Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары

**Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары** () — КСРО ІІХК МҚББ және КСРО МҚХК жоғарғы қолбасшылық құрамның арнаулы атағы.

## Тарихы

1935 жылы 7 қазанда келесі атақтар енгізілді:
* 3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары — шамамен комкор атағына сәйкес келді (генерал-лейтенант)
* 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары — шамамен 2-дәрежелі командарм атағына сәйкес келді (генерал-полковник)
* 1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары — шамамен 1-дәрежелі командарм атағына сәйкес келді (армия генералы)

1935 жылы 26 қарашада осы атақ енгізілді:
* Мемлекеттік қауіпсіздік бас комиссары — шамамен Кеңес Одағы маршалы атағына сәйкес келді.

9.2.1943 жылы осы атақ енгізілді:
* **Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары** — шамамен генерал-майор атағына сәйкес келді; «мемлекеттік қауіпсіздік аға майоры» (комбриг немесе комдив) атағының орнына енгізілді.

## Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларының тізімі

1945 жылы 6 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ішкі істер халық комиссариаты мен мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты қолбасшылық құрамының шендері, киім түрі және айырым белгілері туралы» жарлығымен МҚХК және ІІХК басқарушы құрамының арнайы атақтары жалпыәскерлік атақтармен ауыстырылды.

Осыған байланысты қайта куәландыру жүргізілді, оның қорытындысы бойынша КСРО ХКК 09.07.1945 жылғы № 1663 қаулысымен генерал-майор әскери атағы келесі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларына берілді:

# АЛЛАХВЕРДОВ Михаил Андреевичке — КСРО МҚХК 1-басқармасының 8-бөлім басшысына;
# АНДРЕЕВ Михаил Александровичке — КСРО ІІХК үкіметтік байланыс бөлімінің басшысына;
# АРКАДЬЕВ Дмитрий Васильевичке — КСРО ІІХК Теміржол және сумен тасымалдау бөлімінің басшысына;
# АТАКИШЕВ Ағасәлім Ибраһимоғлы — Әзірбайжан КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасарына;
# БАБАДЖАНОВ Юлдаш Бабаджановичке — Өзбек КСР ішкі істер халық комиссарының орынбасарына;
# БАБКИН Иван Андриановичке — КСРО МҚХК кадр бөлімі басшысының орынбасарына;
# БАРТАШЮНАС Иосиф Марциановичке — Литва КСР ішкі істер халық комиссарына;
# БАСКАКОВ Михаил Ивановичке — Горький облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# БАШТАКОВ Леонид Фокеевичке — КСРО МҚХК жоғары мектебінің басшысына;
# БЕЖАНОВ Григорий Акимовичке — Кабарда АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# БЕЛОЛИПЕЦКОМУ Степан Ефимовичке — Чуваш АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# БЗИАВА Константин Павловичке —Кабарда АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# БЛОХИН Василий Михайловичке — КСРО МҚХК Әкімшілік-шаруашылық және қаржы басқармасының коменданттық бөлімінің басшысына;
# БОЙКОВ Иван Павловичке — ІІХК Богословский ЕТЛ және құрылыс бөлімінің басшысына;
# БУЯНОВ Леонид Сергеевичке — Коми АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# БЫЗОВ Алексей Петровичке — Брянск облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# БЫКОВ Давид Романовичке — Башқұрт АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ВЛАДИМИРОВ Владимир Никифоровичке — КСРО ІІХК 3-арнайы бөлім басшысына;
# ГАГУА Илларион Авксентьевичке — Абхаз АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ГЕРЦОВСКИЙ Аркадий Яковлевичке — КСРО МҚХК «А» бөлімінің басшысына;
# ГОЛУБЕВ Николай Алексеевичке — Молдова бойынша ІІХК-МҚХК уәкіліне;
# ГОРБЕНКО Иван Ивановичке — Ростов облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ГОРБУЛИНУ Павел Николаевичке — Татар АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# ГРИБОВ Михаил Васильевичке — Мордва АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ГРИГОРЯН Хорен Ивановичке —Армян КСР ішкі істер халық комиссарының орынбасарына;
# ГРИШАКИН Александр Дмитриевичке — Тула облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ГУБИН Владимир Владимировичке — Ярослав облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ГУГУЧИЯ Александр Илларионовичке — Қазақ КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының кадр жөніндегі орынбасарына;
# Гудайтис-Гузявичюс, Александр Августовичке — Литва КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ГУЛЬСТ Вениамин Наумовичке — КСРО МҚХК 3-басқармасының 3-бөлім басшысына;
# ДАВЛИАНИДЗЕ Сергей Семеновичке — Грузин КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасарына;
# ДЕМИН Владимир Ивановичке — Архангельск облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ДОБРЫНИН Григорий Прокофьевичке — КСРО ІІХК ЕТЛ және колониялар бас басқармасы бастығының 1-орынбасарына;
# ДРОЗДОВ Виктору Александровичке — КСРО ІІХК қарауында;
# ЕГОРОВ Сергей Егоровичке — КСРО ІІХК 9-басқармасының басшысына және тау-кен металлургия кәсіпорындары лагерлерінің бас басқармасы бастығының орынбасарына;
# ЕМЕЛЬЯНОВ Степан Федоровичке — Әзірбайжан КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ЕСИПЕНКО Даниил Ивановичке — Украина КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасарына;
# ЕФИМОВ Дмитрий Ардалионовичке — Литва КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасарына;
# ЕФИМОВ Сергей Александровичке — КСРО МҚХК 6-басқармасындағы 1-бөлімінің 5-бөлімшесі басшысына;
# ЖУРАВЛЕВ Павел Матвеевичке — Каирдегі МҚХК резидентіне;
# ЗАВГОРОДНИЙ Георгий Степановичке — КСРО ІІХК ЕТЛ және колониялар бас басқармасы басшысының орынбасарына;
# ЗАКУСИЛО Александр Алексеевичке — Приморский өлкесі бойынша ІІХКБ басшысына;
# ЗАПЕВАЛИН Михаил Александровичке — КСРО ІІХК «Ф» бөлімі басшысының орынбасары;
# ЗАРУБИН Василий Михайловичке — КСРО МҚХК 1-басқармасындағы 6-бөлімінің басшысына;
# ЗАХАРОВ Александр Павловичке — Молотов облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ЗАЧЕПЕ Иван Ивановичке — Молотов облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ЗВЕРЕВ Александр Дмитриевичке — Горький облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ИВАНОВ Владимир Васильевичке — КСРО ІІХК арнайы жиын хатшылығының басшысына;
# ИЛЮШИН (ЭДЕЛЬМАН) Илья Израилевичке — КСРО МҚХК 2-бөлімінің басшысына және 2-басқарма басшысының орынбасарына;
# КАВЕРЗНЕВ Михаил Кирилловичке — Куйбышев облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# КАКУЧАЙ Варлам Алексеевичке — Солтүстік Осетин АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# КАЛИНИНСКИЙ Михаил Ивановичке — Дағыстан АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# КАПРАЛОВ Петр Михайловичке — Литва КСР ішкі істер халық комиссарының орынбасарына;
# КАРПОВ Георгий Григорьевичке — КСРО МҚХК 2-басқармасының 5-бөлімі басшысына;
# КЛЕПОВ Сергей Алексеевичке — КСРО МҚХК 3-басқармасының басшысының орынбасары;
# КОВШУК-БЕКМАН Михаил Фомичке — Красноярск өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына;
# КОМАРОВ Георгий Яковлевичке — «Колымснаб» тресінің бастығы және Дальстрой ІІХК басшысының жабдықтау жөніндегі орынбасарына;
# КОНДАКОВ Петр Павловичке — Жаңасібір облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# КОПЫТЦЕВ Алексей Ивановичке — КСРО МҚХК 2-бөлімі басшысына және 5-басқарма басшысының орынбасарына;
# КОРСАКОВ Георгий Аркадьевичке — ІІХК «Дальстрой» басшысының 2-орынбасарына;
# КОЧЛАВАШВИЛИ Александр Ивановичке — Грузин КСР Ішкі істер комиссарының 1-орынбасарына;
# КРАВЧЕНКО Валентину Александровичке — КСРО ІІХК 4-арнайы бөлім басшысына;
# КУЗНЕЦОВ Александр Константиновичке — КСРО МҚХК 6-басқарма басшысына;
# КУЗЬМИЧЕВ Сергей Федоровичке — КСРО МҚХК 6-басқармасындағы 1-бөлім басшысының орынбасарына;
# КУММ Борис Гансовичке — Эстон КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ЛЕОНЮК Фоме Акимовичке — КСРО ІІХК балалардың панасыздығымен және қараусыздығыменен күрес бөлімінің басшысына;
# ЛОРЕНТ Петр Павловичке — Мәскеу-Курск темір жолының МҚХК көлік бөлімінің басшысына;
# МАЛИНИН Леонид Андреевичке — Тернопол облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# МАЛЬКОВ Павел Михайловичке — Иванов облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# МАЛЬЦЕВ Михаил Митрофановичке — ІІХК Воркуто-Печора ЕТЛ және құрылыс бөлімінің бастығы және НКВД «Воркутакөмір» комбинатының бастығы;
# МАРКЕЕВ Михаил Ивановичке —Молдова КСР ішкі істер халық комиссарына;
# МАРТИРОСОВ Георгий Иосифовичке — Горький облысы бойынша МҚХКБ басшысының орынбасарына;
# МАТЕВОСОВ Иван Ивановичке — Армян КСР ішкі істер халық комиссарына;
# МЕДВЕДЕВ Александр Петровичке — Красноярск өлкесі бойынша ІІХКБ басшысына;
# МЕЩАНОВ Павел Самсоновичке — Ставропол өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына;
# МИЧУРИН-РАВЕР Марк Леонтьевичке — Грузин КСР МҚХК 6-бөлім басшысына;
# МОРДОВЕЦ Иосиф Лаврентьевичке — Молдова КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# МОШЕНСКИЙ Авксентий Леонтьевичке — Батыс теміржолының МҚХК көлік бөлімі басшысына;
# МУХИН Андрей Федоровичке — Октябрьск теміржолының МҚХК көлік бөлімі басшысына;
# НИБЛАДЗЕ Ираклий Ильичу — Грузин КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының кадрлар жөніндегі орынбасары;
# НИКИТИН Дмитрий Михайловичке — Карел-Фин КСР ішкі істер халық комиссарына;
# НИКИТИНСКИЙ Иосиф Илларионовичке — КСРО ІІХК Мемлекеттік мұрағат басқармасының басшысына;
# НИКОЛЬСКИЙ Михаил Ивановичке — КСРО ІІХК Түрме басқармасының басшысына;
# НОВИКС Альфонсу Андреевичке — Латвия КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# НОВОБРАТСКИЙ Лев Ильичке — КСРО МҚХК 2-басқармасындағы 6-бөлім басшысына;
# ОВАКИМЯН Гайка Бадаловичке — КСРО ІІХК 1-басқармасы басшысының орынбасарына;
# ОКУНЕВ Павел Игнатьевичке —ІІХК Дальстрой бойынша ІІХКБ басшысына;
# ОРЛОВ Павел Александровичке — Молдова КСР ішкі істер халық комиссарының орынбасарына;
# ОСЮНЬКИН Константин Павловичке — Қиыр Шығыс темір жолдарының МҚХК аймақтық көлік бөлімінің басшысына;
# ПАВЛОВ Василий Павловичке —Калинин облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПАВЛОВ Михаил Федоровичке — Челябі облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПАВЛОВ Николай Ивановичке — Сарытау облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПАВЛОВ Семен Никифоровичке — Ярослав облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ПАНЮКОВ Александр Алексеевичке — Норильск ЕТЛ және ІІХК комбинаты басқармасының басшысына;
# ПЕТРЕНКО Иван Григорьевичке — ІІХК Төменгі Амур ЕТЛ басқармасы басшысына;
# ПЕТРОВ Александр Васильевичке — Куйбышев облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПЕТРОВСКИЙ Федор Павловичке — Жаңасібір облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПИТОВРАНОВ Евгению Петровичке — Өзбек КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ПЛЕСЦОВ Сергей Иннокентьевичке — Архангельск облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ПОГУДИН Василий Ивановичке — КСРО МҚХК 6-басқармасындағы 2-бөлімінің 1-бөлімше аға жедел уәкіліне;
# ПОКОТИЛО Сергей Викторовичке — Ростов облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ПОПКОВ Иван Григорьевичке — Свердлов облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ПОРТНОВ Иван Борисовичке —ІІХКБ Чита облысы бойынша басшысына;
# ПОТАШНИК Матвей Моисеевичке — Челябі облысы бойынша МҚХКБ басшысының орынбасарына;
# ПРОШИН Василий Степановичке — КСРО ІІХК бандитизммен күрес жөніндегі бас басқармасы бастығының орынбасарына;
# ПЧЕЛКИН Афанасий Афанасьевичке — Қырғыз КСР ішкі істер халық комиссарына;
# РАТУШНЫЙ Николай Тимофеевичке — КСРО ІІХК Әскери тұтқындар мен бейтараптанғандар бас басқармасы бастығының орынбасарына;
# РЕЗЕВ Александр Иоганесовичке — Эстон КСР ішкі істер халық комиссарына;
# РОДОВАНСКИЙ Яков Федоровичке — КСРО МҚХК 3-басқармасындағы 7-бөлім басшысына;
# РУЧКИН Алексей Федоровичке — Чуваш АКСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# САВИНОВ Михаил Ивановичке —Саха АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# САМЫГИН Дмитрий Семеновичке — Ленин темір жолының МҚХК көлік бөлімінің басшысына;
# САХАРОВ Борис Сергеевичке — КСРО МҚХК 6-басқармасының бақылау-тексеру тобының аға жедел уәкіліне;
# СВИНЕЛУПОВ Михаил Георгиевичке — КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының кадр жөніндегі орынбасарына – КСРО МҚХК кадр бөлімі басшысына;
# СЕМЕНОВ Иван Павловичке — Краснояр өлкесі бойынша ІІХКБ басшысына;
# СЕРИКОВ Михаил Кузьмичке — Ленинград облысы бойынша ІІХКБ өрт сөндіру бөлімінің басшысына;
# СИДОРОВ Иван Кузьмичке — «Дальстрой» ІІХК саяси басқармасының басшысына;
# СМИРНОВ Владимир Ивановичке — КСРО ІІХК СМЕРШ қарсы барлау бөлімінің басшысына;
# СМИРНОВ Павел Петровичке — КСРО МҚХК Әкімшілік-шаруашылық және қаржы басқармасының басшысына;
# СМОРОДИНСКИЙ Владимир Тимофеевичке — КСРО МҚХК «Б» бөлімінің бастығы;
# СОКОЛОВ Алексей Григорьевичке — Омбы облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# СОПРУНЕНКО Петр Карповичке — КСРО ІІХК қарауында;
# СТЕФАНОВ Алексей Георгиевичке — Арнайы инспекция басшысына - КСРО ІІХК кадр бөлімі басшысының орынбасарына;
# СУСЛОВ Николай Григорьевичке — КСРО МҚХК 6-басқармасындағы 2-бөлімінің 3-бөлімше аға жедел уәкіліне;
# СУХОДОЛЬСКИЙ Владимир Николаевичке — Тула облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ТЕКАЕВ Борис Ильичке — Солтүстік Осетин АКСР ішкі істер халық комиссарына;
# ТИМОФЕЕВ Михаил Михайловичке — КСРО ІІХК Орман шаруашылығы лагерлері басқармасының басшысына;
# ТОКАРЕВ Дмитрий Степановичке — Тәжік КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына;
# ТРОФИМОВ Борис Петровичке — Курск облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ТРУБНИКОВ Василий Матвеевичке — Ровен облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ФИЛАТОВ Степан Ивановичке — Молотов облысы бойынша МҚХКБ басшысына;
# ФИРСАНОВ Кондратий Филипповичке — Брянск облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ХАРЧЕНКО Андрей Владимировичке —Тәжік КСР ішкі істер халық комиссарына;
# ШАДРИН Дмитрий Николаевичке — КСРО МҚХК 2-бөлімі басшысына және 6-басқарма басшысының орынбасарына;
# ШАМАРИН Андрей Васильевичке — Кемеров облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ШЕМЕНЕ Семен Ивановичке — КСРО ІІХК 2-басқарма басшысына – Әскери тұтқындар мен бейтараптанғандар бас басқармасы басшысының орынбасарына;
# ШИТИКОВ Никита Ионовичке — КСРО ІІХК тексеру-іріктеу лагерлері бөлімі басшысына;
# ШПИГОВ Николай Семеновичке — КСРО МҚХК Мәскеу Кремлі коменданты кеңсесі басшысының шаруашылық мәселелер жөніндегі орынбасарына;
# ЭГЛИТ Август Петровичке — Латвия КСР ішкі істер халық комиссарына;
# ЭЙТИНГОН Наум Исааковичке — КСРО ІІХК 4-басқармасы басшысының орынбасары;
# ЭСАУЛОВ Анатолий Александровичке — Беларус КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасары;
# ЮХИМОВИЧ Семен Петровичке — Одесса облысы бойынша ІІХКБ басшысына;
# ЯКОВЛЕВ Василий Терентьевичке — КСРО МҚХК 1-басқармасының 2-бөлім басшысына;

Бұдан былай генералдық атақ 1954 жылға дейін берілмеді.

## Сілтеме
* Справочник «Кто руководил НКВД. 1934-1941»
* Биографический справочник сотрудников правоохранительных органов и органов безопасности (сайт «История отечественных спецслужб и правоохранительных органов»)

## Дереккөздер

Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары
Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері