open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Томирис (көбелек)

**Томирис** — бұл ақтар тұқымдасынан шыққан күндізгі көбелек.   

## Сипаттамасы
Қанатының ұзындығы 22-23 мм. Екі жыныстың да ақтары қанаттарының түбінде аздап жасыл реңкке ие, айқын көрінетін қиғаш дискісі бар және ішінде ақ жағынды бар үлкен апикальды дақ бар. Алдыңғы қанаттың жоғарғы жағы қараңғы. Алдыңғы қанаттарының төменгі жағы жеңіл, үстіңгі жағында бірдей үлгіде, ал артқы қанаттарында жасыл реңмен сұр болады. Арт қанатының төменгі бөлігі ашық сары-сұр өрістермен және ақ фонда сызықтармен, нәзік мәрмәр өрнегін құрайды. 

## Аудан
Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан  . 

Шөлді сазды жартастарды мекендейді (400-700 м биіктікте).  

## Биология
Бір жыл ішінде дамиды бір ұрпақ дамиды. Қаптаған қуыршақтардың көбелектері ақпан айының соңында - наурызда немесе наурыздың екінші жартысында - сәуірде пайда болады. Көбелектердің ұшу уақыты наурыз-сәуір айларында. Қуыршақтан шыққаннан кейін көп ұзамай жұмыртқа салады. Наурыз айының соңынан бастап *шынжыр табандар толқын таратқыш* Поповпен  *қоректенеді* . . Сәуір-мамыр айларында пупация. Пупа өсімдіктің базальды бөлігінде, топырақта немесе өсімдік қалдықтарында ұйықтайды.

## Қауіпсіздік
Түр Өзбекстанның Қызыл кітабына енгізілген (2009) - 1 санат. Олардың саны аз және жергілікті тұрғындарда бір маусымда 10-20 көбелекке дейін жетеді, тұрақты түрде төмендей береді. Өзбекстандағы шектеуші факторлар: түрдің табиғи мекендейтін жерлерінің жойылуы, құрттардың жемдік өсімдіктерінің жойылуы. 

## Дереккөздер

Санат:Pages with unreviewed translations
Сергій Володимирович Закарлюка

**Сергій Володимирович Закарлюка** (; 17 тамыз 1976, Никополь, Днепропетровск облысы — 5 қазан 2014, Великобагачанск ауданы, Полтава облысы) — украиналық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

2002–2004 жылдары Украина Ұлттық футбол құрамасы сапында тоғыз кездесуде алаңға шықты. 2006 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуіне қатысты.

2013 жылы бапкерлік карьерасын бастады. "Арсенал" (Киев) клубында бапкер міндетін атқарушы боп азырақ уақыт жұмыс жасады.

2014 жылы 5 қазанда жол апатынан қайтыс болды.

## Жетістіктері

### Командалық

* Украина чемпионатының күміс жүлдегері: 2003/04
* Украина чемпионатының қола жүлдегері (2): 2001/02, 2002/03
* Украина кубогы: 2003/04
* Украина кубогының финалисі: 2000/01

### Жеке

* «Арсенал»/ЦСКА (Киев) клубының үздік мергені: 47 гол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Украина футболшылары
Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Днипро ФК ойыншылары
Санат:Металлург Никополь ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Киев ФК ойыншылары
Санат:Металлург Донецк ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Мариуполь ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Киев ФК ойыншылары
Санат:Ворскла ФК ойыншылары
Санат:Полтава ФК ойыншылары
Санат:Украина футбол жаттықтырушылары
ЦСКА (футбол клубы, Киев)

**ЦСКА Киев футбол клубы** — Украина чемпионаттарында 2009 жылға дейін ойнаған футбол клубы. 1934 жылы құрылып, 2009/10 жылғы маусымда Украина екінші лигасында төрт турға қатысты да, тарап кетті.

Клуб 1934 жылы Харьковте құрылды. 1972-76 жылдары базасы Черниговқа ауысты. 1976 жылы Киевке көшті.

1995-2002 жылдары Украина жоғары лигасында ойнады. Ең жоғары көрсеткіші — 1995/96 жылғы маусымдағы төртінші орын. КСРО дәуірінде төрт рет УКСР чемпионы атанды.

## Жетістіктері

### Украин КСР

* **Чемпионат** 
** **Чемпион** (**4**): 1949, 1951, 1980, 1983
** **2-орын** (**5**): 1946, 1964, 1965, 1977, 1979
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**1**): 1976

### Украина

* **Кубок** 
** **Финалист** (**2**): 1998, 2001

## Атаулары

* 1934: УВО (Харьков)
* 1934—1945: УДКА
* 1946: «Дом офицеров»
* 1947: ОДО
* 1948—1953: «Дом офицеров»
* 1954—1956: ОДО
* 1957: ОСК
* 1957—1959: СКВО
* 1960—1971: СКА
* 1972: Чернигов
* 1972—1976:  «Чернигов»
* 1976—1992: СКА
* 1992—1993: ВС «Орияна»
* 1993—1994: ЦСК ВСУ
* 1994—1995: ЦСКА
* 1995—1996: ЦСКА «Борисфен»
* 1996 — 2009: ЦСКА

Санат:Украина футбол клубтары
Санат:2009 жылы жабылған футбол клубтары
Металлург (футбол клубы, Никополь)

**«Металлург»** () — Украинаның Никополь қаласындағы әуесқой футбол клубы. 2005 жылы кәсіпқой статусын жоғалтты да, Украина чемпионаттарынан шеттетілді. 2006 жылдан бастап Днепропетровск облысының чемпионатында ойнайды. 

## Атаулары

* 1972—1991: «Колос»
* 1992—2001: «Металлург»
* 2001—2002: «Электрометаллург»
* 2002: «Электрометаллург-НЗФ»

## Жетістіктері

* КСРО чемпионаттарында: Бірінші лигада 3-орын — 1982 
* КСРО кубогының ширек финалисі: 1986/87.
* Украина 2-лигасында 2-орын: 1995

## Сілтемелер
* Металлург Никополь
* Никополь футболының тарихы
* Владимир Мыленко. Иных уж нет… …а те далече.
* Щедрый урожай «Колоса»

Санат:Украина футбол клубтары
Металлург (футбол клубы, Донецк)

**«Металлург»** — 1996-2015 жылдары Украина чемпионаттарында ойнаған донецкілік футбол клубы. 2015 жылы Донбасстағы хал-ахуалға байланысты демеушілері ақша бөлуден бас тартты да, клуб таратылды.  

1995/96 жылы екінші лигада, 1996/97 жылы бірінші лигада ойнады. Қалған уақыттарда суперлигада ойнады. 

## Жетістіктері
**Украина Чемпионаты**

* 3-орын (3) : 2001/02, 2002/03, 2004/05

**Украина кубогы**

* Финалист (2): 2009/10, 2011/12

**Украина суперкубогы**

* Финалист (1): 2012

**Украина 1-лигасы**

* Жеңімпаз (1): 1996/97

**Вторая лига Украины**

* 2-орын (1): 1995/96

## Сілтемелер
* Профилі (Tribuna.com)
* Профилі

Санат:Украина футбол клубтары
Мариуполь (футбол клубы)

**«Мариуполь»** () — Украинаның Мариуполь қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын Владимир Бойко атындағы стадионда өткізеді. Қазіргі таңда Украина премьер лигасында ойнаған. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты таратылды.

## Статистикасы

### Украина

## Атаулары

* 1960—1966 — «Азовсталь»
* 1966—1971 — «Азовец»
* 1971—1974 — «Металлург»
* 1974—1976 — «Локомотив»
* 1976—1992 — «Новатор»
* 1992—1996 — «Азовец»
* 1996—2002 — «Металлург»
* 2002—2017 — «Ильичёвец»
* 2017 — «Мариуполь»

## Жетістіктері
**Украина премьер-лигасы**:

* 4-орын (3 ): 2000/01, 2005/06, 2018/2019.

**1 лига**:

* Жеңімпаз (2 ): 2007/08, 2016/17
* 3-орын (1): 1996/97

**2-лига**:

* Жеңімпаз (1): 1995/96

**Украин КСР чемпионаты**:

* 3-орын (1): 1963

## Сілтемелер

* Ресми сайт
* Tribuna.com
* Soccer365.ru

Санат:Украина футбол клубтары
Полтава (футбол клубы)

**«Полтава»** () — 2007-18 жылдары Украина чемпионаттарында ойнаған Полтава қаласындағы  футбол клубы. 2017/18 жылғы маусым қорытындысында Украина бірінші лигасында екінші орын алды да, тұңғыш рет премьер-лигаға жолдама алғанымен, 2018 жылы жазда тарап кетті.

## Жетістіктері

* 1-лига күміс жүлдегері: 2017/18
* 2-лига күміс жүлдегері: 2008/09, 2011/12

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Бейресми сайт

Санат:Украина футбол клубтары
Санат:2018 жылы жабылған футбол клубтары
Львов (футбол клубы)

**«Львов»** () — Украинаның Львов қаласындағы футбол клубы. 2008/09 жылғы маусымда тұңғыш рет Украина Премьер Лигасында ойнады. 

Өз алаңындағы ойындарын "Львов Аренада" өткізеді. 

## Маусымдар

## Рекордшылары

### Ардагерлер

### Мергендер

## Жетістіктері
Украина бірінші лигасының күміс жүлдегері: 2007/08

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* Жанкүйерлер сайты 

Санат:Украина футбол клубтары
Черноморец (футбол клубы, Одесса)

**«Черноморец»** () — Украинаның Одесса қаласындағы футбол клубы. 2018/19 жылғы маусымда Украина премьер лигасында 11-орында қалды да, бірінші лигаға түсіп кетті. 

## Атаулары

## Жетістіктері

### Украин КСР

* **Чемпионат** 
** **Чемпион** (**1**): 1961
** **2-орын** (**3**): 1936 (весна), 1962
* **Кубок** 
** **Финалист** (**3**): 1937, 1944, 1947

### КСРО

* **Чемпионат**
** **3-орын** (**1**): 1974
* **Бірінші лига**
** **Чемпион** (**3**): 1961, 1973, 1987
* **КСРО Федерациялар кубогы**
** **Жеңімпаз** (**1**): 1990

### Украина

* **Чемпионат** 
** **2-орын** (**2**): 1994/95, 1995/96
** **3-орын** (**3**): 1992/93, 1993/1994, 2005/06
* **1 лига**
** 2**-орын** (**3**): 1998/99, 2001/02, 2010/11
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**2**): 1992, 1993/94
** **Финалист** (**1**): 2012/13
* **Суперкубок** 
** **Финалист** (**1**): 2013

### Халықаралық

* **Интертото кубогы**
** **Финалист** (**1**): 2007

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Профилі
* Профилі 
* «Одесский футбол»
* Видеоканал 
* «Черноморец» (Одесса)

Санат:Украина футбол клубтары
Колос (футбол клубы, Ковалевка)

«**Колос**» () — 2012 жылы құрылған Украинаның Ковалевка қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Колос" стадионында өткізеді. 2015/16 жылғы маусым қарсаңында кәсіпқой клуб статусына ие болды. 2018/19 жылғы маусымда бірінші лигада екінші орын алып, тұңғыш рет Премьер лигаға жолдама алды.

## Жетістіктері

* Украина бірінші лигасының күміс жүлдегері: 2018/19
* Украина екінші лигасының жеңімпазы: 2015/16

## Атақты ойыншылары
*Бәрі де украиналықтар*

* Ростислав Багдасаров
* Максим Банасьевич
* Александр Бондаренко

## Сілтемелер
* В ранге профессионалов: Колос (Коваливка)

Санат:Украина футбол клубтары
Олимпик Донецк

**«Олимпик»** () — Украинаның Донецк қаласындағы футбол клубы. 2001 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын қазіргі таңда Киевтегі "Динамо" стадионында өткізеді. 2014/15 жылғы маусымнан бері Украина Премьер лигасында ойнайды. 

## Маусымдар

## Жетістіктері

* Украина 1 лигасының жеңімпазы: 2013/14
* Украина 2 лигасының жеңімпазы: 2010/11

## Сілтемелер
*http://olimpik.com.ua/ 

Санат:Украина футбол клубтары
Аугсбург (футбол клубы)

**«Аугсбург»** () — Германияның Аугсбург қаласындағы футббол клубы. 1907 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "ВВК Арена" стадионында өткізеді.

2011/12 жылғы маусымда тұңғыш рет бірінші Бундеслигада ойнады.

## Стадионы
1951 жылға дейін клуб "*ВСА Стадионда*" ойнап келді. 1951-2009 жылдары "*Розенауштадионда*" өз алаңындағы ойындарын өткізді. Сосын 2011 жылғы әйелдер арасындағы әлем чемпионатына арнап салынған "Импульс Аренаға" көшті. Стадионға 30000 адам бір мезетте жайғаса алады.

## Статстикасы

## Атақты ойыншылары

*  Хельмут Халлер
*  Бернд Шустер
*  Карл-Хайнц Ридле
*  Отар Хизанейшвили
*  Василий Хомутовский
*  Ибраима Траоре
*  Алекс Маннингер

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* Неміс футболының мұрағаты

Санат:Германия футбол клубтары
Спартак (стадион, Семей)

**Спартак стадионы** — Семей қаласында орналасқан көпфункционалды стадион. 2015 жылға дейін "Спартак" (Семей) клубының өз алаңындағы кездесулерін өткізетін аренасы болды.

## Сипаттамасы
1966 жылы 8 шілдеде ашылды. Алаңның көлемі 105х68. Табиғи көгал отырғызылған. Екі жағында трибунасы, жүгіру жолдары бар. Сыйымдылығы 8000 адам.

2013 жылы қазақ футболының 100 жылдығына орай күрделі жөндеуден өтті. Оған 25 млн. теңге бөлінді.

## Дереккөздер


Санат:Стадиондар
Санат:Қазақстан стадиондары
Қаратау (тау, Қобда ауданы)

**Қаратау** – Қиыл өзенінің аңғарындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Қобда ауданы, Құрсай ауылының оңтүстік-батысында 45 км-дей жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 272 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай доғаша иіліп 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км. Көлбеу беткейі жазыққа ұласады. Оңтүстік беткейі құрғақ өзен аңғарларымен тілімделген. Солтүстігінде Жоғарғы Қарасай қыстауы, шығысында Суықбұлақ, Ақбұлақ қыстаулары, оңтүстігінде Дербісәлімола тауы орналасқан.

## Өсімдігі
Ақшыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, қозықұлақ, т.б. дала өсімдіктері өседі. Етегі жайылым мен шабындық ретінде пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Қобда ауданы таулары
Қаратау (Еуразияның түркі тілдес аймағындағы таулар)

**Қаратау** – Еуразияның түркі тілдес халықтар қоныстанған аймақтарындағы биіктігі орташа және аласа тау жоталары. 

## Сипаты
Алатаумен салыстырғанда Қаратауда жаз айларында қар жымылғысы болмайды, сондықтан осылай аталады. Қаратаудан шағын өзендер ғана бастау алып, тау алды жазықтарында құмға сіңіп кетеді. Мұндай таулардың беткейлері тасты, қорымды келеді. Қаратау атауы Орталық Азияда, Оңтүстік Оралда, т.б. түркі тілдес елдер аумағында (Түркия, Иран, Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы, Кавказ, Қырым, т.б.) жиі кездеседі. Қазақстанда Қаратау жотасы деген атау (Түркістан, Жамбыл және Қызылорда облыстары аумағында), Қаратау таулары (Маңғыстауда), Кетпен (Ұзынқора) жотасында да кездеседі.

Қаратау атауы — қазақтың тарихымен, ұлттық болмысымен біте қайнасып кеткен аномастикалық нысан, халқымыздың баспанасы, қарашаңырағы іспеттес рәмізге ие. 1723 жылғы “Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама” тауқыметін суреттейтін,  өз кезінде нағыз ұлттық гимнге айналған “Елім-ай” жырындағы “Қаратаудың басынан көш келеді...” деп әспеттелетін мәртебелі тау осы. “Басында Нұх пайғамбардың кемесі қалған” Қазығұрт тауы да — Қаратаудың бір сілемі.

## Дереккөздер

Санат:География
Санат:Қазақстан географиясы
Санат:Қазақстан таулары
Кенни Далглиш

Сэр **Кеннет Мэтисон Далглиш** (; 4 наурыз 1951, Глазго, Шотландия), қысқаша **Кенни Далглиш** () — шотландиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. "Селтик" пен "Ливерпульде" ойнап, көпке танымал болған. Шотландия Ұлттық футбол құрамасы сапында 102 ойын өткізіп, рекорд жасады. 

## Карьерасы
"Селтикпен" 17 жасында келісім шарт жасасты. 1969-77 жылдар аралығында төрт рет Шотландия чемпионы атанды. Глазголық клуб сапында ойнап жүріп, 1971 жылы Айброкс трагедиясының куәсі болды. 1971/72 жылдан бастап "Селтиктің" негізгі құрамында ойнай бастады. 

1977-90 жылдары "Ливерпуль" сапында доп тепті. Жалпы өзінің 22 жылдық карьерасында екі клубта ғана ойнады. "Ливерпуль" сапында мүмкін болған барлық кубокқа қол жеткізді. Ол жүлделердің арасына үш бірде Чемпиондар лигасының кубогы бар болатын. 1978, 1981, 1984 жылғы УЕФА Чемпиондар кубогының финалдарының бәрінде Далглиш алаңға негізгі құрамда шықты. 

Бапкерлік карьерасында "Ливерпуль", "Селтик" клубтарын жаттықтырды, бірнеше дүркін Англия чемпионы атанды.

* 1974, 1978, 1982 жылғы әлем чемпионаттарына қатысты. 

## Жетістіктері

### Футболшы ретінде

* Шотландия чемпионы: 1971/72, 1972/73, 1973/74, 1976/77
* Шотландия кубогы: 1972, 1974, 1975, 1977
* Шотландия лига кубогы: 1975
* Англия чемпионы: 1978/79, 1979/80, 1981/82, 1982/83, 1983/84, 1985/86
* Еуропа Чемпиондар кубогы: 1977/78, 1980/81, 1983/84
* Англия кубогы: 1986
* Англия кубогы: 1977, 1979, 1980, 1982, 1986, 1988, 1989
* Еуропа суперкубогы: 1977

### Бапкер ретінде

* Англия чемпионы: 1985/86, 1987/88, 1989/90, 1994/95
* Англия кубогы: 1986, 1989
* Англия лига кубогы: 2012
* Англия суперкубогы: 1986, 1988, 1989,  1990
* Шотландия лига кубогы: 2000

### Жеке

* Англиядағы жыл бапкері: 1986, 1988, 1990, 1997
* Шотландия чемпионатының үздік мергені: 1976
* ФИФА 100 тізіміне енген

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі
* LFCHistory.net
* Профилі
* Профилі
* Профилі
* soccerbase.com 
* Liverbird.ru
* Liverbird.ru

Санат:Шотландия футболшылары
Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Шотландия футбол жаттықтырушылары
Санат:Ливерпуль ФК жаттықтырушылары
Санат:Блэкберн Роверс ФК жаттықтырушылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Санат:Селтик ФК жаттықтырушылары
Қаратау (тау, Райымбек ауданы)

**Қаратау** – Тәңір тауы жүйесінің солтүстік доғасына кіретін таулар. 

## Географиялық орны
Кетпен (Ұзынқара) жотасының оңтүстік сілемі. Алматы облысы Райымбек ауданы жерінде, Шалкөдесу және Сүмбе өзендерінің суайрығында орналасқан. Батысында Теген Қаратау, шығысында Үшхасан тауларымен, солтүстігінде Кетпен жотасымен, оңтүстігінде Сарытау тауларымен жалғасады.

## Сипаты
Абсолюттік биіктігі-3722 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 60 км шамасында созылған, еңді жері 15-20 км. Тау жоталары қар сызығынан төмен орналасқандықтан мұздықтар кездеспейді. Қаратау тауы тік шатқалды құздар мен үстірт тәрізді тегіс беткейлермен ерекшеленеді. Үстімен соқпақ жолдар, көлік жолдары өтеді. Тау өзен аңғарларымен, терең әрі тік шатқалдармен тілімделген. Таудан Сүмбе, Есекартқан өзендері мен Шалкөдесу өзенінің басты салалары бастау алады.

## Топырағы мен өсімдіктері
Тау етегіндегі өзендердің ысырынды конустарында қызғылт қоңыр топырақты дала ландшафтысы дамыған. Тау етегінде таудың орманды-дала белдеуі, таулы орман топырағында Тянь-Шань шыршасынан тұратын қылқанды орман (1800-2000 м) белдеуі орналасқан. 2700-3000 м биіктікте таудың шалғын топырағында субальпілік ландшафт, ал 3000 м биіктікте түрлі шөпті альпілік шалғындар таралған. Таудың солтүстік-батыс бөлігін табиғаты көрікті Шалкөде жайлауы алып жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Ринат Файзрахманұлы Дасаев

**Ринат Файзрахманұлы Дасаев** (тат. *Ринат Фәйзерахман улы Дасаев, Rinat Fəyzeraxman uğlı Dasayev*; 13 маусым 1957 жыл, Астрахань) — КСРО және Ресей футболшысы, қақпашы. 1980 жылдардағы әлемнің үздік қақпашыларының бірі, ФИФА 100 тізіміне енген, 1982, 1986, 1990 жылы әлем чемпионаттарына, 1988 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан. 1988 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері.

"Волгарь", "Спартак" (Мәскеу), "Севилья" клубтарының қақпасын қорғаған. Кейін бапкерлікпен айналысты.

## Жетістіктері
### Командалық
* КСРО чемпионы: 1979, 1987
* Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1980
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1988
### Жеке
* КСРО жыл қақпашысы: 1980, 1982, 1983, 1985, 1987, 1988
* КСРО-ның үздік футболшысы: 1982
* МФФИИС нұсқасы бойынша әлемнің үздік қақпашысы: 1988
* КСРО чемпионатындағы үздік 33 (10): № 1 — 1979—1983, 1985—1988; № 2 — 1984
* ФИФА 100 тізіміне енген
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статистикасы
* Профилі 
* Международная академия футбола и вратарского искусства Рината Дасаева

Санат:КСРО футболшылары
Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Волгарь ФК ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары
Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Қаратау (тау, Ақсу ауданы)

**Қаратау** – Жетісу Алатауының солтүстік-батысындағы тау массиві.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Ақсу ауданы, Қапал ауылының оңтүстік-шығысында 7-8 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Абсолюттік биіктігі 3289 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта шамамен 10 км-ге созылған, енді жері 5-6 км. Солтүстік беткейі көлбеуленіп Күреңбел жайлауына ұласады. Оңтүстігі жарқабақты және тар өзен арналарымен тілімделген.

## Геологиялық құрылымы
Тау палеозойдың герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Геологиялық құрамы гранит, гнейстерден, кварцтар мен әктастардан тұрады.

## Топырағы мен өсімдіктері
Таудың қызғылт қоңыр, орманның қоңыр топырағында селеу аралас бетеге, субальпілік шалғындар, қарағай, самырсын, т.б. орман ағаштары өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Восток (стадион)

**Восток стадионы** — Өскемен қаласындағы футбол стадионы. 2015 жылға дейін "Восток" клубының өз алаңындағы ойындарын өткізетін аренасы боп келді. 2015 жылы "Восток" пен "Спартак" бірігіп, "Алтай" клубы құрылды да, стадионда "Алтай" командасы ойнайтын болды.

## Сипаттамасы
1963 жылы құрылысы аяқталып, пайдалануға берілді. Сыйымдылығы 8500 адам. Шығыс және батыс жағында трибуналары, жүгіру жолдары бар.

Концерт алаңы ретінде де пайдаланылады.

2010 жылы күрделі жөндеуден өтті.
## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Қазақстан стадиондары
Санат:Өскемен спорт кешендері
Волгарь (футбол клубы)

**«Волгарь»** — Ресейдің Астрахан қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Орталық стадионда" өткізеді. Клуб 1960 жылы құрылған. Қазіргі таңда Ресей 2-лигасының Оңтүстік аймағында ойнайды. 

1999-2003, 2005-2006, 2009-2013, 2014-2018 жылдары Ресей бірінші лигасында ойнаған. 

## Атаулары

* 1960-1995: Волгарь
* 1995-2007: Волгарь-Газпром 
* 2007-2010: Волгарь-Газпром 2
* 2013-2013: Волгарь-Газпром
* 2012- Волгарь

## Атақты футболшылары

* Ринат Дасаев
* Василий Жупиков 
* Андрей Коваленко 
* Андрей Анисимов 
* Александр Кротов
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* «Волгарь» (Астрахань, КСРО) 
* «Волгарь» (Астрахань, Ресей) 

Санат:Ресей футбол клубтары
Арсенал (футбол клубы, Киев)

**«Арсенал-Киев»** () — бірнеше рет тарап, бірнеше рет қайта құрылған Киев қаласындағы футбол клубы. 2018/19 жылғы Украина чемпионатының қорытындысында 1-лигаға түсіп кетті.

## Тарихы
1925 жылы құрылған. 1950-60 жылдары Украин КСР чемпионатында ойнады. 1964 жылы маусы барысында атауы "Темп" боп өзгерді. Соның артынша күштің бәрін "Динамо" Киев клубына жұмсау мақсатында "Арсенал" таратылды.  
2001 жылы 18 желтоқсанда қайта құрылды. 

2013 жылы тағы да қары тапшылығынан жабылды да, 2014 жылы қайта құрылып, екінші лигада ойнай бастады. 2017/18 жылғы маусым қорытындысында премьер-лигаға жолдама алды. Бірақ бір маусымнан соң қайта түсіп кетті. 

## Жетістіктері

* УКСР кубогының иегері (2) — 1954, 1955;
* УКСР чемпионы (2) — 1954, 1958;
* Украина кубогының жартылай финалисі (1) — 2010/2011;

## Сілтемелер
* Ресми сайт 
* Профилі

Санат:1925 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2001 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2014 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Украина футбол клубтары
Қаратау (тау, Мұғалжар таулары)

**Қаратау** – Мұғалжар тауларының солтүстік бөлігіндегі шоқылы тау.

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы, Құмсай ауылының шығысында 15 км жерде орналасқан. Ор өзенінің аңғарында.

## Сипаты
Абсолюттік биіктігі 503 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Оңтүстік-батыс беткейі тіктеу, солтүстікке қарай еңістеніп шоқыларға ұласады. Солтүстігінде Жамантау, оңтүстігінде Аққарпық таулары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Қаратау (тау, Ақтасты тауы)

**Қаратау** – Ақтасты тауының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Миялыкөл ауылынан шығысқа қарай 26 км жерде орналасқан.  

## Сипаты
Абсолюттік биіктігі 470 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Оңтүстік-батыс беткейі тіктеу, солтүстікке қарай еңістеніп шоқыларға ұласады. Солтүстігінде Жамантау, батысында Аққарпық, оңтүстігінде Сарытау таулары мен Жалтырбұлақ бұлағы орналасқан.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында боз, бетеге, селеу, сұлыбас, жусан, т.б. өсімдктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Таврия (футбол клубы)

**Таврия футбол клубы** () — Украинаның футбол клубы. 2014 жылға дейін базасы Симферопльде болды. 1958 жылы құрылған. Украинаның тұңғыш чемпионы (1992). Қазіргі таңда Украина екінші лигасында (үшінші дивизион) ойнайды. 

## Тарихы
1958 жылы "Авангард" деген атаумен құрылды.

1973 жылы бірінші лигаға жолдама алды. 1981 жылы бір ғана маусымды КСРО жоғары лигасында өткізді де, 17-орында қалып, бірінші лигаға түсіп кетті. Содан қайтадан жоғары лигаға оралмады.

Украина жеке чемпионатын өткізе бастаған уақытта бірден жоғары лигада ойнады да, 1992 жылғы тұңғыш біріншілікте жеңімпаз атанды.

2014 жылға дейін үзіліссіз Украина Премьер-Лигасында ойнады. 2014 жылы Қырым түбегі Ресейге өткен соң клуб тарады да, базасы Бериславқа көшіріліп, 2016 жылы әуесқой клуб ретінде қайта құрылып, "Таврия Берислав ФК" деп аталды. 2017 жылы жазда кәсіпқой клуб статусын алды. 

## Жетістіктері

### Украин КСР

* **Чемпионат** 
** **Жеңімпаз** (**3**): 1973, 1985, 1987
** **2 орын** (**1**): 1986
** **3 орын**(**2**): 1962, 1972
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**1**): 1974
** **Финалист** (**1**): 1975

### КСРО

* **Бірінші лига**
** Жеңімпаз (**1**): 1980

### Украина

* **Чемпионат**
** **Чемпион** (**1**): 1992
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**1**): 2010
** **Финалист** (**1**): 1994
* **Суперкубок**
** **Финалист** (**1**): 2010

### Халықаралық

* **Интертото**
** **Финалист** (**1**): 2008

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* Профилі 
* Профилі
* Профилі

Санат:Украина футбол клубтары
Металлург (футбол клубы, Запорожье)

**«Металлург»** () — 1935-2018 жылдары КСРО және Украина чемпионаттарында Запорожье қаласындағы ойнаған футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Славутич" стадионында өткізді. 

## Тарихы
2015 жылдың соңында клубты қаржыландыру доғарылды. Осы себептен клубтан 15 футболшы кетті. 2016 жылдың басында клубты сатып алушылар табылғанымен, келісім шарт ойдағыдай жүргізілмеді. 2016 жылы наурыз айында клуб турнирден шеттетілді. 

2009 жылы құрылып, бірнеше әуесқойлар турниріне қатысып жүрген "Россо Неро" (Запорожье) клубы 2016 жылы 26 наурызда атауын "Металлург" деп ауыстырды және "Металлургтің" логотипі мен түсін иеленді. Жазда аттестациядан өтті де, екінші лигаға қатысуға рұқсат алды. 

Құжаттары дұрыс реттелмеген клуб бәрібір 2018 жылы 6 маусымда  түпкілікті таратылды.  

## Жетістіктері

### Украин КСР

* **Чемпионат** 
** **Чемпион** (**3**): 1952, 1960, 1970
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**2**): 1951, 1952
** **Финалист** (**1**): 1950

### Украина

* **Кубок** 
** **Финалист** (**1**): 2005/06

## Статистикасы

## Сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Украина футбол клубтары
ЦСКА-Памир

**ЦСКА-«Памир»** () — Тәжікстанның Душанбе қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын ЦСКА стадионында өткізеді. Кеңес дәуірінде Тәжік КСР клубтары арасында жоғары лигада ойнаған жалғыз клуб. Қазіргі таңда Тәжікстан жоғары лигасында ойнайды. 

## Атаулары

## Жетістіктері

### КСРО

* Жоғары лигада 10-орын (2): 1990, 1991
* Бірінші лига жеңімпазы: 1988.
* КСРО кубогының жартылай финалисі: 1991/92.

### Тәжікстан

* Тәжістан чемпионы (2): 1992, 1995.
* Тәжікстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 1993, 1994.
* Тәжікстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2001.
* Тәжікстан кубогы (1): 1992.

## Атақты футболшылары

*  Рахматулло Фузаилов
*  Камил Саидов
*  Хаким Фузаилов

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Тәжікстан футбол клубтары
Футболдан Тәжікстан чемпионаты

**Футболдан Тәжікстан чемпионаты** (тәжік. *Лигаи олии чемпионати Тоҷикистон*) — 1992 жылдан бері өткізіліп келе жатқан Тәжікстандағы басты футбол турнирі. 

## Жеңімпаздар

## Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* fft.tj - Ресми сайты 
* ФИФА - fifa.com 
Санат:Футболдан Тәжікстан чемпионаты
Регар-ТадАЗ

**Регар-ТадАЗ** — Тәжікстанның Турсунзаде қаласындағы Тәжікстан алюмини зауытының футбол клубы. 1950 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Талко Арена" стадионында өткізеді. Қазіргі таңда Тәжікстан жоғары лигасында ойнайды.Тәжікстанның жеті дүркін чемпионы. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Тәжікстан чемпионы (7)**: 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008.
* Тәжістан чемпионатының күміс жүлдегері (7): 1992, 2000, 2005, 2009, 2010, 2011, 2012.
* Тәжікстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2016.
* **Тәжікстан кубогы (6)**: 2000/01, 2001/02, 2005, 2006, 2011, 2012.

### Халықаралық

* **АФК Президенті кубогының жеңімпазы (3)**: 2005, 2008, 2009.

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* Статистикасы

Санат:Тәжікстан футбол клубтары
Истиклол (футбол клубы, Душанбе)

**«Истиклол»** () — Тәжікстанның Душанбе қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Памир" стадионында өткізеді. Тәжікстанның соңғы жылдардағы ең мықты клубы. Соңғы тоғыз маусымның жетеуінде чемпион атанды. Екі рет (2015, 2017) АФК кубогының финалына шықты. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Тәжікстан чемпионы (14): 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025.
* Тәжікстан кубогы (9): 2009, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2022.
* Тәжікстан суперкубогы (11): 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022.

### Халықаралық

* АФК президенті кубогы (1): 2012.
* АФК кубогының финалисі (2): 2015, 2017.

## Статистикасы

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Тәжікстан футбол клубтары
Петр Гжельчак

**Пётр Гжельчак** (; 2 наурыз 1988, Лодзь, Польша) — польшалық футболшы, шабуыл шебінде ойнайды.  

Карьерасында Польша және Грекия клубтарында ойнады да, 2019 жылы Қазақстанның "Атырау" клубына ауысты. 2019 жылы Қазақстан кубогының финалында "Қайсардың" қақпасына гол соғып, есеп ашты, бірақ соңында "Атырау" 1:2 есебімен ұтылып қалды да, Петрге жүлде бойырмады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*90minut.pl
*Футболшының профилі

Санат:Польша футболшылары
Санат:Полония ФК ойыншылары
Санат:Гурник Ленчна ФК ойыншылары
Санат:Лехия ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Хатлон (футбол клубы)

**Вахш футбол клубы** — Тәжікстанның Қорғантөбе қаласындағы футбол клубы. Клуб 1960 жылы құрылған. 2018 жылы ақпан айында атауы "Хатлон" боп ауыстырылды. Өз алаңындағы ойындарын "Пахтакор" (қаз. "*Мақташы*") стадионында өткізеді. Қазіргі таңда Тәжікстан жоғары лигасында ойнайды.

Тәжікстанның үш дүркін чемпионы.

## Жетістіктері

### Ұлттық
**Чемпионат**

* **Тәжік КСР чемпионы (3)**: 1961, 1978, 1985.
* **Тәжікстан чемпионы (3)**: 1997, 2005, 2009.
* Тәжікстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2004.
* Қола жүлдегер (4): 1992, 2006, 2007, 2010.

**Кубок**

* **Тәжік КСР кубогының жеңімпазы (1)**: 1965.
* **Тәжікстан кубогының жеңімпазы (2)**: 1997, 2003.

### Халықаралық

* АФК президенті кубогының финалисі (1): 2005.

## Атақты футболшылары
*Бәрі де тәжікстандықтар*

* Хаким Фузайлов
* Рустам Забиров
* Сергей Арсланов
* Сергей Мандреко
* Владимир Долганов
* Геннадий Ичевский
* Ураз Туракулов
* / Ахмед Енгуразов
* / Умед Алидодов
* / Алиёр Ашурмамадов
* / Евгений Лиферов
* Сунатулло Холов
* Нумон Хакимов
* Аслиддин Хабибуллоев
* Далер Тухтасунов
* Рустам Усманов
* Мехроб Заурбеков
* Джамолиддин Зардиев
* Алишер Баротов

## Сілтемелер
*http://vakhshclub.wordpress.com/

Санат:Тәжікстан футбол клубтары
Ақтау қалалық әкімдігі

**Ақтау қалалық әкімдігі** – Маңғыстау облысы аумағындағы әкімшілік бірлік.

## Географиялық орны
Солтүстігінде Түпқараған, шығысы мен оңтүстігінде Мұнайлы аудандарымен шектессе, батысын Каспий теңізі шайып жатыр.

## Әкімшілік құрамы
Әкімдікке 1 ауылдық округ қарайды:

## Халқы
Тұрғыны:
* 171633 адам (86759 ер және 84874 әйел адам) (1989) 
* 144798 адам (70503 ер және 74295 әйел адам) (1999);
* 169809 адам (81366 ер және 88443 әйел адам) (2009);
* 187690 адам (90221 ер және 97469 әйел адам) (2019).
* 259365 адам (125470 ер және 133895 әйел адам) (2021)

## Дереккөздер

Санат:Ақтау
Санат:Маңғыстау облысы қалалық әкімдіктері
Антун Маркович

**Антун Маркович** (4 шілде 1992, Гнилане, Косово және Метохия, Югославия) — хорватиялық футболшы, "Атырау" клубының қақпашысы.

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Михаил Вячеславович Габышев

**Михаил Вячеславович Габышев** (2 қаңтар 1990 жыл, ) — қазақстандық футболшы, "Шахтёр" клубының қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Клубтық
2022 жылға дейін "Восток", "Шахтер", "Каспий", "Атырау" секілді қазақстандық клубтарда ойнады.

2022 жылы сәуірде "Астана" сапына ауысты.

### Халықаралық
2012 жылы Қазақстан жастар құрамасында екі ойын өткізді.

2022 жылы 32 жасында ұлттық құрамаға шақыртылды. 13 маусымда УЕФА Ұлттар лигасында Словакиямен ойында Ян Вороговскийге нәтижелі пас шығарды. 22 қыркүйекте Беларусь қақпасына ұлттық құрамадағы тұңғыш голын соқты.

ЕУРО-2024 іріктеуінде бірнеше кездесуде алаңға шықты.

## Жетістіктері

### Командалық
; «Восток»

* Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы (1): 2010

; «Шахтёр»

* Қазақстан чемпионы (1): 2012
* Қазақстан кубогы (1): 2013
* Қазақстан суперкубогы (1): 2013
**"Астана"**

* Қазақстан чемпионы: 2022, 2023
* Қазақстан суперкубогы: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі 

Санат:Қазақстан футболшыларыСанат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары

Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары
Игорь Викторович Зенькович

**Игорь Викторович Зенькович** (; 14 қыркүйек 1987 жыл, Минск) — беларусьтік және қазақстандық футболшы, шабуылшы.

## Карьерасы
БАТЭ клубының түлегі. Бірақ БАТЭ-нің негізгі құрамында бір рет те ресми ойынға шықпай, 2006 жылы "Неман" (Гродно) клубына жалға берілді.

2007 жылы "Химик" (Светологорск) клубына ауысты. 2012 жылға дейін Беларусьтің бірнеше клубында ойнап,  "Ақжайыққа" ауысты. "Ақжайықта" бірнеше маңызды гол соққан Зенькович 2013 жылдың ортасында Қарағандының "Шахтерына" өтті. Сол жылы жазда УЕФА Чемпиондар Лигасының іріктеуінде "Шахтер" БАТЭ-мен кездесті де, екі ойында да 1:0 есебімен ұтты. Қарағандыда өткен ойында Зенькович туған клубының қақпасына гол соқты.

Сол жылы Қазақстан азаматтығын алды.

Кейін тек Түркияның "Элязыгспор" клубында азырақ ойнады да, қалған уақыттарда Қазақстанның бірнеше клубында доп тепті.

2019 жылы Қазақстан кубогының финалында "Қайсар" мен "Атырау" кездесті. "Қайсар" 0:1 есебімен ұтылып жатқанда 84-минутта алаңға шыққан Зенькович 89-минутта есепті теңестірді. Кейін "Қайсар" тағы бір гол соқты да, кубок иегері атанып, өз тарихында тұңғыш рет УЕФА Еуропа Лигасына жолдама алды.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Шахтёр»

* Қазақстан кубогы: 2013

; «Ақтөбе»

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2014

**"Қайсар"**

* Қазақстан кубогының иегері: 2019

### Жеке

* Қазақстан чемпионатының үздік мергені: 2013
* Премьер-Лигадағы ең әдемі голдың авторы: 2017
* Нилтон Мендес мергендер клубының мүшесі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі  
* Профилі 

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Неман Гродно ФК ойыншылары
Санат:Химик Светлогорск ФК ойыншылары
Санат:Динамо Минск ФК ойыншылары
Санат:Днипро Могилев ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Андрей Валерьевич Шабаев

**Андрей Валерьевич Шабаев** (15 ақпан 1987) — қазақстандық футболшы, "Атырау" футбол клубының қорғаушысы. Алматы футболының түлегі. Кейін Қазақстанның бірнеше клубында доп тепті. 

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақмыс ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Цесна-Д ФК ойыншылары
Жак Нгвем

**Жак Альберто Нгвем** (; 3 тамыз 1992, Дуала, Камерун) — камерундық футболшы, "Атырау" клубының жартылай қорғаушысы.
## Карьерасы
"Атырау" сапына 2019 жылы жазда ауысты. Оған дейін Испания және Грекия клубтарында ойнады.

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Камерун футболшылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Волос ФК ойыншылары
Санат:Атромитос ФК ойыншылары
Рафаиль Рүстемұлы Оспанов

**Рафаиль Рүстемұлы Оспанов** (5 қараша 1997 жыл) — қазақстандық футболшы, "Ақсу" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
"Атырау" клубының түлегі. Негізгі құрамға 2016 жылы қабылданғанымен, ұзақ уақыт бойы клубтың жастар командасында ойнады. Қазақстан премьер лигасындағы тұңғыш ойынын 2019 жылы 27 сәуірде "Жетісуға" қарсы өткізіп, 77-ші минутта алаңға шықты.

Осы жылы Қазақстан кубогында да дебют ойынын өткізді. 10 сәуір күні сол "Жетісуға" қарсы ойында бастапқы құрамда алаңға шығып, 65-ші минутта алмастырылды.

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*2019 жылғы статистикасы

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Алекс Бруно

**Алекс Бруно де Соуза Силва** (; 7 қазан 1993, Кеймадус, Бразилия) — бразилиялық футболшы, "Атырау" клубының жартылай қорғаушысы. 2019 жылғы Қазақстан кубогының финалисі. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Зимбру ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Исламнұр Магомедрасулұлы Абдулавов

**Исламнұр Магомедрасулович Абдулавов** (7 наурыз 1994 жыл, Махачкала, Ресей) — ресейлік  футболшы, "Атырау" клубының шабуылшысы. 2020 жылдың басынан бері "Оқжетпесте" ойнайды. 

## Жетістіктері
**«Томь»**

* Ресей бірінші лигасының қола жүлдегері: 2018/2019

## Жеке өмірі
Исламнұрдың ұлты — құмық. Үйленген. Діні мұсылман.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Анжи ФК ойыншылары
Санат:Уфа ФК ойыншылары
Санат:Томь ФК ойыншылары
Санат:Ротор ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Айболат Асхатұлы Макуов

**Айболат Асхатұлы Макуов** (16 ақпан 1997 жыл) — қазақ футболшысы, "Атырау" клубының жартылай қорғаушысы.
## Карьерасы
Айболат "Оле-Бразил" клубының түлегі. 2015 жылы "Атыраудың" жастар клубына қабылданды. 2018 жылға дейін 100-ден аса кездесуде алаңға шықты. 

2019 жылы "Атыраудың" негізгі құрамында ойнай бастады. 8 мамыр күні Қазақстан кубогының 1/4 финалында "Алтайға" қарсы кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты, ал премьер лигадағы тұңғыш ойынын 26 мамырда "Ертіске" қарсы өткізді.
## Жетістіктері
*Қазақстан кубогының финалисі: 2019
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*2019 жылғы статистикасы

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Иван Александрович Антипов

**Иван Александрович Антипов** (14 қаңтар 1996, Орал, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Ақжайық" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Карьерасы
Қазақстанның 17 және 21 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. 

"Ақжайық" клубының түлегі. 2013-18 жылдары осы клубта доп тепті. 2019 жылы қаңтар айында "Жетісуға" ауысты. Ал 2019 жылы жазда "Атырау" қатарын толықтырды. 

## Жетістіктері

* Бірінші лига жеңімпазы: 2015
* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

*Футболшының профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Мансали Бубакр

**Мансали Бубакр** (4 ақпан 1988 жыл, Гуедивайе, Сенегал) — сенегалдық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы
Карьерасын 2006 жылы "Сент-Этьен" сапында бастады. 2011 жылға дейін Франция чемпионатында негізгі құрамда бір рет қана алаңға шығып, қалған уақытын фарм-клубында өткізді. 

2011/12 жылғы маусымды "Жанна д'Арк де Дранси" клубында өткізді. Бір жылдан соң Бухарестің "Динамо" клубына ауысты. 

2017/18 жылғы маусысда "Эрзурумспор" (Түркия) клубында ойнады.

2018/19 жылғы маусымды Ливанның "Әл-Салам" клубында өткізді.

2019 жылы жазда "Атырауға" ауысты. Атыраулық клуб сапындағы тұңғыш ойынын 30 маусымда "Оқжетпес Көкшетау" клубына қарсы өткізді. 

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары
Санат:Динамо Бухарест ФК ойыншылары
Санат:Әл-Салам Ливан ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Динамо (футбол клубы, Бухарест)

**«Динамо»** () — Румынияның Бухарест қаласындағы футбол клубы. Румыния чемпионатының бірінші лигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Динамо" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 15 300 адам. 

Румынияның 18 дүркін чемпионы, бұл жағынан "Стяуадан" ғана артта. 

## Титулдары

### Ұлттық
**Чемпионат**

* **Чемпион (18):** 1955, 1961/62, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1970/71, 1972/73, 1974/75, 1976/77, 1981/82, 1982/83, 1983/84, 1989/90, 1991/92, 1999/00, 2001/02, 2003/04, 2006/07
* **2-орын (20):** 1951, 1952, 1953, 1956, 1958/59, 1960/61, 1966/67, 1968/69, 1973/74, 1975/76, 1978/79, 1980/81, 1984/85, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1992/93, 1998/99, 2000/01, 2004/05
* **3-орын (10):** 1954, 1965/66, 1967/68, 1990/91, 1993/94, 1994/95, 1996/97, 2005/06, 2008/09, 2016/17

**Кубок** 

* **Жеңімпаз (13):** 1958/59, 1963/64, 1967/68, 1981/82, 1983/84, 1985/86, 1989/90, 1999/00, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2011/12
* **Финалист (10):** 1954, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 2001/02, 2010/11, 2015/16

**Суперкубок** 

* **Жеңімпаз (2):** 2005, 2012
* **Финалист (4):** 2001, 2002, 2003, 2007

**Лига кубогы**

* **Жеңімпаз (1):** 2016/17

### Еурокубоктер
 **Еуропа чемпиондар кубогы**

* **Жартылай финал (1):** 1984

**Кубок иелерінің кубогы**

* **Жартылай финал (1):** 1990

## Атақты ойыншылары
*Бәрі де румыниялықтар*

* Ион Нунвайллер (1956—1967, 1970—1972)
* Илие Датку (1961—1969)
* Ион Пэркэлаб (1961—1970)
* Мирча Луческу (1963—1977)
* Флоря Думитраке (1965—1976)
* Корнел Дину (1966—1983)
* Александр Сэтмэряну (1971—1980)
* Дуду Джорджеску (1973—1983)
* Думитру Морару (1981—1989)
* Йоан Андоне (1983—1990)
* Мирча Редник (1983—1990)
* Флорин Рэдучою (1985—1990, 2000—2001)
* Дорин Матеуц (1986—1990, 1994—1995)
* Иоан Лупеску (1986—1990, 1998—2000, 2000—2001, 2001—2002)
* Богдан Стеля (1986—1991, 2004—2005)
* Илие Балач (1986—1988)
* Родион Кэмэтару (1986—1989)
* Тибор Селимес (1990—1993)
* Доринел Мунтяну (1991—1993)
* Георге Михали (1991—1995, 1998—2001)
* Виорел Молдован (1993—1995)
* Кетелін Хилдан (1994—2000)
* Флорентин Петре (1994—2006)
* Космин Контра (1996—1999)
* Адриан Михалчи (1996—2001, 2004—2005)
* Мариус Никулае (1996—2001, 2008—2012)
* Даниэль Флоря (1997—2001)
* Адриан Муту (1999—2000)
* Флорин Чернат (2000—2001)
* Чиприан Марика (2001—2004)
* Богдан Лобонц (2001—2002, 2007—2009)
* Габриэль Тамаш (2002—2003, 2004—2005, 2008—2009)
* Космин Бэркэуан (2002—2004, 2005—2006)
* Штефан Раду (2004—2008)
* Флорин Брату (2005—2006, 2007—2010)
* Габриэль Торже (2008—2011)

## Сілтемелер
* Ресми сайт 
* Жанкүйерлер сайты 

Санат:Румыния футбол клубтары
Санат:Динамо Бухарест ФК
Ринат Жеңісбайұлы Жұматов

**Ринат Жеңісбайұлы Жұматов** (13 қазан 1997 жыл, Атырау, Қазақстан) — қазақ футболшысы, "Атырау" клубының жартылай қорғаушысы.

Атырау футболының түлегі. 2018 жылдан бері негізгі құрамда ойнап келеді. 

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының финалисі: 2017, 2018, 2019

## Статистикасы


## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов

**Ілияс Ерсейітұлы Әмірсейітов** (22 қазан 1989) — қазақ футболшысы, "Хан Тәңірі" клубының қорғаушысы. 

## Карьерасы
Карьерасында "Сұңқар", "Қайрат", "Спартак" (Семей), "Қыран", "Жетісу" клубтарында ойнап, 2017 жылы "Қайсарға" ауысты. 

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының иегері: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Сұңқар ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары
Санат:Қыран ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Хан Тәңірі ФК ойыншылары
Веренка

* Веренка – Ақмола облысы Ерейментау ауданында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.
* Веренка – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл.
Қарабалық кенттік әкімдігі

**Қарабалық кенттік әкімдігі** – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарабалық кенті кіреді. Орталығы – Қарабалық кенті.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 11 080 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарабалық ауданы ауылдық округтері
Динамо МВД

**«Динамо» МВД** — Қырғызстанның Бішкек қаласындағы футбол клубы, 1930 жылы құрылып, 2012 жылы тарап кетті. Өз алаңындағы ойындарын Бішкектегі "Спартак" стадионында өткізді.

## Тарихы
Кеңес дәуірінде Қырғыз КСР чемпионатында және Қырғыз КСР кубогында ойнады. 

1995 жылы тұңғыш рет Қырғызстан жоғары лигасында ойнады. Клуб тез күшейді де, 1997-99 жылдары қатарынан үш рет Қырғызстан чемпионы атанды. 

Жаңа ғасыр басталғанда клуб дағдарысқа ұшырады, атауын бірнеше рет ауыстырды. 2003 жылдың соңында жабылып қалды.

2012 жылы қайта құрылды да, бірден жоғары лигада ойнап, маусым қорытындысында 4-орынға табан тіреді. Бірақ маусым біткен соң тағы да тарап кетті.

## Атаулары

* 1930-1995 — «Динамо».
* 1996 — «Динамо-Ойл».
* 1997-1998 — «Динамо».
* 1998 — ЦАГ-«Динамо»-МВД.
* 1999 — ЦАГ-«Динамо».
* 2000 — «Динамо».
* 2001 — «Эркин Фарм».
* 2002 — «Динамо-Эркин Фарм».
* 2002 — «Динамо».
* 2003 — «Динамо-Полет».
* 2012 — «Динамо» МВД.

## Жетістіктері

* Қырғызстан чемпионы: 1997, 1998, 1999
* Қырғыз КСР кубогы:  1939, 1945, 1951, 1955.

## Сілтемелер
* Статистикасы
* Құрамы

Санат:Қырғызстан футбол клубтары
Санат:2012 жылы жабылған футбол клубтары
Құрбанов-100

**Құрбанов-100** — Қырғызстандағы Баткент облысы, Қадамжай ауданындағы футбол клубы. 1995 жылы құрылып, 2007 жылы жабылып қалды. 

1996 жылғы Қырғызстан чемпионы. 

## Атаулары

* 1995-2005 — «Металлург» (Қадамжай).
* 1996 — «Семетей-Металлург» (Қадамжай).
* 2004  — «Беркут» (Қадамжай).
* 2005-2007 — «Кұрбанов-100» (Уч-Коргон).

## Сілтемелер
* Профилі (footballfacts.ru)

Санат:Қырғызстан футбол клубтары
Санат:2007 жылы жабылған футбол клубтары
Қант-Ойл

**Қант Ойл** — 1993-96 жылдары Қырғызстан чемпионаттарында ойнаған Қант қаласындағы футбол клубы. 1994, 1995 жылдары Қырғызстан чемпионы атанды. 

1993 жылы "Хан-Тәңірі" деген атаумен құрылды. 1994 жылы "Қант-Ойл" деп өзгертілді.  

1996 жылы көктемде жабылып қалды. 

## Атақты ойыншылары

* Раис Батраев
* Бакыт Бекбердинов
* Александр Грибцов
* Руслан Заитов
* Равиль Исраилов
* Марибай Каландаров
* Дмитрий Крохмаль
* Сергей Лисичкин
* Александр Мерзликин
* Виталий Мерзляков
* Кирилл Прядкин
* Владимир Сало
* Канат Сардаров
* Фархат Хаитбаев
* Артём Щербина

## Сілтемелер
* (footballfacts.ru) (Қант-Ойл)
* (footballfacts.ru) (Хан-Тәңірі)

Санат:Қырғызстан футбол клубтары
Санат:1996 жылы жабылған футбол клубтары
Иван Граф

**Иван Граф** (; 17 маусым 1987, Загреб, Югославия) — хорватиялық футболшы, қорғаушы. 

## Карьерасы
"Динамо" (Загреб) клубының түлегі. Бірақ кәсіпқой футболшы ретінде туған клубында мүлдем ойнамады. Кәсіпқой карьерасын 2007 жылы Хорватия чемпионатының үшінші лигасында ойнайтын "Врапче" клубында бастады.

Кейін Хорватия, Словения, Украина клубтарында ойнап, 2015 жылы Павлодардың "Ертісіне" ауысты. Бір жылдан соң "Қайсарға" барып қосылды.

2021 жылы "Шахтерға" ауысты.

## Жетістіктері
### Клубтық
* Қазақстан кубогының иегері: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (playerhistory.com) 

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Таврия ФК ойыншылары
Санат:Загреб ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Абдель Ламанж

**Абдель Ламанж** (; 27 шілде 1990 жыл, Дуала, Камерун) — камерундық және франциялық футболшы, "Шахтер" клубының қорғаушысы. 

## Карьерасы
Абдель Камерунның Дуала қаласында дүниеге келген. Үш жасына отбасы Францияның Авиньон қаласына көшіп өтті. Карьерасын да франциялық клубтардан бастады. 

2011-2015 жылдары Ресейдің "Шинник", "Ротор" клубтарында ойнады. 

2016 жылы қаңтарда "Атырауға" ауысты. 

2017 жылдың басында "Қайсармен" келісім шарт жасасты. 

2020 жылдың қаңтар айында "Шахтер" клубына ауысты, 2021 жылдың басында Румынияның "Астра" клубына өтті. 2021 жылы 15 маусымда "Шахтерға" қайта оралды. 

## Жетістіктері

* Қазақстан кубогының иегері: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (*footstat.ru*)

Санат:Камерун футболшылары
Санат:Франция футболшылары
Санат:Гренобль ФК ойыншылары
Санат:Шинник ФК ойыншылары
Санат:Ротор ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Астра ФК ойыншылары
Марк Михаилович Гурман

**Марк Михайлович Гурман** (9 ақпан 1989, Алматы, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. 2011-15 жылдары Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. "Қайрат" сапында ойнаған танымал футболшы Михаил Гурманның ұлы. 

## Жетістіктері

### «Астана»

* Қазақстан кубогының иегері: 2010
* Қазақстан суперкубогының иегері: 2011
* Қазақстан суперкубогының финалисі: 2016

### «Қайрат»

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2015
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: (2): 2013, 2014
* Қазақстан кубогының иегері: 2014, 2015
* Қазақстан суперкубогының финалисі: 2015

### "Қайсар"

* Қазақстан кубогының иегері: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (footballdatabase.eu)

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Михаил Ильич Гурман

**Михаил Ильич Гурман** (8 тамыз 1953 жыл, Сталинабад, Тәжік КСР, КСРО) — КСРО футболшысы, жартылай қорғаныс шебінде ойнаған. 

## Карьерасы
Тәжік КСР-нінің "Нефтяник" және Қазақ КСР-інің "Орбита", "Қайрат", "Трактор", "Шахтер", "Жетісу" клубтарында ойнаған. 

1958 жылы "Жетісудың" аға бапкері боп тағындалды. 

1991-2003 жылдары Қазақстан футбол қауымдастығының вице-президенті болды. 

2010-11 жылдары Қазақстан Ұлттық футбол лигасының директоры болды. 

2011-12 жылдары ҚФФ вице-пезиденті қызметін атқарды. 

2019 жылдан бері "Астана" клубының бас директоры. 

Ұлы Марк Гурман да футболшы. 

Қазақстандағы G100 мергендер клубының мүшесі. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Статистикасы

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Нефтяник (футбол клубы, Тәжікстан)

**Нефтяник Лениакан** — Тәжік КСР-інің Ленинакан ауданындағы футбол клубы. 1972, 1973 жылдары Тәжік КСР чемпионаты мен КСРО екінші лигасында ойнаған. 

## Тарихы
1972 жылы Тәжік КСР чемпионатында жеңімпаз атанды. 
1973 жылы КСРО екінші лигасының алтыншы аймағанда сынға түсіп, 16 орында қалып кетті. 

Одан кейін клуб бас қосып, жарыстарға қатысты деген мәлімет жоқ.

## Атақты ойыншылары

* Михаил Гурман

## Сілтемелер
* footballfacts
* Wildstat 
* Тарихы

Санат:КСРО футбол клубтары