open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жаккард матасы

нобай|Жаккард матасының үлгісі. Уильям Моррис жазған
**Жаккард матасы** — күрделі немесе жай тоқылған ірі өрнекті мата, оның түйісуі ілінісу бойында 24-тен астам әр түрлі өрілген жіптерден тұрады.

## Тарихы
Матаның атауы өнертапқыш Жозеф Мари Жаккардың атынан шыққан, ол 1804 жылы өнеркәсіптік ауқымда жаккард матасын шығаруға мүмкіндік берген жаккард тоқыма станогын құрастырған.

## Қасиеттер
Жаккарды маталарды өндіруге арналған жіптер мен жіптер табиғи (мақта, зығыр, жүн, жібек) және химиялық тоқыма талшықтарынан (полиэстерден) тұруы мүмкін. Сондай-ақ талшықты құрам бойынша иірілген жіп аралас болуы мүмкін (құрамында әртүрлі талшықтар қоспасы), ал жіптер біріктірілуі мүмкін, яғни әртүрлі талшықты құрамдағы жіптерден тұрады.

Жаккард маталары берік және берік, аз созылу мен тозуға ие, түсін жақсы сақтайды және температураның өзгеруіне аздап сезімтал. Жаккард — ең қымбат маталардың бірі, өйткені оны өндіру көп еңбекті қажет етеді.

Тығыз матаға күрделі тоқу нәтижесінде алынған ерекше рельефтік үлгі гобеленге ұқсайды. Тоқымада қолданылатын жіптер неғұрлым қалың болса, мата соғұрлым берік болады.

Жаккарды тоқылған маталарға күтім жасау ережелері кең таралған. Бейтарап жуғыш заттарды қолданып және төмен температурада (+30 °C) жуу жақсы. Ағарту және сығу немесе тікелей күн сәулесінде кептіру өте қажет емес. Теріс жағынан үтіктеген дұрыс.

## Өндіріс
Матаның бұл түрін жасағанда бояудың екі әдісі қолданылады. Бірінші әдіс: жіптер алдын ала боялған. Бұл әдіс матаны әсіресе берік етеді. Екіншіден: дайын матаға басылған үлгі жағылады, содан кейін өрнек салынған матаны тікелей арнайы бояулармен, кейде арнайы сіңдірулерді қолдана отырып бояйды. Екінші әдіс аралас маталардан жаккард матасын өндіруде қолданылады (мысалы, мақта мен полиэфирді біріктіргенде).

## Қолданылуы
Жаккард матасының үстел мен төсек жаймаларын, перделерді, киімдерді тігуде, матрастар мен автокреслолардың жамылғыларын тігуде, жұмсақ жиһаздарды қаптауда, итарқа, галстук, таспа мен өрім жасауда кеңінен қолданылады.

## Түрлері
* Созылған жаккард — «тыныс алатын» әсері бар заманауи жоғары серпімді мата.
* Мақта жаккарды

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Андреева Р. П. Жаккард, жаккард мата, жаккард тоқыма // Сән энциклопедиясы. — СПб.: Литера, 1997. — С. 164. — ISBN 5-86617-030-2.
* Жаккард маталары // Тауар сөздігі / И. А. Пугачёв (бас редактор). — М.: Мемлекеттік сауда әдебиеті баспасы, 1957. — Т. II. — Стб. 780—790. — 567 с.
* Мартынова А. А., Ятченко О. Ф., Васильев А. В. Матаны өндіру технологиясы. — 1-е изд. Учебник для НПО. — М.: Академия, 2007. — С. 112—123. — 304 с. — ISBN 978-5-7695-2967-2.

Санат:Маталар
(846) Липперта

**(846) Липперта** — Негізгі белдеудегі астероидтардың бірі.

Оны 1916 жылы 26 қарашада Вальтер Гилленберг Гамбург обсерваториясында ашты.

Неміс меценаты Эдуард Липперттің құрметіне орай аталды.

Кейбір зерттеулер бойынша, бұл өз осімен ең баяу айналатын астероид болып келеді (1641 сағат ішінде).

thumb|450px|center|Липпертаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (801—900)
Санат:Астероидтар
(7968) Эльст — Писарро

**(7968) Эльст — Писарро** кометалық белсенділігі бар астероид болып келеді.

Кометалар каталогында ол **133P/Эльст — Писарро** деп белгіленеді.

Оны 1996 жылы бельгиялық астроном Эрик Эльст чилилік әріптесі Гвидо Писарро түсірген фотопластинада тапты. Аспан денесінің орбитасын есептеп шығарғанда, ол Негізгі белдеудің ішінде айналып жүргені анықталды. Яғни өзге кометалар сияқты ұзын, сопақша орбитамен емес, дөңгелекке жақын траекториямен айналды.

Сөйтіп (7968) Эльст — Писарро Негізгі белдеудің кометалары деп аталатын аспан денелерінің жаңа түріндегі алғашқы нысан болды.

thumb|350px|center|1996 жылғы суретте

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (7901—8000)
Санат:Астероидтар
Тамер Сеям

**Тамер Сеям** (, 25 қараша 1992 жыл, Иерусалим)&nbsp;— палестиналық футболшы, жартылай қорғаушы.

2019, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

* Палестина чемпионы: 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21, 2021/22
* Палестина кубогы: 2017/18
* АФК челлендж кап: 2014

Санат:Палестина футболшылары
Санат:Палестина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Халил ФК ойыншылары
Гүлді айын өлтіргендер

**Гүлді айын өлтіргендер** () — 2023 жылғы режиссер Мартин Скорсезенің американдық қылмыстық драма жанрдағы эпикалық вестерн. Фильм Дэвид Граннның 2017 жылы жарияланған «Гүлді айын өлтіргендер: Осейдждегі кісі өлтірулері және ФТБ-нің дүниеге келуі» () публицистикалық кітабына негізделген.

Фильм премьерасы 2023 жылдың 20 мамырында Канн кинофестивалінде байқаудан тыс бағдарламасында өтті. Фильм шектеулі шығарылыммен 2023 жылдың 6 қазанында және 20 қазанда кең прокатқа шықты. Осыдан кейін Apple TV+ стримиң платформасында шықты. Қазақстан Республикасының ауғанында фильмді Меломан компаниясы 2023 жылдың 26 қазанында шығарды.

## Сюжет
Фильм 1920 жылдары Оклахома штатының Осейдж округінде ФТБ тергеуі туралы баяндайды. Бұл жерлерде ашылған мұнай кен орындары жергілікті тұрғындарды, Осейдж тайпасының үндістерін байытты, бірақ кейінірек бұл адамдар белгісіз өлтірушілердің қолынан өле бастады.ФТБ қылмыстарды ашу үшін жасырын агенттерді Осейдж жібереді.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:Мартин Скорсезе фильмдері
Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:АҚШ вестерн-фильмдері
(323) Брюсия

**(323) Брюсия** — Негізгі белдеудегі астероид, бұрын Марс орбитасын қиып өтетіндерге жатқызылатын.

Бұл неміс астрономы Макс Вольф ашқан алғашқы астероид болды (Гейдельберг обсерваториясында). Сондай-ақ астрофотография әдісімен ашылған алғашқы астероид болып келеді.

Астероид америкалық меценат, астрономия дамуының тілектесі Кэтрин Брюс құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 323.png
Орбита астероида 323 (наклон).png
Орбита астероида 323 (плоскость).png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
Кентавр астероидтары

нобай|360px|Кентавр астероидтары жасыл түспен,<br />алып планеталар қызыл нүктелермен көрсетілген
**Кентавр астероидтары** — Юпитер мен Нептун орбиталары арасындағы аймақта айналып жүрген астероидтар.

Бір не бірнеше алып планеталардың маңынан өтетіндіктен, Кентавр астероидтарының орбиталары тұрақсыз, кейде қатты созылған болып келеді.

Алғашқы кентавр астероиды 1920 жылы табылды — (944) Идальго, бірақ ол кезде жеке топқа кірістірілмеген еді. Тек 1977 жылдан бастап, (2060) Хирон ашылғаннан кейін, бұлар аспан денелерінің жаңа түрі деп қарастырыла бастады. Және содан бері орбиталары сол шалғай аймақтарда орналасқан басқа астероидтарға да мифологиялық кентаврлардың есімдері берілетін болды.

Бүгіндері мыңға жуық кентавр астероиды белгілі. Ең үлкені — (10199) Харикло, оның диаметрі 260 шақырымға жуықтайды.

## Физикалық қасиеттері
Кентаврлар алыс орналасып, салыстырмалы кішкентай болғандықтан, оларды зерттеу қиынға түседі. Қазіргі уақытта еш кентавр астероидының жақыннан түсірілген фотосуреті жоқ.

Бақыланған түстері бойынша оларды келесі екі топқа бөледі:
* қызылдау, мысалы (5145) Фол;
* көкшіл немесе сұр-көкшіл, мысалы (2060) Хирон.

Ондай айырмашылық бұл шағын аспан денелерінің әртүрлі пайда болу тарихына байланысты болуы мүмкін. Немесе ғарыштағы радиациялық әсерлердің көлеміне байланысты да болуы мүмкін.

Спектрлік талдау ондай астероидтардың бетінде қандай химиялық құрам табуға болатынын анықтауға көмектеседі. Мысалы, (10199) Хариклода толиндердің және су мұзының іздері табылды. (5145) Фол астероидынан толиндер, оливин, метанол мұзы, күйе белгілері көрінді. (52872) Окироядан — кероген, оливин, су мұзы.
thumb|upright=1.5|Кейбір кентаврлардың өлшемдері, альбедосы және түстері
(2060) Хирон әрі астероид, әрі комета болып, спектрлік жағынан да күрделі сипатымен ерекшеленеді. Кометалық белсенділігі төмен болғанда, онда су мұзының іздері байқалады; ал белсенділігі жоғарылағанда, бұл іздер ғайып болады.

Сонымен қатар (2060) Хиронда және кометалық белсенділігі байқалған тағы бір кентавр (60558) Эхеклде көміртек монооксиді іздері табылды.

## Тағы қараңыз
* Негізгі белдеу
* Койпер белдеуі
## Дереккөздер

Санат:Күн жүйесі
Санат:Астероидтар
Санат:Кентавр астероидтары
Транснептундық нысан

**Транснептундық нысан** — Күнге дейінгі орташа қашықтығы Нептундікінен (30 астрономиялық бірліктен) артық болатын гелиоцентрлік орбитамен айналатын аспан денесі.

Бүгіндері ондай 3200-ден астам нысан белгілі.

Алғашқы ашылған транснептундық нысан деп Плутонды айтуға болады. Ол 1920 жылы табылды, бірақ көп жылдар бойы тоғызыншы планета деп қарастырылды. Қазір оны ергежейлі планеталар қатарына жатқызады. Плутонның серігі Харон 1978 жылы табылды.

Күнді айналатын екінші транснептундық нысанды астрономдар тек 1992 жылы ашты — (15760) Альбион.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Койпер белдеуі
* Оорт бұлты

Санат:Күн жүйесі
Санат:Транснептундық нысандар
Троян астероиды

нобай|280px|Троян астероидтары жасыл түспен көрсетілген
Юпитер орбитасы бойымен планетаның алдында және артында қозғалатын астероидтардың екі тобы бар. Олар «Гректер» мен «Трояндықтар» деп аталады. Олардың айналу периоды Юпитердің айналу периодына сәйкес келеді және орбитадағы орны аспан механикасының теориясын құрушы Лагранждың тапқан заңы бойынша есептеп шығарған нәтижесінен ауытқымайды.
## Тағы қараңыз
* Лагранж
* Юпитер

Санат:Астероидтар
2024 жылғы ATP турының кестесі

**2024 жылғы ATP туры** — теннисшілер қауымдастығы (ATP) 2023 жылғы 28 желтоқсаннан 2024 жылғы қарашаға дейін өткізетін теннисшілердің әлемдік туры.

2024 жылға күнтізбе мына турнирлерден тұрады:

* *[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен Шлем]]* турнирлері (4) (халықаралық теннис Федерациясы өткізеді ());
* ATP Masters 1000 туры;
* ATP 500 туры;
* ATP 250 туры;
* 21 жастан аспаған теннисшілердің арасындағы ATP Қортынды финалы;
* ATP Қорытынды турнирі;
* Дэвис кубогы (ITF өткізеді);
* United Cup;
* Жазғы Олимпиада ойындары 2024.

## Кесте

### Қаңтар

### Ақпан

### Наурыз

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

## Теннисшілер статистикасы

### Ойыншылардың титулы

### Елдердің титулы

### Бірінші титул
*  Иржи Легечка (22 жас, 2 ай, 5 күн) -   Аделаида (Adelaide International)
*  Алехандро Табило (26 жас, 7 ай, 11 күн) -  Окленд (Auckland Open)

## Дереккөздер

Санат:Теннистен Олимпиада чемпиондары
Санат:Уимблдон
Санат:Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі
Санат:Теннистен Францияның ашық біріншілігі
Чарльз Линдберг

**Чарльз Огастус Линдберг** (; 4 ақпан 1902, Детройт, Мичиган — 26 тамыз 1974, Мауи аралы, Гавайи) — американ ұшқышы.

Ол Атлант мұхитын жалғыз өтіп ұшқан алғашқы адам (Нью-Йорк — Париж маршрутымен 1927 жылдың 20—21 мамырында).

Осы тарихи ұшуынан соң Time журналы оны «Жыл адамы» деп салтанатты түрде атайды.

1954 жылы оған өзі жазған автобиографиялық кітабы үшін Пулитцер сыйлығы табысталды.

Линдбергтің жетістігі коммерциалды авиацияның және әуе поштасының дамуына зор үлес қосты.

## Дереккөздер

нобай|солға|300px|Линдберг ұшағының суреті

Санат:АҚШ ұшқыштары
Деон Хотто

**Деон Хотто** (, 29 қазан 1991 жыл, Свакопмунд, Намибия) — намибиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

2019, 2023 жылдары Африка Ұлттары Кубогына қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Намибия футболшылары
Санат:Намибия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Християн Евгеньевич Браузман

**Христиан Евгеньевич Браузман** (15 тамыз 2003, Шу облысы, Қырғызстан) — қырғыз футболшысы, «Абдыш-Ата» клубының және Қырғызстан ұлттық құрамасының қорғаушысы. 

## Карьерасы

### Халықаралық
Қырғызстан құрамасының сапындағы тұңғыш ойынын 2021 жылы 7 қыркүйекте Бангладешке қарсы жолдастық ойында (4:1) өткізді.

2023 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

* Қырғызстан чемпионы: 2022
* Қырғызстан кубогының жеңімпазы: 2022
* Қырғызстан кубогының финалисі: 2023
* Қырғызстан 2-лигасының жеңімпазы: 2020
## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Санат:Наше Пиво ФК ойыншылары
Әбдірахман Есалыұлы Құскелдиев

**Әбдірахман Есалыұлы Құскелдиев** (1901, Редут ауылы, Гурьев уезі, Орал облысы, Ресей империясы – 1951) – Қазақ КСР саясаткері, заңгер.

## Өмірбаяны
1920-1922 жылдары — Самара, одан кейін Симбирск болыстық атқару комитеттерінің іс жүргізушісі болды. 1922-1924 жылдары — Ново-Богатинск «Ембімұнай» кәсіпшілігінде кеңсеші болды. 1924-1926 жылдары — алдымен хатшы, кейін Редута болысының атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 

1926 жылдың мамырынан тамызына дейін Редут «Қосшы» одағының төрағасы болды. 1926 жылы тамызда Гурьев уездік «Қосшы» одағына ауысып, 1927 жылға дейін төрағасы болды. 1927 жылы сот жүйесіндегі еңбек жолын бастап, 1928 жылға дейін Батыс Қазақстан облысы Гурьев ауданындағы «Қызыл отауда» халық соты қызметін атқарды. 1928-1930 жылдары — Гурьев аймақтық нотариалдық кеңсенің нотариусы болды.

1930 жылы БК(б)П қатарына қабылданды.

1930-1932 жылдары — РКФСР Жоғарғы Сотындағы Қазақ бөлімшесінің мүшесі болды.

1934 жылы РКФСР Әділет халық комиссариаты қарамағындағы жоғары заң курсын бітірді, 1932 жылдан бері осы курстардың тыңдаушысы болды.

1934-1936 жылдары — КСРО Жоғарғы Сотындағы Қазақ бөлімшесінің мүшесі болды. 1936 жылы Қазақ КСР құрылуымен 1937 жылға дейін республика Жоғарғы Сотының мүшесі болды. 1937 жылдың қыркүйек айынан желтоқсан айына дейін Алматы облыстық сотының төрағасы қызметін атқарды. 1937 жылдың желтоқсанынан 1938 жылдың тамызына дейін — Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төрағасы болды.

1949 жылы 3 қазанда қамауға алынды. 1949 жылы 12 қарашада КСРО МҚМ Арнайы жиын Қылмыстық кодекстің 58-бабы бойынша: «Мемлекеттік өнеркәсіпке, көлікке, саудаға, ақша айналымына немесе несие жүйесіне, сондай-ақ ынтымақтастыққа нұқсан келтіргені үшін, контрреволюциялық мақсаттарда мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарды тиісінше пайдалану немесе олардың қалыпты қызметіне қарсы тұру, сондай-ақ мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарды пайдалану немесе олардың қызметіне қарсылық жасау, бұрынғы меншік иелерінің немесе мүдделі капиталистік ұйымдардың мүдделері үшін жасалған, болып табылады, яғни өндірістік іріткі» (58.7-бап); «Кеңес үкіметінің өкілдеріне немесе революциялық жұмысшылар мен шаруалар ұйымдарының қайраткерлеріне қарсы бағытталған лаңкестік әрекеттер» (58.8-бап); «Осы тарауда көзделген контрреволюциялық қылмыстарды дайындауға немесе жасауға бағытталған ұйымдастырушылық қызметтің кез келген түрі осындай қылмыстарды жасауға теңестіріледі және қылмыстық кодекстің тиісті баптары бойынша жауапқа тартылады». (58.11-бап). Жазасы – жер аудару.

1956 жылы 16 қазанда Түркістан әскери округінің әскери трибуналы қылмыс құрамының жоқтығын ескере ақтады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданында туғандар
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Чан Сиу Кван

**Чан Сиу Кван** (*t=陳肇鈞*, *Chàn Siuhgwān*; 1 тамыз 1992) — гонконгтық футболшы, Гонконг Ұлттық футбол құрамасы мен "Тай По" (Гонконг) клубының жартылай қорғаушысы.

2023 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері
**Тай По**

* Гонконг чемпионы: 2018/19

## Дереккөздер

Санат:Гонконг футболшылары
Санат:Гонконг Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Китчи ФК ойыншылары
Санат:Тай По ФК ойыншылары
Петр Иванович Громов

**Петр Иванович Громов** (1895, Калуга, Ресей империясы – ?) – кеңестік партия және мемлекет қайраткері.

## Өмірбаяны
1895 жылы Калуга қаласында жұмысшы отбасында туған. 1917 жылдан бастап БК(б)П мүшесі. 
* 1908 жылы (шілде) — Баспада әріп терушінің оқушысы, әріп теруші (Калуга қ.) болды. 
* 1917 жылы (қараша) - 1918 жылы (қаңтар) — Калуга республикасы Халық комиссариатының қарамағындағы Төтенше тергеу комиссиясының төрағасы болды.
* 1918 жылы (қаңтар) - 1919 жылы (маусым) — Калуга губревтрибуналы тергеу комиссиясының төрағасы болды. 
* 1919 жылы (маусым) - 1922 жылы (қараша) — Калуга губревтрибуналының төрағасы болды. 
* 1922 жылы (қараша) - 1925 жылы (наурыз) — Калуга губсотының төрағасы қызметін атқарды. 
* 1925 жылы (наурыз-тамыз) — Калуга губерниясы жұмысшы-шаруа инспекциясы бақылау комиссиясының төрағасы болды. 
* 1925 жылы (тамыз) — Пенза губсотының төрағасы қызметін атқарды. 
* 1928 жылы (тамыз) - 1930 жылы (маусым) — Пенза округі жұмысшы-шаруа инспекциясы бақылау комиссиясының төрағасы болды. 
* 1930 жылы (маусым) - 1932 жылы (маусым) — Орта Еділ өлкелік соты төрағасының бірінші орынбасары (Самара қ.) болды. 
* 1932 жылы (маусым) - 1935 жылы (қазан) — Северный өлкелік сотының төрағасы (Архангельск-Северный қ.) болды. 
* 1935 жылы (қараша) - 1937 жылы (қаңтар) — РКФСР Жоғарғы Соты Қазақ бөлімшесінде, 1936 жылдан бастап Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 
* 1937 жылы (қаңтар) - 1938 жылы (тамыз) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының орынбасары, арнайы алқа төрағасы болды. 
* 1938 жылы (тамыз) - 1939 жылы (сәуір) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының міндетін атқарушы болды.
* 1939 жылы (сәуір) - 1940 жылы (қыркүйек) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 
* 1940 жылы (қыркүйек) — КСРО Әділет халық комиссариатының қарамағына жіберілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағалары
Санат:КОКП мүшелері
Байғұс жандар

**Байғұс жандар** () — 2023 жылғы режиссер Йоргос Лантимостың фильмі, стимпанк жанрындағы қара комедия. Басты рөлдерде Эмма Стоун мен Уиллем Дефо ойнаған Аласдер Грейдің  аттас романының бейімделуі. Фильм Американдық кино институты мен ұлттық шолу кеңесінің 2023 жылғы ең жақсы 10 фильмінің бірі деп аталды.

## Сюжеті
Жас әйел Белла Бакстер ғалым доктор Годвин Бакстердің арқасында өмірге оралады. Бастапқыда аңғал, Белла Бакстердің қорғауында болса да, қоршаған әлемді білуге тырысады. Көбірек көргісі келіп, ол епті және азғын адвокат Дункан Веддербернмен бірге қашып, континенттерге саяхат жасайды. Өз заманының соқыр нанымнан арылған Белла, теңдік пен азаттықты талап етеді.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Йоргос Лантимос фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:2023 жылғы Ұлыбритания фильмдері
Санат:АҚШ қара комедиялары
Санат:Ұлыбритания қара комедиялары
Санат:Film4 Productions фильмдері
Пржевал уезі

**Пржевал уезі** — Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты Жетісу облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

## Тарихы
thumb|right|200px|Жетісу облысы
Пржевал уезі 1867 жылы құрылды.

## Әкімшілік бөлінісі
1906 жылы екі аумақтан тұрды: Пржевальск және Атбасы.

Пржевальск аумағына екі шаруа болысы кірді:
* Пржевальская
* Сазановская

Бір дүнген болысы:
* Марийнская

Он бір қырғыз болысы:
* Жетіөгіз
* Заукинская
* Кеңсу
* Күнгей Ақсу
* Күрмекті
* Семізбел
* Тоң
* Торайғыр
* Түрген
* Түп
* Ұлыкөл
* Сарт қалмақтардың бірлігі

Атбасы аумағына екі шаруа болысы кірді:
Екі сауда слободасы:
* Атбасы
* Нарын

Нарын слободасының маңында Нарын бекінісі мен 10 қырғыз болысы тұрды:
* Әджі
* Бұрушы
* Жуанарық
* Есенқұл
* Нарын
* Он арша
* Саяқ
* Шаштөбе
* Шарын
* Шаркратминская

Санат:Жетісу облысы уездері
Томарлы

* Томарлы — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Томарлы — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл.
Азизбек Муродуллаевич Тургунбаев

**Азизбек Муродуллаевич Тургунбаев** (; 1 қазан 1994 жыл) — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Пахтакор" клубының жартылай қорғаушысы.

2019, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері
**Навбахор**
* Өзбекстан чемпионатының қола жүлдегері: 2018
**Пахтакор**
* Өзбекстан чемпионы: 2021, 2022
* Өзбекстан суперкубогы: 2021, 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Навбахор ФК ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Әулиеағаш

* Әулиеағаш — Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл.
* Әулиеағаш — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл.
Мехди Гайеди

**Мехди Гайеди** (, 5 желтоқсан 1998 жыл, Бушир) — ирандық футболшы, жартылай қорғаушы.

2023 жылы Азия кубогына қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Иран футболшылары
Санат:Иран Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Ахли ФК ойыншылары
Санат:Эстегляль ФК ойыншылары
Оскар (2024)

Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2023 жылы бойынша **«[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығының 96-шы марапаттау рәсімі** 2024 жылдың 10 наурызында Голливудтағы «Долби» театрында өтті.

Номинанттар 2024 жылдың 23 қаңтарында жарияланды.

## Бірнеше номинациялары бар фильмдер

## Лауреаттар мен үміткерлердің тізімі

## Арнайы марапаттар

## Тағы қараңыз
* Алтын глобус 2024

## Сыртқы сiлтемелер
*  
* Oscars Channel ресми YouTube арнасы

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығын тапсыру рәсімдері
Құлау анатомиясы

**Құлау анатомиясы** () — француз режиссері Жюстин Триенің сот драма жанрдағы көркем фильмі. 2023 жылы Канн кинофестивалінің «Алтын пальма бұтағы» бас жүлдесінің иегері.

## Сюжеті
Фильмнің басты кейіпкері-неміс жазушысы, оның күйеуі терезеден құлап, жұмбақ түрде қайтыс болады. Ол кісі өлтірді деп күдіктенеді, ал қайғылы оқиғаның жалғыз куәгері, соқыр ұлы анасының кінәсіздігіне күмәндана бастайды.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Жюстин Трие фильмдері
Санат:Француз тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы Франция фильмдері
Санат:Франция драма-фильмдері
Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін «Алтын глобус» жүлдесінің иегерлері
Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Қалғандар (фильм)

**Қалғандар** () — Дэвид Хемингсонның сценарийі бойынша режиссер Александр Пэйнның 2023 жылғы американдық комедиялы-драмалық фильм.
Фильм премьерасы 2023 жылдың 31 тамызында 50-ші «Теллурайд» кинофестивалінде өтті. «Қалғандар» АҚШ-тың Ұлттық киносыншылар кеңесі мен Американдық кино өнері институтының 2023 жылғы үздік фильмдердін ондығына кірді.

## Сюжеті
1970 жылғы желтоқсан. Бартон академиясының, беделді ұлдар мектебінің оқушылары Рождество мерекесіне барады, бірақ ата-аналары оларды ала алмайтын немесе алғысы келмейтін бірнеше жолы болмаушы оқущылар кампуста қалуға мәжбүр. Балаларды қарау үшін, қатаң педагогикалық әдістердің жақтаушысы, барлығы жек көретін тарих мұғалімі Ханэм мырза және Вьетнамда қайтыс болған ұлына қайғырған Аспаз Мэри тағайындалады.

## Рөлдерде

## Жүлделер мен номинациялар

## Дереккөздер

Санат:Александр Пэйн фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ комедиялық драма фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Focus Features фильмдері
Санат:Miramax фильмдері
Михаил Борисович Смолин

**Михаил Борисович Смолин** (1971 жылы 22 ақпанда туған) - орыс консервативтік материалдық орыс тарихшысы және публицист. Тарих ғылымдарының кандидаты, Ресей Жазушылар одағының мүшесі.

## Өмірбаяны
1996 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірген. 1997 жылы Мәскеу журналының баспа бөлімінің редакторы болды. 1999 жылы Рим журналының ХХ ғасырдың редакторы қызметін атқарды.

2004 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік университетінде «Л. А. Тихомировтың мемлекеттік-құқықтық идеялары» (мамандығы 07.00.02 – Отан тарихы) тақырыбында тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. Ресми оппоненттер – заң ғылымдарының докторы А. М. Величко мен тарих ғылымдарының кандидаты, доцент Л. К. Рябова. Жетекші ұйым - Ярослав Дана атындағы Новгород мемлекеттік университеті.

Православиелік Императорлық саяси зерттеулер орталығының жетекшісі, Императорлық жаңғыру қорының атқарушы директоры, сондай-ақ Императорлық жаңғыру, Православие Поволжье, Вестник Оңтүстік-Батыс Русь журналдарының бас редакторы. «Орыс императорлық санасының жолдары», «Православиелік ой» және «Императорлық дәстүр» кітаптар сериясының баспагері.

Ол өз зерттеулерінде орыс империялық идеологиясы мен монархиялық қозғалысқа ерекше көңіл бөледі. Смолин орыс халқының бүгінгі басты мақсатын православиелік Ресей империясының қайта жандануы деп санайды.

Православие шіркеуі, империялық мемлекеттілік, орыс ұлты, күшті үлкен отбасы - бұл консервативті негіздер әлі нақты мемлекеттік-саяси көрініс тапқан жоқ, бірақ қоғамдық санаға түсінікті идеологиялық мазмұнмен толтырылуы керек. Біздің алдымызда Ресей империялық мемлекеттілігін болашақта қайта жаңғыртудың идеологиялық негізін жасау міндеті тұр.

2017—2020 жылдар аралығында Царградта әртүрлі лауазымдарда болды.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Ресей тарихшылары
Санат:Ресей монархшылары
Санат:Ресей көсемсөзшілері
Санат:Энциклопедиялар мен сөздіктердің авторлары
Санат:Ресей жазушылар одағы мүшелері
Санат:Ресей стратегиялық зерттеулер институтының қызметкерлері
Санат:Царград арнасының тележүргізушілері
Феликс Нарти

**Феликс Нарти** () - ганалық қоғамдық кәсіпкер және еркін адвокат. Оны 2017 жылдың тамыз айында Wikimania сайтында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэйлс «Жыл Уикимедиашысы» деп атады. Ол West Africa Open Foundation және Creative Commons Ghana ұйымының тең құрылтайшысы, онда ол сонымен қатар бөлім жетекшісі болып табылады.

## Жастық шағы
Нарти Гананың Тема қаласында дүниеге келген. Ол 2008 жылы Рим Папасы Джон орта мектебін, Ган Орталық университетті бакалавр дәрежесімен бітірген. 2013 жылы «Банк ісі және қаржы» мамандығы бойынша және Анхальт қолданбалы ғылымдар университетінде магистратураны аяқтады. Орталық университетте оқып жүргенде ол Google студенттік елшісі болып тағайындалды, бұл оның технологияға деген қызығушылығын арттырды.

## Мансап жолы
Нарти бірінші дәрежесін алғаннан кейін банкир болып жұмыс істеді және басқа салаларда ерікті болды. Ол Wikimedia Gana қауымдастығының менеджері қызметін атқарды. Кейінірек ашық контенттер бойынша мазмұнды құруды ынталандыру болып табылатын коммерциялық емес ұйымның Open Foundation West Africa негізін қалады.

2017 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Нартей Уикимедиа қорында Уикипедия кітапханасының жаһандық үйлестірушісі ретінде кеңесші болып жұмыс істеді. Нартей Уикимедиа қорында әртүрлі қызметтерде жұмыс істейді, қазір ол бағдарламаның аға қызметкері лауазымында.

Сондай-ақ кеңестер мен кеңесші ретінде әртүрлі лауазымдарда қызмет етті. Ол бес жылдан астам Батыс Африкадағы Open Foundation басқарма төрағасы болып қызмет етті, қазіргі уақытта Kiwix үшін консультативтік кеңестің мүшесі және Open Access Week үшін консультативтік комитеттің мүшесі болып табылады.

## Ашық қозғалыстағы үлестер

Нарти Wikimedia қозғалысына 2012 жылы қосылды. Ол өзінің туған елі Гана туралы мазмұнды қосады және Уикипедияны өңдеудің маңыздылығын насихаттау үшін бірнеше бастамаларды басқарады, соның ішінде GLAM әрекеттері, Wikipedia білім беру бағдарламасы, гендерлік алшақтықты жоюға бағытталған іс-шаралар және Уикипедия Кітапхана.

Уикимедиа қозғалысы стратегиясын әзірлеу комитетінің мүшесі, Creative Commons жаһандық желілік стратегиясын көшіру жөніндегі консультативтік топтың мүшесі және Creative Commons жаһандық желілік уақытша кеңесінің мүшесі болды. Сонымен қатар Firefox Africa Group тобының негізгі командасының мүшесі болды.

Уэйлс өзінің «Жыл Уикипедияшысы» арнауында Нартидің Аккрадағы екінші Wiki Indaba 2017 конференциясын ұйымдастыруда жетекші рөл атқарғанын және Африкадағы жергілікті қауымдастықтарды құруда маңызды рөл атқарғанын атап өтті.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Жыл Уикимедиашылары
Санат:Темада туғандар
Санат:Әлеуметтік кәсіпкер
Жызақ уезі

**Жызақ уезі** — 1868 жылдан бастап 1924 жылға дейін Ресей империясының Сырдария және Самарқан облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Уез орталығы – Жызақ қаласы болды.

Уез 1868 жылы Сырдария облысының құрамында құрылды. 1886 жылы Самарқан облысына берілді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Жызақ уезі мынадай болыстардан тұрды:
# Қорғантөбе
# Қызылқұм
# Атақорған
# Фисталитау
# Шардара,
# Синтаб
# Фариш
# Богдан
# Көктөбе
# Накрут
# Сәурік
# Қожамұқыр
# Шашмаоб
# Өзбек
# Рабат
# Заамин
# Жам
# Жаңақорған
# Осмат-қатартал
# Санзар
# Қаратас

Санат:Самарқан облысы уездері
Жетісу губерниясы

**Жетісу губерниясы** — 1924-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 ж. бастап — Қазақ) Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы – Алматы қаласы.

Губерния 1924 жылы Жетісу облысының солтүстік уездерінен құрылған. 4 уезге бөлінді:
* Алматы уезі. Орталығы — Алматы қаласы.
* Жаркент уезі. Орталығы — Жаркент қаласы.
* Лепсі уезі. Орталығы — Лепсі ауылы (1926 жылдың қаңтарынан 1927 жылдың наурызына дейін Лепсі қала мәртебесіне ие болды)
* Талдықорған уезі. Орталығы — Талдықорған ауылы (1926 жылдың ақпанынан бастап — қала)

1925 жылы 3 маусымда уездік құқығымен Шу ауданы құрылды.

1928 жылы 17 қаңтарда губерния таратылды. Оның аумағы Алматы және Семей округтері арасында бөлінді.

1926 жылғы халық санағы бойынша губернияда 886,7 мың адам тұрған. Соның ішінде қазақтар – 63,5%; орыстар – 16,2%; украиндар – 10,0%; ұйғырлар – 7,0%; татарлар – 1,1% болды.

Санат:Қазақстан тарихи облыстары
Санат:Алматы облысы тарихы
Санат:РКФСР губерниялары
Верный уезі

**Верный уезі** — Ресей империясындағы Түркістан генерал-губернаторлығына (1882-1899 ж. — Дала генерал-губернаторы) қарасты Жетісу облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі.

Уездік қаласы – Верный (1921 жылдан бастап — Алматы).

## Тарихы
Верный уезі 1867 жылы 14 сәуірде құрылды.

Қазан төңкерісінен кейін Верный уезі Түркістан АСКР Жетісу облысының (1918-1922; 1924 ж. бастап Қазақ АКСР Жетісу губерниясы) құрамына енді. Верный уезінің аумағын уақытша басқару үшін Әскери-революциялық комитет құрылып, ол 1918 жылы сәуірде өз өкілеттіктерін Верный уездік-қалалық жұмысшы, солдат, казак, шаруа және мұсылман депутаттары кеңесіне берді. 1918 жылы тамызда Верный уезі Кеңестерінің бірінші съезі болды. Кеңестің алдында 49 ауылдық Кеңестерді ұйымдастыру, Кеңестердің 11 болыстық съезін, Жетісу облысының барлық уездерінен келген делегаттардың жиналысын өткізу (1918 ж. 25-26 мамыр) болды.

1921 жылы 3 наурыздағы Түркістан АСКР ОАК шешімімен Верный қаласы Алматы болып өзгертілгеннен кейін уез де Алматы болып аталды.

1923-1929 жылдардағы әкімшілік-аумақтық реформаның нәтижесінде Жетісу губерниясының Алматы уезі Алматы округінің ауданы болып өзгертілді (БОАК 1928 жылғы 3 қыркүйектегі шешімі).

## Болыстары
1921 жылы уез құрамына 20 болыс кірді.

1926 жылы уездің құрамына 9 болыс кірді, ауданы 57 350,26 ш.км болды.

## Сілтеме
* Вяткин М. П. Очерки по истории Казахстана. — М. — Л., 1941
* Галузо П. Г. Аграрные отношения на Юге Казахстана в 1867—1914 гг. — Алма-Ата, 1965.
* Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г.
* Джетысу (семиречье) экономический обзор 1926 г.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысы уездері
Хожант уезі

**Хожант уезі** — Ресей империясының Самарқан облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.

Уездік орталығы – Хожант қаласы.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Хожант уезі мынадай болыстардан тұрды:
# Ержар
# Сабат
# Орал
# Үнжі
# Ұлытөбе
# Ғаншы
# Нау
# Гүлқандаз 
# Қостақаз
# Шапқұлық
# Шаһристан
# Далия
# Бақсы-себерген
# Исфаней 
# Матшы

## Сілтеме
* Ходжентский уезд Самаркандской области на сайте Pomnirod.ru. 

Санат:Самарқан облысы уездері
Мариупольдегі 20 күн

**Мариупольдегі 20 күн** () — режиссер Мстислав Черновтың 2023 жылғы украиналық деректі фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2023 жылдың 20 қаңтарында американдық «Сандэнс» тәуелсіз кинофестивалінде өтті.

Деректі фильм Мариупольдің 2022 жылғы қоршауы туралы баяндайды. Ресейдің кең ауқымды шапқыншылығы басталған кезде, қоршауында қалған жалғыз журналистер тобы соғыс трагедияларын құжаттау арқылы жұмысын жалғастыруға тырысады.

## Сюжеті
Ресейдің Украина аумағына басып кіруіне бір сағат қалғанда «Associated Press» тілшілер тобы Мариупольге келеді. 20 күн бойы 15 наурызға дейін, Чернов және оның әріптестері қалада болып жатқан барлық оқиғаларды, соның ішінде жергілікті тұрғындарды жерлеуді, қаланың қоршауын және Ресей әскери күштерінің қаланы қиратуын құжаттады. Соғыстың 21-ші күні журналистер мариупольден гуманитарлық дәліз арқылы шықты. Фильмнің соңында 86 күннен кейін қаланы Ресей толығымен басып алды деген мәтін пайда болады.

## Жүлделер мен номинациялар

## Дереккөздер

Санат:Украин тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы деректі фильмдері
Санат:Украина деректі фильмдері
Санат:Үздік деректі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Бала және құтан

— режиссер Хаяо Миядзакидің 2023 жылы шыққан толықметражды анимациялық фильмі. Түпнұсқа атауы Ёсино Гэндзабуроның 1937 жылғы аттас кітабынан алынған, бірақ фильмнің сюжеті романмен ешқандай байланысы жоқ.

Фильмнің шығарылымы ешқандай жарнаманың әдейі болмауымен ерекшеленді, өйткені «Studio Ghibli» фильмді шығарар алдында бір постерден басқа ешқандай трейлерлерді, суреттерді, сюжет немесе кастинг мәліметтерін шығармауға шешім қабылдады.

## Сюжеті
Сюжет Махито Маки есімді баланың жаңа қаласында қараусыз қалған мұнараны тауып, сөйлейтін Көкқұтанмен қиял әлемінде шытырман оқиғалары туралы баяндалады.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:2023 жылғы фильмдер
Санат:Аниме-фильмдер
Санат:2023 жылғы аниме-фильмдері
Санат:Хаяо Миядзаки фильмдері
Санат:Studio Ghibli анимациялық фильмдері
Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Парвизджон Абдуллоевич Умарбаев

**Парвизджон Абдуллоевич (Парвиз) Умарбаев** (; 1 қараша 1994 жыл, Худжанд, Тәжікстан) — ресейлік және тәжікстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2023 жылы Азия кубогына қатысты. Ресейдің бірнеше жастағы құрамаларында ойнады, бірақ 2015 жылдан бері Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасында ойнайды.

## Жүлделері

### '''«Истиклол»'''

* Тәжікстан суперкубогы: 2015

### '''«Локомотив» Пловдив'''

* Болгария Кубогы (**2**): 2018/19, 2019/20.
* Болгария Суперкубогы: 2020.

## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Тәжікстан футболшылары
Санат:Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Истиклол ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Пловдив ФК ойыншылары
Одилжон Алишерович Абдурахманов

**Одилжон Алишерович Абдурахманов** (18 наурыз 1996, Қызылқия, Ош облысы) — қырғызстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы
2018 жылы Жазғы Азия ойындарына қатысты.

2018, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты.
## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Алай ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Бунедкор ФК ойыншылары
Нуриддин Ахатович Хамрокулов

**Нуриддин Ахатович Хамрокулов** (25 қазан 1999, Қорғантөбе, Хатлон облысы) — тәжікстандық футболшы, Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Регар-ТадАЗ" клубының шабуылшысы. 2023 жылы Азия кубогына қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан футболшылары
Санат:Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Баркчи ФК ойыншылары
Санат:Хатлон ФК ойыншылары
Санат:Регар-ТадАЗ ФК ойыншылары
Наманған уезі

**Наманған уезі** — Түркістан генерал-губернаторлығындағы Ферғана облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Әкімшілік орталығы – Наманған қаласы.

## Тарихы
Уез 1875 жылы Қоқан хандығы Ресей империясына қосылып, Ферғана облысы құрылғанға дейін құрылған. Сол кездегі хан Насриддин 1875 жылдың қыркүйегінде генерал Кауфманмен Ферғана алқабының солтүстік бөлігін Ресей империясына беруді көздейтін бейбіт келісім жасады. Көп ұзамай оны көтерілісшілер тақтан тайдырып, өзі Ташкентке қашады, ал хандықтың қалған бөлігі империя құрамына кірді.

## Географиясы
Наманған уезі Ферғана облысының солтүстік-батысында орналасты.

## Әкімшілік бөлінісі
1910 жылы уезде 27 болыс болды:

## Тұрғындары
1896 жылы уезде 208 940 адам болды. Халқы сарттардан, қырғыздардан, тәжіктерден тұрды.

## Экономикасы
Уезде ауыл шаруашылығы дамыған болды. Бидай, арпа, күріш, тары, дурра, мақта егілді. Жібек шаруашылығы, бау-бақша және көкөніс өсіру маңызды болды.

Мал шаруашылығы нашар дамыды.

Өнеркәсіптік кәсіпорындар негізінен майдагерлік қолөнер сипатында болды.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы уездері
Генрих Вильгельм Ольберс

нобай|
**Генрих Вильгельм Ольберс** — астрономиямен айналысатын неміс дәрігері.

1802 жылы ол Церераға жақын аймақтан жаңа аспан денесін тауып, оның атауын Паллада деп қояды.

1807 жылы Веста астероидын ашты.

Санат:Германия астрономдары
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Астероид ашқандар
Санат:Комета ашқандар
Әндіжан оязы

**Әндіжан оязы** — Түркістан генерал-губернаторлығындағы Ферғана облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Әкімшілік орталығы – Әндіжан қаласы.

## Тарихы
Ояз 1876 жылы Қоқан хандығы Ресей империясына қосылып, Ферғана облысының негізі қаланғаннан кейін құрылды.

## Географиясы
Әндіжан уезі Ферғана облысының шығысында орналасты.

Солтүстік-шығысында уез Семей облысымен шектесті. Ферғана жотасы олардың арасындағы шекара болды.

## Әкімшілік бөлінісі
1897 жылы уезде 20 болыс болды:
* Алтынкөл;
* Арабан; 
* Айым;
* Базарқорған;
* Балықшы;
* Жалалабат;
* Қарасу;
* Қорғантепе;
* Құршабат;
* Қоқан-Қыстақ;
* Кеңкөл-Қарағыр;
* Маңғыр;
* Майлы-Есбакент;
* Нарын;
* Наукент;
* Сусамыр;
* Өзген;
* Хакент;
* Хакөлабат
* Жарбасы.

## Тұрғындары
1900 жылы ояз тұрғындарының саны 351 187 адамды құрады. Халқы сарттардан, қыпшақтардан, қырғыздардан және аздаған орыстардан құралды.

## Экономикасы
Оязда ауыл шаруашылығы дамыған болды. Бидай, арпа, күріш, тары, дурра, мақта егілді. Жібек шаруашылығы, бау-бақша және көкөніс өсіру маңызды болды.

Мал шаруашылығы нашар дамыды.

Салыстырмалы түрде ірі өнеркәсіп ең алдымен 1900 жылы 93 зауытта өндірілген мақта тазалауға бағытталды. Қалған өнеркәсіптік кәсіпорындар майдагерлік қолөнер сипатында болды.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы уездері
Қарақұлжа (Қарадария тармағы)

**Қарақұлжа** () — Қырғызстанның Ош облысы аумағынан ағып өтетін өзен. Өзеннің ұзындығы 104 км. Су алабының ауданы — 1300 км². 

Суын Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейінен жинайды. Қарақұлжа – Қарадария өзенінің оң жақ бөлігі болып келеді. Өзен алабында Қарақұлжа ауылы орналасқан.

Санат:Сырдария су алабы
Санат:Ош облысы өзендері
Санат:Қырғызстан өзендері
Джоэл Коджо

**Джоэл Коджо** (; 21 тамыз 1998 жыл, Аккра, Гана) — ганалық және қырғызстандық футболшы, шабуылшы. 

2023 жылғы Азия кубогына қатысты.

## Жүлделері

### «Алай»
* Қырғызстан Суперкубогы: 2018
* Қырғызстан Кубогы: 2020

### «Дордой»
* Қырғызстан чемпионы: 2021
* Қырғызстан Суперкубогы (2): 2021, 2022

## Дереккөздер

Санат:Гана футболшылары
Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Алай ФК ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Динамо Самарқан ФК ойыншылары
Тентексай (Қарадария тармағы)

**Тентексай** (бастауы — Қараүңгір) — Қырғызстанның Жалалабат облысы Базарқорған ауданындағы өзен, Қарадарияның оң саласы. Ұзындығы 126 км, су алабының ауданы 4130 км².

Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлерінен бастау алады. Күребес пен Қызылүңгір өзендерінің қосылуынан пайда болады. Негізгі салалары: (оң жақта) Қызылүңгір, Күміссу, (сол жақта) Отызарт және Күребес. Ірі салалары: Арыстанбаб, Ғауасай, Шайдансай, Алашсай, Сарқырама.

Орташа жылдық шығыны 29,6 м³/с, орташа максималды шығыны 85,7 м³ және минималды шығыны 9,6 м³/с.

Өзеннің су жинайтын алабы 7,1 км² аумақты алып жатқан алты шағын көл мен 23 шағын мұздықты қамтиды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Қарадария су алабы
Тар (Қарадария тармағы)

**Тар** () — Қырғызстанның Ош облысы Қарақұлжа ауданындағы өзен, Қарадарияның сол жақ саласы. Ұзындығы 147 км, су алабының ауданы 3840 км². Өзен Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлері мен Алай жотасының солтүстік беткейлерінен бастау алады. Ойтал мен Алайқу өзендерінің қосылуынан пайда болады. Орташа жылдық су шығыны 46,7 м³/с, ең көбі 248 м³/с (маусым), ең азы 8,19 м³/с (қаңтар). Су тасқыны маусым-шілде айларында болады.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария су алабы
Санат:Ош облысы өзендері
Санат:Қырғызстан өзендері
Пак Ду Ик

**Пак Ду Ик** (; 17 наурыз 1942 жыл, Пхеньян) — солтүстік кореялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1966 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

## Карьерасы

### Құрамада

Санат:Солтүстік Корея футболшылары
Санат:КХДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Солтүстік Корея футбол жаттықтырушылары
Санат:Моранбон ФК ойыншылары
Жұмақтан шығысқа қарай

thumb|right|180px|
**Жұмақтан шығысқа қарай** — Джон Стейнбек жазған роман, 1952 жылы жарияланды.

Шығармада ХХ ғасырдың басында Калифорнияда мекен еткен Траск пен Гамильтон жанұяларының өмірі жайында баяндалады.

Гамильтондар — бұл жазушының нағашы жұрты, Самюэль Гамильтон — жазушының шеше жағынан атасы.

## Негізгі кейіпкерлер
**Трасктар:** Сайрус Траск, миссис Траск, Элис Траск, Адам Траск, Карл Траск, Кейлеб Траск, Аарон Траск.

**Гамильтондар:** Самюэль Гамильтон, Лиза Гамильтон, Джордж Гамильтон, Уилл Гамильтон, Том Гамильтон, Джо Гамильтон, Лиззи Гамильтон, Уна Гамильтон, Десси Гамильтон, Оливия Гамильтон, Молли Гамильтон.

**Басқалар:** Кэти Эймс, Ли, Абра Бэйкон, мистер Эдвардс, Фей, Этель, Джо Валери.

## Фильм
1955 жылы роман желісімен Голливудта фильм түсірілді.

Басты рөлдерде Джеймс Дин және Джули Харрис ойнады.

Фильм Канн кинофестивалінде және басқа да жерлерде әртүрлі сыйлықтар алды.

## Дереккөздер

Санат:Джон Стейнбек шығармалары
Саймон Мсува

**Саймон Мсува** (, 2 қазан 1993 жыл, Дар-эс-Салам) — танзаниялық футболшы, шабуылшы.

2019, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты. 2023 жылғы турнирде құраманың жалғыз голын соқты.

## Жүлделері

### Командалық
**Янг Африканс**

* Танзания чемпионы: 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2016–17
* Танзания кубогы: 2016

**Дифаа**

* Марокко кубогы: 2017

**Видад**

* Марокко чемпионы: 2020–21

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Танзания футболшылары
Санат:Танзания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Янг Африканс ФК ойыншылары
Санат:Моро Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Дифаа ФК ойыншылары
Санат:Азам ФК ойыншылары
Санат:Видад Касабланка ФК ойыншылары
Санат:Кабилия ФК ойыншылары
Чи Юн Нам

**Чи Юн Нам** (; 20 қараша 1976, Пхеньян, КХДР) — солтүстік кореялық футболшы, қорғаушы. КХДР Ұлттық футбол құрамасы сапында 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысып, турнирде құраманың жалғыз голын соқты.

2005 жылғы ел чемпионы.
## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Корея футболшылары
Санат:КХДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:25 сәуір ФК ойыншылары
Ли Дон Ун

**Ли Дон Ун** (хангыль: 리동운; 4 шілде 1945) — солтүстік кореялық футболшы, шабуылшы. 1966 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. 1/4 финалда Португалияның қақпасына бір гол соқты (3:5)..

Сондай-ақ 1974 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуіне де қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Корея футболшылары
Санат:КХДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пхеньян ФК ойыншылары
Ян Сын Гук

**Ян Сын Гук** (хангыль: 양승국; 19 тамыз 1944 жыл) — солтүстік кореялық футболшы, шабуылшы. 
## Карьерасы
1966 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. 1/4 финалда Португалия қақпасына 1 гол соқты (3:5). Сондай-ақ, сол турнирде топтық кезеңде Италиямен өткен ойында да алаңға шықты. Чемпионат біткен соң ұлттық құрамада қайта ойнаған жоқ, есесіне 23 жасқа дейінгі құрама сапында 1976 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Корея футболшылары
Санат:КХДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Маэстро (фильм)

**«Маэстро»** () — композитор Леонард Бернстайннің өмірбаянына негізделген, режиссер Брэдли Купер мен Джош Сингер жазған сценарийі бойынша түсірілген американдық өмірбаяндық фильм.

## Сюжеті
Фильмнің басты кейіпкері - американдық композитор Леонард Бернстайн. Сюжет Бернстайн мен актриса Фелиция Монтеалегренің махаббат хикаясына негізделген.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

Санат:Брэдли Купер фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ өмірбаяндық фильдмері
Санат:Музыканттар туралы өмірбаяндық фильмдер
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Қызығушылық аймағы

**Қызығушылық аймағы** () — Мартин Эмистің 2014 жылғы аттас романына негізделген Режиссер Джонатан Глейзердің 2023 жылғы тарихи драмалық фильмі. Оның премьерасы 2023 жылдың мамырында Канн кинофестивалінде өтті. Фильм Гран-При мен ФИПРЕССИ сыйлығын жеңіп алды.

## Сюжеті
Фильм оқиғалары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшадағы Освенцим лагерінің аумағында өтеді. Освенцим концлагерінің коменданты Рудольф Хёсс пен оның әйелі Хедвиг лагерьден қоршаудың арғы жағындағы үйі мен бақшасында өз отбасылары үшін армандаған өмірін құруға тырысады. Фильм өз байлығын Освенцимдегі еврейлерді тонау мен өлтіру арқылы тапқан ауқатты неміс отбасының өмірі туралы баяндайды.

## Жүлделер мен номинациялар

## Дереккөздер

Санат:Джонатан Глейзер фильмдері
Санат:Неміс тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы Ұлыбритания фильмдері
Санат:Ұлыбритания драма фильмдері
Санат:A24 фильмдері
Санат:Film4 Productions фильмдері
Санат:Холокост туралы фильмдер
Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Ляля Қожабаева

**Ляля Нагуқызы Қожабаева** (2 шілде 1937, Ақтөбе облысы, Жұрын ауданы— 16 қаңтар 2024, Ақтөбе облысы, Ырғыз) — орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, Қазақ ССР Халық ағарту ісінің үздігі (1967), КСРО білім беру ісінің үздігі (1973).

## Өмірбаяны
Қожабаева Ляля Нагуқызы 1937 жылы 2 шілдеде Жұрын ауданында дүниеге келген. Әлім, Шекті руының тумасы, Кіші жүз.

1959 жылы Алматы қыздар педагогикалық институтын бітіріп, еңбек жолын Шалқар сегізжылдық мектебінде бастаған.

1961-1970 жылдар аралығында Ы.Алтынсарин атындағы орта мектебінде орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып қызмет жасады.

1970-1987 жылдары орыс орта мектебінің мұғалімі, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары, мектеп директоры қызметтерін атқарды.

1987 жылдан құрметті еңбек демалысында.

Бірнеше жыл білім саласында басшылық қызмет жасап, өзінің іс тәжірибесімен, адами болмысымен кейінгі жастарға үлгі бола білді.

Шәкірттері бүгінгі республиканың түкпір-түкпірінде қызмет жасап жүр. Мұғалім іс-тәжірибесін насихаттау мақсатында өткізген ашық сабақтары оның шығармашылықпен жұмыс жасайтын, шебер әрі өз ісіне бар ынта-ықыласымен берілген ұстаз екеннің куәсі бола білді.

## Қоғамдық қызметі
Облыстық IV, V мұғалімдер съездерінің делегаты болып сайланды.

## Жеке өмірі мен отбасы
Жұбайы Жақас Ыбраев екеуі 4 ұл, 3 қыз тәрбиелеп, өсіріп, немере-шөбере көрді.

## Марапаттары
Ляля Нагуқызы халық ағарту саласындағы белсенді қызметі үшін 1967 жылы «Қазақ КСР білім беру ісінің үздігі», 1973 жылы «КСРО білім беру ісінің үздігі» атақтарына ие болды. Қазақ КСР білім министрлігінің, облыстық, аудандық білім бөлімдерінің Құрмет грамоталарымен, алғыс хаттарымен марапатталды.

Жас ұрпақ тәрбиесіне қосқан зор үлесі үшін Ляля Нагуқызына Ырғыз аудандық мәслихатының 2023 жылғы 25 желтоқсандағы №95 шешімімен «Ырғыз ауданының құрметті азаматы» атағы берілді.

Алтын алқаның иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті түлектері
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақ КСР білім беру ісінің үздіктері
Санат:КСРО білім беру ісінің үздіктері
Санат:Алтын алқаның иегерлері
ОФК Ұлттар кубогы 2024

**ОФК Ұлттар кубогы 2024** () — Футболдан Океания чемпионатының 11-ші жарысы. 2024 жылы маусым айында Вануату стадиондарында өтті.
## Топтық турнир
### A тобы

### B тобы

## Плей-офф
### Жартылай финал

### 3 орын

## Финал

## Cтатистика
### Мергендер
5 гол
* Рой Кришна

4 гол
* Бен Уэйн

3 гол
* Томас Данн
* Коста Барбарусес
* Теоаньи Тео

## Дереккөздер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:ОФК Ұлттар кубогы
Санат:Вануатудағы футбол
Майлысу (Қарадария тармағы)

**Майлысу** (; бастауы — Керей) — Қырғызстанның Жалалабат облысы Наукен ауданындағы өзен. Ұзындығы 87 км, су алабының ауданы 748 км². Жылдық орташа шығыны 9,7 м³/с, су тасқыны кезеңі сәуір-мамырда басталып, ең жоғары ағыны 108 м³/с жетіп, ең азы қаңтар-ақпан айларында 5-6 м³/с байқалады. Мұздық және қарлармен қоректенеді. Өзеннің бастауында 4000 метрден астам биіктікте жалпы ауданы 3,2 км² болатын 9 мұздық бар.

Ірі салалары: Дабансай, Мамасай, Көгейсу, Қайрағаш, Бедресай (оң), Семендік және Сарыби (сол).

Өзен бастауын Бабашата жотасының батыс және солтүстік-батыс беткейлерінен, сонымен қатар 4000-4427 метр биіктіктегі Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлерінен алады. Бұлақ екі кішігірім өзен Шоң Керей мен Керейдің қосылуынан басталады, содан кейін ол Құтманкөл көліне құяды, оған тағы бір кішкентай Қабыркөл өзені құяды, бірақ ол көл бөгеті арқылы ағып шығып, басқа шағын көлге құйып, сол жерден жер үсті ағынымен ағады, Бабашата жотасының беткейлерінен сәл төмен Мұзтар деген шағын ағын қосылады, және оң жағында Қызқорған өзенімен қосылып, Сересу өзенін құрап, батыс бағытта ағады, ал сол жерде оң салалары Мамасай және ең ірі саласы Дабансай келіп қосылады. Ағын бойымен сәл төмен қарай сол жақ саласы Семендік құяды. Одан әрі өзен батысқа қарай тар шатқал арқылы ағады, одан әрі оңтүстікке бұрылып, Майлысу қаласының солтүстік шетіне жетеді, ол жерден тағы бірнеше салаларды: Көгейсу, Сарыби және Қайрағашпен бірігеді. Тағы төмен түсе, соңғы сала Бедресаймен бірігіп, аттас қаланы кесіп өтіп, Ферғана алқабына жете, Тентексай өзеніне құяды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Қарадария су алабы