open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Теңдессіз Фокс мырза

**«Теңдессіз Фокс мырза»** () — Роальд Дальдың кітабының  желісі бойынша түсірілген Уэс Андерсонның қуыршақ мультфильмі. Уэс Андерсонның ең алғашқы  туындысы. 2009 жылы күзде жарыққа шықты. Кассалық табысы ең жоғары қуыршақ мультфильмдер ішінде 15 орын алады. Басты кейіпкерлерді Джордж Клуни, Мерил Стрип, Джейсон Шварцман, Билл Мюррей және Уиллем Дефо дыбыстады.

## Рөлдерде
* Джордж Клуни — *Фокс мырза*
* Мерил Стрип — *Фокс ханым* (Бұл рөлді алғашында Кейт Бланшетт дыбыстауы қажет еді, бірақ  кейіннен белгісіз 
себептермен жобадан кетті)
* Джейсон Шварцман — *Эш Фокс*
* Билл Мюррей — *Борсық мырза*
* Уиллем Дефо — *Егеуқұйрық*
* Оуэн Уилсон — *бапкер Скип*
* Уолли Володарски — *Кайли Свен Опоссум*
* Эрик Чейз Андерсон — *Кристофферсон Сильверфокс*
* Майкл Гэмбон — *Франклин Бин*
* Джарвис Кокер — *Пити*
* Уэс Андерсон — *Стэн Саршұнақ*
* Карен Даффи — * Кәмшат Линда*
* Робин Харлстоун — *Уолтер Боггис*
* Хьюго Гиннесс — *Натан Банс*
* Хелен Маккрори — *Бин ханым*
* Гарт Дженнингс — *Бинның ұлы*
* Брайан Кокс — *Дэниел Пибоди, репортёр Action 12*
* Тристан Оливер — *жарғыш*
* Стивен Рэйлс — *Құндыз мырза*
* Джереми Доусон — *Құндыз мырзаның ұлы*
* Эдриен Броуди — *дала тышқаны Рикити*
* Роман Коппола — *құрылысшы Тиін*

## Музыка
Мультфильмнің музыкасын француздық кинокомпозитор Александр Деспла жазды. Онымен қоса мультфильмнің саундтрегі ретінде Джарвис Кокердің әндері және The Beach Boys, The Bobby Fuller Four, Burl Ives, Georges Delerue, The Rolling Stones музыкалық топтарының әндері қолданылды. 2009 жылы қарашада «Теңдессіз Фокс мырзаның» саундтрегі жинақталған альбом жарық көрді.
## Марапаттары
*2010 — «Оскар» сыйлығының екі номинациясы: жылдың үздік анимациялық фильмі (Уэс Андерсон) және үздік оригинал музыка (Александр Деспла)
*2010 — «Сатурн» сыйлығына номинация: үздік анимациялық фильм.
*2010 — Британ киноакадемиясы сыйлығына екі номинация: үздік анимациялық фильм (Уэс Андерсон) және үздік музыка (Александр Деспла)
*2010 — «Алтын глобус» сыйлығына номинация: үздік 
анимациялық фильм.
*2009 — АҚШ киносыншыларының ерекше жетістігі сыйлығы (Уэс Андерсон).
«Кайе дю синема» журналы «Фоксты» 2010 жылғы 5 үздік фильмнің қатарына жатқызды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Ұлыбритания мультфильмдері
Санат:20th Century Fox мультфильмдері
Қалдан Бошоқты

**Қалдан Бошоқты** (; ; 1644 — 1697) — үшінші Жоңғар хандығының қонтайшы (1671 — 1677). 1667 жылы V Далай лама Қалданға хан атағын берді. Руы - чорос.

## Өмірбаяны
Ол 7 жасында Тибетке жіберілді. Онда ол монахтың антын алды. Буддистік білім алды, геше лхарамба дәрежесін қорғады.

## Дереккөздер


Санат:Жоңғар хандары
Мунда (халық)

**Мунда** (*хороко*) — Үндістандағы халық. Өзін-өзі атау-хороко ("адамдар"). Мунда халықтарының тобына жатады. Үндістандағы ең ірі "тіркелген тайпалардың" бірі. Саны - 2,03 миллион адам Бихар штатында және Батыс Бенгалияда, Орисса және Мадхья-Прадеш штаттарында шағын топтарда тұрады. Христиандықты, индуизмді ұстанады және дәстүрлі нанымдарды сақтанады. Шығу тегі бойынша Үндістанның ең көне, автохтонды халқы болуы мүмкін.

## Тілі
Тілі - мундари тілі.

## Діндері
Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады, индуистар мен христиандар да бар.
нобай|оңға|200px|Мунда қарттары     
## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік, негізгі дақылы – күріш, жүгері, тары, бұршақ дақылдары да өсіріледі. Ешкі, шошқа өсіріледі, буйволдар, бұқалар, сиырларды  жегін мал ретінде қолданады. Терушілік және балық аулау маңызды рөл атқарады. Қолөнерден қыш, зергерлік бұйымдар, тоқу, бамбук пен пальма жапырақтарын өру дамыған.

Көптеген Мундалар ферма жұмысшысы немесе джут фабрикаларында, жол құрылысында және шахталарда жұмыс істейді. Ұлттық интеллигенция пайда болуда.

## Өмір салты
Дәстүрлі елді мекенді басшы (мунда) және кеңес (панчаят) басқарады. Әр ауылда ата-баба зираттары, киелі тоғайлар, ғұрыптық билер алаңы бар, әр ауылда діни қызметкер (пахан) бар. Туыстық тектермен құрылған ауылдар көсем (манки), оның көмекшілері (деван және понре) және хабаршы (катвар) басқаратын одақтарға (парха) бірігеді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Бамбуктан, қамыс пен саздан жасалған, бір бөлмелі үйлерде тұрады. Сарай үйге жақын орналасқан (көбінесе бір шатырдың астында).
нобай|оңға|200px|Мунда бишілері  
### Дәстүрлі киімдері
Ерлерге арналған дәстүрлі киім - ботой (тігіссіз юбка), дхоти түрі. Әйелдер жамбастарына оралған түсті жиегі бар матаның бір бөлігін киеді (лаханга), сондай-ақ сарилер.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары – қайнатылған күріш, жүгері, бұршақ дақылдары, дәмдеуіш ретінде – өсімдік майына қуырылған ет немесе балық. Мереке күндері ет жейді. Сүтке тыйым салынған. Сүйікті сусыны - күріш сырасы.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Мори (халық)

**Мори** (*то мори*) — Индонезияда, Сулавеси аралында тұратын халық. Олар биік, орманды тау жоталары мен терең аңғарларда қоныстанған. Халқының саны Лалаки мен Бунгку туысқан халықтарымен бірге 2010 жылғы мәліметтер бойынша 240 мың адамды құрайды.

## Тілі
Тілі - аустронезиялық отбасының, батыс аустронезия тобындағы мори немесе аикоа тілі.

## Діні
Морилер - протестанттық христиандар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – күріш өсіру, сондай-ақ жүгері, таро, темекі сатуға арналған кофе өндірісі барған сайын маңызды болып келеді. Дәстүрлі қыш, қола, темір бұйымдары сатып алынған заттармен алмастырылуда.

## Өмір салты
Отбасы шағын, көп әйел алу тек үстем тап арасында жиі кездеседі. Қалыңдық үшін құн төленеді. Некелер тек үстем тап өкілдерінің арасында болады. Неке матрилокальды, содан кейін неолокальды. Мүлікті барлық балалар бірдей мұраға алады. Ажырасуға рұқсат етілген.

Дәстүрлі культтердің қалдықтары – ата-бабалар рухына тағзым ету, күріш құдайына, тағдыр мен өлім құдайына, су құдайы мен болжаушы құстарға , жақсылық пен зұлым рухтарға сену сақталған. Өлгендерді кебінге орап, үш-бес жылға дейін тұғырда қалдырған, беделді адамдарды бейіттерге жерлеген. Үңгірлерге екінші рет жерлеу дәстүрі болған. Қауым басшысының өліміне орай бас аулау ұйымдастырылған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері шығыстан батысқа қарай созылған, ортасында киелі орны бар түзу орналасқан. Қадаларға орналасқан ағаштан және бамбуктан жасалған тікбұрышты үйлері бар.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – еуропалық үлгідегі киімдер, әйелдердікі – саронг.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам – күріш.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Соғдылық айналғыш биі

нобай|Б. з. 6 ғасырдағы колбада соғдылық айналғыш билеп тұрған орындаушы бейнеленген
**Соғдылық айналғыш биі** немесе **соғдылық құйын биі** (қытай тілінде *хусюань ву*, ) — б. з. I-мыңжылдықтың бірінші жартысында Қытайға әкелінген соғды биі. Би қытайларға еліктеп, Қытайда өте танымал болды, ол сотта орындалды.

## Тарихы
Соғды құйындары және басқа да осыған ұқсас импорттық билер Қытайда Тан әулеті кезінде, әсіресе Чанъань мен Лоян аймағында өте танымал болды.

Түрлі билер орындаған, бірақ бұл бимен ерекше атаққа ие болған соғды саудагер-билері Қытайда өте танымал болды. Соғды құйынында жас келіншек шеңбердің ішінде айналып жүрді. Соғды құйындары Қытайда өте танымал болды. Ол Қытай сарайында да, Қытайдың өзінде де орындалды. Таң әулетінен шыққан дереккөздер оның сарайда орындалғанын растайды. Биді сарайда Тан императоры Сюаньцзун мен оның сүйікті кәнизаты Ян Гуйфэй орындады.

Соғды құйындары Қытайдағы соғдылардың жерлеу өнерінде бейнеленген. Әрі қарай, ол көптеген жергілікті қытай мазарларында бейнеленген, бұл оның Қытайдағы танымалдығын одан әрі көрсетеді.

## Галерея

Сурет:Sogdian whirl with large pipa.jpg|Буддистік үңгір өнері, оркестр ойнап жатқанда биші айналады. Грот 46 сол жақ ішкі қабырға, екінші панель. 112-үңгір деп те аталады.
Сурет:Sui Tomb Wall Painting, Swirling dance.jpg|Суй әулеті қабір қабырғасының суреті, «айналмалы би»
Сурет:Dunhuang Mogao Caves Dancer.jpg|220-үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.
Сурет:Central Asian dancers and musicians, Northern Qi jar found in a tomb at Anyang, 575 CE.jpg|Аньян қаласындағы қабірден Орталық Азия (мүмкін соғды болуы мүмкін) билері мен музыканттары бар Солтүстік Ци құмырасы, б. з. 575 жылы


## Тағы қараңыз
* Тан Қытай
* Хутэн

## Дереккөздер

Санат:Азия билері
Санат:Тан әулеті
Санат:Соғды мәдениеті
Формоса Республикасы

**Формоса Республикасы** немесе **Тайвань Республикасы** — 1895 жылы болған өзін-өзі жариялаған қысқа мерзімді мемлекет. Бүкіл Тайвань аралын қамтыды. Сол 1895 жылы аралды Жапония басып алды.

Аралдың жапондарға берілуі (Симоносеки келісімі) бүкіл Тайваньда жаппай наразылық тудырды. 1895 жылы 23 мамырда бір топ қытай шенеуніктері мен шэньши Тайвань тәуелсіздігін жариялады. Аралдың бұрынғы губернаторы Тан Цзинсун президент болды. Осылайша Цинь империясының әскерлері шартты бұзбай Жапонияға қарсы соғысуға еркін болды. Қарулы күштердің басшысы болып Қара туды әскерінің бұрынғы қолбасшысы Лю Юнфу тағайындалды. 29 мамырда Жапония Тайваньға басып кірді. Бұл күні жапондықтар Цзилун маңына қона бастады. 3 маусымда қала империяның қол астына өтті. Тан Цзинсун мен вице-президент Цю Фэнцзя құрлыққа қашып кетті. Маусым айының соңында Республика әскерінің қалдықтары Тайнаньға жиналып, Лю Юнфуды президент деп жариялады. Қазан айында Жапония Формосан әскерін жойып, Тайнаньды бақылауға алды.

## Әдебиет
* *О. Е. Непомнин* «История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века» — Москва, издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018400-4
* «История Востока» в 6 томах. Том IV «Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.)». Книга 2 — Москва, издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018473-X
* «История Китая» п/ред. А. В. Меликсетова — Москва, издательство МГУ, издательство «Высшая школа», 2002. ISBN 5-211-04413-4

Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер
Хутэн

[нобай|[Соғдиана|Соғды *хутэн* биі, Сюдин ғибадатхананың пагодасы, Аньян, Хэнань, Қытай, Тан әулеті, б.з. 7 ғ.]]
**Хутэн** (, пиньинь: *Húténgwǔ*, сөзбе-сөз: «варварлық секіру; варварлық секіріс биі») Орталық Азияда, әсіресе соғдылар мен Ташкент аймағында (石國, Shíguó) пайда болған би түріне арналған қытай термині болды. Би Тан әулеті кезінде жақсы белгілі болды және өнер туындыларында оның көптеген бейнелері бар. Би айналдыру, секіру және кері бұрылумен сипатталды. Бишілер әсіресе жазғы серуендерді жасайды, алдымен аяқтарын кілемге мықтап қойып, бетін жоғары еңкейтіп, денесін доғалайды, сосын сыбызғы мен пипаның дыбысына қолдарын көтеріп, артқа қарай секіреді.

Орталық Азиядағы тағы бір атақты би соғды құйындысы болды (胡旋, *Húxuăn*, «айналмалы варвар», сонымен қатар 胡旋舞, *Húxuănwǔ*, «айналмалы варвардың биі», кейде «айналмалы варвар», бірақ Батыс ғалымдарына «соғды құйын биі» немесе жай ғана «соғды құйын» деген атпен белгілі бірақ батыс ғалымдарына «соғдылық құйын» немесе жай ғана «соғды құйын» деген атпен белгілі), онда жас әйел шеңбердің ішінде иіріліп тұрған. Сондай-ақ тағы бірі «Тікенді бұтақтың биі» (柘枝舞, *Zhèzhīwŭ*) болды.

Орталық Азиядан, Сериндиядан және Парсы империясынан шыққан «варвар билерінің» (胡舞, *Húwŭ*) бөлігі болып табылатын бұл билер Қытайда Тан әулеті кезінде, әсіресе Чанъань мен Лоян аймағында өте танымал болды.

Түркі-ирандық көтерілісші Ань Лушань көтерілісінен кейін 8 ғасырдан кейін шетелдіктердің өкілдіктері теріс айналды.

## Галерея

Сурет:Buner reliefs Scythian bacchanalian cropped.jpg|Үнді-скифтік билері, Бунер рельефтері, Гандхара, б.з. 1-2 ғасырлар.
Сурет:Painted Panel of the Sarcophagus of Yü Hung (detail 1).jpg|
Сурет:Dunhuang Mogao Caves Dancer.jpg|220 үңгір Могаодағы қабырға суретіндегі «Ху сюань» бишісі.
Сурет:Xiuding Temple - Dancer.jpg|Биші. Сюдин ғибадатханасының пагодасы


## Тағы қараңыз
* Тан әулеті
* Соғдылық айналғыш биі

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ху Сюань биі (бейне)

Санат:Азия билері
Санат:Соғды мәдениеті
Санат:Тан әулеті
Санат:Суй әулеті
Астана қаласының бас мешіті

**Астана қаласының бас мешіті** — Қазақстанның Астана қаласындағы мешіт. Бұл Қазақстан мен Орталық Азиядағы сыйымдылығы бойынша ең үлкен мешіттердің бірі.

## Құрылысы
2019 жылғы 18 наурызда құрылыстың бастамашысы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа мешіттің құрылыс алаңына алғашқы кірпішін қалады. Құрылысты жеке инвесторлар қолдады, мемлекеттік бюджеттен қаражат пайдаланылмады. 2022 жылдың 12 тамызында Назарбаевтың қатысуымен мешіттің ашылуы өтті.

## Сәулеті
Мешіт 10 гектар жер учаскесінде салынған. Жалпы ауданы 68 062 м². Мешіттің сыйымдылығы 235 мың адамды құрайды. Оның ішінде ашық алаңда шамамен 200 мың адам, нақтырақ айтқанда подиум мен сахна аймағында 30 мың адам, мешіт ауласында 170 мың адам бір мезетте құлшылық жасайды.

Мешітте биіктігі 130 метр төрт мұнара бар. Әрбір мұнара исламның бес негізін білдіретін 5 бөліктен тұрады. Сол қанаттағы мұнаралардың бірі келушілер үшін ашық, туристер мұнараға лифт арқылы немесе жаяу көтеріліп, қаланы биіктен тамашалай алады.

Үлкен күмбездің биіктігі – 83,2 метр, диаметрі – 62 метр. Мешіттің кіреберіс есігі әлемдегі ең биік ағаш есіктердің бірі саналады. Ол тропик Африкада өсетін ироко атты қатты ағаштан қолмен жасалған. Оның биікті – 12,40 метр, салмағы – 1,5 тонна. Сондай-ақ есіктер қазақша өрнектермен безендірілген.

Құбыла жақтағы қабырғада алтын түспен жарықтандырылған Аллаһтың 99 есімі жазылған. Мозаика қабырғасының ұзындығы 100 метр, биіктігі 22,4 метр. Мозаика алуан түсті 25 миллион шыныдан тұрады.Мешіттің үлкен залы мен әйелдер намаз оқитын орынға толық кілем төселген. Бұл – әлемдегі қолмен тоқылған ең үлкен кілем. Оның жалпы ауданы – 15 525 шаршы метр. Салмағы – 4 700 гр/м2. Қалыңдығы – 15 мм. Кілем Жаңа Зеландияда таза (100%) жүннен тоқылған. Кілемнің ортасындағы медальонының диаметрі – 70 метр. Ол да әлемдегі ең үлкен кілем медальоны болып саналады. Кілемнің оюлары қазақша нақышпен безендірілген.

Мешіттің үлкен залына ілінген ортадағы таза шыны (хрусталь) аспашамы әлемдегі ең үлкен аспашамдардың бірі саналады. Оның диаметрі – 27 метр, салмағы 20 тонна. Ол да түрлі көлемдегі хрусталь панельдерден құралған. Барлық хрусталь жеті түстегі 3 614 833 бөлшектен тұрады, әрқайсысы қолмен жиналған. Үлкен люстра 1 360 890 хрусталь бөлшектен құрастырылған. Мешіттің төрт бұрышында диаметрі 8 метрлік төрт аспашам ілінген.

Сонымен қатар, мешіттің жерасты қабатында 440 орындық банкет залы, 405 орындық жабық паркинг, вестибюль, дәретхана, техникалық, ритуалдық қызмет көрсету орны, құрбан шалу орны және басқа бөлмелер орналасқан. Бірінші және екінші қабаттарда намаз оқитын орыннан бөлек сыныптар, конференц-зал, неке қию залы, Құран оқитын бөлме, телестудия, кеңселер, қызметтік бөлмелер, дүкендер, мұражай және техникалық бөлмелер бар.

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы мешіттер тізімі
* Қазақстандағы ислам

## Дереккөздер

## Сілтеме
* "Архитектуралық інжу-маржан" атты деректі фильм. *Елбасының Баспасөз қызметі*, 13 тамыз 2022 жыл.
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2015

**2015 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Доһа қаласында, Қатар, 2015 жылдың 5 - 18 қазан күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп



## Сыртқы сілтемелер
* 
* Official website
* Medal Count
* Official results of Medalists

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2017

**2017 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Гамбург қаласында, Германия, 2017 жылдың 25 қыркүйек - 3 тамыз күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп



## Сыртқы сілтемелер
*Official website
*AIBA website

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Мунжандар

**Мунжандар** — Памир халықтарының бірі. Мунжандардың негізгі бөлігі Ауғанстанда Мунжан өзенінің аңғарында және Пәкістанның іргелес аудандарында тұрады. 2000 жылғы есеп бойынша мунжандардың саны шамамен 5300 адамды құрады.

## Тілі
Тілі - мунжан тілі, иран тілдер тобының шығыс топшасына жатады. Білімді урду тілінде – Пәкістанда, парсы тілінде – Ауғанстанда алады.

## Діні
Сенушілер – исмаилиттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Мунжандар негізінен егіншілікпен және мал шаруашылығымен айналысады. Олар басқа памир халықтарымен бірге шаруашылық және мәдени типке кіруде, рал, соқа түріндегі егістік құралдары, ағынды суару әдістері кең таралған. Далалық террассалар мен суару арналары тән.

## Өмір салты
Қоғамдық және отбасылық өмірде, басқа Памир халықтарымен салт-дәстүрлерде көптеген ұқсастықтар бар.

## Дереккөздер

Санат:Ауғанстан халықтары
Санат:Пәкістан халықтары
Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев

**Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев** (17 мамыр 1957 жыл, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық саяси және партиялық қайраткер, 2021 жылдан бастап ЖСДП-ның Астанадағы филиалының төрағасы, Парламент Мәжілісі VIII шақырылымының депутаты.

2022 жылы Әуесбаев Қазақстан президенттігіне ЖСДП атынан ұсынылған болатын. Алайда ол бұл сайлауда жалпы дауыстың 2,22% жинап, жеңбеді.

## Өмірбаяны
Нұрлан Әуесбаев 1957 жылғы 5 мамырда Оңтүстік Қазақстан облысында дүниеге келді. Арғын тайпасының Қаракесек руының Керней бөлімінен шыққан. М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетте білім алып, Астанаға көшті.

2021 жылы ЖСДП партиясының Астанадағы филиалының төрағасы болып тағайындалды. 2022 жылғы 1 қазанда ЖСДП-ның кезектен тыс 19-съезінде ол 2022 жылғы президент сайлауына партия атынан қатысатын үміткер болып таңдалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Жалпыұлттық Социал-демократиялық партия мүшелері
Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары
Бокстан әлем чемпионаты 2021

**2021 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Сербия қаласында, Белград, 2021 жылдың 9 қазан - 6 қараша күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп



## Сыртқы сілтемелер
*Results Book
*Official website
*AIBA website 

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Мэньба (Монпа)

**Мэньба** (*монба*, *монпа*) — Гималайдың шығысындағы тибет-бирма халқы. Олар Үндістанда Аруначал-Прадеш штатында (50 мың адам), Қытайда Тибеттің оңтүстігіндегі Цона ауданында (8923 адам, 2000 санақ), сонымен қатар Бутанда (2500 адам) тұрады. Олар Қытайдың ресми түрде танылған 56 халқының бірі.

## Тілі
Мэньба тілі қытай-тибет тілдер семьясының тибет-бирма тілдер тобының тибет тіл тармағына жатады. Тибетте тұрып, тибеттіктермен тығыз байланыста болған мэньбалар тибет тілін жетік меңгерген. Мэньбалардың өз жазуы жоқ, тибет жазуын қолданады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: буддистер.

## Тарихы
Тарихшылар анықтаған Мэньба халық аңыздарында 500-600 ж. біздің эрамызға дейін олардың Манил немесе Ломон деп аталатын өз мемлекеті болған. Мемлекет ыдырағаннан кейін мэньба тайпалары Тибет билігінде болды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері суармалы егістік (күріш, бидай, қарақұмық, көкөністер), мал шаруашылығы (буйвол, қодас, жылқы, қой), бау-бақша. Қолөнерден – тоқыма, бамбук тоқу, ағаш ою дамыған. Мәдени жағынан тибеттіктерге жақын.

## Өмір салты
Діни өмір мен дәстүрлі рухани мәдениеттің орталықтары монастырьлар болып табылады, онда бетперде киген пантомималық қойылымдар (цама сияқты) өткізілетін. Ән айту, би билеу халық ауыз әдебиеті дамыған. Отбасы шағын, қауым дәстүрі – қауым кеңесі, ақсақалдар.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Халық биі Аджи Ламу  
Мэнбалар екі қабатты тас үйлерде тұрады, олардың есіктері мен терезелері ашық оюланған маңдайша жақтаулармен безендірілген.
   
### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – шалбар, жейде, үстіне – белдемшелі халат, әйелдер – кофта, жеңсіз күртеше, белдемше, қыста – халат киеді. Ерлер де, әйелдер де шашын өреді.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түліктерінде ет және сүт өнімдері, күріш, қуырылған арпа ұны (цамба) басым.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Санат:Қытай этникалық топтары
Франк-Вальтер Штайнмайер

**Франк-Вальтер Штайнмайер** (; , Детмольд, Германия) — неміс мемлекеттік және саяси қайраткері, 2017 жылдың 19 наурызынан бастап Германия Федералдық президенті қызметін атқарады. Елбасы қызметіне дейін  (2005—2009; 2013—2017) және Германия вице-канцлер қызметін атқарған (2007—2009).

## Отбасы
[280x280 нүкте|[Берлин кинофестиваліндегі Штайнмайер және Эльке Бюденбендер, 2011 жыл|alt=]] Штайнмайер үйленген, жұбайы — административті істер бойынша соты Эльке Бюденбендер (1962 ж). 1994 жылы туған қызы бар. Штайнмайер отбасымен бірге Берлиннің аса беделді аудандарының бірінде — Целендорфе тұрады. Жылына бірнеше рет Детмольд қаласында тұратын ата-анасымен мен інісі Диркпен көріседі.

2010 жылы Эльке Бюденбендерге бүйрек трансплантация операциясы жасалынды. Доноры болған өзі Штайнмайер. Осыған байланысты ол уақытша саяси қызметінен кетті.

## Сондай-ақ

* Германия Федералдық президенті 

## Дереккөздер

Санат:Германия саясаткерлері
Санат:Германия президенттері
Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Санат:Берлиннің құрметті азаматтары
Қарақалпақстан туы

**Қарақалпақстан туы** () — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан автономиялы республикасының мемлекеттік рәміздерінің бірі. Ту дизайны Өзбекстан туының дизайнына негізделіп жасалған.

Қарақалпақстан байрағы үш көк, сары және жасыл түсті горизонталды жолақтан тұрады. Үш жолақ Өзбекстан туындағыдай қызыл жіңішке жолақтармен бөлінген. Үстіңгі жолақтың сол бұрышында орналасқан жарты ай мұсылмандарды және 5 жұлдыз Қарақалпақстанның көне 5 қаласын білдіреді.

## Дизайны
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hotel_Rahnamo_01.JPG|солға|нобай|[Нүкіс|Нүкістегі қонақүй алдындағы Өзбекстан және Қарақалпақстан тулары]]

## Тарихи тулар

Flag of Karakalpak ASSR.svg|1978–1992 жылдары қолданылған Қарақалпақстан АКСР туы
Flag of Karakalpak ASSR (1941-1952).gif|1941–1952 жылғы туы
Flag of Karakalpak ASSR (1937-1941).gif|1937-1941 жылғы туы
Flag of Karakalpak ASSR (1934–1937).svg|1934-1937 жылғы туы


## Дереккөздер

Санат:1992 жылдың тулары
Санат:Тулар
Санат:Мемлекеттік тулар
Санат:Қарақалпақстан мемлекеттік рәміздері
Қарақалпақстан елтаңбасы

**Қарақалпақстан елтаңбасы** (, ) — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан автономиясының мемлекеттік рәмізі. 1993 жылы 9 сәуір күні мемлекеттік елтаңба жайлы заңмен бірге бекітілді. Елтаңба дизайны Өзбекстан елтаңбасы негізінде жасалған.

Өзбекстан және Қарақалпақстан елтаңбаларының ұқсастығы екі республиканың бірлігін білдіреді. Елтаңба дизайнының фонында көтерілген қызыл-сары күн, таулар, Әмудария және Арал теңізі бейнеленген. Елтаңбаның үстіңгі жағында ортасында жарты ай мен жұлдыз салынған көк Рубғ (۞) символы орналастырылған. Елтаңба орталығында мифологиялық Хума құсы бейнеленген. Оның қанаттары жоғары көтеріліп, елтаңбаның төбесіне дейін созылады, қанаттарының сыртында оң жақта бидай және сол жақта мақта баулары салынған. Баулар Өзбекстан және Қарақалпақстан туларының жеңілдетілген нұсқаларымен оралған. Елтаңбаның астында "ҚАРАҚАЛПАҚСТАН" жазуы бар мемлекеттік ту түстерімен боялған таспа орналастырылған.

## Тарихи елтаңбалары

Emblem of the Karakalpak ASSR.svg|ҚҚАКСР-ның 1937–1993 жылғы елтаңбасы


## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан мемлекеттік рәміздері
Санат:Мемлекеттік елтаңбалар
Наге

**Наге** — Индонезиядағы Флорес және Тимор аралдарын мекендейтін халық. Көбінесе көрші халықтармен ассимиляциялаған. Жалпы саны 5 мың адам.

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының орталық тобының наге тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (түйнек, жүгері, күріш), аңшылық және терушілік.

## Өмір салты
ХХ  ғасырдың ортасына дейін қауымдық жер иелену, көп балалы отбасылар, рулық одақтар сақталды.
нобай|оңға|200px|Наге ауылы     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері таулардың баурайында шоғырланып орналасқан, тас қабырғалармен қоршалған. Үйлері қадаларға орналасып, тікбұрышты, ашық галерея арқылы ортақ үй шаруашылығын басқаратын бірнеше қауымдарға арналған бір кешенге біріктірілген.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері – әйелдерде кеудеден жоғары, ерлерде белдікке бекітілген кесінді маталар немесе каин.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түлік - көкөністер (қайнатылған жарма және ащы дәмдеуіштері бар түйнектер). Мереке күндері ет жейді.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
RFID

**RFID** (ағылш. *Radio Frequency IDentification*, радиожиілікті сәйкестендіру) - радиосигналдардың көмегімен  транспондерлерде немесе RFID-таңбаларында сақталатын деректер оқылатын немесе жазылатын нысандарды автоматты түрде сәйкестендіру  тәсілі. 

Кез-келген RFID жүйесі оқу құрылғысынан (оқушы, ридер немесе интеррогатор) және транспондерден тұрады (негізі RFID таңбасы , кейде RFID тегі деген термин де қолданылады).
ортаға|нобай|Walmart сауда желісінде пайдаланылатын RFID-белгінің EPC

Оқу ауқымы бойынша RFID жүйелерін жүйелерге бөлуге болады:

* жақын сәйкестендіру (оқу 20 см дейінгі қашықтықта жүргізіледі);

* орташа қашықтықты сәйкестендіру (20 см-ден 5 м-ге дейін);
* қашықтан сәйкестендіру (5 м-ден 300 м-ге дейін)

## Дереккөздер

Санат:Жеке кеңістік
Аманбай Тілеубайұлы Орынбаев

**Аманбай Тілеубайұлы Орынбаев** (, ; 17 қыркүйек 1979 жыл, Кегейлі ауданы, Қарақалпақ АКСР) — өзбекстандық және қарақалпақстандық мемлекеттік қайраткер, 2022 жылдан бастап Қарақалпақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. және Өзбекстан Сенаты басшысының орынбасары.

## Өмірбаяны
Аманбай Орынбаев Қарақалпақстан АКСР-ның Кегейлі ауданында 1979 жылы дүниеге келді. Ұлты — қарақалпақ.

### Білімі
2002 жылы Аманбай Орынбаев Өзбекстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Академиясында білім алып, сол жерде 2004 жылы магистратурасын бітірді.

2011 жылы Өзбекстан Республикасының стратегиялық талдау және перспектива анықтау жоғарғы мектебін бітірді. Мамандығы бойынша заңгер және саясаттанушы.

### Мансабы
1996–1998 жылдары Кегейлі ауданы құрылыс-монтаж басқармасының жұмысшысы болды.

2002–2003 жылдары аралығында Кегейлі аудандық ішкі істер бөлімінің қылмыстық іздестіру және ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес тобының жедел өкілі.

2004–2006 жылдары Қарақалпақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қылмыстық іздестіру және терроризмге қарсы күрес басқармасының жедел өкілі, аға жедел уәкілі.

2006–2009 жылдары Қарақалпақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Кадрлар бойынша арнайы инспекциясының жедел өкілі

2009–2011 жылдары Өзбекстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Стратегиялық талдау және перспективалар жоғары мектебінің студенті болды.

2011-2012 жылдары Өзбекстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Адам құқықтарын қорғау және нормативтік-құқықтық құжаттарды дайындау департаментінің аға заң кеңесшісі

2012-2014 жылдары Әмудария аудандық ішкі істер бөлімі бастығының бірінші орынбасары — қылмыстық іздестіру және ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес бөлімінің бастығы.

2014-2016 жылдары Әмудария ауданының ішкі істер департаментіне басшылық етті.

2016-2017 жылдары Нүкіс қалалық ішкі істер бөлімінің бастығы болды

2017-2019 жылдары Қарақалпақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қылмыстық іздестіру басқармасының бастығы

2019-2020 жылдары аралығында Қарақалпақстан Республикасы Ішкі істер министрінің қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі орынбасары

2020-2021 жылдары Өзбекстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Патрульдік қызмет және қоғамдық тәртіпті қорғау бас басқармасы бастығының бірінші орынбасары — қоғамдық тәртіпті қорғауды ұйымдастыру басқармасына басшылық етті.

2021-2022 жылдары Өзбекстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қоғамдық қауіпсіздік департаменті Пробация қызметінің бастығы болған.

2022–2022 жылы Қарақалпақстан Республикасы уақытша Ішкі істер министрі болды

2022–2022 жылы Қарақалпақстан Министрлер Кеңесінің Арал өңірінің экологиясы және дамуы жайлы төрағасының орынбасары.

2022 жылдың 26 ​​тамызынан бастап Қарақалпақстан Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы.

2022 жылдың 13 қыркүйегінен бастап Өзбекстан Сенаты басшысының орынбасары.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан саясаткерлері
Санат:Қарақалпақстан басшылары
Санат:Кегейлі ауданында туғандар
Қарт-Әбілқайыр хан

**Қарт-Әбілқайыр хан** (1687-1730) — Ұлы жүздің ханы (1717-1730).

## Биография

### Балалық шағы
Әбілқайыр 1687 жылы туылды. Әбілқайыр кішкентай кезінде әкесі Айтақ сұлтан қайтыс болғаннан кейін, інісі Жолбарыс екеуі Абдолла бидің қолында болады. Жоңғар шапқыншылығынан кейін Абдолла би қайтыс болады.

### Саясатқа араласылуы
1710 жылы болған Қарақұм жиынында Әбілқайыр мен Жолбарыс қатысады. 1715 жылы Тәуке хан кетіп, Орта жүздің ханы болғанда. Әбілқайыр мен оның інісі Жолбарыс екеуі таққа отырғысы келеді. Бірақ Құсрау сұлтанның ұлы Қайып отырады.

1717 жылы Ұлы жүздің ханы Тұрсын Аягөз шайқасында қайтыс болады. Әбілқайыр Ұлы жүздің келесі ханы болады.

### Ұлы жүздің ханы
1718 жылы жаңа хан сайлау кезінде Жолбарыс пен Әбілқайыр қатысады. Бірақ таққа Тәукенің ұлы Болат таққа отырады. Сайлауда жеңілген Әбілқайыр ашуланып, Ұлы жүзді тәуелсіз деп жариялайды.

1723 жылы Әбілқайыр Севан Рабданға бағынышты болып, салық төйледі.

1724 жылы Қырғыздар Ұлы жүздің 30-ға жуық ауылды тонайды. Әбілқайыр 6 мың әскер жинап Қырғыздарды талқандайды.

1726 жылы Әбілқайыр мен Жолбарыс хан екеуі Бадам өзенінің бойында Ордабасы жиынына қатысты

1727 жылы Жоңғария Цин империясымен соғысып жүргенде, Әбілқайыр бодандықтан босатылады.

1730 жылы Әбілқайыр қайтыс болғаннан кейін оның інісі Жолбарыс таққа отырады.

## Шежіресі

Санат:1687 жылы туғандар
Санат:Төрелер
Бауыш хан

**Бауыш хан** (1490-1537) — Қазақ хандығының ханы. Бауыш Әдік сұлтанның әулетінде дүниеге келді. 1529 жылы Тахир хан елден қуылғаннан кейін, оның бауыры Бауыш хан болады. Бірақ Бауыш Тахир ағасының бұйрығымен билік құрған. Қазақ хандығындағы азамматтық соғыс кезеңінде Ахмат өте белсенді адам болатын. Бауыш билікке келгенде, Ахматтың ұлысын талқандап, беделін түсіреді. Бауыш өзін хан деп жариялаған сұлтандарды жекпе-жекте өлтірген. 1533 жылы Бауыш өзінің биілігін әлсіз деп ойлап, өз ұлысын екіге бөледі. Шығыснда Тоғым билік құрса, батысында Бұйдаш билік құрды. Бауыш өз бауыры Бұйдашқа сенбей, Тоғымды хан деп мойындап оған қызмет етеді. 1537 жылы Сан Таш соғысында жеңіледі.

Санат:Қазақ хандары
Нага

**Нага** - туыстас таулы тайпалар мен ұлттар тобы (ангами, ао, сема, лхота, барлығы 20-дан астам). Көпшілігі Нагаланд штатында, Үндістанның солтүстік-шығыс бөлігіндегі Манипур, Аруначал-Прадеш және Ассам штатында, сондай-ақ Мьянманың солтүстік-батысында қоныстанған. Нагалардың жалпы саны 2 миллион адамнан асады.

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының орталық тобына жататын нага тілдерінде сөйлейді. Ассам, хинди және ағылшын тілдерінде де сөйлейді.

## Діні
Нагалардың дәстүрлі нанымдары бар, оның ішінде дәстүрлі бас аулаумен байланысты культтердің қалдықтары бар (20 ғасырдың басында британ билігі тыйым салған). Нагалардың шамамен 60% христиандар болып саналады, негізінен баптисттік шіркеуге жатады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын және суармалы егіншілік (күріш, тары, жүгері, бұршақ, көкөністер). Буйволдар, шошқалар, үй құстары өсіріледі. Орман кәсіптері (аңшылық, бағалы ағаштарды өндіру, терушілік) және балық аулаумен айналысады. Қолөнердің ішінде тоқымашылық және ағаш ою өнері дамыған.
нобай|оңға|200px|Кониак тайпасының басшысы

## Өмір салты
Ауылдық қауымдастық бірқатар патрилинейлік отбасы топтарынан тұрады. Ұлдары некеден кейін бөлек тұрады (тек кенже ұлдан басқа). Наганың дәстүрлі ғұрыптарының ішінде егіншілік культі, қасиетті тастар мен ағаштарды қастерлеу басым. Қауымдастықты басшы, діни қызметкер және ақсақалдар кеңесі басқарады. Туысқандық неке, көп әйелдік және бас аулау дәстүрі болды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Ауылдар (10-нан 100-ге дейін немесе одан да көп үйлер) әдетте төбелерде орналасады. Көптеген ауылдарда бекіністердің іздері бар. Бұрын туыстас топтар мекендеген кварталдардың схемасы сақталған. Рамалық типтегі үйлер көбінесе жерде, кейбіреуі - биік іргетаста немесе қадаларда орналасқан. Мьянмадағы нагаларда шатыры бар бір бөлмелі қадаларда орналасқан үйлер басым. Ерлер үйлері үлкендігімен және ою-өрнектерімен ерекшеленеді. Қазіргі уақытта тұрғын үйлерге жаңа құрылыс материалдары - қалайы, цемент т.б. материалдар қолданылуда.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киім – жамылғы киім, ерлерде жамбасқа ораған мата, әйелде тізеге дейін тігілмеген белдемшелер. Бояулары жолақты, түстер әртүрлі топтарда ерекшеленеді. Еуропалық үлгідегі киімдер таралуда.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам – күріш. Олар сондай-ақ басқа дәнді дақылдарды, етті (мерекелерде ит етін қоса) және күріш сырасын пайдаланады.

### Фольклоры
Бай фольклоры бар. Билер әдетте мерекелер мен діни шараларда орындалады. Жауынгер билері кеңінен танымал, негізінен ер адамдар орындайды және спорттық және жауынгерлік стильде.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Санат:Мьянма халықтары
Боғд хан

**Богд Жавзандамба Агваанлувсанчойжинямданзанванчүг** (, , Вайли: *ngag dbang blo bzang chos kyi nyi ma bstan 'dzin dbang phyug*; 1869, Лихуа — 17 ақпан 1924, Ұланбатыр) **VIII Боғд хан** — сегізінші Халха-Джебдзун-Дамба-хутухта, Моңғолия буддистерінің жетекшісі, Моңғолияның теократиялық билеушісі, (1911—1924), Моңғолияның шектеулі монархы (1921—1924). XVII ғасырдың аяғынан бері Моңғолияның жалғыз ханы.

## Өмірбаяны
### Ерте өмір және тану
Боғд хан 1869 жылы тибет шенеунігінің отбасында оның алдындағы Агваанчойжинванчүгпэрэнлайжамц қайтыс болғаннан кейін бір жылдан кейін дүниеге келді. Ол өмірінің алғашқы жылдарын анасымен бірге Потала Далай ламаның Лхаса сарайында өткізді. Баланы жаңа Боғд хан ретінде ресми тану XII Далай-лама мен Панчен-ламаның қатысуымен Поталада өтті. 1873-1874 жж. үлкен салтанатты шеру, оның ішінде орыс бурят ламалары, Моңғолиядан Лхасқа құбылғанды ​​Моңғолияға ертіп барды. 1875 жылы Боғд хан Өргөөға аман-есен жетті.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия тарихы
Қарақалпақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы

**Қарақалпақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы** (, ) — Қарақалпақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесіне төрағалық ететін елдің ең жоғары лауазымды тұлғасы.

Лауазымның қазіргі иеленушісі — Өзбекстан экологиялық партиясының мүшесі Аманбай Орынбаев.

## Сайлануы
Депутаттар арасынан жасырын дауыс беру арқылы ұзақтығы Жоғарғы Кеңесінің мерзіміне тең 5-жылдық мерзімге сайланады. Кеңес төрағасы 2 реттен көп қайта сайлана алмайды.

## Өкілеттігі және жауапкершіліктері
Жоқарғы Кеңес Төрағасы Қарақалпақстанның жоғары заң шығарушы және атқарушы органдарының өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді, заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің орындалуын бақылайды, Өзбекстан президентімен келісе отырып, Жоғарғы Кеңеске Министрлер Кеңесiнiң Төрағасы лауазымына кандидатты ұсынады, Министрлер Кеңесінің төрағасы аудан және қалалардың әкімдерін қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Бұған қоса Жоғарғы Кеңес төрағасы Жоғарғы Кеңеске Өзбекстан президентімен келiсiм бойынша Қарақалпақстан Республикасы Жоғарғы сотының азаматтық және қылмыстық iстер жөнiндегi судьялар, Қарақалпақстан экономикалық сотының төрағалары мен судьялары және қалалық пен аудандық судьялар лауазымдарына кандидатураларды ұсынады.

Жоғарғы Кеңес төрағасы Қарақалпақстан Конституциясы мен заңдарын бұзған жағдайда, депутаттардың жалпы санының кемінде үштен екісінің даусының шешімімен импичменттеуі мүмкін.

## Төрағалар тізімі

* Тұрсын Алламбергенқызы Ешімбетова (1990–1991)
* Дәулетбай Нұратдинұлы Шәмшетов (ақпан–қараша 1991)
* Уббанияз Әшірбекұлы Әшірбеков (1991–1997)
* Темір Камалұлы Камалов (1997–2002)
* Мұса Тәжетдинұлы Ерниязов (2002–2020)
* Мұрат Қаллыбекұлы Камалов (2020–2022)
* Аманбай Тілеубайұлы Орынбаев (2022–)

## Дереккөздер

Санат:Премьер-министрлер тізімдері
Санат:Өзбекстан саясаты
Санат:Қарақалпақстан
Нгада

**Нгада** — Индонезияның Флорес аралының орталық бөлігінде тұратын халық. Саны шамамен – 60 мың адам. Олар аралдың байырғы халқының ұрпақтары, ең жақын туысқан халықтар: наге, кео, риунг, ндао, рокка.

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының орталық аустронезия тобының нгада тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілер: протестанттық христиандар, бір бөлігі – дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
нобай|оңға|200px|Нгада жауынгерлері. 1915-1918 жж.     
Нгадалар - Флорестің автохтонды популяциясының ұрпақтары. Нгада жағалауындағы аймақтар ұзақ уақыт бойы малайлардың, бугилердің және макассарлардың мәдени ықпалында болды. XX ғасырдың басында нгада территориясында голландиялық әскери әкімшілік орталықтар мен христиандық (протестанттық) миссия пайда болды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, тары, бұршақ, асқабақ, жержаңғақ, көкөніс, бұрыш және басқа да дәмдеуіштер. Қосалқы – аңшылық, терушілікпен айналысады. Олар аз мөлшерде буйвол, жылқы, шошқа, құс ұстайды. Жағалауда теңіз және өзен балық шаруашылығы дамыған. Тоқу өнері барлық жерде белгілі. Металл өңдеу, тоқымашылық, керамика - нгадалардың белгілі этнографиялық топтарының ерекше кәсіптері.

## Өмір салты
Тегі патрилинейлік және матрилинейлік, үлкен бала отбасылық мұраны алады. Неке қатаң рулық эндогамдық болып табылады және бауырластардың некесіне тыйым салынғанымен, немере ағалары арасындағы неке құпталады. Некеден кейін күйеуі толық неке байлығы төленгенге дейін әйелінің руына тұрады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері түзу орналасқан. Орталығында ата-баба культімен байланысты тас құрылымдары бар алаң орналасқан. Таудағы ауылдар тас қабырғалармен қоршалған. Рамалық-бағаналы құрылымдағы тұрғын үйлері қадаларда орналасқан, тікбұрышты, тауларда ұзын үйлер, жағалаудағы шағын үйлер басым. Әр ауылдың ортасында саңырауқұлақ тәрізді бірнеше кішігірім құрылымдар бар, ал көптеген ғибадатханалар отбасылық рулардың символы болып табылады. Ғибадатханалар ағаш діңіне бекітілген шөптер мен пальма жапырақтарымен жабылған.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлердің дәстүрлі киімі - белге тағатын мата кесіндісі, әйелдер - өсімдік талшықтанынан жасалған қысқа белдемше. Христиандық ауылдардың нгадалары каин және блуза немесе көйлек киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түліктері - негізінен өсімдік тағамдары (қайнатылған жарма және ащы дәмдеуіштері бар түйнектер) болып табылады. Мереке күндері ет жейді.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Нгаджу (халық)

**Нгаджу** (*биаджу*, *оло кахаян*) — Индонезиядағы даяк тобына жататын ұлт, жалпы саны 750 мың адам.
Субэтникалық топтарға бөлінеді: биаджу, кахаян, катинган, тамоан, саруян, котаварингин.

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының нгажу тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – сүнниттік мұсылмандар, христиандар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш), қосалқы шаруашылық – балық аулау және аңшылық. Қолөнерден ұсталық, тоқымашылық, ағаш өңдеу, қайық жасау дамыған.

## Өмір салты

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері қадаларда орналасқан бірнеше екі-үш отбасылық үйлерден тұрады, орталығында коммуналдық үй бар. 

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамдары: копу, ашытылған маниок тамыры. Әдетте ұсақталған кокос етімен араластырып жейді. Каруанг немесе Калумпе — баклажан, пияз және сарымсақ араласқан салат.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Ұранқай өлкесі

**[[Ұранқай]] өлкесі** (; ) — бүгінгі күннің атауы болды Тыва және қысқа мерзімді болды протекторат туралы Ресей империясы бастап құрылған 1914 жылғы 17 сәуірде жарияланған Ұранқай Республикасы жақында өзінің тәуелсіздігін жариялады Цинь империясы Қытайдың Моңғолиядағы 1911 жылғы революция. Кейін Ақпан төңкерісі және бас тарту Патша Николай II, Ұранқай өлкесі жаңа деп таныды Ресей Республикасы және 1917 жылы Ресей протектораты ретіндегі мәртебесін растады.

## Дереккөздер

Санат:Тыва
Қарақалпақстан Министрлер Кеңесі

**Қарақалпақстан Министрлер Кеңесі** () — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан Республикасы атқарушы билігінің органы.

## Министрліктері

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан
Санат:Елдер бойынша парламенттер
Қахраман Раматуллаұлы Сариев

**Қаһарман Раматуллаұлы Сариев** () — қарақалпақ мемлекеттік қайраткері, 2016–2022 жылдары Министрлер Кеңесінің 21-ші төрағасы.

## Өмірбаяны
Қахраман Сариев 1980 жылы дүниеге келіп, 2002 жылы Ташкент Шығыстану мемлекеттік институтында білім алды.

Қахраман Сариев бұрын Қарақалпақстан Экономика министрінің лауазымын иеленген. 2016 жылдың 14-ші қазанында Қарақалпақстан Министрлер Кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.

2022 жылдың 17 желтоқсаны Сариев министрлер кеңесінің төрағасы қызметінен босатылып, оның орнына президенттің мемлекеттік қызмет, халықпен диалог және жергілікті билік органдарының қызметін үйлестіру мәселелері жөніндегі кеңесшісінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан саясаткерлері
Санат:Өзбекстан саясаткерлері
Ндау

**Ндау** — Индонезиядағы Ндао және Нуса аралдарында тұратын халық. Сонымен қатар жеке ауылдары Роти аралында орналасқан.
Жалпы саны 2000 адам.

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының батыс тобының ндау тілінде сөйлейді.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы - католиктер.

## Кәсібі
Шаруашылық учаскелерінде азық-түлік дақылдары (күріш, көкөніс, ямс, таро), кокос және лонтар пальмаларын өсіреді, сатып алушыларға копра сатады, лонтар пальмасының шырынынан сироп жасалады. Олар шошқа мен құс ұстайды. Төсеніш тоқу, мата тоқу және бояу, зергерлік өнер дамыған.

## Өмір салты
Отбасы шағын, туыстық патрилинейлік, патрилокальды қоныстанған. Туысқандық некеге артықшылық беріледі.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері түзеу орналасқан. Тұрғын үйлер төртбұрышты, қаңқалы, жер үсті.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері - каин және көйлек немесе кофта.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түліктері негізінен өсімдікке негізделген.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Дзюдодан Əлем чемпионаты 2007

**2007 жылғы [[Дзюдодан əлем чемпионаты]]** Рио-де-Жанейро қаласында, Бразилия, қыркүйектің 13-16, аралығында 2007 жылы өтті.

## Салмақтар
* Ерлер: 60 кг, 66 кг, 73 кг, 81 кг, 90 кг, 100 кг, +100 кг, Абсолюттік салмақ
* Әйелдер: 48 кг, 52 кг, 57 кг, 63 кг, 70 кг, 78 кг, +78 кг, Абсолюттік салмақ

## Жеңімпаздар

### Ерлер

### Әйелдер

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми торбеті 

Санат:Дзюдодан әлем чемпионаттары
Қиыр Солтүстік

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Map_of_the_Russian_Extreme_North.svg/300px-Map_of_the_Russian_Extreme_North.svg.png|нобай|300x300 нүкте|
**Қиыр Солтүстік** немесе **Алыс Солтүстік** () — Ресейдің үлкен бөлігі, негізінен Солтүстік поляр шеңберінің солтүстігінде орналасқан және орасан зор минералды және табиғи ресурстарымен мақтана алады. Оның жалпы ауданы шамамен 5,500,000км² Ресейдің жалпы аумағының шамамен үштен бірін құрайды. Ресми түрде қиыр солтүстік аймақтарға бүкіл Чукотка автономиялық округі, Камчатка өлкесі, Магадан облысы, Мурманск облысы және Саха, сондай-ақ Архангельск облысының, Иркутск облысының, Хабаровск өлкесінің, Коми Республикасының, Красноярск өлкесінің кейбір бөліктері мен қалалары, Карелия Республикасы, Сахалин облысы, Тува, Түмен облысы, сондай-ақ Солтүстік Мұзды мұхиттың барлық аралдары, оның теңіздері, Беринг теңізі, Охот теңізі кіреді.

Ауданның қатал табиғи жағдайына байланысты онда жұмыс істейтін адамдарға Ресей үкіметінен дәстүрлі түрде басқа аймақтардың жұмысшыларына қарағанда жоғары жалақы алуға құқылы болды. Климат пен қоршаған ортаның нәтижесінде бұл аймақтың байырғы тұрғындары белгілі бір генетикалық айырмашылықтарды дамытты, бұл олардың мәдениеттері сияқты аймақтың қоршаған ортасымен жақсы күресуге мүмкіндік береді.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/120_%D0%9D%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5_%D0%B2_%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D1%80%D0%B0.jpg/220px-120_%D0%9D%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5_%D0%B2_%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D1%80%D0%B0.jpg|нобай|Якутия

## Ең ірі қалалар
Архангельск (халқы 349 742), Якутск (322 987), Мурманск (287 847), Северодвинск (181 990), Норильск (181 830), Петропавл-Камчатский (181 216), Новый Уренгой (118 033), Ноябрск (110 620), және Магадан 92 052) - Ресейдің Қиыр Солтүстік аймағындағы ең ірі қалалар. Үлкенірек және оңтүстік Сургут (380 632) Қиыр Солтүстікке «теңестірілген» қалалар мен аумақтар арасындағы ең үлкені болып табылады.

## Құқықтық мәртебе
Қиыр Солтүстік өзінің өте қатал климатымен танымал. Дәстүрлі кәсіппен айналысатын жергілікті халықтардан және еңбекпен түзеу лагерлерінің (*мысалы*, Кеңес Одағының ГУЛАГ) басқа онда жұмыс істейтін адамдар «Солтүстік *бонус* » () деп аталатын қосымша ақы алады. Қосымша жеңілдіктерге қосымша еңбек демалысы, мүгедектік бойынша қосымша жәрдемақылар, қосымша зейнеткерлікке шығу жәрдемақылары (зейнеткерлік жастың төмендігі) және ауыр еңбек жағдайлары үшін өтемақы ретінде тұрғын үй төлемдері жатады. Мұндай өтемақы Кеңес Одағы кезінде басталып, Ресей Федерациясында сақталып келеді.

2007 жылдың қаңтарында Мемлекеттік Думаның Солтүстік және Қиыр Шығыс мәселелері жөніндегі комитеті Қиыр Солтүстіктегі аймақтарды анықтайтын, жұмысшыларға өтемақы көлемін анықтайтын заң жобасын мақұлдады. Аймақтар жалпы климатқа негізделіп құрылды, ал қатал аймақтар жұмсақ аймақтарға қарағанда көбірек өтемақы алады.

## Дереккөздер

Санат:Арктика аймақтары
Санат:Тарихи облыстар
Американың Әділет Қоғамы

**«Американың әділет қоғамы»** (, немесе JSA) — DC Comics баспасының комикстеріндегі суперқаһармандардың командасы. Комикс тарихындағы ең алғашқы суперқаһармандық команда. Редактор Шелдон Мейер және сценарист Гарднер Фокс ойлап тапқан бұл команда алғаш All Star Comics № 3 (1940 жылдың қысы) басылымында жарық көрді. Кейінгі құрамы танымал қаһармандарға толы командаларға қарағанда, JSA құрамында өз комикс сериясы жоқ қаһармандар шоғырланған. Баспа өкілдері осылайша танымалдығы төмен қаһармандарға көңіл аудартуды көздеді. Сол себепті Супермен және Бэтмен командада тек құрметті қонақ ретінде болса, ал Флэш пен Жасыл Шам біраз уақыт қана команда мүшелері болды. Өз комикс сериялары жарық көргеннен кейін команда сапында көрінуді қойды. 1944 жылы компанияның жүргізіп отырған саясаты өзгеріп, екеуі командаға 
қайтып оралды. Команданың басқа танымал мүшелерінің қатарында Қара Адам, Қаршыға Адам (Хоукмен), Спектр, Доктор Фейт және Атом бар.

## Марапат
Әділет қоғамы Alley Award#1965 сыйлығын «Көпшілік жандануын қалайтын стрип немесе кітап» () номинациясында жеңіп алды.

## Коллекция тарихы
Алтын ғасырдың шығарылымдары (All-Star Comics) қатты мұқабада DC Archive Edition атауымен қайта басылып шықты:

## Дереккөздер

Санат:DC Comics
Ниастар

**Ниастар** — Индонезияның Суматра аралының батыс жағалауындағы Ниас аралында тұратын халық. Жалпы саны шамамен 700 мың адам (2010).

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының ниас тілінде сөйлейді.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: протестанттық христиандар (лютерандар).

## Кәсібі
Кәсібінің негізін қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, жүгері, түйнек және тамыржемісті, банан, жеміс ағаштары) құрайды. 20 ғасырда олар суармалы күріш өсірумен де айналыса бастады. Негізгі техникалық дақыл – кокос пальмасы, экспорттық копра. Негізгі үй жануары – шошқа. Балық аулау және аң аулау қосалқы рөл атқарады. Қолөнерден - ұсталық, зергерлік, керамика, тоқымашылық, ағаш және тасқа өрне салу дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізгі бірлігі - патрилинейлік рулардың (мадо) локализацияланған сегменттерінен тұратын ауылдық қауымдастық (банува). Отбасы шағын. Үш әлеуметтік дәрежеге бөлінген: дворяндар (сиулу), еркін қауым мүшелері (сато) және құлдардың ұрпақтары.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Қадаларда орналасқан ниас үйлері
Елді мекен сызықты орналасқан, екі қатар үйлерден (100 ғимаратқа дейін) тұрады, олардың арасында тас төселген алаң бар. Ертеде бұл елді мекендер тас қабырғалармен қоршалған. Тұрғын үйлері қаңқалы-бағаналы, биіктігі 2 м-ге дейін қадаларда орналасқан, төбесі 10 м-ге дейін жетеді, саго пальмаларының кесінділерімен жабылған. Аралдың оңтүстігінде және орталығындағы тұрғын үйлер төртбұрышты, солтүстігінде сопақ немесе дөңгелек пішінді.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі жамбасқа оралған шүберек пен жеңі бар немесе жеңсіз күртешеден тұрады. Әйелдер қысқа қаин мен баджу киеді, ал шаштары өрілген құрсаумен ұсталады. Жалпы индонезиялық киім таралған. Бұрын әйелдер беліне дейін жалаңаш жүретін. Ерлер де, әйелдер де тоқылған қалпақ киеді. Зергерлік бұйымдар иесінің дәрежесін көрсетеді: мысалы, алтын бұйымдарды тек жоғары дәрежелі ақсақалдар таға алады. Солтүстік Ниас жауынгерлері әскери ұлылық пен қаһармандық символы болып саналған арнайы калабубу алқасын киді.

### Дәстүрлі тағамдары
Ниастардың негізгі тағамы - тәтті картоп (қайнатылған, қуырылған және тіпті шикі), пісірілген жүгері және теңіз балық аулау өнімдері. Шошқа мен тауық етін, күріш ерекше жағдайларда тұтынылады, бетель шайнау жиі кездеседі.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Талдыбұлақ ауылдық округі (Ұлытау облысы)

**Талдыбұлақ ауылдық округі** — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылы құрылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Талдыбұлақ, Алғабас ауылдары кіреді. Орталығы – Талдыбұлақ ауылы. Округ құрамында болған ''Ақтасты'' ауылы 2025 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 764 адамды (409 ер адам және 355 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы ауылдық округтері