open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1915 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 12 қаңтар - АҚШ Өкілдер палатасы "әйелдерге дауыс беру құқығын" беру туралы ұсыныстан бас тартты.
* 17 қаңтар - Кавказда Сарықамыш шайқасында Ресей әскерлері Осман әскерлерін талқандады.
* 18 қаңтар - Ұлы жапон империясы Қытайға "жиырма бір талап" қойды.
* 26 қаңтар - Осман әскерлері Суэц каналына шабуыл жасады.

### Ақпан

* 1 ақпан - Уильям Фокс Fox Film корпорациясын құрды.

### Наурыз

* 19 наурыз - Плутон алғаш рет суретке түсті, бірақ ол танылмады.

### Сәуір

* 22 Сәуір - Неміс қолбасшылығы тарихта алғаш рет  улы газды  хлорды Ипр астындағы британдықтардың позицияларына қолданылды.
* 24 сәуір - Осман империясында армяндардың геноциді басталды.
* 25 сәуір - Дарданелл операциясы кезінде британдықтар мен олардың одақтастары Галлиполь түбегіне қонды.

нобай|Дарданель операциясы кезінде түрік қорғаныс күштері.

* 26 сәуір - Антанта мен Италия елдері Албанияны бөлу туралы Лондонның құпия келісіміне қол қойды.

### Мамыр

* 23 мамыр - Италия Аустрия-Мажарстанға соғыс жариялады.
* 25 мамыр - Қытай Жапонияның жиырма бір талабымен келісті.
* 28 мамыр - Халықаралық әйелдер конгресі Гаагада үлкен бейбітшілік бастамасы ретінде кездесті.

### Маусым

* 9 маусым - АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям Дженнингс Брайан Луизиана кемесінің немістердің қолынан батуына байланысты өз елінің іс-әрекетіне қатысты келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті.

нобай|Луизиана кемесінің неміс U 20 сүңгуір қайыған батуы. Германияның Федералды мұрағаты.

### Шілде

* 28 шілде - АҚШ Гаити оккупациясын бастады (1915-34 жылдар аралығы).

### Тамыз

* 16 тамыз - Антанта Аустрия-Мажарстан мен оның одақтас орталық державаларын жеңген жағдайда Сербия Корольдігіне аумақтық жеңілдіктер беруге уәде берді.

### Қыркүйек

* 5 қыркүйек - II Николай Жоғарғы Бас қолбасшының атағын алды.
* 6 қыркүйек - Британдық әскерлер алғаш рет әскери танктің прототипін сынап көрді.

### Қазан

* 16 қазан - Франция Болгарияға соғыс жариялады.
* 19 қазан - Ресей мен Италия Болгарияға соғыс жариялады.

### Қараша

* 25 қараша - Альберт Эйнштейн Пруссия Ғылым академиясының жалпы салыстырмалылық теориясының бір бөлігін ұсынды.

### Желтоқсан

* 10 желтоқсан - Мичиган штатының Детройт қаласындағы River Rouge зауытының құбырынан миллионыншы Ford көлігі шықты.

### Нақты күндері жоқ

* Баймұхамет Кощегуловтың кәмпит- зімбір фабрикасы компаниясына "Ұлы мәртебелі сотының жеткізушісі" құрметті атағы беріледі.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1915 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1915 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1909 жыл

## Оқиғалар

* Тель-Авив қаласы құрылды.
* 1 қаңтар - Ұлыбританияда алғашқы зейнетақы төленді.
* 4 наурыз - Уильям Тафт Теодор Рузвельттің орнына АҚШ президенті болып сайланды.
* 27 Сәуір - Жас түріктер контрреволюциялық төңкерісті ұйымдастыруға қатысқаны үшін Осман империясының сұлтаны Әбділхамит II қызметінен босатылды. Оның ағасы Мехмед V таққа отырды.
* 16 шілде - Audi компаниясы құрылды.
* 25 шілде - Луи Блерио Ла-манш арқылы алғашқы рейсін жасады.
* 23 желтоқсан - Қайтыс болған король Леопольд II-нің жиені Альберт I Бельгия тағына отырды.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1909 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1909 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1916 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 29 қаңтар - Неміс цеппелиндері Парижді бомбалады.

### Ақпан

* 12 ақпан - Салаита Хилл шайқасында (Шығыс Африка науқаны ) – Оңтүстік Африка және Британ империясының басқа әскерлері Шығыс Африкадағы немістердің қорғаныс позициясын ала алмады.
* 21 ақпан - Францияда Верден шайқасы басталды.

нобай|Француздардың Верден шайқасындағы шабуылы.

### Наурыз

* 8 - 9 Наурыз - Панчо Вилла (Мексикалық революционер) 500-ге жуық мексикалық рейдерлерді Колумбусқа, Нью-Мексикоға шабуыл жасап , 12 американдық сарбазды өлтірді. АҚШ-тың әскери гарнизоны тойтарыс беріп, оларды кері қайтарды.
* 22 наурыз - Қытайдың уақытша императоры Юань Шикай тақтан бас тартады және қытай Республикасы қайта қалпына келеді.

нобай|Юань Шикайдың бейнесі.

### Сәуір

* Сәуір - Уильям Дж. Ньютон мен Моррис Голдберг жарық қосқышын ойлап тапты.
* 11 сәуір - Мысыр экспедициялық күші(Ұлыбритания қарулы күштері) Синай түбегін басып алуды бастады.

### Мамыр

* 16 мамыр - Ұлыбритания мен Франция бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Осман империясы француз және британдық ықпал ету салаларына бөлінгеннен кейін Осман империясының Араб жерлерін бөлетін Құпия Сайкс-Пико келісімін құрды.

### Маусым

* 4 маусым - Брусиловский серпілісі, Ресей әскерлері Аустрия-Мажарстан әскерлерінің қорғанысын бұзды.

### Шілде

* 4 шілде - Жетісуде қазақ пен қырғыз халықтарын майдан шебінің артындағы жұмыстарға жұмылдыру туралы хабарландырудан кейін ұлт-азаттық көтерілістің басталуы.

### Тамыз

* 21 тамыз - Перу бірінші дүниежүзілік соғыста бейтараптықты жариялады.
* 28 тамыз - Италия Германияға соғыс жариялады.
* 29 тамыз - АҚШ Филиппин автономиясы туралы заң қабылдады.

### Қыркүйек

* 1 қыркүйек - Болгария Румынияға соғыс жариялап, Добруджаны басып алмақшы болды .
* 29 қыркүйек - Джон Дэвисон Рокфеллер номиналды жеке байлығы 1 миллиард АҚШ долларын құрайтын алғашқы миллиардер болды.

### Қазан

* 12 қазан - Гиполито Иригойен Аргентина президенті болып сайланды .

### Қараша

* 3 қараша - Ұлыбритания Қатарға протекторат орнатты.
* 18 қараша - Сомма шайқасы ең жойқын шайқастардың бірі ретінде аяқталды. Шайқаста үш миллионнан астам адам шайқасты, олардың миллионнан астамы жараланды немесе қаза тапты. Ешбір мемлекет өзін жеңімпаз деп жариялаған жоқ.
* 23 қараша - Шығыс майданда Румынияның астанасы Бухарестті Орталық державалар әскерлері басып алды .

### Желтоқсан

* 18 желтоқсан - Верден шайқасы Францияда неміс әскерлерінің жеңілісімен аяқталады.
* 22 желтоқсан - Неміс Fokker ұшақтарына қарсы тұруға арналған Британдық Sopwith Camel ұшағы алғашқы рейсін жасады.

нобай|Sopwith Camel сынақтың алдында дирижабльге ілінуі.

### Нақты күндері жоқ
1916 ж. Эйнштейн кеңістіктің, уақыттың және тартылыс күштерінің физикалық теориясы – жалпы салыстырмалық теорияны  тұжырымдады. Бұл теория тартылыс теориясының жаңа кезеңінің басталуы болды.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1916 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1916 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

1916 жыл (поэмасы)

## Түсініктемелер


*
1919 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 3 қаңтар - Ригада Кеңес үкіметі орнады.
* 5 қаңтар - Берлинде "спартакистер көтерілісі" басталды.

### Ақпан

* 3 ақпан - Кеңес әскерлері Украинаны басып алды .
* 6 ақпан - Германияда Веймар Құрылтай жиналысы өтті, онда оңшыл социал-демократтар жеңіске жетті.
* 14 ақпан - Поляк-кеңес соғысы басталды.

### Наурыз

* 6 наурыз - Германияда уақытша рейхсвер құру туралы заң қабылданды.

нобай|Рейхсвер сарбаздары шеруде.

* 11 наурыз - Ағылшын әскерлер Каирдегі демонстрацияны атып тастады. Келесі күні Мысырда бүлік басталды.

### Сәуір

* 1 сәуір - Ағылшын әскерлер Красноводскіде гарнизондарын қалдырып, кеңестік Орта Азиядан кетті.
* 13 сәуір - Бавар Кеңес Республикасы құрылды.

нобай|Баварияда республиканың жариялануына арналған салтанат.

* 29 сәуір - Неміс әскерлері мен фрайкор бөлімшелері Мюнхен маңында қарсы шабуылға шықты.
* 30 сәуір - Архангельск қаласындағы Уақытша үкімет А.В.Колчактың жоғарғы билігін мойындады.

### Мамыр

* 5 мамыр - Мюнхендегі коммунистік қарсылық ошақтар түпкілік басылды.
* 22 мамыр - Ригада Кеңес үкіметі құлады.
* 30 мамыр - Руанда мен Бурунди Бельгияның бақылауына өтті.

### Маусым

* 28 маусым - Бірінші дүниежүзілік соғысты ресми түрде аяқтаған Версаль келісіміне қол қойылды.

нобай|Қол қою рәсімі.

### Шілде

* 3 шілде - Контрреволюциялық күштерді басқарған Генерал Антон Иванович Деникин Ресейдің оңтүстігіндегі қарулы күштердің Мәскеуге шабуылының басталуын жариялайтын № 08878 директивасын шығарды.

нобай|Мәскеуге жорықтағы еріктілер.

### Тамыз

* 6 тамыз - Мажарстан Кеңес Республикасы құлады.
* 19 тамыз - Қызыл әскер Қостанайды алды.
* 30 тамыз - Қызыл әскер Орск қаласына кірді.

### Қыркүйек

* 2 қыркүйек - Түркістан майданының 3-атты әскер дивизиясы Ақтөбені иемденді.
* 10 қыркүйек - Антанта елдері мен Аустрия арасында Сент-жермен келісіміне қол қойылды.
* 11 қыркүйек - Кеңес үкіметі Литваға бейбітшілік келісіміне қол қоюды ұсынды.
* 20 қыркүйек - Ресейдің оңтүстігіндегі контрреволюциялық қарулы күштер Курск қаласын алды.

### Қазан

* 10 қазан - Антанта жоғарғы кеңесі Кеңестік Ресейге экономикалық блокада жариялады.
* 29 қазан - Халықаралық еңбек ұйымы құрылды.

### Қараша

* 14 қараша - Омбыны Қызыл әскер бөліктері басып алды.
* 17 қараша - Қызыл әскердің Бірінші атты әскері құрылды.

нобай|"Қызыл атты әскерге қосылыңыз!" Украин КСР плакаты, 1920 жыл.

### Желтоқсан

* 17 желтоқсан - Аустрияда сегіз сағаттық жұмыс күні туралы заң қабылданды.
* 21 желтоқсан - АҚШ-тан "Буфорд" пароходымен "большевиктерге жанашырлық танытты" деп күдіктелген 249 адам Кеңестік Ресейге аударылды.
* 26 желтоқсан - РСФСР-де 8 жастан 50 жасқа дейінгі халықтың сауатсыздығын жою туралы жарлық қабылданды.

### Нақты күндері жоқ
1919 ж. Резерфорд альфа-бөлшектердің шашырауы бойынша жүргізілген тәжірибені жалғастыра отырып, азот ядросын оттек ядросына айналдыруды жүзеге асырды.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1919 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1919 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1926 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

* Буш Ханс  магнит өрісінің фокустауыш әсерін ашты және электрондық магниттік линза жасады.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1926 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]]*
* 1 тамыз - Ян Каспрович, поляк ақыны, драматург, аудармашы

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1921 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 16 қаңтар - 119 көрнекті американдықтар, АҚШ мемлекет және қоғам қайраткерлері Генри Фордтың антисемиттік басылымдарын айыптайтын ашық хат жариялады.

### Ақпан
* 12 ақпан - Большевиктер Грузия Демократиялық Республикасына басып кірді.
* 19 ақпан - Польша мен Франция арасындағы әскери одақ туралы келісім құрылды.
* 25 ақпан - Қызыл Әскер Грузия астанасы Тбилисиге кіріп,Грузия Кеңестік Республикасын жариялады.

### Наурыз
* 11 наурыз - Түрік әскерлері Батумиді басып алды.
* 16 наурыз - Лондонда Кеңес-ағылшын сауда келісіміне қол қойылды.
* 17 наурыз - Қызыл Әскер Кронштадт көтерілісін басты , матростардың бір бөлігі Финляндияға қашты.
* 18 наурыз - Екінші Рига бейбітшілік шарты поляк-кеңес соғысын аяқтады .
* 20 наурыз - Жоғарғы Силезия Германияға қайта қосылуға дауыс береді.

### Сәуір
* 26 сәуір - Аустрияда жалға алынған жерлерді сатып алу мүмкіндігі қарастырылған заң қабылданды.

### Мамыр
* 5 мамыр - Антанта елдерінің ультиматумы, Германиядан 132 миллиард маркалы өтемақының жалпы сомасын мойындауды және 1 миллиард маркалы алғашқы жарнаны дереу төлеуді талап етті.
* 23 мамыр - 16 шілде - Германияда әскери қылмыстар бойынша Лейпциг процесі өтті .
* 23 мамыр - Германияда тұрақты рейхсвер құрылды.

### Маусым
* 3 маусым - Швецияда өлім жазасы жойылды.
* 24 маусым - Ұлттар Лигасының Кеңесі Швецияның Аланд аралдарына талаптарын қабылдамады және оларды Финляндияның ажырамас бір бөлігі деп таныды.
* 28 маусым - РККА Моңғолия шекарасына кірді.

### Шілде
* 26 шілде - Аннуаль маңындағы бес күндік шайқаста маррокан әскерлері испан әскерін талқандады.
* 29 шілде - Адольф Гитлер Германияның ұлттық социалистік жұмысшы партиясының (НСДАП) төрағасы болды.

### Тамыз
* 14 тамыз - Танну-Тываның тәуелсіз мемлекеті жарияланды.
* 26 тамыз - Бағаның өсуі Мюнхендегі үлкен тәртіпсіздіктерге себеп болды.

### Қыркүйек
21 қыркүйек - Германияның Оппау қаласындағы BASF нитрат зауытында жарылыс болды. 500 ден 600-ға жуық адам қаза тапты.

### Қазан
* 5 қазан - Конституциялық монархияны бекіткен Лихтенштейн Конституциясы күшіне енді.
* 24 қазан - Жалғасып жатқан Риф соғысында Испандық әскерлер Мароккодағы рифкабил бүлікшілерін талқандады.

### Қараша
* 3 қараша - Елшілер конференциясы Албанияның жаңа шекараларын бекітті.

### Желтоқсан
* 1 желтоқсан - Бағаның өсуі Венадағы тәртіпсіздіктерге әкелді .

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1921 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1921 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*
1928 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

* 1928 ж. ағылшынның теорияшыл физигі Поль
* Дирак (1902 – 1984) электрон қозғалысының кванттық релятивтік теңдеуін қорытып шығарды (Дирак теңдеулері), осы теңдеуден электронның спині болатыны белгілі болды.
* 1928 ж. кеңес физигі Яков Френкель(1894 – 1952) мен немістің теорияшыл физигі Вернер Гейзенберг(1901 – 1976) ферромагнетизмнің негізіне кванттық ауыспалы өзараәсерлесу жататынын көрсетті
* Қазақстан аумағындағы тұңғыш университет Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті құрылды

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1928 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1928 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1932 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 10 наурыз - Қазақ АССР-та - облыстық бөлініс енгізілді. Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды және Оңтүстік Қазақстан облыстары құрылды.

### [[Сәуір]]

* 10 сәуір - Пауль фон Гинденбург Веймар Республикасының басшысының сайлауында жеңіске жетті.

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

### [[Қыркүйек]]

* Қыркүйек - Таяу Шығыста жаңа мемлекет - Сауд Арабиясы пайда болды.

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

*Ұлы нәубет жылы.
*позитрон – алғашқы антибөлшек, оны 1932 ж. Американ физигі Карл Андерсон (1905 – 1991) ғарыштық сәуле құрамынан тапты.
*Аллисон Фрэд 1932 ж. астатиннің  болатынын дәлелдеген.
## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1932 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1932 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1935 жыл

## Оқиғалар

* 1 қаңтар - Түркияда атақтар алынды және тегілер енгізілді.
* 10 ақпан - Израильдің Нагария қаласы құрылды.
* 1 наурыз - Саар аймағы Германияның басқаруына қайтарылды.
* 16 наурыз - Адольф Гитлер "Қарулы Күштер туралы заңның" қабылданғанын хабарлады (нем. *«Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht»*).
* 15 мамыр - Мәскеу метросының алғашқы станциялары ашылды.
* 5 шілде - АҚШ-та "еңбек қатынастары туралы ұлттық акт" қабылданды.
* 15 қыркүйек - Германияда Нюрнберг нәсілдік заңдары қабылданды.
* 9 желтоқсан - Қытайда Жапонияға қарсы студенттік "9 желтоқсан қозғалысы" өтті.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1935 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1934 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

* 15 қаңтар - Қазақ мемлекеттік университеті (ҚазМУ) ашылды.

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 12 наурыз - Эстонияда Константин Пяткс төңкеріс жасап, билікті басып алды.

### [[Сәуір]]

* 11 сәуір - Германия Рейх канцлері Адольф Гитлер неміс крейсерінде әскер қолбасшыларымен кездесті.
* 16 сәуір - КСРО-да жоғары дәрежелі айырмашылық - Кеңес Одағының Батыры атағы құрылды.

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

* 24 маусым - Украина КСР астанасы Харьковтан Киевке ауыстырылды.

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

* 2 тамыз - Пауль фон Гинденбургтің қайтыс болуы. Рейх канцлері Адольф Гитлер Рейх президентт міндетін атқарара бастады.

### [[Қыркүйек]]

* 18 Қыркүйек - КСРО Ұлттар Лигасына кірді.

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

* Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті ашылды.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1934 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1934 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1936 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 4 наурыз - "Гинденбург" дирижабль өзінің алғашқы рейсін жасады.
* 7 наурыз - фашистік Германия 1925 жылғы Локарн келісімдерін біржақты бұзды. Неміс әскерлері демилитаризацияланған Рейнландты басып алып, Версаль келісімінің шарттарын өрескел бұзды.
* 29 наурыз - нацистік Германиядағы парламенттік сайлауда нацистік партияның ресми кандидаттары үшін 99% дауыс берілді.

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

* 5 мамыр — итальяндық әскерлер Эфиопия астанасы Аддис-Абебаны басып алды, содан кейін екінші Италия-Эфиопия соғысы аяқталды.

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

* 1 тамыз - Берлин қаласында олимпиялық ойындарының ашылуы.

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

* 18 қараша -Германия мен Италия Испаниядағы франкистік үкіметті мойындады.

### [[Желтоқсан]]

* 5 желтоқсан - Ресей СФСР құрамынан Қазақ КСР шығарылды және оған Қазақ КСР деп аталатын одақтас республика мәртебесі берілді.
* 11 желтоқсан -Ұлыбритания королі Эдвард VIII тақтан бас тарту. Оның інісі Джордж VI таққа отырды.

### Нақты күндері жоқ

* 1936 жылы Андерсон Карл Дейвуд (1905 – 1991) нобель сыйлығының иегері атанды

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1936 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1936 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1937 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

* 7 шілде - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі.

### [[Тамыз]]

* 10 тамыз - Canon компаниясы құрылды.
* 21 тамыз - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды.
* 22 тамыз - Қытай мен КСРО арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді.

### [[Қыркүйек]]

* 27 Қыркүйек - Әлихан Бөкейханов атылды.

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

* 18 қараша - Германия мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды.

### [[Желтоқсан]]

* 5 желтоқсан - Жапондықтар Қытай астанасы Нанкинді басып алды.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1938 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

* 12 ақпан - Адольф Гитлер Австрияның Федералды канцлері Курт Шушнигке ультиматум жіберді, ол NSDAP-қа Австрияда әрекет ету еркіндігін беруді және оның өкілдерін ел Үкіметіне қосуды талап етті.

### [[Наурыз]]

* 1 наурыз - Samsung компаниясы құрылды.
* 11 наурыз -  Вермахт Австрия шекарасынан өтті. Аншлюстің басталуы.
* 17 наурыз - КСРО Австрияның аншлюсіне қарсы  наразылық білдірді.

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

* 29 шілде - Хасан көліндегі шайқастардың басталуы.

### [[Тамыз]]

* 6 тамыз - Хасан көліндегі шайқастар аяқталды.

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

* Қазан - Германия Чехословакияның Судет облысын басып алды.
* Жапондықтар Гуанчжоуды басып алды.
* 2 қазан - Польша Чехословакияның Тешин облысын басып алды.

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1938 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1938 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1940 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]
*4 қаңтар - Германияда Герман Геринг елдің әскери саласына толық бақылау орнатады.

### [[Ақпан]]
*1 ақпан - Финляндия КСРО "қысқы соғыста" 200 мыңнан астам сарбазынан айырылғанын хабарлайды.
*10 ақпан - АҚШ-та "Том мен Джерри" мультфильмінің алғашқы шығарылымы шықты.
*24 ақпан - Бенито Муссолини үкіметі Германиямен сауда келісіміне қол қойды.

### [[Наурыз]]

### [[Сәуір]]
*9 сәуір - Неміс әскерлерінің Данияға шабуылы, Германияның Данияны басып алуының басталуы.

### [[Мамыр]]
*10 мамыр - Неміс әскерлері Голландияға басып кірді. Франция үшін шайқас басталды.
*15 мамыр - неміс әскерлері Амстердамға және Францияның солтүстігіне кірді.
*20 мамыр - Неміс әскерлері Ла-Маншқа шықты.
*Освенцим-Биркенау концлагерінің құрылысы аяқталды.
*26 мамыр - Дюнкерктен Британдық және француз әскерлерін эвакуациялау басталды.
нобай|Ағылшын әскерлері алға жылжып келе жатқан неміс әскерінен қашу үшін эвакуацияланды.
*28 мамыр - Бельгия королі Леопольд III Бельгияны тапсыру туралы актіге қол қойды.

### [[Маусым]]
*10 маусым - Италия Францияға соғыс жариялады.
*Канада Италияға соғыс жариялады.
*14 маусым - Неміс әскерлері Парижге кірді, оны "еркін қала"деп жариялады.
*15 маусым - АҚШ президенті Ф. Рузвельт атом қаруын жасау туралы құпия бұйрық шығарды.
*18 маусым - У. Черчилль Парламентте Ұлыбритания шайқасының басталуы туралы  сөйледі.
*22 маусым - Виши үкіметі Германиямен бітімге қол қойды.
*23 маусым - А. Гитлер Парижге сапармен барды.

### [[Шілде]]
*19 шілде - А. Гитлер Рейхстагта Ұлыбританиямен бейбітшілік туралы ұсыныс жасады.
*21 шілде - Германияның нацистік қолбасшылығы "Барбаросса" жоспарын дайындай бастады.
*22 шілде - Ұлыбританияның Сыртқы істер министрі Висконт Галифакс радиода сөйлеген сөзінде Германиямен бейбітшілік туралы ұсынысты қабылдамады.

### [[Тамыз]]
*12 тамыз - Люфтваффе Британдық  базаларға рейдтерін бастайды. Ұлыбритания шайқасының екінші кезеңінің басталуы.

### [[Қыркүйек]]
*7 қыркүйек - Люфтваффе британдық әуе базаларына шабуылдарды тоқтатып, қалаларға рейдтер бастады. Ұлыбритания шайқасының соңғы кезеңінің басталуы.
нобай|7 қыркүйекте неміс ұшақтары бомбалағаннан кейін Лондондағы өрттен шыққан түтін.
*16 қыркүйек - АҚШ-та жалпыға бірдей әскери қызмет туралы заң қабылданды.
*17 Қыркүйек - А. Гитлер Ұлыбританияға қону операциясын белгісіз мерзімге кейінге қалдырды.
*27 Қыркүйек - Берлинде Германия, Италия және Жапонияның әскери-экономикалық үштік одағы туралы келісімге қол қойылды.

### [[Қазан]]
*28 қазан - Италия Грекияға соғыс жариялады.

### [[Қараша]]
*5 қараша - АҚШ-та президенттік сайлауда Франклин Рузвельт жеңді.
*21 қараша - Германия, Италия және Жапонияның әскери-экономикалық одағына Мажарстан, Румыния және Словакия қосылды.

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ
*Филипп Хауге, Э.Макмиланмен бірге  1940 ж. ең алғашқы трансурандық элемент – нептунийді ашқан.
## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1940 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1940 жылы қайтыс болғандар]]*
* Уолтер Крайслер (en:Walter P. Chrysler) (1875), америкалық кәсiпкер, «Крайслер» корпарациясының негіздеушісі.

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1939 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 9 қаңтар - Альберт Шпеер жобалаған жаңа Рейхсканцелярия ғимараты Берлиндегі Воссштрассе көшесінде салтанатты түрде ашылды.
* 13 қаңтар - Мажарстан корольдігі антикомминтернге қосылды.
* 23 қаңтар - Отыз айға созылған азамат соғысынан кейін Екінші Испания Республикасы ақыры әскери жағдай жариялады.

### Ақпан
* 2 ақпан - КСРО Мажарстанмен тікелей дипломатиялық қарым-қатынасты үзді.
* 6 ақпан - Ұлыбритания премьер-министрі Невилл Чемберлен Қауымдар палатасында Германияның Францияға жасаған кез келген шабуылы автоматты түрде Ұлыбританияға жасалған шабуыл ретінде қарастырылатынын жариялады.
* 27 ақпан - Ұлыбритания мен Франция Испаниядағы Франко үкіметін мойындады.

### Наурыз

### Сәуір
* 1 сәуір -Испанияның каудильосы Франсиско Франко азаматтық соғыстың аяқталғанын мәлімдейді. АҚШ Франко үкіметін мойындады.
* 7 сәуір - Италия Албанияны басып алды.

### Мамыр
* 11 мамыр - КСРО мен Жапонияның Халхин-Голдегі  шайқастардың басталуы.
* 22 мамыр - Берлинде Германия мен Италияның cыртқы істер министрлігі Болат пактысына қол қойды.

### Маусым

### Шілде

### Тамыз
* 23 тамыз - Қызыл Әскер мен моңғолия әскерлері Халхин-голда шабуылға шықты.
* 31 тамыз - Глейвицтегі неміс радиостанциясына жасалған сахналық шабуыл. Вермахттың Польшаға шабуыл жасауына сылтау ретінде қарастырылды.

### Қыркүйек
* 1 қыркүйек -  Германияның Польшаға шабуылы. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы.
* 2 қыркүйек - Испания мен Ирландия Екінші дүниежүзілік соғыста бейтараптық танытты.
* 6 қыркүйек - Румыния соғыста бейтараптығын  мәлімдеді.
* 10 қыркүйек - Канада Германияға соғыс жариялады.
* 15 қыркүйек - Халхин-голдағы шайқастардан кейін КСРО мен Жапония арасында бітім жазылды.
* 28 қыркүйек - Вермахт әскерлері Польша астанасын басып алды.

### Қазан

### Қараша
* 26 қараша - КСРО Финляндияға соғыс жариялауға себеп  майнила ауылының маңында фин шекарашыларының арандатуы туралы мәлімдеді.

### Желтоқсан
* 14 желтоқсан - КСРО Финляндияға шабуыл жасағаны үшін Ұлттар лигасынан шығарылды.
* 26 желтоқсан - Түркияның Эрзинджан қаласында болған жер сілкінісі 39 мыңға жуық адамның өмірін қиды.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1939 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1939 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*
1946 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 1 қаңтар - Жапон императоры Хирохито өзінің "Нингенг-сенген" декларациясында өзінің құдайлығынан бас тартты.
* 10 қаңтар - БҰҰ Бас Ассамблеясының бірінші сессиясы ашылды.

### Ақпан

* 15 ақпан - Гузенко ісі: Канада Оттавадағы кеңес елшілігінде орналасқан және Кеңес одағына атом бомбасының сызбаларын таратқан канадалық коммунистік тыңшылар желісінің ашылғанын хабарлады .

### Наурыз
* 3 наурыз - Жапон империясының әскери қылмыскерлеріне қатысты Токио процесінің басталуы.
* 5 наурыз - Қырғи қабақ соғыстың ресми басталуы.

### Сәуір
* 18 сәуір - Ұлттар лигасы өз өкілеттіктерін БҰҰ-ға берді.
* 19 сәуір - Францияның Құрылтай жиналысы Конституция жобасын мақұлдады.

### Мамыр
* 7 мамыр - Токиода Sony компаниясы құрылды.

### Маусым
* 1 маусым - Қазақ КСР Ғылым Академиясының ашылуы.
* 2 маусым - Италиядағы референдумда дауыс беруге қатысқандардың шамамен 55% - ы монархияны жоюды жақтады.
* 18 маусым - Италия референдум қорытындысы бойынша республика болып жарияланды.
* 22 маусым - Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы болып Шаяхметов Жұмабай тағайындалды.

* 25 маусым - Халықаралық Қайта Құру және даму банкі (ХҚДБ) (Дүниежүзілік банк) өз қызметін бастады.

### Шілде

* 29 шілде - Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы бойынша Париж бейбіт конференциясы ашылды.

### Тамыз

* 16 тамыз - Оңтүстік Күрдістанда Күрдістан демократиялық партиясы құрылды.

### Қыркүйек
* 10 қыркүйек - Токиода Amada компаниясы құрылды.

### Қазан

* 13 қазан - Франция төртінші республиканың конституциясын қабылдады.
* 15 қазан – Нюрнберг процесі: Герман Геринг , гестапоның негізін қалаушысы және нацисттік әскери қылмыскер, жоспарланған өлім жазасынан екі сағат бұрын өзін улады.

### Қараша

* 15 қараша - Линггаджат келісіміне сәйкес Нидерланд мемлекеті Индонезия Республикасының тәуелсіздігін мойындады.

### Желтоқсан
* 11 желтоқсан - БҰҰ Бас Ассамблеясы Нюрнберг трибуналының Жарғысымен танылған халықаралық құқық принциптерін растады.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1946 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1946 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1947 жыл

## Оқиғалар
* 14 тамыз - Пәкістан доминионының құрылуы.
* 15 тамыз - Үндістанның британдық биліктен тәуелсіздігі.
* 31 тамыз — Ан-2 жеңіл көпмақсатты ұшағының алғашқы ұшуы
* 23 желтоқсан - КСРО да Жеңіс күні 9 мамыр әдеттегі жұмыс күні болып жарияланды.
*Векслер Владимир Иосифович кеңестік ең алғашқы синхротонды жасауға басшылық  етті.
## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1947 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1947 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1948 жыл

## Оқиғалар

* 1 қаңтар - Италияның республикалық Конституциясы күшке енді.
* 4 қаңтар -Бирма Ұлыбританиядан тәуелсіздігін алды, елдің алғашқы Конституциясы күшіне енді. У Ну Үкімет басшысы болып жарияланды.
* 12 наурыз - Германияда Puma  компаниясы құрылды.
* 15 наурыз - КСРО-да демобилизация аяқталды.
* 2 сәуір - АҚШ Конгресі "Маршалл жоспарын" қабылдады.
* 9 мамыр - Чехословакияның жаңа Конституциясы қабылданды.
* 14 мамыр - Израиль  тәуелсіздігін жариялады.
* 20 маусым - Батыс Германиядағы жеке ақша реформасы өтті.
* 21 маусым - бірінші Берлин дағдарысының басталуы.

* 12 қараша - Токиода милитаристік Жапонияның негізгі әскери қылмыскерлеріне қатысты сот процесі аяқталды.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1948 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1948 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1949 жыл

## Оқиғалар

* 24 ақпан - Израиль мен Мысыр арасындағы уақытша бітімгершілік келісіміне қол қойылды.
* 17 наурыз  -Мәскеуде КХДР мен коммунистік Қытай арасында бірлескен қауіпсіздік туралы келісімге қол қойылды.
* 1 сәуір - Бейпинде Гоминьдан мен ҚКП делегациялары арасында келіссөздер басталды.
* 4 сәуір - АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Канада және басқа елдер арасында Солтүстік Атлантикалық келісімге қол қойылды, ол НАТО-ның әскери-саяси одағын құруға негіз болды.
* 5 мамыр - Еуропа Кеңесі құрылды.
* 23 мамыр - ГФР құрылды.
* 27 мамыр - Гоминьдан әскерлері коммунистерге Шанхайды тапсырды.
* 8 шілде - Тибет Қытайдан тәуелсіздігін жариялады.
* 20 тамыз - Мажарстан Халық Республикасы жарияланды.
* 29 тамыз - Семей полигонында КСРО-дағы алғашқы атом бомбасын сынауы өтті.
* 1 қазан - Қытай Халық Республикасы құрылды.
* 2 қазан - КСРО ҚХР-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, жаңа Қытайды мойындағанын жариялаған алғашқы шет мемлекет болды.
* 4 қазан - Мажарстан Халық Республикасы ҚХР-мен дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 28 қараша - Гоминдан үкіметі Чунциннен Тайваньға эвакуацияланды.
* 30 қараша - АҚШ президенті Гарри Трумэн Кореяда атом қаруын қолданатындығын ескертті.
* 8 желтоқсан - АҚШ ҚХР-ға экономикалық байкот жариялады.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1949 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1949 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1950 жыл

## Оқиғалар

* 12 қаңтар - КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының "Отан сатқындарына, тыңшыларға, диверсанттарға өлім жазасын қолдану туралы"  жарлығын қабылдады, бұл қылмыскерлердің осы санаттары үшін 1947 жылы жойылған өлім жазасына жол берді.
* 12 қаңтар - АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Ачесон Оңтүстік Корея АҚШ-тың "қорғаныс периметріне" кірмейді және ол тек Жапониямен шектеледі деп мәлімдеді.
* 18 қаңтар - Вьетнам мен Қытай дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 30 қаңтар - КСРО Вьетнам Демократиялық Республикасын ресми түрде мойындады.
* 31 қаңтар - АҚШ президенті Гарри Труман сутегі бомбасын өндіруді бастау туралы бұйрық бергенін мәлімдеді. Альберт Эйнштейн бұл шешімге наразылық білдірді.
* 8 наурыз - КСРО атом бомбасының бар екенін жариялады.
* 6 маусым - ГДР мен Польша басшылары шекара мәселелерін реттеу туралы Варшава декларациясына қол қойды.
* 12 шілде - Рене Плевен бастаған Францияның жаңа үкіметі құрылды.
* 30 шілде - Қарағандыдағы Ил-12 апаты.
* 11 тамыз - Сайгонға АҚШ-тың алғашқы көмек партиясы келді.
* 1 қыркүйек - Солтүстік Корея әскерлері Нактонган өзенін мәжбүрлеу операциясын бастады.
* 15 қыркүйек - Оңтүстік коалиция "Хромит" операциясын бастады. Оның барысында Сеул маңындағы Инчхон қаласының портына американдық десант түсірілді.
* 23 қыркүйек - Индонезия БҰҰ-ға қабылданды.
* 28 қыркүйек -  БҰҰ күштері Солтүстік Корея әскерлерін сол жерден шығарып, Сеулді басып алды.
* 28 қазан - КСРО-да 25 қазанда басталған "КСРО ВР-79" аэростатының ұшуы аяқталды. Оның экипажы Мәскеуден Қазақстанға 84 сағат 24 минутта тікелей 3200 шақырым ұшып келді.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1950 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1950 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1951 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

### Ақпан

### Наурыз

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1951 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1951 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1952 жыл

## Оқиғалар
*6 ақпан  -Король Георг VI қайтыс болды, Елизавета II ағылшын тағына отырды.
*18 ақпан - Греция Корольдігі НАТО-ға кірді.
*10 наурыз - Кубада генерал Фулгенсио Батиста төңкеріс жасап, президент Карлос Прио Сокаррасты құлатты.
*30 тамыз — Ұлыбританияда Avro Vulcan ұшағы алғаш рет ұшты.
*3 сәуір - Кубаның жаңа үкіметі КСРО-мен дипломатиялық қатынастарды үзді.
*11 сәуір - Генерал Дуайт Эйзенхауэр  Еуропадағы НАТО Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы қызметінен кетті.
*25 шілде - АҚШ Конгресі Пуэрто-Риконы "еркін түрде қосылған мемлекет" деп жариялады.
*19 қыркүйек - Минскіде алғашқы троллейбус іске қосылды.
*1 қараша - Америка Құрама Штаттары Эниветок атоллында 12 мегатондық сутегі бомбасының алғашқы сынағын өткізді.
*12 қараша - Кеңестік стратегиялық бомбалаушы Ту-95 алғашқы рейсін жасады.
*1952 ж. термоядролық синтез реакциясы (термоядролық жарылыс) жүзеге асырылды. 
## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1952 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1952 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1953 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 5 наурыз - КСРО КОКП ОК хатшысы Иосиф Виссарионович Сталин қайтыс болды.
* 9 наурыз - Мәскеуде Сталинді жерлеу рәсімі өтті.

### [[Сәуір]]

* 1 сәуір - КСРО-да барлық бағалар орта есеппен 10% - ға төмендеді.

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

* 9 шілде - Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті құрылды.
* 27 шілде - Корей соғысы бітімгершілік келісіміне қол қоюмен аяқталды.

### [[Тамыз]]

* 20 тамыз - КСРО сутек бомбасының табысты сынақтары өткені туралы жариялады.

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

* 15 қазан - Парижде Францияның Лаосқа Тәуелсіздік беруі туралы келіссөздер басталды.

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

* 23 желтоқсан - КСРО-да Л.П.Берия-ның процесі аяқталды. Берия атылды.

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1953 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1953 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1954 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 1 наурыз  - АҚШ-та Маршалл аралдарында 1945 жылы Хиросимаға тасталған бомбадан 500 есе артық сутегі бомбасының сынағынан сәтті өтті деп жарияланды.

### [[Сәуір]]

* 21 Сәуір - КСРО-ның ЮНЕСКО-ға кіруі.

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

* 26 маусым - Обнинск қаласында әлемдегі алғашқы өнеркәсіптік атом электр станциясы іске қосылды.

### [[Шілде]]

* 4 шілде  Ұлыбританиядағы карта жүйесінің түпкілікті жойылуы.
* 27 шілде - Солтүстік Вьетнамдағы соғыс тоқтатылды.

### [[Тамыз]]

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

* 23 қазан - АҚШ, Ұлыбритания, Франция және КСРО өкілдері Германияның оккупациясын тоқтатуға келісті.

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

* 5 желтоқсан - Алматыдағы Ил-12 апаты.
* 20 желтоқсан - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының жарлығымен Жезқазған жұмысшы кенті қала мәртебесіне ие болды.
* 31 желтоқсан - АҚШ Мемлекеттік департаменті - АҚШ Оңтүстік Вьетнамға "коммунистік диверсиядан" қорғану үшін көмек көрсетеді деп ресми түрде мәлімдеді

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1954 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1954 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1955 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

### [[Сәуір]]

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

### Нақты күндері жоқ

* 1955 жылы Перси  Уильямсның зерттеулерінің нәтижесінде синтетикалық алмас алу мүмкіндігі ашылды.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1955 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1955 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1971 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

* 25 қаңтар - Угандадағы әскери төңкеріс. Сингапурдан Найробиге ұшқан ұшақтың бортында болған Президент Аполлон Милтон Оботе тақтан құлатылды. Билікті қарулы күштердің қолбасшысы генерал Иди Амин басып алды.
* 29 қаңтар - КСРО-да Бұхара-Ташкент-Фрунзе-Алматы газ құбырының құрылысы аяқталғаны туралы жарияланды.

### [[Ақпан]]

* 4 ақпан - Оңтүстік Вьетнам әскерлері шамамен 20.000 адам Шығыс Камбоджада әскери операцияны бастайды.
* 5 ақпан - КСРО бастаған социалистік елдер қол қойған Мәскеуде орналасқан Халықаралық инвестициялық банк құру туралы Келісім күшіне енді.
* 7 ақпан - Швейцариядағы референдумда көпшілік әйелдерге сайлауға қатысу құқығын беру үшін дауыс берді.
* 8 ақпан - АҚШ Әскери-әуе күштерінің жаппай бомбалауынан кейін Оңтүстік Вьетнам армиясы Лаостың оңтүстік аймақтарына басып кірді, олар вьетнамдық партизандарды жеткізу жолдарын кесу міндетін алды.
* 15 ақпан - Мысыр Үкіметі Израильмен соғыстың барлық талаптары мен жағдайларын Израиль бірдей міндеттемелерді қабылдаса, оның егемендігі мен аумақтық тұтастығын мойындауға міндеттеме алатынын мәлімдеді.

### [[Маусым]]

* 17 маусым - Жапония мен АҚШ Жапонияның Окинава мен Дайто аралдарын қайтару туралы келісімге қол қойды.
* 30 маусым - АҚШ-та конституциялық түзету күшіне еніп, жасына байланысты сайлау шегі 21 жастан 18 жасқа дейін төмендеді.

### [[Шілде]]

* 1 шілде - Оңтүстік Корея президенті генерал Пак Чоң Хиге сәтсіз қастандық жасалды.
* 30 шілде - ҚХР КСРО-ның ядролық қарусыздану мәселесін қарау үшін 5 ядролық держава конференциясын шақыру туралы ұсынысын қабылдамады.

### [[Тамыз]]

* 15 тамыз - Бахрейн Ұлыбританиядан тәуелсіздігін алды.
* 13 тамыз - Ливия премьер-министрі Муаммар Каддафи жаңа кабинет құрды.
* 22 тамыз - Боливиядағы әскери төңкеріс. Президент полковник Уго Бансер болып жарияланды.

### [[Қыркүйек]]

* 11 Қыркүйек - Мысыр референдумында елді "социалистік демократиялық мемлекет" деп жариялаған елдің тұрақты Конституциясы қабылданды.
* 16 қыркүйек - Иранда мемлекеттің 2500 жылдығына арналған мерекелер өтті.

### [[Қазан]]

* 25 қазан - ҚХР БҰҰ-ға қабылданды және БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінде орын алды.
* 27 қазан - Конго Демократиялық Республикасы Заир Республикасы болып өзгертілді.
* 15 қараша - Intel өзінің алғашқы микропроцессор - 4004 моделін шығарды.
* 18 қараша - ҚХР ядролық қаруды кезекті атмосфералық сынақтан өткізді.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1971 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1971 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1986 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

* 13-24 қаңтар - Оңтүстік Йемендегі төңкеріс әрекеті .

### [[Ақпан]]

* 3 ақпан - Джон Лассетер Стив Джобспен бірге Pixar құрды.
* 19 ақпан - Кеңес Одағы "Мир" ғарыш станциясын ұшырды.
* АҚШ Сенаты геноцидке тыйым салатын келісімді мақұлдады.
* 27 ақпан - АҚШ Сенаты өзінің пікірталастарын теледидардан эксперименталды түрде таратуға мүмкіндік берді.
* 28 ақпан - Швеция премьер-министрі Олоф Пальме Швецияның Стокгольм қаласындағы кинотеатрдан үйге бара жатқанда атып өлтірілді .

### [[Наурыз]]

* 14 наурыз - Microsoft корпорациясы алғашқы орналастыруды жүзеге асырады.
* 26 наурыз - The New York Times газетіндегі мақала БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы және Аустрия Президенттігінің кандидаты Курт Вальдхаймды екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистердің әскери қылмыстарына қатысы бар деп айыптады.

### [[Сәуір]]

* 1 сәуір -  Непал Коммунистік партиясының мүшелері  Катмандудағы бірқатар полиция бөлімшелеріне шабуыл жасап , халықтық көтеріліс тудыруға тырысты.
* 16 сәуір - Ұлыбритания мен Нидерланды Корольдігі адамзат тарихындағы ең ұзақ соғыстардың бірі - үш жүз отыз бес жылдық соғысты аяқтап, бейбітшілік келісіміне қол қойды.
* 26 сәуір - Чернобыль апаты болды.

### [[Мамыр]]

* 2 мамыр - Expo 86, 1986 жылғы дүниежүзілік көлік және байланыс көрмесі, Ванкуверде, Британдық Колумбияда, Канадада ашылды.
* 25 мамыр - Аштық пен баспанасыздықпен күресіп ақша жинау үшін Нью-Йорктен Лонг-Бичке (Калифорния) дейін кем дегенде 5 000 000 адам тірі тізбекті құрады.

### [[Маусым]]

* 8 маусым - БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Курт Вальдхайм Аустрия президенті болып сайланды.
* 23 маусым - Эрик Томас электрондық пошта тізімдерін басқаруға арналған алғашқы бағдарламалық жасақтама LISTSERV әзірледі.

### [[Шілде]]

* 4 шілде - Бостандық мүсіні өзінің жүз жылдық мерейтойы мен ауқымды қайта құрудан кейін жұртшылық үшін қайта ашылды.

### [[Тамыз]]

* 21 тамыз - Камерунда 2000-ға жуық адамның өмірін қиған лимникалық атқылау Ньос көлінде апат болды.

### [[Қыркүйек]]

* 6 қыркүйек - Big Mac индексі The Economist газетінде сатып алу қабілетінің паритетінің жартылай әзіл-қалжың халықаралық көрсеткіші ретінде ұсынылды .

### [[Қазан]]

* 11-12 қазан - Рональд Рейган мен Кеңес басшысы Михаил Горбачев Исландияның Рейкьявик қаласында кездесіп , Еуропадағы сәтсіздікпен аяқталатын аралық зымыран арсеналдарын қысқарту туралы пікірталастарды жалғастырды.

### [[Қараша]]

* 6 қараша - Алекс Фергюсон Манчестер Юнайтедтің жаңа жаттықтырушысы болып тағайындалды .

### [[Желтоқсан]]

* 17-18 желтоқсан - Үкіметке қарсы жаппай наразылықтар бүкіл Қазақ КСР-по өршіп, нәтижесінде 165-тен астам наразылық білдіруші қаза тапты.
* 31 желтоқсан -  Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласындағы қонақүйдегі өрт 97 адамның өмірін қиып, 140 адамды жарақаттады.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1986 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1986 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1988 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

* 13 қаңтар -Тайвань президенті Цзян Цзинго қайтыс болды, оның орнына Ли Данхуэ келді.

### [[Ақпан]]

* 14 ақпан - Парагвайда диктатор Альфредо Стресснер тағы бір мерзімге қайта сайланды.
* 20 ақпан - Таулы Қарабахтың облыстық кеңесі бұл аймақтың Әзірбайжан КСР құрамынан Армян КСР құрамына өтуіне дауыс берді
* 23 ақпан - Бразилияда қатты жаңбыр ресми мәліметтерге сәйкес 275 адамның өліміне себеп болды. Тағы 25000 адам баспанасыз қалды.
* 25 ақпан - Ро Дэ У Оңтүстік Корея президенті қызметіне кірісті.
* 29 ақпан - Аустрияның  президенті Курт Вальдхаймның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде депортацияға қатысқанын дәлелдейтін құжаттар жарияланды.

### [[Наурыз]]

* 15 наурыз - АҚШ та озон қабатының бұзылу қарқынының үдеуін көрсететін NASA есебі жарияланды.
* 16 наурыз - Ирак Күрдістанының Халабджа қаласында Ирак әскерлері бейбіт тұрғындарға қарсы химиялық қару қолданды. 5000-ға жуық адам қаза тауып, 20000-ға жуық адам зардап шекті.
* 24 наурыз - Израиль соты Мордехай Ванунды Израильдің ядролық бағдарламасы туралы ақпаратты жария еткені үшін 18 жылға соттады.

### [[Сәуір]]

* 8 сәуір - Ян Шанкун ҚХР Төрағасы болып сайланды.
* 9 сәуір - АҚШ Панамаға қарсы экономикалық санкциялар енгізді.
* 18 сәуір - АҚШ Әскери-теңіз күштері Иранға қарсы әскери операция жүргізуде

### [[Мамыр]]

* 15 мамыр - Кеңес әскерлерін Ауғанстаннан шығарылуы басталды.
* 16 мамыр - АҚШ Денсаулық сақтау министрлігінің никотинге тәуелділік героин мен кокаинге тәуелділікке ұқсас екендігі туралы баяндамасы жарияланды.
* 27 мамыр - Windows 2.1 X ОЖ жарық көрді.

### [[Маусым]]

* 19 маусым - Гаитидегі әскери төңкеріс.
* 24 маусым - КСРО-да "Гарун" тігін фабрикасының 47 жұмысшысының улы газбен уланды.
* 27 маусым - Париждегі Лион станциясында екі қала маңындағы пойыз апатқа ұшырады. 56 адам қаза тауып, 57 адам жараланды.

### [[Шілде]]

* 3 шілде - АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Vincennes зымыран крейсері Iran Air компаниясының 655 рейсіндегі ирандық жолаушылар ұшағын атып түсірді, 290 адам қаза тапты.
* 28 шілде - 1967 жылы КСРО-мен дипломатиялық қатынастар үзілгеннен кейін алғаш рет Израиль өкілі Мәскеуге ресми сапармен келді.

### [[Тамыз]]

* 20 тамыз - Иран мен Ирак арасындағы соғыстың аяқталуы (1980—1988).

### [[Қыркүйек]]

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

### [[Желтоқсан]]

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1988 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1988 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1995 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

### [[Ақпан]]

### [[Наурыз]]

* 1 наурыз - Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халықтары Ассамблеясын құру туралы Жарлыққа қол қойды.

### [[Сәуір]]

* 29 сәуір - Президенттің өкілеттік мерзімін 2000 жылға дейін ұзарту туралы референдум өтті. Ресми деректер бойынша дауыс беруге дауыс беруге құқығы бар азаматтардың 91% - дан астамы қатысты, олардың 95% - дан астамы өкілеттіктерін ұзартуды жақтады.

### [[Мамыр]]

### [[Маусым]]

### [[Шілде]]

* 27 шілде - Қазақстан мен Ямайка дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 28 шілде - Қазақстан мен Панама дипломатиялық қатынастар орнатты.

### [[Тамыз]]

* 30 тамыз - Бүкілхалықтық референдумға қазақстандықтардың 90% - дан астамы жаңа Конституцияға дауыс берді.

### [[Қыркүйек]]

* 14 қыркүйек - Қазақстан мен Ирак дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 15 қыркүйек - Қазақстан Президенті Алматы қаласының оңтүстігінде орналасқан мемлекет астанасын Солтүстік Ақмола қаласына көшіру туралы өкім береді. Бұл ауданда қазақ емес халық басым.

### [[Қазан]]

* қазан - Балғымбаев Нұрлан Өтепұлы Қазақстан Республикасының Мұнай және газ өнеркәсібі министрі болып тағайындалды.

### [[Қараша]]

* 28 қараша - Қазақстан мен Гондурас дипломатиялық қатынастар орнатты.

### Желтоқсан

* 9 желтоқсан - Қазақстанда мерзімінен бұрын парламенттік сайлаудың бірінші туры өтті.
* 23 желтоқсан - Қазақстандағы парламенттік сайлаудың екінші турында 67 орын ішінде 25-ін алған Қазақстанның Халық бірлігі партиясы жеңіске жетті. Келуі 79,8% құрады.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1995 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1995 жылы қайтыс болғандар]]*
* Дональд Биссет (en:Donald Bisset) (1910), ағылшын балалар жазушысы, суретші, театр актері және режиссёр.

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
1993 жыл

## Оқиғалар

### [[Қаңтар]]

* 1 қаңтар - Чехословакия - Чехия мен Словакияға бейбіт түрде бөлінді.

* 28 қаңтар - Қазақстан Республикасының Конституциясы қабылданды.

### [[Ақпан]]

* 16 ақпан - Алматыда БҰҰ өкілдігі жұмыс істей бастады.
* 26 ақпан - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады.

### [[Наурыз]]

* 10 наурыз - Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес 1993-1995 жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды.

### [[Сәуір]]

* 6 сәуір - Алматыда Шеврон корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен          "Теңізшевройл" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні Президент "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды.

* 18 сәуір - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды.

### [[Мамыр]]

* 14 мамыр - ТМД экономикалық одағы құрылды.

### [[Маусым]]

* 4 маусым - Әзірбайжандағы әскери путч.
* 15 маусым - Кубадан соңғы Ресей әскерлері  кетті.

### [[Шілде]]

### [[Тамыз]]

* 22 тамыз  - Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев өмірден озды.

### [[Қыркүйек]]

* 2 қыркүйек - Өзбекстанда 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды.
* 21 қыркүйек - 3 қазан - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс.

### [[Қазан]]

### [[Қараша]]

* 5 қараша - Болашақ стипендиясы құрылды.
* 15 қараша - Қазақстан рубльдік аймақтан кетті, теңге ресми валютаға айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді.
нобай|1993 жылғы теңге үлгілері.

### [[Желтоқсан]]

* желтоқсан - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы туғандар]]*
* 30, тамыз — Ержан Аленов, әнші

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*