open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өздігінен бағытталатын торпедадан қорғану

**Өздігінен бағытталатын торпедадан қорғану** — қарсыластың өздігінен бағытталатын торпеданы қолдану тиімділігін төмендету. Өздігінен бағытталатын торпеда аппаратурасын радиоэлектрондық басу жөнінен радиоэлектрондық қорғаныштың құрамды бөлігі болып саналады. Оған жататындар: өздігінен бағытталатын торпеданы жою, оның көздеу аппараттарын кедергімен басу, шу, ультрадыбыс және басқа да сәуле шығаратын алдамшы гидроакустикалық нысаналар жасау, өздігінен бағытталатын торпеданың жою қабілетінен жалтару мақсатында маневр жасау, механизмдердің шулылығын басу және қозғалыстың аз шулы режімін таңдау.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оңашаланған қима

**Оңашаланған қима** - сызбада бос орынға сызылады, оны негізгі тұтас жуан сызықпен шектейді. Қиюшы жазықтықтың орны үзік сызықпен көрсетіледі, қарау бағыты нұсқамамен анықталады және бас әріптермен белгіленеді. Қималарды бірін екіншісінен ажырататын бұл әріптер қиманың үстіңгі жағына сызықша арқылы жазылады. Қиманы бұрып та сызуға болады, ал масштабы өзге болса, оны да көрсету керек, мысалы, Б-Б қимасы. Негізгі көрініспен тікелей проекциялық байланыстағы симметриялы қима белгіленбейді.

## Дереккөздер

Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Семен Людвигович Франк

thumb|right|200px|Франк Л.С. Адам жан дүниесі. Философиялық психологияға кіріспе (1917)
thumb|right|200px|Франк Л.С. Прагматизм гносеологиялық оқулық ретінде (Философиядағы жаңа идеялар. №7 жинақ. 1913)
**Семен Людвигович Франк** (*28.01.[[1877]], [[Мәскеу]] - 10.12.[[1950]], [[Лондон]]*) - орыс діни философы және психологы. 

Өзінің философиялық көзқарастарында С.Cоловьевтың идеяларын қолдап дамытып отырды, этика және христиандық теодицеяның құрылымын, және өмірдің жетілмеуін, барлық жандарға құдай берген құндылықтарға қарама-қарсылықты жеңу жолында рационалды ойлауды діни сеніммен татуластыруға талпынды. Философ өмір бойы жоғары құндылықты *«барлық нақты-жандының құндылықтарын ескеру мен қабылдау түріндегі сүйіспеншілік»* ретінде қарастырды.

## Дереккөздер


Санат:28 қаңтарда туғандар
Санат:1877 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:10 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Санат:Лондонда қайтыс болғандар
Санат:Ресей философтары
Санат:Ресей психологтары
Бөгеу аймағы

**Бөгеу аймағы** — қарсыластың жылжуын тежеу немесе тоқтату, оны шығынға ұшырату және жеңу мақсатында әр түрлі инженерлік кедергілер жасалған жергілікті жер ауданы. Әдетте әскерлер жаулап алмаған, бірақ, карсыластың қимылдарына қолайлы бағыттарда жасалады. Бөгеу аймағында жергілікті жер миналандырылады, жолдар, көпірлер және басқа объектілер қиратылады немесе қиратуға дайындалады, су, сым темір және басқа жарылмайтын бөгеттер орнатылады. Бөгеу аймағын әдетте арнайы бөлінген әскерлер ұстап тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Апагогикалык дәлел

**Апагогикалык дәлел** - жанама дәлелдеудің бір түрі.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Филипп Франк

**Филипп Франк** (20 наурыз 1884 — 21 шілде 1966) — австро-американдық философ және физик, неопозитивизм өкілі. Франктың философиялық көзқарастары Махтың әсерімен қалыптасты, нәтижесінде ол физикада қажеттілігін жоғалтпайтын түсініктерді қолданды. Механистицизм және витализм теорияларымен айналысты. Салыстырмалық теориясы және ғылым логикасы бойынша еңбектер жазды.

## Дереккөздер


Санат:Венада туғандар
Санат:Кембриджде қайтыс болғандар
Палубалық авиация

thumb
**Палубалық авиация** (Палубная авиация) — әскери-теңіз флоты авиациясы. Оған үшу-қону (ұшыру) палубасы бар кемелерде (авиатасушылар, тікұшақтасушьшар, сүңгуір кайыкка қарсы қолданылатын крейсерлер және басқалар) орналасқан әр түрлі максаттарда қолданылатын ұшақтар (жойғыш-шабуылдаушы ұшақтар, сүнгуір қайыкқа карсы колданылатын барлау ұшақтары, алыстан радиолокациямен іздеп-табу және радиоға қарсы қимылдык ұшақтары) мен тікүшақтар кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тікбұрышты проекция

**Тікбұрышты проекция** - бұйымның проекциялар жазықтығына перпендикуляр болатын проекциялаушы түзулердің көмегімен түрғызылған жазық кескіні. Тікбұрышты проекция — параллель проекциялардың дербес.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Өздігінен бағытталу

**Өздігінен бағытталу** — ракетаны (торпедоны) нысанаға бағыттау мен оның қозғалысын өздігінен бағытталу құралының (головка) көмегімен баскару әдісі. Өздігінен бағытталу құралының көмегімен ракета нысанаға қатысты өз бағытын өзі үзбей айқындап отырады және автоматты түрде соған бағытталады. Өздігінен бағытталу кезінде нысананың бұрыштык координаттары ракетаның осі бойынша анықталады. Соның нөтижесінде бағытталу дәлдігі ракета нысанаға жақындаған сайын арта түседі. Өздігінен бағытталу нысананы жою мүмкіндігін арттырады. Өздігінен бағытталу құралының көмегімен торпеда су үсті нысанасына да, су асты нысанасына да бағыттала алады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Электрдоғасы

**Электрдоғасы** (орыс. *электрическая дуга*) — екі электрод аралығында ауа арқылы электр тоғының тұрақты өтуі нөтижесіне қалыптасқан жалындау. 1802 ж. проф. В.В. Петров (Санкт-Петербург) ашқан. Ол қуатты гальваникалық элементпен нәрлендіріп, екі көміртекті электрод аралығында ауа арқылы электр тоғының тиянақты өтуін, нотижесінде жоғары температуралы жалындау қалыптасқанын ашқан. Жалынның сырт пішіні доғаша иіліп келген. Осыған орай В.В.Петров бұл жаңа физикалық құбылысты "электр доғасы" деп атапты және осылай аталу техникалық ұғым ретінде қалыптасқан.

## Түрлері
*Жанама әсерлі электрдоғасы (Электрическая дуга косвенного действия) — доға екі электрод аралығында жалындатылады, ал пісірілетін бұйым электр желісіне қосылмаған, алайда доға жылуы мен пісіру темпетурасына дейін қыздырылады.
*Тікелей әсерлі электрдоғасы (Электрическая дуга прямого действия) — аралығында доға жалындайтын екі электродтың біреуі пісірілетін металл болып келген электр желісінде қалыптасқан доға, Тікелей әсерлі электрдоғасы деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Электротехника
Санат:Электрлік
Санат:Қауіпсіздік техникасы
Санат:Дәнекерлеу
Бөгеу жасағы

**Бөгеу жасағы** — карсылас шабуылының бағыттарында бөгет жасайтын және қиратуды жүзеге асыратын инженерлік әскерлердің бөлімшелерінен (бөлімдерінен) тұратын кұрылым. Арнайы бөгеу жасақтарын құру мен колданудың теориялық негізі әскери инженер Д.М.Карбышевтің "Қирату және бөгеу" атты еңбегінде жасалған. Бұл теориялық негіздер Ұлы Отан соғысы кезінде кең парктикалық қолданыс тапты. Бөгеу жасағының құрылымы орындалатын міндеттерге және ұрыстық жағдайға байланысты әр-түрлі кұрамда (бөлімше, взвод, рота, батальон немесе арнайы мақсаттағы бригада) болуы мүмкін. Олар жергілікті жерді миналау, көпірлерді және басқа да объектілерді қиратуға дайындау, тағы басқа максаттарға колданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Көмекші проекция

**Көмекші проекция** - есепті шешу үшін таңдап алынған жазықтыққа центрден немесе параллель проекциялау арқылы алынған бұйымның кескіні. Мысалы, суретте іздерімен берілген a(f V\h) жазықтығының / (I, /2) түзумен қиылысу нүктесі K(KVK1) анықталған. 

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Центрлік проекция

**Центрлік проекция** - бұйымның проекциялау центрі деп аталатын бір нүкте арқылы өтетін проекциялаушы түзулердің көмегімен тұрғызылған жазықтықтағы (немесе беттегі) кескіні. Нүктенің центрлік проекциясы осы нүктені проекциялау центрі болатын нүктемен қосатын проекциялаушы түзудің проекциялар жазықтығымен қиылысу нүктесі түрінде анықталады. Нүкте нүктеге, проекциялау центрі арқылы өтпейтін түзу түзуге кескінделіп, тиістілік сақталады, бірақ параллельдік сақталмайды.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Франциск Мероннский

**Франциск Мероннский** (1325 жылы қайтыс болды, Пьяченса)- ортағасырлық схоласт. Парижде сабақ берді, Дуне Скот шәкірті, таза ұғымдар философиясының өкілі. Негізгі шығармалары: «категорияларға» және Аристотельдің «физикасына» түсініктеме.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Қазақ халқының зор ғалымы

**«Қазақ халқының зор ғалымы»**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Алғаш рет *«Әдебиет және искусство»* (1949, №5), *«Қазақ ССР Ғылым академиясының хабаршысы»* (1949, №4) журналдарында жарияланды. Кейін Әуезовтің 12 томдық (12-кітап, 1969, 5-7-беттер), 20томдык(1985, 18-кітап, 328-338-беттер) шығармалар жинақтарына енгізілді. Академик Қ. Сәтбаевтың туғанына 50 жыл толуына арналған.
:*«Қазақтың советтік буындарының ең алдыңғы қатарында, жұртшылық мақтаны боп, толып өскен ғалым азаматтың ең алдыңғы сапында қадірлі орын алатын кісінің бірі Қаныш Сәтбаев»* 
деп жазды. Жазушы *«жік салмай, желісін үзбей»*, Қ. Сәтбаевтың 15 жыл бойы Жезқазған ауданының барлық кен байлығын зерттегенін баян етеді де, мұны: 
:*«...Сарыарқаның өз баласы, беті-жүзі келбетті, жас шырайда жарқыраған көркі бар, білім-сана нұры бар, жиырма жеті жаска келген жігіт келді. Аз тобымен іске кірісті»* 
деп суреттейді. Мақалада Қ. Сәтбаевтың талай қазына ашып, көп тәжірибелі ғалым, мойымас қажыр, қайрат иесі, басшы қызметкер ретінде, *«Жезқазғанның мыс кендері»* деген кітабы үшін Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Кеңес Одағының зор ғылым ордасы - Ғылым академиясының корреспондент мүшесі ғылыми атак алғаны, Ленин ордені берілгені әңгімеленеді. Одан әрі оның Бүкілодактық академияның Қазақстандық филиалына бастық, геология институтының директоры болып істеген қызметіне тоқталған. Қазақ халкының абыройын асырып, совет елінің мақтаны болған асыл азамат Қ. И. Сәтбаев жаңа орынға келісімен Қазақстан жеріндегі кен байлықтарының бәрін зерттеп, табысқа-табыс жалғап, молайтумен болды. Әсіресе ел-жұрттың жауыз-дұшпаны - неміс баскыншыларымен болған Отан соғысы шағында Қаныш бастаған ғылым орындарының көмегі аса зор болды. Майданға керек болған кен қазынаның бәрін тез тапкызып, мол алғызып отырды.» Ұлы ғалымның Қазақстан Ғылым академиясының президенттік қасиеттерінің ең зоры - ол аса талантты жене қажырлы, еңбекке төзімді ұйымдастырушы. Бұл жөнінде, Қаныш өзі, геология сияқты үлкен күрделі ғылымның терең білімді маманы болғандықтан, ұйымдастырушылық, басшылық істі үнемі ғылымдық жолмен жүргізеді... Қаныштың бір үлкен ерекшелігі - ол химикпен де, биологпен де, физикпен де, медикпен де және тарихшымен де, филологпен де өздерінің ғылыми тілінде сөйлесе біледі. Мамандық тілдерімен үндесіп, ұғыса біледі. Жене сол әр ғылымның саласындағы әрбір кезеңде пісіп келген нактылы, жауапты мәселелеріне қажет болған мәслихатын айтып, мықты басшылық ете біледі. Жұмысқа мойымайтын үлкен ісшілдік те бар деп, Қ. Сәтбаевтың мемлекет қайраткері дәрежесіне жеткенін, ең үлгілі, ең асыл азаматтың бірі болғанын, одан алатын үлгі-өнегенің мол екенін айтумен мақала аяқталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Кастэрд

нобай**Кастэрд**  —  бұлғанған шикі жұмыртқа қосылған сүтті шай. 1/2 стақан қайнаған су, 1 л сүт, 3—4 жұмыртқаның сарыуызы, 2—3 ас қасық қант, 1— 2 ас қасық шай. Сүтті пісіреді, сарыуызды араластырып, қантпен бұлғайды. 1—2 стақан қайнаған суға шай демдейді, 2—3 мин тұрғызған соң қайнап жатқан сүт қосады, шайды араластырып, 5 мин тұрғызады да, сарыуыз қосып 1— 2 мин, олар ұйып кетпеу үшін, үздіксіз араластырады. Содан кейін Кастэрдті ыдыстарға құйып десерт ретінде ұсынады.

## Дереккөздер


Санат:Шай
Санат:Сусындар
Фрауэшптедт Юлий

**Фрауэшптедт Юлий** (1813- 1879) - поляк-неміс философы, Шопенгауердің шәкірті мен ізбасары. Фрауэшптедт Шопенгауердің субъективтік идеализмі пессимизмін қолдаған жоқ; этикада да, эстетикада да өз жолымен жүрді.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Бөгеуші

thumb|200px|Германдық миналық бөгеуші, 1917 жыл.
**Бөгеуші**- 1) Теңіздің берілген ауданындағы карсылас кемелерінің жүруін бөгейтін немесе тоқтататын кедергілер орнату, сондай-ак олардың теңіз шығанағына, мүйісіне және кемелер тұрағына еніп кетуіне жол бермеуге арналған ұрыс. 2) Су үсті кемелерінің, жалпы сүңгуір кайықтардын, базалық жүзбелі құралдардың жалпы атауы. Орнатылған кедергілер жасау түріне қарай бөгеулер миналы, су асты және желілі болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қимаүлгі

**Қимаүлгі** ( — үлгі, модель) — 
# кескіні тетіктерді белгілеуге арналған сызбаға немесе бұйымға сәйкес келетін ойықты тілімше;
# өлшегіш құрал;стандарт бұрандалардың адымын анықтауға (бұрамалы Қ.), дөңес және ойыс беттердің қисықтық радиусын тексеруге (радиустық Қимаүлгі), тетік пішінін тексеруге (пішіндік Қимаүлгі), тісті доңғалақтар тістерінің өлшемдерін және т.б. тексеруге арналған құрал;құрылыс жұмыстары кезінде құрылымдық элементті тиісті пішінге келтіру үшін қолданылатын айла бұйым; тексеріп бақылауға қажетті болатын құрал сайман.
# стандарт құрылыс тетіктерін жинастыруға арналған шеберүстел.
# бұйымның өзін немесе сызбасын каңылтырға беттестіру нәтижесінде салынған суретті ойып кесіп жасаған, тетіктің пішінін жасауға қажетті нұсқа.

## Дереккөздер


Санат:Сызу
Параллель проекция

**Параллель проекция** - бұйымның өзара параллель проекциялаушы түзулердің көмегімен тұрғызылған жазықтықтағы кескіні. Нүктенің параллель проекциясы деп осы нүкте арқылы өтетін және проекциялау бағыты болатын түзуге параллель түзудің проекциялар жазықтығымен қиылысу нүктесін айтады. Параллель түзулердің параллель проекциялары да параллель орналасады. Бір түзудің немесе параллель түзулердің бойынан алынған кесінділердің қатынасы сақталады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Катран

**Катран** (крамбе, теңіз қырыққабаты) — көп жылдық крестігүлділер тұқымдасына жата-тын, Ресей теңіздерінің жағалауларында және Батые Еуропада өсетін өсімдік. Көктемгі жапырақ сабақтары спаржа тәрізді көкөніс. Тағамға татар катранының балғын бұтақшалары, шығыс катранының шикі жапырақтары қолданылады. Қырымда катранның диаметрі 3— 7 см болатын тамырларын ертеден тағамға пайдаланады. Қырым катраны емдік қасиеті жағынан түбір тамыр тәріздес, ал химиялық құрамы жағынан одан жоғары. А, С, В, Р, В2, Р2 витаминдері мол. Аспаздықта катран тамыры шикілей және консервіленген күйінде пайдаланылады, оларды әр түрлі соустарға, салаттарға, қияр тұздағанда салады.

## Дереккөздер


Санат:Орамжапырақтар
Қиғаш проекция

**Қиғаш проекция** (*Косая проекция*) — бұйымның жазықтыққа түзулер конгруэнциясының көмегімен салынған кескіні. *Конгруэнция* (лат. congruentia — сөйкестілік) деп сызықтардың екі параметрлік жиынын айтады. Қиғаш проекцияны көбінесе екі айқас түзуді пайдаланып тұрғызады. Берілген нүктенің қиғаш проекциясы осы нүкте арқылы өтетін жене конгруэнцияны анықтайтын айқас екі түзумен қиылысатын жалғыз түзудің проекциялар жазықтығымен қиылысу нүктесі болады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Апатия

**Апатия** (–бейтараптық) – немқұрайдылық күй. Қандайда бір іс-қимылға деген құлшыныстың жоқтығы. 

Енжарлық, селқостық, сылбырлық, көңілдің еш нәрсеге соқпай, ұнжырғаның түсуі.

## Қысқаша ақпарат
Апатия депрессияның клиникалық нұсқасы болуы мүмкін, шизофрениядағы жағымсыз бұзылулардың көрінісі, әртүрлі соматикалық және неврологиялық аурулардың белгілері (ПИК ауруы, Альцгеймер ауруы, әртүрлі деменция, СПИД, Лайма ауруы, эндокриндік бұзылулар және т. б.), мидың органикалық зақымдануының белгілері болуы мүмкін, әсіресе фронтальды лобтардың дөңес беттеріндегі зақымданулар кезінде нейролептиктердің немесе антидепрессанттардың  серотонинді қайта қабылдау ингибиторлары тобының жанама әсері. Сондай—ақ, деменцияның жеке түрі бөлінеді-фронтальды-конвекситальды (дөңес сыртқы) локализацияның зақымдануы кезінде пайда болатын апатикалық деменция (мысалы, фронтальды лобтың ісіктері, алдыңғы ми артериясының бассейніндегі ми инфарктісі, ПИК ауруы кезінде фронтальды кортекстің атрофиясы және т.б.).

Кейбір жағдайларда сау адамдарда апатия байқалуы мүмкін. Бұл әлеуметтік және кәсіби белсенділіктің төмендігінде көрінетін ерекше жеке сипат болуы мүмкін, қалыпты даму мен қартаюдың маңызды сипаттамасы болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Психикалық ауытқулар симптомдары
Санат:Аффективті ауытқулар
Электржемірлу

**Электржемірлу** (Электро-эрозия) — бұйым беттерінің беріктігін арттыру үшін, оған қорғау қабатын жағады. Электржемірлу кескіш аспап пен тетік аралығына электр тоғының жылуымен күшті әсер етеді. Электржемірлудің элекгроимпульсті, электрұшқылды түрлері болады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Құрылыс
Проекция

thumb|350px|Меркатор проекциясы
**Проекция** (лат. projectio - алға лақтыру) — бұйымның бетке, көбінесе жазықтыққа белгілі бір әдіспен тұрғызылған кескіні.
## Түрлері
* Көмекші проекция 
* Центрлік проекция 
* Қиғаш проекция 
* Параллель проекция 
* Тікбұрышты проекция

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Қажақ

150px|right|thumb|Қажақ
**Қажақ** -  қажап өндеуге арналған аспаптарды жасауда қолданылатын ұсақ тұйірлі аса қатты табиғи және жасанды заттар (мысалы, алмас, корунд жзне т.б.).
## Дереккөздер


Абразивтер

Санат:Механика
Қазақ халқының поэзиясы

**«Қазақ халқының поэзиясы» («Поэзия казахского народа»)**, Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Әуезовтің Т. Әлімқұловпен бірге* «Антология казахской поэзии»* жинағына жазған алғы сөзі. Антология 1958 ж. Мәскеуде Мемлекеттік көркем әдебиет баспасында шыққан. Жинақтың редакция алқасында Әлімқұлов, Ә., Ә. Сәрсенбаев, И. Сельвинский бар. Құрастырушылары: Қ. Жармағамбетов, Е. Ысмайылов, Ғ. Мүсірепов. 846 беттен туратын ете сапалы басылған кітап. 

Қазақ эпосының таңдаұлы үлгілерінен бастап 50-жылдарға дейінгі қазақ поэзиясының таңдаұлы өкілдерінің шығармалары берілген. Мұхаң Т. Әлімқұловпен бірге жазған алғы сөзінде қазақ эпосынан бастап қазіргі заман поэзиясына дейінгі сан ғасырлық әдебиет тарихына қысқа, нақты шолу жасаған. Алғы сөзде алдымен Қазақстан поэзия мұхиты сияқты, оның кегінде қалықтаған ежелгі эпикалық жырлар Махамбеттің жалынды жырларымен тоғысын, Абайдың дана өлеңдеріне нәр берген, Жамбылдың қуатты толғауларына қанат бітірген қазақ поэзиясына жоғары баға беріп, одан ары накты талдауларға көшеді. Кітап орыс тілді оқырманға арналғандықтан, қазақ халқының ауыз әдебиетінің ерекшеліктері женінде хабар берілген. Қазақ фольклорына үнді-буддистік, моңғол-тибеттік, көне ирандық, арабтық мифологияның әсер еткені жөнінде айтады. Жеке ақындардан көбірек талданғаны Абай. Абайдың өскен тарихи-әлеуметтік ортасы, ақындық мектептері туралы айтылған. Абайға берілген жоғары бағалармен қатар сын да айтады. Торайғыровқа арнайы тоқталыңкырап, *«Адасқан өмір»* поэмасын сөз етеді. Алгы сездің екінші бөлігі Октябрь революциясынан кейінгі әдебиетке арнапған. Алдымен қазақ, түрікмен, өзбек, тәжік сияқты халықтардың әдебиетіне социалистік революцияның әсері жөнінде айтылып, әсіресе проза жанрының дамығанына тоқталған. С. Сейфуллин, Б. Майлин, С. Мұқанов, I. Жансүгіров шығармашылығына кеңірек тоқталып, *«[[Тар жол, тайғақ кешу]]»* романы, *«Шұғаның белгісі»* повесі, *«Сұлушаш»* поэмасы талданған. Қазақ кеңес поэзиясының басқа өкілдерін жастарына, тақырыптарына қарай топтап алып, кысқа-қысқа талдап өткен. Уақыт жағынан 30-жылдар, соғыс жылдары, соғыстан кейінгі жылдардағы әдебиет депжіктеген. Мақала соңында Қазакстанда жақсы акындар көп-ақ, олардың берінің ездік тәжірибесі, өрнегі бар, бәрі өмір шындыгын өздерінше бейнеледі. Өкінішке орай, бұлардың шығармаларын аударған кезде, олардың өзіндік ерекшеліктері сақтала бермейді деп, жұмсақтау болса да, аударма сапасына деген көзқарасын білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Камуфлет

**Камуфлет** (франц. camouflet)
#  жарылғыш заттар зарядының жердің қатты қабатын сыртқа лақтырмай, жерасты құрылыстарын қирату, қатты жер қабатын уату, жердің қатты қабатынан ұңғылап қуыстар жасау үшін және тағы да сол сияқты мақсатта жүргізілетін жер асты жарылысы;
#  Жерге кіріп кеткен артиллериялық снарядтардың, миналардың, авиабомбалардың шұңқыр жасамай жарылуы.
Өзіне тон дыбысқа байланысты, кейде жердің қопарылуы немесе жер жарығынан сыртқа шыққан түтін арқылы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Кәрез балы

**Кәрез балы** — балауыз тақтадан бөлінген бал біраз сақталғаннан соң бірте-бірте қатып қанттана бастайды, бірақ сапасы кемімейді. Қатқан балдың құрылымы біркелкі келеді (бұл оның толық жетілгендігі), сұйылту үшін балды қыздырса да болды. Егер балды 370°С-тан жоғары қыздырса бал қоңырқай тартады, ал 400°С- қа дейін қыздырса хош иістік заттарының біразы ұшып балдың емдік-емдәмдік қасиеттері біршама кемиді.

## Дереккөздер


Санат:Бал
Джеймс Джордж Фрейзер

thumb|жеймс Джордж Фрейзер
**жеймс Джордж Фрейзер** (ағылш. James George Frazer**;** 1854 ж. 1 қаңтар – 1941 ж. 7 мамыр) – ағылшын антрополог және фольклорист, дінтанушы, этнолог, дін тарихшысы. Мифология мен салыстырмалы діннің заманауи зерттеулерінің алғашқы кезеңдеріне ықпалы мол болды. Алғашқы және көне халықтардың табынуларын зерттей отырып, сикыршылықты «еліктеуші» («гомеопатикалық») және «еліктеткіш» («контагиоздық») деп психологиялық ассоциация тұрғысынан екіге бөліп, сиқырлық пен сиқыршылықтың көріністері мен тәсілдерін жіктелуін жасады.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Глазгода туғандар
Профилактика - медицинада

[thumb|[Вакцинация]]
**Профилактика** ( - алдын алу). Жалпы аурулардың алдын алуымен бірге, жалпы денсаулықтың нығайтуға бағытталған сақтандыру шараларының жүйесі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Камуфляж

thumb
**Камуфляж** (франц. camouflage — бұркемелеу) — объектілерді (танктерді, зеңбіректерді, ұшақтарды, кемелерді, ғимараттарды) ірі дақтар, жолақтар салу арқылы барлаудың көзбен бақылау арқылы, оптикалық және фотосуретті құралдармен аныктауын қиындататын бүркемелеудің бір тәсілі. Камуфляждың көмегімен объектінің сыртқы түрі коршаған ортаға сәйкес болып, өзгертіледі. Объектінің сыртқы келбетін қайталамас үшін формасы мен көлемі әр түрлі симметриялы болмайтындай етіп жүргізіледі. Бояу түрлері жыл мезгілдері мен қоршаған ортаға байланысты таңдалады (қыста кобінесе ак түс, жазда — ор түрлі ашық жасыл (өсімдіктерге байланысты), шөлді аймақта сарғыш, сұр түстер және т.б. пайдаланылады). Камуфляжды жүзеге асыру процесі камуфляждау деп аталады. Ол бояғыш агрегаттар немесе бояу жаққыштар мен біліктердің көмегімен жағылады. Камуфляж Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда армияның барлық түрінде кеңінен қолданылды жоне өзінің мәнін қазіргі уақытта да жоғалтқан жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Канонада

**Канонада** (франц. canonnade, canon — зеңбірек) — зеңбіректер тобының үстемелете, ұзақ уақыт оқ жаудыруы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Канонер қайығы

**Канонер қайығы** жағалаудағы және өзендердегі ұрыс қимылдарын жүргізуге арналған артиллериялы ұрыс кемесі

## Дереккөздер


Санат:Әскери-теңіз флоты
Санат:Кемелер
Бөлу позициясы

**Бөлу позициясы** — инженерлік тұрғыдан жабдықталған позиция. Ол қаптал жактарына шабуылдаушы карсыластың жайылуын болдырмау максатында жасалады. Бөлу позициясында роталық тірек пункттері жасалуы мүмкін. Олар корғаныстың батальондық аудандарына біріктіріліп, өзара қатынас жолдарымен, тұтас атыс жүйесі және инженерлік кедергілермен байланыстырылады. Қорғаныс алкабындағы Бөлу позициясы саны, олардың сызбасы мен инженерлік жабдығы корғаныска байланысты командирдің шешімімен анықталады. Бөлу позициясы жергілікті жер жағдайына, уақытқа, шешілетін ұрыс тапсырмаларының сипатына, күштер мен құралдардың топтастырылуына байланысты табиғи кедергілері, қарсыласты бакылауға ыңғайлы жағдайлары бар және позиция алдында, сондай-ақ тірек пункттері аралығында атыс жүргізу шептерінде жасалады. Бөлу позициясының құрылуы атыс түбегінің жасалуына ықпал етеді, өйткені онда карсылас ядролық кару, авиация соққылары, артиллерия мен минаатарлардың шоғырланған атысы, танктер, танкіге карсы кұралдар және атыс каруының қапталдық және айқастыра атуымен жойылуы мүмкін. Бөлу позициясы алдын ала дайындалып, қорғаныстағы ұрыс барысында әскерлермен толықтырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Капитан

## Шендер мен қызметтер
### Әскери іс
* Капитан — әскери қарулы күштердегі шен.
* Кеме капитаны — теңіз немесе әуе кемесінің командирі.

## Топонимдер
* Капитан — Бразилиядағы муниципалитет.
* Капитан — АҚШ-тағы ауыл.
Пана

**Пана** (Убежище) — жабық типті таса. Ол адамдарды барлық зақымдану құралдарынан қорғау үшін арнайы кұрылады немесе жабдықталады. Міндетіне байланысты әскери және азаматтық корғаныстық пана болады. Әскери пана қорғау дәрежесі, қолданылатын материалдары, құрылысы, салыну тәсілі бойынша сараланады; жеңіл немесе ауыр түрлері болуы мүмкін. Азаматтық корғаныстық пана әдетте өндіріс, қосалқы, үй-жайлы және қоғамдық ғимараттарда, сондай-ақ халық шаруашылығы объектілерінде (әдетте терендетілген) орналасады. Пана ауа, су, электрмен жабдықтау, жылу және канализация жүйелерімен жабдықталады және оларда адамдардың жеке қорғану кұралдарын қолданусыз ұзақ тұруын қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Капонир

**Капонир** (франц. caponniere — қуыс) 
#  қарама-қарсы екі бағыттағы (жартылай капонир — бір бағытта) қапталдай атысты жүргізуге арналған фортификациялық құрылыс. Капонирлер зеңбіректік, пулеметтік немесе зеңбіректік-пулеметтік болуы мүмкін. 19 ғасырға дейін Капонирлер бекіністерде салынған және бекініс айналасындағы орларды бойлата атуға
пайдаланылған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап олар далалық ұрыс орындары мен ұрыс аудандарын нығайту мақсатында салына бастады. Капонирлер әдетте төбелердің сыртындағы ылдиларда немесе жергілікті заттардың сыртында орналасады.
#  Аэродромдағы үйіндіден жасалған ұшақ тұрағының орны (жоспарда таға тэріздес немесе П торіздес болып келеді). Капонирлер Ұлы Отан соғысы кезінде жасалған, авиациялық техниканы снарядтар мен авиабомба жарылыстары кезінде оқ жарықшақтары мен соққы толқындардан сақтау үшін пайдаланылған. Капонирдің дуалдары жердін қатты қабатынан, тастан, құм салған қаптардан, кірпіштен, бетоннан, темір бетоннан көтерілген.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Нүктенің абсолюттік жылдамдығы

***Нүктенің абсолюттік жылдамдығы*** - нүктенің негізгі оське қатысты қозғалыстағы жылдамдығы.

***Абсолют қозғалыс*** - дене орнының шартты түрде қозғалмайды деп есептелетін инерциалды санақ системасына қатысты уақыт бойынша өзгеруі.

***Абсолют үдеу*** - нүктенің абсолют санақ системасына қатысты үдеуі.

## Дереккөздер


Санат:Механика
Кәмпит

thumb|Түрлі түсті кәмпит
нобай|Шоколадты кәмпит
нобай|Баташа - Оңтүстік Азияда кездесетін дәстүрлі тәттілердің бірі.
нобай|Баттерскотч кәмпиттері.
нобай|Компэйто - ұлттық жапон тас кәмпиті. Дайын түрде шамамен түгел қанттан жасалған.
**Кәмпит** () — түрлі-түсті пішінді, дәмі әртүрлі, құрамында 60-75% қанты бар, жұмсақ та, қатты да болып келетін кондитерлік өнім. Кәмпит өндіру технологиясы және сыртқы пішіндеріне қарай екі топқа бөлінеді: глазурленген және глазурленбеген. Глазурлеу үшін шоколад, май, т.б. қолданылады. Иристер, помадалы кәмпиттердің сырты глазурленбей шығарылады.

Кәмпит массаларының түрлері: помада, жеміс-жидек, марципан, жаңғақ (пралине), сүт, шайқалған, ликер, кілегей, карамель негізіндегі, гриль, тәтті жемістер, кептірілген жемістер, алкогольді жемістер, жидектер.

Глазурь түрлері: шоколад, помада, қант, май, сүт шоколады, шоколадты бадам, жеміс желе, карамель массасы.

## Дереккөздер

Санат:Кондитер өнімдері
Капрал

**Капрал** — кейбір шетел армияларында кіші командалық құрамның әскери атағы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Фрейбург мектебі

**Фрейбург мектебі** (Баден мектебі) - Кант ілімдерін «трансцендентальды-психологиялық» талдаудан шығатын неокантиаттық бағыт. Мектептің негізін салушылар Виндельбанд және Риккерт ғылымды-табиғат туралы ғылым (жаратылыстану) және мәдениет туралы ғылымдар (тарих ғылымдары) деп екіге бөлді.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Карабин

thumb
**Карабин** () — ұңғысы қысқа, винтовканың жеңіл түрі. Жай винтовкадан ұңғысының қысқалығымен ерекшеленеді, осыған орай карабиннің баллистикалық қасиеттері мен оғының бастапқы жылдамдығы да төмен. Карабин алғаш 15 ғасырда шыққан. Алғашында бір зарядты ұңғысында тұзу ойыктары бар карабиңдер болса, кейінірек бұрама ойықты және тегіс ұңғылы карабиндер пайда болды. 19 ғасырдын аяғында оқжатарлы (көп зарядты) карабиндер шығарылды. Онымен көбінде атты әскер мен артиллерияның жеке құрамы қаруланды. Кеңес Армиясында 1891/30 үлгідегі винтовка негізінде жасалған 7,62 ммлік карабин, сондай-ақ 7,62 мм өздігінен зарядталатын Симонов жүйесінде жасалған карабин пайдаланылды. Кейбір елдердің армияларында қазір автоматты карабиндер қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қаптал

right|thumb
# **Қаптал**(Фланг) — әскер шебінің екі жақ (оң мен сол) бөліктері. Шеп бұзылған жағдайда да бұл бөліктер өзгермей сақталады. Әдетте қаптал әскер шебінің ең бір осал тұсы болып есептеледі де, ұрыс қимылдары кезінде жауынгерлер қарсыластың қапталын бұзып өтуге, оған соққы беруге тырысады. Әсіресе, қарсыластың ашық қапталын (құраманың, бөлімінің т.б. қасында көршісі болмаса) айналып өту өте қауіпті. Қаптал мен олардын шектескен тұсын қорғау — ұрыс кезіндегі қолбасшының (командир) ең басты міндеті.
# **Қаптал** матадан жасалған бір жиегі қалыңдау таспа-лента. Үш жағынан кесілген кітап блогы дәптерлерінің мықты бекітілуі үшін блок түбінің жоғарғы және төменгі жағына желімделіп жапсырылады.
## Қапталдан ату
Нысананың қапталына (қарсыластың ұрыстық ретіне) артиллериялық зеңбіректерден, танкілерден, атыс қаруынан жүргізілетін атыс. Бұрын атыстың осылай жүргізілуін кейде қапталдау (флангирование) деп атайтын болған.
## Қапталдан маневр жасау
Қарсыластың оперативтік шебінің (ұрыс шебі) бір жақ қапталына соққы беріп, сол арқылы оның негізгі күшінің тылына шығу. Қарсылас қапталы ашық болса немесе әскери шептерінің аралықтары ашық болған жағдайда қолданылады және басып алуға немесе айналып өтуге қажетті күшпен қамтамасыз етіледі. Кеңес армиясында 1960 жьщдарға дейін қапталдан маневр жасау оперативтік ауқымдағы маневр түрі болып есептелді.
## Қапталдан соғу
Қарсыластың ұрыстық немесе жорықтық реттерінін қапталына бағытталған соққы. Қарсыластың оперативтік саптануында (ұрыстық, ретінде) ашық қапталдар немесе алшақ жалғасымдар болған жағдайда қолданылып, әдетте қаумалау не орағытып өту маневрін жасаушы күштер жүзеге асырады. Қазіргі заманғы бөлімшелер мен бөлімдердің барынша оралымдылығы соққы күші мен атыс қуаты әскен жағдайда, әскердің қапталдан соғу мүмкіндіктері де шұғыл артып, көп жағдайда ұрыста табысқа жетудің алғышарты болып табьшады. Қапталдан соғуға — тұтқиылдық, батылдық пен қимыл жылдамдығы, шептер мен қорғаныс тереңдігіндегі обьектілерді басып алу тән. Мүндай қимылдар қарсыластың маневрлерінің алдын алып, оның қоршау мен талқандауға қарсы тұру шараларының жолын кесуге мүмкіндік береді.
 
## Дереккөздер



Санат:Әскери өнер
Санат:Полиграфия
Френология

**Френология** - бассүйек формасы арқылы адамның кабілеттерін, мінезін, пейілін анықтайтын псевдоғылым түрі; кейде френологияны краниология немесе краниоскопия деп аталатын бассүйек туралы ілім ретінде қарастырады; псевдоғылыми сипаты бойынша - мінездер және көріністер туралы ілімнің екі ұшты саласы.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:Псевдоғылым
Апейрон

**Апейрон** - Анаксимандр - кіргізген сапасыз, айқын емес, шексіз, мәңгі козғалыстағы дүниенің алғашкы негізін бейнелейтін ұғым.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Өздігінен бағытталу жүйесі

thumb|200px
**Өздігінен бағытталу жүйесі** — ұшу сатысының соңында ракетаны нысанаға бағыттау мен ұшу сатысының соңында оның қозғалысын басқарудың кен тараған әдістерінің жиынтығы (тобы). Бұл кезде ракета нысанаға ракетаның өзінде орналасқан қондырғынын көмегімен бағытталады. Бұл жүйелерде нысанадан шыққан сәуле немесе содан шағылыскан кез келген сәуле қуатының түрі қолданылады. Соның нәтижесінде нысана қарама-карсы түске боялады, өзге заттардың ортасында бөлектеніп тұрады. Нысананың бұл қасиеті өздігінен бағытталу құралы арқылы орналасқан орнын үздіксіз аныктап, рульді басқару командасын автоматты түрде жасайды, яғни ұшу бағытын өзгертіп, нысанаға өздігінен бағыттауды жүзеге асырады. Өздігінен бағытталу жүйесінің нысананың өз сәулесін пайдаланатын енжар, нысанадан шағылысқан, ракетада жоқ өзге көзден сәулеленген қуатты пайдаланатын жартылай белсенді, сәулелендіретін қайнар көзі ракетаның өзінде болатын, нысанадан шағылысқан энергияны пайдаланатын белсенді, ракетаны (торпеданы) нысанаға бағыттаудың енжар және белсенді әдістерін қолданатын араласқан түрлері болады. Өздігінен бағытталу жүйесінің негізгі міндеті ракетаның нысанаға тиюін қамтамасыз ету немесе нысананы неғүрлым аз ауытқумен тосып алу. Өздігінен бағытталу жүйесінің үлкен жетістігі — оны тиімді қолдану үшін нысана координаттарын, бастапқы қалпын білудің қажеті жоқ, тек нысана бар ауданды білу жеткілікті.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Профилактика - машина

**Профилактика** *([[Грек тілі|грек]]. ргорһуlaktikos — сақтандырғыш)* — машиналарды (техникалық құрылғыларды, бұйымдарды және т.б.) жұмысқа қабілетті күйде ұстап тұруға арналған жоспарлық — алдын алу операцияларының жиынтығы. Профилактика әдетте, алдын ала белгіленген мерзім ішінде жүргізіледі және машинаны тексеруден, оның жекелеген тетіктері мен түзілімдерін ауыстырудан немесе жөндеуден, тазалаудан, майлаудан, баптаудан және т.б. тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Бөлім командирі

**Бөлім командирі** — бөлімнің (бөлімше) жеке кұрамын басқаратын және оның тікелей басшысы болып табылатын адам. Армияда командир дара басшы болып табылады және өзіне катысты бөлімдегі (бөлімшедегі) жауынгерлік және әскери даярлық үшін үкімет алдында жауапты. Ол жеке құрамның жауынгерлік, саяси даярлығына, тәрбиесіне, әскери тәртібіне, саясиморальдық жайына, қарулану жағдайына.
әскери техника мен көлікке, бөлімді материалдық-тұрмыстық және медициналық жағынан камтамасыз етуге жауап береді. Бөлім немесе бөлімше командирі даярлық дәрежесі аттестаттау нәтижесінде айкындалатын офицерлік, старшина немесе сержанттық кұрамнан тағайындалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Абсолюттік уақыт

**Абсолюттік уақыт** - дененің козғалысына, кеңістіктің материалдық ерекшеліктерін байланыссыз бір қалыпта созылатын *«таза ұзақтық»*.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Фриз Якоб Фридрих

Фриз Якоб Фридрих|right|thumb
**Фриз Якоб Фридрих** (1773- 1843) - неміс философы, профессор. Фриз, Кант, Якоби, Шлейермахер ілімдерінің және Эрнст Платнер психологиясының негізінде өзінің позитивистік философиясының негізін салды. Фриз дүниені жаратылыстану ғылымдарының рухында, механикалық және математикалық заңдарга сәйкес құрылган ағза ретінде қарастырады, сонымен катар ол адамдар тарихын да қарастырады.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Паналау ғимараттары

thumb|250px
**Паналау ғимараттары** (орыс. Убежище) — адамдарды жаппай қырыпжоятын қарулардың барлық түрлерінен сақтау үшін ағаштан, бетоннан, темірбетоннан немесе тастан арнайы салынған инженерлік кұрылыс. Паналау ғимараттары сүзгі, желдеткішпен жабдықталады және ешбір санылаусыз болады да, онда паналаған адамдар ядролық жарылыс зақымынан қорғалады. Елді мекенді жерлерде жасырынуга подвалдар пайдаланылады. Әскерлерді ұрыста сақтау үшін паналау орындары взводтың, ротаның, артиллерия командаларының бақылау және дәрігерлік пункттерінде қазылған шүнқырларда ұйымдастырылады. Паналау ғимараттарының үстіндегі топырақтын қалындығы 150 см, жер астындағы үңгірлердегі Паналау ғимараттарының үстіндегі топырақтың қалындығы 4 м болуы тиіс. Дала жағдайларында паналау ғимараттары 20—30 адамға арналып салынады.

## Паналау ғимараттарының желдеткіші
Паналау ғимаратында тазартылған ауаның берілуі мен бірдей мөлшерде бөлінуін және онда паналаушышар болған барлық уақыт ішінде температуралык-ылғалдық режіммен ауаның құрамының қалыпты сакталуын қамтамасыз ететін желдету жүйелері (вентиляция) орнатылады. Желдету жүйесі, әдетте, екі режімде жобаланады. Олар: таза желдету (I режім) және сүзіп желдету (II режім). I режім кезінде паналау ғимаратына тозаңнан тазартылған сырттағы ауаның берілуі, оның қажетті алмасуы қамтамасыз етілуге тиіс. II режім жағдайында сыртқы ауаны газ тектес заттардан, аэрозольдер мен тозаңнан тазарту көзделеді.

I режім бойынша паналау ғимараттарына сырттан берілетін ауа мөлшері оның температурасына, ылғалдылығына байланысты белгіленеді, ол бір паналаушыға шаққанда I режім бойынша 13 м3/сағ., II режімде 8 м3/сағ. болуы керек. Желдету жүйесіне мыналар кіреді: бөлек ауа жинау және айдау арналары, кеңейткіш камералы жарылысқа қарсы кұрылғылар, сүзгі-сорғыш, электрлі қол желдеткіштері, ауа жолдарының тарату жүйесі, ауа өткізбейтін клапандар, регенерация құралдары, жылу жиналатын сүзгілер, артық қысым клапандары, бақылау аспаптары кіреді. Жерге жақын ауаның зиянды заттармен, жанған өнімдермен газдануы мүмкін жерлерде паналау ғимараттары ішіндегі ауаны регенерациялаған (III режім) жөн. Радиациядан қорғайтын паналар орнатьшады немесе ауа механикалық амалмен тазартылады, оның ауаны сүзу коэффициенті 0,8-ден кем болмауы керек.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Санат:Азаматтық қорғаныс
Апостериори

**Апостериори** - тәжірибеден алынған білімді белгілейтін термин.
## Дереккөздер


Санат:Эпистемология
Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайы

**Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайы** – мәдени-мұрағаттық мекеме.

## Тарихы
Мұражай негізі 1975 жылы қаланды. 1981 жылы 19 ақпанда алғашқы тұрақты экспозиция келушілерге көрсетіле бастады. Мұражайдың экспозицияларын жасақтау үшін өлке көлемінде және бұрынғы ТМД елдері бойынша тәжірибе алмасу, материалдар жинақтау бағытында көптеген жұмыстар ұйымдастырылды. Табиғат бөлімінің экспозициясы облыстың геоморфологиялық және географиялық жағдайларын таныстырумен басталады. Геология залындағы карта, витрина, шағын диорамалар Маңғыстау палеонтологиясы, пайдалы қазбалары және геологиялық сипатымен таныстырады. Мұражайдың Каспий теңізінің флорасы мен фаунасына арналған залы мәліметтерінің молдығымен назар аудартады. 
## Залдары
*Маңғыстаудағы ең алғашқы ізденіс нәтижесінде табылған пайдалы қазбалары, өлкенің өткен күндерінен қалған геологиялық суреттемелер мен палеонтологиялық коллекциялар мұражай қорында сақтаулы. 
**Археология залынан* археолог А. Г. Медоевтің ғылыми-зерттеу жұмыстарына арқау болған өлкеде өмір сүрген алғашқы адамдардың пайдаланған еңбек құралдары (*2 млн. жыл бұрын*), Үстірттен табылған балбал тастар (*б. з. б. 4 – 3 ғасырлар*), сонымен қатар ежелгі дәуірдегі адам жерлеу ғұрыптары мен өлке үстінен өткен Ұлы Жібек жолы, сауда орталықтары туралы деректер топтастырылған. 
**Тарих залында* Маңғыстаудың саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы жайындағы мәліметтер (*Мысалы, орыс жасақтарының келуіне байланысты алғашқы салынған бекініс қалалар, сауат ашу мектептері, Иса-Досан бастаған [[1870]] жылғы [[Адай көтерілісі (1870)|Адай көтерілісі]], тағы басқалар тарихи оқиғалар туралы деректер*) жинақталған. 
**Этнографиялық залда* өлкені мекендеген халықтардың 20-ғасырдың басына дейінгі өмір-тұрмысы, негізгі кәсіптері мен шаруашылығы, дәстүрлі қолданбалы өнері (*қолөнер бұйымдарының озық үлгілері, киіз үй жасауы, күмістен, бағалы металл мен тастардан жасалған ұлттық зергерлік бұйымдар, тағы басқалар *) жайындағы экспонаттар жинақталған. 
**Жаңа тарих залдары* Маңғыстау өлкесінің жаңа кезеңдегі елеулі жаңалықтарын (*ауылы шаруашылық мен өнеркәсібінің өркендеуі, оқу-ағарту, ғылым мен мәдениет саласының дамуы, өлкенің әдебиеті пен өнерінің өркендеуі, сәулет өнері туралы мағлұматтар*) қамтиды. Ғылыми ізденістер нәтижесінде 1999 жылы Қазақстан мұнайының 100 жылдығына орай *«Маңғыстау мұнайының тарихы»*, 2004 жылдары *«Қазақстан тәуелсіздік жылдарында»* және осы өлкенің төл перзенті – Қазақстанның халық жазушысы, мемлекеттік және қоғам қайраткері Ә.Кекілбаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған залдар ашылды. Мұражай қорында 51 мыңнан астам құжаттар мен жәдігерлер жинақталған. 1992 жылы мұражай экспозициялары толық жасақталып бітті. Жылына 450 – 500-ге жуық экскурсия ұйымдастырылады; мұражай экспонаттарын 25 – 30 мыңдай адам тамашалайды. Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының Жаңаөзенде және Шетпе кентінде, Бейнеу ауданында (*Бейнеу мұражайы*) бөлімшелері жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Маңғыстау облысы мұражайларыСанат:1975 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Қазақстан өлкетану мұражайлары
Санат:Қазақстан мұражайлары
Санат:Маңғыстау облысы тарихы
Фришейзенкелер Макс

**Фришейзенкелер Макс** (1878-1923) - неміс философы және педагогы. Дильтей мектебінен шыққан, жаратылыстану ғылымы мен рухани-ғылыми әдістерінің, ойлау мен әсерленушіліктің өзара байланыстырып сыни-реалистік философиясы мен ғылыми ілімді дамытуға талпынды.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Бөлім штабының бастығы

**Бөлім штабының бастығы** — бөлім штабын басқаратын адам. Ол командирдің орынбасары және бөлімдегі барлық жеке кұрамның тікелей бастығы болып саналады. Штаб бастығы штабтың әскери дайындығы мен даярлау ісіне жауапты болады, сондай-ақ бөлімді басқару мен тәрбиелеуге, әскери тәртіп пен штабтың жеке құрамының саяси-моральдық жағдайына, жеке кұрамды есепке алуға, қарулануға, бөлімнін әскери техникасы, ок-дәрісі мен көлігіне байланысты бөлімшелер мен қызметке жауап береді. Бөлім командирінің шешімдерін жүзеге асыруда бөлім штабының бастығы қажет жағдайларда оның атынан бөлімдегі оған бағынатын командирлерге үкім шығаруға құқығы бар. Барлық берілген аса маңызды нұсқаулар (бұйрықтар) туралы штаб бастығы бөлім командиріне мәлімдеп тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Абсолюттік кеңістік

**Абсолюттік кеңістік** - тәуелсіз денелердің орналасуына арналған үш өлшемділік бұрышты координаталық осьтер жүйесіндегі евклидтік кеңістік.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Маңғыстау облыстық филармониясы

**[[Мұрат Өскенбаев|М.Өскенбаев]] атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы** - мәдени-концерттік мекеме.

## Тарихы
*Филармония Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінің №72 бұйрығы негізінде 1975 жылы 1-сәуірде құрылды. 

*2003 жылдары 30 шілдедегі облыстық әкімінің шешімімен филармонияға М.Өскенбаевтың есімі берілді. 
*2006 жылдары филармонияның кіші симфониялық оркестрі құрылып жұмыс істей бастады. Аталмыш оркестр үшін Алматы қаласында киімдер тігіліп, барлық музыкашы мамандар аспаптармен қамтамасыз етілді. Облыс әкімінің желтоқсан оқиғасына қатысушыларымен кездесу және оның мерекелік концерт бағдарламасы ұйымдастырылды. Бұл концертке филармонияның бүкіл шығармашылық ұжымдары қатысып, ол кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концерттік бағдарламасымен аяқталды. Концерт бағдарламасына Қазақстан мен Ресейдің және шет ел композиторларының шығармалары енгізілді. Облыстық мәдениет басқармасының шақыруымен кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концертіне профессор Қ.Ахметов дирижерлік жасады. Оркестр ұжымына ҚР мәдениет қайраткері Р.Мадреев жетекшілік етеді.

## Мақсаты және құрамы
Облыстық филармонияның негізгі мақсаты жастарға музыкалық-эстетикалық тәрбие беру, жергілікті тұрғындарды классикалық музыка туындыларымен таныстыра отырып, олардың рухани қажетін өтеу болып табылады. Маңғыстау облыстық филармониясының құрамында камералық ансамбль (*[[Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі|Маңғыстау облыстық филармониясының камералық ансамблі]]*), қазақ ұлт аспаптар оркестрі және *«Ақжарма»* фольклорлық-этнографиялық ансамблі бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан филармониялары
Лео Фробениус

thumb|220px|Лео Фробениус
**Лео Фробениус** (1873-1938) - неміс этнологы және мәдениет философиясының өкілі, 1925 жылдан бастап Франкфурт-на-Майне профессоры және мәдениет морфологиясының зерттеу негізін салушы. Фробениус «мәдениет шеңбері» түсінігін енгізді, бұл түсінік бойынша мәдениет нысандары белгілі өмір кеңістіктерінде тән және олармен шектелген, осы нысандардың әсер ету күшіне байланысты әрбір мәдениет өсімдік, жануар, адам дамуының кезеңдерінен өтетін дербес ағза (мәдениет шеңбері туралы ілім, мәдениет морфологиясы).
## Дереккөздер


Санат:Философия
Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру

**Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру** — мықты, бір-бірімен тығыз байланысты бөлімдер мен бөлімшелердің құрылуы, ұрыс жүргізу үшін неғұрлым тиімді әдістерді белгілеу, әр-түрлі міндеті бар әскери қызметкерлер кұрамын оқыту, сол сияқты оларға кажетті қару-жарақ, әскери техника мен көлік санын айқындау. Әскери бөлім қай жағынан алып қарағанда да (ұрыс, оқу, әкімшілік, шаруашылық) дербес құрылым болып саналады. Батальондар (дивизиондар), роталар (батареялар), взводтар, бөлімшелер (есептоптар мен экипаждар) ұрыс шарттарына сәйкес, оңтайлы басқару мен сарбаздарды оқытуға ыңғайлы болып құрылған әскери бөлімнің бөлімшелері болып саналады. Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру ісі әрқашан ұрыс жүргізудің тәсілі мен түріне карай ыңғайластырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы

**Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы** (Плотность воздуха в убежище) — қарсыластың қазіргі заманғы жаипай қырып-жою құралдарын (ядролык, химиялық, бактериологиялық) қолдануы салдарынан ауаға радиоактивті шаңның бөлшектері, улағыш заттардың буы және бактериялық құралдар аэрозольдарының түсуі мүмкін. Олардың паналау ғимараттары ішіне түсуін болдырмау үшін паналау ғимараттары ауа кірмейтіндей етіп бітеледі және сүзгіжелдеткіш арқылы ауа тазартылып отырады. Алайда паналау гимараттарынын
құрылысында жоғарыда аталған заггар кіретіндей саңлау-тесіктер болуы мүмкін. Бүған жол бермеу үшін желдеткіштерді пайдалану жүйесі паналау ғимараттарындагы ауа қысымы атосфералык қысымнан 5-10 кг/м² көп болатындай етіп реттеліп қойылады. Осындай айырмашылық есебінен паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы сүзгі режімі кезінде 5 кгс/м², ал регенерация режімі кезінде 2 кгс/м² деңгейінде үстау көзделеді. Мүндай паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы паналау ғимаратына сыртқы ауамен радиоактивті шаңның, улағыш заттардың булары мен бактериялық аэрозольдардың енуіне жол бермейді. Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығыын өлшеу үшін сұйықтық, ауа және электрмеханикалық қысым өлшегіштер қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Хемогендік қабат

**Хемогендік қабат** ( — біртекті) — көлдегі, теңіздегі және мұхиттағы судың температурасы мен тығыздығы бойынша біртекті болатын үстіңгі қабаты; мұнда градиенттік тығыздықтан туындайтын қозғалыстар болмайды.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Қиын балқитын металдар

**Қиын балқитын металдар** (*Металл тугоплавкий*). Қиын балқитын металдар қатарына темірдің балқу температурасынан жоғары температурада балқитын (цирконий, ванадий, титан, хром, молибден және т.б.) металдар жатады.


Сурет:Niobium crystals and 1cm3 cube.jpg|Ниобий
Сурет:Rhenium single crystal bar and 1cm3 cube.jpg|Рений
Сурет:Tantalum single crystal and 1cm3 cube.jpg|Тантал

## Дереккөздер


Санат:Металдар
Апофатикалық

**Апофатикалық** - анықтауға келмейтін, айырылмас қасиеттері жоқ құдай туралы болымсыз тұжырымдарға негізделген апофатикалық құдайтану іліміне қатысты ұғым.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Кекс

нобай|Туралған кекс
**Кекс** — дәмдеуіштер, цукаттар, мейіз және т.б. заттар қосылып майқоспа қамырдан пісірілетін бөлке немесе шағыннан. Құрамы жағынан, бірақ технологиясы жағынан емес, орыстардың қалашына ұқсас. Дайындау сипатына, ұн және жұмыртқа пропорциясы жағынан бисквиттерге ұқсас. Кекстің қамыры сұйық болады.

Кекстің алғашқы дайындалу жолын Ежелгі римнен кездестіруге болады. Ол кезде анар, жаңғақ, мейізді арпа езбесімен араластырып пісірген. ХVІ ғасырдан бастап қант кеңінен танылып, америкалық отарлардан әкелінген кезде кекстер де таныла бастады. Бүкіл Европаға танылып, әртүрлі елде әртүрлі дайындалу тәсілі қолданылды.  

Кекстің құрамына мейіз, кепкен жидектер, цукат, цедра, жаңғақ, какао-ұнтақ, ванилин сияқты қосымша тағамдар қосылады.  

Кекстер ұзынша немесе дөңгелек қалыпта пісіріледі. Піскен соң үстіне қант ұнтағы себіледі.  

## Дереккөздер

Санат:Кондитер өнімдері
Санат:Ұн өнімдері
Қиюшы

**Қиюшы** — қисықтың екі немесе одан да көп нүктесі арқылы өтетін түзу. Қиюшы алгебралық ирегті қисықпен n нүктеде қиылысады. Қиылысу нүктелерінің кейбіреулері бірігуі немесе жорамал болулары мүмкін. Қиюшының қиылысу нүктелері бір нүктеге бірігетін дербес түрін жанама деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Ракетаны радиолокациялык карта бойынша бағыттау

**Ракетаны радиолокациялық карта бойынша бағыттау** (Наведение ракет по радиолокационной карте) — ракетада орналаскан арнайы радиоэлектронды қондырғының көмегімен қанатты ракеталарды қозғалыстың соңғы бөлігінде нысанаға дербес бағыттау тәсілі. Ракетаны радиолокациялық карта бойынша бағыттау жергілікті жердің радиолокациялық картасы бойынша берілген бағдарларды (жолдар, өзен, көлдер, т.б.) ракетада орналасқан радиолокациялық станция индикаторы экранында көрінетін бағдармен салыстыруға негізделеді. Сәйкес келетін радиолокациялық картаны ракетаны басқарудың кемелері жүйесіне орналастыру берілген нысанаға әсер етуге икемделеді. Ракета ұшуға жіберілгеннен кейін арнайы механизм белгілі бір уақыт аралығында картаны жылжытып отырады. Сонымен бір уақытта ракета станциясы жердің үстін қарай отырып, оның бейнесін алдын ала түсірілген радиолокациялық картамен салыстырады. Бұл радиолокациялық карта, мысалы, фотоэлементтерден тұратын мозайканың көмегімен жасалады. Ол сигналдар шығара алады және оны ракетаның автоұшқышы басқарып отырады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Абсолюттік қатты дене

**Абсолют қатты дене** - кез келген екі нүкте аралығы, әртүрлі механикалық әсер кезінде өзгеріссіз қалатын материялық дене.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері