open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Құмкөл (көл, Құланөтпес алабы)

**Құмкөл** — Құланөтпес алабындағы тұйық көл.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданының орталық бөлігінде тұйық көл. Нұра кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 22 км жерде, теңіз деңгейінен 400,5 м биіктікте орналасқан.

## Гидрографикасы
Көлдің ауданы 9,1 км2, ұзындығы 4,9 км, ендірек жері 2,8 км. Орташа терендігі 2,5 м, жағалау сызығының ұзындығы 13 км. Су жиналатын алабы 107 км2 (70%-і жыртылған), су көлемі 16 млн м3. Судың ең биік деңгейі — сәуірде, ең төменгісі - қазанда. Су деңгейінің жыл бойғы ауытқу мөлшері 0,6 м. Түбі лайлы. Мұзы қарашаның соңында қатады, сәуірдің 2-жартысында түседі.

## Жағалау сипаты
Көл жағалауында қамыс, қоға өскен. Онда үйрек, қаз және басқа құстар ұялайды. 1978 жылдан бастап көл суда жүзетін құстарды көбейту учаскесі болып табылады (аңшылыққа тыйым салынған). Сондай-ақ ондатр қоныстандырылды. Көлде күміс табан балық өседі. Суы жұмсақ, тұщы, шамалы сілтілі, негізінен мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы көлдері
Әнуарбек Мұхтарханұлы Мұхтарханов

**Әнуарбек Мұхтарханұлы Мұхтарханов** 1955 жылы 6 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Ақжар ауылында туған. Қазақ. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (1980) ғалым- агроном мамандығы бойынша; Алматы экономика және статистика академиясын (2006) «қаржы» мамандығы бойынша бітірген. «Нұр Отан» ХДП Аякөз филиалының төрағасы. қазақ және орыс тілдерін біледі. 1973 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1975 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылығы институтының студенті. 1980 жылдан - ШҚО Күршім аудандық өсімдіктерді қорғау стансасының басшысы. 1981 жылдың маусымынан- Қазақстан ЛКЖО Күршім аудандық комитеті комсомолдық ұйымдар бөлімінің меңгерушісі. 1981 жылдың желтоқсанынан - ШҚО Күршім ауданы комсомол комитетінің бірінші хатшысы. 1986 жылдан - ШҚО Күршім ауданы Жоғары таулы кеңшарының бас агрономы. 1987 жылдан - ШҚО Күршім аудандық агроөнеркәсіп кешені қызметкерлері кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1989 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық агроөнеркәсіп кешені қызметкерлері кәсіподақ комитетінің хатшысы. 1992 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық әкімшілігі ұйымдастыру-инспекторлық және ма- мандармен жұмыс бөлімінің бас маманы, бас инспекторы. 1994 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық мәслихаты аппаратының ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1995 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық агроөнеркәсіп кешені қызметкерлерінің кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1997 жылдан - ШҚО әкімінің жанындағы тәртіптік кеңес инспекторы. 1998 жылдан - ШҚО әкімінің ұйымдастыру- инспекторлық және мамандармен жұмыс, аумақтық даму бөлімінің меңгерушісі - аппарат жетекшісінің орынбасары. 2003 жылдан - ШҚО Курчатов қаласының әкімі. 2007 жылдан - ШҚО Зайсан ауданының әкімі. 2010 жылдың шілдесінен бері - Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданының әкімі Әскери атағы - запастағы подполковник. Діни көзқарасы - ислам. Хоббиі - волөйбол, бильярд. Үйленген. Жұбайы - Демеубаева Зәмира Жалғасқызы (1959 жылы туған), «ҚТЖ» жұмыскері. қыздары -Әсем (1979 жылы туған), мемлекеттік қызметкер; Айзада (1980 жылы туған), ІІБ тергеушісі; ұлы - Еламан (1989 жылы туған), студент.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қуат Рашханұлы Иманалиев

**Қуат Рашханұлы Иманалиев** - 1962 жылы 20 маусымда Жамбыл облысы Талас ауданы
Жайлаукөл ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Иманалиев Рашхан Иманалиұлы, Жамбыл облы-
сы Красногорск ауданының бас дәрігері болған. Анасы -
Құрманқожаева Сахан Құрманқожақызы, оқытушы.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының
тау-кен факультетін (1984) «Тау-кен жұмыстарын электрлендіру және автоматтандыру» мамандығы бойынша;
Қазақ мемлекеттік басқару академиясының жанындағы
Нарық институтының қаржы факультетін (1995) «Қаржы
және несие» мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1982 жылдан - «Донбасскөмір» ӨБ 12-көлбеу шахтасының
электрослесарі (Донецк қ.). 1984 жылдан - «Екібастұзкө-
мір» ӨБ «Солтүстік» кесіктің «Оңтүстік» аудару жүмысучаскесінің электромеханигі. 1987 жылдан - «Екібастұзкөмір»
ӨБ «Оңтүстік» кесігінің бас механигі. 1993 жылдан-
Жамбыл облысы Қордай ауданы «Жайлау» өндірістік
фирмасының бас инженері. 1996 жылдан - Жамбыл облысы Қордай ауданының аудандық баспасының директоры.
1997 жылдан бері - «Қордай ақпараттық-баспа компания-
сы» ЖШС директоры. 2008 жылдан бері - «Техногранит KZ» ЖШС директоры.
Қазақстанның Журналистер одағының мүшесі.
«Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған (2008).
Әскери атағы - запастағы капитан.
Діни көзқарасы - шыдамды.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дамыған
мемлекет».
Хоббиі - спорт, футбол.
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.
Үйленген. Жұбайы - Иманалиева Гүлжамал Тұрсынбек-
қызы, «Қордай ақпараттық-баспа компаниясы» ЖШС
бухгалтер-кассирі. Қызы - Иманалиева Жәмилә Қуатқызы
(1984 ж. т.); ұлы - Иманалиев Мақсат Қуатұлы (1986 ж. т.) 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Фенологиялық календарь

**Фенологиялық календарь**, табиғат календары, жергілікті табиғатгың маусымдық кұбылыстарының басталуының орташа көпжылдық мерзімі көрсетілген анықтама кесте немесе график. Фенологиялық календарь табиғат қорғау, пайдалы әсімдіктердің зиянкестері мен ауруларына карсы күресу шараларын т. б. ұйымдастыру кезінде пайдаланылады. Ғылыми мақсаттар үшін фенелогиялық байқауларды ботаникалық және географикалық ғылыми мекемелер, институттар ұйымдастырады.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Байшолақтар

**Байшолақтар**, балуандар әулеті. 
* Қанат Байшолақов (1961 ж.т.),ҚР-нын еңбек сін. спорт шебері (1997), КР-ның еңбек сінірген жатғықтырушысы (1998). Қазақ балуандарынан жастар және ересектер арасынан самбо күресінен түнғыш әлем чемпионы. Жамбьл гидромелоративтік ин-тын бітірген (1983). 1983-1993 ж. Жезқазған облысы, Жаңаарка ауданындағы *«Жас сүңқар»* спорт мектебінін жаттықтырушы-оқытушысы, Алматыдағы Жоғары спорт шеберлігін жетілдіру мектебінде жаттықтырушы-оқытушы,КСРО құрамасында еліміздің спорттық намысын қорғады. Жастар арасынан 2 дүркін КСРО чемпионы(1980,1981),2 дүркін Әлем чемпионы(1981, 1984), Еуропа чемпионы (1987), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (1982). КазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған. 
* Талғат Байшолақов (1964 ж. т.), самбодан Халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1989). Жамбыл гидромелоративтік ин-тын (1986) бітірген. 1986-1996 ж. осы институтға оқытушы-жатғықтырушы, Қарағанды облысы «Еңбек резервтері» спорт коғамында оқытушы-жаттықтырушы, 1996 жылдан Қарағанды облысы дюздо, самбо,
қазақ күресі федерациясының президенті. Әлем кубогінің жеңімпазы (1985), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (1987), КСРО халықтары спартақиадасының жеңімпазы (1981). КСРО кубогінін 2 дүркін женімпазы (1984, 1986). ҚазҚСР Жоғарғы Кенесінің грамотасымен марапатгалған.
* Жанат Байшолақов (1967 ж.т.).Халықар. дәрежедегі спортшебері(1992). 1990 ж. Карағанды пед. ин-тының дене шынықтыру ф-гін бітірген. 1990 жылдан Жезқазғандағы «Қазақмыс» қорпорациясының спорт кешенінде жаттықтырушы.
Әлем кубогінің жеңімпазы (1992), 2 дүркін Әлем чемпионатының қола жүддегері, 2 дүркін Азия чемпионы (1992, 1994).

## Дереккөздер
Ғалия Базылбекқызы Мырзақанова

**Ғалия Базылбекқызы Мырзақанова** 1956 жылы 9 қарашада Қостанай облысының Таранов ауданындағы Белинский кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Байқадамов Базылбек Ыдрысұлы (1912-2000), кеңшар басқарушысы, мұнай базасының бастығы болған. Анасы - Байқадамова Күлтай Нысанбайқызы (1916-1996), есеп жұмыскері, үй шаруасымен айналысқан. Қарағанды металлургиялық комбинатының жанындағы зауыт- ЖТОО-ны құрылыс-инженерлік факультетін бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1981 жылдан - «Торғайауылқұрылыс-15» тресі жобалау- сметалық тобының инженері (Арқалық қаласы). 1983 жылдан - Қостанай облысы Краснооктябрь кеңшары құрылыс учаскесінде шебер. 1985 жылдан - Арқалық қаласы қалалық атқару комитетінің күрделі құрылыс бөлімінде техбақылау инженері, бас инженер, бөлім бастығы. 1994 жылдан - Торғай облыстық әкімшілігі Бас күрделі құрылыс басқармасының бастығы. 1997 жылдан - Арқалық қаласы әкімі жанындағы «ОКС» ҚМК директоры. 2005 жылдан - Қостанай облыстық «Қостанай облысы сәулет-құрылыс мемлекеттік бақылау басқармасы» ҚБ бастығы. 2006 жылдан бері - Қарағанды облыстық құрылыс басқармасының бастығы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен марапатталған. Қазақстан Республикасы Құрметті құрылысшысы (2009). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан әлем елдерінің үздік жиырмалығында болады». Тұрмыста. Жұбайы - Мырзақанов Қайдар Кәрімұлы. қыздары - Дариға (1984 жылы туған), Нәзира (1988 жылы туған). Немересі - Алмас (2008 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жұман Хасенұлы Мұстафин

**Жұман Хасенұлы Мұстафин** (1934 жылы туған) - кен инженері, партия, кеңес қызметкері.

## Өмірбаяны
* Қарағанды политехника институтын бітірген (1960).
* Қарсақбай мыс қорыту зауытында, Қарағандының №8 шахтасында істейді.
* 1967 жылдан партия, кеңес қызметінде. Қаражал қалалық атқару комитетінің төрағасы, Жезқазған облыстық тұрмыстық қызмет басқармасының бастығы, Ленин аудандық атқару комитетінің төрағасы міндетін атқарады.
* Ардагерлер көзғалысының белсенді мүшесі. Облыстық соғыс және еңбек ардагерлері кеңесі төрағасының орынбасары, 2001 жылдан төрағасы.

## Марапаттары
* Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
* Қарағанды және Қаражал қалаларының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Қаражал қалалық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Қарағанды қаласы Ленин аудандық атқару комитетінің төрағалары

Санат:Қарағандының құрметті азаматтары
Санат:Қаражалдың құрметті азаматтары
Талғат Серікұлы Бөлтенов

**Талғат Серікұлы Бөлтенов**
1970 жылы 2 мамырда Қостанай облысы Рудный қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Бөлтенов Серік Сәменүлы (1941-2000), мемлекеттік автоинспектор, милиция подполковнигі болған. Анасы - Бөлтенова Айсұлу Әлмағамбетқызы (1943-2006),
*«Көкшетауауылқұрылыс»* тресінің инженер-құрылысшысы
болған.

Көкшетау ауыл шаруашылығы институтын (1994) инженер-
механик мамандығы бойынша; Республикалық сала аралық
есеп пен есептілік институтын (1997) бухгалтер-экономист
мамандығы бойынша бітірген.

*«Инвестициялық саясаттың өзекті мәселелері»* ғылыми
жұмысының (2000); *«Акмолинская правда», «Арқа ажары»* газеттерінде жарық көрген бюджетті орындау және
коммуналдық меншік мәселелеріне арналған 4 мақаланың
авторы.

1985-1989 жылдары - Көкшетау автомеханикалық техникумының студенті. 1988 жылдың маусымынан шілдесіне
дейін - №1 Көкшетау автокөлік кәсіпорынының өндірістік
тәжірибе көзеңіндегі 1-ші разрядты слесарі. 1989 жылдан -
Қарағанды политехникалық институтының студөнті. 1992
жылдан - Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының
студөнті. 1996 жылдан - *«Бутя»* ЖШС көтерме сауда
бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдан - *«РР [[Қазақстан]] -
Сауда және қаржыландыру ЛТД»* БК ЖШС экономисі. 1998
жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін - *«Деловой
мир» сервистік орталығы»* ЖШС маркетинг жөніндегі
менеджері. 1999 жылдың ақпанынан - *«Бағдарламалар.
Ақпараттар. Компьютерлер»* ЖШС сатылымдар жөніндегі
менеджері. 1999 жылдың маусымынан - Ақмола облыстық
экономика басқармасының инвестициялар, салалық және
салааралық саясат бөлімінің бас маманы, 2000 жыл-
дан - инвестициялық саясат және сыртқы экономикалық
байланыстар бөлімінің бастығы. 2001 жылдың мамырынан - Ақмола облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасының инвестициялық саясат және
сыртқы экономикалық байланыстар бөлімінің бастығы,
2001 жылдың қарашасынан - бастығы орынбасарының
м.а., 2002 жылдан - бастығының орынбасары. 2005 жылдан - Ақмола облысы Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті бастығының орынбасары. 2007 жыл-
дан - Ақмола облысы Қаржы департаментінің директоры. 2008 жылдың қаңтарынан - Ақмола облысының әкімі
аппаратының жетекшісі. 2008 жылдың ақпанынан - Ақмола
облысы Қаржы департаментінің директоры.
2008 жылдың сәуірінен бері - Ақмола облысы Қаржы
басқармасының бастығы.

«Астананың Южылдығы» (2008), «Ерен еңбегі үшін» (2009)
медальдарымен марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамдар - *«Ұлы дер-
жава. Жоғары дамыған, дербес, экономикалық тұрақты,
өркендеуші ел»*.

Хоббиі - спорт, дзюдо, отбасымен табиғат аясында демалу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, ғылыми-көпшілік әдебиет.
Үйленгөн. Жұбайы - Бөлтенова Әлия Сағитқызы
(1970 ж. т.). Қыздары - Бөлтенова Томирис Талғатқызы
(1994 ж. т.), Бөлтенова Даяна Талғатқызы (2001 ж. т.);
үлы - Бөлтенов Жәңгір Талғатұлы (2004 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қызмет көрсетуді стандарттау

Қоғам өмірінде және экономикасында қызмет көрсету саласы елеулі орын алады. Оны мына деректерден көруге болады:
*өнеркәсібі дамыған елдерде қызмет көрсету саласынан жалпы ішкі өнімнің үштен екі бөлігі алынады;
*елімізде жұмыспен қамтылған халықтың 30% -дан астамы қызмет көрсету саласында істейді және бұл көрсеткіштің әрі қарай өсуі байқалады, т.б.
1995 жылы Дүниежүзілік сауда ұйымының ақылы қызмет көрсету саласындағы басты келісімі іске асырылды.

Келісімнің мақсаты халықаралық нарықта барлық ақылы қызмет көрсету түрлерін ынталандыру және құқықтың қамтамасыз ету.

Қызмет көрсетулер біртекті топтар түрінде жіктеледі. Бұл топтарға мыналар жатады:
#Тұрмыстық радиоэлектронды аппараттарды, электр машиналары мен приборларын жөндеу және техникалық қызмет көрсету.
#Авто-мото транспортқа техникалық қызмет керсету және жөндеу.
#Сұйық отынмен және газбен жанатын аспаптарды жөндеу.
#Химиялық тазалау және бояу, кір жуу қызметі.
#Тұрмыстық-экскурсиялық және қонақ үй қызметі.
#Жолаушыларға көрсетілетін көлік қызметі.
#Жиһаз жасау және жөндеу.
#Байланыс қызметі.
#Киімді тігу және жөндеу.
#Аяқ киімді жөндеу, бояу және тігу.

Көрсетілетін қызмет түрлері көбейіп келеді. Оның жаңа түрлері, ЯҒНИ, аудиторлік, кеме кіресі, жарнамалық, т.б. түрлері дамып келеді.

Қызметті стандарттау жұмыстары 1992 жылы басталды. Оған себеп - Қазақстан Республикасында қабылданған «Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы» Заң. Заң тұтынушыларды қауіпті қызметтен қорғаудың жүйесін құрудың қажеттілігін айқындады. Жүйенің басты бағыты ретінде міндетті сертификаттау белгіленді.

Қызмет көрсету саласында қолданылып келе жатқан ережелер, нұсқаулар, т.б. сертификаттаудың нормативтік негізі бола алмағандықтан, міндетті талаптар тағайындайтын мемлекеттік стандарттар қажет болды. Сондықтан елімізде басталған міндетті сертификаттау қызмет көрсету саласында стандарттау жұмыстарын жандандырды.

Мемлекеттік стандарттарды дайындау үшін техникалық комитеттер құрылды. Қызмет көрсету сапасының көрсеткіш атауларына, қызмет сапасын бағалау әдістеріне стандарттар дайындау жоспарланып, қазіргі кезде жүзеге асырылып келеді. Міндетті сертификаттауға жататын қызмет түрлері анықталды (шаштараз қызметі, бөлшек сауда қызметі, т.б.).

## Дереккөздер


Санат:Стандарттау
Санат:Метрология
Нелли Витальевна Бубэ

**Нелли Витальевна Бубэ**  1949 жылы 18 маусымда Қарағанды қаласында туған. Орыс. 

## Өмірбаяны

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1969) сызу және сурет салу пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын (1991) сызу және сурет салу пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша бітірген.

Суретші-кескіндемеші, график, кітап безендірушісі. ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі (2009 жылдан).

«¥лы Жібөк жолы» тақырыбына арналған картиналардың, «Иисус Христостың 40 өсиет әңгімелері» тақырыбынаарналған иллюстрациялар (картиналар) топтамасының авторы. Жұмыстары «Ислам әлемінің суретшілері» халықаралық биенналеде (Иран, 2000), «ҚР Суретшілері Мысырда» көрмесінде (Каир қ., 2002), «􀀄лттар өнері» халықаралық көрмеде (Мәскеу қаласы, 2004), «Минори Шығысты қарсы алады» көрмесінде (Италия), «Адам және оның шығармашылығы» республикалық көрмеконкурста (2004), Мәскеу қаласы Суретшілердің орталық үйінде (2005), Орталық мемлекеттік мұражайда («Тәуелсіздікке деген азапты жол» көрмесі, Алматы қаласы, 2006) қойылған. «Хайуанаттар әлемі. XX ғасырдың соңы» (Алматы қаласы, 1998), «ИисусХристостың 40 өсиетәңгімелері» Францияда, «Дофин» павильонында (Париж қаласы, 2005) жеке көрмелерін өткізен. «Қазақстанның ұлттар ынтымақтастығы» тақырыбына арналған көрме-конкурсқа (Алматы қ., 2001); «Сан келбетті Қазақстан» халықаралық жылжымалы көрмесіне (Астана-Рейнховен-Амстердам-Гаага-Вена-Астана, «Has Sanat» галереясы), «Алтын Ғасыр» жылжымалы көрмесіне (Майндағы-Франкфурт қаласы, 2009) қатысқан.

Жұмыстары ҚР Президенті жәнө оның отбасының топтамасында, заманауи өнер Мұражайында (Астана қаласы), Қазақстанның шетелдегі Елшіліктерінде (Грекия, Франция,Швейцария, Чехия) және жеке коллекцияларда сақталуда.
## Марапаттары
Қазақстанның Еңбек сіңіргөн қайраткері (2007). «Адам және оның шығармашылығы» Республикалық
көрме-конкурстың «Кескіндеме» номинациясы бойынша (2004), «Қазақ мақал-мәтелдері» жинағын безендіргені үшін «Үздік кітап-2007» Республикалық конкурсының Гран-при иегері (2008), «¥лы Жібек жолымен» Халықаралық кітап және плакат көрмесін безендіргені үшін Алматы қаласы әкімшілігінің грамотасымен марапатталған (2001, 2004).

## Отбасы

Әкесі - Бубэ Виталий Иванович (1924 жылы туған), маркшейдер болып жұмыс істеген. Анасы - Бычковская Клавдия Ивановна (1922-2007), оқытушы болған.

Тұрмыс құрмаған. Ұлдары - Ақанаев Руслан Амандосұлы (1968 жылы туған), Ақанаев Ескендір Амандосұлы (1974-2009);
қызы - Ботагөз Амандосқызы Ақанаева (1971 жылы туған).

## Дереккөздер
Карама

**Карама**(көпше түрі: керемет) - мұсылман «әулиелері (уали) жасаған табиғат
күшінен тыс ғажайыптар. Карама - түбірі -«жомарт болу» деген сөзден шыққан. Сопылық ілімінде Карамаға сопы әулиелер таласты, шииттер оны өзінің имамдарына ғана еншіледі. Мутазилашілер К. туралы ілімге бірауыздан қарсы шықты. Олар К-ны, ғажайып жасаушыларды басқа мұсылмандарға қарсы қойды. Ашариттер, кейбіреулер інесегітемегенде (мәселен, *Әбу Исхақ әл-Исфараини*) оны мойындады, бірақ карама мен муғжиза арасындағы айырмашылықты ашып айтты. Философтардың (ибн Сина) ойынша, әулиелер тақуалық тіршіліктің, діндарлығының, құдайшылығының және басқа ізгіліктерінің арқасында Карама жасайтын қасиетке ие болды. Дәстүршілер (ибн әл-Джаузи) бір жағынан Құранның Пайғамбардай (с.а.у.) басқа кейіпкерлерінің
(Мәриям, Асхаб әл-кахф), сондай-ақ асхабтар мен «әділ» халифалардың ғажайып істерін мойындады да, екінші жағынан өздеріне замандас сопылардың ондай қасиеттері болады дегенді жоққа шығарды.
Соттардың көп жағдайда ашариттердікіне
үндес келіп жататын К. туралы көзқарастары төмендегі тезистерге саяды:
**1**. Кейбір дін мамандарының пікірінше,
уәли - Карама несі Пайғамбар дәрежесіне қол
созбайды, өйткені Құдай оны жалған дәмелен «аулақ ұстайды» (махфуз);

**2**. К. Пайғамбарды (с.а.у.) дәріптеуге қызмет етеді, себебі оны жасаушылар Пайғамбар (с.а.у.) қауымының мүшелері, сүннеггің нағыз ізбасарлары;

**3**. Ғажайып істерді тек Пайғамбарлар мен
«әулиелер» ғана емес, *әд-Дәджжал, Фираун, Нимруд*, т.б. секілді әйгілі күнәһарлар да
жасай алады, олар үшін Карама имансыздық (сенбеушілікке) жетелей түсетін азғыру құралы;

**4**. Егер муғжиза Пайғамбарларға өз ілімдерін көпшілік алдында уағыздауға көмектессе, Карама уәлилерге олардың таңдаған жолдарының дұрыстығы үшін берілген сый, оны дабыралауға болмайды;

**5**. Уәлидің Карамаға ие болуы оның мүлтіксіз кемелденгенін білдірмейді, өйткені ол
Құдайға адал да риясыз қызмет етуге кедергі жасап, ауыр сынға айналуы мүмкін.

Сондықтан карама ғажап болған сайын, оны жасаушы момын, бой ұсынғыш болғаны жөн.
Сопылардың көпшілігі әл-Халладждің жұрт алдында ғажайып істер көрсеткенін
(ифша ал-карамат) күпірлік деп тапты, олардың пікірінше, бұл - Пайғамбар құқына жасалған зомбылық, озбырлық.
Сопылардың ірі өкілдері Караманы өз шәкірттеріне лайықсыз мақсаттарға: атақ,
абырой, байлыққа, негізсіз дәмелерге қол жеткізу үшін пайдалануға тыйым салды.
Соған қарамастан, сопылық шығармаларының ішінде сопы шейхтары жасаған ғажайыптарды жазбаған бір де бірі болған
жоқ. Әсіресе Караманың певитация, су бетімен
жүру, алыс жерден тез келу, аштыққа, шөлге шыдамдылық, жаудан, тағы аңдардан
сактану, дұға құдіреті, көріпкелдік секілді,т.б. түрлері көп жазылды. Сонымен бірге
сопының ірі өкілдері Карама мен тым әуестеніп,
сопы мұраттарына зиян келтіруді айыптады. Карама туралы, әсіресе кейінгі сопылықта
(XII ғ-дан бастап) кең тараған. Оған өзінің
шейхтарын дәріптеуге және сол арқылы
өздерінің уағыздарына абырой әперуге
барынша тырысқан мүридтердің «шығармаларының» әсері көп болды. Халықтық Исламда әулиелердің «ерлігі» туралы
аңыз ұрпақтан ұрпаққа тарап, бірте-бірте фольклорлық шығармаларға айналды.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Зайкен Іңкәрбаев

**Зайкен Іңкәрбаев** (1928-1994), партия-кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарағанды кен
техникумын, Алматының мемлекетгік кен-металлургия институтын, СОКП ОК жанындағы Жоғары
партия мектебін бітірген. Еңбек жолын «Қарағандыкөмір» комбинаты № 18 шахтасында қатардағы
жұмысшы болып бастаған. Қарағанды шахталарында желдеткіш цехының бастығы, бас инженердің көмекшісі болған. 1964-1985 жылдары аралығында Саран қалалық партия комитетінің 2-хатшысы, халық депутаттары Абай қаласы қалалық кеңесінің төрағасы, Қарқаралы ауданы партия комитетінін 1-хатшысы (1973-77), облыстық жоспарлау комиссиясының төрағасы, облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, жоспарлау комиссиясы төрағасы (1977—1982), Қарағанды облыстық атқару комитетінің төрағасы (1982-88) қызметтерін атқарған.
Екі мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» орденьдерімен марапатталған. КОКП 27-съезінің
делегаты.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Сайран Ахметжанұлы Фазылов

**Сайран Ахметжанұлы Фазылов**  - 1948 жылы 6 желтоқсанда Қостанай облысы Затобол ауданының Алыскөл ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Фазылов Ахметжан, марқұм, мұғалім болған. Анасы - Фазылова Бәтима, марқұм, мұғалім болған. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын
бітірген (1972), сәулетші. Экономика ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан экономикасында қала салу тораптарын қалыптастыру».  ҚазБСҚА (1998 жылдан), Халықаралық Сәулет академиясының (Мәскеу қаласы, 2003 жылдан) профессоры. Халықаралық ақпараттандыру академиясының толық мүшесі (2001 жылдан). Қазақ және орыс тілдерін біледі.

*1972 жылдан - Алматы қаласындағы Абаттандыру басқармасында сәулетші, аға сәулетші, ӨМК жетекшісі.
*1978 жылдан - Алматы қаласының Бас сәулетшісінің орынбасары. 
*1985 жылдан - Алматы облысының Бас сәулетшісі. 
*2002 жылдан - Алматы қаласы бойынша құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері жөніндегі комитеттің сәулеттік-құрылыстық бақылау  және
лицензиялау аумақтық басқармасының бастығы. 
*2004 жылдан - «Қуат» корпорациясының бас сәулетшісі, «Қуат-жоба» институтының директоры. 
*2006 жылдан - «Arkaz engineering» ЖШС директоры.
*2008 жылдан бері - Алматы қаласы Сәулет және қала салу басқармасының бастығы, бас сәулетшісі. Қазақстан Дизайнерлер одағының вице-президенті, Қазақстан қала салушылар одағының вице-президенті. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі (1989) сыйлығының, Жамбыл атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты. *«Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Астананың Южылдығы»* (2008) медальдарымен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1986) марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қызметкері (1998). ҚР Құрметті сәулетшісі (2004).

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның болашағы аса үлкен».
Хоббиі - фотохроника.
Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Фазылова Мадина Әбжәлиқызы, зейнеткер, мұғалім болған. Ұлы - Фазылов Санжар Сайранұлы, сазгер, көптеген байқаулар лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шаншар абыз Бұлбұлұлы

**Шаншар абыз Бұлбұлұлы** (16–17 ғасыр) — қоғам қайраткері. Өз заманында қазақ хандығының нығаюына, ұлттың бірлігіне өлшеусіз қызмет еткен тұлға «Шаншар абыз» атанған.

Шаншар — қазақ тарихында жарқын із қалдырған тұлғалар — Келдібек, Бертіс, Қаз дауысты Қазыбек, Бекболат, Алшынбай, Еспенбет тәрізді билер мен бектердін, Тәттімбет, Мәди, Айтбай, Балта, Ғаббас тәрізді өнерпаздардың түп атасы. Бұл жайлы Ш. Уәлихановтың, А. Құнанбаевтың, Ш. Құдайбердиевтің, Ә. Бөкейхановтың, Ахмет Байтұрсынұлының, М.Әуезовтің, С. Мұқановтың тағыда басқа шығармаларында жазылған.

Есім және Жәңгір хандар билік құрған 17 ғасырдың алғашқы жартысында Орта жүздің төбе биі болған Шаншар қазақ хандығының бір орталыққа бағынған біртұтас мемлекетке айналдыру жолында күресті. Сөйтіп, қазіргі Оңтүстік Қазақстан, Ташкент облыстарының жері Есім хан дәуірінде Қазақ ордасының құрамына енгізілуіне септігін тигізді. Есім хан Әлібек (Ұлы жүз), Шаншар (Орта жүз) және Жидебай (Кіші жүз) билердің қатысуымен заңдар жинағын шығарды. «Есім салған ескі жол» атанған оған қазақтың тұрмыс дәстүрі мен салт-санасын реттейтін талап және тәртіп баптары енді.

Қазақ хандығыньң ішкі және сыртқы жауларына қарсы күрестегі өлшеусіз еңбегі мен жеке басының ерлігі, шешендік-билік қасиетіне кермет белгісі ретінде Есім хан оған биліктен тайған Тұрсын ханның үш қызын — Айбике, Нұрбике, Қызданбикені берген. Кеңес дәуіріне дейін олардың әрқайсысы бір-бір болыс ел болып отырса, ұрпақтары әлі де Айбике — Шаншар, Нұрбике — Шаншар, Қызданбике — Шаншар тұқымымыз дейді. Шаншар Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Йасауи кесенесіне жерленген.

## Шежіре
Ол Арғын тайпасының «Бес Мейрам» тобына жататын Қаракесек руынан тарайды. Шежіресі: Қаракесек – Ақша – Бошан – Таз – Бұлбұл – Шаншар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:XVI ғасырда туғандар
Санат:XVII ғасырда қайтыс болғандар
Санат:Қазақ хандығы қайраткерлері
Самұрат Жұманұлы Имандосов

** Жұманұлы Имандосов Самұрат** - 1948 жылы 20 маусымда Қызылорда облысы Қазалы ауданының Майлыбас ауылдық кеңесінде туған. Қазақ.

Әкесі - Имандосов Жұман (1920 ж. т.), ¥ОС 2-ші топтағы мүгедегі, зейнеткер, кооперативтік жүйеде дайындаушы болып жұмыс істеген. Анасы - Бисембаева Хадиша (1922-2002).

Қызылорда гидромелиоративтік техникумының мелиорациялық жұмыстарды механикаландыру факультетін (1967) техник-механик мамандығы бойынша; Жамбыл
гидромелиоративтік-құрылыс институтының гидромелиорация факультетін (1977) инженер-гидротехник мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (1992 жылдан).

* 1969 жылдан - Қазалы суландыру жүйелері басқармасының инженер-экономисі, гидротехнигі, бөлім бастығы.
* 1972 жылдан - ҚазКСР №64 Минералды су шаруашылығының аға прорабы, бас инженері, ЖМК бастығы.
* 1980 жылдан - №86 ЖМК бастығы,
* 1992 жылдан - Бас күріш кеңшарлары құрылысы «Қазалысуқұрылысы» тресінің басқарушысы.
* 1994 жылдан- «Жер-Су» АҚ президенті.
* 1994-1995 жылдары - Қызылорда облысы Қазалы ауданының әкімі.
* 1996 жылдан - «Жер-Су» АҚ вице-президенті, президенті.
* 2000 жылдың қыркүйегінен бері - «РЗА» АҚ президенті (Қызылорда облысы Қазалы ауданы).
* Жоғарғы Кеңес 12-ші шақырылымының депутаты. Қызылорда облыстық мәслихаты 2-ші (1999), 3-ші (2003), 4-ші (2007) шақырылымдарының депутаты.

«Құрмет белгісі» (1980), «Құрмет» (2001), «Парасат»
(2007), «Звeзда Содружества» (2008) ордендерімен; «Астана» (1998), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен; халықаралық «Объединенная Европа»
(2008) сыйлығымен марапатталған. Қазақстанның Құрметті құрылысшысы (2009).

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дүниежүзіндегі ең гүлденген мемлекет».

Хоббиі - саятшылық, преферанс, дойбы.

Үйленген. Жұбайы - Бозғұлова Зина Ержігітқызы, дәрігер-педиатр. Қыздары - Имандосова Бақыткүл Самүратқызы (1974 ж. т.), Имандосова Фаризат Самұратқызы (1991 ж. т.);
ұлдары - Имандосов Мұрат Самұратұлы (1972 ж. т.), Имандосов Нұрлан Самұратұлы (1977 ж. т.) 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Антон Владимирович Федяев

**Антон Владимирович Федяев** - 1968 жылы 25 шілдеде Петропавл қаласында туған. Әкесі - Федяев Владимир Дмитриевич. Анасы – Федяева Татьяна Андреевна.
Ленин орденді және Октябрь революциясы орденді Мәскеу энергетикалық институтын бітірген (1993), инженер-жылу
физигі. Орыс, қазақ (сөздікпен) және ағылшын тілдерін біледі.

*1993 жылдың сәуірінен - Петропавл қаласы ЖЭО-2 турбиналық құрылғылар жөніндегі мәшине жүргізуші-тексеруші, 1993 жылдың қыркүйегінен - турбиналар мәшинешісі.
*1996 жылдан - турбиналардың аға мәшинешісі, 1997 жылдан - турбиналық цех ауысымының бастығы. 
*1998 жылдан - «Аксесс-Энерго ЖЖЭО-2» ЖШС станса ауысымының бастығы, 2000 жылдан - басқарма стансасы ауысымының аға бастығы, 2004 жылдан - өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, 2005 жылдан - бас инженердің пайдалануға енгізу жөніндегі орынбасары - өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы (Петропавл қаласы). 
*2007 жылдан - «СолтүстікҚазЭнерго Петропавл» ЖШС бас инженерінің пайдалануға енгізу женіндегі орынбасары.
*2008 жылдың маусымынан бері - Солтүстік Қазақстан облысы Энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы.

Үйленген. Жұбайы - Федяева Светлана Анатольевна
(1971 жылы туған). Ұлы - Федяев Кирилл Антонович (1993 жылы туған);
қызы - Федяева Анастасия Антоновна (2005 жылы туған).

## Дереккөздер
Дүйсеке күмбезі

**Дүйсеке күмбезі** -Қарқаралы ауданы Бейбітшілік ауылынан солтүстік-батыста 8 км, Өгізбай тауы мен Кеңестас жерінің ортасында, қыстақтың батыс жағында орналасқан. Жергілікті халық бұл күмбезді Шекшек Дүйсеке деп те атайды. Күмбез 18-ғасырдың аяғында салынған. Ескерткіштің көпшілік бөлігі құлаған. Қабырғаларының қалындығы 0,6 м , ескеркіштің батыс жағының ұзындығы 13 м. Ал алдыңғы жағында кішірек төртбұрышты бөлік және оның бұрышы дәңгеленіп келтірілген.
**Дүйсеке күмбезінің** Қарқаралы тарихында орны ерекше.

## Дереккөздер


Санат:Қарқаралы ауданы
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Ахат Ахметұлы Мырзалин

**Ахат Ахметұлы Мырзалин** 1948 жылы 25 қыркүйекте Ақтөбе облысы Октябрь ауданының Покровка ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Мырзалин Ахмет, зейнеткер, қызметкер болған. Анасы - Мырзалина Сақып, зейнеткер, үй шаруасымен айналысады. Омбы мемлекеттік ветеринарлық институтын бітірген (1971), мамандығы - «Ветеринария». Қазақ, орыс, ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан). 1971 жылдың тамызынан - Атбасар ет комбинатының мал дәрігері. 1971 жылдың қарашасынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1972 жылдан - Темір ауыл- шаруашылық техникумының дәріскері. 1975 жылдан - Темір АЛКЖО бірінші хатшысы. 1979 жылдан - Темір аудандық халық бақылау комитетінің төрағасы. 1980 жылдан - Темір аудандық партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1990 жылдан - Темір аудандық атқару комитетінің төрағасы, Темір аудандық Халық депутаттары кеңесі төрағасының орынбасары, төрағасы. 1994 жылдан - Темір аудандық ауыл аруашылық басқармасының бастығы, Ақтөбе облысы Темір ауданы әкімінің орын- басары. 1999 жылдан - Ақтөбе облысы Темір ауданының әкімі. 2008 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің кеңесшісі. 2009 жылдың қаңтарынан бері - Ақтөбе облыстық Ішкі саясат басқармасының бастығы. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы ¥лттық Кеңестің мүшесі (2003-2004). «Еңбектегі озаттығы үшін» (1981), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ерен еңбегі үшін» (2005), «Тыңға 50 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Діни көзқарасы - *«Діни сезімдердің көрініс табуы мен үшін дәстүрлерге қайта оралу, өзіндік ұлттық және мәдени құрметтің артуының жағымды факторларымен байланысты»*. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - *«Бұл қазіргі заманның стратегиялық түрғыда ойлайтын мемлекеттік қайраткер ғана емес, қарапайым адамдар үшін өмірлік маңызға ие тұрмыстық мәселелерді шеше алатын парасатты көшбасшы»*. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біздің еліміздің бай экономикалық және зияткерлік әлеуеті бар, ол жылдан жылға Қазақстанның әлемдік қауымдастықтағы позицияларын нығайта түсуде». Хоббиі - сүйікті ісі - үй кітапханасына сериялық әдеби- көркем басылымдарды жинау. Сүйіп оқитын әдебиеті - проза және поэзия (тарихи). Үйленген. Жұбайы - Мырзалина Маржан Жолмағамбетқызы (1949 жылы туған). ¥лы- Жанболат (1974 жылы туған), қыздары - Мейрамгүл (1977 жылы туған), Жанаргүл (1981 жылы туған), Айнұр (1984 жылы туған), Гүлнұр (1987 жылы туған).

## Дереккөздер
Кахин

**Кахин**- сәуегей. Ислам діні таралғанға
дейінгі кезеңде Арабияда қатты толқу жағдайда Тәңірмен немесе оның елшілері -періштемен немесе жынмен тілдесе алатын
болыптымыс деген адам. Көшпеңді және
отырықшы тайпалар, жекелеген адамдар
К-нен өздері қабылдағалы тұрған әр түрлі
шешімдерді айғақтап беруді өтінген. Кахиннің
қатты қобалжу үстінде айтқан мағынасыз
сөздері немесе ұйқаспен айтылған сөздері
оның өзінің түсіндірме беруіне мәжбүр еткен. Типол тұрғыдан алғанда Кахин VII ғасырдағы араб Пайғамбарларының («жалған Пайғамбарлардың») бастамасы болған. Олардың бірқатары әуелі К. болған. Мұхаммед
(с.а.у.) өзіне кие «қона» бастаған сәтте, өзім Кахинге айналып бара жатқан жоқпын ба деп қатты қауіптенген. Оның көптеген
тайпаластары да Мұхаммедті (с.а.у.) Кахин деп есептеді. Құранда келтірілген, Мұхаммед (с.а.у.) Кахин емес, сезгіш те емес,
Аллаһ Тағала жіберген елші, Пайғамбар деген аят олардың бұл күдігіне жауап болса керек.
Мұхаммед те, одан кейінгі мұсылман ғұламалары да Кахиннің құпия нәрсені білу қабілетін мойындаған: оған бұл құпияны
көкте көп нәрсенің сырына қанған жындар хабар берген деп есептеген. Дегенмен,
Аллаһ Тағаламен тікелей «байланысы» бар Мұхаммедтің (с.а.у.) елшілігі басталғаннан
кейін К-ге сенушілердің қатары кеми түсті. Сондықтан хадистерде Кахин қызметіне
жүгінуге қатаң тыйым салынған. Мұсылмандардың әулиелік туралы теориясының
Кахинге о дүние сырын білетін әулиелерден кейінгі орын берілген.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев

**Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев** (28 шілде 1980 жыл, Қарағанды) — қазақстандық экономист және саясаткер, 2025 жылғы ақпаннан бергі Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі.

Халықаралық экономикалық қатынастарды оқыған Нағаспаев бұрын Астана әкімінің орынбасары (2013–2014), Шахтинск әкімі (2011–2013) лауазымдарына ие болған.

## Мансабы
Еңбек жолын Нағаспаев 2001 жылы Теміртау әкімі аппаратының бас маманы ретінде бастады.

2002 жылдан 2003 жылға дейін ол Сыртқы істер министрлігі Инвестиция комитетінің атташесі, министрліктің атташесі болды.

2003–2006 жылдары ол Ресейдегі елшіліктің атташесі, кейін үшінші хатшысы еді.

2006 жылдан бастап Нағаспаев Көлік және коммуникациялар министрлігіндегі жұмысын бастады: 2007 жылға дейін ол министрліктің көлік саясаты және халықаралық ынтымақтастық департаментіндегі бөлім басшысы, департамент директорының орынбасары болды.

2007 және 2009 жылдар аралығында ол «Ақтау теңіз халықаралық сауда айласы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны аппараты басшысының орынбасары, аппаратының басшысы еді. Сол жылы ол, оған қоса, Көлік және коммуникациялар министрлігі әкімшілік жұмыс және мемлекеттік жұмыс және мемлекеттік сатыпалым департаменті директорының орынбасары бола тұрды.

Нағаспаев 2009 жылғы сәуірден қарашаға дейін Қазақстан премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі еді. Сол жылғы желтоқсаннан 2010 жылғы желтоқсанға дейін ол Қарағанды қаласы Қазыбек би ауданы әкімінің орынбасары қызметін атқарды.

2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы қаңтарға дейін ол Қарағанды облысы әкімінің кеңесшісі бола тұрды. Бұдан кейін, 2013 жылғы қаңтарға дейін ол Шахтинск қаласының әкімі болды.

2013 жылғы қаңтардан 2014 жылғы қарашаға дейін Нағаспаев Астана әкімінің экономика және қаржы жөніндегі орынбасары еді. Дәл осы жылдары әкімдік Астана жеңіл метрополитені құрылысына шетелдік консультант іздеп жатыр еді де, метрополитен құрылысы кейін даулы болып, Нағаспаевтың есімі сот ісінде аталған.

2014 жылғы желтоқсанда ол «Астана» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы болды. Бұл лауазымға ол 2016 жылға дейін ие болды. Бұдан кейін, 2020 жылға дейін ол «Новострой Астана» ЖШС стратегиялық даму бойынша директорының орынбасары еді.

2021 жылғы сәуірде Нағаспаев Қазақстан темір жолында жұмыс істейтін болды: 2022 жылғы қаңтарға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО қамтамасыздандыру жөніндегі атқарушы директоры болса, кейін 2025 жылғы 28 ақпанға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО жаңа жобалар жөніндегі атқарушы директор міндетін атқарушысы еді.

2025 жылғы 28 ақпанда президент Тоқаев жарлығы арқылы Нағаспаевты Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі етіп тағайындады.

## Өз өмірі
Нағаспаев үйленген, екі баласы бар. Ұлты — қазақ.

## Дереккөздер

Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан индустрия министрлері
Найля Кинтальевна Исламов

**Найля Кинтальевна Исламов**  - 1956 жылы 3 шілдеде Алматы облысы
Кетпен ауылында туған. ¥йғыр.
Әкесі - Исламов Кинталь Бакиевич, ¥йғыр аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, КОКП ОК мүшесі, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған. Анасы - Исламова Әлия Мұхтарқызы, зейнеткер, балалар кітапханасының меңгерушісі болған.
Алматы шет тілдер педагогикалық институтының ағылшын тілі факультетін (1977) ағылшын тілінің мұғалімі ма-
мандығы бойынша; Абай атындағы Қазақ педагогикалық
институтының қазақ тілі факультетін (1994) қазақ тілінің
мұғалімі мамандығы бойынша; Universita per Stranieri
итальян тілі факультетін (Перуджия қ., Италия, 1996);
Universita degli Studi di Ancona Dipartimento di Energetica
Ice - Instituto nazionale per il Commercio Estero Ministero
Commercio Estero халықаралық қатынастар факультетін
(Анкона қ., Италия, 1996) бітірген.
Орыс, ағылшын, итальян тілдерін, сондай-ақ түркі тобы
тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан).
1979 жылдан - Алматы қаласының №53 ОМ ағылшын
тілінің мұғалімі. 1984 жылдан - Алматы қаласының №21
ОМ оқу ісінің меңгерушісі. 1994 жылдан - «Қайнар»
университетінде ағылшын тілінің мұғалімі. 1997 жылдан-
«Walk Safari» ЖШС директоры.
2000 жылдан бері - жеке кәсіпкер (жеке бизнес иегері, ҚР-
дағы Walk Safari дүкендер желісі).
Қазақстан Іскер әйелдер қауымдастығының басқарма
мүшесі (Алматы қ.).
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты,
өркендеген республика».
Хоббиі - кітап оқу, оқу, саяхат жасау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - Р.Т. Кийосаки.
Жесір. ¥лы - Ахметов Артур (1977 ж. т.), «Астана-Финанс»
АҚ бөлім бастығы; қызы - Төлеева Меруерт (1993 ж. т.),
«TAMOS EDUCATION» мектебінің оқушысы (Апматы қ.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шаңтимес

**Шаңтимес** – Шат өзенінің жоғарғы ағысының оң жағалауындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, аудан орталығы - Ботақара кентінің солтүстік-шығыс жағыңда 60 км, Семізбұғы тауының солтүстік-батысында 110 км жерде. Ең биік жері 738 м. Ұзындығы мен ені 6,5-7 км шамасында.

## Геологиялық құрылымы
Кей жерлерде тау жыныстары мен тас көмір гранитоидтарынан түзілген.

## Жер бедері
Беткейлері өзен аңғарларымен, сайлармен тілімденген. Солтүстік-шығыс және солтүстік беткейлері тік құламалы, оңтүстігі жазық келеді.

## Өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, қараған өседі.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Шардайыр

**Шардайыр** – Қарағанды облысы Теміртау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 55 км жерде. 

## Жер бедері, геологиялық құрылымы
Ең биік жері 563 м. Беткейі шамалы тілімделген, орта девон кезеңінің жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында көде, жусан, бетеге өседі.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы таулары
Мереке Қайыретдінұлы Қайырбеков

**Мереке Қайыретдінұлы Қайырбеков** - 1970 жылы 7 қарашада Көкшетау облысы Щучинск ауданының Александровка ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Қайырбеков Қайыретдін Қайырбекұлы, марқұм,
¥ОС ардагері, еңбек ардагері, дербес зейнеткер. Анасы -
Қайырбекова Күләш Мақышқызы, марқұм, ардақты ана, үй
шаруасымен айналысқан.
Көкшетау автомөханика техникумын (1989) техник-пайдаланушы мамандығы бойынша; J1.H. Гумилев атындағы Еу-
разия ұлттық университетін (2002) экономист-менеджер
мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1989 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (Ленинград қ., 49-ші жедел полк). 1991 жылдан - Астрахан
теңізде жүзу мектебінің курсанты. 1992 жылдан - «Тұмар»
өндірістік-коммерциялық қоғамында жүргізуші, агробөлім
маманы. 1995 жылдан - «КөкшетауЭкспортастық» ЖШС
жетекші маманы. 1998 жылдан - «Бесқарағай» ААҚ басшысы. 1999 жылдан - «Бесқарағай» АҚ басқарма төрағасы.
2000 жылдан бері - «Бесқарағай» ЖШС директоры.
Хоббиі - спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық көркем шығармалар.
Үйленген. Жұбайы - Қайырбекова Әлия Абайқызы
(1980 ж. т.), Ақмола облысы бойынша Қазынашылық де-
партаментінің бас маманы. ¥лдары - Қайыретдінов Тұрар
Мерекеұлы (2000 ж. т.), Қайыретдінов Тайыр Мөрөкеұлы
(2008 ж. т.); қызы - Қайырбекова Мәдина Мерекеқызы
(2003 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шерубай-Нұра құм-қиыршық тас кен орны

**Шерубай-Нұра құм-қиыршық тас кен орны** - Қарағанды облысы Абай ауданында орналасқан. 1949 жылы «Қазақкөмірбарлау» тресі ашып, барлаған, 1972 жылы қосымша барланды (Солтүстік учаскесі). Шерубайнұра өзенінің, оң жағалауындағы 1-жайылма сатылы жазықта орналасқан. 

## Жатыс сипаты
Ені 800-1200 м, қалындығы 6,5-13,5 м, көлденең жатқан қатпарлы шөгінді түріндегі өнімді қабат құм-қиыршық тастардан тұрады, оның төменгі бөлігінде қалыңдығы 1-50 см тығыз саз топырақты қатпар мен линза бар. Литологиялық жағынан біртекті, таза, ірі жөне орта түйірлі құмда кварц түйірлері басым (70-83 %). 10 мм-ден ірілеу фракциялар еленгеннен кейінгі құм-қиыршық тасты қоспа темір жолдың қиыршық тасты қабатына пайдаланылады. Еленген құм қиыршық тасты (5 мм-ден ұсақ фракциялар) тозаңды және саз топырақты бөлшектері шайылғаннан кейін құрылыс жұмыстарына жаратылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) географиясы
Шәріпбек Шардарбекұлы Шардарбеков

**Шәріпбек Шардарбекұлы Шардарбеков** (1941 жылы туған) - құрылыс инженері.

## Өмірбаяны
* Қазақ политехникалық институтын бітірген (1966).
* Еңбек жолын «Келес» кеңшарында аға бақташы болудан бастаған.
* 1967-1978 жыладры құрылыс шебері, аға прораб, «Қазколхозарқұрылыс» ауданаралык ұйымының өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, трестің бас инженері, басқарушысы.
* 1978 жылы «Қазколхозарқұрылыс» республикалык бірлестігінің төрағасы.
* 1985 жылы ҚазКСР тұрғын-үй коммуналдық шаруашылык министрі болып тағайындалды.
* 1988 жылы желтоқсанда халық депутаттары Жезқазған облысы Кеңес атқару комитетінің төрағасы.
* 1990 жылы желтоқсанда облыстық Кеңес төрағасы.
* 1993 жылғы ақпанда «Құрылыс материалдары» республикалық мемлекеттік-акционерлік өндірістік концеріннің президенті болып сайланды.

## Қоғамдық жұмысы
ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1986, 1990).

## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту орденімен (1982) марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақ КСР тұрғын-үй коммуналдық шаруашылык министрлері
Санат:Қазақ КСР министрлері
Санат:Жезқазған облыстық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары
Виктор Григорьевич Фетько

**Виктор Григорьевич Фетько** (1943-2005), ақын, жазушы. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 

Республикалық «Жазушы» баспасынан 1980-1991 жылдары аралығында:
* «Земное притяжение»
* «Осенние снегопады»
* «Неотправленные письма» атты өлеңдер жинағы шыкқан. 
«Простор» журналында оның Қазақстан магниткасының алғашқы құрылысына арналған
* «Поэма о высоте» (1991) шығармасы жарық көрді. 
Онан кейін
* «Волчья пасть» (2002)
* «Охота на сурков» (2003) жинақтары шыққан.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ақындары
Металдардың қосылыстары. Оксидтер мен гидроксидтер

Атомдарының құрылысына байланысты металдар әртүрлі тотығу дәрежесін көрсетіп, алуан түрлі қосылыстар түзеді.
I және II негізгі топша металдарының сыртқы энергетикалық деңгейінде 1—2 электрон бар. Химиялық реакция кезінде олар осы электрондарын беріп, тұрақты +1 немесе +2 тотығу дәрежесін көрсететін қосылыстар түзеді. Бұл қосылыстар — бізге бұрыннан белгілі негіздік сипаты бар (Be басқасы) оксидтер мен гидроксидтер.
III топтың оксидтері +3 тотығу дәрежесін көрсететін екідайлы (амфотерлі) оксидтер мен гидроксидтер түзеді:
::Сr+2О — негіздік оксид
::Сr2+3О3 — екідайлы оксид
::CrО3+6 — қышқылдық оксид
Бұған сай гидроксидтердің де сипаты әртүрлі болады:
::Cr+2(ОН)2 — суда ерімейтін негіз
::Cr+3(ОН)3 — нашар еритін екідайлы гидроксид
::Н2+6CrО4 — хром қышқылы, ерімтал
  Осылайша валенттік электрондары көп қосымша топша элементтері химиялық сипаты бойынша алуан түрпі қосылыстар түзеді.
  Металдардың негіздік сипаты бар қосылыстары, негізінен, қышқылдармен әрекеттеседі: 
::СаО + 2НСІ = СаСІ2 + Н2O
::СаО + 2Н+ = Са2+ + Н2O
Суда еритін гидроксидтер қышқылдармен бейтараптану реакциясына кіріседі:
::Са(ОН)2 + 2HNO3 = Ca(N03)2 + 2Н2О
::OH- + Н+ = H2O
Суда ерімейтін гидроксидтер қышқылдармен әрекеттеседі:
::Cu(OH)2 + 2HNO3 = Cu(N03)2 + 2Н2O
::Cu(OH)2 + 2Н+ = Сu2+ + 2Н2O
Негіздік оксидтер қышқылдық оксидтермен әрекеттеседі:
::СаO + СO2= СаСО3
Металдардың екідайлы қосылыстары қышқылдармен әрекеттескенде негіздік қасиет, ал негіздермен әрекеттескенде қышқылдық қасиет көрсетеді. Тұз қышқылымен:
::ZnO + 2НСl = ZnCl2 + Н2O
::ZnO + 2Н+ = Zn2+ + Н2O
::Zn(OH)2 + 2НСl = ZnCl2 + 2Н2О
::Zn(OH)2 + ::2Н+ = Zn2+ + 2Н20
Натрий гидроксидімен:
::ZnO + 2NaOH = Na2ZnO2 + Н2O
::ZnO + 20Н- = ZnO2-2 + Н2O
::Zn(OH)2 + 2NаОН = Na2ZnO2 + 2Н20
::Zn(OH)2 + 20Н- = ZnO2ZnO2+ 2H2О
Металдардың қышқылдық сипаты бар қосылыстарына сілтілермен әрекеттесу реакциялары тән:
::HMnO4 + КОН = КМnO4 + H2O
  **[[Метал]]л [[атомдар]]ы тотығу дәрежесіне байланысты негіздік, екідайлы, қышқылдық сипатты [[оксидтер]] мен [[гидроксидтер]] түзе алады. I—II топтың негізгі топшасынын [[металдар]]ы негіздер, ал III топтың металдары екідайлы [[гидроксидтер]] түзеді. Ал қосымша топшаның металдары сипаты бойынша әртүрлі заттар түзеді.**

## Дереккөздер



Санат:Химия
Шерубай-Нұра стансасы

**Шерубай-Нұра**, Қазақстан темір жол Қарағанды бөлімшесінін 4-класты аралық темір жол бекеті. Қарағандының оңтүстігінде 47 км жерде, Қарағанды — Мойынты темір жол желісінде орналаскан. 1935 жылында ашылған. Халқы 0,3 мың адам (2005). Жолаушылар поездарын өткізетін 6 қабылдау-жөнелту және 2 тұйық жолы бар. **Шерубай-Нұра бекетіне** Күнтас карьерінің кірме жолы келіп қосылады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Санат:1935 жылы құрылған елді мекендер
Санат:Қарағанды облысы елді мекендері
Жанболат Ахатұлы Мырзалин

**Жанболат Ахатұлы Мырзалин** 1974 жылы 23 шілдеде Ақтөбе облысы Темір ауданының Темір қаласында туған. Ақтөбе педагогикалық институтын бітірген (1995), тарих және география мұғалімі. Саяси ғылымдардың кандидаты (2000). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның саяси институттарының жаңару үдерісіне дәстүрліліктің ықпалы». «Дәстүршілдіктен заманауилыққа. Қазақстанның саяси институттарының жаңаруы» (2002), «Қазақстанның саяси жүйесінің эволюциясы» (2001, тең авторлықта) кітаптарының авторы. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1995 жылдан - Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе педагогикалық институтының философия кафедрасының оқытушысы. 1997 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің зерттеуші-үйренушісі, аспиранты. 2000 жылдан - Қазақстан даму институты Әлеуметтік зерттеулер орталығының ғылыми қызметкері, директоры. 2001 жылдан - «Стратегия» талдама орталығы» қоғамдық қоры директорының орынбасары. 2002 жылдан - Қазақстан Республикасы Премьер-министрі Кеңсесінің кеңес берушісі. 2003 жылдан - Қазақстан Республикасы Прөзидентінің Әкімшілігі Кеңсесінің бас сарапшысы. 2004 жылдан - Қазақстан Республикасы Президенті Кеңсесінің ақпараттық- сарапшылық тобының бас сарапшысы. 2005 жылдың қаңтарынан - Астана қаласы әкімі аппаратының бақылау-инспекторлық және мамандармен жұмыс бөлімінің меңгерушісі. 2005 жылдың ақпанынан - Алматы қаласы Ішкі саясат департаментінің директоры. 2006 жылдан - Алматы қаласы әкімінің аппарат жетекшісі. 2008 жылдан бері - Астана қаласы әкімінің аппарат жетекшісі. Үйленген. 3 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бала Шідерті (Шат)

**Бала Шідерті ** (*Шат*) – Ертіс алабындағы өзен. Ұзындығы 100 км-дей, су жиналатын алабы шағын, оның 40-50%-ы жыртылған. 

## Бастауы
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Корнеевка ауылы тұсынан бастау алып, Павлодар облысы Баянауыл ауданы жерінде Шідерті өзеніндегі бөгенге құяды.

## Гидрологиясы
Көктемде еріген қар және жер асты суларымен қоректенеді. Негізгі саласы — Шаңтимес өзені. Жағалауы құламалы саз балшықты, кей жерлері кұмды. Жағалауында қамыс, құрақ, тал, тобылғы өседі. Сәуірде мұзы ериді. Өзен бірнеше жерден бөгелген.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы
Санат:Баянауыл ауданы өзендері
Санат:Бұқар жырау ауданы өзендері