open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Несіпбек Дәутайұлы

**Несіпбек Дәутайұлы** — 1947 жылы 30 желтоқсанда Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Киров атындағы колхозда (қазіргі Кенен ауылы) дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік университетін бітірген.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.

1972—1980 жылдары аудандық «Қордай» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды. Жамбыл облыстық газетінде меншікті тілші болған. Қазір «Жамбыл» әдеби-көпшілік журналының Бас редакторы. Халықаралық Еуразия жазушылары қауымдастығының Құрметті мүшесі Қазақстан жазушылар одағы Жамбыл облыстық филиалының директоры.

## Шығармалары
*«Ақ көгершін», 
*«Алма ағашының бұтағы», 
*«Әнім сен едің» атты повестердің, 
*«Құдірет пен Қасірет» романының авторы. 
*«Көгілдір көйлекті келіншек», 
*«Ойынды еті он бөлек» кітаптары жарық көрген. «Ан Арыс» баспасынан мемлекеттік тапсырыспен ІІ томдық таңдамалысы жарық көрді (2008 — 2009).
"Аты жоқ әңгіме", "Кісі иесі" кітаптары жарық көрді.
2019 жылы Түркияның Анкара қаласында "Жол" кітабы түрік тілінде жарық көрді.

Таңдаулы көркем шығармаларға арналған республикалық жабық бәйгелердің жүлдегері, Ғ.Мұстафиннің 100 жылдығына байланысты үздік әңгімелерге арналған әдеби бәйгенің бас жеңімпазы. ҚР Ұлттық кітапханасы өткізген «Ең үздік роман» байқауында «Құдірет пен қасірет» романы жүлдеге ие болған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының, «Қазақ әдебиеті» газетінің проза жанры бойынша лауреатві. Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігі және Астананың 10 жылдығына арналған медальдармен марапатталған. Халықаралық «Дарабоз» әдеби бәйгесінің Бас жеңімпазы. Бірінші халықаралық "Рух" әдеби байқауының гран-при иегері. Ғабдол Сланов атындағы әдеби сыйлығының иегері. 2009 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағы берілді. 2019 жылы "Құрмет" орденінің иегері атанды.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қордай ауданында туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Салымдар құпиясы

**Салымдар құпиясы** - жинақ банкісінің жарғысымен салымшыларға берілетін негізгі құқықтардың бірі. Жинақ банкісінің мекемелері салымшылар, олар жасаған операциялар жоне салымдар бойынша шоттардың жай-күйі туралы мәліметтерді құпия сақтайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бүркемелі жұмыссыздық

**Бүркемелі жұмыссыздық** - өндірісте жұмыс істейтін жұмысшылардың саны шын мәнінде басы артық болып табылатын жағдайға тән жұмыссыздық, өйткені бұл өндірістік үдеріс аздаған жұмысшыларды ғана талап етеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Таймшит

**Таймшит** (ағылшын тілінде *time* — уақыт + *сһееt* — парақ, тізімдік) — шетелдік теңіз тасымалында жүк тиеу-түсіруге кететін уақыт шығыны дәл көрсетілетін теңіз тасымалы құжаты.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Шоғырландыру ауданы

Әскерлер шоғырланатын (орналасатын) аймақ.  Шоғырландыру ауданы  барлык ұрыс әрекеттерінде құрамалар мен бөлімдер үшін, сондай-ақ бейбіт уақытта да тағайындалуы мүмкін. Шоғырландыру ауданы  жаппай жою қаруынан корғану үшін ыңғайлы, әскерлердің орналасуына және олармен тез маневр жүргізуіне қолайлы орындарында таңдалады. Шоғырландыру ауданында әскерлер ұрыс жүргізуге тез дайындала алатындай немесе орналасқан аудандарынан шығып кете алатындай болып бөлімшелер бойынша бытыраңқы түрде орналасады. Қосалқы шоғырландыру аудандары да белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жедел экологиялық жәрдем орталығы

**Жедел экологиялық жәрдем орталығы** (БҰҰ жанындағы) (Центр срочной экологической помощи (при ООН) — экологиялық жағдайлары шұғыл нашарлаған аудандарға жағдайды талдап, оны шектеуге немесе зиянды әрекеттерді жоюға арналған нұсқаулар мен ұсыныстар жасауға халықаралық мамандарды жіберу, мемлекетаралық экологиялық дағдарыс кезіндегі құқықтық мәселелерді шешу. КСРО 1988 жылдың 7 желтоқсанында БҰҰ-ның Бас Ассамблеясына жедел экологиялық жәрдем орталығын құру туралы ұсынысты енгізген болатын.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Бажсыз сауда

**Бажсыз сауда** - елге кеден бажын (салығын, алымын) төлемей әкелінген тауарлармен, құндылықтармен және өзгедей заттармен жасалатын сауда.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Шоғырландырылған атыс

**Шоғырландырылған атыс** ( ) — 
*1) Артиллерияда бірнеше батарея мен дивизионның бір нысанаға немесе бір топ нысанаға атысы. Ол қарсыластың бір жерге орналасқан адам күшін, атыс құралдарын, қорын, т.б. нысаналарын жояды. 
*2) Ату кұралдарының — бірнеше пулеметтің, бір немесе бірнеше бөлімшенің бір нысанаға немесе қарсылас шебінің бір бөлігін атуы. Шоғырландырылған атысты қолданғанда қарсыласты жедел жоюға болады.

## Шоғырлану ауданы
Белгілі бір ұрыс міндеттерін орындауға арналған немесе оны орындағаннан кейін өскердің жиналуына арналған аудан. Өзеннен соғыса өтуде шоғырландырылған атыс өткелде әскердің жиналып қалмауы, бөлініп орналасуы мен өткелге ұйымдаса шығуына арналып белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бажсыз әкелу

**Бажсыз әкелім** - кеден бажын салудан босатылған тауарлар импорты.
Бір елден немесе елдер тобынан әкелінетін жеке тауарларға, бүкіл импортқа қолданылады. Ол уақытша немесе ұзақ мерзімді сипатта болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Бюджет шығысы

**Бюджет шығысы** :

* 1) **экономикалық мазмұны бойынша** - жария билік субъектілеріне  заңи және жеке тұлғалармен арада және билік субъектілері арасында түрлі деңгейдегі бюджеттік қорларды атқарымдық, салалалык және нысаналы мақсат бойынша бөлумен және пайдалануымен байланысты туындайтын ақша қатынастары. Бұл қатынастар шығыстың нақты түрлері арқылы көрініс табады;

* 2) **материалдық-заттық көрініс бойынша** -  мемлекеттің және жергілікті өзін-өзі басқарудың міндеттері мен атқарымдарын орындауын қаржы жағынан қамтамасыз етуге бөлінетін ақшалай каражат. Бұл анықтамалардың алғашқысы

Бюджет шығысының сапалық сипаттамасын беруге, шығыстың әрбір түрінің экономикалық рөлі мен қоғамдық мәнін ашуға, екіншісі шығыстың шамасын көрсетуге мүмкіндік береді.

Бюджет шығысының алуан түрлері бар, олар факторларға:

* мемлекеттің табиғаты мен атқарымына, 
* елдің әлеуметтік- экономикалық дамуының деңгейіне, 
* бюджеттің шаруашылықпен байланысына, 
* уақыттың әрбір тарихи үзігінде шешілетін міндеттерге, 
* бюджеттік қаражатты беру нысандарына байланысты.

Барлық деңгейдегі бюджеттерде атқарымдық, экономикалық, идараладық таптастыру тәсілдері пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Болат Бекжанов

**Болат Бекжанов** (4 қараша, 1958 жыл, Жамбыл облысы, Талас ауданы, Ойық ауылы) - журналист, жазушы. Ысты руынан шыққан.

## Жұмыс баспалдағы
* Жамбыл мәдени-ағарту училищесін бітірген.
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған.
* Еңбек жолын 1978 жылы Жамбыл облыстық Абай атындағы қазақ драма театрында актер болып бастаған.
* 1982 жылы Жамбыл облысы, Талас ауданы, Ойық кеңшарының Мәдениет үйінің директоры, халық театрының режиссері болып қызмет еткен. 
* 1989 жылдан Жамбыл облыстық телерадио комитетіне режиссер, редактор, аға редактор
* «Ақ жол» газетінде тілші
* «Шабыт» гуманитарлық-этнографиялық бірлестігінде ұйымдастырушы
* Жамбыл облыстық денсаулық сақтау департаментінде баспасөз орталығының жетекшісі
* Жамбыл облыстық «Ақ жол» газетінің әдеби қызметкері
* Тараз қаласы әкімінің кеңесшісі — баспасөз жөніндегі хатшысы
* Жамбыл облыстық «Ақ жол» газетінде әдеби қызметкер болып қызмет еткен.
* Қазір Жамбыл облыстық «Ар-Ай» қоғамдық саяси және танымдық жастар газетінің Бас редакторы.

## Шығармалары
* «Шымылдықтың арғы жағы» (1998)
* «Құс қанатындағы сағыныш» (2008) атты кітаптары жарық көрген.
* «Үйші»
* «Бестамнан жаяу барып, Берлинді алған»
* «Байғыз, Пәтес, Пәуескі» атты хикаяттары оқырманның ықыласына бөленген.
* 1998 жылы Жамбыл облыстық Абай атындағы Қазақ драма театрында «Шона-шоу» атты әзіл-сықақ спектаклі қойылған.

## Дереккөздер

Санат:4 қарашада туғандар
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Талас ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Жамбыл облыстық қазақ драма театры тұлғалары
Залалсыздық

**Залалсыздық** - коммерциялық кәсіпорындардың, фирмалардың және кәсіпкерлік қызметпен айналысатын тұлғалардың шаруашылық қызметінің режимі, мұнда осы қызметтен алынатын табыс онымен байланысты жұмсалған шығыстан асып түседі немесе оған тең болады. Нарық жағдайында қалыпты жұмыс істейтін коммерциялық кәсіпорын залалсыз ғана болмай, пайда да алуға тиіс.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Жалпы құқық

**Жалпы құқық** — негізгі мысалы ағылшын заңы болатын құқықтық жүйе және ол сот шығарған құқықтық өнеге іс негізінде жүзеге асады. Осылайша, бұл жүйе римдік құқыққа негізделген ресми кодификацияланған «азаматтық құқық» жүйесіне қарсы қойылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бесса

**Бесса** (грек. baisse — төмендеу) — бағалы қағаздардың бағамын немесе тауарлар бағасын төмендетуді мақсат етіп қойған биржалық алып-сатарлық.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Балалар қылмыстылығы

**Балалар қылмыстылығы**
(;  )
Криминологияда — қылмыстық
занмен тыйым салынған, балалар жасайтын әрекеттер жиынтығы. Занда
көрсетілген жаска жеткенге дейінгі
балалар, қылмыстық. жауапкершіліккетартылмайтын болса да, соған қарамастан балалардың қылмысы туралы
арыздар құқық қорғау органдарына
түсіп тұрады. Әйтсе де, балалар кылмысын кәмелетке толмағандардың (14
жастан 18 жаскадейін) кылмысынан
ажырата білу қажет.
## Дереккөздер


Санат:Балалық
Санат:Қылмыстық құқық
Даусыз өндіріп алу

**Даусыз өндіріп алу** - ақшалай соманы даусыз ретпен соттың немесе өзге органның шешімінсіз мәжбүрлі түрде өндіріп алу. Ақша төлеуді немесе енгізуді талап ететін жеткілікті анық жағдайларда қолданылады, бірақ заңи нормативтік актілермен белгіленген тәртіппен қолданылуға тиіс. Даусыз өндіріп алу шаруашылық жүргізуші субъектілерден — өндіріп алушылардың өкімімен немесе нотариалдық органдардың атқару жазбалары бойынша тиісті шоттардан ақшалай соманы есептен шығару арқылы жүргізіледі; азаматтардан — атқару жазбалары немесе парақтары бойынша жүргізіледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Қызмет мерзімі

**Қызмет мерзімі** - зат, нәрсе, негізгі құрал-жабдық өзінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін
қасиеті мен сапасын сақтайтын кезең. Мына түрлерге бөлінеді:
Пайдалы қызмет мерзімі - активті пайдаланудан пайда алу көзделетін  кезең;новмативтік қызмет мерзімі - субъект тозу жарнасын есептейтін кезең. Мерзімдерді субъект есеп саясатын әзірлеу кезінде белгілейді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бластопатия

**Бластопатия** (*Blastopathia* — ұрық даму ауруы) —  Бластогенез бұзылу процесі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Шөл өңірлердегі қорғаныс

**Шөл өңірлердегі қорғаныс** ( ) — әдетте, кен маңдайшепте ұйымдастырылатын корғаныс түрі. Маңызды аудандарды корғайтын бағыттарда дағдылы жағдайдағыдай құрылады. Мұнда дербес әскер топтастықтары құрылып, әдеттегі жердегіден гөрі теренірек орналасқан күшейтілген қор беріледі. Қиындық келтіретін бағыттарда авиация, артиллерия соққылары дайындалады. Әскерді сумен қамтамасыз ету мәселесіне ерекше назар аударылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қосылысу

**Қосылысу** — заңды тұлғаның қайта құрылуы, соның нәтижесінде жаңа тұлға құрылып, оған екі немесе бірнеше заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттері беріледі, ал қосылған тұлғалардың қызметі тоқтатылады. Қосылысу заңдарда белгіленген талаптарды сақтай отырып, орындалуғатиіс. Акционерлік қоғам үшін Қосылысу тәртібі *"Акционерлік қоғамдар туралы"* заңда айқындалған. Қосылысуға қатысушы қоғамдар Қосылысу туралы шарт жасасады, онда Қосылысудың тәртібі мен шарттары, сондай-ақ әрбір қоғамның акцияларын жаңа қоғамның акциясына айырбастау тәртібі айқындалады. Қоғамның Директорлар кеңесі (қадағалаушы кеңес) Қосылысу нысанында қайта күру туралы, Қосылысу туралы шартты, Қосылысу нәтижесінде құрылатын қоғамнын жарғысын бекіту туралы, табыстау актісін бекіту туралы мәселені Қосылысуға қатысатын әрбір қоғам акционерлерінің жалпы жиналысы- ның шешіміне ұсынады. Жаңадан құрылатын қоғамның органдары Қосылысуға қатысушы акционерлер қоғамдарының бірлескен жалпы жиналысында құрылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Мерзімсіз міндеттеме

**Мерзімсіз міндеттеме** — вексель берушінің міндеттемесі, бұл міндеттеме бойынша кез келген уақытта талап ұсынылуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Шрапнель

**Шрапнель** — ашық нысананы жоюга арналған артиллериялық снаряд. Шрапнель сфералык оқтар толтырылған стақаннан, зарядталған орталық құбырдан және траекториялық нүктеге жеткен кезде жарылатын дистанциялык құбырдан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бид

**Бид** (ағыл. bid — баға ұсынымы) — сатып алушының нарықтық бағасы, сұраныс бағасы. Бұл баға бойынша ол валютаны, бағалы қағаздарды сатып алуға, банк аралық депозитті алуға келіседі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Шолғын

**Шолғын** ( ) — қарсылас, жергілікті жер, радиациялық және химиялық, жағдайлар туралы мәлімет табу, қорғаныстағы әскерлерге тұтқиылдан шабуыл жасатпау мақсатында бөлімшелер мен бөлімдерден жіберілетін барлау органы немесе жорық қызметі. Шолғын құрамы жергілікті жер жағдайына және орындалатын тапсырмаларға байланысты; машинада әрекет жасау кезінде — бір шолғын машинасынан (танк, ЖҮМ, БТР) взводқа дейін, жаяу ретінде — 2-3 сарбаздан взводқа дейін.

## Шолғын бөлімше
Бөлімшелерден жіберілген, негізгі күштен бөлек әскери тапсырмаларды орындайтын немесе барлау жүргізетін әскери барлау органы, взводтан жіберілген жаяу застава немесе негізгі шолғын құрамындағы әскери күзет органы. Көлікпен немесе жаяу, қыста шаңғымен шолу жасалады. Көру байланысы от жағу арқылы жүзеге асады.

## Шолғын машинасы
Қарсыласты тауып анықтау мақсатында жергілікті жерді және жергілікті заттарды байқап қарау үшін барлау жүргізетін, сонымен бірге баска да міндетгерді орындайтын бөлімшелерден жіберілетін машина.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тұңғиық теңіз минасы

**Тұңғиық теңіз минасы** теңіз түбіне орнатылатын түйіспейтін мина. Әдетте, олардың көбі 50-70 м тереңдікке қойылады. Жарғыштары өздерінің қабылдағыш құрылғыларына кеменің бір немесе бірнеше физикалық өрістері әсер еткенде іске қосылады. Су үсті кемелерін және сүңгуір қайықтарды жою үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Миналар
Брахиморфия

**Брахиморфия** (*Brachymorphia* — қысқа пішінді) —  Дене құрылысының бір түрі: қысқа қол-аяқ, жалпақ кеуде. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Алғашқы қаралу

**Алғашқы қаралу** - қаралушының ағымдағы күнтізбелік жылда ауруға шалдығуы жайлы бірінші рет немесе өткен жылдары туындаған сол секілді тіркеуге алынғанда аурулары жайлы бірінші рет қаралуға келуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Табыскер

нобай
**Табыскер** / **Бизнесмен** — бизнеспен айналысушы адам, коммерсант, кәсіпкер. Ол "ақша жасаушы", айналымдағы табыс әкелетін капиталды иеленуші адам, яғни белсенді экономикалық, коммерциялық қызметпен айналысушы адам. Қарамағында ешкім жоқ іскер адам немесе ұйымда ешқандай тұрақты қызметі жоқ, бірақ оның акцияларын иеленуші және оның басқармасының мүшесі болып табылатын ірі меншік иесі бизнесмен бола алады. Ол әлдебір кәсіпорынның меншіктенушісі болуы мүмкін, бірақ өзі менджмент, маркетинг, қаржы саласында жұмыс істеу үшін жалданған адам болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Билатеризм

**Билатеризм** (латын. Bi... - екі + lateralis - бүйірлік; екі тарапқа қатысты) — екі мемлекет арасында жасасылған келісімдерге негізделген халықаралық сауда ұйымы. Қазіргі уақытта екі жақты келісім дамушы елдермен қатанастардан басқа сауда және валюта-қаржы қатынастары саласында шектеушілік рөл атқарады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Алғашқы медициналық-санитарлық көмек

**Алғашқы медициналық-санитарлық көмек** - денсаулық сақтау кызметінің, ауруға шалдыққан тұрғындармен бірінші қатынас деңгейінде жүргізетін, емдеу - аурудың алдын алу, санитарлық- гигиеналық шаралар жиынтығы.

## Мақсаты
* денсаулықты нығайту
* профилактика
* емдеу

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Қоғамдық саясат

**Қоғамдық саясат** - белгілі бір жер немесе аудан халқының мелекетпен қатынасынан туындаған саяси іс-шаралары. Қоғамдық саясат көбінесе жұмыс орыңдарында, тұрғылықты аудандарда анықталады және урбанизацияға байланысты туындаған.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тактика

**Тактика** (грекше *taktiks* — әскерді сапқа түрғызу өнері *tasso* - сапқа түрғызамын, қатарластырамын) - экономикалық (мысалы, несие-қаржылық, бәсекелік), әлеуметгік және басқа саясатта алға қойылған мақсатқа жету үшін қолданылатын құралдар мен тәсілдер; іс-қимыл желісі. Тактика — шектеулі кезең бойына (әдетте, бір жылдан аз мерзімге) нақты жағдайдың дамуын егжей- тегжейлі нақты жоспарлау. Мысалы, алдын-ала жасалған коммерциялық ұсыныстар, жаңа өнімді нарыққа өткізу үшін бірнеше ай бойына жүргізілетін жарнамалық науқан, т. б. Термин әскери істе ұрысқа дайындалу және оны жүргізу теориясы мен практикасын қамтитын әскери өнердің құрамдас бөлігі ретінде кеңінен қолданылады. Тактика стратегияға бағынышты, оған қызмет етеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Қорытылғыштық

**Қорытылғыштық** - ағзаға сіңірілетін тағам немесе тағамдық заттардың, ас қорыту жолында жай заттарға дейін ыдырау қабілеті.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Штандарт

**Штандарт** (, ту, жалау) —

* Бірқатар елдердің және бұрынғы орыс армиясының атты әскер полктерінің туы. 
* Кейбір елдердегі мемлекет басшыларының (императордың, корольдің, президенттің) келіп тоқтаған мекенінде көтерілетін жалауы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Радиоспектроскоп

**Радиоспектроскоп** -радиодиапазонның электромагниттік сәулеленуінен туатын кванттық жүйенің энергия деңгейлері арасындағы өтулерді оқып үйренуге арналған кұрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Есеп айырысу теңгерімі

**Есеп айырысу теңгерімі** - белгілі бір елдің нақты бір кезенде туындаған ақшалай талаптары мен міндеттемелерінің өтелу мерзіміне қарамастан арасалмағы.

**Оның активінде: **
* тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің экспорты, 
* шетелдік туристердің тартылуы, 
* сыртқы несиелердің бөлінуі, 
* шетелде материалдық активтердің орналасуы 
* осы мемлекеттің өкілдерінде шетелдік өкілдерге қойылатын ақшалай талаптардың пайда болуын туғызатын экономикалық сипаттағы басқа да нақты операциялар көрсетіледі.

**Пассивінде**:
* тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің импортынан, 
* шетелдік туризмнен, 
* шетел елшіліктері мен өкілдіктерін ұстаудан, 
* несие алудан, 
* шетел активтерін орналастырудан, т.б. туындайтын ақшалай міндетгемелер көрсетіледі.

Есеп айырысу теңгерімі осы елдің басқа мемлекеттерге несиегер немесе борышқор болып табылатын-табылмайтынын көрсетеді. Есеп айырысу теңгерімінда ұзақ мерзімді операциялар да (бағалы қағаздарды сатып алу мен сату, капиталдарды тікелей орналастыру, кәсіпорындарды сату, ұзақ мерзімді несиені беру мен өтеу), қысқа мерзімді операциялар да (сауда және банк несиелері, валютаның экспорты мен импорты, т.б.) қамтылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тұрақсыз улағыш заттар

**Тұрақсыз улағыш заттар** () — құрамындағы сұйықтық пен газдың қайнау дәрежесі төмен, атмосфераны залалдау үшін қолданылатын улағыш заттар. Тұрақсыз улағыш заттарды ұрыс жағдайында қолдану кезінде ол бірнеше минуттан 1-2 сағатқа дейін залалды әрекет ете алады. Тұрақсыз улағыш заттар фосген мен көгерткіш қышқылдар құрамында тұрақты түрде болады. Ауаның онымен залалдануы Тұрақсыз улағыш заттардың құрамына байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Штопор

**Штопор** () — жоғары пилотаждың фигурасы. Штопор тік білігін (ось) айнала отырып, ұшақтың қатты созылған айналыммен (спираль) түсуі. Штопор оңга, солға, тік, қалыпты, көлбеу, жалпақ болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Брахицефалия

**Брахицефалия** (*brаchiсеphаlіа* — шақша бас, кішкена бас) —  Қысқа шарға ұқсас бас — туу жарақатының, ана құрсағында болған инфекцияның мысалы, токсоплазмоздың салдары.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Биллинг

**Биллинг** (латын. Billa - құжат) - фактуралар, жүкқұжаттар немесе шоттар беру үдерісі. Банк практикасында — несие (төлем) картасының иесіне шоттан берешектің сомасы мен өтеу мерзімін көрсетіп, көшірме дайындап, салып жіберу; эмитент-банк жүзеге асырады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Су айдынын ластау

thumb|200px
**Су айдынын ластау** () - Қылмыстық заңнама бойынша -
жер беті немесе жер асты суларын,
мұздақтарды, ауыз сумен жабдықтау
көздерін ластау, бітеу, сарқу не олардың табиғи қасиеттерін өзге де өзгерту, бұл әрекеттердің жануарлар немесе өсімдіктер дүниесіне, балық қорына, орман немесе ауыл шаруашылығына елеулі зиян келтіруі экологиялық
қылмыс болып табылады.

Адамның денсаулығына зиян
келтірген немесе жануарлар немесе
өсімдіктер дүниесінің жаппай қырылуына апарып соқтырған жағдайда, қылмыстык, жауаптылық күшейтіле түседі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Слоган

**Слоган** (ағыл. slogan - шақыру, ұран) - жарнамалық идеяның қысқа, оңай ұғынылатын, тиімді тұжырымдамасынан тұратын жарнамалық ұран, девиз.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Арзан ақша

**Арзан ақша**
(; ) Арзан кредитті білдіретін термин,
яғни, қатысты түрде төмен пайыздық
ставкамен, банктердің ірі монополияларға беретін кредиті.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Биметаллизм

right|thumb|270 px|Алтын монета 20 франк және күміс 5 франк, Екінші Француз Республикасының кезеңі. Салмағы 6,41 және 24,94 г.
**Биметаллизм** - қос металды валюта: екі металл (күміс пен алтын) заңды төлем құралы болып саналатын ақша жүйесі, мұнда күміс пен алтын тең құқықпен айналысқа жіберіліп, жалпыға ортақ балам рөлін атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Экономика

Санат:Материалдар механикасы терминдері
Есеп айырысу палатасы

**Есеп айырысу палатасы** :

* 1) өзара талаптарды есепке алу арқылы чектер мен басқа да төлемдік құжаттар бойынша қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды, яғни банк аралық клирингіні жүзеге асыратын арнаулы банк аралық мамандандырылған ұйым;

* 2) биржа операциялары бойынша есеп айырысатын келісімшарттарды тіркейтін, олардың атқарылуына кепіл болатын, депозит мөлшерің белгілейтін, депозит пен марка төлемдерін қабылдайтЫң және бағадағы айырманы төлейтін, есеп айырысу ережелерін айқындайтын, оның ішінде тауарды фьючерстік келісімшарт бойынша тауар жеткізілімі кезінде есеп айырысу ережелерін айқындайтын орган.

Есеп айырысу палатасы аумақтық белгілеріне қарай **ұлттық,** **аймақтық**, жергілікті және **халықаралық** клирингілік палаталар болып бөлінеді. Меншік белгісіне қарай мемлекетгік және жекеше (акционерлік) клирингілік палаталарға ажыратылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Радиоспектроскопия

**Радиоспектроскопия** -радиотолқындарды резонанстық жұтуға негізделген заттардың құрылысын зерттеу тәсілдерінің жиынтығы.

## Радиоспектроскоп
Радиоспектроскоп -радиодиапазонның электромагниттік сәулеленуінен туатын кванттық жүйенің энергия деңгейлері арасындағы өтулерді оқып үйренуге арналған кұрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Тамақ қорыту

thumb|right|Ас қорытатын тракт
**Тамақ қорыту** - күрделі тағамдық заттардың, ас қорыту жүйесі мүшелерінің істеп шығаратын ферменттері әсерінен, жай заттарға ыдырау қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Қызметші

**Қызметші** - еңбек құқығында кәсіпорының әкімшілік, шаруашылық, қаржы-есеп, шот-бухгалтерлік, кеңсе және басқа атқарымдарын жүзеге асырушы қызметкер
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Есеп айырысу шоты

**Есеп айырысу шоты** - кәсіпорынның (фирманың, компанияның, т. б.) ақшалай қаражатты сақтау, есеп айырысу, несие және кассалық операцияларының барлық түрлерін жүзеге асыру үшін банкіде ашқан шоты.

Оны банк мекемесінде ашу үшін мынадай құжаттар табыс етіледі:

* шот ашу туралы басшы мен бас бухгалтер қол қойған өтініш; 
* кәсіпорынды құру және оны тіркеу туралы шешім; 
* бекітілген жарғының көшірмесі; 
* несиеге өкім жүргізушілердің (басшы мен бас бухгалтердің) қойған қолдарының үлгілері;
* кәсіпорын мөрінің қойылған таңбасы бар карточка.

Есеп айырысу шотында сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден өткізілген өнім (орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет) үшін кәсіпорын кассасынан түскен ақшалай қаражат, қысқа мерзімді несие, түрлі дебиторлық берешек, негізгі қызметпен байланысты басқа да түсімдер есептеледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Тұрақты (консультативтік) кеңес комиссиясы

**Тұрақты (консультативтік) кеңес комиссиясы** () — сқш-1 (осв-1) келісімі шарттарына сәйкес құрылған және сқш-2 (осв-2) шартына енгізілген АҚШ — бұрынғы КСРО комитеті. Тұрақты (консультативтік) кеңес комиссиясы шарттардың орындалу барысы және шарттар келісімі мәселелері бойынша жылына кемінде екі рет жиналып отыруға міндетті болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Биржа бағаламасы

**Биржа бағаламасы** - бағалы қағаздардың бейберекет қалыптасқан бағамын және жекелеген биржа тауарларының бағасын биржа орындарының жасалған биржалық мәмілелерді ескере отырып тіркеуі. Биржаның құбылмалы жай- күйін сипаттайтын көрсеткіштердің бірі, бағалы қағаздар мен биржа тауарларына сұраным мен ұсынымның ара салмағын көрсетеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Мәрт келісім

thumb|250px
**Мәрт келісім**
(; ;
 - "вполпе порядочиый человек ")
Шаруашылық тәжірибеде — ауызша түрде кәсіпорындар арасында жасалатын шарт. Шартқа катысушы
кәсіпорын оның шарттарын олардың
мүддесін өзара байланыстыратындықтан ұстанады. Көп жағдайларда шарт
жағдайлары қолданыстағы заңнамаларға сәйкес келмейтіндіктен не үшінші жаққа қарсы бағытталғандыктан,
қағазғатүсірілмейді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қоғамдық жұмыс

**Қоғамдық жұмыс** - адамдардың әл-қуатын азаптаудың алдын алу және жеңілдету арқылы қолдап отыратын әрқилы ұйымдастырылған әдістерге қолданылатын жалпы термин. Екінші дүние соғысы басталғаннан бері әлеуметтік қызмет барған сайын маңмандана түсті де, қазіргі кезде сезімдік және психикалық, сондай-ақ, экономикалық есен саулықты қамтитын неғұрлым кең өріске таралатын бағыт.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Браше тәсілі

**Браше тәсілі** (I. L. Вrаshе, 1909 жылы туған бельгиялық биолог) - Рибонуклеазаны қолдануға негізделген клеткаларда рибонуклеин қышқылын табудың әдісі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Аягөз (өзен)

**Аягөз** – Абай, Жетісу облыстары аумағындағы өзен. Үлкен Аягөз және Кіші Аягөз өзенінің қосылуынан кейін Аягөз аталады. Ұзындығы 450 км, алабының ауданы 15,4 мың км2. 

## Бастауы
Тарбағатай жотасының солтүстік сілемдерінен (1661 м) бастау алады. Балқаш көлінің солтүстік-шығыс бөлігіне құяды. 

## Гидрологиясы
Жылдық орташа су ағыны мөлшері 5 м3/с. Жылдың 2-жартысында және құрғақшылық жылдары суы Балқаш көліне жетпейді. Жоғарғы ағысының жағалары тік шатқалды, ал орта және төменгі ағыстары кең жайылымды болып келеді. Балқашқа құяр жері сортаң және батпақты. Ұзынды-қысқалы 312 саласы бар. ірі салалары: Нарын, Балықты, Батпақты, Айғыз, Қурайлы, Таңсық. Негізінен, қар және жер асты суларымен толығады. Сәуір-мамыр айларындағы су ағымы мөлшері 80- 170 м3/с-ке дейін жетеді, ал тамыз-қыркүйек айларында 0,6- 2,0 м3/с-ке дейін төмендейді. Қарашаның 1-жартысында қатып, сәуірдің басында ери бастайды. Суы тұщы, минералдылығы 0,3-8,1 г/л. Химиялық  құрамы — сульфатты натрийлі. Суы ауыз суға, жайылымды суландыруға және өндірістік-техникалық мақсаттарға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы өзендері
Санат:Аягөз ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Ауырлық күшінің әрекетінен сұйықтар мен газдарда болатын қысым

**Ауырлық күшінің әрекетінен сұйықтар мен газдарда болатын катты денелерде қысым** - сұйықтың өз ішінде де кысым болады: сұйық ауырлык күшінің ықпалында болады да, сұйықтың төменгі кабаттарына оның жоғарғы қабаттарының салмағы әрекет етеді. Ыдыс ішіндегі сұйықты ойша бірнеше қабатқа бөлеміз де мынадай қорытынды жасаймыз: жоғарғы** d қабат**қа оны екінші қабатқа қысddddып басатын, сөйтіп оған белгілі бір **[[қысым]]** түсіретін ауырлык күші әрекет етеді. Екінші **с қабаты** бұл қысымды Паскаль заңы бойынша төмен карай және барлық асаққа бірдей таратады; оның үстіне бұл қабатқа оны үшінші Ь кабатка кысып басатын ауырлык күші әрекет етеді. Олай болса, үшінші кабаттан түсетін қысым алдыңғы екі кабаттағы кысымдардың косындысына тең. Сондықтан ең үлкен кысым тереңдіктегі  кабатқа түседі. 
Сөйтіп, сұық қабаты неғұрлым төмен (тереңде) орналасқан болса, ондағы ауырлық күші әрекетінен болатын қысым согұрлым улкен болады деген корытындыға келеміз.
Егер судың орнына басқа кез келген сұйық алынса да, бәрібір, нәтиже сондай болар еді.
Ал газдарға келетін болсақ, бұл жағынан алғанда, олардың
сұйықтардан езгешелігі жоқ. Газдың да салмағы бар. Бірақ газдың тығыздығы сұйықтың тығыздығынан жүздеген есе кем екенін есте ұстау керек. Ыдыстағы газдың салмағы өте аз, сондықтан да оның «салмақтық» қысымын көп жағдайда елемеуге болады.
Сұйык ішіндегі кысымның тереңдікке тәуелді болатынын адам суға сүңгу кезінде есте ұстауы қажет. Арнайы жаттығусыз үлкен тереңдікке түсу мүмкін емес, өйткені жоғары қысымның әсерінен адам каны атмосфералық азотпен канығады. Судың бетіне тез көтерілуге де болмайды, себебі қысымның кенеттен азаюынан азот көпіршік түрінде каннан бөлініп шығады, яғни кан кайнағандай болады. Азот көпіршіктері кан тамырларын бітеп тастайды да, көп жазғдайда адамды ауыр науқасқа шалдықтырады. Егер сүңгуір өзін нашар сезіне бастаса, оны барокамераға орналастырады. Ондағы  ауаның қысымы өте жоғары. Сол жерде белгілі бір уакыт ұстағаннан кейін кысымды біртіндеп калыпты деңгейге түсіреді.
Енді сұйықтың ыдыс түбіне және қабырғаларына түсіретін қысымын есептеуді қарастырайық. Қысымды есептеп шығару үшін қысым күшін ол әрекет ететін беттің ауданына белу керек екені бізге мәлім.

Санат:Физика
Таңу

**Таңу** - жараны қарап көру және тазартудан, сол жерінде емдеу амал-айлаларын жүргізуден және таңғыш қоюдан тұратын, емдеу - ауру айыру емшаралары.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Биржа дүрлікпесі

**Биржа дүрлікпесі** - биржа дағдарысының неғұрлым шиеленіскен кезеңі, ол бағалы қағаздар (ең алдымен акциялар) бағамының күрт, апаттық сипатта құлдырауымен сипатталады. Биржа дүрлікпесі басталғанда бағалы қағаздардың ұсынымы күшейіп, оған деген сұраным күрт құлдырайды. Биржа дүрлік, әдетте басталған экономикалық дағдарыстың салдары немесе оның алдында болған биржа даурықпасының занды қорытындысы болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Биржа бажы

**Биржа бажы** -  биржа мәмілелерін жасауға берілген құқық үшін бағалы қағаздарды сатып алушыларға биржа комитеті төлететін ақшалай жиылым
(әдетте, сату бағасының 2% мөлшерінде).
**Биржа бажы** -  биржа комитеті биржаның мүшелерінен және клиенттерінен биржа мәмілесін жасасқаны үшін алатын төлемақы.

## Дереккөздер


Санат:Биржалар
Кедендік құн

**Кедендік құн** - тауарларға баж алымын салу, сыртқы экономикалық және кедендік статистика, т. б. мақсатында айқындалып, пайдаланылатын тауар құны. Тауарға нақты төленген нақты бағадан немесе ол үшін кеден шекарасынан өту кезінде төленуге тиіс бағадан құралады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Кедендік аумақ

**Кедендік аумақ** — тауарлар әкелімі мен әкетілімінің бірыңғай тәртібі қолданылатын аумақ. Кедендік аумақ елдің мемлекеттік аумағына сай келмеуі мүмкін, мысалы, еркін кедендік аумақ кедендік аумақтың құрамына кірмейді, әйтсе де, елдің мемлекеттік аумағының бір бөлігі болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Николай Николаевич Алексеев

**Николай Николаевич Алексеев** (1879-1964) - мемлекет және құкық теоретигі, философ, еуразияшылдық идеологы.1941 жылы қазанда Семейде туған.

Еңбек жолын Семей ет-консерві комбинатында жұмысшы болып бастаған. Облыстық «Иртыш» газетінде тілші, Қазақстан Жазушылар одағының аппаратына, оның Семейдегі бөлімшесінде кеңесші болып жұмыс істеген.

«Новые стихи», «Комсомольский проспект», т.б. өлең кітаптары бар, сондай-ақ шығармалары ұжымдық жинақтарға енген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:1879 жылы туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Тұс-тұстан ату

**Тұс-тұстан ату** () — бір нысанаға кем дегенде екі бағыттан жүргізілетін атыс. Бұл атыс тұтқиылдан жасалғанда жақсы нәтиже береді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Есеп айырысу чегі

**Есеп айырысу чегі**  — есеп айырысу шоты немесе ағымдағы шот иесінің (чек берушінің) чекұүстаушыға (чек жазылған адамға) қолма-қол ақшасыз есеп айырысу тәртібімен белгілі бір соманы төлеу туралы банкіге берген жазбаша өкімі.

Есеп айырысу чегінің барлық түрлері банкілердің қатысуымен дайындалып, чек кітапшалары етіп түптелген қатаң  түрде есеп беру құжаттары болып табылатын арнаулы бланктергежазылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Биржалық мәміле

**Биржалық мәміле** - бағалы қағаздарға және биржада айналысқа жіберілген басқа да мүлікке қатысты құқықтар мен міндеттіліктерді өзара табыстау туралы келісім, бұл келісім биржаға қатысушылар арасында тауар, қор биржалары мен басқа да биржалар туралы заңнамада және биржалық жарғыларда белгіленген тәртіппен жасасылады. Биржалық мәміле маклерлік жазбалармен ресімделеді және биржада тіркелуге тиіс.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Биржадағы алып-сатарлық

**Биржадағы алып-сатарлық** — сатып алу және сату бағамы (немесе бағасы) арасындағы айырмадан пайда алу мақсатымен биржада бағалы қағаздар мен тауарлар жөнінде мәміле жасасу.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тұтандырғыш

**Тұтандырғыш** (запал) инженерлік миналар мен қол гранаттарының жарылу зарядын тұтандыратын құрал. Ол металл немесе пластмасса оқ-сауытта орналасқан капсюль-тұтандырғыштан және капсюль-детонатордан тұрады. Жарықшақты қол гранатының тұтандырғышы оқ-дәрілік бәсендеткіштен және тұтандыратын сокқы тетігінен тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Кедендік ресімдеу

**Кедендік ресімдеу** — тиісті тауарлар мен көлік құралдарының белгілі бір кеден тәртіптемесін белгілеу және кейіннен белгіленген кедендік тәртіптемемен айқындалатын шарттардың қолданылу күшін аяқтау рәсімі.

## Дереккөздер


Санат:Кеден ісі
Төлем тапсырмалары арқылы есеп айырысу

**Төлем тапсырмалары арқылы есеп айырысу** - қолма ақшасыз есеп айырысу нысаны, мұнда кәсіпорын өзіне қызмет көрсететін банк мекемесіне өзінің шотынан банкінің нақ сот мекемесіндегі немесе бір қаладағы басқа мекемесіндегіне өзге қаладағы мекемесіндегі басқа кәсіпорынның шотына белгілі бір соманы аударуды тапсырады.

Тапсырмалар арқылы мыналар жүзеге асырылады:

* тапсырмада тауар-көлік құжатының немесе тауардың жөнелтілгенін не қызметтердің көрсетілгенін қуаттайтын басқа құжаттың нөмірі мен күні көрсетілген жағдайда алынған тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу; 
* тауарға қатыссыз операциялар бойынша есеп айырысу т.б.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Асқын тотықтық сан

**Асқын тотықтық сан** — 1 г май құрамындағы асқын тотықтармен әрекеттесу үрдісіне жұмсалатын, 0,01 Н тиосульфат натрий ерітіндісі мөлшерін көрсететін, тағамдық май сапасының гигиеналық көрсеткіші.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Штурмандық қамтамасыз ету

**Штурмандық қамтамасыз ету** ( ) —
авиацияның ұрыс қимылдарын қамтамасыз етудің бір түрі. Штурмандық қамтамасыз ету міндетгері: ұшақты (тікұшақты) бағдар бойынша дәл және сенімді жүргізу, олардың белгіленген объектіге (нысанаға) шығу кепілдігі, көздеу дәлдігіне қол жеткізу мен бомба тастаудың, ракеталарды жер үсті және әуе нысаналарына атудың нәтижелігін арттыру, әуе десанттарын белгілеленген аудандарға түсіру, ұшақтарды (тікұшақтарды) қону аэродромдарына шығару, сондай-ақ ұрыс міндеттерін неғұрлым тиімді орындауға байланысты өзге де мәселелерді шешу.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Таңғыш материалы

**Таңғыш материалы (мадизаты)** - хирургиялық оталар және таңу жұмыстарын жургізуде, жараны таңу заттарын даярлауда, құрғатуда, механикалық тазартуда және жараны тығындауда пайдаланылатын, тоқыма және де басқа материалдардың жалпы атауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Несие операциялары

**Несие операциялары**– мерзімділік, қайтарылу және ақылы негізде несиелендіру үдерісінде банк клиентіне ақшалай қаражат беру. Несие операциялары сыныптаудың негізінде жатқан өлшемдер: операцияның экономикалық мазмұны, несие  
түрі объектілер, мерзім, сала, ашылатын шотгар түрі, пайыз есептеу және оны өтеу түрі, несие беру және оны өтеу түрі ,Опцияларды құжаттық ресімдеу, тәуекелдің мөлшері, несиені қамтамасыз ету сипаты, табыстылық деңгейі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Биржа шұңғылы

**Биржа шұңғылы** - биржаның сауда құжырасының бір бөлігі, оның едені бүкіл құжыраның еденінен анағұрлым төмен деңгейде болады. Ол биржа мүшелеріне биржа мәмілесін жасасуына рұқсат етілетін жер.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Кеден құқығы

**Кеден құқығы** - кеден органдарының мемлекеттік шекараны экономикалық қорғау және мемлекеттің сыртқы сауда мен кеден саясатын жүзеге асыру жөніндегі қызметін тәртіптейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Кеден құқығы
Биржа шеңбері

**Биржа шеңбері** - биржалық шеңбер: 1) биржа мәмілесін жасасуға айырықша құқығы бар биржа мүшелерінің тобы; 2) биржа мүшелерінің биржа құжырасында шеңбер түрінде орналасқан орындары.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Кеден алымы

**Кеден алымы** - кеден бажынан тыс алынатын қосымша алым (кеден қоймасынан әкету құқығы үшін алым; шеттен әкелінетін тауарларды есептеуге байланысты статистикалық алым, тауарлар әкелімі мен әкетіліміне рұқсат беру кезінде алынатын лицензиялық алым).
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Азаматтық coт ісін жүргізудің міндеттері мен принциптері

**Азаматтық coт ісін жүргізудің міндеттері мен принциптері** () - Азаматтардың, мемлекеттің және
ұйымдардың бұзылған немесе даулы
құқықтарын, бостандықтарын және
заңмен корғалатып мүдделерін қорғау,
зандылық пен құқық тәртібін нығайту, құқық, бұзушылыктың алдын алу.

Азаматтык сот ісін жүргізудің
негізгі принциптері:
* зандылық;
* сот төрелігін тек қана соттың жүзеге асыруы;
* адамнын құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін сотта корғау;
* жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеу;
* жеке өмірге қол сұғылмаушылық;
* меншікке қол сұғылмаушылық;
* судьялардың тәуелсіздігі;
* барлық адамдардың заң мен сот алдындағы тендігі;
* сот ісін жүргізу тілі;
* тараптардың айтысуы мен тең кұқықтылығы;
* дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау;
* куә болып жауап беру міндетінен босату;
* білікті заң көмегін алуға құқықты қамтамасыз ету;
* сотта істі қараудың жариялылығы;
* сотта істі қарау барысында қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
* сот актілерінің міндеттілігі;
* іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне шағымдану бостандығы.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Диверсия (құқықта)

**[[Диверсия]]; қаскүнемдік**
({{lang-la| diversio - отклонепие, отвлечение) Қылмыстық заңнама бойынша —
мемлекеттің қауіпсіздігі мен қорғаныс
қабілетіне нұқсан келтіру мақсатында
адамдарды жаппай қырып-жоюға,
олардың денсаулығына зиян келтіруге, кәсіпорындарды, құрылыстарды, қатынас жолдары мен құралдарын,
байланыс құралдарын, халықтың
тіршілігін қамтамасыз ету объекгілерін киратуға немесе зақымдауға
бағытталған жарылыс жасау, өрт кою
немесе өзге іс-әрекеттер жасау, сол
сияқты осы мақсатта жаппай улау немесе эпидемиялар мен эпизоотиялар
тарату.

Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 184-бабында келтірілген.
## Тағы қараңыз
* Қоғамдық қауіпсіздік

## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Артық тамақтандыру

**Артық тамақтандыру** - баланың лоқсуына, кейде құсуына әкеп сотқыратын, оның физиологиялық сұраныстарынан артық тамақтандыру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Марфуға Бектемірова

**Марфуға Бектемірова** 1958 жылы 26 қыркүйекте Көкшетау облысындағы Еңбекшілдер ауданының Прогресс (*ескі Макинка*) ауылында дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факулътетін бітірген.

Уәлиханов, Зеренді аудандық және облыстық *«Көкшетау правдасы»* газеттерінде, Қостанай облыстық радиосында тілші болған. Қостанай облыстық әкімшіліғінің ішкі саясат бөлімінде қазақ тілі, ономастика, ұлт саясаты және көші-қон жөніндегі жауапты маман болып қызмет атқарған, республикалық *«Ана тілі»* ғазетінің осы облыс бойынша меншікті тілшісі, Қазақстан Жазушылар одағы Қостанай облыстық филиалының директоры болған. Қазір *«Есіл»* қоғамдық-саяси газетінің Бас редакторы.
## Еңбегі
Өлеңдері *«Жыр тәңірі», «Тың тынысы», «Көңіл әуендері», «Арман қанатында», «Қарлығаш»* атты ұжымдық жинақтарға енген. *«Жанары жәудір дүние», «Айдыным менің», «Ғашық жүрек», «Еңлікгүл», «Менің Атлантидам», «Аққуым менің қайдасың?», «Озера души», «Белый парус мечты»* жыр жинақтарының авторы. Ақынның аударуымен *«Жыр жауһар»* сериясымен Айна Ахматованың өлеңдері кітап болып жарық көрді.
## Жетістіктері
Ақын республикалық *«Жігер»* фестивалінің лауреаты, Абайдың 150 жылдығына арналған жыр мүшәйрасының, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі, *«Қазақмыс»* корпорациясы ұйымдастырған* «Отанымыздың Тәуелсіздігіне тарту»* тақырыбына өткен бай-қаудың жүлдегері. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің* «Мәдениет қайраткері»* белгісімен, *«Астанаға 10 жыл»* мерекелік медалімен марапатталған. Қостанай облысы әкімінің арнайы сыйлыгының лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Көкшетау облысы
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Біржан сал ауданында туғандар
Санат:26 қыркүйекте туғандар
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Несие пайызы

**Несие пайызы** - уақытша пайдалануға несиеге берілетін қүнның өзіндік бағасы; несиегер (капиталдың меншіктенушісі) қарызгерден (борышқордан) белгілі бір кезең ішінде ақшалай қаражатты пайдаланғаны үшін алатын төлемақы (ақшалай несиені пайдаланғаны үшін қойылатын баға). Ақшалай-несиелік реттеу және банкінің өтемпаздығын басқару құралдарының бірі. Несие пайызының нормасын капиталға сұраным мен ұсыным, сондай-ақ ұлттық экономикада құралатын орта пайданың нормасы айқындайды. Несие пайызы несие нысандары, несие мекемелерінің түрлері, операциялардың түрлері, несиелендіру мерзімі, инвестициялардың түрлері бойынша сыныпталады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Үлкен ақ бүйрек

**Үлкен ақ бүйрек** (*Ren albus maior*)— Көлемі мен салмағы анағұрлым үлкейген бүйрек; оның қыртыс қабаты ісініп, ақшыл-сұр тартқан,милы қабаты қызыл болып көрінеді. Липоидты нефроздың морфологиялық белгісі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Биржалық шарт

**Биржалық шарт** - биржадағы сауда-саттық үдерісінде биржа делдалдары арасында биржалық тауарға жасасылған шарт. Көпшілік алдындағы сауда-саттық жағдайында биржалық шарт ауызекі түрде жасасылады, электрондық сауда-саттық жүйесінде шарт жасасу тәртібі пайдаланылатын техникамен (телефон арқылы, компьютерлік желілер арқылы) айқындалады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Шу пеленгаторлық станциясы

**Шу пеленгаторлық станциясы** () — дыбыс көздері мен судағы шуды (қозғалушы кемені, торпеданы, т.б.) іздеп табу мен багытын анықтауға арналған құралдар мен механизмдер кешені. Әрбір шу пеленгаторлық станциясы акустикалык жүйеден (гидрофоном), шу неленгісін күшейткіштен, индикатор мен іздеу қондырғысынан тұрады. Шу пеленгаторлық станциясынын анықтау қашықтығы оның қабылдағыштарының сезімталдығына, шу күші мен теңіздің су жағдайына (гидрология) байланысты. Шу пеленгаторлық станциясы адымдық және айналмалы шолу станцияларына, қондырылу орнына қарай кемелік, жағалаулық және авиациялык болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Биржа аукционы

**Биржа аукционы** / **Биржалық аукцион** — биржада тауарлар сатудың түрі, мұнда сатушы белгілеген баға бастапқы баға болып табылады, ал тауар неғұрлым жоғары баға ұсынған сатып алушыға беріледі.
## Дереккөздер


Санат:Биржалар
Санат:Экономика
Трансформациялық әдіс

**Трансформациялык әдіс**, трансформационный метод— сөйлемдегі күрделі синтаксистік құрылымдарды неғұрлым қарапайым құрылымдардан шығаруға негізделген әдіс. Трансформациялық әдістін негізгі ұстанымдарын 20 ғасырдың 50 жылының басында 3. Харрис (АҚШ) ұсынған болатын. Еуропаның дәстүрлі тіл білімінде трансформациялық әдіс синтаксистік транспозицияның тұжырымдамасына сәйкес келеді (Ш. Балли, О. Есперсен еңбектерінде).
Трансформациялық әдіс алғашында дистрибутива талдауға қосымша түрінде пайда болған, бірақ ол сөйлемдегі күрделі синтаксистік құрылымдарды байқауға тиімсіз болды, себебі сөйлемдегі дистрибуция ұғымы дегенде ешбір мән жоқ. Трансформациялық әдістің негізі туралы мынадай жорамалдар бар: 
# тілдін синтаксистік жүйесі бірнеше шағын жүйеден тұруы мүмкін, олардын біреуі — ядролық (бастапқы негіз), қалғандары — туынды, кейін пайда болған. Ядролық шағын жүйе осы шақ ашық райдағы етістіктен тұратын, бірынғай мүшелері, модаль сөздері жоқ қарапайым сөйлемдер болып келеді; 
# кез келген күрделі синтаксистік тип бір немесе бірнеше ядролық сөйлемдерден тұрады. Сөйтіп, сөйлемнің синтаксистік құрылымың анықтау дегеніміз — оның негізінде қандай ядролық типтер жатқанын, оған әсер ететін трансформациялық өзгерістер қалай орналасқаның көрсету деген сөз.
Табиғи тілдердегі көптеген синтаксистік типтердің негізгі қарапайым ядролық типтерден тұратыны, оларға аздаған трансформациялық өзгерістер еніп отыратыны туралы пікір Н. Хомскийдін (АҚШ) генеративтік (туындаған) грамматика туралы тұжырымдамасына негіз болды. Трансформациялық туындаған грамматика туындаған семантиканың және септік грамматикасы мен тілдін басқа формалды модельдерінің жасалуына өз кезінде себеп болды.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Мұнайды сыртқа шығарушы елдер ұйымы

thumb|ОПЕК штаб-квартирасы.
**Мұнайды сыртқа шығарушы елдер ұйымы** - дүниежүзінде мұнаймен сауда жасау көлемінің жартысына жуығын бақылаушы елдердің ұйымы. 1960 ж. құрылған. Мүшелері: Алжир, Эквадор, Габон, Индонезия, Иран, Ирак, Кувейт, Ливия, Нигерия, Катар, Сауд Аравиясы, Біріккен Араб Әмірлігі, Венесуэла. Шикі мұнайдың ресми бағасын белгілейді, мұның өзі көбінесе оның дүниежүзілік деңгейін айқындайды. Штаб-пәтері Венада орналасқан.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Кеден делдалы

**Кеден делдалы**— елдің заңнамасына сәйкес құрылған, орталық кеден органының кеден делдалы ретіндегі қызметті жүзеге асыру құқығына лицензия алған және өз штатында елдің орталық кеден органының кедендік ресімдеу жөніндегі біліктілік аттестатын алған мамаы бар заңи тұлға. Кеден делдалының өзі өкілі болатын тұлғамен арадағы қатынасы шарт негізінде құрылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Үлкен қызыл бүйрек

**Үлкен қызыл бүйрек**(* Ren ruber mаіоr* )- Көлемі мен салмағы үлкейген бүйрек, кесіп карағанда оның қыртыс қабаты ісінген, оның қанға толы, көкшіл- қызғылт түсті милы қабатпен арасы онша емес, нефроз компоненті бар жедел нефриттің морфологиялық белгісі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Биржа комитеті

**Биржа комитеті** - биржаның ағымдағы істерді жүргізетін тұрақты органы. Биржа комитеті биржада операциялар тәртібін белгілеу; бағалы қағаздардың жіберілімін және биржа бюллетеньдерінің жасалуын бақылау; үкіметпен және басқа органдармен биржа ісі бойынша байланысты жүзеге асыру; биржа делдалдарын (брокерлерін) тағайындау, биржа мүшелері мен комитеттері арасындағы дауларды қарау, т. б. міндеттерді атқарады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тұрақтандыру саясаты

**Тұрақтандыру саясаты** - экономиканың циклді ауытқуларының тігісін жатқызуға бағытталған мемлекеттік реттеу шараларының жиынтығы. 

Әдетте, нақты ұлттық жалпы табыстың әлеуетті ұлттық жалпы табыс төңірегінде ауытқуының инфляциялық және дефляциялық зардаптарын мемлекеттің жоюға тырысқан әрекеттерінен көрініс табады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Қоғамдық әрекет

**Қоғамдық әрекет** - қауымдастықтың ішіндегі өзгерістерге жету үшін құрылған топтардың ұйымдастырылуы. Термин көбінесе аз адамдар тобы мен локалды күштерді ұйымдастыру мен жұмылдыру үшін тиімсіз жағдайда тұрған адамдар қозғалыстарымен байланыстырылады. Қауымдастық олардың мүмкін басым көзқарастар мен тәжірибеге қарсы тұратын саяси үрдіске қатысуын жеңілдетеді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы