open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гре-Но-Ли

**Гре-Но-Ли** — 1950 жылдары жарқыраған Швеция құрамасының футболшылары - Гуннар Грен, Гуннар Нордаль, Нильс Лидхольм үштігінің ортақ лақап аты. Швеция Ұлттық құрамасы мен Италияның "Милан" клубы сапында үшеуі бірдей тізе қосып, жасындай жарқылдағандықтан, осындай атақ алған.
## Тарихы
Бұл атауда үш футболшының тегіндегі бірінші буындар біріктірілген.

Бұл үштік ең әуелі 1948 жылғы Лондон Олимпиадасында көптің көзіне түсті, бұл турнирде Швеция алтыннан алқа тақты. Олимпиададан соң көп ұзамай үшеуі де жұбын жазбай "Миланға" ауысты. Алғашқы маусымда үшеуі 38 кездесуде 118 гол соқты. 

1953 жылы Гуннар Грен "Миланнан" "Фиорентинаға" ауысты, аңыз үштіктің ғаламат тарихы солай аяқталды.

Гуннар Нордаль 1948 жылы-ақ құрамадағы карьерасын аяқтады. Қалған екеуі 1958 жылғы әлем біріншілігінде күміс жүлдегер атанды. Лидхольм финалда Бразилияның қақпасына бір гол соқты.

## Галерея

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Гре-Но-Ли

Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасы
Санат:Милан ФК
Уфа (футбол клубы)

**Уфа футбол клубы** (башқұрт. *"Өфө"*; орыс.*«Футбольный клуб „Уфа“» РБ*) — Ресейдегі кәсіпқой футбол клубы. 2009 жылы құрылған. 2014/15 жылғы маусымнан бері Ресей жоғары лигасында ойнайды.

## Атаулары

* 2009—2010 — «Башинформсвязь-Динамо»
* 2010 — «Уфа»

## Статистикасы

## Жетістіктері

* Ресей кубогының жартылай финалисі: 2016/17

## Клуб мергендері

Санат:Ресей футбол клубтары
Нильс Лидхольм

**Нильс Лидхольм** (; 8 қазан 1922 жыл, Вальдемарсвик — 5 қараша 2007 жыл, Куккаро-Монферрато) — швед футболшысы, жартылай қорғаушы. Швеция футболы тарихындағы ең үздік ойыншылардың бірі, 1948 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы, Швеция Ұлттық құрамасы мен Италияның "Милан" клубында Гре-Но-Ли лақап атымен әйгілі болған швед триосының өкілі. Кейін бапкерлікпен айналысты.

Кәсіпқой карьерасын туған жеріндегі "Вальдемарсик" клубында бастады. Сосын "Слейпнер", "Норчепинг" клубтарында ойнады. 1949 жылы Гуннар Нордаль, Гуннар Грен үшеуі жұбын жазбай "Миланға" ауысты да, жұлдызды шақтарын бастан өткізді. Алғашқы маусымда-ақ үшеуі 118 голдың авторы атаныпты. 

Лидхольм сол күйі Италияға біржола тұрақтап қалды. "Милан" сапында 1961 жылға дейін ойнап, көптеген жүлделерді ұтып алды. 

1961 жылы миландық клубтың бапкерінің көмекшісі болды да, сол күйі көптеген жылдар бойы Италияның бірнеше клубтарын жаттықтырды. 

Өзі дүниеге келген Вальдемарсвиктің құрметті азаматы.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

; «Ноорчёпинг»

* Швеция чемпионы: 1947, 1948

; «Милан»

* Италия чемпионы: 1951, 1955, 1957, 1959
* Латын кубогы: 1951, 1956
* Чемпиондар кубогының финалисі: 1958

; Швеция құрамасы

* Олимпиада чемпионы: 1948
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1958

### Бапкер ретінде

* Италия чемпионы: 1979, 1983
* Италия кубогы: 1980, 1981, 1984
* Чемпиондар кубогының финалисі: 1984

## Тағы қараңыз

* **[[Гре-Но-Ли]]**

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нағыз барон. И.Гольдес 
* Жұлдыздардың көзін ашушы

Санат:8 қазанда туғандар
Санат:22 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Швеция футболшылары
Санат:Норчепинг ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК жаттықтырушылары
Санат:Верона ФК жаттықтырушылары
Санат:Фиорентина ФК жаттықтырушылары
Санат:Рома ФК жаттықтырушылары
Санат:Швеция футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Швеция Олимпиада чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Исаковка

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Исаковка – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* ''Исаковка'' – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы таратылған ауыл.

**Ресей:**

* Исаковка – Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл.
Ольшанка

**Елді мекен:**

* Ольшанка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Ольшанка – Ресейдегі өзен. Белгород облысы, Воронеж облысы  жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Ольшанка – Ресейдегі өзен. Волгоград облысы, Воронеж облысы, Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Шотландия — Англия футбол матчы (1872)

**[[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]] — [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландия]] футбол матчы** — футбол тарихындағы тұңғыш ресми жолдастық кездесу. 1872 жылы 30 қараша күні Шотландияның Патрик қаласындағы "Гамильтон Кресент" стадионында өткізілді. Кездесуде есеп ашылған жоқ.
## Матчқа дейін
Бұл екі құрама бұған дейін де бірнеше рет ресми емес жолдастық кездесу өткізген.

* 19 қараша 1870. **Англия** - Шотландия - 1:0
* 25 ақпан 1871. Англия - Шотландия - *1:1*
* 18 қараша 1871. **Англия** - Шотландия - 2:1
* 24 ақпан 1872. **Англия** - Шотландия - 1:0

## Матч

### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Матч жайлы 
*Матч жайлы
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:1872 жылғы футбол
Василий Карлович Рац

**Василий (Ласло) Карлович Рац** (25 наурыз 1961 жыл, Фанчиково, Виноградов ауданы, Закарпатск облысы, Украин  КСР, КСРО) — КСРО және Украина футболшысы, жартылай қорғаушы.

"Динамо" сапында ойнаған жылдары әлемге танылды. Клуб сапында бірнеше рет КСРО чемпионы атанып, осы клубта жүргенде КСРО құрамасына шақыртылды да, 1986 жылы әлем чемпионатына, 1988 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 

1989 жылы шет ел клубтарына жол ашылған соң алғашқылардың бірі болып шет ел клубтарына ауысты. Бірақ бір ғана маусым "Эспаньолда" ойнап, Киевке қайта келді. Карьерасының соңғы жылдарын Мажарстанның "Ференцварош" клубында өткізді.

Кейін бапкерлікпен айналысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Динамо» (Киев)**

* КСРО чемпионы (**4**): 1981, 1985, 1986, 1990
* КСРО кубогы (**4**): 1982, 1985, 1987, 1990
* КСРО суперкубогы (**2**): 1986, 1987
* Кубок иелері кубогы: 1986

**«Ференцварош»**

* Мажарстан чемпионы (**1**): 1992
* Мажарстан кубогы (**2**): 1991, 1993

**КСРО құрамасы**

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1988

## Сілтемелер
* Профилі 
* Статистикасы

Санат:25 наурызда туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Украина футбол жаттықтырушылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Санат:Эспаньол ФК ойыншылары
Санат:Ференцварош ФК ойыншылары
Санат:Динамо Киев ФК жаттықтырушылары
Санат:Украина футболшылары
Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы

**Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы** (ағыл. *Northern Mariana Islands national football team*) — халықаралық футбол жарыстарында Солтүстік Мариана аралдарының атынан сынға түсетін құрама команда. Баксқарушы ұйым — Солтүстік Мариана аралдары футбол қауымдастығы. 

## Тарихы
Алғашқы ресми кездесуін 2007 жылы өткізіп, Палау құрамасын 8:0 есебімен ойсырата ұтты.

Азия құрлығының өкілі, бірақ ФИФА мен Азия Футбол Конфедерациясына мүше болмаған, тек аймақтық ұйым саналатын Шығыс Азия футбол федерациясының мүшесі. Сол себепті де құрлықтық маңызы төмен жарыстарға ғана қатысып отырады.  
2018 жылғы наурыз айында ФИФА рейтингінде 237 орынға жайғасқан. 

2013 жылы Азияның төменгі деңгейдегі құрамалары күш сынасатын *AFC Challenge Cup* турнирінің іріктеуіне қатысып, Непал құрамасынан екі ойын қорытындысында 0:19 есебімен ұтылып қалды.  

AFC Challenge Cup турнирінен бөлек *Микронезия кубогы*, *Шығыс Азия кубогы* секілді аймақтық жарыстарда бақ сынаған, бірақ айтарлықтай жетістіктері жоқ, көбіне ойсырай ұтылған. 

## Ардагерлері

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ұлттық құрама жайлы ЕАФФ

Санат:Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы
Красная Горка

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Красная Горка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.

**Ресей:**
* Красная Горка – Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл.
* Красная Горка – Башқұртстанның Бакалин ауданындағы ауыл.
* Красная Горка – Башқұртстанның Бижбуляк ауданындағы ауыл.
* Красная Горка – Башқұртстанның Нуриман ауданындағы ауыл.
Эдуард Владимирович Сергиенко

**Эдуард Владимирович Сергиенко** (18 ақпан 1983, Украин КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2006-07 жылдары Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Сол кездегі бапкер Арно Пайперс құрамадағы қызметтен кеткен соң Сергиенко құрама командаға қайта шақырылмады.  

## Жетістіктері

### Командалық

* Қазақстан чемпионы: 2006
* Қазақстан кубогы: 2005

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі

Санат:13 ақпанда туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Гомель ФК ойыншылары
Санат:Төменгі Новгород ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
ХТСО кубогы

**ХТСО кубогы** (*Халықаралық теміржолшылар спорт одағы кубогы*) — 1947-2003 жылдары ұйымдастырылған халықаралық футбол турнирі. Ә дегенде оған ұлттық құрамалар қатысты да, 1959 жылдан бастап клубтық командалар бақ сынасты. Жәрмеңкелер кубогы секілді бір маусым бірнеше жылға дейін созылды.

## "Қайрат" командасының қатысуы
Алматының "Қайрат" командасы 1969-71 жылғы маусымға қатысты. Әуелі Чехословакияның "Локомотив" командасын өз алаңында 4:1, сыртта 1:0 есептерімен қапы қалдырды. Кейін "Славия" (Софья) командасымен кездесіп, сыртта 1:3 есебімен ұтылғанымен, өз алаңында 3:0 есебімен тізе бүктірді. Финалда әуелі "Рапид" (Румыния) командасымен сыртта 1:1 есебімен тең ойнады да, өз алаңында 1:0 есебімен ұтып, турнир жеңімпазы атанды.

"Қайрат" — осы турнирде жеңімпаз атанған тұңғыш КСРО-лық клуб.

## Финалдар
} «Локомотив» Мәскеу
| «Локомотив» София
|
|-
|1976
| «Локомотив» Мәскеу
| «Локомотив» Кошице
|5:1
|-
|1979
| «Локомотив» Мәскеу
| «Локомотив» Кошице
|
|-
|1983
| «Локомотив» Мәскеу
| «Локомотив» Кошице
|
|-
|1987
| «Локомотив» Мәскеу
|
|-
|1991
| «Локомотив» Төменгі Новгород
|
|
|-
|2003
| «Локомотив» Мездра
|
|
|}

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Орталық стадиондағы мереке 

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Футболдан халықаралық клубтық жарыстар
Юрий Борисович Ишутин

**Юрий Борисович Ишутин** (22 маусым 1959 жыл) — қазақстандық футболшы, қақпашы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы.

## Карьерасы
1996 жылы 37 жасында Ұлттық құрамаға шақыртылды. Бұл Ұлттық құрама тарихындағы ең кеш дебют саналады. Ол кезде Ишутин 37 жаста болатын. Құрама сапында жеті ойында команда қақпасын қорғады.

Павлодар футболының түлегі. 2002 жылы "Екібастұз" сапында ойнап жүріп, 43 жасында карьерасын аяқтады. "Екібастұздан" бөлек "Ертіс", "Шахтер", "Восток", "Елім-ай" клубтарында ойнаған.

Карьерасын аяқтаған соң "Есіл-Богатырь", "Ертіс" командаларында қақпашылар бапкері боп қызмет атқарды.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Қазақстан чемпионы: 1997, 1998, 1999

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Статистикасы 
* Профилі

Санат:22 маусымда туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Екібастұз-1979 ФК ойыншылары
Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Қаракөсе

**Қаракөсе** — Қоңырат тайпасына жататын рулардың бірі. Ақпан революциясына дейін Сырдың жоғарғы ағысы, Ташкент маңы, қазіргі Мақтаарал және Жетісай аудандарын, Мырзашөлдің Өзбекстан жағын (Шыназ, Сырдария, Социализм совхоздары, Бахт, Белекей), Ташкент, Гулістан және Жизақ уәләяттарының Жетісай, Мақтаарал, Шардара, Келес аудандарымен шекаралас аумақтарында тұрып келген. Тәуелсіздік алғаннан кейін Қаракөселер оралмандар қатарында Шардара, Сарыағаш, Келес, Жетісай, Мақтаарал аудандарына көптеп көшіп келді.

Санат:Қазақ рулары
Красный Яр

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* Красный Яр – Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл.
* Красный Яр – Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Красный Яр – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.

**Ресей:**

* Красный Яр – Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл.
* Красный Яр – Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл.
* Красный Яр – Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл.
* Красный Яр – Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл.
Диас Бақытұлы Кәмелов

**Диас Бақытұлы Кәмелов** (29 мамыр 1981, Жамбыл) — қазақ футболшысы, жартылай қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс ойыншысы.

## Карьерасы

### Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2004 жылы 13 қазан күні Алматыда 2006 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу ойынында Албанияға қарсы алаңға шықты.

Соңғы ойынын 2007 жылы 9 наурыз күні Шымкенттегі АЛМА.тв турнирінде Әзірбайжан құрамасына қарсы өткізді (1:0). Құрамада барлығы жеті кездесуде алаңға шықты, бірақ гол соққан жоқ.

## Жетістіктері

### Командалық

* Шығыс Азия ойындарының қола жүлдегері: 2001

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Диас Кәмелов: Біз жеңіске лайық едік
* Ненаигравшиеся
* Диас Кәмелов: Мен бақытты адаммын
* Диас Кәмелов
* Диас Кәмелов

Санат:29 мамырда туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Труизм

**Труизм** (,  деген сөзден, шынайы «шын, дұрыс») — танымал, ойдан шығарылмайтын шындық. Бұл күмәнданбайтын шындық, сондықтан ол тек ескерту ретінде немесе риторикалық, әдеби мәлімет ретінде айтылған нәрсе деп қарастырылады.

Логикада, егер бұл тавтология немесе өздігінен аксиомалардан шыққан теорема болмаса, труизм деп аталады. Мұндай аналитикалық пайымдар шындық деп саналмайды.

Философияда шындық деп есептеуге шарты жеткіліксіз мәлімдеме труизмге жатады. Мысалы: «Күн тек қолайлы жағдайларда көтеріледі».

Риторикада, бұл термин сөздің немесе пікірдің жартылай шынайы мағынасын көрсету үшін пайдаланылады.

## Мысал
* Мектеп үшін емес, өмір үшін оқимыз.
* Білімге инвестиция салу, болашаққа инвестиция бөлу.
* Ақыр соңында бәрі жақсы болады.

Санат:Риторика
Санат:Логика
Санат:Философиялық терминдер
Стерлинг көпіріндегі шайқас

**Стерлинг көпіріндегі шайқас** (ағыл. *Battle of Stirling Bridge*) — Форт өзенінің бойындағы Стерлинг көпірінде болған, Шотландия тәуелсіздігі үшін бірінші соғыстың шайқасы. Күні - 1297 жылы 11 қыркүйек. Қолбасшылар - шотландықтар жағынан Уильям Уоллес және сэр Эндрю Морей, ал ағылшындар жағынан - Суррей графы, Джон де Варенн. Соғыс шотландықтардың жеңісімен аяқталды. Ағылшындардың әскеріне қарағанда, тек қана жаяу әскермен жасақталған Уоллес, өзен бойындағы тар көпірге қарама-қарсы, төбеде орналасты. Көпірдің тар болғаны соншалықты, тіпті, бірнеше адам осы жермен жүре алмады, сондықтан ағылшындардың өтуі баяу болды. Алдымен шотландық және ағылшын-валлилік садақшылардың атысы болды. Содан кейін, фалангі құрып, төрт метрлік найза және қысқа қылышпен қаруланған Уильям Уоллестің әскерлері, авангардтың өтуін күтіп, өткелден өткен ағылшындардың кішігірім контингентіне шабуыл жасады. Әскерінің бір бөлігі қырғынға ұшырап жатқанын көрген Суррей графы өткелден өтуді жылдамдатуға тырысты, нәтижесінде көпір құлап, кейбір рыцарлар суға батып, ал майданнан қашқан кішігірім бөлігінен басқаларын шотландықтар жойды.

## Әдебиет
*Barrow, G. W. S., *Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland,* 1976.
*Brown, C., *«William Wallace»* 2005.
*Ferguson, J., *William Wallace: Guardian of Scotland.,* 1948.
*«The Chronicle of Lanercost 1272—1346», ed. H. Maxwell, 1913.
*Nicholson, R., *Scotland-the Later Middle Ages,* 1974.
*Prestwich, M., *The Three Edwards: War and State in England, 1272—1277,* 1980.
*Traquair, P., *Freedom’s Sword*

## Тағы қараңыз
*Уоллестің ескерткіші

## Сілтеме
*Шотландия : Стерлинг пен Уоллестің ескерткіші 

Санат:Шотландия шайқастары
Санат:Шайқастар
Санат:Англия шайқастары
Шику

**Франсиско Арамбуру** (; 7 қаңтар 1922, Уругуаяна, Риу-Гранди-ду-Сул — 1 қазан 1997, Рио-де-Жанейро), **Шико** () ретінде кеңірек танымал — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 1950 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері.

1950 жылы әлем чемпионатына қатысып, төрт кездесуде алаңға шықты. Уругваймен шешуші ойында да өнер көрсетті, бұл кездесуде Бразилия 1:2 есебімен ұтылып қалды. "Маракана қасіреті" деген атпен тарихта қалған осы матчтан соң көптеген бразилиялық футболшылармен бірге Шику да ұлттық құрамамен қоштасты.

## Жетістіктері

### Командалық

* Рио-де-Жанейро штатының чемпионы: 1945, 1947, 1949, 1950, 1952
* Рока кубогы: 1945
* Рио-Бранко кубогы: 1946, 1947, 1950
* Либертадорес: 1948
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1950
* Америка кубогының күміс жүлдегері: 1946

## Қатысқан турнирлері

* Америка кубогы: 1946
* Әлем чемпионаты: 1950

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профиль (cbf.com.br)

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:17 қаңтарда туғандар
Санат:1 қазанда қайтыс болғандар
Санат:Гремио ФК ойыншылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Қаратас

**Елді мекендер:**
* Қаратас – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Қаратас – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл.
* Қаратас – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Қаратас – Нарын жотасының солтүстік-шығысындағы тау.
* Қаратас – Шағырлы тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау.
* Қаратас – Тасқарала тауының солтүстік-батысындағы шоқылы тау.
* Қаратас – Қаратау тауларының солтүстік-шығысындағы тау. 
* Қаратас – Мұңлы тауының солтүстігіндегі тау.
* Қаратас – Шошқакөл көлінің оңтүстік-шығысындағы тау.
* Қаратас – Балқаш көлінің батысындағы тау.
* Қаратас – Сарықұм құмының оңтүстік-батысындағы тау.
Кеңсай (көне оба)

**Кеңсай** – көне обалар (біздің заманымыздан бұрынғы XII – IX ғасырлар).

## Орналасқан жері
Түркістан облысы, Созақ ауданына қарасты Бабата ауылының солтүстік жағында 3 км жерде, Бабата өзенінің сол жақ жағалауындағы Кеңсай шатқалында.

## Сипаты
Обалардың кейбірі тастан, кейбірі тас топырақтан тұрғызылған. Кеңсай обаларын 1957 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Г. Максимова) зерттеді.
Обалардың ішінен 5 қорған, 19 тастан қаланған дөңгелек молалар қазылған. Одан мүрдені жерлеу ғұрыптарының әр түрлі екендігі анықталды. Өйткені олардың кейбірінде мүрделерді өртеп қойған. Ол біздің заманымыздан бұрынғы қола дәуірінің XII-X ғасырларына жатады. Обаның кейбірінде мүрделерді шалқасынан жатқызып, басын солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қаратып қойған. Ол біздің заманымыздан бұрынғы алғашқы темір дәуірінің X-IX ғасырларына жатады. Бұған қола дәуіріне жататын молалардан табылған қоладан жасалған көзелер мен моншақтар, ұлу сүйегінен істелген алқалар және темір дәуіріне жататын молалардан табылған темір пышақтар дәлел болады.
Табылған заттарға және жерлеу әдістеріне қарағанда, Кеңсай – қола дәуірінен темір дәуіріне өтетін кезде өмір сүрген тұрғындардың ескерткіші.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан обалары
Сарқырама (айрық)

**Негізгі ұғым:**
* Сарқырама – өзен ағысының тік жартастан құлай ағуы.  

**Елді мекендер:**
* Сарқырама – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл. 
* Сарқырама – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.  
* Сарқырама – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.  
* Сарқырама – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл.
Мыңбұлақ ауылдық округі

* Мыңбұлақ ауылдық округі – Абай облысы Аягөз ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Мыңбұлақ ауылдық округі – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Мыңбұлақ ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бестоғай

**Елді мекендер:**

* Бестоғай – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл.
* Бестоғай – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Бестоғай – Сырдария алабындағы өзен.
Гуннар Грен

**Юхан Гуннар Грен** (; 31 қазан 1920, Гётеборг — 10 қараша 1991, Гётеборг) — швед футболшысы, шабуылшы. 40-жылдардың соңы мен 50-жылдары жарқыраған ойыншы, аңызға айналған Швеция құрамасы және "Милан" клубының танымал  Гре-Но-Ли триосының бір өкілі. Футболшылық ғұмырын тәмамдаған соң бапкерлікпен айналысты. 

1958 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан.

## Статистикасы

## Жетістіктері

### Командалық

* Олимпиада ойындарының жеңімпазы: 1948
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1958
* Швеция чемпионы: 1941/42
* Италия чемпионы: 1950/51

### Жеке

*Аллсвенскан турнирінің үздік мергені: 1946/47
* Швецияның жыл футболшысы: 1946

## Сілтемелер
* Профилі 
* Құрамадағы барлық матчтары
* УЕФА сайтында 

Санат:31 қазанда туғандар
Санат:10 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Швеция футболшылары
Санат:Швеция футбол жаттықтырушылары
Санат:Гетеборг ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Гетеборг ФК жаттықтырушылары
Санат:Ювентус ФК жаттықтырушылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Швеция Олимпиада чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Гуннар Нордаль

**Гуннар Нордаль** (; 19 қазан 1921, Хёрнефорс — 15 қыркүйек 1995, Альгеро) — швед футболшысы, шабуылшы. 40-жылдардың соңы мен 50-жылдары жарқыраған ойыншы, аңызға айналған Швеция құрамасы және "Милан" клубының танымал Гре-Но-Ли триосының бір өкілі. Футболшылық ғұмырын тәмамдаған соң бапкерлікпен айналысты.

1958 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан.

## Статистикасы

## Жетістіктері

### Командалық

* Швеция чемпионы: 1945, 1946, 1947, 1948
* Швеция кубогы: 1945
* Олимпиада чемпионы: 1948
* Италия чемпионы: 1951, 1955

### Жеке

* Швециядағы жыл футболшысы: 1947
* Олимпиаданың үздік футболшысы: 1948
* Швеция чемпионатының үздік мергені: 1943, 1945, 1946, 1948
* Италия чемпионатының үздік мергені: 1950, 1951, 1953, 1954, 1955

## Сілтемелер
* И. Гольдес. Супербизон. 
* Профилі 
* Профилі 
* Профилі
* Ұлттық құрамадағы матчтары

Санат:19 қазанда туғандар
Санат:15 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:Швеция футболшылары
Санат:Швеция футбол жаттықтырушылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Норчепинг ФК ойыншылары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Швеция Олимпиада чемпиондары
Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Шилтрон

**Шилтрон** (ағыл. *schiltron, schiltrom* немесе *shiltron* ретінде белгілі;  «skil-tron» деп айтылады) — алдыңғы сапта найзалы сарбаздар сақина құрып тығыз орналасқан сап түзу (circles of spearmen). Бастапқыда, Уоллес кезінде сап түзу тек қорғану үшін болды (сол кезде орта ғасырлық Еуропада алғаш рет шотландықтар ұзын «жаяу әскер» найзаларын қолданған). Брюс Бэннокбернде оны қозғалысқа келтірді (ағылшындарды оларға қолайсыз аумақта шайқасуға мәжбүр еткізді). Бұл жетістік шотландықтарды шабыттандырғаны соншалықты, тіпті, олар оны Дапплин-Мур (1332) немесе Халидон-Хилл (1333) түбінде келеңсіз жағдайларда қайталады.

Брайанттың «The Age of Chivalry» және оның жартылай баяндалған Osprey басылымында шилтрон «tight box formations» деп суреттеледі. Бірақ сол Брайант Бэннокберндегі (1314) шилтронды «үш үлкен түксиген шарлар», «баяу қозғалатын болат қабырға» деп сипаттайды. Вальтер де Гизборо Фолкерк шайқасына дейін (1298 ж.) шотландық шилтронды «дөңгелектеу формасында ... найзаларын тура және үстіге шығарып қойған [адамдармен] терең құрылыста иін тіресе және шеңбердің сыртқы сызығына қарап тұрған». Мұнда қарсылық жоқ. Қозғалыс кезінде дөңгелек сапты сақтау мүмкін емес; көп ұзамай, ол ұзартылған - каре немесе «баған» тікбұрыштыға айналуы керек болды. Бұл сап түзуді шотландықтар қолданды:
# Фолкеркте Уильям Уоллеспен (1298)
# Бэннокберн шайқасының бірінші күні Томас Рэндольфпен (1314)
Сызықтық сап түзуде:
# Бэннокберндегі негізгі шайқастың барысында
# Митонда (1319)
# Дапплин-Мур (1332)
# Хэлидон-Хилл (1333)
# Кулблине (1335)
# Нэвиллс-Кросс (1346)
# Оттербурн (1388)

## Тағы қараңыз
*Фаланга
*Баталия (сап түзу)
*Батальон
*Каре
*Клин
*Терция

Санат:Шотландия тарихы
Санат:Әскери сап түзудің түрлері
Каре (сап түзу)

[thumb|right|350px|[Полк|Жаяу әскер полкінің каресі. «Жаяу әскердің әскери сап түзуді үйрету және айлакерлік ісімен таныстыру», 1647 жыл.]]
**Каре** (фр. *Carré* — квадрат), **Карей, Карея** — квадрат немесе тіктөртбұрыш түрінде салынған, жаяу әскер құралған әскери тәртіп.

Сап түзудің құрылуы жеке құрам квадрат болып құрылады, яғни төрт жаққа қарап тұрады (мысалы, әр взвод, роталардың өз жақтары болады), ал ортасы бос болады. Тіктөртбұрышты каре құру кезінде, сап түзу үш шеренг болады.

## Тарихы
Сап түзудің бұл түрі XVII — XIX ғасырларда түрлі еуропалық әскерлерде қолданылған, әдетте атты әскердің жан-жақтан шабуылына тойтарыс беру үшін қолданылды.

Дегенмен, каре сап түзуде жаяу әскер тығыз орналасқандықтан артиллерия зеңбіректерінің атқылауынан әлсіз болды. XIX ғасырдың екінші жартысында, қарулы күштер жаппай иір ойықты қару-жарақпен жабдықталған кезде, «каре» сап түзуі әскердің үлкен шығынға ұшырауының себебі болды.

Ресей армиясында 1881 жылы жарғымен «каре» алынып тасталды, бірақ басқа мемлекеттер мен елдерде қолданыла берді.

Сенат алаңындағы көтеріліс кезінде желтоқсаншылар «каре» сап түзуін қолданды.

## Галерея

Battle of Weissenfels 1813 by Girardet.jpg|Шарль мен Поль Жирарде. Вайсенфельс түбіндегі ұрыс. Француздардың жаяу әскері кареде орыс атты әскеріне шабуылдауда. XIX ғасыр суреті.
Сурет:Hess_Krasnoy1812.jpg|Петер фон Гесс. Қызыл түбіндегі шайқас. Генерал Д. П. Неверовскийдің ерлігі. Ұрыста болмаған жаяу әскер каредеатты әскердің соққысын оңай тойтарыс беруде.
Сурет:Peter_von_Hess_002.jpg|Петер фон Гесс. Бородино шайқасы. Суреттің ортасында жараланған П.И. Багратион және оның қасында П.П. Коновницын ат үстінде отыр. Қашықтықта лейб-гвардияның каресі көрінеді.
Сурет:UnionInfantryHollowSquare.jpg|1860 жылы Солтүстік Америкадағы азаматтық соғыс кезіндегі каре.
Сурет:Second Battalion of the IX Coast Artillery Corps demonstrating the hollow square formation used in the event of a street - NARA - 533463.tif|АҚШ-тың ұлттық гвардиясының каресі, 1918 жыл.


## Тағы қараңыз
*Фаланга
*Шилтрон
*Баталия
*Батальон

## Әдебиет
*Barker, A.J. (1971), 	*Rape of Ethiopia, 1936,* New York: Ballantine Books
*Каре // Кальяри — Коалиционные войны. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1913. — С. 389—390. — (Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. К. И. Величко [и др.] ; 1911—1915, т. 12).

Санат:Әскери сап түзудің түрлері
Санат:Әскери іс
Макс Морлок

**Максимилиан Вильгельм Морлок** (; 11 мамыр 1925, Нюрнберг — 10 қыркүйек 1994, сонда) — германиялық футболшы, шабуылшы. 1954 жылғы әлем чемпионы. 

Бүкіл карьерасында бір ғана клубта — "Нюрнбергте" ойнаған.  

1954 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Әлем чемпионаттары тарихындағы 400-ші голдың авторы (топтық турнирде Түркиямен екінші кездесуде енгізді). Чемпионатта үш гол соқты, соның бірін финалда Мажарстанның қақпасына енгізіп есеп ашты.  

## Футболшы жайлы фактілер

* Оның құрметіне Нюрнбергте бір алаңға аты берілді.  
* 2003 жылы Зонке Вортманн түсірген "Берндегі ғажайып" фильмінде Макс Морлоктың рөлін  Тобиас Хартманн сомдады.

## Жетістіктері

* Әлем чемпионы: 1954
* ГФР чемпионы (**2**): 1948, 1961
* ГФР-дегі жыл футболшысы: 1961

## Статистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Биографиясы

Санат:11 мамырда туғандар
Санат:10 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Нюрнберг ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Шарль Жирарде

**Шарль Жирарде** (фр. *Karl Girardet*, кейінірек *Карл* деген атпен әйгілі; 13 мамыр 1813, Ле-Локль, кантон Невшатель — 24 сәуір 1871, Версаль) — швейцарлық жанрлық суретші және пейзажшы, Леон Коньенің шәкірті.

Швейцария мен оның халқының өмірінің көріністерін бейнелеген, сосын 1836 жылдан бастап Испания мен Солтүстік Африкаға саяхат жасап, осы елдердің табиғаты мен өмірін бейнелеген. Оның басты суреті - «Католик әскерімен кездескен протестанттар жиыны»(1842).

## Отбасы
Оның ағасы Абрахам (1764-1723), әкесі Шарль-Самуэль (1780-1863), бауырлары Эдуард (1819-1880) және Поль (1821-1893) әйгілі суретшілер болды.

## Галерея

Сурет:Assemblée_surprise.jpg|thumb|right|200px|Католик әскерімен кездескен протестанттар жиыны
Сурет:La_réception_du_musée_indien_de_George_Catlin_-_Karl_Girardet.jpg|thumb|right|200px|Король Луи-Филипп Тюильри салонында Айова үндістердің биін көруде, 21 сәуір 1845 жыл
Сурет:Visiting the poor, illustration from 'Le Magasin Pittoresque', Paris, 1844 by Karl Girardet.jpg|thumb|right|200px|Кедейлерге бару, 'Le Magasin Pittoresque' алынған иллюстрация


Санат:Швейцария суретшілері
Поль Жирарде

[thumb|right|200px|[Шарль Жирарде|Шарль мен Поль Жирарде. Вайсенфельс түбіндегі ұрыс. Француздардың жаяу әскері кареде орыс атты әскеріне шабуылдауда. XIX ғасыр суреті.]]

**Поль Жирарде** (фр. *Paul Girardet*; 8 наурыз 1821-1893) — швейцарлық нақышшы, өз әкесінің шәкірті.

Ол алдымен кескішпен жұмыс істеді, сосын меццотинтомен жұмысты артық көрді, баспаларында жаңа суретшілердің суреттерді шығарды. Оның негізгі нақыштары:
*О. Вернемен «Қабилидегі алғашқы түскі ас»
*Симонсенмен «Фредириция түбіндегі шайқас»
*Робер-Флеримен «Пуассидегі коллоквиум»
*Лейтцпен «Трентон шайқасының алдындағы Вашингтонның Делавэр өзені арқылы өтуі»
*Л.Кнауспен «Алтын той»
*«Сиқыршы» 
*Брионмен «Эльзалық той»
*Ш.-Л. Мюллермен «Террордың соңғы құрбандарын шақыру»

## Отбасы
Оның ағасы Абрахам (1764-1723), әкесі Шарль-Самуэль (1780-1863), аға-бауыры Шарль (1813—1871) және Эдуард (1819-1880) әйгілі суретшілер болды.

Санат:Швейцария нақышшылары
Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1992

**[[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар кубогының]]** соңғы 37-ші маусымындағы финал. Келесі жылдан бастап жаңа форматта өткізіліп, атауы "*УЕФА Чемпиондар Лигасы*" боп өзгерді.

Матч 1992 жылы 20 мамыр күні Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтіп, "Барселона" 1:0 есебімен "Сампдорияны" ұтты.
## Матч
### Протокол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Турнирдің ресми сайты 
* Турнирдің ресми сайты 

Санат:УЕФА Чемпиондар лигасының финалдары
Санат:1992 жылғы футбол
Санат:Барселона ФК ойындары
Санат:Сампдория ФК ойындары
Реймс (футбол клубы)

**«Реймс»** () — Франциядағы кәсіпқой футбол клубы. 1931 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Стад Огюс Делоне" стадионында өткізеді. 2017/18 жылғы маусымда Францияның екінші лигасында жеңімпаз атанды да бірінші лигаға жолдама алды. Францияның алты дүркін чемпионы.

Екі рет УЕФА чемпиондар кубогының финалына шығып, екеуінде де Мадридтің "Реалынан" ұтылып қалды — 1956 жылы 3:4, 1959 жылы 0:2 есебімен.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Франция чемпионаты**
** **Чемпион** **(6)**: 1948/49, 1952/53, 1954/55, 1957/58, 1959/60, 1961/62
** **2-орын** **(3)**: 1946/47, 1953/54, 1962/63
** **3-орын** **(4)**: 1947/48, 1949/50, 1956/57, 1960/61
* **Франция кубогы**
** **Жеңімпаз** **(2)**: 1950, 1958
** **Финалист** **(1)**: 1977
* **Лига кубогы**
** **Жеңімпаз** **(1)**: 1991
* **Франция суперкубогы**
** **Жеңімпаз** **(4)**: 1955, 1958, 1960, 1966

### Халықаралық

* **Чемпиондар кубогы**
** **Финалист** **(2)**: 1956, 1959

#### Латын кубогы

* **Жеңімпаз** **(1)**: 1953

## Соңғы жылдардағы бапкерлері

## Атақты ойыншылары
*Жақша ішінде — «Реймсте ойнаған жылдары»*

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты 
* Франция чемпионаты  
* stadedereimstv.com  
* Бас бапкерлері 

Санат:Франция футбол клубтары
Санат:1931 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Реймс ФК
Тұрсынай Саидазимова

**Тұрсынай Саидазимова** (, 1911 жыл,  – 19 наурыз 1928 жыл, ) — өзбек ұлтынан шыққан алғашқы актрисалардың бірі.

Тұрсынай Саидазимова 1911 жылы Ташкент қаласында дүниеге келді (Сырдария облысы, Ресей империясы). 1924 жылдан 1927 жылға дейін Мәскеудегі Өзбек ағарту Үйінің жанында ашылған үшжылдық өзбек театр студиясында білім алып, драматург және ақын Хамза Хакимзаде Ниязидің оқушысы болды. 1927 жылдан бастап қаза тапқанға дейін Өзбек ұлттық театрында жұмыс істеді.

1928 жылы 18 жасар Тұрсынай Саидазимованы «арсыздық» жасағаны үшін өз күйеуі пышақпен бауыздап өлтірді. Саидазимованың өлімінен кейін оған арнап өлең шығарған Хамза Ниязи бұл оқиғадан бір жыл өткен соң Ферғана алқабындағы бір ауыл тұрғындарының қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан актрисалары
Санат:1911 жылы туғандар
Санат:1928 жылы қайтыс болғандар
Қайнарбұлақ

* Қайнарбұлақ – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл.
* Қайнарбұлақ – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
Нұра (айрық)

**Елді мекендер:**

* Нұра – Абай облысы Көкпекті ауданындағы ауыл.
* Нұра – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл.
* Нұра – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы ауыл.
* Нұра – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
* Нұра – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
* Нұра – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы кент.
* Нұра – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл.
* ''Нұра'' – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы таратылған ауыл.
* Нұра – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Өзен:**
 
* Нұра – Теңіз көлі алабындағы өзен.

**Тау:**

* Нұра – Арысқұм кұмды алқабының солтүстігіндегі аласа таулы жота.
* Нұра – Торғай өзенінің төменгі ағысындағы тау.
Водное

* *Водное* – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы Қайнарлы ауылының бұрынғы атауы.
* *Водное* – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы Көксу ауылының бұрынғы атауы.
Бобби Коллинз

**Роберт Янг «Бобби» Коллинз** (; 16 ақпан 1931 — 13 қаңтар 2014) — шотландиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Шотландия Ұлттық футбол құрамасында ойнаған, 1958 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан. 
 
## Статистикасы

### Клубтық

### Ұлттық құрамада

## Дереккөздер

Санат:16 ақпанда туғандар
Санат:13 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Эвертон ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Санат:Шотландия футбол жаттықтырушылары
Санат:Шотландия футболшылары
Санат:Шотландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Тетрис

thumb|right|250px|Тетрис енгізілген «Brick Game» ойын консольдары.
**Тетрис** — компьютерлік ойын.

1984 жылдың 6 маусымында кеңес бағдарламашысы Алексей Пажитнов шығарған. Алғашқы нұсқасы Паскаль тілінде шыққан. Нарыққа бейімделген тұңғыш коммерциялық нұсқаны 1987 жылы американдық Spectrum HoloByte компаниясы шығарған. Одан кейін шыққан ойынның көптеген үлгілері ойын консольдарына, компьютерлерге, ұялы телефондарға, калькуляторларға, тіпті осциллографтарға да енгізілген болатын. Сонымен қатар , ойын әртүрлі жанрлар мен форматтарға, соның ішінде көп ойыншы режимдеріне, тақырыптық вариацияларға және тіпті үш өлшемді нұсқаларға бейімделді.

Тарихтағы ең көп сатылған компьютерлік ойын болып келеді, жалғыз Nintendo-ның GameBoy консолімен бірге 35 миллион копия сатылды. 2014 жылы The Tetris Company бастығы Хэнк Роджерстің айтуынша, ұялы телефондарға ойын 425 миллион рет ақылы негізде жүктеліпті. 2007 жылы тетрис АҚШ Конгресс кітапханасына ең маңызды он компьютерлік ойынның бірі ретінде сақталуға берілген.

Тетристің негізінде төрт шаршыдан тұратын «тетрамино» фигуркаларынан құралған үстелдік ойжұмбақ ойыны жатыр.

## Ережелер
thumb|Тетрис фигуркалары.
Биіктігі 20 шаршы, ені 10 шаршы болатын төртбұрышты кеңістікке үстіден кездейсоқ түрде тетрамино фигуркалары түсіп жатады. Түскенде ойыншы оларды 90°-қа бұрай алады және олға-солға қозғалта алады. Қалайтын орны белгілі болса, фигурканы төменге де жедел түсіре алады. Ол басқа фигуркаға тірелгенге дейін, немесе кеңістіктің түбіне жеткенге дейін төмен қарай қозғала береді. Егер фигурка түскен кезде 10 шаршыдан тұратын қатар толық түзілсе, қатар жойылады, ал оның үстіндегі фигуркалар бір шаршыға төмендейді. Ойынның жылдамдығы бірте-бірте өседі. Берілген кеңістікке жаңа фигурка сыймай қалатын жағдайда ойын аяқталады. Әр жойылған қатар үшін ойыншыға ұпайлар беріледі.

## Тағы қараңыз
* Ең көп сатылған видео ойындар тізімі
* Тетрис (фильм) — 2023 жылы шыққан фильм

## Дереккөздер

Санат:Компьютерлік ойындар
Санат:Тетрис
Атамекен (айрық)

**Негізгі ұғым:**

* Атамекен — туған жер, өлке.

**Елді мекендер:**
* Атамекен — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Павлодар облысы Павлодар қалалық әкімдігіне қарасты кент.
* Атамекен — Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы ауыл.
* Атамекен — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Атамекен — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Атамекен (газет) — республикалық экологиялық апталық газет.
* Атамекен (көркем фильм) — 1966 жылғы Шәкен Айманов түсірген фильм.
* Атамекен (Телжанов) — Қанапия Телжановтың суреті.
* Атамекен (мұражай) — Астана қаласындағы аспан астындағы мұражай.
Жемісті

* Жемісті – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Жемісті – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.
Мақташы

* Мақташы – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Мақташы – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Мақташы – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
Талапты

**Елді мекендер:**

* Талапты – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Талапты – Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл.
* Талапты – Жетісу облысы Көксу ауданындағы ауыл.
* Талапты – Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Талапты – Түркістан облысы Жетісай ауданы, Ынтымақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Талапты – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл.
Қара шелек (әңгіме)

**Қара шелек** - 1930 жылы жазылған, колхозға ұйымдасқан ауыл адамдарының өмірі суреттелген әңгіме. Авторы - Бейімбет Майлин.

## Қысқаша мазмұны
Ауыл адамдарының жаңа тұрмысқа көшуінің қиын процесін ол терең білгірлікпен біртіндеп, сатылап әңгімелейді. «Қара шелек» деген әңгімеде колхозға ұйымдасудың бір көрінісі табиғи елестетілген. Мұнда қарапайым ауыл әйелдерінің бірі Айшаның «Коллектив боламыз» деген жиналыста ойламаған жерден белсенділік көрсетіп, ауыл адамдарының атынан сөйлеуі, «майкөт» (байкот) болған екі байдың жиналыстан шығарылуын талап етуі, ақырында өзі артель бастығы болып сайлануы баяндалады. Жиналыс кезінде өжеттік көрсеткен Айша кенет өзін артель бастығы етіп сайлағанда қатты толқиды. Қолдағы малын ортаға салуға іштей қимағанымен, ол жұрттың ауқымынан, заманның ағымынан сырт кете алмайды. Сөйте тұра, малын колхозға беруге ризалығы жеткен Айша қара шелегін бүлдіріп қойғаны үшін көрші әйелге қол жұмсайды. Автор Айшаның санасындағы жекеменшікшіл психологияның қайшылығын көрсетпек болған. Оқиғалар мен мінездерді өмірдің өз ағынынан ойып ала білген суреткер, әлгіндей бір көрініс төңірегінде-ақ ұжымдастыру жүзеге оңай аспағанын, бұл жолда талай-талай шырғалаң мен сарсаң, күдік пен толқу болғанын байқата алған.

## Шығарма кейіпкерлері
**Айша** – қара шелектің иесі, артель бастығы, Бірмағамбеттің жары. Жауапкершілігі мол, ұқыпты, сенімді адам.

**Бірмағамбет –** съез басшысы, шыншыл, әрі жауапты кісі.

**Қайралап пен Ыдырыс –** астық науқанында байкот (майкот) болған байлар.

**Жаман –** коллектив болу туралы ұсыныс жасаған адам.

**Қуандық –** Бірмағамбет пен Айшаның сегіз жасар баласы.

**Қожағұл –** молда, саудагер шал. Бірмағамбеттің жақын туысы.

**Қара тоқал** – Қожағұлдың әйелі. Салақ, әрі ұқыпсыз әйел.

## Сілтемелер
* https://malimetter.kz/bejimbet-majlinnin-prozalyk-shygarmalary/ 

Санат:1930 жыл туындылары
Санат:Бейімбет Майлин шығармалары
Пак Сын Дин

**Пак Сын Дин** (; 11 қаңтар 1941 жыл — 5 тамыз 2011 жыл) — солтүстік кореялық футболшы, жартылай қорғаушы. КХДР Ұлттық футбол құрамасында 1965-73 жылдары ойнаған. 

## Карьерасы

### Клубтық
Бүкіл карьерасында бір ғана клубта — Пхеньянның "Моранбон" клубында доп тепті.

### Ұлттық құрама
1966 жылғы әлем чемпионатына қатысып, екі голдың авторы атанды. Оның бірін екінші турда Чили қақпасына соқты. Бұл әлем чемпионаттары тарихындағы 700-ші гол болатын. Екінші голын 1/4 финалда Португалияның қақпасына 23-ші секундта енгізді. Бұл осы чемпионаттағы ең жылдам гол ретіннде тарихта қалды. Бұл ойында Солтүстік Корея 3:5 есебімен ұтылып қалды.

### Кейінгі жылдары
Карьерасын аяқтаған соң бапкерлікпен айналысып, КХДР чемпионатының бірінші дивизионындағы командаларды аз уақыт жаттықтырды.
ХХ ғасырдың басында Пак Сын Дин "Олардың өміріндегі ойын" атты деректі фильмнің түсіріліміне қатысты. Онда КХДР құрамасының 1966 жылғы әлем біріншілігіндегі матчтары жайлы әңгімеленеді. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі

Санат:11 қаңтарда туғандар
Санат:Солтүстік Корея футболшылары
Санат:Моранбон ФК ойыншылары
Санат:5 тамызда қайтыс болғандар
Санат:КХДР Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Данбар түбіндегі шайқас (1296)

**Данбар түбіндегі шайқас** () — Эдуард І бастаған ағылшын әскері мен Иоанн I бастаған шотланд әскерінің арасындағы 1296 жылы шотландық Данбар қаласының маңында болған шайқас.

## Шайқастың алдындағы жағдай
Берик-апон-Туидті басып алған Эдуард I Шотландияны жаулап алуды жалғастыруға асықпады және қаланың қорғанысын күшейтіп, бір ай бойы осында қалды. 5 сәуірде Иоанн I-ден салық төлеуден бас тартуы туралы хабар келді, осыдан кейін әскери-іс қайта жанданды.

Ағылшындардың мақсаты - Джон Коминнің қарындасы мен олардың жақтасы, данбардың графы Патрик IV-нің әйелі күйеуінің көзқарастарымен келіспей, шотландықтардың Данбар бекінісінде орнығуына қарсы болмады. Жауап ретінде Англия королі солтүстікке рыцарлар жасағымен көмекшісі Джон де Вареннды жіберді. Қатерді естігеннен кейін, қамал қорғаушылар Хаддингтонда тоқтаған Иоаннан көмек сұрады. Осыдан кейін, бүкіл әскер (немесе оның көп бөлігі) Данбарға беттеді, патшаның өзі жорыққа қатыспады.

## Шайқас
Күштер 27 сәуірде кездесті. Сірә, шайқас екі атты әскер жасақтарының қақтығысы болды. Шотландықтар батысқа қарай қырдағы қорғалған жерде орналаса алды, бірақ де Варенннің адамдары қатарларының сапы бұзылған және қашқандай кейіп келтіріп, алдап шығара алды. Осыдан кейін ағылшындар біріккен фронт болып шабуыл жасады. Соғыс қанды болмады, жалғыз кәмелет жасына томаған лотиандық рыцарь сэр Патрик Грэхем ғана қаза болды, 100-ге жуық шотландық лордтар тұтқынға алынды. Қалған шотландықтар Эттрик орманына қашты. Келесі күні Эдуард Данбардың қабырғаларына жақындады, оның гарнизоны көп ұзамай берілді. Қамалда болған 130-ға жуық рыцарлар мен атқосшылар Англияға жіберілді, олардың ішінде Атолл, Росс және Ментейт графтары болды.

## Салдары
Данбар түбіндегі шайқас 1296 жылғы жорықтар ағылшындардың жетістіктерінің бірі болды, бұл шайқас Иоанн І Эдуард I-нің пайдасына орай тақтан бас тартуымен аяқталды.

## Әдебиет
*Young, Alan. *Robert Bruce’s Rivals: The Comyns 1212—1314, p. 158.*
*Barrell, A., *«Medieval Scotland»*
*Brown, M., *«Wars of Scotland»*
*Brown, C., *«Scottish Battlefields»*
*Nicholson, R. *«Scotland. The Later Middle Ages»*
*Ayton, A. *«Knights and their Warhorses»*
*Watson, F., *«Under the Hammer»*
*Brown, C., *«Knights of the Scottish Wars of Independence»*

Санат:Шотландия шайқастары
Санат:Англия шайқастары
Санат:Шайқастар
Төрткүл

**Елді мекендер:**

* Төрткүл – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл.  
* Төрткүл – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Төрткүл – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**
* Төрткүл – ортағасырлық қалашық орны.
* Төрткүл – Түркістан облысы Отырар ауданындағы Көлқұдық ауылының солтүстік шетінде орналасқан, 9-11 ғасырларға жататын археологиялық мекен.

## Тағы қараңыз
* Төрткөл
*
Эктор Язалде

**Эктор Касимиро Ясальде** (; 29 мамыр 1946, Авельянеда, Аргентина — 18 маусым 1997, Буэнос-Айрес) — аргентиналық футболшы, 1970-74 жылдары Аргентина Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 1974 жылы ГФР-де өткен әлем чемпионатына қатысып, екі гол соқты. 

## Жетістіктері

### Командалық

* **Аргентина чемпионы** (2): Нас. 1967, Нас. 1970
* **Португалия чемпионы**: 1973/74
* **Португалия кубогы**: 1972/73
* **Франция кубогы**: 1975/76

### Жеке

* **Арегнтинадағы жыл футболшысы**: 1970 *осы жүлденің тұңғыш иегері*
* **Португалия чемпионатының үздік мергені**: 1974, 1975
* **Алтын бутсы**: 1974

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:29 мамырда туғандар
Санат:18 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Индепендьенте ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Ньюэллс Олд Бойз ФК ойыншылары
Санат:Уракан ФК ойыншылары
Қараой

**Елді мекендер:**

* Қараой – Ақтөбе облысы Ойыл ауданындағы ауыл.
* Қараой – Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл.
* Қараой – Алматы облысы Іле ауданындағы ауыл.
* Қараой – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы ауыл.
* Қараой – Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл.
* Қараой – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл.
* Қараой – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы ауыл.
* Қараой – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл.
* Қараой – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Қараой – Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданындағы ауыл.
* Қараой – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қараой – Қаратал алабындағы өзен.
* Қараой үстірті – Іле өзенінің сол жағалауындағы үстіртті тау.
Атақоныс

* Атақоныс – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Атақоныс – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
Сергей Павлович Балтача

**Сергей Павлович Балтача** (17 ақпан 1958, Жданов, Сталин обл, Украин КСР, КСРО) — КСРО және Украина футболшысы, жартылай қорғаушы.  

## Карьерасы
Екі дүркін жастар арасындағы Еуропа чемпионы. КСРО ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 

1982 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңінде Жаңа Зеландияның қақпасына әлем чемпионаттары тарихындағы 1200-ші голды соқты. Бұл ойында КСРО 3:0 есебімен жеңіске жетті. 

1988 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 

Кейін бапкерлікпен айналысып, бірнеше клубта бапкер көмекшісі боп қызмет атқарды.  

## Жетістіктері

### Командалық
**Динамо (Киев)**

* КСРО чемпионы (**4**): 1980, 1981, 1985, 1986
* КСРО кубогы (**4**): 1978, 1982, 1985, 1987
* КСРО Суперкубогы (**3**): 1981, 1986, 1987
* Кубок иелері кубогы (**1**): 1986

**КСРО құрамасы**

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 1977
* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 1980
* Олимпиаданың қола жүлдегері: 1980
* Еуропа чемпионатының Вице-чемпионы: 1988

### Жеке

* КСРО-ның үздік 33 футболшысының тізіміне енген (**7**): № 1 (1981—1985) — 5 раз, № 2 (1978, 1980, 1986)
* КСРО спорт шебері: 1977
* КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері: 1986

## Отбасы

* Әйелі — Ольга Балтача — бессайыс пен жетісайыстан Олимпиадаға қатысқан. Қазір онымен ажырасқан, ол Лондонда тұрады.
* Ұлы — Сергей де футболшы.
* Қызы — Елена — теннисистка (2014 жылы 4 мамырда 31 жасында қайтыс болды).

## Сілтемелер
* Профилі
* Биографиясы

Санат:17 ақпанда туғандар
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Украина футболшылары
Санат:Украина футбол жаттықтырушылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Санат:Ипсвич Таун ФК ойыншылары
Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Нұрлыжол

* Нұрлыжол – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Нұрлыжол – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.
Жан-Пьер Папен

**Жан-Пьер Папен** (; 5 қараша 1963, Булонь-сюр-Мер, Франция) — француз футболшысы, шабуылшы. Франция Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.

## Карьерасы
Карьерасында "Олимпик Марсель", "Милан", "Бавария", "Бордо" секілді атақты клубтарда және басқа да Францияның төменгі лигаларындағы түрлі командаларында ойнап, 2006 жылы 43 жасында карьерасын аяқтады. 2009 жылы карьерасын қайта жаңғыртып, "Фактюр Бигано" әуесқой клубында ойнап, үш кездесуде үш гол соқты. 

Футбол ойнауды доғарған соң бапкерлікпен айналысты.

Ұлттық құрамадағы дебютін 1986 жылы өткізіп, сол жылы Мексикада өткен әлем чемпионатына қатысты. Топтық турнирдің алғашқы ойынында Канаданың қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты (Бұл ӘЧ тарихындағы 1200-ші гол). Үшінші орын үшін ойында да Бельгияның қақпасына бір гол енгізді.

## Жетістіктері

### Жеке

* Францияның жыл футболшысы (**2**): 1989, 1991
* Франция чемпионатының үздік мергені (**5**): 1988 (19 гол), 1989 (22 гол), 1990 (30 гол), 1991 (23 гол) и 1992 (27 гол)
* Чемпиондар кубогының үздік мергені (**3**): 1990 (6 гол), 1991 (6 гол) және 1992 (7 гол) («Олимпик» Марсель)
* ФИФА 100 тізіміне енген
* Алтын доп иегері: 1991

### Командалық

* ӘЧ-1986 қола жүлдегері
* Чемпиондар лигасы: 1994 («Милан»)
* УЕФА кубогы: 1996 («Бавария» Мюнхен)
* Франция чемпионы (**4**): 1989, 1990, 1991, 1992 («Олимпик» Марсель)
* Италия чемпионы (**2**): 1993, 1994 («Милан»)
* Италия суперкубогы: 1992 («Милан»)
* Бельгия кубогы: 1986 («Брюгге»)
* Франция кубогы: 1989 («Олимпик» Марсель)

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:5 қарашада туғандарСанат:Франция футболшыларыСанат:Валансьен ФК ойыншыларыСанат:Брюгге ФК ойыншыларыСанат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Бордо ФК ойыншылары
Санат:Генгам ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК жаттықтырушылары
Санат:Франция футбол жаттықтырушылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Мұратбаев

* Мұратбаев – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл.
* Мұратбаев – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Мұратбаев – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.