open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боранқұл ауылдық әкімдігі

**Боранқұл ауылдық әкімдігі** – Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін *Боранқұл ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Боранқұл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7277 адамды (3684 ер адам және 3593 әйел адам) құрады.

Боранқұл ауылдық округі бойынша 2016 жылы 197 сәби дүниеге келіп, тұрғындар саны 7335 жетті. 40 жас отау шаңырақ көтеріп, отбасы саны  1280-ді құрады. Мектеп жасындағы балалар саны - 1824, мектепке дейінгі балалар саны - 1038, балбақшадағы бала саны - 301, зейнеткерлер саны - 424, оның ішінде 1-еуі Ұлы Отан соғысы ардагері, оған теңестірілгендері - 2, ауған соғысының ардагерлері - 4, тылда еңбек еткендері - 10, мүгедектер саны 142 адам.

## Дереккөздер

 

Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері
Майкл Коллинз

250 px|thumb

**Майкл Коллинз** (31.10. 1930 ж.т., Италия, Рим - 2021) – АҚШ ғарышкері, Айға алғаш ұшқан адамдардың бірі. АҚШ Әскери академиясын бітірген соң (1952), Эдуардс базасындағы әскери-әуе күшінде сынаушы-ұшқыш болып қызмет етті. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының (NASA) ғарышкерлер тобына алынды. Дж. Янгпен бірге “Джемени-10” ғарыш кемесімен ғарышқа ұшты (18 – 21 шілде 1966 ж). Ұшу барысында 2 рет ғарыш кемесінен ғарыш кеңістігіне шықты. “Аполлон-11” ғарыш кемесімен Айға ұшты (16 – 24 шілде 1969 ж.). Н.Армстронг пен Э.Олдрин Ай бетіне түскенде, ол Ай төңірегіндегі орбитада қалды. Айдың көрінбейтін бетіндегі кратердің біріне Коллинздің есімі берілген.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Тұлғалар
Санат:АҚШ ғарышкерлері‎
Баянды ауылдық округі

**Баянды ауылдық округі** – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Баянды ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7823 адамды (3982 ер адам және 3841 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мұнайлы ауданы ауылдық округтері
Ақшымырау

**Ақшымырау** – Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Шетпе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 125 км жерде, Бозащы түбегінің шығысында орналасқан.
 
## Тарихы
Іргесі 1934 жылы қаланды. Алғашында 4-5 үйден тұратын шағын елді мекен 1953 жылдан 1969 жылға дейін 19 партсъезд атындағы ұжымшардың және Калинин ауылдық кеңесінің орталығы болып келді.1969 – 1974 жылдары «Бозащы» кеңшарының, 1974 – 1995 жылдары «Ақшымырау» кеңшары фермасының орталығы болды. Кеңшар және бөлімше негізінде Ақшымырауда мал шаруашылығымен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Ауылда «Ә.Тобанияз» атындағы орта мектеп оқушыларға білім беруде. Онда 2014 жылға қарай 283 оқушы оқыды. 2009 жылы «КомМунай» ЖШС-нің демеушілік көмегімен 50 орындық «Айгөлек» балабақшасы  қолданысқа берілді, 2014 жылы 1  ашық спорт алаңы салынды, 2015 жылы ауылдық клубтың ескіруіне байланысты жаңа 150 орындық клуб ғимаратының құрылыс жұмыстары басталды. Ауылда сонымен қатар 2007 жылы салынған дәрігерлік амбулатория, фельдшер-акушерлік пункті бар, 1 кітапхана халыққа мәдени қызмет көрсетуде.

## Ауыл шаруашылығы
Ақшымырау селосында 22 шаруа қожалығы және "Ақшымырау" ЖШС тіркелген. Мал азығы жем-шөпке байланысты ауылда "Ақшымырау" ЖШС-сі және 2 шаруа қожалығы мал азығы шөп шабумен айналысады. 2014 жылғы есеп бойынша ауылдағы жеке шаруа қожалықтары мен тұрғындардың мал басы саны түйе-1613, жылқы-4945: қой-ешкі - 11303, сиыр-67 басты құрап отыр.

## Дереккөздер

 

Санат:Маңғыстау ауданы елді мекендері
Майя жазуы

**Майя жазуы** — үндістердің иероглифтік жазуы. Б.з. алғашқы ғасырларына жататын жазуды майялар ағаштың қабығы мен бұғының терісіне, тастар мен қыштарға ойып жазған. 1561 ж. испан басқыншылары майялардың бай кітапханасын өртеп, жойып жіберуіне байланысты, сондай-ақ христиан дінінің үндістер арасына таралуына орай Майя жазуы мүлдем жойыла бастаған. Оның нұсқалары Дрезден, Мадрид, Париж кітапханаларында сақтаулы. Бұл жазу Мексика тайпаларында да кең қолданылған. Майя жазуын зерттеу 1864 ж. Кенгсборода Диего де Ланда баспасында жарық көрген “Юкатан істері туралы хабарламадан” басталды. Бірақ бұл жолы жазбаларды зерттеу жұмыстары сәтсіз аяқталды. Тек 1951 ж. орыс ғалымы Ю.В. Кнорозов тарихта белгілі иероглифтік жүйеден Майя жазуының айырмашылығы жоқтығын анықтады. Майя жазуы Америка құрлығындағы көне мәдениет белгісі болып саналады.

## Дереккөздер
*Қазақ энциклопедиясы

Санат:Майялар
Санат:Жазу түрлері
Коллоквиум

**Коллоквиум** () — оқушылардың білімін, ғылымға, әдебиетке, өнерге т.б. ынтасын анықтау мақсатында оқытушының оқушылармен арнайы әңгімелесуі. Жоғары оқу орындарда Коллоквиум әдетте лабораториялық жұмыстың, оқу практикасының алдында студенттердің сол жұмыстарды орындауға қажетті теориялық білімін байқау үшін жүргізіледі.

Қазіргі оқу процессіндегі Коллоквиумды электрондық жүйеде өткізу жиі пайдаланады.

Санат:Білім
Альгимантас Любинскас

**Альгимантас Любинскас** - КСРО футболшысы, жаттықтырушы. Қорғаныс шебінде ойнаған. 2011 жылдың қаңтарынан Қызылорданың «Қайсар» футбол командасының 2011-2012 жылғы бас бапкері.

1951жыл ы 4 қарашада Литваның Кибартай қаласында өмірге келген. Сол елдің «Жальгрис» (Вильнюс) командасында ойын көрсетті. Небары 31 жасында 1982 жылы аталмыш ұжымның тізгінін ұстап, бас бапкерлік қызметін бастады. Литваның жастар ұлттық құрамаларына жетекшілік етті. Бірқатар шетелдік клубтарда жаттықтырушы болды. 
## Сілтемелер

Санат:КСРО футбол жаттықтырушылары
Санат:Литва футбол жаттықтырушылары
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары
Санат:Жальгирис ФК ойыншылары
Асқанбай Айжақыров

## Айжақыров Асқанбай
**Айжақыров Асқанбай** (1900 жылы Маңғыстау ауданы, Бозащы ауылында туды – өлген жері басқа) – партия қызметкері. 
* (1927) Орынбор жұмысшылар факултетін бітірген. 
* Алматы қаржы техникумын бітірген (1936). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 
* 1921 – 1929 жылдары Форт-Александровскіде Адай округі еңбек инспекторы, денсаулық бөлімінің меңгерушісі, ауылдық кеңестің төрағасы.
* 1930 – 1971 жылдары Павлодар Қазақ драма театрында директор, қаржы-экономика  салаларында жетекші қызметтер атқарды. 3-дәрежелі Даңқ орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
 
## Дереккөздер
Макакалар

**Макактар**, **макакалар** () — сүтқоректілер класы, мартышка тәрізділер тұқымдасына жататын тар танаулы маймылдар. 

Макактардың 22 түрі бар. Оңтүстік және Шығыс Азияда, Малайя топаралындағы аралдарда, Филиппин аралдарында, Солтүстік Африкада (Тунис, Алжир, Марокко) және Еуропада (Гибралтар) кең тараған. Көбіне ылғалы мол тропиктер мен тау ормандарында, қоңыржай белдеудің ормандарында (Қытай, Жапония), бұталы жерлер мен тау шатқалдарында, приматтардың ішіндегі — жапон макагі қыста Симокита шығанағында да кездеседі. Дене тұрқы 40 — 75 см, құйрығының ұзындығы дене тұрқынан қысқа, кейде тең не ұзын болады, маготада құйрық болмайды. Салмағы 3,5 — 18 кг-дай. Аяқтары қысқа, күшті. Денесіндегі түгінің түсі сарғыштау, жирен түсті, кейбірінің жонында жолақтары, бетінде сақалға, мұртқа ұқсас ұзын түктері болады. Құлақтары жалаңаш, үшкір. Макак күндіз жерде жүреді, түнде ағаш бұтағы арасына жасаған ұяда түнейді. Макак 10 — 20-дан топтанып жүреді. Макак өсімдік жемістері, тамырлары, жапырақтары, күріш, жүгері, картоп, жәндіктер мен олардың дернәсілдерімен, моллюскі, шаянтәрізділермен қоректенеді. Макактар бір-бірімен ымдасу, дене қимылдары арқылы қарым-қатынас жасайды. 30-ға жуық дыбыс сигналдарын (дабылдарын) шығарады. Жыныстық жағынан 3 — 4 жылда жетіліп, 5 — 6 айда балалайды. Көпшілікке белгілі түрі — макак-резус (*Macaca mulatta*) — Оңтүстік Азияның Гималай өңірінде таралған. Олар топтанып тіршілік етеді, дүние жүзінің зообақтарында қолда ұсталады, медициналық эксперимент жасау үшін ауланады. Қан құю кезінде ескерілетін резус-фактор осы макак-резус маймылынан табылғандықтан солай аталған. Ал өте сирек кездесетін магот және лапундер түрлері Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген.

## Дереккөздер
Коллоидтар

**Коллоидтар** (грек. kolla – желім және **eidos** (грек. εἶδος) – түр) – бөлшектерінің мөлшері 10⁻⁷ – 10⁻⁵ см болатын жоғары дисперсті (микрогетерогендік) жүйелер. Коллоидтарға (коллоидтар жүйесіне), бөлшектері ірірек дисперстік жүйелерге қарағанда, дисперстік фаза бөлшектерінің қарқынды броундық қозғалыстары тән. 

“Коллоидтар” терминін 1861 ж. алғаш рет ағылшын ғалымы Томас Грэм енгізген. Коллоидтар табиғатына қарай *органикалық және бейорганикалық* болып екіге бөлінеді. Органикалық Коллоидтардың дисперстік фазасы органикалық заттардан, ал бейорганикалық Коллоидтардың дисперстік фазасы бейорганикалық заттардан тұрады. Дисперстік фаза мен дисперстік ортаның әрекеттесу қарқындылығына байланысты *[[Лиофилизация|лиофильдік]] және лиофобтық* Коллоидтар болып бөлінеді. Лиофильдік Коллоидтарға әр түрлі мицеллалық ерітінділер, биополимерлердің сулы ерітінділері, ал лиофобтық Коллоидтарға металдардың органозольдері, гидрозольдері, жасанды латекстер, т.б. заттар жатады. Дисперстік ортаның агрегаттық күйіне байланысты газ тәрізді (аэрозольдер), сұйық (лиозольдер), қатты (криозольдер және солидозольдер) К. болады. Қатты К-ға бағалы тастар, түрлі түсті шынылар (мыс., рубин шынысы), қорытпалар, т.б. жатады. Коллоидтарда екі фаза арасындағы бөлу беті өте үлкен шама болғандықтан ондай жүйелерде беттік құбылыстар (адсорбция, жұғу, т.б.) күшті қарқынмен жүреді. Коллоидтар сол себепті күшті адсорбент, сорбент, катализаторлар, катализаторларға арқау ретінде көп қолданылады. 

## Дереккөздер


Санат:Коллоидты химия
Макар Жапаров

**Макар Жапаров** (1858, қазіргі Орал облысы Орда ауданы — 1926, сонда) — халық композиторы, күйші. Атақты халық композиторы Әлікейдің шәкірті. Макар Жапаров халық күйлерін (“Үлкен Ноғайлы”, “Кіші Ноғайлы”, т.б.) шебер орындаушы әрі насихаттаушы ретінде танылды. Өзі шығарған күйлері (“Күй шақыратын күй”, “Меңзер”, “Байжұма”) ел арасына кең таралған. Ол Бөкей Ордасындағы хан жәрмеңкесінде дәулескер күйшілер Жақия Асанұлы және Сары Тартшекеұлы өнер сайысына түсіп, орындаушылық шеберлігімен көзге түскен.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан тарихы
Макарово (Батыс Қазақстан облысы)

**Макарово** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл,  Макаров ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-дей жерде, Шаған өзенінің оң жағалауында.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 775 адам (389 ер адам және 386 әйел адам) болса, 2009 жылы 777 адамды (390 ер адам және 387 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 765 адамды (397 ер адам және 368 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1936 жылы қаланған. 1997 жылға дейін астық өсіру кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан Макаровода және округке қарасты Мирное, Садовое, Факел ауылдарында 35 шаруа қожалығы құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданы елді мекендері
Андрей Николаевич Колмогоров

thumb|
**Колмогоров Андрей Николаевич** (12.4.1903, Ресей, Тамбов қ. – 20.10.1987, Мәскеу) – орыс ғалымы, математика ғылымдар докторы, КСРО Ғылым Академиясының (1939) және КСРО Педогогика Ғылым Академиясының (1966) академигі Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1925). 1931 жылдан сол университеттің профессоры болды. Ғылым еңбегін нақты айнымалы функциялар теориясынан бастаған. Ол тригонометриялық қатарлар, өлшемдер теориясы, жиындар теориясы, интегралдар теориясы, функцияның жуықтау теориясы бойынша іргелі еңбектер жазды. Конструктивтік логикаға, топологияға, механикаға, дифференциалдық теңдеулер теориясына, функционалдық анализге де елеулі үлес қосты. Орыс ғалымы А.Я. Хинчинмен (1894 – 1959) бірге (1925 жылдан) ықтималдықтар теориясына нақты айнымалы функциялар теориясының әдістерін қолдана бастады. Колмогоров кейінірек стационар кездейсоқ процестердің, стационар өсімшелері бар процестердің, тармақталған процестердің теориясын жетілдірді. Ақпарат (информация) теориясына маңызды үлес қосты. Математикалық тәсілдердің биология мен математикалық лингвистикада қолданылуын зерттеді. Ол ықтималдықтар теориясы мен функциялар теориясын зерттеушілердің мектебін құрды. Париж Ғылым Академиясының, Лондон Корольдік қоғамының, т.б. шетелдік академиялардың (Нидерланд, Польша, АҚШ, т.б.), ғыл. мекемелер мен қоғамдардың мүшесі. Халықаралық Э.Бальзан қоры сыйлығы (1963), КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1941), Лениндік сыйлық лауреаты (1965). 7 рет Ленин орденімен (1944, 1945, 1953, 1961, 1963, 1973, 1975), т.б. орден және медальдермен марапатталған.
, 2 изд., М., 1974;
, 5 изд., М., 1981 (соавт. С.В. Фомин); 
, М., 1985; 
, М., 1986; 
, М., 1987.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО математиктері
Имамади Әлиұлы Айналиев

## Айналиев Имамади Әлиұлы
**Айналиев Имамади Әлиұлы ** (1937 жылы туған, Астрахан облысы, Володар ауданы) – партия, кеңес қызметкері. ГПИ-ді (қазіргі Атырау ун-ті) бітірген (1967). 1957 – 73 жылдары Володар педагогикалық училищесінде оқытушы, Володар ауданы партия комитетінде инструктор, бөлім меңгерушісі, 1973 – 81 жылдары Ақтау қаласы партия комитетінде ұйымдастырушы, сектор, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған (1970).
 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Майлыбай Аминұлы Аймағамбетов

**Аймағамбетов Майлыбай Аминұлы **(1944 жылы Түрікменстан, Түрікменбашы ауданында, Омарата кентінде туды - 2015 жылы Ақтауда қайтыс болды) – инженер-электрик,  Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген энергетигі, ТМД-ға еңбек сіңірген энергетигі.

## Өмірбаяны
* ҚазПТИ-ді (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1970).
* 1963 – 1965 жылдары «Қазақстанмұнайгаз» бірлестігінде жүргізуші-оператор.
* 1974 – 1982 жылдары Бүкілодақтық «Одақгазөңдеу» бірлестігіне қарасты Қазақ газ өңдеу з-тының энергиямен жабдықтау цехының бастығы, бас энергетик, 1982 – 96 жылдары «Маңғышлақ электр желілері» кәсіпорнының директоры болды. 
* 1996 жылдан бастап «Маңғыстау электртораптық бөлу компаниясы» АҚ-ның президенті.

## Марапаттары мен атақтары
«КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі» (1981), РАҚ БЭЖ-нің «Құрмет белгісі», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен (2005) марапатталған. 2006 жылдан Ақтау қ-ның құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан энергетиктері
Владимир Михайлович Колоденко

thumb|right|200px|Владимир Михайлович Колоденко
thumb|right|В.Колоденко. "Князь Игорь" операсына жасаған эскизі
**Владимир Михайлович Колоденко** (26.6.1907, Украина, Одесса – 9.8.1980, Алматы) – театр суретшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1938). 

Ұлы Отан соғысына қатысқан. 

20 ғ-дың 20-жылдары Одесса, Свердловск, Томск, Куйбышев қалаларында театр суретшісі, 1932 – 36 ж. Бакудегі Әзірбайжан опера және балет театрының бас суретшісі, 1937 ж. Санкт-Петербург опера және балет театрындағы көркемсурет шеберханасының меңгерушісі болды. 

1938 жылдан Қазақ опера және балет театрының (Алматы) бас суретшісі болып, С.С. Гулак-Артемовскийдің “Дунайдың ар жағындағы запорождық” (1941), А.Жұбанов пен Л.Хамидидің “Төлеген Тоқтаров” (1947), Н.Г. Жигановтың “Алтыншаш” (1949), У.А. Гаджибековтің “Аршин мал алан” мен Р.М. Глиэрдің “Қызыл гүл” (1950), П.И. Чайковскийдің “Ұйқыдағы ару” (1954), Қ.Қожамияров пен Н.Тілендиевтің “Алтын таулар” (1960), т.б. балет пен опералық спектакльдерін көркемдеді. 

Декорация мен сахналық жобалау шешімінің ұтымдылығы, айқындығы – оның безендірушілік еңбегіне тән сипаттар болды. Кейін қондырғылы кескіндеме саласында да (“Одесса театры”, “Одессадағы порт”, 1973; “Артек”, “Автобус аялдамасы” 1975; “Аэропорт”, “Алатау”, “Алматы – 77”, 1976 – 77) еңбек етті. 

Қызыл Жұлдыз орденімен және медальдермен марапатталған. 

## Дереккөздер


Санат:26 маусымда туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Одессада туғандар
Санат:9 тамызда қайтыс болғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан театр суретшілері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры тұлғалары
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Әзірбайжан опера және балет театры тұлғалары
Санат:Санкт-Петербург опера және балет театры тұлғалары
Сәтжан Ұшқанбайұлы Айсаев

**Айсаев Сәтжан Ұшқанбайұлы** (1958 жылы туған, Маңғыстау облысы, Таушық ауылы) – ғалым, техника ғылыми кандидаты (2007). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген (1980). 1980 жылы ҚазПТИ-дің (қазіргі ҚазҰТУ) Ақтау бөлімшесінде оқытушы, 1997 жылдан АқтМУ-дың  кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, доцент қызметін атқарды. Білім беру саласындағы жетістіктері үшін бірнеше рет мақтау грамоталарымен марапатталған. ЖАК бекіткен басылымдарда 15-тен астам ғылыми мақалалары жарияланып, мұнай-газ саласында әдістемелік-көмекші құралдары жарық көрді. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Боқан Айтжанов

**Боқан Айтжанов** (1914, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы Ауыздыбас ауылы – 1992) – жылқышы. 

1931 – 45 жылдары Бекдаштағы сульфат өндірісінде жұмысшы, 1945 – 59 жылдары Маңғыстау облысы Чапаев атындағы кеңшарда жылқышы болды.

Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1949). 

## Дереккөздер

Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау ауданында туғандар
Санат:1992 жылы қайтыс болғандар
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Айтқұл Шәкенұлы

**Айтқұл Шәкенұлы**  (1855, Жыңғылды ауданы – 1940, Сартөбе) – емші. Тобыштың Тоқабай атасының ұрпағы. Ол барлық өмірін халықтың игілігіне арнап, емшілікпен айналысқан. Айтқұл адамдарды емдеуде Маңғыстау жерінде өсетін емдік шөптер мен жануарлардың майын, етін пайдаланған. Мысалы, адыраспан өсімдігінің кезеңдік өскіндерінен тұнба жасап ішкізіп, суық тигенде оның буына отырғызып емдеген. Сонымен бірге биенің, қойдың іш, бүйрек майларын, сарүйек жыланның етін, оның тастаған түлек қабығын емге жаратқан. Айтқұл емші Сарытөбеде жерленген. 
## Дереккөздер
Бақты Айтқұлов

**Айтқұлов Бақты** (1930 жылы туған, Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қаратон кенті) – инженер-электрик. Алматы ауыл шаруашылық институтын (қазіргі ҚазҰАУ) бітірген (1955). 1957 – 62 жылдары Қамыскөл электр стансасында инженер, 1962 – 63 жылдары Жылыой ауданы парткомында нұсқаушы, 1963 – 64 жылдары «Қазақстан» кеңшарында бас инженер, 1966 – 69 жылдары Гурьев облысы партком аппаратында нұсқаушы, 1969 – 74 жылдары Жаңаөзен ауданы атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, «Маңғыстаумұнайгаз» өндіру басқармасы бастығының орынбасары, 1979 – 87 жылдары «Өзенқұрылысжөндеу» басқармасының басшысы, 1987 – 97 жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» бірлестігінің құрылыс-монтаждау тресі бастығының орынбасары, Қазақстан – Ресей – Тәжікстан бірлескен «Нефтяник» бірлестігі бас директорының орынбасары қызметтерін атқарды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған. 
## Дереккөздер


Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Алпамыс Оразауханұлы Айтқұлов

**Айтқұлов Алпамыс Оразауханұлы** (1946 жылы туған, Форт-Шевченко қаласы) – мұнайшы-ғалым, экономика ғылымы докторы (1996), Қазақстан Республикасының жоғары білім үздігі (1996).

## Өмірбаяны
ҚазПТИ-ді (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1969).

1969 – 1886 жылы аспирант, аға инженер, сектор меңгерушісі, 
қ-ндағы Қазақтың мұнай-газ ғылыми-зерттеу институтында инженер, кіші, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі болды.

1986 жылдан АқтМУ-да аға оқытушы, доцент, проф.

## Еңбектері мен марапаттары
«Мұнай кен орындарынан өнім алу, реттеу жұмыстарын жетілдіру» (2000), «Қазақстан мұнай кен орындарының өнім бергіштік қабілеттілігін арттыру» (2001), «Жер асты сұйықтар механикасы және мұнай өнімдерін игеру негіздері» (2003) атты кітаптары жарық көрді.

«Қазақстан Республикасы ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалімен (2006) марапатталған.

Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан экономистері
Колорадо (өзен)

**Колорадо** ( – қызыл, боялған) – АҚШ пен Мексикадағы (төменгі ағысы) өзен. Ұзындығы 2440 км (оң саласы Грин-Ривермен қоса 3200 км). Алабы 635 мың км2. 

## Бастауы
Сеңгір тауларындағы алдыңғы жотаның бат. беткейінен басталып, Тынық мұхиттың Калифорния шығанағына құяды. Атырауының ауданы 8600 км2. 

## Гидрологиясы
Колорадо үстіртінен өткенде көптеген терең каньондар (жалпы ұзындықтары 800 км) жасап ағады. Дүние жүзіндегі аса терең өзен аңғарларының бірі – Үлкен Каньон Колорадо бойында. Басты салалары: Сан-Хуан, Литл-Колорадо, Хила. Қар суымен толығады. Орта ағысындағы су ағымы 508 м3/с, сағасында 5 м3/с. Өзенде бірнеше бөгендер, ірі СЭС-тер салынған. Төменгі ағысында кеме жүзеді.

Санат:АҚШ өзендері
Санат:Колорадо географиясы
Ақшұқыр ауылдық округі

**Ақшұқыр ауылдық округі** – Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақшұқыр ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12279 адамды (6150 ер адам және 6129 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Түпқараған ауданы ауылдық округтері
Ақжігіт ауылдық әкімдігі

**Ақжігіт ауылдық әкімдігі** — Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін *Ақжігіт ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақжігіт ауылы. Округ құрамында болған *Қызылту* ауылы 2005 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2031 адамды (1054 ер адам және 977 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері
Макасар

**Макасар** (*макассар*, *мангкасарак*) — Индонезияның Сулавеси аралында тұратын халық. Жалпы саны 2 млн. (2009).Бугистер және оңтүстік тораджилермен туыстас. Моңғол нәсілінің оңтүстік азиялық түріне жатады.

## Тілі
Австронезия тілдік шоғырының батыс австронезия тобына жататын макасар (тена) тілінде сөйлейді. Тілі тонгхиан, туратеа диалектілеріне бөлінеді. Орта ғасырларда үнді жазу графикасын қолданған, қазіргі жазуы латын әліпбиі  негізінде. 

## Діні
Макасарлар — мұсылман-сүнниттер.

## Тарихы
XIV-XVI ғасырларда оңтүстік-батыс Сулавесидің оңтүстігінде Макасар және Гова мемлекеттері құрылды. 1667 жылдан кейін Макасар Нидерландыға тәуелді болды, ал Гова саяси және мәдени өмірдің негізгі орталығы болды. 1945 жылдан Индонезияның құрамында.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері — күріш, жүгері, қант қамысы, кокос пальмасы, темекі, дәмдеуіштер және т.б. өсірумен айналысады. Үй жануарларынан — буйвол, жылқы, ешкі өсіреді. Тоқыма, тігіншілік, зергерлік, қайық, шағын кеме жасау өнері дамыған. Бұрын Макасарлар теңізшілері солтүстіктегі Қытай мен оңтүстіктегі Солтүстік Австралия арасындағы үлкен аумақтағы көлік дәліздеріне қызмет көрсеткен.

## Өмір салты
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі кеме жасау     
Ауылдық жерлерде ақсүйектерге, еркін қауым мүшелеріне және құлдардың ұрпақтарына таптық-касталық бөліну сақталған. Патриархалдық қатынастар қалалардағы нарықтық қатынастармен қатар өмір сүреді. Басшының беделі саланың мәртебесімен, жеке қасиеттерімен, байлығымен анықталады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
50-ден 200-ге дейін үйлері немесе одан да көп елді мекендері бар. Үйлері төртбұрышты, ер тоқым тәрізді төбесі бар дәстүрлі қадаларға орналасқан, онда бірнеше отбасыларды орналастырады. Қазір оларды «тропикалық» стильдегі шағын бір отбасылық үйлер алмастыруда.

### Фольклоры
Музыкалық фольклор мен ырғақты би кең дамыған.  Исламға дейінгі бай ғұрып сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Бекқали Айтыманов

**Бекқали Айтыманов** (1947 жылы туған, Маңғыстау облысы, Таушық ауылы) – механизатор.

## Өмірбаяны
* Алматы облысы Талғар қаласындағы механизация техникумын бітірген.
* 1973 – 94 жылдары Маңғыстау облысы «Ауыл шаруашылығы техникасы» бірлестігінде шофер, мастер
* 1994 – 2005 жылдары «Қаражанбасмұнай» мекемесінде механик болып істеді.

## Марапаттары
* 1974 – 77 жылдары социалистік жарыстың 2 дүркін жеңімпазы
* облыстың «Құрмет» кітабына енген.
* Ауыл шаруашылығы саласындағы үздік еңбегі үшін 3-дәрежелі Еңбек даңқы орденімен марапатталған (1978).

## Дереккөздер

Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау ауданында туғандар
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Іңкәрдария ауылдық округі

**Іңкәрдария ауылдық округі** — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Іңкәрдария ауылы кіреді. Орталығы – Іңкәрдария ауылы..

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 857 адамды (458 ер адам және 399 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы) ауылдық округтері
Нағи Ілиясов ауылдық округі

**Нағи Ілиясов ауылдық округі** – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. 1997 жылға дейін *Бесөзек ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Нағи Ілиясов ауылы кіреді. Орталығы – Нағи Ілиясов ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2202 адамды (1115 ер адам және 1087 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы) ауылдық округтері
Шәменов ауылдық округі

**Шәменов ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шәменов ауылы кіреді. Орталығы – Шәменов ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1033 адамды (533 ер адам және 500 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Шәкен ауылдық округі

**Шәкен ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шәкен, Шилі, Шөлқұм ауылдары кіреді. Орталығы – Шәкен ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 680 адамды (363 ер адам және 317 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Қуантқан Айтмұханов

**Айтмұханов Қуантқан**  (1947 жылы туған, Маңғыстау облысы, Ортаеспе ауылы) – құрылысшы-инженер. Қарағанды политехникалық институтын (қазіргі ҚарМУ) бітірген (1975).
*1967-1968 жылдары - Маңғышлақ өндірістік автотресі автокөлік басқармасында жүргізуші. 
*1976-1980 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ №3 Өзен технологиялық көлік басқармасы автотрактор колоннасының бастығы, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресі автокөлік кеңсесінде учаске бастығы. 
*1980-1986 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ №3 Өзен технологиялық көлік басқармасында автоколонна бастығы, жөндеу-механикалық шеберханасының бастығы, басқарма бастығының орынбасары, бас инженер. 
*1986-1987 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ тресі механикаландырылған жүмыстар басқармасының бастығы. 
*1987-1990 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ тампонаждық басқарма бастығының орынбасары. 
*1990-1995 жылдары - Маңғыстау облыстық Мемтаукентехбақылау инспекторы. 
*1995 жылы - «Өзенмұнайгаз» ӨБ арнайы техника және технологиялық көлік басқармасының бастығы. 
*1995-2004 жылдары - «Өзенмұнайгаз» ААҚ №3 үңғымаларға қызмет көрсету Басқармасының директоры. 
*2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ «Өзенмұнайгаз» ӨФ №3 ұңғымаларға қызмет көрсету басқармасының бастығы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Маңғыстау ауданында туғандар
Шалқия кенттік әкімдігі

**Шалқия кенттік әкімдігі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Құттықожа ауылы кіреді. Орталығы – Шалқия кенті.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2655 адамды (1387 ер адам және 1268 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Колорадо үстірті

**Колорадо үстірті** () – Солтүстік Америка Кордильерасындағы үстірт. Батысы Үлкен Алап, шығысы мен солтстік-шығысы Сеңгір таулар, оңтүстігі Мексика таулы қыратының ішкі аймағы аралығында орналасқан. Ауданы 300 мың км². Көп жерінің биіктігі 1800 – 2500 м, ең биік жері – Хамфрис-Пик тауы – 3861 м. Кембрийге дейінгі кристалл жыныстардан және төменгі палеозойдың антропогенге дейінгі шөгінді қабаттарынан түзілген. Үстірт Колорадо өзенінің көптеген каньондарымен (Үлкен Каньон) және оның салаларымен тілімделген. Климаты субтропиктік, кей жерде континенттік. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 500 мм. Қуаң дала өсімдігімен аралас қарағай, арша, қараған бұталары өседі. Мұнда өте ірі Колорадо-Планто уран кен орны шоғырланған.

Санат:Аризона шөлдері
Санат:Юта шөлдері
Санат:Колорадо шөлдері
Санат:Нью-Мексико шөлдері
Санат:АҚШ үстірттері
Төменарық ауылдық округі

**Төменарық ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Төменарық ауылы кіреді. Орталығы – Төменарық ауылы.

## Халқы
2022 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4520 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Сайын Бабатайұлы Айтов

**Айтов Сайын Бабатайұлы** (1935 жылы. туған,Форт-Шевченко қаласы) – балықшы. Ресейдегі Астрахан балық институтын бітірген (1958). 1958 – 60 жылдары Баутин балық комбинатында цех бастығы. 1961 – 65 жылдары СМУ-да басшы, 1965 – 88 жылдары Баутин балық комбинатында цех бастығы, «Гуррыбхолодфлот» басқармасында басшының орынбасары, МРХФ бөлім бастығы, 1988 – 98 жылдары Маңғыстау балық тоңазыту басқармасының кәсіподақ төрағасы болды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған (1970). 
 
## Дереккөздер


Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Телікөл ауылдық округі

**Телікөл ауылдық округі** – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Әбділда Тәжібаев ауылы кіреді. Орталығы – Әбділда Тәжібаев ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1558 адамды (826 ер адам және 732 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы ауылдық округтері
Айтуған Тайұлы

**Айтуған Тайұлы**  (туған - өлген жылы белгісіз) – жыршы, жырау, қобызшы. Ұрпағы Өтежан Алшынбаев мәліметіне қарағанда 18 ғасырдың аяқ кезінде туып, 97 жасында дүние салған. Әкесі Тай қобызшыдан, сол өңірдегі айтулы ақын-жыраулардан өнеге алған. Қ.Шыртанов жинаған деректер бойынша Айтуған «Ноғайлық» аталатын ерлік жырларды жырлап таратушылардың бірі. Өз жанынан шығарған өлең-толғаулары сақталмаған. Інілері Құлыш, Қожықтар көңілін сұрай келгенде айтқан шешендік, билік сипатты өлеңі ел арасында кең тараған. Айтуғанның өлең-толғаулары мен ол туралы деректер «Маңғыстау» газетінде (1990) жарияланған.
 
## Дереккөздер
Қ. Сыдиықұлы
Константиновка (Айыртау ауданы)

**Константиновка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Константинов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 56 км жерде, Көкшетау қыратының солтүстік-батыс жағында, Аққанбұрлық өзенінің сол жақ жағасында, орманды дала белдемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1287 адам (630 ер адам және 657 әйел адам) болса, 2009 жылы 1024 адамды (507 ер адам және 517 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1895 жылы қаланды. 20 ғасырдың 30-жылдарының басында ауыл  шаруашылығын ұжымдастыруға сәйкес ұжымшар және ауылдық кеңестің орталығы болды. 1961 жылы тың жерлерді игеруге байланысты өзімен аттас шошқа кеңшарын құру негізінде кеңшар орталығына айналды. 1997 жылдан оның негізінде шошқа және астық өсірумен айналысатын ЖШС, 3 шаруа қожалығы ұйымдастырылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда байланыс бөлімшесі, орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, амбулатория бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль  жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Таң ауылдық округі

**Таң ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Таң, Жаңақоныс ауылдары кіреді. Орталығы – Таң ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1285 адамды (672 ер адам және 613 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Талсуат ауылдық округі

**Талсуат ауылдық округі** – Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Талсуат ауылы кіреді. Орталығы – Талсуат ауылы. Округ құрамында болған ''Геологтар'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2497 адамды (1267 ер адам және 1230 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Ақбаев Бердіқожа Тұрғанбайұлы

**Ақбаев Бердіқожа Тұрғанбайұлы** (1936, Форт-Шевченко қаласы – 2005) – педагог. Гурьев (қазіргі Атырау) педагогикалық училищесін бітірген (1958) және Атырау педагогикалық институтын сырттай бітірген (1971). 1959 – 71 жылдары Куйбышев, Шахта және Шетпе кентіндегі 52-орта мектепте мұғалім, 1971 – 79 жылдары аудандық спорт мектебінің директоры, 1979 – 88 жылдары 51-орта мектебінің директоры, 1988 – 90 жылдары аудандық білім бөлімінің әдіскері. 1990 – 2000 жылдары білім беру және ғылым қызметкерлері кәсіподағы аудандық комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған. Қазақстан Республикасының «Құрметті спорт қайраткері» атағымен марапатталған (2005).
 
## Дереккөздер
Сүттіқұдық ауылдық округі

**Сүттіқұдық ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тақыркөл ауылы кіреді. Орталығы – Тақыркөл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2082 адамды (1048 ер адам және 1034 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Сексеуіл кенттік әкімдігі

**Сексеуіл кенттік әкімдігі** — Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көнту темір жол стансасы және Құрлық, Тербенбес, Құмсағыз, Сарышығанақ, Жалғызағаш темір жол айрықтары кіреді. Орталығы – Сексеуіл кенті. Округ құрамында болған *[[Құланды жылқы зауыты]]* ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 11284 адамды (5719 ер адам және 5565 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Іздібай Ақбасұлы

**Іздібай Ақбасұлы** (1926, Маңғыстау облысы, Жарауыл қыстауы – 2004, Маңғыстау облысы, Шетпе ауданы) – ақын, шежіреші.

## Марапаттары
Орал қаласында «Баталы ел арымас» деген атпен өткен аймақтық байқауда 1-дәрежелі («ең батагөй қария» атағына ие болған), Түркістан қ-нда өткен «Батаменен ел көгерер» атты 2-респ. байқауда бас жүлдені (2003) жеңіп алған. 

Маңғыстау облысы «Үздік жыл жеңімпазы» дипломымен (2003) марапатталған.

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары
Сапақ ауылдық округі

* Сапақ ауылдық округі – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Сапақ ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.
Сазды ауылдық округі

* ''Сазды ауылдық округі'' – Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты таратылған әкімшілік бірлік.
* Сазды ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік.
 

Санат:Айрық беттер
Райым ауылдық округі

**Райым ауылдық округі** – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылжар, Шөмішкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылжар ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1608 адамды (820 ер адам және 788 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы ауылдық округтері
Ақбөбек

**Ақбөбек** – ән. 

## Тарихы
Маңғыстаулық әнші, ақын Қайып Қорабайұлының өзінің сүйген қызы Ақбөбек Есжанқызына (1864 – 1938) арнап шығарған. 

Ақын Ақбөбекке ғашық болып, бірнеше рет алып қашса да болыс, билер қызды айттырылған жері Итбайдың Есбергеніне қосады. Қайып елге өкпелеп, ешкімнен рахым таба алмай тәжік еліне кетеді де ақыры сонда (Қорғантөбе облысы Қызылтұмсық зиратында) дүние салады. 

## Түрлері
Қайыптың Ақбөбекке арнаған бірқатар өлеңі мен әні бар. 1920 ж. А.В. Затаевич Адай у-нде «А.» атты үш ән жазып алады. 

Бұлардың ішінде Маңғыстауға тараған Қайыптың өз әуеніне келетін Жалау Мыңбаевтан жазылып алынған кең дауыспен, ойлы орындалатын ән. Сол сияқты Орал, Жылыой өңірінде, Еділ, Жайық бойында айтылатын «А.» әндерінің де өзіндік ерекшеліктері бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ әндері
Өркендеу ауылдық округі

**Өркендеу ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жанкент ауылы кіреді. Орталығы – Жанкент ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1282 адамды (681 ер адам және 601 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Ортақшыл ауылдық округі

**Ортақшыл ауылдық округі** – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ортақшыл, Қызылқайың ауылдары кіреді. Орталығы – Ортақшыл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1448 адамды (802 ер адам және 646 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы ауылдық округтері
Ізтұрған Ақжанов

**Ізтұрған Ақжанов**  (1.1.1914, Маңғыстау уезі (қазіргі Маңғыстау ауданы), Ортаеспе ауылы – 1.1.2005) – сауда қызметкері. 
## Өмірбаяны
*Ақтөбе кооператив училищесін бітірген (1964). 
*1932 – 1940 жж. - Балық шаруашылығы директоры. 
*1940 – 1949 жж. - Таушық көмір өндірісі директоры.
*1949 – 1953 жж. - Маңғыстау ауданы денсаулық бөлімінде директор.
*1953 – 1989 жж. - Маңғыстау ауданы сауда саласында қойма меңгерушісі, дүкен директоры, база меңгерушісі болды. 

## Марапаттары
*«Тұтынушылар кооперативінің үздігі» белгісі (1960)
*«В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалі (1970).

## Дереккөздер


Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау ауданында туғандар
Санат:1 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ақтөбе кооператив училищесі түлектері
Санат:Тұтынушылар кооперативінің үздігі белгісінің иегерлері
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Мәшбек Нәлібаев ауылдық округі

**Мәшбек Нәлібаев ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжол ауылы кіреді. Орталығы – Ақжол ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1026 адамды (538 ер адам және 488 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Колоратура

250 px|thumb
**Колоратура** (, ) – ән салудағы дауысты шапшаң құбылтатын, техникалық жағынан қиын, аса шебер орындалатын пассаждар (көбінесе, биік сопрано дауыстыларда кездеседі); әнші дауысының вокальдік партияларды әшекейлеп орындау мүмкіндігі.
Бір буында бірнеше дыбысты, кейде қиын пассаждарды құйқылжытып асқан шеберлікпен орындау Колоратуралық дауыстың негізгі ерекшелігі болып табылады. Колоратура орта ғасырлардан бастап вокальдік музыкада қолданыла бастады. Әсіресе, 18 – 19 ғасырларда Италия операларында (әнші-кастраттар, жоғары әйел дауысы, лирикалық тенорлар, бас-буффтар партияларында) кең өріс алды. Көптеген композиторлар (В.А. Моцарт, Дж.Россини, Л.Делиб (1836 – 91), Дж.Верди, Р.Штраус, М.И. Глинка, Н.А. Римский-Корсаков) өз шығармаларында Колоратураны әнші дауысын күшейте түсетін көркемдік тәсіл ретінде пайдаланды. Ең жоғарғы әйел дауысын колоратуралық сопрано деп атайды. 
## Дереккөздер

Санат:Опералық терминдер
Санат:Музыкалық терминдер
Мырзабай ахун ауылдық округі

**Мырзабай ахун ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мырзабай ахун ауылы кіреді. Орталығы – Мырзабай ахун ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1283 адамды (675 ер адам және 608 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Константиновка (Павлодар облысы)

**Константиновка** — Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл, Равнополь ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде, Үлкен және Кіші Тобылжан тұзды көлдерінен батысқа қарай 10 км-дей жерде дала белдемінде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1902 жылы қаланды. 1930 жылы ауыл шаруашылығын ұжымдастыруға сәйкес құрылған Қазанның 15 жылдығы атындағы кеңшар мен ауылдық кеңестің орталығы болды. 1954-1997 жылдары Қазақ КСР-інің 30 жылдығы атындағы кеңшар орталығы болды. 1996 жылдан кеңшар негізінде шошқа және астық дақылдарын өсірумен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды.

## Инфрақұрылымы
Байланыс бөлімі, орта мектеп, мәдениет үйі, учаскелік аурухана бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобильдік жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы елді мекендері
Сарыкөл ауылдық округі (Қызылорда облысы)

**Сарыкөл ауылдық округі** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абай, Жұбан ауылдары кіреді. Орталығы – Абай ауылы. Округ құрамында болған *Сағыр, Ізтілеубазы, Қазанқап, Ботбай, Шоратай, Маймақ, Мырзабек, Самұратбазы* елді мекендері 2007 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1176 адамды (613 ер адам және 563 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Ақжігіт (ауыл)

**Ақжігіт** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиясы
Аудан орталығы Бейнеу ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 54 км жерде орналасқан. Ауыл оңтүстігінде бұталы тоғай шоғырлары өседі.

## Тарихы
Ауыл 1969–1995 жылдары қаракөл қойын өсіретін КСРО-ға 60 жыл атындағы кеңшардың орталығы болып келді. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
«Сам» орман шаруашылығы және өсімдіктер мен жануарларды қорғайтын мекеме, «Бейнеугаз» ЖШС-нің бөлімшесі, Бейнеу электрмен қамту жүйесінің бөлімшесі, темір жол станциясы мен мекемесі бөлімшелері жұмыс істейді. Ауылда 2 мектеп, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, кітапхана, мұражай, мәдениет үйі, пошта, телефон станциясы, телехабар тарату орталығы бар. Ауыл жанында шекарашылар заставасы орналасқан. 

Ауылдық округтегі жеке және шаруа қожалықтарындағы мал басы саны: қой мен ешкі – 26 020 бас, жылқы – 2 296 бас, түйе – 3 581 бас, сиыр – 400 басқа тең. Кеңшар негізінде Ақжігітте 19 шаруа қожалығы жұмыс істеуде.

## Дереккөздер

Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Ақжігіт Бітімұлы

**Ақжігіт Бітімұлы** (1890–1993) — сынықшы. Мыңкісі әулиенің немересі. Сынықшылық адайдың жеменей-бөкен руына ерекше дарыған, атадан балаға жалғасып келе жатқан қасиет деп танылады. Мыңкісі дүние салғаннан кейін сынықшылықты оның кенже ұлы Бітім жалғастырған, Бітімнің ерекше қасиеті үлкен ұлы Есниязға, ол қайтыс болғаннан кейін інісі Ақжігітке беріледі. Ақжігіт атаның Мыңкісі әруағына сиынып, сынықты орнына түсіре алатын қасиеті және қисық салынып бітіп кеткен сынықты қайта бұзып, орнына сала алатын болған. Сынықшы 103 жасында өскен мекені Ақшымырауда қайтыс болып, Мыңкісі ата қорымында жерленген.

## Дереккөздер
Ақжігітов Тынышбек

**Ақжігітов Тынышбек**  (1942, Маңғыстау ауданы, Тұщыбек ауылы) – дәрігер. Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген (1965). 1965–1988 жылдары Маңғыстау ауданы емханасында дәрігер, бөлім меңгерушісі, бас дәрігердің орынбасары, 1988–1993 жылдары аудан орталық аурухананың бас дәрігері, бөлім меңгерушісі болды. Еңбек Қызыл Ту орденімен (1981), «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен (1970), «КСРО денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісімен (1975) марапатталған. 
## Дереккөздер


Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Чайковский ауылдық әкімдігі

**Чайковский ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Чайковское ауылы кіреді. Орталығы – Чайковское ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1676 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жітіқара ауданы ауылдық округтері
Колориметрия

**Колориметрия** ( – түс және *метрия*) — боялған ерітіндідегі заттың концентрациясын сол ерітіндіде жұтылған жарық мөлшерін өлшеу арқылы анықтауға негізделген сандық анализдің (талдаудың) әдістер тобы. Ерітіндіде жұтылған жарықтың мөлшерінің және ерітінді қабатының қалыңдығы мен ерітінді концентрациясы арасындағы байланыс Бугер-Ламберт-Бер заңы бойынша анықталады:
:I(l) = I_o e^{-k_{\lambda}l},

нобай|250px
Зерттелетін ерітінді мен стандартты ерітіндінің боялу қарқындылығын салыстыру арқылы сутегі иондарының концентрациясы анықталады, ол үшін суға сутек концентрациясына қарай түстерін өзгертетін әр түрлі заттар (индикаторлар) қосылады. Өлшеулер колориметрлермен және фотометрлермен жүргізіледі.

Колориметриялық анализде әртүрлі бояулы қосылыстар пайдаланады:
# Ерітіндегі Fe, Co, V, Bi және тағы да басқа элементтерді анықтау үшін галогенидты және радонидты комплекс қолданылады. Мұнда реактив пен стандарт ерітінділердің концентрациясы бірдей болу қажет. 
# Ti, V тағы басқа анықтау үшін металл комплексты сутек асқын тотығы.
# Мыс және никельды анықтау үшін аммияк комплексті.
# P, Si, As тағыда басқа анықтау үшін гетерполиқышқылы қолданылады.
# Перманганат түріндегі марганецті табу үшін тотығу-тотықсыздандыру реакциясы қажет. Сондай-ақ катализды және синтезді реакциялар да қолданылады. Мұнда анықтайтын компонент катализатор болып, ерітіндегі бояудың пайда болуына не оның жойлып кетуіне әсер етуі мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Аналитикалық химия
Шынабай Ақкенжеев

**Ақкенжеев Шынабай**  (1939 жылы туған,Маңғыстау ауданы, Бозащы ауылы) – инженер-гидротехник. Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын бітірген. Еңбек жолын 1958 – 59 ж. «Маңғышлақмұнайгазбарлау» тресінде бұрғышының көмекшісі болып бастаған. 1964 – 67 ж. Шардара СЭС-і құрылысында ауысым мастері. Атырау облысы. су ш. жүйесінде мастер, прораб, телім бастығы, 1967 – 73 ж. «Гурьевсуқұрылыс» тресінің Жылжымалы механикаландырылған ғ14 колоннасында бас инженер, 1973 – 90 ж. облысы су ш. құрылыс мекемесінің бастығы, 1990 – 2004 ж. облысының атқару комитетінің күрделі құрылыс бөлімінде «Маңғыстауқұрылысинвест» кәсіпорнын басқарды. 2004 жылдан «Маңғыстау» гидротехникалық  ЖШС-нде құрылыс жөніндегі техникалық директор қызметтерін атқарды. Ақкенжеевтің «Тағдырым тоғысқан құрылыстар» (2004) атты кітабы жарық көрді. Ақкенжеев  «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» (1970), «Еңбектегі ерлігі үшін» (1976) медальдары мен Құрмет грамоталарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Табакова Зинаида Петровна

**Табакова Зинаида Петровна** (1937 ж.т., ҚХР, Жалайнор) – филология ғылымының докторы (1994), профессор Петропавл педагогикалық институтын (1961, қазіргі Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті) бітірген. Орта мектепте мұғалім, мектеп директоры (1962–71) болды. 1971 жылдан Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде оқытушы, кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. «Структурно-семантические типы безглагольных предложений в современном русском языке» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Сілтемелер
*Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Константиновка (Ақмола облысы)

**Константиновка** — Ақмола облысының Аршалы ауданындағы ауыл, Константинов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Аршалы кентінен шығысқа қарай 35 км жерде, Ерейментау тауының оңтүстік етегінде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1905 жылы қаланған. 1929 жылдан “Передовик” ұжымшарының орталығы болды. 1951 жылы ол Киров ұжымшарымен бірікті. 1961 жылдан “Константиновский” астық кеңшарының орталығы болып келді. 1997 жылдан оның негізінде “Константиновский” ауыл  шаруашылығы өндірістік кооперативі жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
Мектепке дейінгі балалар мекемесі, орта мектеп, кітапхана, клуб, мұражай, отбасылық дәрігерлік амбулатория бар. Жақын темір жол  станциясы – Аршалы (48 км). Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы қатынасады. Ауылдан 3 км жердегі тау шатқалында қайың, терек, тал, т.б. өскен. Ол – Аршалы кенті, Теміртау, Қарағанды қалалары тұрғындарының демалыс орны.

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы елді мекендері
Первомай ауылдық әкімдігі

**Первомай ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Первомайское ауылы кіреді. Орталығы – Первомайское ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 965 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Әулиекөл ауданы ауылдық округтері
Черняев ауылдық округі

**Черняев ауылдық округі** – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ленин, Белозёрка, Зелёновка, Маршановка, Тучковка, Черняевка ауылдары кіреді. Орталығы – Ленин ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1374 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасу ауданы ауылдық округтері
Шилі ауылдық округі

**Шилі ауылдық округі**:
* Шилі ауылдық округі – Қостанай облысы Жангелді ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
* Шилі ауылдық округі – Қостанай облысы Науырзым ауданына қарасты әкімшілік бірлік.
Мақпалкөл ауылдық округі

**Мақпалкөл ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Темірбек Жүргенов ауылы кіреді. Орталығы – Мақпалкөл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1883 адамды (955 ер адам және 928 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Шолақсай ауылдық әкімдігі

**Шолақсай ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Науырзым ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шолақсай ауылы кіреді. Орталығы – Шолақсай ауылы. Округ құрамында болған *Қазан* ауылы 2009 жылы таратылған соң, Шолақсай ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1780 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы ауылдық округтері