open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Навигациялық пилотаждық жабдық

**Навигациялық пилотаждық жабдық (Навигационное пилотажное оборудование)** — ұшақ жүргізу міндеттерін орындауға және ұшақты ұшыруға арналған құралдар мен жүйелер. Аэронавигациялық құралдардың көмегімен (компастар, әуе жылдамдығының көрсеткіштері және т.б) ұшқыш берілген ұшу режімін орындайды, ал штурман ұшақ жүргізу міндеттерін шешеді. Пилотаждык құралдардың көмегімен (авиакөкжиектер, вариометрлер, автопилоттар және т.б.) ұшқыш ұшақты ұшудың әр түрлі жағдайына бейімдейді. Навигациялық пилотаждық жабдық ұшқыш пен штурман кабинасындағы құралдар тақтасына орнатылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Байланыс торабы

**Байланыс торабы** () — операция (ұрыс). Сондай-ақ әскердің күнделікті кызмет барысында қолданылатын байланыс құралдары мен әскер басқарудын автоматтандырылған құралдарынан ұйымдасқан тактикалық бірлестігі. Байланыс торабы  баскару пункттері немесе каналдарды тарату пунктерінде (коммутация) және стационарлық немесе жылжымалы медициналық емханада орналасады. Байланыс торабы жүйелері кызметіне байланысты: басқару пункттері байланыс торабы негізгі және қосымша байланыс торабы болып бөлінеді. Байланыс торабының құрамына мыналар қамтылады: радиобайланыс орталығы. Телеграф-байланыс орталығы (станция), арна құру орталығы, автоматты коммутациялык орталық; ғарыштық байланыс орталығы (станция), автоматтандырылған басқару құралдары орталығы, электр қоректендіру орталығы байланыс торабы, фельдъегер-пошта байланыс станциясы, байланыс ұшақтары мен тікұшақтарын қондыру алаңы, регламентгі-техникалық топ.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Нақты атыс жылдамдығы

**Нақты атыс жылдамдығы (ұрыстық атыс жылдамдығы) (Практическая скорострельность)** — қарудың оны ұрыстық қолдану жағдайындағы көздеу, қайта оқтау және бір нысанадан екінші нысанаға атысты ауыстыру уақыты есебінен болуы мүмкін нақты атыс жылдамдығы. Ол уақыт бірлігінде атылатын нысана санын анықтай отырып атыстың нактылығына әсер етеді. Атыс жылдамдығы атыс кезінде ұрыстың аса жауапты және шиеленіскен кезеңінде, мысалы , шабуылдау мен қарсы шабуылдау кезінде ерекше рәл аткарады. Нақты атыс жылдамдығы техникалық атыс жылдамдығына, атқыштың немесе есеп тобының үйрену дәрежесіне, атыс жағдайына (нысананың сипаты мен орналасуына, белгіленген жекеленген, қысқа және ұзақ кезектелген, үздіксіз атыс түріне), атыс кезіндегі қарудың тұрақтылығына байланысты болады. Нақты атыс жылдамдығы техникалық атыс жылдамдығына қарағанда аз болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Деривациялық мағына

**Деривациялық мағына**  — өз алдына дербес колданылмайтын сөзжасам жұрнақтары білдіретін үстеме мағына. Ол аркылы сөздін лексикалық мағынасына өзгеріс кіріп отырады: *көл — көлшік, мал — малшы*.

## Тағы қараныз:
* Деривация
* Сөзжасамдық мағына
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Термоэлектроқозғаушы күш

**Термоэлектроқозғаушы күш**- араларындағы түйіспелері әр түрлі температуралардағы әр текті өткізгіштерден кұралған электр тізбегінде пайда болатын электр козғаушы күш.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нақты атыс қашықтығы

**Нақты атыс қашықтығы (Действительная дальность стрельбы)** — снарядтың қиратқыштық күші сақталатын қашыктық немесе көздеген нысананы сенімді жоюға жеткілікті оқтың қирату әрекеті.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Солғын разряд

thumb

**Солғын разряд**- газдың атмосфералык кысымымен салыстырғанда төмендетілген және шамалы аз ток тығыздығындағы катодтың төменгі температура кезіндегі өздік газ разряды.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Байыту

**Байыту** () — изотопы 235-уранның жарылғыш құрамын жоғарылату мақсатында табиғи уранды өндеу.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Контрмәдениет

**Контрмәдениет** - (лат. contra - қарсы және cultura - өңдеу, егу) - 60-70 жылдары батыс елдерінің жастары арасында таралған қазіргі буржуазиялық мәдениетке рухани қарсылықты көрсету формасы. Әлеуметтік құндылықтан, моральді нормалар және тұтынушылық қоғамның құлықтық идеалдары, стандарттары мен жалпы мәдениет стереотиптері, өмір салтынан ашық бас тартуымен танымал.

## Дереккөздер


Санат:Контрмәдениет
Напалм

thumb|250px|Вьетнамдағы соғыста Напалмды қолдану
**Напалм** (ағыл. napalm, na (phthenic асіа) — нафтен қышқылы және palm (itic acid) — пальмитин қышқылы сөздерінен қысқартылып алынған) — айтарлықтай тұтқыр және түрлі заттардың, оның ішінде, тік заттардың бетіне жақсы жабысатын отшашар — жандырғыш қоспа ретінде қолданылатын жанармай өнімі. Қоюландырғыш ұнтаққа қатысты Напалм атауы, әдетте, от қоспасына да беріледі. Оның негізін бензин, керосин және т.б. мұнай өнімдері құрайды. Напалм өздігінен от алмайды, бірақ оны тұтандырғыш көмегімен тез түтандыруға болады, жалын температурасы 900-1100, қою ащы қара түтін бөле отырып, акырын жанады. Нның жекелеген ірі түйірлері 5-8 мин-қа дейін жануы мүмкіНапалм Жанып жаткан Напалм адам терісіне күшті закым келтіреді: күйген жерлер жанға батып (ауыртыл), ұзақ уақыт жазылмайды. Напалм жанып жатқанда адам оттегі жетіспеушілігінен түншығуы, сондай-ақ, иісті газдан улануы мүмкін (әсіресе, жабык паналар мен тасаларда). Арқаға алып жүретін отшашарларда қолданылатын Напалм алу үшін жанармай салмағына сәйкес қоюландырғышүнтақтың мөлшері 2-4 пайыз, танк отшашарларында — 3-9 пайыз, авиациялық өртегіш шапақтар мен бомбаларда, сондай-ақ, от фугастарында — 3-12 пайыз болуы мүмкін. Жану жылдамдығы коюландырғыштың түрі мен қоюлану дәрежесіне байланысты. Жабысқақтау (тұтқырлау) Напалм ақырын жанады. Напалмды дала жағдайында дайындау үшін арнайы қоспа — жабдықтау құрылғылары қолданылады. Напалмға жеңіл металл (натрий, магний) немесе фосфор қорытпаларын қосса, "супернапалм" пайда болады. Ол нысанада өздігінен тұтана алады, әсіресе, ылғал жерлер мен қар үстінде қатты жанады: оны сумен өшіру мүмкін емес. Напалм, негізінен, авиациялық әртегіш бақтар мен бомбаларда, түрлі конструкциядағы отшашарларда және от фуғастарында қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тепе-теңдік принципі

**Tепе-теңдік принципі** — тепе-тендіктегі бөлшектердің орнын алмастырудан пайда болатын бөлшектер жүйесінің күйін ешқандай да экспериментте айыруға болмайды. Ондай күйлер бір физикалык күй деп карастырылуға тиісті делінетін кванттык теорияның негізгі кагидасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бактериологиялық (биологиялық) барлау

**Бактериологиялық (биологиялық) барлау** () — қарсыластың биологиялық (бактериологиялық) каруды қолданғандығын, оны колданған құралдары мен тәсілдерін, ауру қоздырушылардың түрлерін (типтерін), зақымданған аудандардың көлемі (зақымдау ошағының шекарасы) мен қауіптің ұзақ уақыт сақталу мүмкіндігін анықтауға арналған арнаулы күштер мен құралдардың іс-әрекеті.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Разрядтың қанығу тоғы

**Разрядтың қанығу тоғы** - газ иондануының берілген ток.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бактериологиялық (биологиялық) зақым ошағы

**Бактериологиялық (биологиялық) зақым ошағы** () — адамдар мен жан-жануарларды зақымдайтын бактериологиялық (биологиялық) құралдардың әсеріне ұшыраған аумақ. Бактериологиялық зақым ошағы бактериологиялық құралдарды колданғаннан кейін бірден пайда бола қоймайды, әрбір жұқпалы аурудың жасырын өтетін (инкубациялық) кезеңіне тең болатын біршама уақыттан кейін пайда болады. Бактериологиялық (биологиялық) зақым ошағы микробтар мен олардың сыртқы ортаға орнықтылығының жоғары дәрежеде болуына, жұктырушылардың организмінде көп уақыт сақталу қабілетіне орай ұзақ уақыт жойылмауы мүмкін.
## Бактериологиялық (биологиялық) зақым ошағының көлемдері
Қолданылған бактериологиялық қарудың түріне, биологиялык рецептураның сипатына, олардың қолданыну әдісіне, сол жердегі халықтың тығыздығына, адамдардың жұқпалы ауруларды қабылдағыштығына, сондай-ақ метеорологиялык жағдайлар мен жер бедеріне байланысты. Бактериялық құралдардың қолданылуы немесе жұқпалы аурулардың пайда болуы анықталған кезде АҚ бастығының шешімі бойынша зақымданған аумакка карантин немесе обсервация енгізіледі, бүкіл халықтың белсене катысуымен басқа да қызметтерді, арнайы жасақтарды тарта отырып медициналық кызметтің, жануарлар мен өсімдіктерді қорғау қызметінің күш-құралдарымен індетке қарсы және емдік-профилактикалык шаралар жүргізу ұйымдастырылады.
## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ығысу тоғы

**Ығысу тоғы** - электрлік индукцияның өзгеру жылдамдығына тэуелді және өткізгіштік токқа ұксас магнит өрісін аныктайтын физикалык шама.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Дескриптивті лингвистика

**Дескриптивті лингвистика** ( - сипаттама) — жалпы структуралық тіл білімі аясында XX ғасырдың 30—50 жылдары пайда болып, жедел дамыған Америка тіл біліміндегі бағыттардың бірі, бірақ оның еуропалық структуралық тіл білімінен бірқатар айырмашылығы бар. Дескриптивті лингвистика Америка жеріндегі үндістердің тілін зерттеу қажетінен туған, оның негізін салған Леонард Блумфилд. Жазуы, грамматикасы, сөздігі, тарихи жазба мұралары жоқ, тілдік тұлғаларының мәні құпия код сияқты мүлде белгісіз, бұрын ғылымда танымал емес тілдерді дала жағдайында зерттеу үшін, салыстырмалы-тарихи әдістен мүлде бөлек жана әдіс қолдану қажет болды. Бұл әдіс тіл бірліктерінің өзара тіркесімділігі мен олардың сөйлеу үстінде осы сияқты басқа тіл бірліктеріне қатыстылығының формалды шарттарын белгілеп анықтайтын дистрибуциялық (бөлу, жіктеу, айыру) әдіс деп аталады. Дескриптивті лингвистиканың зерттеу нысаны — сөйлеу үзіндісі, бірінен сон бірі тізбектеліп келетін физикалық сөйлеу құбылысы, сондағы тіл бірліктерінің нақты мазмұнын емес, олардың формалды құрылымын дистрибуция әдісімен талдауды мақсат етті.

Дескриптивті лингвистика тіл бірліктерінің мәнін бірлікте алып түсіндіретін тіл теориясын жасауды көздеген жоқ. Тілді синхрониялық тұрғыда сипаттап, оның формалды моделін жасады. Тілдің структуралық денгейі, онын негізгі тілдік бірліктері — фонемалар мен морфемалардың, кейбір сейлемдердің өзара тіркесімділігі, орналасу жайы жете талданды. Тілдің негізгі бірлігі болып табылатын сөз жеке дара талданбады, ол тек сөйлем (сөйлеу) ішінде біріккен морфемалардың тізбегі түрінде қаралды, ал сөйлемнен көлемді тілдік құрылымдар тіл структурасына жатпайтын құбылыстар деп есептелді. Дескриптивті лингвистика пайда болған кезден бастап-ақ бірыңғай бағытта болған жоқ. Оны жақтаушылар Блумфилдтін Йель университетіндегі шәкірттері, жолын қуушылар болды (Блок, Харрис, Хоккет т. б.). Дескриптивті лингвистика тіл табиғатына тым жеңіл қарағаны, механикалық дистрибутивтік әдісті бірден-бір дұрыс әдіс деп жоғары бағалағаны, "мағынасыз лингвистика" жасағандары үшін 20 ғасырдың 60 жылдары қатты сынға алынды.

## Дереккөздер

Санат:Лингвистика
Санат:Анализ
Токамак

thumb
**Токамак** - жоғары температуралы плазманы жасауға және ұстап тұруға арналған тура қалпындағы тұйық магнитті қармауыш. Плазманы ұстап қалу үшін магнит өрісін қолданатын басқа қондырғыларға қарағанда, электр тогын қолдану токамактың басты ерекшелігі болып табылады. Плазмадағы ток плазманың жылытуын қамтамасыз етеді және вакуумдық камерадағы плазмалық шнурдың тепе-теңдігін ұстайды. Токамак бұл тороидальды вакуумдық камера, яғни тороидальды магнит өрісін өндіру үшін оған катушкалар оралған. Вакуумды камерадан алдымен ауаны сорып алады, кейін дейтерий және тритий қоспасымен толтырады. Содан соң камерадағы индуктор көмегімен құйын тәрізді электр өрісін тудырады. Индуктор үлкен трансформатордың бірінші орамы болады да, ал токамактың камерасы оның екінші орамы болып табылады. Электр өрісі ток ағынын және плазманың жануын тудырады.
Плазма арқылы өтетін ток екі міндет атқарады:
Плазманы басқа өткізгіштер сияқты қыздырады (омический нагрев);
Айналасында магнит өрісін тудырады.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бактериологиялық қару

**Бактериологиялық (биологиялық) қару** () — жаппай зақымдаушы  қару. Оның әсер етуі адамдарда, жануарлар мен өсімдіктерде жаппай әр түрлі ауру туғызатын микроорганизмдер мен уларды пайдалануға негізделген. Бактериологиялық қарудың негізі ауру туғызатын микроорганизмдер мен улардан тұрады: вирустар, бактериялар, риккетсиялар, саңырауқұлақтар, ботулизм уы, т.б. Адамдарды зақымдайтын микроорганизмдер: обаның, тырысқақтың, түйнеме, туляремия, бөртпе және 
іш сүзегінің, пситтакозаның қоздырғыштары т.б. Малдарды зақымдау үшін түйнеме мен маңқа (сапа) қоздырғыштарымен катар ірі қара, шошқаның және т.б. аусыл, обаларының вирустары да колданылуы мүмкін. Өсімдіктерді ауруға ұшырататын бірқатар микроорганизмдер белгілі. Дәңді дақылдарда масақтың қараюы, картоп фитофторозасы, күріш пирикулярнозы, т.б. Адам бактериялық заттармен тыныс мүшелері, асқазан-ішек жолдары, шырышты қабықтары аркылы, сондай-ақ осы вирустармен зақымданған таратушылар шаққан кездерде закымданады. Атмосфераның жерге жақын қабаттарын аэрозольмен зақымдау үшін бактериялық заттар сұйық немесе құрғақ рецептуралар түрінде қолданылады. Сонымен қатар олар зақымданған жәндіктер, кенелер мен кеміргіштер арқылы да тарайды. Ауаның жерге жақын қабатын закымдау және ауру таратушыларды тарату үшін: жарылу арқылы әсер ететін (ракеталардың биологиялық жарылыс бөліктері, авиациялык бомбалар мен кассеталар, артиллериялық снарядтар. миналар мен фугастар), механикалық жолмен ашылатын (вирус тараткыштар салынған энтомологиялық бомбалар, контейнерлер) биологиялык қару-жарақтар мен аспаптар қолданылады. бактерологиялық қаруды зымыран, ұшақ, т.б. жеткізуші техниканы қолданады.

## Бактериологиялық қару қолдану
Aдамзатқа қарсы жасалатын ең ауыр қылмыс. Ол өзінің зардабы жағынан соғыстың ең қатал да қатыгез құралдарының бірі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оптикалық қалыңдық

**Оптикалық қалындық** -жарықтың жұтылуы мен шашырауының салдарынан оптикалык сэулеленудің ортада элсіреуін сипаттайтын өлшемсіз шама.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Афористикалық педагогика

**Афористикалық педагогика** - мақалдардан, мәтелдерден, жұмбақтардан, анттардан, қарғыстардан, веллеризмдерден, нақты этникалық қоғамдастық өкілдерінің халықтық нақылдарынын басқа түрлерінен де көрінетін фольклорлы педагогика бөлімінің атауы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Томсон эффектісі

**Томсон эффектісі**- токтын температураның асып түсуі болатын өткізгіш аркылы өтуі кезіндегі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Аутоагрессия

**Аутоагрессия** - афессиві мінез-құлықтың әртүрлілігі, адамның өшпенділік әрекеті өз-өзіне бағытталган жағдай. Өз-өзін кемсіту түрінде байқалады. Ал ауыр жағдайда өз-өзіне қол салу-суицизм байқалады. Аутоагрессия жүйке-жүйесі тозған адамдарға тән.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Бактериологиялық қарудан қорғану

**Бактериологиялық қарудан қорғану** () — жаппай қырып-жою қаруынан қорғанудың құрама бөлігі, адамдарға, жануарларға және тыл объектілеріне бактериологиялық (биологиялық) қару әсерін жібермеу немесе әлсірету мақсатында жүргізілетін арнайы шаралар кешені. Ол қарсыластың бактериологиялық (биологиялық) қару қолдану қатері туралы дәл уақытында ескертуді, бактериологиялық (биологиялық) жағдайды білуді, зақымданған жерлерде әрекет ету кезіндегі жеке құрамның қауіпсіздігін, індетке қарсы, санитариялық-гигиеналық және
арнайы сақтандыру шараларын және қарсыластардың бактериологиялык (биологиялық) қаруды қолдануының салдарын жоюды қамтамасыз етеді. Бактериологиялық (биологиялық) қарудың әсерін әлсірету мақсатында жүргізілетін шараларға: биологиялық барлау, жеке және ұжымдық, қорғаныс құралдарын қолдану, емдік және санитариялық гигиенаны, ал қажет болған жағдайда әскерлер мен халық арасында емдеу шараларын жүргізу, жарақат алғандарға алғашқы медициналық көмек көрсету, бактериологиялық (биологиялық) қару қолданылуының зардаптарын жою жатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Аффектация

**Аффектация** - біртүрлі шынайы емес қозу, сөйлеген сөзіндегі, іс-әрекетіндегі жалған көрініс. Қарым-қатынаста, тәртібінде шындықсыз көрсеткіші.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жак Лакан

**Жак Лакан** (13.04.1901, Париж - 9.09.1981, Париж) - француз ғалымы және құрылымдық психоталдаудың тәжірибелік маманы. «Париждік фрейдизм мектебінің» негізін калаушы. 

Лакан өзінің мақсаты қылып «Фрейдке қайта оралуды» жариялайды және өзінің ілімінің негізіне Фрейдтің психикалық ауруларды диагностикалау және емдеу үшін сөйлеу кемшіліктерінің аса маңызды екендігі туралы ойларын салады.

Лакан өзінің "Психологиялық талдау барысындағы тіл мен сөйлеудің қызметі" атты бағдарламалық мақаласында Фрейдтің (Ол — Мен — Жоғарғы Мен) үштік схемасына "реальды — қиялдағы — символдық" үндес схеманы ұсынады. Лаканның байқауынша, бұл үлгіде қиялдағы мен символдықтың байланысы ерекше орын алады. Жалпы, Лакан өзінің психологиялық талдауында құрылымдық лингвистика, антропология, риторика, т.б. ғылымдардың жетістіктерін үндестіре пайдаланады. Лаканның көзқарасы Ф.Де Соссюр, кейде З.Фрейд көзқарасынан алшақ түсіп жатады. Лаканның теориясы бойынша, "форма мазмұннан ажырайды және адамның психикасына, сол арқылы оның тағдырына ықпал етіп абсолюттенеді". Алайда Лакан психологиялық талдауында адамның "бейсанасыз" іс-әрекетін әлеуметтік жағдайдан бөліп алып қарастырады. Лакан ғылыми ізденістері нәтижесінде психологиялық талдау Францияда қоғамдық ой-сананың калыптасуына ықпалды әсері болды.

## Дереккөздер


Санат:13 сәуірде туғандар
Санат:1901 жылы туғандар
Санат:Парижде туғандар
Санат:9 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Философия докторлары
Санат:Париждегі Станислав колледжі түлектері
Санат:Париж медицина факультеті түлектері
Санат:Франция философтары
Санат:XX ғасыр философтары
Санат:Лакан психоанализі
Санат:Структуралистер
Санат:Постструктуралистер
Санат:Франция асихоаналитиктері
Санат:Франция медиктері
Санат:Франция психиатрлері
Санат:XX ғасыр медиктері
Бактериологиялық қарудың ұрыстық қасиеттері

**Бактериологиялық қарудың ұрыстық қасиеттері** () — бактериялық құралдардың адам организміне немесе жануарларға әсер ету ерекшеліктерінің жиынтығы. Ол ерекшеліктер мыналар: организмге өте аз мөлшердегі ауру тудырғыш микробтар мен уыттардың түсуінен жаппай жұқпалы ауру тудыруы, кейбір аурулардың ауру адамнан сау адамға беріліп, халық арасына кең тарауы, зақымдану мен аурудың алғашқы белгілері пайда болғанға дейінгі аралықта бірнеше сағаттан бірнеше күнге, тіпті бірнеше аптаға созылуы мүмкін жасырын (инкубациялық) кезеңнің болуы, бактериялық карудың ауаға тарауға қабілеттілігінен ауамен бірге әр түрлі герметикалық емес ғимараттарға. Ұрыс машиналарына кіріп, адамдарды закымдауы, сырт белгілерінің (түсі, иісі) жоқтығы себепті сыртқы ортада оларды анықтаудың қиындығы мен ұзаққа созылатындығы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Аффектілі тәрбие

**Аффектілі тәрбие** - арнаулы оқу курстары бойынша сабақтар сериясы арқылы сана мен мінез-құлықты қалыптастыру. Мысалы дау, қақтығысты шешуге үйрету курсы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Детерминант

**Детерминант** ( - анықтау, айқындау) — сөйлем мүшелерімен байланысы жоқ, бірақ бүкіл сөйлем құрамына қатысы бар сөйлем мүшесі. Детерминант қашанда сөйлемнің семантикадық құрылымын жасауға қатысады және сөйлемнің барлық түрлерінде кездеседі. "**Детерминант**" терминін орыс тіл біліміне енгізген Н. Ю. Шведова.

## Тағы қараныз:
* Лингвистика
* Детерминатив
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Имре Лакатос

**Имре Лакатос** (1922-1974) - ағылшын ғылым тарихшысы, ғылыми білімнің дамуының заңдылыктарына бағытталған, ғылымның методологиясы және философиясындағы тарихи мектептің көшбасшыларының бірі. Өзінің зерттеулерінің мақсаты деп, білімнің өзгеру үрдісінің логика- нормативті қайта құрылуын және ғылыми теориялардың даму логикасын құру деп білген.
## Дереккөздер


Санат:Англия философтары
Санат:Англия тарихшылары
Санат:1922 жылы туғандар
Санат:1974 жылы қайтыс болғандар
Бактериялық бұлт

**Бактериялық бұлт** () — бактериялық қару жарылған кезде пайда болатын өте ұсақ бөлшектерден құралған бұлт. Бактериялық бұлт жерді, суды, азық-түлікті улап, ұзақ уақыт бойы орман, жыра, ойпаттарда сақталады. Ауру жұқтырғыш бактериялар шаңмен бірге көтеріліп, арнаулы киім-кешексіз, баспанасыз әскерлерді улайды. Бактериялық каруға инфекциялық ауруларды таратушылар: шыбын, кене, бүрге, маса пайдаланылады. Бұлар өте тез өседі және өз бойында ауру таратушы микробтарды ұзақ уақыт сактайды. Мысалы, оба ауруының бактериясы төменгі температурадағы суда 40 тәулікке дейін, топырақта 60 тәулікке дейін, ал бүрге мен кеміргіш жәндіктерде бірнеше айға дейін сақталады. Бактериялык ауру тері, көз, мұрын арқылы және уланған азык-түлік, су аркылы жұғады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бактериялық құралдар

**Бактериялық құралдар** () — ауру туғызушы микробтар (бактериялар, вирустар, риккетсиялар, саңырауқұлақтар) және микробтың кейбір түрлерінен бөлінетін уыттар (улар). Бактериялық құралдар бактериялық (биологиялық) карудың закымдау осерінің негізін құрайды. Бактериялык құралдарды қарсылас бір немесе бірнеше ауру туғызушысы бар сұйық немесе ұнтақ түріндегі рецептура, сонымен бірге зақымданған таратушыларды (жәндік, кене, кемірушілер) тарату жолымен қолдануы мүмкін. Ұрыс жағдайында адамдардың бактериялык құралдармен зақымдалған ауамен демалу, зақымдалған су мен 
азық-түлікті пайдалану, зақымдалған жәндіктер, кене және кеміргіштердің шағуы, бактериялык бомба, снаряд, мина жарыкшақтарымен жаралану, зақымдалған тұрмыс заттарын қолданғанда немесе жұқпалы аурумен ауырған адамдармен және жан-жануарлармен тікелей қарымқатынасқа түсуі кезінде зақымдалуы мүмкін.

## Бактериялық құралдарды индикациялау
Қоршаған ортадағы объектілерде жұқпалы ауруларды қоздырғыштардың түрін табу және анықтау. Бактериялық құралдарды индикациялау жануарларға тәжірибе жасау арқылы немесе қоректік ортаға бактерияны себу нәтижелерінің қорытындылары бойынша жүргізіледі. Бактериялық құралдарды индикациялау бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке дейін ұзақ уакытқа созылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жан Лакруа

**Жан Лакруа** (1900-1986)- француздық философ-идеалист, персонализмнің өкілі. Марксизм адамды оның әлеуметтік мәнің ғана қарастырады, ал экзистенциализм адамның ішкі өмірінің анализімен шектеледі деп, Лакруа оларды персонализмде ассимиляциялау және қайта өңдеуді уағыздаған.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Бактериялық рецептуралар

**Бактериялық рецептуралар** () — сақтау және қолдану кезінде сыртқы факторлар әсеріне уыттардың тұрақтылығын немесе микробтардың өміршеңдігін арттыратын, құрамына ауру туғызатын микробтар немесе уыттар (улар), сонымен бірге әр түрлі бейтарап заттар енетін заттар кешені. Ұрыс жағдайыңда жұқпалы ауру туғызушылар құрғақ немесе сұйық бактериялық рецептура түрінде әр түрлі оқ-дәрілерде қолданынады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бактериялық токсиндер

**Бактериялық токсиндер** () — тіршілік ету процесінде кейбір ауру тудырғыш бактериялардың (ботулизм, сіреспе, түйнеме, іш сүзегі) бөлетін улары. Белгілі бактериялық улардың ішіндегі ең күштіcі — ботулизм уы. Бактериялық токсиндер адам организміне түскен жағдайда өзіне тән белгілері білініп катты уланады. Зақымданушының жалпы жағдайының нашарлауымен қатар, көз алдындағы зат екеу болып көрінеді, көздің қарашығы үлкейеді, жұтыну қиындайды, естуі нашарлайды. Улану кебінесе бірнеше сағаттан кейін-ақ білінеді. Зақымданғандарды дер кезінде анықтап, емдеу керек.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Лакшми

right|200px
**Лакшми** (санскр. लक्ष्मी, Lakṣmī — «бақыт») - үнді мифологиясы бойынша бақыт, байлық және сұлулықтың құдайы.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Негізгі білім

**Негізгі білім** - әрі қарай өсіп және байытылуы ұшін негіз құрайтын мақсат, білім және іскерліктер жиыны. Термин бірнеше мағынада қолданылады:
* қоғамда толыққанды өмір сүру үшін минимум қажетті білім мен іскерлікті меңгеруге бағдарланған білім;
* кемелденген жаста білім алуды жалғастырудың бастапқы пункті ретінде қарастырылатын, ақылы еңбек сферасына бастамастан бұрын алынған білім;
* жеке адамның әр жақты дамуы мен тұтас - этикалық бағдарының болуын, әрі қарай білім алу үшін жалпы мәдениеттілік негізін қалыптастыруды, азаматтық және кәсіптік қалыптасуын көздейтін жалпы білімдік дайындығының қоғамдық қажетті деңгейі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Негізгі дайындық

**Негізгі дайындық** - балалар мен жасөспірімдерге білім беру жүйесінде қол жеткізілген және ересектерге білім беру жүйесінде оны арттыру үшін негіз ретінде қабылдайтын кәсіптік және әлеуметтік біліктілік деңгейі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жюльен Офре Де Ламетри

**Жюльен Офре Де Ламетри** (; ; 25 желтоқсан 1709, Сен-Мало, Бретань — 11 қараша 1751, Берлин)) - француздық философ-материалист. 

Ламетри алғашқы болып Францияда механистикалық материализмге жүйелі мазмұн берген. Ламетри өзінің мақсатын Эпикур жүйесін қайта жаңғырту деп білген. Ламетри түсінігі бойынша тек бірыңғай материалдық субстанция бар. Ламетри адамзаттың ағзасын сағат механизімі сияқты, өздігінен оталатын машина деп қарастырған.

## Әйгілі шығармалары
* «Жанның табиғи тарихы», 1745;
* «Эпикур жүйесі»;
* «Адам – өсімдік»;
* «Адам – машина», 1748;

## Дереккөздер


Санат:XVIII ғасырдағы Франция философтары
Санат:XVIII ғасыр медиктері
Санат:Натурфилософтар
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері
Санат:Материалистер
Санат:Уланудан қайтыс болғандар
Педагогикалық мәліметтер банкі (ПМБ)

**Педагогикалық мәліметтер банкі (ПМБ)** - ақпараттық қызмет нарығына кіруге және ақпарат алмасудың кең мүмкіндігіне ие фактографиялық типтегі ақпараттық жүйе. ПМБ педагогикалық зерттеулерді сертификациялау және басқару шешімдерін ақпараттық қолдау, ақпараттық қорлар мен сұраныстарға талдау, педагогикалық теория мен тәжірибенің зерттеу деңгейін бағалау құралы, алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибені еңгізудің амалдары арқылы жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Психологиялық бөгеттер

**Психологиялық бөгеттер** - белгілі бір кұбылыстарға қатысты теріс эмоцияның күшеюі нәтижесінде бара-бар болмаған енжарлық, өзін-өзі төмен бағамдау нәтижесінде белсенділіктің тежелуі. Әлеуметтік қарым-қатынастағы бөгеттер байланыс жасудың дамымауының нәтижесінде болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Психология
Люсьен Леви-Брюль

**Люсьен Леви-Брюль** (1857 ж. 10 сәуір – 1939 ж. 13 наурыз) - француздық этнолог және философ. Оның ғылыми зерттеуінің басты бағыты - алғашкы қауымдық санамен (жабайы) қазіргі еуропалық рационализмге тән, ойлау жүйесінің айырмашылығын зерттеу. Ол алғашқы қауымдық сана негізінен ұрпақтан ұрпаққа жеткізілетін «ұжымдық түсінікке» дәстүрге бағытталғандығын айтқан.

## Отбасы
Әйелі-Элис Луиза-Брюль (1859-1935) — интеллектуалды отбасынан шыққан. Оның ағасы, әлеуметтанушы Анри Брюль (1858-1927), Францияның Бас раввині Цадок Канның (1839-1905) қызы Берте канға үйленген (олардың археолог және шығыстанушы қызы Одетта Моно — Брюль (1906-1972), биохимик Жак Моноға үйленген); Бертаның әпкесі Хелен Кан Париждің бас раввиніне үйленген (1933-1939) және Франция (1939-1950) Джулиен Вайл (1873-1950); Аннаның тағы бір әпкесі Францияның Бас раввині (1920-1939) Израиль Левидің (1856-1939) әйелі болды. өнертанушы және археолог жиен Адриен Дэвид Брюль (1902-1973); тарихшы және ғылым философы жиен Хелен Мецгер (1889-1944, Освенцимде қайтыс болды).
Ұлы-заңгер және әлеуметтанушы Исаак Анри Леви-Брюль (1884-1964), заң профессоры.
Дәрігер ұлы Леон Марсель Леви-Брюль (1883-1944), Освенцимде отбасымен бірге қайтыс болды.
Ұлы-инженер-химик Жан-Пол Леви-Брюль (1890-1960).

## Өмірбаяны
Люсиен Леви Парижде, Лотарингиядан шыққан еврей отбасында дүниеге келген (Меца және Сен-Дье-де-Вож). Оның әкесі Сильван Леви (1830-1915) саудагер болған; анасы Эрнестина Леви (Бернард; 1832-1939) үй шаруасындағы әйел болған. Бай зергер Дэвид Брюльдің (1822-1901) отбасынан шыққан Элис Луиза Брюльге үйленіп, екінші фамилиясын алды.

Жоғары қалыпты мектепті философия бойынша агрегат дәрежесімен бітірген.

Сорбоннада қазіргі философия тарихы кафедрасын атқарды. Париж университетінің этнология институтының негізін қалаушы.
Ол философ ретінде бастады, алғашқы еңбектері неміс философиясының даму тарихына арналған, Джеймс Фрейзердің еңбегімен танысқаннан кейін "Алтын тармақ" антропологияға қызығушылық танытты. Әдістеме, проблемаларды қою принциптері бойынша әлеуметтанушы Эмиль Дюркгеймнің шәкірті болды. Позитивист.
Ол сондай-ақ "жауапкершілік идеясы" трактатында (l ' idee de responsabilite; 1884) сілтеме жасай отырып, жауапкершілік ұғымының философиялық дамуын бастады.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Николай Николаевич Бахтин

**Бахтин Николай Николаевич** (5.17.1866, қазіргі Шешенстан Республикасында -2.4.1940, Ленинград) - педагог, театр қайраткері.

## Өмірбаяны
* Орел әскери гимназиясын және 2-ші Константин әскери училищесінде окыған.
* 1891 жылдан бастап Орел кадет корпусында тәрбиеші болып істеді.
* Демалысқа шыққаннан соң 1910 жылы Санкт-Петербургте тұрды. Аударма, библиографиялық жұмыстармен айналысты.
* Ұлы Қазан революциясынан кейін РКФСР Халкомпростың театр бөліміндегі балалар театр қойылымдарын басқару жөніндегі курсты ұйымдастырды.
* 1921 жылы бастап АА. Брянцев пен бірге Ленинград ТЮЗ-ының негізін қалаушысы, өмірінің соңына дейін онын педагогикалық бөлімін басқарды.
## Еңбектері
* 1886 жылы  педагогикалық тақырыпқа арналған рецензияларын (Русский филологический вестник», ЖМНП.т.б.), мақалаларын жариялады.
* Бахтин - Н. Нович псевдонимымен шыққан эстетикалық шығармалары тәрбиеге арналды.
* «Мектеп мейрамдары» (1-4,1902-17, орыс мектептеріне арналған әндер мен өлеңдер,), (Пед. Білім) балалар театрына арналған пьесаларға аннатация тізімдер, шолу жасады. 

## Дереккөздер

Санат:5 мамырда туғандар
Санат:1866 жылы туғандар
Санат:Шал ауданында туғандар
Санат:2 сәуірда қайтыс болғандар
Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Ресей ақындары
Санат:КСРО ақындары
Санат:XIX ғасыр ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:Ресей аудармашылары
Санат:КСРО аудармашылары
Санат:XIX ғасыр аудармашылары
Санат:XX ғасыр аудармашылары
Санат:Бахтиндер
Санат:Ресей театр қайраткерлері
Санат:КСРО әдебиеттанушылары
Санат:Ресей империясы әдебиеттанушылары
Санат:Ресей империясы библиографтары
Санат:КСРО библиографтары
Санат:Орел кадет корпусы түлектері
Санат:Константиновск артиллерия училищесі түлектері
Детерминатив

**Детерминатив** ( - аныктаймын) — 
# Идеографиялық жазуда негізгі фонетикалық танбаға қосымша ретінде қолданылатын танба. Детерминативтің сөзде фонетикалық сәйкестігі болмайды. Детерминатив алғашында омонимдер мен омографтарды ажырату үшін қосымша танба ретінде қолданылып, кейін ұғымдық (категориялық) топтарды жіктейтін классификатор танбаға айналған. " Детерминатив " терминің ұсынған Ж. Ф. Шампольон (Франция); 
# Шыккан тегі де, мағынасы да белгісіз, сөздің жіктелмейтін бөлігіне (негізгі түбірге) қосылатын элемент. Осы мағынада негізінде үндіеуропа тіл білімінде тараған, оны ұсынған Г. Курциус (Германия).

## Тағы қараныз:
* Детерминант
* Фонетика
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Танкіге қарсы гранататқыш

**Танкіге қарсы гранататқыш**  — танкілерді, әзі жүретін артиллериялық қондырғыларды, бронетранспортерлар мен басқа да сауытты нысаналарды жоюга арналған мотоатқыштар бөлімшесінің күшті атыс құралы.

Сонымен бірге, Танкіге қарсы гранататқыш жеңіл қорғаныс қондырғылары арқылы атыс жүргізу үшін және қарсыластардың ашық орналасқан атыс құралдары мен жанды күшін жою үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Балалардың қараусыз қалуы

**Балалардың қараусыз қалуы** - ата-аналарың немесе олардың орынындағы адамдардың тарапынан балаларға керекті байқаудың жоқтығынан болатын балалардың отбасын, балалар ұжымын бөтенсуі және мұнымен бірге ата-аналар мен тәрбиешілердің балаларға немкұрайлылығы қамтылатын қоғамдық құбылыс. Балалардың қараусыз қалуы шектен шыққан көрінісі - панасыздық.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Қараусыз қалған балалар

250 px|thumb|Кабулдағы бала
**Қараусыз қалған балалар** - ата-аналардың немесе олардың орынындағы адамдар тарапынан күтімнен, ықыластан, қамқорлықтан, жағымды ықпалдан айырылған балалар. Қараусыз қалған балалар ата-аналарымен бір баспанада өмір сүреді, отбасымен байланысы болады, оның отбасы мүшелерінің біреуіне эмоциялық үйірлігінің сақталуы мүмкін, бірақ бұл байланыстар нәзік және көбінесе атрофия мен бұзылу қалпында қалады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Дефис

**Дефис** ( - бөлу,  — тире) — кішкене сызықша, емле белгісі.

*Оның қойылатын орындары:* 
* **а)** Лексикалық мағынасын сақтаған сөздерден жасалған күрделі сөздер арасында: *инженер-технолог, батыр-ұшқыш;* 
* **ә)** Қос сөздердің арасында: ел-жұрт, алай-дүлей; 
* **б)** Сөзді тасымалдағанда; 
* **в)** Реттік сан есімдерді қолданған жағдайда: *3-жыл, 5-рет;* 
* **г)** ***-ақ, -ау, -мыс, -ды*** демеуліктері тіркескен жағдайда: *айтады-мыс, келмеді-ау;* 
* **д)** Қосымшаларды ерекшелеп көрсетуде: *-ған, -ген, -мын, -мін;* 
* **е)** Екі сөзден тұратын фамилияларда, адам аттарында: *Тұрсын-заде, Салтыков-Щедрин т. б.*

## Тағы қараныз:
* Грамматика
* Орфаграфия
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Балалардың панасыздығы

250 px|thumb|Кабулдағы бала
**Балалардың панасыздығы** - ата-анасын жоғалту, отбасынан кету, тәрбие мекемесінен қашу немесе әлеуметтік апаттардың бірі - соғыс, аштық, жұмыссыздық, эпидемия, ата-аналардың аса мұқтаждығы нәтижесінде балалар мен жеткіншектерде тұрақты мекен жайының, отбасылық немесе мемлекеттік қамқордың, педагогикалық бақылау мен жүйелі тәрбиелік ықпалдың жоқтығынан көрінетін әлеуметтік кұбылыс.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Аффилиация

**Аффилиация** ( - қосу, қосылу) - адамның басқа адамдардың қоғамында болуға ұмтылуы. Аффилиацияға бейімдік субъект ықтимал қауіптілігі бар стресс жағдаятына ұшырағанда байқалады. Бұл орайда басқа адамдармен қоғамдастық оның күрделі де қауіпті жағдайда өзін ұстауы мен реакцияларының сипатын тексеріп сынап алуына мүмкіндік береді. Адамның топпен бірге болуға мотивациялық, эмоциялық қажеттілігін  білдіретін ұғым. Адамның басқа адамдармен бір ортада болуға, олармен өзара  әрекеттесіп, біреуге көмек беруге, қолдау көрсетуге, және сонымен қатар, басқалар тарапынан да сондай көмекті алуға талпыныс түрінде көрініс табады. Ол әсіресе адамның қатты стреске, депрессияға, қорқыныш пен үрейге душар болғанда, өзіне-өзі сенімсіздіктің арту жағдайында қырқынды көрінеді. Себебі аффилиация психиканы мобилизациялап, сезімдік- эмотивті күйзедістерді бәсеңдетеді. Аффилиация адамның басқа адамдардың қоғамына болуға ұмытылуы. Адамның айналадағы  адамдармен жағымды эмоционалды: достық, жолдастық жайларды сақтауға және бекітуге қажетсінуі. Аффилиацияға бейімділік, субъект ықтимал қауіптілігі бар стресс жағдайына ұшырағанда байқалады. Аффилиация – адамның айналадағылармен жаңымды эмоциялық, достық жолдастық қатынастарды сақтап және бекітуге бағытталған адамның қажеттілігі. Адамдармен дара эмоционалды жақын болуға ұмтылысы

## Дереккөздер
Психология энциклопедиялық сөздік

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Танкіге қарсы зеңбірек

**Танкіге қарсы зеңбірек** — танкілер мен басқа сауытталған техниканы жоюға арналған артиллериялық зеңбірек.

Танкіге қарсы зеңбірек танкілер мен басқа сауытталған нысаналарды жоюды дәлдеу атысы арқылы сауыт бұзар (калибрден кіші, кумулятивті) снарядтармен жүзеге асырады.

Қазіргі Танкіге қарсы зеңбіректің тиімді атыс қашықтығы **2000** м. Танкіге қарсы зеңбіректін маңызды ұрыстық қасиеттері сауыт бүзғыштық, ол зенбіректің калибрінің көтерілуімен, сауыт бұзар (калибрден кіші) снарядтардың бастанкы жылдамдықтарының ұлғайтылуымен, кумулятивтік оқ-дәрілерді қолданумен қамтамасыз етіледі. Қазіргі Танкіге қарсы зеңбіректің кагіибрі **90-120** мм.

Калибрден кіші снарядтардың бастапқы жылдамдығы **1500** м/сек. және одан да жоғары. Калибрден кіші снарядтардың **500** м қашықтықтағы норма бойынша сауыт бұзғыштығы **350** мм, **1000** м қашықтықта **200** мм шамасында болады. Кумулятивтік снарядтардың сауыт бұзғыштығы **400** мм-ге дейін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Әдепсіздік

**Әдепсіздік** - әдептің, сезімталдықтың жоқтығынан көрінетін мінездің жағымсыз бітісі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Иван Иванович Бецкой

thumb|200px|Бецкой Иван Иванович
**Бецкой Иван Иванович** (1704-1795) - Ресейдің ағартушылық саласына, білім өлкесіне үлес қосқан көрнекті өкілі. Оның катысуымен Москвада, Петербургте туған балаларға госпиталі бар тәрбие үйлерге, өнер академиясының жанындағы комерциялық училищеге әр сословиеден шыққан (крепостнойдан басқалары) ер балаларды қабылдады, кыздарға арнап Смольный институт ашылды. Тәрбие арқылы мемлекетті әділ басқарып, шаруаларға парасатты қарайтын дворяндар мен басқа сословиелерден Бецкой - "Адамдардың жаңа тегін" құруды ойлады. Бецкой ойынша жан-жақты білім алған, ескілік нормаларымен уланбаған бұл адамдар, өз ұрпақтарына адамгершілік пен қоғамдағы оң өзгерістерге жеткізетін ізгілік сенімін ұялатады. Бецкой физикалық күш көрсетуге қарсы болды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Тұлғалар
Танкіге қарсы инженерлік мина

**Танкіге қарсы инженерлік мина** — танкілерді, жаяу әскердің ұрыс машинасы ЖҰМ, БТР және т.б. сауытты машиналарды жоюға арналған мина.

Міндетіне қарай шынжыр табанды танкіге қарсы, борты бар танкіге қарсы, түбі бар танкіге қарсы, ал зарядының тииіне (түріне) қарай қонармалы және кумулятивті болып бөлінеді.

Кен тараған түрі — объектілер үстінен жүргенде жарылатын шыншыр табанды танкіге қарсы қопармалы мина. Оның салмағы — **9—13** кг, жарылғыш заттар заряд салмағы **5,5 — 10** кг. Түбі бар танкіге қарсы жоюға арналған мина, әдетте, кумулятивті болып табылады.

Мина салмағы **3,2—10** кг, жарылғыш заттар заряд салмагы **1,5—6** кг. Бортқа қарсы минаның кумулятивті заряды қуатты болады немесе ол мақсатқа қарай бағытталған түтіктен автоматты түрде атылатын кумулятивті гранатадан тұрады. Танкіге қарсы инженерлік мина танкіге қарсы мина алқабын жасау үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бас директор

**Бас директор** - көп салалы фирманың атқарушы органының лауазымды адамы. Оның орынбасарлары жекелеген бөлімшелердің немесе қызмет бағыттарынын директорлары лауазымында қызмет етеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бизнес-білім

**Бизнес-білім** - () - адамды коммерция немесе өнеркәсіптік өндіріс саласында мансапқа дайындау мақсаты бар білім.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Бизнес-мектеп

**Бизнес-мектеп** - бизнес және менеджмент алаңында ұдайы білім беруді іске асыратын және коммерциялық негізде әрекет ететін білім беру мекемесі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Панасыз балалар

**Панасыз балалар** - ата-ана немесе мемлекет қамқорлығысыз, тұрақты мекен жайы, жасына сәйкес шұғылданатын позитивті ісі болмаған, қажетті күтім, тәрбиеден айрылған, жұйелі оқуы жоқ балалар. Панасыз балалар қылмыстық ортада жиі болып қалатындықтан, панасыздық құқыққа қарсы мінез-құлықпен ерекшеленеді. Әлеуметтік жұмыста өзара әрекет - дұрыс бейімделмеген балалар мен жеткіншектердің әлеуметтік реабилитациясына қатысушы әртүрлі салалық мамандардың іс-әрекеті арасында байланыс кұру. Бұл байланыстардың формасы әртүрлі: өзара ақпарат, келісім, бірлескен іс-әрекет, өзара көмек, бала жөнінде ақпаратты пайдалану, бір маманның басқасына сұраныс жасауы, өзара оқыту.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Елтаңба алымы

**Елтаңба алымы / Елтаңбалық алым / Герб алымы** — 
#үкімет  мекемелеріне жүгіну, азаматтық-құқықтық мәмілелерді рәсімдеу, құжаттар, т. б. беру кезінде мемлекет өндіріп алатын төлемақы, барлық елдерде кеңінен таралған, негізінен мүліктік құқықтардың бір тұлғадан екінші тұлғаға ауысуымен,борышқорлық міндеттемелер, түбіртектер, қол- хаттар, т.с.с. берумен байланысты мәмілелер бойынша алынатын баж түрі, якни азаматтар мен ұйымдардак азаматтық құқықтық мәмілелер жөніндегі құжаттарды рәсімдеу кезінде алынатын ерекше мемлекетгік алым. Құжаттарды толтыру үшін дайындалған гербілі бланкілерді немесе арнаулы гербілі маркаларды сату жолымен алынады. Елтаңба алымы не құжаттың әрбір түрінен тұрақты сомамен төленеді, не құжатта көрсетілген мәміле сомасына қарай төленеді; 
#аударма және жай вексельдерді толтыру, елдің аумағына әкелінетін вексельдер бойынша құқықтар мен міндеттемелердің пайда болуына, өзгеруіне немесе тоқтатылуына бағытталған алғашқы әрекетті жасау (индоссолау, авальдау, акцептеу, инкассоға беру және басқалар) кезінде, сондай-ақ елдің аумағында вексель қағазын сатып алу кезінде мемлекет өндіріп алатын төлемақы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Құқық
Санат:Заң
Санат:Қаржы
Игілікті іс

**Игілікті іс** - қамқорлық пен аяушылықтан туған және басқа адамдар мен қоғамның игілігіне бағытталған әрекет.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Қайырымдылық, филантропия

**Қайырымдылық, филантропия** - ( - адамды сүю) - мұқтажы бар адамдарға (ең бірінші материалдық мұқтажы бар) жәрдем көрсетуге бағытталған мемлекеттік емес іс-әрекет.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Танкіге қарсы кедергі

right|200px
**Танкіге қарсы кедергі** — ұрыс кезінде жау танкілерін уақытша тоқтату, қирату үшін немесе қарқының бәсендету үшін жасалатын кедергі.

*Екі түрлі болады*

* біріншісі — миналы алқап пен фугастар (ішінде жарылғыш заты бар миналар),

* екіншісі — шұңқырлар мен орлар (бөгеулер, бағаналар, орман үйінділері, су бөгеулері, ми батпақты жерлер, қар үйінділері, мұз басқан құламалар).

Кедергілер жау көзінен жасырылады және артиллерия, минаатар пен пулеметтің атысымен бүркемеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Блонский Павел Петрович

**Блонский Павел Петрович** (1884-1941) - орыс және кеңес педагогы, психологы, философия бойынша 200-ден астам ғылыми еңбек жазған. Психология, педагогика («Еңбек мектебі», «Педагогика», «Халық мектептерінің мәселелері мен әдістері», «Балалар жынысы туралы очерк» және т.б.), еңбектері жарық көрді. Блонский байырғы мектептерді сынады, еңбек және өздік білім алуға бағытталған жаңа мектептер құрудың негізін дәйектеді. Жеке тұлғаны қалыптастыруда ой еңбегінің, эстетикалық, адамгершілік және атеистік тәрбиенің ерекеше рөлі бар деп санады. Мұғалімдерді даярлау, педагогиканы оқыту әдістері мәселелерін жазды. Блонский көптеген психологиялық еңбектері педагогикалық бағытта болды.
## Дереккөздер


Санат:Ресей ғалымдары
Санат:1884 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Лидия Ильинична Божович

**Божович Лидия Ильинична** - [15(28). 10.1908,Курск- 21.7. 1981, Москва], психолог, педагогика ғылымдарының докторы (1966), профессор (1967), МГУ-дің педагогика ф-н бітірді (1930). Л.С.Выготскийдің шәкірті. 1929 жылдан психология бойынша тәжірибелік және ғылыми (Н.К. Крупская атындағы АКМ, Харковтегі Украина психо.неврология академиясында) жұмыстарды атқарған. 1948-81 жылдарда ОПП НИИ-да (1978 жылға дейін жеке тұлғаны қалыптастыру психологиялық лабораториясында) қызмет етті. Балалар және педагогикалық психологиясы саласының маманы. Жеке тұлғаның әлеуметтік қалыптасуы және дамуы мәселелері жөнінде еңбек жазды. Божович қабілеттілік мақсатты қызметке жеткізеді деп санады. Осыған орай тәртіпті ерікті реттеу және мотивтің механизмдерін зерттеді, баланың тұлғалық даму кезеңдерін айнықтады.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Педагогика
Бреинсторминг

**Бреинсторминг** - күрделі шығармышылық міндеттерді шешуде ақыл ой іс-әрекетінің сапасы мен өнімін арттыруға есептелген, адамдардың бірлескен шығармашылық жұмысын тәжірибелік ұйымдастыру әдісі. Бреинсторминг топқа қатысушылар арасында міндеттерді нақты бөлісуді, бірлескен іс барысында өзара әрекет ережесін енгізуді және оны қатал сақтауды көздейді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Бригадалық-жеке оқыту

**Бригадалық-жеке оқыту** - жеке сабақ шағын топтардағы оқушылармен жұмысты ұйымдастыру сәйкестендірілген кезде бастауыш кластарда математиканы оқыту жүйесі американ университетінде жасалды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Бригадалық-лабораториялық әдіс

**Бригадалық-лабораториялық әдіс** - 20-30 жж. КСРО оқу орындарында оқушылардың жеке зерттеу жұмысы бастауларына негізделген дальтон-жоспар ықпалымен қалыптасқан оқытуды ұйымдастыру формаларының бірі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Валеологиялық білім және тәрбие

**Валеологиялық білім және тәрбие** ( - caу бол) - окушылардың денсаулыққа қажеттілігін тәрбиелеу, салауатты өмір салты мәнінің ғылыми түсініктерін және тиісті тәртіптерін қалыптастыру.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Диакритикалық белгі

**Диакритикалық белгі** ( - жаратушы)  — белгілі бір дыбыстың қосымша артикуляциялық мағынасын білдіру үшін әріпке қосылатын шартты көмекші белгі. 

Мысалы: ***у, қ, г, ң, ё, й*** әріптерінің қосымша белгілері олардын қалай айтылуы керектігін айқындап тұр.

* Лингвистикада - жазудың әріптік косонанттарында, буындық жүйелерінде жеке әріп белгілері ретінде емес, басқа белгілердің айқындығы, дәлдігі үшін қолданылатын әр-түрлі қатар астылық, қатар үстілік, не қатар аралық белгілер.
* Типографикада - жеке терілетін белгілерді модификацияландыратын жазу элементтері.

## Дереккөздер

Санат:Жазу
Санат:Диакритикалық белгі
Танкіге қарсы қару

**Танкіге қарсы қару** — танкілерді және баска сауытты нысаналарды жоюға арналған қару түрлері және оларды қолдануды қамтамасыз ететін жабдықтар.

Танкіге қарсы қару кажет болған жағдайда қарсыластың жанды күшіне және түрлі жанғыш атыс құралдарына қарсы күрес жүргізу үшін де қолданылуы мүмкін.

*Танкіге қарсы қаруға*: танкіге қарсы гранататқыштар және таяу ұрыстың басқа да танкіге қарсы құралдары, танкіге қарсы зеңбіректер және шегінбейтін зеңбіректер, танкіге қарсы ракеталық, кешендер, танкіге қарсы (кумулятивті) авиациялық бомбалар, танкіге қарсы авиациялық миналармен жарақталған бір реттік бомбалық кассеталар, авиациялық танкіге қарсы ракеталар, танкіге карсы миналар жатады.

*Қазіргі Танкіге қарсы қару тиімді атыс қашықтығы*: танкіге қарсы гранататқыштар үшін **500** м-ге дейін, шегінбейтін зеңбіректер үшін **1500** м-ге дейінгі, танкіге қарсы зеңбіректер үшін **2000** м-ге дейінгі, танкіге қарсы ракеталық кешендер үшін **8000** м-ге дейінгі ауқымды құрайды.

*Алыс қашыктыктардағы сауытты нысаналар*: ұңғылы артиллериямен (әдетте, жабық атыс бекіністерінен), дүркінді атыстың реактивті жуйелерімен (кумулятивті элементі бар белсенді әрекетті және танкіге қарсы жергілікті жерді кенеттен қашықтықтап миналайтын элементтері бар енжар әрекетті кассета түріндегі реактивті снарядтармен), авиациялық құралдармен (танкіге қарсы басқарылатын және басқарылмайтын ракеталар, бомбалар, бір реттік бомбалық кассеталармен), сондайақ тактикалық және оперативтік-тактикалық мақсаттағы ракеталық кешендермен жойылады. Кез келген Танкіге қарсы қарудың маңызды ұрыстық касиеті — оның әқдәрісінің сауыт бұзу мүмкіндігінде. Ол әр түрлі әдістермен немесе олардың қосындысымен: қарудың калибрін үлкейтумен, сауыт бұзғыш (кіші калибрлі) снарядтардың бастапқы жылдамдығын өсірумен қатар, кумулятивті оқ-дәріні колданумен де және т.б. қамтамасыз етіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жетекші іс

**Жетекші іс** — бұл дамуы жеке тұлғаның белгілі бір даму кезеңіндегі психикалық процестер мен психологиялық ерекшеліктерінің өзгеруінің басты себебі болып табылатын іс-әрекет.

## Дереккөздер

Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Оқытудағы вербализм

**Оқытудағы вербализм** - білімді берудің сөзді тәсілінің көп орын алынуынан көрінетін оқытудағы кемшілік. Оқытудағы вербализм көрнекілік, саналылық және белсенділік принциптерін іске асыруды, теория мен тәжірибені байланыстыруды қиындатады, нәтижесінде оқушылардың білімі шала, формальды болып қалады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Ықтимал жобалау

**Ықтимал жобалау** адамның оқиғадардың басталу ықтималдылығын субъктивті бағамдау негізінде олардың барысын алдын-ала көре білуге қабілеттілігі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Асқын инфляция

**Асқын инфляция** (грек. *hyper* — үстінде, үстінен + *inflatio* — желбуаз) - ерекше ірі ауқымдағы инфляция, ол айналыстағы ақша көлемінің және тауар бағасының айрықша тез өсуімен сипатталады, мұның өзі ақша өлшемінің күрт құнсыздануына, төлем айналымының қожырауына және қалыпты шаруашылық байланыстарының бұзылуына апарып соқтырады.
## Дереккөздер


}

Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Жеке тұлғалар арасындағы өзара әрекет

**Жеке тұлғалар арасындағы өзара әрекет** - салдары жеке тұлғалардың іс-әрекеттеріндегі, мінез-құлықтарындағы, көзқарастарындағы және беталыстарындағы өзгерістер болып табылатын екі немесе бірнеше адамдардың жеке байланысы; әр қатысушының мінез-құлқын ынталандырушы ретінде де және басқалардың мінез-құлқына реакция ретінде де байқалатын өзара байланысты әрекеттер жүйесі. Жеке тұлғалар арасындағы өзара әрекет әлеуметтік функцияларды бөлістіру және кооперациялаумен байланысты, күш жұмсауды керек ететін пәні бар, нақты шарттармен шектелген, интеракция (әлеуметтік өзара әрекет) нормалары мен ережелеріне бағынышты. Қарама-қарсы бағытталған мүдделердің ынтымақтастығы немесе бәсекелестігі, қақтығысы түрінде іске асады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология