open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хамнигандар

**Хамнигандар** — моңғолдардан (Моңғолияның Хэнтей және Шығыс аймақтары, Ішкі Моңғолия автономиялық аймағының (Қытай) және буряттардан (Бурятия және Забайкалье өлкесі) тұратын субэтникалық ұлт.
Хамнигандар – аралас тектес этнографиялық топ. Әлемдегі жалпы саны 2000 адам.

## Тілі
Хамниган тілінде сөйлейді, кейбіреулері эвенк тілінің диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Хамнигандар рухтарға сенеді. Олардың қоғамында шаманизм, табиғат күштерін руханиландыру, сауда культі және кейбір тотемизм басым. Онон хамнигандары буддизмді буряттар Агин даласына қоныс аударғанға дейін ұстанған.

## Этноним
Хамнигандар этнонимі тунгус тілдерінен шыққан («тау тұрғындары»). Хамнигандар — XVII ғасырдан бастап немесе одан да ертерек Солтүстік Забайкальеден Селенга және Онон өзендерінің аңғарларына көшіп келген эвенктердің ұрпақтары, оларға Закаменский, Хори буряттары және олардың көршілері – моңғол тайпалары қатты әсер етті. 
XVII—XVIII-ғасырларда хамнигандар көршілерімен бірге Моңғолияның ішіне, немесе шығысқа қарай - Шилка мен Аргунға дейін, 1727 жылы орыс-қытай шекарасы орнатылғаннан кейін олар өздерінің қазіргі қоныстанған жерлерінде болды, бір тобы Солтүстік Моңғолия аумағында, екіншісі оңтүстік Забайкальеде.

## Кәсібі
Хамнигандар көшпелі мал шаруашылығын, негізінен жылқы шаруашылығын (осыдан оларға қатысты жиі қолданылатын «жылқы тунгус» термині пайда болды), кейінірек қосалқы кәсіп ретінде дәстүрлі аңшылықты сақтай отырып, егіншілікті игерді.

## Тұрмыс салты
19 ғасырда халықта шағын отбасы басым болды. Барлық мүлікке ер адамдар отбасы мүшелері мұрагер болды. Кенже ұлы ата-анасымен бірге тұрды. Күйеу жігіт қалыңдыққа төлем төеу керек, егер қолында ештеңе болмаса, қалыңдықтың ата-анасының үйінде белгілі бір уақыт тұрып, үй шаруасына көмектесіп, оны өңдеп беруі керек еді. Жесір әйел күйеуінің ағасына немесе жақын туысқанына тұрмысқа шығуға міндетті болды. Ауқатты хамнигандарда көп әйел алушылық болды, бір адамға 5-ке дейін әйел алуға рұқсат етілді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Халықтың дәстүрлі баспанасы - қайың қабығымен жабылған сырықтардан құрастырылған конустық шатыр. Моңғолия территорияларында тұратын хамнигандар киіз үйлерде өмір сүрді, олар қайың қабығымен және киізбен жабылған. Тұрғын үйдің ортасында ошақ, қабырғалардың бойына төсек-орын, түрлі ыдыс-аяқ, заттар қойылған. Мұндай тұрғын үйлер оңай бөлшектелді, оларды тасымалдау ыңғайлы болды.

### Дәстүрлі киімдері
Әйелдердің дәстүрлі киімі буряттарға өте ұқсас. Тұрмысқа шыққан әйелдер ені 6 см-ге дейін тігілген ұзын көйлек көйлек киген - *дээл*. Ол қоянның терісінен тігілген. Бір көйлек үшін 50-ден 60-қа дейін тері пайдалынылған. Оған қоянның, қарақұйрықтың, бұлғынның немесе қозының терілері пайдаланылған. Көйлек белбеумен байланған.
Ер адамдар балық аулауға және аңшылыққа бейімделген киімді киген. Ол қысқа, қолтығы бос, жағасы аласа бөкен терісінен жасалған. Бас киім ретінде олар аң аулау кезінде алынған жануарлардың терісінен тігілген бас киімдерді киді.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия этникалық топтары
Санат:Қытай этникалық топтары
Санат:Ресей этникалық топтары
Тағзым мемориалы

**«Тағзым» мемориалы** — Алматыдағы көп сатылы сәулет кешені. Республика алаңында Сәтпаев көшесі мен Назарбаев даңғылының қиылысында орналасқан. Мемориал Қаңтар оқиғасының құрбандарына арналған. 

Ескерткіш әртүрлі түстен тұратын төрт эмоционалды-архитектуралық бөлікке бөлінеді. Ақшыл сұр бөлігі еңсеруді, қара түс қаңтар оқиғасы кезіндегі дүрбелең мен үрейді бейнелейді, ал сұр бөлігі – құрбан болғандар мен адам шығынының символы, ақ түс тұрақтылық пен дамуға ұмтылуды, қоғамның әл-ауқатын, ұлттың өзін-өзі тануын, күш пен әділетті мемлекетке деген сенімді білдіреді. Әр бөлікте қазақ халқының ұлы тұлғаларының қанатты сөздері жазылған тастар мен стеллалар орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Алматы ескерткіштері
Хани (халық)

**Хани** — Қытайдың оңтүстігінде, Лаостың солтүстігінде және Вьетнамда тұратын этникалық топ.
Жалпы саны 1,5 миллионға жуық адам. Қытайда (1 439 673 адам, 2000 халық санағы), Вьетнамда (17 535 адам, 1999 ж. халық санағы) және Лаоста (1 122 адам, 1995) тұрады.

## Тілі
Қытай-тибет тілдер отбасының тибет-бирман тобына жататын хани тілінде сөйлейді. Алғашында ханилердің өз жазуы болмағанымен, 1957 жылы латын әліпбиі негізінде хани жазба тілі құрылды.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі (Юаньцзян және Юаньянь өзендері аймағында) күріш өсіру, қант қамысы, кофе, банан, ананас, қара бұрыш, кокос пальмасы, манго, мақта, резеңке өсімдіктер (әсіресе гевеа), камфора өсіру де кең таралған. Егіс алқаптарын өңдегенде темір құралдарды (темір соқа, т.б.) пайдаланады. Орман шаруашылығы маңызды. Мал шаруашылығы, аңшылық, балық аулау көмекші рөл атқарады. Қолөнерден ауыл шаруашылығы құрал-саймандары, кірпіш пен тақтайша жасау, ұсталық (темір бұйымдарды жөндеу), сондай-ақ маталарды тоқу және бояу дамыған. Бамбук тоқу негізінен ерлердің кәсібі болды.

## Тұрмыс салты
Шағын отбасы, неке патрилокальды. Әйел бұрын негізінен жұмыс күші ретінде қарастырылды. Сондықтан, егер әйел белгілі бір себептермен жақсы жұмыс істеуді тоқтатса немесе бала туа алмаса, онда әдет-ғұрып бойынша үйге тағы бір немесе екі әйел алуға болатын. Үлкен ағасы қайтыс болғаннан кейін әйелі кішіге өткен жағдайлар бар. Некеге дейінгі кезеңде қыздар мен ұлдардың қарым-қатынасы айтарлықтай еркін. Ажырасу ер адамның артықшылығы деп саналды. Егер ер адам әйеліне көңілі толмаса, оны тастап, ата-анасына жіберіп, жаңасын алуы мүмкін. Ажырасқан немесе жесір қалған әйелдің қайта тұрмысқа шығуына ешқандай тыйым жоқ.
нобай|оңға|200px|Вьетнамдағы хани үйі
Хани халқы қонақжай, ақ көңіл адамдар. Кәдімгі Хани әулетіне қонаққа келген кезде сізге қолдан жасалған темекі түтікті сыйға тартылады. Егер сіз темекі шекпесеңіз, мұндай ұсыныстан сыпайы түрде бас тартуыңыз керек. Қытайда бейтаныс әйелдерді мақтау әдепсіздік болып саналады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі тұрғын үйлері екі қабатты, төртбұрышты, қабырғалары ағаш қаңқада, төбесі сабанмен жабылған, жоғарғы қабатта қосалқы бөлмелер, төменгі қабатта тұрғын үй-жайлар, ата-бабалар құрбандық орны бар орталық бөлме және жатын бөлмелері бар. Жазық жерлерде орналасқан үйлерде жоғарғы қабат тұрғын үй қызметін атқарады, ал төменгі қабатта мал орналастырылады. Қадалы үйлер өзендердің жағасына салынған.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі чжуан киімдеріне ұқсас, әйелдердікі – күртеше, белдемше, шалбар, көкірекше және алжапқыш, көбіне матаға (нисо) тігілген көптеген күміс пен мыстан жасалған әшекейлер. Киім әдетте қара, әйелдерде кестелі. Бас киімі сәлде.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түліктері - пісірілген күріш, жүгері, көкөністер, салыстырмалы түрде жиі - балық және ет, күніне екі рет бал жейді.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Санат:Лаос халықтары
Санат:Вьетнам халықтары
Біртектілік және әртектілік

thumb|right|200px|Біртектілік және әртектілік, мұнда тек b ғана біртекті
**Біртектілік және әртектілік** (, кейде **Гомогенділік және гетерогенділік**) — ғылым және статистика салаларында көбірек қолданылатын, негізінен заттың, немесе организмнің біркелкілігін (uniformity) сипаттайтын ұғымдар. Бір материал, немесе кескінді біртекті деп оның композициясы, немесе қасиетінің (яғни реңі, пішіні, көлемі, салмағы, биіктігі, таралуы, құрылымы, тілі, кірісі, кемшілігі, температурасы, радиоактивтілігі, архитектуралық дизайны, және тб.) біркелкілігін айтамыз; ал әртекті деп осы қасиеттердің кем дегенде бір, не бірнешеуінің анық біркелкі болмауын айтамыз. Ұғымдар күрделіліктің барлық деңгейіне бірдей. Атомдардан бастап галактикаларға дейін өсімдіктер, жануарлар, адамдар және басқа тірі организмдердің барлығының ортақ немесе бірегей күрделілік жиынтығы бар. Демек, элемент кішірек масштабта гетерогенді болуымен салыстырғанда үлкенірек масштабта біртекті болуы мүмкін. Бұл тиімді орта жуықтауы ретінде белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Ғылыми термиология
Санат:Химиялық реакциялар
Біртектілік (айрық)

**Біртектілік** (, кейде **Гомогенділік**) ретінде құрылымдық құрамның ұқсастығы сипатталады.

*[[Біртектілік және әртектілік|Біртектілік]]* (Homogeneity), *біртекті* (homogeneous), *біртектілендіру* (Homogenization) секілді ұғымдар төмендегілерге қатысты қолданылады:

## Математикада
* Лейбництің Біртектіліктің трансценденталды заңы
* Біртекті кеңістік G Ли тобы үшін, немесе тіпті де жалпы түрлендіру тобы үшін
* Біртекті функция
* Біртекті көпмүше
* Біртекті теңдеу (сызықтық алгебра): тұрақты мүшесі 0 -ге тең сызықтық теңдеулер жүйесі
* Біртекті дифференциалдық теңдеу
* Біртекті бөлу
* Біртекті сызықтық түрлендіру
* Біртекті қатынас: жиындағы екілік қатынас
* Асимптотикалық біртектілендіру, жоғары тербелмелі коэффициенттері бар жеке дифференциалдық теңдеулерді зерттеу әдісі
* Көпмүшені біртектілендіру, математикалық операция
* Біртекті (үлкен кардиналды қасиет)
* Біртекті координаттар, проекциялық кеңістіктерде қолданылады
* Біртекті элемент және деңгейленген сақинадағы (Graded ring) **біртекті идеал**
* Біртекті модель модельдер теориясында
### Статистикада
* Біртектілік (статистика), логикалық сәйкес деректер матрицалары
* Дисперсияның біртектілігі
## Химияда
* Біртекті жүйе
* Гомогенді катализ, әрекеттесуші заттармен бір фазада катализатор қатысатын химиялық реакциялар тізбегі
* Біртектілік (химия), қасиеттері өзгермейтін қоспаның қасиеті
* Біртектілендіру (химия), еритін суспензия немесе тұрақтылыққа қол жеткізу үшін өзара ерімейтін затарды немесе заттар тобын қарқынды араластыру

## Басқа қолданыстар
* Біртектілік (физика), трансляциялық инварианттылық немесе теңдеудегі бірліктердің үйлесімділігі
* Біртектілендіру (климат), климаттық деректерден климаттық емес өзгеріс деректерін жою процесі
* Біртектілендіру (биология), жасушалардың бөлінуін қамтитын процесс — органеллалар мен цитоплазманы босату
* Біртектілік (экология), барлығы бірдей немесе ұқсас түрлер, немесе табиғат
* Сүт#Кремдеу және біртектілендіру, кремнің бөлінуін болдырмау үшін
*Әртектілік (айрық), құрылымдық өзгерістер саны көп бірнеше элементтерден тұратын объектілерге немесе жүйелерге қатысты сілтемелер
*Монокультурализм, этникалық біртектілік, немесе сондайды жақтау
*Зиготалық (Zygosity) - хромосоманың немесе геннің екі көшірмесінің бірдей генетикалық тізбекке ие болу дәрежесі
Габриела Мистраль

**Лусила де Мариа дель Перпетуо Сокорро Годой Алькаяга**, қысқартылғанда *Лусила Годой Алькаяга* (), көбіне **Габриела Мистраль** бүркеншік атымен жақсы танымал (;  — ) — чилилік поэтесса, ағартушы, дипломат, әйелдер құқығын үшін күрескер, әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

Пабло Неруда, Висенте Уидобро және Пабло де Рокамен бірге Мистраль чилилік поэзиясының үлкен төрттігіне кіреді.

## Өмірбаяны
16 жасынан бастап мұғалім. 1924 жылдан бастап Италияда, 1933—35 жылдары Испанияда, 1935—37 жылдары Португалияда, 1938—46 жылдары Бразилияда, АҚШ-та дипломатиялық қызмет атқарды; Ұлттар Лигасы мен БҰҰ жұмысына қатысты (1946).

Ол өзінің алғашқы өлеңдерін 1903 жылы жариялады. Мистраль өзінің басынан өткерген жеке драмасы трагедиялық «Өлім сонеттерін» (1914) жасауға шабыттандырды. «Үмітсіз» (1922) жыр кітабында ақын қыздың ішкі жан дүниесі өрнектелген. Мистральдің екінші өлеңдер жинағы – «Тала» (1938) оның поэзиясы ауқымының кеңейгенін айғақтайды: беймаза жанның мойындауы Латын Америкасындағы миллиондаған қарапайым адамдардың сезімін бойына сіңіреді. Мистраль құрлықтағы алғашқылардың бірі болып үндістердің дүниетанымын поэзияның қасиетіне айналдырып, испан поэмасының дәстүрлерін алғашқы қауымның балғын анимистік бейнелермен үйлестірді. Оның соңғы жинағы «Сығынды» (1954).

1945 жылы ол «оның есімін бүкіл Латын Америкасы үшін идеалистік ұмтылыстың символына айналдырды шынайы сезім поэзиясы үшін» әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды.

Чили ақыны Фредерик Мистралдың атымен лақап ат алды. Бір қызығы, ол да 1904 жылы Нобель сыйлығы да алған.

Меркурийдегі кратер Габриела Мистралдың есімімен аталған.

## Кітаптар
* «Өлім сонеттері» (*Sonetos de la Muerte*, 1914)
* «Үмітсіз» (*Desolación*, 1922)
* *Lecturas para Mujeres, )*1923)
* «Нәзіктік» (*Ternura*, 1924)
* *Nubes Blancas y Breve* *Descripción de Chile* (1934)
* «Орманды кесу» (*Tala*, 1938)
* *Antología* (1941)
* «Cығынды» (*Lagar*, 1954)
* *Recados Contando a Chile* (''1957'')
* *Poema de Chile* (1967, қайтыс болғаннан кейін жарияланған)

## Естелік
2010 жылы Сантьягода оның атындағы мәдени орталық (Centro Cultural Gabriela Mistral — GAM) ашылды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Жазушылар. Габриела Мистраль
* Pavón C. Una supertición chilena (Sobre "Габриэла Мистраль: una mujer sin rostro, de Lila Zemborain) //Página 12, 20 de julio de 2003
* http://www.lib.ru/POEZIQ/MISTRAL_G/ - Г. Мистраль

Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нью-Йоркте қайтыс болғандар
Санат:Чили ақындары
Санат:Чили жазушылары
KAZ Minerals

**KAZ Minerals** — қазақстандық қазіргі заманғы аз шығынды тау-кен өндірістерін дамытуға бағдарланған мыс өндіруші компания. Топтың акциялары 2021 жылға дейін Лондон және Қазақстан қор биржаларында бағаланды. Компания Шығыс Қазақстан облысында жұмыс істеп тұрған үш кеніш пен екі байыту фабрикасына, Қырғызстандағы Бозымшақ мыс кен орнына және үш өсу жобасына ие: Бозшакөл, Ақтоғай және Көксай.

## Тарихы
Топ өз қызметін 1930 жылдары Қазақстанда мыс өндіруші кәсіпорын ретінде бастаған болатын. 1991 жылы Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Топ жекешелендіріліп, ал 2005 жылы Лондон қор биржасында тіркелген болатын. 2014 жылы қайта ұйымдастырылғаннан кейін Топ атауы KAZ Minerals деп ауыстырылып, қазіргі кезде Қазақстанның ең ірі мыс өндіруші кәсіпорындарының біріне айналды. KAZ Minerals акциялары биржада бағаланған кезде ең жоғары өсу қарқынына қол жеткізіп, әлем бойынша шығыны ең аз мыс өндіруші кәсіпорындардың біріне айналды. 2021 жылдың сәуір айында Топты Nova Resources BV компаниясы сатып алды, ал 2021 жылғы 11 мамырда Топ Лондон және Қазақстан қор биржаларының тізілімінен шығарылды.

## Дереккөздер

Санат:Алматы компаниялары
Санат:Мыс өндіруші компаниялар
Санат:Қазақстанның тау-кен өндіруші компаниялары
Санат:KAZ Minerals
Хелонг

**Хелонг** — Амбон-Тимор халықтары тобына жататын Индонезияның этникалық қауымдастықтарының бірі.
Тимор аралының оңтүстік-батыс бөлігі және Семау аралдарында қоныстанған. Жалпы саны 5 мың адам.

## Тілі
Хелонгтардың арасында аустронезиялық тілдер отбасының екі индонезиялық тілі кең таралған - купанг тілі және роти тілі.

## Діні
Сенушілер негізінен протестанттар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, күріш, тары, түйнек, бұршақ, көкөністер). Сонымен қатар шошқа, буйвол, құс шаруашылығы, жағалаудағы балық аулау (тор мен найзаларды пайдалану) дамығане. Қолөнерден – тоқу және өрумен айналысады.

## Тұрмыс салты
Отбасы шағын, моногамды. Неке патрилокалды. Ротилармен аралас неке жиі кездеседі. 

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі қоныстары шоғырланып, қазіргілері қатарласып орналасқан. Тұрғын үйлері қаңқалы және қадалы.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімдері - каин және көйлек немесе күрте.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамдары - пісірілген немесе қуырылған балық қосылған көкөніс, ет - мереке күндері пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Идентити (әлеуметтану)

thumb|right|200px|Саусақ ізі идентитиі
**Идентити** () — бұл тұлғаны, немесе топты сипаттайтын қасиеттер, сенімдер, тұлғалық мінез, сырткөрініс және/немесе жариялығы.

Әлеуметтану ұжымдық идентитиге баса назар аударады, ол даралықтардың идентитиі болып, ол рөл-қимылы (role-behavior), және топ мүшелері жиынтығымен сипатталады. Peter Burke бойынша, "идентити бізге кім екенімізді айтады және басқаларға біздің кім екенімізді хабарлайды." Идентити қалыптасқаннан кейін әрекетті жетелейді, яғни "әкелік" идентити "әке" болып әрекет етуге, "медбикелік" идентити "медбике" секілді өзін ұстауға итермелейді."

Психологияда "идентити" термині негізінен тұлғалық идентитиді, немесе даралықты бірегей (unique) ететін өзгеше қасиеттер мен белгілерді сипаттауға қолданылады. Идентитилер өздік-ұғым, өздік-имидж, (біреудің өз сана моделі) және өздік-бағамен, және даралықпен тығыз байланысты. Даралықтар идентитиі шартты, әрі контекстік, жағдайға бейімделулік және өзгергіш. Оның ағындық (fluid) сипатына қарамастан, идентити жеке тұлғаға тұрақты, жалпы анықтама бергендей сезім туғызады, өйткені оның негізі тұлғалық идентити сезімі (жалғасты үздіксіз өзі болу сезімі).
## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтану
Өсімдіктер эволюциясы

нобай|Девон кезеңінің өсімдіктері
**Өсімдіктер эволюциясы** — эволюция ғылымының бір тармағы.

Құрлықта алғашқы өсімдіктер бұдан 350-400 миллион жыл бұрын палеозой эрасында силур кезеңі не девон кезеңі басында дами бастаған. Алғашқы құрлық өсімдігі — псилофиттер. Бұлардың жапырағы болмаған. Палеозой эрасында тұқымды қырыққұлақтардан ашықтұқымдылар дамыды.

## Дереккөздер

Санат:Эволюция
Санат:Өсімдіктер
Құбыла Үстірт

**Құбыла Үстірт** (; ) — Өзбекстан, Қарақалпақстанның Қоңырат ауданындағы кент. Елді мекен Жаслық теміржол стансасынан шығысқа қарай 60 км жерде (Найманкөл-Бейнеу желісінде) орналасқан.

Кент күреқұбырлы газжолын салу кезінде пайда болды. 1964 жылдан бастап кент мәртебесіне ие. 1990-жылдарға дейін Комсомольск-на-Устюрте деп аталды.

## Тұрғындары

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан кенттері
Әл-Фараби ескерткіші (Астана)

**Әл-Фараби ескерткіші** Астана қаласында 2021 жылдың қарашасында ашылған.

Ол Б. Момышұлы және Тәуелсіздік даңғылдарының қиылысында, Әл-Фараби атындағы оқушылар сарайының алдында орнатылды.

Ескерткіштің авторлары — Ә.Бүркітбаев, Д.Сарбасов, К.Бегулиев, А.Тоқбаев, Д.Үсенбаев.

Әлемнің екінші ұстазы атанған Әбу Насыр Әл-Фарабиге ескерткіш қою жоспары 2019 жылы қабылданды.


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әл-Фараби ескерткіші (Алматы)

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Әл-Фараби
Мария Мудряк

**Мария Мудряк** (1994 жылы 6 сәуірде туған) — қазақ опера әншісі.

## Өмірбаяны
1994 жылы 6 сәуірде Павлодарда дүниеге келген. 3 жасынан бастап Оқушылар сарайында вокалды үйрене бастады, осы жерде сахнада алғашқы рет өнер көрсетті. 5 жасында Павлодар қаласының №1 музыкалық мектебінің фортепияна бөліміне түсті. 2004 жылы 10 жасында Италияның Милан қаласында опералық вокалға үйрене бастады, қазіргі уақытта да Миланда тұрады. "Болашақ" бағдарламасы бойынша Миландағы Жоғары музыкалық академияда білім алған, сондай-ақ Джузеппе Верди атындағы Милан консерваториясын бітірген. Көптеген халықаралық музыкалық конкурстардың лауреаты. 

Италия, Бельгия, Аустрия, Қытай, Үндістан елдеріндегі ең танымал сахналарда өнер көрсетеді. Әнші Италияда тұрса да, Қазақстан азаматтығынан бас тартқан емес. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан опера әншілері
Санат:Қазақстан академиялық музыканттары
Фелибрлер

[нобай|300x300 нүкте| [1854 жыл|1854 жылы фелибрлердің кездесуі: Фредерик Мистраль, Жозеф Руманиль, Теодор Обанель, Жан Бруне, Пол Жиера, Ансельм Матье, Альфонс Таван]]
**Фелибридж** () — XIX ғасырдағы француз әдеби қозғалысы провансалдық әдебиетті жандандыру үшін құрылған.

«Фелибр» қозғалысының басталуы «Авиньон мектебі» деп аталатын, прованс (окситан) тілінде жазатын және француз оңтүстігінің әдебиеті мен мәдениетін жаңғыртуды армандайтын ақындарды біріктірді. Қозғалыстың негізін қалаушылардың бірі - ақын Жозеф (Джозе) Руманиль 1852 жылы Авиньонда «Провансальдар» антологиясын басып шығарды, онда оккитан тілінің әртүрлі диалектілерінде жазылған ақындардың өлеңдері ұсынылған.

Қозғалыс ретіндегі «фелибриж» және оның қатысушылары ретіндегі «фелибрлер» ұғымының өзі 1854 жылы Руманиль жас, бірақ болашағы зор прованс ақыны Фредерик Мистральмен бірге әдеби қоғам құрған кезде пайда болды. Оның атауы көне кітаптардан алынған және этимологиясы түсініксіз. Көп ұзамай Руманиль мен Мистральға — Теодор Обанель, Жан Бруне, Пол Жиера, Ансельме Матье, Альфонс Таван, Луи Аструк сынды провансаль тілінде бірқатар ақындар жазатын  қосылды .

Бірнеше ондаған жылдар бойы қозғалыс өте белсенді болды, оның бірқатар өкілдері жоғары көркем шығармалар жасады, Фредерик Мистраль 1904 жылы «Мирей» поэмасы үшін әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ие болды. Алайда, XIX ғасырдың аяғында бұл қозғалыс бірте-бірте жойылды, бірақ окситан тіліндегі әдебиет одан әрі дами берді.

Санат:Окситан әдебиеті
Тәжікстан Аграрлық партиясы

**Тәжікстан Аграрлық партиясы** (**ТАП**, , ) — Тәжікстанның ресми тіркелген саяси партияларының бірі. Идеологиясы — аграризм және центризм. Партия орталығы Душанбеде. Жастар ұйымы Тәжік Аграрлық Университетінде орналасқан.

Мүше саны 55,000 адамға тең (2020) ТАП — ТХДП-дан кейінгі мүше саны бойынша елдегі екінші ең ірі партия.

## Тарихы
Партияның негізін 2005 жылы 15 қараша күні ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, академик, әрі Өзбек КСР тумасы  бастаған. Партия сол айда Тәжікстан Республикасының Әділет министрлігінде ресми тіркеуден өтті.

2006 жылғы президент сайлауында партия өзінің басшысын кандидат ретінде ұсынды. Ол нәтижесінде 5,2% жинап, жеңілді. Кейінірек, 2010 жылы партия сол жылдың парламент сайлауына қатысып, тек 5,1% дауыс жинап, төртінші партия болды.

2014 жылы 10 наурыз күні Әмір Қарақұлов қайтыс болды да, партияның кезектен тыс съезінде партия басшысы  сайланды. 2015 жылғы парламент сайлауында партия 11,7% жинап, 63 мүшелі Өкілдер палатасында 7 депутат орнын жеңіп алды.
## Сайлану тарихы
### Парламент сайлаулары

### Президент сайлаулары

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саяси партиялары
Хо (халық)

**Хо** — Үндістандағы халық, негізінен Джаркханд штатында, Сингхбхум аймағында, сондай-ақ Орисса және Батыс Бенгалия штаттарында тұрады. Жалпы саны 1,2 млн. адам.

## Тілі
Тілі - мунда тілі.
Деванагари жазуын немесе варанг-кшити түпнұсқасын қолданады.

## Діні
Сенушілер индуистар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – егіншілік (күріш, тары, бұршақ дақылдары), терушілік, аңшылық, балық аулау. Ірі қара мал шаруашылығының (ешкі, қой, сиыр, буйвол) маңызы төмендеуде. Жастар қалаларға кетіп жатыр.

## Өмір салты
Әр ауылда киелі тоғай, зират, ғұрыптық билер алаңы бар. Қазіргі заманғы хо айтарлықтай әлеуметтік стратификацияға ие, жұмысшы табы мен интеллигенция қалыптасты. Қалыңдыққа төленетін төлем өте жоғары (10-нан 70 бас ірі қараға дейін), мал ақшаға көбірек ауыстырылуда. Бақсылардың, әсіресе әйел  бақсылардың рөлі зор.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Хотогойттар

**Хотогойттар** — Моңғолияның солтүстік-батысындағы моңғол халқы. Негізінен Хөвсгөл және Завхан аймақтарында тұрады.
Жалпы саны 15 мыңдай адам. Хотогойдтар солтүстік-батыс халхаға жатады және халханы құрайтын негізгі топтардың бірі болды.

## Тілі
Тілі - халха тілінің диалектісі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: буддистер.

## Тарихы
XVII-XVIII ғасырларда олардың жерлері Сыртқы Моңғолияның Завхан аймағының құрамында болды, ал 18 ғасырдың аяғынан бастап Хотогойттар қазіргі қоныстанған жерлерінде тұрып жатыр. 

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – мал шаруашылығы.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия этникалық топтары
Буяр Османи

**Буяр Османи** (  ; 1979 жылы 11 қыркүйек Скопье,  Македония Республикасы,  ЮСФР-да дүниеге келген) — Солтүстік Македонияның мемлекеттік қайраткері, 2008-2011 жылдары Македония Республикасының денсаулық сақтау министрі. 2020 жылдың 30 тамызынан бастап Солтүстік Македонияның сыртқы істер министрі.

2004 жылы Скопье университетінің медицина факультетін бітірген.

1998-2003 жылдары Фан С.Ноли жастар қауымдастығының хатшысы болды. 2004 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Панче Қарагозов атындағы балалар медициналық орталығында микробиология, фармакология және гинекологиядан сабақ берді. 2004 жылдан бастап Арнайы ауруханада хирург болып жұмыс істейді. 

2008 жылғы 26 шілдеден 2011 жылғы 28 шілдеге дейін - Македония Республикасының Денсаулық сақтау министрі.

2020 жылдың 30 тамызында Солтүстік Македония Республикасының Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.

2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының төрағасы болып тағайындалды. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Македония Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің веб-сайтындағы өмірбаяны  сайтында мұрағатталған (жасалған. )
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Тірі тұлғалар
Санат:1979 жылы туғандар
Санат:11 қыркүйекте туғандар
Хошуттар

**Қошеуіт** (*хошоутар*, *хошеуттар*, *хошуд*, *хошоттар*, *хошууд*) — Қытайда (Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы) және Моңғолияда тұратын ойраттардың этникалық тобы.
Жалпы саны 15 мыңдай.

## Тілі
Моңғол тілінің батыс диалектісінде сөйлейді.
нобай|оңға|200px|Бұл ескерткіш қайтыс болған белгісіз Хошут ханзадасына арналған, 18 ғасыр.     
## Діні
Сенушілер - ламаистер, діннің ықпалы, әсіресе Моңғол Халық Республикасында айтарлықтай төмендеді.

## Тарихы
Олар ойраттармен одақта болды. XVII ғасырдың басында хошуттардың бір бөлігі Ресейге кетті, екінші бөлігі Кукунор көлінің маңында (Қытайдағы Цинхай провинциясы) қоныстанды. Моңғолиядағы хошуттардың ұрпақтары дербеттер мен торғұттардан іс жүзінде бөлінбейді.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі мал шаруашылығы, Моңғол Халық Республикасында егіншілікпен ұштасып, өнеркәсіптік құрылысқа қатысады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Санат:Моңғолия этникалық топтары
Хрэ

**Хрэ** (*хре*, *тямрэ*) — Вьетнамның ресми түрде танылған 54 халқының бірі. Негізінен Биньдинь және Куангнгай провинцияларында тұрады.
1999 жылғы санақ бойынша олардың саны 113 111 адамды құрайды.

## Тілі
Мон-кхмер тілдерінің бахнар тобындағы хре тілінде сөйлейді. 20 ғасырдың басынан латын негізіндегі жазу. Вьетнам тілі таралуда.

## Діні
Дәстүрлі нанымдар сақталған – анимизм, аграрлық культ.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, түйнек, көкөніс және т.б.), мал шаруашылығы (ірі қара), аңшылық, балық аулау және терушілік. Қолөнердің ішінен тоқымашылық пен тоқу дамыған.

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйым - ауылдық қауымдастық (плей). Отбасы шағын, үлкен отбасының қалдықтары сақталған. Туыстық есеп екі жақты, бесінші ұрпаққа дейінгі туыстар арасында некеге тыйым салынады. Тістерді аралау, жоғарғы алты тісті жұлу әдеттері болған. Ән мен музыкалық фольклор, ертегілер мен дәстүрлер бай.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері қадалы, төртбұрышты, шатыры бар, төбе шатыржалы буйвол мүйіздерімен безендірілген.
нобай|оңға|200px|Екі ішекті халық аспабы     
### Дәстүрлі киімдері
Ерлердің дәстүрлі киімі – денені орайтын мата, көйлек, бау, әйелдердікі – екі мата кесіндісінен тұратын ұзын тігілмеген белдемше, күртеше, көкірекше, вьетнамдықтардың дәстүрлі көйлегі (ао заи) кең тараған. Қазіргі вьетнамдық киімдер жиі кездеседі. Ерлер де, әйелдер де күміс пен қоладан жасалған әшекей бұйымдарды көп тағады.

### Дәстүрлі тағамдары
Хрэ ұлты өкілдерінің негізгі тамағы-қарапайым күріш, мереке күндері олар жабысқақ күрішті де жейді. Олар "кан" самогонын, ашытқы жапырақтары бар үй шарабын ішкенді ұнатады. Ерлер мен әйелдер жиі темекі шегеді және бетельді шайнайды.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Маша мен Аю

**Маша мен Аю** () — Олег Кузовков жасаған және Animaccord Animation Studio студиясы продюсерлік еткен кішкентай балаларға арналған комедия жанрындағы ресейлік компьютерлі анимациялық телехикая әрі осы аттас балаларға арналған ауызша халық әңгімесі.

Шоу Маша есімді кішкентай қыз бен оның қамқор досы аюдың (*мишка)* әрқашан түрлі қилы оқиғалардан сақтап жүретін шытырман оқиғаларына арналады.

«Маша мен Аю» — әлемдегі ең көп қаралған мектепке дейінгі сериал, оған орташа көрсеткіштен 36 есе көп сұраныс бар. Бұл сонымен қатар әлем бойынша ең көп қаралған бесінші жастар сериясы (0-18), Peppa Pig мультсериалынан сәл алда.

Мультсериал 2009 жылдың 7 қаңтарынан бастап Ресейде  көрсетіле бастады. Мультфильм үш өлшемді графиканың көмегімен жасалған.

## Қазақстанда көрсетілуі
Қазақстанда "Хабар", Ел Арна, НТК, Astana TV, Hit TV, 7 арна, 31 арна арналарынан кәсіби дыбыстаусыз, қазақша субтитрлермен көрсетіл(е)ді.
Jibek Joly телеарнасында дыбыстаумен көрсетіл(е)ді.

## Дереккөздер

Санат:Ресей мультсериалдары
Санат:Ресей мультфильмдері
QatarEnergy

**QatarEnergy** (), бұрын **Qatar Petroleum** (**QP**) — Катар ұлттық мұнай-газ компаниясы. Компания Катардағы барлауды, өндіруді, өңдеуді, тасымалдауды және сақтауды қоса алғанда, барлық мұнай және газ қызметін басқарады. Президент және бас директор Саад Шерида әл-Кааби, Энергетика жөніндегі мемлекеттік министр. Компанияның қызметі мемлекеттік жоспарлау органдарымен, бақылаушы органдармен және саясатты жүзеге асыратын органдармен тікелей байланысты. Мұнай мен табиғи газдан түсетін кірістер елдің жалпы ішкі өнімінің 60 пайызын құрайды. 2018 жылғы жағдай бойынша мұнай мен газ қоры бойынша әлемдегі үшінші ірі мұнай компаниясы болды. 2020 жылы компанияның жалпы кірісі 21 миллиард АҚШ долларын, таза кірісі 7,9 миллиард АҚШ долларын және жалпы активтері 116 миллиард АҚШ долларын құрады. 2021 жылы QatarEnergy әлемдегі ең үлкен бесінші газ компаниясы болды.

## Тарихы
1935 жылы Ағылшын-Парсы мұнай компаниясы (қазіргі BP) Катарда мұнай іздеуді бастады, осы мақсат үшін Petroleum Development (Qatar) Ltd. еншілес компаниясын құрады. Мұнай 1939 жылы ашылды (Духан кен орны), бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты игеру 1947 жылы басталып, 1949 жылдың аяғында Катардан мұнайы бар алғашқы танкер жіберілді. 1952 жылы Royal Dutch Shell Катарға іргелес Парсы шығанағы суларында мұнай іздеуге концессия алды және Shell компаниясының еншілес кәсіпорнын — Катар құрды. 1960 жылдары Идд Аль Шардди және Майдан Махзам, 1970 жылдары Бул Кханин және Аль Бундук кен орындары ашылды. 1973 жылы Катар үкіметі екі компанияның 25 пайыздық үлесін иеленсе, 1974 жылы үлесті 60 пайызға дейін арттырды. Сол 1974 жылы Qatar General Petroleum Corporation ұлттық мұнай компаниясы құрылды. Ол 1976 жылы Petroleum Development (Катар) және 1977 жылы Shell Company-Qatar компаниясын қабылдады. Директорлар кеңесіндегі орындардың жартысын, соның ішінде төрағалық қызметті елдің билеуші ​​​​әулетінің мүшелері Әл Тани иеленді.

Катардағы алғашқы мұнай өңдеу зауыты 1953 жылы Месаидте салынған, екіншісі – 1974 жылы олардың өнімділігі тек ішкі тұтынуға ғана жетеді. 1983 жылы Месаидте жаңа мұнай өңдеу зауыты іске қосылды, бұл мұнай өнімдерін экспорттауды бастауға мүмкіндік берді. Солтүстік кен орны 1971 жылы ашылды, одан кейінгі бұрғылау оның әлемдегі белгілі табиғи газ кен орны екенін растады. Мұнай қорының таусылуымен Катар үшін табиғи газ өндірудің маңызы арта түсті. Ол қолданудың алуан түрін тапты: электр энергиясын өндіру, болат, цемент, тыңайтқыштар, мұнай-химия, суды тұщыту; бұл үшін Qatar General Petroleum Corporation құрамында сәйкес еншілес компаниялар құрылды. 1984 жылы Солтүстікті дамыту инфрақұрылымының құрылысы басталды, оның құрамына табиғи газды өңдеу және сұйытылған газ және сұйық отын өндіру кәсіпорындары кірді. Жобаның бірінші кезеңі 1991 жылы жұмысын бастады. Жобаны 1984 жылы құрылған компания жүзеге асыруда Qatargas акцияларының бақылау пакеті Qatar General Petroleum Corporation компаниясына тиесілі, миноритарлық акциялар BP, Total және жапондық Marubeni және Mitsui топтарына тиесілі.

2001 жылы компанияның атауы Qatar Petroleum және 2019 жылы QatarEnergy болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Катар компаниялары
Aviasales

**Aviasales** — 2007 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан әуе билеттерін іздеу жүйесі. Құрылтайшысы — Константин Калинов. Қызметтің ай сайынғы аудиториясы шамамен 15 миллион адамды құрайды. Компанияның штаб-пәтері Таиландтағы Пхукет аралында орналасқан. Мета іздеу жүйесі Go Travel Un Limited компаниясына тиесілі.

## Тарихы
Aviasales 2007 жылы тиімді әуе билеттері туралы жеке блог ретінде пайда болды. 2008 жылы ол туристік қызметке айналғаннан кейін, Aviasales арқылы тапсырыс берілген алғашқы билет Мәскеуден Парижге рейс болды. 2012 жылға қарай Aviasales белсенді қолданушыларының саны айына 2 миллионнан асты. Сол жылы компания қытай нарығына арналған саяхат іздеу жүйесін іске қосты ifeiso.com. Алайда, бір жыл ішінде жоба жабылды.

2014 жылы iTech Capital венчурлық компаниясы Aviasales-ке 10 миллион доллар инвестициялады. Саяхат Мета-іздеу айына 4 миллионнан астам ерекше келушілерді тартады, күніне 500 000-нан астам билет іздейді. 2019 жылы Aviasales стратегиялық серіктестікті бастады Booking. 2020 жылы Covid-19-ға жедел жауап ретінде Aviasales өз қызметкерлеріне компанияның кеңселерінен немесе қашықтан жұмыс істеуді таңдауға мүмкіндік беретін "алдымен қашықтан" саясатын енгізді.

## Өнімдер мен қызметтер
IOS-қа арналған Aviasales мобильді қосымшасы 2012 жылдың мамыр айында іске қосылды. Келесі жылы компания Android нұсқасын шығарды. 2013 жылы қызмет пайдаланушыларға ең арзан рейстерді іздеуге көмектесетін интерактивті картаны ұсынды. 2016 жылдың шілдесінде Aviasales Slack, Facebook, Viber және Telegram сияқты мессенджерлер үшін чат боттарын іске қосты. Чат-бот пайдаланушыларға жөнелту және межелі қалаларды, сондай-ақ сапардың айы мен ұзақтығын таңдауға мүмкіндік береді және пайдаланушыларға билет бағасының өсуі немесе төмендеуі туралы хабарлайды.

Aviasales 2017 жылы іздеу нәтижелерінде багажды таңдау функциясын енгізді, бұл функцияны ұсынған алғашқы компания екенін айтты. Багажды алып жүру ережелері әрбір жеке әуе билеті үшін бөлінген және пайдаланушылар тіркелген жолжүгі бар немесе жоқ тарифтерді іздеп, таңдай алады. 2020 жылы компания "бизнеске арналған Aviasales" сервисін іске қосты, ол корпоративтік клиенттерге соңғы минуттық өзгерістермен, іскерлік сапарлармен байланысты құжаттарды жою және рәсімдеуге көмектеседі.

2021 жылы Aviasales Plus қызметі іске қосылды, ол туристік қызметтер, эксклюзивті туристік мазмұн және премиум қолдау үшін кэшбэк ұсынады. Сол жылы Aviasales жаңадан ашылған "сіз қайда бара аласыз"ел нұсқаулығын іске қосты. "Сіз қайда бара аласыз" COVID-19-ға қатысты шектеулер мен сапар шарттары туралы ақпаратты қамтиды.

## Мақсатты нарықтар
2018 жылдың басында компания Қазақстан үшін өз сервисін оқшаулады. Келесі жылы елдегі барлық әуе билеттерінің үштен бірі Aviasales арқылы брондалды. 2019 жылы Компания Өзбекстан, Қырғызстан, Әзірбайжан, Беларусь және Украина нарықтарына шықты. Жаңа аймақтардағы брондау саны 11 есе өсті, ал компанияның кірісі 40% - ға өсті. Қазіргі уақытта Aviasales Шығыс Еуропаның, ТМД-ның, Азияның және АҚШ-тың 14 елінде жұмыс істейді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Авиациялық сайттар
Санат:Іздеу жүйелері
Цзино

**Цзино** (өз атауы - *цзино*, *юлэ*, *юлао*) — Қытайдағы Юньнань провинциясындағы Сишуанбанна автономиялық префектурасында тұратын халық. Қытайдағы ресми түрде танылған 56 этностың құрамына кіреді. Саны 20 899 адам (2000, халық санағы).

## Тілі
Олар қытай-тибет тілдерінің тибет-бирма отбасының лоло тобына жататын цзино тілінде сөйлейді. Кейбіреулер тай немесе қытай тілінде сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды сақтанады.

## Тарихы
Тарихшылар бұл адамдар Қытайдың оңтүстік аймақтарына бірнеше ғасыр бұрын солтүстіктен келген деп есептейді.
Цзино тай-дай халқының қатты ықпалында болды және ұзақ уақыт бойы оларға алым-салық төлеуге мәжбүр болды. Дай халқымен ұзақ және жақын болғандықтан, цзино олардың кейбір дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын қабылдады. Дегенмен, соңғы кездері олардың өмірінде ханзу әсері көбірек байқала бастады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, мақта), шошқа, ит, тауық өсіріледі. Буйволдар мен бұқалар негізінен құрбандық шалу үшін өсіріледі. Аңшылық пен терушіліктің маңыздылығы сақталады. Қолөнер (тоқымашылық, ұсталық, т.б.) көмекші рөл атқарады.

## Тұрмыс салты
XX ғасырдың ортасына дейін жерге топтық меншік үстемдік етті, туыстық және көршілес өзара көмек дәстүрлері берік болды. Қазіргі отбасы шағын, бұрын 50-60 адамнан тұратын көп балалы отбасылар жиі кездесетін. Некені өз қалауы бойынша жастар қияды. Некеге дейінгі кезең жыныстық еркіндікпен сипатталды.
нобай|оңға|200px|Фестивалде билеп жүрген цзинолар     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі тұрғын үйлері тікбұрышты, қадалы, қабырғалары бамбуктан жасалған және шатыры шөптен жабылған. Оның ұзындығы шағын отбасылардың санына сәйкес ошақтардың санымен анықталды. 

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі ерлер киімі – күрте мен шалбар, әйелдер киімі – күрте және қысқа белдемше.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары – жарма, нан, ет.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Цзяжун

**Цзяжун** (өз атауы - *кара*) — Қытайдағы тибеттердің субэтникалық тобы. Сычуань, Аба, Ганьцзы және Баосин провинциаларын мекендейді. Жалпы саны 70 мың адам.

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының гярун тілінде сөйлейді.

## Діні
Сенушілер ламаистер (Бон тармақтары), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері - егіншілік (бидай, арпа, жүгері, қарақұмық, көкөніс, апиын) және мал шаруашылығы (сиыр, қодас, жылқы, ешкі, қой, шошқа), аңшылық және терушілік. Негізгі қолөнері тоқыма және қару жасау.

## Тұрмыс салты
Отбасы шағын, әйелдің орны айтарлықтай жоғары (әйел рудың басшысы болуы мүмкін). Шаманизм кең тараған. Дәстүрлі ән мен би қойылымдары сақталған (жаңа жылға, дала жұмыстарының басталуына т.б.).

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері тау бөктерінде орналасқан және әдетте бірнеше ондаған үйлерден тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері – екі қабатты тас үй, төбесі ағаш жоңқасынан жасалған, бірінші қабаты мал шаруашылығына арналған.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі тибеттікінен ерекшеленбейді, бірақ бас киімі сәлде немесе киіз қалпақ түріндегі таңғыш, әйелдер – белбеулі көйлек, күміс әшекейлер (білезік, сырға) тағады.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдары – шелпектер (цзамба), ет, көкөністер, сүт, шай.

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Көкшетау (айрық)

**Көкшетау**:
* **[[Көкшетау]]** — Қазақстанның солтүстігінде орналасқан қала. Облыс орталығы.
* Көкшетау қалалық әкімдігі — Ақмола облысының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. 
* Көкшетау облысы  — Қазақ КСР-нің (1944—1991) және Қазақстан Республикасының (1991—1997) әкімшілік бірлігі.
* Көкшетау қыраты – Сарыарқаның солтүстігіндегі аласа таулы белесті жүйе.
* Көкшетау тауы – Сарыарқаның солтүстігінде, Көкшетау қыратының солтүстік-шығыс бөлігінде оқшау орналасқан, жақпартасты, орманды көлді тау.
* Көкшетау ұлттық паркі — ұлттық табиғи паркі, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарымен Айыртау мен Зеренді аудандарының ерекше экологиялық, тарихи, ғылыми, эстетикалық және демалыстық бағалы аймағында құрылды.
* Көкшетау — Көкшетау қаласындағы әуежай.
* Көкшетау-1 стансасы — Көкшетау қаласында орналасқан, «Қазақстан темір жолы» АҚ-на тиесілі темір жол стансасының вокзалы. 
* Көкшетау-2 стансасы
* Көкшетау — Ақмола облысы көлемінде шығатын газет.
* Көкшетау — Қазақстанның солтүстігінде орналасқан тарихи-географиялық аймақ.
Крис Коламбус

**Кристофер Джозеф Коламбус** (; 10 қыркүйек, 1958 ж.) — американдық кинорежиссер, сценарист, продюсер және жазушы. «Үйде жалғыз қалғанда» (1990), «Үйде жалғыз қалғанда 2: Нью-Йоркте жоғалған» (1992), «Миссис Күдік» (1993), «Тоғыз ай» (1995), «Өгей ана» (1998), «Екі жүз жастағы адам» (1999), «Хәрри Поттер мен пәлсапа тас» (2001), «Хәрри Поттер мен жасырын бөлме» (2002), «Перси Джексон мен найзағай ұры» (2010) және «Пикселдер» (2015) сияқты фильмдердің режиссері.

## Өмірбаяны
Крис Коламбус Пенсильвания штатындағы Спанглерде Мари Айрен (қызы Пускар) және Алекс Майкл Коламбустың  отбасында дүниеге келген. Бойында итальян және чех қаны бар.

Ол Джон Ф. Кеннеди атындағы  Огайо штатындағы мектепті аяқтаған, содан кейін Нью-Йорк университетінің кино мектебіне оқуға кетті, оның курстастары Чарли Кауфман  және Алек Болдуин  болды.

## Фильмография
### Кинолары

### Теледидар

## Библиография
* 2013 - Құпиялар үйі ( Нед Вицзинимен бірге)
* 2014 - Құбыжықтар шайқасы (Нед Вицзинимен бірге)
* 2016 - Әлемдердің соқтығысуы (Нед Вицзинимен)

## Дереккөздер
Цян (халық)

**Цян ** (*жума*, *жумэй*) — Қытайдағы тибеттіктермен жақын туысқан халық. Қытайдың ресми түрде танылған 56 халқының қатарына кіреді.
Жалпы саны 309,6 мың адам. (2010, халық санағы).

## Тілі
Олар қытай-тибет тілдері отбасының тибет-бирма тармағының цян тобына жататын солтүстік және оңтүстік цян тілдерінде сөйлейді. Екі тіл де жойылу қаупінде және халықтың ересек және қарт бөлігінің отбасы ішілік қарым-қатынасы үшін пайдаланылады. Солтүстік Цян үшін латын әліпбиіне негізделген әліпби әзірленді. Негізгі тіл ретінде қытай тілі немесе тибет тілі қолданылады. Жазбаша қытай тілін меңгеру кең тараған.

## Діні
Ертеде цяндар арасында анимизм, табиғат рухтарына табыну кең тараған. Кейбір Цян халқы ламаизмді ұстанады.

## Тарихы
Цян халқы Қытайдың ең ежелгі ұлттарының бірі. 3000 жылдан астам бұрын Инь әулеті кезінде сүйектер мен тасбақа қабығына жасалған көне жазуларда цянға сілтемелер бар. Олар негізінен Қытайдың солтүстік-батысында және орталық Қытайдың аудандарында өмір сүрді. Тан әулеті дәуірінде цян халқының бір бөлігі тибеттіктермен, бір бөлігі ханзулармен ассимиляцияланды. Қазір Сычуаньның солтүстік-батысын мекендеген Цян халқы ежелгі Цян халқының аман қалған тармағы. Цянның «эрма» немесе «ерме» атауы «жергілікті адам» дегенді білдіреді.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері егіншілік (арпа, бидай, тары, жүгері, қарақұмық), мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал), шошқа шаруашылығы, аңшылық, дәстүрлі қолөнерден – тоқымашылық бар.

Цян халқының ауыл шаруашылығы өндірісі мен экономикасының басқа да салалары дамуға ие болды. Цян халқы гидротехникалық құрылыстар мен су энергетикасын дамытуда ерекше табысқа жетті. Цян халқы тұратын таулы аймақтарда көптеген шағын су электр станциялары салынды.

## Тұрмыс салты

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Цяндардың дәстүрлі тұрғын үйі
Цян қоныстары әдетте шағын (шамамен 10 отбасы) және таулардың шыңдарында немесе беткейлерінде орналасқан. Үйлері тастан салынған, екі қабатты, бірінші қабатта мал ұсталатын үй-жайлар, екінші қабатта тұрғын үйлер.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – күртеше, жеңсіз күртеше, белбеулі шалбар, әйелдердікі – күртеше, белдемше, алжапқыш, кейде халат.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түлік тұрғысынан солтүстік-батыс аймақ егіншіліктен гөрі мал шаруашылығына көбірек сүйенді, осылайша сүт және ет өнімдерін көбірек тұтынды. Ал оңтүстік-шығыс қоныстанушылар ауылшаруашылық әдістерін қолдайды, бұл астық пен бидайдың көбірек тұтынуына әкеледі.
Негізінен жүгері, бидай, күріш және картоп тұтынылады. Танымал алкогольдік сусын - үйде жасалған, «цзацзю» деп аталатын сусын.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Сәлімгерей Тоқтамысұлы

**Сәлімгерей Тоқтамысұлы Тоқтамысов** (6 шілде 1914, Құдықсай (№7 ауыл) а., Арақарағай болысы, Қостанай уезі, Ресей империясы — 29 маусым 1997, Алматы, Қазақстан) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері, Қазақ КСР КП Батыс Қазақстан және Қызылорда облыстық комитеттерінің бірінші хатшысы, Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы.

## Өмірбаяны
1914 жылы дүниеге келді. Әкеден ерте айырылып, көкесі Дәуренбектің тәрбиесінде болады. Алдымен шағын ауылдық мектепте, кейін Меңдіқара ауданы, Бурабай ауылында Ыбырай Алтынсарин салдырған сол кездегі таңдаулы мектептердің бірі Қазкоммунда оқиды. Сәлімгерей атақты ағартушы-ұстаз Спандияр Көбеевте оқыды.

* 1945-1949 жж. — Қазақстан КП(б) Қостанай облыстық комитетінің екінші хатшысы болды.
* 1949-1950 жж. — Семей облысы облыстық атқару комитетінің төрағасы
* 1950—1953 жж. — Мәскеу қаласындағы жоғары партия мектебінде оқыды.
* 1954-1956 жж. — Қазақстан КП Батыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы.
* 1956-1961 жж. — Қазақ КСР кәсіподақтар кеңесінің төрағасы.
* 1961-1963 жж. — Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшысы
* 1963-1967 жж. — кеңшар директоры
* 1967-1974 жж. — Жамбыл облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің екінші және үшінші шақырылымдарының депутаты
* КСРО Жоғарғы Кеңесінің төртінші және бесінші шақырылымдарының депутаты
* Қазақстан КП Орталық Комитетінің мүшесі, Бүкілодақтық кәсіподақтар орталық кеңесі төралқасының мүшесі.

1975 жылдан бастап зейнеткер. 1997 жылы Сәлімгерей Тоқтамысұлы өмірден өтті.

## Марапаттары мен атақтары
*  I дәрежелі, II дәрежелі Отан соғысы ордені
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Құрмет Белгісі ордені
* 1974 ж. бастап — Жамбыл қ. құрметті азаматы

Санат:Қазақстан КП ОК мүшелері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан КП Орал облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Ақсерік Сарыұлы Әйтімов

**Ақсерік Сарыұлы Әйтімов** (10 қазан 1950, Бәйтерек ауданы, Батыс Қазақстан облысы) — ұстаз, ғалым, профессор, қоғам қайраткері, «ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері», ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі, Батыс Қазақстан облысы облыстық мәслихатының депутаты. Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университетінің президенті.

## Өмірбаяны
1950 жылы Батыс Қазақстан облысы, Зеленов ауданы, Бокаушино ауылында дүниеге келді. 1969 жылы Ростошинск мектебін, 1969 жылы Орал ауылшаруашылық техникумын «Өсімдіктерді агроқорғау» мамандығы бойынша бітірді.

1969-1971 жылдары Кеңес Армиясы қатарында саяси бөлімде офицер шенінде қызмет етті. 1972 жылы Орал қаласындағы ауыл шаруашылығы институтына оқуға түсіп, «ғалым — агроном» біліктілігін алды. 1991 жылы «Эксперимент» мамандандырылған шағын кәсіпорнының директоры болды.

1993 жылы ақпараттық-компьютерлік сауаттылық саласындағы мамандарды курстық даярлайтын қазақ-неміс бірлескен кәсіпорны «Андас» оқу орталығын құрды. 1997 жылы БҰҰ аясындағы ғылыми экспедиция құрамында «Капустин Яр» полигонында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Сол жылы Алматы жоғары индустриалды-экономикалық колледжін құрып, директоры атанды.

1999 жылдан бастап Қазақстан ақпараттық технологиялар және менеджмент институтының Батыс Қазақстан филиалының директоры, кейін ол дербес жоғары оқу орны — Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті болып қайта құрылды, оның ректоры қызметін 2010 жылдың маусымына дейін Ақсерік Сарыұлы атқарды.

2010 жылдың маусымынан бастап — Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университетінің президенті.

## Ғылыми, әдеби еңбектері
108-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 4 оқу құралының және 3 монографияның – «Қазіргі жаратылыстану тұжырымдамалары», «Жемістерді сақтау кезінде бактерицидтік материалдардың фунгицидтік белсенділігін сынау», «Жемістерді сақтау кезінде өсімдік антиоксиданттарын қолдану (2005)» және т.б. авторы.

## Марапаттары мен атақтары
* Техника ғылымдарының кандидаты (2005)
* Профессор
* ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі
* «Шапағат» медалі
* «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» медалі (2005)
* «Астанаға 10 жыл» медалі (2008)
* «ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі
* Еуропалық бизнес ассамблеясының «Еуропалық сапа» халықаралық сыйлығы, Оксфорд қ., Ұлыбритания (25.04.2008)

## Сілтеме
* Әйтімов Ақсерік Сарыұлы (жеке анықтама)
Чакма (халық)

**Чакма** — Бангладештегі халық, (Читтагонг облысының таулы ауданы) және Үндістанның шекаралас аймақтарында. Жалпы саны 540 мың адам, оның ішінде Бангладеште – 440 мың адам, Үндістанда – 100 мың.

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының тілінде сөйлейді. Көптеген адамдар бенгал тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: буддистер, бір бөлігі – дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Бүгінде көптеген чакмалар жер жыртуға көшті, ал кейбіреулері құс өсірумен айналысты.

## Тұрмыс салты

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Чакманың дәстүрлі уақытша тұрғын үйлері мавногавр деп аталады. Мавногавр бамбук пен сабаннан жасалған және ағаш бөренелерге тірелген.

### Дәстүрлі киімдері
Чакма әйелдері беліне пинон (пи-ноан), сондай-ақ белінен жоғары оралған хади (хади) деп аталатын тобыққа дейін ұзын шапан киіп, сондай-ақ күміс зергерлік бұйымдарды тағады.

### Дәстүрлі тағамдары
Чакмалар әдетте тамақты ашық отта дайындайды. Олар негізгі тағамы күріш болып табылатын көптеген тағамдарды (соның ішінде етті) жейді, бірақ әдетте сиыр еті пайдаланылмайды. Көкөністерге тәтті картоп, асқабақ, қауын, қияр жатады. Диетада орманда жиналған көкөністер мен жемістерді қосуға болады. Көптеген буддистердің вегетариандықтар болғанына қарамастан, олар балық, құс және ет жейді.

### Фольклоры
Бижу - Бенгал күнтізбелік жылының аяқталуын тойлайтын Чакма халқының үш күндік мәдени фестивалі. Жыл сайын сәуірдің он үшінші күні ән айту, би билеу, ішімдік ішу және жалпы көңіл көтерумен тойланады. Бижудың бірінші күні фхул бижу, екінші күні муп бижу деп аталады. Екінші күн - мерекенің негізгі күні. Соңғы күн гая пая дин (демалыс күні) деп аталады. Бижу - чакма халқының басты мерекесі.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Бангладеш халықтары
Санат:Үндістан этникалық топтары