open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Йогачарлар

**Йогачара** (виджнянавада) – солтүстік буддизмдегі (махаяндардың) діни – философия, мектептің мұрагерлері. Бұл мектептің негізгі идеялары тұңғыш рет 2 ғасырдың ортасында “Сандхинирлмочанастура” деген трактатта баяндалған. Йогарчалар мектебінің философиялық жүйесін ойшыл Асанға (б.з.б. 4-5 ғасыр) “Йогачарьябхуми” деген т.б. трактатта жетілдере түседі. Йогачарлар арасынан виджнянавдтар – логиканы жақтаушылар шықты. Бұлардың жүйесі Асангилардың “философиялық” бағытынан өзгеше болды. Оны будда логикасының негізін салушы Дигнага (б.з.б. 5 ғасыр) жасады. Бұл логика кеңінен таралып, тибет, моңғол тілдерінде көптеген ғылыми әдебиет тудырды. Йогачарлар сананың артықшылығын мойындап, сыртқы дүниенің реалдығын бекерге шығарады. Дхармалар, болмыс элементтерін дербес реалды емес, олар тек сананың көрінісі ретінде ғана реалды деп ұйғарды. 

## Дереккөздер

Санат:Буддизм
Санат:Философия
Кабельдік канализация

Кабельдік канализация – кабель төсеуге, монтаждау және пайдалану мақсатында жүргізіліетін құбырлар мен бақылау құрылғыларының жиынтығы. Электрлік байланыс станцияларының құрылыс шахтасы мен тоннельдері де кабельдік канализциялар жүйесіне кіреді. Бұлардың ішінде кабелль құбырсыз – ақ арнаулы тіруеіш конструкциялар арқылы тартылады. Елді мекендерде кабель тарту үшін 0,4-1,8 м тереңдікте қазылған траншеялар пайдаланылады. Жер асты кабельдік канализация үшін ішкі диаметрі 100 мм, ұзындығы , метр құбырлар пайдаланылады. Кабель тартуға, монтаждау және пайдалануға арналған бақылау құрылыстары (құдық, қорап) салынады. Олар құрылысы мен мөлшеріне (арнаулы немесе типтік), кескініне (өткелдік, бұрыштық, тармақтауыш, станциялық), материалына (кірпіш, темір - бетон) т.б. сәйкес ажыратылады. Жер кабельдік канализация жер қазу жұмыстарын жүргізбей - ақ  кабельді кез келген уақытта бақылап, тексеріп отыруға мүмкіндік береді. 
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Кабельді канализация
*Кабельді канализация

Санат:Құрылыстар
Қабыл Ақбайұлы

**Қабыл Ақбайұлы** (1883 жыл, Қытай, Суыр тауы - 1953 жыл, Сарысүмбе) - би, тәйжі. Керей тайпасының меркіт руынан шыққан.
## Өмірбаяны мен ағартушылық қызметі
Мұсылманша оқып сауат ашқан. Кейін, Қазан, Уфа қалаларында шыққан кітаптармен танысып, білімін өз бетінше толықтырған. 1933 жылы өзі оқыған Жәке медресесін қайта салдырып, жанынан жаңаша оқытатын үш сыныптық мектеп аштырған. Шәкірттерге арнап Қазақстандағы Зайсан қаласынан 3000 дана оқулық алдыртқан. Бұл мектеп 1944 жылға дейін Алтай аймағындағы негізгі білім орталығы болып, 200-ге тарта шәкірт тәрбиелеп шығарды. 1944 жылы жазда Оспан батыр көтерілісі кезінде қытай әскерлерінен қашқан Жеменей ауданының тұрғындарымен бірге Қазақстанның Зайсан өңіріне келіп қыстады.Сол жылы күзде Қазақстанның сауда халық комиссары Ілияс Омаров, Қабылдан Алтайда тұратын қазақ рулары жөнінде көптеген деректер жазып алған. Бұл жазбалардың бір бөлігі М.Әуезовтың мұрағатында сақтаулы. Қабыл бидің өлеңдері, билік сөздері ел аузында көп сақталған. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:1883 жылы туғандар
Санат:1953 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қытай қазақтары
Құба би Өтебайұлы

**Құба би Өтебайұлы** (1700–1796) – би. Кіші жүздің Шөмекей руы *Бозғыл (Бозғұл)* тармағынан шыққан.

Сыр, Торғай, Ырғыз өзендері аралығын мекендеген қазақтар арасында әділ билігімен аты қалған. Құба би мен оның ағайын, замандастары Бәйтік, Тоғанас, Зарқұм батырлар жөніндегі деректер Қазан төңкерісіне дейінгі жазбаларда жиі кездеседі.

*[[Шежіре]]: Құба-Өтебай-Әлдеберлі-Келмембет (Сарқасқа)-Келдібай-Бозғыл-Шөмекей*

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:1700 жылы туғандар
Санат:1796 жылы қайтыс болғандар
Мұражайтану

**Мұражайтану, музейтану** - мұражай ісі мен тарихын, оларды ұйымдастыру мен қызметтер жүйесін, әдістемесін зерттейтін ғылым саласы. 
## Мұражайтану тарихы
Мұражайтану термині XIX ғасырдың II жартысында ғылыми айналымға енді. Мұражайтанудың теориялық тұрғыдан зерттелуіне XX ғасырдың 50-60 жылдары чех ғалымдары И.Неуступный, И.Бенеш, поляк ғалымы В.Глузинскийлер зор үлес қосты. 1977 жылы өткен Халықаралық мұражайлар кеңесінің 11-ші конференциясында Халықаралық мұражайтану комитеті құрылып, іргелі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді. 
## Мұражайтану негіздері мен құрылымдары
Мұражайтану арнайы пән ретінде мұражай ісінің теориялық және тәжірибелік, ғылыми-әдістемелік негіздерін жасайды. Мұражайтану ісіндегі тарихи-ғылымдық, таным тәжірибелерді қорытындылайды. Мұражайтануда археологиялық этнография, өнертану, палеография, нумизматика, жаратылыстану ғылымдарының зерттеу әдістері кеңінен қолданылады. Мұражайтану ғылыми пән ретінде: Мұражайтану теориясы, мұражайтанудың тарихы мен тарихнамасы, мұражайтанулық деректену методологиясы, мұражайтану педагогикасы, т.б. құрылымдарға бөлінеді. Қазіргі кезде мұражайтану Қазақстанның Жоғарғы оқу орындарында арнайы пән ретінде оқытылады.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Пәндер
Тағар

**Тағар** - әскерлерді азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін қажетті заттай салық. 
## Салықтың алынуы
Ол Ұлықбек тұсында Саураннан, Сайрамнан, Отырар мен Йанги-Тараздан, яғни Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанның оның әскерлері тұрған аймақтарынан алынды. Моғол хандары да Оңтүстік-Батыс Жетісу мен Қашқарияның өз қоластындағы отырықшыларынан *тағар* жинаған. Тағардың нақты көлемі белгіленбей, хан мен басқа да феодалдардың шешіміне байланысты жиналды.

## Дереккөздер

Санат:Салықтар
Санат:Қазақстан тарихы
Тайлақ Бекежанұлы

**Тайлақ Бекежанұлы** (XVIII ғасырда өмір сүрген) - қазақ батыры, қолбасшы.
## Өмірбаяны
Тайлақ - шекті Бекежан батыр Айбекұлының бәйбішесі Салихадан туған үш ұлдың бірі. Кіші жүздің жетіру тайпасының Жағалбайлы руынан шыққан. Әбілқайыр ханмен үзеңгілес құрдас әрі ақылшы-кеңесшісі болған. 1726 жылы Ордабасы жиынында Кіші жүз жасақтарының қолбасшысы болып сайланды. Тайлақ жиені, Ұлы жүздің батыры ошақты Саңырықпен бірге жоңғарларға қарсы күресте ерлігімен көзге түскен. Бұланты – Білеуті шайқасында, Аңырақай шайқасында Кіші жүз жасағын басқарған. Қожаберген жыраудың “Елім-ай” дастанында Тайлақ есімі де аталады. Көрнекті түркітанушы ғалымдар В.В. Бартольд, И.Кастанье, Ш.Уәлиханов, Ә.Диваев, М.Тынышбаев еңбектерінде де Тайлақ есімі жиі кездеседі. 

Тайлақ жайында жазушылар Қ.Есенберлиннің “Жанталас” (1973), Ә.Кекілбаевтың “Үркер” (1981), “Елең-алаң” (1984), Ә.Әлімжановтың “Жаушы” (1974), С.Сматаевтың “Елім-ай” (1978, 1980) атты кітаптарында суреттелген. 

Жазушы М.Есламғалиұлы халықтың шежіре деректері мен тарихи жырлардағы мәліметтерге сүйеніп, 1729-30 жылдардағы жоңғарлармен өткен шайқастарда Кіші жүздің қолын басқарған осы Тайлақ батыр деп жорамалдайды. Тайлақ және оның ағалары Байрақ, Қайрақ туралы мағлұматтар "Қыз Жібек" дастанының Сегізсері нұсқасында, "Елім-ай" және Ж.Жабаевтің "Саурық батыр" жырында ішінара кездеседі. Соңғы жырда Тайлақтың шапырашты Саурықпен тізе қосып, қалмақтармен соғысып жүргені айтылады. Көрнекті жазушы Ә.Кекілбаев «Үркер», «Елеңалаң» романдарында негізінен керейт Тайлақты сюжет арқауы етіп, шешті Тайлақ туралы бір оқиға үстінде ғана әңгіме етіп өтеді. Сырым ауданы Шідерті елді мекені маңындағы Тайлақ атанған ауыл бар. Оның іргесіндегі қорым да солай аталады. Қорымның атауы жөнінде әр түрлі пікірлер бар. Бір шежіре жүлгесі бойынша, онда шеркештің, ал енді екіншісі бойынша, байбақтының батыры жерленген. Тағы бір дәлелден беген ауызекі деректе — қорымдағы ескерткіші жоқ үлкен обада Бекежанның, оның аяқ жағындағы үш обада балалары Байрақ, Қайрақ және Тайлақтың мүрделері жерленген делінеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Таңатар Етекбайұлы

**Таңатар Етекбайұлы** — қазақ батыр, Исатай-Махамбет көтерілісіне қатысып, Үбі жасағының құрамында соғысқан.
## Өмірбаяны
Тегі – беріш руынан. Таңатар Етекбайұлы 1837 жылы 27 қарашада Елекен моласы жанында Исатай мен Махамбет өміріне қауіп төндірген Истомин тобының шолғыншысы Бейіс Құрманқұлұлын найзамен жарып өлтірген. Осы күні Махамбетті қуғыншылардан құтқару үшін қаша жүріп ұрыс салған сәтте аты мертігіп, өзі қолға түседі. 

Одан кейінгі құжаттарда Таңатардың есімі ұшыраспайды, сірә, ашынған қуғыншы топ оны қолға түскен бойда өлтірген болса керек.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Согдиана (әнші)

thumb|Согдиана (2018)
Согдиана (шын есімі - Оксана Владимирқызы Нечитайло; сонымен қатар Согдиана Федоринская ретінде де белгілі; 17 ақпан 1984 ж. Ташкент, 
Өзбек КСР-да дүниеге келген. Өзбекістанның эстрадалы әншісі. Чечен республикасының  халық әртісі (2009). Орыс, өзбек, ағылшын, француз, шешен тілдерінде әндер айтады. Өзінің кейбір әндерінің авторы және басқа әншілерге әндер жазып беретін қабілеті бар.Әншінің есебінде 4 альбом және 14 клипі бар.
## Биография
Согдиана 1984 жылы 17 ақпанда Ташкентте дүниеге келген. Әкесі Владимир Нечитайло, инженер, анасы Лариса Федоринская білімі бойынша медицина қызметкері. Әжесі бұрындары шіркеулердегі хорларда өлең айтқан.
Сондықтан жас қыздың музыкамузыкаға деген махаббаты ерте оянған. Согдиана шығармашылыққа жақын бала болып өседі: жастайынан сурет салып, би билеп,ән айтқан, тіпті туыстары мен қонақтарға кішігірім концерттер ұйымдастырып отырған. Ата-анасы қызының талантын дер кезінде байқап, оны арнайы музыкалық мектепке берген, онда ол 11 жыл фортепианода ойнауды үйренеді. Фортепианомен қатар ол 8 сыныптан бастап вокалмен айналыса бастаған.
Согдиана көптеген халықаралық және республикалық конкурстарға қатысып, өзгеріссіз лауреатардың арасынан табыла білген. Бірақ нағыз әншінің конкурстарға қатысып жүре бермейтінін түсінген ол өз өлеңдері мен композицияларын жазумен айналыса бастаған.
## Жетістіктері
* 1998 - Жас пионистер арасындағы Республикалық конкурста лауреаты
* 2001 - "Менің жүрегім" атты альбомы жарыққа шықты
* 2002 - Эстрадалық орындаушылар арасындағы "Менің өлкемнің әндері" атты Республикалақ конкурстың лауреаты
* 2007 - "Пилар" премиясының лауреаты

## Дереккөздер

Санат:Ресей әншілері
Хан жәрмеңкесі

**Хан жәрмеңкесі** - 1831 жылы Жәңгір ханның өз иелігіндегі аумақтан ашқан сауда-саттық орны.
## Жәңгір ханның тілегі
Жәңгір хан рұқсат сұрап, патшаның қаржы министрлігіне өтініш жасайды. 1832 жылы хан тілегі орындалып, қазынадан әдеуір қаржы бөлінеді. 
## Хан жәрмеңкесінің өтілуі
Ордадан 35 км жерде Хан жәрмеңкесі ұйымдастырылады. Жәрмеңке жылына екі рет, 7 - 25 мамыр, 14 - 25 қыркүйек аралығында жұмыс істеген. Жәрмеңке басында жүздеген сауда орындары, киіз үйлер тігілген. Оған Иран мен Ирактан. Бұхарадан, Ресейдің ірі орталықтары - Мәскеу, Новгород, Астрахан, Саратов, Ростов және т.б. жерлерден өнеркәсіп өнімдерінің алуан түрлерін әкелген, ал жергілікті қазақ байлары мен шаруалары төрт түлік малын айырбас саудаға салған, қой, түйе жүні, ешкінің түбіті, мал терісі, текеметтер, түрлі-түсті алаша мен кілем үлкен сұранысқа ие болған. Әсіресе қазақтардың қымыз, шұбат, айран, көже, ірімшік, құрт, қазы, қарта, т.б. жеңсік тағамдарын шеттен келген көпестер көтерме бағамен сатып алған. Хан жәрмеңкесіне қатынасушыларға жергілікті әнші-күйші, ақын-жыраулар, т.б. өнер көрсеткен. Хан жәрмеңкесі 1929 жылы жабылған.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Жәрмеңкелер
Мал серіктігі

**Мал серіктігі** - жаппай ұжымдастыруға дейінгі (1929) Кеңес Одағындағы ұжымдық шаруашылықтың қарапайым түрі.

## Міндеттері
Мал серіктігі көшпелі аудандарда ұжымшар құрылысының негізі болды. Мал серіктігіне мал шаруашылығын серіктік мүшелерінің отырықшылануын ұйымдастыру, мал шаруашылығы үшін тұрақты жем-шөп қорын жасау және егіншілікті өркендету, серіктік мүшелерінің мәдени-саяси дәрежесін көтеру міндеттері жүктелді. Көшпелі қазақ ауылында жаппай ұжымдастыруды жүргізуде белсенділік көрсетті. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Мал шаруашылығы
Джон Малкольм Ордуэй

**Джон Малкольм Ордуэй** ()&nbsp;— дипломат, Астанадағы АҚШ Елшілігінің істердегі сенімді АҚШ-тың Төтенше және Өкілетті Елшісі.

## Өмірбаяны
Джон Ордуэй Калифорнияда дүниеге келіп, Калифорния мемлекеттік мектептерінде білім алды. 1972 жылы Стэнфорд университетін бітірді, бұның алдында 9 ай бойы Италияның Флоренция қаласында тарихтағы өнер деңгейі дәрежесінде оқыды. 1975 жылы Калифорния университеті жанындағы  Хэйстинг құқық колледжін бітірді. Сонымен қатар Берклидағы Калифорния университетінде бір жылдық аспирантурада КСРО және Шығыс Еуропа мемлекеттері мамандығын бітірді.

Вашингтонда Ордвей Мемлекеттік департаментінің баспасөз қызметінде Оңтүстік Африка істерімен және екі мәрте Кеңес Одағының істері бойынша басқармасында жұмыс істеді. Ол екі мәрте Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (ҰҚК) Африка істері бойынша бөлімінің директоры болып қызмет атқарды. Осы кезеңде ол қол АҚШ келіссөздер жүргізу тобының мүшесі болып Анголадан Куба әскерлерін шығаруға және Намибия мемлекетінің тәуелсіздігін алуға ықпалын тигізген келісімшарттарды жүзеге асыруға көмектесті. ҰҚК де Ордвей Сомалидегі аштықпен күрес үшін американың әскери күшінің қатысуына алып келген 1992-1993 шешімі процесімен үңіле тұра айналысты.

Әр түрлі жылдары АҚШ мүдделерінің дипломатиялық миссияларында жұмыс атқарды:
* Ресейде — 1999 жыл мен 2001 жыл аралығында Мәскеуде АҚШ Елшілігінің елшісінің орынбасары.

АҚШ-тың Төтенше және Өкілетті Елшісі:
* Арменияда&nbsp;— 2001 жылдың қараша мен 2004 жылдың тамыз аралығында.
* Қазақстанда — 2004 жылдың қыркүйек пен 2008 жылдар аралығында.

АҚШ-тың Істердегі сенімді:
* Непалда— 2009 жылдың желтоқсан мен 2010 жылдың қаңтар аралығында.
* Австрияда&nbsp;— 2009 жылдың мамыр мен шілде аралығында.
* Болгарияда&nbsp;— 2009 жылдың тамыз бен қараша аралығында.
* Чехияда&nbsp;— 2010 жылдың мамыр мен тамыз аралығында
* Қазақстанда&nbsp;— қараша 2013 жыл

ағылшынша, орысша, французша, итальянша, немісше, чех тілдерін жетік менгерген. Сонымен қоса қазақ тілін аздап біледі.

## Дереккөздер
Мейбл Толкин

**Мейбл Толкин**,  (тұрмыс құрмастан бұрын **Саффилд **) — Джон Рональд Руэл Толкиннің анасы.

## Өмірі
Оның ата-аналары, Джон Саффилд және Эмили Джейн Спэрроу, Стёрлинг-роудта Бирмингемде өмір сүрді және қала орталығындағы дүкеннің қожайындары болды.

Күйеуі Артур Толкиннің Оңтүстік Африкада 1896 жылы қайтыс болуы, Мейблді екі ұлымен ешқандайда қаражатсыз қалдырды. Алдымен олар Бирмингте Мейблдің ата-анасының үйінде тұрды, одан кейін Сэйрхоул ауылына көшті.

Мейбл балаларын өзі оқытты, ал Рональд жақсы оқушы болды.

1900 жылы баптист туысқандарының қарсылығына қарамастан, ол католик дініне кіреді, осының салдарынан туысқандары қаржылай көмектесуден бас тартады. Ол диабетпен ауырып 1904 жылы, Джонға небәрі 12 жыл болғанда өмірден озады.

## Дереккөздер
Қашқын: Б жоспары (телесериал)

**Қашқын: Б жоспары** -  атыс-шабыс жанрндағы Оңтүстік Кореяның телехикаясы. Фильм KBS2 арнасының тапсырысымен түсірілген. Түсірілім Сеулде, Пусанда, Токио, Осака, Йокогама, Шанхай, Пекин, Макао және  Гонконгта жүрген.
## Басты рөлдерде
*Дэниэл Хенни
*Ли Чжон Чжин
*Ли На Ён
*Рэйн
*Ким Су Хён
*Сон Дон Иль
*Сон Чжэ Хо
*Ли Чжон Хёк
*Юн Чжин Со
*Сон Ха Юн
## Қызықты мәліметтер
*Хван есімді қылмыскер профессор әйелді ойнаған актриса сериал түсіріліп жатқан кезде жол апатына ұшырайды. Сол үшін сценаристтер оның кейіпкерін 12-шы серияда атып кеткен деп көрсетеді. Кейін, сериалдың соңына қарай ол актрисаның жағдайы жақсарып, сериалда түсірілімін қайта жалғастырған болатын (19-шы серия). Ол кезде сериал режиссері: «Сериалдың атына сай, өкінішті жол апаты салдарынан, біздің де кенеттен Б жоспарын ойластырып, сюжетті соған қарай бейімдеуімізге тура келді» деген болатын.
*Фильмдегі басты саундтрек Running and Running әнін Рэйннің «шәкірттері» MBLAQ тобы орындайды.
*Көп жылдар бойы корей сериалдарында көрінбеген актриса мен актерлар бұл сериалға түсуге келісімдерін беріп, түскен болатын. Мысалға: Рэйн үшін бұл соңғы 5 жылдағы бірінші сериал болды, басты рөлдегі актриса үшін соңғы 6 жылдағы бірінші сериалы, Кай рөлінде ойнаған Дэниел соңғы 4 жылда корей драмаларында ойнамаған болатын. Ал профессор Хван рөлін ойнаған актриса тіптен Fugitive драмаға дейін көп жыл бойы Жапон елінде ғана түсіп жүрді.
*Келісімшарт бойынша Рэйнге әрбір серия үшін 46,5 мың (1 $ = 1079 won) доллардай ақы төленуі керек болатын. Сериал біткен кезде, сериал түсірген компания жалақыны уақытысында төлемегені үшін Рэйнге 300 мың доллардай ақша қарыз болды.
*Өкініштісі, сериалдың рейтингі Кореяда төмен болды. Бірінші сериясы көрсетілген кезде 21,7 болса, соңғы сериясында рейтингі 12,7-ке дейін түсіп қалады.
## Саундтрек
 01. Running & Running – MBLAQ
 02. Saranggateun geon mitji – Shim Seung Hoon
 03. Chaos A.D. – (4minute)
 04. Poison – Jea
 05. Mayday – (Oran-G)
 06. Crazy Bounce
 07. Gun Likes A Girl
 08. Gloria
 09. Dragon Of China
 10. Jaetbit Noeul
 11. Break Out
 12. I Like To Move It
 13. Bullet Dance
 14. Chunkukeuroee pyeondo
 15. Born To Run
 16. No More Cigarette
 17. Unlimited

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
''The Fugitive'' official KBS website 
* 

Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары
Қаржу (ұлттық ойын)

**"Қаржу" немесе "қаржымақ" (ұлттық ойын).** "Қаржу" ("қаржымақ") ептілікті талап ететін ойын. Бұған әрқайсысы 10-15-тен асық салып бірнеше бала ойнай алады. Бірақ олардың саны 5-тен аспағаны жөн. Ойын шарты мынадай. Әдеттегідей асық иіру бойынша кезектескен балалардың алғашқысы ойынды бастайды.Алқа-қотан отырған ойыншылар ойын тәртібін бақылап отырады. Әлгі бала жерден уысы толғанша асық алады да , оны жоғары атып жіберіп қолының сыртын тоса қояды. Сонда оның қолы сыртына шамамен 5-6 асық тұрып қалады. Ойыншы оны тағы да жоғары лақтырады да, асықты қаржып яғни үстіңгі жағынан қарпи қағып алуы керек. Асықтарды жерге түсірмей қаржып алса, асық ала алмайды да, ойынды келесі балаға береді. Ол жоғарыда айтылған тәсілмен ойнай береді. Әр ойын сайын ұпай саны алынған (ұтқан) асықпен есептеледі.
## Дереккөздер

Санат:Ұлттық ойындар
Сасыр (ұлттық ойын)

**Сасыр (ұлттық ойын).**Мұны 2 бала ойнауға болады. Олар әрқайсысы 5-6 асық қосады. Шарт бойынша ойынды бастаған ойыншы қолындағы асықтарды шашып жібереді де, алшы, шік түскен асықтарды жинап алып отырады. Егер ойын үстінде алшының жанындағы бір  асық тәйке түссе, бала айып төлейді яғни өз жанынан 1 асық қосып отырады да ойынды жалғастыра береді. Егер тартқан айыбы көбейіп, асығы бітіп қалса, ойынды белгіленген шарт бойынша одан әрі соза береді де не ұтқанша, не ұтылғанша ойнай береді. Одан кейін ойын қайта басталады. 
## Дереккөздер

Санат:Ұлттық ойындар
Ыбырайым Жәңгірұлы Бөкеев

**Ыбырайым (Ибраһим) Жәңгірұлы Бөкеев**, Князь Шыңғыс (1833 - 1865) - полковник, Жәңгір ханның баласы.

## Өмірбаяны
1852 жылы Санкт-Петербургтегі Императорлық паж корпусын тәмамдап, Орынбордағы лейб гвардиялық, гусар полкіне жіберілді. 1853 - 60 жылдары гвардия ротмистрі шенінде Орынбор генерал-губернаторының қарамағында қазақ жұртын басқару ісімен шұғылданды. 1853 жылы қаңтарда Бөкеевке князьдік мәртебе беру жөніндегі Ресей императорының жарлығы шықты. Ағасы, хан тағының мұрагері Сақыпкерей аз ғұмырында негізінен Бөкей ордасын басқару мәселелеріне көп көңіл бөлсе, қызметі мен лауазымы онымен бірдей болған Ыбырайым Бөкеев бүкіл Кіші жүздегі ел басқару ісіне араласты. Жұрт оның атына тікелей арыз - құжат жолдап, Жәңгір хан ісін жалғастырушы мирасқор ретінде үміт артты. 1863 жылы қазандағы құжатта оның лауазымы "гвардия полковнигі" деп көрсетілген.

## Дереккөздер

Санат:1833 жылы туғандар
Санат:1865 жылы қайтыс болғандар
Төрт асық (ұлттық ойын)

Төрт асық (ұлттық ойын) - ойынды әдетте 4-6 жастағы балалар ойнайды да, ол сәбилерді есепке, аңғарымпаздыққа үйретеді әрі қол жаттықтырады. Ойынға қатысқан балалар асық иіреді де кезегімен ойын бастайды. Ойын тек 4 асықпен ғана ойналынады. Алғашқы бала төрт асықты шашып жібереді. Егер төрт асық төрт түрлі пішімде түссе, ойыншылардан бір-бірден асық алып отырып, ойынды жалғастыра түседі. Бұл жолы шашып жіберген асығының бәріде не алшы, не бүк яғни ойынды одан әрі соза түзеді. Егер асық аралас (бір бүк, үш жік және т.б.) пішімде түссе, ойын кезегіін келесі балаға береді. Ақырында басқа балалар ұтылып, бір бала ұтысқа шығады.
## Дереккөздер

Санат:Ұлттық ойындар
Бисен Жұмағалиев

**Бисен Жұмағалиев** (1922 жыл 22 желтоқсан, Батыс Қазақстан облысы, Сайқұдық ауылы - 2015 жыл 30 маусым, Орал) - белгілі журналист. Ұлы Отан соығының ардагері, еңбек ардагері. Қоғам қайраткері.
 
## Еңбек жолы
1940 жылы педагогикалық училищені, 1951 жылы Орал медициналық институтын. 1960 жылы СОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебін, 1964 жылы Алматы ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын бітіріпген. Ауыл мектебінде мұғалім ретінде еңбек жолын бастаған ол 1942 жылы қаңтарда майданға аттанып, 13-дивизия құрамында соғысып, Ленинградты азат етуге қатысады. Кейін Ленинград әскери - саяси училищесінде оқып, қазақ тілінде шығатын «Отанды қорғауға» атты майдандық газетте қызмет істейді. Майданнан оралған соң 1945 - 1955 жылдары БҚО «Екпінді құрылыс» газетінің редакторы, Фурманов аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы (1955 - 1958) болды. 1960 - 85 жылдары Орал және Көкшетау облыстық партия комитеттерінің хатшысы. 1985 жылы зейнет демалысына шыққан соң Көкшетау қаласындағы Куйбышев атындағы мемориалдық музейдің директоры. Ұлы Отан соғысындағы қазақ жауынгерлерінің ерліктері, Ленинград қорғаушылары туралы «Степные зари Приуралья», «Обновленная степь», «10 лет с М.Шолоховым» атты кітаптар жазған.

## Марапаттары
* "Жеңіс" Ордені;
* "Отан соғысы" Ордені;
* "Қызыл жұлдыз" Ордені;
* 3 мәрте "Еңбек Қызыл Ту" Ордені;
* 2 мәрте "Құрмет белгсі" Ордені;
* Қазақстанның "Құрмет" Ордені және басқада көптеген медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:22 желтоқсанда туғандар
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Төлеген Жұмақаев

**Төлеген Жұмақаев** (1914 жыл, Қаратөбе ауданы, Шалғын - 1984) - жергілікті басшы, Қазақстанның еңбек сіңірген зоотехнигі.
## Еңбек жолы
1938 жылы Алматы зоотехникалық - малдәрігерлік институтын бітірген. 1940 жылы әскерге алынып, генерал Гусевтің атты әскерінде саяси жетекші, эскадрон командирі болған. 1955 - 62 жылдары Қаратөбе ауданында шаруашылық басшысы, аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, бұдан кейінгі жылдары Жымпиты аудандық ауыл шаруашылығы өндірістік басқармасын, Тайпақ аудандық партия комитетін басқарған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Саясаткерлер
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Құмар (ұлттық ойын)

**Құмар (ұлттық ойын).**Бұл балалар құмарлана ойнағандықтан *"құмар"* атанған. Бұған кемінде 2 не 4 адам қатысады. Ойыншы төртеу болса тіпті қызық болады. Мұны ересек адамдарда ойнаған. Ойын шарты мен тәртібі былай: Ойынға қатысқандар, мысалы, 4  адам (бала) алдымен жүлде тігеді. Жүлдеге қозы, лақ немесе жеп-жеңіл зат, мүлік, аздап ақша да тіге береді. Ойынға қатысушылардың 4 асығы болады. Олар асықты кезектесіп иіреді немесе барлық  4 асықты қоса шашады. Иірген (әрине асықты кезек-кезек бір-бірлеп иіреді) асықтар 4 тәйке, 4 алшы, 4 бүк, 4 шік түссе белгіленген жүлденің жартысын алады. Егер 4 асық төрт түрлі түссе жүлені түгел алып кетеді. Одан кейін жүлде қайта тігіледі де, ойын одан әрі жалғастырылады. Ойын уақытын ойыншылар өздері белгілейді. Құмар ойынын бақсы, балгерлер *бал ашуға* да пайдаланған.

## Дереккөздер

Санат:Ұлттық ойындар
Бельгиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Бельгияның 11 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысандардың бәрі тізімге мәдени  талаптар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Бельгия аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне  16 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Азиядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер

* Бельгиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі 
* Бельгиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогы 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Бельгия
Жұмаш молда

**Жұмаш молда** (1870 жыл, Нарын - 1919 жыл, Сартөлген) - Нарын өңіріне белгілі емші, діндар.

Халық арасында оны «пері ұстаған емші» деп атайды. Зираты Бөкей орда ауданының батыс бағытындағы «Сартөлген» мекенінде. Қазір бұл зиратқа ауруға ұшыраған мал табындарын түнетеді. Жергілікті халықта Жұмаш молда аруағы қолдаса, мал шығыны тоқталады деген сенім бар.

## Дереккөздер

Санат:1870 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Әбдірәсілов

* Құрбан Әбдірәсілов (1932 жылы туған), ұйғыр актері.
* Қадыр Әбдірәсілов (1938-1984), кенші, Социалистік Еңбек Ері (1976).
* Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов (15.7.1958) – биология ғылымының докторы (1997)
Сағат Жұмағазиев

**Сағат Жұмағазиев** (1911 жыл 30 желтоқсан, Жаңақала ауданы) - журналист, Қазақ КСР мәдениетіне еңбегі сіңген қызметкер (1972).

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 1928-30 жылдары Азғыр кентінде аудандық атқару комитетінің іс жүргізушісі боп бастаған. 1930-31 жылдары Орал қаласындағы кеңес-партия мектебінің тыңдаушысы. 1931-66 жылдар аралығында облыстық, республикалық басылымдарда әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. 1966-69 жылдарда Мәскеудегі КСРО Жоғарғы кеңесінің актілері басып шығаратын бөлімнің реферанты, 1969-75 жылдары осы бөлімнің қазақ бөлімшесінің меңгерушісі, 1976 жылы республикалық «Қазақстанның ауыл шаруашылығы» журналында редактор, аудармашы қызметін атқарады. 

## Марапаттары
2 рет «Құрмет Белгісі» (1945, 1947) орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан журналистері
Өтеген Жұмашев

**Өтеген Жұмашев** (1932 жыл 10 қаңтар, Бөкей ордасы ауданы, Дауыл) - күйші.

## Өмірбаяны
Домбыра тартуды 5 жасынан үйренген.  1959-68 жылдары Жәнібек ауданында ұйымдастырылған домбыра оркестрінің құрамында өнер көрсеткен. 1966-76 жылдары «Өкініш», Сейтектің «Бес қыз», Нақыштың «Айжан апай», «Ақжелең», Мүсірәлінің «Мүсірәлі», Құрманғазының «Байжұма», Қожақтың «Ақсақ кер ат» және т.б. күйлерді қорға жаздырған. Өтеген Жұмашев қазір зейнетте.  

## Дереккөздер

Санат:Күйшілер
Мақаш Жүсіпов

**Мақаш Жүсіпов** (1939 жыл, Тасқала ауданы, Киров) - егінші, Социалистік Еңбек Ері (1981).

## Еңбек жолы
Бұрынғы «Красный Маяк» кеңшарында 17 жыл механизатор, 2-трактор - егіс бригадасының жетекшісі болған. 1983 жылы ауданда мердігерлік бригада ұйымдастырылған кезде жұмыстың ілгерішіл әдісін қолданды. Әсіресе жерді қайырмасыз түренмен жыртуды ауданда бірінші болып тәжірибе жүзінде іске асырды. Егін науқанында жыл сайын жоғары өнім жинады. Бригада табысын ұйымдастырудағы еңбегі үшін 1981 жылы Мақаш Жүсіповке мәртебелі атақ берілді.

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Хасен Ибрашев

**Хасен Ибрашев** (1916 жыл 15 желтоқсан, Казталов ауданы - 1978 жыл 27 шілде, Алматы) - ғалым, математик, профессор (1969).

## Еңбек жолы
*1941 жылы Орал педагогикалық институтын бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысқан;
*1943-48 жылдары ҚазМУ-де проректор қызметін атқарған;
*1948-78 жылдары ҚазМУ-де кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеген;
*1957-71 жылдары декан. Негізгі ғылыми еңбектері шекті және шексіз жай дифференциалды теңдеулер жүйесінің теориясына және Ляпуновтың екінші тәсілін қолданғандағы олардың шешімдерінің орнықтылығын зерттеуге арналған.

## Марапаттары
2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Шығармасы
*Математикалық анализ курсы.1, 2-т., А., 1963-70.

## Дереккөздер

Санат:Математиктер
Қыз Данай

**Қыз Данай** (19 ғ., Жылыой өңірі) - ер- жүрек әйел, Төремұрат батырдың сүйген жары. Тегі жағынан Таз руының Келдібай атасының Жәлімбет бұтағынан. Атастырылған жеріне бармай, сүйгені Төремұрат батырға қосылғаны үшін елден қудаланады, сол кездің оқиғалары «Қыз Данайдың қырғыны» деп аталады. Төремұратпен бірге Хиуаға қашуға мәжбүр болады. Төремұрат қаза тапқан соң, түрікпен тұтқынында болады. Одан қашып шығып, Жылыойға Төремұрат алдаспанын, арғымағын алып келеді, кейіннен Төремұраттың кегін алуға барған Өтен - Нарынбайларға жол көрсетеді. Оған күй атасы Құрманғазы «Қыз Данайдың қырғыны», «Қыз Данайдың күлкісі», «Шай- сандық» т. б. күйлерін арнаған.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Легендариум

**Легендариум** () — аңыздардың коллекциясы. 

Бастапқыда, ортағасырлық латын тілінде, бұл терминмен әулиелердің өмірі жайлы аңыздардың жазулары белгіленді. Бұған XIV ғасырдан бері сақталған «Анжу легендариумы» мысал бола алады.

Ағылшын тіліні Оксфордтық сөздігіне сүйінер болсақ, легендариумның синонимі «*legendary*» сөзі, 1513 жылы даталанған. Бұндай атауға ортағасырлық ағылшын тілінде жазылған "Оңтүстікағылшын легендариумы" мысал бола алады.

Қазіргі уақытта «*legendary*» термині зат есімге қарағанда сын есім ретінде көбірек қолданылады. «Легендариум» кейбір еуропалық тілдерде әлі күнге дейін қолданыста; бірақта Толкин «легендариумды» Жерорта жайлы ойдан жазған жазбаларын белгілеуге қолданған уақытта, бұл сөз ағылшын тілінде көп қолданыла бермейтін еді.

## Атақты легендариумдар
* Толкин легендариумы
* Анжу легендариумы

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет терминдері
Тораджа

**Тораджи** (*тораджа*) — Индонезиядағы туысқан халықтар тобы, бірнеше туыстас халықтар мен тайпалар бірлестігінің атауы. Олар Сулавеси аралының орталық бөлігіндегі таулы аймақтарды мекендейді. Жалпы саны – 1 млн 500 мың адам.

## Этнонимі
Тораджа сөзі бугин тіліндегі Riajya терминінен шыққан, «биік таудағы адамдар» дегенді білдіреді. Голландияның отаршылдық үкіметі 1909 жылы халықты Тоража деп атады.

## Тілі
Тілі - аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының тораджа тілі.
нобай|оңға|200px|Тораджи балалары     
## Діні
Тораджалар негізінен дәстүрлі тайпалық культтерді ұстанады. 19 ғасырдың аяғынан бастап христиандық пен ислам діні тарай бастады.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - ауыл шаруашылығы (күріш, жүгері, тары, маниок, таро, саго, кокос пальмасы, қант қамысы, көкөністер, жемістер, банандар, темекі және кофе). Көмекші рөлді теңіз және көлден балық аулау және күріш алқаптарында балық өсіру атқарады. Ит, найза, үрлегіш мылтық (сумпитан), қақпан, тұзақ арқылы киік, қабан, маймылдарды аулайды. Буйвол (негізінен салт-ғұрыптық мақсатта), тауықтар, ешкілер, қойлар, жылқылар, шошқалар, иттер өсіріледі. Дәстүрлі қолөнерден - металл өңдеу, керамика, ағаш ою, тоқыма және тоқу.

## Тұрмыс салты
Негізгі әлеуметтік бірлік – ауыл қауымдастығы, эндогамикалық. Әдетте некеге дейінгі жыныстық қатынастардың еркіндігі сақталған.
Жерлеу рәсімі, бүкіл ауыл үшін өте маңызды оқиға, ол бірнеше күнге созылады және де өте қымбат. Тораджи халқының орташа өкілі рәсімді бірден өткізе алмайды. Көбісі жерлеуге апталап, айлап, тіпті жылдар бойы ақша жинайды. Осы уақыт бойы сүйікті адамның мәйіті бүкіл отбасымен бір үйде «өмір сүреді».
Жеткілікті сома жиналғаннан кейін рәсім өтеді. Оның негізгі кезеңдерінің бірі буйволдар мен шошқаларды құрбандыққа шалу. Адам неғұрлым күшті болса, өлім мейрамында соғұрлым көп мал құрбандыққа шалынады және көбінесе бірнеше ондаған, тіпті жүздеген бастар болады. нобай|оңға|200px|Тораджа үйі  
Содан кейін нақты жерлеу орын алады. Жыл сайын өлгендерді қабірлерінен шығарып, жуындырып, жаңа киімдерін кигізеді. Содан кейін мәйітті бүкіл ауыл арқылы тасыйды. Кейбір туыстары жиырма жылдан астам уақыт бұрын қайтыс болса да, бәрібір олардың бір ғана міндеті - марқұмның денесін тәртіпке келтіру.
   
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері, жинақты кейде шоғырлы төбелердің басында орналасқан, жоғарғы және төменгі бөліктерге бөлінген, бірнеше ғұрыптық үйлері бар. 
Жазықтағы ауылдар шашыраңқы жоспарда. Тұрғын үйлері қадаларда орналасқан, төртбұрышты, төбесі ағаштан, бамбуктан және пальма жапырақтарынан жасалған. Оңтүстік Тораджаның үйлерінде қайыққа ұқсайтын ертоқым тәрізді шатырлары бар. Жылқы, буйвол мүйіздерімен безендірілген. Қабырғаға сурет салу тән: буйволдардың, құстардың бастары мен мүйіздері және т.б.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімдері тапа (ерлерге арналған денені орайтын мата, бариу күртелері, әйелдерге арналған саронг) фабрика маталарынан тігілген киімдерге ауыстырылды.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамының негізі – күріш.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Николай Андреевич Урмаев

[thumb|[Николай Андреевич Римский-Корсаков]]
**Николай Андреевич Урмаев** (6(18).12.1895, Гусь-Хрустальный, қазіргі Владимир облысы, – 1959, Мәскеу) - кеңестік геодезист, техника ғылымдарының докторы, профессор (1937), техника әскерінің генерал-майоры (1943). 

1918 жылы Мәскеу университетін бітірген. Әскери-топографиялық қызмет бөлімдерінде басқару қызметтерін атқарды. 1933-52 жылдары В.В.Куйбышев атындағы әскери-инженерлік академияның астрономия және жоғарғы геодезия кафедрасының бастығы. Негізгі еңбектері жоғары геодезия, фотограмметрия және математикалық картографияға арналған. Триангуляцияны теңдестіру тәсілін дамытты. Ленин орденімен, 1 дәрежелі Отан соғысы орденімен, басқа да 4 орденмен және медальдармен марапатталған.

## Шығармалары
* Элементы фотограмметрии, М., 1941; 

* Основы математической картографии, М., 1962;

* Сфероидическая геодезия, М., 1955.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Яндекс.Словари › БСЭ, 1969-1978

* Космический мемориал

* Урмаев, Николай Андреевич

Санат:КСРО ғалымдары
Санат:1895 жылы туғандар
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО геодезистері
Санат:КСРО инженерлері
Санат:Профессорлар
Санат:КСРО генералдары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Оксфорд ағылшын тілі сөздігі

**Оксфорд ағылшын тілі сөздігі** (, *OED*), **Оксфорд сөздігі**, **Үлкен Оксфордтық сөздік** — «Оксфорд университетінің баспасы» баспа үйі шығарған ең танымал және үлкен ағылшын тілі сөздіктерінің бірі. 2005 жылғы басылым 301 100 шақты мақаланы қамтыды (350 миллион символ).

Сөздік ауызекі, бейресми «Мюррей сөздігі» (Murray’s) деген атпен де танымал (алғашқы редакторы – Джеймс Марридың фамилиясы бойынша).

## Даму тарихы

1857 жылы Лондон филология ұйымы сөздікті шығаруды ойластырды. Болашақ сөздіктің жобасы 1859 жылы, жаңа ағылшын сөздігін жасап шығару туралы ұсыныс жарияланғаннан кейін, құрастырылды. Редакторы болып Джеймс Марри тағайындалды. Сондай-ақ Генри Брэдли мен Уильям Крэйги де көптеген жұмыстар атқарды.

1 ақпан 1884 жылы  «Тарихи қағидаларға негізделген жаңа ағылшын сөздігі»(, *NED*) деп аталған  алғашқы басылымды шығару басталды. 1895 жылдан бастап мұқабаларға  «Оксфордтық ағылшын сөздігі» () деген екінші атауы жазыла бастады. Басылым 1928 жылға дейін 10 томнан тұрды. 1919 жылдан бастап, әскерден оралған, Джон Рональд Руэл Толкин лексикограф көмекшісі қызметін атқарды.

1933 жылы сөздік басылымнан кері өтті және қосымша кітабы бар 12 томнан тұрды. Осы кезде ол қазіргі атауын алды — «Ағылшын тілінің Оксфордтық сөздігі».

1972 жылы бірінші томның шығуысымен, 3 томдық қосымша сөздік басыла бастады. 1972 және 1986 жылдар аралығында тағы да 4 том қосылды.

1989 жылы 20 томдық екінші басылым жарық көрді.

Сонымен қатар 2 томдық «Compact edition of the Oxford English dictionary» атты кішірейтілген басылымдары мен «Shorter Oxford English dictionary» және «Concise Oxford dictionary of current English» деп аталатын кысқартылған түрлері де бар.

Толықтай қайта өңделген басылымы 2017 жылы шығарылуға дайындалынып жатыр. Басылым тек электронды түрде болады (яғни, кітап түрінде шығарылмайды). Қазіргі таңда 80-ге жуық мамандар еңбектені жатыр. Мәліметтерге сүйінетін болсақ 2011 жылдың 24 наурызында **Ryvita** сөзіне жеткен.

## Мазмұны
Оксфордтық сөздіктің лексиконы 1150 жылдан бастап қолданыста бар, қолданыстан кеткен ауызекі және әдеби тілдегі барлық сөздерді қамтиды. Сөздік этимологиялық, орфографиялық, семантикалық, орфоэпиялық және грамматикалық тұрғыдан егжей-тегжейлі анықтама береді. Мысалдар мен үзінділерге негізделе отырып, сөздердің мағынасының, емлесінің (дұрыс жазылуының), айтылуының және қолданысының әртүрлі тарихи уақыт аралығындағы өзгерістерін көрсетуге тырысады. Алғашқы басылымы 500 мыңға жуық сөзден және 5 мың атвордың 20 мың туындысынан алынған 2 млн-ға жуық цитаталардан тұрды.

## Басылым
*Oxford English Dictionary, second edition, edited by John Simpson and Edmund Weiner, Clarendon Press, 1989, twenty volumes, hardcover, ISBN 0-19-861186-2

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Оксфордттық ағылшын сөздігінің сайты

Санат:Оксфорд университеті
Санат:Сөздіктер
Санат:Ағылшын тілі
Қыземшек (тау, Батыс Қазақстан облысы)

**Қыземшек тауы** – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданында орналасқан аласа тау. 

## Жер бедері
Теңіз деңгейінен биіктігі - 98,2 м. Тау әк тастарынан құрылған, теңіз табаны тартылғанда көтерілген биіктік. Онда әк тастары, теңіз жәндіктерінің мүрделері кездеседі. Шығыс жағы биіктеу, батыс жағы жайпақ болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданы таулары
Георгий Алексеевич Коростелев

**Георгий Алексеевич Коростелев** (1885 жыл, Самара - 1932 жыл) - мемлекет қайраткері, Қазақ облыстық комитетінің хатшысы (1922-1924).

## Еңбек жолы
*1905 жылдан Коммунистік партия мүшесі. Революциялық жұмысқа қатысқаны үшін бірнеше рет қамауға алынып, жер аударылды. 
*1917 жылы Орынборда Қызыл әскер бөлімшелерін ұйымдастыруға қатысты. 
*1918 жылы Орынбор әскери - революциялық комитетінің және губерния кеңесі атқару комитетінің мүшесі. Азамат соғысы кезінде Қызыл әскерде саяси жұмыс]жүргізді. 
*1920 жылы қазанда ҚАКСР Кеңестерінің Құрылтай съезінде Қазақ ОАҚ-нің және оның Төралқасы мүшелігіне сайланды. 1922 - 1924 жылдары РК(б)П Қазақ облыстық комитетінің хатшысы. 1925 жылдан РК(б)П Мәскеу бақылау комиссиясының төрағасы болды.

## Дереккөздер
Оксфорд университетінің колледждері

Оксфорд университетінің ең алғашқы колледжі — Университеттік () — [1249 жыл]ы ашылды. Ал  тарихи тұрғыдан алғашқы колледж атағына үміткер, «Баллиоль» (, 1260 жыл) және «Мертон»(, 1260 жыл) колледждері құрушыларының құрметіне аталған болатын. Джон Баллиоль Шотландияның болашақ патшасы Иоанн I-нің әкесі, ал екінші колледждің негізін қалаған лорд-канцлер Уолтер де Мертон болатын. Бұл оксфордтық дәстүрдің бірі десек те болады, көбіне колледждердің негізін салушылар жоғары қызметтегі адамдар, монархтар болды. Ал кардинал Томас Уолси 1525 жылы, өзінің атын тарихта мәңгілікке қалдыру мақсатында атымен аталатын колледж ашады. Әрбір кеш сайын  Кардиналь колледжінің ауласында «Үлкен Том» атты қоңыраудың шылдыры шығады. Колледждің соборы 1545 жылдан бастап кафедралы болып келеді, бұл жерде витраждардың бай коллекциясы жиналған. 

Иса Шіркеуі колледжі () — Оксфордтаңғы ең үлкен және ең әдемі колледж, ал сәнді колледждердің бірі — Магдалина колледжі () Червелл өзенінің жағасында орналалсақан. 1458 жылы Винчестерлік колледждің мұғалімі негізін қалады. Қоңыраухана және Магдалина колледжі қаланың нышанына айналды, ал колледж хоры жыл сайын 2 мамыр күні мұнарада әнұран айтады. Магдалина колледжіне қарама-қарсы Ұлыбританияның ескі ботаникалық бағы орналасқан. Оны [1621 жыл[[ы студент-дәрігерлер ашқан.





[Санат:Оксфорд университеті колледждері
Питт-Риверс мұражайы

**Питт-Риверс мұражайы** — этнография және археология бағыттарына арналған Оксфорд университетінің  мұражайы.

## Ашылу себебі

1884 жылы зерттеуші Огастес Питт-Риверс Оксфорд университетіне  қару-жарақтар мен басқа да сирек кездесетін, 22 000-ға жуық жәдігерлері бар, коллекциясын тапсырды. XXI ғасырдың басында жәдігерлер саны жарты миллионнан асты. Әкелгендегі мақсаты университетте антропология кафедрасын ашу болды.

Мұражай Жаратылыстану мұражайының шығыс бөлігінде орналасты. Бұл мұражайды 1885-86 жылдары басты ғимараттың архитектурасын ойлап тапқан архитектор салған болатын. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Сайты

Санат:Ұлыбритания мұражайлары
Санат:Этнографиялық мұражайлар
Санат:1884 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Оксфорд университеті
Санат:Оксфорд мұражайлары
Николай Петрович Ивлев

**Николай Петрович Ивлев** (1928 жыл 7 қараша, Бөкей ордасы ауданы, Шоңай станциясы - 1998 жыл 13 наурыз, Алматы) - белгілі өлкетанушы.

## Еңбек жолы
Балалық, жастық шағы Нарынқұм өңірінде өткен. Шоқан Уәлиханов, Мұхамед-Салық Бабажанов, т.б. қазақ ғылымы мен мәдениеті қайраткерлерінің шығармаларын жүйелеп, насихаттауға арналған зерттеу жұмыстарының авторы. Алғашқылардың бірі болып, қазақ этнографы Бабажановтың барлық жарияланымдарын топтап, ғылыми түсініктермен толықтырып, 1996 жылы жарыққа шығарды. Жергілікті өлкетанушы Жақып Ақбаевпен бірге 1991 жылы Бабажановтың Бөкей ордасы ауданындағы жерленген орнын анықтады.

## Шығармалары
*И оживают биографии, Алма-Ата, 1983;
*Семиречинские мосты, Алма-Ата, 1974;
*Находки краеведа, Алма-Ата, 1977;
*История развития дорожного хозяйства Казахстана, Алма-Ата, 1994.

## Дереккөздер

Санат:Тарихшылар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Учка (тоннель)

**Учка** тоннелі (хорв. Tunel Učka) - Хорватияның А8 магистраліндегі автомобильдік тоннель. Тоннель ұзындығы - 5062 метр, ол Хорватиядағы ұзындығы бойынша  Мала-Капела және Свети-Роктан кейінгі 3-ші орынды алатын тоннель. Тоннель диаметрі - 9,1 м. Учка Истрияның шығыс жағаларын  көтеріңкі орталық бөлігімен  жалғайды; Истрияның ең биік жотасы, Учка тауының  астынан өтеді. Учка тоннелі - А8 магистралінің жалғыз ақылы бөлігі, төлеу пункттері тоннелге кірер және шығатын  жерлерінде орналасқан. 2011 жылғы деректер бойынша тоннельден өту ақысы, прицепсіз жеңіл мәшинелер үшін 28 [күн]де, ал мотоциклдер үшін 17 [күн]ді құраған. Бірқатар кемшіліктеріне қарамастан жоғары төлем ақысы хорватиялық БАҚ - тың тарапынан критикаға ие болды.
Тоннель құрылысы  1978 жылы басталып, пайдалануға 1981 жылы, 28 қыркүйекте берілді. Тоннель ішіндегі қозғалыс екі бағытта да бір қатармен жүргізіледі. Тоннель ішінде автокөлік жылдамдығы шектелген, максималды жылдамдық - 80км/сағ. Тоннель 83 видеокамерамен,  39 өрт гидранттарымен 74 құтқару қызметін шақыруға арналған аппараттармен және 5  төтенше тоқтау  зоналарымен жабдықталған.
Қазіргі кезде  тоннельдің екінші кезекті құрылысы басталды  (біріншісінен солтүстікке қарай).
Учка тоннелінде күндізгі орташа жылдық трафик 8019 автомобильді құрайды, ал жаздағы күндізгі трафик - 11511 автомобиль.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* The most important road structures (сайт оператора трассы) 

Санат:Хорватия тоннельдері
Қажыәкпар Имашев

**Қажыәкпар Имашев** (1921 жыл, Жаңақала ауданы - 1940 жыл) - ақын.

## Ақындық болмысы
Өлеңдері 1938 жылдан баспасөз бетінде жариялана бастаған. 1939 жылы республикалық ақын - жазушылар слетіне қатысқан. Шығармаларының ішіндегі белгілі туындыларының бірі - "Сұңқар" поэмасы. Мұнда ер жүрек ұшқыш қыздардың Мәскеу - Қиыр Шығыс арқылы қонбай ұшу сапарындағы батылдық істерін жариялайды.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар

Санат:Қазақстан жазушылары
Интернационалист жауынгерлер ассоциациясы

**Интернационалист жауынгерлер ассоциациясы** - ауған-кеңес соғысы ардагерлерінің ұйымы.

## Ұйымның құрылуы мен мақсаты
1990 жылы Орал қаласында құрылған. Негізгі мақсаты - әлеуметтік-экономикалық бағдарламалар мен әскери-патриоттық жұмыстарды орындау, ауған соғысы ардагерлері мен запастағы жауынгерлерінің құқықтары мен мүдделерін қорғап, оларға жан-жақты қолдау көрсету. 

## Дереккөздер

Санат:Ұйымдар
Әмірғали Ипмағамбетов

**Әмірғали Ипмағамбетов** (1903 жыл, БҚО, Теректі ауданы, Бұлақсай - 1992 жыл) - Жайық өңіріндегі революциялық қозғалысқа қатысушы. 

## Шығу тегі
Тегі - «қарақалпақ» этнографиялық тобының бөкеней бөлімі. Белгілі революционер Меңдігерей Ипмағамбетовтің баласы.

## Еңбек жолы
1911-15 жылдары Қароба орыс-қазақ мектеп-интернатында оқыды. 1915 жылы немере ағасы Нұрғали Ипмағамбетовтің атына жазылып, майдандағы әскери дәрігердің баласы ретінде Орал реальдық әскер училищесіне қабылданды. 1918 жылдың басында училищенің 2-ші класын толық бітірместен тегін оқытатын Орал кешкі қазақ гимназиясына ауысты. 1917 жылы Оралдағы қазақ шәкіртерінің «Ақ ниет» өзара көмек ұйымына кірді. 1918 жылы сәуірдегі Орал жұмысшы, шаруа, солдат және қазақ депутаттарының 1-съезіне қатысты. Орал губерниясы революциялық комитеті жанындағы үгітшілер курсында оқыды. 1919-20 жылдары Орал губерниясы революциялық комитеті Ұлт істері жөніндегі коллегиясының нұсқаушысы. 20-жылдары Жайық өңірін кеңестендіру ісіне белсене қатысты. 1924 жылдан Гурьев уезіне қарасты Доссор РК(б)П аудандық комитетінің хатшысы. 30-жылдардағы Қарағанды облысында аудандық, облыстық деңгейде әртүрлі қызмет атқарды. 1936 жылы ақпанда БҚО Жәнібек ҚК(б)П аудандық комитетінің 1-хатшысы болып тағайындалды. 

1937 жылы «халық жауы» I.Құрамысовпен байланыста болды және Батыс Алашордаға қатысқан әкесін кеңес қызметкері етіп көрсетті» деген айыппен қызметтен босатылып, партиядан шығарылды. 1938 жылы «бұдан әрі партиялық жұмыстан аулақтатылып, шаруашылық-кеңес қызметінде пайдаланылсын» деген шешіммен партияға мүшелігі қалпына келтірілді. Жайық өңіріндегі революциялық қозғалыс тарихына қатысты жазылған бірнеше мақала, естеліктердің авторы. 1959 жылы Тайпақ ауданына қарасты Базартөбе ауылы маңынан әкесі Меңдігерей Ипмағамбетов жерленген қорымды тапты.

## Дереккөздер
Сюрикэн

**Сюрикэн қаруы** — ( "қолға жасырынған ұстара" деген мағынаны білдіреді) - жасырын тағуға арналған жапондық лақтыратын қару. 
## Қызықты деректер
*"Сюрикэн" жұлдызша, ине, шеге, тиын, т.б. түрінде жасалған жүзі бар, көлемі шағын қару.
*Ежелгі Жапонияда тыйым салынбағандықтан "Сюрикэнді" белдіктің астына тағып жүретін болған. Ниндзюцулар іс жүзінде "Сюрикэнді" 8-10 данамен ұстап жүретін. Оны мақта-мата кездемесіне орап, киімнің қалтасына салып қоятын. Кейде оларды шашқа арналған түйреуіш тәрізді етіп тағып алатын.
*Жапон жауынгері үшін "Сюрикэн" екінші есептегі қару болатын. Оны катана қылышына немесе яри найзасына қосымша ретінде ұстайтын. Бірақ, ұрыста көбіне сюрикэнді пайдалану арқылы қарсыласынан басым түсетін.
*"Сюрикэн-дзюцу" деп аталатын қаруды игеру өнері екінші қатардағы машық ретінде Ягю Рю, Катори Синто Рю, Итто Рю, Кукисин Рю, Тогакурэ Рю сияқты, т.б. көптеген әйгілі мектептерде оқытылды.
*"Сюрикэннің" сыртқы түріне қарап жапондардың мистикалық құбылыстарға әуестігін байқауға болады.
*Батыс Еуропа халқы "Сюрикэнді" көбіне *лақтыратын жұлдыз* деп атайды.
*Заманауи "Сюрикэндер" құрыштан соғылады.

## Дереккөздер

Санат:Жапон қару-жарақтары
Кемпір (фильм)

**Кемпір** — 2014 жылы шыққан режиссер Ермек Тұрсыновтың комедиялық жанрдағы фильмі.

## Суреттеме
Қиырдағы қазақ ауылында Қайырғалы деген шал мен Күлпәш деген оның кемпірі тұрып жатыр. Шал кемпірін мектеп кезінен бері біледі. Олар бірге өмір сүріп келе жатқанына қырық жыл болған. Қайырғалидың Байбет және Сәскебай деген достары бар. Олар да кезінде Күлпәшқа ғашық болған екен...

## Басты рөлдерде
* Асанәлі Әшімов
* Меруерт Өтекешова
* Болат Қалымбетов
* Ғазиза Әбдінәбиева
* Димаш Ақымов
* Қадырбек Демесінов
* Гюль Зиятова 
* Ерболат Тоғызақов
* Ісбек Әбілмәжінов 
* Мұрат Нұрасылов
* Нартай Сауданбек

## Сыртқы сілтемелер
* Киностан сайтында рейтинг 
* Трейлер

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:2014 жылғы Қазақстан фильмдері
Сабина келін

**Сабина келін** (орысша түпнұсқа атауы - Келинка Сабина)—  2014 жылы жарық көрген режиссері де сценаристі де, продюсері де, басты рөлді сомдаушы да Нұртас Адамбаев болған комедиялық жанрдағы фильм.

## Суреттеме
"KZландия" ситкомы арқылы көпшілікке жақсы таныс Сабина келін өз әлемін кеңейтіп, толықметраж болып жарыққа шықты.

Сабина - ауқатты отбасыда өскен қаланың ерке қызы. Оның барлық өмірі түндік тусовкалар мен европалық брендтар .Ендігі оның арманы — Араб шейхына тұрмысқа шығып, Қазақстаннаң Дубайға кетіп, Jumeirah Beachта тұру.Бірақ Сабинаның өмірі бір сәтте өзгеріп кетеді. Ол Жүгері ауылының малшы жігітіне алданып, ауылға тап болады. Енді оның бар арманы - үйіне қашу.

## Басты рөлдерде
* Нұртас Адамбаев 
* Айнұр Ілиясова 
* Ерлан Қасымжанұлы 
* Жан Ізбасар

## Сыртқы сілтемелер
*Киностан сайтында рейтингі 
*Кинопоиск сайтында рейтингі
*Кинотеатрларда премьерасы 
*"Сабина келін" 5 күнде өзінің құнын екі есе ақтады

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:2014 жылғы Қазақстан фильмдері
Тасқала кәсіптік-техникалық мектебі

**Тасқала кәсіптік-техникалық мектебі** - Тасқала ауданындағы бастауыш кәсіптік білім беретін оқу орны. 
## Мектеп тарихы
1932-33 жылдары «Камен» кеңшарының базасында оқу комбинаты ретінде құрылды. 1934 жылы 1 қазанда КСРО Егіншілік халық комитінің шешімімен ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебі ретінде қайта құрылды. 1941 жылы ол Каменка (қазіргі Тасқала) ауданының Логашкино селосына көшіріліп, оның орнына Қызыл Армия бөлімдеріне әскери ұшқыштар даярлайтын мектеп ашылды. 50-жылдары мектеп ауыл шаруашылығын механикаландыру училищесі, 1980 жылы орта кәсіптік техникалық училище болды. 1997 жылдан «кәсіптік-техникалық мектеп» деп аталатын мемлекеттік мекеме статусын иеленді. 
## Жаңа замандағы мектеп
Қазір мұнда кең профилді тракторшы-машинашы, аспазшы-бухгалтер, ауыл шаруашылығы өндірісі бухгалтері, «В» және «С» категориялы жүргізушілер даярланады. Оқушыларға жоғары білімді, өндірістік тәжірибесі мол инженер-педагогтар сабақ береді. Мектеп қабырғасынан М. Ержанов, Ғ. Абдошев, Т.К. Овчаренко сияқты Социалистік Еңбек ерлері шықты.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы мектептері