open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аманқос Ершуов

**Аманқос Ершуов** - 1943 жылы 18 тамызда Атырау облысы, Ембі (Жылыой) ауданы «Коммунизм таңы» совхозында (Ақкиізтоғай ауылы) дүниеге келген. 1966 жылы Гурьев педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін бітірген. 1966 — 1967 жылдары Атырау облыстық «Коммунистік еңбек» газетінде әдеби-қызметкер болған. Алғашқы өлеңдері «Бұлттар», «Қасым жыры» 1962 ж. «Жұлдыз» журналында жарияланған. 

1967 жылдан бастап өз ауылындагы Амангелді орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ берген. 1970 — 1980 жылдары интернат директоры болып қызмет жасаған. Өлеңдері «Жас керуей», «Алтынтау», «Көңілді тоқсан», «Жолдас комсомол», «Революция жырлары», «Өмір өрнегі», «Бір нәзік сәуле», «Сенің өмірің — сиқырлы әлем» жинақтарына енген. Жылыой ауданының Құрметті азаматы. «Халық ағарту ісінің үздік қызметкері» белгісімен, «Еңбек ардагері» медалімен, «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. 1994 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері» атағын алған. Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитеті, Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеті жабық конкурсының 2 мәрте лауреаты болған.
 
*«Ойсылқара» (1970) 
*«Көкжиегім — келешегім» (1974), 
*Шопан баласы. «Жалын», 1978; 
*«Шырқау» (1978), 
*Жылқышының ұлы.»Жалын», 1983; 
*Алтын босаға. «Жазушы», 1982; 
*Шұғылалы шақтар. «Жазушы», 1988; 
*Пір Бекет пен Жыр Зекет. «Ақ Жайық», 2000; 
*Оғыланды. «Ақ Жайық», 2000; 
*Бабам мен Атамның жолы бақытқа бастаған жол. «Өлке», 2002; 
*Таңдамалы. «Өлке», 2000; 
*Аманқос. «Арыс», 2003; 
*«Махаббат мәңгілік», 
*«Жаралы жылдар», 
*«Асалы мен Көкетай» драмалары бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Тарифтік реттеу шаралары

**Тарифтік реттеу шаралары** (;  ;
 - Тауарлар мен көлік кұралдарын
Қазақстан Республикасынын кедендік шекарасы аркылы өткізу кезінде
кедендік тарифті пайдалана отырып,
сырткы экономикалык және кеден ісі
саласындағы өзге де кызметті мемлекеттік реттеуді камтамасыз ететін,
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген шаралар.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Фандрайзинг

**Фандрайзинг** — қаржыландырудың қосымша көздері. Әлеуметтік маңызы бар міндеттерді, мәдени жобаларды жүзеге асыру немесе ұйымның бар болуын қолдау үшін үшінші тарап ресурстарын тарту. Қайырымдылық процесі жеке тұлғаларды да, компанияларды да әлеуетті донорларды табуды қамтиды. Олар: қайырымдылық, меценаттық, демеушілік, халықаралық қорлардың гранттары, жеке қайырымдылық қызмет, акылы қызмет, сату және тағы басқа.

## Дереккөздер

Санат:Қаржы экономикасы
Санат:Филантропия
Чемпион

thumb
**Чемпион **- жеке түрдегі жарыстың жеңімпазы.
## Дереккөздер



Санат:Спорт
Санат:Чемпионаттар
Физика-математикалық ғылымдар

**Физика-математикалық ғылымдар** - сандық қатынас және айналадағы дүниенің кеңістік құрылыс туралы ғылымдар, сонымен қатар материяның құрылысын, ең жалпы қасиетін және оның қозғалыс заңдарын зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Тұрғылықты жер

**Тұрғылықты жер** (;  ) - азаматтың тұрақты немесе басым
түрде, меншік иесі сапасында, жалдау
шарты (қосымша жалдау), жалға алу
шарты бойынша не заңнамамен қарастырылған басқа негіздерде тұратын
орны; тұрғын үй, пәтер, қызметтік
тұрғын жай, арнайыландырылған
үйлер (жатакхана, конак үй-баспана,
уақытша коныстанатын кор үйі,
жалғызілікті және егде жастағылардың арнайы үйі, мүгедектерге, ардагерлерге және т.б. арналған интернат үй),
сондай-ақ баска түрғын үй-жайлар.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ревокация

1. **Азаматтық құқықта** — чек берушінің өзі берген чектің күшін жоюды
ұсынуы.

2. **Халықаралық құқықта** — елшіні немесе өкілеттілік берушіні өз еліне
шақырып алу.

3. Кен мағынасында - бұрын
берілген өкімнің тапсырудың күшін жою.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Уақытша бейбітшілік

**Уақытша бейбітшілік** — халықаралық құқық термині, соғыс немесе соғыс даулары сатысының бірі, әскери әрекеттердің уақытша тоқталуы.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қатынастар

**Қатынастар** - объектілі акиқаттың әр алуан жақтарымен тұлғаның жеке, тандаулы, саналы байланыстардың бүтіндік жүйесі. Қатынастар адам үшін қажетті жеке объектілердің, кұбылыстардың, адамдардың нақты маңызын сипаттайды. Адам қарым-қатынастарының жағымды немесе жағымсыз тәжірибесі өзіне деген тұлғалық қатынастың қалыптасуына ыкпал етеді. А.С. Макаренко тәрбиені тәрбиенушілерде қатынастар жүйесін қалыптастыру деп есептеген.

## Оқушының оқуға деген қатынасы
Оқушының оқуға деген қатынасы - оқушының орналған жағдайы, бұл оның қабылдау, ойлау және оқыту саласындағы әрекеттердің бағыттамасы мен тұрактылығы.

## Тұлға аралық қатынacтap
Тұлға аралық қатынacтap - адамдар арасындағы субъектілі кайғырылатын өзара байланыстар; бірлескен қызмет пен қатынас жасау барысындағы адамдардың бір-біріне көрсететін өзара ықпалдардың сипаты мен амалдарында айқындалады.

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Құқықтық мирасқорлық

Азаматтардың құқығы мен міндеттерінің бір адамнан екіншісіне тікелей
заң күшімен немесе келісіммен өтуі.
Азаматтық, отбасылық, еңбек құқығында тек мүліктік құқық
пен міндеттер мираскорлығына жол беріледі.
Авторлық, ар-ұжданы мен қадір-қасиет сияқты жеке құқықтар олардың
иесінің иелігінен айырылмайды және
басқа адамдарға берілуге жатпайды.
Сондай-ақ алиментті алу құқығын
және т.б. басқаларға беруге болмайды.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Сандық өзгерістердің сапалыққа ауысуы

**Сандық өзгерістердің сапалыққа ауысуы** - қозғалыс пен даму қалай жүзеге асатындығын түсіндіретін диалектиканың негізгі заңдарының бірі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Экономикалық статистика

**Экономикалық статистика** - экономикалық құбылыстардың дамуындағы сандық заңдылықтарды олардың сапалық мазмұнымен тығыз байланыста сипаттайтын деректерді жинаумен, өңдеумен, талдаумен және таратумен (жариялаумен) айналысатын экономикалық білімдер мен статистика бөлімі. Экономикалық статистика Экономикалық әлеуетті, ЖІӨ мен ұлттық табыстың өндірілуін, бөлінуін, қоғамдық өндірістің тиімділігін, экономикалық өрлеудің беталысы мен қарқынын халықтың табысы мен шығынының ақшалай теңгерімін, сала аралық теңгерімдерді, т. б. сипаттайтын статистикалық көрсеткіштердің көмегімен өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну аясындағы *"жаппай құбылыстарды"* зерделейді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бұрамдық қырықаяқ

thumb
thumb
**Бұрамдық қырықаяқ**-қырықаяқты берілістің трапеция іспетті бұрандалы жетекші білігі.
*Глобоидты қырықаяқ -ұзындық қимасының кескіні шеңбердің доғасына ұқсап ішіне қарай иілген пішіні бар кырықаяқ.
*Бір кірмелі қырықаяқ-ұшы бір винттік сызықтан басталатын қырықаяқ.
*Рөльдік механизм қырықаяғы - роликпен немесе сектормен ілінісіне кіретін кырықаяқ түріндегі механикалық біліктің бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Транспорт
Маржан Ершуова

**Маржан Ершуова** - 1972 жылы 15 сәуірде Атырау облысы, Жылыой ауданында туған. Атырау педагогикалық институтының филология факультетін, әл-Фараби атындағы ҚазМҮУ-дың аспирантурасын тамамдаған. Филология ғылымының кандидаты. IV Халықаралық «Шабыт» фестивалінің Гран-При иегері, Халықаралық «Бөбек» қорының арнайы дипломымен марапатталған. Өлеңдері «Жас ақындар жырларының антологиясына» енген.

## Шығармалары
*Дариға ғұмыр, жыр-жүрек. «Ақ Жайық», 1998; 
*Таңғы шық. «Өлке», 2000; 
*Жапырақ ғұмыр. «Елорда», 2001; 
*Қоңыр. «Өлке», 2003; Шырақ. 2004.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Атырау облысы тұлғалары
Санат:1977 жылы туғандар
Регламент

**Регламент** -

1. Қандайда бір мемлекетті қорған
мен оның құрылымдық бөлімшесі қызметінің ішкі тәртібін реттейтін нормативтік құқықтық акт.

2. Палата немесе бір палаталы
парламенттің, сондай-ақ депутаттың
құқықтық жағдай қызметінің нысанын
және ішкі ұйымдастыруды реттейтін
тәртіптер жинағы.

3. Отырыс, жиналыс, сессия және өкілеттік органдардың съезін жүргізу тәртібі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Перманенттік

**Перманенттік**- әлеуметтік және саяси дамудың кезеңдері мен сатыларының өзара тәуелділігін, ондағы ауыспалылық пен эволюция механизмдерінін болуын сипаттайтын түсінік.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Экономикалық стратегия

**Экономикалық стратегия** — үкіметтің, аймақтар әкімшіліктерінің, кәсіпорындар, фирмалар басшыларының өндіріс, бюджеттің кірісі мен шығысы, салықтар, күрделі жұмсалымдар, баға, әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша ұзақ мерзімді қағидаттық нұсқаулары, жоспарлары, ниеттері; басшылық өнері; дамудың белгілі бір кезеңінде қалыптасқан өмір шындығын басшылыққа ала отырып, осы жұмысты жүргізудің жалпы жоспары.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Регрессант

**Құқықта** — аталмыш қарыздық, міндеттемені төлеуге міндетті басқа
адамның шағым берілген вексельге немесе чекке төленген соманы өтеуі жөнінде кері талап қоятын адам.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық

**Табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық**-экологиялык сараптамасаласынцағы зандарды және өзгеде нормагивтік-құқықтық ақтілерді бұзғаны үшін Қазақстан Республиқасының аумағындағы шаруашылык. кызмет объектілері жалға және басқаруға берілген заңды және жеке тұлғалар, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар колданылып жүрген заңнамаға сәйкес жауап береді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Полимәдениеттілік

**Полимәдениеттілік** (білім берудегі) - білім беруді модени плюрализм, қоғамды құрайтын барлық этникалық және әлеуметтік топтардың тең бағалылығын және тең құкылығын мойындау, адамдардың ұлт немесе дін тиесілігі, жынысы мен жасы белгілері бойынша жіктеуді болдырмау ұстанымында құру.
## Полимәдениетті білім беру
Полимәдениетті білім беру - жалпы білім беру қазіргі кездегі маңызды құрылым, этносаралық интеграцияға бағытталғанымен көбінесе, салт - дәстүрлердегі қайталанбас өмір бейнесінде, дүниетану және өміршең басқа мәдениетті құрмет тұтатын жастар төрбиесі.
## Полимәдениетті тәрбие
Полимәдениетті тәрбие - оны интернационалдык тәрбиеден накты ажыратып карастыруға болады. Ол интернационалдық тәрбиемен ұксас. Солай болғанмен интернационалдык және полимәдениетті тәрбиелердің проблемалары, мақсаттары мен міндеттерінде айырмашылықтар бар.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Мылтықбай Ерімбетов

**Мылтықбай Ерімбетов** 1956 жылы Түркістан облысында, Жетісайда туған. 1977 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Еңбек жолын Өзбекстандағы Мырзашөл аудандық *«Достық»* қазақ газетінде бастап, тілшіден редакторлыққа дейін істеді. 1982 жылдан Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінің кітап насихаты бөлімінде аға редактор, 1985— 1995 жылдары *«[[Парасат]]»* (*«Мәдениет және тұрмыс»*) журналында бөлім меңгерушісі. 1995 жылдың тамыз айынан шығармашылық жұмыста.

## Шығармашылығы
* «Балқаймақ», 
* «Отырар төбе», 
* «Айналайын анашым», 
* «Бастау»,
* «Қос өрім», 
* «Мырзашөл», 
* «Маржан тас», 
* «Баспалдақтар», 
* «Көзайым», 
* «Жүрекжарды», 
* «Бір нәзік сәуле», 
* «Жеті сері» өлең кітаптарының.

Тарихи тақырыптағы 
* «Аманат», 
* «Қоңырат руларының шежіресі және оған қатысты әңгімелер», 
* «Көкпаршылар», 
* «Бай болғың келе ме?».

Очерктер топтастырылған 
* «Топжарғандар», 
* «Халық қалаулылары», 
* «Ат — ердің қанаты», 
* «Ауылым — әнім» сияқты кітаптардың авторы. Кейбір өлеңдеріне ән жазылған.

## Жетістіктері
* Шымкент облыстық комсомол сыйлығының, 
* «Жалын» баспасы сыйлығының, Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Джеймс Мэдисон

**Джеймс Мэдисон** (; 16 наурыз 1751 — 28 маусым 1836) - америкалық қоғам қайраткері. 1801-1809 жылдары мемлекеттік хатшы, 1809-1817-АҚШ презиенті. Джеймс Мэдисон ұстамдылық пен қарама-қарсылық жүйесі, АҚШ жағдайларындағы республикалық баскарудың дамуына зор үлес қосты.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президенттері
Роберт Оуэн

thumb|right
**Роберт Оуэн** (1771-1858) – ағылшын әлеуметтанушы-утопист. Негізгі жұмыстары: «Адам мінезінің пайда болуы туралы», «Жаңа енегелі дүние кітабы» және т.б. әлемнің сапалы жаңа жағдайы - бар адамдық гармония - адамдардың тиісті тәрбиесінен басталады деп ойлаған. Замандастардың жетіспеушілігінде әлеуметтік орта - капитализм кінәлі деп санаған, оны социализмге ауыстыру адам мінезінің өзгеруіне себепші болады. Оқытуды балалардың өндірістік еңбегімен байланыстыру мұратын дамытқан. Коммунистік қоғамдағы қоғамдық тәрбие ғана жан-жақты дамыған адамдардың қалыптасуына себепші болады деп айтқан-ды. Дінге қарсы білім үшін сөз сөйлеген. Өмір бойы бірнеше рет өз мұраттарын іске асыруға ұмтылған-ды: Нью- Лэнаркта (Шотландия) бөбекжай мен балабақшадан құралатын «Кішкентай балаларға арналған мектеп», сонымен қатар 5-10 жастағы балаларға арналған бастауыш мектебі енген «Мінездің пайда болуына арналған жаңа институтын» ашкан. Кештер бойы «Жаңа институтта» фабрикада жұмыс істейтін өспірімдерге сабақтар жүргізілді, ересектер үшін лекциялар, мәдениетті іс-шаралар и және консультациялар өткізілді. Жан-жақты даму мен оқытуды өндіріетік еңбекпен байланыстыру принципін АҚШ «Жаңа гармония», Орбистондағы, Ұлыбританияда Гармон-холл тәжірибелі коммунистикалық партияларын жасауда ұстанды.

## Дереккөздер

Санат:Экономистер
Санат:Ұлыбритания экономистері
Санат:Ұлыбритания көсемсөзшілері
Санат:Ұлыбритания педагогтары
Персонализм

**Персонализм** - XIX ғасыр соңы мен XX ғасыр басындағы американдық буржуазиялық философияда кең таралған діни-идеалистік ағым. Жеке адамды алғашқы шығармашылық күш, ал бүкіл дүние Құдайдың жаратушылық пәрменділігінің көрінісі деп таниды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Занды тұлғаның орналасқан жері

**Занды тұлғаның орналасқан жері** - заңды тұлғанын тұрақты жұмыс
істейтін органы тұрған жер оның тұрған жері болып танылып, оның кұрылтай құжаттарында почталық толық мекенжайы жазылып, көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Оқиға болған жер

**Оқиға болған жер** (; ) — тексеріліп жатқан кұқық бұзушылық орын алған, оған дайындық жүргізілген және іздер анықталған жер.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Түзеу мекемелеріндегі режим

**Түзеу мекемелеріндегі режим** - Сотталғандарды күзету мен оқшаулауды қамтамасыз ететін заңда және заңға сәйкес нормативтік құқықтық
актілермен белгіленген жазаны атқару мен өтеу тәртібі; оларды ұдайы
қадағалау; өздеріне жүктелген
міндеттерді атқару; олардын құқықтары мен заңды мүдделерін жүзеге асыру; сотталғандар мен қызметкерлердің
қауіпсіздігі; сотталғандардың түрлі
санаттарын бөлек ұстау, сот тағайындаған түзеу мекемесінің түріне қарай
ұстаудың түрлі жағдайлары; жазаны
өтеу шарттарын өзгерту.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қызылтамыр

**Қызылтамыр** сөзінің бірнеше мағынасы бар:

* Қызылтамыр (өсімдік)
* Қызылтамыр (қан тамыры) - қан тамыры, артерия

Санат:Айрық беттер
Баға

**Баға** - адамның іс-әрекетінің әлеуметтік құбылыстарына, мінез-құлқына қатынас, олардың маңыздылығын, моральдың белгілі нормалары мен принциптеріне сәйкестігін (құптау мен айыптау, келісу және сынау т.б.) анықтау. 

Адамның әлеуметтік позициясымен, көзқарасымен, мәдени деңгейімен, интелектуалды және ізгілікті дамуымен анықталады. Басқа жағынан алып қарасақ, жеке тұлғаның мінез-құлық жүйесіндегі түрткілерді, мақсаттарды, әрекет құралдарын, олардың шарттарын, орынын есепке алу - дұрыс бағалаудың қажетті шарттары.

## Көтере сатып алу бағасы
Көтере сатып алу бағасы - ауыл шаруашылық өнімінің бағасы, яғни ауыл шаруашылық кəсіпорындарынан, ұйымдарынан, халықтан өнімді мемлекеттік көтере сатып алу бағасы. Ауыл шаруашылық кəсіпорындары мен ұйымдары өздері өндірген ауыл шаруашылық өнімін мемлекетке қала халқын азық-түлік өнімдерімен жабдықтау үшін көтере сатып алу бағасымен сатады. Өндірушілер өндіріске жұмсалған жоспарлары шығынды, белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдерді, қажетті пайданы, нарық жағдаятын басшылыққа ала отырып, ұқсатушы, дайындаушы жəне сауда кəсіпорындарымен келісу бойынша айқындалады. Дайындаушы кəсіпорындар мен ұйымдар, меншік нысандарына қарамастан шаруа (фермер) қодалықтарынан жəне халықтан ауыл шаруашылық өнімдерін сатып алушы басқа да субъектілер көтере сатып алу бағасын, айналыс шығынын (ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау, сақтау, тасымалдау шығынын ), белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдерді басшылыққа ала отырып босату бағасын қалыптастырады.

## Дереккөздер


Санат:Экономикалық терминдер
Санат:Экономикалық көрсеткіштер
Санат:Маркетинг
Құқық санасы

**Құқық санасы** — құқықтық мәдениет элементтерінін бірі. Ол құқық ілімі мен оған деген
қатынастың жиынтығы түрінде
көрінеді. Әдеттегі құқықадамдардың
күнделікті емірінде ашыла түседі. Оған
құқықтық сезімдерге (борыш, әділеттілік, бостандық, тәуелсіздік), тәлім жосықдағдыларына сүйену тән.
Кәсіптік құқықсанасы, құқықтық
қызметпен арнайы айналысатындар,
бәрінен бұрын заңгерлер (судья, адвокат, прокурор, полиция) үшін тән
болып саналады. Ең жоғары құқықсанасының деңгейі — теориялық (құқықты терен білу, құқыққа жаңашылдық
элементті енгізу қабілеті, құқықтық
философия категорияларымен ойлау)
болып табылады. Теориялық құқық
санасына ғалым-құқық танушылар,
оқытушылар ие болады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Фолиант

**Фолиант** - пішімі қағаз бетінің 1/2 бөлігін құрайтын басылым.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Резервтік валюта

**Резервтік валюта** - басқа елдердің халыкаралық саудада барынша жиі қолданатын және
сондықтан халыкаралық төлем қаражатының сақтаулы қоры сапасында
пайдаланылатын әлдебір елдің валютасы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Перспектива

**Перспектива** - әлеуметтік шындықты түсінудін белгілі бір тәсілі, әлеуметтік ғаламшар құрылысына көзқарас.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Диссертация қоры

**Диссертация қоры** - кандидаттың немесе доктордың ғылыми дәреже алу диссертациялары қолжазбаларынан және диссертациялардың авторефераттарынан құрылған кітапхананың ұйым бөлігі. Олар ҰК-да, РҒПК-да және ғылыми мекемелердің кітапханада жиналған сонымен оның ішінде олар орындаған немесе қорғаған.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Көкбай

**Көкбай**  (1998 жылға дейін - *Қызылтас*) — Абай облысы Абай ауданындағы ауыл, Көкбай ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Қарауыл ауылынан оңтүстікке қарай 24 км жерде, Шыңғыстау тауынан бастау алатын Тақыр өзенінің жағалауында. 

## Тарихы
Іргесі 1925 жылы қаланды. Алғашында “Мойынсерік” ауыл шаруашылығы бірлестігі болып ұйымдасты. 1963 — 97 жылдары қой өсіретін “Бірлік” кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде Қызылтаста “Қызылтас” ӨК және бірнеше шаруа қожалықтары құрылған. 

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Абай облысы) елді мекендері
Кек

**Кек** - жапа шектірген зұлымдық ғайбат, зәбірі үшін қасақана кек алу әрекеті;
сазай, жаза.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Құқық қабілеттілігі

Мемлекет мойындайтын субъективті құқық пен заңдық міндеттерді
қорғай білу қабілеттілігі, яғни құқықты иелену мен заңдық міндеттерді
иелену қабілеттілігі. Азаматтық құқық, азаматтың құқығы мен заңды
тұлға құқығы болып бөлінеді.
Азаматтың құқық қабiлеттiлiгi ол туған кезден басталып қайтыс болған соң тоқтатылады.Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі — Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі 1994 жыл 27 желтоқсан.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Пилотаждық зерттеу

**Пилотаждық зерттеу** - материалды-техникалық қамсыздандыруды немесе жобаны тексеру үшін жоспарланған эксперимент немесе бақылаудың қысқартылған түрі,бұқаралық зерттеу жүргізудің рәсімдерін сынап көру мақсатыңда зерттеудің әдіснамалық бағытталуын арнайы бақылап көру.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Адамды ұрлау

**Адамды ұрлау** () - қылмыстық заңга сәйкес — *жеке адамға қарсы қылмыс*.
* Адамды ұрлау — төрт жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
* Дәл сол әрекет:
# алдын ала сөз байласып адамдар тобымен;
# бірнеше рет;
# өмір мен денсаулыққа қауіпті күш қолданып;
# қару немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолданып;
# кәмелетке толмағандығы көрінеу адамға қатысты;
# кінәліге жүктілік жағдайында екендігі керінеу әйелге қатысты;
# екі немесе одан да көп адамға қатысты;
# пайдакүнемдік ниетте жасалса - мүлкін тәркілеп немесе онсыз жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады
* Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген әрекеттер, егер оларды:
# ұйымдасқан топ жасаса;
# ұрланған адамды пайдалану мақсатында жасалса;
# абайсызда жәбірленушінің өлуіне немесе өзге ауыр зардаптарға әкеп соқса, — мүлкін тәркілеп немесе онсыз он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады..
## Дереккөздер


Санат:Қылмыстық құқық
Жарнама агенттігі

**Жарнама агенттігі** - Өздерінің тауарлары мен қызметтері үшін сатып алушыларды іздеуге
ұмтылған тапсырысшыларға арналған жарнама мен жарнама құралдарын
жасайтын, дайындайтын және орналастыратын шығармашылық қызметкерлер мен коммерсанттардан кұралған тәуелсіз кәсіпорын.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Басқаның ақшасын заңсыз пайдаланғаны үшін жауапкершілік

**Басқаның ақшасын заңсыз пайдаланғаны үшін жауапкершілік**- ақша міндеттемесін орындамау салдарынан біреудің ақшасын заңсыз пайдаланғаны не оларды төлеу мерзімін өткізіп жібергені, не оларды негізсіз алғаны немесе басқа адамнын есебіне сақтағаны үшін тұрақсыздық айыпұлын төлеу тиіс.
Басқаның ақшасын пайдаланғаны үшін айыппұл, егер заңнамада немесе шартта айыппұл сомаларын есептеудің өзге тәртібі белгіленбесе бұл ақша сомасы несие берушіге төленген күнге дейін өндіріліп алынады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жазбалы қоғамдар

**Жазбалы қоғамдар** - материалдық тасымалдаушыларда дыбыстарды тіркейтін және әріптерді меңгерген қоғамдар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Фирма атауы

**Фирма атауы**  — коммерциялық ұйым болып табылатын зани тұлғаның атауы. Фирма атауы фирманың азаматтық айналымға басқа қатысушылардың арасында даралануына мүмкіндік береді. Фирма атауыда кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысаны нұсқалуға, оның ерекшелігі бейнеленуге тиіс. Мысалы, серіктестіктің фирмалык атауында ең болмаса, бір толық серіктің есімі енгізілуге тиіс. Біртұтас кәсіпорындардың және заңда көзделген жағдайларда басқа да коммерциялық ұйымдардың атауында заңи тұлға қызметінін сипаты нұсқалуға тиіс. Фирма атауына шындыққа сай келмейтін немесе шатастыруға бейім деректерді енгізуге тыйым салынады, ол жаңа, бұрыннан пайдаланылып жүрген атаудан өзгеше болуға тиіс. Фирма атауына құқық  жеке бастың мүліктік құқығына жатады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Жарнама беруші

**Жарнама беруші** - Жасау, орналастыру, жарнаманы
одан әрі тарқатуға арналған жарнамалық ақпарат көзі болып табылатын азамат немесе заңды тұлға. Жарнама
беруші: жарнама мазмұны жазылған материалдар немесе олардың көшірмесін сақтауға, жарнаманы тарқатушыға жарнамалық ақпараттың растығын қуаттайтын құжаттарды ұсынуға міндетті.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Көшіп қонушылар

**Көшіп қонушылар** ( ; ; ) - Көшіп-қону себептеріне, оның ұзақтығы мен кеңістік шекараларына
тәуелсіз түрде, кеністікте көшіп-қонуды жүзеге асыратын адамдар.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Экономикалық зандар

**Экономикалық зандар** — ішкі, елеулі, орнықты, қайталанып тұратын себеп-салдарлы байланыстар және адамдардың экономикалық қатынастарының тәуелділігі, экономикалық теория дамуының мақсаты, яғни тәжірибe практикалық қызмет негізінде белгіленген, ғылыми зерттеулер жолымен анықталған экономикалық құбылыстар, үдерістер, олардың шамаларымен және көрсеткіштерімен сипатталатын қатынастар арасындағы тұрақты, елеулі байланыстар, өзара тәуелділіктер. Парасатты тірлік иесі ретіндегі адамның табиғаты оның объективті зандармен ғана емес, сондай-ақ адамдардың субъективті еркімен де қамтамасыз етілген экономикалық іс-қылығында да көрініс табады. Экономикалық зандардың объективті сипаты мына мән-жайларға байланысты туындайды: 
:а) тіршілік игілігі адамдардың еркі мен санасынан тыс өмір сүретін табиғат заттары, заңдары, күштері негізінде және соларды пайдалана отырып өндіріледі; 
:ә) адамдардың тіршілік харекетінің материалдық негізі — олардың табиғатпен үздіксіз заттар алмасуы; олар осы алмасудың аса маңызды құрамдас бөлігі ретіндегі түтынуды тоқтата алмайды, сондықтан өндірісті өздерінің қалауымен тоқтата алмайды, өндірістің көлемімен және түрлері мен өз бетінше амал-айла жасай алмайды.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Мэр

**Мэр** () — АҚШ, Ұлыбритания, Франция, т.б. елдер муниципалитеттерінің лауазымның атауы және ондағы адам, елді мекеннің, көбінесе қаланың, кейбір мемлекеттер мен елдердің және шағын аймақтың әкімшілігінің, атқарушы билігінің басшысы (бастығы, басшысы).

## Ресейде
Ресейде бұл лауазымның атауы 1990-жылдары орнықты; мәні жағынан ол қалалық әкімшіліктің басшысын немесе қалалық атқарушы комитеттің төрағасын білдірді. Сонымен қатар «мэр» лауазымы ресми деңгейде енгізілді.

Мэр сайлауы, әдетте, қала тұрғындары арасында жалпыхалықтық референдум түрінде («тікелей сайлау») өткізіледі, бұл ретте сайланбалы лауазымға елді мекеннің кез келген тұрғыны кандидат бола алады.

### Ресейде сайланбалылықты шектеу әрекеттері

* 2000-жылдары (субъектілер басшыларын сайлау жойылғаннан кейін) бірқатар қалаларда тікелей сайлауды жанама сайлаумен алмастыру жөнінде ұсыныстар толқыны өтті — қалалық дума депутаттары арасынан сайлау өткізу (яғни мэрлікке кандидат депутат болуы тиіс және дауыс беруге тек депутаттар ғана қатысады).

* 2015 жылғы сәуір: Новосібір облысының Үкіметі облыс қалаларында мэрді тікелей сайлауды жоятын заң жобасын енгізді. Бердск қаласы мэрінің міндетін атқарушының пікірінше, сайлауды жою батыс арнайы қызметтерінің сайлау үдерісіне «араласу қаупі» бар деген уәжбен орынды деп саналды.

2018 жылғы 3 сәуірдегі жағдай бойынша Ресейде өңірлік әкімшілік орталықтардың 10-ында мэр сайлауы сақталды: Мәскеу, Санкт-Петербург, Севастополь, Кемерово, Абакан, Новосібір, Хабаровск, Якутск, Томск, Анадырь. Ресейліктердің 65 %-ы қала басшыларын тікелей сайлауды қайта енгізуді қолдайды.
## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Төлеу балансы

**Төлеу балансы** - белгілі бір кезең аралығындағы елдің шетелдерден алынған ақшалай төлемдері мен оның шетелге ақшалай төлемдері арасындағы қатынас

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сақтау пішіні

**Сақтау пішіні** - деректер базасына жазбаларды ұсыну жинақтылығын жұмыс форматына және кері қарай өтуін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Мэрия

**Мэрия** - 
# муниципалды басқарма; 
# муниципалды басқарма орналасқан ғимарат; 
# Мәскеудегі қалалық басқарма аты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Көші қон қызметі

**Көші қон қызметі** - жәрдемақы төлеу, еңбекке орналастыру, тұрмыстық жағдай жасау
және т.б. ішкі мемлекеттік және мемлекетаралық денгейде, босқындарды
(мифанттарды) жайластыруға көмектесуді жүзеге асыратын кызмет.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ремиз

**Ремиз** - Маклер мен құнды қағазды сатып
алушы арасында делдал ретінде әрекет
ететін адамға биржа маклері төлейітін комиссиялық, сыйлық ақы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Плебейлер

**Плебейлер** - 1. ежелгі Римдегі бос халықтың бір табы, бастапқыда не азаматтық, не саяси құқықтары жоқ қарапайым халық; 2. халықтан шыққан, тегі жоқ адамдар.

## Дереккөздер



]

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қазбек Есдаулетұлы

**Қазбек Есдаулетұлы** - 1954 жылы 29 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Үлкен Қаратал ауылында туған. 
*Еңбек жолын 1971 жылы облыстық «Коммунизм туы» («Дидар») газетінде корректорлықтан бастаған. 
*1977 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітіргеннен кейін, «Қазақстан пионері» («Ұлан») газетінде, «Жазушы» баспасының поэзия редакциясында қызмет істеген. 
*1983—1985 жылдары М.Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы Жоғары әдеби курсты бітірген. Бүдан кейін Қазақстан телеарнасының жастар редакциясында, 
*«Жазушы» баспасының сын редакциясында редактор, 
*«Қазақ әдебиеті» газетінде сын бөлімінің қызметкері, 
*1988—1991 жылдары Қазақстан жазушылар одағы басқармасының хатшысы, 
*1991 — 1993 жылдары «Жас қазақ» газетінің Бас редакторы, 
*1993-1997 жылдары ҚР Сыртқы істер министрлігінің ЮНЕСКО істері және мәдени байланыстар басқармасында, 
*1997-2001 жылдары ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Тілдерді дамыту департаментінде бөлімдер басқарған. 
*2001 жылдың басынан бері ҚР Үкіметінің әлеуметтік-мәдени даму бөлімінің сектор меңгерушісі. 
*2002 — 2008 жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінің Бас редакторы, 
*2008 жылдан бері «Жұлдыз» журналының Бас редакторы. Қазақстан жазушылар одағы басқармасының хатшысы.
## Шығармашылығы
*«Көздеріңе ғашықпын» (1974), 
*«Жұлдыз жарығы» (1977), 
*« Алтайдың алтын тамыры» (1979), 
*«Үлыстың ұлы күні» (1982), 
*«Ақ керуен» (1985), 
*«Жаратылыс» (1989), 
*«Жүректегі жарылыстар» (1995), 
*«Перевалы Алтая» (1988), 
*«Заман-ай» (1999), 
*«Киіз кітап» (2001), 
*«Ахиллесова пята» (2003), 
*«Қара пима» (2006), 
*«Ынтық зар» (2009), 
*«Әбілхаят» (естеліктер-эсселер, 2009) кітаптары, 
*Таңдамалы шығармаларының 2 томдығы (2006), 
*Шығармалар жинағының 6 томдығы (2006 - 2009) жарық көрген.

Бірқатар өлеңдеріне сазгерлер ән жазды. «Заман-ай» өлеңі халықаралық антиядролық қозғалыстың гимніне айналған. Республикалық жабық конкурстық жүлдегері «Қара пима» поэмасы бойынша көркем фильм түсірілген.

Өлеңдері көптеген халықтар тілдеріне аударылған.

Ү.Есдәулет аударма саласында да өнімді еңбек етіп жүр. Ол үнді, түрік, фин, африка, араб, украин, әзірбайжан, қырғыз, моңғол, абхаз ақындарының жырларын, М.Лермонтов, А.Блок, Н.Рубцов шығармаларын қазақ тіліне тәржімалаған.

Қазақстан Журналистер академиясының толық мүше-академигі, Гуманитарлық ғылымдар академиясының құрметті академигі (2004), М.Әуезов атындағы Семей университетінің құрметті профессоры (2007), Еуразия әдеби журнаддары Конгресінің тұрақты кеңесінің мүшесі (2008).

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Құрмет» орденімен (2001), Ресейдің Есенин алтын медалімен (2007), Қазақстан Журналистер академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығымен (2007) марапатталған.

«Ақ керуен» атты өлеңдер жинағы үшін Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты (1986), «Киіз кітап» жинағы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2002) атанды.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Санат:1954 жылы туғандар
Пленум

**Пленум** - қандай да бір ұйымның, кеңес, комитет не комиссияның басқару органдарының сайланбалы мүшелерінің толық құрамдағы отырысы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жұмыс күшінің көші қоны

**Жұмыс күшінің көші қоны** - еңбекке қабілетті тұрғындардың,бір елден екінші елге жұмыс, жақсы өмір жағдайын іздеп орын ауыстыруы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Экстериорика

**Экстериорика** - белгілі бір аумақ (көбнесе мемлекет) туралы одан тыс жерлерде басылып шыққан әдебитеттерді қамтитын кітапхана қорының бөлігі немесе сол әдебиеттер туралы библиографиялық ақпарат.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Экономикалық нормативтер

**Экономикалық нормативтер** — халық шаруашылығыңда экономикалық қатынастарды реттеу үшін қолданылатын және өндіріс шығындары мен нәтижелеріне, олардың бөлінуі мен пайдаланылуына қойылатын тиісті талаптарды білдіретін абсолюттік немесе салыстырмалы шама.

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Ресей халықтық-патриоттық одағы

**Ресей халықтық-патриоттық одағы** (РХПҚ) - бүкіл-ресейлік қоғамдық қозғалыс. Тағайындаушы съезд 1996 жылы тамыз айында өтті. Қозғалыстың және РХПҚ басшысы Г.Зюганов. РФКП-ның ұйымдастыру инфрақұрылысына негізделеді. Құрамына 150 саяси және қоғамдык ұйымдар енеді. Олардың ішінде РФКП, АПР, «*Рухани мұра*» т.б. Қатысушылар саны - жобамен 700 мың адам.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Мінез-құлықтық пәндер

**Мінез-құлықтық пәндер** адам мінез-құлықтарын зерттейтін ғылымдар: психология, әлеуметтік психология, әлеуметтану, экономика, саясаттану, антропология.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Натурализация

**Натурализация** - шетелдік азаматтардың қандай да бір елдің азаматтығын алуы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Істердегі сенімді

**Істердегі сенімді** - 1.тұрақты - мемлекеттің шетел министріне сенілген грамотаның орнына өзінің шетел істері бойынша министрінің хатын береді; 2. уақытша - мемлекетте дипломатиялық өкілдің болмауы кезінде дипломатиялық өкілдікті басқаратын адам.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қайта зерттеулер

**Қайта зерттеулер** - бұл объект динамикасының өзгеруін сипаттайтын, нәтижелер алуға бейімделген және жүйелі, белгілі бір уақыт аралығы арқылы бірыңғай бағдарлама және инстументарий бойынша өткізілген бірнеше зерттеулердің жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Шекаралық кедейлер

**Шекаралық кедейлер** - кедейлік шегіне жеткен және уақыт өте келе жағдайлары нашарлай түскен адамдар (маусымдық жұмыскерлер).

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ойран

**Ойран** (погром) - меншікке немесе тұлғаға қарсы бақыланбайтын және эмоционалды ызаланған тобырдың жасаған ұжымдық зорлық актісі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси ұстаным

**Саяси ұстаным** - қоғамдағы саяси қатынастар жүйесіндегі топтар немесе жеке адам жағдайы, орны және интегралдық сипаты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Айыртау

**Елді мекендер:**

* Айыртау – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл.
* Айыртау – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы ауыл.
* Айыртау – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Айыртау – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау.
* Айыртау – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы Имантау және Шалқар көлдері аралығында орналасқан тау. 
* Айыртау – Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жеріндегі тау.
* Айыртау – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы тау.
Әлеуметтік көрсеткіштер

**Әлеуметтік көрсеткіштер** - жиынтығы статика мен динамикада өз ерекшеліктерін көрсететін, әлеуметтік объектілер мен процестердің жеке қасиеттері мен күйлерінің сапалық және сандық сипаттамалары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Таным

нобай|150px|Ағаш туралы білімнің абстракциялануы
**Таным** () — нәтижесі әлем туралы жаңа білім болып табылатын, субъект ойлауындағы шындықтың елесі мен жаңғыруы.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Психикалық процестер
Далалық зерттеу

**Далалық зерттеу** - нақты өмір жағдайларында адам мінез-құлқын бақылау арқылы әлеуметтік құбылыстарды ірі масштабта зерттеу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саясаттандыру

**Саясаттандыру** - қоғам өміріндегі саясат ролін, кез-келген әлеуметтік әрекеттер немесе қозғалыстардың саяси бағыттылығын; саяси әрекет масштабтарынын кеңейтуін күшейтетін процестер.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Адамгершілік саясаты

**Адамгершілік саясаты** - адамдардын саясат өміріне толық құқықтық қатысуының заңды мүмкіндіктерін, адамзат мүдделері мен құндылықтарын, құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға бағытталған саясат.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Неоколониализм

thumb|right|300px|1898 жыл, Дүниежүзілік империялар мен отаршыл елдер
thumb|right|300px|Дүниежүзілік империялар мен отаршыл елдер 1945 жыл
[300px|thumb|right| [Адамгершiлiк потенциалдың дамытуының индексі 2004 жыл, есептеу нәтижесiнен алған БҰҰ по ИРЧП 2006 жылдар бойы. Индекс 0.5 төмен болса  әлсiз дамуын көрсетiледі, мән 0.8 және жоғары болса дамуын көрсетеді.

]]

**Неоколониализм** - отаршылдық тәуелділіктен босатылған елдердегі өзінің үстемдігін жаңа, икемдірек әдістермен сақтап қалуға және олардың халқын қанауды жалғастыруға бағытталған империализмнің отаршылдық жүйесінің құлдырауы жағдайындағы империалистік мемлекеттердің егеменді елдерге таңатын тең құқылы емес экономикалық және саяси қатынастар жүйесі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Санат:Капитализм
Ұстамдылық саясаты

**Ұстамдылық саясаты** - бір елдің немесе мемлекеттер тобының басқа мемлекетке деген тікелей басқыншылығының алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Политикс

**Политикс** - ондағы қақтығыстардың пайда болуы мен кенеюі тұрғысынан қарастырылатын саясат.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Неолиттік революция

**Неолиттік революция** - аңшылық пен жеміс терушіліктен жер ендеуге көшу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси антропология

**Саяси антропология** - «саяси адам»: саяси шығармашылықтың тағдыры, мүмкіндіктері, шекаралары, қоғамның әлеуметтік және рухани ортасына тигізетін ықпал ерекшелігі туралы ғылым.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси жіктелу

**Саяси жіктелу** - бүкіл қоғамды қамтитын және беделдерді, билікті, абырой, атак, сый-құрметтерді біріктіретін иерархиялық дәрежелер жүйесі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси өмір

**Саяси өмір** - қоғам және адамның саяси болмысының, эмоционалды, тәжірибелі, рухани сезімтал, заттық нысандарының жиынтығы. Бұл олардың саясатқа қатынасын және қатысуын сипаттайды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси элита

**Саяси элита** - қоғамның ішіндегі аз топ, іштей жіктелген, біртекті емес, бірақ сапыстырмалы интеграцияланған қоғамдық институттарда басшылық позицияларға ие және тікелей қоғамдағы билік шешімдеріне ықпал ететін тұлғалар тобы.

## Дереккөздер



Элита

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси әдеп

**Саяси әдеп** - саясаттың негізгі мақсаттарын, идеяларын, әдістерін бағалайтын негізгі бастауларының бірі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси цинизм

**Саяси цинизм** - субъектінің өзіндік «эгосы» тұрғысынан саясат туралы, осы саяси жүйенің негізгі нормалары, стереотиптері мен «жалған - ақиқат» бағыттары туралы құндылық көзқарастары.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұлттық қозғалыс

**Ұлттық қозғалыс** - өз құқықтарын кеңейту, ұлт егемендігін тағайындау, көпұлтты елде ультрацентризмді жою мақсатымен ұйымдастырылған адамдардың әлеуметтік іс-әрекет түрі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұлт-азаттық революция

**Ұлт-азаттық революция** - шет ел басымдылығын жою, ұлттық егемендікке жету, өзіндік мемлекет құрып, ұлт құқығын жүзеге асыруға бағытталған төңкеріс.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси құрамын толықтыру

**Саяси құрамын толықтыру** - 1. қоғамның саяси жүйесіне енетін партиялар мен басқа да ұйымдарға кадрларды сурыптау және ұсыну, соның ішінде кандидаттарды биліктің өкілетті органдарына және мемлекеттің атқарушы аппаратына ұсыну; 2. элитаның сұрыпталынуының тәртіп мен критерийлерін анықтайтын жүйе.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси бірлестік

**Саяси бірлестік** - екі жағы болып азаматтық қоғам және мемлекет табылатын саяси ұйымдастырылған қоғам.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси қатынасу

**Саяси қатынасу** - адамдардың мүдделерін бейнелейтін және оған жету құралы болып табылатын саяси іс-әрекетінің қасиеті.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси психоанализ

**Саяси психоанализ** - тұтас адам мен оның өмірбаянына деген қызығушылық бейнеленген, саяси үрдістің тұлғалық компонентің зерттейтін саясаттану әдісі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси ритуал

**Саяси ритуал** - қоғам өміріндегі белгілі бір саяси институттардың қызмет атқаруындағы негізгі аспектілеріне назар аударуға бағытталған әрекет.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Өкілеттілік

**Өкілеттілік** - бір тұлғаның (өкілдің) басқа тұлға (өкіл мүддесін қорғайтын) атынан келісім жасауға, осы арқылы сол тұлғаныа құқықтары мен міндеттерін құруға, өзгертуге немесе жоюға құқығы. Өкілеттілік сенім хатқа, әкімшілік актіге, заңға негізделуі мүмкін.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Кедейлік табалдырығы (шегі)

**Кедейлік табалдырығы (шегі)** - тұлға немесе отбасы азық-түлік, киім және баспана алуға мүмкіндігі бар кішігірім кірістің ресми бекітілген мөлшері.

## Дереккөздер



Санат:Саясат әлеуметтануы
Шасси

thumb
thumb
thumb
**Шасси** - күштік берілісті, жүріс бөлігін және басқару жүйесін қамтитын көлік құрамының бөлігі.

## Әр түрлі шасси
*Тауда өздігінен жүретін шасси - қиядағы плантацияларды өңдеуге арналған шасси.
*Шынжырлы шасси - шынжырлы жүріс бөлігі бар шасси.
*Доңғалақты шасси - доңғалақты жүріс бөлігі бар шасси.
*Жабдықталмаған шасси - дайындаушылар белгілеген, тек қозғалысқа ғана керекті агрегаттардын тұратын шасси.
*Өздігінен жүретін шасси- 1) үстіне арнайы құрал-жабдықтарды орнатуға арналған.
*Жабдықталған шасси-жабдықтардан тұратын шасси.
*Әмбебап өздінінен жүретін шасси- жеміс-жидектерді өңдеу үшін арналған өздігінен жүретін шасси.
## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Транспорт
Шатун

thumb
thumb

**Шатун** - іштен жанатын қозғауыштың поршеннің ілгері кейін қозғалысын иінді біліктің айналмалы қозғалысына түрлендіретін кривошипті шатунды механизмнің қозғалмалы бөлігі.

**Шатун**, *бұлғақ, дәргеш*, Кривошип-ползун
механизмінің бөлшегі, ол поршеньнің немесе
ползунның қозғалысын иінді біліктің
кривошипіне береді. Шатунның иінді білікке
жалғасатын бөлігі кривошип басы деп, ал оған
қарама-қарсы басы поршеньнің (немесе
ползунның) басы деп аталады. Шатун жүктемесі
үшбұрыш заңымен өзгеретін, топсалы
тиянақталған арқалық ретінде иілуге
есептелінеді.

## Каретка шатуны
Каретка шатуны - педаль каретка иініне байланыстыратын, велосипедтің (педаль) баспа жетегінің тетігі.
## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Транспорт
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Порто-франко

**Порто-франко** - оның шектерінде шетел тауарларын әкелу немесе әкету немесе әкетуге салық салынбайтын порт, қала немесе теңіз бойындағы аймақ.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тұтынушылық кәрзеңкесі

**Тұтынушылық кәрзеңкесі** - жұмсалған физикалық кушті қалпына келтіру үшін орташа статистикалық азаматқа қажетті азық-түлік жиынтығы, азық-түлік, азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтер бағасын емес, тек өздерін ғана қамтиды.

## Дереккөздер


Санат:Саясат әлеуметтануы
Тұтынушылық

**Тұтынушылық** - адам өмірінің басқа құндылықтарынан биік тұратын жоғарғы құндылықтар ретінде тұтыну мен тұтыну игіліктерін алға шығарумен сипатталатын әлеуметтік құбылыс.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тұлғаның қажеттілігі

**Тұлғаның қажеттілігі** - объективті шартталған, оның тіршілік етуіне қажетті материалды және әлеуметтік игіліктер мен оларға қол жеткізу бойынша іс-әрекеттегі ішкі сұраныстар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пошлина

**Пошлина** - белгілі бір елдің заңымен қарастырылған, сәйкесінше мемлекеттік органдармен жиналатын, олардың белгілі бір функцияларды орындағанда сомамен алынатын ақшалай жинақтау.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Билік ету

**Билік ету** - елдегі жоғарғы басқарушы күштердің саясатын анықтайтын және оның тарихының белгілі бір кезеңін («Петр біріншінің билігі»), кейде тіпті елде орнатылған саяси режимді (мысалы, «либералды билік ету») сипаттайтын процесс.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Билеуші күштер

**Билеуші күштер** - билеуші партиялардың, таптардың, кландардың және т.б. топтардың тіпті индустриалды және қаржылық лидер жабық клубтарының жоғарғы қабаттарының және идеологтарының ықпалды әлеуметтік, саяси, экономикалық топтарының атауы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бейбітшілік қоры

**Бейбітшілік қоры** - халықаралық қауіпсіздік үшін, соғыс қаупіне қарсы күресетін қазіргі әлемдік қоғамдық даму күштерінің жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Потенциалды ағымдылық

**Потенциалды ағымдылық** - кәсіпорыннан шығарылмаған, бірақ жұмыс орнын ауыстыруды көздейтін адамдар категориясының сипаттамасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Преамбула

**Преамбула** - халықаралық келісім, Ата Заңдағы және басқа да құжаттар кіріспе бөлімі, онда келісім шарттың принципиалды ережелері, мақсаты, міндеті және сәйкес келетін актінін жариялануы қарастырылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ғылымның пәні

**Ғылымның пәні** - ғалымдар өздерінің зерттеу объектісі етіп алатын шындықтың бір бөлігінін абстрактылы түсініктерінің жиынтығы теориялық формадағы зерттеу объектісінің көрінісі; ғылыми ойлаудан туған зерттеу объектісінің моделі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтану пәні

**Әлеуметтану пәні** - бұл әлеуметтік шындық суреттелетін және эмпирикалық зерттеулер тақырыбын болып табылатын негізгі түсініктер мен мәселелер жиынтығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Президенционализм

**Президенционализм** - президент өкілеттілігінің күшеюі және соның нәтижесінде биліктін осы тармағы мен ол атқаратын қызметтін бастапқы және тарихи теңдігі әлсірейтін президенттік режимнің бір түрі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Преморфизм

**Преморфизм** - құбылыс өзінін дамуы барысында жететін барлық жоғарғы формалар өзіндік потенцияға, төменгі түрдегі бастауларына ие болатындығын дәлелдейтін ғылым.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұлттық мақтаныш

**Ұлттық мақтаныш** - өз еліне және халқына, патриоттық махаббат сезімі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пресс-конференция

**Пресс-конференция** - арнайы, мемлекеттік, қоғам қайраткерлерінің, ғалымдардың баспасөз, радио, теледидар өкілдерімен кең қоғамдық мәселелерді талқылауы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пресса

**Пресса** - мерзімдік басылымның жалпы атауы, яғни газет, журнал

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Көршілес аумақ

**Көршілес аумақ** - территориалдық теңізге жататын аумақ, ондағы жағалаудағы мемлекет өз территориясы мен теңіздік территорияда фискалдық, иммиграциялық, санитарлық заңдар мен ережелерді жүргізе алады

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси ерекше құқық

**Саяси ерекше құқық** - артықшылық, басымдылық-белгілі бір сферадағы мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғаларға берілетін ерекше құқық.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пресс-бюро

**Пресс-бюро** - 1. баспасөз агенттігі, телеграф-ақпараттық агенттіктер, ірі газет редакциясы құрамындағы ақпараттық орган; 2. ақпараттық қызмет, ол съезд, конференциялар, жиналыстар кезінде журналистерге оқиғаның растығын ашу үшін көмектеседі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саясаттанудың қағидалары

**Саясаттанудың қағидалары** - тұлғаның құқықтары мен мүдделерінің мемлекет құқықтары мен мүмкіндіктерінен жоғары тұруы, саяси өмірдегі заңның басымдылығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ұлттық байлық

**Ұлттық байлық** - белгілі бір уақыт мерзіміндегі қоғамның бүкіл осы мерзімге дейінгі дамуы кезеңіндегі адамдардың еңбегімен жасалған материалдық игіліктерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


 

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Экономикалық көрсеткіштер
Жеткілікті өмір деңгейі

**Жеткілікті өмір деңгейі** - адамның қолайлы өмір сүре алуына, өзін қысымшылыққа түспегендей сезінуге, барлық саналы қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін материалдық игіліктер саны.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Проблематизация

**Проблематизация** - 1. теорияның жекеленген фрагменті немесе барлық теория толығымен жаңа фактілермен жоққа шығаруы мүмкін болатын процедура; 2. күні бүгінге дейін күдіксіз боп көрінген ахуалдағы күдік процедурасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси процесті болжау

**Саяси процесті болжау** - ғылымның ары қарай дамуынын нақты мүмкіндіктерін ғылыми зерттеу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтік даму бағдарламасы

**Әлеуметтік даму бағдарламасы** - бүкіл қоғамның немесе белгілі бір құрылымдық бірліктің нақты уақыт бөлігіндегі әлеуметтік дамуының мақсаттары мен көрсеткіштері жүйесі бейнеленген құжат.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Протомемлекеттік түзілістер

**Протомемлекеттік түзілістер** - ертедегі мемлекет, адамдар арасындағы мүліктік теңсіздігі бар, бірақ таптар, касталары пайда бола қоймаған түзілістер.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қарама-қайшылық

**Қарама-қайшылық** — диалектикада кез келген қозғалыстың ішкі бастауын, өмір сүруінің тамырын, даму принципін бейнелейтін категория.

## Дереккөздер


Санат:Логика