open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калинин ауданы (Целиноград облысы)

**Калинин ауданы** — 1935-1963 жылдары болған Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін — Қазақ АКСР) Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Ақмола (1961 жылдан — Целиноград) облыстарының  әкімшілік бөлінісі. Орталығы — Журавлёвка ауылы.

## Тарихы
Калинин ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Қазақ АКСР Қарағанды облысының құрамында құрылды. 1936 жылы 29 шілдеде жаңадан құрылған Солтүстік Қазақстан облысына берілсе, 1939 жылы 14 қазанда Ақмола облысына берілді.

1945 жылы Қалқұтан елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. Ярослав ауылдық кеңесі құрылды.

1951 жылғы мәліметтер бойынша ауданда 13 ауылдық кеңес (Акимов, Аксанов, Добровольский, Ерғали, Журавлёв, Камышин, Қызылжар, Ново-Брат, Жаңа Қалқұтан, Орджоникидзе, Ескі Қалқұтан, Урюпин, Ярослав) және 1 жұмысшы кенті (Қалқұтан) болды.

1954 жылы Ново-Брат ауылдық кеңесі Добровольский ауылдық кеңесіне қосылды. Акимов, Камышин, Ярослав, Ерғали, Қызылжар ауылдық кеңестері таратылды.

1956 жылы Красносельский астық кеңшарының орталығында Красносельский ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы Ақбейіт елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. Сталин ауданының Амангелді ауылдық кеңесі Калинин ауданына беріліп, Урюпин ауылдық кеңесіне қосылды. Атбасар ауданының Маринов ауылдық кеңесі Калинин ауданына беріліп, Красносельский ауылдық кеңесі Маринов ауылдық кеңесіне қосылды. Добровольский ауылдық кеңесі таратылып, Орджоникидзе ауылдық кеңесі Краснооктябрь ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1959 жылғы мәліметтер бойынша ауданда 7 ауылдық кеңес (Аксанов, Журавлёв, Краснооктябрь, Маринов, Жаңа Қалқұтан, Ескі Қалқұтан, Урюпин) және 2 жұмысшы кенті (Ақбейіт, Қалқұтан) болған.

1963 жылы 2 қаңтарда Калинин ауданы таратылды. Урюпин ауылдық кеңесі Алексеев ауданына, Қалқұтан кенті мен Журавлёв, Краснооктябрь, Маринов, Новобрат, Ескі Қалқұтан ауылдық кеңестері Астрахан ауданына, 10 қаңтарда Ақбейіт кенті Жолымбет өнеркәсіптік ауданына берілді.

## Халқы

1939 жылғы халық санағы бойынша Калинин ауданында 17 961 адам өмір сүрген, оның ішінде украиндар — 37,6 %, орыстар — 34,9 %, қазақтар — 21,6 %, поляктар — 3,4 %. 1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 28 996 адам өмір сүрген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Мерв (футбол клубы)

**«Мерв»** () — Түрікменстанның Мары қаласындағы футбол клубы, 1991 жылы құрылған.

## Атаулары

* 1966 — «Локомотив»
* 1967 — «Мургаб»
* 1968—1989 — «Кара‑Кум»
* 1990 — «Мерв»

## Жетістіктері

### Түрікмен ССР
**Түрікмен КСР чемпионаты**

* Чемпион (6): 1954, 1963, 1970, 1972, 1976, 1977

**Түрікмен КСР кубогы**

* Жеңімпаз (5): 1951, 1972, 1977, 1978, 1979

### Түрікменстан
**Чемпионат** 

* 2 орын (1): 2012
* 3 орын (3): 1994, 2004, 2009

**Кубок**

* Жеңімпаз (2): 2005, 2008
* Финалист (3): 1993, 2007 2009,

**Суперкубок**

* Жеңімпаз (1): 2008
* Финалист (1): 2005

## Сілтемелер

* Тарихы

Санат:Түрікменстан футбол клубтары
АФК кубогының финалы 2011

**АФК кубогының финалы 2011** () — турнирдің 8-ші жарысының финалдық ойыны. "Насаф" командасы өзбекстандық клубтар арасында бірінші боп халықаралық кубоктарда жеңімпаз атанды.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20090814133440/http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-cup

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2011 жылғы футбол
Санат:Насаф ФК ойындары
Санат:Әл-Кувейт ФК ойындары
Красногор ауданы

**Красногор ауданы** — 1935-1957, 1973-1988 жылдары болған Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін — Қазақ АКСР) Алматы, Жамбыл облыстарының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Отар кенті.

## Тарихы
Красногор ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Алматы облысының құрамында құрылды. 1939 жылы 14 қазанда жаңадан құрылған Жамбыл облысына берілді.

1941 жылы Отар елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына Отар жұмысшы кенті және 7 ауылдық кеңес кірді: Ақтерек, Бірік, Ворошилов, Жаманты, Красногор, Красно-Октябрь, Ұмтыл.

1954 жылы Жаманты ауылдық кеңесі Ақтерек ауылдық кеңесіне қосылды.

1956 жылы «Красногор» астық кеңшарының орталығында Аңырақай ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы 26 қыркүйекте Красногор ауданы таратылып, Қордай ауданына қосылды.

1973 жылы Красногор ауданы екінші мәрте құрылды.

1988 жылы Красногор ауданы таратылып, Қордай ауданының құрамына қайтарылды.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 6 ауылдық, 3 кенттік кеңес пен 20 елді мекен болған:

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
АФК кубогы 2011

**АФК кубогы 2011** () — турнирдің сегізінші жарысы. "Насаф" командасы өзбекстандық клубтар арасында бірінші боп халықаралық кубоктарда жеңімпаз атанды.
## 1/8 финал

|}
## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}
## Финал

## Дереккөздер

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2011 жылғы футбол
Ник Адамс туралы әңгімелер

**«Ник Адамс туралы әңгімелер»** () — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэйдың 1972 жылы басылып шыққан әңгімелер жинағы. Оған бұрынғы жинақтарында жарияланған ортақ бас кейіпкері бар әңгімелер енді.

Автор көбіне өз өмірінен алған оқиғаларды суреттегендіктен, бұл жинақты бір жағынан автобиографиялық кітап ретінде қарастыруға болады.

Мұндағы алғашқы әңгіме *Indian Camp* 1925 жылы жарияланды, *Three Shots* деген үзінді бастапқыда осы әңгіменің құрамында болды, бірақ Хемингуэй оны қысқартып, соңғы нұсқасына қоспады.

## Құрамы
Жинаққа барлығы 24 әңгіме енген, оның сегізі бұрын еш жерде жарияланбаған.

* Үш атыс (Three Shots)
* Үндістердің қонысы (Indian Camp)
* Дәрігер және оның әйелі (The Doctor and the Doctor's Wife)
* Он үндіс (Ten Indians)
* Үндістер көшіп кетті (The Indians Moved Away)
* Әлемнің нұры (The Light of the World)
* Күресші (The Battler)
* Қаныпезерлер (The Killers)
* Тәубе тұрақ (The Last Good Country)
* Миссисипиден өту (Crossing the Mississippi)
* Қонуға дейінгі бір түн (Night Before Landing)
* Қабырғаға тірелген Ник (Nick sat against the wall ...)
* Жатысым жайлы еді (Now I Lay Me)
* Ондай бола алмайсың (A Way You'll Never Be)
* Басқа елде (In Another Country)
* Биг-Ривер бойында (Big Two-Hearted River)
* Бірнәрсенің соңы (The End of Something)
* Үш күн соққан жел (The Three-Day Blow)
* Жаздың адамдары (Summer People)
* Үйленетін күн (Wedding Day)
* Жазу жайында (On Writing)
* Альпілік идиллия (An Alpine Idyll)
* Қалың қар (Cross-Country Snow)
* Әкелер мен ұлдар (Fathers and Sons)

## Дереккөздер

Санат:Эрнест Хемингуэйдың шығармалары
Приишим ауданы

**Приишим ауданы** — 1935-1963 жылдары болған Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін — Қазақ АКСР) Қарағанды, Солтүстік Қазақстан облыстарының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Боголюбово ауылы.

## Тарихы
Приишим ауданы 1935 жылы 31 қаңтарда Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін — Қазақ АКСР) Қарағанды облысының құрамында құрылды. Орталығы Боголюбово ауылы болды.

1936 жылы 29 шілдеде Приишим ауданы жаңадан құрылған Солтүстік Қазақстан облысының құрамына енді.

1951 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болды: Боголюбов, Бостандық, Верхне-Чириков, Владимир, Вознесен, Калинов, Қызыләскер, Надеждин, Ново-Михайлов, Ново-Николь, Өрнек.

1954 жылы Вознесен ауылдық кеңесі Надеждин ауылдық кеңесіне, Бостандық ауылдық кеңесі Владимир ауылдық кеңесіне қосылды. Өрнек ауылдық кеңесі таратылды. Владимир ауылдық кеңесі Андреев ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1956 жылы Амангелді ауылдық кеңесі құрылды.

1957 жылы 30 шілдеде Андреев, Калинов ауылдық кеңестері таратылды. Верхне-Чириков ауылдық кеңесі Заречный ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1957 жылы 14 қыркүйекте Приишим ауданына таратылған Петропавл ауданының Бескөл ауылдық кеңесі қосылды.

1959 жылы ауданда 8 ауылдық кеңес болды: Амангелді, Бескөл, Боголюбов, Заречный, Қызыләскер, Надеждин, Ново-Михайлов, Ново-Николь.

1963 жылы 2 қаңтарда Приишим ауданы таратылды. Амангелді, Заречный, Ново-Никольск ауылдық кеңестері Ленин ауданына; Боголюбов, Қызыләскер, Ново-Михайлов ауылдық кеңестері Мамлют ауданына; Ақбас, Бескөл ауылдық кеңестері Совет ауданына берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Мандара (халық)

**Мандара** (*вандала/vandala*)  — Батыс Африкадағы халық. Олар Камерунның солтүстігінде және Нигерияның солтүстік-шығысында тұрады.
Камерунда 660 мың адам, Нигерияда 320 мың адам, Чадта 10 мың адам тұрады.

## Тілі
Олар афроазиялық отбасының чад тобының мандара тілінде сөйлейді.

## Діні
Діні бойынша көпшілігі мұсылмандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері тау беткейлерінде қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, бұршақ, жержаңғақ, күріш, ямс), мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал). Қолөнерден – металдан көркем бұйымдар жасау (темір, қола, күміс), керамика, тоқымашылық дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік бірліктің негізін ақсақал басқаратын үлкен отбасы қауымдастығы құрайды. Туыстық есеп патрилиндік, неке патрилокальды, полигиния дамыған.

Елді мекендері шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлері - тас немесе саз кірпіштен жасалған, биік конустық шатыры бар дөңгелек пішінді болып келеді.

Дәстүрлі киімдері денеге оранған шүберек, мереке күндері - ерлер үшін туника тәрізді көйлек және әйелдер үшін кең, түрлі-түсті көйлек.

Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес тағамдар (бәліштер, жармалар, бұқтырылған тағамдар, бұрыш, сарымсақ, пияз қосылған ащы дәмдеуіштер) болып табылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Чад халықтары
АФК кубогы 2023/24

**АФК кубогы 2023/24** (ағыл. *2023–24 AFC Cup*) — турнирдің 19-шы жарысы. Осы маусымнан бастап, "күз-көктем" жүйесімен өткізіле бастайды.

## Күнтізбесі

## 1 раунд

|+Оңт Азия

|}

## 2 раунд

|+Оңт Аймақ

|}

|+Орта Азия

|}

|+Шығыс Азия

|}
## 3 раунд

|+Батыс аймақ

|}

|+Оңт аймақ

|}

|+Орталық аймақ

|}

|+Оңт-шығыс аймақ

|}

|+Шығыс аймақ

|}
## Топтық турнир

### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

### І тобы

## Жартылай финалдар
### Батыс Азия

### АСЕАН

## Финалдар
### Батыс Азия

### АСЕАН

## Аймақаралық жартылай финал

## Финалдар

## Финал

## Сілтемелер

* https://www.the-afc.com/competitions/afc-cup/

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
АФК кубогы 2022

**АФК кубогы 2022** () — турнирдің 19-шы жарысы. Оманның "Әл-Шиб" командасы финалда Малайзияның "Куала-Лумпур Сити" клубын тізе бүктіріп, тұңғыш рет жарыс жеңімпазы атанды.
## Плей-оф
### Аймақаралық жартылай финал

!colspan="3"|Батыс
|-

|-
!colspan="3"|АСЕАН

|}

### Аймақтық финалдар

|}

### Аймақаралық 1/2 финал

|}

### Аймақаралық финал

|}

### Финал

## Дереккөздер

Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы
Санат:2022 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1998/99

## [[Азия Чемпиондары кубогы 1998/99|Азия чемпиондары кубогы 1998/99]]
### 1 раунд

## [[Азия кубок иелері кубогы 1998/99]]
### 1 раунд

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Санат:1998 жылғы футбол
Амантоғай ауданы

**Амантоғай ауданы** — 1977-1988, 1990-1997 жылдары болған Қазақ КСР-ндегі Торғай облысының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Жалдама ауылы.

## Тарихы
Амантоғай ауданы 1977 жылы 15 ақпанда Торғай облысының құрамында Амангелді, Арқалық, Державин, Науырзым аудандарының бөліктерінен құрылды. Орталығы алғашында Амантоғай ауылында болып, кейін Жалдама ауылына көшірілді.

1988 жылы 2 маусымда Торғай облысы таратылып, аудан Қостанай облысының құрамына енді. 9 шілдеде Амантоғай ауданы да таратылып, жері көршілес аудандарға қосылды.

1990 жылы 17 тамызда Амантоғай ауданы Торғай облысымен қатар бұрынғы шекарасында қайта құрылып, құрамына Амангелді ауданының Амантоғай, Жалдама, Шақпақ ауылдық кеңестері, Арқалық ауданының Горняк, Мирный, Тасты ауылдық кеңестері, Державин ауданының Қарынсалды ауылдық кеңесі, Науырзым ауданының Бүйректал, Октябрь, Степняк ауылдық кеңестері енді.
1997 жылы 22 сәуірде Торғай облысы екінші мәрте таратылып, аудан Қостанай облысының құрамына қайтарылды.

1997 жылы 17 маусымда Амантоғай ауданы таратылып, аумағы түгелдей Амангелді ауданына қосылды.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылы аудан құрамында 10 ауылдық кеңес пен 21 елді мекен болған:

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1997/98

## Азия чемпиондары кубогы 1997/98
### 1 раунд

## Азия кубок иелері кубогы 1997/98
### 1 раунд

### 2 раунд

## Сілтемелер
*VIII Asian Cup Winners' Cup 1997/98

Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Санат:1997 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1999/2000

**1999/2000 жылғы Азия кубоктық турнирлеріне** жылдағыдай Қазақстаннан екі клуб қатысты. "'''Ертіс'''" қазақстандық командалар арасында бірінші болып Чемпиондар кубогының топтық кезеңіне жетті. Ал "**[[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейн]]**" кубок иелері кубогының екінші іріктеу кезеңінен аса алмады.

## [[Азия Чемпиондары кубогы 1999/2000|Азия чемпиондары кубогы 1999/2000]]
### 1 раунд

### 2 раунд

### Топтық турнир
**Батыс аймақ**



## [[Азия кубок иелері кубогы 1999/2000|Азия кубок иелері кубогы 1999-2000]]
### 1 раунд

### 2 раунд

## Дереккөздер

Санат:1999 жылғы футбол
Санат:2000 жылғы футбол
Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Біріккен Ұлттар Ұйымының төлқұжаты

нобай|382x382 нүкте|Машинада оқылатын жазбасы бар БҰҰ көк төлқұжатының мұқабасы.
нобай|382x382 нүкте|Машинада оқылатын жазбасы бар БҰҰ қызыл паспортының мұқабасы.
**Біріккен Ұлттар Ұйымының төлқұжаты** (ағылш. United Nations Laissez-Passer) — Біріккен Ұлттар Ұйымының 1946 жылғы 13 ақпандағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы Конвенциясының VII бабына сәйкес, Нью-Йорк пен Женевадағы өкілдіктерінде және Халықаралық еңбек ұйымында Біріккен Ұлттар Ұйымы беретін ресми жол жүру құжаты. Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты Біріккен Ұлттар Ұйымы және Халықаралық еңбек ұйымы қызметкерлеріне, сондай-ақ басқа ұйымдардың қызметкерлеріне беріледі: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, МАГАТЭ, Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры, Химиялық қаруға тыйым салу ұйымы, Дүниежүзілік Сауда Ұйымы, Дүниежүзілік туристік ұйым. Төлқұжат ағылшын және француз тілдерінде жазылған.

Тек Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми миссияларында төлқұжат жеке куәлік ретінде пайдаланылуы мүмкін (ұлттық төлқұжат ретінде). Жеке мемлекеттің төлқұжаты сияқты, кейбір елдерде Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты болған кезде (мысалы, Қазақстан, Түрікменстан, Кения, Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Люксембург, Ливан және басқалар) виза алуға болмайды немесе оны дереу сұрау бойынша алуға болады.

Халықаралық ұйымдардың қызметкерлерінің көпшілігінде көк Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты (D-1 деңгейіне дейін) бар, ол заңды мәртебесі бойынша қызметтік паспорттың аналогы болып табылады. Әсіресе жоғары лауазымды адамдар қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты-ге ие (D-2 деңгейі және одан жоғары) және олардың мәртебесіне байланысты олар белгілі бір артықшылықтарға ие болуы мүмкін, сондықтан қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты дипломатиялық паспортқа ұқсас (құқықтық мәртебесі бойынша) (Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы, халықаралық құқық бойынша).

## Мазмұны
Негізгі бетте иесінің графикалық мәліметтері және машинада оқылатын жазба бар. Төлқұжат мыналарды қамтиды:

* Фотосурет
* Құжат түрі
* Құжат нөмірі
* Тегі
* Аты
* Мамандық
* Туған күні
* Жыныс
* Берілген күні
* Қолданылу мерзімінің аяқталу күні
* Кім берді (Женева үшін GVA сияқты аймақ Коды)
* Қолтаңба (қарама-қарсы бетте)

## Электронды төлқұжат
2012 жылдан бастап ИКАО белгілеген халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетін электрондық төлқұжат беріледі. Олар иесі туралы биометриялық ақпаратты қамтиды. Барлық электронды төлқұжат белгіленген бес жылдық мерзімге және қызметкермен келісімшарттың аяқталу мерзіміне қарамастан беріледі. Электронды төлқұжат жарамдылық мерзімі виза туралы қосымша мәліметтерді қамтуы және ұзартылуы мүмкін емес.

## Дереккөздер
Санат:БҰҰ құжаттары
Қытай азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|Қытай азаматының төлқұжаты
**Қытай азаматтарына арналған визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Қытай азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер.

## Тарих
2014 жылдың ақпанына дейін Қытайдың иммиграциялық билігі, әдетте, материктік Қытай азаматтарына баратын елге жарамды визасыз ұшатын рейстерге отыруға рұқсат бермеді, тіпті егер баратын ел келген кезде Қытай төлқұжаттарының иелеріне виза берсе де, егер кетуді қоғамдық қауіпсіздік министрлігі мақұлдамаса. Егер саяхатшының үшінші елдің визасы және бастапқы баратын елден үшінші елге қосылатын рейсі болса, ерекшеліктер болуы мүмкін. 

2000-ші жылдардың онжылдығында елдің төлқұжат индексі тұрақты түрде жақсарды - 2010 жылғы 42-ден 2023 жылы 85 елге/аумаққа дейін, бұл оның 12 жылдағы ұтқырлығын екі есеге арттырды. Бұрын көрсетілгендей, соңғы жылдары көбірек елдер материктік Қытайдың төлқұжат иелері үшін визалық шектеулерді алып тастады және көптеген елдер материктік Қытайдан келген туристер ұсынатын үлкен туристік нарықты тарту тәсілі ретінде шектеулерді алып тастауды жалғастыруда.

## Виза талаптарының картасы
ортаға|нобай|800x800 нүкте|Визалық талаптар картасы Қытай азаматтарына арналған визалық талаптар картасы кәдімгі қытай төлқұжатымен

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Әзірбайжан азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|304x304 нүкте|Әзірбайжан биометриялық паспортының мұқабасы
**Әзірбайжан азаматтарына арналған визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Әзірбайжан азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. 

## Виза талаптарының картасы
ортаға|нобай|800x800 нүкте|

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2008/09

## [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2008/09|УЕФА Чемпиондар лигасы 2008/09]]
### 1 раунд

## [[УЕФА кубогы 2008/09]]
### 1 раунд

----

## Интертото кубогы 2008

Санат:УЕФА кубогы 2008/09
Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2008 жылғы футбол
Ұлыбритания азаматтарына қойылатын визалық талаптар

**Ұлыбритания азаматтарына арналған визалық талаптар** — бұл басқа мемлекеттердің билігі Ұлыбритания азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Ұлыбритания азаматтары (шетелде), Шетелдегі Ұлыбритания азаматтары, Шетелдегі британдық азаматтар, Ұлыбританияның қорғауындағы адамдар немесе Ұлыбритания азаматтары сияқты Ұлыбритания азаматтарының басқа санаттарына визалық талаптар әр түрлі.

## Виза талаптарының картасы

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2009/10

## [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2009/10]]
### 2 раунд

### 3 раунд

## [[УЕФА Еуропа лигасы 2009/10|УЕФА Еуропа Лигасы 2009/10]]
### 1 раунд

-----------

### 2 раунд

### Плей-офф

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2009 жылғы футбол
Еуропалық Одақ азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Еуропалық Одақ азаматтарына арналған визалық талаптар-бұл басқа елдердің билігі Еуропалық Одақ азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Олар әртүрлі елдерде ерекшеленеді. Еуропалық Одақ кейбір елдермен толық өзара қарым-қатынасқа қол жеткізді.

Еуропалық Одақтың қазіргі мүшелері: 

Мүше мемлекеттердің азаматтары бір-бірінің аумақтарында жүріп-тұру еркіндігін пайдаланады. Еуропалық Одақ пен Еуропалық еркін сауда қауымдастығының (, , , ) азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. 

Қозғалыс еркіндігі туралы ережелер шет елдер мен аумақтарға (Сент-Бартелемиден басқа) және Фарер аралдарына қолданылмайды.

## Виза талаптарының картасы
800px|thumbnail|center|Еуропалық Одақ азаматтарына арналған визалық талаптар

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Ходжа Карим

**Ходжа Карим ФК** (тәж. *Худжа Каримов*) — тәжікстандық футбол клубы, 1994 жылы құрылып, 2004 жылы таратылды. 
## Тарихы
"Тәжікстан халық майданы" ұйымының командирі, 90-жылдарда Тәжікстан футбол федерациясын басқарған Ходжа Каримовтың ықпалымен  де, базасы Хатлон облысы, Хуросон (бұрынғы Гозималик) ауданы, "Обикиик" (бұрынғы "Правда) селосында құрылған команда. 2000 жылдардың басында Ходжа Каримов қудалауға ұшырады да, клуб иесіз қалды. 

2003 жылы Сафарбек Каримов деп атауы өзгертілді. 2004 жылы Тәжікстан чемпионатында бірнеше ойын өткізді де,  жарыстан шығарылды. 

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Тәжікстан кубогының финалисі: 1998

## Сілтемелер

* Худжа Каримов и егі "подвиги"

Санат:Тәжікстан футбол клубтары
КСРО халық санағы (1939)

**1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы** — бүкілодақтық халық санағы нәтижелері ақаулы деп танылған 1937 жылғы халық санағының орнына 1939 жылғы 17 қаңтарда жүргізілді (КСРО ХКК 1937 жылғы 25/IX қаулысы).

## Жүргізілуі
Тек нақты халықты есепке алған 1937 жылғы халық санағынан айырмашылығы, 1939 жылғы халық санағы тұрақты және нақты халықты есепке алды. 12-16 қаңтар аралығында есептегіштер алғаш рет өз аумақтарында алдын ала аралап жүрді. Сауалнама әдісімен санақ парақтарын толтыру 17 қаңтарда басталып, қалалық елді мекендерде 7 күнге (17 қаңтардан 23 қаңтарға дейін) және ауылдық жерде 10 күнге (17 қаңтардан 26 қаңтарға дейін) созылды.

Санақ бағдарламасы 16 тармақты қамтыды:
* отағасымен қарым-қатынасы
* уақытша немесе тұрақты тұру сипаты
* тұрақты тұрғылықты жері және болмаған уақыты (тек уақытша тұрғандарға ғана)
* санақ жүргізілетін жерде болмаған уақыты (тек уақытша болмағандарға ғана)
* жынысы
* жасы
* некедегі жағдайы
* ұлты
* ана тілі
* азаматтығы
* сауаттылығы
* оқу орнының атауы және оқу дәрежесі (тек оқығандар ғана)
* жоғарғы немесе орта мектепті бітіргендігі
* кәсібі немесе күнкөріс қаражатының басқа көзі
* жұмыс орны
* қоғамдық тобы

Санақ аяқталғаннан кейін 10 күн ішінде үздіксіз бақылау мақсатында аралады. Ресей және кеңестік халық санағының тарихында алғаш рет белгілі бір ғимаратта тұратын, бірақ санақ жүргізілген кезде болмаған адамдар үшін толтырылған бақылау парағы енгізілді. Бланкіде санақ парағының сұрақтары болды. Уақытша тұрып жатқан немесе кетейін деп тұрғандардың барлығына санақтан өткені жайлы анықтама берілді.

## Санақ нәтижелері
Халық санағы бойынша одақ халқының саны 170,6 млн адамды құрады, оның ішінде қала тұрғындары — 56,1 млн адамды (33%) құрады. Санақ материалдарын әзірлеу механикаландырылды және 15 ай ішінде үш арнайы машиналық санау бекетінде жүргізілді. Қысқаша нәтижелер 1939-1940 жылдары жарияланды. Соңғы нәтижелер 1947-1949 жылдары жеке көрсеткіштер бойынша шығарылды. Санақтың толық нәтижелері 1990 жылдардың басында жарияланды.

Санақ қорытындысын шығарған кезде халықты кем есептеуі мүмкін жағдайға байланысты түзетім енгізілді: осылайша, нақты есептелген азаматтардың санына тағы 3 миллион адам қосылды. Сарапшылардың көпшілігі кем есептелудегі түзетудің бұл мәнін тым жоғары деп санайды. Шындығында, И.В.Сталин де сол пікірді ұстанды, ол БК(б)П ОК Саяси бюросының мүшелеріне КСРО-ның бастапқы шекарасындағы (яғни бұрынғы поляк аумақтарын есепке алмағанда) 1939 жылдың аяғында нақты халық саны 169,5 млн адамды құрады деп санау керек екендігін хабарлады.

Санақ ұрандары: «Толықтырылған санақ парақшаларының әрқайсысы тамаша кеңес адамдарының өмірі туралы қысқа да жарқын оқиға болады», «Санаққа қатысу және санақ парағындағы барлық сұрақтарға дұрыс жауап беру - әрбір азаматтың борышы».

## Ұлттық құрамы
КСРО халқының ұлттық құрамы (1926, **1939** — алдын ала мәліметтер, 1959, 1970, 1979, 1989 ж. санақтары бойынша).

## Әкімшілік-аумақтық құрамы

## Сілтеме
* 1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы. КСРО республикалары бойынша халықтың ұлттық құрамы — «Жоғарғы экономика мектебі» Ұлттық зерттеу университетінің Демография институты

Санат:КСРО халық санағы
Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2023

**Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2023** (тәжікше: *2023 Лигаи Олии Тоҷикистон*) — Тәжікстан жоғары лигасының 32-ші маусымы. 10 команда Тәжікстан чемпиондығы үшін сынға түседі. 

## Қорытынды

### 1 раунд

### 2 раунд

#### Чемпионшип

#### Төменгі топ

## Мергендер

## Сілтемелер

* http://fft.tj/ 

Санат:Футболдан Тәжікстан чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2022

**Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2022** (тәжікше: *2022 Лигаи Олии Тоҷикистон*) — Тәжікстан жоғары лигасының 31-ші маусымы. 10 команда қатысып, Душанбенің "Истиклол" клубы 11-ші рет Тәжікстан чемпионы атанды.

## Қорытынды

### Бірінші айналым

### Екінші айналым
**Чемпионшип**

### Лигада қалу

## Сілтемелер

* http://fft.tj/ 

Санат:Футболдан Тәжікстан чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2016/17

## [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/17]]
### 2 раунд

### 3 раунд

## УЕФА Еуропа лигасы 2016/17
### 1 раунд

----------

------------

----

### Плей-офф

### Топтық турнир
#### B тобы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2016 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2011/12

## [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2011/12]]
### 2 раунд

## [[УЕФА Еуропа лигасы 2011/12]]
### 1 раунд

------------

### 2 раунд

--------

----------

### 3 раунд

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2011 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2012/13

## УЕФА Чемпиондар Лигасы 2012/13
### 1 раунд

## УЕФА Еуропа лигасы 2012/13
### 1 раунд

------

----

### 2 раунд

--------

### 3 раунд

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда
Санат:2012 жылғы футбол
Манджак

*Манджак*' (*мандьяк*) — Гвинея-Бисауда, Кабо-Верде, Сенегал, Гамбияда тұратын халық.
Жалпы саны 210 мың адам. Қоныстанған негізгі елдері: Гвинея-Бисау 140 мың адам, Кабо-Верде 40 мың адам. Басқа қоныстанған елдер: Сенегал 20 мың адам, Гамбия 10 мың адам.

## Тілі
Тілі - мандьяку тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – католиктер.

## Кәсібі
Құрлықтағы негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, сонымен қатар тәтті картоп, ямс, фонио, мақта, банан, цитрустық жемістер, көкөністер, соңғы иммиграция аймақтарында – тауарлық дақылдары – жержаңғақ). Сулы-батпақты жерлер егістіктерді теңіз суынан қорғау үшін егістіктердің айналасына топырақ бөгеттерін салу арқылы игеріледі. Еңбек құралы - кайендо (ұзындығы 3 м-ге жететін күрек).
Кабо-Вердеде оларр негізінен плантацияларда жұмыс істейді. Манжактар мал шаруашылығымен де айналысады (негізінен шошқа, аз дәрежеде ешкі мен сиыр), май мен кокос пальмасының жемістерін жинайды. Теңіз және өзен балық шаруашылығымен айналысады. Қолөнерден – қыш, тоқыма, ағаш өңдеу дамыған. Көптеген манжактар ​​теңіз және өзен кемелерінде матрос болып жұмыс істейді.

## Өмір салты
Отбасы үлкен болып келеді. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Құпия одақтар, жас кластары жүйесі сақталған.

Ауылдары үлкен, шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлерінің диаметрі 5-6 м, қабырғалары балшықпен сыланған, пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық шатыры бар дөңгелек үйшіктер. Португалдықтардың әсерінен төбесі екі еңісті шатыры бар төртбұрышты тұрғын үйлер тарай бастады.

Дәстүрлі киім (жұмыс киімі ретінде сақталған) әйелдер үшін белдемше, ер адамдар үшін денені жауып тұратын шүберек .

Азық-түліктері – негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ботқа, пюре).

## Танымал спортшылары
*Ансу Фати - испан футболшысы
*Ансумане Фати - гвинея футболшысы
*Альфред Гомис - сенегал футболшысы
*Бафетимби Гомис - француз футболшысы
*Кафетьен Гомис - ұзындыққа секіруден француз спортшысы
*Александр Менди - Гвинея-Бисау футболшысы
*Арно Менди - гвинея футболшысы
*Бенжамен Менди - француз футболшысы
*Бернар Менди - француз футболшысы
*Эдуар Менди - сенегал футболшысы
*Эммануэль Менди - гвинея футболшысы
*Ферлан Менди - француз футболшысы
*Фредерик Менди - гвинея футболшысы
*Нампалис Менди - сенегал футболшысы

## Дереккөздер

 
Санат:Гвинея халықтары
Санат:Кабо-Верде халықтары
Санат:Сенегал халықтары
Санат:Гамбия халықтары
Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2022/23

**Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2022/23** — Сауд Арабиясы кәсіпқой лигасының 47-ші маусымы. "Әл-Иттихад" клубы 9-шы рет жеңімпаз атанды.

## Қорытынды

### Турнир кестесі

### Мергендер

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2023/24

**Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2023/24** (*Saudi Professional League 2023/2024*) — Сауд Арабиясы кәсіпқой лигасының 48-ші маусымы. 16 команда чемпиондық үшін бақ сынасады. "Әл Иттихад" клубы чемпиондық атағын қорғайды. 

1-2 орын алған командалар АФК Чемпиондар лигасына жолдама алады. 

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Албания азаматтарына қойылатын визалық талаптар

нобай|Биометриялық чипі бар Албан төлқұжаты.
**Албания азаматтарына арналған визалық талаптар** — бұл басқа елдердің билігі Албания азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер.

## Виза талаптарының картасы
ортаға|нобай|800x800 нүкте|

## Дереккөздер

Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар
Аманат кәсіподақтар достастығы

**«„Аманат“ кәсіподақтар достастығы»  кәсіподақтар достастығы» Республикалық кәсіподақтар ұйымы** (), қысқартылғанда **«Аманат» кәсіподақтар ұйымы** — қазақстандық кәсіподақтар ұйымы. 2022 жылғы президент сайлауында үміткер ұсынғаны үшін белгілі.

## Тарихы
### Құрылуы
Достастықтың төрағасы Андрей Пригорьдің сөзінше республикалық ұйым құру 2010 жылдан бері жоспарланып жүрген. Оның құрылуының мақсаты — бұрынғы кәсіподақтардың реформа қажет етуі, тиімсіз жұмыс істеуі. Келесі 4 жыл бойы олар ресми түрде тіркеле алмай, 2015 жылға қарай тіркелуге тырысуды мүлдем тоқтатқан еді. Пригорьдің ойынша 2016 жылға қарай "Аманаттың" тіркеле алғаны Харькова басшылығында болған Қазақстан Кәсіподақтар конфедерациясының ыдырауы, Еуропа одағы мен Қазақстан арасындағы кәсіподақ жайлы келісім мен Маңғыстау облысы мұнайшыларының наразылығы болды.

7 маусымда Алматыда Қазақстандық халықаралық адам құқықтары бюросының баспасөз орталығында баспасөз мәслихаты өтті. Оның барысында "Аманат" кәсіподақтар достастығы" Республикалық кәсіподақтар ұйымын құруды және ресми деңгейде тіркеуді мақсат қойылды. Оның мақсаты — жұмысшы мен жұмыс беруші арасындағы байланысын жақсарту. Ұйымның құрылған сәтіндегі төрағасы — астаналық Андрей Пригорь, төрағасының орынбасарлары — Мұхтар Үмбетов пен Берік Жағыпаров. 2019 жылғы жағдай бойынша "Аманат" кәсіподақтар достастығы елдегі үш республикалық кәсіподақтар ұйымдарының бірі болды.

2018 жылдың наурызында "Аманат" құрамына ҚРКФ құрамынан шығып кеткен біраз денсаулық сақтау жұмысшылары кірді. Оған себеп болған ҚРКФ-та кәсіподақ жайлы көп біле бермейтін шенеуніктердің бар болуы, федерация қаржысының бұрыс қолданылуы және т.б..

### 2022 жылғы президент сайлауы
2022 жылдың 28 қыркүйегінде орын алған "Аманат" кәсіподақтар одағының орталық атқарушы комитетінің жиналысы барысында 2022 жылғы кезектен тыс сайлауға қатысу үшін Мейрам Зекешұлы Қажыкенді Қазақстан Президенттігіне үміткер етіп ұсыну шешімі қабылданды.

Сайлау нәтижесінде Мейрам Қажыкен тек 200,907 дауыс жинап, жеңіске жете алмады.

## Саяси ұстанымы
### Реформа жасау ұсынысы
Достастық төрағасы Андрей Пригорьдің ойынша елдегі кәсіподақтар реформа қажет етеді: мысалы жұмыс беруші тұрғысынан алаяқтыққа жол бермеу үшін «жеке тұлғаның барлық қатынастары тек Еңбек кодексімен реттелуі тиіс». Достастық аутсорсингке қарсы шығады. Аутсорсинг дегеніміз, Пригорьдің айтуынша, компания жұмысшыларды басқа компанияға ауыстыра салып, еңбек құқықтарының немесе жұмыс орындарының сақталуына ешкімнің жауап бермеуі. Осы техниканы Атамекен Ұлттық кәсіпкерлер палатасы қолданады деп санайды Пригорь.

## Сайлаудағы нәтижелері

### Президент сайлауы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қоғамдық ұйымдары
Екібастұз ауданы

**Екібастұз ауданы** — 1972-1997 жылдары болған Қазақ КСР-нің Павлодар облысының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Екібастұз қаласы.

## Тарихы
Екібастұз ауданы 1972 жылы 10 наурыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен құрылды. Құрамына Краснокутск, Ермак және Баянауыл аудандарының бөліктері енді. Ауданның алғашқы басшысы Печняков Владимир Иванович болды.

Аудан аумағы 19 мың шаршы шақырымды және халқы 22 мың адамды құрады. Шаруашылықтың негізгі бағыты мал өсіру болды, оның ішінде жылқы, қой және ірі қара мал өсірілді. Егістік жерлер 100 мың гектарды қамтыды, онда бидай, арпа, тары өсірілді.

1997 жылы 7 мамырда Екібастұз ауданы таратылып, аумағы Екібастұз қаласының қарамағына өтті.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 10 ауылдық, 2 кенттік кеңес пен 32 елді мекен болған:

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Хорхе Эдуардо Санчес Рамос

**Хорхе Эдуардо Санчес Рамос** (; 10 желтоқсан 1997 жыл) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Аякс" клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Сантос Лагуна»**

* Мексика чемпионы — Клаусура 2018

**«Америка»**

* Мексика чемпионы — Апертура 2018
* Мексика кубогы — Клаусура 2019

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2023

## Сілтемелер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сантос Лагуна ФК ойыншылары
Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Ангус Килколли

**Ангус Килколли** (; 18 сәуір 1996 жыл, Жаңа Зеландия) — Жаңа зеландиялық футболшы, Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Окленд Сити" клубының шабуылшысы.
## Жетістіктері
### Командалық
* ОФК Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 2023
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://football-fun-live.com/player/angus-kilkolly

Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Окленд Сити ФК ойыншылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Либертадорес кубогының финалы 2023

**Либертадорес кубогының финалы 2023** () — 2023 жылғы Либертадорес кубогының финалы 6 қараша күні Бразилия астанасы Рио-де-Жанейродағы "Маракана" стадионында өтті.

## Матч
### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.infobae.com/deportes

Санат:Либертадорес кубогының финалдары
Санат:2023 жылғы футбол

Санат:Флуминенсе ФК ойындары
Санат:Бока Хуниорс ФК ойындары
Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2022/23

**Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2022/23** (әзерб, *Misli Premyer Liqası 2022/2023*) — Әзірбайжан Премьер лигасының 31-ші маусымы. "Қарабақ" клубы оныншы рет чемпион атанып, рекорд жасады.

## Қорытынды

## Статистика

### Мергендер

## Сілтемелер

* http://www.pfl.az/cat2/21

Санат:Футболдан Әзербайжан чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2023/24

**Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2023/24** (әзерб. *Azərbaycan Premyer Liqası 2023/2024*) — Әзербайжан чемпионатының 32-ші жарысы, 10 команда қатысады. "Қарабақ" клубы чемпиондық атағын қорғайды.

## Қатысушылар

## Турнир

## Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.uefa.com/memberassociations/association=aze/domesticleague/standings/index.html

Санат:Футболдан Әзербайжан чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Барлығы бір уақытта, барлық жерде

**Барлығы бір уақытта, барлық жерде** () — 2022 жылы жарыққа шыққан америкалық фантастикалық экшн комедиясы, тәуелсіз фильм. Режиссёрлері Куан және Шайнерт Дэниелдер және продюсерлері  болған бұл фильмде түрлі жанрлардың элементтері бар: абсурдизм, комедиялық драма, ғылыми фантастика, фэнтези, жекпе-жек, анимация және т.б.. Мишель Йео қытайлық-американдық иммигрант Эвелин Куан Уәңнің рөлін сомдайды, оны АҚШ Салық басқармасы тексерген кезде күшті тіршілік иесінің көп әлемді бұзуына жол бермеу үшін өзінің параллель ғалам нұсқаларымен байланысуы керек екенін біледі.

Фильм бүкіл әлем бойынша 141 миллион доллардан астам табыс тауып, A24-тің ең көп табыс әкелген фильмі болды. Ол кеңінен танымал болды және қазіргі уақытта 95-Оскар сыйлығында он бір номинацияның ішінде жетекші жеті жүлдені жеңіп алғандықтан тарихтағы ең көп марапатталған фильм болып саналады: Үздік фильм, Йеоға берілген Үздік актриса, Куанға берілген Үздік қолдаушы актёр, Кёртиске берілген Үздік қолдаушы актриса, Дэниелдерге барілген Үздік режиссёр, Үздік түпнұсқа сценарий және Үздік монтаж үшін Оскарлар берілген.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ қара комедиялары
Санат:2022 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Мандинго (халық)

**Мандинго** (*малинке*, *малинка*, *маненка*, *манденка*, *манденга*, *мандинко*) — Батыс Африкада тұратын халықтар тобы (оңтүстік Гамбия, Гвинеяның солтүстік және солтүстік-шығысы, батыс Мали, Кот-д’Ивуар, Сенегал және Гвинея-Бисау).
Жалпы саны 4,2 миллион адам.

## Тілі
Манде тілдерінің Солтүстік тобына жататын тілдерде сөйлейді.

## Діні
Діні бойынша көпшілігі мұсылмандар, кейбір аймақтарда ежелгі анимистік нанымдар мен ата-бабалар культі сақталған.

## Тарихы
1 мыңжылдықта қазір мандинго халықтары мекендеген аумақта бірқатар мемлекеттер болды. Араб деректеріне сүйенсек, Малинка құрған Мали мемлекеті 14 ғасырда жоғары өркендегені белгілі. Кейіннен Сонгай мемлекетінің құрамына енді. 17-18 ғасырларда бірқатар бамбара мемлекеттері болды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Дәнді дақылдарды (тары, құмай, фонио, жүгері, күріш) ерлер, бақша, дәмдеуіштерді әйелдер өсіреді.
Сонымен қатар құс өсіріледі, ірі қара өсіреді.
Қолөнерден – ұсталық, керамика, тоқымашылық дамыған. Көптеген мандинголар қалаларда тұрады, өнеркәсіпте және қызмет көрсету саласында жұмыс істейді, зиялы қауым қалыптасты.

## Өмір салты
Дәстүрлі әлеуметтік бөлініс – тотемизм белгілері бар патрилатералды рулар, 2 эпигамдық топқа біріктірілген.
Халықтың ерекше  әлеуметтік топтары (касталар) - жауынгер егіншілер, темір ұсталары, тері илеушілер, гриот әңгімешілері бар.
Жас класстары, құпия, аңшылық одақ белгілері сақталған.

Дәстүрлі елді мекендері - көп балалы отбасылар тұратын кварталдары бар ауылдар. Тұрғын үйлері саман, дөңгелек немесе тікбұрышты, конустық немесе тегіс төбесі бар.

Дәстүрлі киімі - бубу (кең жеңді халат).

Негізгі тағамдары – ет, балық және көкөніс соустары қосылған күріш, маниок және тары ботқасы.

Халық ауыз әдебиеті өте бай: ертегілер, мақал-мәтелдер, ғұрыптық және тұрмыстық әндер мен билер, тарихи эпос.

## Дереккөздер

 

Санат:Гамбия халықтары
Санат:Гвинея халықтары 
Санат:Мали халықтары
Санат:Кот-д’Ивуар халықтары
Санат:Сенегал
Санат:Гвинея-Бисау
Мано (халық)

**Мано** (*маа*, *мамиа*) — Либериядағы және Гвинеяның шекаралас аймақтарындағы халық.
Жалпы саны 220 мың адам. Либерия 190 мың адам, Гвинея 30 мың адам.

## Тілі
Тілі - мано (ма) тілі, манде тілдер тобына жатады.

## Діні
Діні – табиғат күштеріне табыну, ата-баба культі, бір бөлігі ислам дінін ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, маниок, тәтті картоп, таро, жүгері, құмай, тары, фонио, жержаңғақ, шаруашылықта - пальма, банан, қауын). Маусымдық жұмыс гевеа, кофе және какао плантацияларында дамыған. Дәстүрлі қолөнерден - ағаш ою, бетперде және культтік мүсінше жасау, тоқу және қыш бұйымдарын жасау дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік құрылымның негізін қауымдастықтар құрайды, үлкен отбасылардың туыстық топтары экзогамдық линидждерді құрайды. Неке патрилокалды, полигиния дамыған.

Елді мекендер шоғырлы, шағын, биік жерде орналасқан. Дөңгелек үйшіктер тобы балшықпен сыланған, қоршаумен қоршалған. Қабырғалары бұтақтардан тоқылған және саз балшықпен сыланған, рафия пальма жапырақтары мен шөптен жасалған биік конустық шатыры бар.

Дәстүрлі киімдері - әшекейленген туника киімі.

Дәстүрлі тағамдары - өсімдік тектес азықтар.

## Дереккөздер

 
Санат:Либерия халықтары
Санат:Гвинея халықтары
Марги (халық)

**Марги** (*марраги*, *мирки*) — Нигериядағы халық. Едсерам өзенінің жоғарғы ағысында, Борно штатының оңтүстігінде және Гонгола штатының солтүстігінде тұрады. Саны 60 мың адам.
Олар жазық, таулы және батыс болып бөлінеді.

## Тілі
Тілі - биу-мандар тілі.

## Діні
Маргалардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар бар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жержаңғақ), мал шаруашылығы, бал жинау. Қолөнерден – ұсталық және керамика жасау.

## Өмір салты
Негізгі әлеуметтік-экономикалық институт – үлкен отбасы қауымдастығы. Неке патрилокальды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады.

Тұрғын үйлері – төбесі конустық шөптен жасалған, саман үйлер.

Киімдері - жамбасты жауып тұратын былғары белдік.

Азық-түліктері – негізінен сүт және көкөніс (дәнді және ащы көкөніс дәмдеуіштері бар бұқтырылған тағамдар).

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Маса (халық)

**Маса** (*бана*, *банана*, *масана*) — Камерунда (Логоне өзенінің жағасында), сондай-ақ Чад Республикасының іргелес аймақтарында тұратын халық.
Музгу (мулви), сигил, мусей, марба, дари және т.б. туысқан халықтармен бірге саны 300 мыңға жуық адамды құрайды.

## Тілі
Тілі - маса тілі, афроазиялық макросемьяның Чад отбасына жатады.

## Діні
Діні – сунниттік ислам, бір бөлігі жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді сақтайды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал), қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, фонио, жержаңғақ, күнжіт, бақша және мақта), балық аулау және аңшылық. Қолөнерден – керамика, кілемше, қоржын тоқу дамыған.

## Өмір салты
Негізгі әлеуметтік бірлік – үлкен отбасы қауымдастығы, ауылдағы бір топ қауымды ақсақал басқарады. Неке патрилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі.

Елді мекендері шоғырланып орналасқан, тікенді бұталардың қоршауымен қоршалған.
Тұрғын үйлер дөңгелек пішінді, қабырғалары сазбен сыланған, сырық пен сабаннан жасалған биік конустық төбесі бар. Тұрғын үйдің жанында үлкен астық қоймалары мен малға арналған үй-жайлар бар. Тұрғын үйлердің ішінде үйде үлкендер ұйықтайтын тақтай төсектер бар, суық мезгілде жылытылады (кептірілген көң отын ретінде қызмет етеді).

Ерлердің дәстүрлі киімі жамбасты жабатын белдік немесе кішкентай «құйрықша» (көршілер кейде масаны «құйрық» деп атайды), әйелдер - белдік.

Тағамдары – тары ботқасы мен ыстық дәмдеуіштер мен өсімдік майы қосылған бұқтырылған тағамдар. Сүтті тек балалар мен жас жігіттер тұтынады.

Музыкалық фольклор дамыған, масалар – шебер бишілер мен әншілер.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Санат:Чад халықтары
КСРО халық санағы (1959)

150 px|right|thumb|КСРО пошта маркасы, 1959 жыл
150 px|right|thumb|КСРО пошта маркасы, 1959 жыл
**1959 жылғы КСРО халық санағы** 1959 жылы 15 қаңтарда жүргізілді.

## Санақты жүргізу
1959 жылғы санақ әдістемесі мен ұйымдастыру мәселелері 1957 жылғы маусымда Бүкілодақтық статистика отырысында талқыланды. Санақ бағдарламасына 15 тармақ кірді. Санақтың ұраны — «Табысты санақты жүргізуге барынша септік тигізіңіз! Бүкілодақтық халық санағы — бүкілхалықтық іс.

Бұл санақта нәтижелерді өңдеу үшін арнайы ЭЕМ пайдаланылған КСРО-дағы алғашқы санақ болды. Бұл Ереван математикалық машиналар ғылыми-зерттеу институтында жасалған «Санақ» ЭЕМ болды.

## Нәтижелері
Санақ нәтижелері бойынша КСРО халқы 208,8 млн адамды құрады. Қала халқының үлесі 48% құрады.

## Сілтеме
* 1959 жылғы 15 қаңтардағы жағдай бойынша қалалар мен басқа елді мекендер, аудандар, аудан орталықтары және ірі ауылдық елді мекендердің тұрақты халқының саны республикаларда, өлкелерде және облыстарда
* 1959 жылғы санақ ұлттарының сөздігі
* Ұлттық құрамы: одақтас республикалар мен РКФСР аймақтары бойынша
* Жынысы, жасы және некедегі жағдайы бойынша үлестіру: одақтас республикалар, РКФСР аймақтары мен басқа республикалардың аймақтары бойынша

Санат:КСРО халық санағы
Тежен атырабы

**Тежен атырабы** () — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда орталығы Тежен қаласы болған Түрікмен КСР-і Мерв округінің **Тежен ауданы** болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Тежен ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1939 жылы 21 қарашада Тежен ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді. 1959 жылы 25 мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді.

1963 жылы 10 қаңтарда Тежен ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді. 1970 жылы 14 желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы 27 желтоқсанда Ашхабад облысына берілді.

1988 жылы 25 тамызда Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Тежен ауданы **Тежен атырабы** деп өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді.

2016 жылдың 29 сәуірінде Түрікменстан Министрлер кабинеті Бабадайхан атырабын жойып, аумағын Тежен атырабына беру туралы шешім қабылдады.

Алайда 2018 жылдың 5 қаңтарында Түрікменстан парламентінің қаулысымен Бабадайхан атырабы қалпына келтірілді. Оған Тежен атырабынан Бабадайхан қаласы, Ақалтын, Ақуәкіл, Алты Гарлыев атындағы, Қарауәкіл, Захмет, Тәзел, Хасыл және Жарықкөкше ауылдық кеңестері (кеңесшіліктер), Көкті, Мамыр және Шілі ауылдары берілді.

Дәл осы қаулымен Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жойып, құрамындағы Алтынасыр қаласын, Уаһарман, Құрбантұрлы, Дәулетті және Лұқман ауылдық кеңестерін, Ақалтын, Бидайлы және Малдаршылық ауылдарын Тежен атырабына қосты.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарихи жоба

## Дереккөздер

Санат:Ахал уәлаяты атыраптары
Сарахс атырабы

**Сарахс атырабы** () — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда орталығы Серахс кентінде болған Түрікмен КСР Мерв округінің **Серахс ауданы** болып құрылды.

1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Серахс ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына өтті.

1939 жылы қарашада Серахс ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді.

1963 жылдың қаңтарында Серахс ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынысында бола қалпына келтірілді.

1970 жылы желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы желтоқсанда Ашхабад облысына берілді.

1988 жылы Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды.

1992 жылы 14 желтоқсанда Серахс ауданы **Сарахс атырабы** болып өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді.

2018 жылғы 5 қаңтарда Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жоюына байланысты, оның құрамына кірген Балықшылық кеңесшілігі Сарахс атырабына берілді.

## Сілтеме
* Дүниежүзілік тарихи жоба

## Дереккөздер

Санат:Ахал уәлаяты атыраптары
Полторацк округі

**Полторацк округі** — 1924 жылдың желтоқсанынан 1926 жылдың тамызына дейін болған Түрікмен КСР-нің әкімшілік бөлініс бірлігі. Әкімшілік орталығы — Полторацк қаласы.

1924 жылы Красноводск және Полторацк уездерін біріктіру арқылы құрылды.

Бастапқыда: Красноводск және Полторацк деген 2 уезге бөлінді.

1925 жылы қаңтарда уездердің орнына 5 аудан: Гинцбург, Қазаншық, Қызыларбат, Красноводск, Полторацк құрылды. 1925 жылы мамырда Атрек ауданы құрылды.

1926 жылы қаңтарда Қарақала және Бәһерден аудандары құрылды. Полторацк ауданы Безмейін болып өзгертілді.

1926 жылы тамызда округ таратылып, оның аудандары Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді.

1926 жылғы халық санағы бойынша 264,4 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер — 73,2%; орыстар — 15,8%; армяндар — 3,1%; парсылар — 1,6%; украиндар — 1,2%; әзербайжандар — 1,1%.

## Әдебиет
* 

Санат:Түрікмен КСР округтері