open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Желілі жыныстар

**Желілі жыныстар.** Аплиттер — сырт бейнесі қант тәрізді структуралы, майда түйірлі, тығыз микрокристалдық ақшыл жыныстар. Аплит гранит магмасынан шығады. Аплиттердің басты кұрамы кварц пен ортоклаз кристалдарынан тұрады.

Пегматиттер — минералдық кұрамы жағынан гранитке (аплитке) ұқсас, онан өзгешелігі өте ірі  кристалды тау жыныстары. Бұлар қалдық магманың газдарға бай бөлімінен пайда болады. Пегматиттердің ішіндегі ең маңызды газдар — минерализаторлар — ыстық судың булары, фтор, хлор, күкірт, бор, фосфор, қоспалары және басқалар. Пегматиттер әсіресе гранит магмасына байланысты жиі кездеседі, бұлар гранит-пегматиттер деп аталады.

Пегматит құраушы ірі кристалдар — кварц, дала шпаты, слюдалар. Қосымша минералдар: турмалин, берилл, топаз және литий, рубидий, цезий, ниобий, тантал сияқты сирек элементтердің минералдары. Демек, пегматит кенге бай зат. Пегматиттер интрузивтік дененің өзінде немесе оның дәл қасында кездеседі және олар формасыз линза, ұяшық және іші қуысты желілі түрінде пайда болады. Сол қуыстардың ішінде жоғарғы айтылған минералдардың әдемі кристалдары кездеседі. Пегматиттер мен аплиттердің желілері граниттермен тығыз байланысты, олардың жапсарын дәл белгілеу кейде өте қиын.

Лампрофирлер. Аплиттер мен пегматиттерден басқа лампрофир деп аталатын желілі жыныстардың тағы да бір тобы кездеседі. Олардың түстері қара немесе күңгірт жасыл болады. Лампрофирлер көбінесе биотит, қоңыр амфибол немесе пироксендер сияқты түсті минералдардан тұрады. Оларда ортоклаз бен плагиоклаздардың саны тым аз. Лампрофирлерде көбінесе қайталама кальциттер мол болады. Бірқатар жерлерде алтынның және басқа пайдалы қазындылардың кендері лампрофирлермен байланысты келеді.

## Дереккөздер


Санат:Химия
Санат:Кристаллография
Санат:Тау жыныстары
Санат:География
Барий қосылыстары

[thumb|[барий нитраты]]
**Барий қосылыстары** — барий элементі түзетін тұрақты химиялық қосылыстар. 

Тұрақты екі валентті Барий қосылысын өндірісте алу үшін басты шикізат ретінде *[[барит]]* минералы қолданылады; ол арнаулы пештерде көмірмен тотықсыздандырылады: BaSO4 + 4C  BaS + 4CO; түзілген барий сульфиді BaS барийдің басқа тұздарын алу үшін пайдаланылады. 

*[[Барий гидрототығы]]* (гидроксиді) [ Ba(OH)2] — оның қалыпты температурада судағы қаныққан ерітіндісі барит суы деп аталады. Барит суы химиялық  анализде  және  иондарын анықтау үшін реактив ретінде және тамақ өнеркәсібінде қантты қант сіркесінен бөліп алуға қолданылады. 

*[[Барий карбонаты]]* [BaCO3] — барийдің ең маңызды қосылыстарының қатарына жатады, ол барийдің басқа қосылыстарын (оксид, нитрат, ацетат, т.б.) алуға қолданылады. Барий карбонатының көп мөлшері шыны өнеркәсібінде және эмаль, глазурь өндіруде қолданылады. 

*Барий нитраты* [Ba(NO3)2] — түссіз кристалл зат; пиротехникада жарықтандырғыш, тұтандырғыш зат ретінде және жасыл сәулелі сигналдар жасауға қолданылады; кейде шыны өнеркәсібінде барий карбонатының орнына пайдаланылады. 

*[[Барий сульфаты]]* [BaSO4] — түссіз кристалл зат, ақ бояулар өндіруде, қағаз, резеңке және керамика өнеркәсібінде, медицинада асқазан-ішек жолдарын рентген әдісімен тексеруде қолданылады. 

*Барий хлораты* [Ba(ClO2)2] — түссіз моноксинді кристалл, пиротехникада жасыл сәулелі сигналдар жасауға, а. ш-нда арамшөптерді жоюға қолданылады. 

*[[Барий хлориді]]* (BaCl2) — барийдің басқа тұздарын (сульфат, нитрат, хромат, т.б.) алу үшін, ауыл ш-нда зиянкес жәндіктерді жоюға, тері өнеркәсібінде толтырғыш және түссіздендіргіш ретінде қолданылады.
 

## Дереккөздер


Санат: Барий қосылыстары
Первомайское

## Елді мекендер
**Қазақстан:**
* ''Первомайское'' – Абай облысы Жарма ауданы, Қапанбұлақ ауылдық округінің құрамында болған ауыл, 2000-шы жылдардың басында таратылған.
* Первомайское – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы Обалы ауылының бұрынғы атауы.
* ''Первомайское'' – Ақтөбе облысы Қарғалы ауданында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.
* Первомайское – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл.
* Первомайское – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы ауыл.
* ''Первомайское'' – Қостанай облысы Денисов ауданында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
* ''Первомайское'' – Қостанай облысы Қарабалық ауданында болған ауыл, 2023 жылы таратылған.
* Первомайское – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл.
* Первомайское – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы ауыл.
* Первомайское – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл.
* Первомайское – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы Алтынкөл ауылының бұрынғы атауы.

**Қырғызстан:**
* Первомайское – Жалалабат облысы Базарқорған ауданындағы айыл.
* Первомайское – Нарын облысы Атбасы ауданындағы айыл.
* Первомайское – Ош облысы Алай ауданындағы айыл.
* Первомайское – Ош облысы Қарақұлжа ауданындағы айыл.
* Первомайское – Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл.
* Первомайское – Шу облысы Панфилов ауданындағы айыл.
* Первомайское – Шу облысы Ыстықата ауданы, Аққұдық ауылдық округіндегі айыл.
* Первомайское – Шу облысы Ыстықата ауданы, Нұрманбет ауылдық округіндегі айыл.
Істі сырттай қарау

**Істі сырттай қарау** — 1) қылмыстық істе: соттың істі сотталушы адамның қатысуынсыз қарауы. Істің мән-жайларын жан-жақты, толықтай және дәйекті түрде зерттеу, ақиқатты айқындап, айыпталушының өзін қорғау құқы-ғын қамтамасыз ету мақсатында заң сотталушының сот мәжілісіне қатысуы міндеттілігін мойындайды. Егер ақиқатты айқындауға кедергі келтірмесе, тек ерекше жағдайларда ғана І. с. қ-ға рұқсат етіледі. Мыс., сотталушы елден тысқары жүрсе, сотқа келуден жалтарса, сондай-ақ қылмыстық іс бойынша бас бостандығынан айыру түрінде жазалау шарасын қолдану мүмкін болмаса, І. с. қ. жөнінде сотталушының өзі қузаса, т.с.с. Алайда мұндай ретте сотталушының келуі міндетті деп тануға соттың құқы бар. Дәлелсіз себептермен келмеген жағдайда сот оны күштеп әкелуге, сонымен қатар оған қатысты қолданылатын бұлтартпау шарасын таңдап алуға немесе өзгертуге құқылы. Егер сотталушы адам сот мәжілісі кезінде қайталап тәртіп бұзғаны немесе төрағалық етушіге бағынбағаны үшін соттың ұйғарымымен мәжіліс залынан шығарылып жіберілсе, сот мәжілісі оның қатысуынсыз өткізілуі мүмкін, бірақ мұндай ретте де үкім оның қатысуымен жарияланады немесе жарияланғаннан кейін оған дереу хабарланады; 2) азаматтық істе: соттың істі талапкердің не жауапкердің немесе екеуінің де қатысуынсыз қарауы. Егер талапкерден не жауапкерден немесе екі тараптан да өздерінің қатысуынсыз істі қарай беруі туралы өтініш түссе, онда І. с. қ-ға рұқсат етіледі. Дәлелсіз себептермен мәжіліске келмеген, І. с. қ. туралы өтініш түспеген жағдайда, сот істі талқылауды кейінге шегеріп, оларға ақшалай айып салуға құқылы. Екінші шақыруға да тараптар дәлелсіз себептермен келмесе, егер қолдағы материалдармен істің шешімін табу мүмкін емес деп есептесе, сот талапты қараусыз қалдыруға құқылы. Заңда көзделмеген реттерде І. с. қ. үкімді, шешімді міндетті түрде бұздыратын елеулі заң бұзушылық болып табылады.

## Дереккөздер
Полянское

**Полянское** (2020 жылға дейін – *Первороссийское*) — Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданындағы ауыл, Полянск ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Алтай қаласынан батысқа қарай 31 км жерде.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың басында қаланған. 1956-1996 жылдары Серебрянск қалалық әкімдігінің құрамындағы сүт өндіретін кеңшардың орталығы болған. Кеңшар негізінде Первороссийскоеде шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Полянское арқылы Алтай — Өскемен темір жол және автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Алтай ауданы елді мекендері
Шұбары

**Шұбары** – Целиноград ауданындағы ауыл, Қоянды аудандық округі құрамында. Астана қаласынан 16 км, Қоянды ауылынан 14 км жерде орналасқан. Тұрғыны 0,4 мың адам (2008). Ауылда мектеп, су тазартатын блок-модуль бар.

## Дереккөздер
Шағантоғай

**Шағантоғай** – Алакөл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы және Қазақстанның Абай облысы, (Мақаншы ауданы) аумағында.  

## Бастауы
Қытай аумағындағы Барлық тауының солтүстік-батыс беткейіндегі бұлақтардан бастау алып, Қазақстанда Еміл өзеніне сағасынан 23 км жоғарыда құяды. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы 104 км, су жиналатын алабы 693 км2. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Сәуір - мамыр айларында тасып, күзде сабасына түседі. Суының минералдылығы су тасу кезінде 150 — 300 мг/л-ден күзге қарай 400 — 600 мг/л-ге дейін өзгереді. Лайлылығы 800 — 1200 г/м3. Көп жылдық орташа су ағымы Қарабұлақ ауылы тұсында 1,41 м³/с. Суы егістік, шабындықтарды суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы өзендері
Санат:Қытай өзендері
Санат:Алакөл су алабы
Қалқабек Шымыров

**Шымыров Қалқабек** (1905, Қорғалжын ауданы – 1958) – соғыс ардагері. Ш. І-Украин майданының барлау бөлімінің штабына қарасты Чапаев атындағы партизан құрамасында саяси жетекшінің орынбасары болды. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Ұлы Отан соғысының партизаны», «За победу над Германией в ВОВ» медальдарымен, маршал И.Коневтің алғыс грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ісік

[thumb|[Тері бездері|Тері бездерінің гидроаденомасы]]
**Ісік**, тін өсіндісі, бластома (ағлш. - *tumor*') – өзінің қалыпты пішіні мен қызметін жойған, организмнің түрі өзгерген клеткаларынан құралған тіндердің патологиялық жайылып өсуі. 

Ісік жасушалары ісікке шалдықтырған себептер тоқтаса да өсе береді. Көпшілік жағдайда ісік кәрі адамдарда пайда болатыны белгілі. Себебі адамның жасы ұлғайған сайын, оның иммундық жүйесінің жұмысы төмендеп, қауіпті ауруларға қарсы тұра алмайды. Көптеген онколог ғалымдар ісік аурулары өзінің өсу жолында екі сатыдан өтетінін дәлелдейді. Біріншісінде, канцерогендік заттардың әсерінен таза жасуша ісік жасушасына ауыса бастайды, бірақ ол белсенділік көрсетпей тыныш жатады. Екіншісінде, нағыз ісік түйіні пайда болып, ол өніп-өсе бастайды. Бұл екі сатының әрқайсысы организммен екі жақты қарым-қатынаста болады. Организмнің күш қабілеті, ісікке деген төзімділігі өте жоғары болса, онда бірінші саты ұзаққа созылып, екіншісінің болмауы да мүмкін. Кейде екінші саты біріншіге көшіп, кері процесс жүруі, сондай-ақ канцерогендер тікелей иммунитетке зиянды әсерін тигізіп, ісік ауруына әкелуі мүмкін. 

## Қатерлі және қатерсіз ісіктердің айырмашылығы
Қатерлі және қатерсіз ісік айырмашылығы:

## Тағы қараңыз

* Қатерлі ісік
* Қатерсіз ісік

## Дереккөздер


Санат:Онкология
Санат:Патологиялық процесстер
Қарақожаұлы

**Қарақожаұлы** Шәзінда (1934 жылы туған, Жаңақорған ауданы) – еңбек ардагері. Қазақстанның еңбек сіңірген мал дәрігері. Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын. (ҚазҰАУ) бітірген (1957). 1957 – 64 жылдары Жаңақорған ауданының Бесарық, Төменарық мал шаруашылықтарында мал дәрігері, нұсқаушы, партия комитетінің хатшысы, 1964 – 65 жылдары «Бірлік» кеңшарының директоры, 1965 – 78 жылдары «Красная звезда» кеңшарының директоры. 1978 – 80 жылдары аудандық партия комитетінің 2-хатшысы, 1981 – 90 жылдары «Бірлік» кеңшарының директоры, 1990 – 92 жылдары аудандық атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары болды. 1992 – 94 жылдары аудан әкімінің 1-орынбасары қызметтерін атқарды. 1994 – 97 жылдары «Жайылма» жеке ұжымдық кәсіпорнын басқарды. Қарақожаұлы Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдарымен марапатталған. Жаңақорған ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Хұсайын Малшыбайұлы

**Хұсайын Малшыбайұлы** ,Хұсайын бақсы (*1904, ҚХР, Алтай аймағы, Бурылтоғай, – 1962, Баян Өлгий*) – белгілі күйші, көріпкел. 
## Толығырақ
Орта жүз Керей руынан.
Ағалары Оспан,Омар, Шәймерден, інісі Қасен шетінен домбырашы, күйші, жыршы, термеші болған. Осындай өнерпаздар ортасында өскен Хұсайын Малшыбайұлына ұлт-азаттық жолында күресуші Зұқа батыр айналасына жиналған әнші,ақын, домбырашылардың да (*ақын Отарбай, күйші [[Аспандияр]]*) ықпалы зор болды. Алғашында Қытайдың Алтай аймағында тұрған Хұсайын Малшыбайұлы, кейіннен Моңғолияның Қобда жағына өтіп, Баян-Өлгий
 аймақтық қазақ муз. драма театрының ұлт аспаптары оркестрі мен хорына қатысты. Өзі шығарған (*“[[Кенжетал – менің арманым]]”, “[[Паровоз]]”, “[[Озат жорға]]”*) және халық күйлері (*“[[Сары өзен]]”, “[[Жаяу делдал]]”, “[[Телқоңыр]]”*) Хұсайын Малшыбайұлының орындауында ұлт аспаптары оркестрінің репертуарына енді. Хұсайын Малшыбайұлының романтик. лирикалы тұрғыдағы табиғат құбылыстарын бейнелейтін “Сары қы-ран”, “Кезбесары”, “Ақжал жүйрік”, “Арман” күйлері өзінің тақырыбы мен стилі, көркем әуенімен ізгі арманды, қуанышты, осыған қоса табиғат құбылыстарының алуан түрлі суреттерін терең ойлылықпен әдемі бейнеледі.

## Өзіндік өнері
Ол әр түрлі қағыстарды (*мыс., ішек үстінде қысқа флажолеттер қолдану, алақанмен тұншықтырып, оң қолмен дірілдетіп қағу сияқты*) шебер қолдануымен ерекшеленеді. Хұсайын Малшыбайұлы домбыра тартудағы осындай қағыстарды қолдану арқылы күйдің (*“[[Долдалқыз]]”, “[[Былпылдақ]]”*) мән-мағынасын ашып, толықтырып отырған. “Бұлбұл торғай” күйінде жоғарғы кішкене тиектің (шайтан тиек) түбінен флажолет алу арқылы домбыра тартуда өте сирек кездесетін тех. штрихты қолдануы домбыра аспабы дыбысынан гөрі құстың сайрауына көбірек ұқсастықты анық аңғартады. Әсіресе, “Кенжетал” күйі өзінің түр-пошымы, идеялық-көркемдігі мен әсем әуені кең, терең мазмұнымен автор күйлерінің ішіндегі шыңы болып саналады. Ел ішінде көріпкел бақсылығымен де аты шыққан. 1960 жылы оған “Аймақтық домбырашы” атағы берілген. 1960 жылы Х.Тастанов Хұсайын Малшыбайұлының орындауында 27 халық күйін, 9 халық күйшілерінің және өзінің шығарған 8 күйін үнтаспаға жазып алған. 

## Дереккөздер

Санат:Тарихи тұлғалар
Иван Михайлович Щеглеватых

**Щеглеватых Иван Михайлович** (1907 жылы туған, Одесса қаласы) – еңбек ардагері. Социалистік Еңбек Ері (1948). 1954 ж. Көкшетау облысына тың және тыңайған жерлерді игеру жұмыстарына келген. 1954 – 61 ж. Рузаев ауданы Целинный кеңшарының директоры болып жұмыс істеді. 1961 ж. Волгоград облысына қоныс аударды. КСРО орден, медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Скрябин Константин Иванович

thumb|left|Константин Иванович бұл жерде 1950 жылдан бастап 1972 жылға шейін өмір сүрді. Москва, Тверская ул.,9**Скрябин Константин Иванович** (7.12.1878, Санкт-Петербург — 17.10.1972, Мәскеу) — гельминтолог-ғалым. КСРО ғылым академиясының академиясы (1939). КСРО Медицина ғылым академиясының академиясы (1944),  Социалистік Еңбек Ері (1958). 1905 жылы Эстонияның қазіргі Тарту қаласындағы мал дәрігерлік институтын бітірген. 1907— 1911 жылы Әулиеатада (қазіргі Тараз) мал дәрігері болып жұмыс істеген. 1920 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеудің ғылыми-зерттеу институттарында қызмет еткен. Скрябин гельминттердің морфология, биология, филогения, жүйеленім, экология, эпизоотология және эпидемиологиясын зерттеді. Ол гельминттердің 200-ден астам ғылымға беймәлім жаңа түрін ашып, оларға сипаттама берген; гельминтологиялық толық зерттеу әдісін ұсынып, ғылымға гельминттердің резервуарлы қосымша иелері туралы ұғым енгізді; дегельминтизация принциптерін пайымдады; гельминттерді толық жою (девастация) теориясының негізін салды. Лениндік сыйлығы (1957) және КСРО Мемлекеттік сыйлығы лауреаты (1941, 1950). 6 рет Ленин орденімен, 3 рет Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. Тараз қаласында оның атындағы мұражай бар.

## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1878 жылы туғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Алғабас (Астрахан ауданы)

**Алғабас** — Ақмола облысы Астрахан ауданы, Ұзынкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Облыс орталығы — Көкшетау қаласынан оңтүстікке қарай 190 км-дей, аудан орталығы — Астраханка ауылынан батысқа қарай 27 км-дей, Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 135 км-дей жерде Сабақты көлінің шығыс жақ жағалауында орналасқан.

## Тарихы
Іргесі 1935 жылы қаланды.

## Халқы

Ауылда мектеп, дүкен бар.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданы елді мекендері
Пергам

**Пергам** (грек. Pergamos) — Кіші Азиядағы ежелгі қала (қазіргі Бергама, Түркия). Бақыр өзенінің аңғарында орналасқан. Аты ежелгі мифтік батырдың есіміне байланысты қойылған. Іргесін б.з.б. 12 ғасырда гректер қалаған. Б.з.б. 263 — 133 жылдары Пергам патшалығының астанасы болды. Евмен І (б.з.б. 263 — 241 ж.) және Евмен ІІ (б.з.б. 197 — 159 ж.) билік құрған дәуірде гректердің экономикалық және мәдени ірі орталықтарының бірі болып, халқы 120 мың адамға жеткен. Мұнда Александрия кітапханасынан кейінгі ең ірі кітапхана (200 мыңға тарта орама жазба сақталған) салынды. Қазіргі кезде екі патша сарайы, Афина Никефораның мінажатханасы, кітапхана, Деметра ғибадатханасы (б.з.б. 3 ғ.), Зевстің үлкен алтары (б.з.б. 2 ғ.), театр (б.з.б. 2 ғ.), т.б. құрылыстардың қалдықтары сақталған. Олар кезінде Эпигон мен басқа да мүсінші шеберлердің қоладан жасаған композицияларымен, антик. өнердің үздік туындыларымен бедерленген. Б.з. 2 ғасырнда Пергам патшалығы Рим империясының Кіші Азиядағы провинциясына айналды. Пергамда бірнеше дүркін қазба жұмысы (1878 — 86, 1900 — 06; неміс археологтары К.Хуман, Э.Курциус, т.б.) жүргізілді. 
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Ісікке қарсы дәрілік заттар

thumb
**Ісікке қарсы дәрілік заттар** — қатерлі ісікті емдеуге қолданылатын синтездік не табиғи дәрілік заттар тобы. Қазіргі кезде 60-тан астам І. қ. д. з. бар. Оларды: алкилді қоспалар, антиметаболиттер, ісікке қарсы антибиотиктер және өсімдіктерден алынған дәрілер деп бөледі. Алкилді қоспалар ісік клеткаларындағы белоктарда және нуклеин қышқылдарында хим. реакция жүргізіп, олардың тіршілігін бұзады. Соның нәтижесінде ядроның бөлінуі тоқтайды. Мұндай дәрілер қатарына кармустин, ломустин, семустин, нитрометиомочевина, стрептозоцин, тио-тэф, бензотэф жатады. Антиметаболиттерге жататын 5-фторурацил, метотрексат, 6-меркаптопуриннің хим. құрылысы клеткадағы алмасу процесін жүргізетін күрделі заттарға өте ұқсас, сондықтан олар клеткадағы нуклеин қышқылымен оңай қосылады. Антиметаболиттер онкологияда асқазан-ішек жолдарындағы, аналық бездегі, өкпе және өңештегі ісіктерге және қан рагына қарсы қолданылады. Ісікке қарсы антибиотиктер ісік клеткаларындағы нуклеин қышқылының тіршілігін бұзады. Мұндай дәрілерге адриамицин, блеомицин, блеомицетин жатады. Өсімдіктерден алынған дәрілер кейінгі кезде өкпе қатерлі ісігіне қарсы жиі қолданылады. Бұларға: винкристин, винбластин, тенипозид, этопозид жатады. Бұл дәрілік заттардан басқа ферменттер мен гормондардан дайындалатын препараттар да кеңінен қолданылады. Бұл дәрілік заттардың әсері ісіктің көлеміне байланысты. Ісік неғұрлым кішкентай болса, дәрінің шипалық қасиеті соғұрлым жоғарылайды. І. қ. д. з. ісік клеткаларының көбеюін тоқтатады. Бірақ бұл дәрілер кейде сау клеткалардың көбеюіне де, әсіресе қан түйіршіктерін түзетін органдарға, ішектің, терінің эпителий клеткаларына әсер етеді. Мұнымен қатар олар жүректі айнытып, құстыруы, науқастың тәбетін кемітуі, іш өткізуі, қан құрамын өзгертуі мүмкін. І. қ. д. з-ды қолданғанда дәрінің белгілі мөлшерін бергеннен кейін біраз уақытқа үзіліс жасап, кейін тағы қайталайды. Қазіргі кезде бір немесе бірнеше дәріні бірінен соң бірін қолданатын полихимиотерапия әдісі де жақсы дамып келеді. Ісік ауруларына қарсы дәрілік заттармен бірге әр түрлі басқа емдеу тәсілдері де қолданылады; қ. Сәулемен емдеу.

## Дереккөздер
﻿
Владислав Александрович Дзержинский

**Владислав Александрович Дзержинский** (1939 жылы туған, Мәскеу облысы, Ухтомск ауданы, Кузьминки ауылы) – ветеринария ғылымдарының докторы (1994).
## Өмірбаяны
* Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1963, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.
* Орал (қазіргі Батыс Қазақстан) облысында мал дәрігері (1963–65)
* Қазақстан Ғылым Академиясының Клиникалық және эксперименттік хирургия ғылыми-зерттеу институтында аға лаборант (1965–66)
* Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институтында аспирант, кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1966–94) болған.
## Еңбектері
* Дзержинский 119 ғылыми-зерттеу мақаланың авторы.

## Дереккөздер


Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Ухтомск ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ветеринарлары
Санат:Ветеринария ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Клиникалық және эксперименттік хирургия ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Зоология институты қызметкерлері
Зевакино

* Зевакино (ауыл) – Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы ауыл.  
* Зевакино (көне зират) – Шемонаиха ауданындағы көне зираттар орны. 

Санат:Айрық беттер
Малышев Виктор Павлович

**Малышев Виктор Павлович** немесе басқа қайнар көздерде Виталий Павлович (*25.7.1937 жылы туған, [[Ташкент]] қаласы, [[Өзбекстан]]*) – ғалым, техникалық ғылым доктары (*1982*), профессор (*1982*).Орал политехникалық институтын бітірген (*1959*). 1953 – 83 жылдары Қазақстан ҒА Химия ғылымдары институтында инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, бас инженер, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, 1983 – 94 жылдары институт директоры. 1994 жылдан осы институтта лаборатория меңгерушісі. ҚР Мемлекеттік (*2005*), Е.А. Букетов атындағы сыйлықтарының (*2006*) иегері. 
650-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 26 монографияның авторы. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2005).
## Сілтемелер
* Ғылым  
* Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы
* Институт
* Қазақстан
* Инженерия
## Дереккөздер
Желім

right|225px|thumb|Желімдер
**Желім** — әр түрлі материалдарды бір-бірімен байланыстыратын зат. Желім материалдардың беткі қабаты мен желімдік қабаттың арасында адгезиялық байланыс түзеді (қысқаша *[[Адгезия]]*). Желім құрамына әр түрлі толықтырғыштар, еріткіштер, стабилизаторлар, пластификаторлар, эластификаторлар, т.б. кіреді. Желім органикалық және бейорганикалық болып бөлінеді. Органикалық желімге табиғи және жасанды желім жатады. Табиғи желімнің екі түрі бар: 
# түрлі жануартектес өнімді (сүйек, тері, т.б.) қайта өңдеу арқылы алынатын жануар желімі (казеиндік, альбуминдік, т.б.); 
# крахмал, табиғи каучук, т.б. заттардан дайындалатын өсімдік желімі. Жасанды желім (мономер, олигомер, полимер және олардың қоспасы негізіндегі) термореактивті желім және термопластикалық желім, резина желімі болып бөлінеді. Бейорганикалық желімге минералды желім (фосфатты, керамикалық, силикатты) және металдық желім (Hg, Ga сияқты сұйық металдар негізіндегі) жатады. Желім сұйық (ерітінділер, эмульсиялар, суспензиялар), қатты (ұнтақтар)Желімдер табиги жәнө жасанды болып бөлінеді.

Табиғи желімдер өте ерте уақыттан белгілі. Адамзат оларды өсімдіктер мен жануарлар майынан (сіңір, сүйек, сүт, т.б.) жасаған. Желімдеуге
крахмал, каучук, целлюлоза, казеин, коллагенді ерте кезден-ақ
пайдалана білген. Ал *жасанды желімдер*, көбінесе, полимерлер негізінде
жасалады. 
Табиғи желімдерді 3 топқа бөледі: 
*жануар текті*, 
*өсімдік текті* 
*минералдық*.

Олардың кемшілігі: ылғал әсеріне төзімсіз, тез шіриді және
жабыстырғыш касиетін ұзақ уақыт сақтай алмайды.

Көптеген қатты материалдарды желімдеуге болады, атап айтқанда - ағаш, былғары, қағаз, мата, шыны, керамика, металдар, пластмасса, резеңке. ПВХ-ны желімдеу қиын (толтырғыштарға байланысты), полиэтилен өнімдері одан да нашар желімделеді, ал фторопласт пен силикондар өнеркәсіптік желімдеуге іс жүзінде берілмейді; бірақ күнделікті өмірде және шығармашылықта оларды да желімдеуге тырысады.

## Дереккөздер</span>


Санат:Химия
Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Перде

**Перде** — терезелерді, есіктерді, қуыстарды перделеуге, бөлменің бір жағын екіншісінен бөлуге арнап матадан тігілген бұйым. Перделердің есік терезеге арналғаны, бөлмені екіге бөліп тұратын сырғымалы шымылдық сияқты түрлері болады. Олар мақта-матадан, репс, жібек, жүн мата, мақпалдан тігіледі. Перденің бірнеше түрі бар. Гардиндер — жалтырақ немесе айшықты жұқа маталардан, тюльден, шілтерден жасалып, терезеге тұтылады. Олар көбіне ақ немесе ашық түсті, біртегіс яки суретті, кестелі, апликациялы маталар болып келуі мүмкін. Әдетте гардиндер сол тұтылған күйі ашылмайды, бөлмені шаңнан, тікелей түскен күн сәулесінен қорғайды. Шторлар — жарық өткізбейтін маталардан жасалған қалың Перделер. Оның түрмелі және сырмалы түрлері бар. Сырмалы шторлар біркелкі тігінен жиырылып тұрады. Бөлме биік болса, штордың жоғары жағын желбіршектермен сәндеуге болады. Пішініне қарай желбіршек біртегіс немесе бүрмелі (фасонды) болып келеді. Оның ұзындығы терезенің немесе есік биіктігінің 1/5-не тең болуы қажет. Шторлар кешкілік сыртқы жарықтан, күн сәулесінен және көшенің шуынан қорғауға арналған. Партьерлер — жарық өткізбейтін қалың матадан есікке (бөлменің іш жағынан) тұтатын Перде Олар жалғас бөлмелерден түсетін жарықтан және шудан қалқалайды, сондай-ақ есіктің жақтауларын жасырып, бөлмеге сән беріп, үлкейтіп көрсетеді. Үндістан, Қытай, Франция және Италия үшін жібек - перделердің дәстүрлі материалы болды, ал Англия мен Шотландия үшін - жүн. Орталық Азия мен Америка елдеріне келетін болсақ, мұнда мақта, Андта жүн (альпака), ал Солтүстік және Шығыс Еуропада зығыр пайдаланылды.

Санат:Тұрмыстық заттар
Санат:Терезе
Перевальное (Шығыс Қазақстан облысы)

**Перевальное** — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы, Краснояр ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Глубокое кентінен солтүстікке қарай 9 км-дей жерде.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1959 жылы етті-сүтті ірі қара мал өсіретін “Ертіс” кеңшарының орталығы ретінде қаланған. 1996 жылы кеңшар негізінде Перевальноеде шаруа қожалықтары құрылды. Ауыл арқылы Өскемен — Рубцовск (Ресей) автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол станциясы — Предгорное (6 км).

## Дереккөздер
 

Санат:Глубокое ауданы елді мекендері
Бариондық заряд

[thumb|[сызықтық заряд]]
**Бариондық заряд**, бариондық сан (В) — бариондар үшін нөлден өзгеше, ал қалған барлық бөлшектер үшін нөлге тең болатын элементар бөлшектердің ішкі сипаттамаларының бірі. Бариондардың Бариондық заряды +1-ге, ал антибариондікі –1-ге тең деп есептеледі. Бөлшектер жүйесінің Бариондық заряды сол жүйедегі бариондар мен антибариондар санының айырмасына тең. Мысалы, атом ядроларының Бариондық заряды олардың массалық санына тең. 20 ғасырдың 70-жылдарына дейін Бариондық зарядтың сақталу заңы іргелі өзара әсерлердің барлық түрінде қатаң сақталатын шама деп есептелді. Бірақ “ұлы бірігу” (әлсіз, электр магниттік және күшті өзара әсерлерді біріктіретін) деп аталатын өріс теориясының әр түрлі модельдерінің жасалуына байланысты бұл тұжырымға да күмәндануға тура келді. 

## Дереккөздер



Санат:Химия
Перелески (Қостанай облысы)

**Перелески** — Қостанай облысы Денисов ауданындағы ауыл, темір жол бекеті, Перелески ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Денисовка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1996 адам (990 ер адам және 1006 әйел адам) болса, 2009 жылы 1706 адамды (849 ер адам және 857 әйел адам) құрады. 

## Тарихы
Іргесі 1962 жылы мемлекеттік жер қорының негізінде кеңшар құруға байланысты қаланған. 1996 жылдан кеңшар негізінде құрылған шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Денисов ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Алматы (ауыл)

**Алматы** — Ақмола облысы Есіл ауданы, Интернациональный ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1954 жылы тың жерді игеруге байланысты қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Есіл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 60 км-дей жерде. 

## Халқы
 

Ауылда мектеп, дәрігерлік пункт, клуб, «Азан» ЖШС, 11 шаруа қожалығы бар. Ең жақын темір жол стансасы — Есіл (92 км).

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) елді мекендері
Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау

**Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау** – материалдық актив түрлерінің бірінің (жылжымайтын мүліктің) құнын бағалау. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде (117-бап) жылжымайтын мүлікке жер телімдері, үймереттер, ғимараттар, көп жылдық екпе ағаш және жермен тығыз байланысты өзге мүлік, яғни орнынан шығынсыз ауыстыру мүмкін болмайтын мүлік, тіркелуге жататын әуе және теңіз кемелері, ішкі суда жүзу кемелері, ғарыштық нысандар жатады. Бағалау қызметіндегі жылжымайтын мүлікке табысты молайту мақсатымен үймереттер мен ғимараттар салынған жер телімі ғана жатқызылады. Бағалауда ең алдымен нақты бағалаушының нысан құнының нақты түрін (негізделген нарықтық, инвестицялық, кепілзаттық құнын, тағы басқалар) айқындау әрекеттерінің жиынтығы жатады. Жылжымайтын мүліктің құнын жеке және жаппай бағалау түрлеріне бөлінеді.

## Сілтемелер
*Жылжымайтын мүлік бағасына экологиялық факторлардың әсерін бағалау
*Кәсіпорын құнын бағалау қағидалары

## Дереккөздер


Санат:Жылжымайтын мүлік
Санат:Маркетинг
Скунха

thumb|200px|Скунха Тиграхауда сақтарының билеушісі. Бехустун жазуының рельефы Дарий 1**Скунха** (туған-өлген жылы белгісіз) — тиграхауда сақтарының билеушісі. Бехистун сына жазуындағы мәліметтерге қарағанда Скунха Дарий І-нің 519 ж.сақтарға жасаған жорығы кезінде тұтқынға түскен. Ол тұтқынға түспес бұрын парсы әскерлерінің Сырдариядан өтуіне тосқауыл ұйымдастырып, оларға ойсырата соққы берген. Бехистун сына жазуындағы бедерлі суреттердің бірінде Скунха  шошақ бөрік киген сақ патшасы ретінде бейнеленген.
## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:Тарих
Пернебай Күгенбайұлы Ысқақов

**Ысқақов Пернебай Күгенбайұлы** (1956 жылы туған, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы) – облыста спорт ісін ұйымдастырушы. 1991 ж. Алматы қаласындағы дене тәрбиесі институтын бітіргеннен кейін, фарфор з-тында «Труд» футбол командасын ұйымдастырып, кейін облыс біріншілігінде жеңімпаз болды. 1997 – 99 ж. ҚР Қоршаған ортаны қорғау Минститунің «Родники» демалыс үйінің және тау шаңғысы базасының директоры болды. 1999 ж. әйелдер арасынан «Оқжетпес» баскетбол клубын ұйымдастырған, қазір соның президенті. «Оқжетпес» командасы баскетболдан Ұлттық және Жоғары лигада өтетін ойындарға 1999 жылдан бері қатысып келеді. ҚР чемпионы (2005), күміс жүлдегері (2003, 2004), қола жүлдегері (2006) болды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан баскетболшылары
Славяншылдық

**Славяншылдық**, **словянофилдер** — 19 ғ-дың 40 — 50 - жылдарындағы Ресейдегі қоғамдық ағым. Славяншылдық қоғамдық ой-пікір ретінде Ресейдің өзіндік тарихи даму жолы, ұлттық ерекшеліктері бар екендігін дәлелдеп, қорғау мақсатын көздеді. Олардың қарсыластары батысшылдар болса жалпыадамзаттық тұтастық көзқарасы тұрғысынан жалпыға ортақ тарихи даму үрдісі бар, сондықтан Ресейдің де батыс жүріп өткен жолды басып өтуі тиіс деп білді. Бұл өзара қарсы көзқарастар олардың арасындағы негізгі қарама-қайшылық болғанымен, бұл ымырасыздықтың терең философиялық тамыры, саяси мәні болды. Славяншылдық пен батысшылдық арасындағы тартыс бірімен-бірі ымыраға келмейтін жеке-жеке екі дүниетанымдық көзқарас қайшылығы болды. Славяншылдық дінді тарихи даму мен қоғамдық тұтастықтың негізі деп білген діни ілім болса, батысшылдар тарихи және филос. ғылымдардағы секуляризмге табан тіреген дінсіз көзқарас еді. Славяншылдық өз бастауын 19 ғ-дың 30 — 40-жылдарындағы И.В. Киреевскийдің, А.С. Хомяковтың, Ю.Ф. Самариннің еңбектерінен алып, [Мәскеу]дегі] орыс ақсүйектері арасындағы талас-тартыстарда қалыптасты. Бұл пікірталастарға [А.И. Герцен, Ш.Аксаков, А.И. Кошеловтар да қатысып, осы тақырыпқа өз шығармаларын арнады. Славяншылдық философиясының негізгі сипаттары, біріншіден, ақиқатты тану мүмкіндігі тек сезім арқылы, ақыл немесе сенімді жеке алғанда жүзеге аспайды, олардың тұтастығына жеткенде ғана мүмкін. Ақиқат ілімге жеке адам емес, шіркеулік топтың санасы ғана жетеді. Екіншіден, Славяншылдық адамның ерік-жігеріне назар аударып, адамдардың ар-ұятын тәрбиелеуге ден қойып, мемл. құқықтық реттеуді жоққа шығарды. Үшіншіден, тарихи дамуды, тұрмысты, мораль мен ой-пікірді анықтайтын тек діни сенім деп білді. Сондықтан ақиқат дін және шіркеу ұғымы олардың негізгі көзқарасы болды. Олар тек христиан дүниетанымы мен проваслав шіркеуі ғана адамзатты құтқарып, шындыққа бастай алады деп білді.

## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:Саяси қозғалыстар
Санат:Славян халықтары
Қуаныш Махмұтұлы Алпысбеков

**Қуаныш Махмұтұлы Алпысбеков** (1944 ж.т., Целиноград ауданы Новоишимка а.) — мемлекеттік қайраткер.

## Өмірбаяны
*Новосібір темір жолы инженерлері институтын (1967), КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясын (1980) бітірген. 
*Т.ж-да (1964 — 70), партия бөлімінде қызметте (1970 — 91).
*ҚР көлік министрінің орынбасары (1991 — 92)
*Ақтау қ-ндағы халықар. теңіз-көлігі компаниясының  президенті (1992 — 95).
*Ақмола облысы әкімінің орынбасары, бірінші орынбасары (1995 — 2004). 
*ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты (1999 — 2004). 
*ҚР Премьер-министрінің  кеңсесі жетекшісінің орынбасары (2004 — 06). 
*2006 жылдан  ҚР Премьер-министрінің кеңесшісі. 

## Марапаттары
2 мәрте  **«Құрмет белгісі»** ордені,  медальдармен марапатталған.

Санат:Новосібір темір жолы инженерлері институты түлектері
Санат:КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясы түлектері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің II шақырылымының депутаттары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Слесарлық аспап

thumb|300px|Слесарлық аспаптар**Слесарлық аспап** () — түйіндік және жалпылай құрастыру кезінде машина бөлшектерін бір-біріне жалғастыру және қиюластыру жұмыстарында пайдаланылатын құрал-жабдықтар. Машина элементтерін жалғастыру үшін қол және механикаландырылған слесарлық аспап пайдаланылады. Қол аспаптарға оймалы бөлшектерді жалғастыратын стандартты және арнаулы құралдар (кілттер, винт бұрауыштар), бөлшектерді біріктіруге, тойтарма жұмыстарға, т.б. арналған кәдімгі және жеңіл балғалар, серпімді қима дөңгелектер мен шайбалар қондыруға арналған әр түрлі құралдар жатады. Механикаландырылған Слесарлық аспапқа пневмат. және эл. бұрауыштар, балғалар, т.б. жатады. Бұлар машина құрастырушының еңбек өнімд-н 10-20 есе арттыруға мүмкіндік береді де, жаппай және ірі сериялы өндірісте пайдаланылады. Қиюластыру жұмыстарында (егеу, тазалау, түзеу, т.б.) стандартты қол құралдар (егеу, кескіш, бұрғы т.б.) мен арнаулы жабдықтар (үлгі, орауыш, т.б.) пайдаланылады. Өзара алмастырылымдық негізінде қиюластыру жұмыстарын азайтып, еңбек өнімділігін арттыруға болады.
## Пайдаланылған cілтемелер


Санат:Аспаптар
Баян Сейілханқызы Ысқақова

**Ысқақова Баян Сейілханқызы**(1957 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Қызылту кенті) – дәрігер. Целиноград мемлекеттік медицина институтын бітірген (1980). 1981 – 87 ж. бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту ауданы Чехов ауылында бас дәрігер, 1987 – 98 ж. ауданы орталығы аурухананың терапия бөлімінің меңгерушісі, 1989 – 91 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КСРО Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасары болып, әлеум. мәселелер комиссиясының (оның ішінде халық денсаулығын қорғау) жұмысына жетекшілік етті, 1992 – 99 ж. Көкшетау темір жол ауруханасында бас дәрігердің орынбасары, 1994 – 95 ж. ҚР Жоғарғы Кеңесі депутаты болып сайланып, халық денсаулығын қорғау комитетінде, 1999 – 2000 ж. облыста қалалық денсаулық сақтау бөлімі бастығының орынбасары, 2000 – 02 ж. облысы нашақорлар диспансерінің бөлім меңгерушісі, 2002 – 03 ж. облысы денсаулық сақтау Басқармасында бас маман, 2003 – 05 ж. емдеу-аурудың алдын алу бөлімінің бастығы қызметтерін атқарды. 2005 жылдан облысы денсаулық сақтау Басқармасында емдеу-аурудың алдын-алу жұмыстары жөнінен бастықтың 1-орынбасары.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан дәрігерлері
Кенжебек Алпысбаев

**Кенжебек Алпысбаев** (1903, Целиноград ауданы Оразақ а. — 1990) — *еңбек ардагері, механизатор. [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] (1957). 

Еңбек жолын 1920 ж. бастаған. Шалқар кеңшарында жұмысшы (1929 — 34),* Красный флаг ұжымшарында трактор жүргізушісі (1934 — 37), Семенов МТС-нда (1938 — 59), Воздвиженский кеңшарында комбайншы (1959 — 78) болып жұмыс істеді. 1978 ж. зейнеткерлікке шықты. Орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1903 жылы туғандар
Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шошала

нобай|Жидебайдағы Абай үйіндегі шошала
**Шошала, тошала** – қазақ халқының көне баспаналарының бірі. Құрылымы аңшы қосына ұқсас. Оны тұрғызу үшін іргетасын дөңгелек етіп қаластырып, үстіне 10 – 15 сырықтан түзілетін сүйір құрылғы орнатады да, ағаш бұтақтармен шабақтап, киізбен бекітеді немесе қамыспен жауып, лаймен сылайды. Төбесін көтеріп тұратын ортаңғы бөлігі жуан сырғауылдан немесе жіңішке дөңбектен төрт бұрыш етіп құрастырылады да, аяқ (төмнгі) тұсы жерге көміліп орнатылады. Үстіне киіз үй шаңырағына ұқсатып конус тәрізді шатыр орнатқан. Қабырғасын шым, қамыс, қамкесек, қыш, тақтатас, қойтас, саманнан қалаған. Ерте кездері төбесі ашық қалдырылып, одан ошақ түтіні шыққан. Сондай-ақ Шошаланың қырлы призма пішінді түрі де болған. Төбесінен түтін шығатын шаңырағы бар Шошала түрі шарбақ Шоашала деп аталған. Шоашаланың пошымы киіз үйге ұқсас, төбе жабыны уыққа келеді. Баспана түрі жетілдірілген кезде Шошала шаруашылық мақсаттарға (қойма, отынхана, т.б.) пайдаланылған. Шошалаға ұқсас баспаналар энеолиттік ботай мәдениетін қалдырған тайпаларда кеңінен таралғандығын археол. деректер дәлелдеді. Мұның өзі Шошаланың бірнеше мыңжылдық тарихы бар екендігін айғақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Үйлер
Қорабай Інербаев

**Інербаев Қорабай** – малшы, еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1891 жылы қазіргі Ақмола облысы, Целиноград ауданы, Ащыкөл ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1929 жылға дейін байлардың малын баққан.
* Бағалы аңдар терісін өңдеу кәсібімен айналысқан. 
* 1940 жылдан жылқы фермасының меңгерушісі болады.

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1948)

## Дереккөздер

## Сәлтемелер
* Инербаев Корабай, Ел қаһармандары 

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жақып Бірлікұлы

**Жақып Бірлікұлы Мырзаханов** ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1982). 1958 жылы Шыңжаң институтының тарих және география факултетін бітірген. Қытай Ғ.А-на қарасты Шыңжаң Қоғамдық ғылымдар академиясында ғылыми қызметкер (1959 – 79), ұлттар зерттеу институтының бөлім меңгерушісі (1979 – 84), Шыңжаң қоғамдық ғылымдар академиясының вице-президенті (1986 – 2001), Шыңжаң және Қытай мемлекеттік деңгейдегі гуманитарлық ғылыми-зерттеу қоғамдары мен ассоциацияларының төрағасының орынбасары, бас хатшысы қызметтерін атқарды. ҚХР ШөАР Халық құрылтайы тұрақты комитетінің мүшесі (2000 жылдан). Оның қазақ халқының тарихы мен этнографиясын зерттеуге арналған ғылыми еңбектері Қытайдағы үздік ғылыми жетістіктер ретінде бағаланды. Мырзаханов көлемді 3 томдық “Қазақ әдебиеті тарихы” (Үрімші, 1996 жылы 1-т.,), “Қазақ мәдениетінің айдыны” (Үрімші, 2001, 1-т.), 24 кітаптан тұратын “Қазақ тарихындағы әйгілі адамдар” (2000 жылдан, Пекин), 5 томдық “Жұңго – Қытай тарихнамаларындағы қазаққа қатысты деректер” (Пекин, 1999, 2001, 1, 2-т.) сияқты ғылыми еңбектерді жазуды ұйымдастырды және оған өзі бас редактор болды. Оның “Арман асуында” (Үрімші, 1979) атты тарихи романы, “Таңқурай” (Пекин, 1984), “Дала гүлі” (Үрімші, 1984), тағы басқа көркем шығармалары бар.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Іріадыр

**Іріадыр** – Ақкөл ауданындағы ауыл. Новомарковка ауылының солтүстікнде 35 км, Торғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км, Сарыадыр тауынан солтүстік-шығысқа қарай 10 км, Астана қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 130 км жерде орналасқан. Абсолют биіктігі 397 м. Ұзындығы мен ені 2 – 3 км. Солтүстік-шығыс беткейінен Сілеті өз-нің саласы Шолаққарасу өз. бастау алады. Беткейі көлбеу, аз тілімделген. Элювийлі-делювийлі шөгінділерден түзілген протерозой жыныстарымен көмкерілген. Қара-қоңыр сортаңдау топырағында боз-бетеге аралас шөптесін өсімдіктер, тобылғы мен қараған өскен.

## Дереккөздер
Шошанай өзені

**Шошанай** – Іле алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Алматы облысының Ұйғыр ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 56 км, су жиналатын алабы 334 км2. 

## Бастауы
Шошанай Кетпен (Ұзынқара) жотасының батыс бөлігінің солтүстік беткейіндегі бастаулардан басталып, Шонжы ауылы тұсында тартылып қалады. 

## Гидрологиясы
Өзен таулы жермен ағады; аңғары тар, беткейі тік. Арнасы тік жарлы. Жауын-шашын, жер асты суымен толығады. Кішігірім 30 саласы бар. Жылдық орташа су ағымы 0,41 м3/с. Суымен бау-бақша суарылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұйғыр ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Мамандық

**Мамандық**– қызметкердің кәсіп шегіндегі қызметінің нақты саласы. Ол лауазымнан өзгеше түрде белгілі бір білімді және арнаулы түрде оқып-үйрену немесе жұмыс тәжірибесін жинақтау барысында алған еңбек машықтарын талап ететін еңбек қызметінің тегін сипаттайды. Лауазымдық міндеттердің шеңберін айқындайды. Мамандық қызметкер еңбегінің бүкіл шеңберін қамтығанда ол кәсіп ұғымына сай келеді.

Мамандық - адамнан арнаулы білім, еңбек дағдылары мен іскерлікті талап ететін еңбек іс-әрекетінің түрі.

## Болашақтың 10 мамандығы
Болашақтың 10 мамандағы-бұл келешекте қажетті ең қажетті, ең табысты деп саналатын 10 мамандықтар. Төменде көрсетілген мамандықтар Ұлы Британияның атақты Fast Future компаниясының зерттелуімен жүргізілген.

## Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер
Органның және дененің сыртқы бөліктерін өндірушілер - бұл мамандық иегерлеріне өзінізге қажетті жаңа бүйрек, бауыр, т.б. тіпті ми да тапсырыс беріп ала аласыз. Әрине,бұның құны да аз болмайды.
## Нано дәрігерлер
Нано дәрігерлер - бұл мамандық иегерлері дәрігерлердің бөлігі. Бұл дәрігерлер адамды тек қана емдемей, оларға қажетті жаңа күштер қоса алады. Мысалы оларға жаңа күш не бұрыңғыдан ақылды ете алады. Бұған көбіне орыс халықтары болады деп есептелінеді. Себебі қазірден бастап Ресейде бұл зерттеле бастапты.
## ГМО фермер
ГМО фермер - бұл мамандық иегерлері бұрынғыдай емес, жаңа генномодифицифті жаңа көкөністер мен жемістер өткізеді. Бұлар таңғажайып тәсілмен өсіріледі. Бұның мақсаты - қазіргі кездегі нашар өнімдерден құтылу.

## Вертикальды фермерлер
Вертикальды фермерлер - бұл мамандық иегерлері өз өнімдерін вертикальды орналасқан үлкен жылыжайларда өсіреді. Олар шыңдарда орналасады деп көзделеді. Келешекте вертикальды фермерлер атауы өзгереді деп есептелінеді.
## Виртуалды ұстаз
Виртуалды ұстаз - бұл  мамандық иегерлері қазіргі уақытта да кездеседі. Келешекте біздің түсінігіміздегі университеттер, мектептер жоғалып, оның орнына виртуалды яғни, компьютермен жұмыс істеу.
## Климат менеджері
Климат менеджері - бұл мамандық иегерлері аты айтып тұрғандай ауа-райымен жұмыс жасайды. Олар ауа-райын табиғи емес, жасанды түрде зерттейді.
## Космос кемелерінің жүргізушілері
Космос кемелерінің жүргізушілері - бұл мамандық иегерлері аты айтқандай космос кемелерің жүргізеді. Әрине, келешекте олар бізге кәдімгі жүргізушілер іспеттес саналады.
## Космос экскурсаводтары
Космос экскурсаводтары - бұл мамандық иегерлері жақын маңда орналасқан космостарға космостық саяхат жүргізеді.
## Метеорг-полицейлер
Метеорг-полицейлер - бұл мамандар келешектегі нашар ауа-райына байланысты түрлі қылмыс болады деп есептелінеді. Сол себепті олар климатпен қатар, тәртіпті де бақылайды.
## Электрондық қоқыс мамандары
Электрондық қоқыс мамандары - бұл мамандар жылдам әрі тез Интернет бетіндегі керексіз адамдарды өшіреді.
## Сілтемелер
* Маман  
* Еңбек
* Қызмет
* Қазақстан

## Дереккөздер

http://timjob.ru

Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Алтынды (Ақмола облысы)

**Алтынды** (2006 ж. дейін — *Даниловка*) — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл, Алтынды ауылдық округі орталығы. Іргесі 1920 жылы қаланды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, дәрігерлік амбулатория, пошта, аудандық телекоммуникация бөлімінің телімшесі, дүкендер бар. 2-дүниежүзілік соғыстың құрбандарына ескерткіш орнатылған. Ауылдан 2 км жерден Астана — Петропавл автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол стансасына дейін 17 км.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Слябинг

нобай|
**Слябинг** () — массасы 45 т-ға дейінгі ауыр құймаларды жан-жақты қысып, жайпақтауға арналған жоғары өнімді прокат станы. Бұдан алынған дайындама (сляб) жалпақ табақ жасауға арналған жартылай өнім ретінде пайдаланылады. Слябинг тік және горизонталь орналасқан қос жұп біліктерден тұратын стан ретінде металлургиялық заттарда орнатылады. Оның қос клетьті әмбебап түрі көп тараған. Бірінші клетьте диаметрі 1100 — 1370 мм-лік екі горизонталь біліктер, екіншісінде диам. 900 — 1220 мм-лік екі тік білік орналасқан. Бұлар бір-бірімен қатар орналасуы себепті слябинг үздіксіз стан ретінде жұмыс істейді. Жылдық өнімд. 3 — 7 млн. т. шамасында. Слябинг құрамында жұмыстық клеть, қозғалтқыш жетекті жабдықтар және біліктерді ауыстыратын механизмдер болады. Қосалқы жабдықтарға құйма тасығыш, рольгангілер, тазалауыштар, кескіштер, салқындатқыштар, т.б. жатады. Слябинг цехында ыстық құймаларды тасымалдау, оларды 110 — 1280ӘС-қа дейін қыздыру, қабылдағыш рольгангілерге әперу, өлшеу және слябинг біліктеріне жеткізу, біліктер арасынан 19 — 31 рет өткізіп (әр ретте 50 — 120 мм-ге дейін қысылады) прокаттау, тазалау, кесу, салқындату, т.б. операциялар орындалады. Слябинг Қазақстанда Қарағанды металлургия комбинатында бар.

## Дереккөздер
 

Санат:Металлургия
Экологиялық қызмет

**Экологиялық қызмет** – Ақмола облысы экология және биоресурстар басқармасы. Алғашында Облысы мемлекеттік табиғат қорғау комитеті болып аталған. 1988 ж. құрылған. 9 бөлімнен тұрады: табиғатты пайдалануды ұйымдастыру және экономика; ғылыми-техника прогресс және шаруашылық-ұйымдастыру жұмыстары; мемлекеттік экол. сараптама; атм. ауаны пайдалануды мемлекеттік бақылау; су ресурстарын пайдалануды мемлекеттік бақылау; Жерді қорғау және пайдалануды мемлекеттік бақылау; радиациялық және токсиндік қалдықтарды бақылау; бухгалтерлік-қаржы және экол.-құқықтық; сараптама және бақылау зертханалары (лаборатория) кешені. Петропавл қаласында және облыстың барлық ауданыдарында жергілікті экол. және биоресурстар басқармалары жұмыс істейді. Басқарманың негізгі міндеттері: аймақта табиғатты қорғау ісін кешенді басқаруды жүзеге асыру; табиғат қорларын тиімді пайдаланудың мен табиғатты қорғауда біртұтас саясатын жасау және жүзеге асыру.

## Дереккөздер
Бақытжан Жұмаханұлы Смағұлов

**СМАҒҰЛОВ (Ысмағұлов) Бақытжан Жұмаханұлы** (4.11. 1965 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Шар ауданы Шар қаласы) — балет артисі, Қазақстанның халық артисі (1995). 1984 ж. Санкт-Петербургтегі А.Я. Ваганова атындағы мемлекеттік хореографиялық учелищесін (педагог Ю.И. Умрихин) бітірген. 1984 — 95 ж. Қазақтың мемлекеттік академмия опера және балет театры құрамында соло-биші болып, осы театрда әр жылдары қойылған А.Л. Рыбников(“Юнона мен Авось”), А.И. Хачатурян (“Спартак”), Л.Ф. Минкус (“Баядерка”, “Дон Кихот”) пен А.Аданның(“Жизель”), т.б. композиторлардың балеттерінде негізгі партияларды орындады. Республикалық “Жігер” фестивалінің (1988), Мәскеуде өткен Бүкілодақтық жас бишілер мен балетмейстерлер конкурсының (3-орын, 1988), сондай-ақ Варна мен Парижде өткен Халықаралық бишілер конкурсының (2-орын) лауреаты атанды. 1995 жылдан Қазанда Татардың мемлекеттік опера және балет театры құрамында қызмет етеді.

## Пайдаланылған cілтемелер



Санат:Қазақстан халық әртістері
Шошанай (ауыл)

**Шошанай** — Алматы облысы Ұйғыр ауданы, Сүмбе ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шонжы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 28 км, округ орталығы Сүмбе ауылынан батысқа қарай 6 км жерде, Шошанай өзенінің бойында, тау алды жазығында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдары ауыл шаруашылығын ұйымдастыру кезеңінде қаланған. 1932-1996 жылдары аралығында қой өсірумен айналысқан ұжымшар бөлімшесінің орталығы болған. Оның негізінде 1997 жылы Шошанайда шаруа қожалықтары құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Ұйғыр ауданы елді мекендері
Перзентхана

**Перзентхана** — жүкті, босанатын және босанған әйелдерге, жаңа туған сәбилерге перзентханадан шыққанша көмек көрсететін медициналық мекеме. Перзентхананың құрамына стационар және әйелдер консультациясы кіреді. Перзентхананың жұмысы әйелдердің тұрағына және балалар емханасының орналасқан жеріне байланысты құрылады. Себебі, Перзентханадан шыққаннан кейін нәрестенің өсіп-дамуы балалар емханасындағы учаскелік педиатрдың бақылауында болады. Перзентханадағы акушер-гинекологтар тұрғындар арасында санитарлық-ағарту жұмыстарын жүргізіп, жүкті әйелдер мен жас аналарға әлеуметтік-құқықтық көмек көрсетеді.
## Дереккөздер


Санат:Медициналық мекемелер
Сергей Тимофеевич Юдин

**Юдин Сергей Тимофеевич** (1916, қазіргі Сандықтау ауданы Новоромановка ауылы – 1983, Черкасск қаласы) – Кеңес Одағының батыры. Талдықорғанда орталау мектепті бітірген. 1934 жылдан жергілікті қант з-тында, орман шаруашылығында жұмысшы болған. 1937 жылдан Кеңес Армиясы қатарында. Хасан к-ндегі шайқасқа қатысқан. 1939 кіші лейтенанттар курсын бітірген соң, Сахалин аралындағы 79-атқыштар дивизиясы 157-атқыштар полкінде взвод командирі, атқыштар ротасы командирінің орынбасары, командирі болған. Милитаристік Жапонияға қарсы шайқастарда айрықша көзге түскен. 1953 жылдан запаста, Черкасск консерві комб-нда жұмыс істеген. КСРО ордендері, медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Кеңес Одағының батырлары