open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ло және Гаронна

**Ло және Гаронна** (, ) — Францияның оңтүстік батысыедағы департамент, Аквитания аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 47. Әкімшілік орталығы — Ажен. Халық саны 305,4 мың адам (департаменттер арасында 72-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы  5361 км². Департамент арқылы Гаронна, Лот, Баиз, Желиз, Осс өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 21 кантон және 319 коммунаны қосады.

## Тарихы
Лот және Гаронна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиень және Гасконь провинцияларының аймақтарында пайда болған. Атауы Гаронна және Лот өзендерінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Ло және Гаронна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)

*
Лозер

**Лозе́р** (, ) — Францияның оңтүстігіндегі департамент, Лангедок-Руссильон аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 48. Әкімшілік орталығы — Манд. Халық саны 73,5 мың адам (департаменттер арасында 100-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5167 км². Департамент арқылы Ло, Тарн өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 25 кантон және 185 коммунаны қосады.

## Тарихы
Лозер — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лангедок провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Лозер тауынан шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* Cévennes Park website  (in French)
* Tourisme — Official site

## Тағы қараңыз
* Лозер департаментінің коммуналары

*
Луара (департамент)

**Луара** (, ) — Францияның шығысындағы департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 42. Әкімшілік орталығы — Сент-Этьен. Халық саны 728,5 мың адам (департаменттер арасында 27-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4781 км2. Луара өзенінің аңғарында орналасқан. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 40 кантон және 327 коммунаны қосады.

## Тарихы
Луара 1793 жылы Рона және Луара департаменттерінің бөлінуі кезінде құрылған.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website (in French)

## Тағы қараңыз
* Луара департаментінің коммуналары

*
Ландтер (департамент)

**Ланди** (, ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Аквитания аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 40. Әкімшілік орталығы — Мон-де-Марсан. Халық саны 327,3 мың адам (департаменттер арасында 68-ші орын, 1999 ж.).

## Тарихы
Ланди — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиень және Гасконь провинцияларының аймақтарында пайда болған.

## Географиясы
Жер аумағы 9243 км² — бұл көрсеткіш бойынша Франция континенталды департаменттері арасында екінші орын алады. Ланди аумағында жерінің 67 %-ын құратын Францияның ең ірі орманды массивтері орналасқан.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 30 кантон және 331 коммунаны қосады.

## Экономикасы
Ланди өзінің орман шаруашылығымен танымал.

## Тағы қараңыз
* Ланди департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Префектура сайты  (французша)
* Қорғаудағы ормандар 

*
Мен және Луара

**Мен және Луара** (, ) — Францияның батысындағы департамент, Луара Жерлері аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 49. Әкімшілік орталығы — Анже. Халық саны 732,9 мың адам (департаменттер арасында 26-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 7166 км&sup2;. Департамент Луара өзенінің аңғарында орналасқан. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 41 кантон және 363 коммунаны қосады.

## Тарихы
Мен және Луара — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Анжу провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Мен және Луара өзендерінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Мен және Луара департаментінің коммуналары
* Монсоро

*
Манш

**Манш** (, ) — Францияның солтүстік-батысындағы департамент, Төменгі Нормандия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 50. Әкімшілік орталығы — Сен-Ло. Халық саны 481,5 мың адам (департаменттер арасында 52-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5938 км². Манш — Котантен және Шосей аралдарының бөліктерін өзіне қосады. Департаментті батысынан және солтүстік-шығысынан Ла-Манш бұғазының сулары шайып жатыр. Жаға сызығының ұзындығы шамамен 350 км құрайды.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 52 кантон және 602 коммунаны қосады.

## Тарихы
Манш — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Нормандия провинциясының аймағында пайда болған. 

1796 жылға дейін Маншаның астанасы Кутанс қаласы болған. Кутанс қаласы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтадан астана статусын алды (ағымдағы астанасы Сен-Ло толығымен қираған болатын) және Сен-Ло қаласының қайта қалпына келтіруне дейін статусын сақтап қалған.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)

## Тағы қараңыз
* Манш департаментінің коммуналары

*
Мен және Луара департаментінің коммуналары

Төменде Мен және Луара департаментінің 363 коммунасы көрсетілген.

Мен және Луара
*
Жоғарғы Гаронна департаментінің коммуналары

Төменде Жоғарғы Гаронна департаментінің 588 коммунасы көрсетілген.

Жоғарғы Гаронна
*
Жер департаментінің коммуналары

Төменде Жер департаментінің 462 коммунасы көрсетілген.

Жер
*
Эро департаментінің коммуналары

Төменде Эро департаментінің 343 коммунасы көрсетілген.

Эро
*
Иль және Вилен департаментінің коммуналары

Төменде Иль және Вилен департаментінің 353 коммунасы көрсетілген.

Иль және Вилен
*
Эндр департаментінің коммуналары

Төменде Эндр департаментінің 247 коммунасы көрсетілген.

Эндр
*
Юра департаментінің коммуналары

Төменде Юра департаментінің 544 коммунасы көрсетілген.

Юра
*
Мерей Төлегенұлы Ақшалов

**Мерей Төлегенұлы Ақшалов** — бокстан халықаралық дәрежедегі спорт шебері, 2004 жылы кадеттер арасында Азия чемпионы атанған, 2006 жылы Мароккода өткен жасөспірімдер арасындағы әлем біріншілігінде топ жарған, 2010 жылы АҚШ-та өткен әскерилер арасындағы әлем чемпионатында дес бермей алтын медальді жеңіп алған, сондай-ақ, соңғы 2010-2012 жылдары «Астана арландары» сапында өнер көрсетіп, 2012 жылғы ҚР біріншілігінде 64 келі салмақта чемпион.

Мерей Төлегенұлы Ақшаловтың туған жері – бұрынғы Семей облысы, Аякөз ауданы, Мыңбұлақ дейтін ауыл. Астана қаласындағы Қажымұқан атындағы спортқа дарынды балаларға арналған мектеп-интернат түлегі.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Астана арландары
Жоғарғы Марна

**Жоғарғы Марна** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Шампань-Арденне аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 52. Әкімшілік орталығы — Шомон. Халық саны 194,9 мың адам (департаменттер арасында 87-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6211 км². Департамент арқылы Марна өзені ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 32 кантон және 432 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Марна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Возник на территории бывшей провинции Шампань.

Бұрынғы Шампань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Марна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Марна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)

*
Майен (департамент)

**Майенн** () — Францияның батысындағы департамент, Пеи-де-ла-Луар аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 53. Әкімшілік орталығы — Лаваль. Халық саны 285,3 мың адам (департаменттер арасында 77-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5175 км². Департамент арқылы Майенн өзені ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 32 кантон және 261 коммунаны қосады.

## Тарихы
Майенн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Мэн провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Майенн өзенінен шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website (in French)
* http://www.lamayenne.fr/?SectionId=44 (in French)

## Тағы қараңыз
* Майенн‎ департаментінің коммуналары

*
Мёрт және Мозель

**Мёрт және Мозель** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 54. Әкімшілік орталығы — Нанси. Халық саны 713,8 мың адам (департаменттер арасында 28-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5246 км². Департамент арқылы Мёрт, Мозель, Шьер және Везуз өзендері ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 44 кантон және 594 коммунаны қосады.

## Тарихы
Мёрт және Мозель 1871 ж. франко-прус соғысынан кейін құрылды. Оның аумағына бұрынғы Мёрт және Мозель департаменттерінің жерлері кірді (1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің екеуі).

Атауы Мёрт және Мозель өзендерінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Мёрт және Мозель департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.cdt-meurthe-et-moselle.fr/ 

*
Мез (департамент)

**Мез** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 55. Әкімшілік орталығы — Бар-ле-Дюк. Халық саны 192,2 мың адам (департаменттер арасында 88-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6211 км². Департамент арқылы Маас (Мез), Эр, Шьер, Орлен, Орж  өзендері ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент включает 4 округа, 41 кантон и 363 коммун.

## Тарихы
Мез — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.

Бұрынғы Барруа провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Мез өзенінен шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.tourisme-meuse.com/ (in French)

## Тағы қараңыз
* Мез департаментінің коммуналары

*
Морбиан

**Морбиан** (, ) — Францияның батысындағы департамент, Бретань аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 56. Әкімшілік орталығы — Ванн. Халық саны 643,9 мың адам (департаменттер арасында 32-ші орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 6823 км². Департамент айналасынБискай шығанағы, Киберон айлағы және Морбиан сулары шайып жатыр.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 42 кантон және 261 коммунаны қосады.
## Тарихы
Морбиан — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Бретань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Морбиан шығанағынан (мағынасы «кіші теңіз») шыққан.

Морбианда Францияның қызықты мегалиттері бар — Гаврини және Диссиньяк.

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.morbihan.com/

## Тағы қараңыз
* Морбиан департаментінің коммуналары

*
Мозель (департамент)

**Мозель** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Лотарингия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 57. Әкімшілік орталығы — Мец. Халық саны 1,023 млн адам (департаменттер арасында 19-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6216 км². Департамент арқылы Мозель, Сарр, Сейль өзендері ағып өтеді..

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 9 округ, 51 кантон және 730 коммунаны қосады.

## Тарихы
Мозель — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лотарингия провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Мозель өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Мозель департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* Plattweb  (in French and Platt)
* Hughes, S. «Bilingualism in North-East France with specific reference to Rhenish Franconian spoken by Moselle Cross-border (or frontier) workers» 

*
Марна (департамент)

**Марна** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Шампань-Арденне аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 51. Әкімшілік орталығы — Шалон-ан-Шампань. Халық саны 566 145 мың адам (департаменттер арасында 38-ші орын, 2009 ж.).

Департамент аумағында жүзім өсіріледі және шымырлайтын шарап — шампан шарабы жасалады.

## Географиясы
Жер аумағы 8162 км&sup2;. Департамент арқылы Марна және Вель өзендері ағып өтеді. 

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 5 округ, 44 кантон және 620 коммунаны қосады.

## Тарихы
Марна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. 

Бұрынғы Шампань провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Марна өзенінен шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website
* Conseil Général website
* http://www.reims-tourisme.com/

## Тағы қараңыз
* Марна департаментінің коммуналары

*
Ньевр

**Ньевр** (франц. *Nièvre*) — Францияның шығысындағы департамент, Бургундия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 58. Әкімшілік орталығы — Невер. Халық саны 225,2 мың адам (департаменттер арасында 83-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6817 км².

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 32 кантон және 312 коммунаны қосады.

## Тарихы
Ньевр — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Ниверне провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Ньевр департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.nievre-tourisme.com/

*
Нор (департамент)

**Нор** (, тура мағынасында&nbsp;— «солтүстік»)&nbsp;— Францияның солтүстігіндегі департамент, Нор-Па-де-Кале аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі&nbsp;— 59. Әкімшілік орталығы — Лилль. Департаменттің оңтүстік бөлігінде француз тілінің «ш’ти» () деп аталатын пикарди диалектісін қолданады.
нобай|Здание префектуры департамента Нор в Лилле.

## Географиясы
Жер аумағы 5743 км². Нор департаменті Па-де-Кале және Эна департаменттерімен, Бельгиямен шектеседі. Солтүстігінен Соллтүстік теңіз шайып жатыр.

Департамент арқылы Изер, Лис, Шельда (Эско), Скарп, Самбра өзені ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 6 округ, 79 кантон және 652 коммунаны қосады.

## Тарихы
Нор&nbsp;— 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. 

## Экономикасы
Нор XIX ғасырда Франциядағы өндіріс төңкерісінің локомотиві болған, алайда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қатты зардап шеккен болатын.

## Тағы қараңыз
* Нор департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* links DMOZ (in English)&nbsp;— Ашық Тізімдеме Жобасы

*
Уаза (департамент)

**Уаза** (, ) — Францияның солтүстігіндегі департамент, Пикардия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 60. Әкімшілік орталығы — Бове. Халық саны 766,4 мың адам (департаменттер арасында 25-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5887 км&sup2;. Департамент арқылы Уаза өзені ағып өтеді. Атауы осы өзеннен шықса керек.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 41 кантон және 693 коммунаны қосады.

## Тарихы
Уаза — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Иль-де-Франс провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Уаза департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Oise Tourist Board 
* Conseil Général website  (In French)
* Prefecture website  (in French)

*
Орн (департамент)

**Орн** () — Францияның солтүстік-батысындағы департамент, Төменгі Нормандия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 61. Әкімшілік орталығы — Алансон. Халық саны 292,3 мың адам (департаменттер арасында 73-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6103 км². Департамент арқылы Орн өзені ағып өтеді. Атауы осы өзеннен шықса керек.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 40 кантон және 505 коммунаны қосады.

## Тарихы
Орн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Нормандия және Перш провинцияларының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Орн департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.ornetourisme.com/site_EN.htm  (in English)
Пюи-де-Дом

**Пюи-де-Дом** ( , ) — Франция орталық бөлігінің оңтүстігінде орналасқан департамент, Овернь аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 63. Әкімшілік орталығы — Клермон-Ферран қаласы. Халық саны 629416 адам (департаменттер арасында 37-ші орын, 2009 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 7970 км². Жер бедері негізінен таулы болып келеді. Пюи-де-Дом департаментамі Алье, Луара, Жоғарғы Луара, Канталь, Коррез және Крёз департаменттерімен шектеседі.

Департамент арқылы Алье және Дордонь өзендері ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 5 округ, 61 кантон және 470 коммунаны қосады.

## Тарихы
Департамент 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.

## Экономикасы
Департамент префектурасы саналатын Клермон-Ферран қаласы Францияның ең танымал компанияларының бірі — Michelin компаниясының штаб-пәтері болып табылады.

## Тағы қараңыз
* Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Ресми сайты 
* Бас кеңесінің сайты 
* Туризм агентствосы

*
Атлантикалық Пиреней

**Атлантикалық Пиреней** (, , ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Аквитания аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 64. Әкімшілік орталығы — По. Халық саны 600 мың адам (департаменттер арасында 37-ші орын, 1999 ж.). Ірі қалалары — Байонна, Биарриц, Англет.

## Географиясы
Жер аумағы 7645 км². Департамент арқылы Адур, Бидассоа, Нивель, Уабиа өзендері ағып өтеді. Испаниямен шекарасында Францияның ең оңтүстік қаласы —Андай орналасқан.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 52 кантон және 547 коммунаны қосады.

## Климаты
Батыс пен солтүстікпен салыстырғанда таулы жүйенің шығысы мен оңтүстігінде жауын-шашын аз болады; құрғақ аймақтар Каталонияның батысындағы Пиренейге дейінгі аңғарлар (салыстыру үшін: Адрал қаласында 636 мм / г және Атлантикалық Пиренедегі 1500 мм / г-ден астам).

## Биарриц
Биарриц белгілі бір геологиялық жерде орналасқан: ландес (la côte landaise) жағалауы Англлетке (Anglet) дейін созылып, 200 км тік және төмен құмды жағалаулардан құралған. Алайда, Биаррицтен бастап, Баск жағалауы әлдеқайда жартастарға толы.

## Тарихы
Төмегі Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиень, Гасконь және Беарн провинцияларының аймағында пайда болған. 1969 жылы қазанда Төменгі Пиреней Атлантикалық Пиреней болып өзгертілді.

## Қосымша

## Тағы қараңыз
* Атлантикалық Пиреней департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (In French)

*
Жоғарғы Пиреней

**Жоғарғы Пиреней** (, ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Миди-Пиреней аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 65. Әкімшілік орталығы — Тарб. Халық саны 222,4 мың адам (департаменттер арасында 84-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4464 км². Жер бедері негізінен таулы болып келеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 34 кантон және 474 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиеньпровинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Пиреней департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 

*
Шығыс Пиреней

**Шығыс Пиреней** (, , ) — Францияның оңтүстігінегі департамент, Лангедок-Руссильон аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 66. Әкімшілік орталығы — Перпиньян. Халық саны 392,8 мың адам (департаменттер арасында 57-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4116 км². Пиреней тау жүйесінің бөктерінде орналасқан департамент оңтүстігінде — Испаниямен, ал шығысында — Жерорта теңізімен шектеседі. Департаментте каталан тілі кең таралған.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 31 кантон және 226 коммунаны қосады.

## Тарихы
Шығыс Пиреней — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.

Бұрынғы Руссильон провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* General Council of Pyrénées-Orientales 
* L’Indépendant
* Perpignan — tout va bien
* Vilaweb Catalunya Nord 

*
Па-де-Кале (департамент)

**Па-де-Кале** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Нор-Па-де-Кале аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 62. Әкімшілік орталығы — Аррас. Халық саны 1459 мың адам (департаменттер арасында 7-ші орын, 2008 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6 671 км². Па-де-Кале департаменті Нор және Сомма департаменттерімен шектеседі.

Департаменттің басты қалалары Кале, Булонь-сюр-Мер, Аррас, Ланс, Льевен және Сент-Омер саналады.

Департамент арқылы Отье, Канш, Тернуаз, Лиан, Сансе, Скарп, Дёль, Лис өзендері ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 7 округ, 77 кантон және 894 коммунаны қосады.

## Тарихы
Па-де-Кале — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Кале, Булонне, Понтьё және Артуа провинцияларының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Па-де-Кале департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)

*
Төменгі Рейн

**Төменгі Рейн** () — Францияның солтүстік-шығысындағы департамент, Эльзас аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 67. Әкімшілік орталығы — Страсбург. Халық саны 1,079,013 адам (1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4755 км². Департамент арқылы Рейн өзені ағып өтеді, бұл өзен департаменттің негізгі бөлігі болып табылады және шығысынан шектеседі. Департамент аумағына Вогездер тауларының кейбір бөктері кіреді.

## Тарихы
Төменгі Рейн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 7 округ, 44 кантон және 526 коммунаны қосады.

## Тағы қараңыз
* Төменгі Рейн департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 
* Төменгі Рейннің елді мекендері

*
Жоғарғы Рейн

**Жоғарғы Рейн** () — Францияның шығысындағы департамент, Эльзас аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 68. Әкімшілік орталығы — Кольмар. Халық саны 708 мың адам (департаменттер арасында 29-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 3525 км². Департамент арқылы Рейн өзені ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Рейн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Эльзас провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général
* A la découverte des villes et villages du Haut-Rhin
* Portail de Mulhouse et du Haut-Rhin

*
Рона (департамент)

**Рона** (, ) — Францияның оңтүстік-шығысында орналасқан департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 69. Әкімшілік орталығы — Лион. Халық саны 1,579 млн адам (департаменттер арасында 4-ші орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 3249 км². Департамент арқылы Рона, Сона өзендері ағып өтеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.

## Тарихы
Рона 1793 жылы «Рона және Луара» департаментін екіге бөлген кезде құрылған болатын.

## Тағы қараңыз
* Рона департаментінің коммуналары

*
Жоғарғы Сона

**Жоғарғы Сона** () — Францияның шығысында орналасқан департамент, Франш-Конте аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 70. Әкімшілік орталығы — Везул. Халық саны 229,7 мың адам (департаменттер арасында 82-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5360 км². Департамент арқылы Сона және Оньон өзендері ағып өтеді. Департаменттің үштен бір бөлігі орманды болып келеді.

### Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 32 кантон және 545 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Сона — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Франш-Конте провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Сона өзенінен шыққан.

## Сілтемелер
* Préfecture de la Haute-Saône
* Conseil général de la Haute-Saône 

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Сона департаментінің коммуналары

*
Марна департаментінің коммуналары

Төменде Марна департаментінің 619 коммунасы көрсетілген.

Марна
*
Жоғарғы Марна департаментінің коммуналары

Төменде Жоғарғы Марна департаментінің 433 коммунасы көрсетілген.

Жоғарғы Марна
*
Майенн департаментінің коммуналары

Төменде Майенн департаментінің 261 коммунасы көрсетілген.

Майенн
*
Мёрт және Мозель департаментінің коммуналары

Төменде Мерт және Мозель департаментінің 592 коммунасы көрсетілген.

Мерт және Мозель
*
Ньевр департаментінің коммуналары

Төменде Ньевр департаментінің 312 коммунасы көрсетілген.

Ньевр
*
Орн департаментінің коммуналары

Төменде Орн департаментінің 505 коммунасы көрсетілген.

Орн
*
Па-де-Кале департаментінің коммуналары

Төменде Па-де-Кале департаментінің 895 коммунасы көрсетілген.

Па-де-Кале
*
Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары

Төменде Пюи-де-Дом департаментінің 470 коммунасы көрсетілген.

Пюи-де-Дом
*
Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары

Төменде Шығыс Пиреней департаментінің 226 коммунасы көрсетілген.

Шығыс Пиреней
*
Жоғарғы Рейн департаментінің коммуналары

Төменде Жоғарғы Рейн департаментінің 377 коммунасы көрсетілген.

Жоғарғы Рейн
*
Рона департаментінің коммуналары

Төменде Рона департаментінің 293 коммунасы көрсетілген.

Рона
*
Ислам мәдениеті

**Ислам мәдениеті** — зайырлы академиктердің арасында тарихи мұсылман саналатын халықтарға ортақ мәдениетті сипаттауға қолданылатын термин. Бастапқыда Ислам діні тарала басталғанда негізінен араб мәдениетінің әсерінде болып, артынан Ислам дінін басқа халықтардың қабылдауына байланысты сол халықтардың мәдениетіне әсер етіп, солармен ассимиляцияға ұшырайды.

## Терминологияда қолдану
«Ислам мәдениеті» деген терминде әу бастан-ақ қарама қайшылық бар, себебі мұсылмандар жердің әр бөлігінде өмір сүріп, олардың арасында үлкен айырмашылық байқалады. Негізінде мұсылман ғалымдары «мәдениет» деген ұғымды қоданбаған және бұл термин батыс философиясының әсерінен пайда болған. Қазіргі кезге шейін «Ислам мәдениеті» деген терминнің белгілі шектеуі мен анықтамасы жоқ. Кейбір ойшылдар бұл терминді «Ислам үмметінің халін бұрын және қазіргі таңда болып жатқан діни, тарихи, тілдік, мәдени қарым-қатынастары арқылы және алға қойған мақсаттары мен құндылықтары арқылы тану», — деп анықтама береді. Кейбіреулер Ислам мәдениеті деп «мұсылман үмметі мен Ислам дінінің негіздерімен байланысты осы заман мәселелерін тану» — деп түсіндіреді. Басқалар «Исламның жүйесін, құндылықтарын, ойын жалпылай зерттейтін және осыларға әсер еткен адамдардың мұрасын жоққа шығаратын ғылым» — деп жалпы анықтама береді.

## Дереккөздер



Санат:Ислам
Санат:Мәдениет
Бурылтоғай (аудан)

**Бурылтоғай ауданы** (Төте жазу: بۋرىلتوعاي اۋدانى,  немесе **Фухай уезі** () —  Қытай Халық Республикасы  Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Алтай аймағына қарасты әкімшілік-территориялық құрылым. Әкімшілік орталығы — Бурылтоғай кенті (Фухай).

## Тарихы
Бурылтоғай ауданы 1921 жылы орнаған. 1942 жылы Фухай ауданы болып атауы өзгертілді.

## Географиясы
Солтүстігінде Моңғолиямен, шығысында  —  Көктоғай ауданымен, батысында — Алтай қалалық ауданымен, Жеменей ауданымен мен Шәуешек округымен, оңтүстігінде — Чанцзы-Хуэй автономиялық аймағымен шекараласады.

## Әкімшілік бөлінісі
Бурылтоғай ауданы 3 қалашыққа 3 ауылға бөлінеді:

* Бурылтоғай (Фухай) қалашығы (بۋرىلتوعاي قالاشىعى)(福海镇)
* Қарамғай қалашығы (قارامعاي قالاشىعى)(喀拉玛盖镇)
* Жетарал қалашығы (جەتارال قالاشىعى)(解特阿热勒镇)
* Көкағаш ауылы (كوكاعاش اۋىلى)(科克阿尕什乡)
* Шығанжиде ауылы (شىعانجيدە اۋىلى)(齐干吉迭乡)
* Арда ауылы (اردا اۋىلى)(阿尔达乡)

## Дереккөздер


Санат:Алтай аймағы
Шалбар қамис

**Шалбар қамис** («салуар», «шалуар» деп те қолданылуы мүмкін; ) — Оңтүстік және Орта Азиялық ерлер мен әйелдердің дәстүрлі киімі. «Шалуар» — пижама тәрізді орта жағында бос, тобық тұсында тарылатын шалбарлар, «қамис» — ұзын көйлек немесе киім. «Шак» деп аталатын жанындағы тігісі белден төмен ашық болып, жүруге ыңғайлы болады. Пәкістанның ұлттық киімі ретінде белгілі.

## Дереккөздер


Санат:Киім
Жеменей (аудан)

**Жеменей** (، ) —  Қытай Халық Республикасы  Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Алтай аймағына қарасты әкімшілік-аумақтық құрылым. Әкімшілік орталығы — Топтерек кенті.

## Тарихы
Бурылтоғай ауданы 1930 жылы орнаған.

## Географиясы
Аудан солтүстігінде Буыршын және Қаба аудандарымен ал, солтүстік-шығысында — Алтай қалалық ауданымен, оңтүстігінде — Шәуешек округымен (Тарбағатай аймағымен), батысында —  Қазақстанмен шекараласады.

## Әкімшілік бөлінісі
Жеменей ауданы  2 қалашыққа және 5 ауылқа бөлінеді:
* Топтерек қалашығы (托普铁热克镇) (توپتەرەك قالاشىعى)
* Жеменей қалашығы (吉木乃镇) (جەمەنەي قالاشىعى)
* Қаржау қалашығы (喀尔交镇) (قارجاۋ قالاشىعى)
* Ұласты қалашығы (乌拉斯特镇) (ۇلاستى قالاشىعى)
* Тосты ауылы (托斯特乡) (توستى اۋىلى)
* Шалшықай ауылы (恰勒什海乡) (شالشىقاي اۋىلى)
* Бестерек ауылы (别斯铁热克乡) (بەستەرەك اۋىلى)

## Дереккөздер


Санат:Алтай аймағы
Көктоғай (Алтай аймағы)

**Көктоғай** () (лат. Kěkě tuō hǎi) — ҚХР-ның Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Алтай аймағы Көктоғай ауданы құрамындағы кент.

[700px|[Ертіс өзеніндегі  Көктоғай кенті — қысқы уақыттағы панорамасы .]]

## Дереккөздер


Санат:Алтай аймағы
Алтай қаласы

**Алтай** (, ) — Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының солтүстігіндегі қалалық аудан. Іле Қазақ автономиялық облысы Алтай аймағының әкімшілік орталығы.

## Халқы
Халық саны 200 мыңға жуық (2016).

Тілдері: қазақша, қытайдың қарамай диалектісі, ұйғырша және басқалар.

## Атақты түлектері
* Рабия Қадыр — ұйғыр диссиденткасы
* Қанат Ислам — кәсіпқой боксер, Олимпиада-2008 қола жүлдегері

## Транспорты
* Алтай әуежайы

### Жолдары
* Годао 216 (Алтай — Балуньтай)
* Годао 217 (Алтай — Куча)

## Дереккөздер

Санат:Алтай аймағы
Кхасилер

**Кхасилер** — Үндістанның Мегхалая штатын мекендейтін халық. Жалпы саны 1,3 миллион адам. (2009), Бангладеште - 80 мың адам.

## Нәсілі
Антропология жағынан қара (веддоид) нәсіл араласқан моңғол нәсілінің оңтүстік тобына жатады.

## Тілі
Олар аустроазиат отбасының жеке тобы болып табылатын кхаси тілінде сөйлейді. Диалектілері: кхаси, лингнам, джайнтья, вар, т.б. Білім беру кхаси тілінде жүргізіледі. Жазуы 19 ғасырдың аяғынан бастап латын графикасына негізделген.
нобай|оңға|200px|Кхаси әйелдері  
## Діні
Сенушілердің жартысына жуығы протестанттық христиандар, қалғандары индуистар және дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар.

## Кәсібі
Кхасилердің дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік болып табылады, ал бірқатар топтар жер жырту, суару, террассалық (күріш, картоп, тары) және бау-бақша өсірумен айналысады. Таулы аймақтарда құс шаруашылығы мен омарта шаруашылығы дамыған.
Аздап қой-ешкі ұстайды. Қазіргі кезде тұрмыстық бұйым жасайтын қолөнері дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымы – аналық ру сарқыншақтары сақталған ортағасырлық феодалдық қатынастар. Отбасында жалғыз ұлы болса, бұл жағдайда қызды асырап алу керек. Адал еңбекпен тапқан барлық табысты ер адамдар әпкелеріне немесе әйелдеріне береді. нобай|оңға|200px|Кхаси үйлері 
әкесінің аты әкесінің емес, анасының атынан жасалады. Үйленгеннен кейін ер адамдар әйелінің туыстарына, яғни енесінің үйіне барады. Олардың дауыс беру құқығы жоқ, барлық маңызды мәселелерді әйелдер кеңесі шешеді. Екінші жағынан, әйелдерге дәстүрлі "Ер" жауапкершілік жүктелген: мұра алған кіші қызы қарт ата-аналарына физикалық және материалдық жағынан қамқорлық жасауға міндетті, ал ажырасқан күйеуі әйеліне және баласына алимент төлеуге міндетті емес.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Ауылдары (200-ден 500-ге дейін және одан да көп үйлер) тау аңғарларында орналасқан. Дәстүр бойынша кхасилер ағаш үйлерді қадаларға салады, шеге пайдаланбайды, оған тыйым салынған, қабырғалары балшықпен сыланған, бамбукпен және сабанмен жабылған шатырмен қапталған. Ауқатты кхасидің үйлері заманауи, мұржалары, шыны терезелері және берік есіктері бар берік металл шатырлары бар, кейбір бөлмелерде батыс стиліндегі үйлер мен тұрмыстық жабдықтар бар. Үйлер жол немесе өзен бойында орналасқан.
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі киім киген екі кхаси қызы.  
### Дәстүрлі киімдері
Әйелдер киімі – тігілмеген белдемше және күртеше немесе жамылғы, ерлердікі – жейде, жеңсіз күрте және дхоти немесе шалбар.
Қазіргі уақытта Хаси еркектерінің көпшілігі батыс киімін қабылдады. Мерекелерде олар сәндік белбеуі бар джимфонг пен саронг, сондай-ақ сәлде киеді. Әйелдер ерекше жағдайларда күмістен немесе алтыннан жасалған тәж киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамның негізі - кептірілген балық пен көкөністерден жасалған карри қосылған қайнатылған күріш (иттен басқа барлық ет түрлері). Сусындар-шай, күріш сырасы.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Санат:Бангладеш халықтары
Кхолар

**Кхо** (*читрал халқы*) — Пәкістанның солтүстігіндегі халық. Бұрынғы Читрал княздігі аумағының халқы.
Жалпы саны саны шамамен 240 мың адам (2008).

## Тілі
Үнді тілдерінің дард тобына жататын кховар тілінде сөйлейді.

## Діні
Діни жағынан кхолардың көпшілігі исмаилиттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері: 
*егіншілік * арпа, тары және кейбір бұршақ тұқымдастар; 
*мал шаруашылығы - ірі және ұсақ мал; 
*қолөнер- ағаш ою, металл өңдеу (кейбір ауылдар ұсталарымен, мысшыларымен танымал).

## Өмір салты
Кхолардың әлеуметтік құрылымы, тұрмысы, отбасылық қарым-қатынастары аз зерттелген. Мәдениеті поэзияға, ән мен биге ерекше мән береді. Кхо халқы да заң мен тәртіпті қатты құрметтейді.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Пәкістан халықтары
Буыршын (кент)

**Буыршын кенті** () —  ҚХР-ның Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы Іле Қазақ автономиялық облысының Алтай аймағы Буыршын ауданы құрамындағы кент. Буыршын ауданының орталығы.

## Тарихы
Кент 1956 жылы құрылған.

## Географиялық орналасуы
Кент Буыршын өзенінің Қара ертіске құяр сағасында орналасқан.

## Әкімшілік бөлінісі
Буыршын кенті 6 қауым және бір ауылға бөлінеді:
* Эхэ қауымы (额河社区)
* Мэйлифэн қауымы (美丽峰社区)
* Шэньху қауымы (神湖社区)
* Байшаньбу қауымы (白山布社区)
* Юифэн қауымы (友谊峰社区)
* Цзиньхэ қауымы (津河社区)
* Цекэтай ауылы (切克台村)

## Халқы
Буыршын кентінде 18 мың адам тұрады,  21 ұлт өкілінен құралған (жартысынан көбі — қытайлар).
## Дереккөздер


Санат:Алтай аймағы
Куршилер

thumb|right
**Куршилер** (; ) — Латвияның батыс бөлігіндегі ежелгі тайпа. 17 ғасырдың басынан бері латыш халқының құрамында.

## Дереккөздер

*«Қазақстан» энциклопедиясы

Санат:Үнді-Еуропа халықтары
Сауд әулеті

**Сауд әулеті**, **Әл Сауд** () (кейде — **Саудиттер**) — 1932 жылдың 23 қыркүйегінен бастап, Сауд Арабиясын басқарып келе жатқан патшалық әулет.

## Әулеттің пайда болуы мен тарихы

Саудиттер, шамамен 1446/7 жылы Әд-Дирғия қаласын құрушы, Әл-Қатифтік Мани әл-Мрайдидің ұрпақтары болып саналады. Мани ұрпақтары аназа руын басқарып, жақын жатқан қалалардың әмірлері болды. 1774 жылы Әд-Дирғияның әмірі Мұхаммед ибн Сауд дін маманы Мұхаммед ибн Абдуль-Уәһһабты өз қорғауына алып, оның діни оқуларын қабылдады. Бірнеше онжылдықта ибн Сауд және оның ұрпақтары бүкіл Нәдждты, батыс және шығыс Арабия түбегін өздеріне бағындырды. Бұл кезеңді «Бірінші Сауд мемлекеті» деп атайды. 1792 жылы Мұхаммед ибн Абдуль-Уәһһабтың қазасынан кейін, Саудитттер өз қолдарына жоғарғы және зайырлы рухани билікті алды. 1803 жылы Саудиттер Меккені, ал 1804 жылы — Мединені және бүкіл Хиджазды басып алды. Бірақ Сауд үстемдігі Арабияда көпке бармады: 1811 жылы осман сұлтанының қалауымен оларға Мысыр хедиві Мұхаммед Әли қарсы шықты. Жеті жылдық шайқаста саудиттер барлығынан айырылды: 1818 жылы бесжылдық қоршаудан соң мысырлықтар олардың астанасы Әд-Дирғияны алып жермен жексен етті, әмір Абдуллаһ I ибн Сауд Ыстамбұлға жіберілді, онда оның басын алды. Алайда 1821 жылы Абдуллаһтың туысы Турки ибн Абдуллаһ османдарға қарсы көтерілді де, Эр-Рияд қаласын жаңа астана қылды.

## Әулеттің қазіргі жағдайы
[thumb|left|150px|[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]] — Сауд Арабиясының королі. Әли Саудтер қазір — елдегі тікелей басқарушы жалғыз отбасы. Үкіметтегі және аймақтардағы орындарда Әли Сауд өкілдері. Оларды патша тағайындайды. Үкіметтік деңгейде ешқашан сайлау болып көрмеген, ал жергілікті органдарда алғаш тек 2005 ж. болды; соның өзінде, сайлау құқығына халықтың аз бөлігі ғана ие болды. Сайлауға қатыса алмағандар: әйелдер, әскери қызметшілер және көшпенділер (бәдеуилер), бірақ заңда әйелдерге сайлау және сайлану құқығы берілген. Тіпті депутаттардың жартысын король тағайындайды.

Сауд Арабиясы қазіргі кездегі — әулет атымен аталатын 3 елдің бірі (басқалары — Лихтенштейн және Иордания). Бүгінде әулет басшысы Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз Әли Сауд болып табылады, ал сауд арабиялықтардың жалпы саны 25 миллион адамға жетеді, олардың ішінде 200 ханзада бар.

Саудиттерде мұрагерлік басқа елдердегідей әкеден балаға емес, көп жағдайда ағадан бауырға, содан кейін ғана ұрпақтың үлкеніне берілді.

Сот жүйесі шариғатқа негізделген. Дегенмен сот қызметшілері тәуелсіз болып саналады, бірақ оларды да король тағайындайды. Ел ішінде оппозицияшылдар қатаң жазаланады, тіпті ату жазасына дейін кесіледі.

## Әдебиет
* Әлем монархтары. Сауд Арабиясы 
* *Васильев А.* Сауд Арабиясы тарихы. 1745—1973

## Дереккөздер

Санат:Сауд әулеті
Санат:Мұсылман әулеттері
Сона және Луара

**Сона және Луара** () — Францияның шығысындағы департамент, Бургундия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 71. Әкімшілік орталығы — Макон. Халық саны 544,9 мың адам (департаменттер арасында 42-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 8575 км². Департамент арқылы Сона және Луара өзендері ағып өтеді, осы өзендерге байланысты атауы берілген. Дәл сол жерде осы екі өзенде қосатын Францияның орталық каналы орналасқан.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сона және Луара — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Бургундия және Бресс провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Сона және Луара департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Conseil Général website
* Préfecture de Saône-et-Loire 

*
Жоғарғы Савойя

**Жоғарғы Савойя** (, ) — Францияның щығысындағы департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 74. Әкімшілік орталығы — Анси. Халық саны 631,7 мың адам (департаменттер арасында 33-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4388 км&sup2;. Департамент Альпі тауларында орналасқан және Италия, Швейцария елдерімен шектеседі. Мұнда Монблан тауы мен Анси көлі бар. Және өзінің минералды туымен танымал Эвиан қаласы орналасқан. Тағы бір назар аударарлық орны — әлемдегі тереңдңгң жөнінен екінші орын алатын Gouffre Mirolda үңгірі, оның тереңдігі — 1733 м.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 34 кантон және 294 коммунаны қосады.

**Округтері**:
* Анси (Annecy)
* Бонвиль (Bonneville)
* Сен-Жюльен-ан-Женевуа (Saint-Julien-en-Genevois)
* Тонон-ле-Бен (Thonon-les-Bains)

## Халқы
Тұрғындарының көпшілігі - француздар. Және көбісі католиктер.

## Тарихы
XIX ғасырдың ортасында Савойя жері Савойя герцогтық династиясына тиесілі болған. 1860 ж. наурызда ол Францияға қосылды.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Савойя департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Префектура
* Генеральный совет (орган местного самоуправления департамента) 
* Официальный сайт туристической организации Верхней Савойи 

*
Сен-Маритим

**Сен-Маритим** () — Францияның солтүстік-батысындағы департамент, Жоғарғы Нормандия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 76. Әкімшілік орталығы — Руан. Халық саны 1,239 млн адам (департаменттер арасында 10-шы орын, 1999 ж.). 1955 жылдың 18-ші қаңтарына дейін департамент Төменгі сена аталып келген.

## Географиясы
Жер аумағы 6278 км².  Департамент арқылы Сена өзені ағып өтеді, оның бастауы Гавраның оңтүстігінде орналасқан.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 (Дьеп, Гавр, Руан) округ, 69 кантон және 745 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сен-Маритим — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Нормандия провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Сен-Маритим департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général 
* Tourisme
* Communes76

*
Сена және Марна

**Сена және Марна** () — Франциядағы департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 77. Әкімшілік орталығы — Мелен. Халық саны 1,194 млн адам (департаменттер арасында 12-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5915 км².

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 5 округ (Мо, Мелён, Провен, Фонтенбло, Торси), 43 кантон және 514 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сена және Марна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Иль-де-Франс провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Марна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Сена және Марна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Префектура
* Генеральный совет

*
Ивелин

**Ивелин** () — Франция орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, Иль-де-Франс аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 78. Әкімшілік орталығы — Версаль. Халық саны 1,354 млн адам (департаменттер арасында 8-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 2284 км². Департамент арқылы Сена өзені ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 39 кантон және 262 коммунаны қосады.

## Тарихы
Ивелин  1968 жылы таратылған Сена және Уаза департаменттерінің аумағында құрылған.

## Тағы қараңыз
* Ивелин департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général
* Archives départementales — Conseil général 

*
Де-Севр

**Де-Севр** (, мағынасы — «екі Севр») — Францияның батысындағы департамент, Пуату-Шарант аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 79. Әкімшілік орталығы — Ньор. Халық саны 344,4 мың адам (департаменттер арасында 64-ші орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 5999 км&sup2;. Департамент арқылы Севр-Нантез және Севр-Ньортез өзендері ағып өтеді . Осы өзендерден департаменттің атауы шықса керек. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 33 кантон және 307 коммунаны қосады.

## Тарихы
Де-Севр — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Пуату провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Де-Севр департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général des Deux-Sèvres
* Ville de Thouars
* Le portail du Pays Thouarsais 
* / le portail du tourisme en Deux-Sèvres avec plein de bons plans

*
Сарта (департамент)

**Сарта** () — Францияның батысындағы департамент, Пеи-де-ла-Луар аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 72. Әкімшілік орталығы — Ле-Ман. Халық саны 529,9 мың адам (департаменттер арасында 47-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6206 км&sup2;. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 40 кантон және 375 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сарта — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Мэн провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Сарта департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général
* Les caractéristiques physiques et climatiques de la Sarthe 

*
Савойя (департамент)

**Савойя** (, ) — Францияның шығысындағы департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 73. Әкімшілік орталығы — Шамбери. Халық саны 542,4 мың адам (департаменттер арасында 43-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6028 км&sup2;. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 37 кантон және 305 коммунаны қосады.

**Округтері**:
* Шамбери (Chambéry)
* Альбервиль (Albertville)
* Сен-Жан-де-Морьен (Saint-Jean-de-Maurienne)

## Халқы
Тұрғындарының көпшілігі - француздар. Және көбісі католиктер.

## Тарихы
1792 және 1815 жылдар аралығында Савойя территориясы Монблан департаментінің құрамына, ал 1798 және 1814 жылдары — Леман  департаментінің құрамына кірген.

## Тағы қараңыз
* Савойя департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 
* Archives départementales de la Savoie (Nombreuses informations historiques)

*
Сомма (департамент)

**Сомма** () — Францияның солтүстігіндегі департамент, Пикардия аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 80. Әкімшілік орталығы — Амьен. Халық саны 555,55 мың адам (департаменттер арасында 40-шы орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 6170 км². Департамент арқылы Сомма өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 46 кантон және 783 коммунаны қосады.

## Тарихы
Сомма — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Пикардия провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Сомма өзенінен шыққан.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл жерде ірі шайқастар орын алған (1916 және 1918 ж.).

## Тағы қараңыз
* Сомма департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* ''Préfecture'' of Somme website  (in French)
* General council’s website (in French)

*
Тарн

**Тарн** () — Францияның соңтүстігіндегі департамент, Миди-Пиреней аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 81. Әкімшілік орталығы — Альби. Халық саны 542,4 мың адам (департаменттер арасында 43-ші орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 5758 км&sup2;. Департамент арқылы  Тарн өзені ағып өтеді. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 2 округ, 46 кантон және 324 коммунаны қосады.

## Тарихы
Тарн — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лангедок провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Тарн өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Тарн департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 

*
Тарн және Гаронна

**Тарн және Гаронна** (, ) — Францияның оңтүстігіндегі департамент, Миди-Пиреней аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 82. Әкімшілік орталығы — Монтобан. Халық саны 206 мың адам (департаменттер арасында 86-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 3718 км². Департамент арқылы Тарн және Гаронна өзендері ағып өтеді. Осы өзендерден департамент атауы шықса керек.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент  2округ, 30 кантон және 195 коммунаны қосады.

## Тарихы
Департамент 1804 жылы 4 қарашада құрылды. Оның жеріне көрші департаменттердің жерлері кірді, бірінші кезекте Ло және Жоғарғы Гаронна.

## Тағы қараңыз
* Тарн және Гаронна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général 

*
Вар (департамент)

**Вар** () — Францияның оңтүстік-шығысындағы департамент, Прованс-Альпі-Зеңгір жаға аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 83. Әкімшілік орталығы — Тулон. Халық саны 898,4 мың адам (департаменттер арасында 21-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5973 км².

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 43 кантон және 153 коммунаны қосады.

## Тарихы
Вар — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Прованс провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Вар өзенінен шыққан.

1860 жылы Вар аумағының бір бөлігі Альпі-Маритим департаментіне қосылды, және осыған байланысты атауы берілген Вар өзені Вар департаментінен тыс қалды.

## Тағы қараңыз
* Вар департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Maison du Tourisme de la Provence d’Azur
* Conseil général 

*
Воклюз

**Воклюз** (, ) — Францияның оңтүстігіндегі департамент, Прованс-Альпі-Зеңгір жаға аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 84. Әкімшілік орталығы — Авиньон. Халық саны 499,7 мың адам (департаменттер арасында 50-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 3567 км². Департаменттің батыс шекарасы арқылы Рона өзені, оңтүстік шекарасы арқылы — Дюранс өзені ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 24 кантон және 151 коммунаны қосады.

## Тарихы
Воклюз 1793 жылы облыс жерлерінен құрылды. Бұрынғы Прованс провинциясының аймағында пайда болған. Атауы — латынша *Vallis Clausa* («жабық аңғар») деп ауылдан шыққан.

## туған
* Фелисьен Сезар Давид — сазгер.

## Тағы қараңыз
* Воклюз департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture
* Conseil général 
* Chef lieu de Vaucluse (Avignon)

*
Вьенна (департамент)

**Вьенна** () — Францияның батысындағы департамент, Пуату-Шарант аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 86. Әкімшілік орталығы — Пуатье. Халық саны 399 мың адам (департаменттер арасында 56-шы орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6990 км². Департамент арқылы Вьенна және Шаранта өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 38 кантон және 281 коммунаны қосады.

## Тарихы
Вьенна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Пуату провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Вьенна өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Вьенна департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* General Council website  (in French)
* Another General Council website (in French)
* Префектура 

*