open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Симов Виктор Андреевич

**Симов Виктор Андреевич** (14. 4. 1858, Москва, – 21. 8. 1935, сонда) – орыс совет театр суретшісі, РКФСР-дің еңбек сің. өнер қайраткері (1932). 1882 ж. Москваның кескіндеме, мүсін және сәулет өнері уч-щесін (В. Г. Перов,  И. М. Прянишников, А. К. Саврасов шеберханасынан) бітірді. 1885–86 ж. Москвадағы С. И. Мамонтовтың және меншік орыс операсында, 1898–1912 ж. Және 1925–35 ж. МХАТ-та суретші болды. МХАТ-та қойылған 51 спектакльдің декорация эскизін жасады, оның ішінде: А. К.  Толстойдың «Патша Федор Иоанновичы» (1898), У. Шекспирдің «Юлий Цезарь» (1903),  А. П. Чеховтың «Шағала» (1898), «Ваня ағай» (1899),  «Апалы-сіңілі үшеуі» (1901) мен «Ивановы» (1904),  М. Горькийдің «Тоғышарлар» мен «Шыңырау түбіндесі» (екеуі де 1902), Л. Н. Толстойдың «Тірі өлігі» (1911), В. В. Ивановтың  «Бронепоезд 14–69-ы» (1927), Н. В. Гогольдің «Өлі жандары» (1932); Свободный және Кіші театр, Москвадағы К. С. Станиславский атынд. театр мен опера студиясында қойылған спектальдерді және «Колледж тіркеушісі» фильмін (1925) көркемдеді.
Сикстин капелласы

right|200px

**Сикстин капелласы** (кейде **Сикст капелла**, ; , ) – Италия ренессанс дәуірінің Рим Ватиканындағы тамаша ескерткіші. 1483–1481 жылдары тік бұрышты үлгімен тұрғызылған (арх. Дж. Де Дольчи). 1483 ж. Сикст ІV папаның есімі берілді. 1481–83 ж. Капелла қабырғалары Мұса мен Иса жайындағы діни аңыздарға құрылған фрескалармен безендірілді. Бұл іске  Боттичелли, Пинтуриккьо, К. Росселли, Л. Синьорелли, Д. Гирландйо, П. Перуджино сынды суретшілер қатысты. Сикст қаласына 1508–1512 жылдары Микеланджело Буонарроти дүниежүзілік өнердің классикалық туындыларынан саналатын жазбаларын (шаңырағына) жасап, 1536–1541 жылдары Алтарь қабырғасын («Аяусыз жаза») нақыштады. Қазір музей болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Сикстин капелласы
Санат:Апостол сарайы
Санат:Конклавтар
Санат:Микеланджело
Санат:Ренессанс сәулет өнері
Сикорский Владислав

нобай
**Сикорский** (Sikorski) Владислав (20. 5. 1881, Тушув-Народовы, Сандомеж қаласының маңы, – 4. 7. 1943) – поляк әскери және саяси қайраткері, генерал. 1914 жылдан Галиция Ұлттық бас комитетінің мүшесі. 1920 жылғы поляк-совет соғысы кезінде 5-армияның, кейін 3-армияның қолбасшысы. 1921–22 ж. Бас  штабтың бастығы. 1922–23 ж. премьер-министр және әскери министр, 1924–1928 жылдары әскери округ қолбасшысы. 1926 ж. Пилсудский әскери төңкеріс жасағаннан кейін, бұл қызметтінен (1928) босатылды. 1939–1943 ж. поляк эмигранттық үкіметінің премьер-министрі. 1941 ж. 30 июльде КСРО-мен дипломатиялық қатынасы қалпына келтіру туралы шартқа қол қойды.
Сизухин Иван Семенович

**Сизухин Иван Семенович** (17. 4. 1884, Ақмола обл., Көкшетау у., Ақан-Бұрлық ст.,–14. 11. 1938) – Қазақстанда Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1917 жылдан Компартия мүшесі. 1905–06 және 1914–17 ж. патша әскері қатарында болып, армиядағы рев. қозғалысқа қатысты. Февр. революциясынан кейін полк комитетінің мүшесі болды. 1917 ж. Верныйға келіп, жергілікті большевиктермен бірге Совет өкіметін орнатуға қатысты. С. 2–3 казак полктері мен қала халқы арасында рев. үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. 1918 ж. Верный қ-ндағы әскери-рев. комитетінің құрамына кірді. 1918 жылдың көктемінде ақ казактар бүлігін басуға қатысты. 1919 ж. обл. еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру комиссары. Сол жылы Қызыл комиссарлары мектебін бітіріп, рота, батальон, полк, кейін Солт. Жетісу және Ферғана майданадарына бригада командирі болды. 1923 ж. Әскери қызметтен босады. 1924 жылдан совет, шаруашылық қызметтерін атқарды.
Near Field Communications

нобай

**Near Field Communications, NFC **(жақын өрісті коммуникация) - шамамен 10 см қашықтықта орналасқан құрылғылар арасындағы деректер алмасатын жоғары жиілікті қысқа ауқымды технологиясы. 2004 жылы жарияланды.

**NFC** - стандартты байланыссыз карточкалар (ISO 14443 ) қарапайым кеңейту , смарт-карта интерфейсін және бір құрылғысына оқырманға біріктіреді. NFC құрылғысы осылайша ИСО 14443 және **NFC** арқылы басқа құрылғылармен қолданыстағы смарткарта мен оқырмандар қарым-қатынас , сондай-ақ мүмкін - қазірдің өзінде қоғамдық көлік және төлем жүйелерінде пайдаланылатын контактісіз карточкалар қолданыстағы инфрақұрылымы сыйысымды болып табылады. 

**NFC** , ең алдымен, ұялы телефондар мен планшеттерде пайдалануға бағытталған.

Қазіргі таңда аталмыш қызмет жүйесін пайдалану үшін Sim-картаны қосымша функциямен жабдықтау керек. Келешекте бұл технология смартфонмен интеграцияланып, Sim-картаны ауыстырудың қажеттілігі болмайды.

Сондай-ақ, барлық қызмет көрсетуші мекемелер ұялы телефон арқылы төлем қабылдау үшін POS-терминалдар орнатуы қажет.
## NFC қызметіне сай келетін операциялық жүйелер

*Android
*iOS  
*Symbian  
*Windows Phones

## NFC-төлемнің артықшылықтары

Жылдамдық – NFC-төлем қолма-қол төлемнен  және банк картасы арқылы төлемнен жылдамдау, егер әрине төлем суммасы үлкен болмаса;

Ыңғайлылық – бір ұялы телефон бір немесе бірнеше пластик (банк, бонус) карталарын алмастыра алады, телефон байланыстырушы ғана емес, әмиян да бола алады;

Тикетинг – метрода, автобуста және өзге де қоғамдық көліктерде ұялы телефон арқылы төлеу (төлем жеке есеп шоттан немесе қосымша банк картасынан алынады)

peer-to-peer NFC транзакциялар – бір телефоннан екінші телефонға ақша жіберу (бұл әрине келешекте)
Әрине мұндағы ең негізгі мәселе – бұл қауіпсіздік. Алайда дәл пластик картасындағыдай, NFC орнатылған телефоныңыз жоғалғанда оған тосқауыл қоюға болады. Сондай-ақ, телефонды төлем үшін пайдалану үшін екі PIN керек: біреуі телефон үшін, екіншісі транзакция үшін. PIN код сұрау үшін төлем суммасы белгілі бір деңгейден жоғары болу керек. Мәселен, 5000 теңге делік. Бұл дегеніңіз 5000 теңгеге дейінгі төлемді жасау кезінде сізден ешқандай код сұралмайды. Ал егер сумма одан әрі асатын болса, онда қауіпсіздік шаралары іске қосылады.

## Дереккөздер
* Технология NFC в смартфонах и ее практическое использование // IXBT.com
* Ученые усовершенствовали NFC-метки - она  может определить наличие опасных газов  // 11 желтоқсан 2014
* 
* 
* BBC: Mobile phones hope to be 'smart wallet'
* ISO/IEC 18092:2004
* Near Future of Near Field by Joe Rayment // Globe and Mail, September 11, 2007
* Oertel, Wölk, Hilty, Köhler, Kelter, Ullmann, Wittmann: Security Aspects and Prospective Applications of RFID Systems, Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, Bonn, 11. қаңтар 2005 

Санат:Телекоммуникациялар
Александр Васильевич Сидоренко

**Александр Васильевич Сидоренко** (укр: *Олекса́ндр Васи́льович Сидоре́нко;* 19 қазан 1917 ж. – 23 наурыз 1982 ж.) — украин-кеңестік геологы, мемл. қайраткері, академик (1966; 1953 жылдан КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі). КСРО ғылым академиясының вице-президенті (1975). 1942 жылдан КОКП мүшесі. 

Воронеж ун-тін бітірген (1940). 

Одан кейін КСРО ғылым академиясының Түркімен бөлімшесінде істеді. КСРО ғылым академиясының С. М. Киров атынд. Кола болімшесі Президиумы председателінің орынбасары (1950–52), председателі (1952–61). 1961–62 ж. РКФСР Мин. Кеңестінің ғыл.-зерт. Жұмыстарды үйлестіру жөніндегі Мемл. комитеті председательінің бірінші орынбасары, 1962–75 ж. 

КСРО геол. және жер қойнауын қорғау министрі. Негізгі еңбектері шөл геологиясы мен геомофологиясына, үгілу қыртысындағы минерал түзілу процестеріне және бұнымен байланысты пайдалы қазбаларға, минералдық шикізатқа комплексті баға беруге, табиғи ортаны қорғауға араналған. 

Докембрийдің шөгінді-метаморфтық жыныстары қат-қабаттарының литологиясы жөніндегі ғылми  бағытты дамытты. КОКП-тың 23–24-съездерінде ОК мүшелігінен кандидат. 7–9-сайл. КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Лениндік сыйлықтың лауреаты (1966). Екі рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Әлия Қахарманқызы Серікбаева

**Әлия Қахармановна Серікбаева** (26 маусым 1951 жыл, Алматы, Қазақ КСР) — КСРО-лық және қазақстандық үстел теннисшісі. 

## Өмірбаяны
Үстел теннисінен КСРО спорт шебері (1969), Қазақстанның 18 дүркін (1966–70) және  «Спартак» ерікті спорт қоғамының КСРО чемпионы, әлем чемпионы (1970), Қазақстан Республикасының үстел теннисінің федерациясының төрағасының орынбасары қызметін атқарған. 

Қазақ С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1974). Республикамызда үстел теннисінің елімізге және басқа да шет мемлекеттерге белгілі болуы Әлия Серікбаеваның есімімен байланысты. Әлия Серікбаева Румынияда, Югославияда,  ГДР-де, Монғолияда өткен халықтаралық жарыстарға қатысты. 1974 жылдан Алматы балалар спорт мектебінде стол теннисінен жаттықтырушы. 1997 жылы өткен ересектер арасындағы Мельбурндегi ойында ол Қазақстанның жалғыз спорт шеберi болып қала бердi. Қаншама жыл Қазақстанның үстел федерациясы вице - президентi қызметiн үлкен жауапкершiлiкпен атқарды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Теннистен КСРО чемпионаты 1967

Санат:26 маусымда туғандар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан теннисшілері
Санат:Қазақстан чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша теннисшілер
Санат:Теннистен әлем чемпиондары
Середа Семен Пафнутьевич

**Середа Семен Пафнутьевич** (1. 2. 1871, Сетлова с., Менск у., Черныгов губ.,–21. 5. 1933, Москва) – совет мемл. Және партия қайраткері. 1903 жылдан Компартия мүшесі. Темір жол қызметкері отбасында туған. Рев. қызметін 80 жылдары Смоленскіде бастады. 1996 ж. Статист болып істеді, Орел, Калуга, Рязаньда партиялық жұмыс жүргізді, 1917 ж, ақпанда бурж.- демокр. Революциясынан кейін Рязань Советі аткомының және РСДЖП біріккен комитетінің мүшесі. 1918–21 ж. РКФСР Жер халкомы. 1921 жылдан Бүкіл одақтық халық ш. Советінің (БОХШС) және Мемл. жоспарлау комиссиясының президиум мүшесі.; 1922–27 ж. РКФСР БОХШС председателінің орынбасары, КСРО өндірістік–экономик.советінің председателі және БОХШС өнеркәсіп жоспарлау бөлімінің басқарушысы. 1927–30 ж. РКФСР Халкомсовы председателінің және Мемл. жоспарлау комиссиясы председателінің орынбасары. Партияның 8-, 15–16-съездерінің делегаты. БОАК мүшесі болды.
Сенситометрия

**Сенситометрия** – жарық сезгіш заттардың фотогр. қасиеттерін өлшеу туралы ілім. Фотогр. процестің жеке сатыларына сандық бақылау жасау және фотогр. материалдарды өңдеу сенситометрияға негізделген. Ол астрономияда, спектроскопияда т. б. ғылыми салаларында кеңінен қолданылады. Сенситометрия негізінен денситометрия, интегралдық сенситометрия және спектрлік сенситометрия деп аталатын үш бөлімнен тұрады. Денситометрия алдын ала хим.-фотогр. өңдеуге ұшырған фотогр. қабаттардағы жарықтың жұтылуын, шағылуын және шашырауын өлшейді. Интегралдық сенситометрия спектрлік құрамы күрделі болатын жарықтың (мыс., ақ жарық) фотогр. қабаттарға тигізетін әсерін, ал спектрлік сенситометрия оларға түрлі монохромат сәулелердің тигізетін әсерін талдаудан шұғылданады.
Александр Степанович Викторенко

**Викторенко Александр Степанович** 1947 жылы 29 наурызда Солтүстік Қазақстан облысы қазіргі Шал ақын ауданындағы Ольгинка селосында туған. Ғарышкер, КСРО ұшқыш­ғарышкері (1987). **Кеңес Одағының Батыры** (1987).
Орынбор жоғары әскери авиация ұшқыштар  училищесін бітірген соң (1969) Әскери Әуе Күштерінде қызмет еткен. 1 ­дәрежелі әскери ұшқыш және 3­ дәрежелі ұшқыш­сынақшы мамандығы бар.
Викторенко Ғарышкерлер сапына 1978 жылы алынды. 1987 жылдың 22 шілдесінен 1987 жылдың 30 шілдесіне дейін «Союз ТМ­3» ғарыш кемесінің командирі болған. Ол Александров және Сирия,Араб Республикасының азаматы М.А. Фариспен бірге ғарышқа ұшты. 1987 жылы 24 шілдеде
«Союз ТМ­3» кораблі мен «Мир» ғылыми­зерттеу кешенін түйістіру жұмыстары жүргізілді.
1997 жылы полковник дәрежесінде зейнеткерлік демалысқа шықты. Жұлдызды қалашықта болашақ ғарышкерлерді даярлау тобымен жұмыс жүргізді. Қазір құрметті зейнеткер. Мәскеу қаласында тұрады. Туған өлкесімен тығыз байланыс жасайды.Кеңес Одағының Батыры болған соң үкімет мол мөлшерде зейнетақы алады.

## Дереккөздер
Айбын энциклопедиясы 

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сеноилар

**Сеноилар** — Малайзия мен Таиландта тұратын халықтар тобы (семай, тимиар, бесиси, т.б.).
Саны 40 мыңдай адам (1992).
Олар Малакка аралының Орталық үстіртінің орманды алқаптарын мекендейді. Антропология типтері,  тілі мен мәдениетіндегі ерекшеліктер олардың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы монғол нәсіліне дейінгі байырғы тұрғындар тобына жататын аңғартады. Қазіргі сеноилар малайлықтармен араласып кеткен.

## Тілі
Сеной тілдері аустроазиатикалық отбасының мон-кхмер тілдерінің асли (семанг-малакка) тобына жатады.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, кейбірі сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ең көне дақыл – тары, 18 ғ-дан бастап күріш, маниок, жүгері егісімен ауыстырыла бастады), аңшылық (мылтықпен) және терушілік. Кейбірі туристер үшін тауарлар шығарады.

## Өмір салты
Сеноиларда аналық-рулық қатынастар ерекше дамыған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері - ұзын, қадаларда орналасқан.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері ағаш қабығынан дайындалады. Татуировка жасау, денеге сурет салумен сипатталады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Малайзия халықтары
Санат:Тайланд халықтары
Сен-жермен бітім шарты

**Сен-жермен бітім шарты** – 1919 ж. 10 қыркүйек (Париж түбінде) «одақтас және біріккен мемлекеттердің» АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Италия, Жапония, Бельгия, Қытай, Куба, Грекия, Никарагуа, Панама, Польша, Португалия, Румыния, Югославия, Сиам (Тайланд), Чехословакия Австриямен қол қойған шарты. 1-дүн. жүз. Соғыста жеңілген Австрия-Венгрия империясы құлап, оның орнына жаңа мемлекеттер пайда болды. С.-ж. б. ш. Австралияда республика орнауын, Чехословакия мен Югославияның тәуелсіздігін мойындады. Австрияға қараған Богемия, Моравия, Силезия жерлері Чехословакияға берілді, Буковинаны Румынияға, Тирольдің оңт. бөлігін Италияға қосты. Сол кезеңде тағдыры шешілмеген жерлерді Австрия Одақтас мемлекетерге тапсырып, олардың шешімін мақұлдайтын болды. С.-ж. б. ш-ның 88-ст. бойынша Австрияның тәуелсіздігін бұзатын әрекеттерге тыйым (аншлюсе) салынды. Қарулы күштерінің  саны 30 мың адамана аспауы, барлық теңіз флотын одақтас мемлекеттерге өткізу т. б. тежеу шаралары белгіленді.
Сивапитек

**Сивапитек** (Sivapithecus; табылған жеріне байланысты және грек. Pithekos – маймыл) –  адам тәрізді маймылдардың қазбадан табылған туысы. Жоғарғы және төменгі жақ сүйектері, тістері Азияда (Гималайдағы Сивалик тауы) және Шығ. Африкада миоцен шөгінділерінен табылған. Сивапитектің жақ сүйегі биік, салмақты келген, тіс құрылысында адам тісіне ұқсастық байқалады. Мыс., алдыңғы азу тістерінің беті екі бұдырлы және үлкен емес,  ал артқы азу тістері жалпақ. Бұны – мен қатар адам тәрізді маймылдар тісіне де ұқсас белгілері (ит тістері ірі) болған. Сивапитектердің адам тәрізді маймылдар эволюциясын тануда үлкен маңызы бар. Сивопитектер дриопитектермен қатар орангутанның тегі деп саналады
Мырқасым Серікбаев

**Мырқасым Серікбаев** (20. 8. 1897, Жетісу облысы, Верный уезі, Жалаңаш с.,–5. 7. 1967, Алматы) – Жетісу өңірінде Кеңес өкіметі орнатуға қатысқан Азамат соғысы ардагерлердің бірі. 1924 жылдан КОКП мүшесі. Пржевальскіде (Қарақол) мектепте, қалалық уч-щеде (1910–16) оқыған. Жетісу обл-нда Кеңес өкіметі орнасымен қоғамдық жұмыстарға араласа бастады. 1919–20 ж. С. Өз еркімен Қызыл гвардияшылар қатарына алынып, 1-мұсылман батальонында барлаушылар отрядын басқарып, Жаркент уезін ақ гвардияшыл полк. Сидоровтың бандысынан тазартуға қатысты. 1920 жылдың көктемінде Шелек болыстық ревкомының төрағасы, Қалжат шекаралық милициясының бастығы. 1921–29 ж. Жетісуда халықсоты, уездік прокурор. 1929–32 ж. Алматы облысы колхоз одағының тұңғыш председателі. С. – колхозшылардың Бүкіл Қазақстандық 1, 2-съездерінің, Советтердің Бүкіл Қазақстандық 5-съезінің делегаты. С. Ұзақ жылдар бойы Қазақстанның орман-тоғай шаруашылығы басқармасында жауапты қызметтер атқарды.

## Дереккөздер

Санат:1897 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:1967 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Коммунистер
Марта Альмовна Семуле

**Семуле Марта Альмовна** (13. 4. 1904 ж. т., Латв. КСР-і, Гүлбен ауд.) – Латв. КСР, Гүлбен ауд. «Копдарбиба» к-зының сауыншысы (1948–61). Соц. Еңбек Ері атағын екі рет (1953, 1958) алған. 1953 жылдан КОКП мүшесі. С. 1952–60 ж. өзінің қарамағындағы әр сиырдан жылына 5500–6000 кг сүт сауды. Лат. КСР КП 14- және 17–19-съездерінде Латвия КП ОК мүшелігіне сайланды. 4–5 сайл. КСРО Жоғ. Советінің және 3-сайл. Лат. КСР Жоғ. Советінің және 3-сайл. Лат. КСР Жоғ. Советінің депутаты. 2 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Семенова Марина Тимофеевна

**Семенова Марина Тимофеевна**   (12. 6. 1908 жылы туған, Петербург қаласында) – совет балет артисі, КСРО халық артисі (1975 жылы). 1925 жылы Ленинградтың хореографиялық училищесін (Агриппина Яковлевна Ваганованың - белгілі балеринаның  класы бойынша) бітірісімен осындағы Сергей Миронович Киров - танымал азамат қайраткері атындағы опера және балет театрына қабылданды. Мұнда 1930 жылға дейін жұмыс ітейді, ал 1930–1952 жылдардың арасында  үлкен театрда соло-биші болып жұмыс істеген.
Ислам Баукенұлы

**Ислам Баукенұлы Баукенов** 1915 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданы Қарағаш ауылдық кеңесінің Әлибай ауылында туған. Еңбек жолын 1933 жылы Мамлют ауданындағы «1 Май» ұжымшарында есепші болудан бастады. Содан кейін осы ұжымшардың басқарма төрағасы болып сайланады. 1936­-1939 жылдары және 1941­-1945 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1950 жылдан «Луч  Ленина»  ұжымшарының  төрағасы  қызметін  атқарды. 1961   жылы   сауын сиырлар   гуртының   бригадирі,   кейін «Березовский» кеңшары бөлімшесін басқарды.
1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Еслям Баукенұлына Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Екі рет Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.Өзінің еліне еңбегі сіңген азамат.Бұл жайлы халқы мойындаған.

## Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Александр Александрович Семёнов

**Семенов Александр Александрович** [30. 9. (12. 10). 1873 – 16. 11. 1958] – совет тарихшысы, тарих ғылымының докторы (1942), профессор. Тамбов мұғалімдер ин-ты мен Лазарев шығыс тілдері ин-тын бітірген (1900). Октябрь революциясынан кейін Ташкент ун-тін ұйымдастырушылардың бірі болды. Тәж. КСР ғылым академиясының академигі (1951), Өзб. КСР-і (1944) мен Тәж. КСР Еңбек сің. Ғылыми қайраткері (1946). Бомбей ғылми қоғамының толық мүшесі, Тәж. КСР ҒА Тарих, археол. және этногр. Ин-тының директоры (1951 жылдан). С. Орта Азия халықтарының тарихы, филологиясы мен этнографиясын зертеуге зор үлес қосты. КСРО-дегі ислам тану жөніндегі тұңғыш маман. Оның 229 ғылми еңбек жарық көрген.

Санат:Шығыстанушылар
Семпер Йоханнес

**Семпер Йоханнес** (22. 3. 1892, Тухалаане қазіргі Вильянди ауд., – 21. 2. 1970, Таллин) – эстон совет жазушысы. Эст. КСР халық жазушысы (1964). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Тарту университетін бітірген (1928). Шығармалары 1910 жылдан жарияланды. «Көпір тіреуіштері» (1927). «Артықтағы күн» (1930), «Қызғаныш» (1934), «Тасқа тас» (1939) кітаптары бар. Эстон буржуазиялық өкіметі құлағына кірді, оқу министрі болды. 1946–50 ж. Эст. КСР Жазушылар одағының председателі қызмет атқарды. «Үнсіз қала алмаймын» (1943) кітабы мен «Заман әмірі» (1946), «Қарқындаған адамдар» (1960) пьесаларын, «Қызыл қалампырлар» (1955, орысша ауд. 1958) романын жазды. Эст. КСР Гимнінің авторы. Ленин орденімен, 2 басқа орденмен марапатталған.
Семсер құйрық

**Семсер құйрық** (Xiphosura) – теңіз буын аяқтыларының меростома класының бір отряды. Дене тұрқы 80–90 см. Семсер құйрықтың денесі 6 жұп аяқты, буынданбаған баскөкірек және семсер пішінді құйрығы бар құрсақтан құралған. Баскөкірек аяқтары көмегімен жүзеді, қорегін ұстайды. Баскөкірегінің үстіңгі жағында екі жай көзі, бүйірінде екі күрделі көзі болады. С. қ. Дара жынысты, жұмыртқасын теңіз түбіндегі құмға салады, дамып жетілуі триобиттерге ұқсас, жұмыртқадан личинка шығады. Семсер құйрықтың қазбадан табылған 12 туысы силур дәуірінен белгілі. Осы кезде тіршілік ететін семсер құйрықтың 3 туысы (5 түрі) тропик теңіздерінде кездеседі. Олардың біреуі Атлант мұхитының Орт. және Солт. Америка, қалғаны Оңт. және Шығ. Азия жағалауларында кездеседі. Семсер құйрық моллюскілер, су түбіндегі омыртқасыздармен кейде балдырлармен қоректенеді. Кәсіптік маңызы бар.

Санат:Хелицералылар
Иван Никифорович Горбунов

**Горбунов Иван Никифорович** – 1913 жылы Пенза облысы Русско­–Камешкир ауданы Бегуч селосында дүниеге келген. 1938 жылы Саратов зооветинститутының ветеринарлық факультетін бітіргеннен кейін бес жылдай Амурдағы ветеринарлық инспекцияны басқарды. 1943­-1944 жылдары қорғаныс құрылысында еңбек етті. 1945 жылы Қазақ ССР ІІМ­-нің ветеринарлық инспекциясын, кейін мал шаруашылығы бөлімін басқарды. 1953 жылдан  Солтүстік Қазақстан облысы Соколов ауданындағы «Петропавл» кеңшарының директоры қызметін атқарды.

1966 жылы 22 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Иван Никифоровичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.

## Өмірбаяны
1913 жылы Бегуч (Пенза облысының Камешкир ауданында) ауылында дүниеге келген. 1933 жылы Кузнецк ветеринарлық техникумын бітірді, 1938 жылы Саратов зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін бітірді.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:Халық жанашыры
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Алексей Дмитриевич Боридько

**Боридько Алексей Дмитриевич** (1922 жыл, Омбы облысы, Есілкөл ауданы ,Орловка селосын) - Социалистік Еңбек Ері (1967). 

* 1934 жылдан осы аудандағы «Красная Орловка» ауылшаруашылық артелінде колхозшы болып істеді.
* 1941­-1949 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1949-1955 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы Булаев (қазіргі М. Жұмабаев) ауданындағы «Чистов» кеңшарында тракторшы, ал 1955 жылдың сәуірінен трактор бригадасының бригадирі қызметін атқарды.

1967 жылы 19 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Алексей Дмитриевич Боридькоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Бұған дейін ол Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталып, Бүкілодақтық ауылшаруашылығы көрмесіне қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Есілкөл ауданында туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы тұлғалары
Санат:Механизаторлар
Руслан Камбулатович Бекузаров

**Бекузаров Руслан Камбулатович** – 1927 жылы Солтүстік Осетин  АССР­-інде  туған.  1948  жылдан  Ростов  облысында  бір кеңшардың бөлімше механигі болып істеді. 1954­-1956 жылдары  Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы «Восход» кеңшарында бас инженер қызметін атқарды. Ташкенттің ауыл шаруашылығын механизациялау және ирригациялау институтын бітіргеннен кейін 1960 жылдан «Октябрь» кеңшарының директоры, 1963-­1981 жылдары Кеңес ауданындағы Чапаев атындағы кеңшарды басқарды.
1973 жылы 6 қыркүйекте КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Руслан Камбулатович Бекузаровқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1972 жылы ол «Қазақ КСР­нің еңбек сіңірген ауылшаруашылық қызметкері» атағын алған болатын.

## Дереккөздер
#Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011-2012.
#Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы.

Санат:1927 жылы туғандар
Иван Иванович Куренков

**Куренков Иван Иванович** – 1919 жылы 25 қаңтарда Нижегород облысы Вад ауданының Крутой майдан селосында туған. 1934 жылы  мектепте  оқып,  содан  кейін  Кузбаста  шахтада істеген. 1937 жылы 22 сәуірде Ленин­-Кузнецк ҚӘК-­ы арқылы Қызыл Армия қатарына алынған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан, атқыш, кейін взвод командирінің көмекшісі болған. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, Брянск майданындағы 605­ атқыштар полкінің взвод командирі қызметін атқарды. 1943 жылы 5 қыркүйекте Куренков өзінің  взводымен алғашқылардың бірі  болып Сейм өзенінен өтті және бірден қарсыластарымен шайқасқа түсті. Осы шайқаста ол 30­ дан астам гитлершілерді жайратты. 1943 жылы 8 қыркүйекте ұрыс даласында рота командирі жараланды. Куренков рота басшылығын қолына алды және шабуылға шықты. Осы ұрыста бөлімше қарсыластарының 50­ ге жуығын жоқ қылды. Десна өзенінен өтіп, Куренков өзінің ротасымен жаудың тылына шығып, күтпеген соққы беріп, 70­тен астам фашистерді жайратты.
Нежин қаласы үшін болған ұрыста Куренков жауға білдірмей барлау мақсатында қалаға кіріп, қарсыластарының санын, орналасқан жерін анықтап, өз дивизиясының басшыларына құнды деректер жеткізді. Оның бұл деректері жауды тез және аз шығынмен талқандауға көмектесті.
Днепрден өтуде Куренков өзінің бөлімшесімен бірінші болып өзеннің оң жағалауына өтті және осы ұрыста 20 жау солдаттарын құртты. Куренков осында жараланса да, ұрыс даласынан кетпей, басшылығын жалғастыра берді.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 17 қазандағы Жарлығымен Иван Иванович Куренковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
1943 жылы желтоқсанда Куренков денсаулығына байланысты әскер қатарынан кетіп, 1945 жылдың сәуіріне дейін жұмыс істемеді. 1945 жылы алдымен аудандық колхозда істеді, содан кейін ұжымшар төрағасы болып сайланды.
1949 жылдан Горький қаласына қоныс аударуына байланысты ремстройконторда, кейін теміржолда жұмыс істеді. 1951 жылы Ленинск­-Кузнецк қаласында тау шеберлері мектебін бітіріп, 1954 жылға дейін тау шебері болды. Бұдан кейін үш жыл Перм облысындағы «Леспромхозда» жұмыс істеді. 1957 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Солтүстік Қазақстан облысына келіп, Қызылжар ауданындағы «Новоникольск» кеңшарында еңбек етті.
1970 жылы 29 тамызда қайтыс болып, «Новоникольскіде» жерленген. Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Дольчино

thumb|right|200px|Fra Dolcino
**Дольчино** (; т.ж.б. -1.06.1307) - Италияның солтүстік-батыс бөлігіндегі феодалдарға қарсы шаруалар көтерілісінің (1304-1307) көсемі. 

Көтерісшілер феодалдардың иеліктері мен монастырларын қиратты, мүлік ортақтығына негізделген шаруа қауымдарын құрмақшы болды. Рим папасы көтерісшілерге қарсы крест жорығын жариялады. 1307 жылы көтеріліс басып-шаншылды. Дольчино азаптап өлтірілді.

## Дереккөздер

Санат:1 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1307 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ересиархтер
Санат:Құдайлық комедия кейіпкерлері
Санат:Алауға жағылғандар
Санат:Ересь үшін өлтірілгендер
Санат:XIV ғасырда өлім жазасына кесілгендер
Дрезден көтерілісі

**Дрезден көтерілісі**  – 1849 жылы 29 наурызда Франкфурт Ұлттық жиналысы қабылданған империялыққ конституцияны қолдаған көтеріліс. Саксон королі Фридрих Август бұл конституцияны мойындаудан бас тартқанна кейін, 3 мамыр күні Дрезденде көтеріліс басталды. Бұл көтерілістің негізгі қозғаушы күші жұмысшылар болды. 9 мамыр күні олардың басты күші Дрезденнен шегініп, бытырап кетті, қолға түскендері аяусыз жазаланды. 
## Дереккөздер

Санат:тарих
Санат:Оқиғалар‎
Санат:Көтерілістер
Ярослав Домбровский

**Ярослав Домбровский** (, 13 қараша 1836, Житомир — 23 мамыр 1871, Париж) — поляк революционері, Париж комуннасының(1871) әскери қайраткері. 1859-1961 жылдары Петербургте Бас штаб академиясында білім алды. З.Сераковскиймен бірге поляк офицерлерінің революциялық үйірмесін басқарды. Ол сонымен қатар орыс және поляк халықтарының революциялық одағын қолдады, Варшавада 1863-1864 поляк көтерілісін дайындаған қызылдар партиясын басқарды. 1862 жылы 14 тамызда тұтқынға алынды. 1864 жылы Ярослав 15 жылға жер аударылды. Мәскеуде түрмеден қашып, орыс революционерлерінің көмегімен Францияға кетті. Парижде поляктің демократиялық эмиграциясы басшылыраның бірі болды. Ол сонымен қатар Париж Комуннасын қорғауға бар күш-жігерін, әскери талантын жұмсады. Ярослав версалдықтармен болған шайқаста қаза тапты. 
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1871 жылы қайтыс болғандар
Санат:1836 жылы туғандар
Евгения Алексеевна Долинюк

**Евгения Алексеевна Долинюк** (1914 — 1990) — колхоз құрлысының қайраткері, Социолист Еңбек Ері атағын екі рет алған. 1946 жылдан Тернопль облысының, Борщевский аудан, КОКП 22-съезі атында к-здың звено жетекшісі. КСРО Жоғарғы Советінің  депутаты, Ленин орденімен, Халық шаруашылық жетістіктері көрмесінің екі Үлкен алтын, екі Үлкен күміс, сегіз Қола медальмен марапатталған.
## Дереккөздер

Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері
Кернер

**Кернер**, **таңбалауыш** - детальға нүктелік таңба түсіруге арналған стержень тәрізді *слесарьлық аспап*. Оның стерженінің бір ұшы үшкір болып, шынықтырылған болаттан жасалады. 

## Дереккөздер



Санат:Құралдар
Ян Генрик Домбровский

**Ян Генрик Домбровский** (;2.8.1755 — 6.6.1818) —  поляк генералы, поляк легиондарын құрушы. 1770-1790 жылдары саксон атты әскерінде қызмет атқарды. 1792 жылы поляк армиясына ауырып, 1974 жылы азаматтық жолындағы көтеріліске қатысты. Польша тәуелсіздіктен айырылғыннан кейін, 1795 жылы Францияға эмиграцияға кетіп, поляк легиондарын құрды. 1809 жылы Австрияға, 1812-1813 жылы Россияға қарсы соғысқа патысты. 1815 жылы поляк корольдығы кұрылған кезде, поляк соғыс комитетіне кіріп, поляк армиясын жасақтауға қатысты.
## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Санат:1818 жылы қайтыс болғандар
Санат:1755 жылы туғандар
Санат:тарихи тұлғалар
Григорий Матвеевич Тихонов

**Тихонов Григорий Матвеевич** – 1912 жылы 10 сәуірде Солтүстік Қазақстан облысы Целинный (қазіргі Ғ. Мүсірепов) ауданындағы Князево селосында туған. Оңтүстік­-Орал теміржолында паровоз машинисі болып істеген. 1934­-1938 жылдары Қызыл Армия қатарында болған. 1940 жылы Кеңес­-финляндия соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірген. Орталық майдандағы 7­ атты әскерлер корпусының 15­ гвардиялық дивизияның эскадрон командирі гвардия лейтенанты Г. Тихонов Гомель облысындағы Брагинск ауданының Нивки селосы маңында болған шайқаста көзге түсті. 1943 жылдың 28 қыркүйегінде оның эскадроны Днепрден өтіп, жандарымды алып Нивка елді мекенін босатты. Гитлершілдер атты әскердің шабуылына тойтарыс бере алмай, ұрыс даласында өлген солдаттары мен офицерлерін тастап селодан кетті.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 15 қаңтардағы Жарлығымен Григорий Матвеевич Тихоновқа Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Ленин, Александр Невский, Қызыл Жұлдыз ордендерімен .

1944 жылы 13 ақпанда ұрыс даласында қайтыс болды. Мозырь қаласында жерленген. Осы қаладағы Даңқ қорғанына оның есімі жазылған ескерткіш тақта орнатылған.

## Дереккөздер
Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Нұркен Қалдыбекұлы Мәзбаев

**Нүркен Мазбаев** – Қазақстан футболшысы (шабуылшы). Қазақстан футболының тарихындағы ең үздік ойыншы.

Нүркен Мазбаев 4 маусымда 1972 жылы  Тараз қаласында дүниеге келген.

## Карьераcы
### Клубтық карьера

*Нүркен Мазбаев 1992 жылы 20 жасында «Тараз» сапында  ойнап, футболдағы алғашқы табысты карьерасын бастайды. 

*Нүркен  1992-1997 жылдар аралығында «Тараз» сапында 159 рет алаңға шығып, 59 гол салған. Алты маусым қатарынан клубтың үздік шабуылшысы болды.

*1995 жылы алғаш рет күміс жүлдеге қол жеткізеді. Келер мауысыда алтын жүлдеге ие болды. Клубтың алғашқы чемпиондық атағына мерген шабуылшы Нүркеннің қосқан үлесі орасан зор.

*1997 жылы «Таразбен» тағы да жүлделі екінші орынды иеленеді. Сол жылы облыс әкімі ауысып, команданың жағдайы қиындай бастады. Клубтың біраз ойыншылары әр түрлі себептермен команда ауыстырады.
Нүркен де клуб ауыстырып, «Қайсар» клубының сапына өтеді. Қайсар клубында 1998-1999  жылғы маусымда 33 ойын өткізіп, 25 рет гол соқты. Әрі еліміздің ең үздік шабуылшысы атанады.

*Нүркен «Тараз», «Қайсар» сияқты командаларда доп тепкен соң, 1999 жылы оңтүстіктің тағы бір командасы «Синтез» клубына ауысады.

*«Синтез» клубында бар жоғы 14 рет қана алаңға шығады. Ал 2000 жылдардың басына Астананың «Жеңісінен» ұсыныс түсіп,  Астана клубының құрамынақосылады.
*«Жеңістің» сапында 27 рет алаңға шығып, тоғыз рет теңбіл допты қақапа торында тулатады. 2001 жылы қайтадан оңтүстік өңірге оралып, «Достық» клубымен келісім-шартқа отырады.Достық клубында 1999 жылда 14 ойын өткізіп, 4 гол салды.
### Ұлттық құрама карьерасы
13 ойын өткізіп 2 гол салды. Жарақат алып ұлттық құрамадағы ойынын тоқтатты.
## Жетістіктері
*2000, 1996 жылы Қазақстан Чемпионы
*1995, 1997 жылы Қазақстанның вице чемпионы
*2000 Қазақстан Кубогының иегері
## Сыртқы сілтемелер
*http://www.national-football-teams.com/player/15595/Nurken_Mazbaev.html
*http://sport.gazeta.kz/art/?aid=40310 
*http://ffk.kz/rus/clubs/26/ 

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Тараз ФК жаттықтырушылары
Марк Донской

**Марк Семёнович Донско́й** (6.3.1901 жылы Одесса) – совет кинорежисері, кинодраматург, КСРО халық артисі, Социалистік Еңбек ері, 1945 жылдан КОКП мүшесі. Симферополь униферситетінің қоғамдық ғалымдар фокультетін бітірген. Кинодағы қызметнін 1926 жылы сценрист, режиссері ретінде бастыды. М.Горькийдің шығармалары негізінде «Горькийдің балалық шағы », «Кісі есінде», «Менің университеттерім» және тағы басқа шығармаларын қойды. Ол сонымен қатар КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1941, 1946, 1948, 1968) болды. 2 рет Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:Режиссёр
Владимир Иванович Долгих

**Владимир Иванович Долгих** (5.12.1924, Иланск)  – Кеңес және Компартия қайраткері, Социалистік еңбек ері (1965), техника ғылымдарының докторы.

1942 жылдан КОКП мүшесі. 1943-1943 жылдары Кеңес әскерінің құрамында болды, Ұлы Отан соғысына қатысты. Иркутск кен-металлургия институтын бітірді(1949). 1949-1958 жылдары Красноярскде смена, цех бастығы және бас инженер болып істеген. 1969-1972 жылдары КОКП Красноярск өлкелік комитетінің 1-ші хатшысы. 1972 жылдан КОКП ОК бас хатшысы болып істеген.

3 рет Ленин орденімен, 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және басқа да медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1924 жылы туғандар
Санат:5 желтоқсанда туғандар
Санат:Иланскде туғандар
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:4 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Жуков медалінің иегерлері
Санат:Мәскеуді қорғағаны үшін медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалінің иегерлері
Санат:Мәскеудің 850 жылдығына естелік меділінің иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері
Санат:Сухэ-Батор орденінің иегерлері
Санат:Георгий Димитров орденінің иегерлері
Санат:Мәскеудің құрметті азаматтары
Санат:Шахтер даңқы белгісінің иегерлері
Санат:Орыс православ шіркеуінің III дәрежелі әулие әділ князь Мәскеулік Даниил орденінің иегерлері
Санат:Краснояр өлкесінің құрметті азаматтары
Санат:КОКП ОК хатшылары
Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар
Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері
Санат:Норильск тұлғалары
Санат:Красноярск тұлғалары
Санат:Краснояр өлкелік партия комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Мәскеу ардагерлер ұйымдарының басшылары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесі Одақ Кеңесінің депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары
Санат:Одақтық дәрежедегі дербес зейнеткерлер
Санат:Ресей және КСРО металлургия өнеркәсібі ұйымдастырушылары
Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының VI шақырылымының депутаттары
Санат:Ресей Федерация Кеңесінің мүшелері (2000 жылдан)
Санат:Норильскінің құрметті азаматтары
Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары
Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары
Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары
Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары
Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары
Санат:Ресей Жоғарғы Кеңесі 9-шақырылымының депутаттары
Санат:Ресей Жоғарғы Кеңесі 10-шақырылымының депутаттары
Санат:Ресей Жоғарғы Кеңесі 11-шақырылымының депутаттары
Михаил Михайлович Дубинин

**Михаил Михайлович Дубинин** (1901—1993) - совет физик-химигі. 1943 жылдан КСРО ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері(1969). 1946-1950 жылы Д.И. Менделеев атындағы Бүкіл одақтық химия қоғамының презиленті. 1946 жылы КСРО ғылым академиясының физик-химигі институтының сорбциялық процестер бөлімінің меңгерушісі. Дубинин қатты, кеуек денелердің газдарды, буды тағы басқа еріген заттарды сіңігу құбылысын зерттеді. Адсорбциялық қатардың ауысып, беттік тотықтың пайда болуын ашты. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты, 2 рет Ленин орденімен, 6 басқа орденмен және медальдармен марапатталды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:Ғалымдар
Санат:Химиктер
Кимоно

**Кимоно** - жапондардың ерлер мен әйелдерге арналған *дәстүрлі ұлттық киімі*. 

*Кимононың* жеңі кең, оның ұшында тікбұрышты қалталары, астарында бауы, белдігі болады. Белдігі еркектерде жіңішке қара түсті, әйелдерде жалпақ ашық түсті болып келеді. 

## Дереккөздер


Санат:Жапон ұлттық киімдері
Санат:Гейша
Санат:Жапония салт-дәстүрлері және талғамдары
Феликс Гуэн

**Феликс Жан Гуэн** (; 4 қараша 1884 туылды . Пейпен) — 25 қараша 1977 жыл, Ницца) — француз саятшысы және мемлекеттік қайраткері, 5 ай болған Франция премьер-министры(26 қаңтар — 24 маусым 1946). Франция кеңесінің қадірлі мүшесі.

Феликс Гуэн  Марсельдегі орта мектепті бітірді, сосын Экс-ан-Прованс құқығын оқыды.

1907 жылдан  адвокат тәжірибесін Марсельде алды, ал 1914 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастағанынан кейін Франция әскер қолы жасағына кірді.

1923 жылы Феликс Гуэн   қала әкімі болып сайланды.

Жас кезінде партия мүшесі болып 1924 жылы Франция парламентінің депутаты болды.

Леон Блюмның досы және әріптесі болды және 1937 жылы президент орынбасарының жұмысын атқарды.

вермахт көтерілісінен кейін Феликс Гуэн Үшінші Республиканың жойылмауынадауыс берген 80 депутаттың ішінде болған . Анри Филиппа Петеннің нұсқауларына қарсы шықты.

Гуэн Леон Блюмды Петеннің жасасынан қоғаған үш адвокаттың бірі болды.

1945 жылғы сайлаудан кейін, Феликс Гуэн Мемлекеттік конституциялық ассамблеяның президенті болды.

## Дереккөздер

Орысша уикипедия

Санат:Франция президенттері
Владимир Васильевич Овсянников

**Овсянников Владимир Васильевич** – 1923 жылы Петропавл қаласында туған. 7 класс бiтiрген. Одан кейiн Куйбышев қаласында тұрды. 1942 жылдан Қызыл Армия қатарында. Сол жылы Пенза қаласындағы артиллерия­миномет училищесiн бiтiрдi.
Ұлы Отан соғысына 1942 жылдан қатысты. Үш рет жараланды. Воронеж майданындағы 40 ­армияның 1664 ­танкiге қарсы артиллериялық жойғыштар полкiнiң штаб бастығының орынбасары, аға лейтенант. 1943 жылғы 19 қыркүйекте Днепр өзенiн кешiп өтетiн өткелдiң полк тұрған учаскесiнде Калинившин хуторының солтүстiк-­батысындағы 175,1 метрлiк биiктiкке күштi артиллерия атысының қолдауымен 4 ­батареяның позициясы тұсында оны айналып өтiп, Бухалов және Виблица хуторларын басып алу үшiн қарсыластар қарсы шабуылға шықты. Жауды 300 метрге дейiн жақын жiберiп, артиллеристер тура нысанамен ата бастады. Овсянников Красная Лука селосындағы (Полтава облысының Годяча ауданы) 2­ батареяға тiкелей басшылық жасады. Екi рет жараланса да, ұрыс даласын тастамай, батареяға басшылық жасай бердi.
Снарядтар таусылған кезде Овсянников жауынгерлерiн жетiп үлгерген жаяу әскермен бiрге шабуылға бастап шықты. Қарсы шабуылды тойтарып, жаяу әскердiң алға жылжуын қамтамасыз еткен ұрыста ол қаза тапты.
Кеңес Одағының Батыры атағы оған 1943 жылғы 23 қыркүйекте қайтыс болғаннан кейiн берiлдi. Ленин орденімен марапатталды. Ол Полтава облысының Годяча ауданындағы Красная Лука деревнясының батыс жақ шетiне жерленді.

## Дереккөздер
#Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Кинабалу

**Кинабалу**, **Кунибалу** - Калимантан аралының солтүстік бөлігіндегі тау массиві, Малайзияда орналасқан. 

Биіктігі - 4101 м (Малай архипелагының ең биік жері). Негізінен граниттен, гранодиориттен түзілген. 3500 м биіктікке дейін *тропиктік және тау орманы*, одан жоғары да бұта, *суб-альпі*, альпі шалғыны өседі. 

## Дереккөздер


Санат:Малайзия таулары
Inditex

**Inditex** (**Inditex SA**), Индитекс - испан компаниясы, киім-кешек сататын ең ірі дүкендер желісі. Толық атауы - *Industria de Diseño Textil Sociedad Anónima*. Штаб-пәтері - Arteixo (Галисия, Испания) орналасқан.

## Тарихы
Негізі 1985 Zara брендімен дүкендер желісі ретінде қаланған (испан тілінде 1975 жылы Ла-Корунье Zara бренді бойынша өзінің алғашқы дүкенін ашты).

## Іс-шаралары
### ТМД
Zara, Oysho, Massimo Dutti, Bershka, Pull and Bear, Zara Home, Stradivarius, Uterque және Lefties брендтері бойынша компанияның 88 елде 6750 астам дүкендер желісі бар.

Lefties дүкендері тек Испания мен Португалияда бар, бірақ  2014 жылы 1 тамызда, компанияның Ресейде үш дүкені ашылды (сауда орталықтары, Мәскеуде 3 дүкен, Санкт-Петербургте 1 дүкен). 

2013 жылы компанияның кірістері € 16,7 млрд құрады, 2008 жылы дағдарыс басталғанға дейін бұл үлес 37% -ды құрады, ал ішкі нарық, түсімнің 19,7%-ын берді [right | 220px | [Сингапурдегі Zara дүкені]]

### Қазақстандағы Inditex желісі
2010 жылы Алматы қаласында бірінші Зара дүкені ашылды. Астана қаласында қазір келесі брендтері дүкендері бар: Zara, Massimo Dutti, Bershka, Bear және Страдивари. Алматы қаласында Zara және Bershka брендтері бар. Сондай-ақ, 2012 жылы үш қабатты  Zara сән дүкені ашылды. 2013 жылы Алматы қаласындағы MEGA 2 ойын-сауық орталығында Massimo Dutti, Bershka,Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды.

2014 жылы 14 тамызда Massimo Dutti дүкені ашылды.
2014 жылы 15 тамызда, Алматыда Достық Плаза сауда үйінде ZARA, Bershka, Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды.
Черский жотасы

**Черский жотасы**, Черский тізбектері - Азияның солтүстік-шығысындағы таулы аймақ, Сібірде, Ресей жерінде. Яна өзенінің төменгі ағысынан Колыма өзеніне дейін Яна-Оймякон таулы қыраты мен Мома-Селеннях тауаралық ойысы аралығында. Ұзындығы 1600 км, ені 400 км-дей. Солтүстік-батыс бөлігі Яна, Индигирка өзендері аралығында Хадаранья (2085 м), Тас-Хаяхтах (2356 м), Чемалгин (2547 м), Боронг (2681 м), Силяп (2703 м), т.б. жоталардан тұрады. Оңтүстік-шығысы қырыққа жуық жота мен массивтен құралады, ең ірілері - Улахан-Чистай (ең биік жері Жеңіс тауы, 3147 м), Черге (2332 м), т.б. Черский жотасы мезозой қатпарлығында көтеріліп, протерозой мен төменгі палеозойдың метаморфты жыныстарынан, пермь, юра, триас құмдақтары мен тақтатастарынан тұрады. Мезозойлық құрылымдар жаңа, қайнозойлық жарықтармен тілімденген. Жотаның осы күнгі морфоқұрылымы қатпарлы-жақпарлы. Таулардың жоғарғы бөліктерінде жер бедерінің альпілік, мұздық пішіндері таралған. Мұзданудың жалпы ауданы 157 км². Климаты тым континенттік, қатаң. Қаңтардың орташа температурасы - 34-40°С (температура төмендегенде -60°С). Жазы қысқа, салқын. Шілденің орташа температурасы 3°-тан 12-13°-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300 мм-ден 600-700 мм-ге дейін. Тау беткейлерінда балқарағай ормандары, оңтүстігінде қайың орманы өседі. Жоғарғы бөлігін төселмелі самырсын орманы, одан жоғары мүкті, бұталы тау тундрасы мен суық тасты шөл алып жатыр. Алтын, қалайының кең орындары бар. Сібір жерін зерттеуші орыс ғылымы И.Черскийдің есімі берілген. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Черчит

**Черчит** (ағылшын химигі Черчтің құрметіне аталған) - сулы фосфаттар тобына жататын минерал. 

Черчитті алғаш Вильямс ашқан (1865). Химиялық формуласы: YPO4×2H2O. Мұндағы иттрийдің мөлшері 25%. Моноклиндік сингонияда кристалданып, радиалды-талшықты, сферолитті табақша тәрізді кристалдар түрінде кездеседі. Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 3, тығыздығы 3,14-3,27 г/см³; жіктілігі бір бағытта жетілген, әйнекше жарқырайды. Түсі ақ, сұр, сары, кейде түссіз. Табиғаты экзогендік процестер барысында түзіліп, сілтілі магмалық тау жыныстарының мору белдемдеріне галлуазит және феррогаллуазитпен бірге кездеседі. Черчит кен орындары Ұлыбританияда, Германияда, АҚШ-та, т.б. бар. Қазақстанда өндірістік маңызы бар Черчит және басқа жа иттрий минералдарына бай Құмдыбай кен орны барланған. 

## Дереккөздер
 

## Сыртқы сілтемелер
* Чёрчит-(Y)
* Значение термина Черчит в Энциклопедии Научной Библиотеки

Санат:Фосфат минералдар
Чернышев шығанағы

**Чернышев шығанағы** – Арал теңізінің солтүстік-батысындағы шығанақ. Теңізден Құланды түбегі және және Возрождение аралы бөледі. 

## Сипаты
Шығанақ құрлыққа 25 км-ге сұғына еніп жатыр; ені 13 км-ге жетеді. Солтүстік және батыс жағасы жарқабақты. Мұнда Батыс Үстірттің қиыр шығысы шығанақ бойымен созыла орналасқан. Палеогеннің тығыздалған құмды-саздақты шөгінділерінен түзілген. Жағалауының қалған бөлігі ойпатты. Шығанақтың жағалауға жақын жердегі түбі құмайтты, суы тереңдеген сайын қайыр біртіндеп лайлы балшыққа айналады. Кейбір тұстарында қамыс, құрақ өскен. Солтүстігінің құмдауытты жағалауын Құмсуат мүйісі алып жатыр. Арал теңізінің суы мол кезінде Возрождение аралы мен Құранды түбегі аралығының ені 80-85 км-дей болған. Қазір шығанақтың теңізге шығар бөлігінің ені 11 км.
 
## Дереккөздер
 

Санат:Қызылорда облысы географиясы
Санат:Арал теңізі шығанақтары
Генрих Эдуардович Шмидтгаль

**Генрих Шмидтгаль** (; 20 қараша 1985, Есік, Алматы облысы, Қазақ КСР, КСРО) – сол қапталдағы қорғаушы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы және өмірбаяны
1985 жылы, 20 қарашада Алматы облысы, Есік қаласында дүниеге келген.  Генрих екі жасқа толған кезде отбасы Германияға көшіп кеткен. Алғаш «Ферль» клубының футбол мектебінен тәлім алған. 2003 жылдың 27 тамызында осы клуб сапындағы дебюттік кездесуін өткізді. Бастапқы кездері сол қапталдағы шабуылшы болып өнер көрсеткен. Бірақ, кейіннен бойының қысқалығына байланысты орталық алаңға ойысады.

Бұл командада ол 2007 жылға дейін ойнады. Соңғы маусымда 7 гол соғып және нәтижелі пастарымен көзге түседі. Осыдан соң, футболшыға өзге клубтар тарапынан ұсыныс түседі. Нәтижесінде «Ферльден» кетуді ұйғарады.   

«Ферльден» кеткен соң, «Бохумның» фарм-клубында ойнады. Онда көп тұрақтамады. 2009 жылы Германия Оберлигасындағы «Рот-Вайсс» командасына ауысты. Екі жылда 51 рет алаңға шығып, 5 голдың авторы атанды. «Рот-Вайсстан» кейін «Гройтер Фюрт» тарапынан ұсыныс түсіп, 2011 жылдың 20 мамырында келісімшартқа отырады. Шмидтгаль келген жылы «Гройтер Фюрт» Германияның Екінші лигасында чемпион атанып, Бундеслигада ойнау құқығына ие болды. Былтырғы маусымда Германия чемпионатында өз командасының сол қапталдағы негізгі қорғаушысы болды. Бірақ, бұл команда маусым қорытындысы бойынша біріншіліктегі өз орнын сақтап қала алмады. Осыдан соң, Генрих Дюссельдорфтың «Фортуна» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды.

2016 жылы "Франкфурт" клубымен келісім шарты біткен соң жарақатына байланысты карьерсын аяқтады.

## Ұлттық құрамадағы ойыны
Шмидтгальды Қазақстан құрамасына 2010 жылы сол кездегі бас бапкер Бернд Шторк шақырған болатын. Осы уақытқа дейін ұлттық құрама сапында 12 кездесуге қатысып, 1 доп соққан. Жалғыз голын басқа-басқа емес, 2013 жылы Нюрнбергте Германия қақпасына енгізді. Мануэль Нойердің қателігін сәтті пайдаланған болатын.

Ұлттық құраманың соңғы ойындарына Шмидтгаль қатысқан жоқ.  Атап айтсақ, сол Германиямен өткен қос матчтан соң Болгария, Грузия, Фарер аралдары,Швеция, Ирландия мачтарымен болған кездесулерге келмеді. Көбінесе жарақат, денсаулығына байланысты деген жауаппен шектеліп жүр.

**11 ойын/1гол;2 жеңіс;1 тең ойын;11 жеңіліс**

## Жетістіктері
### Жеке
Журнал « GOAL » бойынша Қазақстандағы жыл футболшы,2011 

### Клубпен
Екінші Бундес Лига Чемпионы 2011/2012

## Дереккөздер

## Cілтемелер
* Статистика карьеры на fussballdaten.de 
* Профиль игрока на сайте УЕФА  
* Из Германии с любовью мақаласы
* Генрих Шмидтгаль в играх против сборной Германии.

Санат:20 қаңтарда туғандар
Санат:1985 жылы туғандар
Санат:Есікте туғандар
Санат:Қазақстаннан Германияға қоныс аударғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Германия футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бохум ФК ойыншылары
Санат:Рот-Вайсс (Оберхаузен) ФК ойыншылары
Санат:Гройтер ФК ойыншылары
Санат:Фортуна Дюссельдорф ФК ойыншылары