Корея Республикасындағы президент сайлауы (2025)

**Корея Республикасындағы 2025 жылғы мерзімінен бұрын президенттік сайлау** 2024 жылғы 14 желтоқсанда Юн Сөк Йөл президентіне импичмент жарияланғаннан кейін 3 маусымда өтті. Бастапқыда кезекті сайлауды өткізу 2027 жылға жоспарланған болатын.

Корея Республикасының Конституциясына сәйкес, егер президент Юн Сөк Йөл отставкаға кетсе немесе Конституциялық сот қызметінен кетсе, 60 күн ішінде кезектен тыс президенттік сайлау өткізілуі керек. Бұл президенттік сайлау демократияландыру мен алтыншы Республика құрылғаннан бері тоғызыншы болады. Ел Конституциясына сәйкес, президент бір бес жылдық мерзіммен шектелген, сондықтан Юн Сөк Йөл екінші мерзімге үміткер бола алмады.

## Алғышарттары
2022 жылғы президенттік сайлауда «Халық күші» партиясының кандидаты және бұрынғы Бас прокурор Юн Сөк Йөл жеңіске жетті. Оған бәсекелестік «Демократиялық партияның» мүшесі және Кёнгидо провинциясының бұрынғы губернаторы Ли Чжэ Мён болды, ол Юнға тек 0,73 % дауыс берді. Юн Сөк Йөл әкімшілігінің мақұлдау рейтингі төмен болды және парламентті оппозициялық «Демократиялық партия» басқарған кезде өз бағдарламасын жүзеге асыруға әрең ұмтылды. 2024 жылғы парламенттік сайлауда оппозиция көпшілікті қайта сақтап қалды.

Президент пен оппозициялық парламент арасындағы қақтығыстан кейін Юн Сөк Йөл 2024 жылдың 3 желтоқсанында әскери жағдайды енгізді. Алайда, Ұлттық Ассамблеяда көпшілікке ие болған оппозиция президенттің мойынсұнған әскери жағдай режимін алып тастауға дауыс берді. Кейіннен барлық алты оппозициялық партия президент Юнға көтеріліс жасады деген айыппен импичмент жариялау туралы ұсыныс жасады. 

7 желтоқсанда импичменттің алғашқы ұсынысы бойынша дауыс беру қажетті үштен екі дауысқа ие болмады, өйткені билеуші «Халық күші» (ХК) дауыс беруге бойкот жариялады. Оппозиция апта сайын импичмент жариялайтынын айтты. Дауыс беруден кейін ХК жетекшісі Хан Дон Хун президент Юнның отставкаға кетуге келіскенін, ал премьер-министр Хан Док Су бірден Юнның «ұйымдасқан отставкаға кетуіне» дейін мемлекеттік істерді басқаруға кірісетінін айтты. 10 желтоқсанда «Халық күші» Юнның 2025 жылдың ақпанында әскери жағдай енгізілгеннен кейінгі тәртіпсіздіктерге байланысты мерзімінен бұрын отставкаға кету мүмкіндігін талқылап жатқанын айтты. Кезектен тыс сайлауды 2025 жылдың сәуір немесе мамыр айларында өткізу жоспарланған болатын. Алайда, 12 желтоқсанда ұлтқа үндеуінде президент Юн әскери жағдайдың енгізілуін ақтауға тырысты және отставкаға кетуден бас тартты. Бұл билеуші партияның келесі импичмент бойынша дауыс беруіне байланысты бөлінуіне әкелді.

2024 жылдың 14 желтоқсанында Ұлттық ассамблея президент Юнға екінші әрекетте импичмент жариялады. Парламент 300 заң шығарушының ішінен 204 «қолдап» дауыс берді. Президентті шеттету туралы түпкілікті шешім Конституциялық сотта қалды, оған шешім қабылдауға алты айға дейін уақыт берілді. 27 желтоқсанда Ұлттық ассамблея премьер-министрдің қызметінен кетуін қолдап, 192 дауыспен дауыс берді Хан Док Су, президенттің міндетін атқарушы. Президенттің жаңа міндетін атқарушы болып премьер-министрдің бірінші орынбасары Чхве Сан Мок тағайындалды. Алайда, 2025 жылдың 24 наурызында Конституциялық сот импичментті қабылдамай, Хан Док Суды премьер-министр және президенттің міндетін атқарушы ретінде қалпына келтірді. 4 сәуірде Конституциялық сот Юнның импичментін бірауыздан қолдады, осылайша оны қызметінен біржола алып тастады.

1 мамырда президенттің міндетін атқарушы Хан Док Су сайлауда президенттікке үміткер болу үшін отставкаға кетті. Оның артынан, Ұлттық Ассамблеяның импичмент туралы дауыс беруіне бірнеше минут қалғанда, Қаржы министрі Чхве Сан Мок отставкаға кетті, ол президенттің міндеттерін қайтадан өз мойнына алуы керек еді. Осыған байланысты уақытша мемлекет басшысы білім министрі Ли Джу Хо болды.

## Сайлау жүйесі
Корея Республикасының президенті салыстырмалы көпшілік жүйесі бойынша бес жыл мерзімге бір турға сайланады. Қазіргі және бұрынғы президенттердің қайта сайлауға түсуге құқығы жоқ.

Корея Республикасының президенті салыстырмалы көпшілік жүйесі бойынша бес жыл мерзімге бір турға сайланады. Қазіргі және бұрынғы президенттердің қайта сайлауға түсуге құқығы жоқ. Бұл сайлау мерзімінен бұрын болғандықтан, жеңімпаз сайлаудан кейінгі күні, 2025 жылғы 4 маусымда президенттік өтпелі комитет құрмай-ақ қызметке кіріседі және келесі бес жыл ішінде 2030 жылғы 3 маусымға дейін қызметінде болады.

## Негізгі күндері

* 2025 жылғы 4 сәуір — сайлау өткізу себебі расталды, кандидаттарды алдын ала тіркеу ашылды; 
* 4 мамырға дейін президенттікке үміткер мемлекеттік қызметшілер отставкаға кетуі керек; 
* 11 мамыр — кандидаттарды тіркеудің аяқталуы; 
* 12 мамыр — сайлау науқанының басталуы; 
* 20–24 мамыр аралығында шетелдік дауыс беру өтеді; 
* 29 және 30 мамыр — мерзімінен бұрын дауыс беру; 
* 2 маусым — сайлау науқанының аяқталуы; 
* 3 маусым — дауыс беру күні.

## Үміткерлері

## Сауалнамалары
### Үміткерлерді тіркегеннен кейінгі сауалнамалары
center|thumb|1200x1200px|Президенттік сайлау бойынша сауалнама қисығы орташа есеппен 7 күн:

### Ресми кандидатураға дейінгі сауалнамалар
center|thumb|1200x1200px|Президенттік сайлау бойынша сауалнама қисығы орташа есеппен 7 күн:

## Экзитполдар

## Нәтижелері

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Корея Республикасы
Санат:2025 жыл Корея Республикасында
Санат:Корея Республикасындағы президент сайлау
Санат:3 маусымдағы оқиғалар
Санат:маусым 2025
Санат:2025 жылғы сайлаулар