open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алтыарық (Ферғана облысы)

**Алтыарық** () — Өзбекстандағы қала типтес елді мекен (1980 жылдан). Ферғана облысы Алтыарық ауданының әкімшілік орталығы.

Алтыарық — оңтүстік Ферғана алқабында, Ферғанадан батысқа қарай 15 шақырым жерде және Алтыарық теміржол вокзалы орналасқан Тыныштық қаласымен көршілес орналасқан. Орта ғасырларда моңғол ханы қонысының жанынан резиденциясын салды. Қазір мұнда өзбектер, тәжіктер, қырғыздар, ұйғырлар, татарлар тұрады. Алтыарықта құрылыс компаниялары мен азық-түлік өндірушілер жұмыс істейді.

Қалада аудан әкімшілігінің ғимараты, әкімшілік кеңселері, 50-ден астам өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс және басқа да кәсіпорындар орналасқан. Мұнда орталық аурухана, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Лаңғар

**Лаңғар** () — ауыл, Өзбекстанның Ферғана облысы Қостөбе ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 1800 адам (2002).

Лаңғар — Ферғана облысындағы халық саны бойынша ең шағын аудан. Теміржол стансасы орналасқан Марғыланға жақын (12 шақырым) және Ферғана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым жерде орналасқан. Лаңғар маңынан Үлкен Ферғана каналы өтеді. Ауыл 19 ғасырдың ортасында саудагерлердің, қажылардың және басқа саяхатшылардың демалыс орны ретінде қаланып, уақыт өте келе толыққанды елді мекенге айналды. Лаңғар шағын сауда мен ауыл шаруашылығына негізделген.

Лаңғарда байланыс бөлімі, жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік-техникалық агроэкономикалық колледж, кітапхана, аурухана, редакция ғимараты, сонымен қатар сауда, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету орталықтары бар.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Тамдыбұлақ

**Тамдыбұлақ** () — қала үлгісіндегі елді мекен және Өзбекстанның Науаи облысы Тамды ауданының орталығы. Халқы: 10 400 адам (2004).
нобай|оңға|200px|Тамдыбулақ     
Қала үлгісіндегі Тамдыбұлақ елді мекені Тамды ауданында орналасқан және оның әкімшілік орталығы болып табылады. Шағын ауыл болып құрылған ол өз аумағында артезиан ұңғымасын салғаннан кейін тез өсті. Тамдыбұлақ Тамдытау жотасының етегіндегі жазық қыратта орналасқан. Аудан орталығында жақында бірнеше жаңа нысандар бой көтерді.

2011 жылдың соңында инновациялық диагностикалық қондырғылармен жабдықталған заманауи емдеу орталығы ашылды. Онда ішкі аурулар, педиатрия, хирургия және жедел медициналық көмек бөлімшелері, сондай-ақ диагностикалық зертхана орналасқан. Кәсіпорынның құрамында нан және кондитер өнімдерін шығаратын жаңадан ашылған өндіріс орны да бар.
Өнімнің басым бөлігі аудандық аурухана мен мектеп-интернаттың асханаларына жеткізіледі. Нан пісіру цехы орналасқан ғимараттың үлкен алаңы макарон өнімдерін шығаратын цех пен шайхананың ашылуына мүмкіндік берді, ол тез арада аудан орталығы тұрғындарының танымал демалыс орнына айналды.

Мұнда аудандық мемлекеттік және әкімшілік ұйымдар, жалпы білім беретін мектептер, кітапхана, клуб мекемелері, сауда, мәдениет және тұрмыстық қызмет көрсету пункттері, байланыс бөлімі, орталық аурухана, емхана, дәріхана және басқа да емдеу мекемелері орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы елді мекендері
Ишанқұзар

**Ишанқұзар** () — Өзбекстанның Ташкент облысы Зеңгіата ауданындағы қала типтес елді мекен және аудан орталығы. Халқы 6386 адам (1989).

Ауыл Рахимов темір жол стансасынан 13 км жерде (Ташкент-Сырдария желісінде) орналасқан. 1977 жылдан қала типтес елді мекен мәртебесіне ие болды. 1990 жылдарға дейін Калинин атымен аталды.

Қалада акционерлік қоғам, аудандық газбен қамту бөлімі, электр желісі, байланыс торабы, «Турон» шағын банк ғимараты, шағын өндіріс цехтары, қолөнер базары, супермаркет, әмбебап дүкен, жеке дүкен, қонақ үй бар.
Мұнда екі жалпы білім беретін мектеп, Ташкент несие кәсіптік колледжі және ауылшаруашылық техникумы бар. Сондай-ақ орталық кітапханалар, балалар кітапханасы, музыка мектебі, стадион және басқа да спорт нысандары, «Алгоритм» медициналық пункті, перзентхана, балалар емханасы, дәріхана және басқа да нысандар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы елді мекендері
Асар қалашығы

**Асар қалашығы** (б.д.д. I ғ. соңы - б.д. І ғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Қармақшы ауданы, Қуаңдария ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 9 км жерде орналасқан. 

## Зерттелуі мен сипаты
Ескерткішті өткен ғасырдың 40-50 жылдары Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (С.П. Толстов) ашып, зерттеген, 1970- 1980 жылдары Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (Л.М. Левина) қайта зерттеген. 2005 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) географиялық координаттарын анықтап, суретке түсірді.
Қамал дөңгелек пішінді, диаметрі 27,5 м, сақталған биіктігі 8 м шамасында. Үстінен жиналып алынған қыш ыдыс материалдары қонысты б.д.д. I мыңжылдықтың соңғы ғасырларымен және б.д. I ғасырымен мерзімдеуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Аралбай қалашығы

**Аралбай қалашығы** (ХVІІІ-ХІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Қармақшы ауданы, Кекірелі ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29,4 км жерде орналасқан. 

## Сипаты
Қалашықты өткен ғасырдың 40-50 жылдары Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясымен (жетекшісі С.П. Толстов) зерттеген, 2005 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) географиялық координаттарын анықтап, суретке түсірген.
Қалашық шаршылау пішінді, өлшемдері 190х190 м, бекініс қабырғаларының қалыңдығы – 2-3 м, биіктігі – 1-1,5 м. Қалашықтың бекініс қабырғаларының бұрыштарында және қақпасының екі жағында диаметрлері 4-7 м болатын мұнаралардың қалдықтары сақталған және ормен қоршалып жатыр. Қоныстың ішкі құрылысы тегістеліп кеткен. Кіреберіс қақпалар бекініс қабырғасының солтүстік және оңтүстік жақтарында орналасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Уәділ

**Уәділ** () — қала типіндегі елді мекен (2009 жылға дейін ауыл), Өзбекстанның Ферғана облысы Ферғана ауданының әкімшілік орталығы.
Халқы 17551 адам (1989).
нобай|оңға|200px|Уәділ (Ферғана ауданы), Қырғызстан шекарасына жақын.     
Шохимардсой өзенінің жағасында орналасқан. Алай тауының солтүстік етегінде теңіз деңгейінен 930 метр биіктікте. Ферғанадан оңтүстікке қарай 24 шақырым жерде Қырғызстанмен шектеседі. Қаладан оңтүстікке қарай 25 шақырым жерде Өзбекстанның Шахимардан эксклавына (басқа мемлекеттермен қоршалған аумақ) апарады. 

Қаланың экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Бау-бақша, мақта шаруашылығы, бақша, мал шаруашылығы үлкен рөл атқарады. Облыста мақта, картоп, мал азығы дақылдары, көкөніс, дәнді дақылдар өсіріледі. 2012 жылы Уәділде кондитерлік цех пен дәмхана орналасқан екі қабатты ғимарат салынды. Уәділ қаласында бірнеше жалпы білім беретін мектептер, музыка мектебі, кәсіптік-техникалық колледж, кинотеатрлар, кітапханалар, ауруханалар, балалар санаторийі бар. Уәділдегі әдемі саябақ Өзбекстандағы ең көне ағаш болып саналатын ғасырлық шынармен танымал. Аңыз бойынша Ескендір Зұлқарнайын осы құдіретті ағаштың астында демалған.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
(711) Мармулла

**(711) Мармулла** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 1 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Астероидқа мәрмәрдің көне немісше атауы берілді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(712) Боливиана

**(712) Боливиана** — Негізгі белдеудегі ірі астероид.

Оны 1911 жылы 19 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Оңтүстік Американың революционері Симон Боливар есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Наубаһар

**Наубаһар** () — қала типтес елді мекен (2009 жылдан), Өзбекстанның Ферғана облысы Фурқат ауданының әкімшілік орталығы.

Наубаһар — тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істейтін елді мекен. 1990 жылдардың басына дейін ауыл Горский деп аталды.
Ең жақын теміржол стансасы Йайпанда орналасқан. Халық саны 4366 адам (2016) Наубаһарда аудандық ұйымдар мен бөлімдер, «Трест» иіру фабрикасы, екі жалпы білім беретін мектеп, мамандандырылған лицей, мәдениет үйі, орталық стадион, сауда, мәдениет, қызмет көрсету орындары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
(713) Люсциния

**(713) Люсциния** — Кибела тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 18 сәуірде Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероид бұлбұлдардың латынша атауымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(715) Трансваалия

**(715) Трансваалия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 22 сәуірде Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Бұл Африка аумағынан ашылған алғашқы астероид болды. Оған ОАР-дағы Трансвааль провинциясының аты берілді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (933) Сюзи
Санат:Астероидтар
(717) Визибада

**(717) Визибада** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 26 тамызда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өзінің туған қаласы Висбаденнің латынша атымен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (765) Маттиака
Санат:Астероидтар
(719) Альберт

**(719) Альберт** Жерге жақындайтын астероидтардың ішінде Амурлар тобына жатады.

Оны 1911 жылы 3 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Ротшильдтер өкілінің есімімен аталды.

Ашылғаннан кейін оны ешкім бақыла алмай, ол 89 жыл бойы жоғалған астероид ретінде қала берді. Тек 2000 жылы оны қайта ашқан. Сол уақытқа қарай ол нөмірі бар соңғы жоғалған астероид болды.
thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(721) Табора

**(721) Табора** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1911 жылы 18 қазанда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Атауы 1913 жылы «Табора» неміс кемесінде өткен астрономиялық конференцияда қойылды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(727) Ниппония

**(727) Ниппония** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 11 ақпанда неміс астрономы Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты деп саналады.

Алайда алғаш рет оны 1900 жылы Син Хиряма Токиодан бақылаған болатын. Бірақ ол орбита деректерін көрсете алмаған. Қайта ашылғанда астероид атауын қою құқы оған бұйырды: Ниппон — бұл Жапонияның жапон тіліндегі шын аталуы.

(727) Ниппония Жапония аумағынан ашылған алғашқы астероид болды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(730) Атанасия

**(730) Атанасия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 10 сәуірде Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Ол астероидты грекше «ажалсыздық» сөзімен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(729) Уотсония

**(729) Уотсония** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 9 ақпанда америкалық астроном Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты.

Канада-америкалық әріптесі Джеймс Крейг Уотсонның есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (792) Меткалфия
Санат:Астероидтар
Бағат

**Бағат** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Хорезм облысы Бағат ауданының орталығы.
Халқы: 8800 мың адам (2000).

Бағат ауылы — Хорезм облысының орталық бөлігінде, Әмудария алқабының суару арналарының бірінде орналасқан. Ол Түркіменстан шекарасынан он шақырым жерде,  Бағат Үргеніштен 30 шақырым, Ханқадан вокзалынан 12 шақырым жерде Түркменабат-Бейнеу желісінің бойында. Ауыл Ұлы Жібек жолының бойындағы елді мекен ретінде біздің дәуіріміздің басынан белгілі. Бағат патшалық Ресейдің, одан кейін Өзбек КСР-нің құрамына енгенге дейін Хиуа хандығына қараған. Бағатта тоқыма және тігін фабрикалары, мақта тазалау, наубайхана және басқа да өнеркәсіп орындары орналасқан.

Бағатта мәдениет үйі, жастар орталығы, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, мектепке дейінгі мекемелер, 3 жалпы білім беретін мектеп, музыка мектебі, ересектерге арналған білім орталығы, қонақ үй, орталық аурухана, саябақ, дене шынықтыру-сауықтыру кешені бар.

## Дереккөздер

Санат:Хорезм облысы елді мекендері
Қоскөпір

**Қоскөпір** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Хорезм облысы, Қоскөпір ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 16 900 адам (2004).

Қоскөпір — Хорезм облысының батысында, Үргеніш қаласынан 27 шақырым жерде орналасқан. Жергілікті маңызы бар жолдар ауылды аудан мен облыстағы басқа елді мекендермен байланыстырады. Газауат суару каналы ауылды ортасынан кесіп өтеді. Қоскөпірде мемлекеттік инфрақұрылым нысандары, егін базары, бірнеше саябақтар мен спорт алаңдары, құрылыс материалдарының шағын зауыттары, мақта тазалау зауыты орналасқан. Қоскөпірдің басты көрікті жері – 17 ғасырдағы Иморат-Бобо мазар кешені.

Мұнда жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектебі, спорт мектебі, кәсіптік лицей, орталық аудандық кітапхана, мәдениет үйлері, демалыс саябағы, стадион және басқа да спорт нысандары, сонымен қатар орталық аурухана, перзентхана, емхана, дәріханалар бар.

## Дереккөздер

Санат:Хорезм облысы елді мекендері
Қарауыл (Хорезм облысы)

**Қарауыл** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Хорезм облысы Үргеніш ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 10 000 адам (2005).

Қарауыл — Хорезм өлкесіндегі, Әмудария алқабында орналасқан және айнала каналдар желісімен қоршалған елді мекен. Ол Үргеніш қаласының шетінде, облыс орталығындағы теміржол вокзалынан 4 шақырым жерде орналасқан қала үлгісіндегі елді мекен. Елді мекен Үргеніш ауданының әкімшілік-ауылшаруашылық орталығы болып табылады.

Мұнда мақта тазарту зауыттары, автокөлік кәсіпорны, «Хорезм-Нұртоп» жіп иіру зауыты, құрылыс тасы, сүт, жүзім шығаратын цехтар жұмыс істейді. Шағын және орта бизнес пен шағын кәсіпкерлік те белсенді. Сонымен қатар жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектебі, спорт мектебі, кәсіптік лицей, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйлері бар. Стадион, спорт алаңдары, спорт ғимараттары, сондай-ақ ауданда орталық аурухана, емхана, дәріханалар, жедел медициналық жәрдем қызметі бар.

## Дереккөздер

Санат:Хорезм облысы елді мекендері
Жаңаарық (Хорезм облысы)

**Жаңаарық** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Хорезм облысы Жаңаарық ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 10500 адам (2005).

Жаңаарық – Үргеніштің оңтүстігінде, облыс орталығынан 20 шақырым жерде Әмудариядан тармақталып жатқан суармалы каналдардың бірінде орналасқан. Жаңаарықтан бір-екі шақырым жерде Қарақұм шөлі басталады. Жаңаарық – мақта және астық шаруашылығы, бау-бақша, бақша дақылдары дамыған ауылшаруашылық елді мекен. Кірпіш зауыты, халыққа қызмет көрсететін шағын кәсіпорындар, жергілікті базар бар.

Мұнда үш жалпы білім беретін мектеп, лицей, гимназия, кәсіптік-техникалық колледж, аудандық орталық кітапхана және оның филиалдары, екі мәдениет үйі, стадион бар. Халыққа аудандық орталық аурухана, емхана, перзентхана, дәріхана, тағы басқа қызметтер көрсетіледі.

## Дереккөздер

Санат:Хорезм облысы елді мекендері
Қарахан ата мазары

**Қарахан ата мазары** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түркістан қаласынан  солт.батыста 44 шақырым жерде, Жібек жолы ауылдық округі аумағында, Сауран қаласының шығыс жағында 200-300 метр қашықтықта орналасқан. 

## Кезеңі
XIV-XVIII ғғ.

## Кесене сипаты
Мұнда күйдірілген қыштан салынған кесенелердің қиранды қалдықтары мен құрылыссыз молалардың орындары сақталған. Зират пахса дуалдарымен қоршалып, жалпы ауданы 60х80 метрлік тіктөртбұрышты жерді алып жатыр. Қазіргі таңда пахсадан қаланған зираттың қорғандарынан тек айнала қоршалған үйінділері ғана қалған. 

## Тарихи деректер
Жергілікті халық осы зираттың ең үлкенінде Қарахан ата жерленгендігін айтады. Ол туралы аңыз-әпсаналардың бірінде көне замандарда Сауран халқының малы қарақан ауруына шалдығады. Кеселден бақташылардың бірі малдардың Қарахан ата мазарының маңына түнетіп, аурудан аман алып қалады. Кейіннен бұл орын қасиетті саналып, зиарат орнына айналды. Жергілікті халық бұл зиратты «Қарақан ата», «Қарақан әулие» деп те атайды. Қарахан ата мазарында Сауранның ең атақты адамдары мен осы қаланы салуға көп еңбегі сіңген Ақ Орданың ханы Сасы Бұқа (1320 ж. қ.б) да жерленген болуы мүмкін. Күйген қыштан қаланған кесенелердің ірге бөліктері сақталған, тіпті біреуінің жер асты мүрдеханасы да бар екендігі анық байқалады. Қарахан ата қорымы Сауран қаласынан бұрын-ақ қалыптаса бастағандығы анық. Қарахан ата да аңыз әңгімелердегі «Сауранның тоғыз әулиесінің» бірі болып табылады. 

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы сәулеті
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
No Kings наразылықтары (2025)

**No Kings («Патшаларға жол жоқ») наразылықтары** — 2025 жылғы 18 қазанда Дональд Трамптың екінші президенттік мерзіміндегі саясаты мен әрекеттеріне қарсы негізінен АҚШ-та өткен наразылық шерулерінің сериясы. 2025 жылғы маусымдағы No Kings наразылықтарынан кейін басталған бұл шерулер ел бойынша шамамен 2700 жерде (мысалы, Вашингтон, Чикаго және Нью-Йорк қалаларында) өтті. Ұйымдастырушылардың есебі бойынша, наразылықтарға шамамен 7 миллион адам қатысқан, бұл АҚШ халқының шамамен 2 пайызын құрайды. Тәуелсіз The Xylom ұйымының бағалауы бойынша, қатысушылар саны 4,4–6,1 миллион адам аралығында болған. Осы бағалауларға сәйкес, бұл акция АҚШ тарихындағы ең ірі бір күндік наразылық болып саналады.

## Алғышарттар мен ұйымдастырушылар
2025 жылғы 18 қазандағы наразылықтар маусым айындағы No Kings қозғалысынан, 4 шілдедегі Free America Weekend және 17 шілдедегі Good Trouble Lives On акцияларынан кейін өтті. Қазан айындағы наразылықтарды ұйымдастыру үшін шамамен 200 ұйым бірлесіп жұмыс істеді. Олардың қатарында Indivisible, Америкалық азаматтық бостандықтар одағы (ACLU), Американың демократиялық социалистері, Америкалық мұғалімдер федерациясы, Common Defense, Адам құқықтары кампаниясы, Америкалық отбасын жоспарлау федерациясы, Аутистердің өзін-өзі қорғау желісі (ASAN), Адам құқықтарын қорғаушы сайлаушылар лигасы, MoveOn, Public Citizen, United We Dream және Working Families Power ұйымдары бар. Сондай-ақ Үшінші акт қозғалысы, Социализм мен азаттық партиясы, Америкалық байланыс қызметкерлері, Діннен азат болу қоры, Нью-Йорк азаматтық бостандықтар одағы, Әйелдер сайлаушылары лигасы, Америкалық мемлекеттік қызметшілер федерациясы және басқа ұйымдар қатысты.

АҚШ-тан тыс жерлерде наразылықтарды «Шетелдегі демократтар» ұйымы ұйымдастырды. Ұлыбританияда шерулерді «Трампты тоқтату» коалициясын қоса алғанда, бірнеше түрлі топтар өткізді.

*[[USA Today]]* басылымының мәліметінше, ұйымдастырушылар «митингілердің бейбіт түрде өтуінде табанды болған» және наразылықтар басталар алдында қауіпсіздік бойынша виртуалды дайындықтар өткізген.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы АҚШ
(732) Тьилаки

**(732) Тьилаки** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 15 сәуірде неміс астрономы Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Индонезияның Ява аралындағы өзеннің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(733) Моция

**(733) Моция** — Кибела тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 16 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероид Макс Вольфтың баласы Моктың есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(736) Гарвард

**(736) Гарвард** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 16 қарашада америкалық астроном Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты.

Гарвард университетінің құрметіне орай атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(735) Маргханна

**(735) Маргханна** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1912 жылы 9 желтоқсанда неміс астрономы Хайнрих Фогт Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Өз шешесі Маргарита мен туысы Ханнаның есімімен атады. Оның жалғыз ашқан астероиды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(740) Кантабия

**(740) Кантабия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1913 жылы 10 ақпанда америкалық астроном Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты.

Кембридж қаласының латынша атауына (*Cantabrigia*) сілтеп аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(738) Алагаста

**(738) Алагаста** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 7 қаңтарда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Жанұясы шыққан қала Гау-Альгесхаймның құрметіне орай атаған, соның байырғы атауы Алагастесхайм болды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (717) Визибада
Санат:Астероидтар
(742) Эдисона

**(742) Эдисона** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 23 ақпанда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Әйгілі өнертапқыш Томас Алва Эдисонның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(744) Агунтина

**(744) Агунтина** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 26 ақпанда Йозеф Реден Вена обсерваториясында ашты.

Көнеримдік Агунтум қаласының атымен аталды. Аустрияда орналасқан бұл жерде 1912 жылы ірі қазбалық жұмыстар жүріп жатты және көптеген жәдігерлер табылды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(745) Мавриция

**(745) Мавриция** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 1 наурызда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Өзінің туған қаласы Висбадендегі католик шіркеуінің пірі болып саналған әулие Маврикийдің атымен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (717) Визибада
Санат:Астероидтар
(747) Уинчестер

**(747) Уинчестер** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 7 наурызда америкалық астроном Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты. Осы қаланың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Бокстан Қазақстан чемпионаты 2025

**Бокстан Қазақстан чемпионаты 2025** – Қазақстан бокс федерациясының ұйымдастыруымен 2025 жылғы 4-21 қазан аралығында Семей қаласында өткен ұлттық спорт шарасы.  

Барлық жарыстар Семей қаласында Абай Арена алаңында өтті. Чемпионат алғаш рет World Boxing ұйымының жаңа ережелері және салмақ дәрежелері бойынша ұйымдастырылды. 

Жеңімпаздарға арналған сый қоры 20 миллион теңге болды. Әр салмақ дәрежесіндегі жеңімпаздар 500 000 теңге, күміс жүлдегерлер 300 000 теңге, ал қола медаль иегерлері 100 000 теңге көлеміндегі ақшалай сыйлықпен марапатталды. 

## Қатысушылар
Чемпионатқа республикамыздың барлық облыстарынан, сондай-ақ Астана, Алматы және Шымкент қалаларынан үздік былғары қолғап шеберлері қатысты. 2025 жылы халықаралық жарыстардың тығыз кестесіне байланысты ұлттық құраманың негізгі спортшылары толыққанды қатыса алмады. Ұлттық құрама сапындағы бірнеше боксшылар өз аймақтары атынан сынға түсті. 

## Чемпиондар
Жарыс қорытындысы бойынша ерлер мен әйелдер арасында үздік боксшылар, үздік төрешілер және командалық есеп анықталды.

Ең тәжірибелі чемпион атағын 34 жастағы, бес баланың анасы **Айгерім Сәттібаева** (48 кг) иеленді. Ол соңғы рет 2010 жылы чемпион атанған болатын.

Ал ең жас чемпиондар қатарында 20 жастағы **Ұлжан Сәрсенбек** (57 кг) пен **Бақыт Сейдіш** (70 кг) бар.

## Ерлер арасындағы барлық жеңімпаздар

## Қорытынды
Ересектер арасында 85 келідегі Дәулет Төлемісов алғаш рет Қазақстан чемпионы әрі ең жас жеңімпаз атанды. 

Әйелдер сапында 4 бірдей салмақта жаңа чемпиондар (Элина Базарова (21 жас, 54 келі), Ұлжан Сәрсенбек (20 жас, 57 келі), Бақыт Сейдіш (20 жас, 70 келі), Валерия Аксенова (24 жас, +80 келі)) шықты. 

Жасы ең үлкен чемпион – 5 баланың анасы Әйгерім Сәттібаева (34 жас, 48 келі). Ол бұған дейін 2010 жылы Қазақстан чемпионы атанған. Ал ең жас чемпион атағын Ұлжан Сәрсенбек (20 жас) пен Бақыт Сейдіш (70 келі) иемденді.

Чемпионаттан кейін Қазақстан бокс құрамасының жаңартылған құрамы жарияланды және болашақ халықаралық турнирлерге үміткерлер анықталды.​ 

Ерлер арасында **Қазақстан чемпионатының үздік боксшысы** атағы Қарағанды облысының өкілі **Сабыржан Аққалықовқа** бұйырды. Әйелдер арасында **үздік боксшы** деп Алматы қаласының спортшысы **Жазира Орақбаева** танылды. Жарыстың үздік төрешісі болып **Арман Бүркітбаев** танылды. 

### Командалық есеп

## Командалық есеп

## Дереккөздер
Қошқарата (қала)

**Қошқарата** () — Қырғызстанның Жалалабат облысы Наукен ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы мәлімет бойынша, Қошқарата қаласының тұрғындарының саны 16 829 адамды құрады.

## Географиялық сипаттама
Қала жазықта (теңіз деңгейінен 600–800 метр биіктікте) орналасқан. Ол Ош-Бішкек тас жолының бойында, Бішкектен 525 км, облыс орталығынан (Манас) 56 км, Масы аудан орталығынан 13 км, Өзбекстан шекарасынан 16 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
«Қырғызмұнайгаз» компаниясының Қошқарата құрылысы 1952 жылы басталып, алғашында «Новостройка» деп аталды. 1953 жылдан 2003 жылға дейін қалашық болды. 2003 жылдың 1 маусымынан бастап аудандық маңызы бар қала. 2003 жылы оған қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Мұнай және газ өндіру қала маңында жүзеге асырылғандықтан, ҚырғызМұнайГаз және Қырғызгеофизика (мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысады) мекемелері қызмет жасайды. Сондай-ақ пластмасса бұйымдары мен майлау материалдары, Қошқарата құрылыс кәсіпорны, «Керамика» акционерлік қоғамы (кірпіш және басқа да құрылыс материалдарын өндіретін) бар. 

Сондай-ақ университет, төрт жалпы білім беретін мектеп, гимназия, мәдениет үйі, пошта бөлімшесі, аурухана, балалар емханасы, облыстық санаториялық-сауықтыру ауруханасы, саябақ, спорт кешені, стадион, шайхана, дәмхана, мейрамхана орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Қарамырза кесенесі

**Қарамырза кесенесі** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасыр сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қармақшы ауданы, Қуаңдария ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде, Қуаңдария өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Сипаты
Кесене тікбұрышты қам кесектерден (9х21х31 м) тұрғызылған, бір камералы, бетше босағалы-күмбезді, қалың қабырғалары (қалыңдығы – 1,5 м) бар, үлкен күмбездің жүктемесін азайту мақсатында салынған (негіз өлшемі – 8,0х8,0 м).
Шаршы пішінді келген негізгі көлем күмбез асты барабанындағы параболалық кескіндегі күмбезбен жабылған.
Портал негізгі көлемде тарыла келген, оңтүстік-шығысқа бағытталған, оның беткейі порталды қуыспен бөлінген. Қысқаш қабырғасында камераға кіреберіс салынған. Негізгі қасбет бұрыштарына мұнаралары салынған (қазіргі кезде олар бұзылған).
Күмбезге өту камераның бұрыштарынан жаймен шағарылған парустар арқылы іске асырылған. Камераның іші күмбез негізіне дейін сыланған.
Камераның түпкі жағында қам кесектерден қаланған қабір үсті ескерткіш орналасқан.
Кесене жергілікті құрылыстардан өзінің үлкен аумағымен ерекшеленеді (ең алдымен күмбез құрылысымен).
Ескерткішті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген.
 
## Дереккөздер

 
Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Санат:Қазақстан кесенелері
(748) Симеиза

**(748) Симеиза** — Хильда тобының ірі астероиды.

Оны 1913 жылы 14 наурызда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Бұл Ресей аумағынан ашылған алғашқы астероид болды. Атауы Қырым түбегіндегі елді мекенге және ондағы обсерваторияға байланысты қойылды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(749) Мальцовия

**(749) Мальцовия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1913 жылы 5 сәуірде Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты.

Осы обсерваторияның негізін қалаған Николай Сергеевич Мальцовтың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(750) Оскар

**(750) Оскар** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 28 сәуірде Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Ротшильдтер өкілінің есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (719) Альберт
Санат:Астероидтар
(751) Фаина

**(751) Фаина** — Негізгі белдеудегі ірі астероид.

Оны 1913 жылы 28 сәуірде Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Алғашқы жұбайының атымен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Сортөбе қалашығы

**Сортөбе қалашығы** (VІІ-ІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Қармақшы ауданы, Жосалы кентінен батысқа қарай 12 км жерде, Сырдария өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан.  

## Сипаты
Қалашықты 2005 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) ашып, зерттеген.
Дұрыс емес трапеция түрінде сақталған қалашықтың солтүстік жағы өзен суымен шайылып кеткен. Қамал жартылай қираған, бұрыштық мұнаралары бар бекініс қабырғаларының ұзындықтары шығысында – 100 м, батысында – 65 м, оңтүстік жағында – 80 м, сақталған биіктіктері 5-6 м. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
(752) Суламита

**(752) Суламита** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1913 жылы 30 сәуірде Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Сүлеймен патшаның сүйіктісінің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(754) Малабар

**(754) Малабар** — Негізгі белдеудегі ірі астероид.

Оны 1906 жылы 22 тамызда неміс астрономы Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Индонезияның Ява аралындағы таудың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(755) Квинтилла

**(755) Квинтилла** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1908 жылы 6 сәуірде америкалық астроном Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты.

Атауы 1926 жылы Арвилл Уолкер ұсынысы бойынша қойылды. Оның байқауына, сол уақытқа қарай еш астероидқа Q әрпінен басталатын атау берілмеген еді, сонда ол Италияда кездесетін Quintilla әйелдер есімін ұсынды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(756) Лиллиана

**(756) Лиллиана** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1908 жылы 26 сәуірде Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты.

Америкалық астроном Харлоу Шеплидің қарындасының есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(760) Массинга

**(760) Массинга** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 28 тамызда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан неміс астрономы Адам Массингердің (1888–1914) құрметіне орай аталды. Атауы бірнеше жылдан кейін қойылды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(758) Манкуния

**(758) Манкуния** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1912 жылы 18 мамырда Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Өзінің туған қаласы Манчестердің латынша атымен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(759) Винифера

**(759) Винифера** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 26 тамызда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астроном шарап жасаушылардың ұрпағы болғандықтан, оны кәдімгі жүзімнің латынша атымен атады.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(763) Купидон

**(763) Купидон** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 25 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Көнеримдік махаббат құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* (433) Эрос
Санат:Астероидтар
(766) Могунтия

**(766) Могунтия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 29 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Майнц университетінде оқыған астроном сол қаланың латынша атын пайдаланды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Қазан (құдық)

**Қазан** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Бозащы түбегіндегі құдық. Ә.Спан: «Құдық Сырымбетұлы Мұрат (Кеще) атасының шөбересі Қазанның есімімен аталған» деп түсінік береді. Сондай-ақ Т.Жанұзақов: «қазан сөзі «ас пісіретін шұңғыл шойын ыдыс» деген тура мағынасынан басқа «ой, ойдым, ойпат» деген географиялық, яғни топонимдік мәнде де қолданылатынын  айтады. Осы пікірге сүйенсек, атау «ойыс жерден қазылған құдық» мағынасын беруі де мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
(762) Пулкова

**(762) Пулкова** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1913 жылы 3 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Санкт-Петербургке жақын орналасқан Пулково обсерваториясының құрметіне орай аталды. Симеиз обсерваториясы соның қарамағында жұмыс істеді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

2000 жылдың 22 ақпанында Гавайиде орналасқан Мауна-Кеа обсерваториясы қызметкерлері осы астероидтың серігі бар екенін ашты. Оның өлшемдері шамамен 15 шақырымды құрайды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
Көкжаңғақ

**Көкжаңғақ** () — Қырғызстан Республикасының Жалалабат облысындағы облыстық бағыныстағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Көкжаңғақ халқының саны 11 786 адамды құрады.

## Географиялық сипаттама
Көкжаңғақ — Қырғызстанның батысындағы кеншілер қаласы. Ол Жалалабаттан 30 шақырым жердегі таулы аймақта орналасқан. Көкжаңғақ-Ош-Көк-Жаңғақ теміржол желісінің соңғы нүктесі болып табылады.

## Тарихы
Көкжаңғақ тарихы 1910 жылы жергілікті жер өңдеушілер «қара жанғыш тас» көмірді тапқан кезде басталады. Қаланың атауы қырғыз тілінен «жасыл жаңғақ» деп аударылғанымен (жаңғақтар мұнда мол өседі), көмір өндіру елді мекеннің негізгі саласы. Бастапқыда бұл шағын бригадалармен, содан кейін 1930 жылдардан бастап өнеркәсіптік ауқымда жасалды. Соңғы онжылдықтарда кен өндіру азайды, дегенмен Көкжаңғақта көмір өндіру жалғасуда. Сонымен қатар, көмір өндірудің белсенді дамуы қалаға жақсы қызмет етті, оның қоғамдық және әлеуметтік инфрақұрылымы жақсы дамыған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада көмір кеніші, тігін фабрикасы (1968 жылдан бері жұмыс істейді), Жетіген (1972 жылы іске қосылған Профиль зауыты), Қорғанташ акционерлік қоғамдары, Тұлпар акционерлік қоғамдары, Гүлазық наубайханасы, банк бизнесі, байланыс бөлімі, тұрмыстық техника зауыты, баспахана, дүкен, асхана, шайхана, мейрамхана және басқалары бар. Көлік және экономикалық байланыс теміржол және автомобиль жолдарымен қамтамасыз етіледі. Көкжаңғақ автобекеті 1979 жылы салынған. 

Қалада кәсіптік-техникалық мектеп, 5 орта мектеп, музыка мектебі, спорт мектебі, қалалық кітапхана, 5 балабақша, аурухана (1935 жылдан бері жұмыс істейді), дәріхана, жедел жәрдем бөлімі, мұражай, мәдени орталық, кинотеатр және басқа да мекемелер бар. Кеңес Одағында және Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Қарасу (қала, Ош облысы)

**Қарасу** () — Қырғызстандағы қала, Ош облысы Қарасу ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Қарасудың халқы 25 469 адамды құрады.

## Географиялық сипаттама
Қала көлік жолдарының — Ош-Жалалабат тас жолы мен теміржолдың маңында,ең жақын әуежай 24 шақырым жерде орналасқан. Бішкек-Үрімші тас жолы, аймақаралық тас жол және Еуропаны, ТМД елдерін және Шығыс Азияны байланыстыратын теміржол қала шекарасын кесіп өтеді.

## Тарихы
Қара су туралы алғашқы деректі дереккөздер 1917 жылдан басталады. Бұл көпұлтты елді мекен, онда тұрғындардың негізгі санын өзбектер мен қырғыздар құрайды. Басқа ұлт өкілдерінің қатарында тәжіктер, ұйғырлар, орыстар, қазақтар, дүнгендер, корейлер, армяндар – революцияға дейінгі кезеңде және кеңес дәуірінде келген қоныс аударушылардың ұрпақтары бар.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар, соның ішінде өңдеу, көлік және тамақ өнеркәсібі, сондай-ақ сауда, жөндеу және құрылыс компаниялары жұмыс істейді. Тұтынушылық қызмет көрсететін және азық-түлік пен өнеркәсіптік өнімдерді көтерме жеткізуге мамандандырылған шағын бизнестер де белсенді.

Қала шекарасында Қазақстан, Өзбекстан, Қытай және Қырғызстанның орта бизнесі орналасқан «Шарихан-Сай» кеден бекеті, автовокзал, теміржол вокзалы және «Қырғызстанның сауда бірлігі» халықаралық базары орналасқан. Өнімнің үлкен көлемі нарыққа жүк көлігімен жеткізіледі.

Білім беру жүйесіне балабақшалар, музыка мектептері, орта мектептер және мектеп-интернат кіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Науқат

**Науқат** () — Қырғызстандағы қала, Ош облысы Науқат ауданының әкімшілік орталығы.
2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Науқат қаласының халқы 17 242 адамды құрады.

## Географиялық сипаттама
Қала Ош облысының солтүстік-шығыс бөлігінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 43 км жерде орналасқан. Ең жақын теміржол вокзалы Ошта, 46 км қашықтықта орналасқан. Ош-Баткен-Исфана тас жолы қала арқылы өтеді.

## Тарихы
Тарихи деректерге сүйенсек, қала орнында бір кездері көл болған. 1928 жылдан бастап Ескі-Науқат қонысы, ал 2003 жылдан бастап Няш қаласы деп аталды. Қоқан хандығының билігі кезінде қала бастапқыда Маргилан хандығына қарады. Кейінірек ол Навкат губернаторлығына, Няш қаласы мен оның айналасындағы ауылдар, сондай-ақ оңтүстік Алай таулары кірді.
2003 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, жаңа атау — Науқат аты берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада сауда орындары, 2 ұстахана, 8 тігін цехы, диірмен, 11 наубайхана, макарон цехы, жиһаз дүкендері, 9 дәріхана, 3 банк, 3 базар, пошта бөлімшесі және кинотеатр қызмет етеді.

Науқатта 2 балабақша, 4 жалпы білім беретін мектеп, мектеп-интернаты, «Атаназар қари» медресесі (Ислам мектебі) жане Осин атындағы педагогикалық институт филиалдары бар.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Кіші асар қалашығы

**Кіші асар қалашығы** (б.д. VІ-ІХ) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Сырдария ауданы, Шаған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5,3 км жерде орналасқан.  

## Сипаты
Ескерткішті 2006 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) ашып, зерттеген.
Қалашық жоспарында дөңгелек пішінді. Ең биік солтүстік-шығыс бөлігі (3 м-ге жуық) диаметрі 30 м дөңгелек төбе түрінде болып келген. Төбенің жалпы диаметрі 85-90 м, кіреберіс қақпасы шығыс жағында орналасқан. Қалашықты қоршап жатқан ордың ені 20-25 м, тереңдігі 0,5 м. Екінші қақпасы оңтүстік жағында болуы мүмкін. Қалашықтың үстінде қыш ыдыс сынықтары сирек кездеседі.
Ескерткіш Шығыс асар қалашықтарының тобына жатады. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Бокстан Қазақстан чемпионаты 2024

**Бокстан Қазақстан чемпионаты 2024** – Қазақстан бокс федерациясының ұйымдастыруымен 2024 жылғы 18-24 желтоқсан аралығында Қарағанды қаласында өткен ұлттық спорт шарасы.     

## Қатысушылар
ерлер құрамасының бас бапкері Қайрат Сәтжанов, Азия чемпионатының жеңімпаздары мен жүлдегерлері Қазақстан чемпионатына дайындалуға уақыттың болмауына байланысты республикалық турнирге қатыспайтынын айтты.  

Чемпионатқа жалпы саны 500 спортсмен қатысып, 25 салмақ дәрежесі бойынша жарысқа түсті.  

## Чемпиондар
Төрехан Сабырхан (67 кг), Нұрлан Сапарбай (+92 кг) және Назым Қызайбай (50 кг дейін) қарсыластарының жекпе-жекке шығудан бас тартуына байланысты мерзімінен бұрын чемпион атанды.

Кейін Сабырхан мен Қызайбай Қазақстан чемпионатының үздік боксшылары деп танылды.

Рингтегі биімен танымал болған Талғат Сырымбетов Серік Теміржановпен өткен жекпе-жекте көз жарақатына қарамастан 60 кг дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды.

Ірі жеңістерге Римма Волосенко, Жайна Шекербекова, Ертуған Зейнуллинов, қарсыласын нокдаунға жіберген Тимур Қабдешов, Карина Ибрагимова және Алуа Балқыбекова қол жеткізді.

Жақын әрі тартысты жекпе-жектерді Сабыржан Ақхалықов, Тимур Нұрсейітов және Теміртас Жүсіпов өткізді.

Спортқа қайта оралуын жарқын жеңіспен атап өткен Надежда Рябец болды.

### Барлық жүлдегерлер

## Қорытынды
Қарағандыда бокстан республикалық чемпионат аяқталды. Бұл додада ең көп алтын медальді елордалық тері қолғап шеберлері жеңіп алды, деп хабарлайды Sports.kz Zakon.kz-ке сілтеме жасап.

Астананың боксшылары бес рет жеңіс тұғырының ең биік сатысына көтерілді, сонымен қатар олардың еншісінде екі күміс жүлде бар. Медальдар кестесінің екінші сатысында – Алматы спортшылары (3 алтын, 5 күміс, 10 қола), үздік үштікті Шымкент боксшылары (3 алтын, 5 күміс, 2 қола) түйіндеді.

2022 жылмен салыстырғанда, ерлер турнирінде чемпиондық атағын тек Теміртас Жүсіпов пен Талғат Сырымбетов сақтап қалды.

Қазақстан чемпионы атанған 11 боксшы: Тимур Кабдешов, Даулет Молдашев, Торехан Сабырхан, Сабыржан Аккалыков, Тимур Нурсеитов, Темірлан Мукатаев, Азамат Бектас, Данияр Рахимбердинов, Анита Адишева, Лаура Есенкельды және Жасмин Кизатова алғаш рет чемпион атанды.

Әйелдер жарысында Қазақстан құрама мүшелері өз мәртебесін тағы бір мәрте дәлелдеді: Назым Қызайбай, Алуа Балкибекова, Жайна Шекербекова, Карина Ибрагимова, Римма Волосенко, Мадина Нуршаева, Валентина Хальзова, Надежда Рябец және Ляззат Күнгейбаева үздіктер атанды.​

«Алтын» иегерлері ұлттық құраманың бірінші нөмірлі спортшылары мәртебесіне ие болады.

## Командалық есеп (ерлер)

## Дереккөздер

Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары
2024 жылғы бокстан Азия чемпионаты

**Бокстан Азия чемпионаты 2024** – құрлықтағы ең үздік былғары қолғап шеберлерін анықтайтын беделді турнир. 2024 жылғы Азия чемпионаты 29 қараша мен 11 желтоқсан аралығында Тайландтың Чиангмай қаласында өтті. 

## Тарихы

Бұл жарыс алғаш рет 1963 жылы Таиландтың Бангкок қаласында өткен.

Қазақстан өз тарихындағы алғашқы құрлықтық чемпионатқа 1990-жылдардың басында қатысты. 

1994 жылы Иранның Тегеран қаласында өткен жарыста қазақстандық боксшылар бес салмақ дәрежесінде жеңіске жетіп, медальдық есепте жалпы командалық бірінші орынды иеленді.

1995-те, қазақстандықтар бұл жетістікті қайталап, алты алтын медаль жеңіп алды. Бұдан кейін тағы үш рет Азия чемпионатында командалық жеңіске жетті — 2004 жылы (3 алтын), 2013 жылы (7 алтын) және 2015 жылы (5 алтын).

2019 жылы алғаш рет ерлер мен әйелдер бір мезгілде қатысқан біріккен Азия чемпионаты ұйымдастырылды — бір локацияда екі турнир қатар өтті.

2021 жылы әйелдер құрамасы сегіз алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте бірінші орынды иеленді. Ал ерлер арасында Қазақстан мен Өзбекстанның алтын медаль саны тең (6-дан) болса да, қазақстандықтардың күміс медалі көбірек болды (7 қарсыластарда – 3), сол себепті жеңіс Қазақстанға берілді.

## Қатысушылар
### Ерлер

### Әйелдер

## Дереккөздер

Санат:Бокстан Азия чемпионаттары
Үлкен асар қалашығы

**Үлкен асар қалашығы** (б.д. VІ-ІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Сырдария ауданы, Шаған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 6,3 км жерде орналасқан.  

## Сипаты
Ескерткішті 2006 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) ашып, зерттеген.
Үлкен асар қалашығы екі қабаттан тұрады, жоспарында шаршы пішінді. Биіктігі 6-8 м болатын төменгі қабаттың көлемі үстіңгі қабатпен қосып есептегенде 130х100 м. Жоспарында шаршы пішінді төбе іспетті болып келген екінші қабаттың көлемі 70х50м, биіктігі айналасындағы жерден 10-12 м. Қабаттың шығыс бөлігінде үйлер алабы (цитадель) бар. Қалашыққа кіретін қақпа оңтүстік батыс бөлікте орналасқан. Қоршап жатқан ордың ені 60-70 м. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Заңғарқала қалашығы

**Заңғарқала қалашығы** (ІХ-ХІ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Сырдария ауданы, Іңкәрдария ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км, Сырлытам қалашығынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км-де жерде орналасқан.  

## Сипаты
Ескерткішті 1960 жылы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (С.П. Толстов) ашып, зерттеген.
Қалашық құрылымы жағынан Сырлытам қалашығына ұқсас. Жоспарында дөңгеленіп келген, диаметрі 300 м-ге жуық.
Қалашық құрамына атыс ойықтары бар дөңгелене келген бекініс қабырғаларымен қоршалған шаршы пішінді цитадель және оның солтүстік қабырғасына жалғасып жатқан қала маңы құрылыстары кіреді. Сонымен қатар, оның суландыру жүйесі мен егістік алқаптары бар кең жазықтықты қоршап жатқан екінші сыртқы қабырғасы бар.
Қалашықтың барлық қабырғалары шайылып кеткен; беткі қабатынан жиылып алынған қыш ыдыстардың көпшілігі сырлытамдық ыдыстарға ұқсас, қолдан жапсырылып және шарықта жасалған қыш ыдыстардың ара қатынасы сырлытамдікіндей; табылған сырлы ыдыстардың сынықтары X-XI ғасырларға мерзімделеді. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
(769) Татьяна

**(769) Татьяна** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1913 жылы 6 қазанда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Пушкиннің *[[Евгений Онегин]]* атты шығармасындағы протагонист Татьяна Ларинаның атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(770) Бали

**(770) Бали** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 31 қазанда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Индонезиядағы Бали аралының атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар
(767) Бондия

**(767) Бондия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1913 жылы 23 қыркүйекте Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты.

Америкалық астрономдар Уильям Крэнч Бонд пен оның ұлы Джордж Филлипс Бондтың құрметіне орай аталды. Екеуі де әр кезеңде Гарвард обсерваториясын басқарған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
* У. Бонд (Ай кратері)
* Дж. Бонд (Ай кратері)
Санат:Астероидтар
(771) Либера

**(771) Либера** — негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1913 жылы 21 қарашада Йозеф Реден Вена обсерваториясында ашты. Астрономның досының есімімен аталды.
thumb|450px|center|<center>Күн жүйесіндегі орны</center>

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)

Санат:Астероидтар
(772) Танета

**(772) Танета** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1913 жылы 19 желтоқсанда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Индонезиядағы бір елді мекеннің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (701—800)
Санат:Астероидтар