open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баяни Мұхаммед Жүсіп

**Баяни Мұхаммед Жүсіп** (, 1859—1923) — өзбек ақыны, жазушы, жазушы, тарихшы, музыкатанушы, каллиграф, аудармашы.

Хиуада дүниеге келген. Ол өзбектік қоңырат тегінен шыққан.  Хиуа ханы - Эльтузардың (1804-1806) немересі. Хиуада Шерғазы хан медресесінде білім алған.

«Шажараи хорезмшахи» және «Хорезм тарихы» атты тарихи еңбектердің авторы.

«Шажараи хорезмшахи» еңбегінде 1874 жылдан 1914 жылға дейінгі Хорезм тарихы жазылған. Осылайша бұл туынды Мунис Хорезми және Агахи еңбектерінің жалғасы болып табылады. 

«Хорезм тарихы» еңбегі «Шажараи хорезмшахиден» кейінірек жазылған. Шығарма 16 тараудан тұрады. Алайда бізге жеткені - 8 тарау. 

Баяни «Сахаиф ул-ахбар» деген араб тіліндегі еңбекті өзбек тіліне аударған. Сондай-ақ парсы тілінен «Табари тарихы», «Шейбани-намэ» Бинаи еңбектерін аударған.

1923 жылы Хиуада қайтыс болған.

## Падаланылған әдебиет
Муниров К., Хоразмда тарихнавислик. Ташкент, 2002.

## Дереккөздер


Санат:Өзбекстан жазушылары
Санат:Өзбекстан
Ашудың блоктық тәсілі

**Ашудың блоктық тәсілі** () — созылу бойымен шахта алабын бойлай бірнеше блокқа бөліп, оларды блок оқпандарымен (ауа беретін және желдеткіш) ашады. Оларды тасымал горизонтында жүк таситын штрекпен қосады. сол арқылы шахта алабының ортасында орна- ласқан оқпанға көмір жеткізіледі. ашудың блоктық тәсілі шахта алабының ұзына бойы 6—8-ден 20 км дейін жетеді және ол шахтада метан көп жиналған жағдайда қолданылады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Өңір (борт)

**Борт** () — өңір — карьердің шектелу бүйірі, яғни қиябеттер мен кертпештер алаңы. Карьердің бүйір өңірлерінің жер үсті және оның түбімен қиылысу сызықтары. тиісінше оларды карьердің үстіңгі және астыңғы нұсқалары (контур) деп атайды. Жоғарғы және төменгі жиек (бровки) аралығындағы беткей өңірдің қиябеті (откос) деп аталады. Карьер өңірінің орнықтылығы мен оның қиябет бұрышына әсер ететін негізгі факторлар: жыныстардың физика-механикалық қасиеттері, карьердің формасы мен көлемі, кен орнының гидрогеологиясы, карьердің жұмыс істеу ұзақтығы және тағы басқалар. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Металдың төменгі шектік мөлшері

**Металдың төменгі шектік мөлшері** — кен орнын жоғарғы экономикалық тиімділікпен қазып алу мен онын шекарасын белгілеуді қамтамасыз ететін кендегі пайдалы компоненттердің (металдардың) төменгі мөлшері. .

## Дереккөздер


Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бремсберг

**Бремсберг** () — бремсберг — жер бетіне тікелей шықпайтын жер астында пластың немесе кен денелерінің құлама бағытымен жүргізілген көлбеу қазба. Бремсберг пайдалы қазындыларды этаждың немесе шахтаның тасымалдау горизонтына түсіруге арналған. Сонымен қатар бремсберг негізгі горизонттың қазбалары арқылы таза ауа жіберуге пайдаланылады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ұнтақтағыштық

**Ұнтақтағыштық** () — жарылғыш заттың өзімен жанасып жатқан ортаны жару (қопару) кезінде ұсақтау немесе ұнтақтау қасиеті. Ұнтақтағыштық жарылғыш заттың от алған кезіндегі соққы әсерінен пайда болады. Оның әсері 2—2,5 есе заряд радиусынан аспайтын қашықтықта білінеді, сондықтанда оны жергілікті әсер деп те атайды. Ұнтақтау жарылыс жұмысының тек бір ғана қасиеті..

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Брикеттеу

**Брикеттеу** () — ұнтақты заттар (кендер, концентраттар) жабыстырғыш қосымшалар қосып немесе қоспай механикалық күшпен біріктіріліп, кесекшелерге айналдырылады. Осының нәтижесінде кеннің не концентраттардың күюі, балқуы жеңілдетіледі. Бұл процесс арнаулы цехтарда және фабрикаларда (брикеттегіш) жүргізіледі. технологиялық қажеттігінен басқа брикеттеу нәтижесінде ысырап азаяды, тасымал жеңілдейді, үнемділік артады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Грэм Грин

thumb|right|200px|

**Грэм Грин** (, тумысынан **Генри Грэм Грин**, 2 қазан 1904 жыл, Беркхэмстед, Хартфордшир графтығы – 3 сәуір 1991 жыл, Веве, Швейцария) — ағылшын жазушысы. 1940 жылдары британ барлау қызметінің қызметкері болған. 1956 жылы Британ империясының орденінен бас тартып, 1966 жылы Кавалер даңқының ордені мен 1986 жылы "Еңбегі үшін" орденіне ие болады.

## Өмірбаяны

1904 жылғы 2 қазанда Чарльз Генри Грин мен Мэрион Грин атындағы жоғарғы дәрежедегі мектеп директорының отбасында дүниеге келген. Отбасындағы алты баланың төртіншісі болған. 

Балалық шағында Хаггард пен Конрадтың шым-шытырық оқиғалы шығармаларын сүйіп оқитын, сондықтан ол өзі әдебиеттің тізгінін қолына алған тұсында олардың ықпалынан шығу қиынға түскенін мойындаған.

Бастапқыда ол "Ноттингэм Джорнэлда" журналист, кейіннен "The Times" газетінде штаттан тыс тілші қызметтерін атқарған. 1929 жылы католик дінін қабылдайды. Оның алғашқы шығармасы 1929 жылы "The Man Within" атауымен жарық көрген. Осыдан кейін ол журналистиканы тастап, жазушылыққа бет бұрады.

## Кітаптары

* 1929 — The Man Within 
* 1930 — The Name of Action 
* 1932 — Rumour at Nightfall 
* 1932 — Stamboul Train (Orient Express) 
* 1934 — It’s a Battlefield 
* 1935 — England Made Me 
* 1936 — A Gun for Sale (This Gun for Hire) 
* 1938 — Brighton Rock 
* 1939 — The Confidential Agent 
* 1940 — The Power and the Glory (The Labyrinthine Ways) 
* 1943 — The Ministry of Fear 
* 1948 — The Heart of the Matter 
* 1949 — The Third Man 
* 1951 — The End of the Affair 
* 1955 — The Quiet American 
* 1955 — Loser Takes All 
* 1958 — Our Man in Havana 
* 1960 — A Burnt-Out Case 
* 1966 — The Comedians 
* 1969 — Travels with My Aunt 
* 1973 - The Honorary Consul 
* 1978 — The Human Factor 
* 1980 — Doctor Fischer of Geneva or The Bomb Party 
* 1982 — Monsignor Quixote 
* 1985 — The Tenth Man 
* 1988 — The Captain and the Enemy 

## Дереккөздер

Санат:2 қазанда туғандар
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:Хартфордширде туғандар
Санат:3 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:Веведе қайтыс болғандар
Санат:Грэм Грин
Санат:Баллиол-колледж тәрбиеленушілері
Санат:XX ғасырдағы Ұлыбритания жазушылары
Санат:XX ғасырдағы ағылшын жазушылары
Санат:Лейкемиядан қайтыс болғандар
Санат:Во кантонында жерленгендер
Санат:Құпия барлау қызметінің қызметкерлері
Бұрғылау машиналары

**Бұрғылау машиналары** — тау жыныстарында ұңғылар мен шпурлар бұрғылайтын машиналар. Бұрғылау машиналары қол машиналары, ұңгубетке итеріп бұрғылайтын қол машиналары, колонкалы және телескопты болып бөлінеді. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Василий Иванович Бочкарёв

нобай|2020
**Василий Иванович Бочкарёв** – совет, орыс театр- және киноактері. 1995 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атағын алады. 2003 жылы Ресей Федерациясының мемлекеттік сыйлығының лауреаты болады.

## Биографиясы
Василий Бачкарев 1942 жылы 22 қарашада Иркутскте дүниеге келеді. 1964 жылы М.С.Щепкин атындағы Жоғары театр училищесін тәмамдайды. 1964-1965 жылдары Кіші Бронна театрында жұмыс істеп, К.С. Станиславский атындағы театрға ауысады. 1979 жылдан бастап Кіші театр актері болады. 
1970 жылдан бастап киноға түсе бастайды. Алғаш рет «Бег» фильмінде эпизодтық рөл сомдайды. 1970 жылдардың соңынан бастап актерді басты рөлге шақыра бастайды.
2003 жылдан бастап Щепкин атындағы Жоғары театр училищесінде актерлік шеберліктен сабақ береді. 2007 жылы Бочкареевке доцент дәрежесі беріледі. 2009 жылдан бастап училищеге өз курсын енгізеді.
## Фильмографиясы
*1970 — Бег — эпизод 
*1973 — Плотницкие рассказы (телеспектакль) 
*1974 — Потому что люблю — капитан Шелест Евгений 
*1975 — Продавец дождя (телеспектакль) — Джим, его млалший сын 
*1975 — Такая короткая долгая жизнь — Сергей Игнатьев 
*1978 — Дом у кольцевой дороги — Саранцев 
*1978 — Следствие ведут знатоки. «Букет» на приёме — Артём Кирпичёв 
*1979 — Ярость 
*1980 — Кто заплатит за удачу? 
*1981 — Безобразная Эльза — Эркки Карило 
*1982 — Владивосток, 1918 жыл — Суханов 
*1982 — Голос — Аркадий 
*1982 — Тем, кто остается жить 
*1983 — Безумный день инженера Баркасова — Баркасов 
*1983— Летаргия — Михаил Платонович 
*1983 — Уникум — Константин Петрович Шапошников 
*1983 — Фома Гордеев (телеспектакль) — Фома Гордеев 
*1985 — Полевая гвардия Мозжухина — Фёдор Мозжухин 
*1985 — Тайна Золотой горы — Никитин 
*1987 — Акселератка — майор Пряхин, начальник уголовного розыска 
*1987 — Про любовь, дружбу и судьбу 
*1987 — Следствие ведут знатоки. Бумеранг (фильм) — Алексей Барсуков 
*1988 — С луны свалился (телеспектакль) 
*1988 — Холопы (телеспектакль) 
*1992 — Кооператив «Политбюро» или будет долгим прощанье — двойник Чапаева 
*1992 — Один (қысқаметражды) 
*1992 — Три дня вне закона 
*1995 — Арктур - гончий пес (телеспектакль) 
*2003 — Остров без любви — Павел Антонович 
*2003 — Спас под березами 
*2004 — Дети Арбата —  Панкратов көршілері 
*2005 — Правда - хорошо, а счастье лучше (телеспектакль) — Сила Ерофеич Грознов, 
*2006 — Заколдованный участок 
*2007 — Диверсант. Конец войны — профессор Сергеев 
*2007 — Новая старая сказка 
*2008 — Галина — Бронников Василий Иванович, охранник Брежнева 
*2009 — Иван Грозный — протопоп Сильвестр 
*2009 — Зоя — Петр Сорокин

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Тау жынысының бұрғыланғыштығы

**Тау жынысының бұрғыланғыштығы ** — тау жынысының бұрғылау барысында құрал-сайманның енуіне қарсылық көрсету қабілеті немесе бұрғылау кезінде әсер ететін күштің нәтижесінде тау жыныстарында ұңғының (шпурдың) пайда болу жылдамдығы (карқындылығы). .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрғылау бытырасы

**Бұрғылау бытырасы** — бұрғылау барысында берік тау жыныстарын бұзуға қолданылатын құйма болаттан (құрыштан) немесе шойыннан жасалған шар, куб, цилиндр тәрізді ұсақ бытыралар. Олардың диаметрі 1,5—5,5 мм, беріктігі роквелл бойынша 58—66-дан кем болмауы керек. Тау жыныстарының бұрғылану тездігі бұрғылау жылдамдығымен сипатталады (мм/мин), кейде стандарт бойынша бір метр шпурдың бұрғылау уақытымен де анықталады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бүркігіш

**Бүркігіш** — белгілі мақсатпен су себу үшін қолданылатын қондырғы. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бункер-поезд

**Бункер-поезд**, қорапты- поезд — қопарылған тау жыныстарын үздіксіз тиеп, жеткізуге және түсіруге арналған тасымалдау жабдығы. Әдетте поезда топсалы вагонеткалар немесе тау жыныстарын үздіксіз тиеуге бейімделген арнайы секциялар (бөлімшелер) пайдаланылады. Әсіресе конвейерлі қорапты-поездың болашағы зор, өйткені оның, скреперлі, пластинкалы немесе тербелмелі конвейері қопарылған тау жынысын үздіксіз тиеп, түсіруді қамтамасыз етеді. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрғы коронкасы

**Бұрғы коронкасы** — соғылып бұрылу тәсілімен бұрғылау барысында ұңғы (шпур) түбінің бетіне тікелей әсер ететін және оны қопарып бұзатын бұрғының алмалы-салмалы бөлігі. Бұрғы коронкасының жұқа болаттан немесе берік қоспа пластинкамен жабдықталады. Бұрғы коронкасы пішіні көбінесе қашау және айқаспа түрінде де жиі кездеседі. Ол бұрғы бұранда немесе конус арқылы бекітіледі.  .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрғы шаңы

thumb|Бұрғы
**Бұрғы шаңы** — бұрғылау барысында пайда болатын шаң. Ұсақ тозаңның мөлшер шамасы (10 мкм дейін) бұрғыланатын жыныстың физика-механикалық қасиетіне, бұрғы ұшының мұқалу дәрежесіне, ұнтақ жынысты ұңғыдан (шпурдан) толық шайып отыру тездігіне, ауа қысымына және басқа факторларға байланысты болады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрғы штангасы

**Бұрғы штангасы** — шпур (ұңғы) үңгубетіне қысылған ауа мен су беру үшін және соғып-бұрып бұрғылау барысында бұрғы ұшына поршень-соққысы мен айналдыру күшін беріп тұратын іші қуыс болат штанга.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Бұрғы аспабы

**Бұрғы аспабы** — ұңғы және шпурларды бұрғылауға арналған аспап. .
## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Бұрғы тиеу машинасы

нобай|280px|
**Бұрғы тиеу машинасы** — шпур бұрғылау жұмысын механикаландыруға және қопарылған пайдалы қазындылар мен бос жыныстарды тасымалдау құралына тиеуге арналған машина. Оған 1ПНБ2Э, 1ПНБ2Б, 2ПНБ2Б және басқа машиналар жатады. .

## Дереккөздер


Санат:Машиналар
Санат:Бұрғылау
Бұрғы тиеу агрегаты

**Бұрғы тиеу агрегаты** — дайындық қазбаларын жүру барысында шпурларды бұрғылау үшін жабдықталған қондырғысы бар тиеу машинасы. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Бутарлар

**Бутарлар** — цилиндрлі елеуіш грохот. Cазды кен массасын байыту алдында жыныс минералдарынан, сазды заттан жуып-шаюға қолданылатын аппараттар. көбінесе шашыранды кендерді байыту алдында қолданылады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Уатқыш

**Уатқыш, сындырғыш** — тау жыныстарын қопарғанда белгіленген шамадан тыс пайда болатын ірі кесектерді уататын соғу қондырғысы. Ол: соққы, манипуляторлы қондырғы, электрмен қоректендіретін жүйе және басқару тетігі бөліктерінен тұрады. Соғу қондырғы өзінің айналасын ғана қамтамасыз ететін тұрақты — мысалы, карьерде тиеу орындарында ғана қолданылатын және жылжымалы болып бөлінеді. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Беатрис Поттер

**Беатрис Поттер**(Элен Беатрикс Поттер, ; 28 шілде 1866 жыл, Кенсингтон, Лондон — 22 желтоқсан 1943 жыл, Нир-Сорей, Камбрия)  — ағылшын жазушысы, суретші

## Өмірбаяны
Беатрис Поттер Көлді аймақты алғаш рет 16 жасында көріп, оның табиғатының сұлулығына тәнті болады. Ол өзіне қайткенде де осы аймаққа қоныстанамын деп сөз береді. Кейіннен ол өзінің бала күнгі арманын іске асырып, Лондон қаласынан "Хилл-Топ" фермасына көшіп келеді. 
Беатрис өзі жазған ертегілерге сәйкесінше сурет салып отырған. Бұл суреттерде міндетті түрде баққа оранған өз үйі бейнеленетін.

Беатрис Поттердің жазушы әрі суретші ретіндегі өмір белесі 1902 жылдан бастау алады. Оның "Питер қоян жайлы ертегісін" баспагер Фредерик Уорн жарыққа шығарады. Бұған дейін кітапты бірнеше баспалар шығарудан бас тартқан болатын. 1910 жылға дейін жазушы ертегілер жазып, оған суреттер салып, жылына екі реттен кітабын жарыққа шығаратын.
Оның өмір жолы қиын кезеңдерден тұрды. Ол 47 жасында тұрмысқа шығып, Сорей ауылында өмір сүреді.
Оның орыс тіліне аударылған алғашқы жинағы "Ухти-тухти"деп аталады. Ол алғаш рет 1961 жылы жарық көріп, бірнеше мәрте қайта басылып шығып отырды.

1995 жылдың қаңтар айында Ресейдің ОРТ телеарнасында жазушы ертегілерінің негізінде "Питер Пуш және оның достары" атты  мульфильмдер сериясы жарыққа шықты.

2006 жылы Беатрис жайлы "Мисс Поттер" атты көркемфильм жарыққа шықты. Басты рөлде Рене Зеллвегер ойнады.

Санат:Англия жазушылары
Санат:1868 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Санат:Суретшілер
Хуршид Даврон

*Хуршид Даврон*',   — өзбек ақыны, драматург, жазушы, тарихшы, аудармашы. 
Өзбекстанның халық ақыны.

## Өмірбаяны
1952 жылы 20 қаңтарда  Самарқанд  қаласында (Өзбекстан)  дүниеге келген. Анасы жағынан Қожа Ахмад Касаниның (Махдум-и Ағзам, Имам Дахбеди) ұрпағы.

Ташкент мемлекеттік университетінің (Өзбекстан Ұлттық университеі) журналистика факультетін 1977 жылы тәмамдаған. 
ШығысГерманияда Кеңес Армиясының қатарында  (1971-73) борышы өтеген. 
19 жыл уақыт ішінде түрлі баспаханаларда қызмет атқарған(1974—1992).
1979 жылдан Өзбекстан Жазушылар одағының мүшесі.

Ол сопылық ілім, Самарқан , Әмір Темір және Түркістан тарихы бойынша алдыңғы қатарлы мамандардың бірі. Оның өлеңдері мен кітаптары Әзірбайжанда, Польшада, Болгарияда, Ресейде, Түркияда, Францияда, Испанияда, АҚШ-та, Англияда, Жапонияда, Мексикада, Тәжікстанда, Кореяда және тағы басқа әлем елдерінде жарық көрген. Түрлі Халықаралық поэтикалық фестивалдарға, сондай-ақ 1996 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында өткен Азия жазушыларының конгресіне қатысушы.
 
Оның аударуымен өзбек тілінде Николай Заболцкийдің, Мариса Чаклайстің еңбектері жарық көрген. 

"Темурнома" ("Әмір Темір") деректі-көркем фильмінің авторы.
"  Ұлы жібек жолы " , "Бабыр сағыншы",  "Алғул (Ұлықбек)"атты сазды спектакллердің авторы.

Өзбекстанның Халық ақыны (1999)

## Кітаптары

#"Qadrdon quyosh" — 1979 жылғы өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.
#"Shahardagi olma dara[nb" — 1979 жылғы өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.
#"Tungi bog’lar" — 1981 жылғы өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.
#Древний напев молодого дождя.1982
#"Uchib boraman qushlar bilan" — өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.1983
#"Томирис (Тұмар ханша)ning ko’zlari" — өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.1984
#"Bolalikning ovozi" — өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.1986
#"Qaqnus" — өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.1987
#Полет одинокой птицы — өзбек тіліндегі поэтикалық жинақ.1988
#"Samarqand xayoli" — тарихи проза кітабы,1991
#"Sohibqiron nabirasi" — тарихи проза кітабы,1995
#"Shahidlar shohi" — Повесть.
#"Bahordan bir kun oldin" — поэтикалық жинақ,1997
#"Bibixonim qissasi" — тарихи проза кітабы,2007
#"Shayx Kubro tushlari" — Повесть, 2008

## Аудармалар
#Николай Заболоцкий. Турналар  (Журавли). Шеърлар. Тошкент, 1985
#Марис Чаклайс.Отўйин (Карусель). Тошкент, 1986
#Денгиз япроқлари  (Dengiz yaproqlari) (Листья моря). Япон шеърияти антологияси. Тошкент, 1988
#Қирқ ошиқ дафтари  (Qirq oshiq daftari) (Сорок влюбленных). Тошкент, 1989

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Персональный сайт автора (на узбекском языке)
* Персональный сайт автора (на  русском языке)
* Биография на сайте peoples.ru
* Twitter страничка Хуршида Даврона)
* Хуршид Даврон в Facebook
* Хуршид Даврон в Youtube
* Биография Хуршида Даврона
* Хуршид Даврон в узбекской Википедии
* Хurshid Davron  в азербайджанском Википедии
* Хуршид Даврон в турецкой Википедии
* Хуршид Даврон в русской Википедии

Санат:Өзбекстан жазушылары
Бұрғылау қазбалары

**Бұрғылау қазбалары** — бұрғылау жабдықтарын орналастыруға және олармен жұмыс істейтін адамдарға арналған қазба. Осы қазбалардан тазалап қазып алуға қажетті ұңғылар мен шпурларды бұрғылайды. Қазбалардың көлденең қимасының ауданы қолданатын бұрғылау жабдықтарынын сырт көлеміне байланысты болады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Бұрғы баптайтын шеберхана

**Бұрғы баптайтын шеберхана** — бұрғылар жасауға, оларды баптауға, шыңдауға, суаруға, қайрауға және жабдықтауға әдейі арналған құрал-саймандар орналасқан шеберхана. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Өзі түсіретін вагон

**Өзі түсіретін вагон** ( — карьерлерде тасты, көмірді, кен жүктерді тасуға арналған өзі түсіретін жартылай вагон. Өзі төгетін вагонның шанағын (кузовты) бүйір жағына еңкейтіп қисайтқан кезде шанақтың бүйір қабырғасы ашылады да, жүк төгіліп түседі. Вагон рамасынын екі жақ бүйіріне орнатылған пневмоцилиндрлер шанақты кез келген бүйіріне еңкейте алады. Пневмоцилиндрлер локомотивтегі компрессордан бөлінетін қысылған ауа мен жұмыс істейді. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вагранка

нобай|150px|
**Вагранка** — шойын балқытатын шахта типтес тік пеш. Қажет болғанда вагранкада мыс қорытпалары, металлургиялық шлактар және минерал мақта алынатын тас жыныстар балқытылады, әк тас, доломит күйдіріледі. .

## Дереккөздер


Санат:Металлургиялық пештер
Вагранка газы

**Вагранка газы** — вагранка пешінен шойын балқытқанда шығатын ыстық, улы газ. Бұл газды ішке шығармай, сыртқа жіберіп, одан қышқьіл алуға немесе рекуператор қондырғысында пешті үрлеп қыздыруға пайдаланады.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вайербарс

**Вайербарс** — электролиттік мысты қайта балқытып, қоспалардан тазалап, шойын қалып ыдысқа (астауға) құйып жасайтын белгілі пішінді дайындама. Таза мыс алу үшін, оны электролиз арқылы тазалайды. Электролиттік катодты мысты тазалап шайғаннан кейін вайербарсты пешке салып балқытып, ауамен араластырады. Тоттыққан қоспалар шлак түрінде қалқып шығады. Ал сұйық мыс құрамында қалған оттек пен күкіртті газды. Тазарту үшін пеш бүйіріндегі тесіктен дымқыл жас бөренелермен балқыған металды бұрқылдатып араластырады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вакуумдау

**Вакуумдау** — 
# болаттың сапасы жоғары болуы үшін оның ертіндісін газдардан арылту.
# құрылымдағы немесе аппараттағы қысым атмосфералық қысымнан төмен болуы үшін олардың ішіндегі газды, буды немесе булы газ қоспасын сорып алу процесі. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жаппай қазып алу

**Жаппай қазып алу** — пайдалы қазындыларды сортқа бөлмей жаппай шығару. Бұл тәсіл кенді қазып алуда қолайлы болғанымен оның тиімсіз жағы да бар: пайдалы қазындылар бос жыныстармен араласып, құнсызданады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Кеннің жиынтық құндылығы

**Кеннің жиынтық құндылығы** — кен құрамында кездесетін барлық пайдалы заттардың халық шаруашылығында пайдаланғандағы жиынтық құндылығы. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Ірі кесектер

**Ірі кесектер** — ұсату машиналарының түсіру жырығына симайтын, демек қабылданбайтын ірі кен кесектері. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вальцелеу

**Вальцелеу** — түсті металлургия зауыттарында өндіріс қалдықтарын (шлагы) т. б. қайта қорытып, ондағы металдарды ажыратып алу әдісі. Вальцелеу негізінде полиметалл өнімдерін қатты көміртегімен араластырып, пешті 1300°с-ка дейін қыздыру арқылы мырыш пен қорғасын оксидтерін тотықсыздандырады. Вальцелеу жақсы жүруі үшін шихта әр қашанда жұмсақ, бос және сусымалы болуы керек. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Перси Уиндхем Льюис

**Перси Уиндхем Льюис** (; 18 қараша 1882 жыл, Амхёрст, Жаңа Шотландия, Канада — 7 наурыз 1957 жыл, Лондон) — ағылшын суретшісі, жазушы және өнер теоретигі.

## Өмірі мен шығармашылығы

Ол Жаңа Шотландия жағалауларында, теңізде,әкесінің кемесінің бортында өмірге келген.  1899-1901 жылдары Лондон қаласында көркем сурет өнерін меңгерумен айналысқан. 

1902-1909 жылдар аралығында Еуропаға саяхат жасайды. Осы саяхат барысында ол Парижде ұзақ уақытқа тұрақтайды. 

1911 жылы ол "Кэмден Таун" көркемөнер тобының негізін салып, Лондон көрмесіне қатысады. 

Осыдан кейін көп ұзамай ол "вортицизм" аталатын жаңа көркемөнер теориясын ойлап табады. Ол бұл теорияны "Блэст" журналында насихаттай бастайды.
Вортицикалық туындылардан өзге П. У. Льюис сондай-ақ натуралистік және сюрреалистік бағыттағы суреттер салумен айналысып, «The Enemy» журналында иллюстрациялаушы болып қызмет атқарады.

## Дереккөздер
 

Санат:Англия жазушылары
Санат: Әдебиет
Санат: Тұлғалар
Ватержакеттік қорыту

**Вватержакеттік қорыту** — 	түсті металлургияда ватержакет пешінде мыс, қорғасын, никель кендерінен немесе олардың концентраттарынан аралық өнімдер штейндер қорытып алу процесі. Штейндерді жарамсыз қосылыстардан арылту үшін олар басқа пештерде қайта қорытылады. Мұнда олардың құрамындағы басқа компоненттер де ажыратылады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вакуум-сүзгі

**Вакуум-сүзгі** — кеннен алынған флотациялық концентраттар қойылдырғыштардан өткізілгеннен кейін олардың ылғалдылығын төмендету үшін сүзіледі. Cүзуді тездету үшін сүзгіш матаның екінші жағынан ауа сорылып, вакуум жасалады. Осы мақсатпен қолданылатын аппараттар жиынтығын вакуум-сүзгі деп атайды. Олар сүзу бетінің пішініне қарай барабанды және дискалы болып екі топқа бөлінеді..

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вакуумдық металлургия

нобай|
**Вакуумдық металлургия** — қазіргі металлургия өнеркәсібінің кеннен немесе басқа материалдардан вакуумдық әдіспен металл алатын қазіргі ең маңызды салаларының бірі. Вакуумдық металлургия XX ғасырдың 30-жылдарынан бастап қолданыла бастады. Ал вакуумдық металлургия таза металл өндіруге арналған зерттеулер тұнғыш рет (1906—1913 ж.) магний, барий және стронций өндіру үшін жүргізілді. Бұл бағыттағы процестердің дамуы түсті және сирек кездесетін металдар өндірісінде елімізде өте қажет титан, цирконий, вольфрам, кадмий және т. б. сияқты асыл металдарды көбірек алуды талап етіп отыр. Бұл сұраныстарды вакуумды металлургия негізіне сүйене отырып, қажетті мөлшерде қанағаттандыруға болады..

## Дереккөздер


Санат:Металлургия
Жетекті шкив

**Жетекті шкив** — таспалы тасымалдағыштарда таспаның екінші орау басы кигізілетін бөлшек..

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Вельц-пеш

**Вельц-пеш** — құрамында мырыш пен қорғасыны аз өнімдерді қайта өңдеуге арналған айналмалы көлбеу орналасқан цилиндр тәріздес пеш. Пешке қайта өңделетін материалдар мен отын жоғарыдан салынады да, барабан айналғанда төменгі жағына жылжиды. ал төменгі жағынан қысылған ауа, шихтаға қарама-қарсы жіберіледі. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Хачико: Ең адал дос

**«Хачико: Ең адал дос»** () — тоғыз жыл бойы қайтыс болған қожайынын күнделікті бір уақытта келіп, станция маңында күтіп жүрген жапондық акита-ину тұқымының иті Хачиконың нақты өміріне негіздеп түсірілген Лассе Халлстрөм көркем фильмі. Бұл фильм 1987 жылы түсірілген жапон фильмінің ремейкі болып саналады. Фильмнің сценарийін жазған Стивен Уэйн Линдси. Басты рольдерде: Ричард Гир, Джоан Аллен және Сара Ремер. Фильмнің тұсаукесері 2009 жылдың сегізінші тамызында Жапонияда өтті.

## Фильм желісі
Күндердің бір күні университет профессоры Паркер Уилсон вокзалдан Жапониядан Америкаға аттандырылған күшікті тауып алады. Күшіктің артынан ешкім іздеп келмегендіктен, ол оны өзімен қалдыруға мәжбүр болады. Уақыт өте келе күшік пен профессордың арасында берік достық пайда болады. Паркер өзінің жаңа адал досына қатты бауыр басады. Әр күн сайын Хачико қожайыны жұмысқа шыққанда, вокзалға дейін шығарып салып, кешкісін сағат бесте күтіп алатын. Бір күні Паркер жұмысқа аттанарда Хачико оны үйден шығармағысы келгендей, оған үріп бірге вокзалға бармай қояды. Паркер жұмысқа асыққандықтан Хачикосыз вокзалға кетіп қалады. Біраз уақыт өткенен кейін Хачико ауызына допты салып алып профессордың артынан жүгіріп кетеді. Вокзалда ол профессорға жаңағы допты бергенде, Паркер өте қатты қуанады, себебі ол Хачикоға бұл затты көптен бері үйрете алмай жүрген-ді. Вокзалда да Хачико қожайынын жібергісі келмегендей оған үріп қарап тұрады, бірақ Паркер поездге отырып жұмысына кетіп қалады. Сол күні ол өз лекциясында ұстамалы жүрек ауруынан көз жұмады. Қожайынының келуін күткен Хачи, күнделікті станцияға келіп жүреді..

Итті профессордың туысқандары үйлеріне алып кеткендеріне қарамастан, ол әрдайым станцияға қашып кететін. Жергілікті сатушылар және теміржол қызметшілері Хачиді тамақтандырып жүретін. Олар оның табандылығы мен адалдығына таңғала қарайтын. Көп ұзамай ол туралы журналисттер біліп, Хачико баспасөз жұлдызына айналады. Хачико өмірінің соңғы күндеріне дейін күнделікті поездің келісімен станцияға келіп, кеше дейін қожайынының келуін күтетін. Ол сонда да келмейді, бірақ адал дос — Хачико — өз орнын қалдармайды. Ол ит сол станцияда қожайынының келуін күтумен көз жұмады.

## Фильмді жарыққа шығаруы
Түсірілім АҚШ штаты Род-Айлендтегі Вунсокет, Бристоль және Кингстаун қалаларында, сондай-ақ Род-Айленд университетінде және Японияда жүргізілді. 
Әр жастағы Хачиконы үш Акита-ину тұқымының иттері (Чико, Лайла және Форест) және Сиба-ину тұқымының үш күшігі ойнайды.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ драма-фильмдері
Санат:Иттер жайлы фильмдер
Ауа алмастыратын қазба

**Ауа алмастыратын қазба** — ластанған ауа қозғалысын жер үстіне шығаруға бағыттайтын қазбалар. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Желдеткіш горизонт

**Желдеткіш горизонт** — бір деңгейде орналасқан жер асты қазбаларының жиынтығы. Олар ластанған ауа ағысын жер үстіне бағыттау үшін пайдаланылады. .

## Дереккөздер


Санат: Тау-кен ісі
Желдеткіш есік

**Желдеткіш есік** ()——желдеткіш бөгемемен бірге орналасқан, кейбір қазбаларға толықтай немесе жартылай ауа жіберіп тұруға арналған есік. Желдеткіш есіктің бірнеше түрі болады. Істелген материалына қарай: ағаш, темір, ауа өткізбейтін материалмен қапталған ағаш есік. Олар бір не екі ашпалы болады. Есіктің ашылуына қарай: қатты, икемді және бір, екі секциялы болып келеді. Желдеткіш есіктен ауа өткізу үшін орнатылған терезелер ауа реттеушілер деп аталады.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Желдеткіш терезе

**Желдеткіш терезе** — желдеткіш есігіндегі немесе бөгемедегі терезе шахтадағы ауа қозғалысына қосымша кедергі жасау үшін орнатылады. Желдеткіш терезенің түрлері: төрт бұрышты, тік бұрышты және саңлауға ұқсас реттелінетін немесе реттелінбейтін қималы болып бөлінеді. .
## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Веркблей

Веркблей () — әр түрлі қоспалары бар, тазартылмаған шикі қорғасын немесе қорғасыны көп материалдарды өңдеген кезде алынатын негізгі өнім. Веркблейдің кұрамы бастапқы алынған шикізатқа және балқыту процесіне байланысты өзгеріп тұрады. Оның құрамында, әдетте, 97—98% қорғасын болады, ал кейде айналмалы өнімдер көбірек қосылғанда, 92—95% РВ. Веркблей құрамында қоспалар ретінде алтын, күміс, мыс, мышьяк, сурьма, висмут тағы басқа металдар болады. Шикі қорғасынды бұл қоспалардан әр түрлі әдістермен белгілі бір технологиялық сызбанұсқа бойынша тазалайды. Веркблейді рафинирленгеннен кейін таза қорғасын алынады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Рональд Фербенк

**Рональд Фербенк**(, 17 қаңтар 1886 жыл, Лондон — 21 мамыр 1926 жыл, Рим) — ағылшын жазушысы.

## Өмірбаяны

Ақсүйек отбасынан шыққан. Кембриджде оқығанымен, диплом алмаған. 

1907 жылдан бастап кaтолик дінін қабылдаған. Ол саяхаттағанды жан-тәнімен сүйгендіктен әлемнің бірқатар елдерінде болған. 

1926 жылы Рим қаласына саяхаты кезінде өкпе ауруынан дүниеден озады.

## Шығармашылығы

Фербенк Оскар Уайльд шығармашылығының табынушысы болған. 
Ол гротесктік әзіл стилінде жазылған шағын романдар жазып, оны өз қаражатына басып шығарады. 

Оның шығармашылығы О.Хаксли, И.Во және М.Спарк секілді әдебиеттанушылардың қалыптасуына үлкен септігін тигізген. С. Зонтаг "Кэмп жайлы шағын мақала" атты эссесінде оның шығармаларын "Кэмп-әдебиеттің канондары" ретінде бағалаған. 

## Шығармалары

* Vainglory(1915) 
* Inclinations(1916) 
* Caprice (1917) 
* Valmouth(1919, муз.комедия Сэнди Уилсона, 1958) 
* The Princess Zoubaroff 
* Santal(1921) 
* The Flower beneath the Foot (1923) 
* Sorrow in Sunlight(1925) 
* Concerning the Eccentricities of Cardinal Pirelli(1926) 
* The Artificial Princess(1934) 

## Дереккөздер


Санат:Англия жазушылары
Санат:  1886 жылы туғандар
Санат:1926 жылы қайтыс болғандар
Октавия Батлер

**Октавия Батлер**()  —  американың қара нәсілді жазушы-фантасттарының ішіндегі ең танымалдарының бірі .

## Өмірбаяны

Октавия Батлер 1947 жылдың 22 маусымында Калифорния штатындағы Пасаденде дүниеге келген. Оның әкесі ерте дүниеден өткен. Соның салдарынан ол тек қана анасының қолында тәрбиеленеді. Дислексия ауруымен ауырған ол өз ауруынан қысыла өседі. Оның мектептегі үлгерімінің нашар болуының себебі осында болды. Кейіннен ол 1965-1968 жылдар аралығында Пасаденс колледжінде білім алады. Осы кезеңдерде ол кешке сабақ оқып, күндіз жұмыс жасады. Кешкі сабақтарда ол әдебиетті зерттеумен айналысады. Колледжді тәмамдаған ол көп ұзамай Калифорния штаты Университетінің түседі. 
Ол көп уақыт Лос-Анджелес қаласында тұрған. 

Өмірінің соңында Октавия Батлер қан қысымынан және жүрек талмаларынан зардап щегеді. 
Октавия Батлер 2006 жылдың 24 ақпанында «Northwest Hospital» ауруханасында өмірден озады. 

## Дереккөздер


Санат:Англия жазушылары
Санат: Әдебиет
Санат: Тұлғалар
Эстерсунд

**Эстерсунд** – муниципалитет және Швециядағы орталық қала. Швециядағы көлемі жағынан  бесінші орын алатын Стуршён көлінің жағасында орналасқан. 

Емтланд лен провинциясының орталық қаласы. Эстерсунд  аймақтағы мәдениет пен экономика, сауда ісі мен коммерцияның  ұлттық орталығы. Халқының саны жағынан Швеция қаларының арасында 36-шы орынға ие.
Негізі 1786 жылы қаланған. 

Бастапқы кезеңде қала Емтланд леннің сауда монополиясы ретінде құрылған. 
Қаланы құрудағы мақсат–жергілікті фермерлерді делдал ретінде Эстерсундға тауарларды жеткізуге мәжбүрлеу, алайда халық бұл экономикалық  позицияға қарсы шыққан. Осының әсерінен көп уақытқа дейін қала дамымай қалған. 
Бұл 19-шы жүзжылдықтың соңына  дейін жалғасқан. Тек Эстерсундта темір жол құрылыс салынғаннан кейін ғана қала көркейіп, дами бастаған.

Эстерсунд Скандинавияның ішкі бөлігінде орналасқан. 
Сонымен қатар швед жағалауының шығысындағы Сундсвалл ауданымен, Норвеж теңізінің батыс жағалауындағы Тронхей ауданымен  шекаралас жатыр.

Эстерсунд қысқы қала – Vinterstaden ретінде жарнамаланады. 
Қысқы қала муниципалитеттер мен қалалық кәсіпкерлердің бірлескен жобасы.
Эстерсунд қысқы спорт ойындарының орталығы. Бұл жерде қысқы спорт түрлерінен бірнеше әлем чемпионаттары өткен. Қала бірнеше рет қысқы олимпиада ойындарын өткізуге үміткер болған. Алайда шаһарда әлі бірде –бір рет олимпиада ойындары өткізілмеген.

## Мәдениеті

Фрёсён аралында хайуанаттар бағы орналасқан; Эстерсундте «Ямтли» мұражай мен композитор Вильгельм Петерсон Бергертің үй -мұражайы бар.

## Спорты

Эстерсундта 1989, 1993, 1995—1997, 2000, 2002, 2003—2007, 2009 жылдар аралығында  биатлоннан әлем кубогы кезеңдері өткен.  Сонымен қатар қала 2014 жылы өтетін қысқа олимпиада ойындарына өз  кандидатурасын ұсынған, алайда Швеция үкіметі бұл ұсынысты қолдамаған. Эстерсундте өзімен аттас футбол клубы бар.

## Дереккөздер


Санат:Қалалар
Санат:Швеция
Санат:География
Бенедикт Константинович Лившиц

thumb|right|200px|Бенедикт Лившиц. Киев, 1921 жыл
**Бенедикт Константинович (Наумович) Лившиц** (6.01.1887, Одесса - 21.09.1938, Санкт-Петербург – орыс ақыны, аудармашы,  футуризмді зерттеуші.

## Өмірі

1887 жылы 6 қаңтарда Одессада дүниеге келген. Новоросийск және Киев университетінде заң факультетінде оқыған. Оқуын бітірген соң армияға кетеді. Азаматтық борышын өтеп болған соң, Киевке оралады. 1909 жылы Н.С. Гумилёвтың «Остров» журналында жұмыс істейді. 1910 жылы оның 3 өлеңі петербург  журналы «Аполлонда», ал 1911 жылы «Флейта Марсия» атты бірінші жинағы жарық көреді. 1911 жылыдың қыс айында Лившиц суретші Александра Экстердің арқасында Бурлюк ағайындыларымен танысады. Ағайындылармен қосылып шығармашыл «Гилея» тобын құрады. 

## Соғыстағы батырлығы

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарақат алған, көрсеткен батырлығы үшін Георгий крестімен марапатталған. 1914 жылы православиені қабылдайды. 

## Еңбектері

1914 жылы Херсонда «Волчье солнце», 1922 жылы Киевте  «Из топи блат»,  1926 жылы Мәскеуде «Патмос», 1928 жылы «Кротонский полдень» өлең жинақтары шығады. 
1928 жылы «Картвельские оды» кітабын жазуды бастаған. 

## Аудармалары

Революцияға дейінгі кезеңде әдеби-шығармашыл аудармамен айналысқан. 1934 жылы француз тілінен аударған «От романтиков до сюрреалистов» атты аударма жинағы арқылы аты елге жайылған.  

## Отбасы

Әйелі – Е.К. Лившиц (1902–1987), ұлы – Кирилл Лившиц 1925 жылы туған, 1942 жылы Сталин соғысында қаза тапқан. 

## Өлімі

1937 жылы қазанда Лившиц тұтқындалып, 1938 жылы 21 қыркүйекте Юрий Юркунов және Валентин Стеничпен бірге атылу жазасына кесілген. Кейбір мәліметтерге жүгінсек оның жүрегі тоқтап қайтыс болған делінеді.

## Шығармалары

*Полутораглазый стрелец. Л.: Издательство писателей, 1933. 
*От романтиков до сюрреалистов: Антология французской поэзии. 1934. 
*«Французские лирики XIX и XX веков», 1937 
*У ночного окна. М.: Прогресс, 1970. («Мастера перевода») 
*Полутораглазый стрелец: Стихотворения, переводы, воспоминания 
*Полутораглазый стрелец: Воспоминания, 1991. 

## Дереккөздер

Санат:6 қаңтарда туғандар
Санат:1887 жылы туғандар
Санат:Одессада туғандар
Санат:21 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1938 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Әулие Геогрий ордені белгісінің иегерлері
Санат:Ресей ақындары
Санат:Орыс ақын-футуристері
Санат:КСРО мемуаршылары
Санат:Ресей аудармашылары
Санат:КСРО аудармашылары
Санат:Поэзияны орыс тіліне аударушылар
Санат:Француз тілінен аудармашылар
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Санат:Орыс футуризмі
Санат:Орыс авангарды ақындары
Санат:Орыс авангарды мемуаршылары
Санат:КСРО-да қуғындалғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар
Санат:Өлім жазасына кесілген жазушылар
Санат:Ришельев гимназиясы түлектері
Санат:Киев университеті түлектері
Санат:Санкт-Петербург ақындары
Санат:Левашов мемориалды зиратында жерленгендер
Венедикт Николаевич Матвеев

**Венедикт Николаевич Матвеев** (лақабы Март, Марьин) (1896 жыл, 27 наурыз, Владивосток) – ақын-футурист, жазушы, өлкетанушы, жапон тілінен аудармашы. Иван Елагин ақынның әкесі. 

## Өмірі

Гимназияда оқып жүріп кітап жаза бастаған. 1914 жылы Владивостокта алғашқы «Порывы»  атты өлеңдер жинағы жарық көреді. Әкесінің баспасында «Хайшин-вей» баспа белгісімен «Черный Дом» және «Песенцы» атты өлеңдер жазылған кітабы шығады. 
1918 жылы Жапонияға сапарға шығады, хокку мен танка жазады. Оның «Песенцы» жинағында жапон ақындарынан аударған еңбектері кездеседі. 
1920 жылы жаз айында Харбинге кетеді. Көне қытай тілінен аударылған және өзінің жеке  еңбектері жазылған шамамен 12 кітабы жарық көрген. 1922 жылы «На любовных перекрёстках причуды» атты новелла-минитюра жазады.

## Жағымсыз істері

Ол морфий мен опиум шегуге құмар, ішімдікке жақын болады. 

## Отбасы

Әйелі және баласы болған. 1923 жылдың соңында әйелі және 15 жасар баласымен КСРО-ға оралады. Сергей Есенинмен дос болған. 
Екі рет сотталып, жазасын өтеп шыққан. 12-15 маусым аралығында ату жазасына кесілген. 

## Кітаптары

*•	 «Черный Дом».1917 
*•	«Песенцы». 1917 
*•	«Фаин».(Совместно с Гавриилом Эльфом) 1919 
*•	«Тигровьи чары». 1920 
*•	«На любовных перекрестках причуды». 1922 
*•	«Логово рыжих дьяволов. О Шанхае». 1928 
*•	«Речные люди. Повесть для детей из быта „Современного Китая“». 1930 
*•	«ДЭРЭ — водяная свадьба. Рассказ». 1932 
*•	«Ударники финансового фронта». 1933 

## Дереккөздер


Санат:27 наурызда туғандар
Санат:1896 жылы туғандар
Санат:Владивостокта туғандар
Санат:1937 жылы қайтыс болғандар
Санат:Киевте қайтыс болғандар
Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:Орыс жазушылары
Санат:Орыс ақындары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:Орыс тіліне поэзия аудармашылары
Санат:Қытай тілінен аудармашылар
Санат:Жапон әдебиеті аудармашылары
Санат:Орыс футуризмі
Санат:Орыс авангарды ақындары
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Санат:КСРО-да ақталғандар
Санат:Өлім жазасына кесілген жазушылар
Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар
Санат:Матвеевтер (әдебиетшілер әулеті)
Явдат Хасанович Ильясов

**Явдат Хасанович Ильясов** (, ; 16 ақпан 1929, Исламбахты ауылы, Башқұр АКСР-нің Белебеевский кантоны, қазіргі Ермекеевский ауданы Башқұртстанның — 19 маусым 1982, Ташкент) — кеңес жазушысы, Орта Азияның ежелгі және ортағасырлық тарихы жайлы жазылған туындылардың авторы.

## Өмірбаяны
Көркем туындыларын орыс тілінде, башқұр тілінде, татар тілінде, өзбек тілінде жазып, жариялаған.

Белорецк қаласындағы педагогика училищесін тәмамдаған. Мал бағушысы, тракторист, кітапханшы, клуб меңгерушісі, мектепте мұғалім, суретші және сызушы, т.б.болып түрлі қызмет атқарған. 

1982 жылы 19 маусымда Ташкенттегі Комсомоль көлі түсіп жүріп кезінде қайтыс болады.

## Туындылары

* Тарихи повесть және романдары «Стрела и солнце» (1954), «Тропа гнева» (1956), «Согдиана» (1959), «Пятнистая смерть» (1964), «Черная вдова» (1966), «Золотой истукан» (1973), «Месть Анахиты» (1984); романы «Заклинатель змей» (1979) және «Башня молчания» (1982) және басқалары.
* Өлеңдер, әңгімелер, татар, башққұр, өзбек және орыс тіліндегі оцерктер.
* Башқұр, өзбек, қарақалпақ, корей, қырым-татар ақындарының аудармалары

Ильясов кітаптарының жалпы таралым саны 23 млн данадан асады. 

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* Биографический очерк 
* Произведения

Санат:Өзбекстан жазушылары
Санат:Өзбекстан
Юрий Николаевич Марр

**Юрий Николаевич Марр** (1893—1935) — орыс ақыны, шығыстанушы, Николай Маррдың ұлы. 

## Өмірі

Ю.Н.Марр парсы фонетикасы туралы бірнеше еңбек жазған, шет тілдер мен Иран  диалектикасында жазылған  ұлттық шығармашылық туралы жазбалардың авторы. Оның қатысуымен және басшылығымен парсы тіліндегі хрестоматия және парсы-грузин-орыс сөздігі жарық көрген. Парсы тілінде дәріс бағдарламалары мен лекцияларын дайындаған.  Сөздікке аса мән беретін Ю.Н.Марр парсы лексикографиясына байланысты жобаларды басқарған. 

20 жылдары оның бастамасымен парсы тілінің тарихи сөздігін жасау қолға алынған. 
Марр ақын ретінде футуристердің кіші тобына жатады. Оның өлеңдері 1995 жылы Т.Л.Никольскийдің көмегімен жинақталып, жарыққа шыққан. 

## Шығармалары

•	Ю.H.Марр: Документированный перейдено-русский словарь, — Тифлис, 1934 (литография). 
•	Ю. Н. Марр: Выражение фонетики стиха в персидском письме,—ИАН, СССР, 1934 Ю. Н. Марр: О произношении ق | غ в живом персидском,—Ю. Н. Марр, Статьи, сообщения и резюме докладов, I, М.—Л-, 1936 
•	Ю. Н. Марр: Образец бахтиярской литературы,—ДАН-В, 1927 
•	Ю. Н. Марр: Статьи, сообщения и резюме докладов, I. М.—Л., 1936, стр. V—XVI Ю. Н. Марр: Статьи и сообщения, II, М.—Л., 1939 
•	Ю. Н. Марр: Хакани-Низами-Руставели. Ч. I. М.-Л., 1935 
•	Ю. Н. Марр, К. И. Чайкин: Хакани-Низами-Руставели. Ч. II. Тбилиси, 1936 

## Дереккөздер


Санат:  Тұлғалар
Санат:Орыс жазушылары
Санат:Орыс ақындары
Луи Авад

**Луи Авад** (Эль-Минья, 1915—1990) — Египет филологы және жазушысы. Авад Каир университетінде филология факультетінде білім алған. Кейін білімін жалғастыру мақсатымен Англияға барып, Оксфорд университетіне  қабылданады. 1941 жылы елге оралып, Каир университетінің филология факультетін басқарады. Авад египеттік ғылыми әдеби сынның негізін салады. 

1945-1950 жылдарда басқа да жазушылармен бірге марксистік ұстаныммен Египет қоғамында  реформа жүргізуге шақырады. Бұл үндеулер *«Феникс»* романында көрініс табады. Өзінің «Плутолэнд» поэтикалық жинағында ерік өлеңдерді қолданады. Осы үшін қатты сынға алынады. Бұл ұстанымын Авад 1952 жылғы көтерілістен кейін қалыптастырған болатын. Осының нәтижесінде ол 1954 жылы Каир университетіндегі қызметін босатуға тура келді. 

1960 жылы «Аль-Ахрам» газетінің әдеби редакторының қызметіне орналасты. 1964 жылы Египеттің жоғарғы білім беру жүйесін қатты сынға алады. 1970 жылдың ортасынан 1980 жылдарға дейін Египеттегі американдық зерттеу орталығының журналында кеңесші болып қызмет атқарады. 

Луи Авад 1990 жылы қайтыс болады. 

## Дереккөздер
 

Санат:Әл-Қаһира университеті түлектері
Санат:Оксфорд университеті түлектері
Санат:Мысыр жазушылары
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Самир Амин

**Самир Амин** () ;3 қыркүйек 1931, Каир) – Дакарда (Сенегал) тұрып жатқан француз тілді египеттік саясаттанушы, жаһандануды зерттеуші және тәуелді дамуды зерттеуші.

## Өмірбаяны

Самир Амин Каирде дәрігерлер отбасында туған. Әкесі – мысырлық, ал анасы – француздық болған. Ол Каирдегі Француз жоғарғы мектебінде білім алып,  1947 жылы куәлік алады. 1947-1957 жылдар аралығында Парижде білім алған. Сол жақта ол саясаттану ғылымдары (1952), статистика (1956) және экономика (1957) салалары бойынша диплом алады.

Парижде болған уақытта Француз коммунистік партияға мүше болған. 1957 жылы Амин студент-жолдастарымен бірге *«Отарлауға қарсы студенттік»*  (*Étudiants Anticolonialistes*) атты журнал шығара бастады.

Осы жылы ол диссертациясын қорғап, елге қайта оралады. 1957-1960 жылдар аралығында Египеттің экономика министрімен бірге жұмыс жасап, *Étudesde l’Organismede Développement Économique*-дің басқарушысы болады. Кейін ол Бамакоға барады. Онда оған Малидің жоспарлау министрлігінде кеңесші қызметі ұсынылған болатын. 1960-1963 жылдарда министрлікте қызметте болады. 1963-1980 жылдарда БҰҰ-ның Африкалық институтындағы экономикалық даму мен жоспарлау бөлімінде қызмет атқарады. 1970 жылға дейін осы жұмысымен *Пуатье*, *Дакара* және Париж университетіндегі мұғалімдік қызметін бірге алып жүрген болатын.

## Негізгі еңбектері

Ол 30-дан аса кітаптың авторы.

*«Империализм және теңсіз даму»(L’impérialismeetledéveloppementinégal, 1976);
*«Қазіргі араб экономикасы» (L’économiearabecontemporaine, 1980);
*Spectres of Capitalism: A Critique of Current Intellectual Fashions(1998);
*«Ескірген капитализм» (ObsolescentCapitalism, 2003).
*«Либерализмнің вирусы. Перманент соғысы және әлемнің америкалануы» (The Liberal Virus: Permanent War and the Americanization of the World). Еуропа, 2007 г., 168 стр. ISBN 978-5-9739-0108-0

## Дереккөздер


Санат:Мысыр саясаттанушылары
Санат:Мысыр экономистері
Санат:Мысыр жазушылары
Санат:Мысыр тарихшылары
Санат:1931 жылы туғандар
Ахмед Лютфиэль-Сайед

**Ахмед Лютфиэль-Сайед** (1872 — 1963) — египеттік зияткер, отарлауға қарсы қозғалыстың қайраткері және Каир университетінің алғашқы ректоры. Ол ел арасында *«ұрпақтың ұстазы»* деген атпен танымал.

## Өмірбаяны

Лютфи 1872 жылы 15 қаңтарда Дакахлия мухафазындағы Эс-Симбеллавейн қалашығына жақын жердегі Беркин (*Berqin*) ауылында, феллахтар (египеттік шаруалар) отбасында дүниеге келген. Ол Аль-Азхар университетінде білім алып, атақты Мысыр ойшылы және қоғам қайраткері Мухаммеда Абдоның дәрістеріне қатысқан. Абдо Лютфидің тұлға ретінде қалыптасуына елеулі әсер етті. Сонымен қатар ол Құқық мектебіне түсіп, 1894 жылы тәмамдайды. 1907 жылы Ахмед Лютфиэль-Сайед алғашқы болып  эль-Умма (*«Ұлт»*)Мысыр саяси партияның негізін қалады. Жас қоғам қайраткері мен оны қоршағандардың елдегі болып жатқан саяси оқиғаларға (1906 жылғы Деншавай ісі – Британ әскерлері мен мысыр шаруаларының қақтығысы) жауабы болып, мысырлықтардың ұлттық сезімдерін көтеруші күш болды.  Сонымен қатар Лютфи «Эль-Гарида» партиялық газетті басып шығара бастады.

1919 жылы Версалда болған Париждік бейбітшілік конференциясына барған Мысыр елшілігінің құрамында болады. Конференцияда ол Мысырды Ұлыбританиядан азат ету қажет екендігін ашық түрде жария етеді.

Ахмед Лютфиэль-Сайед Каир университетінің (сол уақытта Мысыр) алғашқы ректоры болған. 1925 жылы 11 мамырда инаугуирация рәсімі өтті. Ол Таха Хуссейннің досы әрі әріптесі болған. 1932 жылы Мысыр үкіметі Хуссейнді университеттегі қызметінен босату жөніндегі шешіміне қарсылық білдіру мақсатымен өз қызметінен бастартады.

Сонымен қатар ол әр уақытта әртүрлі мемлекеттік – білім министрі, ішкі істер министрі, Каирдегі араб тілі Академиясының директоры және кітаптар Үйінің директорының қызметін атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Әл-Қаһира университеті
Санат:1872 жылы туғандар
Санат:Мысыр жазушылары
Санат:Мысыр білім министрлері
Санат:Мысыр ішкі істер министрлері
Санат:Әл-Азһар университеті түлектері
Ахмед Хамруш

**Ахмед Хамруш** ( ,  1921 жылы қыркүйекте туған, Британдық протекторат Мысыр) –Египеттің саяси және мәдени қайраткері, тарихшы, жазушы, журналист және 1952 жылғы көтеріліске қатысушы.

## Өмірбаяны

Ахмед Хамруш 1921 жылы қыркүйекте Ортаңғы Нілдегі Бени-Суэйфада шейх отбасында дүниеге келген. Отбасы жұмысқа байланысты көп көшетін. 1952 жылы Шейхтар институты қысқартылды. 1923 жылы, Ахмедке екі жас толғанда, әкесі қайтыс болады. Анасы оны Эль-Хавалид (ағылш. Al-Khawalid) ауылында тұрып жатқан ата-әжесінің үйіне апарады. Осында Хамруш Мысыр ауылдарының кедейлігін көріп, өз басынан өткізеді. Осылай ол марксизмге қызығушылығы мен көтерілісші қозғалысқа қатысу себебін түсіндіреді.

1939 жылы Каирдегі әскери училищеге түседі. 1945 жылы жас офицер сенатор Мухаммед Хаттаб-бейге хат жолдап, Мысырдағы жер иемденуді 50 федданға дейін қысқартуды ұсынады.

## Шығармалар

*Хамруш А. 1952 жылы 23 шілде Мысырдағы көтеріліс / М. 1984 
*Ахмед Хамруш. Ашудың күзі. / М., 1984. 
*Хамруш Ахмед. Саурат 23 йулийа 1952 фи Миср [1952 жылы 23 шілде Мысырдағы көтеріліс]. Бейрут, 1974—1975. Т. 1-5.  (ар.)
*GuerrillaWarfare (1947); 
*Reflectionson War (1949); 
*Secrets of the Battle of Port Said (1956); 
*Crisis (1959); 
*Silence (1964); 
*From Tokyoto London (1966); 
*Egypt and Sudan: The Common  Struggle (1966); 
*Military Coups (1967); 
*The Pulse of History; 
*The Game of Politics; 
*The Story of  the  Press in Egypt; 
*The July Revolution and  the Egyptian Psyche.
*Story of the July Revolution (Киссатсаурат 23 йулийа.Бахсаналь-иштиракийя — 23 шілдедегі көтерілістің тарихы. Социализм жайында зерттеу) (Каир, 1983).

## Дереккөздер


Санат:Мысыр саясаткерлері
Санат:Мысыр тарихшылары
Санат:Мысыр жазушылары
Санат:Мысыр журналистері
Санат:1921 жылы туғандар
Санат:2011 жылы қайтыс болғандар