open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қамау

Заннамаларда көрсетілген негізде және тәртіппен, адамды қамауға алу.
1. Қамау сотталған адамды тағайындалған жазаның бүкіл мерзімінде қоғамнан қатаң оқшаулау жағдайында ұстау болып табылады.
2. Қамау бір айдан алты айға дейінгі мерзімге белгіленеді. Қоғамдық жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары немесе айыппұл салу қамаумен ауыстырылған жағдайда ол кемінде бір ай мерзімге тағайындалуы мүмкін.
3. Қамау үкім шығару кезінде он сегіз жаска толмаған адамдарға, сондай-ақ жүкті әйелдер мен кәмелетке толмаған балалары бар әйелдерге қолданылмайды.
4. Әскери қызметшілер қамауды абақтыда өткізеді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Диглоссия

**Диглоссия** ( - екімәрте + *glossa*- тіл) - ұғымын және терминін Ч.А. Фергюсон енгізген, Дж. Фишман, А.В. Исаченко және Б.А. Успенский зерттеулерінде жалғасын тапкан. Қажеттілікке орайтілдерді бөлудің функциялық қасиеттеріндегі және бір тілдің өмір сұру формаларындағы қостілділіктің теңдес-тірілмеген тұрі. Диглоссия тілді таңдау сөйлеушілердің этнотілдік тәуелділігіне емес, қатынас жасау жағдайына (ситуацияға) байланысты болды Салыстырыңыз: *ҚОСТІЛДІЛІК, БИЛИНГВИЗМ, КӨПТІЛДІЛІК*. 
*Мысалы, Бағдад қаласында христиан арабтар өз діндестерінін, арасында «христиандық» делінетін араб диалектісін пайдаланады, ал аралас жұртшылық ішінде жалпы бағдадтық диалектіні (мүсылмандық диалектісі») пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Қойнауқаттарды бір мезетте бөлектеп игеру

**Қойнауқаттарды бір мезетте бөлектеп игеру**. Игеру нысанының ауқымын өсіру және қойнауқатты игеру жылдамдығын теңестіру мақсатында арнаулы жабдықтарды қолдана отырып, оқпандық қысымы әртүрлі ортақ ұңғымадағы сүзбелеу сипаты
түрліше қойнауқаттарды бөлек-бөлек игеру.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Барабан (техника)

right|thumb|Барабан
**Барабан** - қуыс шошақ, цилиндр немесе түбі бар көп қырлы дене тәріздес тетік.

**Жүктемелеп айналатын барабан**- сынақ кондырғысының автомобиль доңғалағы ілінісіп айналатын бөлігі.

**Тежегіш барабан** - цилиндрлік барабанның қалыптық немесе тежеу лентасына қалыптық немесе ленталы тежегіштің әсер етуі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Шіріген жемір

thumb|250px|Өліктермен қоректенетін жәндік- Көң қоңызы
**Шіріген жемір**
:* Өлі еттеніп бара жатқан тін қалдықтарын өзіне сіңіріп, жұтып қоятын клеткалар (жасушалар).
:* Өліктермен қоректенетін жануарлар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Жәндіктер
Судың жалпылама талдамасы

**Судың жалпылама талдамасы**. Судың иондық-тұзды құрамы жайлы мағлұмат алуға, оның тектүрін нақтылауға жеткілікті болып табылатын, судың жалпы сипатын анықтау мақсатында жүргізілетін арнаулы талдама.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мүдделер агрегациясы

**Мүдделер агрегациясы** - жалпы талаптарды өндіріп, оларды
иерархизациялауға бағытталған көптеген әртүрлі талаптарды сомалайтын саяси жүйенің қызметі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Асырауындағы жан

**Асырауындағы жан** - басқа адамнан (басқа адамдардан) толық материалдық нәпақа алатын, не тұрақты түрде материалдық көмек алушы адам. Асырауындағы адамдар зейнетақымен қамсыздандырылу саласында, асыраушысынан айырылған кезде, белгілі бір құқықтары болады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Аудиенция

Жоғары мемлекеттік лауазымды иеленетін адамның ресми қабылдауында болу; мемлекет басшысының елшілік өкілін қабылдауы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гистерезис тұзағы

**Гистерезис тұзағы** - дененің күйі сыртқы шарттан бір мәнді емес тәуелді болғанда, сыртқы шартты сипаттайтын физикалық шама мерзімді өзгерген кездегі, дененің күйін сипаттайтын физикалық шаманың соңғыға тәуелділігінің графиктік кескіні.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Асырау

**Асырау**-өмір сүру үшін тұрақты және негізгі көз болып табылатын толық асыраушылық немесе көмек. Асырауында болу фактісі, зейнетақы, 
жәрдемақы, мұрагерлік тағайындау кезінде заңдық маңызға ие болады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Пайыздық табыс

**Пайыздық табыс** - ақшалай қаражатты немесе капиталды тиімді жұмсау шарасы.

Банк депозитіне немесе салымына жұмсау кезінде — банкінің депонентке немесе салымшыға ақшаны пайдаланудан бас тартқаны үшін (салым бойынша пайыз) салынған қаражатқа пайыздық қатынас тұрғысынан белгілі кезендегі сыйақы ретінде төлейтін ақша сомасы.

Бағалы қағаздарды сатып алу кезінде — купонның немесе дивидендтің (иесі белгілі бір кезенде алған) бағалы қағаздың атаулы құнына қатысты пайыз түрінде алынған сомасы.

Мүліктік капитал салу кезінде — ақшалай да, мүліктей де салымның құнына пайыз түріндегі пайданың құндық бағасы.

Пайыздық табысқа салық салынуына қарай жалпы табыс (салық есептелмегенде), таза табыс (салық есептелгенде) түрлеріне бөлінеді.

Пайыздық табысты жылдық пайыз түрінде есептеу дәстүрге айналған. Бұл орайда есеп мақсатында купондардың, пайыздардың, сыйақылардың немесе бір жыл ішінде алынған пайданың сомасы алынады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы

zh-yue:利息
Мәліметтерді агрегативті талдау

**Мәліметтерді агрегативті талдау** - халықты сипаттауға немесе ұқсас тұлғалар жиынтығын бейнелеуге негізделген оңай табылатын, баспаға шығарылған немесе басқа мәліметтерге жасалатын талдау түрі. Бұл тәсілдің артықшылығы ақпараттың үлкен мөлшерлерін арзан бағаға сатып алуға болады, ал кемшілігі- ғалымдар алғашқы мәліметтерді сұрыптаудың әдістемесін елестете алмайды.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Механикалық жүйенің тепе-теңдігі

**Механикалық жүйенің тепе-теңдігі** - жүйенің барлық нүктелері қандай да бір санақ жүйесіне қатысты тыныштықта болған кездегі күш әсерінін ықпалындағы жүйе күйі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Пикнометр

**Пикнометр** ( — «тығыз» және  — «өлшеймін») — сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын дәл өлшеу үшін қолданылатын белгілі бір қалыптағы және іштілікті шыны ыдыс.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Өлшеу құралдары
Санат:Зертхана ыдыстары
Агрегациялау

**Агрегациялау** *()* - саяси бағдарламаларды жасау үшін азды-көпті позицияларды ретпен жинақтау мақсатымен әртүрлі саяси мүдделердін қосылу процесі. Өкілдік демократияда (1953 жылы Олмондқа сәйкес) бұл қызметті көп жағдайда саяси партиялар атқарды, ал мүдделер артикуляциясы бойынша қызметті негізінен мүдделі топтар мен қысым топтары атқарады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пайыздық тәуекел

**Пайыздық тәуекел** - нарықтық пайыздық мөлшерлеменің ауытқуына және несие құнының өзгеруіне байланысты ықтимал шығынға немесе алынбай қалған пайдалы тәуекел ету; пайыздық мөлшерлеме деңгейінің өзгеруіне байланысты қаржылай шығасыға ұшырау ықтималдығы.

Сырттан тарты несие ресурстары үшін төленетін пайыздық мөлшерлеме банк берген несие бойынша мөлшерлемеден асып түскенде туындайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Логикалық бағыт

**Логикалық бағыт** (тіл біліміндегі) — тілді ойлауға және логика мен философиядағы әр түрлі ағымдар мен концепцияларға қатысты зерттейтін көзқарастар жиынтығы. Бұл бағыт 19 ғ. 60—80 жылдарында дамыған. Оның басты өкілдері К. Беккер, Ф. И. Буслаев т. б. Оған тән сипаттар: 1) тілдің танымдық проблемаларын қарастыру; 2) тілдің ұлттық ерекшеліктерінен гөрі жалпыға ортақ қасиеттерін анықтауға мән беру; 3) тілді талдаудың біртұтас принциптерін жасау; 4) диахрондық талдаудан гөрі синхрондық талдауға мән беру; 5) синтаксис (сөйлем теориясы) пен семантикаға ерекше мән беру; 6) тіл категорияларын анықтап жүйелеуде олардың қызметтік, мазмұндық жағына көңіл бөлу; 7) грамматикалық категорияларды логикалық жалпы категориялар тұрғысынан анықтау (сөзді — ұғыммен, сөйлемді — пікірмен, құрмалас сөйлемді — ой тұжырымдарымен байланыстыру).
Тілді логикалық тұрғыдан қарастыру б.з.д. 5 -1 ғғ. грек философтарына, орта ғасырлардағы батыс еуропалық схоластикалық ғылымға және 19 ғ. соңы мен 20 ғ.-дағы бірқатар басқа мектептер мен ағымдарға тән. Тіл білімінің логикамен байланысы ежелден белгілі. Стдиктер  енгізген "логика" термині ойдың сөзбен берілуі деген ұғымды білдіреді. Грек философтарының пікірінше, тіл арқылы көрінетін ақыл-оймен дүние болмысын түсінуге болады: атау (сөз) өзі атаған заттың мәнін білдіретіні сияқты, тілдің құрылымы ойдың құрылымын білдіреді, сол себепті пайымдау теориясы шындық болмысты көрсете алатын сөйлемге негізделеді деген болжамдар жасалды. 5-14 ғғ. схоластикалық ғылым грек-рим дәстүрін жалғастырып, логика мен грамматиканын арасын айырмады. 17 ғ. мен 19 ғ. 1-жартысында рационализмнің философиялық теориясы басым болып тұрғанда, ойлау мен сөйлеудің теңдестігіне негізделіп жалпыға бірдей грамматикалар жасау идеясы күшейе бастады. Соның көрнекті үлгісі ретінде 1660 жылы француз ғалымдары А. Арно, К. Лансло жасаған "Пор-Рояль грамматикасы" пайда болды. Дегенмен, 19 ғ. өзінде-ақ логикалық категориялардың грамматикалық категорияларға сәйкеспейтіндігі көрсетіле бастады. Тіл біліміндегі психологиялық бағыттың өкілдері грамматиканын логикаға негізделуін қайта қарастыруды ұсынды. Соның нәтижесінде К. Ф. Беккердің атақты "Тіл организмі" деген еңбегі шықты.
Логикалық бағыттың осал жағы: 1) логика категориясы түгелдей тілмен сәйкесе бермейді; 2) тіл формаларының бәрі бірдей логикалық мазмұнға ие емес; 3) сөйлем мүшелерінің логикалық және грамматикалық мөлшері бірдей емес, мәселен, бастауыш пен баяндауыштың логикалық және грамматикалық көлемі әр түрлі; 4) логикалық принциптер тіл формаларын топтастыруға жарамсыз т. б. Логикалық-философиялық бағыттар 19 ғ. 60—80 жж. теориялық тіл білімінің дамуына әсер етпей қойған жоқ, оның зерттеу аясын кеңейтті, талдау әдістерін, қолданылатын ұғымдар жүйесін, мета тілді толықтырды. Тіл білімінде табиғи тілді логикалық тұрғыда талдайтын және тілдік коммуникацияның логикалық мәселесін қарастыратын бағыттар пайда болды. Соңғысы әлеуметтік және психологиялық тіл білімдерімен жақындасып, қарапайым тіл философиясымен бірігіп кетті.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Салық ауыртпалығы

**Салық ауыртпалығы** - елдің салық жүйесінің салық төлеушілердің, жалпы халық шаруашылығының жағдайына салықтардың жасайтын келеңсіз әсері, осы әсердің сандық бағалануын (салықтардың сомасын,төлемшілердің жекелеген санатының үлес салмағын) көрсететін жалпылама сипаттамасын, киындықтардың салық төлеушілерге қойылатын шектеуінің дәрежесі, деңгейі. Бұл сипаттама салықтың қандай табыс алынатынына және қандай мақсатқа жұмсалатынына қарай бір мәнінің түрлі нәтижесі болатынын көрсетеді. Салық ауыртпалығы төлеушілердің арасында бөлу екі қағидатқа негізделеді, олар: а) салықты оның есебінен алынатын игіліктермен байланыстыру, мыс., жол салығын көлік құралдарының иелері төлейді. Мұндай тәсіл тым шектеулі, өйткені мемлекеттік шығынның жекелеген түрлерін (айталық, жұмыссыздық бойынша жәрдемақыны) көлік құралдарын пайдаланушыларға аудару мүмкін емес; ә) төлем төлеуге қабілеттілік қағидаты, бұл бойынша тұлғаның табысы жоғары болған сайын тұлғаға салынатын салық та солғұрлым жоғары болуға тиіс.
## Дереккөздер


Салық

Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Жинақтамалы есеп

**Жинақтамалы есеп** - шаруашылық қызмет фактілерінің ақшалай тұлғадағы жинақталған (қорытынды) есебі. Жинақтамалы есеп жинақтамалы шоттарда (бірінші катардағы басты шоттарда) жүргізіледі. Жинақтамалы есептің тізбесі Шоттар жоспарын да беріледі. Жинақтамалы есеп қаражаттың және оның көздерінің бары-жоғы мен қозғалысы туралы — ұйымның қаржы-шаруашылық қызметі туралы жалпы түсініктің болуына мүмкіндік беретін ақпарат алу үшін Жинақтамалы есеп бухгалтерлік есептің тіркелімдеріне (Бас кітап, журналордерлер, т. б.) жүргізіледі. Жинақтамалы есеп деректері талдамалы есепте тәртіптеледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Денационализация, ұлт меншігінен айыру

**Денационализация, ұлт меншігінен айыру**
(;  )
Ұлтқа қайтару нәтижесінде пайда
болған мемлекеттік меншікті (өнер-
кәсіп орындары, банктер, жертелім-
дері, акциялар және т.б.) жеке мен-
шікке беру; кайта жекешелендіру.
## Дереккөздер


Денационализация

Санат:Құқық
Санат:Заң
Жюри

**Жюри, қазылар алқасы** (   - присягаю) 
# Байкаулар, спорт жарыстарында сыйақы мен марапаттарды тағайындау туралы мәселені шешетін мамандар тобы.
# Қылмыстық ісжүргізуде. Кейбір мемлекеттердің азаматтық және қылмыстық істерді қарауға, кәсіби емес судья-алқа билер алкасының қатысуы.
# Рыноктағы жағдайды түбегейлі анықтау үшін компания басқармасы тағайындайтын маман-кеңесшілер тобы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Неон шамы

**Неон шамы** - неондағы төмен қысымды дүркіннің сәулеленуін пайдалануға негізделген, газдүркінділік жарық көзі. Сәулеленуі - кызғылт-сары - қызыл түсті келеді. Жарық беруі 20 лм/Вт-қа дейін барады. Белгі беру, өрнектеу, жарнамаларды жарықтандыруда пайдаланылады.


thumb|Неонмен толтырылған түтік

thumb|200px

thumb|200px

thumb|200px



## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Жарық көздері
Жақын туыстар

Ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілер мен апалы-сіңлілер (аға-қарындастар), ата, әже, немерелер.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Мектеп фонотекасы

**Мектеп фонотекасы**  - үн таспасына жазылған жазылымның жинағы - мектепте оқу-тәрбие мақсатында қолданылатын арнайы оқулық, деректі және көркем суреті.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Фонетика
Синхромаркетинг

**Синхромаркетинг (Ілеспе маркетинг)** — міндеттері сұранымның өндірістік қуаттардан едәуір асып түсуі ықтимал немесе, керісінше, белгілі бір тауарды өндіру көлемінің нарықтың қажеттерінен көп болып шығуы ықтимал сәтте іске асырылатын маркетинг.
Синхромаркетинг — жағдайға бағдарланған маркетинг. Ол сұраныс өндіріс қарқынынан артқанда немесе керісінше, белгілі бір тауардың өндіріс көлемі нарықтық қажеттіліктен көп болғанда қолданылады. Құбылмалы сұраныс маусымдық қолданыстағы тауарларға қатысты орын алады. Ал өндірістік мақсаттағы өнімдерге қатысты жағдайда қажеттілік конъюнктураның циклдық құлдырауынан кейін өзгереді. Синхромаркетингті қолданушы фирма нарықтың осы ерекшелігін саналы түрде өз жоспарына енгізеді жəне болжам жасау кезінде циклдардың сəйкес фазасын анағұрлым нақты анықтауға тырысады. Кəсіпкер тауар өтімін тұрақтандырып, сұраныстың құбылмалығын барынша азайту үшін, адамдардың қажеттілігін жəне бір қажеттіліктің қарқынын арттырып, екіншісін тұншықтыру əдістерін, яғни сұраныстың құбылу фазасына қарсы əрекет етуді білуі керек. Егер сұраныс фирманың мүмкіндігіне нақты сəйкес келсе, онда қолдаушы маркетинг пайдаланылады. Бəсекелестер клиенттердің сұранысын өзгерту немесе бірдей жағдайда осындай немесе жақсы тауар ұсыну арқылы сұранысты төмендете алады. Жағымсыз ықпалдарға қарсы тұру үшін, маркетинг бойынша басқарушы баға саясатын мұқият жүргізіп, жарнамалық жұмысты мақсатты түрде қамтамасыз етуі жəне маркетингтік операциялардағы шығындардың мақсатқа сəйкестігін үнемі тексеріп отыруы қажет. 
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Төте салықтар

**Төте салықтар**  - жеке тұлғалардың еңбек ету қабілетіне немесе заңи тұлғалардың экономикалық әлеуетіне (пайда табу қабілетіне) тікелей салынатын салық, яғни салық төлеушінің табысынан немесе мүлкінен, сондай-ақ мұрадан, әлеуметтік сақтандыруға аударымнан алынатын салықтар.

**Салық салу объектісі** — табыс (жалақы,
пайыз, рента, т. б.) және салық төлеушінің мүлкі (жер,
көлік құралдары, бағалы қағаздар, т. б.).

Өзіндік (жеке) және мақсатты (нақты) Төте салықтар түрлеріне бөлінеді.

* Өзіндік Төте салықтардың катарына жеке тұлғалардың табыс салығы, ұйымдардың мүлік салығы, жеке тұлғалардың мүлік салығы, т. б. жатады.

* Нақты салыктардың қатарына жер салығы жатады.
## Дереккөздер


Санат:Салықтар
Лингвистикалық стилистика

**Лингвистикалық стилистика**   — тіл құбылыстарының әр түрлі көңіл күй, сезім және мәнерлілік сипатын, оған айтушының қарым-қатынасы қалай екенін зерттейтін тіл білімінін саласы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Стилистика
Агробизнес

**Агробизнес** - 
# ірі ауқымды іскерлік кәсіпорын ретіндегі жер өңдеу; 
# ауыл шаруашылығына арналған өндірістік мақсаттағы тауарларды өндіру, (мысалы, фермерлік машиналар, тыңайтқыштар), сондай-ақ, ауылшаруашылық өнімді - азық-түлік, шикізатты сатуды қоса алғанда жер өңдеуге тығыз байланысты немесе оған тәуелді экономикалық іс-әрекет.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Нитриттер

thumb|NO<sub>2</sub> Ионының көлемдi үлгiсi ]]
**Нитриттер** - азотты қышқыл тұздары. Нитриттер негізінен органикалық бояулар жасау өндірісінде қолданылады. Органикалық нитриттер немесе азотты қышқыл өндірісі туындылары (эфирлер жәнет.б.) амилнитрит және басқалар, медицинада қан тамырларын кеңейткіш ретінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Пинч-эффекті

**Пинч-эффекті -** электр разряды каналының электр өткізгіш ортада өзінің қимасын токтын меншікті магнит өрісінің әсерінен кішірейту қасиеті.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Салық агенті

**Салық агенті** - салық заңнамасына сәйкес төлем көздерінен ұсталатын салықтарды есептеу, ұстау және аудару міндеті жүктелген уәкілетті тұлға: жеке кәсіпкер, жеке нотариус, адвокат, заңды тұлға. Кей елдерде оны салық жинаушы немесе салық инспекторы деп атайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Санат:Құқық
Санат:Заң
Плазмон

**Плазмон** - электрондардың плазмадағы көбінесе қатты дене плазмасындағы ауыр иондардың маңайындағы тербелістерін сипаттайтын квазибөлшек.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Турбореактивтік ракета

**Турбореактивтік ракета** () — траекторияда ұшуы көлденең білігі төңірегінде айналу арқылы реттелетін ракета. Айналу білігі ракетаның білігіне қиғаш бағытталған қуыс (сопло) блогымен іске асады. Қуыс білігінің қисаю бұрышы неғұрлым үлкен болса, ракетаның бұрыштық жылдамдығы соғұрлым артады. Айтарлықтай үлкен айналу жылдамдығында ракета артиллериялық снаряд секілді тұрақты жылдамдық алады.

## Дереккөздер


Санат:Зымырандар
Серік Ғабдұлдұлы

**Серік Ғабдұлдұлы** - 1937 жылы 17 тамызда Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Шымқора ауылында дүниеге келген. 

Сол ауылдағы С.Аманжолов атындағы орта мектепті бітіреді. 1966 жылы ҚазМУ-ді бітірген. Отыз жылға таяу облыстық «Дидар» (бұрынғы «Коммунизм туы») газетінде журналистік жұмыс атқарады. Мамандығы — филолог.

* 1991—1995 жылдары халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы Шығыс Қазақстан облыстық үжымының төрағасы болып қызмет етті. 
* 2001 жылдан бері Өскеменде шығатын аймақтық әдеби-мәдени және қоғамдық «Ақ Ертіс» журналының Бас редакторы, Өскемен қаласында 1997 жылдан бері өзі ұйымдастырған жас ақындардың «Шабыт» мектебін басқарады.
## Шығармалары
*«Көктем лебі» (топтама 1975), 
*«Бұқтырма сарыны» (1978), 
*«Көктем — көкөрім шағым» (1982), 
*«Ақ босаға» (салт-дәстүр танымы, 1993), 
*«Жылдардай жеткен жаңғырық» (1995, очерктер жинағы), 
*«Сөйле, менің жүрегім» (1998), 
*«Алтай асу» (2003), 
*«Ұланғайыр» (2003) жыр жинақтары жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Озонометр

**Озонометр** - жер беті атмосферасындағы жалпы озон құрамын аныктауға арналған, жұмыс принципі, атмосфера қабатынан өтерде озон әсерінен әлсізденетін ультракүлгін сәулеленудегі тікелей күн немесе ай сәулелері спектрлері қарқынын өлшеуге негізделген аспап. Озон мөлшері, озонометрге келіп жеткен, әлсізденген сәуле қарқындылыгы бойынша анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Плазмотрон

**Плазмотрон** - төменгі температуралы плазманы алуға арналған газ разрядты құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Тұщыландырғыш

**Тұщыландырғыш** - ішер суды тұщыландыратын құрылым. Тазартқыш тұщыландырғыштар көмегімен дүние жүзінде тұщыландыратын судың 96 пайызына жуығы алынады, олар бір және көп сатылы болып шығарылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бедел-бейне

**Бедел-бейне **

#Мінез-кұлқындағы белгілі бір құндылықтарды бөліп көрсету арқылы көпшілікке танымал ету, жарнамалау және т.б. мақсатта әлдекімге эмоциялык-психологиялық ықпал ету үшін мақсатты түрде қолдан сомдалған бейне.
#Фирманың беделі, ол дайындаған
тауардың сапасы және көрсетілетін
қызметі, басшылардың абыройы туралы сатып алушының (тапсырысшының) түсінігі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Фридрих Фребель

thumb|right|Фридрих Фребель
**Фридрих Фребель** (1782- 1852) - неміс педагогі, мектепке дейінгі тәрбиенің теоретигі. Фридрих бала бақшасының құрылуын насихаттаған, балалар үшін тәрбиешілерді дайындаған және олардың жұмысының өзіндік әдісін әзірлеген. Фридрих балалардың даму процесінде ойынның үлкен тәрбиелік және білімдік мағынасын айтқан. Қазақ совет педагогі Сұлтанбек Қожахметов (1912 - 1945) Фребель педагогикасының маңызы туралы былай жазған: "Фребель - ұлы педагогтардың бірі. Ол ХІХ-ғасырдағы немістің идеалистік философиясына сүйене отырып, педагогикалық үлкен системаны жасады. Ол диалектикалық даму идеясын өте жоғары сатыға қойды. Ол баланың шығармашылығын жете бағалады, ойынның педагогикалық маңызы өте зор екенін айтты; ол ең бірінші рет мектепке дейінгі тәрбиенің толық теориясын талдап жасады. Балалар бақшасын ашу идеясын бастаушы және соны жүзеге асырушы да Фребель болды. Фребель мектепке дейінгі тәрбиенің барлық елдерде де жақсы дамуына өте үлкен әсер етті".

## Дереккөздер

Санат:Германия педагогтары
Санат:1782 жылы туғандар
Санат:1852 жылы қайтыс болғандар
Пластикалық деформация

**Пластикалық деформация** - өзіне туғызатын күштің әсері тоқтатылғаннан кейін де жоғалып кетпейтін деформация.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бухгалтерлік есеп жүйесі

**Бухгалтерлік есеп жүйесі** — бухгалтерлік есеп элементтерінің (талаптарының, ережелерінің, объектілерінің, т.б.) және олардың арасындағы ақпараттық байланыстардың жиынтығы. Белгілі бір мақсатқа қол жеткізу үшін жасалады. Бухгалтерлік есеп жүйесі есептің мақсаттары тұрғысынан үш түрге бөлінеді, олар: 
* *камералдық жүйе* — ұйымның тиімділігі ақшалай қаражат қалдықтарының қозғалысымен және өзгерісімен айқындалады;
* *қарапайым (униграфикалық) жүйе* — бағалау активтердің өсуін анықтауға саяды; 
* *қосарлы жүйе* — бағалау алынған пайданың шамасымен айқындалады.

Пайдаланушылардың көзқарасы тұрғысынан қaржылық есеп (сыртқы пайдаланушылар үшін) және басқарушылық есеп (ішкі пайдаланушылар үшін) жүйелеріне бөлінеді. Халық шаруашылығы салалары түрғысынан осындай салалардың түрлері қанша болса, сонша есеп жүйесіне бөлінеді (өнеркәсіптік, ауыл шаруашылық, туристік есеп, сауда, көлік есебі, т. б.). Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру тұрғысынан орталықтандырылған жүйе (бүкіл ұйымға бір дербес теңгерім) және орталықтандырылмаған жүйе (бүкіл ұйымға бір теңгерім және оның белімшелеріне бөлек теңгерімдер) болып ажыратылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тікелей шаруашылық байланыстар

**Тікелей шаруашылық байланыстар** — кәсіпорындар арасында тікелей жасасылған шаруашылық шарттарға негізделген кәсіпорындар арасындағы қарым-қатынас.

Өнімді тұрақты тұтыну мақсатымен шығару жағдайында белгіленеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Геологиялық-барлау жұмыстарының көлемі

**Геологиялық-барлау жұмыстарының көлемі**. Геологиялық-барлау жұмыстарының нақты көлемі және оларға жұмсалатын қаражат мөлшері. Бүкіл жұмыстарға керекті қаражат мөлшерін анықтау сол жұмыстардың әртүрлі түрлері, кезеңдері және сатылары нәтижелерін өзара салыстыруға, олардың динамикасын анықтауға, жұмыс өнімділігінің өсу қарқынын, жұмыс құнының кемуін, табыс мөлшерінің артуын жоспарлауға, сол сияқты кен қорын дайындау шығынының экономикалық тиімділігін анықтауға мүмкіндік береді. Жұмыс құнының көрсеткіштері қаншалықты маңызды болғанымен, олар сол жұмыстардың нақты көлемін анықтап бере алмайды. Әртүрлі жұмыстарының физикалық болмысын анықтау (*сейсмикалық барлаудағы кескіндер ұзындығы, бұрғылау өтімі, т.с.с.*) алынған нәтижелер жайлы мағлұматтар беретін болады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жарықтандыру

**Жарықтандыру** - бір жарықтандыру беті арқылы өтетін, люкспен өлшенетін сәуле ағыны. Бұрын фотон (1 фотон — Ю4 лк) бірлігі колданылған.
:E=\frac{d\Phi}{d\sigma}

**Жарықтандыру** - бетке түсетін жарық ағымының осы беттің ауданына қатынасы. 
***Тұрақты жарықтандыру** - автомобильдің сыртына орнатылған және тек аялдама немесе тоқтап тұру кезінде қосылатын дабылдық шамдар.
***Аспаптар қалқанын жарықтандыру** - көлік құралдарының аспаптар қалқанында орналасқан электр шамдарымен жарықтандыру аспаптарының жүйесі.
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Транспорт
Озокерит

thumb|Юте Озокерит из рудника в Юте
**Озокериттер**. Майлы бөлігі негізінен парафин тізбегіне қарасты қатты көмірсутектерінен тұратын таушайырлардың топтама жүйелік атауы. Құрамындағы сұйық май мен шайыр мөлшеріне орай Озокериттер түсі ашық сарғылт реңнен қою қара түске дейін, ал оның заттық болмысы жұмсақ та ақпалы жағдайдан қатты да омырылғыш зат түріне дейінгі аралықта өзгеріп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай өнеркәсібі
Санат:Мұнай
Санат:Органикалық минералдар
Саяси бейімделу

**Саяси бейімделу** - саяси жүйенің, саяси құрылымның функцияларының өзгеруінде, жаңа мақсаттар қоюда, мәселелерді шешудің жаңа жолдарында байқалатын қоршаған ортаның талаптарына бейімделу.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пункт

**Пункт** — (лат. *punctum* — нүкте) — 
# биржадағы бағаның ең аз ауытқуын көрсететін өлшем бірлігі. Әдетте, сыйлықақыны есептеу және биржа белгілеген бағадан шегеру үшін пайдаланылады.
# бір нәрсеге қатысты, бірдеңемен өзгешеленетін маңызды нақты орын; 
# қандай да бір арнайы жұмыс өтетін ғимарат.

** *Диспетчерлік орын* - пультпен, байланыс құралдарымен және т.б. жабдықталған диспетчерлік басқаару жүйесінің орталығы болып саналады.
** *Тұрғын ел пункті ЖЖД-де* - пункт *«тұрғын ел пунктінің басы», «түрғын ел пунктінің шеті»* деп белгіленген ак түсті хабарлама-көрсеткіші - бұл белгі егер сод тұрғын ел пунктінде, сол жолда жол ережесінің тэртібін белгілейтін кок түс болмаса ақ белгілі көрсеткіш қойылады.
** *Алғашқы медициналық көмек көрсету пункті ЖЖД-де* - **пункт**, *«алғашқы медициналық көмек пункті»* сервис белгісімен белгіленген.
** *Тамақтану пункті ЖЖД-де* - пункт, *«тамақтану пункті»* сервисі белгісімен белгіленген.

## Дереккөздер


Санат:Көлік бөлшектері
Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Энгельс Ғаббасов

**Энгельс Ғаббасов** (17.01.1937, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы -11.07.2014, Орал) - жазушы, қоғам қайраткері. Филология ғылымының кандидаты (1976), доцент (1978). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2001).

Орал педагогика институтының орыс тілі мен әдебиеті факультетін (1957), Алматы жоғары партия мектебін (1966), КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын (1976) бітірген. 1957-1968 жылдары мұғалім, комсомол жұмысында, 1966 жылдан Орал облыстық партия комитетінде жауапты қызметте болды. Екі рет ҚР Парламентінің депутаты болып сайланды. 

1995 жылдан Қазақстан жазушылар одағының және халықаралық ПЕН-клубтың мүшесі. Батыс Қазақстан өңіріндегі сынақ полигондарын жабу жолындағы қоғамдық қозғалыстың жетекшісі.

Қарт шопан» атты алғашқы әңгімесі «Простор» журналында (1965) жариялайды. Шығармаларын орыс тілінде жазды.

## Шығармалары
* «Жапандағы жалғыз ағаш» (1976), 
* «Өткен жаз бен осы қыста» (1979), 
* «Ақша қар үстіндегі жасыл жапырақ» (1982), 
* «Кішкентай бала мен екі еркек» (1983), 
* «Махаббат хикаясы» (1986), 
* «Ескірмейтін соқпақ жол» (1989) атты әңгімелер мен повестер жинақтары жарық көрді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

## Дереккөздер


Санат:17 қаңтарда туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Казталов ауданында туғандар
Санат:11 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:2014 жылы қайтыс болғандар
Санат:Оралда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Филология ғылымдарының докторлары

Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің 13-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері
Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы түлектері
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:Қазақстан президенттігіне кандидаттар
Пластикалық ағыс

**Пластикалық ағыс** - пластикалық деформация кезінде қатты дененің қалпы мен өлшемінің өзгеру процесі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Делдалдық қызмет

Тапсырысшы делдалға немесе басқа адамға таңдау, уақыты, саны мен бағасын қоса алғанда, құнды қағаздарды немесе тауарларды сатып алу немесе сатуда, әрекет ету еркіндігін беретін шот.
## Дереккөздер


Санат:Сауда
Бигелді Қайырдосұлы Ғабдуллин

**Бигелді Қайырдосұлы Ғабдуллин** - 1955 жылы 31 шілдеде Ақмола облысы, Біржан сал ауданы, Қыстау Қарағай ауылында туған.

* Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1981), 
* Мәскеудегі Горький атындағы Әдебиет институтын аяқтаған (1991). 
* 1980-1983 жылдары «Ленинская смена» (қазіргі «Экспресс-К») газетінде тілші, әдеби бірлестік жетекшісі, Қазақстан ЛКЖО ОК жанындағы республикалық жастар шығармашылығы бірлестігі төрағасының орынбасары, 
* 1983 — 1985 жылдары «Казахстанская правда» газетінде тілші, 
* 1985—1989] жылдары Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші, көркем әдебиетті насихаттау бюросы директорының орынбасары, 
* 1997 жылдан шыға бастаған «XXI век» газетінің Бас редакторы болды.

## Шығармалары
Алғашқы «Таңдау» атты әңгімесі 1981 жылы «Студенческий меридиан» журналында жариялайды. Шығармаларын орыс тілінде жазады.

* «Өмірді түсінуге құштарлық» (1983), 
* «Жанымыздан тазалық арылмасын» (1983), 
* «Ғасырларға санамыз саяхаттап» (1985), 
* «Тәубеге келу» (1986), 
* «Тарих пен тарихилық» (1990), т.б. еңбектері жарық көрді.
* Ғ.Мүсіреповтің, Ә.Әбішевтің, Т.Кәкішевтің, С.Бердіқүловтың бірқатар мақалалары мен әңгімелерің сондай-ақ Х.Рақымовтың «Сеңгір сырлары» трилогиясының екі кітабын (1987, 1989), 
* Т.Жұртбаевтың «Алып тұлға» деректі повесін (1991), 
* Қ.Жұмаділовтың «Атамекен» романын (1992) орыс тіліне аударды. 
* «Режим и сопротивление» (2001), 
* «Серьезный разговор» (2008) кітаптарының авторы. 
* 2001-2004 жылдары АҚШ-тағы «Вашингтон пост», «Вашингтон таймс» басылымдарында мақалалары жарияланған.

## Жетістіктері
«Құрмет» орденімен, «Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталып, Қазақстан Республикасы Президентінің сыйлығын алған.

## Дереккөздер


Санат:31 шілдеде туғандар
Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Біржан сал ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Маркетинг жүйесі

**Маркетинг жүйесі** - фирманы өзінің тауарын өткізу нарықтарымен байланыстыратын неғұрлым елеулі нарықтық қатынастардың және ақпарат тасқындарының кешені.
## Дереккөздер


Санат:Маркетинг
Депозитарлық қызмет

**Депозитарлық қызмет**
(;  ;
-xранение(ответствешюе)
Мамандандырылған ұйым жүзеге
асыратын бағалы қағаздардың иелерін
есепке алу мен олардын құқықтарын
растау, сондай-ақ бағалы қағаздарды
материалсыздандыру жөніндегі қыз-
мет. Депозитарий мен депоненттін қа-
ғынастары олардың арасында жасал-
ған шарт негізінде туындайды. Шарт-
тың жасалуы депоненттің бағалы
қағаздарына меншік құқықтарының
депозитарийге өтуіне әкеп соқпайды.
Депозитарий бағалы кағаздарға
кұкыктарды есепке алу жөніндегі ез
міндеттерін орындамағаны немесе ла-
йықты орындамағаны үшін онын
ішінде депо шоттары бойынша жазба-
лардың толық және дұрыс болуы үшін
жауап береді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Оқытуды ұйымдастырудың бірыңғай нысаны

**Оқытуды ұйымдастырудың бірыңғай нысаны** - оқу сабақтарын ұйымдастыру нысандарының бірі, мұнда барлық сынып оқушылары бірдей оқу міндетін шешеді. Оқу жұмысының бұл нысаны әзірлігі бір деңгейдегі оқушыларға арналған, оқушылардың бір қарқынмен жұмыс істеуін қалайды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Лингвистикалық статистика

**Лингвистикалық статистика**  — 1) кең мағынада тіл ғылымының статистикалық әдістерді қолданатын саласы; 2) тар мағынада тілге байланысты математиканың кейбір мәселелерін, атап айтқанда, мәтіндегі тілдік бірліктердің статистикалық жіктелуін зерттейді. Лингвистикалық статистиканың алғашқы материалы — мәтін және оның грамматикалық бірліктері (әріп, дыбыс, жалғау, жұрнак, сөз, сөзтұлға, сөз тіркестері, сөйлем). Лингвистикалық статистикада олардың тілдік тұлғасына сандық сипаттамалар жасалады, яғни мәтіндегі қолданысы, кездесу жиілігі, үлестірімдік зандылықтары, жалпы табиғи сипаты зерттеледі Лингвистикалық статистикада ең көп тараған әдіс Ципф заңына (АҚШ) негізделген талдау әдісі болып табылады. Ол бойынша F x i-const теңдестігі анықталады, мысалы, Ғ — жиілік сөздігіндегі сөздің жиілігін, i - сөздің раңгісін, яғни жиілігі төмендеуіне қарай реттелетін тізімдегі нөмірін білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Мұнайдың тотығуы

**Мұнайдың тотығуы**. Мұнайдың дербес оттегі (*жер беті жағдайында*) немесе минералдық қосындылар құрамындағы оттегі (жер қойнауларында) әсерінен гипертекті өзгерістерге ұшырауы. Бұл процеске әдетте әртүрлі микроорганизмдер де азды-көпті араласады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Азаматтардың мүліктік игіліктері мен құқықтары

**Мүліктік игіліктер мен кұкықтарға (мүлікке):** заттар, ақша, соның ішінде шетел валютасы, құнды қағаздар, жұмыс, қызмет, шығармашылық-интеллектуалдық (зияткерлік) қызметтің объектіге айналған нәтижелері, фирмалық, атаулар, тауарлық белгілер және бұйымды дараландырудың өзге де құралдары, мүліктік құқықтар мен баска да мүліктер жатады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тіректі беткей

**Тіректі беткей**. Нақтылы сипаттарды иеленген тұрақты белгілері бар және біршама кең алқаптарға таралған, сондықтан да құрылымдық тұрғызымдарды жасақтауда шынында да тірек рөлін атқара алатын қойнауқат немесе қабатшалар кешені. Синонимі —* танымал беткей*.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Жұмысшылар

**Жұмысшылар** - кәсіпорынның тікелей материалдық құндылықтар жасаумен және өндірістік қызметтер көрсетумен, жүктерді тасымалдаумен айналысатын жұмыскерлер өндірістік үдеріске қатысуы сипатына қарай негізгі және көмекші жұмысшылар болып бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тіректі ұңғыма

**Тіректі ұңғыма**. Кәсіптік геологияда: қимасының қаралып отырған бөлігі мұнай мен газ шоғыры ауқымында және қойнауқаттардың оған іргелес сулы бөліктерінде нақтылы құрылымдық-таскелбеттік белдемнің құрылысын кескіндеп беретін ұңғыма.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Оқпандық қысымды анықтау

**Оқпандық қысымды анықтау**. Ұңғыманың жұмыс режимі әбден тұрақталғаннан кейін, сол ұңғыма оқпанды тесіп өткен қойнауқаттың желегі өңіріндегі қысым мөлшерін тереңдік манометрімен өлшеу. Игеру нысаны
көпқабатты болған жағдайда, оқпандық қысым әрбір жекелеген қойнауқат желегінде анықталатын болады, немесе олардың тек қана бір-ақ нүктесінде өлшенеді де, қалған қойнауқаттардың орналасу деңгейі тұрғысынан түзетулер енгізіле отырып, орташа мөлшерлері анықталады. Оқпандық қысымды анықтау шаралары арнаулы есептеулер көмегімен де анықталуы ықтимал, бұл жағдайда атқылап тұрған ернеудегі қысым мөлшері, немесе механикаландырылған ұңғымадағы динамикалық деңгейдің өзіндік орны тағы басқа көрсеткіштер пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өкімхат

**Өкімхат** - бір жұмысты орындауға, белгілі бі өнімді (материалдарды, дайын бұйымдарды, т. б.) беруге немесе жөнелтуге берілген құжат, өкім. Нысаны мен мазмұны бойынша ажыратылады. Мыс., жұмыстарды орындау жөнінде кещенді бригадаға берілген өкімхат (өкімхат-есеп) кәсіпорын, бөлімшенің мұқамы (шифры), шығын, бригаданың атауы (бригадирдің аты-жөні), есеп айырысу кезеңі, жұмыстың шарттары мен сипаттамасы, жоспарлы тапсырманың есептері, өндірімнің кешенді нормасы, бағасы сияқты деректемеден тұрады, онда орындалған жұмыстың күн сайынғы көлемі көрсетіледі, ал есеп айырысу кезеңі аяқталғаннан кейін бригаданың әрбір мүшесіне жалақы есептеледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тасбағанды қаттау

**Тасбағанды қаттау**. Микроскоптық зерттеу нәтижелерін пайдалана отырып, тасбағандардың сапалы сипаттарын нақтылы сұлбаға сәйкес хаттау. Мұның нәтижесінде дайындалған құжатта кеннің атауы, ұңғыманың нөмірі, тасбағанның алыну датасы, тасбаған шығыны көрсетіледі және оны құрайтын тау жынысы қабаттары қысқаша сипатталады. Аталған сипаттамада көрсетілетін мәліметтер: тау жынысының атауы, құрғақ күйіндегі түсі, мұнай кіріктіру белгілері, минералогиялық құрамы, түйіршіктілігі, беріктігі, жұмырлығы, іріктелу дәрежесі, құрылымдық ерекшеліктері, нақыштық белгілері, палеонтологиялық қалдықтары, қалыңдылығы хатталып отырған қабаттан жұқалау қабатшалар мен линзалардың астасу мүмкіндігі және олардың көрініс беру деңгейлері, жарықтар мен жарықшақтар, сырғанау айналары, тау жыныстарының еңістену бұрышы т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кәбір Ғабдуллин

**Кәбір Ғабдуллин**  - 1943 жылы Қытай Халық Республикасының Шағантоғай елді мекенінде туған. Семей педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін тамамдаған.

Еңбек жолын мүғалімдіктен бастаған ол, әр жылдары кеңес атқару комитетінің төрағасы, шаруашылық кәсіподағының төрағасы, аудандық партия комитетінің нүсқаушысы болып жұмыс істеген. Кейіннен облыстық «Семей таңы» газетіне арнаулы тілші-лікке ауысып, республикалық «Ара» журналында, араб әліппесімен шетелдік қандастарымызға арналып шығарылған «Біздің Отан», «Шалқар» газеттерінде қызмет еткен.
## Шығармашылығы
Ақынның әркез жазған өлең-жырлары мерзімді баспасөз бет-терінде жарияланып тұрады. «Көңіл әуендері» атты ұжымдық жинаққа бір топ өлеңдері, «Күміс күйме» ұжымдық жинағына поэмасы енгізілген. «Алтын мүйіз ақ құлжа» атты жинағы жеке кітап болып 2004 жылы «Фолиант» баспасынан жарық көрген. 2007 жылы «Үш қиян» баспасынан «Құдірет» атты жыр жинағы шыққан.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қытай қазақтары
Мүліктік құқықтар

**Мүліктік құқықтар**-мүлікті иелену, пайдалану және жұмсаумен байланысты, сондай-ақ осы мүлікті бөлу және ауыстыру (тауармен, қызметпен, орындалған жұмыспен, ақшамен, құнды қағаздармен және т.б.) жайы бойынша, азаматтық айналыс қатысушылары арасында туындайтын материалдық (мүліктік) кұқықтық қатынастарға қатысушылардың субъективті құқы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тепе-тең баға

**Тепе-тең баға** - сұранымнын шамасы ұсынымның шамасына тең болатын баға, мұнда тауарлар, мен қызметтердің тапшылығы да, артылып қалуы да болмайды, бағаның өсу не төмендеу үрдісі байқалмайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Басқару қызметі

**Басқару қызметі**  - 1.басқару әсерінің мазмұнын анықтайтын, қызметтің тұтас оралымы; 2. басқару оралымының сатысына сәйкес келетін операциялар, басқару субъектісінің қызметі. Басқару қызметінің оқу-тәрбие жүйесі ұйымдастыру-педагогикалық мәні бойынша мақсапылық, әлеуметтік-педагогикалық, ұйымдастыру-педагогикалық, нұсқалық-әдістемелік, әкімшілік-шаруашылық болып бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Күбіртке

thumb|right|Күбіртке
**Күбіртке** - саусақ тіндерінің (ұлпасының) қатты іріндеп қабынуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Ғылымды қажетсінушілік

**Ғылымды қажетсінушілік** - ғылыми-техникалық қызмет пен өндіріс арасындағы үйлесімділікті көрсететін, өнімнің бір өлшеміне шаққанда ғылымға жұмсалатын шығынның шамасы түріндегі көрсеткіш. Ғылымды қажетсінушілік ғылыми қызметпен шұғылданушылар мен өндірісте (кәсіпорында, салада) жұмыс істейтін барлық адамдардың ара салмағы түрінде көрініс табуы да мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Ұлттық шоттар жүйесі

**Ұлттық шоттар жүйесі** — көрсеткіштері табыстың, тұтынудың, қорланудың мөлшерін және күрделі шығынның шамасын анықтауға арналған теңгерімдік кестелердің өзара байланысты кешені. БҰҰ-ның тұтастай және іріктемелі статистикалық байқаулардың деректерін қорытындылап, жүйелеу жөніндегі халықаралық ұсыныстарымен қабылданған. Мұндай теңгерімдік кестелер (стандарттық шоттар) ұлттық есепшілік жүйесіндегі арналу мақсатына шартты түрде үш топқа біріктіріледі. 
* Бірінші топқа ел шаруашылығының қандайда болсын уақыт кезеңіндегі қаржы-экономикалық қызметінің қорытындыланған жиынтықты сипаттамалары берілген теңгерімдік кестелер кіреді. 
* Екінші топтың теңгерімдік кестелерінде бірінші топ шоттарында көрсетілген қаржы-экономикалық үдерістердің неғұрлым тәптіштелген сандық сипаттамасы біріктірілген түрде беріледі. 
* Үшінші топтың кестелері жекелеген институттық секторлардағы күрделі шығындардың қаржыландырылуын қоса алғанда кіріс пен шығыстың жасалу үдерісін көрсететін деректерден құралады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлттық шоттар жүйесі
Әкімшілік ету

**Әкімшілік ету** - бір нәрсені істің мәнін түсінбестен бюрократиялық, ресми басқару.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Пантостат

**Пантостат** - электрлік емдеуде (тұрақты және фарадтық токтармен, электрлі акустикамен әсер етуде), сонымен қатар дірілді массаж жасауда қолданылатын, физикалық-терапевтикалық аппарат.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сырымбет қырғыны

**Сырымбет қырғыны** – Ресей империясының озбырлық әрекетіне қарсы болған көтеріліс. 

1916 жылы патша үкіметінің жарлығымен майдандағы қара жұмысқа адам алына бастағанда, қазақтардың арасынан алғашқы болып бас көтергендердің бipi - Сырымбет балалары еді. Осы тұста Талдықорған, Суковский (Қарабұлақ), Орқаратал (Коминтерн) станицаларындағы орыс-қазақ атамандары, Қапалдан келген қарулы әскерді Желдісайдағы бейқам жатқан бейбіт елге бастап барған. Олар осы елдің тұрғындарын атып, дарға асты. Жүкті әйелдердің ішін жарып, балаларды тірілей көмді. Барлығы 150-дей адам опат болды. Халықты көтеріліске үндеген Жазықбай батыр 11 cepiгімен бipre қапылыста қолға түсіп, ауыр азаппен өлтірілді. 20 қылыш, 16 мылтық жасап үлгерген Байберлі ұстаның қолына шеге қағылып, қылышпен шауып өлтірілді. Патша әскерлерінің асындай айуандық әрекеттері "Сырымбет қырғыны" деген атпен еліміздің тарихында қалды. 

1996 жылы осы тарихи оқиғаға 80 жыл толуына байланысты, кiнәciз жандардың қаны төгілген жерге қара тастан белгі қойылып, ас берілді.

## Дереккөздер


Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар
Санат:1916 жыл оқиғалары
Санат:Ақсу ауданы
Педагогикалық мінездеме

**Педагогикалық мінездеме** - оқушыңың белгілі пәндер мен әрекет түрлері бойынша үлгерімін және жүріс-тұрысын, оның сыныптан тыс және қоғамдық қызметін, белгілі бір пәндерге қызығушылығын және бейімділігін, денелік және ой жүйесінің дамуын, тәртібі мен адамгершілік серпінің көрсететін құжат. Баланы бақылау негізінен, есепке алу материалдарынан және арнайы зерттеу бойынша сынып жетекшісімен, тәрбиешілерімен құрастырылады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Мемлекет иелігінен алу

**Мемлекет иелігінен алу** - шаруашылық жүргізуші субъектілерді тікелей басқару атқарымдарын мемлекеттен жеке немесе заңды тұлғаларға ішінара немесе толық (соның ішінде жекешелендіру жолымен де) беру.

Әкімшілдік-әміршілдік экономикадан нарықтық экономикаға көшудің, тауар өндірушілердің дербестігін нығайтудың, нарықты тауарлармен (қызметтермен) молықтырудың, тауарлардың сапасын арттырудың мемлекеттік кәсіпорындардың монополизмін жоюдың маңызды бағыты ретінде қаралады.

Қолданыстағы зандарға және жекешелендіру бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Қабыршақты конденсатор

**Қабыршақты конденсатор** - диэлектрик ретінде мысалға полистиролдан немесе фторопластан жасалған қабыршақ қолданылатын электр конденсаторы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Адасушылық

**Адасушылық** (
)

1. Жасаған мәміле туралы адамды
дұрыс түсінбеуді белгілеу үшін азаматтық, құқыкта қолданылатын термин.
Еріктің әлсіздігімен жасалған
мәміленін бір түрі ретінде және адасушылық әсерімен әрекет еткен тараптардың қуынымы бойынша қарастырылатын адасушылық әсерімен жасалған мәміле жарамсыз деп танылуы
мүмкін.

2. Дұрыс емес қате пікір, әлде не
туралы түсінік.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Импульс иіні

**Импульс иіні** - импульс моменті салыстырмалы есептелетін нүктеден, бойымен импульс бағытталған түзуге түсірілген перпендикулярдың ұзындығы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Тұншықтыратын улағыш заттар

**Тұншықтыратын улағыш заттар** () — тыныс органдарын зақымдайтын тұрақсыз улағыш заттар тобы ( фосген, дифосген, хлорпикрин). Тұншықтыратын улағыш заттар тыныс жолдарына әсер етігі, тамақты күйдіріп, жөтелтеді, кеудені қысады. Бірінші кезекте өкпе альвеолы мен ұсақ тамырларының қабырғалары зақымданады. Ол қатты зақымданғанда өкпе қабынады., сөйтіп дененің оттегімен қамтамасыз етілуі бұзылады. Тұншықтыратын улағыш заттардың сонымен қатар жалпы улағыш әсері де бар.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жазық қозғалыс

**Жазық қозғалыс** — қатты дененің барлық нүктелері кейбір қозғалмайтын жазықтыққа параллель қозғалған кездегі қозғалыс.
Мысалдар: дөнгелектің түзу жолмен домалауы, кривошип-шатунды механизмдегі шатунның қозғалысы, жабық кітаптың стол бетіндегі сырғуы т.т. Жазық параллель қозғалыстағы қатты дененің әрбір нүктесі жазық траектория сызады және параллель жазықтықтарда жатады. Ондай жазықтықтарды денеің қозғалу жазықтығы деп атауға болады. Егер қатты дененің барлық нүктелері Оху жазықтығына параллель қозғалса, онда сол Оху негізгі жазықтық болып саналады.Қозғалу жазықтықтарының барлығы да осы Оху координат жазықтығына параллель.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Лингвистикалық география

**Лингвистикалық география** — тілдік құбылыстардың таралған кеңістігін зерттейтін тіл білімінің саласы. Лингвистикалық география, аймақтық тіл білімі, диалектография деген ұғымдар бір-біріне өте жақын. Лингвистикалық география географиялық карталарға шартты түрде белгілі бір аймақ тұрғындарына тән дыбыстық, грамматикалық т.б. құбылыстарды белгілейді. Сөйтіп, диалектілер мен говорлардың нақты таралған көлемі анықталады. Лингвистикалық география арқылы тілдердің тарихы мен шығу тегін (этникалық байланыстарын) ретроспектив тәсілмен зерттеуге мүмкіндік беретін диалектологиялық, тілдік атластар жасалады.

Диалектологиялық зерттеулерде картографиялық әдістеменің қолданылуы – бұл ғылымның үлкен табысы. Осы әдістеменің арқасында да көптеген тілдердің диалектілік ерекшеліктерінің тараған аудандарын нақтылы айқындауға, оның тарихи себептерін ашуға мүмкіндік туды. Картография әдістемесі диалектологиялық зерттеулерде XIX ғасырдың аяқ кездерінен бастап қолданылады. Бұл – үлкен ғылыми күшті, көп зерттеуді, көп уақытты керек ететін жұмыс. Сондықтан да көптеген жеке тіл білімінде, солардың ішінде қазақ тілі білімінде де диалектография әзірше жарық көре алмай келеді

## Дереккөздер

Санат:Лингвистикалық география
Санат:Диалектология
Характеология

**Характеология** (грекше: - ерекшелік, белгі, ғылым, оқыту) - мінез туралы, оның негізін, мәнін, кұрылымын, калыптасуын және дамуын оқыту.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Адьюдикация

**Адьюдикация** - территориялық дау бейбіт жолмен шешілген жағдайда халыкаралық арбитраждың немесе соттың шешімімен территорияны қосып алу тәсілі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Балалар дәрігері

thumb|right|300px|Педиатрия
**Балалар дәрігері (педиатр)** - балалар ауруларын емдеу және анықтау, олардың денсаулығын қорғау мәселелері бойынша дайындалған дәрігер-маман.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бағалы қағаздарды орналастыру

right|250px
**Бағалы қағаздарды орналастыру** — эмитенттің азаматтық-құқықтық мәміле жасасу жолымен эмиссиялық бағалы қағаздарды алғашқы иеленушілерге иеліктен шығаруы.

Ұлттық заңнамамен реттеледі. Қазақстанда "Бағалы қағаздар нарығы туралы" және "Акционерлік қоғамдар туралы" заңдармен реттеледі.

*Бағалы қағаздарды орналастыру тәсілдері:*

* акционерлік қоғамды құру және жарғылық қор жасау кезінде акцияларды құрылтайшылар (акционерлер) арасында бөлу;

* Акционерлік қогамның акцияларын және акцияларға айырбасталатын өзге де акцияларды ашық және жабық жазылыс жолымен орналастыру;

* Қоғамның қосымша акцияларын акцияларға айырбасталатын бағалы қағаздарға айырбастау жолымен орналастыру.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Талғар экспериментал құю механикалық зауыты

"Талғар экспериментал құю механикалық зауыты" АҚ, -  ауыл шаруашылығына қажетті құрал-саймандар шығаратын, сондай-ақ, металл бұйымдарды ыстық, және салқын күйінде қалыптайтын кәсіпорын. 1967 ж. жер жыртатын техникаларды жөндеу шеберханасы ретінде құрылды. 1973 жылдан "Талғар эксперимент құю механикалық зауыты" деп аталган. 1993 ж. ААК, болып қайта құрылды. 1975 жылдан су журетiн әр турлі құбырлар, бетон араластырғыштар, ауыл шаруашылығы техникаларын, спорт тауарларын шығарумен және ауыл шаруашылығы тракторлары мен эксковаторларды күрделі жөндеумен айналысты. 2003 ж. ҚХР Сычуань өлкесіндегі зауытпен бірлесіп, "Талсу" атты шагын трактор шығара бастады.

## Дереккөздер
Пепсин

**Пепсин** - түзілуінде қош иісті немесе дикарбонды аминқышқылдары қатысатын, пептидтер мен ақуыздар ыдырауы басымырақ байланыстары бойынша жүретін, қышқылды ортада катализдейтін (ерітетін), судан түз ажырату жынысына жататын, протеолизистік ферменттердің жалпы атауы. Пепсин асқазан сөлінде пепсиногеннен түзіледі жоне тағам ақуыздарын корытуға катысады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина