open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иван Никитич Надиров

**Надиров Иван Никитич** (15. 7. 1906,  Азерб. ССР-і, Кировабад қ.,– 1941, Смоленск) – совет композиторы. Шаруа отбасында туған. 1936 жылы Москва консерваториясын Н. Я. Мясковскийдің класы бойынша бітірді. 1937– 40 ж. академиясын бітірген (1931). А. Е. Федорскийдің шәкірті. 1934–47 ж.  КСРО ғылым академиясының Органик. химия институтында ғылыми қызметкер. Надиров ацетилен мен оның туындыларын, әсіресе винилацетиленнің қасиеттерін зерттеді. Физиол. активті қосылыстар қатарын, сондай-ақ промедол дәрісін синтездеді.  Диен синтезі арқылы стероидты қосылыстар алды. Мемлекеттіӊ сыйлықтың лауреаты (1942, 1946). 3рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған
Навбәти

**Навбәти** (т.-ө. ж. белгісіз) – 18 ғасырда жасаған ұйғыр ақыны. Хотанда (Шығыс Түркістан) туып өскен. Навбәти лирик ақын. Шығармаларының дені – ғазелдер, рубаилар. Негізгі туындысы 1740 ж. жазған өлеңдер диуаны (жинаған). Навбәти шығармаларында туған елінің азаттығы мен бостандығын көкседі, үстем тап өкілдерінің, дін иелерінің озбырлығына қарсы үн көтерді, ұйғыр тілінде шыққан «Әсирләр садаси» атты жинақта (1963) жарияланды, ұйғыр мектептерінің 8-класына арналған әдебиет оқулығында (1972) басылды.
Сергей Семенович Наметкин

**Наметкин Сергей Семенович** (3. 7. 1876, Қазан, – 5. 8. 1950, Москва) – совет химик-органигі. КСРО ғылым академиясының академигі (1939; корр. Мүшесі 1932), РКФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1947). 1902 ж. Москва университетін бітіргеннен кейін сонда жұмысқа қалдырды. 1926–34 ж. Мұнай ғылыми-зерттеу институтында, 1934–48 КСРО ҒА жанындағы Жанғыш қазба байлықтар институтында жұмыс істеді. 1948 ж. КСРО ғылым академиясының Мұнай институтының директоры. Наметкинның негізгі жұмыстары мұнай және табиғи газдардың химиясы мен технологиясына арналған. Мұнай химиясының ғылыми практикалық мәселелерін зерттеді. Көмірсутектерді нитрлеу негізінде бициклді көмірсутектерін алды. Камфен т. б. Көмірсутектерді синтездеп, оның қасиеттерін, сондай-ақ  жуушы заттар алуды т. б. зерттеді. Наметкин Мемлекеттік Сыйлықтың лауреаты (1943, 1949). Ленин орденімен, 3 рет басқа ордендермен және медальдармен марапатталған.
Кэтрин Изабель

thumb|right|200px|
**Кэтрин Изабель** (e; 2 қараша 1981 ж., Ванкувер, Канада) — канадалық актриса.

## Мансап
Кэтрин Изабель Грэм Мюррейді ("The X-Files" проектінің спецэффектшісі) қызы. Өз мансапын 1988 жылы "Cousins" және "Cold Front" фильмдерімен бастаған. 2002 жылы "Кэрри" фильмінің ремейкінде екінші план актері ретінде ойнап, кейін "Insomnia" фильмінде екінші пландағы рөлді ойнаған. 2003 жылы "Freddy vs. Jason" фильмінде Гибб ролін ойнаған. 

Қазіргі кезде Кэтрин Изабель әлемге көбінесе "Ginger Snaps" фильміндегі ойнаған рөлімен әйгілі.

## Қызықты фактілер
# 2008 жылы "Екінші пландағы ең үздік актер" номинациясын иеленді.
# Кэтрин "Люди икс" фильмінде Шельманың рөлін ойнау керек деген болжам болған.
# Оның ағасы- актер және жазушы Джошуа Мюррей. 2009 жылы Кэтрин оның қысқа-минуттық "Favourite People List" фильмінде ойнаған.
# Оның бойы 1,69м

## Фильмографияы
* 1989 — * The Ray Bradbury Theater* 
* 1989 — *Cold Front*
* 1989 — *Cousins*
* 1989 — *Immediate Family*
* 1990 — *The Last Winter*
* 1992 — *Knight Moves*
* 1996 — *Salt Water Moose*
* 1998 — *Disturbing Behavior*
* 2000 — *Spooky House*
* 2000 — *Snow Day*
* 2000 — *Ginger Snaps*
* 2001 — *A Shot In The Face*
* 2001 — *Josie and the Pussycats*
* 2001 — *Bones*
* 2001 — *Turning Paige*
* 2002 — *Insomnia*
* 2002 — *Carrie*
* 2003 — *Freddy vs. Jason*
* 2003 — *Falling Angels*
* 2003 — *On The Corner*
* 2003 — Smallville 
* 2004 — *Ginger Snaps Back: The Beginning*
* 2004 — *Ginger Snaps 2: Unleashed*
* 2004 — *Show Me*
* 2004 — *The Last Casino*
* 2006 — *Everything’s Gone Green*
* 2007 — *Supernatural*
* 2008 — *Another Cinderella Story*
* 2009 — *Favourite People List* 
* 2009 — *Rampage*
* 2009 — *Beyond Sherwood Forest*
* 2010 — *Hard Ride to Hell*
* 2010 — *30 Days of Night: Dark Days*
* 2010 — *Frankie and Alice*
* 2011 — Endgame
* 2012 — *American Mary*
* 2013 — *13 Eerie*
* 2013 — *Being human*
* 2014 — *Hannibal*
* 2014 — *See no evil 2* 

## Дереккөздер

Санат:1981 жылы туғандар

Санат:Канада актрисалары
FIFA 07

**FIFA 07** — FIFA-ның сериясындағы он төртінші футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар. Ең алғашқы консольдық нұсқасы 2006 жылдың 27 қыркүйекте өтті.

## Ойластырылған шабуыл
Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады, жігер және айламен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды. Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып  корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады.

## Максималды шабуыл
Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни  доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды.

## Допты бір жанаумен  басқару
Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертті: футболшылар допты бір жанаумен қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады.

## Tactical Free Kicks
Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны  алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады.

## Player Impact Engine

## Коментаторлар
Орыс тілдегі FIFA 2007-ні Василий Уткин және Василий Соловьев жүргізеді.

## Демо нұсқауындағы футбол клубтары
Демо нұсқауындағы командалар:
* Милан 
* Арсенал 
* Боруссия Дортмунд
* Ювентус
* Манчестер Сити

## Жалпы Стадиондар
* Akaaroa Stadium
*Aloha Park
*Arena D’Oro
*British Modern
*Century Park Arena
*Court Lane
*Crown Lane
*Eastpoint Arena
*El Bombastico(El Libertador)
*El Medio(Estadio Nacional)
*El Reducto(La Canchita)
*Estadio Latino
*Estadio President G.Lopes
*Estadio de las Artes
*Estadio del Pueblo
*Euro Park
*Forest Park Stadium             
*Ivy Lane
*O Dromo
*Olimpico Arena
*Pratelstvi Arena
*Sanderson Park * Stade Kokoto
*Stade Municipal                                              
*Stadion 23,Maj
*Stadion Europa
*Stadion Hanguk
*Stadion Neder
*Stadion Olympik
*Town Park
*Union Park Stadium
*FIWC Stadium — (тек  PlayStation 3-те ғана)
*DW Stadium
*The Britannia Stadium
*White Hart Lane
*Carrow Road
*Goodison Park
*Stadium of Light
*The Hawthorns
*Liberty Stadium
*The Reebok Stadium

## Сыртқы сілтемелер
* Ойынның ресми сайты 
* (ағл.)

Санат:Компьютерлік ойындар
Санат:2006 жылы шыққан ойындар
Санат:PlayStation 2-ге арналған ойындар
Санат:PlayStation Portable-ге арналған ойындар
Санат:Xbox-ке арналған ойындар
Санат:Xbox 360-қа арналған ойындар
Санат:GameCube ойындары
Санат:Nintendo DS-ке арналған ойындар
Санат:Game Boy Advance-ке арналған ойындар
Санат:Windows-ке арналған ойындар
Санат:FIFA ойындар сериясы
Кристофер Хейердал

thumb|right|200px|
**Кристофер Хейердал** (; 18 қыркүйек 1963 ж., Британдық Колумбия, Канада) — канадалық актёр. "Are You Afraid of the Dark?" атты сериалындағы Леонид және "Midnight Magness"тағы Носферат ролімен әйгілі.

## Өмірбаяны
Кристофер Хейердал 1963 жылы 18 қыркүейте Британдық Колумбияда туған. Анасы жағынан шотландық, ал әкесінен норвегиялық. Кристофердің ағасы - Тур Хейердал әйгілі норвегиялық саяхатшысы мен ғалым-антрополог.

## Мансап
Хейердал "Stargate: Atlantis" сериалында Тод рейфтарының басшысы рөлін ойнаған. Тағы 1998 жылы "The Stories of H.P. Lovecraft" фильмінде фантаст-жазушы Говард Филлипс Лавкрафт рөлін ойнаған. "Supernatural" американдық телесериалында Аластор әзәзілінің және "Smallville" сериалында Зор-Эл рөлін иеленген. Кристофердің ең әйгілі рөлі - "The Twilight Saga: New Moon", "The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 1", "The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2" фильмдеріндегі Вольтури отбасынан Марк атты вампирінің рөлі.

Тағыда Хейердел "Hell on Wheels" пен "Hell on Wheels" сериалдарында түскен.

Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Канада актерлері
Джеймс Патрик Стюарт

**Джеймс Патрик Стюарт** (ағыл. *James Patrick Stuart*; 16 маусым 1968) — ағылшын-американдық театр, кино, теледидар актері.

## Өмірбаяны мен жеке өмірі
Стюарт 1968 жылы 16 маусым күні Калифорния штатындағы Голливудта Чед және Джилл Стюарттар отбасында туды. Эндрю атты ағасы мен Бэт атты кіші қарындасы бар. Джеймс Стюарт өзінің балалық шағын музыкалық индустрияда өткізген, себебі оның әкесі Chad & Jeremy музыкалық дуэттің құрамасында болған. Мансабының басында ол Патрик Стюарт атымен жүріп, «Галактика 1980» сериалында доктор Зи рөлін ойнаған.

Атағын көбінесе келесі фильмдарда шақырылған актер ретінде ойнағандықтан иеленді: «C.S.I.: Қылмыс орны», «Энди Рихтер ғаламды басқарушы», «The Closer», «Фрейзьер». Джеймс Стюарт компьютерлік ойындарды да дауыстаған: «Kingdom Hearts II», «Kingdom Hearts Birth by Sleep», «Call of Duty 2» және т.б. 1989 - 1992 жылдар аралығында "Менің барлық балаларым" сериалында Уилл Кортленд рөлін ойнаған. "90210: Жаңа ұрпақ" сериалының бірінші сезонының бірнеше эпизодында көрінген. "Росомаха және Икс-Адамдар" мультсериалында Авалан мен «Мадагаскар пингвиндері» мультсериалында бірнеше кейіпкерді дауыстады. Ең әйгілі жұмыстары: "Геттисберг" (1993) және оның приквелі "Құдайлар арамызда" (2003). Осында Стюарт Полковник Эдвард Александр рөлін ойнаған.

## Жеке өмірі
2000 жылы 9 қыркүйекте Джозелинмен бірге неке құрды. Қазіргі кезде отбасымен бірге Лос-Анджелесте тұрады. Осы некеден екі ұлы бар.

## Дереккөздер
# Джеймс Патрик Стюарт Internet Movie Database сайтында
# Джеймс Патрик Стюарттың ресми сайты

Санат:АҚШ телевидение актерлері
Нель Адғамұлы Болатбаев

**Нель Адғамұлы Болатбаев** (1922 ж., [Солтүстік Қазақстан облысы] – 1996 ж.) — [халық депутаттары Солтүстік Қазақстан облыстық советтері атқару комитетінің председателі (1970 жылдан). Қазақ Совет Социалистік Республикасына еңбегі сіңген қоғам қайраткері. 1941-1944 жылдары Совет армиясы қатарында болды.

Арғын тайпасының Қаракесек руының Шаншар бөлімінен шыққан.
## Атқарған қызметтері
* 1944-1948 жылдары сауда және партия, совет қызметтерінде.
* 1946 жылдан Кеңес Одағының Коммунистік Партия мүшесі.
* 1948-1950 жылдары Қазақстан КП ОК жанындағы екі жылдық партия мектебінің тыңдаушысы.
* 1950-1962 жылдары партия, совет қызметтерінде.
* 1962-1970 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының Серргеев ауданының партия комитетінің бірінші хатшысы.
* 1970 жылдан Қазақстан КП ОК мүшесі.
* Қазақ ССР Жоғарғы Советінің депутаты.

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақ КСР қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Карцинология

**Карцинология** - зоологияның *шаян тәрізділерді* зерттейтін бөлімі.

Карцинология шаян тәрізділердің салыстырмалы анатомиясын, эмбриологиясын, физиологиясын, экологиясын, зоогеографиясын, филогениясын және классификациясын зерттейді.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Терминология
Ағайынды Гриммдер

thumb|180px|Ағайынды Гриммдерге арналған ескерткіш
thumb|180px|Ағайынды Вильгельм (оң жақта) және Джейкоб (сол жақта) Гримм, Элизабет Иерихаудың 1855 портреті
**Ағайынды Гриммдер** ( немесе Die Gebrüder Grimm; Якоб, 4 қаңтар 1785 — 20 қыркүйек 1863 жылдары өмір сүрген және Вильгельм, 24 ақпан 1786 — 16 желтоқсан 1859 жылдары өмір сүрген) — неміс халық мәдениеті зерттеушілері мен лингвисттері. Барлығына танымал «Ағайынды Гримм ертегілері» жинағын бірнеше рет жариялаған және фольклор жинақтаған. Карл Лахманн және Георг Фридрих Бенекемен бірлесіп герман филологиясы мен германистика негізін салушы-әке ретінде саналады. Олар өмірінің соңында алғашқы неміс тілі сөздігін шығарумен шұғылданды: Вильгельм, D әрпі жұмысын аяқтап 1859 жылдың желтоқсан айында дүниеден озды; Якоб өзінің ағасынан төрт жылдай кейін A, B, C и E әріптерін бітіріп қайтыс болады. Ол өзінің жұмыс үстелінде, немісше Frucht (жеміс) сөзін орындап жатқанда қайтыс болған.

Ағайынды Вильгельм мен Якоб Гримм Ханау қаласында дүниеге келген. Ұзақ уақыт бойы Кассель қаласында өмір сүрген.

## Дереккөздер

Санат:1863 жылы қайтыс болғандар
Санат:1785 жылы туғандар
Санат:жазушылар
Роберт Гримм

**Роберт Гримм ** (; 16 сәуір 1881, Вальд — 8 наурыз 1958, Цюрих) — Швецария партиясы мен Интернационал басшыларының бірі. 1909-1918 жылдарғы «Бернер Тагевахт» газетінің редакторы. Берн муниципалдық советінің председателі. 1911 жылдан парламент депутаты, 1945-1946 жылдары Оның Ұлттық советінің председателі. Роберт бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде центристік көзқараста болды. Циммервальд(1915), Кинталь(1916) конференцияларының председателі. Ол сонымен қатар халықаралық социалистік қозғалымты дамыту мақсатында көп еңбек атқарды. 
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1958 жылы қайтыс болғандар
Санат:1881 жылы туғандар
Гриеко Руджеро

thumb|right|200px|
**Гриеко Руджеро** – (19.8.1893, Фоджа – 23.7.1955, Масса Ломбарда) – итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері, Итальян компартиясының басшыларының бірі.

1912 жылы Итальян социалистік партиясына қабылданды. 1921 жылдан ИКП ОК, 1927 жылдан Саяси бюросының, онан соң Басшылығының мүшесі. 1929 жылы Итальян комунистік партиясының Атқару Комитеті жағындағы тұрақты өкілі. 1946 жылдан Құрылтай жиналысында мүше болып сайланды. 1948 жылдан сенатор.

## Дереккөздер

Санат:19 тамызда туғандар
Санат:1893 жылы туғандар
Санат:Фоджада туғандар
Санат:23 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1955 жылы қайтыс болғандар
Санат:Масса-Ломбардода қайтыс болғандар
Санат:Итальян коммунистік партиясы мүшелері
Санат:Итальян марксистері
Санат:Италия саясаткерлері
Санат:Италия революционерлері
Санат:Италиядағы Қарсылық қозғалысы
Санат:Италия Сенаты мүшелері
Санат:Коминтерн Атқару комитеті мүшелері
Хулиан Гримау

**Гримау Хулиан Гарсия** (; 18.2.1911, Мадрид — 20.4.1963, Мадрид) — испан жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1936 жылдан Испания  Компартиясының мүшесі. Ұлттық революциялық соғыс тұсында (1936-1939) республикалық әскер қатарында күресті. Республика құлағаннан кейін, Кубаға орналасты. Франко диктатурасына қарсы күреске тікелей араласу мақсатында Испанияға қайта оралды. 1954 жылы ИКП ОК мүшесі болып сайланды. 1962 жылы тұтқынға алынды. Айуандықпен азаптаса да, соғыс трибуналы алдында қайыспады, «ширек ғасыр комунист болдым,  комунист болып қаламын» деп айтып кеткен. Дүние жүзінің адамдарының қарсы болуына қарамастан өлім жазасына кесіліп, өлтірілді.
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1963 жылы қайтыс болғандар
Санат:1911 жылы туғандар
Иоаннис Каподистрия

**Иоаннис Каподистрия**  (; 1776 жыл 11 ақпан - 1831 жыл 9 қазан) - Ресей және грек мемлекет қайраткері, Ресей империясының сыртқы істер министрі (1816—1822 жылдары), дипломат, тәуелсіз Грекияның бірінші басқаушысы (1827—1831 жылдары). 

## Саяси өмірі
1800 жылдан Ион аралдары республикасының *заң шығару кеңесінің* хатшысы. 1803 жылдан сыртқы істер жөніндегі статс-секретары болды. 1809 жылы патша Александр I-нің шақыруымен Ресейге көшіп келіп, Венадағы елшілік жанындағы атташе, онан соң елшіліктің хатшысы болды. 1815 жылдан Ресейдің Шығыспен сыртқы істер жөніндегі статс-секретары болады. 1913 жылы Швейцариядағы кіші елші. 1827 жылы Грекия республикасының президенті болып сайланды. Ресеймен ынтымақ құруды жақтады. 

## Дереккөздер

Санат:1776 жылы туғандар
Санат:1831 жылы қайтыс болғандар
Санат:Грекия президенттері
Конденсациялық қондырғы

**Конденсациялық қондырғы** - турбинада жұмыс жасап шыққан буды төменгі қысымда конденсациялауға және одан пайда болған конденсатты, сондай-ақ бумен бірге араласып енген конденсацияланбайтын газдарды (негізінен ауаны) сыртқа шығаруды қамтамасыз ететін құрылғылар жиынтығы.

*Конденсациялық қондырғы* құрамында конденсатор және мұның жұмысына қажетті сорғылар, су құбырлары, арматуралар, *реттеуіш және өлшеуіш құрылғылары* болады. Жылу электр стансаларының бу турбиналарында пайдаланатын *Конденсациялық қондырғы* ірі қондырғы болып есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Құрылғылар
Санат:Терминология
Биосферадағы заттар айналымы

Зат айналымы атмосферадағы, литосферадағы, сонымен қатар, биосфера құрамына кіретін қабаттардағы жүретін процестерге заттардың бірнеше рет қатысуымен көрінеді. Заттардың бүкіл ғаламшарды қамтитын айналымын негізінен екіге бөліп қарастырады: үлкен (геологиялық) және кіші (биологиялық немесе биотикалық).

## Судың биосферадағы айналымы

Өсімдік судағы сутекті фотосинтез процесі кезінде органикалық заттарды түзуге пайдаланып, молекулалық оттекті бөліп шығарады. Тірі организмдередің тыныс алу мен органикалық заттардың тотығу процестерінің нәтижесінде су қайтадан түзіледі. Гидросферадағы барлық бос су өзінің тіршілік ету тарихында айырылу мен ғаламшардағы тірі затта жаңадан қайта түзілу циклінен бірнеше рет өткен. Жердегі жыл сайынғы су айналымында шамамен 500 000 〖км〗^3 су қатысады. Судың айналымы мен оның қоры (салыстырмалы мөлшерде).

## Оттектің биосферадағы айналымы

Жерде бос оттектің өте жоғары мөлшері бар ерекше атмосфераның болуы фотосинтез процесіне байланысты. Атмосфераның жоғарғы қабатында озонның түзілуі, оттек айналымымен тығыз байланысты. Өсімдіктердің фотосинтездік белсенділігінің қосымша өнімі болып табылатын оттек су молекулысынан босап шығады. Атмосфераның жоғарғы қабатында оттек абиотикалық жолмен, су буының фотодиссосациясы есебінен түзіледі, бірақ бұл оттектің көзі фотосинтез түзетін оттектің мыңнан бір бөлігіндейі ғана. Атмосфера мен гидросферадағы оттек құрамының арасында жылжымалы тепе-теңдік болады. Суда оның мөлшері шамамен 21 есе аз. Оттек айналымы көміртек циклімен тығыз байланысты.

## Биосферадағы көміртек айналымы

Көміртек – тіршіліктің негізі болып саналатын химиялық элемент. Ол әртүрлі тәсілдермен көптеген элементтермен байланысып, тірі жасушалар құрамына кіретін жай және күрделі органикалық молекулалар түзеді. Ғаламшарда көміртек таралуы бойынша он бірінші орында (бүкіл қабаты салмағының 0,35%), ал тірі затта ол шамамен 18 немесе құрғақ биомассаның 45%-ын құрайды.

## Биосферадағы азот айналымы

Жердегі азоттың 2%-нан аз мөлшері атмосфера мен тірі заттың құрамында болады, міне осы ғаламшардағы тіршілікті ұстап тұрады. Азот ең маңызды органикалық молекулалар – ДНҚ, белок, липопротеидтер, АТФ, хлорофил, т.б. құрамына кіреді. Өсімдік ұлпаларындағы оның көміртекпен арақатынасы шамамен 1 : 30-дай, ал теңіз балдырларында 1 : 6-дай. Азоттың бір бөлігі атмосферадағы электр зарядтары кезінде оксидтердің түзілуі нәтижесінде фиксацияланады. Қазіргі заманауи өнеркәсіп атмосферадағы табиғи азот фиксациясынан жоғары мөлшерде азотты фиксациялап, оны ауылшаруашылық өсімдіктерінің өнімін жоғарылату үшін пайдаланады.

Осылайша, биосферада тірі организмдер құрамына кіретін барлық элементтердің айналымы жүреді. Қазіргі заманғы айналым соңғы 600 млн. Жылдағы жылдамдық пен айналымдардың сипатына жақындады. Биосфера тәртіпке салынған аса зор экожүйе, бұнда организмдер тек ортаға бейімделіп қана қоймайды, олар Жерде тіршілікке қолайлы жағдайды өздері жасайды және қолдайды.

## Дереккөздер
1↑"Экология және тұрақты даму"/12 сынып/Ә.Н.Назарбаева,Ғ.С.Сыздықова,Қ.О.Шайхеслямова,С.Е.Абдугалина/Алматы-2014/
Александр Грин

**Александр Грин** (11 тамыз 1880 жыл - 8 мамыр 1932) – орыс-совет жазушысы. Әскерлер арасында революциялық жұмыс жүргізгені үшін тұтқынға алынып, үш рет Сібірге айдалғын. «Қатардағы жауынгер Пантелеевтің еңбегі» атты алғашқы әңгімесін (1906) патша жандармдары конфискелеп өртеп жіберген. Италияда (1906), Апельсиндер (1908) әңгімелер жинағын жарыққа шығарған. Революциядан кейін «Қызыл желкен», «Дала жүрегі» (1923), «Толқын үстінде» (1928), «Фантастикалық новеллалар» (1934), «Барар жер жоқ»(1930) және тағыда басқа кітаптар жазып қалдырған. Сонымен қатар Грин шығармалары бойынша бірнеше кинофильмдер түсірілген.
## Дереккөздер

Санат:1932 жылы қайтыс болғандар
Санат:1880 жылы туғандар
Санат:КСРО жазушылары
Александр Абрамович Гринберг

**Александр Абрамович Гринберг**  (2 мамыр 1898, Санкт-Петербург — 16 маусым 1966, Ленинград) - совет химигі, КСРО академигі(1943). 1924 жылы Ленинград университетін бітірген. Л.А.Чугаевтің шәкірті. 1936 жылдан Ленинград технологиялық институтының профессоры болып жұмыс істеген. Палладий мен 2 валентті платина туындыларының изометриясын, платинаның комплексті тұзының құрылысын зерттеді. Комплексті қосылыстардың қышқылды-негіздік және тотығу-тотықсыздандыру қасиеттерін, олардың сулы ерітіндідегі тепе-теңдігін анықтады. 

## Дереккөздер

Санат:1966 жылы қайтыс болғандар
Санат:1898 жылы туғандар
Санат:КСРО химиктері
Тұрақты токты электроқозғалтқыш

нобай
Адамзаттың, қазіргі қоғамның энергиялық қажеттіліктерін өтеу үшін энергия қорларын табумен қоса энергия тұтынушыларға ыңғайлы түрде жеткізу керек. Энергияның пайдалануының ең ыңғайлы түрі - электр энергиясы, оны энергияның басқа түрлеріне айналдыру оңай.

Жер бетіндегі кез-келген орынға жеткізу үшін тек қана екі металдық өткізгіш жеткілікті. Электр энергиясының қалдығы жоқ, ол қоршаған ортаны ластандырмайды.
нобай|солға
Сондықтан химиялық немесе механикалық энергияны электр түріне айналдыру үшін жылу және гидротанциялар салынады. 
Тұтынатын орынға электр энергиясын жеткізген соң, кері мәчеле пайда болады, электр энергиясын басқа: жылу, жарық, механикалық түрлеріне айналдыру қажет. 

## Тұрақты тоқты электроқозғалтқыштар
Тұрақты тоқтың электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіру үшін  тұрақты токты электроқозғалтқыштар қолданылады. Тұрақты токты электроқозғалтқыштың жұмыс істеу принципі магнит өрісінің ток ағатын өткізгішке әсер ету құбылысына негізделген

## Дереккөздер
"Оқушы анықтамасы" Арман-ПВ баспасы 2007
Дүние жүзіндегі федерациялы мемлекеттер

Федерациялы мемлекет құрамына енетін федерация мүшелерінің белгілі бір саяси, экономикалық дербестігі болады. Бірыңғай заңдармен және басқару органдарымен, ортақ әскермен қатар, федерация мүшелерінде мемлекеттік биліктің барлық белгілері (ту, әнұран, конституция, парламент, атқарушы билік жүйесі) бар. 
{| class="wikitable"
|-
! Аймақтар!! Мемлекеттер
|-
| Еуропа || Аустрия Республикасы, Бельгия Корольдігі, Германия Федерациялы Республикасы, Ресей Федерациясы, Швейцария Конфедерациясы
|-
| Азия || БАӘ, Малайзия, Мьянма Одағы, Пәкстан Ислам Республикасы, Үндістан Республикасы
|-
| Америка || Америка Құрама Штаттары, Аргентина Республикасы, Бразилия Федерациялы Республикасы, Венесуэла Республикасы, Канада, Мексика Құрама Штаттары
|-
| Африка || комор аралдары Федерациялы Ислам Республикасы, Оңтүстік Африка Республикасы, Нигерия Федерациялы Республикасы, Эфиопия
|-
| Аустралия және Мұхит аралдары || Микронезия Федерациялы Штаттары, Асутралия Одағы
|-
\}
Вирджил Айвен Гриссом

**Вирджил Айвен Гриссом** () (3 сәуір 1926, Митчелл, Индиана — 27 қаңтар 1967,  Флорида) – АҚШ-тың ұшқыш-космонавы, әскери әуе күштерінің полковнигі, 1944 жылдан әскери ұшқыш.

1950 жылы Индиана штатының Лафейетт қаласында Пердью университетінің механика мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1955 жылы Әскери әуе күштерінің технологиялық институтын, 1956 жылы Эдуардс авиация базасында сынаушы-ұшқыштар мектебін бітірді. 1961 жылы 21 маусымда «Меркурий» программасы бойынша суборбитальдық ұшуды жүзеге асырды. 1965 жылдың 23 наурызында Дж.Янгпен бірге «Джемини-3» ғарыш спутнигіммен ғарышқа ұшты. Ол ұшу кезінде АҚШ-та алғашқылардың бірі болып, ғарыш кемесін бір орбитадан екінші орбитаға ауыстыруды жүзеге асырды. Ол «Аполлон» ғарыш кемесін сынау кезінде Э.Уайт және Р.Чаффимен бірге шыққан өрттен қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:1967 жылы қайтыс болғандар
Санат:1926 жылы туғандар
Санат:3 сәуірде туғандар
Санат:Индианада туғандар
Санат:27 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Флоридада қайтыс болғандар
Санат:АҚШ ұшқыштары
Санат:АҚШ ғарышкерлері
Санат:АҚШ полковниктері
Санат:Пердью университеті түлектері
Санат:Өрттен қаза тапқандар
Хосе Лаурель

**Хосе Лаурель** (, 9 наурыз 1891 — 11 маусым 1959) — Филиппин политигі, Еінші Филиппин Республикасы президенті,Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі япондықтармен құрылған мемлекет. Оған қарамастан қәзіргі Филиппин халықтарына 3-президент болып келеді.

## Өмір баяны
Хосе Лаурель әулетті филиппиндық отбасыда туылды, 1915 жылы Филиппин заңгерлер университетін бітірді, сосын 1919 жылы Санто-Томас Филиппиндегі іниверситет және АҚШтағы Йельский университеттеріне рұқсат алды. 1922 - 1923 жылдары Филиппиндегі әкімшілікте жұмыс істейді. Сосын Бас сот төрағасы болып Филиппин сенаты болды.

## Сілтемелер
* Президент Филиппин
## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Михаил Степанович Гришко

**Михаил Степанович Гришко** (1901—1973)  – украин совет әншісі (баритон), КСРО халық әртісі(1950). Жұмысшы отбасында дүниеге келген. 1926 жылы Одесса музыка мектебін бітірген. 1924-1927 жылдары Одессаның, 1927-1936 жылдары Харьковтың, ал 1936-1964 жылдары Киевтің опера және балет театрының әнші-солисі болды. Гришконың сирек кездесетін оралымды дауысы, сахналық табиғи дарыны ерекше. 
## Дереккөздер

Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:КСРО әншілері
Бедржих Грозный

**Бедржих Грозный**( немесе ; 6.5.1879&nbsp;— 12.12.1952, Прага) – чех хеттологы, Ежелгі шығыс халықтарының тарихы мен тілін зерттеуші.

1897 жылдан Вена университетінде теология, семитология және санскритпен шұғылданды. 1919 жылдан Прага университетінің професоры. Алғашқы кезде ол шмер мифологиясы мен мәдениетін және Ежелгі Вавилония экономикасын зерттеп, шумер және аккад тілдеріндегі сына жазулы ескерткіштерге талда жасады. Ал кейіннен хеттердің сына жазулы текстерінің принциптерінің түсіндіретін еңбегі(1915) арқылы әлемге әйгілі болды. 1916-1917 жылдары басылып шыққан монографиясында хетт тілінің үндіеуропалық сипатын толық баяндады, 1922 жылы хетт заңдарын жариялады.

## Дереккөздер

Санат:6 мамырда туғандар
Санат:1879 жылы туғандар
Санат:Ортачех өлкесінде туғандар
Санат:12 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1952 жылы қайтыс болғандар
Санат:Прагада қайтыс болғандар
Санат:Чехия шығыстанушылары
Санат:Чехия лингвистері
Санат:Хеттологтар
Санат:Ұмытылған жазбаларды шифрлаушылар
Санат:Карлов университеті ректорлары
Түзуші ұлпа

нобай|
**Түзуші ұлпа** немесе **меристема** — өсімдіктер ұлпасының бір түрі. Түзуші ұлпалар (меристемалар) деп - түпкілікті ұлпалардың жасушаларын жасап, үнемі толықтырып отыру арқылы өсімдіктердің денесін құрайтын ұлпаларды айтады (грекше «*меристос*» - бөлінгіш, «*стема*» - ұлпа).

Меристемалық ұлпалардың өзіне тән цитологиялық ерекшеліктері бар. Олар тығыз болып орналасқан тірі жасушалар тобынан тұрады. Мұндай жасушалардың қуысын цитоплазма толтырып тұрады, оның ортасында үлкен ядро орналасады, үлкен вакуольдері болмайды, жасуша қабықшасы өте жұқа болып келеді және алғашқы қабықшадан тұрады. Жасушаларының пішіні төрт бұрышты, изодиаметрлі, көп қырлы, кейбіреулері жіңішке ұзын болып келеді. Меристемалық жасушалардың негізгі екі қасиеті болады - белсенді түрде бөлінуі және дифференциациялануы, яғни басқа ұлпалардың жасушаларына айналуы.

## Атқаратын қызметі
Жасушалары жас, ұдайы бөлінетіндіктен өсімдік өседі, жапырақтары, бүршіктері, гүлшанақтары ашылады. Тұқымнан жас өскін өсіп шығады. Сабағы мен тамыры ұзарып өседі.
Ағаш діңі жуандайды. Басқа ұлпалар осы ұлпадан түзіледі.
## Өсімдікте орналасуы
Өркен мен тамырдың ұшында орналасады. Астық тұқымдас өсімдіктер (бидай, жүгері, тары) сабақтарының буын аралықтарында. Сабақ пен тамырдың қабық астында орналасады.
## Дереккөздер
"Оқушы анықтамасы" Арман-ПВ баспасы 2007

Санат:Ботаника
Конденсациялық турбина

**Конденсациялық турбина** - жұмыс циклінде конденсациялану өтетін бу турбинасы. 
## Сипаттамасы
Конденсациялық турбина өзге қозғалтқыштан ерекшелігі ол жалғыз қондырғымен-ақ өте үлкен қуат *1200 Мвт*-қа дейін және одан да артық өндіруге мүмкіндік береді. Бұл турбина *ірі-ірі жылулық* және *атомдық электр стансаларында*, кемелердің бас қозғалтқышы ретінде пайдаланады. Қуатты *конденсациялық турбина* әдетте көп цилиндрлі (көп сатылы) болып жасалады. 
## Тарихы
1972 жылы Ленинградтың металл зауытында қуаты *1200 Мвт*-тық Конденсациялық турбина жасалған болатын.

## Дереккөздер

Санат:Құрылғылар
Муреналар

**Мурена** () – түнде белсенді тіршілік ететін жыланбалық тұқымдасы. 

Оның жер шарында 2000-ға жуық түрі бар.Дене тұрқы түріне байланысты. Мысалы, мурена- бантиктің ұзындығы 25 см болса, алып муренаның ұзындығы 4 метрге, ал салмағы 50 келіге дейін жетеді.Көп қыртысты терісі қалың, ашық түсті, қабыршағы болмайды.Көбінің кеудесінде жүзбеқанаттары жоқ.Аузы үлкен, үнемі ашық жүреді. Жақ сүйегінде үлкен, өткір тістері орналасқан. Жемтігін шап беріп ұстап алуға бейім.Көздері түймедей, өте кішкентай. Нашар көретіндіктен жемтігін айыра алмайды.Басының екі жағында кішкене желбезектері орналасқан.Олар әдетте таяз суларда тіршілік еткенді ұнатады. Рифтерді және жартастарды мекендеп, сызаттарға жасырынады.Арқасында басыннан батап құйрық жағына дейін созылған қанаты орналасқан. Бүйір қанаттары болмағандықтан жылан тәрізді көрінеді. Басқа кішкентай жыртқыш балықтарға қарағанда муренаның тістеген жері қатты ауыртады. Уы терісінің астындағы бездерден бөлініп шығады.Муренаны кейде тағамға қосады, бірақ еті улы болғандықтан әлсіздік тудыруы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Жыланбалықтәрізділер
Агбовиль

**Агбови́ль** () — Кот-д’Ивуардың Агбовиль департаментіндегі,Агнеби облысындағы қала.Бұл Абиджанның жанында орналасқан. Жергілікті этникалық топтар - аббаттар. Аббат - Кот-д'Ивуардағы 60-тан астам этникалық топтардың бірі. Бұл адамдардың отбасымен және достарымен байланысты салт-дәстүрлер өте көп. 
## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Туба (Кот-д’Ивуар)

**Туба** () — Кот-д’Ивуардың батысында орналасқан қала, әкімшілік орталығы Бафинг.
## Тұрғын
2013 жылғы ақпараттар бойынша,қалада 31 844 адам бар. .

*Адам санының өсу динамикасы:*

## Дереккөздер
Сан-Педро

**Сан-Педро** () — Кот-д’Ивуардың оңтүстік-батысында орналасқан қала. Әкімшілік орталығы Ба-Сассандра.
## Тұрғыны
2012 жылғы ақпараттқа сүйінсек 171&nbsp;906 адам бар.
Жылдар бойынша адам санының динамикасы:

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Одиенне

**Одиенне** () — Кот-д’Ивуардың солтүстік-батысында орналасқан қала, әкімшілік орталығы Денгеле.
## Тұрғыны
2013 жылғы санақ бойынша 56 944 адам бар. .

*Адам санының жылдық  динамикасы:*

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Ман (Кот-д’Ивуар)

**Ман** () — Кот-д’Ивуардың батысында орналасқан қала. Әкімшілік орталығы Монтань.

## Тұрғыны
1998 жылғы санақ бойынша 116&nbsp;657  адам бар.
*Адам санының жылдық  динамикасы:*

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Буафле

**Буафле́** () — Кот-д’Ивуардың орталығында орналасқан қала. Әкімшілік орталығы Марауэ.

## Тұрғыны
1998 жылғы санақ бойынша 34&nbsp;562  адам бар.
*Адам санының жылдық  динамикасы:*

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Абенгуру

**Абенгу́ру** () — Кот-д’Ивуардың қаласы әрі департаменті. Әкімшілік орталығы Муайен-Комоэ.

## Галерея

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Дэвид Уорк Гриффит

**Дэвид Уорк Гриффит** (; 22 қаңтар, 1875, Ла-Гранж, Кентукки – 23 шілде, 1948, Голливуд, Калифорния, АҚШ) – американ режиссері.

Кинодағы қызметін 1907 жылы Нью-Йорктың «Эдисон» мен «Байограф» студиясында бастады. Алғашқыда актер, сценарист болған. 1908-1912 жылдары «Байографтың» бас режиссері болып қызмет етті. Ч.Дикенс, Дж. Лондон, Э.По және Л.Н. Толстойдың шығармалары экрандады. Оның шығармалары дүние жүзі кино өнерін дамытуға үлкен үлес қосты. Режиссерлік планды кең пайдаланды. 1915-1918 жылы «Ұлттың тууы», «Дүние жүрегі» мен «Төзбеушілік» фильмін жасады. Шығармашылақ идеялық қайшылықтарға толы суреткер.

1931 жылы кинодан мүлдем қол үзді.

## Дереккөздер

Санат:Кентуккиде туғандар
Санат:Голливудта қайтыс болғандар
Санат:Мылқау кино режиссерлері
Санат:Вестерндер режиссерлері
Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері
Александр Осипович Корнилович

**Александр Осипович Корнилович** (1800 жыл 7 шілде – 1834 жыл 30 тамыз) – *декабрист, әдебиетші, тарихшы, штабс-капитан.*
## Өмірбаяны
1825 жылы мамырда декабристердің Оңтүстік одағына алынып, жауапты тапсырмаларды орындады. 1825 жылы күзде Оңтүстік қоғам мен Солтүстік қоғам арасында байланыс жүргізді. 1825 жылы 14 қазандағы көтеріліс кезінде Сенат алаңында болды. 8 жыл каторгада жұмыс істеу жазасына кесілді. 1828 жылы *Нерчинск кен орнынан* *Петропавл қамалына* әкелінді, 1832 жылы қарашада Ширван жаяу әскері полкінің қатардағы жауынгері етіп Кавказға жіберді, сонда жүріп өлді. *Орыс саяхатының* тарихы мен *географиялық жаңалықтар* жайында бірнеше мақала жазды.
## Шығармалары
Сочинения и письма, М.-Л., 1957.

## Дереккөздер



Санат:Тарихшылар
Санат:Әскерилер
Санат:1800 жылы туғандар
Санат:1834 жылы қайтыс болғандар
Мозамбик кобрасы

**Мозамбиктік** у шашатын кәңалқымды жыланның дене тұрқы шағын әрі жіңішке. Көзнің қарашығы дөңгелек, ернінің жиегі қара болып келеді.Ересектернің ұзындығы 1-1,5 метр болады. Басының екі жағындағы қабыршықтары қара түспен көмкерілген. Реңі ашық сарғыштан күңгірт қоңырға дейін құбылып тұрады. Жаңа туған жыландарының реңі жасылдау. Өскен сайын түсі сұрланып, көлденең жолақшалары кеңейіп, күңгірттенеді жіне құрсағындағы жолақтары жойылып, оның орнына дақтар пайда болады.Мозамбиктік кең алқымды жылан ашуланбаса ешкімді шақпайды. Дегенмен ашуға булыққан кезде уын 2-3 м жерге дейін бүркей алады.Айбат шеккен кезде бұл жылан денеснің алдыңғы бөлігінің үштен бірін тік көтереді де, Мойын омыртқаларының 8 жұп қозғалмалы мүшеснің көмегімен мойынын екі жағына қарай кеңейтеді және қатты ысылдап, уын шашады.Ол әр шаққанда 200-300 мг у бөледі.Мозамбиктік кең алқымды жыланынң 30-40мг уының адам өлтіруге күші жетеді.
## Дереккөздер


Санат:Аспидтер
Санат:Улы жыландар
Димбокро

**Димбо́кро** () — Кот-д’Ивуардың батысында орналасқан қала, әкімшілік орталғы Нзи-Комоэ.
## Тұрғыны
1988 жылғы деректер бойынша  38&nbsp;183 адам бар.
Адам санының жылдық динамикасы:

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Журуа өзені

**Журуа** () — Амазонканың оң жақ саласы. Ұзындығы 3286 км.  

## Географиясы
Бастауын Перу Андысының тау алды жазықтарынан (Ламантья) алады. Ірі саласы – Тарауака. Өзен, негізінен, Бразилияның Акри және амазонас штаттары арқылы ағып өтеді. Жоғарғы ағысында биік құмды жазықпен, орта және төменгі ағысында Амазона ойпатымен қатты ирелендей ағады. Жағалауы ну ормандармен көмкерілген.  

Негізінен, жаңбыр және жерасты суларымен толығады. Өзен күзде тасиды. Қаңтардан мамыр айына дейін суы мол, ал тамыз – қазан айларында су деңгейі күрт төмендейді.  

## Маңыздылығы
Орта және төменгі ағысы (Крузейру-ду-Су қаласынан төмен) кеме жүзуіне қолайлы. Өзен бойында Бразилияның екі шағын қаласы –Эйрунепе, Карауари орналасқан. 
## Дереккөздер
 
## Сілтемелер
*HYDROLOGIE DU BASSIN AMAZONIE

Санат:Перу өзендері
Санат:Бразилия өзендері
Мануэль Рохас

**Мануэль Рохас** (Manuel Acuña Roxas, 1 қаңтар 1892, Рохас, Капис қаласы, Филиппиндер — 15 сәуір 1948,Филиппин) — филипиндік саясаткер, АҚШ-тан тәуелсіздігін алған соң 1-ші президенті (1946—1948).

Тәуелсіздік алғаннан кейін Америка Құрама Штаттарынан қаражат алуда жетістікке жетті. Оның орнына әскери базаларды беруге мәжбүр болды (оның 23-і 99 жылға жалға алынды), Филиппин азаматтары үшін сауда шектеулері және АҚШ меншік иелері мен инвесторлары үшін арнайы жеңілдіктер енгізілді.

## Білім алуы
1913 жылы Филиппиндер университетінің ең мықтысы, Бас соттың Кайетано Арреланоның орынбасары болды. 1915 - 1916 жылдары ең әйгілі, адал, мықты заңгер болды.

## Сілтемелер
* Президент Филиппин 

## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
The Onion Router

**The Onion Router(Tor)** - онлайн анонимдікті қамтамасыз ететін бағдарлама. Tor желісін пайдаланушы желілік ресурстармен проксилердің жиынтығы арқасында бірігеді. Олар тізбектеліп отырады. Жеке-жеке тізбектегі құрылғылар пайдаланушының IP-мекенжайлары мен ресурстарды сақтамайды. 

## Tor-дың тарихы

АҚШ Әскери-теңіздік Зерттеу лабораториясында DARPA-мен бірлесіп жасаған. Жұмыстарды Пол Сиверсон жүргізген. Кейбір деректер бойынша технология тиімді дамыту үшін, құпиялықтан шығарып, тәуелсіз дамытушылардың кодты өңдеуіне рұқсат берілген. 2002 жылы тұтынушы-серверлік нұсқасы жасақталды. Ашық пайдалануға беріліп, кез келген пайдаланушы оның багтарын тексеруіне болатын

## Tor-дың қаржыландырылуы

2012 жылы Torproject.org сайтында жарияланған құжаттарға сәйкес технологияның негізгі демеушісі АҚШ-тың Қарулы күштер министрлігі. Бір жыл ішінде министрлік $876 мың жұмсаған. Сонымен қатар жобаны АҚШ-тың Мемлекеттік департаменті мен Ұлттық ғылми қор да қаржыландырады. 2012 жылы жобаның қаржы көлемі $1.2 млн құрады. 2014 жылы сайтта жоғарыда аталған ұйымдардан басқа, Google, Ford, «Азия азаттық» және Стэнфорд университеті қаржыландырады.

## Tor-дың пайдалануы

Желін пайдаланушылар саны 2 млн адамнан асады. Олардың 13 пайызы АҚШ-тан, 8.7 пайыз – Германия, 6.25 – Франция, 5.7 – Бразилия, 5.5. – Ресей. Бұл желі тек байланыстарды емес, серверлерді де жасырып ала алады. Осының арқасында .onion жоғарғы деңгейлі домендік атауды пайдаланады. Сонымен қатар, жасырын сайттар заңсыз әрекеттер үшін де пайдаланылады. Сервисті өз ақпараттарын сақтағысы келетіндер, цензураны айналып өту, керекті деректерді жасырын бергісі келетін азаматтар пайдаланады. Журналистер өздеріне төнуі мүмкін қауіптерден сақтана алады, анонимді дереккөздерден ақпарат жинаудың тиімді құралы.
## Сырқы сілтелемелер
Torproject.org
## Тағы қараңыз
Opera
Санат:Ғаламтор шолғыштары
Диво

**Диво́** () — Кот-д’Ивуардың оңтүстігінде орналасқан қала, әкімшілік орталғы Сюд-Бандама.
## Тұрғыны
1988 жылғы деректер бойынша  72&nbsp;494 адам бар.
Адам санының жылдық динамикасы:

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар
Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Чиндуин

**Чиндуин**, Чиндвин, Мьянманың батысындағы өзен. Иравади өзенінің ең үлкен оң жақ саласы. Ұзындығы 1100 км, су жиналатын алабының ауданы 114 мың км². Бастауын елдің солтүстігіндегі Кумун тауынан алып, тауаралық қазаншұңқыр арқылы оңтүстікке қарай ағады. Орташа су ағымы 4000 м³/с; жазғы су тасу болып тұрады. Егістік суаруға пайдаланылады. төменгі ағысында кеме қатынайды. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.

Санат:Алфавит бойынша өзендер
Нево тауы

Нево тауы - (, *Har Nevo*; , *Jabal Nibu*) батыc Иорданиядағы теңіз деңгейінен шамамен 817 метр биіктікте орналасқан көтеріңкі жота. Нево Иорданиядағы Өлі теңізді жағалай орналасқан тау тізбектерінің біткен жерінде тұр. Таудың ең биік нүктесі - Сияха, ондағы шіркеу мен монастырь үйінділері 1933 жылы табылған.
Шіркеудің мозаикамен көмкерілген еденінің астынан табиғи тастан үңгіп жасалған алты қабір табылған.
Нево тауы - тәу етушілер және туристер көп баратын жер. Нево тауындағы Мадаба қаласынан жеті шақырымдай жер- де орналасқан «Моисей мемориалы» - тәу етушілер жиі келетін орын.

Мұндағы шіркеудің басты залы мозаикалармен көмкерілген нефтен және дәліздерден тұрады. Дәліздер мен кейбір бағаналардың ортасында мозаика бөліктері кездеседі.
Нево тауы мемлекеттік саябағы - Арканзас мемлекеттік саябақтар жүйесіндегі дельтапланмен секірушілерге секіру алаңын ұсынатын екі саябақтың бірі.
Бұл жердің сурет салу мектебі Православ өнерінің өркендеуіне ықпал етті
Нево тауындағы археологиялық қазбалар 1933 жылдың шілдесінде басталған.
Оны Францискан институтының ғалымдары жүргізді.

Мұса мемориалы, яғни оның өлген және жерленген жері деп болжанған орын ерте христиан заманынан бері тәу ету орталығы болып табылады.
Мухаяттағы Георгий шіркеуіндегі оң және сол жаққа ілінген мозаикаларда
тауыстар, арыстандар және тағы басқа аңдардың бейнелері көрсетілген.

Нево Мемлекеттік саябағының тағы бір ерекшелігі - мұнда толық жарақтандырылған ас бөлмесі және от жағатын жері бар, өте ыңғайлы қылып салынған 14 үй бар.
Ғалымдардың зерттеуі бойынша, таудан IV ғасырда жататын шағын шіркеудің қирандылары табылған.

## Дереккөздер
Афон

**Афон тауы** — (, )  Македониядағы таудың әрі аралдың аты. Таудың биіктігі 2033 метрге жетеді. Тау «Қасиетті тау» деген атпен де белгілі. Грекияның әкімшілік аудандары жүйесінде «Қасиетті таудың дербес монахтық мемлекеті» деген атауға ие.

Мұндай ресми атауы болғанымең бұл жер өзінше дербес мемлекет емес, әлемдегі ең ірі православтық монахтық жүйе. 2001 жылы Афонның тұрғындары 2262 адам болған. Салыстырмалы түрде 1903 жылы Афон тауының тұрғындары шамамен 7432 адам, ал 1917 жылы 10500 адамға жетті. Афон монахтар тауының ерекше дәстүрі бойынша ол жерге әйелдер мен ұрғашы жануарлардың кіруіне тыйым салынған. Афон тауы - әрі географиялық нүкте әрі Ватикан сияқты діни мемлекет. 

Тау қырлы жартастар мен қалың ормандардан тұрады. Ертеректе, пұтқа табынушылық заманда, бұл тау Аполлон ғибадатханасы арқылы белгілі болған. Кейінірек таудың ұшар басында Зевстің ғибадатханасы орын тепті. Ол грекше «Афос» деп аталған. Афон академиясы Ватопед монастыріне жақын орналасқан, ол жерде даңқты Космас Афанасий Париос және Церцоулас білім алған.

Салоника атты қаласында бірнеше туристік фирма жұмыс істейді. Бүгінде Афонда 20 монастырь бар. Қасиетті таудың жарғылық хартиясына сай 21-ші монастырьді ашуға тыйым салынған. Афон тауына баруға рұқсат алу өте қиын, дегенмен баруға болады. Бұл үшін тек қана грек визасын алу жеткіліксіз, сонымен қатар Қасиетті таудың губернаторының рұқсаты керек. Афондағы соңгы негізі қаланған монастырь - Ставроникита монастырі.

## Дереккөздер

Санат:Грекия аралдары
Санат:Грекия әлемдік мұрасы
Санат:Грекия перифериялары
Санат:Грекия таулары
Санат:Грекия түбектері
Санат:Афон
Санат:Православие
Петру Гроза

**Петру Гроза** (; 7 желтоқсан 1884 — 7 қаңтар 1958) – Румынияның саяси әрі мемлекет қайраткері, құқық директоры. 1921-1922 және 1926-1927 жылы румын үкіметтерінде минстр. 1927 жылы реакцияшыл «Халық партиясымен» байланыс үзіліп, Румынияны гитлершіл Германияның қол шоқпарына айналдыруға қарсы күреске қатысқан «Диқаншылар майданы» атты демократиялық шаруалар одағын басқарды. 1943-1944 жылы  антифашистік қызметтері үшін бірнеше рет қамауға алынып, тұтқын легерлерінде отырды. Румыниядағы әскери-фашистік диктатура құлатылғаннан кейін(1944 жылы тамыз), Гроза Ұлттық-демократиялық майданының жұмысына белсене қатысты. 1944 жылы қарашадан 1945 жылы ақпан дейін коалициялық үкіметтерде премьер-министирдің орынбасары қызметін атқарып, реакцияға қарсы күресті. 1945 жылы наурызда Румынияның демократиялық күштерінің үкіметін басқарды. Монархия жойылып, Румын халық республикасы жарияланғаннан бастап(1947 жылы 30 желтоқсан) 1952 жылы маусымға дейін Минстр Советінің председателі, Ұлы Ұлттық жиналыс Президиумының председательі(1952-1958) болды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Саясаткерлер
Ана мешіті

Америкадағы Ана мешіті - Құрама Штаттардағы ең ескі, арнайы салынғаң мұсылмандардың құлшылық ететін үйі.
АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ұлы дағдарыстан шыға алмай жатқанда Седар Рапидс қаласындағы мұсылман әулеттері біріге жұмылып, ұйымдасқан түрде құлшылық ететін орын салуға кіріскен. Мешіттің құрылысы 1934 жылы аяқталды. 

Ең алғаш құрылысы біткенде мешіттің сырт көрінісі екі қабатты мектеп ғимараты немесе ауыл шіркеуі сияқты болды. Оның кіреберісіндегі кішкентай жасыл күмбезінен басқа ислам сәулет өнеріне тән ешқандай белгілері болған жоқ. Тек тақтайшадағы ағылшынша және арабша жазылған сөздер ғана құрылыстың мұсылмандардың құлшылық ету үйі екенін білдіріп тұрды.
Бірінші қабат тек қана дұға қылу мақсатында қолданылды, ал екінші қабат әлеуметтік мақсаттарда пайдаланылды. 

Өзіндік ерекшелігі бар Америкадағы Ана мешіті тек қана мешіт емес, мәдени және тарихи орталық болып қалды. Мешіт 1996 жылы Ұлттық мәдени орындардың тізіміне енді. Америкадағы Ана мешіті - Құрама Штаттарда салынған алғашқы мұсылман мешіті. Ол Айова штатының тарихи ескерткіштер тізіміне және тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілген. Шығыс Айова өңірі қазірде 30 түрлі елден келген 700-ден аса мұсылман отбасыларының мекені болып отыр. 

Тұрғындардың кейбірі жаңадан келген иммигранттар болса, енді бірі - осында төрт ұрпақтан бері отырғандар. Седар Рапидстегі жаңа мұсылман орталығы 1970 жылы салынып бітті. Бүгінде ол - жергілікті мұсылмандардың құлшылық ететін және әлеуметтік шаралар өткізетін үйі. АҚШ-тың Айова штатында болған жойқын су тасқыны Құрама Штаттардағы ең ескі мешітке зақым келтірді. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша мешіттер
Мұхаммед Әли мешіті

Мұхаммед Әли мешіті - () Каирдегі үлкен мешіттердің бірі.
XIX ғасырдың басында Мұхаммед Әли паша Мысырдағы осман на- менгері болып тағайындалады. Билік еткен 25 жыл ішінде ол көптеген әскери іс-шараларды сәтті
орындайды. Осының нәтижесінде Мысырдың шекарасы кеңейеді.

1831 жылдан бастап Мұхаммед Әли Мысырды жалғыз өзі биледі. Өзі билік еткен 25 жыл ішінде Каирде көптеген діни ғимараттар бой көтерді. Мұхаммед Әли мешіті - сондай ғимараттардың бірі. Мешіт ішінде Мұхаммед Әлидің қабірі орналасқан. Мешітті 1830-1848 жылдары Юсуф Бохна есімді сәулетші Мұхаммед Әлидің қолдауымен, билеушінің ұлы Тусун пашаның құрметіне арнап салған.

Мешіт Константинополь мешіттерінің үлгісімең Ыстамбұлдың сәулет өнері мектебінің ықпалымен тұрғызылған. Кейбір жерлері Мысыр ғибадатханаларына да ұқсайды. Мешіт Каир қамалының ең биік жерінде орналасқан. Мұхаммед Әли мешітінің минареттері Каирдің кез келген тұсынан анық көрінеді. Алебастр плиталарымен қапталғандықтан мешіт «алебастрлы мешіт» деп аталып кеткен. Мешіттің ішіндегі мінәжат ету залы өте үлкен, ауқымы 1600 шаршы метрге жетеді. Залдың төбесін диаметрі 21 метр, биіктігі 52 метрге жететін күмбез жапқан. Ішкі ауласы мәрмәрлі бағандардан тұратын галереялармен қоршалған. 

Мешіттің қақ ортасында күмбез тәрізді субұрқақ орнатылған. Мешіт ауласында сағаты бар мұнара тұр. Мұхаммед Әли мешіті Мысыр елінің ең көрнекті тарихи ескерткіштерінің біріне жатады.

## Дереккөздер

Санат:Мысыр мешіттері
Әмір ибн әл-Ас мешіті

**Әмір ибн әл-Ас мешіті**  () б.з. 642 жылдың басында Мысырдың негізі жаңадан қаланған астанасы Фустаттың орталығы ретінде салынған. 

Әмір ибн әл-Ас-Мысырда, яғни Африка құрлығында бой көтерген алғашқы мешіт. Мешіт жаулаушы әскербасы, баһадүр Әмір ибн әл-Астың шатыры турған жерде орналасқан. Мешіттің бір бұрышында Әмірдің ұлы Абдуллаһтың қабірі жатыр. Бастапқы кезде мешіттің ұзындығы - 29 метр, ені 17 метр, бағаналары жарылған пальма діңдерінең тастардан және саз кірпіштен қаланған, ал шатыры ағаш және пальма жапырақтарымен жабылған күрке тәріздес аласа ғимарат болған.

Мешіт тек құлшылық қылатын орын ғана емес, сонымен бірге діни және азаматтық мәселелер талқыланатын алаң болып табылады. Мешіттің бастапқы қурылысы тым қарапайым еді: қабырғалары жалаң, ешқандай ою-өрнектермен безендірілмеген және минарет немесе жерге төселетін төсеніш те жоқ болатын. Мешіттің ескі бөлігін тек оңтустік қабырғаның бойынан ғана әлі де болса көруге болады. Мешітте мұсылмандар дұға қылғанда жүздерін қарататын құбыла қабырғасына параллель салынған жеті жаңа дәліз бар. 

Мешіттің құрылысын әрі қарай дамытқан Аббасидтердің халифы әл-Мамун болды. Ол оңтүстік-батыс жағына жаңа бөлік қосып, мешіттің өлшемін 120x112 метрге дейін жеткізді. Қабырғалары мен төбесі безендірілді және төрт бұрышына «муэдзинге» (яғни азан шақырушылар) арналған бөлме мен минарет қосылды, ал мешіттің еденіне сабаннан жасалған кілемшелер төселді. Мешіттің бағаналары пальма діңінен, тастардан және саз кірпіштерден жасалды.

## Дереккөздер

Санат:Мысыр мешіттері
Ахмед ибн-Тулун мешіті

Ахмед ибн-Тулун мешіті () Мысырдың астанасы Каирдегі «Гебел Яшкур» деп аталатын кішкентай төбеде орналасқан. Гебел Яшкур «Ризашылық төбесі» деген мағына береді. Жергілікті аңызда Нұх пайғамбардың кемесі бүкіләлемдік су тасқынынан кейін осында келіп тоқтаған делінеді.

Ахмед ибн-Тулун мешіті Каирдегі өзінің бастапқы қалпын сақтап қалған ең көне және көлемі бойынша ең үлкен мешіт болып саналады. Мешітті Мысырдың аббасидтік билеушісі Ахмед ибн-Тулун салдырған. Үлкен салтанатты мешіт ибн-Тулун мен оның астанасы әл- Каттаидің күші мен айбынын паш етуге арналып салынды. Бұл жер Тулунидтер әулетінің әкімшілік орталығы болды. Мешіт басында ибн-Тулунның сарайына жапсарластырылып салынған және сарайдағы есік арқылы тура мешіт мінберіне шығып кететін мүмкіндік болған. Мешіт минареті кірпіштен тұрғызылған және бүкіл Мысырда оған ұқсайтын минарет жоқ. 

Мешіттің ішкі және сыртқы қабырғаларының арасында жуынуға арналған субұрқақ бар. Әл-Каттаи б.з. X ғасырда бұзылып, Тулун мешіті сол заманнан қалған бірден- бір ғимарат болып қалды. Мешіт бірнеше рет қайта қалпына келтірілген. Алғаш рет 1177 жылы фатимидтің уәзірі Бадр әл-Джамалидің бұйрығымен, одан кейін 1296 жылы Даджин сұлтанның басшылығымен өзгертілген. Соңғы рет 2004 жылы Мысыр Жоғарғы Кеңесі көлемді жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ибн-Тулун мешіті сәулет өнерінің үздік қырларын паш етеді.

## Галерея


File:Qibla of the Ibn Tulun mosque.jpg|Ибн Тулун мешітінің михрабы
File:Cairo_Ibn_Tulun_R01.jpg|Ибн Тулун мешіті, 1991 жыл
File:Minaret of the Ibn Tulun mosque.jpg|Минарет мечети Ибн Тулуна
File:Entrance mosque Ibn Tulun.jpg|Ибн Тулун мешітінің кіретін есігі




## Дереккөздер

Санат:Мысыр мешіттері