2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары

2025 жылғы 7 мамырда Үндістан Пәкістан аумағына «**Синдур операциясы**» кодтық атауымен зымыран соққыларын жасағаннан кейін екі ел арасында қарулы қақтығыс басталды. Бұл оқиға 2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан арасындағы қысқа мерзімді қарулы жанжалға ұласты. Үндістан операцияны 22 сәуірде өз бақылауындағы Кашмирдің Пахалгам аймағында орын алған, 26 бейбіт тұрғынның (негізінен үнді туристерінің) қаза болуына себеп болған шабуылға жауап ретінде жүзеге асырғанын мәлімдеді. Аталған шабуыл Үндістан мен Пәкістан арасындағы шиеленісті күшейтті. Сондай-ақ, Үндістан Пәкістанды трансшекаралық терроризмді қолдады деп айыптады, бірақ Пәкістан бұл айыптауларды жоққа шығарды.

Үндістанның мәлімдеуінше, шабуыл «Лашкар-и-Тайба» мен «Джаиш-и-Мохаммед» ұйымдарының террористік инфрақұрылымдарына бағытталып, Пәкістанның ешбір әскери нысанына соққы жасалмаған. Пәкістан мәліметінше, Үндістан соққылары азаматтық нысандарға, соның ішінде мешіттерге бағытталған. Бұл шабуылдардан кейін екі ел арасында шекара маңында қақтығыстар мен ұшқышсыз ұшақтардың (дрондардың) соққылары орын алды. 10 мамырда Пәкістан «Буньян уль-Марсус операциясы» деген кодтық атаумен жауап операциясын бастады. Олардың мәлімдеуінше, ол Үндістанның бірнеше әскери базасына бағытталған.

Қақтығыс басталғаннан үш күн өткен соң, Үндістан мен Пәкістан екі елдің DGMOs өкілдері арасындағы тікелей байланыс арқылы келіссөзден кейін, 10 мамыр күні сағат 17:00-де (Үндістан уақыты бойынша) / 16:30-да (Пәкістан уақыты бойынша) / 11:30 UTC-де күшіне енетін бітімге келгендерін жариялады. 12 мамырға келіссөздер белгіленді. Бітім күшіне енгеннен кейін екі тарап бір-бірін оны бұзды деп айыптады.

## Алғышарттар
1947 жылдан бері жалғасып келе жатқан Кашмир қақтығысы Үндістан мен Пәкістан арасындағы дау тудырған аумаққа байланысты көптеген соғыстар мен қақтығыстардың себебі болды.

2025 жылғы 22 сәуірде Үндістан бақылауындағы Кашмирдің Пахалгам қаласында болған шабуылдан 26 бейбіт тұрғын қаза тапты. Шабуыл үшін жауапкершілікті Пәкістан қолдайтын «Лашкар-и-Тайба» ұйымының тармағы болып саналатын «The Resistance Front» тобы өз мойнына алған, алайда кейінірек бұл топ жауапкершілікті жоққа шығарды.

## Барысы
**7 мамыр:** Үндістан Қарулы күштері «Синдур операциясы» деген кодтық атаумен Пәкістан бақылауындағы Кашмир мен Пәкістанның Пенджаб провинциясындағы тоғыз орынға бағытталған 14 шабуыл сериясын жүзеге асырды. Шабуыл Үндістан Әскери-әуе күштерінің Rafale ұшақтары тарапынан SCALP зымырандары мен AASM Hammer жоспарлы бомбаларын қолдану арқылы 23 минут ішінде жүзеге асырылған болуы мүмкін. Хабарларға сәйкес, операция барысында BrahMos қанатты зымырандары мен Үндістан армиясының үнді-израильдік SkyStriker кезіп жүретін оқ-дәрілері де қолданылған. Пәкістандық генералдың айтуынша, соққылар Үндістан ұшақтары Пәкістан әуе кеңістігіне кірмей жүзеге асырылған. Осы ақпарат Үндістанның Ақпарат бюросы жариялаған есепте де расталды.

Үндістанның мәлімдеуінше, үнді шабуылдарынан кейін Пәкістан тарапынан шекара арқылы артиллериялық атыс пен жеңіл қарудан оқ ату күшейе түсті. Бұл атыстар Үндістан бақылауындағы Кашмирдегі Купвара, Барамулла, Ури және Акхнур аймақтарын да қамтыды.

**8 мамыр:** Үндістан Пәкістан бірнеше үнді қаласына, соның ішінде Амритсарға дрондар мен зымырандар арқылы соққы жасағанын мәлімдеді. Үндістан бұл шабуылдарға С-400 зымыран жүйесімен (ол «Сударшан Чакра» деп аталады) тойтарыс бергенін және бұл жүйенің алғаш рет ұрыста қолданылғанын хабарлады. Сонымен қатар, үнді үкіметі Пәкістан тарапынан жасалған миномет және артиллериялық атқылауды тоқтату үшін жауап беруге мәжбүр болғанын айтты. Алайда Пәкістан бұл айыптауларды жоққа шығарды және Амритсардағы жарылысты Үнді армиясы қателесіп өзі жасағанын, бірақ оны Пәкістанға жала жауып, сикхтар арасында Пәкістанға қарсы көңіл күй қалыптастыру үшін пайдаланғанын мәлімдеді. Сондай-ақ Пәкістан Үндістанға дрон немесе зымыран соққысы жасағанын да теріске шығарды.

Сол күні кешірек Үндістан Пәкістан Джамму округінде, соның ішінде әуежай мен университет маңында әуе соққыларын жасағанын хабарлады. Үнді тарапы Пәкістан атқан сегіз зымыранның барлығы С-400 зымыран жүйесімен атып түсірілгенін мәлімдеді. Джамму қаласында және Джайсалмерде бірнеше жарылыс естілгені хабарланды; соңғысында дрондар мен жойғыш ұшақтар байқалған. Кейінірек Үндістан бұл шабуылдарға Түркияда өндірілген Asisguard Songar маркалы 300–400 дрон қатысқанын және олар 36 нысанаға — соның ішінде азаматтық және әскери инфрақұрылымға — бағытталғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, Үндістан бақылау сызығы бойында ірі калибрлі артиллериядан шекара арқылы оқ атылғанын да хабарлады.

Басылымдар бұл қақтығысты Оңтүстік Азиядағы «ядролық қаруға ие көршілер» арасындағы «алғашқы дрон соғысы» деп атады. Әсіресе, израильдік-үнділік дрондардың қолданылуы ерекше атап өтілді.

**9 мамыр:** Пәкістандық БАҚ Үндістан Нанкана-Сахиб қаласындағы сикхтердің ғибадатханасы — гурдвара Жанам Астханға шабуыл жасады деп хабарлады. Үндістан бұл айыптауларды жоққа шығарды. Сол күні Үндістанның Сыртқы істер хатшысы Викрам Мисри баспасөз мәслихатында бұл мәлімдемелерге жауап берді. Пәкістан армиясы 6 мамырдан бері Үндістанның 77 дронын жойғанын да хабарлады.

Таңертең атыс тоқтаған болатын. Алайда «13 сағаттық салыстырмалы тыныштықтан» кейін қақтығыстар қайта жанданды. Кашмирдегі Купвара, Пунч, Ури және Самба аудандарында бақылау сызығы бойында артиллериялық атыстар басталды. Пәкістан Барамуладан (солтүстікте) бастап Бхуджге (оңтүстікте) дейін бақылау сызығы мен халықаралық шекара бойындағы 26 нысанды, соның ішінде қаруланған дрондарды да қолданып, атқылады деген хабар тарады.

Баспасөз мәслихатында Пәкістан әскери нысандарға зымыран және дрон соққыларын жасағанын тағы да жоққа шығарып, бейтарап үшінші тараптың тергеу жүргізуін ұсынғанын, алайда Үндістан бұл ұсынысты елемегенін мәлімдеді.

Пәкістан Үндістан Адампур мен Амритсар қалаларында өз аумағына баллистикалық зымырандармен соққы жасағанын мәлімдеді. Пәкістанның айтуынша, бұл шабуылдар сикх халқына қарсы бағытталып, ел ішінде қолдау жинау мақсатындағы жалған ту операциясы болған. Үндістан бұл айыптауларды теріске шығарып, Пәкістанның өз әрекеттерін жасыру үшін осындай мәлімдеме жасап отырғанын айтты. Сондай-ақ, Үндістанның мәлімдеуінше, Пунч аймағында орналасқан гурдвараға пәкістандық шабуыл жасалып, сикх қауымының бір діни жетекшісі мен бірнеше жергілікті тұрғын қаза тапқан.

**10 мамыр:** Қақтығыс 10 мамырда шиеленісе түсті. Үндістан Пәкістанды түнгі сағаттарда Пенджаб штатындағы әуе базаларға зымыранмен шабуыл жасады деп айыптады. Бұл шабуылдардың ішіндегі ең қауіптісі — түн жарымынан кейін Сирса әскери-әуе базасының маңында ұсталған Fatah-II үлгісіндегі алыс қашықтыққа ұшатын зымыран болды. Бұл зымыранның бағыты Дели қаласына қарай бағытталған болуы мүмкін деген болжамдар айтылды.

Үндістан Пәкістанның әуе базаларына жауап ретінде қарсы шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл шабуылдар нақты анықталған әскери нысандарға дәл бағытталған соққылар ретінде сипатталды. Таңғы сағат 3:30 шамасында Пәкістан Нур Хан, Рафики және Мурид әуе базаларына шабуыл жасалғанын растады. Бұл шабуылдар жойғыш ұшақтардан ұшырылған әуе-жер зымырандары арқылы жүзеге асырылған болуы мүмкін. Пәкістан зымырандардың «көпшілігі» тосқауылдан өткенін айтты, алайда барлығы бірдей тоқтатылмаған. Равалпинди қаласындағы Нур Хан әуе базасына соққы тиіп, жарылыс пен өрттен халық тығыз орналасқан ауданда жаппай үрей туындады. Сондай-ақ, Пәкістанның мемлекеттік БАҚ-ы Рахим Яр Хан қаласындағы Шейх Зайед халықаралық әуежайы үнді әуе шабуылынан зақымданғанын хабарлады.

Үндістанның зымыран соққыларынан кейін көп ұзамай Пәкістан «Буньян уль-Марсус операциясы» кодтық атауымен қарсы шабуыл бастағанын мәлімдеді.}} Ол 26 әскери нысанаға соққы беріп, елеулі шығын келтіргенін, соның ішінде 15 әуе базаны — Суратгарх, Сирса, Налия, Адампур, Бхатинда, Барнала, Халвара, Авантипур, Сринагар, Джамму, Удхампур, Мамун, Амбала және Патханкотты — нысанаға алғанын хабарлады. Сондай-ақ Пәкістан Беас пен Нагротадағы BrahMos зымырандарын сақтау қоймалары жойылып, Адампур мен Бхудегі екі С-400 жүйесі істен шығарылды деп мәлімдеді. Үндістан бұл мәліметтерді жоққа шығарып, Сирса мен Суратгархтағы әуе базаларында да, С-400 және BrahMos жүйелерінде де ешқандай елеулі зақым болмағанын айтып, бұл ақпаратты «зиянды жалған насихат» деп атады. Үнді тарапы шабуыл нысандарына қатысты уақыт белгісі бар суреттерді дәлел ретінде ұсынып, Удхампур, Патханкот, Адампур және Бхудегі кейбір базаларда тек аздаған зақым болғанын хабарлады. Бұл әуе алаңдарының шығыны аса аз болғанын *[[The New York Times]]* газеті жариялаған коммерциялық спутниктік суреттер де растады.

Пәкістан Үндістанға қарсы шабуылда Уридегі жабдықтау қоймасы мен Пунчтағы радар станциясын нысанаға алғанын айтты. Сондай-ақ KG Top пен Ношерадағы 10-шы және 80-ші бригадалардың басқару штабтары, сонымен бірге Раджури мен Ношерадағы барлау мен дайындық орталықтары жойылған деп хабарлады. Пәкістан бақылау сызығы бойындағы Үндістанның басқару пункттері, қорғаныс базалары, артиллерия бекеттері мен басқа да әскери нысандарға үлкен зақым келгенін мәлімдеді. Сондай-ақ Пәкістан дрондары Үндістанның үлкен қалалары мен маңызды әскери, саяси нысандарынан, оның ішінде Нью-Делиден ұшып өткенін айтты. Сонымен қатар, Пәкістан Хайбер-Пахтунхва мен Балустанда терроризмнің көбейгенін және оны Үндістан қолдап отыр деп хабарлады.

Атысты тоқтату туралы келісім сағат 17:00-де (Үндістан уақытымен) / 16:30-да (Пәкістан уақытымен) күшіне енді. Бұл туралы алғаш болып АҚШ президенті Дональд Трамп әлеуметтік желіде жариялады. Кейінірек бұл мәліметті Үндістан мен Пәкістанның сыртқы істер министрліктері ресми түрде растады. Атыс тоқтағаннан кейін Сринагар мен Джамму қалаларында жарылыстар болғаны туралы ақпарат тарады. Бұл туралы жергілікті билік өкілдері, тұрғындар және *[[Reuters]]* агенттігінің куәгерлері хабарлаған.

## Реакция
: :
Пәкістан бұл соққыларды бейбіт тұрғындарға бағытталған «қорқақтық шабуыл» деп айыптап, қарулы күштері өз таңдауы бойынша орын мен уақытты белгілей отырып, жауап соққылар жасауға уәде берді. Ал Үндістан бұл операцияны терроризмге қарсы қажетті шара деп атап, Пахалгамдағы шабуылды мысал ретінде келтірді.

: :
Үндістан операцияны терроризмге қарсы қажетті шара деп сипаттап, оны Пахалгамдағы шабуылмен байланыстырды.

: :
АҚШ президенті Дональд Трамп соққыларды «ұят жағдай» деп атап, «мұның тез арада аяқталғанын қалайтынын» айтты.

## Тағы қараңыз
* Пахалгамдағы теракт
* Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)
* Буньян уль-Марсус операциясы

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы қақтығыстар