Суламифь Гольдхабер

**Суламифь Гольдхабер** (ағыл. *Sulamith Goldhaber*), **Лёв** (ағылш. *Sulamith Löw*; 4 қараша 1923, Вена, — 11 желтоқсан 1965, Мадрас) — молекулалық спектроскопия мен жоғары энергия физиканың маманы. Голдхабер K + - мезондардың нуклондармен өзара әрекеттесуі бойынша әлемдік деңгейдегі сарапшы болды. Ол осы салада көптеген жаңалықтар ашқан болатын.

## Өмірбаяны
Суламифь Лёв 1923 жылы 4 қарашада Венада дүниеге келген. Оның ата-анасы Авраам Лёв (1884–1960) және Това Рейниш (1891–1956) екеуі де сол кезде Австрия-Венгрия империясының құрамында болған Галисияда дүниеге келген. Олар 1908 жылы үйленді. Оның әкесі - кәсіпкер, ал анасы - үй шаруасымен айналысқан. 1910 жылы оның ағасы Самуил дүниеге келді, ал 1915 жылы отбасы Венаға көшті, оның сіңлісі Лола 1917 жылы дүниеге келді. Үй ортасы православиелік және сионистік болды.

1938 жылы отбасы Палестинаға қоныс аударды, Тель-Авивке орналасты, онда Суламифь орта мектепті бітірді, ал 1940 жылы ол Иерусалимдегі Еврей университетінде білімін жалғастырды, сонда болашақ күйеуі Герсон Голдхабермен кездесті. Герсон мен Суламит екеуі де магистр дәрежесін 1947 жылы, үйленген жылы алды. Содан кейін олар Америка Құрама Штаттарына барып, Висконсин университетіне барып, докторлық дәрежеге ие болды. 1951 жылдан 1953 жылға дейін Герсон Колумбияда циклотронмен жұмыс істейтін кіші факультетке тағайындалды, ал Сула радиохимияның ғылыми қызметкері болды. Радиохимия оған ядролық физиканың техникасын үйренуге және қолдануға мүмкіндік беретін «аралық күй» болды және осылайша өзінің физикалық химия саласынан жоғары энергия физикасына басқаша түрде «тыйым салынған» ауысуды жасады.

1953 жылы Герсон Беркли қаласына ассистент-профессор ретінде келген кезде, ол және Сула ядролық эмульсия технологиясы өнері мен ғылымындағы ең сауатты американдық командалардың біріне айналды. Олар ұзақ уақыт бірге жұмыс істеді, эмульсияға арналған қондырғыларды құрды және сканерлер мен өлшегіштер тобын дайындады. Олардың көздері әлемдегі ең қуатты үдеткішке айналғалы тұрған Беватронға қатты қарады. Алғашқы жұмыс күндерінен бастап олардың біреуі немесе екеуі де диспетчерлік бөлменің бұрышында әрдайым күтіп тұрғандай көрінді, бұл бос емес экипаж оларға қандай-да бір жылдам экспозицияны береді деген үмітпен. Олардың табандылығының арқасында олар теріс К мезондарының протондармен өзара әрекеттесуінің алғашқы және қызықты бақылауларымен марапатталды.

1956 жылғы Рочестер конференциясында Сула ауыр мезондар мен гиперондар туралы естелік кіріспе сөз сөйледі. Ол баяндағанның көп бөлігі өзінің жеке жұмысы болды. Рочестер конференцияларының тарихындағы кез-келген басқа оқиғалардан гөрі, оның әңгімесі таңғажайып бөлшектерді зерттеудің бетбұрыс кезеңі болды. Оған дейін ғарыштық сәулелер физиктері барлық дерлік эксперименттік мәліметтерді хабарлады. Содан бастап өріс тек акселератор қолданушыларына тиесілі болды.

Суланың библиографиясы оның ядролық эмульсия әдістерін қолдана отырып, Беватрон мәселелеріне бағытталған шоғырланған шабуылынан туындаған 25 басылымның арасында көптеген маңызды құжаттарды көрсетеді. Мысал ретінде, ол және Джерсон зарядталған Сигма гиперондарының жаппай бөлінуін бірінші болып бақылаған және ол Берклидің көптеген ядролық эмульсия техникасының көрсеткіштерімен жұмыс істей отырып, жаңадан табылған антипротондардың алғашқы ядролық өзара әрекеттесулерін бақылаған.

1960 жылдардың басында Sula Goldhaber өзінің назарын ядролық эмульсиялардан көпіршік камераларға ауыстыруы керек екендігі айқын болды. Сондықтан ол және Джерсон Джордж Триллингпен бірге Goldhaber-Trilling Group деп аталатын топты құрды. Өтпелі кезеңнен кейін ол эмульсия, пропан және сутегідегі ядролық оқиғалар туралы бір уақытта жариялады, ол өзінің ғылыми назарын өмірінің соңына дейін сұйық сутегі көпіршігі камераларына шоғырландырды.

Сула сутегі көпіршігі камерасының физикасы мәселелеріне өзінің барлық бұрынғы жұмысына тән ынта мен жігермен шабуыл жасады. Көп ұзамай ол осы саланың танымал маманы болды, өйткені оның шақырылған қағаздарының тізімі жақсы көрінеді. Ол халықаралық конференцияларда спикер ретінде үлкен сұранысқа ие болды; ол әрдайым маңызды нәрселерді айтып отыратын және ол өзін әдемі жеткізетін. Оның өмірінің соңғы кезеңіндегі үлестері белгілі болғаны соншалық, оларды еске түсірудің қажеті жоқ. Ол және оның серіктестері ұзақ уақыт бойы K + мезондарының нуклондармен өзара әрекеттесуінің әлемдік мамандары болды және ол бірнеше «резонанстық күйлердің», әсіресе А мезондарының ашылуында маңызды рөл атқарды. Ол және Герсон алдымен K * мезонның спинін өлшеді; олар резонанстық күйлердің жұп өндірісін бір уақытта жасаудың алғашқы зерттеулері болып саналады.

1965 жылдың күзінде Сула мен Герсон бүкіл әлем бойынша демалыс сапарымен бастады, жоғары энергетикалық физика зертханаларына барды, конференцияларға барды және дәрістер оқыды. Олардың алғашқы аялдамасы жоғары энергия физикасы бойынша екі жылда бір рет өтетін Еуропалық конференцияға қатысу үшін Оксфордта болды. Сула өткен жылдың көп бөлігін Беркли Хью-Пауэллді өнімді жүйеге айналдыруға жұмсады, сондықтан ол фильмдерді автоматты түрде өлшеу туралы пікір алмасу үшін CERN-ге келді. Содан кейін ол Анкарада дәріс оқыды және қарашада Вейцман институтында Мадраста оқитын дәрістер сериясын дайындады.

Бірақ Мадраста ол кенеттен миына қан құйылды. Зерттеу хирургиясында ми обыры анықталды, ол есін жимастан қайтыс болды. Оның бүкіл әлемдегі көптеген достары үшін бұл таңғажайып сілкініс болды. Жас және сергек болып көрінген адамды кенеттен біздің ортамыздан алып тастау мүмкін емес сияқты көрінді.

Сула өзіне ұнайтын барлық нәрселерге қатты адал болды және олар көп болды: оның отбасы, діні, асырап алған екі елі, ғылымы, зертханасы және достары. Ол бір мезгілде бірнеше ерекшеленетін, әрқашан тартымды және әсерлі адамдар бола білді: әйгілі ғалым, керемет үй иесі және үй иесі, адал әйел және ана. Ол жұмыс істеген көптеген салалардағы маңызды үлестері үшін сағынатын болады, бірақ бәрінен бұрын ол әрқашан сәулеленген жеке жылуы үшін сағынатын болады. Ол тамаша ғалым және нағыз әйел болған.

1965 жылы Тель-Авив университетінің физика және астрономия мектебі жыл сайынғы Sulamit Goldhaber мемориалдық дәрісін ашты. Көрнекті дәріскерлер арасында үш Нобель сыйлығының лауреаттары болды: профессорлар Мюррей Гелл-Манн, Стивен Вайнберг және Карло Руббия.

Суламифьтің артында Тель-Авивте тұратын жүрек дәрігері Самуил, Нью-Йоркте тұратын әпкесі Лола Капел, Берклиде, Калифорнияда тұратын күйеуі Герсон және 1948 жылы туылған жалғыз ұлы Натаниэль тұрады.

## Марапаттары
* "Сигма Кси" құрметті қоғамының қатысушысы»
* 1964-1965 жылдары Гуггенхайм стипендиясының лауреаты.
* Форд қорының 1960-1961 жылдардағы стипендиясының лауреаты.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*CERN
*Әлем ғалымдарының энциклопедиясы
*Джон Саймон Гуггенхайм қоры
*Encyclopedia: Sulamith Goldhaber

Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Әйел ғалымдар
Санат:Израиль физиктері