open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қуанышбек Бұланұлы Аданов

**Аданов Қуанышбек Бұланұлы**  (25.10.1979, Егіндібұлақ ауданы, Қарабұлақ а.)

**Ғылыми дәрежесі:** философия докторы (PhD).

**Лауазымы:** Қауымдастырылған профессоры.

**Оқу орны:** 1996-2000 жж. Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің Дене мәдениеті және спорт факультеті.

2011-2013 жылдар аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Дене мәдениеті және спорт факультетінің 6М010800 – Дене шынықтыру және спорт мамандығын бойынша магистратураны оқып аяқтады.

2014 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Педагогика факультетінің 6D010200 – Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі мамандығына бойынша докторантураға түсті. 2017-2018 оқу жылында ойдағыдай докторлық диссертацияны қорғап, PhD докторы дипломын алды.

## Еңбекжолы

1996-2000 жж. – Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің Дене мәдениеті және спорт факультетінде білім алған.

2000-2002 жж. – «Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі және спорттық ойындар» кафедрасының оқытушысы.

2002-2019 жж. – Дене мәдениеті және спорт факультеті деканының тәрбие жұмысы бойынша орынбасары.

2011-2013 жж. – 6М010800 – «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша магистратураны аяқтады.

2014-2017 жж. – 6D010200 – «Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі» мамандығы бойынша докторантурада білім алды.

2017-2018 оқу жылы – философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды.

2019-2025 жж. – Дене мәдениеті және спорт факультетінің деканы.

## Жетістіктері

2018 жылы «ЖОО үздік оқытушысы».

Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

60-тан астам ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің авторы, оның ішінде:

2 авторлық құқық куәлігі,

2 монография,

1 әдістемелік нұсқаулық,

1 оқулық.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Сыпатай батыр мазары

**Сыпатай батыр мазары** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XІX-XX ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Меркі ауданы, Сыпатай батыр ауылының оңтүстік-шығыс жақ шетінде, Алматы-Тараз-Бішкек автомагистралінің бойында орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіш 1991 жылы Сыпатай батырдың (1781-1868) 210 жасқа толуының құрметіне орнатылды.
Сыпатай батыр қазақ және қырғыз халықтарының арасында кеңінен тараған, халықтың 1840-60 жылдардағы саяси өмірінде өзіндік із қалдырған адам.
Мазар бұрыннан тұрған мазардың үстіне орнатылған. Сәулетшілері С. Литвиенко, В. Ким, конструкторы П.М. Убиткин.
XІX ғасырда батырдың зиратының басына ықшам күмбездері бар мазар орнатты. 9,0х9,5 м күйдірілген кірпіштен, іші балшық сылақпен сыланып, бояумен әшекейленген. Күмбез көгілдір түсті жылтыраған тақталармен жапсырылған: портал терең емес шошақ қуыстар енсіз бұрыштама мұналармен екі жақтан қусырылған. 1980 жылдары құрылыстың тек қалдықтары ғана қалған еді. Қалыңдағы 0,9 м қабырғаның 1,5 м биіктігі ғана, кірер жері – 6,0 дейін сақталған. Қағазға тұсірілген мазардың жобасы ескерткіштің – бір бөлмелі үстіңгі күмбезді орталықтандырылған көлемнің композициясын қалпына келтіруге септігін тигізді.
Қазіргі тұрған ескерткіш: бұрынғы квадратты өлшемі сақталған (9,0х9,5 м) куб секілді, құрылыс күйдірілген кірпіштен цемент-құм қоспасымен қаланған. Қасбетін тегіс қалау үшін құмды-известі қоспамен тігісті сөге отырып, кей жерлерде ескі кірпіштер пайдаланылған.
Биік пештак – портал негізі көлемнен алға шығып тұр. Дуылға іспеттес күмбез биік цилиндр тәрізді барабанда (0,9 м) "салпыншақ" кірпіш қатарымен өрілген. Порталдың алдыңғы әшекейлері күмбезі мұнаралармен аяқталатын биік бұрыштық бағандарды жасайды, тектес жиектеулер күмбез тәрізді қуыстарға кіретін жер. Бүйір қабырғалары шошақ қуыстарға бөлінген. Бет жақтағы өрме кірпіш майлы органикалық лакпен лакталған. Порталда және бүйір қабырғаларда ескі кірпіштің шекаралары анық көрініп тұр.
Мұнараның үлкен және кішкентай күмбездері кейінірек мырышпен қапталды. Кірер қуыстың жиегінде көгілдір фонда араб әріптерімен бедерленіп батыр аты-жөні жазылған. Күмбез мұнараларының ішкі көрініс барабанның сегіздігіне бұрыштама желкен арқылы тіреліп тұр. Әшекейі қарапйым, қабырғаларындағы терең емес шошақ қуыстар сыланып, әктелген. Едені квадратты күйдірілген кірпіштен тізілген. 

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Қазақстан кесенелері
Сырдария (қала)

**Сырдария** () — Өзбекстанның Сырдария облысы Сырдария ауданындағы қала және әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Сырдария өзенінен 10 км жерде сол жағалауда орналасқан. Сырдария теміржол стансасы Ташкент-Хауас желісінде орналасқан. Сырдария өзенінің жайылмасында орналасуы балық аулауға және аңшылыққа қолайлы.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Сырдария — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 77-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 3-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 498-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шыназ (13 км), Бахт (13 км), Алмазар (21 км), Сайқұн (21 км), Досабат (22 км), Жетісай (29 км, Қазақстан), Аққорған (32 км), Диқанабат (33 км), Гүлістан (36 км), Сардоба (39 км), Наурыз (39 км), Гүлбахар (40 км), Гагарин (45 км), Жаңажол (45 км), Бөке (45 км), Баяут (57 км), Піскент (58 км), Нұрафшан (62 км), Жаңажер (65 км), Бустон (66 км, Тәжікстан).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс компаниялары, банктер, мақта тазалау, сүт, нан зауыты, кірпіш зауыты, үш өндірістік кешен, 80 жеке және шағын бизнес, 50-ден астам фирма, кондитерлік фабрика, квас сыра зауыты, лимонад зауыты бар.

Жалпы білім беретін мектеп, педагогикалық колледж, балалар өнер мектебі, спорт мектептері, кәсіптік лицей, орталық стадион, аудандық аурухана, жедел медициналық жәрдем бөлімі, мәдениет үйлері, аудандық орталық кітапхана, автовокзал, аурухана, дәріхана және басқа да сауда және қызмет көрсету нысандары жұмыс істеп тұр.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария облысы қалалары
Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі

**Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі** — Қазақстан үкіметінің құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік ғарыш, пошта және байланыс, цифрландыру, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, жасанды интеллект салаларына басшылық етеді.

## Тарихы
2025 жылғы жолдауы кезінде президент Тоқаев Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны бірден жарияланбады. 29 қыркүйек күні президент жарлығымен Жаслан Мәдиев вице-премьер деңгейінде Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі болып тағайындалды.

## Комитеттері
# Ақпараттық қауіпсіздік комитеті
# Аэроғарыш комитеті
# Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер комитеті
# Телекоммуникациялар комитеті
# Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті

## Қарамағындағы мекемелер
* «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КеАҚ
* «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ
* «QazExpoCongress» ұлттық компаниясы» АҚ
* «Мемлекеттік радиожиілік қызметі» ШЖҚ РМК
* «Цифрлық үкіметті қолдау орталығы» ШЖҚ РМК
* «Ұлттық геодезия және кеңістіктік ақпарат орталығы» ШЖҚ РМК

## Министрлер тізімі

## Дереккөздер

Ж
Санат:Цифрландыру министрліктері
Шерхан Елдарұлы Қалмырза

**Шерхан Эльдарұлы Қалмырза** (15 маусым 2008 жыл) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" қақпашысы. Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында ойнайды.

Дулат руынан шыққан. 
## Карьерасы
### Клубтық
«Қайраттың» жастар клубы сапында екі дүркін Қазақ жастар лигасының чемпионы атанды. 

«Қайрат» сапында тұңғыш рет 2025 жылдың 14 қыркүйегінде "Ақтөбеге" қарсы ойында бірінші таймда қосалқы құрамнан  жарақат алған Темірлан Анарбековтың орнына алаңға шықты. Арада төрт күн өткен соң УЕФА Чемпиондар лигасындағы тұңғыш ойынын сырт алаңда "Спортингке" қарсы өтізді. Матч барысында пенальти қайтарса да, "Қайрат" 1:4 есебімен жеңіліп қалды. Осылайша Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші жас қақпашы атанып, Икер Касильясты артқа тастады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Шырын (қала)

**Шырын** () — Өзбекстанның Сырдария облысындағы қала.

## Сипаттама
Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. 

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 114-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Бекабат (9 км), Жаңаабат (12 км), Баяут (22 км), Спитамен (22 км, Тәжікстан), Зафарабат (24 км, Тәжікстан), Хауас (25 км), Жаңажер (26 км), Мехрабад (32 км, Тәжікстан), Бустон (36 км, Тәжікстан), Истаравшан (39 км, Тәжікстан), Хожант (42 км, Тәжікстан), Гүлістан (45 км), Наурыз (46 км), Балашаһар (47 км), Сүлікті (49 км, Қырғызстан), Диқанабат (50 км), Гафуров (50 км, Тәжікстан), Раззақов (54 км, Қырғызстан), (55 км, Тәжікстан).

## Тарихы
Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды.
ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады.

Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария облысы қалалары
Махат Төрәлі

**Махат Төрәлі** (1982 жылы туған, Мақат ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық кәсіпкер, BELES құрылыс компаниясының бас директоры. 2025 жылдан Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті. 

## Өмірбаяны
Махат Төреәлі 1982 жылы Атырау облысы Мақат ауданында дүниеге келген. 

### Білімі
* Alikhan Bokeikhan University — «Іскерлік әкімшілендіру» мамандығы.
* Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті — «Экономист-финансист» мамандығы. 

### Еңбек жолы
Еңбек жолын 2004 жылы Шымкент қаласындағы LTD Kurylis ЖШС-де бастап, өндірістік-техникалық бөлім бастығының орынбасарынан ПТБ басшысына дейін көтерілді.

2012–2014 жылдары Астанадағы Syrdarya Zhoba Kurylis ЖШС филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды. Кейін Bakhyt Astana 2020» және BM Stroy 2020 ЖШС-ларында осыған ұқсас лауазымдарда болды.

2020 жылдың маусымынан бастап BELES құрылыс компаниясының бас директоры. Компания 400 000 шаршы метрден астам тұрғын үй мен 4 500-ден астам пәтерді пайдалануға берді.

2025 жылы Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті болып сайланды. 

## Қоғамдық қызметі
### Спортты қолдау
2023 жылғы Ташкентте өткен бокстан Әлем чемпионатының жеңімпазы Санжар Тәшкенбайға Астана қаласынан пәтер сыйлады.  

BELES компаниясы Астана қаласында боксты дамыту мақсатында **Бекзат Саттарханов атындағы спорт кешенін** салды. Жобаға салынған инвестиция ция 8,5 миллиард теңгеге бағаланады. Кешеннің жалпы ауданы 9 000 шаршы метр. Спорт кешенінің құрамына оннан астам жекпе-жек түріне арналған залдар, жаттығу залдары, бассейн, футзал, сондай-ақ шахмат және гимнастика академиялары кіреді. Қазіргі таңда спорт кешенінде күн сайын 1200-ден астам келушілерге қызмет көрсетеді және 15-тен астам түрлі спорт секциялары жұмыс істейді.  2025 жылғы 19 маусым күні орталықтың жұмысымен Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.  

2025 жылғы қыркүейкте жазушы Бейбіт Сарыбайдың ***«Бекзат. Шаршы алаңнан тыс өмір»*** атты кітабының таныстырылымы өтті. Бекзат Саттарханов Махат Төрәлімен бір университетте, екі курс жоғары оқыған. Тұсаукесер аясында Бекзат Саттархановтың анасы Сырлыкүл Саттархановаға пәтер кілтін табыстады.  

### Әлеуметтік бастамалар
* Астана қаласының Алматы ауданында 300 орындық, 1 200 шаршы метр аумақты «Белес» балабақшасы ашылды.
* Қосшы қаласында (Ақмола облысы) 500–600 адамға арналған Ондыбай ата мешіті салынды.

### Қайырымдылық қызметі
* Астана қаласындағы Лесозавод ауданында өрттен зардап шеккен 3 жеке үйді қалпына келтіру.
* Қостанай облысындағы өрттен зардап шеккен отбасыларға 10 млн теңге көлемінде гуманитарлық көмек көрсету.
* «Керей» ТК-нен көпбалалы жалғызбасты анаға 3 бөлмелі пәтерді тегін беру.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені.
* ҚР Индустрия және құрылыс министрлігінің «Құрметті құрылысшы» төсбелгісі. 

## Дереккөздер

Санат:Кәсіпкерлер
Санат:Бокс тұлғалары
Санат:Меценаттар
Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері
Санат:Қазақстан боксшылары
Майлысу

**Майлысу** () — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы облыстық маңызы бар қала, Майлысу қалалық әкімдігінің орталығы, әлемдегі ең ластанған қалалардың бірі болып саналады.

## Тарихы
Майлысу 1950 жылдары Кеңес өкіметі тарапынан жасырын түрде салынған және Қырғызстанның оңтүстігіндегі Жалалабат облысындағы шағын кеншілер қаласы және жер бетіндегі ең ластанған орындардың бірі, өйткені әлемдегі ең үлкен радиоактивті қалдықтар қоймасы қалаға жақын орналасқан. Онда 1946-1968 жылдар аралығында қоршаған таулардан алынған уран кеңестік ядролық бағдарлама үшін алғашқы атом бомбасын жасауға пайдаланылғаны хабарланды. Нашар басқарылғанымен, кеніштер қоршаған ортаға зиян келтірді. Соның салдарынан тұрғындар әлі де радиоактивтілікке байланысты әртүрлі ауруларға шалдығады және шенеуніктер оларды денсаулыққа қауіп төндіретін қауіптерден қорғау үшін аз жұмыс істеп жатқаны туралы мәліметтер бар.

1958 жылы зауыт бөгеті құлап, ядролық қалдықтар аймақтың су жүйесіне түсіп кетті. Операциялар бірқалыпты жүріп жатқан кезде де, ядролық қалдықтар көбінесе қаланың қасына тез арада көмілетін. Бүгінгі күні шахталар қараусыз қалды және көптеген қалдықтарды көретін орындар нашар қорғалған, бұл тұрғындарды келе жатқан қауіптерге ұшыратады. Сонымен қатар, бұл учаскелер Қырғызстан арқылы Өзбекстанға өтетін Сырдарияның негізгі саласы Майлысу өзенін ластап, радиоактивті қалдықтарды халық тығыз орналасқан Ферғана алқабына тасымалдады Өңірдің көшкінге өте бейім болуы қауіпті одан сайын арттыра түседі.

Майлысу, Майлысай деп те аталады және облыс орталығы Жалалабат қаласынан 100 шақырым және Қырғызстан астанасы Бішкектен 550 шақырым жерде орналасқан Қалашық әдемі таулы аймақта, теңіз деңгейінен 800-900 метр биіктікте өзенінің жайылмасында орналасқан. 2017 жылы халық санының соңғы есебіне сәйкес, шамамен 21 900 адам тұрады. «Майлысу» атауы «Мұнайсу» деп аударылады, ал «Майлысай» «Мұнай шатқалы» немесе «Мұнай жолы» дегенді білдіреді, бұл жерде мұнай 1901 жылдан бері өндіріліп келе жатқандығы белгілі.

## Тарихи мұражайы
2022 жылы қалада Майлысу тарихы және Қырғызстанның уран мұрасы мұражайы есігін айқара ашты. Мұражай келушілерді тарихи материалдармен, жеке әңгімелермен және естеліктермен бөлісетін дыбыс жазу кабинасын ұсына отырып, келушілерді белсенді қатысушы болуға шақырады. Ол сондай-ақ радиациялық қауіпсіздік және уран қалдықтарын тазарту сияқты маңызды тақырыптар бойынша диалогты дамытады. Ол мәдени туризмді ынталандыруға арналған және Майлысу қаласының мәдени-тарихи бірегейлігінің ажырамас бөлігіне айналуы тиіс.

Жобаны қаланың әлеуметтік-экономикалық және экологиялық дамуын одан әрі дамытуға инвестиция тартуды ынталандыру мақсатына сәйкес Майлысу даму форумы басқарды. Мұражай Майлысу қаласының дәл орталығындағы «Мәдениет үйінде» орналасқан. 

## Халқы
Майлысу қаласының халық саны 2025 жылғы санақ бойынша 22 887 адамға жеткен. Ұлттық құрамы бойынша ең көп ұлт - қырғыздар, екінші орында - орыстар, ал үшінші орында - өзбектер.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Қойшыман қалашығы

**Қойшыман қалашығы**(X-XIV ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Мойынқұм ауданы, Көкжелек ауылынан солтүстікке қарай 7 км, Үлкен Ақтөбе қалашығынан шығысқа қарай 2 км жерде орналасқан.

## Сипаты
1989 жылы қазіргі Қазақ ұлттық университеті археология экспедициясы анықтап, зерттеген.
Тік бұрышты орын жарыққа қарай бағытталған (270х300м), биіктігі 2 м.
Алынған материалдар қыш сынықтары.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Жүндітөбе қалашығы

**Жүндітөбе қалашығы** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Мойынқұм ауданы, Ынталы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде, Шу өзенінің ескі арнасының оң жағында орналасқан. 

## Зерттелуі мен сипаты
Ескерткішті 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы экспедициясы (К. Байбосынов) анықтап, зерттеген. 1986 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясымен (жетекшісі М. Елеуов) сызба жобасы түсіріліп, екі жерден қазба жұмыстары жүргізіліп, қыш материалдар алынған.
Қалашық тік бұрышты бұрыштары өте мүжілген үш қатарлы алаң, жарыққа бағытталған, көлемі батыстан шығысқа қарай 145 м және солтүстіктен оңтүстікке қарай 60-80 м, биіктігі 4 м-ге дейін.
Қамал батыс бөлігінде орналасқан. Көлемі төменгі жағынан 60х60 м, үстіңгі жағынан 30х40 м, биіктігі 4 м. Қамалға шығыс жағынан көлемі 40х80, биіктігі 2 м, қоршалған үймөк ені – төменде 5-6 м, биіктігі 1 м алаң жалғасады. Кіреберіс оңтүстік жағында және шығыс жағында мұнарамен қалқанаған.
Екінші алаңға шығыс жағынан көлемі батыстан шығысқа қарай 92 м және солтүстіктен оңтүстікке қарай 85 м, биіктігі – 1 м үшінші алаң жалғасады.
Қатпар тереңдігі мен мерізімін анықтау үшін екі тік қазу жүргізілді.
Бірінші тік қазу екінші алаңдағы қалындығы 4,8 м-лік екі кезеңге жататын мәдени қатпарды тесіп өтті. Бірінші, ерте кезеңіне жақпарларсыз 1,75 м қалыңдық жатады. Ол бос ағаш, күл, топырақ қатпарларынан тұрады. Екінші кезеңге (X-XII ғғ.) 3,05 м қалыңдық жатады. Ол едендердің 5 деңгейінен – №1, 2, 3, 4, 5 тұрады. Үшінші алаңға жүргізілген тік қазу 1,75 м жердегі мәдени қатпарды тесіп өтті. Ол құлама топырақтан, бос күл аралас сары топырақтан (VIII-X ғғ.) тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Қайтадан (фильм, 2025)

**«Qaitadan»** — қазақстандық драма-фантастика жанрындағы көркем фильм. Режиссері – Думан Еркімбек. Картина 2025 жылы түсіріліп, 4 қыркүйекте Қазақстан кинотеатрларында көрсетіле бастады. Бұл – Қазақстандағы алғашқы ірі бюджетпен түсірілген апатты-фантастикалық фильмдердің бірі.

## Тарихы
### Мазмұны
Басты кейіпкер — мектеп бітіруші жасөспірім Рауан (Жасұлан Көпберген). ҰБТ-дан бар болғаны 21 балл алып, қаладағы ата-анасының үмітін ақтамаған соң, ол ауылдағы туыстарына жіберіледі. Рауан ауыл тіршілігіне бейімделе алмай, өз ортасында бөтен сезінеді: оны үнемі әзілімен «тролльдейтін» ағасы Әбіш (Ашим Ахметов), бұзақы Жігер (Ермек Шынболатов), сүйкімді жиені Ақош (Рамазан Макабатұлы) және дүкенші қыз Бағым (Шұғыла Ешенова) күн сайын алдынан шығады.

Алайда күннің соңында ауылды бөгет жарылып, тасқын қиратады. Бұл жағдай уақыт петлясына айналып, қайта-қайта қайталанады. Рауан әр жаңа циклде апатты тоқтатуға және жақындарын құтқаруға мүмкіндік алады.

### Түсірілуі
Фильм идеясы режиссерге 2020 жылы Алматы облысының Күрті ауылында болған кезде туған. Сол ауылдың шетінде дамбыны көріп «егер жарылып кетер болса, ауылдың түгі қалмайды ғой» деген ой келеді. Ақыры осы идеяны дамыта келе, «Қайтаданның» сценарийін жазды. Сценарийде нақты бір тарихи апат алынбаған, оқиға жинақталған сипатта берілген.

Сюжеттің негізіне «уақыттың қайталануы» (time loop) тәсілі алынып, бұл көрерменге ұрпақтардың қателіктері мен олардың қайталануы туралы ой тастайды.

Түсірілімдер толықтай Алматы облысында өтті. Бөгеттің қирау көріністері арнайы тұрғызылған декорацияларды бірнеше рет құлату арқылы жүзеге асырылды. Продюсер Жалын Тілеуберген жобаны қаржыландыру үшін жеке қаражатын, соның ішінде мүлкін пайдаланған.

### Шығармашылық топ
* Режиссер: Думан Еркімбек
* Оператор: Азамат Дулатов
* Жасұлан Көпберген — Рауан
* Ермек Шынболатов
* Алмат Сақатов

### Премьера
Фильмнің премьерасы 2025 жылғы **4 қыркүйекте** Қазақстан кинотеатрларында өтті. Жобаға Қазақстанның Мемлекеттік ұлттық киноны қолдау орталығы қолдау көрсеткен. Фильм прокаттың алғашқы аптасында **400 млн теңгеден астам** жинап, қазақстандық кино үшін айтарлықтай жетістікке жетті.

### Қабылдануы
Фильм қазақстандық кинематографияда жаңа бағыт болып саналды. Көрермендер мен сыншылардың пікірлері аралас болғанымен, негізінен оң қабылданды.

**Сын-пікірлер:**
* кейбір көрермендер фильмді 2010 жылғы Қызылағаштағы нақты апатпен салыстырып, тарихи трагедияның ауқымы толық жеткізілмегенін айтты,
* компьютерлік графикадағы әлсіз тұстар (бөгеттің жарықтары, қайталанатын кадрлар),
* техникалық ұсақ қателіктер.

## Марапаттар
* **Golden Panda Awards (Қытай)** — Азамат Дулатов «Ең үздік операторлық жұмыс» жүлдесін иеленді.
* Фильм бірнеше халықаралық кинофестивальдерде көрсетіліп, техникалық және көркемдік деңгейі жоғары бағаланды.

## Деректер
* Жас ұрпақ пен ата-ана арасындағы түсініспеушілік, жауапкершілік мәселелері негізгі тақырып ретінде алынған.
* Фильм комедия, драма және әлеуметтік сатира элементтерін бір арнаға тоғыстырған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан драма фильмдері
Санат:Қазақстан фантастика фильмдері
Жан (мультфильм)

**Жан** — Дисней және Пиксар студияларының мультфильмі. Бұл олардың 23-і бірлесіп шығарған туындысы болды.

Бас кейіпкер — музыка пәнінен беретін Джо Гарднер есімді мұғалім. Ол бір күні канализацияға түсіп, комаға түседі. Жаны денеден шығып, о дүниеге сапар шегеді. Алайда сахнада джаз орындауды армандап, қайтадан денеге оралғысы келеді.

Мультфильм 2020 жылдың 11 қазаннда шықты.

Ол ең жақсы мультфильм және ең жақсы музыка бойынша Оскар сыйлығын жеңіп алған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Мультфимльнің сайты

Санат:Walt Disney мультфильмдері
Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:2020 жылғы фильмдер
Санат:АҚШ фэнтези фильмдері
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Жаңажер

**Жаңажер** () — Өзбекстанның Сырдария облысындағы қала.

## Сипаттама
Жаңажер қаласы Сырдария облысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол шөл дала деп аталатын жазықтың шығыс бөлігінде жатыр. Оңтүстік Мырзашөл каналы қаланы екіге бөледі. Қаланы сондай-ақ М37 тас жолы немесе Үлкен Өзбекстан тас жолы (Ташкентті Орталық Өзбекстан және Тәжікстанмен байланыстыратын) және Сырдария-Хауас темір жолы кесіп өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жаңажер — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 55-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) екінші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 451-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Хауас (6 км), Зафарабат (10 км, Тәжікстан), Шырын (26 км), Баяут (26 км), Наурыз (26 км), Гүлістан (28 км), Жаңаабат (28 км), Диқанабат (31 км), Досабат (32 км), Бекабат (36 км), Балашаһар (43 км), Спитамен (43 км, Тәжікстан), Истаравшан (44 км, Тәжікстан), Сардаба (46 км), Сайқұн (48 км), Замин (50 км), Бустон (50 км, Тәжікстан), Бахт (51 км), Пақтаабат (55 км), Мехрабад (58 км, Тәжікстан).

## Тарихы
Жаңажер 20-ғасырдың ортасында (1957 ж.) қолайсыз шөл даланы игеру үшін бүкілодақтық науқан кезінде қаланған. Елді мекенге Новая Земля символдық атау берілді. Бастапқыда тың игерушілер мен канал салушылардың қаласы болған Жаңажер кейіннен өнеркәсіптің басқа салаларын дамытады.
КСРО ыдырағаннан кейін қала демографиялық дағдарысты бастан өткерді: көптеген тұрғындар, әсіресе орыс тілді тұрғындар қаланы тастап кетті.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада 34 ірі және 46 шағын кәсіпорын, 2 бірлескен кәсіпорын, 2 акционерлік қоғам, 32 жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер бар. Қалада дәстүрлі мақта тазалау зауытынан басқа құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар бар.

Екі мәдениет үйі, клуб, мәдениет және демалыс саябағы, 60 спорт нысаны, соның ішінде стадион, спорт залдары, 2 бассейн, спорт алаңдары, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, балалар футбол мектебі, Янгиер футбол командасы бар. Сондай-ақ қалада бір егін базары, үш аурухана, төрт емхана, екі жекеменшік медициналық орталық, бір демалыс орны, дәріханалар және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария облысы қалалары
Кентарал қалашығы

**Кентарал қалашығы** (VII-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Сарысу ауданы, Шығанақ ауылынан солтүстікке қарай 7 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Қалашықты 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археологиялық экспедициясы (жетекшісі К. Байбосынов) ашып, зерттеді.
Жобасында дұрыс емес төбе түрінде болып келген екі бөлікті қалашықтың өлшемдері 110х50 м. Қалашықтың ортасында өлшемдері 25х25 м, биіктігі 6 м ішкі қамал бар. Ішкі қамал 4 бекініс мұнарасының іздері бар үйінді бекініс жалмен қоршалған.
Қалашық территориясында топырақ төбешіктер, жеке құрылыстардың қалдықтары бар. Қалашық үстінен сырланбаған қыш ыдыстардың сынықтары көптеп кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Адасқантөбе қалашығы

**Адасқантөбе қалашығы** (X-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Сарысу ауданы, Бөлтірік шешен ауылынан солтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Қалашықты 1983 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) тауып, зерттеген.
Көлемі 37х32 м, биіктігі 2 м сопақ пішінді, қатты аласарып кеткен алаңқай.
Қазылып алынған материалдар – жай құмыралар сынықтары, қолдан жасалған қақпақтар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Эдмилсон (футболшы, 1997)

**Эдмилсон де Паула Сантос Фильо** (; 19 сәуір 1997) қысқаша **Эдмилсон** — бразилиялық футболшы, шабуылшы.
## Жетістіктері
**Целе**
*Словения чемпионы: 2023/24
*Словения кубогы: 2024/25
**Қайрат**

* Қазақстан чемпионы: 2025

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Целе ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Алмалық (қала)

**Алмалық** () — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала. Елдің ең ірі түсті металлургия орталығы.

## Сипаттама
Ангрен өзенінің сол жағалауында, Құрам жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Ол Ташкент-Ангрен желісінде Аһангаран теміржол стансасын 18 шақырым және ел астанасы Ташкенттен 52 шақырым жерде орналасқан. Алмалық арқылы Алмалықсай деп аталатын шағын өзен (ағыс) ағып өтеді (бұрын Аһанғаранның бір саласы болған, қазір қала маңындағы суармалы арықтарға бөлінген). Өзбек тілінен аударғанда қала атауы «Алма алқабы» дегенді білдіреді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Алмалық — үлкен қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 17-орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 3-ші орында. Оның әлемдік рейтингі шамамен 3969-шы орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ахангаран (7 км), Піскент (20 км), Нұрафшан (28 км), Истиклол (31 км, Тәжікстан), Бөке (32 км), Красногорск (34 км), Адрасман (40 км, Тәжікстан), Бустон (42 км, Тәжікстан), Аққорған (45 км), Паркент (49 км), Ангрен (50 км), Жаңабазар (51 км), Жаңажол (53 км), Гүлбахар (53 км), Досабат (55 км), Ташкент (57 км), Спитамен (57 км, Тәжікстан), Қыбрай (60 км), Салар (61 км).

## Тарихы
Ресейдегі патша өкіметінің тұсында қазіргі Алмалық жерінде екі шағын ауыл — Алмалық пен Қарамазар болған. Кеңес өкіметі орнаған кезден пайдалы қазбалар кен орындарын іздеу жұмыстары басталды. 1923 жылы Ташкенттен жер қойнауын зерттеу үшін геологтар келді. Көп ұзамай, 1924 жылдан бастап бірнеше тотыққан кен орындары ашылды, нәтижесінде зауыт құру туралы шешім қабылданды.

1940 жылдардың басында түсті металл кен орындарын барлау аяқталғаннан кейін зауыт құрылысының жоспары басталды. 1941-1945 жылдар аралығындағы қиын жылдарда кен орындарында барлаушылар жұмыс істеді. Алынған күміс пен алтын мемлекетке сатылды.

1946 жылы зауыт пен жұмысшылар поселкесінің құрылысы қайта жанданды. Келесі жылы Алмалық ауылы Піскент ауданындағы жұмысшылар поселкесіне айналды. 1948 жылы болашақ Алмалық қаласының жоспары жасалды. Қала 1950 жылдары белсенді дамудан өтті. 1951 жылдың шілде айында Алмалық ауылы заманауи, көп ұлтты қалаға айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Орталық Азиядағы алғашқы тұрмыстық химия зауыты Алмалық қаласында салынды. Сондай-ақ қалада Аммофос зауыты, кілем фабрикасы, Өзбекстан-Пәкістан бірлескен кәсіпорындары, жиһаз жабдықтары зауыты, кірпіш зауыттары, алтын кеніші және басқа да кәсіпорындар бар. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі дамып келеді. 

Қалада Ислам Каримов атындағы Ташкент мемлекеттік техникалық университетінің Алмалық филиалы мен Ұлттық технологиялық зерттеулер университетінің филиалы орналасқан. Мұнда 23 жалпы білім беретін мектеп, 12 кітапхана, 3 мәдениет үйі, тарихи-өлкетану мұражайы, музыка және өнер мектептері, стадиондар, спорт залы, теннис корттары, бассейндер бар. Қалада сондай-ақ орталықтандырылған облыстық медицина бірлестігі, балалар ауруханасы, «Хемогар» ауруханасы, жұқпалы аурулар және туберкулезге қарсы диспансер, перзентхана, 10 дәрігерлік амбулатория, басқа да емдеу орындары жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
Чарли Кирк

**Чарльз Джеймс Кирк** (; 14 қазан 1993 жыл, Иллинойс – 10 қыркүйек 2025 жыл, Юта) — америкалық оңшыл саяси активист, кәсіпкер, медиа тұлғасы. 2012 жылы ол Turning Point USA (TPUSA) консерваторлық ұйымы негіздеушілерінің бірі және басшысы болды. Ол бірнеше кітап жазып, The Charlie Kirk Show шоуын жүргізген болатын. Кирк көп ұзамай трампизмның және Республикашыл партияның ең ірі дауыстарының біріне айналды және өлімінен бері мәдени америкалық консерватизмнің иконаларына айналды.

## Өмірбаяны
Чарли Кирк Иллинойс штатының ауылды жерлерінде туып-өсті, кішкене ғана  коллеждіне барып жүрді. Бір семестрден кейін ол оқудан кетіп, саяси активизммен толыққанды айналысатын болды. Ол TPUSA ұйымын қаржыландыру үшін бірнеше донорлармен жұмыс істеп, «Қателестім ба, дәлелде!» («Prove Me Wrong») плакаты мен колледждердегі дебаттары үшін атақ алды. Осы және басқа да іс-шаралары арқылы ол АҚШ жастары арасындағы консерватизмнің өсуіне үлес қосты.

Кирк басшылығы тұсында TPUSA бірнеше серіктестерге қол жеткізді, соның ішінде Turning Point Faith діни ұйымы болды. Елулік пастор Роб Маккоймен бірге ол осы ұйымның құрылуында ісін қалдырды да, христиан оңшылдар мен христиан ұлтшылдар қатарына кірді.

Дональд Трамптың ірі одақтасы ретінде Кирк консерваторлық көзқарасы, соның ішінде абортқа, қару шектелуіне, ЛГБТ құқықтарына қарсылығы үшін танылды. Оның 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңына мен Мартин Лютер Кингке қарсылығы және COVID-19 бен 2020 АҚШ президент сайлауы жайлы дезинформациясы аса даулы болды. Кирк АҚШ Капитолийіне шабуылға әкелген наразылық шараларға студенттер жіберген болатын және 6 Қаңтар Комитетінің алдында кінәлі-кінәсіздігін мойындамады.

2025 жылғы 10 қыркүйекте Кирк Ютадағы TPUSA ашық дебаты кезінде өлтірілді. Оның өлімі халықаралық назарға әкелді де, Трамп Киркті Азаттық президенттік медалімен наградтайтынын жариялады.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ Республикалық партиясының мүшелері
Санат:АҚШ консерваторлары
Санат:АҚШ радиожүргізушілері
Санат:XXI ғасыр АҚШ радиожүргізушілері
Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері
Санат:АҚШ ультраоңшылдары
Санат:АҚШ-тағы антисемитизм тұлғалары
Санат:Христиан ұлтшылдығы
Санат:АҚШ-та оққа түскендер
Санат:Жаһандық жылынуды мойындамайтындар
Кардиомегалия

**Кардиомегалия** — жүректің кеңеюі. Бұл өз алдына ауру емес, көбінесе жүректің қосымша жүктемеге тап болғанын көрсететін белгі.
[нобай|Дұрыс және кеңейген [жүрек]]

## Белгілері
Кейде кардиомегалияда ешқандай белгілер болмайды. Дегенмен, осы белгілер байқалуы мүмкін:

* іштің кебуі
* аритмия (қалыпты емес жүрек ырғағы)
* кеуде ауыруы
* жөтел, әсіресе жатқанда
* бас айналу
* шаршау
* ентігу
* ісіну немесе ісіну, әсіресе тобық, аяқ және аяқтардағы

## Себептері
Жүрек зақымдануы және кейбір жүрек аурулары жүректің ұлғаюына себеп болуы мүмкін. Кейде денеге қысқа мерзімді жүктеме, мысалы, жүктілік, жүректің үлкеюіне әкелуі мүмкін. Жағдайға байланысты жүректің ұлғаюы уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Кардиомегалияның негізгі себептері мыналар:
* артериалдық гипертензия
* дилатациялық кардиомиопатия
* қартаю
* семіздік
* қалқанша безінің аурулары
* жүрек ишемиясы
* миокардит
* коронарлық артерия ауруы
* жүрек қақпақшаларының ауруы
* бұрынғы жүрек талмасы (инфаркт)

## Дереккөздер

Санат:Жүрек аурулары
Бейбітшілік және келісім саябағы

**Бейбітшілік және келісім саябағы** — Астана қаласындағы саябақтардың бірі.

Ол Есіл өзенінің бойында, И. Панфилов көшесі мен Тәуелсіздік даңғылы қиылысында орналасқан.

Саябақтың негізі 2022 жылы қаланды. Ресми ашылуы 2025 жылдың қыркүйегінде Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі аясында өткізілді.

Сол аптаның ішінде Астанаға алғаш рет концертпен келген америкалық Backstreet Boys тобы экологиялық сенбілікке қатысып, осы саябақта қала тұрғындарымен бірге ағаш отырғызуға қатысты.

Саябақтың дәл ортасына «Өмір ағашы» композициясы орнатылған. Күмбез түрінде жасалған нысанның ішінде емен ағашы отырғызылған, ағаш үйлесімді су бұрқақпен қоршалған. Ескерткіш Қазақстанның көпэтносты ел екенін бейнелейді. Күмбез бір аспан астындағы бейбітшілікті, ал төрт жағындағы кіреберіс дүниенің төрт бұрышын білдіреді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Бейбітшілік және келісім сарайы

Санат:Астана саябақтары
Бокстан әлем чемпионаты 2027

**Бокстан әлем чемпионаты 2027** — 2027 жылдың қыркүйек аралығында Қазақстанның Астана қаласындағы өтетін **[[World Boxing]]** ұйымдастыратын халықаралық бокс бәсекесі. 

## Қатысушылар

## Дереккөздер

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Санат:Қазақстандағы бокс
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (Ерлер 60 кг)

2025 жылғы 4 – 14 қыркүйек аралығында Ливерпуль қаласында өткен бокстан әлем чемпионатындағы ерлер арасында 60 кг салмақ дәрежесі.

## Қатысушылар тізімі

*  Сюй Цзяшэн
*  Мехметхан Джинар
*  Жунмилардо Огайре
*  Лай Чу-Эн
*  Виде Пркачин
*  Луис Энрике Винет Гарсия
*  Энрике Какулов Мамедова
*  Мухамед Әл-Баяти
*  Деттори Дэвид Браун-Ходж
*  Йохан Агуэро
*  Эдгарас Скурделис
*  Артюш Гомцян
*  Рамон Ордоньес

*  Кевин Эмилиано Давила
*  Айдер Абдураимов
*  Оуэйн Харрис-Аллен
*  Николай Цаскин
*  Ани Хаджиллари
*  Луис Габриэль де Оливейра
*  Абдумалик Халоков
*  Томислав Динович
*  Махмуд Әл-Шабтун
*  Джузеппе Канонико
*  Тамер Әл-Матриф
*  Крузито Ковач
*  Бейбарыс Жексен

*  Павел Брах
*  Джейкоб Касар
*  Сачин Сачин
*  Мухаммедәли Гасимзада
*  Радослав Росенов
*  Шунсуке Китамото
*  Чан Донхван
*  Джоне Давуле
*  Лунас Хамрауи
*  Мұхаммед Әбу Жажех
*  Киома-Али Әл-Ахмадие
*  Мунарбек Сеитбек уулу
*  Гантумур Лундаа
*  Уильям Хьюитт

## Турнир

### 1/64 финал

### 1/32 финал

### 1/8 финал

### 1/4 финал

### 1/2 финал

### Финал

## Жүлдегерлер
* 🥇 Алтын —  Абдумалик Халоков

* 🥈 Күміс —  Луис Габриэль де Оливейра

* 🥉 Қола —  Шунсуке Китамото

* 🥉 Қола —  Радослав Росенов

## Дереккөздер

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (Ерлер 65 кг)

2025 жылғы 4 – 14 қыркүйек аралығында Ливерпуль қаласында өткен бокстан әлем чемпионатындағы ерлер арасында 65 кг салмақ дәрежесі.

## Қатысушылар тізімі
*  Ойер Ибаррече Конде
*  Лорис Идризи
*  Стелиос Кирсанидис
*  Али Хабибинежад
*  Муса Альхаусауи
*  Семи Короитукана
*  Обада Алкасбех
*  Хампус Броман
*  Максим Редл
*  Уго Баррон
*  Заур Гахраманов
*  Денис Бриль
*  Филип Потурович
*  Рене Камачо
*  Милан Петриман
*  Чжу Цзянхао
*  Эрисланди Альварес Борхес
*  Лаша Гурули
*  Викторио Илиев
*  Алмаз Орозбеков
*  Ихласбек Кочкаров
*  Дин Клэнси
*  Лео Джон Фрэнсис Чёрч
*  Джанлуиджи Маланга
*  Расул Тисаев
*  Фернандо де Хесус Питер Иноа
*  Мишээлт Баттумур
*  Абхинаш Джамвал
*  Сион Нисияма
*  Патрис Мугалзай
*  Марк Эшли Фахардо
*  Элвин Алиев
*  Ертуған Зейнуллинов
*  Хьюго Грау
*  Ахмет Пекел
*  Линь Ю
*  Бартломей Роскович
*  Исмаил Умар
*  Юри Фалкао дос Рейс
*  Асадхуҷа Муйдинхужаев

## Турнир
### 1/64 финал

### 1/32 финал

### 1/16 финал

### 1/4 финал

### 1/2 финал

### Финал

## Жүлдегерлер
* 🥇 Алтын —  Асадхуджа Муйдинхуджаев 
* 🥈 Күміс —  Юри Фалкао дос Рейс
* 🥉 Қола —  Эрисланди Альварес Борхес
* 🥉 Қола —  Лаша Гурули

## Дереккөздер

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Дарбаза қақпасы

**Дарбаза қақпасы** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Қожа Ахмет Ясауи кесенесінен солтүстік – батысқа қарай 400 м. жерде орналасқан.. 

## Кезеңі
ХІХғ.

## Тарихы
1885 ж. басылған «Живописная Россия» атты кітапта жарияланған литографиялық сурет негізінде қайта қалпына келтірілді. «Дарбаза» қақпасының атауы қаланы қоршаған орға су құю үшін, осы тұстан қалаға қарай Жіңішке каналынан тартылған үлкен арықтың атынан шыққан. «Дарбаза» сөзінің өзі де «қақпа» деген мағына береді.  Нұртас Оңдасыновтың «Парсыша-қазақша» сөздігінде «дәруаза-дарбаза – ашық есік, қаланың, бекіністің үлкен қақпасы» - делінген. Негізінен қала қақпаларының барлығы екі жаққа ашылатын кең де биік дарбазадан тұрған. Бұл қаланың солтүстік қақпасы, кесене құрылысына қажетті әк, ғаныш, Сауранның тұзсыз таза саз топырағы мен күйдірілген кірпіші, Қаратау кендерінің қорғасыны, тас көмірі мен бояулы қыш жасауға қажетті барлық минералдар және металл түрлері осы қақпа арқылы тасылған. Бұл қақпа, сонымен бірге, Сарыарқадан құрылысшыларға азықтық ет, мал майы тасылатын ең маңызды қақпаның рөлін атқарған. Алғашында, қаланың батыс қақпасы – Жеті ата, шығыс қақпасы – Мүсәллә және оңтүстік қақпасы – Тәкиә сияқты Түркістанға келетін керуен жолдардың соқпағы түрінде қалыптасса, уақыт өте келе сол соқпақтардың екі бетіне тұрғын үйлер, мәнзел-мейманханалар, дүкендер, асханалар мен шәйханалар түсіп бірте-бірте магистральді-бас көшелерге айналған. XV ғ. қалыптасқан 34 гектарлық қаланы қоршап қамал-қорған тұрғызған кезде бұл жолдардың қалаға кірер тұсына қақпалар салынған. Міне осылай өмірге келген қақпаның екі кезеңін қаланың 1951жылғы план-схемасынан көруге болады. Мұндағы қаланың көк сызықпен шеқарасы, қақпалардың орыны көрсетілгені XV ғ. қалыптасқан кезеңі, ал, қызыл сызықпен берілгені ХІХ ғ. Қоқан хандығының 1843-1849 жж. арасында қаланы (88,7га) қайта қоршап, төрт негізгі қақпалар (№1, 3, 4, 5) және мұнарасыз екі ойық түріндегі (2,6) екі жаппалы есік етіп салынған қақпалар мен қорған-қамалдар. Бұлардағы бесінші нөмірмен берілгені біз әңгіме етіп отырған Дарбаза қақпасы болып табылады.
2009-2010жж «Қазқатайжаңарту» РМК тарапынан қайта қалпына келтірілді.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы сәулеті
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Мұхаммед Дулати ескерткіші

**Мұхаммед Дулати ескерткіші** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші.

## Орналасқан жері
Тараз қаласы, Сүлейменов көшесі, М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің бас ғимаратының алды. 

## Кезеңі, авторы
1998 жылы; жеткшісі – Б.К. Бішімбев, мүсінші – Д. Әлдехан, Н. Рүстемов, сәулетші – О. Әуезов.

## Сипаты
М.Х. Дулати – мемлекет қайраткері, белгілі тарихи еңбек Орталық Азия және Қазақстан бойынша негізгі түпнұсқа "Тарих және Рашидидің" авторы.
Есерткіш композициясы классикалық дәстүр үлгімен берілген, биік тұғырға бойымен қойылған бейне қозғалыс үстінде берілген, ғимарат алдында асқақ көрінеді.
Ескерткіш мысты қашау техникасымен жасалған, биіктігі 3,0 м. Тұғырының биіктігі 3,0 м, жобасы 1,6х1,6 м, қызыл тегіс гранит тақталармен қапталған. Беткі жағында "Көрнекті ғалым-тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати, 1498-1551 жылдар" деген сөздер келтірілген. Тұғыр астында Дулати жерленген (Индия, Кашмир провинциясы) жер Сринагар қаласынан әкелінген топырақ салынған капсула қойылған. Бұл туралы ескерткіштің төменгі жағына жазылған жазулар айғақтайды. 

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Жамбыл облысы ескерткіштері
Жазылбек Қуанышбаев ескерткіші

**Жазылбек Қуанышбаев ескерткіші** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументті өнер ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Бірлік ауылы әкімдігі ғимаратының алды.

## Орнатылған кезеңі
1962 жыл; мүсінші – Б. Төлеков, сәулетші – Т. Басенов.

## Сипаты
Ескерткіш екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Жазылбек Қуанышбаевқа 1962 жылы ауылдық кеңес үйінің алдына қойылған.
Қола мүсін (1,2 м) гранитті тұғырға орнықты портреттік бейнеде қойылған. Биік тұғыр (2,3 м) көлемі шаршы негізге (3,1х3,1 м) жонылған приамидалық дәстүрлі негізде орнатылған.
Жоғарғы беткі жағындағы шойыннан құйылып жапсырылған тақтада қазақ және орыс тілдерінде "Қуанышбаев Жазылбек Көктерек қаракөл совхозының аға шопаны СССР Одағы Жоғары Советі Президумының 1958 жылығы 29 марттағы Указы бойынша қой шаруашылығын өркендету ісінде аса көрнекті табыстарға жеткені үшін және жоғары қаракөл елтірісін алғаны үшін, екінші рет "Орақ пен Балға" Алтын Медалімен марапатталған" деп жазылған.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Жамбыл ескерткіштері
Ғазалкент

**Ғазалкент** () — қала, Өзбекстанның Ташкент облысы Бостандық ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық орны
Ғазалкент қаласы Тянь-Шань тауының етегінде, Шыршық өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ташкентпен автомобиль және темір жол арқылы қосылған. Екі елді мекен бір-бірінен шамамен 58 шақырым қашықтықта орналасқан. Ғазалкент Ташкент облысының таулы аймағының қақпасы деп аталады. Елдің көркем пейзаждары арқылы көптеген туристік маршруттар осы жерден басталады. Қала шегінде Өзбекстан астанасын Ходжикентпен байланыстыратын аттас темір жол стансасы бар.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Ғазалкент — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 103-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 17-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 16 895-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ескендір (5 км), Шарбақ (16 км), Шыршық (17 км), Бурчмулла (27 км), Паркент (30 км),  Қыбрай (31 км), Жаңабазар (34 км), Салар (40 км), Красногорск (45 км), Келес (50 км), Ташкент (51 км), Сарыағаш (51 км, Қазақстан), Нұрафшан (66 км), Ангрен (67 км), Леңгір (72 км, Қазақстан), Ахангаран (73 км), Жаңажол (76 км), Алмалық (80 км), Піскент (81 км).

## Тарихы
Шағын елді мекен ретінде негізі қаланған Ғазалкент 1964 жылы қала мәртебесін алып, Бостандық ауданының әкімшілік орталығы болды.

Елді мекеннің пайда болу тарихы су электр стансасының құрылысымен байланысты. 1991 жылдың басына дейін кеңес үкіметі кезеңінде елді мекенді әртүрлі ұлт өкілдері мекендеді, олардың арасында орыстар, өзбектер, немістер, татарлар, корейлер және басқа ұлттар болды. Бұл су торабы мен кент құрылысына бұрынғы Кеңес Одағының әр түрлі республикаларынан мамандар жіберілгендігімен түсіндіріледі. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін орыстілді халықтың басым бөлігі қаладан қоныс аударды. 

Қала маңында жыл бойы жұмыс істейтін және демалушыларды қабылдайтын бірнеше демалыс үйлері, жеке шағын пансионаттар, шипажайлар бар. Ғазалкенттің дамуы төрт қабатты панельді үйлер мен жеке сектормен ұсынылған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ғазалкент қаласында кондитер фабрикасы, «Газалкент» азық-түлік кәсіпорны (жеміс-жидек, консервілер және жеміс шырындарын шығаратын), шарап зауыты, сүт және май зауыты, шыны зауыты, жол-құрылыс және жөндеу нысандары, металлургия зауыты, құрылыс материалдары зауыттары, тас өңдеу зауыттары, автомобиль өндіруші, фермерлер базары орналасқан.

Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, кәсіптік лицей, академиялық лицей, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйі, клуб мекемелері, «Жастар орталығы», стадион, тағы басқа спорт ғимараттары, орталық аурухана, перзентхана, емхана, туберкулезге қарсы диспансер және басқа да емдеу орындары, балалар мен ересектер санаторийлері, демалыс үйлері халыққа қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы қалалары
ФИФА құрлықаралық кубогы 2025

**[[ФИФА құрлықаралық кубогы]] 2025** — клубтар арасындағы халықаралық турнирдің екінші маусымы.
## Қатысушылар

## Турнир
### 1 раунд

### 2 раунд

----

### Плей-офф

### Финал

## Дереккөздер

Санат:ФИФА құрлықаралық кубогы
Санат:2025 жылғы футбол
As Long as You Love Me

**«As Long as You Love Me»** — Backstreet Boys тобының *[[Backstreet's Back|екінші альбомындағы]]* екінші сингл; ол сондай-ақ АҚШ-та ғана шыққан *Backstreet Boys (US)* альбомына да кірген.

Бейнеклиптің режиссёрі Найджел Дик болды, ол морфинг сияқты визуалды әсерлерді қолданған. Бейнеклипте топ алты қыздың алдында ән орындап жатады, кейін олардың орындары ауысады. Алты қыздың біреуі кейін Брайан Литтреллге тұрмысқа шығады.

Ән және бейнеклип сыншылардың оң бағаларына ие бьолды. Billboard Hot 100 Airplay чартында ән 56 апта бойы тұрған.

## Чарттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Backstreet Boys әндері
ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2025

**ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2025** () — Футболдан 2025 жылғы Құрлықаралық кубоктың шешуші ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:ФИФА құрлықаралық кубогы
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойындары
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Фламенго ФК ойындары
Рейнджерс (футбол клубы, Хониара)

**Рейнджерс** () — Соломон аралдары футбол клубы. Құрылған, таратылған жылдары белгісіз. Базасы ел астанасы Хониара қаласында болған.

1987 жылы ОФК Чемпиондар Лигасына қатысты.

Әлі Соломон аралдары чемпионаты құрылмаған уақытта бірнеше рет Хониара лигасында топ жарды 1(985, 1988, 1991, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999).

## Дереккөздер

Санат:Соломон аралдары футбол клубтары
Сен-Луи (футбол клубы)

**Сен-Луи** () **—** Жаңа Каледония футбол клубы. 1953 жылы құрылған. Базасы Нумеа қаласында. Жаңа Каледонияның үш дүркін чемпионы. 

## Жетістіктері

* **Жаңа Каледония чемпионы: 3**

:: 1983, 1987, 1988

* **Жаңа Каледония кубогы: 6**

:: 1981, 1985, 1986, 1990, 1994, 1997

## Сілтемелер

* Lista de Campeones
* Lista de Copas

:
::

Санат:Жаңа Каледония футбол клубтары
Жаһандық инновациялар индексі

**Жаһандық инновациялар индексі (Global Innovation Index)** – Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы дайындайтын тұрақты, жаһандық инновацияның жалпы ахуалын бағалайды. Ол әлемдегі ең инновациялық экономикаларды көрсетіп, шамамен 130 елдің инновациялық көрсеткіштерін салыстыра отырып, олардың күшті және әлсіз тұстарын айқындайды.

Инновацияның барынша толық көрінісін қамту мақсатында Индекс шамамен 80 көрсеткіштен тұрады. Олардың ішінде әрбір экономиканың саясаттық ортасы, білім беру жүйесі, инфрақұрылымы және білімді қалыптастыру деңгейі ескеріледі.

Жаһандық инновациялар индексі ұсынып отырған түрлі метрикалар елдердің көрсеткіштерін бақылауға және аймақтық немесе табыс деңгейі ұқсас экономикалармен салыстыра отырып, даму үрдістерін бағалауға мүмкіндік береді.

2007 жылы іске қосылғаннан бері Жаһандық инновациялар индексі инновациялық көрсеткіштерді өлшеу мен салыстырудағы жетекші жаһандық эталонға айналды. Ол БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан ғылым, технология және инновация (ҒТИ) саясаты үшін беделді анықтамалық құжат ретінде мойындалған.

2025 жылғы басылымды Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы Портуланс институтымен серіктестікте жариялады. 

## Мүше мемлекеттер
Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына мүше мемлекеттері шешім қабылдайтын органдар арқылы Ұйымның бағытын, бюджетін және қызметін айқындайды. Қазіргі уақытта 194 мүше мемлекет бар.

## Дереккөздер

Санат:Рейтингтер
Санат:Зияткерлік меншік жөніндегі дүниежүзілік ұйым