open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пикардия

**Пикардия** () — Францияның солтүстігіндегі тарихи аймақ және бұрынғы аймақ. 2016 жылдың басынан бастап аймақ Нор — Па-де-Калемен біріктіріліп, жаңа Нор — Па-де-Кале — Пикардия аймағының бөлігі болды. 2016 жылдың 30 қыркүйегінде Нор — Па-де-Кале — Пикардия О-де-Франс (*Жоғарғы Франция*) деп аталды.

## География
Бұрынғы аймақтың ауданы: 19 399 км². Пикардия ішінара Артуа таулы тауларында жатыр, ол біртіндеп жазыққа айналады. Пикардия арқылы Эна, Уаза және Сомма өзендері ағып өтеді.

## Оқиға
Орта ғасырларда Пикардия Вермандуа, Валуа және Амьеннуа графтықтарына ыдырады. Суассона мен Лананың айналасындағы аудандар тәуелсіз саяси өмір сүрді. «Пикардия» атауы алғаш рет XIII ғасыр құжаттарында жазылған. Бұл ерекше пикард диалектісінің таралу аймағына берілген атау болды. Француз тәжінің Пикардияге ие болу ағылшындар мен Бургундия герцогтары арасында дау туғызды. Парижді алуға ұмтылған жаулап алушылардың барлығының дерлік жолы Пикардия арқылы өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пикардиядің көптеген ежелгі қалалары, соның ішінде Перонна мен Сен-Кантин толығымен жойылды.

Пикардия — готикалық сәулет өнерінің туған жері, мұнда алты көрнекті ортағасырлық соборлар сақталған, олардың ең үлкені — Амьенде .

## Әкімшілік бөлініс
Аймақтың құрамына Эна, Уаза және Сомма департаменттері кірді.

## Сілтемелер
* Аймақтық кеңес сайты
* Уикисаяхаттағы Пикардия

## Дереккөздер

Санат:Франция тарихи аймақтары
Ивбиосакон

**Ивбиосакон** — Нигерияның оңтүстігіндегі халық. Жалпы саны 50 мыңнан асады.

## Тілі
Олар ква нигер-кордофан отбасының эдо тілінің диалектісінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Діні ұстанымдары - христиандар (католиктер мен протестанттар) және сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар сақталған.

## Тарихы
Этногенетикалық аңыздардың көпшілігі ивбиосаконды бини негізін қалаған Бениннің әлеуметтік-саяси формациясынан алады, олардың ғасырлар бойы бөлігі болған және олар өздерін бүгінгі күнге дейін субъектілері деп санайды. Бинидің әсері олардың мәдениетінде айқын көрінеді. Йорубалар, сондай-ақ 19 ғасырдың екінші жартысында оларға қарсы әскери жорықтар жасаған нупелер Ивбиосаконға айтарлықтай мәдени әсер етті.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік (жүгері, пальмалардың алуан түрлері, егістік дақылдары – какао, майлы пальма). Ірі қара мал, қой, ешкі, құс өсіріледі. Аңшылық пен балық аулау белгілі бір маңызға ие. Қолөнердің ішінде ең дамығаны - тоқымашылық.

## Өмір салты
Ивбиосакондар 17 тайпаға бөлінеді. Әлеуметтік негізі – жерді иеленетін үлкен отбасылық қауым. Ересектердің, әсіресе ең үлкенінің – отағасының рөлі өте зор. Экзогамия сақталған. Туыстық есеп патрилинейлік. Неке вирилокалды, полигиниялық (көп әйел алушылық). Ер адам әйелін қыздың әкесінің пайдасына төлем немесе жұмыс істегені үшін алады.

Елді мекендері – көбіне 100-ден 500 адамға дейін – түзу (көше) және орталығында ғибадатханасы бар сақиналы типті. Әрбір көп балалы отбасының шаруашылығы - тікбұрышты - үш жағынан оның периметрі бойынша орналасқан тұрғын үйлер мен қосалқы құрылыстардан тұрады. Үйлері төртбұрышты, бір немесе екі бөлмелі, көбінесе веранда, сырық немесе бағаналы, сазбен сыланған, пальма жапырақтарымен, сабанмен немесе шөппен жабылған төбесі бар (қазір кейде бетон немесе гофрленген). Заманауи материалдардан екі қабатты үйлер салынуда.

Дәстүрлі киімдері қазір  жиі еуропалық костюмнің элементтерімен толықтырылған.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Согров қорықшасы

**Согров** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. 1968 жылы құрылып, 1986 жылы мерзімсіз дәрежеге ауыстырылды. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен республикалық маңызы бар қорықша санатына ауыстырылды. Ауданы 134100 га. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 15 сәуірдегі № 339 қаулысын іске асыру туралы Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің бұйрығымен қорықша Көкшетау ұлттық паркі құрамына бекітіліп, заңды мәртебеге ие болды. Құрылу мақсаты - аңшылық жануарлар түрлерін сақтау және көбейту.

## Географиялық орны
Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы жерінде орналасқан, батыс шекарасы - Есіл өзенінің бойымен 45 км созылады, солтүстік шекарасы – Ресейдің Түмен облысы шекарасымен өтеді.

## Флорасы
Қорықша табиғатта сирек кездесетін түрлерді қамтитын бірегей табиғи экожүйе. Есіл алабының бойында тропиктік ормандарға тән су басқан ормандар созылып жатыр. Мұнда тропикалық ормандардың өсімдіктері лиана – құлмақ, сүйсіндер, тікенді жартылай лиана - қарабүлдірген, сонымен қатар биіктігі екі метрге жететін бұталар, ағаштар мен шөптер өседі. Суық климаттың реликтісі ретінде ескі қарағайлы ормандар сақталған. Қорықшада ландшафтың тағы бір түрі – қайың-емен ормандары тән. Сонымен қатар тайгалық ландшафттың жалпақ жапырақты ормандары өсімдіктерінің, далалық ландшафттың, көлдер маңында өсетін су өсімдіктерінің, тропикалық флора элементтері бар Есіл бойындағы су басқан ормандардың қолайлы ареалы. Қорықша Солтүстік Қазақстан облысында Қазақстанның Қызыл кітабына енген орхидеялардың "шолпанкебістер" деп аталатын 3 түрі өсетін жалғыз жер: ірі гүлді шолпанкебіс, кәдімгі шолпанкебіс, сепкіл шолпанкебіс және бұйра лалагүл. Қорғауға алынған түрлер: кәдімгі қарағай, қайың, көктерек, ақ терек, қара терек, мойыл, тал, кәдімгі құлмақ, көкшілсұр бүлдірген, қосүйлі мысықтабан, кәдімгі еркекқырыққұлақ, қоңырауша, дөңгелек жапырақты алмұртшөп, балшытыр, орман аюбалдырғаны.

## Фаунасы
Жануарлар мен құстардан: жабайы шошқа, түлкі, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, сасық күзен, аққалақ, сары күзен, ақкіс, борсық, ондатр, құр, сұр шіл, үйрек, қаз, қасқалдақ, шалшықшы құс. Көрнекі түрлері: құндыз, американдық күзен, аққұр. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: бұйра бірқазан, қызғылт бірқазан, сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, жыланшы бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғауға алынған түрлер: ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, бізқұйрық үйрек, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұрқұр, құр, шұбарқұр, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, сасық күзен, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы географиясы
Францияның тарихи аймақтары

**Француз патшалығы** дәстүрлі түрде **[[Провинция|провинцияларға]]** бөлінді (қазіргі қазақ тарихи әдебиетінде олар әдетте **[[Тарихи аймақ|тарихи аймақтар]]** деп аталады), ал 1790 жылы 4 наурызда (Француз төңкерісі кезінде) Франция халықтың өздерінің феодалдық аймақтарға деген адалдығын Париждегі орталық үкіметке бейілділік ниетіне ауыстыру үшін департаменттерге бөлінді. Провинциялардың ескі атауларын географтар әлі күнге дейін табиғи аймақтарды белгілеу үшін қолданады, ал Францияның кейбір аймақтары олардың орнын алған провинциялардың атымен аталған.

Францияның провинциялары үкімет қаулысымен емес, *droit coutumier* (дәстүрлі заң) бойынша құрылды. Провинция, сондай-ақ *pays*, «ел» деп аталады, оның аумағына ортақ заңдармен анықталған. Бір провинция басқа бір провинцияның бөлігі болуы мүмкін (мысалы, Бресс Бургундия бөлігі болды).

Сондықтан, төңкеріске дейінгі кезеңдегі Францияның құрылымын сипаттау үшін генералитеттер тізімін алуға болады, дегенмен провинциялардың ресми бекітілген тізімі жоқ. Келесі тізімде олармен бірге тарихи провинциялар бар.

## Корольдіктің провинциялары 1789 жыл
Бұл аумақтар 1789 жылы Француз корольдігінің бір бөлігі болды:
солға|нобай|499x499 нүкте| 1789 жылғы жағдай бойынша Францияның провинциялары, қазіргі Францияның шекарасында көрсетілген.
оңға|нобай|513x513 нүкте| Ескі француз провинцияларын түсті және ағымдағы департаменттердің шекараларын қара түспен көрсететін карта.

Бұл аумақтар 1789 жылы Француз корольдігінің құрамына кірмеген, бүгінде Францияға тиесілі:

## Сондай-ақ, қараңыз
* Францияның аймақтары

Санат:Франция тарихи аймақтары
Санат:Франция тарихы
Албан халық поэзиясы

нобай|Руговадан шыққан албан рапсоды (лахутар) Isë Elezi-Lekëgjekaj лахутенің сүйемелдеуімен ән айту.  Ол осы ауызша эпикалық дәстүрдің ең маңызды және танымал тірі тәжірибешілерінің бірі болып саналады.
**[[Албандар|Албан]] халық поэзиясы** албан әндерімен бірге дәстүрлі албан поэзиясын құрайды, ол өз кезегінде албан әдебиетінің бір бөлігі болып табылады.

## Тарихы
1830 жылы Вук Караджич Джураковац (қазіргі Печ қаласының маңында) Довика Обадовичтің сөзінен албан халық поэзиясының алғашқы шығармаларын жазды: 12 албан әні және бір жұмбақ. Албан ұлттық қозғалысы кезінде албандар мен албандардың ұлттық болмысының қалыптасуына атсалысқан ауызша әдеби шығармашылықтың таңы басталды. Албан әдебиеті шығармаларының алғашқы жинағы Джон Ханның «» кітабында жинақталған, ал ең танымал эпикалық поэмалардың бірі католик монахы Джерг Фиштаның авторы «» поэмасы болды. 1905-1908 жылдары Николла Иванай «Шпнеса е Шқыпнисе» атты батырлық халық жырларының жинағын басып шығарды және осы жинақтарды басып шығаруды бастаған алғашқы авторлардың бірі болды.

## Әндері
Албан тілінің гег диалектісі басым Солтүстік Албания әндерінде серб сөздері көптеп кездеседі; Албанияның оңтүстігінде әндер тоск диалектінде айтылады, ал славян сөздері албанизацияланған түрге енеді. Ең танымал халық әндерінің мысалдары:

* Озық жауынгерлердің албан әндері, оның ішінде Мужо мен Халили циклі, сонымен қатар Гиерге Элез Алия
* Евфросин Иоанина
* Константин мен Дорунтина (Константин мен Йокин туралы баллада)
* Бунаның үстін қалың тұман басып тұр
* О, менің сұлу Мора
* Машкуллора ағашының жанында
* Чам халық әндері (мысалы, Чело Мезани әні)
* Косово шайқасы туралы әндер

## Дереккөздер

Санат:Албания әдебиеті
Санат:Албан тіліндегі әдебиеттер
Игала

**Игала** (өз атауы: *игара*)  — Орталық Нигерияда, Бенуэ өзенінің оңтүстігінде және Нигер өзенінің шығысында Бенуэ және Анамбра штаттарында тұратын халық.
Жалпы саны 1 млн. астам.

## Тілі
Тілі - нигер-кордофан отбасының ква тобының игала тілі. Негізгі диалектілері: орталық, ида, эбу, ибаджи және анкпа. Хауса және Игбо тілдері де кеңінен таралған. Жазуы латын әліпбиі негізінде.

## Діні
Көптеген игалалар дәстүрлі нанымдарды, сондай-ақ кейбір діндерді, соның ішінде ислам, христиандық және анимизмді ұстанады.

## Тарихы
Игала аңыздарына сәйкес, олардың йорубалармен ортақ шығу тегі бар. 13-16 ғасырда олар орталығы Ида қаласында орналасқан Игаланың ерте саяси формациясын құрады. 16 ғасырдың басынан бастап оның Ежелгі Бенин және Нупе көсемдіктерімен тығыз қарым-қатынасы нығая түсті. 18 ғасырдағы Игаланың экономикалық негізі құл саудасы болды, 19 ғасырда - пальма майы, 19 ғасырдың ортасынан бастап Игала Насараваның Фулбе әмірлігіне тәуелді болды.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, жүгері, құмай, тары, көкөніс, мақта, какао), мал шаруашылығы (ірі қара, қой, ешкі) қосалқы рөл атқарады. Олар майлы пальма жемістері мен каучук жинаумен, аңшылықпен, балық аулаумен айналысады. Егіншілікпен негізінен әйелдер, жерді жыртып, мал бағумен ерлер айналысады. Негізгі қолөнері - ұсталық, тері өңдеу, тері бұйымдарын жасау және балық аулау құралдарын жасау.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық құрылымдар сақталған (көп отбасылы қауымдар, рулық тайпалық ұйым, жасырын ерлер қоғамдары, би одақтары). Игала билеушісі – ата («қасиетті патша»), оған әртүрлі дәрежедегі басшылар бағынады.
Ең үлкен мереке - ата-бабаларды еске алуға арналған эгу фестивалі, сондай-ақ очо аңшылық рәсімі. Табиғат күштерінің, сиқырдың, бақсылықтың әртүрлі культтері кең таралған. Барлық негізгі фольклорлық жанрлар бар.

Елді мекендердің көпшілігі ауылдық типте шашыраңқы орналасқан. Әрбір шаруашылық дөңгелек пішінді, шатыры конустық және қабырғалары саздан жасалған бірнеше лашықтардан тұрады.

Дәстүрлі игала киімі – жамбасқа оралған, бір шеті иыққа шалынған мата.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес (жарма, бұқтырылған ет, қайнатылған және пісірілген көкөністер мен түйнектер, дәмдеуіш ретінде - пальма майы), балық және ет.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Игбира

**Игбира** (өз атауы: *игбира*, *егбурра*, *котокори*, *квотто*, *квоттогара*) — Нигериядағы Плато, Квара, Бендель, Бенуэ штаттарында тұратын халық.
Саны 1,4 млн адам. (2007, бағалау).
Негізгі топтары: панда (квотто), Эгу (игуика, бира, котон карифи), окене (хима).

## Тілі
Эбира тілі нигер-кордофан отбасының ква тобына жатады. Диалектілері: игбира-хима, игбира-игу, игара (этуно), игбира-панда, или игбира-леле. 20 ғасырдың басынан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар, кейбірі католиктер, христиан-африкалық шіркеулерді ұстанушылар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, тары, күріш, жүгері, бұршақ дақылдары, жержаңғақ, майлы пальма, мақта), мал шаруашылығы (ұсақ мал), аңшылық, балық аулау. Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, иіру, маталарды бояу, төсеніш тоқу, қыш бұйымдар жасау дамыған. Игбиралар Нигерияда ең жақсы мақта тоқушылар мен иірушілер ретінде танымал.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйым – 6 патрилиндік ру (тотемдері арыстан, барыс, қолтырауын, питон, монитор кесіртке және ешкі), көп балалы отбасылар, жастық институттар, жасырын ерлер қоғамдары. Неке патрилокальды. Ұлдар үшін инициация рәсімі бар. Жаңбыр жаудыратын діни қызметкерлер бар. Дәстүрлі наным-сенімдер ата-бабалар культі, табиғат күштері және ең жоғарғы құдай Хинегба, күн сәулесі мен жаңбыр беретін көктегі демиург.
Фольклордың барлық негізгі жанрлары, егін мейрамдары және соғыс рухы (ақанги) кең таралған.

Олар төбесі конус тәрізді дөңгелек ағаш үйлерде тұрады.

Негізгі тағамдары - жарма, бұқтырылған тағамдар, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және пісірілген түйнектер, балық. Етті сирек жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Жарсор-Орқаш қорықшасы

**Жарсор-Орқаш** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 570 қаулысымен ұйымдастырылған, Науырзым мемлекеттік табиғи қорығы қарамағында. Ауданы 29 344,1 га. 2009 жылы қорықша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқабы тізіміне енді. Құрудың мақсаты сирек кездесетін, жаһандық жойылып кету қаупі төнген құс түрлерін және құрғақ дала белдемі табиғи кешендерінің биоалуантүрлілігін сақтау болып табылады.

## Географиялық орны
Қорықша аумағы Қостанай облысы Қамысты ауданының оңтүстік-шығысында, Дружба ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-дей, Орқаш ауылынан шығысқа қарай 25 км-дей, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 202 км-дей жерде орналасқан.

## Флорасы
Қорықшаның шығыс жағындағы далалық ойпаң жерлерде өсімдік жамылғысына сирек өсетін орыс ракитнигі бірегей ерекшелік береді. Сонымен қатар тобылғы мен итмұрын бұталары да тән. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктердің ішінде: қауырсынды қау, Шренк қызғалдағы, қосгүлді қызғалдақ, жатаған қызғалдақ, құндызшөп, жанаргүл, Фишер құссүттігені. 22 өсімдік түрлері қорғауға алынған.

## Фаунасы
Қорықшада омыртқалылардың 190 түрі кездеседі. Сүтқоректілердің кем дегенде 30 түрі бар, олардың ішінде экожүйелердің барлық түрлерінде таралған ұсақ кеміргіштер бар. Құмды-жусанды шөпті далалар мен шалғынды ойпаттарда балпақ, дала тышқаны, Эверсман атжалманы, сортаңды аймақтарда үлкен қосаяқ, дала алақоржыны, кіші сарышұнақ кездеседі. Жарсор мен Орқаш көлдерінің солтүстігіне қарай садақбоз қаулы аймақта суыр мекендейді. Қарасу арналарында, көл алаптарында, тұщы бұлақтар мен батпақтар маңында борсық, кәдімгі атжалман, су тышқаны, аласа бұталар арасында дала шақылдағы мекен етеді. Құстардан бірнеше экологиялық топтарды құрайтын 152 түрі белгілі, оның ішінде ұя салатын 65–69 түрі бар. Далалық аймақтарда бозторғайлар мен жадрақтар көптігімен сипатталады. Сулы-батпақты алқапта құстардың 79 түрі кездеседі: сұқсырлардың - 5, ескекаяқтылардың - 1, дегелектәрізділердің - 5, қазтәрізділердің - 24, тырналар мен сутартарлардың - 6, балықшы құстардың - 29, шағалалар мен қырқылдақтардың - 9 түрі. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: аққұйрықты субүркіт, бүркіт, қарақұс, көкқұтан, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, орман сусары, сонымен қатар құрып кету қаупі бар санатқа жататын ақ құтан, тарғақ және ақбас үйрек.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қостанай облысы географиясы
Килиманджаро — қарлы тау

thumb|right|200px|Килиманджаро тауының суреті
**Килиманджаро — қарлы тау** — Эрнест Хемингуэйдың 1936 жылы шыққан әңгімесі.

Шығармада Африкаға сафариге аттанған бас кейіпкердің жарақаттанып, түрлі ойларға батып жатқаны баяндалады.

Әңгімені қазақ тіліне Нәбиден Әбуталиев аударып жазған.

1952 жылы Голливудта Генри Кинг осы әңгіменің желісімен фильм түсірді.

## Дереккөздер

Санат:Эрнест Хемингуэйдың әңгімелері
Figma

**Figma**- осы шақ режимінде корпоративті жұмысты ұйымдастыру мүмкіндігімен интерфейстерді әзірлеуге және прототиптеуге арналған онлайн-сервис.

Сервис жазылым арқылы қолжетімді, индувидуалды пайдаланушы үшін тегін тарифтік жоспар қарастырылған. Windows, macOS, Linux үшін офлайн нұсқалары бар. Интеграция Slack корпоративтік мессенджерімен және Framer прототиптеу құралымен  жүзеге асырылады. Интерфейстердің жеңілдетілген прототиптерін жасау үшін де, мобильді қосымшалардың, веб-сайттардың, корпоративтік порталдардың интерфейстерінің дизайнын егжей-тегжейлі зерттеу үшін де қолданылады.

Қызметті дамытатын аттас компанияны 2012 жылы Дилан Филд құрды; 2013 жылы ол $3,8 миллион доллар жинады, 2015 жылға қарай жобаға инвестиция $14 миллион долларды құрады. 2018 жылдың басында қосымша $25 млн соммасындағы инвестицияны тартты.

2019 жылдың басында Figma 1 миллион тіркелген пайдаланушылар санына жетті. 2019 жылы редактордың жасаушылары Sequoia Capital венчурлық қорынан $40 млн соммасында инвестиция тартты, Бизнестің болжамды құны $400 млн құрады. 2020 жылы компания капит $50 млн тартып, $2 млрд капиталдандыруға жетті.

## Дереккөздер

Санат:Графикалық редакторлар
Бесінші элемент

**Бесінші элемент** — Люк Бессонның 1997 жылдың мамырында шығарған ғылыми-фантастикалық фильмі.

Шыққан жылға қарай Голливудтан тыс түсірілген ең қымбат фильм болып саналды.

## Сюжет
Әр 5000 жыл сайын зұлмат күш ғарыштағы бар тіршілікті жоюға талпынады. Оған төтеп бере алатын жалғыз ғана қару төрт элементтен (от, жер, ауа, су) және саркофагта сақтаулы жатқан нәрседен тұрады.
нобай|солға|200px|Көрмеге қойылған XXIII ғасырдың "көліктері"
2263 жылы такси айдаумен айналысқан Корбен Далластың басына кенеттен осы элементтерді қорғау миссиясы түседі. Оларды бірге жинап, пирамидаларға жеткізу керек.
## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:Франция фильмдері
Санат:Люк Бессон фильмдері
Санат:Gaumont фильмдері
Құмырасы бар қыз

**«Құмырасы бар қыз»** (басқа атаулары – «Сауыншы», «Царское село мүсіні», «Перетта») – Санкт-Петербургтегі Царское селосының Екатерина саябағындағы субұрқақ (жоба авторы – Августин Бетанкур, мүсінші – Павел Соколов) ), федералды және халықаралық маңызы бар 19 ғасырдың басындағы ландшафттық сәулет және мүсін ескерткіші «Царское село мүсіні» деген атпен белгілі болды. Мүсін Царское село бақтарының поэтикалық символына айналды. Ресей мұражайының кескіндеме бөлімінің аға ғылыми қызметкері Всеволод Петровтың айтуынша, мүсін Павел Соколов шығармашылығының шыңы болып табылады және ресейлік бақ пен саябақ мүсінінің тамаша жетістіктерінің бірі болып табылады].

Замандастары мүсіннің сюжеті ЛаФонтеннің «Сауыншы немесе сүт құмырасы» ертегісі деп есептейді. Кейбір зерттеушілер мүсіннен император I Александрдың әйелі Елизавета Алексеевнаның портреттік бейнесін көріп, субұрқақ оның сәби кезінде қайтыс болған қыздары мен аз уақыт бұрын қайтыс болған ғашығы үшін қайғысының аллегориясы деп санайды. Субұрқақ көптеген орыс мәдениет қайраткерлерін әдеби және музыкалық шығармалар жасауға шабыттандырды. Олардың ішінде: Александр Пушкин мен Анна Ахматованың «Царское селосы мүсіні» поэмасы, Цезарь күйінің «Царское село (Пушкиннен кейін) мүсіні» романсы.

## Тарихы
Бастапқыда бұл жерде Вангазы ағынының бастауы болған бұлақ болған. I Екатеринаның билігі кезінде оған пудость тасынан жасалған баспалдақ апарды. Су ағатын ағаш ағынның үстінде сол тастан жасалған бағаналар тірелген арка тұрғызылған болатын. Царское селосы мұражайының қызметкері Виктор Семёнов эскиздік реконструкцияда бұлақтың сол кездегі көрінісін қайта жасады. 1757 жылы жақын маңда сырғанау төбесі салынған соң, бұлақ арнайы камераға жасырылды, одан су жер асты құбыры арқылы тоғанға ағып жатты. Құбырдың жер бетіне шығатын орнында бөгет салынды, ал одан брусчатка төселген кең әрі ұзын арна шықты. Оны сол кездегі жалғыз ауыз су көзі ретінде еңбек адамдары мен жылқылар пайдаланған.

## Дереккөздер
Asteroids

**Asteroids** — ең танымал аркадалық ойындардың бірі.

Үшбұрыш пішіндес ғарыш кемені басқаратын ойыншының алдында астероидтардан аулақ жүріп, оларды атып-жару арқылы көбірек ұпай жинау мақсаты қойылады.

Астероидке тигенде, ол екіге жарылады, жарқыншақтары да сөйтіп бөлінеді. Орташа жарқыншақтар бастапқы астероидтардан жылдамдырақ болады, кіші жарқыншақтар ең жылдам келеді. Астероидтардан басқа кей кездері экранның оң жағынан сол жағына қарай "ұшатын табақтар" өтіп жатады, олар ойыншыға қарсы оқ атады.

Әр жаңа ойынды ойыншы 3–5 "өмірмен" бастайды. Жиналған әр 10 мың ұпай үшін тағы бір "өмір" беріледі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* The Making of Asteroids
Иджо

**Иджо** — Нигерияның оңтүстігінде, Нигер атырауында тұратын халық.
Жалпы саны 2170 мың адам, Нигерияда 2150 мың адам, Камерунда – 20 мың адам тұрады.
Олар шығыс иджо (бонни, окрика, нкоро, калабари), төменгі иджо (нембе, акасса), орталық иджо немесе изон (колокума, олодиама, мейн және т.б.) топтарына бөлінеді.

## Тілі
Нигер-Конго тілдерінің ижоид тобының иджо тілінде сөйлейді.
Әдеби тілі калабари және колокум диалектілеріне негізделген. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Иджолардың көпшілігі христиандар, кейбіреулері жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтаған.

## Тарихы
Ижолар Батыс Африкадағы құл саудасының орталықтарының бірі болған Бонн қаласының негізін қалады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – балық аулау және сауда, ертеде – тұз өндіру болған. Балық аулаумен ерлер де, әйелдер де айналысады. Ауыл шаруашылығы нашар дамыған. Калабари және басқа да иджолар ямс, маниок және көкөніс өсіреді, қайық жасау дамыған, әйелдер қыш-құмыра жасаумен айналысады.

## Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін патрилиндік рулар құрайды (ибие) және аудандардан (поло) және үй шаруашылықтарынан (вари) тұратын ауыл қауымдастықтары (ама) негізделген. Ауылдарды алғашқы қоныстанушылар отбасынан шыққан амакосовей басқаратын ересек халықтың жиынтығы - Амагула басқарды.
Құл саудасы кезеңінде әлеуметтік-саяси ұйымның ерекше түрі - хаус (ағылшын, үй) құрылды, ол үй шаруашылығының (варидің үлкен отбасылық қауымдастығы) негізінде пайда болды (құлдар да үй мүшелері бола алады). Әр хаус бір уақытта сауда үйі мен әскери жасақ ретінде қызмет етті. Қаланың басшысы сайланған билеуші (аманьябо) бастаған хаус басшылары мен құпия одақтардың кеңестері болды.
Бұл кезең ерлер (Экине немесе Секиапу, Секени, Кириову) және әйелдер (Эгбеле Ириеме) құпия одақтарының, сондай-ақ әскери бірлестіктердің (периогбо, короногбо -  «табысты жауынгерлер қоғамы») қызметімен сипатталады.
Неке вирилокалды, көп әйел алу, қыз алып қашу  жиі кездеседі.
Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған. Иджолар қолданбалы өнердің жоғары деңгейімен танымал (маскалар, жерлеу қалқалары т.б.).

Тұрғын үйлері төртбұрышты, балшықпен сыланған сырықтардан жасалған бір бөлмелі үй, төбесі пальма жапырақтарымен жабылған. Үйлер көбінесе қадаларға салынған.

Дәстүрлі киімі – белге оралған мата бөлігі, заманауи – еуропалық киімдермен алмасуда.

Азық-түліктері – негізінен балық және өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ет, пальма майы мен ащы дәмдеуіштермен пісірілген, қуырылған және пісірілген түйнектер).

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Камерун халықтары
Ертіс жағалауы қорықшасы

**Ертіс өзенінің жайылымы қорықшасы**, *Ертіс жағалауы қорықшасы* – мемлекеттік табиғи кешенді қорық. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877 қаулысымен бекітілген. Қорықтың ауданы 377 055,23 га. Мәртебесі – республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қорық.

## Географиялық орны
Ертіс өзенінің сол жағалауында 1-ден 10-12 км-ге дейін және оң жағалауында 4-6 км-ге дейін созылып, Павлодар облысының Ақтоғай, Железин, Ертіс, Тереңкөл, Аққулы, Май және Павлодар аудандары мен Ақсу және Павлодар қалаларының аумақтарын қамтиды.

## Флорасы
Ойпаңды жерлер мен өзен арнасының жайылмасындағы орманды-қатпарлы топырақ жамылғысында шағын орманды алқаптар, шоқ тоғайлар және бұталар өседі. Жайылма ормандарының негізін қара терек, ақ терек, ақ тал, қотыр қайың және т.б. құрайды. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер түрлері: сарғыш сарана, ашық құндызшөп, секпіл шолпанкебіс, су жаңғағы, Павлов итмұрыны. Шұбаршөп, орман қырықбуыны, ұсақтұқымды сүттіген, ұзын тегеурінгүл қорық аумағында сирек кездесетін өсімдік түрлеріне жатады.

## Фаунасы
Жайылмада сүтқоректілердің 55 түрі (бұлан, еліктер, түлкі, сарышұнақтар, атжалмандар, т.б.) кездеседі. Құстардың 200 түрі, оның 105-і Павлодар қаласының аумағына іргелес жатқан жайылмаға ұя салады. Жайылма суларында балықтардың 20-ға жуық түрі бар, олардың ішінде құндылары: бекіре, сүйрік, сылан, табан балық, көксерке, сазан, т.б. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: қара дегелек, қара тұрпан, жалбағай, қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, аққұйрықты субүркіт, балықшы тұйғын, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, үкі. Қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір және ақбас үйрек Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Павлодар облысы географиясы
Идома

**Идома** — Орталық Нигерия аумағында тұратын халық (Бенуе штаты, Бенуэ өзенінің жағалауы).
Саны 900 мың адам. Ненгізгі субэтникалық топтары: идома, авуме, агала, агату, адока, боджу, игумале, ичама, обоколо, оглеву, оквога, окпото, орокаму, отукпа, отуркпо, очекву, очобо, янгедде.

## Тілі
Тілі – идома тілі.
XX ғасырдың басынан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі - католиктік христиандар, дәстүрлі нанымдар сақталған.

## Шығу тегі
Идомалардың көпшілігі өздерінің шығу тегін Нигерияның оңтүстік-шығысындағы джукун халқымен, бір бөлігі игаламен байланыстырады. Дәстүрлі мәдениет Батыс Африканың ішкі аймағына тән.

## Кәсібі
Олар егіншілікпен (ямс, тары, құмай, жүгері), майлы пальма өсірумен (пальма майы экспорттың маңызды тауары болып табылады) айналысады. Кейбір топтар балық аулауға маманданған, аңшылық сақталған. Қолөнерден ұсталық, мата тоқу және бояу, керамика өнері дамыған. Идомалардың бір бөлігі ірі қалалардағы көмір шахталары мен зауыттарда жұмыс істейді.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көп балалы отбасылар (оле) және рулық институттар құрайды. Кейбір топтарда жас топтары (эго), жартылай құпия би одақтары бар.
Туыстық есеп - патрилинейлік.
Көптеген дәстүрлі әдет-ғұрыптар, күнтізбелік мерекелер, аң аулауға байланысты салт-дәстүрлер және т.б. сақталған. Дәстүрлі нанымдарға ең жоғарғы құдай – Ово жатады. Ата-бабалар культі (алекву) ең кең тараған. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған.

Идоманың дәстүрлі қоныстары екі түрлі: оңтүстік аймақтарда - өзен бойында немесе ормандарда орналасқан үлкен ықшам ауылдар, басқаларында - айтарлықтай қашықтыққа шашыраңқы үй шаруашылықтарынан тұрады. Тұрғын үйі - домалақ, сабаннан немесе шөптен жасалған конустық төбесі бар саман үйшік.

Дәстүрлі киімдері – жамбасқа оралған матаның орнын еуропаланған киімдер алмастыруда.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес азықтар (жарма, бұқтырылған ет, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және пісірілген түйнектер), кейбір топтарда - балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Қақа атырабы

**Қақа атырабы** () — Түрікменстанның Ахал уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы – Қақа қаласы.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР-нің Полторацк округінің орталығы Гинсбург кенті болатын **Гинсбург ауданы** ретінде құрылды. 1926 жылы тамызда Полторацк округі таратылып, Гинсбург ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1927 жылы қаңтарда Гинсбург ауданы **Каахка ауданы**, ал оның әкімшілік орталығы Каахка болып өзгертілді. 1939 жылы қарашада Каахка ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан қайтадан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1963 жылдың қаңтарында Каахка ауданы жойылды, бірақ сол жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді.

1970 жылы желтоқсанда Мары облысы қайтадан құрылды, оның құрамына Каахка ауданы кірді. 1973 жылы желтоқсанда аудан қайта құрылған Ашхабад облысына берілді.

1988 жылы Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Каахка ауданы Қақа атырабы болып өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді.

2018 жылдың 5 қаңтарында Түрікменстан Парламентінің Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жоюына байланысты оның құрамына кіретін Мән және Шаш кеңесшіліктері Қақаға берілді.

Сол қаулымен Қақа атырабының әкімшілік орталығы — Қақа қаласының статусы атырап құқығы бар қаладан атырап құрамындағы қалаға өзгертілді.

## Археология
Душақ ауылынан оңтүстікке қарай 4 км және Ашхабадтан солтүстік-шығысқа қарай 175 км жерде ауданы 26 га болатын қола дәуіріне жататын йаз мәдениетінің Ұлықтепе археологиялық ескерткіші орналасқан.

Ол Қаратепе, Намазғатепе, Алтынтепе және Йылғынлытепемен қатар Көпетдақ етегіндегі ежелгі егіншілердің ірі қоныстары жүйесіне кіреді.

Ұлықтепенің ең ерте қабаттары дамыған энеолит кезеңіне жатады. Орталық Азияның оңтүстігіндегі қола дәуірі/темір дәуірі ауысуындағы миграциялардың рөлін зерттеу үшін Ұлықтепеде қазылған 17 қаңқадан митохондриялық ДНҚ зерттелді.

Кейбір митохондриялық гаплотоптар қазіргі Батыс Еуразия популяцияларындағыларға жақын болып шықты.

## Дереккөздер

Санат:Ахал уәлаяты атыраптары
Ханзада мен қайыршы

**«Ханзада мен қайыршы»** — Марк Твеннің қаламынан 1881 жылы шыққан тарихи романы.

Шығарманы қазақ тіліне Назира Сайбекова аударған.

## Шығарма желісі
Оқиға XVI ғасырда Лондонда өтеді. VIII Генри патшаның көптен күткен мұрагері Эдуард дүниеге келеді. Дәл сол күні Лондонның кедей ауданында тұратын бір ұрының отбасында Том дүниеге келеді. Бір ғажабы, екі бала бір-біріне қатты ұқсайды. Бір күні екеуі ойламаған жерден кездесіп, орындары ауысып кетеді. Шытырман оқиға осы жерден басталады...


The Prince and The Pauper - 33-395.jpg
The Prince and The Pauper - 17-208.jpg
The Prince and The Pauper - 16-197.jpg
The Prince and The Pauper - 22-270.jpg

## Дереккөздер

Санат:Марк Твеннің шығармалары
Ила (халық)

**Ила** — Замбияның солтүстігі мен Конго Демократиялық Республикасының оңтүстігіндегі банту халықтарының тобы (Кафуэ өзені бассейні). Халқы 200 000 адам.
Оған сонымен қатар мбала, лумбу, биши және лундве этникалық топтары кіреді.

## Тілі
Тілі - тонга банту тілдер тобы.

## Діні
Дінге сенушілер - протестанттар, сүнниттік мұсылмандар.

## Тарихы
Аңыз бойынша олар өздерін Ұлы көлдер аймағынан солтүстіктен келген иммигранттар деп санайды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – жайылымдық мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал). Мал беделдің өлшемі, неке төлемінің негізгі нысаны болды және жерлеу рәсімінде сойылды. Қолмен атқарылатын егіншілік (19 ғ. ортасынан жүгері, құмай және маниок), аз дәрежеде аңшылық және балық аулау дамыған. Дәстүрлі қолөнерден - керамика, тоқу, темір балқыту және өңдеу, сүйек және ағаш ою дамыған.
Заманауи ауыл шаруашылығы техникасы, экспорттық дақылдар, маусымдық жұмыстар өріс алып, әлеуметтік стратификация процесі жүріп жатыр.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көсем басқаратын руларға (чиши) біріктірген көпбалалы қауымдар құрайды. Аталық мұрагерлік, шағын отбасылар таралуда, рулық экзогамия жартылай сақталған.

Дәстүрлі қоныстары сақина тәрізді орналасқан, ортасында мал қорасы бар. Тұрғын үйлері домалақ пішінді, қабырғалары өрілген, ішінен сазбен сыланған, төбесі конус тәрізді көңмен жабылған.

Дәстүрлі киімдері - өсімдік талшықтарынан жасалған тері жамылғылары, белбеулер мен юбкалар. Қазір еуропалық үлгідегі заманауи киімдер.
Әр түрлі шаш үлгілері бар, әсіресе ерлерде (әр түрлі жас және әлеуметтік мәртебелерді көрсетті).

Тағамдар негізінен – сүт, сүт өнімдері.

## Дереккөздер

 
Санат:Замбия халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Инеме

**Инеме** — Нигерияның Бендель штатында орналасқан халық. Жалпы саны 10 мыңға жуық адам. Инемелер солтүстік және оңтүстік болып бөлінеді.

## Тілі
Олар ква нигер-кордофан отбасының эдо тілінің диалектісінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Инемелердің көпшілігі дәстүрлі нанымдар мен культтерге, әсіресе ата-бабалар культін сақтайды.

## Кәсібі
Оңтүстік инеме тұрғындары негізінен балық аулаумен, солтүстік тұрғындары егіншілікпен айналысады, оның ішінде - ямс, сатуға арналған пальма майы. Мал шаруашылығы нашар дамыған. Негізінен ұсақ мал, құс өсіріледі. Аң аулау мен терушілік үлкен рөл атқармайды. 
Қолөнердің ішінде темір ұсталығы дамыған (әсіресе Солтүстік Инемде, олардың өнімдері жақын және алыс көршілер арасында танымал). Солтүстік Инеме әйелдері шебер тоқымашылар ретінде танымал.

## Өмір салты
Әлеуметтік негізі – екі жақты туыстық есеп бар, бірақ полигиндік некенің қатаң вирилокалдылығы бар көп балалы отбасылардан тұратын қауымдастық. Қалыңдық үшін төлем төленеді. Солтүстік және оңтүстік Инеме арасында жас ерекшелік класстары, сондай-ақ қауымдық басқару жүйесі бар.

Солтүстік Инеменің маңында үлкенірек елді мекендер орналасқан, ортасында ортақ үйі және киелі орны бар сақиналы типті. Әр отбасында бірнеше тұрғын үй мен шаруашылық ғимараттардан тұратын үй шаруашылығы бар. Үйлері тік бұрышты, бір немесе екі бөлмелі, сырық немесе бағыналы, сазбен сыланған, төбесі шөппен, сабанмен немесе пальма жапырақтарымен жабылған.

Дәстүрлі киімі - белде немесе иыққа дейін ақ немесе ақ-көк жолақты киімдер. Еуропалық костюм кең тараған, кейде дәстүрлі костюмнің элементтерімен біріктірілді.

Дәстүрлі тағамдары - бидайдан жасалған ашытқысыз нан. Олар ащы ет соустарын, дәмдеуіштерді, сыра сияқты арпа сусынын, кофені және балдан жасалған жеңіл алкогольді сусынды пайдаланады.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Ираку (халық)

**Ираку** иракв (басқа аты - мбулу) — Танзаниядағы Эяси көлінің оңтүстік-шығысында тұратын халық. Гороа, алава және бурунги халықтарына жақын.
Саны 300 мыңға жуық адам.

## Тілі
Тілі - ираку тілі.

## Діні
Дәстүрлі нанымдар мен культтер сақталған.
Бір бөлігін христиандар (католиктер мен протестанттар, лютерандық шіркеуінің жақтаушылары) және мұсылмандар құрайды.

## Кәсібі
Ерлердің негізгі кәсібі – мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, қой мен ешкі), әйелдер – қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, елеусина, жүгері, бұршақ, жержаңғақ). Қолөнерден кілемшелер мен себеттер тоқу, тері өңдеу, былғары және олардан бұйымдарды өңдеу, ағаш ою, мыс бұйымдарын жасау дамыған.

## Өмір салты
Отбасы шағын, туыстық есеп патрилинейлік, матрилиндік байланыстар өз маңызын сақтаған. Фольклорға, би және ән музыкаға бай.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері екі қабатты, дөңгелек, қабырғалары тоқылған және сазбен сыланған және конустық төбесі бар.

Дәстүрлі киімдері – мақта матадан тігілген жейде мен шалбар, жамылғылар.

Негізгі тағамдары - ботқа, көкөністер, сүт, көбінесе қанмен араластырылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Су өлшеу посты

**Су өлшеу бекеті** — яғни гидрологиялық бекет өзендерде, көлдерде, теңіздерде, каналдарда гидрологиялық өлшеулер мен бақылауларға арналған әртүрлі жабдықтар мен аспаптардың жиынтығы және осы құрылғылар орналасқан жер.  Су өлшеу бекеті – су объектілеріндегі су деңгейі мен су шығынын тұрақты түрде бақылауға арналған гидрологиялық бақылау бекеті. Мұндай бекеттерде су деңгейі, су температурасы және басқа да гидрологиялық көрсеткіштер өлшенеді. 

Тар мағынада гидрологиялық бекет - гидрологиялық бақылаулар жүргізетін мекеме. Әлемнің негізгі ресми гидрологиялық бекеттеріне гидрологиялық кодтар берілген. Ресейде гидрологиялық бекеттердің көпшілігін Росгидромет басқарады және "гидрологиялық бекет — гидрологиялық станция — гидрологиялық обсерватория" тізбегіндегі гидрометеорологиялық желінің төменгі буыны болып табылады [1]. Сонымен қатар су тораптары, су электр станциялары және т.б. жанындағы кедендік (ведомстволық) бекеттер бар.

Кейбір жағдайларда гидрологиялық пост елді мекен мәртебесіне ие.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://old.bigenc.ru/geography/text/2358862
Шашан Оразбайұлы

**Шашан Оразбайұлы Оразбаев** (25 қазан 1908, Бақсай ауданы, Гурьев облысы — 1994) — кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Әділет министрі (1939-1943).

## Өмірбаяны
1908 жылы 25 қазанда Гурьев облысы Бақсай ауданының №18 ауылында дүниеге келген, жоғары білім алған.

1930-1931 жж. — БКООК аудандық кәсіподақ кеңесі төрағасы (Гурьев облысы).

1931-1932 жж. — облыстық жұмысшылар кооперациясының басқарма төрағасы.

1934-1935 жж. — аймақтық комсомол комитетінің нұсқаушысы (Гурьев).

1935-1937 жж. — Теңіз аудандық комсомол комитетінің хатшысы.

1937-1939 жж. — партияның облыстық комитетідегі кеңестік сауда бөлімінің меңгерушісі.

1939-1943 жж. — Қазақ КСР Әділет халық комиссары (Алматы).

1943-1952 жж. — Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы.

1952-1955 жж. — КОКП ОК қарамағындағы ЖПМ тыңдаушысы (Мәскеу).

1955-1959 жж. — Павлодар облыстық атқару комитетінің төрағасы.

1960-1962 жж. — Гурьев облыстық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары.

1962-1967 жж. — Гурьев облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары.

## Марапаттары
* Еңбек Қызыл Ту орденінің үш мәрте иегері (1945, 1947, 1957)
* «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін» медалі (1945)

Санат:Қазақстан әділет министрлері
Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:БЛКЖО функционерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Арбап Нұрымұлы Сарынов

**Арбап Нұрымұлы Сарынов** (18 қаңтар 1899, Перовск, Ресей империясы — 18 қаңтар 1962, Алматы, Қазақ КСР) — КСРО-ның көрнекті кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері. Түркістан мен Қазақстанда Кеңес өкіметін орнату және нығайту жолындағы күреске қатысушы. 1918 жылдан бастап КОКП мүшесі.

## Өмірбаяны
1899 жылы Перовск қаласында (қазіргі Қызылорда қаласы) дүниеге келді.

1918 жылдан 1922 жылға дейін Төтенше комиссия төрағасы және Түркістан майданы арнайы бөлімшесінің бастығы. 1922 жылдан 1923 жылға дейін Қызылорда қаласы уездік Кеңестің төрағасы. 1923 жылдан 1931 жылға дейін РКФСР Мемсауданың Қызылорда облыстық кеңсесінің бастығы. 1931 жылдан 1934 жылға дейін Мәскеуде Бүкілодақтық сыртқы сауда академиясында оқыды.

1934 жылдан 1938 жылға дейін Қазақстандағы КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің Дайындама комитетінің төрағасы. 1938 жылдан 1940 жылға дейін Қазақ КСР Жеңіл өнеркәсіп халық комиссары. 1940 жылдан 1942 жылға дейін Қазақ КСР Қаржы халық комиссары. 1942 жылдан 1943 жылға дейін Қазақ КСР Жеңіл өнеркәсіп халық комиссары. 1943 жылдан 1962 жылға дейін Алматы облыстық тұтынушылар одағының төрағасы, Қазақ КСР жеңіл өнеркәсіп министрінің орынбасары, республиканың кеңестік және шаруашылық органдарында жауапты қызметтер атқарды.

1962 жылы 18 қаңтарда Алматыда кенеттен қайтыс болды. Ол қаланың Орталық зиратына жерленді.

## Естелік
Қызылордада бір көше мен жалпы білім беру мекемесіне А.Сарыновтың есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:КОКП мүшелері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
ОКАТО

**ОКАТО (Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления)** - Ресей Федерациясының Әкімшілік-аумақтық бөлінісі объектілерінің жіктеуіші "Ресей Федерациясының техникалық-экономикалық және әлеуметтік ақпаратын жіктеу мен кодтаудың бірыңғай жүйесінің" (ЕСКК) құрамына кіреді. ОКАТО статистика, экономика және басқалар сияқты салалардағы әкімшілік-аумақтық бөліністер бойынша ақпараттың дұрыстығын, салыстырымдылығын және автоматтандырылған өңделуін қамтамасыз етуге арналған.

2014 жылдың 1 қаңтарына дейін тиісті қатар болған салықтық төлем тапсырмаларында міндетті түрде көрсетілген (кез-келген басқа төлем тапсырмаларында қатар бос қалды). 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап бұл рөлде төлем тапсырмасының сол қатарында көрсетілген ОКТМО коды ауыстырылды.
Әлия Молдағұлованың мемориалды кешені

нобай|270px|Ақтөбедегі нұсқасы
**Әлия Молдағұлованың мемориалды кешені** — Ақтөбе қаласындағы Кеңес Одағының Батыры, әйгілі мерген Әлия Молдағұловаға арналған ескерткіш. 2005 жылы ашылды.

Әлияның мүсіні қоладан жасалған және гранит тұғырға қойылған, биіктігі — 3,8 метр. Екі жағынан барельеф орнатылған (30,66 х 2,4 метр): сол жақ жартысында ұлы дала бейнесі, көшпенділер рухы бейнеленген, Құрманғазы мен Абылай хан көрсетілген; оң жағында 1916 жылғы отаршылдыққа қарсы көтерілістен бастап көптеген қайғы-қасірет әкелген Ұлы Отан соғысын, халқымызды жан-жаққа шашыратқан көріністер ашық бейнеленген.

2008 жылы Астана қаласының 10-жылдық мерейтойына орай мемориалды кешеннің дәлме-дәл көшірмесі Аграрлық университет жанында, Әлия Молдағұлова көшесі мен Жеңіс даңғылы қиылысында орнатылды. Бұл Ақтөбе облысының Астанаға жасаған тартуы болды.

Әлия мүсінінің авторы — Бақытжан Әлімбайұлы Әбішев. Барельеф авторы — Ескен Аманжолұлы Сіргебаев.

## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Ақтөбе ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Мәншүк Мәметова ескерткіші (Астана)

**Мәншүк Мәметова ескерткіші** — Астана қаласындағы Кеңес Одағының Батыры, әйгілі жауынгер қыз Мәншүк Мәметоваға арналған ескерткіш.

2018 жылы Астана қаласының 20-жылдық мерейтойына орай Батыс Қазақстан облысының жасаған тартуы еді. Авторы — мүсінші Мұрат Мансұров.

Ескерткіш Жеңіс даңғылы бойындағы «Ақжайық» саябағында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Генерал Панфилов ескерткіші

**Генерал Панфилов ескерткіші** — Астана қаласындағы Кеңес Одағының Батыры, генерал-майор Иван Васильевич Панфиловқа арналған ескерткіш. 2015 жылы «Жерұйық» саябағында ашылды.

Авторы — мүсінші Ренат Әбенов. Ескерткіш ортасында гүл шоқтарын қоюға арналған тақта бар. Шығыс бетінде Мәскеуді қорғауда ерлікпен қаза тапқан 28 жауынгер-панфиловшылардың естелік тақтасы орнатылған. Сондай-ақ Кеңестер Одағы Батырының Алтын Жұлдыз медалі бекітілген 28 стелла жасалды.

Ескерткіштің ашылу рәсіміне Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысты:
Генерал Панфиловқа қойылған ескерткіш бүкіл еліміздің соғысқа қатысқан батырларына ескерткіш деп санау керек. Қазақстаннан шыққан жауынгерлердің көпшілігі Совет Одағының батыры атағын алғанын білесіздір. Қанша халықтың барғанын да білесіздер. 1 миллион 200 мың қазақстандықтар соғысқа аттанып, жартысы қайтпай қалды. Жартысы жанпида етті. Ол еліміздің сол кездегі санағанда 20 пайызы еді. Сондықтан фашизмге қарсы соғысып, бүгінгі еліміздің берекесіне, бірлігіне көп үлес қосты.


## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Итсекири

**Итсекири** (*джекри*, *джакри*) — Нигерияның оңтүстігіндегі этникалық топ, Варри қаласының маңында қоныстанған.
Саны 40 мыңға жуық адамды құрайды, кейбір деректер бойынша 2,7 млн. адам.

## Тілі
Олар нигеро-кордофан отбасының ква тобының йоруба тілінің диалектісінде сөйлейді. Сөздік қорының шамамен 10%-ы туыстас эдо тілінен, сондай-ақ еуропалық тілдерден. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Дәстүрлі діндер:  Орице - әлемнің жоғарғы құдайы және жаратушысы болып саналады. Басқа құдайларға теңіз құдайы Умале окун және темір мен соғыс құдайы Огун кіреді.

## Шығу тарихы
Итсекирилер өздерінің шығу тегін биниялық Бениннен алады, бірақ олар негізінен йорубалармен генетикалық туысқан халық болуы мүмкін. Ұзақ және тығыз тарихи байланыстардың нәтижесінде бини, сондай-ақ урхобо мен иджолар айтарлықтай әлеуметтік-мәдени әсерге ұшыраған.
15-16 ғасырларда Итсекири құрған Варридің "патшалығы" Бенинге вассалды тәуелді болды, алайда оның билеушілері 16-ғасырдада, содан кейін 17-ғасырда Бениннің Варриге билігі әлсірей бастаған кезде еуропалықтармен сауда және саяси байланыстарды өз бетінше жалғастырды.

## Кәсібі
Нигер атырауында тұратын итсекирилер балықшылар. Олар ауыл шаруашылығын «құлдық жұмыс» деп атайды, өйткені 19 ғасырда онымен тек құлдар айналысты (Урхобо соғыс тұтқындары). Итсекири ұсақ мал, шошқа, құс өсіреді. Мал аз ұсталады. Аңшылық көмекші рөл атқарады. Терушілік аса маңызды емес.
Қолөнердің ішінде қайық жасау ерекше дамыған. Ұсталық, құмыра жасау, тоқымашылық бар.

## Өмір салты
Әлеуметтік негізі – үлкен отбасылық патрилиндік қауымдастық. Неке полигиниялық, вирилокальды. Күйеу жігіт қалыңдықты төлем төлеп алады.

Елді мекендері – әдетте шағын – түзу немесе орталықта «жалпы үй» және ғибадатханасы бар. Әр көп балалы отбасының үйі қоршалған. Үйлері төртбұрышты, үш бөлмелі, шағын верандасы бар, саз балшықпен сыланған. Шатырлары пальма жапырақтарымен жабылған. Орта ғасырларда ең алдымен сауданың арқасында пайда болған бірнеше шағын қалалардың дәстүрлі орналасуы мен сәулетінің ауылдан айырмашылығы шамалы.

Дәстүр бойынша итсекири ерлері кемедже деп аталатын ұзын жеңді көйлек, беліне байланған шарф және қауырсын қадалған сабан қалпақ киеді. Әйелдер ашық жібек орамалмен біріктірілген иықпен тігілген жейде, маржан моншақтар деп аталатын түрлі-түсті бас киімдер киеді. Қазір дәстүрлі киім еуропалық костюмнің элементтерімен (футболкалар, шорттар) толықтырылуда.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Ирамба

**Ирамба** (иламба, ланги, анирамба, памби) — Танзаниядағы банту халқы. Жақын халықтар: нятуру, сукума, нямвези. Жалпы саны 368 131 адам. (2002 ж.)

## Тілі
Тілі - ирамба тілі.

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, кейбірі христиандар, сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Дәстүрлі шаруашылығы екі саланы біріктіреді: қолмен атқарылатын тропикалық егіншілік (элевсина, құмай, жүгері, бұршақ, маниок) және жайылымдық мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал). Еңбек бөлінісі шаруашылықтың салалары мен маусымдылығына сәйкес жыныс пен жас бойынша жүзеге асырылады.
Егістік алқапты егіске дайындауды әйелдермен бірге ерлер, ал қалған барлық ауылшаруашылық жұмыстарын (егу, күтіп-баптау, жинау, өңдеу, өнімді бөлу) әйелдер атқарады. Ер адамдар негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Қолөнер дамыған: ағаштан ою (ұсақ мүсін, ыдыс жасау), өсімдік талшықтарынан өру (себет, ыдыс, төсеніш, ұсақ ыдыстар), металдан зергерлік бұйымдар жасау.

## Өмір салты
Туыстық есеп матрилиндік. Неке матрилокальды. Қоғамдық ұйымның негізінде рулық құрылымды құрайтын генеалогиялық байланыстар бар. 
Ауызша шығармашылығы, би және музыкалық фольклоры бай.

Елді мекендері шоғырланып орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары жерге тереңдетіліп, бұтақтардан тоқылып саз балшықпен сыланған.
Бір шаруашылықтың үйшіктері көбінесе бір-біріне жақын орналасып – малға арналған ішкі төртбұрышты ауланы (краалды) құрайды.

Ерлер киімі қысқа шалбар мен мақта көйлектен, ал әйелдер киімі кең ұзын мақта көйлек немесе жеңі қысқа жейде мен белдемшеден тұрады. Аяқтарында сандалдар киеді.

Тағамдары негізінен өсімдік тектес азықтар – жарма, бұршақ дақылдарынан алынған жарма, бұрышқа ащы дәмдеуіштер қосылған бәліштер, көкөністер мен өсімдік майларынан жасалған соустар, жемістер, сүт өнімдері. Ет сирек пайдаланылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Ишан (халық)

**Ишан** (*иса*, *исан*, *эса*, *эсан*, *эшан*) — Нигерияның оңтүстігіндегі Эдо штатында тұратын халық. 35-ке жуық этноәлеуметтік құрылымдарды қамтиды. Саны 700 мыңға жуық адамды құрайды.

## Тілі
Бенуэ-конго тілдер отбасының эдоид тармағының эсан тілінде сөйлейді.

## Діні
Діні бойынша христиандар (католиктер мен протестанттар) және дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – егіншілік. Негізгі дақылдары ямс, май және кокос пальмасы, жүгері, банан, көкөніс және т.б. Ешкі, қой, құс, кейбір ірі қара мал өсіріледі. Аңшылық пен балық аулау белгілі бір рөл атқарады. Қолөнердің ішінде тоқымашылық, ұсталық өнері ерекше көзге түседі.

## Өмір салты
Негізгі әлеуметтік бірлік - жерді иеленетін, учаскелерді өңдеу шарттарын пайдалануға алатын көп балалы отбасылардан тұратын қауымдастық. Басшылық түріне қарай бірнеше қауымды біріктіру де кездеседі. Патрилиндік және вирилокальды отбасылар жиі кездеседі. Неке әдет-ғұрыптары, ырым-жораларымен де ерекшеленеді.
Фольклорлық шығармалар (ертегілер), халық аспаптарында орындалатын музыка – соқпалы және ысқылы аспаптарымен танымал.

«Ортақ үйі» және орталығында ғибадатханасы бар сақина тәрізді дәстүрлі елді мекендері бұрын орманнан тазартылған, судан алыс жерлерде құрылған.
Қазіргі уақытта, бір қабатты үйлер жолдың бойында немесе екі жағында орналасқан. Тіктөртбұрышты үйлері балшықпен сыланған, есіктер мен терезе жақтаулары (салыстырмалы түрде жақында жасалған жаңалық) ағаш, төбелері пальма жапырақтарымен жабылған. Ғимараттар көп бөлмелі.

Дәстүрлі киімдері - бел немесе иыққа қапсырмалы киімдер.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары