Жапон ұлттық қуыршақтары

**Жапон ұлттық қуыршақтары'', ''Жапон дәстүрлі қуыршақтары'' немесе ''«нингё»'' ([[жап]]. 人形). Нинге [[жапон тілі]]нен “қуыршақ” дегенді білдіреді. Осы сөзді жазу үшін сәйкесінше “адам” және “пішін” дегенді білдіретін 人 және 形 [[иероглиф]]тары қолданылады.

==Маңызы==
Жапон қуыршақтарының көптеген түрлері бар, кейбіреулері балаларды, басқалары [[император]] сарайын, жауынгерлер мен батырларды,ертегі кейіпкерлерін, [[құдай]]лар мен [[әзәзіл]]дерді бейнелейді. Қуыршақтардың үлкен бөлігі қарапайым сыйлықтар немесе мереке-мейрамдарға арнап жасалынады. Осындай мейрамдардың біреуі [[Хинамацури]] - қыздар мерекесі. Қуыршақтардың қалған бөлігі саяхатшыларға кәдесыйлар ретінде сатылуы үшін жасап шығарылады.

==Тарихы==
Ең ежелгі қуыршақтар, [[археология]]лық қазбалар кезінде табылған, [[Дземон кезеңі]]не жатады. Алғашқы кездерде қуыршақтарды [[тұмар]] немесе [[талисман]] ретінде қолданатын. 
Қуыршақ жасау өнерінің гүлдену кезеңі [[Эдо заманы]]на сай келеді. Дәл осы дәуірден бастап қуршақтың әртүрлі пішінде және әртүрлі қолданысқа жасалануы басталды.
[[1936]] жылдан бастап қуыршақ жасау өнері [[Жапония]]да ресми түрде қабылданды. [[1955]] жылдан бастап әр көктемде қуыршақ дайындайтын ең жақсы шеберлер жапон үкіметінің “Тірі ұлттық қазына” ([[нингэн кокухо]]) атты лауазымына ие бола алады.
Қуыршақ жасалу барасына ағаш, қағаз, мата, саз және тірі [[хризонтема]]ларды қолданады.

==Жапон қуыршақтарының түрлері==
 
**Хина-нингё** —  [[Хинамацури]] мерекесіне арналған қуыршақтар. Олар [[император]] жанұясын бейнелейді.Бұл қуыршақтар өте бағалы, себебі оларды өте қымбат материалдардан жасайды, және де бұл қуыршақтар жапон отбасыларында атадан-балаға мұра ретінде беріледі.

**Гогацу-нингё* (тура аударылымы - [[мамыр]] қуыршақтары) немесе [[муся-нингё]] —  «Танго но секку» (қазіргі кезде — «Балалар күні») мейрамына арналған қуыршақтар. Жиі жағдайларда қуыршақтар ат-жарақтарды киген [[самурай]]ларды, тарихи тұлғаларды ([[Дзимму императоры]], [[Дзингу ханшайымы]]), [[жапон эпосы]]ның кейіпкерлерін ([[Момотаро]]), сонымен қоса жолбарыс пен жылқының мүсіндерін бейнелейді.

*'Каракури-нингё** — механикалық қуыршақтар.

**Госё-нингё** —  қалың бетті балалардың мүсіндері. Олар арнайы ағаштан жасалынып, үсті үгітілген устрица қабыршақтары бар қоспамен өңделеді. Бұл қоспа «гофун» деп аталады. Бастапқы кезде бұл қуыршақтар [[император]]лардың шеберлерімен орындалатын, осыдан қуыршақ атауы да шықты. Госё-нингё жапон тілінен “[[сарай]] қуыршақтары ” деп аударылады. Госё-нингё қуыршақтарын көбінесе алыс сапардың алдында [[тұмар]] ретінде сыйға беріледі.

**Кимекоми-нингё** — мата жабыстырылған ағаш қуыршақтары. Бұл қуыршақ түрінің пайда болу тарихын [[Киото]]дағы [[Камо ғибадатханасы]]мен байланыстырады. Себебі осы [[ғибадатхана]]да XVIII  ғасыр басында монахтар [[бойтұмар]]лар мен кәдесыйларды әзірлеп сатқан. Қазіргі таңдағы [[кимекоми-нингё]] ағаштық қоспадан жасалынады, ал бұрынғы кезде қуыршақтар бүтін ағаштан ойылып жасалынатын. Көбінесе қуыршақ жасалуына [[павлония]] ағашы қолданылады. Қуыршақ денесінде арнайы тілімдер жасалынады, сол тілімдерге  мата бөлшектері бекітіледі. Жапон тілінен **киме** — ағаш қыры, ал **коми** — бекіту дегенді білдіреді.

**Хаката-нингё** — [[керамика]]лық куыршақтар. Осындай алғашқы мүсіншелер, кейбір аңыздарға сәйкес, [[Фукуока перфектурасы]]нда [[XVII ғасыр]]дан бастап жасалына басталды. [[1990]] жылы [[Хаката қуыршақтары]] [[Париж]] қаласында өткен көрмеде көрсетілді. [[1924]] жылы билеп жүрген үш қызды бейнелеген [[хаката қуыршақтары]] [[Париж]]дегі Халықаралық жәрмеңкеде күміс марапатқа ие болды.

**Кокэси** — ағаштан егеуленген және түрлі түсті бояумен боялған қуыршақтар.
         
**Дарума** — неваляшка қуыршағы.

**Кику-нингё''' — тірі бақытгүлдерінен жасалған қуыршақтар. Қуыршақ денесі бамбуктан құрастырылады, және оларға тамырымен бірге жерден қазып алынған, кішкентай гүлдері бар бақытгүлдер  бекітіледі. Бақытгүлдер барынша ұзақ тұруы үшін олардың тамырларын мүкке орайды. Кику-нингё қуыршақтарының биіктігі шамамен адaм бойымен тең. Қуыршақ қалған бөліктері (Беті, қолдары, аяқтары) папье-машедан жасалынады. Осы қуыршақтардың көбісі Нихонмацу мен Хариката қалаларында күз мезгілінде өтетін дәстүрлі көрмелерге арналып жасалынады.

## Сыртқы сілтемелер
* https://web.archive.org/web/20070927013434/http://www.japantoday.ru/arch/jurnal/0508/10.shtml
* https://web.archive.org/web/20050429103623/http://www.japantoday.ru/arch/jurnal/0308/13.shtml
* http://kimekomi.pagesperso-orange.fr/album1.html

Санат:Жапон мәдениеті
Санат:Қуыршақтар