Курск облысындағы шайқастар (2024 жылдан)

2024 жылғы 6 тамызда, Орыс-украин соғысы барысында Украина қарулы күштері (ЗСУ) Ресейдің Курск облысына басып кірді де, содан бері Ресей Қарулы күштері мен Шекара қызметімен шайқасуда. Ресей мәліметінше, шекарадан түрлі танк пен құрышпен қапталған машина мінген кем дегенде 1,000 сарбаз өтті. Соғыс зерттеу институты мәліметінше, украин күштері екі-ақ күн ішінде Курск облысының 10 километр жеріне кірді де, Суджа ауданының бірнеше елді мекендерін басып алған. Облыста төтенше жағдай жарияланды да, ресейлік резервтегі әскерилер бірден оқиға орнына жіберілді. 10 тамызға қараған түні ресейлік билік Курск, Белгород және Брянск облыстарында «терроризмге қарсы операция» режімін жариялады. Украина 2024 жылғы 15 тамызда өз бақылауындағы аумақтарда әскери әкімшілік құрды.

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргелі Украинаны қолдайтын күштер Ресейге бірнеше рет кішігірім болса да басып кірген болатын. Украина бұл жер үсті шабуылдарын қолдады, бірақ оған деген ұпайластығын жоққа шығарды. Курск облысына шабуыл Ресейдің де, Украинаның да одақтастарын таңдандырды. Бұл 2022 жылдан бергі шекараға ең ірі шабуыл атанды.

2025 жылғы 11 наурызға қарай украин күштері көбінің Курск облысынан кеткені хабарланды.

## Алғышарттары
2022 жылғы 24 ақпандағы Ресейдің Украинаға басып кіргелі материктік Ресейде бірнеше шабуылдар орын алған еді. Негізгі нысана әскер, қару-жарақ өнеркәсібі мен мұнай өнеркәсібі болды. Шабуылдардың көпшілігін ұшқышсыз соққыштар, бомбалар мен теміржол диверсиялар жасаған. Украинаның арнайы қызметтері бұл шабуылдардың кейбірін жасағанын мойындаса, басқаларын Ресейдегі соғысқа қарсы белсенділер жүзеге асырды деді. Сондай-ақ Украина, негізінен, Белгород, Курск пен Брянск облыстарына атқылады, зымырандық соққылар мен жерүсті рейдтер жасады. Украиншыл күштер Украинадан Ресейге бірнеше рет кіріп көрген, шекарадағы ауылдарды басып алып, ресейлік әскерилермен соғысқан болатын. Украина бұл жердегі шабуылдарды қолдағанымен, өзінің тікелей араласуын жоққа шығарды.

«Украина әскерлері шекараға жақын жерде жиналып жатыр» деген барлау қызметінің ескертулерін Валерий Герасимов елемеді деген хабарлар болды.

## Барысы
### Украин басып кіруі
#### 6 тамыз

2024 жылғы 6 тамызда Ресей Украинаның шекарадағы Курск облысына басып кіруіне қарсы тұру үшін әуе және артиллериялық күштерін орналастырды. Танктері мен құрышпен қапталған машиналарымен жабдықталған украиналық жауынгерлер Ресей аумағына өтіп кетті. Ресей Қорғаныс министрлігі жауап ретінде аймаққа әскерлер мен авиация бөлімшелерін жіберді. Ресейдің мәліметінше, шабуылға 300-ге жуық украин әскері, 11 танк және 20-дан астам бронетранспортер тартылған және ол екі бағытта жүрді: Сумының шығыс-солтүстік-шығысындағы Суджа бағытындағы Олешняға және Сумыдан солтүстік-солтүстік-шығыс жердегі, Николаево-Дарьиноға бағытталды. Аймаққа шешен Ахмадшыларының жіберілгені де хабарланды.

Шабуыл MSK сағат 08:00-де басталды. Telegram-да сағат 18:20 шамасында ресейлік күштердің украиналықтарды шекарадан кері ығыстырып, артиллерия, әуе соққылары және ұшқышсыз ұшақтар арқылы айтарлықтай шығынға ұшыратқаны туралы мәлімдемесін кейінірек олар шайқас әлі жүріп жатқанын білдіретіндей өңдеді. Мәскеу украин танктерінің әуеден нысанаға алынғанын көрсететін бейнероликтерді жариялады. Әлеуметтік желідегі бейнежазбаларда ресейлік әскери ұшақтардың шабуылға тойтарыс беру үшін Курск облысының үстінде төмен биіктікте жұмыс істегені айтылған. Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Алексей Смирнов оқиға кезінде үш адамның қаза тапқанын хабарлады: бір әйел мен ұшқышсыз ұшақтардың жеке шабуылынан екі адам. Ресейлік әскер блогерлері (милблогерлер) де рейдтерді БАҚ үшін ғана жасалған деді де, «сәтсіз» деп сипаттады.

Ресейлік милблогерлер шабуылды Орыс еріктілер корпусы (РДК) жасап жатыр деп мәлімдеді, ал  баспасы Украинаның Бас әскери барлауындағы дереккөзге сілтеме жасап, РДК әскерінің оқиға орнында болғанын жоққа шығарды. РДК одақтасы болған және сол жылы сонымен бірге рейдке қатысқан Ресей бостандығы легионы өзінің бұл оқиғаға қатыспаған, не қатысқаны жайлы сұраққа жауап бермей қойды.

#### 7 тамыз
7 тамызда Ресей күштері Украина әскерін Курск облысынан кері ығыстыру әрекетін жалғастырды. Милблогер украиналық күштер 11 елді мекенді басып алып, облыстың 14 шақырым тереңдігіне ілгерілегенін айтты. Президент Владимир Путин мемлекеттік органдарға «тұрғындарға қажетті көмек көрсетсін» деп бұйырды да, олардың жұмысын қадағалау үшін премьер-министрдің орынбасары Денис Мантуровты жіберді. Облыс губернаторының міндетін атқарушы Алексей Смирнов облыс бойынша төтенше жағдай жариялады да, Ресей Сыртқы істер министрлігінің өкілі Мария Захарова «Киев қылмыскер режиміне» қарсы шығып, «[Ресейге басып кіруі] арқылы украиналық неонацистердің жазасыз қалуы одан әрі нығайды» деді. Путин кейін Ресей қорғаныс органдарының өкілдері болған Александр Бортников, Сергей Шойгу, Андрей Белоусов пен Валерий Герасимовтармен кездесті.

Геолокацияланған бейнелер украин күштерінің кем дегенде екі ресейлік қорғаныс шебі мен бекінісін басып өтіп, Ресей шекарасына дейін кемінде 10 шақырым алға жылжығанын растады. Ресейлік дереккөздердің хабарлауынша, украин күштері 38К-030 Суджа-Коренево тас жолы бойымен алға жылжуға тырысып жатыр, ал Кремльге қатысы бар танымал бір блогер 7 тамызда жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-де украин күштері тас жолдың бойымен солтүстік-батысқа да, оңтүстік-шығысқа да алға жылжыды және енді Коренево мен Суджаның шетінде соғысып жатты деп мәлімдеді. Сонымен қатар, геолокацияланған кадрларда төрт украиндық қызметкердің кем дегенде 40 ресейлікті тұтқынға алғаны, сондай-ақ Суджа қаласының шегінде соғысып жатқаны, украиналық күштердің жанармай құю бекеті мен кіру бекетін басып алғаны көрсетілген. Алдыңғы күні 35 ресейлік әскери шабуылға қол жеткізе алмай қалды да, украин күштеріне тұтқын болды делінді. Ал «Алекс» деген украиналық лейтенант екі күн ішінде «Курск халық республикасында» 300 ресейлік сарбазды «белгісіз қарулы құрылымдардың контингенті жүргізген» деп тұтқындағанын мәлімдеді. Ол өз бөлімшесіне тапсырылады деп үміттенетінін айтты.

Украиналық депутат Алексей Гончаренко украин күштері  құбырын Еуропаның қалған бөлігіне жеткізетін Суджа газ торабын басып алғанын хабарлады. Оған қоса, шекарадан 24 км жерде орналасқан ауыл  шайқастар туралы хабарлар да жария болған.

#### 8 тамыз
[нобай|оңға|[Ресей президенті Владимир Путиннің Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Алексей Смирновпен сөйлесуі, 8 тамыз 2024]]
РИА Новости агенттігінің хабарлауынша, шайқастың үшінші күнінде Украина қарулы күштерінің шабуылдары нәтижесінде облыстағы төрт адам қаза тапқан. Ресейлік милблогер Юрий Подоляка «біз, негізінен, Суджадан айырылдық» деді де, украин күштерінің Льговқа қарай ығысып жатқанын айтты.

Украина күштері Суджаның батыс бөлігін және оның айналасындағы жолдарды өз бақылауына алды; қалада қақтығыстар жалғасты.

Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Смирнов сөзінше, түнде және таңертең алты украиналық ұшқышсыз ұшақ пен бес зымыран атып түсірілді.

Хабарламаларда шайқас аймағы 430 шаршы шақырымға дейін кеңейіп, украин әскерлерінің  елді мекеніне кіргені және , ,  және  елді мекендерін басып алғаны хабарланды. Снагость ауылындағы қақтығыстар туралы да хабар болды. Украин әскерлері Украина шекарасынан 35 шақырым жердегі аймақтарда жүргені де белгілі болды.

#### 9 тамыз
Хабарламаларда украин әскерлерінің шамамен 100–200 шаршы шақырым аумақты, орташа есеппен шамамен 10 шақырым тереңдікте басып алғаны айтылған. Тәуелсіз және жеке талдауына сүйене отырып, CNN Ресей кем дегенде 250 шаршы шақырым жерден айырылған деді.

Глушково ауданы мен Курск қаласын байланыстыратын және Рыльск және Льгов аудандары арқылы өтетін бағыт бойынша қозғалып келе жатқан Ресей әскерлерінің колоннасы Октябрьское ауылында HIMARS соққысынан жойылды деп хабарланды. Оқиғадан кейінгі бейнежазбаларда өртеніп кеткен 15 әскери жүк көлігі мен солардың ішінде болған бірнеше мәйіт көрінді. Украиналық NEXTA сарапшы тобының айтуынша, «бұл жүк көліктерінің әрқайсысы толық жабдықталған 35 сарбазды тасымалдай алады. Бейнежазбада қираған 14 көлік көрсетілген және содан біздің тарапымыздан Ресей армиясы бір түнде 200-ден 490-ға дейін сарбазынан айырылған көрінеді... Бұл толық ауқымды соғыс басталғалы Ресей армиясы үшін бірден болған ең ірі шығынның бірі болса керек». Ресейлік Telegram арнасы: «Бағананың сыртқы түріне қарағанда, шамамен жартысы қаза тапты. Бұл бүкіл соғыстағы ең қанды және ең жаппай ереуілдердің бірі көрінеді» деп жазды.

Соңғы шабуылдан бері Белгород пен Курскіде тұрған шешен Ахмат бөлімшелерінің командирі Апти Алаудинов ресейлік БАҚ-қа ол және оның күштері украин әскерлері позицияларынан өтіп бара жатқанда олармен соғыспағанын, орнына Ресейдің қосымша күштері келгенше шегінуді жөн көргенін хабарлады. Кейбір ресейлік милблогерлер олар шайқастан мүлдем қашып та кетті деп мәлімдеді. Оған қоса, Алаудинов — украиндардың шекара маңындағы елді мекендерді жаулап алғанын мойындаған жалғыз ресейлік шенеуніктердің бірі және тұңғышы.

Ресейдің әуе шабуылын күткен украиналық Сумы облысынан 20 мың адамға эвакуациялау туралы бұйрық берілді. Ресей-Украина шекарасы маңында орналастырылған Ресей күштерінің көбі Суджа үшін шайқас жүріп жатқан Курск облысындағы майдан шебіне қарай жақындауын жалғастырды. Ресейлік милблогерлер Ресей әскерінің Сумы облысындағы  ауылын жаулағанын және Украина әскерінің Ресей жерінде жаңа бағытқа қарай басып кіруін хабарлады.

Ресей Қорғаныс министрлігі 152 мм өздігінен жүретін «Мста-С» артиллериялық қондырғылары мен жауынгерлік қолдау машиналары бар әскери колоннаның Белгород облысынан Суджа ауданына қозғалысы туралы хабарлама жариялады. Жауынгерлік белгілер Ресей қолбасшылығының шайқаста шыңдалған әскерлерді Курск облысына ауыстырып жатқанын көрсетті.

Курчатов қалалық әкімшілігінің басшысы Игорь Корпунков Курск АЭС-нан 30 км жерде бір шайқас жүргенін хабарлады. Билік атом стансасына баратын барлық жолдарды жауып тастады, алаңдағы құрылысшыларды аумақтан шығарды да, стансадағы жабдықтарды тоқтан ажыратты. Росатом аумақтағы қызметкерлер санының уақытша қысқарғанын хабарлады. Сағат 15:00 шамасында Курчатов қаласында жарылыс даусы естілді.  де зауытты қорғауға жіберілді.

Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Алексей Смирнов Украина қарулы күштерінің трансформаторлық қосалқы стансаға шабуылы салдарынан аудандардың бірінде өрт шыққанын хабарлады. ҰҰА шабуылы нәтижесінде Курчатов қаласы, сондай-ақ Курчатов, Октябрьский, Большое Солдатское, Обоянь және Белая аудандарының бір бөлігі электр қуатынсыз қалды.

Украинаның «Оңтүстік» ерікті армиясының баспасөз хатшысы Сергій Братчуктың айтуынша, Украина қарулы күштері Суджадағы оқ-дәрі қоймаларын басып алған.

9 тамызға қарай ресейлік күштер Снагость ауылын қайтарып алды да, солтүстікте Украина әскерін  мен  позицияларынан солтүстіктегі Малая Локня ауылына қарай кері ығыстырды. Курск облысындағы украин әскерлерінің санын Карнеги қорының аға қызметкері Дара Массикот шамамен 10,000–12,000 деп бағалады, оның құрамында төрт-бес украин бригадасының элементтері бар болғаны да айтылады.

Курск, Брянск және Белгород облыстарындағы жағдайдың қалыпына келуінше аймақтарды уақытша бақылауға алу мақсатымен оларда ФСБ жанындағы терроризмге қарсы операциялық режим енгізілді. Бұл іс жүзінде «қозғалыс шектеледі, көліктер ұсталады, телефон қоңыраулары қадағаланады, аймақтар тыйым салынған аймақ болып жарияланады да, бақылау-өткізу пункттері енгізіліп, инфрақұрылымның негізгі нысандарында қауіпсіздік күшейтіледі» дегенді білдіреді. Терроризмге қарсы операциялардың басына Федералдық қауіпсіздік қызметінің директоры Александр Бортников қойылды.

#### 10 тамыз
252-батальон Грайворон ауданына қарасты Пороз ауылындағы қақтығысқа қатысып, кейін оны басып алды деп мәлімдеген украин әскерлері Белгород облысына кішігірім шабуыл жасады.

The New York Times газетіне сілтеме жасаған сарапшылардың пікірінше, Украинаның Курск облысындағы ілгерілеуі Ресейдің қосымша күштерімен негізінен тоқтатылды және жағдай жалпы тұрақтанды, бірақ украин күштері өзі басып алған территориясын ұстап тұруды жалғастырды. The Washington Post және Frankfurter Rundschau сияқты басқа дереккөздер, керісінше, Украина ілгерілеуін жалғастырып жатыр деп, Ресей жағдайды бақылай алмай жүр деп хабарлады. Ресей Қорғаныс министрлігі өзінің Курск облысындағы Украинаның әр ілгерілеуін тоқтатқаны туралы ұқсас мәлімдеме жасады.

Шайқас Коренево маңындағы Ольговкада, Ивашковское фермасында және Малая Локняда болды.

Ресей қарулы күштері Суджаның шығысындағы Махновка ауылын өз бақылауына қайтарып алғанын айтты. Хабарламаларда шайқас аймағы 650 шаршы километрге дейін кеңейгені айтылды.

Кешке Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Смирнов Курск қаласында ұсталған украин зымыранының сынықтары тұрғын үйлерге құлап, 15 адам зардап шекті деді.

#### 11 тамыз
Ресей Қорғаныс министрлігі таңертеңгі баяндамасында түнде Курск облысының аспанында төрт «Точка-У» тактикалық зымыраны мен 14 ұшқышсыз ұшақтың жойылғаны жайлы хабарлады.

11 тамыз түні Украина қарулы күштері Суджа ауданының оңтүстік-шығысында орналасқан Белая ауданына кірді, оны аудан басшысы мен губернатордың міндетін атқарушы растады. Аудан басшысы эвакуацияланғандарды қайтып оралмауды өтінді.

Проект жобасының мәліметінше, шайқас аймағы 720 шаршы километрге дейін ұлғайды.

#### 12 тамыз
Украина шабуылының кеңеюіне байланысты 12 тамызда Ресей билігі Белгород облысындағы Красная Яруга ауданынан бейбіт тұрғындарды эвакуациялай бастады. Красная Яруга ауданы Курск облысының оңтүстігінде орналасқан, Украинамен шектеседі.

Одақтастардың бір-біріне атып қалу оқиғасында ресейлік Ка-52 тікұшағы Белая ауданындағы  ауылында 2S19M2 Msta-S ӨЖАҚ ұстаған ресейлік жаяу әскер колоннасына атып қалды.

Ресей билігі украиналықтардың кем дегенде 28 елді мекенді өз бақылауға алғанын растаса, украиналық дереккөздер бұл санның 44 болғанын мәлімдеді. Украина қарулы күштерінің бас қолбасшысы Александр Сырский оның күштері өз бақылауына 1,000 шаршы км аумақ алғанын айтты.

Украиналық сарбаздар Суджаның орталығымен өтіп бара жатқан видеосын жариялап, қала орталығы Украина қарулы күштерінің бақылауында екенін айтты.

#### 13 тамыз
13 тамызда Путин Алексей Дюминді Курск облысының қорғанысын басқаруға тағайындады. Украинаның мәліметінше, ресейлік әскерлердің «салыстырмалы түрде аз» саны Запорожье мен Херсоннан Курскіге көшірілді, бірақ әлі де шабуылды жалғастыруда. Өзінің кешкі сөйлеген сөзінде Украина президенті Владимир Зеленский оның күштері Курск облысындағы шамамен 1,000 шаршы шақырым аумақты және 74 елді мекенді өз бақылауына алғанын айтты.

Ресейлік Россия-24 мемлекеттік телеарнасы журналистерінің бірі Евгений Поддубный 7 тамызда зардап шеккен аудандардағы шайқас туралы хабар беріп жатқан кезінде көлігіне ұшқышсыз ұшақпен шабуыл жасалып, жарақат алғанын хабарлады. Ресей билігі шабуыл басталғаннан бері кемінде 12 бейбіт тұрғынның қаза тапқанын, кем дегенде 121 адам, оның ішінде тоғыз бала жараланғанын хабарлады. Ресей қорғаныс министрлігі Коренево ауданындағы Общий Колодезь, Каучук, Алексеевский және Снагость ауылдары маңындағы және Суджа ауданындағы Мартыновка бағытында, сондай-ақ Коренево, Олешня, Николаево-Дарьино, Суджа және Михайловка маңайларында украиндық шабуылдары алдын алды деп мәлімдеді.

#### 14 тамыз
Ресей Льгов маңайында ор қазды.

Ресей Украинаны Курск, Воронеж, Белгород, Төменгі Новгород, Волгоград, Брянск, Орёл және Ростов облыстарына жаппай әуе және ұшқышсыз шабуыл жасады деп айыптап, 117 ұшқышсыз ұшақ пен төрт зымыранды атып түсіргенін айтты.

Украинаның мемлекеттік телеарнасы Суджаның Украинаның бақылауында екенін айтып, украин әскерлерінің ресми ғимараттан Ресей туын алып, жерге лақтырып жатқанын көрсететін хабар таратты. Апти Алаудинов бұған қарсы ешқандай дәлел келтірмей, бұл оқиғаның болған жоқ деді.

Украина 24 сағаттан аз уақыт ішінде 100 ресейлік сарбазды тұтқынға алды деп мәлімдеді де, Зеленський бір күн бұрын басып кіру кезінде «жүздеген» ресейлік әскерилер украиндарға берілді деп мәлімдеді. Украинаның мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің хабарлауынша, бұл ресейлік әскерлердің осы уақытқа дейінгі ең ірі бір рет тапсырылуы болды.

Украинаның үш түрлі бағытта ілгерілеуге әрекет жасағаны айтылды: шығысқа қарай Суджадан Белица ауылы мен көршілес Гирьи елді мекеніне, солтүстікке Льговқа қарай және солтүстік-батыстағы Рыльск жолы арқылы Кореневоға қарай. Льговтан 30 шақырымдай жердегі Каучук елді мекені маңында кескілескен шайқас болды. Ресей әскерлері Льговтың оңтүстігінде және Чермошнойда жаңа окоптар қазды. Украина күштері 1–2 шақырым алға жылжып, Суджадан тазартуды аяқтадық деп мәлімдеді. Губернатор Смирнов Глушково қаласын эвакуациялауды бұйырды.

Украина әскерилері Курск облысының үстінде Су-34 ұшағын атып түсіргенін мәлімдеді.

#### 15 тамыз
Ресей Курск облысының Глушково ауданын эвакуациялағанын хабарлады.

Украинаның әскери қолбасшысы Александр Сырский генерал Эдуард Москалёв басқаратын әскери әкімшіліктің құрылғанын жариялап, қазір облыстағы 82 елді мекен Киевтің бақылауында екенін айтты. Өзінің кешке айтқан сөзінде Зеленський украиндықтардың Суджаны басып алғанын айтты.

Ресей Қорғаныс министрлігі Крупец ауылын қайтарып алғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Украина қарулы күштерінің шамамен екі шақырымға ілгерілегенін айтты.

Италияның RAI желісі мен Украинаның Громадське желісінің журналистері Суджа ауданында болып, жергілікті тұрғындардан сұхбат алды.

#### 16 тамыз
Украина Қарулы Күштерінің 80-десанттық-шабуылдаушы бригадасы басып кірудің алғашқы сағаттарында ресейлік бекеттің қирағанын және 50-ден астам ресейлік сарбаздың тұтқынға алынғанын көрсететін видео жариялады.

Украина әскерінің Белгород облысындағы Вязовое ауылына кіргені хабарланды.

Ресейдің шайқас аймақтарынан тыс жерде жұмыс істеуге уәде беріп, айына шамамен 2500 АҚШ доллары көлеміндегі жалақымен қорғаныс құрылысына окоп қазушыларды жалдап жатқаны хабарланды. Спутниктен түсірілген суреттер аймақтағы ресейлік траншельдердің кеңеюін көрсетті.

Глушководағы Сейм өзені арқылы өтетін негізгі автомобиль көпірін Украина әскерилері қазір Украина бақылауындағы Ресей аумағынан батысқа қарай шамамен 50 шақырым жерде қиратты. Көпірдің жоғалуы аудандағы ~20,000 бейбіт тұрғындардың құрлық жолдары арқылы қоныс аударуына кедергі келтіруі мүмкін.

Украина арнайы операцияларының күштерінің 8-полкі ресейлік жүк көлігіне шабуыл жасап, «бірнеше минуттың ішінде» ондаған сарбазды өлтіргені туралы видео жариялады.

Украина Мәдениет және ақпараттық саясат министрлігі Владимир Лениннің Суджадағы ескерткішін украин әскерлері қиратып жатқан сәтінің суреттерін жариялады.

#### 17 тамыз
Орыс әскерлері Тёткино мен Попово-Лежачи маңындағы Сейм өзенінің оң жағалауынан шегініп, сол аудандағы екі көпірді жарып жібергенін хабарланды. 17 тамызда хабарланғандай, ҰҚШҰ елдері басып кіруді қолдамайды да, айыптамайды да.

Украина қарулы күштері Коренево ауылын басып алды деп мәлімдегенімен, ресейлік әскерилер бұл елді мекенді даулы деп сипаттады.

#### 18 тамыз
[нобай|оңға|Украин әскерлерінің өзіне алып қойған ресейлік [Т-90 танкі]]
Украин күштері Званное өзенінің маңындағы Сейм өзенінен өтетін тағы бір көпірді құлатты.

80-әуе шабуылдау бригадасы Курск облысында өзіне алып қойған Т-90М танкі бар видео жариялады. Олар танкті жөндедік және оны орыстарға қарсы пайдаланамыз деп мәлімдеді.

Ресейлік блогерлердің хабарлауынша, Украина да, Ресей де Курскідегі шайқаста өз күштерін күшейтті, Ресей басқа майдандардағы күштердің бір бөлігін Курскіге көшірді.

501-жеке теңіз жаяу әскер батальонының теңіз жаяу әскерлері Апанасовка ауылдық әкімшілік ғимаратынан Ресей туын жұлып алғаны түсірілген видеоны жариялады.

#### 19 тамыз
Ресей украин әскерилері Коренево ауданындағы Сейм өзені арқылы өтетін үшінші және соңғы көпірді қиратып, 700 шаршы шақырымнан астам ресейлік аумақта логистикалық қиындықтар тудырды деп мәлімдеді.

Кешкі сөйлеген сөзінде президент Зеленський украин күштері Курск облысындағы 92 елді мекен мен Ресейдің 1,250 шаршы шақырым жерін өз бақылауына алғанын айтты.

#### 20 тамыз
Ресей Ішкі істер министрлігі Брянск, Курск пен Белгород облыстарының тұрғындарына украиналық күштер жинай алатын ақпаратқа байланысы бар онлайн танысу сайттары мен қауіпсіздік камераларын қолданбасын деп ескертті. Ресей Қорғаныс министрі Андрей Белоусов өзінің орынбасары және Ингушетияның бұрынғы басшысы Юнус-Бек Евкуровты өзі басқаратын Шекаралас аумақтардың қауіпсіздік мәселелері жөніндегі үйлестіру кеңесіндегі орынбасары ретінде тағайындады. Белоусов сөзінше, Евкуров 20 тамызда Курск облысында жүрген болатын.

Украина Қорғаныс министрлігі Новоивановка және Кульбаки ауылдарына қарай ілгерілегенін мәлімдеді. Сондай-ақ Кореневоға оңтүстіктен шабуыл жасалып жатқаны айтылған. Суджа–Курск–Мартыновка жолындағы елді мекен де Украинаның бақылауында деп мәлімделді, олар да оңтүстіктегі Плеховоны басып алды, бірақ Борки, Очеретяне? және Гирьидің Ресейдің бақылауында екенін мәлімдеді.

#### 21 тамыз
Украина Сейм өзенінің бойында ресейлік күштер пайдаланған бірнеше понтон көпірлерін қиратты деп мәлімдеді.

Ресей Әскери-әуе күштері Украинаның бақылауындағы Ресей территориясында 27 басқарылатын әуе бомбасын қолданып, 17 әуе соққысын жасады да, Ресей армиясы Украина шекарасындағы Порозок және Пожне елді мекендеріне артиллериялық соққы берді.

Ресей Қорғаныс министрлігі өз күштері Украинаның Комаровка, Коренево, Малая Локня және Русская Конопелка шабуылдарына тойтарыс беріп, Курск облысындағы сегіз ауыл мен Сумы облысындағы тоғыз ауыл маңында украин әскерлеріне шабуыл жасады деп мәлімдеді.

#### 22 тамыз
Украина авиациясы америкалық GBU-39 жоғары дәлдіктегі бомбаларымен ресейлік «взводтың күшті нүктесіне» жасалған соққының видеосын жариялады. Олар «ұшқышсыз ұшу аппаратының командалық пункті, электронды соғыс бөлімшесі, техника, қару-жарақ және Ресей Федерациясының 40-қа жуық қызметкері соққыға жығылды» деп мәлімдеді.

#### 23 тамыз
Орыс сарбаздары №11 әйелдер түрмесінде баррикада жасады. Малая Локня ауылында ғимаратты «бекініске» айналдырып, күзет мұнараларын атыс орындары ретінде пайдаланып, басқа қорғаныстардың арасында траншеялар жасады. Түрме күзетшілері де ресейлік әскерлермен бірге 200 әйел тұтқынды көтере алатын мекемені қорғауға қатысқан. Украин әскерлері нысанды қоршауға алып, оған шабуыл жасады.

#### 24 тамыз
Ресейлік милблогерлердің айтуынша, Ресей әскері Борки елді мекенін жаулап алды.

#### 25 тамыз
Кешкі сөйлеген сөзінде президент Зеленський украин күштері бір-үш шақырымға ілгерілегенін, нәтижесінде тағы екі белгісіз елді мекенді басып алғанын, тағы бірінде белсенді операциялар жүріп жатқанын мәлімдеді.

#### 30 тамыз
Ресейлік әскерлер Кореневоны қайтарып алды.

#### 5 қыркүйек
Президент Зеленський 60 мың ресейлік әскердің Запорожье мен Херсон облыстарынан Курск облысына қайта орналастырылғанын және бұрынғы аудандарда атылған ресейлік снарядтардың саны азайғанын мәлімдеді.

#### 7 қыркүйек
Курск облысында украин күштері SDB бомбалары мен HIMARS зымырандары арқылы Сейм өзенінің үстіндегі екі көпір мен Оса әуе қорғаныс жүйесін қиратты деп мәлімдеді.

### Ресей қарсы шабуылы
#### 10 қыркүйек
6 тамызда Украинаның басып кіруінен кейін Путин өз әскерлеріне 1 қазанға дейін Курск облысының басып алынған ауданын қайтарып алуға бұйрық бергені хабарланды. 10 қыркүйекте Ресей армиясы Коренево ауданында Ресейдің ілгерілегені туралы хабарлай отырып, Курск облысында қарсы шабуыл операциясын бастағаны хабарланды. Апти Алаудинов сонымен қатар ресейлік күштердің Снагостьқа кіргенін мәлімдеді. Орыс әскерлері Гордеевка және Внезапное елді мекендерін басып алды деп мәлімдеді.

#### 11 қыркүйек
Ресейдің Курск облысының Коренево ауданындағы қарсы шабуылы жалғасты, кейбір ресейлік ақпарат көздері 165 шаршы шақырымдай жер қайтарылды деп, Алаудинов «10 шақты елді мекенді» қайтарып алғанын хабарлады. Бұл операциялар Украина әскерлерін Курск облысынан Покровск түбіндегі шайқастарға қайта орналастыру кезінде болды, украиндық блогердің айтуынша, бұл Курсктегі ресейлік күштерге басымдық берді. Қарсы шабуылдың мақсаттарының бірі Сейм өзені мен Украина арасындағы оқшауланған орыс әскерлерін босату болды.

#### 12 қыркүйек
Ресей Қорғаныс министрлігі Алаудиновтың 10 елді мекеннің қайтарылғаны туралы мәлімдемесін қайталап, бұл Апанасовка, Бяхово, Вишневка, Викторовка, Внезапное, Гордеевка, Краснооктябрьский, Обуховка, Снагость және 10-ый Октябрь елді мекендері деп нақтылады. Геолокацияланған бейнелер Ресейдің Снагость пен Краснооктябрьскийді қоса алғанда, 58 шаршы шақырымға ілгерілегенін растады, бірақ еш ауылды басып алмағанын көрді. Соғыс зерттеу институты Ресейдің бұл жетістіктері Украинаның толық бақылауында болмаған аймақтарда болды деді. Украина бір мезгілде Курск облысындағы негізгі аймағынан тыс операцияларды кеңейтіп,  маңындағы Глушковоның оңтүстік-батысына шабуыл жасап, ілгерілей бастады.

#### 13 қыркүйек
Украина күштері Ресеймен шекарадан Веселоеден оңтүстікке қарай үш шақырым алға жылжып, Глушково қаласынан оңтүстік-батысқа қарай тағы да қозғалды деген ақпарат расталды. Ресейдің Снагостьты басып алғаны көзбен расталды, ал ресейлік дереккөздер Украинаның Курск шұңқыры арқылы одан әрі ілгергенін мәлімдеді.

#### 16 қыркүйек
Ресей билігі Курск облысының Рыльск және Хомутовка аудандарындағы Украина шекарасынан 15 шақырым жерде орналасқан елді мекендерді көшіруге бұйрық берді.

Ресей Қорғаныс министрлігі Борки және Успеновка ауылдарын қайтарып алғанын мәлімдеді.

#### 18 қыркүйек
Украинаның Курск облысындағы әскери әкімшілігі Ресейдің қарсы шабуылы тоқтатылды деп мәлімдеді. Алайда басқалары қарсы шабуыл әлі толық қарқын алған жоқ деп болжады.

## Байланысты оқиғалар
### Липецк облысы
9 тамызда сағат 03:00 шамасында Липецк облысындағы көршілес Курск қаласындағы Липецк-2 аэродромына ұшқышсыз ұшу аппараты шабуыл жасап, тұрғындар күшті жарылыс түсірілген видеоны жариялады. Төтенше жағдай жарияланып, төрт ауыл қауіпсіз жерге көшірілді. Украинаның мәліметінше, шабуыл кезінде аэродромда 700 басқарылатын әуе бомбасы мен ресейлік әскери ұшақ болған, ал ұшқышсыз ұшақтар басқарылатын әуе бомбалары бар қоймаларға және аэродром аймағындағы басқа да бірқатар нысандарға соққы жасаған. Шабуылдан кем дегенде алты адам жарақат алды.

### Белгород облысы
9 тамызда Ресей билігі шекарадағы Шебекино қаласына әуе шабуылынан бір адамның қаза тапқанын, оның салдарынан екі адам жараланғанын және тоғыз көпқабатты үй, 18 үй мен 10 көлікке зақым келгенін хабарлады. 10 тамыздағы таңда украинашыл да, ресейшіл де дереккөздер украин әскерінің Белгород облысындағы Пороз ауылын жаулағанын мәлімдеді. 14 тамызда облыста губернатор Вячеслав Гладков төтенше жағдай жариялады.

27 тамызда Украин әскерлерінің Белгород облысына басып кіргені туралы хабарлар пайда болды, оны Гладков мойындады, ол «жау шекарадан өтуге тырысуда» деді, бірақ жағдай бақылауда екенін айтты.

### Беларусь–Украина шекарасы
10 тамызда Беларусь Украинамен шекаралас аймақтарға «Искандер» зымыранын, «Полонез» ДАРЖ және арнайы жасақтар жібергенін хабарлады. Бұл мәлімдеме президент Александр Лукашенконың Беларусь әуе кеңістігінде атып түсірілген украиналық ұшқышсыз ұшқыштар туралы мәлімдемесінен кейін жасалды. Украина ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің (ҰҚҚК) жалған ақпаратпен күрес орталығының басшысы Андрій Коваленко Минскінің бұл әрекетін Ресейге көмектесу және украиналық қолбасшылықтың назарын Беларусь бағытына аудару әрекеті деп түсіндірді.

11 тамызда Беларусь Қорғаныс министрлігі өз танктерін Украинамен шекарадағы әскерлер тобын күшейту үшін жылжытатынын хабарлады.

## Реакция
### Ресей
Ресей Қорғаныс министрлігі әуелі 6 тамызда шабуылға қарсы тойтарыс бергенін мәлімдеді. Министрлік «Украинаның диверсиялық тобы шығынға ұшырағаннан кейін өз аумағына шегінді, кейбір жауынгерлер мемлекеттік шекараға іргелес аумақта позиция орнатуға әрекеттенді, алайда оларды Ресей армиясының бөлімшелері тоқтатты» деп мәлімдеді. Президент Владимир Путин Украина қарулы күштерінің Курск облысына басып кіруін «кең ауқымды арандатушылық» деді. Ол «Киев режимін» «түрлі қару түрлерін, соның ішінде зымырандарды азаматтық ғимараттарға, үйлерге және жедел жәрдем көліктеріне бей-берекет атқылауда» деп айыптады. Путин қауіпсіздік органдарының, соның ішінде қорғаныс министрлігі мен Федералдық қауіпсіздік қызметінің (ФСБ) басшыларымен кездесуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді.

Ресейдің бұрынғы президенті және Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары Дмитрий Медведев «Бұл [соғыс] енді ресми аумақтарымызды қайтарып алу және фашистерді жазалау операциясы емес. Енді Одессаға, Харьковке, Днепропетровскіге, Киевке және одан тыс Украинаның жеріне барғанымыз мүмкін және жөн» деді де, «қазіргі әскери жорықтың Ресейдің сөзсіз жеңісімен аяқталатынын» айтып кетті.

8 тамыздан 9 тамызға қараған түні HIMARS шабуылы нәтижесінде ресейлік батальон жойылды да, көптеген ресейлік милблогерлер ашумен жауап берді. Олардың көпшілігі колоннаның қозғалысына рұқсат берген командирлерді жазалауға шақырды, мысалы, ресейлік әскери сарапшы Роман Алехин «оларды өлім жазасына кесу керек» десе, «Екі майор» блогы «Ауданда бағандарға көшуге бұйрық берген адам... соғыс заңы бойынша сотталсын» деп жазды. Вагнер тобымен байланысы бар Он үшінші арна жауаптыларды «миы жоқ» деді. «Майдан аймағында осындай маршқа бұйрық беру сияқты қателікті жасамауды соғыстың үшінші жылында тіпті маймыл да үйрене алатын нәрсе еді» деген де сөз айтылды.

11 тамызда Ресей Сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы Мария Захарова «Киев режимі өзінің лаңкестік әрекетін тек Ресейдің бейбіт тұрғындарын қорқыту мақсатында жалғастыруда» деп мәлімдеді де, басып кірудің «әскери тұрғыдан еш мәні жоқ» деді.

### Украина
Украинаның жалған ақпаратқа қарсы күрес орталығының басшысы Андрій Коваленко 6 тамызда шекарадағы жағдай Ресей бақылауында болды деген ресейлік мәлімдемелерді жоққа шығарып, «Ресей өз шекарасына да билік етпейді» деп мәлімдеді.

Украина тұрғысынан оқиға жайлы болған тұңғыш реакция Украина президенті Владимир Зеленскийдың көмекшісі Михаил Подоляктың сөзі еді. Ол Украина билігінің басып кіруге қатысқанын жоққа шығарды да, бұл ресейліктердің өз билігіне қарсы шығуы ғана деді. Подоляк бұл шабуылдар «қарапайым ресейліктердің Ресейдегі қазіргі билікпен қарым-қатынасын көруге мүмкіндік береді» деді, бірақ халықтың соғысты қолдауына байланысты ресейліктер «Путинге қарсы танктерді қарсы алғанда гүл ұстап шықпайтынын» атап өтті.

Украинаның өз күштерінің басып кіру кезінде соғысып жатқанын бірінші мойындауы Зеленськийдың 2024 жылғы 10 тамыздағы кешкі сөзінде келді.

### Америка Құрама Штаттары
Ақ Үй Украинадан шабуылға қатысты түсініктеме іздеп жатқанын айтып, шабуыл туралы алдын ала хабары жоқ болғанын айтып кетті. 8 тамызда Пентагон баспасөз хатшысының орынбасары Сабрина Сингх басып кіру АҚШ-тың қару қолдану саясатына сәйкес келеді деп мәлімдеді. 12 тамызда АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің баспасөз хатшысы Джон Кёрби Путинді Украинаның Курск облысына басып кіруі «ұнамаса» өз күштерін Украинадан шығаруға шақырды.

### Посткеңестік кеңістік
Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Курск облысындағы шайқастар жайлы сөйлегенде «БҰҰ жарғысына сәйкес» бекітілген елдердің егемендігінің бұзылуын сынға алды да, мәселенің дипломатиялық жолмен шешілуіне шақырды.

### Ұйымдар
10 тамызда Курск атом электр стансасы маңындағы шайқастар туралы хабарлардан кейін Атом қуаты халықаралық агенттігінің басшысы Рафаэль Гросси Ресей мен Украинаны ядролық апатты болдырмау үшін «максималды ұстамдылық» сақтауға шақырды.

Құрамында Ресей, Қазақстан, Армения, Беларусь және басқа да посткеңестік ел бар ҰҚШҰ әскери ұйымы Ресейдің еш көмек сұрамағанын және сол себептен шетелдік сарбаздың Курск облысына жіберілмейтінін айтты.

## Талдау
2024 жылғы тамыздағы шабуыл бұрынғы жерүсті рейдтерінен үлкенірек болды, оған Украинаның тұрақты күштерінің кемінде екі бригадасы қатысты. Бұл күштер механикаландырылған, жоғары мобильді және маңызды әуе қорғанысымен қорғалған. Бұл шабуыл Ресейді таңдандырған көрінді. Соғысты зерттеу институты ресейлік дереккөздерге сүйеніп, украиналықтар «жаңашыл тактикаларды» қолданады; шағын құрышталған бөлімшелер Ресей қорғанысын айналып өтіп, тылға соққы беріп, кейін шегінетін болды. Forbes «соғыстың жаңа стилі» туралы хабарлады, мұнда бірінші қадам ресейлік дрондарды физикалық шабуылдармен және радиобайланысқа әсер ететін кептелістермен бейтараптандыру болып табылады. Содан кейін топ-тобымен жұмыс істейтін жоғары дәлдіктегі ұшқышсыз ұшақтар ресейлік күштерге шабуыл жасайды. Ақырында, украин әскерлері траншеяларды бекіту үшін қозғалады да, радио кептелістері алға тартылып, бәрі қайталанады.

Украинаның Ресеймен шекаралас Курск облысындағы тосын шабуылы Ресейге қарсы серпінді өзгерту әрекеті сияқты көрінеді. Украина үшін маңызды сынақ Ресейдің майдан шебін кеңейту стратегиясына жауап беру, әсіресе Харьков төңірегіндегі шайқастардың күшеюі болды. Сыртқы саясатты зерттеу институтының Еуразия бағдарламасының аға ғылыми қызметкері Роб Лидің айтуынша, бұл шабуыл Украина күштерін одан әрі кеңейтіп, Ресейдің Покровск, Часов Яр және Торецкке қарай ілгерілеуіне қарсы тұру үшін олардың резервтерін азайтты. 10 тамызда Украина өз аумағында 10 маусымнан бергі ең аз «жауынгерлік шайқастар» тіркелгенін айтты, мұны кейбір бақылаушылар басып кіру украин күштеріне жеңілдік әкелгенінің белгісі дейді.

Отставкадағы генерал-майор Мик Райан басып кіру үшін бірнеше ықтимал мақсаттарды көреді. Тактикалық деңгейде жерді басып алу және орыс әскерлерін жою. Операция деңгейінде ресейлік күштерді Донецкіден алыстату және жалпы Ресейді күштердің орналасуын қайта қарауға мәжбүрлеу. Басқа мақсаттар арасында Курск атом стансасы мен негізгі жолдар мен темір жолдар сияқты жердің өзіне де байланыстылар қарастырылады. Ақырында, стратегиялық деңгейде Ресейдің шабуыл қарқынын бәсеңдету және оның сөзсіз жеңісі туралы орыс пропагандасына қарсы тұру, сондай-ақ украиналық рухты көтеру орын алды.

Германия Қорғаныс министрлігінің бұрынғы штаб бастығы Нико Ланге басып кіру «келіссөздер позициясын орнату және басқа майдан шебіндегі әскерге көмек беру» мүмкін екенін және украин күштерінің жалпы Курскідегі аумақты ұзақ уақыт бойы ұстап тұруы екіталай екенін айтты.

### Әсері
Шабуыл Еуропада газ бағасын +5%-дан мегаватт/сағатына 40 еуроға дейін көтерді де, Ресейдегі YouTube пен телефон желілері үзілістеріне әкелді.

Украинаның газ тасымалдау жүйесі арқылы ресейлік газдың транзиті әдеттегі 42–42.4 миллион текше метрден тәулігіне 37.25 миллион текше метрге дейін қысқарды.

Соғыс салдарынан Ресейде шамамен 200,000 бейбіт тұрғын үйлерін тастап кеткен. Жер аударылғандардың бір бөлігі Украинаның оңтүстігіндегі Запорожье облысының Ресей басып алған бөліктеріне көшірілетін болды.

Ресейдің Курск облысындағы Украинамен шекарасын нашар дайындалған әскери міндеттілер қорғады (қарулы күштер қатарында 1 жыл қызметке шақырылған 18–30 жасты барлық ерлер). Президент Путин Украинамен соғысқа жас әскерлер жіберілмейді деп бірнеше рет уәде еткенімен, Ресейдің бірнеше облыстарынан әскерге шақырылғандар Курск облысына украин әскерлерімен соғысуға жіберілді. Әскерге шақырылғандардың аналарының Путиннен балаларын соғыстан шығаруды өтінген онлайн петициясы 10 мыңға жуық қол жинады.

17 тамызда The Washington Post газеті анонимді дипломатиялық дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Украинаның Ресейге басып кіруі Катарда Украина мен Ресейдің энергетикалық инфрақұрылымына өзара соққы беруді тоқтату туралы жанама келіссөздер жоспарын бұзды деп жазды. Украина да, Ресей де Катар шенеуніктерінің арашалауымен жанама келіссөздерге өз делегацияларын жіберуді жоспарлаған болатын, бірақ Ресей шенеуніктері Украинаның басып кіруіне байланысты кездесуді кейінге қалдырды. Кейбір шенеуніктер бұл жан-жақты бітімгершілік келісімге қол жеткізудің алғашқы қадамы болуы мүмкін деп үміттенді. АҚШ пен Украина түсініктеме беруден бас тартты.

Шабуыл Ресей Орталық сайлау комиссиясының Курск облысының басып алынған аудандарында орналасқан жеті муниципалитеттегі  дауыс беруді кейінге қалдыруына әкелді, олар бастапқыда 6–8 қыркүйекке жоспарланған.

## Қаза тапқандар
Ресей 6 тамыздағы алғашқы келіссөзде алты украиндық танк пен он броньды көлік жоғалды деп мәлімдеді. Курск облысы губернаторының міндетін атқарушы Алексей Смирнов бұл аймақта 26 украиндық ұшқышсыз ұшақ атып түсірілгенін мәлімдеді. Кейінірек Ресей 9 тамызда Украинаның 945 сарбазынан және 102 броньды техникасынан айырылғанын мәлімдеді, бірақ бұл ақпарат әлі расталмады. Украина өз күштері Ми-28 мен екі Ка-52 тікұшағын атып түсірді деп мәлімдеді.

12 тамызда әскери сарапшы Михайло Жірохов украиндық және ресейлік жұмыс күшін жоғалтудың арақатынасы «1-ден 10-ға жақын», ал ресейлік тұтқындар саны «мың» деп есептелгенін мәлімдеді.

19 тамызда Украинаның қарсыласу тобы «Атеш» 810-гвардиялық теңіз жаяу әскер бригадасының батальоны ауыр шығынға ұшырады және оның жауынгерлік құрамының 30 пайызы ғана қалды деп мәлімдеді.

Ресейдің ТАСС мемлекеттік ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл басталғанынан бері кемінде 31 бейбіт тұрғын қаза тауып, кемінде 143 адам, оның ішінде тоғыз бала жараланған. Ресейдің мемлекеттік Россия-24 телеарнасы 7 тамызда зардап шеккен аудандардағы шайқас туралы хабар таратқан кезде журналистерінің бірі, Евгений Поддубный, көлігіне ұшқышсыз ұшақпен шабуыл жасалып, жарақат алғанын хабарлады. 16 тамызда Бүкілресейлік халық майданы эвакуациялау жұмыстарына көмектесіп жатқан көлігінің атқылауынан бір медициналық қызметкері мен БАҚ үйлестірушісі қаза тапқанын хабарлады.

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі
Санат:2024 жылғы халықаралық қатынастар
Санат:2024 жылғы Ресей
Санат:2024 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруіндегі шайқастар
Санат:Курск облысы тарихы