open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үштас (ауыл)

**Үштас** — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы, Көпжасар ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2021 жылы таратылған .

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 219 адам (106 ер адам және 113 әйел адам) болса, 2009 жылы 60 адамды (33 ер адам және 27 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Жаңақала ауданының таратылған елді мекендері
Салтанат (ауыл)

**Салтанат** — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы, Көпжасар ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 23 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 209 адам (109 ер адам және 100 әйел адам) болса, 2009 жылы 124 адамды (64 ер адам және 60 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 59 адамды (30 ер адам және 29 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы елді мекендері
Үшкемпір

**Үшкемпір** — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы, Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан шығысқа қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 379 адам (185 ер адам және 194 әйел адам) болса, 2009 жылы 268 адамды (145 ер адам және 123 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 104 адамды (56 ер адам және 48 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы елді мекендері
Әділ Ералыұлы Ахметов

**Әділ Ералыұлы Ахметов** (30 қыркүйек 1984 жыл Алматы) — кино және театр актері, тележүргізуші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2017). Астана жастар театрының негізін қалаушысы әрі актері (2007 жылдан). Халықаралық және Республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері. Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері (2014).

## Толығырақ
* Әділ Ералыұлы 1984 жылы 30 қыркүйекте Алматыда дүниеге келген.
* 2002 - 2006 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Драма және кино актері» мамандығы бойынша Қазақстанға еңбегі сіңген өнер қайраткері, Білім беру саласының құрметті профессоры Нұрқанат Жақыпбайдың шеберханасын бітірген.
* 2007 жылдан бастап Астана жастар театрының негізін қалаушысы әрі актері.
* Мемлекеттік және Халықаралық деңгейдегі іс-шаралардың жүргізушісі.
* Көптеген киноларға түскен дарынды танымал актер.

## Марапаттары
* 2014 жылы Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері
* 2015 жылы "ҚР Қарулы күштерінің ардагерлері" қоғамының "Ұлы жеңіске 70 жыл" медалі
* 2017 жылы "Астана ардағым" мерекелік сыйлығының иегері
* 2017 жылы Президент жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды.
* 2017 "ҚР Қарулы Күштері Әскери полициясына 20 жыл" медалі
* 2017 Қырғыз Республикасы Мәдениет министрлігінің құрмет грамотасымен марапатталған. (Қырғызстан).
* Халықаралық және Республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.
* ҚРның Мемлекеттік степендиясының иегері
* ҚРның Президенттік степендиясының иегері

Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Астана жастар театры тұлғалары
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Әкелер күні

**Әкелер күні** — жыл сайын көптеген елдерде әкелердің құрметіне атап өтілетін мереке. 

## Тарихы
1929 жылғы 19 маусымда АҚШ-та алғашқы рет өткізілді. Осы мерекелік шараның ұйымдастырушысы Миссис Доддтан Спокан қаласынан, Вашингтон штаттарынан болған. Ол өзінің әкесі мен баланы тәрбиелеп жүрген барлық әкелергді жоғары бағалайтынын білдіргісі келген. Мерекені ұйымдастырушының әкесін Уильям Смарт деп атаған. Оның әйелі алты жастағы баланың туған күні қыршынынан кетеді. Бірақ жалғыз басты әке 6 баласын жақсы тәрбиелеп шығады. Уильям азаматтық соғыс ардагері болды.
 
Осы күні АҚШ-та ұлттық мереке 1966 жылы АҚШ президенті Линдон Джонсон маусымның үшінші жексенбісін ұлттық мереке деп жариялады. Дәстүр бойынша, жыл сайынғы мерекелік іс-шаралар кезінде мемлекет қарапайым азаматтар балаларды тәрбиелеп отырған төмен табыстары бар әкеге қолдау көрсетуге асығады. Уақыт өте келе, отбасылық құндылықтарды құрметтейтін басқа елдер де осы күні АҚШ-қа еріп, әке-шешеге құрмет көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Мейрамдар
Санат:Ерлер
String art

**String art** — шегелер мен жіптерге негізделген қолмен жасалынған өнер бағыттарының бірі. Ағылшын тілінен жолдар жол немесе арқан болып аударылады.  

## Тарихы
Өнер туындысы ретінде бірінші рет пайда болғаны белгісіз болғанымен оның тамыры XVII ғасырда Англиядан басталған деген мәліметтер де бар. Содан кейін XIX ғасырдың 40-шы  жылдары қайта жанданды, бірақ өзгертілген түрінде. Ағылшын математика пәнінің мұғалімі Мэри Боу балаларға қызығушылық танытудың және алгебра мен геометрияны үйренудің бірегей әдісін ұсынды. Геометриялық фигураларды жасау үшін ағаш шкафтарында шеге созған. 

Кейін геометрия мұғалімінің американдық дизайнер Джон Эйченгерді жалғастырды. Ол қызықты техникаға қызығушылық танытып, өзінің алғашқы картиналарын жасай бастады. Жұмыста Джон мандала шығыс өнеріне бет бұрып, тырнақтарда созылған жіптердің сызықтары символдық үлгіні қалыптастыра алатынын атап өтті. Калифорниялық дизайнердің алғашқы жұмысы «жол мандала» деп аталды.

## Сипаттама
String art — бұл сәндік кескіндеме жасау үшін жіп пен шегелерді қолданатын жаратылыс. «Стринг өнері» термині «сызық өнері» деп аударылуы мүмкін. Осындай суретті жасау үшін: тақтайша, жіп, тырнақ, балға және нобай қажет болады. Жұмыста бір түсті жіптерді монохромды бейнелерді алу үшін пайдаланылуы мүмкін, ал жарқын композицияларды алу үшін түрлі-түсті жіптерді қолдануға болады.

Санат:Графика
Санат:Қолөнер
Эрагон (роман)

**«Эрагон»** — Кристофер Паолинидің жазған романы. 

## Кітаптың сипаттамасы
Эрагон - Карважолл ауылында тұратын бала. Аңға бара жатып, ол Елф Аряның империясының тұтқындаған жауынгерлері қалдырған жұмбақ тастың иесі болды. Эрагон бұл тасты Король Галбаторикстің субъектілері іздейді деп күдіктенбейді және кейінірек тастың айдаһардың жұмыртқасы екендігін біледі, өйткені айдаһар люктен. Эрагон қарапайым ауылдық айдаһар Хорманға айналады және Эргонды оқытуға жауапты Бромның адамына тәлімгерді табады.

Бірінші кітаптың сюжеті Варденнің, Эрагонның және оның достарының ургал және шадоу көлдері Фартен-Дурдағы, Гномор қаласы және Варденнің соңғы баспасы шайқасымен аяқталады.

## Кейіпкерлері
* Эрагон - басты кейіпкер, ол ат үстінде болды.
* Роран - Эрагонның немере ағасы.
* Гарроу - бұл карвахол фермері, Эрагонның ағасы, Роранның әкесі.
* Слоан - Карважолладан келген қасапшы және сатқын. Ерагон мен Роранды ұнатпайды.
* Катрина - Слоунның қызы және Роранның сүйіктісі.
* Мерлок - бұл саудагер.
* Мұртақ - Эрагонның досы. Шабандоз.
* Хротгар - гномдардың патшасы.
* Орик - гном, Хротгардың асырап алған ұлы және Эрагонның досы. Басқа үш кітаптағы суреттер. Кейінірек гномдардың патшасы болды.
* Хорст - бұл карвахол теміршісі.
* Егіздер - Дю Врангр Гатадан сиқыршылар, вардендардың сатқындары.
* Анжела - Тирмдан балгері, сиқыршысы және шөппен емдеуші
* Джоад - Бромның досы және вардендардың одақтасы.
Санат:Фэнтези романдары
Кристофер Паолини

**Кристофер Паолини** (; 17 қараша 1983 жыл) — американдық жазушы, «Эрагон» фэнтези тетралогияның авторы. 1983 жылдың 17 қарашасында туылған.

## Биография
Кристофер Паолини Оңтүстік Калифорнияда мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Кейіннен отбасылар Монтанадағы Парадайз Веллиға көшеді. Кристофер үйде ата-анасынан білім алған. Балалық шағында ол кітапханаға жиі баратын және әңгімелер мен өлеңдер жазған.

2011 жылдың 27 мамырында Кристофер Паолини әлемдегі ең көп сатылатын кітаптарды - Эрагон 25 миллионнан астам көшірмелерін сатқан ең жас автор ретінде Гиннесс рекордтар кітабына ие болды.

## Дереккөздер
Ақадыр (Батыс Қазақстан облысы)

**Ақадыр** (2007 ж. дейін — *Молочный*) — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Жақсыбай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 105 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 194 адам (93 ер адам және 101 әйел адам) болса, 2009 жылы 81 адамды (43 ер адам және 38 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10 адамды (7 ер адам және 3 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Жуалыой

**Жуалыой** — Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы, Жаңақазан ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жаңақала ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 78 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 497 адам (252 ер адам және 245 әйел адам) болса, 2009 жылы 626 адамды (334 ер адам және 292 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 333 адамды (166 ер адам және 167 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы елді мекендері
Борсы

**Борсы**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, Борсы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 86 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 705 адам (352 ер адам және 353 әйел адам) болса, 2009 жылы 615 адамды (322 ер адам және 293 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 540 адамды (267 ер адам және 273 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Тегісшіл (Батыс Қазақстан облысы)

**Тегісшіл**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Борсы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 64 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 424 адам (220 ер адам және 204 әйел адам) болса, 2009 жылы 339 адамды (183 ер адам және 156 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 336 адамды (176 ер адам және 160 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Еңбекші (Батыс Қазақстан облысы)

**Еңбекші**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Ұзынкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан шығысқа қарай 9 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 163 адам (81 ер адам және 82 әйел адам) болса, 2009 жылы 205 адамды (103 ер адам және 102 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 77 адамды (37 ер адам және 40 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Ұзынкөл (Жәнібек ауданы)

**Ұзынкөл**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, Ұзынкөл ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1152 адам (617 ер адам және 535 әйел адам) болса, 2009 жылы 827 адамды (419 ер адам және 408 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 624 адамды (297 ер адам және 327 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Людовико Эйнауди

**Людовико Мария Энрико Эйнауди** (, 23 ақпан 1955 жыл,  қаласы) — итальяндық пианист және композитор. Милан консерваториясында білім алған жас композитор жұмысын классикалық бағытта бастағанымен, уақыт өте келе поп, рок, фолк және жағандық музыкалық жанрларды қоса бастады.

## Өмірбаяны
Людовико Италиядағы Пиедмонт аймағандағы Турин қаласында кітап шығарушы Джулио Эйнауди мен Рената Алдрованди отбасында дүниеге келген. Атасы Луиджи Эйнауди 1948-1955 жылдар аралығанда Италия президенті болса, нағашы атасы Валдо Алдрованди Аустралиялық пианист, опера кондукторы және композитор болған. Жастайынан фолк гитарамен музыка шығарған Лудовико 1982 жылы Милан Консерваториясында диплом алғаннан кейін оркестрация сабағын оқып Тэнглвуд Музыка Фестивалінің стипендиясын алды. Людовико музыкасы жайлы сезім мен атмосфераға толы минималистік және заманауи поп үнге толы.

## Шығармашылығы
Людовико өз шығармашылығын балет, кино және театр шығармалары аясында бастады. 1990-шы жылдар ортасында Людовико өзіндік стилін саундтректерді шығаруда қолдана бастады. 1994 пен 1996 жылдары алғашқы рет Мишель Сордийо фильмдері үшін саундтрек шығарды. “Доктор Зиваго” атты фильміндегі Людвиконын саундтрегі Нью-Йорк Фильм Фестивалінде жоғары баға алуы композитор саунтректерінің аса жоғары құндылығын айқындады. Қазіргі таңда композитор 13 фильмде естілген 37 саундтректерді шығарды. Пианисттер әлемінде Людовиконың атағын “Le Onde” атты алғашқы соло альбомы шығарды. Осы кезден бастап композитор аса маңызды концерттер мен фестивальдерде өнер көрсетті. COVID-19 пандемиясындағы тәжірибесі мен сезімдерін сипаттайтын үндерге толы “Underwater” атты альбомы 2022 жылы шықты.

## Марапаттары

* 1996 - Grolla d'oro үздік саундтрек
* 2002 - Echo Klassik премиясы
* 2002 - Italian Music Awards үздік саундтрек
* 2002 - Best Film Score үздік партитура
* 2004 - Avignon Film Festival үздік саундтрек
* 2005 - "Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін" ордені

## Альбомдары
* Time Out(1988,BMG Ricordi)
* Stanze(1992,BMG Ricordi)
* Salgari(1995,BMG Ricordi)
* Le Onde(1996,BMG Ricordi)
* Fuori dal Mondo(1998,BMG Ricordi)
* Ultimi Fuochi(1998,BMG Ricordi)
* Eden Roc(1999,BMG Ricordi)
* I Giorni(2001,BMG Ricordi)
* Luce dei miei Occhi(2001,BG Ricordi)
* Dr.Zhivago(2002, BMG Ricordi)
* Le parole di mio parde(2003,BMG Ricordi)
* Diario Mali(2003,Ponderosa IRD)
* Echoes:The Einaudi Collection(2004)
* La Scala Concert 03.03.03(2004)
* Una Mattina(2004,Ponderosa Music/Art/Decca/Sony Classical)
* Divenire(2007,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Nightbook(2009,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Cloudland(2009,Ponderosa Music/Art)
* The Royal Albert Hall Concert(2010)
* Islands(2011,Decca(UMO))
* In a Time Lapse(2013,Ponderosa Music/Art/Decca)
* Taranta Project(2015)
* Elements(2015,UME(USM))

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://ludovicoeinaudi.com/about/
* http://www.ludovicoeinaudi.com/
* http://www.bluefat.com/1007/Ludovico_Einaudi.htm

Санат:Италия сазгерлері
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:XX ғасыр сазгерлері
Джиббинг

**Джиббинг** — металдан, ағаштан немесе пластиктен арнайы дайындалған фигуралар бойынша немесе қалалық архитектураның элементтері бойынша секіру, сырғанау.  Роликтерде, скейтбордта, сноубордта, сондай-ақ жалаң аяқ киімде және әдеттегі аяқ киімде пайдалануға арналған әртүрлі шабыс түрі бар. Джиббинг — бұл барлық маусымдық ойын-сауық, өйткені ол үшін жеткілікті созылған снарядтар. 

Ең танымал - қысқы нұсқасы - әртүрлі тұлғаларға шаңғымен және сноубордпен сырғанау. Джиббинг қосымша, жасанды құрылымдар да тұлға ретінде қолданылады. Джиббинг - сноубординг пен жаңа мектептегі ең көрнекті пәндердің бірі. Жеңіл бәсекенің мақсаты - ең мықты қатысушыларды айқындау. Американдық шабандоз Джи Пи Уолкер осы пәннің ашушысы болып саналады.

Санат:Сноубординг
Олдос Хаксли

**Олдос Хаксли** — ағылшын жазушысы, романист және философ. Танымал анти-утопиялық «Жаңа Жаңа әлем» романының авторы. 1894-1963 жылдар аралығында өмір сүрген.
Хаксли гуманистік, пацифист және сатирист болатын. Кейінірек ол рухани мәселелерге қызығушылық білдірді: парапсихология және философиялық мистицизм, атап айтқанда әмбебаптық. Өмірінің соңында Хоксли кеңінен танымал болған уақыттың ең басты зиялыларының бірі. Нобель сыйлығының лауреаты әртүрлі жылдары жеті рет ұсынылған.
## Биография
Оның әкесі - жазушы Леонард Хаксли, патронның атасы - биолог Томас Генри Хаксли; Хаксли - тарихшы мен ағартушы Томас Арнольд пен немере жазушы Мэттью Арнольдтің немересі. Хаксли Джулиан бауырлас және ағасы Эндрю белгілі биолог болды.

Холслидің анасы Aldous он үш жасында қайтыс болды. Үш жылдан соң ол көздің қабынуына шалдығып, кейінірек оның көруі айтарлықтай нашарлады. Осыған байланысты ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметтен босатылды. Көруді кейінірек түзету тәжірибесін ол «Көру өнері» брошюрасында сипаттаған.
Хаксли он жеті жасында алғашқы романын жазған. Оксфордтағы Баллиол колледжінде әдебиетті зерттеді.
1937 жылы Хаксли Лос-Анджелеске әйелі Мария, ұлы Матай және досы Джеральд Гердпен бірге көшіп келді. Дәл осы жерде оның негізгі шығармашылық кезеңі басталады, ол үшін адамның мәнін егжей-тегжейлі сараптау болды. Хаксли 1938 жылы Джидда Кришмамтимен кездесті. Соңғысының әсерімен ол әртүрлі даналыққа үйренеді және мистицизммен айналысады.
1953 жылы Хамфри Осмонд жүргізген тәжірибеге қатысуға келісті. Бұл эксперименттің мақсаты адамның санасында мескалиннің әсерін зерттеу болды.
1960 жылдың басында Хьюсли Лос-Анджелестегі үйінде М. Эриксон әр түрлі сананың ортақ психологиялық зерттеуі үшін ұзақ уақыт бойы кездесті.
Хаксли 1963 жылы 22 қарашада Лос-Анджелесте шыршалы қатерлі ісігінен қайтыс болды (Джон Ф.Кеннедидің өлтірілген күні). Ол қайтыс болғанға дейін оған LSD - 100 мкг инъекцияға енгізуді сұрады. Дәрігерлердің ескертулеріне қарамастан, оның әйелі оның өтінішін орындады, бұл оған күйзеліс пен тұншығып қалмау арқылы бейбіт түрде өлуге мүмкіндік берді. Бұл сұхбаттағы ол 1986 жылы Британдық BBC телекомпаниясына LSD құжаттамалық жобасы аясында: The Beyond Within  ішінде берген сұхбатында мойындады. Өзінің үйінде өртте өлгенге дейін Хаксли өзінің барлық қолжазбаларыныың барлығын дерлік өртеп жіберді.

## Дереккөздер

Санат:26 шілдеде туғандар
Санат:1894 жылы туғандар
Санат:22 қарашада қайтыс болғандар
Санат:1963 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия жазушылары
Санат:Оксфорд университеті түлектері
Энни Коттон

**Энни Коттон** (, 13 шілде 1975 жылы, Лаваль дүниеге келген) — франкоканадалық әнші және актриса.

## Өмірбаяны
1991 жылы Энни Коттон алғашқы рет «Watatatow» атты канадалық жасөспірімдік телехикаясына түсіп, Вероника Шаре () атты кейіпкердің рөлін орындаған. 1993 жылы Энни француз тіліндегі «Moi, tout simplement» атты әнді шырқай отырып, ол Швейцария мемлекетінің атынан  «Eurovision 1993» ән байқауына қатысқан. Энни 148 ұпаймен 3-жүлделі орынға ие болып, Eurovision ән байқауында Селин Дионнан  кейінгі екінші өз өнерін көрсеткен канадалық азаматша болып есептелген. 2007 жылы «Virginie» атты сентименталды фильмге түскен.

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Eurovision ән байқауы 1993 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Швейцария өкілдері
Сүндет Әбдірахманұлы Байғожин

**Сүндет Әбдірахманұлы Байғожин** (1984 жылы 13 наурызда Қостанай облысы Арқалық қаласында туған) — әлемге танымал қазақстандық опера әншісі (баритон). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2011). Астана Опера театрының жетекші әншісі.

## Толығырақ
* Сүндет Әбдірахманұлы Байғожин 1984 жылы 13 наурызда дүниеге келген.
* 2004 - 2008 жылдары Қазақ ұлттық өнер университетін жеке орындаушы мамандығын бітірген.
* 2007 жылдан Күләш Байсейітова атындағы Қазақ Ұлттық опера және балет театрында солисті болды.
* 2013 жылдан Астана Опера театрының жетекші опера әншісі.

## Шығармашылығы
Сүндет Байғожинның репертуарында көптеген опералар бар: Марсель («Богема» Дж. Пуччини), Онегин («Евгений Онегин» П. Чайковского), Малатеста («Дон Паскуале» Г. Доницетти), Леско («Манон Леско» Дж. Пуччини), Шарплес («Мадам Баттерфляй» Дж. Пуччини), Алеко («Алеко» С. Рахманинова), Анет баба («Калкаман-Мамыр» Б. Кыдырбек), Оспан («Камар сулу» Е. Рахмадиева), Кокбай («Абай» А. Жубанова, Л. Хамиди), Ризничий («Тоска» Дж. Пуччини), Кожагул, Жиенкул («Біржан-Сара» М. Тулебаева), Креспель, Лютер («Сказки Гофмана» Ж. Оффенбаха), Доктор Гренвиль, Барон («Травиата» Дж. Верди), Граф Чепрано («Риголетто» Дж. Верди) және т.б көптеген шығармалар бар.

Ресей, Австралия, Франция, Корея Республикасы, Италия және т.б шетелдерде гастрольдік сапарларда болды.

## Жетістіктері
* Халықаралық "Шабыт" фистивальінің лауреаты
* Н.Тілендиев атындағы халықаралық фистивальінің бас жүлдегері
* Б.Төлегенова атындағы халықаралық фистивальінің бас жүлде иегері
* «Тоти Даль Монте» халықарылық конкурстың бас жүлде иегері (Трэвизо, Италия)
* Arena di Verona халықаралық опера әншілері конкурсының бас жүлде иегері (Италия)

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті - елбасы қоры сыйлығының лауреаты
* 2011 жылы Президент жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталған
* 2016 жылы ТМД халықаралық парламент ассамблиясының "ТМД мәдениет пен өнерге сіңірген еңбегі үшін" алтын медалі
* 2017 жылы ҚР Президентінің жарлығымен Құрмет орденімен марапатталған.

Санат:Қазақстан опера әншілері
Санат:Баритондар
Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті түлектері
Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері
Теңге (ауыл)

**Теңге** — Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Теңге ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Жаңаөзен қаласының оңтүстік іргесінде орналасқан.

## Халқы

Ауылда 3 мектеп, 2 балабақша бар.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Рахат (Маңғыстау облысы)

**Рахат** — Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласына қарасты ауыл.

## Тарихы
Іргесі 2012 жылы Жаңаөзен қаласынан «Рахат», «Ақсу», «Жұлдыз» және «Мерей» шағынаудандарын бөлу арқылы құрылған.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Рахат ауылында 4 орта мектеп пен 3 мемлекеттік балабақша, 3 жекеменшік балабақша, 1 емхана қызмет атқарады. Рахат ауылы ауыз су, электр желісімен, газбен қамтамасыз етілген.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі елді мекендері
Қолтабан

**Қолтабан**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Күйгенкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан шығысқа қарай 69 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 161 адам (76 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 109 адамды (51 ер адам және 58 әйел адам) құрады. 

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 49 адамды (27 ер адам және 22 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Өнеге (ауыл)

**Өнеге**  — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Күйгенкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 399 адам (213 ер адам және 186 әйел адам) болса, 2009 жылы 272 адамды (142 ер адам және 130 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 147 адамды (80 ер адам және 67 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Күйгенкөл ауылдық округі

**Күйгенкөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жасқайрат, Қолтабан, Құрсай, Өнеге ауылдары кіреді. Орталығы – Жасқайрат ауылы. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 943 адамды (488 ер адам және 455 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы ауылдық округтері
Маржан Өмірзаққызы Арапбаева

**Маржан Өмірзаққызы Арапбаева** (1978 жылы 7 ақпанда Шымкентте туған) — Қазақстанның танымал эстрада әншісі, композитор. Халықаралық ән фистивальдерінің жүлдегері. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері (2017).

## Өмірбаяны
### Балалық шағы
Маржан қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол жастайынан әнші ретінде сахнаға шығып, жанкүйерлердің жүрегін жаулап, танымал болуды армандаған. 14 жасында қыз «Әнші балапан» музыкалық байқауына қатысып, сол уақыттан бастап шығармашылық өмірдің құйынына айналды.

### Жастық шағы
Мектепті бітірген соң, еліміздегі ең беделді жоғары оқу орнының музыка факультетіне оқуға түседі. Оның дауысын мұғалімдері назардан тыс қалдыра алмады. Жақсы оқып, өзінің  болашағына сенді. Студенттік өмірден кейін Маржан музыкалық салаға бет бұрды. Өнер көрсетіп, түрлі байқауларға қатысып, таланты үшін марапаттарға ие болды. 2002 жылы әнші «Жас қанат» шарасында және «Азия дауысы» фестивалінде тамаша өнер көрсетті. Оның шығармашылық таланты Қазақстан Президентінің сыйлығымен марапатталды.

Маржан Арапбаеваға нағыз танымалдық 2003 жылы кезекті байқауға қатысқаннан кейін келді. Содан кейін бойжеткен фестивальдердің лауреаты атанып, «Қайырлы кеш, Астана!», «Үшінші ауысым» сынды шоу-бағдарламаларға қатысты.

Маржан Арапбаеваның орындауында "Сәлем саған туған ел", "Соңғы вальс", "Қазақстаным", "Гүл сезім", "Арманыма асығып барамын", "Сол ма?", "Иә, солай", "Сен мықтысын", "Jeteme", "Өкінішті сезім", "Қазақ елі", "Жасасын өмір", "Қыздар мен жігіттер", "Сен едің", "Мазалама", "Сүйемін сені" және т.б көптеген жігерлі әндері халыққа кеңінен танылған.

## Марапаттары
* 2002 жылы Республикалық "Жас қанат" конкурсының дипломанты атанып, сол жылдардан бастап елге таныла бастады.
* 2004 жылы "Жаңа толқын" (новая волна) халықаралық конкурсының 2 орын иегері атанды.
* 2004 жылы халықаралық "Азия дауысы" ән байқауында Ресейдің халық әртісі Николай Басковпен дуэт орындады.
* Маржан Арапбаеваға 2017 жылдың 5 желтоқсанындағы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
Жігер (Жәнібек ауданы)

**Жігер** (2007 ж. дейін — *Большевик*) — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Тау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 31 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 146 адам (82 ер адам және 64 әйел адам) болса, 2009 жылы 65 адамды (36 ер адам және 29 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Төп (тағам)

**Төп** (тағам) — ауылдық жерлерде «төп» деп аталатын қарапайым тамақ тарының шикі немесе піскен сөгінен (немесе оның талқанынан), күріштен әзірленеді. Алдымен оларды қазанға салып, аздап су құйып, тұз салып пісіреді де қоймалжың күйінде табақ сияқты ыдысқа құйып алады. Сосын шыжық қосады да бетіне май салады. 1940-1950 жылдардағы қиыншылық кездерде тары өсірген ауыл бұл тамақты көп пайдаланған. 

## Дереккөздер

Санат:Тағамдар
Майтүбек (Батыс Қазақстан облысы)

**Майтүбек** (2007 ж. дейін — *Августовка*) — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Талов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 123 км-дей жерде, Сарыөзеннің оң жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 169 адам (91 ер адам және 78 әйел адам) болса, 2009 жылы 133 адамды (67 ер адам және 66 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 58 адамды (30 ер адам және 28 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Таловка (Батыс Қазақстан облысы)

**Таловка**  — Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауданындағы ауыл, Талов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 120 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1120 адам (552 ер адам және 568 әйел адам) болса, 2009 жылы 922 адамды (460 ер адам және 462 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 531 адамды (284 ер адам және 247 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Ақоба ауылдық округі

**Ақоба ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақоба ауылы кіреді. Орталығы – Ақоба ауылы. Округ құрамында болған *Жиембет, Мәңгүр* ауылдары 2003 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 651 адамды (321 ер адам және 330 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы ауылдық округтері
Жайық (Бәйтерек ауданы)

**Жайық** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Байқоныс ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 157 адам (71 ер адам және 86 әйел адам) болса, 2009 жылы 274 адамды (137 ер адам және 137 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 529 адамды (253 ер адам және 276 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Жалғас Қонысбайұлы Толғанбай

**Жалғас Қонысбайұлы Толғанбай** (1970 жылы 23 мамырда Алматы облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Жарлысуда туған) — кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2017). 
## Толығырақ
* Жалғас Қонысбайұлы Толғанбай 1970 жылы 23 мамырда Алматы облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Жарлысуда дүниеге келген. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.
* 1988 жылы Тараз қаласындағы Мәдениет-ағарту училищесін  мәдениет қызметкері және оркестр дирижері мамандығы бойынша бітірген.
* 1993 - 1997 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы Театр және кино институты) театр-кино актері мамандығы бойынша бітірген.
* 1997 жылдан  Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында қызмет етеді.

## Сахнадағы негізгі рөлдері
* Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында: М. Әуезовтің «Абайында» Көкбай (реж. Ә.Мәмбетов), Әзімхан (реж. Е.Обаев), «Айман-Шолпанында» Балпық (реж. Е.Обаев),  «Еңлік-Кебегінде» Көбей (реж. Ж.Хаджиев), Еспембет (реж. Х.Әмір-Темір), «Қилы заманында» Рахымбай (реж. Ә.Рахимов), Ғ.Мүсіреповтің «Махаббат дастанында» («Қозы Көрпеш-Баян сұлу», реж. Қ.Сүгірбеков) Айдар, С.Торайғыровтың «Қамар сұлуында» Молда (реж. Ә.Рахимов), А.Сүлейменовтің «Кегінде» бекзада Сарын (реж. Ә.Рахимов), Ә.Кекілбаевтың  «Абылай ханында» Шарыш (реж. Б.Атабаев), Д.Исабековтің «Әпкесінде» Омар (реж. Б. Омаров), И.Сапарбайдың «Абай-Тоғжанында» Абай, Шахимарден мен Қ.Ысқақтың «Қазақтарында» Дуана сарбаз (реж.Т.әл-Тарази), Н.Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейдісінде» Дәулетбек, Асылхан, И.Сапарбайдың «Сыған серенадасында» Алеко (реж. Е.Обаев, Т.Аралбай), Р.Мұқанованың «Мәңгілік  бала бейнесінде» Болтай (реж. Б.Атабаев), Ө.Боранбаевтың «Әңгүдігінде» Шәукен (реж. О.Кенебаев), Е.Жуасбектің «Күлеміз бе, жылаймыз ба?..» комедиясында Макс (реж. М.Ахманов), Т.Мәмесейітовтің «Бәкей қызында» Қыдырәлі (реж. Ә.Рахимов),  Д.Исабековтің «Жаужүрегінде» Ақылбай (реж. Е.Обаев), Ә.Рахимовтің «Шәкәрімінде» Матақов (реж. Ә.Рахимов), Ш.Мұртазаның «Ай мен Айшасында» Орақ (реж. Т. әл-Тарази) және т.б көптеген рөлдері ойнайды.
## Кинорөлдері
* «Ағайындылар» – тергеуші Толғанбаев (реж. А. Сатаев), «Жайлаудағы оқиға»  – Бай, «Махаббат жағалауы»  – Бас редактор, «Алтын алқа»  – Оператор, «Ақсұңқар»  – Жаршы («Хабар» арнасы,  реж. М. Бидосов) «Мент» – подполковник (реж. М. Оспанов),  «Таңқалдырған хикая-1» –  Бай, «Таңқалдырған хикая-2» –  Режиссер («Хабар» арнасы, реж. Б. Санитас) және т.б

## Марапаттары
* 2016 — "ҚР Тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі
* 2017 — ҚР Президентінің жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталды.
* Халықаралық және республикалық театр фистивальдерінің жүлдегері.

Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Ерболат Қасымұлы Тоғызақов

**Ерболат Қасымұлы Тоғызақов** (1948 жылы 25 наурызда Алматыда туған) — қазақстандық танымал кино актері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2017).

## Толығырақ
* Ерболат Қасымұлы Тоғызақов 1948 жылы 25 наурызда Алматыда дүниеге келген.
* 1970 жылы Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген
* 1974 жылы КСРО кезеңіндегі Госкин жанынан құрылған киноөндірісі ұйымдастырушыларының екі жылдық курсын аяқтады. 
* Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясында админ болды және түрлі жұмыстарды атқарып жүрді. 
* 2008 жылы Ермек Тұрсыновтың «Келiн» фильміне түсіп, дебютті қадам жасаған.

## Кинорөлдері
* 2015 - Жат / Чуждый (Қазақстан)
* 2015 - Қара өзен / Чёрная река (өндірісте) - Монхэ 
* 2015 - Кемпiр / Старуха (Қазақстан)
* 2014 - Бұлттарға бағытталған соқпақ жол / Тропинка к облакам - Есенкелді
* 2013 - Көшбасшы жолы / Путь лидера. Огненная река. Железная гора (Қазақстан) - Мақатай, мектеп күзетшісі
* 2013 - Бөгде ғаламшарлықтардың кінәсі жоқ / Инопланетяне ни при чём (Қазақстан)
* 2013 - Таңдау құқығынсыз / Без права на выбор (Қазақстан, Ресей, Украина) - ата 
* 2013 - Joker (Қазақстан) - Дили-Дили 
* 2012 - Шал / Старик (Қазақстан) - Қасым - басты рөл 
* 2012 - Байқоңыр | Baikonur (Германия, Ресей) 
* 2011 - Уранды дауыл / Урановый тайфун (Қазақстан) - көзілдірікті ата 
* 2011 - Жарқын күндер / Солнечные дни (Қазақстан) - сатушы 
* 2011 - Гәкку
* 2011 - Дәрігер Ахметова / К вам едет доктор Ахметова (Қазақстан) - Серік, жедел жәрдем жүргізуші, Ахметованың досы 
* 2010 - Қызғылт қоян туралы хикая / Сказ о розовом зайце (Қазақстан) - Қайрат
* 2010 - Ғашық жүрек / Коктейль для звезды (Қазақстан)
* 2008 - Сталинге сыйлық / Подарок Сталину (Қазақстан) - Фаты, дүнген 
* 2008 - Келiн / Невестка | (Қазақстан) - келіннің әкесі

## Марапаттары
* Халықаралық кинофистивальдарының жүлдегері
* 2017 жылдың 5 желтоқсанындағы ҚР Президентінің жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды.

Санат:Қазақфильм тұлғалары
Ақжол (Батыс Қазақстан облысы)

**Ақжол** (2004 жылға дейін – *Бакаушино*) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Белес ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 км-дей жерде, Деркөл өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 234 адам (125 ер адам және 109 әйел адам) болса, 2009 жылы 202 адамды (103 ер адам және 99 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 129 адамды (67 ер адам және 62 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Абай көшесі
* Бейбітшілік көшесі
* Достық көшесі
* Жеңіс көшесі
* Орталық көшесі
* Тәуелсіздік көшесі

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Белес (ауыл)

**Белес** (2004 жылға дейін – *Ростоши*) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Белес ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде, Деркөл өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1511 адам (745 ер адам және 766 әйел адам) болса, 2009 жылы 1495 адамды (742 ер адам және 753 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1582 адамды (788 ер адам және 794 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Абай Құнанбаев көшесі
* Атамұра (Западный переулок) көшесі
* Әлия Молдағұлова көшесі
* Болашақ (Западная) көшесі
* Достық көшесі
* Жағалау (Набережная) көшесі
* Жамбыл көшесі
* Жеңіске 60 жыл көшесі
* Құрманғазы көшесі
* Махамбет Өтемісов көшесі
* Мәншүк Мәметова көшесі
* Мектеп көшесі
* Мерей (Восточный переулок) көшесі
* Мир көшесі
* Новая көшесі
* Рауан (Овражная) көшесі
* Ростошинский тұйық көшесі
* Сәбит Мұқанов көшесі
* Татулық (Заовражная) көшесі
* Тәуелсіздік көшесі
* Терминал ТОО Жайықмұнай көшесі
* Шоқан Уәлиханов көшесі

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Белес ауылдық округі

**Белес ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белес, Ақжол ауылдары кіреді. Орталығы – Белес ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1711 адамды (855 ер адам және 856 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы ауылдық округтері
Асан (Батыс Қазақстан облысы)

**Асан** (2010 жылға дейін — *Набережное*) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде, Шаған өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 614 адам (299 ер адам және 315 әйел адам) болса, 2009 жылы 946 адамды (462 ер адам және 484 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2199 адамды (1099 ер адам және 1100 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Ғалы Сағындықұлы Базаров

**Ғалы (Мұхамбетқали) Сағындықұлы Базаров** (1910 жыл, Торғай уезі, Қараторғай болысы Ағаштыкөл ауылы) - Ақын, жыршы, соғыс ардагері.

Мұсылманша әжеуптәуір білім алған Ғалы жас шағынан жыр жаттап, жиын-тойларда ән салып, аң аулап, серілік құрған.
* 1941-1945 жылдардағы Ұлы отан соғысында тапқырлығы мен батыл қимылдары үшін армия қолбасшысы Г.К. Жуковтан тоғыз рет алғыс алған.
* Соғыстан жеңіспен оралған соң «Ағаштыкөл» ұжымшарында ұзақ жылдар бойы бригадир, ферма меңгерушісі болып қызмет атқарған.

Ғалы Базаров ауыл тұрғындарын үйіне жинап «Көрғұлы», «Көрғұлы мен Безерген», «Науазхан», «Наурызбай мен Қаншайым» жырларын жатқа айтқан. Ол осындай тоғыз қиссаны жатқа білген. «Ағаштыкөл» ұжымшарының төрағасы, ауруханада жатқан Шілдебай Ахметовтың атынан жазған ұзақ толғауы өмір, адамгершілік, достық, сыйластық қарым-қатынас, еңбекқорлық, отаншылдық мәселелерін қозғайды. Көптеген жоқтау жырлары сақталған. Торғай өңірінде ХІХ ғасырдың ортасында болған айтулы оқиғаларды арқау етіп, аса қымбат тарихи деректер беретін «Шашамбай болыс өлген соң», «Сейтқасым – Әмбал» тарихи дастандарын жазды. Бұл туындылары жергілікті газетте жарық көрді. 

Ағайындас ақын Әбілжан Өтеев дүниеден озған соң, бітіре алмай кеткен діни тақырыптағы «Сейітбаттал» дастанының соңғы тарауларын жазды.

## Дереккөздер

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:Торғай уезінде туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Қазақстан жыршылары
Санат:Қазақстан ақындары
Зелёное (Зелёнов ауылдық округі)

**Зелёное** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Зелёнов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 16 км жерде, Деркөл өзені жағалауындағы қара жусан аралас әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен бетегелі-бозды дала белдемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2200 адам (1086 ер адам және 1114 әйел адам) болса, 2009 жылы 1611 адамды (808 ер адам және 803 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1381 адамды (704 ер адам және 677 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1936 жылы астық өсірумен айналысатын “Путь к коммунизму” ұжымшары ретінде қаланған. Оның негізінде 1996 жылдан Зеленоеде 24 шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдш.-акушерлік пункт және отбасылық-дәрігерлік амбулатория жұмыс істейді. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Октябрьское (Батыс Қазақстан облысы)

**Октябрьское** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде, Деркөл  өзенінің Шағанға құяр сағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 403 адам (190 ер адам және 213 әйел адам) болса, 2009 жылы 588 адамды (297 ер адам және 291 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 471 адамды (243 ер адам және 228 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Маргарет Джордж

**Маргарет Джордж** (ағыл. ; туд. 19 қаңтар 1943, Нашвилл, Теннесси) — американдық жазушы және тарихшы.

## Өмірбаяны
Маргарет Джордж 1943 жылы 19 қаңтарда Нашвилл қаласында, американдық дипломаттың отбасында дүниеге келген. Маргарет төрт жаста болғанда, оның отбасы Қытай Республикасына іссапарымен келіп, екі жылдан соң олар Тель-Авив, Израильге және Берлин мен Бонн неміс қалаларына көшіп барды. Израильде әдеби шығармалардан рухтанған алты жасар Маргарет Джордж өзінің жазбаларын бастады. Тафтс университетінде ағылшын тілінің әдебиеті мен биологияны оқып, жоғары білім алды. Көп ұзамай күйеуге шығып, күйеуімен Сент-Луиске, содан кейін Уппсала, Швецияға көшті. Кейін олар Мадисонға барады, олар сонда әлі тұрады.

## Тарихи романдары
*(1986) «Үмітсіз жалғыз патша. Генрих VIII мен оның алты әйелі»  *The Autobiography of Henry VIII: With Notes by His Fool, Will Somers*
*(1992) «Шотландық Мария»  *Mary Queen of Scotland and the Isles*
*(1997) «Клеопатраның күнделігі»  *The Memoirs of Cleopatra*
*(2002) «Магдалина атанған Мария»  *Mary, Called Magdalene*
*(2006) «Трояндық Елена»  *Helen of Troy*
*(2011) «Елизавета I»  *Elizabeth I: The Novel*

### Басқасы
*(2006) «Люсиль Лост»  *Lucille Lost*

## Сілтеме
*Ресми сайты

Санат:Нашвиллде туғандар
Санат:19 қаңтарда туғандар
Астафьево (Батыс Қазақстан облысы)

**Астафьево** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Бейбітшілік ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 51 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 188 адам (89 ер адам және 99 әйел адам) болса, 2009 жылы 60 адамды (34 ер адам және 26 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 9 адамды (6 ер адам және 3 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Әлия Молдағұлова көшесі
* Дина Нұрпейісова көшесі
* Құрманғазы көшесі
* Мұхтар Әуезов көшесі

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Сырым батыр (ауыл)

**Сырым батыр** (2022 ж. дейін — *Котельниково*) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Бейбітшілік ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 49 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 319 адам (159 ер адам және 160 әйел адам) болса, 2009 жылы 232 адамды (118 ер адам және 114 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 178 адамды (90 ер адам және 88 әйел адам) құрады.

## Ауыл көшелері
* Әл-Фараби көшесі
* Бауыржан Момышұлы көшесі
* Панфилов көшесі
* Шоқан Уәлиханов көшесі

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Жалаулы

**Елді мекен:**

* Жалаулы – Алматы облысы Кеген ауданындағы ауыл.
* Жалаулы – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Жалаулы – Павлодар облысындағы көл.
* Жалаулы – Қостанай облысындағы өзен.
* Жалаулы – Абай облысы Үржар ауданындағы тау.
* Жалаулы – орам.
* Жалаулы  – мекенжұрт.
* Жалаулы – қойма.
Перикарион

**Перикарион** (грек тілінен аударғанда περι-«жанында,айнала,қоршаулы» + κάρυον — «жаңғақ,ядро») — нейрон сомасы (денесі), формасы мен көлемі әр-түрлі бола алады. Ядросы мен оны қоршайтын цитоплазмасы бар өсінділері жоқ нейрон денесі. Перикарионнан шығатын  жүйке импульстарының өсінділерін «аксон» деп атаймыз. Перикарионға жүйке импульстері дендрон арқылы жетеді.Перикарион - ол нейронның метаболитикалық орталығы. Перикарионда метаболизмге қажетті жасушалар орналасқан. Олар:нәруыз синтезіне қажетті эндоплазматикалық ретикулум,энергия көзі митохондрия, Гольджи аппараты және көптеген микротүтікшелер мен лизосомалар. Денедегі басқа нейрондардың синапсы перикарионмен байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Жүйке жасушалары
Паратгормоны

= Паратгормоны =
**Паратиреоидты (***паратгормон, паратирин, ПТГ***) гормоны** – қалқанша маңы безі бөлетін,  84 аминқышқылының қалдықтарынан тұратын, күрделі құрылысты полипептид.  Паратгормонының молекуласында 34 аминқышқылының қалдықтары биологиялық белсенділікке жауап берсе, қалғандары молекуланың тұрақтылығы мен рецепторларының гормондармен байланысуына жауап беретіні анықталған.

= Қызметі =
Паратгормонының қызметі қандағы кальцидің деңгейін көтеру. Ол 3 түрлі жолмен жүзеге асады: 

1)     Бүйректегі D дәріменінің беслсендірілуін күшейтеді, ал бұл дәрумен өз кезегінде кальцитриол атты гормонтәріздес затты құрайды. Кейін кальцитриол ішектегі кальцийдің сіңірілуін күшейтеді, нятижесінде қандағы кальций деңгейі көтеріледі.

2)     Бастапқы зәрден кальций иондарының кері сіңірілуін күшейтеді.

3)     Остеокласттардың (сүйек тінін бұзатын жасушалар) белсендірілуін күшейтеді. Остеокласт жасушалары кальцийдің қандағы мөлшерін көбейтеді, бірақ сүйектің мықтылығын әлсіретеді. Бұл тек паратгармоны тұрақты, үздіксіз бөлінуінің әсерінен болады.

Екінші қызметі қан плазмасындағы фосфат мөлшерін төмендету. Артық мөлшердегі фосфат зәр арқылы сыртқа шығады. 

= Паратгормонының бөлінуінің бұзылуы =
Паратгормонының мөлшерінің көп болуы гиперпаратиреоз ауруына әкеледі. Қалқанша маңы безінде аденомалардың пайда болуына және олардың көлеміне байланысты.  
Ал қалқанша безіне жасалған ота кезінде байқаусызда кішкентай қалқанша маңы бездерінің жойылуынан паратириннің қандағы деңгейінің төмендеуі жүзеге асады, яғни гипопаратиреозға әкеледі.  Басты белгілері:

1)      Қолдың, аяқтың ұюы;

2)     Теріде жағымсыз сезімдер пайда болуы;

3)     Бұлшық ет жиырылған кезде ауру сезімдері сезілуі;

## Дереккөздер
Хазима Нұғманова

**Хазима Нұғманова** (1958 жылы 11 қаңтарда Ресей Волгоград облысында туған) — Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актрисасы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006).

## Толығырақ
* Хазима Нұғманова 1958 жылы 11 қаңтарда Ресей Волгоград облысы Палласов ауылында дүниеге келген
* 1976 - 1978 жылдары  Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры жанындағы екі жылдық студияның актерлік мамандығын бітірген.
* 1978 - 1980 жылдары Атырау облыстық қазақ драма театрында актриса
* 1980 - 1984 жылдары Алматы қаласындағы Қазақ радиосында диктор
* 1984 - 1993 жылдары Бикен Римова атындағы Талдықорған қалалық қазақ драма театрының әртісі 
* 1993 - 1999 жылдары Батыс Қазақстан облыстық қазақ драма театрының актрисасы
* 1999 - 2000 жылдары С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі.
* 2001 - 2005 жылдары Батыс Қазақстан облыстық қазақ драма театрының актрисасы
* 2005 - 2011 жылдары Б.Римова атындағы Талдықорған облысының қазақ драма театрының әртісі 
* 2010 жылдан Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы жанындағы колледжінің оқытушысы
* 2015 жылдан  Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актерлік құрамында.

## Сахнадағы негізгі рөлдері
* М.Әуезов «Еңлік-Кебек» – Еңлік, «Түнгі сарын» -Жүзтайлақ, «Қарагөз» – Қарагөз, Т.Ахтанов «АНТ» – Бәтима ханым, А.Сүлейменов «Қыздай жесір немесе штат қысқарту» – Үрия, М.Хасенов «Пай-пай жас жұбайлар-ай!» – Зәуре, Бану, М.Кәрім «Ай тұтылған түн» – Зүбәржат, Шафақ, А.Камю «Калигула» – Цезония, С.Балғабаев «Ең әдемі келіншек» – Гүлбаршын, Ә.Тәжібаев «Көтерілген күмбез» – Махаббат, С.Асылбекұлы «Желтоқсан желі» – Ақмарал, «Кенесары, Наурызбай» – Бопай ханша, Б.Мұқай «Тойы көп үй» – Назгүл, Ә.Оразбеков «Бір түп алма ағашы» – Әлия және т.б

## Марапаттары
* 2006 жылы ҚР Президентінің жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы берілді.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі

## Отбасы
* Жары: актер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Мұрат Ахманов
* Екі ұл, бір қызы бар.

Санат:11 қаңтарда туғандар
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры актрисалары
Санат:Атырау облыстық қазақ драма театры актрисалары
Санат:Қазақ радиосы тұлғалары
Санат:Талдықорған драма театры актрисалары
Санат:Батыс Қазақстан облыстық қазақ драма театры актрисалары
Санат:Жезқазған қазақ музыкалық драма театры актрисалары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы жанындағы колледжі оқытушылары
Шалдыбаев Нақан

**ШАЛДЫБАЕВ Нақан Шалдыбайұлы**  (1955 жылы туған, Амангелді ауданы, Еңбекші ауылы) – ұстаз, қоғам қайраткері. Еңбек жолын 1973 жылы Орта мектепті бітірісімен комсомол-жастар бригадасында аға шопан болып бастады. 1980 жылы Арқалық педагогикалық институтының математика мамандығы бойынша үздік бітірді. 1980-2006 жылдар аралығында Арқалықтағы Ш.Уәлиханов атындағы орта мектептің директоры болып істеді. 2006 жылдан Арқалық қаласы оқу бөлімінің бастығы қызметін атқарып, 2010 жылдан Арқалық қаласы әкімінің орынбасары, 2012 жылы арқалық ауданы мәслихатының хатшысы болып сайланды. Қазіргі таңда осы күнге дейін Арқалық қалалық мәслихатының хатшысы болып келеді.

## Дереккөздер
Мүше алу

**Мүше алу** немесе **мүше алып қашу** — той-томалақта, мерекелік жиында 5-6 салт атты жігіт көпшілік отырған жерге келіп, жеңгелерінен «Мүше беріңіз» деп сұрайтын болған. Мүше сұраған бір жігітке жүзік, айна секілді бағалы нәрселер салынған түйіншек берген. Жігіт оны алып, қаша жөнеледі, өзге жігіттер ізінен тұра қуады. Бұл көкпар ойынына ұқсайды. Жігіттер қашқан жігітті қуып, түйіншекке таласады. Мүше алып қашқан жігіттің мақсаты – қолындағы түйіншегін ешкімге алдырмай, сүйген қызына апару. Ал айырылып қалса, түйіншекке ие болған жігіт оны өз сүйіктісіне апарады. Бұл салттың мақсаты, тәлімдік мәні – жігіттерді ептілікке, қырағылыққа баулу.   
## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Балабаново (Батыс Қазақстан облысы)

**Балабаново** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Чиров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 94 км-дей жерде, Кіші Быковка өзенінің жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 218 адам (107 ер адам және 111 әйел адам) болса, 2009 жылы 91 адамды (43 ер адам және 48 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 53 адамды (31 ер адам және 22 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Чирово

**Чирово** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Чиров ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 91 км-дей жерде, Кіші Быковка өзенінің жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 465 адам (237 ер адам және 228 әйел адам) болса, 2009 жылы 390 адамды (192 ер адам және 198 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 324 адамды (179 ер адам 145 және әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері