open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Овернь

**Овернь** (фр. Auvergne [oˈvɛʀɲ], окс. Auvèrnhe) - Францияның әкімшілік аймағы, Орталық таулы массивінің аумағында орналасқан. Бір жағынан **Овернь** - Франция корольдігі провинциясының бұрынғы атауы. Клермон-Ферран қаласы - тарихи Овернь провинциясының астанасы - қазіргі Овернь аймағының орталығы болып табылады. Аймақтық тіл болып окситан тілі (оверн, лангедок, вивар-альпийлік) және ойль тілінің бурбон диалектісі саналады.
Әкімшілік аймақ құрамына төрт департамент: Флье, Канталь, Жоғарғы Луара және Пюи-де-Дом кіреді.

Санат:Франция
Каннада тілі

**Каннада тілі** (ಕನ್ನಡ, kannaḍa) — Үндістанның оңтүстік-батысында жайылған дравидтік тіл. Негізінен Карнатака штатында қолданылады. Каннара халқының ана тілі және Карнатака штатының ресми тілі болып табылады. 38 млн. адам үшін ана тілі болып саналады. Каннада төрт оңтүстікүнді тілдеріне  және 23 үнді ресми тілдеріне жатады.Каннада 13 млн. адам үшін қосалқы тіл ретінде болып табылады.     

## Дауыстылар
Каннада тілінде 14 дауысты дыбыс бар:

## Дауыссыздар

Дауыссыздардың екі типі бар - «құрылымды» және «құрылымсыз»  

**Құрылымды дауыссыздар**

**Құрылымсыз дауыссыздар**

***'</span> [ya],
<span style="font-size:200%">***' [ra],
***'</span> [ṟ],
<span style="font-size:200%">***' [la],
***'</span> [va],
<span style="font-size:200%">***' [śa],
***'</span> [ṣa],
<span style="font-size:200%">***' [sa],
***'</span> [ha],
<span style="font-size:200%">***' [ḷa],
**** [ll].

Санат:Үндістан тілдері
Шымкент дендросаябағы

## Шымкенттің   дендросаябағы – ағаштар патшалығы

«Шымкент мемлекеттік дендрологиялық саябағы» Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2009 жылғы жылғы 24 наурызындағы №83 қаулысының негізінде құрылған. Саябақты құруға облыстық бюджеттен 650-700 млн. теңгедей қаражат бөлінді. Жалпы көлемі 117 гектар.

### Қазақстан дендросаябақтары
Қазақстан бойынша екі дендросаябағы бар олар: Алматы және Шымкент қалаларында орналасқан. Шымкент қаласындағы дендросаябақ - ең алғашқы  саябақ. Ол  1979 жылы орталық қоқыс үйіндісінен тұрғызылған болатын.

Ағаштар саны-500 мың-нан  астам.
Шөптесін өсімдіктер саны-1млн.360 мың.
### Дендросаябақта тәртіп сақтау ережелері
*дәрілік шөптерді жинауға;
*от жағуға;
*ағаштарды қырқуға;
*аң мен құсты аулауға;
*балық ұстауға;
*демалған жерде тамақ қалдықтары мен күл-қоқысты қалдыруға болмайды.

### Шымкент дендросаябағының флорасы мен фаунасы
Шымкент дендрология саябағы жер шарының түпкір-түпкірінен жинақталған ағаштарға бай. Көктерек, балқарағай, самырсын және магнолия ағаштарының көшеті егіліп, түрлі 584 өсімдік өсірілуде және де Солтүстік Американың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Мексика Штатынан әкелінген "қасқыр жидегі" ағашы өсуде. 
Дендрологиялық саябақтың аумағы фаунамен байытылды. 20 тиін, 4 елік пен теңбіл бұғы, 10 тауыс құсы орын салып, аумағы өңдеуден өткен көлге аққу, қаз, үйрек сияқты құстардың 22 данасы мен 20 мың дәумаңдай балық жіберілді.

## Дереккөздер
*http://www.sael.kz/index.php/dendropark 
*http://www.shymkent.gov.kz/index.php/component/k2/item/477-%D1%88%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%BA%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3-%D0%B1%D0%B0-%D1%88%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3-%D0%B1%D0%B5?

Санат:Қазақстан дендросаябақтары
Зак Снайдер

**Закари Эдвард «Зак» Снайдер** (ағ. Zachary Edward «Zack» Snyder; 1966 жылдың 1 наурызы, Грин-Бэй, АҚШ) – американдық кинорежиссер, сценарийші және продюсер.

## Өмірбаян
### Ерте кез
Зак Снайдер 1966 жылдың 1 наурызында Грин-Бэйде, Висконсин штатында дүниеге келді, бірақ Гринвич, Коннектикут штатында өсті. Дэйкрофт мектебінде білім алды, сонымен қатар осы жерде оның анасы кескіндеме мен фотография өнерінің мұғалімі болды. Анасының арқасында, Зак Лондон мен Пасадинада көркем сурет өнеріне үйренеді. Снайдер Пасадинада қазіргі уақытқа шейін, екінші әйелі продюсер Дебора Снайдермен және 6 баласымен тұрып келеді.

Кішкентай кезінен бастап Зак фантастикалық фильмдерге қызыққан. Оның ұнатуына «Жұлдызды соғыстар» көп әсер етті. Зактың әуесқойлығын байқаған оның ата-анасы оған видеокамера сыйлайды. Осы «ойыншық» арқылы ол режиссурада бірінші қадамдар жасайды.

### Мансабы
90 жылдардың басында жас режиссер жарнамалар түсіреді. Ол «Reebok», «Nike», «Будвайзер», «BMW», «SUBARU», «Магнум» және «Митцубиси» сияқты ірі компанияларға қызмет көрсетеді. Ол өзін дарынды және талантты режиссер және сценарист ретінде көрсетеді. Зак «Клио» жүлдесін ұтып алады. Кейін ол тіпті Канн фестивалінде «Jeep» үшін түсірілген «Frisbee» ролигі үшін «Алтын арыстан» жүлдесін иеленеді.

Снайдердің бейне роликтерінде көптеген жұлдыздар түсті. Режиссер Харрисон Форд, Роберт Де Ниро, Кэтрин Зета-Джонс, Майкл Джордан және Мартина Навратилова сияқты атақты адамдармен жұмыс істеді.

Майкл Джордан Зактың алғашқы жұмыстарының біріне қатысты. Ол «Майкл Джорданның ойын алаңы» атты деректі фильмінде басты ролді сомдайды. Кинофильм прокатқа 1990 жылы шықты.

Зак Хэзер Нова, Morrissey, Шон Коллинз және «Soul Asylum» тобына музыкалық бейне клиптер түсіреді. 2002 жылы режиссер Columbia Pictures компаниясымен келісім шартқа отырады. Олар «S.W.A.T.» сериалы бойынша толықметражды фильм түсіре бастайды. Басында, түсірілімдер ойдағыдай жүрді, бірақ кейін жұмыстың бүге-шегесін және нюанстарын Зак ұғынғасын, ол оның және компанияның ойлары әр түрлі екенін түсініп, жұмыстан бас тартады.

2004 жылы Зак Джордж Ромероның «Өліктердің рауаны» атты хоррорына ремейк түсіреді. Сыншылардың келіспеушілігіне қарамастан, фильм үлкен табыс тапты және көп мөлшерде ақша жинады.

Режиссерге нағыз атақты алып келген «300 спартандықтар» фильмі болып келеді. Бұл фильм Фрэнк Миллер мен Линн Варлидің романы бойынша түсіріліп, айтарлықтай табысқа жетіп, Зак барлығының назарын өзіне және жаңа жобаларына аударды.

Зактың келесі жобасы – Алан Мур мен Дэйв Гиббонстың комиксі «Қорғаушылар». Фильм «300 спартандықтар» сияқты табысқа жеткен жоқ. Бірінші уик-эндте ол $55 миллион жинады.

## Фильмография

## Музыкалық бейне клиптері

## Дереккөздер

Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Конфедерациялар кубогы

**Конфедерациялар кубогы** () — футболдан әлем чемпионатына дейін бір жыл бұрын чемпионатты ұйымдастырушы елде ФИФА қамқорлығы аясында 1992-2017 жылдар аралғында ұйымдастырылған ұлттық құрамалар арасындағы футбол жарысы.

Кубокта әр алты континент чемпионаттарының жеңімпаздары қатысады. Олар УЕФА, КОНМЕБОЛ, КОНКАКАФ, АФК, ФАК, ОФК конфедерация чемпионаттарының жеңімпаздары, әлем чемпионаты жеңімпазы және жарыс өткізілетін мелекет командасы. Сонымен кубокта сегіз команда қатысады.

Әлем чемпионы континентальды чемпионаттың жеңімпазы атанған кезде, жарысқа континентальды чемпионат финалында қатысқан команда шақырылады.

Конфедерациялар кубогы 1992 және 1995 жылдары Сауд Арабиясыда ұқсас үлгіде өткен **Фахд** **падиша кубогы** жарысынан пайда болған. 1997 жылы ФИФА бірінші ресми кубок ұйымдастырып, оның екі жылда бір рет өткізілуін бекітті. 2005 жылдан бастап кубок төрт жылда бір рет әлем чемпионатын ұйымдастырушы елде чемпионатқа дейін бір жыл бұрын өткізіле басталды. Сонымен Конфедерациялар кубогы әлем чемпионатының алдындағы өзіндік дайындық болып табылады.

2003 жылы кубок уағында бір қайғылы жағдай орын алды. Жартылай финал матчы кезінде Колумбияға қарсы ойнаған камерундық футболшы Марк-Вивьен Фоэ ұстамалы жүрек ауруынан қайтыс болды.

Конфедерациялар кубогы турнирінің тарихында оның жеңімпазы болып келесі 5 құрама атанды:Аргентина, Дания, Бразилия, Мексика және Франция. Әрекеттегі кубок иегері үйінде өткен Конфедерациялар кубогы 2013 титулын жеңіп алған Бразилия ұлттық құрамасы болып табылады.

## Турнирдің тоқталылуы
2016 жылы Еуропа футбол клубтары қауымдастығы (ЕСА) мен ФИФА арасында жүргізілген келіссөздер басталды. Келіссөздің мақсаты — клубтар әлем чемпионатына қатысушылар санын 16 немесе 24 көбейту жайлы болатын. Келіссөздер сәтті аяқталды, Конфедерациялар кубогын Клубтар әлем біріншілігі алмастырды[1][2]. Осылайша 2017 жылғы Конфедерациялар кубогы тарихтағы соңғы турнир боп қалатын болды. 2017 жылы ФИФА ресми түрде Конфедерациялар кубогы турнирінің тоқтатылғанын мәлімдеді.

## Өтіп кеткен жарыстар

### Фахд патша кубогы

### Конфедерация кубогы

## Үздік шабуылшылар
* 1992 —  Габриэль Батистута,  Брюс Мюррей (2 голдан)
* 1995 —  Луис Гарсия Постиго (3 гол)
* 1997 —  Ромарио (7 гол)
* 1999 —  Роналдиньо,  Куатемок Бланко,  Марзук аль-Отаиби (6 голдан)
* 2001 —  Шон Мёрфи,  Патрик Виейра, Робер Пирес, Эрик Каррьер, Сильван Вильтор,  Такаюки Судзуки,  Хван Сон Хон (2 голдан)
* 2003 —  Тьерри Анри (4 гол)
* 2005 —  Адриано Лейте Рибейро (5 гол)
* 2009 —  Луис Фабиано (5 гол).
* 2013 —  Фернандо Торрес,  Фред (5 гол).
* 2017 —  Леон Горецка,  Тимо Вернер,  Ларс Штиндль (3 гол).

## Үздік ойыншылар
* 1997 —  Денилсон
* 1999 —  Роналдиньо
* 2001 —  Робер Пирес
* 2003 —  Тьерри Анри 
* 2005 —  Адриано
* 2009 —  Кака
* 2013 —  Неймар
* 2017 —  Юлиан Дракслер

## Сілтемелер
* ФИФА сайтындағы Конфедерациялар кубогы тарихы 
* ФИФА сайтындағы Конфедерациялар кубогы 2009 
* soccer-stat.ru дегі Конфедерациялар кубогы 

Санат:Конфедерациялар кубогы
Санат:Футбол кубоктары
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Дүйсенбі

**Дүйсенбі** — аптаның жексенбі мен сейсенбі күндерінің аралығындағы күні.
**ISO 8601** стандарты бойынша, дүйсенбі аптаның алғашқы күні болып табылады. 
Заманауи батыс мәдениеті әдетте дүйсенбінің жұмыс аптасының басталуы, қалыптасқан тәртіп бойынша бұл күні демалыстан соң ересектер жұмыс орындарына оралып, балалар мектепке бара бастайды. Христиан діні және иудей дәстүрі бойынша, қасиетті інжіл күнтізбесіне орай, дүйсенбі аптаның екінші күні болып саналады. Бұл көзқарас АҚШ, Канада және Жапонияда әлі күнге сақталған. Иудаизм және исламда дүйсенбі құлшылық ету мен намаз оқу үшін қолайлы күн болып саналады.

Санат:Апта күндері
Сыр бойы

**Сыр бойы**, **Сыр** - Сырдария өзенінің екі жағалауында орналасқан елдің, өңірдің жанама атауы. Сыр бойына: Қазақстанның Түркістан облысы мен Қызылорда облыстарының батыс бөліктеріндегі аудандар, Өзбекстанның Сырдария өзені бойындағы жерлерінің шығыс жақ бөлігі жатады. Сыр бойы елдерінің өзіндік менталитеті, өзіндік дәстүрі бар. Мысалға: Сыр мектебі(күйшілік өнерде).

Санат:Қазақстан аймақтары
Ботай

**Ботай** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Қаратал ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан батысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 151 адам (74 ер адам және 77 әйел адам) болса, 2009 жылы 84 адамды (45 ер адам және 39 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
1,1-Диметилгидразин

нобай
нобай

**Бейсимметриялық диметилгидразин** (**«БДМГ»**, **«гептил»**, **1,1-диметилгидразин**) — жоғарықайнағыш (қайнау температурасы 0&nbsp;°C жоғары) зымырандық жанармай компоненті. БДМГ қоса тотықтырғыш ретінде азот қышқылы қоспасында немесе таза күйінде азот тетраоксиді жиі қолданылады. Қасиеттерін жақсарту мақсатында гидразинмен, яғни аэрозинмен қоспада қолданылуы мүмкін.

Зымырандық техникада кеңінен қолданылады. Дәлірек айтқанда, ресейлік «Протон», ресей-украиндық «Днепр» және «Космос», украиндық «Циклон», американдық&nbsp;— «Титан», француздық&nbsp;— «Ариан»  зымыран-тасығыштарында, пилотталатын кемелердің, жерсеріктердің, орбиталды және планета аралық станцияларынының қозғағыш құрылғыларында, сонымен қатар кейбір баллистикалық зымырандарда қолданылады.

## Негізгі мәліметтер

БДМГ&nbsp;— аминдерге тән өткір жағымсыз иісті, түссіз немесе аздап сарғыштау келген мөлдір сұйықтық. Қайнау температурасы +63&nbsp;°C, кристаллизация температурасы −57&nbsp;°C, тығыздығы 790 кг/м³. Сумен, этанолмен, мұнай өнімдерінің көбісімен және көптеген  органикалық еріткіштермен жақсы араласады. Гидроскопты, яғни ауадан ылғалды сіңіреді. Азот қышқылы және азот тетраоксиді негізіндегі тотықтандырғыштармен контактқа түскенде өздігінен тұтанады. Бұнысымен зымырандық қозғағыштардың оңай оталуын және көп реттік іске қосылу мүмкіндігін қамтамасыз ете отырып, құралымын жайдақтатады.

Күшті токсикалық, канцерогендік және мутагендік әсерге ие. Адам ағзасына әсері: көздік былжыр қабығы, тыныс алу жолдары мен өкпенің қозуы; орталық жүйке жүйесінің өршуі; ішек-қарын трактының бұзылуы (лоқсу, құсу), үлкен концентрациясында ес-түсінен айырылу.

## Дереккөздер


Санат:Гидразиндер
Samsung Galaxy Ace

**Samsung Galaxy Ace** - *Samsung Electronics* компаниясының *OC Android* базасында жұмыс істейтін, ең керемет, әйгілі смартфондарының бірі болып табылады. Ол *Android* операциялық жүйесінің базасында жұмыс істейтін және бағасы мен сапасына қарай *Samsung* компаниясының ұялы телефондарының ішінен  *Samsung Spica i5700- нан* кейін екінші орын алады. *Samsung Galaxy Ace* қазіргі заманға сай сенсорлы дисплейі бар классикалық моноблок. Оның ішінде адамға көптеген мүмкіншіліктер беретін небір функциялар бар.

Санат:Samsung ұялы телефондары
Санат:Android негізіндегі құрылғылар
I Love You, California

**I Love You, California** () — Калифорния штатының ресми әні. Әннің сөзін жазған — Лос Анжелес тұрғыны, тігінші Френсис Бернард Силвервуд (1863—1924). Композиторы — Абрахам Франклин Франкенштейн (1873—1934).

## Әннің сөзі (ағыл.)
:***<u>I Love You, California</u>***
::
:   I шумақ:
::   I love you, California, you're the greatest state of all.
::   I love you in the winter, summer, spring and in the fall.
::   I love your fertile valleys; your dear mountains I adore.
::   I love your grand old ocean and I love her rugged shore.
::
:   Қайырмасы:
::   Where the snow crowned Golden Sierras
::   Keep their watch o'er the valleys bloom,
::   It is there I would be in our land by the sea,
::   Every breeze bearing rich perfume.
::   It is here nature gives of her rarest. It is Home Sweet Home to me,
::   And I know when I die I shall breathe my last sigh
::   For my sunny California.
::
:   II шумақ:
::   I love your red-wood forests - love your fields of yellow grain.
::   I love your summer breezes and I love your winter rain.
::   I love you, land of flowers; land of honey, fruit and wine.
::   I love you, California; you have won this heart of mine.
::
:   III шумақ:
::   I love your old gray Missions - love your vineyards stretching far.
::   I love you, California, with your Golden Gate ajar.
::   I love your purple sun-sets, love your skies of azure blue.
::   I love you, California; I just can't help loving you.
::
:   IV шумақ:
::   I love you, Catalina, you are very dear to me.
::   I love you, Tamalpais, and I love Yosemite.
::   I love you, Land of Sunshine, Half your beauties are untold.
::   I loved you in my childhood, and I'll love you when I'm old.

Санат:Әнұрандар
Samsung Galaxy Aсe 2

**Samsung Galaxy Ace 2**(GT-I8160) - *[[Android]]*  операциялық жүйесінде жұмыс істейтін *[[Samsung]]* компаниясының керемет ұялы телефоны. Ол 2012 жылдың ақпанында аты әлемге әйгілі *Samsung Galaxy Ace* ұялы телефонының жалғасы ретінде жарық көрді. Samsung Galaxy Ace 2' - *Samsung Galaxy Ace Plus* және *Galaxy S Advance* туындыларының негізнде құрылған орта сыныптың ұялы телефоны. Сонымен қатар бұл телефонда:
*800 МГц жиілігімен екіядролық процессор;
*800х480 нүктенің рұқсатымен 3.8 дюймдық дисплей;
*шұғыл жадында 768 мб және кіріктірме жадында 4 ГБ;
*5 мегапиксельді камера бар.

## Түсініктемелер
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Samsung ұялы телефондары
Санат:Android негізіндегі құрылғылар
Корея Республикасының әнұраны

**Эгукка** () —  Корея Республикасының әнұраны. . Корей тілінен аударғанда "Патриоттық өлең" деген мағына білдіреді. 

## Тарихы
Ән сөзінің авторы белгісіз бірақ кейбір деректер бойынша авторы - Пхеньян мектебінің директоры Юн Чхи-хо болуы мүмкін..

1886 жылдың қазан айында «Тәуелсіздік қақпасының» ашылу салтанатында шырқалған. . Корея уақытша үкіметінің егемендігінен кейін Эгукганы ресми түрде ұлттық әнұран деп жариялаған. .

1948 жылдың 15 тамызында Оңтүстік Кореяның негізінің қалануы күнінде әнұранға өзгертулер енгізілген. Бұл күнге дейін әні  «Auld Lang Syne» шотлан сырында болған.  

## Әнұран сөзі

## Дереккөздер


Санат:Ұлттық әнұрандар
Санат:Оңтүстік Корея мемлекеттік рәміздері
Samsung Galaxy S

**Samsung Galaxy S (GT-i9000)** - *[[Android]]* операциялық жүйесіне негізделген, *Samsung Galaxy* туысы,  *Samsung Electronics* компаниясының әйгілі ұялы телефондарының бірі болып табылады. Ол қазіргі кездегі көптеген жаңа, көпфункциялы, ең алдымен *iPhonе* ұялы телефондарымен бір дәрежеде болып, бақталасу негізінде құрылған болатын. Бұл ұялы телефон сатылымға 2010 жылдың ортасында шыға бастады. Бірінші күннен бастап ол үлкен атаққа ие бола бастады. Әсіресе *[[Оңтүстік Корея|Оңтүстік Кореяда]]* сатылымға 24 маусым шығып, алғашқы екі ай ішінде 800000 ұялы телефон сатылады. Ал *[[АҚШ]]* - та 45 күн ішінде *Samsung Galaxy S* - тың 1000000 данасы сатылады.

## Дереккөздер

Санат:Samsung ұялы телефондары
Санат:Android негізіндегі құрылғылар
Қаржы механизмі

Қаржы механизмі, қаржы тетігі- шаруашылық тетігінің құрамдас бөлігі, қаржы қатынастарын ұйымдастыру түрлері мен нысандарының, қаржы қорларын қалыптастыруда, ақшалай қорлардың құралуы мен нысаналы мақсатқа пайдаланылуында қолданылатын есептеу шарттары мен әдістерінің жиынтығы. Қаржы механизмі мемлекеттің, аймақтардың, жергілікті құрылымдардың, шаруашылық жүргізуші субьектілердің экономика мен әлеуметтік аяға ықпал етуі, бірыңғай қаржы саясатын жүргізуі үшін пайдаланылады. Қаржы механизмінің экономикаға және әлеуметтік аяға ықпалы, бір жағынан, Қаржы механизмі құрылымының және оның түрлі бөліктерінің нақты міндеттерді шешуге және нақты нәтижеге қол жеткізуге бағытталуы арқылы, екінші жағынан, шаруашылық жүргізуші субьектілер мен мемлекеттің қарамағында құралатын және қоғамның (мемлекеттің, оның аумақтық құрылымдарының, шаруашылық жүргізушы субьектілердің, азаматтардың) қажеттерін қанағаттандыруға жұмасалатын қаржы қорлары арқылы жүзеге асырылады. Қаржы қатынастарын ұйымдастыру түрлері мен нысандарының алуан түрлілігіне байланысты Қаржы механизмінің құрылымы өте күрделі болып келеді. Ол қаржының экономикалық мазмұнын көрсететін үш топқа бөлінеді, бұл топтарға мемлекеттік және жергілікті (муниципалдық) қаржы тетігі, кәсіпорынның қаржы тетігі, сақтандыру тетігі жатады. Бұл топтардың одан әрі бөлінуі жалпы ішкі өнімнің құнын және ұлттық табыстың бір бөлігін бөлу мен қайта бөлу әдістерінің ерекшеліктеріне байланысты. Мұның өзі ақшалай қорлану нысандарына, бюджетке төленетін төлемнің түрлеріне, бюджеттен қаржыландырудың бағыты мен нысандарына, қаржы сақтық қорларының құралуына, т.б. ықпал етеді. Осы ерекшеліктерді ескере отырып, мемлекеттік Қаржы механизмің түрлі бөліктерінің қоғамдық өндіріс пен оның нақты салаларына ықпалын күшейтеді не бәсеңдетеді. Сонымен қатар Қаржы механизмінің құрылымында атқарымдық буындар да болады, олар: қаржы қорларын жұмылдыру, қаржыландыру, ынталандыру, т.б. Қаржы механизмін ұйымдық- басқарушылық топтарға бөлу де қолданылады, оларға қаржыны жоспарлау мен топшылау, оңтайлы басқару, қаржы бақылауы жатады. Қаржы механизмінің жұмыс істеуі нақты мақсаттарға арналып бөлінетін қаржы қорларының сомасына, қаржы қорларының құралу тәсілдеріне, сондай-ақ, ақшалай қаражат қандай нысандарда және қандай арналармен қозғалатынына, қандай шарттармен бөлініп, пайдаланылатынына байланысты. Қаржы механизмі қаржы саясатына және қаржы заңдарында көрініс тапқан қаржы құқығының нормативтеріне сәйкес құрылады.

## '''Дереккөздер'''

1. "Қазақстан" Ұлттық энциклопедия. "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясы. Алматы, 2005.
Джон Людвиг Эмиль Дрейер

**Джон Людвиг Эмиль Дрейер** (дат. Johan Ludvig Emil Dreyer, ағылш. John Louis Emil Dreyer; 13.02.1852, Копенгаген — 14.09.1926, Оксфорд) — дат тегінен шыққан ирланд-ағылшын астрономы.

## Өмірбаяны
Копенгагенде Дания соғыс министірінің отбасында(туған уақыттағы есімі - *Йохан Людвиг Эмиль Дрейер*) дүниеге келген. Копенгагенде білім алып шықты. 22 жасында Даниядан кетіп, "Парсонтаун левиафаны" телескобын соққан лорд Росстың ұлы, әрі мұрагері лорд Росстың көмекшісі болып жұмыс істеу үшін Ирландияға келді. 1878 жылы Дунсинк обсерваториясына ауысты. 1892 жылы Арм Обсерваториясына ауысып, 1916 жылға дейін обсерватория директоры қызметін атқарды. 1885 жылы британ азаматтығын алды. Өмірінің соңғы жылдарын Ұлыбританияда сүріп, Оксфордта қайтыс болды. Корольдік астрономиялық қоғамның Президенті (1923—1924). Оның ең басты ғылыми еңбегі болып 1888 жылы каталогтандырған "Тұмандықтар мен жұлдыздар шоғырының Жаңа жалпы каталогы" болып табылады. Бұл каталог осы күнге дейін пайдаланылады, сонымен қатар ол екі каталогқа кеңейтілді (IC I - 1895 жылы, IC II - 1908 жылы).
Сонымен бірге ол Тихо Брагтың өмірбаянын жазды. Дрейер 1916 жылы Корольдік астрономиялық қоғамының алтын медалімен марапатталды. Оның есімімен Айдағы кратер аталады.
```
Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы. Биографический справочник. — Киев: «Наукова думка», 1986.
```


## Дереккөздер
Литература[править]

Санат:Астрономия
Мырзағұл би Шыманұлы

**Мырзағұл Шыманұлы** (1845–1906), ол әрі би, әрі шешен, әрі бүкіл аймаққа беделді тұлға, болыс болған. Әлімұлы тайпасы Шекті руынан шыққан. XVII ғасырдағы Тілеу батырдың жетінші ұрпақтарының бірі.

Мырзағұл би - елі мен жері үшін күресе білген, халық қамын қорғаған үлкен ағайының бірі болған. Ол 1872–1879 жылдары Ырғыз уезіндегі Аралши болысын басқарған, 1878 жылы қазақ зиялыларының депутатциясы құрамында Санкт-Петербург пен Москваға барып, ІІ Александр патшаның қабылдауында болған, 1879–1887 жылдары Тілеу руының аға биі, 1891–1908 жылдары екі рет Шеңгелді болыстығына болыстыққа сайланған, Шалқар қаласында 2 кластық орыс-қазақ мектебін ашқан, 1901–1905 жылдары Орынбор-Ташкент теміржолын салуға белсене қатысқаны үшін Орынбор әкімшілігінен «Мақтау грамотасын» алған. Осындай әкімшілік қызметтерде жүргенімен, ел мүддесін көздеген. 1882 жылы маусымда өткен Орал, Торғай облыстарының болыстары мен билерінің құрылтайында шығып сөз сөйлеп, патша үкіметінің жер саясатын ашық сынаған. Отаршылдарға жер бермеу үшін күрескені себепті 1891 жылы 15 қаңтарда болыстықтан босатылып, 6 айға сотталып, түрмеде отырып шыққан. Езгіге қарсы толқулар ұйымдастырғаны үшін екінші рет сотталып, 1908 жылы Орынбор түрмесінде отарлаушылар қолынан қаза табады. Сүйегі Орынбордағы мұсылмандар зиратында. «Қазақ совет энциклопедиясында»: «Мырзағұл Шыманұлы... 1903-жылы Біршоғыр, Шалқар станциясында басталған шаруалар көтерілісін басқарды...Патша өкіметінің отарлық саясатына ашықтан-ашық қарсы шықты»  деп жазылған. Қарт ағайындарының естеліктерінде, Мырзағұл Шыманұлы - 7 жасынан зерек, шешен әділдікті көздеуші, ауылдың үлкендері арасында өткізілген жиналыстарды тындап, дау шешуге қатысып, билік айтқан деседі. Тәуелсіздігімізді алғаннан кейін, 1995 жылы Мырзағұл бидің атына Ақтөбе облысы Шалқар қаласының басты көшелерінің бірі беріліп, темір жол вокзалы алдында оған салтанатты түрде ескерткіш қойылды. Сонымен қатар ас беріліп, Мырзағұл Шыманұлының туған топырағы болып табылатын, Шалқар ауданының 7 ауылына, Мырзағұл Шыманұлы ауылы атауы берілді. Мырзағұл Шыманұлының Әйтекеш, Қидаш есімді балаларының ұрпақтары Ақтөбе өңірінде тұрады. Әйтекеш есімді баласының Муапық атты баласы 1914–1995 жылдар аралығында өмір сүрді. Атасы Мырзағұл Шыманұлы атсалысқан Темір-жолда адал, озат еренбей еңбек етіп, зейнеткерлікке шыққан. Мырзағұлов Муапық Әйтекешұлының ұрпақтары: Абылайсан, Міржақып, Қабыл, Дабыл, Сабыр, Әмір. Немерелері: Нұржан, Нұрлан, Ерлан, Еркін, Абай, Ермек. Шөбересі: Әбілмансұр. Ұрпақтары ел алдында белді еңбек етіп жүрген жандар болып табылады. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақ би-шешендері
Арыстан (шоқжұлдыз)

**Арыстан** () — эклиптикадағы он екі зодиак шоқжұлдыздардың бірі.

Қазақ халқы Арыстанды "Қамбар" деп те атайды. Шоқжұлдыз күнбатысқа қарап шабындап тұрған айбарлы арыстан сияқты көрінеді. Қазақ оның екі жұлдызын "Қамбардың" мұрты және екі жұлдызын аузы , енді бір сарғыш жұлдызын өті, келесі жұлдыздарын құйрығы деп атайды. Ақпан, наурыз айларында жақсы көрінеді. Оның ең жарық жұлдызы - Регул (α Арыстан) 1-визуаль жұлдыздық шамада жалтырап көрінеді. Ай орбитасына жуық орналасқандықтан, Арыстан Аймен тоғысады.
Арыстан - Шаян мен Бикештің ортасында жатқан солтүстік жартышар аспанындағы зодиактық шоқжұлдыз. Оның символы  ()

## Дереккөздер


Санат:Зодиак шоқжұлдыздары
Санат:Катастеризмдер
Санат:Арыстан (шоқжұлдыз)
Солуна Самай

**Солуна Самай** (; 27 тамыз 1990, Гватемала, Гватемала) — даниялық әншi, 2012 жылғы Eurovision ән байқауындағы Дания өкілі.

1990 жылы 27 тамызда Гватемалада неміс және швейцариялық жанұяда өмірге келген. 2000 жылдары Данияға қоныс аударған. Солунаның әншілік карьерасы *Sing Out Loud* атты альбомынан, сатылымға 2011 жылы қыркүйекте шықты,  басталды.

21 - 22 қаңтарда "Should've Known Better" атты әнімен ұлттық іріктеудің жеңімпазы болып, Eurovision ән байқауы 2012 Бакуда Дания өкілі ретінде қатысты.

Санат:Eurovision ән байқауы 2012 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Дания өкілдері
Байқадам Қаралдин

**Байқадам Қаралдин** - 1877 жылы желтоқсанның 18-інде, бұрынғы Торғай уезі, Қараторғай болысында дүниеге келген (Қазіргі Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Байқадам ауылы). 1930 жылы мамырдың 5-інде қайтыс болды. Қоғам және мемлекет қайраткері.

Қаралдин 1891 жылы Торғай орыс-қазақ екі жылдық училищесін бітіргеннен кейін уездік басқармада есепші және көшірмеші болып істеген. 1903 жылы үлгілі қызметі үшін уездік басқармаға үшінші разрядты шенеунік болып қабылданады. 1911 жылы аудармашы қызметіне жоғарылытады. Қаралдин 1909-1910 жылдары Торғай және Сырдария облыстарының қыстақтарын зерттеуге белсене араласып, Страховск бөгенін салуды басқарды.

1916 жылғы Торғай көтерілісінің қарсаңында уезд бастығы Гарф пен губернатор Эверсманға патша жарлығына наразы халықтың талаптарын түсіндіруге күш салды. 1916 жылғы 8 желтоқсанда Қаралдин бірқатар көтеріліс басшыларымен бірге патша өкіметіне опасыздық жасағаны үшін дарға асу жазасына кесілді. Оның бұл жазадан құтылуына Ресейдегі ақпан төңкерісі себеп болды. Қаралдин Қазан төңкерісінен кейін Торғай уездік халық комиссары болып, бұл қызметін 1918 жылы мамыр айына дейін атқарды. Уезде Кеңес өкіметі қалпына келтірілген соң Торғай уездік атқару қызметінің төрағасы болып сайланды. Бір жылдан кейін, Әліби Жангелдин, Ахмет Байтұрсынұлымен бірге Мәскеуге барып, үкімет басшыларымен болған Алашорда мәселелері бойынша келісімге қатынасты. 1919 жылы тамызда жаңадан ұйымдастырылған Қазақ өлкесін басқару жөніндегі Әскери революциялық комитеттің хатшысы болып тағайындалды. 1920 жылы маусымда Торғай уездік атқару қызметінің мүшесі және жер бөлімінің меңгерушісі болып сайланды.

Ол Жангелдинмен бірге РКФСР ХКК-нің 1919 жылы 10 шілдедегі «Қырғыз (қазақ) өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет туралы» декретінің жобасын әзірлеуге қатысты. В.И.Ленин қол
қойған бұл декреттің Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылуына негіз болғаны белгілі. КСРО-да бай-кулактардың мал-мүлкін тәркілеу науқаны басталғанда Қаралдин де заңсыз айыпқа тартылды. Өзін жазықсыз жападан арашалап алу үшін Қызылордағабарған Қаралдин дереу тұтқындалып, кешікпей Семейде атылды. Қазақ КСРО Жоғарғы соты алқасының 1960 жылғы 18 ақпанындағы шешімімен ОГПУ “үштігінің” 1930 жылғы 25 мамырдағы үкімі негізсіз деп танылып, Қаралдин толық ақталды. Қазір Қостанай облысы, Амангелді ауданының бір елді мекені Қаралдин есімімен аталады.

Оның ұрпақтары арасынан көрнекті композитор Бақытжан Байқадамов, Қазақ КСР халық әртісі Айсұлу Байқадамова, қаламгер Данабике Байқадамова, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры Күнімжан Байқадамова еліміздің белгілі азаматтары болды.

## Дереккөздер

Санат:1877 жылы туғандар
Санат:Амангелді ауданында туғандар
Санат:1930 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары
Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар
Крис Мартин

**Кристофер Энтони Джон Мартин**(ағ. Christopher Anthony John Martin) – Coldplay тобының фронтмені, вокалшысы және клавишшісі 1977 жылдың 2 наурызында Англияның Девоншир графтығының Эксетер қаласында дүниеге келді. 2003 жылдың 5 желтоқсанында американдық актриса Гвинет Пэлтроумен(ағ. Gwyneth Kate Paltrow) тұрмыс құрады. 2004 жылдың 14 мамырында қызы Эппл Блайз Элисон (Apple Blythe Alison), 2006 жылдың 8 сәуірінде Мозес баласы Брюс Энтони (Moses Bruce Anthony) дүниеге келеді.

## Мансабы
### Coldplay
Крис университетте оқып жүрген кезінде Джонни Баклэнд, Уилл Чемпион және Гай Беррименмен танысады. 1996 жылы олар Coldplay атты рок-тобын құрады. 2000 жылы олар алғашқы альбомы Parachutes шығып, сонымен қатар халықаралық аренада даңққа жетеді. Уақыт өте келе олар тағы төрт альбом шығарады: A Rush of Blood to the Head, X&Y, Viva la Vida or Death and All His Friends және Mylo Xyloto.
### Соло мансабы
Соло әнші ретінде Мартин Embrace («Gravity») және Jamelia («See It in a Boy's Eyes») сияқты орындаушыларға ән жазады. Сонымен қатар, Мартин Ron Sexsmith, Faultline, The Streets және Иэн Маккаллох сияқты артисттермен жұмыс істейді. 2004 жылдың соңында Band Aid 20 тобының вокалшысы ретінде «Do They Know It's Christmas?» өлеңін орындайды. 2005 жылы Мартин Нелли Фуртадомен, оның Loose альбомының «All Good Things (Come to an End)» өлеңімен жұмыс істейді. 2002 жылы бұл екеуінің арасында сезім бар екені туралы сыбыс тарады. Фуртадо, бұл жаңалықты білгеннен кейін, жай ғана күліп,  «Ия, ол менің жігітім, бірақ өзі мұны білмейді».
2006 жылы Кристің хип-хоп музыкамен қызығушылығы мәлім болды. Ол реппер Jay-Z мен оның Kingdom Come альбомымен жұмыстанады. Крис болашақ ән «Beach Chair»–ге арнап бірнеше аккордтардың ұзын-ұрғасын салып, Jay-Z–ге жібереді. Жаңа өлеңді олар алғашқы рет 2006 жылдың 27 қыркүйегінде Jay-Z–дің еуропалық туры кезінде, Royal Albert Hall–де орындайды. 2007 жылы Мартин Swizz Beatz–тің соло әнші ретіндегі дебютты One Man Band Man альбомының «Part of the Plan» өлеңін орындайды. Сонымен қатар, ол Канье Уэстпен жұмыс істеп, екеуі 2006 жылы Эбби-Роуд студиясындағы концертінде экспромт орындайды. Олар бірге «Homecoming» жазады.
### Ықпалы
Мартиннің сөзі бойынша, оған әсер еткен топтардың бірі норвегиялық поп-топ – a-ha. Ол 12 жаста болғанда, осы топтың 'Hunting High and Low' өлеңі оның жадында қайта-қайта ойнаған. Қазіргі кезде де, a-ha тобының оған мәні көп. Сонымен қатар, Мартиннің осы топтың әншісі Мортен Харкетке еліктегені белгілі: « Харкеттің жеңінде әрдайым бірдене жасырылып тұрды. Мен де солай істеймін. Ол өмірде кездестірген адамдардың ең әдемісі».
Мартинге кез келген музыка түрі ұнауы мүмкін. Ол британдық топ Take That-тің және әнше Кайли Миноугтің жанкүйері болып табылады.

## Суреттері
нобай|In My Place өлеңін орындауы кезінде
нобай|Trouble өлеңін орындауы кезінде

## Соло орындаушы ретіндегі дискографиясы

## Дереккөздер
Қарама-қарсы сауда

## '''Қарама-қарсы сауда'''

**Ыңғайласпа сауда** - сыртқы сауда операцияларының бір түрі. Мұнда тауарлар импортты экспортшылардың қарама-қарсы ссатып алу жөніндегі міндеттемелерімен

байланыстырылады немесе, керісінше, экспорт қарама-қарсы импорттық операцияларға тәуелді етіледі. Қ.-қ.с. кезінде тауарлардың қарама-қарсы жеткізілімімен төлеу, әдетте,

негізгі жеткізілім құнының бір бөлігін ғана жабады. Қ.-қ.с.-ны , көбінесе импортшылар қолданады, олар жоғары бәсеке жағдайында экспортшыларға қарама-қарсы міндеттемелер

қабылдауды ұсынады. Импортшылар мен экспортшылардың қарама-қарсы жеткізілім бойынша міндеттемелері бір не бірнеше, бірақ бір-бірімен міндетті түрде

байланыстырылған құжаттармен рәсімделеді. Қ.-қ.с.-ның негізгі түрлері-баспа-бас айырбас келісімдері, машиналар мен технология жабдықтарды шикізаттың, дүмбілзаттың,

жеткізілген машиналар мен жабдықтарды пайдаланып өндірілген өнімнің қарама-қарсы жеткізіліммен төлеу шартымен сатуды көздейтін өтемдік келісімдер, импортшы-фирмаларды

қарама-қарсы жеткізілімді жүзеге асырғанға дейінгі кезеңге қаржыландыру түрі болып табылатын аванстық жеткізілімдер, сатып алу-сатудың заң жүзінде дербес, бірақ іс жүзінде

бір-бірімен байланысты екі не одан  көп мәмілесін көздейтін қарама-қарсы сатып алу. Қ.-қ.с. жағдайында осы заманғы үлгілерді жеткізу кезінде ескірген техниканың сатып алынуы,

шеттен әкелінетін жабдықтың импортшы елдің жергілікті өндірісінде өндірілген бөлшектермен жарақталуы, сыртқы сауда операцияларының басқа да түрлері қолданылуы мүмкін. Қ.-

қ.с. 20-ғасырдың 70-80 жылдары жоғары қарқынмен дамыды. Мысалы, 70-жылдардың  басында дүниежүз. сауда айналымында Қ.-қ.с-ның үлесі 2-3 % болса, 80-жылдардың

аяғында бұл үлес 40% -дан асты. Ол 90-жылдары да жоғары күйінде қалды. Дүние жүзінің 90-нан астам елі, оның ішінде Қазақстан да тауарларды қарама-қарсы жеткізіліммен

байланыстыра отырып сатып алуға өз импортшыларын міндеттейтін заңдық актілер қабылданды. Қазақстан мемл., сыртқы сауда бірлестіктері мен кәсіпорындары Қ.-қ.с. –ны

дамыған елдермен қарым-қатынаста Қазақстанның экспорттық тауарларын осы елдердің рыноктарына шығаруға неғұрлым қолайды жағдай жасау үшін, сондай-ақ, Қазақстанның

жұмсалған несиелерін ішінара жабу үшін өтемдік мәмілелерді кеңінен қолдана отырып, дамушы елдермен сауда-экон.байланыстар орнатуда пайдаланады.

## '''Дереккөздер'''

1. "Қазақстан" Ұлттық энциклопедия. "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясы. Алматы, 2005.

Санат:Сауда
Кисловодск

**Кисловодск** — Ресей Федерациясындағы қаласы, Ставрополь өлкесі, «Кисловодск курорт-қаласы» қалалық округінің әкімшілік орталығы.
Кавказ Минералды Сулары экологиялық-курорттық аймағының құрамына енеді. Демалыс орындары саны бойынша, Ресейдің Сочиден кейінгі екінші орын алатын бальнеологиялық және климаттық курорты. Кисловодск аймағында үш мыңнан аса емдеу-демалу орындары бар.

Қала өзінің атауын бүкіл әлемге әйгілі «Нарзан»(аудармасы: кабардиннің«Нарт санэ» - «Батырлар шәрбаты») көмірқышқылды суының арқасында алды.

Қала Ставропольден 234 км қашықтықта, Минералды Сулар(Минеральные Воды) бекетінен 64 км қашықтықта, Үлкен Кавказ жотасының солтүстігінде теңіз деңгейінен 750-1200 метр биіктікте орналасқан. 1803 жылы орыс әскери бекінісінің негізінде іргесі қаланды. Өзінің ірге тасының қалануы мен атауы бойынша қала Нарзан қышқыл минералды суының бастауларына қарыздар.

Кисловодск Ставрополь өлкесінің оңтүстігінде, Эльбрус тауынан 65 км жерде, Қарашай-Шеркес және Қабарда-Балқар жерлерімен шектесіп жатыр. 

Санат:Ресей қалалары
Фертильдік

**Фертильдік** ( — ұрықтылық, тұқымдылық, бала туғыштық, төлдегіштік, жемістілік) — жыныстық тұрғыдан жетілген ағзаның өміршең ұрпақ әкелуге қабілеттілігі. Демографияда бұл термин әйелдің бала табу қабілеттілігімен байланыстырылады, яғни фертильдік коэффициент репродуктивтік жастағы әйелдің туған балалар санымен есептеледі.  Қазақстандағы фертильдік коэффициенті бір әйелге – 2,38 сәби болып тұр.  

## Дереккөздер


Санат:Демография
Мкт-дағы идеал газ

МКТ-дағы идеал газ:
МКТ бойынша газдың молекулалары хаосты қозғалыста болады. Осы қозғалыстың нәтижесінде өзі тұрған ыдысқа қысым түсіреді. Яғни миллиондаған молекулалар қабырғаға соқтығысады. Оны газ қысымы деп аталады.

Санат:Химия
Лотарингия

**Лотарингия** (Lorraine) - Солтүстік-батыс Франциядағы тарихи аймақ. Лотарингия аумағы Мозель, Мёрт және Мозель, Мез, Вогезы департаменттерін қамтиды. Жері 23 мың км². Халқы 2,3 миллион адам (1972 ж.). Басты қалалары - Нанси мен Мец. Аймақты Батыс Еуропадағы ірі темір жол тораптары басып өтеді; темір рудасы, көмір өндіріліп, шетелге шығарылады; машина жасау және металл өңдеу, ағаш өңдеу, тоқыма өнеркәсібі жақсы дамыған.

Орта ғасырларда бірнеше мемлекеттер мен аумақтық бірлестіктері Лотарингия аталды. Император Лотарин І-нің иеліктерін бөліске салу нәтижесінде Франк мемлекеті құлап, Рейн өзенінің төменгі және орта ағысы алқабында Лотарингия корольдығы пайда болды (855-900). Корольдық өзінің тұңғыш билеушісі Лотарин ІІ-нің (855-869) есімімен аталды. Кейін ол Германияны, Бельгия мен Нидерландының құрамына кірді. Лотарингия аумағында феодалдық қатынастар ерте басталды. 10 ғасырда басталған феодалдық жіктелудің салдарынан Лотарингия герцогтарының қолында 12 ғасырдың басында шағын ғана жер қалды. Осы бөлшектенудің нәтижесінде Лотарингияда француз билеушілерінің (13 ғасырдан) экономикалық, саяси және мәдени ықпалы күшейді. 16 ғасырдың 2-жартысынан Лотарингия жері Францияға қосыла бастады. 1871 жылы Франкфурт бітімі бойынша Шығыс Лотарингия және онымен көршілес Эльзасты Германия сатып алды. 1919 жылғы Версаль бітім шарты бойынша ол Францияға қайтып берілді..

## Дереккөздер


Санат:Франция аймақтары
Жатаған укекіре

**Жатаған укекіре** ( ) - Астралылар тұқымдасының Маралтамыр тегіне жататын мәдени дақылдар түрлеріне орасан зиян келтіретін арамшөп өсімдік.

Жатаған укекіренің отаны - Орталық Азия.

Жатаған укекіре өз тұқымынан және тамыр жүйесінен улы заттарды бөлу арқылы аллелопаттық әсер етеді. Арамшөп үй және түз жануарларына,соның  ішінде жылқы малына, өте зиянды. Жатаған укекіренің тереңге таралған тамыр жүйесі, топырақты өңдеу жұмыстарын қиындатып, агротехникалық шараларды жүргізуде қиыншылық тудырып, шығындар көлемін едәуір көбейтеді.

Арамшөп  шаршы метр жерге 100 сабаққа дейін топталып, шоғырланып өседі. Жатаған укекіре тұқыммен көбею және вегетативті жолмен, яғни тамырдың балғын бұтақшаларымен, тамырсабақтарымен және тамыр кесінділерімен, көген тамырларымен көбейеді.

Тамыр кесінділері топырақта 3 жылға дейін өміршеңді болып келеді. Тұқымдары топырақта 5 жылға дейін сақталады.

Мамыр-маусым айларында гүлдейді, жемісті маусым-шілде айларында береді. Себетгүл шоғыры өте жүзгіш болып келеді, сондықтан ағын су, жауын-шашын суымен, суармалы сулармен, тұқымдық материалмен және сабанмен, шөппен таралады.

Биіктігі 20-70 см. құрайды, сабақтары тік болып, жапырақтары кезектесіп орналасады. Жатаған укекіренің түсі сұр-жасыл болады.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Сәрсенбі

**Сәрсенбі** — сейсенбі мен бейсенбі 
аралығындағы апта күні.
ISO 8601 халықаралық стандартына сәйкес, сәрсенбі — аптаның үшінші күні. Кейбір дәстүрлерде (аврамм діндерінде) сәрсенбі аптаның төртінші күні 
болып табылады. Мысалға: португал тілінде quarta-feira сөзі «төртінші 
күн», парсы тілінде چهارشنبه сөзі «төртінші күн» мағынасын білдіреді. 
Сәрсенбі грек тілінде Τετάρτη жай ғана «төртінші» дегенді білдіреді. 
Араб тілінде де ((أربعا), еврей тілінде де (רביעי) сол мағынаны 
білдіреді. Армян тілінде (Չորեքշաբթի — чорекшабти́), грузин тілінде 
(ოთხშაბათი — отхшабати) и тәжікше (чоршанбе), барша тілде бұл сөз 
«сенбіден санағанда төртінші күн» аудармасын береді. Бірақ, эстонша 
сәрсенбі атауы kolmapäev — «үшінші күн» мағынасын білдіреді. Қытай 
тілінің солтүстік диалектісінде 星期三 (xīngqīsān), «үш күн» мағынасын 
білдіреді.

Ежелгі Римде бұл күн Меркурийдің құрметіне арналған. Римде жеті 
күндік апта ІІ жүзжылдықтың соңы - ІІІ жүзжылдықтдың басында үстемдік 
құра бастады. 

Төртінші күн, «сәрсенбі» Жаратушының әлемді жаратқан күні, аспан 
шырақтарының пайда болған күні есебінде түсіндіріледі (Микеланджело,
 1511 ж.).

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Апта күндері
Барлыбай Бәсентиінұлы

**Барлыбай Бәсентиінұлы** - Абылай хан заманында өмір сүрген батыр. Бәсентиіннің қай атасынан тарайтындығы жөнінде дерек жоқтың қасы. "Абылай туралы жырдың" Шоқан Уәлиханов жазып алған нұсқасында мынадай дерек кездеседі.
...Тоқал терек түбінде
Айналып кеңес құрды хан.
Бәсентиінұлы Барлыбай
Омыраулап сөйлледі,
Кісі ырқына көнбейді:
- Сен көк бөрідей желдің, хан,
Тоқал терек түбінде
Аттанып кеңес құрдың, хан.
Иманды қолға тұсымыз,
"Кел қайталық", - дейді хан.

Арғынның Момын деген тоқалынан Ақсопы, Қарасопы, Сарысопы. Бәсентиін Қарасопыдан тарайды. Бәсентиіндер Павлодар уезінде қоныстанған. Бәсентиін руларының ұраны - "Барлыбай". 

## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Қазанғап Сатыбалдыұлы

**Қазанғап Сатыбалдыұлы** (1771–1856) — би, аға сұлтан. 1843–1848 жылдары Баянауыл Сыртқы Округінің аға сұлтаны, сондай-ақ Бәсентиін елінің төбе биі болған. Арғын тайпасы Бәсентиін руы Бөрі бөлімінен шыққан.

## Ұрпақтары
Бердәлі Қазанғапұлы (1812–1842) — би. Баянауыл Сыртқы Округінің аға сұлтаны, би; 

Момынбек Қазанғапұлы (1810 жылы туған) — болыс. 1843–1863 жылдары Баянауыл болысының басшысы; 

Нөгербек Қазанғапұлы (1812–1882) 16 жылдай Баянауыл Сыртқы Округінде қазы; 

Арон Нөгербекұлы (1846–1895) — болыс. 15 жылдай болыс болған.
## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:1771 жылы туғандар
Санат:1856 жылы қайтыс болғандар
Бабас Бурабайұлы

**Бабас Бурабайұлы** - би, XVI ғасырда өмір сүрген, жоңғар-қалмақтарға қарсы көтерілісте қол бастаған. Торғай өңіріндегі Бабас көлі, Бабастың бос қыры деген жер аты осы Бабас бидің есіміне байланысты қойылған. Шығу тегі - Кіші Арғынның Айдарке Ермен атасынан.
Баласы **Мерген Бабасұлы** (1671-1754) - батыр, би, көсем сөздің шебері. XVIІ ғасырда өз руын басқарған. Шақшақ Жәнібекпен бірге жоңғарларға қарсы жауға шапқан. Ел аузынан жетикен дерек бойынша, Мерген оның лақап аты. Бұл атауға атқан жеріне қалт еткізбей дөп тигізетін мергендігіне байланысты ие болған.
**Баймырза Мергенұлы** (1741-1829) - батыр, ру басшысы, жоңғар шапқыншылығы кезінде қол бастаған қолбасшы. Емельян Пугачев көтерілісін қолдаған.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Санат:Қазақ би-шешендері
Тұяқ Елқондыұлы

**Тұяқ Елқондыұлы** (туған-өлген жылдары белгісіз) — шешен, би. Тарақты руының беделді кісі.

## Жыры
Оның Тарақтының қыздарынан туған атақты адамдар туралы жыры:

Қаз дауысты Қазыбек би,

Ол да менің жиенім.

Қаракерей Қабанбай,

Ол да менің жиенім.

Қанжығалы Бөгенбай

Ол да менің жиенім.

Шақшақұлы Жәнібек,

Ол да менің жиенім.

Ошақты да Сапабек,

Ол да менің жиенім.

Қарсендегі Ер Көпбай,

Ол да менің жиенім.

Тобықтыда Құнанбай,

Ол да менің жиенім.

Дәулет, Байзақ Мәмбет,

Ол да менің жиенім.

Дүкенұлы Ықылас,

Ол да менің жиенім.

Ботпай-Шымыр Сыпатай,

Ол да менің жиенім.

Шұбыртпалы Ағыбай,

Ол да менің жиенім.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ би-шешендері
Тәуелсіздік саябағы (Шымкент)

нобай|Тәуелсіздік саябағы
**Тәуелсіздік саябағы** — Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент қаласында Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған іс-шаралар аясында ашылған. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі салтанатты түрде ашқан саябақ қаланың Қабанбай батыр көшесіндегі төбенің жазығында орын тепкен. Саябақтың триумфті – 15 метрлік қақпасын аттаған тұста, 1991 жылдан – күні бүгінге дейінгі елімізде орын алған тарихи маңызды оқиғалар тасқа қашалып жазылған. Көлемі 5,8 гектар алқапты құрайтын аумаққа “Ел бірлігі” монументі орналасып, “Тәуелсіздік шежіресі” аллеясы салынды. Онда еліміздің әр жылдардағы жарқын тарихы мәрмәр тастарға ойып жазылған. 
Саябақта көкейге елжандылық сезімін ұялатар тағы бір нысан ол – «Алтын шаңырақ» ел бірлігі тәуелсіздік монументі. Елімізде мекен етіп жүрген барлық ұлт пен ұлыс өкілдерінің барельефі бейнеленген алып гранит тұғырдан 137 тік тіреуден тұратын композиция көтеріліп, шаңырақты ұстап тұр. Ондағы 137 тіреу еліміздегі 137 ұлт пен ұлыс өкілдерінің ынтымақ пен бірлікті ту етіп, бітімгершілікте өмір сүріп жатқандығын білдіріп тұрғандай. 
Саябақ құрылысының жалпы құны 680 миллион теңгені құрайды. Оның – 373,5 миллион теңгесі жергілікті қазынадан каралса, қалғаны Елбасының «бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі» аясында кәсіпкерлер қаржысымен жүзеге асты.
Шымкенттіктердің тағы бір мақтан тұтар нысаны ол – «Жер-Ана» тәуелсіздік монументі. Бұл архитектуралық композициялар туған жердің кеңдігін, бейбітшілік пен халықтар келісімін бейнелейді. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би көшелерінің қиылысында орын тепкен, биіктігі 34 метрді құрайтын бұл монументпен «Тәуелсіздік» саябағының арасын «Мемлекеттік рәміздер» алаңы мен ұзындығы 104 метрді құрайтын «Алтын көпір» жалғастырып тұр.
## Дереккөздер
*http://www.akorda.kz/kz/page/page_memleket-basshysy-nursultan-nazarbaev-ontystik-kazakstan-oblysyna-zhumys-saparym_1348722842   
*http://archive.adiletgazeti.kz/politic/print:page,1,32-shyrayly-shymkentmn-shuay.html

Санат:Шымкент ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Шымкенттегі саябақтар
Санат:Қалалық қоғамдық саябақтар
Санат:Қазақстан географиясы бойынша аяқталмаған мақалалар
Белес агрокешені

Әлемге әйгілі «Бюллер» фирмасының жабдығы негізінде жұмыс жасайтын «Белес агрокешені» ЖШС-ының астық өңдеу кешені Батыс Қазақстан облысы Зеленов ауданы Белес ауылында 2009 жылдың желтоқсан айында іске қосылған болатын. 2012 жылы 35 мың тонна бидай тартылып, 26,5 мың тонна астық өндірілді. Бүгінде түрлі сұрыпты астық, кебек пен жарма ұнтағын өндіруде. Мұнда 100 адам тұрақты жұмыс жасаса, соның 30-ы Оралдан қатынайды, 70-і - Белес ауылының тұрғындары. Олардың арасында жас мамандары да бар. Біліктіліктеріне қарай жалақы төленеді. Ал жұмыстың бәрі компьютерлендірілген. Шикізат та жеткілікті. Компанияның арнайы бункерлерінде 15 мың тонна бидай сақталуда. Өнім негізінен Атырау мен Ақтауға жөнелтілуде.

**Ұнның түрлері:**
1. Жоғары сорт 2. Бірінші сорт 3. Екінші сорт 4. Мерекелік 5. Эстра 6. Кеспелік 7. Классик

*Экстра* – жаңа жауған қардай аппақ түсі бар, өте ұсақталған ұны әсіресе ашытылған, құмшекерлі, бисквит пен қабат-қабат қамырлы, сүт пен май қосылған тәтті тағамдарды пісіруге өте қолайлы келеді.

*Кеспелік* - Ыстық өнімдерді дайындауға аса ыңғайлы келетін өнім. Қамыры созылмалы, әрі тез иіні қанып, жеңіл жайылады. Пісірген кезде пішіні бұзылмай, дәмі су татып кетпейді.

*Классик* – ұнның қамыры жақсы көтеріліп, илеген кезде тез иіні қанып, нан пісіру ісіндегі осы бір ерекшелігімен дараланады.

**Дереккөздер :**
* «Белес Агро» ЖШС Орал қаласында нан зауытын іске қосуды көздеп отыр
Емдік өсімдіктер

## '''Әріпдәрі'''

Әріпдәрі- ерінгүлділер тұқымдас, көп жылдық өсімдік. Жапырақтары сабақты, жұмыртқа тәрізді сопақша келген, қысқа түктері болады. Сабағы төрт қырлы, биіктігі 60 сантиметрге

дейін жетеді. Гүлдері ірі. Маусымнан тамыз айына дейін гүлдейді. Құрғақ жайылымдарда, дөңесті қыраттарда, бұтақ арасында және орман ішінде өседі.

*Химиялық құрамы*: Шөпте ащы және илік заттар, стахидрин, бетоницин, холин алкалоидтары және эфир майы бар.

*Қолданылуы*: Дәрілік мақсатта оның гүлдей бастаған кезінде жиналған гүл шоқтарымен бірге шөптерін де пайдаланады. Әріпдәріні халық медицинасында тыныс жолының әр түрлі

қабынуларына, демікпеге, қан қақыратын асқынған өкпе туберкулезіне, невроз ауруына, бауыр, бүйрек ауруларына, шеменге, асқазан қабынуына, шаншуға және іш кебуге

қарсы және несеп жүргізетін, іш өткізетін дәрі ретінде қолданады. Әріпдәрі шөбінен жасалған қайнатындыны тері сыртындағы жараларды: шіріншіні венаның жаралы варикозды

кеңеюін және іріңдеп, көпке дейін жазылмайтын жараларды емдеуге қолданады. Әріпдәрі препараттарын дәрі ретінде суық тигенде, салданып ауырғанда, сондай-ақ құяң кезінді

ішеді.

## '''Сармала'''

Бұл- крест гүлділер тұқымдас, сұрғылт жасыл түсті, бір жылдық өсімдік. Гүлдері ұсақ, бозғылт-сары. Жемісі- ұсақ дән. Биіктігі 25-80 сантиметр. Мамыр және тамыз

айларында гүлдейді. Қазақстанның көптеген аудандарында кездеседі. Бақшаларда, құрғақ алқаптармен жол жиектерінде өседі.

*Химиялық құрамы*: толық зерттелмеген. Белгілі деректерге қарағанда, дәндерінде синигрин тәрізді улы глюкозид бар көрінеді.

*Қолданылуы*: Емдік мақсатқа өсімдік гүлдеген кезде жиналатын шөбі мен дәндерін пайдаланады. Сармала халық медицинасында кеңінен қолданылады. Ол несеп жүргізеді, ішек

құртын түсіреді. Қан тоқтатады және жарақатты жазады. Шөбінің тұнбасын іш өткенде,  шеменге шалдыққанда, бүйрік пен өтке тас байлағанда, қан қақырғанда,

ішеді. Ол үшін 1 шай қасық шөбін бір жарым стакан қайнаған суға 2 сағат тұндырып сүзеді де,  1 ас қасықтан күніне 3 рет ас алдында ішеді.

## '''Дереккөздер'''

1. М. Қожабеков .Г. Қожабекова. Дәрілік өсімдіктер. Алматы, «Қазақстан» 1982 жыл.
Бурыл

**Бурыл** — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл, Бурыл ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкемер ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан. Ауылдан батысқа қарай 1,5 км жерде Бурыл тауы бар. Ауыл Талас өзені аңғарының шалғынды қызылқоңыр топырағы қалыптасқан қоңыржай жылы агроклиматтық белдемінде жатыр. Қарабақыр өзенінің жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1961-97 жылдары аралығында "Ровненский" ("Ровное") көкөніс-сүт кеңшары орталығы болып келді. Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы мемлекеттік ономастикалық комиссияның 06.02.1997 жылғы ұйғарымымен ауыл тарихи атауын қайта алды.

Бурылда “Диқан”, “Абай”, “Ынтымақ”, “Амангелді”, “Төле би” өндірістік кооперативтері мен шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Мектеп, аурухана бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобильдік жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Байзақ ауданы елді мекендері
Көкбастау (Жамбыл облысы)

**Көкбастау** — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл, Жаңатұрмыс ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Сарыкемер ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 км-дей жерде. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1950 жылы Амангелді атындағы қызылша өсіру шаруасымен айналысатын ұжымшар негізінде құрылған. Бір кездері ауыл маңында "Қарлығаш" атты бастау болған. Сол таза бұлақтан ауыл адамдары су алып тұрса, сол бастаудан аққан арықтан ауыл малдары сусындаған. 1948 жылы мұнда халық үй сала бастайды. Ел кәдесіне жараған мөлдір таза бұлақтың атымен жергілікті халық ауылдарын "Көкбастау" деп атап кеткен.

## Дереккөздер

Санат:Байзақ ауданы елді мекендері