open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мазохизм

thumb|right|200px|Мазох
**Мазохизм** () — психосексуалдық тұрғыда өзін қор көру мен қорлатуға құштарлық. .

## Ерекшелігі
Мұнда индивид өзіне қорлық жасалғанда немесе ауыр соққы алғанда эротикалық әлсіздік алады, қорланудан ләззаттану бейіміне ие болады. Мысалы Франц Кафка айтқандай мазохизм дертіне ұшырағандар "Өзін сабап жатқан иесінің қолындағы қамшыны тартып алып, өзін өзі сабайды".

Тұрмыста, кейбір әйелдер қарсы жақтың көңілсіз болуын туғызғуға құштар, немесе қарапайым істі өзін күйрететін деңгейге дейін ұлғайтуға бейім болады. Мұны әдетте сәтсіздікке бейім психологиялық кедергі, немесе мазохизмдік кедергі деп атайды.

Жыныс тұрмыста Таяқ жегісі келушілдік, байлау, қорлау секілді амалдарды жасатып, жыныстық қанағаттануға талпынатын азғындаған психологиялық ауытқулар дәл осы мазохистік жыныстық жаңылысу деуге болады.

## Сөз төркіні
Бұл термин ХІХ ғасырдағы Австрияжазушысы Леопольда фон Захер-Мазох (Leopold Ritter von Sacher-Masoch) есімімен байланысты. Мазох шығармаларында (Әйгілі шығармасы «Тон киген Венера» Venus in Furs) сексуалдықты сипаттай отырып, ауызша және физикалық қорлықтан ләззат алушының жан дүние шындығы сипатталады. Өзіне тиетін соққының белгілі бір  ләззаты болады. Әдетте мазохист өзі ізденіп, белгілі бір деңгейге дейін бақылайды. Мазохистік және садистік белгілер ортақ белгіге негізделеді.

## Дереккөздер


Санат: Медицина
Мазурлық көл

**Мазурлық көл** (поозерье) (Masurian Lakeland), Польшаның солтүстік-шығыс жерінде 2000 көлі бар өңір. .

Висла өзенінің сағасынан басталып, польша-белорус шекарасына дейін шығысқа қарай 290 км. созылып жатыр. Ауқымы 52000 км². Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары шайқас алаңы болды, мұнда 1914-15 жылдары орыс әскерлері жеңілген болатын. 1945 жылы КСРО-ға қайтып кетеді. 
Потсдам конференциясының шешіміне сәйкес кейінірек Польшаға қайтарылды. 
## Дереккөздер


Санат:Польша географиясы
Санат:Еуропа көлдері
Маис

**Маис** (Corn isiands, исп.Islas del Maiz) Кариб теңізі, Маис-Гранде мен Маис-Пекеньядағы екі кішкентай түбек. .

Никарагуа жағасынан 64 км. қашықтықта жатыр. 1916-71 жылдары АҚШ-та әскери-теңіз базасы ретінде қолданылды. Мұнда копра (кокс жаңғағының дәні), кокос майы, омар (теңіз шаяны), асшаян өндіріледі. 
Маис-Гранде түбегі – туризм болып табылады.
## Дереккөздер


Санат: География
Майами

**Майами** () — АҚШ-тың оңтүстік-шығыс Флорида штатындағы 362 479 тұрғыны (2000) бар қала..

Бұл АҚШ-тың континентті штаттарындағы ірі қалалардың ішіндегі оңтүстігіне жатады. Жағажай ұзындығы 11 км. 1567 жылы бұл жерде испандық миссия құрылғанымен, 1835 жылға дейін тұрақты қоныс болмады. Бұл кезде американдықтар Батысқа семинолдарды көшіру үшін Форт-Далласты салды. 1896 жылы темір жол жүргізіліп, мұндағы жағдай жақсы дамыды, осы жылы Майами құрылды.

1926-1935 жылдары қала дауылдан қираған болатын. 1959 жылы қаланың шетіне кубалық босқындар (бүгін де 300 000 жуық) қоныстанады да, «Кішкентай Гавананы» құрады. Бұл қала ірі курорт пен демалыс орталығы болып саналады. Оның кемежайынан теңіз саяхатына әлемдегі ең көп кеме шығады. Қаржы орталығы болып табылады.

Майами университеті мен Халықаралық Флорида университетін қосқанда жоғарғы оқу орындары бар. 
## Дереккөздер


Санат:Флорида қалалары
Майами университеті

**Майами университеті** (Miami, University), мемлекеттік университет АҚШ-тың Оксфорд (Oraйo штаты) қаласында орналасқан. .

1809 жылы ашылған, Майами өзеніне байланысты аталады. Бизнесті басқару, жаратылыстану, гуманитарлық ғылымдар бойынша бакалавр және аспирантура бағдарламасын ұсынады. Адъюнкт дипломын иеленгендерге ғана екі салалық кампус беріледі. Басты корпуста назар аудартатын Макгаффи ұлттық тарихи Мұражайы тұр.
## Дереккөздер


Санат: Ғылым
Санат: Жоғары оқу орындары
Майами Бич

**Майами Бич**  (Miami Beacһ) АҚШ қаласы. .

2000 жылғы санақ бойынша 87 933 тұрғыны бар. Флорида штатының оңтүстікшығысында, Майамиге қарсы Бискейн шығанағындағы түбекте орналасқан. 1912 жылға дейін мангр сазы болды. Джон С.Коллинз бен Карл Ф.Фишер шығанақ арқылы көпір салып, сол жерді игере бастайды. Түбек құрғату жұмыстарын жүргізгенде барып пайда болды. 

Ауқымы 19 км², алаңдар  13 км. созылып жатыр. 1915 жылы салынған қала көптеген шараларды ұйымдастыратын және жақсы курорт орталығы болып табылады. 

Бірнеше көпірлер мен бөгеттер Майами қаласымен қосылады және Ар деко стиліндегі ғимараттарымен әйгілі.
## Дереккөздер


Санат:АҚШ
Санат: География
Майбридж Идвирд

**Майбридж Идвирд** (шын есімі Эдуард Джеймс Маггеридж) (Muymbridge, Eadweard; Edward James Muggeridge) (9 сәуір. 1830 жылы, Кингстон на Темзе, Суррей, Англия – 8 мамыр 1904, сонда), ағылшын философы. .

Жас кезінде АҚШ-тан Англияға қоныс аударған. 1868 жылы Йосемитскі алқабы суреттерімен белгілі болды. Шауып бара жатқан ат төрт аяғын бірден көтеретіні белгілі. Осы көріністі қалай түсіретінін тексеру мақсатында Л.Стенфорд оған шауып бара жатқан аттың суретін салуды тапсырады. Осы тәжірибені сәтті жүргізу үшін Майбридж  он екі және жиырма төрт фотоаппараттан арнайы конструкция құрастырады. 

1877 жылы Стенфордтың болжамы дәлелденеді.Жануарлардың қозғалысы туралы лекция оқыды және кино жобаларға оларды зоопраксископ (zoopraxisсоре) арқылы безендіріп негізін қалады. Оның жұмыстарындағы адамның қозғалысы (1884-87 жылдардағы) көптеген ғалымдардың зерттеулері мен суретшілердің шығармашылығына әсер етті. 
## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: Философия
Майер Адольф

**Майер Адольф** (Meyer, Adolf) (13 қыркүйек, 1866, Нидервенинген, Швейцария – 17 наурыз 1950 жыл, Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) Швейцарлық тектен шыққан американдық психиатр. .

1910-41 жылдары Джон Хопкинс атындағы Университетте сабақ бергендіктен, 1892 жылы АҚШ-қа қоныс аударады. Ол эргазиология немесе психобиология сияқты адамның мінез-құлқы концепциясын жетілдірді. 

Нақты айтқанда, психологиялық және биологиялық зерттеулерді біріктіруге тырысты. Аурудың тарихын нақты көрсетуді маңызды деп есептеді. З.Фрейд теориясымен таныспас бұрын бірнеше жылда психикалық жағдайларға алып келетін балалардың сексуалдық сезімдерінің рөлі туралы айтты. Сондай-ақ психикалық ауру мидың қалыпты ауытқушылығынан гөрі жеке адамның әрекетсіздігінен болатынын пайымдады. 

Әлеуметтік ортаның әсерінен психикалық бұзылу болатынын мойындады. Оның әйелінің пациенттердің отбасыларымен әңгіме жүргізуі психиатрия саласында алғашқы әлеуметтік жұмыс болып табылады. 
## Дереккөздер


Санат:1866 жылы туғандар
Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ медиктері
Луис Барт Майер

**Луис Барт Майер** (шын аты Элейзер Майер немес Лазарь Майер) (, 4 шілде 1885 жыл, Минск – 29 қазан 1957 жыл, Лос-Анджелес), Ресейден шыққан американдық кино ұйымдастырушы. .

## Биографиясы
Отбасымен бірге алғаш Канадаға кейін, АҚШ-қа қоныс аударды.14 жасынан бастап темір-терсек жинап әкесінің бизнесіне көмектеседі. 1907 жылы Бостонға  жақын кішігірім кинотеатр сатып алып, 1917 жылы Жаңа Англиядағы ең үлкен кинотеатрлардың иесі болады.  
1917 жылы Голивудтағы киностудияны негіздеді. Басқа студиялармен біріге отырып, **Метро-Голдвин-Майер** атты серіктестік құрады. Оның басқаруындағы бұл серіктестік Голивудтағы ең ірі компаниялардың бірі болып табылады. 

И.Талберг оның көркемдік жетекшісі болады. 

Майер өз уақытында жұмысқа көптеген белгілі киножұлдыздарды тартты. Атап айтқанда, Г.Гарбо, К.Гейбла, Д.Гарленд сияқты әйгілі киножұлдыздар. 1951 жылы Майер демалысқа кетпес бұрын еріксіз голивудтағы ірі магнат болды. Америкадағы өнер мен ғылым киноматографистер Академиясының негізін салады. 

## Дереккөздер
Майер Мария Гертруда

**Майер Мария Гертруда** (Геппертте туған) (Mayer, Maria (Gertrude); Maria (Gertrude) Goeppert) (28 маусым 1906 жыл, Катовиц, Германия (қазіргі Катовице, Польша) – 20 ақпан1972 жыл, Сан-Диего, Калифорния штаты, АҚШ), немістен шыққан американың физигі. .

1930 жылы АҚШ-қа қоныс аударады, мұнда әртүрлі университеттерде сабақ жүргізеді. Изотоп уранының бөлінуі сияқты Манхэттен жобасында жұмыс жасады. Ол физиканы теориялық жағынан зерттеу арқылы протондар мен нейтрондардан тұратын «қап» құрылымына негізделген атом ядросының құрамын анықтады. 

1963 жылы осы зерттеуі үшін Нобель сыйлығына ие болды, оны Ханс Йенсен мен **Ю.Вигнермен** бөлісті.

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Тұлғалар
Альберт Абрахам Майкельсон

**Альберт Абрахам Майкельсон** (; (19 желтоқсан, 1852 жыл, Стрельно, Пруссия – 9 мамыр 1931 жыл, Пасадена, Калифорния, АҚШ) – америкалық физик, оның атымен аталған Майкельсон интерферометрін ойлап табумен және жарық жылдамдығын дәл өлшеумен танымал..

1854 жылы оның отбасы АҚШ-қа қоныс аударады. Ол Еуропада, сондай-ақ АҚШ-та Теңіз академиясын оқыды. Кейінірек 1892-1931 жылдары негізінен Чикаго университетінде сабақ берді, мұнда физика кафедрасын басқарды. Интерферометрді ойлап тапқан. Нақты өлшемді әдеттен тыс шығару үшін жарықты қолдануда интерферометр қажет. 

У.Морли Эдвардпен бірге қойылған Майкельсон Морли тәжірибесінің бірден-бір авторы екені белгілі. Бұл тәжірибе жарықтың жылдамдығы фундаменталды физикалық тұрғыдан тұрақты болып келетінін дәлелдеді. Мұнда жетілген интерферометрді қолданды. Майкельсон Бетельгейзе жұлдызының диаметрін өлшеді, бұл жұлдыздардың көлемін нақты анықтаған алғашқы жұмыс болды. 

1907 жылы Майкельсон Нобель сыйлығын иеленген алғашқы американдық зерттеуші болды.

## Дереккөздер

Санат:Стшельнода туғандар
Санат:Пруссияда туғандар
Санат:Пасадинде қайтыс болғандар
Санат:АҚШ физиктері
Санат:XIX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ астрономдары
Санат:XIX ғасыр астрономдары
Санат:XX ғасыр астрономдары
Санат:АҚШ Әскери-теңіз академиясы түлектері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Корольдік астрономиялық қоғамы алтын медалінің иегерлері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері
Санат:Генри Дрейпер медалінің иегерлері
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері
Санат:Румфорд сыйлығының иегерлері
Санат:Жюль Жансен сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының президенттері
Санат:Кейс Вестерн Резерв университеті оқытушылары
Майкельсона-Морли тәжірибесі

**Майкельсона-Морли тәжірибесі** (Мichelson-Morley experiment), эфирге қатысты Жердің жылдамдығын анықтаудың тәжірибесі яғни кеңістіктегі гипотетикалық орта. .

Бұл ертеректе жарық сәулелерін тасушы болып жорамалданған. Тәжірибе 1881 жылы Берлинде алғаш рет сөз болды, кейін 1887 жылы Майкельсон және Эдвардо У.Морлимен (1838-1923) бірге  АҚШ-та анықталады.
 
нобай|Тәжірибелік құрылымның көрінісі
Тәжірибенің негізгі идеясы – егер жарықтың жылдамдығы эфирге қатысты тұрақты болып қала берсе, онда Жердің қозғалыс бағытымен сәйкес келетін бағыт бойынша жарықтың жылдамдығымен, Жердің қозғалысына перпендикулярлығымен жарықтың жылдамдығын салыстыра отырып, Жердің қозғалысын табуға болады. Тәжірибеде ешқандай айырмашылық болмады, оның нәтижесі эфир теориясына деген сенімсіздікке алып келді.
А.Эйнштейн 1905 жылы осы теорияның негізінде жарықтың жылдамдығы үнемі универсалды болатынын болжайды.
## Дереккөздер


Санат: Астрономия
Санат: Тұлғалар
Майлай бойня

**Майлай бойня** (My Lai Massacre) (16 наурыз 1968 жыл) Вьетнам соғысы уақытында Майлай ауылындағы бес жүзге жуық қарусыз шаруа адамдарының американдық солдаттармен жаппай өлтірілуі. .

АҚШ-тың рота солдаттары ауылды аралап шыққан уақытта алдынан кездесіп қалған барлық қарттарды, әйелдерді, балаларды өлтіріп отырды. Тек бірнеше адамдар ғана аман қалды. Оқиға барысы жоғарғы офицерлер арасында жасырылғанымен, қоғамға бұрын жұмыс жасаған солдаттар арқылы белгілі болды. 

Взвод командирі лейтенант **Уильям Келли** жаппай өлтіргенді басқарғаны үшін және қасақана жасалған қылмысы үшін әскери сотқа тартылып, өмірбойы қамауға алынды. Алайда араға президент Р.Никсон түседі де, үш жылдан кейін мерзімінен бұрын босап шығады. Сот барысында жасырылған мұндай жаппай өлтіру мен басқа да қаталдық жазалар америка қоғамына бөлінуді алып келді. 

Нәтижесінде, соғысқа көңілдері қалғанардың саны артты (КСРО-да  Сонгми ауылындағы трагедиялық эпизод белгілі.  Орыс редакциясынан).
## Дереккөздер


Санат:Вьетнам соғысы
Маймон Соломон

**Маймон Соломон** (шын аты Соломон Бен Йошуа) (Maimon, Salomon Salomon ben Joshua) (1754, Несвиж, қазіргі уақытта Белоруссия – 22 қараша, Нидер Зигерсдорф, Силезия), философ, шыққан тегі поляктың еврейі. .

Жас кезінде ивритті оқып, раввиндердің еңбектерімен танысқан. Еврей философы Моисе Маймонидке қызыққанынан өзінің есімін Маймон деп өзгертті. Оның Маймонидтің көзқарастарына берген шынайы түсіндірмелері басқа еврейлердің ашуын келтірді. Сонымен, ғалым болу үшін және сабақ беру үшін 25 жасында Польшадан Еуропаға көшеді. Ол таным туралы ғана айтып беретін скептик болған. 

Оның белгілі жұмыстары – Трансценденталды философияның ізденістері (1790 жыл), Кант философиясындағы сын. Сондай- ақ  автордың Философиялық сөздігі (1791 жыл), Адам сезімдерінің сыни зерттеулері (1797 жыл) бар.
## Дереккөздер


Санат: Философия
Санат: Тұлғалар
Майнер Джек

**Майнер Джек** (шын аты Джон Томас Майнер) (Miner, Jack John Thomas Miner) ( 10 сәуір  Доувер Центр, Огайо штаты, АҚШ – 3 қараша 1944 жылы, Кингсвил, Онтарио, Канада) канадалық натуралист. .

1878 жылы Канадаға келген. 1904 жылы **Кингевелль** атты құстар қорығын құрады. Сақиналанған құстарды ауыстыру туралы мәлеметтерді алғаш рет АҚШ-тан алады. 1910-15 жылдар аралығында  50 мыңға жуық үйректі сақиналайды. 
1931 жылы оның жұмысын жүргізе отырып, Д.Миллердің Құстардың Өрісі Қорын ұйымдастырады. 1943 жылы Британия Империясының Орденімен мараппаталды. 

Майнот Джордж Ричардс (Mainot, George (Richards)) (2 желтоқсан, 1885 жыл, Бостонб Массачусете штаты, АҚШ – 25 ақпан, 1950 жыл,  Бруклин, Массачусетс штаты), американың дәрігері. Гарворд университетінде медициналық дәрежені алған. Шикі бауырмен ұстайтын диета арқылы иттердің қаназдығын емдеп шықты (қан кетуді мол етіп шақырып алған); ақырында Уильям Мерфимен (1894-1987 жылдары) бірге шикі бауыр адамдардың пернициозды анемиясын толық емдеп шығаратынын ашады. 

1934 жылы Дж. Уиплмен бірге ерте жазылмайтын ауруды емдеп шыққандары үшін Нобель сыйлығын алады. Майнот пен Э.Кон ішке қабылдау үшін бауыр экстратын дайындайды. В12 витамині шыққанға дейін бауыр экстракты пернициозды емдеуге арналған басты құрал болып табылды. 
## Дереккөздер


Санат: Медицина
Санат: Биология
Карл Майнхоф

**Карл Майнхоф** (Мейнхоф) (Meinhof, Carl) (23 шілде, 1857 жыл, Барцвитц, Померания, Пруссия – 10 ақпан, 1944 жыл, Грейфевальд), африка тілін меңгерген неміс лингвисті.

Майнхоф КОЙСАН мен басқа да африка тілдерін меңгергенімен, Банту тілінің маманы болды. Бірінші африка тілінің фонетикасы мен морфологиялық құрылымын қарастырды. Оның жұмыстарының бірі: Банту тілінің фонетикалық негізі (1899 жыл), Банту тіліндегі салыстырмалы грамматиканың принциптері (1906 жыл). .

## Дереккөздер

Санат:1857 жылы туғандар
Санат:Померания провинциясында туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Грейфевальдте қайтыс болғандар
Санат:SŁAWNO County тұлғалары
Санат:Германия тілтанушылары
Санат:Неміс фашисттік саясаткерлері
Санат:Грейфевальд университеті түлектері
Санат:Тюбинген университеті түлектері
Майолика

**Майолика** (), қалайы мен жылтылдатылған балшықтан істелген бұйым. .

Майорка аралы арқылы Мавритандық Испаниядан келген. Оның өндірісі 14 ғасырда Италиядан бастау алады. Майоликада бес түс қолданылады: кобальт көк, неаполитанды сары (сүрме), темір киноварь, малахитті жасыл (мыс), умбра (марганец). 

Умбра және кобальт көк негізінен сұлбасын шығару үшін әр кезеңде қолданылады. Сондай-ақ ақ қалайы эмаль түстерге әсер беру үшін немесе тек қана жылтылдаған ақ қалайы да қолданылған. Керамиканың қарапайым пішіндегі бұйымы салтанатты ыдыс болды. 

Суреттің әсерін беру үшін бетіне бірыңғай керамикалықты қолданатын кезде,  ол ғасырдағы италияндық нерративті стильде, историат стилінде безендірілді. Сондай-ақ Дельфті керамика; Фаэнцы МАЙОЛИКА; Фаянс; Урбино МАЙОЛИКАНЫ қараңыз.

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Санат:Қолөнер
Магниттік-резонанстық томография

thumb|right|200px|Мидағы ақ ұлпа
**Магниттік-резонанстық томография** (magnetic resonance tomography), магниттік-резонанстың көмегімен бейнелерді компьютерлік жолмен жасау. .

Зиянды болу қаупі бар рентгендік және гамма-сәулелерді пайдаланбай-ақ магниттік-резонанстың көмегімен алынған құрылымдық және биохимиялық ақпарат медициналық патологияларға диагноз қоюда құндылығы өте жоғары. Бұл технология ісіктерді анықтау және таратпау үшін, жұмсақ ұлпалардан тұратын мидың, жүректің және басқа ағзалардың суретін түсіру үшін баға жетпес құрал. Дегенмен бұл түсірілімді түсіру барысында пациентке ыңғайсыздық тудыратын жіңішке трубада қозғалыссыз жатуы керек. 
thumb|left|200px|Жүрек
Аты аталған бұл әдістің тағы бір кемшілігі медицинада суреттерді түсіретін басқа аппарат түрлерімен салыстырғанда бұл құралда сканерлеуге ұзақ уақыт кетеді, бұл өз кезегінде ұлпалық қысқаруға сезімтал болғандықтан, көкірек қуысын немесе асқазанды сканерлеуге жарамсыз етеді. Бірақ МРТ технологиясының артықшылығы басқа технологияларға қарағанда сау мен ауру ұлпалардың айырмашылығы мен қарама-қарсылығын жоғары дәрежеде ала алғандықтан медициналық диагноз қоюда таптырмайтын құрал болып саналады.

## Дереккөздер

Санат:Томография
Санат:Магниттік-резонанстық томография
Санат:Спин-спивдік өзара әсерлесу
Магниттік диполь

**Магниттік диполь** (magnetic dipole), қосалқы атомдық өлшемдегі кішкентай магнит, тұйық контур  бойынша ЭЛЕКТРЛІК ЗАРЯДТЫҢ баламалы ағыны.  .

Өздері айналатын атом ядросын айналып жүретін ЭЛЕКТРОНДАРДЫ, сонымен қатар жекелеген ҚОСАЛҚЫ АТОМДЫҚ БӨЛШЕКТЕРДІ мысалыға келтіруге болады. Үлкен көлемде бұл эффектілер, мәселен, темір атомдарында салынуы мүмкін. Бұл магниттік диполь болып табылатын магниттік компастар мен тілінген темірлер үшін ине дайындауға мүмкіндік береді. Магниттік дипольдің өлшем бірлігі оның сыртқы МАГНИТ ӨРІСІН реттестіре алатын дипольдің мүмкіндігін анықтайтын магниттік сәті. 

Еркін айналым жағдайында дипольдердің магниттік сәті негізінен магнит өрісі бағытында реттестіріледі. СИ жүйесіндегі диполь сәтінің бірлігі – квадрат метрдегі ампер.
## Дереккөздер


Санат: химия
Санат: Физика
Магнитосфера

**Магнитосфера** (magnetosphere), ИОНДАЛУ нәтижесінде зарядталған бөлшектер (ЭЛЕКТР ЗАРЯДЫ) тәртібіне КҮШТІ әсер ететін магниттік құбылыстар мен ауаның жоғары өткізгіштігі магнит өрісімен (ГЕОМАГНИТТІК ӨРІС) сіңіскен ҒАЛАМШАР (мысалы Жер) немесе табиғи серіктің айналасындағы аймақ.  .

Ғаламшардың немесе серіктің магнит өрісі олардың гравитациялық өрісі секілді денеден жойылуымен кемиді. КҮН ЖЕЛІ магнитосфераны күннен әрі бағытқа қарай апарады, оны созылыңқы құйрықпен тартады (вытягивая её в протяжённый хвост).
## Дереккөздер


Санат: Химия
Санат: Физика
Магнолия

**Магнолия** (magnolia) (Magnolia), магнолиялық тұқымдастарына жататын бұталар мен ағаштар тегі..

Барлығы шамамен 80 түрі бар. Солтүстік және Орталық Америка, Гималай және Шығыс Азия елдерінен шыққан. Магнолия жұпар гүлдері мен әдемі жапырақтары үшін жоғары бағаланады. Бұл тұқымдаста 12 тек және 210 түрі бар. Магнолия – қарапайым ерекшеліктері бар ең жабайы гүлді тұқымдастардың бірі. Ұзын гүлді өсі, гүлдің бөлігіне спиральша орналасқан және су өткізетін жасушаларының қарапайым құрылымы бар.
## Дереккөздер


Санат:Қос жарнақтылар
Магнус II Эриксон

**Магнус II Эриксон** (Magnus II Eriksson) (1316 жылы, Норвегия — 1 желтоқсан, 1374 жыл, Швеция), Швецияның (1319-63 жыдары, II Магнус секілді) және Норвегияның патшасы (1319−55, VII Магнус секілді).  .

Норвегия патшасы V Хоконның немересі және швед патшасының жиені, екі елді де басқарды. Барлық уақытын Швецияда өткізді, сол себепті Норвегиялық ақсүйектер 1355 жылы оның тағын ұлы Хоконға беруге келісті. Швед ақсүйектерінің көптеген өкілдеріне салықты көтеріп және шіркеулер мен ақсүйектердің экономикалық қуатын тұсаулатып қарсы шықты.

 1356 жылы оны швед патшалығының жартысын өз ұлы Эйрикке бергіздірді. Швед ақсүйектеріне бақылауды күшейтемін деп Магнус тақтан түсті. 
## Дереккөздер


Санат: Тарих
Санат: Тұлғалар
Магнус эффектісі

**Магнус эффектісі** (Magnus effect), сұйықтық немесе газдың айналмалы және айнала ағатын цилиндрлік немесе сфералық денеге әсер ететін көлденең күштің пайда болуы.  .

Тәжірибе барысында тенис добының және гольф добы траекториясының қисаюын түсіндіретін, сонымен қатар артиллериялық снарядтың ұшу траекториясына әсер ететін бұл эффектіні 1853 жылы ашқан Генрих Густав Магнустің (1802—70 жылдары) атымен аталды. 
## Дереккөздер


Санат: Физика
Магон Уильям

**Магон Уильям** (Mahone, William) (1 желтоқсан 1826 жылы, АҚШ, Вирджиния штаты, Саутхемптом графствосы — 8 қазан 1895 жылы, Вашингтон), америкалық саясаткер және теміржол магнаты.  .

Вирджиниядағы Әскери институтты бітіргеннен кейін сабақ бере жүріп, инженер ісін бір уақытта зертеп жүрді. 1851 жылы Норфолк-Питерсберг теміржолында инженер болып жұмыс істеді, ал 10 жылдан кейін осы компанияның президенті болып тағайындалды. 

Азамат соғысы кезінде Конфедерацияда бас квартирмейстер болып сайланды, бірақ солтүстік Вирджиниядағы армияға кетіп, онда генерал майор шеніне дейін өсті. Соғыстан кейін жол құрылыс жұмыстарына қайта оралып, Атлантика, Миссисипи және Огай (кейіннен Норфолк-Батыс) теміржолдарының президенті болды (1867 жылы). 

Теміржол патронажының негізінде саяси база салды, бірақ 1870 жылдары теміржолға бақылаудан айрылды. Демократиялық партияның губернаторына үміткерлікке ұсынылып өтпей қалған соң (1877 жылы), «риджастерлер» (қайта ұйымдастырушылар) саяси партиясын жасау үшін (1879 жылы) афроамерикалық және ақ нәсілді кедейлердің коалициясын ұйымдастырды, олар өз кезегінде реформаны жариялауға үлгерді. 
АҚШ Сенатына республикашылардың атынан қатысты (1880-87 жылдары).
## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: Саясаттану
Мағриб

оңға|нобай|240px|Мағрип

**Мағриб** (المغرب العربي ) — Солтүстік-Батыс Африка өңірінің дәстүрлі аты.

## Тарихы
оңға|нобай|140px|Араб Мағриб Одағы елдерінің белгісі
Бұл атау араб тілінде осы күнге дейін сақталған. Әлі күнге дейін араб тілінде Марокконы осылай атайды. Дәстүр бойынша, Мағриб оңтүстігінде Сахара Атласы мен солтүстігінде Атлантика немесе Жерорта теңізі жағалауы арасындағы жерді, яғни Марокко, Алжир мен Тунистің солтүстік бөліктерін атайды.

Қазіргі уақытта Мағриб ұғымы саясатта кең мағынаға ие болды (Үлкен Мағриб деп аталатын) және оған (батыстан шығысқа қарай): Батыс Сахара, Мауритания, Марокко, Алжир, Тунис, Ливия кіреді. Орта ғасырларда «Мағриб» ұғымына мұсылмандық Испания (Андалусия) және Жерорта теңізінің батыс бөлігіндегі (Балеар аралдары, Сардиния, Сицилия) бұрынғы Араб халифатының басқа да иеліктері кірді.

Бұл мемлекеттер арабтардың жаулап алу кезеңінде «әл-Мағриб» жалпы атауын алды. Араб тілінен аударғанда әл-Мағриб - «күн бататын ел» немесе «Батыс». Әл-Машрыққа қарсы тұжырымдама, яғни «Шығыс».

1956 жылы Марокко мен Тунис тәуелсіздік алғаннан кейін Марокко королі V Мұхаммед пен Тунис премьер-министрі Хабиб Бургиба «Ұлы Араб Мағрибі» аймақтық бірлестігін құру идеясын ұсынды.

Танжерде (1958) және Рабатта (1963) бірқатар Мағриб елдерінің конференциялары бірігу мәселесі бойынша өткізілді.

Марокко, Алжир, Тунис, Ливия экономика министрлері кіретін Мағриб елдерінің тұрақты кеңес беру комитеті 1964 жылы құрылды. 1964-1968 жылдары комитет жанынан салалық комиссиялар құрылып, Мағриб елдері арасында экономиканың түрлі салаларында ынтымақтастық туралы бірқатар келісімдерге қол қойылды. Ливия 1970 жылы Мағрибтің барлық аймақтық ұйымдарынан шықты. Сол жылдан бастап Мауритания комитетке бақылаушы ретінде қатысады.

Мағриб елдерінің халықтары көптеген ғасырлар бойы жаулап алушыларға қарсы күресіп, өздерінің саяси және экономикалық мүдделерін қорғады. Берберлер, римдік оккупация, романдану, вандалдар, Византия, арабтар, түріктер, француздардың отарлық билігі - осының бәрі осы аймақтың ұзақ және күрделі тарихының парақтары. Мағриб елдерінің тәуелсіздік алуы осы мемлекеттердің дамуында жаңа кезең ашты.

1989 жылы ақпанда Алжир, Марокко, Тунис, Ливия және Мауритания басшылары жаңа аймақтық саяси және әкімшілік ұйым - Араб Мағриб Одағын (АМО) құру туралы келісімге қол қойды.

## Әдебиет
* 

Санат:Африка елдері
Санат:Араб елдері
Санат:Солтүстік Африка тарихы
Магритт Рене

нобай|солға|Рене Магриттінін фотографиясы
**Магритт Рене** (толық аты Магритт Рене-Франсуа-Гилен) () (21 қараша 1898 жылы, Лесин, Бельгия — 15 тамыз, 1967 жылы, Брюссель), бельгиялық суретші..

Бельгия академиясының көркем өнерін бітіргеннен кейін (1916-18 жылдары), Түсқағаздардың эскизін жасап және сол кезеңнің жарнамалық плакаттарын салды. Брюссел Көркем галереясы оған қолдау көрсетіп, өзін өнерге толықтай арнауға мүмкіндік берді. Оның алғашқы жұмыстары кубизм және футуризм стилінде орындалды; 1922 жылы Дж.Де Кириконың шығармаларымен танысқаннан кейін  СЮРРЕАЛИСТ болып, Қауіпті жағдайдағы адам өлтіруші кенебін салды (1927 жылы).

Оның жұмыстарында көп көрініс табатын бейнелер – теңіз, ашық аспан, әйелдің кеуде мүсіні, ыдыстағы буржуаздық «кішкентай адам», биік жартаста қалықтап ұшып жүру; ал жұмбақ және логикасыз кенептерінде белгісіз кеңістік, уақыт пен өлшем оның кәдімгі элементтері болды.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Тұлғалар
Мадани Аббаси аль-

**Мадани Аббаси аль-** (Madani, Abbasi al-) (1931 жылы туды, Сиди-Укба, Алжир), Әли БЕЛЬХАДЖЕММЕН бірге алжирлік ИСЛАМ ФРОНТЫН ҚҰТҚАРУ (ИФҚ) ұйымын құрушы.  .

Лондонда доктор атағын алды, Алжир университетінде оқытушылық қызметін атқара жүріп, діни бағыттағы студенттердің көшбасшысы болды. Басқа да уағызшы адамдармен бірге елдерді аралап, пікір алыса жүріп, діни саяси қозғалыстың негізін салды. Сайлаудың 1-турынан кейін 1991-92 жылдары қамауға алынды. 1999 жылы Алжир президенті Әбделәзиз Бутефликті қолдап, ИФҚ мен Алжир үкіметінің арасында тату келісімге келді.
## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: Дін
Мадарьяга-и-Рохо Сальвадор де

**Мадарьяга-и-Рохо Сальвадор де** (Madariaga у Rojo, Salvador de) (23 шілде 1886 жылы, Ла-Корунья, Испания — 14 желтоқсан 1978 жылы, Локарно, Швейцария), испан жазушысы, дипломат және тарихшы. 

Техникалық мансабын журналистика үшін тастап, 1921 жылы Ұлттар Лигасының хатшылығында жұмыс істеді, АҚШ және Францияда елшілік қызметтерді атқарды, Испанияның Лигадағы тұрақты делегаты болды (1931-36). 1936 жылы испан Азаматтық соғысы тұтанғанда Англияға көшіп кетіп, Ф.Франко қайтыс болғаннан кейін ғана оралды. Ағылшын, неміс, француз және испан тілдерінде көп жазды; оның еңбектері: Ағылшындар, француздар, испандықтар (1928), Испания (1942), Испан-америка империясының қарыштап дамуы мен құлдырауы (1945) және латын америкасының тарихи оқиғаларына негізделген романдар..

## Дереккөздер


Санат:1886 жылы туғандар
Санат:Испания тұлғалары
Санат:Жазушылар
Санат:Тарихшылар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Мадеракка

**Мадеракка** (Madderakka) СААМДАРДЫҢ босану құдайы.  .

Оған оның үш қызы көмектескен: Саракка, «тоқымашы әйел», Уксакка, «әйел-есік» немесе «есіктегі әйел» (табалдырықта мекен етеді) және әйел-пияз Юксакка. Олар сәби жатырда ұрықтанған сәттен және бала жастан бастап нәрестеге қараған. Баланың жанын Мадеракка дүниені басқаратын құдай Вералденрадиэннен алып, жанды тәнге салады, ал Саракка әйелдің құрсағында араластырады деп есептеген.
## Дереккөздер


Санат: Дін
Санат: Тарих
Мадеро Франсиско Индалесио

**Мадеро Франсиско Индалесио** (Madero, Francisco (Indalėcio)) (30 қазан 1873 жылы, Паррас, Мексика — 22 ақпан 1913 жылы, Мехико[), мексикалық революционер және президент (1911-13 жылдары). .

Ауқатты жер иеленушінің ұлы, 1908 жылы П.ДИАСТЫҢ ұзақ уақыттық диктаторлық мерзімін тоқтатын біріккен сайлауға шақырды. Бүлікке айдап салғандығы үшін қамауға алынды, бірақ кепілдікке босатылды. Диастың биліктен кетуіне себепші болған қаруланған бүлікті басқарды. 1911 жылы президент болып сайланды. Оның саясаттағы тәжірибесінің аздығы мен артық идеализмі оған кедергі келтірді, кейін консерваторлар мен революционерлер оны мен оның әкімшілігін жоқ қылды. 

1913 жылы оны өлтірді. Бұл ұлттық қазаға айналды. 

## Дереккөздер
Мадж Томас

**Мадж Томас** (Mudge, Thomas) (қыркүйек 1715 жылы, Эксетер, Англия — 14 қараша 1794 жыл, Ньюингтон-плейс), ағылшын сағатшысы.  .

1765 жылы САҒАТ үшін ең сенімді және кең қолданылатын серіппе  желісі бар механизмі сағат жүрісінің иінтіректі реттеуішін ойлап тапты. Кейіннен теңіз ХРОНОМЕТРІНІҢ жетілдіру жұмыстарын енгізді.
## Дереккөздер


Санат: Тарих
Санат: Тұлғалар
Маджапахит

**Маджапахит** (Majapahit empire) (13-16 ғасырлар), шығыс Явада орналасқан Индонезиядағы соңғы индуистік патшалық.  .

Сингасари ханзадасы Виджая негізін қалады. Ол қарсыласын жеңу үшін ҚҰБЫЛАЙХАННЫҢ (КЕРТАНАГАРА) әскери одағымен бірікті, ал кейіннен моңғолдарды қуып шықты. 

Кейбір ғалымдар Маджапахит қазіргі Индонезияның барлық жері мен Малайзияның бір бөлігі десе, ал басқа ғалымдар тек қана Ява мен Балиды қамтыған деп санайды. Патша Хаям Вурук пен оның бас министрі ГАДЖА МАДА басқарған 14 ғасырдың ортасы биліктің қарыштап дамыған кезеңі болды. 

Яваның солтүстік жағалауындағы мұсылман мемлекеттерінің дамуы империяның өмірін тоқтатты.
## Дереккөздер


Санат: География
Санат: Тарих
Мадженттік ұрыс

**Мадженттік ұрыс** (Magenta, Battle of) (1859 жыл), Австрия-италия-француздық соғыс кезіндегі 1859 жылғы ұрыс; Италияның солтүстігіндегі Ломбардиде француз-сардин мен австриялық әскерлердің арасында 1859 жылы 4 шілдеде болған ұрыс атауы. . 

Француздарға қиындықпен келген бұл жеңіс Италия үшін тәуелсіздікке жетудің маңызды қадамы болды. Бұл көптеген аймақтарда австрия билігінің жойылуына әкеліп және олар Италияны біріктіру қозғалыстарына қосылды.
## Дереккөздер


Санат: Тарих
Маджоң

**Маджоң** (mah-jongg), әдетте 4 адам ойнайтын шыққан тегі қытайлық ойын.  .

Ойын үшін 144 ұқсас домино пластинканы қолданып, ойыншылардың бірі ұтылып қалғанша ойыншылар алып, лақтырып отырады. Бұл ойынның мақсаты РАММИ карталық ойынына ұқсас. Ойын шамамен 19 ғасырда пайда болды. Ойынның атын Д.П.Бэбкок ойлап тауып, оны бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батысқа таратты. 

Ойын жинақтамасына ұпайды есептеу және пластинкаларды тік қою үшін ойын тасының сыңары, белгілі сандағы жетондар немесе фишкалар енеді, сөйте тұра басқа ойыншылар олардың бет жағын көрмеуі керек.
## Дереккөздер


Санат: Тарих
Санат: Қытай
Маджуро

**Маджуро** ( ) — Тынық мұхиттың батысында Маршал аралдарының Ратак тізбесіндегі (шығыс) атолл..

Халық саны: 23 676 адам (1999). Республика астанасы МАРШАЛ АРАЛЫ. Атоллдың рифтегі ұзындығы 40 км, құрлықтағы жалпы көлемі 10 км² 64 кішкентай аралы бар. Атоллда барлық Маршал аралдарынан ең көп халық өмір сүріп жатыр. Маджуроның негізгі тұрғындары Далап, Улига және Дэррит атты бір бірімен біріккен үш аралда орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:География
Санат:Океания астаналары
Санат:Аустралия және Океания аралдары
Санат:Марш елді мекендері
Джузеппе Мадзини

**Мадзини Джузеппе** (Mazzini, Giuseppe) (22 маусым 1805 жыл, Генуя — 10 наурыз 1872 жыл, Пиза, Италия), итальяндық революционер, итальяндық ұлт азаттық қозғалысы басшыларының бірі. .

Заңгер мамандығын алған. 1827 жылы КАРБОНАРИЛЕР құпия қоғамына кірді. 1830 жылы ұсталды, босағаннан кейін Марсельге көшіп келді (1831). Бұнда ол «ЖАС ИТАЛИЯ» атты патриоттық қозғалысының негізін қалады. Кейіннен бүкіл әлемдік республикалық федерация құру жоспарын алға тартып, Швейцарияда «Жас Еуропа» атты қоғамның негізін қалады. 

1837 жылы Англияға эмиграцияға кетіп, онда дүниежүзіндегі барлық солшыл революционерлермен бірге қарым-қатынас жасап, өзінің революциялық қызметтерін жалғастырды. 

1846 жылы халықтардың Интернационалдық одағын құрды. 1848 жылы Миланға қайта оралып, Дж. ГАРИБАЛЬДИ отрядына қатардағы сарбаз болып кірді. 1949 жылы ұзақ өмір сүрмеген Рим республикасының құрылуына қатысты, бірақ Римдегі билікті Папа қолына алғаннан кейін ол Англияға қайта оралды. 

Мадзини «Италияның достары» қоғамын құрып (1851) және Милан, Мантуе және Генуедегі сәтсіз көтерілістерді қолдауға шықты. Ымырасыз республикашыл ол біріккен Итальян патшалығының құрылуын айыптады (1861). Қараңыз: РИСОРДЖИМЕНТО.
## Дереккөздер


Санат: Италия
Санат: Тарих
Мадисон

**Мадисон** (ағылш: *Madison*) — АҚШ-та қала, Висконсин штатының әкімшілік орталығы. 

Халқы - 258,054 адам (2018 ж.), Бұл Висконсин штатындағы Милуокиден кейінгі халық саны бойынша екінші, АҚШ -тағы 81 -ші қала. Қала маңындағы тұрғындардың саны 654 мың адамнан асады.

Бірнеше жылдан кейін Висконсин территориясының астанасы болды.

1846 жылдан бастап ауыл, ал 1856 жылдан бастап қала болды. 1854 жылы теміржол құрылысын салғаннан кейін өндірістің тұрақты дамуы басталды. Әдемі саябақ, орманды жағалаулары бар өзендер көздің жауын алады. 

Сауда орталығы ауылшаруашылық ауданы. Кірістің көп бөлігін әкімшілік қызметтер әкеледі, ал жоғары оқу орындарынан Висконсин УН-ТІНІҢ бас кампусы.

## Дереккөздер


Санат:Висконсин қалалары
Санат:1936 жылы құрылған елді мекендер
Мадлен аралы

**Мадлен аралы** (ағылш: *Magdalen Islands*; фр: *îles de la Madeleine*) — Квебеканың шығысында Канададағы аралдардың тобы..

Эдуард ханзадасы мен Ньюфаундленд аралдарының арасындағы Әулие Лаврентий шығанағында орналасқан. 

Жалпы көлемі 228 км². Ең үлкендері — Авр-Обер (Амхерст) және Кап-о-Мёль (Гриндстоун). 1534 жылы Картье ашты. Негізінен француз канадалықтар тұрады.

## Аралдар тізімі
* Авр Обер аралы (фр: *l'Île du Havre Aubert*) — 58 км².
*Де-Ла-Гранд-Антре́ аралы (фр: *l'Île de la Grande Entrée*).
*Авр-О-Мезон аралы (фр: *l'Île du Havre aux Maisons*).
*Кап-О-Мёль аралы (фр: *l'Île du Cap aux Meules*).
*Иль-о-Лю аралы (фр: *l'île aux Loups*).
*Ла-Грос-Иль аралы (фр: *la Grosse Île*) — 77,92 км².
*Антре аралы (фр: *l'île d'Entrée*).
*Брион аралы (фр: *l'Île Brion*) — 7 км².
*Роше́-Оз-Уазо́ аралы (фр: *le Rocher aux Oiseaux*).

## Дереккөздер

Санат:Канада аралдары
Мадлендік мәдениет

**Мадлендік мәдениет** (Magdalenian culture), тас ғасырының мәдениеті және Еуропадағы жоғарғы ПАЛЕОЛИТ дәуірінің көркем дәстүрі. .

Францияның оңтүстік-батысындағы Ла-Мадлен мекені бойынша аталды. Мадлендіктер солтүстік бұғылар, жабайы аттар мен бизондардың көп табыны   болған кезде шамамен 11-17 мың жыл бұрын өмір сүрді. Шамасы олар азықтың молдығынан жартылай көшпелі өмір сүрген сияқты. Олар қысқа сапты найза, тұзақ және қақпандардың көмегімен аң аулап, тау қуысы, үңгір, шатырларда тіршілік еткен. 

Мадлендік тас құралдарының арасынан пышақ, жонғыш аспап, қырғыш, тескіш темір, үшкір таяқтар табылды. Шот балта, балға, найза ұштағыш, сүңгі, көзі бар инелер т.б. сүйектен жасалған құралдардың арасынан көптеген жануарлардың суреті бейнеленген. 

Үңгір өнерінің алғашқы кезеңіне дөрекі қара суреттер тән, ал кейінгі кезеңінде Испаниядағы АЛЬТАМИРА үңгірінде кездескендей әдемі салынған шынайы полихромдық кескіндер салынған. Мадлендік мәдениет төртінші (вюрмдік) мұз қатудың соңында климаттың жылыну кезінде (шамамен 10 мың жыл) және табын-табын болып жүретін жануарлар азайған уақытта жоғалды.
## Дереккөздер


Санат: Мәдениет
Санат: Тарих
Мадонна

**Мадонна** (Madonna), христиандық өнерде Бибі Марияның бейнеленуі; итальян тілінен аударғанда «менің ханымым» дегенді білдіреді. .

Мадонна көбінесе қолына кішкентай сәби Исаны ұстап отырғаны, сонымен қатар жалғыз өзі бейнеленеді. Мадоннаның ең алғашқы сурет үлгілері Византияда салынды: тақта отырған Мадонна мен сәби, тізерлеп тұрған Мадонна, сәбиді көтеріп тұрған Мадонна және т.б. Орта ғасырларда батыс Еуропалық өнер бұл бейнелерді бейімдендіріп, нәзіктік пен дінге сұлулықты оятатын Бибі Марияның бейнесін жасады. 

Қайта ояну мен барокко дәуірінде керіп тастау азабын күні бұрын білген Мадоннаның бейнесі кең танымал болды. Мадонна көңілді балаға емес, басқа жаққа ойлана қарап тұр.
## Дереккөздер


Санат: Өнер
Санат: Тарих
Мадре-де-Дьос

**Ма́дре-де-Дьос** ():
*Мадре-де-Дьос — Чилидегі арал.
*Мадре-де-Дьос — Боливия провинциясы.
*Мадре-де-Дьос — Перудағы аймақ.
*Мадре-де-Дьос — Оңтүстік Америкадағы өзен.
Мадригал

**Мадригал** (madrigal), әдетте полифониялық және сүйемелдеусіз орындалатын 16-17 ғасырлардағы вокалдық камералық музыканың түрі. .

Француздық ШАНСОН және итальяндық фроттоланың (frottola; «ойдан шығару»)  әсерімен Италияда пайда болып, дамыды. Негізінен үш-алты дауысқа жазылды. Зиялы қоғамда кең таралып, еркектер мен әйелдер тең дәрежеде ойнайтын, әуесқойлар да мадригалдарды орындаған. Мәтіндері әруақытта ғашықтық туралы болды, олардың арасында өлеңдері музыкаға түскен көп танымал ақындар ПЕТРАРКА, Т.ТАССО және Б.ГВАРИНИ бар. 

Италиядағы ең үлкен мадригалистер О.ди ЛАССО,Л.МАРЕНЦИО, Д.К.ДЖЕЗУАЛЬДО және К.МОНТЕВЕРДИ. Авторлары танымал ағылшын мадригалдары: Т.МОРЛИ, Т.УИЛКЕС және Дж.УИЛБИ
## Дереккөздер


Санат: Музыка
Санат: Өнер
Мадура

**Мадура** (Madura), Индонезиядағы Ява Тимур провинциясы, Ява жағалауының солтүстік-шығысындағы арал..

Әкімшілік орталығы: Памекасан. Көлемі: 5290 км², шығысында биіктігі 430 м жететін биік өлке. Бұнда 17 ғасырда голландықтар орналасты. Мадура 1885 жылы Яваға біріктіріліп,  1949 жылы Индонезияның құрамына енді. Негізінен қыркүйек айында болатын өгіздерді қуалау көптеген көрермендерді өзіне тартады.
## Дереккөздер


Санат:Индонезия аралдары
Мадхья-Прадеш

**Мадхья-Прадеш** (Madhva Pradesh), орталық Үндістандағы штат. 60 385 118 адамы (2001) бар..

Раджастхан, Уттар-Прадеш, ЧХАТТИСГАРХ, Махараштра және Гуджарат штаттарымен шектеседі. Көлемі: 308 252 км². Бұл Үндістан штаттарының ішіндегі көлемі жағынан екінші орында тұр.

Әкімшілік орталығы: БХОПАЛ. Бұл жерден Үндістанның НАРМАДА, ТАПТИ, МАХАНАДИ және ВАЙНГАНГА секілді кейбір маңызы жоғары өзендері бастау алады. Б.д.д. 4-3 ғасырларда Маурьлер империясының құрамында болды, сондай-ақ көптеген басқа да династиялар ауысты. 11 ғасырдан бастап мұсылмандардың иелігінде болды, 16 ғасырда Ұлы Моңғол империясы жаулап алды. 1760 жылы маратхтардың қол астында болып және 19 ғасырдың басында Англияның отарына өтті. 

1947 жылы Үндістан тәуелсіздігін алғаннан кейін штат болып құрылды; 1956 жылы оның шекарасы өзгерді. 2000 жылы штаттың шығыс бөлігі Чхаттисгарх жеке штат болды. Мадхья-Прадеш пайдалы қазбаларға бай болса да, оның эконмикасының негізгі саласы – ауылшаруашылық. 
## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Үндістан
Маэкава Кунио

**Маэкава Кунио** (Maekawa Kunio) (14 мамыр, Ниигата — Токио), жапон архитекторы. .
Парижде Лe Корбюзье және Токиода А.РЕЙМОНДПЕН бірге сызбашы болып жұмыс істеді. 

Муниципалитеттері Хинамото (1936) және Дайрен (1938) секілді бұрынғы жұмыстарында жапон империалистік тәртібінің сырттай сән-салтанатты стиліне қарсы шығуға тырысты. 

1950-жылдары Ле Корбюзьенің (БРУТАЛИЗМ) брутализм стилінде жұмыс істеуін жалғастырды. Фукусимадағы Білім орталығы (1955) және Харуми және Токиодағы Сетагаядағы Қоғамдық орталық (1959) секілді ғимараттар бетонды осы материалға сәйкес келетіндей жеңіл қалыпта қолдануға ұмтылушылығымен ерекшеленеді. Оның салған қоғамдық орталықтары өз карьерасын Маэкава кеңсесінде бастаған "ТАНГА КЕНЗОҒА" әсерін тигізді.
## Еңбектері

File:Kanagawa Concert Hall 2009.jpg|Канагава кітапхана және музыка залы, Йокагама (1954)
File:International House of Japan.jpg|Жапония халықаралық үйі, Токио  (1955)
File:Fukushima Education Center 2010.jpg|Фукушима білім орталығы (1956)
File:Setagaya Ward Office 2009.jpg|Setagaya Ward Office
File:Tokio Marine & Nichido Fire Insurancea.jpg|Tokio Marine & Nichido Fire Insurance Head Office (1974)

## Дереккөздер


Санат: Жапон сәулетшілері
Санат: 1905 жылы туғандар
Санат:1986 жылы қайтыс болғандар
Мажино Андре-Луи-Рене

**Мажино Андре-Луи-Рене** (Maginot, Аndré (-Louis-René) (17 ақпан 1877 жыл, Париж — 7 қаңтар 1932 жыл, сонда), француздың мемлекеттік қызметкері. .

1910 жылы депутаттар Палатасына сайланды.  Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, қатты жарақаттанды. Францияның екі рет әскери министрі болып тағайындалып (1922-24 және 1929-31 жылдары), Германияның елге болашақта шабуыл жасауынан қорғау үшін дайындық жұмыстарында белсенділік танытты. Француз-герман шекараларын әскери бекіту үшін қымбатқа шыққан құрылыс жұмыстарын жүргізудің бастамашысы болды, ол кейіннен оның құрметіне МАЖИНО БАЙЛАНЫСЫ деп аталды.

## Дереккөздер


Санат: Франция
Санат: География
Макговерн Джордж Стенли

**Макговерн Джордж Стенли** (McGovern, George S(tanley)) (АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатының, Эйвонда; жылы 1922 жылы 19 шілдеде туған), американың саяси қайраткері..

Солтүстік-батыс университетінде тарих ғылымдарының докторы ғылыми атағын қорғап, Оңтүстік Дакот университетіндегі Уэлиан Дакот университетінде сабақ берген. 1948 жылдан бастап демократиялық партияда белсенді болып, АҚШ-та қажеттілікке байланысты әлемдегі аштыққа қарсы дәріс тыңдауға қатысып, АҚШ-да палата өкілі және сенат өкілі ретінде сайлауға түседі (1957-61).

Ветнам соғысында АҚШ-ның алдыңғы қатарлы қарсыласы ретінде қатысқан. 1972 жылы демократиялық париядан президенттікке кандидат болып, бірақ сайлауда Ричард Никсоннан үлкен жеңіліс тауып, қол үзген. 1974 жылы сенатқа сайланып, бірақ 1980 жылы орынынан түскен. Сонан соң белгілі либерал қозғалысының қайраткері ретінде қалып, нәтижесінде оқытушы болып,  лекция оқып, жазушылық іспен айналысқан.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:География
Макгроу Джон Джозеф

200px|нобай|оңға
**Макгроу Джон Джозеф** (McGraw, John (Joseph))  (1873 жылы 7 сәуір Тракстонның Нью-Йорк штаты – 1934 жылы 15 ақпанда АҚШ-ның Нью-Йорк штаты) америка бесболисті және менеджер болған. .

1890 жылы Балтимор ұлттық командасына қатысып, ең жақсыларының бірі болған. 1988 жылғы ойындағы жеткен жетістіктерінің орташа көрсеткіші  (0,391) негізгі үшінші ойыншы үшін қазірге дейін жоғарғы болып есептеледі. «Нью-Йорк Джайнтс» командасының басқарушысы ретінде (1902-32) әлемдік серияның үш чемпионаты мен халық лигасының 10 чемпионатында 10 команданы басқарған (1905, 1921, 1922). 

Өзінің алғырлығы мен асқақтығының арқасында «Кішкентай Напольеон» деген лақап атқа ие болды.

Нью-Йорк гиганттарының менеджері ретінде 1900 жылдан 1932 жылға дейін белсенді, нәтижелі МакГроу бейсболдағы ең көрнекті спортшылардың біріне айналды. Джон Джозеф МакГроу айтарлықтай жетістіктерге жетті. Ол Гиганттарды он есе чемпиондық титулға жеткізді(1904-5, 1911-13, 1917, 1921-24).  Сонымен қатар, командалар жыл сайынғы бейсболдан АҚШ чемпионатында үш рет жеңіске жетті.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ бейсболшылары
Санат: Бейсбол
Санат:1873 жылы туғандар
Санат:1934 жылы қайтыс болғандар
Эдвард Макдауэлл

**Эдвард Александер Макдауэлл** (ағылш. *Edward Alexander MacDowell*; 18 желтоқсан 1860 жыл – 23 қаңтар 1908 жыл) — американдық сазгер және кеш романтизм кезеңінің пианисті. Ол өзінің екінші фортепианолық концертімен және "*орман эскиздері*", "*теңіз пьесалары*" және "*Жаңа Англия Идилдері*" фортепианолық сюиталарымен танымал болды. "*Орман эскиздері* "оның ең танымал "*жабайы раушанға*" арналған қысқа пьесасын қамтиды. 1904 жылы ол американдық өнер және әдебиет академиясына мүшелікке ие болған алғашқы жеті американдықтың бірі болды. .

Жасы сегізге толғанда ол фортепьяно сабағын оқуды бастаған. Кейінгі оқуын Германияда жалғастырғанда композитор Иоахима Раффа (Raff; 1822-82) жақсы әсерде болып, фортепьяно концертіне жазылуына көндіріп (1882), сонан соң Макдауэлдің шығармаларын орындауы мен жариялануына көмек көрсеткен Ф.Листпен танысады. 

1888 жылы Макдауэлл өз әйелімен АҚШ-на оралады, және 1896 жылы Колумбия университетінің музыка саласындағы алғашқы профессоры болады. 1904 жылы сал ауыруына ұшырағаннан соң, ән шығару мен орындаудан қабілеттілігінен айырылып, ақылынан адасып, 47 жасында қаза тапты. 

Композитордың жазғы үйі ПитербордыңНью-Хэмпшир штатында орналасқан, қайтыс болған соң ол үй Макдауэлл көкемдік калониясына айналды. 
Көптеген белгілі жұмыстары: фортепьяно ре-минорға арналған (Second Piano Concerto in D Minor, 1886) 2-ші концерті, екінші («Үнділік») сюитасы (Second Orchestral («Indian») Suite); және фортепьяноға арналған жинақтар т.б. Орман искизі (Woodland Sketches; 1896) мен Теңіз пьесасы (Sen Pieces; 1898).
## Дереккөздер

Санат: Өнер
Санат: Тұлғалар
МакДиармид Алан

**МакДиармид Алан Г.** (MacDiarmid, Alan G.; 1927 жылы 14 сәуір, Жаңа Зеландия, Мастерсонда дүниеге келген), американдық химик. .
Мадисондағы Висконсина университетінде (1951ж.) және Кембридж университетінде (1955ж.) химия бойынша философия ғылымдарының докторы ғылыми атағын алған. Сонан соң Пенсилвани университетінде сабақ беріп, 1988 жылы сонда химия профессоры болады. 

А. Дж. Хигер мен Хидеки Сиракпен бірге кейбір пластикті химиялық түрлендіруге болатынын, метал сияқты электр өткізетінін көрсетіп берген. Бұндай жаңалық ғалымдардың басқа да полимерді ашуына септігін тигізіп, молекулалы электроника саласын дамытуына үлесін тигізді. 

2000 жылы МакДиармид Хигер мен Сиракпен бірге химия бойыншы Нобель сыйлығына ие болды.
## Дереккөздер


Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат: 1927 жылы туғандар
Санат: 2007 жылы қайтыс болғандар
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Жаңа Зеландия химиктері
Санат:14 сәуірде туғандар
Макдиармид Хью

**Макдиармид Хью** (негізгі аты Кристофер Марри Грив) (MacDiarmid, Hugh Christopher Murray Grieve) (1892 жылы 11 тамыз Шотландияның Лэнгхолм, Дамфрисшер – 1978 жылы 9 қыркүйек, Эдинбург) шотландиялық ақын. .

[1922 жыл[[ы айсайынғы Шотландиялық кітапша журналын шығарып, оған өзінің лирикаларын және қайта дамыған шотландия әдебиетінің басталуын басып шығарады. 

[Саясаттағы радикалды солақай көзқарасын қолдап, ағылшын тілін  мәнерлі құрал ретінде қабылдамайды және «шотланд синтаксисі» арқылы жазылған аралас әртүрлі диалектілердің қазіргі қоғамды көрсететін өлеңдерін мұқият зерттейді. Оның сыны Масайған түйетікенге қарайды жинағында (1926) көрініс тапқан. Кейін әдеттегі ағылшын тіліндегі Ысқырық сандық (1947) және Джеймс Джайске естелік (1955) шығармасына қайта келеді. 

Ол 20 жылдың басындағы Шотландтың аса көрнекті ақыны болып есептеледі.
## Дереккөздер


Санат: Шотландия
Санат: Тұлғалар
Дуайт Макдональд

**Макдональд Дуайт** (Macdonald, Dwight) (1906жылы  24 наурыз Нью-Йорк –1982ж. 19 желтоқсан, сонда), америкалық жазушы және киносыншы. .

Йель университетін бітірген, Екінші жүниежүзілік соғыс кезінде А.Жид, А.Камю және Марианна Мур сияқты автролардың шығармаларын жариялауымен Саясат журналының негізін қалаған. Алдыңғы қатардағы байыпты киносыншы ретінде Нью-Йоркер (1951-71) журналының штаттағы жазушысы болады және Эсквайр журналына арналған фильмдерді қарап шықты (1960-66). 

Саясатқа сталиндік кезеңнен Троцкиз кезеңіне шейін араласты, сонан соң анархизмнен патефизмаға шейін араласты, Вьетнамдағы соғыс кезеңінде жастарды шақыруға қарсылық білдірді. Оның ең атақты эссе жинағы – Шын мәніндегі Америкаға қарсылық (1963) деп аталады.
## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Жазушылар
Санат: Тұлғалар
Мак-Доннелл

**Макдоннелл** (Macdonnell Ranges) Cолтүстік аймақтың орталық оңтүстік бөлігіндегі Австралия тауы.

Алис-Спрингс қаласынан шамамен 400 км батыстан-шығысқа қарай созылып жатыр. Ең жоғарғы биік тұсы – Зил қаласында (1510м). 

Ең алғаш рет 1860 жылы Джон Макдуал Стюарт зерттеген және оның атауы Оңтүстік Австралия губернаторы Ричард Макдонналлдің атымен аталған..

## Дереккөздер


Санат:Аустралия таулары
McDonnell Douglas

**«McDonnell Douglas»** (McDonnell Douglas Cor.), азаматтық ұшақ пен ғарыш ракетасы мен кемесіндегі реактивті жойғыш ұшағын өндіретін америкалық компания.

Корпорация 1967 жылы McDonnell Aircraft Co-ның құйылысынан (1939 ж. құрылған)  және Douglas Co (1921) құрастырылып шығарылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дуглос АҚШ-тың әуе флотының алтыдан бірін құрайтын 29000 әскери ұшақтарын шығарған. Соғыстан соң өзінің DС-6 және DС-7 комерциялық ұшу бағынан қожалық жасады. 

Комерциялық реактивті ұшақтардың дамуының нәтижесінде Дуглос «Боингтен» қалып қояды және екінші жүниежүзілік соғыс кезінде тез дамыған McDonnell-мен бірігіп дегеніне жетті және реактивті жойғыш авиатасымалдауыг жетілдіретін бірінші қоймасы болып, негізгі қорғаныс жабдықтаушысы болып қалды. McDonnell Douglas-пен біріккен соң кең қолданыстағы реактивті жойғыш (F-4 Phantom, A-4 Skyhawk, Ф-15 Eagle, F-18 Hornet қосқанда), сондай-ақ зымырантасығаш пен қанатты зымырандар шығарылды. 

Ол 1997 жылы «Боинг» компаниясынан шығарылды. Сонымен бірге «Лонхид-Мартинді» қараңыз.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:Boeing
Томас Макдонау

thumb|right|300px|Томас Макдонау

**Томас Макдонау** () (1783 жылы 21 желтоқсан, АҚШ-ның Делавэр штаты – 1825 жылы 10 қараша Жерорта теңізінен Нью-Йоркқа қараған жолында), америкалық әскери маряк. .

1800 жылы әскери флотқа түседі және С. Декейтермен бірге Триполитан соғысына қатысқан. 1812 жылғы соғыс кезінде Канада мен АҚШ арасындағы көлді күзетуге бұйрық алады. 

Солтүстік шығыстағы АҚШ-ның әскери штабы орналасқан Нью-Йорк штатындағы Платсбургқа британ әскерлері қауіп төндіргенде, Макдонау 14 кемеден тұратын өзінің флотын әкеліп, Шамплейн көліне 16 кемеден тұратын британ эскадрасына қарсы соғыс ашты. Бұл күресте британдықтардың Нью-Йорк пен Вермонт штатын басып кіруіне тосқауыл қойылып (1814), Макдонау жеңіске жетті.

## Дереккөздер


Санат:1783 жылы туғандар
Санат:1825 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ әскери адамдары