open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тілеков Жәрдем

**Тілеков Жәрдем** (23.11.1911, бұрынғы Орал облысы Жымпиты ауданы
Аралтөбе aуылы - 3.5.1980, Алматы)
- жазушы. 1932 - 37 ж. Орал облысы
"Екпінді құрылыс" газетінде бөлім
меңгерушісі, 1937 - 41,1946 - 57 ж.
сол кездегі Орал, Атырау, Семей облыстары бойынша Қазақстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы,
1952 - 73 ж. Қазақтың мемемлекеттік көркем
әдебиет (қазіргі "Жазушы") баспасында бөлім меңгерушісі, "Жұлдыз"
журналында бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Тұңғыш поэмасы "Атырау толқыны"
1940 ж. жарық көрген. Алғашқы
өлеңдер жинағы - "Ақсұр ат"
1948 ж. шыққан. "Жаңа жүк" (1953),
"Қайнар" (1953), "Хинган асуынан
асқанда" (1971), "Сақсолдат" (1975),
"Жорық жылында", "Қайнар" (1958)
әңгімелер мен повестері, "Темір
Масин" (1966) очерктер жинағы,
"Жоңғар даласында" (1959), "От
кешу" (1967) романдарының авторы. Бірқатар шығармалары шет
ел тілдеріне аударылған. Орыс жазушылары А.П. Чеховтың, М.Д.
Соколовтың, М.А. Шолоховтың,
А.Н. Тихоновтың шығармаларын
қазақ тіліне аударған. Еңбек Қызыл
Ту орденімен және медальдармен
марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1911 жылы туғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Әдеби цикл

**Әдеби цикл** - тақырыбы, не кейіпкерлері ортақ шығармалар топтамасы. Кейде жанрлық үқсастығы да ескеріледі. Циклге енген әрбір шығарма жеке алғанда өзінің дара сипатын сақтай алады, бірақ тізбегімен тұтас алғанда бірін-бірі толықтырып, ұғымдырақ көрінеді. Лирикалық Цикл  XIX ғасырда орыс поэзиясында пайда болды. Кейін символистер поэзиясында кең жайылады. Лирикалық циклді сюжет, тақырыбы, сыршылдық сөз толқуы біріктіреді. XX ғасырдың 20-жыл- дарында А.А. Ахматова, В.А. Луговской циклдері, прозада, М.Пруст, У.Фолькнер, М.Горький, драматургияда Шоу циклдері шықты. Циклдің түрлеріне трилогияны да жатқызу кездеседі. Қазақ әдебиетінде Абайдың махаббат, табиғат лирикасын кең мағынасында алғанда бөлек- бөлек циклге жаткызуға болар еді. Сұлтан махмұттың философиялық лирикасы да жеке түрғанда бір Цикл деуге келеді. Ш.Күдайбердіұлынын жастық, кәрілік туралы өлеңдері осындай Циклге келеді. Бірак әрине тақырыптас, жанры, стилі жағынан ұқсас шығармаларды автордың өзі біріктірген топтамасы ғана, тура мағынада Цикл деп айтуға болады. Осы соңғы мағынасында Цикл деген ұғым қазіргі дәуірдегі әдебиетте ғана қалыптаса бастады. Бергідегі қазақ поэзиясында, мысалы, Қ. Бекхожиннің, Х.Ерғалиевтің Тәжікстан туралы Циклді өлеңдері, Е.Қайырбековтің, С.Жиенбаевтың Қырым жөніндегі топтамалары, Т.Айбергеновтің "Маңғыстау мұнаралары" Циклдан тұрады.

## Дереккөздер


 

Санат:Қазақстан әдебиеті
Корд

**Корд** - автомобиль шинасының қаптамасын дайындаған кезде, қолданылатын ширатылған берік жіп.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Еженова Ардақ

**Еженова Ардақ** (18.8.1944 ж.т., Алматы облысы Ақсу ауд. Ақсу ауылы.) - ақын. Қазақтың мемлекеттік қыздар пед. институтын бітірген (1969). 1969-1976 ж. Сарқан ауданында мектепте мұғалім, Алматыда "Қазақстан" баспасында, 1976 жылдан "Друг читателя" газетінің редакциясында жұмыс істеген. Еженова өлеңдері бірқатар ұжымдық жинақтарда жарияланған.

## Дереккөздер


<

Санат:Әдебиет
Санат:Қазақ ақындары
Һезим Аблиз

ҺЕЗИМ Аблиз (1935 жылы туған., ҚХР, Құлжа қаласы) 
1960 жылы Шыңжаң пед институтын бітірген.

## Жетістіктер
1963 жылы Қазакстанға қоныс аударған.

1991 жылы "Ұйғыр авази" газетінің қосымшасы "Йеңи һаят" газетінде тілші

1991 - 1996 жылдары "Арзу" журналында балалар әдебиеті бөлімінің меңгерушісі болған.

Қазір зейнеткер.
 
## Шығармалар
1971 -1995 жылдары "Ой ұшқындары" (мысалдар), "Ойлан, тап" (жұмбақтар), "Тас пен тамшы" (мысалдар), "Тоқсан тоғыз жұмбақ" (жұмбақтар), "Теріс кірпік" (мысалдар, сықақ, өлеңдер, "Қоңырау" (балаларға арналғантақпақтар, сөз ойындары, жұмбақтар, ертегілер және т.б.), "Күнгей мен теріскей" (мысалдар, сықақ өлеңдер) сияқты кітаптары, "Тағдыр", "Ишаншы", "Ғарыштағы төңкеріс" деп аталатын драмалық дастандары .

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Құрал Тоқмырзаұлы

**Құрал Тоқмырзаұлы** (23.4.
1937 жылы туған, Ақтөбе облысы Ойыл ауданы
қазіргі Ш.Берсиев атындағы ауыл) - жазушы. Атырау педагогикалық институтын, Алматы
партия мектебін бітірген. 1978 жылы Тоқмырзаұлы
1984 жылы "Жалын" және "Жазушы"
баспаларында қызмет атқарған. Қазір шығармашылық жұмыста. Әңгімелері
1965 жылдан Ақтөбе облысы бұрынғы
"Коммунизм жолы" газетінде жариялана бастаған. "Сыбызғы сазы"
(1978), "Оқшау отау" (1980), "Үш
кие" (1983), "Үзеңгі достар" (1984),
т.б. бірнеше повестер мен әңгімелер
жинағы жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Долкун Ясенов

**Долкун Ясенов**(1938 жылы туған, Шығыс Түркістан, Сүйдін қаласы) - ақын. Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген (1961). 1961 жылы Шығыс Түркістанға оралған соң, ШҰАР Жазушылар одағының "Тарым" журналында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. 1963 - 1968 жылдары "Ревизионист" ретінде Құмыл облысының Карамучка селосында айдауда болады. 1968 жылы Отанын тастап, жасырын түрде Қазақстанға қоныс аударған.
Алматыда "Коммунизм туғи" (қазіргі "Уйғур авази") газетінің редакциясында аға әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметін атқарған. 1999 жылдан "Йеңи һаят"
тәуелсіз газетінің бас редакторы. 
## Шығармашылығы
"Гүлнардың досы" (1971), "Тастағы гүл" (1973), "Соқпақтар" (1976), "Өмір қоңыраулары" (1979), "Жер әуені" (Зов земли) (1982), "Туған жердің мейірі" (1986), "Жиектер" ("Горизонты", 1988) кітаптарының авторы. "Саадат", "Кәріз туралы повесть", "Соңғы сәтте", "Абдулла Розыбакиев", "Үнсіз өлім", "Сиқырла аса", "Отан және жыр", "Туған жер қадірі", "Шөлдеу", "Керуен жолы", т.б. шығармалар жазған. Өлеңдері өзбек тілінде ("Отанға махаббат"), Қарақалпақ тілінде ("Өмір қоңырауы") жеке кітап болып шыққан және қазақ, орыс, украин, түрік, авар тілдеріне аударылған. Абайдың таңдамалы өлеңдерін үйғыр тіліне аударып, "Көзімнің қарасы" деген атпен жеке кітап етіп шығарған (1972). О.Сүлейменов, Ж.Молдағалиев, М.Шахановтың және басқа қазақ ақындарының, сонымен бірге Пушкиннің, Лермонтовтың, Твардовскийдің Р.Ғамзатовтың, Қ.Кулиевтің, С.Шипашевтің, Э.Вахидовтың, А.Ариповтың өлеңдерін ұйғыр тіліне аударған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ақындары
Атмосфералық тотығу

**Атмосфералық тотығу** - атмосфералық факторлар әсері нәтижесінде болатын тотығу.
## Тағы қараңыз
* Атмосфера

## Дереккөздер


Санат:Физика
Мәди Айтбенбетұлы Айымбет

**Мәди Айтбенбетұлы Айымбет** (14.10.1946 жылы туған, Қостанай облысы, Аманкелді ауданы,) - жазушы. ҚазҰУ-ды (1972) бітірген. 1972 - 77 ж. "Қазақстан пионері" (қазіргі "Ұлан") газе­тінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, 1977 - 84 ж. "Пионер" (қазіргі "Ақ желкен") журналында бөлім меңгерушісі, 1984- 86 ж. "Қазақстан коммунист" (қазіргі "Ақиқат") журналында аға редактор, 1986 - 90 ж. Қазақстан баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінде көркем әдебиет бөлімінің меңгерушісі, "Ғылым" баспасының бас редакторторы қызметтерін атқарды. 1993 жылдан ҚР Парламенті Сенатының редакторциялық-баспа бөлімі бастығының орынбасары. Алғашқы әңгімесі "Тәтті мүң" 1972 ж. жарық көрді. Кейін "Ерте­гіден келген бала" (1978), "Көгілдір соқпақ" (1980), "Нәзік жаңғырық", "Күнікей", "Ғашық болу бақыты", "Шырақшы Қалжігіт", "Қүм киесі", "Ол дәурен бір көрген түс", т.б. по­весть, әңгімелері, орыс тілінде "Пла­то голубых цветов" (1985), "Чаша печали" (1997) атты прозалық кітабы жарық көрді. Орыс жазушысы В.Шукшиннің, украин жазушысы А.Головконың шығармаларын қазақ тіліне аударған. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Шығармалары:

Шілденің күні. Повесть, әңгімелер. А., 1976; Ертегіден келген бала. Повесть. А., 1978; Көгілдір соқпақ. Әңгімелер, повесть. А., 1980; Көлге шомылған ай. Повестер мен әңгімелер. А., 1984; Плато голубых цветов. А., 1985; Шыққа тұнган нұр. Повестер. А., 1989; Ол дәурен бір көрген түс. Повестер мен әңгімелер. А., 1995; "Чаша печали" А., 1977; Тылсым. Повестер, Аст., 2001.

Санат:Тұлғалар
Санат:1946 жылы туғандар
Автомобиль косметикасы

thumb|right|250px|Автомобиль косметикасы
**Автомобиль косметикасы** - автомобильдың сыртқы түрін баптау үшін қолданылытын, жуатын, тазалайтын, жылтырататын, қорғайтын арнайы құрал-жабдықтары.


Сурет:Maserati GranTurismo.JPG|Maserati GranTurismo
Сурет:Maserati MC12 1.jpg|Maserati MC12
Сурет:2004.smart.roadster.arp.jpg|Smart Roadster-Coupe
Сурет:TC2004GTS-AP.jpeg|Toyota Celica
Сурет:Honda NSX red.jpg|Honda NSX
Сурет:Nissan 350Z (first generation) (front), Serdang.jpg|Nissan 350Z
Сурет:Bmwz8.JPG|BMW Z8 (кабриолет)
Сурет:Audi R8 AMI.JPG|Audi R8
Сурет:Mercedes-Benz SLK R171.jpg|Mercedes-Benz SLK (R171)
Сурет:Dodge_Viper.JPG|Dodge Viper
Сурет:2006Vette.JPG|Chevrolet Corvette
Сурет:Ford GT40 l.jpg|Ford GT
Сурет:Ferrari F50 - front right (Crown Casino, Melbourne, Australia, 3 March 2007).JPG|Ferrari F50
Сурет:Tvr.cerbera.arp.jpg|TVR Cerbera
Сурет:Jaguar XK front IAA 2005.jpg|Jaguar XK
Сурет:Aston Martin DB9 - Birmingham - 2005-10-14 (2).jpg|Aston Martin DB9
Сурет:Bentley Continental GT Speed.JPG|Bentley Continental GT

## Тағы қараңыз
* Автомобиль
* Косметика

## Дереккөздер




Санат:Физика
Шаһзада батыр

**Шаһзада батыр** — батырлық жыр. Қызылордалық жырау Рахмет Мәзқожаев жырлаған.

"Шаһзада батыр" жыры шығыстық сарынға құрылған, жас жігіт Шаһзада батырдың патша қызы Сақыпжамалға үйлену жолындағы кездескен қиындықтар мен ерлік істерін әңгіме қылады. Жыр оқиғаларында ертегіге тән әсірелеу кездеседі. 
В.Васильевтің 1895 жылы Қазақтар арасынан жазып алған "Шаһзада" жырының да мазмұны осындай. Онда бас кейіпкер аты Шаһизада деп сәл өзгерткенімен оның сүйгені Сақыпжамалмен бірге ғашықтық жолында көрген азаптары, ең соңында келіп мұраттарына жетуі жыр өзегі болған.Екі нұсқа мәтіндері де толық, он бір буынды қара өлеңге құрылған. Рахмет жырау нұсқасы Орталық ғылыми кітапхана
қорында сақтаулы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ жырлары
Сәкентану

нобай|150px|
**Сәкентану** — Сәкен Сейфуллин өмірі мен шығармашылығын зерттеуге арналған қазақ әдебиеттану ғылымының саласы. Сәкен туралы мақалалар 20 ғасырдың 20-жылдарынан бастап жиі жарық көрді. Олардың ішінде Сәкеннің қазақ кеңес әдебиетін қалыптастырудағы рөлін бағалап, оның жаңаша қадамын құптаған пікірлер кездеседі. Сәкен шығармашылығын зерттеудің жаңа кезеңі 50-жылдардың 2-жартысынан басталады. Бұл еңбектерде ақынның әдебиеттегі орны, шығармалары өз дәуіріндегі әдеби процеспен байланыста зерттелді. 60-жылдардың бас кезінде Сәкеннің өмірі мен шығармашылығы жайлы монографиялық еңбектер жазылды (С.Қирабаев "Сәкен Сейфуллин" - 1962 - 66, Е.Ысмайылов "Ақын және революция" - 1964), С.Мұқанов, М.Қаратаев, Ә.Тәжібаев, Қ.Тәжібаев, Қ.Жұмалиев, Т.Нұртазин, З.Ахметов, Т.Кәкішев, Р.Бердібаев, М.Базарбаев, Е.Еабдіров, Р.Нұрғалиев, С.Сейітов, т.б-дың зерттеулері мен мақалаларында ақын шығармашылығы жан-жақты бағаланды. Т.Кәкішев Сәкен өмірі туралы "Қызыл сұңқар" (1968) атты кітап жариялады. Кейін ол Москвада "Тамаша адамдар өмірі" сериясында "Сәкен Сейфуллин" деген атпен басылды (1972). "Қазақ әдебиетінің тарихында" (3-т., 1-кіт.). Сәкенге арналған тарау берілді. Сәкеннің революциялық, азаматтық, мемлекеттік қайраткері есебіндегі "Қазақ ССР тарихында" (кеңес дәуірі), "Қазақстан Компартиясы тарихының очерктерінде" (1963) Т.Жангелдиннің "Сәкен Сейфуллин" кітабында (1965) зор баға берілді. Бұл жылдары Сәкеннің өмірі мен творчествосы жөнінде замандастарының естеліктері көп жарияланды. Кейін олардың біразы "Қызыл сұңқар" (1970) атты жинақка кірді. Ақынның азаматтық тұлғасын тану да ол туралы жазылған көркем шығармалардың да (С.Мұқанов: "Сәкен Сейфуллин", Ғ.Мүсірепов: "Кездеспей кеткен бір бейне", Ә.Тәжібаев: "Монологтар", А.Тоқмағамбетов: "Ақын тағдыры", Қ.Бекхожин: "Қызыл сұңқар", Ә.Әбішев: "Сәкен аға", Қ.Сатыбалдин: "Ұзақ жол", С.Талжанов: "Сейфолланың Сәкені", Ә.Көшімов: "Лашын әңгімесі", т.б.) алатын орны үлкен.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Дмитрий Феофанович Черепанов

**Дмитрий Феофанович Черепанов** (16.6.1907 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Лосихо селосы) - жазушы.

Өскемен педагогикалық техникумын бітірген. Педагогикалық институтта, КИЖ-де сырттай оқыған.

## Жетістіктер
Үш жыл мұғалім болып істеген. 
2-дүниежүзінде соғысқа қатысқан. Содан кейінгі жылдар ішінде түгелдей дерлік Семей облысы газетінде еңбек еткен.

## Марапаттар
Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен, бірнеше медальмен,

Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:16 маусымда туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Өскемен педагогикалық техникумы түлектері
Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Ақай Аманбек

**Ақай Аманбек** (4.4.1947 жылы Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Рабат ауылында туған) - ақын. 1964 жылы Алматы зоо-техникалық мал дәрігерлік институтын (Қазіргі ҚазҰАУ), бітірген (1964), биология ғылым докторы, академик. 1980-92 жылдары Түркістан, Шымкент, Түлкібас ауданындағы өндірістік құс бірлестіктерінде жауапты қызметтер атқарған. 1992 жылдан Ақсу-Жабағылы мемлекеттік қорығының директоры, 1998 жылдан Республикалық "Қазығұрт" қорының президенті. Қырықтан аса ғылыми еңбектері, үш монографиясы жарық көрген. "Еркеназ" (1994), "Ән арнадым халқыма" (1995), "Адамзаттың рухани бірлесу және жаңғыру кілті - "Қазақ - Қазығұрт" (1998), "Адамзаттың Қазығұрты" (Ділнама 2003), т.б. жыр, философиялық-танымдық кітаптардың авторы.

## Дереккөздер


Санат:1947 жылы туғандар
Надежда Михайловна Чернова

**Надежда Михайловна Чернова** (1947 жылы туған, Павлодар облысы Баянауыл ауылы) - ақын.

ҚазҰУ-ды бітірген.

## Жетістіктер
Семей облысы телестудиясында редактор, Көкшетау облысында орта мектепте мұғалім, Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде әдеби кеңесші болған. 
"Жалын" баспасында редактор, "Ленинская смена" газетінде әдеби қызметкер, Қазақстан ЛКЖО ОК-ті жанындағы шығармашылық жастар кеңесі төрағасының орынбасары болып жұмыс істеген. 1980 жылдан "Простор" журналында бөлім редакторы. К.Ахметованың шығармаларын орыс тіліне аударған. Өлеңдері қазақ, украин, якут, болгар тілдеріне аударылған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1947 жылы туғандар
Сәли Сәдуақасұлы

**Сәли Сәдуақасұлы** (05.12.1942 жылы туған, ҚХР, ШҰАР Тарбағатай аймағы, Толы ауданы, Майлы тауы мекені) - ақын. Шыңжаң университетін бітірген (1964). 1964 жылдан «Шұғыла» журналында редактор (1987), аға редактор (1996) қызметтерін атқарған. Қытай, ұйғыр, моңғол тілдеріне көптеген өлеңдері аударылып, басылып шыққан.
## Дереккөздер
Жұмат Жұмалыұлы Тілепов

**Тілепов Жұмат Жұмалыұлы** (11 наурыз 1944 ж.т., Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Таушық кентінде туған) — ғалым, философиялық  ғылымының докторы (1997), профессоры (2002). Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2004). ҚазҰУ-дың филол. ғылымдары бойынша докт. дис. қорғататын ғыл.-кеңесінің мүшесі.

## Өмірбаяны
ҚазҰУ-ды бітірген (1969).

1963 - 64 ж. Жетібай мұнай-газ барлау өндірісінде мұнайшы болып істеді.

1969 ж. "Лениншіл жас" (казіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер.

1969 - 71 ж. Забайкалье әскери округінде әскери қызметкер, 1972 - 78 ж. "Қазақстан коммунисГ журналында әдеби қызметкер, "Қазақстан", "Жалын" баспаларында редактор, 1978 - 96 ж. Әдебиет және өнер институттының
кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкері, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1997 - 99 ж. Әдебиет және өнер ин-тының қолжазба және текстология ғыл. орталығының басшысы, ин-т  директорының орынбасары, 1999 - 2000 ж. Алматы Халықаралық журналистика институттының ғыл. жұмыс жөніндегі проректоры, кафедра меңгерушісі болып еңбек етті. Сонымен бірге ол 1999 - 2001 ж. осы жұмыстармен қатар "Ғылым" баспасының бас редакторы қызметін де бірге атқарды.

Т. 2000 жылдан ҚазҰУ-дың проф. болып еңбек етеді.

## Шығармалары мен еңбектері
Шығ. жолын ақындықтан бастаған Т-тің өлеңдері мен әңгімелері мерзімді баспасөз беттерінде, ұжымдық жинақтарда, сондай-ақ, "Таң шапағы" (1977), "Ерекше күн" (1978) атанатын поэзиялық,
прозалық жеке кітаптарында жарық көрген.

Е.Купрееваның "Дәрігер парызы" (1975), Р.Ермекованың "Өсімдік тозаңдарының аллергиясы" (1976) секілді еңбектерін орыс тілінен қазақ тіліне аударған.

Ол 160 ғыл. мақала, 7 ғыл. монография мен оқу құралдарының авторы.

## Шығармалар
Шығармалар: "Таң шапағы". Өлеңдер. А., 1977;
"Ерекше күн". Әңгімелер. А., 1978; "Ерте
дәуірдегі қазақ әдебиеті: XV - XVIII
ғғ." (авторлардың бірі). А., 1983; "XIX
ғасырдағы қазақ ақындары" (авторлардың
бірі). А., 1988; "XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиеті" (авторлардың бірі). А.,
1994; "Қазақ поэзиясының тарихилығы".
А. 1994; "Елім деп еңіреген ерлер жыры".
А, 1995; "Шал ақын Құлекеұлы". Зерттеулер (авторлардың бірі). А., 1999; "Қазақ
әдебиетінің тарихы". 3-том. (авторлардың
бірі) А, 2000; "Тарих және әдебиет:
XIV - XX ғасыр басындағы қазақ
әдебиетінің тарихилығы".

## Дереккөздер

Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Дифференциалдың блоктауыш коэффициенті

**Дифференциалдың блоктауыш коэффициенті** - дифференциалға келтірілген дифференциалдың үйкеліс иінді пешінің айналу иінді күшіне қатынасы.
## Тағы қараңыз
* Коэффициент

## Дереккөздер


Санат:Физика
Галина Васильевна Черноголовина

**Галина Васильевна Черноголовина** (15.3.1929 жылы туған, Ресей, Омбы облысы, Знаменск ауданы - 4.07.2015) - жазушы.

Хабаровск педагогикалық институтын бітірген соң, еңбек жолын мектепте мұғалім болудан бастаған.

Кейіннен газеттер мен радиода, республикалық "Простор" журналында жұмыс істеген. Алғашқы әңгімелер жинағы "Цветы голубики" 1960 жылы жарық көрген.

КСРО медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:15 наурызда туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Знаменск ауданында (Омбы облысы) туғандар
Санат:4 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:2015 жылы қайтыс болғандар
Санат:Протвинода қайтыс болғандар
Санат:Еңбекте үздік шыққаны үшін медалінің иегерлері
Санат:А. П. Чеховқа 150 жыл естелік медалінің иегерлері
Санат:Жуков ауданында (Калуга облысы) жерленгендер
Санат:Ресей жазушылар одағы мүшелері
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:Ресей балалар жазушылары
Санат:КСРО балалар жазушылары
Санат:Хабаровск педагогикалық институты түлектері
Ақ босаға

**"Ақ босаға"** — отбасыларга арналған тәуелсіз басылым. Құрылтайшысы - "Шолпан және қүрбылар" серіктестігі. алғашқы нөмірі 1991 ж. 7 Ақпанда, Алматыда қазақ тілінде жарық көрген. Көлемі 4 бет, қағазы A3. Айына бір рет шыгады. "Шер тарқатсам деп едім", "Сыр сүхбат", "Шат шаңырақ", т.б. айдарлары бар

## Дереккөздер


Санат:Журналдар
Сейілбек Хамитұлы Тілеубаев

**Тілеубаев Сейілбек Хамитұлы**
(19.11.1921, бұрынғы Көкшетау облысы
Володарский аудданы - 17.10.1996) -
жазушы, аудармашы. Петропавл
мех. техникумын (1938), ҚазҮУ-ды
(1952) бітірген. 1940 - 41 ж. ауыл
мектебінде мұғалім, 1952 - 56 ж.
Алматы каласындағы мектепте мүғалім,
оқу ісінің меңгерушісі қызметін
атқарған. 1956 жылдан ұзақ жылдар Алматы шет тіллер пед. институттында аға оқытушы болып жұмыс
істеген. Т. З.Шашкиннін "Токаш
Бокин", "Теміртау" романдарын,
Ж.Тілековтің "Жоңғар даласында"
романын, "Шалғай шепте" повесін,
Ә.Шәріповтың "Ормандағы оти
повесін орыс тіліне аударуға қатысқан. А.Гайдардың, И.Вазовтың,
И.Василенконың бірқатар шығармасын қазақ тіліне аударған.
## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Сағадат Сәлімбаев

**Сағадат Сәлімбаев** (10.04.1935 жылы туған, Алматы облысы Еңбекші ауданы Түрген ауылы)- жазушы. Талғар қаласындағы ауыл және орман шаруашылық техникумын (1959), ауыл шаруашылық институтын (1965) бітірген. Туған жері Ақбастау ауылында орналасқан мал бордақылау трактор бригадасы бригадирінің көмекшісі, бригадирі, механик, Қаскелең ауданындағы «Дружба» кеңшары машина-трактор жөндеу шеберханасының меңгерушісі, Чапаев атындағы кеңшарының бас инженері, Есік қаласында жеңіл машина жөндеу мекемесінің, тігін фабрикасының бастығы болған. Алғашқы "Араша" атты хикаятына он екі әңгімесі қосылып жинақ болып шықты (1993). Сондай-ақ, "Арпалыс" (1997), "Батырлар ұрпағы" (1998) прозалық кітаптары жарық көрген.
## Дереккөздер
Дайындық коэффициенті

**Дайындық коэффициенті** - жоспарланған кезеңнен басқа мерзімде объектінің жұмыс істеу жағдайының беріктігі.
:  K_g = \frac{t_w} {t_w + t_p } 
## Тағы қараңыз
* Коэффициент

## Дереккөздер


Санат:Физика
Тілеужанұлы Зейнолла

**Тілеужанұлы Зейнолла** (29.11.
1942 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы
Ақсуат ауданы Қызыл қайың ұжымшары) - ақын. ҚазҮУ-ды бітірген
(1968). Алматы облысы "Жетісу" газетінде, кинематография к-тінде,
"Жаңа фильм" - "Новый фильм",
"Еңбек таңы" журналдарында және
халық шығарм. үйінде қызмет
атқарған. Алғашқы жырлары респ.
жас ақындарының "Жас керуен"
(1969) жинағына енген. "Лебіз"
(1971), "Солидарность" (1973, орыс
тіліндегі ұжымдық жинақтарында
өлеңдері жарияланған), "Толағай
тау", "Ой ағысы", "Сарыарқа", "Махаббат дастаны", "Аспанға көшкен
ауыл", "Күнге табынғандар", т.б.
жеке жыр кітаптары жарық көрген.
Көптеген шет ел ақындарының
өлеңдерін, сондай-ақ, 100-ге тарта кинофильмдерді қазақ тіліне
аударған.
## Дереккөздер


Санат:1942 жылы туғандар
Динамикалық тұтқырлық коэффициенті

**Динамикалық тұтқырлық коэффициенті** - тұтқырлықты мінездейтін физикалық өлшем; СИ жүйесінде [*пас*] өлшемін қолданады.
## Тағы қараңыз
* Коэффициент
* Тұтқырлық
## Дереккөздер


Санат:Физика
Мұрат Хамраев

**Мұрат Кәрімұлы Хамраев** (1936-1983) - ғалым, филологиялық ғылыми доктор (1964), профессор (1969). КСРО
Педагогика ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі (1978). Орта Азия мемлекеттік унивеситетін, Тіл және әдебиет институтының аспирантурасын бітірген. 1961 ж. Әдебиет және өнер институтында ғылыми хатшы, ҚазҰУ-да оқытушы, Тіл білімі институты
жанындағы Үйғыртану бөлімінің
меңгерушісі. Казак КСР Оқу министрлік
жанындағы Ы.Алтынсарин атындағы
педогогикалық ғылыми-зерттеу институты директорының
орынбасары. 1977 жылдан өмірінің
соңына дейін Өзбек КСР Оқу министрлік
жанындағы Өзбек педагогика ғылыми-зерттеу институтының директоры болған.
Ұйғыр орта мектептерінің 9 сыныбына арналған ұйғыр әдебиеті
оқулығының авторы. Бүкілодақтық
Комсомол сыйлығы лауреаты, КСРО
Педагогикалық ғылыми академиясының Ушинский атындағы сыйлығы жүлдегері, "Еңбек
Қызыл Ту" орденімен, "Тың жерлерді игергені үшін", "Еңбектегі
ерлігі үшін" медальдарымен және
Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған.
## Дереккөздер
Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы

**Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы**
(10.10.1935 ж.т., Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы "Темірбастау" ауылы – 1. 03. 2018 ж. қ. т.) - жазушы, журналист, фельетоншы.

Лақап аты – Кейқуат.

ҚазҮУ-ды бітірген (1965). 1954- 58 ж. Донбастағы Красный Луч қ-нда шахта құрылысшысы, 1958 ж. Шалқар ауданы
газеті редакциясы жанындағы баспаханада әріп теруші болып жұмыс істеген. 1959 жылдан қазақ радиосы, "Ара" журналы, "Өнер" баспасы, Қазақстан кітапқұмарлар қоғамы мен Жазушылар одағында әр түрлі қызметтер атқарған. Уайдиннің "Қара
көзілдірік" (1968), "Құрдым шиыр" (1971), "Ендігісін айтпаймын" (1974),"Ішің білсін"(1976),"Контейнермен келген кемпір" (1978), "Тілсіз қоңырау" (1980), "Быды-быды"
(1982), "Нанайын ба, нанбайын ба?" (1984), "Инабат иірімдері" (1985), "Мәселе қайда жатыр?" (1987), "Пәлен-пәштуан" (1992), "Мәңгілік мәселе" (1993) кітаптары
жарық көрген. Шығармалары орыс, украин, қырғыз, қарақалпақ, тува тілдеріне аударылған. Қазақстан сатириктерінің "Найзагер" қауымдастығы президентінің орынбасары. Қазақстан Жоғ. Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1935 жылы туғандар
Өшу коэффициенті

**Өшу коэффициенті** - тербеліс өлшеуінің жылдамдығын мінездейтін өлшем.
## Тағы қараңыз
* Коэффициент
* Байланыс тізбегінің өшу коэффициенті
* Дифференциалдың блоктауыш коэффициенті

## Дереккөздер


Санат:Физика
Любовь Константиновна Шашкова

**Шашкова Любовь Константиновна** (28.11.1951 жылы туған, Беларусь Республикасы Могилев облысы Пармческий ауданы Василевка ауылы) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1981). "Темиртауский рабочий" газетінде, республикалық қазақ радиосында "Жазушы" баспасында, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші сияқты жауапты жұмыстар атқарған. Қазір "Казахстанская правда" газетінің тілшісі және "Простор" журналында бөлім редакторы.

## Шығармашылық
"Жар души своей", "Пора подсолнухов" ,"Ты есть - Я", "Диалоги с надеждой" (3 томдық таңдамалы шығармалары) жинақтарының авторы. Бірқатар қазақ ақындарының жырларын орыс тіліне аударған.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ақындары
Санат:1951 жылы туғандар
Жаңабек Шағатаев

**Жаңабек Шағатаев** (1.1 жылы туған, Жамбыл облысы Талас ауданы рал ауылы) - жазушы. 

## Шығармалар
1985 жылдан бастап баспасында, "Қазақ әдебиет", "Халық конгресі", Түркістан газетінде, "Парасат" журналында қызмет атқарған. "Бірінші класс баласы" повесі "Жалын" Шет ел жазушыларының шығармаларың аударған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ақсауыт

**"Ақсауыт"** - қазақ батырлар жырларының екі томдык ғылыми жинағы. 2 томнан тұрады. 1977 ж. "Жазушы" баспасынан 100 мың данамен жарық көрген. Кітапты қүрастырушы, алғы сөзі мен түсініктерін жазушы ғалым О.Нұрмахамбетова. Жинаққа "Кобыланды батыр", "Алпамыс батыр", "Ер Тарғын", "Қамбар батыр" (1-том), "Ер Қосай", "Карадөң батыр және үрпақтары", "Қарабеқ батыр", "Ақжонасұлы Ер Кеңес", "Манашыұлы Тұяқбай", "Шынтасұлы Төрехан", "Арқалық батыр" (2-том) жырлары енген.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Мейірхан Ақдәулетов

**Мейірхан Ақдәулетов** (10.5. 1950 ж.т., Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Темірастау ауылы) - ақын, аудармашы.
"Арай - Заря" журналдарында, "Дәуір", "Қазақ әдебиеті" газеттерінде қызмет атқарған. 2000 - 2004 ж. "Алтын Орда" тәуелсіз апталық газетінің бас редакторы болды. Қазір "Шамшырақ-Ақтөбе" ЖШС прези- денті. "Бастау" (1980), "Шырақ-ғү- мыр" (1984), "Дөруішнама" (1995), т.б. жыр жинақтарының авторы. Қүмық тарихшысы Мурад Аджидің "Қыпшақ даласының жусаны" тарихи эссесін, орыс ақындары А. Вознесенскийдің, А. Ахматованың, А. Блоктың өлеңдерін қазақ тіліне аударған. "Ерен еңбегі үшін", "ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл" медальдарымен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстан Президентінің публицистерге арналған грантының иегері (2002). 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Серікқазы Сыбанбайұлы Қорабай

**Серікқазы Сыбанбұлы Қорабай** (13.7.1957 жылында туған, Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы Белтерек ауылы) -  әдебиет зерттеуші, филология ғылымның кандидаты (1992).

Уақ тайпасынан шыққан.

## Карьерасы
Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін бітірді (1981). 1974 жылдан «Достық туы» газетін әдеби қызметкері. 1980-84 ж. мұғалім болған. 1984 - 85 жылдары Әдеби және өнер институтында аға лаборант, 1985 - 1991 жылдары сол жерде кіші ғылыми қызметкер, 1991 - 1993 жылдары ғылыми қызметкер, 1993 - 2005 жылдары осы институттың ғалым-хатшысы және институт директорын орынбасары.

«ҚР ҰҒА Хабарлар Тіл-әдебиет сериясы» журналын жауапты хатшысы қызметтерін атқарған.

## Шығармалары
Әдебиет және өнер қайраткерлері туралы жазылған жүзден астам ғылыми мақалалардың авторы:
* XIX ғасырдағы қазақ ақындар (1988), 
* XX ғасырдың бас кезін  қазақ әдебиеті (1994) ұжымдар монографиялар авторларының бірі;
* Мастерство Абая - сатирика и проблемы преемственности (1999) монографиясы жарық көрген.
* «Слово об Абае» (1994),
* «Абай әзілдері» (1995),
* «Мұхтар мұрасы. Наследие Мухтара» (1998) жинақтарын,
* Әуезовтің 50 томдық толық жинағының 6,8 томдарын құрастыруға қатысты.
* Ұлы жазушының суреткерлік шеберлігі туралы «Құрбылар жақсылыққа көп талаптан» (1995),
* «Мұхтар Әуезов және қазақ әдебиеті дамуындағы сабақтастық» (1998) т.б. мақалалары жарық көрді.
 
## Дереккөздер
Ульмер Эльза Альбертовна

**Ульмер Эльза Альбертовна** (27.1.
1944 ж.т., Алматы облысы Тельман ауылы) -
ақын. Алматы педагогикалық шет тілдер институттын
бітірген. Қазақ радиосында неміс
тіліндегі хабарлар редакциясының
меңгерушісі, "Фройндшафт" газетінің меншікті тілшісі болып жұмыс
істеген. Алғашқы өлеңдері 1971 ж.
"Нойес лебен", кейіннен "Фройдншафт" газетінде жарияланған. Өлеңдері "Живет во мне надежда" (1972),
"Мой Казахстан" (1978), "Далекие
журавли" (1980), "Близкие дали"
(1984) ұжымдық жинақтарға, неміс
жазушыларының үш томдық антологиясына енген.
Шығармалар: Опора жизни. Стихи. А., 1980;
Морские камешки. Рассказы. Стихи. А.,
1983.
## Дереккөздер


Санат:1944 жылы туғандар
Медеу Сәрсеке

**Медеу Сапаұлы Сәрсеке** (2 қаңтар 1936 жыл, Қайнар ауылы, Абыралы ауданы, Семей облысы – 20 наурыз 2024 жыл) — қазақ және кеңес жазушысы, драматург, публицист, қоғам қайраткері. КСРО және Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.

Қазақ ғылыми-фантастикалық әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі.

Арғын тайпасы Тарақты руынан шыққан. Қазақ кен-металлургия институтын (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1958). 1958–1959 жылдары "Жас Алаш" газетінде әдеби қызметкер,бөлім меңгерушісі, 1959–1963 жылдары Семей цемент зауытында мастер, аға диспетчер, өнертапқыштар бюросының бастығы, 1963–1965 жылдары "Егеменді Қазақстан" газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі, 1965 жылдан Қазақстан жазушылар одағының Семей облысаралық бөлімшесінде жауапты хатшы. "Ғажайып сәуле" (1959), "Көрінбестің көлеңкесі" (1960), "Жетінші толқын" (1964), "От және атом" (1965) повестері жас жеткіншектерге арналған. Өндіріс адамдары жайлы "Жеті жылдықтың жігіттері" очерктер кітабы (1961), "Қаз қайтқанда" (1968), "Айшықты мезет" (1969) деректі повестері жарияланды. "Сәтбаев", "Ебіней Бөкетов" (2005) атты деректі ғұмырнамаларын (1980, 1989), "Шығыс хикаясы" пьесасын (1971), "Жаңғырық" (1979), "Көмбе" (1985) романдарын жазды. А. Беляевтің "Қос мекенді адам" романын қазақ тіліне аударған. "Құрмет" орденімен (2001), "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен (1970), Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:XX ғасыр фантаст-жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:Семейдің құрметті азаматтары
Уәлиев Қадырбек

**Уәлиев Қадырбек** (20.6.1938 ж.т.,
Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Қызыл
Октябрь ұжымшары) - әдебиет зерттеуші. Туған ауылында тракторшы, слесарь болып жұмыс істеген. ҚазҮУ-ды бітірген (1965).
1965 - 67 ж. Қазақ теледидарында, 1967 - 80 ж. "Қазақ әдебиеті"
газетінде, 1980 - 84 ж. "Өнер"
баспасында еңбек еткен. 1984 жылдан Мәдениет мин-гі театр бөлімі
мен репертуарлық-редакциялық
коллегиясында қызмет атқарған.
"Сахна менің өмірім", "Көгілдір
шымылдық түрілген", "Тұғыры биік
тұлға" атты кітаптарының авторы.
Д.Мамин-Сибиряктің "Акбоз ат",
А.Серафимовичтің "Орман тынысы", "Үш дос", А.Кононовтың "Көпір
үстінде", С.Алексеевтің "Суық
торғай", А.Толстойдың "Эмигранттар", Ж.Коктоның" Адамдауысының
жаңғырығы", В.Гавельдің "Жат Тілділер", М.Еапаровтың "Тұзды шөл",
А.Стравицкийдің "Қасіретті жекпе-жек" кітаптарын қазақ тіліне
аударған.

## Дереккөздер


Санат:1938 жылы туғандар
Тайғанау коэффициенті

**Тайғанау коэффициенті** - доңғалақтың тайғанау жылдамдығының оның жетек режиміндегі тайғанаусыз өтетін доңғалауына қатынасы.
## Тағы қараңыз
* Коэффициент
* Бойлық күш коэффициенті
* Байланыс тізбегінің өшу коэффициенті
* Дифференциалдың блоктауыш коэффициенті
* Өшу коэффициенті
* Ауаның артықтық коэффициенті
* Кинетикалық коэффициенті
* Гидротрансформатордың мөлдірлік коэффициенті
## Дереккөздер


Санат:Физика
Еліктеу

**Еліктеу** - жазушының, ақынның өз шығармасында белгілі бір әдеби нұсқаны үлгі тұтып, талантты өнер иелерінен өнеге алуға ұмтылуы. Осындай үлгі алушылық екі түрлі мағынада айтылады. 
*а) жаңадан жазып, іздену үстінде жүрген, әлі әдебиеттегі өз жолын айқындай алмаған жас қаламгердің басқаға еліктеуі, немесе, атақты сөз зергерінің ықпалынан шыға алмай, оның өрнек-үлгілерін сырттай қайталаудан аса алмаған жазушының шығарма әлсіздігі. Мұндай еліктеу әдеби ықпалдың, әдеби-әсердің үйренушілік дәрежесіндегі көрінісі; 
*ә) белгілі жазушының стилін, бейнелеу мәнерін, не басқа бір әдеби нұсқаны саналы түрде қайталау. Мұндай еліктеу, өзіндік көркемдік тәсілдерде қолданылуы мүмкін. Соның нәтижесінде дәстүр тағылымына, көркемдік, стильдік ерекшеліктерді жаңғыртып,жаңаша қолдануға негізделген шығармалар туады. Олардан дәстүрді игеру шеберлігі, жаңашылдық ізденістер айқын танылады. Мысалы, Лермонтовтың "Байронға еліктеу" (Күлме, досым...), Некрасовтың "Шиллерге еліктеу" атты өлеңдері. Шығыс әдебиетінде бір кездерде кең тараған белгілі сюжетке жаңа шығарма жазу да әдебиеттегі дәстүр жалғастығын сақтауға ұмтылудан туған. Кейде түпнұсқадан алшақ жерлері көп еркін аударма өлеңді де толық мағынасында аударма деуден гөрі еліктеу деп қараған жөн.
## Дереккөздер


<

Санат:Әдебиет
Нияз Сыздықов

**Нияз Сыздықов** (25.10.1925, Солтүстік Қазақстан облысы бұрынғы Ленин ауданы Еңбек а. - 4.7.2000) - жазушы, аудармашы, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет кызметкері (1983).

ҚазҰУ-ды бітірген. 1946 ж. Солтүстік Қазақстан облыстық *"Ленин туы"* газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, кейіннен редактордың орынбасары болып қызмет атқарған. Талдықорған облысы *"Советтік Жетісу"* және Алматы облыстық *"Коммунизм таңы"* газеттерінде жауапты хатшы болды. 1962 - 1968 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің үгіт және насихат бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі, Қазақ энциклопедиясы бас редакциясында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1972 жылдан зейнеткерлікке шыкканға дейін Қазақстан Компартиясы ОК жанындағы Партия тарихы институтында кызмет еткен.

*"Құрмет белгісі"* орденімен, Қазақстан Жоғарғы Кенесінің грамотасымен, Құрмет грамотасымен, медальдарымен марапатталған. Орыс жазушылары С.Смирнов, Т.Томаш, О.Гончар, Ю.Бондарев, Л.Н. Толстой, Ф.Достоевский роман, повестерін қазақ тіліне аударған.

Аудармалары: С.Смирнов. Брест қамалы. Повесть. А., «Жазушы», 1965; Т. Томаш. Таң арайы. Роман. А., «Жазушы», 1967; О.Гончар. Арай. Роман. А., «Жазушы» 1973; Ю.Бондарев. Жағалау. Роман. А., «Жазушы», 1976; Л.Н. Толстой. Аршынала. Повесть. А., «Жазушы», 1979; Ф.Достоевский. Нақұрыс. Роман. А., «Жазушы», 1984.

## Дереккөздер


Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар
Санат:2000 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Беріліс пәкі

**Беріліс пәкі** - беріліс қуатынан алынған жетектегі түйіннің қуатының жетекші түйінннің қуатына қатынасы.
* **Жылу қозғаушының пәкі** - қозғауыш білігіндегі қуатының отынның жану кезеніндегі алынатын қуатқа қатысы.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Балашбек Шағырұлы

**Балашбек Шағырұлы** (4.5.1940 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария Ақжарма ауылы) - ақын.

1964 жылы Қызылорда  мемлекеттік университеттін бітірген. 
## Жетістіктер
Еңбек  жолын Тереңөзектегі №35 мектепте мүғалім болудан бастаған. 
Аудандық оқу бөлімінде мектеп инспекторы  аудандық газетте жауапты хатшы,  облыстық радионың аудандық бөлімшесінде апты редактор қызметінде болды. 
Қазір мектепте мұғалім.
## Шығармалар
"Көктем тынысы", "Жүректегі жауһарлар" өлеңдері ұжымдық жинаққа енген. 
"Түңғыш" (1978), "Ақжарма" (1988), "Қара шаңырақ" (2000) атты өлеңдер кітабы жарык көрген. 

## Дереккөздер
Сәрсенбай Бөртебайұлы

**Сәрсенбай Бөртебайұлы** (1890, Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Ақжар ауылы - 1961, сонда) - ақын, термеші. Сыр өңіріне сал-серілік, әншілік, жыршылық, өнерімен танылған. Нысанбай, Базар, Жиенбай, Орынбай жырауларды ұстаз тұтқан. Батырлық, ғашықтық жырлар мен дастандарды, қиссаларды, ақын-жыраулар туындыларын ел арасында жырлап таратқан. "Жүсіп- Ахмет", "Айша-қыз", "Мұңсыз хан" хикаялық дастандардың авторы. Сәрсенбайдың туған жерінде оның дәстүрін жалғастырған өз ұлы Алшынбек басқаратын "Сәрсенбай жырау мектебі" жұмыс істейді.
## Дереккөздер
Шаған оба-керген тас

**Шаған оба-керген тас** тарихи аңызі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы атауларына байланысты бір мен тығыз байланысты бір Аңыздар қалмақ батыры Шаға соңынан қазақтар қуып, бірі тартып тигізгендігі айтылады. Шабан батырдың мықты жүйрігінен құламай, біраз уақыт қаңсырап шапқандығы, қаны тамған жерге қалмақтардың бір-бір тас кашап қойғандығы, ал батыр құлаған жерге қорым тас үйгендігі әңгімегі өзек болады. Қашалған тас тізілген жерді қазақтардың "Кергентас" Шаған өліп, сол жерге үйілген - тасты "Шаған оба" атап кеткендігін зар аударылады. Аңыздарды Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетті қазақ әдебиет кафедрасының фольклордық экспедидициясы ел арасынан жазып алған. Қолжазба нұсқасы осы кафедраның арнайы қоры мен Әдебиет және институттының қолжазба және мәтінтану бөлімінде сақтаулы. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:Аңыздар
Шағырай Төбетов

**Шағырай Төбетов** (1836, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Киров атынданғы ауыл, - 1933, сонда) — әнші-ақын. Жас кезінде Біржан салға ілесіп, шәкірт болған. Өзі ән шығармаса да, халық әндерін, ұстазы Біржанның әндерін, Арқаның басқа да әйгілі әншілерінің шығармаларын орындап, әнші-ақын ретінде танылған. Нұралы (1897), Есенбай (1903), Доскей (1923) тәрізді белгілі ақындармен айтысқан "Бостандық", "Октябрь таңы", "Алғашқы трактор", т.б. өлең-жырлары сол кездегі облысы "Бостандық туы" газетінде жарияланып тұрған. Қопабайұлы Қарсақпен айтысы (1923) жинақта ("Айтыс", 3-т., 1966) басылып шықты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шаян батыр

**"Шаян батыр"** - батырлық дастан. Халық ақыны Есдәулет Қандеков шығарған дастан жас күнінен ержүректілігімен көзге түскен Шаян деген батырдың Жетісу жерін қалмақтар мен Бұқар хандығы өктемдігінен қорғап қалған ерлік істерін баяндауға арналған. Шығармада тарихи жырға тән нақтылы жер-cу аттары да, ертегілік сарындағы сюжеттер де кездеседі. "Шаян батыр" дастаны тартымды да, қызықты жыр ретінде ауыз әдебиеті үлгісіне айналып, халық арасына кең тараған. Дастан бұрын еш жерде жарияланбаған, мәтіні толық, бастан-аяқ өлеңмен айтылады да, кей жерлерінде қарасөзбен түсініктер берілген, өлең құрылысы, көбінесе, 7 - 8 буынды жыр үлгісіне құрылған, аракідік он бір буынды қара өлең де кездеседі. Автордың 1930 жылы өзі қағазға түсірген жыр қолжазбасы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы.

## Дереккөздер
Ербол Шаймерденұлы

**Ербол Шаймерденұлы Шаймерден** (12 мамыр 1954 жыл, Жаңажол ауылы, Жамбыл ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы - 13 желтоқсан 2012 жыл, Астана қаласы) — ақын, жазушы-публицист, рәмізтанушы, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, “Құрмет” орденінің иегері, М. Дулатұлы атындағы сыйлықтың лауреаты. Қазақстан Республикасындағы алғашқы баспасөз қызметін ұйымдастырушыларының бірі.

Қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Журналистика (ҚазҰУ) факультетін (1971-1976 жж.) және С. Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университетін (ҚазАТУ) бітірген.

"Солтүстік Қазақстан", "Жас Алаш" және "Егемен Қазақстан" газеттерінде қызмет істеген. Мәдениет, ақпарат және қомғамдық келісім министрлігі Тілдерді дамыту департаментінің директоры қызметін атқарған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Журналистер
Самат Әбішұлы Нұржанов

**Самат Әбішұлы Нұржанов** (1902, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы - 1945, Алматы) - ақын. 2 сыныпты орыс мектебін бітірген. ***"Әдебиет майданы"*** журналында, Қазақ телеграф агенттігінде қызмет істеді. Алғаш ***"Күз", "Бәрі де елде", "Жазғытүры"***, т.б. өлеңдері 1923 жылы Семейде шығатын ***"Қазақ тілі"*** газетінде жарық көрген. 1932 жылы ***"Жаз"*** өлеңі ***"Әдебиет майданы"*** журналында басылған. Тұңғыш жыр жинағы ***"Еңбек"*** 1933 жылы Алматыда шыққан. Абай Құнанбайұлы шығармғынан үйрене отырып, 1916 жылы ұлы ақынның өлеңдерін жариялауға ат салысып, 1917 жылы ***"Абай термелері"*** деген атпен Қазанда кітап етіп шығарған. Орыс ақыны А.А. Жаровтың "Мекке" поэмасын қазақ тіліне аударған (1932).
## Дереккөздер
Елім-ай

**Елім-Ай** - жоңғар шапқыншылығының ауыр кезеңіндегі (1723-1725) қазақ халқының басына төнген қауіп-қатер, азап-қиыншылықты, боскан елдің мұң-зарын толғайтын тарихи сазды өлең. 

Ол соңғы кездерге дейін "халық өлеңі" деп танылып келді. Кейінгі зерттеулерде оның нақты авторы - Қожаберген жырау Толыбайұлы делінеді. "Қаратаудың басынан көш келеді" өлеңін ең алғаш рет баспасөзде жариялаған - М.Тынышбаев. Бұл жырды кейінірек А.Байтұрсынұлы, Ж.Досқараев, Ә.Кекілбаев пен М.Мағауиндер де жариялаған. Фольклор- танушы М.Оразаев тапсырған нұсқаны Ы.Дүйсенбаев зерттеген. Осы тарихи өлең туралы С.Сейфуллин, Қ.Жұмалиев, Н.С.Смирнова, Б.Уакатов, Г.Турсыновалар мақалалар жазды. Кейбір зерттеулерде (М.Оразаев нұсқасында) жырдың авторы ретінде арғын Топыш ақынның аты аталады, алайда мұндай кісі туралы дерек жоқ. Жыр өзінің жүрек тербейтін мазмұнымен қатар, әдемі де әуезді әуенге құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ жырлары
Санат:Қазақ-жоңғар соғысы
Кривошип

[thumb|250px|[Лугер]]
**Кривошип** - түбірлі және шатунды мойындарымен иінді немесе шарнирді механизмнің айналатын түйіні.

## Кривошипті механизм.
Қозғалыстың бір түрін
екінші түрге, мысалы, бір қалыпты айналуды
үдемелі, шайқалмалы, бір қалыпты емес
айналма қозғалысқа айналдыра алатын
механизм.Оның айналатын бөлшегі кривошип
немесе иімді білік формасына жасалады.К.м
поршеньді қозғалтқыштарда, насостарда,
компрессорларда, престерде жөне т.б.машиналар
мен станоктарда қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Транспорт
Санат:Механизмдер
Санат:Машина жасау
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Шайыр ақын

Шайыр-ақын, орындаушы мағынасында. Таяу және Орта Шығыс елдеріндегі кітаби ақын. Орта Азия мен Қазақстанда төкпе ақындар мен термеші, жыршылар шайыр деп аталады.

"Ақында шайыр ақпанмын, Аспанға үшқан пырақтай", - дейді Жамбыл бір сөзінде.

Дәстүрлі ұғымдағы Шайыр - өзі жаттаған дастан, жырды жай орындаушы емес, жанынан жаңа желілер, тың айшықтар қосып, жетілдіріп отыратын сөз зергері. Шайын міндетті түрде белгілі бір саз аспа бын шертіп, өз әуенін сүйемелдеп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ақылбек Қожаұлы Шаяхмет

**Ақылбек Қожаұлы Шаяхмет** (1951 жылы туған, Қостанай облысы, Жітіқара ауданы) - ақын.

ҚазҰУ-ды, Мәскеудегі Әдебиет институтын бітірген. Алматы облысысында "Жетісу", Қостанай облысында "Қостанай таңы" газеттерінде, облыстық телекомпанияда қызмет істеген. "Қазақ тілі" қоғамы облыстық ұйымы басқармасының төрағасы, Қазақстан жазушылар одағының Қостанай және Торғай облысында бойынша әдеби кеңесші, облыстық тіл басқармасы бастығының орынбасары, ұлт саясаты жөніндегі облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары, болып қызмет атқарған. "Азия - Транзит" (Қарағанды), "Сарыарқа" (Астана), "Жас қазақ" журналдарының ақылдастар алқасының мүшесі.

Қазақ және орыс тілдерінде поэзиялық және прозалық он жеті кітабы шыққан. Шығармалары шетел тілдеріне аударылған. Балаларға арналған "Күлімдеді күніміз", "Гүл мен бидай", "Біздің бақша", "Шынар", "Аяз және Қыдыр" атты кітаптары жарық көрген. Өлеңдері орыс мектептеріне арналған оқулықтарға енгізілген. "Ақсұлу" тарихи драмасының, "Алғыс пен Қарғыс немесе жарық пен көлеңке", "Таза бұлақ" пьесаларының авторы. Бірқатар кітаптарды құрастырған.

## Дереккөздер


Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Жітіқара ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Әмина Асқарқызы Шалабаева

**Әмина Асқарқызы Шалабаева** (10.1.1916, Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, Ақмола ауылы - 27.8.1994) - ақын.

Алматы педогогикалық училищесін (1944), Алматы мемлекеттік қыздар институттын бітірген (1948).

## Жетістіктер
1932 - 1934 жылдары Омбы каласына карайтын Шарбақты аудандағы Қызылағаш ауылында жанадан ұйымдастырылған бірлестікте тәбілші болған.

1934 - 1938 жылдары Алтай өлкелік "Қызыл Ту" газетінде (Новосібір каласында шығып тұрған) корректор боп кызмет аткарған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет аткарған.
Ұлттық кітапханада, 1949 - 1956 жылдары "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956 - 1973 жылдары "Жазушы баспасында қызмет атқарған. 
## Шығармалар
Шалабаеваның алғашқы бір топ өлеңдері жас ақындардың "Жас қанат" жинағында жарияланған. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан. Кейін заман туралы азаматтық ой толғайтын "Күн қызы" (1966), "Тау бұлағы" (1968), "Әнші қоңырау" (1971), "Менің өрнектерім" (1974), "Сайран дәурен" (1975),"Ана шырағы"( 1981), "Құс жолы" (1985) атты кітаптары жарық көрді.

**Шалабаева Әмина** *(1916-1994)* – Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданының Ақмола ауылында туган. Бастауыш мектепті бітіргесін, 1932-1934 жж. Омбы қаласына қарайтын Шарбақты ауданындағы Қызылағаш аулында жаңадан ұйымдасқан бірлестікте тәбілші болған.

1934-1938 жж. Алтай өлкелік "Қызыл ту" газетінде (Новосібір қаласында шығып тұрған) кор¬ректор боп істеген. 1940-1944 жж. Алматы педагогика училищесінде оқыған. Осы кезеңде қазақ радиосында дикторлық қызмет атқарған. 1948 жылы Алматы мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтын бітірген. А.С.Пушкин атындағы республикалық кітапханада, 1949-1956 жж. "Қазақ елі" ("Жаңа өмір") журналында, 1956-1973 жж. "Жазушы" баспасында қызмет істеген. Алғашқы бір топ өлеңі жас ақындардың "Жас канат" жинағында жарияланган. Тұңғыш жинағы "Менің қарлығашым" 1962 жылы шыққан.
.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сәтбек батыр

**"Сәтбек батыр"** - тарихи дастан. 

20-ғасырдың бас кезінде шығыстық сарында бірнеше қисса, дастан жазып шығарған ақын Ақылбек Сабалұлы ел ауызында сақталған тарихи оқиға негізінде "Сәтбек батыр" дастанын жазып, Қазан қаласында 1909 жылы "Қисса-и Сәтбек" деген атпен Ш.Хұсайыновтың Университет баспасында, "Қисса-и Сәтбек батыр" деген тақырыппен 1911 жылы ағайынды Кәрімовтар баспасында және 1915 жылы осы қаладағы тағы бір баспада жеке кітап етіп шығарады. 

Ақылбек дастаны және ел ішіндегі әңгімелер ықпалы болса керек, Сәтбек батырдың басынан өткен оқиғаны жырлаған бірнеше нұсқа бар. А.Сабалұлы жазған дастан мен басқа осы іспеттес жыр нұсқаларына ортақ тақырыптық желі - Ресей патшалық үкiметінің қазақ даласындағы зорлық-зомбылыққа негізделген отаршылдық саясатын әшкерелеу. Ертіс өзенінің бойында бейбіт өмір сүріп жатқан Сәтбек ауылынан Жармақ (Ермак) бастаған орыс әскерлерінің еш себепсіз қырып салуы дастан оқиғасына негіз болған да, осы арқылы сапарда жүріп бала-шағасынан қапыда айырылған Сәтбек батырдың ашу-ызасы отарлаушылардың бірін қалдырмай өлтіріп, кек алуымен ғана тынып қоймай, орыс патшасы алдында еш қаймықпай, өз ісінің дұрыстығын дәлелдеп бергендігіне көз жеткізеді. Шығарма оқиғасы одан әрі шиеленісіп, патшаның халық арасында беделі зор батырды шен-шекпен беру арқылы өз мақсатында пайдаланбақ арам ойына бірден тойтарыс қайтарған Сәтбектің бостандық сүйгіш, өз елінің азаттығы жолында жанын пида етуге даяр өр тұлға бейнесі жарқырап көрінеді. Сәтбек батыр жайлы аңыз бен Ақылбек және басқа ақындар жырлаған дастандар өз кезінде ел арасына кеңінен тарап, халықтың отаршылдық бұғауынан азат болуына итермелеген сүйікті шығармасы болған. Ақмолалық Күсембек Байғұттыұлының ел аузынан жинаған "Сәтбек батыр" дастаны мен қарағандылық Зарықбай Елмағамбетовтің Ақмола қаласының тұрғыны Мұстафа деген кісінің жырлауынан жазып алған осы аттас нұсқасының оқиғалары А.Сабалұлы дастанымен ұқсас болса, ғалым Әуелбек Қоңыратбаевтың Алматы облысы өңірінен жазып алған "Сәтбек батырдың әңгімесі" мен "Қазақстан ҒA Тіл және әдебиет институты ұйымдастырылған Семей фольклорлық экспедициясы 1946 жылы Семей облысында хатқа түсірген "Мырза Сәтбек батыр" нұсқаларында сюжеттік айырмашылықтар кездеседі, ал ауыз әдебиетін жинаушы Жұматай Мәдиевтің павлодарлық Нұрғали Бейсеновтің айтуынан жазып алған "Сәтбек батыр" нұсқасында Сәтбек батырды поштада істейтін Паромский деген кісі сотталудан аман алып қалуға көмектеседі. Аяқталмаған осы нұсқалар сақталған Орталық ғылыми кітапхана қорында Әдебиет және өнер институтының қолжазба және мәтінтану бөлімінде "Сәтбек батыр" жырының басқа бірнеше нұсқасы бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:Қазақ дастандары
Кроссинг

**Кроссинг** - жарыс кезіндегі басып озу басып озған кезде автомобильдің аялдау траекториясының қиылысын білу қажет.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Транспорт
Бисенғали Ғизатов

**Бисенғали Ғизатов**  10.5.1925 жылы туған, қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)) - музыкатанушы, өнертану кандидаты (1966), Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1991).

Алматы консерваториясын (А. Жұбанов пен Л. Хамиди, В.П. Дерновадан дәріс алған) бітірген (1953). 1953 - 57 жылдары Алматы музыкалық училищесінде қызмет етті. 1957 -63 жылдары "Жазушы" баспасында музыкалық редактор болды. 1966-91 жылдары Әдебиет және өнер институтында музыка бөлімінде кіші, аға ғылыми қызметкер; 1991 жылдан респупликалы дәрежедегі зейнеткер.

## Шығармалары:
* *Домбыра үйрену мектебі (Л.Хамидимен бірге), Алматы, 1983, 3-6асылым;* 
* *Латиф Хамиди, Алматы, 1966;* 
* *Академик Ахмет Жубанов, Алматы, 1972;* 
* *Мектепте ән-музыка сабағы, Алматы, 1994, 3-басылым;* 
* *Абай и музыка, Алматы, 1995.*

## Дереккөздер


Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Санат:Қазақстан өнертанушылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері