open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бородиновка (Қарағанды облысы)

**Бородиновка** — Қарағанды облысы Абай ауданы, Самар ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 62 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) таратылған елді мекендері
Ягодное

* ''Ягодное'' – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы таратылған ауыл.
* Ягодное – Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл.
Самарка

* Самарка – Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл.
* Самарка – Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл.
Сантьяго Солари

**Сантьяго Эрнан Солари Поххио** (; 7 қазан 1976, ) — Аргентиналық футболшы,  жартылай қорғаушы, футбол бапкері. Карьерасында "Нюэллс Олд Бойс" (Аргентина), "Ривер Плейт" (Аргентина), "Атлетико Мадрид" (Испания), "Реал Мадрид" (Испания), "Интер" (Италия), "Сан-Лоренсо" (Аргентина), "Атланта" (Мексика), "Пеньяроль" (Уругвай) клубтарында және Аргентина Ұлттық футбол құрамасында доп тепкен. 2018-19 жылдары "Реал Мадрид" клубында бапкер міндетін атқарды.

## Жетістіктері

### Командалық
Ривер Плейт
* Либертадорес: 1996
* Аргентина чемпионы: 1997 (Апертура мен Клаусура), 1998 (Апертура)

Реал Мадрид
* Испания чемпионы: 2001, 2003
* Чемпиондар кубогы: 2002
* Құрлықаралық кубок: 2002
* УЕФА Суперкубогы: 2002

Интернационале
* Италия чемпионы: 2006, 2007, 2008
* Италия кубогы: 2006
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
*Профилі 
*Профилі
*Профилі

Санат:7 қазанда туғандар
Санат:Ньюэллс Олд Бойз ФК ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Сан-Лоренсо де Альмарго ФК ойыншылары
Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК жаттықтырушылары
Санат:Аргентина футбол жаттықтырушылары
Санат:Аргентина футболшылары
Қызылқия (қала)

**Қызылқия** () — Қырғызстанның Баткен облысындағы облыстық бағыныстағы қала. Халық саны (2009) — 44,1 мың адам. Қала 1898 жылы көмір қабатын өндіру кезінде құрылған.

## Географиясы
Қала Баткен облысының солтүстік-шығыс бөлігінде, "Ош—Сүлікті" және "Ош — Ферғана" тас жолдарының қиылысында, облыс орталығы Баткен қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 150 км қашықтықта; Ош қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 86 км және Өзбекстан Республикасындағы облыс орталығы Ферғана қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 39 шақырым қашықтықта орналасқан.

Қала теңіз деңгейінен 1058 м биіктікте орналасқан.

## Халқы
2017 жылғы 1 қаңтарға сәйкес халық саны - 51,3 мың адам

## Экономикасы
Қалада цемент зауыты, нан зауыты жұмыс істейді. Сондай-ақ, қалада көкөністер мен жемістерді консервілейтін консерві зауыты қызмет жасайды.

## Тарихы
*Қызыл-Қия* қонысы 1898 жылы құрылды, ал 1938 жылы Қызыл-Қия қала мәртебесін алды. Кеңес кезеңінде шахтерлер қаласы болған.

## Атақты қызыл-қиялықтар

* Талғат Нығматуллин — актер.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Қызыл-Қия қаласының бейресми сайты 
* Қырғыз Республикасының қалалары қауымдастығы сайтында 

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:1898 жылы құрылған елді мекендер
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Тағдыр тәлкегі. Жалғасы

**Тағдыр тәлкегі. Жалғасы** (орыс. *Ирония судьбы. Продолжение*) — Эльдар Рязановтың "Тағдыр тәлкегі немесе жеңіл буыңызбен!" атты кинокомедиясының 30 жылдан аса уақыттан кейінгі жалғасы. Тимур Бекмамбетовтың жаңажылдық комедиясы. 

## Фильм туралы фактілер

* Тұсаукесері 2007 жылы 21 желтоқсанда өтті. Рязанов түсірген фильмге ұқсастықтары: мұнда енді байырғы кейіпкерлер — Женяның ұлы Константин мен Надяның қызы Надежда Ипполитовна бір-біріне ғашық болады. Надежда Иполитовна Константин үшін өзінің атастырылған жігіті Ираклийден бас тартады. 

* Женя өз достарымен жаңа жыл алдындағы моншаға баратын дәстүрді әлі жоғалтпаған, бұл жолы Женя өзі бара алмай қалады да, орнына ұлы Константинді жібереді. Ұлы арақ ішемін деп, Мәскеуден Санкт-Петербурге ұшып, баяғы мекен-жайдан бір-ақ шығады.

* Фильді түсіру жоспары 2008 жылы, Рязанов киносының 30 жылдығына орай туындаған екен.

* Фильм Ресей мен ТМД елдерінде ең табысты туындылардың бірі болды, прокаттан 49,92 млн. доллар пайда келтірді.

## Рөлдерде


## Саундтрек

# Константин Меладзе — «Опять метель» [03:46]. Орандушылар — Алла Пугачёва, Кристина Орбакайте; сөзі — Джахан Поллыева. 
# Юрий Потеенко — «31 декабря» [00:47]
# James Lord, Pierpont — «Эй, залётные» [01:01]
# Микаэл Таривердиев — «Ирония судьбы» [01:44]
# Ю. Потеенко — «Город не спит» [01:14]
# М. Таривердиев — «Новый год» [03:20]
# М. Таривердиев — «Тётин вальс» [02:24]
# М. Таривердиев — Лукашин Константин Евгеньевич [02:20]
# К. Хабенский — «Если у вас нету тёти» [02:07]
# М. Таривердиев — «Переборы соседские» [04:06]
# М. Таривердиев — «Его больше не будет» [02:15]
# James Lord, Pierpont — «С наступающим, товарищ майор!» [02:05]
# М. Таривердиев — «История любви» [02:16]
# Ю. Потеенко — «Первое утро нового года» [03:44]
# А. Вартанов — «Возвращение любви» [01:30]
# Ю. Потеенко — «Сказка про зайчика» [02:08]
# М. Таривердиев — «Я спросил у ясеня» [03:23]
# М. Таривердиев — «Ирония судьбы» (Түпнұсқасы) [03:23]
# E.S. Posthumus — «Nara» [04:51]
# М. Таривердиев — «Ирония судьбы» 2008 (Triplex Version Radio Edit) [03:14]
# «Баста» и «Город 312» — «Обернись» [03:59]
# Океан Ельзи. Без бою

## Жүлделері

Санат:Ресей кинокомедиялары
Санат:Тимур Бекмамбетов фильмдері
Санат:Мосфильм киностудиясы фильмдері
УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21

**УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21** — УЕФА Ұлттар Лигасының екінші маусымы. 2020-21 жылдары Еуропа қалаларында өтеді.

## Қатысушылар
Турнирге УЕФА аясындағы барлық құрама қатысады. Бірінші маусымдағыдай А лигасына 12 емес, 16 құрама бөлінді, С, Д лигаларына да осында құрама қатысады, тек Д лигасындағылар 7 құрамаға кеміп кетті.

Турнир жеңімпазы 2022 жылғы әлем чемпионатына тікелей жолдама алады.

Әр лигадағы топ жеңімпаздары егер 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінен өте алмаса, плей-офф турниріне қатысып, жолдаманы сарапқа сала алады, егер іріктеуден өте алса, плей-оффқа екінші орындағы құрама қатысады.

## Іріктеу кезеңі

### А лигасы
*Толық мақаласы: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, А лигасы]]* 
#### 1 топ

#### 2 топ

#### 3 топ

#### 4 топ

#### Плей офф

##### Жартылай финал

##### 3 орын

##### Финал

### В лигасы
*Толық мақаласы: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, В лигасы]]* 

#### 1 топ

#### 2 топ

#### 3 топ

#### 4 топ

### С лигасы
*Толық мақаласы: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, С лигасы]]*
#### 1 топ

#### 2 топ

#### 3 топ

#### 4 топ

#### Плей-офф

|}
### Д лигасы
*Толық мақаласы: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, Д лигасы]]*
#### 1 топ

#### 2 топ

## Мергендер
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21
Санат:2020 жылғы футбол
Санат:2021 жылғы футбол
Тәттібибі Тұрсынбаева

**Тәттібибі Тұрсынбаева** () — КСРО кино және театр актрисасы, Қырғыз КСР-ның еңбек сіңірген актрисасы және КСРО кинематографистер одағының мүшесі.

## Өмірбаяны
1944 жылы Тянь-Шань (Қазіргі Жұмағұл ауданы) ауданында дүниеге келген. 1966 жылы Ташкенттегі театр институтын тәмамдады. Сол жылы Қырғыз мемлекеттік драма театрына жұмысқа орналасты. Жұмыс істей жүріп бірнеше рет кино саласында да жұмыс жасады. 

"Қырғызфильм" киностудисында бірнеше киноға түсті. Алғаш сомдаған рөлі — 1960 жылы түсірілген "Сәлиманың әні" фильміндегі оқушы қыз. 

1981 жылы 21 желтоқсан күні туберкулезден қайтыс болды.

## Фильмографиясы

* 1960 — «Сәлиманың әні», реж. Б. Новиков — *Салима*
* 1965 — «Тіл алғыш қыз», реж. Л. Гуревич и Б. Абдылдаев — *Айзада*
* 1967 — «Саманшының жолы» реж. Г. Базаров — *Толгонай* 
* 1969 — «Ак Мёёр» реж. М. Убукеев — *Ак Мёёр*
* 1971 — «Отқа табын»  реж. Т. Океев — *Уркуя Салиева*
* «Аққулар қонған айдын көл» реж. Ю. Борецкий
* 1972 — «Солдат» реж. Э. Уразбаев
* 1974 — «Махаббат жаңғырығы» реж. Б. Шамшиев — *Асия Бежанова*
* 1975 — «Қызыл алма» реж. Т. Океев — Бейтаныс қыз
* «Арман» реж. Д. Садырбаев
* 1977 — «Күн астында» — *эпизод*
* 1978 — «Шілдедегі үш тәулік» реж. К. Акматалиев
* 1979 — «Процесс» реж. Дж. Соданбек — *Зулайка*
* 1980 — «ХХ ғасыр пираттары» — *эпизод*

## Әдебиет

* Жусупова Ракыя. ТАТТЫБҮБҮ: Макалалар, маектер, эскерүүлөр. - Б.: "Турар", 2015
* Чынар Калыбекова. ТАГДЫР романы. (Соң- Көл чүрөгү баяны), - Б.: Кыргызпатент, 2015, - 246 б.

## Сілтемелер
*Қырғыз жерінің қыздары

Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Поливное

* Поливное – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Поливное – Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл.
Жартас (айрық)

**Негізгі ұғым:**
* Жартас – үгілу процестеріне төзімді, қатты тау жыныстарынан құралған тау сілемінің жеке-дара тұрған биік тасы.

**Елді мекендер:**
* Жартас – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
* Жартас – Қарағанды облысы Абай ауданы, Көксу ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Жартас – Қарағанды облысы Абай ауданы, Қарағанды ауылдық округі құрамындағы ауыл.

**Өзен:**
* Жартас – Нұра алабындағы өзен.
* Жартас – Іле алабындағы өзен
**Тау:**
* Жартас – Абай облысы Аягөз ауданындағы тау.
* Жартас – Сарытаудың оңтүстік-батыс сілеміндегі тау.
Есенгелді

**Есенгелді** — Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл, Есенгелді ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан батысқа қарай 73 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Восход (айрық)

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Восход – Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл.

**Ресей:**

* Восход – Башқұртстанның Белокатай ауданындағы ауыл.  
* Восход – Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл. 

**Басқа мағыналар:**

* Восход – Жер орбитасында ұшуға арналған көп кісілік ғарыштық кемелер сериясының атауы.
Басқұдық (құм)

**Басқұдық** – Шығыс Қаратау тауының оңтүстік-шығысында орналасқан құмды алқап.

## Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде орналасқан.

## Жер бедері
Жер көлемі 150 км2. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Басқұдық құмды аумағы Бекі-Басқұдық солтүстік қанатын алып жатыр. Мұның барлық жері сулы болып келмейді, тек терістік ойпаттары ғана сулы болады. Жер асты суының тұздылығы литріне 0,24 г-ға дейін, тұщы су құмның орталық бөлігін алып жатыр. Жер асты суы жауын-шашын суының сүзіліп өтуінен және ішінара құмды аумақ астындағы аль-сеноман шөгіндісінде ашық жер деп аталатын саңылаудан ағу арқылы көбейеді. Судың қоры - 50 л/с.

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы құмдары
Солтүстік Ақтау артезиан бассейні

**Солтүстік Ақтау артезиан бассейні** — батыс және шығыс Қаратау жондарының солтүстік жағында орналасқан, жалпы аумағы 500 км². Оның ұзындығы 100, ені 40–50 шақырым шамасында.

Сулы аумақ су ұстайтын 6 қабаттан түрады. Жалпы тереңдігі 700–1100 метрдің арасында. Әрайсысының қабаты 50–60 метр шамасында болады. Суы неғұрлым молырағы және тұщысы-жоғарғы қабаттары. Екінші және үшінші қабаттарының практикалық мәні зор, бірақ судың тараған аумағы оларда салыстырмалы түрде үлкен емес, минералдығы 3г/л тқңірегінде. Екінші қабаттағы судың қоры 400–500 л/с жобасында.

Санат:Артезиан алабы
Зелёные Ключи

**Зелёные Ключи** — Қарағанды облысы Абай ауданы, Көксу ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 26 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) таратылған елді мекендері
Бозжиде

**Бозжиде** — ірі-ірі тікенектері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық жеміс. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Жемісінің ұзындығы 2–3 см, қызғылт түсті, дәмі ұн татитын бүлдірген. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек қазан айларында жеміс береді.

## Химиялық құрамы
Жемістің құрамында көмірсутегі, таниндер, С дәрумені, органикалық қышқылдар, калий, фосфор бар. Жапырағында аскорбин қышқылы, ал гүлдерінде хош иісті эфир майы болады.

## Қолданылуы
Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды.
Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қолданылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан және пшатин препараттарын жасайды.

Санат:Жемістер
Санат:Өсімдіктер
Денис Ракелс

**Денис Ракелс** (лат. *Deniss Rakels*; 20 тамыз 1992, Екабпилс, Латвия) — латвиялық футболшы, шабуылшы. Қазір "Рига" клубында доп тебеді. Латвия Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Латвия чемпионы (1): 2009
* Латвия чемпионатының үздік мергені (1): 2010

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Карьерасы
*Уорлд футболнет

Санат:20 тамызда туғандар
Санат:Латвия футболшылары
Санат:Рединг ФК ойыншылары
Санат:Лех ФК ойыншылары
Санат:Рига ФК ойыншылары
Санат:Пафос ФК ойыншылары
Санат:Латвия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Қарабас

**Елді мекендер:**

* Қарабас – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл.
* Қарабас – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы ауыл.
* Қарабас – Қарағанды облысы Абай ауданындағы кент.

**Басқа мағыналар:**

* Қарабас – Сырдария алабындағы өзен.
* Қарабас – Балқаш көлінің солтүстік-батысындағы шоқылы тау.
УЕФА Суперкубогы 2018

**УЕФА Суперкубогы 2018** () — аталмыш турнирдің 43-маусымы, Чемпиондар Лигасының жеңімпазы "Реал Мадрид" пен УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Атлетико Мадрид" өзара кездесіп, "Атлетико Мадрид" 4:2 есебімен жеңіске жетті.

2018 жылғы жарысқа дейін турнир тарихында бір қаланың командалары өзара кездесіп көрмеген. Диего Коста 27-секундта есеп ашты. Бұл — турнир тарихындағы ең жылдам гол.

## Матч

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Матч туралы есептеме

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойындары
Санат:2018 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 2015

**УЕФА Суперкубогы 2015** (ағыл. *2015 UEFA Super Cup*) — УЕФА Суперкубогының 40-шы жарысы, УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы "Барселона" мен УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Севилья" өзара кездесіп, "Барселона" 5:4 есебімен жеңіске жетті. Матч 2015 жылы 11 тамыз күні Тбилисиде "Борис Пайчадзе" стадионында өтті.
## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Матч детальдары

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Севилья ФК ойындары
Санат:2015 жылғы футбол
Жұмабек

**Жұмабек** — Қарағанды облысы Абай ауданы, Құрма ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Абылайхан Жангелдіұлы Махамбетов

**Абылайхан Жангелдіұлы Махамбетов** (3 тамыз 1991 жыл) — қазақ футболшысы, шабуыл шебінде ойнайды.

## Карьерасы
2018 жылдан бері Түркістан облысының "Қыран" клубында доп тебеді. Оған дейін "Ордабасы", "Оқжетпес", "Қызылжар", "Шахтер" секілді атақты клубтармен бірге Қазақстан чемпионатының төменгі лигаларындағы "БИИИК, "Мақтаарал" командаларында ойнаған. 2012 жылы Қазақстан чемпионы атанды, бірақ келесі жылы басқа клубқа ауысты да, өзі армандаған Чемпиондар Лигасына қатыса алмады.

Қазақстан жастар ққұрамасында үш ойын ғана өткізді.

## Жетістіктер

### Командалық
«**Ордабасы**»

* Қазақстан кубогы (**1**): 2011

«**Шахтёр**»

* Қазақстан чемпионы (**1**): 2012

## Сілтемелер
* Профиль  
* Профиль 
* Профиль 

Санат:3 тамызда туғандар
Санат:Айжарық ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Қыран ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшылары
УЕФА Суперкубогы 2013

**УЕФА Суперкубогы 2013** — УЕФА Суперкубогының 38-ші маусымы, Чемпиондар Лигасының жеңімпазы "Бавария" мен УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Челси" өзара кездесіп, негізгі және қосымша уақыттар тең аяқталды (1:1, 2:2). Пенальтилер сериясында "Бавария" жеңіске жетті.
## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Матч туралы есептеме

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Бавария Мюнхен ФК ойындары
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:2013 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 2012

**УЕФА Суперкубогы 2012** — УЕФА Суперкубогының 37-ші маусымы. УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы "Челси" мен УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Атлетико" өзара кездесіп, мадридтіктер 4:1 есебімен жеңіске жетті. Матч 2012 жылы 31 тамыз күні Монакодағы "Луи ІІ" стадионында өтті.
## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Протокол 

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Челси ФК ойындары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойындары
Санат:2012 жылғы футбол
УЕФА Суперкубогы 2011

**УЕФА Суперкубогы 2011** — УЕФА Суперкубогының 36-шы жарысы. УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы "Барселона" мен УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Порту" өзара кездесіп, испандық клуб 2:0 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Протокол 

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Порту ФК ойындары
Санат:2011 жылғы футбол
Шығыс

**Шығыс** — Жер планетасының өз бетімен айналу бағыты және көкжиектің негізгі төрт тұсының бірі. 

## Мағынасы
Шығыстағы бағдар солтүстік пен оңтүстік бағытта, яғни Жердің географиялық бағандарына, батысқа қарай қарама-қарсы бағыттарға перпендикуляр. Шығыс бағыты геодезиялық азимутта + 90 °,ал астрономиялық -90 ° тең.

Күн мен түн теңескен күндері таң кезінде күн тура шығыстан шығады.
Бастапқыда, ең алдымен, бұл сөз «күншығыс» дегенді білдірген, уақыт өте келе мағынасы көбейе түсті.

## Белгіленуі
Шығыстың ресейлік белгісі B,қазақша белгісі Ш, халықаралық белгісі - Е (East сөзінен).Тұсбағар құралында Е әріпімен белгіленеді.
Қазіргі карталарда шығыс әдетте оң жақта болады.

Санат:Бағдарлау
Санат:Географиялық терминдер
Роджер Гилберт Баннистер

**Роджер Гилберт Баннистер** (; 23 наурыз 1929, Харроу, Англия, Британдық империя – 4 наурыз 2018) — британдық жеңіл атлет және дәрігер-невролог, 1500 метр қашықтықта 1954 жылғы Еуропа чемпионы, Британ империясы орденінің командирі.

## Өмірбаяны
Спортта Баннистер орта қашықтыққа жүгіруге маманданған. 1950 жылы Брюссельде жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионатына қатысып, 800 метр қашықтықта қола медаль жеңіп алды. Хельсинкидегі Олимпиада ойындарында (1952) ол 1500 метрге жүгіруде 4-ші орынды иеленді. Осыдан кейін спортшы өз алдына 4 минут ішінде 1 миля (яғни 1609 метр) жылдам жүгіруді мақсат етіп қойды. 1954 жылы 6 мамырда Оксфорд университетінің студенті бола отырып, ол Иффли-роуд (Оксфорд) университеттік спорт алаңында осы қашықтықты 3.59, 4 минутта жүгіріп өтті.
1954 жылдың 7 тамызы Ванкувердегі Достастық ойындарында милю — Роджер Баннистерге (Англия) және Джон Лэндиге (Австралия) екі ең үздік жүгіруші кездесті. Бұл жүгіру спорт тарихында миляға ең танымал жүгіру болып саналады. Баннистер барлық қашықтықты екінші нөмірмен жүгірді, бірақ соңғы айналымда 3.58, 8 нәтижесімен жеңіске жетті. Жүгіру "жүз жылдықтың Миля" (ағылш . Miracle Mile). Джон Ланди бар Баннистердің драмалық қарсыластығы Ванкувер мүсінде Лэнди сол иық арқылы қарап, ал Баннистер оңнан өтеді.

Сол 1954 жылы Баннистер Берндегі Еуропа чемпионатында 1500 метрге жүгіруде Еуропа чемпионы болып, одан кейін үлкен спорттан кетеді.

Спорттық мансабын аяқтағаннан кейін Баннистер белгілі невротерапевт дәрігер ретінде аты береді, сонымен қатар түрлі спорттық ұйымдармен ынтымақтасуды жалғастырады. 1971-1974 жылдары ол "Ұлыбритания спорт кеңесінің" төрағасы болды (ағылш. "Спорт және дене тәрбиесі жөніндегі Халықаралық кеңестің" президенті (ағылш. International Council of Sport and Physical Education). 1975 жылы Баннистер рыцариде II Елизавета патшайым жасады. Сондай-ақ Лондондағы жүйке аурулары бойынша ұлттық клиниканың директоры және неврология саласындағы ғылыми мерзімді баспагері болды.

2017 жылы Құрмет кавалерлері орденімен марапатталды.

## Дереккөздер
Серж Бланко

Серж Бланко(фр. Serge Blanco, туған. 31 тамыз 1958) - бұрынғы француз регбисі., "Пеле регби" ретінде белгілі, ойыншының мансабын аяқтағаннан кейін-бизнесмен және спорттық функционер. Серж Бланко Франция құрамасының ең үздік ойыншыларының бірі болып саналады. Ол регбиден Франция құрамасы үшін 93 матч ойнады. Бұл көрсеткіш бойынша ол Францияда алтыншы орында. Ол 12 рет шеткі позицияға шығып, 81 рет қорғаушы позициясына шықты, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. 17 рет ол алаңға капитанның таңбасымен шықты. Бланко ұлттық құраманың матчтарында 38 рет өнер көрсетті, бұл әлемдегі алтыншы және Франциядағы бірінші нәтиже болып табылады.

Бүгін Серж Бланко Биарриц Олимпик клубының президенті, бұрын регби ұлттық лигасының президенті болған.
## Дереккөздер
Әлемдік және ұлттық спорт ойындары
Бьорн Руне Борг

**Бьорн Руне Борг** (; 6 маусым, 1956, Стокгольм, Швеция) — шведтік кәсіби теннисші, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы.

## Жетістіктері
1973 жылдан бері кәсіби маман. 77 турнирлерді (оның ішінде 61 турнир ATP) жеке және жұптық разрядтарда 4 турнирді жеңіп алды.

Әлемнің алғашқы ракеткасы 1977 жылдың 23 тамызынан бастап, бұл титулды 109 апта бойы сақтады.
«Үлкен дулыға» турнирлеріндегі үздік нәтижелер:

Франция ашық чемпионатының алты дүркін чемпионы(1974, 1975, 1978, 1979, 1980, 1981) жеке разрядта.
Уимблдонның бес дүркін чемпионы(1976, 1977, 1978, 1979, 1980) жеке разрядта.
АҚШ ашық чемпионатының финалисті (1976, 1978, 1980, 1981).
1979 және 1980 жылдары Мастерс Кубогының жеңімпазы.

1975 жылы Швеция құрамасы сапында Дэвис Кубогының иегері.

Он сегіз жасқа дейін ол Италияның ең жас чемпионы, екі аптадан кейін Франция чемпионатының ең жас жеңімпазы болды (рекорд 1982 жылы 17 жас және 9 айда, ал кейіннен Майкл Чанг (17 жас және 3 ай), 1989 жылы ұтып, Матс Виландер жақсартты).

1983 жылы мансабын аяқтағаны туралы жариялады, алайда 90-шы жылдардың басында кәсіби тенниске оралуға тырыстық. Келесі үш жыл ішінде ол бірде-бір матчта жеңіске жете алмады және 1993 жылғы Кремль Кубогының бірінші айналымында жеңілістен кейін (ол жеңіске өте жақын болды: 4-6, 6-3, 7-6 (9-7)) Александр Волковтан ол үлкен спорттан кетті.

Санат:Швеция теннисшілері‎
Санат:Әлемнің бірінші ракеткалары (ерлер)
Корнелия Груммт-Эндер

**Корнелия Груммт-Эндер** (нем. Kornelia Grummt-Ender; жынысы.  25 қазан 1958 ж. Плауэн, Карл-Маркс-Штадт) - Шығыс германдық жүзуші, жүзудің түрлі тәртіптерінде өнер көрсеткен, төрт дүркін Олимпиада чемпионы және 8 дүркін әлем чемпионы, бірнеше дүркін әлем және Олимпиада ойындарының рекордсмені.

2 Олимпиада ойындарында (1972 және 1976) өнер көрсетті, және де 1972 жылғы ойындар кезінде ол 14 жасқа толмады. 1972 жылы Мюнхенде үш пән бойынша 3 күміс, ал 1976 жылы Монреалда 5 пән бойынша 4 алтын және 1 күміс жеңіп алды. Осылайша, Олимпиада ойындарында мансабы үшін 8 пәнге қатысып, 4 алтын мен 4 күмісті жеңіп алды.

Шығыс германдық жүзуші 4 дүркін Олимпиада чемпионы Роланд Маттеске үйленді. Маттеспен ажырасқаннан кейін ондық пен бобслеист Штеффен Груммтке үйленді.
## Дереккөздер
Әлемдік және ұлттық спорт ойындары
Дональд Джордж Брэдмен

**Дональд Джордж Брэдмен** (ағылш. Donald Bradman) (27 тамыз 1908, Кутамундра (ағылш.)орыс. — 25 ақпан 2001, Кенсингтон паркі (ағылш.)орыс.) — австралиялық крикетші. Өзінің рыцарьлық қызметі үшін көптеген рекордтардың иесі. 

Брэдменнің ойыны көрермендерді өз командаларының матчтарына қызықтырды. Ол команда бойынша кейбір жолдастарымен, басшылармен және журналистермен тығыз қарым-қатынаста болды. Екінші дүниежүзілік соғыспен байланысты мәжбүрлі үзілістен кейін, австралиялық команда капитаны Дональд Джордж Брэдмен болған, "Жеңілмес"деп белгілі болды.

Ойыншының мансабын аяқтағаннан кейін, Брэдмен админ, селекционер және жазушы болып жұмыс істеді. 2001 жылы Австралияның премьер-министрі Джон Говард оны "ең үлкен австралиялық" деп атады. Брэдмен бейнесі пошта маркалары мен монеталарда пайда болды. Брэдмен өмір сүргенде оның өміріне арналған мұражай ашылды. Брэдменнің туғанына жүз жыл толуына орай Корольдік австралиялық монета сарайы оның бейнесін 5 долларлық алтын монетаға ескерткіш ретінде шығарды[4].

## Дереккөздер
Әлемдік және ұлттық спорт ойындары
Лори Макнил

Лори Макнил[2] (ағылш. Lori McNeil; туған. 18 желтоқсан 1963, Сан-Диего, АҚШ) - американдық теннисші және теннис жаттықтырушысы, бұрынғы 9-шы әлем ракеткасы жеке және 4-ші жұптық разрядта; миксте Үлкен шлем турнирінің бір жеңімпазы (Roland Garros-1988), Үлкен Шлем турнирлерінің төрт дүркін финалисті (бір рет — әйелдер жұбы, үш рет — миксте); WTA Кубогының 42 турнирінің жеңімпазы (9 — жеке разрядта); Федерацияда және Уайтмен Кубогында АҚШ құрамасының мүшесі.
## Дереккөздер
Әлемдік және ұлттық спорт ойындары
Қыран (футбол клубы)

**«Қыран»** — Шымкенттегі футбол клубы. 2011 жылы құрылған. Алғашқы маусымда "Тарлан" деген атпен ойнады. 2020-21 жылдары базасы Түркістанға ауысып, өз алаңындағы ойындарын "Түркістан Арена" стадионында өткізді. 
2024 жылы бірінші лигада бір де бір ойын өткізбеді.

## Статистикасы

## Атақты футболшылары

* Еркебұлан Сейдахмет
*Мұрат Сүймағамбетов
* Абылайхан Махамбетов

## Сілтемелер
Клуб туралы ФФК сайтында 

Санат:Қыран ФК
Санат:2011 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Шымкент спорт клубтары
Махаббат тәлкегі

**«Махаббат тәлкегі»** — толық метражды көркем фильм. 2010 ж. Қазақфильм мен Интерфест киностудиялары шығарған.

## Сюжет
Фильм Әсел атты аса келбетті бойжеткен жайында. Ауқатты күйеу жігіттің арқасында Әселді қоғамның бетке ұстар қаймақтары әрдайым өз қатарларына қосып, өздерімен тең көреді. Алайда ол бұл ортада өз жетістіктерінің арқасында сыйлы болғысы келеді. Оған бұл жолда оның құрбысы Женя қол ұшын созбақ болып, ол үшін бір ғана шарт қояды. Әсел дәмханаға алғаш кіріп келген жігітті өзіне ғашық етуі тиіс болады. Ол адам  - өмірі жолы болмайтын оқымысты Иван болып шығады. Анасынан басқа ешкімді елемейтін оқымысты жігітті өзіне ғашық етемін деп оқталған бойжеткен, оған өзі қалай ғашық болып қалғанын білмей қалады. Ақырында алғашқы шынайы махаббаты үшін үйлену тойының үстінде дәулетті күйеу жігітін тастап кетеді.

## Рөлдерде
*Иван — Алексей Чадов
*Әсел — Әсел Сағатова
*Әлік — Ерік Жолжақсынов
*Иванның анасы — Ирина Розанова
*Женя — Ольга Орлова
*Маша — Наталья Рудова
*Анжела — Марина Черняева
*генерал — Гоша Куценко
*Бибігүл — Қарлығаш Мұхамеджанова
*Андрей — Виталий Герасимов

## Дереккөздер

Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:2010 жылғы фильмдер
Санат:2010 жылғы Қазақстан кинокомедиялары
Георгий Меребашвили

**Георгий Меребашвили** (15 тамыз 1986, Тбилиси, Грузин КСР) — грузин футболшысы, жартылай қорғаушы. 2008 жылдан бері Грузия Ұлттық футбол құрамасында ойнайды. Тбилисидің "Динамо" клубының түлегі. Одан бөлек "Войводина" (Сербия), ОФИ (Грекия), "Верия" (Грекия), "Левадиакос" (Грекия) клубарында доп тепкен. 2016 жылдан бері Польшаның "Висла" клубында ойнайды.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Динамо» Тбилиси**

* Грузия чемпионы: 2007/08, 2012/13, 2013/14
* Грузия кубогы: 2009, 2013, 2014
* Грузия Суперкубогы: 2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статистикасы 

Санат:15 тамызда туғандар
Санат:Тбилисиде туғандар
Санат:Грузия футболшылары
Санат:Динамо Тбилиси ФК ойыншылары
Санат:Войводина ФК ойыншылары
Санат:ОФИ ФК ойыншылары
Санат:Верия ФК ойыншылары
Санат:Левадиакос ФК ойыншылары
Санат:Висла Плоцк ФК ойыншылары
Санат:Грузия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Оралхан Ерғалиұлы Өміртаев

**Оралхан Өміртаев** (16 шілде 1998, Қарағанды, Қазақстан) — қазақ футболшысы, "Ақтөбе" клубы мен Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.
## Карьерасы

### Клубтық
Қаранғандылық "Шахтер" футбол клубының түлегі. Кәсіби карьерасын 2015 жылы осы клубта бастады. 2015, 2016 жылғы маусымда Қазақстан чемпионатында не-бары 12 рет қана алаңға шықты. 2017 жылдан бастап қана тұрақты алаңға шықты, бірақ нәтижесі онша көңіл көншітпеді, 70 ойында жеті гол ғана соқты.

2020 жылы 1 қаңтарда "Тобылға" ауысты.
### Ұлттық құрамада
Қазақстанның түрлі жастар құрамасында ойнады. 

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2018 жылы 19 қараша УЕФА Ұлттар Лигасында сырт алаңда Грузияға қарсы ойында алаңға шығып, соңғы минуттарда бір гол соқты. Бұл ойында Қазақстан құрамасы 1:2 есебімен ұтылып қалды.

## Жетістіктері

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2020
* Қазақстан суперкубогы: 2021

## Сілтемелер
*Оралхан жарап тұр

Санат:16 шілдеде туғандар
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:БАТЭ ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Райан Бабель

**Райан Гюно Бабел** (; 19 желтоқсан 1986 жыл, Амстердам) — нидерландылық футболшы, Түркияның "Галатасарай" клубы мен Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Ұлттық құрамада
Ұлттық құрама сапында 2005 жылдан бері ойнап келеді. Тұңғыш рет 26 наурыз күні Румынияға қарсы ӘЧ-2006 іріктеу ойынында алаңға шықты. Осы кездесуде-ақ құрамасапындағы алғашқы голын соқты.

Бір жылдан соң әлем чемпионатына қатысты, бірақ тек бір кездесуде ғана, топтық турнирдің соңғы матчында Аргентинамен ойында (0:0) алаңға шықты. 2010 жылғы әлем чемпионатына да барды, бірақ алаңға шықпады.

2011-17 жылдар аралығында ұлттық құрамада бір кездесуде де ойнамады. 2017 жылы "Бешикташтағы" керемет ойыны арқасында құрамаға қайта шақыртылып, қазан айында Беларусь құрамасына қарсы ойында алаңға шықты.

## Қатысқан турнирлері

* Әлем чемпионаттары: 2006, 2010
* Жазғы Олимпиада ойындары: 2008

## Жетістіктері

### Командалық

; «Аякс»

* Нидерланд чемпионы (2): 2003/04, 2012/13
* Нидерланд кубогы (2): 2006, 2007
* Нидерланд суперкубогы (2): 2005, 2006

; «Бешикташ»

* Түркия чемпионы: 2016/17

; Нидерланд құрамасы

* 21 жастағы Еуропа чемпионатының жеңімпазы: 2007

### Жеке

* «Аякстың» үздік жас ойыншысы (2007)
* «Ливерпульдің» үздік жас ойыншысы (2008)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:19 желтоқсанда туғандар
Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары
Санат:Касымпаша ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары
Санат:Бешикташ ФК ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Екібастұз (футбол клубы, 1979)

*2003 жылы құрылған тағы бір "[[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|Екібастұз]]" клубымен шатастырмаңыздар*
**Екібастұз** — 1979 жылы құрылған футбол клубы. КСРО және Қазақстан чемпионатында ойнаған. 2008 жылы жабылды. КСРО чемпионатындағы ең жоғары жетістігі: 1991/92 жылғы КСРО кубогының 1/32 финалы.

## Атаулары

* 1979: «Угольщик»
* 1980—1992: «Екібастұз»
* 1993—2000: «Батыр»
* 2001: «Екібастұз — Наша кампания»
* 2002: «Екібастұз»

## Қазақстан чемпионатындағы статистикасы

## Бапкерлері

* Владимир Фомичёв (1992—1995)
* Владимир Гулямхайдаров (1996)
* Генадий Макаренко (1997)
* Владимир Линчевский (1998)
* Евгений Чевелев (1999—2000)
* Николай Курганский (2001)
* Николай Самойленко (2002)
* Владимир Фомичёв (2003 қыркүйекке дейін)
* Владимир Чеботарёв (2003 қыркүйектен бастап)
* Сергей Тимофеев (2004)
* Виталий Спарышев (2005—2007)

## Жетістіктері

* Қазақстанның күміс жүлдегері: 1993, 1998
* 1 лига жеңімпазы: 2002

## Сілтемелер
* Клуб жайлы мақала

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:1979 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Екібастұз-1979 ФК
Санат:2008 жылы жабылған футбол клубтары
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2019

**[[УЕФА Ұлттар Лигасы 2018/19, Д лигасы|2018 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасындағы]]** сәтсіз ойындардан соң 2019 жылы қаңтар айында құраманың бапкері Станимир Стоилов қызметінен босады. Оның орнына чехиялық Михал Билек тағайындалды.

## Шолу
Билектің басқаруымен тұңғыш ойын 21 ақпан күні Антальяда Молдова құрамасына қарсы өтіп, Қазақстан 1:0 есебімен жеңіске жетті. Бірақ бұл ойын ФИФА-ның ұлттық құрамалар үшін бөлінген датасында ойналмағандықтан, ФИФА қаттамаларына тіркелген жоқ. Бұл ойында Билек бірнеше футболшыны дебьютант ретінде алаңға шығарды: Игорь Шацкий, Темірлан Ерланов, Рауан Орынбасар, Бекзат Шадманов, Рафкат Аслан, Еркін Тапалов, Геворг Наджарян, Сағадат Тұрсынбай.

2019 жылы Қазақстан құрамасы ЕУРО-2020 іріктеу турниріне қатысты. Турнирді Шотландия құрамасын Астанада 3:0 есебімен ойсырата ұтып керемет бастады. Бұл ойында Юрий Перцух пен Ян Вороговский құрамадағы дебют голдарын соқты.

Бірақ бұл қуаныш үш күнге ғана созылды, 24 наурыз күні Астанада Ресейден 0:4 есебімен ұтылып қалды.

Бұдан кейін қазақстандықтардың тек Сан-Мариноға ғана тісі батты. Нәтижеде алты құраманың ішінде бесінші орынға табан тіреді. Дегенмен Еуропа чемпионаттары іріктеулеріндегі бір кездегі рекордын қайталап, 10 ұпай жинады. Айта кетейік, құрама ЕУРО-2008 іріктеуінде де 10 ұпай жинаған болатын (қараңыз, ''Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2006/07'').

## Матчтар тізімі
* Қазақстан - Молдова - 1:0
* 192. Қазақстан - Шотландия - 3:0
* 193. Қазақстан - Ресей - 0:4
*194. Бельгия - Қазақстан - 3:0
*195. Қазақстан - Сан-Марино - 4:0
*196. Кипр - Қазақстан - 1:1
*197. Ресей - Қазақстан - 1:0
*198. Қазақстан - Кипр - 1:2
*199. Қазақстан - Бельгия - 0:2
*200. Сан-Марино - Қазақстан - 1:3
*201. Шотландия - Қазақстан - 3:1

## Матчтар
### Жолдастық кездесулер

### Еуро-2020 іріктеуі

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Алаңға шыққан футболшылар
{| 
** - дебютанттар*

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қазақстан — Шотландия футбол матчы (2019)

Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
Санат:2019 жылғы футбол
Леон Горецка

**Леон Горецка** (; 6 ақпан 1995, Бохум) — неміс футболшысы, "Бавария" футбол клубы мен Германия Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Карьерасы
"Бохум" клубының түлегі. Карьерасын 2012 жылы осы клубта бастап, 2013 жылы "Шалькеге" ауысты. "Шальке" сапында бес жыл ойнады да, 2018 жылы "Бавариямен" төрт жылдық келісім шарт жасасты. "Бавария" сапында Германия чемпионатындағы алғашқы титулына қол жеткізді: 2018 жылғы Германия суперкубогының иегері атанды.

2014 жылдан бері Германияның негізгі құрамасында ойнап келеді. 2017 жылы Конфедерациялар кубогының жеңімпазы атанды. Сондай-ақ осы турнирде "күміс бутсы" иегері атанды. 

2016 жылы Германия Олимпиадалық құрамасы сапында жазғыОлимпиадалық ойындарға қатысып, күміс жүлдеге қол жеткізді.

Жарақатының кесірінен 2018 жылғы әлем чемпионатына қатыса алмады. 

## Жетістіктері

### Халықаралық
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2017
* Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2016

### Клубтық
* Германия суперкубогы: 2018
* Германия чемпионы: 2018/19, 2019/20
* УЕФА Чемпиондар лигасы: 2019/20
* Германия кубогы: 2018/19, 2019/20

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* «Шальке 04» сайтында
* Профилі
* Киккер сайтында

Санат:6 ақпанда туғандар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Бохум ФК ойыншылары
Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Торпедо (футбол клубы, Кутаиси)

«**Торпедо**» () — грузиялық футбол клубы, Кутаиси қаласынан. Клуб 1946 жылы құрылған. 1990 жылға дейін КСРО чемпионатында өнер көрсетті. Грузияның төрт дүркін чемпионы. Өз алаңындағы ойындарын Гиви Киладзе атындағы стадионда өткізеді.

## Атаулары

* 1946—1949 — «Динамо»
* 1949—1960 — «Локомотив»
* 1960—1990 — «Торпедо»
* 1990—1992 — «Кутаиси»
* 1992—2008 — «Торпедо»
* 2008—2010 — «Торпедо-2008»
* 2010 — «Торпедо»

## Жетістіктері

* **Умаглеси лига (Грузия чемпионаты)**
** **Чемпион (4):** 1999/00, 2000/01, 2001/02, 2017
** **2-орын (3):** 1998/99, 2002/03, 2004/05
** **3-орын (5):** 1991, 1993/94, 2011/12, 2012/13, 2018

* **1 лига**
** **Чемпион** (1): 2009/10

* **Давид Кипиани кубогы**
** **Жеңімпаз** (4): 1998/99, 2000/01, 2016 (*күз*), 2018
** **Финалист** (5): 1999/00, 2001/02, 2003/04, 2010/11, 2017

* **Грузия суперкубогы**
** **Жеңімпаз** (1): 2018
** **Финалист** (2): 1999, 2017

* **КСРО 1 лигасы**
** **Чемпион** (2): 1960, 1961
** **2-орын** (3): 1949, 1981, 1984
** **3-орын** (1): 1975

* **2 лига**
** **Чемпион** (1): 1988

## Атақты ойыншылары
* Саркис Овивян
* Вячеслав Амбарцумян
* Отар Габелия
* Реваз Дзодзуашвили
* Анзор Кавазашвили
* Михаил Квернадзе
* Гела Кеташвили
* Отар Коргалидзе
* Тамаз Костава
* Сергей Кутивадзе
* Александр Ленев
* Манучар Мачаидзе
* Гиви Нодиа
* Владимир Петров
* Заур Сванадзе
* Тенгиз Сулаквелидзе
* Георгий Тавадзе
* Джемал Херхадзе
* Нодар Хизанишвили
* Муртаз Хурцилава
* Гурам Цховребов
* Рамаз Шенгелия
* Валерий Абрамидзе
* Малхаз Асатиани
* Михаил Ашветия
* Юрий Габискирия
* Васил Гигиадзе
* Георгий Дараселия
* Зураб Ионанидзе
* Георгий Мегреладзе
* Кахабер Чхетиани
* Реваз Барабадзе
* Давид Гамезардашвили
* Мамука Гонгадзе
* Георгий Красовский
* Александр Амисулашвили
* Нукри Ревишвили
* Резо Джикия

## Сілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Грузия футбол клубтары
Санат:1946 жылы құрылған футбол клубтары
Торпедо (футбол клубы, Мәскеу)

**«Торпедо»** — ресейлік кәсіпқой футбол клубы, 1924 жылы құрылған. Қазір Ресейдің екінші лигасында ойнайды. КСРО чемпионатының үш дүркін чемпионы.

## Тарихы
КСРО дәуірінде үш рет ел чемпионы атанды. Жеті рет КСРО кубогында топ жарды. 

2006 жылы тұңғыш рет Ресей жоғары дивизионынан төменге түсіп кетті. Мықты футболшыларының көбі басқа клубтарға кетті де, команда біраз қиындықты бастан кешіп, тарап кетудің аз-ақ алдында қалды. Содан бері төменгі лигаларда ойнап келеді. 

## Жетістіктері

### Ұлттық
**КСРО / Ресей чемпионаты**

* **Чемпион (3):** 1960, 1965, 1976 (күз)
* **2-орын (3):** 1957, 1961, 1964
* **3-орын (7):** 1945, 1953, 1968, 1977, 1988, 1991 / 2000

**КСРО / Ресей кубогы**

* **Жеңімпаз (7):** 1949, 1952, 1960, 1968, 1972, 1986 / 1993
* **Финалист (9):** 1947, 1958, 1961, 1966, 1977, 1982, 1987/88, 1988/89, 1990/91

**ВЦСПС кубогы**

* **Жеңімпаз (2):** 1932, 1944
* **Финалист (1):** 1945

**РСФСР суперкубогы**

* **Финалист (1):** 1987

**КСРО 1 лигасы**

* **2-орын (1):** 1936 (көктем)
* **3-орын (1):** 2013/14

**Ресей 2-лигасы**

* **Чемпион (1):** 2010
* **3-орын (1):** 2016/2017

**Ресей 3-лигасы**

* **Чемпион (1):** 2009 ("Мәскеу аймағы")

### Халықаралық
**Интертото**

* **1/2 финал (1):** 1997

### Аймақтық
**Мәскеу чемпионаты**

* **Чемпион (1):** 1944
* **2-орын (5):** 1931, 1933 ,1934 (күз), 1935 (күз), 1941 (күз)
* **3-орын (2):** 1930, 1934 (көктем).

**Мәскеу кубогы**

* **жеңімпаз (2):** 1943, 1944 

## Сілтемелер
Ресми сайты 
Санат:Ресей футбол клубтары
Санат:1924 жылы құрылған футбол клубтары
Юрий Вячеславович Найдовский

**Юрий Вячеславович Найдовский** (10 сәуір 1963, Шевченко) — КСРО және Қазақстан футболшысы, шабуылшы. 1992 жылы Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында екі ойын өткізді.

## Карьерасы
Алматы футболының түлегі. 1980 жылы карьерасын КСРО чемпионатының екінші лигасындағы сегізінші аймақта ойнайтын Алматының СКИФ клубында бастады. 1983 жылы "Қайрат" құрамына қабылданды. 

1989 жылы "Қайрат" командасының маусымдағы үздік мергені атанды. КСРО чемпионатының бірінші лигасында 12 гол соқты. 1990 жылы бір маусым Запорожьенің "Металлургінде" ойнап, келесі жылы "Қайратқа" қайта оралды. 1992 жылы "Қайрат" сапында Қазақстан чемпионы және Қазақстан кубогы иегері атанды.

1992 жылы 1 маусымда Қазақстан құрамасы өз тарихындағы тұңғыш ойынын Алматыда Түркіменияға қарсы өткізді. Найдовский 61-минутта алаңға тыңнан қосылды. Келесі  кездесуін сол жылы 16 шілдеде Өзбекстанға қарсы ойында өткізді. Бұдан соң Найдовский құрамаға шақырылған жоқ. 

Карьерасының соңғы жылдарында "Торпедо" (Вольжский) клубында өткізді. 1996 жылы "Қайрат" сапына қайта келіп, сол жылы футбол ойнауды доғарды. 

## Жетістіктері

* Қазақстан чемпионы: 1992
* Қазақстан кубогы: 1992

## Ойнаған клубтары


## Сілтемелер
*Профилі (footballfacts.ru)

Санат:10 сәуірде туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Сергей Викторович Чекмезов

**Сергей Викторович Чекмезов** (10 қазан 1963) — КСРО және қазақстандық, ресейлік футболшы, қақпашы. Қазақстан футболының түлегі. 80-жылдардың соңында "Қайрат" командасында ойнаған. Кейін көптеген ресейлік клубтарда өнер көрсетті. Карьерасын аяқтаған соң біраз уақыт бапкерлікпен айналысты. 

## Карьерасы
1981 жылы "СКИФ-Алматы" клубына қабылданды. 1986 жылға дейін КСРО екінші лигасында ойнады. 1987 жылдың басында осы лигадағы фаворит клубтардың бірі "Шахтерге" ауысты. 29 сәуір күні "Торпедо" (Көкшетау) клубына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Маусым біткенше 25 кездесуде клуб қақпасын қорғады.  
  
1988 жылы "Қайрат" клубына ауысты, 4 маусымда КСРО кубогында тұңғыш рет "Қайрат" сапында алаңға шықты. Ал КСРО жоғары лигасындағы тұңғыш ойынын 12 шілдеде "Динамо" (Тбилисиге) қарсы өткізді , бұл ойында "Қайрат" 2:0 есебімен жеңіске жетті. Маусым соңында "Қайрат" бірінші лигаға түсіп қалды, есесіне КСРО федерациялар кубогында топ жарды. Чексезов Федерациялар кубогында үш кездесуде клуб қақпасын қорғады.  

1989 жылғы маусымда "Қайрат" қақпасын Сергей Бураков екеуі алма-кезек қорғады. Маусым қорытындысында клуб жоғары лигаға жолдама ала алмады да, Чекмезов Мәскеудің "Торпедосына" ауысты. "Қайрат" сапындағы соңғы кездесуін 1989 жылы 14 қазанда Ташкентте "Пахтакорға" қарсы өткізді (3:2). 

"Торпедода" Чекмезовтың жолы болмады, КСРО чемпионатында  бір рет те алаңға шықпады. 1991 жылы екінші лигадағы "Жемчужинаға" қосылды.  

2001 жылы карьерасын аяқтағанша ресейлік ортанқол командаларда ойнады.  

2007 жылы карьерасын  қайта жаңғыртып, "Востокпен" келісім шарт жасасты, бірақ алаңға шықпады. Оған дейін "Қайрат", "Тараз" клубтарында қ.б. қызметін атқарды.  

## Жетістіктері

* КСРО футбол федерациялары кубогы: 1988
* КСРО бірінші лигасының қола жүлдегері: 1989

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі (footballfacts.ru)

Санат:10 қазанда туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
Олимпия (футбол клубы, Алматы)

**Олимпия** — Алматыдағы КСРО дәуірінде КСРО чемпионатының төменгі лигаларында ойнаған футбол клубы. Біраз жылдар бойы СКИФ деген атаумен сынға түсті.

## Тарихы
Клубтың негізі 1958 жылы қаланып, үш маусымда Қазақ КСР чемпионатында ойнады. Содан 1980 жылдары ғана қайта жаңғыртылып, СКИФ деген атаумен КСРО чемпионатының екінші лигасында өнер көрсетті. Сондай-ақ Қазақ КСР кубогында да бақ сынады. Үнемі турнир кестесінің соңғы жағында жүрді де, 1989 жылы атауы РШВСМ боп ауысты. 1990 жылы "Олимпия" деп тағы өзгертілді. 

1992, 1993 жылдары РШВСМ деген атаумен Қазақстан әуесқойлар лигасында ойнап, 1993 жылдан соң қайта бас қосқан жоқ. 

## Атақты ойыншылары

*Игорь Авдеев
*Олег Воскобойников
*Юрий Найдовский
*Сергей Чекмезов
*Серік Жейлітбаев
*Андрей Курдюмов

## Сілтемелер
*Клуб жайлы footballfacts.ru сайтында

Санат:1958 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:1993 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алматы футбол клубтары
Санат:СКИФ Алматы ФК
Тимо Вернер

**Тимо Вернер** (; 6 наурыз 1996, Штутгарт, Германия) — неміс футболшысы, "РБ Лейпциг" клубы мен Германия Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Карьерасы
2013 жылы "Штутгарт" сапында кәсіби карьерасын бастады. Сол жылы Еурокубоктарға қатысып, еурокубок ойындарында алаңға шыққан тарихтағы ең жас ойыншы атанды. Артынша гол соғып, "Штутгарт" тарихындағы еурокубоктерде гол соққан ең жас ойыншы боп тіркелді. 
"Штутгарт" сапында 100-ден аса ойын өткізіп, 2016 жылы "РБ Лейпциг" сапына өтті. Сондай-ақ Тимо Вернер неміс лигасында 100-ден аса ойын өткізген ең жас ойыншы. 

Германияның бірнеше жастағы құрамасында ойнап, 2017 жылы негізгі құрамаға шақыртылды. 2017 жылы Ресейдегі Конфедерациялар кубогына қатысып, турнир қорытындысында "Алтын бутсыны" жеңіп алды. Вернер бір жылдан соң әлем чемпионатына қатысты, бірақ құрама топтан шыға алмады. 

Тимо Вернер анасының тегіне жазылған, әкесі  — Гюнтер Шу да кәсіпқой футболшы болған.

## Жетістіктері

### Командалық

; «РБ Лейпциг»

* Германия чемпионатының күміс жүлдегері: 2016/17

; Германия

* 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2012
* Конфедерациялар кубогы: 2017

### Жеке

* Германия жастар командасының үздік мергені (Оңт./Оңт.Шығыс дивизионы): 2013
* Фриц Вальтер медалінің иегері (17 жасқа дейінгі ойыншылар арасында): 2013
* Фрица Вальтер күміс медалінің иегері (19 жасқа дейінгі ойыншылар арасында): 2015
* Конфедерациялар кубогындағы "Алтын бутсы": 2017
* Еуропа Лигасындағы "жыл командасы": 2017/18

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:6 наурызда туғандарСанат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары

Санат:Челси ФК ойыншылары
Квинси Промес

**Квинси Антон Промес** (; 4 қаңтар 1992 жыл, ) — нидерландылық футболшы, "Спартак" футбол клубы мен Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Карьерасы
"Твенте" футбол клубының түлегі. Кәсіпқой карьерасын осы клубта бастап, 2014 жылы Мәскеудің "Спартагына" ауысты.  "Спартакта" төрт маусым доп тепті де,  2017 жылы Ресей чемпионы атанды. Осы маусымда Ресей чемпионатындағы таңдаулы 33 футболшының тізіміне қосылды. 

2017 жылы күзде Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш голын Беларусь құрамасына қарсы ойында соқты. 

2018 жылы жазғы ауысымдардың соңғы тәулігінде (31 тамыз) "Севильяға" өтті. Арада екі күн өткен соң жаңа клубындағы тұңғыш ойынына қатысты ("Бетис" клубына қарсы).  

2018 жылы 19 қарашада Ұлттар Лигасының топтық кезеңінің соңғы турында Германиямен ойында есепті теңестіріп (2:2), құраманы плей-офф кезеңіне алып шықты.  

## Жетістіктері

### Командалық
**«Спартак» (М)**

* Ресей чемпионы — 2016/17
* Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 2017/18
* Ресей суперкубогы — 2017
**"Аякс"**
*Нидерланд суперкубогы: 2019
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі

Санат:4 қаңтарда туғандар
Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Твенте ФК ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Южный

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Южный – Қарағанды облысы Абай ауданындағы кент.

**Ресей:**

* Южный – Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл.
Dorik

**Dorik** (Дархан есімнің қыскартып айтылған түрі) — Қазақстанда орналасқан Geekz Lab атты компаниясы жасаған шексіз жүріс жанрындағы мобильдік ойыны. iOS платформасында жасалған App Store арқылы тегін жүктеледі. Dorik тұңғыш рет 2017 ж. мамырда іске қосылды. Алғашында жаңартулар маусымдық мейрамдарға негізделді. Ойынды iPhone, iPad және iPod құралдар арқылы ойнауға болады.

## Ойын барысы
Ойынның мақсаты дисплейдің жоғары жақтан кездейсоқ құлап бара жатқан ақшаны жинау. Әр ұстап алынған ақша 1 ұпай беріледі. Ақша көбейген сайын ойын қиынға айналады. Үйткені ақша көбейген кезде олардың салмағы үлкейеді. Ойын кішкентай балалар да, ересектер де ойнауы мүмкін. Ойында жиналған ұпайлар Game Center тізімінде жазылады және достармен немесе басқа ойыншылармен бәсекелесуге мүмкіндік береді.

## Қалай ойналады
Дисплейдің жоғары жақтан кездейсоқ құлайтын ақшаны ұстап алу үшін, ойын барысында кейіпкерді солға немесе оңға жылжытып отыру керек. 
Кейіпкерді солға жылжыту үшін смартфонның сол жақ дисплейін басу керек немесе басып тұру керек.
Кейіпкерді оңға жылжыту үшін смартфонның оң жақ дисплейін басу керек немесе басып тұру керек.
Егер ақшаларды ұстай алмай қалсаңыз, ондай жағдайда ойын аяқталды. 

## Рейтингі
2017 жылғы тамыздағы App Store мәлімет бойынша Action санаты бойынша Top Charts тізіміне енген.
2017 жылғы шілде айында "Seipilova" логины бар ойыншы 31 ұпай жинап, жаңа рекорд орнатты.

## Сыртқы сілтемелер
* В ожидании долгих очередей 
* Ойынның YouTube-тағы трейлері
* Play “Dorik” Mobile Game 
* Dorik mobile game iOS

Санат:iOS ойындары
Санат:Платформерлер
Санат:Бір ғана пайдаланушы режимімен ойналатын компьютерлік ойындар
Андрей Петрович Курдюмов

**Андрей Петрович Курдюмов** (23 наурыз 1972 жыл) — КСРО және қазақтандық футболшы, жартылай қорғаушы. 1994-96 жылдары Қазақстан Ұлттық құрамасында, 1999 жылға дейін КСРО, Қазақстан Ресей клубтарында доп тепті. 

Қазақстан құрамасындағы алғашқы ойынын 1994 жылы 11 сәуірде Ташкентте Тәжікстанға қарсы өткізіп, 90 минут ойнады. Соңғы рет 1996 жылы 12 шілдеде Сирияға қарсы ойнады (0:0). 

Ауыр жарақатына байланысты 1999 жылы 27 жасында футболмен қоштасты.
## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі (footballfacts.ru)

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Черноморец Новороссийск ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары