open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сілтісіздендіру

## '''Сілтісіздендіру'''
### Жүру процесі
Сілтісіздендіру - еріткіш көмегімен қатты материалды, әр түрлі құраушыларға ажырату, яғни қатты заттың бір не бірнеше құраушыларын сулы немесе органикалық еріткіштер көмегімен ерітіндіге айналдыру процесі. Бұл процесс қатты зат ұнтағын сұйық еріткіш пен газ ( мысалы, ауа) газ қосылған ортада араластыру (алтын, уран рудаларын, сульфидті концентраттарды сілтісіздендіру) тәсілдерімен жүргізіледі. Сілтісіздендіру процесі еріткіштің қасиеттеріне, қатты заттың құрылымы мен сипаттамаларына, араластыру дәрежесіне, сыртқы әсерлерге (қысым, температура т.б.) сәйкес әр түрлі жылдамдықпен өтеді. Сілтісіздендіру процестеріне ағаш құрамынан лигнин бөліп алу, қызылша құрамындағы қантты ыстық суда еріту (мысалы, Алматы қант зауытында), концентраттар мен рудалардан металл бөліп алу (республикамыздың  көптеген металлургиялық өнеркәсіптерінде: Өскемендегі қорғасын-мырыш комбинаты, Шымкент қорғасын зауытында кеңінен тараған), тұзды топырақтарды шаю (табиғи және жасанды түрде) мысал болады.  

## Дереккөздер
Сіріспе

## '''Сіріспе'''
### Себептері
Сіріспе - адам мен жануарладың жүйке жүйесінің зақымдануынан болатын инфекциялы жедел ауру. Сіріспе қоздырғышы- споралы анаэробты микроб Clostridium tetani. Сіріспе қоздырғышы табиғатта кең таралғанмен, ауру сирек кездеседі. Бұның себебі бұл микроб адам мен жануарлардың тірі жасушасында көбейе алмайтындығында. Оның дамуына жасушаның ауыр жарақаттан өліеттенген жерлері қолайлы. Жараға түскен микроб нерв жүйесіне әсер ететін және көлденең талшықты етті жиыратын уытты токсин-тетаноспазмин және қандағы эрритроциттерді ыдырататын тетаногемолизин түзеді. 
### Алғашқы белгілері
Сіріспе басталар алдында адамның басы ауырады, шаршағыш, ашуланшақ келеді, терлейді, жарақат айналасының еті қатаяды, ауы-ауық тартылады, сыздап ауырады. Сіріспе жедел басталады, алдымен ауыз, жақ еттері, кейін мойын, арқа, құрсақ, қол-аяқ еттері жиырылып қарыса бастайды, дене қызуы 42ºС-қа дейін көтеріледі. Токсин уыты Сіріспеге қарсы дайындалған қан сарысуымен бейтарапталынады, мұнан басқа дәрі-дәрмектер қолданылады. Адам аурудан 20-30 күнде айығады. Сіріспенің созылмалы түрі де болады, аса жедел түрінде адам 4-5 күнде өліп кетуі де мүмкін. Сіріспе қоздырғышы физикалық- химиялық әсерлерге төзімді келеді, топырақта, нәжісте, т.б. әр-түрлі заттарда көптеген жыл бойы тіршілік ету қабілетін сақтайды. Сіріспеден сақтану үшін жарақаттанған жерді бірден тазартып, дәрігерге көрсету керек, қажет жағдайда Сіріспенің алдын алу үшін арнайы қан сарысуы егіледі.
   
## Дереккөздер
Гольджи жиынтығы

**Гольджи жиынтығы** — өсімдіктер мен жануарлардың біржарғақшалы органоиды. Оны 1898 жылы италияндық ғалым К.Гольжди жүйке жасушаларынан тапқан. Ол ауыр металдардың ерітінділерімен (осмий немесе күміс) жүйке жасушаларын бояп қарағанда, оның цитоплазмасынан тор болып келетін жиынтықты бірінші болып байқаған. Оны "ішкі тор тәрізді аппарат" деп атады. Кейіннен Гольджидің есіміне байланысты "Гольджи жиынтығы" деп аталып кетті. Өсімдіктер мен қарапайымдылар жасушаларындағы Гольджи жиынтығының пішіні әр түрлі болады. Көп жағдайда орақ немесе таяқша пішінде жеке денешіктер түрінде кездеседі. Оның жарғақтар жасуша цитоплазмасының барлығына таралмайды.Олар ядроға жақын орналасады және қуыс цистерна түзеді. Қуыс цистернадан біртіндеп жарғақшалық көпіршіктер-диктисомалар баулықсызданады. Гольджи жиынтығында рибосомалар болмайды, сондықтан да ол ешқашан нәруыз синтездемейді. Алайда онда көмірсулар мен липидтердің синтезі және жаңару процесі болады. Заттардың жасушаішілік тасымалдануы қосалқы қызмет атқарады. Гольджи жиынтығы ең алдымен синтезделген заттарды жарғақшалық көпіршіктерге орналастырады. Көпіршіктерге жасушалардан шығарылуы тиісті зат алмасудың зиянды қалдықтарының да түсуі мүмкін. Көпіршіктер басқа ағза бөліктеріне қажетті заттарды көпіршіктерге орналастырады. Мысалы, мұның гормондар мен азықтық ферменттер болуы да мүмкін. Гольджи жиынтығынан баулықтанған көпіршіктердің экзоцитозы кезінде көпіршіктегілерді жасушадан шығарып, сыртқы жарғақшаларды қалпына келтіреді. Бұл органоид лизосомалар жарғақшаларын да қалыптастырады.

## Құрылысы
Ол бір-бірімен тығыз байланысқан үш бөліктен тұрады: 

1) жарғақшамен шектесіп 5-10-нан топтаса орналасқан қуыстар; 

2) қуыстармен байланыса орналасқан ірі түтікшелер; 

3) майда көпіршіктер.

## Гольджи жиынтығының қызметі
Гольджи жиынтығының негізгі қызметтері: 

1) Гольджи жиынтығында полисахаридтер мен липидтердің синтезіне қатысатын ферменттер болады, олар биосинтез реакцияларының жүрісін жеңілдетеді; 

2) Гольджи жиынтығы жасуша бөлінетін кездегі пайда болатын жарғақшалардың синтезіне қатысады. Гольджи жиынтығының әсерінен плазмалық жарғақша жаңарып отырады; 

3) Эндоплазмалық торда синтезделген ақуыз, липид, көмірсу молекулалары оның өзекшелері арқылы гольджи жиынтығына жеткізіледі; 

4) Сонымен қатар бұл органоид жасушаның тіршілігіне зияңды улы заттарды сыртқы ортаға бөліп шығара алатыны анықталды. Жасуша бөлінер алдындағы протоплазма қимылының күшейе түсу себебі осы мүшеге байланысты болу керек деген ғылыми жорамал бар. Бірақ Гольджи мүшесінің қызметі осы күнге дейін толық зерттелген жок.

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Цитология
Санат:Органоид
Санат:Бір жарғақшалы органоид
Галактион Васильевич Табидзе

## '''Табидзе '''
### Биографиясы
Табидзе Галактион Васильевич (18. 11. 1892, Кутаиси маңы, Чквииси селосы, - 17. 3. 1959, Тбилиси) –грузин совет ақыны. Грузияның халық ақыны (1933), Грузия ССР Ғылым академиясының академигі (1944). Дін қызметкері отбасында туған. 1900 жылдан Кутаиси гимназиясында, 1908 жылдан Тифлис діни семинариясында оқыды. «Бірінші май» атты алғашқы өлеңін 1908 ж. жазды. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1914 ж. шықты. Мәскеуге барған сапарында (1915) А. А. Блок, В. Я. Брюсов т.б. ақындармен танысуы Табидзеге үлкен әсер етті. Ол Ұлы Қазан революциясын жылы қарсы алып, В. И. Ленинге арналған «Идея» (1923), «Джон Рид» (1924), « Біз – Грузия ақындарымыз» (1925) т. б. поэзиялық туындыларын жазды. Грузин тілінде    « Ломиси» (1921), «Галактион Табидзе» (1922), «Мнатоби» (1924) журналдарын шығарысты. Табидзе шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды және Ленин орденімен марапатталды. 

## Дереккөздер
Уильям Табмен

## '''Табмен'''
### Биографиясы
Табмен ( Tubman) Уильям Ваканарат Шадрак (29. 11. 1895, Харпер, - 23. 7. 1971, Лондон) – Либерияның мемлекеттік және саяси қайраткері. Білімі мен мамандығы жөнінен заңгер. Заң ғылымының, азаматтық құқық пен философия докторы. 1923-31  және 1934-37 ж. Мериленд графтығынан сенатқа мүше болды. 1944 жылдан бастапЛиберияның президенті (1971 ж. 7-рет қайта сайланды) және үкімет басшысы. Табмен үкіметі экономикада мемлекеттің рөлін арттыруға бағытталған бірқатар шараларды жүзеге асырды. 

## Дереккөздер
Евгений Евгеньевич Королёв

**Евгений Евгеньевич Королёв** (14 ақпан 1988 жыл, Мәскеу, КСРО) — орыс теннисшісі, 2010 жылдың қаңтар айынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды.

Королёв – Анна Курникованың туған жиені, олардың аналары апалы-сінілі болып келеді. Әкесі Евгений ұлы Евгенийды 4 жастан өзі тенниске бағыттап үйреткен.
Үш тілді толық меңгерген : ағылшын ( жеті жастан таныса бастаған), неміс, орыс тілдері.

2010 жылдың қаңтар айынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды. Сол сәтте Королёв әлемнің  53-ші ракеткасы болған, және де Ресейдің 4-ші ракеткасы болған жағдайы бар. Королёвқа дейін Қазақстан Республикасы жалауының астында  Андрей Голубев, Михаил Кукушкин, Юрий Щукин, Ярослава Шведова, Галина Воскобоева  деген алғашқы ресейліктер теннис алаңында өнер көрсетіп жұрген.

## Спорттық карьерасы

Төрт жастан Лужникида теннис ойнауды бастаған, 6 жасында Лариса Преображенская тобына түсіп Мәскеу қаласы Ширяев алаңындағы ең әйгілі корттарда жаттыққан. 10 жасында отбасымен Германияға қоныс аударып, осы уақытқа дейін әкесі Евгений басқаруымен, және де ағасы Алексеймен жаттығады. 15 жастан бастап Германияда челленджерлерге қатысып кәсіби турларда ең бірінші жеңіс сандарын жинай бастады. Ең қадыр тұтатын теннисшылардын ішінде Пит Сампрас, Андре Агасси, Стефан Эдберг.
2005 жылдан кәсіби теннисшы болды.

Евгений Королёвтың челленджер турнирларында 5 рет жеңіске жетті (3 рет Ахенде жеңген):

* 2005 – Ахен, Германия, 
* 2006 – Дюссельдорф, Германия,
* 2007 – Ахен, Германия, 
* 2008 - Ахен, Германия, 
* 2009 – Щецин, Польша.

2009 жылдың наурыз айында американың Делрей-Бичеде карьерасында алғаш рет, квалификациядан өтіп АТП турнирында финалға шықты, әйтсе де  іріктелген сеткада 1-ші орында болып өнер көрсетіп жатқан америкалық  Марди Фишке 5-7,  3-6 есебімен ұтылды. АТП турында осы финал 100-ші болып есептелді ( 47 жеңіс – 53 жеңіліс ) .

Өз активінде  Николай  Давыденко, Карлос  Мойя, Джеймс Блейком, Дмитрий Турсунов, Станислас  Вавринка, Игорь  Андреев, Фернандо Гонсалес, Робин  Сёдерлинг,  Гильермо Каньяс, Марат  Сафин деген белгілі теннисшылардан басым түсіп жеңіске жеткен жәйі бар.

## Турнирларда өнер көрсетуі
## Жеке дәрежедегі турнирледің финалдары

## Жеке сында ATP Турнирінің финалы (1)

### Жеңісі (0)

### Жеңілісі (1)

## Қызықты фактілер
2010 жылдың 10-шы қаңтарына дейін Королёв қазақстандық теннисшы болуға шешім қабылдағанына қарамастан ( Ресей Федерациясының президенті Шамиль Тарпищев осы жайлі спорттық басылымдарға хабарлаған), 2010 жылдың 15-ші қаңтарындағы Тарпищевпен ұсынылған спорт, туризм министрының орынбасары Г.П. Алёшинмен мақұлданған «2010 жылға теннистен Ресей Федерациясының  спорттық  құрама  командасына кандидаттар тізіміне» Королёв  №6-шы болып негізгі құрамына кірген.

## Сілтемелер
* ATP сайтындағы профилі
* Фан-сайт 

Санат:Алфавит бойынша теннисшілер
Санат:Ресей теннисшілері
Санат:Қазақстан теннисшілері
Балқан Антантасы

thumb|Балкан Антантасына кірген елдер
180px|thumb|Румынияда  1940 жылы шыққан пошта маркасы
**Балқан Антантасы** - Грекия, Румыния, Югославия және Түркия 1934-ші жылы 9-шы ақпанда Афиныда қол қойылған пакті, бұл аймақтағы мемлекеттерді  біріктіру арқылы бейбітшілік сақтауды  көздеген мақсатта. Балқан Антантасы Балқан мемлекеттерінің территориялық статус-квосын  сақтау негізінде жалпы одақ құру, келіс сөздер мен конференциялардан кейін жасалды. Бұл аймақтағы мемлекеттерді  біріктіру арқылы бейбітшілік сақтауды  көздеген мақсатта.

Бұл пакт бойынша, төрт Балқан мемлекеті  
* бір-біріне шабуыл жасамауға, 
* ал олардың біреуіне басқа бір Балқан мемлекеті  шабуыл жасай қалса (Болгария немесе Албания), бұл пактіге мүше басқа  мемлекеттер оған көмек көрсетуге міндетті болды. 
Бастапқы кезде бұл одақтың КСРО-на  қарсылығы жоқтығы келісімге бөлек бап болып кірген. Себебі Түркия үкіметінің КСРО-мен жақсы қарым-қатынаста болған. Бірақ 30-шы жылдардың екінші жартысында Балкан Антантасына кіруші елдердің үкіметтері Кеңес Одағымен достық қарым-қатынас орнатуға және қауыпсіздікті ұжымды түрде ұйымдастыруға қарсы болды. 1939-шы жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсы аңында Балкан Антантасы тіршілігін тоқтатты .

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Тазабагъяб мәдениеті

## '''Тазабагъяб мәдениеті'''
### Мәдениеттің ерекшеліктері
Тазабагъяб мәдениеті- Қола дәуіріндегі Хорезм мәдениеті (б. з. б. 2-мың жылдықтың 2-жартысы). 1938 ж. археолог С.П. Толстов Тазабагъяб бойынан оның бірінші қонысын тапқын. Қоныстардың көпшілігі арал теңізіне құятын өзендердің сағасында орналасқан. Тазабагъяб мәдениеті Арал теңізінің оңтүстігіндегі суярган мәдениеті мен солтүстік Оралдан келген қима мәдениеті және андронов, мәдениеті сол кездегі тайпаларының мәдени алаласуынан пайда болған. Негізгі кәсібі суармалы еіншілік пен бақташылық , мал шарурашылығы. Еңбек құралдары мен қару- жарақтары , ішінара тастан жасалған.  

## Дереккөздер
Тазрики

## '''Тазрики'''
### Кітаптың ерекшелігі
Тазрики (араб. ғұмырнама)-жазушылардың өмірі мен творчестволарынан мәлімет беріп, шығармашылығынан үзінді келтіретін кітап. Түркі және парсы әдебиет тану ғылымында қалыптасқан үш форманы біреуі. Ең көне тазрикиге Мұғаммед Ауфу Самарқандидің еөне әдебиет үлгілерін қамтыған »Негіздер негізі» (1220ж.ш.), Даулатшаһ  Самарқандидің «Тазкират ош-шора»  (1487).Ә.Науаидің «Маджалис ан-Нафаис»  (1491-92)атты еңбектері жатады. Кейін иран-түркі тілдес халықтарда Тазрики кең тарады.

## Дереккөздер
Таймыр (Долган-Ненец) автономды округы

## '''Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы'''
### Өлке жайлы жалпы ақпарат
Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы - РКФСР-дің Красноярск өлкесі құрамында. 1930жылдың 10декабрьде құрылған. Кара және Лаптевтер теңіздері шаяды. Жері 862,1 мың км². Халқы 42 мың (1975). 3 ауданға бөлінеді. Орталығы - Дудинка қаласы.
### Табиғаты
Округ негізінен Таймыр түбегінде орналасқан. Солтүстігін Орта Сібір таулы үстірті және Солтүстік Жер архипелагы алып жатыр. Пайдалы қазындылары-тас көмір, мұнай, газ. Климаты артикалық және субартикалық. Январьдың ораша температурасы- 30градус, июльде 2-13градус. Жылдық жауын-шашыны 110-350мм. Көп жылдық тоң тараған. Басты өзені-Енисей(округ шегіндегі ұзындығы 600км). Шағын көлдері көп.Тундраның шымтезекті глейлі топырағы басым. Солтүстік бұғысы, арқар, ақ түлкі, ақ аю; құстардан үйрек, қаз т.б. мекендейді.Теңіздері балыққа бай. Кәсіптік бағалы балықтары -лосось пен бекіре болып табылады. 
### Халқы
Округта орыстар (80%),долгандар (12%),ненецтер (6%), нганасандар, энецтер тұрады. Орташа тығыздығы 1км²-ге 0,05 адамнан. Қала халқы 64%. 1қаласы (Дудинка), қ.т. поселкесі (Диксон) бар. Шаруашылығының негізі- тау-кен өнеркәсібі, бұғы өсіру және балық, қымбат бағалы аң аулау. 1973жылы 44млн.квт/сағ электр энергиясы, 38мың т көмір, 746млн м³ газ өндірілді. 1973 жылы 7 калхоз және 5 совхоз болды. Жылына 35мың ц балық ауланады. 1975ж.  106мың бұғы болды. Басты транспорт саласы-су жолы. Порттары-Дудинка, Диксон, Хатанга. Мессояха-Норильск газ құбыры тартылған. 1974-75жылы 28 мектеп, мал дәрігерлік техникум, өлке тану музейі, 37 клуб, 63 кино қондырғы болды. «Советский Таймыр» (1932 жылдан) округ газеті шығады. 

## Дереккөздер
Cantharis lateralis

250px|нобай|оңға|Cantharis lateralis
**Cantharis lateralis**  - жұмсақ денелі қоңыз. Cantharis lateralis орман және орманды дала аймақтарында кездеседі. Ересек қоңыздың ұзындығы (имаго) 4,5 - 7,5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумында екі қара дақтары болады, жирен түсті болады. Қанатүстілерінде енсіз жирен жиектері бар, сұр түсті түкпен қапталған. 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Виктор Васильевич Талалихин

**Виктор Васильевич Талалихин** (18.9.1918, Саратов облысы, Вольский ауданы, Теплов селосы, - 27. 10. 1941) — Совет Одағының батыры (8.8.1941). Жұмысшы отбасында туған. Борисоглебск әскери-авияциялық мектебін бітірді (1938). 1939-1940 ж. совет-фин соғысына қатысты. 1941 ж. Ұлы Отан Соғысында 177 – шабуылдаушы авиаполктің авиаэскадрилья командирінің орынбасары. 1941 ж. 7 тамызда түнгі әуе соғысында алғаш рет таран жасап, жаудың бір боибардировщигін, кейінгі шайқаста тағы да 5 самолетін жойды. 1941 ж. қазандағы әуе шайқасында ерлікпен қаза тапты. Оған қоладан ескерткіш орнатылды. Есімі өзі қызмет еткен 1-эскадрильяның тізіміне мәңгілік енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Cantharis pellucida

250px|нобай|оңға|Cantharis pellucida
**Cantharis pellucida**  -  жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) - 10,5 - 13, 5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумы дақтарсыз. Әдетте артқы сирақтары ғана қара түсті, ал орта сирақтары қоңыр құба келген. 

## Сыртқы сілтемелер
* naturespot.org.uk
* faunaeur.org 

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Александр Ованесович Таманян

## '''Таманян Александр Иванович'''
### Биографиясы
Таманян Александр Иванович (16. 3. 1878, Екатеринодар, қазіргі Краснодар, - 20. 2. 1936, Ереван)- совет архитекторы, Армения халық архитекторы (1924). 1904 ж. Петербург Көркемсурет академиясын бітірді. Алғашқы еңбектерінде (Москвадағы Щербатованың дербес үйі, 1911-13) класицизмге ден қойды. 1923 жылдан Ереванда тұрды. Ереван (1924), Ленинакан (1925), Эчмиадзин (1927-28) қалаларын реконструкциялаудың тұңғыш бас жоспарларын жасады. Салған ғимараттарының көпшілігінде классицизм үлгісі мен орта ғасырлық армян сәулет өнері дәстүрін астастыра ( Арм . ССР-і Үкімет үйі, 1926-41, 1942 ж. мемлекеттік сыйлық берілді; А. А. Спендиаров атындағы опера және балет театры, 1926-53) қолданды. Таманян Александр Иванович творчествосы советтік армян архитектурасының қалыптасуына ықпал жасады. 

## Дереккөздер


Санат:Сәулетшілер
Cantharis paludosa

**Cantharis paludosa**  - жұмсақ денелі қоңыз. Ормандарды мекен етеді. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 4,5 - 6 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумы толығымен қара түсті және бүйірлері қоңыр құба. 

## Сыртқы сілтемелер
*google.com
*faunaeur.org 

Санат:Жануарлар
Санат:Жәндіктер
Тал түстік сызық

## '''Тал түстік сызық'''
### Мағынасы
Тал түстік сызық - аспан меридианы жазықтығының математикалық горизнт жазықтығымен қиылысатын түзу сызығы. Ол аспан сферасымен солтүстік және оңтүстік нүктелерінде қиылысады. Тал түстік сызыққа горизонт жазықтығындағы перпендикуляр бағыт аспан сферасының шығыс және батыс нүктелерін анықтайды. Нағыз тал түс мезгілінде (Күн дискісінің меридианды қиып өткен кезінде) Күн горизонт үстінен ең үлкен биіктікте болып, жер бетіндегі заттардың көлеңкесі тал түстік сызықтың бағыты бойынша орналасады. Осы кезде көлеңке барынша қысқарады. Бұл құбылыс тал түстің басталу кезінің және дүние тараптарының ( горизонт жақтарының) бағытын жуықтап анықтауға мүмкіндік береді.  

## Дереккөздер
Антон Таммсааре

### Биографиясы
(Tammsaare) - ( лақап аты; шын тегі- Ханзен) (30. 1. 1878, қазіргі Эстония ССР, Пайдеск ауданы, - 1. 3. 1940, Таллин) - эстон жазушысы. Шаруа отбасында туған. Тарту университетінің заң факультетінде оқыған (1907-11). Бірінші дүние жүзілік соғыс кезінде империалисттерге қарсы позиция ұстанды. Таммсааре шығармалары 1900 жылдан бастап жарияланды. «Жастар мен шалдар» (1903) т.б. алғашқы повестерінде эстон ұсақ буржуазия интеллегенциясын ажуалайды. 20 жылдары Таммсааре шығармалары эстон сыншыл релизмінің демократиялық бағытта дамуына әсері болды. «Қырбойлық қожайын» (1922) романы, 5 томнан тұратын «Шындық пен әділдік» (1926-33) эпопеясы- эстон халқының өмірін жан- жақты көрсеткен шығармалар. Таммсааренің дінге қарсы жазылған «Юдифь» (1921) драмасы мен батыс Еуропадағы фашистік диктатураны сынаған «Король тоңды» атты сықақ памфлеті бар.   

## Дереккөздер
Cantharis flavilabris

**Cantharis flavilabris** () – қатты қанаттылар сабының жұмсақ денелілер тұқымдасына жататын қоңыз. Халықаралық атауы - Cantharis flavilabris Fallen. Қаттықанаттылар отрыдяна жатады.  Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 5 - 7,5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумында дақтар болады. Қалқаншасы қара түсті. Құрсағының негізгі бөлімі байқалайды. Көбінесе шабындықтарда кездеседі.

## Сілтемелер
*http://eunis.eea.europa.eu
*http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=104005* 

Санат:Қатты қанаттылар
Танталониобаттар

## '''Танталониобаттар'''
### Минерал түрлері
Танталониобаттар - табиғи комплекстік қосылыстар түрінде кездесетін минералдар тобы. Басты комплекс түзушілері: Та және Nb. Жалпы химиялық формуласы: AnBmXp, мұндағы А- Ca²+, TR³+, Na+, Mn, Bi, Sb, Ti, Sn, Nb,  Fe, Xe,  Mg²+, Pb²+ және осы екеуін алмастыратын қосылыс түзуші элементтердің сандық қатынасы. 100-ден артық минералдық түрлерді қамтиды. Ұсақ түйірлі, түсі қара, қара қоңыр, қоңыр сары, шыныдай жылтыр, қатт. Моос. шкаласы бойынша 4,5-8 м, тығыздығы -3500 - 9000 кг/м³, кейбіреулері баяу магнитті. Жоғарғы мөлшерде гранит перматиттерінде, сілтілі пегматиттерде, сирек металды альбиттенген граниттерде, карбонатиттерде т. б. кездеседі. Сарыарқаның, Мұғалжардың, Алтайдың кейбір кішігірім интрузияларында Танталониобаттар акцессор минералдар түрінде анықталады. Танталониобаттардан сирек жер элементтері, ниобий, тантал өндіріледі.

## Дереккөздер
Тантиа Топи

**Тантиа Топи** - ( лақап аты, шын аты – Рамчандра Пандуранг) (1814 ж. ш. -18. 4. 1859, Сипри қаласы)- үнді халық көтерілісінің (1857-59) талантты әскери көсемдерінің бірі. Көтерілісшілер өздеріне қосылған Джханси князьдығының билеушісі Лакшми- Байдың әскерімен бірге Гвалиор князьдығын алды. Алайда көтерілісшілер Нарбада өзенінің арғы бетінде сәтсіздікке ұшырап, Бунделкхандқа шегінуіне мәжбүр болды. Тантиа Топи   Гвалиор заминдары Манг Сингхтың сатқындығынан қолға түсіп, дарға асылды. 

## Дереккөздер
Тарденуа мәдениеті

## '''Тарденуа мәдениеті'''
### Мәдениет ерекшелігі
Тарденуа мәдениеті - кейінгі мезолит дәуіріндегі археологиялық мәдениет. Францияның солтүстігіндегі Фер-ан-Тарденуа иаңындағы мекендердің атымен аталған. Оны 1896 ж. А. Мортилье зерттеген. Тарденуа мәдениеті Бельгия, Англия, ГФР-мен қатар Орталық Еуропа мен КСРО-ның Еуропа бөлігіне де тараған. Тарденуа мәдениетінің тұрақтары алғашқы қауымдық құрылыста жебелі, садақпен қаруланған аңшылар мен балықшылардың және терімшілердің қонысы болған. Тарденуа мәдениетінің ең бай мазары Тевьек аралынан табылған. Қазбадан табылған микролиттік заттар негізінен жебе жасауға, сүйек пен ағаштан қару жасауға пайдаланылған. Осы заттар Тарденуа мәдениетінің б. з. б. 4-7 ғасырларға жататынын дәлелдеді. 

## Дереккөздер
Тасбүлдірген

## '''Тасбүлдірген'''
### Кездесетін жерлері және тұрпаты
Тасбүлдірген - (Rubus saxatilis)- қарабүлдірген туысына жататын жидекті, көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 10-30см, гүл сабағы тік, жеміссіз, жапырақты өркендері 40-100 см, жерге сұлап өседі. Жапырақтары үш-үштен орналасқан, ұзындығы- 3-11 см, ені 2-7 см, мамыр- маусымда гүлдейді, гүлдері көбіне сабақ ұшына 3-10 нан  шатырша не шашақ тәрізді гүл шоғырына топтанған. Жемісі тәтті, қышқылтым, қызыл, бір-бірімен (2-6) нәзік жалғасқан сүйекті жеміс. Еуразияның орманды жерлерінде, оның ішінде Қазақстанда қайыңды шоқ ормандарда, қылқан жапырақты ормандарда, бұта арасында, таудың тастақты беткейлерінде, батпақты жерлерде өседі.    

## Дереккөздер


Санат:Раушангүлділер
Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы

## '''Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы'''
### Кендер тобына жалпы мәлімет
Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы - Жамбыл облысындағы кен орындары. Отар тау жынысы станциясының оңтүстік- батысында орналасқан. Бесмойнақ  синклиналының солтүстік-батыс бөлігінің ернеуіндегі солтүстік-батыс, солтүстік – шығыс, және меридиандық бағыттағы жарылыстардың  қиылысу  торабында орналасқан. Флюорит ордовик  пен карбонның арасындағы жентастарда шоғырланған. Оңтүстік Тасқайнар, Шығыс Тасқайнар, Аралық Тасқайнар, Өрікті, Ырғайты кендерінен құралады. Әуелгі үшеуінде жайпақ күмбез тәрізді руда денелері солтүстік –батысқа бағытталған; ұзындығы- 600-1200 м, ені 70-550м, қалыңдығы- 2-43,7 м, флюориттің орта мөлшері 30-34%. Соңғы екуіндегі линза пішіндес руда денелері солтүстік- батыс және меридиандық бағытқа созылған, 100-180 м тереңдікке дейін кеткен қалыңдығы 0,75-18,6 м.  Кендердің жаралуы герциннің ақырындағы магматизммен  байланысты келеді. Флюорит флотациялық әдіспен байытылды. Оңтүстік Тасқайнар кені игерілуде.   

## Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы ОАР

**Оңтүстік Африка республикасы** Олимп ойындарына алғаш рет 1904 жылы қатысқан.1960 жылға дейін ОАР спортсмендері барлық жазғы Олимп ойындарына қатысқан болатын.Бірақ 1962 жылы Негізгі ООН Ассамблеясы қабылдаған № 1761 қарардан  кейін,ОАР апартеидасына жауап ретінде,ОАР мемлекетіне Олимп ойындарына қатысуына 1964 жылдан бастап 1988 жылға дейін шектеу қойылды.

1990 жылы апартеиданың жабылуы туралы болған келіссөздерден кейін,ОАР қайтадан Олимп ойындарына белсенді қатысты.1991 жылы Оңтүстік африкалық конфедерация мен олимп комитеті құрылды,ал 1992 жылы ОАР жазғы Олимп ойындарына қатысты.Сонымен қатар ОАР 1960 және 1992 жылдары өткен қысқы Олимп оцындарына да қатысқан болатын.
 
ОАР жалпы 70 медальдің иегері болды,олардың көбісі бокс,жеңіл атлетика және жүзуден болған.

## Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Олимпиада ойындарындағы ОАР
Экстерналия

### Экстерналия
Экстерналия - (сыртқы әсер) экономикада нарықтық трансакцияның үшінші жаққа әсер етуі.
Негізгі түсініктерді 1920  жылы Артур Пигу "Экономикалық игіліктер теориясы" кітабында енгізген. "Сыртқы әсер" терминін Пол Самуэльсон 1958 жылы енгізді. Сыртқы әсерлердің болуы кезінщде нарықтық тепе-теңдік тиімсіз болады және "өлі салмақ" (ағыл. Deadweight loss) пайда болады, Парето тиімділігі бұзылып, нарықта фиаско пайда болады
Стеэли Фишер: "Сырқы әсер тек кейбір үй шаруашылықтарының не фирманың әрекеттері басқа үй шаруашылығының не фирманың пайдасы не шығынына әсер еткенде ғана, небұл артық әсерлер нарықтық бағаға әсер етпегенде байқалады"
### Экономикалық теориядағы негізгі параметрлер
Жеке қолданудағы шекті табыс - тауарға ұсыныс
Жеке қолданудың шекті шығыны - ұсыныс
Қоғамның шекті табысы - экстерналия қатысымен ұсыныс
Қоғамның шекті шығыны - экстерналия қатысымен ұсыныс.
Қоғамның шекті шығындары мен пайдасы нарықта ескерілмейді, оны тек субсидия мен салық негізінде мемлекет қанағаттандыра алады. Сыртқы әсерлердің болмаған жағдайында қоғамның шекті шығын/пайдалары жеке шығын/пайдаларға сәйкесінше эквивалентті.
### Экстерналияның түрлері
Экстерналияның екі түрі болады: оң, трансакцияға қатыспаған үшінші жақтың пайда не табысы артады, және теріс, үшінші жақтың пайда не табысы кемиді.  Экстерналиялар өндіруші мен тұтынушының екеуінің де жағынан болуы мүмкін.
Субъектілерге әсерді сипаттайтын болғандықтан, экстерналияларды оң және теріске бөлу негізгі болып табылады. Бірақ, қазіргі экоомикалық әдебиеттерде бұл бөліністі дәлдеп, сыртқы әсер анализінің жаңа критерийлері ойластырылуда.
Субъектке әсері бойынша
*Оң
*Теріс
Әсер бағыты бойынша:
*Өндірістік
*Тұтынушылық
*Аралас
Әсер сипатыбойынша:
*Технологиялық
*Қаржылық
Әсер деңгейі бойынша:
*Шекті
*Ішкі маржиналды
Басқа жақтардың игіліктеріне әсер бойынша:
*Паретоға қайшы емес
*Паретоға қайшы
Сыртқы әсер трансформациясы бойынша:
*Мемлекеттік бақылаумен жойылады
*Келісім арқылы жойылады
## Сілтемелер
*http://www.strana-oz.ru/?article=982&numid=21 
*Нуреев Р. М. | Курс микроэкономики | изд. «Норма»
*David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbush | «Economics» | с. 267
Олимпиада ойындарындағы Жаңа Зеландия

**Жаңа Зеландия** Австралиямен бірге Лондонда өткен жазғы Олимп ойындарына алғаш рет 1908 жылы қатысқан.Олар *Австралазия *атты біріккен команданы жіберген болатын.1912 жылы да Австралазия командасы екі елдің атынан Стокгольмада ойынға қатысқан.Тек 1920 жылы Антверпенде өткен ойындарға Жаңа Зеландия жеке команда болып барды.

Жаңа Зеландияның Монреалда өткен Олимпиадаға қатысуы үлкен жанжалды туғызды,26 Африка мемлекеттері ойынды шетқақпалады.Осындай жолмен олар Жаңа Зеландияның регби матчының ОАРда өткізілуіне қарсы екенін көрсетті.

Жаңа Зеландия 1964 Инсбрукте өткен ойынды санамағанда,1952 жылдан бастап барлық ойындарға қатысқан болатын.

Жалпы,Жаңа Зеландияның спортсмендеры 86 медальдің иегері болды.Бұл мемлекет үшін ең сәтті спорт түрі-жеңіл атлетика.Ал қысқы Олимп ойындары бойынша Жаңа Зеландия бірақ медаль ғана ала алды,алайда,Аннелиз Кобергер иеленген медалі-Оңтүстік Жер шарының алғашқы медалі болды.

Жаңа Зеландияның ҰОК-і 1911 жылы құрылды,ал ХОК оны 1919 жылы  мойындады.
## Медальдер

## Дереккөздер


Санат:Олимпиада ойындарындағы Жаңа Зеландия
Даосизм философиясы

thumb|Лао-цзы Даосизм ежелгі Қытайдың рухани өміріндегі ерекше орын алатын феномен. Оның негізін қалаушысы болып Ли Эр (Лао Дань) есімді ойшыл есептеледі. Философия тарихында ол Лао-цзы (Кәрі философ немесе Кәрі бала) атымен танымал. Шамамен алғанда б.д.д. 6 ғасырда өмір сүріп, Лао-цзы Конфуцийдің аға замандасы болып табылады. Бірақ, екі ұлы ойшылдардың көзқарастарының бағыттары екі түрлі болып табылады. Конфуций этикалық және саяси-әлеуметтік мәселелерді қарастырса, Лао-цзы философиясының ортасында табиғат, космос және адам мәселелері тұрды.
Даосизмнің негізгі қайнар көзіне “Дао дэ цзин” (“Жол мен Игілік туралы кітап”) жатады. Сонан соң “Чжуан-цзы”, “Ле-цзы”, “Хуайнань цзы” трактаттарын тілге тиек етуге болады. Қосынды түрде алғанда даосизм әдебиеті (“Дао цзан”) 4,5 мыңнан астам томдарды қамтиды.
Даосизм философиясының өзекті ұғымдарына дао, дэ және у-вэй жатады. Философиялық тұрғыдан алғанда “дао” ұғымы екі негізгі мағына білдіреді. Біріншідан, дао әлемнің түпнегізі, субстанциясы ретінде танылады. “Дао дэ цзин” кітабындада оған мынадай сипаттама берілген: дао заттардың күретамыры, ол - жаратушы, ол- өзгертуші күш болып табылады. Бұл мағынада даосизм данышпандары даоны көбінесе бос кеңістік ретінде қарастырған: ол- барлық нәрсені (вмещая) көріктендіретін ” әлем анасының” жатыры  тәріздес. Барлық заттар Даодан бастама алып, ең соңында оған қайта оралады. 
Екіншіден, “дао” сөзі тікелей “жол” деп аударылады. Аталмыш мағынада дао жаратылыс заңы ретінде қолданылады.
«Ұлы дэнің (асыл қасиет) мазмұны тек даоға ғана бағынады. Дао денесіз. Дао тұманды және анық емес. Бірақ оның тұмандылығы мен анық еместігінде бейнелер бар. Ол тұманды және анық емес. Бірақ оның тұмандылығы мен анық еместігінде заттар жасырынылған. Ол терең және қараңғы. Бірақ оның тереңділігі мен қараңғылығында нәзік бөлшектер жасырынылған. Бұл нәзік бөлшектер жоғары шындыққа және нақтылыққа ие»
Даосизм ілімінде «У-вей» принципі дәріптеледі. Бұл ілім бойынша табиғи күйге араласпаған жөн, табиғилық заңымен үндестікті сақтау құпталады. «Ең жақсы ел билеуші – халық оның бар екенін ғана білетін билеуші. Халықтан өзін сүюді және асқақтатуды талап ететін билеушілер нашарлау. Халық олардан қорқатын билеушілер одан да нашар, ең жаман билеушілер – оларды халық жек көретін  билеушілер. Сондықтан да сенімге лайық еместерге адамдар сенбейді. Кім терең ойлы және сөздерінде ұстамды, істерін табысты жүзеге асырады – халық оны табиғилықтың ізімен жүреді дейді».                  
Қорыта айтқанда, даосизм философиясы адамның табиғи негізін айқындап, оның әлемде алатын орнын белгілейді. Ал адамның әлеуметтік қасиеттерін конфуцийшілдік философиясы қарастырады.
Даостардың этикалық идеалы – Шэнжень, яғни“аса данышпан”. “Шэнжень” – жоғарғы дэ мен Дао адамы. Даосизм ойшылдары адамды сырқы дүние анықтай алмайтынына сенімді. Адам - өзінің ішкі дүниесінің арқасында ғана - адам. Конфуций, керісінше, адамға сыртқы, қоршаған ортадағы, қоғамдағы моральдық ережелерді ұсынады. Сондықтан бұл екі мектеп қайшылықтарға тап болды. Дегенімен олар бірін-бірі толықтырды да. 
## Дереккөздер

Санат: Қытай философиясы
Балқан одағы (1912)

thumb|1912 жыл
**Балқан одағы (1912)** - Болгария, Сербия, Грекия және Черногория арасындағы Түркияға, шын мәнінде, Австрия-Венгрияға  қарсы бағытталған саяси-соғяс одағы. Балкан одағы 1912 ж. наурыз-қазан айларында  бірнеше соғыс конвенциялары мен келісімдер, шарттар жасасу нәтижесінде құрылды және Австрия-Венгрия мен Германияның  Балқандағы экспансиясын  Балқан одағы арқылы тоқтатуға тырысқан Ресейдің Балқандағы экспансиясын, Балқан одағы құру идеясын  Англия мен Франция үкіметтері де қолдады. Балқан одағына қатысушы мемлекеттер 1912 ж. қазанда Түркияға қарсы соғыс ашып, көп ұзамай оны жеңіспен аяқтады.  Сол жеңістен кейін Македонияны бөлісуге  келісе алмаған Сербия, Грекия және  Болгария арасында болған талас-тартыстың күшеюі Балқан одақтастарының ала ауыздығын туғызып, олардың өзара соғысуына (1913) әкеліп соқты  да, Балқан одағы ыдырады.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:1912 жылы құрылғандар
Санат:Әскери-саяси одақтар
Генриетта Суон Ливитт

**Генриетта Суон Ливитт** (, 4 шілде 1868 ж. - 12 желтоқсан 1921 ж.) - ауыспалы жұлдыздарды зерттеу жайлы еңбектерімен белгілі америкалық астроном.
Биография
Ливитт 1868 жылы Ланкастер қаласында конгрегационалистік шіркеу министрі Джордж Рузвелл Ливитт және оның әйелі Генриетта Суон (Кендрик) отбасында дүниеге келді. Он жетінші ғасыр басында Масачусетс шығанағы колониясында қоныстанған 1892 жылы сол кездегі алғаштардың бірі болып әйел адамдарға есігін ашқан Рэдклифф колледжін бакалавр деңгейімен бітірді. Оқу кезінде ауыр науқастан кейін есту қабілеті қатты нашарлады.
### Зерттеулері
1893 жылдан бастап Гарвард Колледжінің Обсерваториясында әйел адам - компьютерлердің бірі ретінде Эдуард Чарльз Пиккеринг обсерваториясында еңбек етті. Ливитт өз қалауымен еңбек еткендіктен, Пикеринг алғашында оның жұмысына ақы төлемеген, кейінірек Ливитт сағатына $0,30 алатын болды. 
Пикеринг Ливиттке жарықтығын периодпен өзгертетін ауыспалы жұлдыздарды зерттеуді тапсырды. Ғылыми жазушы Джереми Бернштейн жазуы бойынша: " ауыспалы жұлдыздар көп уақыт бойы ғылымда белгілі болды, бірақ Ливитт бұл жұмыспен айналысуды бастағанда, Пикеринг оның бар астрономияны өзгертетін ашылу жасайтынына сенімді болды".
Ливитт Магеллан бұлттарындағы мыңдаған ауыспалы жұлдыздардың бейнесін жасады. 1908 жылы бақылау нәтижесін *Annals of the Astronomical Observatory of Harvard College*,. Бұл жұмыста кейбір жарық жұлдыздар салыстырмалы түрде ұзағырақ периодқа ие болатыны айтылған. Тағы біраз зерттеуден кейін, 1912 жылы ол абсолютті жарықтығы жоғары жұлдыздар ұзаырақ периодқа ие болатынын дәлелдеді. Ливитт өз зерттеуінде келесі болжамды пайдаланды: "Егер Магеллан бұлтындағы Цефеида Жұлдыздары жерден шамамен бірдей қашықтықта болса, олардың абсолютті жарықтарының қатынасы мен көрінетін жарықтарының қатынасы тең болады"
Ливитт зерттеулері период пен жарықтықтың қатынасы ретінде белгілі: Период логарифмі жұлдыздың орташа ішкі жарықтығына(көрінетін спектрдегі қуаттың логарифміне) тәуелді.
Ливиттің ашқан тәуелділігі астрономияға ғаламат өзгерістер алып келді, ғылымға галактикаларға дейінгі қашықтықты зерттеуге мүмкіндік берді Сонымен қатар ол Эдвин Хаббл сияқты ғалымдарға маңызды ашылулар мен теориялар жасауға көмектесті.
## Дереккөздер
Дыбыстан ұшқыр ұшақ

**Дыбыстан ұшқыр ұшақ** — дыбыс жылдамдығынан тез ұша алатын ұшақ түрі.

## Тарихы
1940 жылдары реактивті жойғыш ұшақтардың пайда болғанынан кейін әуе жобалаушылардың алдына ұшақтардың жылдамдығын арттыру мәселесі туды. Осыдан бұрын жоқ болған жылдамдықтарды арттыру мүмкіндіктері, жойғыш-ұшақтарда және бомбылаушы-ұшақтарда пайда болды.

### Дамуы
20 ғасырдың 60—70-ші жылдары дыбыстан ұшқыр ұшақтардың аса қарқынды даму уақыты болды. Жылдамдықтар артып ұшу биіктігі де артты,   20&nbsp;км-ден астам, бомбылау және барлау ұшақтарына актуалды болды. Осы жылдары көп түрлі сириялы дыбыстан ұшқыр ұшақтар жасалынды, олардың ішінде — жойғыштар, бомбылаушылар, тосқауылшы және барлау ұшақтары болды.

Бірінші дыбыстан ұшқыр ұшақ— Convair B-58 Hustler.

## Түрлері
#Ту-144
#Ту-22
#Ту-160
#Bell X-1
#Convair B-58 Hustler
#Convair F-102 Delta Dagger
#Су-27
## Сыртқы сілтемелер
Топ-10 Самые быстрые самолеты в мире 

Санат:Ұшақтар
Қызмет Бабындағы қылмыс

**Қызмет Бабындағы қылмыс**- мемл. немесе қоғамдық мекемелерде, кәсіпорындарда, ұйымдарда тұрақты не уақытша қызмет істейтін, не болмаса оларда ұйымдастыру-басқару немесе әкімш.-шаруашылық міндеттерін атқаратын адамдардың қоғамға қауіп-ті іс-әрекеті. Әдетте ол өкімет орнын немесе қызмет бабын пайдаланып қиянат жасау, өкімет билігінің немесе қызмет өкілдігінің шегінен шығу, өкімет орнындағы адамның әрекетсіздігі немесе салақтығы, пара алу, пара беру, парақорлыққа делдал болу, қызмет бабында жалған документ жасау, өкімет беделін түсіру т. с. с. түрде кездеседі. Кейбір жағдайларда ол басқаша мақсатпен жасалган әрекет те болуы мүмкін. Мұндай теріс іс-әрекет-тер, қоғамға қауіпті, біздің мемл. ап-нараттың қызметіне үлкен нұқсан келтіреді, мемл. немесе қоғамдық мүд-делерге, азаматтардың праволарына және олардың заңды мүдделеріне зи-ян тигізеді. Сондықтап да олар ауыр қылмыс деп танылады. Оларды жасаған кінәлы қызмет иесі адамдарын қылмыстық жауапкершілікке тарту, жазалау шараларының мөлшері мен түрлері Қаз. ССР-інің Қылмыстық кодексінің тпісті статьяларында белгі-ленген.

## Дереккөздер
Альфред Вернер

**(12.12.1866-15.11.1919)**
Швейцария химигі. 1889 жылы Цюрихтегі Политехника институтын бітірген. 1890-1891 жылдары сол жерде, 1891-1892 жылдары Коллеж де Франсте  *П.Э.М. Бертло* лабораториясында жұмыс істеген. 1893-1895 жылы Цюрих университетінің профессоры. 1909 жылдан бастап осы университетте химиялық институтының  болып қызмет атқарады. 
Кешенді (координациялық) қосылыстарының химиясының негізін салушы. *А.Р. Ганчпен* бірге 1890 жылы *оксим* және *де азобензол* типтес азот құрамдас қосылыстардың құрылымын анықтады, сонымен бірге N=C қос байланысты молекулалар стереоизометриясының теориясын 1890 жылы ұсынды. 
Теория монооксидернің екі изомерлерінің болуын геометриялық изомерияның көрінісі ретінде түсіндіреді. Валенттік сандардың тұрақтылығы жайында түсінікті жоққа шығаратын кешен қосылыстарын синтездеген, сол уақыттта белгілі болған барлық комплекс қосылыстарды және олардың құрамы мен құрылысын анықтайтын эксперименттік әдістерді бір жүйеге келтірді. Асимметриялық көміртегі атомы жоқ оптикалық активті изомерлерді алдынала болжады (1899 ж.). "Бейорганикалық химия саласындағы жаңа көзқарастар" кітабында (1905 ж.) кешенді қосылыстар синтезіндегі маңызды жетістіктерді қорытты. Қышқылдар мен негіздердің жаңа теориясын ұсынды. Бұл теория бойынша қышқылдарға судың OH- иондарын байлап сонымен ортада Н+ иондарының концентрациясын жоғарылататын қосылыстар жатады, ал негіздерге - Н+ иондарын қосып алатын қосылыстар жатады. Осы теорияның негізінде *Й.Н. Бренстедтің* *қышқылдар мен негіздердің каталитикалық* теориясы пайда болды. *И.И. Остромысленскийден* тәуелсіз 1910 жылы олефиндер тетранитрометанмен түсті кешендер үзетінін анықтады. Нобель сыйлығының лауреаты (1913 ж.).

=Дереккөздер:=

С.К.Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған эниклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)

Санат:1866 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Кристофер Ингольд (Инголд)

**(28.10.1893-08.12.1970)**
Ағылшын химигі. 1924 жылдан бастап Лондон патшалық қоғамының мүшесі. 1913 жылы Лондон университетінің Империялық колледжін бітірген. 1913-1918, 1920-1924, 1930-1961 жылдары сонда жұмыс істеген (1930 жылдан бастап профессор болған). 1918-1919 жылдары Глазгода өндірістік компаниялардың бірінде, 1924-1930 Лидстегі университетінің профессоры болып қызмет еткен. Негізгі еңбектері, оның негізін салушы болған физикалық органикалық химияға арналған. 1926-1933 жылдары ароматтық қосылыстардың құрылысын зерттеген.
1926-1934 жылдары электрондық ығысулардың теориясын *не мезомерия теориясын* дамытқан. Электро-, нуклеофилді реагенттер мен реакциялар туралы түсінікті енгізген, электрондвқ ығысулар эффектілернінің классификациясының анықтады, оның себебін қарастырды, заттардың физикалық қасиеттері мен реакциялық қабілеттіліктерін олардың электрондық құрылысына тәуелділігін анықтауға арналған материалдың кең жалпылауын жүргізді (химиялық мәліметтер бойынша). Алкендердің галогенденуі мен гидратациясының механизмін зерттеген. Өзінің оқушысы мен әріптесі *Э.Д. Хьюзбен* бірге 1933-1946 жылдары қаныққан көміртегі атомындағы ығысу реакциясы кинетикасының фундаметалды зерттеуінің бірқатарын жүргізді. *В. Прелогпен* бірге 1966 жылы кеңістіктік конфигурацияларды R - және S - белгілеулерінің жалпы қабылданған жүйесін дайындады. Екі қайтара басылымнан өткен және орыс тіліне аударылған "Органикалық химияның теориялвқ негіздері"  (1853 ж.) кітабының авторы. (1959, 2-ші басылым 1973 ж.).

=Дереккөздер:=

С.К.Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
Туполев Ту-22

**Туполев Ту-22** НАТО кодттық белгіленуі бойынша:**Blinder** — *«Көз қаратпас»*) —  кеңестік, Туполев ЖБ-сімен жобаланған алысқа ұшатын [дыбыстан жылдам бомбалаушы ұшақ, Ту-16 бомбалаушы ұшағын алмастыру үшін жобаланған.

== Тарихы ==
Ту-22 ұшығының жобалауының негізгі мақсаты ол Ту-16 бомбалаушы ұшағын алмастыру болды. Ту-22-нің жобалау жұмыстары ([жоба «105») Туполев ЖБ-сімен (бас жобалаушы Д.Марков) 1955 жылдың 15 тамызында басталды, ал 1957 жылдың тамызына таман планердің құрылуы аяқталды.

1958 жылдың жазында прототипке қозғалтқыштар орнатылып, статикалық сынаулар басталды.

1958 жылдың 21 маусымында «105» нөмірленген ұшақ алғаш рет ауаға көтерілді (экипаж: ұшқыш-сынаушы [Алашеев, Юрий Тимофеевич).

[1957 жылдан бастап параллельді екінші прототип жобалануы басталды — «105А».
Ақырында осы прототип Ту-22 болып қалыптасты.

Ту-22 Қазан әуе зауотында, 1959 жылдан 1969 жылға дейін өндірілді. Бір ұшақ құны 10 млн рубль.

Ту-22  Ресей ӘӘК және Ресей ӘТФ қолданысынан 1990 жылдарында алынды .

## Сыртқы сілтемелер
* ОАО «Туполев» 
* Фотографии Ту-22 на сайте ScaleModels.ru
* Аварии и катастрофы Ту-22 происшедшие в ДА с 1960 по 1989 годы 
* Статья на сайте виртуальной авиационной энциклопедии «Уголок неба»
* Полк уходит на восток 
* Яркий самолет Ту-22

## Дереккөздер


Санат:Бомбалаушылар
Санат:КСРО ұшақтары
Қыздыру элементі

**ҚЫЗДЫРУ ЭЛЕМЕНТІ** - электрлік қыздыру приборларының электр энергиясын жылуға айналдыратын бөлігі (немесе алмастырмалы деталы). Өткізгіштен ток өткен кезде бөлінетін жылудың шамасы өткізгіштің кедергісіне тура пропорционал (қ. Джоулъ-Ленц заңы) болатындықтан Қ. э-нің жұмыстық бөлігі кедергісі жоғары, шыдамды әрі тотықтанбайтын қорытпалардан (нихром, фехраль вольфрамит т. б.) жасалады. Бұлардан жасал-ған орам (не лента) ыстыққа төзімді электр изоляциялық (фарфор, керамика, слюда т. б.) қаңқаға оралады. Жоғары температураға арналған Қ. э. көбінесе стержень түрінде жасалады. Сырты жалаңаш Қ. э-н ашық, ал сырты жылу өткізгіш электрлік изоляциялық қабатпен қоршалган Қ. э-н жа-бық деп атайды. Ашық Қ. э. тек конвекция ғана емес, сәуле тарату қүбылысы бойынша да жылу таратады.
Сондықтан бүл Қ. э-нің п. ә. коэффициенті герметикалы жабық Қ. э-мен салыстырғанда артық. Бірақ ашық Қ. э-не ауа мен ылғал әсер ететіндік-тен оның жұмыс істеу мерзімі жабық Қ. э-не қарағанда едәуір кем болады.

## Дереккөздер
Дмитрий Борисович Кабалевский

**Кабалевский Дмитрий Борисович** (30. 12. 1904 жылы туған, Санкт-Петербург) — совет композиторы, педагог, қоғам қайраткері, КСРО халық артисi (1963), өнер тану ғыл. докторы (1965), профессор (1939), КСРО Пед. ғылым академиясының академигi (1971). 1940 жылдан КОКП мүшесi. 1930 жылы Москва консерваториясын (Н. Я. Мясковский мен А. Б. Гольденвейзердiң кластары бойынша) бiтiрдi. «Советская музыка» журналының бас редакторы (1940-1946), КСРО ҒА жанындағы Өнер тарихы институтының муз. бөлімін мңгерушісі (1949-1952), балалар мен жастарға муз.-эстетикалық тәрбие беру комиссиясының жетекшiсi болды. 1952 жылдан КСРО Композиторлар одағының хатшысы. 2 Ленин орденімен, одан басқа 2 орден және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1904 жылы туғандар

Санат:Сазгерлер
Вашек Поспишил

**Вашек Поспишил** (1990 жылдың 20 маусым айында Канада, Вернонеда дүниеге келген) – канадалық кәсіби теннисші, Чехиядан қоныс аударған.

## Жалпы ақпарат
Вашек Поспишил Канаданың Вернонесында дүниеге келген. Әкесі Милан және анасы Мила Чехиядан қоныс аударған канадалықтар жанұясы. Вашек 5 жасынан теннис ойнаған. Үш ағайынды, үлкен ағасы Том – программист, екіншісі Петр – физика пәнінен мұғалім. Әкесі теннистен жаттықтырушы болғандықтан үш баласын да жаттықтырып, үшеуі де  ұлттық деңгейде юниорлар арасында өнер көрсетті. Теннистегі кумирлері – Патрик Рафтер мен Роджер Федерер.

Вашек ағылшын, француз және чех тілдерін толық меңгерген. Достары оны «Ваш» деп атайды.

## Спорттық карьерасы
* 2007 жылдан бастап кәсіби теннисші. 2008 жылдың қараша айында жұп сынында серіктесі Милош Раоничпен Канада Римускиінде бірінші челленджерін жеңіп алды. 2010 жылы Канада теннис Федерациясының Монреальдағы  ұлттық жаттығу орталығына шақырылды. Сол жылы жұп сынында серіктесі Милош Раоничпен Канада Монреалінде АТР турнирының бірінші матчында Рафаэль Надаль мен Новак Джоковичпен кездесіп жеңді. 
* 2008 жылдың ақпан айында Поспишил алғаш рет Девис кубогында Канада құрамасында өнер көрсетеді.
* 2012 жылдың сәуір айында алғаш рет әлемдегі үздік жүздікке кіріп, шілде айында 85 орынды иеленді.
* 2013 жылы Девис Кубогында Канада құрамасының алғаш рет 1/4 финалға шығуына өзінің қомақты үлесін қосты. Сол жылы тамыз айында Монреальда өтетін Канада Ашық Чемпионатында жартылай финалисі болды. Әлемдегі рейтинг бойынша Топ – 40-қа кіріп, жыл соңында 32 орынға тұрақтады. 
* 2014 жылдың 27 қаңтарында рейтингте 25 орынды иеленді.

## Турнирларда Өнер Көрсету

### Жеке сында  АТР  турнирлердің финалы (5)

#### Жеңістер (4)

#### Жеңілісі (1)

### Жұптық  сында  АТР  турнирлердің финалы (10)

#### Жеңістер (7)

#### Жеңілісі (3)

## Сілтемелер
* ATP сайтындағы профилі
* ITF сайтындағы профилі 
* Девис Кубогі сайтындағы профилі 

Санат:1990 жылы туғандар
Санат:Алфавит бойынша теннисшілер
Санат:Чехия теннисшілері
Санат:Канада теннисшілері
Милош Раонич

Ми́лош Ра́онич ( 1990 жылдың 27 желтоқсан айында Югославия, Титроградта дүниеге келген) – канадалық кәсіби теннисшы , Югославиядан қоныс аударған .

## Жетістіктері
* Жеке сында  әлемдегі экс-9-шы ракетка (21сәуір 2014 жылға).
* Жеке сында АТР сериясындағы турнирлерде 5 дүркін жеңімпазы.
* Канада  ұлттық командасының  құрамасында  Девис  Кубогының жартылай  финалисті (2013).
* Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның  бір  дүркін  жартылай финалисты (Roland Garros-2008).


## Жалпы Ақпарат
1990 жылдың 27 желтоқсан айында Югославия, Титроградта (кәзіргі Подгорицада, Черногория)  дүниеге келген.  Милоштың әкесі Душан, анасы Весна, екеуі де инженер.  Милош 3 жасында жанұясымен Канадаға қоныс аударған. 8 жасынан теннис ойнайды. Әкесі оны таң ата немесе күн қарайғанда жаттықтыруға апарады екен, корттың аренда төлем ақысы ең төмен болғанда. Кумиры -  Пит Сампрас, барлық ойындарын видеоға жазып жұрген.

## Спорттық карьерасы

## Жыл соңындағы рейтингі

## Турнирларда Өнер Көрсету

## Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

### Жеке сында  АТР  турнирлердің финалы (10)

#### Жеңістер (5)

#### Жеңілістер (5)

### Жеке сында фьючерстер мен челленджердің финалы (8)

#### Жеңістер (4)

#### Жеңілістер (4)

## Жұптық  сындар

### Жұптық сында АТР турнирінің финалы (1)

#### Жеңілістер (1)

## Сілтемелер
* ATP сайтындағы профилі
* ITF сайтындағы профилі 
* Кубок Дэвиса сайтындағы профилі
Көкек зығыры

**Көкек зығыры**
Көкек зығыпы- жасыл мүк (кукушкин лен – Polytrichum commune).
## Жалпы сипатттамасы
Көкек зығыры топырақтың бетiн кiлемдей тұтасып жауып жататындықтан, басқа мүктердi оңай ығыстырады. Бойына ылғалды көп сiңiредi. Бұл орманның батпаққа айналуына себепшi болады. Көк зығыры екi үйiлi өсiмдiк (6 – сыныпты еске түсiрiңдер). Аталық өсiмдiк көп жылдық, ал аналық өсiмдiк бiр жылдық болады. Көк зығырының биiктiгi 40 см шамасында болады. Сабағы бұтақтанбайды, оның сыртын қалың, майда жапырақтар жауып тұрады. Сабағының құрылысы өте қарапайым. Сабақтың қабықшасының астында тiрек ұлпасы орналасады. Сабақтың ортасында қарапайым өткiзгiш шоқ орналасады. Жасыл мүк топыраққа ризоидтары арқылы бекiнедi.

Жасыл мүктер басқа жасыл өсiмдiктер секiлдi автотрофты жолмен қоректенедi. Топырақтан ризоидтары арқылы суды және онда ерiген минералды заттарды сiңiредi. Жапырақ клеткаларында хлорофилл дәндерi бар. Жапырақтар арқылы ауадан көмiрқышқыл газын сiңiредi. Нәтижесiнде олардың хлоропластарында фотосинтез процесi жүрiп органикалық зат түзiледi.
## Көбеюі
Көкек зығыры жынысты және жыныссыз жолдармен көбейедi. Жынысты көбеюi былайша жүзеге асады. Аталық өсiмдiктiң жоғарғы ұшында аталық жыныс клеткалары болады. Аналық өсiмдiктiң сабағының жоғарғы ұшында аналық жыныс клеткалары жетiледi. Осы жыныс клеткаларының қосылу нәтижесiнде өсiмдiк ұрықтанады. Ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан қауашақ жетiледi. Қауашақтың iшiнде споралар дамиды. Спора – екi қабықшалы жыныссыз көбеюге маманданған клетка. Жыныссыз көбеюi осы споралардан басталады. Пiсiп жетiлген споралар қауашақтан жерге шашылады. Қолайлы жағдайда споралар өнiп, тармақталған жiп тәрiдi жасыл балдырларға ұқсас өскiншелер пайда болады. Осы өскiншелердiң бүршiкшелерiнiң бiреулерiнен аналық өсiмдiктер, ал екiншiлерiнен аталық өсiмдiктер жетiледi.

Санат:Мүктәрізділер
Балқымалы сақтандырғыш

thumb|left|160px|Электр сызбаларында осылай белгіленеді.
thumb|Балқымалы сақтандырғыш
thumb|Шамадан тыс ток қабылдағаннан кейін балқып кеткен балқымалы сақтандырғыш

**Балқымалы сақтандырғыш** (fuse) - ток жүріп тұрған тізбекті қысқа тұйықталудан қорғайтын тетік.

## Құрылысы
Ол электр тогын өткізбейтін материалдан жасалған корпустан, металдан (көбінесе мыстан, мырыштан, қорғасыннан және олардың қорытпаларынан, күмістен) жасалған балқыма қыстырғыдан, түйіспелік және доғасөндіргіш құрылғыдан тұрады.

## Атқаратын жұмысы
Оның ауыстыруға болатын балқымалы тетігі токтың белгілі бір шамасына, мысалы, 5 амперге, 10 амперге және т.б. шамаларға төзетіндей болып жасалады. Тізбектегі ток шамасы балқымалы сақтандырғыш арналып жасалған шамадан артқанда, балқымалы тетік балқиды да, өзі қорғап тұрған электр тізбегін ажыратады. Балқымалы сақтандырғыштың ұзындығы өзі "балқыған кезде" пайда болатын электр доғасын сөндіруге жетерлікей болуы керек. Сондықтан, балқымалы сақтандырғышты өзі арналып жасалған ток пен көрнеуге сәйкес тізбектерде ғана пайдаланған жөн.

## Балқымалы сақтандырғыштың түрлері

Сурет:Plugfuse-2rote-3.jpg
Сурет:Avarfuse.jpg
Сурет:3-poliges Sicherungselement, Einzelteile-2009-14-01.jpg


## Дереккөздер

* 

Санат:электр