Харикл

**Харикл** (көне грекше: Χαρικλῆς; б.з.д. 400/399 жылдан кейін қайтыс болған) — ежелгі грек саясаткері және әскери қолбасшы, б.з.д. 404–403 жылдары Афинаны басқарған «Отыз қатыгездің» бірі. Ол гермокопидтер ісін тергеуге (б.з.д. 415 ж.) қатысқан, сондай-ақ Пелопоннес соғысы кезінде (б.з.д. 413 ж.) стратег ретінде флотты басқарған. «Отыздықтардың» билігі құлатылғаннан кейін ол қуғынға ұшырады, бірақ кейінірек еліне қайта орала алды.

## Өмірбаяны
Харикл — Апполодордың ұлы, Афина азаматы болған. Ол алғаш рет дереккөздерде б.з.д. 415 жылғы оқиғаларға байланысты аталады: белгісіз біреулер Афинадағы дерлік барлық гермаларды бүлдірген кезде, Харикл бұл қол сұғу әрекетті тергеумен айналысқан комиссия құрамына кірді. Сол кезде ол демократиялық құрылымды белсенді түрде қолдайтын қайраткер ретінде танымал болды. Андокидтің айтуынша, Харикл әріптесі Писандрмен бірге: «болған оқиға жеке тұлғалардың әрекеті емес, бұл демократияны құлатуға бағытталған әрекет» деп мәлімдеген. Бұл — аристократиялық гетериялар мүшелерін ашық айыптау болатын. Нәтижесінде қалада дүрбелең басталып, жала жапқандар белсенді жұмыс істей бастады, көптеген афиналықтар тұтқындалып, азаптауға ұшырады. Бұл оқиғалар тікелей Алкивиадтың қуғындалуына және оның басшылығындағы Сицилия жорығының күйреуіне алып келді.

Б.з.д. 414/413 жылы Харикл стратег (бас қолбасшы) қызметін атқарды. Б.з.д. 413 жылдың көктемінде, сол кезде жүріп жатқан Пелопоннес соғысына байланысты, ол отыз кемеден тұратын эскадрамен Пелопоннес жағалауларына аттанды. Алдымен Харикл Афинаға одақтас Аргос қаласынан гоплиттерді (ауыр қаруланған жаяу әскер) кемелеріне отырғызды, содан кейін Сицилияға бара жатқан Демосфенмен бірлесіп Лакония жағалауын тонады.

Б.з.д. 404 жылы Харикл «көне заңдарды негізге ала отырып заңдар жинағын жасау үшін» құрылды деп ресми түрде жарияланған, алайда іс жүзінде Афинада билікті өз қолына алған олигархиялық орган — Отыздықтар коллегиясының құрамына кірді (кейін оларды «Отыз тиран» деп атай бастады). Харикл бұл органға Фераменнің ұсынуымен кіргені белгілі, бірақ кейін ол Фераменнің жауы Критиймен жақындасты. Біраз уақыт бойы Харикл «Отыздықтардың» радикал қанатының көшбасшыларының бірі ретінде үлкен ықпалға ие болды.

Дәл Харикл мен Критий Сократты жастармен сөйлесуді тоқтатуды талап етіп шақырған. Бұл диалог Ксенофонттың «Естеліктер» атты шығармасында сипатталған, онда Харикл турашыл, дөрекі және аса ақылды емес адам ретінде көрсетілген.

Б.з.д. 403 жылы Критий қаза тапты, ал қалған олигархтар, соның ішінде Харикл, Элефсинге қашуға мәжбүр болды. Афиналықтар демократиялық құрылымды қалпына келтірді. Олар «Отыздықтардың» барлық мүшелерін жер аударды, бірақ кейін амнистияның арқасында Харикл отанына қайта оралды. Б.з.д. 400/399 жылы Афина сотында сөйлеген Андокид өзінің «Мистериялар туралы» атты сөзінде Хариклді сонда қатысқандардың бірі ретінде атайды.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
# *Ксенофонт.* Греческая история. — СПб.: Алетейя, 2000. — 448 с. — ISBN 5-89329-202-2.
# *Ксенофонт.* Воспоминания о Сократе. — М.: Наука, 1993. — 380 с.
# *Суриков И.* Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — М.: Русский фонд содействия образованию и науке, 2011. — 328 с. — ISBN 978-5-91244-030-4.
# *Суриков И.* Сократ. — М.: Молодая гвардия, 2011. — 365 с. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03455-6.
# *Kirchner I.* Diokles 9. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1903. — Bd. V, 1. — Kol. 792.
# *Андокид.* Речи, или История святотатцев. — СПб.: Алетейя, 1996. — 256 с.
# *Никитюк Е.* Оратор Андокид и процессы по обвинению в нечестии в Афинах на рубеже V—IV вв. до н. э. // Вестник СПбГУ. — 1996. — № 2, 3. — С. 23—36.
# *Диодор Сицилийский.* Историческая библиотека simposium.ru
# *Лисий.* Речи. — М.: Ладомир, 1994. — 373 с. — ISBN 5-86218-124-5.
# *Фукидид.* История. — М.: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.

Санат:Ежелгі Афина
Санат:Отыз тиран
Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері
Санат:Ежелгі заман саясаткерлері