1913 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

*3 қаңтар - Бірінші Балқан соғысы: Грекия эгейдің шығыс бөлігіндегі Хиос аралын басып алуды аяқтайды, аралдағы соңғы Осман күштері берілді.
*23 қаңтар - Билікке Энвер паша келді .

### Ақпан

*1 ақпан - Нью-Йорк орталық станциясы қайта құрылғаннан кейін әлемдегі ең үлкен теміржол вокзалы ашылды .
*3 ақпан - АҚШ Конституциясына федералды үкіметке барлық кіріс көздерінен табыс салығын енгізуге және жинауға мүмкіндік беретін он алтыншы түзету ратификацияланды.
*13 ақпан - Тубтен Гяцо, 13-ші Далай лама Тибеттің Цин әулетінен тәуелсіздігін жариялады .
*23 ақпан - Иосиф Сталинді Петроградтағы Ресей құпия полициясы тұтқындап Сібірге жер аударды. 

### Наурыз

* 4 наурыз - Вудро Вильсон Уильям Тафттың орнына АҚШ президенті болып сайланды

### Сәуір

* 5 сәуір - АҚШ футбол федерациясы құрылды.
* 24 Сәуір – Нью-Йоркте Касс Гилберт жобалаған Woolworth Building ғимаратының құрылысы аяқталды. Ол сол сәтте әлемдегі ең биік ғимарат болып аттанып, келесі онжылдықта бұл атағын сақтап қалды.

### Мамыр

* 24-25 мамыр - Адольф Гитлер Венадан Мюнхенге көшті.

### Маусым

* 1 маусым - Екінші Балқан соғысына жол ашқан одақ туралы грек-серб келісіміне қол қойылды.
* 11 маусым - Норвегияда әйелдерге сайлау құқығы енгізілді.
* 18 маусым - Араб Конгресі ашылды, онда араб ұлтшылдары Осман империясындағы қалаған реформаларды талқылау үшін кездеседі.
* 19 маусым - Оңтүстік Африка Парламенті өздері тұратын аумақтардың қара тұрғындарының жерді иеленуін шектейтін байырғы жерлер туралы заң қабылдады.
* 29 маусым - Екінші Балқан соғысы басталды. Болгария Сербия мен Грекияға шабуыл жасады.

нобай|Екінші Балқан соғысы кезінде Кратоводағы серб сарбаздары. 7 маусым 1913 жыл.

### Шілде

* 10 шілде - Румыния Болгарияға соғыс жариялады.
* 13 шілде –  Румыния әскерінде соғыс кезінде тырысқақтың таралуы басталды.

### Тамыз

* 4 тамыз - Қытай Республикасында Чунцин қаласы Тәуелсіздік жариялады, республикалық күштер екі аптаның ішінде көтерілісті басты.
* 10 тамыз - Екінші Балқан соғысын аяқтаған Бухарест бейбітшілік келісіміне қол қойылды. Македония бөлініп, Солтүстік Эпирус Албанияның құрамына енді.

### Қыркүйек

* 29 қыркүйек - Ыстанбұлда Осман империясы мен Болгария Корольдігі арасында Константинополь келісіміне қол қойылды.

### Қазан

* 10 қазан - АҚШ президенті Вудро Вильсон Панама каналының құрылысын аяқтай отырып, Гамбоа бөгетін жаруды бастады .

### Қараша

* 6 қараша - Махатма Ганди Оңтүстік Африкадағы үнді кеншілерінің шеруіне басшылық ету кезінде қамауға алынды.

### Желтоқсан

* 30 желтоқсан - Италия "Мона Лизаны" Францияға қайтарды.

### Нақты күндері жоқ
*Сәулелерді «кванттау» ішкері қозғалыстардың да тек секірмелі түрде өзгеріске ұшырайтынын аңғартты [1913 ж. дат физигі Нильс Бор (1885 – 1962)]. Осы кезеңде ағылшын физигі Эрнест Резерфорд (1871 – 1937) заттардың альфа-бөлшектерді шашырату құбылысын зерттеу нәтижесінде алынған мәліметтер негізінде атом ядросының болатынын тәжірибе жүзінде дәлелдеді.
*Нильс Хендрин Давид  1913 ж. М. Планктың энергияны кванттау туралы идеясы бойынша жасалған Резерфорд атомы моделі негізінде  өзінің  сутекке  ұқсас  атомдық  теориясын  ұсынды.
## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1913 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1913 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*