2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары

**2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары** () — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы жоғарғы басқарушы құрамның арнаулы атағы. КСРО ОАК мен КСРО ХКК 7.10.1935 ж. қаулысымен енгізілген, КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 6.7.1945 ж. қаулысымен жойылды.

Бұдан кейінгі төменгі шен: 3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары. Келесі жоғарғы атақ: 1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары.

2-дәрежелі командарм әскери атағы менен оған теңестірілгендерге (2-дәрежелі флот флагманы, 2-дәрежелі армия комиссары, армәсзаңгер және т.б.) және милиция директорының арнайы атағына сәйкес келді.

Осы арнаулы атаққа ие болған тұлғалардың (20 адам) барлығы дерлік ату жазасына кесілгендер немесе қуған-сүргіннен зардап шеккендер: он үші — Сталиндік қуғын-сүргін жылдарында, бесеуі — И.В. Сталин дүние салған соң.

## 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларының тізімі

1945 жылы 6 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ішкі істер халық комиссариаты мен мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты қолбасшылық құрамының шендері, киім түрі және айырым белгілері туралы» жарлығымен МҚХК және ІІХК басқарушы құрамының арнайы атақтары жалпыәскерлік әскери атақтарымен ауыстырылды. Осыған байланысты қайта куәландыру жүргізілді, оның қорытындысы бойынша КСРО ХКК 07.09.1945 жылғы № 1663 қаулысымен генерал-полковник әскери атағы келесі 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларына берілді:

# Абакумов Виктор Семенович — КСРО ҚХК СМЕРШ қарсы барлау бас басқармасының басшысына;
# Гоглидзе Сергей Арсеньевич — Хабаровск өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына және Қиыр Шығыс бойынша МҚХК уәкілетті өкіліне;
# Кобулов Богдан Захарович — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының 1-орынбасарына;
# Круглов Сергей Никифорович — КСРО ішкі істер халық комиссарының 1-орынбасары;
# Павлов Карп Александрович — КСРО ІІХК тас жолдары бас басқармасының басшысына;
# Серов Иван Александрович — КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары, ГКӘТ бойынша КСРО ІІХК уәкілеті және ГКӘӘ бас қолбасшысының азаматтық әкімшілік істері жөніндегі орынбасары.;
# Чернышев Василий Васильевич — КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары.

Кейіннен КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдарының жетекші қызметкерлеріне 1954 жылға дейін генералдық атақтар берілмеді.

## Айырым белгілері

Негізгі мақалада ІІХК шендері мен айырым белгілерін реттейтін ережелер мен қаулылар талқыланады.
* 1937 жылдан бастап 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарының айырым белгісі — жеңдегі төрт алтын жұлдыз тігісі — олардың біреуі төменде орналасты. Айырым белгілері екі жеңге де тағылған.
* Бекітілген үлгідегі жеңнің арнайы белгісі сол жақ жеңге киеді.
* Бойлық алтын ширатылған жолақтары бар қалақай түсті ілгектер.
* 1936 жылы 30 сәуірде ІІХК бұйрығымен қызметкерлердің жеңдік айырым белгілері ілгектерге де көшірілді.
* 1937 жылы МҚББ куәландырылған қызметкерлеріне армиядағыға ұқсас ілгектер енгізілді: 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары үшін жұлдыздар төрт «ромбымен» ауыстырылды (2-дәрежелі армия комиссарларындағыдай).
* 1943 жылы наурызда мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлері үшін иық белгілері енгізілді. 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарының айырым белгісі генерал-полковниктің иық белгілеріне ұқсас генералдық үлгідегі 3 жұлдызды иық белгілеріне айналды.

## Сілтеме
* Список присвоения спецзваний ГУГБ и РКМ 1935—1943 годах.
* Справочник «Кто руководил НКВД. 1934—1941»
* Биографический справочник сотрудников правоохранительных органов и органов безопасности (сайт «История отечественных спецслужб и правоохранительных органов»)

Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары
Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері