2022 жыл

2022 жылы көптеген танымал тұлғалар қайтыс болды, соның ішінде: саясаткерлер Аяз Мүтәллибов, Леонід Кравчук, Владимир Жириновский, Станислав Шушкевич, Синдзо Абе, Михаил Горбачёв, II Елизабет, Цзянь Цземин, Рим папасы XVI Бенедикт; әнші Юрий Шатунов; мультипликатор Леонид Шварцман; жазушылар Көпен Әмірбек және Әбдіжәміл Нұрпейісов; ғалым Шәмшә Беркімбаева және футболшы Пеле.

## Оқиғалар
### Қаңтар
[thumb|right|[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылы Қазақстанда болған протесттер, Ақтөбе]]
* 2 қаңтар — Судан премьер-министрі Абдалла Хамдук протесттер мен тәртіпсіздіктер нәтижесінде отставкаға кетті.
* 5 қаңтар — Қазақстандағы наразылық шаралары нәтижесінде елде тәртіпсіздіктер басталады да, төтенше жағдай орнады. Премьер Асқар Маминнің кабинеті отставкаға кетті де, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы лауазымынан айырылды.
* 6 қаңтар — Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың сұранысы бойынша Қазақстанда ҰҚШҰ-ның "бейбітшілік сақтау" миссиясы басталды. Бітімгерлердің өздері наразылықты басуға қатыспады.
* 7 қаңтар — COVID-19 пандемиясы: COVID-19 ауруының саны дүние жүзінде 300 миллионнан асты.
* 9 қаңтар–6 ақпан — Камерунда Африка Ұлттары Кубогы 2021 өтті, нәтижесінде Сенегал бірінші чемпиондықта жеңіске жетеді.
* 10 қаңтар — Балтимор, Мэрилендте (АҚШ) шошқадан адамға алғашқы сәтті жүрек трансплантациясы жасалды.
* 15 қаңтар – Тонгадағы  суасты жанартауының үлкен атқылауы Аустралияда, Канадада, Чилиде, Фиджиде, Жапонияда, Жаңа Зеландияда, Самоада және Америка Құрама Штаттарында цунами туралы ескертулерді тудырды.
* 23 қаңтар
** Ана атты тропикалық шторм Мадагаскар, Малави мен Мозамбикте 115 адамның қайтыс болуына және 11 адамның өмірлерін қиған су тасқынына әкелді.
** Буркина-Фасодағы төңкеріс президент Рок Марк Кристиан Каборены биліктен құлатты.
* 28 қаңтар — COVID-19 пандемиясы: бүкіл әлем бойынша енгізілген екпелердің саны 10 миллиардтан асты.
* 30 қаңтар — Португалиядағы парламент сайлауында Социалистік партия көпшілікті жеңіп алды.
### Ақпан
[thumb|left|[Ресейдің Украинаға басып кіруі: Мариуполь қаласының бомбалануы]]
[thumb|left|[Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейінгі Буча қаласы, Киев облысы]]
[thumb|left|[Бейжіңде өткен 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының басталуы]]
* 3 ақпан — Сирияда Ислам мемлекетінің басшысы Әбу Ибраһим әл-Хашими әл-Қураши Атмеде АҚШ әскерімен өлтірілді.
* 4 ақпан — 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары Бейжің, Қытайда өтті.
* 5 ақпан — Батсирай циклоны Мадагаскар, Маврикий, Реюньонде 123 адамның қайтыс болуына алып келді.
* 21–24 ақпан — Ресей президенті Владимир Путин Донецк пен Луганск Халық Республикаларын мойындап, халықаралық айыптаулар мен санкцияларға қарамастан, Украинаға толық ауқымды басып кіруді бастады.
* 26 ақпан — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі: ЕО, АҚШ және олардың одақтастары ресейлік банктерді SWIFT төлем жүйесінен шығаруға, сондай-ақ Ресей Орталық банкіне шаралар қабылданды және ресейлік элитаға одан әрі шектеулер қойылды.
* 27 ақпан
** Ресейдің Украинаға басып кіруі: Еуропа елдері өз әуе кеңістігінде ресейлік ұшуларға тыйым салды.
** Беларусьте конституциялық референдум өтті: Беларусь өзінің ядролық емес мәртебесін алып тастап, және елге Ресейді біржолата орналастыруға мүмкіндік беретін күштерге дауыс берді.
* 28 ақпан
** Ресейдің Украинаға басып кіруі: Украина мен Ресей саясаткерлері Беларусь-Украина шекарасында бейбіт келіссөздердің бірінші раундын өткізді, бірақ еш шешім жасалған жоқ.
** Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық топ Ғаламдық жылыну туралы Алтыншы бағалау есебінің екінші бөлігін жариялады. Ол көптеген әсерлер «қайтарымсыз» болу алдында деген қорытындыға келді.
** Ресейдің Украинаға басып кіруі: ФИФА мен УЕФА ресейлік клубтар мен ұлттық құрамаларды барлық жарыстардан шеттетеді.
### Наурыз
[thumb|right|[Дубайда өткен EXPO 2020-ның логотипі]]
* 1 наурыз — Ресейдің Украинаға басып кіруі: Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше елдер төтенше сессияда Ресейдің Украинаға басып кіруіне өкініш білдіріп, күштерін тез арада шығаруды талап ететін қарар қабылдады.
* 2 наурыз — Ресейдің Украинаға басып кіруі: Ресей Украинаның ірі қаласы Херсонды басып алды.
* 3 наурыз
** Ресейдің Украинаға басып кіруі: Ресей әскері Еуропаның ең ірі атомды электростанциясы Запорожье АЭС-ына шабуыл жасады.
** Армения Ұлттық жиналысы Жоғары технологиялық индустрия министрі және Ереванның бұрынғы мэрі Ваагн Гарнұлы Хачатурянды Армения президенті қылып сайлады.
* 2–13 наурыз — Бейжің, Қытайда 2022 жылғы Қысқы Паралимпиада ойындары

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

### Қазақстанда

* 19 қаңтар - ҰҚШҰ бітімгершілік күштерін Қазақстаннан шығарылуы аяқталды.
* 6 сәуір 
** «Альфа-Банк Казахстан» АҚШ санкциялар тізіміне енгізілді.
** 17 жастағы шахматшы Бибісара Асаубаева әйелдер арасындағы ең жас әлем чемпионы ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енді.

* 16 мамыр - Қазақстанда барлық азаматтарға қолжетімді 4% мөлшерлемемен жеңілдікпен автонесие беру бағдарламасы іске қосылды.

* 5 маусым - Қазақстанда бүкілхалықтық референдум өтті. Қазақстан тарихында алғаш рет Конституцияға түзетулер бүкілхалықтық референдум арқылы енгізілді.
* 7 маусым - Орталық референдум комиссиясы республикалық референдумның соңғы нәтижелерін жариялады. Дауыс беруге қатысушылардың 68,05%-ы (шамамен 8 миллион адам) болған кезде, сайлаушылардың басым көпшілігі – 77,18%-ы – түзетулерді қолдады. Дауыс берушілердің 18,66%-ы қарсы дауыс берді, ал қалған бюллетеньдер жарамсыз деп танылды немесе саналмады.
* 8 маусым - Ұлытау, Жетісу және Абай аймақтары құрылды.
* 1 қыркүйек - Қасым-Жомарт Тоқаев қаңтар оқиғаларына қатысқандарға рақымшылық жариялап, Ұлттық қор кірісінің бір бөлігін қазақстандық балалардың шоттарына аударуды бұйырды және мерзімінен бұрын президент сайлауын өткізуді ұсынды.
* 10 қыркүйек - Қостанай облысының Әулиекөл ауданында болған ірі орман өрті сөндірілді. Өрт басталғаннан бері жалпы аумақ 43 000 гектарды құрады. Екі ауылдағы 90-нан астам тұрғын үй қираған немесе зақымдалған.
* 17 қыркүйек - Қасым-Жомарт Тоқаев президенттің жеті жылдық мерзімін белгілейтін және астананың атауын Астана деп өзгертетін конституциялық түзетулерге қол қойды.
* 22 қыркүйек - Республика күні ресми түрде ұлттық мерекеге айналды.
* 20 қараша - Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы өтті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев сайлаушылардың 81,3 пайыз дауысымен жеңіске жетті.
* 26 қараша - Сайланған Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді. Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевқа президент куәлігін табыс етті.
* 27 желтоқсан - Алматыдағы Ұлттық ғылым академиясы мемлекеттік мәртебесіне қайтарылды.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:2022 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:2022 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*