Катерина Логвиновна Ющенко

**Катерина Лохвинивна Ющенко**  —  (украинша: Катерина Логвинівна Ющенко, орыс. Екатерина Логвиновна Ющенко, 8 желтоқсан 1919, Чихырын - 2001 жылы 15 тамызда қайтыс болған) 
украиндық компьютер және ақпарат зерттеушісі, КСРО Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1976),және Халықаралық информатика академиясының мүшесі.Ол программалуда жанама мекен-жайы бар дүниедегі ең бірінші жоғары деңгейлі тілдердің бірін, Address программалаулау тілін дамытты. Оқыту тәжірибесінде Ющенко 45 Ph.D докторанттарға жетекшілік етті. Мансабында  Ющенко екі КСРО Мемлекеттік сыйлығы, КСРО Министрлер Кеңесінің сыйлығы, Академик Глушков сыйлығы және Ольга ханшайымы ордендерімен марапатталды. Ющенко - КСРО-да бағдарламалау бойынша физика-математика ғылымдарының докторы болған алғашқы әйел.

## Өмірбаяны
Катерына Лохвинивна Ющенко (Рвачева) - 1919 жылы Украинаның орталық бөлігі, Чихырында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Ағасы - Рвачев, Владимир Логвинович. Ол 1937 жылы Киев университетінде бакалавриатта оқуды бастады, ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінде оқып, оны 1942 жылы бітірді. Соғыс біткеннен ол Украинаға оралды және 1950 жылы Украина Ғылым академиясының Математика институтынан Борис Гнеденконың басшылығымен ол кандидаттық диссертация қорғады . Жеті жылдың барысында Ющенко Украин КСР Ғылым академиясының Киев математика институтының аға ғылыми қызметкері қызметін атқарды (1950–57). 1954 жылы Леведев зертханасы (мұнда континентальды Еуропадағы алғашқы компьютер MESM құрылды) Математика институтына берілді. Ющенко MESM қызметін басқаратын бірлескен ғалымдар тобының мүшесі болды. 1957 жылы Украина КСР Ғылым академиясының Информатика институтының директоры болды. Институттағы қырық жылдық қызметі барысында Ющенко теориялық программалаудың халықаралық деңгейде танымал мектебін құрды.

## Ғылыми үлестер
Ющенко Теориялық программалаудың ғылыми мектебіндегі алғашқы үлкен жетістік - Address программалау тілін құрумен танымал. Бұл тіл программаның компьютер жадында еркін орналасуын қамтамасыз етті.

MESM-мен жұмыс істеу барысында қарапайым машиналық бағдарламалар жазу арқылы күрделі тапсырмаларды орындау қиын екендігі белгілі болды. Жоғары деңгейлі программалау тілін дамыту қажеттілігі туындады, бірақ проблема туындады:      
адам мен компьютердің арасындағы байланысын жақсарту үшін тиісті аудармашының болмауы.1950-1970 жылдары математикалық логика курсын оқытқан Киев университетінің профессоры Л.И.Калужинин бұл мәселені түсінуде айтарлықтай табыстарға жетті және бағдарламамен интерфейс схемасын рәсімдеді. Осы дамудан кейін 1955 жылы Ющенко компьютерлік жұмыс үшін екі жалпы ережеге негізделген бағдарламалау тілін жасады: адрестеу және бағдарламалық жасақтаманы басқару. Компьютер архитектурасын және оның жүйелік нұсқауларын сипаттауға арналған ұғымдардың ыңғайлы жүйесін құра отырып, тіл екінші дәрежелі адрестерді басқару құралына айналды. Ющенконың қосқан үлесі кеңестік теориялық программалау мектебінің алғашқы іргелі жетістігі болды.

Катерина Логвиновна 1961 жылы шыққан әйгілі «Бағдарламалау элементтері» кітабының авторлары (Б.В. Гнеденко және В.С. Королюкпен бірге) болды, 1964 жылы қайта басылып, сонымен қатар бірнеше тілге аударылды: 1964 жылы ГДР-де және Венгрия, ал 1969 ж. Францияда. Бұл кітап КСРО-дағы алғашқы ресми оқулықпен бірге А.И.Китов пен Н.А.Криницкийдің «Электрондық цифрлық машиналар және бағдарламалау» (1959 ж., Екінші басылымы 1961 ж.), Елдің жоғары оқу орындарында үлкен атаққа ие болды.

Ющенко ең бірінші кеңестік теориялық бағдарламалау мектебінің негізін салушы болды. 1970-1980 жылдар аралығында теориялық бағдарламалау өз бетімен зерттеу пәніне айналды. Сол кездегі мектептің басты жетістіктерінің бірі бағдарламалық жасақтама синтезінің алгебралық грамматикалық тәсілдерін құру болды.

1990 жылдары Теориялық бағдарламалау мектебінің күш-жігері алгебралық грамматика-есептеулердің білімді сипаттау моделін, жолдарын және шешімдерді қолдау жүйелері, сараптамалық жүйелер мен әдістер үшін мәліметтер базасын және білім базаларын жобалау мен шыңдату үшін ыңғайлы интерфейсті зерттеуге шоғырланды.

Қырық жылдық ізденулерден кейін теориялық бағдарламалау өзінің формальды-алгоритмдік аппаратымен және зерттеу пәнімен толықтырылды, процедуралық тілдерден қолданбалы жүйелерді жасаушыларына арналған  жасанды интеллект құралдарын құрайтын білімді ұсыну тәсілдеріне дейін ұлғайды.

Е.Л.Ющенко 5 авторлық куәлік алды, ол Украинаның 8 Мемлекеттік стандартын жасаған. Катерина 200-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, оның ішінде 23 монография мен кітаптың авторы, олардың кейбіреулері Германия, Чехия, Венгрия, Франция және Данияда аударылып басылған.

## Кітаптары
* Вычислительная машина «Киев»: математическое описание / В. М. Глушков, Е. Л. Ющенко. — К.: Техн. лит., 1962. — 183 с.
* Ющенко Е. Л. Адресное программирование / Е. Л. Ющенко. — К.: Техн. лит., 1963. — 286 с.
* Ющенко Е. Л. Программирующая программа с входным адресным языком для машины Урал −1 / Е. Л. Ющенко, Т. А. Гринченко. — К.: Наук. думка, 1964. — 107 с.
* Управляющая машина широкого назначения «Дніпро» и программирующая программа в ней / Е. Л. Ющенко, Б. Н. Малиновский, Г. А. Полищук, Э. К. Ядренко, А. И. Никитин. — К.: Наук. думка, 1964. — 280 с.

## Дереккөздер

Санат:Информатиктер
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары