open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кепілдікті келісімшарт

**Кепілдікгі келісімшарт**
*1)жеткізілетін өнімнің пайдалану сапасын, оның уағдаласылған мерзім немесе жұмыс ресурсы шегінде жөнделуін немесе ауыстырылуын қамтамасыз ету үшін мердігердің жауапкершілігі көзделетін келісімшарт. Мұнда келісімшартгың бүкіл қолданылуы кезеңінде ол бойынша белгілі бір қызмет көрсетуге кепілдік беріледі; 
*2) жеке немесе заңды тұлға кепілгер рөлін атқаруға міндетгенетін келісімшарт. Әдетте мұндай келісімшарт ғылыми зерттеулер, жобалау-құрастырымдық талдамалар жүргізуге, тәжірибелер жасауға, жаңа өнімді тәжірибелік мақсатпен өңціруге жасалады, онда келісімшартқа қатысушылар арасында жұмыстардың нәтижелерін алысу көзделеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Сағын-герей Байменов

**Сағын-герей Байменов (Сағын Герей)** 1947 жылы 15 ақпанда Астрахань жерінде туған. Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде оқыған, 1975 жылы Мәскеу полиграфиялық институтының редакциялық баспа факультетін тамамдаған. Мектепте математика пәнінің мүғалімі, аудандық баспасөзде әдеби қызметкер, Батыс Сібірде, Закавказьеде әскери тілші, Қарағанды телевидениесінде редактор, Қырғызстан мен Қазақстандағы облыстық және республикалық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеді. Облыстық және республикалық басқармаларда жауапты қызметкер, халықаралық тақырыптар жөніндегі дәріскер, аудармашы, *«Қазақстан»* мен *«Наука»* баспаларында Бас редактордың орынбасары, Бас редактор, Қазақстан Республикасы *«Ғылым»* баспасының директоры болды. Қазіргі кезде ҚР Білім және ғылым министрлігі *«Ғылым»* ғылыми баспа орталығының Бас редакторы.
## Шығармалары
*«Время собирать камни»* (*«Жалын», [[1986]]*), *«Я думал о тебе» («Жазушы», [[1988]]), «Исповедь кентавра» («Ғылым», [[1994]]), «Сезам» («Ғылым», [[1999]])* жыр жинақтарының авторы. Қазақ тілінен орыс тіліне көркем аударма жасаумен айналысады. Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондентмүшесі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Астраханда туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Андрогиния

**Андрогиния** ( - ер, gunes - әйел) – америкалық психолог С.Бем енгізген, өз бойында ер адамға да әйел адамға да тән дәстүрлі қаситеттерді қатар үйлестірген адамдарды сипаттау үшін алынған түсінік – термин. А. ер адамға да, әйел адамға да тән психологиялық қасиеттерді қатар үйлестіретін индивидтің жыныстық-рөлдік сәйкестілігі. Бірнеше онжылдықтар бұрын ата-аналар мен мұғалімдерге балалардың мектепке бару кезеңіне қарай өз жынысына тән мінез-құлықты игеруге бар күш-жігерлерін салу ұсынылған. Көптеген зерттеулер ер адамдар мен әйелдер арасындағы психологиялық айырмашылықтар жыныс арасындағы айрмашылықтан гөрі, ер балалар мен қыздардың отбасылық тәрбиесі, сондай-ақ оларға әлеуметтік ортаның әсер етуі салдарынан пайда болып дамитынын көрсетті. Ер адамдарға (маскулиндік) және әйелдерге (фемининдік) тән қасиеттер өзара тәуелсіз сипаттамаларға ие болып, бңрңмен бірі түйіспейтін жекелеген екі континиумдерде ғана орналасуы мүмкін. Фемининділік пен маскулинділік деңгейін өлшейтін көптеген тестілер осы принципке негізделген. Осы тестілердің негізінде әрбір адам өзінің ер немесе әйел екеніне қатыссыз мына төрт топтың біріне жатуы мүмкін:
маскулиндік индивидтер (атаққұмарлық, табандалық, батылдық тәрізді дәстүрлі еркектік қасиеттері айқын танылатын адамдар);
фемининдік индивидтер (аффективтілік, жұмсақтық секілді әйелге тән қасиеттері басым адам);
андрогиндер, өз бойында дәстүрлі әйелдік әрі еркектік қасиетті үйлестіргендер;
маскулиндік немесе фемининдік белгілері көмескі, яғни психологиялық жыныстық сәйкестігі айқындалмаған адамдар.
Бұдан байқалатыны: андрогинияның адамның жағдайға байланысты мінез-құлқын өзгерте алу қабілетінің психологиялық сипаттамасын айқындауда маңызы зор екендігі. А. стреске (титықтау) қарсы табандылық танытуда, тұрмыс-тіршіліктің әртүрлі саласында табысқа қол жеткізуге септігін тигізеді. Бұл жағдай әрі қарай психологиялық дезадаптация проблемасын болдырмаудан туындаған. Ал өазіргі заманда психологиялық әдебиеттерде тек маскулиндік немесе фемининдік бір жақты екпін жасау әйелдердің де, еркектердің де эмоциялық және интеллектуалдық дамуын шектейтіні жөніндегі көзқарастар көптеп таралуда. Психологтардың тұжырымдауынша, бір адамның өзінде позитивті еркектік және әйелдік қасиеттер де бола алады. Еркектер де, әйелдер де бірдей атаққұмар, сенімді, адал, мейірімді, нәзік, сезімтал бола алады. А. әдеттегіден өзгеше болатын тәрбиенің нәтижесінде қалыптасады, яғни егер отбасында ата-аналар А. тұлғаларға тән мінез-құлық моделін көрсетсе, ал екіншісі оны қолдаса, бала олардың осындай ұстанымын және мінез-құлқын және мінез-құлқын меңгеріп алады. А. адамның треске төзімділігін, мінез-құлық икемділігін, өмірдің түрлі аумақтарында сәттілікке жетуді қамтамасыз етеді. Сондықтан кейінгі кездегі жыныстық психологиялық зерттеулер тек феминдік немесе мускулиндікті қалыптастыру мәселесімен ғана емес, сондайақ А. да қалыптастырудың әдіс-тәсілдерін іздеу жолында.
.

## Дереккөздер


Санат:Антрогиния
Абай Жақсыбекұлы Нұрғалиев

**Абай Жақсыбекұлы Нұрғалиев**, (12.12.1956 жылы туған, Сарқан ауданы, Бақалы ауылы) — спортшы, каратэ-додан халықаралық дәрежедегі және еркін күрестен спорт шебері.

## Жетістіктері

* Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы.
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1999, Нью-Йорк).

## Дереккөздер

Санат:12 желтоқсанда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Сарқан ауданында туғандар
Санат:Қазақстан каратэшілері
Санат:Каратэден халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Санат:Еркін күрестен Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Еркін күрестен Қазақстан чемпиондары
Санат:Каратэден Әлем біріншілігінің күміс жүлдегерлері
Мемлекеттік шекараны күзету

**Мемлекеттік шекараны күзету** — 
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету Қазақстан Республикасы кауіпсіздігін қамтамасыз етудің жалпы мемлекеттік жүйесінің ажырағысыз құрамдас бөлігі болып табылады және ол мыналарды көздейтін саяси, әскери, құкықтық, ұйымдық, экономикалық, эқологиялық, техникалық, оперативтік және өзге шаралар жүйесін іске асыру үшін жасалады:
Қазақстан Республикасының белгіленген Мемлекеттік шекарасының өтуін құқыққа қарсы, күш қолданып өзгертуге, шектес мемлекеттердің немесе олардың азаматтарының Қазақстан Республикасы аумағының шекара өңірлерін заңсыз пайдалануына (игеруіне) жол бермеу;
* Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары мен заңдарында белгіленген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасындағы құқықтык қатынастарды занды ұйымдар мен нақты адамдардың сақтауын камтамасыз ету осы құқықтық катынастарға қол сүғатын қылмыстар мен әкімшілік қылықтарга қарсы күресу;
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында жеке адамның, қогам мен мемлекеттің мүдделерін сыртқы және ішкі қол сүғушылықтардан қорғау.
Қазақстан Республикасының құрғақтағы, теңіздегі, өзендер мен өзге де су қоймаларындағы Мемлекеттік шекарасын күзету шекара әскерлеріне, ал әуе кеңістігінде Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлеріне жүктеледі.
Мемлекеттік шекараны күзетуге Қазақстан Республикасының зандарында белгіленген құқықтары шеңберінде басқа да министрліктер мен ведомстволар қатысады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Гетинакс

thumb|200px
**Гетинакс** - жылу реактивті синтетикалық, мысалы фенолоформальдегидті, шайыр сіңірілген қағаз қабаттарынан жасалған пластик.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Сылан

**Сылан** немесе **Нельма** () — албырттар тұқымдасына жататын балық.

Құнды өзен балығы, кейде ащылау суда да тіршілік етеді. Сылан негізінен Обь, Енисей, Лена өзендері жүйелерінен, сондай-ақ Ақ теңіз-Печорский бассейнінен аулайды.   Қазақстанда Ертісте, Зайсан, Бұқтырма тоғандарынан ауланатын кәсіптік маңызы бар балық. 

Салмағы 3-12 кг. Оның еті дәмді, өте нәзік, жоғары тағамдық құндылықты. Еті қылтанақсыз, жұмсақ. Сауда орындарына тоңазытылған түрінде және консервіленіп түседі. Сыланды көбінесе қайнатып пісіреді. Мұздатылған, жаңа ауланған нельманы шикілей жеуге болады.

## Қайнатып пісірілген сылан
Дайындалған балықты аздаған тұзды суға қатты қайнатпай пісіріп алады. Егер балықты дастарқанға салғанда салқындай қоятын болса, онда оны сол қайнатқан суынан алмай суытады да, содан кейін бөлек алып, үстіне көк салып, майонез құнды. Сондай-ақ қайнатыл пісірілген ыстық сыланға жұмыртқа— майлы соус құйын, үстіне піскен картоп пен көк петрушка салып береді.

## Дереккөздер


Санат:Албырттәрізділер
Жеке қорғану құралдары

нобай|thumb|right|250px|Жұқпалы аурулар ауруханасындағы медициналық қорғау құралдары
**Жеке қорғану құралдары** — жеке құрамды улағыш заттар, радиоактивті заттар және биологиялық құралдардың организм ішіне, тері қабықтарына және киім-кешекке тиюінен сақтау, сондай-ақ ядролық жарылыс сәулесіне шалдығу зиянын азайту үшін қолданылатын құралдар кешені. Жеке қорғану құралдарына газтұмылдырық, қорғаныш жамылғыштар, шұлық, ерекше құрамдар сіңірілген киім-кешек және т.б., сондай-ақ арнайы қорғаныш киімдері жинағы жатады. Қорғаныш киімдердің бір нұсқасы жалпы әскери қорғаныш жиынтығы (қорғаныш плащ, шұлық, колғап) болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Жеке қорғаныс заттары
Санат:Азаматтық қорғаныс
Санат:Қауіпсіздік техникасы
Санат:Еңбекті қорғау
Мемлекеттік шекараны ұстау

**Мемлекеттік шекараны ұстау** — Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстау Мемлекеттік шекараны демаркациялау туралы актілерге және оның жер бетінде өтуін айқындайтын басқа да құжаттарға сәйкес жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында белгіленбеген Қазақстан Республикасы Мемлекеттік шекарасын үстау тәртібін шекара әскерлері белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жақыпжан Мұсабекұлы Нұрғожаев

Нұрғожаев Жақыпжан Мұсабек ұлы (13.3.1946 жылы туған, Райымбек ауданы, Тасбұлақ ауылы) — журналист, Қазақстанның мәдениет қайраткері (2002).

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.

1975 ж. ҚазМУ-ді бітірді. 1975-82 ж. "Лениншіл жас" (қаз. "Жас Алаш") газетінің тілшісі, бөлім меңтерушісі, 1982-87 ж. Шелек аудандық "Еңбек туы" газетінің редакторы, 1987-94 ж. республика баспасөзге көмек көрсету қорының президента болды. 1998 жылдан облыс "Жетісу" газетінің бас редакторы. 

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Қанат Мұсахметов

**Қанат Мұсахметов** - 1948 жылы Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Кіші Диқан ауылында дүниеге келген. 1965 жылы орта мектепті бітірген соң, «Бөдеті» сегіз жылдық мектебінде 2 жыл мұғалім болған. 1972 жылы Алматыдағы Ауыл шаруашылығы институтын инженер-механик мамандығы бойынша тамамдап, инженер, инженер-механик болып жұмыс істеді.
1993 жылы «Қазақ мемлекеті» газетінде, 1994 жылы «Ана тілі» баспасында редактор болып қызмет атқарды.
Шығармалары: 
*Алтынның сынығы. Әңгімелер. «Жалын», 1980; 
*Қызыл қаздар әні. Әңгімелер, повесть. «Жалын», 1991; 
*Күре тамыр. Повесть. «Жазушы», 1998.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1948 жылы туғандар
Болатты ию

**Болатты ию** - металды қысыммен өңдеп, одан жасалған затты немесе оның бөлшегін иіп қалыптау.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Семантикалық сіңімділік

**Семантикалық сіңімділік** - сіңімділіктің бірінші кезеңінде  кірме сөз семантикасының тарылу немесе бейімделуі, екінші кезеңде онда кірме тілдің ішінде жаңа мәннің пайда болу ықтималдығы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Абсолюттік ауа ылғалдылығы

**Абсолюттік ауа ылғалдылығы** - 1м3 ауадағы су буының мөлшері.

Абсолюттік ауа ылғалдылығы анықталатын формула:
: f = \frac{m}{V} = \rho_{steam},
мұндағы *V* — ылғыл ауаның көлемі, а m — су буының массасы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Герметик

**Герметик** - металл құрылғылар, ғимаратардың сыртқы қабырға панельдерінің тойтармалы немесе бұрандалы жапсарларының аражігін бітеуге арналған полимер құрамды зат.
**Герметик** - қою сұйықтан паста түріне дейін әртүрлі жалғанатын, тоғысатын, тігісетін жерлерді тығындау қабілеті бар полимерлық зат.
## Анаэробты герметик
Анаэробты герметик - екі бөлшектің тоғысқан жерін тығыздау немесе олимеризациялау үрдісі арқылы беттерді герметизациялауға кызмет ететін көп компонентті сұйықтық.

## Нығыздау не үшін қажет
Буындар мен буындарды тығыздау бірнеше мәселелерді бірден шешуге мүмкіндік береді: 

* жылу шығынын минимумға дейін азайтыңыз, бұл жылыту кезеңінде айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді; 
* буындарда, тігістерде, терезе баурайында, балкондарда, шыңдарда конденсацияның пайда болуына жол бермейді; 
* құрылымдық материалдарды зиянды әсерлерден қорғауға;
* тұрғын және өндірістік ғимараттардың қызмет ету мерзімін ұзарту.

## Дереккөздер

Санат:Механика
Санат:Транспорт
Сәбит Баймолдин

**Сәбит Баймолдин**(*[[1942]]-[[2000]]*)5 наурызда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарабұлақ ауылында туған. 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп, өз ауылында мектепте мұғалім, директор болған. Кейін Қазақ КСР Ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген. «Қазақстан мүғалімі» газетінде Батыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілші, *«Стальная магистраль»* газеті редакторының орынбасары, Ақтөбе облыстық кітапқұмарлар қоғамы басқармасына жауапты хатшы, Қазақ КСР Ғылым Академиясының М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер, Қазақ КСР Баспа және полиграфия жөніндегі Комитетте бөлім бастығы, баспалар жанындағы Литоның Бас редакторы, *«Егемен Қазақстан»* газетінің бөлім меңгерушісі болып істеген. Оннан астам жыр жинағы, таңдамалылары жарық көрді.
## Шығармалары
**Жер - мекен. Тұңғыш кітап. А., «Жазушы», [[1966]]; 
**Қырда туған. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967; 
**Монолог. Дастандар. А., «Жазушы», [[1969]]; 
**Қызыл іңір. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971; 
**Сағыныш. Өлеңдер. А., «Жазушы», [[1976]]; 
**Алтын гүл. Өлеңдер, дастан дар. А., «Жалын», 1978; 
**Сенемін саған. Өлеңдер. А., «Жазушы», [[1980]]; 
**Іңкәр күндер. Өлеңдер. А., «Жалын», 1982; 
**Армия семьясы. Өлеңдер. А., «Жазушы», [[1982]]; 
**Бесік жыры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1985.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ақтөбе облысы
Санат:1942 жылы туғандар
Мемлекеттік шекараның тәртібі

**Мемлекеттік шекараның тәртібі** — Қазақстан Республикасы Мемлекеттік шекарасының тәртібі Қазақстан Республикасы мен шектес мемлекеттердің шекарадағы өзара қатынастарына байланысты барлық мәселелерді реттеу мақсатымен белгіленеді. Ол Қазақстан Ресиубликасының Мемлекеттік шекарасынан өту, қазақстандық және шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелердің шекаралық әзендер мен басқа да су қоймаларының қазақстандық бөлігінде жүзу және тұру, олардың Қазақстан Республикасы ішкі суларына кіру және тұру, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстау, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және өзге қызмет жүргізу тәртібін регламенттейді. Мемлекеттік шекара тәртібі Заңмен, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілерімен және халықаралық шарттарымен белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қанат Шынқожақызы Нұрланова

**Қанат (Қанапия) Шынқожақызы Нұрланова** (1938) — ғалым, философиялық ғылымдары докторы (1991), профессор (2000).

1961 ж. ҚазМУ-ді, 1966 ж. КСРО ҒА Философиялық институтының аспирантурасын бітірген. 196163 ж. Есік қаласында орта мектепте мұғалім болды. 1963 жылдан ҚР ҒА Философиялық институтында кіші, аға, бас ғылыми қызметкер, бөлім меңтерушісі.

70-тен аса ғылыми еңбек, соның ішінде 7 монографиясы жарияланған.

## Дереккөздер


Санат:25 қарашада туғандар
Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Есікте туғандар
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының Философия институты түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы Философия институты оқытушылары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы Философия институтының профессорлары
Гидрооқшаулағыш

**Гидрооқшаулағыш** *()* - құрылыс қондырғылары мен құрылғыларын судың және химиялық құрамы жағымсыз сұйықтардың зиянды әсерінен корғау үшін пайдаланылатын заттар.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Жекеленген өрт аймағы

**Жекеленген өрт аймағы** — аумағында өрт шығуы мүмкін аудандар, құрылыс өнірлері. Жекелеген өрт өңірлеріне ыстықтан қорғайтын арнаулы құралдар пайдаланбай-ақ адамдар мен техниканың өте беруіне болады. Құрылыстардың тығыздығына және үйлердің отқа төзімділік дәрежесіне қарай түтас өрттерге айналуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Анкета

**Анкета**  - зерттеудің негізгі міндетімен логикалық түрде байланысты сұрақтар жүйесінен тұратын алғашқы әлеуметтік-психологиялық ақпараттарды алудың әдістемелік құралы. А. сұрау арқылы адамдардың үлкен топтарынан ақпарат алуға мүмкіндік береді. Едәуір шынайы нәтижелер А. сұрақтарының дұрыс құрастырылуы және таңдамалы жинақтың жалпы популяцияны дұрыс бейнелеуі нәтижесінде алына алады. А. құрастыру – зерттеудің негізгі болжамдарын сұрақтар тіліне ауыстыру – күрделі әрі көлемде еңбекті қажет ететін процедура. А. сұралушыға қатысты шынайы және мәселеге орай маңызды мазмұнды алуды қамтамасыз етуі қажет. 
Ғылыми құнды анкетаны құрастыру – көбінесе ұжымдық жұмыс. Құрастырудың бірінші кезеңі – А. мазмұнын анықтау. Ол сұралушының өмірлік тіршілігінің фактілері (оның білімі, азаматтық күй-ұалпы, оның өткен шақтағы және қазіргі шақтағы әрекеттері және т.б.) жөніндегі сұрақтардың жиынтығы болуы мүмкін. Егер, сонымен қатар, пікірдің қарқындылығын білу қажет болса, онда сұрақтарға бағалау шкаласы қоса беріледі. А. құрастырудың екінші кезеңі – сұрақтардың қажетті түрін таңдап алу. Сұрақтар ашық болуы мүмкін. Ашық сұрақтар мазмұны мен формасы бойынша сұралушының қалауына сай жауапты беруге мүмкіндік мүмкіндік береді. Жабық сұрақтардатек «иә» немесе «жоқ» деген жауаптарды беру талап етіледі. Функциялары бойынша сұрақтар негізгі немесе қосалқы, қадағалаушы немесе нақтылаушы және т.б. болуы мүмкін. Сұрақтың түрі жауаптың толықтығына және шынайылығына әсер етеді. Сұрақтардың құрылымына келетін болсақ, олар қысқа, мағынасы бойынша анық, қарапайым, нақты және бірмәнді болуы қажет. А. құрастырудағы жиі кездесетін қателер: 
#жауаптың жасырын мәні; 
# тым қатты детализациялау; 
# сұрақтардың екімәнділігі; 
# сұрақтардың бір-бірінен айқын ажыратылу күшінің аздығы. Жақсы сұрақтар сенімділік пен валидтіліктің әдеттегі критерийлеріне сәйкес болуы қажет. А. құрастырудың соңғы кезеңі – қойылатын сұрақтардың саны мен ретін анықтау. Сұрақтардың бірізділіг анкеталық сұраулардың түріне сәйкес әртүрлі болады. Толтырушы туралы қандай да бір мәлімет алу үшін және де кемшіліктің көзқарасын зерттегенде қолданылады. Анкеталардың ашық (толтырушының еркін жауабы), жабық (дайын берілген жауап нұсқаларынан) және аралас түрлері бар. Педагогикалық зерттеулерде кең қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Статистика
Нұрлыбаев Әшім

**Нұрлыбаев Әшім** (1889, Қарасай ауданы, - 1963, сонда) - ақын, жыршы, сері. Жасынан өлеңге әуестеніп, ертегі, аңыз, кисса-дастандарды ел арасында насихаттап отырған. Жамбыл ақыннан тәлім алып, Жетісу өлкесінде айтыс акыны ретінде танымал болған. Оның ұлыбай, Нөзипа ақындармен өткен айтыстары кезінде жастар арасына кеңінен таралған. Нұрлыбаев 1909-17 ж. Жетісуда жастарды ұйымдастырып, "Сегіз сал" тобына жетекшілік етеді. Бұл осы өңірдегі соңғы сал-серілердің дәстүрлі мектебі еді. Бұл топ 1909 ж. Хан тауының етегінде әйгілі Балуан кездесіп, екі айдай бірге серілік құрады. Одан үлгі-өнеге алып, өнерін үйренеді. Кеңес дәуірінде ол "Мырқы батыр", "Күзембетсадыр", "Рауан батыр" сияқты дастандар шығарған. Өлендері баспасөз беттерінде, "Пернедегі термелер" жинағында жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мемлекеттің әскери ұйымы

**Мемлекеттің әскери ұйымы (Военная организация государства)** — бейбіт уақытта негізгі іс-әрекеттері мемлекеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін шешуге, ал соғыс уақытында қарсыластың агрессиясын тойтару мен оны жеңуге және соғыстың саяси мақсаттарына жетуге тікелей бағытталған қарулы күштер мен баска әскерлердің, мемлекеттік, әскери және басқа органдар мен ұйымдардың жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бақыт Мұстафин

**Бақыт Мұстафин** (1937 жылы 10 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы, Ленин ауданы, Еңбек ауылы) - жазушы.

## Өмірбаяны
1959 жылы Қазақ ұлттық уиверситетінің филология факультетін бітірген. «Ленин туы», «Тың өлкесі», «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газеттерінде жұмыс жасаған.

## Шығармалары
«Өзгерген өлке», «Тәтті сәбіз», «Жалил Қазитов», «Далаға алғыс» атты кітаптары жарық көрген.

## Дереккөздер

Санат:10 желтоқсанда туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер

**Мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер (Угроза безопасности государства)** — мемлекеттің өз тәуелсіздігі, аумақтық тұтастығы, шекараларының бұзылмауы және конституциялық құрылысы үшін барынша қауіп-қатер туғызатын сыртқы субъектілермен қарым-қатынасының шиеленісуі немесе ішкі саяси жағдайдың күрт нашарлауы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тенозиометрия

thumb
**Тенозиометрия** - беттік кернеуді өлшеу тэсілдерінің жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Салыстырмалы ауа ылғалдылығы

[thumb|[Гигрометр]]
**Салыстырмалы ауа ылғалдылығы** - қаралып отырған ауа буының, қаныққан буға қатынасының пайызға (%) шаққандағы шамасы.

Салыстырмалы ауа ылғалдылық анықталатын формула:
:::  RH = {p_{(H_2O)} \over p^*_{(H_2O)}} \times 100\% 

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Мемлекеттік шекараның тәртібін бұзушылар

**Мемлекеттік шекараның тәртібін бұзушылар.** Мыналар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы тәртібін бұзушылар болып танылады:
:— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстану, Мемлекеттік шекарада түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және өзге қызмет жүргізу тәртібін бұзған адамдар;
:— шекарада түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан өту тәртібін бүзған, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы белгіленген тәртіпке жатпайтын қарым-қатынас жасаған адамдар;
:— Қазақстан Республикасының аумақтық теңізінде және ішкі суларында, шекаралық өзендер мен өзге де су қоймаларының қазақстандық бөлігінде жүзудің және тұрудың тәртібін бүзған, Қазақстан Республикасынын Мемлекеттік шекарасында түрлі жұмыстар, көсіпшілік және өзге кызмет жүргізуші Қазақстандық және шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелер;
:— Қазақстан Республикасының ішкі сулары мен порттарында жүзу мен болу тәртібін бүзған шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелер;
:— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында аэрофотосуретке тусірген және өзге қызмет атқарған кезде ұшу ережесі мен тәртібін бұзған Қазақстан Республикасының және шектес мемлекеттердің әуе кемелері мен басқа да ұшу аішараттары.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сұлушаш Құлжабайқызы Нұрмағамбетова

**Сұлушаш Құлжабайқызы Нұрмағамбетова** (02.01.1951, Райымбек ауданы, Нарынқол ауылы) — КСРО және қазақ әншісі, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). 

## Өмірбаяны
Сұлушаш Құлжабайқызы (Аршабайқызы) Нұрмағамбетова 1951 жылы 2 қаңтарда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Нарынқол ауылында дүниеге келген.
* 1968 жылы Нарынқол ауылындағы Абай атындағы орта мектепті, 1973 жылы Алматы республикалық эстрадалық цирк өнері училищесін бітірген.
* 1973-1995 жылдары - «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымы» кәсіпорнының әртісі болды.
* 1995-1996 жылдары «Жазира» ансамблінің солисті.
* 1996-1998 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің солисті.
* 1998-2003 жылдары Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясының әншісі.
* 2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін шығармашылықпен айналысып, тәжірибесін кеңейту бағытында жұмыс істеп келеді.

## Шығармашылығы
Оның репертуарында қазақ композиторларының әндерімен қатар қырғыз, қарақалпақ, түрікмен, орыс халық шығармалары бар. Ол Алжирге, Өзбекстанға, Қытайға, Польшаға және т.б. ұжымдық гастрольдерге барды.

Оның репертуарында 250 ән болса, оның 150-і Қазақ радиосының алтын қорында сақталған. Оның 6 оқушысы бар. 2010 жылы «Алтын топтама» альбомы шықты, оның орындауындағы 109 ән бар.

## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстан Республикасы Президентінің 1998 жылғы 22 қазандағы жарлығымен *қазақ әні өнерін дамытуға сіңірген еңбегі үшін* «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» атағы берілді.
* «Ерен еңбегі үшін медалі» (Қазақстан) (2008)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011)
* Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы жарлығымен *музыка өнерін дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі және көп жылғы жемісті шығармашылық қызметі үшін* «Құрмет» орденімен марапатталды.
* Алматы облысының Құрметті азаматы.
* Алматы облысы Райымбек ауданының Құрметті азаматы, т.б.

Санат:2 қаңтарда туғандар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Нарынқолда туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі түлектері
Санат:Қазақконцерт әншілері
Санат:Қазақ халық аспаптар оркестрі әншілері
Санат:Сүйінбай атындағы филармония әншілері
Қалалық құрылыс

**Қалалық құрылыс** - елді мекендерді жоспарлау мен салудың теориясы мен практикасы.
## Дереккөздер


Санат:Механика

zh-min-nan:To͘-chhī kè-oē
Су-санитариясы заңдары

**Су-санитариясы заңдары** - ауыз судың сапасына, сумен камтамасыз ету гигиенасына және су көздерін санитарлық қорғауға қойылатын сапалық низамдардың және талаптардың құкықтык актілер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сөзжасамдық меңгеру

**Сөзжасамдық меңгеру** - дериваттардың кіріккен сөздердегі көрінісі, қабылдаушы тілдің сөз жасамдык модел ыңғайына көшуі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Сыра

[right|200px|thumb|[Бавария|Бавар сырасы]]
**Сыра** — арпа, су және құлмақ (хмель) араластырыла ашылатын, күші аз, шөл қандыратын ішімдік түрі. Оның құрамында 4—10%-ға дейін тез сіңетін тағамдық заттар, 0,3—0,4% көмірқышқыл газы мен органикалық қышқылдар, құлмақтың ащы қалдықтары, сондай-ақ 1,8—6% шамасында алкоголь болады. Сыра дайындауда арпаны тазалайды, жуады, суға салып жібітіп қабығынан ажыратады. Осы дәндерді көктетіп ары қарай ыстық бумен кептіріп диірменге тартады да, суға араластырады. Суда біраз ұсталған соң ол қою массаға айналады. Оны сүзіп, үстіне құлмақ салып қайнатады. Осыдан соң массаны қайта сүзіп суытады. Осы масса ашыту аппаратында 5—90°С температурада 7—8 тәул сақталады. Одан соң ары қарай ашыту және дәмі жетілу үшін 0—20°С температурада арнаулы ыдыста сақталады. Сыраның толық ашу уақыты 21—90 тәул.
 
## Тарихы
Сыра — Ежелгі Мысырда, Вавилон мен Қытайда белгілі болған сусын. Қазба жұмыстары кезінде Мысырда сыра қайнатудың ең көне рецепті табылды. Орта ғасырлық Еуропада сыра өндірісі шіркеулердің қолында шоғырланған болатын. Сыраны біздің дәуірімізге дейінгі 3000 жылы герман және кельт тайпалары бүкіл Еуропаға таратқан, сына, негізінен, үйде қайнатылған. Ертедегі еуропалықтар ішкен өнімді қазіргі таңда адамдардың көпшілігі сыра ретінде мойындамауы мүмкін. Ертеде еуропада қайнатылған сыра құрамында жемістер, бал, өсімдіктердің көптеген түрлері, дәмдеуіштер және есірткі шөптері сияқты басқа заттар болуы мүмкін. Сыраның құрамында құлмақ болмады, өйткені бұл өсімдік кейінірек қосылды, Еуропада 822 жылдары каролинг аббаты оны алғаш рет атап өтеді. 
 
1516 жылы герцог Вильгельм IV Бавариялық сыраның не екенін анықтайтын алғашқы заңды жазып шығады. Осы бір тазалық туралы заң ( Reinheitsgebot ) сыра дайындау үшін тек суды, арпа уытын және құлмақты ғана пайдалануға болатынын атап өтеді.  Мұның орнына Англияда Генрих VIII сыра қайнатушылар гильдиясының қысымымен құлмақты пайдалануға тыйым салды; бұл тыйымды оның ұлы Эдвард VI алып тастады және Шотландияда біраз уақытқа жалғасты. Ағылшын сыра қайнатушылары құлмақты пайдалануға асықпады. Ол кезде құлмақ қосылмаған сыраны элем дейтін, ал құлмақ қосылғаны сыра деп аталды. Осы уақытқа дейін арпа қосылған емес, құлмақсыз уытсыз сусындарды белгілеу үшін грюйт-эль таңбасы пайдаланылады.
 
1912 жылы Милуокидегі (Винконсон штаты, АҚШ) Joseph Schlitz Brewing Company сыра қайнату зауыты  қоңыр бөтелкелерді пайдалана бастады. Бұл инновация содан бері бүкіл әлемде қабылданды, мұның өзі зиянды күн сәулесінің алдын алып, сыраның сапасы мен тұрақтылығының бұзылуына жол бермейді. 
 
## Дереккөздер

 
Санат:Сыра
Мемлекет кепілдік берген борыш

**Мемлекет кепілдік берген борыш** - белгілі бір күні алынған және мемлекетгік кепілдіктері бар өтелмеген беймемлекеттік қарыздардың сомасы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Энергия-импульс тензоры

**Энергия-импульс тензоры** - өріс теориясындағы заттағы немесе сэулелену өрісіндегі энергияның тығыздығының, импульс пен механикалық кернеудің тығыздығының таралуын білдіретін тензор.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Мензулалық топографиялық түсіру

**Мензулалық топографиялық түсіру (Мензульная топографическая съемка)** — мензуланың (арнайы сызу үстелі), кипрегельдің (оптикалық аспап) және қашықтық өлшегіш төрткілдің көмегі арқылы орындалатын жергілікті жерді түсіру. Жергілікті жердің барлық элементтері мен объектілері геодезиялық пункттерден, түсіру желілерінің нүктелерінен және қосалқы нүктелерден толығымен планшетке түсіріледі. Мензулалық топографиялық түсіру аэрофототүсіру жүргізуге болмайтын, мысалы , инженерлік іздеу кезінде (түсіру масштабы 1:500 1:50000) қодданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Нұрманов Рамазан

**Нұрманов Рамазан** (1952 жылы туған, Көксу ауданы, Шымыр ауылы) — спортшы, күрестен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Жастар арасындағы КСРО біріншілігінің (1973), командалык есепте КСРО Кубогінің, ГДР-да, Испанияда, Болгарияда, Чехославакияда, Монғолияда, Иранда өткен халықаралық турнирлердің жеңімпазы. КСРО чемпионатының (1974) қола, КСРО халықтары жазғы 6-Спартакиадасының (1975) күміс жүлдегері. Иран-КСРО еркін күресі шеберлері арасында өткен (1975) кездесулердің жеңімпазы.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:КСРО балуандары
Аномальды балалар

**Аномальды балалар** - денесі мен психикасының дамуында мөлшерден біршама ауытқушылығы бар балалар, осының салдарынан дамудағы кемшіліктерді түзетуді және оның орнын толтыруды қамтамасыз ететін арнаулы жағдайларда тәрбие мен окуға мұқтажы бар.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тұрғын үйді жаңғырту

**Тұрғын үйді жаңғырту** – тұрғын үйдің негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерін (пәтерлер саны мен ауданын, құрылыс көлемі мен үйдің жаппы ауданын) немесе оның атқаратын міндетін өзгертумен байланысты және тұру жағдайларын жақсарту мен тұрғын үйдің пайдалану көрсеткіштерін қазіргі талаптардың деңгейіне келтіру мақсатымен жүзеге асырылатын құрылыс жұмыстары мен ұйымдастыру-техникалық шараларының кешені.

## Дереккөздер

## Сілтеме
* Smart Home Pros and Cons. *luminsmart.com*

Санат:Механика
Нығмет Баймұхамедов

**Нығмет Баймұхамедов**(*[[1904]]-[[1969]]*) Орал облысы, Жымпиты ауданы №1 ауылда туған. 1925-1927 жылдары Орал педагогика техникумында оқиды, кейінірек Қазақтың Абай атындағы қазақ педагогика институтының филология факультетін бітірген. Ол ұзақ жылдар бойы Совет және кәсіподақ үйымында жұмыста болды. Содан кейін Абай атындағы Мемлекеттік академиялық Опера және балет театрының әдебиет бөлімінің меңгерушісі, Құрманғазы атындағы Өнер институтының әдеби редакторы болды. Алғашқы әдеби еңбегі — *«Атыс»* пьесасы (1937).
## Еңбегі
*«Еңбек ері»* (1939),* «Әсия тастар»* (1949), тағы басқа пьесалар жазды. Шекспирдің *« Ромео —Джульеттасын»*, А.Чеховтың *«Шие бағын»*, опера либреттоларын аударды. Оның аудармасы арқылы Абай атындағы Опера және балет театры сахнасында *«Евгений Онегин», «Демон», «Қарғаның мәткесі», «Чио-Чио-Сан», «Даиси»* және басқа опералар қойылды
**«1941 — 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін»* медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Орал облысы
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:1904 жылы туғандар
Тензор

***Тензор*** ( - керілу, тарту) - таблица түрінде орналасатын сандық мәндердің тобымен анықталатын және арнайы ереже бойынша бір координата жұйесінен екіншісіне өткен кезде түрленетін физикалық шама.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Кепілдендірілген несие

**Кепілдендірілген несие(кепілдік берілген несие)** - бір кәсіпкерлер басқа бір кәсіпкерлерге банкілердің, фирмалардың немесе үкімет органдарының кепілдігімен беретін несие. Кепілгерлік банкінің кепілдік хатымен рәсімделеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Күшейтпе

**Күшейтпе** - сол тілдік бірлікті іштей өзгерту, қосымша бірліктер еңгізу немесе құрылымды өзгерту арқылы тілдік айтылымды ерек шелеп, құшейтіп көрсету. Мәнді құшейту. Жоқтың орнына жоқ. Келіспеушілікті құшейту. Мәңгілік ешқашан ештеңе жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Байұзақ Қожабек

right|thumb
**Байұзақ Қожабек** (1929-2001) - 12 қарашада Алматы облысының Кегей ауданы, Кіші Жалаңаш кешені, Дөңгелексаз жайлауында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген (1951).

1947—1949 жылдары «Коммунист» журналының қызметкері, 1949 —1967 жылдары Қазақ КСР Телевизия және радиохабар жөніндегі мемлекеттік комитетінде тілші, редактор, Әдебиет-драматургия редакциясының бас редакторы, Қазақ теледидарының бас редакторы, комментатор; 1958—1961 жылдары «Қазақфильм» киностудиясының аға ғылыми редакторы; 1967 —1968 жылдары Қазақ КСР-нің Баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, 1968—1989 жылдары Қазақ Совет энциклопедиясында редакция меңгерушісі. 1992 жылдан жеке меншік «Ататек» баспасының директоры. «Тарихи наным» (А., «Ататек», 1994), «Қазақия» («Ата-тек», 1998) атты кітаптардың авторы.
М.Кальманның «Бестерц қорғаны» романын (Қ.Әбілхановпен бірге), Ш.Уәлихановтың «Сот реформасы туралы жазбасын »(« Жазушы » жинақ, 1995); С.Куриловтың «Тундрада кездесеміз» повесін (Сақа жазушыларының жинағы, 1976), У.Теккерейдің «Күйкі тірліктің жәрмеңкесі» романын, Мүхаммед Бабырдың «Бабырнамасын»(«Жалын», 1990; «Ататек», 1993) аударған.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Кегей ауданы
Санат:1929 жылы туғандар
Ішімдікке қарсы тәрбие

**Ішімдікке қарсы тәрбие** - спиртті ішімдіктерді шектен тыс қолдануға үйір болудан сақтандыру мақсатымен педагогикалық ықпал ету жүйесі. Балалармен және жеткіншектермен алдын алу жұмыстары жүргізіледі, сонымен бірге қайта тәрбиелеу формасы ретінде болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Меридиан

**Меридиан** (лат. meridianus — жарым күндік, тал түс)
:1) Географиялық (жер) меридиан, жер шарының полюстері арқылы экваторды тура көлденең кесіп өтетін сызық. Меридианның бірі шартты түрде бастапқы (бірінші, нәлдік) болып алынады да, одан бойлықтың шығысқа (шығыс бойлығы) және батысқа (батыс бойлығы) қарай есебі жүргізіледі. Халықаралық келісім-шарт бәйынша бастапқы меридиан Гринвичтегі (Ұлыбритания) обсерватория арқылы өтетін меридиан деп қабылданды. Меридиан көлденең сызықтармен бірге градустық торды құрайды. Ол жер бетіндегі нүктенің орнын анықтау үшін қажет.
:2) Жердің магниттік меридианы; жердің магниттік өрісінің күш сызығының жер бетіндегі проекциясы болып табылатын және берілген нүктеден өтетін сызық. Магниттік меридиан арқылы өтетін тік жазықтык магниттік меридианның жазықтығы деп аталады. Жер бетінің кез келген нүктесіндегі магниттік жазықтық пен географиялық меридиан жазықтығы арасындағы бүрыш магнитті бүрылу деп аталады. 
:3) Геомагниттік меридиан; жер бетін жазықтықпен кесу сызығы. Жер бетінің кез келген нүктесі және оңтүстік және солтүстік геомагниттік полюстерді қосып түрған түзу сызық арқылы өтетін сызық. 
:4) Аспан меридианы; аспан сферасының зенит пен оңтүстік және солтүстік полюстер арқылы өтетін, үлкен шеңбері.

## Дереккөздер


Санат:Бойлықтар
Дәнекер дауыстылар

**Дәнекер дауыстылар**  — күрделі сөз құрамына енетін екі жай сөзді біріктіруге дәнекер болатын көмекші морфемалар. Мысалы: орыс тіліндегі күрделі сөз құрамында жиі кездесетін **о, е** дыбыстарының қызметі осындай (*железобетон, каждодневный, кашевар*). Казак тілі не тән кұбылыс емес.

## Тағы қараныз:
* Дауыссыз дыбыстар
* Дауыссыздар үндестігі
* Дауыстылар үндестігі
* Тіл арты дауыстылар
* Тіл алды дауыстылар
* Грамматика
* Дыбыстар
* Сөйлем
* Сөз
* Күрделі сөз
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Санат:Фонетика
Ботагөз Баймұқанқызы

**Ботагөз Баймұқанқызы** (2 қазан 1956 жыл, Ақтөбе облысы Байғанин ауданы - 2006 жыл) - ақын.

* 1974-1978 жылдары Оралдың А.С.Пушкин атындағы педагогика институтын тамамдаған. 
* Облыстық телерадио компаниясы Қазақ редакциясында әдеби-көркем хабарлар бөлімінде қызмет атқарған, кейін бөлім меңгерушісі болған.
## Шығармашылығы
Облыстық, республикалық басылымдарда өлеңдері жарияланып тұрады. 
* «Бес қоңырау»
* «Мәңгі көктем»
* «Наздәурен»
* «Ғұмыр Дария» атты жыр жинақтары бар.

## Дереккөздер


Санат:2 қазанда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Байғанин ауданында туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Сөйлеу актісінің ойдағыдай жүзеге асу шарты

**Сөйлеу актісінің ойдағыдай жүзеге асу шарты** - херлі (түсінікті болуы және қажетті реакция тудыруы) болуы үшін сөйлеу актісі қанағаттанды руга тиіс акт; терминді Дж. Остин ұсынған. Бұған әлеуметтік ағуал, жеке бастың факторы, шынайылык, сөйлеудің әсер сезімімен ұйлесуі жатады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Төленді Қапанұлы Нұрмұхамедов

**Нұрмұхамедов Төленді Қапанұлы** (1936, Алматы қаласы - 1979, Алматы қаласы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Талдықорған қаласындағы ауылы шаруашылығы техникумын бітірген. Іле ауданы атқ. комитетінде бөлім меңтерушісі, Талғар ауданы атқ. комитетінің төрағасы болып істеген. Іле ауданындағы "Қазақ КСР-нің 40 жылдығы атындағы" ұжымшарда партия ұйымының хатшысы, Кеген аудандық комитетінің хатшысы болған. Өмірінің соңғы жылдары "Ара" журналында бөлім меңтерушісі қызметінде болды. Нұрмұхамедовтың "Жазушы" баспасынан "Шырмауық"
(1966), "Күн мен көлеңке"
(1967),	"Тоқ етерін айтқаңда" 
(1968),	"Көкемарал" (1973), "Жомартжер" (1975), "Серпін" (1977) атты өлендер жинақтары жарық көрген.

## Дереккөздер
Сірке суы

[thumb|right|<small>Сірке суын сынау. Түрлі ілімдерде өмірге деген көзқарасты аллегориялық түрде көрсететін ежелгі қытай әңгімесі. Картинада сірке суы құйылған бөшкенің жанында [Будда, Конфуций және Лао-цзы бейнеленген. Сірке суы Қытайда кем дегенде б. з. д. 3-ғасырдан бері белгілі]]
**Сірке суы** — құрғақ жүзім шараптарын табиғи түрде немесе көмірсулар мен спирттерді жасанды жолмен ашытып алынатын өнім. Аспаздықта кеңінен қолданады. Саудаға сірке суы 80%-дық эссенция түрінде немесе 3% және 9% ерітінді күйінде түседі. Барлығын асқазанға зиян болмайтындай 3%- дық ерітінді түріне келтіру қажет. Сірке суларына әр түрлі өсімдіктер тұндырып дәмін келтіреді.

## Галерея

Сурет:Eguilles 20110828 14.jpg|Францияда сатылатын әртүрлі хош иістендірілген аспаздық сірке суы
Сурет:Vinegar infused with oregano.jpg|Душицаның бұтағы бар сірке суының бөтелкелері
Сурет:Raisinvinegar.jpg|Мейіз сірке суы
Сурет:Persimmonvinegar.jpg|Оңтүстік Кореяда жасалған құрма сірке суы
Сурет:Chinese Vinegar.jpg|Қытайдың қара сірке суы
Сурет:Apple vinegar beverage 1.jpg|Қытайдағы алма сірке суы


## Дереккөздер
Жер асты ядролық жарылысы

**Жер асты ядролық жарылысы** — жер бетінен біршама тереңдікте топырақты сыртқы ығыстыру немесе ығыстырусыз (камуфлеттік) жүргізілетін ядролық жарылыс. Бірінші жағдайда ядролық жарылыс жер бетінен шағын терендікте жүргізілгенде, сыртқа шыққан газдар жартылай ерітілген және радиоактивті заттармен араласқан ұсатылған топырақты өзімен бірге көтереді. Түзілген радиоактивтік бұлт жер үсті және әуе жарылыстарының саңырауқүлақ тәріздес бұлттарына қарағанда күңгірт реңде және төңкерілген конус тәріздес болады. Ол ең жоғарғы биіктігіне (бірнеше жүз метр) жеткен соң, топырақ жер бетіне түсе бастайды. Сонымен қатар, жер бетінде будақтаған құйынды шаң бұлты түзіледі. Топырақтың радиус бойынша шашырауынан ығыстыру шұңқыры пайда болады. Жоғары көтерілген топырақтың бір бөлігі шүңқырға қайта түсіп, оның тереңдігін азайтады, ал қалған бөлігі шұңқырдың сыртына түсіп, оның периметрі бойынша жал жасайды. Шұңқырдың мөлшері жарылыстың қуаттылығына, терендігіне және топырақ түріне байланысты болады.
Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақты сыртқа ығыстырумен қатар, жарылыс терендігінің өсуіне байланысты қысымы төмендейтін ауалық соққы толқыны пайда болады. Жергілікті жердің радиоактивті зақымдану дәрежесі жер үсті жарылысына карағанда бірнеше есе жоғары. Жарылыс тереңдігі өскен сайын, атмосфераға таралатын радиоактивті заттардың мөлшері басында жоғарылайды да, содан соң азаяды. Жарықтық сәулелену толығымен топырақпен жойылады. Жер асты ядролық жарылысы үлкен тереңдікте орын алғанда топырақта соққы толқыны түзіледі де, ол тереңдікте болған жер асты ядролық жарылысының негізгі жойғыш факторы болып шығатын сығу толқынына айналады. Толқынның жер бетіне шығуы кезінде топырақ күмбез жасай көтеріледі. Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақтың тік және көлденең тербелістерін тудыратын сейсмикалық-жарылыс толқындары пайда болады. Жер асты ядролық жарылысы бөгеттер жасау және өте берік құрылыстарды қирату, сонымен қатар бейбітшілік мақсатта шахталар, каналдар, жерасты сыйымдылық құрылыстарын салу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Санат:Ядролық қару
Мақсұт Ыбырайұлы Байсейітов

**Мақсұт Байсейітов** (*[[1927]]-[[1972]]*) Қарағанды облысының бұрынғы Тельман ауданына қарасты Елтай ауылында туған. Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан. Қарағанды мемлекеттік оқытушылар институтының тіл және әдебиет фа-культетін тамамдайды. Ол еңбекке жастай араласады. Қарағанды шахтасында істейді. Кейін Қарағанды облыстық радио комитетіне, телевидениесінде редактор, облыстық газетте әдеби қызметкер болған.
## Еңбегі
*«Қайрат», «Менің бақытым», «Сұрапыл»* атты поэмалары бар. Ең күрделі де көлемді шығармала-рының бірі —* «Қыран»* атты дастаны. Бірнеше рет ақындар айтысына қатысып, жүлделі орындарға ие болған. Бірнеше шағын пьесалар мен көптеген репертуарлық жинақтардың, көркем очерктер, фельетондар мен проблемалық мақалалардың авторы.
## Шығармалары
**Өмір оты. Өлеңдер мен поэмалар. А., ҚМ КӨБ, [[1953]]; 
**Қарқаралы басында. Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1977.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қарағанды облысы
Санат:1927 жылы туғандар
Меридиандардың жақындасуы

**Меридиандардың жақындасуы (Сближение меридианов)** — аталған нүктенің нағыз (географиялық) меридианы мен километрлік (координаттық) тордың тік сызығының немесе оған көлденең сызықтың арасындағы бұрыш. Нүктенің ендігі мен оның осьтік меридианнан қашықтығы артқан сайын Меридиандардың жақындасуы шамасы артады. Бұрынғы Кеңес Одағының картасында ол 3°-тан аспайды.
## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Су қоймасы

thumb|250px|Су қоймасы
**Су қоймасы** (кей жерлерде - Бөген) — суды тоқтатуға, жинақтауға және сақтауға арналған, өзендер алаптарында түзілген, су тірегіш ғимараттармен бекемделген, едәуір сыйымдылықтағы жасанды су қоймалары.

## Дереккөздер


Санат:Су шаруашылығы
Санат:Құрылыстар
Вириал теоремасы

**Вириал теоремасы**-бөлшектер жүйесінің орташа кинетикалық энергиясын ондағы әсер етуші күштермен байланы- стыратын қатынас.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Елеусіз Мұхамәди

**Елеусіз Мұхамәди** (1938-2003) - Моңғолиядағы Баянөлгей аймағында, Баяннүр деген жерде туған. Моңғолия мемлекеттік университетін бітіріп, журналист мамандығын алған. «Жаңа өмір» газетінде қызмет еткен. Моңғолия аймақтық еңбек сіңірген жазушысы.
«Махаббат тағдыры», «Өрікті көл», «Қобда қойнында», «Сұлулық сыры», «МонғолТовч» (монғолтілінде), «Жоғалған қыз», т.б. кітаптары жарық көрген.
Еңбек Құрмет медалімен, журналистер одағының Құрмет медалімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:2003 жылы қайтыс болғандар
Санат:ҚР журналистер одағының Құрмет медалінің иегері
Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Моңғолия қазақтары
Метаскоп

**Метаскоп** — инфрақызыл сәулелену көздерін анықтауға арналған құрал. Инфрақызыл сәулелердің әсерінен активтендірілген фосфордың жануын қолдану принципі бойынша жұмыс жасайды. Метаскоптың активтендірілген фосфоры нүктесінің көлемі мен жасыл түспен жану жарығы өлшенетін сәуле мен құралдың күшіне байланысты болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сырниктер

нобай|
**Сырниктер** — өсімдік және жануар майларында қуырылатын, құрамы ұн мен ірімшіктен тұратын тамақ.

*Дайындау әдісі:* Ірімшікке ұнды себелеп отырып салып, қамыр түзілгенше араластырады. Қамырға сода қосып диаметрі 4 см болатындай қамыр білемдерін жасайды да олардан түйіршіктер кесіп, ұнға аунатып табадағы қатты қызған майға қуырады. Сырниктер қаймақ немесе жеміс-жидек шырындарын қосып беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Өмірзақ Қожамұратов

right|thumb
**Өмірзақ Қожамұратов**(1936-1983) - 6 наурызда Өзбекстанның Бұқара облысы, Тамды ауданында туған.

Алғаш еңбек жолын мектеп мүғалімі, аудандық ерікті спорт қоғамының төрағалығынан бастап, аудандық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеді.

Қызылорда қаласында Халық шығармашылығы үйінің әдіскер маманы қызметін атқарды.

Елуінші жылдардың аяғында аудандық, облыстық, республикалық мерзімді баспасөз беттерінде өлеңдері жарық көре бастаған. Орыс дойбысы бойынша құрметті дипломант, көптеген аймақтық бүкілодақтық (Одесса, Вильнюс, Бұқара, т.б.) жарыстардың жүлдегер!. «Жазушы», «Жалын» баспаларынан жарыққа шығарған «Жиделі Байсын» (1966), «Таңғы дауыс» (1971), «Жол аяқталмайды»(1981), «Ой кешу» (1989), «Күн астында — құдірет» (1998), «Суреттегі жүмбақтар» (1998) жыр жинақтары жарық көрді. Өзбек-станның қазіргі Науан облысы, Үшқүдық қаласының N»4 қазақ орта мектебіне Өмірзақ Қожамүратов есімі берілген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Өзбекстан
Санат:1936 жылы туғандар
Гүлнар Авутова

**Гүлнар Авутова** (10.11.1964 жыл, Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу (Чоң Ақсу) ауылы) - ақын. ұйғыр.

1982 жылы орта мектепті бітірген соң, Абай атындағы Қазақ педагогика институтының филология факультетінің орыс-ұйғыр бөлімін тамамдаған. Содан бері Шығыстану институты Ұйғыртану орталығының ғылыми қызметкері болып істеп келеді.

1990 жылы «Жазушы» баспасынан «Гүлзарим» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрген. «Интизар» журналында, «Ұйғыр авази» газетінің беттерінде көптеген жаңа өлеңдерімен көрінген. «Ақиқатты қорықпай сөйле...» (ұйғыр тілінде) атты мақалалар топтамасын (А., «Мир», 2007) шығарған, онда ұйғыр ақыны Л.Мүтәллиптің шығармалары туралы айтылған.
«Мадонны Турана» атты поэтикалық антологияға (А., 2007), «Шеирийәт гүлзари» («Поэзия гүлзары») (2007), «Қазақстан — мениң вәтаним» (Қазақстан — менің Отаным) атты жинақтарға өлеңдері енген (2008).

## Дереккөздер


Санат:10 қарашада туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Ұйғыр ауданында туғандар
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан ұйғырлары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Ұйғыр ақындары
Сібір борщевигі

**Сібір борщевигі**  — ұлттық асханаларда қолданылатын ірі шөптесін өсімдік. Саңырауқұлақты пайдаланбайтын елдерде кең тараған. Грузияда — корквета, армянша — бох, бохи. Жапырақтарынан қайнатқан сорпаның дәмі саңырауқұлақ сорпасындай болады. Жапырақ кесінділері салаттарға салынады. Маринадталған сабақ түптері екінші тағамдарға гарнир ретінде беріледі. Кейбір жерлерде осы өсімдіктен саңырауқұлақ дәмі бар көкөніс уылдырығын жасайды.

## Дереккөздер
Устав

**Устав** - геометриялық айқын суреті бар жазу түрі кириллица. Гректің инциалды жазуының негізінде пайда болған. Уставтың екі тұрі болған салтанатты жазуда қолданған каллиграфиялық және каллиграфиялық емес.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Метеорограф

**Метеорограф** (грек. meteora атмосфералық құбылыстар және grapho — жазамын) — ауаның температурасын, қысымы мен ылғалдылығын, кейде атмосфераның жоғарғы қабаттарында жел жылдамдығын автоматты түрде жазып алуға арналған құрал. Метеорографтың төмендегідей түрлері бар: 
# Атмосфераға 35-40 км биіктікке шар-зонд арқылы көтерілетін зондтық метеорограф; 
# Ұшақпен көтерілетін ұшақтық метеорограф, аэрологиялық "жыланмен" немесе байланған аэростаттармен көтерілетін жылан секілді метеорограф (5-7 км-ге дейін көтеріледі).

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сэндвич

right|thumb| alt=A.|200 px|Сэндвич

**Сэндвич** — үстіне балық немесе ет қойылған, бетіне май жағылған бутербродтың ағылшындық және жалпыеуропалық аты. Сэндвичтің үстіне нан немесе көкөністер салынуы мүмкін. Джон Монтегю атты Сэндвич лордының (1718—1792) ойлап тапқан тағамы.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Көнкерген

**Көнкерген** (Ескірген) - жиі қолданыстан шыққан, тіл дамуында ескінің қалдығы ретінде қабыл данушы. Кенерген мән, көнерген оралым, көнерген сез.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика