open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пайдалану коэффициенті

**Пайдалану коэффициенті** — қазылып жаткан жазықтығы кен денесінің әр бір шаршы метр ауданнан жылына өндірілетін кеннің мөлшері. Пайдалану коэффициенті бірнеше кемшілігі бар. Айталық, соның бірі кеннің тығыздығы есепке алынбайды. Одан көрі қазып алу барысында горизонттың жылдық төмендеу көрсеткіші бір шама дәлірек болатын сияқты..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үйкелістің қажағыштық коэффициенті

**Үйкелістің қажағыштық коэффициенті** — тау жыныстарының қажағыштығы үйкеліс және соғылысу қажағыштығынан құралады. Тау жыныстарының өзімен тікелей түйісіп егелгенде қатты денелердің бетін үйкеліс барысында қажап тоздыру дәрежесі. Ал қатты денелердің бір-бірімен соқтығысу нәтижесінде де қажау пайда болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бірікті флотация

**Бірікті флотация** — кендегі флотациялық белсенділігі жоғары бағалы минералдардың екеуі не одан да көбінің бірге флотациялануы. Кендерді байытқанда жиі қолданылатын әдіс..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шоқ тіреуіштер

**Шоқ тіреуіштер** — тазалап қазып алу қазбаларындағы үңгубет маңында кені алынған кеңістікпен шектескен жерде бұталар тәрізді бірінің жанына бірі 0,1—0,2 м қашықтықта орналасқан ағаш немесе металл тіреулер. Олар кені алынған кеңістік төбесін реттеп отырғызу процесінде қолданылатын бекітпелердің бір түрі. Төбе жыныстарын құлатуды басқару барысында да лаваларда тіреуіштерді күшейту үшін шоқ тіреуіштер қолданылады. Шоқ тіреуіштердің ара қашықтығы 2—4 м және оданда артық болуы мүмкін..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бірікті концентрат

**Бірікті концентрат** — кендегі бірнеше минералдардың бірге флотациялануынан алынатын концентрат. Ол тандамалы флотациялауға және жеке минерал концентраттарына бөлнеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Коллоидты түйіршіктер

**Коллоидты түйіршіктер** () — диаметрлері 0,2 микроннан бір миллимикронға жететін кристалданбайтын, электрлік қасиеттеріне байланысты өзара бірікпей ұзақ уақыт тұрақтылығын сақтайтын қатты зат түйіршіктері.
.
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Колонкалы құбыр

**Колонкалы құбыр** — ұңғыны сақиналы үңгубетпен (кольцевой забой) бұрғылау барысында бұрғы снарядтарын бағыттау және кернді қабылдауға арналған болат құбыр. Колонкалы құбыр бір ұшымен ұластырғыш (переходник) арқылы бұрғы снарядіне, екінші ұшымен коронкаға немесе кеңейткішке (расширитель) қосылады. Колонкалы құбыр ұзындығы 0,5; 1,5; 3 м. Колонкалы құбыр керн және бұрғы снарядымен мезгіл-мезгіл ұңғыдан алынып керннен босатылып отырады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кергіш колонка

**Кергіш колонка** —бұрғылау станоктарын және машиналарды жұмыс орнында орналастырып, бекіту үшін қолданылатын тетік. Кергіш колонка  төменгі жағында бекітілген бұрандалы домкраты мен тісті башмағы бар, ал жоғарғы жағында қозғалмалы тісті башмак орналасқан болат құбыры болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Колонкалы перфоратор

**Колонкалы перфоратор** () — тау жыныстарында шпурлар мен ұңғыларды бұрғылайтын машиналардың бір түрі. Бұрғылайтын машиналар: перфоратор, үңгубетке қолменен итеретін перфоратор, колонкалы, телескопты перфоратор болып бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үңгілеу комбайны

**Үңгілеу комбайны** — тау қазбаларын жүру және сонымен қатар пайдалы қазындыларды немесе жыныстарды массивтен бөліп алудан бастап оны вагонеткаға немесе конвейерге тиеумен аяқталатын негізгі жұмыстарды орындайтын күрделі кен қазу машинасы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тазалап қазу комбайны

**Тазалап қазу комбайны** — бір мезгілде пайдалы қазындыны қопарып, оны конвейерге тиеп, кейде тасымалдау талабына сай ұсататын біріктірілген қазу машинасы. Тазалап қазу комбайыны пластың: жатыс бұрышына (35° дейін және одан жоғары), қалындығына (өте жұқа, жұқа, орта қалыңдық және калың); бір рет алу ауқымына қарай (кен ауқымды, тар ауқымды) бөлінеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Аралас кен қазу жұмыстары

**Аралас кен қазу жұмыстары** — пайдалы қазбаларды қазып алуда бір мезгілде немесе кезекпен жер асты және ашық қазу тәсілдерін қолдану (мыс. штректен карьерге дейін жүргізілген өрлеме арқылы карьердегі кен массасын төмен түсіріп вагоншаларға тиеп сыртқа тасу)..
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Кен жыныстарын бұзудың аралас тәсілдері

**Кен жыныстарын бұзудың аралас тәсілдері** — жыныстарды массивтен бөлу және оны жарамды кесектерге дейін ұсату тәсілдері. Ол массивтың қопарылатын учаскісіне әр түрлі әсер ететін аралас тәсілдердің қолданылуымен сипатталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тазалап қазуға арналған атқарушы құрама тетік

**Тазалап қазуға арналған атқарушы құрама тетік** — екі немесе оданда көп бір-бірімен өзара байланысты жұмыс атқаратын тау-кен машинасының аралас тетігі. Олардың әр қайсысы өз негізінде массивты бұзып, қопарылған массаны тиейді. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Аралас әдіс

**Аралас әдіс** — әр түрлі процестердің тиімділігін арттыру үшін екі немесе бірнеше әдістерді, әр түрлі машиналар түрлерін қолдануда жиі кездеседі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Колосникті елеуіш

**Колосникті елеуіш** — оның елеу беті параллельді орнатылған темір біліктерден, рельс кесінділерінен тұрады. Ол қозғалмайтын елеуішке жатады және көбінде төмен өнімді фабрикалap дa жақты ұсатқыштарға бергенге дейін қолданылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ағынның тұтастығы

**Ағынның тұтастығы** — су ағыны бойынын құрамдық сипаттамасы мен динамикалық өзгерісінің көрсеткіші. Ағынның тұтастығы оның кез келген жердегі көлденең кесінді аумағының алғашқысына қатынасымен немесе ағыстың сыртқы бетімен горизонт арасындағы бұрышпен сипатталады. Бұл көрсеткіштердін шамасы неғұрлым аз болса, ағыстың тығыздығы да соғұрлым жоғары болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Теңелту кеңістігі

**Теңелту кеңістігі** — жаппай қопаруға дайындалған блоктың бөлігінде алдын ала қазба жүріп, кеңістік жасайды. Онда пайда болған кеңістік пайдалы қазындыны жаппай қопарғанда оның көлемінің ұлғаюын теңестіреді. Әдетте теңелту кеңістігі қопарылатын массивтың 15—20%-тең болады. Теңелту кеңістігі жазық немесе тіке бағытта болуы мүмкін. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шаңсыздандыру шараларының кешені

**Шаңсыздандыру шараларының кешені** — кеніш шаңымен күресу және оның пайда болуынан алдын ала сақтандыру шараларының жиынтығы. Олар: ылғалдап шаңсыздандыру, ауа алмасуын жақсарту, құрғақтай шаң ұстау, сонымен қатар шаңның пайда болу көздерін азайту, адамдардың шаңды жерде болуын азайту мақсатында технологиялық және ұйымдастырушылық шараларын қолдану. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жұмыс процестерінің жиынтығы

**Жұмыс процестерінің жиынтығы** — өндіріс процестерінің ұйымдастырушылық және технологиялық ерекшелігі. Олар ерекше технологиялық мазмұнда болады, жұмыстың орындалуы барысында арнайы өндіріс құрал-жабдықтарының қажеттігін, жұмысшылардың белгілі мамандық иесі болуын талап етеді. Жұмыс процестерінің жиынтығы бірнеше тармақка бөлінеді. Айталық, жер асты және ашық тәсілдермен көмір қазып алу жұмыстарына дайындық немесе кен бетін ашу, тазалап қазып алу жұмыстары, көмірді темір жол вагондарына тиеу және басқалар жатады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кешенді механикаландыру

**Кешенді механикаландыру** — техникалық прогрестегі ең маңызды бағыттың бірі. Оның нәтижесінде өндірістің негізгі және көмекші процестерін автоматтандыруға жағдай жасалынады және механикаландыруды қамтамасыз етеді, қолмен істелетін жұмыстар бірін-бірі толықтыратын машиналар жүйелерімен алмастырылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Алабота

**Елді мекен:**

* Алабота – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

*Алабота –  біржылдық шөп тектес өсімдік.
*Алабота – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы көл.
*Алабота – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау, Тайынша аудандары аралығында орналасқан көл.
*Алабота – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданының шығысында, Ертіс алабында орналасқан тұйық, тұзды көл.
Минералды шикізатты кешенді пайдалану

**Минералды шикізатты кешенді пайдалану** — кен ішінде бағалы минералдар саны көп болады. Олардың проценттік үлестері әртүрлі. Көптеген элементтер (сирек және шашыранды) меншікті минералдар түземей, басқа минералдардың кристалдық торына кіреді. Байыту технологиясын жасағанда осының бәрі анықталып, концентратқа шығару жолдары қарастырылуы керек. Бұлармен қатар бірсыпыра металсыз минералдарды құрылыс материалдары ретінде пайдалануға болады. Осыған байланысты кенді кешенді пайдалану оны өндеу шығындарын төмендетуте мүмкіндік береді. Шикізаттан минералды мейілінше толық алуды және дайын өнімді пайдаға асыруды қазіргі кезендегі қоғам дамуының экономикалық мақсатына сәйкес қамтамасыз ететін технологиялар, техникалық кұралдар мен шаралардың жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кен орындарын кешенді игеру

**Кен орындарын кешенді игеру** — қазып алынған шикізаттардағы негізгі және ілеспе компоненттерді алу мен өндіріс қалдықтарын пайдалануды жоғарғы деңгейге жеткізу үшін жан-жақты барлау жүргізу және кен орнын бағалау, шикізатты қазып алу мен оларды ұқсатуды қамтамасыз өтудің техникалық, экономикалық, ұйымдастырушылық және құқықтық жүйесі. Кен орындарын кешенді игеру тау-кен кәсіпорындары мен кен қазу өнеркәсібінін жобасында ескеріледі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Конденсациялы сүзгі

**Конденсациялы сүзгі** — өте ұсақ шаң тозаңдарын су буы әсерімен ірілеп, сүзгіде ұстауға арналған қондырғы. Оған қосымша іріленген шаң тозаңдарды ұстау үшін ағаш үгінділері, жоңқалар және тағы да басқа тазалағыш сүзгілер қолданылады.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шикізат конденсациясы

**Шикізат конденсациясы** — кен орнын қазып алу жағдайында (тау-кен-геологиялық) пайдалы қазындыларға экономикалық жағынан дәлелденген сан және сапа шарттарының жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пульпаны сапалау

**Пульпаны сапалау, өңдеу** — флотациялық байыту алдында пульпаға әр түрлі реагенттер қосып, басқа әдістермен өңдеу арқылы оның тиімді флотациялануына мумкіндік жасау. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы қазындыларды кешенді өңдеу

**Пайдалы қазындыларды кешенді өңдеу, (ұқсату)** — тау жыныстарындағы бірнеше немесе өндіріске пайдалы барлық минералдарды шоғырландырып, қалдықтың негізгі бөлігін айналадағы ортаға зиянсыз, мақсатқа сай пайдалануды көздейтін әдістер мен процестердің алғашқы (бірінші) өңдеу жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Су ресурстарын кешенді пайдалану

**Су ресурстарын кешенді пайдалану** — суды халықтың және шаруашылық салаларының қажетін қанағаттандыру үшін жан-жақты пайдалану. Әрине әр су көздерінің пайдалы қасиеттеріне байланысты олардың экономикалық тиімділігі еске алынуы қажет. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кеніш ауасын кондициялау

**Кеніш ауасын кондициялау** — шахтада сыртқы (ауа райы, жыл мезгілі) және ішкі (адамдар, жылу көздері, ылғалдылық, әр түрлі газдар, шаң) факторлар әсеріне қарамастан ауаның құрамы мен қалыпты күйін сақтауға мүмкіндік тудыратын кешенді шаралар жиынтығы. Әдетте кеніш ауасын кондициялау деген ұғым тек ауаның тазалығын қамтамасыз ету ғана емес, оған қоса ауаның қозғалу жылдамдығын, ылғалдылығын және оның температурасын бір қалыпты сақтау деген ұғымды білдіреді. Ең ұтымды және экономикалық жағынан тиімді тәсіл шахтаның (кеніштің) немесе учаскенің тау-кен-геологиялық жағдайларының жиынтығын есепке ала отырып, таңдалуы қажет. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кондициялы кен кесегі

**Кондициялы кен кесегі** — қазып алу кезінде кен кесектерінің үлкендігі көзделінген мөлшерден аспауға және ол кен түсіретін жерге орнатылған тор көздің көлденеңіне сәйкес келуге тиіс. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бесқарағай

* Бесқарағай – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл.
* Бесқарағай – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы ауыл.
Кондициялы жүк

**Кондициялы жүк** — үйме жүктің немесе кен (бос жыныстың) кесегінің тасымалдау машиналары қабылдай алатын ең үлкен бөлігінің шартты көлемі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кондуктометриялық әдіс

**Кондуктометриялық әдіс** — зерттелетін ерітіндінің тоқ өткізуіне негізделген санды химиялық талдауға қолданылатын әдіс. Ол флотациялық пульпаның сілтілігі өте жоғары болғанда (РН>12) сутек концентрациясын дәл анықтауға қолданылатын әдістің бірі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тұтынатын өнім

**Тұтынатын өнім** — қазып алынып, өңдеуден өткеннен кейін тұтынушылардың пайдалануы үшін дайын өнім (көмір отын ретінде, тазартылған мыс және т. б.). .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гидроқоспаның қоюлығы

**Гидроқоспаның қоюлығы** — қатты түйіршіктер көлемінің (немесе массасының) судың (немесе массасының) көлеміне қатынасы. Ол т:ж деп белгіленеді. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі

**Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі** — тау жыныстарының басқа затпен түйісуі барысында олардың бет қабатының бүлінуіне төзімділігі. Кескіш және шарошкалы құралдарды қолданғанда тау жынысының бұзыл та төзімділік көрсеткішін негізгі шама ретінде пайдалануға болады. Жазық табанды цилиндрді беті өңделмеген жыныс үлгісіне ол морт сынғанға дейін өндіреді, тау жынысының түйісу беріктігі цилиндрдің сынуы кезінде түскен күштің цилиндр табаны ауданына қатынасымен анықталынады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қадағалап бақылау ұңғысы

**Қадағалап бақылау ұңғысы** — жер асты су деңгейін, тау жыныстарының температурасын (ыстығын), тампондау жұмыстарының сапасын және тағы басқаларды қадағалап бақылайтын ұңғы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бақылау торы

**Бақылау торы** — бөгде заттарды және тығындық материалдардың үлкен кесектері түсіп, құбыр бітеліп қалмауы үшін оларды ұстауға қойылған темір тор. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бақылау флотациясы

**Бақылау флотациясы** — негізгі флотациялау операциясынан шығатып камералық өнім, онда қалған бағалы заттарды толығырақ бөліп алу үшін бақылау операциясынан өтеді. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бақылау-өлшеу аспаптары

**Бақылау-өлшеу аспаптары** — процестердің тиімді жүруі үшін оның көптеген параметрлері белгілі шекте болуы қажет. Оны қамтамасыз ету үшін әр түрлі бақылау-өлшеу аспаптары қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті

## Мешіттің мекен-жайы
«Айтбай ата-Ақмешіт» мешіті Шымкент қаласы, Абай ауданы, Самал-3 елді мекенінде орналасқан 2006 жылдың сәуір айында құрылысы басталып 22-қыркүйек күні ашылды.

## Мешіттің салынуы мен сипаты
Айтбай ата ұл-қыздарының демеушілігімен салынған бұл мешіт ҚМДБ-ға 2009 жылы тіркелген. Мешіттің жер көлемі 0.17 га. Мешіт ауданы 18 х 15 метр,  3-бөлмесі бар, Залы 13х12 метр, әйелдер бөлмесі 2,6х6 метр, имам бөлмесі 2,6х6 метр, мешіттің биіктігі 6,5 метр, күмбездің ені 6,5 метр, күмбездің биіктігі 9,5 метр, мешіттің іргетасы бетон, қабырғасы м-100 маркалы күйген кірпіштен өрілген, дуалдың ені 50 см, сырты сары және ақ кірпіштен өрнектеліп қапталған, төбесі профнастильмен жабылған.

Мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде арнайы біркелкі жайнамаз кілем төселген. Мешіттің жылу жүйесі еденнен жылиды. Мешітте 4-есік, 6-терезе бар. Ауласында жеміс ағаштар егілген және 2-орындық арнайы салынған дәретханасы бар. 1-бөлме қарауылхана, 1-бөлме котельный бар. Су құбыры өткен.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Алатау (кинотеатр, Алматы)

**Алатау** — кинотеатр Алматыда 592 жерге. Фильмнің дыбысты сопровождение — A/Dolby — 8-арнаның цифрлық дыбысын қамсыздандыратын SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады. Акустикалық жүйенің ортақ алымдылығы — 14000 ватт. Жабдық бірінші санаттың және премьераның кинозал фильмінің ежіресі үшін арнаулы.

1960 жылы салып бер-болды. Ғимарат жиынтық, зрительный қонақ бөлме әуелгіде 780 жерді сыйғызды. Мында кездесулер киноның және театрдың көрікті қайраткерлерімен еңсерілді. Бір советского киноискусства насихатының бюро "жас дос кино" деген үйірме, ал да құқықтықтың тәрбиесінің будақтары отаншылдықтың, және атеистік тындырымды. 1980 жылдан " Алатау" — жоғарғы дәреженің кинотеатр. 1980 жылы оны 890 900 тамашалаушы посетили.

2000 жылдың 23 шілдесінің "Алатау" кинотеатр тағы кейін реставрации ашылды. Кинозал баста 592 жердің жабдықта — Strong Millenium 2000 проектором. Фильмнің дыбысты сопровождение — A/Dolby — SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады, қарамастан.

## Дереккөздер

Санат:Алматы кинотеатрлары
Кертпеш пішінін бақылау

**Кертпеш пішінін бақылау** — ашық тәсілмен кен қазып алу жұмысында кертпеш пішінін сипаттайтын параметрлердің геометриялық шамасы туралы мағлұматтарды автоматтық құрылғы мен аспаптар көмегімен алу..
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Түйісілген кен орындары

**Түйісілген кен орындары** — жер қыртысында балқыған магманың шөгінді жыныстарымен қосылуы кезінде пайда болған кен орындар (әдетте темір, мыс., кейде вольфрам, молибден және кобальт кендері). .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Атамекен мешіті

**Атамекен мешіті** - Шымкент қаласы, Абай ауданы, Темірлан тас жолында орналасқан 2004 жылы намазхана болып ашылды. Мешіт 2009 ж. ҚМДБ-ға тіркелген.

## Сипаты
Мешіттің жер көлемі 0.0427 га. 2008 жылдан бастап мешіт 2-қабатты болып халық демеушілігімен құрлысы жүріп жатыр. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы күйген қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 10-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің көлемі 15 х 11. 2-үлкен бөлмесі бар, мешітте азан дауыс күшейткіш арқылы айтылады. Мешіттің ішінде әртүрлі кілім, палас төселген. Мешіттің жылу жүйесі еденнен жылыйды. Мешітте 2-есік, 20-терезе бар. Су құбыры өткен. Мешіттің ауласында дәретханасы бар.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Voyager of the Seas

***MS Voyager of the Seas*** («Теңіз жиһанкезі») — Voyager класындағы алғашқы лайнер. Кеме американдық Royal Caribbean International компаниясы үшін финдық STX Finland верфінде 1999 ж. соғылған.

Кемеге 3&nbsp;114 жолаушы сыйады. Финляндияның Турку қаласындағы STX Finland верфінде соғылған. Салмағы  137&nbsp;276 т., ұзындығы 311,1 м. және ені 47,4 м. 15 палубадан тұрады.  Каюталар саны — 1557. Кеме құрылысының бағасы — $650 млн.

## Кеменің тарихы
1998 ж. 27 қарашада зауыт нөмірі 1344-ші кеменің килі төселеді. 1999 ж. 29 маусымда жүру сынағы өткізіліп, 29 қарашада Royal Caribbean International компаниясына тапсырылады. 21 қарашада 1999 ж. Майами айлағынан кеме өзінің алғашқы сапарын бастайды. *Voyager of the Seas* Солтүстік Еуропамен, Жерорта теңізімен, сонымен қатар Кариб теңізімен, Американың Атлант жағалауларымен саяхаттайды.

## Кемедегі ойын-сауықтар
*Voyager of the Seas*-ті жүзбелі қонақ үй деп те атайды. Себебі мұндай қызмет көрсету саласы сол уақыттағы кеме құрылысында бірінші рет қолданған болатын. Мысалы, кеменің құбырында жарға өрмелейтін қабырға орналыстырылған. Круизді кемелерде бұрын сонды болмаған мұз айдыны соғылды.
Сонымен қатар «Royal Promenade» — үсті шыны күмбезбен көмкерілген сауда көшесі орналасты. Биіктігі төрт палубамен тең, ұзындығы кеменің 3/4 бөлігін алып жатқан променадта дүкендер, дәмханалар мен жәрмеңкелер орналасты.

Лайнерде жолаушылар үшін түнгі клуб, үшдеңгейлі театр, бассейндер, мини-гольф, волейбол және баскетбол алаңқайлары, екі палубалы кітапхана және тағы басқа ойын-сауықтар жұмыс істеді.

## Кеменің суреттері

Сурет:Voyager of the Seas Barcelona.JPG|*Voyager of the Seas* Барселона, Испания
Сурет:Voyager of the seas.JPG|Кеменің тұмсығы
Сурет:Royalpromenade.JPG|*Royal Promenade*
Сурет:Voyager of the seas1.jpg|*Voyager of the Seas* Неопаль айлағында, 2007 Тамыз
Сурет:Voyager of the Seas at hakata port.jpg|*Voyager of the Seas* Фукуока, Жапония,2013 


## Дереккөздер



## Сыртқы сілтемелер
* Voyager of the Seas ресми сайты (ағылш.)
*  (швед.)
* MarineTraffic-те кеменің сипаттамасы және суреті

 

Санат:Круизді кемелер
Шолпаншаш сүмбілі

**Шолпаншаш сүмбілі** (Adiantum capillus-veneris) Сүмбілдер тұқымдасы — Қазақстанда өте сирек кездесетін түр. Жекелеген оқшау популияциялары Жоңғар Алатауы, Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Жалпы орта азиядан басқа Оңтүстік Еуропада, Қырымда, кіші Азияда кең таралған. Тіршілік ету ортасының өзіңдік  ерекшелігімен сипатталады., яғни көлеңкелі ылғалды ізбесті және сарқырамаға жақын, жылғалар жағалауындағы тау жыныстары шатқалдарында өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Аққаңбақтүсті аллохруза

**Аққаңбақтүсті аллохруза** (Жерсабын‎ Allochrusa gypsophiloides) Қалампырлар тұқымдасы — Саны қатты қысқарып бара жатқан, сирек кездесетің түр. Батыс тянь-Шань мен Памир-Алай эндемигі. Біздің Елімізде Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан обылыстарындағы таулар мен тау етектерінде кездеседі. Шөлді, шөлейтті және саванналы жерлерде тау етегі жазықтығынан орташа тау белдеуіне дейін өседі. Бұтақтанған, дерлік шар тәрізді ұсақ ақ гүлдердің селдер жиынтығы өте әдемі. Түр тіршілігінің өте ұзақтығымен (200 жылға дейін) және салмағы 2-3 кг-ға жететің, негізгі жуан тамырларымен ерекшеленеді. 
## Дереккөздер
*ISBN 9965-24-750-1
↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Қалампырлар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Ірі жапырақты алкор

**Ірі жапырақты алкор** (Mediasia macrophylla) Кермек тұқымдасы — Жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Қаржантау, Угам жотасы мен Талас Алатауының төменгі және ортаңғы белдеулерінде кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шань мен Памир-Алайда таралған. Бұл көп жылдық қалың шөптесін өсімдіктің биіктігі 1 метір, ол қуаң шағыл тасты және сұр шөгінді тасты беткейлерді  жандандыра түседі. Жиі аршалы ормандар мен малта тасты арналарда кездеседі. 
## Дереккөздер
*ISBN 9965-24-750-1
↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Санат:Кермек тұқымдасы
Линчевский кемпіршөбі

**Линчевский кемпіршөбі** (Acantholimon linczevskii) Кермек тұқымдасы — Қазақстанда өте сирек кездесетің, эндемиктік түр. Сырдария Қаратауының орталық бөлігінде жоғары және ортанғы тау белдеулерінің тасты шыңдарында кездеседі. Бірегей аласа бұта (биіктігі 10 см шамасында), сұр жасыл жалпақ жастық түзеді. Әсіресе гүлдеу кезінде қарама-қарсы түсті ақшыл тостағаншалармен және қызғылт гүл тәжімен өте тартымды. Түр өткен жылдардағы малды шектен тыс жаю салдарынан зардап шекті. Қазіргі кезде популяциясының біразы Қаратау қорығында қорғалады. Мәдени өсірілу табиғаттағы сияқты зерттелмеген.
## Дереккөздер
*ISBN 9965-24-750-1
↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Санат:Қорғасыншөптер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Корольков шаяноты

**Корольков шаяноты** () – шаяноттар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетің түр. Тропиктік және субтропиктік обылыстарға тән ірі тұқымдас өкілі. Батыс Тянь-шань мен Қаратаудағы тіршілік ортасы, бұл орта Азиялық тау түрінің солтүстік шекарасы болып табылады. Шар тәрізді қабысқан түйнек және ұшындағы күрделі құрылысты гүл шоғыры бар әдемі көп жылдық шөпесін өсімдік.

## Дереккөздер


Санат:Шаяноттар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Айнабұлақ ауылдық округі

**Айнабұлақ ауылдық округі** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Айнабұлақ ауылдық округі – Абай облысы Жаңасемей ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Айнабұлақ ауылдық округі – Жетісу облысы Көксу ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Айнабұлақ ауылдық округі – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Айнабұлақ ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қаратал ауылдық округі

* Қаратал ауылдық округі – Абай облысы Мақаншы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қаратал ауылдық округі – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қаратал ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қаратал ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Күлкі сөз

**Күлкі сөз** - адамға эмоциялық жағынан әсер ететін, көңіл-күйдің құбылуына елеулі ықпал ететін сөз қолданысы. Адамның арына тию тұрғысынан күлкі сөз бірнеше түрге бөлінеді. .

Адам ауырлайтын да, ауырламайтын да күлкі бар. Ауыр күлкінің аты **мазақ**, **мысқыл** болады да, женіл күлкінің аты **сықақ**, **қулық** болады. Ең жеңілі ойын сөз; оны әзіл деп айтамыз. 
а) Мазақ қылу біреудің кемшілігін, мінін айтып күлу болады. Әдебиет жүзінде мазақ қылу кемшілік пен мінді әшкерелеп, жұртқа жаю болады. Мазақ түрінде күлудің ауыр болатын себебі осыдан. ә) Мысқылдау сөздің өңін теріс айналдырып айту. Бұлай айту кекесін болады. Кекесін сөз зілді болады. Мысқыл сөздің ауыр тиетін себебі осы. б) Сықақ пен қулық күлкі сөздің, асылында, ауырламайтын түрлері. Бұлар ауырлайтын түрге айналса, онда олар сықақ та, қулық та болмай, мазақ пен мысқылдың бірінің түріне түсіп кетеді. А.Байтұрсынов.
 
## Дереккөздер
  

Санат: Әзіл-сықақ
Даллас-Форт Уэрт

**Даллас-Форт Уэрт-Арлингтон ірі қаласы(метрополитаны)** - Солтүстік және солтүстік-орталық Техастағы экономикалық және мәдени аумақ болып есептеледі және АҚШ-тағы ең ірі аумақтардан бірі болып есептеледі. 2010 жылғы ресми санақ бойынша Даллас-Форт Уэрт ірі қаласының халқы 6,371,773 адамды құрады. Бұл аумақтың жер көлемі 24,100 шарша километр болып, 23,290 шаршы километрі жерден, 760 шаршы километрі судан тұрады.

Санат:Техас қалалары
Ковбой

[thumb|250px|[Америка Құрама Штаттары|Америкалық ковбой, 1887 жыл]]
**Ковбой** (, , *"cow"* – сиыр, *"boy"* – ұл, оқылуы **кәубой**) — Солтүстік Америка (көбінесе Батыс АҚШ) ауылдық аймақтарында (ранчоларында) ірі қара малды бағатын шопан болып, сонымен қоса ауылдық жұмыстарды да амалға асырған адам. Тарихи Америкалық ковбой Солтүстік Мексикадағы Вакеро тайпасының дәстүрінен келіп шығып, кейін ала ол аса маңызды фигураға және аңызға айналды.

Ковбой кейіпкері вестерн (уэстэрн) жанрының көмегімен әлем мәдениетінде танымал фигураға айналды.

## Дереккөздер

## Тағы көріңіз
* Вестерн

Санат:АҚШ тарихы
Санат:Мал шаруашылығы
Биг Бэнд

**Биг Бэнд** - Техастың батыс бөлігіндегі географиялық аймақтың ауызекі атауы болып, ол АҚШ елінің Мексика елімен шекарасында орналасқан. Аймақтың 4,000 шаршы километр мемлекеттік жері болып, оның ішіне Биг Бэнд Ұлттық саябағы және Биг Бэнд Ранчо Мемлекеттік саябақтары кіреді.

Санат:Техас
Старый Мост (Мостар)

250px|thumb|Мостар көпірі
**Мостар көпірі**  () — Мостар қаласындағы Неретва өзені арқылы өтетін көпір.
Көпір 1560-шы жылдарында салынған. 1990-шы жалдарында қиратылып, 2004 жылы бұрынғы қалпына келтірілді. 

2005 жылы көпір маңындағы жер ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасына енгізілді.

## Галерея

File:Mostar Stari Most 2008 2.jpg
File:Stari Most22.jpg
File:Mostar_-_Stari Most.jpg
File:Stari Most. 01.jpg


## Дереккөздер


Санат:Көпірлер
Ақжайық мешіті

**«Ақжайық» мешіті**

## Мешіт мекен жайы
«Ақжайық» мешіті Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақжайық елді мекенінде орналасұан.
## Салыну тарихы
Мешіт 1997 жылы салынып, 2007 жылы Жанысбаев Дайырдың демеушілігімен қайта күрделі жөндеуден өткізілді. ҚМДБ-на тіркелген. 
## Сипаттамасы
Мешіт жер көлемі 0.20 га. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы қам қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 5-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің сырты дождикпен сыланған. Мешіттің көлемі  16 х 16- 256 ш.м. 3-бөлмесі бар, атап айтқанда 1. Намаз оқитын бөлме 11х15 -165 ш.м. 2. Кіші бөлме 4х7-28 ш.м. 3. Қойма 4х3-12 ш.м. мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесімен қамтамас етілген. Мешітте 3-есік, 3-терезе бар. Ауласында 27-түп жеміс ағаштар егілген. Мешіт ауласында дәретханасы бар. Су құбыры өткен.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Лихтенштайн (Германиядағы қамал)

thumb|Лихтенштайн қамалы
**Лихтенштайн Қамалы** () — Хонау (Германия) жеріндегі орналасқан қамал (XIX ғ.).


Сурет:LichtensteinHonau.jpg|Лихтенштайн қамалы
Сурет:Lichtenstein Schwaebische-Alb.jpg|Басқа жағынан көрінісі
Сурет:Schloss Lichtenstein, 1-2010 4.jpg|Қыста


## Дереккөздер
* Albert Minzenmay: *Schloß Lichtenstein*. Verlag D. Grimmer, Hohenstein

## Сілтемелер
* 
* қамалы

Санат:Қамалдар
Сейіткәрім қажы мешіті

## Мекен жайы
Мешіт Шымкент қаласының   «Теріскей» мөлтек ауданында мұсылмандардың ең көп шоғырланған жерінде орналасқан.

## Салыну тарихы
Мешіт 2008 жылы 29 қараша күні дінбасымыз Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің қатысуымен салтанатты түрде ашылған. 2008 жылы Әбдиевтер отбасынын демеушілігімен салынған.

## Сипаттамасы
Мешіт 400 адамға арналған. Мешіттің көлемі 12,40х12,70 метр. Онда үлкен намаз оқу бөлмесі, имам кабинеті және неке қию бөлмес мен кітапхана бар. Есік, терезелері  пластикалық металдан орнатылған. Мешітке кіре есік шынар ағашына қазақы ою өрнектермен нақыштап, жасалынған. Мешіттің жалпы ауданы 0,1891 га Айналасы қоршалған, алайқайы тас кірпішпен көмкерілген, мешіт толық жылу жүйесіне қосылған. Мешіт жанында Құран жаттайтын Қари-Хафиздарды дайындайтын 60 орынды медресе салынған. Дәретхана сыртта аулада орналасқан. Мешіттің ауласындағы аркаға. 7 баспалдақ арқылы көтеріледі. Аулаға ағаштан жасалған 8 орындықтар қойылған, 6 шырша ағаштары мен  газон егілген. Мешіттің күмбезі шығыс үлгісінде салынған. Мешітті осы киелі топырақтың тумасы, өмір бойы шәкірт тәрбиелеп, ұстаздық жолда жүрген  Сейіткәрім қажының ұлы Орынбай Әбдиев есімді азамат бауырларымен бірлесіп өз қаражаттарына салдырған.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Әулие Аубин шіркеуі

thumb|Әулие Аубин шіркеуі (1751-1767)

** Әулие Аубин шіркеуі** - Бельгиядағы Намюр қаласында орналасқан шіркеү.

thumb|right|Шіркеүдің төбесі

## Сілтемелер
*Some info in French on the cathedral's website 
*Or in English

Санат:Шіркеулер
Хорсшу-Бенд (Арканзас)

**Хорсшу-Бенд** () — АҚШ-тың Аризона штатындағы таға тәріздес меандр. 



Сурет:Grand Canyon Horse Shoe Bend MC.jpg
Сурет:HorseshoeBend.jpg
Сурет:Horseshoe Bend Page.jpg



## Сілтемелер

*Horseshoe Bend in a thunder storm
*Horseshoe bend at sunrise
*Horseshoe Bend Panorama
*Horseshoe Bend in B&W

Санат:География
Синай агамасы

**Синай агамасы** () — Агама отбасының кесірткесі.

## Сілтемелер
* ''Pseudotrapelus''  на Сyberlizard 
* Sinai agama (''Pseudotrapelus sinaitus'')  на Arkive.org 
* ''Pseudotrapelus sinaitus'' на The Reptile Database

## Дереккөздер
W. Kästle, H. H. Schleich and K. Kabisch. Amphibians and reptiles of North Africa: biology, systematics, field guide. — Koeltz Scientific Books, Germany 1996.

Санат:Ешкіемерлер
Эбенезер-плейс

thumb|Эбенезер Плэйс
**Эбенезер-плейс** () — Шотландиядағы Уик қаласындағы орналасқан көше.

Әлемдегі ең қысқа көше болып есептеледі және Гиннесстің рекордтар кітабына 2006 жылы енді. Көшенің ұзындығы 2.06 м.

Санат:Көшелер
Қызыл көзді бақылдауық бақа

**Қызыл көзді бақылдауық бақа** () — Құйрықсыз қосмекенділердің тропиктік түрі.  Мексика мен Орталық Американың оңтүстігінде көп тараған. 

## Галерея

Сурет:Agalychnis callidryas03.jpg|
Сурет:Red-eyed Tree Frog (Agalychnis callidryas).jpg|
Сурет:Red eyed tree frog edit3.jpg|
Сурет:Red-eyed Tree Frog (Agalychnis callidryas) recent metamorph.jpg|
Сурет:Agalychnis callidryas - camouflage mode.jpg|
Сурет:Red-eyed Tree Frog (Agalychnis callidryas) mating pair.jpg|


Санат:Құйрықсыз қосмекенділер
Матуа

300px|right|thumb|Сарычев вулканы
**Матуа** (, Мацуа) — Курил аралдарына кіретін арал. Аумағы — 52 км². Елсіз.

## Сілтемелер

* Matua Island at Oceandots 
* Central Kurile Islands &mdash; Volcano World.
* Sarychev Peak 

Санат:Тынық мұхит аралдары
Санат:Елсіз аралдар
Мияжапырақ таспа

**Мияжапырақ таспа** (Astragalus glycyphyllos) — бұршақ тұқымдасы, Қазақстанда сирек кездесетін, қалдық түр. Тек Алтайда (Үлбі, Үбі және Бұқтырма өзені аңғарларында) кездеседі. Қазақстаннан тыс Еуропаның орманды аймақтарында (Кавказды қосқанда)  және батыс Сібірде таралған. Үштік дәуірдің орман қалдығы. Мәдени өсіруде келешегі зор. Тұқымынан өскен өсімдіктер жақсы гүлдеп, жеміс береді. Өзі көптеп шығады, мәдени түрде 40 жыл бойы өсірілуде Англияда азық ретінде арнайы өсіріледі.

## Дереккөздер
*

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Шегіршінжапырақ тасжаңғақ

**Шегіршінжапырақ тасжаңғақ** (Aflatunia ulmifolia) — раушангүлдер тұқымдасы, сирек кездесетін, қалдық түр. Таралу аймағы Солтүстік пен Солтүстік шығыс шекарасында оналасқан. Жоңғар Алатауында (Көксу өзен сайы) және Қырғыз Алатауының батыс бөлігінде жекелеген популяциялары кездеседі. Қазақстан жерінен батыс Тянь-Шаньда, Памиро-Алайда және солтүстік Ауғанстанда кең таралған. Голоцен дәуіріндегі жалпақ жапырақты ормандар қалдығы. Өте сәндік бұта, биіктігі 3 метрге дейін, әсіресе гүлдеу кезінде тартымды. Тұқымнан жақсы өседі: тұқымнан өнгіштігі тіпті 4 жыл сақталғаннан кейін де 90 пайызға жетеді.

## Дереккөздер
*

## Тағы қараңыз
*Тасжаңғақ
*Кәдімгі тасжаңғақ
Санат:Раушангүлділер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Батыр Баян

**Батыр Баян** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

## Басқалар
* Батыр Баян көшесі (Алматы) — Алматы көшесі.
* Батыр Баян (поэма) — Мағжан Жұмабаевтың поэмасы.

## Тұлғалар:
* Баян Байболатұлы - батыр.
* Баян Қасаболатұлы — батыр.
Ақ құрдым

thumb|Қара құрдымның ең шетіне дейін созылған кеңістік-уақытын көрсеткен диаграмма. Жатық бағыт - кеңістікті, тік бағыт - уақытты білдіреді.
**Ақ құрдым** —  жалпы салыстырмалылық теориясында жарық не материя ішіне сырттан ене алмайтын, бірақ ішінен сыртқа шыға алатын кеңістік-уақыттың гипотетикалық аумағы. Бұлайша ұғынуда - жарықты жұтып,  жібергізбейтін қара құрдымға кері физикалық нысан боп табылады. Қара құрдымды зертеу нәтежесінде кейбір ғалымдар ақ құрдымның бар екен болжамын айтқан.

## Тағы қараңыз
*Қара құрдым
*Салыстырмалылық теориясы
*Релятивистік механика
*Релятивистік квантты механика

## Сыртқы сілтемелер
* Ақ құрдым
* Геометриялық қара және аққұрдымдар
* Әлемдік Қарақұрдым 

Санат:Астрономия
Азғын

**Азғын** - моральдық нормадан алшақтауды білдіретін (моральдық-эстетикалық) ұғым. Қазақ ұғымында қоғамдық даму барысында пайда болған дәстүрлі құндылықтарға жат, белгілі ортада, белгілі дәуірде қалыптасқан моральдық-эстетикалық нормалар мен стереотиптерге қарама-қайшы қылықтар, ерсі әдеттердің бой көрсетуі азғындық ретінде бағамдалды. Ұғымның онтологиялық мәні генетикалық жағынан құлдырау, тұқымның сапалық деңгейінің төмендеуі деген мағынаны білдірсе керек. Кейін моральдық-эстетикалық категорияға айналған. Бұл құбылысты қоғамда болып тұратын сөздердің семантикалық-логикалық контаминациялық түрленісімен түсіндіруге болады.

Алайда, ұғымның ілкі мағынасы - мал, жануардың, адамның арып жүдеп-жадауы, өнімділігі мен физиологиялық жағынан кемшіндікке бой ұруы деген мағынасы сақталған. Байырғы наным-сенім бойынша, әр адамның Жаратқанның адам маңдайына, пешенесіне жазылған жазмыштан бұрылып, қисық жолға түсуін «азу» деп ұққан, ал адамдықтан, кісілік ізгіліктен кеткен адамды азғын деп атаған. Мысал ретінде төмендегідей жыр жолдарын келтіруге болады:* Күзенді жауыздық, Суырды сараңдық, Маймылды күндестік аздырыпты. Асылы жақсы атадан, Азғын болып тугсін ит* (Батырлар жыры).

Қазақ қоғамындағы түрлі эмансипациялық құбылыстар (отаршылдық, сауда-саттықтың кең етек алуы, жаңа мизамдағы қоғамдық-техникалық қоғамның дәстүрлілікке кері әсері және т.б.) әсерінен дәстүрлі құндылықтар рухани күйзелістің немесе әлеуметтік дағдарыстың салдарынан қалыпты нормасынан таяды, сол арқылы адамшылықтан айрылған, бұзылған, опасыз адамдар тобы пайда болады. Теріс жолға түсіп бұзылғандық, арам ниеттілік, зинақорлық, нәпсіқұмарлыққа салынушылық, жезөкшелік тәрізді дәстүрлі қоғамның ұстанымдарына қарама-қайшы жат қылықтарды азғындыққа санаған. Мұның сыртында қоғамдық қатынастардың ереже, нормаларына жат, ағайыннның алауыздығы, жігерсіздік, рухсыздық, сатқындық, пайдакүнемдік, екіжүзділік, адамгершілікке жат қылықтар да азғындықдық деп есептелді.

Қазақ ауыз әдебиетінің түрлі жанрларында моральдық-эстетикалық ұстанымдар негізінде қазақ қоғамының мүшелерінің арасындағы құндылықтарды насихаттап, өзіндік норма, ережелер арқылы реттеп отырған. Ауыз әдебиет жанрларының кейіпкерінің іс-әрекеті баяндала отырып, моральдық, имандылық мәселесіне ерекше баға беру, табиғатын ашу арқылы азғындықдықтың себеп-салдарынан аулақ етеді, онан жиіркендіреді. Әсіресе, «қазақтың діни дастандары халқымыздың pуxaни әлемінде ерекше орын алған, қоғам дамуының белгілі бір кезеңінде ерек¬ше қызмет атқарзан фольклорлық жанр; олар ислам құндылықтарының жалпы адамзаттың моралъдық қазидалармен сәйкес келетін тұстарын суреттеуімен құнды», - дейді академик С.Қасқабасов. Беташарлар- да үгіт-насихат, дәстүрлі қоғамның ұстанымдарын, моральдық қағидаларын тәптіштей түсіндіру, адам келбеті мен мінезіндегі азғындық әрекеттен аулақ болуды уағыздайтын жолдары молынан кездеседі. Ал, қара өлеңде, паремаларда адам қоғамындағы барша өмір салтының, салт-дәстүрінің, моральдық-этикалық нормалары мен құндылықтары туралы образдылықпен айтылады. азғын біткен сыналады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Аза малы

**Аза малы** - дәстүрлі қазақ қоғамында қайтыс болған адамның үйіне басқа адамдар тарапынан қазаны атқаруға байланысты (ысқат, жерлеу, жетісін, қырқын, жылын атқаруға) кеткен шығындардың орнын толтыруға үлес ретінде берілетін мал мен дүние-мүлік. 

Аза малына қолғабыс, жәрдем беру сияқты әрекеттер де кірді. Қаралы үйдің шығынын өлген үйдің жанашыр туыстары, құда-жекжаттары, дос-жаран, тамыр-таныстары көптеп көтеріп әкетеді. Ы.Алтынсариннің жазуына қарағанда, қаралы үйге дәулеті мен қайтыс болған адаммен арадағы байланысы мен сыйластығы, туыстығына қарай бата оқуға келгендер екі, үш, жеті, он жылқы немесе соншама түйе әкелді. Алыс-жақында тұратын туған-туыс, жанашыр ағайындары, достары болса, ысқатқа, жерлеуге шыққан шығын орнын толтыру үшін әркім өз мүмкіндігіне қарай бірнеше жылқы немесе түйе береді.

Ертеде азаға атан түйе, көбінесе жылқы беруге шамасы жетпегендер қой беретін. Бірақ, ешкі немесе сиыр малы берілмейді. Кедейлер болса мата берумен шектелетін. Ал, көңіл айтушылар мен қайғыға ортақтасқан көрші, ауылдас, жерлестер тарапынан материалдық көмек берудің бұл түрі мал немесе ақша түрінде болды. Сондай-ақ, осыған қоса ауылдастары аза шарасына байланысты ауыр жұмыстарды бөліп атқарды. Қазіргі кезде аталмыш ғұрыптық іс-шараларда берілетін мал мен мүліктің орнына көбінесе ақша жүреді. Қазақ қоғамында мейірімділікке, ізгілікке негізделген бұл салттың ағайын-туыс, ел-жұрттың ынтымағын сақтаудағы үлкен әлеуметтік мәні болды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Ағаштың безі

thumb|right|250px|Ағаштың безі.
**Ағаштың безі** (*үйілі, ұрысы, тошыны* ) – ағаш діңінде немесе түбірінде пайда болған, әбден қатайып беріш болып қалған бөлігі. 

## Пайда болуы
Ағаштың діңіндегі шодырайып шыққанын ағаштың ұрысы, бұтақ пен діңнің арасындағы шыныланып қатайып қалған бөлігін ағаштың безі деп ажыратады. Без ағаштың «көзі» бүршік атпай (жарылмай), «бұйыққаннан» пайда болады. 

## Шаруашылықта пайдаланылуы және қолданысы
Ағаш безінен бұйым жасау оның қатты болуына байланысты құрал-сайманның өткірлігін, оюшы шебердің қолының қарымын талап етеді. Қобызды мадақтағанда «ақ қайыңның безінен қағып алған» дейді.  Ағаштың ұрысынан, безінен жасалған бұйым уақыт өте келе қызыл қоңыр, шұбар түсті табиғи өрнегі (текстурасы) ашыла түсетіндіктен онан құты, саптыаяқ, тостаған, ағаш аяқ сияқты әртүрлі ыдыс түрлерін жасайды. Ілияс Жансүгіров ағаштың безінен жасалған саптыаяқтың мықтылығы туралы «*Қабаққа біткен қайыңның, Беріші еді, безі еді*», - деген болатын. Шеберлер емен, ырғай, қарағаштың безінен (көзі үйлі, берішінен) ағаш балға, шоқпар, сойыл және т.б. сан алуан құралдар мен бұйымдар да жасаған. 

## Дереккөздер

Санат:Ағаштар
Ағаш шебері

**Ағаш шебері** (*Ағашшы *) - ағаштан түрлі тұтыну бұйымдары мен үй жиһаздарын жасайтын маман. Ағаштан түйін түйетін шеберлерді төрт топқа бөліп қарастыруға болады: балташылар - үй құрау, арба, шана, есік, терезе жақтауларын тағы басқа жасаушылар; үйшілер - киіз үйдің кереге, уық, шаңырақ, сықырлауық, адалбақан, асадал сынды тағы басқа бұйымдарын жасаушылар; оймашылар - жүкаяқ, кереует, кебеже, абдыра, саз аспаптарын оюлап жасаушылар; тоқушылар - себет, ергенек, қорап тағы басқа тұрмыстық бұйымдарын тоқушылар.

Ағашшы күнделікті тұтынатын ас-су жабдықтарын: тостаған, аяқ-табақ, сапты аяқ, ожау, қалақ, иіелек, күбі, астау, ат әбзелдері (ердің қаңқасы, ашамай), үй жиһаздарын: жүкаяқ, кебеже, сандық, асадал, адалбақан, аша, бақан, тіреуіш, төсек, бесік тағы басқа дүйім дүниені жаcaп, мәнерлейді. Ағаштан жасалған бұйымдар төзімді, әрі жеңіл болғандықтан, қазақ көшпелі тұрмысында қолдануға ыңғайлы болды.

Ағаш тасуға ыңғайлы болғандықтан ағашшы үйін орманға жақын жерге салған. Ағашшы кәсібімен айналысатындар қайың, арша, қарағай, тораңғы сияқты ағаштарды таңдап алып, көлеңке, әрі кұрғақ жерде кептіріп, жонып сүргілейді. Ағашты кесу, тесу, ою, ыңғырулау, өңдеу, дайын болған соң, бояу, оюлау, бедер салу сияқты істерге кіріседі. Ағаш үйдің уығын морлап ию, керегені қырып көктеу, шаңырақ ию, есік үйлестіру сияқты тәсілдер де кең қолданылды.

Ағаш шебері өздері өмір сүрген табиғи ортадан керегін тауып, таңдап, қажетті бұйымдар жасай білген. Ағаш желімін де қолдан қайнатып дайындаған. Сөйтіп, ағашшылар өздері жасаған бұйымдарды сатып немесе малға, тағамға айырбастап, кәсіпшілігімен күн көрген.

Ағаш шеберлік аспаптары - ағаш ұқсату, өңдеу жұмыстарына қажетті саймандар. Кез келген жұмысты бастар алдында ағаш шебері кұрал-саймандарын сайлап алады. 

Ағаш ұсталары кұрал-саймандарын кесу, шабу, қию, жону, керту, ою, оймыштау, қырнау, қыру, тесу, сургілеу, тілу, қару, бояу, жылтырату, сырлау, шегелеу, желімдеу және тағы басқа жұмыстарда қолданды. 

Ағаш шеберінің негізгі құралдары мыналар: балта, балға, ара, шот, сүргі, бұрғы, түрпі, тез, қашау, шапқы, қырғыш, ұңғы, ыңғыру, сыдырғы, егеу, тістеуік, үскі, пышақ түрлері және тағы басқа ағаш шеберінің  аспаптар қатарына ағаш балға, шот, атауыз (қысқы), аталғы, пышақ, пәрмі, қолшығыр, балға, ағаш балға, ұртоқпақ (қолағаш), қырғыш, сүмсуір, қаламдықтемір (көзеуіш), ақсақтемір, қайрақ, білеу, қылау, жануыш, сүргі, зімпара, бұлғауыш, қылқалам, қуысқұлақ, белтемір, інкенже, жаңғырық, сына жатады. Бұлардың кейбірі сайманды ұруға (ағаш балға, ұртоқпақ (қолағаш), екіншісі - өлшеуге (ақсақтемір) немесе кұрал-сайманды қайрау немесе астына тосып салу (жаңғырық, сына) сияқты жұмыстарға пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат: зергерлік
Санат: қолөнер
Герман Ким

**Герман Николаевич Ким** (16 шілде 1953, Үштөбе, Алматы облысы, Қазақстан) — әл-Фараби атындағы ҚазҰУ корейтану кафедрасының профессоры, тарих ғылымдарының докторы, Азиялық зерттеу Институтының директоры. "Халықаралық зерттеулер. Қоғам. Саясат. Экономика" журналының редакциялық кеңесінің мүшесі.. Беделді академиялық баспаларда қазақ, орыс, ағылшын, корей, неміс және жапон тілдерінде шығарылған 15 монографияның, кітаптың, оқу құралының және 200-ден астам басылып шыққан еңбектің авторы. XIX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейінгі әлемді қамтыған, әлемдік корейтануға маңызды үлес қосқан «*Корейлік иммиграцияның тарихы*» үш томдық іргелі ғылыми еңбегі Қазақстанда және Оңтүстік Кореяда басып шығарылды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Complete curriculum vitae 
* Как «пятая колонна» стала «четвертым жузом»  (Liter.KZ)

Санат:Қазақстан тарихшылары
Queen Victoria

***MS Queen Victoria*** («Патшайым Виктория») — Cunard Line компаниясының круизді кемесі. Кеме аты *Патшайым Викторияның* құрметіне қойылған. Италияның Fincantieri верфінде 2007 ж. соғылған.

*Queen Victoria* кемесі «Vista» класындағы кемелерге ұқсас, бірақ шамалы ұзындау және үлкенірек. Салмағы 90&nbsp;000 тонналық кеме Cunard Line-ның *[[Queen Mary 2]]*-ден кейінгі екінші кемесі, одан кейінгісі 2010 ж. қолданысқа берілген *[[Queen Elizabeth]]*.

## Кеменің тарихы
thumb|left| Солдаң оңға қарай:QM2, QE2, QV
Алғашында кеме *Холланд-Америка Лайн* флотының құрамында болуы тиіс еді. Кейіннен тапсырыс *Carnival Cruise Line* (Cunard Line, Холланд-Америка Лайн және P&O компанияларының басшысы) компаниясына беріледі. Бірақ *Carnival Cruise Line*-да қайта құрылу болғандықтан, тапсырысты P&O компаниясына береді. Жаңа *Queen Victoria*-ға 2004 ж. тапсырыс беріледі. 2006 ж. 12 мамырда оның килі төселеді. 80 дайын болат блоктардан кемені құрастырады.

2007 ж. 15 қаңтарда дайын кеме суға жіберіледі. Сол жылдың 24 тамызында Венециядан шығып, кеменің жүру сынағын тексереді. Cunard Line-ға тапсырылғаннан кейін, *Queen Victoria* 7 желтоқсанда Саутгемтон айлағына жүзіп келеді. Сол күні Корнуаль герцогинясы Камилла кемені шоқындырады.  Cunard Line-ның кемелерін Патша Отбасы мүшелерінің  шоқындыруы әдеттегі дәстүрі еді.

2006 ж. қазанында Капитан Пол Райт Queen Victoria-ның капитаны болып тағайындалған болатын.

2007 ж. 11 желтоқсанда Queen Victoria-ның алғашқы он күндік сапары Солтүстік Еуропаны аралаудан басталады. Содан кейін Канар аралдарымен саяхаттап, кеме әлемді шарлауға аттанады. Оған 107 күн кетеді. 2008 ж. 13 қаңтарда Queen Victoria, Queen Mary 2, Queen Elizabeth 2 кемелері Нью-Йоркке келеді. Cunard-тың үш «патшайымы» бір жерге келуіне байланысты, мерекелік от-шашу ұйымдастырылады.

Queen Victoria-да жеті мейрамхана, он үш бар, үш бассейн, балл залы және театр бар.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Cunard Line
* Queen Mary 2
* Queen Mary
* Queen Elizabeth
* Queen Elizabeth II

## Сыртқы сілтемелер
* Cunard.co.uk сайтында MS Queen Victoria 
* MarineTraffic-те кеменің қазіргі суреттері мен  техникалық сипаттамасы

Санат:Круизді кемелер