Марк Рютте

**Марк Рютте** ( ; 14 ақпан 1967 жылы туған, Гаага, Нидерланд) — голландиялық саясаткер және мемлекет қайраткері. 2024 жылдың 1 қазанынан бастап НАТО Бас хатшысы. Бұрын «Бостандық және демократия үшін» оңшыл либералды халықтық партияның жетекшісі (2006–2023), Нидерландының премьер-министрі (2010–2024) болды.

## Өмірбаяны
1967 жылы 14 ақпанда Гаагада дүниеге келген.

Рютте үлкен реформаторлар отбасындағы жетінші бала болды. Бала кезінен пианист болуды армандаған.

Лейден университетін бітірді, онда тарихты оқыды. Сонымен бірге «Бостандық және демократия үшін» халықтық партиясының жастар ұйымына қатысты.

1992—1997 жылдары бітіргеннен кейін Unilever-де, одан кейін оның еншілес компанияларында адам ресурстарын басқару саласында жұмыс істеді: 1997—2002 жылдары — Ван ден Берг Недерландта (Кальве), 2002 жылы — Iglo Mora Group-та.

2002 жылғы шілдеден 2004 жылғы маусымға дейін Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі мемлекеттік хатшы, 2004 жылғы маусымнан 2006 жылғы маусымға дейін Білім, мәдениет және ғылым жөніндегі мемлекеттік хатшы болды.

2003 жылы 22 қаңтарда өткен парламенттік сайлаудың қорытындысы бойынша Нидерландының Өкілдер палатасына депутат болып сайланды. 27 мамырда премьер-министр Ян Петер Балкененде үкіметке тағайындалғаннан кейін парламенттен кетті.

2006 жылы наурызда Йосиас ван Аэртсен отставкаға кеткеннен кейін ол жаңа партия жетекшісін сайлауға қатысты. 2006 жылы 31 мамырда 2007 жылы партиядан шығарған Рита Вердонкты жеңіп,, жаңа көшбасшы болып сайланды. Маусым айында ол парламентке оралып, Өкілдер палатасындағы партиялық фракцияны басқарды.

2006 жылы 22 қарашада өткен парламенттік сайлаудың қорытындысы бойынша Өкілдер палатасына депутат болып сайланды.

2008 жылдан бастап Гаагадағы Йохан де Витт Шоленгрип мектебінің қонағы мұғалімі.

2010 жылғы парламенттік сайлау алдындағы теледебаттардың бірінші турының қорытындысы бойынша Марк Рютте жеңімпаз деп танылды. Сайлаудың өзінде оның партиясы 1 926 551 (20,5%) дауыс пен 31 орынға ие болды — бұрынғыдан 9 орынға артық. Сайлау науқаны кезінде ол сайлаушыларға экономикалық дағдарыстың салдарымен күресу үшін мемлекеттік шығындарды айтарлықтай қысқартуға және иммигранттарға жеңілдіктерді азайтуға уәде берді. Рюттенің экономикаға деген көзқарасы Ұлыбританияда Маргарет Тэтчер жүргізген саясатты еске түсіретіні атап өтілді. Бастапқыда Рютте Нидерланды премьер-министрі лауазымына негізгі үміткерлердің бірі ретінде аталды.

## Нидерланд премьер-министрі
[thumb|200px|Рютте және [Дональд Трамп|Трамп]] [thumb|200px|Рютте және [Владимир Владимирович Путин|Путин]] [thumb|200px|Рютте және [Володимир Олександрович Зеленський|Зеленский]]

2010 жылы 14 қазанда Патшайым Беатрикс Нидерландтың жаңа премьер-министрі етіп тағайындады. Азаттық пен демократия үшін халық партиясы (150-ден 31 орын) мен Христиан-демократиялық апелляциялық партия (21 орын) азшылық үкіметін құру туралы келісімге келгені жарияланды; үкіметті Гирт Вилдерстің Бостандық партиясы қолдайтын болады. Рютте басқаратын үкімет бюджет тапшылығын азайтып, зейнет жасын бір жылға ұлғайтып, елге иммиграция ережелерін қатаңдатуды көздеп отыр.

2012 жылдың 23 сәуірінде Рютте үкіметі бюджет мәселелері бойынша тараптардың күрт келіспеушіліктеріне байланысты жаңа үкімет құрылғанға дейін жұмыс істеуді тапсырды.

2012 жылғы қыркүйекте өткен кезектен тыс парламент сайлауының қорытындысы бойынша «Бостандық және демократия үшін» халықтық партиясы (150 орынның 41-і) мен Лейбористік партиясы Марк Рютте жетекшілігімен коалициялық үкімет құрды.

2017 жылы наурызда өткен парламенттік сайлаудан кейін «Бостандық және демократия үшін халық партиясы», «Христиан-демократиялық үндеу», «Демократтар 66» және «Христиандық одақ» партиялары Марк Рютте жетекшілігімен коалициялық үкімет құрды.

Рютте және оның бүкіл кабинеті 2021 жылдың 15 қаңтарында балаларға жәрдемақы жүйесін теріс пайдалану туралы қате айыптауларға байланысты жанжалға жауап ретінде қызметінен кетті. Алайда ол және көптеген министрлер 2021 жылғы наурызда өтетін сайлаудан кейін жаңа үкімет жасақталғанша билікте қалады.

2021 жылдың 23 қаңтарында Нидерландыда COVID-19 коронавирустық індетіне қарсы шара ретінде жарияланған коменданттық сағаттың енгізілуіне қарсы наразылықтар басталды. Полиция тәртіпсіздіктерді соңғы 40 жылдағы ең ірі тәртіпсіздік деп атады (алғашқы үш күнде он қалада 180 адам қамауға алынды).

2021 жылдың 15 желтоқсанында Нидерландыда 2021 жылғы наурызда өткен парламенттік сайлаудан кейін «Бостандық және демократия үшін халықтық партия», «Христиан-демократиялық үндеу», «Демократтар 66» және «Христиандық одақ» қайтадан үкіметті құрды және Рютте төртінші рет басқарды.

2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты В. В. Путинге және Ресей үкіметінің мүшелеріне қарсы жеке санкциялар енгізуге шақырды.

2023 жылдың 7 шілдесінде Рютте оның коалициясы өсіп келе жатқан көші-қонмен қалай күресуге болатыны туралы келісе алмағаннан кейін үкіметінің қызметтен кеткенін жариялады. Оның үкіметі келесі жалпы сайлауға дейін уақытша бақылаушы рөлін атқарады.

2024 жылдың 2 шілдесінде Марк Рютте қызметінен кетті. Дик Схоф Нидерландтың жаңа премьер-министрі болды.

## НАТО Бас хатшысы
thumb|Рютте Хельсинкиде сөйлеуі, 2024|left
Бұрын премьер-министр болғаннан сосын орта мектепті оқытуға көңіл бөлгісі келетінін айтқанына қарамастан, Рютте 2023 жылдың қазан айында НАТО Бас хатшысы лауазымына үміткер болуын жариялады. Оның кандидатурасы 2024 жылдың ақпанында АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Франция үкіметтерінен қолдау тапты.

2024 жылдың сәуіріне қарай альянстың бас хатшысы лауазымына Рюттенің кандидатурасын НАТО-ның 32 мемлекетінің 28-і өкілдері мақұлдады. Кейіннен Рютте соңғы келіспеушіліктер – Түркия, Венгрия, Словакия және Румынияның қарсылығын еңсере алды және оның жалғыз қарсыласы, Румыния президенті Клаус Йоханнис 20 маусымда өз кандидатурасын алып тастады.

2024 жылдың 1 қазанында НАТО-ның Брюссельдегі штаб-пәтерінде қызметінен кеткен бас хатшы Йенс Столтенбергпен бірге салтанатты түрде тапсыру рәсімінен кейін ресми түрде қызметіне кірісті.

Рютте Солтүстік Атлантикалық альянс Ресейді, оның ішінде шығыс қанатты қорғауды күшейту және НАТО-ға мүше әрбір елдің ішкі жалпы өнімнің кемінде 2% құрайтын жыл сайынғы қорғаныс шығындарын күшейту арқылы жалғастыруы керек екеніне сенімді.

## Жеке өмірі
* Үйленбеген, балалары жоқ.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Лейден университеті түлектері
Санат:Нидерланд саясаткерлері
Санат:Нидерланд премьер-министрлері
Санат:НАТО Бас хатшылары