open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Македония соғысы

**Македония соғысы** (Macedonian Wars), Римнің Филлип V Македойскиймен және оның  мұрагері Персемен болған үш соғыс (біздің эрамызға дейінгі 215-205, біздің эрамызға дейінгі 200-197, біздің эрамызға дейінгі 171-167). .

**Бірінші  Македония соғысы** 

Бірінші македония соғысы екінші Пуникалық соғыспен бірдей уақытта жүріп жатты, бұл Македония үшін сәтті аяқталды. Дегенмен екі жеңіс Рим үшін болды. 

**Екінші Македония соғысы**  

Македония Карфаген мен Селевкида арасын одақтастырса, Рим Этолий мен Пергам арасын одақтастырды. Б.з.д. 197 жылы Филипп V Киноскефалы шайқасында өз әскерінің жартысынан айрылып, кіріптар жағдайда бейбіт келісімге қол қойды. Ол бойынша Македония Фракия мен Беотиядан айрылды және Грекия істеріне мүлдем араласпауы тиіс болды.  

**Үшінші Македония соғысы**  

Филипп V-тің екі ұлы болды: Персе  және Деметрий. Соңғысын Македония дворяндары Римге тым жақын деп күдіктеніп, улап өлтірді. Персе әрқашан анти - Римдік позиция ұстанды және соғысқа дайындала бастады. Рим мен Македония соғыс жариялағанда, Македонияның барлық одақтастары оны тастап кетті.  

Соғыстың бастапқы кезеңінде римдіктер ешқандай ірі жетістікке жетпеді. Персе Македонияға өтетін барлық перевалдарды жауып тастап, маневрлік соғыс тактикасын ұстанды.  

Жағдай б.з.д. 168 жылы Рим әскерінің консулы тәжірибелі Луций Эмилий Павел болып сайланғанда өзгерді. Ол күшпен барлық блокталған перевалдарды алды. Ірі шайқас жақындады.  

Пидне  үшін (б.з.д. 168) шайқаста Римдіктер жеңіске жеткен соң, Македония аумағы төрт бөлікке бөлінді. 

**Төртінші Македония соғысы** 

Б.з.д 149-148 тұтанған Андроник көтерілісін төртінші македон соғысы деп санауға болады, онда Рим толығымен жеңіске жетті, соның негізінде Балқан түбегіндегі бірінші рим провинциясы Македонияға айналды.

## Дереккөздер


Санат: Тарих
Макензи

**Макензи** (Mackenzie), бұрынғы Канадағы әкімшілік аймағы. .

Аумағы: 1 366 199км².  Канаданың солтүстігінің үлкен бөлігін және Юкон аймағын, Киуатин аумағы, яғни Макензи алқабын, Үлкен аю және Үлкен Неволничье көлі қосылады. 1895 жылы құрылған, Эдмонтон басқарған, 1979 жылы жойылған.

Макензи Александр (Mackenzie, Sir Alexsander) (1755, Сторноуэй, Льюис және Харрис, Шотландия, сыртқы Гебрид – 1820жылы 11 наурыз жақын Питлокри, Перт), мырза, шотландиядан шыққан канада зерттеушісі. Жас кезінде Канададан қоныс аударған, 1779 жылы тері саудасының фирмасына жұмыс істеген. 

1788 жылы Чипевиан бекінісіндегі сауда бекетінде Атбаска өзенінің негізін жасаған. Онда ол экспедицияны жабдықтап (1789 жылы), Макензи өзені арқылы Невольнич көлінен Солтүстік мұзды мұхитқа дейін жүзіп өтеді. Ол 1793 жылы солтүстік Мексика континентімен қиылысқан Чипевиан бекінісінен Жартасты тау арқылы Тынықмұхит жағалауына саяхатқа шыққан ең алғашқы еуропалық. 
## Дереккөздер


Санат: География
Санат: Канада
Александр Макензи

**Макензи Александр** () (1922 жылы, 28 қаңтар, Шотландияның Лоджирейт, Перт - 1892 жыл, 17 сәуір Канада, Теранто), шотландиядан шыққан канадалық мемлекеттік қайраткер, Либералды партиядан шыққан Канаданың бірінші премьер-министрі.

1842 жылы Канаданың батысына қоныс аударған (қазіргі Онтарио). 1852 жылы жергілікті либералды газеттің редакторы болады және реформалау партиясының көшбасшысы Дж. Браунмен танысады. 1867 жылы Канаданың даминионы құрылғанда, либералды оппозиция басқарған кезде, Макензи қауымдастық палатасына сайланады. 1873 жылы либералды партиядан шыққан Канаданың бірінші премьер-министрі болады. Оның АҚШ-пен жақындасудағы іс-әрекеті сәтсіздік туғызды, және 1878 жылы сайлауда либералдар жеңіліс тапты.

Макези оппозиция көшбасшылығынан отставкаға кеткенмен, өмірінің соңына шейін Парламенттегі орны сақталды.
## Дереккөздер


Санат:Канада премьер-министрлері
Санат:Шотландияда туғандар
Макензи Уильям Лайон

**Макензи Уильям Лайон** (Mackenzie, William Lyon) (1795 жыл, 12 наурызШотландия, Ангус, Спрингфилд – 1861 жыл, 28 тамыз, Торонто), канадалық журналист және шотландық саяси үгітші. .

1820 жылы Канадаға қоныс аударған және Жоғарғы Канаданың комерсанты болған (қазіргі Онтарио). Ол 1824 жылы Куинстаундағы Жоғарғы Канада олигархиясының басқаруын сынаған Колониал Эдвекейт газетінің негізін жасайды. Правинцияның ассамблеясына сайланған ол (1828-36), үкіметке қарсы тұрғаны үшін кертартпа көпшіліктің әсерінен газетке қарсы шығып, алты рет қудалауға ұшырайды. Зәбір көрген Макензи Канаданы басқару британдықтарды отарлауға алып келгенін жариялап, правинция губернаторына пікір білдіреді. 

1837 жылы 80 сыбайластарымен бірігіп правинцияның үкіметін құлатуға әрекеттенгені сәтсіз аяқталды. Қатысқан өз адамдары Нью-Йорк штатындағы Ниагара өзеніндегі Нейви-Айлендқа апарылып, АҚШ-тың бейтараптығына қарсы шыққаны үшін абақтыға отырғызылады. 1849 жылы Канадаға қайтып келіп, аяғында Канада парламентінде мәжіліс құрады (1851-58). 
## Дереккөздер


Санат: Шотландия
Санат: Тұлғалар
Санат: Журналистика
Макивер Роберт Моррисон

**Макивер Роберт Моррисон** () (1882 жылы, 17 сәуір Шотландияның сыртқы Гебрид түбегі, Сторновей – 1970 жылы, 15 маусым, АҚШ, Нью-Йорк), шотландиядан шыққан американың әлеуметтанушы және саясаттаушысы. .

Абердин қаласының университетінде, сонан соң канада және америка университеттерінде, негізінде Колумбия университетінде сабақ берген (1915-26 жылдары). Оның ойынша индивидуалдылық әлеуметтік ұйыммен байланысты және саяси ұйым арқылы мемлекеттің жалпы құрылымы дамыған қоғам эволюцияланады, мұнда жеке қызметтер мен топтық ұйымдар міндетті түрде мамандырылады деп есептейді. 

Оның жұмыстарының ішінде Қазіргі мемлекет (1926), Левиофан және халық (1939) және Үкімет тұзағы (1947 жылы) бар.
## Дереккөздер


Санат:Шотландияда туғандар
Санат:АҚШ әлеуметтанушылары
Санат:1882 жылы туғандар
Санат:1970 жылы қайтыс болғандар
Макино (арал)

**Макино** () — АҚШ-тың Макино бұғазындағы арал, Мичиганенің жоғарғы түбегінің оңтүстік-шығысына дейін жалғасқан..

Ұзындығы 5 км. 1780ж. ағылшындар мұнда бекініс салғанда, онда ежелгі үнді Мишилимакино қорғаны болған. Өте келе Американдықтар бақылау жасағанда, мұнда Америкалық қымбат тері компаниясының факториясы орын алған. 1812 жылғы соғыс кезінде Британия басып алады, ал 1815 жылы АҚШ өзіне қайтадан алған. 1895 жылы мемлекеттік саябақ болып, онда автомобильдерге рұқсат берілмеген. Арал туристерге танымал, жергілікті Гранд-отель (1887) әлемдегі жазғы демалысқа арналған ежелгі қонақ үй болып есептеледі.


File:Mackinac Island topographic map-en.svg|
File:Mackinacferry.jpg|
File:Mack isl down.JPG|
File:M-185 mile 0 on Mackinac Island August 2004.jpg|
File:MackinacIsland BritishLandingPlaque.jpg|
File:Pere Marquette Mackinac 2007.jpg|


## Дереккөздер

Санат:АҚШ аралдары
Санат:Мичиган географиясы
Макинтош Чарльз Ренни

**Макинтош Чарльз Ренни**' (Mackintosh, Charles Rennie) (1868 жылы, 7 маусым, Глазго – 1928 жылы, 10 желтоқсан, Лондон), шотландық архитектор, жиһаз құрастырушы, дизайншы және суретші. .

Өнер мен қолөнер кәсібін жүргізген қайраткер, әсіресе өзі оқыған Глазго өнер мектебінде әйнек пен тас студиясы арқылы аты шыққан (1896-1909). Өнер мен жиһаздың керек-жарақтарын,  плакаттарды шығару арқылы 1890  жылы  халықаралық атаққа ие болды. Ар Нуво стиліндегі шынайы британдық алғашқы архитекторды жеңілдігі, түпнұсқалығы, эсемдігі жағынан тең келері жоқ екенін мойындап, құрылымын жасады. Глазгоға төрт тамаша шайы арқылы танымал (1896-1904). 1914 жылдан бастап акварель өнеріне толығымен көшкен. 

20 жылдан соңында оның жұмысына деген қызығушылар артты, нақты геометриялық сызбалардан тұратын оның конструкциясымен құралған креслосы мен канаптары қайта ретке келтірілді.  
## Дереккөздер


Санат: Лондон
Санат: Тұлғалар
Санат: Өнер
Санат:Глазгода туғандар
Маккабейлер

**Маккабейлер** (Maccabees) (біздің эрамызға дейінгі 2 ғасыр.) Палестинада IV Антиох Епифанға қарсы көтерілісті және қор болған құдайға құлшылық ететін Иерусалим ғибадатханасын жаңғыртуды ұйымдастырған еврей діни қызметкерлерінің әулеті. .

Антиох Епифан еврейдің барлық діни қызметтеріне тыйым салып, біздің эрамызға дейінгі 167 жылы храмды қорлауы арқылы иудаизмді құртуға әрекет жасағаннан кейін иудей діни қызметшісі Маттафияның басшылығымен көтеріліс басталды. Маттафия қайтыс болған соң (166 жылы), оның ұлы Иуда Маккабей Иерусалимді қайта басып алып, ғибадатхананы қалпына келтірді. Бұл жаңалық иудейлердің Ханука мерекесі кезінде атап өтіледі. Иуда қайтыс болған соң соғысты оның ағалары Иоанн мен Симеон жалғастырды. Маккавейлер Хасмонейлер династиясының негізін қалаушылары болып табылады.

## Дереккөздер


Санат: Дін
Санат: Палестина
Маккаллерс Карсон

**Маккаллерс Карсон** (Лула Карсон Смитте туып-өкен) (McCullers, Carson; Smith, Lula Carson), (1917 жылы, 19 ақпан АҚШ, Джорджия штаты, Коломбус – 1967 жыл, 29 қыркүйек, Нью-Иорк штаты Ниак), америкалық жазушы, Колумбия және Нью-Иорк университетінде оқыған, сонан соң Нью-Иорктағы Гранвич-виллижға қоныс аударған. .

Жастайынан бірнеше рет инсульт алып, нәтижесінде сал болып қалады. Оның романдарындағы оқиға әдетте кішкентай оңтүстіктің жерінде өтеді және жалғызбасты адамның ішкі жан-дүниесі сипатталады. Маккаллерстің шығармаларының ішінде – Жалғызбасты аңшының – жүрегі (1940), ең таңдаулы шығармасы: Көздің шағылысы (1941); Тойға қатысу (1946) пьесасын қайта өңдеген (1950), және 1963 жылы Э.Олви сахналаған Көңілсіз асқабақ жайында баллада (1951). 

Барлық романдары экранда көрсетілген.
## Дереккөздер


Санат: АҚШ әйелдері
Санат: АҚШ жазушылары
Санат:Нью-Йорк университеті түлектері
Хью Маккалох

**Маккаллох Хью** (McCulloch, Hugh) (1808 жылы, 7 желтоқсан, АҚШ, Мэн штаты, Кеннебенк – 1895 жылы, 24 мамыр, Вашингтонға таяу), американың қаржы қызметкері, мемлекеттік қайраткер. .

Бостонда мектеп мұғалімі болып, сонан соң 1833 жылы Форт Уэйнге (Индиана) қоныс аударып, алдымен адвокат, сонан соң банкир болады. Ол АҚШ-тың қаржы министрі болып тағайындалып (1865-69), Азаматтық соғыс кезінде ашық оппозициямен қақтығысқа ұшыраған қағаз ақшаны айналысқа шығаруды көздейді, елді алтын стандартқа қайта енгізу үшін барын салады. 

1884-85 жылы қайтадан қаржы министрі қызметін атқарады.
## Дереккөздер


Санат: Қаржы
Санат: Тұлғалар
Санат: АҚШ
Мэрилендаға қарсы Маккалах

**Мэрилендаға қарсы Маккалах** (McCulloch h Maryland), (1819 жыл) Конгресс өкілеттілігін тұспалдайтын конституция доктринасын растайтын АҚШ-тың жоғарғы сот шешімі..

 Мэриленд штатын қосқанда, штаттың жақында халық банкінен құрылған заңды өкілеттілігі мемлекеттік ақшаны шығаруды бақылауға жағдай жасайды. Дж. Маршал хабарлағандай бірауыздан қабылданған шешім Конгресте өкілеттіліктің анық айтқанын ғана емес, Конститутцияға сәйкес берілгені іске асырылады, сондай-ақ халықтық банк жасаған жағдайда билік бұл өкілеттілікті іске асырады. 1 баптағы «икемді тексеруден» шыққан бұл доктрина федералды өкілеттіліктің тұрақты дамуының маңызды факторы болды. 

Ол сондай-ақ Мэрберидің Мэдисонға қарсы ісінде орнатылған сотты қадағалаудың заңды күшін қолдайды (1803ж.).

## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Сот
Джозеф Маккарти

thumb|right|250px|Маккарти Джозеф Реймонд
**Маккарти Джозеф Реймонд** (McCarthy, Jozeph Raymond) (1908 жыл. 14 қараша, АҚШ, Висконсин штаты, близ Эпплтон – 1957жылы 2 мамыр, [Мэриленд штаты[[, [Бетесда), америкалық саяси қайраткер. .

Висконсинде көшпелі сот қызметін атқарған (1940-42), Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде теңіз әскерінде қызмет еткен. 1946 жылы Роберт Ла Фоллет АҚШ-тың сенатының сайлауында озып шықты. 205 коммунист мемдепартаментке өткенін ашық хабарлаған кезде, 1950 жылға дейін атағы онша жайылмаған саясаткер болатын. 

1952 жылы сенаттың шағын комитетінің тексеруі бойынша тұрақты комиссияны басқарған кезде қайтадан сенатқа қайтадан сайланды. Кейінгі екі жылда үкімет мекемесінің жеке құрамын және коммунистердің шенеуліктермен байланысын болжайтын көптеген даулы айғақты мәселелерді тексерумен айналысады. Маккарти жақтастары оның отанына берілгендігін және шынайы американизмнің рухын қорғайтынын көрді: кім оны қаралайтын болса, азаматтың еркіндігін, ұлттық дәстүрін құртқан жауапсызды жазалады. Америка қоғамында ешқандай қылмыс жасамаған адамның ізіне түскен, тек қана коммунизмге деген көзқарасына күдік туғызғанды, күштеу әдісіне мәжбүрлеуді маккартизм деп атаған. 

1954 жылдан кейін Конгрестегі тыңдау жалпыхалықтық телеарнадан таратылып, Маккартидің қатаң «жауап алу» әдісі пайда болды, қоғамның көзқарасы оған қарсы болды, және оның әсері қалмады. Сол жылдың аяғында «АҚШ-тың Сенат дәстүріне жауап бермегені үшін» ол Сенаттан тәртібіне байланысты жазаланады.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:АҚШ
Джон Маккарти

**Джон Маккарти** () (4 қыркүйек 1927, Бостон, Массачусетс, АҚШ — 24 қазан 2011, Стэнфорд, Калифорния, АҚШ) — электронды-есептеуіш техника саласы бойынша американдық ғалым. .

Принстон университетінде докторлық дәреже алған. 1958 жылы LISP тілін жасап, алғашқы жасанды интеллект саласын зерттеушілердің бірі. Сондай-ақ қарама-қарсы желідегі көне құрылым теориясын (есептегенде пайдаланатын) жасайды. 1971 жылы Тьюринг сыйлығын, ал 1988 жылы Киото сыйлығын алады, ал 1990 жылы ғылыми еңбегі үшін Халықтық медальмен марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Принстон университеті түлектері
Санат:АҚШ ғалымдары
Санат:АҚШ еврейлері
Кормак Маккарти

**Маккарти Кормак** (шын аты – кіші Чарльз Маккарти) (McCarthy, Cormac Charles McCarthy, Jr) (1933 жылы 20 маусымда АҚШ, Род-Айленд штаты, Провиденсте дүниеге келген), американдық жазушы. .

Теннессиде өскен, Теннесси университетін тастап, әскери-әуе күшіне түседі. 1959 жылы өзіне таныс натуралистік бақылауы арқылы оңтүстік гот салтында орындалатын ауыр реализм мен қайырымсыздық романдарын жаза бастайды. Соның ішінде Бағбан (965), Сырттағы түнек (1968), Қанды меридиан (1985) және көпке танымал «Шекара трилогиясы (Кони, кони... 1992; Қиылыс, 1994; Тегістіктегі қала, 1999). 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ драматургтері
Санат:АҚШ жазушылары
Санат:Мак-Артур стипендиясы лауреаттары
Маклин Маккарти

**Маккарти Маклин** (McCarty, Maclyn) (1911 жылы 9 маусымда, Саут-Бенд штаты, Индиана, АҚШ-та дүниеге келген), америкалық биолог. .

Джон Хапкинс университетінің дипломын алған. О.Эйвери мен К.М.Маклеодпен бірігіп, алғаш рет эксперимент арқылы ДНК молекуласының жасанды генетикалық жасуша екенін анықтаған. Олардың классикалық экспериментінде (1944) ДНК-дағы пневмококтың бір түрі пневмококтың басқа түрінен енеді; содан алынған жаңа ДНК бактериясы сол алынған бактерияға айналады.
## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Биология
Мэри Маккарти

**Маккарти Мэри Тереза** (McCarthy, Maru Therese) (1912 жыл, 21 маусым, Сиэгл, Вашингтон штаты, АҚШ – 1989 жыл, 25 қазан, Нью-Йорк), америкалық жазушы және сыншы. .

1937 жылдан 1948 жылға дейін Ревю Партизаны баспасында жұмыс істеген. Өзінің екінші күйеуі Э.Уилсонның кеңес беруімен көркем шығарма жазуға кіріседі. Оның жұмысы некедегі кекесінді, интеллектуалдың дәрменсіздігін және қазіргі Америка қаласындағы әйелдің орнын әңгімелеумен ерекшеленеді. Маккартидің романдарының ішінде Оның серіктестігі (1942); Топ (1963) – оның ең таңымал жұмысы; Америка құстары (1971) және Каннибалдар мен миссионерлар (1979). 

Католиктік балалық шаққа естелік (1957) және Мен қалай өстім (1987) деп аталатын екі өмірбаян жазады.
## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Жазушылар
Маккарти Юджин Джозеф

**Маккарти Юджин Джозеф** (McCarthy, Eugene J (oseph)) (1916 жылы, 29 наурызда Уоткинс, Миннесотада туған – 10 желтоқсан 2005 жылы қайтыс болған) америкалық саяси қайраткер..
нобай|оңға|1968 жылғы сурет

Сент-Полдағы (Миннесота) Әулие Томас колледжінде сабақ берген, сонан соң палата өкілдерінің мәжілісін құрады (1949-1959), АҚШ Сенатында жұмыс істейді (1959-1971). Маккарти Демократиялық партияның либералды қанатында болып, Вьетнам соғысыына қатысты сынды сөз сөйледі. 1968 жылы Демократиялық партияның атынан президенттікке кандидаттыққа өтуге талпыныс жасап, шешім қабылдады. 
Маккартидің жетістігі басында сайлаушы компанияда жүргізілгенде Линдон Джонсонды таңқалдырып, ол қайтадан сайлауға түсу әрекетінен бас тартуға шешім қабылдады. Бірақ демократтар өзінің кандидатурасы Гиберт Хамориді ұсынды. Кейін Маккарти сенатқа қайта сайлауға түсуінен бас тартады.

1972 жылы тағы да демократтардан президенттікке кандидатурасын ұсынып, дегеніне жету үшін тырысқанмен сәтсіз аяқталады; 1976 жылы президент сайлауына тәуелсіз үміткер ретінде қатысқанмен, ол да сәтсіз аяқталады.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Маккей Клад

**Маккей Клад** (McKay, Claude) (1890 жылы 15 қыркүйек, Ямайка– 1948 жыл, 22 мамыр Чикаго), америкалық ақын және жазушы, Ямайка тұрғыны. .

АҚШ-қа келмей тұрып, 1912 жылы ямайка диалектісінде жазылған екі томдық өлеңдер жинағын шығарған. Нью-Хемпширдегі көктем (1920) және Гарлем көлеңкесі (1922) поэтикалық жинағын шығарған соң, Гарлемдік Ренессанстың алғашқы әрі нағыз жауынгер өкілі екенін көрсетіп, азаматтық құқық пен нәсілдік ынтымақтастықтың қорғаушысы болды. Өзінің туындыларында жай адамдарды бейнелейді, қара нәсілділердің менталитетіндегі ерекшелігін, келбетін көрсетуге тырысады. 

Гарлем үйіне барғанда (1928) романы сол уақыттағы афроамерикандықтар арасындағы ең танымал шығармасы болды. 1922 жылдан 1934 жылдар аралығында шетелде тұрады.

## Дереккөздер


Санат: Ямайка жазушылары
Санат:1889 жылы туғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Маккеллен Ян Марри

**Маккеллен Ян Марри** (McKellen, Ian (Murray)) (1939 жылы 25 мамырда Барили, Ланкашир,Англияда туған), мырза, ағылшын актеры..

Кемридж университетінде оқыған, 1961 жылы  кәсіби сахнаға шығып, 1969 жылғы фестивальда Ричард II мен Эдуард II рөлін сомдайды. «Акторс» труппасының негізін қалаушылардың бірі болып, Шекспир корольдығының труппасына түскен соң,  1974 жылы оны тастап кетеді. Көпқырлы әрі әуесқой актер елизавет кезеңінен бастап қазірге дейінгі ауқымды пьеса репертуардағы рөлді сомдайды.

1981 жылы Амадей спектакілі үшін «Тони» сыйлығына лайық деп саналды. Молшылық (1985), Жанжал (1988), III Ричард (1995), Құдайлар мен құбыжықтар (1998) фильміне түсіп, 2001 жылы Дж.Р.Р.Толкиннің Әмірші сақина атты экранға түсірілген романындағы Гендельф сиқыршы рөлін ойнады.

1988 жылдан бастап гей құқына қарсы ашық күреске шығады. 1991 жылды ноянға арнайды. 
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Маккензи Джеймс

**Маккензи Джеймс** (Mackenzie, Sir James), (1853 жыл, 12 сәуір Скоун, Пертшир, Шотландия – 1925 жыл, 26 қаңтар, Лондон), мырза, шотландық кардиолог. .

Эдинбург университетінің магистр атағын алған, Лондонға келмей тұрып, 25 жыл Ланкаширде тәжірибеден өткен. Тамыр соғуын зерттеу (1902) атты классикалық еңбегінде жүректің соғуымен бірге артериялық және венадағы тамыр соғуын қатар жазып отратын полиграф деп аталатын құрылғыны сипатта береді, бұл тамыр соғуының бұзылуындағы қауіптілік пен қауіпсіздігін ажыратуға септігін тигізеді. Бұл жүрек ырғағындағы ауытқуды білу үшін; оны емдеу үшін дигиталистің тиімді екенін дәлелдеді.

Маккензи Эдуард Монтегю Комптон (Mackenzie, Sir (Edward Montague) Compton) (1883 жыл, 17 қаңтар, Уэст-Хартлпул, Дарем, Англия – 1972 жыл, 30 қараша, Эдинбург), мырза, ағылшын романын шығарушы және драматург. Оксфорд университетінде оқиды, Сұр киім киген джентельмен (1906) атты бірінші пьесасын бітіру үшін заң оқуын тастап кеткен. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сериядағы Эгей қызметін басқарып, барлаушы болған; бұл жайындағы тәжірибені Грек мемуарында (1932) жазғанда, арнайы Британ мемлекеттік құпия заңының шешіміне орай сот тергеуінде талқыға салынды. 1923 жылы Граммофон журналын шығарды және 1962 жылға шейін оны редакциялайды. 

Глазо Университетінің ректоры (1931-34) және Дейли Мейл лондондық газетінің әдеби сыншысы болады; оның 10 томдық мемуарын қосқанда 100-ге тарта романдары, қойылымы және өмірбаяны бар.

## Дереккөздер


Санат: 1853 жылы туғандар
Санат:1925 жылы қайтыс болғандар
Санат:Британия кардиологтары
Магниттелудің нольдік қисығы

Нашар магниттелетін заттардың магниттелуі өріс кернеулігімен сызықтық өзгереді. Ферромагнетиктердің магниттелуі күрделі түрде H-қа байланысты. Бастапқы магнит моменті нольге тең ферромагнетиктердін магниттелу қисығы көрсетілген (оны негізгі немесе магниттелудің нольдік қисығы деп атайды). Өріс шамамен бірнеше әрстедке (~100 а/м) жеткенде магниттелу қанығуға жетеді.В = р (H-\-J) екенін ескерелік. Сондықтан қанығуға жетуге сәйкес В шамасы H-қа сызықтық заң бойынша өсе бастайды: В = і0Н-+ const, мұнда const = р0-/қан.
Темірдің магниттелу қисығын алған және толық зерттеген орыс ғалымы А. Г. Столетов болды. Ол
жасаған магнит индукциясын өлшеудің баллистикалык әдісі қазіргі кезге дейін кең қолдау табуда.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Нәсіл атауы

**Нәсіл атауы.** Авторлық құқыққа сәйкес латын тілінде хатталған, нақты нәсілге тиесілі жалғыз ғана атау. .
Нәсіл атауы әдетте сол нәсілді өзіне тән ерекшелігін білдіреді, сирегірек атау ретінде грек және римдіктер тіліндегі нұсқалар, немесе белгілі адамдардың, иә болмаса осы нәсілге қатысты тарих пен аңыз кейіпкерлерінің есімдері қолданылады.

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Стратиграфиялық бірліктер атау

**Стратиграфиялық бірліктер атау.** Бұл бірліктердің, толық атауы әдетте екі бөліктен – стратиграфиялық терминнен (анықталүшы сөздеи) және өз атауынан (жаңағы терминді анықтаушы сөзден) тұрады. .
Стратиграфиялық бірліктердің қысқаша атауы стратиграфиялық шкалаға тиесілі зат есім түріндегі жалғыз ғана сөзден тұрады (мәселен, пермь). Әрбір стратиграфиялық бірлік, өзінің  дәрежесіне, көлеміне және таралу ерекшеліктеріне қарамастан жалғыз ғана атауды иеленуі шарт. 
## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Жинақы тізбек

**Жинақы тізбек.** Ұшу-түсіру маршруттарына сәйкестіре отырып, бір-бірін қаусыра тізбектеу нәтижесінде біршама ауқымды аймақтың беткі кескінің  алуға мүмкіндік беретін жекелеген тоғыстыру басылымдарының (әуебейнетүсірімдерінің) жиынтығы. Жинақы тізбекті кұрайтын әрбір тоғыстыру басылымы мұқият номерленуі шарт, мұның өзі оларды стерескоптық тұрғыдан өңдеу және жинақы түрде сақтау мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді.
.

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Шөгінді қабатының алғашқы еңістігі

**Шөгінді қабатының алғашқы еңістігі.** Түзілімдердің еңіс жазықтықтар бетінде қалыптасуына байланысты шөгінді қабаттарының әуел бастан-ақ еңкейе астасуы; құрлық өңірінде де, теңіз (мұхит) түптерінде де ұшырасуы мүмкін; тау жынысы қабаттарының табиғи еңістену бұрышы 30–45 градусқа, кейде 65 градусқа шейін жеткен кездері белгілі.
.

## Дереккөздер


Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Магниттік еңістік

**Магниттік еңістік.** Жер магнит өрісіне тән кернеу сызықтары мен көлбеу жазықтық арасындағы бұрыш. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Үстемленген (қосымшаланаған)

**Үстемленген (қосымшаланаған).** Геологиялық объектінің (минералдың, тау жынысының, кұрылымның, жербедердің т. с. с.) қалыптасуынан кейін ғана көрініс бере отырып, сол объектінің  мөлшерлік және сапалық өзгерістерге (пішін, химиялық құрам, кристалдық тор өзгерістері т. с. с.) ұшырауын қамтамасыз ететін құбылыс яки процесс. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Магниттеу

**Магниттеу.**  Материалдардың (тау жыныстарының, минералдардың) магниттелуін қамтамасыз ету процесі.
.

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Жалжинақтау

**Жалжинақтау.** Өзен, көл және теңіз толқындарымен және азғындарымен жеткізілген тау жыныстарының, бір орынға жал-жал боп жинақталуы.
.

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Салындылар

**Салындылар.** 
1. Әртүрлі себептермен жинақтала отырып, түп жыныстардың, беткі жазықтығын бүркей көмкерген борпылдақ жыныстар (құмдар, кесектастар, малтатастар, саздар, құмдақтар т. с. с.) шоғырының жалпылама атауы. .

2. Нақты мағынасында: су ағындарымен жеткізілген қатты материалдар жиынтығы; қозғалыс сипатына орай бұл материалдар қалқыма және домалама Салындылар болып екі түрге бөлінеді; алғашқылары (ұсақ түйіршіктер) су ағынының болмыс-бітіміне кіріге қозғалуы нәтижесінде жинақ,талса, екіншілері (біршама ірі кесектер) су алабы түбімен домалай қозғалуы нәтижесінде шоғырланбақ.

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Жақсартпалар

**Жақсартпалар.** Бұйымдарға құнды қасиеттер беру (ауырлату немесе женілдету, әйтпесе беріктік, тығыздық, сусымалылық, ылғалсиымдылық т. с. с. қабілеттерін өзгерту) мақсатында сол бұйымдар дайындалатын шикізаттарға әдетте өте ұсақ (дисперсиялы) ұнтақтар түрінде қосылатын түрлі-түрлі материалдар атауы. .

Жақсартпалар әдетте химиялық тұрғыдан мейілінше енжар болып келеді, сондықтан олар қоспа түрболшектермен (компонент) реакцияға түспейді. 

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Сағалану бағыты

**Сағалану бағыты.** Тау жынысы такташасының (жыртылу жазықтығының, желінің , т. с. с.) әлемнің  төрт жағы тұрғысынан анықталған сағалану бағыты. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Оптикалық тіркемжабдықтар

**Оптикалық тіркемжабдықтар.** Ажыратқыш мироскоп окулярының орнына қойыла отырып, әр түрлі арнаулы зерттеулерді жүзеге асыру мақсатында қолданылатын қосымша жабдықтар жиынтығы; бұлардың мысалы ретінде минералдарды инфрақызыл сәулелер едірінде зерттеуге арналған арнаулы тіркемжабдықты келтіруге болады..

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Тау жынысының сумен қанығуы

**Тау жынысының сумен қанығуы.** Тау жынысындағы барша кеуектер мен жарықтардың, өзге де қуыстардың суға толуы. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Сауастар

**Сауастар.** Ашық жазықтықтар бойымен сауыстана аққанерітінділер есебінен қалыптасқан ақпа минерал түзілімдері. Сауастар яки ақпа пішіндер қоңыр және қызғылт теміртастарға, опал және малахит минералдарына мейілінше тән..

## Дереккөздер

Санат:Геология
Санат:Геофизика
Санат:География
Нафтендер

**Нафтендер.** Полиметиленді көмірсутектер. Синонимі – нафтенді көмірсутектер. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Ешімтас

**Ешімтас** (грек, нефрос – бүйректер; бұл тастың бүйрек ауруларына емдік қасиеті бар деп есептелген).  Құрамы амфиболдарға сәйкес келетін, омырылым беткейі тікенекті, түсі жасыл, мейілінше тығыз да тұтқыр жасырын кристалды агрегаттар түзетін минерал. .

Әшекей тастарға жатады.

## Дереккөздер

Санат: Асыл тастар
Санат: Минералдар
Нео

**Нео.** "Жаңа" немесе "жас" деген ұғымдарды білдіретін қосымша. .

## Дереккөздер

Санат: Геология
Санат: Геофизика
Санат: География
Неоген

**Неоген** сөзі келесі мағыналарға ие:

* Неоген жүйесі 
* Неоген кезеңі
Таменов Аман

**Таменов Аман** — 1944 жылы Семейде туған. Алматы көркемсурет училищесінде оқыған. 1965 жылдан бастап кітап графикасымен шұғылданады. "Жазушы", "Қазақстан", "Мектеп", "Қайнар" баспаларында қызмет еткен. Республикалық көрмелердің қатысушысы..

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат: Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Балтабай Табылдиев

**Табылдиев Балтабай** (1940 -1994) — Қызылорда облысының Тереңөзек ауданында дүниеге келген. .
1958 жылы — "Балдырған" журналының суретшісі болған.
1960 жылы — Алматыда өткен Қазақстан график суретшілерінің көрмесіне қатысқан.
1962 жылы — Бүкілодақтық кітап көрмесінің II дәрежелі дипломын алған (Мәскеу).
1965 жылы — Алматы көркемсурет училищесін бітірді. 1965—1970 жылдары Мәскеу полиграфия институтында оқыды.
1965 жылы — Бүкілодақтық өнер байқауында дипломмен марапатталды (Мәскеу).
1965 жылы — Орта Азия және Қазақстан графика көрмесінде I дәрежелі дипломға ие болды (Ташкент).
1970 жылы — "Жазушы" баспасының бас суретшісі.
1972 жылы — Шығармашшық топтың есеп көрмесіне қатысушы (Паланга).
1974 жылы — Қазақстан Суретшілер одағынын мүшесі.
1978 жылы — "Жалын" баспасының бас суретшісі. 
1978 жылы — Орта Азия республикалары мен Қазақстан республикааралық байқауында (Ашхабад). III дәрежелі диплом алған.
1988 жылы — *"Қазақстанның кітап графикасы және плакаты"*көрмесіне қатысқан (Ташкент).
1990 жылы — "Санат" баспасының бас суретшісі қызметін атқарды.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика

Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Леонид Иванович Тетенко

**Тетенко Леонид Иванович** —1949 жылы Украинада туған. .1970 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. 
КСРО (1987 жылы) Дизайнерлер Одағының мүшесі. Графика және живопись бойынша республикалық көрмелерге қатысқан. Оның жұмыстары АҚШ, Германия, Швеция, Польша, Ресей жеке жинақтарында сақтаулы.
1980 жылдан бастап республикалық, бүкілодақтық кітап байқауларының қатысушысы.
"Целина" кітабы үшін I дәрежелі дипломмен марапатталған.
7 томнан тұратын "Қазақстан" алғашқы ұлттық энциклопедиясының дизайн-макетін жасаған.
Қазіргі уақытта "Қазақ энциклопедиясы" баспасында жауапты көркемдеуші редактор қызметін атқарады.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат: Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:1949 жылы туғандар
Тіленшиев Александр

**Тіленшиев Александр** (1952— 2003) Алматы қаласында туған. .
Алматы архитектура институтын бітірген. Алғашқы жылдары "Қазаэропроектіде" істеген. Алматы Республика алаңындағы Үкімет үйінің жобасын жасаушы авторлардың бірі.1980 жылдары "Жалын" баспасында көркемдеуші редактор болды.
Сәулетшілікпен суретшілікті ұштастыра білген шебер еді.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат: Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Айгүл Хакімжанова

**Хакімжанова Айгүл** — 1962 жылы Алматы қаласында дүниге келген..1984 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының көркемграфика факультетін бітірген. 1988 жылдан бастап Республикалық сурет колледжінде сабақ береді. 1995 жылдан Қазақстан жас суретшілер бірлестігінің мүшесі. 2002 жылдан бастап Қазақ Ұлттық Өнер академиясының оқытушысы.
Қатысқан көрмелері: 1995 жылы Жастар көрмесі, Алматы. 1996 жылы "Жігер", "Желтоқсан" жастар көрмесі. 1998 жылы Жас суретшілердің халықаралық фестивалі, "Жігер" жастар көрмесі. 1998 жылы "Теңгір - Ұмай" галереясындағы "Таң - Шолпан" көрмесі. 1999 жылы "Астана" қонақүйінің көрме залындағы "Тан-Шолпан" көрмесі. 2000 жылы Түрік мәдени орталығындағы көрме. 2001 жылы Қастеев атындағы мұражайдағы голландиялық "Адам және қызғалдақ" көрмесі. 2001 жылы Халықаралық әйелдер клубындағы көрме. "Жаңа ұрпақ" оқулыктарын, "Букварь", "Родное слово" , және 5-6 сыныптарға арналған "Тарих" оқулығын безендірген.
Балалар оқулықтарының және журналдардың безендірушісі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері

Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Тасымова Гүлнәр

**Тасымова Гүлнәр**— 1961 жылы Алматыда туған.. 1983 жылы Қазақ Педагогика институтының көркем-графика факультетін суретші-аварелист мамандығы бойынша бітірген.
1983 жылдан бастап Гүлнәр 40-тан аса аймақтық, республикалық, халықаралық байқауларға қатысып, өзінің жеке 6 көрмесін ұйымдастырды. 1995 жылы Қазақстан Суретшілер Одағының жастар бірлестігінің мүшесі болды. 1998 жылы Қазақстан Суретшілер Одағына мүше болды.
Гүлнәр шығармалары Қазақстан, Австрия, Австралия, Голландия, Германия, Израиль, Түркия, АҚШ елде- 
рінде жеке жинақтарда сақтаулы. 1997 жылдың қазанында Қазақстан атынан шығармашылық делегация құрамында Германияға барып Берлин және Флато қалаларында өзінің жеке көрмелерін ұйымдастырды.
Қазіргі уақытта Республикалық сурет колледжінде қызмет етеді.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Кохрен гамбиты

** Кохрен гамбит ы** — дебют, келесі жүрістермен басталады: 
**1. e2-e4 e7-e5** 
**2. Kg1-f3 Kg8-f6** 
**3. Kf3:e5 d7-d6** 
**4. Ke5:f7.**
ашық бастамаларға жатады.

## Тарихы
Бұл фигураны құрбан етуді  орыс партиясының  негізгі нұсқаларының бірінде шотландиялық  XIX ғасыр шебері  Джон Кохрен ұсынған. Гамбиттың  негізгі  идеясы— атты екі пешка  үшін құрбан етіп, қарсыласты дамуында озу, және патшаның сенімсіз жағдайын қолданып,  шабуылға мүмкіндік алу.   Қазіргі  теория гамбитты  сенімсіз деп санайды да гроссмейстерлердің турнирлық тәжірибесінде бұл  гамбит іс жүзінде  кездеспейді.

## Негізгі  нұсқалар
**4…Крe8:f7** кейін, ақтардың келесі мүмкіндіктері бар:
* **5. Cf1-c4+? d6-d5!**  - енді қараларда барлық нұсқаларда  басымдылығы бар                                                                                                                                                                                                                                                                                    
** **6. e4:d5 Cf8-d6 7. 0-0 Лh8-f8 8. d2-d4 Kpf7-g8**
** **6. Сс4-b3**
*** **6…Kf6:e4 7. Фd1-h5+ Kpf7-e6!**
*** **6…Cc8-g4 7. f2-f3 Cg4-e6! 8.e4-e5 Kf6-h5**
*** **6…Cc8-e6**
* **5. Kb1-c3?! Фd8-e8!**
** **6. Cf1-c4+ Cc8-e6 7. Cc4:e6+ Фe8:e6 8. 0-0 c7-c5 9. f2-f4** — қаралырдың басымдылығымен
** **6. d2-d4**
* **5. d2-d4** — шабуылдың ең танымал жалғасы
** **5…Kf6:e4? 6. Фd1-h5+ Kpf7-e7 7. Фh5-e2** — ақтар позициясы ұтымды
** **5…d6-d5? 6. e4-e5**
*** **6…Kf6-e8? 7. Cf1-d3 g7-g6 8. h2-h4** — ақтар басымдылығымен
*** **6…Kf6-e4 7. Cf1-d3**
**** **7…Kb8-c6 c2-c3**
**** **7…Фd8-h4 8. 0-0 g7-g6 9. Cd3:e4 e5:e4 10. f2-f3**
** **6…Фd8-e7?! 7. Kb1-c3 c7-c6 7. f2-f3! **
** **6…Cc8-e6?! 7. Kb1-c3 Cf8-e7 8. f2-f4 Лh8-e8 8. f4-f5 Ce6-d7 9. Cf1-c4+ Kpf7-f8 10. 0-0**
** **6…Фd8-e8 7. Kb1-c3 g7-g6**
** **6…c7-c6**
** **6…Kb8-d7 7. Cf1-c4+ d6-d5 8. Cc4:d5+ Kf6:d5 9. Фd1-h5+**
** **6…Cf8-e7 7. Kb1-c3**
** **6…c7-c5!? 7. d4:c5**
** **6…g7-g6**

## Тағы қараңыз
* Орыс партиясы

К
Санат:Ашық дебюттер
Құдайбергенова Гүлнәр Владимирқызы

**Құдайбергенова Гүлнәр Владимирқызы** — филолог, баспагер.

1964 жылы Ақтөбе облысында дүниеге келген. 1988 жылы ҚазҰУ бітірген. Еңбек жолын 1983 жылы Главлитте бірінші бөлімнің инспекторы болып бастап, кейін редактор болған. Мекеменің таратылуына байланысты 1992-2004 жылдары "Дәуір" баспасында инженер – технолог өндіріс бөлімінде қызмет атқарған. 2004 жылдан бастап "Балалар әдебиеті" баспасында маркетинг бөлімінің бастығы болып жұмыс атқарады.

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құдайқұлов Мұхтар Кәрімұлы

**Құдайқұлов Мұхтар Кәрімұлы** (1950-1992) 1950 жылы 13 қаңтарда Қостанай облысының Камышин ауданы, Туфановка селосында туған. Камышин орта мектебін 1967 жьлы бітірген, 1970 жылы Қазақ мемлекеттік С.М.Киров атындағы университетінің журналистика факультетіне түсіп, оны 1975 жьлы ойдағыдай тәмамдаған.

1973-1983 жылдары Қазақ ССР баспа және полиграфия ісі жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының көмекшісі болып істеді. 1983 жылы республикалық "Мектеп" баспасының жоғарғы оқу орындары әдебиеттер редакциясының бас редакторы болды. 1985 жылдан бастап Қазақ ССР Министрлер Кеңесі іс басқармасының білім, мәдениет және денсаулық бөлімінің бас маманы қызметін атқарды.
1990 жылы жаңадан ашылған республикалық "Ана тілі" баспасының директоры болып тағайындалды.

М.К.Құдайқұлов іскер ұйымдастырушы болды. Ол "Ана тілі" баспасының аяғын нық басып кетуіне көп еңбек етті. Осы жылдары оның баспагерлік, ұйымдастырушылық қабілеті жарқырай көрінді.
Оның ізденімпаз, іскер басшылығымен жаңа баспаның шығармашылық ұжымы қалыптасты, баспадан шығатын әдебиеттердің кең ауқымдағы кешенді жоспары жасалынды, тақырыптық бағыты қалыптасты. 

## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат: Тұлғалар 
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құлахмет Ғабиден

**Құлахмет Ғабиден** — 1955 жылы 14 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы, Шолпан ауылында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін (1976), Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтының Жоғары курсын бітірген (1989).
 
Еңбек жолын 1976 жылы "Жалын" баспасында редактор болып бастаған. 1987 жылға дейін Қазақ КСР баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, Қазақ теледидарында жауапты қызметтер атқарған. 1989 жылы Алматы қалалық кеңесіне депутат болып сайланды. 1990—1992 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында, Алматы қалалық "Қазақ тілі" коғамында, әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың "Қазақ әдебиеті тарихы" кафедрасының ғылыми тобында жұмыс істейді. 1990—1995 жылдары 1996-2001 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының орынбасары болды.

Алғашқы өлеңдері 1966 жылдан республикалық баспасөз беттерінде, топтамалары "Жыл он екі ай" (1969), "Көктем тынысы" (1975) жинақтарында жарияланған. "Көзімнің қарасы" (1978), "Ақ бастау" (1980) жыр жинақтары мен "Үйірі жоқ көкжал" романы (2001), "Көл түбіне кеткен ел" (1989), "Ұрпағың үзілмесін" (1991), "Ердің сыны"(1994), "Серінің соңғы сәлемі" (1998) хикаяларының авторы.
Республикалық "Жалын" баспасы ұйымдастырған жабық бәйгенің екі дүркін жүлдегері. Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құлбаев Абылайхан

**Құлбаев Абылайхан** — 1951жылы 20 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысының Сергеев ауданы Мариевка елдімекенінде туған. 1968 жылы Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітіріп, Петропавл қаласындағы педагогикалық училищеде сабақ беріп жүрген жерінен әскер қатарына шақырылады. Отан алдындағы азаматтық борышын абыроймен атқарады.

1976 жылы "Пионер" журналында көркемдеуші редактор болып, онжылға жуық әйгілі ақын, қоғам қайраткері Фарида Оңғарсынованың қарамағында жемісті қызмет істеді. Сол жылдар ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітіреді. Одан кейін қазақша және орысша екі тілде, жеке-жеке жарық көретін "Арай", "Заря" журналдарының жауапты хатшысы болды. 1986 жылы "Өнер" баспасына директордың орынбасарлығына тағайындалады. Осы жылдары Жоғары Кеңестің құрмет грамотасымен марапатталады. 1991 жылдан бастап "Шарапат", одан кейін "Абылайхан—Дос К" деген серіктестік құрып, жеке кітап шығару ісімен айналысады. 1995 жылы нарықтык экономика кезінде іскер ұйымдастырушылық қабілетімен көріне бастаған белсенді басшы ретінде "Балауса" баспасына директорлыққа шақырылады.

Тәуелсіздіктің алғашқы экономикалық қиыншылық жылдарында да "Балауса" баспасы балаларға керекті кітаптарды шығарып келді.
"Мәдени мұра" бағдарламасына сай, Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің тікелей балаларға деген қамқорлығымен әлем балалар әдебиетінің 50 томдық тандамалы шығармаларын қазақ тілінде жарық көрсетуге басшылық жасап отыр. Алғашқы жылғы нәтижелі жұмыстары жоғары бағаланып "Қазақстан республикасының баспа және полиграфия ісінің қайраткері" атағына ие болды.

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Мереке Әбдешұлы Құлкенов

**Мереке Әбдешұлы Құлкенов** (8 қараша 1951 жыл, Қарабау ауылы, Қызылқоға ауданы, Гурьев облысы) — кеңестік және қазақстандық қаламгер-журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, Алматы қаласы мәслихатының депутаты. Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты.

## Биография
С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) журналистика факультетін бітірген (1978). Бірнеше кітаптың авторы. Солардың бірі — Рахымжан Отарбаевпен бірлесіп жазған "Бас" драмасы үшін Мәдениет министрлігі жариялаған "Бәйтерек" республикалық байкауында екінші жүлдеге ие болды (2004).

1970 жылы әскери борышын өтеп келгеннен кейін 1971–1973 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің газет-журнал баспасы баспаханасында баспагердің көмекшісі болды. Университетті бітірген соң бұқаралық ақпарат құралдарында ("Қазақстан пионері" газеті, Қазақстан телеарнасы, "Пионер" журналы, Қазақ әдебиеті (газет)) тілші,

1993–1997 жылдар аралығында "Жалын" республикалық қоғамдық-әдеби журналының бас редакторы,

1997 жылдан бері "Ана тілі" республикалық газетінің, 2000 жылдан осы уақытқа дейін "Таң-Шолпан" әдеби-көркем, көпшілік журналының бас редакторы,

1991 жылдан қазіргі күнге дейін "Өлке" баспасының бас директоры болып еңбек етіп келеді.

М.Ә.Құлкенов "Өлке" баспасы өнімдерінің полиграфиялық жоғары сапалы, әрі көркем болып шығуына ерекше көңіл бөледі. Оқырмандардың дүние танымына, талғамына сәйкес мазмұнды кітаптар ұсынуды басты мақсат етеді. Кітап басып шығару және полиграфия әлеміндегі жаңа технологиялармен баспахананы жарақтандыруды, әлемдік озық әдістер мен тәжірибелерді өндіріске енгізуді қаржымен қамтамасыз етуді бірінші кезекке ұстап келеді.

## Марапаттары
Соның нотижесінде "Өлке" баспасы Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі тарапынан Дипломмен марапатталса, "Күлтегін — Тоныкөк" кітабы 2001 жылы "жылдың ең үздік кітабы" атағын жеңіп алды. 2003 жылы "Махамбет елі" кітап-альбомы "Ұлы жібек жолы бойымен" ІІ халықаралық кітап және полиграфия жәрмеңкесінде арнайы дипломға ие болды.

Құрмет орденімен, ұлттық журналистік сыйлық "Алтын жұлдыз" т.б. бірнеше медальдармен марапатталды. Өзі басшылық етіп отырған "Ана тілі" газеті "республикалық үздік газет" атағына ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:Алматы қаласы мәслихаты депутаттары
Құлмұхамбетова Нүрипа Сейдіраманқызы

**Құлмұхамбетова Нүрипа Сейдіраманқызы** (1949 жылы туған) Алматы құрылыс техникумын 1975 жылы бітіріп, 1982 жылы Жобалау институтында, 1982-2000 жылдары ҚазТАГ өндіріс бөлімінде қызмет атқарды. 2001 жылдан бастап "Жалын баспасында" сауда бөлімінің меңгерушісі болып қызмет істейді. 

## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат: Тұлғалар 
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:1949 жылы туғандар
Құл-Мұхаммед Рахима Абрарқызы

**Құл-Мұхаммед Рахима Абрарқызы** (1965 жылы туған) — "Атамұра" кітап саудасы департаментінің директоры. 

1985 жылдары Алматы Кеңес саудасы техникумын тауартанушы мамандығы, 2001 жылдары Орта Азия университетінің заң факультетін құқықтану мамандығы бойынша бітірген. 1985—1992 жылдары Мақаншы, Аягөз аудандық тұтыну одақтарында тауартанушы, аға тауартанушы, 1992—1997 жылдары "Айжан" ЖШС-і кәсіпорнының директоры, 1997-2000 жылдары "Мектеп" ЖШС-інің аға менеджері, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 2000 жылдан бастап "Атамұра" кітап саудасы департаментінің директоры.

Рахима Абрарқызы Құл-Мұхаммед республикамыздың облыс орталықтары мен ірі қалаларында халқымыздың біртуар перзенттерінің есімімен аталатын кітап үйлерін ашып, ұлт руханиятының кең қанат жаюына сүбелі үлес қосып келеді. Бұл арнайы жабдықталған 45 кітап саудасы орталықтары республика тұрғындарының баспа, полиграфия өнімдеріне деген сұранысын қамтамасыз етеді. Кітап нарығы барысын бағамдап, зерттеумен айналысатын Рахима Абрарқызы — менеджмент және маркетинг саласының білікті, тәжірибелі маманы. Шығыс Қазақстан облыстық және республикалық тұтыну одақтарының Құрмет грамоталарымен марапатталған. 

## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат: Тұлғалар 
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құмарова Шәрбану

**Құмарова Шәрбану** 1936 жылы, 13 мамырда Алматы облысының Есік қаласында туған. 1961 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің (бүгінгі ҚазҰУ) филология факультетін бітіреді. Сол жылы "Қыз сыры" атты тұңғыш әңгімелер жинағы жарық көреді. 1961-1966 жылдары "Социалистік Қазақстан" ("Егемен Қазақстан") газетінде әдеби қызметкер, 1966-1968 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, 1968-1972 жылдары республикалық "Мәдениет және тұрмыс" (бүгінде "Парасат") журналында жауапты хатшы. 1972-1974 жылдары М.О.Әуезов атындағы академиялық драма театрында әдебиет бөлімінің меңгерушісі. 1976-1986 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, аға редактор, "Қазақстан әйелдері", "Парасат" журналдарында қызмет етті. Халыкаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты (1999). "Құрмет" орденінің иегері.
## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құнабаева Әмина Жүсіпқызы

**Құнабаева Әмина Жүсіпқызы** - 1969 жылы 28 қазанда Түрікменстанның Ташауыз ауданы, Таза-Ярмыш ауылында туған. 1986 жылы Қарақалпақстанның Тахиа-таш қаласында Беруни атындағы орта мектепті бітірген. 1994 жылы Қазақ Мемлекеттік Қыздар педагогикалық институты жаратылыстану-география факультетінің химия-биология бөлімін бітірген. Еңбек жолын 1994 жылы сол кездегі "Рауан" (қазіргі "Мектеп") баспасында өндіріс бөлімінде бастап, өндіріс-маркетинг бөлімдерінде маман, корректор, үйлестіруші редактор қызметтерін атқарған. 2001 жылдан аталған баспаның "Қазақ редакциясында" редактор. 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат: Тұлғалар 
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құрманбаев Мырзалы Ақынқожаұлы

**Құрманбаев Мырзалы Ақынқожаұлы** — 1966 жылы 15 мамырда Алматы облысы, Шелек ауданы, Шелек ауылында туған. 1990 жылы Қазақ педагогика институтының физика-математика факультетін бітірген.

1984-1986 жылдар аралығында әскери борышын Ауғанстанда өтеп қайтқан. 1985 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының "Воину-интернационалисту" марапаттау қағазымен, 1986 жылы "От благодарного афганского народа" медалімен марапатталған.
1990-2001 жылдары сол кездегі Ыбырай Алтынсарин атындағы қазақтын педагогикалық ғылыми-зерттеу институтында (қазіргі Ы.Алтынсарин атындағы Білім академиясында) ғылыми қызметкер болып еңбек еткен. 1997 жылы "Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздігі" белгісімен марапатталған.

2001 жылдан "Мектеп" баспасының компьютер бөлімінің меңгерушісі болып  қызмет жасайды.

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Құрманғали Қуанышбай

**Құрманғали Қуанышбай** - 1942 жылы 1 маусымда Қостанай облысының Әулиекөл (бұрынғы Семиозерное) ауылында туған. Орта мектепті Қоржынкөл ауылында 1959 жылы бітіріп, Алматыға Қарғалы кооперативтік техникумында оқыған, 1971 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. 1976 жылы қазіргі "Жас Алашта" корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі және алқа мүшесі, 1976-1978 және 1989- 1992 жылдары "Ақиқат" (бұрынғы "Қазақстан коммунисі") журналында аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы және бас редактордың орынбасары, 1978- 1986 және 1990-1994 жылдары "Жалын" баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, бас редактор болған. 1986-1988 жылдары Қазақ энциклопедиясының бас редакциясында бөлім меңгерушісі, 1995-1996 жылдары Дүниежүзі қазақтары қауымдастығында бас маман және "Ел" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарды. Одан кейін Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясының вице президенті —республикалық баспа кабинетінің директоры, "Ғылым" ғылыми баспа орталығының бас директоры болды.

Тұңғыш өлеңдерінің тұсауы "Лениншіл жаста" 1960 жылы кесілді. "Арман аралы" ("Жалын", 1981), "Қош, қалққатай" ("Жалын", 1990) өлендер жинағы жарыққа шықты. Б.Шубиннің "Доктор Чехов" ("Жалын", 1979), В.Севостьянов, Г.Анисимовтің "Жұмыр жердің перзенті" ("Өнер", 1981), И.Стредкованың "Шоқан" ("Жалын", 1986), "Орыс халық ертегілері " ("Жалын", 1990) кітаптарын тәржімалап, жарыққа шығарды.

## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері