open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адам құқықтарын реттейтін халықаралық актілер мен шарттар

**Адам құқықтарын реттейтін халықаралық актілер мен шарттар**

XXI ғасыр адамның құқықтары мен бостандығын бірінші орынға койды. Әрбір демократиялық мемлекет адам құқықтарын құрметтеуге, оларды қамтамасыз етуге және бұзбауға міндеттенеді.

1948 жылғы 10 желтоқсанда БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясын қабылдады, онда адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу барлық мемлекеттер мен қоғамның аса маңызды міндеті екендігі жария етілді. Бұл Декларацияда өмір сүру құқығы, барлық адамдардың теңдігі, бостандық пен жеке басқа қолсұғылмаушылық құқығы, тұрғын үйді қорғау құқығы, азаматтық және саяси құқықтар алғаш рет айқындалды. Оның үлкен халықаралық маңызы да осында.
Бұл Декларация 30 баптан тұрады. Олардың кейбіреулеріне жеке-жеке тоқталып өтейік.

**1-бап.** Барлық адам өзінің абыройы мен құқығы жөнінен бір-бірімен тең әрі азат болып туады. Оларға ақыл-ой мен ар-ождан берілген, ендеше бір-бірімен бауырмалдық рухында ғана қарым-қатынас жасауға тиісті.

**3-бап.** Әрбір адамның өмір сүруге, еркіндікке және қолсұғылмайтын дербестікке құқығы бар.

**7-бап.** Барлық адам заң алдында тең және ешқандай айырмасыз заңды түрде теңдей қорғалуға құқылы.

**29-бап.** Әрбір адам өзінің еркін әрі толық кемелденуіне мүмкіндік бере алатын қоғам алдында борышты.

Өкінішке орай, жалпыға бірдей Декларацияда халықтар мен ұлттардың өзінің мемлекеттік құрылысын өзі шешу құқығы, соғысты насихаттауға тыйым салу көрініс таппаған. Декларацияда жарияланған адам құкықтары мен бостандықтарын мемлекеттердің сақтау міндеттеріне нұскау берілмеген, кепілдіктер көрсетілмеген, жарияланған адам құқықтарын жүзеге асыру жолдары мен құралдары айтылмаған. Алайда әлемдік қауымдастық әркашан әлемдегі соғыс пен зорлыққа тыйым салуға ұмтылады.
Адам құкықтарының жалпыға бірдей Декларациясынан басқа адам құқықтары туралы халықаралық пактілер бар. Олар — экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакті, 1966 жылғы 19 желтоқсандағы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакті.

Оларда мынадай ережелер мазмұндалған: халықтар мен ұлттардың өзінің мемлекеттік құрылысын өзі шешу құқығы, еңбек ету құкығы, кәсіподақтық бірлестіктер құру құқығы, білім алу, ерлер мен әйелдердің теңдігі туралы жалпылама тең және құпия дауыс беру туралы құкықтар және  т.б.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Видеман-франц заңы

**Видеман-франц заңы** - металдардың жылу өткізгіштік коэффициентінің олардың электр өткізгіштігіне қатынасы абсолюттік температураға тура пропорционал.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Бейне импульсі

**Бейне импульсі** - жеке импульстык белгі.

## Тағы қараныз:
* Импульс

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Импульс
Антимоль

**«Антимоль»** қаракүйенің өсіп, жетілу барысының барлық кезеңінде күшті әсер ететін, таблетка түрінде шығарылатын препарат. Оның 3 — 4 таблеткасын жеке-жеке
бір қабат дәкеге түйіп, шкафгың әр жеріне
тастау керек. 15 тәуліктен кейін таблеткаларды алып тастан, шкафтың ішін желдету
қажет. Таблетканы ұзақ уақыт пайдаланса,
оның күші азайып, әсері шамалы болып
қалады. «Антимоль» қаракүйеден алдын-ала
сақтану үшін емес, оны жою үшін қолданылатынын ескеруіміз керек. Чемоданның
не полиэтилен қапшықтын ішіне салынған
жу ІІ нен, теріден жасалған бұйымдарға түскен
қаракүйені жою үшін 1—2 таблетка жеткілікті болады. Бұл препарат улы, сондықтан
оны балалардың қолы жетнейтін, үй жануарларынан алыс жерде сақтаған дұрыс.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Визуалдау

thumb|Визуалдау
**Визуалдау** - объектінің көрінбейтін сәулелену өрісінің өріс таралуының көрінетін кескініне тұрлендіру.

## Тағы қараныз:
* Визуалды
* Визуалды антропология

## Дереккөздер


Санат:Физика
Молебой

**Молебой** - қаракүйені жоюға арналған
дәрі-дәрмектін, ішіндегі ең күшті әсер ететіні.
Ол қаракүйені ғана емес, сонымен бірге оның
көбелегін де, көбелек құртын да жолды. Бұл
препараттың 3-4 таблеткасын дәкеге түйіп,
шкафтағы киім-кешектің арасына тастаса
болғаны.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Супромит

**Супромит** - исі ұнамды сұйық зат. Оны
пульверизатордың көмегімен шкафтың қабырғаларына, киімге, кілемге бүркеді. Мұның
әсері бірнеше ай бойы жойылмайды, қаракүйені, оның көбелегін, құртын, жұмыртқасын және кілем қоңызының кішкене құрттарын да жонды.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Бұрандалы топтастыру

**Бұрандалы топтастыру** - моделі ретінде, түрі жатық бұрандалы саты алынатын, атом жазықтығының топтастырылуы.

## Тағы қараныз:
* Бұрандалы
* Бұрандалы сорғы
* Бұрандалы қозғалыс

## Дереккөздер


Санат:Физика
Ылғал ұстау

**Ылғал ұстау** - ылғал дене құрамындағы су массасының осы дененің құрғақ күйдегі массасына процентпен берілген қатынасы.

## Тағы қараныз:
* Ылғал қоры
* Ылғал сыйымдылық
* Ылғал өткізбеушілік
* Ылғалдандыру
* Ылғалдандыру әдісі
* Топырақты ылғалдандыру
* Ылғалдылық

## Дереккөздер


Санат:Физика
Люминесцентті шам

нобай|
Электр разрядының ультракүлгін сәуле шығаруы әсерінен
кейбір заттардың (люминофорлардың) жарқырау қабілетін пайдаланатын газ разрядты жарық көзінің бірі. Ол екі металл цоколі
бар қысымы төмен сынап буымен толтырылған шыны түтік түрінде жасалады.
Люминесцентті шам 8 Вт-тан 150 Вт-қа
дейінгі қуатқа арналып шығарылады. Люминофор құрамына қарай жарқырау реңіне
сәйкес: ЛД — күндізгі жарық шамы, ЛБ — ақ жарық шамы, ЛХБ — суық ақ жарық
Шамы және ЛТБ — жылы ақ жарық шамдары
болып бөлінеді. Сонымен бірге түс беруі
жақсартылған табиғи (ЛЕЦ), жылы ақ жарық (ЛТБЦ) және күндізгідей жарық (ЛДЦ)
шамдарының сериясы шығарылады: Таңбалаудан кейінгі цифрлар люминесцентті шамның Вт-пен белгіленген қуатын көрсетеді
(мысалы, ЛХБ 20 таңбасы — суық ақ жарықты
люминесцентті шам, қуаты 20 Вт).

Қызу шамдарымен салыстырғанда люминесцентті иіамдардың жарық беруі 7—8 есе артық (тұтынылған 1 Вт қуатқа сәйкес жарық ағыны), ұзақ мерзімге шыдайды, сондай-ақ ол көз қарықтырмайтын, шаршат
пайтын жұмсақтау жарық береді. Люминесцентті шамдардың жарығы (әсіресе, ЛЕЦ, ЛДЦ типті) күндізгі жарыққа ұқсас болып,
түстерді табиғи жарықтағыдай дәл ажыратуға мүмкіндік береді. Люминесцентті шамдардың тиімсіз жері де бар. Оған тым көп жер
алатындығы, арнайы қосу-реттеу құрылғысының қажеттігі, ауа температурасын өте
сезгіштігі (-|-10оС-тан төмен температурада шам жанбауы мүмкін) және стробоскоптық әсерге бейімдігі жатады. Соңғы құбылыс
жарық желісіндегі айнымалы токтың тербеліс ырғағына сәйкес, люминесцентті тампық көзге байқалмайтын жиі жыпылықтауы
(секундына 100 рет) салдарынан болады.
Мұның өзі заттардың қозғалыс жылдамдығын адамның дұрыс түйсінуін қателестіріп, кері әсер тудырады. Стробоскоптық
әсерлі шамдардың біреуін сыйымдылығы үлкен (2,5 мкф-ға дейін) қосымша конденсатор
арқылы басқасымен қосарлан жалғастыру
нәтижесінде толық жоюға.болады. Жалғастырудың мұндай схемасы өнеркәсіп шығаратын
қос шамды жарық түсіргіштерге пайдала
нылады, оны маман тұрмыстық жағдайда да
құрастыра алады.

Дұрыс қосылмаған кезде люминесцентті шамдар радиоқабылдағыш пен телевизор
жұмысына кедергі келтіреді.
Кемшіліктеріне қарамастан, люминесцентті
ліамдар неғұрлым жетілдірілген жарық көзі
болып табылады. Тұрмыста негізінен қа
бырғаға орнатылатын және столға қоятын
люстраларда қуаты 13 Вт-тан 65 Вт-қа дейін
жететін люминесценттік шамдар пайдаланылады. Көзді қарықтырмайтын табиғи және
жұмсақ ақ жарық шамдарын пайдаланған абзал.

Люминесцентті шамдар тек үй ішіне ғана
жарамды. Оған 200 С-тан 250 С-қа дейінгі
ауа температура қолайлы. Басқаша температура да шамның жарық беруі бәсеңдейді,
ал температура төмен болған жағдайда оның
істен шығуы тездейді. Шамды орнату кезінде
қосу-реттеу құрылғысының қосылған тұстарын (қорапта көрсетілген схема бойынша)
тексеріп шығу қажет.

## Дереккөздер


Санат:Жарық көздері
Магниторадиола

Радиоқабылдағыш, магнитофондық қосымша және электройнатқыш біріктірілген құрылғы немесе жеке
блоктардан: тюнерден, электройнатқыштан,
магнитофон қосымшасынан, күшейткіштен,
эквалайзерден (әр каналдың амплитудалық жиілік сипаттамасын реттеу блогы), қуат күшейткішінен және екі акустикалық жүйелен
құралған комплекс (немесе стереофондық комплекс). Бірінші құрылғы магниторадиола,
ал екіншісі стереокомплекс деп аталады.
Магниторадиола мен стереокомплекс радиохабарды тікелей жазуға ыңғайлы, әрі граммофон табағынан магниттік лентаға бірден
қайта жаза алады. Ортақ тораптарды (дыбыс
жиілігін күшейткіш^, айнымалы ток түзетуші мен акустикалық жүйені) пайдалану
аппаратты басқаруды жеңілдетеді және ол
арзанға түседі. Магниторадиола мен стереокомплекс айнымалы ток желісінен қоректенеді. Магниторадиоланы кейде музыкалық орталық (мысалы, «Ресей 101 — стерео») деп те атайды.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Магнитофильм

Жазуы бар магнитті лента. Халықаралық стандартқа сәйкес магнитофильмдер 6,25 мм лентада 19,05 не
9,52 см/сек жылдамдықпен барлық магнитофондарға қайта жаңғыртуға жарамды 4
жолды стереофонды жазумен шығарылады.
Сауда орындарында сатылатын магнитофильмдердің диаметрі 127 мм келетін №13
(дыбыс жаңғырту ұзақтығы 25—30 минут)
және диаметрі 178 мм келетін , №18 (дыбыс
жаңғырту ұзақтығы 55—60 минут) катушкалары бар. Олардың жұмыстың қабаты ішіне
қарай оралып, екі ұшына ракорд (түрлі түсті
магнитті емес ленталардың қиындылары) желімде ле ді. Ракордтар магнитофильмнің жұмыстың бөлігін лента тартқыш механизмге
орау кезінде бүлінуден сақтап, жазудың
(фонограмманың) басын табуға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Упсала

|thumb|Упсала қаласындағы собор
**Упсала** — Швецияның ежелгі астанасы.

Стокгольмнің солтүстік-батысында Швецияның бұрынғы астанасы — Упсала қаласы орналасқан. Ол астана мәртебесін 1523 жылға дейін сақтады, қазіргі уақытта — Упсала елдің әкімшілік орталығы.
Қаланың негізі XII ғасырдың бас кезінде қаланды, оның орнында *Эстра-Арос* аталған (швед тілінен аударғанда "Өзеннің шығыс сағасы" деген мағынаны білдіреді) шағын коныс болған. 1273 жылы Эстра-Ароста архиепископтың резиденциясы орналасты. 1280 жылы қала қазіргі атауын алды, Упсала шамамен "саладағы жоғарғы қоныс" деген мағынаны білдірді. ("сала" — "таулы" деген сөз). XIII ғасырдың соңынан XVIII ғасырдың бас кезіне дейін Упсалада мемлекеттік маңызы бар көптеген шаралар: Швеция билеуші топтарының жиналыстары, швед монархтарының таққа отыру салтанаттары, т.б. өткізілді. 

Қазіргі қаладан сәл солтүстікке қарай орналасқан ескі Упсала ежелгі діни әдет-ғұрып орталығы болды. Мұнда XII ғасырдың бас кезінде салынған ескі швед соборының құландылары әлі күнге дейін бар. Қаланың бұл бөлігінде Швед корольдерінің ежелгі сарайлары орналасқан. 1945 жылы Ескі Упсала күшті өрттің нәтижесінде жойылды.

XIV ғасырдың өзінде қалада сауда тез қарқынмен дами бастады, тура осы Упсалада бүкіл Швециядан саудагерлер келетін жәрмеңкелер өткізіліп тұрды. 1477 жылы бұрынғы швед астанасында елдегі бірінші университет ашылды. 1620 жылы барокко стилінде орындалған және *"Густавианум"* деген атақ алған университеттің орталық ғимараты пайда болды (қазір мұнда мұражай орналасқан).
Ампир стиліндегі ғимараттар салу XIX ғасырда кең құлаш жайды. Упсаладағы мұндай архитектуралық құрылыстардың неғұрлым жарқын өкілі 1819—1826 жылдары архитектор К. Сунвалльдың жобасы бойынша салынған университет кітапханасының ғимараты болып табылады. Упсаланың архитектуралық бет-бейнесінде осы уақытқа дейін ескі қалалық жобалау элементтері жақсы сақталған.

XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың бас кезінде Упсала Швециядағы консерваторлық саяси топтардың тірегі болды. XX ғасырда қала өнеркәсібі жедел қарқынмен дами бастады. Мұнда машина жасау, тамақ, дәрі-дәрмек жасау кәсіпорындары салынды. Осы уақытқа дейін қыш бүйымдар өндірісі көпке танылып отыр.

Бүгінгі күні Упсала қазіргі заманғы Швецияның ірі өнеркәсіп, мәдени және университеттік орталығы болып табылады. Қалада этнографиялық және өлкетану мүра- жайлары, Дисагорден архитектуралық мүражайы, Упсалада түрып, еңбек еткен белгілі ғалым Карл Линнейдің үй- мұражайы (бұл қалада оның мазары да бар), ботаникалық бақ, астрономиялық обсерватория ашылды. Университет кітапханасында 250 мыңнан аса баспасөз басылымдары мен 7000-нан астам көне қолжазбалар бар.

## Дереккөздер


Санат:География
Репеллент

**Репеллент** – маса,шіркей,қара сона сияқты кісі шағатын насекомдарды жолатпайтын препараттар. Бұл препаратпен дәріленген киімге, жалбағай немесе масаханаға қан сорғыш насекомдар жоламайды. Репеллентті дененің ашық жеріне де жағуға болады. Мұндай репелленттік препараттар сұйық (лосьон,эмульсия) крем, аэрозоль және салфетка түрінде шығарылады. Олардың құрамындағы диэтилтолуамид, диметилфталат, бензоилпиперидин және басқа активті заттардың қорғаушылық қасиеті бар әрі организмге зиянын тигізбейді.

## Дереккөздер

# Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. Р.Н.Нұрғалиев, 1991.

## Сілтеме
* Репелленты (орысша)

Санат:Пестицидтер
Фудзи-Хаконе-Идзу ұлттық саябағы

**Фудзи-Хаконе-Идзу ұлттық саябағы** - 1232 км2 аумақты алып жатқан бұл ұлттық саябақтың негізгі назар аударар нысаны — Фудзияма тауы. Саябақ, сондай-ақ жапондардың діни және мәдини өмірінің орталығы болып табылады.

Ыстық бұлақтар, қатқан лавалардан пайда болған жартастар мен каскадтар бұл өлкедегі геотермальды белсенділікке дәлел болады. Идзу түбегінің жанында 7 белсенді жанартаутекті аралдар орналасқан. Адамдар мұнда кактустың 2500-ден астам түрлерін алып келген, олар саябақтың арнайы бөлінген жерінде өсіріледі. Саябақты, сондай-ақ құстардың көптеген түрлері мен жапон кеміргіші — сони мекендейді.

## Дереккөздер


Санат:География
Брекон-Биконс ұлттық саябағы

**Брекон-Биконс ұлттық саябағы** — Негізі 1957 жылы қаланған бұл ұлттық саябақтағы таулар, ормандар, шымтезектер, батпақтар мен көлдер Оңтүстік Уэльстегі Дайорид және Поуйс тау тізбектерінің арасында жатыр. Саябақтан батысқа карай Қаратау көтеріледі. Шығысқа қарай Қаратаудың тізбегі созылып жатыр. Ең биік жері — Пен-и-Фен (886 м) саябақтың ортасында орналасқан.

Соңғы мұздану кезінде мұздықтар тау шыңдарының арасында жатқан адырлардан төмен түсті, пайда болған ойыстарды кумали деп атайды. Кейбір ойыстарда қазіргі уақытта терең көлдер пайда болды.
Олардың ішінде егер аңызға сенетін болсақ, Пен-и-Феннің етегінде түпсіз Кум-Илч көлі жатыр. Оңтүстігіне таман, көптеген үңгірлер мен орманды шатқалдар орналасқан. Саябақтың флорасы мен фаунасы алуан түрлі: таулардың биік солтүстік беткейлері альпілік өсімдіктермен жабылған, аласа төбелерде борсықтар мен қара күзендер өз қоректерін тауып жейді, көлдерінде шортандар мен жыланбалықтар кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:1957 жылы пайда болғандар
Санат:Уэлс ұлттық парктері
Қан донорлығы

**Қан донорлығы** ( donare лат. — «беру») – өзінің қан ын басқа адамға құюға тапсыратын адам. Жасы 18-ге толған және тиісті медицина лық тексеруден өткен азаматтар донор бола алады. Заң донорлардың еңбегі жөнінде бірқатар жеңілдіктер белгілеген. thumb|Қан тапсырушы донар  Кәсіпорындарының, мекемелердің, ұйымдардың әкімшіліктері жұмысшы және қызметшілерді тексерілетін күні  және қан тапсыратын күні  денсаулық сақтау мекемелеріне бөгетсіз жіберуге және олардың сол күндердегі орташа еңбек ақысын сақтауға міндетті. Қан тапсыратын күні донор қандай уақыт (жұмыс күні немесе бос уақыт)  болмасын жұмыстан босатылады. Жұмысшы және қызметші донорларға қан тапсырылған күнен кейін орташа жалақысы сақталып, демалыс беріледі.

## Дереккөздер

# Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред. Р.Н.Нұрғалиев, 1991.

## Сілтеме
* Алматы Облыстық қан құю орталығы
* Қан аздық

[Санат:[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80 донор],қан тапсыру](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%5Bhttp:%2F%2Fkk.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D0%2594%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BE%25D1%2580_%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80%5D%2C%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%83)
Банф ұлттық саябағы

thumb|Банф ұлттық саябағының картасы
**Банф ұлттық саябағы** — Канада провинциясы Альбертаның оңтүстігінде, Сеңгір тауларына орналасқан. Аумағы 6641 км2. Оған солтүстігінен Джаспер, батысынан Йохо ұлттық саябақтары жапсарласады.

Банфтың құрамына Солтүстік Америкадағы Солтүстік полюс шеңберінен тыс жерлердегі неғұрлым аумақты мұздықтар аймағы — Колумбия мұзды алаңының бір бөлігі енген. Саябақ өзінің айбынды ландшафтыларымен, әсіресе мұздықтардағы көлдермен, сонымен бірге күкіртті таудың ыстық бұлақтарымен әйгілі. Банф ормандары шыршалардан, самырсындардан, қарағайлардан, көктеректерден, америка қайыңдарынан құралады. Саябақтың аса бай жануарлар дүниесінде алтын бүркіт, ақ құр, канадалық шұбар торғай, ементұмсық тәрізді құстар кең тараған.

Сүтқоректілердің ішіндегі ең ірілері гризли (солтүстік америкалық сүр аю), қара аю, америкалық бұлан, солтүстік америкалық тау бұғысы — карибу, тауешкі, қар қойы.

## Дереккөздер

Санат:Канада ұлттық парктері
Санат:Альберта парктері
Аспалы өсімдіктер

right|300px
**Аспалы өсімдіктер**, *Ампель өсімдіктері* — ампельдерде яғни аспалы вазалар мен құмыраларда т. б. өсірілетін өсімдіктер тобы, олардың сабақтары жайылып, салбырап немесе өрмелеп өседі.

Бұлар — әдетте мәңгі жасыл, көпжылдық, сәндік жапырақ жаятын немесе әдемі гүл шашатын өсімдіктер. Аспалы өсімдіктерді терезе алдына немесе қабырғаға бекітілген тіреуіштер арқылы сәндік құмыраларға, аспалы кашполарға, ағаш немесе тоқыма кәрзеңкелерге отырғызып, іліп қояды.

*Гулдейтін аспалы өсімдіктер: *'1**. Қалампыр тектес эписция. **2**. Әдемі эсхинантус. **3**. Боз шырмауық-хы хойя. **4**. Жалаң хипоцирта. **5**. Геспериев ту қым дасына жататын аспалы өсімдіктер. **6**. Әсем колумнея.''

''Аспалы өсімдіктерд''і (құрғақ сүйгіш суккуленттерден басқасын) күн сайын суарады, қоңыр салқын су бүркіп тұрады; [[топырақ]] түгел ылғалдануы үшін құмыраларды аптасына бір рет суға толық батырып алын отырады. Жыл сайын [[көктем]]де жаңа топырақ ауыстырыл салады. Бөлмені сәндеу үшін мына өсімдіктерді өсіру керек. 
**Сәндік жапырақ жаятындар:**

* өрмелеп өсетін фуксия тәрізді [[бегония]], 
* кәдімгі шырмауық, 
* [[аспарагус]], 
* көкшіл [[селагинелла]], 
* аспалы [[зебрина]], 
* тау фикусы және кішкене [[фикус]], 
* айдарлы [[хлорофитум]] т. б. түрлері, 
* әсем [[эсхинантус]], 
* [[шырайгүл]], 
* шырмауық жапырақты [[пеларгония]].

**Суккуленттер''':

* қалың жапырақты оттона, 
* кассит рипеалисі, 
* Зибольд пен Морган очитогі, 
* Вуд церопегиясы, 
* зигокактус.

Жасанды тіректі қажет ететін аспалы немесе шырмауық сабақты кейбір өсімдіктерді лиана сияқты өсірген дұрыс. Тіректің ен қарапайым түрі — тік қазықшалар немесе бамбук таяқшалар. Тік қазықшаларға көлденеңінен таяқшалар немесе жіп байлап торкөз жасауға болады. Бөлме лианасының күтімі де жалпы бөлме өсімдіктеріңің күтіміне ұқсас.

## Дереккөздер


Санат:Үй тұрмысы
Санат:Тұрмыс
Везувий

**Везувий** () — Неапольден оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде, Кампанияда, Неаполь шығанағынан 1277 м биіктікке дейін көтерілетін Везувий тауы орналасқан.  

## Геогрфиясы
Везувий — құрлықтық Еуропадағы әрекеттегі жалғыз жанартау: кратерінің шеңбері 1400 м және тереңдігі 216 м. 

Координаты:  

## Сипаттамасы
Монте- Солма деп аталған бұрынғы жанартаудың қалдықтары қазіргі кездегі неғұрлым жас конустың айналасында жартылай шеңбер тәрізді тау қырқасын құраған. Везувийдің неғұрлым әйгілі атқылауы (ол жөнінде алғашқы деректі Үлкен Плиний жазып қалдырған) 79 жылы болып, жанартаутекті жыныстардың сынықтары Помпей, Стабчя мен Геркуланум қалаларын тұтастай басып қалды.

Везувий соңғы рет 1944 жылы атқылады.

Везувийдің атқылауы көптеген адамдардың өмірін қиды, бірақ ол сонымен қатар тарих пен геология үшін маңызды мұра болып қалды. Везувий ұлттық саябағына кіреді және туристер арасында танымал.

## Дереккөздер


Санат:Белсенді жанартаулар
Санат:Италия таулары

## Сілтемелер

* https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=211020
Ас үй

**Асүй**. Қазіргі пәтерлердің асүйі көптеген шаруашылық жұмыс түрлерін атқаруға пайдаланылады.

Негізінен ас дайындауға арналғанымен, кейде кір үтіктеу, киім тігу сияқты үйдің басқа да ұсақ-түйек істері сол бөлмеле атқарылады. Ас үй мақсатына, жабдықталуы мен пайдаланылуына қарай тамақ әзірленетін асүй, тамақ ішетін асүй, яғни асхана деп бөлінеді.

Тамақ әзірлейтін асүй негізінен тамақ әзірлеуге және шаруашылық жұмыстарын істеуге есептелген. Мұндай асүйде отбасы мүшелері тамақты әр кезде, бөлініп-бөлініп ішеді.

Тамақ ішетін асүйде, яғни асханада отбасының барлық мүшесі бір мезгілде тамақ ішуге арналған үстел тұруға тиіс.

Асүйде атқарылатын барлық жұмыс түрінің ішіндегі ең негізгісі — уақытты көп алып, күштің де көбірек жұмсалатыны — тамақ әзірлеу және ыдыс-аяқты жинау.

Тамақ әзірлеуге әйел күніне орта есеішен 4 сағат уақыт жұмсап, бірнеше км жер жүреді екен. Оның үстіне асүйдегі жұмыс жағдайынық қолайсыздығымен бірге (ыстық, ылғал, булану, шу, ауа құрамының өзгеруі) әйелдің тамақты негізінен тік тұрып әзірлейтінін де естен шығармау керек. Асүйдегі жұмыстар тиімді түрде ұйымдастырылса, үй шаруашылығын жүргізуге жұмсалатын уақытты қысқартып, еңбекті жеңілдетуге әбден болады.


File:Modern kitchen gnangarra.JPG
File:Kitchen rural 1918.jpg
File:Frankfurterkueche.jpg
File:Ponderosa kitchen.JPG


**Асүй жабдықтарын** қолайлы топтастыру және орналастыру, барлық қажетті затқа әйелдің қолы еркін жететіндей болуы, тұрмыстық , техниканы кеңінен пайдалану жұмысты жеңілдетуге, дене еңбегін азайтуға мүмкіндік береді.

Жұмысты тиімді ұйымдастыру, мақсаттылық принципін сақтау және тұрмыстық техниканы кеңінен қолдану тамақ әзірлеуге жұмсалатын уақытты **1,2—1,5** есе қысқартыл әйелдің еңбегін азайтады және оның көп шаршамауына септігі тиеді.

Әрбір асүйде қажетті жабдықтарды дұрыс орналастырудың маңызы зор. Асүйдегі жабдықтың жиынтығы пәтердегі бөлмелердін орналасуына және отбасы құрамына байланысты болуға тиіс. Ал олардың қайсысын қай жерге қою керектік асүйдегі шаруашылық жұмыстарының қандай кезекпен атқарылатынына сәйкес келуі керек.

## Дереккөздер


Санат:Үй тұрмысы
Санат:Тұрмыс
Лиссабон

thumb|Помбаль, Себастьян Жозе|Маркиза де Помбала ауданы.
**Лиссабон** () — Португалияның астанасы.

## Географиялық сипаттама
Атлант мұхитынан 15 км жерде, Тежу өзенінің кең сағасында, Пиреней түбегінің оңтүстік-батыс жағалауындағы қолайлы жерде тұр. Қала аудандары өзен сағасынан Алентежу жағажайларына дейін созылып жатқан Лиссабон жағалауларында орналасқан. Астаналық мегаполистің қазіргі заманғы көп қабатты үйлері шеткі аймақтардағы табиғаты әсем, шағын кенттерге біріккен балықшылар мекендерімен алмасады.

Лиссабонның төңірегіндегі табиғи жағдайлар тіршілік үшін өте қолайлы. Атлант мұхитынан ылғалды ауа ағынының тұрақты келіп тұруы климатты жеткілікті дәрежеде жұмсақ етеді, мұнда қыста жылы (ауа температурасы +9°С белгіден төмен түспейді), ал жазда шамалы ыстық (тамыздағы орташа температура + 24 °С-тан аспайды) болады. 
## Өсімдіктер дүниесі
Жағалаудагы аудандарда ормандардың аяусыз жойылуына қарамастан, Лиссабонның айналасы өсімдіктер дүниесі бай теңіз жағалауында өсетін қарағай, эвкалипттер, мәңгі жасыл бұталар (маквистер) сақталған. Биік әрі қалың болып өсетін массивтер ландшафтыға қайталанбас әсемдік береді.  

## Халқы
[thumb|[Алфама ауданы]]
Лиссабон — Португалияның ең ірі қаласы, оның 678 мыңнан аса тұрғыны бар, ал Үлкен Лиссабон агломерациясында 2,1 млн-ға жуық адам тұрады.
Португалияның астанасы — бір ұлтты қала, оның халқының 97%-ын португалдықтар, тек 3%-ын шетелдік азаматтар құрайды. Солай болса да дәстүрлері мен мәдениеті тек жергілікті тұрғындардың ғана емес Жапония, Үндістан, Африка мен тағы да бірқатар елдер саяхатшыларының ықпалымен қалыптасқан Лиссабонның көп ғасырлық тарихы оған, "қарама-қарсылықтар қаласы" аталуына құқық береді.

Лиссабон тұрғындарының көпшілік бөлігінің тілі белгілі бір дәрежеде испан тіліне ұқсас, бірақ сөздердің айтылуы, жазу ережелерімен ерекшеленетін португал тілінде сөйлейді. Лиссабонды Португалия қалаларының інжу-маржаны деп атайды. Ол көптеген туристерді өзінің тамаша шіркеулері, замоктары, ортағасырлық көшелері және мұрайжайларымен тартады.

## Дереккөздер

Санат:Португалия қалалары
Санат:Еуропа елордалары
Санат:Лиссабон
Байришер ұлттық саябағы

**Байришер ұлттық саябағы** - Саябақ Германия мен Чехия прасындағы таулы шекарадағы 120 км2 аумақты алып жатыр, гранит жартастардың биіктігі 730—1450 м. Неғұрлым биік беткейлерінде шыршалы ормандар, одан төменде үйеңкі, шамшат, самырсыннан тұратын аралас ормандар өседі. Саябақтың шекараларында шағын жаңа Шенау қорығы орналасқан. Онда аюлар, жабайы мысықтар, бизондар, сілеусіндер, қасқырлар қорғауға алынған.

## Дереккөздер


Санат:Германия ұлттық саябақтары
Санат:Чехия ұлттық саябақтары
Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер

**Мұздатылған көкөніс және жеміс - жидектер** - арнайы дайындалған (картон қағазға салынған, целофанға оралған, бос төгілген) төменгі температурада (18°—35&nbsp;°C) жиналған бетте мұздатылған көкөністер мен жеміс-жидектер. Тез мұздату оның ұлпа құрылымының, дәмдік қасиетінің және сыртқы түрінің жақсы сақталуын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ мұздату — тез бұзылатын көкөніс, жеміс-жидектердің пайдалану мерзімін ұзартады. Дәмділік, хош иісі, түрі, сіңімділігі және витаминдерінің құрамы жағынан мұздатылған түрінің жаңа алынған өнімдерден айырмашылығы аз, оларды тамаққа жылдың барлық мезгілінде пайдалануға болады, әсіресе, көкөністер және жеміс жидектер аз кезде, көктемде және жаздық бас кезінде пайдалы әрі құнды.

### Жиналған бетте мұздатылған көкөністер
Жиналған бетте мұздатылған көкөністер үй жағдайында қосымша өңдеуді қажет етпейді (жуу, тазалау, кесу), бұл түрлі тағамдарды дайындауда уақытты үнемдейді. Жиналған бетте мұздатылған көкөністерді міндетті түрде тоңазытқышта (немесе мұздықта) ерітпей (еріген көкөністі сақтауға болмайды) сақтау керек. Мұздатылғал көкөністерді ерімей тұрып бірден ыстық суға салып, дайын болғанша қайнатады. Жас көкөністерге қарағанда мұздатылған көкөністер 3 есе тез піседі. Бұлай тез пісіру арқылы көкөністің табиғи дәмін, иісін, түсін және витаминін сақтауға болады. Мұздатылған көкөністердің ішінде ең көп таралғаны — көк бұршақ, бұршаққынды үрме бұршақ, сұйық тағамға берілетін көкөністер жиынтығы; сондай-ақ «Гювеч» атты көкеністер қоспасы. Бұның құрамына томат, тәтті бұршаққынды бұрыш, көк бұршақ, бұршаққынды үрме бұршақ, дәмді көктер т.б. Бұл қоспаларлан тез арада сұйық тағам, картоп қосу арқылы қою тағамға гарнир дайындауға болады. 
Жиналған бетте мұздатылған жеміс - жидек. Жоғары сапалы, жақсы піскен, іріктелген жеміс-жидектерді, қой бүлдірген, өрік, шие, қарақат, т.б. сондай-ақ жемістер қоспасын мұздатады. Мұздатылған жеміс-жидектерді дастарқанға толық ерімей тұрғанда, жартылай ерітіп берген дұрыс (0°С). Жеміс-жидектерді үй температурасында (2—4 сағ.) еріту керек, еш уақытта отта немесе ыстық суда ерітпеген дұрыс, өйткені тез ерісе, жеміс-жидек езіліп, шырының, түсін жоғалтады, солып қалады. Еріген жеміс 1 тәуліктен артық шыдамайды,сондықтан оны жылы бөлмеле сақтауға болмайды, ашыған жеміс-жидектерді (көпіршісе, спирт иісі болса) пайдалануға болмайды. Мұздатылған жеміс-жидектен компот, салат, мусс, джем, кисель, т.б. дайындауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Сыртқы фотоэффект

**Сыртқы фотоэффект** - фотоэлектронды эмиссияны қараңыз.

## Тағы қараныз:
* Фотоэффект
* Фотоэлектрлік құбылыстар
* Фотоэлемент

## Дереккөздер


Фотоэлектрлік құбылыстар

Санат:Физика
Санат:Оптика
Дәулет Кавазұлы Тәжмакин

**Дәулет Кавазұлы Тәжмакин** (3.11.1964 жыл, Қостанай) - Экономика ғылымының кандидаты (1993). ҚР бадминтон федерациясының вице-президенті. Бадминтон бойынша КСРО спорт шебері (1984).

* 1988 жылы Қостанай ауыл шаруашылығы институтын, 1993 жылы Целиноград ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын бітірген, экономист - ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы. 
* 1984-86 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 
* 1989-90 жылдары - Қостанай ауыл шаруашылығы институты кафедрасының ассистенті.
* 1993-94 жылдары - «Аспект» инвестициялық-қаржы компаниясы» АҚ маркетинг жөніндегі директоры.
* 1994-96 жылдары - «Биржалық есеп айырысу папатасы» АҚ Басқарма төрағасы.
* 1996-97 жылдары - Қостанай облысы әкімі орынбасарының кеңесшісі.
* 1997-98 жылдары - Қостанай облысы Ішкі істер басқармасы қаржымен қамсыздандыру басқармасының бастығы.
* 1998-99 жылдары - Қостанай облысы ауыл шаруашылығы және азық-түлік департаменті директорының орынбасары.
* 1999-2002 жылдары - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің стратегия және мемлекеттік реттеу департаментінің директоры.
* 2002-03 жылдары - «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» ЖАҚ департаментінің директоры, президентінің кеңесшісі.
* 2003 жылы - «Қазақстан Астық Одағы» ЗТБ вице-президенті.
* 2003 жылдан - «Астық сақтандыру компаниясы» АҚ Басқарма төрағасы. 

«Шаруашылықты жүргізудің жаңа формалары» (1993) кітабінің авторы.

## Дереккөздер


Санат:3 қарашада туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Қостанайда туғандар
Санат:Қостанай ауыл шаруашылығы институты түлектері
Санат:Астана ауыл шаруашылығы институты түлектері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:КСРО спорт шеберлері
Санат:КСРО бадминтоншылары
Санат:Қазақстан бадминтоншылары
Пастерлеу

**Пастерлеу** —100°С-ға дейінгі температурада (бірақ 63°С-ден төмен болмауы тиіс) қыздыру арқылы азық-түліктегі зиянды микробтарды жою әдістерінің бірі. Ол осы әдісті алғаш рет ұсынған француз микробиологі Л. Пастердің есімімен аталған. Пастерлеу әдісі азық-түлікті (сүт, кілегей, жеміс-жидек шығындары, желе т.б.) консервілеуде кеңінен қолданылады. Мұндай тағамдарды 100°С-ден жоғары температурада қыздырса, олардың өзіндік қасиеттері әжептәуір өзгеріске ұшырайды.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Эрик Ғабдрахимұлы Жұмағазиев

**Эрик Ғабдрахимұлы Жұмағазиев** - 1964 жылы 10 қазанда Батыс Қазақстан облысында туған.
1986 жылы Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын бітірген, экономист - ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы.

*2002 жылы ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясын бітірген, мемлекеттік қызмет менеджері; 
*2006 жылы ОАУ-ді бітірген, заңгер. 
*1986-88 жылдары - Батыс Қазақстан облысы қаржы бөлімінің аға экономисі, аға тексеруші-инспекторы. 
*1988-91 жылдары - Батыс Қазақстан облысы Бас жоспарлау-экономикалық басқармасының аға маманы. 
*1991-95 жылдары - «КРАМДС-Феникс» акционерлік сақтандыру компаниясының сақтандыру жөніндегі вице-президенті. 
*1997-2000 жылдары - «Мұнай сақтандыру компаниясы» ААҚ Орал филиалының директоры. 
*2000-01 жылдары - Батыс Қазақстан облысы әкімі аппаратының ұйымдастыру-бақылау және кадр жұмысы бөлімінің бас маманы, бас инспекторы. 2006 жылы - «Алиби Секьюритиз» АҚ бас директоры.
*2004 жылдан - «Астық сақтандыру компаниясы» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары.
 
Егіншілік шаруашылығындағы сақтандыру бойынша мақалалардың, әдіснамалық және оқыту бағдарламаларының авторы. Егіншілік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру тұжырымдамасын әзірлеуге қатысқан.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Жалғыздың үні шықпас».**

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Берген уәденді орында!».**
 
Қазақстан қаржы аясына талдау: *«Қазіргі кезеңде Қазақстанның қаржы секторы жаңа сапалы даму деңгейіне шықты. Заңанаманы және қаржы ұйымдарының қызметін реттеуді жетілдіру бойынша үлкен жұмыстар атқарылды. Қазақстанның кредиттік рейтингісінің инвестициялық деңгейге дейін жақсарылуы да ҚР қаржы секторының табысты дамуының нәтижесі».*

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Паштет

Көбінесе еттен (ірі және ұсақ малдың бауырынан, үй және жабайы құстың бауыры мен етінен) дайындалатын тағам. Кейде балық (судактан, гресканың бауырынан, баклажаннан, жасымық т.б.) көкөністен де дайындалады. Паштет салқын тағам немесе басытқы ретінде беріледі; қамырға орап пісірілген паштетті дастарқанға ыстық күйінде қояды. Паштетті суық жерде фольгаға, жылтыр қағаз немесе целлофанға орап сақтайды, өйткені ол тез кеуіл, қарайып, бұзылып кетеді. Дайын паштеттер басқа да кулинариялық тағамдар сияқты сатылады.

### Бауырдан жасалған паштет
Сәбізді, пиязды майдалап турап, оларды майға қуырып, жартылай дайын күйіне жеткізеді, содан соң пісірілмеген бауырлы төртбұрыштап кесіп қосады, оған тұз, бұрыш салып, дайын болғанша қуырады. Дайын болған бауырды қосымша үстемелерімен бірге 2—3 рет ет тартқыштан өткізеді, содан кейін ағаш таяқшамені немесе ағаш қасықпен жақсылап араластырады, сол сәт оған аздап сары май мен еттің болмаса тауықтың суық сорпасын қосып тұру керек. Дастарқанға берер алдында алдымен суытылған паштетке піскен, майда тур алған жұмыртқа, петрушка, қосу қажет. 500 г сиырдың бауырына: 100 г туралған іш май, 100 г сары май, 1 сәбіз, 1 тал
петрушка, 1 бас пияз, 1—2 ас қасық суық сорпа керек.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Айман Әбдіғаппарқызы Мұхтыбаева

**Айман Әбдіғаппарқызы Мұхтыбаева** - 1967 жылы 16 шілдеде Жамбыл облысы Михайловка селосында туған. 
1990 жылы Алматы мемлекеттік медициналық университетін бітірген, дәрігер-терапевт.

*2006 жылы - Еуразия нарық институтын бітірген, қаржы бакалавры.

*1990-98 жылдары - жедел медициналық көмек ауруханасының дәрігері.

*2001 жылы «Династия» өмірді сақтандыру жөніндегі компаниясы» АҚ бас андеррайтері, андеррайтинг және талаптарды реттеу басқармасының бастығы.

*2004 жылдан - «ТұранӘлем Банкінің еншілес ұйымы өмірді сақтандыру компаниясы «БТА Өмір» АҚ Басқарма төрайымы.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Кәсіби шеберлік».
**
Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Жауапкершілікті сезіну, ұқыптылық, командамен жүмыс істей білу».**

## Дереккөздер
Пирог

**Пирог**— ашыған, қаттама, үгілмелі қамырға түрлі начинкалар қосу арқылы жасалады. Пирогты дайындау туралы Қамыр, Начинка мақалаларын қараңыз.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Серік Сапарбекұлы Темірғалиев

**Серік Сапарбекұлы Темірғалиев** - 1969 жылы 1 қаңтарда Жезқазған қаласында туған.  1994 жылы 
Мәскеу физикалы-техникалы институтын (МФТИ) бітірген.

*1994-95 жылдары «Ремком» АОЗТ (Мәскеу қаласы) бөлімінің бастығы. 1995-96 жылдары - «KBS» ЖШС апаратты-талдау бөлімінің менеджері.

*1996-98 жылдары - «KBS Garant» СК» ЖАҚ президенті.

*1998-2000 жылдары - ҚР Ұлтты банкінің Сақтандыруды қадағалау департаментінің басқарма бастығы, бас сарапшысы.

*2000-04 жылдары - «БТА Страхование Жизни» АҚ Басқарма төрағасы.

*2004 жылдан - «Тұран Әлем Банкі» АҚ атқарушы директоры, «БТА Страхование Жизни» АҚ, «БТА Страхование»
АҚ, «БТА Забота» СК» АҚ, «Лондон - Алматы» СК» АҚ БК, «ОРАНТА» HACK және «Оранта Жизнь» ЖА (Киев қаласы) Директорлар кеңесінің мүшесі.

Қазақстан актуарийлері оғамының мүшесі.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Өз ісіңді сүю керек».**

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Іскерлік, масаткерлік,көшбасшылы, жауапкершілік, жаңашылды».**
 
Қазастан қаржы аясына талдау: *«Бүгінгі таңдағы Қазақстанның қаржы
саласында қарқынды даму мен бәсекелестіктің артуы, түрлі қаржы
қызметтері (жинақталған қаржылар, [[несие]]лер, [[сақтандыру]], [[инвестиция]]лар)
мен институттарының ықпалдасуы, сондай-ақ
[[жаңа технологиялар]]дың енгізілуі,
айқындылыққа
беталыс,
мемлекеттік даму
институттары рөлінің
артуы
және
бөлшек
саудаға
көңіл
бөлу
байқалуда».*

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова

**Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова** (15 мамыр 1965, Сұлу-Төбе ауылы, Сырдария ауданы, Қызылорда облысы) — мемлекет және қоғам қайраткері,  Қызылорда облысының бұрынғы әкімі (2020—2022). 15-тен астам ғылыми мақалалар мен жарияланымдардың авторы.

## Өмірбаяны
* 1987 жылы Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтын бітірген, экономист-сарапшы, Экономика ғылымдарының кандидаты.
* Еңбек жолын 1987 жылы Қызылорда облыстық әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының бас инспекторы қызметінен бастаған. 
* 1995-2003 жылдары Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде жауапты қызметтер атқарған. 
* 2003 - 2005 жж. - Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі.  
* 2005 - 2006 жж. - "Өмірді сақтандыру компаниясы" АҚ Басқарма төрағасы. 
* 2006 - 2007 жж. - Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі.
* 2007 - 2008 жж. - Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Жауапты хатшысы.
* 2008 - 2009 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі.
* 2009 - 2012 жж. - Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі.
* 2012 - 2013 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі.
* 2013 - 2014 жж. - Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Орынбасары.
* 2014 - 2019 жж. - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы.
*2019 жылдың ақпанынан 2019 жылдың тамызына дейін – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары.
*2019 жылдың тамызынан бастап Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты.
*2019 жылы 4 қыркүйектен бастап Қазақстан Парламенті Мәжілісінің Әлеуметтік-мәдени даму жөніндегі палатасы комитетінің төрайымы болып сайланды.
*2008-2020 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның төрағасы болды.
*Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2020 жылдың 28 наурызынан бастап Қызылорда облысы әкімі лауазымына тағайындалды. 2022 жылғы 7 сәуірде лауазымынан босатылды.

## Наградалар
* «Астана" медалі (1998)
* "Ерен еңбегі үшін" медалі (2001)
* "Қазақстан Конституциясына 10 жыл" мерейтойлық медалі (2005)
* "Астанаға 10 жыл" мерейтойлық медалі (2008)
* "Парасат" ордені (2009)
* "Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл" медалі (2015)
* "Қазақстан Конституциясына 20 жыл" мерейтойлық медалі (2015)
* "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" мерейтойлық медалі (2016)
* "Астанаға 20 жыл" мерейтойлық медалі (2018)
* Ресей Федерациясы Президентінің Құрмет грамотасы — ғарыш кеңістігін зерттеу және пайдалану саласындағы халықаралық ынтымақтастықты дамытуға, халықтар арасындағы достықты нығайтуға қосқан зор үлесі үшін. (2021)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан еңбек министрлері
Санат:Қызылорда облысының әкімдері
Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары
Жарқын Қабыкенұлы Әлжанов

thumb|Жарқын Қабыкенұлы Әлжанов
**Жарқын Қабыкенұлы Әлжанов** 1968 жылы 1 маусымда Абай облысы Жарма ауданы Шалабай ауылында туған. Қазақ.
## Жеке басты мағлұмат
Әкесі - Әлжанов Қабыкен Құсайынұлы. Анасы - Еңсенова Үмітқия Заманбекқызы.Жұбайы - Тоқтарова Шынар Тәңірбергенқызы
(1974 ж. т.). ¥лы - Қабыкен Жалын Жарқынұлы (2001 ж)Хоббиі - тау шаңғысы, футбол.Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.
## Білімі
*(1992) Өскемен жол-құрылыс институтының жол қозғалысын ұйымдастыру факультетін  жол қозғалысының инженері мамандығы бойынша; 
*(1997 )Қазақ мемлекеттік басқару академиясы жанындағы Нарық институтының қаржы және несие факультетін  экономист мамандығы бойынша;
*(2002) Халықаралық бизнес академиясының экономика және менеджмент факультетін (Мааstricht school of Managment Master of Buisiness Administration,specializing in General and Strategic Management) МВА мамандығ бойынша;
*(2008) Халықаралық бизнес академиясын  MВА мамандығы бойынша бітірген оқиды.Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
## Жұмысы
*1992 жылдан - «Орталықбанк» акционерлік банкісінің сарапшы-экономисі (Семей қ.). 
*1993 жылдан - «Орталықбанк» Қазақ орталық акционерлік банкі директорының
орынбасары (Семей қ.).
* 1996 жылдан - «Орталықбанк»Қазақ орталық акционерлік банкісінің («ОрталықІНесие
банкі» ААҚ, Семей) директоры. 
*1998 жылдан бері - «Мунай сақтандыру компаниясы» ААҚ («Мұнай сақтандыру компа
ниясы» АҚ) басқармасының терағасы.
*(2003 жылдан).Спорт гимнастикасы федерациясының президеніі

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.Ганди, Дэн Смомии. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Белгілі бір жағдайларда Қазақстан Орталық Азияның қаржылыи, орталығына айналады».

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Үскі

**Үскі** — ағаш тесу үшін қолданылатын құрал. Үскінің ұшы біз тәрізді етіп, қатты темірден ұштап жасалады да, ұзын жұмыр ар атпен сапталады. Үскі алымды болу үшін шебер  оның ұшын үш қырлы, төрт қырлы етіп жасайды. Үйші кереге саған ағы мен уықтың көзін тескенде үскінің сабына таспа не жіңішке жіп шалып алып оның үйіт арын екі қолымен ұстап алма-кезек саумал антартады. Үскінің шүйдесінен бір адам басып тұрады. Сонда үскінің дүзі қарама-қарсы бағытта бұрылып, біртіндеп ілгері жылжиды.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Тырнауыш

thumb|Тырнауыш
thumb|Ағаш тырнауыш
[thumb|Жапырақ жинауға арналған [сыпыртқы тырнауыш]]

**Тырнауыш** — жер өңдеу үшін, не шөп жинау үшін пайдаланылатын құрал. Тырнауыштың басы ағаштан да, темірден де жасалады. Темір тырнауыш заводта шығарылады. Оның он, он беске дейін темір тісі болады. Тырнауышты ағаш салқа салтайды. Ағаш тырнауыш төрт қырлап жойылған ағашқа қатты ағаштан жіңішке тіс өткіз ілін жасалады. Ол да жұмыр ағашпен сапталады.

## Дереккөздер


Санат:Үй тұрмысы
Санат:Тұрмыс
Тоқпақ

**Тоқпақ** — қазық қағу үшін қолданылатын құрал. Тоқпақ көбіне сабымен бірге алынған қайыңның безінен жасалады. Тоқпақ неғұрлым салмақты болса, қазық жерге солғұрлым оңай кіреді. Тоқпақ жасалатын ағаттық қабығы аршылып, көлеңкеле кептіріледі. Сабы қолға ұстауға лайықтап жіңішкертіледі. Тоқпақ басының бұтақтары тазартылып тегістеледі. Тоқпақпен қаққан ағаш қазық жарылмайды.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Серу

**Серу** — өрмек тоқығанда астыңғы жіп пен үстіңгі жіпті жұптап тізу үшін пайдаланылатын жіңішке ағаш. Ол жіңішке ағаштан жұмырланып жасалады. Бас қазықтан шалып алынған өрмек жіптерін қазықтан бір метрдей қашықта екі-екіден жұптап (бір астыңғы, бір үстіңгі жіпті) серу ағашқа жіппен шалып бекітеді. Бұл жіптердің орнының ауысып кетпеуі үшін қажет. Өрмек әбден тоқылып болған соң серу жіпті шешіп алып, серу ағашқа орап қояды. Ол келесі өрмек үшін тағы айдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Асқар Ғаниұлы Қалиев

**Асқар Ғаниұлы Қалиев** - 1972 жылы 12 мамырда Алматы қаласында туған. 1994 жылы әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-ді бітірген, социолог, социология оқытушысы. Э.ғ.к.(1999).

*1994-95 жылдары - «Айтим» фирмасы» ЖШС менеджері. 1995 жылы - ҚР Экспорттық-импорттық
банкінің шетелдік несиелерге қызмет көрсетудің бірінші департаменті басқармасының маманы, ҚР СІМ Еуропа елдерінің жетекші басқармасының референті.

*1995-98 жылдары - Қазақстан Республикасының Австрия Республикасындағы Елшілігінде (Вена қаласы) атташе, үшінші хатшы.

*1998-99 жылдары - Қазақстан Республикасы СІМ бірінші департаментінің халықаралық қауіпсіздік және қару-жарақты бақылау  басқармасының үшінші хатшысы.

*1999-2000 жылдары - Қазақстан Республикасы СІМ халықаралық экономикалық ынтымақтастық департаментінің үшінші хатшысы.

*2000-01 жылдары - Қазақстан Республикасы көлік және коммуникациялар министрлігі сыртқы байланыстар департаментінің көпжаты ынтымақтастық басқармасының бастығы.

*2001-06 жылдары - ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру-бақылау бөлімінің бас инспекторы.

*2006 жылдан -  «Экспортты кредиттерді және инвестицияларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» АҚ Басқарма
төрағасы. «ҚР-ның Тәуелсіздігіне 10 жыл» күніне орай (2001), «Тәуелсіз Қазақстанның дамуына қосқан үлесі үшін» (2005)
ҚР Президентінің Алғыс хаттарын алған.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Ақылдылық»**.

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: *'«Жауапкершілік».

Қазақстан қаржы аясына талдау: *«қаржы нарығы серпінді дамып, қазіргі заманғы қаржы құралдары енгізілуде. Бұл жалпы экономиканың
өсуіне мүмкіндік бермек»''.

## Дереккөздер
Амандық Баймаханұлы Құлахмет

**Амандық Баймаханұлы Құлахмет** - 1954 жылы 21 тамызда Қызылорда облысы Шиелі ауданы Авангард совхозында туған.

*1982 жылы АХШИ-ды бітірген, экономист.

*1975-76 жылдары - ҚТЖ Қызылорда сигнал беру және байланыс дистанциясының электромонтері.

*1976-79 жылдары - Қызылорда облысы Шиелі ауданы «Авангард» совхозында құрылыс жөніндегі жұмысшы, «Поршень» Алматы зауытында гильза цехының токарі мен мастері.

*1979-83 жылдары Алматы қаласы Совет ауданы Мемлекеттік сақтандыру инспекциясының инспекторы, бастығының орынбасары, бастығы.

*1983-89 жылдары - ҚазКСР Мемлекеттік сақтандыру Бас басқармасының тексерушісі, бөлім бастығының орынбасары, бастығы.

*1989-91 жылдары ҚазКСР Мемлекеттік сақтандырудың бөлім бастығы, Басқарма мүшесі, Басқарма төрағасының орынбасары.

*1991-95 жылдары - «Демеушілік» акционерлік-коммерциялы сақтандыру корпорациясының төрағасы, президенті.

*2003 жылдары - ҚР Шетелдік сатандыру жөніндегі «Казахинстрах» мемлекеттік компаниясының вице-президенті, Басқарма төрағасының орынбасары, 1-ші орынбасары.

*2003 жылдан - «Алтын Полис» СК» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары, төрағасы. 
ЖБЛКО ОК құрмет грамотасымен (1978), «Мемлекеттік сатандыруға 70 жыл» құрмет грамотасымен (1991) марапатталған.
Сақтандыру проблемалары бойынша 3 мааланың авторы.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Компания қызметіне басшылы етудің стилі мен әдісін үнемі және әрдайым жетілдіріп отыру».**

Іскер адамның бойындағы үнды асиеттер: **«Масаткерлік, біліктілік, жанасышты және жаңашылды».**

Қазақстанның қаржы аясына талдау: *«қаржы жүйесі траты даму үсті нде,
біра сонымен бірге бәсекелестіктің айшыласуымен, тәуекелдіктің
өсуімен және мемлекеттік реттеу шараларының күшеюімен байланысты
шиеленісу сезінуде».*

## Дереккөздер
Қабыланбай Қалдыбайұлы

**Қабыланбай Қалдыбайұлы, Қапланбай** (т. — ө.ж.б.) — батыр, Кіші жүздегі Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар көтерілісі (1836-37) басшыларының бірі. 12 ата Байұлы тайпа бірлестігінің ысық руынан. Алым-салық төлеуден бас тартып қана қоймай, қолына қару алып, ірі байлардың мүлкін тартып алып, кедейлерге үлестірген. Геке бастаған жазалаушылар Қабыланбайды Исатай мен Махамбеттен кейінгі көтерілісшілер арасында беделі күшті үшінші тұлға деп есептеген. Қабыланбай інілері Иманбай, Есмайыл, Қали, Құспан, Жапалақпен бірге 1836 ж. Қарауылқожаның ауылын талқандады. 1837 ж 28 қарашада шайқаста қолға түсіп, Оралда сотталып, Сібірге айдалды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Италия өнері

XVI ғасырда қалыптасқан өнердегі жаңа бағыт "барокконың" өркендеу орталығы Рим қаласы еді. Мұндағы XVII ғасырдан қалған сәулет өнерінің белгілері барокко дәуіріне дәлме-дәл.

Осы белгілерге мысал ретінде қасиетті Петр соборы, Римдегі Иль Джезу шіркеуі, Ватикандағы патшалық баспалдақ және Римдегі фонтанды айтуға болады.

[200px|thumb|right|Римдегі Сан Карло Алле Куатро Фонтане шіркеуі [барокко ]]
Рим бароккосының көрнекті өкілі — сәулетші, мүсінші Франческо Барромини (1599—1667). Оның Римдегі Сан Карло Алле Куатро Фонтане шіркеуі барокко стиліне сай және өзінің ерекшелігімен көзге түседі. Бұл ғимарат элементтері ірі және жылжымалы тәрізді. Ондағы періште бейнелері қабырғадағы сопақша гербті ұстап тұр. Барокко сәулетшілерінің ең ұнамды элементтерінің бірі — сопақша еді. Сан Карло шіркеуінің бұрышы кесілген және алдында фонтаны бар төрт мүсін орналасқан. Сондықтанда ғимарат атауы — Алле куатро Фонтане. Ф.Барроминидің екінші құрылысы — Сант Иво алла Сапиенда шіркеуі.

[thumb|left|150px|[Мадам де Монтеспан]]
Барокко тамаша көріністерге бай болды. Римдегі барокко көрермендердің негізгі ансамблі ретінде қалыптасты. Ол готика дәуіріндегідей сәулет өнерін, мүсін мен кескіндемені біріктірді. Барокко шеберлері өнерді табиғатпен байланыстырумен қатар театр құрды. Үлкен сарайларды — саябақтармен, демалыс орындарымен және су бұрқактармен әшекейледі.

Барокконың көрнекті мүсіншісі — Лоренцо Бернини.Ол ұзақ өмір сүрді, сарайда патша қарамағында қызмет істеді, көптеген тапсырыстарды асқан шеберлікпен орындады. Лоренцо Бернини — қасиетті Петр Соборын әрі қарай жалғастырып, әшекейледі.

Жалғыз ғана үлкен мүсіндер тобы Санта-Мария делла Виктория атты шағын шіркеуде орналасқан. Бұл мүсін Бернини шығармашылығын тереңінен ашады, ол мәрмәрден спектакль ретінде жасалды. Оның “Давид”, “Аполлон мен Дафна” атты шығармалары белгілі. XVII ғасырдағы Италия кескіндемесінде көрнекті суретшілер орын алды. Солардың бірі — Римде, Испанияда жұмыс істеген Микеланджело да Караваджо (1573—1610).
Оның шығармалары: "Савлдың өзгеруі" (1600—1601). Мұндағы Савл — римдік әскери басшы, қасиетті христиан Павелге айналды. Метафоризммен катар мифологиялық, библиялық (діни) көріністің көмегімен бейнеленген. Сызықтық композиция мен тұрмыстық жанр қолданылған. "Мария Құдай-апа әлімі" (1605—1606) — мұнда негізгі көрініс Мария өлімі."Табытқа салу" (1602—1604) — батырлық көрініс көтеріңкі бейнеленген. "Қасиетті Матвей" шығармасында алғаш рет қасиетті адамды қарапайым етіп бейнелейді.
## Дереккөздер


Санат:Өнер