open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шолпан Иманбаева

**Шолпан Иманбаева** (1904, Майбалық ауылы, Сабынды ауданы, Ақмола уезі, Ақмола облысы, Ресей империясы – 18 қыркүйек 1926, Ақмола, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО) – қазақ ақыны.

1923 жылы Ақмола қаласында сауат ашу курсында оқыған. Оны бітірген соң қаладағы балалар коммунасында тәрбиеші болып қызмет істейді. Осы кезден бастап шығармашылыққа ден қойып, өлкелік әйелдер курсында өз өлең-жырларын жиі оқып жүреді. “*Жолаушы мен жұмыскер*” деген алғашқы өлеңі 1923 жылы “Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінде жарияланды. Кейін “Қызыл Қазақстан”, “Әйел теңдігі” журналдары мен “Жас қайрат” газетінде саяси-әлеум. тақырыптағы өлеңдері жарық көрді. Шығармалары 1927 жылы “Таңдамалы өлеңдер” деген атпен Қызылорда қаласында басылып шықты. Иманбаева өз тұсындағы қазақ әйелдерінің мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады (“Қоңыр қаз”, “Қазақ әйеліне”, “Жолдасыма”, “Апайға” т.б.), жастар мен ғылым-білім тақырыбына өлеңдер арнады (“Жеттік міне”, “Біздің Сәуле”, “Жас ініме”, “Жас қайратқа” және “Жастарға” т.б.), қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынға алды (“Бұлбұл мен қарға”, “Зейнепке”, “Жәкең жаман сасады”). Иманбаева өлеңдері мазмұнының өткірлігімен, тілінің көркемдігімен ерекшеленеді.

Астана қаласындағы орталық көшенің біріне Шолпан Иманбаева есімі берілген.

## Ол туралы естелік
Ақынның өмірі мен өлеңдері туралы алғашқы зерттеу еңбегін Нәзипа Құлжанова жазды. Ол ақын қайтыс болғанына жеті ай болғанда, 1927 жылдың наурыз айында «Әйел теңдігі» журналына «Ақын Шолпан» деген мақала жариялады. Онда Нәзипа: «Шолпан ақын еді. Көбіне әйел мұңын жырлады. Ойына алған сөзді еркін жазатын түрі бар еді. Тәлім-тәжірибесі аздығы өрісін кеңейттірмей келді. Ол кездері қазақ кітабы тіпті аз. Орыс жазушыларына тілі жетпей, Шолпанның ақындығы арманда кетті», деп өкінішін білдірген.
## Өлеңдер жинағы
Сара Есова 1927 жылы «Әйел теңдігі» журналының редакторы болып қызмет істеп жүргенде ақынның еңбектерін жинақтап, алғы сөз жазып, Нәзипа Құлжанова екеуі «Таңдамалы өлеңдер» деген атпен Қызылорда қаласында кітап етіп бастырып, жарыққа шығарған. Сол кітапқа Сәкен Сейфуллин «Таныстыру» деп аталатын шағын ғана беташар мақаласында: «Үзілген қызғалдақ, қиылған көк шыбық қалды көміліп топырақ астында, Өзі өлсе де Шолпанның сөзі қалды артында» деп жазыпты. Ақын қыздың кітабы 1950 жылы екінші рет басылады және 1971 «Жазушы» баспасынан қайта басылып шығады.

## Естелік
Қазақ КСР халық жазушысы Дихан Әбілевтің «Шолпан» поэмасы қазақтың тұңғыш қыз-ақынына арналған.

Алматы және Астана қалаларында Шолпан атындағы көшелер бар.

## Дереккөздер




Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қорғалжын ауданында туғандар
Санат:1926 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Василий Федорович Варнавский

**Василий Федорович Варнавский** (1910 ж. туған, Ресей, Башқортостан Республикасы) – Социалистік Еңбек Ері (28.3.1948). Отбасы 1919 ж. Келес ауданына көшіп келген. 1926 – 1932 ж. механизатор-тракторшы, Келес МТС-нда учаскелік механик болды. 1932 – 1935 ж. Қызыл Армия қатарында қызмет етті. 1935 – 1943 ж. облыстық МТС-тарда учаскелік механик, шеберхана меңгерушісі, аға механик, 1943 – 1956 ж. Ленгер МТС-нда аға механик, 1957 жылдан жылжымалы шеберхананың механигі қызметтерін атқарды. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ақсай ауылдық округі

**Ақсай ауылдық округі**:
* ''Ақсай ауылдық округі'' — Атырау қалалық әкімдігі аумағындағы таратылған әкімшілік бірлік.
* Ақсай ауылдық округі — Ақмола облысы, Есіл ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
* Ақсай ауылдық округі — Ақтөбе облысы, Темір ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
* ''Ақсай ауылдық округі'' — Алматы облысы, Қарасай ауданы аумағындағы таратылған әкімшілік бірлік.
* Ақсай ауылдық округі — Алматы облысы, Іле ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
* Ақсай ауылдық округі — Жамбыл облысы, Жуалы ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
* Ақсай ауылдық округі — Қостанай облысы, Амангелді ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
Орынкүл Көпбаева

**Орынкүл Көпбаева** (1902, Георгиевка ауданы – 1978, Қазығұрт ауданы) – Социалистік Еңбек Ері (25.9.1948). 1930 – 1960 жылдары Ленин ауданы «*Қызыл әскер*» ауыл шаруашылық артелінде жұмысшы, егіс бригадасының жетекшісі болып істеді. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған.
## Сілтемелер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Ұзынкөл ауылдық округі (Теректі ауданы)

**Ұзынкөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұзынкөл ауылы кіреді. Орталығы – Ұзынкөл ауылы. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 869 адамды (443 ер адам және 426 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Теректі ауданы ауылдық округтері
Ақтоғай ауылдық округі (Атырау облысы)

**Ақтоғай ауылдық округі** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. 2000 жылға дейін Исатай ауданы құрамында болған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтоғай, Бала Ораз, Кеңөріс, Өтешқали Атамбаев ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтоғай ауылы.
 
## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1038 адамды (527 ер адам және 511 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданы ауылдық округтері
Көпбай Әлімбетұлы

**Көпбай Әлімбетұлы** (1904, Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Шалдар ауылы – 1985) – халық ақыны. Ақындық өнерімен жастай танылған. Оңтүстікке аты жайылған ақын Нұралы Нысанбайұлының шәкірті. 
## Дастан-қиссалары
«Алмас – болат»
## Арнау, толғаулары
* «Туған өлкем», 
* «Алатау – ырыс аймағым», 
* «Арыс – Түркістан каналы», 
* «Ер шопан», 
* «Ақ бидай». 
Ауыл өмірі, бейбіт тұрмыс, достық, бейбітшілік тақырыбын жырлады. 
## Көпбай – айтыскер ақын
Ол Айнабек Нысанұлы (1943), Мыңбай Сұлтанбеков (1945), Желеу Жақыпұлы (1957), Әбдіғаппар Айтақов (1964), Құлжабай Төлеуов (1965), т.б. ақындармен айтысты. Айтыстары мен өлеңдерінің біразы «Айтыс» (3-т., А., 1966), «Ақындар жырлайды» (1968) жинақтарында жарияланған.
## Дереккөздер


Санат:1904 жылы туғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Ақтөбе облыстық ғылыми-техникалық кітапханасы

**Ақтөбе облыстық ғылыми-техникалық кітапханасы** – 1957 ж. құрылған. 1964 ж. Қазақстан мемлекеттік жоспарлау комитетіне қарайды, 1965 ж. облыстық ғылыми-техника кітапхана болып құрылды. 1999 жылдан республикандық ғылыми-техника кітапхана мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының бөлімшесі. Кітапхана қорында 1 млн-нан астам құжаттар сақталған. Олар – ғылым, техника, экономика, құқық саласында әдебиеттер, мерзімді баспасөздер, нормативтік-техникалық кұжаттар, патенттер, өндірістік каталогтар, қолжазбалар, ақпараттар, библиографиялық және анықтамалық басылымдар болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кітапханалары
Базартөбе

**Базартөбе** — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл, Базартөбе ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Чапаев ауылынан оңтүстікке қарай 100 км жерде, Жайық өзенінің сол жағалауындағы жазық далалық белдемде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1696 адам (889 ер адам және 807 әйел адам) болса, 2009 жылы 1357 адамды (714 ер адам және 643 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 885 адамды (440 ер адам және 445 әйел адам) құрады.

## Инфрақұрылымы
Ауылда бұрынғы кеңшар негізінде “Базартөбе” кооперативі жұмыс істейді. Тұрғындары облыс, аудан орталықтарымен, басқа да елді мекендермен автомобиль және өзен жолымен қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы елді мекендері
Алға ауылдық округі (Атырау облысы)

**Алға ауылдық округі** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы –  Алға ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2051 адамды (1036 ер адам және 1015 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданы ауылдық округтері
Владимир Әбдуәліұлы Васильев

**Владимир Әбдуәліұлы Васильев** (1949 ж. туған, Теректі ауылы) – Ресейлік *генерал-полковник*, қазақ.

8-сыныпқа дейін аты-жөні Алик Әбдуәліұлы Асанбаев болып жазылған. Әкесі Әбдуәлі Сарыағаш аудандық білім бөлімінің меңгерушісі қызметінде жүріп қайтыс болған соң, анасымен бірге нағашы атасының қолында тәрбиеленген. Васильев фамилиясын алған. Ресей Федерациясы Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары лауазымына дейін көтерілген қазақ азаматы. Қазір Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты – халық қалаулысы. ***«Единство России»*** партиясының құқық қорғау органдарымен байланыс фракциясының жетекшісі.

## Дереккөздер


Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Мәскеу облысында туғандар
Санат:Ресей генералдары
Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары
Санат:Ресей қоғам қайраткерлері
Санат:Ресей қазақтары
Объект

**Объект** () –

# адамзат санасына тәуелсіз өмір сүретін кез келген кұбылыс; субъектінің танымдық және өзге де қызметі бағытталған. Әмбебап объектісі табиғат, қоғам мен адам болып табылады. Адам таным мен өздігінен тану объектісі ретінде - ғылымның (ең алдымен психологияның) ең киын тарауы, өйткені зерттеу объектісі регінде субъектінің өзі болады.
# информатиканың негізгі ұғымдарының бірі. Ол информатиканың әр саласына байланысты әр түрлі ұғымды білдіреді: 
:2.1. Ақпарат көзі бола алатын кез келген түсінік (зат, құбылыс, абстракция). Объекті анықтау үшін оның аты және басқаларынан ажыратып алуға болатын өзіндік қасиеттері болуы тиіс; 
:2.2. Объект реляц. мәліметтер базасында сақталатын нақты процесс, құбылыс, зат жайлы мәліметтік элемент. Оған кесте, сұраныс, форма, басылым түсініктері кіреді; 
:2.3. Операция жүйелердегі (Wіndows, DOS) объектер – бума (папка), файл, бағдарлама, құжат, жарлық, т.б.; 
:2.4. Компьютер бағдарламаларындағы объект – өңделуге тиіс мәлімет элементі. Оған айнымалылар, сандар, жиымдар (массивтер) кіреді.
:2.5. Математикалық объект — кез келген математикалық теорияда, мәселелерде, есептерде немесе пайымдауларда қарастырылатын жиын, кеңістік, дене, пішін, нүкте, түзу, т.б.

## Сілтемелер
*Информатика
*Компьютер

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Орынбек Көпжасаров

**Орынбек Көпжасаров**(1888, Отырар ауданы Байырқұм ауылы – 1963) – Социалистік Еңбек Ері, озат шопан. 
## Өмірбаяны
1930 – 1944 жылдары Дарбаза кеңшарында шопан, кейін Сырдария кеңшарында аға шопан болды. 
1948 жылы әр жүз саулықтан 112 қозы алып, қаракөл елтірісінің 85%-ын бірінші сортпен тапсырды. 
## Марапаттары
КСРО Жоғары Кеңесі Президумы 1949 жылы 3 желтоқсандағы Жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағын берді. 

Бұдан кейінгі еңбегі үшін 2-рет Ленин орденімен марапатталды.

## Сілтемелер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1888 жылы туғандар
Санат:1963 жылы қайтыс болғандар
Мырзағали Ақжолов

**АҚЖОЛОВ Мырзағали** (1916, қазіргі Жалағаш ауданы Жаңаталап а. – 1989, Жалағаш кенті) – жырау. Жасынан өлеңге құмар болып, Сыр сүлейлерінің жыр-термелерін, қисса-дастандарын жаттап өскен. Кейіннен өзі де өлең шығарған. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Балқы Базардың ұмытылып бара жатқан жырларының қайта жаңғыруына көп үлес қосты. Ақжолов әрі жырау, әрі суырыпсалма айтыскер ақын. 1958, 1963, 1980 ж. облыстық, аудандық айтыстарға қатысып, жүлдегер атанған. Ол кезінде Ә.Жүргенбаев, З.Ибадуллаев, т.б. ақын-жыраулармен айтысқан. «Көроғлы», «Қақпандағы киік», т.б. дастандарды жырлаған.
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Ләззат Кемербекқызы Байболова

**Ләззат Кемербекқызы Байболова**(19.1.1967 жылы туған, Алматы қаласы) – инженер-технолог, техника ғылымның докторы (2007). Жамбыл технол. институтының Алматы бөлімшесін қоғамдық тамақтанудың инженер-технологы мамандығы бойынша (1989, қазіргі Алматы технологикалық университеті) бітірген. Алматы қаласындағы көпшілік тамақтану кәсіпорындарында инженер-технолог (1989–1994), Алматы технология университетінде оқытушы, доцент (1994–2008) болды. 2009 жылдан Қазақ ұлттық аграрный университетінде бас ғылыми хатшы қызметтерін атқарады. «Бүтін үлесті және комбинирленген ет өнімдері технологиясының ғылыми-практикалық негіздері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Байболова 130-дан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 өнертабыс пен 3 патенттің авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тифлопедагогика

**Тифлопедагогика** ( – соқыр және педагогика) – педагогика ғылымының көру қабілеті бұзылған балаларды оқыту және тәрбиелеу жөніндегі саласы. Ғылым саласы ретінде 19 ғасырдың басында дами бастады. Кеңес Одағы кезінде әр түрлі ауытқуы бар балаларға арналған оқыту-тәрбиелеу мекемелері ашылып, олар жалпы білім беру жүйесіне кірді. Көру кемістігі бар балалар арнайы оқыту мекемесінде білім алып, жоғары оқу орындарына түсуге жағдай жасалды. Олардың арасында акад. Л.С. Понтрягин және А.Г. Витушкин, проф. В.И. Зубов, жазушылар Н.Островский, Э.Асадов, Н.Силков, А.Притчина, сазгерлер В.Никитин, Н.Поликарпов секілді көрнекті тұлғалар да бар. Тифлопедагогика саласында мол еңбек қалдырған Б.И. Коваленко мен В.С. Сверлов болды. О.Скороходованың еңбектері дефектология ғылымында ерекше орын алады. Оның “Мен қалай қоршаған ортаны қабылдаймын және түсінемін” атты еңбегінің дефектология үшін маңызы зор. Тифлопедагогика жалпы педагогиканың саласы ретінде философияға, гуманистік тәрбие мен жалпы-дидактикалық оқыту принциптеріне, көру қабілетінің (КҚ) кемістігі бар адамдардың өсу ерекшеліктеріне негізделіп дамиды. Тифлопедагогиканың жаратылыстанудағы сүйенетін негізі И.М. Сеченев пен И.П. Павловтың жоғарғы жүйке іс-әрекеті туралы ілімі. Сондай-ақ тифлопедагогика тифлопсихология, патофизиология, педиятрия, психоневрология ғылымдарымен де тығыз байланысты. Тифлопедагогика ғылымының міндеттері: көру қабілеті бұзылған тұлғаларды психологиялық-педагогикалық және клиникикалық тұрғыдан зерттеу; КҚ бұзылу кезіндегі психологиялық, физикалық даму аномалиясының типологиясын анықтау; КҚ кемістігі салдарынан дамымаған немесе бұзылған функцияларды түзету, жетілдіру, орнын толтыру жолдары мен жағдайларын қарастыру; КҚ бұзылу түрлеріне байланысты тұлғаны жан-жақты дамыту, қалыптастыру жағдайларын анықтау, зерттеу. Бүгінде тифлопедагогикада көру кемістіктерін алдын алу, түзету жолдары, механизмдер мен кемшілігі бар функциялардың орнын толтыру жағдайы, саралап оқыту түрлері, мазмұны мен әдістері ашып көрсетіледі. Балаларды мектепке дайындыққа, мектеп көлемінде жалпы және орта кәсіптік білім алуға, рухани өсуге, эстетикалық, тәрбиеге, дене тәрбиесіне әлеум.-психологиялық және еңбекке қалыптастырады. Көру кемістігі бар ересектерді оқытудағы мақсат – өмірлік тәжірибесі мен жалпы біліктілігін, білімін және әлеум. дәрежесін көтеру. Оқыту мен тәрбиелеудің әдістеріне арнайы нұсқау, бағдарлама, методика, тифлотех. жабдықтар, т.б. жатады. Қазақстанда соқырлардың алғашқы мектебі 1932 ж. Алматыда ашылған. Қазір зағиптарға арналған 9 арнайы мектеп, бала-бақшаларда арнайы топтар бар.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Базаршолан

**Базаршолан** — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл, Базаршолан ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Чапаев ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 134 км-дей жерде,  Жайық өзенінің сол жағасында, жусан, астық тұқымдас шөп өскен қызғылт қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2082 адам (1063 ер адам және 1019 әйел адам) болса, 2009 жылы 1597 адамды (821 ер адам және 776 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1197 адамды (627 ер адам және 570 әйел адам) құрады.

Базаршолпанда бұрынғы кеңшар негізінде ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы елді мекендері
Александр Фёдорович Карушин

**Карушин Александр Феодорович** (7 тамыз 1923, Петропавл қаласы – 7 қаңтар 1994, Мәскеу) — авиация генерал-майоры, Кеңес Одағының Батыры (1944). Троицк әскери авиациялық ұшқыштар мектебін (1941) және Әскери әуе академиясын (1951) бітірген. 1941 жылдан Қызыл Армия қатарында, 1943 жылдың наурыз айынан Ұлы Отан соғысы шебінде болып, ұрыстарға қатысқан. Соғыстан кейін Әскери Қарулы күштерінде әскери қызметін жалғастырған. Ленин, 2 мәрте Қызыл ту, Александр Невский, Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медалдермен марапатталған.

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Шора Көпешұлы

**Шора Көпешұлы**(12.5. 1930 ж. т., Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Қазақбай ауылы) – ғалым, экономика ғылымдарының докторы (1986), профессор (1992). 
Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын бітірген (1954). 1954 жылдан Оңтүстік Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, кейіннен экономика бөлімінің меңгерушісі. Қорқыт-Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде диссертациялық кеңестің мүшесі. Одақтық, республикалық басылымдарда 200-ге жуық ғылыми еңбектері жарияланған. Халықаралық ғылыми-тәжірибелік және өндірістік конференцияларға қатысып, ғылыми жетістіктерін өндіріске ұсынған. Көпешұлы Қазақстанда мақта шаруашылығының экономикасын көтеру жолдарын көп зерттеген ғалым. 

*1954 - Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 
*1954-1992 - Шымкент ғылыми-өндірістік бірлестігінде бөлім меңгерушісі болып істеді. 
*1992 жылдан Қазақ химия-технологиялық институтында кафедра меңгерушісі. 
Көпешовтің 140-тан астам ғылыми жарияланымы, 3 кітабы бар.

## Дереккөздер


## Сілтемелер


Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Ұзынкөл ауылдық округі (Жәнібек ауданы)

**Ұзынкөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұзынкөл, Еңбекші ауылдары кіреді. Орталығы – Ұзынкөл ауылы. Округ құрамында болған *Мұратсай* ауылы 2003 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 701 адамды (334 ер адам және 367 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы ауылдық округтері
Атырау ауылдық округі

**Атырау ауылдық округі** – Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызыл балық, Жаңаталап, Құрманғазы ауылдары кіреді. Орталығы – Қызыл балық ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10494 адамды (5191 ер адам және 5303 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Алмалы ауылдық округі

**Алмалы ауылдық округі:**
* Алмалы ауылдық округі — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
* Алмалы ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Алмалы ауылдық округі — Жетісу облысы Сарқан ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Алмалы ауылдық округі — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Алмалы ауылдық округі — Түркістан облысы, Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.
Ұялы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Ұялы ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2005 жылға дейін *Искра ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұялы, Кеңой ауылдары кіреді.  Орталығы – Ұялы ауылы. Округ құрамында болған *[[Науша]]* ауылы 2013 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1084 адамды (588 ер адам және 496 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бөкей ордасы ауданы ауылдық округтері
Вера Ивановна Ващенко - Екатеринчева

**Вера Ивановна Ващенко-Екатеринчева**(*[[1924]] жылы туған, [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы|Ленгер ауданы]] Георгиевка (қазіргі [[Көксәйек|Көксаяқ]]) ауылы) – [[Социалистік Еңбек Ері]] (20.5.1949). 
* 1938 – 1941 жылы *«Победа»* ұжымшарында жұмысшы болды. 
* 1941 – 1944 жылдары тылда еңбек етті. 
* 1944 жылдан егін звеносының жетекшісі, [[Шымкент]] қалалық *«Зеленстрой»'' басқармасында жауапты қызмет атқарды.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:Шымкентте жерленгендер
Бақсай ауылдық округі

**Бақсай ауылдық округі** — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Таңдай, Есмахан, Көздіқара, Томан ауылдары кіреді. Орталығы – Таңдай ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2189 адамды (1149 ер адам және 1040 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданы ауылдық округтері
Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы

**Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы** – 8 – 10 ғасырларда салынған кешен. Байзақ ауданы Ботамойнақ ауылының аумағында орналасқан. Расымбеттөбе қарауыл мұнарасын 1978 жылы Жамбыл облысы тарихи-өлкетану музейінің экспедициясы ашып, зерттеді. Шеңберге сәл келіңкірейтін ескерткіштің диаметрі 5,5 м, биіктігі 3,2 м. Маңынан бекініс іздері табылмаған. Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы үстінен жинастырылған материалдардың көбін сырланбаған қыш ыдыстар сынықтары құрайды. Ілкіде мұнарада қарауылдар орналасып, төңіректі шолып, бақылап отырған.

## Сілтемелер
* Мұнара
* Кешен

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Ескерткіштер
Базаршы хан

**Базаршы, Базарджибек** — Алтын Ордадағы “дүрбелең жылдары” (1359 —1379) билік құрған хандардың бірі. Жошы ханның Таңғұт есімді ұлының ұрпағы. “Шыңғыснамада” келтірілген дерек бойынша, Алтын Орда тағына Келдібек ханнан соң, шамамен 1362/63 жылы Жәнібек ханның жесірі Тайдула бегімнің көмегімен отырады. Ол Алтын Ордада ұзақ билік құра алмаған. Алтын Орда хандарының бірі шайбанилық Хызыр ханмен болған Сарай түбіндегі ұрыста жеңіліп, тақтан айрылды. Низам әд-Дин Шами мен Шараф әд-Дин Йаздидің мәліметтеріне қарағанда, Базаршы Алтын Ордада Келдібек, Наурыз, Черкес, Хызыр хан, Мурудтан кейін билік еткен.

## Дереккөздер

Санат:1359 жылы туғандар
Санат:1379 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алтын Орда хандары
Теректі ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Теректі ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін *Фёдоров ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Теректі, Тақсай, Жайық, Қабылтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Теректі ауылы. Округ құрамында болған *[[Шарақап]]* ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 5791 адамды (2834 ер адам және 2957 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Теректі ауданы ауылдық округтері
Бөкейхан ауылдық округі

**Бөкейхан ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін *Байда ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бөкейхан ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1789 адамды (892 ер адам және 897 әйел адам) құрады.

## Байда аталу тарихы
Шортанбай ауылының шығысында 10 шақырым шамасында орналасқан. В.А. Иночкин, Р.Х. Сариева, М.Ж. Хасанаевтан «История Букеевского ханства 1801-1852гг» кітабының 325 бетінде 1829 жылғы жазбада Байда кордоны деп келтірілген.
Байда атауы жөнінде ғалымдардың тұжырымы бір-бірінен алшақтау.  Жергілікті өлкетанушы ғалым Мақсот Жолжановтың «Байда- түбек аты, Ноғайлардың файда - пайда, яғни, тұрғындар не шеттен келіп - кетушілер
үшін пайдалы кіріс беретін орын» деген.  
Қиғаштың саласының тарамдарыңың арасында түбек сияқты ұзындығы 3 шақырымдай жергілікті елдің айтуынша «биіктөбе». Тұрғындар төбенің ұзына бойына өзенді жағалай тұрғын үй салып қоныстанған.

## Қалыптасу кезеңі
Өткен ғасырдың отызыншы жылдары Астрахан қаласынан келетін жолдың аңғарындағы, Қиғаш өзенінің жағасындағы Котяев (1922 ж.) атанған ауылға Байдадағы елді көшірген. Жергілікті билікті Байда селолық кеңесі атағанда оның қамтуында Көптоғай, Мұхамбет, Жасталап, Рожок, Байғара, Күйген т.б, шағын ауылдар болған.
1930 ж. алғашқы ұжымдастыру кезінде «Коллективный труд» ұжымшары құрылған. Шаруашылық балық аулау, мал бағу, егін егумен айналысқан.
1965 жылы «Еңбекші таң» ұжымшары қосылып, іріленіп, «Память Ильича» ұжымшарына айналған. Тәуелсіздік алғаннан кейін «Еділ», соңында «Ш.Сүлейменов» ӨК-не айналған.

## Инфрақұрылымы
Округте орта мектеп, балалар бақшасы, мәдениет үйі, кітапхана, спорт кешені, сауда дүкендері, тұрмыстық қызмет мекемелері жұмыс істейді.
Котяев ауылында Кұрманғазы шекаралық кеден бекеті жұмыс істейді, округте 20-дан аса шаруа қожалықтары, 50-дей кәсіпкерлік құрылымдар бар.

## Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері
Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері болып Ш.Алмағанбетов, Т.Салықбаев, И.Ғатауов, Ф.Титанова, С.Мендалиев, Я.Исмагулов, З.Ертаева, Ж.Төреғалиев қызмет істеген.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі
* Кенжеғали Боқанов тұрған үйдегі мемориалдық тақта

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Балықшы ауылдық округі (Атырау облысы)

**Балықшы ауылдық округі** – Атырау қалалық әкімдігі аумағында болған бірлік, 2018 жылы таратылған. 2013 жылы Балықшы кентінің Атырау қаласына қосылғанына байланысты Балықшы кенттік әкімдігі Балықшы ауылдық округі болып қайта құрылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына ''Ақжайық'', *[[Водниково]]*, ''Көкарна'', ''Құрсай'' ауылдары кірді. Орталығы ''Балықшы'' кенті болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 21370 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Базилика

thumb|180px|Базилика
thumb|180px|Трирдегі Константин базиликасының интерьері (IV ғасырдың басы)
thumb|180px|Равеннадағы Сант-Аполлинаре Нуово үш нефтік базиликасы (VI ғасыр)
**Базилика** ( — патшаның үйі)* — колонналар қатары арқылы бірнеше өтпелі [[галерея]]ларға бөлінген, жобасы тік төртбұрышты [[ғимарат]]. 

Өтпелі қатарлар (неф) әдетте тақ болады және әрқайсысының төбесі дербес жабылады. Ортаңғы қатар шеттегілерден биіктеу келеді де, [[қабырға]]сының жоғарғы жағынан терезе шығарылады. Базилика ежелгі дәуірде — қоғамдық-әкімшілік ғимарат болған. Орта ғасырларда мұндай типті ғимараттар [[шіркеу]] ретінде пайдаланылған. Базилика қайта өрлеу дәуіріндегі [[архитектура]]да да кең қолданылған.

*'Базилика''' ( — салтанат үйі) — ұзына бойына бағаналармен немесе колонналармен үш не бес нефке (кемелерге) бөлінген ұзын төрт бұрышты ғимарат; ортаңғы (бас) неф қапталдағыларынан биік, еңселі келеді. Ежелгі Римде базилика сауда келісімін жасайтын, сот мәжілістерін өткізетін орын болған. Орта ғасырлық дәуірде базилика формасы христиан храмдарына кеңінен пайдаланылды.

## Дереккөздер


Санат:Сәулет өнері
Сәмет Көшеков

**Сәмет Көшеков**(1888, Түркістан облысы, Отырар ауданы Сүткент ауылы – 1978, Жамбыл облысы) – Социалистік Еңбек Ері (1.12.1949). 
## Өмірбаяны
1930 – 1950 жылдары Қызылқұм ауданының «Сүткент» ұжымшарында шопан, аға шопан болды. 
1951 жылдан Жамбыл облысының Шу кеңшарында аға шопан болып істеді.
1948 ж. Ор 100 саулықтан 132 қозы алып, Қаракөл елтірісінің 88%-н 1-ші сортпен өткізді.
## Дереккөздер


Санат:1888 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
Тихама

thumb|200px|Тихама
**Тихама** – Арабия түбегінің оңтүстік-батыс жағалауын бойлай орналасқан жазық. Қызыл теңіз бен Аден шығанағы аралығында 1500 км-ге созылған, енді жері 80 км. Жер бедері құмдақты, тасмалталы шөл, сордан тұрады. Тихама – дүние жүзіндегі ең ыстық өңір болып саналады. Онда ауа температурасы 55°С-қа дейін жетеді. Өсімдік жамылғысы шетен, жыңғыл, галофиттерден тұрады. Жазықта Сауд Арабиясының Асир атты ұлттық саябағының бір бөлігі орналасқан. Қрі порттары: Джидда (Сауд Арабиясы), Ходейда, Аден (Йемен).

## Дереккөздер


Санат:Жазық
Чапаев ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Чапаев ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Чапаев, Жайық ауылдары кіреді. Орталығы – Чапаев ауылы.

## Тарихы
2013 жылы таратылған Жайық ауылдық округі (орталығы Жайық ауылы) қосылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10201 адамды (5017 ер адам және 5184 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы ауылдық округтері
Бөдене ауылдық округі

**Бөдене ауылдық округі** — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Әкімшілік орталығы әрі жалғыз елді мекені – Бөдене ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1560 адамды құрайды.

## Тарихы
1950 жылдан ұсақ шаруашылықтарды қосып, ірілендіру басталды. Бөдене ауылдық кеңес аумағындағы “Екпінді” ұжымшарына көршілес Индер ауылдық кеңесіндегі “Алғашық”, “Алғабас” ұжымшарлары қосылып, Сталин атындағы ұжым құрылды. 1953 жылдан бастап “Коммунизм таңы” деп аталды. 
1963 ж. ақпанда “Коммунизм таңы” Жарсуат кеңесі аумағындағы “Жамбыл” ұжымшарына қосылып, Жамбыл атындағы кеңшар аталып, сол жылы қазан айында “Индер” көкөніс кеңшары құрылды.

## Инфақұрылымы
Округте 11 шаруа қожалығы, «Бөдене» орта мектебі, "Балбөбек" бөбекжай бақшасы, емхана және байланыс бөлімшесі жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы ауылдық округтері
Серғали Көшербаев

**Серғали Көшербаев** (1944 ж. т., Шәуілдір ауылы) – онколог ғалым, медицина ғылымдарының докторы.
## Өмірбаяны
Ақтөбе мемлекеттік медицина университетітін бітірген (1966). 
1966 – 1967 жылдары дәрігер, 
1967 – 1968 жылдары дәрігер-терапевт, 
1968 – 1989 жылдары Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты химия-терапия бөлімінде клиникалық ординатор, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болған. 
1989 – 1994 жылдары облыстық онкологиялық диспансердің (Шымкент қаласы) бас дәрігері,
1994 жылдан Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік медицина академиясында онкология, сәулелік диагностика, сәуле терапиясы кафедрасының меңгерушісі. 
## Еңбектері
1 ғылым кандидатын тәрбиелеген. 110 ғылыми еңбегі, 1 монографиясы, 1 авторлық куәлігі бар.
## Шығармалары
* Лучевое и химилучевое лечение рака пищевода, А., 1989; Способ лечения злокачественных опухолей, Авторское изобретение.

## Сілтемелер


Санат:Тұлғалар
Құрманғазы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Құрманғазы ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін *Чеботарёв ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Құрманғазы, Аманат ауылдары кіреді. Орталығы – Құрманғазы ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 470 адамды (243 ер адам және 227 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы ауылдық округтері
Иманбұрлық өзені

**Иманбұрлық** – Есіл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау және Шал ақын аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 177 км.

## Бастауы
Бастауын Имантау көлінен алып, Коноваловка ауылы (Шал ақын ауданы) тұсында Есілге оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Өзен аңғары жоғарғы бөлігінде тар, төменгі ағысында Иманбұрлыққа ұзындығы шағын 13 сала құяды. Жылдық орташа су ағыны құяр тұсында 1,13 м3/с. Өзенде таутан, сазан, шабақ, аққайран бар.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы өзендері
Санат:Шал ақын ауданы өзендері
Санат:Есіл су алабы
Шағырлышөл

**Шағырлышөл** – Атырау облысының шығысындағы қырқалы құм. Жем өзенінің төменгі ағысы мен Үстірттің солтүстік аралығында жатыр. 

## Жер бедері
Ауданы 260 км2. Ұзындығы 37 км, ені 11 км-ге жетеді. Тұщы грунт су 3 – 8 м тереңдікте кездеседі. Құм төбешіктерінде жусан, изен, теріскен өседі.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы құмдары
Құрманғазы ауылдық округі (Атырау облысы)

**Құрманғазы ауылдық округі** (2018 ж. дейін *Ганюшкин ауылдық округі*) — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Құрманғазы ауылы. *Ескі Әуежай* ауылы 2008 жылдан бастап Құрманғазы селосының құрамына енгізілген.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 14532 адамды (7242 ер адам және 7290 әйел адам) құрады.

## Сипаттамасы
Құрманғазы (Ганюшкино) ауылдық округі шығысында Еңбекші, батысында Орлы ауылдық округтерімен шектеседі. Округ көлемінде 59 көше атауы бар. 

## Инфрақұрылымы
Құрманғазы ауылында аудандық емхана, аурухана, жұмыспен қамту, мәдениет үйі, спорт кешені, мұражай, телекоммуникация бөлімі, «Казпошта» мекемесі, аудандық кітапхана, «Атырау Жарық» АҚ, Құрманғазы Газ шаруашылығы, «Кұрманғазы жолдары» мекемесі, көптеген кәсіпорындар, мейрамханалар, кафелер, асханалар, сауда орындары орналасқан. 

Құрманғазы ауылдық округіне қарасты «Абай», «Ломоносов», «Бегалиев», «Әуезов», «Зейнолла Серікқалиұлы» атындағы мектеп интернаты, жалпы білім беретін мектептер, Агротехникалық колледж, «Мерей», «Өркен», «Айбөбек», «Балауса», «Балбөбек», «Нұршуақ» бала – бақшалары жұмыс жасайды.

## Округ әкімдері
Құрманғазы селолық кеңес төрағасы қызметінде Воронцов, Төкенов, Александр Кокарев, Байке Қусайнов, Илларион Плотыцын, Шамардан Бралин, Аділбек Қалиев, Жұмахмет Бақышов, Мусагалиева, Садыхов, Отар Юсупов, Сайфолла Білгалиев, Нина Носкова, Хамида Имгамова, Қапиз Такішов, Қисмет Кабдешов, Қабдығали Казиев, Лидия Жанова, Қадырбай Жармұхамбетов, Әбілхан Құрманов, Болатбек Шурин, Айболат Амірғалиев, Нұрлан Мертаев, Нұрлығайын Құрманғалиев, Майнна Дощанова, Аян Тәжібаев, Мұрабек Мұғалім нәтижелі еңбек етті. 2020 жылдың 18 наурызынан бері бұл
лауазымды Абдуррахман Мұса Рахметұлы атқарып келеді.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Кеңес Одағының Батыры А.Н.Афанасьевтің мүсіні
* Кеңес Одағының Батыры А.Н.Афанасьев тұрған үйдегі мемориалдық тақта
* Жауынгер интернационалист Б.Бегалиев оқыған Абай атындағы мектептегі мемориалдық тақта
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі
* Құрманғазы Сағырбайұлының мүсіні
* Ұлы Октябрь революциясына қатысқандарға қойылған ескерткіш
* Орыс-қырғыз училищесі — 1895 жылы М.Ш. Бекмұхамбетов салдырған. 1895-1918 жж. екі кластық орыс-қырғыз училищесі, 1918-1933 жж. мектеп-коммуна, 1933-1986 жж. Абай орта мектебінің жатақханасы, 1986-2011 жж. Д. Нұрпейісова атындағы өнер мектебі орналасып, 2011 жылы аудандық балалар кітапханасына берілді. 2014 жылы ғимарат өртке оранып, 2018 жылы қайта қалпына келтірілді.

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Рауан

[thumb|alt=A.| ''[Бір қора қой*.]]
*'«Рауан»''' – жеңіл өнеркәсіп кәсіпорны, ЖШС 1991 жылы құрылған, Қаратау қаласында орналасқан. Қызметінің негізгі бағыты – елтірі шикізатын сатып алу, оны өңдеп, тон, қолғап, т. б. былғары бұйымдар тігу. Кәсіпорын өнімдері Қазақстан мен Ресей қалаларына шығарылады. 1999 жылдан бұл серіктестік «Көктал» минералдық суын шығарады, ол Астана, Алматы, Атырау, Павлодар, т. б. қалаларда сатылады. Су шығаратын цехтың өнімділігі – сағатына 1000 бөтелке. Кәсіпорынның қосалқы шаруашылығы бар, онда терісі үшін қойдың меринос тұқымы, құндыз өсіріледі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Кәсіпорын
* Қаратау

Санат:Кәсіпорындар
Куйбышево

**Куйбышево** - Шымкент қалалық әкімдігіне қарасты ауыл, Қатынкөпір ауылдық округi құрамында. Шымкент қаласынан солтүстік-батысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Тұрғыны 5,6 мың адам (2003). 1934 жылы артель, кейінірек Куйбышев ұжымшары болып құрылды. 1960 жылдан бірнеше ұжымшарлардың бірігуінен пайда болған 21-партсъезд атындағы ірі кеңшардың бөлімшесі болып келді. Ауылда орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер жұмыс істейді.

## Сілтемелер


Санат:Шымкент қалалық әкімдігі елді мекендері
Александр Иванович Величко

**Александр Иванович Величко** (1925 ж. туған, Бадам станциясы) – *«Даңқ» орденінің толық иегері*. Әскерге 1943 ж. Арыс аудандық әскери комиссариатынан шақырылған. 1, 2, 3-Украин майдандарында ұрыстарға қатысты. *Ленин орденді, Суворов орденді Қызылтулы 15-Харьков гвардияшыл атқыштар дивизиясында* қызмет атқарды.

## Дереккөздер



Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Даңқ орденінің толық иегерлері
Геолог ауылдық округі

**Геолог ауылдық округі** – Атырау қалалық әкімдігі аумағында болған бірлік. Бұрын *Придорожный ауылдық округі* деп аталған. Құрамына ''Геолог'', ''Бірлік'', *[[Новокирпичное]]* ауылдары, *[[Қарабатан]]*, ''Теңдік'' темір жол станциялары және ''496 темір жол айрығы'' кірді. Орталығы – Геолог ауылы болды. 2019 жылы елді мекендері Атырау қаласының құрамына енгізілуіне байланысты ауылдық округ таратылған.

## Халқы
1999 жылы округте халық саны 6333 адам болса, 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша 11716 адам тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Николай Иванович Кульков

**Николай Иванович Кульков** (1923, Ульянов облысы – 1974, Шымкент) – соғыс және еңбек ардагері. «Даңқ» орденінің толық иегері. 
## Өмірбаяны
1936 жылы отбасы Шымкент қаласына көшіп келген. 
1942 жылы авиация мектебін бітіріп, әскери-теңіз авиациясы училищесіне оқуға түседі. 
1942 жылы қараша айында өз еркімен майданға аттанып, 23-гвардиялық атқыштар дивизиясының 84-гвардиялық атқыштар полкінің барлаушысы болды.
Сталинград түбінде алғашқы ұрысқа кіріп, соғысты Неман жағалауында аяқтады. Елге ІІ топтағы мүгедек болып оралып, 17 жылдай Шымкент мақта-мата комбинатында бас бухгалтердің орынбасары болып істеді.
## Дереккөздер
* Белан П.С., Доблесть солдатская, А., 1974. 

## Сілтемелер


Санат:Даңқ орденінің толық иегерлері
Санат:Шымкентте жерленгендер
Дамбы ауылдық округі

**Дамбы ауылдық округі** — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дамбы, Амангелді ауылдары кіреді. Орталығы – Дамбы ауылы.

## Округ жөнінде мәліметтер
солға |300px|
Ауылдық округ Атырау қаласынан оңтүстік-батыс бағытта 18 км. қашықтықта орналасқан. Округ оңтүстігінде Каспий теңізімен, солтүстігінде Жайық өзенімен, батысында Каспий теңізімен, шығысында Атырау ауылдық округімен шектеседі. 

Округтің жалпы көлемі 2610 га құрайды, оның ішінде егін егетін жері 18,0 га. 1991 жылғы теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты егістік және жайылымдық 4100 га жер су астында қалды.
Дамбы елді мекенінің жер көлемі - 196 га, Амангелді елді мекенінің жер көлемі - 850 га, Пешной жер көлемі - 44 га, бос жатқан жерлер - 1530. барлығы 2610 га жер.

## Тарихы
Дамбы селолық советі (Дамбы ауылдық округі) 1954 жылдың желтоқсан айында құрылған. Гурьев облыстық атқару комитетінің Новобогат ауданындағы балықшы колхоздары «Дамбы» елді мекеніне көшіру туралы шешімнің негізінде 1955 жылдан бастап Новобогат ауданынан балықшы колхоздар көшіп келіп, Жайық өзені бойына орналаса бастаған. Селолық советті құрушы ұйымдастыру тобы (комиссия) құрылып, оны Батырғали Жанғалиев басқарған, кейіннен өзі осы Советтің алғашқы төрағасы болып сайланған. 1956 жылы Дамбы селолық кеңесі қарамағына «Социалистік жол», «Амангелді», «Қызыл балық», «Жамбыл» колхоздары енген.

1984 жылы Дамбы селолық советі құрамынан Атырау селолық советі бөлініп шығып, оның құрамына Құрманғазы, Қызыл балық, Жаңаталап ауылдары енді.

## Халқы
нобай|оңға|200px|Дамбы ауылындағы Жайық өзені (2024 ж.)  
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4196 адамды (2048 ер адам және 2148 әйел адам) құрады.

## Климаты
Дамбы ауылының аумағы қамысты, тұзды аймаққа жатады, қысы аязды, жазы ыстық та, құрғақ болады. Қар өте сирек жауады, көбіне қаңтар, ақпан айларында. Қыста көбіне жел шығыстан, терістік шығыстан, ад жазда терістік батыстан соғады. Ауаның орташа жылдық ылғалдылығы 61 пайыз, ал қыста 78, жазда - шілде, тамыз айларында 40-43 пайыз болады.

## Флора және фаунасы
Каспий теңізінің қамысты аймақтарындағыдай даласында алабота, жантақ, сораң, ал Жайық жағасында құрақ, қоға өседі. Аңдардан қасқыр, қояндар, түлкілер бар, қамыс арасында сиректеу қабан кездеседі. Сарышұнақтар, тышқандар бар, бауырмен жорғалаушылардан жыландар, кесіртке және бақа көп. Құстардан қара қарға, сауысқан, торғайдың бірнеше түрі, теңіз жағалауында үйрек, қаздар, шағалалар, сүңгуірлер бар.

## Ауыл суреттері

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Юрий Васильевич Кунгурцев

right|thumb
**Юрий Васильевич Кунгурцев** (16.4.1936, Ресей, Қорған облысы Мокроусов ауданы Пороги ауылы – 2003) – жазушы.
## Өмірбаяны
Свердловск мемлекеттік университетін бітірген (1962). Ұзақ жылдар бойы Шымкентте орыс тілінде шығатын облыстық газетте қызмет істеп, әдеби қызметкерден редакторлыққа дейінгі жолдан өтті. 
## Оңтүстік Қазақстан және Кунгурцев
Оңтүстік Қазақстан Кунгурцев үшін шын мәніндегі шығармашылық отан болды. Оның барлық шығармалары дерлік осы өңір туралы жазылған. 
### Шығармалары
«Колодец Жексена», 
«Оставайся слушать журавлей», 
«В четверг, дождливый день», 
«По высокой траве – берега», 
«Прямой свет», 
«Свет негасимой звезды» кітаптары жарық көрген. 
Е.Тұрысовтың, Д.Досжанның, Қ.Төлеметовтың, Ә.Қалмырзаевтың кітаптарын орыс тіліне аударған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Шымкентте жерленгендер
Шаған ауылдық округі

* Шаған ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Шаған ауылдық округі – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. 

Санат:Айрық беттер
Жаңаталап ауылдық округі (Атырау облысы)

**Жаңаталап ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.  2018 жылға дейін *Киров ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Хиуаз, Жасарал, Үлкенкүйген, Шағырлы ауылдары кіреді. Орталығы – Хиуаз ауылы.

## Тарихы
Жаңаталап ауылдық округінің негізі 1920 жылы «Жасен шағырлысына» құрылған ауылдық кеңестен басталады, көп кешікпей Шешеген аралына көшіріліп, Нұржау кеңесі деп аталған. 1933-34 жылдары Дыңғызыл ауылдық кеңесінен бөлінген Қарағайлы ауылдық кеңесі Нұржау кеңесіне келіп қосылды да Зормата кеңесі деп аталды. 
1962 жылы Зормата ауылдық кеңесі Дәшінге көшірілді де, Киров ауылдық кеңесі болып өзгерді.
1930 жылы Нұржауда Талап балық қабылдау-өңдеу батағасының негізінде құрылған «Қазақстан» балықшылар артелінен 1934 жылы «Жаңа талап - Коминтерн», «Жамбыл» колхоздары бөлініп шықты. 
1962 жылы Киров және Зорматадағы «XX партсьезд» бірігіп Киров совхозы құрылды. Сол жылы «Киров» селолық кеңесі ұйымдасты.

Округте 30 жылдары ашылған Каганович атындағы бастауыш мектеп кейіннен 7 жылдыққа жетті. 1965 жылы Ы.Алтынсарин атындағы жалпы орта мектеп болып өзгерді.       
Хиуаз (Дәшін) ауылында 1959 жылдан клуб жанындағы драма үйірмесі жұмыс жасады. 1965 жылы Алматы қаласындағы республикалық театрлардың байқауында Б.Майлиннің «Шұға» пьесасын сахналап, І-ші дәрежелі дипломмен марапатталды. Конкурс қорытындысымен «Халық театры» деген атаққа ие болды.

Атырау облысы әкімдігінің 2018 жылғы 27 ақпандағы №40 қаулысы және Атырау облыстық мәслихатының 2018 жылғы 16 наурыздағы № 197- VI бірлескен шешімі негізінде Киров ауылдық округі Жаңаталап ауылдық округі болып Дәшін ауылы Хиуаз ауылы болып өзгертілді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3472 адамды (1775 ер адам және 1697 әйел адам) құрады.

## Сипаттамасы
**Ауылдық округтегі елді мекендер:** — Хиуаз, Жасарал, Үлкенкүйген, Шағырлы. 
**Ескі елді мекендері:** — Аяпберген, Ермен, Зормата, Конца, Қасиет, Қызылмұрын, Ленивый, Маймантұғыл, Мәнжік, Молотов, Мүршида-Жайық, Пертруха, Сильный, Шешен.
**Өзендері:** — Өлеңді өзені, Ақтөбе өзені, Шора өзені, Дархан өзені, Зормата өзені, Аққалам шүңейт, Үштамақ.
**Көлдері:** — Кіші Дәшін, Үлкен Дәшін көлдері, Қамал көлі.

## Инфрақұрылымы
Округте орта мектеп, бала-бақша, мәдениет үйі, дәрігерлік амбулатория, Дәулеткерей атындағы балалар музыка мектебі бар. Округ әкімі -  Олжас Сержанұлы Тәжбаев.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі
* Федор Кузьмич Рудаковтың обелискісі

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Шағырлы-Шөмішті газ кен орны

**Шағырлы-Шөмішті газ кен орны** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы Үстірт-Бозащы шөгінді алабында орналасқан. 1966 жылы ашылған. Жалпы ауданы 470,35 км2. 

## Геологиялық құрылымы
Кен денесі ендік бағытта созылған Шағырлы, Солтүстік Шөмішті, Батыс Шөмішті, Шығыс Шөмішті көтерілімдерімен күрделіленген брахиантиклиналдық қатпардан орын алған. Шағырлы және Солтүстік Шөмішті көтерілімдерінің амплитудасы 30-20 м, қанаттарының еңістену бұрышы 1-80°, ал Батыс Шөмішті, Шығыс Шөмішті көтерілімдерінде тіктеу болып келеді. Өнімді қабат палеоген жүйесінің эоцен шөгінділерінде 360 м тереңдікте жатыр. 

## Жатыс сипаты
Қимасы алевролиттермен және тығыз сазбен кезектесе қабаттасып, әлсіз цементтелген құмтастар мен құмнан құралған. Қиманың жалпы қалыңдығы 28,8 м, оның газға қаныққаны — 7,4 м. Иірім қабат пішінді, ішінара қалқаланған дөңгелек.

## Құрамы
Құрамы жағынан газы құрғақ, этаны аз, метан 86,9-96,4%, бұлардан басқа азот, көмірқышқыл газы, гелий бар. Хлоркальций типті қабат суларының тығыздығы 1,08 г/см3, минералдығы 87,9-147,2 г/л, микроқұраушылардан йод, бром, бор кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан газ кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Садақ (журнал)

**“Садақ”** — қолжазба журнал. 1915 жылдың 9 қарашасынан 1918 жылдың 10 ақпанына дейін Уфада шығып тұрған. Шығарушылар “Ғалия” медресесінің шәкірттері. Ұйымдастырушылар – Б.Майлин, Ж.Тілепбергенов. 

Журналдың бағыты мәдени-ағартушылық сипатта болды. Негізінен мынадай құрылымнан тұрды: 1) бас сөз (әдебиет жыры, сөздері); 2) роман (оқиға, қиял); 3) халық көркем сөзі (ертегі, тақпақ, би сөздері, жұмбақ, мақал); 4) күлкі; 5) өлең (жазба өлең, халық өлеңдері); 6) ішкі, тысқы хабарлар һәм басқалар. “Садақта” новелла тәрізді қысқа әңгімелер, көлемді повестер, очерктер, сықақ этюдтер, жас ақындардың өлеңдері, сын пікірлер, қазақ ауыз әдебиетінің нұсқалары жарияланған. Журнал қазақ журналистикасының тарихында елеулі рөл атқарды.

Олар «шығарушы - «Қазақ» ұйымы» деп көрсеткен. Аталған медресе шәкірттері Қазақ газетін, сондағы қайраткерлерді үлгі тұтқан. Деректерге қарағанда, олар Алаштың «Бірлік туы», «Сарыарқа», «Ұран» газеттерін де жаздыртып алып тұрған. Бұл басылым да «Ғалия» медресесінің қазақ шәкірттеріне тілектестігін білдіріп отырған. Журналда Б.Майлин, Ж.Тілепбергенұлы, Х.Сартәлиұлы, З.Имажанұлы, Ә.Мұстафаұлы, А.Әшкеұлы, Х.Басымұлы т.б. авторлардың материалдары жарық көрген. Журнал мақсаты - жастарды жаңа әдебиетке тарту, өмірдің және елшілдіктің маңызын түсіндіру, жауапкершілікті арттыру еді. Бұл іс Алаш қозғалысына қосылған елеулі рухани үлес болды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілді журналдар
Санат:1915 жылдан шыға бастаған журналдар
Санат:Башқұртстан журналдары
Құраласов Андасбек

**Құраласов Андасбек** (20.11. 1936 ж.т., Түркістан облысы Түлкібас аудан Тұрар Рысқұлов а.) – медицина ғылым докторы (1990), профессоры (1996).

Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан.

Алматы мемлекеттік медицина институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және Мәскеу қаласындағы КСРО Медицина ғылым академиясының аспирантурасын (1963) бітірген. ҚР Денсаулық сақтау мин-лігі Онкология және радиология ғылым-зертеуш институтының лабораториясында аға ғылым қызметкер, жетекшісі (1965–81), сәулелі онкогинекология және сүт бездері ісігі бөлімінде аға, бас ғылым қызметкер (1982–94), бөлім меңгерушісі (1994–2004) болды. 2004 жылдан институт жанындағы емханада аға кеңесші болып қызмет атқарады. «Экспериментальные основы использования искусственного фоторежима для лечения рака молочной железы в Казахстане» деген тақырыпта доктор диссертациясы қорғады. 200-ден астам ғылым жарияланымның авторы.

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Владимир Михайлович Вишневецкий

**Владимир Михайлович Вишневецкий** (15.7.1900, Украина, Харьков облысы, Купянск ауданы – 28.12. 1981, Сайрам ауданы) – *соғыс және еңбек ардагері*. Кеңес Одағының Батыры (9.2.1944). 

Азамат соғысына қатысқан. Соғыстың алдында Жуалы ауданына қарасты Казанка ауылдық кеңесінің төрағасы болып қызмет атқарған. 2-дүниежүзілік соғыс майдандарында ұрысқа қатысып, Днепр үшін болған шайқаста зеңбірек командирі аға сержант Вишневецкий жаудың *4 танкісін*, *3 пулеметшісін* жойып ерекше ерлік көрсетті. Соғыстан кейін Сайрам ауданында кеңшарда жұмыс істеді. 

**Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен** марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:15 шілдеде туғандар
Санат:1900 жылы туғандар
Санат:Купянск ауданында туғандар
Санат:28 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:Сайрам ауданында қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО аға сержанттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Ерлігі үшін медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Санат:Шымкентте жерленгендер
Санат:Ресейдегі Азаматтық соғыстың қатысушылары
Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары
Санат:Курск шайқасының қатысушылары
Санат:КОКП мүшелері