open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джет Ли

**Джет Ли** (; шын есімі **Ли Ляньцзе** (); 26 сәуірде 1963 ж.т., Пекин, Қытай) — қытайлық киноактёр, ушу шебері. «Қолбасшылар» (2007) фильміндегі генерал Пан Цин-Юньнің рөлі үшін *Hong Kong Film Awards* жүлдесінің «Үздік актёр» аталымының иеленген.

## Өмірбаян

1963 жылы 26 сәуірде Бейжіңде дүниеге келген. *8 жасында* мектепке барған. Өзге оқушылар сияқты бірінші сыныпты бітірген соң жазғы спорт лагеріне барып, сол жерде у-шуды үйрене бастайды. Демалыстан соң балалардың ішінде тек Лидің у-шуды жалғастыруын ұстаздары қатты қалайды. Сол сәттен бастап күнделікті жаттығулар басталады. 

1972 жылы ұлттық чемпионатқа кез болып, «Үздік шебер» сыйлығын иеленеді. 

1974 жылы Қытайда у-шудың үздіктерінің үздігін іріктеу сыны өтеді. Нәтижесінде 30 адамнан тұратын елдің Ұлттық құрамасы құрылады. Оның ішінде Джет Ли де бар. Топқа АҚШ-қа Қытайды таныстыру жүктеледі. Осы сапар оның өмірінде маңызды рөл алады. 

1975 жылы 12 жасында оны үшінші чемпионаттың іріктеу турына жібереді. Сол жылы 4 алтын медальдің иегері болады. 

1977 жылы Ұлттық жарыста Джет Ли у-шудан бірінші орын иеленеді. 18 жасында оны киностудияға шақырады. Алғашқы рөлін 1982 жылы «Шаолин ғибадатханасы» фильмінде сомдайды. 

1987 жылы спортшы Хуан Цюяньға үйленген. Екі қызы бар. 1990 жылы ажырасқан. 1999 жылы Джет Ли Гонконг актрисасы Нина Ли Чиға үйленеді. *Джейн* және *Джаду* атты екі қызы бар. 
## Фильмографиясы

|-
| rowspan="" |2017
|ф
|Жекпе-жек өнерінің сақшылары
|*功守道*
|монах (сонымен қатар продюсер)
|-
| rowspan="" |2020
|ф
|Мулан
|*Mulan*
|Император
|}

## Белгілі өнерақылары

Өнерақылары IMDb деректері бойынша келтірілген.

* 2000 — «Ромео должен умереть» — $ 2 400 000
* 2001 — «Поцелуй дракона» — $ 5 000 000
* 2001 — «Противостояние» — $ 7 500 000
* 2007 — «Полководцы» — $ 13 000 000

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* 
* Джета Лидің ресми сайты 
* Джет Ли — актер туралы сайт 

Санат: Жауынгерлік өнер шеберлері
Санат: Қытай спортшылары
Санат:Киноактерлер 
Санат:Кунг фу шеберлері
Николас Се

**Николас Се** – қытай актері, режиссер, продюссер, музыкант және сазгер. . *Emperor Entertainment Group*-тың мүшесі. 

1980 жылы 28 тамызда Гонконгта дүниеге келген. Ата-анасының екеуі де актер. 

**Әулие Георг** мектебінде оқыған. Гонконгтағы ұлтаралық мектепті 10-сыныпқа дейін оқыған. Фениксте, Ванкуверде тұрған. Кейіннен Гонконгқа қайта көшіп келген. 

2006 жылы актриса Сесилия Чжанға үйленеді. 2007 жылы тұңғыш ұлы Лукас дүниеге келеді. 2010 жылы Квинтус атты екінші ұлы дүниеге келіп, Николас тағы бір ұлға әке атанады.
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Цзэн Ляньсун

**Цзэн Ляньсун** – Қытай актері, экономист, Қытай Халық Республикасы жалауының дизайнері. . 1917 жылы Чжэцзян провинциясының Жуйань қаласында дүниеге келген. 

1936 жылы *Ұлттық орталық университет*тің (1949 жылы Нанкин орталық университеті деп өзгертілген) экономика факультетіне түседі. 

1937-1945 жылы Екінші жапон-қытай соғысы кезінде жапондарға қарсы күрескен. 1999 жылықайтыс болған. 
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Цзян Вэнь

**Цзян Вэнь** – Қытай актері, кинорежиссер және сценарийші. . 

1963 жылы 5 қаңтарда Хэбэй провинциясының Таньшань қаласында дүниеге келген. 6 жасында Бейжіңге көшіп келеді. 

1980-1984 жылдары Қытайдың Орталық театр институтында оқыған. 1984 жылы актерлік мансабын бастайды. Қытай жастар театрында қызмет атқарады. Алғашқы рөлі 1986 жылы түсірілген *«Соңғы ханшайым»* фильміндегі тақ мұрагері Пу И рөлі болған. 

Алғашқы сәтті рөлінен соң оны режиссер Сэ Цзинь **«Фужун ауылы»** фильміне басты рөлді сомдауға шақырады. 

1987 жылы **«Қызыл гаолян»** фильмінде басты рөлді сомдап шығады. 1995 жылы **«Күн шуақты күндер»** фильмінің сценарийін жазады. Осы фильмнің режиссерлік жұмысы үшін *Тайвань «Алтын жылқы» кинофестивалі*нде жүлдеге ие болады. 

2010 жылы «Пусть летят пули» фильмін түсіреді.
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Чжан Имоу

**Чжан Имоу** – Қытай актері, режиссер, продюссер, сценарийші. 1951 жылы 14 қарашада Шэньси провинциясының Сиань қаласында Гоминьданды жақтаушылар отбасында дүниеге келген. 

Ағасы Чан Кайши армиясында әскери борышын өтегені үшін Имоуды мектептен шығарып, ауылшаруашылық коммунасына жібереді. 

1968-1971 жылдары ауылшаруашылық саласында, 1971-1978 жылы тоқыма фабрикасында еңбек етеді. Сурет салуға және әуесқой суретке қызыға бастайды. 

1978 жылы **Бейжің кино академиясы** ашылған кезде Имоу 27 жаста еді, емтихан тапсыруға тым жасы үлкендік қылады. Арманын іске асыру үшін ҚХР Мәдениет министрлігіне арнайы хат жазып, портфельге суреттерді салып жібереді. Нәтижесінде студент атанып, 1982 жылы тәмамдап шығады. 2005 жылы Париж сахнасында Пуччини операсы «Турандотты» қояды.

## Туындылары
* 1987 – *Красный гаолян*, 
* 1989 – *Операция «Пума»*, 
* 1990 – *Цзюй Доу*, 
* 1991 – *Поднимая красный фонарь*,
* 1992 – *История Цу Цзю*, 
* 1994 – *Жить*, 
* 1995 – *Шанхайская триада*, 
* 1995 – *Люмьер и компания*, 
* 1997 – *Сохраняя невозмутимость*, 
* 1999 – *Дорога домой*, 
* 1999 – *Ни одним меньше*, 
* 2000 – *Счастье на час*, 
* 2002 – *Герой*, 
* 2004 – *Дом летающих кинжалов*, 
* 2005 – *Путь в тысячу миль*, 
* 2006 – *Проклятие золотого цветка*, 
* 2007 – *У каждого своё кино*, 
* 2009 – *Женщина, пушка и лапша*, 
* 2010 – *Под сенью боярышника*. 

## Дереккөздер


Санат:Қытай актерлері
Санат:1951 жылы туғандар
Чоу Юньфат

**Чоу Юньфат** – Қытай актері. 1955 жылы 18 мамырда Гонконгте дүниеге келген. Азиядағы әйгілі актерлердің бірі. 

1987, 1988 және 1990 жылдары **Гонконг киноөнер академиясы сыйлығы**ның «үздік актер» номинациясы бойынша *үш рет жеңімпазы болған. 

[[1970 жылы]] Чоу TVB телеарнасы өткізген іріктеуге газеттегі хабарландыру бойынша келеді. Сәтті өткен соң телехикаяларға түсіп, танымал бола бастайды. *'«Право на жизнь»**, **«Киллер»** және **«Круто сваренные»''', т.б. фильмдеріне түскен. 

1990 жылдың соңынан Голливуд киноларына түседі.

## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Сунь Даолинь

**Сунь Даолинь** – Қытай киноактері, режиссер.

1921 жылы 18 желтоқсанда [Бэйпинде (қазіргі Бейжің) дүниеге келген. Әкесі теміржол инженері мамандығы бойынша Бельгияда білім алған. 

Мектепті бітірген соң, Яньцзы университетіне түсіп, философияны оқи бастайды. Жапон-қытай соғысы кезінде оқуын тастауға мәжбүр болады. 

[1947 жылы ғана философия бойынша дипломын қорғайды. 1940 жылы киноға түсе бастайды. Алғашқы түскен фильмі «Қарға және торғай» болатын. 

1980 жылдан бастап өзін режиссерлік қырынан таныта бастады. 1992 жылы *«Өгей шеше»* фильмін түсірген. 

2007 жылы 28 желтоқсанда Шанхай қаласында қайтыс болған. 
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Фэн Сяоган

**Фэн Сяоган** – Қытай кинорежиссері, актер және сценарийші. .

1958 жылы 23 тамызда Бейжіңде дүниеге келген. Көркем ансамбльде суретші болып қызмет атқарған. 

1977 жылы **Орталық театр институты**на және **Бейжің киноматография институты**на түспек болып емтихан тапсырады. Алайда емтиханнан құлап қалады. 1985 жылы Бейжің телеөнері орталығында суретші болып жүріп, сценарий жаза бастайды. 

Осы кезеңде жазушы *Ван Шо*мен танысады. Екеуі бірлесіп **«Редакция»** комедиялық сериалының сценарийін жазады. 1997 жылы Ван Шоның *«Фабрика грез»* романы бойынша сценарий жазып, таныла бастайды. 2007 жылы *«Сигнал к отступлению»* фильмін түсіреді. Оның көптеген фильмдері бар.
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Юань Сяотянь

**Юань Сяотянь** – Қытай киноактері. 1912 жылы 27 қарашада Бэйпинде (қазіргі Бейжіңде) дүниеге келген. Бала кезінен Бейжің опера жанрындағы шытырман оқиғалы шығармалардың рөлдерінде ойнаған актерлердің қимылдарын үйреніп, өзінің күші арқылы үлкен нәтижеге жетеді. 

18 жасынан бастап қойылымдарда ойнай бастады. 1937 жылы Гонконгқа көшіп барады. Ол жақта киноға түсуді бастайды. 1949 жылы у-шу шебері *Хуан Фэйхун* туралы фильмге түсу арқылы Юаньнің кинодағы мансабы басталады. 1964 жылы *«Бейжіңдегі 55 күн»* фильміне түсіп, халықаралық дәрежеге көтеріледі. 

**Ұлы Юань Хэпин** 1978 жылы өзінің алғашқы *«Змея в тени орла»* фильмін түсіруді бастап, әкесін басты рөлдердің біріне түсуге шақырады. Осы құраммен көп өтпей «Пьяный мастер» фильміне түседі. 1979 жылы 8 қаңтарда 66 жасында жүрек талмасынан қайтыс болады. Оның 8 ұлы және 3 қызы бар.

## Дереккөздер
Жуань Линьюй

**Жуань Линьюй** – Қытай актрисасы. Дыбыссыз киноларға түскен. 1910 жылы 26 сәуірде Шанхайда дүниеге келген. 

Азан шақырып қойған есімі – **Жуань Фэнгэн**. Балалық шағы кедейлікпен өткен. 16 жасында мектепті тастап, анасы қызмет еткен Чжан әулетіне барады. Ол жерден жұмыс іздеу үшін кетіп қалады. 1927 жылы **«Вместе только формально»** фильмінде басты рөлді сомдайды. 

Алдымен **Mingxing Film Studio** киностудиясында, 1930 жылы **Lianhua Film Company** студиясында жұмыс жасайды. Жаңа орындағы алғашқы картинасы «Воспоминание о Пекине» фильмі болған. 1932 жылы жапондықтар Шанхайға басып кіргенде, Гонконгқа көшіп кетеді. Келесі жылы тынышталған соң туған жеріне қайта оралады. Жуань танымал болған шақта баспасөздерде оның көңілдесі жайлы мақала жарияланады. 

1935 жылы 8 наурызда шыдай алмай, **өзіне қол жұмсайды**. Жерлеу рәсіміне 300 мың адам келіп, адамдар шеруі бес километрге дейін созылып жатқан. 

## Дереккөздер
Ли Бинбин

**Ли Бинбин** – Қытай актрисасы. . 1973 жылы 27 ақпанда Харбинде дүниеге келген. 

Мектепті аяқтаған соң досы Лиге **Шанхай драмалық институты**на түсуге кеңес береді. Алғашқы кино дебюті 1999 жылы Чжан Юаньннің «Семнадцать лет» фильмі еді. 2007 жылы 26 тамызда **«Узел»** фильміндегі рөлі үшін *«Үздік актриса»* сыйлығын иеленеді. 
## Түскен фильмдері
*	1999 — Семнадцать лет 
*	2003 — Любовь на все времена 
*	2003 — Кот и мышь 
*	2003 — Пурпурная бабочка 
*	2004 — Серебряный ястреб 
*	2004 — Ожидая в одиночку 
*	2004 — Ляо Чжай: Сяо Куй 
*	2004 — Мир без воров 
*	2005 — Ждите, пока вы состаритесь 
*	2005 — Дружина дракона 
*	2006 — Узел 
*	2008 — Запретное царство 
*	2010 — Детектив Ди 
*	2011 — 1911 
## Дереккөздер


Санат: Қытай актрисалары
Вэнь Минна

**Вэнь Минна** – қытай текті америка актрисасы. 1963 жылы 20 қарашада Макаода дүниеге келген. 

Орта мектепті Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында тәмамдайды. Кейіннен Меллондағы **Карнеги университетінде** оқыған. 

1990-1993 жылы америка сценарий жазушысы **Керко Аанессомен** некеде болған. 

1995 жылы екі баласымен Эрик Майк Зиға тұрмысқа шығады. 

## Түскен фильмдері
* 1994 жылы «Азия и Америка», 
* 1994 жылы «Уличный боец», 
* 2001 жылы «Последняя фантазия: Духи внутри нас», 
* 2008 жылы «Выпускной», 
* 2009 жылы «Скорая помощь», 
* 2009-2010 жылдары «Звёздные врата: Вселенная», 
* 2011 жылы «Эврика» фильмдері.

## Дереккөздер
Вивьен Ву

**Вивьен Ву** – Қытай актрисасы. 1966 жылы 5 ақпанда Шанхайда дүниеге келген. 15 жасынан бастап Шанхай киностудиясында фильмдерге түсе бастаған. 

1987 жылы *Hawaii Pacific University*-не түсіп, туризм мамандығын алып шығады. Вивьен Ву алғаш рет Бернардо Бертолуччидің «Последний император» фильміне түседі. Сонымен қатар актриса телевизия саласында жұмыс жасайды. Актрисаның әйгілі болуына көмектескен тағы бір фильм – *«Интимном дневнике»*.

## Дереккөздер
Сунь Вэйши

**Сунь Вэйши** – Қытай актрисасы, режиссер. 1922 жылы дүниеге келген. 

Әкесі Сунь Бинвэнь 1927 жылы дарға асылады. Оның қазасынан кейін Сунь Вэйши анасы Жэнь Жуймен бірге гоминьдандық өкіметке қараған аудандарда тұрған. Ол жерден Чжоу Эньлаймен бірге Яньаньға кетеді. Жэнь Жуйдің келісімімен Чжоу және әйелі Дэн Инчао оны асырап алады. Яньаньда жапондарға қарсы академияда, партиялық мектепте және марсизм-ленинизм институнда білім алады.

1939 жылы Мәскеуге оқуға кетеді. КСРО-да Мәскеу шығыстану институтының режиссерлік және орындаушылық факультетін жақсы нәтижемен тәмамдайды. 1946 жылы Қытайға оралып, мәдениет саласындағы ұйымдастыру жұмыстарымен айналысады. 

1949-1950 жылдары **Мао Цзедун**ның КСРО-ға сапары кезінде аудармашылар тобын басқарып барады. 

1950-1960 жылдары қытай театры саласында белсенді қызмет атқарады. 

1965 жылы Дацин ауданына «қайта тәрбиелеуге» жіберіледі. 

1968 жылы Сунь Вэйши тұтқындалады. Сол жылы 14 қарашада түрмеде қайтыс болады. 

## Дереккөздер
Эль-Аюн

** Эль-Аюн қаласы **(, , ) – Батыс Сахарадағы ірі қалалардың бірі..
## Сипаттамасы
Марокко әкімшілігінің бақылауында. Халық саны 192 640 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Адамдар бұл жерді 10 ғасырдан бастап қоныстана бастаған. Қала ретінде 1936 жылы испан отаршылдары келгеннен кейін таныла бастады.

1976 жылы Батыс Сахара мемлекеті өзін Сахара Араб Демократиялық Республикасы деп жариялап, астанасы ретінде Эль-Аюн қаласын бекітті. Дегенмен қазіргі таңда Батыс Сахара тәуелсіздігін толықтай алмағандықтан ел басшылары қуғында жүр. 
## Бауырлас қалалар
*  Авилес (Испания)
*  Алжир (Алжир)
*  Альмерия (Испания)
*  Каракас (Венесуэла)
*  Лорка (Испания)
*  Малага (Испания)
*  Монтевидео (Уругвай)
*  Сорренто (Италия)
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат: Батыс Сахара
Санат:Қалалар
Санат:Африка елордалары
Оуян Шафэй

**Оуян Шафэй** – Қытай, Гонконг және Тайвань кино және телеактрисасы.т Жарты ғасырлық актерлік өтілі бар, кинематограф ардагері. 

1923 жылы 9 қыркүйекте Цзянсу провинциясының Сучжоу қаласында дүниеге келген. 

Алғашқы рөлін 1941 жылы сомдаған. 1944 жылы «Сон в краснем тереме» романы желісі бойынша түсірілген Шанхайдағы экранизацияға түседі. 

1949 жылы актриса Гонконгқа көшіп барады. 

1963-1970 жылдары "Shaw Brothers" студиясымен жұмыс жасайды. 

1941-1993 жылдар арлығында актриса *220 кинофильм*ге және ондаған телехикаяға түскен. 

1996 жылы отбасымен АҚШ-қа көшіп кетеді. 2010 жылы 3 тамызда актриса қайтыс болады. Солт-Лейк-Ситиде күйеуінің қасына жерленеді. 

## Дереккөздер
Таджура қаласы

**Таджура қаласы** (Джибути) – Джибутидің ірі қалаларының бірі.. 

Таджура аймағының әкімшілік орталығы. Таджура елдегі және Африканың шығыс жағалауындағы ең көне қалалардың бірі. Қала шамамен 12 ғасырда қалыптасты. Ұзақ уақыт бойы қала құл сататын аудан болған. 

19 ғасырдың екінші жартысында француз бақылауында болып, 1884 жылдың 21 қыркүйегінде Таджура сұлтандығы Францияның проректораты деп жарияланады. 

Қала Обока француз губернаторлығына бағынышты болады. Шығанақтың жағалауында орналасқандықтан, қала Эфиопияға қатынайтын маңызды сауда порты болды. 1889 жылы 26 қазанда француз үкіметінің декреті бойынша құл сатуға тыйым салынады. Қазіргі таңда қала танымал туристік орталық болып табылады. Өзінің ақ түсті үйлерімен әйгілі («Ақ қала» – французша –  La ville blanche).

## Дереккөздер


Санат: Джибути
Санат:Қалалар
Смара

**Смара қаласы** (Батыс Сахара) – Батыс Сахараның территориясындағы Эс-Семара провинциясының әкімшілік орталығы. .

Марокконың қарамағындағы қала. Халық саны 44 965 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізі 1869 жылы керуен жолдарының қиылысында қалыптасты. Қала Испания Сахарасындағы Сегиет-эль-Хамра провинциясының ауылшаруашылық және сауда орталығы болды. 

1975 жылы Мадрид келісімі бойынша Марокко Сегиет-эль-Хамра аймағын өз бақылауына алды. 
## Дереккөздер


Санат: Батыс Сахара
Санат:Қалалар
Гельта-Земмур

**Гельта-Земмур** қаласы (Батыс Сахара) – Марокконың қарамағындағы Батыс Сахараның қаласы. .

Гельтаға жақын жерде орналасқан. Ол аймақты көптеген ғасырлар бойы көшпенді тайпалар мекендеген болатын. 

1976 жылы ақпанда Гельта-Земмур қаласына кем дегенде 10 мың босқын келген. Бірақ олардың көбісі екі айдан кейін Марокко авиациясының бомбалауының нәтижесінде қаза болды. Қалада Марокко әскерінің базасы орналасқан. 

## Дереккөздер


Санат: Батыс Сахара
Санат:Қалалар
Гун Ли

**Гун Ли** – Қытай актрисасы.

1965 жылы 31 желтоқсанда Шэньянда дүниеге келген. Отбасындағы бесінші бала. Әкесі **Ляонин университеті**нің экономика профессоры, анасы сол университетте материал танушы болған.

Гун Ли дүниеге келген соң отбасы Шаньдунға көшіп барады. Жастайынан ән салып, актерлік өнерге бейім болады. 1983 жылы мектепті аяқтаған соң екі жыл қатарынан жоғарғы оқу орындарына тапсырып, түсе алмайды.

1985 жылы режиссер Инь Давеймен танысады, сол кісі Гун Лиді оқуға түсуге дайындайды.

1989 жылы Бейжіңдегі Орталық драма академиясын аяқтап, сол жылы шақырту алады. Оны әлемдік дәрежеге көтеріп, танымал еткен режиссер Чжан Имоумен сол кезде танысады.

Алғаш рет «Красный гаолян» фильмінде басты әйел рөлін сомдайды. Бұл фильм Берлин халықаралық кино фестивалінде үздік деп танылады. 1993 жылы Чэнь Кайгэның «Прощай, моя наложница» фильміндегі басты рөлді сомдайды. 2010 жылы **«Шанхай»** триллеріне түскен. Қырыққа жуық фильмге түскен.

## Дереккөздер
Буждур қаласы

**Буждур қаласы** (басқа да атауларына – Кабо-Бохадор, Бохадор, Богадор жатады, Батыс Сахара) – Батыс Сахараның территориясындағы Бохадор (Буждур) провинциясының әкімшілік орталығы.  .

Марокконың қарамағындағы қала. Халық саны 46 115 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). 1884 жылы Испания қаланы өзінің аймағы ретінде жариялайды. 1975 жылы Мадридкелісімі бойынша қала Марокконың бақылауына өтті. 

Дегенмен 1976 жылы САДР-дың өзін тәуелсіз деп жариялау себебінен аймақтың билігі әлі күнге дейін екіұшты күйде. 
## Дереккөздер


Санат: Батыс Сахара
Санат:Қалалар
Агуэра

**Агуэра** (Лагуира) (Батыс Сахара) – Атлант мұхитының жағалауында орналасқан Батыс Сахара қаласы. 

Қаланың атын хасан диалектісінен аударғанда «биік емес таулар» деген мағына береді. Қазіргі таңда қала шағын балық аулайтын қоныс ретінде белгіленген. Халық саны 3726 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). 

Қалада Марокконың әскері жоқ, дегенмен Марокконың әскери кемелері қала маңын торып жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Марокко қалалары
Аден

thumb|right|200px|Аден қаласы
**Аден** ()&nbsp;— Аден шығанағы жағалауындағы Йемен қаласы, бұрынғы Оңтүстік Йемен Халық Республикасының (30 қараша 1967 ж. – 30 қараша 1970 ж.) және Йемен Халық Демократиялық Республикасының (1990 жылдың 22 мамырына дейін) астанасы. 

Оңтүстік Йемен Халық Республикасының бұрынғы астанасы (30 қараша 1967 – 30 қараша 1970). Йемен бір мемлекет болып біріккеннен кейін астана статусынан айырылады. Дегенмен Аден елдің маңызды порты болып қалады. 

Халық саны 800 мың адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі Грекияға қала *Адана* немесе *Асана* деген атпен белгілі болған.

## Дереккөздер


Санат:Йемен қалалары
Моха

**Моха **(Мокка) қаласы (Йемен) – Қызыл теңіз жағалауында орналасқан Йемен қаласы. .

Қаланың аты кофе сұрпының бір түрі – мокка атауына байланысты аталған. Халық саны 14 562 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). 
Бұрын кофенің жоғарғы сапалы сұрыптарын өңдейтін қала ретінде танымал болған. Ал қазіргі таңда Мокканың маңыздылығы төмендеп кетті. 
## Дереккөздер


Санат: Йемен қалалары
Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар
Сана (қала)

**Сана, Санаа** () — Йемен мемлекетінің астанасы.

Халық саны 1 747 627 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Қала таулы аймақта орналасқандықтан, жан-жағын тау қоршап тұр.  Зерттеушілер Сана жайында қалған жазбаларды Ι ғасырға жатқызады. 

Аңыз бойынша қаланың негізін Нұх пайғамбардың баласы Сим қалаған. 

Қаланың ескі аты — Азал, Симнің ұлы Узал атауына байланысты қалыптасқан. 1990 жылдан бері Йеменнің астанасы. Қалада Сук-аль-Кат атты базар бар. Ол араб әлеміндегі ең көне қалалардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Азия елордалары
Санат:Йемен қалалары
Санат:Миллионер қалалар
Ходейда қаласы

**Ходейда қаласы** (Эль-Худайда) (Йемен) – Йемен мемлекетіндегі қала.. 

Халық саны 115 мың адам (1995 жылғы халық санағы бойынша). Көлемі бойынша елдегі төртінші қала. Қызыл теңіздің жағалауындағы Аден портынан кейінгі екінші портты қала. Негізінен кофе экспорттайды. 

Елордасын Санамен тасжол байланыстырады.
## Дереккөздер


Санат: Йемен қалалары

Санат:Қызыл теңіз жағасындағы қалалар
Шибам қаласы

**Шибам қаласы** (Йемен) – Йемендегі Хадрамаут ауданындағы қала..
Халық саны 7000 адам. Шибам бірнеше рет Хадрамаут патшалығының астанасы болған. 
thumb|right|220px|Шибам қаласындағы ғимараттар
Қала өзінің архитектуралық ерекшеліктерімен танымал. Онда сазды кірпіштен жасалған 500-ге жуық үй бар. Үйлерді көп қабатты деп есептеуге болады. Олар 5-11 қабаттан тұрады да, әр пәтерінде бір отбасы өмір сүреді. Бұндай үлгіде салынған үйлер қала тұрғындарын бәдеуилердің шапқыншылығынан қорғайтын болған. 

Қала ЮНЕСКОНЫҢ Бүкіләлемдік мұралар бағдарламасына енгізіліп,  №192 нысан болып тіркелген.

## Дереккөздер


Санат: Йемен
Санат:Қалалар
Эль-Мукалла қаласы

**Эль-Мукалла қаласы** (Йемен) – Аден шығанағының жағалауында орналасқан қала және теңіз порты..

Хадрамаут губернаторлығының әкімшілікорталығы. Халық саны 176 942 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). 

Мукалла Жаңа және Көне Қала болып екіге бөлінеді. Көне Қала портқа жақын орналасқан. 20 ғасырдың бірінші жартысында Көне Қаланың батыс бөлігінде Куайти сұлтандарының сарайы салынған. Жаңа Қала Көне Қаланың жалғасы болып табылады. Қала аласа таулармен қоршалған. 
## Дереккөздер


Санат: Йемен
Санат:Қалалар
Эш-Шихр қаласы

**Эш-Шихр қаласы** (Йемен) – Йеменнің Хадрамаут ауданындағы қала. .

Аден шығанағының жағалауында орналасқан. 1614 жылы қыркүйекте голланд теңізшісі Ван ден Брукке қала ішінен сауда орнын ашты. Бірақ ол 1616 жылы жабылады.

Халық саны 71 500 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала 1866-1867 жылдар аралығында Катир сұлтанның қарамағында болды. 
## Дереккөздер


Санат: Йемен
Санат:Қалалар
Амман

**Амман** () — Иорданияның астанасы және ірі қалалардың бірі. Көне заманда Раббат-Аммон деп аталды. 

Халық саны 2,5 миллион адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). 1516 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяғына дейін Осман империясының құрамында болған. 13 ғасырда Аммон патшалығының астанасы болды. 

Қала бірнеше рет қайталанған жер сілкінісінің салдарынан қираған болатын. Дегенмен 1887 жылы Оттоман сұлтан Дамаск пен Мединаны байланыстыратын теміржол торабын салғаннан кейін қала жақсы дамыды. 

Оған қоса жыл сайын қажылыққа баратын мұсылмандардың және саудагерлердің жағдайын жақсартты.

## Дереккөздер

Санат:Иордания қалалары
Санат:Азия елордалары
Санат:Амман
Санат:Миллионер қалалар
Эз-Зарка қаласы

**Эз-Зарка қаласы** (Иордания) – Иорданиядағы Эз-Зарка мухафазының әкімшілік орталығы. .

Халық саны 792 665 адам (2000 жылғы халық санағы бойынша). Елдегі көлемі жағынан екінші қала. 

Қала атауы араб тілінен аударғанда «көк» деген мағына береді. Қаланың негізін шешен ұлтының өкілдері қалаған. Олар Ресей мен Осман империясының арасындағы соғыстың нәтижесінде отандарын тастап кетуге мәжбүр болып, осында келіп қоныстанған. 

Қазіргі таңда Иордания үкіметі жаңа ауданның жобасын бекітті. Жоба бойынша қала 370 000 адамға лайықталған болуы тиіс. Бұл жобаны Сауд Арабиясының корпорациясы қаржыландырып жатыр. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары
Сокотра

**Сокотра** (Йемен) – Үнді мұхитының жағалауындағы алты аралдың ішіндегі шағын архипелаг. 

Хадрамаут провинциясының бір бөлігі болып саналады. Жалпы ауданы 3,6 мың км². 

Сокотра архипелагі екі ауданға бөлінген – Хадибо ауданы және Калансия мен Абд-эль-Кури ауданы. 1,4 миллион жыл бұрын аралда Олдувэй мәдениеті болған. 

1990 жылдың 22 мамырынан бастап Йемен Республикасының құрамында.

## Климаты
Климаты тропиктік құрғақ және жартылай құрғақ. Орташа температурасы қаңтарда 21, ал маусымда 28. Орташа жылдық жауын шашын мөлшері 250-300 мм. Шөлейт өсімдіктері, таулы бөлігінде ксерофиль шоқ тоғайлы өседі. Құрма пальмасы өсіріледі. 

Санат:Йемен аралдары
Санат:Африка аралдары
Санат:Сокотра
Таиз қаласы

**Таиз қаласы** (Йемен) – Йемендегі Таиз губернаторлығының әкімшілік орталығы..

Халық саны 615 467 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың экономикасы қала маңында өсірілетін кофені өңдеп сатуға негізделген. Hayel Saeed тобының инвестициясының арқасында Таиз Йемендегі ең ірі индустриальды база ретінде танылған. 
Қаланың жанында Саир тауы бар. Оның ең биік нүктесі 3006 м.

## Дереккөздер


Санат: Йемен
Санат:Қалалар
Ирбид қаласы

**Ирбид қаласы** (Иордания) – Иорданияның қаласы. . 

Халық саны 350 000 адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Қаланы адамдар қола заманынан бері мекендеп келеді. 

Антикалық заманда қаланы «Арабелла» деп атаған. Қалада Иорданияның бұрынғы премьер-министрі Абдельрауф аль-Равабдех туған. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары
Ар-Русайфа қаласы

thumb|left
**Ар-Русайфа қаласы** (Иордания) – Иорданиядағы Эз-Зарка мухафазында орналасқан қала. . Халық саны 280 000 адам (2009 жылғы халық санағы бойынша). 

Ар-Русайфа 5 ауданға бөлінген – Хиттин, Аль-Амирийя, Аль-Ярмук, Аль-Кадиссийя, Ар-Рашид аудандары. Қалада мыңға жуық жұмысшылар мен мамандар жұмыс жасайтын сауда және өнеркәсіп орындары бар. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары
Акаба қаласы

**Акаба қаласы** (Иордания) – Иорданияның теңіз порты және жалғыз курортты қаласы. .

Халық саны 101 мың адам (2000 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде алғашқы қоныстар 6 мың жыл бұрын пайда болған. 
Қаланы ертеректе «Элат», «Аэлана» немесе «Аила» деп атаған. 

Меккеге қажылық жасаған мұсылмандардың жолындағы маңызды орталық болған. 1980 жылдан бастап Ирактағы мұнайқұбырларының жүргізілуі қаланың қарқынды дамуына себеп болды. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары‎
Ас-Сальт қаласы

**Ас-Сальт қаласы** (Иордания) – Иорданияның солтүстігіндегі қала. . 

Халық саны 71 000 адам. Иорданияның премьер-министрі Сулайман аль-Набульси осы қалада туған. 

Амман орталығынан солтүстік-батысқа қарай 29 км қашықтықта орналасқан. Автомобильмен жарты сағат шамасында жетуге болады. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары‎
Джараш қаласы

нобай|Джараш қаласы
**Джараш қаласы** (Иордания) – Иорданияның солтүстігіндегі қала.. 

Халық саны 31 000 адам. Ежелгі заманда Декаполистің бір бөлігі болған. Қалада Иорданияның премьер-министрі Мудан Бадран туған. 

Қала жайындағы  мәліметтер біздің заманымызға дейінгі 2000 жылдардағы жазбаларда аталады. 


Jerash-08-Saeulen-2010-gje.jpg|Columns
Jerash-Cardo maximus-18-2010-gje.jpg|Cardo maximus
Jerash-Cardo maximus-16-Familie-2010-gje.jpg|Cardo maximus
Jerash-Ovales Forum-02-2010-gje.jpg|Oval Forum
Jerash-Artemistempel-14-Saeulen-2010-gje.jpg|Temple of Artemis
Jerash-Artemistempel-30-Saeulen-2010-gje.jpg|Temple of Artemis
Jerash-Zeustempel-04-2010-gje.jpg|Temple of Zeus
Jerash-Hippodrom-08-2010-gje.jpg|Hippodrome
Jerash-Suedtheater-18-2010-gje.jpg|South Theater
Jerash-Suedtheater-08-2010-gje.jpg|South Theater


## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары‎
Ад-Даур қаласы

** Ад-Даур қаласы** (Ирак) – Ирактағы Салах-эд-Дин мухафазасындағы қала. .

Халық саны 21 120 адам. Тұрғындардың көпшілігі арабтар. 

Қалада 1980 жылдары салынған тұрғын үй ғимараттары бар. Оны Оңтүстік Кореяның Hyundai Engineeringand Construction компаниясы салған болатын. Ирак соғысы кезінде, 2003 жылдың 13 желтоқсанындағы «Red Dawn» операциясының барысында елдің бұрынғы президенті Саддам Хусейн осы қалада тұтқынға алынған. 
## Дереккөздер


Санат: Ирак қалалары
Әл-Ауджа

**Аль-Ауджа қаласы** (Ирак) – Ирактағы Тигр өзенінің батыс жағалауында орналасқан қала. .

Қала Ирактың бұрынғы президенті Саддам Хусейннің туған қаласы ретінде танымал. 2003 жылы Америка әскері С.Хусейнді қаладан бірнеше км қашықтықта тұтқынға алған болатын. Ирак трибуналының шешімі бойынша Хусейнді өлім жазасына кеседі. 

2006 жылдың 31 желтоқсанда оның денесін қалаға әкеліп, ұлдарының бейіттерінің қасына жерледі.
## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Санат:Ирак тарихы
Эль-Кайм қаласы

**Эль-Кайм қаласы** (Ирак) – Ирактағы Анбар провинциясындағы қала. Эль-Кайм облысының орталығы.

Халық саны 25 000 адам. Қаланың құрамына Хусайбах (Husaybah), Раманан (Ramanan), Карбилах (Karbilah) және Жаңа Убайдт (New Ubaydi) атты аудандар кіреді. 

2006 жылғы көрсеткіш бойынша Эль-Кайм және Анбар провинциясындағы басқа аудандар көтеріліс жағдайында тұр. Тұрғындарының көпшілігі контрабандамен айналысады. Шайқастардың әсерінен қаланың экономикасы күрт төмендеп кетті.

## Дереккөздер

Санат:Ирак қалалары
Санат:Анбар
Эль-Амара қаласы

**Эль-Амара қаласы** (Ирак) – Ирактағы Тигр өзенінің жағалауында орналасқан қала. .

Майсан провинциясының әкімшілік орталығы. Халық саны 420 000 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). 
Қаланың негізі 1860 жылы Осман империясының кезінде қаланды. Алғашқыда әскери лагерь болатын. 

1991 жылғы Шығанақтағы соғыс кезінде Саддам Хусейнге қарсы шыққан қалалардың бірі болды. Кейін қала тұрғындарын қарсы шыққандары үшін жазаланды.
## Дереккөздер


Санат: Ирак
Санат:Қалалар
Баакуба

**Баакуба қаласы** (Ирак) – Ирактағы Дияла мухафазаның орталығы.

Бағдаттың солтүстік-шығысынан 50 км қашықтықта Дияла өзенінің жағалауында орналасқан. Халық саны 467 900 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қала елордасы Бағдатпен теміржол арқылы байланысқан. 

Қала Ислам діні дендеп енгенге дейін ауылшаруашылық және сауда орталығы болған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Рейханлы

**Рейханлы**() – Түркиядағы Хатай иліндегі қала және аудан. . 

Халық саны 60 418 мың  адам (2008 жылғы халық санағының қорытындысы). Көне атаулары – Иртах және Рейхание. 
XVI ғасырда осы жерде кішкентай «Иртах» атты елді мекен 

ХІХ ғасырда Кипр және Кавказдан мұсылман дінін ұстанатын босқындар қоныс аударып, қала атауы өзгереді. Түркияның тарихи маңызы бар қалаларының бірі.
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Эль-Карак

**Эль-Карак** (Карак, Керак, Аль-Карак) қаласы (Иордания) – Иорданияның батысындағы қала және Эль-Карак мухафазының әкімшілік орталығы болып саналады. .

Халық саны 22 581 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді біздің заманымызға дейінгі 2400 жылдар шамасында моавитян тайпасы мекендеген. «Эль-Карак» арабша атауы арамей тілінен шыққан, ол «қамалмен қоршалған қала» деген мағынаны береді. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары‎
Маан қаласы

**Маан қаласы** (Иордания) – Иорданияның оңтүстігіндегі қала және Маан мухафазының әкімшілік орталығы. .  

Халық саны 30 046 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Маан жеріндегі қоныстар Набатей патшалығының кезінен бері болған. 
Қаланың аты Абхазиядағы немесе Үндістанның штаттарындағы әулеттің атына байланысты болуы мүмкін. 

Қазіргі таңда Маанда екі негізгі әулет бар: біріншісі – Аль-Хеджазин (Сауд Арабиясындағы Хиджаздан), екіншісі – Аль-Шамин (Сириядан). Елдің оңтүстік аймағындағы сауда орталығы. Қалада темекі мен мата өнімдерін шығаратын өнеркәсіп орындары бар. 
## Дереккөздер


Санат:Иордания қалалары‎
Кяхта

**Кяхта** () – Түркиядағы Адыяман иліндегі қала және аудан..  

Батысында Адыяман илінің әкімшілік орталығымен, оңтүстік-батысында Самсат, солтүстігінде Синджик, солтүстік-шығысында Гергер ауданымен, оңтүстік-шығысында Шанлыурфа илімен шекаралас. 

2007 жылғы халық санағы бойынша аудан орталығында тұратын тұрғын саны 60 869, ауылды аймақтарда 54 305, ауданда тұратын бүкіл халық саны 114 994 адамды құраған. 
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Акшехир көлі

**Акшехир көлі** (Akşehir Gölü) – Түркияның оңтүстік-батысындағы Кония және Афионкарахисар иллеріндегі ағынсыз, тұщы сулы көл. .

Көлдің оңтүстігінде Акшехир қаласы орналасқан. Тектоникалық құбылыстардан пайда болған. Эбер каналынан, Султандаг үстіртінен ағатын бірнеше шағын өзендер көлге құйылады. 

Көлдің орталық және солтүстік жағынан жерастынан атқылап тұрған қайнар көздері көл суының тұщылығын арттырады. Көл суы егінді суландыру мақсатында қолданылады. Көл бойын құстардың ерекше түрлері мекендейді.
## Дереккөздер


Санат:Түркия көлдері
Бергама

нобай|300px|оңға|Бергамадан көрініс, Түркия	
**Бергама** () — Түркияның Измир иліндегі қала және аудан. 

Мақтадан жасалған киім-кешектерімен, алтын бұйымдарымен, атақты бергам кілемдерімен аты шыққан. 

Эгей теңізінен 26 км қашықтықта, Бакырчай өзенінің жағалауындағы қала. Батысында Дикили, оңтүстігінде Алиага, шығысында Кынык ауданымен, солтүстігінде Балыкесир илімен шекаралас. Антика заманында қазіргі Бергам қаласының солтүстік-батысында ең ірі Пергам қаласы орналасқан. Рим дәуірінде Пергам қаласы өркендеу шыңына жетіп, қала халқының саны 150 000 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Кешан

нобай|300px|оңға|Кешан көрінісі	
**Кешан** () — Түркиядағы Эдирне иліндегі қала және аудан.

Қазіргі қала атауы грек тіліндегі Киссене немесе Кессани (Κισσηνη) атауларынан шыққан. 1912 жылы қала халқының саны 10 мың адамды құраған, тұрғындарының басым көпшілігі гректер еді. 

Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен түріктер Шығыс Фракияны мекен еткен гректерді қаладан аластата бастайды. 1920 жылғы санақ нәтижесіне сәйкес қалада 5 300 ғана грек қалған. 

1920 жылғы Севрск бейбіт келісімімен қала Грекияға беріледі. Қалаға жақын жерде орналасқан ауылға түріктер Рускей атауын берсе, гректер қаланы иемденгеннен кейін ауылдың атауын Киссене деп өзгертеді. 1923 жылғы Лозан келісіміне сәйкес Грекия Шығыс Фракияны Түркия Республикасына беруге мәжбүр болып, өздері Батыс Фракияға қоныс аударып, осы жерде Неа Кессани – Жаңа Кешан қаласын құрады. 

Қазіргі кезде Кешан қаласында 45 мың адам тұрады, халықтың көп бөлігін түріктер құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Мерзифон

**Мерзифон** – Түркияның Амасья илінде орналасқан қала.

XX ғасырда 20 мың тұрғыны бар (оның ішінде 12 мың грек) армян-түрік-грек қаласы еді. 1922 жылға дейін қалада Әулие Варвараның православты храмы орналасқан. 1886 жылы қалада «Анатолия» атты американ колледжі ашылады.

Бірінші дүниежүзілік соғыста қаланың христиан дінін ұстанатын тұрғындар қуылады. 1923 жылы қаланың тірі қалған грек тұрғындары Грекияға қоныс аударуға мәжбүр болып, «Анатолия» колледжін американдықтар Грекиядағы Салоники қаласына көшіреді. Бұл колледж әлі күнге дейін осы қалада орналасқан.

Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Милас

**Милас** (), көне заманда атаулары: Миласы — Μύλασα немесе Μύλασσα) – Түркияның оңтүстік-батысындағы аудан. 

Эгей теңізінің бойында, Бодрум әуежайынан 10 км қашықтықта орналасқан. Мугла илінің құрамына кіреді, илдің әкімшілік орталығына бағынышты қала. 

Көне Ментеше және Кария қалаларының астанасы болған. Қала атауының Mylasa (Миласа) ескі анадолы –asa жалғауымен аяқталуы қаланың ежелгі заманда пайда болғандығының дәлелі. 

Санат:Түркия қалалары
Суруч

**Суруч** ( ) – Түркиядағы Шанлыурфа иліндегі қала және аудан. .

Ежелгі заманнан бері адамдар осы жерді мекен еткен. Қала көптеген мемлекеттердің құрамында болып, 1517 жылы Осман империясының иелігіне өтеді. 

1918 жылы қаланы британдықтар, 1919 жылы француздар басып алады. 1923 жылы 11 сәуірде қала шетелдік әскерлерден тазаланып, Түркия Республикасының құрамына кіреді. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Эдремит

**Эдремит **( , гректің Адрамитон Αδραμυτιον) – Түркиядағы Балыкесир иліндегі қала және аудан. .

Халық саны 12 835 мың адам (2009 жылғы халық санағының нәтижесі). Қаланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі – 32 м. Қаладағы тарихи мұражайдағы археологиялық олжалармен бірге көне, құнсыз мылтықтардың жиынтығы сақталған. 1231 жылы селжұқтардың салған Курсунлу мешіті көне археологиялық ескерткіштер қатарына жатады. 

Эдремит шығанағының жағалауында Эолия кезіндегі көне Антандрос қаласының қираған орны бар. Қала теңіз жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. 

Ида тауының орталық бөлігінде, Эдремит ауданының орталығында 21 300 га аумақты алып жатқан Каждаги ұлттық паркі орналасқан. 
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Силифке

**Силифке** ( ) – Түркиядағы Мерсин иліндегі қала және аудан.. 

Мерсин қаласынан 90 км қашықтықта орналасқан. Халық саны 550 327 мың адам (2008 жылғы халық санағының нәтижесі). 
Б.з.д. ІІ ғасырда Александр Македонскийдің қолбасшысы Селевк басшылығымен Силифке қаласының негізі қаланған. Кейін қолбасшы Селевк Селеквидтердің Сирия патшалығын құрған. 

Қаланың көне атауы – **Селевк**. Киликиядағы ең маңызды қалалардың бірі болатын. Рим империясының қоластында болған кезде қала көркею шыңына жетеді. Византия кезеңінде Арабтардың шабуылдарынан кейін қала құлдырай бастайды. 

ХІІ ғасырда қала киликия армяндары, византиялықтардың, кресшілер мен селжұқтардың арасында өткен соғыстың басты алаңына айналады. Кресшілердің қолбасшысы және герман императоры болған Фридрих І Барбаросса Силифке қаласының маңында атынан өзенге құлап, батып кеткен. 
XIII-XV ғасырларда қала Караманогуллардың, ал XV ғасырда Осман империясының құрамына өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Биреджик

**Биреджик** () – Түркиядағы Шанлыурфа иліндегі қала және аудан. .

Евфрат өзенінің жағалауында орналасқан. Халық саны 46 020 адам (2008 жылғы халық санағының нәтижесі). 
Ежелгі грек дәуірінде қала атауы **Бирта** (грек тілінде Βίρθα, латынша Birtha) еді, кейін Македонополис болып өзгереді. Мұнда көне заманда Рим қаласы Зегума орналасқан еді (қазіргі кезде су қойманың түбінде). 

Кресшілер Эдесск графтығын құрған кезде қаланы Биле (француз тілінде Bile) атауымен атаған. 

Осман империясының құрамына кіргеннен кейін қала атауы **Биреджик** болып өзгертіледі.
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
xxxx
**Самандаг**() – Түркияның Хатай иліндегі қала және аудан.. 

Ежелгі заманнан бастап адамдар бұл жерді мекен ете бастаған. Көптеген ежелгі мемлекеттердің құрамында болып, XVI ғасырда Осман империясының құзырына өтеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сан-Ремо конференциясының шешімімен қала Францияның басқаруына өтеді. 

1921 жылы 20 қазан Александретта санджагы франко-түрік келісіміне сәйкес француз мандатының құрамында арнайы автономды аймақболып қалыптасады. 

1938 жылы 7 қыркүйекте Сирияның солтүстік-батысында Александретта санджагының аумағында Хатай мемлекеті құрылып, 1939 жылы 29 маусымда Түркия жаңа құрылған мемлекетті аннексиялайды.
## Дереккөздер

Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Урла

нобай|300px|оңға|Урла көрінісі
**Урла** () — Түркиядағы Измир иліндегі қала және аудан.
 
Урла түбегінің мойнағында орналасқан. Қала солтүстік-батысында Карабурун, батысында Чешме, оңтүстік-шығысында Сеферихисар аудандарымен, шығысында Измирдегі Гюзәлбахче ауданымен шекаралас.

Антика заманында осы жерде ежелгі Клазомен қаласы орналасқан еді. Кейін Византия империясының, Айдыногуллары атты селжұқ бейлігінің құрамында болып, аяғында Осман империясының билігіне өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Мендерес

**Мендерес** () — Түркиядағы Измир иліндегі аудан. 

Ауданның негізі 1989 жылы қаланған. Солтүстігінде Измир қаласымен (Газимир, Нарлыдере, Гюзәлбахче аудандарымен), батысында Сеферихисар ауданымен, шығысында Торбалы ауданымен, оңтүстік-шығысында Селчук ауданымен шекаралас. Түркиядағы тарихи маңызға ие қалалардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Синоп (Бразилия)

**Синоп ** () — Бразилиядағы муниципалитет, Мату-Гросу штатында орналасқан. Солтүстік Мату-гросу мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Синоп экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.

2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 105 762 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3 194,339 км² шамасында. Халық тығыздығы — 33,11 адам/км².

## Тарихы
Қала 1974 жылы құрылған.

Санат:Мату-Гроссу елді мекендері
Сафранболу

**Сафранболу** () – Түркияның Карабүк иліндегі ең үлкен қала..
	
Анкараның солтүстігінен 220 км қашықтықта, Қара теңізнің оңтүстігінен 90 км қашықтықта орналасқан қала.Оңтүстігінде Карабүк орталық ауданмен шекаралас.

1994 жылы 17 желтоқсанда Түркияның тоғыз объектісімен бірге ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралары тізіміне ілінеді. Бұл мәртебені қалада орналасқан классикалық Осман архитектурасы туындыларының арқасында иеленеді. Географиялық жағынан тиімді жерде орналасқандығынан, Сафранболу Түркияның әкімшілік және сауда орталығы ретінде үлкен маңызға ие.

Халық саны 51 088 адам (2008 жылғы халық санағының нәтижесі). Қалада Карабүк университетінің филиалдары саналатын Сафранболу кәсіптік училищесі мен Фетхи Токер Гюзәл атындағы көркемөнер мен дизайн факультеті орналасқан. 
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Чаталджа

**Чаталджа** () – Түркиядағы Ыстамбұл иліндегі аудан..

Ежелгі заманда бұл жерде гректер мекен еткен. Алғашқы атауы грек тілінде Эргиске еді. Осман империясы құрылғаннан кейін қала халқы грек және түріктерден құралды. 

ХІХ ғасырдағы Қырым соғысы кезінде қала аймағында Қырым татарлары мекен еткен. 1912 жылы Бірінші Балқан соғысы кезеңінде, 17-19 қарашада, Чаталджа маңында түрік және болгар әскерлерінің арасында соңғы шайқас өтеді. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Никсар

нобай|300px|оңға|Никсар қаласының орталығы	
**Никсар** () — Түркиядағы Токат иліндегі қала және аудан.

Солтүстік-батысында Эрбаа ауданымен, оңтүстік-батысында Токат илінің орталық ауданымен, оңтүстігінде Алмус, ал шығысында Решадие және Башчифтлик аудандарымен шекаралас. Алғашқы атауы Кабира  болған, Понт патшасы Ұлы Митриад осы жерде өзіне сарай тұрғызған.

Б.з.д. І ғасырда Ұлы Помпей Кабираны үлкен қалаға айналдырып, атауын Диосполь  деп өзгертеді. Понт патшалығы 64 жылы Рим империясының құрамына қосылғаннан кейін, қала Неокесария атымен белгілі болады.

Қазіргі атауы ескі грек атауынан шыққан. XIV ғасырда Осман түріктері қаланы жаулап алады. XX ғасырдың басында қалада 10 мың адам мекен етіп, олардың үш мыңы грек болған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың христиан дінін ұстанатын тұрғындары қаладан аластатылады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Ылгын

**Ылгын** ( ) – Түркияның Конья иліндегі қала және аудан. .

Анадолы аймағының оңтүстік жағында, Тавра тауларының бөктерінде, теңіз деңгейінен 1030 км биіктікте орналасқан. Қалада мекен ететін халық саны 31 178 мың адам (2007 жылғы халық санағының нәтижесі), ал жалпы Ылгын ауданында мекен ететін халық саны 61 817 мың адам. 

Ауданның жер көлемі – 1394 км². Халықтың тығыздығы 45 км² сәйкес келеді. Ылгын қаласында атақты түрік сазгері, жазушы, кинорежисер Зюльфю Виланели дүниеге келген. 
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Бесни

**Бесни** () – Түркияның Адыяман иліндегі қала және аудан. 

Адыяман қаласынан 44 км қашықтықта орналасқан. Қала батысында Гөлбашы, солтүстігінде Тут ауданымен, шығысында Адыяман илінің орталық ауданымен, оңтүстігінде Газиантеп илімен шекаралас. 

1923 жылы Түркия республика болып жариялағаннан кейін Бесни қаласы Газиантеп илінің бір бөлігі болып, 1933 жылы Малатья илінің, 1954 жылы Адыяман илінің құрамына кіреді. 

Санат:Түркия
Сарықамыш

**Сарықамыш** () — Түркиядағы Карс иліндегі қала және аудан.

Сарықамыш атауы түрік тілінен аударғанда «сары қамыс» деген мағынаны білдіреді. Қала теңіз деңгейінен 2100 метр биіктікте, қарағай ормандарымен жамылған таулар арасында орналасқан. Климаты қоңыржай. 

1915 жылға дейін қала халқының көпшілігін армяндар мен Кавказдан қоныс аударған осетин-дигорлары құраған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін армяндар қоныс аударып, осетиндер ірі қалаларға көшіп кетеді.

нобай|Сарықамыш қаласындағы Ататүрікке арналған ескерткіш

Қазіргі кезде Сарықамыш қаласы тұрғындарының басым бөлігін күрдтер құрайды. Қаланың тарихи орталығында Ататүрік ескерткіші мен мешіт орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Гүмүшхане

**Гүмүшхане** ( ) немесе **Аргируполис**  – Түркиядағы Гүмүшхане илінің басты қаласы. .

Tрабзон қаласының оңтүстігінен 115 км қашықтықта Понт Альпінің оңтүстік баурайында орналасқан. Халық саны 30 мың адам (2000 жылғы халық санағының нәтижесі). Түрік және грек атауларындағы сөздің түбірі бір – күміс мағынасын береді. Түрік тіліндегі атау «күміс үй», грек тіліндегі қала атауы «күміс қала» ұғымын береді. 

Византия дәуірінде қала Тея (грек тілінде Θεια) аталып, Халдия епархиясының құзырында болды. XVI ғасырда Византия Дизаних (грек тілінде Τζανιχα) бекінісінің маңында күміс кен орны табылғаннан кейін қала қарқынды түрде өркендей бастайды. 

1546 жылы қалада шақа сарайы салынады. 1644 жылы күміс өндіру 7 мың кг-ге дейін жетеді.

Қала халқының басым көпшілігін гректер құраған. Орыс-түрік соғысы кезінде қала екі рет орыстардың қоластына өткен. 

1846 жылы қаланың атауы Гүмүшхане болып ресми түрде қабылданады. 

1914 жылы қалада 3 мың ғана адам өмір сүріп, тұрғындарының жартысын гректер құраған. 

1923 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың грек тұрғындары Грекияға қоныс аударуға мәжбүр болады.
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Чешме

нобай|300px|оңға|Чешме көрінісі
**Чешме** () — Түркиядағы Измир қаласының батысынан 80 км қашықтықта, Эритрея түбегінде, гректің Хиос аралына қарама-қарсы орналасқан қала.

Ежелгі заманда Кирни  атты грек қаласы болған. Осы жерде 1770 жылы Ресей Жерорта теңізі эскадрасы түрік флотын қиратып, осы оқиға Чешмен теңіз соғысы атауымен белгіленген. 

1922 жылы қала халқының тұрғыны 17 мың адамды құраған, басым көпшілігі гректер. 

Қазіргі Чешме Эгей теңізі бойындағы курортты аймақтардың бірі. Алтынкұм – қаладан 10 км қашықтықта орналасқан Чешмедегі атақты жағажайлардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Козлук

**Козлук** () — Түркиядағы Батман иліндегі қала және аудан. 

Тарихи атауы – Хазо және Коз. Хазо атауымен «Шереф-наме» және «Сеяхат-наме» атты шығармаларда аталады. «Сеяхат-наме» шығармасы бойынша Ақсақ Темір Хазо қаласын Ак-Коюнлылардан жаулап алып, қаланы қиратып кетеді. 

Ак-Коюнлылардың басқаруымен қала қайтадан жанданып, 1502 жылы шахиншах Исмаил І басып алады. Чалдыран соғысынан кейін 1514 жылы Хазо қаласы Осман империясының құрамына кіреді. 

Түркия Республика болып жарияланғаннан кейін 1938 жылдың 1 маусымына дейін қала Сасон ауданының бір бөлігі болып, кейін Козлук атауымен аталып Сиирт илінің құрамына кіреді. 1990 жылдың 18 маусымынан бастап Батман илінің басты қаласы болады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Имамоглу

**Имамоглу** () – Түркиядағы Адана иліндегі қала және аудан..  

Б.з.д. XVI ғасырда бұл жерлерді хеттер мекендеген. VI ғасырда парсылар мекен етіп, 333 жылы Александр Македонский әскерінің шапқыншылығына ұшырап, кейін Рим және Византия императорлықтарының құрамында болады. 

Киликия Армениясының бір бөлігі көп уақыт бойы мәмүліктердің құзырында болады. Нәтижесінде Осман империясының құрамына кіреді.
## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Тунжелі

**Тунджели**, *қола жері*) — Түркияның Тунжелі ауданындағы қала, Тунжелі илінің әкімшілік орталығы. Қала халқының көпшілігі — этникалық күрдтер.

Ежелгі заманда қала Калан атауымен аталатын. 1936 жылы күрт көтерілісінен кейін, Дерсим илінің атауы Түнджели болып өзгертіліп, Калан қаласы ил астанасы болып Тунджели атауын алады. 
Қалада көп жылдар бойы күрттер үстемдік еткен.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Қысқаметражды фильм

**Қысқаметражды фильм** – көлемі 4-5 бөлімнен аспайтын (1200-1500 м) кинофильм.. 

Қысқаметражды фильмдер көбінесе деректі, ғылыми-көпшілік, мультипликациялық және т.б. болып келеді. Мұндай фильмдерді кинотеатрларда толықметражды көркем фильмдер басталмай тұрып, бірер минут бұрын көрсетеді. Олар жиі түсіріле бермейді. 

Қысқаметражды фильмдердің жанры мен қамтитын тақырыбы сан қилы. Оның драматургиялық ерекшелігі – айтайын деген түпкі ойының дәлдігі мен ықшамдылығында. 
## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Макетті кинотүсірілім

**Макетті кинотүсірілім** – фильм түсіруге әртүрлі нысандардың, ғимараттардың, машиналардың т.б. белгілі бір масштабта кішірейтілген макеттерін пайдалану тәсілі.. 

Макетті кинотүсірілімнің екі түрі бар: біріншісі – тек макеттер арқылы түсіру, екіншісі – макетті пайдалана отырып құрама түсірілім жасау. Қалалардың, ғимараттардың, тоғайлар мен таулардың, пойыздың, ұшақтар мен танктердің, автомашиналардың т.б. өртенуі, жойылуы, апатқа ұшырауы секілді түсірілуі өте қиын әрі қымбатқа түсетін көріністерді осы макетті кинотүсірілім арқылы жүзеге асырады. 

Орнықты макеттер қозғалыссыз, яғни үнемі бір орында тұратын көріністерді түсіруге және құрама түсірілім жасау үшін қажет болса, қимылды макеттер алыста ұшып бара жатқан ұшақты бейнелеу үшін, ал мультипликациялық макет қимылды жеңілдету үшін және оларды кадрға бөліп түсіру үшін қолданылады. 

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Маклюенизм

**Маклюенизм** – БАҚ-тың адам ағзасына әсерін зерттеумен айналысатын коммуникация саласындағы тұжырымдама..

Тұжырымдаманың негізін салған канада әлеуметтанушысы, теоретик Х.М. Маклюен. Оның тұжырымдамасы бойынша БАҚ-тың әрқайсысы адам ағзасының жекелеген мүшелеріне әркелкі әсер етеді. Мәселен, теледидар – көз, құлақ, тілге, баспасөз – көзге, радио – құлақ пен тілге үлкен әсерін тигізеді. 

Ал оның оң және теріс ықпалы жөнінде маклюенизм мамандары зерттеулер жүргізіп, әрқайсысына жеке дара тоқталады.
## Дереккөздер


Санат:Журналистика
БАҚ-тағы маркетинг

**БАҚ-тағы маркетинг** – көпшілік аудиторияның сұранысын қанағаттандыру үшін және оларды өзіне тарту, ауқымын кеңейту, талап-тілектерін орындау үшін жүзеге асырылатын маркетингтік қызметтің бір түрі.. 

БАҚ маркетингінің тиімді жүзеге асырылуы оның рейтінгінің жоғарылауына әсер етіп, ақпарат құралының табыс көзіне айналуына айтарлықтай септігін тигізеді. Сондай-ақ БАҚ маркетингі аудиторияны толығымен зерттеуге баса назар аударады. 

Бүгінде қазақ БАҚ маркетингісі енді ғана даму жолына түсе бастады. Сондықтан қазақ ақпарат айдынында маркетинг жүйесі айтарлықтай дамыған деп айту қиынға соғып отыр. 
## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Маркетингтік ақпарат жүйесі

**Маркетингтік ақпарат жүйесі** — маркетинг саласында шешімдер қабылдау үрдісінде қолданылатын ақпаратты жүйелі, жоспарлы түрде жинақтаудың, талдаудың және таратудың әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы..

Ол ішкі ақпарат, маркетингтік зерттеулер, ағымдағы сыртқы ақпаратты өңдеу және талдау секілді салыстырмалы ерекшеленген төрт жүйеден тұрады. 
Маркетингтік ақпарат жүйесі дұрыс қалыптаспаған болса, онда маркетингтің дұрыс жүзеге асырылуы да екіталай. Сондықтан шетелдік БАҚ, әсіресе АҚШ, Еуропа БАҚ-ы маркетингтік ақпарат жүйесіне аса мән береді.
## Дереккөздер


Санат:Журналистика