Таксиарх

**Таксиарх** (гр. ταξίαρχος — ер. жынысы; ταξιάρχη — әйел жынысы) — грек тілінде «бригадир» деген мағынаны білдіреді. Бұл ұғым τάξις («тәртіп», «рет») сөзінен шыққан, әскери мағынада — «реттелген сап» дегенді білдіреді. Бұл сөз таксономия сияқты ғылыми ұғымдармен туыстас.

Кейін бұл атақ таксиархия (бригада) деген сөздің шығуына негіз болды.

Грек Православие Шіркеуінде бұл атау Михаил мен Жәбірейіл періштелеріне де қолданылады — олар көктегі әскерлердің басшылары ретінде танылған. Грекияда осы періштелердің құрметіне аталған бірнеше елдімекендер бар.

## Көне заманда пайдалануы
Ежелгі Грекияда бұл атақ немесе шен бірнеше, бірақ барлығында емес, қала-мемлекеттердің (полистердің) әскерлерінде бірқатар офицерлерге берілген. Ерекше жағдай ретінде Спартаны атауға болады — ол бұл жүйеге кірмеген.

Классикалық Афинада он таксиарх болған — әрқайсысы қаланың бір тайпасына (фила) жетекшілік еткен және олар өздерінің тиісті стратегіне бағынышты болған.

Грекияның әртүрлі қала-мемлекеттері таксиарх шенін қолданған. Афиныда таксиархтар алқасы парсылармен соғыстар кезінде құрылған; Клисфен енгізген он тайпаның әрқайсысының өз таксиархы болған және олар стратегке бағынышты болған. Афиналық таксиархтар он ауыр қаруланған жауынгерлер сапын (гоплиттерді) басқарған және стратегтер мен гиппархтармен бірге Афина әскерінің Бас штабына кірген.

Кейін бұл атақ Македон әскері тарапынан да қабылданды — македон найзасы (сарисса) қаруымен жабдықталған ауыр жаяу әскер — пезеттерилердің қолбасшысын атау үшін қолданылған.

## Византияда пайдалануы
Бұл ұғым алғаш рет Византия әскерінде 6-ғасырдың соңында император Маврикийдің "Стратегиконында" қолданыла бастаған. Ол кезде бұл атақ элиталы "Оптима́ттар" атты жалдамалы жасақтың қолбасшысына ғана тән болған.

10-ғасырда бұл ұғым қайта жанданып, жаңа үлгідегі жаяу әскер бригадасының (таксиархия) қолбасшысын білдірген. Мұндай бригада құрамына: 500 ауыр қаруланған жаяу әскер, 300 садақшы, 200 жеңіл жаяу әскер кірген.

Сандық құрамы бойынша бұл жасақтар хилиархия (мыңдық) деп те аталған, ал олардың қолбасшысы — хилиарх. Сонымен қатар, олар друнгарий басқаратын тақтық (фема) әскери бөлім — друнгосқа да теңестірілген.

11-ғасырда тақтық әскерлер құлдыраған соң, таксиарх шені маңыз жағынан өсіп, турма шенінен асып түсіп, оны алмастырды. Сөйтіп, Комниндер дәуіріндегі әскерде таксиархия — тұрақты түрде ең ірі жаяу әскер құрылымы болды.

## Қазіргі заманғы пайдалануы
Қазіргі Грекия Қарулы Күштерінде Таксиарх (қысқаша: Ταξχος) шені бригада генералына тең және НАТО-ның OF-6 кодына сәйкес келеді.

Бұл шен Грекия әскеріне алғаш рет 1946 жылғы 5 маусымда король жарлығымен енгізілді, ал сол жылдың ішінде шені бейнелейтін айырым белгілері де бекітілді.

Таксиарх шені Синтагматархис (полковник) шенінен жоғары және де Ипостратигос (генерал-майор) шенінен төмен.

Айырым белгілері мыналардан тұрады: жанған граната (бұрынғы монархия дәуіріндегі тәжі орнына), айқасқан қылыш пен жез таяқша бейнесі, алты шұғылалы жұлдыз.

Таксиарх әдетте бригада командирі ретінде немесе дивизия командирінің орынбасары ретінде қызмет етеді.

Грекия Әскери-әуе күштерінде, онда британдық үлгідегі шен жүйесі қолданылады, авиация коммодоры шені Taxiarchos tis Aeroporias («Әуе күштерінің таксиархы») немесе қысқаша Таксиарх деп аталады. Бұл шен сондай-ақ Грекия полициясында (бұрынырақта — Грек жандармериясында) және Кипр Ұлттық гвардиясында да қолданылады.

### Галерея

File:GR-Army-OF6-1946.svg|1946–1959 жылдардағы *Таксиарх* шенінің айырым белгілері
File:GR-Army-OF6-1959.svg|1959–1970 жылдардағы *Таксиарх* шенінің айырым белгілері
File:GR-Army-OF6-1970.png|1970–1973 жылдардағы *Таксиарх* шенінің айырым белгілері
File:Army-GRE-OF-06.svg|1975 жылдан бүгінгі күнге дейінгі *Таксиарх* шенінің айырым белгілері
File:Hellenic Air Force OF-6.svg|1946 жылдан бүгінгі күнге дейінгі *Авиация таксиархы* шенінің айырым белгілері
File:GR-Police-OF6.svg|1986 жылдан бүгінгі күнге дейінгі *Полиция таксиархы* шенінің айырым белгілері


## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Грекия әскері шендері
Санат:Ежелгі Грекия соғыстары
Санат:Грекияның әскери шендері