open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қызылжар (футбол клубы)

**Қызылжар ФК** — Қазақстан Премьер Лигасында ойнайтын, қазақстандық футбол клубы. Петропавл қаласының "Қарасай" стадионы клубтың базасы болып табылады.

## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 12 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.)
өткізді.


ImageSize = width:600 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1991 till:01/07/2010
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)  
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData= 
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1991 till:01/07/1992  shift:(0,-4) text:19
  from:01/07/1992 till:01/07/1993  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1993 till:01/07/1994  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1994 till:01/07/1995  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1995 till:01/07/1996  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1996 till:01/07/1997  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1997 till:01/07/1998  shift:(0,-4) text:4
  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:2
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:2
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:3
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:9
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:11
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:7
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:11
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2008 till:01/07/2009  shift:(0,-4) text:14
  from:01/07/2009 till:01/07/2010  shift:(0,-4) text:

  from:01/07/1991 till:01/07/1992  color:bl1  shift:(0,13)  text:"Премьер Лига"
  from:01/07/1992 till:01/07/1997  color:rs  shift:(0,13)  text: "Қатыспаған "
  from:01/07/1997 till:01/07/2009  color:bl1  shift:(0,13)  text:"Премьер Лига"
  from:01/07/2009 till:01/07/2010  color:rs  shift:(0,13)  text: "Қатыспаған "



### Ірі жеңісі
Қазақстан чемпионаты
*2005 — 7:0 («Болат-АМТ», Теміртау)

### Ірі жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
*2003 — 0:6 («Тобыл», Қостанай)

### Атаулары
* «Авангард» (1968-1969, 1979-1989)
* «Металлист» (1970, 1990-1992)
* «Есіл» (1998)
* «Аксесс-Есіл» (1999)
* «Аксесс-ГолденГрейн» (2000)
* «Есіл-Богатырь» (2001-2008)
* «Қызылжар» (2009-о.у)

### Қазақстан чемпионаттарында

## Жетістіктері
* Қазақстанның күміс жүлдегері (2): 1999, 2000
* Қазақстанның қола жүлдегері (1): 2001
*Қазақстан кубогының финалисті (1): 1999/2000

## Сілтемелер
* Ресми сайты 
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:1968 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Қызылжар ФК
Шымыр-шоқай

### Шымыр-шоқай руының тарихы
Шымыр-шоқай руы "Дулат" тайпасының "Шымыр" руының құрамындағы белгілі ру тармағы. 1917 жылғы Большевиктік төңкеріске дейін Сырдария облысы, Шымкент үйезінің, Боралдай және Қошқарата болыстарында отырғандары тарихи құжаттарда тіркелген. Сол кездері ер әйелі және 5 жастан асқан балаларды қосып санағанда кісі саны 3000-ға жуық болған.  
### Шымыр-шоқай руының шежіресі
'Дулат' - 'Шымыр'- 'Шыңқожа' - Қобыланды - Алдияр - Сүгірәлі, жанама есімі 'Шоқай' болып таратылады.
Шоқайдың үш ұлынан үш ата ел тарайды - Төлеміс (Ұрысқара-шоқай), Тілеміс (Құлатай-шоқай), Кенжеқармыс (Жиен-Шоқай)

Санат: Қазақ рулары
ВИА Гра

**ВИА Гра** (ағылшынша *NU Virgos*, украинша *ВІА Гра*)  — ресейлiк-украиндiк әйел поп-тобы. Өзi табысты орыс тiлдi музыкалық жобалардың жаңа ғасырындағы бiрі. 5 студия альбомдары, 4-шi - теледидар мюзиклдерiндегi түсiруiн Гра ВИА топтар активте, (ағылшын тiлiнiң қандайға 4i) 28 бейнеклип. Топ сый ақылардың жиынының лауреаты болып табылады, соның iшiнде Алтындай диск, Алтындай граммофон.

## Құрам

## Дереккөздер

Санат:Украина поп топтары
Санат:2000 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Философиялық техника

**Философиялық техниктер** — бірінші себептердің зерттеуі техниктер . Философия мына бөлімі негізін салушысымен Эрнст Капп келеді , жазған « *философия негізгі бағыттары техниктер* »(1877). философия әртүрлі аспектілері техниктер рассматриваются марксизмде , транс адамгершілікте және басқа бағыттардың қатарында .

### Негізгі ойлар:
Негізде техниктерді Органо проекция жатады яғни техника тірі ағза үлгісімен жасалады . Жасау техниктер жаңа жасау бармау , бірақ ағза табиғи мүмкіншіліктерінің жазып жіберуі .

Техника - мынау күн көріс жаңа көкжиектеріне жол .

### Философ техниктер :

* Энгельмейер Клементьевич Петр (1895-1939)- техника аспап сияқты алға басудың .

* Эспинас Альфред техниктерді сакральді тегіні ойды (1844-1922)- қорғады .

* Чиммер Эберхард (1873-1940)- техника аспап сияқты босатудың .

* Дессауэр Фридрих құдайдың шығармашылық адамымен жалғасының аспап сияқты (1881-1963)- техника алға шығады .

* Мамфорд Льюис (1895-1990)- тарихшы техниктер .

* Ортега - және - Гассет Хосе (1883-1955)- техника құрал сияқты адам босатуы.

* Хайдеггер Мартин (1889-1976)- техника тәсіл сияқты само күн көріс жазып жіберуінің .

* Эллюль Жак - анықтама техниктер қалай « әдістердің тотальностисі , орынды бағытталғандардың нәтижелілікке ».

* Ясперс Карл Теодор - техника құру құрал және адамдық күн көріс жеңілтуі бар .

Санат:Философия
Санат:Техника
Горняк (футбол клубы, Хромтау)

**Горняк футбол клубы** — Қазақстандағы футбол клубы, 1990 жылы құрылып, 2008 жылы жабылды.

## Клубтың тарихы мен жетістіктері
1990, 91 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасында ойнады. 1993 жылы Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды. 1996 жылы төрт турдан соң жарыстан шығып қалды.

2000-08 жылдары бірінші лигада ойнады.


ImageSize = width:150 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1991 till:01/07/1995
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1991 till:01/07/1992  shift:(0,-4) text:8
  from:01/07/1992 till:01/07/1993  shift:(0,-4) text:3
  from:01/07/1993 till:01/07/1994  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/1994 till:01/07/1995  shift:(0,-4) text:5

  from:01/07/1991 till:01/07/1995  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Премьер Лига"


#### Жетістіктері мен жеңілістері
Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:

#### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
* 1995 — 6:0 («Мұнайшы», Ақтау)

#### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
* 1994 — 0:6 («Жігер», Шымкент)

## Жетістіктері
* Қазақстанның қола жүлдегері (1): 1993

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:1990 жылы құрылған футбол клубтары
СКИФ-Ордабасы

**СКИФ-Ордабасы футбол клубы** — Шымкентте 1992 жылы құрылған футбол клубы. 1996 жылы клуб жабылып қалған. 

## Тарихы
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 5 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді.

1995 жылы Қазақстан кубогының финалына шықты да, осы жетістігінен соң 1996 жылы Азия кубок иелері кубогына қатысты. Бұл турнирде Түрікменстанның "Тұран", Қырғызстанның  "Металлург" клубтарын қапы қалдырып, үшінші раундқа  дейін барды. Үшінші раундта Иранның "Эстегляль" клубынан аса алмады.

1996 жылы тамызда клуб басшысы Мардан Сапарбаев қысмыскерлер қолынан оққа ұшып қайтыс болды да, клуб сол жылы жабылып  қалды.

### Клуб атаулары
* «СКИФ-Арсенал» (1992)
* «СКИФ-Ордабасы» (1993-1996)

## Жетістіктері
* Қазақстанның күміс жүлдегері (1): 1992

*Қазақстан Кубогының финалисті (1): 1995

## Атақты футболшылары

* Қанат Бектілеуұлы Мұсатаев
* Александр Степанович Шмариков
* Сергей Владимирович Когай
* Ұлықбек Пахритдинұлы Асанбаев
* Олег Игоревич Воскобойников
* Марат Жалғасұлы Есмұратов

## Сілтемелер

* http://footballfacts.ru/clubs/40289-arsenalskif-chimkent

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Шымкент футбол клубтары
Санат:СКИФ-Ордабасы ФК
Санат:1996 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Шымкент спорт клубтары
Алматы (футбол клубы)

**Алматы футбол клубы** —Қазақстан футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған.
## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 5 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді. 2008 жылы клуб қаржы жағдайына байланысты таралып кетіп, "Мегаспорт" клубымен қосылып, жаңадан Локомотив клубы құрылды.


ImageSize = width:200 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/2003 till:01/07/2008
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2004
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:18
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:5
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:8

  from:01/07/2003 till:01/07/2008  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Премьер Лига"



#### Жетістіктері мен жеңілістері
Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:

#### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
*2004 — 4:0 («Семей», Семей)
*2007 — 4:0 («Тараз», Тараз)
*2007 — 4:0 («Оқжетпес», Көкшетау)

#### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
*2004 — 0:5 («Тобыл», Қостанай)
*2005 — 0:5 («Тобыл», Қостанай)

### Клуб атауларының тарихы
* «Цесна» (2000-2003)
* «Алматы» (2003-2008)

## Қазақстан чемпионаты мен Кубогы

### Еврокубоктар

## Жетістіктері
* Қазақстан Кубогының жеңімпазы (1): 2006
* Қазақстан Кубогының финалисті (1): 2008

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алматы ФК
Санат:Алматы футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:2000 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2008 жылы жабылған футбол клубтары
Асылбек Жасаралұлы Еңсепов

**Асылбек Жасаралұлы Еңсепов** (5 сәуір, 1980 жылы Ақтөбеде туған) – қазақстандық күйші, домбырашы, музыкант. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2016). «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2004). «Платинды Тарлан» тәуелсіз сыйлығының лауреаты (2004). Қазақстан жастар одағы сыйлығының иегері (1998).  

## Білімі
* А.Жұбанов атындағы музыкалық мектепті бітірген.
* Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген.

## Шығармашылығы
* Асылбек - көптеген фестивальдер мен конкурстардың лауреаты (Түркияда, Францияда). 1992 жылы ол "Жаңа есімдер" Қазақтың мәдениет қорының стипендиаты болды. 1998 жылы "Ыстық көл" эстрадалық және фольклорлық халықаралық музыка сайысының Гран - приі, 1998 жылы Құрманғазы атындағы Халықаралық конкурстың сыйлығын алды. 1998 жылы "Шабыт" Республикалық шығармашылық жастар фестивалінің жеңімпазы болу - оның көп қырлы талантын танытады. 1998 жылы Еңсепов Асылбекке Қазақстан жастар Одағының сыйлығы берілді.

## Мемлекеттік марапаттары
* 1992 жылы мәдениет саласындағы мемлекеттік степендияның иегері.
* 1998 жылы Қазақстан жастар одағы сыйлығының иегері атанды.
* 2004 жылы ҚР Үкіметінің "ДАРЫН" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты
* 2004 жылы Қазақстанның тәуелсіз меценаттар клубының "ТАРЛАН" тәуелсіз сыйлығының иегері атанды
* 2016 жылыдың 5 желтоқсанындағы елбасының жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды.

## Отбасы
* Әкесі - Жасарал Еңсепов (Педагогика ғылымдарының кандитаты, Қазақстан Білім беру ісінің Үздігі)
* Анасы - Фарида (Үй шаруашылығында)
* Жары - Айжан Нүсіпбекова
* Бауырлары - Айбек, Сырым. 

Санат:Домбырашылар
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Күйшілер
Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Бауыржан Исаев

Исаев Бауыржан - әнші. 1979 жылы туған. 1998 жылы Оңтүстік Қазақстан музыкалық колледжінің, дербес әншілік бөлігін бітірген. Жас әншінің талантын төмендегі жүлделері арқылы білуге болады: "Арай" жас орындаушылардың облыстық конкурсының Гран-приі, "Жас қанат" республикалық жас орындаушылар конкурсының көрермендер сүйіктісі сыйлығына және II жүлдесі, Түркияда өткен "Памукале" халықаралық фестивалінің дипломы, Азия - дауысы - 96 халықаралық фестивалінің Гран-приі. Бауыржан Исаев Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында оқиды. "Аяулым" деген атпен оның алғашқы ән альбомы жарыққа шықты.

Санат:Қазақстан әншілері
Айгүл Шоданқызы Қосанова

**Айгүл Қосанова** (1974 жылы 24 шілдеде Маңғыстау облысында туған) — дәстүрлі әнші, домбырашы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2010). Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері (1999). Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры. ҚР мәдениет саласындағы президенті сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
1974 жылы Маңғыстау облысында туған. 

Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын домбырада халық әндерін орындау класы бойынша бітірген. 

Қазіргі кезде Президент оркестрінің солисі болып жұмыс істейді, сондай-ақ, Жүсіпбек Елебеков атындағы Республикалық эстрадалық - цирктік колледжде дәріс береді. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясы аспирантурасының негізгі бөлімінде оқиды. Израиль, АҚШ, Австрия, Германия, Түркия, Малайзия және әлемнің тағы басқа елдерінде өнерлік іссапарда болды.

## Марапаттары
* Әміре Қашаубаев пен Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Республикалық конкурстың І-ші сыйлығының лауреаты.
* 1999 - Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты
* 2010 - Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері
* ҚР тұңғыш президентінің мәдениет саласындағы қоры сыйлығының иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қарақия ауданында туғандар
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Қоры сыйлығының лауреаттары
Екібастұз (футбол клубы, 2003)

*1979 жылы құрылған тағы бір "[[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|Екібастұз]]" клубымен шатастырмаңыздар*

**«Екібастұз»** — Екібастұз қаласының футбол клубы.  Матчтарды Шахтёр стадионыңда өткізеді. Бұрында «Энергетик» деп аталған және Павлодарда қаласында жаттықты. Бірінші лигада екі рет женімпаз атанды (2005, 2007).

## Жетістіктері

*Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы (2): 2005 және 2007

### Жетістіктері мен жеңілістері
Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:

Ең үлкен жеңісі: 2010 жылы — 7:0 «Асбест» Жетіқара

Ең үлкен жеңілістері: 2006 жылы — 0:6 «Асбест» Жетіқара, 2008 жылы — 1:7 «Қайрат» Алматы және 0:6 «Ақжайық» Орал

## Клуб атауларының тарихы

## Құрамы
*2022 жылғы 12 қазандағы жағдай бойынша*

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2003 жылы құрылған футбол клубтары
Шаңқобыз

**Шаңқобыз** — темірден немесе күмістен жасалған сүйір тілшесі бар көне музыкалық аспап. Шаңқобыз басқа атаулармен көптеген халықтарда кездеседі. Оның сирек кездесетін бір түрі — ағаш шаңқобыз — ағашқа бекітілген жіпті тербеу арқылы дыбыс шығарылады. Шаңқобыз – ежелден келе жатқан қазақтың музыкалық аспабы. Аспап бітімі бөлек болғанымен, оның құрылымы өте қарапайым.

Бұл аспаптың темірден немесе күмістен жасалған сүйір тілшесі болады. Аспапта ойнау тәсілі де өзгеше. Шаңқобызды ерінге қойып, тіске тіреп ойнайды. Аспап дыбысы тілшені саусақпен шалып тартқан кезде серіппенің тербелісі арқылы шығады. Ауыз қуысы аспап резонатрдың қызметін атқарады. Шаңқобыздың негізгі дыбысы тілдің мөлшеріне байланысты. Аспап тартушы тілінің қимылы арқылы түрлі дыбыстар шығара алады. Әуенді әрлеп мақсатында шаңқобыз орындаушылары саусақтарына қоңырау іліп ойнайды. Аталған өнердің өрісін аша түсуді көздеген дарынды перзенттерінің бірі шәкірт тәрбиелесе, енді бірі арнайы шығарма жазып, қолданылу аясын бірте-бірте кеңейтіп, тынысын аша түсті. Нәтижесі жаман емес.Ойналуы күрделі, әуені ойлануға итермелейтін шаңқобыз шын берліген орындаушыға шабыт силап, нағыз тыңдаушысына әсер етпей қоймайды.Бұл аспап бойында әу бастан бар тылсым да табиғи үннің қасиетінен болса керек.

нобай|260px|оңға|Шаңқобыздар
Шаңқобыз аспабы 19-ғасырдың екінші жартысында еліміздің әр өңірінде кездескендігі жөнінде дәлелдемелер бар. Мысалы, 1850-жылы Ордада, қазіргі Батыс Қазақстанда болған саратовтық саудагер Жарковтің жазбаларында батыс аудандарының әйелдері шаңқобызда ойнайтынын тілге тиек еткен. Ал елімізде 1971-жылдың  2-қазанында домбырашы Жарқын Шәкәрім мен шаңқобызшы Талғат Сарыбай Тәттімбеттің «Көкейтесті» күйімен көгілдір экран арқылы көрерменге алғаш рет өнерін көрсетті. Орындаушылары бірте-бірте молайып, ортамызға оралып, өз орнын таба бастаған шаңқобыздың насихатын одан ары жандандыру жұмысы жалғасуда,бұл да болса ұлттық мұраға ұрпақ құрметінің арта түскендігінін жанды айғағы. Шаңқобыздың сирек кездесетін түрі - ағаш шаңқобыз. Үйеңкі, қайың, жеміс ағаштарынан жасалады. Ортадан кесілген ағаш ұштары екі жағынан тесіліп, жіп-бау тағылады. Аспап орындаушысы жіп-бауды тарта отырып, босату, тербету арқылы тілшені қозғалтады. Ағаш шаңқобызда жеңіл әндер мен шағын күйлер орындалады.

Ертеде шаңқобыз кішкентай балалар мен әйелдер аспабы болған. Шаңқобызға арналған «Қыз ұзату», «Қыз зары», «Қыз мұңы», «Шаңқобыз толғауы» сияқты шағын күйлер шығарылған. Шаңқобыз халық аспаптар оркестрінде, ансамбльдерінде, жеке орындауда қолданылады. Аспап көптеген халықтарда әр түрлі атпен кездеседі. Варган, темір қомыз, комуз, аура, комус, ванияр, кубыз, тумра, коусян т.б. атаумен шаңқобызға ұқсас аспаптар түрікмен, қырғыз, өзбек, қалмақ, тува, якут, хакас, татар, қарақалпақ, дүнген, башқұрт, украин, орыс, моңғол т.б. халықтары арасында кең тараған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақтың саз аспаптары
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2010

'''Футболдан Қазақстанның XIX чемпионаты''' — 2010 жылы наурыздың 22 мен қарашаның 6 күндері аралығында өтті. Турнирге 12 команда қатысты. Өз тарихында тұңғыш рет Қостанайдаң "Тобылы" Қазақстан чемпионы атанса, былтырғы чемпион "Ақтөбе" күміс жүлдеге қол жеткізді, ал қола медель Павлодардың "Ертісіне" бұйырды.

## Былтырғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер
Былтырғы маусыммен салыстырғанда турнирге қатысушы командалар саны 14-тен 12-ге қысқартылды. Осыған байланысты 2009 жылдың қорытындысы бойынша Қызылжар (Петропавл), Қайсар (Қызылорда), Қазақмыс (Сәтбаев), Оқжетпес (Көкшетау) командалары Премьер Лигадан шығып қалды.

Бірақ турнирде 10-шы орын алған Восток (Өскемен) командасы аластатылып, оның орнына 2010 жылы Оқжетпес өнер көрсететін болды. 2009 жылдың қорытындысы бойынша бірінші лигадан Қайрат (Алматы) мен Ақжайық (Орал) командалары қосылды.

## Қатысушы командалар

## Бірінші кезең
### Бірінші кезеңнің қорытынды кестесі
frame|Тобыл чемпион

### Бірінші кезеңнің нәтижелер кестесі

## Екінші кезең
Бірінші кезеңнен кейін командалар 2 топқа бөлінді. Бірінші топты 1-6 орынды алған командалар құраса («Тобыл», «Ертіс», «Ақтобе», «Шахтер», «Локомотив» және «Атырау»), екінші топта 7-12 орын аралығындағы командалар бақ сынады («Жетісу», «Ордабасы», «Тараз», «Қайрат», «Ақжайық» және «Оқжетпес»).

### Екінші кезеңнің қорытынды кестесі
#### Турнир 1-6

#### Турнир 7-12

### Екінші кезеңнің нәтижелер кестесі

## Сұрмергендер

* (пенальтиден соққан).

## Қорытынды
* Тұңғыш рет Қазақстан чемпионы Тобыл (Қостанай)] атанды.
* Үздік сұрмерген екінші рет Ұлықбек Бақаев (Тобыл) болды.
* Чемпиондар Лигасы 2011/12 маусымында Қазақстанның атынан Тобыл шығады.
*Еуропа Лигасы 2011/12 маусымында Ақтөбе мен Ертіс шығады.
* Ақжайық (Орал) пен Оқжетпес (Көкшетау) Премьер Лигадан қош айтысты, олардың орнын Восток (Өскемен) пен Қайсар (Қызылорда) басады.
* Тобыл (1) мен Ақжайық (11) өз тарихында ең жоғарғы орындарға қол жеткізді.

## Тағы қараңыз
*Қазақстан Кубогы 2010
*Қазақстан бірінші Лигасы 2010

## Сілтемелер
* Премьер Лига 2010 
* Премьер-лига 

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2010 жылғы футбол
Восток (футбол клубы, Өскемен)

**Восток футбол клубы** — 1963-2015 жылдары КСРО және Қазақстан чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. Өскемен қаласының "Восток" стадионы клубтың базасы болып табылады. 2015 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы тағы бір клуб - "Спартакпен" бірге таратылды да, орнына "Алтай" клубы құрылды.
## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 18 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.

### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
* 1997 — 8:0 («Автомобилист», Шортанды)

### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
* 2007— 0:7 («Тобыл», Қостанай)

2010 жылдың 2-ші ақпанында Восток қаржы жағдайына байланысты Премьер Лигадан шеттетілді.

### Клуб атауларының тарихы
* «Восток» (1963-1996)
* «Восток-Әділ» (1997)
* «Восток» (1998)
* «Восток-Алтын» (1999-2002)
* «Восток» (2003-о.у.)

## Жетістіктері

*Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы (1): 2010
*Қазақстан кубогының жеңімпазы (1):1994
*Қазақстан кубогының финалисті (2): 1997, 1999

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты 
* Жанкүйерлер сайты 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:1963 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2015 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Өскемендегі спорт
Санат:Восток ФК
Таллин

thumb|right|260px|
**Таллин** () — Эстонияның астанасы және ең ірі қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Таллин
Санат:Ганза
Санат:Эстония қалалары
Каспий (футбол клубы)

**Каспий футбол клубы** — Қазақстан Премьер-лигасында ойнайтын футбол клубы. Ақтау қаласының Жас Қанат стадионы клубтың базасы болып табылады.

## Тарихы
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 5 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады) өткізді.

2020 жылдан бері ақтаулық клуб қайтадан Қазақстанның жоғарғы дивизионында өнер көрсетуде.

### Жетістіктері

* Қазақстан бірінші лига жеңімпазы (1 рет):1994

* Қазақстан бірінші лига күміс жүлдегері (2 рет): 2000, 2019

* Қазақстан бірінші лига қола жүлдегері (1 рет): 1998

* ҚФК клубтары арасындағы Қазақ КСР чемпионатының жеңімпазы (1 рет): 1978

* ҚФК клубтары арасындағы Қазақ КСР кубогінің иегері (3 рет): 1964,1977,1978

### Ең үлкен жеңісі
**Қазақстан чемпионаты**
* 1992 — 7:0 («ЦСКА», Алматы)

### Ірі жеңілістері
**Қазақстан чемпионаты**
* 1995 — 1:12 («Жігер», Шымкент)

### Атаулары
* «Труд» (1979-1989)
* «Ақтау» (1990-1993)
* «Мұнайшы» (1993-1998)
* «Ақтау» (1999)
* «Маңғыстау» (2000-2001)
* «Каспий» (2002-қазірге дейін)

## Қазақстан чемпионаттарында

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:Каспий ФК
Болат (футбол клубы)

**Болат футбол клубы** —Қазақстан бірінші Лигасында ойнайтын, Қазақстан футбол клубы. Теміртау қаласының Металлург стадионы клубтың базасы болып табылады.
## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 8 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.

### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
*1993 — 10:1 («Еңбек», Жезқазған)
*1995 — 10:1 («Мұнайшы», Ақтау)

### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
*1996 — 0:8 («Ақтөбемұнай», Ақтөбе)

### Клуб атауларының тарихы
* «Металлург» (1960-1968)
* «Строитель» (1969-1977)
* «Болат» (1978-2003)
* «Болат-ЦСКА» (2004)
* «Болат» (2005-2007)
* «Болат-АМТ» (2008-2008)
* "Болат" (2010)
* "Болат-АМТ" (2011-16)
* "Шахтер-Болат" (2016 - )

## Жетістіктері
*Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы (1): 2004

## Құрамы
*2022 жылғы 13 қазандағы жағдай бойынша*

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Сұңқар (футбол клубы)

**Сұңқар футбол клубы** — 2003-14 жылдары Қазақстан чемпионаттарында ойнаған футбол клубы.

## Тарихы
2003 жылы "Қарасай" сарбаздары" деген атпен құрылды. 2012 жылғы маусымда Премьер Лигада өнер көрсетті. Ең жоғарғы орны - 1 орын (2011 жылы).

2014 жылға дейін Қаскелең қаласының футбол клубы саналды. 2014 жылы Талдықорғанға ауысып, сол жылы таратылды.

## Клуб атауларының тарихы
* «Қарасай Сарбаздары» (2003-2008)
* «Сұңқар» (2009-2013)
* "Жетісу-Сұңқар" (2003-14)

## Атақты ойыншылары

* Әлібек Бөлешев
* Олег Сабиров
* Александр Киров
* Фархадбек Ырысметов

## Жетістіктері

* Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2011

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2003 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2014 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Қаскелең
Санат:Алматы облысы спорты
Іле-Сәулет (футбол клубы)

**Іле-Сәулет футбол клубы** —Қазақстан бірінші Лигасында ойнаған Алматы облысы, Іле ауданының орталығы Өтеген батыр ауылындағы футбол клубы. 2007 жылы құрылып, 2013 жылдың соңында қаржы тапшылығынан жабылды.

2012 жылы бірінші лигада жеңімпаз атанды да, жоғары лига жолдамасынан бас тартты.

2023 жылы клуб қайта құрылып, екінші лигада ойнай бастады
## Жетістіктері
Бірінші лига жеңімпазы: 2012 

## Танымал ойыншылар

* Вячеслав Котляр
* Андрей Травин
* Айдар Арғымбаев

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2007 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Өтеген батыр ауылы
Увс аймағы

**Увс аймағы ** немесе **Ұбыс аймағы** () Моңғолияның батысында орналасқан. 1931 жылы орнаған. Увс аймағы шырғанағы  мен әлемге әйгілі. Бұл аймақта бірнеше ұлт өкілдері тату тәтті тұруда. Жер көлемі 69585 км² .  

## Географиясы
Увс аймағы Моңғолияның батысында Ханхөхий, Хархираа, Түргэн таулары  Увс көлі маныңдағы шөлейт жерлерде орналасқан. Ең биік тауы  4116 м биік Хархираа тауы.  Аймақтың солтүстігінде Ресеймен (Тува республикасы). оңтүстік батысында  Баян-Өлгей аймағымен, Ховда аймағымен, шығысында Завхан аймағымен шекараласып жатады.

Увс аймақ териториясында  Тэс өзені, Нарийн өзені, Завхан өзені, Ховд өзені ағады,  Увс көлі, Хяргас нуур көлі, Үүрэг нуур көлі,  Ачит нуур көлі бар. 

## Халқы
Увс аймағының халқының көбін батыс моңғол тайпаларының үлесінде — баяттар, дөрбөттер және хотондар (70 %) . Қалғандары — халха моңғолдар, тувалар және қазақтар. Қазақтар көбіне қазақ көп тұратын Баян-Өлгей аймығына шекаралас жерлерде және аймақ орталығы Улаангом қаласында тұрады.

## Сұмындары
thumb|left|250px|Увс аймағының сумындары

* Баруунтуруун сумы
* Бөхмөрөн сумы
* Давст сумы
* Завхан сумы
* Зүүнговь сумы
* Зүүнхангай сумы
* Малчин сумы
* Наранбулаг сумы
* Өлгий сумы
* Өмнөговь сумы

* Өндөрхангай сумы
* Сагил сумы
* Тариалан сумы 
* Тэс сумы
* Түргэн сумы
* Улаангом сумы
* Ховд сумы
* Хяргас сумы
* Цагаанхайрхан сумы 


## Экономикасы
Халықтың негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы және егін егіу. Егін шаруашылықтары аймақтың оңтүстік батыс бөлігінде орналасқан. Аймақ орталығы Улаангомда құрылыс материалдар комбинаты, азықтүлік комбинаты жұмыс істейді. Ресейге Давст сұмындағы Боршоо, Тэс сұмындағы Тэс боомт бақылау пунктері арқылы қатынайды. Нүүрст хотгор, Хар Тарвагатай кең орындарында тас көмір қазылады. Увс көлінде табиғи тұзды үлкен кеңдері бар.

1993 жылы  Батыс Моңғолия электржелісінің "Хандагайты-Улангом" бөлігі арқылы Ресейдің Сібір БЭЖ-не қосылған. Қазіргі таңда бұл электржелісін сұмындарға жеткізу жұмыстары жүрілуде. Қазақстанның Өскемен қаласы және ел астанасы Ұлаанбаатар қаласына үнемі ұшақ қатынауда. Аймақ көлемінде ұялы байланыстын GSM стандартына сай Mobicom, G-mobil CDMA стандартына сай Unitel, Skytel операторлары бар.   

Моңғолия

Санат:Моңғолия әкімшілік бөлінісі
Санат:Увс аймағы
ЦСКА (футбол клубы, Алматы)

**ЦСКА Алматы футбол клубы** — Қазақстан екінші Лигасында ойнайтын, бірнеше рет таратылып, бірнеше рет қайта құрылған Қазақстан футбол клубы. Клуб 1992 жылы құрылды.

## Тарихы
1992 жылы бір маусым премьер лигада ойнады.

1998 жылы "Қайрат" клубының базасында "Қайрат-ЦСКА" деген атаумен қайта құрылды да, "Қайрат" клубы екіге бөлінуге мәжбүр болды. Бір бөлігі "Қайрат" деп аталды да, екінші бөлігі ЦСКА-Қайрат деп аталды. "Қайрат" бірінші лигаға түсіп кетті де, ЦСКА-Қайрат жоғары лигада қалды.

2002 жылы бір маусым "ЦСКА-Жігер" деген атаумен ойнады.

2008 жылы ЦСКА деген атаумен тағы да қайтадан құрылды. 2010-13 жылдары бірінші лигада тек соңғы орындарда жүрді.

2016 жылы клуб жабылды. 2018 жылы қайта құрылып, екінші лигада ойнай бастады. 2018 жылы Қазақстан екінші лигасында алтыншы орынға табан тіреді.

Қазіргі бас бапкері — танымал футболшы, кезінде осы клубта ойнаған Асқат Қадірқұлов.

Кезінде құрамында Дмитрий Бяков, Ренат Абдулин, Әли Әлиев, Вячеслав Богатырев, Серік Жейлітбаев, Александр Кучма, Қайрат Нұрдәулетов, Рафаэль Уразхбахтин, Руслан Балтиев секілді ұлттық құрамада доп тепкен футболшылар ойнады.

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алматы футбол клубтары
Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары
Қайрат Академия

**Цесна футбол клубы** —Қазақстан бірінші Лигасында, ойнайтын, Қазақстан футбол клубы. Жас команда болғандықтан әлі бірінші Лигада 2010 жылы алғашқы маусымын өткізді. Ең жоғарғы орны - 5 орын 2010 жылы.

Қазақстан Футболына үлкен қосып жүрген "Цесна" командасының негізі 2000 жылы қаланды. Содан бері жасөспірімдерді тәрбиелеумен келе жатқан команда 2008 жылға дейін Алматы ФК деген атпен Қазақстан Премьер Лигасында өнер көрсетіп, тіпті аз уақыттың ішінде Қазақстан Кубогын жеңіп үлгерді. Және Еврокуктарда бақ сынады. 2008 жылы Алматы ФК мен Мегаспорт ФК қосылып Локомотив деген атпен базасын елордасы Астанаға ауыстырғаннан кейін команданы қайта жасақтап Қазақстан бірінші Лигасының алғашқы маусымында-ақ 5-ші орыннан көрінді.

## Құрылу тарихы
2009 жылы 29 маусым күні "Цесна" корпарациясының күшімен "Цесна" балалар-жасөспірімдер клубы ашылды. Клуб құру Әділбек Жақсыбековтың жоспары десекте болады. Ол қаладағы 1986 жылғы жас өрендерді №8 балалар-жасөспірімдер мектебіне шақырды.

Осы бағытпен жыл сайын жас балалардың командаға келуімен дәл осылай команда өз жұмысын тиянақты жасай берді. Бүгінгі күнге дейін "Цесна" клубы Қазақстан футболының ойыншыларын тәрбиелеуші түп тамыры болып саналып келеді.

Қазіргі таңда клубта 7 жастан 18 жасқа 300-дей оқушы тәрбиеленуде. Жаттықтырушылар саны - 21. Барлық жас шамасының тәрбиеленушілері жыл сайын халақаралық және Республикалық турнирлерге қатысып жүр. Жұмыс істеп келген 10 жылдың ішінде клуб 193 футболшы тәрбиелеп шығарды.

### Клубта тәрбиеленген танымал ойыншылар
Сергей ОстапенкоСергей ЛаринАбзал ЖұмабаевАқжол СерікжановТельман ЗунуновБақыт ӘбуовМарат ШахметовАндрей Шабанов

## Сілтемелер
* Рсеми сайты 
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алматы футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:2009 жылы құрылған футбол клубтары
Ақ бұлақ (футбол клубы)

**Ақ бұлақ  футбол клубы** — 2010-13 жылдары Қазақстан бірінші Лигасында ойнаған Қазақстан футбол клубы. Талғар қаласынан. Бірақ Премьер Лигада өнер көрсетіп көрген жоқ. Ең жоғарғы орны - 9 орын 2010 жылы.

2013 жылғы маусымнан соң жабылып қалды.

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2010 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2013 жылы жабылған футбол клубтары
Ақтөбе-Жас

**Ақтөбе-Жас футбол клубы** —Қазақстан бірінші Лигасында, ойнаған Қазақстан футбол клубы. Премьер Лигада өнер көрсетіп көрген жоқ. Ең жоғарғы орны - 4 орын 2007 жылы.

2019 жылы "Ақтөбе" бірінші лигаға түсіп кеткен соң таратылды.

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:2002 жылы құрылған футбол клубтары
Талас (футбол клубы, Қаратау)

**Талас футбол клубы** — Қазақстан футбол клубы. Әуелі  Тараз қаласының Жастар стадионында сосын Қаратау қаласындағы "Орталық стадионда" өз алаңындағы ойындарын өткізген.
## Тарихы
2009 жылы ОСШИОСД деген атаумен Таразда құрылып, 2010 жылы Қаратауға ауысқан соң "Лашын" деп аталды. 2015 жылы бар-жоғы 89 мың теңгеге сатылды. Жаңа қожайыны команданы ұстап отыруды жөн көрмей, клуб таратылып кетті.

2021 жылы "Тараз-Қаратау" болып "Тараз" клубының фарм-командасы ретінде қайта құрылды.

2021 жылы бірінші лигада ойнап, 12 команданың арасында 7-орын алды.

2022 жылы да осы нәтижені дерлік қайталады, бірақ бұл жолы 14 команданың арасында 7-орынға жайғасты.

2023 жылы еш жарысқа қатыспады.

2024 жылы "Талас" деп аталды да, "Тараз" клуынан бөлініп, базасы Тараздан Қаратауға көшірілді.

## Анықтама

* Мекен-жайы: Қаратау,  Шахтерская көшесі, 28 А, Орталық стадион
* Телефон: 8(72644) 6-10-19
* E-mail: fk_lashin@mail.ru

## Сілтемелер

* https://footballfakts.ru/club/16607-talaskaratau

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2009 жылы құрылған футбол клубтары
Ховд аймағы

**Ховд аймағы** () — Моңғолияның  21 аймағының бірі, батыста орналасқан. 1931 ж. құрылған. Орталығы — Ховд қаласы.  Ел астанасы - Ұланбатырдан 1,580 км қашықтықта орналасқан. Аймақ 16 ауданнан тұрады.

## Географиясы
Ховд аймағы  Моңғол Алтай тауында орналасқан , мұнда  Мөнххайрхан, Хөхсэрх , Баатар хайрхан, Мянган Угалзат сияқты биік таулар кездеседі. Аймақ териториясының  20-дай % шөлейт жерлерден тұрады. Ховд, Буянт, Булган, Чонохарайх, Цэнхэр сияқты үлкен өзендер  Хар-Ус нуур, Хар, Дөргөн сияқты үлкен көлдер кездеседі. Ховд аймағында  вольфрам, полиметал, мыс, алтын, күміс, қараметалдың рудалары бар.

## Аймақтың халқы

 
Ховд аймағында Моңғолия бойынша ең көп ұлттар және этностар тұратын аймақ. Бұл ұлттар өз мәдениеттерін, ән-күй, салт-дәстүрлерін сақтап қалған. Адамдар өз ана тілімен бірге мемелекетік тіл моңғол тілінде сөйлейді. Ховд аймағында Қазақтар және  Қазақ тілді Орта мектеп бар. Ховд аймағы Моңғолиядағы қазақтардың Баян-Өлгий аймағынан кейін ең көп шоғырланғын жері болып саналады.

## Аймақтың экономикасы
Аймақ халқының негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы және егін егу. Ховд аймағында вольфрам, полиметал, мыс, алтын, күміс, қараметалдың рудалары бар.
2004 жылғы санақ бойынша аймақта 17.884.372 бас мал болған. 
Өткен жылы аймақ териториясында 200 мың га жерге егін егіп, 12.920,8 тонна өнім алған. Олардың 702,6 т — бидай, 4945,7 т — көкөніс , 5806,9 т — картоп, 1459,5 т — жем шөп, мал азығы, 6,1 т — май дақылы болғын.
1995 жылы Батыс Моңғолия элеторжелісінің  "Хандагайты-Улангом" бөлігі болатын Ресейдің Сібір БЭЖ-не қосылған. Кәзіргі таңда аймақта қуаты 12 МВт болатын Дөргөн СЭС жұмыстап жатыр. Көршілес Говь Алтай аймағында Тайшир СЭС салынып жатыр бұл келешекте Ресейден деген энергия тәуелділікті жояды. Аймақта тамақтану комбинаты, шикізат өңдеу цехтары жұмыстауда. Ховд қаласында жылында 10-15 мың тонна цемент өндіретін өндіріс орыны бар. Ховд қаласында батыс Моңғолиядағы ең үлкен харықаралық әуежай бар. Аймақ көлемінде ұялы байланыстын GSM стандартына сай Mobicom, G-mobil CDMA стандартына сай Unitel, Skytel операторлары бар.

## Әкімшілік аудандық бөлінісі
* Экспедиция в Северо-Западную Монголию, май, 1997 ж. Видео. 
* ''Natalia Rudaya, Pavel Tarasov, Nadezhda Dorofeyuk.''.. Holocene environments and climate in the Mongolian Altai reconstructed from the Hoton-Nur pollen and diatom records: a step towards better understanding climate dynamics in Central Asia // Quaternary Science Reviews 
* Ховд қаласы (Жаргалант ауданы)
* Алтай ауданы
* Булган ауданы
* Буянт ауданы
* Дарви ауданы
* Дөргөн ауданы
* Дуут ауданы
* Зэрэг ауданы
* Манхан ауданы
* Мөнххайрхан ауданы
* Мөст ауданы
* Мянгад ауданы
* Үенч ауданы
* Ховд ауданы
* Цэцэг ауданы
* Чандмань ауданы
* Эрдэнэбүрэн ауданы

Санат:Ховда аймағы
Санат:Моңғолия әкімшілік бөлінісі
Асбест (футбол клубы)

**Асбест футбол клубы** — 2004-2010 жылдары Қазақстан бірінші Лигасында ойнаған Қостанай облысы, Жітіқара ауданындағы футбол клубы. 

Ең жоғарғы орны — 2 орын (2006 жылы). 2010 жылғы Қазақстан бірінші Лигасында "Асбест" қарыздарын уақытында төлей алмай, қаржы жағдайына байланысты турнирден шығып қалды. Клубтың қалған ойындарының барлығына 0:3 есебімен жеңіліс жазылды. 

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:2004 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Жетіқара
Гефест (футбол клубы)

**Гефест футбол клубы** — Қарағанды облысы, Сарань қаласындағы Қазақстан бірінші Лигасында ойнаған Қазақстан футбол клубы. 2015 жылы жабылып қалды. Ең жоғарғы орны - 9 орын 2009 жылы.

## Әкімшілік және жаттықтырушылар штабы

* Нұржан Сауранбаев  — директор
* Шәміл Хафизов  — бас жаттықтырушы
* Руслан Қаржаубаев  — аға жаттықтырушы
* Арслан Байконов  — администратор
* Абдулла Жүсіпов — дәрігер

## Ойыншылар

### 2010 жылғы негізгі құрамы

 

## Сілтемелер
* Қазақстан бірінші Лигасының кестесі 

Санат:2002 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2015 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Гефест ФК
Санат:Қарағанды спорт клубтары
Санат:Саран
Мәлик ибн Әнәс

**Абу Абдулла Мәлик ибн Анас ибн Мәлик ибн Әби Ғамир ибн Ғамр Ибнул-Харис ибн Ғайман ибн Хусаиль ибн Ғамр ибнуль-Хаарис** қысқаша аты **Имам Абу Абдулла Мәлик бин Анас** (Арабша **الإمام أبو عبد الله مالك بن أنس الأصبحي الحميري**) (c. 711 – 795) (93 Хижра – 179) немесе **Имам Мәлик**, "ШейхулИслам".  Мәлик бин Анас Исламның фиқһ ғұламасы.  Имам Мұхаммед ибн Идрис әш-Шафи'и Имам Мәлик жайлы "егер де мен ғұламаларды есіме алсам, Мәлик олардың жұлдызы еді.". 

## Биография
Мәлик ибн Әнәс ибн Малик ибн Әбу ‘Амр әл-Әсбәхи әл-Химйәри.  Х.ж. 93 жылы дүние келіп, х.ж. 179 жылы дүниеден озды. Ол табиғиндердің алғашқы өкілдерінен болып табылады. Ол дінде имам және аһлю-Сунна уәл-джәмә‘аның ұлы ғалымы болды. Ол Мәдинада өмір сүрді, сондықтан оны «имам Дәрул-хиджра» (пайғамбар (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) мен сахабалар көшкен жердің имамы) деп атайтын.

Хафиз Ибн Хәджәр имам Мәликке мынадай мінездеме береді: “Ол – Дәрул-хиджраның имамы, білімі ең толық ғалымдардың ішіндегі бастысы және сенімді жеткізушілердің ұлысы”.

Имам Мәликтің діндегі білімі мен басқа ғалымдар ол туралы қандай пікірде болғанын білу үшін имам әл-Бухариден «кімнің иснады ең анық, әрі сенімді деп есептеуге болады» деп сұраған кезде, ол: “Ең жақсы иснад -  бұл Мәлик хадисті Нәфи’тен, ал ол – Ибн ‘Умардан, ал ол – пайғамбардан (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) жеткізгені”, – деп жауап бергенін еске алсақ болады. Ал оның дінге берілгендігі мен Сүннетті қайта тірілткені туралы сөздер аз айтылмаған. Мысалы, имам Мәлик хадис жеткізу үшін сабаққа шыққанда, ең алдымен дәрет алып, ең жақсы аппақ киімін киіп, басына бас киім киіп шығатын болған. Неге бұлай істейді деп сұрақ қойылғанда, ол былай жауап берді: “Аллаһ елшісінің (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) сөзіне құрмет көрсетемін”.

Имам Мәликтің бұрынғы шәкірті болған имам әш-Шәфи’и былай дейді: “Табиғиндердің кезінде Мәлик Аллаһтың адамдарға қарсы дәлелі еді”.

Имам ән-Нәсаи айтады: “Менің ойымша, табиғиндерден кейін өмір сүргендердің ішінде Мәликтен асқан ізгі, құрметті, сенімді, әрі хадисте сенімге лайық ешкім жоқ”.

Ал имам Мәлик өзі туралы былай дейтін: “Жетпістен астап ғалым маған фәтуә беруге куәлік етпегенше, фәтуә берген жоқпын”.

Ғалымдардың сөздері имам әл-Миззидің «Тахзиб әл-кәмәл» мен Хафиз Ибн Хәджәрдың «Тахзиб әт-тахзиб» 10/451 кітаптарынан алынды.

### Оқытушылары
Мәлик бин Әнәстің Медине қаласында тұруы оған Ислам оқымыстыларының еңбектеріне қол жетімді болды.

### Хабарлауыш тізбегі
Имам әл-Бұһари Имам Мәліктің хадистерін жеткізген тізбекті *Силсилат ул-Жаһаб* деп атайды. Бұл тізбектің құрамына Имам Мәлік, Имам Мәлік Нафиғтан, ол ибн Омардан, ал ибн Омар Қасиетті Мұхаммед (с.ғ.с.-Аллаһның оған сәлемі мен игілігі болсын) пайғамбардан естіді.

## Өлімі
Имам Мәлик Хижраның 86 жылы Медине қаласында дүниеден өтті

## Еңбектері

* әл-Муатта
* әл-Мудаууана әл-Кубра

## Сілттемелер

## Сыртқы сілттемелер

* Имам Мәликтің өмірбаяны
* Имам Мәликтің биографиясы 
* Имам Мәликтің толық өмірбаяны 
* әл-Муатта Имам Мәлик
* Норвич мұсылмандары  
*  Имам Мәлик ибн Ана ''(at-tawhid.net)''

Санат:Мухаддистер
Санат:Ислам
Санат:Арабтар
Санат:Таба ат-Табиғин
Санат:Ислам ғұламалары
Мұхаммед ибн Идрис әш-Шафиғи

**Мухаммад ибн Идрис ибн ‘Аббәс әл-Қураши, әш-Шәфи’и** - һиджра жыл санауы бойынша 150 жылы Шамда дүниеге келді, кейін ұзақ уақыт бойы Меккеде, одан соң Мысырда өмір сүрді. Хиджра жыл санауы бойынша 204 жылы дүниеден озды. Имам әш-Шафи’и табиғиндердің ізбасарларының соңғы өкілі болып табылады. Ол дінде имам, әрі әһлю-Сунна уәл-джәмә‘аның ұлы ғалымы болған. Ол Құрайыш тайпасынан болғандықтан Мұхаммед пайғамбардың (Аллаһтың оған салауаты мен сәлемі болсын) ата-бабаларымен ортақ көп нәрселері болды.

Имам әш-Шафи’идің білімін айтар болсақ, әрине оның білімі өте үлкен болған. Ал ол өзі туралы былай дейтін: “Мен 7 жасымда Құранды толық жаттап алдым, ал 10 жасымда имам Мәлик ибн Әнәстің «әл-Мууәттә» атты хадистер жинағын толықтай жаттап алдым”. Дәл осы себепті әш-Шафи’иді көптеген ғалымдар құрметтеген, сондай-ақ оны да «дін білімінің имамы» деп атаған. Онымен бірге, имам әш-Шафи’иді «дінді тірілтуші» (муджаддид) деп атаған.

Мәселен, бір күні имам Ахмад ибн Хәнбәл: «Әрбір ғасырдың басында Аллаһ Тағала осы үмметке дінді тірілтушіні (муджаддид) жібереді», – деген хадисті оқып, былай деді: “Біз осындай адамдарды іздей бастадық және мұндай адам бірінші ғасырда ‘Умар ибн ‘Абдул-‘Азиз, ал екінші ғасырда – әш-Шәфи’и екенін анықтадық”.

Дәл сол сияқты Хафиз Ибн Хәджәр да әш-Шәфи’иге мінездеме беріп былай деді: “Ол – екінші ғасырдың басында дінді тірілтуші болған кісі болған”.

Имам әз-Зәһәби ол туралы: “Ол – имам, хадис қорғаушысы, атақты ғалым”, – деді.

Имам Ахмад ибн Хәнбәлдің баласы ‘Абдуллаһ өзінің әкесінен былай деп сұралғаны жеткізіледі: “Әш-Шәфи’и кім болған? Өйткені сіз ол үшін Аллаһтан жиі-жиі дұға қылғаныңызды көремін”.

Бұл сұраққа имам Ахмад: “Ей балам! Әш-Шәфи’и біздің әлемге Күн сияқты және адамдар үшін денсаулық сияқты еді. Ойланшы, оларсыз немесе олардың орнын басқа бір нәрселер басса, біз өмір сүре аламыз ба?”, – деп жауап қатты.

Имам ‘Али ибн әл-Мәдини өзінің ұлына мынадай өсиет қалдырды: “Егер әш-Шәфи’идің сөзін естісең, оны жазбайынша бірде-бір сөзін қалдырма, себебі оның сөзінің әрбірі білім!”

Ғалымдардың сөздері имам әл-Миззидің «Тахзиб әл-кәмәл» мен Хафиз Ибн Хәджәрдың «Тахзиб әт-тахзиб» 10/451 кітаптарынан алынды.

## Тағы қараңыз
* Әл-Рисала (кітап)

﻿

Санат:Ислам
Таң намазы

**Таң намазы** немесе **Фәжр намазы** ( *таң*) — күн сайын орындалатын бес уақыт намаздардың алғашқысы.

Таң намазы екі ракағат сүннет және екі ракағат парыздан, барлығы — төрт ракағаттан тұрады. Бұл намаздың парызында Құран сүрелері дауыстап оқылады.

Таң намазының уақыты таң атқаннан күн шыққанға дейін жалғасады.

Қасиетті Рамазан айында таң намазының азанынан бастап, Ақшам намазына дейін ораза ұсталады.

## Құран аяттары

**فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ۖ وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ**
*(Мұхаммед Ғ.С.) сонда олардың айтқандарына сабыр ет. Күн шығудан бұрын да батудан бұрын да Раббыңды мақтай пәкте. Кеш мезгілдерінде және күндіздің айналасында да пәкте. Мүмкін ризалыққа бөленерсің.*
Құран (20:130)

**وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا ۖ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ**
*(Мұхаммед Ғ.С.) Раббыңның үкіміне сабыр ет. Өйткені сен көз алдымыздасың. Орныңнан тұрған шақта, Раббыңды мақтай дәріпте.*
Құран (52:48)

## Уақыты
Таң намазы шығыс көкжиек ағараңдағаннан басталып, күн шыққанға дейiн созылады.

## Намаздың орындалуы

Намаз орындаушы алдымен дәрет алып, құбылаға қарайды. Кейін орындалатын намазына ниет етеді.

Намаз оқығанда намаздың 6 рүкіндері орындалуы тиіс:
# Ифтитах тәкбірі
# Қиям
# Қирағат
# Рүку
# Сәжде
# Соңғы отырыс

Санат:Ислам
Санат:Намаз
Мегаспорт (футбол клубы)

**Мегаспорт футбол клубы** — Қазақстан футбол клубы. 2008 жылы жабылып қалған.
## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 1 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді. 2008 жылы клуб қаржы жағдайына байланысты таралып кетіп, «Алматы» клубымен қосылып, жаңадан «Локомотив» клубы құрылды.

#### Жетістіктері мен жеңілістері
Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері:

#### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
*2008 — 5:0 («Оқжетпес»)

#### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
*2008 — 1:6 («Тобыл», Қостанай)

## Жетістіктері
*Қазақстан Кубогының жеңімпазы (1): 2007

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алматы футбол клубтары
Авангард (футбол клубы)

**Авангард футбол клубы** *(толық аты: Авангард СКО)* — 2005 жылы құрылған Қазақстандағы футбол клубы, Қызылжар қаласынан.  

## Тарихы
2008 жылдың соңында клуб жабылып қалған. 2006 жылы Қазақстан чемпеионатының екінші лигасында жеңімпаз атанды да, 2007-2008 жылдары Қазақстан бірінші лигасында және Қазақстан кубогында өнер көрсетті. 

Өз алаңындағы ойындарын "Локомотив" және "Қарасай" стадиондарында өткізген.

### Статистикасы

## Атаулар тарихы

* 2005 — Авангард
* 2008 — Авангард СКО

## Жетістіктері
### Ұлттық біріншілікте
* Екінші лига жеңімпазы: 2006

## Танымал футболшылары

*Евгений Аверченко
*Андрей Селиверстов
*Роман Селиверстов
* Сергей Юрьевич

## Сілтемелер
*Статистикасы 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2005 жылы құрылған футбол клубтары
Жамбыл (футбол клубы)

**Жамбыл футбол клубы** — Тараз қаласындағы Қазақстанның футбол клубы. 2002 жылы құрылып, 2008 жылы жабылып қалған. "Тараздың" фарм-клубы.

2009 жылы *[[Талас (футбол клубы, Қаратау)|ОСШИОСД Тараз]]* деген атаумен басқа клуб боп қайта құрылды. 

## Жетістіктері

* Қазақстан бірінші лигасының күміс жүлдегері: 2004

## Сілтемелер

* 2003 жылғы құрамы

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары
Санат:2002 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2008 жылы құрылған футбол клубтары
Түркістан (футбол клубы)

**Түркістан футбол клубы** — Түркістан қаласындағы футбол клубы. 
## Клубтың тарихы мен жетістіктері
Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 4 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді.


ImageSize = width:630 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1991 till:01/07/2005
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1991 till:01/07/1992  shift:(0,-4) text:18
  from:01/07/1992 till:01/07/1993  shift:(0,-4) text:16
  from:01/07/1993 till:01/07/1994  shift:(0,-4) text:15
  from:01/07/1994 till:01/07/1995  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1995 till:01/07/1996  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1996 till:01/07/1997  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1997 till:01/07/1998  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:15
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:

  from:01/07/1991 till:01/07/1994  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Премьер Лига"
 from:01/07/1994 till:01/07/2003  color:rs  shift:(0,13)  text:"1 Д"
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Премьер Лига"
 from:01/07/2004 till:01/07/2005  color:rs  shift:(0,13)  text:"1 Д"



## Жетістіктері мен жеңілістері
#### Ең үлкен жеңісі
Қазақстан чемпионаты
*1993 — 4:0 («Мұнайшы», Ақтау)
*1993 — 4:0 («Намыс», Алматы)

#### Ең үлкен жеңілістері
Қазақстан чемпионаты
*1994 — 0:8 («Актюбинец», Ақтөбе)

## Клуб атауларының тарихы

* «Монтажник» (1992)
* «Яссы Түркістан» (1993-2003)
* «Яссы-Рахат» (2003)
* «Яссы-Сайрам» (2004)
* «Яссы» (2004-2005)

## Жетістіктері
*Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы (1): 2003

## Құрамы
*2022 жылғы 12 қазандағы жағдай бойынша*

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2005 жылы жабылған футбол клубтары