Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі

**Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі** () — Футболдан Еуропаның 17-чемпионаты. 2024 жылы Германияда өтті. Германия бұған дейін 1988 жылы Еуропа чемпионатын өткізген.

Еуро 2024 чемпионатының ашылу матчы 14 маусым, сенбі күні, Германия мен Шотландия арасындағы ойынмен басталды. Матч Мюнхен қаласында «Альянц Арена» стадионында өтті. Топтық кезеңнің матчтары 14 маусымнан 26 маусымға дейін өтті.

1/8 финалдық матчтар 29 маусымнан 2 шілдеге дейін өтеді. Ширек финалдық ойындар 5 және 6 шілде күндері өткізіледі. Жартылай финалдық матчтар 9 және 10 шілдеде болады. Еуро 2024 финалы 14 шілдеде өтеді.

Еуро 2024 финалы Берлинде 14 шілдеде «Олимпиаштадион» аренасында өтеді. Бұл шешуші матчқа УЕФА арқылы сатылатын билеттердің бағасы 95-тен 2000 долларға дейін өзгереді.

Берлиндегі «Олимпиаштадион» стадионы 74 475 көрерменге арналған. Стадион 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына арнайы салынған. 1963 жылдан бастап, стадион «Герта» командасының үй аренасы. Сонымен қатар, Германия ұлттық құрамасы да кейде өз үй матчтарын осы стадионда өткізеді.

## Тарихы

### Үміткерлер мен қожайын елді таңдау
Еуро 2024 немесе 2028 жылғы чемпионатты өткізуге алғашында Дания, Швеция, Норвегия және Финляндия қызығушылық танытты, сондай-ақ Эстония мен Нидерланд та ұқсас ниеттерін білдірді. Дегенмен, бұл елдердің ешқайсысы ресми өтінім берген жоқ.

Турнирді өткізуге қызығушылық білдірген елдер қатарында скандинавиялық мемлекеттер (Дания, Швеция, Норвегия және Финляндия) бар, олар 2024 немесе 2028 жылы Еуропа чемпионатын қабылдауға үміттенген. Алайда Швеция футбол одағының президенті Карл-Эрик Нильссон талаптарға сай келмейтінін айтып, өтінішін қайтарып алған. Нидерландтар және Эстония да Еуро-2024 турнирін өткізуге дайын екенін білдірген.

Өтінім беру мерзімі 2017 жылдың 3 наурызына дейін болды. Нәтижесінде, Еуро-2024 өткізуге ниет білдірген елдер тек Түркия мен Германия болды. Еуро-2024 турнирінің елін таңдау 2018 жылғы 27 қыркүйегінде өтті. Дауыс беруге УЕФА атқарушы комитетінің 20 мүшесінің 17-сі қатысты. Германия қарапайым көпшілік дауысқа ие болып (12 дауыс), жеңіске жетті, ал Түркия 4 дауыс алды, тағы бір мүше қалыс қалды.

ЕУРО-2024 регламентінде тұрақты даму критерийлеріне ерекше назар аударылды. Турнирді ұйымдастырушылар командалар мен жанкүйерлердің көшу санын азайту мақсатында үш аймақтық кластер құрды. Бұл шешім ЕУРО-2016-мен салыстырғанда ұшу санын 75%-ға азайтады.

### Жүлде қоры
УЕФА 2023 жылдың желтоқсанында Еуро-2024 турнирінің қаржыларын бөлу тәртібін бекітті.  2024 жылғы Еуропа чемпионатының жалпы жүлде қоры 331 миллион еуроны құрайды. Бұрын турнирге 16 команда ғана қатысатын, ал 2016 жылдан бастап 24 команда қатысатын болды, сонымен қатар плей-офф кезеңінің тағы бір сатысы қосылды. Осылайша, 2012 жылдан кейін жүлде қоры айтарлықтай өсті: төрт жылда 196 миллионнан 301 миллионға дейін.

Чемпионатқа қатысқан әрбір ұлттық құрама командасы 9,25 миллион еуро алады. УЕФА барлық 24 құрамаға негізгі төлемдер үшін 228 миллион еуро бөлді.  

Топтық кезеңдегі нәтижелер бөлек бағаланады: әрбір жеңіс үшін миллион еуро және тең ойын үшін 500 000 еуро беріледі. Жеңіліс үшін ақша берілмейді. Егер құрама плей-офф кезеңіне өтсе, тағы 1,5 миллион еуро алады. Ширек финалға шығу үшін 2,5 миллион еуро, жартылай финалға – 4 миллион еуро, ал финалға – 5 миллион еуро беріледі. Турнир жеңімпазы қосымша 3 миллион еуро алады. Яғни, барлық матчтарды жеңіп шыққан команда жалпы сомасы 28,25 миллион еуро табады.

Еуродағы жүлде қоры тікелей футболшылар мен жаттықтырушыларға төленбейді, ол ұлттық федерациялардың есепшоттарына аударылады. Бұл ақшаны қалай жұмсау керектігін олар өздері шешеді.

**Клубтарға арналған солидарлық төлемдер**

Еуро-2024 турниріне қатысқан ойыншылардың клубтарына арналған солидарлық төлемдер үшін УЕФА 240 миллион еуро бөлді. Төлемдердің мөлшері нақты матчтардың нәтижелеріне байланысты емес. УЕФА футболшының ұлттық құраманың сапында қанша күн болғанын есептейді. Есеп бірінші матчтан 10 күн бұрын басталып, құрама турнирден шыққаннан кейін аяқталады.

УЕФА клубтарды үш категорияға бөлді. Бірінші категория үшін бір футболшының құрамада болған бір күніне 8700 еуро, екінші категория үшін – 5800 еуро, үшінші категория үшін – 2900 еуро төленеді. Қай клуб қай категорияға жататыны жарияланған жоқ.

### Турнирдің ресми добы
Еуро-2024 ресми добы Fusballliebe деп аталады, неміс тілінен аударғанда «футболға деген махаббат» дегенді білдіреді. УЕФА-ның ұзақ жылдар бойғы серіктесі Adidas жаңа добын 2023 жылдың қараша айында таныстырды. Бұл жолы Connected Ball технологиясы қолданылды, ол бейне төрешілерге эпизодтарды тезірек бағалауға көмектеседі. Еуропада Еуро-2024 ресми добы 120-140 еуроға сатылады.

## Квалификация

Іріктеу турниріне 53 ел қатысты.  Финалдық турнирде 24 команда қатысады, олардың бірі турнир иесі ретінде автоматты түрде іріктелген Германия.  Қалған 23 жолдама іріктеу турнирі арқылы ойнатылады, оның 20-сы тікелей, яғни іріктеу тобында бірінші немесе екінші орын алған командаларға беріледі, ал 3 жолдама плей-офф матчтары арқылы анықталады.  Желтоқсан 2023 жылы өткізілген жеребеде 24 команданың 21-і анықталды. 20 команда — 10 іріктеу тобының жеңімпаздары және екінші орын иегерлері, ал бір команда — турнир иесі Германия. Іріктеу турнирі келесідей өтеді: 5 елден тұратын 7 топ және 6 елден тұратын 3 топ. 

Қалған үш орын үшін 2022/2023 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының топ жеңімпаздары (әр лигадан төрт командадан) плей-оффта бақ сынады.  Плей-офф матчтарына 2022/2023 жылғы Ұлттар Лигасының 12 командасы қатысты, олар іріктеу турнирі арқылы тікелей жолдама алмаған. 

Іріктеу турнирінің жеребесі 2022 жылдың 9 қазанында өтті, ал финалдық кезеңнің жеребесі 2023 жылдың 2 желтоқсанында өтті.

Ресей құрамасы елдің Украинаға басып кіруіне байланысты қатысудан шеттетілді және осылайша, 2000 жылдан бері алғаш рет турнирді өткізіп алады.

### Финалдық турнирге жолдама алған құрамалар

## Стадиондар
Еуропа чемпионатының финалдық кезеңінің матчтары Германияда 2024 жылғы 14 маусым мен 14 шілде аралығында өтеді.
Еуро 2024 турнирін қабылдайтын он қала: Берлин, Дортмунд, Дюссельдорф, Майндағы Франкфурт, Гельзенкирхен, Гамбург, Кёльн, Лейпциг, Мюнхен және Штутгарт. Ойындар келесі он стадионда өтеді. Еуро-2024 турнирі Германияның 10 қаласында өтеді, бұл қалалардағы 10 стадион турнирді қабылдайды.

**Ірі стадиондар: Берлин:** 71 000 көрерменге арналған стадион. **Мюнхен:** 66 000 көрерменге арналған стадион. **Дортмунд:** 62 000 көрерменге арналған стадион. **Кіші стадиондар: Лейпциг:** 40 000 көрерменге арналған стадион. Бұл Еуро-2024 турнирінің ең аз сыйымдылығы бар стадионы.

Еуро-2024 турнирінің географиялық орналасуы 2006 жылы Германияда өткен Әлем чемпионатымен ұқсас. 18 жыл бұрын 12 қалада 12 стадион қолданылған болатын. Алайда, сол тізімнен үш стадион – Нюрнберг, Ганновер және Кайзерслаутерн – Еуро-2024 турниріне қатысушылар қатарынан шығарылды, дегенмен олар да бұл турнирді өткізуге үміткер болды.


## Құрамдар

### Командалық базалық лагерлер
Евро-2024 турнирін 10 неміс қаласы қабылдайды, ал топтық кезеңнің матчтары командалар мен жанкүйерлердің сапарларын барынша азайту үшін үш аймақтық кластерде өтеді. Финалдық кезеңге қатысатын 24 команданың әрқайсысы Германияда өздерінің жаттығу базаларына ие. Турнир қожайындары Adidas компаниясының штаб-пәтері орналасқан Бавария жеріндегі Херцогенаурах қаласының маңындағы арнайы салынған нысандарда орналасқан. Команда HomeGround кешенінің аумағында жаттығады және тұрады, оған 15 вилла мен көптеген жаттығу алаңдары кіреді. Немістер Евро-2020 алдындағы дайындықтарын да осы жерде өткізген.

Adidas Неміс футбол одағының (DFB) кеңестерін ескерген. DFB-нің басты қалауы – ойыншылардың бір-бірімен тыныш сөйлесіп, жаттығу үдерісінен демалатын орындардың көп болуы. Нәтижесінде кешен орталық алаңның айналасында «өскен».   

2024 жылдың наурыз айының соңында Германия құрамасы жабдықтаушысын ауыстырды: 70 жылдық серіктестіктен кейін Adidas-тан Nike-ке өтті. Бұл келісім үлкен резонанс тудырды. Соған қарамастан, Adidas Германия құрамасының жаттығулары мен тұруына кететін барлық шығындарды өз мойнына алды. Олардың серіктестігі 2026 жылғы Әлем чемпионатының соңына дейін жалғасады, ал Nike-пен келісім Солтүстік Америкадағы турнирден кейін күшіне енеді. Handelsblatt газетінің ақпаратына сәйкес, Nike DFB шоттарына жыл сайын 100 миллион еуро аударатын болады, бұл қолданыстағы келісімшарт бойынша Adidas төлейтін сомадан екі есе көп.  

Бавария жерінде Германия құрамасынан басқа, Сербия, Шотландия және Венгрия командалары, сондай-ақ Румыния құрамасы жаттығады. Англия құрамасы Бланкенхайн қаласының жанындағы, Лейпцигтен 90 минуттық жерде орналасқан, 45 лункасы бар гольф алаңы бар бесжұлдызды қонақүйге қоныстанды. Әрбір құрама өз жаттығу базасын таңдауда әртүрлі критерийлерге сүйенеді. Мысалы, Хорватия құрамасы логистиканы басты назарға алды. Сондықтан олар Берлиндегі Олимпиадалық стадионнан 75 км қашықтықтағы Нойруппин қаласын таңдады, өйткені Хорватия Испаниямен бастапқы матчты сол жерде ойнайды. Гамбургке (225 км) және Лейпцигке (227 км), онда олар Италия және Албания құрамаларымен ойнайды, автобуспен тез жетуге болады.

Нидерланд құрамасының бас бапкері Рональд Куман Бундеслига клубының заманауи базасында жаттықтыруды қалады. Голландиялықтар Германияның солтүстігінде орналасқан Вольфсбург қаласын таңдады. Дайындық аясында команда «Вольфсбург» әйелдер құрамасының базасын пайдаланбақ. Оның басты артықшылығы – ойыншылардың физикалық жағдайын жақсартуға көмектесетін заманауи жаттығу орталығы. Италия құрамасы Изерлон қаласындағы жаттығу базасына тоқтады. Қала 300 000 еуроға жөндеу жұмыстарын жүргізіп, көгалды қалпына келтірді.

## Топтық кезең
24 команда төрт командалы алты топқа бөлінеді. Топтық кезеңнің нәтижесінде әр топтан екі үздік команда және үшінші орын алған командалардың ішінен ең үздік төрт команда плей-оффқа шығады. 

#### Үздік төрт үшінші орын алған командаларды анықтау критерийлері:
# Жинаған ұпайлары
# Гол айырмасы 
# Соғылған гол саны
# Жеңістер саны
# Фейр-плей (тәртіптік ұпайларының аздығы: сары карточка үшін 1 ұпай, қызыл карточка немесе екі сары карточка үшін 3 ұпай)
# Іріктеу турнирінің жалпы рейтингі.

### А тобы



### В тобы







### С тобы













### Д тобы








### Е тобы



### Ғ тобы



### Үшінші орын алған үздік командалар

## Плей-офф
Плей-офф кезеңі топтық кезең аяқталғаннан кейін басталады. Ол турнирден жеңілген командаларды шығару арқылы олимпиадалық жүйе бойынша өткізіледі. Егер осы кезеңдегі матч 90 минуттық негізгі уақыттан кейін тең аяқталса, қосымша уақыт (әрқайсысы 15 минуттан екі тайм) тағайындалады. Егер қосымша уақыт аяқталғаннан кейін де есеп тең болса, жеңімпаз матчтан кейінгі пенальти сериясында анықталады.

Үшінші орын үшін матч өткізілмейді: мұндай матчтар соңғы рет 1980 жылы өткізілген.

Топтық кезеңде үшінші орынды алған командалардың қатысуымен 1/8 финалдың мүмкін болатын матч комбинациялары төрт үздік үшінші орын алған командалар қай топтардан шыққанына байланысты болады.

### Плей-офф кезңінің кестесі
Орталық еуропалық жазғы уақыт (UTC+2) көрсетілген.

### 1/8 финал

### 1/4 финал

### Жартылай финал

### Финал

### Чемпион

## Голдар

* 60 гол: оң аяқпен соғылған
* 28 гол: сол аяқпен соғылған
* 18 гол: баспен соғылған
* 1 гол: басқа дене мүшесімен соғылған
* 10 гол: автогол
* Гол соғудың орташа уақыты: 30-шы минут
* Орташа гол саны бір матчта: 2,29 гол
* Айып алаңының ішінде (қақпашы алаңын қосқанда): 98 гол
* Айып алаңынан тыс: 19 гол
* Ойыннан: 108 гол
* Пенальтиден: 9 гол
* Еркін соққыдан: 0 гол
* Пенальти туралы мәліметтер:
* Тағайындалған пенальти саны: 12
* Соғылған пенальти саны: 9
* Қақпашы қайтарған пенальти саны: 3
* Қисық кеткен: 0
 
### Сұрмергендер
Ескерту: жақшада пенальтимен қанша гол соғылғаны көрсетілген.

;3 гол

*  Харри Кейн (1)
*  Жамал Мусиала
*  Жорж Микаутадзе (2)
*  Дани Ольмо
*  Коди Гакпо
*  Иван Шранц

;2 гол

*  Джуд Беллингем
*  Флориан Вирц
*  Никлас Фюллькруг
*  Кай Хаверц (2)
*  Фабиан Руис
*  Нико Уильямс
*  Дониелл Мален
*  Рэзван Марин (1)
*  Мерих Демирал
*  Брель Эмболо

;1 гол

*  Недим Байрами
*  Клаус Гясуля
*  Казим Лачи
*   Коул Палмер
*   Букайо Сака
*   Олли Уоткинс 
*  Марко Арнаутович (1)
*  Кристоф Баумгартнер
*  Михаэль Грегорич
*  Марсель Забитцер
*  Гернот Траунер
*  Романо Шмид
*  Кевин Де Брёйне
*  Юри Тилеманс
*  Илкай Гүндоған
*  Эмре Джан
*  Хвича Кварацхелия
*  Кристиан Эриксен
*  Мортен Юльманн
*  Микель Оярсабаль
*  Дани Карвахаль
*  Ламин Ямаль
*  Микель Мерино
*  Альваро Мората
*  Родри
*  Ферран Торрес
*  Николо Барелла
*  Алессандро Бастони
*  Маттиа Дзакканьи
*  Барнабаш Варга
*  Кевин Чобот
*  Ваут Вегхорст
*  Стефан де Врей
*  Мемфис Депай
*  Хави Симонс
*  Адам Букса
*  Роберт Левандовский (1)
*  Кшиштоф Пёнтек
*  Франсишку Консейсан
*  Бернарду Силва
*  Бруну Фернандеш
*  Денис Дрэгуш
*  Николае Станчу
*  Лука Йович
*  Ондрей Дуда
*  Жан Карничник
*  Эрик Янжа
*  Самет Акайдин
*  Керем Актюркоглу
*  Арда Гүлер
*  Мерт Мюлдюр
*  Дженк Тосун
*  Хакан Чалханоглу
*  Николай Шапаренко
*  Роман Яремчук
*  Рандаль Коло Муани
*  Килиан Мбаппе (1)
*  Андрей Крамарич
*  Лука Модрич
*  Лукаш Провод
*  Томаш Соучек
*  Патрик Шик
*  Рубен Варгас
*  Квадво Дуа
*  Дан Ндойе
*  Ремо Фройлер
*  Джердан Шакири
*  Мишель Эбишер
*  Скотт Мактоминей

;Автоголдар

*  Максимилиан Вёбер 
*  Клаус Гясуля 
*  Ян Вертонген
*  Антонио Рюдигер
*  Робен Ле Норман 
*  Риккардо Калафьори
*  Дониелл Мален
*  Самет Акайдын 
*  Мерт Мюлдюр 
*  Робин Гранач

### Матчтың үздік ойыншысы

### Қақпашылар
Ескерту: жақшада ойналған матчтардың саны көрсетілген

### Турнирге қатысқан ең жас және сақа ойыншылар
;ең жас ойыншылар (2004 жылдан кейән туған)
*  Ламин Ямаль (16) 13 шілде 2007
*  Варрен Заир-Эмри (18) 8 наурыз 2006
*  Лео Сауэр (18) 16 желтоқсан 2005
*  Семих Кылычсой (18) 15 тамыз 2005
*  Габриэль Сигуа (18) 30 маусым 2005
*  Кенан Йылдыз (19) 4 мамыр 2005
*  Кобби Мейну (19) 19 сәуір 2005
*  Арда Гүлер (19) 25 ақпан 2005
*  Артур Вермерен (19) 7 ақпан 2005
*  Жуан Невеш (19) 27 қыркүйек 2004
*  Кацпер Урбаньский (19) 7 қыркүйек 2004
*  Адам Уортон (20) 6 ақпан 2004

;ең сақа ойыншылар (1987 жылға дейін туған)
*  Пепе (41) 26 ақпан 1983
*  Криштиану Роналду (39) 5 ақпан 1985
*  Лука Модрич (38) 9 қыркүйек 1985
*  Хесус Навас (38) 21 қараша 1985
*  Георгий Лория (38) 27 қаңтар 1986
*  Мануэль Нойер (38) 27 наурыз 1986
*  Оливье Жиру (37) 30 қыркүйек 1986
*  Петер Пекарик (37) 30 қазан 1986
*  Каспер Шмейхель (37) 5 қараша 1986
*  Юрай Куцка (37) 26 ақпан 1987
*  Ян Вертонген (37) 24 сәуір 1987
*  Флорин Ницэ (36) 3 шілде 1987
*  Гурам Кашия (36) 4 шілде 1987

### Үздік ойыншы
Үздік ойыншы наградасы ЕУРО турнирінде 1996 жылдан бері табысталады және оның иегерлері футболдың нағыз аңыздарына айналған ойыншылар.

Үздік ойыншыны анықтау шешімін УЕФА-ның техникалық бақылаушылар тобы қабылдайды, олардың мүшелері 1996 жылдан бері ЕУРО финалдық кезеңдерінің барлық матчтарын мұқият талдайды. ЕУРО-2024 турнирінде УЕФА-ның техникалық бақылаушылар тобына белгілі мамандар Фабио Капелло, Рафаэль Бенитес, Франк де Бур және Оле-Гуннар Сульшер кіреді. Әр матчтан кейін жауапты техникалық бақылаушы жаттықтырушылық шешімдерді түсіндіріп, тактикалық трендтерді атап өтіп, егжей-тегжейлі есеп дайындайды, содан кейін ақпарат футбол қауымдастығы мүшелеріне таратылады.

Техникалық бақылаушылар сонымен қатар матчтың үздік ойыншысы наградасын анықтауға жауапты. Финалдан кейін команда бірге жиналып, турнирдің үздік голын, үздік ойыншыны, үздік жас ойыншыны және символикалық құраманы анықтайды. Техникалық бақылаушыларға қажетті бейне және статистиканы ұсынатын Ньондағы арнайы аналитикалық хаб қолдау көрсетеді. Бұл талдауды тереңірек және бір уақытта көрнекі етіп жасауға мүмкіндік береді.

Үздік ойыншы мен үздік жас ойыншыны таңдауда техникалық бақылаушылар ойыншылардың жеке шеберлігін және олардың команданың ойынына әсерін ескереді. Сонымен қатар, оң көзқарас пен қарсыластарға құрмет көрсету де маңызды.

2016 жылы үздік жас ойыншы наградасы да бекітілді. Оны 23 жастан аспаған ойыншы алады. Алғашқы иегері Португалияға ЕУРО-2016-ны жеңуге көмектескен Ренату Саншеш болды, ал ЕУРО-2020-да үздік ойыншы атағын жартылай финалға жеткен Испания құрамасының ойыншысы Педри алды. ЕУРО-2024 нәтижесі бойынша бұл наградаға үміткер болу үшін ойыншы 2002 жылдың 1 қаңтарынан кейін туылуы тиіс. Бұл номинацияны испания құрамасының ойыншысы Ямин Ямал иеленді. 

Символикалық құраманы анықтау да маңызды номинация болып саналады. Бұл құрама бойынша қорытынды шешімді техникалық бақылаушылар тобы қабылдайды. Символикалық құрама турнирдің негізгі трендтеріне сәйкес келетін тактикалық модель бойынша және әрбір позицияда өзінің үздік ойыншысын ескере отырып таңдалады. Техникалық бақылаушылар ойыншылардың жеке шеберлігін және олардың команда ойынына әсерін ескереді. 

#### Үздік ойыншы наградасын алғандар
* 1996: Маттиас Заммер 
* 2000: Зинедин Зидан 
* 2004: Теодорос Загоракис 
* 2008: Хави Эрнандес 
* 2012: Андрес Иниеста 
* 2016: Антуан Гризманн 
* 2020: Джанлуиджи Доннарумма 
* 2024: Родри 

#### ЕУРО-2024 техникалық бақылаушылары

Әрбір матч барысында техникалық бақылаушылар ойын барысын жаттықтырушы көзқарасымен талдайды. ЕУРО-2024 турнирінде олар матчтың үздік ойыншысын таңдау үшін жауапты, содан кейін бірге турнирдің үздік голын, үздік ойыншысын, үздік жас ойыншысын және турнирдің символикалық құрамасын анықтайды.

Әрбір матчтан кейін жауапты техникалық бақылаушы ойынның ең қызықты техникалық және тактикалық сәттерін бейнелеп, бейне және статистиканы пайдалана отырып, есеп дайындайды. Сарапшылардың бейнежазбаларды көптеген ракурстардан қарауға мүмкіндігі бар: телекамералардан, тактикалық камералардан және қақпа артындағы камералардан түсірілген суреттер. Есепке осы ракурстардың кез келгенінен алынған бейнелер қосылуы мүмкін. Бейнежазбалар бақылаушы назар аударған аспектілерді көрсету үшін заманауи визуализация құралдарымен толықтырылуы мүмкін.

Техникалық бақылаушылардың міндеті сондай-ақ Германиядағы турнирдің әрбір матчының үздік ойыншысын анықтау. Таңдау жасаған кезде сарапшылар футболшының алаңдағы ерекше үлесін анықтауы керек, мұнда бірқатар критерийлер қолданылады: шабуылда немесе қорғаныста керемет шеберлік көрсету, шабуылда немесе қорғаныста маңызды сәттерге қатысу, тактикалық білім және ойын барысында тиімділік, алаңдағы үлгілі тәртіп.

Үздік ойыншы наградасынан бөлек, техникалық бақылаушылар турнирдің үздік ойыншысы мен үздік жас ойыншысы номинацияларын анықтауға қатысады. Олар сондай-ақ турнирдің символикалық құрамасын анықтайды. Екі жеке награда контекстінде олар турнир бойы ең жақсы нәтижелерді көрсеткен футболшыны іздейді. Үздік жас ойыншы наградасына 23 жасқа дейінгі кез келген футболшы (яғни, 2002 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін туылған) үміткер бола алады.

* Фабио Капелло (Италия) 

* Иоан Лупеску (Румыния)

* Майкл О'Нил (Солтүстік Ирландия)
* Дэвид Мойес (Шотландия)
* Алеша Асанович (Хорватия)
* Рафаэль Бенитес (Испания)
* Авраам Грант (Израиль)
* Пэт Боннер (Ирландия)
* Франк де Бур (Нидерланд)
* Оле-Гуннар Сульшер (Норвегия)
* Айтор Каранка (Испания)
* Жан-Франсуа Домерг (Франция)

## Қызықты деректер
### Бір жылда ЧЛ мен ЕУРО жеңген ойыншылар
* 1964: Луис Суарес ("Интер" және  ) 
* 1988: Ханс ван Брекелен, Рональд Куман, Берри ван Арле, Джералд Ваненбург (ПСВ және ) 
* 2012: Фернандо Торрес, Хуан Мата ("Челси" және )
* 2016: Криштиану Роналду, Пепе ("Реал" және )
* 2020: Жоржиньо ("Челси" және  )
* 2024: Дани Карвахаль, Начо ("Реал" және )

### Турнирдің статистикалық деректері
Португалиялық Франсишку Консейсау Чехия құрамасының қақпасына гол соққанда, әкелер мен ұлдардың ерекше клубының құрамы кеңейе түсті. Оның әкесі Сержиу Консейсау ЕУРО-2000 турнирінде гол соққан болатын. Осыған ұқсас дуэтті тек итальяндықтар мақтана алады: Энрико Кьеза 1996 жылы, ал Федерико Кьеза ЕУРО-2020 турнирінде гол соққан.

Диогу Кошта Португалия мен Словения құрамалары арасындағы 1/8 финал матчының пенальти сериясында үш соққыны қайтарып, ЕУРО тарихында алғаш рет осындай жетістікке жетті. Дегенмен, қазіргі Еуропа чемпиондары қатарынан үшінші рет пенальти сериясынан кейін турнирден шығып қалды: 2024 жылы Италия, 2020 жылы Португалия және 2016 жылы Испания. 

Гарет Саутгейт ЕУРО финалына екі рет шыққан үшінші жаттықтырушы болды, оған дейін Хельмут Шен және Берти Фогтс бұл жетістікке жеткен.

Испания төртінші рет бұл турнирде жеңіске жеткен алғашқы ел болды. Сонымен қатар, Англия құрамасы қатысқан бес ширек финалдың төртеуінде матчтың тағдыры пенальти сериясымен шешілген. Швейцария плей-оффта бес матч өткізіп, төрт рет пенальтиге жүгінген.

Германия ЕУРО ашылу матчында бес гол соққан алғашқы команда болды, бұл бірінші Еуропа чемпионатынан бері болмаған жетістік: 1960 жылы Югославия Францияны 5:4 есебімен жеңген. Осы уақытта Гарри Кейн екі жартылай финалда гол соққан бесінші ойыншы атанды, бұған дейін Валентин Иванов, Виктор Понедельник, Драган Джаич және Криштиану Роналду осындай жетістікке жеткен.

Роналду алты ЕУРО турниріне қатысқан алғашқы ойыншы болды. Ол ЕУРО финалдық кезеңдерінде ең көп матч өткізген рекордын (30 матч) жаңартып, 39 жас 151 күнде пенальти сериясында гол соққан ең егде ойыншы болды. Дегенмен, ол ЕУРО турнирінде ең көп гол соғу рекордын (14 гол) жаңарта алмады, сондықтан швейцариялық Джердан Шакири алты ірі турнирде қатарынан гол соққан жалғыз еуропалық ойыншы болып қалды.

Испания бір ЕУРО турнирінде жеті матчта жеңіске жеткен алғашқы команда болды. Испания мен Италия ЕУРО тарихында рекордтық сегізінші рет кездесті. Бұл құрамалар бесінші рет қатарынан финалдық кезеңде кездесті. Германия ЕУРО ашылу матчын сегізінші рет қатарынан жеңді.

Франция құрамасы ірі турнирлердің топтық кезеңіндегі соңғы матчын қатарынан тоғыз рет жеңе алмады (5 тең, 4 жеңіліс). Соңғы рет "үш түсті" 2006 жылғы Әлем чемпионатының үшінші турында Тогоны (2:0) жеңген. Сонымен қатар, француздар ЕУРО топтық кезеңінің ашылу матчтарында ешқашан жеңілген емес (7 жеңіс, 3 тең). 

Микель Оярсабаль Испания құрамасы үшін соққан 12 голының тоғызын қосалқы құрамнан шыққаннан кейін соққан, оның ішінде ЕУРО-2024 финалындағы жеңіс голы бар.

Италия ЕУРО топтық кезеңінің алғашқы таймында 2008 жылдан бері гол жібермеген. Бұл серияны Албания үзді. Н'Голо Канте ЕУРО турнирлерінде қатарынан 13 матч бойы (7 жеңіс, 6 тең) негізгі уақытта жеңілмеген. Француздың рекордтық сериясын жартылай финалда Испания тоқтатты. Саутгейт те ЕУРО турнирлерінде негізгі уақытта 13 матч (8 жеңіс, 5 тең) бойы жеңілмеген жаттықтырушы ретінде рекорд орнатты, бұл серияны да Испания финалда тоқтатты.

Испания осы финалдық кезеңде 15 гол соғып, ЕУРО-2020 кезінде орнатқан рекордын жаңартты және Францияның 1984 жылғы (14 гол) турнирлік рекордын жаңартты. 

Испандық Ламин Ямаль ЕУРО финалдық кезеңінде ойнаған ең жас ойыншы болды. Хорватиямен матч кезінде оның жасы 16 жыл 338 күн болған. Кейінірек ол финалдық кезеңде гол соққан ең жас ойыншы атанды - жартылай финалда француздарға қарсы гол соққан кезде оның жасы 17 жыл 1 күн болды.

Үшінші турда Мануэль Нойер ЕУРО финалдық кезеңдеріндегі 18-ші матчын өткізіп, қақпашылар арасында Джанлуиджи Буффонның рекордын жаңартты. 

Арда Гюлер дебюттік матчта гол соққан ең жас ойыншы болды. Түркиялық ойыншы 19 жас 114 күнде гол соғып, Роналдуның рекордын 14 күнге жаңартты.

Англия құрамасының жартылай қорғаушысы Джуд Беллингем екі ЕУРО турнирінде ойнаған ең жас ойыншы атанды (20 жас 353 күн). Букайо Сака (22 жас 313 күн) екі ЕУРО финалында ойнаған ең жас ойыншы болды, ол Ули Хенесс (24 жас 167 күн) рекордын жаңартты.

Недим Байрами Италияға қарсы матчта ойын басталғаннан кейін 23 секундта гол соқты. Бұл ЕУРО тарихындағы ең жылдам гол болды. Венгриялық Доминик Собослаи 23 жас 234 күнде ЕУРО-дағы ең жас капитан атанды.

Чехияның ЕУРО-дағы 27 матчтарының ешқайсысы нөлдік тең аяқталмады. Грузия плей-оффқа қатысқан 29-шы команда болды. Грузия құрамасының қақпашысы төрт матчта 29 сейв жасап, кез келген басқа қақпашымен салыстырғанда 11 сейв артық жасады.

Юлиан Нагельсманн ЕУРО финалдық кезеңдеріндегі ең жас жаттықтырушы болды (36 жыл 327 күн). Германия құрамасының бапкері Словенияның экс-жаттықтырушысы Сречко Катанецтің рекордын алты күнге жаңартты. 

Килиан Мбаппе ЕУРО-2024 кезінде ең жоғары жылдамдыққа (36,5 км/сағ) жеткен ойыншы болды.

Италияға қарсы матчта гол соққан хорват Лука Модрич финалдық кезеңдер тарихындағы ең егде гол авторы атанды. Испандық Хесус Навас 38 жас 231 күнде ірі турнирлердің жартылай финалына қатысқан ең егде ойыншы атанды.

Португалия құрамасының ардагері Пепе ЕУРО-дағы ең егде ойыншы атанды. Францияға қарсы ширек финал матчында оның жасы 41 жас 130 күн болды.

Нидерланд пен Франция арасындағы топтық кезеңдегі тең ойын ЕУРО-дағы 50 матчтан кейінгі алғашқы нөлдік тең нәтиже болды. Алдыңғы нөлдік тең нәтиже ЕУРО-2020 турнирінде Англия мен Шотландия арасында болған.

Португалия құрамасы Германиядағы бес матчында допты 64,8% уақыт бойы ұстады. Басқа командалардың ешқайсысы 60%-дан асқан жоқ. Неміс ойыншылары 91,2% дәл пас орындап, ЕУРО-2024 финалдық кезеңіндегі ең жоғары дәлдік көрсеткішіне қол жеткізді.

Венгриялық Кевин Чобот Шотландия қақпасына негізгі уақыттың 10-шы қосымша минутында гол соғып, ЕУРО тарихындағы ең кеш соғылған гол авторы атанды. ЕУРО-2024 қатысушылары 117 гол соғып, орта есеппен әр матчта 2,30 гол соқты. Австриялық Михаэль Грегоричтің түріктерге қарсы соққан голы осы финалдық турнирдегі жүзінші гол болды.

Испания 290 мәрте допқа иелік ету көрсеткішімен ең үздік нәтиже көрсетті, финалист Англиядан 38 мәрте озып шықты .

### Финал
Оярсабаль ЕУРО финалында қосалқы құрамнан шығып, жеңіс голын соққан төртінші ойыншы болды. Бұған дейін бұл жетістікке неміс Оливер Бирхофф (1996), француз Давид Трезеге (2000) және португал Эдер (2016) жеткен еді.

ЕУРО-2024 турнирінде Испания құрамасының сапында 10 түрлі ойыншы гол соқты (автоголдарды қоспағанда) – бұл Еуропа чемпионаттарының жаңа рекорды.

Испания осы финалдық кезеңде 15 гол соғып, 1984 жылы Франция орнатқан турнирлік рекордты (14 гол) жаңартты.

Фабиан Руис және Мерино (сонымен бірге Дани Ольмо мен Оярсабаль) 2019 жылы жастар арасындағы Еуропа чемпионатының финалында жеңіске жеткен испан құрамасының құрамында болған.

2015 жылы Луис де ла Фуэнте Испанияны 19 жасқа дейінгі жастар арасындағы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткізді, 2019 жылы оның басшылығымен испандықтар жастар арасындағы Еуропа чемпионатында жеңіске жетті, ал қазір ол үлкендер арасындағы Еуропа чемпионатында да жеңіске жетті.

Мората Еуропа чемпионаттарында 17 матч өткізіп, Испания құрамасының жаңа рекордын орнатты.

Хесус Навас ЕУРО-2012 жеңісінен кейін екінші рет Еуропа чемпионы атанды. Экс-әлем чемпионы Хесус Навас екі дүркін Еуропа чемпионы болған 14-ші ойыншы атанды, олардың 13-і бұл жетістікке Испания құрамасының сапында жеткен.

**ЕУРО финалдық матчтарында гол соққан ең жас ойыншылар:**
* 20 жыл 64 күн – Пьетро Анастази (Италия – Югославия, 1968 жыл, қайта ойнау)
* 22 жыл 2 күн – Нико Уильямс (Испания – Англия, 2024 жыл)
* 22 жыл 9 күн – Драган Джаич (Югославия – Италия, 1968 жыл)
* 22 жыл 69 күн – Коул Палмер (Испания – Англия, 2024 жыл)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:2024 жылдағы спорттық жарыстар