open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жүйелік әдіс

**Жүйелік әдіс** — әлеуметтік тәжірибе мен ғылыми таным методологиясындағы кдндай да бір нысанды белгілі бір
жүйе ретінде қарастыратын әдіс. Жүйелік әдіс принциптері нақтылы ғылымдардағы ұқсас мәселелерді дайын үлгімен зертгеуге және оларды зерттеу үшін тиімді бағытты алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар арнаулы зерттеулерді күрделі нысандардың тұтастығы мен оны қамтамасыз ететін тетіктердің сондай-ақ, олардың құрамдас бөліктерінің көптүрлі типтік байланыстарының кейпін теориялык тұрғыдан қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Сәбит Ебентайұлы Жүсіпов

**Сәбит Ебентайұлы Жүсіпов** (1947 - 2007 жылдары өмір сүрген) - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология, философия факультеттерін бітірген. Қазақстанда эмпирикалық әлеуметтанудың негізін қалаушылардың бірі. Қазақ мемлекеттік университетінде әлеуметтанулық лаборатория ашып, студенттердің жағдайын зерттеп, көптеген ұсыныстар жасаған. Бұдан кейін қоғамдық пікірді зерттейтін Республикалық Орталық ашқан. Соңғы кезде Қазақстанның әлеуметтік экономикалық ақпарат жөне болжам институтын құрып республикадағы әлеуметтік мәселелерді зерттеп, көптеген кітаптар мен мақалалардың авторы болды. Жүсіпов әлеуметтану ғылымдарының методологиясы мен әдістемелеріне арналған 12 кітап 46 мақала жазып, дүниежүзі әлеуметтанушыларының конгресінде 15 баяндама жасаған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ақша суррогаттары

**Ақша сурротаттары**— ресми ақша бірліктерінің жеткіліксіздігіне байланысты жекелеген кәсіпорындар немесе ұйымдардың айналысқа шығаратын ақша белгілері.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Ақша
Санат:Экономикалық теория
Айгүл Тілеубайқызы Забирова

**Айгүл Тілеубайқызы Забирова**(1962 жылы туған) - әлеуметтану ғылымдарының докторы, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің  әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі. 2003 жылдан Еуразия ұлттық университетінде жұмыс атқарады.

3абирова 1991 жылы Мәскеудегі Жастар институтын бітірген. 2003 жылы Ресей Ғылым академиясының Әлеуметтану институтында әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақтардың Астана және Алматыға миграциясының этноәлеуметтік факторлары және оның этносаяси салдарлары" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қоғамдық пікір және БАҚ мониторингі саласының маманы. 4-тен аса ғылыми жобаларға қатысқан. 2001 жылы Орта Еуропалық университетте (Варшава, Польша), 2002 жылы Индиан университетінде (АҚШ), Орта Еуропалық университетте (Будапешт, Венгрия) академиялық стажировкадан өтті.. "ЕҰУ-дың Әлеуметтану кафедрасының профессоры А.Т. Забирова Черчиль колледжінде өткен XII ESCAS биеннале-конференциясында баяндама жасады".

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Цзяо

**Цзяо** (қыт. 角, пиньинь jiǎo) — Қытай халық республикасының банкнотасы Цзяо—10 фынямға немесе 10 юан жень миньбиға тең.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Ақша
Санат:Экономикалық теория
Татьяна Ивановна Заславская

**Татьяна Ивановна Заславская** (1927 жылы) - орыс әлеуметтанушысы, Ресей Ғылым академиясының академигі.
Көптеген шығармалары экономикалық әлеуметтануға арналған Рывкинамен бірге жазған "Социолог экономической жизни" деген кітабында экономикалық әлеуметтанудың объекта пәні және категориялары қарастырған. Әсіресе, экономикалық мәдениет мәселелеріне көңіл бөлген. Экономикалық мөдениттің екі деңгейін анықтаған. Қоғамдық экономикалық мөденитпен жеке тұлғаның экономикалық мәдениетінің байланыстарын, олардың бір-біріне деген әсерлерін көрсеткен. 3аславская зерттеген проблемалардың ішінде көзге көрінетіні - қоғамның әлеуметтік құрылымы, әлеуметтік стратификация мөселелері болып табылады. Ол кәсіби мобильділікті әлеуметтік мобильлділіктің бір формасы ретінде қарастырады.

## Дереккөздер

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:2013 жылы қайтыс болғандар
Санат:Экономистер
Санат:КСРО экономистері
Санат:КСРО әлеуметтанушылары
Санат:Ресей экономистері
Санат:Ресей әлеуметтанушылары
Санат:КОКП мүшелері
Сұйық-қатты фазалы хроматография

**Сұйық-қатты фазалы хроматография**. Сұйык-қатты фазалы хроматографияныц екі түрі кобірек дамыған: полюсті сорбентте полюссіз шаймалықты пайдаланып хроматографиялау (айналмаған фазаның тура түрі) және полюссіз сорбентте
полюсті шаймалықты пайдаланып (екінші түрі. айналған фаза) хроматографиялау. Біріншісінде сынама құрамдас бөліктерінің ұсталып тұруы, сорбенттің гидросильді тобындағы адсорбциямен
байланысты. Полюсті молекулалар полюссізден гөрі күштірек
тұрақтанады және сыйымдылық коэффициентінің өсуі бойынша
есептегенде шаймалаудың, әдетте, мына реттілігі байқалады: дұрыс
көмірсутектер олифиндер ароматты көмірсутектер — органикалық
галогенидтер 
 

Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Санат:Ғылым
Санат:Хроматография
Жылжымайтын фаза

**Жылжымайтын фаза** - ион алмасуға кабілегп кейбір минерал
материалдарды атауга болады: цеолиттер (анальцит, фозажит, стильбит), балшықталынған (каолинит, монтмориллионит, силикаттар,
жапырақ тастар), алюминий мен церкониге негізделген бейорганикалық қосылыстар, арнайы сульфирленіп әзірленген көмір. Бұлардың қолданылуы шектеулі де синтетикалық полимерлі ион алмастырғыштар кеңінен колданылады. Олар екі бөліктен тұратын
сияқты: біріншісі - негізгі каңқа (орын тепкен ол ион алмасуға катынаспайды), екіншісі - оған тиісті қасиеті бар және белгілі
құрылымдық топтармен байланысқан ионогенді топ. Әр түрлі қатынаста дивинилбензол мен полистиролдың сополимерін қалып, ұя
ретінде пайдаланады. Мұндағы дивинил бензол, өзінен байланыстарымен иолистирол тізбегін көлденеңінен көктеп, тігетін сиякты.

## Дереккөздер


Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Сұйық-сұйык хроматографиясы (ССХ)

**Сұйық-сұйық хроматографиясы (ССХ)**. Сұйық-сұйықтық хроматографияны бөліп тарату деп те атайды,
мұндағы қатты түйіршікті материал қозғалыссыз сұйық фазаға
төсеніш қызметін атқарады. Бұл екі сұйық полюстік дәрежесі
жағынан түрліше болып, өзара араласпауы керек. Осы екі сұйықты
да бірдей қозғалыссыз бір фазаға орнықтыруға болады. Әдетте,
полюсті еріткішті силикагель, алюминий тотығы, магний силикаты
сияқты кеуекті төсенішке салады. Қалыпты және айналған фазалары бар ССХ сұйық-сұйықты
хроматограмма көмегімен фталь қышқылы эфирлері қоспасын
талдаудың екі хроматограммасы бар. Онда шаймалау реті ескеру
мақсатымен, уақытты кері бағытта орналастырған. Ондағы
қозғалыссыз сұйық фазаны бағананы қайтадан толтырмай-ақ
ауыстыруға болады. бұл, әрине, оның артықшылығы. Алайда оның
жеңіл ауыстырылуы, жуылып кету қаупін де болдырмай қоймайды.
400px|centre
Бұл әдіс те белгілі хроматографиялық бағаналар пайдаланылады. Демек бағаналардың бөлу қабілеті бірдей де бағасы қымбаттау суретте, ішінде химиялық егілген сұйық фазасы бар бағанада
бөлінген кезде алынған хроматограмма келтірілген.
Газды хроматография көмегімен, жүргізілетін сапалық және
сандық талдау сұйықтық хроматофафияға ұқсас. Заттын жеке де
таза түрде бөлінуі, тұтылу уақыты немесе көлемі бойынша
жүргізіліп, ал заттың сандық мөлшерін анықтау шоқтықтар биіктігін
немесе ауданын өлшеуге негізделген. Мұнымен қатар қандай
болмасын сандық талдау әдістерімен жүзеге асырылған бөлу
нәтижесінен алынған бөлік бойынша талдау да пайдаланады.
Сұйықтық хроматография органикалық химиядан синтетикалық,
технологиялық немесе зерттеулік жұмыстарда жиі қолданылады.
Мысалы. бұл әдіспен мұнай, бензин және басқа да мұнайды айдағаннан алынатын көмірсутектердің, түрлі изомерлердін құрамын жеткілікті де жемісті талдайды. Сондай-ақ бұл әдіс ұшпайтын, және
тұрақсыз қосылыстардың, полюссіз және әлсіз полюсті т.б. заттардың талдауын жеңілдетті.
Соңғы кезде сорбенттерді сәл түрлендіріп, ептеп өзгертіп пайдалануда. Мұндай сорбенттер өзгелерді ығыстыруда. Ондағы басты
себептердің бірі - химиялық тұрақтылық. Ол үшін силикагельдің
беткі қабатындағы силанолды топтарды түрлі органикалық топтарға
ауыстырып, олардың активтігі мен сұрыптаушылығын едәуір
арттырады:

Si-0-Si-(C2H3)CH3; Si-0-Si-(CH2)17CH3;

Si-0-Si-CH2-; Si-O-Si- (CH2)3-NH2,

Si-O-Si- (CH2)n-(-CN) және басқалар.

Егер силикагель-құрамына цианопропильді -(СН2)3- CN, аминопропильді
-(CH2)3-NH2 және оксипропилді - (СН2)3-ОН2 топ сияқтыларды еңгізсе, полюсті силикагель пайда болады.
Өзгеріске түскен полюсті сорбенттерде шаймалықты ауыстыр-
ғандағы тепе-теңцік силикагельден тезірек орналасады да, оларда
нәтиженің қайталанылуы едзуір жақсарады. Ал, мүндай түрленген,
өңделген полюссіз сорбент ретінде мысалы, алғашқы үш қүрылым
пайдаланылады. Көмірсутектердің радикалында көміртек атомдары-
ның эр түрлі саны болуы мүмкін. Мүндай сорбенттер гидрофобты-
суды итеретін молекулаларга жақындау болады. Дұрыс шар пішінді
қүрылымдағы сорбенттерді пайдалангандағы нэтиже жақсы
шығады. 

## Дереккөздер

 

Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Санат:Ғылым
Санат:Хроматография
Ионды хроматография

**Ионды хроматография** - Бұл жоғары карастырылған бөлінудің ионалмасу әдісінен басқа ионитте жүрпзілетін аса жоғарғы эффекті түрі. Ол Мұнымен қатар кіші көлемдеп ( 1 0 - - 10"z моль • экв/г) ұсак бөлшектерді (5-50 мкм), бағанадан шығу қысымы жоғары (2-5 мПа) кезде өте тез әрі сезімтал детектормен анықтап, сигналды автоматты түрде өзі жазатын соны тосіл. Демек, **ионды хроматография**ға тән нәрсе аса жоғарғы бөлушілік қабілет пен дұрыс жолға койылған жұмыс жүйесінің болуы.

Детекторлар шаймалықтагы талданатын иондарды тіркеуі керек. Көбінесе, ерітіндідеп барлык иондарды сезетін әмбебап кондуктометрлік өлшепштерді пайдаланады. Сондай-ақ, полярография, кулонометрия сияқты электрохимиялық детектормеи катар спектрофотометриялык детекторлар да пайдаланады. Кондуктометрлік сияқты электрохимиялық құбылыстарға негізделген детекторларда талдау кезінде аналитикалық тұрғыдан арта түсетін аялық сигналды теңестіретін қосымша құрал-жабдық болуы қажет. Мұндай теңестірушілерді электрондық схема арқылы жүзеге асырады. ІІІ аймалықтың электр әлсіретіп, үлгі өткізгіштігін күшейту үшін, оларды екінші баганаға беріи және сонда қайтадан хроматографиялауды жүргізуге болады. Сондықтан ионды хроматографияда бір және екі бағаналы хроматографиялауды да пайдалана береді.

## Бір бағаналы анион

Бір бағаналы аниондмқ хроматогуафияда электр өткізгішін төмен шаймаларды пайдаланады, мысалы, натрий бензатының немесе фталагының сұйытылған (10 - 10 моль/л) ерітіндісін қолданады. Хлорид, нитрат және баска да көптеген аниондардың электр өткізі іштіп шаймалыктың электр өткізгішпен арттырады. 
(X.c NOj=71 CM • см2/моль • экв) Бұл жалпы электр өткізпштікті арттырып, хроматографня кезінде сэйкес шоқтыктар тіркеледі. Сілтінің
күшті сұйытылған ерітіндісін шаймалаушы ретінде пайдаланады. 
Мұндайда іштей теңесіп, шоқтықтар дұрыс жазылады.

## Бір бағаналы катион

Бір бағаналы катиондық хроматографияда азот не басқа да минералды қышқылдардың сұйытылған ерітіндісімен шаймалайды.
Бұлардың арасында азот қышқылын тұтыну тиімді, өйткені ол таттанбайтын болатқа зиянсыз. Мұны да теріс шоқтықтар алынады.

## Екі бағаналы әдіс

Екі баганалы әдісте бөлетін және теңестіретін бағыналар пайдаланылады. Бөлу үшін көлемі бағананы қолданады. Аниондарды талдағанда шаймалаушы ретінде сілтілер мен әлсіз қышқыл тұздарының ерітіидісін, ал катиондарды талдағанда - минералды қышқылдар ерітінділерін пайдаланады. Анионды теңестіруші бағананы күшті кышкылды катионитпен, ал катионды бағананы күшті теңестіретін рН ортаны сілтілі анионитпен толтырады.

## Дереккөздер


Санат:Хроматография
Флориан Витольд Знанецкий

**Флориан Витольд Знанецкий** (15.11.1882, Свентники, Польша - 23.3.1958, Урбана АҚШ) - әлеуметтанушы. Польшадағы әлеуметтік институттың (1921) және "Przeglad socjologiczny" (1930) журналдың негізін қалаушы. Знанецкий эмпирикалық социологияның негізін қалаушылардың бірі. Ол тұңғыш рет нақты материалдар жеке құжаттар, өмірбаяндар, интервью, сауалнамалар, бақылаулар негізінде толық талдау өткізіп, сандық нәтижелерін ол Томаспен бірлесіп жазған "Еуропа мен Америкадағы поляк шаруасы" (1818-1920) деген негізгі еңбегінде баяндады. Жеке құжаттарын зерттеу процесінде Знанецкий шаруалар хаттарын қарастырып, Польша эмиграциялық ұйымдарының он мың данадан астам газеттерін талдаған. Знанецкий аталған бес томдық еңбегінде материалдарды іріктеу, орналастыру жүйесі арқылы индивид психикасының, оның көзқарастарының рөлін сондай-ақ әлеуметтік ортаның өзгеруімен байланысты олардың эволюциянын дәлелдеді.  Знанецкий әлеуметтік іс-әрекет теориясының негізін қалаушылардың бірі. Ол қоғамды кіші жүйелерден тұратын мәдени жүйе деп қараған. Әлеуметтік жүйелерді ол төрт шағын жүйелерге бөлген. Олар: әрекет, қатынас, тұғалар және топтар. Знанецкий әр индивдке балалық және жастық шақты қалыптасып  , өмірдегі экономикалық, әлеуметтік және ғұмыры бйында сақталып қалатын тұрақты әлеуметтік мінез-құлық үлгісінің тән екендігін көрсетеді. Осылайша түп негізінде тұрақтылық индивидуум ұмтылысындағы өзгермеушілік жататын "әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты үлгісі" тұжырымдамасы жасалды. Бұл  "әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты бейнесі" тұжырымдамасы АҚШ-та қылмыс, нашақорлық, ішімдікке салыну сияқты құбылыстарды түсіндіру үшін кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Талдаудың радиометрлік әдістері

Радиометрлік талдау әдістеріне изотоптық сұйылту, радиометрлік титрлеу, радиоактивтік немесе жайғана активтік талдау
және т.б. осы сияқты әдістер жатады. Бұлардын бәрі де а \ (3", ү" және п - сәуле шығаруды өлшеуге непзделген.
Радиоактивті сәуле шығаратын заттармен жұмыс істеген кезде ерекше қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, радиометрлік талдауды
арнайы жабдықталған лабораторияда жүргізеді.
## Изотоптық сұйылту әдісі
Бұл әдіс бойынша құрамында
зерттелетін элементі бар талданатын затқа белплі бір меншікті
активтілігін радиоактивті изотоптың өлшеулі мөлшерін қосады.
Мұнан кейін анықталатын элементті тұнбаға түсіру, шаймалау,
электролиз, сорбция сиякты белгілі әдістердің бірін қолданып,
талданатын заттан бөледі де, оның активтігін анықтайды. Кейде бұл
әдіс изотопты қосу, изотоппен сұйылту не гацбалау әдісі делінеді.
## Радиометрлік титрлеу әдісі
Бұл әдісті екі түрлі жағдайда
пайдаланады. Біріншісінде, анықталатын ионмен нашар еритін
тұнба тұзетін радиоактивті изотопы бар ерітіндімен титрлейді.
Титрлеу процесінде ерітіндінің активтілігін өлшейді. Екіншісінде,
ерітіндіге анықталатын элементтің радиоактивті изотопын индикатор
ретінде шамалы қосады. Титрленуіне қарай анықталатын ион
изотоппен бірге тұнбага түседі де, ерітінді активтіп төмендей келіп
тұрактанады.
## Радиоиктив әдісі
Бұл әдіс зерттелетін затты а-бөлшекпен.
нейтрондардың. протондардың ағымымен сәулелендіруден тұрады.
Мұндай сәулеленген заттардың құрамында тұзілген ортүрлі
элементтердің радиоактивті изотоптарын гамма-спектроскопиялық
немесе басқа әдістермен анықтайды. Радиоактивтік құбылыстың
ашылуы 1896 жылдың үлесіне тиесілі, бұл А. Беккерельдің фотографиялық жолакша көмегімен ашқан кезінен басталады. Табиғатта
кездесетін уран қосылыстарының өздіпнен сәуле шығаратыны
байқалды, Бұл радиоактивтілік деп атады. Радиоактивтілік - атом
ядросы өздігінен ыдыраған кезде пайда болатын кұбылыс.
Табиғатта кездесетін элементтердің бәрін де дерлік бірнешеден
изотоптары бар. Aтом ядросының заряды бірдей, бірақ массасы
әртүрлі болып келетіндерді изотоп дейді. Көптеген элементтердің
изотоптары табиғатта кездесе бермейді, әйтсе де оларды сол
элементтің тиісті изотоптарынан жасанды тәсілмен әзірлеуге
болады. Мұнымен қатар көптеген изотоптар тұрақсыз болып келеді
және олар әр түрлі бөлшектер мен ү-кванттарды болумен өздіпнен
ыдырауға кабілетті.

## Дереккөздер


Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Идол

**Идол** - материалдық зат, діни табынуға қызмет ететін жер
(объект). Идолға табыну көне дәуірде қалыптасты. Қазіргі кезеңдегі діндерде де сақталған. Мысалы, икона түрінде.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Радиометрияда қолданылатын физикалық шамалар

Радиациялық химия мен гигиенада мына шамалар қолданылады:
иондаушы сәуле шығару деп ортаның тікелей немесе қосалқы
жолмен иондайтын сәуле шығаруды атайды. Бұған радиоактивті ядролардын (нуклидтердің) барлык сәуле шығару түрлері, сондай-ак
рентген сәулесін шығару жатады.
құрамында радионуклиді болатын берілген В затының радиоактивтілігін берілген бірлік уақыт ішінде ыдыраған атомдардың
санымен өлшейді. Оны Бк деп белгілейді, бір Бк (Беккерель) секунд
ішінде бір ыдырауға сәйкес. Радиоактивтіліктің жүйеден тысқары
өлшемі - Кюрри-Ки. Қолданылмалык жағдайда:1 Ки = 3,7 • 10ю Бк,
яғни бір кюри, бір еекундтағы 37 миллнард радиоактивтік ыдырауға
сәйкес немесе 1 г радий элементінің ыдырау санына тең, ол 2^Ra
(To. 5=1590 жыл). Радиоактивті заттың боліп шығаратын болшек
саны (а, (З.ү, ), онын акгивтігіне пропорционал. Берілген В затының
радиоактивтігін А„ таңбасы арқылы белгілейді.
## Заттың меншікті радиоактивтігі
Заттың меншікті радиоактивтігі зат активтігінің онын
массасына қатынасымен анықталады.
Әрбір радионуклидтерге жартылай ыдырау кезеңі тэн және оны
Ті/2, Т0/2 деп белгіленеді де, уақыт бірлігімен өлшенеді, әрі ол
радиоактивті изотоптың жартысы ыдырайтын уақытқа сәйкес
келеді.

## Радиоактивтік ыдырау тұрақтысы
Радиоактивтік ыдырау тұрақтысы (ʎ) уақыт бірлігінде ыдырайтын радиоактивті атомдардың үлесіне тен шамамен анықталады:
dN=-X-Ndt, 
мұндағы dN - ыдыраған атом саны, Т - атом саны, dt -
ыдырау уақыты. Жартылай ьідырау кезеңімен келесі қатынас
арқылы байланысқан: ХТ,Һ5 = 1п2 = 0,6931 кері уақытпен өлшенеді:
с1, мин1, тәулік1. сәтке1, жыл
сәуле шығару үлесі - 1 кг заттың сіңірген кез келген сәуле
шығару энергиясы. Оны оптикалық тығыздық сияқты D әрпімен
белгілейді, бірлік өлшемі - грей: 1 грей - 1 Дж Кг ' - Басқаша айтқанда, бір грей - иондаушы сәуле шығарудың энергиясы мен түріне
тәуелсіз массасы 1 кг заттан 1 Джоульге тең энергия бөлінетін сәуле
шығару үлесі.
Жүйеден тысқары бірлікке іс жүзінде пайдаланылатын бірлік
өлшем, үлесі- pad: 1 Гр = 100 pad; 1 pad = 0,01 Дж • кг"1 = 10э Дж • г"1
Сәулелендіру мерзімі артқан сайын оның үлесі өседі, ал бірдей
жағдайда сәулелендіргендеп үлесі, сәулелендіретін заттың құрамына тәуелді. Сәуле ауруына душар болған адамда 1-2 Гр үлесіне
сәйкес болса, мұны жеңіл түрі деп есептейді, әдетте, бұл аурудан
ешбір емсіз-ақ айығып кетуге болады.

## Бөлшектер ағынының тығыздығы
Бөлшектер ағынының тығыздығы ионданушы белшектер
санының өздері қиып өтетін аудан көлеміне катынасымен аныкталады, ол ф символымен белпленеді, [3-бөлектің немесе фотоннын
бірліпмен м2 с өлшенеді.
Иондаушы сәуле шығарудың энергия ағыны - (Ғн символымен
белгіленеді, өлшемі Вт) иондаушы сәуле шығарудың қандай да бір
қима аркылы алып өткен энергиясының dE осы энергияны өткізуге
кеткен dt уақытқа катынасы:
dF„ =dE/dt.

## Дереккөздер


Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Анжела Алвановна Инджиголян

**Анжела Алвановна Инджиголян** (1973 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік университетінің саясаттану және социология кафедрасының аға оқытушысы. 
*1990 — 1995 жылдар аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік үниверситетінің тарих факультетін бітіріп, "Тарихшы.Әлеуметтік-саяси пәндер оқытушысы" мамандығын алып, 
*1992 — 1997 жылдар аралығында аталған оқу орнының заң факультетін бітірген. 
*1997 - 2000 жылдары Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік университетінің саясаттану және социология кафедрасы жанындағы аспирантурада оқып, 
*2004 жылы "Посткеңестіктегі әлеуметтік білімнің дамуы (Ресей, Кдзақстан)" атты тақырыпта "Мәдениет, рухани өмір әлеуметтануы" мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады.

6-дан астам ғылыми жобаға қатысқан. Интернет пен ақпараттық технологиялардың Қазақстандағы теңсіздікке әсерін зерттейді. Central Eurasian Studies Society-дің, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының, Коволевский атындағы Ресей әлеуметтанушыларының қауымдастығының мүшесі. Инджиголян 20-дан астам ғылыми еңбектердің авторы. Солардың ішінде:
*Интернет әлеуметтануы. Оқу құралы. Алматы, 2006.
*Қазақстандық Интернет аудиториясының дамуы мен құндылықтық таңдау динамикасы / Интернет пен жаңа ақпараттық технологиялардың Қазақстандағы әлеуметтік теңсіздік құрылымына әсері / Қазіргі Қазақстанның әлеуметтік құрылымына. Астана, 2004.

## Дереккөздер
Будың негізгі жылудинамикалық процесстері

***Будың негізгі жылудинамикалық процесстері.***
*Ts* - диаграммасындағы, су буы жағдайының өзгеруіндегі, жеке жағдайын қарастырамыз. 
Ылғалды бу облысындағы изобар (*P*=const), *T*=const изотермамен бірдей беттеседі (7.4 сур.). Изобарлы немесе изотермиялық кеңею *в-с* (стрелка оңға) жылулықты жеткізуге байланысты, бұл процесс булану.
Солға бағытталған с-в процессі изобарлы немесе изотермиялық сығылуды көрсетеді. Мұнда, жылулық алып кетіледі. Бұл процесс шықтану деп аталады. Қатты қыздырылған бу аймағындағы, изотермиялық кеңею, горизонталды *с-е*, тік сызығымен бейнеленеді, сол кезде, изобара *c-d* қисық сызығы бойынша, жоғары бағытталады.
7.5 суретте дәл сондай изоэнтропиялық кеңеюі (5=const), *в-а* қайнаған судың Р1 қысымынан Р2 аз қысымға дейінгісі көрсетілген, суретте көрінгендей, қайнаған сұйықтың изоэнтропиялы кеңеюі кезінде, кейбір булану жүреді, себебі соңғы нүкте *а* ылғалды бу аймағында болуынан.
thumb
*а-в* изоэнтропиялық сығылудың кері процессі, ылғалды бу күйінен, қайнаған сұйық күйіне өтуі жүреді. *c-f* құрғақ қаныққан будың изоэнтропиялы кеңеюі, оның ылғалдануына әкеліп соғады. Қатты қыздырылған бу аймағының процессі дәл сол сияқты газдарға да сондай.
*is* - диаграммасындағы изоэнтропиялы процесс (S=const), дәл осындай вертикалды тік сызықпен бейнеленеді (7.5 сурет).
7.5 суретте, бастапқы нүктенің орналасуы (қатты қыздырылған бу кезінде) P1=const, берілген изобарлы қысыммен Т1=const берілген изотермияның қиылысуында орналасқан.
Кеңею кезіндегі, соңғы нүктенің орналасуы S=const берілген, соңғы изобараның P2=const, қиылысу сызығында орналасқаны, қаралған будың кеңею процессі, сондықтан, будың қатты қызған күйінен, қаныққан бу күйіне өту процессі жүреді.
Қаныққан бу кезіндегі, нүкте жағдайының орналасуы, берілген изобарлы қысым Р және берілген құрғақтық дәрежесі x1=const, сызықтарының қилысуында орналасқан. Әдетте, *is* - диаграмманы қолдана отырып, буға арналған процесстерді есептейді.

## Дереккөздер


Санат:Жылу техникасы
Санат:Ғылым
Моральдық норма

**Моральдық норма** - бір әрекеттердің орындалуы мен екіншілерінің шектелуін талап ететін идеялар мен жақсылық пен жамандық жөніндегі түсініктердің жүйесі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Санат:Мораль
Татьяна Анатольевна Морозова

**Татьяна Анатольевна Морозова** (1972 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. 1994 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің "Қолданбалы әлеуметтану" бөлімін бітірді. 1994 - 1995 жылдары
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану
факультетінің социология кафедрасының стажеры, 1995 — 1998
жылдары осы кафедраның аспиранты. 1999 жылы әлеуметтану
мамандығы бойынша "Студент жастардың құқықтық
әлеуметтенуін талдаудың методологиялық мәселелері" атты
тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 15-тен астам
ғылыми еңбектің авторы.
Морозова өзінің зерттеулерінде тұлғаның құқықтық әлеуметтену
мәселелеріне, құқықтық мәдениет концепциясын дамытуға,
студент жастардың кұқықтық санасының қалыптасуы мәселелеріне көңіл бөледі. Жастар саясатын жетілдіруге байланысты
ұсыныстар береді.
Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Мұстафа Әркал

**Мұстафа Әркал** - социология ғылымдарының доқторы
Стамбул университетінің социология кафедрасының меңгерушісі, әлеуметтік институттар туралы көптеген ғылыми еңбектердің авторы.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Зәуреш Арыстамбекқызы Нағайбаева

**Зәуреш Арыстамбекқызы Нағайбаева** (1971 ж.) -
социология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 1994 жылы Абай атындағы Алматы ұлттық педагогикалық университетінің тарих факультетін бітірді. 1999 жылы "Кәсіпкерлер әлеуметтік топ ретінде" атты тақырыпта кандидаттык диссертация қорғады. 20-дан астам ғылыми
еңбектері бар. 9-дан астам ғылыми жобаларға қатысқан.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Елена Никетенко

**Елена Никетенко** (1972 ж.) - социология ғылымдарынын
кандидаты. 1997 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Ұйым басшысы: баскарушылық кызметтің үлтілеріне әлеуметтанулық талдау" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Нормативті Мәдениет

**Нормативті Мәдениет** - дұрыс жүріс-тұрыс стаңдарттарын ұсынатын, белтілі бір әлеуметтік әрекеттерді рұқсат етіп, ұсынып, шектейтін мәдени үлгілер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева

**Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева** (1961 жылы туған) -
социология ғылымдарының кандидаты, Жезқазған университетінің әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті. 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақ жастарының индустриаддық еңбекке құндылықтық бағдары" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 11-ден астам ғылыми еңбеқтің авторы. Инженерлік еңбектің әлеуметтік жактарымен айналысады. Қазақстан әлеуметтанушылары ассоциация мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Интервью

**Интервью**— көсемсөз жанры, журналистің бір не бірнеше
адаммен қандай да бір өзекті мәселе төңірегінде сұхбат жүргізуі.
Интервью барысында белгілі бір оқиғаның, құбылыстың мән-мазмұны маман әңгімелесушінің түсіндіруі, айтуы бойынша терең ашылады. Интервью жанры, негізінен, хабарламалы интервью және түсіңдірмелі интервью болып екіге бөлінеді. Олардың өзі іштей жіктеледі. 
*Хабарламалы интервью түріне — тілші мен әңгімелесуші екеуінің сұрақ-жауап түріндегі диалог интервью тілшінің бір ғана сұрау беріп, оған әңгімелесушінің ұзақтау жауабы монолог интервью, әңгімелесуші айтқанының мазмұны ғана түйіліп берілетін мазмұндама интервью жатады. Бұларда түсіндіру талдау болмайды, сұхбаттың есебі ретінде ғана танылады. 
*Түсіндірмелі интервью түрлеріне — интервью суреттеме, баспасөз маслихаттық дөңгелек үстел басыңдағы әңгіме, брифинг, анкета жатады. Бұларда дерек, оқиға, құбылыс хабарланып қана қоймайды, олардың қыр-сыры кеңірек түсіндіріліп, күрделі жайттарға түсіндірме беріледі.
Брифинг сұхбат берушілердің ұсынымен, жұртқа қажетті нәрсені түсіндіріп қою ниетімен өткізіледі. Баспасөз мәслихатында көптеген бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) өкілдері қатысуымен бір сала немесе әлденеше маманмен қатар сұхбат жүргізіледі. Журналистер кезекпен сұрау қойып, сұхбаттаушыпар оған жауап береді. Дөңгелек үстел басындағы әңгімеде нақты бір проблемамен айналысатын мамандар шақырылып, оларға қатар сұрақтар қойылады да, жауаптары тыңдалады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Журналистика
Орта Деңгей Теориясы

**Орта Деңгей Теориясы** - ортақтық деңгейі бойынша теоретикалық және эмпирикалық зерттеулер арасында орналасқан және әлеуметтанудың белтілі бір бөліктері шекарасына олардың арасындағы өзара байланысын камтамасыз ететін әлеуметтану теориялары.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Геннадий Васильевич Осипов

**Геннадий Васильевич Осипов** (27.06.1929, Рузаевка) - Ресей
әлеуметтанушысы. 

Кеңес Одағы кеңістігінде алғашқы әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуді ұйымдастырды. Әлеуметтанудың теориялық-методологиялық мәселелерімен, әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуде математикалық әдістерді қолдану мәселелерімен айналысқан.
Технократия мен менеджеризм, құрылымдық функционализм және әлеуметтік қақтығыстар теориясын зерттеуде елеулі үлес қосты.

Еңбектері: "Рабочая книга социолога", "Социология в СССР. Т. 1 — 2", "Методы измерения в социологии", "Социология и политика".

## Дереккөздер


Санат:27 маусымда туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Рузаевкада туғандар
Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері
Санат:Құрмет орденінің (КСРО) иегерлері
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:КСРО философтары
Санат:КСРО әлеуметтанушылары
Санат:Ресей философтары
Санат:Ресей әлеуметтанушылары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Ресей ғылым академиясының және оның ізашарларының академиктері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті декандары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің еңбек сіңірген профессорлары
Санат:Ресей мемлекеттік әлеуметтік университеті оқытушылары
Санат:Ресей Президенті Құрмет грамотасының иегерлері
Санат:II дәрежелі Әулие әділ кінәз Мәскеулік Даниил орденінің иегерлері
Санат:Ресей ғылым академиясының Әлеуметтану институты қызметкерлері
Санат:Ресей ғылым академиясының Философия институты қызметкерлері
Сапар Иманғалиұлы Оспанов

**Сапар Иманғалиұлы Оспанов** (1949 ж.) - философия ғылымдарының кандидаты, Қазақтың Мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтының философия және саясаттану
кафедрасының доценті. 1972 жылы А.А. Жданов атындағы Ленинград философия университетін бітірген. 1974 — 1979 жылдар аралығында КСРО FA-ның социология институтының жанындағы аспирантураны бітіріп, философия мамандығы бойынша "Әлеуметтік күрылым түсінігі (әлеуметтік қатынастарды жүйелік талдау мәселелері)" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 90-нан астам ғыными еңбектің авторы. Солардың ішінде:
құқық социологиясы. Алматы, 2003.
Социология деген не? Алматы, 1984.
Қазақстан Республикасындағы күқықтық мемлекеттін қалыптасуы және конституциялық процесс, (авторлар ұжымы). Алматы, 2001.
Жаратушы өлде Заратуштра қалай деді? Алматы, 2003.
Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар үжымы)
Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі.
11-ден астам ғылыми жобаларға қатысты.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Өзін-өзі әлеуметтік анықтау

**Өзін-Өзі Әлеуметтік Анықтау**  - тұлғаның жалпы
әлеуметтік катынас жүйесіндегі өзінің рөлі мен позициясын сол жүйеге енетіндерді ескере таңдауы.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Отындардың құрамы

Әрбір, органикалық отынның құраушысы (компаненттері) болып, жанғыш элементтері және жанбай қалған қалдықтар немесе балластар жатады.
  Органикалық қатты және сұйық отындардың жанғыш элементтеріне мыналар жатады: көмірқышқыл газы *С*, сутегі *Н* және органикалық күкірттер Sор және колченданды жанғыш Sк, оттегімен *О* және азотпен *N* құрылатын күрделі химиялық қосылыстар. Осы отындардың баллас тасын күл *А* және ылғал *W* құрайды.
  Отын құрамдарын пайызбен анықтайды. Отынның сол түріндегісі, олар тұтынушыларға қалай түсуін жұмысшы массасымен сипатталады.
  Отын элементтеріне жататын құрамына, жұмысшы массасына (жұмысшы отынға), оның белгілеріне индекс «Р» жалғанады:
:Ср + Нр + Ор + 5рjh+k + АР + Wp= 100%. 
  Отын құрамын, оның жұмысшы массасы бойынша әдетте,
қазандық агрегаттардың өндірістік пештерді және басқаларының жылулық есептері кезінде пайдаланады.
Отынды топтастыру үшін (классификация), оның жалпы қасиеттерін зерттейді, осыған байланысты - құрғақ жанғыш отын массасы ұғымын қолданады. Осы, шартты отын массаларына сәйкес, индекс «С» және «Г» белгілейді. Отын массасында, тольщ ылгал болмаган кездегісін, құрғақ деп атайды да мына теңдеумен шешеді:
:Сс+ Нс + Oc + Nc + Ac= 100%. 
Жанғыш құрамды, яғни, сусыз және күлсіз отын массасы, ондағы көміртегі, сутегі және жанғыш күкірттен басқа, олар шартты түрде қосылады да, мына теңдеумен шешіледі:
:СГ + НГ + SГ jh+k + OГ + NГ = 100%. 
Жанғыш массалар болып, отынның, өте тұрақты құрамы ғана
саналады. Егер, отынның жанғыш массасы құрамынан, колчеданды күкіртті (Sгк) алып тастаса, онда отынның органикалық массасын
былай анықтайды:
:С0 + Н0 + 00 + Nо + Sсop+k = 100%.  
Отын құрамының бір массасынан, отынның басқа түріне қайта есептеуін, көбейткіштердің көмегімен жүргізеді.

## Дереккөздер


Санат:Жылу техникасы
Санат:Ғылым
Сополимер

**Сополимер** — қуыстың өлшемін өлшейді. Олардың шамасына құрылым беріктіліп, ісіну қабілеті сияқты касиеттер тәуелді
болады. Тіплу дәрежесі дивинилбензолдың массалық мәнімен
өрнектелінеді. Мұндай ен кіші дәреже 4% және ол тұрақсыз,
козғалысты фаза оны жеңіл ыдыратады. Ал 12% болса, онда алмасу
қиындайды. Ең тиімді көрсеткіш 8% Мұндайда ион күллі көлем
бойынша алмасады.

Синтетикалық айырлардың кемшіліп жоғарғы қысыммен
бағананы толгырған кезде ион бөліктерінің ыдырауына әкелетін
механикалық беріктіліпнің нашарлыгы. Мұны арттыру үшін
силикагель түйіршіп шыны ұнтағы сияқты бейтарап га қатты денелерді сополимердің беткі қабатына жұқа етіп орналастырған беті
кеуекті шайырларды пайдаланады. Шайырлар көбіне суда ерімегенімен, олардағы белсенді топтар суды ұнатады (гидрофилді) және
ерітіндідеп иондарға әр түрлі дәрежедеп ынтықтықта болады. Ендеше, ерітіндідеп рН шамасының жүмысшы аралыгының маңызы зор.
Иондық хроматографияның кеп кырлы мүмкіндіпн көрсету
үшін мына мысалды келтіруге болады. Бір зарядты кагиондар
қатарының салыстырмалы ынтықтык өзгерісі Li+ + 4
+_ + + + +, яғни шайырдан ең нашар ұсталатын
литий катионы екен. 

Ал екі зарядтыларға Мұндай катар:
Uo+ 2+ 2+ 2+ 2 2+ 2+ 2+ 2+ 2+
Қышқылды ортада аниондық кешенді түзепн катиондар бір-бірінен және баска да катиондардан бөліне алады. Әдістеме мынадан тұрады: баганага 12 М тұз қышқылымен өңделген сынаманы
енпзеді. Шаймалауды онын концентрациясын біртіндеп бір қалыпты төмендете отырып, тұз қышқылының ерітіндісімен жүрпзеді.

Күрделі қосылыстарды түзе алмайтын катиондар күшті негізді анион алмастырғыш әсерінен тұрақтамайды. 6 М-ге дейін сұйытылган түз қышқылы Mn (II), Co (II) (4М); Си(ІІ) (2,5 М); Fe (III)
(0,5 М); Z/2 (II) (0.005 М) ерітіндіде шаймаланады. Бұл металл
хлоридтері кешенді қосылыстардағы салыстырмалы тұрақтылықты
көрсетеді. Әр түрлі ион алмастырғыштардың қолданылуы.

## Дереккөздер


Санат:Аналитикалық химия
Санат:Полимерлер
Өнеркәсіптік Жанжал

**Өнеркәсіптік Жанжал** - жұмыспен қамтылу қатынастары саласындағы, әсіресе жұмысқа алу келісімшарты мен еңбек уағдаластығына қатысты қанағаттанбаушылықтың барлық жақтарын қамтитын термин, өнеркәсіптік жанжалдың толып жатқан түрлеріне, кеңею типін — бейресми және типтерін жатқызуға болады. Бейресми өнеркәсіптік жанжалдың мұндай атауға ие болуының себебі, оның әлдене бір жүйелі Ұйымға негізделмей, тікелей наразылық сезімінен туындап, табиғаты жағынан оқыс көрінуі. Түптеп келгенде пайдасыз болып шығатын өнеркәсіптік көптеген пайымдары тура мағынасындағы өнеркәсіптік жанжал болып шығады. бұған сондай-ақ жұмыстағы бақытсыздық оқиғалары, секция тазалығы, тіпті санасыз қарсылық пайымдары да жатады. Өнеркәсіп мәселелерімен айналысатын әлеуметтанушылар оқыстан көшеде бой көрсету мен ереуілдерді бейресми Өнеркәсіптік Жанжалдың мысалы ретінде қарастырады, бұған сондай-ақ өндірісті реттейтін жұмыс топтарының нормаларынан, шектеу тәжірибесінен, кұпиялылықтан немесе жоғарыдағылар күзетілетін баска да қатынастардан, басшылықтағы тұрақты оппозиция да жатқызылады. Демек, бейресми өнеркәсіпте жанжал идеясы, басқару тұрғысынан назар аудартады. Ресми Ө. Ж. термині кәсіподақ немесе жұмысшылардың басты бір өкілдерді білдіретін жанжалдың ұйымдасқан көріністерін анықтау үшін пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Қатты және сұйық отындардың жану көрсеткіштері.

***Қатты және сұйық отындардың жану көрсеткіштері.***
  Қазандық агрегаттардың (булық қазандар) жылулығын есептеу кезіндегі - өндірістік пештер, іштен жанатын қозғалтқыштар, сонымен қатар, оларды сынақтан өткізу нәтижелерін, өңдеу кезіндегісін, анықтау қажет:
* 1 килограмм қатты және сұйық отындарды немесе 1 м3 газ түріндегі отындардың жануы үшін, қажетті V0 және Va теориялық және нақтылы ауа шығынын;
* өнімнің жану көлемін Vг (түтінді газдар) және қажетті температурадағы және ауаның артықтық коэффициенті кезіндегі, олардың энтальпиясын.
  Отынның элемениарлы құрамын және отынның жанғыш құрамдарының жануының, жиынтықты реакциясының материалды балансын білгеннен кейін, барлық шамаларын есептеу жолымен анықтауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Жылу техникасы
Санат:Ғылым
Раушан Балтабайқызы Италмасова

**Раушан Балтабайқызы Италмасова** (1975 жылы ) -
философия ғылымдарының кандидаты, Тынышпаев атындағы
Қазақтың көлік және коммуникация Академиясының Ақмола
филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәңдер кафедрасының
меңгерушісі. 1992 - 1996 жылдар аралығыңда Қорқыт-Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірді. 1996 — 1999 жылдары Абай атындағы Алматы Мемлекеттік университетнін аспирантурасын бітіріп, философия мамандығынан кандидаттық диссертация қорғады. 30-дан астам ғылыми еңбектердің авторы. Солардың ішінде:
*Ауысу процестері социологиялық талдау пөні ретінде. / / әл-Фараби атындағы Қазактың Ұлттық университетінің Хабаршысы. Психология және социология сериясы. 2004,1 1.
*Аймақтардағы инвестициялық процестер / / Мысль, 2005,1 6.
*Қызылорда аймағының әлеуметтік жағдайы. / / Қазақстан жоғары мектебі. 2005,1 5.
*Транзит және жаһаңцану қоғамы / П.Сорокин окулары. М.; 2003.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Томазо Кампанелла

**Томазо Кампанелла** (1568 - 1639 жылдары) - угопист-социалист. Оның ең жақсы қоғамдық құрылым туралы идеялары "Күн қаласы" атты еңбегінде жақсы жазылған. Кампанелла да Платон сияқгы некелік жанүялық қатынастарды ортақтандыру принципін таратуға тырысты. Ол Күн қаласында өндіріс үясы жанүя емес, бригада немесе үстаханалар болады деп есептеді. Кампанелла еңбекті барынша дәріптеп қүлдықгы сынады, сондықган да Күн қаласында қылмыскерлер қоғамдық жұмысқа тартылмайды. Кампанелланың ойынша, ортақ меншікке негізделген қоғамда мемлекет сақталады. Алайда ол суреттеген мемлекет саяси ойлар мен мемлекеттік мекемелер тарихында белгілі болып келген мемлекеттен мүлдем өзгеше еді. Күн қаласында билік пен басқару үш принципке негізделеді:
*жаңа мемлекеттің басты міндеті өндіру мен бөлуді ұйымдастыру, азаматтарды тәрбие арқылы басқару;
*мемлекеттің бүл міндеті билік пен басқаруды жүзеге асыруда ғалымдардың елеулі рөлі болатынын көрсетеді;
*жаңа қоғамдық құрылым мемлекетті басқаруға халықтың қатысуын талап етеді.

Күн қаласында құқық, әділ сот және жаза бодцы. Зандар көп
емес, қысқа әрі нұсқалы жазылды. Заңдардың мәтіндері сот жүргізілетін ғибадатханалардың колонналарына ойылып жазылған. Сот процесі ашық, ауызша және тез өтеді. Феодадцық процестерге төн азаптау мен сот тартыстарына жол берілмеген. Жазалау әділеттілік принципімен және қылмысына сәйкес жүргізіледі. Кампанелла саясаткерлер мен тирандар ойлап тапқан "мемлекеттік қажеттілік" ұғымын моральға жат нәрсе деп есептеді, оның ойынша, билікке қол жеткізу және оны сақтап қалу үшін кез келген заңды бұзуға болады деген қағида тек соларға ғана тиімді деп есептеген.

## Дереккөздер
Некрасов атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыстың белгілі ақыны Николай Алексеевич Некрасовтың есімі (1956 жылы) берілген. Некрасов Николай Алексеевич (1821-1877) Петерборда дүниеге келген. Ол «Современник» журналының бас редакторы қызметін атқарған. Н.Некрасов - «Коробейники» (1861), «Мороз, Красный нос» (1864) поэмаларының авторы.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Хакасский көшесінен басталып, Земнухов көшелеріне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бекмаханов, Телманов, Көбіков, Суворов көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Немирович-Данченко атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі режиссер, педагог, жазушы, драматург, театр қайраткері, КСРО Халық әртісі Владимир Иванович Немирович-Данченконың (1858-1943) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі) берілген.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Николаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге ұшқыш-ғарышкер, Астронавтика және ғарышты зерттеу жөніндегі Халықаралық академияның мүшесі, авиация генерал-майоры - Андриан Григорьөвич Николаевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 №453/26 шешімі) берілген. Николаев Андриян Григорьевич (1929) Чуваш АКСР-інде дүниеге келген. Ол 1962 жылы «Восток-3» кемесімен, ал 1970 жылы «Союз-9» кемесімен ғарышқа ұшқан.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Северная көшесі. Көшенін үзындығы - 680 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ниязбеков атындағы көше (Алматы)

Көшеге қоғам қайраткері Сабыр Біләлұлы Ниязбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.08.1997 Ме 461 шешімі) берілген. Ниязбеков Сабыр Біләлұлы (1912-1991) Алматы облысында дүниеге келген. Ол Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі президиумының төрағасы қызметтерін атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Казаков көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейінгі арлықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Луначарский көшесі. Көшенін ұзындығы - 1370 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Новосибирская кешесі (Алматы)

Көшеге Ресей Федерациясындағы облыс орталығының атауы (1957 жылы) берілген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Стараяэлеватор көшесі мен Майлин көшелерінің аралығында созылып жатыр. Тете, Коммунарлар, Физули көшелерімен қиылысады. Көшенін ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ноғайбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың дарынды кино және театр актері, Қазақ КСР Халық әртісі, КСРО халық әртісі Ыдырыс Ноғайбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 10.12.1996 № 326 шешімі) берілген. Ноғайбаев Ыдырыс (1931-1989) Алматы облысында дүниеге келген. Ол М.Әуезов атындағы драма театрының сахнасында да, кинода да көптеген басты бейнелерді сомдаған.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Тобаяқов көшесінен басталып, Дегтяров көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Магнитогорская көшесі. Көшенін ұзындығы - 1050 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Нұра көшесі (Алматы)

Көшеге Алматы облысы Еңбекші қазақ ауданындағы ауыл, ауылдық округорталығының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/185 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Нұрмаханов атындағы көше (Алматы)

Көшеге боксшы, КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, биология ғылымдарының кандидаты Әбдісалан Кәрімұлы Нұрмахановтың (1936-2007) есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген.

Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Шаймерденов көшесінен басталып, Әділов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 470 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Нұрмақов атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет қайраткері, сталиндік репрессияның құрбаны Нығмет Нұрмақовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04.1966 № 134 шешімі) берілген. Нұрмақов Нығмет (1895-1937) Семей облысында дүниеге келген. Ол Республика прокуроры, Халкомда жауапты қызметтер атқарған.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 3-ші линия көшесі. Көшенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Нұрмұхамедов атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қазақстанның халық суретшісі, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері, қазақтан шыққан тұңғыш суретшінің бірі, Қазақстандағы кәсіби бейнелеу өнерінің негізін қалаушы Нағымбек Нұрмұхамедовтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 6.03.2008 № 83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 № 2/139 қаулысы) берілген. Оның қаламынан туған Амангелді Имановтың көтерілісі, Ұлы Октябрь революция кезеңі т.б. көптеген композициялары көпшілікке танымал.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Нұрпейісов атындағы көше (Алматы)

Көшеге әскери ұшқыш, Кеңес Одағының Батыры, сонымен қатар 2 рет Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, Отан соғысы ордендерімен марапатталған асыл тұлға Біліс Нұрпейісовтің (1919-1945) есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 6.03.2008 № 83 шешімі мен Алматы қаласы өкімдігінің 14.03.2008 Ма2/139 қаулысы) берілген.

Көше Ауезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Левский көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Омаров атындағы көше (Алматы)

Көшеге Мемлекет және қоғам қайраткері, публицист Ілияс Омаровтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 13.12.1997 № 785 шешімі) берілген. Омаров Ілияс (1912-1970) Қостанай облысында дүниеге келген. 1960 жылдары Қазақ КСР Мәдениет министрі қызметін атқарған.

Көше Жетісу, Түрксіб аудандарында орналасқан. Бұрынғы атауы - Лесная көшесі. Көшенін ұзындығы - 1026 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Огарев атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыс ақыны Николай Платонович Огаревтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 № 27 шешімі) берілген. Огарев Николай Платонович (1813-1877) Петерборда дүниеге келген. Демократ, философ-материалист.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Олимпийская көшесі (Алматы)

Көше 1980 жылы Мәскеуде өткен Олимпиада ойындарының құрметіне (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 № 18/458 шешімі) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Байқоңыр көшесінен басталып, Алмалық көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Луганский көшесі. Көшенін ұзындығы - 1450 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Омск көшесі (Алматы)

Көшеге Ресей Федерациясындағы облыс орталығының атауы берілген.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Станиславский көшесі мен Рысқұлов даңғылының аралығында созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Оңдасынов атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Нұртас Дәндібайұлы Оңдасыновтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімшілігінің 30.07.2003 № 3/583 қаулысы) берілген. Ол арабша-қазақша, парсыша-қазақша түсіндірме сөздіктер жазған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Орбұлақ көшесі (Алматы)

Көшеге Жоңғар Алатауындағы тау өзенінің атауы (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 77 арандағыш шешімі) берілген. Бұл - 1643 жылы Жәңгір сұлтан бастаған қол жоңғар әскеріне күйрете соққы берген жер.

Көше Әуезов ауданындағы «Шаңырақ 1» шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1260 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Орджоникидзе атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Григорий Константинович Орджоникидзенің есімі (1956 жылы) берілген. Орджоникидзе Григорий (Серго) Константинович (1886-1937) Грузияда дүниеге келген. Ол 1922-1926 жылдары Закавказье аймақтық комитетінің бірінші хатшысы, КСРО ауыр өнеркәсібінде жауапты қызмет атқарған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Стальский көшесінен басталып, Баку көшесіне дейін созылып жатыр. Көше көгалдандырылып, абаттандырылған. Көшенін ұзындығы - 3700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Орманов атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың белгілі ақыны Ғали Ормановтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04.1982 № 8/192 шешімі) берілген. Орманов Ғали (1907-1978) Алматы облысының Қапан ауданында дүниеге келген. «Жұлдыз» журналы мен «Жазушы» баласының бас редакторы қызметтерін атқарған. Ол - жиырмаға жуық жыр жинағының авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қарасай батыр көшесінен басталып, Гражданская көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Многоводная көшесі. Көшенін ұзындығы - 1650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Оспанов атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Парламент Мәжілісінің бірінші спикері, экономика ғылымдарының докторы Марат Тұрдыбекұлы Оспановтың (1950-2000) есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы өкімінің 04.04.2001 № 201 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Ладушкин көшесі мен Достық даңғылының аралығында созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: а) Космическая; ә) Центральная; б) Малая Горная көшелері. Көшенін ұзындығы - 2200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Остроумов атындағы көше (Алматы)

Көшеге дәрігер, ғалым, терапевт Апексей Семенович Остроумовтың (1858-1929) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 № 27 шешімі) берілген. Ол - Мәскеу университетінің профессоры. Физиотерапия, климатотерапиямен емдеу және демалыс орындарында сауықтыру тәсілдерін енгізген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1450 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Газ тасымалдауыш

**Газ тасымалдауыш.** Газ хроматографиясынан. Гелий - кең таралған тасымалдауыштың бірі. Бұл оның жоғары өткізгіштігімен түсіндіріледі, өйткені газды хроматографияда детекторды жылу өткізгіштігі бойынша таңдап алады. Жалпы газдардан жылу өткізгіштік қабілеті бойынша гелий мен сутегі алдыңғы қатарда, алайда олардың тығыздығы төмен болғандықтан, диффузиялық эффектіні кеміту үшін оларды көлемдік жылдамдықпен жіберуге тура келеді. Сутекті қолдануға басты кедергі - өздігінен тұтанып, қопарылып немесе талданатын қосылыс құрамында кездесетін қанықпаған байланыспен әрекеттесуі. Алайда сутегінің жеткілікті таза күйінде электролиттік тұрғыдан генерирлеуге болатын артықшылығы да бар. Басқа газ тасымалдауыштарды, мәселен, азот пен аргонды үйлестіре отырып, детектор ретінде сирек те болса қолдануға болады.
 
## Дереккөздер

 

Санат:Аналитикалық химия
Санат:Химия
Санат:Ғылым