open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Hill

***The Hill***, «Хилл» транскрипциясы — (, АҚШ Капитолийінің метафорасы) — саясат туралы америкалық баспа және интернет-басылым. Ол News Communications компаниясына тиесілі.

## Тарихы
Газет 1994 жылы Вашингтонда басыла бастады. Ол бастапқыда апта сайын болды, бірақ 2003 жылдан бастап АҚШ Конгрессінің отырыстары өткен сайын шыға бастады. Баспа нұсқасының таралымы — 24000 дана. Сәйкес similarweb.com. 2019 жылдың қыркүйегінде сайтқа ай сайын 50 миллионға жуық бірегей сапарлар жасалды және ол әлемдік рейтингте мың екі жүзінші болды. Баспа және интернет-басылымнан басқа, сайт арқылы таратылатын жеке теледидар бар. Газеттің негізгі бәсекелестері мамандандырылған сайттар Politico and Roll Call деп аталады. Басылымның басшылығы оның пайдалы екенін айтады. Сондай-ақ ақылы The Hill Extra қолданбасы бар.

## О News Communications Inc
The Hill-ті тікелей басқаруды Capitol Hill Publishing басқарады. Ол Нью-Йоркте орналасқан және Куинс, Манхэттен және мегаполистің басқа бөліктерінде 20-дан астам қалалық басылымдар шығаратын News Communications еншілес ұйымы. Жасаушы және ірі акционер  2012 жылы 96 жасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорк демократиялық партиясының төрағасы болды. Финкельштейн Джон Ф. Кеннеди, Линдон Джонсон және Нельсон Рокфеллер сияқты адамдармен сөйлесті. Оның ұлы — Эндрю Стейн — Нью-Йорк қалалық кеңесінің президенті болған.

## Басылым нұсқаулығы
Газет редакторы — Боб Кьюсак — 1995 жылдан бастап саяси журналистикада жұмыс істейді. 2003 жылдан бастап ол The Hill-ке қосылып, бизнес пен лоббизм туралы жаза бастады. 2014 жылдан бастап басылымды басқарды. Ол АҚШ-тағы бірнеше рет кәсіби марапаттардың иегері.

Баспагер — Питер Гринберг. Газетке келгенге дейін ол негізін қалаушылардың бірі болды және технологиялық стартаптарды дамытумен айналысатын Forest Hills Consulting консалтингтік агенттігін басқарды. Өз бизнесіне дейін Гринберг Google мен Twitter де жоғары лауазымдарға ие болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Ағылшын тіліндегі газеттер
Санат:АҚШ газеттері
Санат:Алфавиттік газеттер
Санат:Вашингтон газеттері
Санат:АҚШ интернет-БАҚ
BBC News

**BBC News** — жаңалықтар мен ағымдағы оқиғаларды жинауға және таратуға жауапты Би-би-си (BBC) компаниясының операциялық бөлімі. Бұл бөлім әлемдегі ең ірі хабар тарату жаңалықтар ұйымы болып табылады және күн сайын шамамен 120 сағаттық телерадио хабарларын таратады, сонымен қатар жаңалықтарды желіде жариялайды. BBC News-те бүкіл әлем бойынша 250-ден астам корреспонденттері бар 50 шетелдік жаңалықтар бюросы бар. 2018 жылдың қаңтар айынан бастап Жаңалықтар және ағымдағы оқиғалар жөніндегі директор  болып табылады.

Бөлімнің жылдық бюджеті 350 миллион фунт стерлингтен асады; онда 3500 қызметкер жұмыс істейді, оның 2000-ы журналистер. BBC News Ішкі, халықаралық және онлайн жаңалықтар бөлімшелері Лондонның орталығындағы -да Еуропадағы ең үлкен жаңалықтар басылымында орналасқан. Сондай-ақ, BBC-де Англияда аймақтық орталықтар және Солтүстік Ирландияда, Шотландияда және Уэльсте ұлттық жаңалықтар орталықтары бар, оларды . Англияның әр елінде және әр аймағында өзінің жергілікті жаңалықтар бағдарламалары, сондай-ақ басқа да жергілікті бағдарламалар, соның ішінде спорттық бағдарламалар шығарылады.

Ұлыбритания азаматтарының салықтарынан қаржыландырылады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Пибоди сыйлығы лауреаттары
Санат:Алфавит бойынша ұйымдар
Санат:1922 жылы құрылған ұйымдар
Санат:Tor жасырын қызметтері
Санат:Ұлыбританияның қоғамдық хабар таратушылары
Санат:Ағылшын тілді қоғамдық хабар таратушылар
Санат:Би-би-си
Ньюкасл Роуд (стадион)

**Ньюкасл Роуд** () — Англияның Сандерленд қаласындағы Монквиермут ауданында орналасқан футбол алаңы болған. Бұл стадион 1886 жылдан 1898 жылға дейін 12 жыл бойы Сандерленд футбол клубының үй алаңы болды. Бұл клуб ойнаған алтыншы алаң еді. Ньюкасл Роуд, Эглинтон Стрит Норт және Крозье Стрит көшелерінің арасында орналасқан бұл алаң кейде «Ашвилл Граунд» деп те аталды. 

## Тарихы
Бұл алаңдағы Сандерлендтің алғашқы ойыны 1886 жылы 10 сәуірде Бертли Таун клубына қарсы жолдастық кездесу болды. Матч 3:3 есебімен тең аяқталды. 1888 жылы 5 мамырда, кейіннен таратылған Сандерленд Альбион клубы Ньюкасл Роудтағы алғашқы ойынын өткізді — Шанкхаус Блэкуотчты 3:0 есебімен жеңді. 

Сандерленд Ньюкасл Роудтың негізгі жалға алушысы атанып, бастапқыда жолдастық және Дарем кубогының ойындарын өткізді. 1886 жылы 30 қазанда Ньюкасл Роудта Сандерленд Англия кубогындағы алғашқы үй кездесуін өткізіп, Ньюкасл Вест Энд клубын 2:1 есебімен жеңді. Жер иелері — кеме верфтерінің иесі Томпсон әпкелері клубтан бірінші жылы жалға алу ақысы ретінде £15 талап етті, ал алаңның трибуналарын салуға сол верф жұмысшылары жұмылдырылды.

1890 жылы Сандерленд Футбол лигасына қосылды. Алғашқы лигадағы үй ойынында клуб 1890 жылы 13 қыркүйекте Бернли клубынан жеңілді. Алты айдан кейін, 1891 жылы наурызда, Ньюкасл Роудта Сандерленд тарихындағы алғашқы Англия құрамасының халықаралық ойыны өтті. Оған 15 000 көрермен жиналып, Англия Уэльсті 4:1 есебімен жеңді.

Сандерлендтің Футбол лигасындағы алғашқы маусымында Ньюкасл Роудтағы орташа көрермен саны 6 091 адам болды. Алаңның ресми сыйымдылығы 15 000 болғанымен, кейде бұдан әлдеқайда көп адам жиналатын. 1891 жылғы ФА кубогындағы Эвертонға қарсы матчқа 21 000 адам жиналып, бұл кездесу Англиядағы ең үлкен футбол көрермен рекордына айналды. Алдағы онжылдықта клубтың орташа көрермен саны 7 450 адамды құрады, ал соңғы маусымда бұл көрсеткіш 11 033 адамға жетті.

Ньюкасл Роудта ойнаған кезде Сандерленд өте табысты болды: үш рет лига чемпионы атанды, 81 матч бойы үйде жеңілмей, 270 гол соқты. Осы жетістіктердің арқасында команда «Барлық дарындардың командасы» (The Team of All Talents) деген атауға ие болды және алғашқы ағылшын клубы ретінде Әлем чемпионы атанды.

1896 жылға қарай алаңды жалға алу ақысы £100-ге дейін өсті және кеңейтуге арналған бос жерлер қалмады. Өсу қажеттілігін түсінген клуб басшылығы жаңа алаң іздеуге кірісті. Сандерленд жауапкершілігі шектеулі компанияға айналып, акциялар сату арқылы қаражат жинап, Рокер ауданынан фермерлік жер сатып алып, жаңа стадион салуға кірісті.

Ньюкасл Роудтағы соңғы лига ойыны 1898 жылы 23 сәуірде өтті. Бұл ойында Сандерленд Ноттингем Форест клубын 4:0 есебімен жеңді. Сол жылы жазда Сандерленд Рокер Паркқа көшіп, ол жерде 99 жыл бойы ойнады.

## Дереккөздер

Санат:Англия стадиондары
Санат:Стадиондар
Нганасан тілі

**Нганасан тілі** (Nganasan language) — орал тілдері отбасының самодий тобына кіреді, жұрнақты аффикстенуі бар жалғамалы (агглютинативті) тіл.

## Референтті халық
Референтті халық: нганасандар; өз атауы – ня (а) (ескір.самойед-тавгийлер).

## Географиялық таралуы
Қазіргі уақытта нганасандар негізінен Таймыр жеріндегі ауылдарда шоғырланған. В.П.Кривоноговтың деректері бойынша 1992–1994 жылдары нганасандықтардың таралуы келесідей болды: Волочанка ауылы — 392 адам (халықтың 43%), Усть-Авам ауылы — 295 (33%), Новая ауылы (83,9%), Дудинка (64,7%), сонымен қатар бірқатар тұрғындар Норильск қаласында және Тамыр түбегінің басқа да ауылдарында тұрады.

## Диалектісі
Нганасан тілі әдетте екі диалектіге бөлінеді: Авам (Усть-Авам және Волочанка ауылдары) және Вадеев (қазіргі Новая ауылы). Авам диалектісі кейде қосалқы диалектілерге де бөлінеді. Шындығында екі диалектінің айырмашылығы j дыбысының айтылуында (авам диалектісінде ол d’ болып өзгерген) және сөздік құрамындағы бірнеше айырмашылықтарға келіп, өзара түсіністікке кедергі келтірмейді.

## Жазуы
Нганасан тілі көптеген дереккөздерде жазуы жоқ (немесе кенжелеп қалған жазуы бар) тіл ретінде сипатталады. Нганасан әліпбиінің жобасын кириллица негізінде Н.М. Терещенко (1986 ж.) әзірледі. Нганасан жазуының қолданысы шектеулі, оны тек Санкт-Петербургтің А.И. Герцен атындағы университетінде оқығандар ғана қолданады.

Қазіргі нганасан әліпбиі:

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
CBS News

**CBS News** — америкалық CBS телерадиокомпаниясының жаңалықтар бөлімі. CBS News телевизиялық бағдарламаларына**', **',  бағдарламалары, **', «[[60 минут]]<nowiki/>» және «[[48 сағат]]<nowiki/>», сондай-ақ **' . CBS News Radio жүздеген радиостанцияларға сағаттық жаңалықтар шығарады, сонымен қатар *The Takeout Podcast* сияқты CBS News подкасттарын басқарады. CBS News сонымен қатар тәулік бойы жұмыс істейтін  сандық жаңалықтар желісін басқарады.

CBS News президенті және аға атқарушы продюсері , ол 2019 жылдың 1 наурызында қызметіне кірісті. Желінің жаңалықтар бөлімінің бірінші әйел президенті зиринский  орнына үміткер деп жарияланды. 2019 жылғы 6 қаңтар. Хабарландыру Родс CBS News өкілдері мен Родстың өзіне қарсы «рейтингтердің төмендеуіне және жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптауларды тергеудің салдарына байланысты» CBS News президенті қызметінен кететіні туралы жаңалықтар аясында жасалды.

## Тағы қараңыз
* CBS

## Дереккөздер

Санат:Пибоди сыйлығының лауреаттары
Санат:CBC
Тұқан

**Тұқан** немесе **Тоқоқан** — Моңғол империясының билеуші әулетінің мүшесі болған. Ол Алтын Орданың ханы Бату ханның ұлы еді. Әкесі жағынан ол Шыңғыс ханның шөбересі болған. Тұқан өзі ешқашан хан болып билік жүргізбесе де, кейінгі көптеген хандар оның ұрпақтарынан тараған.

Оның бас бәйбішесі Көші хатұн болған, ол ойрат тайпасынан шыққан Бұқа Ұжин есімімен де белгілі. Оның әкесі (немесе, мүмкін, ағасы) Бұқа-Темір болған, ол Шыңғыс ханға қызы Шешейген арқылы туған немересі болып келеді.
Тұқанның бес ұлы болған, олардың үлкені Тарту еді, ол Төле Бұқа ханның әкесі болған. Көчү хатуннан туған тағы екі ұлы — Мәңгі Темір мен Туда Мәңгі — екеуі де Алтын Орданың хандары болған.

## Дереккөздер

Санат:Жошы әулеті
Бертли Таун

**«Бертли Таун»** (;) — Англияның Бертли қаласындағы футбол клубы, қазір Northern Football League, Дивизион 1 ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Birtley Sports Complex" аренасында өткізеді. 

## Тарихы
Бертли футбол клубы 1889 жылы Солтүстік лигасының (Northern League) негізін қалаушылардың бірі болды. Алайда алғашқы маусымда соңғы орыннан бір саты жоғары орын алып, лига құрамынан шығып кетті. Кейін олар Солтүстік альянсқа (Northern Alliance) қосылды, бірақ тағы да бір маусымнан соң кетіп қалды. 1895 жылы альянсқа қайта оралып, 1897–98 маусымында соңғы орын алды, сосын 1900 жылы қайтадан лигадан шығып қалды. Клуб лигаға үшінші рет 1909 жылы оралды және 1913–14 маусымында екінші орын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1923–24 маусымында олар чемпион атанды.

1926 жылы Солтүстік альянс Солтүстік-Шығыс лигасына (North Eastern League) біріктірілді, және Бертли екінші дивизионның мүшесі атанды. Олар бұл лигада 1935 жылға дейін ойнады, кейін Уирсайд лигасына (Wearside League) ауысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клубтың атауы Бертли Таун болып өзгертілді және 1945–46 маусымында Уирсайд лигасының чемпионы атанды. Алайда 1949–50, 1950–51 және 1951–52 маусымдарында қатарынан соңғы орын алып, лига құрамынан шығып қалды.

1990-жылдардың басында жаңа Бертли Таун клубы құрылып, 1992 жылы Уирсайд лигасының екінші дивизионына қосылды. Олар 1994–95 маусымында екінші дивизион чемпионы атанып, бірінші дивизионға көтерілді. 1997–98 маусымында клуб Лига Кубогын жеңіп алды, ал 2001–02 маусымында Лига Кубогын және Monkwearmouth Charity Кубогын қатар жеңіп шықты. Келесі маусымда клуб Уирсайд лигасының чемпионы атанды. 2003–04 және 2004–05 маусымдарында екінші орын иеленіп, 2005–06 маусымында үшінші рет Лига Кубогын жеңіп алды. 2006–07 маусымында тағы да чемпион атанып, Солтүстік лиганың екінші дивизионына көтерілді.

2009–10 маусымында Бертли Таун екінші дивизионда соңғы орын алды, бірақ төмендетілген жоқ. Алайда 2015–16 маусымында олар соңғы орыннан бір саты жоғары болып, Солтүстік альянстың Премьер-дивизионына төмендетілді. 2017–18 маусымында Премьер-дивизионда екінші орын алып, Лига Кубогының жеңімпазы атанды және Солтүстік лиганың екінші дивизионына қайта көтерілді. 2022–23 маусымында клуб екінші дивизионда бесінші орынды иеленіп, плей-офф кезеңіне жолдама алды. Жартылай финалда Horden Community Welfare клубын пенальти сериясында (негізгі уақыт — 2:2) 5–4 есебімен жеңіп, финалда Биллингем Таун командасын пенальти арқылы жеңіп, бірінші дивизионға көтерілді. Келесі маусымда клуб бірінші дивизионда төртінші орынды иеленіп, тағы да плей-оффқа өтті. Алайда жартылай финалда Хитон Стэннингтон клубынан 1–0 есебімен жеңіліп қалды.

## Жетістіктері
***Wearside League**
**Чемпион: 2002–03, 2006–07
**Дивизион 2 чемпионы: 1994–95
**League Cup жеңімпазы: 1997–98, 2001–02, 2005–06
***Northern Alliance**
**League Cup жеңімпазы 2017–18
***Monkwearmouth Cup**
**Чемпион: 2001–02

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Биллингем Таун

**«Биллингем Таун»** (;) — Англияның Биллингем қаласында орналасқан футбол клубы, қазір Northern Football League, Дивизион 2 ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Bedford Terrace" аренасында өткізеді. 

## Тарихы
Клуб 1967 жылы Том Доннелли мен Робби Кушлидің бастамасымен Биллингем Соушл атауымен құрылды. 1968 жылы олар Стоктон және аудандық лиганың екінші дивизионына қосылып, алғашқы маусымында-ақ чемпион атанды. «А» дивизионына көтерілгеннен кейін қатарынан үш маусым лига чемпионы болып, екі рет Лига Кубогын жеңіп алды.

1974 жылы Биллингем Тиссайд лигасына қосылып, 1978–79 маусымында чемпион атанды. 1981–82 маусымында екінші рет чемпион атанған соң, клуб Солтүстік лиганың жаңа құрылған екінші дивизионына көтеріліп, қазіргі атауын қабылдады. 1984–85 маусымында төртінші орын алып, бірінші дивизионға көтерілді, алайда келесі маусымда соңғы орынды иеленіп, қайтадан төмендетілді.

1987–88 маусымындағы төртінші орыннан кейін Биллингем қайтадан бірінші дивизионға оралды. Жаңа дивизиондағы алғашқы маусымда бесінші орын алса да, 1989–90 маусымында соңғыдан бір саты жоғары орын алып, қайтадан екінші дивизионға түсіп қалды. Олар 1996–97 маусымының соңына дейін осы дивизионда қалып, сол маусымда екінші орын алып, бірінші дивизионға қайта көтерілді.

2003–04 маусымында клуб Дарем Челлендж кубогын жеңіп алды, финалда Бишоп Окленд командасын жеңді. 2006–07 маусымында бірінші дивизионда екінші орын алды, чемпион атағы доп айырмасымен Уайтли Бэй командасына бұйырды. Келесі маусымда клуб Лига Кубогын жеңіп, финалда Шилдон командасын 2–1 есебімен жеңді. 2013–14 маусымында бірінші дивизионда соңғы орын алып, екінші дивизионға төмендетілді. 2018–19 маусымында екінші дивизион чемпионы атанып, қайтадан бірінші дивизионға көтерілді. Бірақ үш маусымнан кейін, олардың алғашқы екеуі COVID-19 пандемиясына байланысты мерзімінен бұрын тоқтатылып, 2021–22 маусымының соңында қайтадан екінші дивизионға түсіп қалды.

2022–23 маусымында клуб екінші дивизионда төртінші орын алып, плей-оффқа жолдама алды. Жартылай финалда Бедлингтон Терьерс командасын пенальти сериясында 3–2 (негізгі уақыт – 2:2) есебімен жеңгенімен, финалда Бертли Таун командасынан пенальти арқылы 5–4 есебімен жеңіліп қалды (негізгі уақыт – 2:2).

Қаржылық заңбұзушылық оқиғасы
2020 жылдың желтоқсанында Биллингем Таун футбол клубының бұрынғы бапкері ҚҚС алаяқтығына байланысты іске тартылды. Ол клуб ойыншыларына жалақы төлеу үшін шамамен 80 000 фунт стерлингті заңсыз қолданған. Сотта айыпты деп танылып, түрмеден аман қалды. Бұл жағдай клуб басшылығындағы ірі қаржылық заңбұзушылықтарды әшкереледі.

## Жетістіктері
***Northern League**
**Дивизион 2 чемпионы 2018–19
**League Cup жеңімпазы: 2007–08
***Teesside League**
**Чемпион: 1978–79, 1981–82
***Stockton & District League**
**Дивизион 2 чемпионы: 1968–69
***Durham Challenge Cup**
**Жеңімпаз 2003–04
***Durham Amateur Cup**
**Жеңімпаз 1975–76

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Негидал тілі

**Негидал тілі** (Negidal language) — тұңғыс-маньчжур тілдері отбасына кіреді, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (фузиямен бірге жұрнақты аффикстенуі бар), номинативті құрылысы бар тіл ретінде сипатталады.

## Референтті халық
Референтті халық: негидалдар; өз атауы – элькан бэйэнин, набэйэненин («жергілікті, осындағы»).

## Географиялық таралуы
Негидал тілі Хабаровск өлкесінде Амгун өзенінің орта және төменгі ағысында кең таралған. Хабаровск өлкесінің Полина Осипенко ауданындағы Полина Осипенко ауылы мен Владимировка ауылында тұрады.
Саны: 567 (2004 ж.). Соңғы санақ бойынша бұл тілде 150-ге жуық адам сөйлейді.

## Диалектісі
Негилдал тілінде бір-бірінен негізінен фонетикалық жағынан ерекшеленетін Жоғарғы және Төменгі диалектілерге бөлінеді. Жоғарғыға эвенки тілі, төменгіге улчи және нанай тілдері әсер етті. Диалектілері арасында елеусіз айырмашылықтар бар.

## Жазуы
Негильдал тілі – жазуы жоқ тіл, негидал тілінің жазуын М.М. Хасанова (1992) құрған болатын, бірақ әлі күнге дейін негидал тіліндегі баспа басылымдары жоқ.
Әліпбиі 2009 жылы жасалған.

*Негидал әліпбиі:*

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|Панатинаикос стадионы
I Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 6–10 сәуір күндері Афинадағы Панатинаикос стадионында өткізілді.

Марафон сайысы аңыздарға енген Марафон қаласынан басталып, осы аталған стадионда аяқталды. Грек жеңіл атлеттерінің жеңіп алған жалғыз алтыны осы марафоннан болды.

Жалпы бағдарламаға ерлер арасындағы 12 сайыс түрі енген. Оларға 9 елден келген 63 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

нобай|Америкалық атлеттер және бапкерлер
нобай|Мажарстанның жеңіл атлеттері
## Қатысқан елдер
*  (10)
*  Аустралия (1)
* 24px| Германия (5)
* 24px| Грекия (29)
*  (3)
* 24px| Мажарстан (3)
*  (5)
*  (5)
* 24px| Швеция (1)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ойындардың ресми протоколы 

Санат:1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Алахай Беки

**Алахай Беки** (шамамен 1191 – 1230 жылдан кейін) — Шыңғыс хан мен оның бәйбішесі Бөртеден туған үшінші қызы. Ол әкесі 1215 жылы Моңғол үстіртіне қайта оралғаннан кейін, Қытайдың жаулап алынған территорияларында регент ретінде билік жүргізген.

## Өмірбаяны
1206 жылы Шыңғыс ханның одақтасы болған Оңғұттар оның ұлы Құрылтайына қатысып, өз жерлерінен сыйлықтар алып келген. Олардың адалдығы үшін Алахай Оңғұт көсемі Алақұштың туысына, бәлкім ұлына, ұзатылған. Ол шамамен он алты жасында Гоби шөлінің оңтүстігіне, жартылай көшпелі өмір сүретін Оңғұттардың жеріне барған. Бұл Шыңғыс ханға Гобиден тыс, халқы көп, отырықшы патшалықтар орналасқан аймақтарға тірек нүктесін берді. Алахай Беки моңғолдарға оңтүстікке келген сайын ат пен азық-түлікпен қамтамасыз етіп отырды. 

1211 жылы Оңғұттар Алахайға қарсы көтеріліс жасап, оны өлтіруге тырысқан.  Ол қашып құтылған, бірақ күйеуі мен басқа да жақтастары өлтірілген. Ол екі өгей ұлын ертіп Моңғол армиясына барған. Шыңғыс хан содан кейін өзінің әскерінің бір бөлігін оған қосып жіберіп, көтеріліс басып-жаншылған. Шыңғыс хан кек ретінде Оңғұт еркектерін жаппай қырып-жоюды жоспарлағанымен, Алахай оны тек күйеуін өлтіргендерді жазалауға көндірген. Осыдан кейін Алахай өзінің өгей ұлы Жиңүйге тұрмысқа шыққан және Оңғұттар оған және Шыңғыс ханға адал болып қала берген.

Ол сонымен қатар, әкесі 1215 жылы Моңғол үстіртіне шегінгеннен кейін жаулап алынған Қытай территорияларында билікті басқаруға қалдырылған. Шыңғыс хан оған «Мемлекетті басқаратын ханшайым» деген атақ берген.  Ол әкесінің жорықтарына үнемі әскер жіберіп отырған.

1212 жылы Жиңүй қайтыс болған соң, ол басқа өгей ұлы Бояохэге тұрмысқа шыққан. Олардан Нөгүдей және Чақұ есімді ұлдары туған. Нөгүдей 1230 жылдары шайқаста қаза тапқан. Осыдан кейін ол немерелерінің мүдделерін алға тарту үшін оларға Бөржігін руынан қыз алып беру арқылы одақтар жасаған. 

Алахай сауаттылықты насихаттаған және қытайлық елшінің айтуынша, күн сайын кітап оқитын болған. Әсіресе, ол медицина мен діни мәтіндерге қызыққан. Алахайдың Мөңке есімді жиені болған.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс хан
Моңғол үстірті

**Моңғол үстірті** (немесе **Алтай үстірті**) — Шығыс Азияда орналасқан ішкі құрлықтық үстірт, аумағы шамамен 3 200 000 шаршы шақырымды (1 200 000 шаршы мильді) құрайды. Географиялық шекаралары: Шығысында — Үлкен Хинган таулары, оңтүстігінде — Инь таулары, батысында — Алтай таулары, солтүстігінде — Саян мен Хэнтэй таулары орналасқан.
Бұл үстіртке Гоби шөлі мен құрғақ дала аймақтары кіреді. Биіктігі орташа есеппен 1000–1500 метр (3300–4900 фут) шамасында. Ең төмен нүктесі — Хулунбуир, ал ең биік нүктесі — Алтайда орналасқан. Саяси-географиялық тұрғыда, Моңғол үстірті: Моңғолия аумағын толық қамтиды,
Сонымен қатар Қытай мен Ресейдің кейбір бөліктерін де алып жатыр:
Қытайда — Ішкі Моңғолия және Шыңжаңдағы Жоңғар ойпатының кей бөліктері,
Ресейде — Трансбайкал өңірі, Бурятияның бір бөлігі және Иркутск облысының оңтүстігі.
Моңғол үстірті — Моңғол халықтарының тарихи мекені, яғни "Моңғол жүрегі" саналады.

## Географиясы

Моңғол үстіртінің орташа биіктігі теңіз деңгейінен 915–1525 метр (3002–5003 фут) аралығында.
Үстірттегі ең биік нүкте — Бесбоғда тауы, оның биіктігі 4374 метр (14 350 фут) теңіз деңгейінен жоғары.

## Экологиясы
Моңғолияның экожүйесі күрделі, өйткені бұл аймақта таулы және ойпатты өңірлер алма-кезек орналасқан.
Мал жайылымына бейім жануарлар кең таралған, оларға жататындар: жабайы яктар, Пржевальский жылқысы, үй қойы, сайғақтар, сібір текесі, арқарлар.
Жыртқыш жануарлар қатарында: еуропалық сілеусін, қар барысы, қорсак түлкісі, сонымен қатар құзғын, сакер сұңқары, қара күшіген секілді жыртқыш құстар бар. Сарышұнақтар бүкіл үстірт бойында кең таралған, оның ішінде тарбаған сарышұнағы үлкен ареалмен дәл осы үстірттің аумағында мекендейді.

## Тарихы
Моңғол үстіртін әртүрлі тайпалар мен империялар мекендеп, бағындырған. Хронологиялық ретпен атасақ, бұл өңір: Ғұндар (Xiongnu), Сәнби, Көктүріктер, Тан әулеті, Ляо әулеті, Моңғол империясы, Юань империясы, Солтүстік Юань, және Цин әулеті билігінен өткен.

## Экологиялық өзгерістер
1980–2010 жылдар аралығында жаһандық жылыну мен адам әрекетінің (әсіресе көл суларын ауыл шаруашылығы мен кен өндіруге пайдалану) салдарынан үстірттегі көлдердің аумағы айтарлықтай азайған.
Цагаан Нур мен Синькай көлі сол кезеңде өздерінің ауданының үштен екісін жоғалтты, ал Хуанцихай мен Найман Сиху сияқты кейбір көлдер толықтай тартылып кеткен. Бірақ Шығыс Жуян көлі мен Хад Паози секілді кейбір көлдер кеңейген. Алайда жалпы алғанда, аймақтағы көлдердің орташа ауданы 30%-ға азайған. Сонымен қатар бұл өңір қатты шөлейттенуге ұшырап отыр.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия үстірттері
Санат:Азия үстірттері
Санат:Қытай үстірттері
Санат:Моңғолия географиясы
Ысмайыл ата

**Ысмайыл ата** – көрнекті әулие сопылардың бірі, тарихи тұлға.

## Өмірбаяны
thumb|right|200px|Ысмайыл ата кесенесі қайта қалпына келтіруге дейін.
Ысмайыл ата туралы шығуы жағынан бір-біріне жақын болып келген деректер тобындағы қысқаша хабарламалардың өзі қарама-қайшылыққа толы. Олардың негізінде Ысмайыл ата өмірбаянының бірыңғай агиографиялық негізін құрастыру қиындықтар тудырады. Сайрам мен Шымкент айналасында қалыптасқан тарихи-мәдени аудандар туралы хикаялар мен аңыздарда және "Мадинат-әл-Байда мен Испиджаб әулиелерi хақындағы трактатта" (XVII ғасыр аяғы - XVIII ғасыр басы) Ысмайыл атаны XII ғасырда Сайрамнан шыққан сопы әулиесі Дәруіш атаның ұлы деп айтады (Ж.М. Тулибаева). Ал одан біршама ерте деректерде оны Ысқақ бабтың кіші інісі, Абд әл-Жәлаліл бабтың ұлы Ибраһим атаның (Ибраһим сопы) ұлы ретінде атайды (Ә.А. Диваев, А.К. Муминов, Девин ДиУис).
Ысмайыл ата ХІV ғасыр басында қайтыс болған. "...әулиелері хақындағы трактат" бойынша ол Сайрамда қайтыс болған сияқты және оның қабірі Абділ Әзіз баб кесенесінің шығыс жағында орналасқан (Ж.М. Тулибаева). Біршама ерте деректер бойынша Ысмайыл ата "Сайрам мен Ташкент аралығындағы жарты жолда, Тербат (қазіргі Тұрбат) деп аталатын қалада жерлеген" (Девин ДиУис). Бұл нұсқа шындыққа біршама жақын келеді, себебі дәл осы Тұрбатта оған табынушылық культі қалыптасып, монументалды кесене салынған. Жоғарыда аталған екі дерек бірдей. Оларда Ысмайыл ата өмірбаянының сопылық желісі Ханафи әулетінен шыққан көрнекті сопылардың бірі болған Мұхаммед Данышменди арқылы Қожа Ахмет Ясауимен рухани сабақтастықта байланыстырылады. Осы сопылықтың негізінде кейінірек малшылар мен шопандардың қамқоршысындағы сопыға айналған құнарлылық культінің сарқыншағы мен табиғат күші туралы халық түсінігінің жұрнағы қалды.

## Дереккөздер

Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:Тарих
1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

II Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 14, 15, 16, 19 және 22 шілде күндері Париждегі Круа-Кателан стадионында өткен болатын.

Бағдарламаға ерлер арасындағы 23 сайыс түрі енген. Оларға 16 елден келген 117 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

нобай|Американың жеңіл атлеттері
## Қатысқан елдер
*  (41)
*  Аустралия (1)
* 24px| Аустрия империясы (1)
* 24px| Богемия (4)
* 24px| Германия (6)
* 24px| Грекия (2)
*  (4)
* 24px| Италия (6)
* 24px| Мажарстан (9)
*  (2)
*  (9)
* 24px| Үндістан (1)
*  (23)
* 24px| Швеция (8)

Джордж Ортон олимпиялық медальді жеңіп алған алғашқы канадалық болып есептелгенімен, ол Ойындарға АҚШ атынан қатысқан.

Люксембургтік Мишель Теато Ойындар кезінде Франция азаматтығын әлі алмағанымен, Франция атынан қатысып жүрген.

Аралас команданың құрамында төрт ұлыбританиялық және бір аустралиялық спортшы болған.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Нивх тілі

**Нивх тілі** (Nivkh language) — палеоазияттық тілдер отбасының оқшауланған тілі, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (инкорпорация элементтері бар).

## Референтті халық
Референтті халық: нивхтер; өз атауы – нивхгу (амур диалектісі), нивгун (шығыс сахалин диалектісі) − адам, адамдар дегенді білдіреді, ескір. гиляктар.

## Географиялық таралуы
Қазіргі уақытта нивхтар Хабаровск өлкесінің Николаевск және Ульчск аудандарында және Сахалин облысында тұрады. Материктік Нивхтар Амур өзенінің төменгі ағысында және Амур сағасының жағалауында орналасқан шағын елді мекендерде шашыраңқы қоныстанумен сипатталады.

## Диалектісі
4 диалекті бар: Амур (Амур облысы және Сахалиннің солтүстік-батыс жағалауы), Солтүстік Сахалин, Шығыс Сахалин және Оңтүстік Сахалин (соңғысын Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хоккайдо аралына келген нивхтер сөйлеген).

## Жазуы
1932 жылы латын графикасы негізінде амур диалектінің жазуы жасалды. Осылайша, 1932-1937 жылдары нивх әліпбиі мен бастауыш мектептерге арналған оқулықтар шығарылды, 1935 жылы Амурдағы Николаевскіде осы жазу арқылы «Нивхская правданың» 11 саны жарық көрді, бірақ көп ұзамай латын әліпбиі ыңғайсыз деп танылып, 1953 жылы орыс тіліне көшірілді. 1979 жылы Шығыс Сахалин диалектісі үшін орыс жазуына негізделген жазу әзірленді.

Қазіргі Нивх алфавиті:

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|Сайыстардың бірінде
III Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 29 тамыз бен 3 қыркүйек аралығында өткізілді.

Бағдарламаға ерлер арасындағы 25 сайыс түрі енген. Оларға 11 елден келген 233 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

## Қатысқан елдер
*  (196)
* 24px| Аустралия (2)
* 24px| Германия (9)
* 24px| Грекия (10)
* 24px| Канада (5)
*  (1)
* 24px| Мажарстан (2)
*  Оңтүстік Африка (3)
*  (3)
*  (1)
*  (1)

Кубалық пошташы Феликс Карвахаль марафон сайысына ең соңғы сәтте қосылды.

Аралас команданың құрамында төрт америкалық және бір франциялық спортшы болған.
## Дереккөздер

Санат:1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|Уайт Сити стадионы, Лондон
IV Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 13–25 шілде аралығында өткізілді.

Бағдарламаға ерлер арасындағы 26 сайыс түрі енген. Оларға 20 елден келген 446 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

нобай|Американың жеңіл атлеттері
## Қатысқан елдер
*  (84)
* 24px| Аустралазия (9)
* 24px| Аустрия империясы (2)
*  (6)
* 24px| Богемия (3)
* 24px| Германия (20)
* 24px| Грекия (12)
*  (8)
* 24px| Италия (12)
* 24px| Канада (27)
* 24px| Мажарстан (19)
*  (19)
*  (11)
*  (1)
*  Оңтүстік Африка (6)
*  (126)
*  Финляндия (15)
*  (19)
*  (1)
*  (31)

## Сілтемелер
* 

Санат:1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Тоу Ло Таун

**«Тоу Ло Таун»** (;) — Англияның Тоу Ло қаласында орналасқан футбол клубы, қазір Northern Premier League, Дивизион 2-де ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Ironworks Road" аренасында өткізеді. 

## Тарихы
Клуб 1890 жылы Тоу Ло футбол клубы атауымен құрылған, ал 1905 жылы атауына Таун сөзін қосқан. Өз тарихында клуб Auckland and District League, South Durham Alliance, Crook and District League сияқты жергілікті лигаларда ойнаған. 1920 жылы олар Солтүстік лигаға қосылды. Олар Солтүстік лиганың екінші дивизионын екі рет — 1988 және 1992 жылдары, ал бірінші дивизионды үш рет — 1924, 1925 және 1995 жылдары жеңіп алды. Алайда, лигаға қосылғанына 90 жылдан астам уақыт өтсе де, олар ешқашан жоғары немесе төмен дивизиондарда ойнамаған. 1998 жылы Тоу Ло Таун FA Vase кубогының финалына дейін жетіп, жарыстың бірінші кезеңінен бастап барлық сатыдан өтті. Алайда финалда олар Уэмбли стадионында Тивертон Таун командасынан жеңіліп қалды.

## Жетістіктері
### Лига
* **Northern League Дивизион 1: 3**
:1923–24, 1924–25, 1994–95
:*Күміс медаль (4):* 1928–29, 1988–89, 1998–99, 2001–02

### Кубок
* **FA Vase**
:*Финалист (1):* 1997–98
* **Солтүстік лига кубогы: 1**
:1973–74
:*Финалист (5):* 1947–48, 1951–52, 1968–69, 1988–89, 1997–98
* **Durham Challenge кубогы: 1**
:1895–96
* **Durham Amateur кубогы: 1**
:1892–93
* **J.R. Cleator Memorial кубогы: 1**
:1994–95
* **Ernest Armstrong Memorial Trophy: 5**
:1997–98, 1998–99, 1999–2000, 2000–01, 2001–02
* **Rothmans Overseas кубогы: 1**
:1976–77

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Ороч тілі

**Ороч тілі** (Oroch language) — Алтай тілдері отбасының тұңғыс-маньчжур тобының оңтүстік ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне (жұрнақты аффикстенумен) жатады, фузияның болуымен сипатталады, номинативті құрылысқа ие.

## Референтті халық
Референтті халық: орочтар; өз атауы – нани (амур нанайларынан алынған, аударғанда жергілікті тұрғын дегенді білдіреді), орочиян, орочисел (аудар. бұғышы).

## Географиялық таралуы
Ороч тілінің соңғы сөйлейтіндері Советская Гаван қаласында және оған жақын ауылдарда өмір сүрген.
2002 және 2010 жылдардағы халық санағы бойынша орочтар Хабаровск өлкесінің Советско-Гаванск, Ванинск, Амурск және Комсомольск аудандарында (426 адам) шашыраңқы орналасты.

## Диалектісі
Бұрын үш диалекті болған: тумнин, хадин (оның сөйлеушілері тумнин халқымен қосылып кеткен) және хунгар (олардың сөйлеушілері Амурдағы Комсомольск маңында тұратын нанай халқының құрамына кірген).

## Жазуы
Ороч тілінде жазу жоқ. Араб әліпбиінде белгіленген стандарт жоқ: әртүрлі басылымдар әртүрлі нұсқаларды пайдаланады. 

2002 жылғы нұсқасы:

## Дереккөздер

Санат:Ресей тілдері
Reddit

**Reddit** - бұл әлеуметтік желі мен форум элементтерін біріктіретін веб-сайт. Тіркелген пайдаланушылар Интернеттен материалдарға сілтемелерді орналастыра алады, сонымен қатар мәтіндік хабарламалар жасап, оларды басқа қатысушылармен талқылай алады. Платформа дауыс беру жүйесін пайдаланады: пост неғұрлым көп дауыс жинаса, ол тізімде соғұрлым жоғары көтеріледі және сайттың басты бетінде көрінуі мүмкін. SimilarWeb мәліметтері бойынша, Reddit әлемдегі ең көп кіретін сайттардың бірі болып табылады, трафик бойынша 20-шы орында.

## Әңгіме
Reddit — 2005 жылдың 23 маусымында Вирджиния университетінің түлектері Стив Хаффман мен Алексис Оханиан негізін қалаған әлеуметтік жаңалықтар сайты. Жоба бастапқы инвестицияны Y Combinator венчурлық қорынан алды. 2006 жылдың қаңтарында Reddit Infogami жобасымен біріктіріліп, осы бірігудің нәтижесінде Аарон Сварц командаға қосылды. Сол жылдың 31 қазанында Reddit-ті Wired журналының иесі Conde Nast компаниясы сатып алды.

2008 жылдың 18 маусымында Reddit компаниясы өзінің бағдарламалық жасақтамасын ашық бастапқы кодпен ұсынды, алайда спаммен күреске арналған бөліктер бұл жариялауға кірмеді.

2011 жылдың 6 қыркүйегінде Reddit ресми түрде Condé Nast баспасының еншілес компаниясы болып табылатын Advance Publications құрамында жұмыс істей бастады және осы кезеңнен бастап белгілі бір дәрежеде дербес қызмет атқара бастады.

2012 жылдың қаңтарында Reddit онлайн қарақшылықты тоқтатуға бағытталған заң жобасына (SOPA/PIPA) қарсы бағытталған науқан аясында 12 сағаттық үзіліс жасайтынын хабарлады . 18 қаңтарда сайт Wikipedia және науқанға қатысқан басқа ресурстармен қатар

2021 жылдың 9 ақпанында Reddit қаржыландырудың бесінші кезеңін өткізіп, шамамен 250 миллион АҚШ доллары көлемінде инвестиция тартты. Бұл компанияның нарықтық бағасын 6 миллиард долларға дейін  .

2023 жылдың ақпан айында хакерлік шабуыл фишинг арқылы ішкі Reddit құжаттарына және платформа кодының бір бөлігіне рұқсатсыз кіруге әкелді.   .

## Аналогтар мен бәсекелестер

* Digg – бәсекелес ағылшын тіліндегі әлеуметтік жаңалықтар сайты.
* Pikabu — ең танымал  орыс тілді әлеуметтік жаңалықтар сайты.
* Pinterest - фотосуретке бағытталған әлеуметтік жаңалықтар сайты.
* Хабр – жаңалықтар сайты мен ұжымдық блог функцияларын біріктіретін орыс тілді веб-сайт.
* dirty.ru - RuNet-тегі алғашқы ұжымдық блогтардың бірі.
1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

[нобай|360px|[Антверпеннің Олимпиялық стадионы]]
нобай|5000 метрге жүгіру сайысында
VII Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 15–23 тамыз аралығында өткізілді.

Бағдарламаға ерлер арасындағы 29 сайыс түрі енген. Оларға 25 елден келген 509 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

## Қатысқан елдер

Санат:1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Сқақ Абдуллин

**Сқақ Абдуллин** (20 қазан 1936, Бегімбет ауылы, Айшуақ ауылдық округі, Шалқар ауданы, Ақтөбе облысы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО — 19 ақпан 2002, Бегімбет ауылы, Айшуақ ауылдық округі, Шалқар ауданы, Ақтөбе облысы) — Қазақ КСР Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы «Айшуақ» кеңшарының шопаны. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері.

## Өмірбаяны
Сқақ Абдуллин 1936 жылы 15 қазанда Қазақ КСР Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Бегімбет ауылында дүниеге келген.

1954-1966 жылдары — «Жаңа қоныс» ұжымшарында шопан, кейін аға шопан болды. 1966-1974 жылдары — Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы Айшуақ кеңшарының аға шопаны қызметін атқарды. 1974-1987 жылдары «Айшуақ» кеңшарындағы «Жас Жігер» қой өсіруші комсомол-жастар бригадасының тәлімгері болып істеді. Кейін сол шаруашылықта мал дәрігерлік дәріхана меңгерушісі болды. Кейін зейнеткерлікке шықты.

КОКП мүшесі, Қазақстан КП XV съезінің делегаты (1981). Бірнеше рет КСРО Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесіне (ХШЖК) қатысты.

## Марапаттары
* Еңбек Даңқы ордені:
** 3-дәрежелі (14.02.1975)
** 2-дәрежелі (24.12.1976)
** 1-дәрежелі (21.12.1983) — *Бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген табыстары үшін 1982-1983 жылдардағы қысқы кезеңде ет, сүт және басқа да мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыру жөніндегі жоспарлар мен міндеттемелерді орындауда көрсеткен еңбек ерлігі үшін*
* КСРО медалдары
* Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы (1987)
* Ақтөбе облысының еңбек сіңірген шопаны (1969)
* ХШЖК алтын медалі (10.04.1984)
* ХШЖК күміс медалі (10.05.1978)
* «Москвич-412» автокөлігінің табиғи сыйлығымен КСРО халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің Құрмет грамотасы.

## Сілтеме
* Сқақ Абдуллин. «Герои страны» сайтында 

Санат:Шалқар ауданында туғандар
Санат:Шалқар ауданында қайтыс болғандар
Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан КП съездерінің делегаттары
Санат:Шопандар
Қылыш Төлепов

**Қылыш Төлепов** (1902—1992) — Қазақ КСР Ақтөбе облысы Байғанин ауданы «Сағыз» кеңшарының аға шопаны. Социалистік еңбек ері (1966).

## Өмірбаяны
1902 жылы қазіргі Байғанин ауданы аумағында шаруа отбасында дүниеге келген. 1928 жылға дейін батырақтықпен айналысты. Кейін Гурьев облысына қоныс аударып, балық шаруашылығының бірінде жұмыс істейді. Содан соң Гурьев облысындағы «Мұқыр» ұжымшарында шопан болды. 1952 жылдан бастап — Байғанин ауданындағы «Сағыз» кеңшарының аға шопаны болып еңбектенді.

Қылыш Төлеповтің бригадасы 1965 жылы қой шаруашылығында тамаша еңбек жетістіктеріне қол жеткізді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1966 жылғы 22 наурыздағы Жарлығымен *«Мал шаруашылығын дамытуда, ет, сүт, жұмыртқа, жүн және басқа да өнімдерді өндіру мен дайындауды арттыруда қол жеткізген табыстары үшін»* оған Ленин ордені мен «Орақ пен Балға» медалін табыстау арқылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

1958 жылы қой шаруашылығындағы жоғары көрсеткіштері үшін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Оның есімі Ақтөбе облысының «Еңбек Даңқы кітабына» енгізді.

ХШЖК Бүкілодақтық көрмесіне қатысқан.

1992 жылы дүние салды.

;Марапаттары
* Социалистік еңбек ері
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Туы ордені

## Әдебиет
* Ақтөбе: Энциклопедия. — Ақтөбе, 2001. — 748 б.

## Сілтеме
* Қылыш Төлепов. «Герои страны» сайтында 

## Дереккөздер

Санат:Шопандар
2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|300px|Секіру сайыстары, 2000 жыл
XXVII Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 22 қыркүйек пен 1 қазан аралығында өтті. Барлығы 46 медаль комплектісі сарапқа салынды.

Бұл сайыстарға 193 елдің 2134 спортшысы қатысты.
 
Сайыстардың көбісі Австралия Стадионында өткізілді.

## Медальдар санағы

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Науан Досмағамбетов

**Науан Досмағамбетов** (20 қыркүйек 1932, Ащысай ауылы, Темір ауданы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО — 28 желтоқсан 2005, Ақсу ауылы, Мұғалжар ауданы, Ақтөбе облысы) — Қазақ КСР Ақтөбе облысы Темір ауданы «Ақтөбе» кеңшарының аға шопаны. Социалистік еңбек ері (1966).

## Өмірбаяны
Ол 1932 жылы Темір ауданы, Ащысай ауылында шопандар әулетінде дүниеге келген. 1946 жылы жергілікті бастауыш мектептің төрт сыныбын бітірді. 1948 жылдан бастап — жергілікті қой шаруашылығы ұжымшарында аға шопанның көмекшісі болды. 1951 жылы Кеңес Әскері қатарына шақырылып, Башқұрт АКСР-інде әскери борышын өтеді. Әскерден кейін 1955 жылы Жұрын ауданына қарасты Ақсу ауылындағы (1963 жылдан бастап — Темір ауданы, кейін Мұғалжар ауданы) жер телімі бар «Ақтөбе» кеңшарында әкесінің отарын алды. 1958 жылы Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне қатысты.

Жыл сайын жоғары еңбек нәтижелерін көрсетті. 1961 жылы әр жүз саулықтан орта есеппен 100 қозы, 1962 жылы 110 қозы, одан кейінгі жылдары әр жүз саулықтан 120-дан кем емес қозы алды. 1964 жылы «Коммунистік ерен еңбек екпіндісі» құрметті атағы берілді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1966 жылғы 22 наурыздағы Жарлығымен «*мал шаруашылығын дамытуда, ет, сүт, жұмыртқа, жүн және басқа да өнімдерді өндіру мен дайындауды арттыруда қол жеткізген табыстары үшін*» оған Ленин ордені мен «Орақ пен Балға» медалін табыстау арқылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. (№ 11245).

Содан соң ол жоғары жұмыс нәтижелерін көрсетуді жалғастырды. 1970-1980 жылдары Мәскеуде өткен Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне бірнеше рет қатысты.

1968 жылдан бастап КОКП мүшесі. 1967 жылы Ақтөбе облысы, Мұғалжар аудандық (1965-1967) халық депутаттары Кеңесінен депутат болып сайланды.

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Мұғалжар ауданы, Ақсу ауылында тұрды. 2005 жылы желтоқсанда қайтыс болып, жергілікті ауыл зиратында жерленді.

;Естелік
Мұғалжар ауданының Ақсу ауылындағы көшеге оның есімі берілді.

## Марапаттары
* Социалистік еңбек ері
* Ленин ордені
* Қазан төңкерісі ордені (08.04.1971)
* Еңбек Қызыл Туы ордені (19.02.1981)
* «Ерен еңбегі үшін» медалі (18.02.1964)
* ХШЖК екі алтын (20.03.1974; 23.04.1985), үш күміс (11.05.1983; 14.04.1987; 17.05.1989) және қола (10.04.1984) медал
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының Құрмет грамотасы (22.06.1965)
* Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері (19.03.1973)

## Дереккөздер
2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|250px|Жапония ұлттық стадионы
XXXII Олимпиада ойындары  COVID-19 пандемиясының салдарынан бір жылға шегерілді. Нәтижесінде осы Олимпиададағы жеңіл атлетика сайыстары 2021 жылдың 30 шілдесінен 8 тамызына дейін өткізілді.

Бұл сайыстарға 196 елдің 2057 спортшысы қатысты. Барлығы 48 медаль комплектісі сарапқа салынды. Алғаш рет ерлер мен әйелдер қосылып жүгіретін эстафетадан медальдар ойнатылды.

Сайыстардың көбісі Токиодағы Жапония ұлттық стадионында ұйымдастырылды. Спорттық жүру сайыстары және марафон атлеттер мен жанкүйерлерді аптаптан қорғау мақсатымен Саппородағы Одори саябағында өткізілген болатын.

## Медальдар санағы

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

### Аралас

## Сілтемелер
* Results Book 8/8/2021

Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
Ағиба Дүйсімбекова

**Ағиба Дүйсімбекова** (22 тамыз 1939 жыл – 19 қаңтар 2025 жыл) — кеңестік шаруа және саясаткер, Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Ақсай» асыл тұқымды мал зауытының сауыншысы, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері (1983).

## Өмірбаяны
1939 жылы 22 тамызда Кеңестік Қазақстанда туған.

Орта мектепті бітірді. 1957–1972 жылдары ол — Алматы (1967 жылдан бастап — Талдықорған, қазіргі Жетісу) облысының Андреев ауданындағы «Ленин жолы» кеңшарында сауыншы болып жұмыс істеді. 1972 жылдан бастап Қазақ КСР Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Ақсай» мемлекеттік асыл тұқымды мал зауытында сауыншы қызметін атқарды.

Мал шаруашылығының шебері озық тәжірибені пайдаланып, еңбекті жоғары ұйымдастырудың әдіс-тәсілдерін меңгеріп, асыл тұқымды сиырлар тобын құру арқылы әр сиырдан 4900 келі сүт саууға қол жеткізіп, облыстағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1975 жылғы 14 ақпандағы және 1976 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлықтарымен III және II дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордендерімен марапатталды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1983 жылғы 7 қаңтардағы Жарлығымен жанқиярлық, жоғары өнімді еңбегі, КСРО-ның құрылғанына 60 жыл толуына арналған бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген зор табыстары және бір шаруашылықта көп жылғы мінсіз еңбегі үшін Дүйсімбекова Ағиба I дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері атанды.

Жастарға тәлімгер болып, 5 жас сауыншыны дайындады. 1980 жылдары өзінің туған кеңшарында жұмысын жалғастырды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылым депутаты болып сайланды (1980-1984).

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Алматы қаласында тұрды. 2025 жылы 19 қаңтарда о дүниеге аттанып кетті. Алматыда Ақбұлақ зиратында жерленді.

## Марапаттары
* III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (14 ақпан 1975)
* II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (24 желтоқсан 1976)
* I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (7 қаңтар 1983)
* Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1980)
* Ерен еңбегі үшін медалі (8 сәуір 1971)
* Еңбек ардагері медалі

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Амангелді Бикешұлы Ақдәулетов

**Амангелді Бикешұлы Ақдәулетов** (1 қараша 1942, Белоглинка ауылы, Қарабалық ауданы, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — Қазақ КСР Қостанай облысы Комсомол ауданы Қарабалық ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясының бригадирі.

## Өмірбаяны
Еңбек жолын 1959 жылы Қостанай облысындағы Қарабалық ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясында (АШТС) тракторшы болып бастады.

1962 жылдың қарашасынан 1966 жылдың қаңтарына дейін Орал әскери округі бөлімдерінің бірінде Кеңес Әскері қатарында әскери борышын өтеді. Запасқа шығарылған соң елге оралды.

1966 жылдың қаңтар айынан бастап қайтадан Қарабалық ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясына жұмысқа орналасты. Алғашында өндірістік гимнастика бойынша нұсқаушы-әдіскер қызметін атқарды.

1969 жылдың қыркүйек айынан бастап сол станцияда тракторшы болып жұмыс істеді. Жұмыста жоғары көрсеткіштерге қол жеткізді. 1979 жылы КОКП қатарына қабылданды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1975 жылғы 14 ақпандағы және 1979 жылғы 12 сәуірдегі Жарлықтарымен Ақдәулетов Амангелді Бикешұлы тиісінше III және II дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордендерімен марапатталды.

1980 жылдан бастап тракторлық егістік бригадасының бригадирі болып жұмыс істеді. 1982 жылы Қостанай ауыл шаруашылығы институтын «агроном» мамандығы бойынша сырттай бітірді. Бригадир болып жұмысын жалғастырды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1986 жылғы 7 шілдедегі Жарлығымен он бірінші бесжылдықтың тапсырмаларын және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және өңдеу жөніндегі социалистік міндеттемелерді орындауда қол жеткізген табыстары үшін Ақдәулетов Амангелді Бикешұлы I дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері атанды.

1991-2005 жылдары Қарабалық АШТС бастапқы тұқым шаруашылығы бөлімін басқарды. Еңбек жолында өзін білімпаз маман, тәжірибелі басшы ретінде көрсете білді. 2005 жылы зейнеткерлікке шықты.

Қарабалық ауданының Научное ауылында тұрады.

## Марапаттары
* III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (14.02.1975)
* II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (12.07.1979)
* I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (07.07.1986)
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1988)
* Қарабалық ауданының Құрметті азаматы (2004)

## Дереккөздер

Санат:Қарабалық ауданында туғандар
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Айова (халық)

**Айова** (, самоназвание *Bah-Kho-Je*) — Америка Құрама Штаттарындағы сиу тобындағы үндіс халқы (Оклахоманың солтүстігіндегі резервациялар, 280 адам және Канзастың солтүстік-шығысында, 1520 адам).

## Тілі
Олар ючи-сиу тобының чивере тілінің диалектісінде сөйлейді, негізінен ағылшын тіліне ауысты.

## Діні
Сенушілер баптистер мен методистер.

## Тарихы
18 ғасырдың басында олар Ұлы көлдердің солтүстігіндегі аймақтан Айова өзенінің сағасына дейін қоныс аударып, виннебаго тайпасынан бөлініп шықты. 19 ғасырдың ортасында олар Канзас пен Оклахомадағы резервацияларға қоныстандырылды. Олардың дәстүрлі мәдениеті шығыс Ұлы жазықтардағы үндістерге тән.

## Кәсібі
Олар ат үстінде бизон аулап, қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысқан. Салдар (плот) мен дөңгелек былғары қайықтар жасап, темекі шегетін түтіктер кесіп жасады. Әйелдер тамырларды, әртүрлі тұқымдарды және жабайы жемістерді жинады.
Қазіргі уақытта жалдамалы ауыл шаруашылығы жұмыстарымен айналысады.

## Тұрмыс салты
Омаха типті туыстық жүйесі бар. Отбасы шағын және патрилокалды. 
нобай|оңға|200px|1844 жылғы гравюра. Айова халқы.     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Бұрын Айова ауылдары Миссуриде Платт өзеннен жоғары орналасты. 1804 жылға қарай олар бір ғана Платт ауылы қалды. Онда 800 адам, оның ішінде 200 жауынгер болған.
Тарихи тұрғыдан үйлеріне ағаш қабығынан жасалған үйлер (чакирутан), кейде топырақпен жабылған үйлер.

### Дәстүрлі киімдері
Айова штатындағы ер адамдар дәстүр бойынша шаштарын қырып, бұғы терісімен безендірді. Әйелдер жануарлардың терісінен киім тіккен.

### Фольклоры
Ауызша халық шығармашылығы, оның ішінде тарихи аңыздар мен ертегілер, дәстүрлі флейта музыкасы, халық билері сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Үндістер
Санат:Солтүстік Америка үндістері
2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нобай|Мо Фараһтың 5000 метрге жүгіруде алға шығуы
нобай|Рено Лавиллени секірген кезі
XXX Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 3–12 тамыз аралығында өтті. Барлығы 47 медаль комплектісі сарапқа салынды.

Бұл сайыстарға 201 елдің 2231 спортшысы қатысты.
 
Сайыстардың көбісі Лондонның шығыс жақ бөлігінде орналасқан Олимпиада стадионында өткізілді. Спорттық жүру сайыстары және марафон әйгілі Мэлл көшесінде басталып, сонда аяқталды.

## Медальдар санағы

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Сілтемелер
* 

Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика
1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

thumb|1500 метрге жүгіру
thumb|110 метр кедергілермен
V Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 6–15 шілде аралығында өткізілді.

Бағдарламаға ерлер арасындағы 30 сайыс түрі енген. Оларға 27 елден келген 556 спортшы қатысқан.

## Медальдар санағы
(Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны **қалың қаріппен** жазылған)

## Медалистер

нобай|Стокгольмның Олимпиялық стадионы ішінде
## Қатысқан елдер

Санат:1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика