1944 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 1 қаңтар - Сирияда басқарудың барлық мәселелерін Франция Сирия Үкіметінің құзыретіне берді. Ел іс жүзінде тәуелсіздігін алды.
* 8 қаңтар - Филиппин Достастығының әскерлері Лусонның солтүстігіндегі Илокос Сур провинциясына кіріп, жапон күштеріне шабуыл жасады.
* 20 қаңтар:
** Ұлыбритания әуе күштері Берлинге 2300 тонна бомба тастады.
** Италиядағы АҚШ 36-шы жаяу әскер дивизиясы Рапидо өзенінен өтуге тырысты.
* 27 қаңтар - Кеңес әскерлері Ленинградтың айналасындағы қоршау сақинасын толығымен алып тастады.

### Ақпан
* 3 ақпан - Американдық әскерлер Маршалл аралдарын азат етті.
* 14 ақпан - Ява аралында жапон күштеріне қарсы көтеріліс басталды.
* 17 ақпан – Эниветок Атолл шайқасы басталып, 22 ақпанда американдықтардың жеңісімен аяқталды.
* 23 ақпан - Шешендер мен Ингуштарды депортациялау басталды.

### Наурыз
нобай|«1944 жыл, наурыз. Монте-Кассино үшін шайқастағы неміс десантшылары.
нобай|1944 жылдың қаңтарында Будапешт үстінен ұшып бара жатқан неміс Bf 110 жойғыш ұшағы.
* 8 наурыз - Балқарларды депортациялау басталды.
* 12 наурыз -Грецкияда Ұлттық азаттық саяси комитеті құрылды.
* 15 наурыз - Кеңес Одағы «Интернационалдың» орнына жаңа әнұран енгізді.
* 19 наурыз -  Неміс әскерлері Мажарстанды басып алды.
* 23 наурыз –  Италияндық партизандар Виа Раселла бойымен жүріп келе жатқан неміс әскерлерге шабуыл жасап, 33 әскерді жойды.
* 26 наурыз - Кеңес Одағының 3-ші Украина майданының неміс әскерлеріне қарсы Одесса операциясы басталды.

### Сәуір
нобай|Жапон күштерінің Қытайдың орталығындағы Лоян қаласына қарай жылжуы.
нобай|Кеңес сарбаздары 1944 жылы 10 сәуірде Одесса көшелерімен жүріп өтті.
* 1 сәуір – Швейцарияның Шаффхаузен қаласын Америка Құрама Штаттары кездейсоқ бомбалап, қалаға ауыр зиян келтірді және 100-ден астам адам қаза тапты немесе жарақат алды.
* 4 сәуір - Одақтастардың Бухарестті бомбалауы басталды. Келесі 4,5 ай ішінде АҚШ пен Ұлыбританияның мыңдаған ұшақтары Румынияға соққы берді. Бұл шабуылдардан 5,5 мыңнан астам тұрғын қаза тауып, 48 мыңға жуық адам баспанасыз қалды.
* 7 сәуір - АҚШ әуе күштері Италияның Тревизо қаласын бомбалады.
* 10 сәуір - Одесса операциясы кезінде Одесса қаласы неміс әскерінен толығымен босатылды.
* 19 сәуір – Жапон әскері Орталық және Оңтүстік Қытайға «Ичиго» операциясын бастады.
* 21 сәуір - Францияда әйелдер дауыс беру құқығын алды.
* 26 сәуір — Грекияның Крит аралында неміс генералы Генрих Крайпені британдық арнайы қызмет (SOE) агенттері мен жергілікті грек қарсыласу тобының мүшелері ұрлап кетті.

### Мамыр

* 5 мамыр – Махатма Ганди денсаулық жағдайына байланысты Үндістандағы түрмеден босатылды.
* 9 мамыр – Қырым операциясы кезінде Кеңес әскері Севастополь қаласын азат етті.
* 12 мамыр – Кеңес әскерлері Қырымды азат етуді аяқтады.
* 15 мамыр – 8 шілде – Холокост: Мажарстан еврейлері Освенцимге және басқа да нацистік концлагерьлерге жер аударылды.
* 18 мамыр - Қырым татарлары депортацияланды.
* 24 мамыр – Пермьде Албанияның 1-ші антифашистік ұлттық-азаттық конгресі ашылды.

### Маусым
нобай|Одақтас әскерлердің Ла-манш жағалауына қонуы.
нобай|Лондонның Майл-Энд ауданындағы ескерткіш тақта алғашқы "Фау-1" (V-1) бомбасы түскен жерді белгілейді. 1944 жылдың 13 маусымында болған бұл жарылыстан 11 тұрғын қаза тапқан болатын.
* 4 маусым – Одақтас күштер Италия астанасы Римді басып алды. Бұл одақтастардың қолына түскен Гитлерлік коалицияның алғашқы астанасы болды.
* 6 маусым - Нормандиялық операция басталды. Бұл адамзат тарихындағы ең ірі десанттық операция.
* 13 маусым - Германия Ұлыбританияны V-1 бомбаларымен жаппай бомбалауды бастады.
* 17 маусым - Исландия Даниядан толық тәуелсіздігін жариялады.
* 25 маусым - Тали-Ихантала шайқасында Финляндия кеңестік шабуылды тойтарып, тәуелсіздігін сақтап қалды.
* 27 маусым - Қырымнан армяндарды, болгарларды және гректерді депортациялауы басталды.
* 28 маусым - Освенцим концлагерінде тарихта бір күнде рекордтық сандағы адам қаза тапты: 24 000 адам, көбінесе мажарстан еврейлері.
### Шілде
нобай|Хайнц Линг, Мартин Борман, Юлий Шауб, Герман Геринг және Бруно Лерцер Гитлерге қастандық жасалған қирандылардың жанында. 20 шілде 1944 жыл.
нобай|Messerschmitt Me 262.
* шілде-қазан - Неміс әскерлері Литвадан қуылды, бұл Литва Кеңестік Социалистік Республикасының қалпына келуіне әкелді.
* 3 шілде:
** Кеңес әскерлері Минскі қаласын азат етті.
** Импхал шайқасында жапон әскерлері шабуылын тоқтатты, ал шайқас британдықтардың жеңісімен аяқталады.

* 9 шілде - Британдық және Канада әскерлері Канды басып алды.
* 13 шілде - Вильнюсті кеңес әскерлері азат етті.
* 16 шілде - Бразилия экспедициялық күштерінің алғашқы контингенті Италияға келді.
* 17 шілде – Мәскеуде тұтқындалған неміс әскерлерінің шеруі өтті.
* 18 шілде – Америка әскерлері немістерді Сен-Лоға кері ығыстырып, қаланы басып алды.
* 20 шілде - Адольф Гитлердің өміріне сәтсіз әрекет жасалды.
* 23 шілде – Холокост: Кеңес Қызыл әскері Майданек концлагерін азат етті, және онда жасалған қатыгездіктерге қатысты көптеген дәлелдер табылды.
* 25 шілде - Екінші дүниежүзілік соғыс:
** Спринг операциясы өтті. Соғыс кезінде канадалық әскерлер үшін ең қанды күндердің бірі болды, нәтижесінде Нормандия науқанында 1550 адам қаза тапты, оның ішінде 450 адам қаза тапты.
** Эстонияның солтүстік-шығысындағы Танненберг шебіндегі шайқас басталады. Қызыл Әскер 10 тамызға дейін жеңісіне жетті.

* 26 шілде – Messerschmitt Me 262 жауынгерлік жеңіске жеткен алғашқы реактивті жойғыш ұшақ болды.
* 27 шілде – Кеңес әскерлері Львов, Станислав және Белосток қалаларын азат етіп, келесі күні Брестке кірді.
* 31 шілде – Ұлы Отан соғысы кезінде РКФСР аумағы неміс әскерлерінен толығымен азат етілді.

### Тамыз
нобай|1944 жылы 26 тамызда Париж азат етілгеннен кейін Елисей алаңында француз халқы көптеп жиналды.
нобай|Tiger II мінген неміс және мажар сарбаздары. Будапешт, 1944 жыл.
* 12 тамыз – Одақтастар Италияның Флоренция қаласын басып алды.
* 13 тамыз - Кеңес-Герман майданында Tiger II танктерінің алғашқы қолданылуы.
* 18 тамыз - Парижде неміс әскерлеріне қарсы көтеріліс басталды.
* 22 тамыз - Марсельде неміс әскерлеріне қарсы көтеріліс басталды.

* 28 тамыз: 
** Драгун операциясында Еркін француз әскері Марсельді азат етті.
** Еркін француз әскері Ницца қаласын азат етті.

* 29 тамыз - Словакияның фашизмге қарсы ұлттық көтерілісі басталды.
* 31 тамыз:
** Румынияның астанасы Бухарестті Қызыл Әскер басып алды.
** Финляндия үкіметі КСРО-ның бітімгершілік туралы келісімге қол қоюдың алдын ала шарттарымен келісті.

### Қыркүйек
нобай|Шайқастан кейінгі Нидерландының Неймеген қаласы. 1944 жылғы 28 қыркүйек.
нобай|1944 жылы 5 қыркүйекте кеңес және фин офицерлері келіссөздер жүргізу үшін кездесті.

* Қыркүйек – Нидерландының немістер басып алған солтүстік бөлігінде голландиялық ашаршылық (Хонгервинтер) басталды.
* 2 қыркүйек - Финляндиядағы соңғы финн өлім жазасы Оулуда сарбаз Олави Лайхо ату жазасына кесілген кезде орындалды.

* 3 қыркүйек:
** Одақтастар Брюссельді азат етті.
** Одақтастар Лион қаласын азат етті.

* 4 қыркүйек:
** Финляндия Германиямен қарым-қатынасын үзді.
** Британдықтар Бельгияның Антверпен қаласын азат етті.
* 5 қыркүйек:
** Кеңес Одағы Болгарияға соғыс жариялады.
** Бельгия, Нидерланды және Люксембург Бенилюкс одағын құрды.
* 7 қыркүйек:
** Германия Ұлыбританияны V-2 баллистикалық зымырандарымен атқылай бастады.
** Жер аударылған Бельгия үкіметі Лондоннан Брюссельге қайта оралды.
* 8 қыркүйек:
** Корсика аралында фашистікке қарсы көтеріліс басталды.
** Болгария Германияға соғыс жариялады.
** Францияның Ментон қаласы неміс әскерлерінен азат етілді.

* 10 қыркүйек - Люксембургтің азат етілуі.
* 14 қыркүйек - Кеңес әскерлерінің Балтық жағалауына шабуылы басталды.
* 15 қыркүйек - Тынық мұхитында жапон әскерлеріне қарсы Пелелиу шайқасы басталды.
* 17 қыркүйек - Вермахтқа қарсы одақтас күштердің голландиялық операциясының басталуы.
* 17-20 қыркүйек – Сан-Марино шайқасында британдық күштер неміс әскері басып алынған бейтарап Сан-Марино республикасын азат етті.
* 19 қыркүйек - Мәскеуде Финляндия мен Кеңес Одағы арасында бітімгершілік туралы келісімге қол қойылды.

### Қазан
нобай|Ұлыбританияның 2-ші парашют бригадасының 5-ші шотландиялық полкінің сарбаздары Афинадағы көшедегі шайқаста.

* 2 қазан – Вермахт әскерлері Варшава көтерілісін басты. Ішкі әскердің қолбасшысы Тадеуш Бор-Коморовский капитуляция туралы актке қол қойды. Бұл Варшаваның қирауына әкелді.
* 4 қазан – Корсика аралын жауынгер француз бөлімшелерімен азат ету аяқталды.
* 5 қазан – Канада Әскери-әуе күштерінің ұшқыштары Нидерланд аспанында алғашқы неміс Me 262 ұшағын атып түсірді.
* 9-18 қазан аралығында Мәскеуде И.В.Сталин мен У.Черчилль арасында келіссөздер өтті. Талқылау Польша, Германияның болашағы және Балқан мәселелеріне бағытталды.
* 11 қазан – Тыва Халық Республикасы Кеңес Одағына қосылды.
* 12 қазан - Немістер Афинадан кетті, ал алғашқы одақтас әскерлер мен грек партизандары қалаға кірді.
* 13 қазан - Латвияның астанасы Ригаға Қызыл әскер кірді.
* 14 қазан - Неміс фельдмаршалы Эрвин Роммель Адольф Гитлерге қарсы қастандық жасады деген айыппен көпшілік алдында ұятқа қалмау және өлім жазасына кесілмеу үшін өз-өзіне қол жұмсады.
* 15-16 қазан – Мажарстанда неміс әскерлерінің қолдауымен мемлекеттік төңкеріс болды. Ференц Шаласидің фашистік үкіметі билікке келіп, әскерлерге Кеңес әскеріне қарсы күресті жалғастыруды бұйырды.
* 18 қазан - Адольф Гитлердің бұйрығымен нацистік «Фольксштурм» милиция бөлімшесі құрылды.

* 20 қазан :
** Белград шабуылы югослав партизандарының, Болгария әскері мен Қызыл әскерінің Белградты азат етуімен аяқталды.
** Америка және Филиппин әскерлері Дулаг жағалауына десант түсіріп, Таклобан қаласын жапон басқыншыларынан азат етті.

* 24 қазан - Одақтастар Шарль де Голльдің кабинетін Францияның уақытша үкіметі деп таныды.
* 25 қазан:
** Қызыл әскер бөлімдері неміс басқыншыларын қуып шығып, Норвегиядағы алғашқы қала — Киркенесті азат етті.
** Лейте шығанағындағы шайқас кезінде жапон күштері американдық күштерге алғашқы камикадзе шабуылын бастады.

* 27 қазан - Неміс әскерлері Словакиядағы нацистікке қарсы оппозицияның орталығы болған Банска-Бистрицаны басып алып, Словакия ұлттық көтерілісін аяқтады.
* 29 қазан – Албанияның Ұлттық-азаттық әскері Тирана үшін шайқасты бастады.

### Қараша
* 7 қараша - АҚШ президенттік сайлауы. Төртінші рет президент Франклин Рузвельт жеңіске жетті.
* 11 қараша - Соңғы неміс бөлімшелері Грекия аумағынан шықты.
* 16 қараша - Американдық күштер Рур алқабында бір айға созылған «Queen» операциясын бастады.
* 17 қараша -  Ұлттық азаттық қозғалысының партизан бөлімшелері Албанияның астанасы Тиранаға кірді.
* 18 қараша - Кубада Халықтық социалистік жастар ұйымы құрылды.
* 23 қараша - Одақтас күштер Страсбург қаласын азат етті.
* 24 қараша – Неміс әскерлері Батыс Эстония архипелагынан эвакуацияланды.
* 29 қараша – Албания әскерлері Шкодер қаласын басып алып, елді азат етуді аяқтады. Неміс әскерлерінің қалдықтары елдің солтүстік шекарасынан өтіп, Югославияға кетті.

### Желтоқсан
нобай|Мальмеди маңында атылған АҚШ әскерлерінің мәйіттері.
нобай|Уинстон Черчилль Афинада, 1944 жылдың желтоқсанында.
* 3 желтоқсан - Жаңадан азат етілген Грекияда коммунистер мен роялистер арасындағы қақтығыс басталып, ақырында толық көлемді Грекия Азамат соғысына әкелді.
* 7 желтоқсан – Чикагода Халықаралық азаматтық авиация туралы конвенция қабылданды.
* 13 желтоқсан 
** АҚШ, Аустралия және Филиппин әскерлері Миндоро аралына қонды.
** Үш айға созылған шайқастан кейін генерал Джордж С. Паттонның басшылығымен американдық әскерлер Мец қаласын азат етті.
* 14 желтоқсан - Кеңес үкіметі Қырымдағы түрік жер атауларын орыс атауларына өзгертті.
* 16 желтоқсан - Арденндегі неміс әскерінің шабуылының басталуы.
* 17 желтоқсан - Мальмедидегі қырғын: СС әскерлері 86 американдық әскери тұтқынды атып тастады.
* 22 желтоқсан - Француз Үндіқытайында Вьетнам халық әскері құрылды.
* 26 желтоқсан 
** Америка әскерлері Бастонь маңында неміс күштерін тойтарады.
** Эстергомды (Мажарстан) кеңес әскерлері басып алып, Будапешт қоршауын бастады.
*30 желтоқсан - Грекия королі II Георг регенттік жариялап, тағын бос қалдырды.
## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1944 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*