Қытай Жеңіс күні парады (2025)

**2025 жылғы Қытай Жеңіс күні парады** (; ресми түрде — Қытай халқының жапон агрессиясына қарсы соғыстағы Жеңісінің және Әлемдік антифашистік соғыстың Жеңісінің 80 жылдығын еске алуы) — 2025 жылғы 3 қыркүйекте Пекин қаласындағы Чанъаньцзе даңғылында өткен әскери парад, Екінші Қытай-Жапон соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 80 жылдығын атап өту үшін өткізілді.

12 000-нан астам Қытай халық-азаттық армиясының әскери қызметшілері парадқа қатысты. Қытай коммунистік партиясының Бас хатшысы Си Цзиньпин әскерді қарап шықты, Премьер Ли Цян жүргізуші болды, ал генерал Хан Шэнъян парадтың бас қолбасшысы болды.

## Дайындықтар
нобай|Парадты қабылдау рәсімі
Іс-шараның ресми логотипі 2025 жылғы 13 мамырда Мемлекеттік кеңестің Ақпарат кеңсесі тарапынан ресми түрде жарияланды. Аға ҚХА офицері У Цзэке 2025 жылғы маусымда парадта «жаңа үлгідегі жауынгерлік мүмкіндіктер» көрсетілетінін, сондай-ақ ҚКП Бас хатшысы Си Цзиньпиннің сөзі болатынын мәлімдеді.

## Ашылу сөздері
Ашылу сөзінде Си: «Ұлы ұлттық құрбандық арқылы қытай халқы адамзат өркениетін құтқаруға және әлемдік бейбітшілікті қорғауға үлкен үлес қосты», — деп мәлімдеді. Си Қытай Халық-азаттық армиясын «партия мен халық толықтай сенім арта алатын қаһарман күш» деп сипаттап, оның Қытайдың «егемендігін, бірлігін және аумақтық тұтастығын қорғау» миссиясын атап өтті. Си Қытайды ешқашан басқыншылар қорқыта алмайтынын айтып, «Қытай ұлтының қайта жаңғыруы» тоқтатылмайтынын мәлімдеді.

Си: «Бүгінде адамзат тағы да бейбітшілік пен соғыстың, диалог пен қарсы тұрудың, жеңіс-жеңіс немесе нөлдік қосындының арасынан таңдау алдында тұр», — деп мәлімдеді және қытай халқының «тарихтың дұрыс жағында берік тұрғанын» айтты.

## Қабылдау
Қабылдау рәсімі Британ жазғы уақыты бойынша сағат 11:30-да өтті, ҚКП Бас хатшысы Си Цзиньпин партия, үкімет және әскери мүшелерден, Бейжіңнен келген қатысушылардан, ардагерлер мен олардың ұрпақтарынан, сондай-ақ Гонконг, Макао, Тайвань және шетелдегі отандастардан келген қонақтарды қабылдады.

## Шақырылған және құрметті қонақтар
Қытайдың көмекші сыртқы істер министрі Хун Лэйнің айтуынша, парадқа жалпы 26 әлем көшбасшысы қатысты. Парадқа төмендегі көшбасшылар мен мәртебелі қонақтар қатысты:

### Қытай
* Си Цзиньпин, ҚКП Бас хатшысы, ҚХР Төрағасы және ОСК Төрағасы
* Ли Цян, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі және Мемлекеттік кеңестің Премьері
* Чжао Лэцзи, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі және ББХТК Төрағасы
* Ван Хунин, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі және Бүкілқытайлық саяси кеңес ұлттық комитетінің төрағасы
* Цай Ци, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі, Хатшылық мүшесі және ҚКП Бас кеңсесінің директоры
* Дин Сюэсян, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі және Мемлекеттік кеңестің Вице-премьері
* Ли Си, Саяси бюро Тұрақты комитетінің мүшесі және Орталық тәртіптік тексеру комиссиясының хатшысы
* ҚКП Саяси Бюросының Тұрақты комитетінің бұрынғы мүшелері Ли Жуйхуан, Вэн Цзябао, Цзя Цинлинь, Чжан Дэцзян, Юй Чжэншэн, Ли Чжаншу, Ван Ян, Ли Ланьцин, Цзэн Цинхун, У Гуаньчжэн, Ли Чанчунь, Хэ Гоцян, Лю Юншань, Ван Цишань және Чжан Гаоли
* Хань Чжэн, ҚХР Вице-президенті
* ҚКП 20-шы Саяси бюросының мүшелері және ҚКП Орталық хатшылығы.
* ББХТК Төраға орынбасарлары, Мемлекеттік кеңесшілер, Жоғарғы халық сотының Басты соты, Жоғарғы халық прокуратурасының Бас прокуроры, Бүкілқытайлық саяси кеңес ұлттық комитеті төрағасының орынбасары.
* Джон Ли Качхиу, Гонконгтың Бас атқарушысы және шамамен 360 адамнан тұратын оның делегациясы.
* Сам Хоуфай, Макаоның Бас атқарушысы және оның делегациясының мүшелері.

### Тайвань
* Гоминьдан: Хун Сю-Чжу, Хэ Лу-Йин, Ли Те-Вэй, Сюй Чэн-Вэнь.
* Жаңа партия: Ву Чэн-Деан, Ли Шэнфэн, Ю Чжибин, Цао Юаньчан, Го Гуаньин.
* Еңбек партиясы: Ву Цзюн-Юань.
* Қайта бірігу альянсы партиясы: Ли Шан-Сен.
* Партиясыздар: Стелла Чоу, Ван Жу-Чэн.

### Халықаралық
[thumb|250x250px|Бірліктің портреті Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы [Си Цзиньпин, Корея Жұмысшы партиясының Бас хатшысы Ким Чен Ын, Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Индонезия Президенті Прабово Субианто 2025 жылы Бейжіңдегі Қытайдың Жеңіс күні әскери парадында]]

#### Мемлекет және үкімет басшылары
* Ресей Президенті Владимир Путин.
*  Солтүстік Кореяның Мемлекеттік істер жөніндегі Президенті әрі Бас хатшысы Ким Чен Ын.
*  Индонезия Президенті Прабово Субианто.
*  Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев.
*  Камбоджа Королі Нородом Сиамони.
*  Вьетнам Президенті Лыонгы Кыонг.
*  Лаос Бас хатшысы әрі Президенті Тхонглун Сисулит.
*  Малайзия Премьер-министрі Анвар Ибрахим.
*  Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсух.
*  Пәкістан Премьер-министрі Шахбаз Шариф.
*  Непал Премьер-министрі К. П. Шарма Оли.
*  Мальдив Президенті Мохамед Муиззу.
*  Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев.
*  Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон.
*  Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров.
*  Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов.
*  Беларусь Президенті Александр Лукашенко.
*  Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев.
*  Армения Премьер-министрі Никол Пашинян.
*  Иран Президенті Масуд Пезешкиан.
*  Конго Президенті Дени Сассу-Нгессо.
*  Зимбабве Президенті Эммерсон Мнангагва.
*  Сербия Президенті Александар Вучич.
*  Словакия Премьер-министрі Роберт Фицо.
*  Куба Бірінші хатшысы әрі Президенті Мигель Диас-Канель.
*  Мьянма Атқарушы Президенті Мин Аун Хлайн.

#### Парламент спикерлері мен Премьер-Министр орынбасарлары
*  Оңтүстік Корея Ұлттық Ассамблеясының Спикері У Вон Сик.
*  Тимор-Лесте Ұлттық Парламентінің Президенті Мария Фернанда Лай.
*  Венесуэла Ұлттық Ассамблеясының Президенті Хорхе Родригес.
*  Сингапур Премьер-министрінің орынбасары Ган Ким Ён.
*  Мысыр Премьер-министрінің орынбасары Камель әл-Уазир.
*  Болгария Премьер-министрінің орынбасары Атанас Зафиров.

#### Жоғары деңгейдегі өкілдер
*  Бразилия Президентінің Бас кеңесшісі Селсу Аморим.
*  Бразилияның Қытайдағы Елшісі Маркус Галван.
*  Никарагуа Президентінің Кеңесшісі Лаурено Ортега Мурильо.
*  Венгрия Сыртқы істер министрі Петер Сийярто.
*  Бруней Қарулы күштері қолбасшысы Хазайми Бол Хассан.
*  Бангладеш Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Халилур Рахман.
*  Пәкістан Қарулы күштері Бас штабының бастығы Асим Мүнирд.
*  Түркия Сыртқы істер министрі Хакан Фидан.
*  Түркия Энергетика және табиғи ресурстар министрі Алпарслан Байрактар.
*  Алжир Ардагерлер істері жөніндегі министрі Лаид Ребига.

#### Халықаралық ұйымдар
* АСЕАН Бас хатшысы Као Ким Хоурн.
*  ТМД Бас хатшысы Сергей Лебедев.
*  Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары Ли Цзюньхуа.
* Жаңа даму банкі Президенті Дилма Русефф.
* Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы Бас хатшысы Нұрлан Ермекбаев.

#### Бұрынғы саясаткерлер
*  Жапонияның бұрынғы Премьер-министрі Юкио Хатояма.
*  Бельгияның бұрынғы Премьер-министрі Ив Летерм.
*  Швейцарияның бұрынғы Президенті Ули Маурер.
*  Грекияның бұрынғы Премьер-министрі Георгиос Папандреу (кіші).
*  Италияның бұрынғы Премьер-министрі Массимо Д’Алема.
*  Румыния бұрынғы Премьер-министрі Адриан Нэстасе.
*  Румыния бұрынғы Премьер-министрі Виорика Дэнчилэ.
*  Жаңа Зеландия бұрынғы Премьер-министрі Джон Ки.
*  Жаңа Зеландия бұрынғы Премьер-министрі Хелен Кларк.
*  Аустралияның бұрынғы Сыртқы істер министрі және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Премьері Боб Карр.
* Аустралияның Виктория штатының бұрынғы Премьері Дэниел Эндрюс.

## Қатысты оқиғалар

### Адамның өмірін сақтау
Тяньаньмэнь қақпасына көтеріліп бара жатқанда болған «ыстық микрофон» оқиғасында Си Цзиньпин мен Владимир Путин ағза трансплантациясы және «өлместік» туралы әңгімелесті. Бұл әңгіме Қытай Орталық телевизиясының жария эфирінде жазылып қалды. Әңгіме барысында Путин биотехнология туралы айтып, «адам ағзалары үздіксіз трансплантациялана береді, ал адамдар барған сайын жасара түседі» деді. Си оған жауап ретінде адамдар өмір сүру ұзақтығы 150 жасқа жетуі мүмкін деп болжағанын және өткенмен салыстырғанда 70 жастың әлі жас болып саналатынын айтты. Кешкі баспасөз мәслихатында Путин ресейлік БАҚ-қа өзі мен Сидің адам өмірінің ұзақтығы тақырыбын талқылағанын нақтылады. Кейіннен Қытай үкіметі бұл диалогты цензуралап, Reuters сияқты ақпарат агенттіктеріне оны алып тастауды бұйырды.

### Корея аралық кездесу
Тяньаньмэнь қақпасы мұнарасында шеруді көруді күтіп отырған кезде Оңтүстік Корея Ұлттық ассамблеясының спикері У Вон Сик Солтүстік Корея көшбасшысы Ким Чен Ынмен кездесіп, екеуі қол алысып, қысқа әңгімелесті. Уон-шиктің серіктерінің айтуынша, «Біз 7 жылдан кейін қайта кездестік» (2018 жылғы Корейаралық саммитті меңзеп) деген, ал Ким бір ғана «иә» деп жауап берген. Уон-шик Путинмен кездесіп, Путин одан Кимге жеткізетін қандай да бір хабары бар-жоғын сұрағанда, қиындықтарға қарамастан Корея түбегінде бейбітшілік орнатудың маңызды екенін айтқан.

## Реакциялар

### Қытай
NBC News шеруге қатысты ел ішіндегі қоғамдық құлшынысты «айқын» деп сипаттады. Шеруге байланысты үрдістердің қатарына әскери тақырыптағы шаш үлгілері кірді.

### Еуропалық Одақ
Еуропалық Одақтың Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғары өкілі Кая Каллас Ресей, Солтүстік Корея және Иран (КРИНК) жетекшілерінің әскери шерудегі қатысуын «Батысқа қарсы коалиция құру арқылы ережелерге негізделген халықаралық тәртіпке тікелей қарсылық жасау әрекеті» деп мәлімдеді.

### Жапония
Kyodo News хабарлауынша, Жапония Еуропа және Азия лидерлерін шеруге қатыспауға шақырған, себебі бұл шара «артық дәрежеде антижапондық көңіл-күйді көрсетеді және Қытайдың соғыс жөніндегі түсіндірмесін таратуға ұмтылады» деп мәлімдеген. Бұған жауап ретінде Қытайдың Сыртқы істер министрлігі Жапонияға наразылық білдірді. Министрлер кабинетінің бас хатшысы Хаяси Ёшимаса Жапонияның қандай да бір елдерді қатыспауға шақырған-шақырмағаны жөнінде пікір білдіруден бас тартты. Жапонияның дипломатиялық қысымына қатысты алып-қашпа әңгімелер Аустралия Парламент үйінде Қытайдың Аустралияда орналасқан консулдығы ұйымдастырған Жеңіс күні шарасының өткізу орны өзгертілгеннен кейін пайда болды, алайда Аустралия үкіметінің өкілдері бұл мәлімдемені жоққа шығарды.

Халықтар үшін демократиялық партиясының өкілі Киитиро Хатояма әкесінің шеруге қатысуына қарсы пікірін білдірді, ал партия көшбасшысы Юичиро Тамаки де Юкионың қатысуына қарсы екенін айтып, тарихқа байыппен қарау мен шетелдік державаның қолшоқпары болудың «екі бөлек нәрсе» екенін мәлімдеді.

### Тайвань
Тайваньда Құрлықтық істер кеңесі белгілі бір топ өкілдерінің шеруге қатысуына тыйым салып, жұртшылықты шеруге қатыспауға шақырды. «Құрлықтық билікпен ынтымақтастыққа» қатысты кез келген әрекет қатаң айыппұлдарға, зейнетақы мен марапаттардан айырылуға әкелетіні ескертілді. Бірқатар танымал тұлғалардың шеру туралы ақпаратты таратқаны үшін билік тарапынан сұралғаны хабарланды.

Тайвань Қытайдағы шеру тойлануын тарихи ревизионизм деп сынға алып, ҚКП «соғыс кезіндегі күресті басқарудағы еңбекті иеленуге тырысты» деп мәлімдеді және «негізгі әскери күштердің басым бөлігі Қытай Республикасының күштерінен тұрғанын» атап өтті. Қытай жауабында Тайвань сынын «бүкіл қытай халқы атынан қаза тапқандарды қорлау» деп атады. Қытайдың Тайвань істері жөніндегі кеңсесінің өкілі Чжу Фэнлянь Тайваньның «тиісті еске алу іс-шараларынан шет қалмауы және қала алмайтынын» айтып, Тайвань әрекетін «тарих пен ұлтты сататын жексұрын әрекеттер» деп бағалады. Тайваньның Құрлықтық істер кеңесі шеру шығынын да сынға алып, вице-министр Шен Ю-чжун Қытайдың «ішкі экономикалық, еңбек және әлеуметтік мәселелерін елемей отырып, шараға 150 миллиард жаңа тайвань долларын жұмсауға дайын екенін» мәлімдеді. Сондай-ақ Шен «Қытайдағы еске алу шарасы үлкен ирония, себебі Қытайдың іс-әрекеттері ұлттықшылдық бейнесін жамылған фашизмге тең» деп айтты.

Гоминьдан төрағасы Эрик Чу бұрынғы төрайым Хун Сю-чжуның әскери шеруге қатысатыны белгілі болғаннан кейін, екі жақты сапарлар қабылданған заңдарға сәйкес жүргізілуі тиіс деп мәлімдеді.

### Ресей және Украина
Шеру өтіп жатқан кезде Ресей түнде Украинаға 500-ден астам дрон мен екі ондаған зымыран атқылап, негізінен батыс және орталық өңірлерді нысанаға алып, кемінде бес адамды жаралады. Сол күні кейінірек Путин егер Украина бейбіт келісімге келіспесе, елі «барлық мақсаттарына жету үшін соғысуға дайын» екенін айтты, ал Трамп Путинді Украина президенті Владимир Зеленскиймен кездесуге көндірді.

### АҚШ
АҚШ президенті Дональд Трамп өзінің Truth Social әлеуметтік желісінде: «Америка Құрама Штаттарына қарсы астыртын әрекет етіп жатқанда Владимир Путин мен Ким Чен Ынға ең ыстық сәлемімді жеткізіңіздер» деп жазды. Сондай-ақ Трамп Си Цзиньпинмен өзінің «өте жақсы қарым-қатынасын» растады және әскери шеруді «АҚШ-қа қарсы сын-қатер» деп санамайтынын айтты. Сонымен бірге Сидің Қытайдың бостандығын қорғау үшін Америка Құрама Штаттарының «аса үлкен қолдау мен қан төккенін» мойындайтынына күмән келтірді.

## Дереккөздер

Санат:Жапон-қытай соғысы (1937-1945)
Санат:Пекинде ұйымдастырылған іс-шаралар
Санат:Қытайдағы әскери парадтар
Санат:Қытайдағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдай
Санат:Қытай Халық Республикасы әскери тарихы
Санат:2025 жылдағы әскери
Санат:2025 жылдағы Бейжің
Санат:2025 жыл қыркүйектегі Қытай
Санат:Қытай тарихи мерейтойлары
Санат:XXI ғасырдағы Қытай әскери тарихы
Санат:Бейжің әскери тарихы
Санат:Жеңіс парадтары