open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тиімді қуыстылық коэффициенті

**Тиімді қуыстылық коэффициенті**-ашық қуыстылық коэффициенті мен жинауыштың мұнай қанығулық коэффициентінің көбейтіндісі, иә болмаса таужыныстардағы көмірсутектермен
тоғытылған қуыстар көлемінің сол таужыныстардың жалпы көлеміне қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Биянху атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қытайда Циньск династиясына қарсы халық көтеріліс ұйымдастырушы, осы
кетерілістен кейін дұнғандармен бірге Ресейге және Орта Азияға қоныс аударған дұнған
батыры Биянхудың (Бценху) есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы
әкімінің 21.01.2000 № 69 қаулысы) берілген.

Көше Жетісу және Медеу аудандарын қиып өтеді. Гвардейский көшесінен басталып,
Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Ленин көшесі. Кешенін
ұзандағы - 2500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ангидриттену

**Ангидриттену.** Шөгінділердің немесе шөгінді
таужыныстардың ангидритпен екінші рет баю процесі. Карбонаттардың, өзге
түзілім құрамбөліктерінің кристаларалық кеңістіктерінде, қуыстарында, қуыстарында т.с.с. ангидриттер шоғырлануы, немесе олардың ангидритпен
жаппай алмасуы нәтижесінде жүзеге асады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Платформалық алқап

**Платформалық алқап** - тектоникада: геосинклин
ұғымына қарама-қарсы мағынада қолданылатын, сол геосинклиндерден
тектоникалық режимінің мейілінше салғырттығымен айырықшаланатын,
континенттерге тән жер қыртысының ең басты құрылымдық элементтерінің
бірі. 
Геоморфологияда: жербедері жазықтармен сипатталатын, өте марғау
қозғалатын алқаптар; материктік және мұхиттық платформалық алқаптар болып екі түрге
жіктеледі. Материктік платформалар негізінен алғанда көтеріңкі аймақтар
жиынтығын құрайды, оларға тән жер қыртысы басты-басты екі бөліктен —
қатпарлы түғырдан яки кристалдық іргетастан және таужыиыстардың
деформацияға үшырамаған қабаттарынан, яғни бір-бірімен көлбеу бағытта астасқан
платформалық тыстан тұрады. Мұхиттық платформалар негізінен түсіңкі өңірлер
жиынтығынан тұрады, сөйтіп мұхит төсеніші аймағынан көрініс береді; жалпылама
алғанда біршама тегіс алаптар құрайтын мұхиттық платформалық алқаптар суасты қыраттары
мен жоталарын, сол сияқты ойыстар мен қазанойпаттарды біріктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайлы-газды жатын

**Мұнайлы-газды жатын** Газды бөліктен (газды тақыя)
және мұнайлы бөліктен тұратын, бірақ газ мөлшері оны төсейтін мұнай
мөлшерінен көлемдік тұрғыдан артығырақ болып келетін қосфазалы жатын.
Синонимі — "мұнайжұрынды газды шоғыр".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Геоизотермикалық карта

**Геоизотермикалық карта** - *«[[Геотермикалық карта]]»* терминінің синонимі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Түзілімдену

**Түзілімдену** - барша шөгінділердің яки тұнбалардың табиғи жағдайда қозғалмалы яки қалқымалы қалпынан айырыла отырып, бір орынға шөгуі яки тұнбалануы нәтижесінде тыныш қалыпқа көшу процесі. Синонимдері — "шөгіндену"; "шәгінділену"; "тұнбалану".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шығындану алқабы

**Шығындану алқабы**. Сулы қойнауқаттан (горизонттан,
кешеннен) жерасты суларының шығындануы жүзеге асатын жер бетінің бөлігі
немесе жер қойнауындағы белдем.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жалпақтал көшесі (Алматы)

**Жалпақтал көшесі**. Көшеге Жалпақтал атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі
мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ауырлық күшінің калыпсыздығы

**Ауырлық күшінің калыпсыздығы.** Нақтылы нүктеде
анықталған ауырлық күші көрсеткішінің қалыпты көрсеткіштен ауытқуы. Бұл
ауытқу ауырлық күші өлшенген нүкте астындағы жер қыртысы мен мантия
қимасына тән таужыныстар тығыздығына тікелей байланысты. Алайда ауырлық
күшінің нақты көрсеткіштері өлшем алынған нүктенің географиялық
координатына және биіктік көрсеткішіне де байланысты болмақ. Синонимі —
"гравитациялық қалыпсыздық".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Қаһарман Мәкәрімұлы Тұманшин

**Қаһарман Мәкәрімұлы Тұманшин** (1928-1989), механизатор, Социал Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1942 жылы М. И. Калинин ұжымшарыңда комбайншы болып бастады. 1964 жылдан Қарқаралы ауданына карасты «Восток» кеңшарында шопанның көмекшісі, комбайн жүргізуші болды. 8-бесжылдықта (1966-1970) жоғары еңбек керсеткіштеріне ие болды. 1972 жылы 12 мың га жердің астығын орып, 18 мың т. астық бастырды. Ленин орденімен және ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінін фамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер
Бобруйская көшесі (Алматы)

Көшеге Белоруссияның Могилевский облысындағы Бобруйск қаласының атауы
Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1962 №8 шешімі Алматы қаласы атқару
комитетінің 17.12. 1958 №ЗЗ шешімі) берілген.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Войков көшесінен басталып Ақсай көшесіне
дейін созылып жатыр. Қаланың Куприн, Қаскелен Рудная көшелерін қиып өтеді. Кешенін
ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнайгазконденсатты жатын

**Мұнайгазконденсатты жатын** – өзіне тиесілі
газдарында газ түріндегі С5+ жоғары құрамды көмірсутектер біршама мол
ұшырасатын мұнайлы-газды жатын. Синонимі — "мұнайжұрындыгазконденсатты (конденсатты) жатын".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Болашақ көшесі (Алматы)

**Көшеге Болашақ атауы** (Алматықаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен
Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Болашақ сөзінің мағынасы
алдағы уақыт, *«келешек»* дегенді білдіреді.

Думан шағынауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 18-ші линия көшесі. Кешенін
ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қатпарлы алқап

**Қатпарлы алқап** - бірнеше қатпарлы жүйелерді біріктіретін ауқымды тектоникалық құрылым атауы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Геотермикалық карта

**Геотермикалық карта** - Жер қыртысы қойнауларындағы температура көрсеткіштерінің бірдей мөлшерлерін бір-бірімен жалғайтын сызықтар түріндегі карта. Синонимдері — *«[[геоизотермикалық карта]]»; «[[изогеотермикалық карта]]»*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Рустам Одинаев

**Рустам Одинаев**

1953 жылы 2 наурызда Тәжік КСР Куляб қаласында туған.Тәжік.

С.М. Киров атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін (1991) журналист мамандығы бойынша; Б. Мансұров шеберханасының Жоғары режиссерлік курстарын бітірген (1996).

1973 жылдан - «Тәжікфильм» киностудиясында суретшінің ассистенті. 1984 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының суретші-декораторы. 1989-1992 жылдары - «ІСС» киностудиясының қоюшы суретшісі (Италия).

2005 жылдан бері - «Номадфильм» және «Митрафильм» жеке киностудияларының бас директоры.

24-тен астам фильмнің қоюшы суретшісі: «Минархар аңшысы» («Тәжікфильм»), «Махаббат сағымы» («Қырғызфильм», 1985), «Сұлтан Бейбарыс» («Қазақфильм», 1989), «Шыңғыс хан» (Италия, 1989-1992), «Нәзік жан» (Қазақстан-Ресей, 1996), «Ежелгі бұлғарлардың жылы желі» («Мосфильм», 1997), «Айлы әке» (Тәжікстан-Германия, 1999), «Біржан сал» (2009), «Махамбет» (2007), «Нағыз полковник» (2010) фильмдерінің; «Қазбат» деректі фильмінің (2009); «Әркім Голгофаға көтеріледі» телехикаясының (2003) және тағы басқа.

ҚР Кинематографистер одағының мүшесі.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу».

Хоббиі - музыкалық аспаптар, антиквариат.

Сүйіп оқитын әдебиеті - Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М. Булгаков, А. Рюноске.

Үйленген. Жұбайы -Жұмағүлова Раиса Кәріпқызы (1948 жылы туған), зейнеткер, экономист болып жұмыс істеген. Ұлдары - Омаров Сұлтан-Темір (1974 жылы туған), Омаров Санжар (1977 жылы туған).

Санат:Тұлғалар
Санат:Кино
Санат:1948 жылы туғандар
Седиментогенез (түзілімгенез)

**Седиментогенез (түзілімгенез)** — шөгіндінің қалыптасуынан, яғни түзілімнің бір орынға тұрақтануынан (шөгуінен) бастап оның диагенезденуіне дейінгі аралықтағы барша процестер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бөгенбай батыр көшесі (Алматы)

Көшөге XVIII ғасырдағы қазақтың хас батыры, жоңғар басқыншыларына қарсы күрестегі
әскери қолбасшылардың бірі Қанжығалы Бөгенбайдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991
№ 15/398 қаулысы) берілген. Қанжығалы Бөгенбай (1690-1775) Ерейментау қырқалары мен Сілеті
өзенінің аралығында дүниеге келген.

Көше Жетісу, Алмалы, Әуезов аудандарын басып өтеді. Көше шығыстан батысқа қарай Бутаковский көшесінен басталып, Бруно көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: 
* а) Командирская; 
* ә)Садовая; 
* б)Киров көшелері.

Көшенің ұзындығы - 7500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Әліби Жангелдин көшесі (Алматы)

**Әліби Жангелдин атындағы көше**. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанда Кеңес өкіметін орнату жолындағы күресті ұйымдастырушылардың бірі Әліби Жангелдиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 №332Б шешімі) берілген. Әліби Жангелдин (1884–1953) Торғай облысының (қазіргі Қостанай облысы) Қайдауыл ауылында дүниеге келген. Ә. Жангелдин 1916 жылғы Орта Азиядағы көтеріліс басшыларының бірі болған. 1917 жылдың қараша айынан Торғай өлкесінің төтенше әскери комиссары болды. Көшеге Әліби Жангелдиннің ескерткіш-бюсті орнатылған. Мүсіншісі: А.А.Исаев. Сәулетшісі: Н.И.Белоцерковский.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Рысқұлов көшесінен басталып, Мақатаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көше Медеу, Жетісу, Түрксіб аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: 
# Александров;
# Школьная;
Көшенің ұзындығы — 5200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнай (газ) жатыны

**Мұнай (газ) жатыны** Жинауыш рөлін атқаратын біршама
кеуек таужыныстар қимасында тұтыла отырып, өз бойынан мұнай (газ)
түйіршіктерін өткізбейтін шымыр таужыныстармен қалқаланған мұнай (газ)
жатыны. Мұнай (газ) мен су қабаттарының жапсарласу жазықтығы мұнай (газ) жатынының табаны немесе сулы-мұнайлы (сулы-газды) деңгейлердің алмасу жазықтығы
деп аталады. Өз өңірінде жинақталған көмірсутектерінің құрам ерекшеліктеріне
орай, аталмыш жатындар төрт түрге бөлінеді, олар - мұнайлы, газмұнайлы,
газды және газконденсатты жатындар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гидрогеодинамикалық карта

**Гидрогеодинамикалық карта** - Сулы қойнауқаттардың (горизонттардың, кешендердің) таралу ауқымындағы келтірілген арындардың өзгерістері, қоректену және шығындану алқаптарының өзіндік орны, жерасты ағыстарының бағыттары, мұнай және газ жатындарының шектемелері изосызықтар көмегімен көрсетілетін арнаулы карта. Кәсіптік геологияда жатындарды игеруге дейін және игеру барысында жасақталған карталардың маңызы зор, себебі оларды саралау суарынды жүйедегі гидродинамикалық жағдайлар өзгерісін қадағалап отыруға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Бондаренко атындағы көше (Алматы)

Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Ұлы Отан соғысы кезінде Мәскеу түбіндегі
шайқаста қаза болған, Кеңес Одағының Батыры Яков Александрович Бондаренконың есімі
берілген. Бондаренко Яков Александрович (1905-1941) Ростов облысының Поздневка селосында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында батысқа қарай Грибоедов көшесінен басталып, Репин көшесіне дейінгі
аралықта жатыр. Қаланың Потанин, Бәйішов, Матросов, Хамиди көшелерін қиып өтеді. Көшенің
ұзындығы - 8 5 0 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қобыланды Мүбәракұлы Тұрдыбеков

**Қобыланды Мүбәракұлы Тұрдыбеков** (1959 жылы туған), физикалық химия, табиғи косылыстар саласындағы маман, химия ғылым докторы (1999), профессор (2002). Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-ді бітірген (1981). 1981 жылы ҚазКСР ҒА ХМИ спектроскопия зертханасының аға лаборанты, ҚазКСР Органикалық синтез және көмір химиясы институты табиғи қосылыстар зертханасының аға лаборанты, инженері, аға инженері (1983-84). 1985-1997 жылдары ҚазКСР ҒА Органикалык синтез және көмір химиясы институты кіші ғылым қызметкері, ғылым қызметкері, бөлім меңгерушісі, зертхана меңгерушісі. Жалпы ғылым еңбектерінің саны — 189.

## Дереккөздер
Әкім Серіков

**Әкім Серіков** (1912-1989), партия, кәсіподақ, кеңес қызметкері, Қарағанды көмір бассейнің ұйымдастырушылардың бірі.

БК(б)ПОК жанындағы партия ұйымдастырушылардың Жоғары мектебін (1945), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген (1956).

Қарағанды жауапты партия және кәсіподақ қызметін атқарғады. Киров аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, қалалық партия комитетінің  2-хатшысы, (1940-1941), 

Қазақстан Компартиясы облыстық комитетінің  хатшысы(1946-1950),

Облыстық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы (1950-1955, 1958-1965),

Қазақстан Компартиясы облыстық комитетінің  бөлім меңгерушісі (1956-1958), облыс партиялық мемлекетті бақылау комитетімен облыс халықтық бақылау комитеті төрағасының орынбасары (1965-1978).

БК(б)П 19 - съезінің , КСРО кәсіподақтарының 11-13-сьездерінің, Қазақстан Компартиясының 3-6, 9-11-съездерінің делегаты. 5-6-сайлауында КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

КазКСР Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасары (1959-1963).

Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1912 жылы туғандар
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар 
Санат:Бұқар жырау ауданында туғандар
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:БЛКЖО функционерлері
Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары
Санат:Одақ деңгейіндегі жеке зейнеткерлер
Санат:Тұлғалар
Палинология

**Палинология** — Өсімдік тұқымдары мен тозаңдарын зерттейтін ботаника ғылымының жеке саласы. Аталған нысандардың қазба қалдықтарын
зерттеу оларды кіріктірген таужыныстардың геологиялық көнелігін анықтауға жәрдемдеседі, сондықтан Палинологияны *палеонтологияның арнаулы саласы* деп есеітгеуге
болады.

## Дереккөздер


Санат:Ботаника
Жандарбеков атындағы көше (Алматы)

**Жандарбеков атындағы көше**. Көшеге қазақтың талантты режиссері, әнші, Қазақ КСР халық әртісі, КСРО Мемлекеттік
сыйлығының лауреаты Құрманбек Жандарбековтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің
02.07.1975 №256 шешімі) берілген. Жандарбеков Құрманбек (1905-1973) Түркістан облысының Сайрам ауданындағы Теспе ауылында дүниеге келген.

Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Төле би көшесінен басталып, Жароков көшесіне дейінгі
аралықта созылып жатыр. Жамбыл және Шевченко көшелерінің арасында сквер бар. Бостандық
және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 10-шы көше. Кешенін ұзындығы - 3200
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жатын типтес қалыпсыздық

**"Жатын" типтес қалыпсыздық.** Геофизикалық
мәліметтер негізінде анықталған геофизикалық өрістердегі немесе
таужыныстардың мұнаймен немесе газбен қанығуы салдарынан сол ортаның
физикалық параметрлері көрсеткіштеріндегі қалыпсыздықтар. Бұл
қалыпсыздықтардың көрініс беру нышандары — серпінді тербелістердің таралу
тығыздығы мен аралық жылдамдығының азаюы, электрлік кедергі өзгерістері
(әдетте кедергінің өсуі), мұнаймен қаныққан таужыныстарға сейсмикалық
энергия енуіндегі өзгерістер, таужыныстардың акустикалық қатаңдығының және
өнімді қойнауқат жабыны мен табаны өңірлерінен сейсмикалық энергия
шағылысуы коэффиценттерінің өзгерістері т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Тұзкүмбезді алқап

**Тұзкүмбезді алқап** - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы
кеңінен көрініс беретін ауқымды аймақ. Көлбеу жазықтықтағы пішіні теңөлшемді болуы (Польша—Германия, Каспий маңы ойыстары) немесе
ұзынынан-ұзақ созыла сағалануы (Днепр—Дон ойысы, Қызыл теңіз рифтісі,
Батыс Африканың континенттік алабы) ықтимал. Тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар әдетте жер
қыртысының бүгінгі және көне континенттік блоктарының салғырт
жағалауларынан орын тепкен. Геофизикалық деректерге қарағанда, тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар
қимасында жер қыртысының гранитті қабаты нашар дамыған.
кристалдық іргетастың едәуір терең орналасуымен (15 км, тіпті одан да терең),
шөгінді тыс қимасының мейілінше қалың болуымен және оның үш бөліктен
тұруымен ерекшеленеді. Түзілімдердің тұзасты кешендері кратондық ойысу
қүрылымдары өңірінде қалыптасқан иіөгінділерден құралады. Бұл кешеннің
жабыны тұзды тұзілімдер кешенінін төсеніші болып табылатын болмашы түрде
кедір-бүдырланған жазықтыққа сәйкес келеді. Тұзды тұзілімдер қалыптасқаннан
кейін көрініс берген деформациялар нәтижесі тұзкүмбезді алқаптар өңіріндегі ең өкілетті
тектоникалық қүрылымдар болып табылады, олар — тұз күмбездері, тұзды бел-белестер, т.с.с. түзілімдердің тұзүсті кешенінін даму ерекшеліктері тұзды
күрылымдар қалыптасуына тәуелді болып келеді. Шөгінді тыс қабаты мейілінше
қалың болып келетін өзге де ірі аймақтар сияқты тұзкүмбезді алқаптар да мұнай және газ
жатындарын кіріктіруге бейім. Мұнай мен газдың өндірістік қорлары әдетте
тұзүсті кешенінің түзілімдеріне шоғырланады. Біршама терең орналасқан тұзасты
кешендері қимасынан көмірсутектердің ірі жатындарын табу мүмкіндігі де
мейілінше жоғары.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың аспалы жатыны

**Мұнайдың аспалы жатыны** Өзін төсеген су қабатының
саумалдай тіреп тұру мүмкіндігі жеткіліксіз болғандықтан мұнайлы 
өңірдің
төменгі жапсары сол су қабатына қарай сұғына түскен мұнай жатыны. Мұндай
жатындар құрылымдық, стратиграфиялық және литологиялық мұнай
жатындарының бәрінің де арасында кездесуі ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өңдірістік кенорындар ашу тиімділігінің коэффиценті

**Өңдірістік кенорындар-ашу тиімділігінің коэффиценті**. Нақтылы ауданда мұнайдың (газдың) өндірістік қорлары анықталған жергілікгі тектониқалық құрылымдар санының осы ауданда
іздеу бұрғылауларымен қамтылған бұкіл құрылымдар санына қатынасымен
өлшенетін шама; нөл мен 0,8-0,9 аралығында өзгереді, алайда бір санынан
қашан да кем. Өңдірістік кенорындар-ашу тиімділігінің коэффиценті нөлге тең дегеніміз аталған ауданда өндірістік құрылымдар табылмады деген сөз.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гипсометрлік карта

**Гипсометрлік карта** - жербедер ерекшеліктері горизанталдар көмегімен, ал биіктік сатылары әр түрлі бояулар көмегімен
кескінделген карта.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Гравитациялық барлау

**Гравитациялық барлау (гравибарлау)**. Жер қыртысының
жекелеген аудандарының геологиялық құрылыс ерекшеліктері мен ауырлық күшінің арасындағы байланыс сипаттарын саралауға негізделген геофизикалық барлау тәсілдерінің бір түрі. Гравитациялық барлау жұмыстары жер қыртысын және оның терең-терең қойнауларын құрайтын таужыныстардың немесе мантия заттарының
тығыздық көрсеткіштерін салыстыра зерттеу нәтижесінде жүзеге асырыла
отырып, талай-талай теориялық проблемалар мен іс-тәжрибенің мүдделі
мәселелерін табысты түрде шешуге мүмкіндік береді. Бұл мәселелердің ішіндегі
ең бастылары төмендегілер: 
# ірі-ірі аумақтар мен су алаптарына тиесілі жер қыртысының қалыңдығын, изостатикалықтепе-теңдік жағдайын және оларға тән ірі-ірі терең жарылымдар табиғатын анықтау; 
#мұнай немесе газ кіріктіруші және көмірлі аймақтар мен алқаптарды, кенді алаңдар мен тораптарды даралау, немесе нақтылы геологиялық формацыялардың жер қыртысындағы таралу ауқымын анықтау шараларын жүзеге асыра отырып, жекелеген геосинклиндік немесе платформалық алқаптарды тектоникалық аудандастыру;
# мұнай және газ кіріктіруші, көмірлі, тұзды және артезианды алаптарға тән бірегей құрылымдарды
іздеу және зерттеу; 
# пайдалы қазба кенорындарын іздеу және барлау, т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Лимиттік баға

**Лимиттік баға** - өнімнің осы түріне қойылған бағаның жоғарғы шегі; ол өнім шығарыла бастағандағы алдын ала деректер (есептесу) бойынша белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Мұнайдың (газдың) туынды жатыны

**Мұнайдың (газдың) туынды жатыны** Өзінің
алғашқы қалыптасу өңірінен өзге өңірлерге жылыстауы нәтижесінде жинақталған
мұнай (газ) жатыны. Жалпы алғанда кез-келген мұнай (газ) жатыны, тіпті ол
түпнегіз таужыныстың қимасыңда қалғанның өзінде де, туынды жатын қатарына
жатқызылуы тиіс, себебі шын мәніндегі жатындардың қалыптасуы үшін мұнай
тамшылары бір-бірімен біріге отырып ірілене түсуі, яғни олар міндетті түрде
жылыстау процесін бастан өткеруі тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Түзілімтану

**Түзілімтану** - шет елдердің геологиялық әдебиетінде бүгінгі және көне шөгінділерді, яғни барша шөгінді таужыныстарды зерттеу шараларымен айналысатын ғылым атауы. ТМД елдерінде бұл ғылымды "литология" деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тереңдіктер құрылысының картасы

**Тереңдіктер құрылысының картасы** - Белгілі бір аумақ ауқымында жер қыртысы терендікгерінің құрамы мен калыңдығын, платформаның кристалдық іргетасының, қатпарлы және орогендік алқаптардың бетбедерін, құрылымдық-формациялық кешендер мен жікқабаттарды бір-бірінен даралайтын жазықтықтардың бетбедерін, түрлі масштабты және түрлі генезисті жарылымдарды, аталған аумақтың жерсілкінулер және жанартаулар әрекеті тұрғысынан анықталған бүгінгі белсенділік дәрежесін кескіндейтін карта. Мұндай карталар жер қыртысы терендікгерінің құрылыс ерекшелікгерін саралау мақсатында жасақталады, оларды
дайындауда геофизикалық материалдар кеңінен пайдаланылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Антеизоалкандар

**Антеизоалкандар**.Көміртек атомдары тізбегінің бастауынан
санағанда үшінші ретгі метилді тогпта иемденетін изоалкандар (3-метилалкандар).
2-метиалкандармен қатар Антеизоалкандар да азғантай мөлшерде тірі клеткалар есебінен түзіле
алады, сондықтан қазба шашыранды органикалық заттарға қарасты изоалкандар
құрамындағы көмірсутектердің бір бөлігі тектік болмысын шет-пұшпақтап
сақтаған күйде ұшырасады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Бондар

**Бондар**  (франц. - bon pour ) 
# — Қазынашылықтар, муниципалитеттер немесе жеке фирмалар тауар сатып алу және төлем тұралы ретінде шығаратын қысқа мерзімді борыш міндеттемелері (әр түрлі ұсақ ақшаның орнына жұмсалады), олар қор биржасында айналымға түсіп, котировкадан өтеді. Ұсақ пошта аударылымдарын ресімдеуге пайдаланылады (пошта *бондары*); 
# — Қолданудан шығып, коллекциялық затқа айналған қағаз ақша.
# — Нақтылы құндылықтардың нақтылы тұлға немесе серiктестiгiнен аталып өткен мерзiмге алу құқық беретiн несие құжаттары.

**Бондар** - мемлекеттік қазына, жекелеген мекемелер мен кәсіпорындар шығаратын қарыздық міндеттемелері. Бондарды сатып алу және сату қаражаттары суррогатгарының есебінде қолдана алады, ақша суррогаттарының рөлін атқарады.

## Боншы
*Боншы* - Бон коллекция жасайтын адам

## Мемлекеттiк қаржы мекемесiнiң бондары
Мемлекеттiк қаржы мекемесiнiң *бондары* (Bons du Trè sor) -  мемлекеттiк қаржы мекемесiне ассигновкаларды бiлдiредi. Бұл *бондар* ұсынушыға арналған көбiнесе шығып тұрады. Олар төлеу олардың шығарылымының моментiнен биржада мерзiмнiң шабуылына дейiн баға кесiледi.

## Монета бондары
*Монета бондары* (bons de monnaie) - орнына алған алтын немесе металлдың нұсқауы бар күмiсi, оның салмағы, құн және соманың ақша сарайларынан дүкеншi көрсетушi мiндеттемелер.

## Пошталық Бондары
*[[Пошта]]лық бондары* - орнына енгiзiлген болымсыз пұлдардың кез келген бөлiмшедегi сондай болып сомалары дерелген алу құқық беретiн пошталық бюро көрсетушi куәлiк қағаздар.

## Қазынашылық боналар
*Қазынашылық бондар* — көбінесе ұсынушыға арналып шығарылатын қысқа және орта мерзімді (5 және одан көп мерзімге) мемлекеттік міндеттемелер. Әдетте жеке тұлғалардың арасында таратылады, ал табыс жыл сайын купондар бойынша төленеді. 

## Дереккөздер


Санат:Құнды қағаздар
Сейсмостанция

**Сейсмостанция** - далалық сейсмобарлау жұмыстарын жүргізу барысында жасанды жарылыстар мен қопарылыстар әсерінен туындаған серпінді толқындар легін қабылдау, күшейту және жазып алу мақсатында қолданылатын арнаулы жабдықтар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың гравитациялық жатыны

**Мұнайдың гравитациялық жатыны** Синклиндермен немесе жербедердің шөгінділермен көмкерілген ойыстарымен
байланысты, солардың гипсометрлік тұрғыдан ең төмен бөліктерінде жинақтала
отырып, сол өңірлерде өздерінің ауырлық күші әсерінен сақталатын мұнай
жатындары. Өте сирек ұшырасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тоғысу картасы

**Тоғысу картасы** - Танымал қойнауқат бетінің құрылымдық
картасы мен изохоралар картасын бір-бірімен беттестіру нәтижесінде алынатын карта. Бұл карта бетіндегі изосызықтардың бір-бірімен тоғысу нүктелері көмегімен тереңде орналасқан зерттеліп жатқан қойнауқаттар жабынының нақты белгілері анықталады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Парагеосинклин

*Геосинклиндер* мен *платформалардың*
аралығына сәйкес келетін *тектоникалық құрылым*. Бұларды құрайтын түзілімдер
әдетте платформалық сипатты иеленеді, алайда олар құрылым созылымына
көлденең бағытта мейілінше өзгермелі болып келеді. Бұл түзілімдердің қалыңдығы
жоғары (геосинклиндік кешендер сияқты) және мұндай қалыңдық құралым
ауқымында біршама тұрақты сақталады. Парагеосинклиндік шөгінділер азынаулақ
метаморфтық өзгерістерге ұшыраған. Бүгінгі таңда сирек қолданылатын
термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шаймаған Серіков

**Шаймаған Серіков** (1932-1952), кенші . Қарқаралының түлегі. Қарқаралы педогогика техникумында, Қарағанды тау-кен техникумында оқыған. Мәскеу өнеркәсіп академиясын (1941), Свердловск тау-кен институтын (1949) бітірген. 1932 жылдан забойшы, кен шебері, учаскы бастығының орынбасары, бастығы болып істеген. Соғыс жылдары кеңді өлкедегі Киров атындағы № 3 шахтада бас инженердің орынбасыры, БК(б)П ОК парторгы, № 26 бис,
№ 3 шахталардың бастығы. 1944 жылдан өмірінің соңына дейін «Ленин көмір» тресін басқарды. I, II, III  сайланған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің (1938, 1947, 1951) депутаты. 2- және 3-дәрежелі кен директоры атағына ие болған. Қазақстан Компартиясы 5-съезінің делегаты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бастырылған мұнай жатыны

**Бастырылған мұнай жатыны** Өзін қоршаған
қойнауқаттық суарынды жүйеден мұнай өткізбейтін қалқалаушы қабатпен
оқшауланған мұнай жатыны. Жатынның су-мұнай жапсарында көрініс беретін
мұндай қалқалар жинауыштардың қайтадан дәнекерленуі салдарынан,
таушайырлардың тотығуы нәтижесінде қайтадан түзілген кальцит, сирегірек
өзге де дәнекерлер (кремнийлі, ангидритті, целестинді, т.б.) түрінде қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Оқпан қысымын калпына келтіру кисық сызығы

**Оқпан қысымын калпына келтіру кисық сызығы** - *бұрғылау ұңғымасындағы* қиманың қалыпқа келу сипатын, яғни оның оқпандық мөлшерден қойнауқаттық мөлшерге шейін өзгеру сипатын
көрсететін қисық сызық. Бұл қисық сызықтың еңістену дәрежесі ұңғыма дебытіне
(оны бұрғылау тоқтатылғанға шейінгі), *қойнауқаттың* гидро өткізгіштігіне,
ұңғыманың келтірілген қоректену радиусына тәуелді. Аталған қисық сызықты
саралау нәтижесінде ұңғыманың және қойнауқаттың кейбір гидродинамикалық
сипаттарын анықтау мүмкіндігі жүзеге асады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сейсмотектоника

**Сейсмотектоника** - Екі мағынасы бар: 1) бүгінгі тектоникалық процестердің сейсмикалық тұрғыдан көрініс беру процесінің жалпылама атауы; 2) аймақтардың сейсмикалық белсенділігі мен тектоникалық ерекшелігінің арасындағы байланыстарды зерттейтін геология саласы. Соңғы жағдайда сейсмикалық көрсеткіштер тектоникалық режимнің тұрақтылық дәрежесін, тектоникалық қозғалыстардың белсенді өрістеу аймақтарын анықтауға, сол қозғалыстардың бағырт-бағдарын нақтылауға пайдаланылады. Әдетте нақтылы бағытта созыла сағаланатын жерсілкіну ошақтарының тереңдіктерін анықтау терең жарылымдардың тереңдіктерін шамалауға мүмкіндік береді. Жерсілкіну ошақтарының динамикалық параметрлері таужыныстарды деформацияға ұшырататын күштердің мөлшері мен бағыт-бағдары жайлы мәліметтер бере алады. Сейсмотектоникалық зерттеу нәтижелері сейсмотектоникалық карта бетінде кескіңделеді, бұл карталарда таужыныстардың астасу пішіндері, яғни нақтылы тектоникалық құрылымдар жайлы мәліметтер, сол сияқты жерсілкінулердің эпицентрлік белдемдері көрсетіледі. Мұндай мәліметгер жерсілкінулердің сол сілкінулер көрініс берген аймақтың тектоникалық құрылыс ерекшеліктерімен өзара байланысын анықтап қана қоймай, болашақ жерсілкінулердің туындау орнын, күшін және жиілігін шамалауға көмектеседі, сөйтіп сейсмикалық аудандастыру карталарын жасақтауға жағдай туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың антиклиндік жатыны

**Мұнайдың және газдың антиклиндік жатыны** Жинауыш пен жапқыш қабаттарының антиклн қатпармен қалқаланған
тұтқыш өңірінде жинақтала отырып, жан-жағынан сутірек қабатпен шектелген
мұнай немесе газ жатыны; көбінесе жергілікті тектоникалық құрылымдар
өңірінен көрініс береді, сирегірек күмбездер мен бел-белестерге шоғырланады.
Синонимі — "мұнайдың және газдың құрылымдық жатыны".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Әуеден көзмөлшерлік қадағалау

**Әуеден көзмөлшерлік қадағалау**.Ұшақ немесе тікұшақ көмегімен биікгікгерден жер бетіндегі нысандарды  қадағалау әдістерінің
бірі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Сұлбалық карта

**Сұлбалық карта** - Жер қыртысының белгілі бір бөлікшесінің геологиялық құрылысы, тектоникалық, палеогеографиялық т.б. ерекшеліктері жайлы жалпылама мағұлмат беретін, осы бөлікшенің басты сипаты ерекше көрсетілетін сызба; әдетте топографиялық негіз бетінде тұрғызылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Жатынның тиімді көлемі

**Жатынның тиімді көлемі** - жатын ауқымындағы мұнайдың немесе газдың өндірістік қорларын кіріктіретін жинауыш тау жыныстары
көлемі; жатын ауданын мұнаймен (газбен) қаныққан орташа тиімді қалыңдыққа көбейту арқылы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Локо

**Локо** - 
# келісімдегі сатушы өз тауарына қойған бағасына оны сатып алушыға жеткізіп беруге байланысты үстеменің қосылмайтынын көрсететін мәміленің жағдайы. Бұл баға бойынша сатып алушы тауарды келісім жасалғанда ол қай жерде болса, сол жерде қабылдап, тауарды тиісті жеріне жеткізуге байланысты шығындарды және тәуекелді өз мойынына алады; 
# шетел валютасын немесе бағалы қағаздарды сатып алу және сату жөніндегі мәміле, ол бойынша келісім қай биржада жасалса, сол жерде қолма-қол ақшамен есеп айырылысады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Мұнайгаз жинақталу секторы

**Мұнайгаз жинақталу секторы** - өздерінің ауырлық күші салдарынан қозғалысқа ұшыраған мұнай және газ массалары жинақталатын біршама ауқымды аумақ. Мұнайгаз жинақталу секторы түгелімен көмірсутектердің туындау  алқабының ішкі өңірінде орналасуы немесе оның сыртына жарым-жартылай шығуы мүмкін. Мұнайгаз жинақталу секторының шекаралары ойыстардың, ойысымдардың, өзге де депрессиялық белдемдердің өстік сызығы арқылы жүргізіледі. Мұнайгаз жинақталу секторын даралау қажеттілігі мұнай және газ жатындары қалыптасуы процесін зерттеу және жекелеген нысандардың мұнай мен газ кіріктіру мүмкіндіктерін бағалау барысында туындайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың гидродинамикалық тұрғыдан қалқаланған жатыны

**Мұнайдың және газдың гидродинамикалық тұрғыдан қалқаланған жатыны** Жинауыш қойнауқат
арқылы мұнай немесе газ массасының жоғары қарай қозғалуына су-мұнай
жапсарының немесе газ-су жапсарының еңіс орналасуы нәтижесінде қалыптасқан
су ағымы кедергі туғызуымен сипатталатын тұтқышқа жинақталған мұнай
немесе газ жатыны. Мұндай жатындар әдетте моноклиндерде және құрылымдық
қоңқаларда, сирегірек синклиндерде дамыған.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қазақтардың Орталық Азияға көшуі

Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығыс аймақтарынан бүгінгі Орталық Азиядағы барлық мемлекеттер жеріне жаппай көшуі 1930 жылдың көктемінен басталды. 1930 жылы және 1931 жылдың тамызыңа дейін Қазақстанның 27 ауданынан Орталық Азия елдеріне 15 960 қазақ шаруа қожалықтары көшіп кетті. Бұл елдерге көшіп келген қазақтардың саны толастамады. Сонымен бірге ол жақтарға барған қазақтардың бір жерге тоқтап, тұрақтануы да киын болғандықтан, бір елден екіншісіне өтіп кетуі де кездесіп отырды. Мұның бәрі Орталық Азиядағы жекелеген республикалардағы босқын қазақтардың саның дәл анықтауға кедергі келтірді. Қазақстанның Қазалы, Арал, Шалқар, Темір, Ақтөбе және т.б. аудандарыңа жақың орналасқан Қарақалпақ автономиялы республикасына көшкен қазақтардың бір бөлігі одан әрі тұрікмен және өзбек жерлеріне де қоныс аударып отырды. Қаракалпақ жеріне де С.Меңдешев бастаған уәкілдер жіберілді. Бұл жердегі қазақтар жағдайының барған сайын нашарлап бара жатқаның, жергілікті өкімет органдарының оларға әділетсіздік пен кудалау кәрсетіп отырғанын көргеннен кейін босқындарды кері қайтару шаралары қолға алынды.
Қырғызстан жеріне көшкен қазақтардың ауыр халыБішкек темір жол станциясындағы жағдайдан көрінді. Мұнда 1933 жылы 19-23 соуір аралығында 860 адам жиналды. Станцияда күн сайын 6-7 өлген адам табылып отырды.
Ал өзбек жеріпе ауа көшкен қазақтар, негізінен, қалаларға шоғырланды. Ашаршылықтан қашып аласұрған олардың да жағдайы адам төзгісіз ауыр еді. Мұндағы қазақтарды елге қайтару жұмыстарын Қазақстанның Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасының орынбасары Ө.Қулымбетов басқарды. Өзбекстан ұкіметі 1933 жылы қаңтарда Өзбек Қызыл жарты ай қоғамыңан 515 мың сом ақша бөліп, баспанасыз босқындарды тамақтандыру орындары ң ашуды тапсырды.
Егер Ресей жеріне босқан қазақ орыс шовинизмінің тепкісін кәріп, дәрменсіздіктен хор болған болса, Қарақалпақ жеріндегі табаны тесіліп, маңдайы таска тірелген, аштықтан бүралған босқын қазақ жергілікті қарақалпақтық шолақ белсенділердің ұлтшыл қудалауының азабың тартты. Кейбір жергілікті өкімет органдары және жергілікті қызметкерлер босқын қазақтарға «үрлық жасады» деген жалған айып тағып, оларды өздерінше соттады, ұрып-соғып, ауыр жазалады.
Қазақ басқыңдары елге екі түрлі жолмен  күрлық арқылы, яғни Тақтакөпір жерімен және су жолымен-Арал теңізімен қайтты. Алғашқы жолмен 1933 жылдың желтоқсаныңа дейін 257 шаруа қожалықтары 258 жылқы мен түйені, 320 кой мен ешкіні, 422 есекті айдай жүрді. Ал Арал теңізімен 8000 адамнан тұратын 2500 отбасы қайтып оралды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихы
Көпқабатты жатынның тиімді көлемі

Ұғымның бірнеше түсінігі белгілі: 
*1) бүкіл жинауыш қойнауқаттардың тиімді көлемдерінің жиынтығы; 
*2) жатын ауданының ұңғымалардағы қалындықтар жиынтығы картасы көмегімен анықталған орташа тиімді қалыңдық мөлшеріне көбейтіндісі; 
*3) екінші бапта сөз болған көбейтінді, бірақ бұл жағдайда тиімді қалыңдық картасы жекелеген жинауыш қойнауқаттардың тиімді қалыңдық карталарын графикалық тұрғыдан бір-біріне қосу арқылы алынған. Терминнің үшінші бапта анықталған түсінігі қалған екеуіне қарағанда ұтымдырақ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ағымның алымды қиындысы

**Ағымның алымды қиындысы** - сұйық немесе газ ағымы бағытына перпиндикуляр бағыттағы қойнауқаттың көлденең қимасының сол сұйықтар мен газдарды сүзбелейтін бөлігі, яғни кеуектер мен жарықтардың тиімді (сүзбелейтін) саңылауларының жалпылама ауданы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Гипстену

тау жынысы (мәселен, карбонаттар) құрам-бөлшектерінің сульфатты сулар әсерінен гыпспен алмасуы, немесе осы тау жынысықа
тән қуыстар мен ұраларды гипс иемденуі яки оларда гипсті желілердің қалыптасуы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жинауыштардың таралу картасы

**Жинауыштардың таралу картасы** - игерім нысаны немесе көпқабатты нысанның жекелеген қойнауқаты литологиялық
құрылысының жатын ауқымындағы өзгермелілігін сипаттайтын карта. Бұл картада жинауыштардың игерілу шекаралары, игерілу сипаты бір-бірінен ерекше яки өзгеше болып келетін жинауыштардың шекарасы, бір қойнауқаттың қимадағы көршілес қойнауқатпен тоғысу орындары т.б. көрсетіледі. Мұндай
карталар нысан құрылысының әртектілігін және қойнауқаттардың
гидродинамикалық байланысын зерттеу, өнім алынатын және тоғыту ұңғымаларын орналастыруды, игеруді реттеу шараларын негіздеу т.с.с. мақсаттарда қолданылады. Синонимі — *«[[литологиялық өзгермелілік картасы]]»*.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тұтқыш көлемі

Тұтқыш өңіріндегі жинауықтардан тұратын дененің геометриялық көлемі. Тұтқыш көлемін тұтқыш өңіріндегі бір-біріне жалғаса сағаланатын кеуектердің, жарықтардың, өзге де куыстардың көлемімен өлшенетін тұтқыштың қуыс кеңістігі көлемімен
шатастыруға болмайды. Ендеше, тұтқыш көлемі деген түсінікті тұтқыш көлемінің
мұнаймен немесе газбен қаныққан бөлігі деп түсіну ләзім. Тұтқыштың шектеулі
түрде тоғытылуы жағдайында жатын көлемі тұтқыш көлемінен мұнайдың
сығымдалып шығарылмайтын көлемі мөлшеріне кішірек болмақ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жиынтық су алымдары мен су айдамдарының кариасы

**Жиынтық су алымдары мен су айдамдарының кариасы** - *«[[жинақталған су алымдары мен су айдамдарының картасы]]»* терминінің синонимі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қазақтардың Қытай жеріне ауа көшуі

Қытай жеріне, негізінен, онымен шекаралас қазақ аудандарыңдағы озбырлық пен ашаршылыққа төзбеген кожалықтар көшіп кетті. Олар Кеген, Жаркент, Талдықорған, Ақсу, Алакөл, Лепсі, Октябрь, Үржар, Тарбағатай, Жайсан, Қатонқарағай аудандарынан болатын. Осы аудандардан 1929-1931 жылдары 5993 шаруа қожалықтары Қытай жақ бетке өтті. Қазақтардың Қытайға көшуі біз жоғарыда қарастырған Ресей мен Орталық Азия республикалары жерлеріне өтуден әлдеқайда күрделі болды. Өйткені Қытайға көшу бір мемлекеттен екінші мемлекетке шекаралық тәртіпті бұзып көшу еді. Ал шекара бұзу мемлекеттік ауыр қылмыстың бірі саналатыңы белгілі. Голощёкиндік геноцидке шыдамаған қазақтар екі мемлекет шекарашыларының қарсы болғандығыңа қарамастан, шекараны бұзып өтуге ұмтылды. Шекарашылармен қарулы қақтығыстарға дейін барды. Осындай шайқастардың бірінде 734 қазақ каза тауып, 38-і жараланды.

Шекарашылардан да адам шығыны болып, 24-і қайтыс болды. Қызыл шекарашылар шекарадан өткізбей қою міндетімен шектелмей, Қытай жеріне өткендердің соңынан куып барып, қырып салып отырды.
Голощёкин Ресей мен Орталық Азиядағыдай Қытайға да бай-кулактар көшіп жатыр деп айтудан жалықпады. Кеңес үкіметінің жазықсыз айыптаулары мен озбырлықтарыңа шыдамай жеке бастары Қытайға өтіп кетіп, соңынан отбасы мүшелерін, туыстарын көшіріп әкету үшін қаруланып шекарадан қайта өткен қазақтарды «бандылар» деп жариялады. Мұндағы ойы босқын қазақтарды жек көрінішті, қылмыскер ретінде кәрсетіп, катаң да шұғыл жазалау шараларын өрістету еді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихы
Мұнайдың және газдың дизьюнктивтік қалқаланған жатыны

**Мұнайдың және газдың дизьюнктивтік қалқаланған жатыны** Мұнай немесе газ массаларының қозғалуына
кедергі рөлін дизъюнктивтік бұзылыстың өзі (бұзылыс жазықтығы өңіріндегі
мылжалану белдемі), немесе сол дизьюнктивтік бұзылыс нәтижесінде
жапсарласқан нашар өткізетін тау жынысы қойнауқаты атқаратын тұтқышқа
жинақталған мұнай немесе газ жатыны. Синонимі — "мұнайдың және газдың тектоникалық түрғыдан қалқаланған жатыны".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бордеро

**Бордеро** -   (фр. bordereau) - сақтандыруға және жататын қайта қауiпсiздендiру қабылданған тәуекелдердiң құжатты ресiмделген тiзiмi,. Бордеро қайта қауiпсiздендiрудi келiсiм шарт көрcетiлген мерзiмдерде бас сауғалаушыға қорқақпен шығып тұрады.
* бухгалтерия құжаттарынынан, есепшоттардан, т.б. үзінді;
* сатылған бағалы қағаздарды (акцияларды, облигацияларды, вексельдерді, т.б.) банктің, банкир кеңсесінің немесе маклердің хаттауы.
=Түрлері=
* *Ақырғы бордеро* - цедент және қорқақ беретiн белгi толық мiнездеме.
**Алдын ала бордеро* - белгi алғашқы мiнездеме.
**Рекапитуляция* -  тiзiмi бордеро бас сауғалаушыларға қорқақ жiберiлген. Рекапитуляция әдетте квартал сайын жер ауларылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Пьезоөткізгіштік картасы

**Пьезоөткізгіштік картасы** - Серпінді режим жағдайында қойнауқатты игеруді саралау барысында қолданылатын, қойнауқат
бойынша пьезоөткізгіштік коэффициентінің өзгерістерін изосызықтар түрінде ашып көрсететін карта. Аталған коэффициент көрсеткіші зерттеліп жатқан бұрғылау ұңғымасының көрші ұңғымалардағы буырқануларға бейімделу әсерін қадағалау немесе қысымның қалпына келу қисық сызықтарын пайдалану нәтижесіңде анықталады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сейсмикалық барлаудағы топтастыру

**Сейсмикалық барлаудағы топтастыру.**
Пайдалы толқындар мен бөгеуіл толқындарды бір-бірінен ажырату, сөйтіп
пайдалы толқындарды ғана қабылдау мүмкіндігін арттыру шараларын жүзеге
асыратын жүйелер жасақтау мақсатында қабылдағыштарды және (немесе) толқын
туындату көздерін топтастыру әрекетіне негізделген далалық сейсмикалық
жұмыстарды жүргізудің технологиялық тәсілі. Қабылдағыштарды топтастыру
толқын туындату көздерін топтастыруға қарағанда тиімділеу, себебі алғашқы
топтастыру тәсілі қаражат шығынын азырақ керек етеді және оның қоршаған
ортаға тигізер залалы да аздау.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың литологиялық жатыны

**Мұнайдың және газдың литологиялық жатыны** Жинауыш тау жынысытардың көнелігі жағынан өздерімен орайлас, бірақ
мұнай немесе газ массаларын өз бойынан нашар өткізетін өзге тау жынысытармен
алмасуы нәтижесінде қалыптасқан тұтқыш өңіріне жинақталған мұнай немесе
газ жатыны. Мұндай жатындар "литологиялық тұрғыдан қалқаланған жатындар"
және "литологиялық тұрғыдан қоршалған жатындар" болып екі түрге бөлінеді.
Бірінші жағдайда жинауыштар мұнайды немесе газды нашар өткізетін тау жынысы
қабатымен тек қана жоғары жағынан қалқаланатын болса, екінші жағдайда
жинауыш сөз болған тау жынысытармен түгел қоршалады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қуыстылық картасы

**Қуыстылық картасы** - жатын аумағындағы тау жыныстардың кеуектілік коэффициентінің өзгерістерін изосызықтар түрінде кескіндейтін карта. Өнімді қима құрылысы тарам-тарам сипатты иемденген жағдайда қуыстылық картасы әрбір қойнауқат (қабатша) үшін жеке-жеке жасақталатын болады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Терең жарылымдар

**Терең жарылымдар**. Жер қыртысының ірі-ірі
блоктарының бір-бірімен жапсарласу өңірінен көрініс бере отырып, олардың
дербестігін қамтамасыз ететін, жер қыртысның көлденең қимсын және оның
табан жазықтығымен астаса дәнекерленген жоғары мантия қабатын қиып өтетін
біршама ауқымды да терең белдем. Өзіңдік өзгешелікгермен сипатталатын мұндай
белдемдердің ұзындығы жүздеген, тіпті мындаған километрмен өлшенсе, ені ондаған
километрге жетеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың бейантиклиндік жатыны

**Мұнайдың және газдың бейантиклиндік жатыны** Мұнайдың немесе газдың литологиялық жатыны,
стратиграфиялық жатыны, дизъюнктивтік қалқаланған жатыны, өздігінен
бастырылған жатыны деген түсініктердің барлығын біріктіретін жалпылама
термин. Синонимі — "мұнайдың немесе газдың бейқұрылымдық жатыны".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бракераж

**Бракераж** - тауарды ресми тауартанушылардың (брaкерлердің) куәлендіруі кезінде ақаудың анықталуы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Болат Тәнзілұлы Омар

right|230px
**Болат Тәнзілұлы Омар** (14.12.1947 жыл, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Баян ауылы) - режиссер. Қазақ.

Әкесі - Омаров Тәнзіл, марқұм, ҚазКСР ІІМ қызметкері болған. Анасы - Төлегенова Ұлболсын, марқұм, қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған.

Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының қойылым факультетін бітірген (Мәскеу қаласы, 1971), деректі кино және телефильм режиссері. Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Кино және ТВ режиссурасы» кафедрасының доценті (2007 жылдан).

40-тан астам жұмыстың сценарий авторы және режиссері, оның ішінде:
* «Шымкент» (1972), 
* «Сиқыршылар жиналды» (1976), 
* «Саған деген махаббатым туралы ән» (1976), 
* «Сазды Алматы» (1977), 
* «Қазақстанның әуендері мен бояулары» (1985) деректі фильмдері; 
* «Көртышқан мен қоян» (1978), 
* «Қаңбақ-шал» (1979), 
* «Үш шебер» (1981) мультипликациялық фильмдері; 
* «Ай астындағы үй» (1982), 
* «Таулардан биік» (1988), 
* «Восточный коридор или Рэкет по...» («Өркен-фильм» киностудиясы, 1991) көркем фильмдері; 
* «Қазақстанның әуендері мен бояулары» музыкалық фильмі (1985); 
* «Мүшел, немесе Жануарлар сайысы» анимациялық фильмі (2010) және тағы басқа.

1971 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының режиссері. 1988 жылдан - «Катарсис» шаруашылық есеп киностудиясы басқармасының төрағасы. 1989 жылдан - «Өркенфильм» шаруашылық есеп киностудиясы басқармасының төрағасы. 1996 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының компьютерлік графика оқытушысы. 1998 жылдан - ҚР Президентінің телерадиокешенінде компьютерлік графика бас маманы және режиссер. 2000 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік өнер академиясының жарнамалық клиптер мен бейнесюжеттер режиссурасы шеберханасының оқытушысы. 2002 жылдан - «Қазақстан» РТРК кинобағдарламалар және арнаны әрлеу бөлімінің бастығы. 2005 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ анимациялық фильмдер мен режиссуралар бірлестігінің редакторы, қоюшы режиссері. 2009 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының компьютерлік анимация және үш шамалық анимация негіздері пәнінің дәріскері.

Қазақстан кинематографистер одағының хатшысы (2008 жылдан).

«Еңбектегі озаттығы үшін» медалімен (1981), «КСРО халық шаруашылығын дамытудағы қол жеткізген табыстары үшін» КСРО ХШЖК қола медалімен марапатталған.

Әскери атағы - кіші сержант.

Үйленген. Жұбайы - Жұмағүлова Раиса Кәріпқызы (1948 жылы туған), зейнеткер, экономист болып жұмыс істеген. Ұлдары - Омаров Сұлтан-Темір (1974 жылы туған), Омаров Санжар (1977 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:14 желтоқсанда туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Баянауыл ауданында туғандар
Санат:Қазақстан режиссёрлері
Санат:Қазақстан сценарийшілері
Санат:Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесі қола медалінің иегерлері
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Санат:Қазақфильм режиссерлері
Санат:Қазақстан телевизиясы қызметкерлері
Санат:Қазақстан кинематографтары одағы мүшелері
Санат:Еңбекте үздік шыққаны үшін медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан кіші сержанттары
Өткізгіштік картасы

**Өткізгіштік картасы** - игерім нысаны өткізгіштігінің жатын аумағындағы өзгерістрін изосызықтар түрінде кескіндей отырып, ұңғыма дебитін жорамалдауға қолданылатын карта. Бұл картаны жасақтаудың бастапқы мәліметі ретінде ұңғымалардан алынған немесе тиімді қалыңдық пен өтімділік карталарын бір-бірімен сәйкестендіру нәтижесінде табылған параметрлерді изосызықтардың бір-бірімен қилысу нүктесінде көбейту арқылы анықталған өткізгіштік көрсеткіші болып табылады.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қабылданған қорлар

**Қабылданған қорлар** - "Колданыстағы қорлар" терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Далалық карта

**Далалық карта** - Дала жұмыстары барысында бүкіл табиғи
және жасанды ашылымдарды жоспарлы түрде зерттеу нәтижесінде жасақталатын кез келген геологиялық мазмұндағы карта. Мұндай карталар бетінде әр түрлі тау жынысытардың таралу ауқымы, олардың геологиялық шекаралары, тау жынысы қабаттарының бір-бірімен астасу сипаты, тектоникалық құрылымдардың өзіндік орны, тау жынысы қабаттары астасуының реттілігі және олардың алдын-ала анықталған геологиялық көнелігі, геологиялық денелерге шоғырланған пайдалы қазбалар, табиғи ашылымдардың, тау-кен қазындыларының, бұрғылау ұңғымаларының, организмдердің қазба қалдықтары ұшырасқан нүктелердің таралу сипаты, т.с.с. мәліметтер көрсетіледі.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Карталар
Мұнайдың және газдың өздігінен бастырылған жатыны

**Мұнайдың және газдың өздігінен бастырылған жатыны** Жинауыш қойнауқаттың беткі бөлігі табиғи таушайырмен
көмкерілуі нәтижесінде қалыптасқан тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Таужыныстың сығылғыштығы

**Таужыныстың сығылғыштығы** - қысымның өзгеруі нәтижесінде таужыныстардың өз көлемін кішірейту қабілеті.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың және газдың дербес жатыны

**Мұнайдың және газдың дербес жатыны** Мұнайдың және газдың антиклиндік жатынының үш түрлі жатындарын —
нақты антиклиндік (қойнауқаттық, шомбал), литологиялық қалқаланған
антиклиндік және дизьюнктивтік қалқаланған антиклиндік жатындарын —
біріктіріп қарайтын жалпылама термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сиаль (сиаль қабығы)

**Сиаль (сиаль қабығы)**-  (Si және Аl элементтері атауларының бастапқы буындары). Жер қыртысының негізінен кремний мен алюминий минералдарын кіріктіретін таужыныстардан тұратын сыртқы қабаты; ескірген термин.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ