Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы

**Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы** () — америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1941 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат бұрын жарияланбаған немесе басқа шығармаға негізделмеген, арнайы экран үшін жазылған үздік әдеби негіз (сценарий) үшін беріледі.

Номинация тарихындағы ең басты рекордшы — Вуди Аллен, ол 16 рет номинация алып, оның үшеуінде жеңіске жеткен. Сондай-ақ, Чарльз Брэкетт, Билли Уайлдер және Пэдди Чаефски сияқты сценаристер бұл санатта үш реттен үздік атанған. 

Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — **[[Райан Куглер]]**, ол бұл марапатты 2026 жылғы 98-ші марапаттау рәсімінде «Күнәһарлар»  фильмінің сценарийі үшін иеленді.

## Ұсынылу шарттары
Номинацияға тек «бұрын жарияланған материалдарға» негізделмеген сценарийлер ғана жіберіледі. Академияның Сценарийшілер тармағы (Writers Branch) сценарийдің түпнұсқа немесе бейімделген екенін анықтау үшін дереккөздерді, авторлардың сұхбаттарын және фильмнің жарнамалық материалдарын мұқият зерттейді. Айта кетерлігі, Академияның шешімі кейде АҚШ Сценарийшілер гильдиясының (WGA) жіктеуінен өзгеше болуы мүмкін.

Оскар тарихындағы ерекше жағдайлар:

«Нью-Йорк бандалары» (75-ші рәсім): Фильм аттас кітапқа негізделгеніне қарамастан, «Түпнұсқа сценарий» санатына енді. Себебі авторлар кітапты тек тарихи зерттеу үшін пайдаланып, сюжет пен кейіпкерлерді толықтай өздері ойлап тапқан.

«Ай сәулесі» (89-шы рәсім): Бастапқыда жарияланбаған пьесаға негізделгендіктен түпнұсқа туынды ретінде ұсынылды. Алайда Академия оны «Бейімделген сценарий» санатына ауыстырды (фильм сол номинацияда жеңіске жетті).

«Шабыт» (87-ші рәсім): Сценарий басынан бастап түпнұсқа ретінде жазылса да, бейімделген сценарийлер қатарына жатқызылды. Бұған сценарийдің бір көрінісі негізінде алдын ала концепт-ролик ретінде қысқаметражды фильм түсірілгені себеп болды.

«Қатқан өзен» (Frozen River, 2008): Бұл фильмнің де бұрын көрсетілген қысқаметражды нұсқасы болғанына қарамастан, Академия оны «Түпнұсқа сценарий» номинациясына қалдырды.

## Рекордтар
* **Ең көп жеңіс:** Вуди Аллен, Чарльз Брэкетт, Билли Уайлдер және Пэдди Чаефски — 3 марапаттан.
* **Ең көп номинация:** Вуди Аллен — 16 номинация. Одан кейін Федерико Феллини (6 номинация).
* **Ең егде жеңімпаз:** Вуди Аллен (76 жасында «Париждегі түн ортасы» фильмі үшін).
* **Ең жас жеңімпаз:** Бен Аффлек (25 жасында «Ақылды Уилл Хантинг» фильмі үшін).
* **Ең көп номинация алған әйел сценарист:** Нора Эфрон (3 номинация).

## Жеңімпаздар және номинанттар тізімі

[130 px|alt=1937 жылғы Орсон Уэллстің ақ-қара портреті.|thumb|[Орсон Уэллс 1942 жылы «Азамат Кейн» фильмі үшін марапатты бірлесіп иеленді.]]
[130 px|alt=1943 жылғы Герман Дж. Манкевичтің ақ-қара фотосы.|thumb|[Герман Дж. Манкевич 1941 жылы «Азамат Кейн» фильмі үшін Орсон Уэллспен бірге жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Сансет бульварын түсіру кезінде актриса Глория Свансонмен түскен Билли Уайлдердің фотосы.|thumb|[Билли Уайлдер екі рет жеңіске жетті: «Сансет бульвары» (1950) және «Пәтер» (1960).]]
[130 px|alt=1962 жылғы Алан Джей Лернердің ақ-қара фотосы|thumb|[Алан Джей Лернер «Париждегі америкалық» (1951) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|[Клод Лелуш «Еркек пен әйел» (1966) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[130 px|alt=2010 жылы Мел Брукс Даңқ аллеясында жұлдыз алу рәсімінде.|thumb|[Мел Брукс өзінің «Продюсерлер» (1968) комедиясы үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Уильям Голдман 2008 жылдың қарашасында.|thumb|[Уильям Голдман, 1969 жылы «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» фильмі үшін жеңімпаз атанды.]]
[130 px|alt=Фрэнсис Форд Коппола 2011 жылы.|thumb|[Фрэнсис Форд Коппола «Паттон» (1970) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=1958 жылғы жас Пэдди Чайефски.|thumb|[Пэдди Чайефски екі рет жеңіске жетті: «Аурухана» (1971) және «Тележелі» (1976)]]
[130 px|alt=Роберт Таун сигара шегіп отырған сәт.|thumb|[Роберт Таун «Қытай тоқсаны» (1975) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130px|alt=Вуди Аллен 2006 жылы.|thumb|[Вуди Аллен үш рет жеңіске жетті: «Энни Холл» (1977), «Ханна және оның әпкелері» (1986) және «Париждегі түн» (2011). Ол барлық сценаристер арасында ең көп — он алты номинация алған.]]
[130 px|alt=Стив Тесич 1990 жылы қарлы күнде сыртта.|thumb|[Стив Тесич «Алға ұмтылу» (1979) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Бо Голдманның ақ-қара портреті.|thumb|[Бо Голдман «Мелвин мен Ховард» (1980) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=2015 жылғы Джон Патрик Шенлинің портреті.|thumb|[Джон Патрик Шенли «Айдың билігі» (1987) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[thumb|right|130px|[Калли Кхури «Тельма мен Луиза» (1991) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[130 px|alt=Нил Джордан 2007 жылы.|thumb|[Нил Джордан 1992 жылы «Қауіпті ойын» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Джейн Кэмпион 2014 жылы.|thumb|[Джейн Кэмпион 1993 жылы «Пианино» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Тарантино Comic-Con халықаралық фестивалінде.|thumb|[Квентин Тарантино екі рет жеңіске жетті: «Қойыртпақ шығарма» (1994) және «Азат етілген Джанго» (2012)]]
[130 px|alt=Кристофер Маккуорри 2022 жылы.|thumb|[Кристофер Маккуорри 1995 жылы «Күдікті тұлғалар» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Ағайынды Коэндер 2015 жылы Канн кинофестивалінде.|thumb|Сценарист және режиссерлер [Ағайынды Коэн «Фарго» (1996) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|right|[Бен Аффлек «Ақылды Уилл Хантинг» (1997) сценарийін жазғаны үшін жеңіске жетті]]
[thumb|right|130px|[Мэтт Деймон «Ақылды Уилл Хантинг» (1997) сценарийін жазғаны үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|[Том Стоппард «Ғашық болған Шекспир» (1998) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|[Алан Болл «Америкалық сұлулық» (1999) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|[Кэмерон Кроу «Дерлік танымал» (2000) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|right|130px|[Джулиан Феллоуз «Госфорд-парк» (2001) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|130px|[Педро Альмодовар «Онымен сөйлес» (2002) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[130 px|alt=Коппола 2003 жылы.|thumb|[София Коппола 2003 жылғы «Аударма қиындықтары» фильмі үшін жеңіске жетті. Оның әкесі бұған дейін «Паттон» фильмі үшін жеңген болатын.]]
[thumb|130px|[Чарли Кауфман «Мінсіз сананың мәңгілік шұғыласы» (2004) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|right|130px|[Пол Хаггис «Қақтығыс» (2005) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[thumb|right|130px|[Майкл Арндт «Кішкентай мисс Күн нұры» (2006) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[130 px|alt=Коди, 2008 жылғы қаңтар.|thumb|[Диабло Коди 2007 жылғы «Джуно» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Дастин Лэнс Блэк 81-ші Оскар марапатында.|thumb|[Дастин Лэнс Блэк 2008 жылғы «Милк» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Марк Боал 2012 жылы.|thumb|[Марк Боал 2009 жылғы «Дауыл иесі» фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Джонз 2013 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде.|thumb|[Спайк Джонз «Ол» (2013) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[thumb|130px|alt=Иньярриту түсірілім кезінде камерамен.|[Алехандро Гонсалес Иньярриту|Алехандро Г. Иньярриту «Бердмэн» (2014) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Том Маккарти.|thumb|[Том Маккарти «Назар ортасында» (2015) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[thumb|right|130px|[Джош Сингер «Назар ортасында» (2015) сценарийін жазғаны үшін жеңіске жетті]]
[130px|alt=Кеннет Лонерган Венада, 2016 жыл.|thumb|[Кеннет Лонерган «Теңіз жағасындағы Манчестер» (2016) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Пил 2014 жылғы мамырдағы Пибоди марапатында|thumb|[Джордан Пил «Гет аут» (2017) фильмімен жеңіске жеткен алғашқы афроамерикалық атанды.]]
[130 px|alt=Пон Джун Хо 2017 жылы Окджаның Жапониядағы премьерасында.|thumb|[Пон Джун Хо «Паразиттер» (2019) фильмі үшін Хан Джин-вонмен бірге жеңіске жетті.]]
[130 px|alt=Эмералд Феннел 2013 жылы кітап оқып отыр.|thumb|[Эмералд Феннел «Үміт күттірер бойжеткен» (2020) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[thumb|right|130px|[Кеннет Брана «Белфаст» (2021) фильмі үшін жеңіске жетті]]
[130 px|thumb|[Дэниелдер «Бәрі бір уақытта, барлық жерде» (2022) фильмі үшін жеңіске жетті.]]
[130 px|thumb|[Жюстин Трие «Құлау анатомиясы» (2023) фильмі үшін марапатты бірлесіп иеленді.]]
[thumb|right|130px| [Шон Бейкер «Анора» (2024) фильмі үшін жеңіске жетті.]]

### 1940—1950

### 1951—1960

### 1961—1970

### 1971—1980

### 1981—1990

### 1991—1999

### 2001—2010

### 2011—2020

### 2021—2030

## Ескертпелер

## Тағы қараңыз
* Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы