open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әбдірахман-и Тали

**Әбдірахман-и Тали** (; 1680–1740) — Бұхара хандығы дәуірінің астрологы, ақыны және тарихшысы.

## Өмірбаяны
​Бұхаралық астролог Әбдірахман Дәулет, әдеби лақап аты Әбдірахман-и Тали (яғни «Туып келе жатқан шырақ», «Бақыт жұлдызы», «Бақыт») Әбілпейіз ханның сарай қызметкері Әбділла құсбегіге жақын болған. Ол 1680 жылы Бұхарада дүниеге келген.

​Бастауыш білімді Бұхарада алған.

Әбдірахман-и Тали Аштархан әулетінен шыққан өзбек билеушілері: II Ұбайдулла хан мен Әбілпейіз ханның сарайында қызмет еткен.

​Оның басты еңбегі — «Әбілпейіз хан тарихы» Бұхара тарихшысы Мир Мұхаммед Амин-и Бухаридің «Ұбайдулланаме» атты еңбегінің жалғасы болып табылады. Шығармада XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Бұхара хандығының саяси тарихы туралы мәліметтер келтірілген. Бұл еңбек II Ұбайдулла ханның мұрагері әрі інісі Әбілпейіз ханның (1711–1747) билік құрған алғашқы он төрт жылының көрінісін береді және Мир Вафа-йи Керминегидің Аштархан әулетінің ақыры мен алғашқы Маңғыттарға арналған «Хан тартуы» («Тухфа-йи хани») еңбегіне қосымша болып саналады.

## Қайтыс болуы
​Әбдірахман-и Тали 1740 жылдан кейін қайтыс болды.

## Әдебиет
* Анке фон Кюгельген, Легитимизация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII–XIX вв.). Алматы: Дайк пресс, 2004
* Абдуррахман-и Тали'. История Абулфейз-хана. Перевод А.А.Семёнова. Ташкент. Изд. АН УзССР. 1959

Санат:Өзбекстан тарихы
Санат:Орталық Азия тарихы
Санат:XVIII ғасыр тарихшылары
Санат:Бұхара хандығы тарихшылары
Санат:Бұхара хандығы ғалымдары
Санат:Өзбек хандықтарының мәдениет және өнер қайраткерлері
Басидж

**Басидж** (, «Мобилизация»), ресми атауы — **Сазман-е Басидж-е Мұстазъафин** (, «Қысым көргендер мобилизациясы үшін ұйым») — Ислам революциясы корпусына бағынатын еріктілер әскери құрамасы. Ұйымның мүшесі парсыша **басиджи** делінеді.

Ұйымды 1979 жылы Рухолла Хомейни құрған болатын. Ұйым бастапқыда қарапайым еріктілерден – көбінесе Ислам революциясынан кейінгі экономикалық және геосаяси қиындықтардан зардап шеккен кедей, ауылдық ортадан шыққан адамдардан тұрды, және Хомейни оларды Иран-Ирак соғысында күресуге шақыртқан болды. Хомейни кейде Басиджді «Жиырма миллиондық армия» деп атайтын және халықтың шамамен 75%-ы басиджи қатарына кіретінін мәлімдейтін.

1981 жылғы 17 ақпанға дейін Басидж тәуелсіз ұйым болды. Сол күні Иран парламенті оны Ислам революциясы корпусының құрамына енгізген еді. Әли Акбар Хашеми Рафсанджани бұл шешім «екі ұйым арасында бәсекелестік болмасын» деген себеппен жасалды деді.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша жауынгерлік құралымдар
Санат:Иран Қарулы күштері
Санат:Ислам төңкерісі ұйымдары
Санат:1979 жылы пайда болған ұйымдар
Санат:Ислам революциясы сақшыларының корпусы
Санат:Антисионистік ұйымдар
Санат:Ирандағы антисионизм
Санат:Ирандағы антиамериканизм
Ляховичи

**Ляховичи** () — Беларусь Республикасының Брест облысындағы қала, Ляховичи ауданының әкімшілік орталығы.
Ляховичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 11 007 адамды құрады. Ляховичи - Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 73-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Ведма өзенінің бойында, Брестіден 225 км жерде орналасқан. Негізгі көлік бағыттарына Барановичи-Лунинец және Барановичи-Слуцк темір жолдары жатады. Ивацевичи-Слуцк ұлттық тас жолы тас жолы қала арқылы өтеді.

## Тарихы
XVI ғасырдың басынан бастап Ляховичи қаласы Литва Ұлы Герцогтігінің құжаттарында Гаштольд әулетінің болыс орталығы және жері ретінде аталған. Ол айналасындағы аумақты қорғау үшін Владимир Заболоцкий салған Ведма өзенінің жағасындағы ағаш қамалымен әйгілі болды. XVI ғасырдың аяғында жерлер Хоткевич воеводтарының иелігіне өтті. Ағаш қамалдың орнында тек көпір арқылы ғана жететін ормен қоршалған тас бекініс салынды. 
XIX ғасырдың басынан бастап Ресей империясының құрамында болған қала экономикалық өсімді бастан кешірді. Теміржол құрылысы және Ляховичи стансасының ашылуы маңызды рөл атқарды. 1897 жылғы халық санағында 5000-нан астам халық болған.

1918 жылы оны немістер, ал 1919-1920 жылдары поляктар басып алды. 1921 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның құрамына кірді. 19 жыл бойы бұл аймақ Польша-Литва Достастығының «Кресы Вшодня» (аудан) құрамында болды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада ағаш өңдеу кәсіпорындары («Ляховичи орман шаруашылығы» мемлекеттік мекемесі), тамақ өнеркәсібі («Ляховичи консервілеу зауыты» АҚ, «Ляховичи кооперативі» ПГУ, «Ляховичи сүт зауыты» СААТ), құрылыс индустриясы, «Ляховичи зығыр зауыты» АҚ, төрт құрылыс ұйымы қызмет етеді. 3 орта мектеп, 4 мектепке дейінгі мекеме, 5 мәдени-ағарту ұйымы, 12 тарихи-мәдени нысан жұмыс жасайды.

## Көрнекі орындары
Қаланың қақ ортасында XVII ғасырдағы барокко стиліндегі Әулие Мария Магдалина шіркеуі орналасқан. Жақын жерде ғасырлар бойы өсіп келе жатқан ағаштары бар қалалық саябақ орналасқан, онда жазда фестивальдар мен жәрмеңкелер өткізіледі.

Ляховичи өлкетану мұражайында қаланың 1576 жылғы Магдебург заңы бойынша өмір туралы экспонаттар, соның ішінде антикварлық карталар, құралдар және революцияға дейінгі өмірдің фотосуреттері бар.

## Галерея

Ляхавічы. Забудова (03).jpg|Ескі ғимараттар
Ляхавічы чыгуначная станцыя.jpg|Теміржол стансасы
Ляхавічы. Адбудова касцёла (03).jpg|Әулие Иосиф шіркеуі
Ляховичи.jpg|Бауырластар зираты


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 11–14 ақпанда Оӊтүстік Германиядағы Рисерзе көлінің мұз айдынында өткізілді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 16 елдің 52 спортшысы қатысуға келген.

*  (5)
*  (1)
*  (8)
*  (2)
* 24px| Германия (2)
*  (7)
* 24px| Канада (1)
*  (3)

*  (1)
*  (5)
*  (7)
*  (1)
*  (5)
*  (2)
*  (1)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|Бислетт мұз айдыны, 1952 жыл
1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 16–19 ақпан аралығында Ослода өткізілді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 14 елдің 67 спортшысы қатысуға келген.

*  (7)
* 24px| Аустралия (1)
*  (3)
*  (3)
*  (1)
*  (6)
*  (3)

* 24px| Канада (4)
*  (2)
*  (7)
*  (12)
*  (3)
*  (6)
*  (9)

## Дереккөздер

Санат:1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 31 қаңтар мен 3 ақпан аралығында Санкт-Морицтың Олимпиялық стадионында өткізілді.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 15 елдің 68 спортшысы қатысуға келген.

*  (9)
*  (3)
*  (1)
*  (1)
*  (4)
* 24px| Канада (4)
*  (3)
*  (5)

*  (4)
*  (12)
*  (5)
*  (5)
*  (1)
*  (5)
*  (6)

## Дереккөздер

Санат:1948 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Адам папилломавирустары

**Адам папилломавирусы (HPV)** — тері мен шырышты қабатқа жұғатын вирустар тобы. Кейбір HPV түрлері онкогендік болып табылады және жатыр мойны, анус, гортань және басқа органдардағы қатерлі ісіктердің дамуына себеп болуы мүмкін. Бұл вирус әлемдегі ең кең таралған жыныстық жолмен берілетін инфекциялар қатарына жатады.

## Тарихы
HPV алғаш рет 1950–1960 жылдары зерттеліп, 1970 жылдары оның жатыр мойны қатерлі ісіктерімен байланысы анықталды. 1983 жылы вирус геномының толық құрылымы ашылды. 21-ғасырда HPV-ге қарсы вакциналар жасалып, инфекцияны алдын алудың тиімді әдісі ретінде қолданысқа енді.

## Орналасуы
HPV әлемнің барлық елдерінде таралған:

* Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар арасында ең жиі кездесетін вирус;
* Ерлер мен әйелдерде бірдей таралады, бірақ қатерлі ісік даму ықтималдығы әйелдерде жоғары;
* Әлемде 200-ден астам HPV түрі анықталған, оның ішінде 14 түрі онкогендік болып саналады.

## Негізгі ерекшеліктері
HPV ерекшеліктері:

* тері мен шырышты қабатқа әсер етеді;
* көбінесе симптомсыз өтеді, бірақ созылмалы инфекция қатерлі ісікке әкелуі мүмкін;
* онкогендік түрлер — 16, 18, 31, 33 және 45 — жатыр мойны және басқа органдардағы қатерлі ісіктердің негізгі себебі;
* вакцинация және скрининг әдістері арқылы алдын алу мүмкіндігі бар.

## Профилактика
HPV-ге қарсы профилактикалық шаралар қоғамдық денсаулыққа әсер етеді:

* балалар мен жасөспірімдерді вакцинациялау арқылы инфекцияны төмендету;
* әйелдерге жасалатын скринингтер арқылы ерте диагноз қою;
* білім беру бағдарламалары арқылы жұқпалы аурулардың таралуын азайту.

## Дереккөздер
* Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — HPV Infection and Vaccination
* International Agency for Research on Cancer (IARC) — HPV-related Cancer Reports

## Тағы да
* HPV вакцинасы
* Жатыр мойны обыры
* Онкология

Санат:Онковирустар
Санат:Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар
Малорита

**Малорита** () — Беларусь Республикасының Брест облысындағы қала, Маларицкий ауданының әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Малорита халқының саны 11 727 адамды құрады. Малорита — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьте халқының саны бойынша 69-шы орында.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Брестіден 52 км, Минскіден 353 км және Украина шекарасынан 20 км қашықтықта орналасқан. Малорита автомобиль жолы арқылы Кобрин және Брестпен байланысты.

## Тарихы
Қоныс алып жатқан аумақ ежелгі уақытта қоныстанған, оны археологиялық зерттеулер кезінде табылған олжалар растайды, олардың арасында шақпақ тасты (кремний) қанжар бар. Малорит туралы алғашқы жазбаша дереккөздер 1566 жылдан басталады. Ол кезде елді мекен корольдік ауыл мәртебесіне ие болды. Бірнеше ғасырлар бойы қоныс өзінің бастапқы шекараларында қалып, Беларусь Полесясының бір бөлігін алып жатты. Брест-Киев теміржолы ашылғаннан кейін оның экономикалық жағдайы жақсарды.

1921-1939 жылдар аралығында ауыл Польшаның бір бөлігі болды, содан кейін Беларусь Кеңес республикасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Малорита неміс оккупациясында болды, оның барысында көптеген тұрғындары қаза тауып, инфрақұрылымы қирады. Қоныс 1970 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Малоритадағы ең көне өнеркәсіптік кәсіпорындардың бірі, құрылысы 1952 жылы басталған көкөніс кептіру зауыты. Үш жылдан кейін алғашқы өнімдер - консервіленген қияр, тосап және шырындар шығарылды. Бүгінде бұл заманауи консервілеу және кептіру зауыты. Ол жоғары сапалы балалар тағамын шығарады. 
«Топтышка» брендімен шығарылатын өнімдер тек Беларусь Республикасында ғана емес, сонымен қатар шетелде де жоғары сұранысқа ие. Зауыт өз өнімдерін үнемі ұлттық және халықаралық көрмелерде ұсынады, онда бірнеше рет «Кристалл алма» байқауының бас жүлдесін жеңіп алды.

2010 жылы келесі жаңа нысандар ашылды: 45 орындық «Юбилейная» қонақ үйі, бассейн мен спорт залы (баскетбол, волейбол және гандбол), спорт зал және абаттандырылған қалалық саябақты қамтитын «Жемчужина» көп мақсатты спорт кешені. Қалалық су қабылдағышта суды тазалау стансасы, жергілікті отынмен жұмыс істейтін қазандық және жеке тұрғын үйлерге арналған коммуналдық инфрақұрылым пайдалануға берілді.

Білім беру жүйесін 2 орта мектеп, 1 гимназия, 6 балабақша және 1 мемлекеттік ауылшаруашылық колледжі ұсынады.

## Көрнекі орындары
Қаланың көрікті жерлерінің қатарында осында сақталған көптеген ағаш православие шіркеулері (XVI-XVII ғасырлар) бар. Олардың қатарында Әулие Николай Ғажайып Шіркеу (1668), Олтус ауылындағы Переображение шіркеуі (1668), Доропеевичи ауылындағы Әулие Марияның Рождество шіркеуі (1668) және аймақтағы ең көне шіркеу, Ляховцы ауылындағы Әулие Марияның Рождество шіркеуі (1575) бар.

Малоритада бірқатар танымал адамдар туып, өмір сүрген, соның ішінде беларусь суретшісі Николай Селещук, ауыр атлетикадан спорт шебері Леонид Тараненко және басқалар бар.

## Галерея

Станцыя Маларыта.jpg|Теміржол стансасы
Почта - panoramio (23).jpg|Пошта
Райисполком - panoramio (5).jpg|Райисполком
Гостиница - panoramio (15).jpg|Қонақ үйі
ДК - panoramio (8).jpg|Мәдениет үйі


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Бірлік (арт-нысан)

**«Бірлік»** — Алматы қаласындағы Сайран көлі мен Үлкен Алматы өзені құятын тұста орналасқан арт-нысан. Композиция 2016 жылы орын алған шынайы оқиға — адамдардың суға батып бара жатқан итті құтқару үшін «тірі тізбек» құрып, бір-біріне көмектескен сәтіне арналған.

## Оқиға тарихы
Арт-нысанның негізіне 2016 жылдың жазында Сайран су қоймасында болған резонансты оқиға алынған. Сол күні суға құлап кеткен ит бетон жағалаудың тіктігінен өздігінен шыға алмай қалған. Оған көмектеспек болған жас жігіт те төмен түсіп, бірақ қайта көтерілуге мүмкіндігі болмаған. Оқиға куәгерлері бірден жұмылып, бір-бірінің қолынан ұстап, «тірі тізбек» құрады. Нәтижесінде алдымен ит, кейін оны құтқармақ болған жігіт аман-есен жоғарыға шығарылған. Бұл сәттің суреттері мен видеолары әлеуметтік желілерде кеңінен тарап, алматылықтардың жанашырлығы мен бірлігінің символына айналды.

## Сипаттамасы
Мүсіндік композицияның авторы — танымал қазақстандық суретші Ербосын Мельдибеков. Туынды адамдардың өзара көмегі мен мейірімділігін бейнелейді. Арт-нысанның басты ерекшелігі — оның интерактивтілігінде: композициядағы ең соңғы адамның қолы қоршаудан сыртқа қарай созылып жасалған. Бұл қала тұрғындары мен қонақтарына сол «құтқару тізбегіне» символикалық түрде қосылып, суретке түсуге мүмкіндік береді.

## Орнатылуы
Жобаны жүзеге асыруға бастамашы болған — «ForteBank». Қала әкімдігінің мәліметінше, бұл нысанды тұрғызуға бюджет қаражаты жұмсалмаған. Арт-нысанның ресми ашылуы 2026 жылдың 22 наурызында — Наурыз мерекесіне орай болды.

Арт-нысан Үлкен Алматы өзенінің Сайран көліне құятын бөлігінде орналасқан. Ол заманауи қалалық ортаның ажырамас бөлігі ретінде қоғамдағы ізгі құндылықтарды — мейірімділік пен жанашырлықты насихаттауды көздейді.

## Тағы қараңыз
* Ербосын Мельдибеков

## Дереккөздер

Санат:Алматы ескерткіштері
Санат:2026 жылғы өнер туындылары
Санат:Арт-нысандар
Санат:Мүсіндер
Фараб кітапханасы

**Фараб кітапханасы** — Түркістан қаласында орналасқан.

## Кітапхана тарихы
Кітапхана 2021 жылы ашылды.

## Кітапхана бөлімдері
2024 жылы Өзбекәлі Жәнібек және Мархабат Байғұт атындағы залдар ашылды. 480 мың данаға арналған кітап қоймасы телелифтпен жабдықталған, ал жалпы қорда шамамен 330 мың кітап бар, оның ішінде 354 сирек басылым сақталған. Қор «Кітап сыйла» акциясы және жаңа басылымдардың түсуі арқылы толықтырылып отырады.

## Ғимарат сипаты
Жертөле зерттеу орталығы және негізгі кітап қоймасы болып табылады. Сирек кездесетін кітаптар мен қолжазбалар да сол жерде сақталады. Маңызды кітаптар мен құжаттарды цифрландыру және сақтау үшін де үлкен зерттеу орталығы пайдаланылады.

Бірінші қабатта үлкен атриум, кітап дүкені, керемет зертхана және дәрістер мен семинарлар, концерттер мен қойылымдар өткізуге арналған кинотеатр мен концерт залы орналасқан. Кең кофехана бос уақытында кездесулер мен әңгімелер өткізуге өте ыңғайлы.

Екінші қабатта әртүрлі студиялар, шеберханалар және қолөнер бұйымдарын сататын дүкендер орналасқан. Мұнда оқырмандар оқыған кітабынан шабыт алып, ерекше және әдемі нәрсе жасай алады.

Үшінші қабатта екі үлкен оқу залы бар: біріншісі қазіргі заманғы әдебиетке, екіншісі сирек кездесетін кітаптар мен қолжазбаларға арналған. Онда тарихи және этнографиялық материалдар, сондай-ақ жазбаша өнер, археология және сәулет өнері бар.

## FABLAB
Фаблаб зертханасы көбіне білім беру іс шараларында цифрлық өндіріс, микроконтроллерлерді бағдарламалау, робототехника, жобалық қызметтерге баса назар аударылады. Кітапханамыздағы зертханада ізденушілер 5 аймақта жұмыс жасайды.

Фрезерлі ЧПУ аймақ;
Лазерлі ЧПУ аймақ;
3D принтерлер аймағы;
Электроника аймағы;
Стримтекс.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кітапханалары
Альмира Жапарқызы Мұқажанова

**Альмира Жапарқызы Мұқажанова** — саяси ғылымының докторы (2012).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1975 жылы 2 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Қайыңды ауылында туған.

Алматы мемлекеттік университетін (1998, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті және аспирантурасын (2001), докторантурасын (2005) бітірген.
2001 жылдан Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, 2003 жылдан "ҚазҰПУ хабаршысы, "Әлеуметтану және саяси ғылымдар сериясы" журналының жауапты хатшысы қызметтерін атқарады.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Республика Казахстан: национальное и общечеловеческое в культуре межнационального общения (политический анализ)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.
Негізігі ғылыми бағыты — ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті, мемлекеттің отбасы саясаты, этносаясаттанудың жаңа бағыттары.
100-ге жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің "Құрмет грамотасы" (2008);
* Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің кәсіптік мамандар даярлауға сіңірген еңбегі үшін "Үздік ұстаз" төсбелгісі (2016);
* Университеттің дамуына қосқан үлесі үшін "Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетіне 90 жыл" мерекелік медалі (2018).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Саясаттану ғылымының  докторлары
Анар Бекетбайқызы Мұқашева

**Анар Бекетбайқызы Мұқашева** — педагогика ғылымының докторы (2012).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1966 жылы 12 қарашада Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қарақастек ауылында туған.

Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген (1990, қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы).
1990-92 жылдары Жамбыл педагогикалық институтында оқытушы, 1992-94 жылдары Жамбыл ауданы, Ұзынағаш ауылындағы мектеп-интернаты директорының орынбасары, 1994-97 жылдары Қазақ ұлттық университетінде аға лаборант, аспирант, ассистент, 1997-2002 жылдары Алматы қаласындағы №64 орта мектепте мұғалім қызметтерін атқарды. 2002 жылдан Қазақ ұлттық университетінде доцент.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты – жалпы білім беретін оқу орындарындағы тәлімгерлердің музыкалық білмідерінің тарихы, Қазақстандағы жоғары музыкалық білімнің даму тарихы, жастардың эстетикалық және рухани адамгершілік тәрбиесі.
"Қазақстан Республикасындағы жоғары музыкалық білімнің дамуы: тарихы, тенденциялары мен болашағы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.

## Марапттары
* Университеттің дамуына үлес қосқаны үшін, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің "Ерен еңбегі үшін" медалі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Педагогика және білім беру менеджменті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|Гришин және Михайлов 1500 метрді бірдей әлем рекордымен жүгіріп өткен еді
1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 28–31 қаңтар аралығында Солтүстік Италиядағы Мизурина көлінде өткізілді.

Бұл конькимен жүгіру табиғи мұз айдынында ұйымдастырылған соңғы Олимпиада болды. Осы Ойындарда алғаш рет кеңестік жүгірушілер бақ сынасқан болатын.

## Медалистер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 18 елдің 83 спортшысы қатысуға келген.

*  (8)
*  (1)
*  (4)
*  (1)
*  (2)
*  (5)

*  (5)
* 24px| Канада (3)
*  (11)
*  (4)
*  (6)
*  (11)

*  (3)
*  (6)
*  (1)
*  (3)
*  (2)
*  (7)

## Дереккөздер

Санат:1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 20–27 ақпан аралығында Скво-Веллиде өткізілді.

Алғаш рет әйелдер арасындағы сайыстар өткізілді.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 17 елдің 104 спортшысы (74 ер мен 30 әйел) қатысқан.

*  (15)
*  (2)
*  (2)
*  (12)
*  (1)
*  (8)

*  (3)
* 24px| Канада (5)
*  (16)
*  (5)
*  (5)
*  (7)

*  (2)
*  (2)
*  (7)
*  (3)
*  (9)

## Дереккөздер

Санат:1960 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Наима Махмудовна Махмудова

**Наима Махмудовна Махмудова** (; 10 тамыз 1928, Ташкент — 7 маусым 2017, Ташкент) — кеңестік өзбек дәрігері, мемлекет және қоғам қайраткері. 1979–1989 жылдары КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінің 10 және 11 шақырылымдарының депутаты болған. Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің екі шақырылымының депутаты.

## Өмірбаяны
Наима Махмудовна Махмудова 1928 жылғы 10 тамызда Ташкент қаласында өзбек ақыны Бату (Махмуд Ходиев) отбасында туған.

1951 жылы Ташкент медициналық институтын бітірген.

1958 жылға дейін Үргут аудандық санитарлық-эпидемиологиялық станциясының бас дәрігері болып жұмыс істеді, 1958–1963 жылдары — Самарқанд облыстық санитарлық-эпидемиологиялық станциясының бас дәрігері болды. 1963 жылы отбасымен бірге Ташкент қаласына көшті.

1963–1971 жылдары Өзбек КСР Денсаулық сақтау министрінің орынбасары болды. 1971–1977 жылдары — Өзбек кәсіподақтар кеңесі төрағасының орынбасары, 1977–1986 жылдары — Өзбек кәсіподақтар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.

Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып екі рет, Қарақалпақ АССР-інен 1979–1989 жылдары КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінің 10–11 шақырылымдарының депутаты болып тағы екі рет сайланған. КСРО Жоғарғы Кеңесінің денсаулық сақтау жөніндегі комиссиясының төрайымы қызметін атқарған. Бүкілодақтық кәсіподақтар орталық кеңесінің мүшесі, Өзбекстанның шетелдермен достық және мәдени байланыстар қоғамының, Кеңес әйелдері комитетінің мүшесі болған.

1968 жылы «Өзбекстанда терапияның тарихи дамуы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1975 жылы «Өзбекстанда балалардың церебралды сал ауруымен ауыратын науқастарды медициналық оңалту және әлеуметтік бейімдеу ұйымдастыру» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 1986 жылы профессор атағын алды.

1986–2000 жылдары Ташкент педиатриялық медицина институтының әлеуметтік гигиена кафедрасын (1997 жылдан бастап — «Жалпы гигиена, әлеуметтік гигиена және денсаулық сақтауды ұйымдастыру» кафедрасы) басқарды. Кейін осы кафедрада профессор-кеңесші болды.

## Дереккөздер

Санат:Ташкентте туғандар
Санат:Ташкентте қайтыс болғандар
Санат:Ташкент мемлекеттік медицина университеті түлектері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КСРО эпидемиологтары
Санат:Өзбекстан эпидемиологтары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Ұлттар Кеңесі 10-шақырылымының депутаттары
Санат:Ұлттар Кеңесі 11-шақырылымының депутаттары
Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары
1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 30 қаңтардан 7 ақпанға шейін Инсбрукта өткізілді.

Әйелдер арасындағы сайыстар Олимпиадада екінші рет ұйымдастырылды.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 22 елдің 134 спортшысы (91 ер мен 43 әйел) қатысқан.

*  (15)
*  (7)
*  (1)
*  (13)
*  (1)
*  (8)
*  (2)

* 24px| Канада (4)
*  (16)
*  (4)
*  (9)
*  (3)
*  (3)
*  (5)

*  (9)
*  (3)
*  (3)
*  (2)
*  (10)
*  (3)
*  (3)
*  (10)

## Дереккөздер

Санат:1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|5000 метрге жүгіруден жеңімпаздар, ерлер
нобай|1500 метрге жүгіруден жеңімпаздар, әйелдер
нобай|3000 метрге жүгіруден жеңімпаздар, әйелдер
1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 4–12 ақпан аралығында Гренобльде өткізілді.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 19 елдің 129 спортшысы (86 ер мен 43 әйел) қатысқан.

*  (15)
*  (1)
*  (3)
* 24px| ГДР (1)
* 24px| ГФР (8)
*  (12)
*  (4)

*  (7)
*  (16)
*  (2)
*  (3)
*  (3)
*  (9)

*  (13)
*  (5)
*  (8)
*  (5)
*  (3)
*  (11)

## Дереккөздер

Санат:1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева

**Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева** — тарих ғылымының докторы (2010).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1974 жылы 4 қазанда Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Тәтірке (қазіргі Жамбыл) ауылында туған.

Қазақ ұлттық университетін (1996), аспирантурасын (2000) бітірген.
1996-97 жылдары осы университетте стажер-зертеуші болды. 2001 жылдан Еуразия ұлттық университетінде оқытушы, 2007 жылдан доцент қызметін атқарады.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты — Отан тарихының іргелі мәселелерін деректік тұрғыда зерделеу, деректану, тарихнама саласы.
"Қазақстанның орталық және жергілікті мұрағаттар қорлары, құжаттары кеңестік саяси репрессиялар тарихының дерек көзі (1917-1956 жж.)" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
90-нан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 2 оқу құралы, 1 оқу-әдістемелік құралдың авторы.

## Марапаттары
* "Еуразия ұлттық университетіне 25 жыл" медалі (2021).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақстан тарихы.
* Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова

**Ділорам Ғафурджановна Ташмухамедова** (; 19 ақпан 1962, Ташкент, Өзбек КСР, КСРО) — 2008—2015 жылдары Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасының спикері.

## Өмірбаяны
Ташкент облысында қызметкер отбасында туған. Ұлты — өзбек.

1978 жылы орта мектепті, 1984 жылы Ташкент мемлекеттік медицина институтын бітірген. Осы институтта он жылдан астам уақыт ғылыми-педагогикалық қызметпен айналысқан. 1993 жылы кандидаттық диссертация қорғаған. Медицина ғылымдарының кандидаты.

1994 жылы «Фармед» жеке фирмасын ұйымдастырды. 2003 жылы Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік және қоғамдық құрылыс академиясының мемлекетаралық қатынастар және сыртқы экономикалық байланыстар факультетін бітірді. Халықаралық қатынастар магистрі.

2001—2004 жылдары Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің депутаты болды.

2004 жылы Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасының депутаты болып сайланды, халықаралық істер және парламентаралық байланыстар жөніндегі комитеттің мүшесі болды. 2005 жылы Әділет социал-демократиялық партиясы саяси кеңесінің бірінші хатшысы және партияның парламенттік фракциясының жетекшісі болып сайланды. 2008 жылғы қаңтарда қолданыстағы заңнамаға сәйкес партиядағы мүшелігін тоқтатты.

2007 жылғы шілдеде Олий Мәжіліс Заң шығару палатасы Спикерінің орынбасары болып сайланды.

2007 жылғы 3 қарашада «Әділет» партиясының съезінде Өзбекстан Президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды (Республика тарихындағы алғашқы әйел кандидат).

2008 жылғы 23 қаңтардан 2015 жылғы 23 қаңтарға дейін — Өзбекстан Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасының төрайымы болды.

2018 жылы «Оила» ғылыми-практикалық зерттеу орталығының директоры болып тағайындалды.

2019 жылғы 22 желтоқсанда Ташкент қалалық Халық депутаттары Кеңесі сайлауында жеңіске жетті.

Медицина саласында бірнеше ғылыми еңбектің авторы, сонымен қатар елдегі қоғамдық-саяси реформаларды жүзеге асыру, көппартиялылық пен демократиялық институттарды дамыту, Олий Мәжіліс Заң шығару палатасының қызметін жетілдіру, әйелдердің қоғамдағы рөлін арттыру тақырыптарына арналған мақалалардың авторы.

## Отбасы
Отбасылы. Жұбайы Р. Ташмухамедов — жеке кәсіпорынның жетекшісі. Төрт баланың анасы.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысында туғандар
Санат:Ташкент мемлекеттік медицина университеті түлектері
Санат:Өзбекстан медиктері
Санат:Өзбекстан президенттігіне үміткерлер
Санат:Ташкент қалалық кеңесі депутатары
Санат:Саясаттағы Өзбекстан әйелдері
Гүлмира Серікқызы Мұсаева

**Гүлмира Серікқызы Мұсаева** — техника ғылымының докторы (2008), профессор (2011).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1973 жылы 2 мамырда Өзбекстанда Ташкент қаласында туған.

Алматы темір жол көлігі инженерлері институтын (1995, қазіргі ALT Университеті) және аспирантурасын (1998) бітірген.
1999-2010 жылдары осы академияда оқытушы, деканның орынбасары, доцент, жол және жол шаруашылығы кафедрасының профессоры қызметтерін атқарған. 2010 жылдан өміртіршілік қауіпсіздігі және экология кафедрасының профессоры.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Темір жолдың шапшаң учаскелеріндегі жылжымалы құрам мен темір жол желісінің өзара әрекеттесуі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
Негізгі ғылыми бағыты – қосарланған қозғалыс учаскелерінде мамандандырылған жылжымалы құрамды өткізу барысында темір жол желісі жұмысының тұрақтылығын арттыру мәселелелері.
90-нан астан ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монография мен оқу құралдарының авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова

**Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова** — педагогика ғылымының докторы (2010).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1971 жылы 12 қыркүйекте Батыс Қазақстан облысында туған.

Атырау педагогикалық институтын (1992, қазіргі Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті) және аспирантурасын (1998) бітірген.
1992-95 жылдары Атырау қаласындағы №10 орта мектепте мұғалім, 1998 жылдан Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, 2011 жылдан бөлім бастығы қызметтерін атқарады.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты – бастауыш сынып оқушыларының құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық негіздері.
"Бастауыш білім беру мазмұнын құзыреттілік тұрғыдан жобалаудың теориялық-әдіснамалық негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
50-ден астам ғылыми еңбектің, 1 монография, 4 оқулық, 7 оқу-әдістемелік құралдарының авторы.

## Марапаттары
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2017).
 
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Муханбетжанова Акмарал Утепбергенова.
 
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Әбділмүмін хан

**Әбділмүмін хан** (; 1738, Бұхара – 1751, Бұхара, Бұхара хандығы) — өзбектердің Аштархан әулетінен шыққан Бұхара хандығының алғашқы номиналды ханы (1747–1751).

## Өмірбаяны
Әбділмүмін хан Бұхара ханы, өзбектердің Аштархан әулетінен шыққан Әбілпейіз ханның (1711–1747) отбасында дүниеге келген.

1747 жылы Әбілпейіз хан өлтірілгеннен кейін, іс жүзіндегі билік өзбектің Маңғыт әулетінің негізін қалаушы Мұхаммед Рахымның (1747–1758) қолына толықтай өтті. Мұхаммед Рахым сарай маңындағылар мен «қызылбастардың» қолдауына ие болып, таққа Әбілпейіз ханның тоғыз жасар ұлы — Әбділмүмінді (1747–1751) отырғызды және оған өзінің жалғыз қызын ұзатты. Алайда ол мемлекетті өз бетінше басқаруға тырысты. Соның салдарынан бірнеше жылдан кейін, 1751 жылы ол өлтірілді. Әбділмүмін қаза тапқаннан кейін Бұхара хандығының хандары болып жарияланған Әбілпейіз ханның жас балалары — III Ұбайдулла хан (1751–1754) мен Шерғазы хан (1754–1756) мемлекетте ешқандай рөл атқармады, тіпті жас ерекшеліктеріне байланысты атқара да алмайтын еді.

## Әдебиет
* Толстов С. П. История Узбекской ССР. — Институт истории и археологии (АН УзССР). — Таш., 1967.

## Дереккөздер

Санат:Аштархан әулеті
Салтанат Алтайқызы Мүлікова

**Салтанат Алтайқызы Мүлікова** — педагогика ғылымының докторы.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1966 жылы 14 сәуірде Алматы қаласында туған.

Мәскеу мемлекеттік тарих және мұрағат институтын бітірген (1988, қазіргі Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті).
1988-96 жылдары Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтында (қазіргі Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті), 1996-2007 жылдары осы университетте ғылыми-педагогикалық жұмыспен айналысты. 2007 жылдан Қарағанды экономика университетінде профессор.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Научно-педагогические основы формирование информационно-аналитической культуры студентов вуза" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монография, 4 оқу құралының авторы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Педагогика факультеті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
III Ұбайдулла хан

**​III Ұбайдулла хан** (1748 немесе 1735, Бұхара немесе Бұхара хандығы — 1753, Бұхара немесе Бұхара хандығы) — 1751–1753 жылдардағы Бұхара хандығының 11-ші билеушісі.

## Өмірбаяны
Аштархан әулетінен шыққан. Әбілпейіз ханның ұлы. 1748 жылы Бұхарада дүниеге келген. Ағасы Әбділмүмін хан тақтан тайдырылғаннан кейін, іс жүзіндегі билік аталық Мұхаммед Рахым бидің қолында болғанына қарамастан, Бұхараның жаңа билеушісі болды.

1752 жылы III Ұбайдулла хан Балхты бағындыру үшін уәзір Бегі хан бастаған әскер аттандырды. Шағын шайқастардан кейін ауғандар Меймене, Андхой, Шибарған, Балх, Бадахшан және Бамианды жаулап алды. Кейіннен Бұхара хандығы бұл жерлерден біржола айырылып, олар Ауғанстанның құрамына өтті.

​III Ұбайдулла хан шамамен 1753 жылы қайтыс болды.

## Әдебиет
* *Howorth, Henry Hoyle*. History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century. Part II division II. The so-called tartars of Russia and Central Asia. — L.: Longmans, Green and Co, 1880.

Санат:Бұхарада туғандар
Санат:Аштархан әулеті
Әбілғазы хан (Аштархан)

**Әбілғазы хан** (**Әбілғазы Мұхаммед Баһадүр хан**, ) — өзбектердің Аштархан әулетінен шыққан Бұхара хандығының соңғы номиналды ханы (1758—1785).

1758 жылы өзбектің маңғыт әулетінің негізін қалаушы Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін, оның артында ұл бала қалмауына байланысты, хандар болып алдымен оның қызынан туған немересі — Фазыл би (1758–1758), одан кейін аштархандық Әбілғазы хан (1758–1785) сайланды. Алайда мемлекеттегі іс жүзіндегі билік аталық лауазымын қанағат тұтқан Мұхаммед Рахым ханның ағасы — Даниял бидің қолында болды.

Әбілғазы хан билік еткен кезеңінде мемлекеттік істерге мүлдем араласқан жоқ. Ол тек ресми құжаттарға өз мөрін басып отырды және теңгелер оның атынан шығарылды.

Даниял би мен Әбілғазы хан қайтыс болғаннан кейін, Даниял бидің ұлы Шахмұрат мемлекетті «әмір» лауазымымен басқара бастады. Осыдан кейін Бұхара әмірлері таққа жасанды (номиналды) хандарды отырғызуды тоқтатты.

​Әбілғазы 1795–1796 жылдары Уәбкентте қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан тарихы
Санат:Бұхара хандығы
Санат:Аштархан әулеті
1972 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|170px|Үш алтынды жеңіп алған Ард Схенк (1970 ж.)
1972 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 4–12 ақпан аралығында Саппороның  Макоманай аренасында өткізілді.

Сегіз сайыста жеті жаңа Олимпиада рекорды орнатылған болатын.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 18 елдің 118 спортшысы қатысқан.

*  (11)
*  (2)
*  (1)
* 24px| ГДР (2)
* 24px| ГФР (7)
*  (13)

*  (2)
*  (10)
*  (9)
*  (4)
*  (6)
*  (2)

*  (10)
*  (14)
*  (2)
*  (6)
*  (1)
*  (11)

## Дереккөздер

Санат:1972 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|170px|Екі алтын және екі қола жеңіп алған Татьяна Аверина (1979 ж.)
1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 5–14 ақпан аралығында Инсбрукта өткізілді.

Ерлер арасында алғаш рет 1000 метрге жүгіру өткізіліп, сайыстардың жалпы саны тоғызға дейін өсті.

Тоғыз сайыста сегіз жаңа Олимпиада рекорды орнатылған болатын.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 19 елдің 111 спортшысы қатысқан.

*  (14)
*  (1)
*  (4)
*  (2)
* 24px| ГДР (9)
* 24px| ГФР (3)
*  (9)

*  (6)
*  (8)
*  (16)
*  (2)
*  (6)
*  (9)

*  (4)
*  (2)
*  (4)
*  (2)
*  (1)
*  (9)

## Дереккөздер

Санат:1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
1980 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

нобай|170px|Олимпиадаға арналған КСРО пошта маркасы
нобай|170px|Бес алтын медаль жеңіп алған Эрик Хайден
1980 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 14–23 ақпан аралығында Лейк-Плэсидте өткізілді.

Тоғыз сайыстың бәрінде жаңа Олимпиада рекорды орнатылған болатын.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 19 елдің 127 спортшысы қатысқан.

*  (11)
*  (2)
* 24px| ГДР (9)
* 24px| ГФР (4)
*  (8)
*  (3)

*  (7)
*  (16)
*  (5)
*  (13)
*  (2)
*  (9)

*  (11)
*  (2)
*  (3)
*  (6)
*  (3)
*  (1)
*  (1)

## Дереккөздер

Санат:1980 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Кэтрин Найт (қылмыскер)

**Кэтрин Мэри Найт** (; 24 қазан 1955, Жаңа Оңтүстік Уэльсте туған) — аустралиялық қылмыскер, ел тарихында шартты түрде босатылу құқығынсыз өмір бойына сотталған алғашқы әйел.

## Өмірбаяны
Кэтрин Мэри Найт 1955 жылы 24 қазанд күні Аустралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында дүниеге келген. Ол қиын әрі тұрақсыз отбасында өскен. Анасы - Барбара Раффан, әкесі - Кеннет Чарльз Найт. Анасының некеден тыс қарым-қатынасы мен отбасындағы шиеленістер оның балалық шағына әсер еткен. Жас кезінен бастап агрессивті мінезі байқалған.

## Қылмысы
2000 жылдың ақпанында Найт өзінің серіктесі Джон Т. Прайсты өлтірген. Оқиға алдында олардың арасында жиі жанжалдар болған. Прайс тіпті соттан қорғану туралы бұйрық алған.

2000 жылғы 28 ақпан күні Найт оның үйіне келіп, түнде оған шабуыл жасаған. Тергеу бойынша:
* Прайсты кемінде 37 рет пышақтаған;
* ер адам қашуға тырысқанымен, ауыр жарақаттан қайтыс болған;
* кейін Найт мәйітті қорлаған: терісін сыпырып, дене бөліктерін бөлшектеген.

Қылмыс ерекше қатыгездігімен танымал болды. Полиция келген кезде Найт есірткі әсерінен ес-түссіз жатқан.

## Сот үкімі
2001 жылы сот оны кінәлі деп танып, шартты түрде босатусыз өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесті. Бұл - Аустралия тарихындағы әйел адамға берілген алғашқы осындай үкім болды.

## Түрмедегі өмірі
Найт жазасын Сильверуатырдың Әйелдерге арналған түрмесінде өтеп жатыр.

Кей мәліметтер бойынша, ол түрмеде тәртіп бұзбаған және басқа тұтқындар арасында дауларды реттеуге көмектесетін бейресми тұлғаға айналған.

## Дереккөздер

Санат:Қылмыскерлер
Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте туғандар
1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру сайыстары 9–18 ақпан аралығында Сараеводағы Зетра мұз сарайында өткізілді.

Әйелдер арасындағы сайыстың бәрінде жаңа Олимпиада рекорды орнатылған болатын.

## Медалистер
### Ерлер

### Әйелдер

## Қатысқан елдер
Сайыстарға 24 елдің 139 спортшысы қатысқан.

*  (13)
*  (2)
*  (4)
* 24px| Британдық Вирджин аралдары (1)
* 24px| ГДР (10)
*  ГФР (7)
*  (9)
*  (3)

*  (7)
*  (17)
*  (6)
*  (6)
*  (12)
*  (1)
*  (11)
*  (8)

*  (3)
*  (2)
*  (1)
*  (3)
*  (2)
*  (1)
*  (6)
*  (4)

## Дереккөздер

Санат:1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары
Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру
Фазыл би

**Фазыл би** (**Фазыл төре**, ) — өзбектің Маңғыт әулетінен шыққан Бұхара хандығының номиналды ханы (1758–1758). Өзбек маңғыттар әулетінің негізін қалаушы Мұхаммед Рахым ханның немересі.

Мұхаммед Рахым ханның жалғыз қызынан басқа перзенті болмаған. Ол өз қызын Әбілпейіз ханның ұлы Әбділмүмін ханмен некелестірді. Әбділмүмін хан өлтірілгеннен кейін, ол аталған қызын өзінің жиені Нарбота бимен үйлендірді. Осы некеден Фазыл би есімді ұлы дүниеге келді.

1758 жылы Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін, марқұмның артында ұл бала қалмауына байланысты, хан болып Фазыл би сайланды. Алайда мемлекеттегі іс жүзіндегі билік аталық лауазымын қанағат тұтқан Мұхаммед Рахым ханның ағасы — Даниял бидің қолында болды. Дәл осы Даниял би әмірлердің, лауазымды тұлғалар мен көшпелі тайпалар көсемдерінің қалауы бойынша мемлекетті мұраға алып, 1758 жылы таққа Фазыл биді отырғызды.

Бір жылдан кейін Даниял би Фазыл бидің әкесі — Нарбота бидің ойланбай жасаған іс-әрекеттеріне байланысты Фазыл биді Қаршыға бек-губернатор етіп тағайындады. Фазыл бидің орнына ол Әбілпейіз ханның қыздарының бірінен туған немересі — Әбілғазы ханды алдыртып, оны хан деп жариялады. Даниял би құтпада оның есімін ататқызып, оның атынан теңге соқтыра бастады, ол үшін үй мен сарай салдырды және мәртебесіне сай өмір сүруге қажетті қаражатпен қамтамасыз етті. Ал өзі бұрынғысынша сенімді өкіл лауазымында қалып, әкімшілік және қаржы істерін басқарды.

## Өлімі
​Фазыл би 1758 жылы өлтірілді.

## Әдебиет
* Мирза Абдалазим Сами. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. — М., 1962.

## Дереккөздер

Санат:Бұхара әмірлігі
Микашевичи

**Микашевичи** () — Беларусь Республикасының Брест облысының Лунинец ауданындағы қала.
Микашевичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 896 адамды құрады. Микашевичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 63-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Волхва өзенінің бойында, аудан орталығынан 47 км, Брестіден 275 км және Минскіден 198 км қашықтықта орналасқан. Калинковичи-Лунинец темір жолы Микашевичи арқылы өтеді. Қала сонымен қатар автомобиль жолы арқылы Минск, Брест, Пинск және Гомель қалаларымен байланысады. Қаланың жер бедері көбінесе жазық, кейде ойпатты жерлер кездеседі.

## Тарихы
Археологиялық деректерге сәйкес, қазіргі Микашевичи қаласында адамдардың қоныстануы 1785 жылы басталды. Микашевичи ауылдық кеңесі 1940 жылдың қаңтарында Ленин ауданының әкімшілік-аумақтық бірлігі ретінде құрылды. 1960 жылдың 20 қаңтарында Ленин ауданы қайта құрылғаннан кейін ауыл Лунинец ауданының құрамына кірді.

Қазіргі Микашевичидің дамуы Жабинка-Пинск теміржолы салынғаннан кейін басталды. Өнімді аудан мен елден тыс жерлерге жеткізу мүмкіндігі ағаш кесу саласын дамытуға жол ашты. Сонымен қатар, ауыл бірнеше дәріханалар, пошта, телеграф және 20 нөмірлі телефон желісі болды. Қала тарихы өнеркәсіппен де тығыз байланысты. Қазіргі Микашевичтің аудандарының бірі болып табылатын Рудня атты шағын ауыл бір кездері болат өңдеу қаласы ретінде танымал болған. 18 ғасырға дейін де мұнда шебер балқытушылар тұрып, жұмыс істеген.

1975 жылы қаладан бірнеше шақырым жерде гранит карьерінің ашылды. 2005 жылдың 25 тамызында Микашевичи ауданның қарамағындағы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Микашевичи - Брест және Гомель облыстарының шекаралас аймағындағы ірі өнеркәсіптік орталық. Мұнда табиғи гранит кен орындары белсенді түрде өндіріледі. Микашевичтің өндірістік зауыттары өнеркәсіптік жабдықтар мен құрылысқа арналған темірбетон конструкциялары мен металл бөлшектерін шығарады.
Қала кәсіпорындары қиыршық тасты, қысымды және қысымсыз құбырларды, шпалдарды, құрама темірбетон конструкцияларын, теміржол шпалдарын, тас өңдеу өнімдерін және басқа да өнім түрлерін экспорттайды.

Білім беру желісіне үш орта мектеп, төрт мектепке дейінгі мекеме және балалар шығармашылығы орталығының филиалы кіреді. Қалада мәдени орталық, екі кітапхана және музыка мектебі бар.

## Көрнекі орындары
Қала орталығында тарихи ғимараттар мен жергілікті тарихи ескерткіштер бар: қоғамдық орталық, кеңес дәуіріндегі ғимараттар және 20 ғасыр тұрғындарының өмірін бейнелейтін ескерткіш тақталар.

Негізгі көрікті жерлері — өлкетану мұражайы, мұнда теміржол торабының дамуы, өнеркәсіп және жергілікті халықтың күнделікті өмірі туралы материалдар сақталған. Көшелерде серуендеу арқылы жақсы күтілген алаңдар мен православиелік және католиктік шіркеулерді көруге мүмкіндік береді. Жақын жерде тыныш серуендеу және пикниктер үшін өте қолайлы су айдындары мен орманды алқаптар бар.

## Галерея

Ст. Мікашэвічы.jpg|Теміржол вокзалы
Полесье (стадион).jpg|Стадион
Mikaševičy (1).jpg|Маяковский көшесі


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Жаңа Оңтүстік Уэльс

**Жаңа Оңтүстік Уэльс** () — Аустралия мемлекетінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, елдің ең көне әрі халқы ең тығыз қоныстанған штаты.

Халқы 8414000 миллион адамды құрайды. Астанасы және ең ірі қаласы — Сидней. Сонымен қатар ірі қалаларына Ньюкасл, Вуллонгонг, Вагга-Вагга және Олбери жатады.

## География
Штаттың аумағы шамамен 800 642 км². Солтүстігінде Квинсленд, оңтүстігінде Виктория, батысында Южная Австралия штаттарымен шектеседі, ал шығысында Тасман теңізі шайып жатыр. Штат аумағы арқылы Үлкен Суайырық жотасы өтеді, ол табиғи түрде жағалаулық және ішкі аймақтарды бөліп тұрады.

### Ұлттық қорықтар
Жаңа Оңтүстік Уэльсте 780-нен астам ұлттық парк пен қорық бар. Олардың ішінде Корольдік ұлттық парк (Австралиядағы алғашқы ұлттық парк) және Косцюшко ұлттық паркі (ең ірісі) ерекше маңызға ие. Сондай-ақ Көк таулар аймағы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген.

## Тарихы
Бұл аймақты алғаш еуропалықтар 1770 жылы зерттеген, оны ағылшын теңізшісі Джеймс Кук ашқан. 1788 жылы Бірінші флот келіп, Порт-Джексон шығанағында алғашқы қоныс құрды, кейін бұл Сидней қаласына айналды. Бастапқыда бұл аймақ каторждық колония болған.

Жаңа Оңтүстік Уэльс аумағында адамдар 40–60 мың жыл бұрын пайда болған, олар — австралиялық аборигендер. Бүгінде штат экономикалық, мәдени және туристік тұрғыдан Аустралия елінің ең маңызды өңірлерінің бірі болып саналады.

## Дереккөздер
Әйгерім Қазықызы Мыңбаева

**Әйгерім Қазықызы Мыңбаева** — педагогика ғылымының докторы (2010), профессор.

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1972 жылы 22 қыркүйекте Алматы қаласында туған.

Қазақ ұлттық университетін (1994) бітірген. 2010 жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі, доцент.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты – жоғары мектеп педагогикасы, салыстырмалы педагогика, педагогикалық инноватика, оқытудың ақпараттық әдістері, ғылымтану.
"Білім беру мен қоғамның жаһандануы және ақпараттандырылуы жағдайында жоғары мектептің ғылыми іс-әрекет теориясы мен технологиялары" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
140-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 4 монография, 5 оқу және оқу-әдістемелік құралдардың авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің М. Әуезов атындағы ғылыми сыйлықтың лауреаты (2005);
* Жас ғалымдарға арналған мемлекеттік ғылыми стипендиясының стипендиаты (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, 2002-2008 жж.);
* Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2014).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Известные учёные.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
А.С. Пушкин атындағы бейнелеу өнерінің мемлекеттік мұражайы

**А.С. Пушкин атындағы бейнелеу өнерінің мемлекеттік мұражайы** () — Мәскеуде орналасқан көлемді мұражай.

Профессор И. В. Цветаевтың бастамасымен 1912 жылы құрылды. Ол осындай орынды құру керек ойымен 1898 жылы II Николаймен бөліседі. Император оған қолдау көрсетеді. Неоклассикалық үлгіде салынған бұл музей басында императордың әкесі III Александр есімімен аталды. Ал Александр Сергеевич Пушкин есімі оған 1937 жылы берілді.

Бүгінгі таңда мұражайда 700 мыңға жуық сурет, графика, мүсін, археологиялық және басқа да нысандар сақталуда. Бұл Ресейде орналасқан Батыс бейнелеу өнерінің ең қомақты жинақтарының бірі. И. В. Цветаев тарихшы әрі археолог болғандықтан, антикалық мүсіндер мен көнекөз жәдігерлердің көшірмелері коллекцияның маңызды бөлігін алып жатыр.

## Экспозициялар

Greek hall in Pushkin museum 01 by shakko.jpg|Грек залы, 2019 жыл
Castings of Ancient Roman statues in the Pushkin Museum.jpg|Римдік мүсіндер
Museo pushkin, calchi, sala del medioevo 01.JPG|2011 жылғы экспозиция
Museo pushkin, calchi, sala di michelangelo 02.JPG|Микеланджело залы


### Суреттер

Paris Bordon - Sibilla davanti ad Augusto - Museo Puskin - Mosca.jpg|Парис Бордоне, ок. 1550
Nicolas Poussin - The Victory of Joshua over Amorites - Pushkin museum.jpg|Никола Пуссен. «Израильтяндар аморрейлерге қарсы», 1624—1625
Pietro Perugino 053.jpg|Пьетро Перуджино. «Мадонна нәрестемен», XV ғ. аяғы
Rembrandt - The Incredulity of St Thomas - WGA19095.jpg|Рембрандт. «Фоманың сенімсіздігі», 1634
Pierre-Narcisse Guérin - Aurora and Cephalus - Pushkin Museum.jpg|Пьер Нарсис Герен. «Аврора және Кефал», 1811
Actress Jeane Samary IMG 6910.JPG|Пьер Огюст Ренуар. «Актриса Жанна Самаридің портреті», 1877
Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|Поль Сезанн. «Пьеро және Арлекин», 1888
Paul Gauguin 072.jpg|Поль Гоген. «Арледегі түнгі кафе», 1888
Edgar Germain Hilaire Degas 076.jpg|Эдгар Дега. «Көгілдір бишілер», 1897


## Дереккөздер

Санат:Мәскеу мұражайлары
Санат:1912 жылы құрылғандар