Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)

**Мадагаскардағы әскери төңкеріс** — бірнеше аптаға созылған жаппай наразылықтардан кейін Мадагаскар Республикасының басшылығына қарсы Мадагаскар Қарулы күштерінің көтерілісі.

2025 жылғы 12 қазанда Мадагаскарда бірнеше апта бойы жалғасқан жаппай наразылықтардың нәтижесінде елде әскери көтеріліс басталды. Мадагаскар Қарулы күштерінің әкімшілік және техникалық қызметтер корпусы (АКАТПС) президент Андри Радзуэлина үкіметінің бұйрықтарын орындаудан бас тартып, өзге әскери бөлімдерді де наразылыққа қосылуға шақырды. Осыдан кейін көтерілісшілер ел астанасы — Антананариву қаласын өз бақылауына алды. Қаладағы қарсылық әлсіз болды.

Сол күні кешке Сенат төрағасы қызметінен босатылды, ал Қарулы күштер бас қолбасшысы лауазымына АКАТПС ұсынған кандидатураны азаматтық билік мақұлдады. 13 қазанда президент Андри Радзуэлина қызметінен кетуден бас тартып, Мадагаскардан қашты.

Халық арасында наразылық шараларына көп зумерлер қатысқан болатын. Осы және ұқсас себептерден бұл іс-шаралар бейресми «Z-буынының наразылық шаралары» делінді.

## Алғышарттар
2025 жылғы 25 қыркүйекте бүкіл Мадагаскар аумағында электр және су жеткізудегі үзілістерге байланысты жаппай наразылықтар басталды. Мұндай үзілістер елдің көптеген өңірлерінде, әсіресе астана Антананариву қаласында, күнделікті жағдайға айналған еді. Наразылықтарды басу мақсатында президент Андри Радзуэлина премьер-министр Кристиан Нтсайды қызметінен босатты, алайда бұл шешім халықтың талабын қанағаттандырмады.

## Барысы
**12 қазан:** Таңертең президент Андри Радзуэлина АКАТПС құрамындағы бөлімшелердің билікті басып алуға әрекет жасағанын мәлімдеді. Бұл бөлімшелер алдыңғы күні наразылықтарға қосылған болатын. Дабыл алғаш рет бірнеше әскери қызметші казармаларды тастап, наразылық білдірушілер қатарына қосылған сәтте жарияланды. Сол уақытта жаңадан тағайындалған премьер-министр әрі армияның бас қолбасшысы Руфин Зафисамбо елді сабыр сақтауға шақырды. АКАТПС генералының хабарлауынша, наразылықтар кезінде жандармерия атқан оқтан бір сарбаз қаза тапқан. Кейінірек корпустың өкілдері Қарулы күштердің бақылауын өз қолына алғанын жариялады. АКАТПС мәлімдемесінен кейін көтеріліске қатысқан сарбаздар жастар арасындағы наразылық топтарын Антананаривудағы 13 мамыр алаңына бастап барды. Бұл жерде негізгі наразылық шаралары өткізілді.

Әскери әкімшілік-техникалық қызметтер корпусы (АКАТПС) Мадагаскар қарулы күштерінің жаңа штаб бастығы болып генерал Демосфен Пикуластың тағайындалғанын хабарлады. Бұл шешімді қарулы күштер министрі Манантсоа Дерамасинджака Ракотоаривело мақұлдады. Президент Радзуэлинаға жақын одақтасы саналатын генерал Ришар Равалуманана Сенат төрағасы қызметінен босатылды, бұл Радзуэлинаның өз отставкасының ықтималдығын арттырды. АКАТПС қолбасшысы полковник Майкл Рандрианирина төңкеріс болғанын жоққа шығарып, олардың тек «халықтың үндеуіне жауап бергенін» мәлімдеді. Тағайындалғаннан кейін Пикулас Радзуэлинаның отставкасын талап етуге қатысты сұрақтарға «әскери нысанда саясат талқыламайтынын» айтып жауап беруден бас тартты.

**13 қазан:** Ұлттық жандармерияның үкіметке қарсы наразылықтарды қолдаған бөлімшесі жоғары лауазымды мемлекеттік шенеуніктердің қатысуымен өткен ресми рәсім барысында бүкіл жандармерияны өз бақылауына алды.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Мадагаскар
Санат:Мадагаскардағы мемлекеттік төңкеріс
Санат:Мадагаскар Қарулы күштері