open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Елемес Ергебеков

**Елемес Ергебеков** (1906 - 8.04.1975) - партия, кеңес қызметкері. 

Мәскеу Жоғары партия мектебін бітірген. Тәжікстанның Джиратал аудандық партия комитегінің І-хатшысы, Шығыс және Шымкент облыстық партия комитеттерінің 2-хатшысы, Қарағанды, Көкшетау облыстары атқару комитеттерінің төрағасы, Қарқаралы аудандық партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. 

Ленин, Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Сырдария облысында (Ресей империясы) туғандар
Санат:8 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Көкшетау облыстық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары
Санат:Қарағанды облыстық атқару комитетінің төрағалары
Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:Қазақстан КП Қарқаралы аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары
Санат:Тәжікстан КП Джиратал аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев

**Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев**  (22 сәуір 1937 жыл, Сұлутөбе, Қызылорда облысы – 7 қараша 1998 жыл, Сәтбаев, Қарағанды облысы (қазіргі Ұлытау) — кеңестік және қазақстандық ақын, термеші, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет кызметкері (1991).

## Өмірбаяны
Найман тайпасының Бағаналы руының Ақтаз бөлімінен шыққан. Жезқазған тау-кен техникумын бітірген (1964). 1957–1992 жылдары Жезқазған кенішінің №45 шахтасыңда жұмысшы, ауысым мастері болып істеді. 1980 жылдардан республикалық ақындар айтысына жиі қатысып, жүлделі орындарга ие болды. Онымен қоса шебер термешілдігімен танылды. Шынболаттың заман, адам туралы толғаулары өршіл ақынның асқақ рухын, еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін аңғартады.

## Өлімі
1998 жылдың 7 қараша күні, Шынболат Ділдебаев жүрек ауруынан көз жұмған.

Ақынды кеншілер сарайында соңғы жолға шығарып салды.

## Қалған естелігі
Оның «Шындық», «Кенші сыры» (1993), «Жылжиды жылдар» (1997) өлендер жинағы жарық көрді. Ақтөбе, Қызылорда, Сәтбаев қалалары мен Шиелі ауданының құрметті азаматы. Сәтбаев қаласында Кеншілер сарайына Шынболат есімі берілген. 

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысында қайтыс болғандар
Санат:КСРО ақындары
Санат:Қазақ ақындары
Зейнекүл Жақанқызы Түсіпова

**Зейнекүл Жақанқызы Түсіпова** (1948 жылы 7 ақпанда Жамбыл облысы Сарысу ауданы Ақтоғай - 2019, Алматы) - Кескіндемеші. Өнертану докторы. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері.

* Н.В. Гоголь атындағы көркемсурет училищесінің театр-безендіру бөлімін бітірген (1971).
* Өнертану докторы. Кескіндемеші. Жұмыстары қазақ ауылының қазіргі дәстүрлік тұрмысы мен өміріне арналған.

## Шығармалары

* «Қаратауға жол»
* «Қазақи аула»
* «Менің Ақтоғай ауылым»
* «Жаңатас таулары» пейзаждарының және т.б. авторы.
Туындылары Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, ҚР Мәдениет министрлігінің Орталық көрме залында, РФ Көркемсурет қорында, Германия, Франция, Венгрия, Түркия, Корея, Ресей, Қазақстан және т.б. мемлекеттердің жеке топтамаларында сақталуда. Сенеж, Гурзуф, Дзинтари, халықаралық шығармашылық базалардың жұмысына, Мозамбик (1991), Сеул (1993), Каир (2001) халықаралық көрмелеріне белсенді қатысқан.

## Қоғамдық жұмысы

* КСРО (1978 жылдан), ҚР Суретшілер одағының мүшесі.
* ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық көркем сыншылар ассоциациясының мүшесі.

## Марапаттары

* Мәдениет қайраткері.
* Оның қазақ ауылының өміріне арнап салынған бір топ суреттер топтамасы "Тарлан" сыйлығын иеленді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Өнертану докторлары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:КСРО кескіндемешілері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Владимир Аркадьевич Филатов

**Филатов Владимир Аркадьевич**. 1953 жылы 6 қаңтарда РКФСР Сахалин облысы Оха
қаласында туған. Орыс.

Әкесі - Филатов Аркадий Петрович (1918 жылы туған), инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Самодинская Нина Николаевна (1926 жылы туған), дәрігер болып жұмыс істеген.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физика факультетін (1978) физик мамандығы бойынша;
КСРО Көркемөнер академиясының И.Е. Репин атындағы Ленинград кескіндеме, мүсін және сәулет институтының өнер тарихы және теориясы факультетін (1991) өнертанушы мамандығы бойынша бітірген.
Орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1978 жылдан - ҚазКСР ҒА Ядролық физика институтыныңфизик-инженері. 1983 жылдан - ҚазКСР Көркемөнер
қорының өнертанушысы. 1992 жылдан бері - «Тәңірі-Ұмай» қазіргі өнер галереясының директоры, «Тәңірі-Ұмай» қоғамдық қорының президенті. «Құрмет» орденімен (2005), ҚР Құрмет грамотасымен (2001) марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.Л. Кинг. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық республика». Хоббиі - тау туризмі. Сүйіп оқитын әдебиеті - А.А. Блок, А.А. Ахматова, Б.Л. Пастернак, И.А. Бродский, М.А. Булгаков, И.Э. Бабель және басқалар.

Үйленген. Жұбайы - Амвросова Маргарита Викторовна (1970 жылы туған), «Тәңірі-Ұмай» қазіргі өнер галереясының арт-директоры. Қыздары - Филатова Евгения (1979 жылы туған), Филатова Нина (1985 жылы туған); ұлы — Филатов Илья (1982 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Қазақстан физиктері
Санат:Өнертапқыштар
Санат:Ресейде туғандар
Римма Семеновна Цаканян

**Цаканян Римма Семеновна**. 1959 жылы 7 қазанда Әзірбайжан КСР Кировабад қаласында туған. Армян. Әкесі - Цаканян Симон, зейнеткер, қаржыгер болып жұмыс істеген. Анасы - Мхитарян Арсена Давыдовна, марқұм, дәрігер болып еңбек еткен. Талдықорған педагогикалық институтының педагогика және психология факультетін (1990) психолог мамандығы бойынша; Қазақ халықаралық құқықтық қатынастар институтын (2006) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Орыс, армян және ағылшын тілдерін біледі. 1993 жылдан - Алматы қаласындағы «ГОАР» ЖШС вице-президенті. 2007 жылдан бері - «ARVEST» көркем галереясының директоры. «Луйс» Армян мәдениет орталығы басқарма мүшесінің атынан Алматы қаласындағы Қазақстан халқы кіші ассамблеясының Достық үйінде баяндама жасаған. «Қазмұнайжолқұрылыс» компаниясы грамоталарымен марапатталған.
Діни көзқарасы - христиан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт. Қазақстанның болашаға туралы болжамы - «Қазақстанның болашағындағы дамуға, тұрақтылық пен қауіпсіздікке сенемін».
Хоббиі - өнер, теннис, бридж.
Сүйіп оқитын әдебиеті - И. Ефремов, М. Веллер, Э. Золя,Л. Фейхтвангер, М. Дрюон, А. Севок.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Борян Акоп. Ұлдары - Армен,Гоар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Вадим Александрович Псарев

**Вадим Александрович Псарев** (23.10.1936, УКСР Харьков - 12.01.2019, Алматы) - Дене шынықтыру институтының құрметті профессоры (1998 жылдан). Орыс.

## Өмірбаяны
1958 жылдан - «Еңбек» қоғамының жаттықтырушысы. 1961 жылдан - спорттық шеберлік мектебінің, қалалық спорт мектебінің, Республикалық спорттық шеберлік жоғары мектебінің жаттықтырушысы. 1973 жылдан- ІІМ Ішкі әскери қызметінде, спорттық нұсқаушы (КСРО ІІМ подполковнигі).

1991 жылдан - зейнеткер.

Классикалық күрестен Қаз КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1965). Классикалық күрестен КСРО Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1969).

Қаз КСР Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1976).

Олимпиада чемпиондары Ж. Үшкемпіровты, В.Г. Резанцевті; Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері В.Н. Бакулинді, А.И. Назаренконы тәрбиелеп шығарған.

Оның түлектері жалпы алғанда әлем чемпионаттарында, Еуропа, КСРО чемпионаттарында және Олимпиада ойындарында 100 медальды жеңіп алған.
## Марапаттары
«Құрмет белгісі» (1970), Халықтар достығы (1976), Еңбек Қызыл Ту (1980), «Парасат» (2001) ордендерімен, Қаз КСР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен және грамотасымен марапатталған (1976).

## Отбасы
* Әкесі - Псарев Александр Анисимович, марқұм. 
* Анасы - Топольницкая Клавдия Гаврииловна, марқұм. Қазақ дене шынықтыру институтын бітірген (1959), жаттықтырушы-оқытушы. Әскери атағы - отставкадағы КСРО ІІБ подполковнигі.
* Үйленген. Жұбайы - Псарева Ирина Иосифовна (1939 жылы туған), зейнеткер. 
* ұлы - Псарев Олег Вадимович (1962 жылы туған). 
* Немерелері - Виктория, Елена.

## Дереккөздер

Санат:КСРО-ның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:КСРО спорт шеберлері
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:КСРО балуандары
Санат:КСРО-ның күрес жаттықтырушылары
Санат:Қазақстанның күрес жаттықтырушылары
Санат:КСРО-ның күрес төрешілері
Санат:Бүкілодақтық санаттағы төрешілер
Санат:FILA Даңқ залының мүшелері
Санат:Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру, спорт және туризм академиясының түлектері
Санат:Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру, спорт және туризм академиясының оқытушылары
Санат:Алматы Орталық зиратында жерленгендер
Гүлмира Шалабаева

**Гүлмира Шалабаева** (31.08.1956 жыл, Алматы қаласы) - Философия ғылымдарының докторы (1997). ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының мүшесі-корреспонденті (1999). Қазақ.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (1978), журналист; Қазақстанның ҒА Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген (1986).

Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақ халқының рухани мәдениеті және ұлттық сана сезімнің қалыптасу мәселелері (әлеуметтік-философиялық талдау)».

«Ұлыс. Мәдениет. Сана сезім» (1995), «Мәдениетті ұғыну: Қазақстанның дүниетанымдық парадигмалары және тарихи реалилері» (2001), «Қазақстан: мәдени саясаттың эволюциясы» (2002), «Евгений Сидоркин. Көркемдік тәсілдің онтологиясы» (2005), «Мәдөниет: аласапыран мен тәртіп арасында» (2006), «Қазақстан: ежелгі өркениеттен қазіргі заманға дейін» (2007), «Еуразиялық бейнелеу өнері призмасы арқылы» (2010), «Өнер энциклопедиясы» (2010) кітаптарының авторы.

«Гүлфайрус Исмаилова. Кескіндеме және театр-декорациялық өнері» (2000), «Қазақстанның ғасырлар тоғысындағы бейнелеу өнері»(2000), «Шынайылықтың қырлары» (2004), «Қазақ өрнегінің ғарышы» (2008) көркем альбомдарының баспагері.

1978 жылдан - ҚазКСР Мемкино бас редакторы. 1983 жылдан - Қазақстан ҒА Әдебиет және өнер институтының аспиранты. 1986 жылдан - педагогикалық ғылымдар ҒЗИ аға ғылыми қызметкері. 1991 жылдан - ҚР жастар ісі бойынша Мемлекеттік комитетінің жетекші маманы. 1993 жылдан - Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің аға оқытушысы. 1997 жылдан - Қазақстан ҒА Философия институтының бас ғылыми қызметкері. 1998 жылдан бері - «ОЮ» көркем галереясының директоры. 2009 жылдан бері - Т. Жургенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының бейнелеу өнері теориясы және тарихы кафедрасының профессоры.
«Art Eurasia» Қоғамдық қорының президенті (2007 жылдан).

Қазақстан-Британ техникалық университетімен бірге халық суретшісі Евгений Сидоркиннің еске алу көрмесін өткізді, Көрнөкі материалға бай суретшінің өмірі және шығармашылығы жайлы «ҚазРесГаз» компаниясының демеушілігімен альбом-монографияны тарту етті.

Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2001). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

Тұрмыста. Жүбайы - Әбенов Сұлтан Мұрашұлы. Қыздары - Күләнда (1980 жылы туған), Айсұлу (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:31 тамызда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Әдебиет және өнер институты түлектері
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан  Әлеуметтік ғылымдар академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары
Санат:Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлық иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Ольга Борисовна Шаньгина

**Шаньгина Ольга Борисовна**. 1968 жылы 12 маусымда Алматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Шаньгин Борис Михайлович, зейнеткер, айдаушы болған. Анасы - Шаньгина Руфина Михайловна, зейнеткер, оқытушы болған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының көркем-сурет және графика факультетін бітірген (1990), кескіндеме, сурет, сызу, еңбекке баулу пәндерінің оқытушысы. Станокты кескіндеме жанрында жұмыс істейді. «Батысжелі» (2001), «Түс кеңістігі» (2008), «Тормен натюрморт» (2008) жұмыстарының; «Кешкі айналыс» диптихының (2004); «Ақ тұңғиық» (1998), «Күзгі әткеншек» (2002), «Қыс» (2004), «Күзгі карталар» серияларының (2007) авторы. Мәскеу қаласы Кафедралық соборында және көркемсурет галереясында болған топтық көрмеге (1992), ККД (1993) қатысты. «Ұлар» галереясында (1998), «Орхон» заманауи өнер галереясында (2000), Көркемсуреткөрмелері мен аукциондар дирекциясында (2009); «Өңдегі түстер» көрмесін (Ә. Қастеев атындағы МӨМ, 2008) жеке көрмелерін өткізді.
Жұмыстары Корея, АҚШ, Германия, Бельгия, Израиль,Түркия, Қытай, Нидерланд, Норвегия, Ресей, Қазақстан елдерінің жеке коллекцияларында сақталуда. Қазақстандық өнер апталығында «Профи» номинациясы бойынша 1 және 3 орындарды иеленді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - У. Черчилль.
Хоббиі - интерьерьдің дизайны.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Верзун Сергей Васильевич(1968 жылы туған), суретші-дизайнер. Ұлдары - Верзун Борис Сергеевич (1986 жылы туған), Верзун Марк Сергеевич (1994 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Өсербай Аманжолұлы Шоранов

**Өсербай Аманжолұлы Шоранов**. 1952 жылы 15 қазанда Павлодар облысы Ермаков ауданының Грязновка ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Шоранов Аманжол, ауыл шаруашылығында жұмыс істеген. Анасы - Қаттемірова Зияда, ауыл шаруашылығында жұмыс істеген. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесін бітіргөн (1976). 
Кескіндемеші.
Жүмыстары Қазақстан, Ресей, Грузия, Италия, Франция, Югославия, Германия елдеріндегі мұражайлар жинақтарында және жеке коллекцияларда сақталуда. Облыстық, республикалық, бүкілодақтық және халықаралық көрмөлердің қатысушысы. Павлодар облыстық көркемөнер мұражайында (2002, 2007), Мәдениет үйінде (Ақсу қаласы, 2002) жеке көрмелерін өткізген. Қазақстан көркемөнер академиясының академигі (2007 жылдан). Шығармашылықпен жұмыспен айналысады. КСРО (1988 жылдан), ҚР (1992 жылдан) Суретшілер одақтарының мүшесі. Мәдениет қайраткері (2010). Суретші-кескіндемешілердің «Баянауыл-2003» халықаралық пленэрін өткізу нәтижелері бойынша 1-ші дәрежелі дипломмен марапатталған. Аймақтағы өнер мен мәдениеттің дамуына қосқан үлесі үшін Павлодар облысының әкімі грантының иегері (2007). Хоббиі - көркем әдебиет оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті-А.Құнанбаев, М. Мақатаев, М. Әуезов, М. Шаханов. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тәуелсіз, қуатты, гүлденген мемлекет». 
Үйленген. Жұбайы - Нүрғожинова Бақытты Қаббасқызы. Ұлдары - Нұрбол, Батырбек; Қызы - Жұмагүл.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дмитрий Павлович Шорохов

**Дмитрий Павлович Шорохов** (13.12.1976 жыл, Алматы) - филология ғылымдарының кандидаты. Суретші. ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2004 жылдан). Орыс.

Әкесі - Павел-Игорь Иванович Шорохов, мүсінші. Анасы - Шорохова Альфира Кабировна, кітапханашы.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін (1997); әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетінің магистратурасын (1999); Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің көркемсурет және графика факультетін озат бітірген (2003).

Суретші. Портрет, пейзаж және натюрморт жанрлы кескіндемеде жұмыс істейді, техникасы акварельді және майлы кескіндеме. Екі жеке көрмесін өткізген. 50 астам республикалық және халықаралық көрмелердің қатысушысы. Жұмыстары Қазақстанның, Ресейдің, Германияның мұражайлары мен жеке коллекцияларында сақталуда.

2000 жылдан бері - әл-Фараби атындағы ҚазҰУ журналистика факультетінің доценті. 2005 жылдан бері - «ЕрАзамат» ҚБ директоры. Әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру бойынша UNICEF, UNESCO, ІМО, ILO, Gender Bureau of UNDP және т.б. халықаралық ұйымдармен жұмыс істейді. Профессор Л. Ахметовамен бірге Орталық Азия сайтын women.unesco.kz. жүргізеді. Қайырымдылық акцияларға қатысады.

«Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ үздік оқытушысы» грамотасымен марапатталған (2009).

Үйленген. Жұбайы - Шорохова Ася Асқарқызы (1979 жылы туған), экономист. 
Ұлы - Шорохов Илья (2005 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:13 желтоқсанда туғандар
Санат:1976 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан орыстары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Максим Сергеевич Раков

**Максим Сергеевич Раков** (1986 жылы 7 ақпанда Қарағанды қаласында туған) - Қазақстан дзюдошысы.

Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген.

2002 жылдан бері дзюдомен айналысады.

Дзюдодан жасөспірімдер арасындағы Әлем чемпионатының 100 кг дейінгі салмақтағы қола жүлдегері (Оңтүстік Корея, 2002); Азия ойындарының күміс жүлдегері (Катар, 2006); дзюдодан «Әлемнің супер кубогы» халықаралық турнирінің 2 мәрте жеңімпазы (Германия, 2006; Голландия, 2008); Азия Чемпионатының қола жүлдегері (Кувейт, 2007); 2012 жылы Германияның Дюсселдорф қаласында өткен әлемдік Гран Приде алтын ұтты.

Әлем кубогының күміс жүлдегері (Австралия, 2008); Азия чемпионы (Тайвань, 2009); дзюдодан әлем чемпионы (Голландия-2009), әлем чемпионатының вице-чемпионы (Париж-2011).

Дзюдодан ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:1986 жылы туғандар

Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Дзюдодан Азия чемпиондары
Санат:Дзюдодан әлем чемпиондары
Павел-Игорь Иванович Шорохов

**Павел-Игорь Иванович Шорохов**. 1946 жылы 5 маусымда Латвия КСР Лиганта қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Шорохов Иван Степанович, жұмысшы болған. Анасы - Межмала Милда Яновна, бухгалтер болған.
Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1973), мүсінші. Саябақтық, монументалды, станокті мүсін жанрында жұмыс істейді, тас, қола, мыс, ағаш пайдаланады.
Алматы қаласы: «Клоун», «Акробатка», «Бабыр» фонтандарының (Мемлекеттік цирктың жанында); «Заңғар» сауда үйінің жанындағы «Қоқиқаз және лотостар»; «Телеком» ғимаратының жанындағы «Ойнап жүрген балалар»; «Астаналық орталық» тұрғын кешеніндегі «Боталар», «Алма», «Тасбақалар», «Пошташы», «¥лу», «Мегалиттік санақтар»; «Нұрлы Тау» бизнес-кешеніндегі «Су себуші», «Оқушы»; «Ботаникалық бақ» шағын ауданындағы «Тасбақалар мен субұрқақ», «Алма ағашымен субұрқақ» және «Ара» мүсіндік композициялардың; қарағайлы саябақтағы «Тазшабала», Орталық саябақтағы «Барыс»; Абай атындағы МАОБТ гүл бағындағы «Балалық шақ» саябақтық композициялардың; Достық даңғылындағы «Ләйлектер», «Қазақстан» мейманханасының гүл бағындағы «Түйелер» рельефтердің; С. Шәріповтың ескерткішінің, Б. Момышұлы, Қ. Мұхамеджановтың, 3. Нұрқаділовтың және т.б. қабір тастарының; 
Астана қаласы: «Дөңгелек алаңцағы» «Ролик тепкен қыз», «Үйіршік», «Құстар», «Ғашықтар», «Бүлдіршін», «Түлек» және «Бірқазандар» композициялар сериясының; «Астананың триумфы» тұрғын үй кешенінің жанындағы «Самғау» мүсінінің, «Француз кварталындағы» «Сыпайы ғасыр» қос фигуралы композицияның; 
сонымен қоса Балқаш қаласы он мүсіндік композицияның, Талғар қаласы Т. Рысқұловқа, Б. Момышұлына арналған ескерткіштердің, Үшарал қаласы Қабанбай батырға арналған атты ескерткіш пен Д. Қонаевтің ескерткішінің, Арқалық қаласы Жәнібек-Тарханға арналған атты ескерткіштің; жүзден аса Қазақстанның көрнекті қайраткерлеріне арналған мемориалдық тақталардың (оның ішінде 40 портреттік) авторы.
Республикалық, бүкілодақтық және халықаралық көрмелердің қатысушысы. Жұмыстары Қазақстан, Ресей, Германия, Австрия, Италияның мүражайларында және жекеменшік коллекцияларында қойылған. 1973-1977 жылдары - Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің оқытушысы. КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1984 жылдан).
Діни көзқарасы - төзімді.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жағымдылық пен прогресске үміт».
Хоббиі - саяхат.
Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классикалық, тарихи әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Шорохова Альфира Кабировна (1950 жылы туған),кітапханашы.¥лы- Шорохов Дмитрий(1976 жылы туған); қызы - Шорохова Екатерина (1979 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Роман Сергеевич Русяновский

**Роман Сергеевич Русяновский** (1989 жылы 10 ақпанда Қызылордаа қаласы) -Ауыр атлетикадан халықаралық санаттағы спорт шебері (2005).

## Өмірбаяны
Қазіргі уақытта - Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің физика факультетінің студенті.

Ауыр атлетикадан Әлем чемпионатының 3 мәрте жүлдегері (Корея, 2005; Қытай, 2006; Чехия, 2007); жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионы (Таиланд, 2004).

## Отбасы
Әкесі - Русяновский Сергей Григорьевич (1964 жылы туған), инженер. Анасы - Русячовская Светлана Петровна (1964 жылы туған), бағбан.

Үйленген. Жұбайы - Русяновская Олеся Павловна (1989 жылы туған). Ұлы - Русяновский Давид Романович (2009 жылы туған).

## Дереккөздер
Ринат Сансызбайұлы Сағандықов

1987 жылы 3 желтоқсанда Ақтөбе қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Сағандықов Сансызбай Әбдібайүлы (1964 жылы туған), әскерилендірілген күзетте жұмыс істейді. Анасы - Сағандықова Ғалия Сағидоллақызы (1966 жылы туған), теміржолшылар ауруханасында аға мейірбике.

Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі.

Каратэ-додан ҚР чемпионы (1999-2005); I Мұсылмандық ойындардың күміс жүлдегері (2005); Кадеттер мен жасөспірімдер арасындағы IV Әлем чемпионатының чемпионы (2005).

Ақтөбе облысы әкімінің алғыс хатымен ескерілген (2005).

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша каратэшілер
Санат:Қазақстан каратэшілері
Нелли Викторовна Шиврина

**Нелли Викторовна Шиврина**. 1955 жылы 20 желтоқсанда РКФСР Свердлов облысы Волчанск қаласында туған. Неміс. Целиноград мемлекеттік педагогикалық институтының филологиялық факультетін бітірген (1979). ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2006). «Қазақстанның бейнелеу өнері», «Ресейлік топтама Астана қаласы заманауи өнер Мұражайының жинағында», Астана қаласы суретшілерінің шығармашылығы туралы мақалалардың кіріспе сөздерінің авторы.
1973-1975 жылдары - Целиноград облысы Шортанды ауданы Елизаветградтық мектептің оқытушысы. 1979 жылдан - Целиноград облыстық тарихи өлкетану мұражайының қызмөткері; әртүрлі тұрғындар тобының арасында өлкенің тарихы, этнографиясы және археология байынша лектор. 1992 жылдан - Ақмола облыстық әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінің өнер және спорт мәселелері бойынша бас маманы. 1999 жылдан бері - заманауи өнер Мұражайының директоры (Астана қаласы). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Шапағат» (2007), «Астананың Южылдығы» (2008)
медальдарымен; КСРО мәдениет Министрлігінің және ОК мәдениет қызметкерлері кәсіподағының «Ауыл қамқорлығының үздігі» (1983), ҚР Мәдениет, ақпарат және әлеуметтік келісім министрлігінің белгілерімен марапатталған. Мәдениет қайраткері (2000). Польша Рөспубликасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (2010). Діни көзқарасы - «Діндар, бірақ фанатик емес». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - I Елизавета. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу, болашаққа сенімді адым».
Хоббиі - коллекция жинау, кітап оқу, джаз.
Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Камю, В. Пелевин, А.П. Чехов,Э. Каммингс.
Жесір.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Абд-Рашид Абд-Расулович Юлдашев

**Абд-Рашид Абд-Расулович Юлдашев**. 1933 жылы 17 шілдеде Алматы қаласында туған. Ұйғыр. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1955); Мәскеу полиграфикалық институтының кітап графикасы факультетін бітірген (1974), басылым өнімінің суретші-көркемдеушісі. Суретші-график. «Гүлден, менің Қазақстаным», «Даланың атағы нанмен шықты», «Жерім менің, менің жерім» плакаттарының; «Ұйғыр халық ертегілері», «Үйғыр эпостарының жинағы» кітаптарының суреттемелерінің; «Ғасырлар тереңдігінен», «Темірдің тәубесі», «Бурабай», «Диляромның портреті» және т.б. картиналар топтамасының авторы. «Отқа оранған Вьетнам» Халықаралық саяси плакат конкурсының қатысушысы (1966). Қазақстанды Бүкілодақтық плакат конкурстары мен көрмелерінде өкілдік етті. Жеке көрмелерін өткізді (1964, 1995). Жұмыстары ҚР кітап мұражайында, Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, Германия, Италия, Чехия, Болгария, Қазақстанның жекө коллекцияларында сақталуда. «Рашид Юлдашев. Кескіндеме және графика» (2004) репродукциялары бар альбом Луврдың көркем мұражайының кітапханасында (Франция), Рембрандтың үй-муражайында Амстердам қаласы (Нидерланд). 1955 жылдан - «Лениншіл жас», «Казахстанская правда» республикалық газеттердің суретші-көркемдеушісі. 1960 жылдан - «Қазақстан», «Жазушы» баспаларының суретшісі, бас суретшісі. 1974 жылдан - ҚазКСР министрлер Кеңесінің Мемлекеттік баспа комитетінің бас суретшісі. 1996-1999 жылдары - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы, «Кескіндеме» кафедрасының меңгерушісі. Бүкілкеңестік кітапты ең үздік көркемдеу конкурсының әділқазылар алқасының мүшесі. КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1964 жылдан). КСРО Министрлер Кеңесінің жанындағы Мемлекеттік баспа комитетінің құрмет грамотасымен, КСРО Суретшілер одағы басқармасының дипломдарымен, «Қазақстандық миллиард» кітабын көркемдегені үшін 1 дәрежелі дипломмен марапатталған. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1994). Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Заманауи төзімді қоғам» 
Хоббиі - гүл өсірушілік.
Сүйіп оқитын әдебиеті - Л.Н. Толстой, В.В. Маяковский, С.А. Есенин.
Үйленген. Жұбайы - Юлдашева Вера Михайловна, Қазақстанның Еңбек сіңірген мұғалімі. Қыздары - Гүлнара (1957 жылы туған), химия ғылымдарының кандидаты, Гуара(1975 жылы туған), экономика ғылымдарының кандидаты; ұлы - Ескендір (1962 жылы туған), бизнесмен.

## Дереккөздер
Ирина Петровна Юферова

**Ирина Петровна Юферова**. 1948 жылы 21 тамызда РКФСР Кострома қаласында туған.
Орыс.Әкесі - Юферов Петр Матвеевич (1916-1995). Анасы - Юферова Серафима Ивановна (1919-1959).
И.Е. Репин атындағы Ленинград кескіндеме, мүсін және сәулет институтының өнер теориясы мен тарихы факультетін бітірген (1973), өнертанушы. «Евгений Сидоркин» (1980), «Эмилия Бабад» (1988), «Иван Бондаренко» (1990), «Елена Воробьева» (1995) монографияларының, «Этюды в неформальных тонах» (1990) мақаласының, «Арт Дискурс-97» каталогына кіріспе мақаланың (1998), «Опыт пристрастного анализа на фоне тектоники конца XX в.» (1996), «Маслов как зеркало современного искусства» (2000), «Изобразительное искусство Казахстана. Валеры и динамика международных отношений» (2002), «Девяностые. Сладкое время надежд» (2005) және т.б. мақалалардың авторы. 1973 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігі Көркем көрмелер дирекциясының аға ғылыми қызметкері, көрме залының меңгерушісі (Семей қаласы). 1981 жылдан - ҚР Суретшілер одағы Көркем көрмелер дирекциясының аға әдістемөшісі (Алматы қаласы). 1983 жылдан - «Өнер» баспасының редакторы (Алматы қаласы). 1987 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігі көркем көрмелөр дирекциясының «Кафедральный собор» концерттік-көрме залының мөңгерушісі (Алматы қаласы). 1993 жылдан - «Вояджер» жеке көркем академиясының иесі және жетекшісі (Алматы қаласы). 2006 жылдан бері - еркін суретші.
ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1989 жылдан). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын келешек».

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тұрдибуви Аблизова

**Тұрдибуви Аблизова**. 1950 жылы 4 наурызда Алматы облысы ¥йғыр ауданы Үлкен Ақсу ауылында туған. Ұйғыр. Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театры жанындағы актерлік студияны бітірген (1966), театрда актриса. Ұйғыр, өзбек, қазақ және орыс тілдерін біледі. 1966 жылдан бері - Қ.Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрында актриса. 2002 жылдан бері - №153 гимназияда көркем сөз оқу оқытушысы болып қосымша жұмыс атқарады. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ерен еңбегі үшін» (2005) медальдарымен марапатталған.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық тұрақтылық». 
Хоббиі - би.
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.
Тұрмыста. Жұбайы - Садиров Юсуф. Ұлы - Садиров Руслан; қызы - Садирова Малика.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Филидор қорғанысы

**Филидо́р қорғанысы** — шахматалық дебют, келесі жүрістермен басталады:  **1. e2-e4 e7-e5 <br /> 2. Kg1-f3 d7-d6.**

Ашық бастамаларға жатады.

## Тарихы

Дебют XVIII ғасырдың  әйгілі француз шахматшысы А. Ф. Филидордың атымен аталады. Өзінің пешкалық флангтар туралы іліміне сай Филидор 2…Kc6 жүрісін әлсіз деп есептейтін, себебі ол пешканың с7 өрісінен қозғалуына кедергі жасайды. Ол өзі 2…d6 жүрісін f7-f5 қозғалуымен байланыстырды. Кейін бұл жоспар күмән туғызса да, бірақ, дебютке уақыт сынынан өтуге мүмкіндік берген басқа жолдар табылды. Қазіргі түсінік бойынша Филидор қорғанысы мықты, бірақ сәл енжар бастама боп есептеледі. Қазіргі турнирлық тәжірибеде сирек кездеседі.

## Негізгі нұсқалар

* **3.Cf1-c4** — қараларға **3...Ce7 4.d4 ed 5.K:d4 Kf6 6.Kc3 0-0 7. 0-0 c5 8.Kde2 +=**ойнау керек.
* **3.d2-d4** — негізгі жалғасы
** **3…Kb8-d7** —М.Хенем нұсқасы
** **3…Kg8-f6** — А.&nbsp;Нимцович жүрісі
** **3…e5:d4** —орталықты беру нұсқасы.
** **3…Cc8-g4?** —**4. d4:e5 Cg4:f3 5. Фd1:f3 d6:e5 6. Cf1-c4** себебінен ақтар басымдылығымен.

## Сілтемелер
* http://webchess.ru/content/6/

Санат:Ашық дебюттер
Сицилиан қорғанысы

**Сицилиа́н қорғанысы** — дебют, келесі жүрістермен басталады:  **1. e2-e4 c7-c5.** жартылайашық бастамаларға жатады.

## Тарихы

Дебют туралы алғашқы ескертулер Л.&nbsp;Лусенаның (XVI ғасыр) трактатында және одан кешірек Д.&nbsp;Полерио және  Д.&nbsp;Греко қолжазбаларында кездеседі. 1842 жылы дебюттің өз талдауын Карл Яниш жариялады. XIX ғасырда бұл  дебют қаралар үшін жағымсыз деп есептелетін. Кейін бұл бастамаға айналып, дамуына іс жүзінде барлық әлем чемпиондары үлес қосты (В.&nbsp;Стейництан басқа). Сицилиан қорғанысы әлемнің ең күшті шахматшыларының  дебюттік  репертуарына кіреді. Бүгінгі  күнге Сицилиан қорғанысы — **1. e2-e4** на ең тараған жауаб және  жалпы ең танымал дебюттардың  бірі.

## Негізгі идеялары

Дебют негізінде асимметриялық позициялар құру идеясы жатыр. Көп  нұсқаларда түрліжақты рокировкалары бар позициялар туындайды, бұл өткір тактикалық күреске апарады. Жиі ақтардың патшалық флангта инициативасына сай қаралар ферзьдік флангта инициативаны дамытуға немесе орталықта.контршабуыл дайындауға тырысады

Ақтар, орталыққа ие бола тұра, патшалық флангқа шабуылға ұмтылады; қаралар d2-d4 жағдайында с5 флангтық пешкасын орталықтық d4ке айырбастауға, жартылайашық "с" сызығын алып, ферзьдік флангта белсенді әрекеттер бастауға дайын. Қаралар стратегиясы әдетіндей келесі идеяларңа негізделеді: d6мен е6 пешкаларынан "шағын орталық" ұйымдастыру, оны жастанып, күшін жинауды аяқтау және d5 немесе е5 контршабуылына дайындалу; g7ге пілді шығару, одан әрі "с" вертикалі бойынша әрекеттерін a1-h8 диагоналына қысымын біріктіре отыра; ферзьдік піл фианкеттированиесы және e4 пешкасын қамау. Сицилиан қорғанысында ойынды қарсыластардың белсенді әрекеттерін талап ететін өткір күрес деп түсіну керек.

## Нұсқалар
* **2. c2-c3** — Алапин нұсқасы
* **2. b2-b4** — Сицилианский гамбит
* **2. d2-d4 c5:d4 3. c2-c3** — Морр (Смит - Морр) гамбит
* **2. f2-f4 d7-d5 3. e4:d5 Kg8-f6** — Таль гамбит
* **2. Kb1-c3** — жабық нұсқасы (Чигориндік жүйе)
* **2. Kg1-f3 Kg8-f6** — нұсқасы Рубинштейна
* **2. a2-a3**
* Негізгі нұсқалар:
** **2. Kg1-f3 Kb8-c6**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Kf3:d4**
**** **4…Kg8-f6 5. Kb1-c3 e7-e5** — Свешников нұсқасы (челябинский нұсқасы)
**** **4…g7-g6** — ертедегі «айдаһар»
***** **5. c2-c4** — Мароци нұсқасы
***** **5. Kb1-c3**
*** **3. Cf1-b5**
** **2. Kg1-f3 d7-d6**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Фd1:d4**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Kf3:d4 Kg8-f6 5. Kb1-c3**
**** **5…g7-g6** — айдаһар нұсқасы
**** **5…e7-e6** — Шевенингенский (Схевенингенский) нұсқасы
***** **6. Cf1-c4** — Созин шабуылы
***** **6. Cf1-е2** —Мароци нұсқасы
***** **6. g4** — Керес шабуылы
***** **6. f4** —Таль  нұсқасы
**** **5…a7-a6** — Найдорф нұсқасы
***** **6. Cc1-g5** — Раузер шабуылы
***** **6. Cf1-c4** —Созин шабуылы
***** **6. Cс1-e3** 
*** **3. Cf1-b5**
** **2. Kg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5:d4 4. Kf3:d4**
*** **4…a7-a6** —Паульсен  нұсқасы
*** **4…Kg8-f6 5. Kb1-c3** — классикалық нұсқасы
*** **4…Kb8-c6 5.Kb1-c3 Фd8-c7 6.Ce3 a6 7.Ce2** —Тайманов  нұсқасы

Көп жүйелер  айырмашылығы жүрістер орынауыстыруында  болуы мүмкін  (мысалы, Созин шабуылы немесе  Раузер шабуылы).

## Тағы қараңыз
* Сицилиан қорғанысы (фильм)

## Дереккөздер


Санат:Жартылайашық дебюттер
*
Ахмет Ахат

**Ахмет Ахат -**1954 жылы 4 сәуірде ҚХР Құлжа қаласында туған.

## Отбасы
Әкесі - Хасанов Махмұт, марқұм, кеңшарда жумыс істеген.

Анасы - Хасанова Зиваням, марқұм, кеңшарда жұмыс істеген.

Үйленген. Жұбайы  - Ахатбакиева X. (1956 жылы туған ), «Оrһоn» галереясының менеджері. Ұлдары - Ахатбакиев М.
(1977 жылы туған ), Ахатбакиев Р. (1979 жылы туған ). Немерелері -Ясмина, Эмир, Исмира, Аиша.

## Өмірбаяны
Абай атындағы Қазақ педагогикалық институының көркем сурет-графика факультетін (1974) суретші график, қолданбалы өнер иесі мамандығы бойынша; ҚР ҒА Шығыстану институтының аспирантурасын (1990) бітірген. С.Г. Строганов атындағы Мәскеу жоғары көркемсурет-өнеркәсіптік институтында дәрежені жоғарлату курстарын өтті.Бейнелеу өнерінің жанрлары - кескіндеме, графика, сәндік-қолданбалы өнер, фотоарт, бейнеарт.

«Будданы пайымдау», «Әлем гармониясы», «Ежелгі түркілік мерген», «Гобийлік квадрига», «Қашқар талтүсі»
жұмыстарының авторы.

Көптеген жеке көрмелерін өткізген, оның ішінде Түркия (Анкара қаласы, 1993), Италия (Генуя қаласы, 1997), Ташкент қаласындағы Арт-биеннале (1995), АҚШ (Вашингтон қаласы, 1998,2008, Карнеги Институті), ҚР Тұңғыш Президентінің Мәдени орталығында (Астана қаласы, 2005), Қытай (2008), Астана қаласы («Құланшы» галереясы, 2008) елдеріндегі көрмелер;«Кристис» аукционына қатысқан (Лондон қаласы, 2008).

## Жинақтары
Жұмыстары Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, ҚР Мәдениет министрлігінің көркемсурет көрме-
лердің дирекциясында, Мемлекеттік шығыс халықтар өнері мұражайында (Мәскеу қаласы), Германия, Италия, Түркия, АҚШ,Қазақстан, Астана қаласы («Ақ орда» ҚР Президентінің резиденциясы) жеке коллекцияларында сақталуда.

## Фактілер
«Түріксой» түркі елдерінің Суретшілер симпозиумының (Стамбул қаласы, 2010), Гуннах Мажаристан (Венгрия, 2010) құрылтайының қатысушысы.

Көптеген альбом және каталогтар шығарған.1974-1978 жылдары - мектептерде оқытушы. 1980-1983 жылдары - «Сенеж» (Мәскеу қаласы), «Дзинтари» (Рига қаласы) шығармашылық үйлеріне шығармашылық сапарда. 1980-1983 жылдары және 1988-1993 жылдары - Алматы театр-көркемсурет институтының оқытушысы.

1993 жылдан бері - «Оrһоn» галереясының директоры.ҚазССР Суретшілер одағының мүшесі (1988 жылдан).«Ильхам» сыйлығының лауреаты. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

Діни көзқарасы - ислам.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә.Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның жарқын болашағына сенемін».

## Хоббиі
Дизайн, туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - ұлы түркілер.

## Көрмелер

* 1979 «уақыт-кеңістік-адам» халықаралық көшпелі көрме, Мәскеу және Еуропа қалалары бойынша.
* 1992 Азия Жане Тынық мұхиты мұражайы, Варшава.
* 1995 «Asia ART» топтық көрмесі, көрменің алтын медалімен марапатталды, Ташкент . 1996 «Портленд өнер мұражайы» графикалық көрмесіне қатысу, Портленд (Орегон)  2015 Қастеев атындағы мемлекеттік мұражайдағы ұйғыр суретшілерінің көрмесі.

## Дереккөздер


Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:4 сәуірде туғандар
Санат:1954 жылы туғандар
Облыстық радио-телевизия хабарын тарату орталығы (ОРТХТО)

**Облыстық радио-телевизия хабарын тарату орталығы (ОРТХТО)**. 1%9 ж. Облыстық
радио-телевизия орталығынан жеке бөлініп шығып, өз алдына жеке құрылды. Биікт. 180 м телевизия мұнарасы, хабар тарататын ст. бар. Байланыстың тех. құралдары мен автомат құрылғыларды
кезеңмен жетіддіріп дамыту, радио-телевизия хабар
таратқыштарын орнату, радиорелелі байланыс
желісінін көмегі (1970) және *«Орбита-2»* көсмостық байланыс жүйесін салуды аяқтау Орталық телевизияның 1-, 2- бағдарламаларын, 1-, 9, 12- каналмен респ. және жергілікті бағдарламаларды көруге
мүмкіндік берді. Облыс ауылдарында қазіргі
замаңғы 60 телевизиялық аппаратура кешені
орнатылып, бұл Орталық телевизия бағдарламасын қабылдауға жағдай туғызды. Қарағанды облысының
түрлі пунктгерінде орнатылған ОРТХТО-ның тех.
құралдары мен ретрансляторлар Орталық теяевизияның
1-бағдарламасын облыс халқының 97,2%-ы көруін
қамтамасыз етті. Қарағандының және серіктес қалалардын телекөрермендері айкын кабылдау аймағынан (60-80 км) 4 телевизия бағдарламасын көруге, *«Маяк»* радиобағдарламасың, тәулігіне 4 сағат
берілетін стереофондық радио хабарларды
тындауга мүмкіндік алды (1987). Қайта кұру
кезеңінде жеке меншік, коммерциялық телекомпаниялар мен радиостансалардың пайда болуы
техникалық ғимараттың аппарат залының құрылысы аяқталды, оңда 1998 жылдан бастап Новосибирскінің *«Иртыш»* ӨБ шығарған радио және
телехабар тарату құрылғылары орнатылды. Жаңа
радиохабар тарату стансасын *«Еуропа-плюс»*, НТК,
КТК каналдары аналог жабдықтарда алғашқы
болып пайдалаңды. 2002 ж. қаладағы барлық радио
және телевизия қабыддағыштарын толық көшіру
аяқталды. ОРТХТО 2004 ж. Қазтелерадио филиалы Облыстық радио және телевизия дирекңиясы
(ОТРД) болып өзгертілді.

## Дереккөздер
Ғалым Айсабайұлы Естекбаев

**Ғалым Айсабайұлы Естекбаев** - 1960 жылы 25 желтоқсандаАқтөбе облысы Ырғыз ауданының Ырғыз ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Естекбаев Айсабай (1928 жылы туған), зейнеткер, жұмысшы кооперативінің төрағасы, ААӨБ төрағасының орынбасары қызметін атқарған. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
## Хронологиясы
*Қарағанды мемлекеттік медициналық институтының санитария-гигиена факультетін бітірген (1984), мамандығы-«Гигиена, санитария, эпидемиология».
*1984 жылдан - Ақтөбе қалалық СЭС еңбек гигиенасы жөніндегі санитарлық дәрігері. 
*1991 жылдан -Ақтөбе облысы Ырғыз аудандық СЭС санитарлық дәрігері. 
*1993 жылдан - Ақтөбе облыстық СЭС еңбек гигиенасы бөлімшесінің меңгерушісі. 
*2002 жылдың ақпанынан -Ақтөбе облысының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері. 
*2002 жылдың ақпанынан - Ақтөбе облыстық СЭС бас дәрігерінің орынбасары. 
*2006 жылдан - Ақтөбе облыстық санэпидсараптама орталығы бас дәрігерінің орынбасары.
*2009 жылдың сәуірінен бері - Қостанай облысы бойынша Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитеті Департаментінің директоры.
## Жетістіктері
*«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен (2001),
*«Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісімен (2002) марапатталған.

Әскери атағы - медициналық қызмет лейтенанты. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан осындай даму жолымен Орта Азиядағы көшбасшыға айналады». Хоббиі - аңшылық, бильярд. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар. Үйленген. Жұбайы - Иманқұлова Шара Бақытжанқызы, экономист. ¥лы - Естекбаев Абай Ғалымұлы, ҚСАЕКБ арнайы есептер бөлімінің жетекші маманы; қыздары - Естекбаева Асыл Ғалымқызы, ҚМЭБИ студенті; Естекбаева Әсем
Ғалымқызы, оқушы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шідерті өзені

**Шідерті** – Ертіс-Қарағанды каналы жүйесінде. Ұзындығы - 502 км, су жиналатын алабы - 11,7 мың км2.

## Бастауы
Қушоқы (689 м) тауының батысынан басталады. Ертіс алабындағы Шығанақ көліне құяды. 

## Гидрологиясы
Молодёжный кенті тұсынан канал суы Шідерті арнасымен ағады. Мұнда шоғырланған бөген су тораптары құрылып, канал бойында 13 бөген салынған (жалпы ауданы - 250 км2, суының көлемі - млрдм3). Ертіс өзенінен қосымша су алады. Суының минералдылығы орташа. Мұзы қазан айының аяғы мен қараша айының басында қата бастайды, сәуір, мамыр айларында түседі. 

## Сипаты
Өсімдігі: қамыс, қоға, құрақ, шалаң. Балығы: талма, мөңке, шортан, торта, аққайран, сазан, табан, ақ амур, дөңмандай, көкшұбар жерсіндірілген. Бөгенінде балық аулау кәсібі ұйымдастырылған.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) өзендері
Санат:Баянауыл ауданы өзендері
Санат:Бұқар жырау ауданы өзендері
Санат:Екібастұз қалалық әкімдігі өзендері
Санат:Осакаров ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Қазақстан комсомолеці сүңгуір қайығы

"Қазақстан комсомолеці" сүңгуір қайығы, Ұлы Отан соғысы жылдарында республикалық комсомолдарының жинаған қаржысына салынды (оның ішінде Қарағанды облысы жастары да бар). БЛ КЖО-ның 25 жылдығына арналған бұл бастама 1943 жылы қазанда Оңтүстік Қазақстан облысының комсомолдарының бастамасымен туындады, оған шахта, зауыт, а. ш. артельдерінің, оқу орындарының комсомолдары мен жастары қатысты. Қарағанды қаласындағы Ленин ауданының жас патриоттары 45 мың сом,
Тельман ауданынан —37 мың сом, 3-бис шахтасынан — 3,5 мың сом ақша қосты. Сондай-ақ жеке жарна
және жинағандарын қосқандар да болды. Барлығы «Қазақстан комсомолеці» сүңгуір кайығын салуға қарағандылықтардан 230 мың сом қаржы түсті.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Мәдениет
Нұржан Нәбиұлы Ербосынов

**Нұржан Нәбиұлы Ербосынов** (1974 жылы туған), кикбоксингтен еңбек сіңген спорт шебері, Еуропа (Югославия, Белград қаласының, 1996) және Әлем (Италия, Коудра қаласының, 1999) чемпионы, КР он мәрте чемпионы. Ө. А. Байкоңыров атындағы Жезқазған университеті бігірген (1991). Жезқазған қалалық балалар мен жас өспірімдердің спорт мектебіңде жаттықтырушы-оқытушы болып еңбек етеді. Жаттықтырушысы — С. Бабенко. Жезқазған қаласының құрметті азаматы (1999).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қалиолла Саматұлы Ахметжан

**Қалиолла Саматұлы Ахметжан** (1949 жылы 6 сәуірде Ақмола облысы Алексеевка ауданы, Өрнек ауылы) – қазақстандық суретші, тарих ғылымдарының кандилаты, ортағасырлық қару-жарақ саласына маманданған.  

## Өмірбаяны

### Білімі
И.Е.Репин атындағы сәулет және мүсін, кескіндеме институтының кескіндеме факультетін бітірген, (1977), кескіндемеші-суретші.

Тарих ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақтың дәстүрлі жасақтары: генезис, құрылым, ұлттық мәдени қызметі (тарихи-экологиялық зерттеу)».

«Жараған темір кигендер (батырлардың қару-жарағы,әскери өнері, салт-дәстүрлері)» (1996) монографиясының, сонымен қатар 70-ден астам ғылыми, ғылыми-танымдық мақалалардың авторы.

1977 жылдан - Ө.Тансықбаев атындағы Алматы көркемсурет колледжінің арнайы тәртіп оқытушысы. 

1996-2000 жылдары - ҚР Мемлекеттік орталық мұражайының этнология бөлімінде аға ғылыми қызметкер. 

1996-1998 жылдары - қосымша ҚР ҒА М.Әуезов атындағы Өнер және әдебиет институтының көркемөнер бөлімінде аға ғылыми қызметкер. 

2000 жылдан - ҚР Президенті мәдени орталығы қалпына келтіру бөлімінің меңгерушісі (Астана қаласы).

2004 жылдан бері - ҚР Президенттік мәдени орталығының кеңесшісі (Астана қаласы).

### Шығармашылығы
Суретші және этнограф-қару-жарақ зерттеушісі. Қазақтардың дәстүрлі қарулану шежіресі бойынша білікті маман. Ең белгілі жұмыстарының бірі - «Қырау».

Чехословакия, Эстония, Оңтүстік Корея, Германия көрмелерінде жұмыстары көрсетілген. 1995 жылы - Кино үйі,1997 жылы - ҚР Орталық мемлекеттік мұражайында жеке көрме. Кино үйінде (1995), ҚР Орталық мемлекеттік мұражайында (1997) жеке көрмелерін өткізген.

ҚР Суретшілер одағы хатшылығына сайланған. КСРО, ҚР Суретшілер одағының, ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі.

### Тарих ғылымында

## Марапаттары

* I «Жігер» Жастар шығармашылығы фестиваліне (1979),көптеген топтық, қалалық, республикалық және шетел көрмелеріне қатысқан.«Ана тілі» газеті сыйлығының лауреаты (1992). 
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен, ҚР Көркемөнер академиясының алтын медалімен (2006) марапатталған.

* Мәдениет қайраткері.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - шығыс әдебиеті, поэзия, философия, тарих.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Елімізде экономикалық, табиғи байлықтар, адам күші жеткілікті болғандықтан экономикалық және рухани өркендеу».
* Үйленген. Жұбайы  - Ахметжанова Райгүл (1955 жылы туған ), қолданбалы-суретші, интерьер-дизайнері. Ұлы - Алау (1981 жылы туған ).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әлихан Бөкейхан ауданы

**Әлихан Бөкейхан ауданы** (бұрынғы Октябрь ауданы) — Қарағанды қаласының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бөлік. Қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Жерінің ауданы 226 км². Халқының саны 226,1 мың (2023).

## Аудан тарихы
Қарағанды қаласы 1938 жылы 29 маусымда алғаш рет аудандарға бөлінген кезде, Киров, Ленин аудандарымен бірге Сталин ауданы құрылды.

1945 жылы 5 қаңтарда Сталин ауданының шағындалуынан Железнодорожный, Ленин ауданының шағындалуынан Шахта аудандары құрылды.

1961 жылы 14 қарашада Сталин ауданы Октябрь ауданы болып өзгертілді.

1963 жылы 7 қаңтарда Шахта ауданы Киров ауданымен біріктірілді.

1969 жылы 14 мамырда Ленин, Киров аудандарының шағындалуынан Совет ауданы құрылды.

1988 жылы 9 шілдеде Железнодорожный ауданы таратылып, Октябрь ауданына қосылды.

1990 жылы 13 қыркүйекте Железнодорожный ауданы бұрынғы шекарасында қалпына келтірілді.

1997 жылы 14 сәуірде Железнодорожный ауданы, 23 мамырда Киров ауданы таратылып, Октябрь ауданының құрамына енді.

2021 жылы желтоқсанда аудан атауы ресми түрде саясаткер, қоғам қайраткері, Алаш партиясының жетекшісінің құрметіне Әлихан Бөкейхан ауданы болып өзгертілді.

## Статистика

## Кәсіпорын
АуданыЫда 23 өнеркәсіп орны жұмыс істейді, онын ішінде көмір шахтасы (Костенко атыңдағы), 2 байыту фабрикасы, жылыту жабдығы («ArcelorMittal Теміртау» компаниясы) және металл конструкция («Имсталькон» компаниясы) з-ттары, *«Қарағанды ауыл шаруашылық машиналары»* з-ты (қазіргі «Қазақмыс» корпорациясының КЛМЗ зауыты), *«Құрылыс пластмасса»* комбинаты, шұлық-ұйық фабрикасы, *«Динамо»* спорттық бұйымдары фабрикасы бар (қазіргі «Восток» мебель фабрикасы). Мұңда 14 балалар мекемесі, 43 жалпы білім беретін, 4 кәсіптік-тех. училище, Жаңа Майкұдық Мәдениет үйі, 79 кітапхана, аурухана, 4 емхана жұмыс істейді. Октябрь ауданда ірі Майқұдық (Жаңа Майқұдык) тұрғын аймағы орналаскан. Ауданның басты жол тораптары — Майкұдықтас жолы, Архитектура, Карл Маркс, Магнитогорск, Новошоссейная к-лері. 1988 ж. ауданға Қарағандының солтүстігіндегі Теміржол ауданы 1997 ж. Киров ауданына қосылды.

## Бөлінуі
* Майқұдық:
** Курьяновский
** Шахтерский (шағын аудан)
** Сахалин
* Пришахтинск:
** Ескі Тихоновка
** Тихоновка
** Финский кенті
** 2-ші кеніш
** Шахтёрский кенті және т.б.
* Сортировка:
** Рабочий кенті
** Компанейск
** Цемзавод
* ЖБИ ауданы (60-шы шахта ауданы)
Горбачев және Костенко атындағы шахталардың маңында шағын елді мекендер бар.

## Әкімдері
# Кариполла Мұқатов (1998—1999)
# Дәулет Сәрсенбаев (2002-2005)
# Анатолий Эссе (2005-2006)
# Сергей Касимов (2006-2011)
# Нұрлан Әубәкіров (2011-2012)
# Қайрат Бегімов (2012-2013)
# Ержан Темірханов (2013-2017)
# Әлімжан Қанаев (2017-2018)
# Мейрам Қожықов (2018-2022)
# Саят Шаймин (2022-2023)
# Досбол Күлекеев (2023-)

## Тағы қараңыз
* Қазыбек би ауданы

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды аудандары