open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дүйсенбі Смайылов

**Дүйсенбі Смайылов** - (1932 жыл, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Отаршыл ауылы — 19.05.1975 жыл) — ақын, журналист, партия қызметкері.

Дүйсенбі Смайылов 1932 жылы Шиелі ауданына қарасты «Ортақшыл» ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген. Жеті жылдық мектепті осы ауылда бітіріп, Қызылорда педагогикалық училищесін, С.М.Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін бітірген. Еңбек жолын «Ортақшыл» жетіжылдық мектебінде мұғалімдіктен бастап университетті бітіргеннен кейін Шиелі аудандық комсомол комитетінің мектептер бөлімінің меңгерушісі, Шиелі аудандық «Стахановшы» газеті редакциясының жауапты хатшысы, «Коммунизм жолы» газеті редакторының орынбасары, Қызылорда облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, облыстық «Ленин жолы» газеті (қазіргі «Сыр бойы» газеті) редакциясының жауапты хатшысы, жаңадан ашылған Шиелі аудандық «Өскен өңір» газетінің редакторы, Шиелі аудандық партия комитетінің хатшысы, облыстық «Ленин жолы» газеті редакторының орынбасары қызметтерін атқарды. Дүйсенбі Смайылов басқарған жылдары аудандық «Өскен өңір» газеті республикада жүлделі III орынды иеленді. Сондай-ақ, ауданның мәдени өмірінің жаңғырып, жастар арасындағы тәрбие жұмысының жақсарып, түрлі бағыттағы іс-шаралардың өтуі Дүйсенбі Смайылов есімімен сабақтасып жатыр. Мәселен, «Жас дәурен» ән-би ансамблі халық аспаптар оркестрі, Қалмахан Әбдіқадыров атындағы әдеби бірлестік, «Халықтар достығы» клубы, спорт секцияларын құрып, аудан өміріндегі жастардың мәдени өміріне атсалысты. Дүйсенбі Смайылов КСРО-ның бірнеше орден, медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 1975 жылдары облыстық «Ленин жолы» газеті редакторының орынбасары қызметіне тағайындалғандықтан алғашқы кезде аудан орталығынан қатынап жұмыс жасап жүрген. Сол жылдың 19 мамыр айында белгісіз жағдайда пойыздан құлап қайтыс болады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Смайылов көшесі 
* Дүйім жұртқа белгілі Дүйсенбі еді... 

Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Шиелі ауданында туғандар
Санат:19 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Амангелді (Құрманғазы ауданы)

**Амангелді** (2007 жылға дейін – *Богатое*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Бірлік ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км-дей жерде орналасқан.

## Тарихы
 
Бұл елді мекен бұрын Богатый ауылы деп аталған. Елдің айтуы бойынша балықтың көп болуы себепті, «Богатые места», «Богатые угодья» атауларының негізінде айтылса керек. Алғашқы балықшы ұжымдары 1930 жылдары құрылған. 1940 жылдары Ботақан ауылдық кеңесінен «Екпінді құрылыс» колхозының мүшелері қоныс аударған. 1959 жылы шаруашылыққа Амангелді есімі берілген. Ауданда ұсақ шаруашылықты ірілендіру мақсатында көрші «Қызылтаң» колхозына біріктірілді. Күні бүгін Бірлік ауылдық округіне қарайды.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 366 адам (184 ер адам және 182 әйел адам) болса, 2009 жылы 427 адамды (212 ер адам және 215 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 400 адамды (203 ер адам және 197 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары

Ауылда мектеп, балалар бақшасы, клуб, кітапхана, сауда нүктелері жұмыс жасайды.
### Білім беру ұйымдары
* А.Иманов атындағы орта мектеп — 1944 жылы бастауыш мектеп болып ашылды. 1960 жылы мектептің жаңа үйі пайдалануға берілді. 1969 жылы мектеп 8 жылдық болды. 1986 жылы мектепке А.Иманов аты берілді.

## Елді мекендегі көшелер
* Амангелді Иманов көшесі
* Болашақ көшесі
* Сарай Сүйіншәліқызы көшесі
* Ұлы Жеңіске 60 жыл көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Арна (Атырау облысы)

**Арна** (2007 жылға дейін - *ММС*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Кудряшов ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 46 км жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 805 адам (399 ер адам және 406 әйел адам) болса, 2009 жылы 803 адамды (383 ер адам және 420 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 662 адамды (340 ер адам және 322 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Абылай хан көшесі
* Қиғаш көшесі
* Құсайын Өтешқалиев (Тұңғыш) көшесі
* Тәуелсіздік көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Асан (Атырау облысы)

**Асан** — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл, Асан ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан солтүстікке қарай 115 км.

## Халқы
1989 жылы елді мекенде 500 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 511 адам (270 ер адам және 241 әйел адам) болса, 2009 жылы 578 адамды (294 ер адам және 284 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 555 адамды (295 ер адам және 260 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Асан атауы туралы ел әңгімесі Исатай көтерілісіне қатысып, көтеріліс жеңілген соң тығылып Таубұйратқа келген Асан есімді кісіні келтіреді. Ол көтеріліске белсене қатысқан, Исатайды жақтап халықтық билікті талап еткен көптің бірі, қарапайым кісі болған. Кезінде Исатай жасағының қоныс дайындаушысы болған адам. Өмірінің соңын бейбіт өмірмен өткізген, ол өлген соң қонысына есімі берілді.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Б.Момышұлы атындағы орта мектеп — 1935 жылы бастауыш мектебі  болып ашылды. 1954-1955  жылдары  М.Горький  атындағы жеті  жылдық мектеп, 1981-1982 жылдары сегіз жылдық мектеп болып ірілендірілді. 1992  жылы М. Горький атындағы орталау  мектебіне Бауыржан Момышұлының  есімі  берілді. 1999-2000 оқу жылында орта мектеп (11 жылдық) болып қайта құрылды. 2006 жылы 120 орындық жаңа үлгідегі мектеп үйі салынды.
* Асан ауылдық клубы

## Елді мекендегі көшелер
* Болашақ көшесі
* Жиделі көшесі
* Тұрар Рысқұлов көшесі

## Дереккөздер

## Бейнетаспалар
* https://www.youtube.com/watch?v=E9oJNZLzzwU 
* https://yandex.kz/video/preview/?filmId=9528187371944309781&from=tabbar&parent-reqid=1624540941863352-12541425823192632805-balancer-knoss-search-yp-sas-11-BAL-2132&text=%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD+%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Хосокава Тадаоки

**Хосокава Тадаоки** (細川 忠興?,1563 жыл 28 қазан - 1646 жыл 18 қаңтар) - Эдо дәуірінің басында, Сэнгоку дәуірінің аяғында өмір сүрген жапон даймесі. Кокура-хан (1602—1620) жерінің бірінші басшысы.

## Өмірбаяны
Хосокава Фудзитаканың үлкен ұлы әрі мұрагер3. 15 жасында Ода Нобунага жағында болып, өзінің алғашқы шайқасына қатысқан.

1580 жылы Тадаоки Танго ауданындағы жерлерді иелігіне алған. Осыдан кейін ол Акэти Мицухидэ атты адамның Грация атты қызына үйленген. 1582 жылы Акэти Мицухидэ Ода Нобунага атты басшысына қарсы көтеріліске шығып, оны астанадағы Хонно-дзи ғибадатханасында қоршауға алған. Ода Нобунага харакири жасауға мәжбүр болған. Акэти Мицухидэ өзін сегун ретінде жариялап, билік үшін басқа да үміткер қолбасшыларға қарсы күресті бастаған. Ол Фудзитака атты адамнан және оның Тадаоки атты ұлынан көмек сұраған.

Хосакава Тадаоки 1584 жылы Тоетоми Хидэеси жағында Комаки және Нагакутэ шайқастарында соғысқан. 1590 жылы Го-Ходзе тегіне қарсы өткен соғысқа қатысқан.

## Қазасы
1620 жылы Хосокава Тадаоки кейін Кокура-хан жерінің екінші даймесі атанған Тадатоси атты баласының пайдасына орай биліктен бас тартқан. 1623 жылдың қаңтар айында 82 жасар Хосокава Тадаоки жан тапсырған.

## Сыртқы сілтемелер
* Sansom, George «A History of Japan», 1334—1615 Stanford 1961
* Тернбулл С. «Самурайлар», Мәскеу, «АСТ», 2008 ж. ISBN 978-5-17-040815-3

Санат:Самурайлар
Санат:1563 жылы туғандар
Санат:1646 жылы қайтыс болғандар
Онна-бугэйся

**Онна-бугэйся** (*жапон тілі|жапонша:*女武芸者) — әйел-самурай, әскери өнерді үйрететін жапон еліндегі самурайлар қауымына кіретін әйел. Термин екі сөзден құралған: *онна* () — «әйел» және *бугэйся* () — «әскери адам». Негізі, «әйел-самурай» терминін қолдану семантикалық жағынан қате болып есептеледі. Себебі *самурай* () термині тек қана еркектерге қатысты қолдану керек.

### Танымал әйел-самурайлар
* Томоэ Годзэн 
* Ходзё Масако
* Хангаку Годзэн 
* Накано Такэко
* Ямакава Футаба (1844—1909)
* Ямамото Яэко (1845—1932)

Самурайлар қауымынан шыққан қарапайым әйелдерге шайқастарға қатысу міндеттелмеген, бірақ әйел өзін және отбасын қорғауға, балаларына білім беруге міндетті болған. Бусидо заңдар жинағы оларды мадақтаған. 

Барлық қару-жарақтардың ішінен әйел адамдарға нагита қаруын қолдануды үйреткен, сонымен қатар яри найзасын меңгеру де қатар жүрген. Әйел-самурайлар кайкэн қылышын қолдануға шебер болған. Бұл қару жеңде немесе белбеуде орналасқан, жақыннан күресу кезінде көп пайдаланылған. Кайкэн қылышын қыздарға 12 жасқа толған кезде арнайы рәсіммен табыстаған.  

Сонымен қатар кайкэн арқылы әйел-самурайлар өз-өздерін өлтіруге тиісті болған, олар қылыштың көмегімен тамақтарын тілген. Осы рәсімнің алдыңда олар тобықтарын байлап тастайтын болған. 

Осындай жағдай XI-XVII ғ. аралықтарында сақталған. XIII ғасырдың басында қабылданған заңдар оларға иеліктерге мұрагер болып қалуға мүмкіндік берген. Алайда, XVII ғасырда әйел самурайларға деген құрмет азайған. Бірақ самурай рухы мен отбасылардағы әскери өнерді үйрету әдістері сақталып қалған.  

## Сыртқы сілтемелер
* Shoshana Brickman Female Samurai, Geisha, Courtesans: The Hidden Lives of Japan’s Glorious Women. — Hod HaSharon, Israel: Astrolog Publishing House, 2006. — ISBN 9789654942140.

## Дереккөздер

Санат:Самурайлар
Кибела

**Кибела**  (, ), **Цибела**, кейде **Кибеба** () — ежелгі грек мифологиясындағы Құдай богиня, тегі - фригиялық. Тағы басқа аттарымен: **Кивева**, **Диндимена**, **Идей анасы**, **Құдайлардың ұлы анасы** танымал. Қасиеттері жағынан Рея құдайына ұқсайды. Страбон бойынша, Кибелдан өз атын алды. Герадоттың шығармаларында оның Сардағы ғибадатханасы туралы айтылған.

## Кибела туралы мифтер

Кибелла туралы мифтері көбіне Аттистің оқиғасымен байланысады. 

Кибелла Иасионнан Корибантты туды. Иасиона Дарданның өлімінен кейін, Құдай Аналардың киелі жораларды жасап, Кибела мен Корибантты Азияға апарды және Фригияға жібереді. Кибелла Олимптан Алканы туады. 

Пиндар оған дифирамб жазды. Элегийдың авторларының арасында Кибелла пірі мен арыстан жайлы оқиға да танымал.

## Дереккөздер

Санат:Грек құдай әйелдері
Санат:Құдайлар
Миямото Мусаси

**Миямото Мусаси** (жап.宮本 武蔵,1584 жыл - 13 маусым 1645 жыл) — жапондық ронин, сонымен қатар Симмэн Такэдзо, Миямото Бэнносукэ, Симмэн Мусаси-но-Ками Фудзивара-но-Гэнсин деген есімдері де болған. Мусаси қылыштасу өнерімен аса танымал болған. Екі қылышпен шайқасуды үйрететін Хехо Нитэн Ити-рю атты самурайлар мектебінің негізін қалаған, шайқас құралы ретінде боккэна ұғымын енгізген. Екі қылышпен қылыштасу тәсілін ойлап тауып, өзі де тиімді пайдаланған. Бірінші ұзын қылыш - катана және қысқа қылыш – вакидзаси. Қазасына дейін 2 жыл бұрын Кумамото қаласынан алыс емес Кимпо үңгіріне тұрақтап, сол жерде әскери өнердің әдістері жайлы «Бес жүзіктің кітабын» жазып кеткен, осы кітап қазіргі уақытқы дейін қолданыста.

## Жастық шағы
Миямото Мусаси өмірінің алғашқы жылдары белгісіз, бірақ өзінің кітабында Миасака ауданындағы Миямото ауылында дүниеге келгендігі жайлы жазады. Оның дүниеге келген уақыты 1584 жыл ретінде көрсетілген. Балалық шағында оны Бэнносукэ деп атаған.

Алғашқы рет 13 жасында шайқасқа түскен, қарсыласы Кихэй Арима болған. Мусаси оны жерге жығып, таяқпен басынан ұрған, кейін Кихэй қанға қақалып қалған. Екінші шайқасын Мусаси 16 жасында өткізген. Ол танымал Акимэ Тадасимэ атты адаммен күрескен. Өмірінде орын алған шайқастарында Мусаси көп рет жеңімпаз атанған. 50 жасында бар жеңістерінің қорытындысын шығарған.

«Бес жүзіктің кітабында» Мусаси өзінің толық аты жөнін және титулын көрсеткен. Ол Симмэн Мусаси-но-Ками Фудзивара-н -Гэнсин ретінде айтылада, ол қылыштасу өнерінің асқан шебері болған, өз өмірінің барлығын дерлік осы салаға арнаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Маслов, А. А. "Қасиетті қылыш" - Миямото Мусаси // самурайдың дзэні — Ростов-на-Дону: Феникс, 2005. — С. 269 - 283.
* Биография 
* Миямото Мусаси, хиохо нитен ичи рю кэндзюцу
* Миямото Мусаси 

Санат:Жекпе-жек өнерінің шеберлері
Санат:Жапония жазушылары
Санат:Жапония суретшілері
Санат:Самурайлар
Квентин Тарантино фильмографиясы

[thumb|170px|right|[Квентин Тарантино]]
**Квентин Джером Тарантино** (; 27 наурыз 1963, Ноксвилл, Теннесси, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинооператор, актер және кинопродюсер. Кинодағы постмодернизмнің ең көрнекті өкілдерінің бірі. Тарантино 1994 жылы «Қойыртпақ шығарма» (Pulp Fiction) фильмі шыққаннан кейін әлемге әйгілі болды. «Канн кинофестивалінің» «Алтын пальма бұтағы» (1994), «Оскар» (1995, 2013), «Алтын глобус» (1995, 2013),  «BAFTA» (1995, 2013)  және тағы басқа көптенген марапаттарының лауреаты.

## Режиссер

## Сценарийші

## Продюсер

## Актер

## Оператор

## Сыртқы сілтемелер
*

Санат:Фильмографиялар
Лисса

**Лисса** ( - «құтырушылық», λύκος - «қасқыр») — ежелгі грек мифологиясындағы Құдай, ақылсыздық пен құтырушылықтың кейіптенуі. Нюкта мен Уранның қызы. Орхомендағы Миниадаларға, Актеонның иттеріне және Гераклға құтырушылық жіберген. Лисса - Еврипидтың «Геракл» атты трагедиясының бас кейіпкері. Бұл трагедияда Гера құдайы Лиссаға Гераклды ақыл-есінен арылт деген бұйрық береді. Осы ақыл-есісіз жүрген уақытта Геракл әйелі мен балаларын өлтіреді. Гераклдың құтырушылығын жою үшін, Афина Гераклды үлкен таспен ұрып ұзақ ұйқыға жатқызады.

## Интерпритациясы
Ежелгі грек эпосында, әскери долдануды *λύσσα* сөзімен атаған (соғысушының ашуы, осының арқасында жараланбайтын және қасқыр мен итке ұқсастандырылған). Бұл қалып ақылсыздықпен ғана емес, және өзінің «Мен» дегенін ұмытумен және бөтен біреудің қалауына бағыну: «Жауынгерге сондай сәтті ерліктерді жасауға көмектесетін батылдықты, ол өзіне ұқсаған бойды шаттық билеу уақытын жойып, өзінің қалауысыз кіргізілген жауынгерлік рақымсыздық, ұдаймен шабыттандырылған».

Ежелгі грек эпосында „λύσσα“ сөзі және оның туындылары үш реті Гектормен байланысты (I 239; 305; N 53) және бір рет Ахиллаға (Ф 542 — 543), яғни екі жақтың ең көрнекті батырларына. «λύσσα деп аталатын қалыптың ең айқын сипаттамасы, «Илиаданың» IX өлеңінің 237 және 239 әндерінде  қолданылады: Έκτωρ δέ μέγα σθένεϊ βλεμεαίνων I μαίνεται έκπάγλως, πίσυνος Διί, ούδέ τι τίει I άνέρας ούδέ θεούς• κρατερή δέ έ λύσσα δέδυκεν — «Гектор, күшімен қатты мақтанып, қатты долданып, Зевске үміт артады, және ешқандай күйеулерді, Құдайларды месінбейді, өйткені оны мықты λύσσα жаулап алды»

## Дереккөздер

Санат:Грек құдай әйелдері
Санат:Құдайлар
Маттео Работтини

**Маттео Работтини** (итал. Matteo Rabottini; 1987 жылдың 14-інші тамызында туылды, Пескара) — Италия елінің кәсіпқой велосипедшісі. Farnese Vini — Selle Italia командасының мүшесі. 2012 жылы Джиро д’Италия тауының патшасы болды.

## Мансабы
Маттео Работтини, кәсіпқой велосипедші, Лусиано Рабботининінің баласы. Велосипед спортымен кіші жастарынан бері айналасуды бастады. 2006 жылы Aran Cucine командасымен келісім шарт орнатты. Сол командамен 4 жыл жарыстарға қатысқан. 2009 жылы ол 23 жастарға дейінгі Италия чемпионы болып атанды. Ол оның ең маңызды жеңісі болып табылады. Осы жеңіс оған Lampre-ISD кәсіпқой командасының тағылымгері болуға көмектесті.

2011 жылы Farnese Vini — Selle Italia командасымен келісім шарт орнатты. Ол сол құраманың ішінде Джирода сынға түсті. Ол осы жарыста 112 орынға ие болды. Ол сол жылы өзінің бірінші жеңісіне жетті. Түркия турында бірінші орын алды.

2012 жылы екінші рет Джироға қатысты. Ол сол жарыстың қаһармандарының бірі болды. Ол сол жарыстың патшасы атанып, бірінші орынды алды.

Санат:Италия велошабандоздары
Уэсуги Харунори

**Уэсуги Харунори** (жап.上杉 治憲,1751-1822) - жапон даймесі. Енэдзава жерінің тоғызыншы басшысы (қазіргі Енэдзава және Окитама аудандары).
## Өмірбаяны
Эдо қаласында дүниге келген (қазіргі уақыттағы Токио қаласы).  Хюга ауданының бір бөлігін басқарған Акидзуки рулық қауымының басшысының екінші ұлы. Оның анасы Енэдзава жерінің төртінші басшысының немере қызы болған. Балалық шағында Мацусабуро және Наомацу есімдері болған, оны Уэсуги Сигэсада асырап алған, осылайша Харунори 1767 жылы оның орның басқан.

Қазіргі уақытта Уэсуги Харунори өткізген каржылық реформаларымен кең танымал, оны жиі үлгі алатын басшы ретінде танытады. Енэдзава 40 жылдай уақыт қарыз болған. Харунори билікке келгеннен кейін Сигэсада сегунатқа билікті қайтаруды соңғы іс-шара ретінде қабылдаған. Бірақ оның қайың атасы болып табылатын Овари ауданының даймесі осының орнына дайме қызметін босатуға көндірген. Осы жағдайатқа байланысты Харунори Енэдзава даймесі атанған. Ол қатал тәртіп орнатып, өзіне қарсы шыққан кеңесшілерді өлтіруге әмір еткен. Осы атқарылған іс- шаралардың көмегімен Енэдзава Тэммэй (1781-1789) кезеңіңде болған ашаршылықтан жалпылай зардап тартқан жоқ. 1380 жылы Харунори өлімінен кейін Енэдзава жақсы басқарылған сегунат ретінде баршаға танылды.

Харунори Харухиро атты баласына жіберген мына хатында феодал басшылардың басқару жүйесі мен қоғамдағы орындарына  өз көзқарасын білдіреді:
 Иелік кокка атадан балаға мирас етіп қалдырылады, ол менменшілдік түрғысынан басқарылмау керек. Лорд өзінің иелегі мен адамдары үшін өмір сүреді, 
 ал адамдар мен иелік лорд үшін өмір сүрмейді.  
## Дереккөздер
Mark Ravina (1995). "State-Building and Political Economy in Early-Modern Japan, " Journal of Asian Studies 54.4.

Frederic, Louis (2002). «Japan Encyclopedia.» Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.

Gordenker, Alice. "So, what the heck is that? Mistletoe, " Japan Times. желтоқсан 18, 2007.

Sansom, George (1963). «A History of Japan: 1615—1867.» Stanford, California: Stanford University Press.

Санат:Самурайлар
Ұлғаю мен сығылу

**Ұлғаю мен сығылу** — Материалдар кедергісіде заттың бойлық деыормация түрлері. Барлық заттар атомдардан тұрады, атомдардың арасындағы арақашықтық температура көтерілгенде немесе төмендегенде ұлғаюы немесе кемуі мүмкін. Сондықтан бұл - температура көтерілген кездегі заттың көлемінің *ұлғаю* процесі. Температура көтерілгенде молекулалар тербелісінің интенсивтілігі және заттың молекулаларының арасындағы арақашықтық артады. Осы кезде көлем ұлғаяды. Ал *сығылу* - керісінше, температура төмендеген кезде заттың көлемінің кішіреюі.

## Ұлғаюға ықпал ететін факторлар
Заттың ұлғаюы заттың тегіне тәуелді. Қатты денелерде молекулалар өздерінің орындарында тұрып әлсіз тербеледі, себебі олардың молекулалары бір-біріне өте тығыз орналасқан. Сондықтан денелер ұлғаяды. Сұйықтардың молекулалары бір-біріне қатты дене молекулаларындай тығыз орналаспаған, сол себепті сұйықтар көбірек ұлғая алады. Газдардың молекулалары бір-бірінен алыс орналасқан. Температураның көтерілуі газ молекулаларын жылдам қозғалта бастайды және көп есе ұлғаяды.

## Ұлғаю коэффиценті
Температура көтерілгенде кинетикалық энергия артады. Кинетикалық энергияның артуы заттағы молекулалардың қозғалыс жылдамдығын арттырады. Молекулалардың қозғалуы үшін кеңістік қажет, яғни зат ұлғаяды. Температура 1 градусқа көтерілгенде бірлік ұзындықтың кез келген бағытта ұлғаюы заттың сызықтық ұлғаю коэффиценті деп аталады Сұйықтарда сызықтық ұлғаю қарастырылмайды. Оның орнына көлемнің ұлғаюын толығымен қарастыруға болады. Кез келген сұйықтағы температураның 1 градусқа көтерілуі кезінде бірлік көлемнің ұлғаюын коэффиценті деп атайды. Газдардың молекулалары бір-бірінен өте алыс орналасқан. Сондықтан газдар температура көтерілгенде өте көп ұлғаяды. Қалыпты температурада барлық газдардың ұлғаю коэффиценті шамамен бірдей деп айтуға болады. 0 градустан бастап температура 1 градусқа көтерілген кезде барлық кқлемінің 1/273 құрайды. Кельвин шкаласы немесе абсолюттік шкала газдардың осы қасиетінің негізінде ойлап табылған.

## Коэффицентті есептеу
Сызықтық ұлғаю коэффицентін көлемдік ұлғаю коэффицентін үшке бөлу арқылы есептеуге болады. Сызықтық ұлғаю коэффецентті = көлемдік ұлғаю коэффиценті/3 Егер заттың жалпы ұлғаю мөлшері белгілі болса, онда жалпы ұлғаю мөлшерін бірлік ұзындықтың мәні мен өзгерген температураның градустық мөлшерінің көбейтіндісіне бөлу керек.

Санат:Деформациялар
Санат:Материалдар кедергісі
Ғизат Әліпов ауылы

**Ғизат Әліпов ауылы** (2010 жылға дейін - *Қызылоба*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Дыңғызыл ауылдық округінің құрамына кіретін ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 36 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 847 адам (434 ер адам және 413 әйел адам) болса, 2009 жылы 611 адамды (312 ер адам және 299 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 446 адамды (241 ер адам және 205 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Ж. Нәжімеденов атындағы орта мектеп — 1932 жылы бастауыш мектеп болып ашылған. 1933 жылы 7 жылдық оқу орыны болып қайта құрылды. 1990 ж. Жұмекен Нәжімеденовтың есімі беріліп 2000 жылы ол орта мектепке, 2015 жылы қайтадан негізгі орта мектепке айналды. 2019 жылы мектептің жаңа ғимараты пайдалануға берілді.
* «Қызылоба» ауылдық кітапханасы — Кітапхананың 257 оқырманы, 6438 кітап қоры бар.

## Елді мекендегі көшелер
* Береке көшесі
* Бірлік көшесі
* Ғалиден Қазбеков көшесі
* Ғизат Әліпов көшесі
* Жаңа құрылыс көшесі
* Кеңжайлау көшесі
* Қарағайлы көшесі
* Нұрлыжол көшесі
* Тоғайлы көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Органон

thumb|right|200px|Аристотель
**Органон** (көне грекше: Ὄργανον — құрал, метод, әдіснама ) — Аристотельдің арнайы логикалық еңбектерінің дәстүрлі аталуы. Органон атауын Аристотель емес,  перипатетик (Аристотель жолын қуушы) Андро́ник Родо́сский (др.-греч. Ανδρόνικος; шамамен, б.з.д. 60жж.) Аристотель еңбектеріне пікір жазу барысында алғаш қолданған.

Органон Аристотельдің алты логика кітабын қамтиды. Олар:
* «Категория туралы» (грек. ; лат. Categoriae, или Praedicamenta) Аристотельдің 10 категориясы пайымдалған: Мән (субстанция), Сан, Сапа, Байланыс, Орын, Уақыт, Жағдай (күй), Шарт, Қозғалыс, Маһаббат.
* «Түсіндіру туралы» (грек. ; лат. De interpretatione) Бұл бөлім кітапта тірек ұғымдар мен тұжырымдар, растау, терістеу, жалпылық, ұғымара байланыс қатарлы тақырыптар сөз болған.
* «Алғашқы аналитика» (грек. ; лат. Analytica priora) Бұл еңбекте Аристотель силлогизмі, индуктивті тұжырым туралы паймдалған.
* «Кейінгі аналитика» (грек. ; лат. Analytica posteriora). Бұл бөлімінде үлгі, анықтама және ғылыми білім туралы пайымдалған.
* «Топика» (грек. ; лат. Topica) Топика – негізгі тақырып мәселесі талқыланып,   мәселені талдау мен шешім етуде өнімді де, сенімді дәлел келтіру, тұжырым жасаудың ақылға қонымдылығы туралы пайымдаулар жасалды. Дәл осы еңбегінде предикабил турлы айтты және кейін порфир және схоластик логикашылдардың пікірталасына себеп болды.
* «Софистикалық тойтарыс туралы» (грек. ; лат. Sophistici elenchi, *часто просто* Elenchi) Логикалық сандырақтар, өтіріктер, ой алдамшылықтары туралы талдаулар жасалып, Аристотель риторикасына бағыттайтын маңызды кілт болды.

Аристотельдің "алғашқы" және "кейінгі" аналитикасының айырмашылығы айқындалған жоқ. Осылай бөліп атаған сол Родосскийдің өзі болса керек. Ал, «софистикалық тойтарыс туралы»ны «топиканың» жалғасы деп есептеуге де болады

Органонның көптеген грекше көшірмелері жазылған, сондай-ақ арабша, латынша, сирияша және армянша аудармалары бар.

Жаңа дәуір ағылшын философы Фрэнсис Бэкон «Жаңа органон» («Novum organon») (1620) деген кітабында өзінің индуктивті логикасын Аристотельдің декуктивті логикасына қарсы қойып, барлық білімді ақылдық ойлаудан емес, тәжірибеден бастауды ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Аристотель шығармалары
Санат:Философиялық шығармалар
Санат:Платон диалогтары
Санат:Ежелгі Грекия философиясы
Санат:Кітаптар
Сезар (киножүлде)

**«Сезар»** () — Францияның ұлттық киномарапаты. Француздық Кинематографиялық өнер мен технологиялар академиясымен () 1976 жылдан бастап дауыс беру қорытындысы бойынша беріледі. Сыйлық атауы француз мүсіншісі  Сезар Бальдаччини құрметіне қойылған. Жеңімпаздарды марапаттау  рәсімі  жыл сайын дәстүрлі түрде  ақпан айында  Париждегі «Шатле» театрында өткізіледі.

## Сыртқы сілтемелер
* [ «Сезар марапаты» [Internet Movie Database] сайтында] 

Санат:Сезар (киножүлде)
Санат:Франция киножүлделері
Санат:1975 жылы пайда болғандар
Санат:1976 эылы пайда болған марапаттар
Джейми Фокс

**Эрик Марлон Бишоп** (; 13 желтоқсан 1967, Террелл, Техас, АҚШ), **Джейми Фокс** () есімімен белгілі — америкалық актер және әнші.  Рэй Чарльздің өмірбаянына негізделген «Рэй» фильмі үшін 2005 жылы «Оскар», «Алтын глобус»және BAFTA марапаттарының лауреаты.

## Дискография

* *Peep This* (1994)
* *Unpredictable* (2005)
* *Intuition* (2008)
* *Best Night of My Life* (2010)
* *Valentine’s Day (2010)*

## Фильмография

* Азат етілген Джанго (2012)

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Стив Бушеми

**Стивен Винсент«Стив» Бушеми** (; 13 желтоқсан 1957, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актер және кинорежиссёр.  «Алтын глобус» марапатының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Кристоф Вальц

**Кристоф Вальц** (; 4 қазан 1956, Вена, Аустрия) — аустро-германиялық актёр. Квентин Тарантиноның «Атақсыз шаталар»  фильмінде  штандартенфюрер Ханс Ланда және «Азат етілген Джанго» фильмінде Кинг Шульц атты кейіпкерлерін ойнағаны үшін екі мәрте «Оскар» (2010, 2013), «Алтын глобус» (2010, 2013) және «BAFTA» (2010, 2013) марапаттарының лауреаты.

## Сыртқы сілтемелер
* 

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Үздік қолдаушы актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Жан-Люк Годар

**Жан-Люк Годар** (; 3 желтоқсан 1930, Париж, Франция — 13 қыркүйек, 2022, Роль, Швейцария) — франко-швейцариялық кинорежиссёр, сценарийші, киносыншы, кинопродюсер және актер. «Франциялық жаңа толқын» ағымының негіз салушылардың бірі.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері
Метеора (айрық)

**Метеора**:
* Метеора (грек тілінде Μετέωρα) - Грекияның ірі монастыр (шіркеу) кешендерінің бірі. 
* Метеора - Linkin Park тобының альбомы
* Метеора — Словакияның хэви-метал рок тобы.
* Метеора — 2012 жылғы грек режиссері Спирос Статулопулос түсірген фильмі.
Батырбек

**Батырбек ** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Сүйіндік ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Сипаттама
Аудан орталығы  Құрманғазы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 190 км жерде, Сүйіндік-Азғыр автомобиль жолы бойында орналасқан. 1957-1995 жылдары аралығында асыл тұқымды қой өсіретін "Сүйіндік" кеңшары бөлімінің орталығы болған.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 309 адам (158 ер адам және 151 әйел адам) болса, 2009 жылы 364 адамды (191 ер адам және 173 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 198 адамды (101 ер адам және 97 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Батырбек бастауыш мектебі

## Елді мекендегі көшелер
* Нарын көшесі
* Шағыл көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Meteora (альбом)

**Meteora** — америкалық Linkin Park рок тобының екінші студиялық альбомы.

## Композициялар тізімі

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*  Meteora өлен мәтіндерінің ресми сайты 

Санат:Linkin Park альбомдары
Қарақұс (тау, Абай облысы)

**Қарақұс** – Семейтау тауларының орта бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. Ертіс аңғарында.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 606 м. Солтүстіктен оңтүстік-батысқа қарай доғаша иілген. Ұзындығы 7-8 км-ге созылып жатыр, енді жері 3-4 км шамасында. Беткейі тіктеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Батысынан Қарасу өзені бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Жоғарғы пермь және төменгі триастың гранит, гранодиоритті жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Аласа таудың ашық қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, жусан, бұта, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Қарауылтөбе (тау, Аягөз ауданы)

**Қарауылтөбе** – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығысындағы оқшау тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Шынқожа аулының солтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 756 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Солтүстігінде Аягөз қаласы, батысында Шалдар, оңтүстігінде Зортөбе, шығысында Берікқара таулары орналасқан.

## Өсімдігі
Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында дала өсімдіктері, қалың бұта шоғырлары өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Шервин Вайн

**Шервин Теодор Вайн** (; 25 қаңтар 1928 – 21 шілде 2007) — америкалық философ, раввин, гуманистік және зайырлы иудаизм қозғалысының негізін салушы.

## Отбасы
Оның отбасы Ресейдің батыс өңірінің тумалары. Қазір бұл жер Польшаның аумағында. Детройд қаласында туған. Әкесі Гершель Венгровский мен анасы Тойбл Израэльски жиырмасыншы ғасырдың басында Детройтқа қоныс аударады. Вайн Шервин Детройтта қоғамдық мектепті бітіреді, «Шаарей-Цедек» синагогасының консервативтік иудаизм бағыты бойынша діни білім алады. Оның отбасы шаббат пен кашрутты ұстанған.

## Еңбегі
1985 жылы Халықаралық зайырлы және гуманистік иудазим институтының негізін салды.

Вайн «Иудаизмның сара жолы» (1985) атты бағдарламалық кітабында гуманистік иудаизм доктринасын жазды. Мұнда ол иудаизмнің діни мазмұнынан бас тарту қажеттілігін алға тарта отырып, оның орнына иудаизмнің гуманистік баламасын ұсынады. Вайнның пікірі бойынша, "Бұл — еврей болудың түбегейлі жаңа жолы, еврейдің ұлттық мерекесі, дәстүр және рәсімдерінің жаңаша (зайырлы) мазмұны, аралас неке мен иудаизмге жаңаша (зайырлы) көзқарас қалыптастыру". Вайнның тұжырымдамасын көптеген еврей ғалымдары мен философтары сынға алды. Шервин Вайн Мароккода көлік апатынан қайтыс болды.

## Әдебиет
* Cohn-Sherbok, Dan, Harry T. Cook, and Marilyn Rowens, Eds., 2003. *A Life of Courage: Sherwin Wine and Humanistic Judaism*, The International Institute for Secular Humanistic Judaism, Farmington Hills, MI.
* Cooley, John, September 5, 1965, «Religion: Must a Rabbi Believe in God?» *New York Times*.
* *Detroit Free Press*, желтоқсан 5, 1964, «Atheist Rabbi Denounced: Orthodox Group ‘Aghast.’»
* *New York Times*, February 5, 1965, «Masons Reject Congregation Whose Rabbi Rejects God.»
* Spiegel, Irving, June 20, 1965, "Jewish ‘Ignostic’ Stirs Convention: Dropping of ‘God’ in Service Deplored and Condoned, " *New York Times*.
* *Time*, January 29, 1965, «The Atheist Rabbi.»
* Ward, Hiley, желтоқсан 3, 1964, "Suburban Rabbi: ‘I Am an Atheist, " *Detroit Free Press*.
* Ward, Hiley H., желтоқсан 7, 1964, "‘Godless’ Rabbi Raps Revered Jewish Hero, " *Detroit Free Press*.
* Wine, Sherwin T., 1978. *Humanistic Judaism*, Prometheus Books, Buffalo, NY.
* Wine, Sherwin T., 1988. *Celebration: A Ceremonial and Philosophic Guide for Humanists and Humanistic Jews*, Prometheus Books, Buffalo, NY.
* Wine, Sherwin T., 1995. *Staying Sane in a Crazy World*, The Center for New Thinking, Birmingham, MI.
* Wine, Sherwin T., 1996. *Judaism Beyond God: A Radical New Way to Be Jewish*, KTAV Publishing House, Society for Humanistic Judaism, and Milan Press.

## Сыртқы сілтемелер
* New York Times obituary, 25 шілде 2007
* Los Angeles Times obituary, 26 шілде 2007
* The Birmingham Temple
* Center for New Thinking 
* International Federation of Secular Humanistic Jews 

Санат:1928 жылы туғандар
Санат:2007 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ философтары
Санат:Детройтта туғандар
Санат:Автокөлік апатынан қайтыс болғандар
Балықшы (Құрманғазы ауданы)

**Балықшы** (2007 жылға дейін - *Рембаза*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Көптоғай ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 53 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 522 адам (278 ер адам және 244 әйел адам) болса, 2009 жылы 450 адамды (257 ер адам және 193 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 363 адамды (205 ер адам және 158 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Сәулет көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Бразилия әкімшілік бөлінісі

Бразилия — 26 штаттан *(estados)* және бір федералды (астаналы) аймақтан тұратын федерациялы мемлекет.

## Тарих

Image:Mapa_do_Brasil_em_1534.png|1534*13 капитандық*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1574.png|1573*Екі патшалық орынбасарлар*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1647.png|1647*Голландия шапқыншылығы (қызғылт сары)*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1709.png|1709*Отарлық Бразилия*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1750.png|1750*Мадрид келісімі*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1778.png|1789*Минастағы өзгірістердегі Бразилия ()*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1817.png|1817*Бразилия Корольдігі*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1823.png|1822*Империяның провинциялары*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1851.png|1851*Үлкен Пара дивизиясы*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1889.png|1889*[[Ескі республика]]*
Image:Mapa_do_Brasil_em_1943.png|1943*Қосылған аумағы*
Image:Mapa_do_Brasil_atualmente.png|1990*Қазіргі жағдайы*


## Бразилиялық штаттарының тізімі

}

Саяси картасы Бразилия, елдің ағымдағы бөлінуді көрсетеді.


## Дереккөздер

Санат:Федерализм
Санат:Бразилия әкімшілік бөлінісі
Майлықара

**Майлықара** – Дегелең тауларының солтүстігіндегі тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. Ең жақын елді мекен Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы Мыржық ауылы (50 км). 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 571 м. Ендік бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3,5 км. Таудың оңтүстік беткейі тіктеу, жартасты, биік бөлігі шығысында. Сай-жыралармен тілімденген батыс беткейінде қараған, ши аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Түгіскен

**Түгіскен** сөзі мына мағыналарды білдіруі мүмкін:

**Елді мекендер:**

* Түгіскен – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл.
* Түгіскен – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы ауыл.

*Басқа мағыналар:*
* Түгіскен ескерткіштері
* Түгіскен және Ұйғарақ обалары
Бірлік ауылдық округі (Атырау облысы)

**Бірлік ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бірлік, Амангелді ауылдары кіреді. Орталығы – Бірлік ауылы.

## Тарихы
Тарихи деректерге қарағанда ауылдық кеңес 1922 жылы құрылған. Бүгінгі күні округке Бірлік және Амангелді ауылдары, басқа да шағын аралдар қарайды. Округ орталығы аудан орталығынан оңтүстік батысқа қарай Игольный каналының басында орналасқан. Алғашқы жылдары орыс ұлтының өкілі көп болса, қазір негізінен қазақтар тұрады. Округ орталығы бұрын Утера деп аталған. Өлкетанушы М.Жолжановтың айтуы бойынша «Утера» сөзі, «шайылған» деген мағынаны береді.
Ауылдың негізі 1858 жылдары теңіз суының қайтуына байланысты пайда болған. Округ тұрғындары негізінен балық аулау және өңдеумен айналысады. Бұрынғы «Қызыл таң» ұжымшарының негізінде қазір «Каспий Балық» ӨК жұмыс істейді.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2099 адамды (1091 ер адам және 1008 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
С.Н.Имашов атындағы жалпы орта, А.Иманов атындағы негізгі мектеп, Байда ауылдық клубы, емхана, кітапхана, байланыс бөлімшесі т.б.бар.

## Шаруа қожалықтары мен кәсіпкерлік
Округте 4 шаруа қожалығы, 29 кәсіпкер, 1 тойхана, 7 дүкен, 1 сауда – саттық үйі, 1 шаштараз және компьютер орталығы жұмыс жасайды.

## Округ басшылары
Округте әр жылдары Д.Ғабдрашиева, Қ.Ахметов, Ғ.Иманиев, М.Кенжеғалиев, Қ.Мүханбетқалиев, Қ.Муфтаховғ  Р.Дощанова, Б.Сейтеков, Б.Шәріпов, З.Луқпанова, Қ.Сулейменова, Қ.Нуржанов, Б.Ақбанов, А. Аманғалиев және т.б. басшылық қызметте болды.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі
* Амангелді Имановтың мүсіні
* Жауынгер интернационалист В.В.Григорьев тұрған үйдегі мемориалдық тақта

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Дәулет (Атырау облысы)

**Дәулет** (2006 жылға дейін *Ковалёво*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 80 адам (39 ер адам және 41 әйел адам) болса, 2009 жылы 123 адамды (61 ер адам және 62 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 126 адамды (56 ер адам және 70 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Шипагер көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Дәулеткерей (ауыл)

**Дәулеткерей ** (2006 жылға дейін *Кобяково*) — Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Еңбекші ауылдық округінің құрамындағы ауыл.
     
## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан шығысқа қарай 8 км-дей жерде орналасқан.
нобай|солға|200px|Дәулеткерей ауылы. Мешіт 
## Халқы
1989 жылы елді мекенде 400 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 500 адам (247 ер адам және 253 әйел адам) болса, 2009 жылы 634 адамды (303 ер адам және 331 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 811 адамды (410 ер адам және 401 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Даңқ көшесі
* Дінмұхамед Қонаев көшесі
* Сұлтан Бейбарыс көшесі
* Теміржан Жүгінісов көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Хиуаз

**Хиуаз** (2018 жылға дейін *Дәшін*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл, Жаңаталап ауылдық округінің орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 16 км жерде Еділ өзенінің Каспий теңізіне құятын тармақтары аралығындағы шөл белдемде орналасқан.

## Тарихы
Хиуаз ауылының тарихы ХVIII-ғасырдан басталады. Бұрын бұл жер «Дархан» деп аталған. Мұнда қоныстанған тұрғындар негізінен мал өсіру, сауда-саттықпен, егін шаруашылығымен айналысқан. Дәшін (Хиуаз) ауылының қақ ортасымен Шарон өзені өтеді және оның кішкене салалары бар. Сондай - ақ солтүстігінде үлкен және кіші «Дархан» көлдері бар. 
Бұл ауылда қазақтың әншісі Мұхиттың әкесі Мерәлі правительдің ордасы (ставкасы) болған. 

Атырау облысы әкімдігінің 2018 жылғы 27 ақпандағы № 40 қаулысы және Атырау облыстық мәслихатының 2018 жылғы 16 наурыздағы № 197-VI бірлескен шешімімен Дәшін ауылы - Хиуаз ауылына өзгертілді. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2811 адам (1382 ер адам және 1429 әйел адам) болса, 2009 жылы 3009 адамды (1495 ер адам және 1514 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3022 адамды (1532 ер адам және 1490 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Ы.Алтынсарин атындағы орта мектеп — 1926 жылы бастауыш мектеп ретінде ашылды. Ал 50 – ші жылдардың басында Каганович атындағы 7 жылдық мектебі болып аталған, 1965 – 66 жылдары Ы. Алтынсарин атындағы орта мектеп болды.
* «Нұрбөбек» бөбекжай-балабақшасы
* Дәулеткерей атындағы балалар музыка мектебі — 1987 жылы құрылды. Алғашқыда домбыра, қобыз, сырнай сыныптары болса, 1990 жылдан ұлт аспаптар оркестрі сыныбы қосылды.
* Жаңаталап ауылдық клубы — 2023 жылы наурыз айында 300 орындық қос қабатты жаңа ғимараты пайдалануға берілді.

## Ауыл суреттері

Сурет:Хиуаз_1.jpg|Хиуаз ауылы
Сурет:Хиуаз_2.jpg|Хиуаз ауылы 
Сурет:Хиуаз_3.jpg|Хиуаз ауылы

## Ауыл көшелері
* Айдынғали Мәлиев көшесі
* Бейбітшілік көшесі
* Белжайлау көшесі
* Дина Нұрпейісова көшесі
* Егемен Қазақстан көшесі
* Жастар көшесі
* Жұмекен Нәжімеденов көшесі
* Исатай Тайманов көшесі
* Кеңшағыл көшесі
* Құбаш Мұхитов көшесі
* Құмарғали Бисенғалиев көшесі
* Құрманғазы Сағырбайұлы көшесі
* Мақаш Бекмұхамбетов көшесі
* Мақсот Сәрсенов көшесі
* Мардан Тәжібаев көшесі
* Нәси Нұрқанаева көшесі
* Ораз Сәрсенов көшесі
* Өтежан Рысбаев көшесі
* Садих Сәрсенғалиев көшесі
* Сайып Рысқалиев көшесі
* Тұлпар көшесі
* Шаку Сәтеков көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Егінқұдық

**Егінқұдық** — Атырау облысы  Құрманғазы ауданы, Сүйіндік ауылдық округінің құрамындағы ауыл. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Ерте кезде егін құдықтан суарылған. Егін құдығы деген мағына береді. Егін (зат есім) + құдық (зат есім. географиялық термин) сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. Атау аналитикалық тәсілмен жасалған.

## Орналасуы
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 296 км жерде жазық келген сортаңды шөлейт далада орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 329 адам (171 ер адам және 158 әйел адам) болса, 2009 жылы 358 адамды (191 ер адам және 167 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 136 адамды (71 ер адам және 65 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Егінкұдық - XIX ғ. аяқ шенінде Қалмақ қисымында әкім болған Мұхамед-Салық Бабажановтың бастауымен ел отаршылыққа дағдыланып өңірге жеміс ағаштарын әкелдіріп, малмен бірге егін өсірумен айналысқан. Сол тұста бау-бақша да өсірумен алғаш айналысқан елді мекен. Егінге құдықтардың суын шығырмен тарттырып, пайдаланған. Осыдан келіп Егінқұдық атауы тұрақты қолданысқа енген.

## Елді мекендегі көшелер
* Жұмыскер көшесі
* Орталық көшесі
* Тұщықұдық көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Омер Сейфеддин

**Омер Сейфеддин** (; 28 ақпан 1884, Генен&nbsp;— 6 наурыз 1920, Ыстамбұл) — түрік жазушы және ақын, түрік реалисттік новелла жанрының негіздеушілерінің бірі, өз уақытының аты шыққан түрік жазушыларының бірі. 

1884 жылы Османлы империясының ның Гонен қалашығында туған. 1903 жылы әскери мектепті бітіріп, 1908 жылға дейін Измирде әскери қызметте болады. 

Омер Сейфеддин бары-жоғы 36 жыл ғұмыр кешті. Жасындай жарқылдаған осы қысқа ғұмырында артында өлместей шығармалар қалдырды. Омер Сейфеддин өлең жазып, көркем аудармамен айналысқан, бірақ әлемге оның прозасы көбірек әйгілі. Қалемгер өзінің әдеби естеліктерінің бірінде былай дейді:  дейді. 

Омер Сейфеддиннің әңгімелері әлемнің әртүрлі тілдеріне аударылған. Сол себепті оқырманы көп қаламгерлер қатарына жатады.

## Сыртқы сілтемелер
* Статья в БСЭ.
* Статья в Литературной энциклопедии. 
* Статья в Encyclopedia Britannica.
* Журнал «Литературная Кабардино-Балкария» № 1.2009 январь-февраль, с. 5: Омер Сейфеддин 

## Дереккөздер

Санат:1920 жылы қайтыс болғандар
Санат:1884 жылы туғандар
Санат:Түркия жазушылары
Тәуелсіз рух

**«Тәуелсіз рух»** () — америкалық кино марапаты. Ең алдымен американдық тәуелсіз киноға бағытталған. 1984 жылы құрылып  FINDIE Awards (Friends of Independents  — тәуелсіз (режиссерлердің) достары)  деп аталған. Қазіргі атауы 1986 жылы қабылданған.  «Film Independent» коммерциялық емес ұйымымен тағайындалған. Марапаттау рәсімі  Калифорнияның  Санта-Моника қаласында «Оскар» сыйлығының тапсыру қарсаңында өткізіледі.

## Сыртқы сілтемелер
*
*Film Independent
* 

Санат:Тәуелсіз рух
Санат:АҚШ марапаттары
Жалғызапан

**Жалғызапан** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Сүйіндік ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 295 шақырым. Сүйіндік ауылынан батыста 25 шақырым, Ресеймен шекараға жақын орналасқан елді мекен.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 545 адам (275 ер адам және 270 әйел адам) болса, 2009 жылы 573 адамды (290 ер адам және 283 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 374 адамды (200 ер адам және 174 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Өткен ғасырдың 30-жылдарында Жалғызапан жерінде «Жаңа жол», «Куйбышев», «Молотов» колхоздары құрылған еді. Жалғызапан кеңшар кезінде Сүйіндіктің бір фермасы орталығы болды.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Лабай орта мектебі — 1977 жылы ашылды. 1981 жылы жаңа оқу корпусы пайдалануға берілді. 2019 жылы жаңа екіқабатты мектеп ғимараты пайдалануға берілді.
* Лабай ауылдық клубы

## Шаруа қожалықтары мен кәсіпкерлік
Елді мекенде қазір  мал өсірумен айналысатын бірнеше шаруа қожалықтары, жеке кәсіпкерлер жұмыс істеуде.

## Елді мекендегі көшелер
* Бөкей хан көшесі
* Жәңгір хан көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Жамбыл (Атырау облысы)

**Жамбыл** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Нұржау ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км жерде.
нобай|солға|200px|Тәтірке өзегі Жамбыл ауылы тұсында      
## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 785 адам (383 ер адам және 402 әйел адам) болса, 2009 жылы 565 адамды (289 ер адам және 276 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 647 адамды (328 ер адам және 319 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Панфилов атындағы орта мектеп — 1925 жылы ашылған. 1935 ж. 4 сыныптық, 1940 жылдан орталау мектеп болды. 2014 жылы жаңа ғимарат салынып пайдалануға берілді.

## Ауыл суреттері

## Елді мекендегі көшелер
* Бейбітшілік көшесі
* Жасқанат көшесі
* Шалқар көшесі
* Шаттық көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Жаңаауыл (Атырау облысы)

**Жаңаауыл** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Кудряшов ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 48 км жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 569 адам (272 ер адам және 297 әйел адам) болса, 2009 жылы 451 адамды (239 ер адам және 212 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 511 адамды (262 ер адам және 249 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Сатыбай Намазалиев көшесі
* Тұңғыш көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Жасарал

**Жасарал** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Жаңаталап ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 24 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 383 адам (187 ер адам және 196 әйел адам) болса, 2009 жылы 145 адамды (73 ер адам және 72 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 80 адамды (37 ер адам және 43 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Өріс көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Қарақаба

**Қарақаба**, *Қарақоба* – Қаба өзенінің оң саласы.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай, Күршім аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 132 км, су жиналатын алабы 3040 км2.

## Бастауы
Бастауын Оңтүстік Алтай жоталарындағы мұздықтардан алып, мемлекеттік шекараны кесіп, Қытай жеріне өтер тұсында Аққаба өзенімен қосылып Қаба болып аталады.  Басты салалары: Арасанқаба, Тарбағатай, Таутекелі, т.б.

## Гидрологиясы
Өзен арнасының беткейілері тік жарлы, терең шатқалды, төменгі арнасы жарлы болып келеді. Қар, жаңбыр және жер асты суларымен толығады. Көктемде тасиды. Суы өте жұмсақ әрі тұщы. Аңғарында қыстаулар мен жайлаулар бар.

## Дереккөздер
  

Санат:Катонқарағай ауданы өзендері
Санат:Күршім ауданы өзендері
Жасталап (Атырау облысы)

**Жасталап** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Шортанбай ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Құрманғазы ауылынан батысқа қарай 45 км жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 431 адам (217 ер адам және 214 әйел адам) болса, 2009 жылы 351 адамды (165 ер адам және 186 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 325 адамды (159 ер адам және 166 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1930 жылдары Жасталап ауылында артель құрылған. Соңынан «Жасталап» балықшы колхозы болды. Егін шаруашылығымен айналысқан. Байда селолық советіне қарады. 
«Жасталап» колхозына 1957-1958 жылдары Ботақан ауылдық советі мен Алға колхозын қосып ірілендірді. Бұл жерге балық аулау үшін бірнеше ондаған жас отбасылар келіп, қоныс тебеді. Сөйтіп, ауыл үлкендері жастарға игі баталарын беріп, ауылға «Жасталап» атауын қойған.

## Әлеуметтік және мәдени нысандары
* Ш. Уәлиханов атындағы орта мектеп — 1936 жылы бастауыш, 1958 жылы 8 жылдық мектеп болды. 2019 жылы мектептің жаңа ғимараты пайдалануға берілді.

## Елді мекендегі көшелер
* Ахмет Жұбанов көшесі
* Мағжан Жұмабаев көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері
Қарашоқы (тау, Күмісқазық тауы)

**Қарашоқы** – Күмісқазық тауының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Айғыз ауылының солтүстігінде 10 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 662 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км.

## Жер бедері
Беткейі тіктеу келген. Солтүстігінде Омар, Қожа қыстаулары, шығысында Қошқарбай бұлағы мен Ақшоқы тауы, оңтүстігінде Апа қонысы, батысында Алтынқазық тауы мен Жуантөбе бұлағы бар.

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топаырақ жамылғысында жусан, бетеге, селеу, боз, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Иманов (ауыл)

**Иманов** — Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Мақаш ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Құрманғазы ауылынан шығысқа қарай 14 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 308 адам (158 ер адам және 150 әйел адам) болса, 2009 жылы 274 адамды (140 ер адам және 134 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 243 адамды (125 ер адам және 118 әйел адам) құрады.

## Елді мекендегі көшелер
* Сүндет Қажетов көшесі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы елді мекендері