Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева

**Ұрқия Жұмабайқызы Салиева** (; 17 ақпан 1911, Бешбұрхан, Түркістан генерал-губернаторлығы – 4 ақпан 1934 жыл, Мүркіт, Қырғыз ССР) — Мұсылман әйелдердің теңдігі үшін күрескен алғашқы қырғыз комсомол қызы.

## Өмірбаяны
Отыз жасқа толмай тұрып бостандық үшін жанын бақилық қылдырған Жұмабайқызы (Сәлиева) Ұрқия 1910 жылы (кейбір деректер бойынша 1907 жылы) қазіргі Ош облысы, Ноқат ауданы, Тәктек (Бешбұрхан) ауылында дүниеге келген.
Ұрқия бала кезінен батылдығымен, шешендігімен және өзіне сенімді мінезімен танылған. Ауыл тұрғындарының айтуынша, ол жас кезінен ер балалардың киімін киіп, ат жарыстарына қатысқан.
Ұрқия қоғамдық және саяси қызметке белсенді араласты. Оның жаңа дәуір ісіне қатысуына ата-анасы бастапқыда алаңдағанымен, уақыт өте келе оған үйрене бастады.
Қоғамдағы өзгерістер мен қоғамдық қызметтің көптігі оның күнделікті өміріне әсер етті. Ол жиі ұзақ уақыт жұмыс істеп, кейде түн ортасында ғана үйіне оралатын. Ата-анасы оның келуін күтіп, алаңдаушылық танытқан.
Ұрқия Көлдөш Салиев есімді жас жігітке тұрмысқа шығып, Меркіт-Мүрқұт (Толос) ауылының келіні болды. 1928 жылы ол Мұрқұт ауылдық кеңесінің төрайымы болып сайланды.

1929 жылы аудандағы алғашқы «Қызыл Армия» ұжымшарын ұйымдастырды. 1930 жылы Бүкілодақтық Коммунистік (большевиктер) партиясына мүшелікке кандидат болып қабылданып, 1932 жылы Коммунистік партия қатарына өтті.

Төраға болып қызмет еткен кезеңде кейбір бұрынғы бай адамдар тарапынан оған қарсы айыптаулар айтылып, партия мүшелігіне қатысты шағымдар түсірілген. Кейін бұл жағдайлар анықталып, ол қоғамдық қызметін жалғастырды.
Ақын Үмітай Ералиеваның «Ұрқия»» атты тарихи деректі әңгімесінде Ұрқұяға бұрынғы байлар мен ақсүйектер бірнеше рет шабуыл жасағаны баяндалады. Ол шабуылдардың алдын ала болатынын сезгенімен, өз мүддесін ойлап қашып немесе тығылмаған.  

Кулактардың оған және оның отбасына қауіп төндіретіні туралы хабарланғаннан кейін Ұрқия балаларын және анасын қорғау мақсатында Караван ауылына көшу үшін Ахмат арқылы туыстарына пана іздеген. Ол Ахматқа кулактардан қауіптенетінін айтқан. Үй табылғанымен, сол кезде Ұрқия босанып, «ашаршылық келгенде көшейік» деп көшуге бас тартқан.

## Хронологиялық сипаттама
*1928 — Ол Оңтүстік Қырғызстаннан комсомолға өткен алғашқы қыздардың бірі болды.
*1928 жылдың қазан айында - 1-Май ауылдық кеңесінің төрағасы.
*1929 жылы ол аудандағы алғашқы «Қызыл Армия» ұжымшарын ұйымдастырды.
*1930 жылы ол Бүкілодақтық Коммунистік партия (большевиктер) мүшелігіне кандидат болып қабылданды.
*1932 жылы ол алғашқылардың бірі болып Коммунистік партияға кірді.
*1932-1933 — 1-Май (Меркіт-Мүркіт) ауылдық кеңесінің төрағасы.
*1934 — «Қызыл Армия» ұжымшарының төрағасы.
*1934 жылы 6 ақпанда түнде баспасөзде Үркуя Сәлиева мен оның күйеуі Қолдош Сәлиевтің басы қатыгездікпен кесілді. Үркуяның үш баласы қалды — сегіз жасар қызы Айниса, үш жасар ұлы Кенеш және бес күндік нәресте. Алайда, алдымен нәресте қайтыс болды, содан кейін ата-анасының басы кесілгенін көрген қызы Айниса инсульттан қайтыс болып, ұзақ өмір сүрмеді. Балалардың ішінен тек Кенеш қана аман қалды.

### Өлімнен кейінгі өмір
*1966 — жазушы Нәсірдин Байтеміров Үрқия Сәлиева туралы «Тарих ескерткіші» атты тарихи-деректі роман жазды.
*1972 — режиссер Толомуш Океев «Отқа ода» («Уркия») фильмін түсірді.
*1978 — Мүсінші Тұрғынбай Садықов пен сәулетші Геннадий Кутателадзе «Революция батырларына» ескерткіш орнатты, оның прототипі Үрқия Сәлиева болды.

## Дереккөздер

Санат:КОКП мүшелері
Санат:Қырғызстан саясаткерлері