open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Есту түйсіктері

**Есту түйсіктері** — адамның есту түйсіктері сөйлеу мен музыканы қабылдаумен байланысты. Есту түйсіктері есту рецепторына әсер ететін дыбыс шығарған денемен тудырылатын және ауаның кезекпен шоғырланып, сиреуі болып табылатын дыбыстық толқындарды бейнелеу болып табылады. Дауыс көмекейдегі дыбыс желбезегінің (шымылдығының) тербелісінен туады. Оның тербелісі ауаның өтуіне және дыбыс желбезегінің керілу күшіне байланысты болады. Дыбыстық толқындар, 
*біріншіден, тербелістің түрлі амплитудасымен сипатталады. 
*Екіншіден, тербелістің жиілігі мен созылу ұзақтығына байланысты болады. 
*Үшіншіден, тербеліс түрімен сипатталады. 
Есту түйсіктері жүйелі, совдай-ақ жүйелі емес тербелістік процестермен де тудырылуы мүмкін. Біріншілері — музыкалық дыбыстарда, ал екіншілері — шуда бейнеленеді. Адамның сөйлеуінде де шулармен қоса музыкалық дыбыстар да бар. Кез келген дыбыстың негізгі қасиеттеріне жататындар: оның қаттылығы; жоғарылығы; тембрі. Дыбыстың есту аппаратына әсері барысында оның сезгіштігін өзгертетін адаптация процестері жүреді. Бірақ есту түйсіктері аймағында адаттгация жоғары болмайды және айрықша жеке-дара ауытқулармен сипатталады. Біздің құлақпен барлық дыбыстар қабылдана бермейді. Ультрадыбыстар да (өте үлкен тербелісті дыбыстар), сондай-ақ инфрадыбыстар да (өте баяу тербелісті дыбыстар) біздің естуімізден тыс қалады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жақсылық (жантану)

**Жақсылық** — адамгершілік пен арлылықты сипаттайтын жалпы ұғым. Адамға жағымды нәрселердің бәрі жақсылық ұғымы арқылы жүзеге асады. Осы жалпы қасиеті арқылы жас та, кәрі де өзінің мақсат-мүлдесіне, арман-тілегіне, болашақтан үміттенуіне сенімін білдіреді. Жақсылық арқылы жеке адамдардың іс-әрекеттеріне, қоғамдық қатынастарына, адамаралық байланыстарына тиісті баға беріледі. Жақсылық әр түрлі деңгейде тұлғалық қасиеттердің ізгілігін айқындайды. Бұл ұғым әлеуметтік психология мен әдептану ғылымдарында жиі қолданылады және адамның жас ерекшелік, ұлттық, жыныстық (гендерлік) өзгешеліктерімен байланысып жатады. Жақсылық ұғымы педагогикалық психологияда да, этнопсихологияда да жиі қолданылады. Бұл ұғым бұрын-соңды шыққан орыс және төл тіліміздегі психологиялық сөздіктерде орын алмауы бұл мәселенің әлі де тыңғылықты зерттелмегенінің айғағы.

## Дереккөздер

Санат:Жантану
Жалғандық детекторы

**Жалғандық детекторы** - адамның аффектілік жай-күйін сипаттайтын физиологиялық көрсеткіштерін объективті зерттеуге арналған аппараттар жинағы. Жалғандық детекторы АҚШ-та жасалған, көбіне юристік практикада құқық бұзушыларды тергеу кезінде қолданылады. Жалғандық детекторында сыналатын адамға терігальваникалық реакцияны (ми биотоктарын жазу), плетизмограмманы (ағзаның тамырлық реакциясы), тремор (бұлшық еттер дірілі) және т.б. тіркейтін аспаптардың датчиктері бір таспаға шығарылып, тәжірибелі тергеуші ол көрсеткіштер бойынша сыналушының эмоциялық жай-күйі туралы оның мінез-құлқының сыртқы нысандарын ғана бақылаған кездегіден гөрі неғұрлым дәл пікір түйе алады. Мұнда әдейі жаттықпаған адамның вегетативтік реакцияларды іс жүзінде өз ырқымен басқара алмайтыны негізге алынады. Жалғандық детекторында сынау оның нақ көзделіп отырған эмоциогендік жағдаятқа қатысты реакциясын тіркейтініне кепілдік бермейді. Бұлар қорқыныш, үрей, депрессия күйіне душар ететін тергеудің өзіне деген реакциялар болуы мүмкін.
"Шын мәніндегі" эмоцияларды аппаратуралық әдістемелерден "индукцияланған" эмоциялардан саралау мүмкін емес. Осының өзі көптеген соттық қателерге себепші болып, жалғандық детекторында сынауға қарсылық туғызды. Психологияда жалғандық детекторы шыққанға дейін-ақ қылмыстың "аффектілік іздерін" зерттеу әдісі талданып белгіленген болатын.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жалғыздық (жантану)

**Жалғыздық** — басқа адамдардан оқшаулаған, өзгерген (үйреншікті емес) жағдайға ұшыраған адамның эмоциялық күйіне ықпал ететін психогендік факторлардың бірі. Адамның жалғыздық  жағдайда болу уақыты ұзарған сайын тілдесуді, қарым-қатынасты қажетсіну күшейе түседі. Бұл қажетсінуда қанағаттандыру мүмкіндігінің болмауына жауап ретінде адамдар заттарды (қуыршақтарды және т.б.), әртүрлі жануарларды (өрмекшіден бастап аттарға дейін) тұлғаландырып тіл бітіргендей әрекет жасайды, қиял күшімен серіктестер тудырады (бірқатар жағдайларда түсінде көрген жарқын эйдетикалық бейнелер түрінде), олармен дауыстап сөйлесе бастайды. Бұл экстериоризациялық реакциялар қорғаныштық (есесін өтеушілік) реакциялар деп бағамдалып, психологиялық норма шеңберінде қарастырылады. Орнықсыз психологиялық қарекет кезеңінде сыналушыны арнаулы аппарат арқылы бақылауда немесе тұтқындағыларды есіктегі "әйнек-көз" арқылы қадағалау кезінде бірқатар адамдарда айрықша психологиялық жай-күй пайда болады; мұндайда олар тырдай жалаңаш отырғандай немесе ойларының бәрі айқын білініп отырғандай өзін ыңғайсыз, ауыр сезіне бастайды. Бұл кезеңде, сондай-ақ үстем идеялар пайда болады және көрген түстерін шындық болмыспен шатастырушылық жағдайлары байқалады. Жалғыздықтың қатаң жағдайында болу мерзімі ұзарған сайын терең психологиялық өзгерістер кезеңіңде аса бағалы идеялар, қарым-қатынас идеялары, тұлғаның қосарласушылық бөлінуі және реакциялық галлюцинациялар пайда болады. Жалғыздық  жалқылықты да білдіреді. Жеке-дара болу да жалғыздық  Салт адам да жалғыздық отбасында, жанұяда жалғыз өзінің тіршілік етуі. Психология ғылымында адамның жеке басын зерттеу даралық немесе дифференциалды психология деп аталады. Жеке басты зерттеуде адамның жан дүниесінің сыр-сипатын, психологиялық ерекшеліктерін зерттеу күрделі мәселе болып саналады да, оның кісілік қасиеттерінің дамуын, жеке процестері мен ерекшеліктерін ашып көрсетуге ерекше мән беріледі. Жеке басқа тән сипаттар темперамент пен мінез, оның дара басына тән қабілеттілігін айқындап көрсету, бұл ғылымда айрықша орын алатын маңызды проблема болып саналады. Жалғыздық  ешкімі жоқтық, саяқтық. Жалғыздық  бірен-саран, аздаған, некен-саяқ дейтін ұғымды да білдіреді. Халықтық ұғым-түсінік бойынша жалғыздық  қиындыққа төзіп, тіршілік етуіне жанашырлық білдіруі адами-гуманистік сезімді білдіреді. Оған мүмкіндігінше көмек көрсетіп, есіркейтін болған.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жалтақтық

**Жалтақтық** — мінездегі қорқақтық, жасқаншақтық, жиіркенішті, тұрақсыз, құбылмалы келетін ұнамсыз сипат. Жалтақтық адам мінезінің жотасы деп саналатын еріктің тиісті шешімге келе алмай, кім болса соның еліктіргіш сөзіне еріп кететін өзіндік тұрағы жоқ жалтақшылдықты да білдіреді. Ауыспалы мағынада жалтақтық қорқақтық, жалтақтықты білдіретін түсінік ретінде адам мінезіндегі солқылдақтық пен тұрақсыздықты білдіреді. Ондай пайым өз еркін де билей алмай әрбір нәрсені сылтау етіп жалтақтай беретін болады. Жалтақ болып, тайсақтай беру адам мінезіндегі ұстамсыздықты білдіретін жеккөрінішті қылық, ерік-жігерсіздікті көрсететін ұнамсыз сипат. Жалтақтықпен күресудің тиімді әдісі артқа қарайлай бермей, алаң болмай, межелі мақсат-міндетті орындауға жан қуаттарын бағдарлау. Тайсалақтамай, жан-жағына қарайлап, алаңдамай, қандай іске болса да батыл кірісіп, мүлделі мақсатын орындау.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан жарақаты

**Жан жарақаты** — адамның басынан өткен ауыр істер меназап шегіп тіршілігіндегі қайғы-қасіретке ұшырау салдарынан көңілі мен есінде қалған іздер. Сондай-ақ ұмытылмастай есте қалған, қиын-қыстау жайттар, азап шектірген оқиғалар мен ауыр тіршілік бейнесі адамның санасында өшпестей із қалдырады. Ондай оқиғалардан адам қанша құтыламын десе де санаға сіңген ауыр күндер өшпейтіндей із қалдырғандықтан, үнемі еске түсіп жаңғырып тұрады. Бастан өткен қайғы-қасірет адамның жан дүниесін жарақаттағаны соншалық бүкіл өмірде ұмытылмайды. Мидың белгілі бір алабынан орын тауып, мәңгілік орналасып қалғандай болады да тұрады. Жан жарақаты күйігі ауыр оқиға жайында ақын Қ.Жармағамбетов: "Жанына жара салып күйігі ауыр, Анама естіртемін, — деді, неғып дейді (Баллада)". Адам жанының жарақаты оны әртүрлі қайғылы, түңілу, мұңаю сияқты жағдайларға еріксіз түрде ұшыратып отырады. Өйткені жан жарақаты санада өшпес із қалдырып, белгілі жағдайға ұшыраған сайын еске еріксіз түсіп отырады. Саналы әрекетімен іс қынған адам ондай келеңсіз оқиғаны шапшаң ұмытып кете алмай жарақаттанған жанын көз алдына жиі елестете беретін күн кешеді. Тіршілікте азап шектірген оқиғаның жан дүниесіне өшпестей із қалдырып кетуі кейде кісі жанынан түңілетін күйге ұшыратуы тіршіліктен түңілтеді. Жан жарақатын жазу адам қандай қиын-қыстау жайттарды басынан кешіргенімен, дүниеге сеніммен қарап, өзінің іс-әрекетін, қимыл-қозғалысын, алға қойған мақсат-мүддесін орындап шығуға ұмтылуы керек. Сезімді ақылға билетіп, бойындағы ерік-жігер қасиетін шыңдай түсіруін өз қолына алуы қажет.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан құмарлық

**Жан құмарлық** — жанға әуестік, жан аярлық дейтін тіркестерден құралған түсініктің күнделікті сөз қолдануымызда екіжақты мағынада айтыла береді: 
**Жанға әуестік* — адамның бас пайдасын ойлап, өмірден, тіршіліктен рақаттанып ләззат алуды көздейді. 
**Жан аярлық* — жанын қинамай, азапты бейнет көрмей қызықты өмір сүруді мақсат тұту. 
Жан аярлықтың ұнамсыз ерекшелігі — аярлық. Аярлықтың бірнеше мағынасы бар: қулық-сұмдық, залымдық, айлакерлік. Жан құмарлық мінездегі өзіндік ерекшелік. Осы ерекшеліктің бір сипаты — аяршылық. Жан құмарлық адам мінезіндегі көбінесе ұнамсыз сипат ретінде менмендік пен эгоистікті білдіретін болғандықтан ондай пенделерді былайғы адамдар сый-құрмет тұтпайды. Оған сын көзімен қарайды. Жан құмарлық
ұғымымен іргелес *жаны құмар* (құштар) дейтін түсінік бар. Бұл түсіініктің мәні ынтызар, ынтық болу, жаны құштар дегенді білдіреді. Жан құмарлықтың тағы бір ерекшелігі — сүйікті, қадірлі, қымбатты деген адам мінезінің бағалы жақтарын білдіретін атау-түсініктері де бар. Адамның даралық психологиялық сипат-ерекшеліктерін білдіретін мінездің қасиеттері мен сан қырлы сапалары жан жүйесінің құпиясы мол, әрі әр тарапты болатындығына айқын көз жеткіземіз.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан сақтау

**Жан сақтау** — тіршілік етіп өмір сүру, күнелту. Адам сан қилы әрекеті арқылы тіршілік етуге бейімделіп, өзін сақтайды. Қажетті заттар өндіреді, пайдасына жаратады. Жан сақтау түсінігінің синонимі ретінде қолданылатын сөз тіркестері "жан сауғалады", "жан сауғалаушылық", "жан саялады" дейтін ұғымдар. Жан сауғалау — қауіп-қатерден аулақ болып қашқалақтау, жеке басын қорғау. Жан сауғалаушылық, жан сақтаушылық, амалдап күнелтушілік. Жан саялаудың мәні де жан сауғалап қорғану әрекетін білдіреді. Психологиялық тұрғыдан жан сақтау ұғымы адамның әр алуан әрекеттері арқылы белгілі іс-қимылдарын білдіреді. Мұндағы әрекеттердің физиологиялық негізі жоғары жүйке қызметіндегі қорғаныс рефлексіне байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан сыры

**Жан сыры**. Бұл сөздің психология тұрғысынан алғанда бірнеше мағынасы бар: 
*1. Жан сыры— психологиялық процестердің мән-жайын, адамның даралық психологиялық сипаттарының ерекшеліктерін ғылыми тұрғыдан баяндай отырып түсіндіруді білдіреді. 
*2. Адамның психикалық күй-жайы болып саналатын зейіннің, сезім мен эмоцияның, ерік-жігер қасиеттерінің сипат-ерекшеліктерін бейнелеуді де жан сыры деп атаймыз. *3. Жан сырының тағы бір мағынасы, адамның басынан кешкен оқиғалардың санада қалған бейнесі мен ізінің мазмұнын пайымдап білу ерекшеліктері. 
Жан сыры біздің сана-сезіміміздегі болмыстың бейнесі. Ондай бейнелердің негізі — шындық пен ақиқат. Жан сырының сипат қасиеттерін қазақ халқының ақын-жазушылары өз туындыларында жан-жақты көркем сөзбен, поэтикалық тілмен де бейнелейді. Жан сыры тек психикалық процестер емес, тіршілік ету бейнесінің өзге түрлері арқылы да нәзік сезім күйлерімен қарым-қатынас жасаудың алуан тәсілдері арқылы да көрініс беріп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан жылуы

**Жан жылуы** — психология ғылымында адамдардың өзара қарым-қатынастарында бір-біріне камқорлық, мейірімділік және ықылас-ынтасын көрсететін құбылыс. Ой ішінде, отбасындағы адамдардың бір-біріне жанашырлықпен қарап, өзара сыйласымдық пен құрметтеу сезіміне байланысты болып отырады. Үй ішіндегі ересектердің кішілеріне қамқорлық жасап, оларға тағыным берерлік ықпал етуі, үйдегі балалар мен жасы кішілердің ата-аналарына, үлкендердің ақыл-кеңесін тыңдап, оларға шама-шарқы жеткенше көмектесіп отыруы жалпы отбасы мен ағайын-туыс адамдар арасындағы сүйіспеншілікті жан жылуы жандандыра түседі. Ата-аналарының перзенттерін болашак ұрпағым мен өмірімнің жалғасы деп санап, олар жайында қамқорлық көрсету де жан жылуын маздата түседі. "Балым, балым, Баланың баласы — жаным" дейтін мақал жан жылуы көрсетудің шарықтау шегін білдіретін туған әке-шеше мен ата-әжелер, балалар мен немерелер арасындағы сүйіспеншілікті нығайтып, адамдардың жан дүниесін шаттық пен махаббатқа бөлейді. Жан жылуының көрінісі ұжым ішіндегі адамдар арасында да, қызметтес жора-жолдастар арасында да ерекше адамдардың рухани өмірін байытатын психологиялық қуатты фактор.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан қуаты

**Жан қуаты** — адамның психологиялық сипаттары мен психикалық процестерінің алуан түрлі болып, неше алуан қызмет атқаруы мен олардың көрінісін ұлы бабамыз, әлемнің екінші ұстазы атанған Әбу Насыр әл-Фараби жан куаттары деп атаған және оларға сол замандағы ғылым жетістіктеріне сүйене отырып, адамның бойындағы жеке мүшелердің атқаратын қызметін де дәйектеп түсіндірген. Психикалық процестер болып саналатын сезім мен түйсік, сөйлеу мен ойлау, жігер мен ерікті әрекеттердің бәрі жан қуаттары деп есептеледі. Жан қуаты материалистік және идеалистік — діни бағыты бар екені философия ғылымындағы ертеден келе жатқан біріне-бірі қарама-қарсы дүниетанымдық көзқарас. Жан жайыңдағы түсінік психологияда — ішкі ой-сана сарайы. Ал ауыспалы мағынадағы жан түсінігі діни тұрғыдан қарағанда адамға, жан-жануарларға тіршілік беретін рух. Мұндай көзқарас бойынша, адамның тәні бар және жаны болады деген сенім болған. Адамның жан дүниесінің сыры объективті дүниенің субъективті бейнесі деп түсіну бірыңғай материалистік тұрғыңағы дұрыс түсінік болып табылады. Жан тәнмен бірге тіршілік етеді. Бұл организмнің табиғи өмір сүруі — шындық фактор.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жан талдау

**Жан талдау** — психология ғылымында бұл ұғым психоанализ деп те аталады. Психоанализ гректің *псюхэ* — жан, *анализ* — талдау деген екі сөзінен құрылған. Қазақша мағынасы жан талдау дегенді білдіреді. Жан талдау — адамның саналы түрде мән-мағынасын нақты сөздермен жеткізуге келмейтін ниет-тілегі мен қажеттілігі. Ондай тілектерді қанағаттандыруда адам өзінің іс-әрекетінде туа біткен екі түрлі инстинкттен тұқым қалдыру (жыныстық ләззат) және өмірді жалғастырудан (өлімнен қорқу) құралады деген ой түйеді. Жан талдау бағытының негізін салушы австриялық психиатр З.Фрейд (1856-1939). Фрейд адамның санасыз әрекеті (жыныстық еліктеу) XX ғасырдың жиырмасыншы жылдарынан бастап кеңінен тарады. Бұл бағыт бойынша мінез-құлықтың түпкі себебін санасыздық әрекетке — психиканы талдауға әкеп тіреді. Осы негізге сүйене отырып, адамның дамуын әлеуметтік жағдайлардан толық бөліп алып қарастырады да, санасыздықты, биологиялық негізді алға тартады. Фрейд негіздеген психоанализ теориясының мәні — адамның әлеуметтік өміріндегі рөлі мен тіршілік еткен ортаның негізгі факторларының бірі екендігін жоққа шығарады. Фрейдшілдер жыныстық қатынас пен өлім үрейін алға тартып, адамдардың қоғамдық өмірдегі іс-әрекеттерін тұншықтырып тастайды. Сөйтіп, санасыз қылықтарға аса мән береді. Олар адамдардың жасампаздық істерінің бәрі де жыныстық қанағатка талпынудың көрінісі деп санайды. Фрейдшілдердің зерттеулерінде биологиялық факторлардың бірсыпыра әдіс-тәсілдерін адамның жан дүниесінің сырын түсіндіруде елеулі мәні болды. Ал сондай әдістердің теориялық құрылымы ғылыми тұрғыдан сындарлы сынға төтеп бере алмайды. Өйткені жан дүниесінің сан қырлы сипат-ерекшеліктері жан-жақты ғылыми зерттеулер арқылы ғана айқыңдала түсетін күрделі мәселе болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жаттығу топтары

**Жаттығу топтары** — бихевиористік бағдарланған топтар. Мұндай топтағылар өмірге қажетті дағдыларын, әсіресе коммуникативтік мүмкіндіктерін дамытады. Бұл топтарда, қатысушылар дамыған икемділіктері арқылы адамды өзіне-өзі сенбеуінен, үрейленуден, агрессивтіліктен және де басқа әдеттенген жағымсыз қылық түрлерінен құтылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жанкешті

**Жанкешті** (; шың аты – Мэттю Майкл Мердок ) — Marvel Comics комикстерінең суперқаһарман. Кейіпкерді Стэн Ли және Билл Эверетт құрылған. Алғашқыда Daredevil #1 (10 сәуір 1964 жылы) комиксінде пайда болды.

Санат:Marvel Comics
Жауласушылық

**Жауласушылық** —  екі адамның, топтың немесе жақтың бір-біріне дұшпандық, жаулық қатынас орнатуы және осыған байланысты қастандық әрекеттерді жүзеге асыруы. Бұл құбылыс жеке адамдар арасындағы қақтығыстан бастап, тайпалар, халықтар немесе мемлекеттер арасындағы үлкен қақтығыстарға дейін кең ауқымды қамтиды.  Жауласушылық шабуыл, тонау немесе отарлау сияқты екіжақты агрессивті әрекеттер арқылы көрініс береді. Ол тек қарулы қақтығыспен шектелмей, өзара айыптау, өшіктіру және дұшпандық үгіт- насихат арқылы да қалыптасады. Қазақ мақалы «Жауластырмақ жаушыдан, елдестірмек елшіден» бұл құбылыстың алдын алудағы дипломатияның маңызын көрсетеді. Тағдырдағы жауласушылық мысалы ретінде қазақ пен түрікмен арасындағы ертедегі алауыздықтарды келтіруге болады, ол халықтар арасындағы шиеленістердің әлеуметтік салдарын көрсетеді. Жауласушылық өршігенде жаугершілік немесе соғысқа ұласады, бұл қоғамдық құбылыс ретінде саяси- экономикалық қатынастарға да әсер етеді. Дүниежүзілік деңгейде халықтар бейбіт жолмен қақтығыстарды шешуді мақсат етеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жекедаралық

**Жекедаралық** — "тұлға" — адам дамуының ең жоғарғы деңгейі, ал "жекедаралық" — бұл тереңдік өлшем деген пікірді білдіреді. Жекедаралық  — адамның өмір жолының маңызды синтезі, интегралды нәтижесі. Ол, бір уақытта, адамның индивид, тұлға және субъект ретіндегі өзіншелігі мен қайталанбастығын білдіреді. Жекедаралық  ретіндегі адам өмірдің әлеуметтік нормаларын өзінше, авторлық "оқуында", өзінің ерекше дара өмір тәсілін, өзіндік дүниетанымын, оз келбетін құруында, оз ар-ожданына сүйенуінде ашылып көрінеді. Тұлғаның өзіншелігі мен айрықшалығы оның жекедаралық деңгейінің пайда болуын білдіреді. Жекедаралық — дамыған өзін-өзі реттеуші жүйе. Дамыған тұлға кедергілерге тұрақты болып келеді және тұйықтылықпен сипатталатын, айқын, дамыған өзіндік санаға ие. Осындай жетілген "Мен" жүйесі қоршаған ортаға қатысты дамудың фильтрі болып табылады. Сонымен қатар, дамыған тұлға өнімді және жасампаз болады. "Жекедаралықты" адамның дүниедегі мағыналық
қатынастары мен бағдарларының жиынтығы ретінде түсінеді. Олар адаммен қоғамда өмір сүру барысында игеріледі және оның құндылықтар иерархиясында бағдарлауын, түрткілер күресі жағдаятыңда мінез-құлықты меңгеруін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жиіркену

**Жиіркену** — тікелей қатынаста болған объекттердің (заттар, адамдар, құбылыстар, оқиғалар т.б.) жеке адам идеологиясына, адамгершілік не эстетикалық талғамына ымырасыз қарама-қарсылықты болуынан туындайтын ұнамсыз эмоция (сезім) түрі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жоғары жүйке қызметі

**Жоғары жүйке қызметі** - үлкен ми сыңарлары, ми қыртысы және қыртыс асты бөліктері арқылы атқарылатым адамның күрделі іс-әрекеті мен мінез-құлқының, танымдық іс әрекеті процестерінің физиологиялық механизмдерін қамтамасыз ететін жүйкелік реттеудің жоғарғы түрі. Жоғары жүйке қызметі өте күрделі рефлекторлық жолмен жүріп, ағзаны, адам мінез-құлқын реттеп отырады. Жоғары жүйке қызметі арқылы адам және жануарлар сыртқы ортамен тығыз байланыста болады. Жоғары жүйке қызметі өз алдына ілім ретінде И.М. Сеченов пен И.П. Павлов зерттеген.

## Дереккөздер


Санат:Жүйке жүйесі
Жоғары жүйке қызметінің типі

**Жоғары жүйке қызметінің типі** - жүйке жүйесінің комплекті түрдегі тұрақты қызметі. Мұндай қызмет жоғары жүйке қызметінің сипаттары мен қасиеттерін білдіреді. Ондай қасиеттер адамның әлеуметтік ортада атқаратын жұмысы мен іс-әрекетіне байланысты жаңа сапаларға ие болады. Жоғары жүйке қызметінің типтері мен сипаттары адам мінезінің физиологиялық негізі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Маулетдин Тілеужанұлы Ізбасар

thumb|Маулетдин Тілеужанұлы Ізбасар

**Маулетдин Тілеужанұлы Ізбасар**

1932 жылы 20 наурызда  Қызылорда облысы Арал қаласында туған.  Қазақ.

Әкесі - Ізбасар Тілеужан Ізбасарұлы. Анасы - Ізбасар
Балқия Жиенбайқызы.

Ленин орденді және Еңбек  Қызыл Ту орденді И.В. Сталин
атындағы Мәскеутеміржол келігі инженерлер институтының
темір жолдарды пайдалану факультетін бітірген (1956),
темір жолдарды пайдалану жол  қатынасының инженері.
Техника ғылымдарының кандидаты (1966). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Автоматтандырылған вагон аударғыштың  қолданылуымен жаппай жүктерді түсіру стансалары жұмыстарының технологиясын зерттеу».
Қазақстан Маркетинг ассоциациясының, Маркетингтің
қоғамдық академиясының академигі (2001 жылдан).
Қазақ тіліндегі «Маркетинг негіздері» оқу  құралының; 60
астам ғылыми еңбектердің авторы.

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

1956 жылдан -  Қарағанды металлургиялық комбинатының
инженері, поезд жүрісінің  қауіпсіздігі жөніндегі ревизоры,
темір жол цехы басшысының орынбасары (Теміртау  қаласы).
1962-1965 жылдары - Мәскеу теміржол көлігі инженерлер институтының аспиранты. 1966-1993 жылдары - Алматы халық шаруашылығы институтының аға оқытушысы,
доценті, профессоры, жоспарлы жабдықтау ісін жүргізуші факультеті деканының орынбасары, деканы. 1970-1993 жылдары -  Қазақ автокөлік ғылыми-жобалау институтында ғылыми-жобалау жұмысын атқарды. 1993-2005 жылдары - Алматы теміржол көлігі инженерлер институтының
«Жүк және коммерциялық жұмысты  ұйымдастыру» кафедрасының меңгерушісі, «Экономикалық теория» кафедрасының меңгерушісі, «Транспорттық логистика» кафедрасының профессоры.

1998 жылдан бері - «Аlpari» экономикалық журналының
ғылыми кеңесшісі.

Алматы қаласы Әуэзов ауданының Ардагерлер кеңесінің
мүшесі.

«Ерен еңбегі үшін. В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы  құрметіне» (1970), «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жеңісінің алпыс бес жылдығы» медальдарымен марапатталған (2005).

Әскери атағы - отставкадағы аға лейтенант.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мәдениеттің,
ғылымның,  қазақстандықтардың барлық  қызмет ету өрісінің
өркендеуі».

Хоббиі - туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи хроника,  қазақ әдебиеті.

Үйленген. Жұбайы - Ізбасар Маян Рахымжанқызы,
ҚазБСҚА  құрметті профессоры.  Қыздары - Гүлзара, «ЛВ
Экспресс» ЖШС және «ЛВ Ресгиітепі Агенттігі» ЖШС
бас директоры; Балқия, мүсінші;  ұлы - Асқар, экономист.
6 немересі бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Юлдаш Абдуқадирұлы Азаматов

thumb|Юлдаш Абдуқадирұлы Азаматов

**Юлдаш Абдуқадирұлы Азаматов**

1947 жылы 8 маусымда Алматы облысының Жәркент қаласында туған. Ұйғыр.

С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1971) журналист мамандығы бойынша; КОКП ОК жанындағы  Қоғамдық ғылымдар акедемиясын (Мәскеу  қаласы, 1986) идеология  қызметкері
мамандығы бойынша бітірген.

ҚР Журналистер академиясының академигі (2001). «Жоғалған пышақ» (1977), «Ядикардың атасы» (1980),
«Үміт» (1984) әңгімелер мен повестер жинағының авторы; «XX ғасырдың көрнекті тұлғалары» (2005), «Оның
өмірден еткеніне сене алмайсың» (2008), «Ғалым, публицист, тұлға» (2009) редакторы-құрастырушысы. 300-ден
астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы. 1965 жылдан - Алматы облысының Панфилов аудандық
газетінің әдеби  қызметкері. 1966 жылдан - С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінде оқиды.
1971 жылдан - Республикалық «Коммунизм туги» (қазіргі «Уйгур авази») газетінің тілшісі , бөлім меңгерушісі ,
бас редактордың орынбасары болып істеді. 1984 жылдан - КОКП ОК жанындағы  қоғамдық ғылымдар академиясының тыңдаушысы. 1986 жылдан -  Қазақстан Компартиясының Алматы облыстық комитетінің жауапты  қызметкері.
1987 жылдан бері - «Уйгур авази» республикалық  қоғамдық-саяси газетінің бас редакторы.
Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі (1996).  Қазақстан Қазақстан жазушылар одағының және Журналистер одағының мүшесі (2003).  Қазақстан  ұйғырлары республикалық мәдени орталығының шығармашыл зияткерлермен жұмыс кеңесінің төрағасы (2003). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Ерен еңбегі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған.  Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының
лауреаты (1978).  Қазақстанның Еңбек сіңірген  қайраткері (2007). Алматы облысы Панфилов ауданының  Құрметті
азаматы.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, саяси  қайраткерлердің мемуарлары, психологиялық детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Азаматова Гүлчихра Әлімжанқызы, үй шаруасымен айналысады.  Қызы - Саида;  ұлдары -
Рустам, Назим. Немерелері - Карим, Малика, Тимур.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Анатолий Иванович Акава

**Анатолий Иванович Акава** 1946 жылы 23  қыркүйекте РКФСР Омбы облысы Ленинское ауылында туған. Украин.

С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1969), журналист.
Мерзімді басылымдардағы көптеген мақалалардың авторы.

1969 жылдан - «Кенді Алтай» Шығыс Қазақстан облыстық газетінің тілшісі, аға тілшісі, іргелі  құрылыс бөлімінің
меңгерушісі, өнеркәсіп пен көлік бөлімінің меңгерушісі.
1987 жылдан - «Казахстанская правда» республикалық газетінің Шығыс  Қазақстан облысы бойынша меншікті
тілшісі. 1994 жылдан - «Кенді Алтай» Шығыс  Қазақстан облыстық газетінің бас редакторы. 1999 жылдан - Шығыс
Қазақстан облысы әкімінің кеңесшісі, Шығыс  Қазақстан облысы әкімі әкімшілігінің ішкі саясат департаменті директорының орынбасары. 2001 жылдан - «ШҚО әкімінің Кенді Алтай» облыстық газеті»  ҚМК директоры бас редакторы.

2009 жылдан бері - Шығыс  Қазақстан облысы әкімшілігінің ішкі саясат департаментінің «Шығыс ақпарат»  ҚМК өндірісі бойынша директорының орынбасары.

Қазақстан журналистер одағының мүшесі.

ҚР Президенті сыйлығының лауреаты (2003).

Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Канада типті мемлекет».

Хоббиі - таулы туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи-деректі әдебиет.

Бойдақ. Ұлы - Акава Ростислав (1984 жылы туған). 

## Дереккөздер
Ерлан Еділұлы Ақшалов

**Ерлан Еділұлы Ақшалов** (3.01.1963, Алматы) - журналист. Қазақ.

## Өмірбаяны
* С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1985), тележурналист. 
* 1985 жылдан - Қазақ телевизиясының редакторы.
* 1990 жылдан - «Азия ТВ» телекомпаниясының шеф-редакторы.
* 1993 жылдан - Қазақ телевизиясының интер бағдарламалар студиясының бас редакторы.
* 1995 жылдан - Қазақ телевизиясының «Бағдар» студиясының бас редакторы.
* 1997 жылдан - «Мир» МТРК шеф-редакторы.
* 2002 жылдан - «Гала-ТВ» продюсерлік орталығының шеф-редакторы.
* 2005 жылдан - «Брэнд Ю» продюсерлік орталығының шеф-редакторы.
* 2007 жылдан - «Қазақстан» ТРК бас продюсері.
* 2010 жылдан бері - «Аsyl Media» продюсерлік компаниясының директоры (Алматы қаласы), Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Авторлық телевизия және радиохабарлама» кафедрасының меңгеруішісі.

## Өмірбаяны
* 50-ден астам публицистикалық мақалалардың авторы; «Оралу» деректі фильмінің режиссері және сценарий авторы (2010).

## Қоғамдық қызметі
* ҚР Мәдениет қайраткерлерін қолдау қоғамдық қорының Туберкулезге қарсы қоғамдық қорының мүшесі.
* «Брейн-клуб» дискуссиялық клубының мүшесі.

## Марапаттары
* ҚР Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (2000)
* ҚР мәдениет қайраткері (2008).

## Шені
* Әскери атағы - запастағы майор.

## Отбасы
* Әкесі - Ақшалов Еділ Білалұлы, марқұм, инженер-құрылысшы болып жұмыс істеген. Анасы - Ақшалова Райхан Камалқызы, зейнеткер, экономист болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Смағұлова Гүлнәр Борашқызы, «Ғасыр» студиясының бас режиссері.
* Қыздары - Ақшалова Іңкәр, Ақшалова Бағдар, Ақшалова Ділдар.

## Дереккөздер


Санат:3 қаңтарда туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан Телерадиокорпорациясы редакторлары
Санат:Азия теледидары редакторлары
Санат:Мир телерадиокомпаниясы редакторлары
Санат:Қазақстан продюсерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақстан майорлары
Серік Дәулетәліұлы Абас-шах

**Серік Дәулетәліұлы Абас-шах** (29 ақпан, 1964 жыл, Түркістан облысы, Түлкібас ауданы, Тұрар ауылы) - қазақстандық тележурналист, продюсер.
## Өмірбаяны
Серік Абас-шах бұрынғы Шымкент облысының Түлкібас ауданының Тұрар ауылында дүниеге келген. 
С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1989).

### Еңбек жолы
*1981-1982 жылдары - Шымкент облысының «Қызыл Жұлдыз» кеңшарының жұмысшысы. 
*1984 жылдан - Кеңес Әскерінің  қатарында  қызметте (арнайы бөлімде).
*1989 жылдан - Жамбыл облыстық телерадиокомпаниясының  қызметкері. 
*1997 жылдан - «Хабар агенттігі» бағдарламалық қызметінде жұмыс істейді.
*2001-2011 жылдары - «Хабар» агенттігі» АҚ бас продюсері.
*2011-2013 жылдары - "Қазақстан" Ұлттық арнасында бас продюсер;
*2013-2014 жылдары - "Ел арна" телеарнасының директоры;
*2014-2016 жылдары жеке шығармашылықпен айналысқан;
*2016 жылдың қараша айынан бастап "Қазақстан" телерадиокорпорациясы Басқарма төрағасының кеңесшісі

### Шығармалары
«Бей хабар  қалмаңыз...» кітабының авторы (Алматы қаласы, 2005).

### Телебағдарламалары
*"Жетпіс жеті күн" 
*"Абайдың қара сөздері"
*"Ұят болмасын" 
*"Алтыбақан"
*"Ауылдың алты ауызы" 
*"Өлең сөздің патшасы" 
*"Еркектің аты еркек" 
*"Әйелдер-ай, әйелдер" 
*"Сонымен, солай дейік...", 
*"Айтуға оңай"" т.б. телебағдарламалардың жетекшісі.

### Жеке өмірі
*Әкесі - Абасов Дәулетәлі (1912-1974), Ұлы Отан соғысына қатысқан, кеңшарда жұмыс істеген; 
*Анасы - Абасова Задан (1926-2016);
*Жұбайы - Әбдірахманова Әлима Ерсайынқызы (1977 жылы туған), ТВ режиссерінің ассистенті;
*Қыздары -Тоғжан (1992 жылы туған) және Ажар (2004 жылы туған); 
*Ұлдары - Санжар (2001 жылы туған) және Қайсар (2010 жылы туған)..

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жарнама психологиясы

**Жарнама психологиясы** - психология ғылымының қолданбалы салаларының бірі. Жарнама көрермендердің, алушылардың, жөне қатынасушылардың зейіндері мен қызығушылықтарын заттарға, шараларға, дәстүрлерге, шығармаларға, т.с.с. аударып, кең өрісті әйгілі ету мақсатымен қолданылатын хабарлау жолы. Жарнама психологиясы эргономиканың, физиологияның, эстетиканың және этникалық нормалардың мүмкіндіктерін ескереді. Жарнама хабарлайды, түсіндіреді, сендіреді. Олай ету үшін жалпыға ақпарат үрдісінің функциясы, нұсқасы және адамдардың білім деңгейлері мен кімдерге арналғанын жан-жақты қарастырады. Жарнама психологиясы жарнаманың әртүрлі әлеуметтік функцияларының механизмдері мен заңдылықтарын зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Санат:Жарнама
Сергей Игоревич Апарин

thumb|Сергей Игоревич Апарин

**Сергей Игоревич Апарин** - 1971 жылы 16 наурызда Алматы қаласында туған. Орыс.

Әкесі - Апарин Игорь Сергеевич, ӘӘК офицері, зауытта фрезерлеуші болып жұмыс істеген. Анасы - Головня Тамара Александровна, зейнеткер, биолог болып Жұмыс істеген.

* Львов жоғары әскери-саяси училищесінде оқыған. С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін журналист мамандығы бойынша; FOJO Швеция мемлекеттік университетінің біліктілікті жетілдіру курсын бітірген.
* ҚР Журналтистика академиясының толық мүшесі-академигі.
* Қылмыс, заң, этнографиялық тақырыптарынан бастап саяси-экономикалыққа дейінгі әрқилы тақырыптардағы көптеген мақалалардың авторы. Экономика және құқық саласындағы аналитикалық мақалалар маманы.
* Орыс, украин және неміс тілдерін біледі.
* 1986 жылдан - ОМ оқумен қатарлас, Қазақ радиосында балалар мен жастар редакцияларында тілші, диктор. 1987 жылдан - ОМ оқумен қатарлас, «Мы» газетінің («Дружные ребята» газетінің қосымшасы) редакторы. 
* 1989 жылдан - «Горизонт» газетінде репортер, бөлім меңгерушісі. 1994 жылдан - «Юридическая газета» және «Ваше право» газеттерінің фототілшісі , жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі. 1997 жылдан - «НТК» телеарнасы алдын ала құлақтандырулар бөлімінің редакторы және режиссері. 1998 жылдан - «Ковчег» газетінің жауапты хатшысы. 1999 жылдан - «Московский комсомолец» газетінің шолушысы; «Новое поколение» газетінің шолушысы, редактордың орынбасары.
* 2003 жылдан бері - «Новое поколение» апталығының бас редакторы. Әл-Фараби атындағы  ҚазМУ оқытушысы болған, ҚР азаматтық және әскери ЖОО, РФ азаматтық ЖОО лекциялар оқыған.
* «Гринпис»  қоғамының (1992 жылдан), Қазақстан коллекционерлері клубының, РФ коллекционерлері мүшесі. ІТF Таэквондо федерациясының  Құрметті мүшесі. 
Әр түрлі спорттық медальдармен, грамоталармен марапатталған. Стамбул  қаласының  Құрметті азаматы.
* Әскери атағы - запастағы лейтенант.
* Діни көзқарасы - дінге сенеді.
* Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - С. Альенде Госсенс, А.Б. Ваджпаи.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қандай кезеңге болжамданатынына байланысты. Таяу 10 жылдың ішінде төмендегідей жетістіктер болуы мүмкін: демократиялық зиялы мемлекет, экономикалық, мәдени және саяси тұрғыдан Орта Азиядағы көшбасшы мемлекет, аймақтық білім орталығы болады. Орта Азияның білім беру орталығы».
* Хоббиі - шаңғы, аңшылық, балық аулау, өзендерде қайықпен жүзу, аквалангпен сүңгу, масштабты модельдеу, көркем фотосурет, 1905-1956 жылдары тарихын зерттеу, бірінші және екінші дүниежүзілік соғыс заттары мен құжаттарын жинау. ҰОС мұражайын ұстайды.
* Сүйіп оқитын әдебиеті-жасөспірім кезінде Г.Г. Маркестің, К. Кастанеданың, Дж. Лондонның; жастық шағында Ф. Ницше, М.А. Булгаков, В.О. Пелевин, Ф.М. Достоевский, А. Камю, Сократ және басқа софисттер, Л. Сенека. Қазіргі заманғы сүйікті авторын айтуға  қиналады.
* Үйленген. Жұбайы - Ақмаева Марина, «КТК» АҚ  құқықтық бағдарламалар бөлімінің редакторы. Ұлдары - Дмитрий, Игорь.

## Дереккөздер


Санат:16 наурызда туғандар
Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Асқар Әнуарбекұлы Әлімжанов

thumb|Асқар Әнуарбекұлы Әлімжанов

**Асқар Әнуарбекұлы Әлімжанов**

1964 жылы 16 тамызда Алматы  қаласында туған.  Қазақ.

Әкесі - Әлімжанов ӘнуарбекТұрлыбекұлы, марқұм, жазушы болған. Анасы - Байнетова Флюра  Қадырқызы, зейнеткер.

С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1986) журналист мамандығы
бойынша; «\/оісе оf America» радиостанциясындағы журналистерді дайындау курстарын (Вашингтон  қаласы, 1992);
«Треугольник» компаниялар тобының Public Relations мамандарының біліктілігін арттыру курстарын (Мәскеу  қаласы,
2001) бітірген.

«Қазақстан - Батыспен сұхбат» жинағының (2005),  Қазақстанның, Ресейдің, АҚШ-тың түрлі басылымдарында
жарияланған кептеген газет материалдарының авторы.

Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.

1986 жылдан - «Ленинская смена» күнделікті республикалық газетінің тілшісі . 1990 жылдан - «Азия Пресс»
ақпараттық агенттігінің редакторы. 1991 жылдан - «Сар Code Times» күнделікті газетінің репортері (Хаянис  қаласы,
Массачусетс штаты, АҚШ». 1992 жылдан - «Тан» жеке телекомпаниясының бас редакторы (Алматы  қаласы).
1993-1996 жылдары - «Ақбар» Халықаралық журналистика орталығының вице-президенті (Алматы  қаласы). 1997
жылдан - «Хабар» агенттігі жаңалықтар  қызметінің бас редакторы (Алматы  қаласы). 1998-2001 жылдары -  ҚР Президентінің Баспасөз  қызметі жетекшісінің орынбасары. 2002 жылдан - Орталық Азия Жүйелік зерттеулер  қоры
Талдау орталығының жетекшісі. 2003 жылдан - «Репутация» коммуникативтік технологиялар орталығының үкіметпен байланыс жөніндегі кеңесшісі, 2004 жылдың бас директоры. 2005 жылдан -  ҚР Парламент Мәжілісі төрағасының Хатшылығы жетекшісінің орынбасары. 2006 жылдан - «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ басқарма төрағасының бірінші орынбасары. 2007-2008 жылдары - РФ-дағы  ҚР Елшілігі Баспасөз қызметінің бірінші хатшысы, жетекшісі.

2009 жылдың  қаңтар айынан бері - «МИР» Мемлекетаралық телерадиокомпаниясының Орталық  қазақстандық  ұлттық филиалының директоры.

«Дала самалы» бірінші телевизия сайысының, шетелдік баспасөз беттеріндегі  Қазақстан туралы жарияланымдар сериясы үшін М. Сералин атындағы  Қазақстан Журналистер одағының сыйлығының лауреаты.
«Астана» (1998), «Қазақстан Парламентіне 10 жылы (2006) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы лейтенант.

Діни көзқарасы - атеист.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Керемет келешек!»

Хоббиі - спорт, кітап оқу.

Сүйіп оқитын әдебиеті -тарихи әдебиет, мемуаристика.

Үйленген. Жұбайы - Әлімжанова Ләйля Алтынбекқызы,
үй шаруасымен айналысады. Ұлы - Әлімжанов Алдиир
Асқарұлы (1988 жылы туған), студент.==Дереккөздер==
Ержан Мерекеұлы Байтасов

**Ержан Мерекеұлы Байтасов** (26.11.1972, Алматы қаласы) - «Таң» ТРК президенті. Қазақ.

## Өмірбаяны
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің экономика және социология факультетін (1994) социолог мамандығы бойынша бітірген. 
* Экономика және құқық академиясын (2001) «Салық салу» мамандығы бойынша бітірген.
* 1994 жылдан - «Отырар» Мемлекеттік сыртқы саудалық компаниясының жетекші маманы.
* 1995 жылдан - «31 арна» ТРК бірінші вице-президенті.
* 2007 жылдан бері - «Таң» ТРК президенті.

## Марапаттары
«Алтын жұлдыз» сыйлығының лауреаты (1996).

## Отбасы
* Әкесі - Байтасов Мереке Мұхамедқалиұлы. Анасы - Байтасова Сүйініш Ахметқызы.
* Үйленген. Жұбайы - Байтасова Жаннат Ертайқызы (1975 жылы туған), дәрігер-кардиолог.
* Ұлдары - Нұржан (1995 жылы туған), Әди (2000 жылы туған), Азамат (2005 жылы туған), Шыңғыс (2006 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:26 қарашада туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Экономика және құқық академиясы түлектері
Санат:31 арна қызметкерлері
Санат:Таң тРК президенттері
Санат:Алтын жұлдыз сыйлығының иегерлері
Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев

thumb|Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев

**Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев** - 1957 жылы 24  қазанда Алматы қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Бисенбаев Кінәр Мырзалиұлы, зейнеткер, Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті болған.
Анасы - Бисенбаева Балқия Байденқызы, зейнеткер, Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті, кафедра меңгерушісі болған.

Қарағанды мемлекеттік университетінің тарих факультетін (1978) тарихшы мамандығы бойынша;  ҚазКСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының аспирантурасын бітірген (1984).

Тарих ғылымдарының кандидаты (1984). Кандидаттық диссертациясыныңтақырыбы: «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы  Қазақстанның ғылыми мекемелері мен жоғары оқу орындарының қызметі». Доцент (1989).

«Өзге Орталық Азия» (2004), «Қаза болған жауынгерлер даласы» (2004), «Ежелгі түркілердің мифтері» (2007, қайта басылымы - 2008) кітаптарының авторы; «XX ғасырдың бас кезіндегі Қазақстан» мақалалар жинағының тең авторы (I шығарылымы - 1993, II шығарылымы - 1994).

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1978 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының оқытушысы. 1979 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1980 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының оқытушысы. 1981 жылдан - ҚазКСР ҒА Тарих, археология және этнография институтының аспиранты. 1984 жылдан - Қазақ политехникалық институтының оқытушысы, ағақытушысы 1988 жылдан - Қарағанды медицина институтының доценті, «Заманауи социализм теориясы» кафедрасының меңгерушісі. 1990 жылдан - ҚазКСР Тарих, археология және этнография институтының аға ғылыми қызметкері
тарихнама және деректану бөлімінің меңгерушісі. 1991 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Талдау орталығында референт, саяси талдау секторының меңгерушісі, Талдау орталығы жетекшісінің орынбасары, бірінші орынбасары. 1997 жылдан - Қазақстан Либералдық қозғалысының төрағасы. 1998 жылдан - ҚР Президентінің баспасөз хатшысы. 2001 жылдан - ҚР Қауіпсіздік кеңесінің Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары.

2003 жылдан бері - «Комсомольская правда Казахстана газетінің бас редакторы.

Әскери атағы - запастағы полковник.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік».

Хоббиі - кітап оқу, балық аулау, бильярд, спорт.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет, детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Асанова Салтанат Әмірғалиқызы. Балалары - Алма (1979 жылы туған), Қорлан (1994 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1957 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары
Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын)

thumb|'Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын)
**Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын)**

1958 жылы 16 сәуірде Ақмола облысы Ерейментау
ауданының Әже ауылында туған.  Қазақ.

Әкесі - Байболсынов Әшен. Анасы - Базарбаева Әдікүлян.

Целиноград кооператив техникумын бітірген (1991), азық-түлікке жатпайтын тауарлар тауартанушысы.
«Дат» (2002), « ...деген екен Ерейменде» (2004) елеңдер жинағының, «Рух» (2007) өлеңдер мен әңгімелер жинағының, «Ерейментау» тарихи-танымдық кітабының (2008) авторы. А. Душковтың «Ұлы ерлердің афоризмдері»
кітабын орыс тілінен  қазақ тіліне аударған.  Қазіргі уақытта Ерейментау ауданының 80-жылдығына орай «Ерейментау ақындарының антологиясы» кітабын дайындаумен айналысуда.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1974 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының «Үленті» кеңшарында табыншы. 1978 жылдан -
Кеңес Әскерінің  қатарында  қызметте. 1981 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының «Қойтас»
кеңшарында жүргізуші. 1985 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының Ерейментау аудандық
тұтынушылар одағында сауда саласының  қызмоіич" 1990 жылдан - Ерейментау  қаласындағы Үмбетей жырау атындағы Мәдениет үйінің жанындағы жас ақындар мектебініңжетекшісі; сонымен  қатар, Ақмола облысының «Ерейментау-Ереймен» Ерейментау аудандық газеттерінің журналист, 2003 жылдан - редактор.
2006 жылдан бері - Ақмола облысы Ерейментау ауданының «Ереймен елі», «Инфо-Рейтинг» аймақтық газеттерінің редакторы.

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (2008 жылдан) ҚР Еңбек сіңірген  қызметкері (1998). Республикалық және облыстық мүшайралардың (ақындар сайысының лауреаты, «Бір елең - бір әлем» республикалық мүшайрасындағы бас жүлденің иегері.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық».

Хоббиі - кітап оқу, скандинав сөзжұмбақтарын шешу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия, сатира.

Үйленген. Жұбайы - Байболсынова Гүлнәр Сәрсенқызы (1962 жылы туған), «СайРус» ЖШС бухгалтері. 5 баласы бар. ==Дереккөздер==


Санат:Тұлғалар
Зоя Асылханқызы Бұланова

thumb|Зоя Асылханқызы Бұланова
**Зоя Асылханқызы Бұланова**

1957 жылы 1 қаңтарда Семей облысының Үржар ауылында туған.  Қазақ.

Әкесі - Оғызбаев Асылхан, марқұм. Анасы - Оғызбаева
Мария Лаврентьевна, марқұм.

С.М. Киров атындағы  Қазақ мемлекеттік университетін
бітірген (1982), журналист.

5 аударманың; 1 жеке өлеңдер, суреттер мен новеллалар жинағының, «Күн нұрына бөлінген Астана» кітабының, облыстық газеттердегі : «Кенді Алтай», «Егемен Қазақстан» газеттеріндегі жарияланымдардың, мақалалардың авторы;  қаласы Жұмаділовтың «Дарабоз», «Қабанбай батыр» роман-дилогиясының I, II томдарын аударған.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан).

1975 жылдан - «Уақыт тынысы» - «Пульс времени» аудандық газетінде корректор, хатшы, аға хатшы, партия бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы, редактордың орынбасары, журналист.

2007 жылдан бері - «Уақыт тынысы» - «Пульс времени» газетінің редакторы.

ҚазКСР Журналистер одағының мүшесі (1987 жылдан), ҚР Жазушылар одағының мүшесі (2008 жылдан).
«Ерен еңбегі үшін», ҚР тәуелсіздігінің 10-жылдығына орай ҚР Президентінің  Құрмет грамотасымен марапатталған.

Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан жоғары дамыған 50 елдің  қатарына  қосылады».

Хоббиі - өмірдегі бақылаулар бойынша жеке жазба жүргізу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия, проза, публицистика.

Тұрмыс  құрған. Жұбайы - Бұланов Дәлілбек, жедел көмек
жүргізушісі . Ұлдары - Бұланов Алексей Дәлілбекұлы
(1979 жылы туған), Көкшетау  қаласындағы «Қазақтелеком» АҚ
қызметкері, Бұланов Евгений Дәлілбекұлы (1982 жылы туған),
мұрағатшы, Бұланов Олег Дәлілбекұлы (1984 жылы туған),
журналист;  қызы - Бұланова Наталья Дәлілбекқызы
(1985 жылы туған), журналист.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Владимир Николаевич Волошин

thumb|Владимир Николаевич Волошин

**Владимир Николаевич Волошин** 1963 жылы 2 желтоқсанда Целиноград облысының Атбасар  қаласында туған. Украин.

Әкесі - Волошин Николай Алексеевич, марқұм. Анасы - Волошина Алина Эдуардовна, зейнеткер.

[Атбасар ауыл шаруашылығын [механизациялау техникумының механизация факультетін бітірген (1986), техник-механик; С.М. Киров атындағы  Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тарих факультетін бітірген (1993), тарихшы, саясаттанушы.

КОКП мүшесі (1989-1991).

1986-1988 жылдары - Атбасар ТБК зауытының арматуршысы, арматура цехының шебері. 1993 жылдан -  ҚР баспа және баршалық ақпарат министрлігінің сарапшылық-талдау бас басқармасының жетекші маманы, бас маманы. 1994 жылдан -  ҚР Президенті Аппаратының Ақпараттық-талдау орталығының сарапшысы. 1995 жылдан -ҚР Геология, экология және табиғи ресурстар ақпараттық-талдау орталығының «Қазақстанның минералды ресурстары» журналы редакциясының директоры.
1999 жылдан бері - «Казахстаника»  ұлттық бренділік агенттігінің директоры, Қазақстан халықаралық іскерлік»
журналының бас редакторы.

Хаббард (WISE) басқару технологиясын пайдаланатын кәсіпкерлердің халықаралық ассоциациясының мүшесі (2004 жылдан).

Үйленген.

## Дереккөздер


Санат:2 желтоқсанда туғандар
Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Атбасарда туғандар
Санат:Атбасар ауыл шаруашылығын механизациялау техникумы түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан бас редакорлары
Қысқы Универсиада 2011

**XXV Қысқы [[Универсиада|Дүниежүзілік студенттер ойындары]]**, Ерзурумда, Түркия, қаңтардың 27 мен ақпанның 6 аралығында өтті. Ерзурум Түркиядағы ең биік жерже орналасқан қала,  , 320 мідени ескерткіштері бар. Жібек жолында орналасқан бұл қала ғасырлар бойы әр түрлі мәдениеттер қоластында болған. 60 x 30 м өлшемді және 3000 орынды мұз айдыны қалада осы ойындарға арналып жаңадан салынды.

## Медаль кестесі

## Спорт түрлері
Freestyling Skiing, Nordic Combined және тұғырдан секіру міндетті емес спорт түрлері болды.

*Numbers in parentheses indicate the number of medal events contested in each sport.*

* Тау шаңғы спорты (8)
* Биатлон (9)
* Шаңғы жарысы (11)
* Curling (2)

* Мәнерлеп сырғанау (5)
* Freestyle skiing (4)
* Мұзды хоккей (2)
* Nordic combined (3)

* Short track speed skating (8)
* Тұғырдан секіру (4)
* Сноуборд спорты (6)

## Қатысушы елдер

Универсиадағы қатысқан елдер тізімі: Малайзия мен Венесуэла алғашқы рет қатысты. Сирия алғашқы рет қатысудан бас тартты. 58 ел қатысып қысқы Универсиада бойынша рекорд болы. A total of 1880 athletes and 849 officials participated in the Universiade.

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Спорт кешендері
;Snow disciplines:

The Konaklı Ski Resort, devoted to alpine skiing competitions, is located  from the city center, stretching over a terrain of . Four ski lifts serve six race courses for slalom, giant slalom and Super Giant slalom events.

The Kandilli Ski Resort, located  from the city center at an altitude of  and stretching over  land, is the venue for biathlon and Nordic combined competitions.

The Palandöken Ski Resort is located  at an altitude of . It hosts snowboarding and freestyle skiing competitions.

The Kiremitlik Hill Ski Jumping Facility is situated north of Palandöken Ski Resort and south of the athletes' village. It consists of two jumping towers and two take-off ramps for large hill (K125) and normal hill (K95) competitions, as well as  three more ramps (K65, K40 and K20) for training.

;Ice disciplines:

The Erzurum Ice Skating Arena, opened in наурыз 2009, is a  indoor ice rink situated in Palandöken neighborhood of Erzurum. The arena, having a seating capacity of 2000, hosts short-track speed skating and figure skating events.
  
The newly built Erzurum Universiade Ice Arena consists of two ice rinks of  different in audience capacity. The men's ice hockey matches are played in the 3000 ice rink and the women's matches in the 500 ice rink.

The Milli Piyango Curling Arena is an indoor ice rink consisting of five curling sheets. Opened in September 2010, it has a seating capacity of 1,000 people.

## Кесте

## Сілтемелер

## Сыртқы сілтемелер
*Universiade Erzurum 2011 
*Promotional video for the City/Games

Санат:Қысқы Универсиадалар
Санат:Түркия спорты