open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Физалис қайнатпасы

thumb|250px
**Физалис қайнатпасы**
Құрамы: 1 кг физалис жаңғағы, 1,2 кг қант. Физалис жемісінен хош иісті қайнатпа жасауға болады. Оның жемістерін іріктеп, теріл алған соң жуып, қыздырады. 1 кг жеміске 500 г қант және 0,5 л су келетіндей есеппен сироп дайындал, 3—4 минут қайнатады, одан кейін сол ыстық күйінде кастрюльге салынған жеміске құяды да, 3—4 сағат қойып қояды. Уақыт өткен соң әр килограмм жеміске 500 г құмшекер салып, қант әбден ерігенше жайлап араластырып, 10 минут бабында қайнатады. Одан кейін 5—8 сағат салқындатып алып, 100— 200 г қант салып, екінші рет 10—15 минуттай қайнатады.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Изийди

**Изийди** ( - Изийдің шашы, мысырлық әйел құдайы) - қынанын ішкі құрылысым қайталайтын, талломаның сыртқы қабатынан өсіп шығады. Изийдидің сырты қыртысты қабықпен қапталған. Оның астында балдырлардың жасушасы және санырауқұлақтардың жіпшесі орналасқан. Өскіндердің бұтағын сындырған кезде жаңа талломдар өсіп өнеді. Изийдидің қызметі ретінде вегетативті көбейту және де ассимиляциялық сыртқы қыртысты жуандату болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Арман Асылбекұлы Мекішев

**Арман Асылбекұлы Мекішев** -  1967 жылы 9 шілдеде Алматы қаласында туған. 1990 жылы МФТИ-ді бітірген, математик;

*1996 жылы қаржы академиясын (РФ) бітірген, экономист.

*1991 жылы - Мәдени, әлеуметтік және ғылыми-техникалы даму орының инженер програмисі.

*1992-93 жылдары - «Каздорбанк» АБ жетекші экономисі.

*1993 жылы «Номадбанк» АКБ бөлімінің бастығы.

*1993-98 жылдары - ҚР Ұлттық банкі бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары, бастығы, банк қадағалауы департаменті
директорының орынбасары, сақтандыру қадағалауы департаментінің директоры, банк қадағалауы департаментінің директоры, банк және сақтандыру қадағалауы департаментінің директоры, Женева қаласы өкілі.

*2003-04 жылдары - «Қазақстан ипотекалы несиелерге кепілдік беру қоры» АҚ Басқарма төрағасы.

*2004-05 жылдары - «Қазақстан Халық Банкі» АҚ даму жөніндегі басқарушы директоры.

*2005 жылы - «Казахинстрах» АҚ Басқарма төрағасы.

*2006 жылдан - «Қазақстан ипотекалы несиелерге кепілдік беру оры» АҚ Басқарма төрағасы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерейтойлы медалімен марапатталған (2001). ҚР Президентінің Алғыс хатын алған.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы:** «Алға нақты мақсат-міндеттерді қою, оларға жоспарлы түрде жетіп, орындау»**.
 
Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер:** «Іс жүргізу кезінде ашық болу, өзіне және айналасындағыларға үлкен талапшылды, іскер
серіктестері алдында міндеттемелерін орындау»**.

## Дереккөздер
Оқшаулау (биология)

**Оқшаулау** (*isolation* - бөлу, ажырату) - түр арасында еркін шағылысу мүмкіндігінің қиындау нәтижесінде жеке топтар мен жаңа түрдің қалыптасуы. Оқшалаудың географиялық және репродуктивтік, (*биологиялық*) түрлері бар. Соның нәтижесінде табиғатта бір-біріне тәуелсіз екі популяцияның генефонды қалыптасып, жаңа түрлердің пайда болуын қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Ильницалар

**Ильницалар** - ызылдауық шыбындар тұқымының Eristalis туысына жататын шыбын түрлері. Ұзындығы 7-16 мм. Бал арасына ұқсас. ТМД аймағында 20 түрі кездеседі. Өсімдіктің тәтті шырынымен қоректенеді. Балаң құртының денесі цилиндрге ұқсас, (2 см), денесі өте ұзын, (6-7 см ден 15 см дейін) тыныс түтікшесімен аяқталады. Балаң құрттар жиегі батпақты, шіріген өсімдік қалдықтарына бай, жуынды су өзекшелерінде, садырада өмір сүреді.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Имаго

**Имаго** — буынаяқтылардың ересек даму сатысы. Бұл сатыда жәндіктер өспейді, түлеймейді, тек қана көбейіп, кең таралады. Жәндіктердің кейбір топтары (қосқанаттылар, көбелектер, қоңыздар) толық түрленіп дамиды және даму барысында қуыршақ сатысынан өтеді. Ал толық емес түрленіп даму кезінде жәндіктер балаңқұрттан тікелей ересек жәндікке айналады (биттер, жүн-қауырсын жегіштер). Имаго сатысының ұзақтығы бірнеше тәуліктен бірнеше жылға дейін созылады. 

Санат:Биология
Импала

**Импала** () - қара тұяқ киік, қуысмүйізді сүтқоректілерге жатады. Қарақұйрықтарға ұқсас. Ұзындығы130- 180 см, шоқтығының биіктігі, 75- 100 см. Аталықтарының мүйізінің ұзындығы 50-92 см. Оңтүстік шығыс және оңтүстік Африканың сирек орманды және шілікті, талды даласын мекендейді. Қауіпті жағдайда 3 м биіктікпен 10 м ұзындыққа секіре алады. Бір тұқым береді. Жылдамдығы 75-90км/сағ.

Импаланың денесінің ұзындығы аталықтарында 125-160 см, аналықтарда 120-150 см, құрғаудағы биіктігі сәйкесінше 80-95 см және 75-90 см, құйрық ұзындығы 30-45 см. салмағы 45-80 кг, еркек және 40-60 кг аналығы.

## Этимология
Импала сөзі зулус тілінен шыққан. Одан Уганда астанасы Кампаланың аты шыққан.

## Мінез-құлықтары
Импалалар әдетте шағын топтарда немесе гарем табындарында ұстайды; кейде құрғақшылық кезінде жануарлар үлкен табындарға жиналады (әрқайсысы 100-200 дара); пілдер және басқа тұяқтылар көбінесе импалалармен бір табында болады.

Импалалар күндізгі болып табылады, бірақ күн тым ыстық болса, олар түнде қоректенуі мүмкін.

## Қоректенуі
Импалалар - шөпқоректілер. Олардың диетасына жапырақтар, бүршіктер, шөптер, жемістер және акация бүршіктері кіреді. Импала су көздеріне жақын жерлерді жақсы көреді және су тапшы болса, шырынды өсімдіктерге жүгінеді. Талдау рациондағы шөптердің үлесі алғашқы жаңбырдан кейін айтарлықтай өсетінін (90%-ға дейін) көрсетті, бірақ құрғақшылық кезінде азаяды.

## Дереккөздер

Санат:Қуысмүйізділер
Руслан Төлеутайұлы Менояқов

**Руслан Төлеутайұлы Менояқов** - 1972 жылы 14 желтоқсанда Алматы қаласында туған. 2000 жылы ҚазМАА-ны бітірген, инженер-экономист.

*2000-04 жылдары ҚР Ұлтты банкінің қаржылы қадағалау департаментінің жетекші экономисі.

*2004-05 жылдары - ҚР-ның қаржы нарығын және қаржылы ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігінің стратегия және талдау департаментінің бас экономисі.

*2005 жылдан - «Бірінші Ипотекалы Компания» АҚ директоры. Қазақстан Республикасындағы ипотека мәселелері бойынша мақалалардың авторы. Халыаралық және отанды қаржы ұйымдарынан бірқатар оқыту сертификаттарын алған.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Жүйелілік және мақсаткерлік».**

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Ымыраға келе білу».**

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Өсімдіктерді жерсіндеру

**Өсімдіктерді жерсіндеру** ( - кіріспе) - белгілі бір өсімдік түрін немесе сұрпын климаттық жағдайдың қолайсыздығынан қандай да бір басқа қалаға немесе елді, мекенге ауыстыру, (*көшіру*). Өсімдікті жерсіндіру теориясын негізін салған А. Декандоль, (1855). Кейіннен Н.И. Вавиловтын еңбегі арқасында бұл теория одан әрі дамытылған.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Эрлан Қадырқұлұлы Бажанов

**Эрлан Қадырқұлұлы Бажанов** - 1975 жылы 15 маусымда Бішкек қаласында туған. 1996 жылы ҚазМБА-ны бітірген, экономист.

*1996-98 жылдары - «Еуразиялы банк» ЖАҚ экономикалы талдау және ақша айналымы бөлімінің жетекші маманы, экономикалық талдау және
перспективалы даму департаментінің директоры.

*1998-2001 жылдары «Бизнесбанк» ААҚ несие басқармасының бас менеджері, «Банк «Береке» ААҚ валюта бөлімінің жетекші маманы, «ТрансАзиялы Сауда Банкі» ААҚ экономикалық талдау және жоспарлау бөлімінің жетекші экономисі, бастығы, Басқарма төрағасы.

*2001 жылдан - «ТАТ» НС» ЖШС Басқарма төрағасы.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Жүйелілік».**

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Кәсіпқойлы, әділдік».**

Қазақстан қаржы аясына талдау: *«Қаржы нарығында тұрақты өсім мен даму байқалады, ол туралы өз ұйымымызға қарап айтуға болады»*.

## Дереккөздер


Санат:1975 жылы туғандар
Санат:Қазақстан банкирлері
Құдыр

**Құдыр** () — құдыр тұқымдас сүтқоректі. Дене Ұзындығы 1 м, салмағы 17 кг тақау. Артқы аяқтары алдыңғыларынан ұзын. Басы кішкентай, құлақтары тік. Мүйіссіз, тұқыл. Аталықтарының ұзын, кайқы азу тістері иек астынан шығып тұрады; жұпар бездері бауырына орналасқан. Шығыс  және оңтүстік-шығыс Азияда таралған. 

ТМД-де солтүстік аймақта, таулы орманды, (тайга) жерде кездеседі. Қынамен қоректенеді. Қараша мен желтоқсанда күйлейді. 1-2 бұзауы болады. Жұпар бездері үшін аулайды.Құдыр – тұяқты жануарлар ішіндегі ең кішісі. Биіктігі жарты метрден сәл асады. Артқы аяғы алдыңғысынан ұзын болғандықтан, денесінің артқы жағы биік келеді. Осыған байланысты жүрісі де қызық. Ол тауды, құз, жартастар мен тоғайды мекен етеді. 

Негізгі қорегі- қына. Жазда түрлі ағаш бұтақтарын, қыста қарағай, самырсын сияқты орман ағашының қылқандыжасыл жапырақтары бар жас бұтақтарын азық етеді. Өте сақ және үркек жануар. Мекендеген жерінен ұзамайды. Қауіп төнгенде жүгірісіне көз ілеспейді. Таңертең, ымыртта, және түнде жайылып, күндіз тасаға тығылады. Жауы- құну мен сілеусін. Құдыр еркегінен иіс суға қосатын бағалы сұйық зат алынады.

## Дереккөздер


Санат:Құдырлар
Қарашақаздар

**Қарашақаз** (лат. (*Branta*) - қазтәрізділер отрядының үйректер тұқымдасына жататын құс. 

Қазақстанда Солтүстік Қазақстанда, Зайсан ойпатында, Сілеті көлінің маңында, Наурызым қорығы мен Алматы қаласының маңындағы сарқынды су қоймасы - Сорбұлақ көлінде кездеседі. Қарашақаздың екі түрі: дара қаз  - ТМД елдерінде, тундра мен орманды-тундрада; ақ бетті қараша қаз - Жаңа Жердің Оңтүстік аралында таралған. Канадтық қарашақаз ТМД елдерінің жерінде ұялайды. Олар тундраның құрғақ жерлерінде сирек шоғырланып орналасады. Ақ бетті қарашақаз Қызыл кітапқа енгізілген.

## Сипаты
* Дене тұрқы қаздан кіші (62 см):
* * қанатының ұзындығы 36-см-дей, жайғанда 124 см-дей;
* * құйрығының ұзындығы 11 см.;
* * салмағы 1,5-2,5 кг.
* Басы, мойыны және төсі қара, мойнында жіңішке сақина тәрізді ақ жолағы болады, сондай-ақ құйрығының астыңғы жағы ақ. Ұшқанда алдынан қарағанда қара, артынан - ақ түсті болып көрінеді.
* Батпақты, сазды жерлерде ұялайды. Ұясын құрғақ жерге шұңқыр жасап салады, оның ішіне мамық төсейді.
* Қорегі - су өсімдіктері, астық тұқымдастары. Егістік жерлерде дәнді дақылдармен қоректенеді.
* Қарашақаз жыл құсы. Топталып ұшып, ұзақ уақытқа жұп құрады.
* Ұшып келісімен сәуір-мамыр айларында мекиені 3-6 жұмыртқа (қоңырлау келген) салып шайқайды, кежегі ұяны қорғайды. Балапандарын қанаты қатайғанша мекиені мен кежегі бірге ертіп жүреді.
* Қазан-қараша айларында қыстау үшін Иран, Ирак, Үндістан және тропиктік, субтропиктік аймақтарға ұшып кетеді.

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның қызыл кітабы

## Дереккөздер


Санат:Қарашақаздар
Кайрамондар

**Кайрамондар** - басқа жануарлар түрлеріне телімділік әсер ететін, қоршаған ортаға бөліп шығаратын заттар. Бұл заттар тіршілік бейімделуін немесе физиологиялық реакцияларын туғызады. Кайрамондар оны бөліп шығарған жеке бас жануарына қауыпты немесе зиянды болуы мүмкін, бірақ популяция деңгейінде пайдалы деп есептелінеді, өйткені соның нәтижесінде жануарлар саны реттеледі. Кайрамондар жыртқыштар немесе паразиттерді өзіне тартататын жануарлар шығаратын иісті заттар.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Каланидтар

**Каланидтар** - ескекаяқты шаяндар отрядына жатады. Басы мен кеудесі, жіңішке құрсағынан ұзын болады. Ұрғашысының жұмыртқа қабы біреу немесе болмайды. Теңіздерде 1200, тұщы су қоймаларында 400 түрі белгілі. Қалқыма жануарларға жатады. Құрылыс ерекшеліктері: ұзын мұртшалары тармақталған қылтанақтары мен іш майы, шаянға суда еркін қалқып жүруге мүмкіндік береді. Қоректену әдісіне сәйкес сузушілер және жыртқыштарға бөлінеді. Көптеген балық түрлері мен мұртты киттін азық коры.

## Дереккөздер


Санат:Ескекаяқты шаянтәрізділер
Каллус

нобай|
**Каллюс, каллус** ( - жуан тері, құс) — меристемадағы тірі жасушалардың бөліну мен өсу жолы арқылы пайда болған өсімдіктің сыртқы қабатының дөмбікшіген ұлпасы. Өсімдіктің кез келген мүшесінде өсіп шыға алады. Каллюс деп құс басқан дене мен елеуіш тәрізді түтікшелерді айтады.

## Дереккөздер


Санат:Өсімдік ұлпалары
Тарбақ аяқ

thumb

**Тарбақ аяқ**, каракатица - басаяқтылар отряды былқылдақденелілеріне жатады. Дене ұзындығы 1-ден 50 см дейін, салмағы 12 кг дейін жетеді. Нағыз тарбақ аяқтылардың қабыршағы болмайды немесе ізбестен құралған. Қос қармалауыштары арнайы қалташада жатады. 20 туыстардың 150 түрі белгілі. ТМД аймағында 2 туыстың 6 түрі кездеседі. Нағыз тарбақ аяқтылар тропикалық және субтропикалық теңіздерде 500-1000 м тереңдікте тіршілік етеді. Кешқұрым және түнде белсенділік байқатады. Ұсаұ балықтармен былқылдақ денелілерді аулайды. Жұмыртқа салып көбейеді.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Тайпиған қоңыз

thumb
**Тайпиған қоңыз** () - қоңыз тұқымдастарының талғамсыз жеушілер отряд тармағына жатады. 

Денесі 0,6-20 мм, қабыршағы қатты, тығыз, мұрттары шоқпарға ұқсас, сыртқы қанаттары қысқа, аяқтары қазуға бейімделген. 3500 түрі белгілі, оның 286 түрі ТМД-да кездеседі. Көң, өлексе, хайуандар іні мен құстар ұясын мекендейді. Жыртқыштар, әртүрлі жәндіктердің дернәсілдерін, (шыбындар, қабық жегіштер т.б.) жеп, қоректенеді.

## Дереккөздер


Санат:Қатты қанаттылар
Босап кеткен шалуларды іліп алу

**Босап кеткен шалуларды іліп алу** - Кей кезде тоқу кезінде шалулар инеден шығып кетеді. Егер мұны бірден байқаса, инені төменгі рельске қойып, босап кеткен шалу үстіндегі бағананы тарқату керек. Көршілес шалуларды платинадан шығарады. Шалу ілгіш инені ілмегін төмен және өзіне қа-ратыл ұстап, босап кеткен шалуға тоқыманың оң жағынан апарады. Шалуды іліп алып, ине тілінің артына ауыстырыл, инені бүйірлете бұрып, оның тілімен көлденең жіпті ысырып, инені тура бұрады. Бір қатар тоқырай соң, инені жоғары тартады. Содан кейін инені қайтадан бүйірлете бұрып, төмен түсіріп, шыққан шалуды ине тілінің артына ауыстырады. Осылайша бүкіл бағана қалпына келтіріледі. Соңғы шалуды жұмысшы инеге кигізеді. Егер босап кеткен шалу бірден байқалмаса, бағанадан бөлек-бөлек етіп қайта қалпына келтіреді, немесе тоқыманы тоқып болған соң жөндейді. Тоқитын жіптің ұшын теріс жаққа бекітіл, жібі бар инені көтерілген шалудың ортасымен оң жағына ауыстырады.
Оның оң және сол жағында жартылай шалулар көрініп тұрады (қалпына келген бағананың басында). Инені оң жақ жартылай шалуға оң бетінен шаншыл, теріс бетінен сол жақтағы жартылай шалудан шығарады. Ине теріс жағына көтерілген шалудың ортасымен қайтару керек . Жіптің ұшын жақсылап бекіту керек.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Айбар Рафхатұлы Ешкеев

**Айбар Рафхатұлы Ешкеев** - 1970 жылы 24 тамызда Қарағанды қаласында туған. 1998 жылы Е.А. Букетов атындағы ҚарМУ-ды
бітірген, экономист.

Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан..

*2002-03 жылдары - «БТА Лизинг» АҚ менеджері.

*2004-05 жылдары - «БТА Лизинг» АҚ аға менеджері, Алматы қалалы клиринг палатасының президенті міндетін атқарушы.

*2005 жылы - «БТА Лизинг» АҚ басқарушы директоры, бас менеджері.

*2005 жылдан - «Лизинг Групп» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Әлемдік корпоративтік стандаттарға сай еңбекті ұйымдастыру»**.

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Кәсіпқойлы, креативті ойлай білу»**.

Қазақстан қаржы аясына талдау: *«Қаржы жүйесі алыптасып, ілгері даму үстінде. Теңдестірілген мемлекеттік бюджет, серпінді дамып келе жатан несие, сатандыру және аз дәрежеде ор нарығы жасы [[макроэкономика]]лы көрсеткіштер көрсетті.
Екінші деңгейдегі банктердің жоғары [[капитализация]]сы және сырттан арыз алудың табысты саясаты
халықты ипотекалы және тұтынушылы [[несие]]леудің, шағын, орта және корпоративтік бизнестің жылдам өсуіне әкеліп, кәсіпкерлік белсенділікті арттырды. Халытың салымдары банк секторының тратылығын қамтамасыз етті. Зейнетақы орларына инвестициялау ралдары санының артуы, лтты орды тиімді басару, одан арғы институционалды реформалар жаңа сапалы даму деңгейіне көшуге мүмкіндік бермек».*

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан экономистері
Санат:1970 жылы туғандар
Жанна Болатханқызы Жақыпова

**Жанна Болатханқызы Жақыпова** - 1966 жылы 28 тамызда Шығыс-Қазақстан облысында туған. 1996 жылы ҚР Президенті жанындағы ҚМЭБИ-ді бітірген, іскерлік әкімшілік жүргізу магистрі.   

*1996 жылы - айырымдылы корпусының бас бухгалтері (Алматы).

*1996-97 жылдары - ЮСАИД жекешелендіру және бухгалтерлік реформалар жөніндегі жобаның ассистенті.

*1997-2002 жылдары - қайырымдылық корпусының несие маманы, жеке несиелеу бағдарламасының менеджері (Алматы).

*2002-06 жылдары - «Азиялық Несие қоры»  атқарушы директоры.

*2006 жылдан - «Азиялық Несие қоры» НС» ЖШС Басқарма төрағасы. Қазақстанның шағын аржы йымдары ауымдастығының, «Компаньон»
қаржы тобының (ырғызстан) Директорлар кеңесінің мүшесі, Шығыс Еуропа және ТМД елдеріндегі Шағын қаржы орталығының жаттытырушысы, Рокфеллер қорының «Көшбасшылар тұрақты даму үшін» халықаралық бағдарламасының түлегі.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«қиынды жолынан өтіп, жұлдыздарға қосылу».**

Іскер адамның бойындағы нды асиеттер: **«Масаткерлік, жауапкершілік,ұқыптылық, әділдік».**

Қазақстан қаржы аясына талдау: «Шағын қаржы қызметі шағын бизнесті дамытуға, тұрмысы төмен халықтың кіріс және
тұрмыс деңгейін
көтеруге
жәрдемдеседі.
Бірақ,
ШҚҰ
санының
өсуіне қарамастан, көрсетілетін
қызметтерге деген сұраныс ұсыныстан едәуір асып түседі. БҰҰДБ жүргізген
сараптық
талдау
мәліметтеріне
сәйкес
мұндай
сұраныс
140-220 мың клиентті қамтиды, шағын қаржы нарығының жалпы көлемі мұндай сұраныс
кезінде 800 млн. АҚШ долларын құрауы мүмкін. Бұл мәліметтер Қазақстандағы
шағын
қаржы
аясының
дамуының
жоғары
әлеуетін
көрсетіп,
бізді
ұзақ жылдарға
жұмыспен қамтамасыз етеді».

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Кардиналдық денелер

**Кардиналдық денелер** (*corpora cardiaca*) - жәндіктердың эндокриндық және нейрогуморалдық органдары. Бұл органдарда нейросекреттер жиналып, гемолимфаға құйылады. Ол секреттер әртүрлі гормоналдық қызмет атқарады: диуретикалық, гипергликемикалық т.б.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Кардинал (балық)

**Кардинал, жалған неон** () – тұқы балық тұқымдасы. Ұзындығы 4 см дейін. Денесі жіңішке, қоңыр сары. Ересектерінің денесін бойлай алтын түсті, жас балықтардың, көкшіл-жасыл, жарқыраған жолақтары орналасқан; қалақты жүзбеқанатының ортасы алқызыл. Топталып тіршілік жасайды. Жыныстық жетілуі бірінші жылда аяқталады.

## Дереккөздер


Санат:Тұқылар
Қызыл кардинал

**Кардинал** () - кардинал тұқымдасының құсы. Дене ұзындығы 20 см таяу. Еркегі, ашық-қызыл, тұмсығының айналасы қара шеңбермен көмкерілген; ұрғашысы сұрғылт-қоңырқұйрығымен қанаттары қызыл. Солтүстік және Орталық Америкада таралған.

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Ергежейлі кит

**Ергежейлі кит** () - ергежейлі киттер тұқымдасының жалғыз түрі. Дене ұзындығы 6,4 м. Арқасы қара, бауыры ашық сұрғылт. Ауыз қуысы мен тілі ақ. Ақ сары мұрт пластиналарының биіктігі 70 см, саны 230 жұп. Арқа жүзбеқанатының биіктігі 30 см. Жер шарының оңтүстік бөлігінің коңыржай және суық суларын мекендейді.

## Дереккөздер


Санат:Мұртты киттер
Тұқы балық биттері

**Тұқы балық биттері** немесе **тұқыжегіштер** () – шаян тәрізділер. Балықтардың терісі мен желбезегінде тоғышарлық тіршілік етеді. 60 түрі бар. Тоғышарлық өміріне сәйкес мұрттары мен мұртшалары қармақшаларға, төменгі жақтары, қан соратын тұмсыққа, жоғарғы жақтары, екі жақсы жетілген сорғышқа айналған. Сорылған қан ішектің тұйық бөліктерінде жиналады.

## Биологиялық сипаттамасы
Оның дене тұрқы 3-8 мм, пішіні жалпақ, сорғыштарымен балықтың терісіне жабысып, қанын сорады. Бір балықтың қанын сорып тойған соң, оны тастап, екінші балыққа жабысады. *Тұқыжегіштердің 60 түрі белгілі*. Олар көбіне тұщы сулар мен теңіз суларында тіршілік етеді. Тұқыжегіш шаяндардың денесі алдыңғы және артқы бөлімнен тұрады. Алдыңғы ( баскөкірегі) бөлімін тұтанша қалқанша қаптап тұрады, басындағы бір жұп күрделі көздерінің арасында **3 жай көздері** бар. Бас көкірегінде *4 бунақтың* әрқайсысында бір жұптан аяқтар орналасқан. Ұшы екіге тармақталған аяқтары жүзу қызметін атқарады, құрсағы өте қысқа. 2 жұп қысқа мұртшалары болады. Қанға әбден тойған тұқыжегіш 3 аптаға дейін қоректенбейді. Жүрегі болмайды, қан дене қуысындағы ішіктері мен құрсақ бөлімінің бұлшық еттерінің жиырылуынан қозғалады. Тұқыжегіш паразиттер балықтан басқа тритондарға, бақаның дернәсілдеріне де зиян келтіреді. Аналығы шөпке, тасқа жабыстырып 20-дан 250-ге дейін жұмыртқа салады. 3-5 апта өткен соң ұзын мұртшалы жас шаяндар дамиды. Олар мұртшаларының көмегімен жүзеді де, алдыңғы мұртшаларымен балықтың желбезегіне жабысады. 8 күнде 2 рет түлеген соң артқы мұртшалары қысқарып, жүзу аяқтары дамиды. Үшінші рет түлегенде сорғыштары пайда болады.  Әрбір 3-4 күнде түлеп, бесінші рет түлегеннен соң ересек шаянға айналады.

## Дереккөздер


Санат:Максиллоподалар
Санат:Шаянтәрізділер тұқымдасы
Санат:Балық паразиттері
Санат:Паразиттік шаянтәрізділер
Санат:Шаянтәрізділер
Тісті тұқы балық

**Тісті тұқы балық** (Сургіnodontiformes) - сүйекті балықтар отрядынан. Дене ұзындығы 2-ден 30 см жетеді. Сырт көрiнісі тұқы балықтарға ұқсас. Желбезек жарғағы 4-8 сәулелі. Жабық-қуықты. Жүзбе қанаттары тікенсіз. Арқа жүзбе қанаты біреу. Жақтарының тістері жетілген. 400 түрі бар, оның көпшілігі аквариум балықтары. ТМД-да гамбузия балығы жерсіндірiлген.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Карпогон

**Карпогон** (грекше karpos - жеміс және gone - туылу) - қолбатәріздес жасуша бейнесіндегі қызыл балдырлардың аналық жыныс мүшесі. Астыңғы кеңейтілген қарын бөлігінен және үстіңгі созылған трихогинадан тұрады. Қарын бөлігінің құрамы плазмадан, хроматофорадан, ядродан тұрады, әрі ол жұмыртқа жасушасына ұқсас. Жас карпогонның трихогина құрамында ядро бар, (кейбір қарапайым пішінділеріне қатыс жоқ). Ол тұқым шашу кезінде дегенерацияланады. Ал қарапайым пішінділерінде трихогин болмауы да мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Геоботаникалық карталау

**Геоботаникалық карталау** - деп, фитоценоздардың контурын картаға ірі масштабпен карталау, комплекстері мен үйлесімдерін енгізу; ассоциация тобын; формацияны және олардың үйлесімін кіші масштабпен карталау. Масштаб картасы 1:5000 және 1:100000 бастап дала негіздерінде қолданады. Ал кіші масштабталған 1:1500000 бастап және одан да көп әдебиет анализының негізінде қолданылады. Геоботаникал карталау көбінесе марсшрутты суретте параллельді жолдармен болған суретте, аэровизуальді және аэрофотосуретте қолданылады. Геоботаникалық карталау кезінде поконтурлы ведомость жүргізіледі. Яғни геоботаникалық картада өсімдік аймақтары, (шөпшабу және жайылым), рельеф, топырақ су режимі, шөп құрамының мінездемесі мен өнделуі және т.б. деректер тіркелінеді 

## Дереккөздер


Санат:Биология
Карпофор

**Карпофор** (грекше karpos - жеміс және foreo - әкелу) - өзгеше мүше. Оның үстінде екі даратұқымды ашылмайтын жемісті шатыр өсімдігі салбырап тұрады. Жеміс жапырақтарын шеткі бөліктерінен пайда болады. Және де үстіңгі жағынан екі бұтаққа бөлініп, жемісаяқшалардың жалғасы болып табылады. Оларға жемістер қосылып жабысқан.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Катогенез

**Катогенез** - ағзалардың қалыптасқан экологиялық ортадан қарапайым жеңіл тіршілік ортасына ауысуына байланысты, олардың органдары мен жүйелерінің жалпы морфофизиологиялық құрылымының әлсіреп төмендеуі, дезинтеграция мен өзгерістерге жеткізетін регрессивтік кері даму процессі.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Катоморфоз

**Катоморфоз** - қарапайым тіршілік жағдайына, ауысуына байланысты регрессивтік эволюция, (катогенез) негізінде ағзалардың регрессивтік өзгерістері. Бұл даму барысында ағзалар қажеттігі таусылған көптеген тіршілік дене құрылыстарынан айырылады. Мысалға, кимылсыз өмір сүруіне байланысты эндопаразиттер белсенділік өміріндегі қажетті мүшелерін жоғалтқан.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Ольга Владимировна Каверина

**Ольга Владимировна Каверина** - 1977 жылы 5 шілдеде Алматы қаласында туған. 1998 жылы «Тұран» университетін бітірген, экономист.

*2000-01 жылдары - «Қорғау» ЖШС бас бухгалтері.

*2001-02 жылдары - «ТұранӘлем Банкі» АҚ АФ есеп айырысу-кассалық бөлімінің бухгалтері.

*2002-03 жылдары - «ТұранӘлем Банкі» АҚ АФ жекелеп несиелеу белімінің маманы.

*2003-05 жылдары - «ТұранӘлем Банкі» АҚ АФ жекепеп несиепеу басқармасының несие сарапшысы, үйлестірушісі, аға маманы.

*2005 жылы - «Нефтебанк» АҚ жекелеп несиелеу белімінің бастығы.

*2005-06 жылдары - «Қатысу» шағын несиелеу ұйымы» ҚҚ несиелеу белімінің бастығы.

*2006 жылдан - «Қатысу» шағын несиепеу ұйымы» ҚҚ директоры.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Ар пайдадан қымбат»**.

Іскер адамның бойындагы құнды қасиеттер: **«Адалдық, көргенділік, өз ісін жетік білу, өз мақсатына қол жеткізе алу».**
 
Қазақстан қаржы аясына талдау: *«Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының қаржы аясы жаңа даму кезеңінде тұр. Республика үкіметі дұрыс бағытта реформалар жүргізіп, Қазақстан қаржы аясының жаңа сапалы даму деңгейге аяқ басуына, [[инвестиция]]лық деңгейге дейінгі [[кредиттік рейтинг]]ін алуына жағдай туды. Сөйтіп, Қазақстан қаржы аясының даму деңгейі бойынша кеңестен кейінгі кеңістік елдерін озып бара жатыр».*

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Карпоспоры

**Карпоспоры** (грекше karpo - жеміс және спора), қызыл балдырлардың карпоспорафитте тұқым шашудан кейін дамитын диплоидты, (бірақ ортақ онтогенез жолындағы үшіншіге) ұрпақ тетраспорафитке; гаплоидты спора түзуші, тетроспораларға дамудың алғышартын қалыптастырады. Олар редукциондық бөлінудің нәтижесінде, яғни әрбір тетроспорагиде төрттен пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Катрандықтар

**Катрандықтар** (Squalidae) - тікенекті озбыр балық, (акула), шеміршекті балықтар тұқымдасы, катран тәрізділер отрядына жатады. Бұл балықтар аса ірі емес, 2 м аспайды. Анал жүзбе қанаттын орнында 1 және 2 арқа жүзбе қанаттарының алдында тікенектер орналасқан. ТМД-да, (Қара, Баренц және Ақ теңіздерде) тікенекті өзбыр балық таралған. Бұл балықтар 200 м тереңдікте топтасып өмір сүреді. Жұмыртқада тірі табатын балықтар, 10-25 ұрпақ береді. Балық және су түбіндегі омыртқасыздармен қоректенеді. Кәсіпшілік нысаны.

## Дереккөздер


Санат:Акулалар
Каудекс

нобай|
**Каудекс** ( - бұтақ, түбір) - өркенді ата-тегі бар көпжылдық өзгеше мүше. Көп жылдық шөптердегі және жартылай бұталардан пішінделеді өркеннің астынғы бөлігінен, гипокотиледен және өзекті ағаш тамырынан тұрады. Каудекс корзат жинайтын орын болып саналады. Көптеген өзгерістер тудыратын заттар жиынтығын сақтайды. Дамуы: тіршілігін тоқтататын жарты резетті гүл өркендерінің қысқа негізінен, (василек пен свербиги) немесе топырақка батқан қысқа осьті резетті өркеннен. Каудекс камбия жұмысы есебінен өсе және жуандана келе ұзақ өмір сүргіш көп жылдық тамыр ғана көшеді, (сабақтамыр). Уақыты келе каудекс ортасында жазықтық қалыптасады, содан кейін ол тамырмен бірге бойлап жекелеген учаскілерге, партикулдарға бөлінуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Өсімдіктер морфологиясы
Качуркалар

**Качуркалар** () - дауылпазтәрізділер тұқымдасы. Ұзындығы 14-25 см. Қанаттары қысқа. Белсенді ұшатын құстар 7 туыс 21 түрі бар. Олар Атлант, Үнді және Тынық мұхиттар жағалауын мекендейді. ТМД аймағында 3 түрі кездеседі. Олар қиыр шығыс теңіздері жағалауларында топтасып індер мен жартастарды ұялайды. Ұсақ теңіз жануарларымен қоректенеді. Кіші качурка Қызыл кітапқа енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Дауылпазтәрізділер
Кашалот

**Кашалот** () — тісті киттер отряд тармағының кашалоттар тұқымдасына жататын теңіз сүтқоректісі. Аталықтарының ұзындығы 21 м,  аналықтары 13 м. Басы ерекше үлкен, (үстінгі жақтарының алдыңғы жағында спермацеттік мүшесі орналасқан). 

Астыңғы жақтарында 36-60 түстері бар. Түсі бурылдан қара, коңырға дейін өзгеріп тұрады. Жыныс мүшелері толық 5-6 жасында жетіледі. Аталықтары мұхит кеңістігінде еркін жүзіп, орын ауыстырумен болады, ал аналықтары топтасып, мұхиттың жылы жақ кеңістігін мекендейді. Буаздығы 16-17 айға созылады, сүттілігі, 18 ай. 50 жыл өмір сүреді. Басаяқтылармен қоректенеді. Судың астында 1,5 сағаттай бола алады.

## Дереккөздер


Санат:Тісті киттер
Бақылдақ құтан

**Бақылдақ құтан** () - құтандар туысына жатады. 

Басы, мойны, аяқтары, басқа құтандар түрлерінен қысқа. ТМД аймағында, Еуропаның оңтүстігімен Орта Азияда таралған, Африкада қыстайды. 

Дене ұзындығы 60 см. Су жиегіне жақын жүреді, топтасып ағашты ұялайды. 4-5 жұмыртқа салады. 

Тіршілігі кешқұрым, түнде басталады. Қорегі - балық, бақа және омыртқасыздар.

## Дереккөздер

Санат:Дегелектәрізділер
Санат:Еуразия құстары
Санат:Африка құстары
Санат:Солтүстік Америка құстары
Санат:Оңтүстік Америка құстары
Санат:1758 жылы зерттелген жануарлар
Басқын балық тәрізділер

**Басқын балық тәрізділер** немесе **Алабұға-шортан тәрізділер** () — сүйекті балықтар отряды. 

Ұзындығы 30 см-ден 3 м дейін, салмағы 140 кг дейін жетеді, ең ірілері, барракудалар. Желбезектері 6-7 жарғақ шоғынан тұрады. Жабықторсылдақты. Жүзбе қанаттары тікенекті. Арқа жүзбе қанаттары екеу; бауыр жүзбе қанаттары 6 шоқтан құралған. ТМД аймағындағы су қоймаларында кефаль тұқымдасының 7 түрі, барракуда тұқымдасының бір түрі таралған. Кефальдар детритпен, барракудалар балықпен қоректенеді. Басқын балықтар кәсіпшілік объекталары және оларды көбейту мәселесі жолға қойылған.

## Дереккөздер


Санат:Басқынбалықтәрiздiлер
Шашақгүл

**Шашақгүл**  () - бірдей ұзын немесе кішкентай ұзындықтағы гүлтабандарда отырған, басты осі ұзартылған және гүлді ботрикалық гүл шоғы. 

Кистердің сыртқы бейнесі қатты түрленуі мүмкін. Олар фрондозды, (үштүсті шегіргүл), брактеозды, (кәдімгі мойыл), фрондозды-брактеозды, (күреңот), жалаңаш, (беде қышы), ашықтар, (сүмбіл), жабықтар, (шабдалы жапырақты қоңыраугүл), көп гүлділер, (ұзын жапырақты бөденешөп), бір-екі гүлділер, (егістік бұршағы).

## Дереккөздер


Санат:Шашақшүлдер
Кит мұрты

thumb|Кит мұрты
**Кит мұрты** - мұртты киттердің жоғарғы жақтарындағы мүйізді тақтайшалар. Олар ауыз айналасының шетінде тығыз орналасқан. 130-дан, (сұр кит) 400-ге дейін, (жолақ кит) болады. Тақтайшалар үш бұрышты, олардың ең үлкен жағы ауыз қуысына қараған, ал кішкене жағы қызыл иекке бекіген. Ауыз қуысына қараған тактайшалардың шеті жіңішке, ұзын түтікшелерге бөлшектенген. Олар өзара өріліп щетка құрайды. Кит олардың арасынан суды сүзіп, ауызға түскен жануарларды қоректенеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұртты киттер
Наханбастылар

**Наханбастылар** (Balaenicipitidae) - дегелектәрізділер тұқымдасы. Наханбасты бір түрі кездеседі. Оның биіктігі 105 см, аяқтары ұзын. Тұмсығы өте үлкен және ұшында қармағы бар. Ол батпақ түбінен қостынысты балықтарды қазып алу үшін қажет құрал. Жеке жұп болып, су жиегіндегі жыңғылды мекендейді. Ұяларын жерге салады. 1-3 жұмыртқа табады. Қоректері, балық және басқада су жануарлары. Экваториялдық Африкада таралған.

## Дереккөздер


Санат:Құстар
Сәкен Мәжитұлы Мұхамбетжанов

**Сәкен Мәжитұлы Мұхамбетжанов** - 1968 жылы 13 мамырда Атырау қаласында туған. 2000 жылы ҚазМБА-ны бітірген, экономист.

*1993 жылы - «Ақбота» компаниясының («Атыраумұнайгазгеология» өндірістік-геологиялық бірлестігі) экономисі.

*1994-95 жылдары - «Қазақстанкаспийшельф» АҚ Атырау аумақтық дирекциясы бас бухгалтерінің орынбасары.

*1995-2000 жылдары - «Қазақстанкаспийшельф» АҚ бас бухгалтерінің орынбасары (Алматы).

*2000-01 жылдары -  «Нұрбанк» АҚ АФ бас бухгалтерінің орынбасары.
 
*2001 жылы - «Нұрбанк» АҚ бухгалтерлік есеп және есептілік басқармасының бас маманы.

*2001-02 жылдары - «Нұрбанк» АҚ инвестициялар белімінің бас маманы. 2002 жылдан - «Н¥Р-ИНВЕСТ» лизинг компаниясы» ЖШС («Нұрбанк» АҚ еншілес ұйымы) директоры. Қазақстан Республикасындағы қаржы лизингінің дамуы мәселесі бойынша Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ-нің экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын ізденушісі.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы:** «**Кәсіпқойлық және алда жүруге ұмтылу**».<br />
Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «**Кергенділік және әділдік*'».

Қазақстан қаржы аясына талдау: *«Лизинг отандық өндірістің ерлеуіне жәрдемдесетін, бизнестің әртүрлі класстарына, әсіресе шағын және орта бизнеске нақты қолдау керсететін икемді және болашағы зор экономикалық тетікке айналып отыр. Болашақта қаржы лизингімен тек мамандандырылған лизинг компаниялары ғана айналысатын болады».''

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ішек (биология)

**Ішек** (кишечник) — ас құрамындағы қоректік заттардың қорытылу (химиялық өңдеу) және сіңірілу процестері жүретін түтікше асқорыту мүшесі. ішектер: ащы ішек және жуан ішек бөлімдеріне бөлінеді. Ащы ішекке: 12 елі ішек( ұлтабар ұшы), аш ішек және мықын ішек, ал жуан ішекке: бүйен, тоқ ішек және тік ішек жатады. ішектің қабырғасы үш қабықтан: ішкі-кілегейлі, ортаңғы-етті және сыртқы-сірлі қабықтардан тұрады. Ащы ішектің ішкі бетінде ішек бүрлері болады. ішектердін кілегейлі қабықтарында ішек сөлін бөлетін жалпыішектік бездер және 12 елі ішекте дуоденальды қабырғалық бездер болады.

**Ішек** (intestinum) - ауыздан басталып, тік ішекпен аяқталатын ас қорыту түтікшесі, (турбелярии, трематодтар, теңіз жұлдыздары т.б. ішектері бітеу аяқталатын жануарларды қоспағанда); ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ішекте ас қорытылады, сіңіріледі және қалдықтары сыртқы ортаға бөлініп шығарылады. Ішек ұзындығы иттерде дене ұзындығынан 5-6 есе, қойда - 35, үй шошқасында -14, адамда -3-4 есе артық.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Санат:Морфология
Кератиндер

**Кератиндер** - терінің сыртқы қабаты мен оның өнімдерінің, (шаш, түк, қауырсын, тырнақ, тұяқ, мүйіз т.б.) ақзаттары. Терімен одан пайда болған заттарға мықтылық береді. Тері құрамында цистеин, (15%), глутамин кышқылы, лейцин көп болса, гистидин, лизин, серин мөлшері өте аз болады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Бақбақыл бақалар

**Бақбақыл бақалар** (Hylidae) - құйрықсыз қосмекенділер туысы. Ұзындығы 2-ден 13,5 см. жетеді. Көпшілік түрлері ағашта мекендейді. Олардың саусақ астында сорғыш дискалары болады. Түрлі түсті боялған, көбінесе жасыл түсті болады. ТМД аймағында 2 түрі кездеседі. Кәдімгі бақбақыл, Ұзындығы 3,5- 4,5 см. Олар Рессейдің оңтүстігі, Украина мен Кавказда таралған. Екіншісі, Қиыр Шығыс бақбақылы, Ұзындығы 4,8 см., Қиыр Шығыстың оңтүстігінде таралған. Бақбақылдар орман мен тауда, (1500 м), су қоймаларында кездеседі. Тіршілігі түнде басталады. Қорегі, жәндіктер мен ұсақ балықтар. Көбейуі орманда, ағаштарда және суда өтеді. Жұмыртқаларын ағаш жапырақтарымен суға салады, (4-тен 1000-га дейін). Бақа шабақта тез жетіліп, ересек бақбақылға айналады.

## Дереккөздер


Санат:Құйрықсыз қосмекенділер
Ішек сөлі

**Ішек сөлі** - кейбір омыртқасыздар, (ұлулар, буынаяқтылар) және омыртқалы жануарлардың ащы және тоқ ішек бездері бөліп шығаратын сұйық зат, соңғыларының ішек сөлдері түссіз немесе сарғыш. Ішектегі заттар, химустың механикалық және химиялық тітіркендіргіш әсерінен сөл үнемі тоқтаусыз бөлініп тұрады. Оның құрамында, су, органикалық және органикалық емес заттар ферменттер,        (амилаза, сахароза, нуклеаза т.б.) бар. Адам тәулігіне 1-3 л сөл бөліп шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Кладодий

**Кладодий** (klados - грек- бұтақ) - үндескен жасыл сабақты және сирек жапырақты өзгерген өкрен; филлокладитерден айырмашылығы сыртқы пішінімен жапырақтарға ұқсас емес және ұзақ уақыт бойы ұзарып өседі, (мысалға, қасқыржем кладодийі); көптеген авторлар кладодия және филлокладия арасындағы айырмашылықты бөліп қарамайды, бұл терминдерді бір-біріне синоним ретінде қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Класс (биология)

**Класс** () - биологиялық жүйелеудің жоғарғы таксономиялық санаттарының бірі. Ол жақын отряд жануарларын біріктіреді. Мысалға, кемірушілер отряды, насекомжегіштер, жыртқыштар, сүтқоректілер класына біріктірілген. Арғы тегі бір құрылысы жалпы жобаға сәйкес класс жануарлары бір типке біріктірілген. Мысалға, мекенділер, құстар, сүтқоректілер т.б. омыртқалы жануарлар типіне енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Биологиядағы жүйелеу

**Биологиядағы жүйелеу** — тірі ағзалар белгілі бір сипаттамаларға сәйкес жіктеуге мүмкіндік беретін ғылым. Бұл жүйенелетін жануарларды бір-біріне жақындатуға немесе алыстатуға мүмкіндік береді; бұл олардың өзара тарихи қалыптасқан заңдылық байланыстарын бейнелейді. Бұндай жүйелеу органикалық әлемнің көптеген әртүрлі жануарлар дүниесінен хабардар болуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ол маңызды ақпараттың көзі бола алады. Жүйелеудің практикалық және болжамдаушылық маңызы өте жоғары бағаланады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Клептопаразитизм

**Клептопаразитизм** - бір жануардың екінші жануардың өз үшін тапқан азығын күштеп тартып алуы. Жануарлардың азық қорын жасырып, иесі жоқта ұрлап алу сирек кездеседі. К. құстар, сүтқоректілер, балықтар арасында кең таралған. Қысқа құйрықты қаратұмсық кайрлар мен моевоктерден тартып алған балықпен қоректенеді. Кейбір жануарлар қоректік затты өздері аулағаннан гөрі клептопаразитизмге дағдыланып, толық, ауысуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Қайшыауыздар

**Қайшыауыздар** () - Қунақ тұқымдасына жататын құстар туысы. 

Қайшыауыздар тұқымдасы Қазақстандағы қунақ тұқымдастарға жататын 18 туыстың біреуі. Бұлар – орташа денелі  қунақ тұқымдас құстар. Тұмсығы басқалардай мүлде ерекше – ұшы имек, тұмсықасты мен тұмсықүсті бірімен-бірі түйіспей, айқасып орналасқандықтан, шырша бүрінен тұқымды аршып алуға жақсы бейімделген. Орман құстары, қылқанды ормандарда өмір сүреді. Және негізінде қылқан тұқымдастардың тұқымымен қоректенеді. Қайшыауыздардың ұялау және жылыстау мерзімдері көбінесе осы тұқымның түсіміне байланысты. Түсім болмай қалса, олар жаппай түрдің таралу аймағынан алыстау жылыстайды. Қазақстанда қайшыауыз туыстардың үш түрінен екеуі – шыршашыл қайшыауыз және аққанатты қайшыауыз кездеседі.

Дене ұзындығы 17 см. Жақ ұштары айқасып, қайшыауызды болғандықтан, шырша қарағай және бал қарағай бүрлері қабыршақтарын жеңіл қайырып, жабысқақ тілімен тұқымын алып қоректенеді. 5 түрі бар. Шыршашыл қайшыауыз жер шарынын солтүстік бөлігінен Орталық Азия, Филиппиндер, Солтүстік-Батыс Африка және Орталық Американың шыршалы орманын мекендейді. Қарағай кайшыауызы Шотландиядан Оралға дейін таралған. Аққанатты қайшыауыз Еуразияның солтүстік аймағында таралған. Шыршашыл қайшыауыз Сібірден қыста Павлодар Ертіс өңіріне ауып, қыстап, көбінесе жаз-күз мерзімдерінде кездеседі, бірақ жыл сайын оларды көру мүмкін емес. Азық қоры нашар болса, басқа жаққа ауып кетеді.

## Дереккөздер
Қысқыш аяқ

**Қысқыш аяқ** (chela) - кейбір буынаяқтылардың, (куйісаяқтылар, шаянтәрізділер) қармау аяқтарының дистальдық бөлігі; ол жемтігін мықтап ұстау, оны талқандап бөлшектеу, жауларынан қорғану және денесін тазалау қызметтерін атқарады. Қысқыш аяқ-аяқтарының соңғы екі буынтақтарынан құралған және оның қозғалмалы және қимылсыз саусақтары бар.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Түзкептер

**Түзкептер** () - кептер тұқымдас құс. Дене ұзындығы 32 см. Көк кептерге ұқсас, бірақ тұмсығы ақ немесе сарғыш. ТМД-да шығыста Томбыға дейін, оңтүстікте, Закавказье, мен Орта Азияға дейін таралған. Орманды жерді мекендейді. Ағаш қуыстарын ұялайды. Екі рет 2 жұмыртқадан салады.

## Дереккөздер


Санат:Кептертәрізділер
Теңіз періштелері

**Теңіз періштелері** (Clione) - аяққанатты былқылдақ денелілер. Денесі түссіз кейде ашық бояулы, Ұзындығы 5 см дейін. Қабыршақсыз. Жұтқыншағында сұйық жабысқақ зат бөліп шығаратын бездері бар 6 жақсы жетілген қосалқы аулағыш аппараттары орналасқан. Сол сұйық затпен қоректік олжасын мықтап ұстауға мүмкіндік алады. Жыртқыштар, планктон жануарларын аулап, қоректенеді. Олар топталып өмір сүреді. Мұртты киттердің қоректік қоры.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Қатпаршақ

**Қатпаршақ** - жануарлар тік ішегінің сыртқа ашылатын кеңейген жері. Қатпаршақ көптеген жануарлар түрлеріне тән. Ол дөңгелек, ауыздылар, кейбір балықтарда, (акулаларда), барлық қосмекенділерде, бауырмен жорғалаушыларда, құстарда, қатпаршақты сүтқоректілерде, омыртқасыздарда жақсы жетілген. Қатпаршақта несеп түтікшесі мен жыныс жолдары ашылған.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Өскін

**Өскін** (грек тілінен ауд. clon - жасөркен, бұтақ) - жыныссыз көбею жолынан тараған ортақ жасуша немесе дарақтардың жиынтығы. Қысаң түсінікте өскін, езінен көбейетін бір дарақтардың тұқымымен берілген кішігірім жеке түрі, олардың өскіндері әліде бір-бірімен байланып тұруы мүмкін. Мұндай өскіндер бір-бірімен қауымдаса отыра парцелланы немесе микроценозды қалыптастыруы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Клондау молекулалары

**Клондау молекулалары**, мтрансформация жолымен дәл осындай ДНҚ енгізілген, жасушаның қоректік агарда өсіру немесе егу жолымен рекомбинантты ДНҚ-ның молекуласын анықтау әдісі, (мысалы - гибридті плазмид, ДНҚ құрамында бөгде векторлы үзінді болады). Бактерия кезінде клонды білдіретін осындай әрбір жасуша, ДНҚ молекуласы бар жасушалар колония құрады.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Түйін бактериялары

**Түйін бактериялары** - көптеген үрме бұршақтар және кейбір басқа өсімдіктер тамырында түйіндерді қалыптастыратын азотсіңіргіш бактериялар. Атмосфералық азотты оның қосындыларын жоғары өсімдіктер тамыры үшін қолжеткізетіндей ғылып байланыстыруға қабілетті. Түйін бактериялары - көптеген үрме бұршақтар және кейбір басқа өсімдіктер тамырында түйіндерді қалыптастыратын азотсіңіргіш бактериялар. Атмосфералық азотты оның қосындыларын жоғары өсімдіктер тамыры үшін қолжеткізетіндей ғылып байланыстыруға қабілетті.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Тимур Алшынұлы Таипов

**Тимур Алшынұлы Таипов** -  1972 жылы 13 мамырда Алматы қаласында туған. 1995 жылы ҚазММУ-ды бітірген, хирург.

*2001 жылы ҚМЭБИ-ді бітірген, қаржыгер;

*2003 жылдан - Халықаралық Бизнес Университеті жанындағы аспирантурада оқиды, қаржыгер.

*1998-99 жылдары - «Альтаир Фарма» ЖАҚ аймақтық даму жөніндегі директоры.

*2000-02 жылдары - «ТемирТрансСервис в Казахстане» ЖШС логистика бөлімінің бастығы.

*2002-05 жылдары «БТА Лизинг» АҚ несиелеу департамөнтінің аға, бас менеджері, «Альянс Лизинг» АҚ қаржы басқармасының бастығы.

*2005 жылдан - «Лизинг Групп» АҚ Басқарма төрағасы. Қазақстан Республикасындағы лизинг мәселелері бойынша 6 маала мен 4 жарияланымның авторы.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: **«Кәсіпқойлық, жауапкершілік, адалдық»**.

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Көргенділік, біліктілік, ұйымдасқандық, сабырлылық».**

Қазақстан қаржы аясына талдау: «Қазастан лизинг қызметінің нарығы
қазіргі таңда қарқынды өсу кезеңін бастан кешіріп, орасан зор әлеуетке ие
болуда. Негізгі құрал-жабдықтар сатып алуды қаржыландырудың балама
механизмі ретіндегі лизингке сұраныстың үнемі артып отыруы осындай
болжам жасауға негіз болады. Лизинг - Қазақстанды кәсіпорындардың
негізгі өндіріс қорларын жаңарту барысында елеулі рөл атқара алатын
бірегей инвестициялық құрал. Қаржы лизингі жөніндегі заңдарға түзетулер
енгізу
Қазақстанға
жаңа
инвестициялар
тартуға
мүмкіндік
беріп
қана қоймайды,
сонымен
бірге
ТМД-ның
басқа
елдеріне
«үлгі
болады».

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Азу тісті балықтар

**Азу тісті балықтар** (Disosticus) - алабұға тұқымдастары. Орташа дене ұзындығы 135, (190-ға дейін жетеді) см, салмағы 35, (80 кг дейін жетеді) кг. Аузы үлкен, тістері ірі. Қабыршағы ұсақ. 2 түрі бар: патогондық азу тісті балық, Атлант және Үнді мұхиттарында таралған. Екіншісі антарктикалық. Пелагикалық және су түбі балықтары. Жағалауға жақын су мен ашық тенізде кездеседі. Антарктикалық азу тісті балықтың жыныстық жетіуі 8-11 жылға созылады. Уылдырық шашуы көктемде басталады. Өсімталдығы 900 мың уылдырық.  Жыртқыш балық. Қорегі балықтар мен кальмарлар. Бұл балықтар кашалоттар жемтігі.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Гүлсім Төлегенқызы Ақтамбердиева

**Гүлсім Төлегенқызы Ақтамбердиева** - 1956 жылы 3 қарашада Жамбыл облысында туған.

1978 жылы әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді бітірген, математик.

*1978-85 жылдары - ҚазКСР Орман өнеркәсібі министрлігінің ОЖКТБ қатардағы және аға инженер-програмисі.
*1985-95 жылдары - Қаз-МӘТУ ақпараттық технологиялар аға оқытушысы.
*1995-97 жылдары - ЮСАИД-тың «Қазақстан мен Қырғызстандағы шағын жекешелендіру» жобасының бизнес-менеджері.
*1996-97 жылдары - ЮСАИД-тың «Қазақстан, Қырғызстан мен Өзбекстандағы бухгалтерлік есеп реформасы» жобасының кеңесшісі, топ жетекшісі.
*1997 жылдан - «КАРАНА» корпорациясының Орталық Азия филиалының бас директоры; Дүниежүзілік Банкінің «Қазақстандағы зейнетақы реформасы» және «Тәжікстандағы жекешелендіру және жеке меншік секторының дамуы» жобалары жетекшісінің орынбасары.
*2005 жылдан - «СТК2 Сеntral Аsіа» компаниясының директоры, негізін қалаушы.

Қазақстанның іскер әйелдері қауымдастығының мүшесі. Біріккен Әлем колледждерінің қазақстандық іріктеуші комитетінің президенті.

## Дереккөздер


Санат:3 қарашада туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақ МӘТУ оқытушылары
Санат:Қазақстан қаржыгерлері
Зекеш Жұматқызы Атығаева

**Зекеш Жұматқызы Атығаева** -  1954 жылы 18 тамызда Семей қаласында туған. 1973 жылы АХШИ-ды бітірген, экономист. Экономика ғылымы кандидаты (2003).

*1972-94 жылдары - ҚР Қаржы министрлігі жүйесінің мемлекеттік кіріс жөніндегі инспекторынан бухгалтерлік есепті автоматтандыру бөлімінің меңгерушісіне дейін.

*1994-97 жылдары - «Заіогу» компаниясының қаржы директоры.

*1997 жылдан - «ҒіnЕх» ЖШС бас директоры. ҚР Аудиторлар палатасының құрметті мүшесі. ҚР аудиторларына кандидаттарды аттестаттау женіндегі біліктілікке баға беретін комиссияның мүшесі, Қазақстан Республикасы Аудиторлар палатасының аудиторлардың біліктілігіне баға беру жөніндегі комитетінің төрағасы.** 25 ғылыми мақалалар мен жарияланымның**, мақта иіру өндірісі саласындағы 17 жаңалықтың, аудит және бағалау саласындағы 2 жаңалықтың авторы.

Жұмыстагы негізгі ұстанымы: **«Адалдық, жауапкершілік»**.

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: **«Шын берілгендік, адалдық, жауапкершілік».**

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жания Әділбек

**Жания Әділбек** - 1974 жылы 6 мамырда Қарағанды облысы Абай қаласында туған. 1995 жылы ҚазМБА-ны, 1998 жылы ҚазМБА аспирантурасын бітірген, экономист.

*1994-95 жылдары - «Қазкоммерцбанк» ААҚ несие басқармасының жетекші маманы.

*1995-98 жылдары - «Қазкоммерцбанк» ААҚ несиелеу департаментінің жетекші сарапшысы - несие менеджері.

*1998-2001 жылдары Азиялық несие компаниясының (Орталық-Азиялық-Америкалық кәсіпкерлікті қолдау қоры, USAID) несие жөніндегі жетекші
маманы.

*2001-04 жылдары - ЕҚҚДБ Кеңесшілік қызметті дамыту бағдарламасының жобалар жөніндегі директоры.

*2005-06 жылдары - Астана қаласында кәсіпкерлікті дамыту орталығының («Pragma» корпорациясы, USAID) директоры.

*2006 жылдан - «Finpro Kazakhstan» өкілдігінің (Финляндияның Алматы қаласындағы сырты сауда орталығы) басшысы.
Қазақстанның шағын және орта бизнесі үшін кеңесшілік қызмет көрсету  мәселелері бойынша 12 ғылыми мақаланың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Күлбаршын Бүркітқызы Базарбекова

thumb
**Күлбаршын Бүркітқызы Базарбекова** - 1958 жылы 1 қаңтарда Көкшетау қаласында туған. 1983 жылы Е.А. Букетов атындағы ҚарМУ-ды бітірген, экономист.

*1983-85 жылдары - Торғай облысы қаржы бөлімінің аға экономисі.

*1985-90 жылдары - Алматы қаласы Калинин ауданы қаржы бөлімінің экономисі.

*1990-97 жылдары - Алматы қаласы Бостандық ауданы Салық комитетінің бөлім бастығының орынбасары, бөлім бастығы.

*1998 жылы «АФН» ЖШС директоры.

*1998-2002 жылдары «Дара-Аудит» ЖШС директоры.

*2002 жылдан - «Сапа-Аудит» ЖШС директоры. Қазақстан Республикасы Аудиторлар палатасының мүшесі. ҚР Аудиторлар палатасы жанындағы Салық салу мәселелері жөніндегі комитетінің төрайымы. «Аруана» клубының мүшесі.

Жұмыстағы негізгі ұстанымы: «Алдына мақсаттар қою».

Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Өзін ұстай білушілік, батылдық, жақсы кеңестерге құлақ аса білу, жоспарлай білу».

Қазақстан қаржы аясына талдау: «Қаржы саласы үш өзара байланысты салалардан: қаржы нарықтары мен институттарынан, инвестициялардан және қаржыны басқарудан тұрады. Бүгінгі таңда бизнеспен айналысып жүргендердің бәрі қаржы ісінің негіздерін зерттеп, түсінуі керек. Өкінішке қарай, Қазақстанда бұл мәселе әзірге тиісті деңгейде емес».

Балалар үйлеріне, мүгедектер қорына және басқа қоғамдық
ұйымдарға  қайырымдылық көмек көрсетеді.

## Әскери атағы
Әскери атағы - запастағы азамат  қорғанысы сержанты.
## Діни көзқарасы
Діни көзқарасы - «Құдайға сенемін».
## Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы
Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - «Идеалдар жоқ».
## Қазақстанның болашағы туралы болжамы
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның
өркендеуі мен жарқын болашағына сенім».
## Хоббиі
Хоббиі - өздігінен даму, жеке бастың өсуі, психология жөніндегі кітаптарды оқу, табиғатқа шығу.
## Сүйіп оқитын әдебиеті
Сүйіп оқитын әдебиеті - В. Синельниковтың, X. Сильваның ездігінен даму жөніндегі кітаптары, Нил Доналд Уолш «Құдаймен сұхбат».
## Үй жағдайы
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Коңырбаев Наурызбай Әнсенұлы
(1960 жылы туған), «Нақ-Пайда» ЖШС директоры. Ұлы - Наурызбайұлы Еламан (1986 жылы туған);  қызы - Коңырбаева Әсия Наурызбайқызы (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар