Дональд Артур Глазер

**Дональд Артур Глейзер** (*Глейзер*, *Глезер* ;; 21 қыркүйек 1926, Кливленд — 28 ақпан 2013) — американдық физик және нейробиолог, 1960 жылғы физика бойынша «көпіршікті камераны ойлап тапқаны үшін» Нобель сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
Ресейден келген еврей иммигранттарының — бизнесмен Уильям Джозеф Глейзер (1894—1953) және оның әйелі Лена Глейзер (қыз күнінде Левина) отбасында, Кливлендте, Огайо штатында  дүниеге келген. Кливлендтегі орта мектепті бітіргеннен кейін ол Кейс технологиялық институтына түсіп, 1946 жылы бакалавр дәрежесін алды, содан кейін бір семестр сабақ берді. 1946 жылдың күзінде ол Калифорния технологиялық институтына түсіп, 1950 жылы диссертация қорғады. 1949 жылы ол Мичиган университетінде ассистент профессоры лауазымына ие болды, ал 1957 жылы сол жерде профессор болды. 1959 жылы Берклидегі Калифорния университетіне физика профессоры ретінде көшті. 1964 жылы ол молекулалық биология профессоры атанды. 1989 жылдан физика және нейробиология кафедрасының профессоры. «Адамзатқа ескертуге» (1992) деп қол қойды.

1960 жылы Глейзер Руфь Бонни Томсонға үйленді. Екі баласы — қызы мен ұлы бар; қызы Луиза Феррис Андерсон педиатр атанды, ұлы Уильям Томсон Глейзер — компьютерлік компанияда басқарушы болды.

## Ғылыми қызмет
Глейзердің мансабының алғашқы жылдарында эксперименттік техникаға баса назар аудара отырып, элементар бөлшектер саласында зерттеулер жүргізілді. Ол көптеген жақсартылған бұлтты камералар мен ұшқын камераларын жобалады. Сонымен қатар, Глейзер 1952 жылы көпіршікті камераны ойлап табуға әкелген идеяларды дамытты. Кейінгі жылдары ол жоғары энергиялық эксперименттер үшін көпіршікті камералардың бірнеше түрін жасап шығарды және өзі Нью-Йорктегі Брукхавен ұлттық зертханасында Космотронда және Калифорниядағы Лоуренс атындағы зертханада Беватронда тәжірибе жасады. Осы еңбегі үшін 1960 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

1962 жылы Глейзер Калтехте оқығаннан бері оны қызықтырған молекулалық биологияға бет бұрды. Микроорганизмдердің ДНҚ-сы мен РНҚ-сы жоғары дамыған тіршілік иелеріндегідей құрастырылғанын түсіну қазіргі биотехнологияның негізін қалады. Глейзер студенттерімен бірге бактериялардағы ДНҚ синтезін бақылау механизмдерін зерттей бастады. Мутацияланған қытай аламаны жұмыртқасының көмегімен ол ультракүлгін сәулеленуге сезімталдықтың жоғарылауы үшін белгілі бір гендердің жауапкершілігін көрсете алды, бұл жасушалардың ісік жасушаларына дегенерациясына әкелуі мүмкін. Процесске жауапты жеті ген адамдарда да бар және қатерлі ісіктің **xeroderma pigmentosum** түріне әкеледі.

1970 жылы Глейзер молекулалық биология өте егжей-тегжейлі білім бергенімен, оны медицинада немесе кез келген басқа салада қолдану қиын деп шешті. Сондықтан ғалым екі досымен бірігіп, алғашқы биотехнологиялық компанияның негізін қалады және сол арқылы медицина мен ауыл шаруашылығына үлкен әсер еткен тұтас бір саланы құрады.

Көп ұзамай ол қайтадан басқа салаға — нейробиологияға, әсіресе адамның көру жүйесіне бет бұрды.

## Марапаттар мен ерекшеліктер
* Мичиган университетінің Генри Рассел сыйлығы, 1953
* Лондон физикалық қоғамының (Physical Society) Чарлз Вернон Бойз сыйлығы, 1958
* Америка физика қоғамының сыйлығы, 1959
* Физика бойынша Нобель сыйлығы, 1960
* Эллиот Крессон медалі, 1961
* Гуггенхайм стипендиясы, 1961

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Храмов Ю. А. Глезер Дональд Артур (Glaser Donald Arthur) // Физики : Биографический справочник / Ред. А. И. Ахиезера. — Ред. 2-ші, өңд. және қос. – М.: Наука, 1983. — Б.86. — 400 б. — 200 000 дана.
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат
* Берклидегі Калифорния университеті сайтындағы Дональд Глейзердің беті (archive.org сайтынан сақтық көшірме сілтеме)
* ''Глейзер (Glaser), Доналд А.'' Биография «Наука и техника» электронды кітапхананың сайтында

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ биологтары
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ өнертапқыштары
Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері