open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Франциско Хенто

**Франсиско Хенто Лопес** (;  21 қазан 1933, Гуарнисо, Кантабрия, Испания — 18 қаңтар 2022 жыл) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы
1962, 1966 жылдары әлем чемпионатына қатысты.  
  
Бүкіл карьерасын дерлік "Реал Мадрид" клубында өткізді. Тек 1952/53 жылғы маусымды ғана "Расинг" сапында ойнады.  

Чемпиондар кубогының алты дүркін жеңімпазы атанған жалғыз футболшы. Клуб сапында 23 жүлдеге қол жеткізді, бұл рекордты 2022 жылы 16 қаңтарда (қайтыс боларынан екі күн бұрын) Марселу жаңартты. 

1970-2000 жылдары үнемі болмаса да, оқтын-оқтын бапкерлікпен айналысты. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Испания чемпионы (12): 1953/54, 1954/55, 1956/57, 1957/58, 1960/61, 1961/62, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1966/67, 1967/68, 1968/69
* Испания кубогы (2): 1962, 1970

### Халықаралық

* Чемпиондар кубогы (6): 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966
* Құрлықаралық кубок: 1960
* Латын кубогы (2): 1955, 1957

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Биография мен интервью

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары
Санат:Испания футбол жаттықтырушылары
Санат:Гранада ФК жаттықтырушылары
Футболдан Испания суперкубогы 2021/22

**Футболдан Испания суперкубогы 2021/22** () — Испания суперкубогының 38-ші маусымы.

Матчтардың бәрі Эр-Риядтағы Фахд Падища стадионында өтті.

## Қатысушылар
*  Атлетико Мадрид (Испания чемпионы 2021/22)
*  Реал Мадрид (Испания вице-чемпионы 2020/21)
* Барселона (Испания кубогы иегері 2020/21)
*  Атлетик Бильбао (Испания кубогы финалисі 2021/22)

## Матчтар
Жеребе 2021 жылы жазда өтті.

### 1/2 финал

----

### Финал

## Дереккөздер

Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Футболдан Испания суперкубогы
Нико Уильямс

**Иньяки Уильямс Артуэр** (; 12 шілде 2002 жыл, Памплона) — испаниялық футболшы, «Атлетик Билбао» футбол клубының шабуылшысы.

2024 жылғы Еуропа чемпионы.

## Дереккөздер

Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Mojang Studios

нобай
[нобай|200x200 нүкте|[Стокгольм|Стокгольмдегі компанияның офисі.]]
**Mojang Studios** (**Mojang Specifications** (2009–2010), **Mojang AB** (2010–2020);  [mʊˈjɛŋː], [ˈmoʊˌdʒæŋ] — «*зат*») — компьютерлік ойындарды шығаратын шведтік компания. Minecraft ойынын жасаушы ретінде танымал. 2009 жылдың мамырында *Нотч* () лақап атымен танымал программист Маркус Перссонмен құрылған. 2014 жылы компания Microsoft корпорациясымен 2,5 миллиард долларға сатылды. Компанияның офисі Стокгольм қаласында орналасқан.

## Ойындар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* mojang.com. — компанияның ресми сайты.

Санат:Швеция компьютерлік ойындарды шығарушылары
Санат:Швеция компаниялары
Икер Муньяин

**Икер Муньяин Гоньи** (; 19 желтоқсан 1992, Памплона, Испания) — испаниялық футболшы, шабуылшы. Испания Ұлттық құрамасы сапында екі ойын өткізген.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Испания суперкубогы: 2015, 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://eu-football.info/_player.php?id=27640

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары
Қызылбастау (тау)

**Қызылбастау** – Айтау тауларының солтүстік бөлігіндегі тау.  

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Шу ауданы Бабасай ауылының солтүстік-батысында 56 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 765 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Солтүстігі мен шығысында Жусандала даласы, солтүстік-батысында Тасбастау, оңтүстігінде Күйелі Қаратау таулары орналасқан. ‎

## Географиялық құрылымы
Каледон-герциндік тау жаралу процесінде қалыптасқан.  

## Өсімдігі
Тау етегінің саздақты бозғылт топырағында жусан бітік өседі.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы таулары
Дани Гарсия

**Даниэль Гарсия Каррильо** (; 24 мамыр 1990, Сумаррага, Испания), қысқаша **Дани Гарсия** — испаниялық футболшы, "Атлетик Бильбао" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Испания суперкубогы: 2021

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Аликанте ФК ойыншылары
Санат:Хетафе ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Эйбар ФК ойыншылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары
Қособа (тау, Шошқакөл көлі)

**Қособа** – Шошқакөл көлінің оңтүстік-батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Қарақасқа ауылының оңтүстік-шығысында 42 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 526 м. Батыстан шығысқа қарай 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі жайпақ, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батысында Тасшоқы, оңтүстігінде Шұбароба, солтүстігінде Қазығұрт таулары бар.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында қара жусан, көкпек, бұйырғын, шөлейт белдеміне бейімделген өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Қоңыраугүл (Рапунцель)

**Қоңыраугүл (Рапунцель)** — ортағасырлық мұнарада қамалған, ұп-ұзын шашы бар сұлу қыз туралы ертегі.

Бұл неміс халқының ертегісі алғаш рет 1812 жылы Ағайынды Гриммдер шығарған жинағында басылды.

## Экрандалуы
Ертегінің негізінде бірнеше мультфильм және фильм түсірілді. Олардың арасында:
* *Бұрымды (Tangled)* — 2010 жылғы Walt Disney мультфильмі
* *Шрек Үшінші* — мұнда Рапунцель екінші деңгейлі кейіпкер, 2007 жылғы мультфильм
* *Рапунцель, немесе аққан жастың сиқыры* — 1988 жылғы неміс фильмі 

## Сілтемелер

* Қазақшаға аударылған ертегі
* Кеңейтілген нұсқасы (суреттермен)

Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер
Санат:Ағайынды Гриммдердің ертегілері
Сарышоқы (тау, Ханшыңғыс жотасы)

**Сарышоқы** – Ханшыңғыс жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау сілемі.

## Географиялық орны
Абай облысы Абай ауданы Қарауыл ауылының оңтүстік-батысында 22 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1076 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 4,5-5 км-ге созылған, енді жері 2,5 км шамасында. Солтүстік беткейі тіктеу, таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған, етегінде қиыршықтас пен қорымтас үйінділері шоғырланған. Оңтүстік беткейінде көктерек, қайың шоғырлары аралас шалғын шөп өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Абай облысы) таулары
Сарышоқы (тау, Сауыр жотасы)

**Сарышоқы** – Сауыр жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау сілемі.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Жаңатұрмыс ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2407 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 7 км. Беткейлері тіктеу бірнеше таудан тұрады. Солтүстік-шығысқа қарай аласарып, жақпартас пен қиыршықтастың үйінділері кездеседі. Тауды Қараүңгір өзенінің салалары – Дараөзек жəне Сылдырама суайрығы бөліп жатыр. Батыс беткейінде қылқан жапырақ, қалған бөлігін жалпақ жапырақты сирек орман ландшафтысы көмкерген.

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы таулары
Сарышоқы (тау, Сайқын жотасы)

**Сарышоқы** – Сайқын жотасының батысындағы тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Зайсан қаласының оңтүстік-шығысында 18 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2164 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 3,5-4 км, салыстырмалы биіктігі 65-70 м. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Солтүстік беткейінен Тоқай, шығысынан Теректі өзендерінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
1000 м-ге дейінгі биіктік белдеуінде сирек орман өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы таулары
Сарышоқы

* Сарышоқы – Мыржық жотасының оңтүстік-батысындағы тау.
* Сарышоқы – Қызылтау тауларының батыс бөлігіндегі тау.
* Сарышоқы – Баянауыл және Қызылтау таулары аралығындағы тау.
* Сарышоқы – Сайқын жотасының батысындағы тау.
* Сарышоқы – Сауыр жотасының батысындағы тау.
* Сарышоқы – Тарбағатай жотасының солтүстік беткейіндегі тау массиві.
* Сарышоқы – Ханшыңғыс жотасының оңтүстік бөлігіндегі тау сілемі.
Сарышоқы (тау, Тарбағатай жотасы)

**Сарышоқы** – Тарбағатай жотасының солтүстік беткейіндегі тау массиві.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Асусай ауылының оңтүстігінде 10 км жерде орналасқан 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2257 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 25 км-ге созылған, енді жері 12-13 км. Беткейлері тіктеу, тізбек таулардан тұрады. Өзен суайрығымен дараланған. Солтүстігінен Бозша, Тайбаққан, оңтүстік беткейінен Терісайрық өзендерінің салалары бастау алады. 1000-1500 м биіктік белдеуіне дейін Ақтас, Боранбай, Иманбай, Қызылащы, Терісайрық, Қыздар, т.б. қыстаулар орналасқан. 

## Өсімдігі
Таудың қара, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұталы дала ландшафтысы, одан биік белдеуде шағын тоғайлар кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Тарбағатай ауданы таулары
Түрікменстан Ұлттық қауіпсіздік министрлігі

**Түрікменстан Ұлттық қауіпсіздік министрлігі (Түрікменстан ҰҚМ)** () — Түрікменстанның барлау қызметі – барлау және қарсы барлау қызметі, мемлекеттік құпияларды қорғау, қылмыстарды ашу, алдын алу және алдын алу саласындағы Түрікменстанның заңнамасында белгіленген өкілеттіктерді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган.

Министрі — полковник Аннаев Құрбанмұрат Әкемұратұлы, оның алдында генерал-майор Бердиев Жайлым Йағмырұлы, оның алдында генерал-лейтенант Көшкелді Қожабердиев.

## Штаб-пәтері
2008 жылғы 10 желтоқсанда Ашхабадта Түрікменстан Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің жаңа әкімшілік ғимараты ашылды, Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің жаңа кеңсесі астананың тарихи орталығында орналасқан осы мекеменің ғимараттар кешенін органикалық түрде толықтырды.

## Дереккөздер

Санат:Қауіпсіздік органдары
Тайбұғалықтар

**Тайбұғалықтар** (орыс. *Тайбугиды, Тайбугины*) — сібір және шығыс жылнамаларына сәйкес Тайбұға жұртын және біраз уақыт Ескер (Сібір) жұртын билеген Тайбұға ұрпақтарының әулеті . Шибан әулетінің өкілдерімен түмен және сібір тақтары үшін талас жүргізген.

## Тарихы

Тайбұғалық әулеттің бегі туралы тұңғыш ақпарат Патриарх жылнамасында және оған жақын туындыларда XVI ғасырдың ортасында кездеседі. 1555 жылдың қаңтар айында Ескер жұртының билеушісі Едігер Мәскеуге елшілік аттандырған. Келесі рет тайбұғалықтар орыс патшасы І Федордың түмен және сібір ханы Көшімге жіберілген хатында аталып өтті. Тайбұғалық әулеттің бізге таныс шежіресі мен тарихы туралы деректердің басым бөлігі XVII ғасырда жарық көрген.

## Өкілдері

* Тайбұға – әулеттің негізін салушы.
* Қожа.
* Мар (Омар, Умар) - Ибақ ханның қарындасының күйеуі (шамамен 1450-1480 жж.)
* Адер (Одер, Обдер) - Мардың ұлы, Ибақ ханның жиені болуы мүмкін.
* Абалақ (Ябалак, Ебалақ) – Мардың ұлы, Ибақ ханның жиені болуы мүмкін.
* Ғази би - Сібірдің тайбұғалық мырзасы (? - 1428).
* Мұса би – Сібірдің тайбұғалық мырзасы (1460-1496).
* Мұхаммед Тайбұға - Сібірдің тайбұғалық мырзасы, Адердің ұлы (1496-1502).
* Аңғыш (Ағыш) – Абалақтың баласы, Мұхаммед Тайбұғаның немере ағасы.
* Қасым – Мұхаммед Тайбұғаның ұлы, Аңғыштың жиені, Сібірдің тайбұғалық мырзасы (1502-1530).
* Едігер - Қасым мырзаның ұлы, Сібірдің тайбұғалық мырзасы (1530-1563).
* Бек-Болат - Қасым мырзаның ұлы, Едігердің ағасы және тең билеушісі (1555-1558), Сайынболат Бекболатұлының әкесі болуы мүмкін.
* Сейіт-Ахмет (Сейтек) - 1583-1588 жылдары тайбұғалықтардың басшысы, Едігердің жиені, Бекболаттың ұлы.

## Галерея

## Тағы қараңыз

* Тайбұға
* Тайбұға жұрты
* Сібір хандығы

## Әдебиет

* Посольские книги по связям России с Ногайской Ордой. 1561-1566 гг. Публикация текста / [сост. Д. А. Мустафина ; авт.предисл. В. В. Трепавлов]. - Казань : Татар. кн. изд-во, 2018. - 231 с., илл.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
* Полное собрание русских летописей. Т.13. Первая половина. Летописный сборник, именуемый Патриаршею или Никоновской летописью. СПб.: Типография Н.Ю.Скороходова, 1904. 303 с.
* Миллер Г. Ф. История Сибири. — М.—Л.: АН СССР, 1937. — Т. 1. — С. 194-196, 240, 260-266, 274-276.
* 
* 
* Сабитов Ж. М. Генеалогия Торе. — 3-е изд. — Алма-Ата, 2008. — С. 290. — 326 с. — 1000 экз. — . Архивная копия от 27 января 2012 на Wayback Machine

## Сілтемелер

* 

Санат:Сібір хандығының билеушілері
Санат:Тайбұғалықтар
Ақтоғай (станция)

нобай|300x300 нүкте|Станция Ақтоғай
**Ақтоғай теміржол станциясы** — Қазақстан темір жолының Алматы бөлімшесіне қарасты ірі теміржол торабы. Станция Қазақстанның Жетісу облысы, Ақтоғай ауылында орналасқан.

## Жалпы сипаттама
Ақтоғай станциясы Түрксіб магистралінің маңызды нүктелерінің бірі болып табылады. Мұнда бірнеше теміржол тармақтары түйіседі:
* Түрксіб (Алматы – Семей бағыты);
* Ақтоғай – Достық (Қытаймен шекараға шығатын халықаралық бағыт);
* Мойынты – Ақтоғай (орталық Қазақстанды Жетісу өңірімен байланыстырады).

Осы торап арқылы Қазақстанның шығысы мен орталығы, сондай-ақ Қытай бағытына жүк және жолаушылар тасымалы жүзеге асырылады.

## Тарихы
* Станция 1930-жылдары Түрксіб құрылысы кезінде пайдалануға берілді.
* Кейін Ақтоғай – Достық теміржол желісі ашылғаннан кейін халықаралық маңызы бар торапқа айналды.
* Мойынты – Ақтоғай желісінің іске қосылуы станцияның стратегиялық рөлін одан әрі күшейтті.

## Қызметі
Ақтоғай станциясы:
* жолаушыларға қызмет көрсетеді (вокзал ғимараты бар);
* жүк пойыздарын қабылдап, жөнелтеді;
* халықаралық транзиттік тасымалдарды қамтамасыз етеді.

## Маңызы
Ақтоғай станциясы Қазақстандағы ең ірі теміржол тораптарының бірі саналады. Ол елдің шығысы мен орталығын, сондай-ақ Қытай бағытын байланыстыратын стратегиялық көлік инфрақұрылымы болып табылады.

## Оқиға
Станция Түрксібте орналасқан. 1956 жылы кеңес-қытай екіге бөлінуі нәтижесінде 1959 жылы Достық стансасына дейін (Жоңғар қақпасы арқылы) темір жол салынды, бірақ бұл уақытқа дейін екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлап, Қытайдың Ланьсин темір жолы 1959 жылға дейін созылмады. алдағы отыз жылдағы Қазақстан шекарасы. 1985 жылы Ақтоғай – Саяқ темір жолы қосылып, Орталық Қазақстанмен теміржол қатынасы мүмкін болды. 1990 жылы Алатау асуында Қытаймен қосылған соң Үрімші – Достық – Ақтоғай – Саяқ – Балқаш – Мойынты теміржол көпірі құрылды. 2012 жылы Қорғастағы габаритті жүктерді ауыстырып тиеу торабы арқылы Қытайдағы Цзинхэ жол айрығына дейін Жетіген арасында жаңа желі ашылды.

## Маршрут
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Түрксіб
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Ақтоғай-Достық темір жолы
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Мойынты-Ақтоғай темір жолы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Барнауыл (станция)

**Барнаул** — Алтай өлкесінің Барнаул қаласында орналасқан Батыс Сібір темір жолының Алтай аймағының жүк стансасы.

## Оқиға
Барнаулдағы вокзал ғимараты 1914 жылы сәуірде Алтай темір жолының салынуына байланысты қаланған. Оның жобасын Томск сәулетшісі К.К.Лыгин жасаған. Маусым айының аяғында тас қалау аяқталып, 1915 жылы 8 қазанда алғашқы жолаушылар пойызы келді. Барнаул вокзалының салтанатты ашылуы 1915 жылы 21 қазанда өтті, ол 1916 жылы 10 шілдеде ресми түрде ашылды, олар жүктерді қабылдау және талап ету, пойыз билеттерін сату және жеке жеделхаттарды қабылдауды бастады.

1950 жылдардың басында вокзал ұлғайған жолаушылар ағынының қажеттіліктерін қанағаттандыруды тоқтатты, 1955 жылы оның жанынан жаңа вокзал ғимаратын салу туралы шешім қабылданды. Ол 1958 жылы Киев мемлекеттік жобалау-іздестіру институтында сәулетші И.С.Пестряков әзірлеген типтік жоба бойынша салынды (басқа деректер бойынша ғимаратты 1962 жылы сәулетшілер Л.Чуприн мен Т.Сидамонидзе салған). Осы жоба бойынша Новокузнецк, Кемерово, Магнитогорск-Жолаушы, Целиноград, Ақтөбе және Нижний Тагил станцияларында темір жол станциялары салынды. 2000 жылдардың бірінші жартысында вокзал ғимараты қайта жаңғыртылып, жөндеуден өтті. Негізгі қасбеттің оң жақ қапталында «Осында, Барнаул станциясында А.В.Луначарский 1928 жылы 17 желтоқсанда қала және темір жол торабы жұмысшылары алдында сөз сөйледі» деген жазуы бар мемориалдық тақта орнатылған.

2014 жылы Ласточка электр пойызында Барнаул-Новосибирск жүрдек пойызының сынақ рейсі өтті. 2020 жылға қарай қалалар арасындағы тұрақты жоғары жылдамдықты байланысты іске қосу жоспарлануда.

## Маршрут
*  Түрксіб
*  

## Дереккөздер

Санат:Темір жол
Сарышоқы (тау, Қарағанды облысы)

**Сарышоқы** – Мыржық жотасының оңтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Айнабұлақ ауылының оңтүстігінде 14 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 901 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 7 км-ге созылған, енді жері 5,5 км. Беткейлері тіктеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Құрғақ өзен арналарымен, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Дос, оңтүстігінде Айғыржал, батысында Ақшоқы, шығысында Қызыладыр таулары орналасқан.  

## Өсімдігі
Сортаңды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, тобылғы, бетеге, селеу, сирек шілік тоғайы өскен. Бұлақтарға бай. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Көшпенділер (фильм)

**Көшпенділер** — 2005 жылғы қазақ-француз бірлесіп түсірген фильм. Фильмнің желісі Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясының екінші кітабына негізделген.

Жарнама ұраны: *Әрбір жауынгердің, әрбір халықтың, әрбір махаббаттың өз Отаны болуы керек.*

Фильмнің бюджеті 34 миллион АҚШ долларын құрады. Түсірілім барысында шамамен 13 мыңға жуық макет қару-жарақ, 150 қазақ және жоңғар киіз үйі, 20-дан астам негізгі кейіпкер, 300 эпизодтық рөл және 2000-ға жуық массовка актерлері пайдаланылды.

Фильмнің тұсаукесері 2005 жылдың 6 шілдесінде Астанада Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өтті.

## Желісі
XVIII ғасыр. Қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық соғысын жүргізуде. Абылай хан атанған — Мансұр талай сынақтан өткен жас жігіт. Ол нағыз халық қолбасшысының қиын жолынан өтуі керек. Ажалмен бетпе-бет келгеніне қарамастан, ол дана, абыройлы адам болып қала береді. Оның басты мақсаты – қазақ халқын осындай қиын-қыстау кезеңде біріктіру, өйткені ортақ күш-жігермен ғана жауды өз жерінен қуып шыға алады. Сонымен қатар, осындай қиын кезеңде Мансұрдың жауынгер қыз Гауһарға деген сезімі бар, бұл да оған ауыр сынаққа айналады...

## Рөлдерде

Фильм 2004 жылы аяқталды, бірақ көріністі көрген продюсерлер оған қосымша қаражат салуды ұйғарып, жасаушылардан шайқас сахналарын аяқтауды және романтикалық желіні кеңейтуді талап етті. Сұраныстары құпталмаған соң режиссер Иван Пассер мен оператор Юли Штайгер жобадан шығып, олардың орнына Сергей Бодров пен Дэн Лаустсен келді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:2005 жылғы фильмдер
Санат:Қазақстан драма фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:АҚШ тарихи фильмдері
Санат:Қазақстан тарихи фильмдері
Санат:2005 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Қызыладыр

**Таулар, шоқылар:**
* Қызыладыр – Бектауата тауының оңтүстік-батысындағы шоқы.
* Қызыладыр – Мыржық жотасының оңтүстігіндегі аласа тау.
* Қызыладыр – Қызыларай және Үшқайың таулары аралығындағы тау.
* Қызыладыр – Қызыларай таулары мен Балқаш көлі аралығындағы тау.
* Қызыладыр – Қызылтас тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау.
* Қызыладыр – Шақпақ тауларының оңтүстік-батысындағы аласа тау.
* Қызыладыр – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты аумақтағы тау.
* Қызыладыр – Павлодар облысы Май ауданындағы оқшауланған тау.

**Басқа мағыналар:** 
* Қызыладыр – Маңғыстау үстіртіндегі шатқал.
Қызыладыр (тау, Абай облысы)

**Қызыладыр** – Мыржық жотасының оңтүстігіндегі аласа тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданы, Дегелең қонысының солтүстік-шығысында 52 км жерде орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 774 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі көлбеу, тізбектелген шоқылардан тұрады. Оңтүстік баурайындағы бұлақтардан Сарыөзен өзенінің саласы бастау алады. Таудың түпкі жыныстары эрозиялық процестерге ұшыраған. Солтүстік-шығысында Тасқара, Шақпан, шығысында Арқалық, оңтүстік-шығысында Борлы, оңтүстік-батысында Айғыржал, батысында Сарышоқы, солтүстік-батысында Дос таулары орналасқан.

## Өсімдігі
Сортаң, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, боз, селеу аралас бұталы өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Қош бол, Гүлсары! (фильм)

**Қош бол, Гүлсары!** — Қазақ кинорежиссері Ардақ Әмірқұловтың фильмі. Шыңғыс Айтматовтың аттас повесінің экрандық нұсқасы.

## Желісі
Түсірілген көріністің әрекеті 1950 жылдардағы кеңестік Қазақстанды көрсетеді. Фильм коммунист колхозшы Танабайдың басынан өткерген кеңестік кезеңдегі барлық драматизмын оның өмір бойы өзімен бірге жүріп өткен асыл тұқымды айғыр Гүлсарымен қарым-қатынасының призмасы арқылы көрсетеді.

## Рөлдерде

## Фильмнің түсірілімі
102 минуттық фильмді түсіру жұмыстары бір жылдан астам уақытқа созылды, түсірілім жұмыстары Алматы облысының тау бөктерінде Ұзынағаш ауылының маңында өтті. Фильмнің түсірілімі 2006 жылдың ақпан айында басталып, үш жарым айға созылды, бірақ қаржыландырудың баяу болуына байланысты фильм Астанада 2008 жылдың 7-13 қыркүйек аралығында өткен V «Еуразия» кинофестивалі басталғанға дейін ғана аяқталды.

Басты кейіпкер Танабайды сомдаған қырғыз актері Доғдырбек Қыдыралиев бұл рөлге үш жыл дайындалып, ол үшін 13 келіге арықтаған. Гүлсары жылқыны қазақтың Тараз қаласындағы жылқы зауыттарының бірінен табылған Гарпун атты айғыр ойнаған.

## Марапаттары
* V Халықаралық «Еуразия» кинофестивалінің бас жүлдесі (2008).
* II Ыстықкөл кинофестивалінде үздік режиссер (Ардақ Әмірқұлов) және үздік еркек рөлі (Доғдырбек Қыдыралиев) жүлделері (2008).
* Киш шипажай аралында өткен Бірінші халықаралық Иран кинофестивалінің қазылар алқасының арнайы жүлдесі (2011 ж. сәуір).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан драма фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:2008 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Ардақ Әмірқұлов фильмдері
Аянат Есмағамбетова

**Аянат Есмағамбетова** — қазақстандық , 1987 жылы 3 мамырда дүниеге келген.

Қазақ Менеджмент, экономика және бизнес институтын бітірген.

## Филмдері
* «Қыз жылаған»,
* «Көшпендiлер»,
* «Құйын адам»,
* «2030 оттары»
фильмдерiнде басты рөлдердi ойнаған.

## Марапаттары
* 2003 ж. Анапа қаласында өткен «Киношок»,
* 2004 ж. «Баку-2004» халықаралық кинофестивальдарының «Ең үздiк әйел рөлi»
* 2005 ж. Қазақстанда болған «Шәкен жұлдыздары»
аталымдарының жеңiмпазы.
Мойынты (станция)

**«Мойынты»** — Қарағанды облысы Шет ауданындағы станция. Станция коды: 677309.

## Оқиға
Астана – Мойынты – Берлік және Мойынты – Ақтоғай учаскелерінде орналасқан.

Станция 1939 жылы Мойнты деген атпен ашылды. Оның қазіргі атауы 2002 жылдан бері бар.

2025 жылға қарай Мойынты мен Ақтоғай арасындағы темір жол электрлендіріледі.

## Маршрут
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Петропавл — Шу темір жолы
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Мойынты-Ақтоғай темір жолы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Қызыладыр (тау, Балқаш көлі)

**Қызыладыр** – Қызыларай таулары мен Балқаш көлі аралығындағы тау.  

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Нарманбет ауылының батысында 45 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 735 м. Салыстырмалы биіктігі 85 м. Оңтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай доға тәріздес 8 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейі көлбеу, сай-жыралармен тілімденген. Етегінде қорымтас үйінділерінің мол қоры шоғырланған. Солтүстігінде Қаракенелі, батысында Малдыбай таулары орналасқан.   

## Өсімдігі
Таудың қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында бетеге. селеу, боз, жусан, баялыш, көкпек, аңғарында терек өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Қызыладыр (тау, Қызылтас тауы)

**Қызыладыр** – Қызылтас тауларының оңтүстік бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Сәуле ауылының солтүстік-шығысында 15 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абослюттік биіктігі 1025 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейі тік ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Сай-жыралармен, тау аңғарларымен тілімделген. Оңтүстік баурайындағы бұлақтардан Қараменде өзені бастау алады. Батысында Жыланды, шығысында Қызыларай, оңтүстігінде Ақтоғай таулары орналасқан. Шығыс етегінде қорымтастардың үйінділері шоғырланған.

## Өсімдігі
Таудың бозғылт топырақ жамылғысында қайың, көк терек, әр түрлі астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Африка Ұлттары Кубогы 2021

**Африка Ұлттары Кубогы 2021** — Футболдан Африка чемпионатының 33-ші жарысы, 2022 жылы 9 қаңтар мен 6 ақпан аралығында Камерун стадиондарында өтті.

Турнир 2021 жылы қаңтарда өткізілуі тиіс еді. Бірақ COVID-19 пандемиясына байланысты бір жылға шегерілді.
## Топтық турнир
### А тобы

----

----

----

### В тобы

--------

-------

### С тобы

-----------

------

### D тобы

-------

--------

### Е тобы

------

-------

### Ғ тобы

--------------

--------------

### Үшінші орын  алғандар

## Плей-офф
### 1/8 финал

### Ширек финал

### Жартылай финал

## 3 орын

## Финал

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 2021 Africa Cup of Nations Organizing Committee 

Санат:Камерундағы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогы
Санат:2021 жылғы футбол
Қызыладыр (тау, Қызыларай тауы)

**Қызыладыр** – Қызыларай және Үшқайың тауларының аралығындағы тау.  

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км. Абсолюттік биіктігі 864 м. Беткейі көлбеу, сай-жыралармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. 

## Геологиялық құрылымы
Девон жүйесінің жыныстарынан  түзілген.  

## Өсімдігі
Шала  дамыған  бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, сұлыбас, бетеге, бұталар өседі. Бұлаққа бай. Тау аңғарында қыстаулар бар. Атырабы жайылым, шабындық ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Қызыладыр (тау, Шақпақ тауы)

**Қызыладыр** – Шақпақ тауларының оңтүстік-батысындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл және Қарағанды облысы Бұқар жырау аудандары аралығында орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 530 м. Беткейі сай-жыралармен тілімденген. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 4 км. Солтүстігінде Айдарлы, батысында Қызылжар, шығысында Ертісбай қыстаулары, оңтүстігінде Тыңдала жайлауы бар.  

## Өсімдігі
Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында селеу, қылқан селеу, бетеге, сұлыбас, тал, шілік, итмұрын, т.б. бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы таулары
Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Қызыладыр (тау, Майсор көлі)

**Қызыладыр** – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігіне қарасты аумақтағы тау. 

## Географиялық орны
Екібастұз қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км, Майсор көлінің солтүстік-шығысында 15 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 317 м. Оңтүстік беткейі сай-жыралармен тілімденген. Батыс, солтүстік және шығыс беткейлері көлбеуленіп далаға ұласады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған тау массиві екі бөліктен тұрады. Жалпы ұзындығы 7,5 км, енді жері 2 км-ге жуық. 

## Өсімдігі
Беткейлері мен етегінде арша, қараған бұталары аралас бетеге, боз, селеу өседі. Етегі мал жайлымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Екібастұз қалалық әкімдігі таулары
Қызыладыр (тау, Баянауыл таулары)

**Қызыладыр** – Павлодар облысы Май ауданындағы оқшауланған тау. 

## Географиялық орны
Баянауыл тауларының шығысында 55 км, Жаңа Ақшиман ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 296 м. Күрделі пішінді таудың ұзындығы мен ені 2-2,5 км-дей. Оңтүстік беткейі көлбеуленіп далаға ұласып кетеді.  

## Өсімдігі
Элювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатқан қара топырағында бетеге, боз, жусан, т.б. шөптесіндер өседі. Батысы мен шығысында шағын тұзды көлдер жатыр. Оңтүстігінде бірнеше қыстаулар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы таулары
Астана Нұрлы жол

**«Астана Нұрлы жол»** — Қазақстан Республикасының астанасы Астана қаласында орналасқан Қазақстан темір жолының теміржол вокзалы.

ЭКСПО 2017 көрмесіне дейінгі инфрақұрылымдық құрылыс аясында станция Мыңжылдық жолының жанында орналасқан, жаңа сыйымдылығы 35000 адам, 2017 жылдың 1 маусымында ашылды. 45 000 м² вокзал ғимаратының 110 000 м² жабық алаңы, 70 000 м² автотұрағы және ұзындығы 2 550 м темір жол платформалары бар. Оны түрік Tabanlıoğlu Architects компаниясы жобалаған. Дизайн MIPIM AR Future Projects байқауында бірінші орынды жеңіп алды. Қала атауын өзгерткеннен кейін станция Астана-Нұрлы жол болып аталды.

## Маршрут
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Петропавл — Шу темір жолы
* 80px|link=Қазақстан темір жолы 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Астана Нұрлы жол станциясына баратын пойыздар кестесі - Яндекс

Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Санат:Астана көлігі
Нұрболат Едігеұлы Масанов

**Нұрболат Едігеұлы Масанов** (20 сәуір 1954, Қарағанды - 5 қазан 2006, Алматы) - тарихшы, этнограф, саясаттанушы. Тарих ғылымдарының докторы, профессор.

## Өмірбаяны
Орта жүздің Қыпшақ руынан. 1954 жылы 20 сәуірде Қарағанды қаласында тарихшы Едіге Айдарбекұлы Масановтың отбасында дүниеге келді. Атасы Айдарбек Баймұхаммедұлы Масанов— Алаш қозғалысының қайраткері, репрессияларға ұшырап, лагерьде қайтыс болды.

Киров атындағы ҚазМУ бітірген.

* 1976-1986 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының тарих, археология және этнография институтының аға лаборанты, кіші, аға ғылыми қызметкері;
* 1986-1988 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының Қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің ғылыми хатшысы;
* 1988-1991 жылдары Ресей Ғылым Академиясының Этнология және антропология институтының докторанты;
* 1992-1998 жылдары ҚазМУ доценті, профессоры болып жұмыс істеді.

Масанов Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросын құрғандардың бірі болды. 1996-1999 жылдары — "Сорос-Қазақстан" Қорының Басқарма мүшесі. 1998 жылы Әкежан Қажыгелдинмен бірге Қазақстан Республикалық Халық партиясын (ҚРХП) құрды. 1999 жылғы қазаннан бастап Қазақстанның демократиялық күштер форумының тең төрағасы, 2001 жылғы желтоқсаннан бастап Қазақстандық саяси ғылымдар қауымдастығының президенті болды.

Нұрболат Масанов 2006 жылдың 5 қазанында Алматыда мейрамханада уланып қайтыс болды. Кеңсай зиратында жерленген.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Абылхожин Жулдуз Бекмухамедович, Масанов Нурбулат Эдигеевич Эдиге Масанов: судьба человека, судьба семьи, судьба страны // Вестник Евразии. 2007. №4. URL:  (дата обращения: 23.01.2022).
* Нұрболат МАСАНОВ: ҚАЗАҚ ТІЛІ САЯСИ САУДАНЫҢ ҚҰРБАНЫ БОЛМАУЫ ТИІС
* Масанов, Нурболат Эдигеевич
* Нурболата Масанова похоронили рядом с Алтынбеком Сарсенбаевым

Санат:20 сәуірде туғандар
Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Қарағандыда туғандар
Санат:5 қазанда қайтыс болғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан этнографтары
Санат:Қазақстан саясаттанушылары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021 (финал)

**КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021 (финал)** () — 2021 жылғы Футболдан Солтүстік Америка кубогының финалдық ойыны. 2021 жылы 1 тамызда АҚШ-тың Парадайс қаласында өтіп, АҚШ футболшылары 1:0 есебімен Мексиканы ұтты.

Ойынның негізгі уақытында есеп ашылмады. 117 минутта Майлз Робинсон соққан ойын тағдырын шешіп, АҚШ құрамасы жетінші рет КОНКАКАФ Алтын кубогын ұтып алды.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*2021-concacaf-gold-cup-final

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалдары
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Майлз Робинсон

**Майлз Гордон Робинсон** (; , Арлингтон, Массачусетс, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Атланта Юнайтед" клубының қорғаушысы.

2021 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының чемпионы. Финалдық ойында Мексика қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:Атланта Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Хенри Кесслер

**Хенри Кесслер** (; , Нью-Йорк) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Нью-Инглэнд Революшн" клубының қорғаушысы.

2021 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Джанлука Бузио

**Джанлука Кристиано Бузио** (; 28 мамыр 2002, Солтүстік Каролина, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Венеция" клубының шабуылшысы.

2021 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы.

Джанлуканың әкесі италиялық, анасы афроамерикалық.
## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Венеция ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021

**КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2021** — Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының 26-шы жарысы, АҚШ стадиондарында өтті.
## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

## Плей-офф
### 1/4 финал

### Жартылай финал

## Финал

## Дереккөздер

Санат:КОНКАКАФ Алтын Кубогы
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:АҚШ-тағы футбол
Асқар Қуанышұлы Омаров

**Асқар Қуанышұлы Омаров** (30 маусым 1976 жыл, Алматы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2022 жылы Қазақстан Ақпарат және қоғамдық даму министрі.

## Өмірбаяны
Арғын тайпасы Атығай руынан шыққан.

1976 жылы Алматыда туған. Тұран университетін бітірген. Мамандығы бойынша біліктілігі: халықаралық экономикалық қатынастар.

* Еңбек жолын 1996 жылы жекеменшік компанияда туристерді жөнелту бөлімінің көмекшісі болып бастады.
* 1997-1998 жж. — «Мәдениет мәселелері жөніндегі республикалық ғылыми орталықтың» әлеуметтік-экономикалық мәселелер бөлімінің жетекші маманы.
* 1998-1999 жж. — «Қазақстанның шағын бизнесі» журналында маркетинг жөніндегі маман.
* 2001-2005 жж. — «Новости недели» РГ» ЖШС тілшісі.
* 2005-2006 жж. — Қазақстан РТРК АҚ – Астана ТРО филиалы Ақпараттық-талдау бағдарламалары дирекциясының Алматы бюросының бас редакторы.
* 2007-2010 жж. — жеке компанияларда басшылық қызметтерді атқарды.
* 2011-2013 жж. — «Түркі академиясы» КЕАҚ вице-президенті.
* 2013-2014 жж. — жеке ұйымның креативті директоры.
* 2014-2015 жж. — «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарушы директоры.
* 2016-2017 жж. — қоғамдық қордың президенті.
* 2017-2021 жж. — «ҚазАқпарат» ХАА ЖШС бас директоры.
* 2021 жылдың тамызынан 2022 жылдың қаңтарына дейін Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болып жұмыс істеген.

## Сілтемелер
* Асқар Омаров ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан ақпарат министрлері
Қайырбек Айтбайұлы Өскенбаев

**Қайырбек Айтбайұлы Өскенбаев** (24 қазан 1964, Целиноград) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, 2022–2023 жылдары Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі қызметін атқарған.

## Өмірбаяны
Қайырбек Өскенбаев 1964 жылы Целиноград қаласында дүниеге келген. 1986 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін, 1996 жылы — Ақмола аграрлық университетін және 2004 жылы Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ Дипломатиялық академиясын тәмамдаған. Заңгер, ұйымдастырушы-экономист және халықаралық қатынастар саласындағы маман ретінде білікті.

* 1982 – 1993 жылдары ішкі істер органдарында қызмет еткен, Ақмола қалалық әкімшілігінің коммуналдық меншік бөлімінің меңгерушісі лауазымын атқарған.
* 1993 – 1996 жылдары бас кеңесші заңгер, заңды қамсыздандыру және бақылау бөлімінің басшысы, ҚР мемлекеттік мүлік бойынша Ақмола аумақтық комитетінің жекешелендіру жөніндегі бюро директоры ретінде жұмыс істеген.
* 1996 – 2006 жылдар аралығында ҚР жекешелендіру бойынша Ақмола облысы бойынша Мемлекеттік комитетінің басқарма төрағасының орынбасары, Мемлекеттік мүлікті басқару бойынша Ақмола аумақтық комитетінің төрағасы, Ақмола қаласы бойынша мемлекеттік мүлік және жекешелендіру бойынша аумақтық комитет төрағасы, «Астана қаласының коммуналдық меншік қоры» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының директоры, ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Сауда және туристік қызметті реттеу комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған.
* 2006 – 2011 жылдары ҚР Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы жөніндегі комитетінің төрағасы және Қазақстан Республикасының туризм және спорт вице-министрі ретінде жұмыс істеген.
* 2011 – 2016 жылдары «20015 әскери бөлімшесі» РММ материалдық-техникалық қамсыздандырудың басты басқармасының басшысы, «ҚазМұнайГаз – Сервис» ЖШС бас директорының орынбасары, ҚР аймақтық даму бірінші вице-министрі және ҚР ұлттық экономика вице-министрі қызметтерін атқарған.
* 2016 - 2018 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ басқарушы директоры лауазымын атқарды.
* 2018 - 2019 жылдары— инвестициялар және даму вице-министрі;
* 2019 - 2022 жылдары— инвестициялар және даму бірінші вице-министрі;
* 2022 жылдың 11 қаңтарында Қазақстан Республикасы индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалды.

## Марапаттары
* Құрмет ордені
* Парасат ордені

## Сілтемелер
* Қайырбек Өскенбаев ҚР инвестициялар және даму вице-министрі болып тағайындалды

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Қазақстан индустрия министрлері
Ажар Ғиният

**Ажар Ғиният** (1969, Батыс Қазақстан облысы) — мемлекеттік қайраткер, Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі (2022-2024).

## Өмірбаян
Ажар Ғиният 1969 жылы Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген.

1992 жылы Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын «дәрігер-педиатр» мамандығы бойынша, 2007 жылы Ш. Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетін «мемлекеттік және жергілікті басқару менеджері» мамандығы бойынша, 2015 жылы Алматы менеджмент университетін «МВА іскерлік әкімшілендіру магистрі» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын 1993 жылы Атырау қаласының №2 қалалық емханасында учаскелік педиатр болып бастаған.

1994 жылдан 1999 жылға дейін — Ақтау қаласының №1 медициналық санитарлық бөлімінің меңгерушісі, дəрігер-инфекционисті.

1999-2001 жылдары — Маңғыстау жұқпалы аурулар ауруханасының бас дәрігерінің емдеу ісі жөніндегі орынбасары.

2001-2005 жылдары — Маңғыстау облысының Денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары.

2005-2006 жылдары — Маңғыстау облысы денсаулық сақтау департаментінің директоры.

2008-2017 жылдары — Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің басқарма басшысы, департамент директоры.

2017 жылғы қыркүйектен бастап Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының Медицина орталығы басшысының орынбасары қызметін атқарды.

2020-2022 жылдары - Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау вице-министрі.

2022 жылғы 11 қаңтарда Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрі лауазымына тағайындалды.

## Сілтемелер
* Ғиният Ажар — Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі

Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері
Мэтт Тёрнер

**Мэтт Тёрнер** (; , Парк-Ридж, Нью-Джерси, АҚШ) — америкалық футболшы, "Кристалл Пэлас" клубы мен АҚШ Ұлттық футбол құрамасының қақпашысы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2021
* МЛС чемпионы: 2021
*Англия суперкубогы: 2023
*КОНКАКАФ Ұлттар Лигасы: 2022/23, 2023/24
*Англия кубогы: 2024/25

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/players/-/406038/

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:Нью-Инглэнд Революшн ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
Юрий Викторович Ильин

**Юрий Викторович Ильин** (9 сәуір 1968, Куйбышев, Жаңасібір облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, бұрынғы Төтенше жағдайлар министрі (2020–2023).

## Өмірбаян
Ильин Юрий Викторович 1968 жылғы 9 сәуірде Жаңасібір облысындағы Куйбышев қаласында туған.

1989 жылы Кеңес одағының маршылы И.С. Конев атындағы Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін "шынжыр табан және дөңгелекті машинаны пайдалану жөніндегі инженер" мамандығы бойынша аяқтаған. 2006 жылы Қырғыз мемлекеттік заң академиясын, 2017 жылы «Тұран» университетін «құқықтану» біліктілігі бойынша тәмамдаған. Заң ғылымдарының магистрі.

* 1985 жылдың тамыз айынан бастап И.С. Қонаев атындағы Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесінің курсанты;
* 1989 жылдың тамыз айынан бастап Мәскеу әскери округі 2-ші гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының 73-ші гвардиялық мотоатқыштар полкі мотоатқыштар взводының командирі;
* 1990 жылдың маусым айынан бастап Мәскеу әскери округі 2-ші гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының 1-ші гвардиялық мотоатқыштар полкі мотоатқыштар взводының командирі;
* 1992 жылдың шілде айынан бастап Украинаның Сумск облысы Азаматтық қорғау 390-курстарының оқытушысы;
* 1993 жылдың шілде айынан бастап Украинаның Сумск облысы Азаматтық қорғау 390-курстары бастығының орынбасары;
* 1996 жылдың маусым айынан бастап Алматы облыстық Төтенше жағдайлар басқармасы оқыту даярлау орталығы бастығының орынбасары;
* 1998 жылдың маусым айынан бастап Алматы қалалық Төтенше жағдайлар басқармасының бөлім бастығы;
* 1999 жылдың маусым айынан бастап Алматы қалалық Төтенше жағдайлар басқарма бастығының орынбасары;
* 2005 жылдың наурыз айынан бастап Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының орынбасары;
* 2011 жылдың желтоқсан айынан бастап Алматы қалалық Жұмылдыру дайындығы, азаматтық қорғаныс, авариялар мен дүлей зілзалалардың алдын алуды және оларды жоюды ұйымдастыру басқарма бастығы;
* 2012 жылдың қаңтар айынан бастап Алматы қалалық Жұмылдыру дайындығы, азаматтық қорғаныс, авариялар мен дүлей зілзалалардың алдын алуды және оларды жоюды ұйымдастыру басқармасының бастығы;
* 2013 жылдың наурыз айынан бастап Алматы қаласы әкімінің орынбасары;
* 2015 жылдың қазан айынан бастап Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы;
* 2016 жылдың сәуір айынан бастап Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары;
* 2020 жылдың қыркүйек айынан бастап Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2013 жыл), 
* ІІ дәрежелі «Даңқ» ордені (2021 жыл)

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Джеймс Сэндс

**Джеймс Хобан Сэндс** (; 6 шілде 2000 жыл, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Нью-Йорк Сити" клубының қорғаушысы.
## Жетістіктері
### Командалық
*КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статистикасы
* Профилі
* NYCFC bio

Санат:АҚШ футболшылары

Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Джордж Белло

**Джордж Олувасеун Белло** (; 22 қаңтар 2002, Абуджа, Нигерия) — нигериялық және америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Атланта Юнайтед" клубының қорғаушысы.

Джордж Нигерияда дүниеге келген. 2003 жылы отбасы АҚШ-қа қоныс аударды.

## Жетістіктері

### Командалық

* КОНКАКАФ Ұлттары кубогы: 2021
* МЛС чемпионы: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/players/-/497194/

Санат:Нигерия футболшылары
Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атланта Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Сарышоқы (тау, Баянауыл, Қызылтау таулары)

**Сарышоқы** – Баянауыл жəне Қызылтау таулары аралығындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Баянауыл ауданы Жүсіпбек Аймауытов ауылының солтүстік-батысында 23 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 554 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейлері тіктеу бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Батысында Қаражал, шығысында Итарқа, оңтүстік-батысында Жақсы Сарытау таулары бар. 

## Өсімдігі
Тауалдының қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы бұталары аралас сұлыбас, қылқан селеу, бетеге, жусан өседі. Мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы таулары
Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков

**Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков** (1961 ж. 21 желтоқсан, Арқалық) — мемлекеттік қайраткер.

## Биография
Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков 1961 жылы 21 желтоқсанда Қостанай облысы Арқалық қаласында дүниеге келген. 1984 жылы Мәскеу тау-кен институтын тау-кен инженері мамандығы бойынша тәмамдады. Техника ғылымының кандидаты. 

* Еңбек жолын 1984 жылы Шилісай фосфорит кенішінің шебері, кейін тау-кен цехының бастығы болып бастаған. 
* 1996 жылдан бастап мемлекеттік қызметке араласты, Ақтөбе, Атырау облыстарының әкімдіктерінде бірқатар басшылық қызметтерге тағайындалған. 
* 2010-2011 жылдары ҚР Индустрия және сауда вице-министрі болып жұмыс істеген. 
* 2011-2012 жылдары Ақтөбе қаласының әкімі.
* 2012-2014 жылдары Ақтөбе облысы әкімінің бірінші орынбасары болған. 
* 2014-2017 жылдары Қарағанды облысының әкімі.
* 2017 жылғы 14 наурызда Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасы болып тағайындалды.
* 2018 жылғы 20 ақпанда Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасы қызметінен босатылды.

## Сілтеме
* Мемлекет басшысының Жарлығымен Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасы қызметінен босатылды

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Ақтөбе әкімдері
Санат:Қарағанды облысының әкімдері
Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев

**Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев** (12 сәуір 1968, Қызылорда) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, дипломат, 2023 жылдан бастап Премьер-Министрдің орынбасары — Үкімет аппараты басшысының қызметін атқаруда. Философия ғылымдарының кандидаты. Бұрын 2019–2023 жылдары Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болған.

## Өмірбаяны
1968 жылы Қызылорда қаласында дүниеге келген. 1991 жылы М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін, 1994 жылы сол жоғары оқу орнының аспирантурасын тәмамдаған. Философия ғылымдарының кандидаты.

Еңбек жолын 1995—2004 жылдары Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Елшілігінің атташесі, үшінші хатшысы, бірінші хатшысы, кеңесшісі, Кеңесші-Уәкілі болып бастаған. 

2004 жылы Қазақстанның Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының жанындағы Өкілетті өкілі болған.

2004—2006 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының Бас инспекторы болып қызмет еткен.

2006—2008 жылдары Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі болды.

2008 жылы Қазақстанның Литвадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. 2009 жылы оған Қазақстанның Латвиядағы, Эстониядағы және Финляндиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқару жүктелді.

2012—2016 жылдары Қазақстанның Финляндия мен Эстониядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды. 

2016—2019 жылдары Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметін атқарған.

2019 жылғы 26 наурызда Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. 2019 жылғы қыркүйекте, 2021 және 2022 жылдары лауазымына қайта тағайындалды.

2023 жылғы 4 қаңтарда ол Премьер-Министрдің орынбасары және Үкімет Аппаратының басшысы болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде және 2024 жылы лауазымына қайта тағайындалды.

## Марапаттары
* Парасат ордені
* Құрмет ордені

## Отбасы
Үйленген, 1993 жылы туған Дәрмен, 2001 жылы туған Дамелия атты балалары бар.

Жұбайы Гүлмира Әбенқызы Қойшыбаева (қыз кезіндегі тегі Өмірәлиева) 1967 жылы туған.
* Қайын ағасы Талғат Өмірәлиев (1961 жылы туған) — Алматы облысы бойынша Еңбек инспекциясы департаментінің басшысы. Сарқан (2001—2007), Талғар (2007—2012), Панфилов (2019—2022) аудандарының әкімі болған.

## Сілтемелер
* Премьер-Министр Кеңсесі Басшысы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Латвиядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Литвадағы елшілері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Эрик Уильямсон

**Эрик Тайрек Уильямсон** (; , Алегзандрия, Виргиния, АҚШ) — америкалыық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Портленд Тимберс" клубының жартылай қорғаушысы.

2021 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Портланд Тимберс 2010 ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Мэттью Хоппи

**Мэттью Хоппи** (; 13 наурыз 2001, Жоинвили) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Мальорка" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы
2019 жылға дейін бірнеше АҚШ клубтарының академиясынан өтті. 2019 жылы жазда "Шальке" академиясына ауысты. 2020 жылы негізгі құрамда ойнай бастады.

2021 жылы 31 тамызда "Мальоркаға" ауысты.
## Жетістіктері
### Командалық
*КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (DFB.de)
* Профилі (Kicker.de)

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шальке 04 ФК ойыншылары
Санат:Мальорка ФК ойыншылары