open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Василий Сергеевич Волков

**Волков Василий Сергеевич** (1859(1860), Серпухов қаласы-17(29). 5.1887)-орыс жұмысшы-революционері, Морозов стачкасын (1885) ұйымдастырушылардың бірі. 1884 жылдан Орехово-Зуевта С.Морозовтың Никольск манифактурасының тоқымашысы болып істеді. Жұмысшылар арасында беделі артты, олардың мүддессін қорғап сөйлегені үшін аты кеңінен мағлұм болды. П.А.Моисеенкомен бірігіп стачка әзірледі. Стачка барысында тұтқынға алынды, бұл жұмысшылардың назарлығын тудырып, стачкашылар әскермен қақтығысты. 1886 жылы Вологодск губерниясындағы Усть-Сысольскіге үш жылға жер аударылды, сонда қайтыс болды.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1887 жылы қайтыс болғандар
Борис Иванович Волков

**Волков Борис Иванович** (26.3.1900, Мәскеу-23.12.1970, сонда)- совет театр суретшісі, КСРО халық суретшісі (1965).  1923 жылы Вхутемасты бітірген. 1924-1940 жылдары Моссовет атындағы театрдың, 1941-1949 жылдары Станиславский мен Немирович-Данченко атындағы театрдың бас суретшісі. Осында Дзержинскийдің «Тынық Дон», Хренниковтың «Дауылда», «Фрол Скобеев», МХАТ пен Кіші театрда көптеген спектакілдерді көркемдеді. 1967 жылы ол қазақтың М.О.Әуезов атындағы драма театрының «Жат елде» спектакілін безендірді. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Фёдор Григорьевич Волков

thumb|Фёдор Григорьевич Волков

Волков Фёдор Григорьевич(20.2.1729, Кострома-  15.4.1763, Мәскеу)-орыс актері , театр қайраткері, «орыс театрының атасы». Көпес отбасында туды. Жан-жақты білім алған. 1735 жылдан бастап Ярославльде тұрды. 1750 жылы осында көпшілік театрын құрды. Әйгілі орыс актерлері И.А.Дмитревский мен Я.Д.Шумский өзінің сахналық өнер жолын осы театрдан бастаған. Оның труппасы 1752 жылы Петербургке шақыртылды.Бірақ театрдың халықтық сипаты патша сарайның талабына сай келмегендіктен, труппа сол жылы ақ таратылды. Біраз актерлер Шляхет корпусына оқуға қабылданды.1756 жылы мемлекет орыс театрын құру туралы указ жарияланды; театр директоры болып А.П.Сумароков тағайындалды. Ол сондайақ орыстың театр мәдениетінде демократия ағымды өрбіткен орыс актерлерінің өнеріне жол ашты.В.Г.Белинский оны «қоғамдық өмірдің қозғаушысы» деп атап, оның есімін М.В.Ломоносовпен қатар қойды.1911 жылы Ярославльдегі театрға оның есімі берілді.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы
Григорий Семенович Волконский

thumb|Григорий Семёнович Волконский

**Волконский Григорий Семенович** (1742-1824)-князь, инфантери генералы, Орынбор облысының әскери губернаторы (1803-17), 1817 жылдан мемлекеттiк кеңес мүшесі. Оның тұсында Новоилецк шекаралық бекініс шебі салынып, Орынбор шекаралық шебінің сырт жағы қонысқа айналды. Ол үшін қазақтар жерінен ығыстырылды. Шептен малын айдап өткені үшін қазақтардан ақы алу, шекаралық селолар мен қалаларға жұмысқа жалданған қазақтар үшін арнаулы билет жасатып, билет ақы төлету жүйесін енгізді. Оның тұсында Бөкей ордасына қарасты жерлерді оралдық орыс-казак әскерлері басып ала бастады.

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Ресей генералдары
Краков

**Краков** ( ), Польша мемлекетінің оңтүстігінде орналасқан көне қала. Висла өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қаланың халық саны - 759 131 адам (2009), маңындағы елді мекендермен - 1,2 миллион адам. Елдің тарихи, мәдени, туризмдік және экономикалық орталығы болып табылады. Көптеген тарихи және мәдени ескерткіштерге бай, қаланың орталығы ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне кіреді.

## Тарихи ескерткіштері
thumb|200px|left|Вавель қамалы

**Қаланың басты ескерткіштері:**

* Висла өзенінің маңындағы орналасқан Вавел қамалы;
* Қасиетті Станислав пен Вацлав шіркеуі;
* Қасиетті Марияның католик храмы;
* Ягеллон Университеті қаланың тарихи маңызы бар орны болып саналады;
* Көптеген тарихи ғимараттар мен сәулет өнері "Базар алаңында" және "Патша жолында" орналақан.

## Бауырлас қалалары
* , Киев
* , Милан
* , Нюрнберг
* , Ла-Серена
* , Куритиба
* , Кито

## Дереккөздер


Санат:Польша қалалары
Бақ өсіру

thumb|Алма бағы

**Бақ өсіру**  -  ауыл шаруашылығы өндірісінің жеміс-жидек өсіретін саласы.

Жеміс-жидек өсірудің өзіндік агротехникасы, әр дақылдың өз ерекшелігі( құрылысында, өну, жетілу, көбеюінде) бар. Бақ өсірудегі мақсат -  халықты жыл бойы жеміс-жидекпен қамтамасыз ету. Қазақстанда бақ, жүзімдік және субтропиктік дақылдар өсіруді зерттейтін ғылыми институттар, тәжірибе станциялары жұмыс істейді.  Бақта өсірілетін дақылардың  құрамы жақсарды, жер көлемі кеңейтілді. Тың және тыңайған жерді игерген республикамыздың шығысы мен солтүстігіндегі аудандары да бақ өсіретін болды.  Қазақстан ғалымдары республиканың табиғи-экономикалық аймақтарына  қарай қандай жеміс-жидек  сорттарын өсіруге болатынын жоспарлайды. 

Еліміздің бақтарында 15 мыңнан астам жеміс-жидек сорттары бар, шның 400-і алма. Әр бақтың ерекшелігіне қарай жеміс ағашышың сорттары  таңдап алынады.  әсіресе жемісінің сапасы, ұзақ сақтауға төзімділігі ескеріледі.

## Дереккөздер


Санат:Ауыл шаруашылығы
Дикирх (мағына)

**Дикирх** (*люксемб. Dikrech, фр. Diekirch*) :

* Дикирх — Люксембургтың коммунасы, Дикирх аймағында орналасқан.
* Дикирх (кантон) —  Люксембургтегі катон.
* Дикирх —  Люксембургтың 3 аймақтарының бірі.
Полтавка (Мағжан Жұмабаев ауданы)

**Полтавка** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Авангард ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 945 адам (451 ер адам және 494 әйел адам) болса, 2009 жылы 709 адамды (333 ер адам және 376 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Достық (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Достық** (2018 жылға дейін — *Хлеборобное*) — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы, Авангард ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 583 адам (274 ер адам және 309 әйел адам) болса, 2009 жылы 356 адамды (180 ер адам және 176 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Қашқынбай Қазиев

**Қашқынбай Қазиев** (1884, қазіргі Торғай обл., Жанкелдин ауд., — 1956, сонда) — халық ақыны, жыршы, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерiлiсiне («Халық қозғалысы», «Аманкелдi батыр»), сов. өмір шындығына («Ұлы күш», «Социалистiк жарысқа», т. б.), В. И. Ленин бейнесiне («Ұлы жүрек», «Ленин туралы» ) арналған өлең–жырлары мерзімді баспасөзде жарияланған. Қашқынбай Қазиев  «Сейфiлмәлiк», «Есiм-3ылиха», «Бозжігіт», «Мақпал қыз» тәрізді қисса-дастандарды, «Алпамыс», «Қобыланды», «Шора батыр», «Ер Сайын» сияқты батырлар жырын жатқа білген. Ауыз әдебиетiнiң үлгiлерiн, халық ақыдарының шығармаларын жинаушы болған. 
## Дереккөздер

Санат:1884 жылы туғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Қибатдолда Жұмафиұлы

**Қибатдолда Жұмафиұлы** (25. 01. 1921 жылы туған, Баян–Өлгий аймағы) — қазақ әншісі, күйшi, композитор, МХР халық артисi (1960). 1943 жылдан Моңғол Халық Революцияшыл партиясының мүшесі. 1942 жылдан МХР Армиясының ән-би ансамблінде әнші, 1945 жылдан Баян–Өлгийде муз. мұғалімі, ұлт-аспаптар оркестрiнде домбырашы, әнші болды. Репертуарында әр ұлттық (орыс, моңғол, тува, қырғыз, баяд, өзбек, татар,  т. б.) 200-ден астам әні бар. «Отан» , «Ұлы съезд», «Сухэ-Батор», «Фестивалъ жыры» т. б. атты күйлердiң авторы. Шығармаларының негiзгi арқауы – Моңғолияның бүгiнгi социалды  жарқын өмірі. 
## Дереккөздер

Санат:1921 жылы туғандар
Гревенмахер

[thumb|left|150px| Қызғылт сары түс – Гревенмахер коммунасы, қызыл түс – кантон [Гревенмахер (кантон)|Гревенмахер.]]
**Гревенмахер** (, ) — Люксембург коммунасы, Гревенмахер округында орналасқан. Гревенмахер коммунасы Люксембург кантонының бір бөлігі.

Халық саны 4263 адамды құрайды 2008 жылғы санақ бойынша, коммунада 1782 үй қожалығы бар. . Гревенмахер коммунасының аумағы 16,48 км² (аумағы бойынша 116 коммунаның ішінде 74 орында). Теңіз деңгейінен ең жоғары нүктесі – 315 м. (116 коммунаның ішінде 108 орын), ең төменгі – 133 м. (2 место из 116 коммун).

## Галерея

## Сілтемелер
*www.grevenmacher.lu — Коммунаның ресми сайты.
Әлиасқар Қожабергенов

**Қожабергенов Әлиасқар** (1917, Талдықорған облысы, Қаратал ауданы — 16. 11. 1941) — қаһарман 28 гвардияшы панфиловшылардың бiрi, Сов. Одағының Батыры (21. 07. 1942). Балалар үйiнде тарбиеленген. Ұлы Отан соғысына дейiн Қаратал ауданында тракторист болып jстедi. Қожабергенов 1941 жылы Қызыл Армия Қатарына шақырылып, Алматыда жасақталған 316-атқыштар дивизиясының 1075-атқыштар полкiнiң құрамында ұрысқa қатысты. Мәскеу түбiндегi Дубосеково разъезiнiң жанында болған кескiлескен шайқаста ол өз жолдастарымен бiрге өшпес ерлік көрсетіп, қаһармандықпен қаза тапты.

## Сілтемелер
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.

Санат:1917 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Баланоглосс

**Баланоглосс** () — Жартылай хордалылар типіне жататын ішек тынысты жәндіктер туысы.  
thumb|left|160px|
## Биологиялық сипаттамасы
Денесі (бірнеше сантиметрден 2,5 м-ге дейін) үш бөлімге (тұмсық, жаға, дене) бөлінген. Құмға, қорысқа көміліп, теңіздің таяз жерінде тіршілік етеді. Баланоглосстың хордалы жануарлардың, оның ішінде омыртқалы жануарлардың дамуын, шығу тегін анықтауда ғылыми маңызы үлкен.

## Түрлері

* *[[Balanoglossus apertus]]* (Spengel, 1893)
* *[[Balanoglossus aurantiacus]]* (Girard, 1853)
* *[[Balanoglossus australiensis]]* (Hill, 1894)
* *[[Balanoglossus biminiensis]]* (Willey, 1899)
* *[[Balanoglossus capensis]]* (Gilchrist, 1908)
* *[[Balanoglossus carnosus]]* (Willey, 1899)
* *[[Balanoglossus clavigerus]]* (Delle Chiaje, 1829)
* *[[Balanoglossus gigas]]* (Fr. Müller in Spengel, 1893)
* *[[Balanoglossus jamaicensis]]* (Willey, 1899)
* *[[Balanoglossus misakiensis]]* (Kuwano, 1902)
* *[[Balanoglossus natalensis]]* (Gilchrist, 1908)
* *[[Balanoglossus numeensis]]* (Maser, 1913)
* *[[Balanoglossus occidentalis]]* (Ritter, 1902)
* *[[Balanoglossus proterogonius]]* (Belichov, 1928)
* *[[Balanoglossus salmoneus]]* (Belichov, 1928)
* *[[Balanoglossus stephensoni]]* (van der Horst, 1937)

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Сапар Қожаниязов

**Қожаниязов Сапар** (15. 04. 1910 жылы туған, қазіргі Қарақалпақ ACCP-i, Шымбай ауданы) — қарақалпақ совет жазушысы, драматург. 1952 жылдан КОКП мүшесi. Қарақалпақ ACCP-iнiң халық артисi, Өзбек КСР-iнiң еңбек сің. өнер қайраткері. Москвадағы А. В. Луначарский атынд. Мемл. театр өнері институтын бiтiрдi (1939). Әдеби қызметін 1939 жылдан бастады. «Гүлстан» (1948), «Ақ алтынды атыздың адамдары» (1956), «Сүймегенге сүйкенбе» (1960) т. б, өлеңдер, повестер, пьесалар жинақтары шықты. Қожаниязов негiзiнен драматургиямен айналысады. Оның «Сүймегенге сүйкенбе» атты пьесасы 30 жылдан астам уақыт бойы сахнадан түспей келедi. 2 рет «Құрмет Белгiсi» орденiмен, медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1910 жылы туғандар
Біріншілік ашық бұрышты глаукома (БАБГ)

БАБГ патогенезіне екі негізгі патофизиологиялық: гидромеханикалық және метаболикалық механизмдер  жатады. Гидромеханикалық дренаждық жүйеде көзден сулы ылғалдың ағып шығуының нашарлауы айқындалады. Бұл көздің ішкі қысымының (КІҚ) жоғарылауының себебі болып табылады. Метаболикалық ығысулар себебінің ішіне гемоциркуляциялық бұрылыстар жатады. Ол ишемия мен гипоксияға алып келеді. Глаукоманы тудыратын метаболикалық факторлорға, сонымен қатар липидтердің қостотықпен тотығуы, коллагендер мен гликозамингликандардың  алмасуының бұзылуы да жатады.      
### БАБГ диагностикасы.
Глаукоманың ең негізгі белгілеріне КІҚ жоғарылауы, көру жүйкесінің экскавациялық атрофиясы және көру алаңының өзгерістері (мұрын жақтан тарылуы, парацентральды дақтардың көрінуі) жатады. Глаукоманың алғашқы сатыларында соңғы екі белгілері көрінбеуі де мүмкін. Тек КІҚ жоғарылауының анықталуы «глаукома» диагнозын қою үшін жеткіліксіз. Сонымен бірге көру жүйкесінің глаукомалық нейропотиясы қалыпты КІҚ кезінде де туындауы мүмкін. Сондықтан, дұрыс диагноз қою үшін, науқастың барлық қосымша белгілерін ескере отырып, динамикалық бақылауға алғаннан кейін ғана қою керек. Динамикалық бақылау кезінде «глаукомаға күдік» деген диагноз қойылады.    
### БАБГ емі.
Глаукоманың емін КІҚ төмендететін медикаментозды әдіспен бастайды. Дәрілік ем тиімсіз болса, операция жасайды. Дәрілік гипотензивті заттардың ішінде бета-адреноблокаторлар (тимолол, бетаксалол, проксодолол) және холиномиметик – пилокорпин тағайындалады. Қалған офтальмогипотензивті заттар (антихолинэстеразды миметиктер, симпато-миметиктер, карбоангидразалар ингибиторлары) екінші кезекте таңдалады. Гемодинамикалық және метаболикалық бұзылыстарға қарсы  вазодилататорлар, ангиопротекторлар, дезагреғанттар, антиоксиданттар тағайындалады.  
## Байланысты беттер
# Қарттарда көрудің өзгеруі
# Көз
# Глаукома
## Дереккөздер
Ақметжан Қойшығұлов

**Ақметжан Қойшығұлов** (13 қантар 1905 жылы, Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы – 17 тамыз 1983 жылы) — Қазақстанның партия, кеңес қызметкері, 1932 жылдан КОКП мүшесi. 1925-1926 жылдары Қызыл Армия қатарында болды. 

1926-1929 жылдары Ойыл ауданы, халық тергеушiсi. 1929-1938 жылдары Мемл. қауіпсіздік органдарында iстедi. 1938-1943 жылданы Оңтүстік Қазақстан облысы аткомының председателi, Қаз.КСР Автомоб. транспорты халкомы, Қаз.КСР халкомсовы председателінің орынбасары және Бақылау халкомы. 1943-1947 жылдары Қазақстан К(б) П ОК секретары. 

1947-1954 жылдары Қызылорда обл. аткомының председателi, Қаз.КСР Коммуналдық шаруашылық министрінің орынбасары, Қаз.КСР Мин. Советі жанындағы су шаруашылық басқармасы бастығының орынбасары, Қаз.КСР. А. Ш. мин-лігінің көшіру-қондыру бас басқармасының бастығы.  Еңбек Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгiсi» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1905 жылы туғандар
Біріншілік жабық бұрышты глаукома (БЖБГ)

БЖБГ патогенезінде салыстырмалы қарашық бөгемесі нәтижесінде нұрқабық түбірінің алдыңғы камера бұрышының бөгелуі жатады. Қарашық бөгемесі көзбұршақтың алға қарай орналасуынан туындайды.  Бұл кезде нұрқабық көзбұршаққа тығыз жатады да, артқы камерадан алдыңғысына қарай сұйықтықтың өтуін қиындатады. Бұл артқы камераның қысымының жоғарылауына және нұрқабықтың алға шығуына (бомбаж) әкеледі. Алдыңғы камераның бұрышы тарылған көздегі нұрқабықтың алға шығуы оның жартылай не толық бөгелуіне алып келеді, нәтижесінде КІҚ тез жоғарылауы туындап, жіті немесе жітілеу глаукома ұстамасының клиникалық көрінісі орын алады. БЖБГ ұстамасы 45–50 жастан асқан, көзінің алдыңғы камералары ұсақ және бұрышы тарылған адамдарда туындайды. Ұстаманың негізгі себебіне қарашықтың ұлғаюы, тамырлы қабықтың қанмен толығуы және сулы ылғал секрециясы жылдамдығының күрт жоғарылауы жатады.
## БЖБГ диагностикасы
Глаукоманың жіті ұстамасын анықтау қиындық тудырмайды. Науқас көзі мен басының ауыруына, көрудің бұлыңғырлануына, күн көзіне қарағанда дөңгелек сызықтардың көрінуіне шағымданады. Қарағанда көз алмасы тамырларының иньекциясы, мөлдірқабықтың ісінуі, тарылған алдыңғы камера, кеңейген қарашық көрінеді. Көзді пальпациялағанда көз қатты, КІҚ 40–50 с.б.б. дейін жоғарылайды.
## БЖБГ емі
Глаукоманың жітілеу ұстамасында алдыңғы камера бұрышының толық емес бөгемесі және клиникалық белгісі дәл сондай, бірақ айқындылығы төмендеу болады. Глаукоманың жіті ұстамасының емі қарқынды түрде офтальмогипотензиялық дәрілерді (пилокарпиннің 1–2% ерітіндісі, тимололдың 0,5%, трусоптың 2% ерітіндісі тамшы түрінде, ішке диакорб және глицерол) қабылдаудан тұрады. Келесі ұстаманың алдын алу үшін, қысымды төмендеткеннен соң, хирургиялық немесе перифериялық лазерлі иридэктомиялық жүргізіледі. Созылмалы БЖБГ емі БАБГ еміндегідей болады.
## Байланысты беттер
# Қарттарда көрудің өзгеруі
# Көз
# Глаукома
# Біріншілік ашық бұрышты глаукома (БАБГ)
## Дереккөздер
Тұрар Таласбайұлы Қондыбаев

**Қондыбаев Тұрар Таласбайұлы** (01. 08. 1901, Гурьев облысы, Махамбет ауданы, 16-ауыл) — қазақ совет геологы, геол.– минералогая ғыл. кандидаты (1940). 

Байұлы тайпасы Адай руы Құнанорыс бөлімінен шыққан.

1927 жылдан КОКП мүшесi. Қондыбаев 1921- 1922 жылдарда Гурьевтi ақ казактардың (Серов, Киселев) шабуылынан қорғаудағы ұрыстарғa қатысқан. Гурьев ақтардан азат етiлгеннен кейiн Чапаев дивизиясы Құрамында әскери қызметте болған. Серго Орджонокидзе атынд. Москва геол.–барлау институтын бiтiрген (1932). Ленинградтағы Орталық ғыл.–зерт. және геол.–барлау институтнда (1932-1934), Өзбекстан мен Қырғызстанда (1934-1935) полиметалл, вольфрам, алтын кен орындарын зерттеумен шұғылданды. Қондыбаев — 25-тен астам ғылми еңбектің авторы.
## Дереккөздер


Санат:1901 жылы туғандар
Тарамыс

**Тарамыс** - теріден, көннен, былғарыдан жасалған бұйымдарды тігетін, ірі қараның сіңірінен алынған берік  жіп-таспа. Тарамыс әзірлеу үшін күзде соғымға сойылған ірі қараның желке, жіліншік сіңірлерін ет ілестірмей сылып алу керек. Сылынған сіңірлерді  көлеңкеге іліп қойып, бабымен кептіреді. Әбден кепкен тарамысты дөңбекке салып, ағаш балғамен жаныштай соқса, ол тарамдалып, шашақтана жұмсарады. Сонан соң оны алдымен тарақтың ірі жүзімен, содан кейін жиі жүзімен тараса, біркелкі жіңішке талшықтарға айналады. Теріден, былғарыдан, қайыстан, көннен жасалған бұйымдарды тарамыспен тігеді. Қажет болған жағдайда тарамыс талшықтарын қабаттап, ширатып та пайдаланады. Іс тіккенде тарамысты аздап ылғалдап алу керек. Оны сілемдеу дейді. Сілемделген тарамыс іс тіккенде сәл созылып отырады, кебе келе тырысып, тігісті бүріп, берік ұстайды. Тарамыспен тігілген тері ыдыстар ішіне сұйық құйылғанда ылғал жібермейді. Себебі тарамыс ылғалдана келе ісініп, сұйықтық өтетін тесіктерді бекітіп, бітеп қалады.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыстық заттар
Қоңыраубас

thumb|Қоңыраубас
thumb|left|Қоңыраубас
thumbnail|right|Қоңыраубас
**Қоңыраубас** , қоңыраугүл () – қоңыраугүлдер тұқымдасының бiр туысы. Бiр, екі не көп жылдық шөп, кейде шала бұта. Ара тісті жапырағы кезектi орналасқан. Гүлi кіріккен желекті, қоңырау пiшiндi, ақ көк, ақшыл көк түсті. Гүл шоғы сыпыртқыға топтанған. Жемiсi 3-5 ұялы, қақырап ашылатын қауашақ. Қоңыраубастың жер шарывың қоңыржай аймақтарында (көбіне Оңтүстік Еуропа, Азияда) таралған 300 түpi белгiлi. КСРО-да 150, оның 130 түpi Кавказда өседi, Қазақстанда орман құндыздығында, шабындық жерлерде, өзен жағасы мен тау аңғарында өсетін 10 түpi бар. Олар көбіне Ақтөбе, Семей, Көкшетау облысында, Тобыл, Есiл алқабында, Алтайда, Жоңғар, Iле, Күнгей, Кетпен, Терiскей Алатауларында өседi. Қоңыраубастың кейбiр түрлерiн әсемдiк үшiн қолдан өсiредi; Campanula rаpunculus деген түрінің жапырағы мен тамыры жеуге жарамды.
## Дереккөздер


Санат:Қоңыраугүлділер
Құдабай Қостанаев

**Қостанаев Құдабай** (туған—өлген жылдары белгісіз) — этнограф. Перовск қалалық училищесін, 1894 жылы Ташкенттегі оқышулар семинариясын бітірген. Сол жылы Ташкентте «Перовск және Қазалы уездері қырғыздарының этнографиялық очерктері» деген еңбегі жарыққа шықты. Бұл еңбекте қазақ халқының ою–өрнектері, тұрғын үй құрылысы, көшу тәртібі, үйлену салты, зергерлік өнері, бала тәрбиесі, діні сөз болады. Қостанаевтың еңбегіне оқымыстылар: И. П. Остроумов, М. Ф. Катанов, А. Алекторов назар аударды. М. Ф. Катанов кітапшаны қайта бастыруды ұсынды. 
## Дереккөздер
Оразалы Әбілұлы Қозыбаев

**Қозыбаев Оразалы Әбілұлы** (15. 04. 1924 жылы туған, Қостанай облысы, Меңдiқара (қазiргi Боровой) ауд.) — Қазақстанның партия, совет қызметкерi, Соц. Еңбек Epi (1967). 1948 жылдан КОКП мүшесi. Қостанай оқытушылар институтын (1950), Қостанай а. ш. техникумын (1961), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебiн (1966) бiтiрдi. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. 1947- 1951 жылдары Қостанай обл. комсомол комитетiнде жауапты қызмет атқарды. 1951-1955 жылдары Қазақстан КП Қостанай обкомының нұсқаушысы. 3атобол ауд. партия комитетінің 2-секретары. Ленин орденімен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1924 жылы туғандар

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Кәрілік катаракта

**Қатаракта** – көзбұршақтың бөліктік немесе толық бұлыңғырлануы. Қатарактаның туа біткен және жүре пайда болған түрлерін ажыратады. Кәрілік қатаракта жүре пайда болған түріне жатады. Көзбұршақтың алғашқы бұлыңғырлануы 40–50 жастан кейін байқалады, одан кейінгі дамуы көп жылдарды қамтиды. Кәрілік қатарактаның патогенезі көзбұршақтағы алмасу бұзылыстарымен, әсіресе нәруыздық метаболизм өзгерістерімен байланысты дамиды. Орналасуына қарай ядролық, кортикальды және артқы субкапсулярлы қатаракта деп ажыратады. Ядролық қатаракта көзбұршақ ядросының тығыздалуымен және түсінің өзгеруімен жүреді. Ол бастапқыда сарғыш, кейін – күңгірт немесе тіпті қара түске дейін өзгеруі мүмкін. Кортикальды қатаракта сұр түсті болады. Ол алғашында көзбұршақтың шетінде көрінеді және біртіндеп орталыққа тарайды. Артқы субкапсулярлы қатаракта артқы капсуланың алдыңғы жағында орналасады, алғашында көзбұршақтың артқы полюсі аймағында, содан соң оның перифериясына да таралады.
## Клиникалық ағымы.
Қатаракта кезіндегі көру қызметінің төмендеу деңгейі бұлыңғырлану қарқындылығы мен орналасуына байланысты болады. Асқынбаған жағдайда жарықтың дұрыс проекциясы мен жарықты сезуі үнемі сақталады. 
## Емі
Антиқатаракталық терапияны көзбұршақ бұлыңғырлануының кейінгі үдеуін ұстап тұру мақсатында аурудың алғашқы сатысынан бастап тағайындайды. Емді көзбұршақтағы алмасу үдерістерін жақсарту үшін дәрілерді (витасиодурол, витафакол, квинакс, каталин және т.б.) тамызып жүргізеді. Көру қызметі анағұрлым төмендегенде бұлыңғыр көзбұршақты алып тастайды (қатаракта экстракциясы). Көзге операция жасап жатқан кезде қалыпты рефракцияны сақтап қалу үшін интраокулярлы линзаны имплантациялайды. Егер линзаны енгізбеген болса, онда көзілдірік немесе контактілі линза тағайындалады. 
## Байланысты беттер
* Көз
## Дереккөздер
Торқабықтың жастық орталық дистрофиясы (ТЖОД)

ТЖОД, немесе торқабықтың кәрілік макулярлы дистрофиясы, - көру бойынша мүгедектіктің ең жиі себептерінің бірі. Әлсіз ТЖОД 65–75 жас аралығындағы 20% адамдарда кездессе, ал бұл патологияның айқын түрі 60 жастан асқан тұрғындардың 1% зақымдайды.
## Клиникалық ағымы
ТЖОД дамуы 3 фазадан өтеді – 1-ші фазасында торқабықтың орталық аймағында, Брух мембранасы мен торқабықтың пигментті эпителийінің (ТПЭ) базалды мембранасы арасында орналасатын, ұсақ немесе сары дөңгелек ошақты друзалар немесе коллоидты денешіктер байқалады. Осы фазада макуланың дезпигментациясы: ТПЭ атрофиялық бөліктері оның гиперплазиясымен қосарланып туындайды. 2-ші фаза – экссудативті ірілеу дөңгелек формалы болып сипатталатын түзілістің ісінген торқабықтың алдыңғы жағына шығуы, ТПЭ және (немесе) макулярлы ретиналық аймақтың бірігуі болады. Бұл фазада торқабық астында Брух мембранасындағы жарылулар арқылы және торқабыққа хориоидалды тамырлардың жаңа түзілістері түзіледі. 3-ші фазада жаңа түзілген тамырлардағы транссудация және геморрагиялар пролиферация және фиброз үдерістерімен бірігеді. Нәтижесінде сары дақ орнында дөңгелек ісік тәрізді түзіліс түзіледі. Көру алаңы әдетте сақталған, бірақ орталық скотома кезінде көру өткірлігі бірнеше жүзге дейін төмендейді.
## Емі.
ТЖОД емінің тиімділігі төмен. Ангиопротекторлар, антиоксиданттар, геморрагиялардың алдын алу үшін аскорбин қышқылы мен дицинон тағайындалады. Оң нәтижеге жаңа түзілген тамырларды уақтылы лазермен коагуляция жасау арқылы жетуге болады. 
## Байланысты беттер
* Көз
## Дереккөздер
Меркіттер тұтқыны

## Меркіттер тұтқыны
Тұрмыстары жөнделіп,тауқымет біткен артта қалғандай,тыныштық орнаған кез еді.Алайда,Бөрте тұңғышына аяғы ауыр кезде ауылды меркіттер шауып,оны тұтқындап әкетеді.Сөйтіп,Бөрте Чильчир-бохосардардың шаңырағынан бір-ақ шығады.Тоғарыл хан араласпағанда,Бөртенің де тағдыры Оэлун тағдырын қайталар еді.Керейттер әміршісі ол кезеңде меркіт ханымен араз болмағандықтан,Темучиннің әйелін қайтаруын сұрап сәлем жолдайды.Бөртені босатып жібереді.Ол апайы мен жездесі Тоғырыл ханның ауылына жетеді.Темучин әйелінің бостандыққа шығып,керейттер ұлысында қонақтап жатқанын естіп,алып келуге Саба деген жолдасын жібереді.Олар қайтып келе жатқанда,жолай Бөрте босанып,ұл табады.Қыстың көзі қырауда баланы ауыртып алмауды ойлап,Саба қамыр илеп,шарананы соған орап қойнына тығып алып жүреді.Одан кейін,Темучин келіншегін төрт ай көрмей кездеседі және ұлды болады.Екі қуаныш бірге қабаттасып,шаттығы тасыған ол:"Бізге,міне,сәтін салып жаңа қонақ келді",-дейді.Осылай-ша,нәрестеге Жошы деген есім беріледі.Моңғол тілінде Жошы"жаңа қонақ"деген ұғымды білдіреді.Кейбір тарихшылар Бөртенің тұтқында болған және одан босатылып шыққан кезін ортағасырлық мәліметтерге сүйеніп,басқаша баяндайды.Олардың пікірінше,Тоғырыл хан мен Жамұқа шешен Темучинге қолдау көрсетіп,түн қараңғысында меркіттерді шабады.Сөйтіп,Темучин Бөртені қайтарады,ал одақтастары қалған олжаны тең бөліседі.Келісуге болатындай еді,алайда,Темучиннің ол кезде әскери ортада беделі болмағанын айтуға тиіспіз.Оның меркіттермен соғысатындай күш жиюға шамасы әлі келіңкіремейтін .Мұндай жетістікке ол кейіннен ғана қол жеткізді.

## Дереккөздер
Ұлақшы хан

**Ұлақшы хан** — 1256–1258-ші жылдары билік еткен Алтын Орданың ханы. Сартақтың, кейбір деректерде Бату ханның ұлы.

## Басқаруы
Әл-Жуайни "Әлем жаулаушысының тарихы" атты еңбекте былай деп жазады: "Сартақтың өлімінен соң, Мөңке қаған Алтын Ордаға әмірлерді аттандырады, Бату ханның әйелі мен бала-шағасына, бауырларына көңіл бөледі. Бату ханның үлкен әйелі Буракчин хатунға Сартақтың ұлы Ұлақшыны кәмелетке толып, әкесінің тағын иеленгенше тәрбиелеуін және билікті қолына алуын тапсырады. Бірақ тағдырдың жазуы басқаша болып, Ұлақшы сол жылы қайтыс болады". Кей жазба деректерде Ұлақшының есімі 1257-ші жылы аталатынын естен шығармаған жөн. Басқаша айтқанда,ол кезде Ұлақшы тірі, ал Берке әлі билік басына келмеген кезі. Беркенің Алтын Орда ханы болып тағайындалуы кезіндегі жағдай беймәлім күйінде қалып келеді. Тек оның таққа оп-оңай келіп отыра салмағанын аңғартатын көмескі мәліметтер ғана сақталған. Оның өзі аз. Ең әуелі Беркеге Бату ханның үлкен әйелі Буракчин хатунның қолындағы билікті алуға тура келді. Ол Сартақтың шешесі әрі тақ мұрагері Ұлақшының әжесі болды. Немересінің жасы жеткенше бүкіл билік соның қолына тапсырылған. Сартақтың шешесінің Алтын Ордада беделі күшті еді. Немересі Ұлақшы өлгеннен кейін де Буракчин хатун билік тізгінін оңайлықпен жібере қоймады, біраз уақыт қолында ұстады. Ол заң негізінде билік етті, мұнда тосын немесе жасырын ештеңе болған жоқ. Моңғол империясында әйелдер саясатқа белсене араласқан, құрылтайларға қатысты және олардың пікірлерімен де санасты. Мұның дәйектері ортағасырлық қолжазба деректерінде сақталған. Мысалы үшін, XIV ғасырдың 30-шы жылдарында Дешті Қыпшақ жеріне келген арабтың белгілі саяхатшысы ибн Баттутаның қолжазбаларында мынадай жолдар кездеседі: "Бұл аймақтан мен бір ғажап көрдім-әйел затына құрмет ерекше. Олар тіпті еркектерден де сыйлы". Мұсылман қағидаларына үйренген ибн Баттута үшін мұндай жағдай мүлде өзгеше, көз үйренбеген құбылыс. Ал Алтын Орда халқына мұның тосын ештеңесі де жоқ болатын.Жалпы, Моңғол империясында әйелдің әлеуметтік сатысы биік болғанын XV ғасырда өмір сүрген араб тарихшысы әл-Макризидің еңбегінен, бүгінге жеткен Жасақ үзіндісінен де көреміз: "Шыңғыс хан соғысқа жарамды әйелдер, еркектер жорыққа кеткенде, солардың міндетін атқаруға тиіс деп бұйырды". Қоғамның ең биік сатысында да әйелдің алар орны олқы болмады. Алтын Орда жайлы әл-Омари былай деді: "Бұл мемлекеттің халқы халиф белгілеген заңдармен жүрмейді, әйелдері билікке еркектерінен кем араласпайды. Осы елдің әміршілерінің қолынан шыққан талай қағазды көрдім. "Хатундар мен әмірлердің пікірлері осыған саяды" деген секілді сөздер бәрінде кездеседі". Сөздің қысқасы, Буракчин хатун немересі Ұлақшы қайтыс болғанына көп болмаса да, Алтын Орда билігін ұстады. Бірақ, Жошының үшінші ұлы, Бату ханның інісі Берке бастаған үлкен қарсылыққа ұшырайды. Беркенің көрсеткен қысымынан қорқып,ол елден қашпақ болады. Сөйтіп, Құлағудан көмек сұрайды. Құлағу қол ұшын созып, пана болуға келісімін береді. Алайда Берке Буракчин хатунды ұстап алып, өлтіруді бұйырады. Билік басына да содан соң келеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Алтын Орда хандары
Саттар Нұрмашұлы Имашев

**Саттар Нұрмашұлы Имашев** (20 наурыз 1925 жыл, Бірлік ауылы Құрманғазы ауданы Гурьев облысы -  22 ақпан 1984 жыл, Алматы) —  Қазақ Совет Социалистік Республикасына еңбегі сіңген саяси қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы.

1945 жылдан КОКП мүшесi. Беріш руынан шыққан.

Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетін, республикалық партия мектебін (1949) бiтiрдi. 1942 жылы Ақтөбе облысы Новороссийск орта мектебінде мұғалім болып iстедi. 1944 жылы Рига әскери училищесiн бiтiргеннен кейін әуе-десант бөлiмдерiнде командир болды. 3-Украин майданы құpамында Ұлы Отан соғысына қатысты.  Октябрь революциясы, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.

Тарих ғылымының кандидаты (1954)

## Дереккөздер

Санат:КОКП ОК мүшелері
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағалары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары
Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары
Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар

**Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар**.
**Тозаң мен газ бұлттары**.
### Тарихы
Тұмандық - көлемді тозаң мен газ жамылғылары. Бұл жамылғылар негізінен тұмандықтың ішінде пайда болатын жұлдыздардың құрылуына арналған шикізат - сутегі мен гелийден тұрады. Үлкен тұмандықтың іші өте суық, не бары 10 градус қана абсолютті нөлден жоғары. Газдың қоймалжыңдары гравитация есебінен бір - біріне тартылады және атом неғұрлым тығыз сығылғанына қарай, соғұрлым олардың температуралары жоғары болады. Қоймалжыңдардың бәрі бірдей жаңа жұлдыздарға айналмайды - кейбірі жеткілікті температураға дейін ешқашан қызбайды, бірақ ірілеулері қыза түседі. Біз кей тұмандықтарды телескоптан көре аламыз, олардың кейбіреулері әлсіз жыпылықтау есебінен, ал біреулері өздері шағылыстырған жұлдыздардың жарығы есебінен көрінеді. Сонымен қатар өз іштерінде пайда болатын жұлдыздарды көмескі тұмандықтар бар.
**Нейтрондық жұлдыздар**
### Тарихы
Нейтрондық жұлдыздар адамдарға таныс жұлдыздардың ішіндегі ең кішілері болуы мүмкін, бірақ олар өте тығыз болып келеді. Олар үлкен жұлдыздардың ішкі ядролық отынын түгел тауысып, өз гравитациясы есебінен сығылуынан пайда болады. Оның бүкіл заты бір - біріне қабысқаннан кейін жұлдыз аса жаңа сияқты жарылады, міне , осыдан қалғанның барлығы - нейтрондық жұлдыз деп аталатын айналмалы ядро. Нейтрондық жұлдыздар алғаш рет 1967 жылы жылдам айналатын "пульсарлар" ретінде байқалған.
### Дереккөздер
Александр Александрович Имшенецкий

**Имшенецкий Александр Александрович** (26. 12. 1904, Киев) — совет микробиологы, КСРО FА-ның академигi (1962; 1946 ж. корр. мүше). 1926 ж. Воронеж yниверситетiн бiтiрген. 1929 жылдан КСРО ғылым академиясының Микробиол. институтында iстейдi, 1949 жылдан осы институттың директоры. Негiзгi еңбектері микроорганизмдердің морфологиясын, экологиясын, физиологиясын, олардың табиғаттағы зат алмасу процесiндегi маңызын зерттеуге арналған. Ол бактериялар ядросының жоғары сатыдағы организмдер клеткасының ядросынан айырмашылығы бар екенін ашқан. Сондай-ақ термофильдi бактериялар мезофильдi бактерияларға қарағанда тез дамитынын және 900° С қызуға шыдайтын ферменттерi болатынын анықтаған. 1955 жылы Л. Пастер атынц. медаль берiлген. Ленин орденімен, басқа да 2 орден және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1904 жылы туғандар
Вера Михайловна Инбер

**Инбер Вера Михайловна** (10. 07. 1890, Одесса, — 11. 11. 1972, Москва) — орыс совет жазушысы, 1943 жылдаң КОКП мүшесі. Одессадағы жоғары әйелдер курсында оқыған. Тұңғыш шығармалары 1910 жылдан бастап жарық көрді. «Қайғылы шарап» (1914), «Ащы рақат» (1917). «Опасыз сөз» (1922) атты алғашқы жинақтарымен Инбердiң eciмi кeңінен мәлiм болды. Оның 30 жылдары жазушылық өpeci биiктей түстi. Инбер — «Аналар одағы» комедиясының авторы. Оның бiрқатар шығармалары көптеген шетел тiлдерiне аударылды. 3 орденмен және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1890 жылы туғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар

Санат:Жазушылар
Дикирх

thumb|left|160px|
**Дикирх** (, ) —  Люксембургтің үш аймағының бірі. 

## Географиясы
Мемлекеттің солтүстік жағында орналысқан. Солтүстік және батыс жағында Бельгиямен, шығыс жағында Германиямен және Гревенмахер аймағымен, оңтүстік бөлігінде Люксембург   аймағымен  шектеседі.

Дикирх аймағы келесі 5 кантондардан тұрады;
*Клерво
*Дикирх, 
*Реданж, 
*Вианден, 
*Вильц.

Санат:Еуропа географиясы
Карп Максимович Иноземцев

**Иноземцев Карп Максимович** (1891 — 18. 05. 1919) — Қостанай уезiнде Сов. өкіметін орнатуға және нығайтуға белсене қатысушы. Қостанай уезiнiң Александровск пос-сінде жер ауған шаруа семьясында туған. 1918 жылдан Компартия мүшесі. Амур алтын кенінде iстедi. 1914 жылы патша армиясына алынып, онда большевиктердiң астыртын жұмысымен танысты. Армиядан туған жеріне келіп, Сов. өкіметін орнату және нығайту күресіне белсене араласты. Советтердiң Торғай обл. съезiне делегат болып, обл. аткомының мүшелігіне сайланды. Алашордашылар Торғай түбiнде партизан отрядымен қолға түсіп, азаптап өлтірді. 

## Дереккөздер


Санат:1891 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Сал-серілер киімі

нобай|оңға|Сал серілер киімі
Көшпенді өркениеттің барша салтанатының көрінісі болып табылатын сал-серілер қазақтың дәстүрлі мәдениетінің бар мәйегін бойына сіңіре отырып, қазақ қоғамында ерекше мәртебеге ие болды. Олар әрі әнші, әрі сазгер, әрі ақын болумен қатар *ән-күй, фольклор* үлгілерін таратушылар болып табылады. Ойын-сауық, той, көпшілік орталарда жиі бой көрсететін сал-серілер киімін ерекше сәнді болғанын қалар, елден ерекше киімдерді әдейі тапсырыспен тіккізген, себебі оларға халық, әсіресе сұлу қыздар ерекше назар аударған. Олардың жұрт назарын өзіне аударту үшін небір күлкілі, сайқымазақ, ақылға сыймсыз киім үлгілерін ойлап тапқан. Олардың үстіне киген киімі күнделікті халық киген киім түрлерінен ерекшеленген. Егер олар киген киімді халық кисе, оны кимей тастап, қара құрым киізден киім тігіп киюге дейін барған. Бірақ қара құрым киізге қымбат мата аралыстырған, құндыз батсайымен әдіптеткізген.

Сал-серілердің киімдерінің тағы бір ерекшелігі жөнінде қазақ халқының тұрмыс-салты, әдет-ғұрпына қатысты құнды материалдар жинаумен шұғылданған **Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев** өзінің қолжазбаларында төмендегідей суреттеген: «*Киімдердің кең пішілетіндіктері соншалық, шалбарының балағына бір кісі кіріп шығардай болған. Барқыт шапан кисе, бір жақ өңіріне жібек салдырады, сегіз сайлы қалпағының әр сайы әр түстен болады. Бірі ақ, бірі көк болса, бір сайына құрым шоқпыт, оның сыртын айналдыра бат құндыз ұстатып, жағасына қара ешкі терісін салады. Жұрт күлу үшін киімнің әр жеріне әдейілеп түлкі, мәлін, жылан терісі секілді көзге тосын көрінер нәрселер тағып, екі иығына үкі аяқтарын моншақ қосып қадап қояды*».
нобай|Сал мен сері

Ел аузында салдардың паң жүрісі тәкаппар мінезі, киім кеісі, сән-салтанаты хақында аңыз-әңгімелер көп. Мәселен **Жетісу өңірінде** «*Дурен салдың белбеуіндей ұзын*» деген мәтел сөз сақталған. Бұл Ілені кешіп өткенде белбеуінің бір ұшы арғы жағада, екінші ұшы бергі жағыда қалатын Дәурен сал туралы көзкөргендердің естелігінің жаңғырығы. 

Қазақ сал-серілерінің киген киімінің бірі - **қызыл сары помази шапан** туралы этнограф Ө.Жәнібеков былай деп жазады: «*Кең етіп тігілген етегі әйел киіміне ұөсас, төгіліп тұр. Бір жеңінен екінші жеңі ұзын. Жағасыз, түймесіз, астарсыз мақта жіппен тігілген. Тағы бір шапан жібек матадан тігілген. Арқасындағы кесте салынған өрнек шеңбер тәрізді дөңгеленген бейнені үлкейте отырып кестелеген. Өрнегі күрделі әрі ерекше мәнерлі. Дөңгелектің тең ортасында «қарға тұяқ», «бұрыш» және басқа да геометриялық ою-өрнектерді бейнелейтін кестелі өрнектер жібек жіппен тігілген. Шапаның өңірі сырылған. Сал-серілер киетін шапандардың оң жақ жеңінің астынан жырық неместе қол сыятындай үлкен тесік қалдырып тігіледі. Ол домбыра тартуға ыңғайлы*».
Николай Николаевич Иноземцев

**Иноземцев Николай Николаевич** (04. 04. 1921 жылы туған, Москва) — совет экономисі әрі тарихшы, КСРО ғылым академиясының академигі (1968; 1964 жылдан корр. мүше). 1943 жылдан КОКП мүшесі. 1949 жылы Москваның халықар. қатынастар институтын бiтiрдi. 1952-1955 жылдары «Коммунист» журналының консультанты және оқытушылық қызмет атқарды. 1959-1961 жылдары КСРО ғылым академиясының Дүн. жүз. эконом. және халықар. қатынастар институты директорының орынбасары, 1966 жылдан осы институттың директоры. КОКП-тың 24-съезiнде (1971) КОКП ОК мүшелiгiне кандидат болып сайланды. Ленин орденімен т. б. 5 орденмен және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Иностранцевия

thumb|Иностранцевия
thumb|left|200px|Иностранцевия 
**Иностранцевия** (*Inostrancevia*) — аң тiстiлер отряд тармағына жататын өліп бiткен аң тәрізді бауырмен жорғалаушылар туысы. Тұрқы 3 метрге дейiн, ит тістері үлкен және қылыш тәрізді болған. Сүйек қаңқасы жақсы қозғалуға бейім. Иностранцевияның қазба сүйектерін орыс ғалымы В. А. Амалицкий Солтүстік Двивада жоғарғы перм шөгіндісінен тапқап. Орыс геологы А. А. Иностранцевтің есімімен Иностранцевия деп аталған. 

## Дереккөздер


Санат:Бауырымен жорғалаушылар
Киеси Иноуэ

**Иноуэ Киёси** (19. 12. 1913 жылы туған) — жапон тарихшысы. 1936 жылы Токио университетін бiтiрдi. 1951 жылдан буракуды (бураку — парилердiң бұрынғы кастасы этаның поселкелерi) азат ету жолындағы Лигасының ОК мүшесi. Тарихты зерттеу жөнiндегi қоғамның, Демокр. ғалымдар ассоциациясының мүшесi. Жапонияның жаңа және қазiргi тарихы жөнiндегi көптеген еңбектердiң авторы.

## Дереккөздер


Санат:1913 жылы туғандар

Санат:Жапония тарихшылары
Эдуардо де Инохоса

**Эдуардо де Инохоса**   (10. 11. 1852, Алама, — 19. 05. 1919, Мадрид) — испан тарихшысы. 1889 жылдан Испан корольдық тарихи академиясының мүшесi. «Рим правосының тарихы қазiргi зерттеулер бойынша» атты 2 томдық еңбектің (1880 — 1885 жылдары жарыққа шыққан), «Орта ғасырлардағы Каталониядағы сеньориалдық тәртіп және аграрлық мәселе» (1905) деген тарихи шығарманың авторы. Әлеуметтік қатынастардың тарихшысы ретінде Инохоса тарих ғылымында елеулі роль атқарды.   

## Дереккөздер

Санат:1852 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Өзін-өзі қастерлеу

**Өзін- өзі қастерлеу**- өзін- өзі білдіру мен  өзін- өзі көрсетуге әсер ететін, тұлғаның өзіне- өзі жағымды сезімі. Әрбір адамның  өзін- өзі сүю сезімінің "соқыр" эгоистік, сезімге ауыспауы шарт. Өзін- өзі сүйетін жетілген тұлға ешқашан өз ар- намысын жоғалтпай, сәйкес өзін- өзі бағалауға, өзін- өзі сыйлауға қабілетті болады. Ол әрқашан өзінің сыртқы келбетіне, дене бітіміне, сондай- ақ ішкі жан дүниесіне мән беріп, өз- өзіне өз істеріне ұқыптылықпен қарайды, өзін- өзі ылғи жетілдіру үстінде болады, әртүрлі салаларда өзін көрсетуден қорықпайды. Сонымен қатар, мұндай адам өзін жаратылысы қандай болса, солай қабылдайды.

## Дереккөздер


Санат:Психология
Өзін-өзі білдіру

**Өзін-өзі білдіру**- өзін- өзі танытуға мәні жағынан жақын, тұлғаның өзін- өзі көрсетуді білдіретін ұғымдардың бірі. Егер де ерте балалық шаққа жоғары психикалық функциялардың, қабілеттердің және т.б қалыптасуы тән болса, балаң жастық кезеңде әлеуметтік ойлау, өзіндік сана, ынта және т.б тән болады. Өзін- өзі білдіру тұлғаның дұрыс және үйлесімді дамуының  негізгі алғы шарттары ретінде көрініс табады. Осы кезеңде  бағыттылық, бағдар, өмірде, қарым- қатынасты дұрыс бағдарлай білу сияқты маңызды қасиеттер қалыптасады. Тұлғаның өзін -өзі білдіруіне әсер ететін- ол қоғам. 

## Дереккөздер


Санат:Психология
Биткоин

нобай|Биткоин логотипі

**Биткоин** (Bitcoin, BTC) — орталықсыздандырылған виртуальды валюта. Транзакциясы шифрленетін және қолдану аясы анонимді түрде болғандықтан биткоинды виртуалды «криптовалюта» деп те атайды. Биткоин төлемдерінің желісі толықтай дерлік орталықсыздандырылғандықтан қадағалаушысы болмайды. Жүйенің қызметі мен қорғанысын қамтамасыз ету үшін криптографиялық әдістер қолданылады. 

Биткоинды төлем құралы ретінде пайдалану арқылы тауар сатып алуға, телефон байланысы, не хостинг ақысын төлеуге және тағы басқа төлемдер жасауға болады. Open source негізіндегі ашық код түрінде болғанымен анонимді, әрі сенімді төлем жүйесі ретінде танымал
Биткоиндерді сақтау, қабылдау және жіберу үшін жария идентификатор (мекенжай), қажетті баланс пен жасырын кілтсөзден тұратын әмиян қажет. Аударым жасау үшін қабылдаушының идентификаторы ғана сұралады. Идентификатор күрделі мәнді сандар мен әріптер жиынтығынан тұрады. Мысалы: 14xYVUYEj8KYmFB9Vw1tdDWDqYfs88Lfha

## Тарихы

Биткоинды 2009 жылы Сатоши Накомото ойлап тапты. Ол адам туралы ақпарат өте аз. Арнайы өзінің анонимділігін сақтап отыр. Биткоинның негізгі технологиясы – майнинг. Жүйедегі тұтынушылардың транзакцияларын верификациялайтын протокол. Осы қызметті орындайтындарды майнерлер деп атайды. Технология жұмысы алтын өндіруге ұқсайды, алғаш бастағанда алтын өндіруге оңай, бірақ уақыт өте келе кенорын тоза бастайды.

## Жүйе жұмысы

Майнерлер – орталықсызданған peer-to-peer банк. Олар жүйені жұмыс қалпында ұстайды, транзакцияларды верификациялайды. Майнер болмаса басқа адамға қаржы жіберілмейді. Қазіргі уақытта майнерлер өз компьютері арқылы өткен транзакциялар үшін биткоиндар алып отырады. Биткоиндар біткен кезде транзакциялардан комиссиялар алатын болады. Кезінде биткоиндарды кішігірім компьютерлердің жиынтығы өндіретін. Бірақ қазір онымен айналысатын үлкен фермалар бар. Қазіргі таңда биткоиндарды пайдаланып өмір сүруге болады. Биткоиндарды үкімет бақылауда ұстай алмайды, сол себепті ол танымалдылыққа ие болуда. Битконинның басты идеясы – ешбір елге бағынбайтын валюта жасау.

## Криптовалютаны пайдалану

Биткоиндарды бірнеше түрлі жолмен пайдалануға болады. Біріншіден, майнер болып, биткойндардан ақша табуға болады. Екіншіден, жұмыс берушілер айлықты биткоинда төлейтін болса. Жоғарыда аталғандай, биткоиндарды пайдаланатын мекемелер саны артып келе жатыр. Мысалы, Берлин, Сан-Франциско мен Ванкувер қалаларында бұл сала дамып кеткен. Биткоин әлемдегі барлық ақшаларға балама бола алады. Әдетте оны қарапайым ақша мен электронды ақшамен салыстырып жатады. Екі пікір де дұрыс. Ақша алмасуын жасау жеңіл, және оны керісінше ақшаға айналдыруға мүмкіншлігі бар.

## Құқықтық жағы
Әзірге ешбір заңдық құжат биткоиндардың айналымын реттемейді. Кез келген орталықтанған биліктен тәуелсіз. Сол себепті оны басқару қиын болып тұр. Уақыт өткен сайын мемлекет оларды қолға алуға тырысады. Керекті заңнамалық база да пайда болар еді. Қытай үкіметі мемлекеттік органдарға ақшаны биткоиндар биржасына ақша айналдыруға қарсы болып жатыр. Сонымен қатар бақылаушы органдарға бір адамның қолында қаншай биткоин бар екенін білу мүмкін емес.

## Дереккөздер


Санат:Биткоин
Санат:Криптовалюта
Санат:Криптовалюталар
Өзін-өзі белсенділендіру

**Өзін-өзі белсенділендіру **- адамда бар нышандар мен қабілеттіліктерді іс жүзінде барынша қолдану нәтижесі және үрдісі және тұлғаның өзін-өзі үнемі дамытуға ұмтылысы. Өзінің әлеуметтік мүмкіндіктерін үнемі неғұрлым толық ашып дамытуға ұмтылушылық тұлғаға тән. Мұндай тұлғалар шығармашылыққа, толыққанда қарым-қатынас жасауға, өз ойындағысын орындауға қабілетті. 
*Өзін-өзі белсендіретін тұлға ізгілікті, тұлғалық бағдарлы тәрбие жүйесінде қалыптасады. **Өзін-өзі белсендіру теориясы** - тұлғаның өзін жетілдіруге қажетті және адамның тұлға ретінде қалыптасуына оның өзін белсенділендіруге талпынуы қажет деп анықтаған тұлға психологиясының гуманистік теориясы.
## Дереккөздер


Санат:Психология
Маргарита Васильевна Бессчетова

**Бессчетова Маргарита Васильевна** (5.08.1925 жылы дүниеге келген, қазіргі Ресей, Самара облысы) – ботаник, биология ғылымының докторы (1976). ҚазПИ-ді (1955, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. 1957 жылдан Алматы қаласындағы Қазақстан ҒА-ныі қазіргі Бас ботаника бағында кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарады. Оның негізігі ғылыми еңбектері қолданбалыботаника саласына арналған. Қазақастан және ТМД елдерінде өсіруге жерсіндірілген райхан гүлінің 15 жаңа түрін  шығарды. Бессчетова Маргарита Васильевнаның 13 өнертаңбасы бар.
## Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.

Санат:1925 жылы туғандар
Бабанова Мария Ивановна

нобай
**Бабанова Мария Ивановна** (11 қараша 1900, Мәскеу – 1983) — совет актрисасы. КСРО халық артисі *[[(1954)]]* 1920 жылы Москвада театр студиясын бітірді. Сол жылдан бастап Революция театры *(қазіргі Мосвканың Маяковский атындағы театр)* мен Мейерхольд атындағы театрда қатар ойнады. 1927 жылдан Революция театрының актрисасы. Оның шығармашылығы үздік шебер ойынымен, сахналық әсем қимыл- қозғылыс, сыршыл лирикалық мол бояуымен ерекшеленді. Рольдері: 
*Гога (Файконың «Портфельді адамында»), 
*Анка, Маша (Погодиннің «Балта туралы жыры» мен «Той тарқарында»), 
*Джульетта (Шекспирдің «ромео мен Джульеттасында»), 
*Кей (Моримото Каорудың «Шығыстағы бір бейбағында») т.б. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941). 2 орденмен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:1900 жылы туғандар
Санат:Актрисалар
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Абдулла Бабаханов

**Бабаханов Абдулла** *(1910 жылы туған, [[Тоқмақ]])* - өзбек совет архитекторы, КСРО халық архитекторы *[[(1970)]]*. 1943 жылдан КОКП мүшесі, Ташкент мемл. ун-тінің инженерлік мелиорациялық факультетінің архитектор бөлімінін бітірген (1933). Москвадағы архитектор институтының аспирантурасында оқыған *(1934-38)*. Ташкент қаласының бас архитекторы *(1938-41)*. Бабаханов - Өзбек КСР Мин. Советінің Құрылыс және архитектор істері жөніндегі мемл. комитет председателінің орынбасары, комитет председателі *(1955-59)*, 1963жылдан Ташкент политех. ин-ты архитектор ф-тінің кафедра меңгерушісі, профессор *(1965)*. Бабаханов Өзбек КСР Сыртқы істер миниістрлігі үйінің *(1946-47)*, душанбе қаласындағы Лахути атындағы драма театрының *(1954*) т.б. жобаларын жасады. Бірнеше ордендермен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1910 жылы туғандар
Бабшылдар көтерілістері

Бабшылдар көтерілістері – Ирандағы феод. құрылысқа әрі сол кезде басталған шетел капиталының бұғауына қарсы бағытталған халықтық көтерілістер (1848-52). Бабшылдар көтерілістерінің қозғаушы күші шаруалар, қолөнершілер, қала кедейлері, ұсақ саудагерлер болды. Көтеріліске бабшылдар сектасынан шыққан төменгі дін қызметкерлері мен ұсақ саудагерлердің өкілдері басшылық етті. Бабшылдар көтерілістері діни сипат алды. Көтерілісшілердің феод. меншікке қарсы күресі жеке меншікті жою талбына, ал қанауды жоюға ұмтылуы мал- мүлік ортақ, адамдар тең праволы болатын мәңгілік патшалық құру арманына ұласты. Б і р і н ш і  к ө т е р і л і с  1848 жылы қыркүйек айында Мазендеранда басталды. Оған борфоруштық молда Мұхаммед Әли мен Хұсейн Бошру басшылық етті. Көтеріліс 1849 жылы мамыр айында басылды. Е к і н ш і  к ө т е р і л і с 1850 жылы маусым – желтоқсанда Зенджанда болды. Оған әйелдер белсене қатысты. Көтеріліс басып- жанышталды. 1850 жылы маусымда Нейризде басталған үшінші көтеріліс бірнеше күннің ішінде басылды. Мұнан кейін бабшылдар қозғалысы бұқаралық сипатын жойды, сонан соң баб уағыздаушылары террорлық жолға түсті. 1852 жылы тамыздан кейін бабшылдар жаппай қырғынға ұшыратылды.

## Дереккөздер

Санат:Көтерілістер
Өзін-өзі анықтау

*'Өзін-өзі анықтау*- тұлғаның жалпы әлеуметтік қатынастар жүйесіндегі өзінің әлеуметтік рөлі мен позициясын таңдауы. Ш. Бюлердің көзқарасы бойынша, тұлғаның толымды өзін-өзі жүзеге асыруын қамтамасыз ететін, өзінің ішкі мәніне сәйкес мақсаттарды қоя білу мүмкіншілігі. Өзін-өзі бағалау адамның өзіне деген сенімін арттырып, рухани үйлесімділігін дамытады. Өзін-өзі бағалау адамның айласындағылармен қарым-қатынасын, өзіне сын көзбен қарауын және талап қоя білуін, жетістікке және сәтсіздікке қалай қарайтынын көрсетеді.
## Тағы қараңыз
*Өзін-өзі белсенділендіру
*Өзін-өзі қастерлеу
*Өзін-өзі білдіру
## Дереккөздер


Санат:Психология
Леон Кручковский

**Кручковский Леон** (28.6.1900, Краков- 1.8.1962, Варшава)- поляк жазушысы, қоғам  қайраткері. Краковтағы Жоғарғы өнеркәсіб мектебінің химия факультетін бітірді (1918). 1945 жылдан Польша жұмысшы партиясының мүшесі. Әдеби қызметі 1918 жылдан басталды. Алғаш поэзиямен айналасып «Әлемді солқылдатқан балғалар» (1928) жинағын жариялады.  Польша Халық Республикасы Мемлекет сыйлығының лауреаты (1950,1955). Бүкіл дүние жүзіндегі Бейбітшілік Советінің мүшесі (1950 жылдан), «Халықтар арасында бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Лениндік сыйлықтың лауреаты (1953).

## Дереккөздер
Қазақ энциклопедиясы 6 том