиындармен безендірілген. Албанияның солтүстігіндегі Мирдита аймағында белбеу жасына байланысты қылшықтармен безендірілген: қызыл киімді жас қыздар, қара киімді егде жастағы әйелдер. Зерчани аймағында әйелдер баумен кесілген жеңсіз көйлек киген. Қала тұрғындары мақтадан немесе жібектен жасалған гүл шоқтарын киді. Әйелдердің, сондай-ақ ерлердің сыртқы киімдері ұзын тербелетін джубба кафтан болды. Ол тығыз жүн матадан тігілген және гауһар тәрізді ою-өрнектермен кестеленген. Бас киімдердің ішінде орамалдар мен төсек жамылғылары кең тараған, олар аймаққа байланысты ерекшеленетін.

## Ерлер киімі
Ерлердің дәстүрлі киімі Албанияның оңтүстігінде кең таралған фустанелла юбкасы болды. Солтүстікте олар қара өрілген кестеленген ақ тар ұзын шалбар киген. Бұл шалбармен бірге ерлер жейде, жилет және жеңсіз күрте киді. Сондай-ақ түкті күртеше киетін сөмке тәрізді потур шалбарлар да болды. Бас киімдердің ішінен ерлер түрік фездерімен қатар жолақ тақия киген. Албандықтардың ұлттық бас киімі - кече.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа халықтарының ұлттық киімдері
Санат:Албания мәдениеті
Занде

**Занде** (өз атауы — *азанде*) — Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы және Орталық Африка Республикасы мен Суданның шекаралас аудандарындағы халық. Жалпы саны 3,5 млн. адам. Конго Демократиялық Республикасында – 2,5 млн., Суданда – 720 мың адам, Орталық Африка Республикасында – 300 мың адам.
Мбому, бандия, бил, бамбой, адио және т.б. әртүрлі этникалық топтарды біріктіреді.

## Тілі
Тілі – занде немесе азанда тілі.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды сақтанады.

## Тарихы
Занденің қалыптасуы XVIII—XIX ғасырларда әртекті халықты біріктіретін және амбому билеуші ​​​​Авунгара әулеті басқарған азанде рубасылар одағының құрамында басталды. Араб құл саудагерлерімен соғысқан.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, құмай, күнжіт, таро, маниок, жержаңғақ, қарбыз, тау күріш, банан), балық аулау, аң аулау, терушілік. Ауыл шаруашылығы жұмыстарының басым бөлігін әйелдер атқарады. Ер адамдар тазалық жұмыстарымен, балық аулаумен, үй салумен және т.б. айналысады. Дәстүрлі қолөнерден – ұсталық, піл сүйегінен өңдеу, ағаш ою, қыш, тоқымашылық дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйым ауыл және үлкен отбасы қауымдастығына негізделген. Музыкалық фольклор дамыған.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері – қабырғалары саз балшықпен сыланған және қызыл, қара және ақ әшекейлермен боялған, конус тәріздес шатыры бар лашықтар.

Дәстүрлі киімдері – ерлерге арналған белге таңылған мата, әйелдерге арналған жапырақ шоғы – еуропалық киімдерге алмастырылуда.

Азық-түліктері - өсімдік тектес тағамдар, термиттер, балық, етті сирек жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Судан халықтары
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары
Михайловка қорықшасы

**Михайловка** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1967 жылы – облыстық маңызы бар қорық ретінде 76,8 мың га аумақта 10 жыл мерзімге құрылған, 1977 жылы оның әрекет ету мерзімі 10 жылға ұзартылды. 1986 жылы мемлекеттік облыстық дәрежеден қолданылу мерзімі шектеусіз республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват болып өзгертілді. 2001 жылы қорықшаға республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват мәртебесі берілді. Құрылу мақсаты – аймақтағы аңшылық және кәсіптік жануарлар түрлерін, ең алдымен, таулы аңдарды сақтау.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қарабалық ауданында Михайлов ормандар мен жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесінің аумағында алты мемлекеттік орман саяжайының аумақтарында орналасқан (Кидралин – 12,4 мың га, Михайлов – 0,5 мың га, Карадум – 8,9 мың га, Байқадамов – 31,9 мың га, Николаев – 19,3 мың га, Кукан – 3,8 мың га.) Қорықша шекаралары жоғарыда аталған саяжайлардың шекараларымен өтеді. Қорық солтүстігінде Новотроицкий, Михайлов, Бөрлі, Қособа ауылдық округтерінің және Ресей Федерациясының жерлерімен, оңтүстігінде - ​​Лесной ауылдық округтерінің жерлерімен және Ресей Федерациясымен, шығысында – Михайлов, Бөрлі, Қарабалық ауылдық округтерінің жерлерімен, батысында – Боскөл, Өрнек, Қособа ауылдық округтерінің жерлерімен өтеді.

## Флорасы
Қорықша аумағында үлпілдек қайың, қотыр қайың, көктерек, бес аталық тал, бальзамды терек, сібір баққарағайы, кәдімгі қарағай, татар үйеңкісі, күлжапырақты үйеңкі, шаған; бұталардан – тобылғы, татар ұшқаты, далалық шие, сары қараған, шырғанақ; шөптесін өсімдіктерден – қау, қылқан селеу, шисабақ қоңырбас, құрғақ айрауық, шалғындық атқонақ, қияқ, ащы жусан, торсылдақ сылдыршөп, сарғылт құндызшөп, қызылбояу, кәдімгі мыңжапырақ және т.б.

## Фаунасы
Қорықша фаунасы алуан түрлі, сүтқоректілер: бұлан, сібір елігі, жабайы шошқа, қасқыр, қарсақ, сасық күзен, түлкі, орман сусары, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, кірпі, тышқан текті кемірушілер; құстардан: құр, ақ шіл, сұр шіл, қаз, аққу, үйрек түрлері, тырна, дегелек, көптеген торғай түрлері; бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, ұлу және жәндіктердің сан алуан түрлері мекендейді. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: орман сусары, бүркіт, қарақұс, сұр тырна, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, аққұйрықты субүркіт.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қостанай облысы географиясы
Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі

**Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі** () — Өзбекстан Республикасы Үкіметінің құрылымындағы денсаулық сақтауды басқарудың орталық мемлекеттік органы.

## Міндеттері
Өзінің қызметі бойынша Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетіне бағынады. Министрлiктiң қызметi басқа мемлекеттiк органдармен, оның iшiнде мемлекеттiк мекемелермен, Қарақалпақстан Республикасы, облыстар мен Ташкент қаласының атқарушы билiк органдарымен, сондай-ақ басқа да қоғамдық ұйымдармен бiрлесiп жүзеге асырылады.

Министрлік өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясы, заңдары, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің өзге де заңдары, Өзбекстан Республикасы Президентінің жарлықтары, Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетінің қаулылары мен бұйрықтары негізінде жүзеге асырады, басқа заңнамалық актілер сияқты.

Министрлiктiң құзыретi шегiнде шығарылатын нормативтiк құқықтық актiлердiң орындалуы Өзбекстан Республикасының аумағында орналасқан мемлекеттiк органдар, кәсiпорындар, мекемелер, ұйымдар және меншiк нысанына қарамастан барлық қоғамдық бiрлестiктер мен жеке тұлғалар үшiн мiндеттi. Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Қарақалпақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Ташкент қаласының облыстық және қалалық денсаулық сақтау басқармалары, олардың қалалық және аудандық бөлімшелері республикада денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай жүйесін құрайды.

## Денсаулық сақтау министрлері

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Денсаулық сақтау министрлігінің ресми сайты
* Денсаулық сақтау министрлігінің жаңалықтары 

Санат:Өзбекстан министрліктері
Санат:Денсаулық сақтау министрліктері
(14) Ирена

**(14) Ирена** — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1851 жылы 19 мамырда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған бейбітшілік құдайы құрметіне орай аталды.

Осы атауды Джон Гершель Лондонда бірінші Дүниежүзілік көрменің өткізілуіне байланысты ұсынды.

thumb|450px|center|Иренаның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(15) Эвномия

**(15) Эвномия** — Негізгі белдеудегі тасты астероидтардың (спектрдің S түрі) ішіндегі ең үлкені. Негізгі белдеудің жалпы массасының 1% жуығын қамтиды.

Оны 1851 жылы 29 шілдеде Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған оралардың бірі есімімен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(13) Эгерия

**(13) Эгерия** — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1850 жылы 2 қарашада Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты.

Астероид Ежелгі Рим мифтерінен белгілі болған нимфаның есімімен аталды. Атауды Нептунды ашқан астроном Урбен Леверье ұсынды.

Спектографиялық зерттеулерге қарағанда астероид массасының 10,5–11,5% суға тиесілі, бұл әдеттегі жағдайдан анағұрлым көп.

13 Egeria orbit on 01 Jan 2009.png
Орбита астероида 13 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Двинск-Печорск су алабы өңірі

## Двинско-Печорск су алабы

**Двинско-Печорск су алабы**- Ресейдің 20 бассейндік округінің бірі (Су кодексінің 28-бабына сәйкес).

2006 жылы су объектілерін (өзен бассейндері мен Ақ және Баренц теңіздерінің ілеспе жер асты су қоймалары) (ішкі теңіз сулары мен Ресей Федерациясының іргелес аумақтық теңізі шегінде) пайдалану мен қорғаудың арнайы аймағын белгілеу мақсатында пайда болды.

## Дереккөз
Зарамо

**Зарамо** (*вазарамо*, *дзаламо*, *сагара*) — Танзаниядағы банту тобының халқы. Олар Руфиджи, Руву, Вами өзендерінің төменгі ағысында, Морогоро қаласының маңында және одан әрі мұхит жағалауына дейін тұрады.
Жалпы саны 1,4 млн. адам.

## Тілі
Тілі кизарамо тілі (кидзаламо).

## Діні
Негізінен - сүнниттік мұсылмандар,  бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады (анимизм, ата-бабалар культі мен табиғат күштері).

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, күріш, бұршақ дақылдары, маниок, маниок, банан, кешью жаңғағы, кокос пальмасы). Сондай-ақ олар балық аулаумен, аздап болса да мал шаруашылығымен айналысады. Кофе, мақта плантациялары бар.

## Өмір салты
Зарамолар тайпалық әлеуметтік құрылымға ие. Туыстық есеп матрилиндік болып табылады. Фольклордан – тарихи, этногенетикалық мифтер, музыкалық-би шығармашылығы дамыған.

Дәстүрлі елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үйлері дөңгелек лашық тәрізді, қабырғалары сырықтар мен шыбықтардан тоқылған, балшықпен сыланған, конус тәрізді төбесі банан немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Ауқаттылар төртбұрышты кірпіштен салынған, төбесі плитамен немесе темірмен жабылған үйлерде тұрады.

Дәстүрлі киімдері - мақта матадан жасалған киім, ерлер ұзын ақ кең көйлек, бастарына сәлде, немесе кепке, аяқтарына былғары сандал киеді. Әйелдер блузка, балтырға дейін ұзын шалбар, алжапқыш киеді.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жарма, дәнді дақылдардан жасалған бұқтырылған тағамдар, бұршақ дақылдары, көкөністер, маниок ұнынан жасалған бәліштер, жүгері, жемістер, көкөністер).

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Зенага (халық)

**Зенага** — Мавритания аумағында тұратын жалпы саны 25 мың адамнан тұратын ұлт.

## Тілі
Олар зенага тілінде, көбісі араб тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (зебу, қой, ешкі), оазистерде – егіншілік ( құмай, күріш, жүгері, құрма), керуен саудасы. Былғары бедерлеу, кілем тоқу өнері дамыған (геометриялық қызыл-қара-жасыл оюлары бар жеңіл кілемдер басым).

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық құрылым XX ғасырдың ортасына дейін сақталды. Ақсақалдар кеңесі бар.

Қоныстары ықшам орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шикі тастан қаланған, шатыры тегіс, ауласы бар. Көшпелілер лашықтарда немесе құрғақ бұтақтардан жасалған күмбезді шалаштарда тұрады.

Дәстүрлі киімдері – жеңі қысқа ақ түсті кең және ұзын көйлек, басына сәлде, аяғына сандалдар киеді. Мереке күндері – қара кестелі шалбар, иілген ұштары бар аяқ киім, тұмар, әйелдер - қара кең көйлек киіп, аяқ пен қолдарына зергерлік бұйымдар тағады.

Тағам – ащы соус қосылған бәліштер, пісірілген ет, томат соусында пісірілген қамыр (кус-кус), көкөністер, құрма.

## Дереккөздер

 
Санат:Мавритания халықтары
Ұлытау қорықшасы

**Ұлытау** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1971 жылы облыстық маңызы бар мәртебеде ұйымдастырылды, 1986 жылы республикалық маңызы бар санатқа ауыстырылды, 1990 жылы «Ұлттық тарихи-мәдени қорық» - Ұлытау мұражайының құрамына кірді. Ауданы 19300 га. Құрылу мақсаты – Ұлытау тауларының бүкіл табиғи кешенін қорғау, негізгі бағыты – тау жануарларын қорғау және көбейту.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде, Ұлытау тауларының гранитті баурайында, "Ұлытау орман және жануарлар дүниесін қорғау" шаруа қожалығының күштерімен қорғалатын мемлекеттік орман қоры жерлерінде орналасқан.

## Флорасы
Ұлытаудың жоғарғы белдеуі ұсақ топырақ пен жоғары сатыдағы өсімдіктерден айырылған, сарғайған, қара, жасыл түсті қыналармен боялған. Жоғары сатыдағы өсімдіктер тек ұсақ топырақ жиналған жарықтарда, тас тақталардың ойыстарында және көбінесе ойықтарда шоғырланған. Тау беткейлерінің төменгі бөліктеріндегі тау шатқалдарында қызыл қаулы дала шөптесіндері кездеседі. Терең шатқалдардың кей беткейлері қайың, қайыңды-көктерек ормандарымен, кей жерлерде мойыл мен долана және қалың бұталармен жабылған. Таудың шеткі аласа бөліктерін шөлейтті жусанды-бетегелі және тобылғы мен садақбоз қау өскен далалар алып жатыр. Бұл бөлікте тек Ұлытау ​​облысында кездесетін ерекше қорғауға алынған өсімдіктер өседі: қылшықты мыңжапырақ, ұсақ гүлді күреңот, ұлытаулық түймешетен, олармен қатар сирек кездесетін шегіргүл Селькирка, қазақ күреңі, жалтыршөп, қала шыршайы, қияқөлең, жоңғар талы. Қазақстанның Қызыл кітабына енгендер: қызыл қайың, сартүтік, Шренк қызғалдағы, ұлытаулық түймешетен.

## Фаунасы
Қорықшада тұяқтылардың кейбір түрлері, соның ішінде арқарлар мен еліктер мекен етеді, құстардан – құр мен шіл түрлері, жыртқыштардан – түлкі, қасқыр, ақкіс, аққалақ, қарсақ, күзен және т.б. жануарлар түрлі кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына енген фауна түрлері: қара дегелек, бүркіт, ителгі, Қазақстан арқары, қарақұйрық, қылқұйрық бұлдырық, үкі, сабаншы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Ұлытау облысы географиясы
СарыАрқаАвтопром

**СарыАрқаАвтопром** — Қостанай қаласындағы автомобиль құрастыру зауыты. «Asia Auto» компаниясымен қатар 2021 жылы елдегі нарық үлесі 61% құраған Қазақстандағы екі ірі жеңіл автокөлік құрастыру зауытының бірі болып табылады.

## Сипаттамасы
Кәсіпорын КСРО кезінде 1980 жылдардың соңында салынған және 2000 жылдары банкротқа ұшыраған бұрынғы Қостанай мотор зауытының ғимараттарында орналасқан, оның негізінде «AllurAuto» тобына кірген «СарыарқаАвтоПром» жеңіл автокөліктері мен «АгромашХолдингтің» ауылшаруашылық техникаларын құрастыру зауыттары құрылды.

2012 жылдан бері жұмыс істейді, 2021 жылға қарай өндірістік алаңы 86 мың м², 1,6 мыңнан астам жұмысшысы болды.

Негізгі қызмет түрі — үшінші тұлғалардың мүддесі үшін келісім-шартты құрастыру. Бұл қызмет мүдделері үшін құрастыру жүргізілетін компанияларға ҚҚС және қайта өңдеу үшін алымдарды төлеуден жалтаруға, саланы дамыту және оқшаулау бойынша міндеттемелерсіз жеңілдетілген автонесие бағдарламасын пайдалануға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысы кәсіпорындары
Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Комсомол (Батыс Қазақстан облысы)

**Комсомол** — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Талов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 109 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 170 адам (86 ер адам және 84 әйел адам) болса, 2009 жылы 24 адамды (15 ер адам және 9 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданының таратылған елді мекендері
Аманат (айрық)

* Аманат
* Аманат — 2011 жылы Алматы қаласы «Мерекенің баспа үйі» баспасында басылып шыққан кітап.
* Аманат — Қазақстанның билік етуші партия.
* Аманат — Сатыбалды Нарымбетовтың фильмі.
* Аманат — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Аманат — Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданындағы ауыл.
* ''Аманат'' — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы таратылған ауыл.
Bed and breakfast

[нобай| [Арканзас (штат)|Арканзастағы B&B қонақ үйі]]
***Bed and breakfast***, **B&B** () — келушілерге түнеу және таңғы ас ұсынылатын әр түрлі үйлерде болатын шағын қонақ үй түрі.

Израильде қонақ үйлер ауызекі тілде *[[Циммер (Израиль)|цимер]]* (идиш тілінен צימער «бөлме») деп аталады. Үндістанда B&B дамуын қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы бар, ол B&B «алтын» және «күміс» деп бөледі. Гавайи 1989 жылдан бастап бөлмелерді жалға беруді ынталандыру үшін Оахудағы жаңа B&B қонақ үйлерге тыйым салды.

Тіпті ірі курорттық қонақ үй кешендерінің өзінде «Bed and breakfast» тамақтану жүйесі ұсынылады, яғни қонақ үйдегі тамақтану бағасына тек таңғы ас кіреді.

## Дереккөздер

## Ссылки
* 
Санат:Түрлері бойынша қонақүйлер
Миди-Пиреней

**Миди-Пиреней** (, , гаск. Mieidia-Pirenèus) — Францияның оңтүстігіндегі бұрынғы аймақ. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап Окситания аймағының бөлігі болды. Басты қаласы — Тулуза (650 мың тұрғын). Халқы — 2 903 420 адам (2011 жылы — аймақтар арасында 8 орын).

## География
Ауданы: 45 348 км². Бұрынғы аймақ аумағы арқылы Адур, Арьеж, Гаронна және Лот өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік бөлініс
Аймақтың құрамына Жер, Арьеж, Аверон, Жоғарғы Гаронна, Жоғарғы Пиреней, Лот, Тарн және Тарн және Гаронна департаменттері кірді.

Аймақтың негізгі бөлігі бұрын Гасконь, Лангедок және Руэрг провинцияларының құрамына кірген аудандардан тұрады.

## Халқы
Экономикалық белсенді халық: 936 мың адам адам. Бұрынғы аймақ астанасы Тулуза студенттер саны бойынша Франциядағы үшінші қала (Париж мен Лионнан кейін).

Жұмыспен қамту:
* ауыл шаруашылығында: 14,4%
* өнеркәсіпте: 26,8%
* қызмет көрсету саласында: 58,8%

Штаб-пәтері Тулузада орналасқан Airbus компаниясында 20 000-нан астам адам жұмыс істейді.

## Сілтемелер
* Аймақтық кеңестің ресми сайты 
* Миди-Пиренейдің аймақтық кеңесі 
* Миди-Пиреней, Франция провинциясы 
* Миди-Пиренейдегі мерекелер, Франция

Санат:Франция тарихи аймақтары
Ибибио (халық)

**Ибибио** (*агбишера*) — Нигерияның оңтүстік-шығысындағы халық, негізінен Нигер атырауы мен Нигерия-Камерун шекарасы арасындағы жерді алып жатыр.
Сондай-ақ олар Ганада (43 мың адам), Камерунда (34 мың адам) және т.б. елдерде тұрады. Жалпы саны 6,1 миллион адам. (2007, бағалау).
Олар шығыс немесе ибибио (25 топ кіреді), батыс немесе ананг (14 тайпа), солтүстік немесе энонг (нкалу және окун), оңтүстік немесе экет (окобо мен орон кіреді), атырау, өзен немесе эфик болып бөлінеді.

## Тілі
Тілі - ибиго тілі, нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тармағына жатады.
Диалектілер рулық бөліністерге сәйкес келеді. Ибиго және эфик диалектілеріне негізделген екі әдеби тіл бар. Жазуы латын әліпбиі негізінде.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: христиандар, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, банан, әртүрлі көкөністер). Жабайы майлы пальма жемістерін жинаумен айналысады (экспортқа), какао және каучук өсімдіктерінің шағын плантациялары бар.
Ибибионың кейбір топтары балық аулау және балық аулау құралдарын жасаумен айналысады. Пальма майы мен балық саудасы дамыған.
Көркем қолөнерден - тоқу, ағаш ою, моншақ, саздан  мүсіншелер мен ағаш маскалар жасаумен танымал.

## Өмір салты
Туыстық есеп патрилинейлік, ал андонилерде матрилинейлік. Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар (уфок), рулық ұйым (екпук), жас топтары (нка) және құпия одақтар құрайды. Неке вирилокалды. Ақсақалдар кеңесі басқарушылық және салт-дәстүрлік қызметтерді атқарды.
Күнтізбелік мерекелер, маскарадтар, құпия қоғамдардың ырымдары және т.б. сақталған. Абасси ең жоғарғы тәңір болып саналады, бірақ ата-бабалар культі (экпо) ең үлкен мәнге ие. Олар сондай-ақ табиғаттың әртүрлі күштерінің рухтарына (ндем), қара магияға, бақсылыққа сенеді. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған.

Ауылдық елді мекендердің екі түрі бар: ірі ықшам ауылдар (эфик, энонг) және бір-бірінен біршама қашықтықта орналасқан жеке үй шаруашылықтары.

Дәстүрлі тұрғын үйлері бір қабатты, төртбұрышты, ағаш қаңқалы. Қабырғалардың сырты мен ішкі жағы балшықпен сыланған. Төбесі пальма жапырақтарымен, ауқатты адамдарда - темірмен жабылған. Сонымен бірге үйлерден бөлек қосалқы құрылыстар да салынуда.

Азық-түліктің негізінөсімдік текті өнімдер атқарады, олардан дәнді дақылдар, бұқтырылған тағамдар, сондай-ақ балық, көкөністер мен түйнектер (қайнатылған, қуырылған және пісірілген) пайдаланады.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Гана халықтары
Санат:Камерун халықтары
Құралай теңдеуі

Құралай теңдеулері — сызықтық емес дербес туындылы  дифференциалдық теңдеулер болып табылады. Бұл теңдеулер физиканың әртүрлі салаларында сызықтық емес құбылыстарды сипаттайтын математикалық моделдері болып табылады. Құралай теңдеуінің бірнеше түрі бар.

## Құралай-IIA теңдеуі
 Мысалы Құралай-IIA  теңдеуі (Kuralay-IIA equation) мына түрде жазылады:
  
\begin{cases}
iq_{t}+q_{xt}-vq = 0, \\
v_{x}-2\epsilon (|q|^{2})_{t} = 0.
\end{cases}


Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы  Құралай-IIA  теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы,  мына мақалада зерттелген:
* Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374
## Құралай-IIB теңдеуі
Құралай-IIB  теңдеуі (Kuralay-IIB equation) төмендегі  түрде жазылады:
  
\begin{cases}
iq_{x}+q_{xt}-vq = 0, \\
v_{t}-2\epsilon (|q|^{2})_{x} = 0.
\end{cases}


Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы  Құралай-IIA  теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы,  мына мақалада зерттелген:
* Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374
Беса (Албания)

**Беса** () — албандардың ұлттық болмысы мен ұлттық сипатының іргелі ұғымдарының бірі.

## Беса лингвомәдени ұғым ретінде

Беса сөзі орыс тіліне сөзбе-сөз аударғанда «сенім», «уәде» немесе «құрмет сөзі». Бұл ұғым лат тіліне жақын. Оның жақын туыстығы (бұл ретте сол  діни сезім мағынасында албан тілінде басқа формаға ие болды - feja). Бесник сын есімі «адал» немесе «шындық» деген мағынаны білдіретін беса сөзінен шыққан. Албандар арасында әйел есімі Беса және еркек есімі Бесник жиі кездеседі.

«Беса» ұғымы отбасы мүшесінің немесе досының алдындағы сөзіне және міндетіне адал болуға негізделген. Ол сондай-ақ қайтыс болған ата-бабалардың өсиетімен немесе оларға берілген уәдемен байланысты жағдайда негізгі ұғым болып табылады.

Жарғылары Шкодра, XV ғасырда италию-венециялық диалектіде жазылған, етістігі bessare пайдаланады (ант беру), бұл Ардиан Клоси және Ардиан Вехбиу, тәжірибенің алғашқы құжатталған ескертуі. XVI ғасырда Гён Бузуку аударған миссалда діни сенімді білдіретін беса сөзі қолданылған: лат. o mulier, magna est fides tua → Alb. o gruo, e madhe äshte besa jote. XIX ғасырдың басында албан-грек сөздігін жасаған кезде Маркос Боцарис албан сөзін беса (грек алфавитінде μπέσα деп жазылған) θρησκεία сөзімен аударып, діни сенімді білдіреді. 1896 жылы фр-мен салыстырғанда «беса» ұғымы туралы мақала жарияланды.

## Мәдениетте
Көптеген албан мақал-мәтелдері «беса» ұғымымен байланысты:
* Besa e shqiptarit nuk shitet pazarit (алб. — «Албанның намысы базарда сатылмайды, сатып алынбайды»)
* Shqiptarët vdesin dhe besen nuk e shkelin (алб. - «Албандар сөзінен шыққанша өлген артық»)
* Besa e shqiptarit si purteka e arit (алб. — «Албанның намысы алтыннан да қымбат»).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* BESA: The Promise (2012): Екінші дүниежүзілік соғыста еврейлерді құтқарған албандар туралы деректі фильм
* Беса: Ар-намыс кодексі, Холокост кезінде еврейлерді құтқарған мұсылман албандар: Яд Вашемнің онлайн көрмесі

Санат:Албания мәдениеті
Санат:Ант пен серт
Санат:Албания дәстүрлері
Жаңа жер қорықшасы

**Жаңа жер** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы қаулысымен ұйымдастырылды. Аумағы 45 мың га. Ақжайық резерватының құрамына бекітілген. 

## Құрылу мақсаты
Қиғаш өзені сағасының шығыс бөлігі мен Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде, Қазақстанның Атырау облысы Құрманғазы ауданы аумағында сирек кездесетін жануарларды қорғау мақсатында құрылған. Қорықша Солтүстік Каспийдің жетуге қиын бөлігіндегі шағын және үлкен аралдарда орналасқан. Аралдар мезгіл-мезгіл су астында қалады. Қауіпсіздік режимі - тапсырыс бойынша.

## Флорасы
Соңғы зерттеулер бойынша флора тізіміне 90 тұқымның 33 тұқымдасына жататын 130 түрі кіреді, бұл Солтүстік Каспийдің қазақстандық бөлігі флорасының шамамен 54% құрайды. Өсімдіктері суда (ірі балдырлар, жоғары сатылы су өсімдіктері) және су бетінде өсетіндер (құрақ, қоға, түңғиық, су каштаны) болып бөлінеді. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген сирек түрлер: Андржев қалампыры, Фишер құссүттігені.

## Фаунасы
Қорықша орналасқан аралдар мезгіл-мезгіл су астында қалатындықтан, батпақты-сулы жерлерді мекен ететін құстар мен жануарлары үшін қолайлы ареал. Жануарлардан жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, ақ қоян, ондатр, жанаттәрізді ит мекен етеді, суда жүзетін және су жағалайтын құстардың 23 түрі ұя салады. Жыртқыш құстардан аққұйрықты субүркіт, батпақты және қамысты құладындар кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына құстардың 25 түрі енгізілген: қарабай, кіші аққұтан, қоқиқаз, кіші аққу, сұңқылдақ аққу, қызылжемсаулы қарашақаз, ақбас үйрек, сұр тырна, ақбас тырна, сүйір тұмсықты шалшықшы, қызғылт бірқазан, бұйра бірқазан, жалбағай, шиқылдақ қаз, қытай қазы, дөңтұмсық тұрпан, қара тұрпан, кезқұйрықты субүркіт, аққұйрықты субүркіт, қарақұс, бүркіт, дала қыраны, балықшы тұйғын. Күжіркей құсы, ондатр мен жанаттәрізді ит сирек кездесетін түрлерге жатады. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне құстардың 12 түрі енгізілген: бұйра бірқазан, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, тазқара, аққұйрықты субүркіт, кезқұйрықты субүркіт, қарақұс, үлкен ала қыран, жағалтай, далалық күйкентай.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Нор — Па-де-Кале

**Нор — Па-де-Кале** () — Францияның солтүстігіндегі бұрынғы аймақ. Халқы — 4 042 015 адам (өңірлер арасында 4 орын). Басты қаласы — Лилль. Басқа ірі қалалар: Дуе, Валенсьенн, Дюнкерк, Бетюн, Кале, Аррас, Вильнев-д'Аск.

Осы аймақта, Кале қаласында Ұлыбританияны Франциямен байланыстыратын еуротуннель салынды.

2016 жылдан бастап аймақ Пикардиямен біріктіріліп *Нор — Па-де-Кале — Пикардия* атанды (2016 жылдың 30 қыркүйегінен бастап — О-де-Франс, «Францияның үсті»).

## Атауы
Нор — Па-де-Кале атауы аймақтың екі негізгі департаментінің атауларынан: «*Nord*» ( —&#x2009;«солтүстік», өйткені бұл департамент Францияның ең солтүстік бөлігі болып табылады) және «*Pas-de-Calais*» (Па-де-Кале). Нор — Па-де-Кале кейде «Жоғарғы Франция» (*Hauts-de-France*) немесе «Солтүстік Пикардия» (*Picardie-du-Nord*) деп те аталды.

## География
Аймақ құрамына Нор және Па-де-Кале департаменттері кірді. Бұрынғы департамент аумағынан Аа, Шелда (Эско), Самбра және Лис өзендері ағып өтеді.

## Халық
Экономикалық белсенді халық: 1,320 млн адам.

Жұмыспен қамту:
* ауыл шаруашылығында 4,8%;
* өнеркәсіпте 36,4%;
* қызмет көрсету саласында 58,8%.

## Сілтемелер
* Нор — Па-де-Кале аймақтық кеңесі

Санат:Франция тарихи аймақтары
Санат:О-де-Франс