open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ширван-Абшерон сәулет мектебі

**Ширван-Абшерон сәулет мектебі** () — Әзірбайжан сәулет тарихында белгілі бір орын мен маңызы бар сәулет мектептерінің бірі. Ол VIII-IX ғасырларда пайда болды.

Кесранидтер әулеті кезеңіндегі Ширваншах мемлекетінің нығаюы және осылайша құрылысқа қолайлы жағдай жасау жергілікті сәулет мектебінің гүлденуіне жол ашады.

Ширваншах мемлекетінің аумағы табиғи құрылыс тастарына бай болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап бұл аймақта әктас құрылыс материалы және ғимараттарды безендіруде қолданылатын жалғыз материал болды. Ширван-Абшерон сәулет өнерінің стильдік ерекшеліктері оған қолданылған тас пен ою-өрнек оюларының біріккен әсері негізінде қалыптасты. Әдемі жергілікті тасты мұқият төсеу және оның бетін тегістеу Ширван құрылымдарының кірпішіне ерекше көрініс береді. Мұндай сыланған беттерге салынған жұқа тасты оюлар композицияның көрнекті жерлеріне шоғырланып, көркемдігімен назар аудартады.

Ширван сәулет өнерінің осы бағытта дамуы мұндағы композициялардың қарапайымдылығын анықтап, жеке элементтерді адал өңдеуге басты назар аударылды.
Сурет:Şirvanşahlar saray kompleksi.jpg|alt=|Ширваншаһтардың сарайы
Сурет:Восстанавливаемый Ханский дворец.jpg|alt=|Дербент хан сарайы
Сурет:Qoşa minarəli məscid. Şamaxı şəhəri.JPG|alt=|Шамахида Жұма мешіті
Сурет:Muhammad Mosque, Baku, 2006.jpg|alt=|Мұхаммед мешіті
Сурет:Kələxana türbələri.jpg|alt=|Келахан кесенесі
Сурет:Qız qalası ümumi 2016.jpg|alt=|Қыз мұнарасы
Сурет:Rəhimə xanım məscidi.jpg|alt=|Нардаран мешіті
Сурет:Absheron Ateshgah 004 9841.jpg|alt=|Атешгях


## Әдебиет
* Усейнов М, Бретаницкий Л., Саламзаде А. Әзірбайжан сәулет өнерінің тарихы. М., 1963 ж.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан сәулеті
Санат:Сәулет стильдері
Алан Менкен

**Алан Менкен** — америкалық композитор, Walt Disney мультфильмдері үшін ән мен музыка жазған автор, сондай-ақ Бродвейде мюзиклдерді қоюшы.

Өз мансабында ол 8 Оскар сыйлығын, 7 Алтын глобус, 11 Грэмми, Тони және Эмми сыйлықтарын жеңіп алған.

### Фильмдері

Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Голливуд Даңқ аллеясы
Санат:XX ғасыр музыканттары
Санат:XXI ғасыр музыканттары
Санат:АҚШ сазгерлері
Санат:Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Әбділхамит Сүлейменұлы Шолпан

**Әбділхамит Сүлейменұлы Шолпан** () шынайы есімі – *Әбділхамит Сүлейменұлы Жүнісов* () — өзбек кеңес ақыны, жазушы, драматург және публицист, жаңа өзбек поэзиясының негізін қалаушылардың бірі. Ол шығармаларына ***Шолпан*** деген бүркеншік атпен қол қойған.

## Өмірбаян
Әбділхамит Жүнісов, Әндіжан қаласында 1897 жылы дүниеге келген. Әбділхамит өзінің білімін дәстүрлі жергілікті мектеп-медреседен бастайды, онда міндетті оқу бағдарламасын үйренумен қатар, философияға, логика мен тарихқа белсенді қызығушылық танытады, поэзияға қызығушылық танытады.

Әбділхамит полиглот бола отырып, түпнұсқада Шығыстың ұлы ақындары — Әбілқасым Фирдауси, Саади, Хафиз Ширази, Омар Хайямның шығармаларын оқиды. Кейінірек орыс-жергілікті мектептің оқушысы бола отырып, ол орыс ақындары мен жазушыларының – Пушкин мен Достоевскийдің мұрасымен танысады, орыс тілін үйрену оған еуропалық мәдениетті де ашады.

1919 – 1920 жылдары Әбділхамит «*ТүркРОСТА*» газетінің бас редакторы болып жұмыс істеді. Сондай-ақ «*Иштирокиюн*», «*Гызыл Байрок – Қызыл Байрақ*», «*Туркистон – Түркістан*», «*Бухаро Ахбори – Бұхара жаңалықтары*», «*Дархон*» сияқты көптеген басқа басылымдардың редакциялық алқасында қызмет етті.

Шолпанның сан қырлы таланты жан-жақты ашылып, 1917 жылы «*Қолөнерші Халил*» драмасын, 1920 жылы «*Яркин*» пьесасын, «*Ояну*» (1922), «*Деректер*» (1923), «*Таңғы сүйкімді*» (1926), «*Сөз*» (1935) поэзиялық жинақтарын жазды. 1924 жылы Шолпанның кейбір өлеңдері А.Самойловичтің аудармасымен орыс тілінде басылып шықты. 1936 жылы жазушының «*Түн мен күн*» романы жарық көрді. Шығармашылығының шыңы болған Шолпанның бұл шығармасы өзбек романы дәстүрінің қалыптасуына орасан зор ықпал етті.

Шолпан драматург ретінде де жарқын талантын көрсетеді, оның авторлығымен қойылған ондаған пьесалар театр сахнасынан кетпейді. Шолпан, сондай-ақ, өзбек тіліне Әбілқасым Лахутидің «*Еуропаға саяхат*», Пушкиннің «*Дубровский*» және «*Борис Годунов*», Горькийдің «*Ана*» және «*Егор Булычов*», Шекспирдің «*Гамлетін*» аударады.

Шолпан ел аралап, Орынборда болып, біраз уақыт Мәскеуде жұмыс істеген.

## Соңғы жылдары
Абдулла Қадіри және Абдулрауф Фитрат көптеген өзбек ақындары мен жазушылары сияқты Шолпан, Иосиф Сталиннің басшылығымен ұлы террор кезінде құрбан болды.

Ол 1937 жылы "*Халық жауы*" ретінде тұтқындалып, 1938 жылы 4 қазанда атылды.

## Еңбектері
* «Қолөнерші Халил» (1917.ж)
* «Яркин» (1920.ж)
* «Ояну» (1922.ж)
* «Деректер» (1923.ж)
* «Таңғы сүйкімді» (1926.ж)
* «Сөз» (1935.ж)
* «Түн мен күн» (1936.ж)

## Дереккөздер

Санат:КСРО жазушылары
Санат:Өзбекстан жазушылары
Санат:Өзбекстан ақындары
Дезгинжа

**Дезгинжа** () — Молдовадағы, Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Дезгинжа ауылы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің солтүстік-батысында, теңіз деңгейінен 85 метр биіктікте орналасқан. Комратқа дейінгі қашықтық шамамен 18 км, Кишиневке дейін - шамамен 63 км. Жақын елді мекендер: Ченак ауылы (Цимисли ауданы) (6 км), Топал ауылы  (6 км), (Цимисли ауданы), Буджак ауылы (Комрат ауданы) (7 км), Бороганы ауылы (Леовск ауданы) (10 км).
Аймақтың жалпы ауданы 99,7 шаршы метр.км, бұл аудан ауданының 11,7% құрайды. 

## Халқы
01.01.2015 жылға ауылда 5200 адам немесе аудан халқының 7,5% тұрады: 
*4926 ғағауыздар, 
*108 орыстар, 
*-88 молдовандар және басқа ұлттар. 

Еңбекке қабілетті халық құрылымында – 64,5% (3358 адам).

## Тарихы
Дезгинжа ауылында татарлар тұрған кезінде мұнда ат жарыстары өткізілген. Түрік тіліндегі "десгинжа" – "секіру" дегенді білдіреді. Ғағауыздар 1812 жылы татарлардан кейін қоныстанды, 1793 жылы Дезгинжа ауылы бұрыннан бар деген мәліметтер бар.

1835 жылы Дезгинжа Бессарабия облысының Леов уезінің Верхнебуджак округінде, кейінірек 1850 жылы — Бессарабия облысының Кагуль уезінің Верхнебуджак округінде, 1858 жылы — Бессарабия облысының Бендер уезінің Верхнебуджак округінде болды.

1842-1843 жылдары қоныс аударушылар ауылдарында патша әкімшілігінің озбырлығына қарсы бағытталған толқулар болды. Ақпан-тамыз айларында Десгинжа колониясында толқулар болды, кедей және орта шаруалар С.Урсуды қызметінен босатуды талап етті, сондықтан осы округтің старшинасы А. Илашковпен қақтығыс болды. Көптеген ауыл тұрғындары билікке қарсылық білдіргені үшін жазаланды.

Дезгинжа ауылының тұрғындары 1905-1906 жылдардағы Бессарабиядағы революциялық оқиғаларға қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914-1918 ж. жүздеген ауыл тұрғындары майданға жұмылдырылды, ондаған адам қаза тауып, жараланды. 1917 жылы 25 қазанда Қысқы сарайға шабуылға қатысқан Дезгинжа ауылының тумасы Д.И.Чадырян Волынский запастағы полкінде әскери борышын өтеген.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 144 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: 
*98 ауылшаруашылық кәсіпорны, 
*1 өнеркәсіптік және қайта өңдеу кәсіпорны, 
*25 сауда кәсіпорны, 
*2 азық-түлік дүкені, т.б.бар.

Дезгинжа ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 1 мектепке дейінгі мекеме, 1 лицей, мәдениет үйі, 2 кітапхана, сауықтыру пункті орналасқан.
Православие шіркеуі бар. Ауылда 1890 үй мен пәтер болса, оның 1252-сі немесе 66,3 пайызы су құбырымен жабдықталған, 660-ы немесе 35 пайызы газдандырылған.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Санат:Ғағауызстан елді мекендері
Русская Киселия

**Русская Киселия** () — Молдованың оңтүстігінде орналасқан Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Русская Киселия ауылы 1891 жылы құрылған. Аймақтың жалпы ауданы 10,5 шаршы метрді құрайды, бұл ауданның 1,2 пайызы.
Кишиневтан қашықтығы шамамен 127 шақырым.
Бұл елді мекен тек екі негізгі Молодежная және Победа көшелерінен тұрады. Ауыл тұрғындары ауылдан тыс орналасқан «Fudjikura» және «Asena-Tekstil» кәсіпорындарында жұмыс істейді.

## Халқы
01.01.2015 жылғы жағдай бойынша ауылда 689 адам немесе аудан халқының 1,0% тұрады:
*215 молдаван, 
*211 украин, 
*201 ғағауыз және басқа ұлт өкілдері тұрады.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 241 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде 188 ауыл шаруашылығы кәсіпорны, 4 азық-түлік дүкені, т.б.

Русская Киселия ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 
*1 мектепке дейінгі мекеме, 
*1 лицей, 
*мәдениет үйі, 
*2 кітапхана, 
*отбасылық дәрігерлер кабинеті орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Санат:Ғағауызстан елді мекендері
Конгаз

**Конгаз** (; молд. Congaz) — Молдованың оңтүстігіндегі ауыл. Ғағауызстанның Комрат ауданының құрамына кіреді.

## Сипаттама
Конгаз – осы аттас коммунадағы жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 23 км және Кишиневтен 125 км қашықтықта орналасқан. Аймақтың жалпы ауданы 129,8 шаршы метр, бұл ауданының 15,2% құрайды.

Ауыл аумағының ұзындығы 8 шақырымдай. Ауылдың шығыс шетіне тікелей жақын жерде Ялпуг өзені солтүстіктен оңтүстікке ағып жатыр. Елді мекеннің солтүстік-шығыс шетінен 0,2 км қашықтықта Ялпуг өзенінің оң саласы болып табылатын Карсэу өзенінің сағасы орналасқан. Ауыл маңында орналасқан ең ірі су қоймасы ауылдың солтүстік шетінен 400 метр жерде орналасқан Конгаз су қоймасы.

Бұл ауыл Молдовада ғана емес, бүкіл Еуропадағы, тіпті дүние жүзіндегі ең үлкен ауыл. Мұны, Википедия Гиннестің рекордтар кітабына сілтеме жасай отырып, Конгаз халқының саны бойынша Еуропадағы ең үлкен он ауылдың қатарына кіретінін айтқан.

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 12327 адам тұрса, оның 50,34%-ы ерлер, 49,66%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 
*96,12% - ғағауыздар,
*1,22% - молдовандар, 
*1,04% - орыстар,
*0,74% - украиндар,   
*0,50% - бұлғарлар, 
*0,19% - сығандар, 
*0,19% - басқа ұлттар.

## Тарихы
"Конгаз" атауы осы жердегі бұрынғы татар ауылынан атауынан сақталған. Түрік тілінде "конгаз" "отырған қаз" дегенді білдіреді. Ғағауздардың онда өмір сүргені туралы алғашқы деректер 1793 жылдан басталады.

Алғашқы ағаш шіркеу 1828 жылы салынған. Оның орнына екінші тас шіркеу 1883 жылы салынған. 1912 жылы Конгазда екі кластық министрлік, бір кластық діни мектеп болды. 1847 жылы Конгаз ауылында 186 отбасы болған, жалпы халық саны 1215 адам болған. 1915 жылы 782 шаруашылық, 3128 ер адам және 2906 әйел адам болған.

## Экономикасы
Конгаз аумағында 300-ге жуық шаруашылық субъектілері, 6 ірі ауылшаруашылық кәсіпорны және 145 шаруа қожалығы, 12 өнеркәсіптік кәсіпорын тіркелген, оның ішінде «Асена Текстиль» ЖШС зауытының филиалы, «Текка» ЖШС шарап зауыты, «КСТЕГ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің шұжық цехы, диірмендер «Велимол Прод» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Дермен» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Морой» ЖШС, ИП.Монолов, жиһаз шығаратын «Кариф Мобила» ЖШС, «Магвилд» ЖШС тігін кәсіпорны, май бұрғылау және шағын наубайхана, т.б.бар.

Ауылда 58 сауда кәсіпорны, жиһаз, автобөлшектер, құрылыс материалдары, оргтехника сататын мамандандырылған сауда желісі, 397 сауда орнына арналған базар бар. Тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарының желісі дамыған. 6 құрылыс ұйымы, 3 көлік компаниясы (оның ішінде RG-Cargo халықаралық тасымалдаумен айналысады), коммерциялық банктердің 3 филиалы және сақтандыру ұйымдарының 3 филиалы бар.

## Әлеуметтік салалар
Конгаз ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 
*5 мектепке дейінгі мекеме, 
*1 мектеп-интернат, 
*2 лицей, 
*2 гимназия, 
*1 сауықтыру лагері, 
*мәдениет үйі, 
*6 кітапхана, 
*сауықтыру орталығы
*Православие шіркеуі бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
KSP Steel

**«KSP Steel»** ЖШС — мұнай-газ саласы үшін жіксіз болат құбырлар шығаратын алғашқы қазақстандық кәсіпорын. 2007 жылдың басында құрылған. Компанияның өндірістік орталығы Павлодарда орналасқан, онда 2007 жылғы желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен KSP Steel зауытының ресми ашылуы өтті. Кәсіпорынның өндірістік объектілері жалпы ауданы шамамен 133 га құрайды, мұнда 7500-ден астам кәсіби дайындалған мамандар жұмыс істейді. Зауыттың жұмысын Алматы қаласында орналасқан компанияның бас кеңсесі үйлестіреді.

## Қызметі
KSP Steel негізгі қызметі әртүрлі диаметрлі және мақсаттағы жіксіз болат құбырларды өндірумен байланысты. Өнім құбыр желілерін салу кезінде, мұнай өндіруші және геологиялық барлау компанияларының, Қазақстанның машина жасау және өнеркәсіптік кәсіпорындарының объектілерінде пайдаланылады, сондай-ақ ТМД елдеріне (Ресей, Әзірбайжан, Түркіменстан) және алыс шетел мемлекеттеріне, оның ішінде АҚШ-қа экспортталады.

2011 жылы өткізілген кәсіби жарамдылыққа аттестаттау барысында компанияның 400-ден астам қызметкері жұмыстан босатылды. Талқылау барысында заңгерлер аттестаттауды заңсыз деп таныды. Павлодардағы KSP Steel қазақстандық кәсіпорнының басшылығы өз қателігін мойындап, қызметкерлерін өз лауазымына қайта алды. 

2021 жылдың тамызында қазақстандық KSP Steel жіксіз болат құбырларды шығару бойынша "Полимерстрой" ЖШҚ өндірісін дамытуға 500 млн рубль инвестициялауды жоспарлап отырғаны белгілі болды, деп хабарлады Орынбор облысы үкіметінің баспасөз қызметі.

### Құрал-жабдықтар
Зауыттың жобасын әзірлеуді, сондай-ақ негізгі жабдықты жеткізуді және іске қосуды Danieli (Италия) компаниясы жүзеге асырды. Сондай-ақ, Kocks (Германия), Tecnar (Канада), Cartacci (Италия), Tuboscope (АҚШ), Bronx (АҚШ), PMC-Colinet (Бельгия), Tiede, MAC, Sidermontaggi (Италия) фирмаларының жабдықтары қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан компаниялары
Индер

* Индер – Каспий ойпаты алабындағы тұзды тұйық көл.
* Индер – Индер көлінің солтүстік-шығысында орналасқан аласа тау.
Котовское (Молдова)

**Котовское ** () — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Котовское ауылы - Молдова Республикасының оңтүстігіндегі Буджак даласындағы шағын елді мекен, Комрат ауданына кіреді. Ауыл Комраттан 35 км қашықтықта және Молдова Республикасының астанасы Кишиневтен 134 км қашықтықта орналасқан.

Ауыл оңтүстік-батыстан Кантемир ауданы Кыет ауылының жерлерімен, оңтүстік-шығыстан – Комрат ауданы Конгаз ауылының жерлерімен шектеседі, солтүстік-шығыс жағында Кантемир ауданы Тараклия ауылы, ал солтүстік-батысында Кантемир ауданының Цолика ауылы орналасқан.

Қазіргі уақытта жерді пайдалану аумағының жалпы ауданы 15,7 шаршы км, бұл аудан алаңының 1,8%-ын құрайды.

## Халқы
2004 жылғы санақ бойынша Котовское ауылында 989 адам тұрды. (49,44% ерлер және 50,56% әйелдер). Халықтың ұлттық құрамы:
*95,45% - ғағауыздар,
*2,22% - молдовандар, 
*1,11% - бұлғарлар,
*0,71% - украиндар, 
*0,40% - орыстар,   
*0,10% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Котовское ауылы 1878 жылы Кырленен деген атпен құжатталған. Аңызда ауылдың аты осы маңнан жер иеленген ауылдың алғашқы тұрғыны болған шопан Тома Қырланның атымен байланысты дейді.

1924 жылы, қазіргі Котовское ауылының аумағында бірнеше үйлер салынды. Аңыз бойынша, Конгаз қаласының примары Георгий Дончу «Қырланнар» деп аталатын жаңа ауылды тіркеуге қол жеткізді. Ол Бухарестке барып, Румыния үкіметіне жаңа ауылды тіркеу туралы өтінішпен жүгінді.

Котовское ауылының жеке елді мекен ретіндегі тарихы Молдаван КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1983 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығына сәйкес 1983 жылдан басталады. Молдова Республикасының 1994 жылғы 7 ақпандағы No 310-XIII «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Заңы негізінде Котово ауылдық кеңесінің атқару комитеті примэрия болып өзгертілді. Гагауз автономиясы құрылғаннан кейін, жалпыхалықтық референдумның қорытындысы бойынша Котовское ауылы  Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына енді.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 10 шаруашылық субъектісі тіркелген, оның ішінде 3 ауылшаруашылық кәсіпорны, 1 диірмен, 1 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 4 сауда кәсіпорны, 4 азық-түлік дүкені, т.б.

Котовское ауылының аумағында әлеуметтік нысандар:
*1 мектепке дейінгі мекеме, 
*1 гимназия, 
*мәдениет үйі, 
*2 кітапхана, 
*отбасылық дәрігерлер кабинеті 
*православие шіркеуі бар.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1991

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **1991** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 6-ші әлем чемпионаты** — Аустралияның Перт қаласында 1991 жылдың  жазында өткізілді.

Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* FINA Official Website
* World Swimming Championship Results
* 1991 World Aquatics Championships Results  (PDF)

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1986

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **1986** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 5-ші әлем чемпионаты** — Испанияның Мадрид қаласында 1986 жылдың  жазында өткізілді.

Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* FINA Official Website
* World Swimming Championship Results
* 1986 World Aquatics Championships Results

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Санат:1986 жылғы су спорты
Санат:Испаниядағы спорт
WMAP

***WMAP*** (*Wilkinson Microwave Anisotropy Probe*) немесе ***Explorer 80*** — Жойқын жарылыс нәтижесінде пайда болған реликт сәулеленуді зерттеуге арналған ғарыш обсерваториясы.

Аппарат ғарышқа 2001 жылдың маусымында ұшырылды. Бастапқыда ол ***MAP*** деп аталатын. 2002 жылдың қыркүйегінде бұл жобаның ғылыми жетекшілерінің бірі Дэвид Уилкинсон қайтыс болғаннан кейін аппараттың аты оның құрметіне *WMAP* деп өзгертілді.

2003 жылы *Science* журналы *WMAP* миссиясын «Жыл серпілісі» деп таныды.

*WMAP* жұмысының нәтижелері қазіргі стандартты космологиялық модельді, яғни лямбда-CDM моделін қалыптастыруға сеп тигізген.

Аппараттың жұмысы 2010 жылдың қазанында тоқтатылды.

## Ғылыми нәтижелері
*WMAP* зерттеулері келесі мәліметтерді айқындауға көмектесті:
* Ғаламның құрылысы: 4,63% — кәдімгі материя, 24,02% — суық қараңғы материя, 71,35% — қараңғы энергия;
* Ғаламның жасы: 13,772 млрд жыл;
* Хаббл тұрақтысы: ~70 км/с/Мпк;
* Оптикалық қалыңдық: 0.081±0.012;
* және т.б.

## Галерея

WMAP launch.jpg|Ұшыру сәті
WMAP trajectory and orbit.jpg|Миссияның траекториясы
WMAP 2006 94 GHz temperature map.png|Ғаламның микротолқындық картасы


## Дереккөздер

## Сілтемелер
* WMAP НАСА сайтында

Санат:Explorer бағдарламасы
Санат:Ғарыш телескоптары
Ферапонтьевка

**Ферапонтьевка** () — Молдованың оңтүстігіндегі ауыл. Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына кіреді. 

## Сипаттама
Ферапонтевка — осы аттас коммунадағы жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 15 км және Кишиневтен 120 км қашықтықта орналасқан. Ферапонтьевка ауылы Комрат пен Чадыр-Лунге қосылатын жолдың бойында орналасқан.
Жер аумағы 33,04 км² шамасында, бұл ауданының 3,86% құрайды.
Ауыл арқылы Лунгуца өзені ағып өтеді. Жазда өзен құрғақ, сусыз, бірақ жаңбырдан кейін толады. Болжам бойынша, 1986 жылғы жер сілкінісінен кейін оны қоректендіретін бұлақтар жабылған. Өзен арқылы екі көпір салынған. Жалпы ауылдың орман белдеулерінің ауданы 47 гектарды құрайды. Олар негізінен көшкіндерді жақсы тоқтататын ақ акация егеді.

Ферапонтьевка ауылы климаттық жағдайларға сәйкес ауа-райының ылғалдылығының жеткіліксіздігімен, күн сәулесінің көптігімен сипатталатын қоңыржай континенттік климаттық белдеуде орналасқан, жазы ыстық және құрғақ, қысы ұзақ емес, аяздар мен жылылық жиі ауысады.

## Халқы
2004 жылғы санақ бойынша Ферапонтьевка ауылында 1008 адам тұрды: 47,32% ер адамдар, 52,68% әйелдер. 
Халықтың ұлттық құрамы: 
*57,84% - украиндар,
*27,98% - ғағауыздар,
*5,95% - орыстар, 
*5,85% - молдовандар,   
*1,69% - бұлғарлар, 
*0,30% - сығандар, 
*0,40% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Ферапонтьевка ауылы туралы алғашқы деректі жазба 27.05.1928 жылдан басталады. Бұл атау 27 мамырда атап өтілетін Әулие Ферапон күнін еске алу үшін берілді. Бұл ауылдың негізін ноғай татарлары жер аударылғаннан кейін,  Дунайдың оңтүстігінен келген ғағауыз босқындары мен Полтава мен Киев губернияларынан келген украин отаршылары салды, олар патша өкіметінің шақыруымен қоныс аударып, Буджак аймағын дамыту мақсатында оларға жер және салық жеңілдіктерін берді.

Ауыл өсіп, 1859 жылға қарай Ферапонтьевкада 96 шаруашылық және 608 тұрғын болды. 1862 жылы мұнда Әулие Иоаннның атына шіркеу салынды. 1904 жылы Ферапонтьевкада 1230 тұрғыны бар 148 үй, орыс бастауыш мектебі, шіркеу кітаптарының қоры бар шағын кітапхана тіркелді.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 38 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: 29 ауылшаруашылық кәсіпорны, 3 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 1 диірмен, 8 сауда кәсіпорны, 3 азық-түлік дүкені, 1 жанармай құю бекеті, т.б.

Ауыл аумағындағы әлеуметтік нысандар: 
*1 гимназия/балабақша, 
*мәдениет үйі, 
*2 кітапхана, 
*отбасылық дәрігерлер кабинеті.

Православие шіркеуі бар - ғибадатхана мерекесі 9-қазанда тойланады.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1978

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **1978** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 3-ші әлем чемпионаты** — Батыс Германияның Берлин қаласында 1978 жылдың  жазында өткізілді.

Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*FINA Official Website
*World Swimming Championship Results

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Санат:1978 жылғы су спорты
Санат:Германиядағы спорт
Вулканешты

**Вулканешты** (молд. Vulcănești, Вулкэнешть, ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы қала.

## Сипаттама
Вулканешты - Вулканешты ауданының әкімшілік орталығы, Кагул өзенінің бойында. Кишиневтан 180 км, Украина шекарасынан 7 км, Румыния шекарасынан 35 км қашықтықта орналасқан. 

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша Вулканешты қаласының халқы 15462 адамды құрайды: 47,69% ерлер, 52,31% әйелдер. Ұлттық құрамы: 
*70,25% - ғағауыздар,
*11,31% - молдовандар, 
*7,67% - орыстар,
*5,46% - украиндар,
*4,13% - бұлғарлар, 
*0,08% - сығандар,
*0,01% - еврейлер,  
*1,06% - басқа ұлт өкілдері.

## Тарихы
Вулканешты қаласының қашан құрылғанын нақты айту қиын. Қалаға Кагул жағынан кіре берістегі стелада 1712 жылы деп көрсетілген.«Бессарабияның өзі немесе Буджака деп аталатын статистикалық сипаттамасы» (Акерман, 1899) кітабында 1703 жылы «Вулканешты колониясының» болғаны туралы ақпарат берілген. Бірақ Вулканешты ауылы туралы алғашқы ескерту 1605 жылдан басталады. Владимир Никудің «Молдавияның қоныстары құжаттарда және көне (ескі) кітаптарда» библиографиялық нұсқаулығында Вулканешты ауылы 1605 жылы 12 сәуірде аттестациядан өткені айтылады, бірақ бұл елді мекеннің нақты қай жерде орналасқаны туралы нақты мәлімет жоқ.

Ғағауыз ағартушысы Михаил Чакир «Вулканешты» сөзі татар тілінен шыққан және «көп қан» дегенді білдіреді деп есептеген. Өйткені 250 жыл бұрын 1768-1774 жылдардағы орыс-түрік соғысының Кагул шайқасы деп аталатын басты шайқастарының бірі қазіргі Вулканешты қаласының маңындағы Кагул өзенінің бойында өтті.

Ақын Александр Пушкиннің де табаны Вулканешты жерін басып өткен. 1823 жылы оңтүстікке жер аударылған кезде Гречен жолының бойымен Кагул ұрыс даласынан өткені туралы, онымен бірге болған мемлекеттік шенеунік Липрандидің жазбаша дәректері бар.

1940 жылы қарашада Вулканешты аудан орталығы болды.
1965 жылы Вулканешты ауылы қала типтес елді мекен, 1995 жылы қала мәртебесін алды. 1993 жылдың 23 желтоқсанынан бастап Вулканешты Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына кіреді.

## Экономикасы
Вулканешті Кишинев, Румыния, Украинамен байланыстыратын Вулканешты теміржол торабы бар. Қала аумағы арқылы Кишинев-Джурджулести-Галати халықаралық тас жолы өтеді.

Резидент-фирмалардың негізгі қызметі: шарап өндіру, тігу, сұрыптау, орау, таңбалау және тауарлармен басқа да операциялар, көтерме сауда. Қаланың аграрлық секторын жүзім шаруашылығы, бау-бақша және мал шаруашылығы кәсіпорындары құрайды. Жетекші кәсіпорындарға «Agro-Gigant» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен «Nezetli-Iuzium» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жатады.

## Әлеуметтік салалар
Білім беру жүйесіне 
*6 мектепке дейінгі мекеме, 
*2 жалпы білім беретін мектеп, 
*гимназия, 
*2 теориялық лицей кіреді.

Қалада музыка және өнер мектебі,  балалар шығармашылық үйі, кітапхана, мұражай бар. Вулканешты тұрғындарына медициналық қызметтерді аудандық аурухана мен отбасылық дәрігерлер орталығы көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Марк Кукурелья

**Марк Кукурелья Сасета** (; 1998 жылы 22 шілдеде туған, Алелья) — испаниялық футболшы, "Челси" клубы мен Испания құрамасының қорғаушысы. 2020 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері.

## Клубтық мансап
2012 жылға дейін "Эспаньол" жүйесінде тәрбиеленді, содан кейін әйгілі Барселона академиясы Ла Масияға қосылды. Онда ол 2017 жылға дейін өнер көрсетті. 2016/17 маусымда "Барселона Б" командасы үшін дебют жасады. Оның дебюттік маусымында ол он бір ойын өткізді. 2017/18 маусымында Барселонаның негізгі құрамасының жаттығулары мен ойындарына шақырыла бастады. Ол 2017/18 жылғы Чемпиондар Лигасына жолдама алды. Оның "Барселона" үшін дебюті 2017 жылдың 24 қазанында Испания Кубогының "Реал Мурсия" клубына қарсы ойында өтті.

2018/19 маусымын "Эйбарда" бастады, ол үшін 31 ойын өткізіп, бір гол соқты.

## Халықаралық мансап
Кукурелья Испанияның жастар деңгейінде ойнады. 17 жасқа дейінгі Испания жасөспірімдер құрамасы сапында 2015 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Турнир бойы өз құрамасының негізгі сол жақ қорғаушысы болды. Аустрияға қарсы бірінші тур матчында сары қағаз алды. Испания осы турнирде ширек финалға дейін жетті.

## Жетістіктері
### Командалық
; Барселона Б
* Сегунда Б жеңімпазы: 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* «Хетафе» ФК сайтындағы профилі 

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Эйбар ФК ойыншылары
Санат:Хетафе ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Чишмикиой

**Чишмикиой** (молд. Cişmichioi,  ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Ауылдың ауданы шамамен 6,4 км2, периметрі 13,67 км. Чишмикиой – коммунадағы аттас жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 108 км және Кишиневтен 207 км қашықтықта орналасқан.

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 5054 адам тұрды: 49,51% ерлер және 50,49% әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 
*94,42% - ғағауыздар, 
*3,15% - молдовандар, 
*0,85% - орыстар, 
*0,77% - украиндар, 
*0,49% - бұлғарлар, 
*0,32% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Вулканешт ауданының Чишмикиой ауылы 1809 жылы құрылған. Ғағауыз 16 қоныс аударушылар отбасы Ресейдің Бессараб өлкесінің генерал-губернаторынан Вулканешты, Этулия және Джурджулешты ауылдарының арасында Кагул көлінен бес шақырым жерде екі баурайдың түйіскен жеріне қоныстануға рұқсат алды. Мұнда қоныс аударушылар сол жақ беткейдің астынан су көзін (чешма) тауып, оның жанына қоныстанды және ауыл орыс тіліне аударғанда "бұлақтың жанындағы орын"дегенді білдіретін Чишмикиой ауылы деп аталды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 71 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде 41 ауылшаруашылық кәсіпорны, 4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 1 диірмен, 1 наубайхана, 32 сауда кәсіпорны, 25 аралас цех, 3 өнеркәсіптік цех, 1 жанармай құю бекеті, т.б.

Чишмикиой ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 
*5 балабақша, 
*1 лицей, 
*1 гимназия, 
*мәдениет үйі, 
*3 кітапхана, 
*1 стадион, 
*3 спорт залы, 
*1 шағын футбол алаңы, 
*сауықтыру орталығы, 
*1 мұражай, т.б.бар.

Православиелік Успен шіркеуінде жексенбілік мектеп бар, онда көптеген игі және рухани пайдалы іс-шаралар өткізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Балкани (футбол клубы, Сува-Река)

**Балкани** (*Football Club Ballkan*) — Косованың Сува-Река қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Сува Река Сити" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 1500 адам. 

2021 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды.

## Сілтемелер

* http://www.fcballkani.com/

Санат:Косово футбол клубтары
Шкупи

**«Шкупи»** (; ) — Солтүстік Македонияның Скопье қаласындағы футбол клубы, 1927 жылы құрылған "Слога Югомагнат" клубының ізбасары ретінде 2012 жылы құрылды. Өз алаңындағы ойындарын "Чайр" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 6 мың адам. Қазіргі уақытта Македония 1 лигасында ойнайды.

2022 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.fcshkupi.com/

Санат:Солтүстік Македония футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:2012 жылы құрылған футбол клубтары
РФМ (футбол клубы)

**РФМ** (бұрын «**Даугава 90**», «**Рига футбол мектебі**») — Латвияның Рига қаласындағы футбол клубы, 2005 жылы құрылған.

## Атаулары

* «Даугава 90» (-2008)
* «Даугава» Рига (2008—2009)
* «Даугава»/РФШ (2010)
* «РФМ» (2011—)

## Жүлделері

### Латвия чемпионаты
* **Чемпион (1)**: 2021, 2023, 2024.
* 2 орын (2): 2019, 2020.
* 3 орын (2): 2018, 2022.

### Латвия Кубогы

* Жеңімпаз (3): 2019, 2021, 2024.

## Сілтемелер

* http://www.fkrfs.lv/

Санат:Латвия футбол клубтары
УЕФА Еуропа лигасы 2022/23

**УЕФА Еуропа лигасы 2022/23** - турнирдің 14-ші маусымы. Испанияның "Севилья" клубы жетінші рет жеңімпаз атанды.

## 3 раунд

### Чемпиондар жолы

|}

### Лига өкілдерінің жолы

|}
## Плей-офф

|}

## Топтық турнир

### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### Іріктеу кезеңі
Бұл кезеңде топтық турнирде 2-орын алған командалар мен Чемпиондар лигасының топтық турнирінде 3-орын алған командалар күш сынасады.

|}
### 1/8 финал

|}
### 1/4 финал

|}
### Жартылай финал

|}
## Финал

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Еуропа лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
Баурчи

**Баурчи** (молд. Baurci; ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Чадыр-Лунг ауданының құрамына енеді.

## Сипаттама
Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Комраттан 30 км, Конгаз қаласынан шығысқа қарай 6 км және Чадыр-Лунга қаласынан батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Ауылдың ауданы 76,6 шаршы км. Ауыл арқылы өзі аттас өзен ағып өтеді. Атауы жер бедерінен шыққан: "Байыр" (төбе) және "Ичи" (ішкі), яғни төбе ішінде деген екі сөзден тұрады.

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 8783 адам тұрса, оның 49,90%-ы ерлер, 50,10%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: 
*97,88% - ғағауыздар,
*0,60% - молдовандар, 
*0,50% - орыстар,
*0,47% - бұлғарлар,
*0,33% - украиндар,    
*0,17% - сығандар, 
*0,05% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Тарихшылар А.А.Скальковский, М.В. Маруневич, С.С.Курогло жазбалары бойыншы, Баурчи ауылы 1812 жылы Лунгуца өзенінің аңғарында пайда болды.
Ғағауыздардың алғашқы қоныстанушылары Баурчи ауылына 57 адаммен  келді. Бірте-бірте ауыл халқының саны өсіп, 1844 жылға қарай ауылда 166 отбасы тұратын 149 үй болды. Ауыл тұрғындары пайдаланатын жер көлемі 6420 гектарды құрады. Осы уақытқа дейін ағаш шіркеу салынды. 1806-1812 жылдардағы орыс-түрік соғысының соңында бітім шарты бойынша Баурчи ауылы Буджак ауданына бекітілді.

1949 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша олар алдымен 4 колхозға біріктіріліп, кейін «Октябрьдің 40 жылдығы» колхозы құрылды. Колхоз бидай, жүгері, күнбағыс, жүзім, көкөніс, жеміс-жидек, бұршақ, темекі, тағы басқа дақылдар өсірумен айналысты. Колхозда фермалар салынып, онда ірі қара, қой, құс, шошқа және басқа да мал өсірілді.

## Инфрақұрылымы
Баурчи ауылының аумағында әлеуметтік нысандар:
*гимназия,
*бастауыш мектеп, 
*3 балабақша,
*Денсаулық орталығы,
*Мәдениет үйі, 
*2 ауылдық кітапхана қызмет көрсетеді. 

Ауылдың инфрақұрылымы мемлекеттік және жеке секторлардың бірқатар мәдени-әлеуметтік нысандарын қамтиды. Ресми түрде әкімдіктің 2007 жылғы мәліметтері бойынша ауылда 34 коммерциялық кәсіпорын, 15 дүкен, 3 диірмен, 3 шағын цех, наубайхана болды.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Көксеңгір

* Көксеңгір – Жақсы Айыртау тауының оңтүстігіндегі оқшауланған шоқылы тау.
* Көксеңгір – Қызылқұм құмының солтүстігіндегі төбе.
* Көксеңгір – Матайқұм құмының оңтүстік-шығысындағы оқшауланған төбе.
* Көксеңгір – Шыңғыстау жотасының батысындағы оқшауланған тау массиві.
Михаил Филиппович Харкин

**Михаил Филиппович Харкин** (22.11.1883, Жайық казак-орыс әскері, Круглый кенті - 19.09.1952, Гурьев облысы, Бақсай ауданы, Яманка кенті) – Махамбет ауданына еңбегі сіңген ұстаз.

17 жасында болашақ педагогтің әкесі Филип Абрамович ұлын Орал діни семинариясына оқуға жібереді. 1902 жылы оқуын аяқтаған соң, Михаил Филиппович Жайық казак әскерінің Круглый кентіне ауыл мұғалімі болып жұмыс жасауға жіберіледі. 1904 жылы ол Гагаева Анна Ивановнамен отау құрып, бірге 11 баласын өсіріп жеткізеді.

7 жыл халық мұғалімі болып табысты жұмыс жасап, Жайық казактарына білім беруде үлкен жетістіктерге жеткен соң, 1909 жылы балаларға білім беру үшін қалмақ даласына мұғалім болуға жұмысқа жіберіледі.

1912 жылы Жайық даласына оралып, ұстаздық қызметін Жайық казак әскерінің Гурьев бөліміне қарасты Бақсай кентінде 1921 жылға дейін жалғастырады. Сол жылы ол Яманка кентіндегі мектептің меңгерушісі лауазымына тағайындалады.

1937-1938 жылдары Редут кентінде жұмыс істейді. Ол сонда 5 және 6 сыныптарды құрып, алғаш рет орталау білім беретін мектеп ұйымдастырады.

Халық ағарту ісіндегі қажырлы әрі жемісті еңбегі үшін Михаил Филиппович «Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталды. Бұдан бөлек, оған «Қазақстанның 15 жылдығы» белгісі берілді.

1942 жылы оны Гурьев облысы, Сарайшық кентіндегі орта мектеп-интернаттың директоры қылып тағайындайды. Онда 1943 жылға дейін табысты басқарады. Ауыр сырқат ұстаздың педагогикалық мансабын уақытша үзеді. Сауыққан соң өз қалауы бойынша Яманхалинка орта мектебіне жіберіліп, 1952 жылға дейін мұғалім болып қызмет атқарады.

1952 жылы 19 қыркүйекте 68 жасында ауыр сырқаттан Михаил Харкин көз жұмды.

Халық педагогтің еңбегін жоғары бағалады. Ол республикалық маңыздағы дербес зейнеткер болды. 1998 жылы Махамбет ауылына оның атына көше берілген.

## Дереккөздер


Санат:22 қарашада туғандар
Санат:1883 жылы туғандар
Санат:Ақжайық ауданында туғандар
Санат:19 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1952 жылы қайтыс болғандар
Санат:Махамбет ауданында қайтыс болғандар
Санат:Педагогтар
УЕФА Чемпиондар лигасы 2022/23

**Чемпиондар лигасы 2022/23** () — турнирдің 68-ші маусымы. Финалдық ойын 2023 жылы  10 маусымда Ыстанбұлдағы «Ататүрік» стадионында өтті.

## Квалификация
### Бастапқы раунд

|+1/2 финал

|}

|+Финал

|}

### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига өкілдерінің жолы

|}
### 3 раунд

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига өкілдерінің жолы

|}

## Плей-офф

|+Чемпиондар жолы

|}

|+Лига өкілдерінің жолы

|}
## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### D тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### h тобы

## Плей-офф
### 1/8 финал

|}
### 1/4 финал

|}
### Жартылай финал

|}

## Финал

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
Ердана Дарханұлы Мейірбеков

**Ердана Дарханұлы Мейірбеков** (1959 жыл, Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы - 1999 жыл, Шымкент қаласы) — педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент.

## Білімі
1976 жылы орта мектепті үздік бітірген. Ал 1979 жылы Шымкент педагогика институтына түсіп, 1983 жылы "Жалпы техникалық пәндер" мамандығы бойынша үздік бітіреді. 1988-1991 жылдары Мәскеу қаласындағы КСРО Педагогика ғылымдары академиясының "Еңбекке баулу және кәсіби бағдар беру" ғылыми зерттеу институтының үйренуші-зерттеушісі, аспиранты болды. 1991 жылы аталған институтта педагогика ғылымдарының кандидаттығына диссертация қорғады.

## Қызмет жолы
Жалпы орта мектепті аяқтаған соң өз еңбек жолын Байжансай кенішінде жұмысшы болып бастады. Педагогтік қызметін өзі бітірген "Жалпы техникалық пәндер" кафедрасында бастап, оқытушы, аға оқытушы болды. 1995-1996 жылдары Шымкент педагогика институтының "Еңбекке баулу" кафедрасының меңгерушісі, 1996 жылдан М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық университетінің "Жалпы техникалық пәндер", қазіргі М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің "Өндіріс негіздері және оқытудың техникалық құралдары" кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарды.

## Еңбектері
20-дан астам ғылыми-әдістемелік жұмыстардың, оның ішінде 1 түсіндірме сөздік, 2 терминологиялық сөздік, 3 әдістемелік оқу құралы, 2 арнаулы оқу орындарының бағдарламалары, 3 жоғары оқу орындарында негізгі білім беру  стандарттарының авторы.

## Марапаттары
* 1994 жылы доцент атағын алды.
* Қазақстан Республикасының "Білім беру ісінің үздігі".

## Дереккөздер

Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері
Санат:Шымкентте қайтыс болғандар
Қырғызстан Министрлер Кабинеті

**Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинеті** (; бұрын **Қырғызстан үкіметі**, ) — Қырғызстанның атқарушы билік органы. Министрлер Кабинетінің төрағасы басқарады. Конституцияға сәйкес ол Президент Әкімшілігінің басшысы қызметін қоса атқарады.

Мәртебесі мен құқығы конституцияның 3-бөлімінде жазылған. Кабинет құрамына төраға, оның орынбасарлары, министрлер мен мемлекеттік комитеттердің төрағалары кіреді.

Министрлер Кабинеті мүшелерінің барлығын Жоғарғы Кеңестің келісімімен Президент тағайындайды.

## Құқығы
Қырғызстан конституциясы, 3-бөлім, 91-бап бойынша Министрлер Кабинеті:

## Құрамы
Төменде 2025 жылғы жағдай бойынша Министрлер Кабинеті мүшелерінің тізімі берілген.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан үкіметі
Санат:Мемлекеттік органдар
Санат:Елдер бойынша үкімет
Жарқамыс (көл)

**Жарқамыс** – Торғай алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Нұра ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км жерде. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 75 м биіктікте. Аумағы 11,6 км2, ұзындығы 11,8 км, енді жері 1,6 км, жағалау бойының ұзындығы 33,1 км. Оңтүстігінде Қоғакөл, солтүстік және солтүстік-батысында Байтақкөл, Бөкенкөл, Жаркөл, Қармақкөл көлдері орналасқан. Торғай өзенінің тармағы, жауын-шашын суларымен толысады. Суы қарашаның аяғында қатып, наурызда ериді. Оңтүстік жағалауы жарқабақты келген. Жағасында қамыс, құрақ өседі. Суы кермек татиды. Мал жайылымына пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы көлдері
Санат:Торғай су алабы
Флавоноидтар

**Флавоноидтар** ( — сары, осы заттардың көбірек кездесетін түсі) — өсімдіктектес полифенолдардың ірі тобы.

Химиялық тұрғыдан бұларға екі фенилдік сақина мен бір гетероциклдік сақинадан тұратын қаңқада өзара байланысқан 15 көміртегі атомы бар заттар жатады.

## Жіктелуі
Флавоноидтарды келесідей жіктеуге болады:
* флавонның туындылары
* флаванондар
* изофлавоноидтар
* неофлавоноидтар

Flavon.svg|Флавон
Isoflavone acsv.svg|Изофлавон
4-phenylcoumarin.PNG|4-Фенилкумарин
Aurone.svg|Аурон


## Тарихы
1936 жылы венгр ғалымы Альберт Сент-Дьерди қызыл бұрыштан алынған қосылыстың қан капиллярларына жақсы әсер ететінін жорамалдап, оны *P дәрумені* деп атауға ұсынды. Бұл атау XX ғасырдың ортасында кең қолданылды, бірақ кейінгі жылдары осы және солтектес қосылыстардың дәрумендерге жатпайтыны анықталды да, оларды флаваноидтар немесе биофлаваноидтар деп атайтын болды.

## Табиғатта таралуы
Флавоноидтардың өсімдіктер метаболизміндегі маңызы өте зор, сондықтан олар өсімдіктердің көбінде бар. Көп жағдайда олар гүлдердің және жемістердің түсін қалыптастырады (сары, қызғылт сары, қызыл, күлгін).

Келесі тағамдарда флавоноидтар көп мөлшерде кездеседі: ақжелкен, жуа, шай, жидектер, банандар, цитрустар, қызыл шарап, қарақұмық, какао. Көбінесе бұл кверцетин, кемпферол, мирицетин, апигенин, лютеолин болады.


Parsley100.jpg|Ақжелкен
Longjing tea.jpg|Жасыл шай
PattsBlueberries.jpg|Жидектер

## Дереккөздер

Санат:Биохимия
Санат:Антиоксиданттар
Шойындыкөл

**Елді мекен:**
* Шойындыкөл – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл.

**Көл:**
* Шойындыкөл – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы көл.
Шилі (көл)

**Шилі** – Обаған өзені алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Әулиекөл ауданы жерінде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Аумағы 7 – 16 км2, су жиналатын алабы 613 км2. Жағалауы тегіс, жайпақ, тек шығыс жағалауы тіктеу, жарқабақты келген (биіктігі 3 м). Суы ашқылтым (2 – 5 г/л). Көлге ұзындығы 46 км өзімен аттас Шилі өзені құяды. Көл суын аудан шаруашылықтары пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Обаған су алабы
Санат:Әулиекөл ауданы көлдері
Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы

**Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинетінің Төрағасы** () (2021 жылға дейін **Қырғызстан премьер-министрі** деп аталатын) Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинетіне төрағалық етеді.

2010 жылға дейін президенттің премьер-министрмен салыстырғанда құқығы көбірек болды. Алайда 2010 жылғы конституциялық референдум нәтижесінде Қырғызстан басқару түрі конституциялық республикаға айналды. Парламент президенттен жоғары болды. 2021 жылы, тағы бір конституциялық референдумнен кейін бұл өзгерістен Қырғыз үкіметі бас тартты.

## Лауазым иеленушілердің тізімі

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан премьер-министрлері
Санат:Премьер-министрлер тізімдері
Шұбаркөл

**Елді мекен:**
* Шұбаркөл – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы кент.

**Көл:**
* Шұбаркөл – Тобыл алабындағы көл.
Шұбаркөл (көл)

**Шұбаркөл** – Тобыл алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қарабалық ауданы Новотроицкое ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 201,6 м биіктікте. Аумағы 15,4 км2, ұзындығы 4,8 км, енді жері 4,1 км, орташа тереңдігі 0,9 м, су жиналатын алабы 350 км2. Үй мен Тоғызақ өзендері суайрығы саналады. Жағасы жайпақ, түбі тегіс, лайлы. Жағасын қамыс, құрақ жайлаған. Қар суымен толығады. Көктемде су деңгейі көтеріліп, жаз соңында басылады. Суы мол жылдары оңтүстігінде орналасқан Сасықкөлмен қосылып кетеді. 

## Дереккөздер

Санат:Тобыл су алабы
Санат:Қарабалық ауданы көлдері
Захчиндер

**Захчиндер** (өз  атауы захчин - «шеттегі») — қазіргі Батыс Моңғолиядағы Ховда аймағында тұратын ойраттар құрамындағы топтардың бірі. Саны 32 845 адам. (елдің жалпы халқының 1,2%, (2010 жылғы санақ), Моңғолиядағы жетінші үлкен этникалық топ).

## Этнонимі
"Захчин" этнонимі 18 ғасырдың соңында жоңғар билеушілері шекараны қорғау үшін бөлген торғұттар, дербеттер және халхалар қатарынан бірнеше ондаған отбасылардан тұратын топтың белгісі ретінде пайда болды ("шет"атауы" осыдан шыққан). Олар Орта Азиямен шектесетін батыс жерлерін, Ұйғыр хандықтарын, сондай-ақ Халханы қорғады. Захчин жауынгерлері әрқашан маньчжурлардан сақтанып, оларды «жабайы қасқыр» деп атап, олардан аулақ болған.

1758 жылы Жоңғар хандығы жеңіліске ұшырағаннан кейін маньчжур жағына өткен захчиндерден бөлек хошун (әкімшілік бірлік) құрылып, қалғандары Қытайдың Қобдо әкімшілігіне бағынды.

## Тілі
Олар батыс моңғол (ойрат-қалмақ) тілінің захчи диалектісінде, сондай-ақ моңғол тілінде (халха) сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, буддалар.

## Кәсібі
Таулы аймақта тұратындар көшпелі мал шаруашылығын сақтай алды. Алтантіл алқабына қоныс аударғандар қара бидай өсіреді. Қыстың суық күндерінде Захчин көшпелілері Зерег аңғарынан шығып, батыс және шығыс таулардың сілемдеріндегі жылы қыстақтарға барады. Ауа райының салқындығынан захчиндер мен мал жанұялары екіге бөлінуге мәжбүр. Қысқы көші-қон кезінде тауда ұсақ мал өсіріледі. Отбасының бір бөлігі малымен қыстаса, қалғандары теңіз деңгейінен 3000 метр биіктікте, жылы жерде мал бағып жүр.Суық күндерде де, ыстық күндерде де көшіп-қонатын негізгі күш – бұл ауданның қиындығына мән бермейтін түйе. 

## Тұрмыс салты
Бұл жерге бірінші келген Захчин отбасылары жаңадан келгендерді ыстық шай мен тәттілермен қарсы алуы керек, бұл дәстүр. Көшпелі халықтың ең асыл қазынасы – көшпенділерді шаймен қарсы алу, ең жақсы дәм беру салт-дәстүрі күні бүгінге дейін сақталған. Жылы жерлерде тұратын захчиндер көктемнің келуімен Цагаан Сарға дайындала бастайды. Олар алдын-ала, күздің аяғында, қыста ет пісіп дайындай бастайды, олардың арасында құйрықты қой еті бар. Ал сансай боов, бууздар деп аталатын арнайы печеньелерді және тұшпараларды мерекелерден бірнеше күн бұрын жасай бастайды.

Қазіргі захчиндер кейбір дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен материалдық мәдениеттің ерекшеліктерін сақтайды. Халха моңғолдарымен бірігіп кетті.

## Дереккөздер

 
Санат:Моңғолия халықтары
August (ән)

**«August»** — Тейлор Свифттің сегізінші альбомындағы сегізінші трек, 2020 жылы шыққан.

«Cardigan» және «Betty» әндерімен бірге үш жеткіншектің қарым-қатынастарын лирикалық түрде сипаттайтын туынды.

Әнде гитаралардың, ішекті музыкалық аспаптардың, драм-машина мен вокалдық реверберацияның әуендері пайдаланылады.

## Чарттар

## Сілтемелер
* 

Санат:Тейлор Свифт әндері
Зярай

**Зярай** () — тхыонг тобына жататын, негізінен Вьетнам аумағында тұратын халық.
Жалпы саны 386 мың адам, оның 364 мыңы Вьетнамда тұрады (2010 ж.). Олар келесі субэтникалық топтарды қамтиды: тер (фун), арап, тхуан, хдрунг, мтхур. Зярай - Вьетнамда тұратын 54 ұлттың азшылықтың бірі.

## Тілі
Зярай (джарай) тілі австронезиялық тілдер семьясының малай-полинезиялық тармағының тям тілдеріне жатады.

## Діні
Олар христиандықты (католицизм мен протестантизмді) ұстанады, дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар (анимизм және аграрлық культтер) да бар.

## Кәсібі
нобай|оңға|200px|Зярайлардың дәстүрлі бамбук себеті
Зярайдың өмірі екі кезеңге бөлінеді. Олар он ай күріш алқабында жұмыс істейді, картоп, жүгері, басқа да дақылдар, маниок, темекі өсіреді, ал екі ай бойы үйлерін салып, жөндейді, қыш бұйымдар жасайды, қоржын тоқиды, үлкен ағашты құлатып каноэ жасайды. Анда-санда ер адамдар аңға шығып, әдетте, бұғы немесе бөкен әкеледі.

Себет тоқу, қолөнер бұйымдарымен қатар Зярай провинциясындағы Зярай халқы әлі күнге дейін "Пран" төсеніштерін тоқу қолөнерін сақтап келеді. "Пран" төсеніштері Зярай ұлтының ана тілінде "Пран"деп аталатын жабайы ананас ағаштарының жапырақтарынан жасалған. Құрғақ маусымда Шунглон ауылының ерлері ананас жапырақтарын алу үшін бұлақ суына барады, содан кейін олар ашық түсті сақтау үшін күн астында кептіріледі.
Жаңбырлы маусымда бос уақытында жергілікті әйелдер кептірілген ананас жапырақтарынан төсеніш тоқиды. Зярай ұлтының адамдары "Пран" төсеніштерін құнды байлық деп санайды және оларды қонақтарды қабылдау үшін немесе үйлену тойлары, жерлеу рәсімдері және басқа да маңызды оқиғалар кезінде пайдаланады.

## Өмір салты
Олар тотемдік атаулары бар матрилиндік руларға бөлінді, отбасы шағын отбасы, неке матрилокалды.

### Дәстүрлі баспаналары
Дәстүр бойынша, джарай 50-500 халқы бар шағын ауылдарда тұрады. Ауылдар квадрат түрінде орналасқан, бір пәтерлі үйлер немесе ауылдың ортасында орналасқан ұзын үйлер (рунг) бар. Көбінесе ауылдың орталығында коммуналдық үй, құдық, волейбол торы немесе күріш диірмені болады.
Үйлер жерден бір метр биіктікте бамбуктан жасалған. Темір шатыры бар неғұрлым берік ағаш үйлер танымал болуда. Олар солтүстік-оңтүстік бағытта және жергілікті аруақтарға қолайлы жерде салынған. Үйдің ұзындығы 50 метрге дейін жетуі мүмкін.
Дәстүрлі жиһазға ағаш пен бамбуктан жасалған орындықтар мен ас үй ыдыстары кіреді, ал қазіргі заманғылардан кереуеттер мен теледидарларды кездестіруге болады.
    
### Дәстүрлі киімдері
Ерлер жамбасты жауып тұратын белдемше тәрізді жабынды маталар, әйелдер жиегі кестеленген ұзын белдемше киеді. Күмістен, мыстан, гүлдерден жасалған спираль тәрізді білезіктер, моншақтар пайдаланады.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамның негізі – көкөніс (күріш, жүгері, тамыр дақылдары) және балық түрлері.

## Дереккөздер

 
Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Камбоджа халықтары