open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иехиэль Яаков Вайнберг

**Иехиэль Яаков Вайнберг** (; 1884, Цехановец, Ресей империясы (қазіргі аумағы Польша) — 24 қаңтар 1966, Монтре, Швейцария) — раввин, философия докторы (Ph. D.), Берлиндік раввиндік семинардың соңғы басшы, атақты маман "посек". 

Вайнбергтің жеке өмірі және еңбектері тарихшылардың және раввиндердің қызығушылығын тудырды. Себебі: оның еңбек жолында шығыс еуропалық иешивпен қатал түрде оқыту, неміс университетіндегі доктор дәрежесі, Библя сабақтары және ортодоксальды заңнамалар болған. Нәтижесінде әртүрлі мектептердің өкілдері Вайнбергтің мұрасы үшін ойларында күрес жүргізуде. 

## Дереккөздер
Санат:Философия докторлары

Санат:1884 жылы туғандар
Санат:24 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1966 жылы қайтыс болғандар

Санат:Германия философтары
Корнелий Александрович Баздеров

**Корнелий Александрович Баздеров** (22 ақпан 1924, Пенза — 17 наурыз 2009, Мурманск) — кеңестік және ресейлік театр актері, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, РСФСР халық әртісі.

## Өмірбаяны
1924 жылы 22 ақпанда Пензада актер отбасысында дүниеге Корнелий Баздеров келеді. Театр қызметін бала кезінде Таганрог драма театрында бастаған. Содан соң отбасы Астраханьға көшіп, 1942 жылы театралды студияны Астрахан драма театрында аяқтаған.

1942 жылы майданға аттанды. Астраханьды қорғауға қатысқан және қоршалған болатын.. Қалмақияда соққы ортасына алынып, түрлі күйулер мен үсік түрлерін де алған. Госпитальдан кейін оқытуға алынып бітірген соң, 1943 жылы гвардиялық миномет(ауыр "Катюшаның" БМ-31-12) дәлдеушісі маңсабында соғысқан. Украина, Румыния, Польша, Германия, Чехословакияны босатқан. Соғысты Берлинде сержант гвардии атағымен аяқтаған.

Ферганском орыс театрында және Ижевск орыс театрында 1947 жылдан сөз сөйлеген.

"1949-2009 жылдары аралығында Мурман облыстық драма театрының әртісі болған, 200 - ден астам рөлді ойнаған.

Мурманскьта 86 жасында 2009 жылдың 17 наурызында дүниеден өткен.

### Отбасы
* Әйелі — театр қайраткері Валентина Соломоновна Варшава (1920-2008), еңбек сіңірген мәдениет қызметкері РСФСР (1970).

## Марапаттары
* РСФСР еңбек сіңірген әртісі (27.03.1967).
* РСФСР-дің халық әртісі (25.04.1980).
* II дәрежелі Отан соғысының ордені.
* Еңбек Қызыл Ту Ордені.
* Орден Почета (Ресей) (2000).
* "Ерлігі Үшін"медалі
* Медаль "За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг." және т. б. медальдар (барлығы 12 медаль). 
* Мурманск Қаласының құрметті азаматы (1986).
* Құрметті азаматы Мурманск облысы (2004).
* "Солтүстік" Ника облыстық СТД номинациялары бойынша "ең үздік ер адам рөлі" (1996) және "намысы мен ерлігі" (2002).

## Театрында жұмыс істеген
* 1985 — "Свадьба Кречинского" А. Сухово-Кобылина — *Кречинский*
* "Осылай болады" Константин Симонов — *Савельев*
* "Ақсүйектер" — *Костя-капитан*
* "Годы странствий" — *Ведерников*
* "Бес кештер" А. Володина — *Ильин*
* "Чайка" А. Чехов — *Тригорин*
* "Коля" — *Герасимов*
* "Ақ бұлт Шыңғысхан" романы бойынша Шыңғыс Айтматов — *чужеземец*
* "Трояндық соғыс емес" пьесасы бойынша Жаңа Жироду

## Жады
* 2011 жылы Мурманского облыстық драма театрының  ғимараттың қасбетінде ескерткіш тақта Корнелия Александрович Баздерова. 

## Әдебиет
* Мурманск Алтын кітабы — Мурманск, 2006; Никитин В. Жизнь, отданная театрға // Балық Мурман. 1985. 24 мамыр.
* Корнелий Александрович Баздеров // "Мурманский вестник", 2008. 20 наурыз (некролог).

## Ескертпелер

Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО актерлері

Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Ерлігі үшін медалінің иегерлері (КСРО)

Санат:22 ақпанда туғандар
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:2009 жылы қайтыс болғандар
II Ричард

**Ричард II Бордоский** (; 6 қаңтардағы 1367, Бордо, Аквитания — 29 қаңтар мен 14 ақпан 1400, құлып Понтефракт, Йоркшир, Англия) — Англия королі " 1377—1399 жылдардағы Англия королі, Плантагенеттар әулетінің өкілі,  Эдуард III корольдің немересі,  Эдуард Қара ханзада мен Джоанна Плантагенет — Тамаша-Дева Кенттің ұлы. Он жасқа толғанда патша атағы берілгендіктен, жастайынан ел билігі өз қолына алуына байланысты өзінің әлсіздігін көрсеткен  және соның өзіндеде озбырлығын таныта білген. Бұл патшаның ысырапшылдылығы лордтар апеллянтардың парламент күші арқылы монархияның яғни патшаның құзыреттілігін шектеуге жол берді және Англиядағы билікті толықтай өзгертуге тура келді. Кейінірек патша апеллянттардың тілін таба білді және олардың қамқорлығынан шыға алды. Бірақ мың үш жүз тоқсан тоғызыншы жылы Генрих Болингброктың кесірінен тақтан кетіп, өзі қайтыс болған түрмеге, яғни Понтефракт жерінде қамалған болатын
нобай|306x306 нүкте|Франция кейін әлем Г (1360)
солға|нобай|201x201 нүкте|Crowning Ричард II. Миниатюра "Созылмалы" Англиядағы Жаңа де Ваврина (2-жартысы мен XV ғасырдың басы)

Санат:Ағылшын монархтары

Санат:6 қаңтарда туғандар
Санат:1400 жылы қайтыс болғандар
Қоңыратарық

**Қоңыратарық** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Жуантөбе ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 135 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Абай (Созақ ауданы)

**Абай** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Шолаққорған ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан батысқа қарай 22 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Теріскей

**Теріскей** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Шолаққорған ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы Шолаққорған ауылына қосылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылының солтүстік-шығыс іргесінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Таскөмірсай

**Таскөмірсай** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Жартытөбе ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2015 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шолаққорған ауылынан оңтүстікке қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 10 адам (5 ер адам және 5 әйел адам) болса, 2009 жылы 23 адамды (10 ер адам және 13 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Таңыбай батыр Бекназарұлы

**Таңыбай батыр Бекназарұлы** (1670–1755) қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен, Орта жүз құрамындағы Арғын тайпасынан шыққан батыр.

## Қысқаша өмірбаяны
Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан. 

Жастайынан әскер ойынын үйренуге тырысып, жаужүрек, қайыспайтын батырға айналған. Таңыбай батыр қол бастап жоңғарлардың қолында қалған біраз жерлерді азат еткен. Жекпе-жекте жоңғардың бас батыры Қапалды жеңген. Сол заманда жаулардың жайлаған жерлері – шешенқара өңірін, Таятқан-Шұнақтағы Батбақсу өзені мен Қалмаққырылған аймағын, Ақ келіншек, Қара келіншек, Қапал таулы мекендерін, Ешкіөлмес, Ойран жерлерін қайысқан жоңғар қолдарынан азат еткен.
Таңыбай батыр «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» заманында 1700-1740 жылдары жоңғарларға қарсы Болат тауының маңында, дуана өзенінің бойында жасақ құрған. Әй, деп жасақ құрғанда үш жүзден аса қол, кейін келе бес мыңдай жасақты басқарған ер Таңыбайдың үзенгілес достары Тарақты Наймантай батыр, Тобықты Қарамеде батыр, Тарақты Орақ батыр, немере інісі Керней Жарылғап батыр, Тарақты Байғозы батырлармен бірге жауға қарсы тұрған.

Таңыбай батыр қартайып, 85 жасында дүние салған.

## Шежіресі
Жанарыс б з.д. 2200 ж - Аргын 2-3 ғ.ғ.- Мейрам 8 ғ,- Қаракесек 12 ғ.- Ақша 14 ғ.т,- Сырт Бошан 14-15 ғғ- Машай 15 ғ.- Бораншы 15-16ғғ- Сұраулы 16ғ.т. - Тәңірімберді (Кәрсон)17 ғ.т. - Таңыбай 1680 ж.т

Санат:Қазақ батырлары
ВАЗ-2107

**ВАЗ-2107**

**ВАЗ-2105**, аз сынып (В сегменты) артқыприводты кеңестік және ресей жеңіл автомобилі — осы шақта LADA 2105[1] деп белгіленеді үлгі шанағымен седан. - автомобильдік зауытта өңделген. 

1981 жыл маусымнан сериялы шығарылады. Ресей базарында ең арзан автомобиль болып келеді ( 27.08.2010-ға бағасы —168926 сом), ең азы жинақтау артынан негізінде (басқару ең қажетті органдары және комфорт құралдары тек қана) және ең үлкен адамгершілік ескірудің. 70 жж. соңында және 80 жылдар басында 1600 тобында бір емес, бірнеше рет ралли жүлдегері болып, әйгілі үйлесімді лада 2105 және 2107 машиналары әлі күнге дейін кеңестік спорт аңызы болып қалды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша көліктер
Санат:Седандар
Санат:ВАЗ автомобильдері
ВАЗ 2104

**ВАЗ-2104 («Жигули-1600»/«Lada-1600»)** — кеңес одағының және Ресейдің артқытартушы автокөлігі. Өз уақытысында Кеңес одағының ең танымал көліктерінің бірі болып саналған: 1984 жылдан 2012 жылға дейін (өндірістен түсірілгенше) көліктің ? млн данасы жасалған. Ізашары ВАЗ-2102, ізбасары ВАЗ-2112.

нобай|солға|180px|ВАЗ-21043-33

## Дереккөздер


Санат:ВАЗ автомобильдері
Балтабек

**Балтабек** بالتابەك (қазақ. балта — балта) — қазақ ер есімі. Өзбек-ұйғыр Палта, хакас — Малта есімдерге сәйкес келеді. Балтабеков — кең таралған тек.

Балтабек Мұқанұлы Қуандықов — ҰК "Қазақойл" президенті

Балтабек Құмарұлы Мұқашев — "Чаралтын" компаниясының президенті.

## Сілтемелер

Санат:Қазақ есімдері
Мехмет шаһзада (I Ахметтің ұлы)

**Мехмет шаһхада** (; 8 наурыз 1605 — 12 сәуір 1621) — I Ахмет пен Көсем сұлтанның үлкен ұлы.

## Өмірбаяны
Мехмет шаһзада 1605 жылы I Ахмет пен оның сүйікті күңі Көсем сұлтанның шаңырағында дүниеге келді. 1617 жылы I Ахмет қайтыс болғаннан кейін таққа оның ағасы II Осман отыру керек еді, ал қалған шаһзадаларды, Фатиха заңы бойынша, өлім жазасы күтіп тұрды. Алайда осыдан бірнеше жыл бұрын I Ахмет ұлдары туса да I Мұстафаға өмірін сақтап қалды. Тарихшылар Мұстафаның психикалық аурулары үшін таққа кауіп төндіруге қабілетсіз болғандықтан I Ахмет оны өлтірмеді деп санайды. Тағы бір себеп Көсем өзінің балаларынның болашағына қауіптенгендіктен Ахметті көндірді, себебі болашақ сұлтан Османның анасы басқа әйел еді, ал бұл Мехмет үшін үлкен қауіп туғызды. Нәтижесінде, әкесінің өлімінен кейін таққа оның есалаң інісі I Мұстафа отырды.

Баласыз Мұстафаның сұлтанаты қысқа болды: 1618 жылы төңкеріс нәтижесінде II Осман таққа шықты. Осман өз сұлтанатының үшінші жылы Польшаға соғыс жариялауға мәжбүр болды және билікті жаулап алудың алдын алу үшін болмаған кезінде 16 жасар Мехметті өлім жазасына кесуді бұйырды. Мехмет Сұлтанахмет мешітінде әкесінің жаңында жерленді.

## Өнерде
*  «**[[Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі]]**» телехикаясы (2015-қ.у., ересек Мехмет шаһзада рөлінде — Бурак Дакак)

## Дереккөздер

Санат:Османлы әулеті
Санат:8 наурызда туғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:12 сәуірде қайтыс болғандар
Сүлеймен шаһзада (I Ахметтің ұлы)

**Сүлеймен шаһзада** (; 1615 — 27 шілде 1635) — I Ахмет пен Көсем сұлтанның ұлы.

## Өмірбаяны
Сүлеймен шаһзада 1610 жылы немесе 1611 жылы I Ахмет пен Көсем сұлтанның шаңырағында дүниеге келді. 1617 жылы I Ахмет қайтыс болғаннан кейін таққа оның баласы II Осман отыру керек еді, ал қалған шаһзадаларды, Фатиха заңы бойынша, өлім жазасы күтіп тұрды. Алайда осыдан бірнеше жыл бұрын I Ахмет ұлдары туылса да, I Мұстафаға өмірді сақтап қалды. Тарихшылар Мұстафаның психикалық аурулары үшін таққа кауіп төндіруге қабілетсіз болғандықтан I Ахмет өлтірмеді деп санайды. Тағы бір себеп: Көсем өзінің балаларынның болашағына қауіптенгендіктен Ахметті көндірді, себебі болашақ сұлтан Османның анасы басқа әйел еді, ал бұл Мехмет шаһзада үшін үлкен қауіп туғызды. Нәтижесінде, әкесінің өлімінен кейін таққа оның есалаң інісі I Мұстафа отырды.

Баласыз I Мұстафаның сұлтанаты қысқа болды: 1618 жылы төңкеріс нәтижесінже II Осман таққа шықты. Көсем сұлтанның әсері осы жолы да балаларының өмірін сақтап қалуға көмектесті. Төрт жылдан соң, кезекті төңкеріс орын алды: Осман құлатылып, өлтірілді. Алайда, таққа жаңадан Сүлеймен емес, Мұстафа шықты. 1623 жылы Мұстафаны екінші рет тақтан түсірді. Сүлеймен бұл күндері ағасы Баязитпен Ыстамбұлда болмаған еді. Мұндай мән-жайларда Көсем өзінің он бір жастағы ұлы IV Мұратты таққа отырғызды.

1635 жылы IV Мұрат Сүлеймен мен Баязитті өлім жазасына кесті. Екі ағайынды Сұлтанахмет мешітінің жаңындағы I Ахмет мазарында әкесінің жанында жерленді.

## Дереккөздер

Санат:Османлы әулеті
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:27 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1635 жылы қайтыс болғандар
Нұретдин Қадыров

**Нұретдин Қадыров** (15 ақпан 1915 жыл - 12 шілде 1988 жыл) — Ұлы Отан соғысының жауынгері. Кіші сержант. 340 атқыштар дивизиясы 1144 атқыштар полкінің саперлік взвод бөлімшесінің командирі.

## Өмірбаяны
Нуретдин Кадыров 1915 жылдың 15 ақпанында Ресей империясының бодандығындағы Хиуа хандығының Таза-Ярмыш ауылында (кәзіргі — Дашогуз велаятының С. А. Ниязов атындағы этрабы) қазақ отбасында дүниеге келді. Жас шағынан арабша, парсыша хат танып, молдадан білім алған. Соғыстан бұрын ауылда бастауыш білім ұстазы болып жұмыс атқарған. 1941 жыл Ташкент қаласына әскерге шақырылып, Қызыл Әскер құрамына қабылданды. Сол жерден 1942 жыл соғысқа аттандырылды. Ұлы Отан соғысының қатысушысы. 340 атқыштар дивизиясының 1144 атқыштар полкының құрамында болып, 1941-1943 жылдар аралығында Воронеж-Ворошиловград және Валуйск-Россошан қорғаныс, және де Воронеж-Харьков, Острогожск-Россошан, Воронеж-Касторнен, Харьков, Белгород-Харьков, Белгород-Богодухов шабуыл операцияларына қатысты. Урыв ауылы мен Острогожск қаласының маңында ерлікпен айрықша көзге түсті. 1943 жыл ауыр жарақаттан госпитальге және ары қарай толықтай ем алу үшін Батуми (Грузия) қаласындағы шипажәйға жіберілді. Алған жарақаттарына байланысты әскерге жарамсыз деп танылып, емнен соң демобилизацияға ілінді. Урыв ауылының және Острогожск қаласының маңындағы көрсеткен ерлігі үшін Қызыл Жұлдыз Орденімен марапатталды. Соғыстан кейін Түрікмен КСР-ның Ташауз облысының Калининск ауданына қарасты Калининск кентінде өмір сүріп, жұмыс істеді. 1988 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болды.

## Марапаттары
* 1943 жыл Қызыл Жұлдыз Орденімен марапатталды.
* Тағы да II дәрежелі Ұлы Отан соғысының ордені, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 20 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 25 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 30 жылдығы», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 40 жылдығы» және т.б. медальдармен марапатталды.

Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
ВАЗ-2115

**ВАЗ-2115** — Ресейдің автокөлігі.  Ізашары ВАЗ-21099, ізбасары Лада-КАЛИНА.

## Автокөліктің құрылғысы
### Құрастырылуы
**ВАЗ-2115** бұл машинаның платформасы **ВАЗ-21099**,осы машина арқылы осындай машина шығарды.
### Қозғалтқыш

### Трансмиссиясы

### Жүріс бөлігі

### Автокөліктің шанағы

### Техникалық сипаттама

## Дереккөздер

Санат:Седандар
Санат:ВАЗ автомобильдері
Ақсүмбе (ауыл)

**Ақсүмбе** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Қаратау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 156 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
ПАЗ-3204

**ПАЗ-3204** — кеңес одағының және Ресейдің артқытартушы автобусы. Өз уақытысында Кеңес одағының ең танымал көліктерінің бірі болып саналған:2006 жылдан бері өндірілді.

## Дереккөздер

Санат:ПАЗ автобустары
Қасым шаһзада (I Ахметтің ұлы)

**Қасым шаһзада** (; 1614 — 1 қаңтар 1638) — I Ахмет пен оның сүйікті күңі Көсем сұлтанның ортаңғы ұлы, IV Мұраттың інісі.

## Өмірбаяны
Қасым шаһзада Ι Ахмет пен оның сүйікті күңі Көсем сұлтан шаңырағында дүниеге келді.

1617 жылы I Ахмет қайтыс болғаннан кейін таққа оның ағасы II Осман отыру керек еді, ал шаһзада мен оның аға-інілерін, Фатих заңы бойынша, өлім жазасы күтіп тұрды. Алайда осыдан бірнеше жыл бұрын I Ахмет ұлдары туса да өз інісі I Мұстафаға өмірін сақтап қалды. Тарихшылар Мұстафаның психикалық аурулары үшін таққа кауіп төндіруге қабілетсіз болғандықтан I Ахмет өлтірмеді деп санайды. Тағы бір себеп: Көсем өзінің балаларынның болашағына қауіптенгендіңтен Ахметті көндірді, себебі болашақ сұлтан Османның анасы басқа әйел еді, ал бұл Қасым үшін үлкен қауіп туғызды. Нәтижесінде, әкесінің өлімінен кейін таққа оның есалаң көкесі I Мұстафа отырды.

Баласыз I Мұстафаның басқармасы қысқа болды: 1618 жылы төңкеріс нәтижесінде II Осман таққа шықты. Көсем сұлтанның әсері осы жолы да балаларының өмірін сақтап қалуға көмектесті. Төрт жылдан соң, кезекті төңкеріс орын алды: Осман құлатылып, өлтірілді. 1623 жылы Мұстафаны екінші рет тақтан түсірді. Таққа өзінің Қасымның туған ағасы IV Мұрат отырды. Алайда 1638 жылы Қасым IV Мұрат бұйрығы бойынша өлтірді. Қасым Айя София мешітінің  жаңындағы III Мұрат мазарында жерленді.

## Өнерде
*  «**[[Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі]]**» телехикаясы (2015-қ.у., Қасым шаһзада рөлінде — Доғаш Жұлдыз)

## Дереккөздер

Санат:Османлы әулеті
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:1 қаңтарда қайтыс болғандар
Юрий Валентинович Жирков

**Юрий Валентинович Жирков** (20-тамыз 1983 жыл, Тамбов) – ресей футболшысы, еңбек сіңірген ресей спорт шебері. 

Ресейдің екі дүркін чемпионы, Ресей Кубогының бірнеше дүркін чемпионы, УЕФА Кубогының иегері, 2008 жылғы Еуропа чемпионатының қола иегері, Ұлыбритания чемпионы. 2008 жылы желтоқсанда Жирков «Футбол», «Кеңес футболы» журналы және «Ресей футболы» атты телебағдарлама бойынша ең үздік футболшы болып есептелді.Негізі ол сол жақ жартылай қорғаушының позициясында ойнайтын, алайда Еуро-2008-де сол жақ қорғаушы позициясында болды.

## Жетістіктері

### Командалық

; «ЦСКА»

* Ресей чемпионы (2): 2005, 2006
* Ресей кубогы (4): 2004/05, 2005/06, 2007/08, 2008/09
* Ресей суперкубогы (4): 2004, 2006, 2007, 2009
* УЕФА кубогы (1): 2004/05

**«Челси»**

* Англия чемпионы: 2009/10
* Англия кубогы: 2009/10
* Англия суперкубогы: 2009

; «Зенит»

* Ресей чемпионы : 2018/19
* Ресей кубогы: 2015/16
* Ресей суперкубогы: 2016

**Ресей**

* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі (1): 2008

### Жеке

* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (12): № 1 (2005, 2006, 2007, 2008, 2011/12, 2018/19); № 2 (2004, 2012/13, 2015/16, 2016/17); № 3 (2013/14, 2017/18)
* Ресейдегі футбол джентльмені: 2019

### Марапаттар

* Достық ордені (12 маусым 2006) 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі 
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Анжи ФК ойыншылары
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары
ВАЗ-2108

**ВАЗ-2108 («Жигули-1600»/«Lada-1600»)**&nbsp;— кеңес одағының және Ресейдің артқытартушы автокөлігі. Өз уақытысында Кеңес одағының ең танымал көліктерінің бірі болып саналған: 1984 жылдан 2003 жылға дейін (өндірістен түсірілгенше) көліктің 4,3 млн данасы жасалған. Ізашары ВАЗ-жоқ, ізбасары ВАЗ-2113.

## Дереккөздер
нобай|солға|ВАЗ-21081 Ф "Челнок"

Санат:1984 жылы ұсынылған автокөліктер
Санат:1980 жж. автокөліктері
Санат:1990 жж. автомобильдері
Санат:2000 жж. автомобильдері
Санат:2003 жылы ұсынылған автокөліктер
Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:Алдыңғымоторлы алдыңғыбілікті құрастырмалы автокөліктер
Санат:4×2 доңғалақты формуласы
Санат:Хэтчбэктер
Санат:ВАЗ автомобильдері
Қақпансор

**Қақпансор** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Созақ ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 153 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Ғарыштық жылдамдық

**Ғарыштық жылдамдық** (алғашқы *v*1, екінші ''v''<sub>2</sub>, үшінші ''v''<sub>3</sub> және төртінші *v -*4) — аспан денесінің бетінен еркін қозғалыста қандай да бір дененің:

* *v*1 (айналым жылдамдығы) - аспан денесінің серігіне айнала алатын ;
* ''v''<sub>2</sub> (параболалық жылдамдық) — аспан денесінің гравитациялық тартылысты жеңіп, иерархиядағы біріншілік дене гравитациялық өрісіне көшетін;
* ''v''<sub>3</sub> — жұлдыз тартылысын еңсеріп, планеталық жүйеден шыға алатын;
* *v*4 — галактиканы қалдыра алатын ең аз жылдамдық.
Үшінші және төртінші ғарыштық жылдамдықтары өте сирек пайдаланылады. Екінші ғарыштық жылдамдық, әдетте, қандай да бір болмасын басқа аспан денелерінің жоқ болу шарттарында пайымдалады (мысалы, Айдың "жүгіру" жылдамдығы 2,4 км/с тең,оған қарамастан, дененің Айдың бетінен шексіздікке алыстауына алғашында Жер, Күн мен Құс Жолы галактикасының тартылыс күшін жеңуі қажет). Кейбір ақпарат көздерінде "бесінші ғарыштық жылдамдық" деген ұғым кездеседі. Бұл - жұлдыздар жүйесіндегі эклиптика жазықтықтарының әртүрлілігіне тәуелсіз басқа планетаға планеталардың  жетуге мүмкіндік беретін жылдамдық. Мысалы, Күн жүйесі, нақтырақ айтсақ, Жер үшін,планетааралық ұшу орбитасы Жер орбитасына перпендикуляр болуы үшін секундына 43,6 километр ұшыру жылдамдығы қажет. 

Бірінші және екінші ғарыштық жылдамдықтар арасында қарапайым қатынас сақталады:
: 
Айналма жылдамдығының квадраты (алғашқы ғарыштық жылдамдықтың) аспан денесінің бетінде жоғары дәлдікпен Φ- Ньютон потенциалына тең (шексіздікте нөлдік потенциалды таңдау кезінде):
: 
мұндағы *M* — ғаламшардың массасы, *R* — аспан денесінің радиусы, *G* — гравитациялық тұрақты.

"Жүгірме" жылдамдық квадраты (екінші ғарыштық жылдамдықтың) кері таңбасымен алынған Ньютон потенциалының екіге көбейтіндісіне тең:
: 

## Бірінші және екінші ғарыштық жылдамдық әртүрлі объектілер үшін

## Тағы қараңыз
* Бірінші ғарыштық жылдамдық
* Екінші ғарыштық жылдамдық
* Үшінші ғарыштық жылдамдық
* Төртінші ғарыштық жылдамдық
* Ғарыш аппараты
* Звездолет
* Орбиталық жылдамдығы

Санат:Аспан механикасы
Санат:Физикалық шамалар
Эйса Баттерфилд

**Эйса Бопп Фарр Баттерфилд** (; 1 сәуір 1997, Ислингтон, Лондон, Англия, Ұлыбритания) — британдық актер. «Мерлин», «Жолақ пижамадағы бала», «Мисс Перегриннің оғаш балаларына арналған үй», «Хьюго» және «Эндер ойыны» атты фильмдерге және 2019 жылдан бастап *«*Жыныстық Тәрбие*»* телесериалына қатысуымен танымал.

Мартин Скорсезенің «Хьюго*»* (2011) драмасындағы Хьюго Кабрет рөлі үшін Баттерфилд едәуір мадаққа ие болды және серпінді орындағаны үшін «Жас Голливуд» сыйлығына ие болды - үздік жас рөлі үшін «Сыншылардың таңдауы» және «Империя» марапатына үміткер болды. Ол Морган Мэтьюстің *X+Y* (2014) фильмінде Натан Эллис рөлі үшін британдық тәуелсіз фильм сыйлығына ұсынылды. 2019 жылы Баттерфилд Netflix арнасының комедия-драмалық «Жыныстық Тәрбие*»* сериалында Отис Милбернді ойнай бастады.

## Ерте өмірі
Эйса Баттерфилд Жаклин Фарр және Сэм Баттерфилд отбасында Лондонда (Ұлыбритания) 1997 жылдың 1 сәуірінде дүниеге келген. 

Туылған кезінде «Максуэлл Торнтон» () деген орта есімдерді алды, алайда кейіннен паспортында туылған кещзінде Ұлыбритания аспанында көрінген Хейл–Бопп кометасының «Бопп» есіміне ауыстырды. Тиісінше, қазір ол «Эйса Бопп Фарр Баттерфилд» есімімен танымал.

## Мансап
thumb|Баттерфилд 2014 жылы
Баттерфилд өз актерлік мансабын мектеп театрында, жеті жасар шағында бастаған. Ал 2006 жылы Эйсаның кинодағы дебюты өтті: ол Саймон Шордың *Томастан кейін* атты телевизиялық драмасында Эндрю рөлін сомдап шықты.

Екі жылдан кейін Эйса Баттерфилд Марк Херманның *[[Жолақ пижамадағы бала (фильм)|Жолақ пижамадағы бала]]* драмасында Бруно атты неміс баласын ойнады, ал кейін осы рөлімен Британдық тәуелсіз кино премиясында «Болашаққа үміт күттіретін жаңа актер» номинациясына қатысып, алайда Дев Пательден жеңіліс табады. 

2011 жылы Эйса Мартин Скорсезенің шытырман оқиғалы *Хьюго* фильмінде түсірілім алаңында серіктес болған Бен Кингсли мен Хлоя Морецпен бірге жұмыс жасап,  Хьюго Кабренің рөлін сомдады. Бұл туынды кино талғаушыларымен жағымды қабылданып, әлемдік прокатта да өзін сәтті көрсете алды.

2013 жылы Баттерфилд Гэвин Худтың *Эндер ойыны* атты ғылыми-фантастикалық фильмінде Эндер Виггин басты рөлін сомдады.

2015 жылы ол Мацек Щербовски мен Крис Лавистің *Ақ цирк* атты фильмінде басты рөлді ойнап, 2016 жылы Тим Бёртонның Рэнсом Риггздің аттас романы бойынша Мисс Перегриннің оғаш балаларына арналған үйі атты фильмінде басты рөлдердің бірін сомдады.

2017 жылы *[[Арамыздағы кеңістік]]* фильмінде басты рөлді ойнады. 2019 жылдан бастап ол *Жыныстық Тәрбие* сериалында басты рөлдердің бірін ойнап жүр.

## Фильмдер тізімі
thumb|Баттерфилд Hollywood Foreign Press Association & InStyle's 2014 TIFF Celebration-да

### Фильм

### Телевидение

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
*Эйса Баттерфилд Instagram-да
*Эйса Баттерфилд Twitter-де
*Эйса Баттерфилд Facebook-те
Хелен Тафт

**Хелен Луиза Херрон Тафт** (, 2 маусым 1861 – 22 мамыр 1943) – Америка Құрама Штаттарының президенті Уильям Говард Тафттың әйелі және 1909-1913 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

## Өмірбаян
солға|нобай|237x237 нүкте|Хелен Тафт және оның отбасысы
Цинциннати, Огайода сот жұмыскері Джон Херрон (1827-1912) мен Гарриет Коллинз-Херроннның (1833—1901) отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Резерфорд Хейзтің жолдасы болған. Цинциннаттық музыка мектебін бітіріп, сол жерде аз уақыт бойы жұмыс істеген. Ата-анасымен бірге ол 1877 жылы президент Резерфорд Хейзтің неке тойының жиырма бес жылдығына қатысты. Хеленнің атасы Эл Коллинз және ағасы Уильям Коллинз Конгресстің мүшелері болды. 

Екі жылдан кейін ол Уильям Говард Тафтті кездестіреді. Сол кездерде Уильям жиырма екі жаста, ал Хелен он сегіз жаста болды. 1885 жылдың сәуірінде Тафт оған ұсыныс жасады, Хелен оған жауабын тек мамырда берді. 

## Неке
солға|нобай|Хелен Тафттың суреті
Тафт пен Хеленнің неке тойы 1886 жылы 19 маусымда қалыңдықтың ата-анасының Цинциннатиде өтті. Жас жұбайларды киелі Ходж некелестірді. Тафттің інісі, Гораций шафер болды. Еуропаға үш айлық сапарға аттанардың алдында жұп бал айының бір күнін Нью-Йоркте, төрт күнін Си-Брайт, Нью-Джерсиде өткізді. 

Оралғаннан кейін олар Цинциннатиде орналасты. Миссис Тафт күйеуінің саясат мансабын қолдады. Ол жұбайының мансабындағы әр қадамды құптады: штаттың төрешісі, АҚШ-тың генералды сендірілген және Федералды аймақтық төреші. 1900 жылы Тафт американдық азаматтық губернатор ретінде Филиппиндерге көшуге келісті. 1904 жылы АҚШ-тың әскери министрі атанған күйеуімен бірге саяхаттар Хеленде әлемдік саясатқа қызығушылық тудырды. 

## Балалар
Тафт жұбайларында үш бала болды; 
* Роберт Альфонсо Тафт (1889-1953) – саясаткер. 
* Хелен Тафт (1891-1987) – ұстаз. 
* Чарльз Фелпс Тафт (1897-1983) – қоғам қайраткері.

## АҚШ-тың Бірінші ханымы
Президенттердің әйелдерінің арасында күйеуінің инагурациясына қатысқан бірінші Хелен Тафт болды. Ақ үйге көшкеннен кейін екі айдан соң миссис Тафт инсультке шалдығады, осыдан соң ол сауығып кете алмады. Әпкесінің көмегімен аптасына үш рет Қызыл залда қонақтарды күтетін. 1911 жылы 19 маусымда некенің мерейтойына 8000 қонақ шақырылған болатын. Тафт Ақ үйдің бассейнді безендіретін 3000 жапондық шие ағаштарын отырғызуды қадағалады. Жапондық елшінің әйелінің арқасында алғашқы екі ағашты ол салтанатты мейрамда 1912 жылы 27 наурызда отырғызды. Құрғақ заң талқылардың негізгі тақырыбы болды, себебі Ақ үйдегі қонақтарға әрдайым шараппен сый көрсетілетін. Бұрыңғы президент ішімдікке тыйым салуға қарсы болды, алайда ол ішімдікті ешқашан ішпейтін.

## Өмірінің соңы
Хелен Тафт 1943 жылы 22 мамырда қайтыс болды және күйеуінің қасында көмілген. 

## Сілтемелер
* Helen «Nellie» Taft: Biography from Answers.com
* Helen Taft, First Lady
* Helen Taft Biography :: National First Ladies' Library 
* Helen Taft (American first lady) (ағыл.).
* Helen Herron Taft (1861—1943) — Find A Grave Memorial
* American President: Helen Taft 
* PROHIBITION: Taft Conversion — TIME
Қайнар (Созақ ауданы)

**Қайнар** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Сызған ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 62 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Флоренс Гардинг

**Флоренс Клинг Гардинг** (, 15 тамыз 1860 – 21 қараша 1924) – Америка Құрама Штаттарының жиырма тоғызыншы президенті Уоррен Гардингтің әйелі және 1921-1923 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы. Қоғам қайраткері.

## Өмірбаян
солға|нобай|209x209 нүкте|Уоррен Гардинг және Флоренс Гардинг
Флоренс Клинг 1860 жылы Марион, Огайо штатында банкирдің отбасында дүниеге келген. Он тоғыз жасында ол үйінен қашып кетіп, көршісі Генри де Вильфемен ешкімге айтпай некелеседі және оған ұл туып береді. Бірақ бұл неке көпке шыдаған жоқ: егі жыл бірге тұрған соң, Генри отбасыдан кетіп, өзі туралы ештене білдірген жоқ. Флоренс Марионға оралып, музыка сабағын оқытуды бастады. 

## АҚШ-тың Бірінші ханымы
солға|нобай|Флоренс Гардинг
1890 жылы Флоренс шет аймақтың газетасының иегері Уоррен Гардингпен танысады. 1891 жылы 8 шілдеде олар үйленеді. Гардинг әйелінен бес жылға кіші болған. Қалыңдықтың әкесі – қаладағы ең бай адам – бұл некеге қарсы болды және ол қатыспаған неке тойынан кейін ол қызымен ұзақ уақыт бойы араласпаған. 

1898 жылы Гардинг Огайо штатының сенаторы болып тағайындалынды, ал 1914 жылы федеральді парлментте сенатор атанды және ол отбасымен бірге Вашингтонға көшті. 1921 жылы сайлау кампаниялары кезінде Гардингтің жұбайы белсенді қатысып тұрды. Флоренс Гардингтің арқасында 1921 жылы АҚШ-тағы сайлаға әйелдерде қатысты. 

Замандастардың пайымдауынша АҚШ-тың Бірінші ханымы ашық жүзді және менмен емес еді. Ол қайырымдылықпен айналысты, жыныстардың тең құқығы үшін күресті және Бірінші Дүниежүзілік соғыстың ардагерлеріне көмек көрсетті. 

## Өмірінің соңы
1923 жылы жұбайы қайтыс болған соң, ол Марионға қайта оралды. Қалған өмірін ол баспасөз сынауына қалған Гардингтің есімін ақтауға арнады. Флоренс Гардинг 1924 жылы 21 қарашада қайтыс болды. 

## Сілтемелер
* Өмірбаян
Грейс Кулидж

**Грейс Анна Гудхью Кулидж** (; 3 қаңтар 1879 – 8 шілде 1957) – Америка Құрама Штаттарының президенті Калвин Кулидждің әйелі және 1923-1929 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

## Өмірбаян
Берлингтон, Вермонтта инженер-механик және кемелердің инспекторы Эндрю Иссаклер Гудхью (1848-1923) мен Лемира Баррет Гудхьюдың отбасында дүниеге келді. 1902 жылы Грейс  Вермонт университетін бітіреді. Сол жерде ол әйелдерге арналған «Пи-Бета-Фи» клубының негізін салушы әрі көшбасшысы болды. Кейін ол Нортгемптон, Массачусетстегі «керең-мылқауларға арналған Кларк мектебінің» факультетіне ерін арқылы оқитын инструктор ретінде қосылды. 

1903 жылдың бір күнінде гүлдерді суарып жатқанда Грейс терезеден ішкі киімде және бас киімде қырынып жатқан Джон Кулиджді көреді. Аздаған уақыттан кейін олар танысады. Грейстің ширақтылығы мен көз татарлығы Кулидждің байсалдылығын толықтыратын. 1905 жылы жазда Кулидж оған ұсыныс жасады. Неке тойы 1905 жылы 4 қазанда өтті. 

## Балалары
Жұбайларда екі ұлы болды: 
* Джон Кулидж (1906-2000) – теміржол компаниясының директоры. 
* Келвин Кулидж (1908-1924)

## Өмірінің соңы
Грейс Кулидж 1957 жылы 8 шілдеде жетпіс сегіз жасында ұайтыс болды. Ол күйеуімен бірге Вермонтта көмілген. 

## Сілтемелер
* Grace Coolidge: First Lady of Baseball 
* Wombats and Such: Family Pets of Grace and Calvin Coolidge 
* Find-A-Grave profile for Grace Coolidge
Жасмин Томпсон

нобай
**Жасмин Ин Томпсон** (;  8 қараша 2000) — британдық әнші және ағылшын-қытай тектес әндердің авторы. 2010 жылы хиттердің кавер-нұсқаларын шығарып, кейін Робин Шульцтің (продюсер) көмегімен дип-хаус стиліндегі "Sun goes down" атты әнді орындағаннан соң үлкен танымалдылыққа ие болды. Бұл ән Аустралия, Германия, Аустрия, Швейцария құрамындағы бірнеше мемлекеттердің "ТОП-10" чартына ілігіп кетіп, бүкіл Әлемге жайылды. 

2015 жылы әншінің  YouTube-тағы арнасы 1,8 млн-нан астам жазылушыларды жинап, 220 миллионнан астам рет қаралды. Оның Чаки Ханның "[//en.wikipedia.org/wiki/Ain't&#x20;Nobody Ain ' t Nobody]ruen" әніне акустикалық кавері Ұлыбританияның синг чарттарында 32-орынға көтеріліп, кейін Sainsbury's супермаркеттер желісінің жарнамасында қолданыс тапты.

Диджей [//en.wikipedia.org/wiki/Felix&#x20;Jaehn Феликс Йеннің]  осы каверге жасаған 2015 жылғы ремиксі супер-хитке айналып, Ұлыбритания чарттарында 2-орынға дейін көтерілді. Ал оның ғаламтордағы бейнеролигі 100 миллионнан астам рет қаралды.

### 2013: Bundle of Tantrums
2013 жылдың шілде айында Жасмин Naughty Boy-дың "La La La" әніне каверін шығарды. Тамыз айында ол тағы 3 кавер жазды: Тейлор Свифттің "Everything has changed" (Джеральд Комен дуэтте), Passenger-дің "Let Her Go" әніне және Дэвид Геттаның "Titanium" туындысына. Тура сол жылдың қыркүйегінде Жасмин өзінің дебюттік Bundle of Tantrums атты альбомын жарыққа шығарды, ал оның ішінде "La La La", "Let Her Go", "Titanium" сияқты синглдер болды. 2013 жылдың қыркүйегінде әнші Чаки Ханның "Ain't nobody" әніне каверін жазды. Бұл әннің ендігі жаңа нұсқасы Sainsbury's супермаркеттер желісінде ойналып, UK Singles Chart-та 32-орынды иеленді. 2013 жылдың қазанында Жасмин Under the Willow Tree атты мини-альбомын шығарды. Оның ішіндегі "Run" өлеңі тек да ғана емес, нда да үлкен жетістікке жетті.

### 2014 - осы шақ: Another Bundle of Tantrums
2014 жылдың 20 сәуірінде әнші өзінің "Another Bundle of Tantrums" атты екінші студиялық альбомын шығарды. Ол UK Albums Chart-та 126-орынға ие болды. 2014 жылдың қыркүйегінде Жасминнің "Everybody Hurts" өлеңіне жазған кавері "Ист-Энд Тұрғындары" сериалының күздік трейлерінде BBC компаниясымен қолданылған еді. 

2015 жылдың 25 мамырында Жасмин өзінің Facebook парақшасында Atlantic Records лейблымен келісімшартқа отырғаны туралы мәлімдеді. Кейінірек осы лейбл астында Жасминнің бірінші синглі - "Adore" жарық көрді. 2015 жылы неміс продюсері және диджей [//en.wikipedia.org/wiki/Felix Jaehn Феликс Йен]  "Ain't Nobody" ремиксін шығарды. Бұл трек әлемдік хитке айналып, Аустрия, Германия, Венгрия, Израиль, Нидерланддағы чарттардың алдыңғы қатарларын алып, Бельгия, Дания, Финляндия, Франция, Румыния, Швеция және Швейцария сияқты елдердің чарттарында алғашқы ондық қатарына кірді. 

## Дискографиясы

### Студиялық альбомдар

### Мини-альбомдар

### Синглдар

#### Жетекші әртіс ретінде

#### Шақырылған әртіс ретінде

## Дереккөздер

Санат:8 қарашада туғандар
Санат:2000 жылы туғандар
Санат:Лондонда туғандар
Эдит Вильсон

**Эдит Боллинг Гальт Вильсон** (; 15 қазан 1872 – 28 желтоқсан 1961) – Америка Құрама Штаттарының президенті Вудро Вильсонның екінші әйелі және 1915-1921 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы. «Құпия президент» лақап ат алған, себебі 1919 жылы күйеуі инсульт алғаннан кейін бүкіл елді өзі басқарды. Кейбірлер оны «АҚШ-тың бірінші әйел-президенті» деп те атайды.

## Өмірбаяны
солға|нобай|Эдит Вильсонның портреті
Вайтевилл, Виргинияда аймақтық төреші Уильям Холкомб Боллинг пен Салли Уайт Боллингтің отбасында дүниеге келген. Эдит Виргинияның көшпенділердің плантагенеттердің және түпкілікті американдықтардың ұрпағы болды. Оның әкесі жағынан әжесі, Кэтрин Пейн Боллинг Джордж Вашингтонның әйелінің туысы болған. Эдит Виргиниядағы қыздарға арналған дербес мектепте оқыды, содан соң Марта Вашингтонның колледжін бітірді. Әпкесін көруге келген кезде Эдит зергер Норман Гальтті кездестіреді.1896 жылы олар үйленеді. 1903 жылы Эдит дүниеге ұлды әкеледі, алайда ол бірнеше күннен кейін қайтыс болады. 1908 жылы кенеттен Норман Гальт қайтыс болады. 

солға|нобай|215x215 нүкте|Вудро Вильсон және Эдит Вильсон
1915 жылы жесір Гальтті АҚШ-тың президенті Вудро Вильсонға Хелен Бонс таныстырды. Хелен президенттің жиені және Эллен Вильсонның қазасынан кейін Ақ үйдің қожайыны болды. Вильсонның таңданысы кейін махаббатқа ауласты. Ол оған «бұл уақыт апта, айлармен немесе жылдармен емес, оқиғалармен есептелінеді» деп, ұсыныс жасады. Неке тойы 1915 жылы 18 желтоқсанда қалыңдықтың Вашингтондағы үйінде өтті. Бұл кішігірім тойда киелі Джеймс Тейлор мен киелі Герберт Скотт Смиттен басқа қырық адам болды. Бал айының екі аптасын жұбайлар Хот-Спрингс, Виргинияда өткізді. 

1916 жылы суретші Адольфо Мюллер-Ури (1862-1947) миссис Вильсонның портретін салады. Бұл сурет президенттің бөлмесінде тұрған. 

## Өмірінің соңы
1921 жылы Вильсон қызметтен кеткен соң, Эдит күйеуімен Вишингтонда тұрады. Ол оған 1924 жылы қайтыс болғанға дейін қамқор болды. 

Эдит Вильсон 1961 жылы 28 желтоқсанда Вудро Вильсонның туылуына 105 жыл толған күні жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Қайтыс болған күні ол Вудро Вильсонның көпірінің ашылу салтанатына барған. Күйеуінің қасында көмілген. 

## Сілтемелер
* Эдит Боллинг Вильсон
* Эдит Вильсон: Құпия президент
ПАЗ-3205

thumb|right|ПАЗ-3205 автобусы
**ПАЗ-3205 ** — Ресейдің артқытартушы автокөлігі. Өз уақытысында Кеңес одағының ең танымал көліктерінің бірі болып саналған: 1989 жылдан бері өндіріліп келеді
## Автокөліктің жасалу тарихы

Сурет:ПАЗ-32054 в Нижневартовске.jpg|ПАЗ-32054 в Нижневартовске 
Сурет:ПАЗик из Стрежевого.jpg|ПАЗ-3205 в северном исполнении в Стрежевом 
Сурет:Tomsk bus on route 52.jpg|ПАЗ-32054 после рестайлинга облицовки в 2014 году в Томске.
Сурет:Памятник автобусу ПАЗ.jpg|Памятник автобусу ПАЗ-3205 в Подольске 
Сурет:Салон ПАЗ-32053.jpg|Салон ПАЗа-32053


## Автокөліктің құрылғысы
### Құрастырылуы

### Қозғалтқыш

### Трансмиссиясы

### Жүріс бөлігі

### Автокөліктің шанағы

### Техникалық сипаттама

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:ПАЗ автобустары
Netflix

**Netflix, Inc.** (**NETFLIX**) — америкалық халықаралық ойын-сауық, көңіл көтеру бағытындағы оригинал фильмдер мен сериалдар өндіретін ақылы стримдік компания. 1997 жылы 29 тамызда Скоттс-Вэллиде (Калифорния) Рид Хастингс пен Марк Рэндольф құрған. Ол онлайн&nbsp;ағындық мультимедиа&nbsp;тарату және тапсырыс бойынша видео және пошта арқылы DVD ұсынуға маманданған. 2013 жылы Netflix фильм және телевизия өндіру, сондай-ақ онлайн таратуды қосты. Қазіргі уақытта компания штаб-пәтері Калифорниядағы Лос-Гатос қаласында. 

2016 жылы компания 126 фильм мен сериал шығарды. Бұл кез-келген басқа желілік және кабельдік арналарға қарағанда көп. 2019 жылы сәуірге сәйкес Netflix-тің дүние жүзі бойынша 148 миллионнан астам жазылушысы бар, оның ішінде 60 млн АҚШ-тан.

## Негізінің қалану тарихы
Netflix-ті 1997 жылы 29 тамызда Скоттс Валлийде, Калифорнияда Марк Рандольф пен Рид Хастингс құрған.
Олар Netflix идеясын Санта-Круздағы үйлерімен және Sunnyvale-дегі Pure Software компаниясының штаб-пәтері арасында саяхаттау кезінде ойлап тапты.

Хастингс Netflix үшін стартапқа 2,5 миллион доллар инвестициялады. Олардың пікірінше, фильмдерді VHS бейнекассеталарына жеткізу олардың көлемінің салыстырмалы түрде үлкен болуына және сәйкесінше сақтаудың қолайсыздығына байланысты тиімсіз болды.
Netflix әлемдегі алғашқы онлайн жалға беру дүкені ретінде басталды, тек 30 қызметкері мен 925 фильмі бар, жалға ақы төлеу моделін қолдана отырып, ставкалары мен қайтару уақыты негізгі бәсекелесі Blockbuster-ге ұқсас.

нобай|300x300 нүкте|Лос-Гатостағы (Калифорния) Netflix штаб-пәтері.

## Дүние жүзі бойынша таралуы
thumb|400x400px|2022 жылдың наурыз айына сәйкес Netflix-тің әлем елдеріндегі болуы

## Қарыздар
Netflix 2016 жылы 126 өз сериалдары мен фильмдерін түсіріп, осы көрсеткішпен басқа желілік және кабелдік арналар үздігі болды. Оның жаңа мазмұн шығару мен қосымша мазмұнның құқығын қорғау, 190 елге таралу әрекеттері миллиардтаған қарызға тіреді: 2017 жыл қыркүйегіне сәйкес $21.9 миллиард, 2018 жылға қарағанда $16.8 миллиард. оның $6.5 милларды ұзақ-мерзімді қарыз, қалғаны ұзақ-мерзімді облигациялар. 2018 қазан айында Netflix жаңа мазмұнды контент жасау мақсатында тағы $2 миллиард қаржы қарыз алатынын мәлімдеген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:1997 жылы құрылған компаниялар
Қыземшек (Түркістан облысы)

**Қыземшек** — Түркістан облысы Созақ ауданындағы кент, Қыземшек кенттік әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 200 км-дей жерде. Шу өзені құмға сіңер жерінде Жуантөбе елді мекенінен солтүстік бөлікте 60 км жерде, Бетпақ-Дала тасты шөлінің оңтүстігінде орналасқан. 

## Тарихы
Кент тарихы өз бастауын өткен ғасырдың 70 - жылдарынан бастау алады. "Уанас" кенішінің негізінде пайда болған. Кентте сары кек (уран концентраты) тау-кен байыту комбинаты ашылған. Қазіргі таңда кентте «ҚазАтомӨнеркәсіп- SaUran» ЖШС «Степное-РУ» филиалы орналасқан. Кент атауы кенттен солтүстік-батысқа 2,5 шақырым жерде орналасқан денудациялық төбе атауына берілген.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Тасты (Түркістан облысы)

**Тасты** — Түркістан облысының Созақ ауданындағы ауыл, Тасты ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстікке қарай 176 км-дей жерде, Мойынқұм шөлі мен Бетпақ Дала жазығының аралығында, Шу өзені бойында орналасқан.

## Халқы

## Әкімшілік бөлімшелері
Ауыл әкімдігінде 1 мектеп, 1 балабақша, 1 аурухана, 1 мешіт, 1 ФАП, 2 кітапхана бар.

## Әр жылдардағы ауыл әкімдері:
* Жүнісұлы Жұмабек (1994-1996 жылдары).
* Бектаев Амангелді (1996-1997 жылдары).
* Алпамысов Жорабек (1997-2006 жылдары).
* Сақтапбергенұлы Пердебек (2006-2010 жылдары).
* Абенов Бауыржан (2010-2012).
* Ештай Берік (2012-2016 жылдары).
* Мырзабеков Бағдат (2018-2019).
* Тілеулинов Манас 2019 жылдан.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Шу (Түркістан облысы)

**Шу** — Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл, Шу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстікке қарай 196 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Себек

**Себек** - Кіші жүздегі Байыұлының Беріш тармағынан шыққан ру. Батыс Қазақстанда таралған ру. Себек руынан шыққан көптеген батырлар мен қолбасшылар бар. Жапон ғалымы И. Эцеди Қарлық хандығы үш тайпадан емес, төрт тайпадан құралғанын, ол төртінші тайпасының есімі Себек екенін дәлелдеген. Екінші Шығыс Түркі қағандығының іргетасын қалаған, ақылгөй Тонйұқық (Томукөк, Тоныкөк) Беріш тайпасының Себек тармағынан. Қытай тарихшысы Ма Шаңшу: “Тонйұқық — Алтайдағы Қара Ертісті мекен еткен қарлық елінің Сәбек тайпасынан шыққан адам” деп жазған (Қазақтың көне тарихы, Алматы, 1993, 116-бет).
Сонымен қатар Себек руынан шыққан "Банды Аманғали" лақаб атымен таныс әнші, ақын, палуан және де әрине ең бастысы, совет үкіметіне тіке қарсы шыққан адам. Ол өзінің Себек руынан шыққаны жайлы өлеңдерінде айтып кетті:
"Оқымай жас күнімде қара таныдым, 
Қарпін келтіре алмай шала таныдым. 
Аралап кең Нарында жүргенімде 
Себектен "Аманғали банды" атандым." 

Санат:Қазақ рулары
Торыұстаған

**Торыұстаған** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Шу ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2015 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстікке қарай 212 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауылда тұрғылықты тұрғындар болмады, 2009 жылы тұрғындар саны 8 адамды (7 ер адам және 1 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданының таратылған елді мекендері
Лигр

**Лигр** () — арыстан мен жолбарыстың будандасуынан пайда болған жануар. Лигрдің ата-анасы пантераның бір түріне, бірақ әртүрлі типтеріне жатады. Олар ірі мысықтардың тұқымдасы.

## Сыртқы бейнесі
Лигрлердің көлемі үңгір арыстанындай болады. Лигрлер - ең үлкен мысықтар тұқымдасы. Қазіргі таңда ең үлкен лигр интерактивті паркте өмір сүреді. Оның есімі- Геркулес. Лигрлердің арыстандардан айырмашылығы олар суда жүзіп біледі және ұнатады.

## Көлемі мен салмағы
Лигрдің ұзындығы 4 метрден ұзын болады, ал салмағы 300 кг-дан асады (бұл кәдімгі арыстандардан үш есе көп).Ең ірі лигр (Геркулес) 400кг салмақ иесі.

Санат:Жануарлар
Белла Хадид

**Изабелла "Белла" Хайриа Хадид** (, 9 қазан 1996 жылы, Лос-Анджелес) — америкалық модель, 2014 жылы IMG Models агенттігімен келісім шартқа отырған. 2016 жылы Daily Front Row-да "Жыл моделі" премиясын алған.

## Ерте жылдары
Белла Хадид Лос-Анджелесте, Калифорния штатында,  тележүргізуші және бұрынғы модель Иоланда Хадид (өз тегі ) және америкалық мультимиллионер Мохамед Хадидтің отбасында дүниеге келген. Белланың  әпкесі, модель Джиджи Хадид және інісі Ануар Хадид бар. Сондай-ақ, оның әкесі тарапынан  екі әпкесі, Мариэль және Алана  және өгей әкесі Дэвид Фостердің тарапынан бес әпкесі бар. 

Жасөспірім кезінде Белла Хадид ат спортымен айналысты және бастапқыда Рио-де-Жанейрода 2016 жылғы Олимпиада ойындарына қатысуды жоспарлаған, бірақ кейінірек жаттыға алмай, жарысқа қатыспады. 2015 жылы қазан айында оның Лайм ауруымен ауыратыны белгілі болды. Оның анасы мен ағасы Ануарда да бұл ауру 2012 жылы табылған еді.

2014 жылы күзде Белла фото саласын зерттей бастады, алайда модельдік мансабы сәтті болғаннан кейін оны тастап кетті.

## Жүлделері мен номинациялары

## Фильмографиясы
### Телевизия

### Қысқаметражды фильмдер

### Бейнебаяндар

## Жеке өмірі
Канадалық әнші The Weeknd-пен 2015-2020 жылдар аралығында бірнеше рет айырылысып, қайта қосылып жүрген. 2023 жылдың күзінен бастап Хадид америкалық ковбой Адан Бануэлоспен қарым-қатынаста.

Санат:АҚШ модельдері
Ергежейлі мемлекет

**Ергежейлі мемлекет** — кейбір көрсеткіштер бойынша (мысалы, аумағы бойынша, халық саны бойынша және т. б.) басқа мемлекеттерден аз жағына қарай едәуір ерекшеленетін мемлекет.

Аудан өлшемі бойынша, ергежейлі деп, әдеттегідей, Люксембург ауданынан кем мемлекеттер аталады. Кейде Люксембургтің өзі де ергежейлі мемлекеттердің қатарына жатқызылады.

Сонымен қатар көрсеткіш ретінде жиі халық саны қолданылады. Сонымен бірге БҰҰ және Дүниежүзілік банктің терминологиясы бойынша ергежейлі деп, халық саны 1 млн адамнан аспайтын мемлекеттер саналады. Ұлттар достастығының баяндамаларында ***кіші елдер*** деген термин қолданылады және халық санның шегі 1,5 млн адам. Кейде ергежейлі деп халық саны 500 мың адамнан кем мемлекеттер аталады.

## Ергежейлі мемлекет
Ергежейлі мемлекеттердің көбісі біршама жас құрылымдар болып табылады (Шығыс Тимор және басқалар). Сонымен қатар Еуропадағы ергежейлі мемлекеттердің басым бөлігі сан ғасырлық тарихына ие. Мысалы, Сан-Марино Еуропадағы ең ескі ел болып саналады.

Кейде ***ергежейлі ел*** ұғымы қолданылады, олардың қатарына шағын тәуелсіз мемлекеттер ғана емес, басқа да шағын географиялық және тарихи оқшауланған (көбінесе аралды) аумақтар кіреді — тәуелді аймақтар, әкімшілік автономялар және т. б. Мысалдар — Мэн аралы, Гернси, Борнхольм, Гибралтар, Майотта, Гуам, Ниуэ, Гельголанд, Афон және т. б.

thumb|700px|center|Ергежейлі мемлекеттер әлем картасында

### Аумағы бойынша
Ауданы 1000 км²-ден кем тәіелсіз елдер (теңіз аймағы саналмаған).

### Халық саны бойынша
:

## Дереккөздер

*
Науру тілі

**Науру тілі** () — микронезия тілдерінің бірі, олардың ішіндегі ең атиптісі. Полинезиялықтар жағынан өте қатты ықпалға ұшырады. Науру халқының туған тілі болып табылады. Науру Республикасындағы мемлекеттік тілдерінің (ағылшын тілімен қатар) бірі. Науру тұрғындарының жартысы (шамамен 7 мың адам) науру тілінде сөйлей алады, олардың түгелге жуығы — екі тілді.

Консонантизмде 22–24 фонема бар, соның ішінде палатализді, веляризді (еріндіктерде) және лабиовелярды дауыссыз дыбыстар қатары; барлық мұрын жолды фонемаларда ұзақ корреляттары бар. **l** және саңылау (шұғыл) дауыссыздар жоқ (бірақ /j/ және /w/ [ʝ] және [ɣʷ] сияқты айтуға болады).

Вокализмде 6 қысқа және ұзақ i, e, æ, a, o, u жұпты фонемалардан тұратын 12 фонема.

Тәуелдік көрсеткіштері (посессивтер) шамамен 40 есім класстары ажыратылады. Классификаторлармен бірлесе алатын сілтеу есімдігінің күрделі жүйесі бар. Мысалы, *ñ-aiquõn-oe* 'біреу осы жерде біреу' (жансыз заттар туралы), *ñ-airan-e* 'біреу осы жерде біреу' (жалпақ зат туралы) [Kayser 1993: 41 ff.]. Зат есімдерінің көбісі сөз тіркесінен тыс басқа зат есімдерімен «абсолютивті» e- (i-) префиксінің алдына шығады: *itii* ‛фрегат (құс)’, *tiin Naoero* ‛науру фрегаты’, *an Joe tii* ‛Джо фрегаты’ [Nathan 1973:13].

Лексикада неміс және ағылшын тілінен кірме сөздер көп.

Науруан жазуы латын алфавитінің негізінде құрылып,  тұрған. Кейін, басқа тілдердің елеулі ықпалынан, ең алдымен неміс, ток-писин және кирибати, алфавит  дейін кеңейді. Бұл микронезиялық тілінің зерттеуіне науруан тілінде оқулық жазған католиктік миссионер Алоиз Кайзер зор үлес қосты, сонымен қатар американдық (Германияда дүниеге келген) протестанттық миссионері Филипп Делапорт ().

## Әдебиет

* Delaporte, Philip. Taschenwörterbuch Deutsch-Nauruisch, 1907.
* Kayser, Alois. Nauru Grammar / Karl H. Rensch (ed.). Yarralumla, (Canberra, Australia), 1993 (1936).
** Comrie B. Review of «Nauru Grammar» by Alois Kayser and Karl H. Rensch // Language, Vol. 71, No. 2 (Jun., 1995), pp.&nbsp;411–412.
* Nathan, Geoffrey S. Nauruan in the Austronesian Language Family // Oceanic Linguistics (University of Hawai’i Press). 1974, № 12 (1/2): 479—501 pp.
* Nathan, Geoffrey S. A grammatical sketch of Nauruan. Unpublished manuscript. Departament of Linguistics, University of Hawaii, 1973.

Санат:Микронезия тілдері
Санат:Науру тілдері
Абай (Түлкібас ауданы)

**Абай** — Түркістан облысы Түлкібас ауданы, Балықты ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тұрар Рысқұлов ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
Жабағылы (Түркістан облысы)

**Жабағылы** (2005 жылға дейін – *Новониколаевка*) — Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл, Жабағылы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тұрар Рысқұлов ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері