open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Артём Юрьевич Беседин

**Артём Юрьевич Беседин** (; 31 мамыр 1996, Харьков) — украиналық футболшы, шабуылшы. Украина Ұлттық футбол құрамасы сапында 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жүлделері

### Командалық
* Украина чемпионы (**1**): 2020/21
* Украина Суперкубогы (**1**): 2018
* Украина Кубогы (**2**): 2019/20, 2020/21
* Украина Кубогының финалисі (**2**): 2016/17, 2017/18
* Қазақстан чемпионы: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Украина футболшылары
Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Санат:Металлист ФК ойыншылары
Санат:Омония Никосия ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Mastercard

**Mastercard Inc.** — халықаралық төлем жүйесі, әлемнің 210 елінде 22 мың қаржы институтын біріктіретін трансұлттық қаржы корпорациясы. Компанияның бас штаб-пәтері АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Уэстчестер округінде орналасқан. Ал жаһандық операциялық штаб-пәтері АҚШ-тың Миссури штатындағы Сент-Луис маңындағы О'Фэллонде жайғасқан. Бүкіл әлемде негізгі бизнес көздері сауда нүктелеріне қызмет көрсететін эквайер не эмитент банктер немесе «Mastercard» брендінің дебеттік және несиелік карталарын төлеу үшін пайдаланатын несиелік кооперативтер арасындағы төлемдерді өңдеу болып табылады. 2006 жылдан бастап MasterCard Worldwide қоғамдық компанияға айналды, алғашқы жарияланғанға дейін ол брендтік карталарды шығаратын 25000-нан астам қаржы институттары бірлесіп басқаратын ұйым болды.

Mastercard бастапқыда Bank of America шығарған BankAmericard карталарына бәсекелес болу үшін бірнеше калифорниялық банктермен Interbank / Master Charge ретінде құрылды, ол кейінірек Visa Inc төлем жүйесінің Visa несие карталарының эмитенті болды. 1966 жылдан 1979 жылға дейін Mastercard «Interbank» және «Master Charge» деп аталды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:Төлем жүйелері
Санат:Mastercard
Рико Луис

**Рико Хенри Марк Луис** (; 21 қараша 2004 жыл, Бери, Англия) — англиялық футболшы, қорғаушы.

## Жүлделері
**«Манчестер Сити»**

* Англия чемпионы: 2022/23
* Англия Кубогы: 2022/23
* Чемпиондар лигасы: 2022/23
* УЕФА Суперкубогы: 2023
* Клубтар әлем чемпионаты: 2023

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Матеус Нунес

**Матеус Луис Нунес** (; 17 тамыз 1998 жыл, Рио-де-Жанейро, Бразилия) — португалиялық және бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылғы Әлем чемпионатына қатысты.

## Жүлделері

### Командалық
; «Спортинг»

* Португалия чемпионы: 2020/21
* Лига кубогы (**2**): 2020/21, 2021/22
* Португалия Суперкубогы: 2021

; «Манчестер Сити»

* Клубтар әлем чемпионаты: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер
 

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Эшторил-Прая ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Оскар Бобб

**Оскар Бобб** (; 12 маусым 2003, Осло) — норвегиялық футболшы, Норвегия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Сити" клубының шабуылшы.

## Жүлделері

### Командалық

* Клубтар әлем чемпионаты: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Норвегия футболшылары
Санат:Норвегия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Visa Inc.

**Visa Inc.** — төлем операцияларын жүргізу қызметтерін ұсынатын америкалық трансұлттық компания. Бұл аттас қауымдастықтың негізі. 2013 жылдың 20 қыркүйегінен бастап оның акцияларының бағасы *Dow Jones* индексін есептеуге қатысады.

VISA International Service Association (рекурсивті аббревиатура) — халықаралық төлем жүйесі. Қазіргі уақытта қауымдастыққа екі компания кіреді (бұрын төртеуі болған): Visa Inc. (АҚШ, Фостер-Сити), ол барлық сауда маркалары мен қолданылатын технологияларға иелік етеді және Visa Europe Services Inc. (Ұлыбритания, Лондон), оны еуропалық банктер басқарады және Visa Inc лицензияларын пайдалану кезінде жұмыс істейді.

Visa карталары бойынша айналымның жалпы көлемі 8,3 триллион АҚШ долларын құрайды. Visa карталары әлемнің 200-ден астам елінің сауда нүктелерінде төлем жасауға қабылданады. Ұйым 15 500 қаржы ұйымы пайдаланатын инновациялық төлем өнімдері мен технологияларын дамытуда орталық рөл атқарады (2019 жылғы 31 наурыздағы жағдай бойынша). Әлемде 2018 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша 3,4 миллиардтан астам Visa картасы бар, олар 53,9 миллионнан астам сауда нүктелеріне төленеді.

Төлем жүйесінің негізі VisaNet секундына 65 000-нан астам транзакцияны өңдейтін жаһандық инновациялық процессингтік желі болып табылады.

VISA негізінен долларлық операцияларға, ал MasterCard долларлық және еуро операцияларына бағдарлануымен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:Төлем жүйелері
(24) Фемида

**(24) Фемида** — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі.

Оны 1853 жылы 5 сәуірде Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған әділ соттың құдайы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Фемиданың Күн жүйесіндегі орны

## Бетіндегі мұз
2009 жылы астрономдар астероидтың бетін мұз қаптап тұрғанын анықтады. Бұл мұздық қабаты бар болғаны расталған алғашқы астероид болды. Ғалымдардың пайымдауынша, астероид түбінде мұздық қабаттың тұрақтылығын қамтамасыз ететін су резервуарлары болуы тиіс.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(100000) Астронавтика

**(100000) Астронавтика** — Негізгі белдеудегі кішігірім астероид.

Оны 1982 жылы 28 қыркүйекте Джеймс Гибсон Калифорниядағы Паломар обсерваториясында ашты.

Атауы 2007 жылы ғарыш дәуірінің басталғанына 50 жыл толуына байланысты қойылды.


Орбита астероида 100 000.png
Орбита астероида 100000 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (99901—100000)
Санат:Астероидтар
Евгений Владимирович Рымарев

**Евгений Владимирович Рымарев** (9 қыркүйек 1988, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық хоккейші, оң жақ шабуылдаушы.

Өскемендік хоккейдің түлегі, жаттықтырушысы – Сергей Старыгин.

2008 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионатының үздік мергені – 6 шайба.

2011 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы. 2008 жылғы Құрлық кубогының қола жүлдегері.

## Статистикасы

### Клубтық мансабы

### Халықаралық

## Жетістіктері
### Командалық

### Жеке

## Сілтеме
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:ҚХЛ шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Барыс ХК хоккейшілері
Санат:Номад ХК хоккейшілері
Санат:Астана ХК хоккейшілері
Санат:Сарыарқа ХК хоккейшілері
Санат:Югра ХК хоккейшілері
Санат:Академия Михайлова ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Хаябуса

***Хаябуса*** ( *лашын*) — жапондық ғарыш кемесі, астероидтардан тозаң үлгісін Жерге жеткізген алғашқы миссия.

Аппарат ғарышқа 2003 жылы ұшырылды. Ол Жерге жақын ұшатын (25143) Итокава астероидының жанынан ұшып, оны жақын қашықтықтан зерттеді және реголит үлгісін жинап алды.

2010 жылы 13 маусымда аппарат аспан денесінен жинаған үлгілерді Жерге жеткізді.

## Галерея

Itokawa06 hayabusa.jpg|(25143) Итокава астероиды
Animation of Hayabusa trajectory returning from Itokawa to Earth.gif|Аппараттың қайтар траекториясы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Hayabusa НАСА сайтында

Санат:Жапония ғарыштануы
Санат:Ғарыш зерттеулері
Қытайдағы жер сілкінісі (2023)

2023 жылдың 18 желтоқсанында жергілікті уақыт бойынша түн ортасы шамасында Қытайдың солтүстік-батысында **жер сілкінісі** орын алды.

Оның ошағы Ганьсу мен Цинхай провинцияларының шекарасына жақын Цзишишань-Баоань-Дунсян-Салар автономиялық округінде болды. Алғашқы тербелістер шамамен 20 секундқа созылды, магнитудасы 5,9 (басқа бағалау бойынша – 6,2). Жер сілкінісінен кейін магнитудасы 3 болатын тоғыз жер сілкінісі тіркелді.

Жер сілкінісі 100-ден астам адамның өмірін қиған елдегі соңғы он жылдағы ең үлкен қаза болды. 19 желтоқсан күні таңертең Ганьсу провинциясында 105 адам қаза тауып, 397 адам жарақат алғаны белгілі болды; Жер сілкінісінің ошағы ауданында 5 мыңға жуық ғимарат зардап шекті. Сонымен қатар, Цинхай провинциясында кем дегенде 13 адам қаза тауып, 182 адам жараланды, 20 адам із-түзсіз жоғалды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Жер сілкінісінен кейін Ганьсу провинциясында ауқымды қирау болды
* Қытайдағы жер сілкінісі. Ганьсуда аяз басты, қоныс аударғандар үшін уақытша баспана салынуда

Санат:Қытайдағы жер сілкіністері
Санат:2023 жылғы жер сілкіністері
Қазақстан Республикасының Терроризмге қарсы орталығы

**Қазақстан Республикасының Терроризмге қарсы орталығы** — Қазақстан Республикасында терроризмге қарсы тиімді іс-қимыл жасау үшін қажетті және жеткілікті жағдай жасау, қолдау және дамыту мақсатында жұмыс істейтін консультациялық-кеңесші орган.

## Негізгі міндеттері
* терроризмге қарсы іс-қимыл саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру мен Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру бойынша Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар дайындау
* терроризмге қарсы іс-қимыл саласында тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеу, негізгі басымдықтарды айқындау, мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдары үшін практикалық шаралар тұжырымдау
* терроризм профилактикасы бойынша мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметін үйлестіру; террористік іс-әрекеттерді анықтау, жолын кесу, террористік қылмыстарды ашу және тергеу терроризмнің зардаптарын барынша азайту және (немесе) жою, сондай-ақ терроризмге қарсы іс-қимыл саласындағы қоғамдық бірлестіктермен және ұйымдармен олардың өзара іс-қимылдарын ұйымдастыру
* террористік қатерлер мен көріністердің мониторингі, оларды бағалау және болжау
* терроризмге қарсы күрес жөніндегі республикалық жедел штабтың іс-қимылын ұйымдастыру
* терроризмге қарсы іс-қимыл саласында халықаралық озық тәжірибені енгізу

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары
Жеті кітаптағы медициналық жинақ

нобай|Эгиналық Павел, кітаптың кейінгі басылымынан алынған сурет
***Жеті кітаптағы медициналық жинақ*** (, Epitomes iatrikes  hepta) — біздің дәуіріміздің 7 ғасырында грек тілінде медициналық трактат Павел Эгиндық жазылған.

Бұл негізінен Пауылдың ізашарларының, атап айтқанда Гален мен Орибасийдың еңбектерінің жинағы. Трактат медицинаны зерттеуге де, практикалық медициналық қызметке көмек көрсетуге де арналған; ондағы ақпарат қысқаша, түсінікті және қолжетімді түрде берілген. Шын мәнінде, ол сол кездегі барлық медициналық білімнің ең толық энциклопедиясы болды.

Жеті кітаптан тұрады. Бірінші кітапта гигиена және диета туралы ақпарат, екіншісі — қызба туралы, үшіншісі — жергілікті аурулар туралы, төртінші — сыртқы көріністері бар және бір нақты емес, дененің әртүрлі бөліктеріне әсер ететін аурулар туралы, бесінші — жаралар туралы, улы жануарлардың, иттердің және адамдардың шағу туралы, сондай-ақ құтыру туралы, алтыншы — хирургия туралы, ал соңғысы — фармацевтика және фармакология туралы. Алтыншы бұл кітаптардың медицина тарихы үшін ең маңыздысы болып саналады, өйткені ол Павел Эгинский өмір сүрген дәуірдегі хирургияның мүмкіндіктерін бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, әртүрлі хирургиялық операциялардың сипаттамасы мен түсіндірмесі (олардың кейбіреулері, атап айтқанда, краниотомия өте күрделі) автор әртүрлі медициналық жазбалардан ғана емес, сонымен қатар өзінің хирургиялық тәжірибесіне сүйене отырып берілген, ал кейбіреулерін (мысалы, қуық ауруларына арналған катетер арқылы дәрілік ерітінділерді енгізу) Павелдің өзі тәжірибеге енгізді. Жалпы, эсседе сипатталған хирургиялық операциялардың қазіргі заманғы ұқсас операциялардан айтарлықтай айырмашылығы жоқ.

9 ғасырдың басында үшінші кітап латын тіліне аударылды, ал сол ғасырда бүкіл шығарманы Хунайн ибн Исхақ араб тіліне аударды. Араб әлемінде Павелдің жұмысы үлкен беделге ие болды, ал алтыншы кітап ең жоғары бағаланды. 1528 жылы шығарма түпнұсқада Венецияда басылып шықты, көп ұзамай латын тіліне бірнеше аудармалары пайда болды. Ағылшын тіліне бірінші аударманы 19 ғасырдың ортасында Фрэнсис Адамс жүзеге асырды.

Павелдің еңбектері 18 ғасырға дейін теориялық және практикалық медицинада қолданылды және онда сипатталған хирургиялық әдістер классикалық ретінде университет курстарына енгізілді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ''Павел Эгинаның медициналық еңбектері'' (ағылшын тіліне аудармашы Фрэнсис Адамс)
* ''Жеті кітаптың'' басқа қол жетімді мәтіндерінің тізімі (негізінен латын тілінде)

Санат:Медицина тарихы
Джузеппе Пьяцци

**Джузеппе Пьяцци** — италиялық астроном және діни қызметкер.

Пьяцци философия мен теологияны Туринде және Римде оқыды.

1780 жылы ол Сицилияға келеді, сол кезде Палермо университетінде математика профессоры атағын алады. Кейін ол Палермо обсерваториясының негізін қалайды.

Алғашқы астероид, қазіргі уақытта ергежейлі планета деп танылған Церера аспан денесін ашты.

## Жұлдыздар каталогы
Пьяцци дәлдігі жоғары саналатын жұлдыздар каталогын шығарды: бірінші басылымда 6748 жұлдыз, екінші басылымда 7646 жұлдыз туралы деректер болды.
* *Praecipuarum stellarum inerrantium positiones mediae ineunte seculo 19. ex observationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1802.* (Palermo, 1803)
* *Præcipuarum stellarum inerrantium positiones mediæ ineunte seculo XIX ex obsrvationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1813.* (Palermo, 1814) PDF copie

нобай|солға|Церера бойынша деректер
## Тағы қараңыз
* (1000) Пиацция
* Пиацци (кратер)

Санат:Италия астрономдары
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері
Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері
Санат:Церера
Досжан Русланұлы Есіркенов

**Досжан Русланұлы Есіркенов** (15 қыркүйек 1989, Өскемен, Қазақ КСР) —— қазақстандық кәсіпқой хоккейші, оң жақ шабуылдаушы.

## Мансабы
Досжан өскемендік хоккейдің түлегі. Ол өзінің мансабының негізгі бөлігін «Қазмырыш-Торпедо» шайбалы хоккей клубында өткізді.

Ол жоғары лигада 193 ойын өткізіп, 46+57 ұпай жинаған.

Ресей чемпионатының бірінші лигасында 14 ойын өткізіп, «Сарыарқаның» құрамында ойнап, 9+10 ұпай жинады.

Қазақстан чемпионатында 47 ойын өткізіп, 15+13 ұпай жинаған. Қазақстанның екі дүркін чемпионы (2004/05, 2006/07).

2010 жылдан бастап «Қазмырыш-Торпедо» шайбалы хоккей клубы қатарында БХЛ ойнап, 124 ойынға қатысып, 23+35 ұпай жинады.

2000 жылдан бастап жастар мен жасөспірімдер құрамаларына қатысты.

2007 және 2008 жылдардағы әлем чемпионаттарында 10 ойын өткізіп, 2+3 ұпай жинаған. 2007 жылы Қазақстан құрамасы 1-дивизионда қола, ал 2008 жылы дивизионда күміс алды.

## Сілтеме
* Досжан Есіркенов «Eliteprospects.com» сайтындағы статистикасы 
* БХЛ сайтында
* «Спутник» шайбалы хоккей сайтында

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Сарыарқа ХК хоккейшілері
Санат:Алматы ХК хоккейшілері
Санат:«Спутник» ХК Төменгі Тагил хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Рүстем Русланұлы Есіркенов

**Рүстем Русланұлы Есіркенов** (28 маусым 1980, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық хоккейші.

## Мансабы
Өскемендік хоккей мектебінің түлегі.

Ресей чемпионатының жоғарғы лигасында (екінші күшті дивизион) гол+пас жүйесі бойынша 47+49 ұпай жинап, 248 ойын өткізген. Ресей бірінші лигасында 87 ойында 40 гол соғып, 30 нәтижелі пас берді. Қазақстан чемпионатында 193 ойын өткізіп, 67+60 ұпай жинаған.

Ұлттық құраманың тұрақты ойыншысы болды. 1997 және 1998 жылдары жасөспірімдер құрамасында өнер көрсетті. 1999 және 2000 жылдары жастар құрамасында өнер көрсетті. Ол негізгі құрамда төрт чемпионатта (2001, 2002, 2003, 2004) ойнады.

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Барыс ХК хоккейшілері
Санат:Сарыарқа ХК хоккейшілері
Санат:Ертіс ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Беньямин Шешко

**Беньямин Шешко** (; 31 мамыр 2003) — словениялық футболшы, Словения Ұлттық футбол құрамасы мен "РБ Лейпциг" клубының шабуылшысы. 2022 жылы "Словения жыл футболшысы" атанды.

## Карьерасы

### Халықаралық
Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2021 жылы 1 маусымда Солтүстік Македонияға қарсы ойында алаңға шықты. 

2023 жылы 20 қарашада ЕУРО-2024 іріктеу ойынында Қазақстан қақпасына пенальтиден құрама сапындағы 9-шы голын соғып, құраманың ЕУРО-2024 турниріне жолдама алуына көмектесті. Бұл ойында Словения 2:1 есебімен жеңіске жетті.

## Жүлделері

### Командалық
**«Ред Булл Зальцбург»**

* Аустрия чемпионы (**3**): 2020/21, 2021/22, 2022/23
* Аустрия Кубогы: 2021/22
## Дереккөздер

Санат:Словения футболшылары
Санат:Словения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Лиферинг ФК ойыншылары
Симоне Франчози

**Симоне Франчози** (; 3 қыркүйек 2001) — сан-маринолық футболшы, қорғаушы.

## Карьерасы

### Халықаралық
Ол жастар құрамасындағы тұңғыш ойынын 2019 жылы 5 қыркүйекте Шотландияға қарсы матчта өткізді. 2022 жылдың наурыз айында футболшы Сан-Марино ұлттық құрамасына шақырту алды. Ал ұлттық құрамадағы бірінші ойынын 2022 жылы 26 қыркүйекте Эстония құрамасына қарсы матчта өткізді.

Футболшы ұлттық құрама сапындағы алғашқы голын 2023 жылы 17 қарашада Қазақстан құрамасына қарсы ойында соқты. Бұл ойында Сан-Марино 1:3 есебімен ұтылды.

## Дереккөздер

Санат:Сан-Марино футболшылары
Санат:Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Роберт Тейлор (футболшы)

**Роберт Томас Тейлор** (; 21 қазан 1994, Куопио, Финляндия) — финляндиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы

### Халықаралық
2017 жылы 9 қаңтарда Марокко құрамасымен жолдастық кездесуде Тейлор Финляндия құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 

2020 жылдың 11 қазанында УЕФА Ұлттар лигасының 2020/21 маусымында Болгария құрамасына қарсы ойында ол Финляндия құрамасының сапындағы алғашқы голын соқты. 

2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысатын ұлттық құрама футболшыларының сапына енді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Финляндия футболшылары
Санат:Финляндия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:РоПС ФК ойыншылары
Санат:Тромсе ФК ойыншылары
Санат:Бранн ФК ойыншылары
Санат:Интер Майами ФК ойыншылары
Ербол Абылайұлы Оспанов

**Ербол Абылайұлы Оспанов** (9 маусым 1955, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық ұшқыш, әуе кемесінің командирі. Қазақстан Республикасы Президенті флотының бас ұшқышы (1992-2009).

## Өмірбаяны
1955 жылы 9 маусымда Өскемен қаласында дүниеге келген.

Ұшқыш мансабын 1972 жылы Ресейдегі Краснокутск ұшу мектебінде кадет офицері ретінде бастады.

1985 жылы инженер-ұшқыш біліктілігін алып, Ленинградтағы Азаматтық авиация академиясының командалық бөлімін бітірді. 2002 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ заң факультетінің заңгер мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.

Еңбек жолын 1974 жылы Өскемен Біріккен авиациялық жасағының Ан-2 ұшағында екінші ұшқыш болып бастады.

1992-2009 жылдары — Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Ту-154, Боинг-747, Боинг-767 ұшақтарында экипажының бас ұшқышы, директордың ұшуға қызмет көрсету жөніндегі орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басқармасы «Бүркіт» мемлекеттік әуе компаниясының Боинг-757, 767 командирі, бас ұшқышы, «Orient Eagle Airways» АҚ ұшу қауіпсіздігі инспекциясының басшысы.

2005-2018 жылдары — «Air Astana» АҚ вице-президенті болды.

2018-2020 жылдары — Boeing 757/767 «Air Astana» ұшағының командирі болды.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 13 тамыздағы Жарлығымен мемлекет алдындағы ерекше қызметі және кәсіби шеберлігінің жоғары деңгейі үшін 2-дәрежелі «Барыс» орденімен марапатталды.
* Құрмет ордені (2006)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001)
* Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Алғыс хатымен марапатталған.
* Қазақстан Республикасының үкіметтік пен мерейтойлық медальдары және т.б.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ұшқыштары
Санат:Қазақстан ұшқыштары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Санкт-Петербург азаматтық авиация университетінің түлектері
Аслан Фархадұлы Жанұзақов

**Аслан Фархадұлы Жанұзақов** (6 қаңтар 1993, Өскемен) — қазақстандық футболшы, «Алтай» клубының жартылай қорғаушысы.

## Мансабы
Футболдық мансабын 2012 жылы «Восток» клубының құрамында бастады. 2013 жылдың 30 наурызында «Жетісу» клубына қарсы матчта, 79-минутта Бағдат Нұрлыбаевты алмастыра шығып, Қазақстан Премьер-Лигасындағы дебютін өткізді (1:1).

2016 жылдың қаңтар айында «Қызылжар» клубымен келісімшартқа отырды.

## Жетістіктері
;«Восток»
* Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2015
;«Қызылжар»
* Бірінші лига жеңімпазы: 2019
* Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2017
* Бірінші лиганың қола жүлдегері: 2016

## Клубтық статистикасы

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Жас Сұңқар ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Жетісу-М ФК ойыншылары
Санат:Алтай ФК ойыншылары
Әлихан Әсетов

**Әлихан Әсетұлы Әсетов** (26 қыркүйек 1996, Өскемен) —— қазақстандық хоккейші, шеткі шабуылдаушы. Қазіргі уақытта Астананың «Барыс» ҚХЛ клубының ойыншысы.

## Өмірбаяны
Әлихан хоккейді туған жері Өскеменде, жергілікті «Торпедо» мектебінде бастады. 2012/2013 жылғы маусымда ол жасөспірімдер құрамасы сапында Ресей чемпионаты деңгейінде, Сібір-Қиыр Шығыс аймағында дебют жасады, сондай-ақ «Қазмырыш-Торпедо-2» ересектер командасында Қазақстан чемпионаты деңгейінде бір матч өткізіп, осылайша кәсіби деңгейде дебют жасайды.

2013 жылдан бастап Әлихан астаналық «Барыс» жүйесінде өнер көрсетіп келеді. Алғашында ЖХЛ чемпионаты деңгейінде «Қар барыстары» командасында тұрақты ойнады, кейін Қазақстан чемпионаты деңгейінде өнер көрсететін «Номад» командасына және 2015 жылдың 10 қазанында «Барыстың» өз алаңында жаңасібірдің «Сібір» командасына қарсы ойынына қатысып, ҚХЛ-да дебют жасады. 2016/2017 маусымында Номад құрамында Әсетов Қазақстан чемпионы атанды. 2018 жылдан бастап Әлихан Әсетов «Барыстың» негізгі ойыншысы атанды, тек мезгіл-мезгіл фарм-клубына күшейту үшін шақырылады.

23/24 маусымының басынан бері ол ҚХЛ титулдық серіктесі Фонбеттің Қазақстандағы амбассадоры болды.

## Құрамада
Әлихан кіші жастан бастап, Қазақстанның негізгі құрамасына қосылғанға дейін дамудың барлық таптарынан өтті.

2017 жылы Алматыда өткен өз алаңындағы Универсиадада ұлттық құрамамен бірге жарыста күміс жүлдегер атанды.

2021 жылы алғаш рет 2021 жылдың 21 мамыры мен 6 маусымы аралығында Латвияда өткен әлем чемпионатына қатысып, осы турнирде Қазақстан құрамасының капитаны болды.

2023 жылы әлем чемпионатының ашылу матчында оның оң қолы сынып, жарыстағы өнерін мерзімінен бұрын аяқтады.

## Жетістіктері
* 2013 жылғы U-18 әлем чемпионы (1 дивизион В тобы)
* 2014 жылғы U-18 әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2015 жылғы U-20 әлем чемпионы (1 дивизион В тобы)
* 2016 жылғы U-20 әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2017 жылғы Қазақстан чемпионы
* 2017 жылғы Универсиаданың күміс жүлдегері
* 2018 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері (1 дивизион А тобы)
* 2019 жылғы әлем чемпионы (1 дивизион А тобы)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Номад ХК хоккейшілері
Санат:Барыс ХК хоккейшілері
Санат:Қар барыстары ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:ҚХЛ хоккейшілері
Азамат Несіпбайұлы Есқараев

**Азамат Несіпбайұлы Есқараев** (7 қазан 1979 жыл, Алматы) — қазақстандық саяси қайраткер, 2025 жылдан бастап Қазақстанның Үндістандағы елшісі. Бұрынғы Әділет министрі (2023—2025).

## Жастық шағы және білімі
Азамат Есқараев 1979 жылғы 7 қазанда Алматыда дүниеге келген. Жоғары білімін Қазақ гуманитарлық заң университетінде алды.

## Мансабы
[нобай|солға|Азамат Есқараев (сол жақта) пен [Зияткерлік меншік жөніндегі дүниежүзілік ұйымның бас директоры Дарен Танг (оң жақта), Женева, 2023]]
Өз еңбек жолын Есқараев 1996 жылы коммерциялық саудада және Алматыдағы ДЭЗ-2 жұмысшысы болып бастаған.

2000–2002 жылдары ол Әділет министрлігінің Заңнама департаментінде бас маман болды. 2002 жылдан 2003 жылға дейін Есқараев сол департаментте бөлім, кейін басқарма басшысы болды.

2003–2005 жылдары аралығында Есқараев Заңға тәуелді актілер департаментіндегі бөлімді басқарып кетсе, одан кейін, 2006 жылға дейін Алматы қалалық әкімдігінің бас инспекторы болды.

Астанаға көшкесін 2006–2007 жылдары ол елордадағы «Қазына» орнықты даму қоры» АҚ Заң қызметтері департаментінің бас менеджері және 2007 жылы Әділет министрлігінің құқықтық мәселелері жөніндегі консультанты, Ішкі әкімшілік департаментінің жетекші маманы қызметтерінде болды.

2007 жылғы шілдеден 2008 жылға дейін ол Әділет министрі Зағипа Балиеваның көмекшісі болса, одан кейін, 2009 жылға дейін министрліктің Талдау және стратегиялық жоспарлау департаментінің директоры болды. Оған қоса Есқараев 2012–2014 жылдары Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (ЭҚСЖҚКА) инспекциясының ұйымдастыру-бақылау департаментінің бастығы болған.

2014 және 2019 жылдары аралығында ол Премьер-министр Кеңсесінің Заң бөлімі меңгерушісінің орынбасары қызметін атқарған. Одан кейін, 2023 жылғы қаңтарға дейін Есқараев Қазақстан премьер-министрі Кеңсесі Заң бөлімінің меңгерушісі қызметінде болды.

2023 жылғы 4 қаңтарда Азамат Есқараев президент Тоқаевтың жарлығы бойынша Әділет министрі лауазымына тағайындалды. Сол жылғы 4 сәуірде ол сол лауазымына қайта тағайындалды. Смайылов үкіметінің отставкасына қарамастан, 2024 жылғы 6 ақпанда Есқараев өз лауазымына қайта тағайындалды.

2025 жылғы 9 қаңтарда Президент Жарлығымен Әділет министрі лауазымынан босатылды.

2025 жылғы 7 сәуірде Қазақстанның Үндістандағы Төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері
Санат:Қазақстан әділет министрлері
Алеш Саньел

**Алеш Саньел** (; 8 қараша 1996 жыл, Порт-Вила, Вануату) —  вануатулық футболшы, шабуылшы. 2017 жылдан бері Вануату Ұлттық футбол құрамасында ойнайды.

## Ойнаған клубтары

## Жетістіктері

* ОФК чемпиондар лигасының финалисі: 2023

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Вануату футболшылары
Санат:Вануату Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Лаутока ФК ойыншылары
Санат:Сува ФК ойыншылары
Хаябуса-2

***Хаябуса-2*** ( *лашын*) — жапондық ғарыш кемесі, ізашар миссия сияқты астероидтардан тозаң үлгісін Жерге жеткізуге арналған.

Аппарат ғарышқа 2014 жылы ұшырылды. Ол Жерге жақын ұшатын (162173) Рюгу астероидының жанынан ұшып, оны жақын қашықтықтан зерттеді және реголит үлгісін жинап алды.

2020 жылы 5 желтоқсанда аппарат аспан денесінен жинаған үлгілерді Жерге жеткізді.

## Галерея
Movie before and after touchdown on Ryugu taken with Hayabusa2's small monitor camera (CAM-H).webm|Үлгіні алу, 11 шілде 2019
Hayabusa2 SCI impact and subsurface sampling.gif|Анимациялық көрінісі

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Hayabusa 2

Санат:Жапония ғарыштануы
Санат:Ғарыш зерттеулері
Оңдасын Абдуллаұлы Абдуллаев

**Оңдасын (Оқан) Абдуллаұлы Абдуллаев** (13 қыркүйек 1948, Еңбекшіқазақ ауданы, Алматы облысы — 8 қыркүйек 2023, Алматы) — кеңестік және қазақстандық баяншы, музыка педагогы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1996).

## Өмірбаяны
1948 жылы 13 қыркүйекте Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Киров атындағы колхозда дүниеге келген.

1968 жылы П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық училищесін, ал 1980 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген.

Еңбек жолын 1968 жылы Есік педагогикалық училищесінде музыка және ән мұғалімі болып бастаған.

1968–1970 жылдары дейін Есік педагогикалық училищесінде баян сыныбы бойынша педагог.

1971–1978 жылдары Есік қаласындағы Балалар музыка мектебінің баян сыныбы бойынша педагог.

1979–1980 жылдары ҚазКСР Халық Ағарту министрлігінің Музыкалық білім беру және эстетикалық тәрбие зертханасының әдіскері.

1980–1982 жылдары Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка мектебінің баян сыныбы және оркестрлік дирижерлық бойынша педагог.

1982–1984 жылдары ҚазКСР Халық Ағарту министрлігінің тәрбие бөлімінің инспекторы.

1984 жылдың қарашасынан 2020 жылдың тамызына дейін Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка мектебінің директоры (36 жыл).

Директор қызметінен кеткеннен кейін осы лауазымдағы өзінің мұрагері Бақтияр Әбдірашевтің ұсынысы бойынша ҚР Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлованың келісімімен Күләш Байсейітова атындағы РММӨМ директорының кеңесшісі болып тағайындалды.

Қобыз және баян кафедрасының аға оқытушысы және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры.

2023 жылы 8 қыркүйек күні кешке 75 жасқа толуына 5 күн қалғанда Алматыда үйінде қайтыс болды.

## Марапаттары мен атақтары
* 1988 — «Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі» төс белгісі;
* 1990 — «КСРО мәдениет үздігі» төсбелгісі;
* 1996 (24 қазан) — «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» — *қазақ музыка педагогикасын дамытудағы және қоғамдық қызметі үшін*;
* 2002 — «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» төс белгісі;
* 2008 — «Ыбырай Алтынсарин» төсбелгісі — *білім және педагогика ғылымындағы ерекше еңбегі үшін*;
* 2008 (7 желтоқсан) — «Парасат» ордені — *қазақ музыка педагогикасының дамуына қосқан зор үлесі мен қоғамдық қызметі үшін*;
* 2011 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;
* 2018 (2 шілде) — «Астанаға 20 жыл» медалі;
* 2020 — «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі;

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан музыка педагогтары
Санат:КСРО музыка педагогтары
Санат:Алматы музыка колледжі түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Санат:Ыбырай Алтынсарин төсбелгісімен марапатталғандар
Виталий Афанасьевич Шевелев

**Виталий Афанасьевич Шевелев** (1 тамыз 1939, Черная Курья ауылы, Алтай өлкесі — 12 наурыз 2023) — кеңестік және қазақстандық футболшы, футбол жаттықтырушысы, Семей қаласының құрметті азаматы.

## Өмірбаяны
1939 жылы 1 тамызда Алтай өлкесі, Мамонтов ауданы, Черная Куря ауылында дүниеге келген. Басқа деректер бойынша туған жері Мамонтово ауылы.

1959 жылы Қазақ КСР қола жүлдегері атанды. Бұл футболшының дебюті болды. Жазда футбол, қыста хоккей ойнады. Омбыда жаттықтырушылар мектебінде білім алған. 1963 жылы Қазақ КСР чемпионы атанды. Турнир финалының өтетін орны ретінде Семей таңдалды. Осыдан кейін жаттықтырушы жұмысымен айналыса бастады. «Цементник» ФК цемент зауытында, «Спартак» стадионының №5 автобазасында, мемлекеттік жасөспірімдер спорт мектебінің №4 жасөспірімдер спорт мектебінде жұмыс істеген. Бұл ретте 1967 жылғы республикалық біріншілікте жеңімпаз атанған «Еңбек» командасының жаттықтырушысы болды.

Виталий Шевелев көптеген футболшылардың алғашқы жаттықтырушысы бола білді. Ол 1969 жылы «Қайрат» сапында ойнауға шақырту алған Равиль Абдувалиевті және Өскеменнің «Восток» командасының қақпашысы Жорж Родионовты жаттықтырды. Ол Александр Гончаренко, Сергей Егуданов, Александр Борисов, Сергей Проскурин, Андрей Пинчуков, Серкали Мусалимов, Сергазы Рымбаев, Сергей Цареградскийдің жаттықтырушысы болды.

2013 жылы 21 тамызда «Семей қаласының құрметті азаматы» атағы берілді. Виталий Шевелевтің шәкірттері жиі жарыстардың чемпиондары мен жүлдегерлері атанды.

Ұлы Виктор Витальевич Шевелев Семей қаласында балалар футболының жаттықтырушысы болып жұмыс істейді.

2023 жылы 12 наурызда дүниеден өтті.

## Марапаттары
* Қазақстан футбол федерациясының құрмет белгісі
* «Қазақстанның тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
* Семей қаласының құрметті азаматы (2013)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары
Санат:Семейдің құрметті азаматтары
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Роберт Сков

**Роберт Сков** (; 20 мамыр 1996, Копенгаген) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Хоффенхайм" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2020 жылғы Еуропа чемпионатына, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Копенгаген»**

* Дания чемпионы — 2018/2019

**Дания құрамасы**

* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2021

### Жеке

* Дания чемпионатының үздік мергені — 2018/2019
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Силькеборг ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары
Стожице (стадион)

right|280px|
**«Стожице» стадионы** () — Словенияның Любляна қаласындағы футбол алаңы, Сыйымдылығы 16000 адам. Іргесі 2009 жылы қаланған. 

## Тарихы
2010 жылы 11 тамызда ашылды. Ашылау салтанатында Словения және Аустралия құрамалары жолдастық кездесу өткізді.

## Фактілер

* Координаты: 
* "Олимпия" клубы мен Словения құрамасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.
* 2012 жылы 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатының 6 ойыны өткізілді.
* 2021 жылы 21 жасқа дейінгі Еуропа чемпионаты өтті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Стожице комплексі

Санат:Стадиондар
Санат:Словения стадиондары
Византиялық ғибадатханасы (Судак)

**Византиялық ғибадатханасы** — Қырымдағы Судак қаласының маңындағы тарихи православие шіркеуі, оның қирандылары 2016 жылы табылған. Болжам бойынша, ол Иоанн Хризостомға арналған монастырь кешенінің бөлігі болып табылады. Қырым аумағында өз уақытындағы ең үлкен христиан ғибадатханасы.

## Ғибадатхананың тарихы
Бүгінде ғибадатхана 12 ғасырдың екінші жартысы — 13 ғасырдың бірінші жартысында салынған деп болжауға болады. 1475 жылға дейін (Осман империясы Қырымды жаулап алған жыл) православиелік ғибадат орны ретінде пайдаланылды. Содан кейін ол 17 ғасырдың аяғына дейін болған сарайға айналды, содан кейін 18 ғасырдың аяғында жердің қалыңдығының астында толығымен дерлік көмілді.

## Ашылу тарихы
2016 жылы Қырым Республикасының Судак аймағындағы Килиса-Кая тауының етегінде үш апсистік крест күмбезді ғибадатхана табылып, зерттелді. Қазір ғибадатхананың іші толығымен қазылған. Сыртынан батыс және жартылай оңтүстік және шығыс қабырғалары толығымен тазартылған. Әсіресе, діни ғимараттың бірегей сақталуын атап өтуге болады.

Неліктен мұндай сақтаудағы ескерткіштің жақында табылғаны парадоксальды сияқты. Сонымен қатар, дәл осы жер астындағы құрылымның жасырындығы мен оның шалғайлығының арқасында қазіргі заманғы зерттеушілер оны толығымен дерлік тапты. Жазбаша деректерде бұл жерде ортағасырлық ғибадатхананың бар екені айтылмаған. Бұрынғы уақытта мұнда христиан культі орнының болғанының бірден-бір белгісі — ол орналасқан таудың аты. Татар тілінен аударғанда «Килиса-Кая» «Шіркеу тауы» дегенді білдіреді.

## Тағы қараңыз
* Салоникадағы Әулие Димитрий шіркеуі (Феодосия)
* Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі (Ескі Қырым)
* Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі (Керчь)
* Фунадағы Феодор Стратилат ғибадатханасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Қырым
Глобал (футбол клубы)

**Глобал** () — Филиппиннің Себу қаласындағы футбол клубы. 2000 жылы құрылған.

## Жүлделері

### Ұлттық

#### Лига

* **Филиппин футбол лигасы:**
** *2 орын:* 2017
* **1 дивизион:**
** **Жеңімпаз:** 2012, 2014, 2016
** *2 орын:* 2011, 2013, 2015
* **2 дивизион:**
** **Жеңімпаз:** 2010

#### Кубок

* **Ұлттық кубок:**
** **Жеңімпаз:** 2011
** *2 орын:* 2013–14, 2014–15

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web

Санат:Филиппин футбол клубтары
Футболдан Азия Кубогы 2023 (финал)

**Футболдан 2023 жылғы [[Футболдан Азия Кубогы|Азия Кубогы]]ның финалы** () — 2024 жылғы 10 ақпанда Катардың Лусаил қаласында өтті. Қатарынан екінші рет финалға шыққан алаң иелері Иордания құрамасымен кездесті.

Иордания тарихында бірінші рет финалға шықты.
## Финалға дейінгі жол

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Футболдан Азия чемпионаты

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Футболдан Азия Кубогының финалдары
Санат:Иордания Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Катар Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Қазақстан санаторийлері тізімі

2023 жылдың 1 қаңтарына Қазақстанда тіркелген санаторийлар тізімі.

## Статистикасы
2023 жыл басына Санаториялық-курорттық ұйымдар. Дереккөз.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шипажайлары
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Аркадаг (футбол клубы)

**«Аркадаг»** () — Түрікменстанның Аркадаг қаласындағы футбол клубы. 
## Тарихы
2023 жылы елдің бұрынғы президенті Құрбанқұлы Бердімұхамедов басшылығымен құрылды.

Клуб құрыла сала Түрікменстан жоғары лигасында өнер көрсетті. 2023 жылғы маусымда 24 ойынның барлығында да жеңіске жетіп, чемпион атанды. Сондай-ақ Түрікменстан кубогында да жеңімпаз атанды.

2024 жылы да 16 ойынның бәрінде жеңіске жетті.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.championat.com

Санат:Түрікменстан футбол клубтары
Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов

**Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов** (31 наурыз 1967 жыл, Жамбыл облысы) — қазақстандық саяси қайраткер, экономист, 2023 жылғы қыркүйектен Су ресурстары және ирригация министрі, 2022–2023 жылдары Жамбыл облысының әкімі.

## Жастық шағы және білімі
Нұржан Нұржігітов 1967 жылғы 31 наурызда, Жамбыл облысында дүниеге келген.

Нұржігітов — техника ғылымдарының кандидаты және Қазақ ұлттық аграрлық университетінің құрметті профессоры.

## Мансабы
Еңбек жолын Нұржігітов 1988 жылы, Ленинград ауылшаруашылық институтында техник, комендант болып бастаған. 1991 жылы ол Жуалы ауданында, Максим Горький атындағы колхозында механик болды.

1992–1996 жылдары ол Жуалы ауданындағы Төле би атындағы агроұйымның бас инженері болса, 1996–1997 жылдары ол Жуалы ауданы әкімі аппаратының ауыл шаруашылығы бөліміндегі бас маман болған.

1997 жылдан 2003 жылға дейін Нұржігітов Жуалы ауданы әкімдігінің экономика бөлімінде бас маман қызметінде болды, 2003–2006 жылдары ол Жуалы ауданы әкімдігінің бір бөлімін басқарып кетті. Одан кейін, 2008 жылға дейін ол әкімдіктің кәсіпкерлік бөліміне басшылық етті.

2008 жылы ол аудандық әкімдіктен Жамбыл облыстық әкімдігі деңгейіне жетті, ол кезде ол облыс әкімінің ұйымдастыру-инспекторлық және кадр жұмысы бөлімінде облыс әкімінің бас инспекторы болған еді. 2008 жылдан 2011 жылға дейін Нұржігітов облыс әкімі аппаратының мемлекеттік қызмет көрсету сапасының мониторингі жөніндегі даму бөлімінің басшысы болса, 2011–2014 жылдары Қазақстан Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Жамбыл облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары болды.

2014–2015 жылдары ол Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Жамбыл облысы бойынша департаментінің Мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлықтың алдын алу басқармасының басшысы және 2015 жылғы тамыздан 2018 жылғы ақпанға дейін Жамбыл облысы әкімдігінің ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы болды.

2018 жылғы 23 ақпаннан тамызға дейін ол Жамбыл облысы әкімдігінің табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының басшысы қызметінде болған.

2018 жылғы тамыздан 2021 жылғы сәуірге дейін Нұржігітов Байзақ ауданының әкімі болды. Одан кейін, 2022 жылғы 7 сәуірге дейін ол Жамбыл облысы әкімінің орынбасары қызметінде болды.

2022 жылғы 7 сәуірде Нұржігітов Жамбыл облысының әкімі болып тағайындалды. Нұржігітов әкімдігі тұсында Жамбыл облысында су жетіспеушілігі себебінен бірнеше ауданда төтенше жағдай жарияланып, дағдарыс орын алды.

2023 жылғы 4 қыркүйекте президент Тоқаевтың жарлығымен Нұржан Нұржігітов жаңа құрылған Су ресурстары және ирригация министрі лауазымына тағайындалды да, бұрынғы барлық лауазымынан босатылды. 2023 жылғы 6 ақпан сол лауазымына қайта тағайындалды.

## Жеке өмірі
Нұржан Нұржігітов үйленген, 6 баласы бар.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының әкімдері
Санат:Қазақстан су ресурстары және ирригация министрлері
Санат:Қазақстан министрлері
Энергетик (футбол клубы)

**«Энергетик»** () — Түрікменстанның Мары вилоятындағы футбол клубы. Базасы Түрікменбасы кентінде орналасқан. 1991 жылы таратылған "Шаттық Мары" клубының орнына 2010 жылы "Кувват" деген атаумен қайта құрылды.

## Тарихы

### Атаулары
* 1946—1975 — «Энергостроитель» Мары
* 1976 — «Энергетик» Мары
* 1977 — «Шатлык» Мары
* 2010—2013 — «Кувват»
* 2014 — «Мары ГЭС» Түрікменбасы
* с 2015 — «Энергетик» Түрікменбасы

## Жүлделері

* **Жоғары лига**
** 3 орын (2): 2016, 2018
* Түрікмен КСР чемпионаты
** Чемпион (3): 1972, 1976, 1977
* Түрікмен КСР Кубоғы
** жеңімпаз (4): 1972, 1977, 1978, 1979
## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан футбол клубтары
Африка Ұлттары Кубогы 2023

**Африка Ұлттары Кубогы 2023** — Футболдан Африка чемпионатының 34-ші жарысы, 2024 жылы 13 қаңтар мен 11 ақпан аралығында Кот-д’Ивуар стадиондарында өтті.

## Ұйымдастырушы

* Мысыр
* Гвинея
* Кот-д'Ивуар
* Алжир
* Марокко

**Қабылданбаған өтініштер**

* Уганда
* Судан
* Сенегал
* Камерун

## Стадиондар

## Топтық турнир
### А тобы

----

----

----

----

----

----

### B тобы

----

----

----

----

----

----

### C тобы

----

----

----

----

----

----

### D тобы

----

----

----

----

----

----

### E тобы

----

----

----

----

----

----

### F тобы

----

----

----

----

----

----

### 3 орын алған құрамалар

## Плей-офф

### 1/8 финал

----

----

----

----

----

----

----

### 1/4 финал

--------------

----------

--------------

### Жартылай финал

-----------


## 3-орын

## Финал

Санат:Африка Ұлттары Кубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Кот-д’Ивуардағы футбол
Африка Ұлттары Кубогы 2023 (финал)

**2023 жылғы [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]]** () — финалдық ойыны. 2024 жылы 11 ақпанда Кот-д’Ивуар астанасы Абиджан қаласындағы Ұлттық стадионда өтеді.

## Финалға дейінгі жол

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Африка Ұлттары Кубогының финалдары
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Иван Николаевич Свиридов

**Иван Николаевич Свиридов** (28 маусым 2002 жыл, Теміртау, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Елімай" клубының шабуылшысы.

## Жетістіктері

### Командалық
; «Шахтёр» 

* Қазақстан Кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шахтер-Болат ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары
Шәмші Қалдаяқов ауылдық әкімдігі

**Шәмші Қалдаяқов ауылдық әкімдігі** – Ақтөбе облысы Қарғалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Шәмші Қалдаяқов ауылы.

## Тарихы
2023 жылы Желтау ауылдық округінен жеке әкімшілік бірлік болып бөлініп шықты.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1407 адамды (724 ер адам және 683 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарғалы ауданы ауылдық округтері
Pfizer

нобай|130px|Жапонияның Токио қаласында орналасқан Pfizer штаб-пәтері
**Pfizer, Inc.** (айтылуы: **«Файзер»** ) — америкалық трансұлттық компания, әлемдегі ең ірі фармацевтикалық өндірушілердің бірі. Компанияны 1849 жылы Нью-Йоркте екі неміс кәсіпкері Чарльз Файзер (1824–1906) және оның немере ағасы Чарльз Ф. Эрхарт (1821–1891) құрды.

Pfizer 2004 жылдан 2020 жылдың тамызына дейін Dow Jones Industrial Average қор нарығының индексіне кірді. Компания Fortune 500 және Forbes Global 2000 тізімдерінде сәйкесінше 38-ші мен 39-шы орын алды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:Трансұлттық корпорациялар
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2024

2024 жылы Қазақстан құрамасы УЕФА Ұлттар лигасының плей-офф кезеңіне қатысып, ЕУРО-2024 жолдамасын сарапқа салып, сәтсіз өнер көрсетті. Көктемгі матчтар сериясынан соң Магомед Адиев өз еркімен қызметтен кетті. Оның орнына екі ойында құрманы Руслан Балтиев баптады. Күзгі матчтарда бас жаттықтырушы боп Станислав Черчесов баптады.

Бірақ Черчесов баптаған алты ойында бір ғана ұпай жинады. Бір гол да соға алмады. Нәтижесінде Ұлттар лигасының С лигасына қайта түсіп қалды.

## Матчтар
### Жолдастық ойын
**№239**

### [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23|УЕФА Ұлттар лигасы 2022/23]]

#### Жартылай финал
**№ 240**

### Үшінші орын

### Жолдастық кездесулер

### [[УЕФА ұлттар лигасы 2024/25, В лигасы|УЕФА ұлттар лигасы 2024/25]]

## Футболшылар

* Жұлдызшамен белгіленгендер — Дебьютанттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
Санат:2024 жылғы футбол
Николас Рэй

**Николас Рэй** (; туған кездегі есімі — **Реймонд Николас Кинцле** ; , Гейлсвилл, Висконсин — , Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші және актер.

Гарвард кино мұрағаты оны «Голливудтың соңғы романтигі» және «соғыстан кейінгі америкалық киноның аса дарынды, бірақ тағдыры қасіретті тұлғаларының бірі» деп сипаттаған. Рэй сол кездегі Голливудтың студиялық жүйесімен жиі қайшылыққа түскен, қалыптасқан қағидаларға бағынбайтын еркін автор-режиссер ретінде танылды. Соған қарамастан, оның шығармашылығы болашақ режиссерлер буынына зор ықпал етті.

Оның ең танымал туындысы — басты рөлді Джеймс Дин сомдаған 1955 жылғы «Себепсіз бүлікші» (Rebel Without a Cause) фильмі. Сонымен қатар, ол 1947–1963 жылдар аралығында жарық көрген көптеген сюжеттік фильмдерімен жоғары бағаланады. Олардың қатарында «Олар түнде өмір сүреді» (They Live By Night, 1948), «Жалғыздықта» (In a Lonely Place, 1950), «Джонни Гитара» (Johnny Guitar, 1954), «Өмірден де артық» (Bigger Than Life, 1956) және «Патшалардың Патшасы» (King of Kings, 1961) туындылары бар. Бұдан бөлек, ол 1970-жылдары «Біз қайтадан үйге қайта алмаймыз» (We Can't Go Home Again) атты эксперименттік жұмыспен айналысты, бірақ бұл туынды Рэй қайтыс болған кезде аяқталмай қалған болатын.

Рэйдің CinemaScope (кең экранды) кадр ішіндегі композициялары мен түсті қолдану шеберлігі өте жоғары бағаланады. Ол «франциялық жаңа толқынына» айтарлықтай ықпал етті.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Александр Пэйн

**Константин Александр Пэйн** (; , Омаха, Небраска, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, кинопродюсер және сценарийші.  «Оскардың» екі дүркін иегері.

## Фильмография

Санат:Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Спутник сыйлығының иегерлері
Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері
Санат:Стэнфорд университеті түлектері