open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барлау әдістемесі

**Барлау әдістемесі**. 
# Пайдалы қазба кенорындарын өндірістік тұрғыдан игеру мақсатында оларды ашу, мөлшер-сапа тұрғысынан сипаттау және жалпылама бағалау шараларын жүзеге асыруға керекті әдіс-тәсілдер жиынтығын жасақтайтын ілім. 
# Пайдалы қазба кенорындарын барлау барысында қолданылатын геологиялық, геохимиялық, геофизикалық зерттеулер, тау-кен және бұрғылау жұмыстары, техникалық жабдықтар, т.б. барша әрекеттер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Буддапада

**Буддапада** - Будданың осы жерде болғандығын білдіретін белгі — оның аяғының ізі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Брахмана

**Брахмана** - ведийлік құрбан шалу салтжорасының тексі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Салыстырмалы геологиялық баламалар әдісі

**Салыстырмалы геологиялық баламалар әдісі (болжамдық ресурстарды бағалау барысында)**. Төмендегі әрекеттер жиынтығы нәтижесінде жүзеге асырылатын болжамдық ресурстарды бағалау әдісі: болжам аумағын геологиялық құрылысы біріне ұқсас, бірақ зерттелу дәрежесі түрліше төлнұсқа және есептеу бөлікшелеріне бөлу; жақсы зерттелген төлнұсқа бөлікшелер бойынша мұнайдың, газдың, конденсаттың және бұларға ілеспе құрамбөліктердің геологиялық қорларының (А+В+С1+С2 категориялары) меншікті тығыздығын анықтайтын сандық қатынастарды есептеп шығару; қорлардың меншікті тығыздығы әдісімен мұнай, газ және конденсат мөлшерлерін болжамдық бағалау көрсеткіштерін есептеу бөлікшелері бойынша анықтау.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жұмыстық дене күйінің көрсеткіші

Біртекті жұмыстық дененің тепе-теңдікте тұрғандағы физикалық күйімен анықталатын, жиынтықты жылудинамикалық көрсеткіштерінің негізгісіне - қысым Р, температура Т және меншікті көлемі ρ жатады. Олардың арасында байланыстары бар, оны анықтау үшін, әрбір жұмыстық денені тәжірибе жолымен немесе материяның кинетикалық теориясы негізіндегі дененің салыстырмалы ішкі құрылымын, кейбір жорамал түрінде анықтайды. Жалпы түрінде көрсетілген көрсеткіштердің аралық қатнасы немесе теңдеу күйі мына түрінде болуы мүмкін:
:~f(P,V,T)=0.
Оның үш шамасының Р, v, Т берілген екеуімен анықтауға болады. Осыған қарағанда, жұмыстық дене екі өсті координат жүйесімен бейнеленуі мүмкін, жиі Р ордината өсі бойынша және D өсі бойынша салынады; диаграммадағы әрбір нүктеге, оның бір белгілі күйіне сәйкес келеді. Қысым Р Паскалмен (Па) белгіленеді. Паскаль - қысым, 1м2 аудан бетіне нормаланған, бір қалыпты бөлінген 1 Н (Ньютон) күштің түсуін айтады немесе 1Па = 1Н/м2, мұндағы 1Н = 1 кг м/с2. Қысым бірлігіне паскалдың еселі және бөлшекті сандарының жазылуы:
:1 кПа (килопаскаль) = 103 Па;
:1 МПа (мегапаскаль) = 106 Па;
:1 мПа (миллипаскаль) = 10-3 Па және басқалар.
Бұрын қолданылған кейбір теңдіктерді, ал қазіргі кездегі қолданылатын қысымдардың және СИ бірліктері:
1 кгс/м2= 1мм су бағанасы = 9,8066 Па ≈ 10 Па;
1 кгс/м2= 98,0665 кПа ≈ 100 кПа = 0,1 МПа;
1 атм = 101,325 кПа = 760 мм сынап бағанасы (сын.бағ);
1 мм сын.бағ = 133,322 Па ≈ 133 Па;
1 бар. = 0,1 МПа; 1Мбар = 100 Па.

Қазіргі кездегі өлшеу техникаларындағы, сұйық қысымы мен газдар саласында қолданылатын өлшеу диапазоны өте кең - 1 пПа (пикопаскаль = 10−12 Па) дан 1ГПа (гигапаскаль = 109 Па) дейін.

Абсолютты қысым саласы - нөлден (абсалютты вакуум) және артық қысымға бөлінеді, яғни сұйық қысымы немесе газдардың қоршаған орта қысымының Ратм аралық айырмасы.
:~P=P_{APT} + P_{ATM}
мұндағы P_{APT} - атмосфера қысымынан артығы, манометрмен өлшенеді; P_{ATM} - қоршаған орта қысымы (атмосфералық). Егер қысым Р атмосфералық қысымнан төмен болса:
:~P=P_{APT} - P_{BAK}
мұндағы P_{BAK} — ауаның сиретілуі, вакуумметрмен өлшенеді.
Есте сақтау керек, атмосфералық қысым - ауыспалы шама, сондықтан техника саласында нормалы қысымды қолданады:
:~P_0=0,101325 M{\Pi}a
Егер заттың көлемі V (м3), ал массасы m (кг), онда теңдеу:
:~\frac{V}{m}=v
оны, заттардың меншікті көлемі деп атайды, (дене), оны м3/кг белгілейді. Дене (заттың) тығыздығы р деп, оның массасының т, көлеміне V қатынасы арқылы анықталу шамасын:
:~\rho=\frac{m}{V}
Жылудинамикалық температура Т, негізгі температуралық шкала, кельвин (К) бойынша өлшенеді.
Сонымен қатар, жылудинамиқалық температураны 1968 ж. Халықаралық практикалық температуралық шкала бойынша өлшейді де және оны Цельси (°С) градусы t белгілейді.

Жылудинамикасындағы жылудинамикасының көрсеткіштерінің күйін Т, жылудинамикасының температурасымен қабылдайды, және де әртүрлі нүктедегі есептеліну байланыстығын мына теңдеумен шешеді:
:~T=t + 273,16.
Практикалық есептеулер үшін T=t + 273 қабылдайды.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Жылу техникасы
Бхакти

**Бхакти** - индуизмдегі құдайды сүйіспеншілікпен қастерлеу және осы тақырыптағы нақыл.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Бхайрава

**Бхайрава** - (ерлерге тән), **Бхайрави** (әйелдерге тән)—«қорқынышты»— Шива мен оның жұбайы Девидің аттары.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Бхагавад гита

**Бхагавад гита** () - «Бхагавата туралы жыр» — «Махабхарата» эпосында Вишну құдай көрінісі болып есептелетін Кришнаның Арджунамен әңгімесіндегі өзінің философиялық ілімі. 
 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Санат:Дін
Санат:Индуизм
Инерция эллипсі және оның қасиеттері

**Инерция эллипсі және оның қасиеттері**. Жарты өс
үшін фигураның инерция радиусын алып,
координаттар өстерінде эллипс саламыз. ОХ өсінің бойында 
*: i_x =\sqrt {\frac{\xi_{y}}{A}};
радиус, ал ОУ өсіне сәйкес 
*: i_x =\sqrt {\frac{\xi_{x}}{A}};
инерция радиусын белгілейік.
Осы эллипстің теңдеуі мынадай болады:
*: \frac{y^2}{i_x^2} + \frac{x^2}{i_y^2} = 1;
ол инерция эллипсі деп аталады,
мүндағы \xi_{x} және \xi_{y} X және Y өстеріне қатысты өстік
инерция моменттері, A - қима ауданы.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Ваджра

**Ваджра** - (алмас, нажағай тас) — Индраның қаруы, индуистік және махаянистік құдайлардың бүлдіргіш және ешқашан бүлінбейтін белгісі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Эмпирия

**Эмпирия** - ( -тәжірибе) адам
баласының тәжірибесі, табиғи жағдайларда
бақылаулары. **Эмпиричный** - тәжірибелік,
тәжірибеге негізделген, **эмпиричный метод** -
тәжірибелік әдіс.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Ваджраяна

**Ваджраяна** - (Алмасты күйме, Алмасты жол) — махаяна буддизмінің тибеттік ламаизмде және буддизмнің Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның жекелеген мектептерінде кең тараған тантристік формасы.Өзіне буддалықтан сырт мағлұматтарды, жергілікті сенімдер мен діндерді біріктіру арқылы буддалық ілімді алғашқы қалпынан көп өзгертіп жіберіп отырды.

 
## Дереккөздер


Санат:Буддизм түсінігі
Санат:Ваджраяна
Кәрібек Бейсенұлы

**Кәрібек Бейсенұлы** (1902-1929), Арқаның белгілі күйшісі. Шет ауданының түлегі. Арғынның Қаракесек Кәрсөн руынан. Қыздарбек күйші шәкірттерінің ең жасы һәм ең дарындысы болған адам. Кәрібек атақты Шортанбай ақынның Қалаулы дейтін қарындасынан туған жиені. Қыздарбектің шеберлігін, домбыра тартыс әдісін толық меңгерген Кәрібекке замандастары Қыздарбектін күйлерін қалап тартқызатын болған. Кәрібектің *«Шер қосбасар»* күйі ғана ел арасында сакталып қалған. 1929 жылы мезгілсіз қайтыс болған.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Күйшілер
Санат:Шет ауданы тұлғалары
Варналар

**Варналар** - ерте үнділік қоғамдағы сипаты бойынша касталарға жақын, өндіріске, дінге қатысы және басқаларға елеулі түрде қатысы бар негізгі төрт топ (брахмандар, кшатрилер, вайшьилар мен шудралар). **Варналар** системасы арийлерде Үндістанға көшпей тұрып қалыптаса бастады да, біздің дәуірімізге дейінгі I мыңжылдықтың бас кезінде түпкілікті қалыптасты.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Ват

**Ват**  — буддалық монастырьдың кхмерлік және тайлық аты; мәселен, Ват Махатхат —«Үлкен символикалық құрылыстық монастырь».

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Ваджрапани

**Ваджрапани** - («Қолына ваджра ұстаушы») — дхьяни-бодхисаттваға айналған, Будда назары түскен якшаларының бірі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Вайма

ор. вайма) — ағаштан жасалған бұйымдарды немесе олардың
бөлшектерін желіммен құрастыратын айлабұйым немесе білдек. Гидравликалық, 
пневматикалық және электрлік жетектері бар ваймалы — білдектер болады.
 
## Дереккөздер



Санат:Ағаш өңдеу жабдықтары
Деформацияның потенциалдық энергиясы

**Деформацияның потенциалдық энергиясы.** (U) ішкі күштер жұмысына тең, бағыты қарама-қарсы
болатын шама: U = -W.
*бұралу кезінде U = - W_i = \frac{1}{2} \int_0^t \frac{T^2}{GI_k}dz
*ығысу кезінде U = - W_i = \frac{1}{2} \int\frac{k_x Q_2^2}{2GA}dz
*созылу кезінде U = - W_i = \frac{1}{2} \int \frac{N^2}{2EA}dz
**Меншікті потенциалдық энергия**. Ол брустың бастапқы
көлемі бірлігіне қатынасына тең u =\frac{U}{V}

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Вахалькадалар

**Вахалькадалар** - цейлондық діни символикалық ғимарат (дагоба) төрт тұстан өзінше бір қақпа тәрізді жасалған, бірақ та есігі жоқ, әлем дүниесіне бастайтын белгі ретіндегі тік бұрышты немесе текше формалы жанамалай салынған «жалған есіктер»., Шамамен біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырлардан бастап пайда болды. Әрбір вахалькада жанынан бедерлермен безендірілген стелалар салынды. Кейініректегі буддалық текстер бойынша қақпалар жайы Будданың өмірімен байланыстырылады: патша ұлы Гаутаманың тууының белгісі — шығыстағы қақпалар, оң жақтағы қақпалар — әулие атануының, батыстағы қақпалар — ілімдерінің тарай бастауының, солтүстіктегі қақпалар — оның дүниеден безіп, рақат өмір кешуінің (нирвана) белгісі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Марғұлан Сібірұлы Кәрібеков

**Марғұлан Сібірұлы Кәрібеков** (1964 жылы туған), кен
инженері. Қарағанды политехника институтын
(1986), РФ Президенті жанындағы Ресей мемл.
қызметі академиясын бітірген (2005). Еңбек жолын *«Қарағандыкөмір»* ӨБ Күзембаев атындағы
шахтада кен шебері болып бастады. Қарағандыда
*«Суканал»* ААҚ,* «Алаутрансгаз»* АҚ ҚГШБ
ЖШС, *«Жібек жолы тобы»* ЖАҚ басқарған.
2003 жылы Балқаш қаласы әкімінің орынбасары болып
тағайындалды. 2006 жылдан Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданының әкімі.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Винаяпитака

**Винаяпитака** - буддалық палий қағидасы Типитакидың буддалық қауым мүшелерінің тәртіп ережелері баяндалған бірінші бөлімі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Нәтижелік

**Нәтижелік** (). Тиімділік - әрекеттердің,
шаралардың нәтижелігі.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Ведика

**Ведика** - буддалық діни ғимаратты  айналдыра салынған балюстрада немесе қоршау.
### Тағы қараңыз:
*Ступа

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Вихара

**Вихара** - буддалық монахтардың тұратын, жиналатын орны; монастырь.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Сегізбағытты жол

**Сегізбағытты жол** - буддисті қайғы қасіреттерінен арылтып, әулиелік жолға бастайтын, яғни ғұмырлық ғибраттары тізбектелетін, адамгершілік мұраттарының негізгі сатылары:
* дұрыс көзқарас, дұрыс мақсат, дұрыс сөйлеу, дұрыс қарекет, дұрыс өмір, дұрыс ақыл-ес, дұрыс ойлау.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Дөңгелек арамен аралайтын білдектер

**Дөңгелек арамен аралайтын білдектер** (ор. круглопильные станки) — кескіш құрал ретінде дөңгелек аралар қолданылатын ағаш өңдейтін білдектер. Технологиялық өңдеу тәсілдеріне қарай бойлай, көлденең және пішіндеп аралап кесетін білдектер болады.

## Түрлері
Дөңгелек арамен бойлап аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для продольного распиливания) - бұл білдектер аралары төменгі және үстіңгі жақта орналасқан болып екіге бөлінеді, Беріс қозғалысы көбінесе қарама қарсы болып келеді. Беріс механизмінің құрылысына қарай білдектер жанышпа білікті (аралайтын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 300 мм, биіктігі 80 мм) және жанышпа білікті-конвейерлі (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 400 мм, биіктігі 100 мм) болып келеді. Бұл білдектерде ағаш материалдарының талшықтарына қарай көлденең және бұрышпен тіліп дайындамалар жасалады.

Дөңгелек арамен көлденең аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для поперечного распиливания) — тілінген материалдардан долбарлап және таза өңдеу, пішімдеу, шетжақтау, т.б. операциялармен жасайтын машиналар (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 500 мм, биіктігі 100 мм).

Дөңгелек аралы беріс сүрекке құрал күймешекпен беретін көлденең тілетін білдектер (ор. круглопильные станки с каретной подачей древесины для поперчного распиливания) - сүректі бір жағынан долбарлап және таза шетжақтауға арналған білдектер. Тілінетін материалдың ең үлкен өлшемі: ені 250 мм, биіктігі 40...80 мм.

Дөңелек арамен кесу және жоңғылай кесу білдектері (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) — тақтайлардың жиектерін қосарлап кесуге, енді тақтайлардың ендерін азайтуға және қималары тік бұрышты араланған материал алуға, сонымен қатар жұқа тақтайшалар жасауға арналған білдектер.

Дөңгелете аралап және жоңғылап ұштарын кeceтін білдектер (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) кесілмеген тақтайлардың екі жақты параллельді жиектерін бойлай өңдейтін (тақталардың өлшемдері:қалындықтары 13... 100 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); ендері кең тақталардың екі жақ жиектерін қатар кесіп ендері аздау тақталар жасау (өңделетін тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...60 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); қималары төртбұрышты тілінген материал жасау үшін (тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...50 мм, ұзындықтары 1,85...7,5) қолданылатын құрылғылар.

## Дереккөздер


Санат:Ағаш өңдеу жабдықтары
Пинта

**Пинта** () — көлемнің және сыйымдылықтың британдық бірлігі. 1 сұйықтық пинта (АҚШ) = 0,473176 л. 1 құрғақ пинта (АҚШ) = 0,55610 л; 1 пинта (Ұлыбритания) = 0,568261 л.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Физика
Гаруда

**Гаруда** - бүркіттің басы мен қанаты қондырылған, кеудесі адамның кеудесітәрізді бейнеленетін мифтік құс патшасы.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Шоғырланудың тиімді коэффициенті

**Шоғырланудың тиімді коэффициенті**. Ол мына
қатынаспен анықталады: 
*: k_{-1} =\frac{\sigma_{-1}}{\sigma_{-1}'};
мұндағы \sigma_{-1} - тегіс үлгінің қажу шегі, \sigma_{-1}' - шоғырланған
кернеуі бар үлгі үшін номинал кернеумен
есептелген қажу шегі,k_{-1} -бөлшектің геометриялық пішініне ғана емес, сонымен бірге
материалдың механикалық қасиеттеріне де
тәуелді.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Гавакша

**Гавакша** - дөңгелек формалы терезе (сөзбе-сөз аударғанда «бұқа көз»).

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Гопура

**Гопура** - оңтүстік үнділік индуистікхрамға кіре беріс үстіндегі мұнара.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Майра Шорақызы Сарыбаева

***Майра Шорақызы Сарыбаева*** (25. 10. 1957 жылы туған, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1991). 
*Қазақ мемлекеттік әлем тілдер (ҚазМӘТ) университетінің ағылшын тілі факультетін бітірген (1971); 
*1979—1981 жылдары Жамбыл педагогика институтының ағылшын тілі фонетикасы кафедрасында оқытушы;
*1981—1982 жылдары Алматы қаласы №12 қазақ орта мектебінде ағылшын тілінің мұғалімі; 
*1982—1985 жылдары ҚазМӘТ университетінің ағылшын тілі фонетикасы кафедрасын датәлімгер-зерттеуші, ағылшын тілі лексикологиясы кафедрасының аспиранты;
*1989—1992 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде оқытушы; 
*1992—1993 жылдары ҚазМӘТ университетінде аударманың теориясы мен практикасы кафедрасында ағылшын тілінің оқытушысы;
*1993— 1994 жылдары ҚазМӘТ университетінде халықаралық қатынастар факультеті деканының орынбасары;
*1994—1996 жылдары осы факультеттің ағылшын тілінің сөйлеу практикасы кафедрасының меңгерушісі;
*1995—1996 жылдары Кентуки университетінде (АҚШ) Қазақстан тарихы, мәдениеті және қазақ тілі пәндерінің оқытушысы;
*1996 жылдан Филипс компаниясының Қазақстандағы екілеттілігі бас менеджерінің ассистенті қызметін атқарады;
*Проф. М. М. Копыленконың жетекшілігімен "Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінің туыстық белгілерінің жүйесі" деген тақырыпта кандидат диссертациясын қорғады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Тұлғалар
Гумбаз

**Гумбаз** — күмбез (мұсылмандардың табыты үстіне күмбез орнатылған ескерткіш).

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Километр

**Километр** - 1000 метрге тең қашықтық мөлшері.
 
1 км = 1000 м = 0,621 миль = 0,9374 верст = 1094 ярд = 3281 фут = 1,057⋅10−13 жарық жылы = 6,67⋅10−9 AU. e.

Юникодта километр үшін **㎞** және шаршы километр үшін **㎢** арнайы таңба бар; дегенмен, бұл таңбалар ұсынылмайды (оларды пайдалану тек шығыс азиялық таңбалар контекстінде мағынасы бар, өйткені олар жалғыз қытай таңбасымен бірдей орын алады).

## Дереккөздер

 

Санат:Ұзындық өлшем бірліктері
Бижамал Далабайқызы Кемалова

**Бижамал Далабайқызы Кемалова** (1958 жылы туған), 
актер. Бұқар жырау ауданының түлегі. Алматы мемлекеттік театр және өнер институтын бітірген (1983).
1976 жылдан С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық Қазақ драма театрының артисі. Үздік шыққан рөлдері О. Иоселианидің *«Арбаң аман болсын»* — Кесария, С. Ахмадтың *«Келіңдер көтерілісі»* — Мухайе, О. Бөкейдің *«Желтоқсан желі»* — Анар. 2002 жылы Мәдениет министрлігінің *«Мәдениет қайраткері»* құрмет белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Соңөрнек

**Соңөрнек** () - кітаптың не оның бөлімінің мәтіні соның әшекейлейтін бейнелі не ою-өрнекті графикалық композиция.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Күштер мен моменттердің эпюралары

**Күштер мен моменттердің эпюралары**. Қимадан
қимаға ауысқанда күш пен моменттің өзгеру
заңдылығын көрсететін графиктер. Эпюраларды
салу кезінде келесі ережелер сақталады: 
*1)эпюраның өсін арқалықтың бойлық өсіне параллель немесе онымен дөл етіп тандап алады;
*2) білеудің бойлық өсіне параллель өстер жүргізіп, осы өстерге қималардағы күш пен моменттің табылған мәндерін белгілі бір масштабпен өлшеп салады; 
*3) эпюралардың осіне перпендикуляр штрих сызықтар жүргізіледі, әрбір сызық қимадағы күштің немесе моменттің мәнін көрсетеді; 
*4) эпюралардың сипатты ординаталарының саны қойылады, олар күш немесе моментгің мәнін көрсетеді, эпюралардың белгілері дөңгелекке алынады.

**Бойлық күштердің эпюрасы** — сырық ұзындығы
бойынша бойлық күштердің өзгеру заңдылығын
көрсететін графигі.

**Бұралу моменттерінің эпюрасы** — білік ұзындығы
бойынша бұралу моменттерінің өзгеру
заңдылығын көрсететін график.

**Көлденең күштер мен иілу моменттердің эпюрасы** арқалық ұзындығы бойынша көлденең
күштер жөне иілу моменттерінің өзгеру
заңдылығын көрсететін графиктер.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Гхаттар

**Гхаттар** — өзен жағалауындағы, мәселен, Бенарестегі Ганга жағалауындағы таулар немесе биік жарлар.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Килопонд

**Килопонд** ( — салмақ) — кейбір елдерде (Алеманияда, Австрияда, Швецияда және т.б.) қолданылып жүрген 1 кгк бірліктің аталуы. Халықаралық белгілеуі — кр, орысша кп, 1 кр = 1 кгк = 9,80665 Н.
 
## Дереккөздер


 

Санат:Өлшеу техникасы
Дагоба

**Дагоба** - («қастерлі заттар сақталған діни ғимарат»)— үнділік символикалык ғимарат сияқты қақпалармен қоршалмай, вахалькадалармен қоршалған цейлондық ғимараттың аты.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Стенография

**Стенография** ( -  - енсіз, тар, графия - жазу) — ауызекі айтылып отырған сөйлемдерді үздіксіз, синхронды түрде, ілеспе жазу тәсілі (жай жазу түрінен 4-7 есе жылдам) арнайы белгілерге, сөз және сөз тіркестерінің қысқартуларын қолдануға негізделген.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Дагон

**Дагон** - Бирмадағы цейлондық үлгімен қоңырау бейнесі жасалып, терраса бейнелі іргетасқа орналасқан, ішінде діни бөлмелері бар ғимараттың аты.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Дарбар

**Дарбар** — мұсылман билеушісінің ресми қабылдауларына арналған зал.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Айгүл Амантайқызы Сатбекова

***Айгүл Амантайқызы Сатбекова*** (27. 5. 1967 жылы туған, Алматы қаласы) - педагогика ғылым кандидаты (1966). 
*Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының филология факультетін бітірген (1989). 
*1989-1990 жылдары осыкда комс. к-тінің хатшысы болып қызмет істеген. 
*1990- 1992 жылдары осы оқу орнының қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы. 
*1992-1995 жылдары аспирант. 
*Профессор Ә. Аблақовтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі септіктерді орыс мектебінің 6-класында оқыту" деген тақырыпта кандидат диссертациясын қорғады. 
*Қазақ тілін оқыту мәселелерімен айнапысып жүр. 10-ға жуық ғылыми мақаланың авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілін зерттеушілер

Санат:1967 жылы туғандар
Коллиматор

**Коллиматор** ( — түзу сызықпен бағыттаймын) — сәулелердің параллель шоғын алуға арналған оптикалық жүйе. Коллиматор объективтен немесе ойыс айнадан және оның жергілікті жарық.
 
## Дереккөздер


 

Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Оптикалық құралдар
Деви—махатмая

**Деви—махатмая** - («Девидің ұлылығы»)—, Шива жұбайының әртүрлі әзәзілдерді жеңіп шығуын мадақтайтын ластан.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Феликс Станиславович Ясинский

200px|нобай|солға
**Ясинский Ф.С.** (1856-1899), орыс инженері,
механик. Ол сығылған сырықтардың
орнықтылық есебін, бойлық иілу коэффицентін
енгізе отырып қарапайым сығылу есебіне келтіру
идеясын ұсынды.

## Дереккөздер


Санат:Ресей инженерлері
Санат:1856 жылы туғандар
Санат:1899 жылы қайтыс болғандар
Сүйінші дана

**Сүйінші дана** () - таралымының (тиражының) дайындалуына және жарыққа шығуына рұқсат беруі үшін баспаға қол қоюға әкелінген басылым-шығарманың баспаханада дайын болған алғашқы данасы.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Жанышпа біліктер

**Жанышпа біліктер 
**
(op. вальцы, нем. walze) — ағаш өңдейтін
білдектердің беті тегіс немесе бұдырлы цилиндр немесе конус пішінді
жұмыс мәрімдері. Жанышпа біліктер араларынан өңделетін материалдар
өткізіледі. Әдетте, жанышпа біліктер өңделетін материалдың қозғалыс
бағытына қарама-қарсы айналады.

## Жанышпа білікпен түйісетін кең таспалы ажарлау білдегі

(ор.широколенточный шлифовальный станок с вальцовым
контактом) — ағаш өңдеу өндірісінде беттері қапталған және қапталмаған
қалқанды тетіктерді тегістеу және жарым-жартылай мөлшерлеу
жұмыстарын жүргізуге арналған құрылғы. Өңделетін тетіктердің ең
үлкен өлшемдері: ұзындығы 500 мм-ден бастап, ені 950 мм, қалыңдығы
71 мм.
 
## Дереккөздер



Санат:Ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы
Ясинский формуласы

**Ясинский формуласы:** **<math>\sigma_{cr} = a - b \lambda </math>**, мұндағы a және b материалдарға байланысты тұрақтылар.
Мысалы, болат-3 үшін \sigma_{cr} = 310 - 1,14 \lambda , ал ағаш
үшін \sigma_cr = 29,3 - 0,19 \lambda , мұндағы \lambda =\frac{\mu l}{i_{min}} - сырықтың
иілгіштігі, \mu - келтірілген ұзындық
коэффициенті, i_{min} - ең аз инерция радиусы, l - сырықтың ұзындығы. Ясинский формуласы сырықта серпімді деформация шегінен асқан кезде пайдаланылады.
*: P_{cr} =\frac{\pi^2 E_k J}{(\mu l)^2}
мұндағы
*: E_k =\frac{4E E_k J}{(\sqrt {E}\sqrt {E_k})^2}

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Девараджа

**Девараджа** — IX ғасырдан бастап кхмерлік патшалар да ұстанған шиваиттік қағидалардың жиынтығы. 

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Қима ядросы

**Қима ядросы.** Қима өзегі, сыртқы күштің әсер
ету нүктесі осы ауырлық центрінің
айналасындағы облыстың ішінде болса, онда
қиманың барлық нүктесінде кернеулер бір
таңбалы болады. Күш түсетін нүктелердің
координаттары мына формула бойынша
анықталады: 
*: y_F =\frac{i_x^2}{y_b};
*: x_F =\frac{i_y^2}{x_b};
мүндағы i_x^2 және i_y^2 -  X және  Y өстеріне қатысты инерция радиустары, 
Y_b, X_b - ауырлық центрінен бейтарап
сызыққа дейінгі қашықтық.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Джатаки

**Джатаки** — Будданың өткен өмірі жайындағы әңгімелер. Бірінші рет V ғасырда цейлон монахы Буддхагхоша жазып алған.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Жапырақты ағаш

Жапырақты ағаш

(ор. лиственная порода дерева) — жапырақтары
енді келетін ағаштар тұқымы. Жапырақты ағаштар әртүрлі ағаш
құрылымдары жасалатын негізгі құрылымдық материал болып саналады.
 
## Дереккөздер



Санат:Ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы
Сұлтан Махмұдұлы Кемелбаев

**Сұлтан Махмұдұлы Кемелбаев** (1946 жылы туған),
журналист, Қарағанды тау-кен техникумын, 
Ленинград мемлекеттік университетін (1975), 1982 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Облыстық *«[[Индустриальная Караганда]]»* газетінің тілшісі, бөлім 
меңгерушісі болады. 1989 - 1991 жылдары *«Социалистическая индустрия»* газетінде меншікті 
(Қазақстан бойынша) тілші болып қызмет атқарады. 1991 - 1993 жылдары *«Городская газета»*, *«Вечерняя Караганда»* газеттерінің бас редакторы, 
1993 жылдан *«Индустриальная Караганда»* газетінің бас редакторы. II дәрежелі *«Шахтер даңқы»* 
белгісімен, ҚР мерекелік медальдарымен марапатталған. ҚР Мәдениет министрлігінін *«Мәдениет 
қайраткері»* белгісінің иегері (2004).

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:1946 жылы туғандар
Плювиограф

**Плювиограф** ( — жаңбыр және  — жазамын) - жерге жаңбыр күйінде түсетін атoмосфералық жауын-шашынның мөлшерін жазып тіркеп отыратын метеорологиялық аспап.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Аспаптар
Тұтас құрылмалар

**Тұтас құрылмалар** (грек.* Monos*-біреу, жалғыз, *lithos*-тас), конструкциялар. Ғимараттар немесе құрылыста негізгі бөліктері біртұтас етіп құйылған
құрылмалар (негізінен бетон және темір-бетон,
композиттер).

## Дереккөздер


Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Сыммен тігу машинасы

**Сыммен тігу машинасы** () - кітап блоктарының, кітапшалардың, блокнот, күнпарақ т.б. дәптерлерін: парақтарын сым қапсырмаларымен (скоба) тігіп бекітетін машина. Бұл машиналар бір мезетте тігетін қапсырмалар санымен (тігін аппаратының санымен) және автоматтандырылу дәрежесімен ерекшеленеді.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Сырт үйкелісі

**Сырт үйкелісі** бір-біріне жанасқан екі дененің өзара қозғалу барысында туындайтын механикалық кедергі. Дененің қозғалуына қарсы бағыттағы кедергі күші сол денеге әсер ететін үйкеліс күші деп аталады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Дипавамса

**Дипавамса** - Цейлондағы буддизм тарихын баяндайтын цейлондық жылнама. Оның түпкілікті нұсқасы IV—V ғасырларға жатады.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Статуя үйі

**Статуя үйі** - (мүсіншелер үйі) —түрегеп тұрған, әредікте отырған Будданың монументтік мүсіндері үшін салынған. Мусіндердің бұл түрі ерте буддалық үнді дәстүрлерімен байланысты дамыған Цейлонда, сол сияқты Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да елдерінде белгілі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Пневматикалық өлшеу аспаптары

**Пневматикалық өлшеу аспаптары** — тетіктердің ішкі және сыртқы өлшемдерін өлшеуге арналған аспаптар.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу
Санат:Аспаптар
Дурга

**Дурга** - Шива жұбайы есімінің басқалар үшін қорқыныш тудыратын бір түрі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Тангер

**Тангер** - басылымдарды безендіру үшін негізгі фонға белгілі бір өң беруге қолданылатын диапозитив.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Жылжымалы кран

**Жылжымалы кран.** Түрлі жүктерді көтеруге,
түсіруге және көлбеу бағытта жылжыуға арналған
көтергіш кран, рельспен қозғалады. Оны ірі
кәсіпорындардың механикалық құрастыру, қүю
және басқа цехтарында, сондай-ақ ашық жүк
алаңдарында негізгі жүк көтеретін транспорт
құралы ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Пневматикалық ротаметр

**Пневматикалық ротаметр** () ( — айналамын, дөңгелек және  - өлшеймін) — машиналар мен аспаптардың тізбектері мен тетіктерінің сызықтық өлшемдерін өлшеуге арналған пневматикалық аспап. Өлшеу шектері 0,020 ... 10 мкм. Көрсету қателігі 0,5 ... 4 мкм.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Аспаптар
Марияш Титешқызы Сәбитова

***Марияш Титешқызы Сәбитова*** (15. 12. 1938 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1976), доцент(1979). 
*Алматы педагогика шеттілдері институтының неміс тілі факультетін бітірген (1962). 
*1962—1964 жылдары №2 орта мектептің мұғалімі. 
*1964—1966 Апматы шет тілдер институтында педагогика курстарды тыңдаушы. 
*1966—1973 жылдары осында оқытушы. 
*1973—1976 жылдары Лейпциг қаласындағы (ГДР) унститутінде аспирант. 
*1976—1993 жылдары Апматы шет тілдер институтында аға оқытушы, неміс тілі фонетикасы кафедрасының меңгерушісі, неміс тілі факультетінің деканы, проректор. 
*1993—1995 жылдары халықаралық қатынастар факультетінде неміс тілінің аударма кафедрасының меңгерушісі. 
*1995 жылынан бері осы күнге дейін сол кафедраның профессоры. 
*1976 жылынан немістілінің фразеологиясы турапы кандидат диссертациясын қорғады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Тұлғалар
Таралым

**Таралым** (, ) — бір атаулы баспа өнімінің басып шығарылған дана саны.
## Таралымға тыйым салу
**Таралымға тыйым салу** () — басылған полиграфия өнімінің (кітапша, кітап, журнал, газет, тағы басқа) баспаханадан шығарылуын тоқтату.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Ұңғымаға ағып келуді жандандыру әдістері

**Ұңғымаға ағып келуді жандандыру әдістері.** Ұңғыма оқпанына сұйықтың (газдың) ағып келу мүмкіндігін барынша арттыру мақсатында сол оқпандағы қысым мөлшерін азайту шараларын қамтамасыз ететін әдістер. Бұл үшін төмендегі әрекеттер жиынтығы жүзеге асырылады: 
# жуғыштау сұйығын таза техникалық сумен, сирегірек мұнаймен алмастыру; 
# ұңғыма оқпанындағы сұйықтың деңгейін әр түрлі тәсілдер көмегімен төмендету. 
Қысым деңгейін төмендетудің шектік мөлшері ұңғыма оқпанының техникалық жағдайымен, ұңғыма тесіп өткен таужыныстардың төзімділігімен (олардың керіштену дәрежесімен, жарықшақтылығымен, аққыштығымен) анықталады, сөйтіп бұл деңгей әдетте ұңғыма оқпанының ернеуі мен тесіліп өтілген қойнауқат арасындағы қашықтықтың 2/3 бөлігінен аспайды. Сұйықтың (газдың) ұңғыма оқпанына ағып келуі мүлдем тоқталған немесе өте болымсыз болған жағдайда оқпанды таза сумен қосымша жуу, ұңғыма оқпанымен ашылған таужыныстарды қышқылдармен өңдеу, сұйықпен жарғылау, шегендеу тізбегін қайтадан теспелеу сияқты шаралар жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Пневмеркатор

**Пневмеркатор** — цистернадағы, сұйыққоймалардағы және т.б. ыдыстардағы сұйық заттың деңгейін қашықтан өлшеуге арналған аспап.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Аспаптар
Компрессиондық вакууметр

**Компрессиондық вакууметр**  ( - сығу) - газдың қысымын өлшеу үшін оны алдын ала сығатын вакуумметр. Компрессиондық вакууметр жұмыс істеуі Бойль-Мариотт заңына негізделген, яғни р = р, Vj / v, мұнда р, — алдын ала сығылған газдың қысымы, р - өлшенетін қысым, v — дәнекерленген ыдыс көлемі, оның ішінде алдын ала сығылған газ болады. V — ішіндегі қысым өлшенетін көлем. Компрессиондық вакууметр мПа (~10~5 мм с.б.) дейінгі қысымды өлшеуге арналған.
 
## Дереккөздер


 

Санат:Өлшеу техникасы
Дхармачакра

**Дхармачакра** - «ілім доңғалағы», буддалық дәстүр бойынша, оны Будда өзі әулиелікке көшкеннен кейін Сарнатха маңында шоқ тоғайда өткізген алғашқы уағызы кезінде қозғалысқа келтірген. Бұл эмблема тәуелсіз Үндістанның ұлттык жалауында қайдаланылған.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Дхармачакрамудра

**Дхармачакрамудра** — үйрету ұғымын білдіретін белгі, мұндай кезде Будданың екі қолы кеуде тұсындағы қозғалысымен доңғалақ қозғалысын білдіріп тұрады 
### Тағы қараңыз:
*Мудра

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Қойнауқатқа әсер ету әдістері

**Қойнауқатқа әсер ету әдістері**. Мұнай сатындарын игеру қарқынын жоғарлату яки қойнау байлықтарын игеру дәрежесін арттыру мақсатында жатын режимін жасанды түрде өзгерту әдістері. Бұл әдістердің болмысы қойнауқатты тоғытқан ығыстырушы және жұмысшы агенттердің түрлерімен, сол сияқты көмірсутектерді ығыстыруды қамтамасыз ететін процестер сипатымен анықталады. Мұндай әдістер қатарына жататындар: сумен тоғыту әдісі; жылу-физикалық әсер ету әдістері; термохимиялық әсер ету процестері; сұйық, жұрындарының қозғалыстарьш жұмысшы агент көмегімен жүзеге асыратын араластыра ығыстыру әдістері т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Поль

**Поль** ( — сырық) — ұзындықтың британдық бірлігі. 1 поль = 5, 0292 м. Орман шаруашылығында 1 поль = 5,486 м. Экономикалық 1 поль = 6, 401 м.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Компрессометр

**Компрессометр** ( — сығымдау және  - өлшеймін) — іштен жанатын поршенді қозғалтқыштың цилиндріндегі жұмыс қоспасының ырғақ соңындағы қысымын өлшеуге арналған аспап. 

Кейбір компрессометр көрсетулерін автоматты түрде өзі жазатын аспаппен жабдықталады.

## Дереккөздер

Санат:Өлшеу құралдары
Дхьяни-будда

**Дхьяни-будда** - махаянистік пантеондағы буддалардың бір дәрежесі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Зарих

**Зарих** - кенотаф немесе мұсылман мавзолейіндегі жерлеу камерасының бата оқитын жері.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Тарау

**Тарау** () — кітаптың, мақаланың бөлімі (тармағы).
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қойнауқаттарды сынамалаудың геофизикалық әдістері

**Қойнауқаттарды сынамалаудың геофизикалық әдістері.** Ұңғыма оқпанының сыналмақ аралығының қанығу сипатын анықтау мақсатында оқпанға каротаж жұмырсымы немесе бұрғылау құбырлары арқылы түсірілетін арнаулы жабдықтар көмегімен қойнауқаттық люидтің ағып келуін жүзеге асыру. Жұмырсымға икемделген сынамалау жабдықтары жер бетінен басқарылып отыратын гидравликалық жүйемен және арнаулы баллонмен жабдықталған. Бұлардың алғашқысы сынаманы алу кұралын ұңғыма оқпанына қапысыз жапсарластыруды қамтамасыз ететін болса, екіншісі қойнауқат пен жабдық арасындағы қысым мөлшерінің айырмашылығы салдарынан сол жабдыққа оқпанмен жанасқан қойнауқат өңірінен флюидтердің келіп кірігуін қамтамасыз етеді. Осылайша алынған флюид сынамасы зертханаларда сараланып, оның түрбөлшектік химиялық құрамы анықталады, ал мұның өзі қойнауқаттың қанығу сипатын анықтауға мүмкіндік береді. Құбырларға икемделген сынамалау жабдықтары көбірек мағұлмат алуға мүмкіндік береді, себебі олар қойнауқатта үлкен депрессия қалыптасуын қамтамасыз ете алады. Бұл сынағыштар *"тереңдік монометрімен"* және *"термометрімен"* жабдықталған. Олар қойнауқаттың флюидпен қанығу сипатымен қатар қойнауқаттық қысым мөлшерін, орташа тиімді өтімділікті, ағып келу дебитін т.с.с. анықтауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Аканф

thumb|200px
**Аканф** () — Жерорта теңізі өңірі елдерінде кең тараған сәндік өсімдік; оның жапырақтары коринф колонналарының капительдеріне салынатын ою-өрнектер мен сан алуан сәндік әшекейлерге үлгі болды.

## Дереккөздер



Санат:Тарих
Санат:Өнер
Кабр

**Кабр** — мұсылман мавзолейінің жерлеу камерасындағы (макбара) табыт.
 
## Дереккөздер


Санат:Ислам мәдениеті
Санат:Діни терминдер
Терможелім

**Терможелім** () — материалға балқыған күйінде 100°С астам температурада жағылып, салқындағанда 1-2 секундта қататын желімдеу композициясы.  Кітап блогін тікпей желіммен бекіту үшін және дәптерлерді тігетін терможіп құрамын жасау үшін пайдаланады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Мүмкін жанама кернеу

**Мүмкін жанама кернеу**, Құрылмаларды қираудан
сақтау үшін онын элементтеріне түсіруге
болатын жанама кернеу. [τ] - деп белгілейміз, сонда созылымды
материал үшін : морт материал үшін 
мұндағы τА және τδ -бұралу, ығысу
кезіндегі ағу жөне беріктік шектері,
nA,nδ -беріктжтің мүмкін қор коэффициенттері.

Санат:Физика
Санат:Терминология
Кайласа

**Кайласа** - индуистік мағлұматтар бойынша, Шиваның Гималайдағы тауда салынған сарайының аты.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Потенциометр

**Потенциометр** ( — күш және  - өлшеймін)
# жылжымалы түйістіргіші (қозғалтқышы) бар реттелетін резистор. Электрлік кернеуді реттеу үшін, сонымен қатар ығысу датчигі ретінде қолданылады.
# потенциометр (компенсатор) - компенсациялық әдіспен электрлік қозғалтқыш күшті, кернеуді және онымен функционалды байланысқан шамаларды өлшеуге арналған салыстыру аспабы. Потенциометрдің түрақты токқа арналған түрі болады. Онда өлшенетін шама (немесе оның бөлігі) нормалды элемент электрлік қозғалтқыш күш салыстырылады. Потенциометрдің тағы да айнымалы токқа арналған түрі болады. Онда өлшенетін кернеу өлшем мен фаза бойынша белгілі бір реттелетін кернеулермен теңестіріледі. Потенциометрдің өлшеу дәлдігі жоғары: түрақты токты өлшегенде қателік %-дың жүзден немесе мыңнан бөлігін құрайды, ал айнымалы токты өлшегенде онның бөлігін құрайды.
# магнитті потенциометр — магнит тізбегінің екі нүкте арасындағы магниттік потенциалдарының айырмасын (магниттік қозғалтқыш күш) өлшеуге арналған аспап. Магнитті потенциометрдің икемді түрі болады. Ол - ішінде қатарлар саны жүп болатын біркелкі оралған өткізгіштігі икемді изоляциялық материалдан жасалған таспа (кейде Роговский белбеуі деп аталады). Магнитті потенциометрдің қатаң түрі болады. Оның оралымы жоғарғыдағыдай, бірақ қаңқасы изоляциялық қатты материалдан жасалған.
 
## Дереккөздер



Санат:Электротехника
Санат:Электроөлшегіш құралдар
Индра

**Индра** - көне үнділік құдай, алғашқыда құдайлар патшасы, кейініректегі мифологияда. Брахма, Вишну және. Шивалардан кейінгі орында. Құдайлар аспаны мен атмосферасының әміршісі.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Теру процестері

**Теру процестері** () - түпнұсқа мәтінін арнайы, басуға дейінгі аралық материалға  (қағаз, фотопленка, мөлдір полимерлік пленка, магнитті пленка не дискета, форма жасау материалы)  түсіру үшін атқарылатын технологиялық операциялар жиынтығы (комплексі).
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Сырықтың шекті иілгіштігі

**Сырықтың шекті иілгіштігі**. 
*: \lambda_0 =\sqrt {\frac{\pi^2 E}{\sigma_s}};
мұндағы E - бойлық серпімділік модуль, \sigma_s - пропорционалдық шегі.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Кала

**Кала** - храмдық қақпалардың үстіне орнатылатын перілерді қорқытарлық сиқырлы күші бар, мезгіл мен ажалды мегзейтін зор бас бейнесі. Мәнерленген арыстан басын еске түсіреді.

 
## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Алтарь

thumb|282px|Алтарьлар
**Алтарь**  ()— құрбандық шалынатын орын, сондай-ақ діни ғимараттың құдайға ғибадат етуге арналған бөлігі — михраб.

## Дереккөздер



Санат:Тарих
Санат:Өнер
Кали

**Кали** - («қара») Шива жұбайының қорқынышты бейнесі.

 
## Дереккөздер


Санат:Құдайлар
Шөгінді таужыныстарды зертханалық зерттеу әдістері

**Шөгінді тау жынысытарды зертханалық зерттеу әдістері.** Шөгінді тау жынысытардың заттық кұрамын, типін (атауын), физикалық параметрлерін анықтау, олардың қалыптасу жағдайын нақтылау мақсатында зертханалықжағдайда жүргізілетін зерттеулер кешені. Бұл зерттеулер ішіндегі ең негізгілерінің бірі - тау жынысытарды (олардың әдейі дайьщцалған тастілімдерін) микроскөп көмегімен зерттеу болып табьшады, мұндай зерттеулер нәтижесінде олардың сынықты түйірлерінің сапалық және сандық құрамы, керіші, тау жынысытардың құрылымдық және бітімдік ерекшеліктері анықталады, сол сияқты тау жынысы қалыптасқан шөгінділердің алғашқы қалпы мен диагенездену жағдайы, диагенезденгеннен кейінгі озгерістері жайлы мағлүматтар алынады. Шөгінді тау жынысытарды зертханалық зерттеудің өзге де маңызды әдістері ретінде *иммерсиялық әдісті* (акцессорлық минералдардың заттық құрамы мен сандық көрсеткішін, түйірлердің пішін ерекшеліктерін, минералдардың типоморфтық ерекшеліктерін анықтау) және *спектрлік әдісті* (химиядық элементтердің сапалық және жартылай сандық көрсеткіштерін анықтау) атауға болады. Сазды шөгінді тау жынысытарды зерттеуде ренттенографикалық және электронографикалық зерттеу әдістері қолданьшады. Зертханалық зерттеулердің қосалқы әдісгері ретінде спектрографиялық, термикалық, электронды-микроскоптық түйірөлшемдік т.с.с. әдістерді атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Таужыныстардың жинауыштық қабілеттерін зерттеу әдістері

**тау жынысытардың жинауыштық қабілеттерін зерттеу әдістері.** Жинауыш тау жынысытардың өте маңызды параметрлерін анықтау әдістері. Бұл әдістердің басты-басты үш түрін атауға болады, олар — зертханалық, гидродинамикалық және өндірістік-геофизикалық әдістер. Зертханалық әдістер жинауыштарды зерттеудің барлық сатылары барысында жүзеге асырылады, олар ұңғыма оқпанынан көтеріліп алынған бұрғылау тасбағандарын немесе жер бетіндегі ашылымдардан кертіліп алынған түпнегіз тау жынысы үлгілерін жан-жақты саралауға негізделген. тау жынысытардың физикалық әдістер көмегімен анықталған кеуектілігі, өтімділігі сумен және мұнаймен қанығу дәрежесі және қалдық сумен қанығу дәрежесі сияқты көрсеткіштері барынша нақты болып келеді, сөйтіп олар кенорын қорын есептеу барысында және сол кенорынды игеру жобасын жасақтауда кеңінен пайдаланылады. Петрографиялық әдістер тау жынысытардың кеуектілігін, микрожарықшақтық параметрлерін анықтауға мүмкіндік береді, бұл деректер әдетте кенорынды іздеу және барлау жұмыстарының алғашқы сатыларында жүзеге асырылады. Гидродинамикалық әдістер, зертханалық әдістердей емес, бүкіл ұңғыма оқпаны бойындағы зерттелген параметрлердің орташа көрсеткіштерін автоматты түрде есептеп шығаруға мүмкіндік береді. Бұл әдістерді пайдалану қойнауқат қалыңдығы, қойнауқатты қанықтырған сұйықтың тұтқырлығы немесе тау жынысытың кеуектілігі, сол сияқты кеуектердің және оларды қанықтырған сұйықтардың сығылғыштық коэффиценттері сияқты қосымша деректерді қажет етеді. Гидродинамикалық әдістер кенорындарды барлау сатысында және оларды игеру жобасын жасақтау барысында өте кажетті зерттеу элементі болып табылады. Өндірістік-геофизикалық әдістердің өзге әдістерден айырмашьшығы — олардың көмегімен алынған тау жынысытардың жинауыштық қабілеті жайлы мәліметтер әдетте салыстырмалы сипатты иемденеді. Сондықтан олар негізінен ұңғымалар қимасын өзара салыстыруға және зерттелмек горизонттардың шекараларын анықтауға пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тік кернеу

**Тік кернеу**, толық кернеу векторының нормальға
проекциясы s өрпімен белгіленіп, *Н/м<sup>2</sup>* , *кН/м<sup>2</sup>*
және МПа-мен өлшенеді.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Өтемақылық мәміле

**Өтемақылық мәміле** - контрагенттердің өзара бір-біріне тауар беруі немесе өздерінің мүдделерінің кез келген басқа формада қанағаттандыруы. Өтемақылық мәміленің негізі болып табылатын шартта екі жақты бір келісімшарттың шеңберінде төлемді ішінара үстеме тауар беру арқылы өтеу көзделуі мүмкін. Өтемақылық мәміленің әдеттегі тауар айырбастау келісімінен (бартер) өзгешелігі де осында.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Консистометр

**Консистометр** (  - қоюлану және  - өлшеймін) ерітінді, езінді, қоймалжың заттардың қоюлық дәрежесін анықтайтын механикалық немесе электрлік аспап. Өлшеу әдісіне қарай консистометр массалық, индуктивтілік және гамма-сәулелі болып бөлінеді. Тамақ, химия өнеркәсіптерінде, құрылыста және т.б. қолданылады.
 
## Дереккөздер


 

Санат:Өлшеу техникасы
Ылғалтартқыштық

**Ылғалтартқыштық** ( -дымқыл,Skopio-бақылаймын). **Ылғаңданғыштық** - белгілі
бір заттың бойынша ылғалтартқыштық қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Шөгінді таужыныстарды макроскоптық (далалық) зерттеу әдістері

**Шөгінді тау жынысытарды макроскоптық (далалық) зерттеу әдістері.** Шөгінді тау жынысытарды дала жұмыстары барысында көзбе-көз қадағалау және қолда бар қарапайым мүмкіндіктер көмегімен зерттеу шаралары. Мұндай шаралар төмендегі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді: шөгінді тау жынысытардың литологиялық типін және заттық құрамын, олардың түсін, омырылым және дербестелу сипатын, керішінің құрамы мен мөлшерін, тау жынысы құрылымын анықтау; тау жынысыты кұрайтын түйірлер мен кесектердің мөлшерлікжөне пәшіндік ерекшеліктерін, тау жынысытың бітімін (қат-қабатталу типін), бітімдік жаралымдарын (кебірсу жарықтарын, жорғалау іздерін, т.с.с.), қат-қабатталудағы ырғақтылықты, түзілімденудегі үзілістерді, қабаттардың жапсарлық сипаттарын, тау жынысытардың физикалық ерекшеліктерін (кеуектілік, жарықшақтылық, тығыздық, саздардың аққыштығы, т.с.с.) анықтау, олардағы әр түрлі кірікпелер мен тасберіштерді зерттеу.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Терім бетінің пішімі

**Терім бетінің пішімі**  (формат полосы набора) - басылымның бір бетінде орналасқан мәтін өлшемі. Терімнің ені мен биіктігінің көбейтіндісі ретінде типографиялық өлшем жүйесінде беріледі (мысалы: 5\frac{3}{4}*9\frac{1}{2} квадрат).
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Амфора

200px|thumb|right
**Амфора** ( — екі жағынан,  — алып келемін)— кең бүйірлі, тік, қос тұтқалы, тар алқымды құмыра. Мұндай ыдыстарда шарап, зәйтүн майы мен су сақталған.

## Дереккөздер



Санат:Тарих
Санат:Өнер
Призмалық бұрыштық мөлшерлер

**Призмалық бұрыштық мөлшерлер** () — құралдардың, үлгілердің, бұйымдардың сыртқы және ішкі бұрыштарын тексеруге арналған өлшемдер. Призмалық бұрыштық мөлшерлердің 5 түрі болады. 1,2 — бір жұмыстық бұрышымен ұшы қиылған және үшкір; 3 - төрт жұмыстық бұрыштарымен; 4 — көп жақты призмалық бір қалыпты бұрыштық адыммен; 5 — үш жұмыстық бұрыштармен. Призмалық бұрыштық мөлшерлердің 1,2,3 типтерінің дәлдік классы 0,1,2; 4 тип дәлдік классы 00,0,1,2; 5 типтің дәлдік классы 1.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Физика
Эйлер гиперболасы

**Эйлер гиперболасы.** Эйлер формуласының
пайдалану шегін көрсететін \sigma = f(\lambda) шектік
кернеулер графигінің бөлігі (Б-3 үшін
құрылған), мұндағы \lambda - сырықтың иілгіштігі,
\sigma - шектік кернеу.

## Дереккөздер


Санат:Материалдар механикасы терминдері
Санат:Леонард Эйлер
Профилограф

**Профилограф** ( — пішін) — кедір-бұдырлықтың параметрлерін түйіспелі әдіспен сандық тексеруге арналған және кедір-бұдырлық пішінін қағазға түсіре алатын автоматтандырылған аспап.
 
## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Аспаптар
Анималист

**Анималист** ( — жануар)— жануарларды бейнелейтін суретші немесе мүсінші.


Сурет:Franz Marc 003.jpg
Сурет:猴貓圖.jpg


## Дереккөздер



Санат:Мамандықтар
Толық кернеу

**Толық кернеу**. Дененің тұтас құрылымы туралы
болжамға сүйеніп, ішкі күштер бүкіл қима
бойынша таралған деуге болады. Оларды
анықтау үшін дененің қимасында өте кішкентай
ауданға түсетін ішкі күштердің (*дельта)Ғ* жиыштығын
аламыз. *(дельта)F-тің* *([[дельта]])A-ға* қатынасы ауданның орта
кернеуі деп аталады. Аудан да шексіз азайғанда,
оған сәйкес *(дельта)A* күште азаяды. Аудан нөлге
жуықтағанда, бұл қатынас нүктенің толық
кернеуін сипаттайды:

## Дереккөздер


Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Катманду

**Катманду** ( , *Kāthmāndau*) — Непал астанасы. Қаланың аты ондағы түрлі құрылыстарда, әсіресе, храмдарда («мандир») ағаштың («кат») аса мол пайдаланылғанын көрсетеді. Түрлі жазбалар мұнда V ғасырдың өзінде-ақ буддалық монастырьдың болғанын дәлелдейді. Қала сірә, VIII ғасырда Гунакамадева раджаның тұсындасалына бастаған болу керек. XV ғасырда Малла патшалығы уш бөлінеді де, оларға **Катамандумен** бірге маңайлас Патан мен Бхадгаон қалалары да астана болады. **Катамандудағы** құрылыстардың ең елеулісі — патша сарайы мен Махиндра-Малла раджа 1549 жылы салдырған Таледжу храмы. қала төңірегінде әйгілі қасиетті буддалық мұнаралар Бодхинатх пен Сваямбунатх бар.

## Экономикасы
Катмандудың орналасуы мен рельефі қаланың дамуына айтарлықтай әсер етті. Қала құнарлы топырақ құрамы мен тегістелген рельефті ежелгі көлдің орнында орналасқан. Бұл ерекшеліктер ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етті. Қолайлы микроклимат және Үндістан мен Тибет арасындағы ежелгі сауда жолында орналасуы Катмандуды маңызды сауда орталығына айналдыруға жағдай жасады. Катманду саудагерлері жергілікті өнер стильдері мен буддизмнің таралуына үлес қосты [17]. Катмандудағы басқа да дәстүрлі салалар ағаш ою, металл құю, кескіндеме, тоқу және керамика [18].

Катманду - Непалдың ең маңызды өнеркәсіптік және сауда орталығы. Мұнда Непалдың қор биржасы, Непал Ұлттық банкінің бас кеңсесі, Сауда-өнеркәсіп палатасы, сондай-ақ ұлттық және трансұлттық банктердің, телекоммуникациялық компаниялардың және басқа да ұлттық және халықаралық ұйымдардың кеңселері орналасқан [18].

Метрополитеннің жиынтық өнімі 6,5 миллиард АҚШ долларын құрайды немесе Непалдың ЖІӨ-нің үштен бірінен астамын құрайды [19]. Катманду өнер туындыларын, қолөнер бұйымдарын, тігін бұйымдарын, кілемдерді, пашминаларды, қағаздарды экспорттайды; сауда қаланың жалпы табысының 21% құрайды [18] [19]. Өнеркәсіп Катманду кірісінің 19% құрайды. Экспорттың ең танымал тауарлары – киім және жүн кілемдер [19]. Катманду экономикасының басқа салалары: ауыл шаруашылығы (9%), білім беру (6%), көлік (6%), қонақжайлылық және мейрамхана бизнесі (5%) [19].


Kathmandu-Durbar Square-23-Kotilingeshwor-Mahavishnu-Kal Bhairav-Mini vor Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2015-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-68-Wache vor Taleju-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-06-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg
Kathmandu-Kathesimbu-68-2015-gje.jpg
Kathmandu-Old City-36-Hausecke am Maru Tole-2014-gje.jpg
Kathmandu-Markt-06-zwischen Infra Chowk und Janbahal-2015-gje.jpg
Kathmandu-Laden-46-Kupfer und Messing-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-28-Altstadt Sued-Lastrikscha-2007-gje.jpg


## Дереккөздер

 

Санат:Непал қалалары
Санат:Азия елордалары
Санат:Катманду
Санат:Киелі қалалар
Санат:Миллионер қалалар