open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Григорий Григорьевич Володин

**Григорий Григорьевич Володин** – кеңес жазушысы, прозаик. 

1918 жылы Калмыцкая Балка ауылында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 

1957 жылы *«Синий луч»* фантастикалық повесін шығарады. 1964-1967 жылдары жазған В.И. Ленин атындағы Донецск металлургиялық заводының Ленин орденінің тарихы жайлы очерктер жинағы 1967 жылы жарық көреді. 1917-1918 жылдары Донбасста болған оқиғалар жайлы жазылған «Дикое поле» атты  романы 1982 жылы жарық көреді. 

## Шығармалары
*«Синий луч» *«Зоревой Донец»
*«Мерцаловская пальма»
*«Дикое поле ─ Донецк»

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Виталий Валентинович Бианки

**Виталий Валентинович Бианки**  (11 ақпан 1894, Санкт-Петербург, Ресей империясы — 10 маусым 1959 ж., Ленинград, КСРО) — кеңес жазушысы, балаларға арналған шығармалардың авторы. 

1894 жылы 30 қаңтарда Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. Петроград университетінің физика-математика факультетінде оқиды. 

1918 жылы Самара қаласындағы «Народ» газетінде жұмыс істейді. 1923 жылы «Путешествие красноногологово воробья» әңгімесі жарық көреді. «Лесная газета на каждый год» шығармасы орман тынысы мен өмірі жайлы өзгеше энциоклопедия. Бианки 300-ге жуық әңгіме, ертегі, повесть және мақалалар жазған. Оның басылып шыққан кітабына 120-ға жуық әңгіиелер, повесть, ертегі, мақалалары кірген.

## Оралға аударылған кезеңі
1926-28 ж. Кеңес Өкіметі тарапынан саяси қуғынға ұшырап, Оралға жер аударылған. С.Маршак ұйымдастырған көркем әдебиет үйірмесінің мүшесі. Ол «Жаңа Робинзон» атты табиғаттану бөлімін, кейін «Орман газетін» ұйымдастырды. Бианкидің Орал қаласында тұрған кезінде «Мурзук», «Бун», «Карабаш», т.б. шығармалары жарық керді. Бұл кітаптар халық ағарту комиссариатының рұқсатымен мектептерде көмекші оқу құралы ретінде қолданылды. «Мурзук» кітабы Ұлыбританияда ағылшын тілінде шықты.

## Балаларға арналған шығармалары
*«Анюткина утка»
*«Водяной конь»
*«Глаза и уши»
*«Зеленый пруд»
*«Красная горка»
*«Кукушонок»
*«Лесные домишки»
*«Лесные разведчики»
*«Люля» *«Мышонок Пик»
*«Рыбий дом»
*«Снежная книга»
*«Теремок»
*«Сова»
*«Хвосты»
*«Чей нос лучше?»

## Дереккөздер


Санат: Орыс жазушылары
Геннадий Юрьевич Вальдберг

**Геннадий Юрьевич Вальдберг** – прозаик, эссеист, компьютерлік графика маманы. 

1947 жылы 20 наурызда Легница қаласында дүниеге келген. 

1968 жылдан бастап әңгіме жаза бастайды. Мәскеулік *«Спектор»* әдеби тобының белсенді қатысушысы болады. 1976 жылы Мәскеу Гуманитарлық университетінің филология факультетін бітіреді. 1981 жылдары Мәскеу энергетикалық институтының дайындық бөлімінде оқытушы болады. 1990 жылға дейін КСРО-да бірде-бір шығармасы жарияланбайды. 1990 жылы «Рождение шлягера», 1989 жылы «Цветок» ғылыми-фантастикалық шығармалар жинағы Израильде жарық көреді. 

## Шығармалары
*«Семь дней»
*«Стрелец»
*«Праздник»
*«Вечер поздней осенью»
*«Эй! Мота-а-а...».

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті
Бертиль Бертильевич Вагнер

**Вагнер Бертиль Бертильевич** ─ геолог, жазушы, өлкетанушы. 

1941 жылы 12 қаңтарда Мәскеуде дүниеге келген. 

Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. Бірнеше оқу құралдары, монографиялар мен жолсілтемелердің авторы. 2006 жылы М.М. Пришвин атындағы сыйлыққа ие болады. 1990-2000 жылдары мектепте география және геология пәндерінен сабақ береді. 2000 жылы «Жыл мұғалімі» сыйлығының лауреаты болады. 

## Кітаптары
*Вагнер Б. Б. Игровые тесты на уроках географии — М.: Флинта, 1997. — ISBN 5-89349-019-2. 
*Вагнер Б. Б. География мира и России. Задачи, тесты, познавательные игры. — M.: Флинта; Наука, 1998. — ISBN 5-89349-043-6, ISBN 5-89349-019-2. 
*Вагнер Б. Б, Вагнер В. Б. Знаешь ли ты карту? Занимательная геогнозия. — М.: Флинта; Наука, 1998. — ISBN 5-89349-075-4, ISBN 5-02-012512-7. 
*Вагнер Б. Б. Идущие к горизонту: В 2-х кн. — М.: Флинта; Наука, 1999. — ISBN 5-89349-217-x, ISBN 5-02-002464-3, ISBN 5-89349-073-8, ISBN 5-02-002513-5. 
*Вагнер Б. Б. 100 великих чудес природы. — М.: Вече, 2000. — 496 с. — ISBN 5-7838-0762-1. 
*Вагнер Б. Б. Игровые задания и тесты на уроках Москвоведения. — М.: Московский лицей, 2001. — ISBN 5-7611-0298-6. 
*Вагнер Б. Б. По океанам и континентам. — М.: Московский Лицей, 2001. — ISBN 5-7611-0304-4. 
*Вагнер Б. Б. От южных гор до северных морей. — М.: Московский лицей, 2002. — ISBN 5-7611-0305-2. 
*Вагнер Б. Б. Семь рек России. — М.: Московский Лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0365-6. 
*Вагнер Б. Б. Семь озер России. — М.: Московский Лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0364-8. 
*Вагнер Б. Б. Озера Подмосковного края. Справочник краеведа, рыбака и туриста. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0395-8. 
*Вагнер Б. Б. Реки Подмосковного края. Справочник краеведа, рыбака и туриста. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0394-X. 
*Вагнер Б. Б., Захарова Н. Ю. Животные Подмосковного края. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0349-4. 
*Вагнер Б. Б., Манучарянц Б. О. Геология, рельеф и полезные искомпаемые Московского региона. — М.: МГПУ, 2003. 
*Вагнер Б. Б., Клевкова И. В. Реки Московского региона. — М.: МГПУ, 2003. 
*Вагнер Б. Б. Первооткрыватели планеты. — М.: Московский Лицей, 2004. — ISBN 5-7611-0286-2. 
*Вагнер Б. Б. Семь островов и архипелагов России. — М.: Московский Лицей, 2004. — ISBN 5-7611-0365-6. 
*Вагнер Б. Б. 100 великих чудес природы в иллюстрациях. — М.: Вече, 2005. — 112 с. — ISBN 5-9533-0545-1. 
*Вагнер Б. Б., Моргунова Ю. А. География Московского региона в тестах и игровых заданиях. — М.: МГПУ, 2005. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Геологтар
Владимир Дмитриевич Алейников

**Владимир Дмитриевич Алейников** – орыс ақыны.

«Смелость, Мысль, Образ, Глубина» жас ақындар әдеби бірлестігінің негізін салушылардың бірі. 1946 жылы 28 қаңтарда Пермь қаласында дүниеге келген. 

1962 жылдан бастап өлең жаза бастайды. 1964-1973 жылдары Мәскеу Гуманитарлық университетінде тарих факультетінің өнер тарихы және теория бөлімінде оқиды. «СМОГ» жас ақындар бірлестігіне қатысқаны үшін оқудан шығарылады. 2006 жылы «Большай книга» сыйлығының ұзын тізіміне енеді.

## Өлеңдері
*«Предвечере»
*«Выбор слова»
*«Родина речи»
*«Путешествия памяти Рембо»
*«Возвращения»
*«Ночное окно в окне»

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Санат:Орыс әдебиеті
Борис Исаакович Балтер

**Борис Исаакович Балтер** ─ орыс прозаигі.

1919 жылы 6 шілдеде Самарқан қаласында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1948—1953 жылдары Әдебиет институтында оқыды. 
Балтердің басты шығармаларының бірі *«Трое из одного города»* автобиографиялық повесі. 1964 жылы В. Токаревпен серіктес автор ретінде *«До, свидания, мальчики»* повесінің желісі бойынша пьеса жазып шығады. 1965 жылы «Юность» журналында *«Проездом»* әңгімесі жарияланады. 

## Дереккөздер

Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Михаил Леонидович Анчаров

**Михаил Леонидович Анчаров** – жазушы, ақын, сценарист, драматург. 

1923 жылы 28 наурызда Мәскеуде дүниеге келген. 1940 жылы Архитектура институтына оқуға түседі. 

Прозалық шығармалары «Как птица Гаруда», «Самшитовый лес», «Сода-солнце» және «Записки странствующего этузиаста» повестері. «Мой младший брат», «Аппасионата», «Иду искать», «День за днём» фильдерінің сценарийін жазған.

## Кітаптары
*Теория невероятности, 1966, 1967. Роман, повесть. М., МГ 
*Теория невероятности, 1967. Пьеса в 2-х частях. М., ВУОАПП 
*Сода-солнце, 1968. Фант. трилогия. М., МГ 
*Этот синий апрель, 1969. Повесть. М., Сов. Россия 
*Драматическая песня, 1971. Пьеса. М.  (совм. с Б. Равенских) 
*Этот синий апрель. Теория невероятности. Золотой дождь. Сода-солнце, 1973. Повести. М., Сов. Россия 
*Самшитовый лес, 1981. Роман. М., Сов. писатель 
*Дорога через хаос, 1983. Роман, повести. М., МГ 
*Приглашение на праздник, 1986. Романы и повести. М., Худ. литература 
*Записки странствующего энтузиаста, 1988. Роман. М., МГ 
*Как птица Гаруда, 1989. Роман. М., Сов. писатель 
*Звук шагов, 1992. Сборник. М., МП Останкино 
*Самшитовый лес, 1994. Сборник. М., АСТ-ПРЕСС 
*Ни о чём судьбу не молю, 1999. Сборник. М., Вагант-Москва 
*Сочинения, 2001. Сборник. М., Локид-Пресс 
*Избранные произведения  (комплект из 2 книг + CD), 2007  (в том числе неизданные ранее романы «Интриганка» и «Сотворение мира») 
*Сайт о Михаиле Анчарове на портале lib.ru 
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — фантастическая проза 
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — проза 
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — стихи 
*Михаил Анчаров. Стихи. Биография. Фотогалерея. 

## Дереккөздер

Санат:1923 жылы туғандар
Санат:КСРО жазушылары
Санат:Орыс ақындары
Санат:Драматургтер
Санат:Сценарийшілер
Антоний Погорельский

**Антоний Погорельский**  (шын аты-жөні ─ Алексей Алексеевич Перовский) – орыс жазушысы. 

1787 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу университетін бітірген. 

Н.М. Гармазиннің «Бедная Лизасын» неміс тіліне аударған. 1825 жылы Пушкин жоғары баға берген «Лафертовская маковница» фантастикалық повесі, 1828 жылы Украинада Антоний Погорельский деген бүркеншік атпен «Двойник, или Мои вечера в Малороссии» повесі жарияланады. Смольный институтын бітірушісі жайлы «Монастырка» романы 1830-1833 жылдары жарық көреді. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Анатолий Владимирович Афанасьев

**Анатолий Владимирович Афанасьев** ─ орыс жазушысы. 

1942 жылы 6 маусымда Мәскеуде дүниеге келген. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу Гуманитарлық университетін бітірген. 

1975 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі болады. 1987 жылы «Литературная Россия» апталық газетінің редакция алқасы болады. 1966 жылдан бастап шығармалары жариялана бастайды. Бірнеше повестер, роман және пьесалардың авторы. 1990 жылдары қазіргі Ресейдің қылмыстық өмірі жайлы шығармаларын жазады. 

## Шығармалары
*«В городе, в 70-х годах»
*«Привет, Афиноген»
*«Командировка»
*«Предварительное знакомство»
*«Мелодия два голоса»
*«Первый визит сатаны»
*«Грешная женщина»
*«против всех»
*«Ужас в городе»
*«Сошел с ума»
*«Зона номер три».

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Нина Матвеевна Беркова

**Нина Матвеевна Беркова** – орыс жазушысы, прозаик. 

1925 жылы 14 ақпанда Мәскеуде дүниеге келген. 1952 жылы М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу Гуманитарлық университетін бітіреді. 

1952 жылы Кеңес Одағы коммунистикалық партиясының мүшесі болады. 1976 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. 60-шы жылдардың ортасында «Детская литература» баспасында жұмыс істейді. 2000 жылы И. Ефримов атындағы сыйлықтың лауреаты болады. 

1962 жылы «Куда ведут следы легенд», 1967 жылы «Так поступают спортсмены», 1983 жылы «Борис Мажелли» шығармалары жарық көреді. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Орыс әдебиеті Санат: Орыс жазушылары
Бала Билли

**Бала Билли**  (шын есімі Уильям Х. Кіші Бонни; Генри Маккарти)  (1859/60, 23 қараша, Нью-Йорк - 14 шілде 1881, АҚШ, Нью-Мехико штаты, Самнер форты) - атышулы американдық қылмыскер. 

Бала кезінде ата-анасымен бірге Канзасқа келіп, кейін 1968 жылдан бастап Нью-Мехикода өмір сүрді. Бала кезінен-ақ заң бұзып, оңтүстік-батыста аты шықты. 1880 жылы оны шериф Пата Гареф қолға түсірді. Сол кезде ол 27 адам өлтірген деп айыпталды. Тұтқын 1881 жылы Нью-Мексикада өлім жазасына кесіліп, жазаны күтіп отырған кезінде екі күзетшіні өлтіріп қашып кетеді. Шериф Гаррет соңына түсіп, өлтіргенше ол бой тасалап жүрді. 

## Дереккөздер


Санат: Құқық
Луи Маль

**Луи Маль** (; 30 қазан, 1932, Тюмери, Франция — 23 қараша, 1995, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ) — француздық кинорежиссер. 

Өзінің алғаш “Эшафоттағы Лифт” деп аталатын толықметражды фильмін 1957 жылы түсірді. Ал, қаржылай табысқа «Көңілдестер» деп аталатын туындысынан кейін қолы жетті  (1958). Басты рөлдегі Ж. Моро да франция кино әлеміндегі ең танымал актерға айналды. “Адасқан жарық”  (1963), «Ұры»  (1967), «Жүрек соғысы»  (1971), «Лакомб», «Люсьен»  (1973) фильмдері арқылы үлкен мәртебеге ие болды. 1975 жылы АҚШ-қа келіп, «Сүйкімді сәби»  (1978), «Атлантик-сити»  (1980), «Андремен түстенемін»  (1981), «Көріскенше, балалар»  (1987) деп аталатын фильм түсірді. «Қырық екінші көшедегі Ваня»  (1994) деп аталатын бірнеше кино туынды түсірді.

## Дереккөздер

Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Мальборо Джон Черчилль

**Мальборо Джон Черчилль**  (26 мамыр, 1650, Эш, Девон, Англия - 16 маусым, 1722, Виндзор, близ Лондон) - 1-герцог, британдық қолбасшы және мемлекеттік қайраткер. 

Маастрихте үшін ұрыста ерекше көзге түсті  (1673), лауазымы жылдам жоғарылады. Өзінің жұбайы Сара Дженнингс кейбір шешімдерді қабылдауға ықпал етіп отырды. II Яков тағына отырғанға дейін  (1685) генерал-лейтенант және бас қолбасшы болды. Ал, 1688 жылы III Вильгельм жағына өтіп, оған граф Мальборо атағы берілді. Ирландия мен Фландриядағы ұрыстарда батырлығымен көзге түсті. Вильгельм екеуінің арасындағы байланыс 1690 жылы, таққа Ханшайым Анна отырғаннан кейін үзілді.  Ханшайым оны британдық, австриялық және голандиялық әскери одағының қолбасшысы етіп тағайындайды. 

1702 жылы болған соғыста әскери жетістігі үшін герцог атағын иеленеді. Оның керемет әскери тактикасы арқасында, Рамий (1706), Ауденарде (1708) басшылық еткен жылдары да ұдайы жеңіске жетіп отырды. 1710 жылы оның қолдаушылары сайлаудан жеңіліп қалған соң, қызметтен қуылып, тіпті қазына қаржысын ұрлады деп айыпталды. 

1714 жылы тағы да лауазымды қызметке қайтып оралды. Наполеонға дейін Еуропа көлеміндегі ең атақты қолбасшы саналды. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат:Англия тұлғалары
Мальборо Сара Дженнигс

**Мальборо Сара Дженнигс**  (5 маусым 1660, Сендридж, Хертфордшир, Англия - 18 қазан, 1744, Лондон) -  герцогиня, Мальборо герцогы Джон Черчиллдің жұбайы. 

Ханшайым Аннаның бала кездегі құрбысы, Яков II тақта отырған кезінде лауазым алады. 1678 жылы Черчиллға тұрмысқа шығып, кейін ханшайым Аннаның сарайында қызметші болып істейді (1683).
1694 жылы Анна таққа отырған соң, Мальборо сарай ішіндегі ең сенімді адамдарының біріне айналды. Тіпті өз ықпалында жүргізіп отырды. Тек 1711 жылы партияға қолдау жасағаны үшін оны Анна қызметінен қуады. Сара 1722 жылы күйеуі өлгеннен кейін Бленхейм сарайында тұрады. 

## Дереккөздер


Санат:Англия тұлғалары
Николя Мальбранш

**Мальбранш Никола**  (6 тамыз, 1638, Париж - 13  қазан, 1715) - француздық дін қызметшісі, теолог және философ. 

Оның философиялық еңбектеріндегі ең есте қалатыны “тосын сөз” туралы оқыту мәселесі, яғни көпшіліктің “себеп” деп жүргеннің шынында ғажайыптың араласуымен болған “оқиға” екені жайында.  Философтың басты шығармысының бірі – “Ақиқатты іздеу” деп аталады. 

## Дереккөздер


Санат:Франция тұлғалары Санат: Философтар
Мальдивтер

**Мальдивтер** (; **дивехи** сөзін мальдив тілінен аударғанда "аралдықтар" деген мағынаны білдіреді) — Мальдив аралдарындағы Мальдив Республикасының байырғы және негізгі халқы. Олар сондай-ақ Үндістанда және Шри-Ланкада тұрады. Жалпы саны саны — 300 мыңнан астам адам. (2009).

## Этногенезі
Мальдивтердің этногенезі әртүрлі этностардың ғасырлар бойғы араласуы нәтижесінде пайда болды: біздің дәуіріміздің 1-мыңжылдығында Мальдив аралдарында тұратын сингалдар, үндістер, малайзиялықтар, XII ғасырдан бастап аралдарға енген арабтар, XVI—XVIII ғасырларда Малайлар, Индонезия және басқа да шағын топтар қоныс аударып араласқан. XIV ғасырда сұлтанат қалыптасты.

## Тілі
Мальдивтердің тілі - мальдив тілі, үнді-еуропалық тілдер семьясының, үнді-арий тармағына жатады. Сингал және басқа үнді-арий тілдеріне жақын. Мальдивтердің шамамен 10% -ы ағылшын, кейбіреулері хинди, урду және араб тілдерінде сөйлейді.

## Діні
Мальдив аралдарының халқы ерекше қасиеттерге ие мұсылмандар, мұнда дінге үлкен мән беріледі.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері - балық аулау, теңіз кәсіпшілігі, ауыл шаруашылығы аз дамыған (құмай, кокос, тары, жүгері, ямс). Дәстүрлі қолөнері - копра талшығын өңдеу, балық аулау торларын тоқу.
нобай|оңға|300px|Мальдив жасөспірімдері     
## Өмір салты
Мальдивтердің отбасылық дәстүрлері әйелдің бүкіл қоғам өміріндегі рөлінің маңыздылығын атап өтеді. Мұнда, көрші аралдардағыдай, әйелдердің мінез-құлқына немесе киіміне байланысты тыйым салу жалғасуда. Мальдивтер бала кезінен үлкенді құрметтеуге, туған халқы адамның басты байлығы екенін сезінуге баулиды. Жас отбасылар шаңырақ көтергеннен кейін де ата-анасымен бірге тұрып, оларға қолдау көрсетіп, көмектеседі.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Мальдивтер ауылдарда тұрады (әдетте бір ауыл бір аралда орналасқан), олар 19 ауданды құрайтын 19 атоллға кіреді. Дәстүрлі үйлері іргетасы маржаннан жасалған.

### Дәстүрлі тағамдары
Мальдивтердің ұлттық тағамдары негізінен балық болып табылады. *Гатудхия байи* - күріш қосылған балық сорпасы (балық кесектерге кесіліп, қабығы аршылып, пияз, лимон, тұз және дәмдеуіштерді қосып суға қайнатады; бөлек пісірілген күрішпен жейді), *вихаакур* - балық соусы (тығыздыққа дейін қайнатылған балық пияз, дәмдеуіштер, күріш және кокос сүтімен араласады), олар кептірілген және тұздалған балықты жейді, қара шай мен кофені сүтсіз ішеді.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Мальдивтер
II Малькольм

**Малькольм II** -  (954 - 25 қараша, 1034), Шотландия королі (1005-34). 

Таққа III Кеннеттің өлімінен кейін отырды. Жаңа Шотландияның аумағын түгел билеген тұңғыш патша. Өзінің немересі Дункан I барлық қарсыластарынан құтылуға әрекет жасады. Тек Макбет қана құтылып кетіп, кейін болашақ патшаға Шотландия тағын басып алатындығын айтып қарсы шықты.

## Дереккөздер


Санат: Корольдер Санат: Шотландия
III Малькольм (Шотландия патшасы)

**Малькольм III Кэнмор** (1031-13 қараша, 1093, Эльнайка маңы, Нортумберленд, Англия) - Шотландия королі (1058-93). 

Патша І Дунканның ұлы. Макбет әкесін өлтіріп, оны елінен қуып жібереді. 1057 жылы Макбетті өлтіріп, қайтадан әке жолын жалғап, Шотландия патшасыатанады. Елде патшалық билікті күшейтті. Бас сауғалап жүрген англосаксаондық ханзада Эдгар Этлингке 1066 жылы елінде тұруға көмектеседі.  Мальколм Англия аумағына бес рет шабуыл жасап, ақырғысында қаза табады. 

## Дереккөздер


Санат: Шотландия Санат: Корольдер
Мальталық болонка

**Мальталық болонка** - сәнді ит тұқымдасы. 

Көп жағдайда оны бөлмеде бағады. Шыққан жері Мальта аралы деп саналады. Осыдан 2800 жыл бұрын ғана анықталды. 

Сыртынан қарағанда нәзік, алайда өте қайратты, ерке ит түрі. Денесі шағын, жүні ұзын, жібектей аппақ, құйрығы үлпілдек, арқасына дейін қайқы. 

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Мальта тілі

**Мальта тілі** — Мальта Республикасының негізгі қолданыстағы тілі. 

Араб тілінен бөлініп шыққан. Кейбір диалектілері Алжир және Тунис халықтарының диалектілеріне ұқсас. Мальта тіліне әсіресе итальян тілі қатты ықпал етті. Араб тілдері арасындағы латын әріптерін қолданатын жалғыз тіл.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер
Санат:Семит тілдері
Мальтус Томас Роберт

**Мальтус Томас Роберт**  (14/17 ақпан, 1766, Рукери, Доркинга жақын, Суррей, Англия - 23 желтоқсан, 1834, Сент-Кэтрин, Бат қаласына жақын, Сомерсет), ағылшын экономисті және демограф. 

Бай отбасында дүниеге келген. Кембридж университетінде білім алып, 1793 жылы Иисус Колледжі одағына мүшесі болып тағайындалды. 

1798 жылы алғаш еңбегін «Халық қонысы» тақырыбында очеркін жариялады. Ол туындысында халықтың өсу үрдісі азық-түлік өндірісінен әлдеқайда жоғары екенін айтып, алдағы уақытта кертарту  болмаса қарқынды өсе беретіндігін жазады. Күн көріс жағдайы жан бағарлықтай болса, жергілікті халықтың өсуі тоқтамайды. Тек аштық, соғыс немесе ауру дендесе бұрынғы деңгейге дейін ғана азаяды деп жорамалдады. 

1856 жылы осы еңбегіне тағы толықтыру енгізіп, кедей халыққа көмек көрсетудің қажеттілігі жоқ деп шешті. Оның ойынша барлығы өз нанын тауып жеуге мүмкіндіктері бар. 

## Дереккөздер


Санат:14 ақпанда туғандар
Санат:1766 жылы туғандар
Санат:Суррейде туғандар
Санат:29 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1834 жылы қайтыс болғандар
Санат:Батта қайтыс болғандар
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Ұлыбритания экономистері
Санат:Классикалық мектептер экономистері
Санат:Қоғамдық игілік жазушылары
Санат:Оксфорд университеті түлектері
Санат:Ұлыбритания демографтары
Мамет Дэвид Алан

**Мамет Дэвид Алан**  (30 қараша, 1947, Чикаго, Иллинойс, АҚШ) - американдық драматург,  режиссер және сценарист. 

1973 жылы Чикагодағы Сент-Николас театрының негізін қалады. Алғаш «Сексуальные перверсии в Чикаго»  (1974) пьесасы арқылы оқырман назарын өзіне аударды. Одан кейін бірін соң бірі «Американский буйвол»  (1977) және «Гленгарри Глен Рос»  (1983) атты тамаша туындылары жоғары бағаға ие болды. 

Жұрттың есінде өткір сөйлеуімен, әдепсіз әрекеттерімен, отбасы құндылықтарына қатысты жағымсыз қатынастарымен қалды. Кейіпкерлерін жасап шығару үшін күнделікті өмірде сөйлеу ырғағымен тілдік шапшаңдығын өзгертіп, солардың кейпіне енетін. Түсініксіз туыстық қатынастарды суреттеп, драматургиялық тұрғыда тез өсті. 

“Оленна” (1992), “Криптограмма” (1994),  “Неприкасаемые” (1986) пьесаларының авторы, сондай-ақ “Ойын үйі” (1987), “Кадр сыртындағы өмір” (2000) фильмдерінің сценариінің авторы және режиссері.  

## Дереккөздер


Санат: Өнер Санат: Тұлғалар
Мамонттар

**Мамонттар** - піл текті қазып алынған жануарлардың түрі. 
## Мамонт
Ма́монттар- сүтқоректілердің жойылып кеткен түрі. Бойы 5,5 метр және салмағы 10-12 тонна болатын. Осылайша мамонттар қазіргі африкандық пілдерден екі есе ауыр болған.
## Фенотип
Мамонттар плиоценде пайда болып 2млн - 9000 жылдарда Еуропа, Азия, Африка және Солтүстік Америкада өмір сүретін. Мамонттардың көптеген сүйектері ежелгі адамдардың тұрақтаған жерлерінде табылған, және ежелгі адамдармен жасалған суреттерде мамонттар бейнеленген.
Сібір және Аляскада мұздардың арқасында мамонттардың өлі денелері табылған. Мамонттардың қарапайым түрлері қазіргі пілдерден аспайтын, бірақ солтүстікамерикалық түрі бойы 5 метр және салмағы 12 тонна болатын, ал кішкене түрлерінің бойы 2 метрден аспайтын және салмағы 900 килограммға дейін болатын.
Мамонттар суық климаттың өміріне жақсы бейімделген.
Қазіргі пілдерге қарағанда, денелері ірі, үлкен болған, аяқтары қысқа, ұзын жүнді, құлақтары кішірек және ұзын иілген азулар болған. Азулардың арқасында қысқы уақытта қардың астынан тамақ таба алатын.
Тұмсығының соңында кеңейтілген ауданның арқасында қарды қазу және қатудан алдын алатын, және қарды шөлден алдын алу үшін ішкен. Тұмсығының соңындағы шаштың жоқтығы, оның тамақ жеуге қолданған деуге болады.
## Жойылып кетуі
Көптеген мамонттар 10 мың жыл бұрын Вислиндік мұз дәуірінде өліп кеткен. Бір гипотеза бойынша палеолит дәуіріндегі аңшылары жойған, ал екінші гипотеза бойынша климаттың өзгеруі себептерінен жойылып кеткен. Және метеорит құлауы себебінен жойылды деген ойлар бар.

Оның өткен дәуірлердегі сүйектері барлық құрлықтан табылды. Тек әзірге архиологтар, ұзынтұмсықты пілдердің қалдығын Австралия мен Оңтүстік Америкадан кезіктірмеген. Жүндес мамонт Сібірдің қатты суығында өмір сүргендіктен, оның өліктері де бізге қалпында бұзылмай жетті. 

Көпшілігінің көлемі қазіргі пілдердермен шамалас болған. Кейбірі сәл кішірек. Ал, Император деп аталатын Солтүстік Американдық мамонттың биіктігі 4 метрге дейін жеткен. Мамонттардың көпшілігінің денесін қысқа қалың түк қаптаған және ұзын мұрты бар. Бас сүйектері күмбез тәрізді, құлақтары кішілеу болып келеді. 

Мамонттар осыдан 10 мың жыл бұрынғы уақыттарда өмір сүрген.  Жер бетінен жоғалып кетуіне ежелгі дәуір адамдарының соңына түсіп, аулауы себеп болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Мамонттар
Санат:Плейстоцен сүтқоректілері
Рубен Мамулян

**Рубен Захарьевич Мамулян** (8 қазан, 1897, Тбилиси, Ресей империясы - 4 желтоқсан, 1987, Лос-Анджелес, АҚШ) — американдық кинорежиссер.

Ресейден шыққан. Актерлік білімін Мәскеу көкермөнер театрынан алып, 1918 жылы Лондонға келеді.  

Режиссер ретінде алғаш шағын мюзиклдар қойып танылды. 1932 жылы АҚШ-қа қоныс аударып, театр кәсіподақ ұйымымен байланыста болды. «Порги» қойылымын қойып  (1927), кейінірек «Порги және Бесс» операсының (1935), “Оклахома”, “Карусель” мюзиклдарының режиссеры болды. “Қол шапалақтау” (1929) фильмінің түсіріліміне режиссер ретінде шақырту алды. 

Камерамен жұмыс жасауда, жаңашылдығымен көзге түсті. “Қала көшелері” (1931), “Кристина ханшайым” (1933), “Бекки Шарп” (1935), “Көңілді Десперадо” (1936), “Қан және құм” (1941), “Жібек шұлық” (1957) фильмдерінің режиссері. Оның картиналары музыка мен драманы керемет қиюластыруымен ерекше. 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ кинорежиссёрлері
Мальпиги Марчелла

**Мальпиги Марчелла**  (10 наурыз, 1628, Кревалькоре, Балоньиге жақын, Папск облысы, - 30 қараша, 1694, Рим), италияндық дәрігер және биолог. 

1961 жылы өкпе жіңішке қан тамырлары жүйесін ойлап тапты. Кейін У. Гервенің қан айналымы теориясының дұрыстығын дәлелдеді. Алғаш жазушадағы қызыл қанды байқап, оның қанға түс беретінін түсінді. Бауыр, ми, өкпе, сүйек және терінің терең қабатының құрылысын толық зерттейді. 
Сондай-ақ  жәндіктердің де жай жапсарын толық тексеріп, өсімдіктердің анатомиясын да терең зерттеді. Жануарлар мен өсімдік әлемінің ұқсастығын да анықтады. Микростоптық анатомияның негізін салып, алғашқы гистолог атанды.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар Санат: Медицина
Мальро Андре-Жорж

**Мальро Андре-Жорж**  (3 қараша, 1901, Париж - 23 қараша, 1976, сол жерде) - француздық романист, өнер тарихшысы және мемлекеттік қайраткер. 

Оны 21 жасында француз билігі түрмеге жабады. Үндіқытай революциялық қозғалысына қатысып, кейін Испаниядағы азаматтық соғысқа, сосын екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздардың наразылығына қатысады. 1958-68 жылдар аралығында мәдениет министрі болады. 

Оның романдары кеңінен таныс. Мәселен: «Басқыншылар» (1928); «Адами өмір сүрудің қағаидалары» (1933); оныі тағы бір ғажайып туындысы «Үміт» (1937). 

1945 жылы өнертану үшін беллетристиканы тастап кетті. 

## Дереккөздер


Санат: Әдебиет Санат: Тұлғалар Санат:Франция жазушылары
Мамун аль-

**Мамун аль-**  (786, Бағдат, Ирак, - 833, тамыз, Тарсус, Сицилия) - Аббасидтер әулетінің 7-халифы. 

813-833 жылдар аралығында әмір жүргізген. Оның әкесі атақты Харун ар-Рашид. 809 жылы әкесі өлген соң азаматтық соғыс кезінде туған ағасын аль-Аминді жеңіп, халифат билігін қолына алды. Кейін сунниттер мен шииттерді біріктірмек болып, өз мұрагерін шиитердің арасынан Али ар-Ридуды тағайындады. Бұған сунниттер қарсы шықты. Бірақ, бәрібір Мамунь-аль мұрагерінен ұзақ өмір сүрді. 

Мутазилиттерді, телогиялық ағымдарды қолдады. Грек тіліндегі философиялық және ғылыми еңбектерді аударуға көмектесті. Сондай-ақ обсерватория мен кітапхана тұрғызып, жұртшылықтың ықыласына ие болды. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Мамфорд Льюис

**Мамфорд Льюис**  (19 қазан, 1895, Флашинг, Нью-Йорк, АҚШ - 26 қаңтар, 1990, Эмения, Нью-Йорк) - американдық сәулет сыншысы, мәдениет тарихын зерттеуші, сондай-ақ қалының жоспарлау жұмысымен айналысты. 

Нью-Йорктегі Сити Колледжі мен әлеуметтік зерттеу мектебін бітірген соң, әр түрлі оқы орындарында оқытушы болып қызмет істеді. 

“Нью-Йоркер”, “Дайл”,  журналдарына мақала жариялап тұрды. 

“Технология және өркениет” (1934), “Қала және тарих” (1961), “Машина жайлы аңыз” еңбектері жарық көрді. Марфорд технология мен халықтың қалаға көшуінің қоғамға әсерін талдады. Жаңа технологиялық қоғамда адамгершілікке жатпайтын үрдістерді қатты сынады. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Поль де Ман

**Ман Польде**  (6 желтоқсан, 1919, Антверпен, - 21 желтоқсан, 1983, Нью-Хейвен, Коннектикут штаты, АҚШ) - американдық әдебиет сыншысы. 

Бельгия тумасы. 1947 жылы АҚШ-қа қоныс аударады. Гарвард университетінде оқып, 1970 жылы Йель университетінде ұстаз болып, сонда өмірінің соңына дейін қызмет етті. 

Оның “Соқырлық және өзіңе деген көзқарас” атты (1971) аты шулы мақаласы Йельді американың деконструктивизм орталығына айналдырды. Оның өзге де “Тұспалдап оқу” (1979), “Романтикадағы мағынасыз көпірме сөз” (1984) және “Эстетикалық идеология” (1988) атты танымал еңбектері бар. 

Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белгиялық баспасөзде жарияланған антисемисттік мақаласынан кейін бар беделінен айрылды.

## Дереккөздер


Санат: 1919 жылы туғандар 
Санат: 1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Гарвард университеті түлектері
Санат:Йель университеті түлектері
Ман Рэй

**Ман Рэй**  (25 тамыз, 1890, Филладельфия, Пенсильвания штаты, АҚШ - 18 қараша, 1976, Париж, Франция) - американдық фотограф, суретші, кинорежиссер. 

Нью-Йорк қаласында өсіп, сонда сәулет, өнер және инженерлік салада білім алады. М. Дюшан мен бірге 1917 жылы Нью-Йоркте дадаистер тобын құрады. 1921 жылы Парижге қоныс аударып, сюрреалисттермен жақын байланыста болады. “Камерасыз” картина техникасын ашқан. 

Сондай-ақ осы сурет саласында тың идеяларын жұртпен бөлісіп отырды. 1920-30 жылдар аралығындағы Париждің мәдени өмірінен сыр шертетін көптеген сурет дайындады. 

1920 жылы ғана кинорежиссер ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

## Дереккөздер
Мана

**Мана** - полинезиялық және меланезиялық халықтардың түсінігіндегі  табиғаттан тыс күш. 

Оны адамдарға таңады. Мана қайырымды, сол сияқты жауыз, пайдалы немесе қауіпті болуы да мүмкін. Оны тек күшті құбылыс немесе мәнді жағдайларда еске алады. 

Бұл атау алғаш ХІХ ғасырда батыста дінге қатысты қолданыла бастады. Ал қазір тек символикалық амал ретінде қарастырады. 

## Дереккөздер
Манала

**Манала** - фин аңыздарындағы өлілер патшалығы. 

Оның билеушісі қанпезер, мыстан *Лоухи*. Маналаға жету үшін отты ағын мен өлілер өзенін тар көпір арқылы немесе о дүниелік басқаратын қайықпен ғана кесіп өтуге болады. 

Мұнда қараңғы әрі қапас тұрақ бар. Бірақ христиандардың тозағындай мәңгілік қорланып өтетін орын емес. 

## Дереккөздер


Санат: Билеушілер
Манама

**Манама** (, Al-Manāmah) — Бахрейн мемлекетінің астанасы.

Бахрейн аралының солтүстік-шығысындағы ақырғы аймағында орналасқан. Ел халқының үштен бірі бөлігі тұратын әлемдегі ең үлкен қалалардың бірі. Парсы шығанағындағы маңызды порттардың бірі. Мұнай мен газдың арқасында сауда және қаржы орталығына айналған. 

Қала бірнеше рет басқыншылықта болды. 1521 жылы шаһарды португалдықтар басып алды. Ал 1783 жылдан бастап Халифахтар әулетінің билігінде болды. Кейінірек  Бахрейннің астанасы атағын иеленді. 

## Дереккөздер

Санат:Азия елордалары
Санат:Манама
Манапури

**Манапури** - Жаңа Зеландиядағы көл. 

Оңтүстік Аралдың оңт-батысында орналасқан. Ең терең жері 444 метр. Әлемдегі ең терең көл. Фьордленд халықаралық саябағында орналасқан Оңтүстік көлдердің бірі. 

Маори тілінде атауы «қайғылы жүрек» дегенді білдіреді. Аңыз әңгімелерде бұл көл қаза болған апалы-сіңлілердің көз жасынан құралған делінеді. 

Көл аумағы 142 шаршы шақырым, ал бассейн аумағы 4623 шаршы шақырым. 

## Дереккөздер


Санат:Жаңа Зеландия көлдері
Манассе бен Израэль

**Манассе бен Израэль**  (1605, Лиссабон - 20 қыркүйек, 1657, Миддельбург, Голландия) - еврей ғалымы діни қайраткер. 

Португалияда Марранов отбасында дүниеге келген. Кейін қуғынға түсіп Амстердамға көшіп кетеді. Телогия ғылымдарын сәтті аяқтап, 1622 жылы Амстердамдағы потугалдық қауымның дін басшысы болды. 

1626 жылы алғаш еврей тілінде басатын станок  жұмысын іске қосты. Кейін Англия парламентінен еврейлердің ағылшын жерінде тұруына рұқсат етуін талап етіп, мәлімдеме жасады. Соның арқасында 1664 жылы Англияда еврейлердің өмір сүруіне бейресми рұқсат етілді. Ал, Манассе бен Израэль бақилық болған соң, Англиядағы еврейлерді қорғау туралы арнайы заң  шықты. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Манаус

**Манаус** (, ) — Бразилияның солтүстік-батысында орналасқан қала. Амазонас штатында орналасқан. Орталық Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Манаус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.

2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1832423 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11401,058 км² шамасында. Халық тығыздығы — 160,7 адам/км².

Амазонның қақ жүрегінде орналасқан. Қала Риу-Негр өзенінің  солтүстік жағалауын алып жатыр. Алғаш мұнда адамдар 1669 жылы салынған шағын форттан кейін қоныстана бастады. 

Шаһар 1890-1920 жылдар аралығында қарқынды дамыды. Табиғи каучук өндірісінен әлемде алдыңғы орында. Кейін тоқырауға түсті. Мұхиттан бар болғаны 1600 шақырым жатқандықтан, қала әп сәтте алып порт және сауда орталығына айналды. 

Шаһарда көздің жауын алар Ботаникалық бақ, Опера театры, Амазон халықаралық зерттеу институты  (INPA),  Амазон Федералдық университеті бар.

## Дереккөздер


Санат:Амазонас елді мекендері
Жем (қала)

**Жем** — Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы қала. Қазақстандағы халық саны бойынша ең кіші қала.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қандыағаш қаласынан оңтүстікке қарай 97 км жерде, Жем өзені жағалауында орналасқан. Атауы Жем өзеніне байланысты аталады. Ембі қаласынан батысқа қарай 9 шақырым жерде орналасқан. Қала маныңда Карась әуежайы бар. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1142 адам (579 ер адам және 563 әйел адам) болса, 2009 жылы 1936 адамды (979 ер адам және 957 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1355 адамды (742 ер адам және 613 әйел адам) құрады.

## Қала тарихы
Жем қаласы Мұғалжар ауданының құрамына кіреді. Қала Жем өзенінің бойында орналасқан. Жем қаласының (бұрынғы Эмба-5) іргетасы 7 мамыр күні 1960 жылы құрылған. Сол кезде Ресей әскери бөлімі негізінде жабық әскери қалашық болып қалыптасып, ең көрікті әсем әскери шағын қалалардың бірі болған. Сонымен қатар әскери тәртіппен қалыптасып, мектеп, 2 балабақша, музыка мектебі, әскери госпиталь, 17 қонақ үйі, ЦУМ, офицерлер асханасы, үлкен гастроном, банк, қала маңында аэропорт, бірнеше көпқабатты тұрғын үйлер мен жатақханалар болған. Көшелер асфальтталып, ауыр жүк машиналарының қозғалысына тыйым салынған. Бұл әскери қалашық 1999 жылға дейін өз қызметі шегінде жұмыс жасап келді. Полигон 1999 жылы «Капустин Яр» (Ресей, Астрахан облысы) полигонына ауысып, Ресей әскери бөлімінің ыдырауына байланысты қала иесіз қалып, 2000 жылы Мұғалжар ауданы әкімдігіне берілді. Одан кейін де Ресей әскери бөлімінің 1 ротасы қызмет жасап, 2010 жылдың сәуір айында толық жұмыстарын тоқтатып, Ресей еліне кері қайтты.

2000 жылдың қазан айында Жем қаласы деген статуспен шағын қалалардың қатарына қосылды. Жем қаласының аумағы 20,804 га. Қала аумағы 15 көшеден тұрады. 2017 жылғы 1 қарашадағы статистикалық есеп бойынша халқының саны - 1849 адам. Жем қаласын халқының басым бөлігі № 6655 және № 51809 «Ж» әскери бөлімінің қызметкерлері мен КА 168/5 түзеу мекемесінде жұмыс жасайтындар. Жем қаласы бойынша бір орта мектеп, бір балабақша, «Аула клубы», дәрігерлік отбасылық  амбулатория, мәдениет үйі, АТС, почта, бір электр жүйесі бөлімі, «Жемжылу» КМК –ы, ҚАЖ 168/5 мекемесі, кешкі ауысымдық мектебі, колледж, №51809«К» әскери бөлімі, ҚР Ұлттық гвардиясының №6655 әскери бөлімдері және 27 жеке кәсіпкер (1 ресторан, 2 кафе, 1 наубайхана, 3 монша , 1 шаштараз, 1 дәріхана, 1 «Тұлпар» такси тұрағы, 17 дүкен) «Эн джин продакшн» ЖШС, «Е.Төлегенов» 1 шаруа қожалығы бар.    
Жем қаласында ораласқан «Тұлпар» такси қызметі арқылы Ембі қаласына жолаушылар таксиі қатынайды. Екі қаланың арақашықтығы 9 шақырым.

## Галерея

Жем IMG 20220612 113656.jpg |Жем
Жем IMG 20220612 113531.jpg|Жем
Жем IMG 20220612 113516.jpg|Жем
Жем IMG 20220612 113452.jpg|Жем
Жем 20210805 174243.jpg|Жем


## Дереккөздер
   

Санат:Ақтөбе облысы қалалары
Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері
Манавату

**Манавату** - Жаңға Зеландиядағы өзен. 

Солтүстік аралдың орталығынан оңтүстік жағында. Солтүстік-бастықа қарай ағып, Руаин мен Тараруа атыздарының арасымен өтеді. Одан соң Палмерстон Нортқа қарай оңтүстік-бастысқа бұрылып, Оңтүстік Таранаки шығанағындағы құйылысқа дейін ағады. 

## Дереккөздер


Санат: Өзендер
Манагуа (көл)

**Манагуа** - Никарагуаның батысындағы көл.

Аумағы 1035 шаршы шақырым. Ұзындығы 58, ал ені 25 шақырым. Манагуа қаласының солтүстік бетекейінде оналасқан. 

Әр жақтан ағынды сулар келіп құяды. Манагуа өзенінен Типитапа көлі бастау алып, соңы Никарагуа көліне құяды. Момотомбо жанартауы (1280м) Манагуа өзенінің солтүстік –батыс жағалауында орналасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Никарагуа көлдері
Санат:Солтүстік Америка көлдері
Георг Бюхнер

thumb|right|200px|
**Георг Бюхнер** (; 17 қазан 1813 жыл, Гедделау – 19 ақпан 1837 жыл, Цюрих) – неміс ақыны, аудармашы және драматург.

Страсбург және Гиссен қалаларында білім алады. 1834 жылы Гиссендегі революциялық қозғалысқа қатысады. Саяси памфлеттері үшін іздеу салынады. 1835 жылы Страсбургке қашып келіп, осында философиямен айналысады. 

Ол бүкіл өмірінде үш драмалық шығарма жазған. Дармштат қаласында *«[[Дантонның өлімі]]»* («Dantons Tod, dramatische Bilderausder Schreckenzeit»; Франкфурт, 1835) атты заманауи драманың алғашқы үлгілері болып саналатын драмасын бірнеше аптада жазып шығады. 1835 жылы Виктор Гюгоның «Лукреция Борджиа» және «Мария Тюдор» атты пьесаларын аударады. 1923 жылдан бастап Бюхнер атындағы сыйлық тағайындалады.

## Дереккөздер
 

Санат:17 қазанда туғандар
Санат:1813 жылы туғандар
Санат:Гессенде туғандар
Санат:19 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1837 жылы қайтыс болғандар
Санат:Цюрихте қайтыс болғандар
Санат:Германия ақындары
Санат:Неміс ақындары
Санат:XIX ғасырдағы Германия жазушылары
Санат:XIX ғасырдағы неміс жазушылары
Санат:Германия драматургтері
Санат:Георг Бюхнер
Эрнст Вайс

**Эрнст Вайс** (, 28 тамыз 1882 жыл, Брно – 15 маусым 1940 жыл, Париж) – еврей тегінен шыққан неміс тілді австриялық жазушы және дәрігер. 

1913 жылы Франц Кафкамен танысады. Бұл таныстық оның әдебиетке деген қызығушылығын арттыра түседі. Сол жылы *«Die Galeere»* («Галера») атты тұңғыш романын жазады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанады. 1916 жылы «Күрес» («DerKampf») атты екінші романы жарық көреді. 1918 жылы ерлігі үшін алтын Крестпен марапатталады. 1919 жылы Прага қаласында «Таня» («Tanja») атты драмасының премьерасы қойылады. 1920 жылы дәрігерлік жұмысын тастап, Берлинге келіп әдеби шығармашылықпен айналысады. Осында «Нахар» («Nahar», 1921), «Сынақ» («Die Feuerprobe», 1923), «Орламюндтік Боэтиус» («Boetiusvon Orlamünde», 1928) және «Георг Летам. Дәрігер және қылмыскер» («GeorgLetham. ArztundMörder», 1931) атты романдары жарық көреді. 

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Санат:Германия әдебиеті
Вильгельм Генрих Ваккенродер

**Вильгельм Генрих Ваккенродер** (, 13 шілде 1773 жыл, Берлин – 13 ақпан 1798 жыл, Берлин) – неміс жазушысы, Людвиг Тиктің жақын досы. 

Романтизм бағытының өкілі. 1799 жылы Ваккенродердің өлімінен кейін досы Тик *«Phantasienüberdie Kunstfür Freundeder Kunst»* атты жинағын бастырады. Тик досына *«Franz Sternbalds Wanderungen»* (Франц Штернбальдтың саяхаты) атты романының идеясы үшін қарыздар болатын. 

Оның шығармаларын 1826 жылы орыс тіліне аударылады. Ваккенродердің шығармалары неміс әдебиетіне зор ықпал еткен. 

## Дереккөздер
 

Санат:13 шілдеде туғандар
Санат:1773 жылы туғандар
Санат:13 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1798 жылы қайтыс болғандар
Санат:Берлинде туғандар
Санат:Берлинде қайтыс болғандар
Санат:Германия жазушылары
Санат:Неміс жазушылары
Санат:Романтизм жазушылары
Санат:Эстетиктер
Роберт Вальзер

**Роберт Вальзер** (, 15 сәуір 1878 жыл, Бьенн, Швейцария – 25 желтоқсан 1956 жыл, Херизау, Швейцария) – неміс тілді швейцарлық ақын және прозашы. 

1913 жылдан бастап газет-журналдарға жаза бастайды. 1898 жылы *«Der Bund»* атты берндік газетке жазған мақалаларымен таныла бастайды. 1904 жылы «Insel» баспасынан «Франц Кохердің мектептегі шығармалары» атты тұңғыш романы жарық көреді. 

Оның шығармалары К.Моргенштерн, К.Тухольский, Р. Музиль, Г. Гессе, Ф. Кафка, Т.Манн және тағы да басқа неміс тілді жазушылардың ерекше назарын аударады. 1908 жылы «Көмекші» («DerGehülfe») атты автобиографиялық романы жарыққа шығады. Сондай-ақ бірнеше шығармасының желісімен фильмдер түсіріледі.

## Дереккөздер
 

Санат:Швейцария тұлғалары
Санат:Әдебиет
Санат:Неміс тілді ақындар
Санат:1878 жылы туғандар
Санат:Швейцария ақындары
Беда Вебер

**Беда Вебер** (26 қазан 1798 жыл (1798.10.26), Лиенц – 28 ақпан 1858 жыл, Франкфурт-на-Майне) – неміс жазушысы және ақын. Бенедит орденінің құрамына кіреді. 
thumb
1825 жылы Меран гимназиясында оқытушы болып жұмыс істейді. 1848 жылы Гагерн партиясына жататын Франкфурт халық мәжілісіне сайланады. 1849 жылы Лимбург епархия капитулының өкілі болады. 

Оның басты шығармаларына «Das Land Tirol» және «Liederaus Tirol» атты лирикалық өлеңдерін жатқызады. Сондай-ақ «Spartacus» атты драмасы бар. *Андрей Гофер* туралы тарихи шығарма жазған. «Blütenheiliger Liebeund Andacht» атты діни шығармасы Оңтүстік Германияның католик тұрғындарына ерекше ықпал етті.

## Дереккөздер
 

Санат:Германия жазушылары
Санат:1798 жылы туғандар
Санат:Неміс ақындары
Санат:1858 жылы туғандар
Юлиус Вольф

**Юлиус Вольф** (; 16 қыркүйек 1834 жыл (1834.09.16), Кведлинбург – 3 маусым 1910 жыл, Шарлоттенбург (Берлина) – неміс ақыны және прозашы. 

Берлин университетінде экономика және философия мамандықтары бойынша білім алады. Кейін Кведлинбургке келіп әдебиетпен және журналистикамен айналысады. «Harz-Zeitung» атты қалалық газет шығарады. «Ұша алатын голландтық адам» (нем. Derfliegende Holländer; 1892) және «Гаммельндік тышқан аулаушы» (нем. Der Rattenfängervon Hameln; 1876) секілді шығармаларымен танылады. Осы шығармалары үшін «Гаммельннің құрметті азаматы» атағын иеленеді. 

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Санат:Германия әдебиеті
Гюнтер Гёрлих

thumb|right|200px|
**Гюнтер Гёрлих** (6 қаңтар 1928 жыл, Вроцлав, Герман империясы, Польша – 14 шілде 2010 жыл, Берлин, Германия) – неміс (шығыс герман) жазушысы. 

ГДР жазушылар Одағының Берлин бөлімінің өкілі.

1962 жылы *Эрих Вайнерт* атындағы медальдің, 1971, 1978 жылдары ГДР халық сыйлығының иегері.

1982 жылы «Газеттегі хабарлама» атты повесі орыс тілінде жарияланады.

Басты шығармалары: «Қара Петер» (1958), «Ең қымбатты және өлім» (1963), «Жайсыз махаббат» (1965), «Автомобиль апаты» (1967), «Бұлтқа жақын» (1971) және «Туған жерге оралу» (1974).

## Дереккөздер
 

Санат:6 қаңтарда туғандар
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Вроцлавта туғандар
Санат:14 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Санат:Берлинде қайтыс болғандар
Санат:ГДР Ұлттық сыйлығының иегерлері
Санат:ГДР еңбек ерлері
Санат:Отан алдындағы еңбегі үшін орденінің Құрметті айылбасы (ГДР) иегерлері
Санат:Алтындағы Отан алдындағы еңбегі үшін орденінің иегерлері
Санат:Неміс жазушылары
Санат:ГДР жазушылары
Санат:XX ғасырдағы Германия жазушылары
Санат:СЕПГ ОК мүшелері
Санат:ГДР мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің штаттан тыс қызметкерлері
Санат:Гёте сыйлығының (Берлин) иегерлері
Вильгельм Гауф

**Вильгельм Гауф** (, 29 қараша 1802 жыл, Штутгарт – 18 қараша 1827 жыл, сонда) – неміс жазушысы және новеллист.

Әдебиеттегі бидермейер бағытының өкілі. 1820 жылы *Тюбинген университетіне* түседі. Төрт жылдан соң философия және теология мамандықтары бойынша доктор дәрежесін алады. Кейін қорғаныс министрі барон Эрнст Юген фон Хёгельдің балаларына жеке оқытушы болып жұмыс істейді. Оларға арнап **«Märchen»** атты қиял-ғажайып ертегілер жинағын жазады. Ол 1826 жылы басылып шығады. Сонымен қатар «Кішкентай Мук», «Калиф-Ләйлек» атты атақты ертегілері бар. «Лихтенштейн» атты тарихи романы ХІХ ғасырдағы ең үздік романдардың бірі болады. 

1827 жылы Штутгарт газетінің редакторы болады. Штутгартқа жақын жерде ВильгельмГауфқа арнап ескерткіш тұрғызылған. Байрсбронда «Вильгельм Гауф ертегілерінің мұражайы» бар. 

## Дереккөздер
 

Санат:Германия жазушылары
Санат:1802 жылы туғандар
Санат:1827 жылы қайтыс болғандар
Христиан Фюрхтеготт Геллерт

**Христиан Фюрхтеготт Геллерт** (; 4 шілде 1715 жыл, Хайнихен – 13 желтоқсан 1769 жыл, Лейпциг) – неміс ақыны, Ағартушылық кезеңнің философы. 

1729 жылы Мейсен қаласында князьдік мектепте оқиды. 1734 жылы Лейпциг университетінің теология факультетінде білім алады. Француз және ағылшын әдебиетін сүйіп оқыған. Пьер Бейльдің энциклопедиясын неміс тіліне аударады. 1744 жылы мысалдардың тарихы мен теориясы бойынша диссертация қорғайды. 1751 жылы философия профессоры атанады. Хайнихен қаласында оған арнап ескерткіш орнатылған.

## Еңбектері==:
*Мысалдары мен ертегілері
*Діни әндер
*Швед графинясы фон Г***-нің өмірі

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Санат:Германия әдебиеті
Генриетта Юлия Герц

**Генриетта Юлия Герц** (; 5 қыркүйек 1764 жыл, Берлин – 22 қазан 1847 жыл, сонда) – ерте романтизм кезеңінің жазушысы. 

Дәрігер, жазушы Маркус Герцтің әйелі. Шет тілдерін жетік меңгереді. 14 жасында дәрігер, жазушы Маркус Герцке тұрмысқа шығады. Ол әдебиетке байланысты әйелдер үйірмесін жүргізеді. Ал күйеуі философияға үйірмесін басқарады. Кейін екі үйірмені қосып атақты берлиндік салон ашады. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін үйірменің жұмысын тоқтатады. 

1813 жылдан бастап кедей балаларына сабақ береді. 1817 жылы шоқынып, протестанттық діни ортаға өтеді. 2000 жылы Берлин алаңдарының біріне оның атын береді. 

## Дереккөздер
 

Санат:1764 жылы туғандар
Санат:1847 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия тұлғалары
Санат:Германия жазушылары
Иван Голль

thumb|right|200px|Иван Голль
**Иван Голль** (, шын аты-жөні Исаак Ланг, 29 наурыз 1891 жыл (1891.03.29), Сен-Дье-де-Вож – 27 ақпан 1950 жыл, Париж) – неміс-француз ақыны, экспрессионизм бағытының өкілдерінің бірі. 

**[[Страсбург университеті]]нде** құқық мамандығы бойынша білім алады. 1912 жылы философия докторы дәрежесін иеленеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Швейцарияға жер аударылады. Соғыс аяқталған соң Парижге келеді. Ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-қа жер аударылады, тек 1947 жылы ғана Францияға қайтып оралады. 1919 жылы өзінің атақты шығармасы «Адамзаттың алакөлеңкесі» атты антологиясын бастырады. 

1924 жылы Берлин қаласында *«Мафусаил»* атты сатиралық драмасын жазып шығарады. Оның барлық шығармаларын экспрессионизм тарихында маңызды рөл атқарады. Шығармаларын үш тілде (неміс, француз және ағылшын) жазған.

## Дереккөздер
 

Санат:29 наурызда туғандар
Санат:1891 жылы туғандар
Санат:Сен-Дье-де-Вожде туғандар
Санат:27 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Германия ақындары
Санат:Франция ақындары
Санат:АҚШ ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:Экспрессионист жазушылар
Санат:Неміс жазушылары
Санат:Неміс ақындары
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Санат:Көптілді жазушылар
Фридрих Вольф

**Фридрих Вольф** () – неміс жазушысы, драматург, қоғам және саяси қайраткер. 

1917 жылдан бастап әдебиетке бет бұрады. 1919 жылы «Бұл – сен» атты тұңғыш пьесасы жарық көреді. Бір жылдан соң «Қара күн» атты драмалық шығармасын жазады. 1924 жылы *«Кедей Конрад»*, 1929 жылы «Цианды калий» атты пьесалары жарық көреді. 1928 жылы Герман Коммунистік партиясының және пролетариат жазушылар одағының мүшесі болып сайланады. 

1934 жылы КСРО-ға келеді. Мұнда ол өзінің атақты «Профессор Мамлок» атты пьесасын шығарады. Оның пьесалары дүниежүзінің театрларында қойылған. 1942 жылы «Қызыл жұлдыз» орденін, 1949 жылы ГДР халық сыйлығын («Профессор Мамлок» пьесасы үшін), 1950 жылы ГДР халық сыйлығын («Құдайлар кеңесі» атты фильмнің сценарийі үшін) иеленеді.

## Дереккөздер
 

Санат:Германия жазушылары
Санат:Германия қоғам қайраткерлері
Христоф Мартин Виланд

**Христоф Мартин Виланд** (, 5 қыркүйек 1733 жыл – 20 қаңтар 1813 жыл) – немістің атақты ақыны және неміс рококосының идеологы. 

*«Германдық Меркурий»* () атты Германиядағы тұңғыш әдебиет және өнер журналын шығарушы. 1752-1763 жылдары шығармашылығының өзіндік стилі қалыптасады. 1760 жылдардың ортасынан бастап рококо жазушысы ретінде танылады. 

Осы уақытта «Агатон» (Agathon) атты философиялық романын жазады. Аудармашы ретінде Шекспирден аударған драмалалары неміс әдебиетінде маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ Лукиан, Гораций және Цицерондардың шығармаларын аударған.

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Санат:Германия әдебиеті
Гюнтер Грасс

**Гюнтер Грасс** (; , Данциг — , Любек, Германия) – неміс жазушысы, мүсінші, суретші, графикашы.

1999 жылы Нобель сыйлығының иегері атанады. Оның тұңғыш романы *«Қаңылтыр дабыл»* () деген атпен жарық көреді. Осы романы үшін *«Топ 47»* атындағы сыйлыққа ие болады. Романның желісімен 1979 жылы режиссёр Фолькер Шлёндорф фильм түсіреді. Бұл фильм Канн кинофестивалінде басты сыйлыққа ие болады, сондай-ақ үздік шетелдік фильм ретінде «Оскар» алады. «Мысық пен тышқан» атты екінші романы екінші дүниежүзілік соғысты бейнелеген.

1982 жылы Германияның социал-демократиялық партиясының мүшесі болып сайланады. 2005 жылы «Любектік әдеби кездесулер» атты әдеби үйірменің негізін қалайды.

## Дереккөздер

Санат:Германия жазушылары
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері