open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сұлтан Хасан мешіті

Сұлтан Хасан мешіт-медресесі - () тек Каирдегі ғана емес, сонымен бірге бүкіл Ислам әлеміндегі ең үлкен мешіттердің бірі. Ғимараттың үзындығы - 150 метр, ал биіктігі 36 метрге жетеді. Ең үлкен минаретінің биіктігі - 68 метр. Мешіт ғимараты жеке орналасқан және үш қасбеті бар. Ал батыс жағында үлкен сауда кешені орналасқан.

Сұлтан Хасан мешітінің сәулет үлгісі Каирдегі көптеген тарихи ғимараттардың үлгісін біріктіреді. Мешіт - Мәмлүк сәулет өнері жауһарларының бірі. Мешіт әу баста жобаланғанда Исламның төрт мазхабы, яғни - Шафи, Малики, Ханафи және Ханбали мазхабтарының әрқайсысының жеке аумақтары болатындай етіп бөлінген.
Сұлтан мешіттің құрылысы аяқталардан сәл бұрын қастандықпен өлтірілген.

Мешітті салуда қолданылаан тастар мен Гиза пирамидаларын салуда қолданылған тастар бір- біріне қатты ұқсайды. Мешіт-медресе Мұхаммед Әли көшесінің аяқталар тұсында, Мидах Салах әл-Диннің батысында және қамалдың солтүстік батыс дуалының сырт жағында орналасқан. Сұлтанды жерлеуге арналып салынған бөлмеге оның екі ұлы жерленген. Ғимаратты 1356 жылы Сұлтан Хасан бин-әл- Насыр Мұхаммад бин Қалауын мешіт әрі сүннит исламының төрт мазхабының діни мектебі деп жариялады. Келушілер кешенге жарықтандырылған сахнға бастайтын биік дарбаза арқылы кіреді.  Ол Каирдегі ең әсерлі тарихи ескерткіштердің бірі болып саналады.

## Галерея

Image:View from the citadel.JPG|Сол жақта Сұлтан Хасан мешіті, арғы жағында Әл-Рифай мешіті
Image:sultan hassan.jpg|Мешіт интерьері
Image:Kairo Sultan Hassan Moschee BW 2.jpg|Ішкі көрінісі


## Дереккөздер

Санат:Мысыр мешіттері
Методистердің орталық залы

Методистердің Орталық залы - Лондондағы Виктория көшесінің бойында орналасқан зәулім ғимарат. Бұл ғимарат көптеген мақсаттарда пайдаланады. Ол жиналыс залы, көрме орталығы, өнер галереясы, кеңсе ғимараты және туристік орын ретінде қызмет атқарады. Зал 2352 орындықтан тұрады. Орталық зал ағылшын протестантының уағызшысы және методизмнің негізін қалаушы Джон Уэслидің қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай, 1912 жылы Патшалық аквариум, Ән залы және Империялық театрдың тұрған орнына салынған.

Орталық залда 1946 жылы алғаш рет шақырылған Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының жиыны өткізілген. Бұл жер көбінесе саяси пікірталастардың өтетін орны болған. Махатма Ганди және Уинстон Черчилль секілді танымал саяси қайраткерлер осы жерден көпшілікке өз сөздерін арнаған. Үлкен темір-бетоннан жасалған құрылымына қарап Орталық зал басында шатырсыз ашық аспан астында жиналыстар өткізетін алаң ретінде жобаланған деп топшылауға болады. 

Орталық зал Методист шіркеуінің штаб-пәтері болып табылады. Орталық залдың бас жобасын Ланчестер қаласындағы Стюарт және Рикардс мекемесінің өкілі Эдвин Альфред Рикардс жасаған. Ғимараттың ішкі келбеті Пиранези сұлбасы негізінде жасалған, алайда оны іске асыру бастапқы жобадан әлдеқайда арзанға түскен.
Ғимараттың ортаңғы бөлігі Орталық залдан және қызыл кірпіштен салынеан мұнарадан тұрады. 

## Дереккөздер
Өткізгіш ұлпа

thumb|right|200px|
**Өткізгіш ұлпа** — өсімдіктің барлық мүшелеріне қоректік заттарды жеткізетін жасушалар тобы. Өткізгіш ұлпа жоғары ағыс жолы және төменгі ағыс жолы деп екіге бөлінеді.
## Атқаратын қызметі
Жасушаларының пішіні әр түрлі, ұзынша. Жасушааралық перделері мен қабырғаларында сүзгі тәсілді ұсақ тесіктері болады. Сол арқылы жапырақта түзілген органикалық заттарды жер асты мүшелеріне, сабаққа, жеміске, тұқымға енгізеді. Топырақтан тамырдың сорып алған минералды заттарының ерітіндісі жер үсті мүшелеріне жеткізіледі.
## Өсімдіктегі орналасуы
Өсімді мүшелерінің әр жерінде шашыранды болып жатса да, барлық мүшесінде тамыр, сабақ, гүл, жеміс, тұқымдарда кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Өсімдік ұлпалары
Убудия мешіті

Убудиа мешіті Малайзия мемлекетінің Куала Кангасар қаласында орналасқан. Ол Малайзияның ең көркем мешіті болып саналады. Мешіттің бес күмбезі бар, біреуі - негізгі, оның көлемі үлкендеу, ал қалған төртеуі - кішілеу. Бүдан бөлек мешіттің жиырма төрт минареті бар. 

Мешіттің алтын күмбезі мен минареттер ислам сәулет өнерінің көркемдікке ұмтылысының белгісі. Мешіттің жобасын жасаған сәулетші - Артур Бенисон Хуббак. Мешіттің ұзындығы - 42 метр. Убудиа мешіті Ипох қаласындағы II Сұлтан Ыдырыс шахтың мешіті салынғанға дейін мемлекеттің басты мешіті болды. Ханзаданың пілі шетелден әкелінген итальяндық мәрмәр еденді аяғымен басып сындырғандықтан мешіттің құрылысы біраз кешеуілдеп барып бітті. 

Убудиа мешіті Малайзия еліндегі құрылысы ең әсем мешіттердің және «Мейірімділік жері» деген мағына беретін. Алтын күмбездері мен минареттері мешітке ерекше көрік береді. Мешітті ресми түрде ашық деп жариялаған Сұлтан Ыдырыстың ізбасары Сұлтан Абдул Жалил Карамтуллах шах болатын. Перак штатындағы барша мұсылмандардың мақтанышы болып саналады. Мешіттің құрылысы 1917 жылы аяқталды. Оны салуға барлығы 200 мың Малайзия рингиті (ақшасы) жұмсалды. Ол заманда бұл өте көп қаржы болатын. Минареттердің ішкі көрінісі ислам сәулет өнерінің керемет үлгісі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Малайзия мешіттері
Тайлер Хеклин

Та́йлер Ли Хе́клин (ағыл. Tyler Lee Hoechlin; 11 қыркүйек, 1987, Корона, Калифорния) - америкалық актер.  "Проклятый путь" фильмінде түсіп, танымал атанған. Кейін "Седьмое небо" және "Волчонок" сериалдарында түседі. 
## Өмірбаяны
Хеклин Калифорния штатының Корона қаласында дүние есігін ашқан. Оның ата-анасы- Дон және Лори Хеклиндер. Тайлердің екі ағасы бар: Таннер және Трэвис және Кэрри атты апайы. Хеклин фильмдерде 9 жасынан түсе бастайды.
## Фильмография
*1999-	Family Tree-	Джефф Джо
*2001-  Train Quest-	Билли	
*2002-	Road To Perdition-	Майкл Салливан-кіші
*2007-	Grizzly Rage-	Уэс Хардинг	
*2008-	Solstice-	Ник
*2011-	Open Gate-	Калеб	
*2011-	Hall Pass-	Джерри
*2012-	Melvin Smarty-	Рикки Херши	
## Дереккөздер
Тайлер Хеклин
Буаке

**Буа́ке** () — Кот-д’Ивуардағы қала.
## Атақты тұлғалары
* Яя Туре —  «Манчестер Сити» футбол клубының және Кот-д’Ивуар ұлттық футбол құрамасының ойыншысы.
## Бауырлас қалалар
* ,Вильнёв-сюр-Ло
* ,Ройтлинген
* ,Зимнича
## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Серхио Осменья

**Серхио Осменья** (, 9 қыркүйек 1878—19 қазан 1961) — Филиппин мемлекетінің политигі. Кезінде президент орынбасары және президент болған.

## Өмір баяны
Себу қаласында 9 қыркүйек 1878 жылы туылды. Сан-Карлос колледжін бітірді, сосын Манила университетінде білім алды. Санто-Томастағы оқуы Испания мен АҚШ арасындағы ұрыстардың кесірінен үзілген болатын. Ұрыс біткен соң оқуы жалғасты.

Испанияға қарсы көтерілісте ол әкесіне көмектесіп Испанияға қарсы газеттер шығарды. 1904 жылы Райт губернаторы Себу қаласының губернаторының орнына қойды. Губернатор қайта оралған соң Осмения Себудағы басты орталық болып есептелді. екі жылдан кейін ол қайта Себу губернаторы болды. 1907 жылы бірінші мемлекеттік Филиппин жиналысының басшысы болды .Осмения мемлекеттік жиналысының 15 жыл бойы елшісі болды.

## Сілтемелер
* Президент Филиппин
## Дереккөздер

Санат:Филиппиндер президенттері
Санат:Филиппиндер вице-президенттері
Сегела

**Сегела** () — Кот-д’Ивуардың батысында орналасқан қала,әкімшілік орталғы Вородугу.
## Тұрғыны
1988 жыл жылғы деректер бойынша 29&nbsp;003  адам бар.
Адам санының жылдық динамикасы:

## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Константин Николаевич Корнилов

**Константин Николаевич Корнилов** (1879 жыл 24 ақпан – 1957 жыл 10 шілде) – кеңес психологы, *педагогика ғылымдарының докторы*, профессор. *КСРО Педагогика ҒА* мүшесі (1943).
## Еңбек жолы
1898 жылы Омбының оқытушылар семинариясын бітірді. 1898 жылдан 1905 жылға дейін Сібірде халық мұғалімі. 1910 жылы *Мәскеу университетін* бітірді. 1916 жылдан *Мәскеу университетінің*  привант-доценті. 1944-1950 жылдары *КСРО Педагогика ҒА*-ның вице-президенті. 1923 жылы Корнилов психология ғылымын марксизм негізінде қайта құру үшін Г.И.Челпановтың идеализмі мен эмпиризміне қарсы күрескен психологтар тобын басқарды. Бірақ та оның концепциясы диалект-материалистік концепция болмай, механистикалық сипатта, субъективизм мен объективизм арасындағы келісушілік болып табылды. Корнилов реактология ілімін марксистік психология деп идеалистік эмпирикалық психологияға және мінез-құлық психологиясына (бихевиоризм, рефлексология) қарсы қоймақшы болды. Оның бұл методологиялық қателері 1931 жылы болған дискуссия,да сынға алынды. Корнилов жоғары оқу орындары мен педагогикалық училищелерге және орта мектептерге арналған оқулықтардың авторы. Өмірінің соңғы кезінде адамның мінез-құлық психологиясы, педагогикалық мәселелерімен шұғылданды. 
## Марапаттары
2 рет Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:Психологтар
Санат:Ғалымдар
Санат:1879 жылы туғандар
Санат:1957 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Матхура

Үндістанның Уттар-Прадеш штатында орналасқан қасиетті қала.
Қала шамамен Аградан солтүстікке қарай 50 шақырым және Делиден оңтүстікке қарай 150 шақырым жерде орналасқан. Ежелгі заманда Матхура қаласы маңызды керуен жолдарының торабында болып, Үндістан экономикасында ерекше орын алды. Матхура қасиетті қала болып саналады, өйткені аңыз-әңгімелерге қарағанда бұл жерде Кришна құдайы дүниеге келген. Матхураның кез келген жері Кришна жайлы айтылатын аңыздармен байланысты. 

Үнді аңыздарында Кришна бала кезін гопи қыздарымен және Радхамен бірге өткізгендігі туралы айтылады. Матхура Сурасена патшалығының астанасы болған. Ол патшалықты Кришнаның нағашы ағасы Камса басқарған. Матхурада алғашқы ғибадатхананы 5000 жыл бұрын Кришнаның шөбересі Ваджранабха патша салдырған деген дерек бар. Кейін ғибадатхананы Чандрагупта Маурия патша қайта салып шыққан.

Бүгінде Матхурадагы басты ғибадатхана - Дваркадиши. Ол 1815 жылы салынған. Қала орталығында орналасқан бұл ғибадатханаға адам көп келеді. Бүгінде бұл жерде Кешава Дев ғибадатханасы бар. Ғибадатханада Радха- Кешаваның мүсіні орын тепкен. Осы мүсіннің сол жағында Джаганнатха құдайының, Баладеваның және Субхадраның мүсіні орналасқан. 1100 жылдар шамасында ғибадатхананы мұсылман билеушісі Махмуд Ғазнауи қиратты.

Дегенмен 1150 жылы ғибадатхана қайта қалпына келтірілді. 1669 жылы Аурангзеб ғибадатхананы бұзып, орнына осы ғибадатхананың материалдарынан мешіт салдырды. Ал қазіргі ғибадатхана 1956 жылы қалпына келтірілген болатын. Бүгінде Матхура қаласы - бүкіл кришнаидтердің мінәжат ететін орны. Матхура көптеген ғасырлардан бері қасиетті мінәжат ету орны болып келеді.

## Дереккөздер
Венсан Ориоль

**Венсан Жюль Орио́ль** () (27 тамыз 1884 жылы, Ревель, Жоғарғы Гаронна депортаменті, — 1 қаңтар 1966 жылы, Париж) — Франция президенті (Төртінші республика, 1947—1954), Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бірінші.

## Биография
Ет өндіруші отбасыда туған.Заңгер білімін алды. СОғысқа дейін белсенді социалистік басшы болды,  Тулуза әкімі болды (31 жылдары сайланды), сосын екі елдің  Леона Блюма министірі болды.  1942—1943 жылдары Ориоль Франция көтерілісіне қатысқан, сосын  Лондонға қашты және сөйтіп генерал де Голляның орнын басты. Франция тәуелсіздігін алғаннан кейін; 1946 жылы Франция  ООН қауіпсіздік кеңесі болды.
## Дереккөздер

Орысша уикипедия

Санат:Франция президенттері
Санат:1 қаңтарда қайтыс болғандар
Леон Блюм

**Андре Леон Блюм** (; 9 сәуір 1872 жыл, Париж, — 30 наурыз 1950 жыл,   Ивелин департаменті) —француз саясаткері, Франция үкіметіндегі бірінші социалист және еврей.

## Дереккөздер


Санат:Франция премьер-министрлері
Санат:Франция жазушылары
Санат:Холокост
Чехия туы

**Чехия туы** —  Чехияның ұлттық белгісі. Тік бұрышты,екі горизонталь сызықтан тұрады: үстүңгі — ақ және — қызыл, шетінен тең бүйірлі көк үшбұрыш қосылған.
## Дереккөздер

Санат:Чехия
Санат:Тулар
Рене Коти

**Рене Коти** () (20 наурыз 1882 жылы, Гавр — 22 қараша 1962 жылы, Гавр) — Франция президенті (1954—1959);Төртінші Республиканың екінші және соңғы президенті және,  1958 жылғы қарашадағы Бесінші Республиканың тұңғыш президенті(оның қолы қазіргі Францияның конституциясында бар). 1959 жыл билікті Шарль де Голльюдеге берді.
## Дереккөздер


Санат:Франция президенттері
Чистовское

**Чистовское** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданына қарасты ауыл, Чистов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы Булаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-дей жерде, Медвежье көлінің шығыс жағасындағы орманды дала белдемінде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1109 адам (523 ер адам және 586 әйел адам) болса, 2009 жылы 1109 адамды (515 ер адам және 594 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1929 жылы сүтті ірі қара мал тұқымын өсіру бағытындағы ұжымшар ұйымдастыруға байланысты қаланған. 1996 жылға дейін кеңшар орталық болып келеді. Мұнда машина-трактор жөндеу шеберханасы, май зауыты, байланыс бөлімшесі, орта мектеп, клуб, кітапхана, отбасылық-дәрігерлік емхана бар. Ауыл арқылы мемлекет маңызы бар Петропавловск - Омбы автомобиль жолы өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Валери Жискар д’Эстен

**Валери Рене Мари Жорж Жискар д’Эстен** () (2 ақпан 1926 жыл, Кобленц, Гессен, Веймар республикасы — 2 желтоқсан 2020 жыл, Отон, Франция) — француз политикалық орган басшысы 1974—1981 жылдардағы президент.

## Өмірбаяны
Германияда туған, Эдмон Жискар д’Эстеннің жұмыс уақыты кезінде (1894-1982).Әулетті отбасыда тәрбие алған. Эдмон Жискар д’Эстен  Франция институтының мүшесі болған.Анасы-Мэ Барду (1901-2003) — Людовик XV-нің алыс туысқаны.

## Дереккөздер

Санат:Франция президенттері
Стивен Тайлер

thumb|right|200px|
**Стивен Тайлер** (; шын аты Стивен Виктор Талларико, ; 26 наурыз, 1948, Йонкерс, Нью-Йорк, АҚШ) – америкалық әнші, өлеңдер авторы, «Aerosmith» тобының көсемі.  1970-1980 жылдары есірткі тұтынушы ретінде танымал болған.  Өзінің түсті киімдерімен елдің көзіне түскен. 

## Дискография
*1986-	"Walk This Way"--Raising Hell
*1988-	"Wild Thing"-Have You Seen Me Lately?
*1989-	Various tracks-	Trash
*1989-	"Slice of Your Pie"-	Dr. Feelgood
*1989-	"Sticky Sweet"-	Dr. Feelgood
*1999-	"Roots, Rock, Reggae"-	Chant Down Babylon
*2001-	"Misery"-	Missundaztood
*2002-	"Sing for the Moment"-The Eminem Show
*2004-	"I'm a King Bee"-Lightning in a Bottle Soundtrack
*2005-	"Just Feel Better"-All That I Am
*2006-	"Three Chord Country and American Rock & Roll"-	Three Chord Country and American Rock & Roll
*2009-	"Cryin'" и "Smile"-Chris Botti In Boston
*2013-	"Sex E Bizarre"-Heaven in This Hell(Deluxe Edition)

## Дереккөздер

Санат:1948 жылы туғандар

Санат:АҚШ музыканттары
Чили мыс белдеуі

**Чили мыс белдеуі**, Анд мыс белдеуі - Оңтүстік Американың батысында Анд-Кордильераны ала, бойлық бағытта созылған біртұтас металлогендік белдем. Чили, Перу, Мексика жерлерін өтіп, Солтүстік Америка Кордильерасымен жалғасады. Чили мыс белдеуі - мезозой дәуірінде қалыптасқан андезит, дацит, липарит құрамды, жанартаутекті тау жыныстары мен гранитоид интрузияларынан тұратын қатпарлы құрылым. Магматекті тау жыныстары өзара тығыз байланысқан жанартаутекті-плутондық формациялар түзеді. Мыс кендері кішігірім массив, шток, дайка тәрізді денелер құрайтын порфир құрылымда гранитонд интрузияларымен (гранодиорит, диорит, тонолит, монцонит) баған, түтік тәрізді турмалинді денелермен байланысты. Түзілуі жағынан порфирлі мыс формациясына жатады. Кендері ірі (мыс қоры 1-2 млн. т-дан 10-15 млн., кейде 20-25 млн., т-ға дейін), мыс мөлшері 0,7-0,8%-дан 2,58%-ға дейін жетеді. Ашық әдіспен өндіріледі, мысқа қоса молибден, алтын, т.б. алынады. Ірі кен орындары; Чуки-камата, Браден, Рио-Бланкр, Эль-Сальвадор (Чилиде), Куахоне, Топекада (Перуде).
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Пиауи

**Пиауи** () — Бразилияның солтүстік-шығысында орналақан штат. Мараньян және Токантинс штаттарымен батыста, Баия штатымен оңтүстікте, ал  Сеара және Пернамбуку штаттырымен шығыста шекаралады. Штаттың солтүстігін Атлант мұхиты шайып өтеді. 
Әкімшілік орталығы - Терезина қаласы. 
Халық саны - 3 118 360.
Ауданы -	251576.6 км² (Бразилия бойынша 11  орында)
Тығыздығы жөнінен Бразилияда 18 орында - 12,40 адам./км² 
## Экономикасы
Экомоникасы жағынан Бразилияның ең кедей штаттарының бірі болып табылады. Штатта өнеркәсіп өте төмен деңгейде дамыған, сол себепті негізгі экономика көзі - ауыл шаруашылығы болып табылады. 
## Дереккөздер

Пиауи
Чжичжи Тәңірқұт

**Чжичжи Тәңірқұт**, Zhi-zhi Шөже (т.ж.б. - б.з.б. 36) - ғұндар билеушісі (б.з.б. 52-36). Ол билікке келер қарсаңында ғұндарда бес тәңірқұрт дилік жүргізіп, өзара қырқысқан жағдай орын алады. Осы күрес нәтижесінде ғұн билеуші әулетінің арасында қытайлық және қытайға қарсы екі топ пайда болып, екі тәңірқұт: шығыс бөлікте - Хуханье, батыс бөлікте - Чжичжи Тәңірқұт билікке келді. Хань мемлекеті қытайлық бағытты қолдаушы Хуханьені қолдай бастағаннан кейін, Чжичжи Тәңірқұт Қытаймен елшілік қатынасын біржолата тоқтатты да, үйсіндерге одақтас болу үшін елші жіберді. Бірақ үйсіндер оның елшісін өлтірді. Чжичжи Тәңірқұт үйсіндерге шабуыл жасап, динлин, чжянкун (қырғыз) тайпаларын өзіне бағындырды. Б.з.б. 44 ж. Хань патшалығының жіберген елшісін өлтіріп, Талас өзені бойындағы қаңлыларға келді. Қаңлы патшасы оған қызын әйелдікке берді. Ол қаңлы әскерімен бірігіп, үйсіндерге шабуыл жасап, Қызыл аңғар (Чигу чэн) қаласында дейін барды. Қаңлы тұрғындарынан талас өзені бойында қала-қорған (қазіргі Тараз қаласын) салдырып, тұрақтады. Б.з.б. 36 ж. қытай әскерлері Гань Янцию және Цинь Танның қолбасшылығымен Чжичжи Тәңірқұт салдырған қорғанды қоршап, ұзаққа созылған соғыстан соң басып алды. Жаралы Чжичжи Тәңірқұт қолға түседі де, басы кесіліп, императорға жіберіледі.
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Токантинс

**Токантинс** () — Бразилияның орталығында орналасқан штат. Пара және Мараньян штаттарымен солтүстікте, Пиауи және  Баия штаттарымен шығыста, Мату-Гросумен батыста, ал  Гояспен оңтүстікте шекараласады. 
Әкімшілік орталығы - Палмас қаласы.
## Географиясы
Штат территориясының үлкен бөлігін  Церрадо экорегионы алып шатыр.  Солтүстіктен оңтүстікке қарай штатты Токантинс өзені шаяды.
Токантиндердің географиясы әртүрлі. Ол Амазонка тропикалық ормандарымен де, жағалаудағы саваннамен де шектеседі. Көптеген өзендер (соның ішінде Токантиндер өзені) штат арқылы өтеді. Зерттеушілер жергілікті мәдениеттермен байланысты 20-дан астам археологиялық маңызы бар нысандарды анықтады.

Токантиндер мараньяо мен Пис штатының солтүстік-шығысында, Бахия шығысында оңтүстікке, Мато Гроссо батысқа және Пара солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Токантиндер 1989 жылы Гояс штатының солтүстік бөлігінің бестен екісінен құрылды және 139 муниципалитетке бөлінді.

Гоястан бірінші бөлінгеннен кейін жаңа президент Бразилияның орталық-батыс аймағынан солтүстік аймаққа, Бразилияға|Солтүстік аймаққа ауыстырылды.

## Климат

Токантиндердің көп бөлігі (шеткі батыс және солтүстік аудандарды қоспағанда) Церрадо деп аталатын кең Бразилия аймағында орналасқан. Церрадо аймағының әдеттегі климаты ыстық және жартылай ылғалды, маусымдық ауытқулары мамырдан қазанға дейін құрғақ қыста байқалады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 800-ден 1600 мм-ге дейін.

## Тарихы
Токантинс -Бразилияның ең жас штаты. 
## Халқы
Штатта  тұратын халықтың көпшілігі әр түрлі ұлттардың қосылысының нәтижесі болып табылады. Халықтың 71 % метистер мен мулаттар, 24 % — ақ адамдар, 3 % — афро-американдықтар. Негізге тараған тіл- португал тілі. 
## Әкімшіліктің құрылысы
Штат әкімшілігі 2 мезорегион және 8 микрорегионнан тұрады. Жалпы онда  — 139 муниципалитет бар.
## Дереккөздер

 Токантинс
http://www.russobras.com/TOstate.php
Турия

**Турия** (, ) — Испаниядағы өзен, Жерорта теңізіне құяды.

Өзеннің ұзындығы - 280 км. Су алабының ауданы - 6393,6 км².

## Экологиясы
Жауынның көп болуы су деңгейінің бір сәтте көтерілуіне себеп болып жатты. Сондай жағдайдың бірі 1957 жылы 14 қазанда орын алды, ол кезде Валенсия провинциясын өзен суы шайып өткен болатын. Бұл оқиғадан кейін өзен арнасын көшіру қолға алынды.

## Дереккөздер

Санат:Испания өзендері
Қаңлы тілі

## Қаңлы тілі
**Қаңлы тілі**– Б.з.б. 3 ғасырда өз алдына жеке хандығы бар ел болып, Сырдарияның орта жерін Амударияның сағасына дейін, бір шетін Балқашқа дейінгі жерді мекендеген тайпалар одағының тілі. 

Б.з.б. 2 ғасырда қаңлыға барып қайтқан Чжан-Цзяньнің айтуы бойынша, қаңлының жазуы болған екен. Ол жазумен жазылған жарғылары хан сарайында сақталып, қылмыскерді жазалауға қолданылған. Қаңлы тілі үйсін тілімен бірдей делінген. Қаңлы тілін анықтайтын жарғы бізге келіп жетпеген. Әбу Райхан Бирунидің айтуынша, Хорезм жерніде жазу бар еді; ол азуды, оны білетін адамды Құтейбе ибн Муслим құртты деп жазып кеткен. Оны соғды жазуы дейтіндер де бар..Академик В. В. Бартольд қаңлы мен қыпшақ ертеден – ақ біріне бірі синоним екенін айтады. Көне заманғы аторлар қаңлы мен қыпшақты бір ел деп санаған. Бұған қарағанда қаңлы мен қыпшақ тілі бір болғаны байқалады. Орта ғасырлардағы қыпшақ тілі сөздігі («Кодекс Куманикус») – қаңлы қыпшақ тілінің үлгісі. Алтын Орда тсындағы әдеби тілдің негізі қаңлы-қыпшақ тілі болған. Қазақ халқы хандық құрғанда да осы тл қазіргі қазақ тілінің негізі болып сақталған. Бұл тіл көне үйсін тілімен бірдей деген, көне үйсін тілі хун тілімен бірдей екені де мәлім. Қазақ халқы үш жүзге бөлінгенде жер ыңғайына қарай қаңлы ұлы жүзге қосылса да үйсін, дулат, найман тайпалары тіліндегі «ч», «дж» дыбыстарының болмауын қаңлы тілінің ерекшелігі деуге болады. Бірақ қазақ тілінің болашақ ерекшелігі – сөз басындағы «й» дыбысының орнына «ж» дыбысының қолданыла бастағанын көреміз. Қаңлы – қыпшақ тілі – қазіргі қазақ тілінің бір негізі.

## Дереккөздер

Санат:Тілдер
Санат:Тарих
Леонс Пьер Мануврие

**Леонс Пьер Мануврие** *(20.06.[[1850]], [[Гере]], - 18.06.[[1927]], [[Париж]])* - француз антропологы. Манувриенің адам дене мүшелері мен мидың ара салмағын, еркектер мен әелднрдің ми көлемін салыстырған зерттеулерінің маңызы зор. Оның біраз еңбектері адамның денесі мен қаңқа құрылымы пропорциясын зерттеуге арналған. Мануврие адамның қол-аяқ сүйектері негізінде оның дене ұзындығын анықтау әдісін тапты.

## Дереккөздер

Санат:Франция тұлғалары
Санат:1850 жылы туғандар
Санат:1927 жылы қайтыс болғандар
Баия

**Баия** () — Бразилияның 26 штатының бірі болып табылады, мемлекеттің шығысында орналасқан. 
Халық саны бойынша Сан-Паулу, Минас-Жерайс және Рио-де-Жанейро штаттарынан кейінгі төртінші орынды иеленеді.
Ауданы бойынша - бесінші орында.
Әкімшілік орталығы - Сальвадор қаласы. 
Штаттың атауын португал тілінен аударғанда, "мүйіс" деген мағынаны береді. 
## Географиясы
Солтүстікте - Алагоас, Пернамбуку және Пиауи, батыста - Токантинс жіне Гояс, оңтүстікте Минас-Жерайс және Эспириту-Санту штаттарымен шекараласады. 
## Климаты
Тропиктік белдеуде орналасқан. Штаттағы жылдық орташа температура +22 ºС. 
Штаттың орталығы - Сальвадор қаласында жаңбырдың қарқынды жау мезгілі - наруыз айнан шілде айына дейін, штаттың батысында — қазаннан нарузға дейін, ал шөлді солтүстігінде — ақпаннан сәуірге дейін.
## Маңызды қалалары
* Сан-Салвадор-да-Баия-ди-Тодус-ус-Сантус
* Фейра-ди-Сантана
* Витория-да-Конкиста
* Ильеус
* Итабуна
* Камасари
* Жекие
* Алагоиньяс
* Баррейрас
* Порту-Сегуру
* Тейшейра-ди-Фрейтас
* Паулу-Афонсу

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Штаттың ресми сайты 

Санат:Бразилия штаттары
Манхейм Карл

**Манхейм Карл** *(27.03.[[1893]], [[Будапешт]], - 09.01.[[1947]], [[Лондон]])* - неміс социологы. Франкфурт университетінің профессоры. 1933 ж. Ұлыбританияға көшіп кетеді. 1933 жылдан Лондон университетінің доценті, 1945 жылдан профессоры. Манхейм әлеуметтік білімнің табиғаты мен әлеуметтік шындықты бейнелеу ерекшелігін  түсіндіретіндей концепция ойлап таппақшы болады. Ол қоғамдық сананың қоғамдық болмыстан, идеологияның экономикалық қатынастардан тәуелді екені жайндағы идеяны К.Маркстен пайдаланып, Бірақ оны тұрпайы идеалистік тұрғыдан  түсіндірді. Мархейм әр түрлі әлеуметтік топтардың көзқарасы олардың экономикалық мүдделері мен басқадай өзімшілдік пікірлеріне байланысты деп ұйғарады. Мархейм қоғамдық құбылыстарды танып білуде  қандай бір ақиқаттылықтың объективті  критерийінің болуын жоққа шығарып, тарихи релятивизм позицисына көшті. Мархейм  қоғамдық ойдың  тарихын таптық-субъективтік дүниеге көзқарастардың қақтығысы деп санайды. Мұндай көзқарастың әрқайсысы "жарым-жартылай идеология болып табылпды" деп, әлеуметтік шындықты барынша бұрмалап бейнелейді. Сайып келгенде, Мархеймнің концепциясы - нағыз таптық сананы жеке топтар мен ұрпақтардың мүддесімен ауыстыру. Мархеймнің көзқарасы буржузия социологияға елеулі ықпалын тигізді.

## Дереккөздер

Санат:Германия тұлғалары
Санат:1893 жылы туғандар
Санат:1947 жылы қайтыс болғандар
Қара қойлы

## Қара қойлы
**Қара қойлы** (Қара-Қоюнлу) –  Бахарлу тайпасы бастаған Орта Азиядағы көшпелі түрік – оғыз тайпаларының тобы және солар құрған  мемлекет. Қара қойлы тайпасы 13 ғасырдан бастап Диярбекирде, Азербайжанда, кейбір топтары Иракта көшіп қонып жүрген. Қара қойлы әулеті Байрам Қожадан басталады. Ол Жалайыр әулетінен шыққан Уәйіс сұлтанның әмәрә болды, Тебризде тұрды. 1380 жылы Байрам қожа қайтыс болғаннан кейін, оның аласы Қара Мұхаммед Ван қаласын астана етіп, Қара қойлы феодалдық иелігінің негізін салды. 1408 жылы сәуірде Қара Жүсіп Мираншах пен Шахрух әскерлерін талқандады. Сонан соң олар одақтастары Жалайыр әулетіне қауіп төндіре бастады. Қара Жүсіп 1410 жылы тамызда Тебриз маңында Жалайыр әулеті әскерлерін күйрете жеңіп, Азербайжанды, Иракты, Арменияны, басып алды.  Құрамына Кура өзенінің оңтүстік жағындағы Азербайжан жерлері, Армения, Курдстан және Арба Ирагы кіретін Қара қойлы мемлекеті құрылды. Астанасы Тебриз қаласы болды. Мемлекет 1468 жыға дейін өмір сүрді. Оның билеушілері қара Жүсіп пен Ескендір Темір әулеті мен Ширваншаһты біржолата бағындыру үшін соғыс жүргізді. Ескендір әкесі өлгеннен кейін қайта бас көтере бастаған Ширванға қарсы үш рет жорыққа шықты, бірақ үшеуі де сәтсіз аяқталды. 1435 жылы темір әулетінен шыққан Шахрух сұлтан Ширваншаһпен бірігіп, Ескендір әскерлерін жеңді. 1437 жылы таққа отырған Жаханшаһ Ширванмен достық қатынаста болуға ұмтылды. Бірақ 1447 жылы Шахрух дүниеден озғаннан кейін, өз тәуелсіздігін жариялады.

## Дереккөздер

Санат:Тайпалар
Санат:Тарих
Алагоас

**Алаго́ас** () — Бразилияның солтүстік-шығыс аймағында орналасатын штат. Халықтың тығыздығы бойынша Бразилияда төртінші орында — 110&nbsp;адам/км².Халық саны — 3&nbsp;165&nbsp;472. Әкімшілік орталығы — Масейо қаласы. 102 муниципалитеттен тұрады. Ірі қалалары — Масейо, Арапирака, Палмейра-дуз-Индиус, Риу-Ларгу, Пенеду, Униан-дус-Палмарис, Сан-Мигел-дус-Кампус, Сантана-ду-Ипанема, Делмиру-Говея, Корурипи, Марешал-Деодору және Кампу-Алегри.
## Географиясы
Солтүстігінде — Пернамбуку, оңтүстігінде — Сержипи, ал оңтүстік-батысында — Баия штатымен шекараласады. Шығысында оны Атлант мұхиты шайып өтеді. 

Ауданы — 27&nbsp;767,7&nbsp;км².
## Экономика
Штаттың экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Айырықша, онда темекі, мақта және қант құрағын өсірумен айналысады. 
Сонымен қатар, штатта жеңіл өнеркәсіп және спирт өндіру дамыған. 
Туризм жоғары дәрежеде дамыған.
[left|300px|thumb|[Масейо]]

## Дереккөздер

Санат:Бразилия штаттары
Манноза

**Манноза** - өсімдік, жануар, бактерия текті биополимер мен полисахаридтердің құрамына кіреді моносахарид. Суда жақсы ериді, дәмі тәтті. Балқу *t 132C*. Табиғатта Д-формасы ғана кездеседі. Манноза цитрус, анакардие тұқымдасына жататын өсімдіктер жемісінде кездеседі. Манноза организмге активті формасы - **гаунозиндифосфатманноза ** арқылы сіңірледі. ГДФМ көмегімен Манноза қалдығы маннан т.б.  биополимерлердің биосинтезіне қатысады.

## Дереккөздер

Санат:Химия
Сержипи

thumb|right|200px|

**Сержипи** () — Бразилияның шығысында орналақан штат. Солтүстік-шығыс аймаққа қатысты. 

Оңтүстік-батыста — Баия , солтүстікте — Алагоас штатымен шекараласады. Штаттың шығыс бөлігін Атлант мұхиты шайып өтеді. Ауданы — 21910,348 км².

Сержипи — Бразилияның ең кішентай  штаты болып табылады. Ол барлық мемлекеттің тек  0,26 %  алып отыр. Халық саны — 2 млн 019.6 тыс. адам. Әкімшілік орталығы- Аракажу қаласы.

Штат 3 мезорегион және 13 микрорегионнан тұрады. Сонымен қатар,онда 75 муниципалитет бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Сержипи

Санат:Сержипи
Манор

**Манор** *(ағыл. manor, лат. maneo - тұрамын, өмір сүремін)* - орта ғасырлық Англиядағы феодал иелігінің атауы. Бұл атау норманд дәуірінде кең тараған. "Типтік" Манор екі бөлімнен тұрады: лордтың жеке шаруашылығы жүргізілетін жері мен ерікті  және басыбайлы шаруаларды ұстаушылардың жері. Манорға көбіне қауым болып пайдаланылатын  қауымдық жерлер де кірген. 13 ғасырдың ақырында ұсақ және орта Манорлар басым болды. Товар  мен ақша қатынасының дамуына байланысты Манор жүйесінің ыдырауы вилландардың басыбайлықтан арылып, бірте-бірте барощинаны коммутациялауға ұласты. Домендік жерлер ірі жер жалдаушыларға немесе кішігірім бөліктерге бөлініп, ұсақ шаруаларға жалға берілді. 18 ғасырда манорлық жүйе біржолата жойылып, жер иеленудің капиталистік формасына орын берді.

## Дереккөздер

Санат:Англия тарихы
Контрацепция

[350px|нобай|Контрацепцияны насихаттайтын ашықхат, [Англия, XIX ғасыр]]
[350px|нобай|Орта ғасырдағы [Аборт|хирургиялық аборт]]

**Контрацепция** (жаңа латынның *contraceptio* — шектеу сөзінен шыққан, сондай-ақ **тууды бақылау** не **фертилдікті бақылау** деп те аталады) — репродуктивті жастағы әйелдердің жоспарламаған жүктіліктің алдын алу  үшін қолданылатын тәсіл. Тууды бақылау мәселесі ежелгі дәуірден белгілі, алайда оның тиімді әрі қауіпсіз әдістері тек 20-ғасырда пайда болған. Контрацепция әдістері жанұяны жоспарлау бағдарламасының негізгі құрамы. Кей мәдениеттер контрацепцияны ақылақтық, діни не саяси тұрғыдан жағымсыз деп санап, оны шектеуге не тежеуге тырысады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен АҚШ Ауруды бақылау және болдырмау орталықтары арнайы сырқаты бар әйелдеде тууды бақылау әдістерінің қауіпсіздігі жайлы нұсқаулық дайындаған. Контрацепцияның ең тиімді әдістеріне стерилизация (ерлерде вазэктомия, әйелдерде түтікті лигация), жатыріші құрылғылар (ЖІҚ) мен имплант контрацепция.

Контрацепцияның тиімділігін индекс Перля арқылы есептеумен анықтайды. Индекс Перля мөлшері аз болған сайын оның контрацептивтік тиімділігі жоғары болады.  

## Контрацепция түрлері
*Контрацепцияның табиғи әдістер - базальді температураны өлшеу арқылы қауіпті және қауіпсіз күндерді анықтау, жыныстық қатынасты үзу, лактациялық аменорея кезінде;
*Барьерлік әдіс - еркек мүшеқабы, әйелдер мүшеқабы, әйелдер қақпақшалары;
*Механикалық әдіс - жатырішілік спиральдар (мыс, күміс, алтын құрамды);
*Гормоналды контрацепция - комбинерленген оральді контрацепция: эстроген-гестаген құрамды (монофазды, көп фазалы), тек прогестаген құрамды препараттар, инъекциялы және тері асты импланттар, жатырішілік гормоналді спираль (Мирена), қынаптық сақиналар, тері жапсырмалары;
*Химиялық контрацепция - жергілікті балауыз, таблетка, жақпамайлар енгізу (фарматекс);
*Жедел контрацепция;
*Хирургиялық - әйелдерде ерікті хирургиялық стерилизация, ер адамдарда вазэктомия.

## Артықшылықтары
Барьерлік әдістер жыныстық жолмен жұғатын аурулардан қорғайды, қолжетімді. Гормонды препараттар жүктілікті болдыртпаумен қатар емдік қасиеті де бар. Жатырішілік спиральдар бес жылға дейін қорғаныс қызметін атқарады, қолжетімді, ағзаға кері әсер көрсетпейді. Ерікті хирургиялық әдіс операция жасалғаннан өмір бойына сақталады, ағзаға кері әсері жоқ.

## Кемшіліктері
Гормоналды, механикалық, барьерлік, химиялық контрацепция түрлері  жүктіліктен жүз пайыз қорғамайды. Гормоналді препараттарды қолданғанда таблетка ішуді ұмытқан жағдайда жүктілік даму қаупі бар, бастың айналуы, құсу, либидоның төмендеуі байқалады. Жатырішілік контрацепцияда жергілікті қабыну ауруы жиі дамуы мүмкін, қанды бөліністің көп бөлінуінен анемия дамуы мүмкін. Мүшеқаптар жергілікті аллергиялық реакция тудырады, жыныстық қатынас кезінде жыртылу қаупі бар. Химиялық түрі жергілікті реакциялар тудырады, қалыпты микрофлора құрамын өзгертеді. Жедел контрацепция жылына бір рет қана қолдануға рұқсат етіледі, оның кері әсерлері бүкіл ағзаға әсер етеді. Хирургиялық әдістер жүз пайыз қорғағанмен, қайтымсыз әдіс болып табылады.

## Дереккөздер
Тайлер Блэкетт

Та́йлер Не́йтан Блэ́кетт (ағыл. Tyler Nathan Blackett; 2 сәуір, 1994, Манчестер) – ағылшын футболшысы.  «Манчестер Юнайтед» клубының ойыншысы. «Манчестер Юнайтед» академиясының оқушысы болған.

## Карьерасы
Тайлер Блэкетт Манчестерде дүние есігін ашқан. «Манчестер Юнайтед» академиясында 8 жасынын білім алып, 2011 жылы командасына Англияның жастар кубогын иеленуге өз септігін тигізеді. 2013 жылдың 1 қарашасында «Блэкпул» клубына көшеді.  Блэкетт Англия, Барбадос, Ямайка елдерінің құрама командаларында ойнау мүмкіндігі болды. Ол Англияны таңдап, 16-19 жасына дейін ойнайды. 
## Дереккөздер
Тайлер Блэкетт
Pro Evolution Soccer 2005

**Pro Evolution Soccer 2005**-(қысқартылған PES 5) өте танымал мультиплатформендық видеойын, спорттық симулятор жанрдағы Konami  компаниясының Pro Evolution Soccer сериясының 6-шы шығарылымы болып келеді.Ресми түрде ойын 2005 жылы 26 қазанда ПК Xbox 360, PlayStation 2, PlayStation Portable,  Nintendo 3DS шықты.
## Системалық кажеттіліктер
### Минималды системалық қажеттіліктер
*Операциалық  система: Windows XP , Vista SP2, ;
*Процессор: Intel Pentium IV-процессор 2,4 GHz ;
*Оперативты жад: 1GB RAM;
### Стадиондар
.

* Олд Траффорд
*  Уэмбли
* Монументаль Ривер Плейт
*  Аллианц Арена

]
Санат:Компьютерлік ойындар
Жасмық

## Жасмық
**Жасмық** – бұршақ тұқымдасының бір туысы. 5 түрі бар. Кәдімгі жасмықтың ірі дәнді (диаметрі 5,6 – 9 мм) түрі бар. Жасмық Алдыңғы және Орта Азия, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Еуропада өсіріледі.

## Бөлінуі
Жасмықтың Қазақстанда 2 түрі бар: 
***Шығыстық жасмық** 
***Тағамдық жасмық**
## Шығыстық жасмық
*Шығыстық жасмық*-бір жылдық, биіктігі 5 – 25, кейде 30 см, сабағы жіңішке, кейде күлгін түсті, түбінен бастап бұтақтанып өседі. Жапырағының ұзындығы 1 – 3 см, гүлі ұсақ, сәуір – мамырда гүлдейді, мамыр – маусымда жеміс береді. Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньның етектерінде бұта арасында өседі, кейде егістік арам шөп түрінде кездеседі. Жайылымда малға құнды жемшөп. 
## Тағамдық жасмық
*Тағамдық жасмық*-бір жылдық, биіктігі 15 – 75 см, сабағы тік, бұтақтары аз, қырлы, жіңішке. Жапырағы кезек орналасқан, ұзындығы 10 – 20 мм, ені 3 – 8 мм, гүлі ұсақ, ұзындығы 5 – 7 мм, бұршақ қынының ұзындығы 6 – 15 мм, ені 8 мм, 1 – 3 тұқымды, маусымда гүлдейді, дәні шілдеде піседі. Қазақстанда тау бөктерінде өсіріледі. Адамға тағамдық, малға жемшөптік өсімдік. Малға сабаны, дәні, топаны, көк шөбі пішені дайындалады. Гектарынан 15 – 30 цент өнім алынады. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Жұлдыздық қосалқы жүйе

## Жұлдыздық қосалқы жүйе
**Жұлдыздық қосалқы жүйе**– кеңістіктегі орны мен жылдамдықтарының таралу ерекшеліктеріне қарай белгілі бір спектрлік кластағы немесе типтегі Галактика құрамына енетін жеке сипаттары әр түрлі жұлдыздың  жиынтығы. Жұлдыз шоғырлары, жұлдыз аралық газ бен тозаңдар да Галактикалық қосалқы жүйелер түзеді. Әрбір Жұлдыздық қосалқы жүйе:  
*1. Оның құрамындағы объектілердің түрі.
*2. Ондағы объектілердің жалпы саны. 
*3. Қосалқы жүйе объектілердің Галактиканың симметрия жазықтығы мен оның орталығындағы орналасу жиілігі бойынша анықталады. 

**Галактиканың симметрия жазықтығында ''жиі'' орналасқан объектілер**- Галактиканың жазық құраушысына жататын жұлдыздық қосалқы жүйе түзеді. Оларға ыстық алып жұлдыздар, О және В спектрлік класындағы асқын алыптар + ұзақ периодты цефеидтер, II  типтегі асқын жаңа жұлдыздар, шашыранды шоғырлар, тозаңды және газды заттар жатады. Жазық құраушыдағы объектілердің орналасу жиілігі Галактиканың ортасына қарай күрт азаяды. 

**Галактиканың симметрия жазықтығында ''сирек'' орналасқан объектілер**-Галактиканың сфералық құраушысына енетін жұлдыздық қосалқы жүйе түзеді. Олар: субергежейлілер, қысқа периодты цефеидтері, жылтырауы 150-ден 200 күнге дейін өзгеретін ұзақ периодты  айнымалы жұлдыздар, шар тәрізді жұлдыз шоғырлары.  Сфералық құраушыдағы Жұлдыздық қосалқы жүйе объектілерінің орналасу жиілігі Галактика орталығына қарай арта түседі. Жұлдыздық қосалқы жүйенің  аралық құраушысы Галактиканың симметрия жазықтығындағы орналасу жиілігі  орташа объектілерден тұрады. Оларға қызыл ергежейлі жұлдыздар, ақ ергежейлі жұлдыздар, жаңа жұлдыздар жатады. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Астрономия
Ибраһим Низамұлы Салахов

## Салахов Ибраһим Низамұлы
**Салахов Ибраһим Низамұлы**(30.08.1911 жылы,Көкшетау-07.07.1998 жылы)-татар совет ақыны,жазушы.1961 жылдан бастап КОКП мүшесі.Бастауыш білімді медреседе алды.1921-1928 жылдары Көкшетау орта мектебінде,1928-1931 жылдары Қазан пед.техникумында оқыды.
## Шығармашылығы
Салахов шығармаларын татар тілінде жазды.Оның туындылары 1926 жылдап бастап жариялана бастады.«Махаббат» пьесасы(1935),«Жекпе-жек»(1936),«Күзетте»(1937) атты өлеңер жинағы,«Көкшетау далаларында» романы (1965),«Түн қызы» әңгімелер жинағы (1970) т.б шығармалары жарық көрді.Салаховтың бірқатар шығармалары қазақ тіліне аударылып басылды.

## Дереккөздер

Санат:Татар ақындары
Санат:Татар жазушылары
Таир Теймуроғлы Салахов

## Салахов Таир Теймур оғлы
thumb|150px|Таир Салахов
**Салахов Таир Теймур оғлы**(29.11.1928 жылы,Баку)-азербайжан совет суретшісі.КСРО халық суретшісі(1973),КСРО Көркемсурет Мәскеудің В.И.Суриков атындағы көркемсурет институтын біртірді. «Вахтадан қайтқанда»(1957),«Жөндеушілер»(1964) атты картиналардың авторы.Салахов Таирдың шығармашылығы әсершілдігімен әрі кейіпкер жан-дүниесін егжей-тегжейлі ашумен ерекшеленеді.КСРО (1968) және Азербайжан ССР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1970).1973 жылдан КСРО Суретшілер одағы басқармасының 1-ші секретары.Еңбек Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Суретшілер
Санат:1928 жылы туғандар
Пайдаға асыру немесе рециркуляция

**Пайдаға асыру немесе рециркуляция дегеніміз** – ресурстерді қайта балқыту немесе қайта өндеу арқылы жаңа өнім алу деген сөз. Мысалы, шыныдан, алюминийден, мыстан жасалған бұйым. 

## Дереккөздер
"Экология және тұрақты даму"/Ә.Н.Назарбаева, Ғ.С.Сыздықова, Қ.О.Шейхеслямова, С.Е.Абдугалина/12 сынып/Алматы 2014/
Чжу Юаньчжан

**Чжу Юаньчжан**, Тайцзу (1328, Аньхой провинциясы – 1398, Нанкин) - қытай императоры, Мин әулетінің негізін қалаушы (1368–1398). Жастай жетіп қалып, будда дінін қабылдаған. 1354-ші жылы Янцзы өзенінде әскери флот жасақтап, моңғол әскерлеріне қарсы шайқастарда үлкен табыстарға жетті. 1354–1356-шы жылы Сучжоу, Ханьчжоу қалаларын және Орталық Қытайды моңғолдардан толық азат етті. Чжу Юаньчжанның күшеюіне "Ақ лотос" ұйымы жетекшілік ететін "қызыл орамалды әскерлер" жасақтарының оған келіп қосылуы себеп болды. Оның әскери күштері 1368-ші жылы елді моңғол басқыншыларынан толық азат етті. Моңғолдық Юань әулетінің билігі құлатылып, Чжу Юаньчжан оңтүстік астана Интянь (Нанкин) қаласында таққа отырды. ол дәстүр бойынша Тай-цзу деген императорлық атты иеленіп, билік еткен дәуірін Хун У деп атап, Мин әулетінің негізін салды (Мин "жарық" пен "от" деген мағынаны білдіреді). 1382–1387-ші жылы елді біріктіруді аяқтаған ол бағынышты жерлердегі ауыл шығысын бақылау үшін арнайы басқарма құрды. Билікті барынша орталықтандыру және мемлекет басшысының жеке билігін күшейту мақсатында басқару аппаратына бірқатар өзгертулер енгізді. Чжу Юаньчжан өз басы білімді адам болды, қытайлық тарихи және философиялық дәстүрлерді өте жақсы меңгерді. Ол мемлекет қызметкерлерді императорға шексіз бағындыру мақсатымен 1382-ші жылы үш сатылы емтихан жүйесін енгізді. Бұл жүйе Қытайда 20-шы ғасырдың басына дейін сақталды. Бұл тәртіп жүйесін кейіннен абсолюттік тәртіпке негізделген Еуропа қоғамы да өзіне үлгі етіп алды. Чжу Юаньчжан өзіне бағынышты әкімдерді өте қатал ұстап, 40 мыңға жүық шенеунік қуғын-сүргін көрді. Елдегі ірі жекеменшік иелері азайтылды. Кейбір жерлер мемлекет меншігіне алынып, кейбірі шаруалардың меншігіне берілді. Барлық егістікке жарамды жерлер ондағы халқымен салық жүйесіне тартылды. 1370-ші жылы осы мақсатты жүзеге асыру үшін халық санағы жүргізілді. 1381-ші жылы бұл жүйеге салық пен еңбек міндеткерлігін реттеуге бағытталған өзгерістер енгізді. Сонымен бірге халыққа қарсы қатаң жазалау саясатын жүргізді. Ол өлген соң мұрагерлері арасында тақ үшін өзара күрес басталды.
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Саламанка Университеті

## Саламанка Университеті

**Саламанка Университеті**()-Испанияның және Еуропаның байырғы университеттерінің бірі.Саламанка 12 ғасырдың соңында қаланған.Орта ғасырларда және қайта өркендеу дәуірінде Саламанка университеті Еуропаның ірі ғылыми орталықтарының бірі болды.Саламанка университетінде осы кезіңде жаратылыстану ғылымдары зерттеліп,араб мәдениеті дәстүрлері дамытылды;Ибн Сина,Ибн Рушд т.б әлемге әйгілі ғалымдар алғашқы аудармалры дасалды.16 ғасырда инквизизияның үстемдік ету кезіңінде университет Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі зерттелген жалғыз ғана оқу орны болды.

1973 жылы оқу орында философия және филология,заң,медицина,жаратылыстану ғылымдарының факультеттері болды;8 мыңға жуық студент оқыды,500-ге жуық оқытушы,профессор жұмыс істеді

## Дереккөздер

Санат:Испания
Санат:Университеттер
Синапстер

Синапстер ( — қосу, қосылыс, байланыс) – қозғыш жасушалар арасындағы функционалдық байланыстар. Сигналдарды өткізеді және оларды өңдеп өзгертіп отырады. Синапстер нейрондардың бір-бірімен қатысына мүмкіндік туғызып, нерв жүесінің, ми қызметінің үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Синапстер пресинапстық (синапс ұшы), синапстық саңылау (екі клетканы бөліп тұрады), постсинапстық (хабар қабылдаушы клетка бөлігі) бөлімдерден тұрады. Нейронаралық Синапстер көбінесе бір жүйке клеткасының аксонының ұшы мен денесінен және екінші бір клетканың денесінен немесе дендритінен не аксонынан құрылады. Осы құрылысына қарай олар аксо-соматикалық, аксо-дендриттік, аксо-аксондық синапстердеп аталады. Кейбір клеткаларда өте көп (мыңдаған)жеке пресинапстық талшықтар аяқталса, екінші біреулерінде не бары бір-ақ синапс болады. Синапстер қоздырушы, тежеуші синапстер деп бөлінеді және бұл процесс химиялық және электірлік жағдайлар арқылы іске асады.

## Дереккөздер

Санат:Жасушалар
Каммон бұғазы

**Каммон бұғазы** – Жапонияның Хонсю және Кюсю аралдарының аралығындағы бұғаз. Ішкі Жапон (Сето-Найкай) және Жапон теңіздерін бірінен соң бірін жалғастырады. Ұзындығы 28 километр, енсіз жері 1,8 километр, фарватеріндегі тереңдігі 10 метр. Жағалауында Симоносеки, Модзи, Вакамацу, Кокура сияқты порттар орналасқан. Модзи мен Симоносеки аралығында 2 туннель (темір жол ұзындығы 3,6 километр және автомобиль жолы ұзындығы 3,45 километр) қазылған.

Санат:Жапония бұғаздары
Метеорологиялық құралдар

Метеорологиялық құралдар дегеніміз атмосферада болатын құбылыстарды өлшеуге арналған құралдар.
### Барометр
Барометр-атмосфералық қысымды өлшейтін құрал. Ол температураға және биіктікке тәуелді. Температура артқан сайын, қысым төмендейді. Әрбір 10 метр биіктік сайын 1 мм сынап бағанасына төмендейді.

### Термометр
Термометр дегеніміз температураны өлшейтін құрал.
### Жауын-шашын өлшегіш
Жауын-шашын өлшегіш - жауын-шашын мөлшерін өлшейтін құрал.
### Гигрометр
Гигрометр дегніміз ауа ылғалдығын өлшейтін құрал.
### Қар өлшейтін рейка
Қар өлшейтін рейка-бұл қардың қалыңдығы мен қар жамылғысының мөлшерін есептейтін құрал.
### Нефоскоп
Нефоскоп дегеніміз бұлттардың орташа қозғалу жылдамдығын және бағытын өлшейтін құрал.
### Анемометр
Анемометр желдің жылдамығын өлшейді.
### Флюгер
Флюгер-желдің бағытын өлшейтін құрал.

Санат:Метеорология
Үшсаусақты тоқылдақ

**Үшсаусақты тоқылдақ**(Picoides tridactylus)- десінің  үстіңгі бөлігі- қоңыр шұбар, астыңғы бөлігі де сондай, бірақ едәуір ашық түсті, жалпы қошқыл реңді, шағын денелі (50-75 г) тоқылдақ. Аталығының басында- алтын түсті «телпек», ал аналығының басында сұрғылт түсті телпек болады. Отырықшы  құс. Бүкіл Еуропа және Солтүстік Американың солтүстік типті қылқанды ормандарында қоныстанады. Қазақстанда шығыс және оңтүстік-шығыстың таулы қылқанды ормандарында ұялайды. Өмір сүру дағдысы- тоқылдақтар типтес. Қылқанды ағаштардың діңдерінде (кейде телеграф бағандарына) кіретін тесікті дөңгелек етіп ағаш қуысын қашайды. Үшсаусақты тоқылдақтың егжей-тегжейлі өмір сүруі аз зерттелген.
## Дереккөздер

Санат: Тоқылдақтәріздестер отряды
Симоносеки шарты

– 1895 жылы 17 сәуірде Симоносеки қаласында Жапонияның Қытайға зорлықпен қол қойдырған шарты. Шарт бойынша Қытай бұрыннан өзіне вассалды тәуелділікте болған Кореяны басып алуына жеңілдік туғызды. Сонымен қатар, Қытай Жапонияға Тайвань, Пэнхуледао, Ляодун түбектерін беруге және 200 млн. лян контрибуция төлеуге мәжбүр болды. Бұл шартқа Ресей, Германия және Францияның наразылық жасауы нәтижесінде Жапония Ляодун түбегін аннексиялаудан бас тартты, бірақ Қытайдан қосымша 30 млн. лян контрибуция алды.

## Дереккөздер

Санат:1895 жыл
Санат:Халықаралық конвенциялар
Санат:Қытай тарихы
Санат:Жапония тарихы
Николай Константинович Симонов

**Симонов Николай Константинович** (4. 12. 1901, қазіргі Куйбышев, – 20. 4. 1973, Ленинград) – орыс совет актері, КСРО халық артисі (1950). Социалистік Еңбек Ері (1971).

1919–1922 ж. Санкт-Петербург Көркемсурет академиясында оқыды. 1924 жылдан өмірінің соңына  дейін Ленинградтың академиялық драма театрында (1932–33 ж. ғана Куйбышев театрында) актер болды. Ол идеялық сенімі мен адамгершілік қасиеті жоғары, алдыңғы қатарлы совет адамдарының жарқын бейнесін жасады: Вершинин (Ивановтың «Бронепоезд 14–69-ында»), Берест (Корнейчкутың «Платон Кречетінде»), сондай-ақ Протасов (Л. Толстойдың «Тірі өлігінде»), Сатин ( Горькийдің «Шыңырау түбіндесінде»), Сальери (Пушкиннің «Моцарт пен Сальериінде»), Маттиас Клаузен (Гауптманиың «Күн батар алдындасында») т. б. Актерлік өнері жоғары, қаһармандық–романтикалық сазымен ерекшеленді. 1924 жылдан киноға түскен: Жихарев («Чапавета»,  1934), Петр І ( осы аттас фильмде, 1937 – 1939), Чуйков («Сталинград шайқасында», 1949) т. б.

КСРО (1941, 1947, 1950) және РКФСР (1973) Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты. 3 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1901 жылы туғандар
Санат:Самара облысында туғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Симонов Евгений Рубенович

**Симонов Евгений Рубенович** (21. 6. 1925 жылы туған, Москва) – совет режиссері, КСРО халық артисі (1975). Р. Н. Симоновтың баласы. 1947 ж. Б. В. Щукин атынд. театр уч-щесін бітірді. Сол жылдан Вахтангов атындағы театрда әуелі режиссер-ассистент, одан кейін режиссер болды. 1962–1968 ж. Кіші театрдың, ал 1968 жылдан Вахтангов атынд. театрдың бас режиссері. Вахтангов атынд. театрда Де Филиппоның «Филумена Матураносын» (1959), А. Н. Арбузовтың  «Иркутск хикаясын» (1959), Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адамын»  (1970), У. Шекспирдің «Антоний мен Клеопатрасын»  (1971), А. Е. Корнейчуктың «Майданнын» (1975); Кіші театрда А. С. Грибоедовтың «Ақыл азабын» (1963), С. Я. Маршактың «Ақылды бұйымын» (1968) қойды. 1947 жылдан Щукин атынд. театр уч-щесінде пед. Қызметпен шұғылданды. «Алексей Бережной» (1962, Вахтангов атынд. театрда) және «Джон Рид» (1967, Кіші театрда) атты пьесаның авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен мараатталған.
Джон Бойд Данлоп

**Джон Бойд Данлоп** (ағылш.John Boyd Dunlop)- 1840 жылдың 5 ақпанында дүниеге келген британдық өнертапқыш. Ол '''Dunlop Pneumatic Tyre Company''' компаниясының негізін салушылардың бірі, кейін кәсіпорын Данлоп есімің иеленді. Ол *Дрегорнда (Солтүстік Эйршир)* орналасқан шаруа қожалығында дүниеге келген. Кейіннен мал дәрігерінің білімін ветеринар Дик Веттан алады(Эдинбург университеті). Кейін 1867 жылы бауыры Джеймс Данлоппен бірігіп, Даунпатрикте 38-42 Мамыр көшесі,Белфастте орналасқан "Downe Veterinary Clinic" атты ветеринарлық емхана ашады. Ол Ханшайым Викторияның жақсы досы болатын.
1887 жылы ол алғаш рет өзінің ұлының  үш дөңгелекті велосипедіне пневматикалық немесе үрлемелі дөңгелекті  ойлап тапты. Ол шинаны жасау үшін Джон Бойлд жайма ризинаны үрлеп, ұлының үш дөңгелекті велосипедінің темір дөңгелегін қосып, бар құрылысын бірге аулада сынады. Металдан жасалған дөңгелектер біраз уақыттан соң тоқтап қалды, алайда үрлемелі дөңгелек тек қақапаға тіреліп барып тоқтады. Осыдан Данлопқа жақсы ой туды, ол ұрлемелі дөңгелекті велосипедтің артқы екі дөңгелегінің орнына алмастырды. Нәтижесі өзің ақтады. Кейін, Джон ол тәсілді үлкен велосипедке қолданды.
Вилли Юм Данлоптын дөңгелектерінің кереметтілігін 1889 жылы Ирландияда өткен жарыста, кейіннен Англияда өткен жарысты жеңіп дәлелдеді. Екі жылдан кейін Данлоптын ойлап тапқан өндірісі жарамсыз деп танылды. Оған себеп болғаны, Шотландық өнертапқыш Роберт Уильям Томсон(1822-1873) бұл ойды Данлоптан бұрын 1846 жылы Францияда патенттеген деп жариялады. Данлоптын өндірісін коммерциялық түрде өндіру 1890 жылдың соңына келіп тірелді.

## Дереккөздер


Санат:Британия тұлғалары