Программалық жасақтамаға лицензия

**Бағдарламалық жасақтама лицензиясы** — бұл авторлық құқықпен қорғалған бағдарламалық жасақтаманы пайдалану мен таратуды анықтайтын заңды құрал. Әдетте, бағдарламалық жасақтама лицензиясы алушыға бағдарламаның бір немесе бірнеше көшірмесін пайдалануға мүмкіндік береді, ал лицензиясыз мұндай пайдалану заң шеңберінде баспагердің авторлық құқығын бұзу ретінде қарастырылады. Негізінде, лицензия бағдарламаға айрықша құқықтары бар БЖ баспагері оны пайдаланатын адамды сотқа бермейтініне кепілдік береді.

## Бағдарламалық жасақтамаға авторлық құқық
Бастапқы код (немесе компьютерлік бағдарламаның объектілік коды ретінде құрастырылған екілік файлдар) авторлық құқық туралы заңмен қорғалған, ол иесіне кодты көшіруге айрықша құқық береді. Негізгі идеялар немесе алгоритмдер авторлық құқық туралы заңмен қорғалмайды, бірақ көбінесе коммерциялық құпия ретінде қарастырылады және жарияламау туралы келісім сияқты әдістермен жасырылады. бағдарламалық жасақтаманың авторлық құқығы 1970 жылдардың ортасынан бастап танылды және оны жазған қызметкерлер немесе мердігерлер емес, бағдарламалық жасақтама жасайтын компанияға тиесілі.

## Еркін және еркін емес
Бағдарламалық жасақтама лицензиялары жалпы екі үлкен топқа бөлінеді: еркін емес (меншік, олар меншікті; және жартылай еркін) және БЖ еркін және ашық лицензиялары. Олардың айырмашылықтары бағдарламаны пайдалануға қатысты соңғы пайдаланушының құқықтарына қатты әсер етеді.

### Меншікті лицензиялар
Меншікті лицензиялардың негізгі сипаттамасы-лицензиядағы БЖ баспагері алушыға Бағдарламаның бір немесе бірнеше көшірмесін пайдалануға рұқсат береді, бірақ сонымен бірге осы көшірмелердің барлығының авторлық құқық иесі болып қала береді. Бұл тәсілдің салдарының бірі-барлық дерлік БЖ құқықтары баспагерде қалады, ал пайдаланушыға қатаң белгіленген құқықтардың өте шектеулі жиынтығы ғана беріледі. Меншікті лицензиялар үшін, әдетте, БЖ-ны қолданудың белгілі бір нұсқаларына тыйым салатын көптеген шарттардың тізімі, тіпті бұл тыйым салынбай-ақ авторлық құқық туралы заңмен рұқсат етілетіндер. Меншікті лицензияның жақсы мысалы ретінде Microsoft Windows лицензиясын алуға болады, ол кері даму, бірнеше пайдаланушы жүйесімен бір уақытта жұмыс істеу және оның жұмыс сипаттамаларының сынақтарын тарату сияқты тыйым салынған пайдалану жағдайларының үлкен тізімін қамтиды. Кейбір ОЖ лицензияларында мультипроцессорлық шектеулер бар. Кәсіби БЖ лицензияларында қосымша шектеулер болуы мүмкін. Сонымен, SolidWorks лицензиясының аймақтық шектеулері бар, БЖ пайдалану туралы ақпарат жинауды және қашықтан құлыптау мүмкіндігін қарастырады. Көптеген лицензиялар БЖ-ны үшінші тұлғаларға беруге тыйым салады.

Меншікті лицензияны қолданудың ең маңызды салдары-соңғы пайдаланушы оны қабылдауға *міндетті*, өйткені заң бойынша БЖ иесі ол емес, бағдарламаның баспагері болып табылады. Лицензияны қабылдаудан бас тартқан жағдайда, пайдаланушы бағдарламамен мүлдем жұмыс істей алмайды.

### Еркін мен ашық БЖ лицензиялары
Меншіктен айырмашылығы, еркін және ашық лицензиялар бағдарламаның белгілі бір көшірмесіне құқықты баспагерге қалдырмайды, бірақ олардың ең маңыздыларын (БЖ қорының анықтамасы бойынша 4 еркіндікті құрайды немесе еркін немесе ашық БЖ-ның басқа анықтамасына түседі) иесі болатын соңғы пайдаланушыға береді. Нәтижесінде, пайдаланушы әдепкі бойынша авторлық құқық туралы заң тек көшірме иесіне беретін маңызды құқықтарды алады, бірақ барлық БЖ авторлық құқықтары баспагерде қалады. Еркін лицензияның мысалы — GNU General Public License (GPL), ол пайдаланушыға осы лицензия бойынша БЖ-ны таратуға, оны кері әзірлеуге қатысуға немесе басқа тәсілдермен өзгертуге құқық береді. Алайда, аталған құқықтар GPL-дегі БЖ пайдаланушысын белгілі бір ережелерге бағынуға міндеттейді, мысалы, пайдаланушы жасаған және одан әрі таратылған кез-келген бағдарлама өзгерістері осы өзгерістердің бастапқы кодымен бірге жүруі керек (копилефтті қараңыз).

Еркін лицензиялардың басты ерекшелігі — олар жеке пайдалануды мүлдем шектемейді — пайдаланушы оларды қабылдауға немесе қабылдамауға еркін: ол бағдарламамен лицензиясыз жұмыс істей алады. Алайда, егер оған лицензия беретін қосымша құқықтардың кез келгені қажет болса (мысалы, БЖ тарату немесе оған желі арқылы қол жеткізу (мысалы, Affero General Public License), ол лицензияны қабылдауға және оның шеңберінде әрекет етуге міндетті.

## Басқа ерекшеліктері
Бағдарламалық жасақтаманы пайдалану құқығын беру мен шектеулерді анықтаудан басқа, лицензиялар әдетте лицензиялық келісімшарт тараптары үшін міндеттемелер мен жауапкершілікті анықтайтын шарттарды қамтиды. Коммерциялық БЖ пайдаланатын ірі компанияларда мұндай шарттар (мысалы, Жауапкершілікті шектеу, кепілдік міндеттемелер және олардан бас тарту, сондай-ақ егер БЖ үшінші тұлғалардың авторлық құқығын бұзған жағдайда өтемақы төлеу), көбінесе мұндай сипаттағы құқық бұзушылықтарды лицензияланған бағдарламалық қамтамасыз ету саласында маманданған заңгерлер анықтайды.

## Тағы қараңыз
* Пайдаланушы келісімі (EULA)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 

Санат:Бағдарламалық жасақтаманы тарату
Санат:Бағдарламалық жасақтама лицензиялары