Жерде тіршіліктің дамуы

Жер тарихының геологиялық жылнамасы, геохронологиялық
кестенің (шкаланың) геологиялық өткен жылдар көрінісі екені.
Ғалымдар әр алуан элементтердің, радиоактивті талдауы жәрдемімен
қандай болса да геологиялық қатпарлардың жасын анықтайды. Бұл -
өте дәлдікпен жүретін геологиялық сағат. Өте ежелгі қатпарлардың
айы-күні, жылын анықтау үшін қорғасын-кобальтты әдіс, ал жастау
қабаттарды анықтауға - көміртектік әдістер жиі пайдаланылады. Бұл
әдістерден кететін қателіктер мен кемшіліктер онша көп емес. Сөз
миллиард туралы болғанда кететін қателіктер 10 млн жыл болады.
Сейтіп ғаламшарымыздың әр түрлі бөліктеріндегі көптеген қатпарларды тексере келе геологтар геохрониқалық кесте жасады, ол Жердің бүкіл тарихын жеке бөліктерге бөледі. Геологиялық мерзімнің ең ірі бөлігі - заман. Барлығы бес заманға бөлінеді.
Бұл мерзім бөліктері негізсіз емес, сондықтан олардың ұзақтығы біріне-бірі тең алынбаған. Геологиялық жағдайдың тұрақтануына, судың,
алғашқы атмосфераның және тіршіліктің пайда болуына дейінгі Жер тарихы заманға бөлінбейді, сондықтан геологияға дейінгі заман деп
аталады.

" Ғаламшарымыздың биологиялық тарихы "

thumb|left|300px|Спираль түрінде берілген геохронологиялық шкала
Замандардың әрқайсысы бірінен-бірі көптеген көрсеткіштермен
едәуір ерекшеленеді. Геологиялық үдерістердің ең маңызды
ерекшеліктері климаттық жағдайлар және ең бастысы, тіршіліктің
үстем формалары өсімдіктер мен жануарлар.
Бір заманнан екінші заманға қасқағым мерзімде өтпейді, заман
ұзақтығы миллиондаған жылдармен есептеледі.
1. Архей заманы шамамен бұдан 3,5 млрд жыл бұрын басталған. Бұл ең ұзақ мерзімге - 1 млрд жылға дейін созылған. Осы мерзімде тіршіліктің және тірі ағзалардың негізгі қасиеттері қалыптасты.
2. Протерозой заманы бұдан 2,7 млрд жыл бұрын басталды. Тіршілік
геологиялық күшке айналды да ғаламшар қайтадан түзіліп, ондағы
литосфера мен атмосфераның өзгеруіне үлес қоса бастады.
3. Палеозой заманы бұдан 500-600 млн жыл бұрын басталды. Оның
ұзақтығы шамамен 240-340 млн жылдарға созылған.
4. Мезозой заманы бұдан 195—230 млн жыл бұрын басталып, шамамен 163 млн жылға созылды.
5. Кайнозой заманы нағыз казіргі кездегі заман, ол күні бүгінге
дейін созылуда. Бұдан 53-67 млн жыл бұрын басталған. Бұл - қазіргі
уақыттағы тіршілік заманы.

## Қорытынды
Архей мен Протерозойды көбінесе Докембрийге немесе Криптозойға
біріктіреді, өйткені ондағы пайда болу үдерістері мен тіршіліктің дамуы біріне-бірі ұқсас. Соңғы үш заман Фанерозойға біріктіріледі.
Эволюциялың үдерістер жылдамдығы біртіндеп өсті. Сөйтіп замандар бірін-бірі тездете алмастырды.
Заман ішіндегі едәуір ұсақ бөліктер де геологиялық қатпарлар және
тірі ағзалардың құрамы бойынша
айқын ерекшеленіп, кезеңдер деп
аталды. Геологиялық жылнамада саналуандық көп болмағандықтан, Архей заманы кезеңдерге бөлінбейді.
Мұның, негізгі себептерінің бірі үстемдік еткен тіршілік формаларының бастапқыда біржасушалы, кейіннен көпжасушалы жәндіктер
(омыртқасыздар) және балдырлардың болуынан деп есептеледі. 
* Минералданған қатты сүйектері;
* Сүректі түзілістері; 
* Споралары
болмағандықтан, мұндай тіршілік иелері тасқа айналған түрде онша
жақсы сақтала бермейді. Бірақ Палеозой заманынан бастап қалған
замандардың барлығы кезеңдерге айқын бөлінеді. Барлығы 12 кезең
бар. Оның үшеуі - Мезозой, үшеуі Кайнозой заманына тиесілі, қалғандары Палеозой заманына жатады. Олардың атаулары кестеде берілді.

## Дереккөздер


Санат:Биология