open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пап (қала)

**Пап** () — қала (1982 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Пап ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Республиканың шығысында орналасқан. Ежелгі тарихы бар қаланың орналасуы символдық мәнге ие, өйткені ол Ферғана алқабына солтүстік-батыс жағынан кіре берісте іргетасы қаланған алғашқы елді мекен болды. Сырдария өзені қаланың шетінен 2 шақырым жерде ағады, оның арнасы Пап қаласының шетінен шығыстан оңтүстік-батысқа қарай айналып өтеді. Қаламен Ташкенттің арасында Құрам тауының жотасы болып табылатын Қамшық асуы бар.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Пап — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 100-ші орында (Өзбекстан), облыста 9-шы орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 16393 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шуст (16 км), Жұмашай (29 км), Ақтас (33 км), Ибрат (35 км), Төреқорған (36 км), Даңғара (36 км), Үшкөпір (37 км), Қоқан (40 км), Тасбұлақ (40 км), Бағдат (46 км), Наманған (49 км), Сұмсар (49 км, Қырғызстан), Қасансай (56 км), Тыныштық (57 км), Жазжауан (57 км), Риштан (58 км), Йайпан (60 км), Балықшы (61 км), Жаңақорған (62 км), Шартақ (63 км).

## Тарихы
Пап туралы алғашқы деректер 10 ғасырға жатады. Ол туралы кейбір мәліметтерді «Худуд әл-алам» — 982 жылы жазылған географиялық трактаттан табуға болады. Белгісіз парсы тілді автор құрастырған шығарманың атауы «Әлемнің Шығыстан Батысқа дейінгі шекарасы» деп аударылады. Оның бірінші тарауларында табиғи су қоймалары, таулардың биіктіктері және түбегейлі нүктелері туралы ақпарат берілген. Одан кейін авторға белгілі 52 аймақ сипатталады.

1980 жылдардың аяғында қала шетінен 3 шақырым жерде «Мұнчак-Тепа» аласа төбесінде археологиялық зерттеулер жүргізілді. Жұмыс барысында 1-4 ғасырлар кезеңіне жататын Пап қонысы анықталды. Ғарыштық спутник арқылы бақылаудың көмегімен жапон мамандары төбеден бос жерлерді анықтады. Кейінгі егжей-тегжейлі зерттеу олардың мақсатын анықтауға мүмкіндік берді. Бұл 7 – 10 ғасырларға жататын ежелгі тайпаның қорымдары екені анықталды. Сондай-ақ бос орындардан 16 келіге жуық алтын бұйымдар табылды.

Археологиялық зерттеулер аяқталғаннан кейін зерттеу барысында табылған артефактілер зерттеліп жатқан көне нысанның сыртына шығарылды. Олардың қайда жіберілгені және қазір қайда сақталғаны әзірге белгісіз. Қоныс орнында тек құндылығы шамалы олжалар ғана қалды. Олардың ішінде кішкентай құмыралар, саз балшықтар мен тостағандар, диірмен тастары, асимметриялық бас сүйегі бар әйел қаңқасы және көптеген сынған қыш ыдыстардың сынықтары.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала аумағында 100-ден астам ұйымдар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. 5 жалпы білім беретін мектеп, тұрмыстық қызмет көрсету, кәсіптік колледж, гимназия лицейі, 5 құрылыс ұйымы, 2 автомобиль кәсіпорны, гипс зауыты, МТЗ, резина зауыты, сауда орталығы, супермаркет, археологиялық мұражай, мәдениет сарайы, кітапханалар, мәдениет және өнер саябағы, стадион, спорт кешені, қонақ үй, 4 емхана, аурухана бар.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Маймылдар ғаламшары үшін соғыс

**«Маймылдар ғаламшары үшін соғыс»** — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасының жаңа фильмдер сериясындағы үшінші бөлім, 2017 жылы шықты.

## Актёрлер
* Энди Серкис — Цезарь
* Вуди Харрельсон — полковник Маккаллоу
* Стив Зан — Жаман маймыл
* Тоби Кеббелл — Коба
* Гэбриел Чаварриа — Причер
* Джуди Грир — Цезарьдың әйелі Корнелия
* Карин Коновал — Морис
* Терри Нотари — Рокет
* Майкл Адамтуйэт — Лука
* Тай Олссон — Қызыл
* Макс Ллойд-Джонс — Цезарьдың ұлы Көккөз
* Дэвин Далтон — Цезарьдың кенжесі Корнелиус
* Сара Каннинг — Көл
* Алекс Паунович — Қыс
* Амиа Миллер — Нова

## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Мэтт Ривз фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:TSG Entertainment фильмдері
Санат:Chernin Entertainment фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Апокалиптикалық фильмдер
Қасансай (қала)

**Қасансай** () — қала, Өзбекстанның Наманған облысы Қасансай ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 43 684 адам.

## Сипаттама
Наманған облысының солтүстігінде Қасан-Сай өзенінің бойында, Ферғана аңғары мен Тянь-Шань тау жүйесінің Чарвак жотасының түйіскен жерінде орналасқан. Қасансайды үш жағынан таулар қоршап тұрған. Қала Наманған қаласынан солтүстікке қарай 30 шақырым және Қырғызстанмен шекарадан 3 шақырым жерде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қасансай — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 38-орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 9624 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Жаңақорған (16 км), Сұмсар (26 км, Қырғызстан), Төреқорған (28 км), Наманған (30 км), Шартақ (30 км), Керуен (31 км, Қырғызстан), Үйші (35 км), Ақтас (35 км), Тасбұлақ (36 км), Кызылжар (37 км, Қырғызстан), Шуст (39 км), Терексай (43 км, Қырғызстан), Жамашой (44 км), Үшқорған (46 км), Балықшы (46 км), Шамалды-Сай (53 км, Қырғызстан), Таскөмір (56 км, Қырғызстан), Пап (56 км), Хаққұлабат (60 км), Жазжауан (67 км).

## Тарихы
Қасансай Өзбекстандағы ең көне қалалардың бірі. Ол біздің дәуірімізге дейінгі 4-3 ғасырлар шамасында қаланған. Қала біздің дәуіріміздің 1-мың жылдығының бірінші жартысында, Қасансай Кушан патшалығының уәлаятының астанасы болған кезде өркендеді. Ұлы Жібек жолының бойында орналасуы қолөнер мен сауданың қарқынды дамуына ықпал етті.
Кушан патшалығы жойылғаннан кейін де (3 ғ.) Қасансай Ферғана алқабындағы ең ірі қала болып қала берді. 13 ғасырда моңғол шапқыншылығынан қатты зардап шегіп, бұрынғы ұлылығын жоғалтты.

Қаланың ең танымал тумасы — Мұхаммед пайғамбардың ұрпағы, 15-16 ғасырлардағы көрнекті теолог әрі сопы Махмуди Азам.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан. 12 жалпы білім беретін, музыка мектептері, педагогикалық және медициналық оқу орындары, экономика, тұрмыстық қызмет көрсету, көлік, байланыс, жеңіл өнеркәсіп кәсіптік колледждері бар. Орталық ауруханада, 3 емханада, жедел медициналық көмек көрсету орталығында және басқа да емдеу мекемелерінде 800-ден астам медицина қызметкері жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Төреқорған

**Төреқорған** () — қала (1979 жылдан, оған дейін – қала типті елді мекен), Өзбекстанның Наманған облысы Төреқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 25 600 адам.

## Сипаттама
Төреқорған қаласы іс жүзінде Наманғанның ең ірі қала маңының бірі болып табылады. 2000 жылдары екі елді мекен арасында троллейбус қызметі болған. Қаланың шығыс шетінде Наманған әуежайы бар. Төреқорған Ташкент – Наманған автожолында, Наманған - Қоқан тармағындағы теміржолдан 7 шақырым жерде орналасқан.

Қала Ферғана алқабының солтүстігінде, Қасан-Сай өзені мен Ұлы Ферғана каналының қиылысынан алыс емес жерде. Елді мекеннің солтүстігінде Чатқал жотасының қыраттары мен тау етегі басталады. Қала өмірі Наманғанмен тығыз байланысты (әсіресе экономикалық тұрғыдан).

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Төреқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 63-орында, облыста (Наманған облысы) 7-ші орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13829 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ақтас (6 км), Тасбұлақ (10 км), Наманған (13 км), Жамашой (15 км), Шуст (23 км), Шартақ (27 км), Жаңақорған (27 км), Қасансай (28 км), Үйші (28 км), Балықшы (30 км), Пап (36 км), Сұмсар (41 км, Қырғызстан), Жазжауан (41 км), Боз (49 км), Үшқорған (49 км), Қызылжар (51 км, Қырғызстан), Хаққұлабат (52 км), Шаһрихан (56 км), Кеуене (58 км, Қырғызстан), Ибрат (58 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Өнеркәсіптік және ауылшаруашылық сияқты бірнеше жеткілікті ірі кәсіпорындар бар. Медициналық және білім беру мекемелерінің кең желісі (соның ішінде дарынды балаларға арналған және спорт мектебі), екі мұражай және мәдениет орталығы, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық көмек орталығы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Үшқорған (қала)

**Үшқорған** () — облыстық бағыныстағы қала, Өзбекстанның Наманған облысы Үшқорған ауданының орталығы.

## Географиялық сипаттама
Үшқорған Сырдария алабына жататын Нарын өзенінің жағасында орналасқан. Елді мекен атауы өзбек тілінен аударғанда «үш бекініс» дегенді білдіреді. Қала ішінде темір жол стансасы бар, одан Таш-Көмірге дейін тармақтар тартылған. Қоқанды Әндіжанмен байланыстыратын темір жол желісі өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Үшқорған — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде 49-шы орында (Өзбекстан), облыста 5-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12026 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шамалды-Сай (13 км, Қырғызстан), Кызыл-Жар (18 км, Қырғызстан), Үйші (21 км), Шартақ (22 км),  Хаққұлабат (22 км), Көктас (27 км, Қырғызстан), Пайтұғ (27 км), Таскөмір (28 км, Қырғызстан), Жаңақорған (30 км), Балықшы (31 км), Майлысу (34 км, Қырғызстан), Құйғанжар (34 км), Қошқарата (35 км, Қырғызстан), Наманған (36 км), Пахтабат (40 км), Шаһрихан (44 км), Қасансай (46 км), Тасбұлақ (46 км), Керуен (49 км, Қырғызстан), Боз (49 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Үшқорғанда кірпіш зауыты, май шығару зауыты, сыра және алкогольсіз сусындар, трикотаж фабрикалары сияқты өнеркәсіптік кәсіпорындар желісі орналасқан.
Үш-Қорған су электр станциясы қала шетінен шамамен 13 шақырым жерде орналасқан. Ол Үшқорған – Таш-Көмір теміржол желісінің маңында салынған. Оның бірінші блогы 1961 жылы тұрғын үйлерді электрмен қамтамасыз етті.

Жалпы білім беретін мектептер, гимназия, лицей, 2 кәсіптік колледж, мәдениет сарайы мен мәдениет үйлері, музыка мектебі, орталық кітапхана және оның филиалдары бар.
Аудандық орталық аурухана, емхана, қалалық медициналық пункт, жедел медициналық көмек бөлімі, дене шынықтыру-сауықтыру кешені, стадион және басқа да спорт нысандары халыққа қызмет көрсетуде.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Үздік педагог атағы

**«Үздік педагог» атағы** – білім беру саласындағы үздік қызметкерлерді тану және марапаттау үшін жыл сайын конкурстық негізде берілетін Қазақстан Республикасының құрметті атағы. Бұл атақ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 16 қаңтардағы № 12 бұйрығымен бекітілген «Үздік педагог» атағын беру қағидаларына сәйкес беріледі.

## Жалпы ережелер
Атақ білім беру ұйымдарының педагогтеріне олардың меншік нысанына және ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, конкурстық негізде беріледі. Конкурсқа қатысу үшін педагогтің кемінде бес жыл үздіксіз педагогикалық өтілі болуы қажет. «Үздік педагог» атағы бір адамға он жыл ішінде бір рет қана беріледі.

### Конкурс кезеңдері
Конкурс жыл сайын үш кезеңде өткізіледі:

**І кезең – аудандық/қалалық деңгей:** Шілде айында өткізіледі. Аудандық және қалалық деңгейдегі өңірлік комиссиялар қатысушылардың құжаттарын (портфолио, бейнесабақ, эссе) бағалайды.

**ІІ кезең – облыстық деңгей:** Тамыз айында өтеді. І кезеңнің жеңімпаздары облыстық комиссияның бағалауынан өтеді.

**ІІІ кезең – республикалық деңгей:** Қыркүйек айында ұйымдастырылады. Республикалық комиссияның екі турынан тұрады:

* **Бірінші тур:** Қатысушылардың материалдарын (құжаттар, портфолио, бейнесабақ) қарау және бағалау.
* **Екінші тур:** Педагогтің анықталған білім беру ұйымында өткізетін нақты сабағын/оқуын бағалау.

### Марапаттау және төлемдер
Конкурстың республикалық кезеңінде ең көп ұпай жинаған 64-ке дейін қатысушы «Үздік педагог» атағының жеңімпазы болып танылады. Олардың арасында әртүрлі санаттар бойынша квота белгіленген:

* Мектепке дейінгі ұйымдар педагогтері – 10 адамға дейін
* Орта, арнайы, мамандандырылған және қосымша білім беру ұйымдарының педагогтері – 34 адамға дейін
* Техникалық, кәсіптік және орта білімнен кейінгі білім беру педагогтері – 20 адамға дейін
* Жеңімпаздарға арнайы «Үздік педагог» куәлігі мен «Білім беру ұйымының үздік педагогі» төсбелгісітапсырылады және заңмен белгіленген мөлшерде біржолғы ақшалай сыйақы төленеді. Сонымен қатар, республикалық кезеңге қатысқан, бірақ жеңімпаз атанбаған педагогтерге де жергілікті атқарушы органдар тарапынан біржолғы сыйақы төленеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан медалдары
Сақақұдық үңгірі

**Сақақұдық үңгірі** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Қызылөзен ауылынан 6 км шығыс бағытта орналасқан.

## Сипаты
Ескерткішті 2006 жылы Маңғыстаудың "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген.
Теңіздің жар қабақты тепсеңіне, бөлінген теңіздің құмды жағалауында орналасқан. Үңгір солтүстік-оңтүстік сызық бойымен созыла орналасқан, солтүстік бағыттағы төбенің төмендегені көрінеді. Есік қуысы тас қалама және жарық түсер ойық қуысы бар. Үңгірдің орталық бөлігінде күмбездің құлаған тастарының үйіндісі орналасқан.
Төбесіне таңба мен суреттер салынған. Қабырғасында және төбесінде қағылған шегелер кездеседі. Үңгірдің алдында (XIV-XV ғасырларға жататын) жапсырмалы және шарықта жасалған ыдыстардың сынықтары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Халықаралық лингвистикалық олимпиада

нобай|Халықаралық лингвистикалық олимпиаданың логотипі
**Халықаралық лингвистикалық олимпиада** (**ХЛО**, немесе **Лингвистикадан халықаралық олимпиада**, ) — орта мектеп оқушыларына арналған халықаралық ғылыми олимпиадалардың бірі. Олимпиада алғаш рет 2003 жылы Болгарияның Боровец қаласында өтті және содан соң жыл сайын өткізілді.

Сайыстың мақсаты — оқушыларды математикалық, теориялық және қолданбалы лингвистикамен таныстыру, сонымен қатар тіл алуантүрлігі мен тіл жойылуына жастардың назарын аудару.

## Форматы
Олимпиаданың негізгі ерекшелігі – жеке және командалық жарыстардың болуы. Жеке жарыс тіл білімінің негізгі салаларына (фонетика, морфология, семантика, синтаксис, социолингвистика және т.б.) қатысты бес есептен тұрады. Жеке жарысқа алты сағат беріледі.

Екінші ХЛО-дан бастап топтық жарыста бір қиындығы жоғары, ауқымды есеп төрт сағаттың ішінде шешуге ұсынылады. Бұл кезеңге төрт адамнан тұратын бір команда мүшелері қатысады және сайыс кезінде тапсырмаларды бірге талқылап шеше алады.

Олимпиадада барлық тапсырмалар қатысушылардың ана тілдеріне аударылады. Басқа халықаралық сайыстардан ерекше, аударманы көптілді тәуелсіз Есеп Комитеті () келтіреді. Белгілі бір тілмен немесе тіл отбасысымен таныс қатысушыларға артықшылық бермеу үшін есеп тақырыбы ретінде жиі алыс аймақтардың шағын тілдері таңдалады. Тапсырмалардың көбінде бейтаныс тілдегі деректер мен олардың аудармасына сүйене отыра сол тілдің ережелері мен ерекшеліктерін анықтау қажет.

Сонымен, лингвистикалық олимпиада есептерін шешу үшін тіл білуге қарағанда логика мен талдамдық ой қабілеттері маңызды.

## Жүлде санағы
Ең кем дегенде жеке сайыстың 1 алтын медалі бар елдер келтірілген. Тізім 2025 жылға дейін өзекті. Санақ алтын медаль санына байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық оқушылар олимпиадалары
Шартақ

**Шартақ** () — Өзбекстандағы қала, Наманған облысы Шартақ ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Шартақсай өзенінің жағасында орналасқан. Үлкен Наманған каналы қала аумағы арқылы өтеді. Шартақта Қоқан-Үшқорған бағытындағы теміржол стансасы жұмыс істейді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шартақ — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 36-шы орында (Өзбекстан), облыста 3-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 8674 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Үйші (5 км), Наманған (14 км), Жаңақорған (15 км), Балықшы (19 км), Үшқорған (22 км), Тасбұлақ (25 км), Кызылжар (27 км, Қырғызстан), Төреқорған (27 км), Қасансай (30 км), Хаққұлабат (30 км), Ақтас (30 км), Шамалды-Сай (34 км, Қырғызстан), Жамашой (38 км), Пайтұғ (40 км), Боз (43 км), Таскөмір (45 км, Қырғызстан), Шаһрихан (45 км), Керуен (46 км, Қырғызстан), Жазжауан (46 км), Құйғанжар (47 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қазіргі қалада жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар мақта тазалау, тігін фабрикасы, минералды су зауыты, шұлық және трикотаж фабрикасы болып табылады. Жеке компаниялар телекоммуникация, банк ісі, жолдарды абаттандыру және ауылшаруашылық техникаларын жөндеу қызметтерін көрсетеді.
10-нан астам жалпы білім беретін мектеп, мәдениет үйі, кітапханалар, аурухана, емхана, баспахана және т.б. бар.

Жергілікті аймақ өзінің бальнеологиялық шипажаймен әйгілі, ол қалаға жақын жерде, жеті шақырым жерде орналасқан. Емдеу кезінде арнайы құрамы бар минералды су ішу үшін қолданылады. Ванналар үшін құрамында йодтың, сондай-ақ кремнийдің, натрийдің және кальцийдің көп мөлшері бар минералды су қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Бұқтырма көпірі

**Бұқтырма көпірі** — Шығыс Қазақстан облысындағы Бұқтырма су қоймасы арқылы өтетін көпір, Құйған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4,5 км жерде орналасқан. Самар және Күршім аудандарын байланыстырады. Көпірдің жалпы ұзындығы 1316 метрді құрайды. Бұл Қазақстан мен Орталық Азиядағы ең ұзын көпір.

## Тарихы
Шығыс Қазақстан облысының Күршім, Көкпекті, Марқакөл және Қатонқарағай аудандарының тұрғындары ұзақ жылдар бойы Бұқтырма су қоймасынан өтуде қиындықтарға тап болды. Қыста бұл жол қауіпті мұз жолының бойында жатты, ал жазда олар арғы бетке жету үшін паромды күтуге мәжбүр болды.

Күршім мен Самар аудандары арасында паром өткелі болды, бірақ кезекте күту уақытын ескерсек, жол бір жарым-екі сағатқа созылуы мүмкін болатын. Қыста су қоймасынан мұз үстінде өту қажеттілігінен жағдай қиындады, соның салдарынан жазатайым оқиғалар жиі орын алды.

Паром өткелі бұзылған жағдайда тұрғындар Алтай ауданы арқылы орағытып өтуге мәжбүр болып, қашықтықты 500 шақырымға дейін ұлғайтты. Бұл жол су қоймасын кесіп өтуге қарағанда әлдеқайда ұзағырақ және ыңғайсыз болды, осылайша жергілікті тұрғындар үшін айтарлықтай уақыт пен көлік шығындарын қосты. Соңғы паромға үлгермеген тұрғындар жағада түнеуге мәжбүр болған жағдайлар да болды.

Құрылыс 2020 жылы басталып, 2024 жылы аяқталды. Көпір құрылысына тапсырыс беруші «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ, бас мердігер - «ОблШығысЖол» ЖШС жергілікті құрылыс компаниясы.

Көпір Шығыс Қазақстан облысының 150 мыңнан астам тұрғынын жыл бойы қауіпсіз және көлік қатынасын қамтамасыз етті. Көпір Қазақстанның транзиттік әлеуетін, соның ішінде Қытай, Ресей және басқа да елдермен халықаралық көлік дәліздері арқылы арттырды.

## Тағы қараңыз
* Нұрлы жол
* Семей қаласындағы аспалы көпір

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көпірлері
Санат:Ертіс арқылы өтетін көпірлер
Санат:Самар ауданы
Санат:Күршім ауданы
Санат:2024 жылдағы Қазақстан
Шуст

**Шуст** () — қала (1969 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Шуст ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқының саны 190 700 адам.

## Сипаттама
Шуст қаласы Наманған облысындағы Ферғана алқабындағы көне қоныстардың бірі болып табылады. Қаладан 12 шақырым жерде аттас теміржол стансасы бар. Қала маңында қола дәуірінің Шуст қалашығы орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шуст — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 28-ші орында (Өзбекстан), облыста 2-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6547 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Пап (16 км), Төреқорған (23 км), Ақтас (23 км), Жамашой (24 км), Тасбұлақ (31 км), Сұмсар (34 км, Қырғызстан), Наманған (37 км), Қасансай (39 км), Жаңақорған (46 км), Ибрат (49 км), Шартақ (50 км), Үйші (52 км), Балықшы (52 км), Үшкөпір (52 км), Даңғара (53 км), Жазжауан (56 км), Қоқан (57 км), Терексай (57 км, Қырғызстан), Бағдат (59 км), Тыныштық (63 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада кәдесый пышақтарының ауқымды өндірісі бар, жыл сайын шамамен 500 000 дана жасалады. Мақта тазалау және өнер бұйымдарын шығаратын зауыт, көптеген шағын және жеке өндіріс орындары бар.

Қалада сондай-ақ жалпы білім беретін мектептер (интернаттарды қоса алғанда), екі музыка және өнер мектебі, 6 кәсіптік лицей және 3 балалар спорт мектебі бар.

## Көрнекі орындары
Қалалық саябақ өзінің қызықты аттракциондары мен жайлы дәмханалары бар қала тұрғындары мен Ферғана алқабының түкпір-түкпірінен келген қонақтардың демалатын орны болып табылады. Жыл сайын ерте көктемде құстар күнін тойлау дәстүрге айналған. Бұл күні саябаққа мектеп оқушыларының көпшілігі жиналып, әрқайсысы құс бейнеленген өз қолдарымен жасалған қолөнер бұйымдарын әкеледі. Жоғары сынып оқушылары көрмеге үй жануарларын - әр түрлі құстарды шығарады.

Мұнда ақын Суфизаде Мұхаммедшарифтің қалалық мұражайы бар. Саябақтың аумағында табиғи су бұлағы бар. Мұнда өсетін шынарлар сирек кездесетін ағаштар болып саналады, олардың жасы 150 жылдан асады. Сонымен қатар қалада Лутфулла Мавланидің мұнарасы, осы қаланың тумасы – өзбек халық ақыны Суфи-заденің ескерткіші бар. Қала аумағында Әскери Даңқ үйі жұмыс істейді

Шуст өз тігіншілерімен де ежелден танымал. Ежелгі қала өзінің дәстүрін мұқият сақтаған. Сенбі күндері қолөнершілер өздерінің бірегей бұйымдарын көрсету және сату үшін жергілікті базарға әкеледі.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Хаққұлабат

**Хаққұлабат** () — қала (1974 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Нарын ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың қыркүйегіндегі Хаққұлабат халқының саны 27 300 адамды құрады.

## Сипаттама
Хаққұлабат — Наманған облысының шығысында, Ферғана алқабының шығыс бөлігінде, суару арналары мол жазықта, Наманған мен Әндіжанның арасында орналасқан. Қала облыстық автомобиль жолдарының қиылысында, қала арқылы Үшқорған-Әндіжан теміржол желісі өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Хаққұлабат — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 75-ші орында (Өзбекстан), облыста 8-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14376 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Пайтұғ (11 км), Құйғанжар (17 км), Үшқорған (22 км), Шаһрихан (23 км), Балықшы (23 км), Үйші (25 км), Боз (30 км), Шартақ (30 км), Пахтабат (31 км), Шамалды-Сай (32 км, Қырғызстан), Асака (32 км), Қошқарата (33 км, Қырғызстан), Әндіжан (35 км), Наманған (38 км), Көктас (38 км, Қырғызстан), Кызылжар (40 км, Қырғызстан), Палванташ (41 км), Қуа (43 км), Жазжауан (43 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ферғана алқабындағы көптеген ауылдар мен қалалар сияқты Хаққұлабат ауылшаруашылық елді мекені болып табылады. Мақта облыстағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болып саналады, шитті мақта одан әрі өңдеу үшін қаланың жеңіл өнеркәсіп зауыттарына әкелінеді. Соның арқасында Хаққұлабатта ұлттық тігін дәстүрі берік орныға бастады. Қаланың дүкендерінде тоқыма шеберханаларының түпнұсқалық өзбек киімдерін, кестелерін және басқа да өнімдерін сатып алуға болады.

Қалада 6 жалпы білім беретін мектеп, нақты ғылымдар мен ағылшын тілін тереңдетіп оқытатын мектеп-интернат, кәсіптік колледж, академиялық лицей, орталық аудандық кітапханасы  және оның 4 орталығы, балалар кітапханасы, клуб мекемелері және «Шодлик» стадионы бар.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы қалалары
Ақтас (қала, Өзбекстан)

**Ақтас**  () — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Нарпай ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Ақтас — Самарқан облысының батысында, солтүстікке қарай ағып жатқан Зеравшан өзенінің аңғарында орналасқан. Ақтастың оңтүстігінде Зеравшан тауларының жотасы орналасқан.

Қала маңызды транзиттік көлік орталығы болып табылады. Ол арқылы Самарқан-Қаған темір жол желісі өтеді (солтүстікке қарай 2 шақырым жерде), М37 автожолы Өзбекстанның облыс орталықтары: Бұхара, Науаи, Самарқан және Жызақ қалаларын байланыстырады. Қаланы суару каналдары кесіп өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Ақтас – шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде 44-ші орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 10835 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Жаңарабат (12 км), Бейсенбі (24 км), Қаттықорған (25 км), Су қоймасы (26 км), Зиадин (28 км), Нұрабат (43 км), Іштіхан (44 км), Митан (50 км), Науаи (55 км), Қарман (56 км), Тыныштық (57 км), Жұма (63 км), Лайыш (67 км), Қосрабат (68 км), Нұрата (75 км), Пайарық (75 км), Шелек (76 км), Шарқын (77 км), Канимех (80 км), Ғазған (84 км).

## Тарихы
Ақтас 8 ғасыр шамасында арабтар жаулап алған көне соғды Арбинжан қаласының қирандыларында орналасқан. Кейін бұзылып, Зирабұлақ ауылы (қазіргі теміржол вокзалы осылай аталады) деп аталды. 19 ғасырдың ортасына дейін ауыл Бұхара әмірлігіне қарағанымен, кейін патшалық Ресейдің құрамына енген. 1967 жылдан бастап Ақтас қайтадан қала болып саналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада жөндеу-механикалық зауыт, мақта тазарту зауыты, май-ірімшік зауыты, ұн комбинаты, Ақтас газ құбыры бар.

Қалада 15 жалпы білім беретін мектеп, 2 кәсіптік колледж, банктер, базарлар, клубтар, аудандық орталық мәдениет үйі, 8 кітапхана, мәдениет және демалыс саябағы, орталық ауруханалар, ересектер мен балалар емханалары, дәріханалар және басқа да коммерциялық және мәдени мекемелер жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Пигмалион эффектісі

[thumb|right|200px|Мүсінші [Пигмалион және оның тірілген мүсіні Галатея (Аньоло Бронзино)]]
**Пигмалион эффектісі** () —– айырықша психологиялық құбылыс болып, мәлім аймақтағы жоғары үміттенулер (expectations)  өнімділікті арттыруға жетелейді. Бұл эффект өзі жасаған және кейін тірілген керемет әдемі мүсінге қатты ғашық болған мүсінші Пигмалион туралы грек мифінің құрметіне аталған. Психологтар Роберт Розентал мен Ленор Джейкобсон өздерінің «Аудиториядағы Пигмалион» (Pygmalion in the Classroom) кітабында ұсынатын идеясы: "мұғалімнің өз оқушысынан үміттенуі оның үлгеріміне ықпал етеді".  Розентал мен Джейкобсон бойынша, жоғары үміттену жоғары өнімділікке ұласады, ал төмен үміттену нашарластырады, ал бұл екеуі де өздік-орындау (self-fulfilling) көрегендігін туғызады екен.

Пигмалион эффектісіне сәйкес, үміттену нысандары пациенске оң белгілерді ішкілендіріп (internalize) дарытады, ал бұл оң белгілерге ие болғандар сәйкесінше табысқа жету ықтималдығы артады; ал төмен үміттену жағдайында ұқсас процесс қарама-қарсы бағытта жұмыс істеп, пациенсті кері кетіреді. Пигмалион эффектісінің өзекті идеясы - көшбасшының, немесе ұстаздың (агенс) ізбасардан, немесе үйренушіден (пациенс) үміт күтуі пациенстің өнімділігін жақсартуға әкеледі деген ереже.

Әлеуметтануда бұл әсер оқыту мен әлеуметтік сыныптарға қатысты жиі айтылады. Пигмалион әсері әлеуметтік психологтар арасында даулы болып келеді, кейбір зерттеушілер күшті, статистикалық маңызды әсердің бастапқы тұжырымдамасын эксперимент барысында қайталай алмады. Бұл Пигмалион эффектісіне кері әсер ететін басқа да факторлар бар дегенді білдірсе керек. Яғни адамды табысқа жеткізетін эффектілер күрделі, әрі сан қилы, ал Пигмалион эффектісі соның маңызды біреуі.
## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтік психология
Санат:Сыңаржақтылықтар
Санат:Педагогикалық психология
Санат:Педагогика
Бұлыңғыр (қала)

**Бұлыңғыр** () — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Бұлыңғыр ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 25 000 адам.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Бұлыңғыр — шағын қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 74-орында, облыста (Самарқан облысы) 6-шы орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14358 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Жамбай (16 км), Маржанбұлақ (23 км), Тайлақ (23 км), Достық (26 км), Самарқан (29 км), Осмат (31 км), Гүлабат (32 км), Ұрғыт (39 км), Шарқын (39 км), Шелек (39 км), Пенжакент (40 км, Тәжікстан), Ғаллаарал (40 км), Пайарық (44 км), Лайыш (46 км), Жұма (52 км), Жызақ (65 км), Жаңақыстақ (66 км), Митан (67 км), Іштіхан (71 км), Үштөбе (73 км).

## Тарихы
Елді мекен 19 ғасырдың аяғында теміржол стансасы ретінде қаланған, оның жанында алғаш рет жұмысшыларға арналған ағаш казармалар  пайда болған. Елді мекен өз атауын құрылған кезде Самарқан губернаторы Николай Ростовцевтің құрметіне  алған.

Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында елді мекен Азамат соғысы кезінде Ростовцево стансасына жақындаған кезде ақ гвардияшылар отрядтарының шабуылын тоқтатқан Қызыл Армияның қаза тапқан жауынгерлерін еске алу үшін Красногвардейск деп атала бастады.

1973 жылы Красногвардейск қалалық типтегі елді мекен бола отырып, қала мәртебесін алды. Ол кезде оның өнеркәсібі негізінен облыстың егіс алқаптары мен жүзім алқаптарында өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысты. Қала қазіргі Бұлыңғыр атауын 1990 жылдары алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бұлыңғыр қаласында 7 өнеркәсіптік кәсіпорын (шарап, сүт, кірпіш зауыттары), халық тұтынатын тауарлар, қолөнер және тұрмыстық бұйымдар шығаратын шағын жеке кәсіпорындар,  орта мектеп, қонақ үйлер, кітапханалар, халық театры, аурухана, перзентхана және т.б. жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Әйелдер арасындағы волейболдан әлем кубогы

**Әйелдер арасындағы волейболдан әлем кубогы** ()— Халықаралық волейбол федерациясымен (FIVB) 4 жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық волейбол федерациясының ресми сайты

Санат: Волейболдан әлем кубогы
Жамбай (қала)

**Жамбай** () — қала, Өзбекстан Республикасы, Самарқан облысы, Жамбай ауданының әкімшілік орталығы. Жамбай қаласының халқы: 33 000 адам.

## Сипаттама
Жамбай облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, климаты күрт континенттік. Қала Самарқаннан 13 шақырым жерде орналасқан. Қала арқылы Зеравшан өзені ағып өтеді.
Қалада аттас темір жол стансасы бар (Самарқан-Жызақ желісінде).
Жамбай 1900 жылы іргесі қаланып, 1977 жылы қала мәртебесін алған.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жамбай — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 54-ші орында (Өзбекстан), облыста 5-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12414 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Тайлақ (10 км), Самарқан (13 км), Бұлыңғыр (16 км), Гүлабат (16 км), Шарқын (23 км), Шелек (32 км), Ұрғыт (34 км), Лайыш (36 км), Жұма (37 км), Маржанбұлақ (38 км), Пайарық (39 км), Достық (41 км), Осмат (46 км), Пенжакент (48 км, Тәжікстан), Ғаллаарал (55 км), Митан (58 км), Іштіхан (60 км), Китаб (66 км), Нұрабат (70 км), Қосрабат (71 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жамбайда азық-түлік және жеңіл өнімдер, құрылыс материалдарын шығаратын өнеркәсіп орындары бар. Ұн қаланың өңдеу зауыттарында өндіріледі. Тоқыма кәсіпорны мақтадан иірілген жіп шығарады. Жамбайда тігін фабрикасы жұмыс істеп, темір-бетон конструкцияларын шығару жолға қойылған. Ауыл шаруашылығының негізі – жібек шаруашылығы.

Жамбай қаласында 4 жалпы білім беретін мектеп, қолөнер лицейі, колледж, ғылыми институт, жаратылыстану мұражайы, мәдени орталық, кітапханалар бар. Қаланың сән-салтанаты – ана ескерткіші орнатылған саябақ. Қалада атақты жазушылар мен сценаристер Ахмад Азам мен Құддус Азам дүниеге келген.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Жұма (қала)

**Жұма** () — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Пастдарғам ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 26 410 адам. 

## Сипаттама
Жұма қаласы Самарқаннан солтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде, теңіз деңгейінен 623 метр биіктікте орналасқан. Қалада аттас теміржол стансасы бар (Самарқан, Қаршы және Науаиға баратын жолдардың торабы). Қаланың оңтүстік бөлігімен Ташкент-Бұхара тас жолы өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жұма — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 106-шы орында (Өзбекстан), облыста 8-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 17755 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шарқын (14 км), Лайыш (20 км), Самарқан (28 км), Гүлабат (29 км), Шелек (29 км), Іштіхан (32 км), Митан (34 км), Нұрабат (34 км), Пайарық (35 км), Жамбай (37 км), Су қоймасы (37 км), Тайлақ (38 км), Қаттықорған (40 км), Бейсенбі (49 км), Бұлыңғыр (52 км), Қосрабат (59 км), Ұрғыт (60 км), Ақтас (63 км), Китаб (68 км), Жаңарабат (68 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жұмада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары, атап айтқанда мақта тазалау зауыты, жөндеу зауыты, механикалық зауыт бар. Автокөлік және автобус базалары, мектептер, балалар үйлері, балабақшалар, лицейлер, кәсіптік лицейлер, жасөспірімдер спорт мектептері, кітапханалар, мәдениет үйлері бар. Жұмада халық театры жұмыс істейді. Жұма қаласында 1941-1945 жылдардағы соғыс ардагерлеріне арналған ескерткіш орнатылды. Заманауи тұрғын үйлер, гүлденген бақтар, кең көшелер, түрлі мәдени-тұрмыстық нысандар пайда болды.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Қаттықорған

**Қаттықорған** () — Өзбекстанның Самарқан облысындағы қала.

## Сипаттама
Қаттықорған Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Зеравшан алқабында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде «Өзбек теңізі» деп аталатын Қаттықорған су қоймасы орналасқан. Қала арқылы республикалық маңызы бар көлік артериялары өтеді: автомобиль және темір жол.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қаттықорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 26-шы орында (Өзбекстан), облыста 2-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6046 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Су қоймасы (5 км), Бейсенбі (12 км),  Іштіхан (19 км), Ақтас (25 км), Митан (27 км), Жаңарабат (28 км), Нұрабат (33 км), Жұма (40 км), Лайыш (41 км), Пайарық (50 км), Қосрабат (50 км), Шелек (51 км), Зиадин (52 км), Шарқын (53 км), Самарқан (68 км), Гүлабат (69 км), Жамбай (75 км), Тайлақ (78 км), Науаи (79 км), Қарман (80 км).

## Тарихы
Қазіргі қаланың іргетасы, аңыз бойынша, 17 ғасырдың аяғындағы Ктай руынан шыққан ағайындылардың қызметімен байланысты. Олар Бұхара әмірінің шенеуніктері бола отырып, Зеравшанның жағасында бекініс салуды ұйғарды. Соның бірі сопы Аллаяр әмірдің батасын алуға барса, қалған екі ағайынды ол жоқта үлкен қорған құйып, үстіне бекініс орнатады.

Елді мекен Қаттықорған, яғни Үлкен бекініс деп аталды. Уақыт өте келе бой көтерген бекініс біраз уақытқа дейін Урда деп аталды. 1868 жылдан бастап қала Бұхара әмірлігінің жерлерімен бірге протекторат мәртебесінде Ресейге тәуелді болды. Ресей әкімшілігі жаңа жерлерді әкімшілік бөлуде реформа жүргізді, нәтижесінде Қаттықорған Самарқан губерниясының уездік қаласына айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес өкіметі кезінде мақта өңдеу және тамақ өңдеу зауыттары, сондай-ақ жылу электр орталығы, кірпіш зауыты, көркем керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт салынды. Қаттықорғанның атақты тумаларының қатарында өнер қайраткерлері, опера әншілері, актерлар, ғалымдар, спортшылар бар.

Қалада бірнеше құрылыс ұйымдары, автомобиль кәсіпорындары, жалпы білім беретін мектепьер, музыка мектептері, педагогикалық, сауда және медициналық колледждер, көлік, кәсіптік және халық қолөнер лицейлері, театр, мәдениет үйлері, клубтар, кітапханалар, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, аурухана, перзентхана жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Сәдуақас ата мазары

**Сәдуақас ата мазары** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түркістан қаласынан солтүстік батысқа қарай 41 шақырым жерде, Жібек жолы ауылдық округі аумағында, көне Қаратөбе-Сауран археологиялық ескерткішінің оңтүстік-шығыс бетінде 600 метр жерде орналасқан. 

## Кезеңі
ХІІғ

## Мазар сипаты
Заманында қандай болғаны белгісіз, ал қазір тек құлпытасы ғана сақталған. Құлпытасы күйген кірпіштен қаланған. Айналасы темір шарбақпен қоршалған, құдығы бар, күтімді жер. Құлпытасының ұзындығы – 10,2  метр, ені – 1,6 метр, биіктігі – 1,5 метр. Маңында көне шикі кірпіштен қаланып, қирандысы сақталып қалған дуалдар бар. 

## Тарихи деректер
Сәдуақас ата жайлы деректер өте аз, дегенмен, Әмір Темірдің вакуфтық қолхатында «Хазрати Сағди Уаққас» деген атпен кездеседі. Сәдуақас ата жайында екі түрлі аңыз бар. Бірінде ол Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбардың сахабасы, яғни көзін көрген сенімді әскер басы делінсе, екіншісінде Әзірет Сұлтанның ұрпағы деп көрсетілген. Бұрын басында кесене де, мешіт те болған сияқты, бізге дейін жеткені мазардың оңтүстік бөлігіндегі дуалы ғана. Жалпы жер көлемі 2,0 га. Қала тұрғындары да жерленген Сәдуақас ата мазарының  көлемі 1-1,5 га, мұнда көптеген көне молалар ізі сақталған. Мазаратта «хазира» деп атайтын дуалдан тік төрт бұрышты етіп қоршалған жерлер бар, олардың саны бесеу, әрқайсысында ескіден келе жатырған топырақ үйіндісі түріндегі молалар да сақталған. Олар ұзына бойымен С-О бағыты бойынша тұрғызылған, оңтүстік қабырғасынан кіріп-шығатын ойық жасалған, сірә, жанұялық мазарлар болған сияқты. Қорымның басты нысаны болып Сәдуақас ата құлпытасы есептеледі. Ол Әмір Темірдің Әзірет Сұлтан кесенесіне берген «Вакфнамесінде» «Сағди Уаққас» деген атпен аталып, оның ұрпақтарына Мір Қарасу арығының бойынан екі қос жер (10 га) мәңгілікке тегін пайдалануға беріледі делінген. Әмір Темір Қожа Ахмет Ясауи, Шайдайы Шайх (Сидақ ата), Сағди Уаққас (Сәдуақас) сияқты үш әулиенің ұрпақтарына ғана вакфтық жер мен өзен, жылға, арықтар бөлген, осыған қарағанда, XIV-XV ғғ. Түркістан өңіріндегі мыңдаған әулиенің ішінен осы үшеуі ең атақты да ел қадірлеген адамдар болған сияқты. Ел ішіндегі аңыз бойынша Сағди Уаққастың кәсіпшілігі қасапшылық болған сияқты, әлі күнге дейін Түркістан ауданындағы қасаптары оны өздерінің Пірі деп есептеп, аса қадірлейді. Сәдуақас ата да «Сауранның тоғыз бабының» бірі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы сәулеті
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Apple Pencil

**Apple Pencil** — iPad планшеттерінде қолдануға арналған, Apple компаниясының сымсыз қаламдар желісі.   

Apple Pencil алғаш рет 2015 жылғы 9 қыркүйекте iPad Pro-мен бірге таныстырылды.  

Ол Bluetooth арқылы сымсыз қосылуды қолдайды және зарядтауға арналған Lightning қосқышын жасыратын алынбалы қақпағы бар. Стилус алғашқы және екінші буын iPad Pro модельдерімен, 2018 жылдан кейін шығарылған Lightning порты бар барлық iPad үлгілерімен үйлесімді.

Apple Pencil екінші буыны 2018 жылғы 30 қазанда үшінші буын iPad Pro-мен бірге таныстырылды. Ол Lightning орнына планшеттің бүйір жағындағы магниттік қосқыш арқылы зарядталады және қосымша сенсорлық аймақтарды қамтиды. Бұл үлгі USB-C порттары бар барлық iPad құрылғыларымен үйлесімді, соның ішінде төртінші буын iPad Air (iPad 10-нан басқа).

## Құрылғылар қолдауы

## Дереккөздер

Санат:Apple Inc. жабдықтары
Нұрабат

**Нұрабат** () — облыстық бағыныстағы қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Нұрабат ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 10 819 адам.

## Сипаттама
Нұрабат таулы аймақта (Зеравшан жотасының сілемдері), Самарқаннан батысқа қарай 55 шақырым және ең жақын теміржол вокзалынан 21 шақырым жерде орналасқан. Кеңес өкіметі кезінде қалаға арнайы теміржол желісі тартылған, бірақ ол қазір жұмыс істемейді. Жер рельефінің ерекшеліктеріне байланысты Нұраба1 аймағында қысы жұмсақ, жазы ыстық, құрғақ болатын өзіндік ауа-райы бар. Айнала жартылай шөлді ландшафт басым.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Нұрабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде 153-ші орында (Өзбекстан), облыста 17-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 24766 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Су қоймасы (27 км), Қаттықорған (33 км), Жұма (34 км), Ақтас (43 км),  Іштіхан (43 км), Бейсенбі (44 км), Шарқын (47 км), Митан (49 км), Лайыш (50 км), Жаңарабат (54 км), Самарқан (58 км), Гүлабат (58 км), Шелек (60 км), Пайарық (64 км), Шырақшы (68 км), Тайлақ (68 км), Зиадин (70 км), Жамбай (70 км), Китаб (74 км), Шаһрисабз (76 км).

## Тарихы
Нұрабаттың шығу тегі 1950 жылдардың аяғынан басталады, сол кезде ауданда уран кен орындары ашылып, кен орнын өнеркәсіптік игеруге дайындық жұмыстары басталды. Ол кезде елді мекен шартты түрде Соцград, сәл кейінірек Южный деп аталды. 1964 жылы Советабад атауы ресми түрде бекітілді. 1975 жылдан облыстағы ең үлкен ауданның орталығы. 1983 жылы қала үлгісіндегі елді мекен Нұрабат деген жаңа атаумен қалаға айналды.

Сабыр-Сай уран кен орнын игеру қалаға еліміздің түкпір-түкпірінен жұмысшыларды тартты, сондықтан Нұрабаттың этникалық құрамы өте алуан болды: орыстар, украиндар, балтық жағалауындағылар, қазақтар, украиндар, белорустар, татарлар және т.б. 1990 жылдардың басынан бастап орыстілді халықтың кетуі басталды, қазір жергілікті тұрғындардың негізгі бөлігін өзбектер құрайды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала 1983 жылға дейін U-металл өндірумен айналысатын құпия стратегиялық жабық нысан мәртебесінде болды. Қала уран кенін өндірудің қарқынды өсуіне және кейіннен уран рудасын жер астында жууға байланысты белсенді дамыды.

1973 жылдың қыркүйегінде ең үлкен Н.Островский атындағы №2 мектеп пен қалалық аурухана жұмыс істей бастады. 1982 жылы «Горняк» мәдениет үйінің ғимараты, «Труд» стадионы, балабақша, көптеген тұрғын үйлер пайдалануға берілді.
Қалада мейрамханалар, саябақ, көл, спорт кешені, жастар орталығы, мәдени орталық т.б. жұмыс істейді.


KT Samarqand.jpg|Самарқан кинотеатры
Nurabad Centr.jpg|Тәуелсіздік көшесі
Nalogovaya byvshiy Universam.jpg|Салық комитеті
Avtovokzal Nurabad.jpg|Автобекет
NatsBank bivshiy Dombyta.jpg|Орталық банк
Gorod N.jpg|Стелла
New shkola muzyki i skusstv.jpg|Музыка және өнер мектебі


## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Бірқарын бекінісі

**Бірқарын бекінісі** (ортағасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Жыңғылды ауылынан 14 км оңтүстік-батыс бағытта орналасқан. Бірқарын аталатын жердегі жалпақ келген үстірт мүйісте орын тепкен.

## Сипаты
Бекіністі 2006 жылы Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесінің "Ескерткіштер жинағын дайындау" экспедициясы зерттеген.
Бекініс қабырғаларының ұзындығы 80 м болып, кең үстірттің мүйісті жартастың шетін шектеп тұр. Жоспарда қабырға сызығы "далаға" қарай майысқан. Қабырға 2 жартылай дөңгелек диаметрі 3,5 м мұнаралармен бекітілген. Құрылысы жағынан қабырғасы лай балшығынсыз, қуыстарын малта тастармен толтыра отырып қаланған. Қаландының қалыңдығы 2 м жетіп, сақталған құрылыс биіктігі 2,5 м. Оңтүстік-шығыс жағынан ені 2 м болатын, қабырға мен құлыманың ортасында өтетін жер бар. Бекініс маңайында қандай да бір жер үстінде жатқан кездейсоқ материал табылмаған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Кертті бекінісі

**Кертті бекінісі** (ортағасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Сайөтес ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 33,5 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Ескерткішті 2006 жыл "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесімен жасақталған "Ескерткіштер жинағын" түзу мақсатындағы археологиялық экспедициясының зерттеу жұмыстары барысында анықталған.
Бекініс шеңбер тәріздес диаметрі 15 м. Үстірт үстіртінің батыс шың-кемерінің шетіндегі Сынды асуынан батысқа қарай 4 км жердегі Кертті бұлағының жанында орналасқан. Қабырғалары дұрыс өнделмеген ірі тастарды көлденеңінен қойып қалаған құрылыс түрінде. Қазір қабырғаның 1 м болатындай биіктігі сақталған. Қираған тас үйіндінің ені 5-6 м, дуал ені 2-3 м. Бекіністің шығыс қабырғасында ерекше бөлінген жері бар. Оның ені де 3 м-дей, ұзындығы 10 м болып, үстіртпен қосылған мойнаққа тіреліп бекіген. Сол жерде диаметрі 4 м, биіктігі 0,4 м болатын тас үйіндісі де бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Дағар бекінісі

thumb|right|300px|Дағар бекінісінің жалпы көрінісі.
thumb|right|300px|Дағар бекінісінің әуеден көрінісі.
**Дағар бекінісі** (қола дәуірі) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Сайөтес ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 9 км жерде, Үстірттің батыс шың-кемерінің Қызылсай терең жыралы сайының (каньоны) шығыс жағасының мүйіс тәрізді шығымында орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіш 1990 жылы Батыс Қазақстан археологиялық экспедициясымен айқындалып, 2009 жылы "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесімен зерттелген.
Мүйіс тәрізді екі шығымның қосылатын тұсын, терең сай арқылы өтетін бекініс қабырғамен жалғастырған. Оңтүстігінде сайдың түбінде Дағар аталатын кішігірім көлді сумен қоректендіретін тұщы бұлақ бар. Мүйіс етегінде тас науалары бар бірнеше қолданыстан шыққан құдық орналасқан. Мүйісте құм-топырақ басып қалған, жоспарлануы мен қаланды түрлері бірдей құрылымға ие тастан қаланған бекіністің қираған қабырғасының 2 тізбегі бар. Құрылыс қабырғасының ені 7-8 м және биіктігі 1 м-ге дейін үйінді пішінге ие. Сақталған құрылысқа қарағанда, бұл екі қатарға тігінен орнатылған тақта тастар жатқан бекініс қабырғалары болған. Қаландының көрінетін ені 3-5 м. Бекіністің бірінші тізбегіндегі қабырғасында шығыңқырап тұрған 3 мұнарамен нығайтылған, ал екінші жақ қатардағы бекініс қабырғасына 2 мұнара салынған. Мұнаралар төрбұрышты жоспарда және ені 5-6 м бола тұрса да, қабырғадан 6-10 м шамасында сыртқа шығыңқы болып тұр. Қаландының кей тақта тастары қазіргі деңгейден 1,5 м шамасында биіктеп  тұр. Мұнаралардың ішіне кей жерлерінен тік орнатылған тақта тастармен жасалған шағын бөлме орындары аңғарылады.
Мүйіс жарына тақау келген бекініс қабырғасы жәшік тәрізді салмақты (4×2) құрылыстармен тұйықталады. Қабырға тізбектерінің ені 2 м-ден асады және ұзындығы 10 м шамасындағы дәліз түріндегі өткелдермен қиылған. Өткел мұнаралар арасында қабырғалардың ішкі жалпақтығынан 3-4 м болатын дәліз шығымы арқылы жасалған. Бекініс аумағының кей жерлерінде шақпақ тас жарықшақтары да табылған.
Мүйістің солтүстік жағында қатты шайылып, топырағы сырғыған мал айдайтын 2 соқпақ жол жасалған. Оңтүстік жағындағы бірінші қабырғаның еден аумағында диаметрі 5-8 м болатын 3 тас қабір үсті құрлысының қирандысы бар, оның екеуінде 2 тас жәшік 2×1 м (шығыс пен батыс кіндік сызығымен бағытталған) және 1×1 м өлшемді (қабырғалары төрт тарапқа қарағаны) жақсы байқалады. Мұнда сонымен қатар XVIII-XIX ғасырларда қойылған кішігірім бейіттер де бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Маната керуен сарайы

**Маната керуен сарайы** (XIV ғасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Сайөтес ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 37 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіші 2006 жылы "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесінің археология бөлімі қызметкерлерімен айқындалған.
Керуен сарайдың қирамалары цоколды қаландылар деңгейінде сақталған. Тоғыз бөлмелі құрған құрылысы солтүстік-шығыс пен оңтүстік-батыс кіндік сызығымен (ось) бойымен, көлемі 24×11 болатын, тікбұрышты пішінге ие. Шығыс бұрышында қосымша жапсарлас салынған көлемі 5×4,5 м бір бөлмелі құрылыс бар. Солтүстік бұрышта да жоспарында жартылай дөңгеленген қосымша құрылыс бар. Қабырға арасы бітеу 2 қатар етіп қалау тәсілімен өрілген. Тастар тігінен орнатылған тақта тастармен үйлестіріле жасалған. Қабырға ені 0,9-1,2 м.
Керуен-сарай аумағында және одан шығысқа қарай 150-200 м қашықтықта, (XIV ғасырға жататын) шарықта жасалған қыш сынықтары кездеседі. Керуен-сарайдан шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай мерзімі керуен сарай құрылысымен бір кезеңдік, бір үштепкішектік тұғыртастардағы салынған "сағаналық" типтегі қабіртастарға ие 3 қабірмен қазіргі замандық 2 қазақ бейіті орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері