open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сағыз (кент)

нобай|оңға|200px|Сағыз ауылының орны 
нобай|оңға|200px|Сағыз ауылының орнына орнатылған белгі
**Сағыз кенті** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған мұнайшылар ауылы. 

Доссор кентінен оңтүстік шығысқа қарай 18 шақырым, Мақат темір жол стансасынан оңтүстікке қарай 18 шақырым жерде орналасқан. 

Іргесі 1938 ж. мұнайшылар кенті ретінде қаланды. Халқы 0,9 мың (1975). Мұнай өндірісі, сегізжылдық мектеп, кітапхана, аурухана, клуб, қосалқы қуаттық станция, дүкендер, асхана, байланыс, су қотару стансасы болған. 

XX ғас.70 жылдары кен қабатындағы мұнай қорының азаюына байланысты жұмыс орындары да көптеп қысқарды. Бүгінде кен орнынан мұнай өндірілмейді. Өндіріс басшылары мұнайшылардың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын жақсарту мақсатымен Мақат кентінде арнайы тұрғын үйлер тұрғызып, олардың отбасыларын жаңа қонысқа аударды. Соның нәтижесінде Сағыз кентін қазір ешкім мекендемейді. Кенттегі ғимараттар мен жайлардың орнында төмпешіктер ғана қалған.
## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Ескене (темір жол стансасы)

**Ескене** — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Мақат кентінен оңтүстік-батысқа қарай 77 км жерде орналасқан.

## Тарихы
2017 жылы елді мекенге ауыл статусы берілді.

## Халқы
Станса жанындағы елді мекенде 45 тұрғын үй бар. 1989 жылы елді мекенде 155 адам тұрған. Тұрғындар саны - 183 адам (2004 ж.).

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 261 адамды (142 ер адам және 119 әйел адам) құрады.

## Кәсібі
Стансаға міндеттелген жолдың бойында 54 адам жұмыс жасайды. Олардың 21-і жол жөндеушілері, 6-ы байланысшы, 4-і электр монтерлері, 8-і қозғалыс қызметіндегілер, 2-і медицина қызметкерлері, 13-і әртүрлі мамандық иелері. Олардың негізгі міндеттері тапсырылған жол аралығында жүк және жолаушылар поездарының бос тоқталысына жол бермеу, қозғалыс қауіпсіздігін камтамасыз ету, тұрақты байланыс орнату, қызметкерлерге қалыпты жұмыс жағдайын туғызу болып табылады. 

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
№441 - темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№441 - темір жол айрығы** – Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Доссор кентінің батысында 15 шақырым жерде орналасқан. 

## Халқы
Бекет басындағы тұрғын үйлерде 25 адам тұрады.

## Кәсібі
Бекетте 6 темір жолшы жұмыс жасайды: бекет кезекшілері, жол монтерлері, белгі беру және байланыс қызметкерлері. 

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
№414 - темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№414 - темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Доссор кентінің шығысында 12 шақырым жерде  орналасқан.

## Халқы
Бекеттегі тұрғын үйлерде 16 адам тұрады.(2004ж.)

## Кәсібі
8 теміржолшы бекеттегі кезекшілік, белгі беру және байланыс, жол жөндеу жұмыстарын атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
№402 - темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№402 - темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Доссор кентінің шығысына қарай 24 шақырымда орналасқан темір жол айрығы. 

## Халқы
7 тұрғын үйде 40 адам мекендейді. (2004 ж.)

## Кәсібі
Бекетте 2 кезекші, 3 жол жөндеуші, 3 байланысшы, 1 электр механигі жұмыс жасайды. 

thumb|орта|800px|'''№402 темір жол бекеті'''
## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
№471 – темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№471 (Бекбике) темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған темір жол айрығы. 2009 жылы таратылып, тұрғындары Атырау қаласына көшірілген.

## Географиялық орны
Атырау-Маңғыстау темір жол бойындағы бекет. Бекбике елді мекенінің оңтүстік-шығысынан 2-3 шақырым жерде орналасқан.

## Кәсібі
Бекетте 21 теміржолшы еңбек етеді. Олардың ішінде бекет кезекшілері - 3, жол жөндеушілер - 10, электр монтерлері мен механигі - 4, байланысшылар -4.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
№472 – темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№472 – темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.
солға|300px|
## Географиялық орны
Атырау-Маңғыстау темір жол бойындағы бекет. Мақат стансасынан Ақтау бағытында орналасқан. 

## Халқы
Бекет басында 6 адам тұрады.(2004 ж.). Темір жолшылар Мақат кентіне қатынап жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
№377 - темір жол айрығы (Атырау облысы)

**№377 – темір жол айрығы** — Атырау облысы, Мақат ауданы, Бәйгетөбе ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

2025 жылы облыстық мәслихаттың сессиясында шешім қабылданып, қазір ол ресми түрде Шеңгелді деп аталады. 

## Географиялық орны
Атырау-Ақтөбе темір жолы Мақат станциясынан Ақтөбе бағытына қарай орналасқан.

## Халқы
Бекет басында 67 тұрғын бар. Темір жолшылар Мақат кентіне қатынап жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Джачинто Факкетти

**Джачинто Факкетти** (; 18 шілде 1942 жыл, Тревильо — 4 қыркүйек 2006 жыл, Милан) — италиялық футболшы, қорғаушы. 1968 жылғы Еуропа чемпионы, 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.

## Карьерасы
"Тревильезе" клубының түлегі. 1960 жылы "Интерге" ауысқан соң, карьерасын аяқтағанша ешқайда ауыспады. 1961 жылы 21 мамырда "Ромаға" қарсы ойында тұңғыш рет Италия А сериясында алаңға шықты.

1978 жылы карьерасын аяқтады.

Ұлттық құрама сапында үш бірдей әлем чемпионатына (1966, 1970, 1974), 1968 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1970
* Италия чемпионы: 1963, 1965, 1966, 1971
* Чемпиондар кубогы: 1964, 1965
* Құрлықаралық кубок: 1964, 1965

### Жеке

* ФИФА 100

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (worldfootball)

Санат:италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Палермо (футбол клубы)

**«Палермо»** () — Италияның Палермо қаласындағы футбол клубы, 1900 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Ренцо Барбера атындағы стадионда өткізеді, сыйымдылығы 36349 адам. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Италия кубогы

:* Финалист (3): 1973/74, 1978/79, 2010/11

* В сериясы

:* Жеңімпаз (5): 1931/32, 1947/48, 1967/68, 2003/04, 2013/14
:* 2-орын (2): 1955/56, 1958/59

* С сериясы

:* Жеңімпаз: 1941/42

## Клуб президенттері

* Эдвард Де Гарстон *(1900)*
* Мишель Вануччи дель Корбо *(1903)*
* Иньяцио Мажо Паганьо *(1903)*
* Джованни Серджо *(1920)*
* Коламбус *(1924)*
* Луиджи Бордонадо *(1929)*
* Франческо Паоло Баррези *(1931)*
* Валентино Коломбо *(1934)*
* Джованни Де Лука *(1935)*
* Валентино Коломбо *(1936)*
* Паоло Ди Пьетра *(1937)*
* Сальваторе Барбаро *(1938)*
* Федерико Де’Арль *(1941)*
* Джузеппе Аньелло *(1942)*
* Стефано ла Мотта *(1947)*
* Джузеппе Гуаццарделла *(1948)*
* Раймодно Ланца ди Трабия *(1951)*
* Карло Ла Ломия *(1952)*
* Марио Фасино *(1953)*
* Эрнесто Пиветти *(1954)*

* Джузеппе Трапани *(1955)*
* Артуро Кассина, Джузеппе Семинара *(1956)*
* Каземиро Виццини *(1957)*
* Гульельмо Пинцеро *(1963)*
* Эрнесто Ди Фреско, Луиджи Барбакья, Франц Горгоне *(1964)*
* Луиджи Джоя *(1965)*
* Джузеппе Перголицци *(1967)*
* Ренцо Барбера *(1970)*
* Гаспаре Гамбино *(1981)*
* Роберто Паризи *(1982)*
* Сальватор Матта *(1985)*
* Сальваторе Лагумина *(1987)*
* Джованни Феррара *(1989)*
* Либорио Полицци *(1993)*
* Джованни Феррара *(1995)*
* Серджо Д’Антони *(2000)*
* Маурицио Дзампарини *(2002—2017)*
* Пол Баккальини *(2017)*
* Джованни Джаммарва *(2017)*
* Маурицио Дзампарини *(2017—2018)*
* Клайв Ричардсон *(2018—2019)*
* Рино Фоски *(2019-)*

## Дереккөздер

Санат:1900 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Италия футбол клубтары
Джанни Ривера

**Джованни (Джанни) Ривера** (; 18 тамыз 1943 жыл, Алессандрия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1968 жылғы Еуропа чемпионы. Бірнеше дүркін Италия чемпионы. 1969 жылғы "Алтын доп" иесі. 

## Жетістіктері

### Командалық

; «Милан»

* Италия чемпионы (3): 1962, 1968, 1979
* Чемпиондар кубогы (2): 1963, 1969
* Италия кубогы (4): 1967, 1972, 1973, 1977
* Кубок иелері кубогы (2): 1968, 1973
* Құрлықаралық кубок (1): 1969

; Италия

* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпиогнатының финалисі: 1970

### Жеке

* «Алтын доп» (France Football): 1969
* Италия кубогының үздік мергені (2): 1967 (7 гол), 1971 (7 гол)
* Италия чемпионатының үздік мергені: 1973 (17 гол)
* Италия жыл футболшысы: 1987
* ФИФА 100
* Golden Foot: 2003

## Қатысқан турнирлері

* Жазғы Олимпиада ойындары 1960
* Футболдан әлем чемпионаты: 1962, 1966, 1970, 1974
* Футболдан Еуропа чемпионаты: 1968

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Сhas-daily.com
* Me lo vinci, …papà?
* Gianni Rivera: la leggenda del Golden Boy 
* Lui, il Diavolo, le pentole e i coperchi 
* Статистикасы 
* RIVERA: PER IL MILAN «TRASLOCAI» IN TRENO… 
* Rivera, rendimi il mio Abatino…

* Мagliarossonera.it

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Алтын доп иегерлері
Пьерлуиджи Чера

**Пьерлуиджи Чера** (; 25 ақпан 1941 жыл, Леньяго, Италия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері.   

## Жетістіктері

### Клубтық
**Кальяри**

* Италия чемпионы: 1969–70

### Халықаралық
**Италия**

* ӘЧ-1970 финалисі: 1970

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Чезена ФК ойыншылары
Санат:Кальяри ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Феликс Мьели

**Феликс Миели Венерандо** (; 24 желтоқсан 1937, Сан-Паулу — 24 тамыз 2012, Сан-Паулу) — бразилиялық футболшы, қақпашы, футбол жаттықтырушысы. 1970 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Рио-Бранко кубогы: 1967
* Гуанабара кубогы: 1969, 1971, 1975
* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы: 1969, 1971, 1973, 1975, 1976
* Әлем чемпионы: 1970

### Жеке

* Делфорт Дуарте сыйлығының иегері: 13 қазан 1970

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары
Санат:Португеза Деспортос ФК ойыншылары
Санат:Насьонал Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Санат:Ботафого ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Түрксіб (сурет)

**«Түрксіб»** — қазақ кескіндемешісі Әбілхан Қастеевтің 1969 жылы салған суреті.

Алғашқы еңбек жолын ол осы Түрксіб темір жол құ­рылысында жер қазушы ретінде бастаған. Қазақ даласына келген жаңа­шылдық, замандастарының темір жолға деген алғашқы көзқарасы, дархан даланың тылсым үні бәр-бәрі оның жан дүниесіне өшпестей із қалдырғаны анық.

Сол құрылыстың нәтижесін бейнелеу үшін Қастеев алдымен 1932 жылы акварельмен салынған нобайды дайындап шығарады. Онда адырлы жермен көрермен жаққа ұмтылған пойыз бен түйе үстінде оның жүрісін бақылап отырған бақташы бейнеленген. Бұл шағын ғана сурет және қарапайым техникада салынған.

Ал 1969 жылғы сурет — Қастеевтің ең танымал туындыларының бірі. Оның өлшемдері 149 × 197 см, майлы бояумен салынған.
нобай|1932 жылы салынған нобай — пошта маркасында
нобай|1969 жылғы сурет — пошта маркасында
Екеуін салыстырсақ, суретшінің шығармашылық эволюциясы айқын көрінеді, сондай-ақ мазмұнның күрделеніп, жаңа бейнелермен байтылып шыққаны байқалады. Егер акварельдік нобайда жалғыз ғана адамды көрсек, кейінгі суретте ауыл бойымен өткен пойызды талай жұрт қарсы алып жатқанын байқаймыз.

Немересін жетектеген әженің бей­несі мен баланың көрінісінен де үл­кен бір ұлттық сарын сезіледі. Үлкен кісілердің киген киімі мен тұр­­ған тұрысындағы философиялық ой, халқымыздың жаратылысын еріксіз еске түсіреді. Суретшінің ком­позициялық шешімін тапқан және бір тұсы ол, қазақ ер азаматтарын ат үстінде бейнелеуі... Ер азаматтардың киімдері мен бас киімдерін ұлттық ерекшеліктерге сай етіп, картинаға аса шеберлікпен бере білген... Пойыздан шыққан түтіннің өзі аспандағы бұлттармен үйлесім тауып үндесуі, ақша бұлт­тардың суреттегі сюжетпен байланысуы, күн нұрының тау бөктері мен ондағы барлық құбылысқа түсіп, жарық пен көлеңкенің жымдасуы, кез келген әлемге әйгілі суретшілердің шығармаларынан кем түспейді. (Кәміл Шаяхметов)


## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Сурет сипаттамасы  Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы сайтында
* 

Санат:Әбілхан Қастеев суреттері
Бақдәулет Маратұлы Сәбитов

**Бақдәулет Маратұлы Сәбитов** — Qazaq kuresi Ассоциациясының спортты дамыту  жөніндегі директоры. Халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақ күресінен ұлттық дәрежедегі төреші. 06.04.1992 жылы туған. Бойы:  1,70, салмағы: 66 келі

## Өмірбаяны
Сәбитов Бақдәулет Маратұлы 1992 жылы, 6 сәуірде Түркістан облысы, Төле би ауданы, Ленгер қаласында дүниеге келген. Ленгер қаласындағы №2 Ш.Уалиханов атындағы орта мектепте білім алған. Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-де "Көлік, көлік техникасы және технологиялары" мамандығы бойынша білім алған (2010-2014). Шымкент университетінде "Дене шынықтыру және спорт" мамандығын оқыған (2016-2018). Мәскеу инженерлік-физикалық университетінің "менеджмент" мамандығы бойынша магистранты (2021)

## Бапкері
Жабаев Жанпейіс Жәнібекұлы 1951 жылы 14 наурызда Оңтүстік Қазақстан облысы Төлеби ауданы Жаңаұйым елді мекенінде дүниеге келген. Баулыған шәкірттері Әлем, Азия біріншіліктерін бірнеше дүркін жеңіп алды. Сондай-ақ, өз әріптестері арасында еңбекқорлығы мен қарапайымдылығы арқасында құрметке бөленген іскер жаттықтырушы.

## Сұхбаттарынан үзінділер
"Балалардың спорттық үйірмеге қатысуына жасалған мүмкіндікті бизнестің жеке мүддесіне пайдалануына жол бермеу керек"
Республика мектептеріне қазақ күресі пән ретінде енгізіледі

Бақдәулет Сәбитов, ҚР Қазақ күресі федерациясының бас хатшысы: - Мамандар дайындауға біршама уақыт бар. Қазіргі таңда 40 минуттан тұратын 100 сабақ жазылды. Енді олар тиісінше мемлекеттік органдарда бекітілу үшін жалғасын тауып жатыр. Алдағы 5-6 жылда біз вариативті сабақ ретінде өткізе тұрамыз.

Qazaq kuresi Ассоциациясының Спортты дамыту директоры Сәбитов Бақдәулет «Қазақстан Барысы» жобасының он жыл көлемінде жүріп өткен жолына шолу жасады. Сондай-ақ, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалалары мен облыстарда өткен іріктеу жарыстарынан 37 балуан жолдамаға ие болғанын айтып өтті.

## Еңбек жолы, дәрежелері
* Qazaq kuresi Ассоциациясының спортты дамыту  жөніндегі директоры
* Халықаралық дәрежедегі спорт шебері
* Қазақ күресінен ұлттық дәрежедегі төреші
* Қазақ күресінен Азия чемпионы (2015 ж.)
* Қазақ күресінен "Еуразия Барысы" жобасының үш дүркін жеңімпазы
* Дзюдодан Еуропа Кубогының иегері (2011 ж.)
* Дзюдодан халықаралық турнирлердің жеңімпазы (2011 ж.)
* Дзюдодан Әлем кубогының жүлдегері
* Дзюдодан Әлемдік Гран-при жүлдегері (2013 ж.)
* ҚР Жазғы Универсиада чемпионы
* Самбодан Азия чемпионы (2010 ж.)
* Дүниежүзілік Универсиадаға қатысушы (2013 ж.)
* Қазақ күресіне қосқан үлесі үшін төсбелгі иегері (2019)

## Галерея

Сурет:Қостанай 2021.jpg|Қостанай қаласындағы ел біріншілігінің мәресіне жеткен сәті. 2021ж.


## Дереккөздер

Санат:Қазақ күресінен палуандар
Санат:Қазақ күресінен Қазақстан чемпиондары
Сарытолағай

**Сарытолағай** – Сауыр жотасының солтүстік бөлігіндегі тау сілемі. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Қосқора ауылының оңтүстік-батысында 5 км жерде орналасқан.  

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 2594 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 8 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейлері тік. Ақкезең, Қараүңгір өзендері басқа таулардан бөліп жатыр. Солтүстігінде Сайқын жотасы, оңтүстігінде Салық тауымен шектеседі. 

## Өсімдігі
Солтүстік беткейін 800–1800 м биіктікте қылқан жапырақты орман көмкерген. 2000 м-ден жоғары биіктікте альпі шалғыны басым. Етегіндегі Қосаша, Мəңке қыстаулары маңында дала өсімдіктері өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы таулары
Виктор Осимхен

**Виктор Джеймс Осимхен** (; 1998 жылы 29 желтоқсанда туған, Лагос, Нигерия) — нигериялық футболшы, "Галатасарай" клубы мен Нигерия құрамасының шабуылшысы. 2015 жылы Африка футбол конфедерациясының нұсқасы бойынша 17 жасқа дейінгі ойыншылар арасында Африканың үздік футболшысы болып танылды.

## Мансабы
### Клубтық
Осимхен мансабын отанындағы "Ультимэйт Страйкерс" клубында бастады. 2015 жылы жастар арасындағы әлем чемпионатынан кейін Викторға миландық "Интер" және Дортмундтық "Боруссия" қызығушылық танытты, ал лондондық "Арсенал" және неміс "Вольфсбург" тамашалауға шақырылды. Қаңтар айының соңында Виктор 2017 жылдың қаңтарында күшіне енген неміс клубымен келісімшартқа отырды. 2017 жылы 13 мамырда менхенгладбахтық "Боруссияға" қарсы ойында Бундеслигада дебют жасап, екінші таймда Поль-Жорж Нтептің орнын басты. 2019 жылдың жазында ойыншыға мәскеулік "Динамо" клубы қызығушылық танытып, шабуылшыға 15 миллион еуро ұсынды. Алайда Виктор Ресейге көшуді қаламады. 2020 жылдың 31 шілдесінде итальяндық "Наполи" Осимхенге клуб үшін рекордтық 70 миллион еуроға қол қойғанын жариялады, мүмкін қосымша төлемдер 10 миллион еуроға дейін бонус ретінде қарастырылды. Бұл Викторды тарихтағы ең қымбат африкалық футболшы етеді. 2020 жылдың 17 қазанында Осимхен "Наполи" сапындағы алғашқы голын "Аталанта" клубына соқты және 4-1 есебімен жеңді. Голды атап өтіп, ол өзінің туған Нигериясында басым болған полицияның қатыгездігін тоқтатуға шақырған футболканы көрсетті. 2020 жылдың 31 қарашасында Африка Ұлттар кубогының іріктеу ойыны кезінде Осимхен жарақат салдарынан алаңнан шығып кетті, содан кейін ол екі ай алаңға шықпады.

### Ұлттық құрамада
2015 жылдың күзінде Нигерия құрамасы сапында Чилидегі жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы атанды. Турнирде ол АҚШ, Чили, Хорватия, Австралия, Бразилия, Мексика және Мали командаларына қарсы матчтарда ойнады. Жарыс қорытындысы бойынша Осимхен жеті матчта он гол соғып, соның ішінде австралиялықтардың қақпасына хет-трик жасады, чемпионаттың үздік бомбардирі атанды.

2017 жылы 1 маусымда Того құрамасына қарсы жолдастық матчта Нигерия құрамасында дебютін жасап, екінші таймда Ахмед Мұсаның орнына шықты.

## Жетістіктері
**Командалық**

; Нигерия (17 жасқа дейін)
* Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты: 2015

**Жеке**
* Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының үздік бомбардирі: 2015 (10 доп)

## Дереккөздер

Санат:Нигерия футболшылары
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары
Санат:Шарлеруа ФК ойыншылары
Санат:Лилль ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Сарытөбе (тау, Жетісу Алатауы)

**Сарытөбе** – Жетісу Алатауындағы Тышқантау тауларының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Жетісу облысы Панфилов ауданы Сарыбел ауылының оңтүстік-шығысында 12 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1657 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Белесті қырқалардан тұрады. 

## Өсімдігі
Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында астық тұқымдас шөптесіндермен бірге теріскен, тораңғы, т.б. өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Эркулес Брито Руас

**Эркулес Брито** **Руас** (; 9 тамыз 1939 жыл, Рио-де-Жанейро) — бразилиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы, 1970 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Рио-де-Жанейро штаты чемпионы: 1956, 1963, 1964, 1965
* Рио-Сан-Паулу чемпионы: 1966
* Гуанабара кубогы: 1966
* Әлем чемпионы: 1970
* Рок кубогы: 1971

### Жеке

* Бразилия күміс добы: 1970

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Матчтары

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Фламенго ФК ойыншылары
Санат:Ботафого ФК ойыншылары
Санат:Коринтианс ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Клодоалдо

**Клодоалдо Таварис ди Сантана** (; 26 қыркүйек 1949, Аракажу, Сержипи, Бразилия) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы, 1970 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Сантос»

* Бразилия чемпионы (1): 1968
* Сан-Паулу штатының чемпигы (5): 1967, 1968, 1969, 1973, 1978
* Бразилия тәуелсіздігі кубогы (1): 1972
* Құрлықаралық суперкубок (1): 1968

; «Насьонал» (Манаус, Амазонас)

* Амазонас штатының чемпионы: 1981

### Халықаралық

; Бразилия

* Әлем чемпионы: 1970
* Рока кубогы: 1971

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
* Биографиясы

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сантос ФК ойыншылары
Санат:Бразилия футбол жаттықтырушылары
Санат:Сантос ФК жаттықтырушылары
Санат:Шығыс Тимор Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Гарба Лаваль

**Гарба Лаваль** (; 22 мамыр 1974, Кадуна, Нигерия) — нигериялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

* Олимпиада чемпионы (1): 1996
* Нидерланд кубогы: 1997, 2000

## Қатысқан турнирлері

* 1996 жылғы Жазғы Олимпиада
* 1998 жылғы әлем чемпионаты
* Африка Ұлттары кубогы 2000 (2 орын)
* 2000 жылғы Жазғы Олимпиада
* 2002 жылғы Әлем чемпионаты
* Африка Ұлттары кубогы 2002 (3 орын)
* Африка Ұлттары кубогы 2004 (3 орын)
* Африка Ұлттары кубогы 2006 (3 орын)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (levskisofia.info)

Санат:Нигерия футболшылары
Санат:Нигерия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Юлиус Бергер ФК ойыншылары
Санат:Эсперанс ФК ойыншылары
Санат:Рода ФК ойыншылары
Санат:Левски ФК ойыншылары
Санат:Эльфсборг ФК ойыншылары
Санат:Ираклис ФК ойыншылары
Санат:Лоби Старз ФК ойыншылары
Санат:Нигерия Олимпиада чемпиондары
Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Сарытөбе (тау, Ерейментау таулары)

**Сарытөбе** – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданы Қоржынкөл ауылының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 403 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 1,5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі көлбеу, етегінде қиыршықтас үйінділері шоғырланған. Солтүстігінде Майкөл көлі, оңтүстігінде Найзатас, батысында Мейірман, шығысында Боқан қыстаулары бар. 

## Өсімдігі
Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, сұлыбас, селеу, жусан, боз, сирек көктерек, қайың, т.б. өседі. Мал жайылымына қолайлы. 

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы таулары
Сарытөбе (тау, Хромтау ауданы)

**Сарытөбе** – Жаман Қарғалы жəне Табантал өзендерінің аралығындағы тау.

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Хромтау ауданы Табантал ауылының батысында 14 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 382 м. Батыстан шығысқа қарай 6,5 км-ге созылған енді жері 2,5 км. Беткейі көлбеуленіп жазыққа ұласады.

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, селеу, ши, тал, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Хромтау ауданы таулары
Сарытөбе (тау, Шалқар ауданы)

**Сарытөбе** – Шағырай үстіртінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қаңбақты ауылының солтүстік-батысында 70 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 253 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 кмге созылған, енді жері 1 км. Көлбеу беткейлері сай-жыралармен тілімденген. Палеогеннің құм, саз, құмтас, тау жыныстарынан түзілген. Етегінде сораң өсімдіктер басым өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Шалқар ауданы таулары
Роберто Ривелино

**Роберто Ривел(л)ино** (; 1 қаңтар 1946 жыл, Сан-Паулу, Бразилия) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы, 1970 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Рио — Сан-Паулу турнирі: 1966
* Кариока лигасы: 1975, 1976, 1977
* Сауд Арабиясы чемпионы: 1978/79
* Сауд Арабиясы кубогы: 1980

### Халықаралық

* Әлем чемпионы 1970
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1978
* Рока кубогы: 1971, 1976
* Освальдо Круз кубогы: 1968, 1976

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коринтианс ФК ойыншылары
Санат:Флуминенсе ФК ойыншылары
Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Луиджи Рива

**Луиджи Рива** (; , Леджуно) — италиялық футболшы, шабуылшы, 1968 жылғы Еуропа чемпионы.

## Жетістіктері

### Командалық

; Италия

* Еуропа чемпионы: 1968.
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1970.

; Кальяри

* Италия чемпионы (1): 1969/1970.

### Жеке

* Италияя чемпионатының үздік мергені (3): 1967 (18 гол), 1969 (20 гол), 1970 (21 гол).
* «Кальяри» тарихындағы үздік мерген: 207 гол
* Италия құрамасы тарихындағы үздік мерген: 35 гол

## Сілтемелер

* Ресми сайты
* Құрамадағы ойындары мен голдары

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Кальяри ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Эвералдо

**Эвералдо Маркес да Сильва** (; 11 қыркүйек 1944, Порту-Алегри — 28 қазан 1974, Порту-Алегри) — бразилиялық футболшы, қорғаушы, 1970 жылғы әлем чемпионы.

## Жетістіктері

### Клубтық:

* Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпионы: 1964, 1966, 1967, 1968
* Рио-Бранко кубогы: 1967
* Атлантика кубогы: 1971
* Верро турнирі: 1971

### Ұлттық

* Әлем чемпионы: 1970
* Рока кубогы: 1971

### Жеке:

* Бразилияның үздік қорғаушысы: 1970
* Күміс доп иесі: 1970. (Placar)

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гремио ФК ойыншылары
Санат:Жувентуде ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Вилсон Пиацца

**Вилсон Оливейра да Силва Пиацца** (; 25 ақпан 1943 жыл, Рибейран-дас-Невис, Бразилия) — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық

; Бразилия

* Әлем чемпионы: 1970
* Рио-Бранко кубогы (2): 1967, 1968
* Рока кубогы: 1971

; «Крузейро»

* Бразилия кубогы: 1966
* Минас-Жерайс штатының чемпионы (10): 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977
* Либертадорес кубогы: 1976

### Жеке

* Бразилия күміс добы: 1972

## Дереккөздер

Санат:бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Сарық

**Сарық** – Үшқара (603 м) тауларының солтүстігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Науалы темір жол стансасынан батыс, солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 486 м. Батыстан шығысқа қарай шамамен 8 км-ге созылған, енді жері 6 км. Айналасына қарағанда біршама көтеріңкі келген тау басы тегіс, беткейлері көлбеу. Солтүстігінде 8 км жерде Қызылтау тауы (530 м) орналасқан.

## Өсімдігі
Төрттік кезеңнің шөгінділері жапқан топырақ жамылғысында қуаң далаға тəн баялыш, еркек шөп, изен, жусан, ұйырғын, т.б. шөптесіндер өскен. Шығыс етегіндегі ойлауытты аймақты сор басқан.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Сарықар

**Сарықар** – Сауыр жотасының қиыр батыс сілеміндегі тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Зайсан қаласынан оңтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері, геологиялық құрылымы
Абсолюттік биіктігі 1481 м. Ендік бағытта 3 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 1,5 км-ге созылған. Тау жоғарғы палеозойдың тау жыныстарынан түзілген. Мұнда эффузивті порфирлер мен порфириттер кең тараған. Беткейлері тік жартасты, құлама келген. Баурайында пролювийлі-делювийлі шөгінділермен қорымтастар кездеседі. 

## Өсімдігі
Шығысы мен солтүстік беткейінде жалпақ жапырақты орман қалыптасқан. Етегінен Жеменей өзенінің салалары бастау алады. Өзен аңғары мен тау етегінің қиыршықты қызғылт қоңыр топырағында қуаң далаға тəн бұта аралас астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы таулары
Баба (арал)

**Баба** (Бабий) – Каспий теңізі жағалауындағы арал. 

## Орналасуы
Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округі аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Аралдың ұзындығы 5,5 км. енді жері 4-5 км. Құрлық бөлігіндегі Бабья Коса қонысынан 200 метрлік көпір арқылы жалғасып жатыр. Жер бедері тегіс. Шығысы мен солтүстік жағалауларында қамыс өскен. Аралды шығысынан Синее Морцо, батысынан Баба шығанақтары қоршап жатыр.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Қақпақ

**Қақпақ** — қандай да бір ыдыстың, жәшіктің, сыйымдылықтың үстін жабатын бөлігі.


StorageContainers.jpg|
BouteilleLaitBioFrance.jpg|
Kronenkorken 01 KMJ.jpg| 
Mint box polypropylene lid.JPG|
Soapstone pot.jpg|


Санат:Ыдыстар
Фабиан Руис

**Фабиан Руис Пенья** (; 1996 жылы 3 сәуірде туған, Лос-Паласиос-и-Вильяфранка, Испания) — испаниялық футболшы, "Пари Сен-Жермен" клубы мен Испания құрамасының жартылай қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының жартылай финалисті. 2024 жылғы Еуропа чемпионы.

## Клубтық мансап
Фабиан Руис Лос-Паласиос-и-Вилафранкада, Севилья, Андалусияда дүниеге келген. 2004 жылы сегіз жасында "Реал Бетис" клубының жастар командасына қосылып, өзінің туған қаласынан "Лас Паласьос" футбол мектебін тастап кеткен. 2014 жылдың шілдесінде Фабиан резервтік командаға көтерілді және ол үшін 21 қыркүйекте Сегундада дебют жасады, екінші таймда "Марбелаға" қарсы матчта алаңға шықты" (1:4).

13 желтоқсанда Фабиан негізгі команда үшін алғашқы ойынын өткізіп, Хави Торресті 51-минутта "Лугоға" қарсы Сегунда матчында алмастырды (1:0). Ол маусым ішінде алты матчқа шықты және өз командасымен бірге Испания чемпионатына қосылды.

Фабиан 2015 жылдың 23 тамызында испан футболының жоғарғы дивизионында дебют жасап, Альфред Н'Диайды "Вильярреалға" қарсы ойында алмастырды (1:1). Келесі жылдың 23 желтоқсанында ол келісімшартты 2019 жылға дейін ұзартты, содан кейін Сегундадағы "Эльче" клубына жалға берілді.

2017 жылы 17 наурызда Фабиан "Химнастикке" қарсы ойында есеп ашып, өзінің алғашқы голын кәсіби деңгейде соқты (3:1). Маусым қорытындысы бойынша ол "Эльче" сапында 18 ойын өткізіп, Сегундада өз орнын сақтап қалуға көмектесе алмады.

2018 жылдың 5 шілдесінде Фабиан Руис итальяндық "Наполидің" ойыншысы атанды. 5 жылдық келісімшартқа қол қойылды. "Наполидегі" Фабианның жалақысы жылына 2,5 миллион еуроны құрады. Ресми емес мәліметтер бойынша, трансфер құны 30 млн еуроға бағаланды.

## Ұлттық құрамадағы мансабы
2019 жылдың жазында Фабиан Италияда өткен жастар командалары арасындағы Еуропа чемпионатына қатысу үшін ұлттық құрамаға шақырылды. Польшаға қарсы топтағы үшінші матчта ол 39-минутта голмен ерекшеленді және оның командасы қарсыласын 5:0 есебімен жеңді. Шешуші матчта 8-ші минутта гол соқты, бұл Германияны жеңуге және Еуропа чемпионы атағын алуға көмектесті.

## Жетістіктері
**"Реал Бетис"**
* Сегунда: 2014/15
**"Наполи"**
* Италия Кубогы: 2019/20
**Испания құрамасы (21-ге дейін)**
* Жастар командалары арасындағы Еуропа чемпионатының жеңімпазы: 2019

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Санат:Эльче ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Баба (шығанақ)

**Баба** (Бабий) – Каспий теңізіндегі шығанақ.

## Орналасқан жері
Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округі аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Сомовий, Сомёнок және Средний аралдары қоршап жатыр. Шығанақ ұзына бойына 35 шақырымға созылған, енді жері 7 шақырымдай. Құрлықтағы шығыс бөлігінде Бабья коса қонысы орналасқан. Шығанақ бойымен Үтері (Утера) атты теңіз каналы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі шығанақтары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан шығанақтары
Ферруччо Валькареджи

**Ферруччо Валькареджи** (; 12 ақпан 1919, Триест, Италия — 2 қаңтар 2005, Флоренция, Италия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.  
## Карьерасы
Футболшы ретінде де, бапкер ретінде де бүкіл ғұмыры Италияда өтті.

1968 жылы Италия құрамасымен бірге Еуропа чемпионы атанды. 

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде
**Италия**

* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1970

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 

Санат:Италия футболшылары
Санат:Триестина ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Венеция ФК ойыншылары
Санат:Брешиа ФК ойыншылары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Санат:Аталанта ФК жаттықтырушылары
Санат:Фиорентина ФК жаттықтырушылары
Санат:Эллас Верона ФК жаттықтырушылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Рома ФК жаттықтырушылары
Роберто Розато

**Роберто Розато** (; 18 тамыз 1943 жыл, Кьери, Италия — 20 маусым 2010 жыл, Кьери, Италия) — италиялық футболшы, қорғаушы, 1968 жылғы Еуропа чемпионы.

## Жетістіктері

### Клубтық
**Милан**

* Италия чемпионы: 1967–68
* Италия кубогы: 1966–67, 1971–72, 1972–73
* Чемпиондар кубогы: 1968–69
* Кубок иелері кубогы: 1967–68, 1972–73
* Құрлықаралық кубок: 1969

### Халықаралық
**Италия**

* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпионатының финалисі: 1970

## Сілтемелер
* Роберто Розато (Worldfootball) 
* Italy to honor Rosato against New Zealand

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Дальний

**Дальний** – Каспий теңізіндегі арал.

## Орналасқан жері
Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округі аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Ұзындығы 7 шақырым, енді жері 5,5 шақырым.  Аралдың солтүстігінде Средний, оңтүстігінде Плешина аралдары жатыр. Жер бедері тегіс келген. Батысында Баба, шығысында Синее Морцо шығанақтары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Марио Бертини

**Марио Бертини** (; 7 қаңтар 1944 жыл, Прато, Италия) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1970 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Фиорентина»

* Италия кубогы: 1965/1966

; «Интернационале»

* Италия чемпионы: 1970/1971

### Халықаралық

; Италия

* ӘЧ күміс жүлдегері: 1970 

## Сілтемелер

* Профилі (''enciclopediadelcalcio.it'') 
* Профилі (''figc.it'') 

## Дереккөздер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Эмполи ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Прато ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Джанкарло Де Систи

**Джанкарло Де Систи** (13 наурыз 1943, Рим) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1968 жылғы Еуропа чемпионы, 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статистикасы 
* «Энциклопедии футбола». 

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК жаттықтырушылары
Санат:Удинезе ФК жаттықтырушылары
Санат:Асколи ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Антонио Юлиано

**Антонио Юлиано** (; 1 қаңтар 1943 жыл, Неаполь — 13 желтоқсан 2023, Неаполь) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1968 жылғы Еуропа чемпионы, 1970 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Сондай-ақ, 1966, 1974 жылғы әлем чемпионаттарына да қатысты. 

## Жетістіктері
### Халықаралық
* Еуропа чемпионы: 1968
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1970

### Клубтық
* Италия чемпионатының күміс жүлдегері: 1967/1968, 1974/1975
* Италия кубогы: 1961/1962, 1975/1976
* Италия кубогының финалисі: 1971/1972, 1977/1978
* Альп кубогы: 1966
* Англия-Италия лига кубогы: 1976

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Бобби Чарльтон

**Сэр Роберт Чарльтон** (; 11 қазан 1937 — 21 қазан 2023, , Англия), немесе **Бобби Чарльтон** () — англиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 1966 жылғы әлем чемпионы.

## Мансабы
Ол өзінің карьерасының көп бөлігін "Манчестер Юнайтедте" өткізді. Чарльтон дриблинг, пас беру және алыс қашықтықтан соққылар жасауда дәлелденген тәжірибесі бар шабуылдаушы жартылай қорғаушы болды.  

Чарльтон 1956 жылдан "Манчестер Юнайтедте" ойнай бастады және келесі екі маусымда клубтың негізгі құрамдағы орнын нығайтты. 1964/65 және 1966/67 жылдары клубқа Бірінші дивизионды жеңуге көмектескенге дейін 1958 жылғы Мюнхендегі ұшақ апатынан аман қалды. 1966 жылы Чарльтон Англия құрамасымен бірге әлем чемпионы атанды. 1968 жылы Чарльтон капитаны болған «Юнайтед» Еуропа кубогын жеңіп алған алғашқы ағылшын клубы болды. «Манчестер Юнайтед» сапында гол соғу бойынша ұзақ жылғы рекордшы (1973-2017). Сондай-ақ 2008 жылы 21 мамырда Мәскеуде өткен УЕФА Чемпиондар лигасының финалында Райан Гиггз оның рекордын жаңартты. Жалпы Чарльтон клуб сапында 758 кездесуде алаңға шықты.

1970 жылы құрамадағы карьерасын аяқтады. ұзақ уақыт бойы құрама сапында ең көп ойын өткізген футболшы ретінде топ басында тұрды (106 ойын). Бұл рекордты кейінірек Бобби Мур, содан кейін Питер Шилтон жаңартты.

Ол 1973 жылы "Манчестер Юнайтедтен" кетіп, "Престон Норт Энд" клубында ойыншы-жаттықтырушы болды. 1983 жылы «Уиганның» директоры болды, ал бір жылдан кейін «Манчестер Юнайтедтің» директорлар кеңесінің мүшесі болды және содан бері осы лауазымда.

## Жетістіктері
### Командалық
; Манчестер Юнайтед
* Англия чемпионы (3): 1956/57, 1964/65, 1966/67
* Англия кубогы: 1963
* Чемпиондар кубогы: 1968
* Англия суперкубогы (4): 1956, 1957, 1965, 1967

; Англия
* Әлем чемпионы: 1966
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1968
* Британия чемпионаты (10): 1958, 1959, 1960, 1961, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970

### Жеке
* Алтын доп иегері: 1966
* ӘЧ алтын добы: 1966
* Жәрмеңкелер кубогының үздік мергені: 1965
* Англия чемпионатының үздік 100 футболшысы: 1998
* Англия футболының құрмет залы: 2002
* «ФИФА 100»
* ӘЧ символикалық құрамы (2): 1966, 1970
* ХХ ғасырдағы үздік футболшылар тізіміне енген

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі  
* Профилі 
* Бобби Чарльтон 



Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Престон Норт Энд ФК ойыншылары
Санат:Англия футбол жаттықтырушылары
Санат:Престон Норд Энд ФК жаттықтырушылары
Санат:Уиган Атлетик ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Бангор Сити ФК ойыншылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Сарыбастау (тау)

**Сарыбастау** –  Быжы жəне Мұқыр өзендерінің аралығындағы тау.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Көксу ауданы Қызылтоған ауылының солтүстігінде 11 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1231 м. Батыстан солтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 8 км. Беткейі тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Солтүстік-шығысында Жуантөбе, шығысында Лабасы, оңтүстік-шығысында Қызылауыз, батысында Алтыуайттау таулары жатыр. Етегінде Мұсабек қыстауы бар.

## Өсімдігі
Таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында итмұрын, тобылғы, тал, терек, т.б. өсімдіктер өседі. Таудың шығысынан Алматы – Талдықорған автомобиль жолы өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Көксу ауданы таулары
Рикардо Нунес

**Рикардо Луис Рейс Нунес**  (13 қараша 1967 Сан-Паулу Бразилия) — бразилиялық кәсіпкер және саясаткер, Сан-Паулу қаласының қазіргі мэрі, 2021 жылдың 16 мамырында мэр Бруно Ковас қайтыс болғаннан кейін қызметіне кіріскен. Ол Бразилия демократиялық қозғалысының мүшесі.

## Мансап
Нунес 2012 және 2016 жылдары жұмысшылар партиясының мэрі Фернанду Аддад үкіметті қолдайтын коалициясының құрамында болған Сан-Паулу қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды. Муниципалдық ассамблеяның мүшесі ретінде қызмет ете отырып, Нунес 2019 жылы мемлекет астанасындағы әлеуметтік қамсыздандыру қызметтерінің салық төлеуден жалтаруын зерттеген банктер комитеті сияқты заңнамалық тексеру комитеттерінде лауазымдарды атқарды.

2016 жылы аймақтарға бөлу заңдары кезінде дұрыс емес жағдайда шіркеулерге рақымшылық жасауды қолдады.

Нунес бұқаралық ақпарат құралдарында жыныстық қатынас пен жынысты қалалық білім беру жоспарына енгізуге белсенді түрде қарсы болғаны үшін танымал болды. Ол сонымен қатар Биллингс су қоймасында су көлігі жүйесін құру туралы заң жобасының авторы болды. Ұсыныс онша орындалмаса да, қала билігінің мақсаттық жоспарына енгізілді.

2020 жылы қалалық кеңеске үшінші сайлауға дайындалып жатқан Нунес Сан-Паулу штатының губернаторы Джоау Дорияның саяси маневрінің бөлігі болып табылатын PSDB, MDB және DEM арасындағы коалицияда қазіргі мэр және мэрлікке кандидат Бруно Ковастың жолдасы болды, БСДП мүшесі, 2022 жылғы сайлауда МДБ қолдауын іздейді.

Вице-мэр ретінде Нунес Бруно Ковас болмаған кезде ғана көпшілікке көрініп, төмен профильді ұстанды.

### Сан-Паулу мэрі
2021 жылдың 2 мамырында Нунес 30 күн бойы Сан-Паулу мэрінің міндетін атқарушы болды, ол сол кездегі мэр Бруно Ковастың қатерлі ісік ауруын емдеуіне байланысты әкімшілік демалысына байланысты. Қызметке кіріскеннен кейін, БСДП Нунесті MDB-ден өз партиясына ауысуға көндіруге тырысты деп хабарлады. Алайда Нунес өзінің партиялық мүшелігін ауыстыру идеясын қабылдамады.

Ковас 2021 жылдың 16 мамырында сағат 8:20-да қайтыс болды, сондықтан Нунес қалған мерзімде біржола қызметіне кірісті.

## Дереккөздер

Санат:Сан-Паулуда туғандар
Санат:Бразилия саясаткерлері
Қызылауыз (тау)

**Қызылауыз** – Лабасы тауының оңтүстік-батысындағы таулар.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Көксу ауданы Қызылтоған ауылының солтүстігінде 2 км жерде, Быжы мен Көксу өзендерінің аралығында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 978 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейлері сай-жыра, аңғарларымен тілімденген. Жонды-қырқалы келген. Солтүстік-батысында Сарыбастау, оңтүстігінде Арқалық, батысында Жосалы таулары орналасқан. 

## Өсімдігі
Тауалдының қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, селеу, итмұрын, тобылғы, тал, т.б. бұталар өседі. Баурайы егістікке және мал жайылымына пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Көксу ауданы таулары
Синее Морцо

**Синее Морцо** – Каспий теңізінің қиыр солтүстігіндегі шығанақ.

## Орналасқан жері
Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округі аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Шығанақтың ұзындығы 15 км, енді жері жағалау тұсында 12 км. Шығысында Коневский осередок, Батысында Бабий, Средний аралдары жатыр. Шығанаққа Көкарна өзені құяды. Жағалау бойына бірнеше қыстаулар ораналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі шығанақтары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан шығанақтары
Сомовий

**Сомовий** – Каспий теңізі жағалауындағы арал.

## Орналасқан жері
Атырау облысы Құрманғазы ауданында, теңіз жағалауынан 3 км жерде орналасқан.

## Сипаттамасы
Аралдың ұзындығы 6,5 км, енді жері 2,5 км. Солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа қарай созылып жатқан арал беті тегіс. Оңтүстігінде Соменок, солтүстік батысында Канычин аралдары жатыр. Шығыс жағалауы бойымен Баба шығанағы жайласқан. Шағын тоғайлы құрылық жағалауында Бабья Коса сайы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Средний

**Средний** – Каспий теңізінің солтүстік жағалауына жақын жатқан арал.

## Орналасқан жері
Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Теңіз ауылдық округі аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Аралдың ұзындығы  6,2 км, енді жері 0,5 км-ге жуық. Солтүстігінде Баба аралы, шығысында Синее Морцо, батысында Баба шығанақтары жатыр.  Жер бедері тегіс. Солтүстік шығысының біраз бөлігін қамыс шоғыры басқан.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Терезе

нобай|upright=0.6|Сисаван шіркеуі, 7 ғасыр (Армения)
нобай|upright=0.6|Париждегі терезелер
нобай|upright=0.6|Бухаресттегі терезе (Румыния)
**Терезе** — қоғамдық, өнеркәсіптік және тұрғын үйлердің бөлмелерін желдету, жарықтандыру үшін олардың сыртқы қабырғаларындағы ойыққа орнатылатын конструкция. Терезелердің орналасуы, саны және өлшемі ғимараттың қасбетінің дизайны мен композициясында маңызды рөл атқарады. Терезелер ғимараттардағы жылуды жоғалтудың негізгі көзі (50% дейін).

Санат:Сәулет элементтері
Роджер Хант

**Роджер Хант** (; 20 шілде 1938, Чешир, Англия — 27 қыркүйек 2021, Уоррингтон, Англия) — англиялық футболшы, шабуылшы, 1966 жылғы әлем чемпионы. Сондай-ақ 1962 жылғы әлем чемпионатына, 1968 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
Ливерпуль

* Англия чемпионы (2): 1963/64, 1965/66
* Англия кубогы: 1964/1965
* Англия суперкубогы (3): 1964, 1965, 1966
* Кубок иелері кубогының финалисі: 1965/66

### Халықаралық
Англия

* Әлем чемпионы: 1966
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1968

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі
* Профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Плешина

**Плешина** – Каспий теңізінің қиыр солтүстігіндегі арал. 

## Орналасқан жері
Атырау облысы Құрманғазы ауданының аумағында орналасқан.

## Сипаттамасы
Солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа қарай 9 шақырымға созылып жатыр, оңтүстігіндегі енді жері 7 шақырымға жуық. Арал беті тегіс келген, онда қамыс, құрақ өседі.
Жер бедерін төрттік кезеңнің саздық-құмайтты аллювийлі шөгінділері жапқан. Арал жағалаудан 27 км алшақ жатыр. Солтүстігінде Коневский осередок аралы, шығысынан Үтері, батысынан балықшылардың теңізге шығатын Иголкинский т.б.каналдары өтеді. Суында балық көп. 

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Атырау облысы географиясы
Санат:Қазақстан аралдары
Альф Рамсей

Сэр **Альфред Эрнест Рамсей** (; 22 қаңтар 1920, Дагенем, Лондон — 28 сәуір 1999, Ипсуич, Саффолк) — англиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1966 жылы Англия құрамасының бапкері ретінде әлем чемпионы атанды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде
Тоттенхэм Хотспур

* 2 дивизион жеңімпазы: 1949/50
* 1 дивизион жеңімпазы: 1950/51
* Англия кубогы: 1951

Англия

* Англия суперкубогы: 1950

### Бапкер ретінде
Ипсвич Таун

* 2 дивизион жеңімпазы: 1960/61
* 1 дивизион жеңімпазы: 1961/62

Англия

* Әлем чемпионы: 1966
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1968

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ramsey to get medal at last?
* Биографиясы 
* Статистикасы
* football.ua
* footballplayers.ru 
* Чемпионат.ру

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Англия футбол жаттықтырушылары
Санат:Ипсвич Таун ФК жаттықтырушылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Бирмингем Сити ФК жаттықтырушылары
Байдаркада және каноэде есуден Азия чемпионаты

**Байдаркада және каноэде есуден Азия чемпионаты** Азия каноэ федерациясымен 1985 жылдан бастап өткізіледі.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
2000-2024 жж.
 

## Сыртқы сілтемелер
*Азия каноэ федерациясының ресми сайты 

Санат:Азия чемпионаттары
Санғасы

**Санғасы** – Сілеті жəне Өлеңті өзендері аралығындағы тұзды тұйық көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Бестөбе кентінің оңтүстік-шығысында 39 км жерде орналасқан. 

## Гидрогафикасы
Теңіз деңгейінен 196 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,9 км2, ұзындығы 2,5 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 7,1 км. Жаз айларында аумағы кішірейеді. Жағалауы түйетайлы, сортаң, батпақты. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Суы қараша айының соңында қатып, сəуірдің аяғында ериді. Алабы – жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы көлдері
Санат:Сілеті су алабы
Бадминтоннан Азия чемпионаты

**[[Бадминтон]]нан Азия чемпионаты** — Азия бадминтон федерациясымен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс.

Бадминтоннан алғашқы Азия чемпионаты 1962 жылы ұйымдастырылды. 

1991 жылдан бастап чемпионат жылда бір рет өткізіледі. 

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
  

## Сыртқы сілтемелер
*Азия Чемпионатының тарихи

Санат:Азия чемпионаттары
Санат:Бадминтон
Бобби Мур

**Роберт Фредерик Челси (Бобби) Мур** (; 12 сәуір 1941, Баркинг, Лондон — 24 ақпан 1993, Лондон) — англиялық футболшы, қорғаушы, 1966 жылғы әлем чемпионы. 1962, 1966, 1970 жылдары әлем чемпионатына, 1968 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 1966 жылғы әлем чемпионатында құрама капитаны болып, әлем чемпионы атанды.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Вест Хэм Юнайтед»

* Кубок иелері кубогы: 1965
* Англия кубогы: 1964

; Англия

* Әлем чемпионы: 1966
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1968

### Жеке

* Жыл футболшысы: 1964
* «Вест Хэм Юнайтед» жыл футболшысы (4): 1961, 1963, 1968, 1970
* Жыл спортшысы: 1964
* ӘЧ символикалық құрамы: 1966

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* «ӘЛЕМ ФУТБОЛШЫЛАРЫ» 
* «Уэмбли» қожайыны

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Мидтьюланд ФК ойыншылары
Санат:Англия футбол жаттықтырушылары
Санат:Истерн ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары