Аризона

**Аризона** (, (; ; ) — Америка Құрама Штаттарының 48- штаты. Елдің оңтүстік-батысында орналасқан. Ютмен, Колорадо және Нью-Мексикомен бірге  «төрт бұрыш штаттары» санына кіреді . Штаттың астанасы және ірі қаласы — Финикс (Phoenix). Население штата в 2011 жылғы жағдаймен штаттың халқы 6 482 505 тұрғын — бұл көрсеткішпен Аризона АҚШ-та 16-орында. Аризонаның климаты қысы ерекше жұмсақ және жылдың жазғы уақытында жоғары температуралы.

## Халқы
right|thumb|230px|Халық тығыздығы картасы
АҚШ халық санағы бюросының дерегі бойынша 2011 жылдың 1 маусымында Аризона халқы 6 482 505 адам; 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 1,42 %-ке өскен.. Финикс метрополисінің халық саны 1991 ден 2001 жылға дейін 45,3 % өскен, Аризона 90-жылдарда халықы ең жоғары өскен екінші штат болып саналды (Невада штаты бірінші болды).. Қазіргі уақытта  Финикса метрополисі халық саны 4,3 млн адамнан асқан. Аризонаның  58 %-ке жуық халқы 100 мың адамнан көп тұратын қалаларда өмір сүреді (елдің барлық штаттарының арасындағы ең жоғарғы көрсеткіш).

2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік үлесі келесідей: ақ нәсіл (73 %), афроамерикандықтар (4,1 %), байырғы америкалықтар (4,6 %), азиялықтар (2,8 %), гавайлықтар және мұхиттық аралдардың байырғы халықтары (0,2 %), басқа нәсіл өкілдері (11,9 %), екі және одан көп нәсілділер немесе аралас нәсілдер — мулаттар, метистер (3,4 %). 2009 жылғы дерек бойынша Аризона халқының шығу тегі: мексикандықтар (27,4 %), немістер (16 %), ирландықтар (10,8 %), ағылшындар (10,1 %), итальяндар (4,6 %). Аризонада үндіс тілімен сөйлейтін адам саны бойынша барлық  48 континентальды штаттар арасында арасында  ең көп штат болып есептеледі. 85 мыңға жуық адам навахо тіліде сөйлейді және 10,4 мың адам батыс-апач тілінде сөйлейді. Аризоналық Апач округында үндіс тілін сақтаушылар АҚШ бойынша ең көп шоғырланған 2010 жылы штатты құпия қоныстанушылар 7,9 % болды (екінші елдегі ең жоғары көрсеткіш).

2005—2007 жылдары штаттың халқының  72,1 % үйде тек қана ағылшынша; 21,7 % — испанша сөйлескен .
 
**Халық санының динамикасы:**
* 1950: 749 587 адам 
* 1960: 1 302 161 адам 
* 1970: 1 745 944 адам 
* 1980: 2 718 215 адам
* 1990: 3 665 228 адам 
* 2000: 5 130 632 адам 
* 2010: 6 392 017 адам

**Халықтың дін тұтынушылар құрамы:**
* католиктер — 29 %
* дінсіздер атейстер — 17 %
* евангель христиандары — 10 %
* баптисттер — 8 %
* мормондар — 6 %
* методисттер — 5 %
* қалғаны — 25 %

Аризонада 50 мыңға дейін орыстілді тұрғындар өмір сүреді.

## Географиясы
[thumb|left|220px|[Подкова (Колорадо)|Колорадо өзенінің иілісі]]
[thumb|left|220px|[Гранд-Каньон|Үлкен каньон]]
[220px|left|thumb|[Аризоналық кратер]]
Аризона АҚШ-тың оңтүстік -батысында орналасқан, батысында Калифорниямен және Невадамен, солтүстігінде — Ютамен, солтүстік-шығысында  — Колорадомен, шығысында —  Нью-Мексико, оңтүстігінде —  Мексикамен шекараласады. Штаттың территориясының аумағы  295 254 км² (елдің штаттарының ішінде 6-орында).

Штат территориясының едәуір бөлігін тау, үстірт және шөл алып жатыр. Аризонада  орасан зор сары қарағайлы массиві орналасқан. Штаттың солтүстігінде Колородо өзені және ондағы Үлкен каньон орналасқан. Юго-западную часть Аризоны оңтүстік-батыс жағында Сонара шөлі,  Финикс, Тусон және Юма қалалары орналасқан.

## Графтықтары
Аризона графтықтарға бөлінеді. 1983 жылы штат 15 графтықа бөлінген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

### Штаттың ресми үкімет вебсайты
* Official Website of the State of Arizona

### Басқа дереккөздер
* Arizona State Guide, from the Library of Congress
* Arizona Regional Accounts Data
* Arizona Demographic Data from FedStats 
* Community profiles  from Arizona Department of Commerce
* Arizona Indicators, state's central resource for information on a wide range of topics
* Energy Data & Statistics for Arizona
* Arizona State Databases  – Annotated list of searchable databases produced by Arizona state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* Arizona State Library, Archives and Public Records 
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Arizona 
* Arizona State Facts 
* Arizona Classifieds 
* Morrison Institute for Public Policy, independent research and analysis center for Arizona public policy and issues
* 
### Туризм ақпараттары
* Official Arizona Office of Tourism 
* Arizona Game & Fish Department (Hunting, Boating & Fishing)
* Arizona State Parks
* American Southwest, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary
* Lake Havasu Arizona's playground
* 

Санат:АҚШ штаттары