Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)

**CRJ700 мен UH-60 тікұшағының Вашингтон үстіндегі соқтығысуы** — 2025 жылғы 29 қаңтарда болған авиациялық апат. Оқиға Вашингтон қаласы үстінде орын алды, онда PSA Airlines компаниясының Bombardier CL-600-2C10 жолаушылар ұшағы Рональд Рейган әуежайына қонуға бағытталса, Sikorsky UH-60 Black Hawk әскери тікұшағы әуеде ұшып жүрген. Екі әуе кемесі әуеде соқтығысып, ауыр зақымдарға ұшырады. Апатта 67 адам қаза тапты — CL-600-2C10 ұшағында 64 адам (60 жолаушы және 4 экипаж мүшесі) және VH-60 тікұшағында 3 адам.

Вашингтон үстіндегі әуе соқтығысы 2009 жылы Буффало маңында болған DHC-8 апатынан кейінгі 16 жыл ішіндегі АҚШ-тағы алғашқы ірі жолаушылар ұшағының апаты болды. Сондай-ақ, бұл American Airlines компаниялар тобына тиесілі ұшақтың жолаушылар өліміне әкелген алғашқы апаты еді, мұндай жағдай соңғы рет 2001 жылы Нью-Йоркте Airbus A300B4-605R апатқа ұшырағанда болған. Сонымен қатар, бұл Потомак өзеніндегі 1982 жылғы 13 қаңтардағы оқиғадан бергі алғашқы әуе апаты еді, сол кезде Air Florida әуе компаниясының 90-рейсі автокөлік көпіріне соғылып, суға құлаған.

Ұшақ Уичита қаласынан Вашингтонға бағыт алған, ол қонуға жақындап келе жатқан кезде әскери тікұшақпен соқтығысып, апатқа ұшырады. Қақтығыс нәтижесінде ұшақ өзенге құлады. Апат Вашингтонның Ақ үйі мен Капитолийден шамамен 4 шақырым қашықтықта орналасқан Рональд Рейган әуежайының маңында болды.

## Әуе кемелері
### Bombardier CRJ701ER (ұшақ)
Bombardier CRJ701ER ұшағы, зауыттық нөмірі 10165, тіркеу нөмірі N709PS, 2004 жылдың 29 қазанында MidAtlantic Airways авиакомпаниясына қабылданып, US Airways Express брендімен рейстерді орындау үшін пайдаланылды. 2005 жылғы қаңтарда бұл ұшақ PSA Airlines авиакомпаниясына ауысты. 2013 жылғы желтоқсанда US Airways пен American Airlines авиакомпаниялары бірігіп, Bombardier CRJ701ER ұшағы American Eagle брендімен ұшуларды жүзеге асыра бастады. 2017 жылғы 16 ақпанда ұшақ Шарлотт/Дуглас әуежайында авиациялық оқиғаға ұшырап, бірақ адам шығыны мен айтарлықтай зақым келтірмеген. Оқиға ұшақтың ұшу жолында жылдамдық жинап келе жатқанда, әуежайдың қону жолағына жүгіріп шыққан бұғымен соқтығысуынан орын алды. Бұл оқиға ешқандай ауыр зардаптарсыз аяқталды.

#### Экипаж және жолаушылар

Соңғы рейс кезінде ұшақ бортында 60 жолаушы және 4 экипаж мүшесі болған.

**Экипаж құрамы**
* Әуе кемесінің командирі (КВС) – 34 жастағы Джонатан Кампос (ағылш. *Jonathan Campos*). Ол 2015 жылы Дейтона-Бичтегі Эмбри-Риддл аэронавтика университетін «Авиациялық ғылым» мамандығы бойынша бітірген. PSA Airlines әуе компаниясында 6 жыл жұмыс істеген.
* Екінші ұшқыш – 28 жастағы Сэмюэл Лилли (ағылш. *Samuel Lilley*). Ол Джорджияның Оңтүстік университетін бітірген және PSA Airlines-те 2 жыл еңбек еткен.

**Бортсеріктер**
* 34 жастағы Данэйжа Элдер (ағылш. *Danasia Elder*).
* 53 жастағы Иан Эпштейн (ағылш. *Ian Epstein*).

### UH-60 Black Hawk (тікұшақ)
Sikorsky UH-60 Black Hawk тікұшағы (тактикалық нөмірі 00-26860) АҚШ армиясына тиесілі болды және соңғы ұшуды PAT25 (Priority Air Transport) позывнойымен орындаған. Бұл позывной АҚШ-тың жоғары лауазымды тұлғалары мен басшыларын тасымалдауға арналған рейстерге бөлінген. Тікұшақ Форт-Белвуар базасынан ұшып шықты, бортта АҚШ армиясының үш әскери қызметкері болған, алайда бортта жоғары лауазымды тұлғалар немесе басшылар болмаған. Құлауы кезінде ол әуеде оқу-жаттығу қимылдарын жасап жүрген.

#### Экипаж

Вертолёт бортында АҚШ армиясының 3 әскери қызметкері болған.

**Экипаж құрамы**

* Пилот – 39 жастағы Эндрю Ивс (Andrew Eaves), 2-классты уорент-офицер. Ұшу тәжірибесі шамамен 500 сағат.

* Экипаж командирі – 29 жастағы Райен О’Хара (Ryan O’Hara), штаб-сержант. Ұшу тәжірибесі шамамен 1000 сағат.

* Әскери қызметкер – 28 жастағы Ребекка Лобач (Rebecca Lobach), капитан.

## Барысы
thumb|Қақтығыс карта-схемасы
JIA5342 рейсімен Вашингтонға бағыт алған CRJ 700 жолаушылар ұшағы 18:39 EST уақытында Канзас штаты, Уичито қаласындағы Дуайт Эйзенхауэр атындағы ұлттық әуежайдан ұшып шықты. Ұшақтың межелі әуежайға жоспарланған келу уақыты 21:00 шамасында болған.
20:39-да Вирджиния штатындағы Форт-Бельвуар әскери базасынан Sikorsky VH-60M Black Hawk тікұшағы оқу-жаттығу ұшуы үшін әуеге көтерілді.
20:42-де JIA5342 рейсінің экипажы әуежай диспетчерлік мұнарасымен байланысып, 01-жолаққа қонуға рұқсат сұрады. Алайда, диспетчер 33-жолақты пайдалануды тапсырды.

Апатқа 30 секундтан аз уақыт қалғанда, әуе қозғалысын басқару диспетчері VH-60 экипажынан JIA5342 рейсін көріп тұрғандарын сұрады. Тікұшақ экипажының мүшесі мұны растады, «визуалды бөлу» сұрауын жасады және диспетчерден оған рұқсат алды. Соқтығысуға бірнеше секунд қалғанда, диспетчер тікұшақ экипажына 5342 рейсінің артынан өтуге рұқсат берді. 

thumb|Ұшу траекториялары және соқтығыс орны

20:48 EST уақытында JIA5342 рейсі VH-60 тікұшағымен соқтығысты. Соқтығыс нәтижесінде тікұшақ жарылып, Потомак өзеніне құлады. 5342 рейсінің радиолокациялық жауап бергіші 91 метр биіктікте сигнал беруді тоқтатты, содан кейін ұшақ та өзенге құлады. Соқтығысу сәті Джон Ф. Кеннеди атындағы орындаушылық өнер орталығының бақылау камерасына түсіп қалған. Кейінірек басқа да бейнежазбалар пайда болды. Өзенге құлағаннан кейін CRJ700 екіге бөлініп, шамамен екі метр тереңдікке батып кетті.

Соқтығыс болғаннан кейін бірден Рональд Рейган әуежайының диспетчерлері басқа ұшақтарды жақын маңдағы әуежайларға, соның ішінде Даллес, Балтимор-Вашингтон және Ричмонд әуежайларына бағыттай бастады. Рональд Рейган әуежайы 30 қаңтар, 11:00-ге дейін жабық болды.

### Іздеу-құтқару операциясы
thumb|Потомак өзеніндегі жұмыстар (2025 жылғы 30 қаңтар)

Әуе кемелерінің соқтығысуы туралы алғашқы хабарды Колумбия округінің астаналық полиция департаменті жергілікті уақыт бойынша 20:53-те алды.
Оқиға орнына дереу Колумбия округінің төтенше жағдайлар қызметкерлері, оның ішінде өрт сөндірушілер мен жедел медициналық көмек қызметкерлері жіберілді. Тірі қалғандар мен қаза тапқандардың денелерін іздеу үшін өрт сөндіру катерлері жұмылдырылды. Бастапқы құтқару қызметтерінің хабарламаларына сәйкес, қаза тапқандар анықталған. Мэриленд штатының полициясы сүңгуірлерді мобилизациялады, ал іздестіру-құтқару жұмыстарына Колумбия округінің полиция басқармасы, АҚШ парктік полициясы, Мэриленд табиғи ресурстар полициясы, Принс-Джордж округінің полиция басқармасы және Фэрфакс округінің полиция басқармасына тиесілі әуе көліктері тартылды. Құтқару жұмыстары төмен температура мен мұз қабатының салдарынан қиынға соқты. Апат орнына жақын орналасқан буйдың деректеріне сәйкес, судың температурасы 2°C болған. Сонымен қатар, Вашингтон астаналық округінің транзиттік басқармасы көмек көрсету үшін жылытқыш автобустарды жіберді.

Федералдық тергеу бюросы (ФТБ) өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, агенттік құтқару операциясына көмек көрсететінін хабарлады. Сонымен қатар, әуе оқиғасынан терроризм белгілері анықталмады.

## Қаза тапқандар
Колумбия округінің өрт сөндіру және жедел медициналық көмек басқармасы соқтығысудан кейін тікұшақтың өзенге құлағанын растады.

thumb|Бейнебақылау камерасымен түсірілген соқтығысу сәті

Бірнеше сағаттан кейін құқық қорғау органдары мен басқа да ресми ақпарат көздері апаттан қаза тапқандардың болғанын растады.

АҚШ-тың мәнерлеп сырғанау федерациясы ұшақта, соның ішінде спортшылар, жаттықтырушылар және олардың отбасыларының мүшелері болғанын растады. Ұшақта 1994 жылғы әлем чемпионы, Ресей құрамасының жұптық мәнерлеп сырғанаушылары Евгения Васильевна Шишкова мен Вадим Владимирович Наумов, 1979 жылғы КСРО чемпионатының қола жүлдегері Инна Волянская және бұрынғы ресейлік мәнерлеп сырғанаушы Александр Кирсанов болған. Олар АҚШ құрамасымен жаттығу жұмыстарын жүргізіп жүрген.  Бұған қоса, ұшақта АҚШ пен Ресейден бөлек, Германия, Филиппин азаматтары да болған.

Қаза тапқан спортшылардың тізімі: Спенсер Лэйн; Джина Хан; Эдди Чжоу; Эверли Ливингстон; Лидия Ливингстон; Франко Апарисио; Шон Кей; Анджела Янг.

## Реакция
: :
Канзас штатының сенаторы Роджер Маршалдың сөзінше, Уичитадан Вашингтонға ұшқан ұшақтың бортында 60-қа жуық жолаушы болған.
«Бұл қайғыны жеңілдететін сөз жоқ. Әлемнен Канзас үшін, құтқарушылар және осы жантүршігерлік апатқа қатысы бар кез келген адам үшін дұға етуді сұраймын» – деп жазды Маршалл. Вашингтон мэрі Мюриел Боузер жұртшылықты оқиға туралы хабардар етуге уәде берді.

American Airlines-тың бас директоры Роберт Айсом видеоүндеуінде ұшақтың пилоттарының тәжірибелі болғанын айтты. Авиакомпания рейс 5342 жолаушыларының отбасылары үшін қызу желі жұмыс істей бастады. American Airlines 31 қаңтарға дейін Уичито – Вашингтон бағыты бойынша рейстерді тоқтатты. 30 қаңтарда Пентагон 12-ші авиациялық батальонға — тікұшаққа жауапты Құрлық әскерлері бөлімшесіне — ұшуларды 48 сағатқа тоқтату туралы бұйрық берді. АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсет экипаждың «тәжірибелі» болғанын айтты.

## Салдары
thumb|Апат орнындағы қирандылар

Ұшақ апатынан 67 адам қаза болды: 60 жолаушы, экипаждың төрт мүшесі және ұшаққа соғылған тікұшақта болған үш әскери қызметкер. Бұл жөнінде АҚШ билігіне сүйенген BBC-дің Орыс қызметі жазды.

АҚШ президенті Дональд Трамп Ақ үйдегі брифинг кезінде ұшақ апатынан ешкім тірі қалмағанын айтты.«Өкінішке қарай, ешкім тірі қалған жоқ, Бұл халқымыз үшін қайғылы сәт» – деді ол. Ол апаттан қаза болғандарды еске алып, сөзінің басында бір минут үнсіздік жариялады.

Вашингтондағы Рональд Рейган атындағы әуежайы өкілдерінің Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында хабарлауынша, қонайын деп жатқан және ұшып келетін барлық рейс тоқтатылған. 31 қаңтарда American Airlines Уичито — Вашингтон бағытындағы рейстің нөмірін 5342-ден 5677-ге ауыстырды.

## Тергеу
30 қаңтарда NTSB тергеудің алдын ала есебін 30 күн ішінде ұсынуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Қақтығыстың ықтимал себептерінің кең ауқымы қарастырылатын болады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Aviation Safety Network сайтындағы JIA5342 рейсінің апаты туралы сипаттама

Санат:2025 жылғы апаттар
Санат:2025 жылдағы АҚШ
Санат:АҚШ-тағы әуе апаттары