open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақкөл (көл, Дағыстан)

**Ақкөл** — Ресейдегі көл, Дағыстан астанасы — Махачқала қаласында орналасқан.

## Географиялық жағдайы
Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде, Редукторный кентінде, Каспий теңізінің жағалауынан 1 шақырым жерде орналасқан.

## Нысана туралы мәлімет
Оның лагуналық шығу тегі және дөңгелек-шаршы пішіні бар. Максималды тереңдігі шамамен 4 метр. Оны Каспий теңізінен бөліп тұрған құмды шығанақты шаюдан пайда болған. XX ғасырдың ортасында Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі нәтижесінде көл кеуіп, кейіннен Қазан төңкерісі арнасынан су толтыру арқылы қалпына келтірілді.

Көлдің батыс бөлігі 12 га аумақты негізгі акваториядан шамамен 1,028 км² (2013) жартылай шеңберлі бөгетпен бөлінген. Жер асты суларымен (80%), сонымен қатар атмосфералық жауын-шашынмен (20%) қоректенеді.

## Өсімдік және жануар әлемі
XX ғасырдың ортасында су қоймасы балық шаруашылығына пайдаланылды. Көлдің биомассасы 67% тұщы су моллюскаларын құрайды. Микробалдырлардың 48 түрі бар. Сазан мен тұқы өсіруге арналған шырлану суқоймасы ретінде пайдаланылды.

## Мәселелері
Көпқабатты үйлердің құрылысынан, қапшықталған жағалаулардан және құрылыс материалдарының апатты үйінділеріне байланысты қатты антропогендік әсерге ұшырайды. 2020 жылдың ақпан айында көлде балықтардың жаппай қырылуы әлеуметтік желі қолданушыларының назарын аударды. Жүргізілген тексерулердің нәтижесінде өлім себебі судың уыттылығының күрт жоғарылауы деп аталды, бұл оған жуғыш заттардың түсуінен болуы мүмкін. Ластану көзі табылмады.

## Зерттеуі
Көлдің гидрографиясы мен мәселелерін егжей-тегжейлі зерттеумен РҒА Дағыстан ғылыми орталығының Каспий биологиялық ресурстар институты айналысады.

## Көрікті жерлері
Көлдің солтүстік жағасында орыс мұғалімінің ескерткіші бар осы аттас Ақкөл саябағы орналасқан. Ескерткіш орнатылған алаңқайдың астында Махачқала тарихының мұражайы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Дағыстан көлдері
Қытай Республикасы туы

**Қытай Республикасының мемлекеттік туы** () — жартылай мойындалған Қытай Республикасының мемлекеттік рәміздерінің бірі. Ту Көк Аспанды, Ақ Күнді және оның белгілерін көрсететін Қызыл Жерді () бейнелейтін элементтерден тұрады. Алғашқы рет 1928 жылы Гоминьдан партиясымен қолданылған.

## Тарихы
Қазіргі Тайвань Туы 1928 жылдан бастап 1949 жылы коммунистік жалаумен алмастырылғанға дейін Қытайдың мемлекеттік символы болды.

1911 жылы желтоқсанда Сунь Ятсен алғашқы Уақытша үкіметті құрған кезде Қытайдың Мемлекеттік Туы бес көлденең жолақтан тұратын жалау болды: қызыл, сары, көк, ақ және қара, олар Қытай ұлттарын бейнелейтін: манчжурлар, қытайлар, моңғолдар, мұсылмандар және тибеттіктер.

Ресми түрде көк кантондағы күнмен Қызыл жалау 1928 жылы 8 қазанда бекітілді. Гоминьдан коммунистермен соғыста жеңіліске ұшырап, 1949 жылы Қытай Халық Республикасы жарияланғаннан кейін үкімет Тайвань аралына қашып кетті. «Тайвань» атауы ыңғайлылық үшін халықаралық тәжірибеде жиі қолданылады.

## Сондай-ақ
* Гоминьдан
* Қытай Республикасы

## Дереккөздер

## Ескертпелер


Санат:Тулар
Санат:Қытай тулары
Ибраима Конате

**Ибраима Конате** (; 25 мамыр 1999 жыл, Париж, Франция) — франциялық футболшы, "Ливерпуль" клубының қорғаушысы. 

Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған.

## Жүлделері
«Ливерпуль»

* Англия Кубогы: 2021/22
* Англия лига Кубогы: 2021/22

## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Қазыбек би ауданы

* Қазыбек би ауданы — Қарағанды қаланың оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік.
* Қазыбек би ауданы — 1928-1963 және 1964-1997 жылдары болған Қарқаралы округі, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23

'''УЕФА Ұлттар Лигасының''' үшінші маусымы. 2022 жылы маусым айында басталып, 2024 жылдың наурыз айында мәреге жетті. 

Төрт лигада 55 құрама сынға түсті. 

## Күнтізбе

## А лигасы
*Негізгі мақала: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы]]*
### 1 топ

### 2 топ

### 3 топ

### 4 топ

### Финалдық раунд

**Жартылай финал**

|}**Үшінші орын**

|}**Финал**

|}

## В лигасы
*Негізгі мақала: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, В лигасы]]*
### 1 топ

### 2 топ

### 3 топ

### 4 топ

## С лигасы
*Негізгі мақала: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, С лигасы]]*
### 1 топ

### 2 топ

### 3 топ

### 4 топ

### Өтпелі раунд
С лигасындағы ең көрсеткіші төмен Гибралтар мен Литва Лигада қалу үшін күш сынасты. 

|}

## Д лигасы
*Негізгі мақала: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, Д лигасы]]*
### 1 топ

### 2 топ

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы

**2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының** А лигасында 16 құрама бақ сынайды. Әр топта бірінші орын алған құрамалар плей-офф кезеңінде ойнайды.

## 1 топ

----

----

----

----

----

## 2 топ

----

----

----

----

----

## 3 топ

----

----

----

----

----

## 4 топ

----

----

----

----

----

## Плей-офф

**Жартылай финал**

|}**Үшінші орын**

|}**Финал**

|}

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, В лигасы

2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының В лигасында 16 құрама бақ сынайды. Әр топтың жеңімпазы А лигасына өтсе, соңғы орындағылар үшінші лигаға түседі.

## 1 топ

----

----

----

----

----

----

## 2 топ

----

----

----

----

----

## 3 топ

----

----

----

----

----

## 4 топ

----

----

----

----

----

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, плей-офф

***Толық мақалалар: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23]], [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы]]***

**2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының** плей-офф сатысында 4 құрама бақ сынайды. А лигасының төрт тобында бірінші орын алған құрамалар бас жүлдені сарапқа салады.

Турнир 2023 жылдың 14-18 маусымында Нидерланд стадиондарында өтеді.

## Қатысушылар
Құрамалар және ойнаған топтары

* Хорватия — А1
* Испания — А2
* Италия — А3
* Нидерланд (алаң иелері) — А4

## Матчтар
**Жартылай финал**

|}**Үшінші орын**

|}**Финал**

|}

### Жартылай финал

-------------------

### Үшінші орын

### Финал
***Толық мақаласы: [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23 (финал)]]***

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* УЕФА сайтында

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2023 жылғы футбол
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, С лигасы

**2022/23 жылғы [[УЕФА Ұлттар Лигасы|УЕФА Ұлттар лигасының]]** С лигасында 16 құрама бақ сынайды.

## 1 топ

----

----

----

----

----

## 2 топ

----

----

----

----

----

## 3 топ

-------------

--------------

--------------

----------------

---------------

## 4 топ

--------

----

----

----

----

## Лигааралық плей-офф
Ең төмен нәтиже көрсеткен Гибралтар мен Литва лигада қалу үшін өзара ойнады. Екі ойын қорытындысында Литва басым болды.

|}

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
Рио (мультфильм)

**«Рио»** () — Blue Sky Studios студиясының 20th Century Fox компаниясына арнап жасаған толықметражды мультфильм. Фильмің режиссёрлығын Карлос Салдана қолға алды. Композитор қызметін — Джон Пауэлл атқарды. Бразилиядағы премьера 2011 жылдың 22 наурызында және Қазақстанда премьера 2011 жылы 8 сәуірде өтті.

## Рөлдерде
* Джесси Айзенберг — Көк
* Энн Хэтэуэй — Зергер
* will.i.am — Педро
* Джейми Фокс — Нико
* Джордж Лопес — Рафаэль
* Трейси Морган — Луиз
* Джемайн Клемент — Найджел
* Лесли Манн — Линда Гундерсон
* Родриго Санторо — Доктор Тулио Монтейро
* Джейк Т. Остин — Фернандо
* Карлос Понсе — Марсель
* Дави Виейра — Армандо
* Джеффри Гарсиа — Типа
* Джейн Линч — Алиса
* Ванда Сайкс — Хлоя
* Бебель Гилберто — Ева
* Бернардо де Паула — Кипо
* Франсиско Рамос — Мауро

## Сиквелі
Рионың екінші бөлімі, «Рио 2» 2014 жылы 11 сәуірде жарыққа шықты. Фильмнің режиссері Карлос Салдана болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:2011 жылғы мультфильмдер
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:20th Century Fox мультфильмдері
Санат:Blue Sky Studios мультфильмдері
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Санат:Құстар жайлы мультфильмдер
Жоңғар бұғазы

**Жоңғар бұғазы** (, ) — Қырым түбегі мен материк арасындағы бұғаз. Бұғаз шағын Жоңғар мен Түп Жанкөй түбектерін бөліп тұр.

Жоңғар бұғазы Азов теңізінің Сываш шығанағын екі бөлікке бөледі: шығыс және батыс. Бұғаздың ұзындығы шамамен 300 м, ені 80-150 м, тереңдігі 3 м-ден аспайды.

## Тарихы
Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар бұғазы аймағында ірі шайқастар болды.

## Этимологиясы
Бұл атау түрік-татар тіліндегі «шонғар, жоңғар» сөзінен шыққан, осылай түріктер мен қырым татарлары XVII—XVIII ғасырларда Жоңғариядан қоныс аударып, көрсетілген тар, жиі құрғақ бұғаз арқылы Қырымға өтіп, Қырым хандығына жиі шапқыншылық жасаған қалмақтарды (жоңғарлар) атаған.

## Көрікті жерлері
Бұғаздың Херсон жағасында қараусыз қалған «Жоңғар» дәмханасы бар. Е 105 тас жолындағы бұғазға екі автомобиль көпірі салынған. Оңтүстікте орналасқан ескі көпір пайданылмайды.

## Дереккөздер

Санат:Азов теңізі бұғаздары
Санат:Қырым бұғаздары
Санат:Херсон облысы бұғаздары
Давид Чалмерс

**Давид Чалмерс** (, толық есімі *Давид Жон Чалмерс*, 1966 жылы 20 сәуірде туған) — сана философиясы мен тіл философиясы салаларында танымал австралиялық философ және таным ғалымы. Ол Нью-Йорк университетінің философия және нейронды ғылымдар профессоры, сондай-ақ Нью-Йорк университетінің сана, ми және зерде орталығының кодиректоры (Нед Блокпен бірге). 2006 жылы Австралия гуманитарлық ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі болды. Ал 2013 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының корреспондент мүшесі болды.

Чалмерс зерденің аса қиын мәселелерін жаңа тұрғыда тұжырымдауымен танымал. Ол сондай-ақ Дэвид Буржемен бірге PhilPapers (философия саласындағы мамандар мен студенттерге арналған мақалалардың дерекқоры) сайтының негізін қалаушы.

## Сыртқы сілтемелер
* Дэвид Чалмерс: Сананы қалай түсіндереміз? (Қазақша)
* Жеке сайты
* Чалмерс негізін қалаған PhilPapers

## Дереккөздер

Санат:Сана философиясы
Санат:Тіл философтары
Санат:Онтологистер
Қоржынтөбе

**Қоржынтөбе** – Балқаш көлінің шығыс бөлігіндегі түбек. 

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданында орналасқан.

## Сипаты
Абсолюттік биіктігі 374 м (Төрттөбе төбесі). Жер бедеріне төрттік кезеңінің ойпатты аккумулятты жазығы тән. Жер бедері шығыстан батысқа қарай еңістеніп, аласарады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 8 км. Қиыр оңтүстігінде ұзындығы 4 км, енді жері 1,5 км болатын өзімен аттас мүйіс орналасқан. Оның жер бедері құмды, қайыршықты келген. Жағалауында қамыс өскен. Түбек мал қыстауы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Балқаш көлі түбектері
Санат:Жетісу облысы географиясы
Хадис Бейбіт Бақытжанұлы

нобай|295x295 нүкте|Хадис Бейбіт Бақытжанұлы
**Хадис Бейбіт Бақытжанұлы** (1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген) — пандемия уақытында адамдарға көмек көрсеткен жоғары білімді жалпы тәжірибелік дәрігер.

## Өмірбаяны
Бейбіт Бақытжанұлы Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданында 1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген. Ол 2017 жылы М.Оспанов атындағы БҚММУ университетін бітіріп, 2018 жылы осы университетте анестизиолог-реаниматолог мамандығының қайта даярлау курсын тәмамдады. 

## Атқарған қызметі
Хадис Бейбіт 2020 жылы мамыр айынан 2020 жылы қыркүйек айы аралығында Маңғыстау облыстық провизорлық ауруханада реаниматолог лауазымында жұмыс істеді және ауыр жағдайда келіп түскен науқастарға медициналық көмек көрсетті. Қазіргі таңда Маңғыстау облыстық көпбейінді ауруханада реаниматолог маман болып жұмыс жасауда.
Санат:Пандемия барысында қызмет еткендер
Санат:1993 жылы туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Бадминтоннан Еуропа чемпионаты

**[[Бадминтон]]нан Еуропа чемпионаты** — Еуропа бадминтонмен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс.

Бадминтоннан алғашқы Еуропа чемпионаты 1968 жылы ұйымдастырылды.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* European Championships, Individuals 

Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Бадминтон
УЕФА Суперкубогы 2022

**УЕФА Суперкубогы 2022** () — турнирдің 47-жарысы. 2022 жылғы 10 тамызда Хельсинкиде "Реал Мадрид" (2021/22 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы) мен "Айнтрахт" (2021/22 жылғы Еуропа Лигасының жеңімпазы) арасында өтті.

"Реал Мадрид" 2:0 есебімен жеңіске жетіп, бесінші рет турнир жеңімпазы атанды. Бұған дейін 2002, 2014, 2016, 2017 жылдары топ жарған болатын.

## Матч

### Егжей-тегжейі

### Статистикасы

## Тағы қараңыз

* УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22
* УЕФА Еуропа лигасы 2021/22
* УЕФА Конференциялары лигасы 2021/22

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.uefa.com/uefasupercup/

Санат:2022 жылғы футбол
Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Финляндиядағы футбол
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойындары
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23 (финал)

**[[УЕФА Ұлттар Лигасы|УЕФА Ұлттар лигасының]] үшінші маусымының** финалы. 2023 жылы 18 маусымда Роттердамдағы "Де Кейп" стадионында өтеді. Хорватия және Испания құрамалары чемпиондықты сарапқа салды.

Испания құрамасы қатарынан екінші  рет финалға шықты. 2020/21 Ұлттар лигасында да финалға шығып, Франциядан ұтылған болатын.

Ойынның негізгі және қосымша уақыттарында есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Испания 5:4 есебімен жеңіске жетті.

## Финалға дейінгі жол

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:УЕФА Ұлттар Лигасының финалдары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Қазақстандағы елшілер тізімі

Бұл тізімде шетел мемлекеттерінің Қазақстанға жіберген елшілердің есімдері мен қызмет ету жылдары көрсетілген.

## [[Азия]]

### 
Елшілік 2004 жылдан бастап істейді.
# Латиф Сейфаддиноғлы Гандилов (Qəndilov Lətif Seyəddin oğlu) 29.01.2004 — 24.06.2010
# Закир Арифоғлы Хашимов (Həşimov Zakir Arif oğlu) 24.06.2010 — 25.11.2015
# Рашад Эйнаддиноғлы Маммадов (Məmmədov Rəşad Eynəddin oğlu) 23.12.2015 — 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 
Елшілік 29.12.2010 ж. бастап істейді.
# Фостер Гултом (Foster Gultom) 3.09.2012 — 2017 ж. наурызы
# Рахмат Прамоно (Rahmat Pramono) 13.03.2017 — 

### 

### 

### 

### 

### 
Елшілік 2015 жылдан бастап істейді.
# Тарик Абдулла Аль-Фараж 2015 —

### 

### 

### 
Елшілік 1994 жылдан бастап істейді.
# Вазкен Кавлакян (Vazken Kavlakian) 2007 — 2018
# Жискар аль-Хурри (Giscard El-Khoury) 2018 —

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

## [[Америка]]

### 

### 

### 

### 

## [[Африка]]

### 

### 
Елшілік 2016 жылдан бастап істейді.
# Абделжалил Саубри 2016–

### 

## [[Еуропа]]

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 

### 
# Даг Малмер Халворсен 2009-2012
# Оле Йохан Берной 2012-2021

### 

### 

### 

### 

### 
# Владимир Миркович 2012 - 2017
# Владан Матич 2017 -

### 

### 

### 

### 

### 

### 
# Рефик Шабанович 2019 жылдан бастап

### 

### 

### 

### 

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның сыртқы саясаты

Санат:Елшілер
Санат:Қазақстандағы елшілер тізімі
Санат:Қазақстандағы басқа елдердің елшілері
Есенбақты-Керей болысы

**Есенбақты-Керей болысы**  — Ақмола облысы Көкшетау сыртқы округіндегі көшпелі қазақ болысы.

## Тарих
1842 жылға дейін Үшбұлақ округіне жатқан. Содан кейін Көкшетау округіне өткен.

Есенбақты-Керей болысы мен Майлы-Балта-Атығай болысы бөліктері Қотыркөл болысына 1869 жылы біріктірілді.

Есенбақты Сібір мырзасы Мұхаммед Тайбұғаның ұлы.

## Халық
* Мұхаммед Тайбұға - Есенбақты (Бүркүт):
# Абыз
# Андағұл
# Шегір
# Шәлке

## Шежіре

## Аумағы

## Әкімшілік бөлініс
1953 жылғы болыстағы мал-жан саны.

## Басшылары
* Досан Рустемов

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы болыстары
Қасым (тайбұғалық мырза)

**Қасым мырза** (жазбы деректерде *Казым, Касим, Касым*, туған жылы белгісіз - 1530) - Тайбұға әулетінен шыққан Ескер (Сібір) жұртының 1516-1530 жылдардағы билеушісі.

## Өмірбаяны
Тайбұға әулетінен тараған. Мұхаммед ханның ұлы. Ол таққа немере ағасы Аңғыш қайтыс болғаннан кейін отырды. Ол туралы мәліметтер өте аз. Бәлкім, бір жағынан Сібір хандығының оңтүстік-батысындағы жерлерді иемденген Шибанидтер әулетінен шыққан Мұртаза сұлтанға қарсы күресіп, сонымен бірге жергілікті мурзаларды тежеп, тәуелді княздықтардың билігін күшейтуге әрекеттенсе керек.

Түрлі нұсқалар бойынша ноғайлармен одақты нығайту үшін ол Исмаил бейдің қарындасына үйленеді. Түмен ханы Құлықты жеңгеннен кейін Түмен хандығы Сібір хандығына қосылды.

1530 жылы Қасым өлтірілді, бірақ нақты жағдайлары белгісіз. Оның ұлдары Едігер мен Бек-Болат әкесі қайтыс болғаннан кейін Сібір хандығының тең билеушілері болды. 

## Әдебиет

* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.

Санат:Тайбұғалықтар
Санат:1530 жылы қайтыс болғандар
Бек-Болат (тайбұғалық мырза)

**Бек-Болат** (башқ. *Бик-Булат*, орыс. *Бек-Пулад, Бек-Булат*, туған жылы белгісіз - 1563) - Тайбұға әулетінен шыққан 1558-1563 жылдардағы Ескер (Сібір) жұртының билеушісі. Мұхаммед (Махмет) Тайбұғаның немересі, Қасым мырзаның ұлы, Едігердің інісі.

## Өмірбаяны
Тайбұға әулетінен тараған. Қасым ханның ұлы, 1530 жылы өлтірілгеннен кейін ағасы Едігермен бірге Сібір хандығының тең билеушілері болды.

Ол Шибанидтер – ағайындылар – Көшіммен Ахмад Гирайдың Қашлыққа жасаған шабуылының нәтижесінде інісімен бірге өлсе керек.

Ұлы: Сейіт Ахмет

## Әдебиет

* Посольские книги по связям России с Ногайской Ордой. 1561-1566 гг. Публикация текста / [сост. Д. А. Мустафина ; авт.предисл. В. В. Трепавлов]. - Казань : Татар. кн. изд-во, 2018. - 231 с., илл.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.

Санат:Сібір тарихы
Санат:Сібір хандығы
Санат:Тайбұғалықтар
Санат:1563 жылы қайтыс болғандар
Жағажай футболдан Еуропа кубогы

**Жағажай футболдан Еуропа кубогы** () жағажай футболдан халықаралық жарыс болып табылады. 1998 жылдан бастап УЕФА спорттық ұйымымен ұйымдастырылады.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері
### Ерлер

### Əйелдер

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* http://theroonba.com/beach98.htm 
* http://www.beachsoccer.com/

Санат:Жағажай футболдан Еуропа кубоктары
Жапалақ (тау)

**Жапалақ** – Торайғыр тауының батыс сілемі. 

## Географиялық орны
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерінде орналасқан. Сөгеті және Жалаңаш аңғарларының аралығында жатыр. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2413 м. Батыстан шығысқа қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Батысынан Шілік, шығысынан Шарын өзендері ағып өтеді. Маңайында Алабайтал, Қырықжігіт таулары орналасқан. 

## Геологиялық құрылымы
Палеозойдың дислокацияға ұшыраған гранит, құмтас, тақтатас шөгінділерінен тұрады. 

## Өсімдігі
Таудың бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында боз, селеу, бетеге, жусан, бұталы ағаштар мен солтүстік беткейіндегі шатқалында шыршалы-қарағайлы орман кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы таулары
Санат:Іле Алатауы
In Summer

**«In Summer»** — Мұзды өлке мультфильмінде (Disney) ойнайтын ән, музыкасын және сөзін жұбайлас Роберт Лопес пен Кристен Андерсон-Лопес жазды.

2013 жылы мультфильмнің шығуына байланысты бұл ән жалпы 41 тілге аударылған болатын.

Мультфильмде әнді Олаф есімді аққала айтады. Бұл кейіпкердің ойынша, жаз деген өзіне «майдай жағатын» мезгіл, сондықтан ол жазды өмірінде көрмесе де, оны жақсы көреді.

Қазақша дубляжда ән **«Жаз арман»** деп аталады, оны Шахмұрат Ортабаев орындайды.

## Тағы қараңыз
* Let It Go

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Қазақстан ғалымдары

**Қазақстан ғалымдары cөзтізбесі**.

Қазақстан ғалымдары энциклопедиялық анықтамалығы негізінде жасалған. Алматы, 2012, Қазақ энциклопедиясы. 

## Ортағасырлық ойшылдар

## Қазақстанның алғашқы ғалымдары

## Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының академиктері

## Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының шетелдік академиктері

## Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының корреспондент мүшелері

## Статистика

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Ғалымдар тізімдері
Финалиссима

**Финалиссима** (*1980-90 жылдары* **Артемио Франки кубогы**, ) — Америка кубогы мен Еуропа чемпионатының жеңімпазы сынға түсетін бір матчтан тұратын құрлықаралық турнир. 

## Тарихы
1985 және 1993 жылдары УЕФА Еуропа чемпионатының және Америка Кубогы турнирлерінің жеңімпаздары УЕФА мен КОНМЕБОЛ ұйымдастырған бір реттік матч – Артемио Франки Кубогында (Еуропа/Оңтүстік Америка Ұлттар Кубогы ретінде белгілі) ойнады. Бұл Еуропа Кубогының/УЕФА Чемпиондар Лигасының және Либертадорес Кубогының жеңімпаздары арасында ойналған клуб деңгейіндегі құрлықаралық кубокқа тең ұлттық құрама болды. Франция 1985 жылы Парижде, ал Аргентина 1993 жылы Мар-дель-Платада жеңіске жетті. Алайда кейіннен жарыс тоқтатылды. Артемио Франки кубогын 1992 жылы алғаш рет ойнаған және 1997 жылдан бастап ФИФА ұйымдастырған Король Фахд Кубогы/ФИФА Конфедерациялар Кубогының бастамашысы деп санауға болады, онда құрлықтық чемпионаттар мен футболдан әлем чемпионатының титулдары бар. 2017 жылғы басылымнан кейін ФИФА 2019 жылдың 15 наурызында турнирдің жойылатынын хабарлады.

2020 жылдың 12 ақпанында УЕФА мен КОНМЕБОЛ екі ұйым арасындағы ынтымақтастықты арттыруға бағытталған түсіністік туралы жаңартылған меморандумға қол қойды. Келісімнің бөлігі ретінде УЕФА-КОНМЕБОЛ бірлескен комитеті ерлер мен әйелдер футболы үшін және әртүрлі жас топтары бойынша Еуропа-Оңтүстік Америка құрлықаралық матчтарын өткізу мүмкіндігін қарастырды. 2021 жылдың 28 қыркүйегінде УЕФА мен КОНМЕБОЛ УЕФА Еуропа чемпионы мен Америка кубогының жеңімпазы бір-бірімен құрлықаралық матчта кездесетінін растады, келісім бастапқыда 2022 жылдан басталатын үш басылымды қамтиды. Бірінші басылым осы кезеңде өтетіні расталды. 2021 жылдың 15 желтоқсанында УЕФА мен КОНМЕБОЛ 2028 жылға дейін созылатын түсіністік туралы жаңартылған меморандумға қайтадан қол қойды, онда Лондонда бірлескен кеңсе ашу және әртүрлі футбол іс-шараларын ұйымдастыру туралы нақты ережелер қамтылған. Матч 2022 жылдың 1 маусымында Лондонда өтетіні расталды, оның өтетін орны әлі шешілген жоқ еді. 2022 жылдың 22 наурызында УЕФА матч Уэмбли стадионында өтетінін хабарлады. Сонымен бірге бренд сәйкестігі анықталды және УЕФА "КОНМЕБОЛ – УЕФА Чемпиондар Кубогы" Артемио Франки кубогының жаңа атауы болатынын жариялады.

## Ойындар

## Дереккөздер

Санат:Финалиссима
Семсерлесуден Еуропа чемпионаты

**Семсерлесуден Еуропа чемпионаты** () — Еуропалық семсерлесу конфедерациясымен  ұйымдастырылатын жыл сайынғы жарыс.

Алғашқы чемпионат 1981 жылы Фоджа қаласында өткізілді.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* ''European Fencing Confederation'' (EFC), official site

Санат:Семсерлесу
Санат:Еуропа біріншіліктері
Финалиссима 2022

**Финалиссима 2022** (; ; «Үлкен финал» деп аударылады) — УЕФА және КОНМЕБОЛ ұйымдастыруымен Еуро 2020 чемпионы Италия мен Америка кубогы 2021 жеңімпазы Аргентина құрамалары арасында өткен Финалиссима матчы. Матч 2022 жылдың 1 маусымында Англияның Лондон қаласындағы Уэмбли стадионында өтті. 

Нәтижесінде Аргентина Италиямен болған ойында 3:0 есебімен жеңіске жетіп, алғашқылардың бірі болып Финалиссима чемпионы атанды.

## Құрамалар

Италия Еуро-2020 (2021 жылы өткен) турнирінің жеңімпазы ретінде матчқа қатысты, финалда Англияны пенальти бойынша жеңді, сонымен қатар бұл ойын Уэмблиде өтті. 

Аргентина 2021 жылғы Америка Кубогын жеңді, финалда Бразилияны 1:0 есебімен ұтып, Америка Кубогын 15-ші рет алды, бұл Аргентина құрамасының 28 жылдағы алғашқы олжасы болды.[250px|нобай|оңға|Лондондағы "[Уэмбли" стадионы, матч өтетін орын]]

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Финалиссима
Қытай Республикасы (1912—1949)

**Қытай Республикасы** () — 1912 жылдан 1949 жылға дейін Шығыс Азияда орналасқан мемлекет. Оған континенталды Қытайдың қазіргі аумақтары және кейбір тарихи жерлер, соның ішінде Моңғолия (1919—1921) және Тайвань аралы (1945—1949) кірді. Республикадан бұрын Қытайдың соңғы империялық Цин әулеті болды. 1945—1949 жылдардағы азаматтық соғыстан кейін Қытайда билік еткен Гоминьдан партиясының жақтастары Тайваньға шегінуге мәжбүр болды, оның саяси құрылымы әлі күнге дейін Қытай Республикасынан сабақтастықты сақтап келеді, ал елдің материгінде Коммунистік партия Қытай Халық Республикасын жариялады.

## Тарихы

## Үкімет

## Административті бөлініс

## Сондай-ақ

* Гоминьдан
* Қытай Республикасы
* Қытай
* Сунь Ятсен

## Дереккөздер


Санат:1912 жылы пайда болғандар
Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер
Санат:Қытай тарихы
Санат:Тарихи мемлекеттер
Регбиден Еуропа чемпионаты

**Регбиден Еуропа чемпионаты** () — 2016 жылға дейін *Еуропалық Ұлттар кубогы* ()— Еуропада регбиден 2-3 деңгейлі ұлттық құрамалар арасында ең басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Еуропа регби кеңесі болып табылады.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

### FIRA Tournaments (1936–1938)

### Регби кеңесінің Еуропалық кубогы (1952–1954)

### FIRA Ұлттар кубогы (1965–1973)

### FIRA Trophy (1974–1997)

### FIRA Tournament (1996–1997)

### Еуропалық Ұлттар кубогы (2000–2016)

### Регбиден Халықаралық Еуропа Чемпионаты (2016–)

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Регби Еуропаның ресми сайты

Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Регби
Land Rover Range Rover Sport

**Land Rover Range Rover Sport** — 2005 жылдан бері британдық Land Rover компаниясы өндіретін Land Rover Discovery 3 негізіндегі орташа өлшемді люкс сегментіндегі кроссовер.

2009 жылдың сәуір айында 2010 Range Rover Sport Нью-Йорк автосалонында таныстырылды. 2013 жылы Нью-Йоркте капоттың астындағы қуат берілістерінің 5 вариациясы бар мүлде жаңа Range Rover Sport таныстырылды және қазір жоғары берік алюминий қорытпасынан жасалған корпусының арқасында салмағы 420 кг-ға «арықтады». Көлікті Дэниел Крейг сынақтан өткізді.

Флагмандық Range Rover Sport  түрлендіруінде көлемі 5,0 литр және қуаты 510 а.к. болатын айдағышпен жабдықталған V8 бензин қозғалтқышын пайдаланылады. Максималды айналу моменті 625 Н•м. Момент сегіз жылдамдықты адаптивті автоматты беріліс қорабы арқылы тұрақты толық жетекті жүйенің механизмдеріне беріледі.

## Мотор гаммасы

## Галерея

Сурет:Land Rover Range Rover Sport Supercharged 2010 (7111529587).jpg|Бірінші буын
Сурет:Land Rover RANGE ROVER SPORT (L494) front.jpg|Екінші буын


## Сыртқы сілтемелер

* Land Rover Range Rover Sport Land Rover компаниясының ресми сайтында
Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:2000 жж. автомобильдері
Санат:Land Rover автокөліктері
Жіңішкеқұм (құм, Алматы облысы)

**Жіңішкеқұм** – Құланбасы тауының оңтүстік-батысында, Малайсары жотасының солтүстік-батысында жатқан құмды алқап.

## Географиялық орны
Алматы облысы Балқаш ауданы жерінде. 

## Жер бедері
Аумағы шағын. Іле өзені құмды екіге бөледі. Негізінен қырқалы құм төбелерден, арагідік құм шағылдардан құралған.

## Өсімдігі
Сексеуіл шоғырлары кездеседі. Шығысында Сасық бұлағы бар. Іленің сол жағалауында Ақтоғай қыстауы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы құмдары
Жіңішкеқұм

* Жіңішкеқұм – Құланбасы тауының оңтүстік-батысында, Малайсары жотасының солтүстік-батысында жатқан құмды алқап.
* Жіңішкеқұм – Арал қарақұмының оңтүстігіндегі құмды алқап.
Бутунг

**Бутунг** (бутон) — Индонезиядағы халық (Бутунг, Муна аралдары). Халқы 150 мың адам. Бутунгтар теңізшілер мен саудагерлер болған. Шығыс Индонезияда, әсіресе Молукка аралында кеңінен қоныстанған. Туысқан халықтармен бірге 17-20 ғасырларда Бутунг сұлтанатының құрамында болды.

## Тілі
Бутунг тілінде сөйлейтін тілдерге Волио, Чиа-Чиа, Муна, Туканг Беси, Кумбеваха, Ласалиму, Камару, Панчана, Бусоа, Талоки, Кулисусу және Киоконың әртүрлі диалектілері кіреді. Индонезия тілі де кеңінен қолданылады.

## Діні
Бутунг – сүнниттік мұсылмандар. Олар 1447 жылы Сұлтан Мұхрум тұсында алғаш рет мұсылмандықты қабылдады. Сонымен қатар христиандар да кездеседі. Анимизм, ата-бабалар культі сияқты дәстүрлі нанымдар да сақталған.

## Кәсібі
Олар егіншілікпен айналысып тропикалық климатқа тән дақылдарды өсіреді, (жүгері, құрғақ күріш, тары, тәтті картоп, кокос пальмасы), балық аулау, кеме қатынасы, жалдамалы жұмыспен, сонымен қатар ұсақ қолөнер мен саудамен айналысады. Аздап мыс өндіру және өңдеу кездеседі. Тасбақа, кофе, балауыз, інжу, терілер мен буйвол мүйіздерін, акулалардың арқа қанаттары мен мақталарды сыртқа шығарады.

## Өмір салты
нобай|оңға|200px|Бутонг қыздары
Ақсүйектер мен еркін қауымдарға дәстүрлі бөліну сақталады. Неке матрилокалды, содан кейін неолокалды, қалыңмалды делдал ретінде әрекет ететін ауыл ақсақалымен келісіледі.

### Дәстүрлі баспаналары
Олар шашыраңқы орналасқан шағын елді мекендерде тұрады. Тұрғын үйлер ағаштан жасалған және жаңбырлы мезгілдердегі су деңгейінің көтерілуіне байланысты көбінесе қадаларда орналасқан.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киім үлгісі еуропаланған, әйелдер саронг киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам - күріш, жүгері ботқасы, шелпек, көкөніс дәмдеуіштері, жаңа піскен және ашытылған балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Гимнастикадан Азия чемпионаты

**Гимнастикадан Азия чемпионаты** — Азиялық Гимнастика кеңесімен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Алғашқы чемпионат  көркем гимнастикадан (1996 жылдан бастап), спорттық гимнастикадан (1996 жылдан бастап), батутта секіруден (2014 жылдан бастап), спорттық акробатикадан (1992 жылдан бастап), спорттық аэробикадан (1992 жылдан бастап) ұйымдастырылды.

## Спорттық гимнастика

## Көркем гимнастика

## Батутта секіру

## Акробатика

## Аэробика

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*Asian Gymnastic Union

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Гимнастика
Ор шығанағы

**Ор шығанағы** (, ) — Қара теңіздегі Қаркенет шығанағының солтүстік-шығыс бөлігіндегі шығанақ. 

Ол 20 км-ге дейін Ор мойнағының жағасына шығады. Шығанақтың оңтүстік-шығыс бөлігі Қырым түбегінің жағалауын, солтүстік-батыс бөлігі Украинаның Херсон облысының жағалауын шайып жатыр. Кіре берістегі ені 18 шақырымдай келеді. Шығанақ таяз, ең терең жері 5 м-ден аспайды. Төбі құмды, сазды.

Батыстан шығанақ Приморское ауылының маңындағы мүйіспен шектеледі. Шығыстан шығанақ Қартқазақ мүйісін шектейді. Малая мүйісі және басқа да бірнеше мүйістер шығанақтың солтүстік-шығыс жағалауында ерекшеленеді.

Жағалары жарлауытты (9 м-ге дейін), кей жерлері батпақтанған.

Шығанақтың флорасы мен фаунасы теңізшөп қопалары, моллюскалар, асшаяндар, медузалар, теңіз инебалықтары, атбалықтармен ұсынылған. Бұрын шығанақта бұзаубас балықтар, камбала, басқын балық және басқа да балық түрлері өмір сүрген.

Ор шығанағын Геродот Днепр көлтабанына ұқсас қойнау деп атаған. Ор шығанағы бұрын Днепрдің бір сағасы болған деген пікір бар.

Шығанақ жағалауына тікелей жақын жерде Александровка, Алексеевка, Қула, Ставки және Үш Жылға ауылдары және Әрмени Базар қаласы орналасқан.

## Әдебиет
* Гриневецкий С. Р., Зонн И. С., Жильцов С. С. Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006, — ISBN 5-7133-1273-9

Санат:Қара теңіз шығанақтары
Санат:Қырым шығанақтары
Санат:Херсон облысы шығанақтары
Қаркенет шығанағы

**Қаркенет шығанағы** (, ) — Қырым түбегінің солтүстік-батыс жағалауы мен материктің жағалауы аралығындағы Қара теңіздің бөлігі. Құрлыққа 118,5 км кіреді. Батыс бөлігінің тереңдігі 36 м-ге дейін, шығысында 10 м-ге дейін жетеді. Қыстың қатты аязында қатады. Порт: Хорлы. Шығанақтың жағасында Красноперекопск қаласы және т.б. орналасқан.

## Атауы
Сосногорованың 1871 жылғы жолнұсқаулығында орта ғасырларда итальяндықтар шығанақты *Некропила* () — «өлі кіреберіс», ал түріктер оны *Оду-Дениз* — өлі теңіз деп атағаны туралы мәлімдеме бар. Абрахам Ортелиустың картасында шығанақ 1590 жылдың өзінде «Carcinites» деп белгіленген.

## Табиғатты қорғау
Қаркенет шығанағындағы аралдарда ауданы шамамен 10 мың га және ұзындығы шамамен 8 км болатын табиғи қорық — Аққу аралдары бар, ал шығанақ акваториясы Қаркенет орнитологиялық қорықшасына кіреді.

Қаркенет шығанағының таяз суларымен қоршалған аралдар, өсімдіктер мен жануарлардың молшылығы, 240-тан астам түрін құрайтын суда жүзетін құстардың үлкен санын еліктіреді: (суқұзғындар, құтандар, шағалалар, үйректер, балшықшылар және т.б.) сыбырлақ аққу мен сұңқылдақ аққу – бұл аралдардың мақтанышы.

## Жағалауы
Қаркенет шығанағына Тар, Жарылғаш, Бақал және Ор шығанақтары кіреді.

Шығанақ жағалауында Скадовск және Красноперекопск қалалары орналасқан. Қаркенет шығанағының жағалауында шомылу маусымы ертерек басталады, судың таяздығына байланысты мамыр айында теңіз жылынады.

## Тарихы
1920 жылы 12 қарашада Ресейдің оңтүстігіндегі Әскери-теңіз күштерінің «Буг» қосалқы крейсері Ақмешіт аймағында дауылды ауа-райында жартасқа ырғып батып кетті. 1924 жылы 4 шілдеде тастардан алынып бұзуға берілді. 2005 жылы Бугқа тиесілі 75 мм зеңбірек теңіз түбінен көтерілді. Қазір бұл зеңбірек Балықлавадағы Әскери-теңіз даңқы мұражайында тұр.

## Дереккөздер

Санат:Қырым шығанақтары
Санат:Қара теңіз шығанақтары
Санат:Херсон облысы шығанақтары
Арабат бұғазы

**Арабат бұғазы** (, ) — Қырым түбегінің Крячин аралы мен Арабат белі арасындағы бұғаз. Бұғаз Сываш шығанағын Азов теңізінің қалған бөлігімен байланыстырады.

Бұғаздың орташа ені шамамен 100 м, Азов теңізімен байланыс аймағында бұғаз 150 м-ге дейін кеңейеді, ұзындығы 6 км.

Ұзақ уақыт бойы бұғаз орнында Сываш пен Азов теңізі арасында тұрақты су алмасу болған жоқ, су алмасу Жіңішке бұғазы арқылы жүзеге асырылды. Одан кейін су көрсеткішінің нөлден жоғары деңгейі 1,6 м жоғары көтерілген жағдайда болашақ бұғаздың орнындағы шұқырды су баса бастады. Арабат белінде орналасқан теміржол бойымен ұзақ уақыт бойы құрылыс үшін құм Жіңішкеге және Украинаның басқа қалаларына тасымалданды. 1970 жылы наурызда желдің жылдамдығы 30-35 м/с болатын теңіз дауылы кезінде мүйістің солтүстік бөлігін шайып кетті. Қалыптасқан бұғаз арқылы Азов теңізінің суы Сываш шығанағына құя бастады.

Ресейдегі азамат соғысы кезінде қызылдар мен ақтар арасындағы майдан шебі ұзақ уақыт бойы шұқыр бойымен өтті.

Бұғаздың жағалауында елді мекендер жоқ.

2022 жылдың ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде бұғаз арқылы өтетін автокөлік көпірі жарылды. Жарылыс салдарынан Украина Әскери-теңіз күштерінің матросы Виталий Скакун қаза тапты. Кейіннен оған қайтыс болғаннан кейін «Украина Батыры» атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Азов теңізі бұғаздары
Санат:Херсон облысы бұғаздары
Артемио Франки кубогы 1985

'''Артемио Франки кубогының''' тұңғыш матчы, 1985 жылы Парижде Франция (1984 жылғы Еуропа чемпионы) мен Уругвай (1983 жылғы Футболдан Америка кубогының чемпионы) өзара ойнады. Франция 2:0 есебімен басым түсіп, турнирдің тұңғыш чемпионы атанды.

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Артемио Франки кубогы 1984

Санат:Финалиссима
Санат:1985 жылғы футбол
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Сыни эсселер

нобай|Алғашқы басылымы
**Сыни эсселер** — Джордж Оруэллдың 1946 жылы жарияланған кітабы.

АҚШ-та да кітап сол жылы басылды, аты келесідей өзгертілді — «Диккенс, Дали және басқалар: Бұқаралық мәдениет бойынша зерттеулер».

## Мазмұны
Кітап келесі тақырыптағы эсселерді қамтиды:
* Чарльз Диккенс (алғаш рет 1940 жылы Оруэллдың Киттің ішінде және басқа эсселер деген кітапта жарияланды)
* Boys' Weeklies (бұл да бұдан бұрын сол кітапта жарияланған)
* Уэллс, Гитлер және Ғаламдық мемлекет
* Дональд Макгиллдің өнері
* Редьярд Киплинг (1941 жылғы «Киплингтің таңдаулы өлеңдері» кітабына жазған пікірі)
* У. Б. Йейтс (1942 жылы шыққан Йейтстің шығармашылығы жайындағы кітапқа пікір)
* Сальвадор Дали туралы бірер ой (1942 жылы шыққан «Сальвадор Далидің құпия өмірі» атты автобиографиясына пікір)
* Артур Кёстлер
* Раффлс және мисс Блэндиш (детектив жанры туралы)
* П. Г. Вудхаусты жақтау

## Тағы қараңыз
* Әдеби сын
* Бұқаралық мәдениет

Санат:Ағылшын тілді әдебиет
Әйелдер арасындағы регбиден Еуропа чемпионаты

**Əйелдер арасындағы Регбиден Еуропа чемпионаты** () — Еуропада регбиден əйелдер ұлттық құрамалар арасында ең басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Еуропа регби кеңесі болып табылады.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Регби Еуропаның ресми сайты

Санат:Еуропа біріншіліктері
Санат:Регби
Мыңбұлақ (тау)

**Мыңбұлақ** – Қаржантау жотасының оңтүстігіндегі тау.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Тұрбат ауылынан шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2823 м. Тау Қазақстан және Өзбекстан (Шыршық ауданы) шекарасында жатыр. Қазығұрт ауданына қарасты солтүстік беткейлері тік жартасты, шатқалды келген. Тау ендік бағытта 15 км-ге созылған, енді жері 8–10 км шамасында. Гранит, диорит, әктас және кварцитті тақтатастардан түзілген. Беткейлеріндегі бұлақтардан Қаржансай өзенінің салалары бастау алады. Шығыс баурайымен Өгем өзені ағып өтеді.

## Өсімдігі
Шатқалдарында жеміс ағаштары аралас қайың, көк терек, қарағай өскен.

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы таулары
Мыңадыр (тау)

**Мыңадыр**, *Мәңгіадыр* – Сарысу өзенінің оң жағалаулық аңғарында, Қослықты тау сілемінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі адырлы таулар. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Атасу темір жол айрығынан солтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Теңіз деңгейінен шамамен 485 м биіктікте. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Қослықты тауларын бойлай 12 км-ге созылып жатыр, енсіз таудың солт-батысы Қослықты тауына ұласады. Шығысында Тұмалыбұлақ бұлағы, Көзенбұлақ құдығы жатыр. Оңтүстік-шығысында тау Қараөзен қонысына ұласады.

## Өсімдігі
Беткейлері нашар тілімденген адырларда бетеге, боз, ебелек, т.б. қуаң далаға тән шөптесіндер өседі. Алабы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Суперотбасы

**«Суперотбасы»** () — Pixar Animation Studios студиясының Buena Vista Pictures Distribution компаниясына арнап жасаған толықметражды мультфильм. Фильмнің режиссёрлығын Брэд Берд қолға алды. Композитор қызметін — Майкл Джаккино атқарды. Басты рөлдерді орындаған Крейг Т. Нельсон, Холли Хантер, Сара Воуэлл, Спенсер Фокс, Джейсон Ли, Сэмюэл Лерой Джексон және Элизабет Пенья.

Бұл толық метражды мультфильм үздік анимационды фильм номинациясында «Оскар» сыйлығын алған тарихтағы ең төртінші фильм.

## Рөлдерде
* Крейг Т. Нельсон — Боб Парр
* Холли Хантер — Хелен Парр
* Сара Воуэлл — Вайолет Парр
* Спенсер Фокс — Дашиэлл «Даш» Парр
* Эли Фуциле және Мэйв Эндрюс — Джек-Джек Парр
* Джейсон Ли — Бадди Пайн / Синдром
* Сэмюэл Лерой Джексон — Люциус Бест
* Элизабет Пенья — Мираж
* Брэд Берд — Эдна Е. Моде
* Жан Интра — Хогенсон ханым
* Бад Лаки — Рик Дикер
* Уоллес Шон — Гилберт Хуф
* Лу Романо — Берни Кропп
* Майкл Берд — Тони Райдингер
* Брет Паркер — Кари

## Қазақша дыбыстаған
* Жәнібек Мұсаев — Боб Парр
* Сая Тоқманғалиева — Хелен Парр
* Айкөркем Әділгереева — Вайолет Парр
* Дидар Құралбаев — Дашиэлл «Даш» Парр
* Жұматай Ахметхан — Бадди Пайн / Синдром
* Данияр Сванқұлов — Люциус Бест, Тони Райдингер
* Шах-Мұрат Ордабаев —  Эдна Е. Мод
* Ақмарал Абдрахманова — Хогенсон ханым, Мираж
* Нартай Сауданбекұлы — Рик Дикер, Гилберт Хуф
* Меруерт Ермекбаева — Кари
* Мирас Жақып — Берни Кропп

## Пікір
Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 97% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 8,4/10, 248 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 41 сыншының негізінде 100-ден 90-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

## Сиквелі
Суперотбасының екінші бөлімі, «Суперотбасы 2» 2018 жылғы 15 маусымында жарыққа шықты. Фильмнің режиссері Брэд Берд болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
*  
*   (248 пікір)
*   (41 пікір)
*  
* 
* 
* 

Санат:2004 жылғы фильмдер
Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Pixar мультфильмдері
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Дегерес (тау, Алматы облысы)

**Дегерес ** – Іле Алатауының батысындағы үстіртті тау.  

## Географиялық орны
Алматы облысы Жамбыл ауданы жерінде, Жетіжол жотасынан бастау алатын Жаманты және Дегерес өзендері аралығында орналасқан. 

## Жер бедері мен геологиялық құрылымы
Абсолюттік биіктігі 1346 м. Ұзындығы 15 км-ге жуық. Пермь, тас көмір және неоген кезеңдерінің тау жыныстарынан түзілген.  

## Өсімдігі
Тауалды қара топырағында таудың далалық өсімдіктері өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) таулары
Санат:Іле Алатауы
Дегерес

**Елді мекен:**
* Дегерес – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Дегерес – Іле Алатауының батысындағы үстіртті тау.
* Дегерес – Көкшоқы тауының солтүстік-шығысындағы тау.

**Өзендер**
*Дегерес — Алматы облысындағы өзен
Хантау (тау)

**Хантау** – Шу-Іле тауларының солтүстік-шығыс сілемі. 

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм, Шу аудандары жерінде орналасқан. 

## Жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 40 – 45 км-ге созылған, енді жері 10 км-дей. Салыстырмалы орташа биіктігі 600 – 650 м. Абсолюттік биіктігі – 1052 м (Сұңқар тауы). 

## Геологиялық құрылымы
Девон және силурдың құмтасы мен тақтатасынан түзілген, кейде гранит интрузивтері кездеседі. Беткейлері өзен аңғарларымен, сай-жыралармен қатты тілімденген. Таудан Ақсүйек, Үлкен Жиделі, т.б. өзендер бастау алады.

## Өсімдігі
Өңірінде боз жусан басым өскен сораң өсімдік жамылғысы қалыптасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы таулары
Санат:Шу ауданы таулары
Мал ауласы

**«Мал ауласы»** немесе **«Малдар фермасы»** немесе «**Мал қора**» — Джордж Оруэллдың саяси сатира жанрында жазған повесі.

Шығармада үй жануарлары ферманың қожайынын қуып шығарып, өз заңдарын орната бастайды. Бірақ бірте-бірте фермадағы шексіз бостандық диктатураға айнала бастайды.

Автордың айтуынша, повестің сюжетіне 1917 жылғы революция және оның сталинизмге ұласуы негіз болған деуге болады.

Time журналы «Мал ауласын» 100 үздік ағылшын тілді роман тізіміне енгізді. Ал Би-Би-Си оны оқып шығуға лайық кітаптардың тізімінде 46-шы орынға орналастырды.

Шығарма көптеген қанатты сөздердің пайда болуына әкелді. Мысалы:
Барлық жануарлар өзара тең. Бірақ кейбір малдар өзгелерден гөрі одан сайын тең болады.(All animals are equal, but some animals are more equal than others.)

## Шығарма желісі
Ішкіш фермер мистер Джонстың шаруасы жүрмей, тоқыраңқырап қалған. Қарт Майор есімді шошқа фермадағы малдарды шақырып, жиналыс өткізеді. Онда жануарлардың әнұраны орындалып, адамдардың өктемдігінен азат болу жолдары талқыланады. Қарт Майор өлгеннен кейін басқа шошқалар революцияны жүзеге асыруды ойластыра бастайды. Бір күні Джонс малдарға жем беруді ұмытып кетеді, бұл революцияның басталуына жол ашады...

## Кейіпкерлер
### Жануарлар
* **Қарт Майор** (*Old Major*) — фермадағы революцияға рух берген кәрі шошқа.
* **Наполеон** (*Napoleon*) — төңкерістен кейін билікті қолға алған агрессивті шошқа, репрессияларды иттердің көмегімен жүзеге асырады.
* **Сноуболл** (*Snowball*) — революцияны бастаған шошқалардың бірі, Наполеонмен жиі дауласқан. 
200px|thumb|Сатыдан құлаған Шаңқылдақ
* **Шаңқылдақ** (*Squealer*) — үгіттеуші торай.
* **Минимус** (*Minimus*) — ақын шошқа.
* **Боксёр** (*Boxer*) — қашан да ауыр жұмыстарға жегілетін жылқы.
* **Кловер** (*Clover*) — Боксёрдің жанында жүретін бие.
* **Молли** (*Mollie*) — жұмыстан қашатын жылқы.
* **Мюриель** (*Muriel*) — сауатты ешкі.
* **Мозус** (*Moses*) — қолға үйретілген қарға, ауладағы ең кәрі жануар, бірақ малдар оны жек көреді.
* **Бенджамин** (*Benjamin*) — кәрі есек.
* **Қойлар** — Наполеон мен Шаңқылдақтың соңынан ере беретіндер.
* **Иттер** — революцияның қарауылшылары.
### Адамдар
* **Мистер Джонс** (*Mr. Jones*) — ферманың қожайыны.
* **Мистер Фредерик** (*Mr. Frederick*) — көрші ферманың иесі, Джонстың фермасын тартып алуға тырысқан.
* **Мистер Пилкингтон** (*Mr. Pilkington*) — тағы бір фермер.
* **Мистер Уимпер** (*Mr. Whymper*) — заңгер.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Animal Farm

Санат:Джордж Оруэлл шығармалары
Артемио Франки кубогы 1993

**[[Финалиссима|Артемио Франки кубогының]]** екінші жарысы. Онда Аргентина және Дания құрамалары бас сынасты. Негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталып, пенальтилер сериясында Аргентина 5:4 есебімен басым түсті.

## Қатысушылар

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Артемио Франки кубогы 1993

Санат:1993 жылғы футбол
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Финалиссима
Джейкоб Бертран

**Джейкоб Бертран** (; 6 наурыз 2000, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — америкалық актер, өз мансабын 2009 жылы «Мәжбүрлік» фильмінде және «Орташа» және «Жамылғы» сияқты телсериалдарында қонақ рөлінде түсіп бастаған. Netflix-тің «Кобра Кай» телесериалындағы Илай рөлімен танымал.

## Фильмдер тізімі
### Фильм

### Телевидение

### Видео ойын
* Cobra Kai: The Karate Kid Saga Continues (2020) — Илай «Сұңқар» Московиц (дауыс рөлі)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* Джейкоб Бертран Instagram-да
* Джейкоб Бертран Twitter-де
Байдаркада және каноэде есуден Еуропа чемпионаты

**Байдаркада және каноэде есуден Еуропа чемпионаты** Еуропа каноэ федерациясымен 1933 жылдан бастап өткізіледі.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* European Canoe Association Еуропа каноэ конфедерациясының ресми сайты]

Санат:Байдаркада және каноэде есуден Еуропа чемпионаттары
Жоңғар түбегі

**Жоңғар түбегі** () — Азов теңізінің Сываш шығанағының солтүстік бөлігіндегі түбек. Әкімшілік жағынан Херсон облысының Жіңішке ауданына жатады. Оған Қырым жағынан және Жоңғар бұғазынан жақындап келе жатқан Түп Жанкөй түбегімен бірге Сывашты екі бөлікке бөледі: батыс және шығыс. Жоңғар Қырым түбегімен көптеген көпірлер мен бөгеттер арқылы жалғасады.

## Географиясы
Түбек Новоалексеевканың оңтүстік-батысында орналасқан Сываш шығанағына шығып жатыр. Оңтүстіктен солтүстікке қарай созыла, жырымдалған контурлары бар. Түп Жанкөй түбегінен Жоңғар бұғазы арқылы бөлінген. Ең жоғары биіктігі 19,9 м (Черниговка ауылының оңтүстігінде). Түбектің жағалау сызығының деңгейі теңіз деңгейінен -0,4 м төмен. Жағалаулары кей жерлерде биіктігі 11 м болатын жарлауытты жағажайлары бар, ал кей жерлерде жоқ (абразиялық клифтер) және жайпақ жағалар (кейбір жерлері саяз). Өзендері жоқ. Іргелес сортаңдары бар шағын көлдер (Соколовское, атаусыз) бар. Шұңқырлар мен төбелер бар. Өсімдік жамылғысы орман белдеулерімен көрсетілген. Батысында Күйіктік аралынан тар бұғаз, ал оңтүстігінде Верблюдка аралынан саяз жерлермен бөлінген.

Түбекте Атаман, Николаевка, Новый Труд, Поповка, Сываш, Черниговка, Жоңғар, Зализничное ауылдары орналасқан. Түбектің оңтүстігінде украиналық «Жоңғар» БӨП орналасқан.

Түбекті Жоңғар мен Жанкөйді байланыстыратын Е-105/М-18 автожолы және Новоалексеевка-Жанкөй теміржол желісі (солтүстіктен оңтүстікке қарай Салково және Жембұлақ станциялары, 1328 км және 1334 км платформалар, Жоңғар және Сываш станциялары) кесіп өтеді.

## Әскери маңызы
thumb|left|200px|Теміржол және автожол, Соколовское көлі
Жоңғар түбегі Ор мойнағы мен Арабат белімен бірге Қырым түбегін материкпен байланыстыратын жер. Бұрын бұл оған үлкен стратегиялық мән беретін. Осылайша, Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар өңірінде ірі шайқастар болды. Атап айтқанда, 1919-1920 жылдары генерал Врангелдің әскерлері француз инженерлерінің қатысуымен Қырымның Жоңғар Түп Жанкөй мен Тоғанаш түбегіне іргелес жатқан жеріне Жоңғар бекіністерін салды.

## Ссылки
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Сываш түбектері
Ас көлі

**Ас көлі** () — Ор көлдер тобының көлтабан типті, Ор мойнағының оңтүстік шетіндегі ағынсыз тұзды көл. Ауданы — 23,5 км², 20,6 км². Орташа тереңдігі — 1,5 м, меридиандық бағытта созылған: ұзындығы 13 км-ден астам болса, көлдің максималды ені — 2,5 км.

Бөгет арқылы екі бөлікке бөлінген, олар кейде жеке көлдер ретінде саналады. Көлдің солтүстік бөлігі Қырым сода зауытының өндірістік қалдықтарын сақтайтын-буландырғыш (шикізат базасы) ретінде, ал оңтүстік бөлігі Красноперекопск қаласы тұрғындарының демалыс аймағы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ор көлдер тобы