open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қайрат Кемалұлы Кемалов

**Қайрат Кемалұлы Кемалов** (8 қаңтар 1957 жыл, Қарағанды облысы – 18 шілде 2025 жыл, Қарағанды облысы) — кеңестік-қазақстандық кино және театр актёрі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). Қазақ хандығы (2016) сериалындағы Керей хан рөлін сомдағаны үшін танымал.

## Өмірбаяны
Кемалов 1958 жылғы 8 қаңтарда Жезқазған облысындағы Жаңаарқа ауданының Атасу кентінде туған. Ұлты қазақ еді. Кемалов әкесі — Кемал Сейдімбеков, анасы — Бәтеш Сейдімбекова.

Кемалов Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының театр факультетін бітірген (1978), драма театрының актёрі. Қазақ және орыс тілдерін білетін.

1978 жылдан Кемалов — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актёрі.

1980–1983 жылдары және 1985–1994 жылдары ол — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының актёрі. 1990–1995 жылдары ол — Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театрының актёрі.

1995 жылғы қыркүйектен бері ол — Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының әртісі. Қазақстан (2001) және Мәдениет және ақпарат министрлігінің (2002) құрмет грамоталарымен марапатталған. Ол, оған қоса, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2006) болатын.

## Өз өмірі
Кемаловтың діни көзқарасы ислам болатын. 2011 жылғы «Кімнің кім екені» энциклопедиясы ақпаратынша, хоббиі кітап оқу, домбыра тарту болатын, сүйіп оқитын әдебиеті этно-фольклорлық тарихи әдебиет еді.

Кемалов үйленген, жұбайы — Кемалова Бижамал Далабайқызы, С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының әртісі. Ұлы — Кемал Саят (1986 жылы туған); қызы — Кемал Әнел (1994 жылы туған).

Кемалов 2025 жылғы 18 шілдеде, 68 жасында Қарағанды облысында қайтыс болған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театры тұлғалары
Санат:Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры тұлғалары
Ералы Тоқанұлы

**Ералы Тоқанұлы** (1931 жылы туған) - дәрігер, әуесқой композитор. 

Қарағанды медициналық институтында оқыды. 1959 жылдан бері учаскелік, аудандық ауруханаларда дәрігерлік қызмет атқарды. 

Ән және күй шығарумен әуестенеді.
«Жақсыларға», «Қоңырқазым», «Аққуым», «Аққайың», «Жаңаарқа», «Атамекен», «Тепеңдеме», «Жеңеше», «Түлкі-дүние», «Қазақ халқы туралы толғау»''' атты әндер мен «Дүние-ай» (Қoсбасар), «Толқын», «Ықыласқа», «Қайдасың, Сәкен», «Сұржорға», «Карттық», «Серпіліс» күйлерінің авторы.

## Дереккөздер


Санат:1931 жылы туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері
Бахтияр Талапбекұлы Тәуірбеков

**Бахтияр Талапбекұлы Тәуірбеков** (19 маусым, 1954 жыл, Павлодар қаласында туған) - суретші.

## Өмірбаяны
* Алматы мемлекеттік көркем-театр институтының көркем-сурет факультетін бітірген (1992), декоративтік-қолданбалы өнер суретшісі.
* 1992 жылдан жеке шығармашылық қызметпен айналысады.
* 1997-1999 жылдары - Қазақстан Суретшілер Одағы төрағасының орынбасары (Алматы қаласы).
* 2009 жылдан бері - Қазақстан Суретшілер Одағының жауапты хатшысы.

## Отбасы
* Әкесі - Тәуірбеков Талапбек Елеубекұлы, марқұм, облыстық прокуратураның тергеу бөлімінің бастығы қызметін атқарған. Анасы - Тәуірбекова Нағима Жұмагелдіқызы, зейнеткер, облыстық драма театры труппасының меңгерушісі болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Тәуірбекова Мария Пішембайқызы.
* Ұлдары - Тәуірбек Жанат Бахтиярұлы (1983 жылы туған), кадрлық әскери қызметкер; Тәуірбек Махамбет Бахтиярұлы (1985 жылы туған), «Центр Азии» журналының дизайнері;
* Қызы - Тәуірбек Ботагөз Бахтиярқызы (1987 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:19 маусымда туғандар
Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Павлодарда туғандар
Санат:Алматы мемлекеттік көркем-театр институты түлектері
Санат:Қазақстан суретшілері
Светлана Юрьевна Кокшинова

**Светлана Юрьевна Кокшинова** - 1970 жылы 3 тамызда Алматы облысының Талғар
қаласында туған. Алтайлық.
Әкесі - Кокшинов Юрий Михайлович. Анасы - Кокшинова
Тамара Семеновна.
Мәскеу академиялық хореография училищесін үздік
бітірген (1988); Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер
академиясының хореография факультетін үздік бітіргөн
(2003), педагог-хореограф.
1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік классикалық би
ансамблінің балет жеке орындаушысы.
2008 жылдан бері - ҚР Мемлекеттік академиялық би
театрының жеке орындаушысы және педагог-үйретуші.
«Кармен-сюита», «Аққу көлі», «Гәкку - аққу әні», «Шыңғысхан құштарлығының агониясы», «Болеро», «Саломея»,
«Шопениана», «Пахита» және т.б. спектакльдер мен концерттік нөмірлерінде өнер көрсетеді.
«Арабөск» Халықаралық балет әртістері сайысының
лауреаты (Пермь қаласы, 1992).
«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2000).
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2003).
Діни көзқарасы - барлық діндерге құрметпен қарайды.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - И. Ганди, Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Азияның
мәдениет және қаржы орталығы».
Хоббиі - кітап оқу, үлкен теннис.
Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Булгаков, Б. Акунин, деректі-
тарихи жинақтар.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Мачулис Витаутас Пятро. ¥лы -
Мачулис Арвидас (1994 ж. т.).

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Велорий Викторович Пак

**Велорий Викторович Пак** (26 мамыр, 1951 жыл, Қызылорда қаласы) - ауыр атлет, жаттықтырушы. Корей.

## Білімі
* Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының спорт факультетін бітірген (1973), ауыр атлетика бойынша жаттықтырушы-оқытушы.
* Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті профессоры (2005 жылдан).

## Еңбек жолы
* 1973 жылдың шілде айынан - Қызылорда қаласының 113-МКТУ дене тәрбиесі жөніндегі жетекшісі.
* 1974 жылдың қараша айынан - «Еңбек резервтері» БЕСҚ Қызылорда облыстық кеңесі төрағасының орынбасары.
* 1984 жылдан - Қызылорда облыстық БЖСМ оқу бөлімінің меңгерушісі.
* 1987 жылдан - Қызылорда облыстық ауыр атлетикадан аға жаттықтырушы.
* 2001 жылдан - ҚР жасөспірімдер құрама командасының ауыр атлетикадан аға жаттықтырушысы.
* 2005 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР ауыр атлетика бойынша аға жаттықтырушысы.

## Жетістіктері
* «Құрмет» (2005)
* «Парасат» (2008) ордендерімен марапатталған.
* Ауыр атлетикадан Қаз КСР бірнеше мәрте чемпионы және рекордшысы.
* Ауыр атлетикадан КСРО спорт шебері (1971).
* КСРО дене шынықтыру және спорт саласының озаты (1983).
* Қызылорда облысы Сырдария ауданының құрметті азаматы (2005)
* Қызылорда қаласының құрметті азаматы (2008).
* ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1996). 
* ҚР Құрметті спорт қайраткері (2005).

## Шәкірттері
* Ауыр атлетикадан XXIX Олимпиада ойындарының чемпионы (Пекин, 2008)  И. Ильинді;
* әлем чемпионаттарының жүлдегері (2005, 2006, 2007) Р. Русеновскийді;
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері (2006) К. Рахановты;
* Азия чемпионы (2008) А. Өтешевті;
* Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы, Орталық Азия ойындарының чемпионы әрі рекордшысы Шин Олегті; 
* ТМД Спартакиадасының қола жүлдегері Радаев Сергейді және басқаларды тәрбиелеген.

## Отбасы
Әкесі - Пак Виктор Михайлович, марқұм. Анасы - Тен Лилия Петровна, зейнеткер.
* Үйленген. Жұбайы - Ким Татьяна Сергеевна (1949 жылы туған), зейнеткер.
* Ұлы - Пак Александр (1974 жылы туған), дәрігер;
* қызы - Пак Марина (1978 жылы туған), экономист.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан корейлері
Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері
Санат:Қазақстан ауыр атлетикасы бойынша жаттықтырушылар
Санат:Қазақстанның ауыр атлетикадан чемпиондары
Санат:КСРО спорт шеберлері
Санат:КСРО дене шынықтыру жәнө спорт саласының үздіктері
Санат:Сырдария ауданының (Қызылорда облысы) құрметті азаматтары
Санат:Қызылорданың құрметті азаматтары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Қазақстанның құрметті спорт қайраткерлері
Санат:Ауыр атлетикадан жаттықтырушылар
Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті професорлары
Анатолий Николаевич Креженчуков

**Анатолий Николаевич Креженчуков** - 1950 жылы 4 наурызда Алматы қаласында туған. Орыс.
Әкесі - Креженчуков Николай Макарович, марқұм. Анасы -
Креженчукова Тамара Степановна, марқұм.
Құрманғазы атындағы Өнер институтының театр факультетін бітірген (1973), театр және кино актері.
1973 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік
академиялық орыс драма театрының актері.
«Мужской род, единственное число» (Френк Хардер), «Танго» (Эдек), «Эзоп» (Агностос), «Ищите женщину» (Клебер
Карлье), «Как важно быть серьезным» (Чезюбл), «Сети
дьявола» (Раскольников), «На дне» (Сатин), «Нахлебник» (Карпачов), «Человек, который платит» (Александр
Амилькар), «Король Лир» (Граф Кент), «Вишневый сад»
(Симеонов-Пищик) спектакльдерінде рөлдер орындайды.
«Қазақфильм» киностудиясының «Возвращение сына»,
«Погоня в степи», «Граница», «Земля людей», «Ликвидатор», «Махамбет» фильмдеріне, «Тоғысқан тағдырлар»
(доктор Платонов) телехикаясына түскен.
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.
Діни көзқарасы - православиелік.
Саяси қайраткер ретіндегі идөалы - М. Ганди.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын
болашақ».
Хоббиі - аңшылық, балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, фантастика,
Үлкен кеңестік энциклопедия.
Үйленген. Жұбайы - Креженчукова Валентина Дмитриевна
(1950 ж. т.), актриса. Ұлы бар.

## Дереккөздер
Оразхан Сәдуақасұлы Кенебаев

**Оразхан Сәдуақасұлы Кенебаев** (16 наурыз 1950, Төңкеріс ауылы, Андреев ауданы, Талдықорған облысы — 6 сәуір 2024, Алматы) — қазақстандық актер, театр режиссері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003). Құрмет орденінің иегері (2011).

## Жалпы мәліметтер
Уақ тайпасынан шыққан. Әкесі — Кенебаев Сәдуақас, марқұм, механизатор болып жумыс істеген. Анасы — Шәріпова Нұржібек, марқұм, ұжымшарда жұмыс істеген. Т. Жүргeнов атындағы Қазақ мемлекеттік өнер институтының драма мен кино режиссурасы факультетін бітірген (1995), драма мен кино режиссері. Доцент.

1976 жылдан — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері. 1989 жылдан — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік жасөспірімдер мен балалар театрының актері. 1995 жылдан - Абай атындағы Жамбыл облыстық драма театрының бас режиссері.

1998 жылдан бері — М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері, сонымен қатар 2000 жылдан бері — Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы. 2007 жылдан «Драма театрының актері» атты жеке мастер-класын жүргізөді (18 студент).

## Шығармашылығы
«Абай» (Оразбай), «Абылай хан» (Қалдан шері, Орыс елшісі), «Ревизор» (Дуанбасы), «Томирис» (Балхаш), «Қамар сұлу» (Омар), «Махаббаттыңғажап әні» (Қожақ), «Атжылаған түн» (Төраға), «Құдалар» (Момын), «Мөлдір махаббат» (Әбутәліп) және басқа спектакльдерде ойнайды. «Мосфильм» киностудиясының «Дивизия командирінің күні» (Барлаушы), «Қазақфильм» киностудиясының «Әлия» (Солдат), «Өтелмеген қарыз» кинофильмдерінде ойнаған.

Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: М. Задорновтың «Күйеуіңізді сатыңызшысы», Б. Мұқайдың «Кавалерлері», О. Боранбаевтың «Баламуты», Қ. Мұхамeтжанов пен Ш. Айтматовтың «Фудзиямадағы кездесу» және басқалар. М. Әуезовтің 100 жылдығына арналған Халықаралық фестивальда «Қобыланды» спектаклінің қойылымы үшін «Ең үздік режиссер» бас жүлдесін алған. 

## Жеке қасиеттері
Діни көзқарасы — «Діндар емеспін, құдыреті күшті Құдайға сенемін». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жоғары мәдениетті халқы бар, ұлы, өркендеген ел». Хоббиі — автомобиль. Сүйіп оқитын әдебиеті - драматургия, тарихи шығармалар, Абайдың еңбектері.

Үйленген. Жұбайы — Кенебаева Людмила Сүлтанқызы (1952 ж. т.), М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекөттік академиялық драма театрында кадрлар бөлімінің бастығы. Қызы — Әсел (1983 ж. т.), драмтеатр режиссері; ұлы — Бахтияр (1972 ж. т.), электроншы-инженер.

## Марапаттары
* 2003 жылғы президент жарлығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы берілді.
* 2008 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясының доценті (ғылыми атағы)
* 2010 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры (ғылыми атағы)
* 2011 жылы президент жарлығымен «Құрмет ордені» мен марапатталған.
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медалі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театр педагогтары
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары
Санат:Қазақстан театр режиссёрлері
Есімғали Үмітбайұлы Жұманов

thumb|right|200px|Есімғали Үмітбайұлы Жұманов
**Есімғали Үмітбайұлы Жұманов** (23.11.1946, Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Калиновка ауылы) - суретші-кескіндемеші. Қазақ.

## Еңбек жолы
* В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік керкемсурет институтының кескіндеме факультетін бітірген (1981), суретші-кескіндемеші.
* 1981 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің арнайы пәндер оқытушысы.
* 1991-2009 жылдары - арнайы пәндер оқытушысы, станок кескіндемесі кафедрасының меңгерушісі, шеберхана жетекшісі, Т. Жургенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры.
* 2010 жылдан бері - О. Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжнің арнайы әндер оқытушысы. 

## Шығырмашылығы
Портрет, пейзаж, мистикалық сюрреализм жанрларында жұмыс істейді. 
* «Арбаның ұзақ кеңістігі» (1998)
* «Түркістан-Иассауи нұры» (2005)
* «әл-Фараби - Отырар кітапханасы» (2005)
* «Еділ мен Рим қасқыры - XXI ғасыр» (2008) жұмыстарының авторы. 
Шығармалары «Қазақстан мәдениеті» көрмесінде (Париж, Франция, 1998); Дүниежүзілік мұсылман елдері кермесінде (Тегеран, Иран, 2000); Суретшілер одағының халықаралық конфедерациясы көрмесінде (Мәскеу, РФ, 2000); «Еуро-Азия» 2-ші халықаралық байқауында (Магдебург, Германия, 2001); «Астана-Бәйтерек» конкурстық көрмесінде (Астана, Қазақстан, 2005); «Бақтағы кездесулер» халықаралық көрмесінде (Бішкек, Қырғызстан, 2007); ШЫО халықаралық көрмесінде (Пекин, Қытай, 2009); ARTEXPO-2009 еуропалық көрмесінде (Осло, Норвегия, 2009) қойылған. 
Туындылары Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік енер мұражайында, «Ақ Орда» ҚР Президентінің резиденциясында, 
шетелдегі жеке коллекцияларда сақталуда.

## Қоғамдық қызметі
* КСРО және ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1981 жылдан).
* ҚР Суретшілер одағының басқарма мүшесі (1998-2010); хатшысы (1998-2009).
*  ЮНЕСКО жанындағы «International Association of Art» мүшесі.
* 808.kz клубының және «Қазақстанның даңқ залының» мүшесі (2009 жылдан). 

## Марапаттары
* ҚР Білім беру үздігі (1998).
* Мәдениет қайраткері (2001).
* Каспий маңы республикаларының аймақтық кермесінің (1989) дипломы
* Қазақстан халқы ассамблеясының (2007) дипломы;
* «Арнайы пәндер оқытушысы» құрметті грамотасын (1990).

## Отбасы
* Әкесі - Жұманов Үмітбай. Анасы - Жұманова Айтжан. 
* Үйленген. Жұбайы - Аушина Қуаныш Шәйкенқызы, дәрігер-педиатр.
* Ұлдары - Алмат, Дәуір, Төлеген Жұмановтар.

## Дереккөздер


Санат:23 қарашада туғандар
Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) туғандар
Санат:Мәскеу мемлекеттік керкемсурет институты түлектері
Санат:КСРО суретшілері
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі оқытушылары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Людмила Ивановна Крючкова

**Людмила Ивановна Крючкова** - 1961 жылы 22 наурызда Целиноград облысы Макинск
қаласында туған. Орыс.
М.Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс
драма театрының жанындағы театр студиясын (1979),
ҚР Халық әртісі Ю.Б. Померанцевтің шеберханасында;
Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино
институтын (1997), театр және кино актисасы, РҚ Халық
, әртісі Г.М. Бойченконың шеберханасы бітірген.
1980 жылдан - Талдықорған облыстық драма театрының
актрисасы, мұнда ол классикалық және қазіргі заманғы
репертуардағы спектакльдерде 30-дан астам рөлдерді
сомдаған. 1995-1997 жылдары - Талдықорған облыстық
драма театрының орыс труппасы режиссерінің міндетін
атқарушы
1998 жылдан бері - М. Горький атындағы Мемлекеттік орыс
драма театрының актрисасы.
Н. Птушкинаның «Пока она умирала» (Таня), М. Горькийдің
«На дне» (Анна), А. Островскийдің «Волки и овцы» (Мурзавецкая), Ф. Достоевскийдің «Преступление и наказа-
ние» (Пульхерия Раскольникова), Н. Гогольдің «Женитьба» (Сваха), В. Кравцовтың «Жемчужное ожерелье» (Лукерья), А. Островскийдің «Женитьба Бальзаминова» (Белотелова), К. Маньенің «Блэз» (Мадам Карлье), У. Шекспирдің
«Гамлет» (Королева), А. Чеховтың «Иванов» (Авдотья Назарова), Н. Птушкинаның «Браво, Лауренсия!..» (Майя Ивановна), Т. Уильямстың «Трамвай «Желание» (Юнис Хаббел), А. Островскийдің «На всякого мудреца довольно...»
(Турусина), А.П. Чеховтың «Медведь» (Попова) және т.б.
спектакльдерде ойнады.
В. Орловтың «Золотой цыпленок», Е. Шварцтың «Красная шапочка», В. Трегубенконың «Приключения Смешин-
ки в земляничном саду», С. Прокофьевтің «Финист-ясный
сокол», Г. Соколовтың «Вставай, красавица, проснись...»
және т.б. балаларға арналған спектакльдердің қоюшы
режиссері.
¥лы Жеңістің 60 жылдығына арналған «С чего начинается Родина...» атты музыкалық-драмалық композициясының
авторы және режиссері. Қалалық және республикалық
деңгейдегі көптеген мерекелік іс-шаралардың сценарисі.
«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен, Астана қ. Мәдениет басқармасының грамоталарымен марапатталған, ҚР Президентінің, Астана қ. әкімінің алғыс хаттарын
алған. Мәдениет қайраткері.

## Дереккөздер


 

Санат:Тұлғалар
Владимир Иванович Кужель

**Владимир Иванович Кужель** (11 қаңтар 1960, Алматы, Қазақ КСР — 9 желтоқсан 2023, Алматы, Қазақстан) — қазақстандық театр суретшісі. М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрының бас суретшісі (1993–2023). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2002). Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2002).

1960 жылы 11 қаңтарда Алматы қаласында туған. Ұлты — орыс.

Әкесі — Кужель Иван Иванович, марқұм, энергетик болған. Анасы — Кужель Евдокия Андрөевна, марқұм, теміржолшы болған.

Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театралды-көркемөнер институтының бітірген (1990), театрдың, телевизияның және киноның қоюшы-суретшісі. 1977 жылдан — Республикалық қуыршақ театрының суретші-бутафоры. 1983 жылдан — Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының декоратор-суретшісі. 1989 жылдан — Эксперименталдық камералық театрдың бас суретшісі, Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының қоюшы-суретшісі. 1992 жылдан — Жастар театрында қоюшы-суретші. 1993 жылдан бері — М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрының бас суретшісі.

Франция түсірген «Исчезновение в космосе» (Бортинженер), Ресей түсірген «Господа офицеры» (Майор) кино-фильмдеріне түскен.

ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.

Әскери атағы — ефрейтор.

Үйленген. Жұбайы — Кужель Людмила Викторовна (1958 ж. т.), М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрының костюмдер бойынша суретшісі.

Ұлы — Кужель Филипп Владимирович (1984 ж. т.); қызы — Кужель Мария Владимировна (1991 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан орыстары
Санат:Алматы мемлекеттік театралды-көркемөнер институты түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры тұлғалары
Санат:Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры суретшілері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан ефрейторлары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры тұлғалары
Валерия Георгиевна Крымская

**Валерия Георгиевна Крымская** (1942 жылы 27 ақпанда РКФСР-дің Курган қаласында туған)- актриса, Орыс.

Әкесі - Крымский Георгий Андреевич, марқұм, азаматтық авиация пилоты болған. Анасы - Крымская Елена Алекcандровна, марқұм, Свердловск темір жолында жұмыс істеген.

Свердловск театр училищесін бітірген (1967), драма театрының актері.

1967 жылдан - А.П. Чехов атындағы Павлодар драма театрының актері.
1969 жылдан бері - Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театрының актері.
Келесі спектакльдерде ойнайды: А. Алексиннің «Мой брат играет на кларнете» (Алина - 10 сынып оқушысы, 1969);
Б. Рацердің, В. Константиновтың «Неравный брак» (Лида - студент, 1969); И. Кычаковтың «Сквозь грозы» (Н.К. Крупская, 1969); Ф.М. Достоевскийдің «Униженные и оскорбленные» (Мавра; Әйел, 1970); Ж.Б. Мольердің «Тартюф» (Дорина, 1970); Б. Васильевтің «А зори здесь тихие...» (Рита Осянина, 1971); А. Гайдардың «Р.В.С.» (Димка, 1971);
А. Володиннің «С любимыми не расставайтесь» (Ирина, 1973); А. Фадеевтің «Молодая гвардия» (Любовь Шевцова, 1974); В. Славкиннің «Взрослая дочь молодого человека» (Люся, 1979); А. Соколовтың «Общий вопрос» (Н.К. Крупская, 1980); А. Островскийдің «Женитьба Бальзаминова» (Красавина, 1981); Л. Разумовскаяның «Трое под одной крышей» (Валентина; Ана, 1987); Г. Щербакованың «Вам и нө
снилось» повесі бойынша «Назначь мне свидание» (Татьяна Николаевна; Мектеп директоры, 1987); Б. Васильевтің «Завтра была война» (Искраның мамасы, 1988); Б. Пастернактың «Доктор Живаго» (Лара, 1990); Л. Соколованың «Фантазии
Фарятьева» (Мама, 2006); И. Бабельдің «Закат» (Нехама, 2006) және басқа спектакльдер.

ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1987).
II дәрежелі «Достық» (2010) орденімен, «Еңбек ардагері» медалімен (1988); «Социалистік жарыс жеңімпазы»
белгісімен (1976) марапатталған.

Қызы - Крымская Алиса Валерьевна (1982 ж. т.).

## Дереккөздер

Санат:27 ақпанда туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Қорғанда туғандар
Санат:Қазақстан орыстары
Санат:Павлодар драма театр актрисалары
Санат:Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театры актрисалары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:2 дәрежелі Достық орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Бәтима Есмұратқызы Зауырбекова

**Бәтима Есмұратқызы Зауырбекова** (29 тамыз, 1946 жыл, Жамбыл облысы Фурмановка ауылында туған) - кескіндемеші. ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. 

Әкесі - Зауырбеков Есмүрат, марқұм, қызметкер болған. Анасы - Зауырбекова Бибіхан, зейнеткер, халық шебері.

* Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесін (1969) қолданушы-суретші мамандығы бойынша;
* Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің бейнелеу өнері факультетін (1990) бітірген.
*  Суреттеу көркемөнер түрі - кескіндеме. Гобелен (суретті кілем) полотносы бойынша -  Қазақстандағы бірінші әйел автор. 300-ден астам гобелендердің, соның ішінде көбі Қазақстандағы кәсіпқой  қолданбалы-бейнелеу өнерінде өзіндік құбылысты бейнелейтін және әйгілі болып табылатын монументальді полотнолар авторы.
* 1969 жылдан - шығармашылық жұмыста. Жұмыстары АҚШ, Канада, Ресей, Түркия, Франция, Швейцария, Қазақстан және т.б. мұражайлары мен жеке коллекцияларында сақталуда. Жұмыстары Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайы коллекцияларында (Алматы), Президенттің мәдени орталығында (Астана). Отандық, бүкілодақтық және халықаралық көрмелерге қатысушы (1969 жылдан). Жеке көрмелері Алматыда (1995), Түркияда (Анкара, Стамбул, Анталия, Алания, 1997-2000), Швейцарияда (Лугано, 1999), Францияда (Париж, 1989-1991), Италияда (Милан, 1998), Иранда, ҚР Тұнғыш Президентінің мұражайында (Астана, 2008) табысты өтті. 
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі.
*  Ш. Уәлиханов атындағы ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1980). КСРО, ҚазКСР, ҚР Мәдениет министрлігінің құрмет грамоталарымен марапатталған.
* Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2004).
* Тұрмыста. Жұбайы - Шалабаев Сейітқали, Мәдениет қайраткері (2007), ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі, Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясындағы дизайн және интерьер кафедрасының профессоры.
* Ұлы - Альфрад; қыздары - Алма, Елдана.
* Немерелері - Әсем, Этьен, Айша.

## Дереккөздер


Санат:29 тамызда туғандар
Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Мойынқұмда туғандар
Санат:Aлматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Алматы мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының толық мүшелері
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Қайырбай Зәкіров

**Қайырбай Зәкіров** 1945 жылы 25 ақпанда Қызылорда облысы, Арал қаласында туған. Ұлты - қазақ.

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесін (1968); Абай атындағы  қазақ педагогикалық институтының 
көркем-графикалық факультетін бітірген.

Қызылордадағы «Болашақ» университетінің  құрметті профессоры (2008 жылдан).  қР Көркемөнер академиясының академигі (2006 жылдан). қазақ және орыс тілдерін біледі.  «Шалқасынан туған ай» өлеңдер жинағының авторы (2002). 
График. Жұмыстарында графикалық бейнелеудің симультандық әдісін пайдаланады. 
Техникалық диапазоны - линогравюралар, офорт, акватинта, литография, кескіндеме. 
Негізгі жұмыстары: «Құсжолы» (офорт сериясы), «Көкжиек»  (линогравюралар сериясы), «Айтматовты оқығанда» (литография). АҚШ, Франция, Марокко, Польша, Португалия, Йемен және асқа елдердегі шетелдік көрмелердің  қатысушысы. 
Жұмыстары Ә.  Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұржайында, Ресей, Еуропа, Жапония, Йемен. Франция, АҚШ
Қазақстандағы жеке коллекциялар мен галереяларда сақталуда.  Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1976 жылдан). 
Баку  қаласын зерттеу, көркем жобалау және абаттандыру жұмыстары үшін КСРО Суретшілер одағының дипломы және сыйлығымен (1976),  Қазақстан ЛКЖО ОК грамотасымен (1977) марапатталған.

ҚазКСР Еңбек сіңірген өнер  қайраткері (1988).

*Хоббиі -* антиквариат жинау. 
Үйленген. Жұбайы - Ақзия Тошбайқызы (1951 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Ләйла (197 5жылы туған.)
Дариға (1985 жылы туған);  ұлдары - Нұрғали (1981 жылы туған.), Ерғали (1982 жылы туған.), Аққали (1988жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Исатай Нұрышұлы Исабаев

**Исатай Нұрышұлы Исабаев** (1936 жылы 18 ақпанда Алматы облысы Ақсу ауданы Жансүгіров ауылы) — суретші. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері.

## Өмірбаяны
Мәскеу полиграфия институтының баспа өнімдерін көркем  безендіру факультетін бітірген (1965), суретші-график. 
Қазақ және орыс тілдерін біледі. 100-ден астам кітаптарға сурет салған, 1 000-нан астам танымал станок графикалық мен сурет жұмыстарының («Қазақ өмірінің тіршілігі», «Қонақ», «Көкпар», «Шеберлер», «Жекпе-жек», «Қырғын», «Абай», «Мұхтар Әуезов» және басқалардың) авторы. 
Көркем өнерлік әдісі - сурет, графика. Жұмыстары Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында, Ресей Орталық көрме залында (Мәскеу), Сан-Франциско көрме кешенінде (АҚШ) көрсетілген, ҚР Президентінің резиденциясы безендірілген. Жұмыстары Қазақстанның, Ресейдің, Польшаның, Австрияның, АҚШ, Венгрияның, Италияның жеке коллекцияларында сақталуда. 30 отандық және 10-нан астам халықаралық көрмелерге қатысқан.
 
1965 жылдан бері - суретші. КСРО, ҚР Суретшілер одағының (1966 жылдан) мүшесі. «Бехзад» дипломының (Ашхабад қ., 1991) иегері. «Тарлан» сыйлығының иегері (2005). ҚазКСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері (1988).

## Отбасы
Әкесі - Исабаев Нұрбаба, марқұм. Анасы - Омышева Сақыпжамал, марқұм.
 
Үйленген. Жұбайы - Исабаева Бақытжамал Саймұқанқызы (1938 жылы туған), зейнеткер. Қыздары - Әлия (1961 жылы туған), Ғалия (1964 жылы туған).

## Шетелдік көрмелер
* 1968 Югославия
* 1969 жылы Мексика, Швеция
* 1971 Франция
* 1972 Канада, Финляндия
* 1973 Бельгия
* 1974 жыл Дания, Польша
* 1976 жыл Эстония, Ресей
* 1977 Венгрия, Ресей
* 1987 Аустрия
* 1989 Ресей
* 1991 АҚШ

## Дереккөздер

Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:КСРО суретшілері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Лиза Ибатоллақызы Калимова

**Лиза Ибатоллақызы Калимова** 1949 жылы 18 қаңтарда Гурьев облысы Индер ауданын-да туған. 
Әкесі - Шәмшенов Ибатолла (1925-1997), мал дәрігері болған. Анасы -  Қобдашева Ақбалым (1928-1994), үй шаруасымен айналысқан.

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1971), суретші-оқытушы.

Маталар мен жұмсақбұйымдарға салатын суретші-қалпына келтіруші, кескіндемеші. Аппликация тәсілімен жасалған сәндік жәнеқолданбалы өнер туындыларының: «Қазақстан», «Қызыл-Күле», «Қо-нақжайлылық» гобелендерінің, тері және киіз, жүн, кестеден жасалған паннолардың авторы. Әртүрлі түкті және түксіз кілемдерді, алашаларды, тұскиіздерді, басқұрларды, киіз және тоқыма бұйымдарын (олардың қатарында XIX ғасырдан жеткен, айдаһарлардың бейнеленуімен алтын жіптермөн тігілгенқытайдың жібек халаты бар)қайта 
қалпына келтірген.  Халықаралық мемлекеттік көрмелердің қатысушысы  (Франция, Италия, Түркия, АҚІІІ, Иран және т.б.). 
Жұмыстары Орталықмемлекеттік мұражайда, Президенттік орталықта, «АқОрда»  ҚР Президентінің резиденциясында және шетелдің жеке коллекцияларында сақталуда; оңтүстік астананың ірі мейманханаларының интерьерлеріне сән беріп тұр. 
1978 жылдан бері - Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер  мұражайының мата және жұмсақ бұйымдарының суретші-
реставраторы. 
«Құрмет» (2009) орденімен, Францияның алтын медалімен (1990), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен (2001),  ҚР Президентінің  Құрмет грамотасымен (2001) марапатталған.

Мәдениет қайраткері (2001). «Жігер» фестивалініңлауреаты. 
Діни көзқарасы - ислам. Саясиқайраткер ретіндегі идеалы - Ә. Кекілбаев, И. Тасмағамбетов. 
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның өркендеуі». 
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия. 
Жесір. Жұбайы - Калимов Мұхит Ғалымұлы, марқұм,  ҚР Еңбек сіңірген өнерқайраткері, Т. Жүргенов атындағы 
Қазақ ұлттық өнер академиясының профессор болған. Қыздары - Калимова-Қастеева Дәрия  Қалиқызы (1971 ), Калимова Толқын (1973 ).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев

**Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев** (15 қараша 1953, Шәуешек, ҚХР — 10 шілде 2023) — қазақстандық ғалым, профессор, тарих ғылымдарының кандидаты (1979), докторы (1992).

Әбдеш Төлеубаев 10 шілде күні қайтыс болды.

## Білімі
* С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірген (1975), мамандығы — Археология, этнография, тарихшы.

## Ғылыми атақтары
Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақтардың мұсылмандық сенімге дейінгі белгі-бұйымдары». Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры (1993 жылдан). ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2007 жылдан).

## Ғылыми еңбектері
«Қазақтардың отбасылық ғұрыптарындағы мұсылмандық сенімге дейінгі белгі-бұйымдары» (1991) кітабының авторы; «Орынбор қазақтары (тарихи этнографиялық зерттеу)» (2003), «Қазақстанның археологиясы» (2007) кітаптарының; «Дала көсемдерінің қазыналары» (2004), «Қазақтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері» (2002) кітап-альбомдардың; «Ежелгі Қазақстан тарихы» (2006), «Қазақстан тарихы» (2006, 2007) 6-шы, 10-шы және 11-ші сыныптарға арналған оқулықтардың; археология және этнология бойынша 100 астам ғылыми мақалалардың біріккен авторы. Шілікті өңірінде (Зайсан ауданы, ШҚО) алғашқы сақ мәдениетіне жататын Қазақстандағы үшінші «Алтын адамды» тапқан (2003–2004). Шілікті «Алтын адамының» салтанатты-салттық киімінің ғылыми реконструкциясы бойынша авторлық куәліктің ізденушісі.

## Еңбек жолы
* 1975–1978 жылдары — КСРО ҒА Этнография институтының аспиранты.
* 1979 жылдан — С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аға оқытушысы.
* 1981 жылдан — археология және этнология кафедрасының доценті.
* 1989–2005 жылдары, 2008 жылдан бері — әл-Фараби атындағы Қазақ улттық университетінің археология және этнология кафедрасының меңгерушісі;
* 2009 жылдан бері — қосарлау бойынша археология және этнология Ғылыми-зерттеу орталығының директоры.
* Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Археология және этнология институтының Диссертациялық кеңесінің (1995–2007); Жұмыс кеңесінің (2001–2005; 2008 жылдан); әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тарих факультетінің Жұмыс кеңесінің мүшесі (1989 жылдан).

## Марапаттары
* Ш. Уәлиханов атындағы бірінші сыйлығының лауреаты (2006).
* ҚР Үздік оқытушысы (2008).
* «Қазақстан ғылымының дамуына қосқан үлесі үшін» белгісімен марапатталған (2005).

## Отбасы

Найман тайпасының Мәметек руынан.
* Әкесі — Бейсембаев Тәшкен, марқұм. Анасы — Бейсембина Зейнекеш, зейнеткер, пошташы болған.
* Үйленген. Жұбайы — Жексембекова Гүлнәр Бемырзақызы, тарих пәнінің оқытушысы.
* Балалары — Талғат, Әсел, Мақпал, Мағжан.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Санат:КСРО Ғылым Академиясының Этнология институты түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
Санат:Шоқан Уәлиханов атындағы мемлекеттік сыйлықтың иегерлері
Василий Талгатович Пивцов

**Василий Талгатович Пивцов** (1975 жылы 16 тамызда Алматы қаласында туған) - Халықаралық санаттағы спорт шебері. Орыс.

## Еңбек жолы
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің биология факультетін бітірген (2008), мамандығы - «Медициналық-биологиялық іс».
* 2002 жылдан - Адам және жануарлар физиологиясы институтында зертханашы.
* 2005 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігі Армия орталық спорттық клубында кіші сержант.
* 2006 жылдан - зертханашы, 2008 жылдан - ҚР Адам және жануарлар физиологиясы институтының кіші ғылыми қызметкері.
* 2010 жылдан бері - ҚР Қорғаныс министрлігі АОСК Спорт комитеті спорттық ротасының кіші сержанты.

## Жетістіктері
* 5-ші және 6-шы санаттағы қиындықтар бойынша 30-дан астам рет шыңға шыққан.
* «Қар барысы» бағдарламасын орындау барысында бұрынғы КСРО аумағында 5 биік шыңның 3-іне шыққан:
* Хан-Тәңірі (7 010 м) - 5 рет (1999-2000); 
* Жеңіс (7 438 м) - 2 рет (1999-2004); 
* Ленин (2002); Азат Корея - 6А солтүстік қабырғасының ортасымен (2000); 
* Тәж - 6А 5-ші мұнара (2001), 5Б 6-шы мұнара (2002).
Жоғарғы санаттағы альпинизмнен Қазақстанның бірнеше мәрте жүлдегері және чемпионы; жоғарғы санаттағы альпинизмнен (2000-2002), жоғарғы техникалық және (2000), техникалық санаттағы ТМД ашық біріншілігінің чемпионы және жүлдегері (2001).

## Марапаттары
* Халықаралық санаттағы спорт шебері.
* «Құрмет» орденімен марапатталған (2007).

## Отбасы
* Анасы - Пивцова Лариса Васильевна, зейнеткер, инженерлік-техникалық қызметкер болған.
* Үйленген. Жұбайы - Пивцова Евгения (1982 жылы туған).
* Ұлы - Пивцов Дамир (2010 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан орыстары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан альпинистері
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Барлық сегізмыңдықтарды бағындырушылар
Санат:Джомолунгманы бағындырушылар
Санат:Адам және жануарлар физиологиясы институты қызметкерлері
Санат:Альпинизмнен Қазақстан чемпиондары
Санат:Альпинизмнен ТМД чемпиондары
Шұбарайғыр (тау)

**Шұбарайғыр** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жеріндегі тау.
Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, ені 10 км. 

## Жер бедері
Ең жоғарғы биіктігі — 1063 м. Беткейлері тегістеліп өңделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстік жөне шығыс тау етегінде қорымтастың мол үйінділері шоғырланған. Бұлақтарға бай.

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Сортандау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бұталар өседі. Жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. 

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Николай Васильевич Торшин

**Николай Васильевич Торшин** (14.05.1937, Қостанай облысы Урицк ауданы (қазіргі Алтынсарин ауданы) Қарғалы ауылында туған) - суретші. Орыс.

## Еңбек жолы
* Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің кескіндеме факультетін бітірген (1966), суретші, сызу және бейнелеу пәндерінің оқытушысы.
* 1966 жылдан бері - Қазақ көркемөнер қоры Қостанай көркемөнер-өндірістік шеберханасының (қазіргі ҚР Суретшілер одағы Қостанай облыстық ұйымының шығармашылық студиясы) суретші-кескіндемешісі.
* 1994 жылдан бері - ҚР Суретшілер одағы Қостанай облыстық ұйымының шығармашылық студиясының директоры.

## Шығармашылығы
* Жеке көрмелері болған (1977, 1987, 1997).
* Барлық облыстық және республикалық көрмелерге (1966-2004), үш Бүкілодақтық көрмеге (Мәскеу: 1988,1989), Ресей көрмелеріне (Челябі, Троицк, 2002) қатысқан.

## Қоғамдық жұмысы
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1990).

## Марапаттары
* «Астана» медалімен марапатталған (1998).
* Қостанай меценаттар клубы сыйлығының лауреаты (2004).
* Астана қаласындағы Президент резиденциясына арналған көркем-өнер жұмыстары конкурсының жеңімпазы (1998).

## Отбасы
* Әкесі - Торшин Василий Иванович, марқұм, ҰОС қатысқан. Анасы - Бугаевская Антонина Ивановна, марқұм, хат тасушы болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Дербуш Валентина Иосифовна, зейнеткер, педагог.
* Ұлдары - Сергей (1964 жылы туған), Игорь (1972 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қостанай меценаттар клубы сыйлығының иегерлері
Алексей Юрьевич Полторанин

**Алексей Юрьевич Полторанин** (1987 жылы 29 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласы) - қазақ шаңғышысы.

Италияның Валь-ди-Фьемме деген курортында шаңғы спорты түрлерінен ХХХІХ әлем чемпионатында 2013 жылы екі қола жеңген, ал 2010 жылы Әлем кубогынын Давос қаласында жеңген.

## Өмірбаяны
* Қазіргі кезде С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде оқиды.
* 1994 жылдан - Риддер қаласы «Шығыс Қазақстан облысы қысқы спорт түрлері бойынша жоғары спорттық шеберлік мектебінің» шаңғы жарысының спортшысы.
* 1998 жылдан бері - республикалық жарыстардың қатысушысы.
* 2001 жылдан бері жасөспірімдер арасындағы Әлем чемпионатында ойын көрсетеді.
* Эстафеталық жарыста жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы (Норвегия, 2004); Италияда өткен Қысқы олимпиада ойындарының қатысушысы (Турин, 2006); VI қысқы Азия ойындарының спринттен күміс жүлдегері (Қытай, Чангчун, 2007); еркін үлгідегі 10 км қашықтықтан күміс жүлдегер (Италия, 2007); Италияда өткен Бүкіләлемдік универсиада және Әлем чемпионатының қатысушысы (2007); жастар арасындағы Әлем чемпионатының шаңғы жарысында 15 км классикалық сырғанаудан күміс жүлдегер (Италия, 2008); Әлем чемпионатының 15 км қашықтықтағы еркін жүрістен 23 жасқа дейінгілер санатындағы күміс жүлдегер (Франция, 2009); Әлем чемпионатының қатысушысы, ҚР II Қысқы спартакиадасының чемпионы, күміс, екі мәрте қола жүлдегері. Ванкувер қаласында өткен Олимпиадада 5-ші орынға ие болған (Канада). VII Азиада ойындарының чемпионы (Астана, Алматы, 2011) шаңғы жарыстарында (спринт 1,6 км), 2x3 шаңғы жарысындағы командалық спринтте, 4x10 км эстафетадағы шаңғы жарыстарында, 30 км-лік марафонда, 10 км-лік классикалық стильдегі шаңғы жарыстарының қола жүлдегері. Шаңғы жарысынан халықаралық санаттағы спорт шебері (2004).
*2019 жылы Аустриядағы өткен әлем чемпионатында допингпен айыпталып, 4 жылға спорттан шеттетілді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан шаңғышылары
Санат:2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы шаңғышылар
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы шаңғышылар
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы шаңғышылар
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы шаңғышылар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Қысқы Азия ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Шаңғыдан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Шаңғыдан әлем біріншілігінің күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша шаңғышылар
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Шұбаркөл көмір кеніші

**Шұбаркөл көмір кеніші** — Қарағанды облысы Нұра ауданында 1983 жылы ашылған.

## Жатыс сипаты
Қалыңдығы 5-15 м делювийлі-аллювийлі төрттік түзілімдермен жабылған. Өнімді қабат юра шөгінділерінің төменгі бөлігімен ұштасып, көмірлі қабаттан («Жоғарғы», «Ортаңғы» және «Төменгі») тұрады. Қалыңдығы 1-нікі 25-30 м (оңтүстік-шығыста 15-20 м); 2-нікі бірнеше см-ден 1-3 м-ге дейін, 3-нікі 1,0-8 м.

## Құрамы
Көмірі қоңыр, тас көмірге жақын. Көмірдің орташа күлділігі — 6% (қатардағы көмірдің күлділігі — 11%), қалыпты ылғалдылығы -15%, шығымы (% есебімен) ұшпа заттардікі — 45, гумипді қышқылдардікі — 3-5, бастапқы шайырдікі 6-15; жану жылуы: ылғалды, күлсіз жағдайда 25,0 МДж/кг (6170 ккал/ кг), ыстық массада 31,0 МДж/кг (7400 ккал/кг), 1-көмір қабатына аршып алу және пайдалану кезіндегі болжамды су мөлшері 150-200 м³/сағ. Кеніштің аршылған бөлігі ұзақ мерзімге жететін қорлармен қамтамасыз етілген.

Барлау-пайдалану жұмыстары 1985 жылдан жүргізіліп келеді. 1986 жылы Қызылжар темір жол стансасынан темір жол тармағы тартылды. Вахталық кент, жұмысшы қалашығы бой көтерді. 1988 жылы  Шұбаркөл көмір кенішінің  игерген жұмыстары үшін бір топ геологтар мен кеншілер КСРО Мемлекеттік сыйлықтарына ие болды. Шұбаркөл көмір кеніші 2000 жылы Еуразия қаржы-өнеркәсіп компаниясы қарамағына беріліп, инвестициялық бағдарлама жүзеге асырылуда. Жер қойнауын пайдаланушы «Шұбаркөлкөмір» ААҚ болып табылады. 2005 жылы кеніш игерілгеннен бері ең жоғары нәтижеге қол жетті — 4,6 млн т көмір өндірілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көмір кен орындары‎
Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Санат:ENRC
Бек Ақатайұлы Төлеков

**Бек Ақатайұлы Төлеков** (17.08.1926 жыл, Ақтөбе облысы) - Мүсінші, суретші-кескіндемеші. Қазақ. ҚР көркемөнер Академиясының толық мүшесі. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері.

## Еңбек жолы
* Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің мүсін бөлімін бітірген (1949). 
* 1940-1942 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
* 1949 жылдан - Гурьев облыстық театрының, Қазәдбаспасының суретші-көркемдеушісі.

## Шығармалары
* Екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Ж.Қуанышбаевтың мүсіні (1962)
* «Аналық» саябақ композициясы (Алматы қаласы ҚР Президентінің іс Басқармасы емханасының алдындағы, 1970)
* Чапаев ескерткіші (Орал қаласы, 1982) авторы.
* Әйгілі асыл тұқымды «Кептер» ақалтекесіне арналған камералық мүсіндер сериясының авторы. 
Суретшінің жұмыстары ҚР Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайында, аймақтық мұражайларда, Еуропа және Қазақстанның жеке коллекцияларында сақталуда.

Ол «Абай»(1965, гипс), «Абай мүсіні»(1966, гипс, екеуіде Абайдың мемлекеттік қорық-музейі қоры) еңбегін жасады.

## Қоғамдық қызметі
* КСРО, ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:КСРО кескіндемешілері
Санат:Қазақстан мүсіншілері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қазақстан көркемөнер академиясының академиктері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:Атырау облысы тұлғалары
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Владислав Витальевич Поляков

**Владислав Витальевич Поляков** (30.11.1983, Петропавл қаласында туған) - Суға жүзуден халықаралық санаттағы спорт шебері.

## Спорттағы жетістіктері
* 200 м қашықтаққа брасс әдісімен жүзуден Әлем кубогының қола жүлдегері (Нью-Йорк, 2004);
* 100 және 200 м қашықтықтарында ұзақ суда брасс әдісімен жүзуден АҚШ чемпионатының жеңімпазы (2004);
* 100 және 200 м қашықтықтарында қысқа суда брасс әдісімен жүзуден Әлем чемпионатының қола жүлдегері (Индианаполис, 2004),
* 100 және 200 м қашықтықтарында брасс әдісімен жүзуден АҚШ чемпионатының (2005), 200 м қашықтыққа брасс әдісімен жүзуден АҚШ студенттік чемпионатының (2005) жеңімпазы;
* 100 және 200 м қашықтықтарында брасс әдісімен жүзуден Олимпиада ойындарына қатысып, 5-орын алған (Афина, 2004);
* 200 м қашықтықтақта браспен жүзуден ашық Америкалық ойындардың чемпионы (2004,2005);
* Бүкіләлемдік Универсиада ойындарының күміс жүлдегері (2005).

## Қоғамдық жұмысы
* «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).
* «Динамо» спорт қоғамының мүшесі (2003 жылдан).

## Отбасы
* Әкесі - Поляков Виталий Алексеөвич, кәсіпкер. Анасы - Полякова Ғалия Рифкатқызы, кәсіпкер.
* Бойдақ.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жүзушілері
Санат:Жүзуден әлем біріншілігінің қола жүлдегерлері
Санат:Жүзуден АҚШ чемпиондары
Санат:Бүкіләлемдік Универсиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жүзушілері
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жүзушілері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жүзушілері
Санат:Қазақстан Республикасының Халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Жәңгір Үмбетов

**Жәңгір Үмбетов** (3 ақпан, 1947 жылы, Қызылорда облысы Арал қаласында туған) - суретші-безендіруші. Қазақ.

Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1973), суретші-безендіруші. Жаңа патенттелген былғарыдан сурет жасау «күшкөн» тәсілінің авторы (1994).

Республикалық және халықаралық көрмелерге 1976 жылдан қатысады. 
Шығармалары АҚШ, Франция, Италия, Германия, Түркия, Ресей, Украина және т.б. мемлекеттердің көрмелеріне қойылған. Жұмыстары түрлі мемлекеттердің көптеген мұражайларының қоры мен жеке коллекцияларында, оның қатарында Елизавета ағылшын королевасының топтамасында сақталуда; суретшінің алғашқы суреттерінің бірі Нью-Йорк қаласы БҰҰ Орталық ғимаратының холлына сән беріп тұр.

«Бәйтерек» жұмысының (2006) және т.б. тең авторы.

Декоративті-қолданбалы өнер, былғарыны көркемдеп өңдеу саласыңда жұмыс істейді. Ол А. Ихановамен бірлесіп, Абай шығармалары жинағының ақын суреті салынған өте сирек кездесетін мұқабасын жасап шығарған. Ол сондай-ақ, «Абайға тарту» атты трип-тихқа кіретін «Өмір», «Жер» және «Ән» атты пан-ноларын салып, Абай поэзиясын қабылдаудағы өзіндік түсінігін жарқын бейнелер арқылы көрсете білді.

## Қоғамдық жұмыстары

КСРО және ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1978 жылдан). Украин Суретшілер одағының, Еуропалық өнерлер орталығының құрметті мүшесі.

## Марапаттары мен жетістіктері
* Еуропалық Суретшілер одағының сыйлығының лауреаты (Прага, 2003).
* АҚШ Президенті Дж. Картердің, испан королі Хуан IV, Майндағы-Франкфурт қаласы мэриясының, ағылшын королевасы Елизаветаның, БҰҰ және т.б. алғыс хаттарын алған.
* Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (1998).

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Иханова Амангүл, суретші. Екі қызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:КСРО суретшілері
Санат:Украина суретшілер одағының құрметті мүшелері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Людмила Вячеславовна Прокашева

**Людмила Вячеславовна Прокашева** (23.01.1969, Павлодар қаласында туған) - конькимен жарысушы. Орыс.

## Өмірбаяны
* Павлодар педагогикалық институтының дене тәрбиесі факультетін бітірген (1990), дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі.
* 1983 жылдан - спорт нұсқаушысы.

## Спорттағы жетістіктері
* КСРО абсолютты чемпионы;
* Конькимен жылдам жүгіруден әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1987);
* 500 м қашықтыққа конькимен жылдам жүгіруден қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері (Нагано, 1998);
* 1500 м қашықтыққа конькимен жылдам жүгіруден III қысқы Азия ойындарының чемпионы (1998).

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2000);
* «Ерен еңбегі үшін» медалімен (1994) марапатталған.

## Әскери атағы мен шендері
Әскери атағы - ҚР ІІМ подполковнигі.

## Қоғамдық қызметі
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан).

## Отбасы
* Әкесі - Прокашев Вячеслав Спиридонович, зейнеткер, слесарь-баптаушы болып жұмыс істеген. Анасы - Прокашева Надежда Даниловна, зейнеткер, санитар болып жұмыс істеген.

## Дереккөздер


Санат:КСРО конькишілері
Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының конькимен жарысушылары
Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының конькимен жарысушылары
Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының конькимен жарысушылары
Санат:2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының конькимен жарысушылары
Санат:Павлодар облысының құрметті азаматтары
Санат:Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті түлектері
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Конькиден КСРО чемпиондары
Санат:Конькимен жарысудан әлем біріншілігінің күміс жүлдегерлері
Санат:Конькиден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Санат:Қазақстан конькишілері
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары