open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алурлар

**Алурлар** (*жоалур* — өз атауы *алуа*, *алулу*, *лури*) — Конго Демократиялық Республикасы мен Угандадағы халық. Жалпы саны 750 мың. Конго Демократиялық Республикасында 450 мың адам, Угандадағы саны 300 мың адам.

## Тілі
Тілі дхо алур тілі. Диалектілері: йокот, нан, мамбиса, ваниоро.

## Діні
Халықтың көпшілігі дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, олардың ішінде ата-баба культі, тотемшілдік кең таралған.

## Тарихы
15 ғасырға дейін алурлардың ата-бабалары Эль-Газал мен Ақ Ніл өзендерінің аралығында өмір сүрді, содан кейін қазіргі Уганда аумағына қоныс аударды, онда олар жергілікті ленду және мади тайпаларымен, сондай-ақ банту халықтарымен (Бира, Банди, т.б.) араласты.  

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері: жазық аудандарда – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жүгері, бұршақ, күнжіт, маниок), таулы жерлерде – мал ұстау (ірі қара, қой, ешкі). Қолөнерден – ұсталық, ағаш ою, төсеніш, себет тоқу дамыған.

## Өмір салты
Қоғамдық ұйымның негізін көршілес-тайпалық қауым құрайды. Рулық бірлестіктер, касталық жіктелу, феодалдық қатынастар дамыды.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Уганда халықтары
Кәдімгі итбалық

[thumb|200px|[Итбалық]]
**Кәдімгі итбалық** немесе **жағалау итбалығы** - кішкентай құлақсыз итбалық. Оны V тәріздес танаулары және дақты терісі арқылы ажыратуға болады, әдетте терісінің түсі күміс сұр түстен қара немесе қою қоңыр түске дейін өзгеріп отырады. Кәдімгі итбалықтар Атлант және Тынық мұхиттарында кездеседі. Бұл итбалықтар көп уақыттарын құрлықта өткізеді. Барлық итбалықтар секілді кәдімгі итбалықтар да суда жақсы жүзіп, сүңги біледі. Олар 180 м тереңдікке дейін сүңгіп, су астында 20 минуттан астам уақыт тұра алады.
Ла-платалық дельфин

**Ла-платалық дельфин** — ең кішкентай өзен дельфині. Оның ұзындығы 1,5 м-ге дейін, салмағы 50 кг-ға дейін жетеді. Бұл дельфинді Бразилия, Уругвай және Аргентинаның жағалау аймақтарынан кездестіре аламыз. Оның тұмсығы – барлық киттәрізділердің ішіндегі ең ұзыны.
нобай|солға|200px|Бассүйегі
## Дереккөздер

Санат:Дельфиндер
Қоңырадыр (тау, Шортанды ауданы)

**Қоңырадыр** – Ақмола облысы Шортанды ауданының орта тұсында орналасқан тау. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 391 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 6 км–ге созылып жатыр, енді жері 1 км-ге жуық. Беткейлері көлбеулеу келген тау басы айқын көрінеді және онда бірнеше төбешіктер бар. 

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын делювийлі шөгінділер жауып жатыр.
 
## Өсімдігі
Даланың сортаңдау қызғылт қоңыр топырағында бетегелі-бозды өсімдіктер өскен. Кейде мезоксерофильді әр түрлі шөптесіндер кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы таулары
Қоңырадыр

* Қоңырадыр – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы тау.
* Қоңырадыр – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы тау.
* Қоңырадыр – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау.
Қоңырадыр (тау, Астрахан ауданы)

**Қоңырадыр** – Ақмола облысы Астрахан ауданының қиыр шығысындағы тау. 

## Географиялық орны
Ақбейіт ауылынан оңтүстікке қарай 4 км, Астраханка темір жол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 393 м. Оңтүстіктен солтүстікке қарай 5-6 км–ге созылып жатыр, енді жері 1 км-дей. Беткейлері көлбеу, төбесі тегіс, көптеген күмбездері бар. 

## Геологиялық құрылымы
Делювийлі шөгінділермен жабылған тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген.
 
## Өсімдігі
Даланың карбонатты қара топырақ жамылғысында бетегелі-қаулы, кейде мезоксерофитті шөптесін өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан ауданы таулары
Қоңырбайғұл

**Қоңырбайғұл** – Байғұл тауының оңтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Қаражал қаласының солтүстігінде 25 км жерде орналасқан. Сарысу өзенінің аңғарында. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 618 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта шамамен 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км-ден астам. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстік бөлігі көлбеуленіп жазыққа ұласады. Батысындағы Шашты тауы бірге қосарлана орналасқан. 

## Өсімдігі
Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас бетеге, боз, жусан, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
КАФ Чемпиондар Лигасы 2017

**[[КАФ Чемпиондар Лигасы]]ның** 53-ші жарысы. Марокконың "Видад" клубы жеңімпаз атанды.
## Квалификация
### Бастапқы раунд

|}

### 1 раунд

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

## Плей-Офф
### 1/4 финал
### Четвертьфиналы

|}
### 1/2 финал

|}

## Финал

### '''1 матч'''

### '''2 матч'''

## Сілтемелер

Санат:КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2017 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2016

КАФ Чемпиондар Лигасының 52-ші жарысы. Оңтүстік Американың "Мамелоди Сандаунз" клубы тұңғыш рет жарыс жеңімпазы атанды.
## Іріктеу

|}
## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

## Жартылай финал

|}

## Финал
### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2016 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2015

КАФ Чемпиондар Лигасының 51-ші жарысы.
## Квалификация

### Бастапқы раунд

|}

### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|}

## Топтық турнир
### А тобы

                                                                                                     

### В тобы

                                                                                                                                                                      

## Жартылай финал

### 1 жартылай финал
**1 матч**

----
**2 матч**

### 2 жартылай финал
**1 матч**

----
**2 матч**

## Финал
**1 матч**

----
**2 матч**

## Сілтемелер

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2015 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2014

КАФ Чемпиондар Лигасының 50-ші жарысы.
## Квалификация

### Бастапқы раунд

|}

### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|}

## Топтық турнир

### A тобы

### Б  тобы

## Плей-офф

### 1/2 финал

### Финал

## Дереккөздер

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2014 жылғы футбол
Амауака

**Амауака** — Перудің оңтүстік-шығысындағы үндіс халқы, Бразилияның көршілес аймақтарындағы шағын топ (Укаяли, Журуа және Пурус өзендерінің су алабы).
1998 жылы олардың саны 520-ға жуық болды. Амауаканың ең үлкен қауымдастығы Перу-Бразилия шекарасындағы джунглиде орналасқан.

## Тілі
Пано-Кариб отбасының орталық тобының амауак тілі. Диалектілері: инуваке, виуивакеу. Испан тілі де кеңінен таралған.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сондай-ақ протестанттар мен католиктер бар.

## Кәсібі
Амауака экономикасының негізі – қолмен жұмыс істейтін ауыл шаруашылығы (жүгері, тәтті маниок, т.б.) және аңшылық, соның ішінде иттермен, қосалқы кәсібі – балық аулау.

## Дереккөздер

Санат:Перу халықтары
КАФ Чемпиондар Лигасы 2012

КАФ Чемпиондар Лигасының 48-ші жарысы.
## Бастапқы раунд

|}

## 1/16 финал

|}

## 1/8 финал

|}

## Топтық турнир

### A тобы
{|
|-
|

### B тобы

## Финал

----

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2012 жылғы футбол
Амбелаундар

**Амбелаундар** () — Индонезияның Амбелау аралының амбон-тимор халықтарының бірі. Олар Шығыс Индонезия антропологиялық тобына жатады. Буру аралында және Малай архипелагының кейбір басқа аралдарында тұрады. 2000 жылдардың соңындағы есеп бойынша саны 6 000 адамды құрады. Этнографиялық тұрғыдан олар Буру аралдарының жергілікті халықтарының көпшілігіне жақын.

## Тілі
нобай|оңға|200px|Амбелаундардың қоныстану аймағы ашық қызғылт түспен белгіленген
Тілі – амбелау тілі (сонымен қатар амбелауан), ол орталық малай-полинезия тілдерінің орталық молуккан тармағына жатады. Бұл тілді амбелаулықтар күнделікті өмірде және қоғамдық өмірде Амбелауда да, Буруда да белсенді қолданады. Сонымен қатар, олардың айтарлықтай бөлігі Индонезияның ресми тілінде немесе Молукка аралдарында Мелайу Амбон деп аталатын кең таралған малай тілінің амбон диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Амбелаундардың басым бөлігі, 94%-ы – сунниттік мұсылмандар, қалғандары – протестанттық христиандар. Сонымен бірге олардың кейбіреулерінде дәстүрлі жергілікті наным-сенімдердің қалдықтары сақталған.

## Тарихы
16-17 ғасырларда дәмдеуіштер өндірісімен және саудамен айналысады. 17 ғасырдың 1 жартысында қоғамның экономикалық құрылымын голландиялық отаршылдар қиратып, амбелауандардың көпшілігі қуылды немесе жойылды.

## Кәсібі
Амбелаундардың негізгі кәсібі – көршілес Буру аралында саго өндіру.
Индонезияның таулы жері мен тасты топырағы осы бөлігінде дәстүрлі күріш өсіруді дамытуды қиындатады. Құнарлы топырақтың салыстырмалы түрде шағын учаскелерінде, негізінен жағалауда жүгері, саго, тәтті картоп, какао, кокос пальмасы, сондай-ақ дәмдеуіштер - қалампыр және мускат жаңғағы өсіріледі. Көбінесе жабайы шошқа бабируссалар үшін аң аулау жиі кездеседі. Балық аулау барлық жерде дамымаған (ең маңыздысы — Масавой және Улима ауылдарында), негізгі кәсіптік түрі — тунец.

## Өмір салты
Амбелаундар жағалаудағы 7 ауылды (бена) мекендейді. Олар экзогамдық тектерге бөлінетін 22 патрилинейлік топтарды құрайды. 

**Дәстүрлі тұрғын үйлері** - бамбуктан жасалған қаңқалы үйлер, көбінесе қадаларда орналасқан. Төбелері пальма жапырақтарымен немесе қамыспен жабылған, 20 ғасырдың ортасынан бастап жабынқыш кең таралған.

**Амбелаундардың ұлттық киімі** Индонезия халықтарының көпшілігінің киіміне стилі жағынан ұқсас - ерлерге арналған саронг пен ұзын жеңді көйлек, әйелдерге арналған саронг және қысқа күртеше. Дегенмен, киімдегі дәстүрлі түстері - мерекелік көйлектерде қызыл түстің әртүрлі реңктері басым.

## Дереккөздер

 

Санат:Индонезия этникалық топтары
КАФ Чемпиондар Лигасы 2021/22

КАФ Чемпиондар Лигасының 58-ші жарысы.
## Плей-офф
### 1/4 финал
----

-----

-----

-----

-----

----

----

-----

-----
### 1/2 финал
----

-----

----

-----

## Финал

## Дереккөздер

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:2022 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2011

КАФ Чемпиондар Лигасының 47-ші жарысы
## Бастапқы раунд

|}

## 1/16 финал

|}

## 1/8 финал

|}

## Қосымша раунд

|}

## Топтық
### A тобы

### B тобы

## 1/2 финал

|}
## Финал

|}

### Бірінші матч

### Қарымта матч

Санат: КАФ Чемпиондар Лигасы
Қоңыршәулі

**Қоңыршәулі** – Тарбағатай жотасының батысындағы таулар.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы жерінде орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1085 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылған, енді жері 12-13 км. Көлбеу беткейінде бірнеше шағын таулар орналасқан. Сай-жыралармен қатты тілімденген. Таудан Қарасу, Нарын, т.б. өзендердің салалары бастау алады.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Әли Фатхи Оқиар

**Әли Фатхи Оқиар** (; , Прилеп, Манастир уәлаяты, Осман империясы — , Ыстамбұл, Түркия) — түрік мемлекеттік және саяси қайраткер, Осман империясының өмір сүрген соңғы оң жылдығының әскери офицері және дипломат. Екі рет Түркияның премьер-министрінің (1923; 1924—1925), және Ұлы халық мәжілісінің (парламенттің) төрағасы қызметтерін атқарған.

## Өмірбаяны
1880 жылдың 29 сәуірінде Монастир уәлаятының (қазіргі Грекия және Сербия) Прилеп қаласында черкестер немесе албандар отбасында дүниеге келген.

1913 жылы Оқиар «Иттихат» (, ) партиясы комитетінің Генералдық секретары болып сайланды. Сол жылы Болгарияда елші болып тағайындалды.
нобай|200x200 нүкте|Оқиар жас кезінде
1922 жылдың қазанында  Түркияның ішкі істер министрі болып тағайындалды.

1923, 1924—1925 жылдары — Түркия премьер-министрі. Онымен қатар Ұлттық қауіпсіздік министрі қызметін атқарған (1924—1925).

Осы тағайындаулар арасында ол Ұлы Ұлттық мәжілісінің төрағасы болды (парламент).
[нобай|200x200 нүкте|Оқиар және [Мұстафа Кемал Ататүрік|Ататүрік, 1930 тамыз]]
1925—1930 жылдары Түркияның Франциядағы елшісі. Ялова қаласында кездесу кезінде, Оқиар Ататүріктен көппартиялы жүйе құру үшін оппозициялық Либералдық республикалық партияны ұйымдастыруды сұрады. Алайда, оппозициялық партияны исламисттер мен Ататүрік реформаларының қарсыластары қолдай бастаған кезде, партия заңсыз болып жарияланып жойылды.
нобай|238x238 нүкте
нобай|238x238 нүкте|Оқиар 1930-шы жылдары.
1939—1941: Түркияның юстиция министрі.

## Сондай-ақ
* Премьер-министр
* Мұстафа Кемал Ататүрік

## Дереккөздер

## Әдебиет
* W. F. Weiker, Political tutelage and decocracy in Turkey: the Free Party and its afternath, Leyde 1973.

## Сыртқы сілтемелер
* Ali Fethi Okyar'ın Biyografisi, Millî Savunma Bakanlığı
* Primers ministres de Turquia (llista)
* https://web.archive.org/web/20150329001308/http://www.freebase.com/m/026tgct

Санат:Түркия премьер-министрлері
Амбунду

**Амбунду** (*мбунду*, *кимбунду*) — Анголадағы банту халқы. Олар Данде, Бенго, Кванза өзендерінің бассейнінде және Луандаға жақын жерде тұрады.  Жалпы саны 3 млн. (2000 ж.).

## Тілі
Олар кимбунду немесе донго тілдерінде сөйлейді, португал тілі де кең таралған.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен қатар христиан католиктер.

## Тарихы
Ауызша деректер бойынша амбунду XV ғасырдың аяғы мен XVI ғасырдың басынан Кванго өзенінің шығысындағы аудандардан қоныс аударды. XV-ғасырда амбунду Ндонго мемлекетінің қалыптасуын құрады. XVI-ғасырдың аяғынан бастап олар португалдықтармен белсенді сауда жүргізді. 1624 жылы билеушісі Анна Нзинга Мбанди Нгола португал экспансиясына қарсы қарулы соғысты басқарды, ол қайтыс болғаннан кейін XVII-ғасырдың аяғына дейін оның мұрагерлері, Матамба руының билеушілерімен жалғасты.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері (16 ғасырдан бастап) қолмен атқарылатын ауыспалы егіншілік, онда тары мен құмайдың басымдығы болды,  сондай-ақ аң аулау және ұсақ мал өсіру. Қолөнер (темір балқыту және өңдеу, керамика, тоқу, т.б.) және темір мен тұздың ішкі саудасы біршама дамыды.
Ауыл шаруашылығында Америкадан әкелінген маниок пен жүгері  басым рөл атқарады. Амбундулардың көпшілігі коммерциялық маңызы бар қант қамысы, кофе, банан, күріш, темекі өсіреді. Қалалардың тұрғындары, ең алдымен, Луанда, өнеркәсіп өндірісімен және қызмет көрсету секторымен айналысады.

## Өмір салты
Еуропалықтармен ұзақ мерзімді байланыстар амбундуларға, әсіресе қала тұрғындарына, еуропалық сәулет, киім, тамақ және әдет-ғұрыптардың таралуына қатты әсер етті.
Отаршылдыққа дейінгі дәуірдің кейбір мерекелері сақталған: Луанда балықшыларының жыл сайынғы мерекесі, еске алу рәсімдері («күл сыпыру») және т.б.

## Дереккөздер

 
Санат:Ангола халықтары
Қарасу (тау)

**Қарасу** – Тарбағатай жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Тарбағатай ауылының оңтүстігінде 26 км жерде, Қарасу өзенінің суайрығында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1250 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі көлбеу келген. Солтүстігінде Борлы, оңтүстігінде Түлкілі таулары, батысында Қоғалы, шығысында Үшарал қыстаулары орналасқан. Таудың түпкі жыныстары эрозиялық процесстерге ұшыраған. 

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас бетеге, селеу, т.б. дала өсімдіктері өседі. Мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Амусго

**Амусго** (өз атауы *мусго*, *амучко*) — Мексикадағы үндіс халқы. Олар Сьерра-Мадре-де-Чьяпастың оңтүстігінде (Герреро штатының оңтүстік-шығысында, Оаксака штатының батысындағы екі елді мекен) тұрады. Саны 30 мың адам.

## Тілі
Тілі амусго тілі. Амусголардың жартысына жуығы испан тілінде сөйлейді.

## Діні
Діни ұстанымдары: католиктер.

## Тарихы
Амусголар қай жерде пайда болғаны нақты белгісіз. Негізінен олар Мексикадағы Пануко өзенінің бойында (Мексика таулары мен Пуэбла) өмір сүрген болуы керек. Содан кейін олар қазіргі Оаксако және Герреро штаттарының аумағына қоныс аударды. Амусголардың өздері туралы аңыздарына сүйенсек, олар Тынық мұхитының аралдарында өмір сүрген. 
  
1457 жылы ацтектер Амусго аймағын басып алды, ал келесі елу жыл ішінде Амусго екі рет көтеріліс жасады. Олардың тұрғылықты жерін 1522 жылы испандаржаулап алды, ал 1582 жылдың өзінде бұл аймақта 20 мың адамның 200-і ғана қалды. Олардың барлығы континентке, жағалаудан алыс жерлерге қоныс аударды.
Кейінірек халықты белсенді христиандандыру басталды, аймаққа Африкадан қашып келген құлдар да орналасты. 18-19 ғасырларда. Амусго жерлерін бай жер иелері басып ала бастады, бұл амусголардың қарсылығына әкелді. 1934 жылы олар өз жерлерін қайтарып, шаруалар қауымын құруға қол жеткізді.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – жұмысы қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы (жүгері, бұршақ, асқабақ, чили, қызанақ, күріш, қант қамысы мен кофе). Егістік егін шаруашылығы кең өріс алуда. Сондай-ақ ірі қара мал шаруашылығымен (ешкі, қой, шошқа, сиыр, құс шаруашылығы), аңшылық (бұғы, қоян, игуана, құстар), балық аулау, асшаяндарды өндірумен айналысады. Тоқыма станоктарында өрнек тоқу, агава талшығынан кілемшелер мен сөмкелер тоқу, сылақ қыш бұйымдарын жасау дамыған. Ауылдары гамак тоқуға маманданған.

## Тұрмыс салты
Ауылдық қоғамдастықты муниципалды органдардың бақылауындағы ақсақалдар кеңесі басқарады. Көбінесе эндогамиялық. Үлкен (6-12 адам) отбасы бірнеше үйшіктерде тұрады. Мұрагерлік патрилинейлік, неке қонысы патрилокалды.

Елді мекендері тұрақты. Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек пішінді, сырық пен саздан жасалған, төбесі шөптен немесе пальма жапырақтарынан жасалған.
Тік бұрышты үйлер де кездеседі, қосалқы ғимараттарда дөңгелек пішін сақталған.

Әйелдер қызыл, көк немесе қып-қызыл белдемше, кестеленген ақ *уипиль* киеді, олар шаштарын басына орап өріп, жалаң аяқ жүреді. Ерлер тізеге дейін жететін шалбар киеді, мақта көйлек, тоқылған биік қалпақ, сандал киеді. 

Негізгі тағамы шелпек, бұршақ, етті тек мереке күндері жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Мексика этникалық топтары
Санат:Солтүстік Америка үндістері
Либертадорес кубогы 2015

Либертадорес кубогының 56-шы жарысы.
## Бірінші кезең

|}

## Топтық турнир
### 1 топ

### 2 топ

### 3 топ

### 4 топ

### 5 топ

### 6 топ

### 7 топ

### 8 топ

### 1/8 финал

### 1/4 финал

 Порядок матчей основан на посеве команд — команда с большим посевом проводит ответныматч дома.

### 1/2 финал

### Финал

**Бірінші матч**

----
**Қарымта матч**

Санат: Либертадорес кубогы
Санат:2015 жылғы футбол
Либертадорес кубогы 2022

'''Либертадорес кубогының''' 63-ші жарысы. Финалға Бразилияның екі клубы — "Фламенго" мен Атлетико Паранаэнсе" шығып, "Фламенго" 1:0 есебімен жеңіске жетті.
## 1 кезең

|}
## 2 кезең

|}

## 3 кезең

|}
## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

### C тобы

### D тобы

### E тобы

### F тобы

### G тобы

### H обы

## Плей-офф
### 1/8 финал

|}
### 1/4 финал

|}
### Жартылай финал

|}
## Финал

## Дереккөздер

Санат: Либертадорес кубогы
Санат:2022 жылғы футбол
Либертадорес кубогының финалы 2022

**2022 жылғы [[Либертадорес кубогы]]ның** финалдық ойыны. 2022 жылғы 29 қазанда Эквадордың Гуаякиль қаласындағы "Монументаль Исидро Ромеро Карбо" стадионында өтті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Либертадорес кубогының финалдары
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Фламенго ФК ойындары
Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойындары
Лиза Қожаққызы Есбосынова

**Лиза  Қожаққызы  Есбосынова** — 1978 жылы 3 маусымда Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке би кентінде туған. Педагогика ғылымдарының магистрі.

## Білімі

* 1995–1998 жж. М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық  колледжін бітірген. 
* 2004–2006 жж. Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген.
* 2012 жылы РФ-ның тестолог-ғалымы В.С.Аванесовтың авторлық курсынан өткен.
* 2012 жылы «ТОМЕР» орталығының оқыту әдістемелері мен тілдік білімді бағалау ерекшеліктері тақырыбындағы арнайы  курсынан өткен.
* 2017 жылы ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында  ағылшын тілінде оқу мен жазу дағдылары  курсынан өткен.
* 2017 жылы Мәскеу қаласындағы «MY ACADEMY» мектебінде *Веб-аналитика бағыты* бойынша білімін жетілдірген. 
* 2019–2020  жж. Магистратура, «Болашақ» академиясы (Қарағанды қаласы).

## Еңбек жолы

* 1998–2004 *жылдары* Қызылорда облысы, Қазалы ауданындағы №170 қазақ орта мектебінің қазақ     тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі*;*
* 2005–2009 *жылдары* Б.К.Мергенбаев атындағы №226 гимназия     директорының орынбасары, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі;
* 2009–2010 *жылдары* Қорқыт Ата атындағы  Қызылорда мемлекеттік университеті     жанындағы «Қабілет» мектеп-гимназиясының      оқытушысы;
* 2010–2014 *жылдары* Қызылорда облыстық тілдерді     оқытудың өңірлік орталығының оқытушысы;      оқу-әдістемелік, ғылыми-әдістемелік бөлім  меңгерушісі;
* 2014–2017 *жылдары*   ҚР Мәдениет және спорт министрлігі     Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комиеті Ш.Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының  оқу-әдістемелік бөлім басшысы
* 2017–2018 *жылдары* Ш.Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы директорының орынбасары;
* 2018 жылдың шілдесінен «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» КеАҚ атқарушы директорының орынбасары

## Қызметі

* Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттарына сәйкес қазақ тілін оқытуға арналған типтік бағдарламасының, Қазтест» жүйесі бойынша  жазылым  бөлігінің  құрастырушысы, 
* «Асыл сөз» кешенінің, «Қазақ сөзі»  (137, 500, 900, 1200, 1500 сөз)  оқу құралдарының телавторы, 
* «Әліпби» энциклопедиясының, Қазақстандағы этнос тілдерін оқытуға  арналған  «Мәтіндер жинағы» (А1, А2, В1,В2 деңгейлері) оқу-әдістемелік құралдарының құрастырушысы, 
* бірнеше жинақтың редакциялық алқа мүшесі

## Жетістігі
* Облыстық  «Қазақ тілінің үздік оқытушысы-2011» байқауының бас жүлдегері;
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және (ақпарат-2011ж.) спорт (2017ж.) министрлігі  Тіл комитеті төрағасының  Құрмет грамотасы (2011,2017,2018 ж.ж.);
* Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің Құрмет грамотасы  (2016, 2017, 2018, 2019 ж.ж.)
* «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы Бас қолбасшысының «Қазақстан Республикасы құқық қорғау әскеріне 25 жыл» кеуде белгісі (2019 жыл);
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020 жыл)

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Либертадорес кубогы 2013

'''Либертадорес кубогының''' 54-ші жарысы.
## 1 раунд

## 1/8 финал

## 1/4 финал

### 1/2 финал

## Финал

### Бірінші матч

----

### Қарымта матч

## Сілтемелер

Санат: Либертадорес кубогы
Санат:2013 жылғы футбол
Бие сүті

нобай|
**Бие сүті** — биенің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық.

Сиыр сүтіне қарағанда, бие сүтінде лактоза 1,5 есе көп болып, ақуыз бен май 1,5-2 есе аз болады.

Ауыл шаруашылығында бие сүтін қымызды дайындау үшін пайдаланады.

## Биенің сүттілігі
Сүтті жылқы шаруашылығының көп жылғы тәжірибесі бие неғұрлым жиі сауылса, одан сүтті соғұрлым көп алуға болатындығын, яғни сүттің көп бөлінуі сауу жиілігіне байланысты екендігін көрсетіп отыр.

Биенің сүттілігі сауым маусымының ұзақтығына, сүт беру барысына және оның жасына байланысты.

Қазақтың мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының қымыз фермасындағы жүргізілген тәжірибелік жұмыстарға қарағанда, сауу аралығының ең қолайлы мерзімі — 2 сағат, демек күні бойы 4-6 рет сауу.

## Сүт құрамы
Бие сүтінің құрамы, демек, оның сапасы тұрақты емес. Мәселен, қазақ жылқысы биесінің және желгіш тұқымдардан алынған буданының сүтіндегі ақуыз бен майдың мөлшері сауын айына байланысты өзгеріп отырады. Қазақ жылқысы биесінің сүтінде ақуыздың ең көп болатын мерзімі үшінші сауын айы — 2,17%, ал желгіш жылқы мен қазақ жылқысының буданында төртінші сауым айы — 2%.

Бие сүтінде шамамен 1,3-2,0% май бар, бұл сиыр сүтіндегіден екі еседен астам кем. Сауым маусымының аяғында сүтте едәуір мөлшерде май көп болатындығы байқалды. Жүргізілген зерттеулерде, сиыр сүтіндегі май түйіршіктеріне қарағанда, бие сүтіндегі май түйіршіктері кішілеу келетіндігі анықталды, сондықтан ол жақсы сіңеді.

Бие сүтінде 6,7% лактоза бар (сиыр сүтінде едәуір төмен — 4,7%), ол сауым кезеңіне қарай онша көп өзгере қоймайды.

## Дереккөздер

Санат:Сүт
I Әл-Хәкім

**I Әл-Хәкім** (*әл-Мұзаффар Әбіләс Хәкім ибн Хишам*,  ) — Кордоба әмірі (796-822), I Хишамның ұлы, Умейя әулетінің өкілі.

## Өмірбаяны
[thumb|right|200px|807 жылы жасалған I Әл-Хәкім [Дирһам|дирһамы]]
I Әл-Хәкім Хишам қайтыс болғаннан кейін Кордоба әмірі болды. Ол мүмін мұсылман болған, бірақ кейбір исламдық әдет-ғұрыптарды сақтамаған (шарап ішіп, бос уақытын аң аулаумен өткізетін). Оның тұсында үкімет істеріне фақиһтар тобының қатысуы айтарлықтай шектелді. Бұған жауап ретінде діни жанкештілер халықты әмірге қарсы айдап салып, қастандықтар мен көтерілістерді ұйымдастыра бастады. Әмірге деген құрметсіздікдің деңгейі әл-Хәкім Кордоба көшелерімен жүріп өткенде оған тас лақтыруға дейін жетті.

Оппозиция орталығы уестгот мемлекетінің ескі астанасы – Толедо болды. Әмір жауларына қарсы қуғын-сүргін бастады. 797 жылы Толедоның барлық ақсүйектері (негізінен ислам дінін қабылдаған испандар) мұрагерге құрмет көрсету деген желеумен, қулықпен қамалға алдап шақырып, сол жерде барлығының бірінен соң бірін басы кесілді. Өлім жазасына кесілгендердің мәйіттері орға лақтырылды. 814 жылы фақиһтар қайтадан бүлік шығарып, әл-Хәкімді өз сарайында қоршауға алды. Ұрыс өте қиын болды. Біраз уақыт оның нәтижесі күмәнді болып көрінді, бірақ бірте-бірте әмір әскерлері басымдыққа ие болды. Көтеріліс басылғаннан кейін үш жүз арандатушы өлім жазасына кесілді. Көтеріліске қатысушылардың қалған бөлігін әл-Хәкім кешірді, бірақ оларды Испаниядан қуды. Нәтижесінде кордобалықтардың екі үлкен тобы елден кетті: 15 мың отбасы Мысырға және 8 мыңға дейінгі отбасы Феске (Марокко) көшті.

Мысырға қоныстанған испан арабтары үш жылдан кейін Александрияны басып алып, Аббас халифінен тәуелсіздігін жариялады. Алайда 825 жылы Бағдат халифасы Мысырға әскер жіберіп, оны қайтадан бағынуға мәжбүрледі. Осыдан кейін испан арабтары Критке көшуге шешім қабылдады. Олар өздері таңдаған көсем Әбу Хафстың басшылығымен және халифаның келісімімен Криттегі Суда шығанағына түсіп, еш қарсылыққа тап болмай, Крит қалаларын басып алып, қорғансыз жерлерге шабуыл жасап, қиратуға кірісті. Барлық бекіністі жерлер арабтардың қол астына өткенде, жиырма тоғыз қаланың тұрғындары құлдыққа түсіп, жергілікті халықты зорлықпен исламдандыру басталды. Тек бір қалада христиандарға өздерінің діни рәсімдерін орындауға рұқсат берілді. Византия империясы тарапынан аралды қайтару үшін бірқатар шаралар қолданылды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Арабтар 961 жылға дейін Византия империясы аралды қайтаруға күш тапқанға дейін Критте үстемдік етті.

## Дереккөздер

Санат:Кордоба әмірлігінің әмірлері
Санат:IX ғасырдағы Еуропа билеушілері
Ангас

**Ангас** (өз атауы *керанг*, *каранг*) — Орталық Нигериядағы халық, Панкшин қаласының маңында. Жалпы саны 400 мың адам.

## Тілі
Тілдері - ангас тілі - чад тобының батыс топшасы тілі, көптеген ангас хауса тілін жақсы біледі.

## Діні
Ангастардың көпшілігі мұсылман-сүнниттер, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – егіншілік (құмай, тары, күріш, жүгері, батат, маниок, ямс, мақта, жержаңғақ) және мал шаруашылығы (тау маңында). Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау дамыған.

## Тұрмыс салты
Олар шағын ауылдарда тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл конустық шөптен жасалған төбесі бар дөңгелек саман үйшіктер. 

Киімдері Хаусадан алынған. 

Негізгі тағамы — өсімдік тектес тағамдар, Ангас тауында сүт және көкөніс.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Түйе сүті

нобай|
**Түйе сүті** — інгеннің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық.

Түйе сүті дәмді, әрі өте қоректі. Оны сол күйінде де, ашытып та пайдалануға болады. Сүттің түсі ақ, қышқылтым дәмі бар, қою, қотарғанда қатты көбіктенеді. Бие мен сиыр сүтіне қарағанда, түйе сүті едәуір майлы, ақуызы мен минералдық заттары да көп.

Түйе сүтінде лизоцим, агглютинин, антитоксин, бактериолизин, иммундық денешіктер сияқты қорғаныш заттар болады да, бұлар сүтке бактерицидтік қасиет береді. Біраз уақыт осы заттар сүттегі микроорганизмдердің көбеюіне мүмкіндік бермейді де, ол ұйымайды.

## Дереккөздер

Санат:Сүт
Ион Николаеску

**Ион Николаеску** (; 7 қыркүйек 1998, Кишинёв, Молдова) — молдовалық футболшы, Молдова Ұлттық футбол құрамасы мен "ДАК 1904" клубының шабуылшысы. 

## Жүлделері

### Командалық

* Белорусь чемпионатының күміс жүлдегер: 2018
* Белорусь чемпионатының қола жүлдегер: 2019
* Беларусь Кубогы: 2018/19

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Молдова футболшылары
Санат:Молдова Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Зимбру ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары
Санат:ДАК 1904 ФК ойыншылары
Вячеслав Николаевич Посмак

**Вячеслав Николаевич Посмак** (молд. *Veaceslav Posmac*; 7 қараша 1990 жыл, Вулканешты) — молдовалық футболшы, Молдова Ұлттық футбол құрамасы мен "Шериф" клубының қорғаушысы. 

## Жүлделері

### Клубтық

; Шериф

* Молдова чемпионы: 2017, 2018, 2019, 2020–21
* Молдова кубогы: 2018–19

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.national-football-teams.com/player/52620.html

Санат:Молдова футболшылары
Санат:Молдова Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дачия Кишинев ФК ойыншылары
Санат:Шериф ФК ойыншылары
Андоке

**Андоке** — Колумбияның оңтүстік-шығысындағы үндіс халқы. Нақты саны белгісіз – 610 адам (2000), 370 адам (2007). 

## Тілі
Андоке тілі классификацияланбайды, солтүстік және оңтүстік диалектілерге бөлінеді. Кауфман андоке тілін бора-уитот тілдер тобына жатқызды. Қазіргі андокелер испан тілінде сөйлейді, кейбіреулері тупи тілінде сөйлейді. 

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
20 ғасырдың басында андокелердің саны (әртүрлі бағалаулар бойынша) 2-10 мың адам болды. Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. 20 ғасырдың басында андокені резеңке жинаушылар түгелге дерлік жойды. 1932 жылы Перу мен Колумбия арасындағы соғыс кезінде қалған 300 андоке Икитос аймағына қуылды. Соғыстан кейін андокелер бірігіп, өздерінің этникалық территориясына көшті. 

## Кәсібі
Қазіргі андокелер тауар-ақша қатынастарына (сату үшін каучук алу) қатысады, олардың мәдени қайта жандану, санының өсуі тенденциясы байқалады.

## Дереккөздер

Санат:Колумбия халықтары
Либертадорес кубогы 2012

**[[Либертадорес кубогы]]ның** 53-ші маусымы.
## 1 раунд

|}

## Топтық турнир
### 1 топ

### 2 топ

### 3 топ

### 4 топ

### 5 топ

### 6 топ

### 7 топ

### 8 топ

## Плей-офф
### 1/8 финал

|}

### 1/4 финал

|}

### 1/2 финал

|}

## Финал

|}
### 1 матч

### 2 матч

Санат: Либертадорес кубогы
Санат:2012 жылғы футбол
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2022

2022 жылы наурыз айында Талғат Байсуфинов баперліктен кетіп, орнына бас бапкер қызметін атқарушы боп Қазақстан құрамасының бұрынғы ойыншысы Андрей Карпович тағайындалды. Ол Молдовамен екі ойын өткізгеннен кейін, оның орнына ресейлік маман Магомед Адиев келді.

## Матчтар
### [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|УЕФА Ұлттар лигасы 2020/21]], плей-офф

### [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23|УЕФА Ұлттар лигасы 2022/23]]

## Жолдастық ойындар

## Сілтемелер
* 24 наурыз 2022. Молдова-Қазақстан

Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
Санат:2022 жылғы футбол
Қарасу (Аягөздің сол саласы)

**Қарасу** – Аягөз алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Үржар және Аягөз аудандары жерімен ағады.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 45 км, су жиналатын алабы 655 км2. Арнасы жонды-төбелі жерлермен өтеді. Онда жыл бойы су болады. Алабы жайылымға және шабындыққа пайдаланылады.

## Бастауы
Түлкілі таулары етегіндегі бұлақтардан алып, Аягөз өзеніне Малтүгел ауылынан төменде сол жағынан құяды.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы өзендері
Санат:Үржар ауданы өзендері
Санат:Аягөз су алабы
Қарасу (Аягөздің оң саласы)

**Қарасу** – Аягөз алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы ауданы жерімен ағады.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 39 км, су жиналатын алабы 899 км2. Арнасының жағалауы толығымен дерлік жарқабақты келген. Онда жыл бойы су болады. Қар, жер асты суларымен толығады. Алабы мал жайлымына пайдалынылады.

## Бастауы
Бастауын Ақшал-Сарышоқы тауының оңтүстік етегінен алып, Аягөз өзеніне оң жағынан құяды.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы өзендері
Санат:Аягөз су алабы
ОФК Чемпиондар Лигасы 2015/16

ОФК Чемпиондар Лигасының 15-ші жарысы.
## Бастапқы раунд

## Топтық турнир
### А  тобы

## В тобы

## С тобы

### 1/2 финал

### Финал

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2015 жылғы футбол
Санат:2016 жылғы футбол
Антигуандар

**Антигуандар** — Антигуа және Барбуда халқы. Саны шамамен 86 мың адам (2009). 

## Тілі
Олар антигуандық креол тілінде сөйлейді (ағылшын тіліне негізделген).

## Діні
2001 жылғы халық санағының нәтижелері бойынша ең көп таралған топ англиканизмді ұстанушылар болып табылады (елдің жалпы халқының шамамен 25%). Антигуа мен Барбуда халқының діни құрамы Христиандықтың әртүрлі бағыттарымен ерекшеленеді. Басқа діндерді халықтың 2%-ы ұстанады. Атеистер жалпы халықтың шамамен 6% құрайды.

## Тарихы
Антигуандықтардың басым көпшілігі 17 ғасырдың екінші жартысы мен 19 ғасырдың басында Африкадан әкелінген (негізінен Батыс Африкадан) құлдардың ұрпақтары (креолдар). Мулаттардың саны шамалы, ақ түстілер (көбінесе ағылшын текті) шамамен 3%.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі: егіншілік. Ауыл шаруашылығында келесі дақылдар өсіріледі: банан, бұршақ, орамжапырақ, қырыққабат, сәбіз, шалқан, маниок, чили бұрышы, мақта (мақта тұқымы және мақта майы), қияр, баклажан, пияз, асқабақ, қызанақ және жүгері.

Антигуандықтар өздерінің қолөнерімен танымал. Халық керамикасының шығармашылығы 18 ғасырда, құлдар жергілікті саз балшықтан ас ыдыстарын жасаған кезден басталады. Бүгінгі күні әдемі керамикалық бұйымдарды Антигуа мен Барбуданың әртүрлі жерлерінен табуға болады.

## Тұрмыс салты
Мәдениеті Кариб теңізінің басқа креол халықтарының мәдениетіне жақын. Американдық поп-мәдениет пен сәннің де әсері басым. Елдегі бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігі американдық ірі желілердің бөлігі болып табылады. Антигуандар американдық сән үрдістерін мұқият қадағалап отырады. Музыканың танымал стильдері - калипсо және сока.

Жүгері мен тәтті картоп антигуандық асханада маңызды рөл атқарады. Танымал антигуандық тағам дукунаг - үгітілген тәтті картоптан, ұннан және дәмдеуіштерден жасалған буға пісірілген тұшпара.

## Дереккөздер

 
Санат:Антигуа және Барбуда халықтары
ОФК Чемпиондар Лигасы 2014/15

ОФК Чемпиондар Лигасының 14-ші жарысы.
## Бастапқы раунд

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

## Плей-офф
### 1/2 финал

### Финал

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2014 жылғы футбол
Санат:2015 жылғы футбол
ОФК Чемпиондар Лигасы 2022

ОФК Чемпиондар Лигасының 19-шы жарысы.
## 1/8 финал

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

## Жартылай финал

## Финал

## Дереккөздер

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2022 жылғы футбол
Қонақ келді

нобай|330px|2008 жылғы маркада
**«Қонақ келді»** — қазақ кескіндемешісі Салихитдин Айтбаевтың 1969 жылы салған суреті.

Суретте киіз үйдің алдында қымыз ішіп жатқан бір топ адамға аттан жаңа түскен қонақтың қосылып, дастарқан алдына жайғасуы бейнеленген. Жастардың біреуі тұрып, қонаққа отыратын орын ұсынғалы жатыр, ал бала соның атын шаужайынан ұстап, әрі қарай жетектеп жатыр. Сол жақ шетте қазанның пісіп тұрғаны, ал артқы жақта келіншектің биені сауғаны көрініп тұр.

Айтбаев осы туындыда қонақжайлылықтың кәдімгі бір мысалын әмбебап әрі мәңгі нышанға түрлендіреді. Әр кейіпкердің қимылынан дәстүрлі өмірдің тұрмысы жалпы болмыспен мәндес болғаны суретте айқын байқалады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Бір кесе қымыз

Санат:Салихитдин Айтбаев суреттері
ОФК Чемпиондар Лигасы 2012/13

ОФК Чемпиондар Лигасының 13-ші жарысы
## Квалификация
### Бастапқы раунд

### Плей-офф

## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

## Плей-офф

### 1/2 финал

|}

### Финал

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2013 жылғы футбол
Санат:2012 жылғы футбол
Антильдіктер

**Антильдіктер** — Антиль аралдарының негізгі халқы (Нидерланды — Кюрасао, Аруба, Бонайре және т.б.). Саны Антиль аралдарында 185 мың, Нидерландта 35 мың адам. Жалпы саны 260 мың. Негізінен негр нәсіліне жатады.

## Тілі
Тілі - папьяменто тілі (испан, голланд, португал және ағылшын тілдерінің қоспасы), сондай-ақ ағылшын және испан тілдері. 
Папьяменто тілі екі диалектіге бөлінеді - Аруба аралында, Кюрасао және Бонайр аралдарында. Айырмашылықтары негізінен айтылуында, әртүрлі емле жүйелері қолданылады, Арубада этимологиялық, Кюрасао мен Бонайреде фонетикалық. Аруба тілінде «o» әрпімен аяқталатын сөздер көп кездессе, Кюрасао мен Бонайреде көпшілігі «u» әрпімен аяқталады, мысалы: Пало/Палу (ағаш). Кейбір лексикалық және интонациялық айырмашылықтары да бар.

## Діні
Антильдіктер негізінен католиктер (85%), протестанттар (8%).

## Тарихы
Антильдіктер этносының негізін 17-19 ғасырларда Африкадан әкелінген, жергілікті үндістермен (аравак, кариб теңізі), голландтармен, испандықтармен араласқан қара құлдардың ұрпақтары құрайды. Олар негізінен негрлер мен мулаттар (85% - ға дейін), үндіс халықтарының өкілдері (5% - ға дейін), голландтар, испандар, португалдар және Еуропа құрлығынан келген басқа иммигранттар (6% - ға дейін), сондай-ақ Шығыс Азия мен Таяу Шығыстан келген эмигранттар.

## Кәсібі
Олар негізінен туристік бизнесте қызмет көрсету саласында, мұнай өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.

## Дереккөздер

 

Санат:Антиль аралдары халықтары
ОФК Чемпиондар Лигасы 2013/14

ОФК Чемпиондар Лигасының 13-ші маусымы.
## Бастапқы раунд

## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

### С тобы

## 1/2 финал

## Финал
### 1 матч

### 2 матч

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2013 жылғы футбол
Санат:2014 жылғы футбол
ОФК Чемпиондар Лигасы 2011/12

ОФК Чемпиондар Лигасының 11-ші маусымы.
## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

## Финал

|}

----


Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2011 жылғы футбол
Санат:2012 жылғы футбол
ОФК Чемпиондар Лигасы 2010/11

ОФК Чемпиондар Лигасының 10-шы жарысы.
## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

## Финал
### Бірінші матч

### Қарымта матч

## Сілтемелер

Санат: ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2010 жылғы футбол
Санат:2011 жылғы футбол
Ануак

**Ануак** * (аньивае*, *жоанива* (өз аты), *ямбо*, *нуро* (эфиоп.)) — Луо тобындағы нилот халқы Эфиопияның солтүстігінде (Акобо және Гило өзенінің жағалауы) және Суданда (Акобо өзенінің сол жағалауынан Пибор өзеніне дейін). 
Жалпы саны 98 мың адам, оның 46 мыңы Эфиопияда, негізінен Гамбела аймағында, 52 мыңы Оңтүстік Суданда тұрады.

## Тілі
Ануак тілінде сөйлейді. Қостілділік кең таралған: Оңтүстік Судан халықтары қарым-қатынас тілі ретінде араб тілінің судан диалектісін пайдаланады.

## Діні
Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады, бірақ христиандық пен сунниттік исламды ұстанатын өкілдер де бар.

## Тарихы
Халық аңыздарына қарағанда, олар соңғы жүз жыл бойы, 20 ғасырға дейін аңғарларда, Ніл өзенінің жоғарғы ағысында өмір сүрген көшпелі малшылар болды. Басқа мал өсірушілермен қатар жерге отырықшылық қоныстану Шығыс Африкадағы солтүстіктен оңтүстікке қарай қозғалған халықтың көші-қоны кезінде орын алды. 19 ғ-дың ортасынан бастап Эфиопияның құрамына кіреді, Ануак халқының есебінен негізінен биік таулы тайпалардың құлдары қатары толықты. 20 ғасырдың 70-ші жылдардан бастап «Дерг» марксистік тобының билікке келуімен ануакка қысым күшейіп – бұл тіпті әскер бөлімдерінің тікелей күшімен тұтас ауылдарды жоюға дейін жетті. Осы кезде бірнеше ондаған мың ануак АҚШ-қа қашып кетті (онда босқындарға көмек көрсету бағдарламасы болды). 1991 жылдары коммунистік режим құлаған кезде өзгерістер болып,  Ануак өкілдері Эфиопияның саяси алаңына кіре алды, дегенмен кемсітушілік болып тұрды және 2000-шы жылдары Эфиопияның көтерілісшілері мен әскери бөлімдерінің үнемі қақтығыстары болды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жүгері, бұршақ дақылдары), балық аулау (бөгеттерді пайдалану), жабайы жемістерді жинау. Мал шаруашылығында ұсақ малдарды, әсіресе ешкілерді ұстау басым. Дәстүрлі қолөнері қайық, моншақ және т.б. жасау болып табылады. 

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйым патриархалдық-тайпалық байланыстарға негізделген, неке патрилокалды.

Әрбір қауымдастықтың басында оның төл символы және әрбір бірлестіктің бірегейлігі мен бірлігінің бейнесі болып табылатын көсемі тұрады. Көсемдер мен олардың ұлдары арасында билік үшін талас жоқ. Жаңа басшы ерлер арасынан қазіргі басшы қайтыс болған жағдайда ғана сайланады. Осы сәттен бастап жаңа билеуші ​​үшін өкілеттік мерзімі басталады, оған бұрынғы басқарушысының қорғауындағы мүліктер өтеді.

Дәстүрлі киімі - белдемше немесе алжапқыш.

Дәстүрлі тағамы - өсімдік тектес тағамдар, балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Санат:Судан халықтары
Кадьяк аюы

** Кадьяк аюы ** немесе ** аляскалық қоңыр аю** – ең үлкен қоңыр аю. Оның үлкендігі ақ аюдың үлкендігіне кішкене ғана жетпейді. Бұл аю – Америка Құрама Штаттарының Аляскаға қарасты Кадьяк аралының жергілікті аңы.

## Сыртқы белгілері
Кадьяк аюларының ұзындығы 2,8 метрге дейін және құрғақ жерлерде биіктігі 1,6 метрге дейін жетеді. Ең массивті үлгілердің салмағы жарты тоннадан асады. Ең үлкен кадьяк аюының салмағы 780 кг болады.

Олардың мекендейтін жерлерінде қысқа қыс және азық-түлік мол. Олар жинақы және бұлшықет денесі, ұзын және күшті аяқтары және массивтік басы бар қоңыр аюдың әдеттегі дене бітіміне ие. Кең көздері қоңыр түске ие. Артқы аяқтарының табаны дөрекі терімен жабылған, сондықтан олар аюды ылғал мен суықтан қорғайды. Кадьяк аюларының құйрығы, барлық аюлар сияқты, өте қысқа.

## Дереккөздер
Апайо

**Апайо** (*апайау*, *иснаг*, *иснег*) –  Филиппиндегі халық. Лусон аралының солтүстік-батысындағы Апайо аймағында. Саны 36 мың адам.

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының батыс тармағының Филиппин тобының апайо тілінде сөйлейді. Диалектілер бар. Илокано және тагалог тілдері де кең таралған.

## Діні
Көбінесе дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіре бөлігі христиандар, католиктер және протестанттар.
нобай|солға|200px|Дәстүрлі апайо көйлегіндегі әйел.

## Тарихы
Апайо Филиппинге бірнеше мың жыл бұрын, ең алдымен солтүстіктен келген, содан кейін аралдың ішінедегі жерлерге көшкен. Олармен алғашқы кездескен адамдар жергілікті тауарларды фарфор моншақтарына сататын қытай көпестері болды. Олармен алғашқы кездескен адамдар жергілікті тауарларды фарфор моншақтарына ауыстырып жүрген қытай көпестері болды. 1610 жылдан бастап испандықтар аралға еніп, христиандық миссияларды орната бастады, бірақ олар қиындықпен табысқа жетеді, сонымен қатар жергілікті тайпалармен күресте жеңіліске ұшырайды. 1660-1661 жылдардағы көтеріліс кезінде, христиандық миссиялар жойылды.

## Кәсібі
Олар қолмен атқарылатын егін шаруашылығымен (жүгері, күріш, темекі, таро) айналысады. Өзендерден балық аулау дамыған. Қолөнері – ұсталық, тоқымашылық. Киім-кешек, ыдыс-аяқ көрші халықтармен балға, балауызға, қоржынға, кілемшеге айырбасталды.

Еңбек бөлінісі: ерлер – егістіктерді тазарту және дайындау, отын жинау, аңшылық, балық аулау, сауда және қорғау; әйелдер – егін егу, бағу, жинау, су беру, тамақ пісіру, бала өсіру.

## Өмір салты
Олар: бай (ба-нанг), орташа (сибуд) және кедейлер (накимрут) болып бөлінеді.  Өзара көмек көрсету дәстүрі болған (пинта), қалыңдық үшін төлем төленеді. Татуировка жасаумен, беталь жапырағын шайнаумен танымал.

**Елді мекендері** (барангай, бабалай) өзен жағасында орналасқан, саны 3-8 үйден 30 үйге дейін болды. Тұрғын үй қадаларда, тік бұрышты, киль тәрізді төбесі бар, екі жағы да құламалы шатырды құрайды.

**Дәстүрлі ерлер киімі** – тізеге дейін созылатын шалбар, қысқа кеудешелер, әйелдердікі – қара түсті блузкалар, кең белдіктері бар белдемшелер. Қалпақтарын кулондармен безендіреді. Әйелдер көбінесе білектен иыққа дейін қолдарының сыртқы бетіне татуировка жасайды. Зергерлік бұйымдар кең тараған, моншақтар ең жоғары бағаланады. 

**Тағамдары** - күріш, көкөністер, жемістер, балық кіреді. Ет (тауықтар, иттер, шошқалар) тек мерекелер мен салт-жораларда дайындайды.

**Фольклоры** - Апайоның бай музыкалық және әдеби фольклоры бар (мифтер, ертегілер, аңыздар, мақал-мәтелдер). Музыкалық аспаптары – сыбызғы (балинг), волынка (орибао).

## Дереккөздер

 

Санат:Филиппин халықтары
Абай (Айтбаев)

нобай|400px|«Абай» 1995 жылғы пошта маркасында
**«Абай»** — Абай Құнанбайұлының Салихитдин Айтбаев салған портреті.

Айтбаевтың шығармашылығында портрет маңызды орын алады. Портреттерді салу кезінде ол өз-өзімен бетпе-бет еркін болатын, тақырыптық композицияда әйтеуір бір қырынан қосарлана жүретін идеологиялық міндеттен құтылатын. Ол өзі портретін салып жатқан адамының тартымдылығына еріксіз әсерленетін де осы әсерін кенеп бетіне түсіруге, кескіндеменің түр-түс жасау құрылымына шығаруға ұмтылатын.

Сурет 1994 жылы салынған.

Одан бұрын, яғни 1980-ші жылдардың орта тұсында салынған нұсқа да бар. Мұнда Абай еш фонсыз бейнеленген.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Абай бейнесі бейнелеу өнерінде 

Санат:Салихитдин Айтбаев суреттері
Санат:Абайдың портреттері
Аргоббалар

**Аргоббалар** — Шығыс Эфиопияны мекендейтін халық. Олар негізінен Аддис-Абебаның солтүстігінде орналасқан тарихи Йифат аймағында тұрады. Саны 15 мың адам (1983).

## Тілі
Амхар тілінің диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Аргобба халқы діні бойынша сунниттік мұсылмандар. Халықтың бір бөлігі христиандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – жасанды суару арқылы егіншілік, мал шаруашылығымен айналысады. Бау-бақша шаруашылығы дамыған.

## Өмір салты
Немере туыстар бойынша неке ең тиімді болып саналады. Басқа этникалық топтардың өкілдерімен неке (экзогамия) қабылданбайды, өйткені аргоббалар өздерінің мәдени болмысын сақтауға мүдделі. Көп әйел алуды бай тайпа өкілдерінде.

Дәстүрлі киімдер - сәлде, мундир және орамалдарды кейбір адамдар өздерінің діни ерекшеліктерін және этникалық топтарын көрсету үшін киеді.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
АФК Чемпиондар Лигасы 2022

**АФК Чемпиондар Лигасы 2022** () — турнирдің 41-ші жарысы. Жапонияның "Урава Ред Даймондс" клубы үшінші рет жарыс жеңімпазы атанды.
## Іріткеу кезеңі

### Бастапқы раунд

### Екінші раунд

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### 1/8 финал

|}

### 1/4 финал

|}

### 1/2 финал

|}

## Финал

|}

Санат:АФК чемпиондар лигасы элитасы
Санат:2022 жылғы футбол
Бригада жиналысы

**«Бригада жиналысы»** немесе **«Түскі ас»** — қазақ кескіндемешісі Салихитдин Айтбаевтың 1972 жылы салған суреті. Жанры — кубизм.

Айтбаевтың суреттерінде бояу қанықтығы мен композиция құры­лымы ешкімге ұқсамайды деуге болады. Оның Пабло Пикассо мен Анри Матисс туын­дыларының түпнұсқасымен танысуы суретшінің шығарма­шы­лығына айтарлықтай ықпал еткен.

Суреттің алғашқы нұсқасы (осы тақырыпта, бірақ басқа техникада) 1960-шы жылдары салынған. Оның аты — «Тың игеру. Түскі ас». Кейін суретші сынға ұшыраған соң оны қайта салып шыққан. Сыншылар суретте «Жасырын кешкілік» сюжетімен ұқсастық, «пикассизм», «буржуазиялық сарын бар» деген еді.

## Дереккөздер

Санат:Салихитдин Айтбаев суреттері
Асуралар

**Асурлар** (*асура*, *асур*) — Үндістанның орталық және солтүстік бөлігіндегі мунда тобының халқы (Бихар және Мадхья-Прадеш). Саны 33 мың адам (2011).
Шағын бөлігі Батыс Бенгалияда тұрады. 

## Этнонимі
Асура этнонимі Солтүстік Үндістанның протомундан халқынан бастау алады, оны Ведаларда асуралық жындармен сәйкестендіреді. Олар Джархандтағы Ранчи мен Хазарибаг қалаларының маңында ежелгі қалалар құрған деп есептеледі.

## Нәсілі
Олар үлкен аустралоидтық нәсілдің веддоидтық тобына жатады.

## Тілі
Олар мундари тілінің асури диалектісінде, агария - негізінен гонди және басқа да дравид тілдерінде, сондай-ақ хинди диалектілерінде сөйлейді.

## Діні
Жергілікті дәстүрлі діни нанымдарды ұстанады. Асуралар басқа мунда халықтары сияқты құдайлар мен рухтарға табынады - Сингбонга, Маранг Буру, су, орман рухтары және ауылдың қамқоршы рухтары. Ата-баба культі, магия, бақсылық дамыған.

## Тарихы
Асурлардың шығу тегі протомунд тайпаларымен байланысты. Асурлар Чотанагпур үстіртінің алғашқы қоныстанушыларының бірі болды және олар Инд аңғары өркениетінің негізін салушылар болып саналады. Бихар (Ранчи және Хазарибаг) аудандарында ежелгі асураларға жататын ежелгі ауылдар мен қалалардың қирандылары табылды.

## Кәсібі
Асурлар егіншілікпен, ішінара аңшылықпен, терушілікпен айналысқан. Соңғы уақытқа дейін көптеген топтардың негізгі кәсібі ұсталық болды, дәстүрлі түрде темір балқытумен айналысады.

Асуралар дәстүрлі түрде темір балқытатын. Олардың жергілікті темір балқыту технологиясы оларға ерекше сәйкестік береді, оларды металл жасау өнерімен байланысты болған ежелгі Асуралардан шыққан деп мәлімдейді. Бірақ қазіргі таңда халықтың едәуір бөлігі тау-кен өндірумен де айналысады.

## Өмір салты
Асурлар қоғамы 12 руға бөлінген. Бұл асур рулары әртүрлі жануарлардың, құстардың және дақылдардың атымен аталған. Отбасы – рудан кейінгі екінші маңызды құрылым. Олардың дауларды шешетін өздерінің қоғамдық кеңесі (джати панч) бар. Олар раджпуттардан, ораондардан, харварлардан, тхакурлардан, гасилерден және басқалардан тамақ алады және харвар, мунда және басқа көрші тайпалармен туыстық қатынасты сақтайды. Олар жерлеу орнынан басқа барлық қоғамдық орындарды көршілерімен бөліседі.

**Дәстүрлі баспаналары** - қабырғалары қаңқалы-бағаналы немесе тоқылған, сабанмен жабылған шағын үйлер. 

**Дәстүрлі ерлердің киімі** - дхоти, ал әйелдер әшекей ретінде денелерін татуировкалайды (тотемдік заттарды бейнелейтін). Әйелдер басқа да металл және металл емес зергерлік бұйымдарды, сондай-ақ шыны білезіктер тағады.

Тамақ пісіруге және сақтауға арналған ыдыстар темірден, алюминийден және қыштан жасалған.

## Дереккөздер

 

Санат:Үндістан этникалық топтары