open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даллас

**Даллас** — Техас штатындағы көлемі бойынша 3-ші қала болып, ал АҚШ мемлекеті аумағындағы тоғызыншы қала болып есептеледі. Даллас-Форт Уэрт елдің оңтүстігіндегі ірі қала болып, ол АҚШ-та төртінші ірі қала болып есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Техас қалалары
Эл Пасо

**Эл Пасо** - АҚШ еліндегі Техас штатындағы қала. 2010 жылғы санақ бойынша, қалада 649,121 халық болған. Эл Пасо Техастағы алтыншы үлкен қала болса, ал АҚШ бойынша он тоғызыншы үлкен қала болып есептеледі.
Санат:Техас қалалары
Остин

**Остин** () — АҚШ-тағы Техас штатының астанасы, Тревис ауданының әкімшілік орталығы. Оңтүстік-орталық Техаста орналасқан. Қала 1839 жылы Стивен Фуллер Остиннің құрметіне құрылды. Бұл қала Техастағы төртінші үлкен қала,  АҚШ еліндегі халық саны бойынша он бірінші орында. Қала сондай-ақ 2015–2016 жылдар аралығында Құрама Штаттарында ең жылдамөсуші қала болып танылды.

## Тарихы
Қазіргі Уильямсон және Тревис аудандарының аумақтары, соның ішінде Остин, б.з.д 9200 жылдары қоныстанған болатын. Джорджтаун мен Форт Худ арасындағы қазба жұмыстары, адамдар бұл жерде Плейстоцен дәуіріндеде өмір сүргенін дәлелдеді.

Еуропалықтардың келуінен бұрын бұл жерде Тонкауа тайпалары тұрған.

## Демография

## Галерея
thumb|left|360 Condominiums Tower
thumb|right|Конгресс-бридж кешке
alt=|thumb|Остин қаласының орталық бөлігі, Конгресс-авеню, Техас штатының капитолі, 2012
thumb|Алтыншы көшедегі Қызық мұражайы
thumb|Эмма С. Барриентос мексика-американдық мәдени орталық
thumb|Austin City Hall
[alt=|thumb|[Остиндегі Техас Университеті]]
thumb|Остин Қоғамдық Колледж ауданы
thumb|Қасиетті Эдуард университеті
alt=|thumb|Пеннибэкер көпірі
thumb|right|Кешкі уақыттағы Техас штатының капитолі

## Дереккөздер

Санат:АҚШ штаттарының астаналары
Санат:Остин (Техас)
Санат:Техас округ орталықтары
Есепке алынбаған кен

**Есепке алынбаған кен** — құрамында бағалы заттын проценттік үлесі өте төмен болғандықтан байыту техникасының қазіргі даму сатысында тиімсіз байытылатын кендер. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Луизиана

**Луизиана** (; ) — АҚШ-тың оңтүстігінде орналасқан штат. Луизиананың астанасы - Батон-Руж қаласы болса, штаттағы ең  үлкен қаласы Жаңа Орлеан. Жер көлемі- 135 382 км². Халық саны- 4 601 893 (2012 жыл). Луизиана батысында Техаспен, солтүстігінде Арканзаспен, шығысында Миссисипи штатымен және оңтүстігінде Мексика шығанағымен шектеседі.

## Экономика
Луизиана - индустриалды-аграрлық штат. Луизиана Құрама Штаттарда өндірілетін мұнай мен табиғи газдың көп бөлігін қамтамасыз етеді. Мұнай өңдеу, химия, алюминий, мұнай-химия өнеркәсібі дамыған.

### Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығында өндірілетін өнімнің жартысы егіншіліктен келеді. Негізгі дақылдар: күріш, мақта, қант қамысы. Ірі қара, шошқа өсіріледі.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ штаттары
Тығындағыш

**Тығындағыш** — алюминийден жасалған немесе кигізбесі бар ағаш білік.

## Қолданылуы
Ұңғыларды (шпурларды) жарылғыш заттармен дәрілеген кезде оларды нығыздау үшін пайдаланады. Жатық немесе көлбеу бұрғыланған ұңғыларды тығындау үшін тығындағыштың жеке ағаштан тұратын бөлшектерін бір-біріне бекітіп ұзартып қолданады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үңгубет қозғалтқышы

**Үңгубет қозғалтқышы** — ұңғының түбіне тікелей орналасып бұрғы ұшын (коронканы) айналдырып тұратын турбобұрғы және электробұрғы. Сондықтан бұрғылау штангілері айналмайды, тек турбобұрғы мен үңгубетке су жеткізу жұмысын атқарады. Үңгубет қозғалтқышы диаметрі 90—600 мм ұңғыларды бұрғылауды қамтамасыз етеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үңгубеттік бөлу өткізбе құбыры

**Үңгубеттік бөлу өткізбе құбыры** — үңгубет кеңістігіне орналасқан және алдында немесе бүйірінде шығысы бар толтырма жеткізетін өткізбе құбырдың бөлігі. Үңгубеттік бөлу өткізбе құбыры механикаландырылған бекітпелермен үйлестіре қолданғанда пайдалы қазындыларды қазып алу мен кені алынған кеңістікті толтырып отыру жұмыстарын қатарластыра жургізуге мүмкіндік береді. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Басбұрғы

**Басбұрғы** — ұзындығы 300—600 мм бұрғы, шпур мен ұңғыны бұрғылау жұмысы ең алдымен осы бұрғымен атқарылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы қазындылардың сапасыз қоры

**Пайдалы қазындылардың сапасыз қоры** — құрамындағы пайдалы заттар белгіленген ең төменгі шартты (кондиция) мөлшерден аз, қазіргі кезде пайдалануға экономикалық жағынан тиімсіз немесе техникалық және технологиялық жағынан қазып алу мүмкіндігі жоқ пайдалы қазындылар. Бірақ олар кейіннен қолдануға болатын пайдалы қазындылардын катарына көшірілуі мүмкін. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Колошаның ілінуі

*Колошаның ілінуі*' — металлургиялық пешке (домнаға, вагранкаға, ватержакетке) қорыту үшін жоғары жағынан шамалап салынып тұратын колошаның (кен, әк тас, темір сынықтары, кокс) нендей бір себептен бықсып, пештің қабырғасына жабысып, салбырап немесе ілініп тұруы. Мұндай жағдайда колошаның іліну себептерін тапқан соң пештің ішіне үрлеуді көбейтеді, жеңіл еритін флюстерді қосады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Енгізбе шұнқыр

**Енгізбе шұнқыр** — жер асты қазбалар қабырғасындағы бекітпелердің ұшы тайып кетпес үшін оларды сұғып, тіреп коюға арналған шұңқырлар. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ағаш бекітпелерді дайындау

**Ағаш бекітпелерді дайындау (өңдеу)** — ағаш бекітпелердің элементтерін атқаратын қызметтеріне қарай жонып, қырнап, кесіп, ұштап дайындау жұмыстарын жүргізу. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Газданған қазба

**Газданған қазба** — кен қазбаларында кеніш газдарының (метанның, көмір қышқыл газынын, өлі ауаның және басқалардың) көмір және сланец шахталарына арналған қауіпсіздік ережелерінде белгіленген нормадан жоғары болуы. Газданған қазба ауа алмасуының жеткіліксіз болуынан, желдету жүйесінің бұзылуынан немесе жарықшақтардың шпур мен ұңғылар жарықшақтармен түйісуінен газдардың көп шығуы нәтижесінен болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Салу тесігі

**Салу тесігі** — ұсатқыштардың кен түсетін тесігі. Ол жақты ұсатқышта төрт бұрышты, конусты ұсатқыштарда шеңбер тесік түрінде болады. Тесіктер көлемі сол ұсату сатысына түсетін ең ірі кесектін көлемінен 20%-тей артық болуы керек. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тұтандырғыш білте

**Тұтандырғыш білте** — иірілген мақта матасымен қапталып, калий селитрының ерітіндісіне қаныққан от өткізгіш бауды тұтандыру үшін қолданатын зығыр немесе мақта жіптер бумасы. Білтенің диаметрі 6—8 мм болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қысатын орта

**Қысатын орта** — керт-пештің, блоктың, панельдің және басқаның қопаратын бөлігінде үңгубетке таяу жерде бұрын қопарылып, әлі жиналып алынбаған тау жыныстары жатқан кеңістік..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жобалауға берілетін тапсырма

**Жобалауға берілетін тапсырма (кәсіпорындарды, үйлерді, ғимараттарды)** — белгіленген техника-экономикалық жағынан негізделген (тэд) немесе техника-экономикалық есептеулердің (тэе) және құрылыс салуға арналған жоба-сметалық құжаттың сапасын бағалау жөніндегі ереже талабы негізінде бас жобалаушының қатысуымен жобалауға тапсырма берушінің жасаған құжаты. Жобалауға берілетін тапсырма өндірістік маңызы бар объектілер туралы мынадай негізгі мағлұматтар мен талаптар көрсетілуі қажет. 
# жобалаудың дәлелдері; 
# құрылыстың басталу мен аяқталу мерзімдері; 
# құрылыстың ерекшелік жағдайлары; 
# жобалаудың кезеңділіктері; 
# саралау негізінде жобалаудың бірнеше шешімдерін жасау және тағы сол сияқты..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
От алдыратын патрон

**От алдыратын патрон** — қопару жұмыстарында жарылғыш заттарды от алдыру үшін қолданатын бірнеше от өткізгіш бауларды бір мезгілде тұтандыратын патрон. Патронның бір жағы ашық қағаздан жасалған қабық. Оның екінші жабық түбінде қалыңдығы 2—3 мм порохтан жасалған қатырма оқ-дәрі болады. Бірнеше от өткізгіш баулардын ұшын біріктіріп осы патронный ішіне ашық жағынан енгізеді де электр тоғы арқылы тұтандырады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тығындау кезінде ерітіндіні қысып айдау тәсілі

**Тығындау кезінде ерітіндіні қысып айдау тәсілі** — насостың қабілетіне сәйкес уақыт бірлігі ішінде тығындау ерітіндісін ұңғылар ішіне тұрақты мөлшерде беру тәсілі. Тығындау ертіндісімен жарықшақтар толған сайын, оны айдап енгізу қысымы арта түседі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Батпақтандыру

**Батпақтандыру** — жер астында пайдалы қазыналардың өздігінен тұтануы нәтижесінде пайда болатын өрттерді сөндіру және оның алдын алу үшін қолданатын тәсіл. Ол үшін күні бұрын бұрғыланған ұңғылар арқылы жер асты қазбаларына сумен қойыртпақталған саз балшық пен құм түсіріледі. батпақтандыру мақсатына қарай: алдын алу және апаттық болып ажыратылады. Алдын алу қуыстар мен жарықшақтарды тығындап толтырып, қазбаларға ауаның кіруін тоқтатады. Қойыртпақпен қуыстарды түгелімен немесе жартылай толтырады. Апатты өрт алқабын айналасынан оқшаулау үшін ұңғы арқылы жер үстінен немесе жер асты қазбаларынан қойыртпақ жіберіп бөліп тастайды. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Болатты шынықтыру

**Болатты шынықтыру** — болатты белгілі бір температурада және белгілі бір уақыт бойы қыздырғаннан кейін тез суыту (суару). Осылай шынықтырылған болат мартенсит құрылымды болады да, өте берік және қатты келеді. Суаратын сұйық ретінде ыстық су, май, ерітілген тұз немесе балқытылған металл пайданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толтырғыш машина

**Толтырғыш машина** — пайдалы қазындыларды алу нәтижесінде пайда болған кеңістікті тығындау материалдармен толтыру үшін арнайы қолданылатын машина. Толтырғыш машиналар егер өзі салып оны тығыздайтын болса, оны механикалық; тым қашық емес жерден лақтырып толтыратын болса, оны лақтырып толтыратын; құбыр арқылы ауа қысымымен тасымалдап толтырса, оны пневмо-толтырғыш деп бөледі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толтырғыш қоспа

**Толтырғыш қоспа** — белгілі бір көлемдік қатынаспен жасалынатын әр түрлі толтырғыш материалдардың қоспасы. Қатайған толтырма қоспа алу үшін оларды біріктіріп байланыстыратын цемент, күл және басқаларды қосады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толтырма құбыр өткізгіш

**Толтырма құбыр өткізгіш** — кені алынған кеңістікті толтыратын материалдарды тасымалдауға арналған құбыр өткізгіш. Толтыратын материалдарды шахты ішіне түсіру үшін диаметрі 250—280 мм. Толтырма құбыр өткізгіш пайдаланылады. Олар шурф, оқпан немесе ұңғылар ішіне орналасады. Егер кеңістікті толтыру үшін гидравликалық немесе пневматикалық тәсілдер қолданылса, онда өткізбе құбырдын диаметрі толтыратын материалдың ең ірі кесегінен 2,5—3 еседей үлкен болуы керек. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толтырма шурф

**Толтырма шурф** — толтырғыш материалдарды түсіруге арналып жер бетінен тіке немесе көлбеу жүргізілген онша терең емес жер асты қазбасы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат:Археология
Бұрғы снарядының сыналануы

**Бұрғы снарядының сыналануы** — бұрғы ұшының ұңғы түбіндегі тұнған тау жыныстарының ұнтақтарында сыналанып қалуы. Соның нәтижесінде бұрғы айналмай тоқтап қалады. Бұрғының сыналануы әдетте ұңғы ішіне ауа берілуінің кілт тоқтап қалуынан немесе судың берілмеуінен, кейде аз берілуінен де болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толтыру кешені

**Толтыру кешені** — кені алынған кеңістікті тығындап толтыруға арнайы қолданатын жабдықтар, механизмдер және ғимараттар жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кеншоғыр

**Кеншоғыр** — жер қойнауында айналасындағы қоршаған жыныстардан айқын шектелген пайдалы қазындылар шоғыры..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қоймаланған кен

**Қоймаланған кен** — тазалап қазып алу барысында қазба кеңістігіне жиналған кен. қалындығы шағын кен орнын қазғанда қоймаланған кен шпур]ларды бұрғылау және төбедегі (үңгубетіндегі) қопсып құлағалы тұрған кен кесектерінен тазарту үшін жұмыс орны ретінде пайдаланылады. Oрнықсыз қабырға жыныстары құламауы үшін қолданылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Баяу жару

**Баяу жару** — бір топтағы зарядтерді бірінен кейін бірін кезектестіріп жару, бірнеше зарядтар тобын бірінен кейін бірін жару немесе бірінен соң бірін араға уақыт салып жару. Мұндай тәсілдерде аралық уақыт ұзақтығын кідіріс аралығы дейді. Ол әр түрлі тәсілдермен басқарылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жарылғыш заттар зарядының тұйықтығы

**Жарылғыш заттар зарядының тұйықтығы** — жарылғыш заттар жарылғанда бөлініп шығатын газдардың ауаға еркін шығуын болдырмау шаралары. ол жарылғыш заттардың ішкі зарядын дұрыс орналастыру, жарылғыш заттарға ауа кірмейтіндей етіп тығындау арқылы жасалынады. Заряд беті бір немесе бірнеше жердей тікелей ауамен шектессе, онда оны ашық, тұйықтал- маған заряд деп атайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрғы құрал-сайманын шыңдау

**Бұрғы құрал-сайманын шыңдау (қайрау)** — мұқалған бұрғы ұшын (коронка, долото) немесе штанганы механикалық болмаса қыздырып өңдеп, қалпына келтіру, жұмыстарының жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қақтану

**Қақтану** — қорыту пештерінің қабырғаларында, ішкі табандарында және болат құятын шөміштерде металл немесе шлак қақтарының (қабыршақтарының) пайда болу процесі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Құбырлардың бітелуі

**Құбырлардың бітелуі** — құбыр өткізгіште толтырғыш материалдарды тасымалдау барысында олардың тығындалып, бітеліп қалуы. Құбырлардың бітелуі - әдетте бөгде заттың құбырға түсіп кетуіне, тасымалдайтын материалдардың ішінде үлкен кесектердің болуы, сонымен қатар артық салмақтан және қозғалыс жылдамдығының төмен деңгейде болуы себепші болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кен орны қабатының орналасуы

**Кен орны қабатының орналасуы** — тау жыныстарының орналасу жағдайы өзінің пайда болу кезінде және кейініректе әр түрлі геологиялық процестердің (жер қыртысының қозғалысы, мұз дәуірінің әсері және т. б.) нәтижесінде қалыптасады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Заходка

**Заходка** — тікелей кені алынған кеңістікке жақын орналасқан немесе одан уақытша қалдырылып, пайдалы қазынды тыңшығымен бөлінген, көлденең қимасы шектеулі, тым ұзын емес қазба. Ол жер асты кен қазу жүйелерінде және кенді ашық тәсілмен қазып алу барысында пайдалы қазындыларды алуға немесе тазалап қазып алу барысында бұрғылау жабдықтарын орналастыруға пайдаланылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ұңғының тығындалуы

**Ұңғының тығындалуы** — бұрғылау барысында ұңғы қабырғалары кен бұрғы құрал-сайманы арасындағы саңлауға ұнтақтардың кіріп, бітеліп қалуы. Мұндай жағдай әдетте тазалау немесе үрлеу жұмыстарының дұрыс жүргізілмеуінен болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жер асты қазбаларын судан сақтау

**Жер асты қазбаларын судан сақтау** — қазып алу жұмыстарын жүргізу барысында тиімді, қауіпсіз және қолайлы жағдай жасау мақсатымен жер үсті, жер асты және шахта (карьер) суларының қазбаларға ағып келуін тоқтататын немесе шектейтін шаралардың жиынтығы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Зейгерлеу, бөлшектеу

**Зейгерлеу, бөлшектеу** — қатты қорытпаларды құрамдас бөліктерге ажырату, бұл әдіс олардың әр түрлі балқу температураларын пайдалануға негізделген. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жер бөліп беру

**Жер бөліп беру** — кен қазу кәсіпорнына өндіріс объектілерін салу және пайдалы қазындыны кен орнынан алу мақсатында уақытша пайдалануға берілген жер учаскесі. Кен қазу кәсіпорны және министрлік бөлінген жерді пайдалану барысында оның байлығына ұқыптылықпен қарап айналадағы ортаның тазалығын сақтауға мемлекет алдында жауапты. Жер қойнауын пайдалану жұмыстары біткеннен кейін кен қазу кәсіпорны өзіне бөлінген учаскені бұрынғы қалпына келтірүге міндетті..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Температураның жылдық өзгеру аймағы

**Температураның жылдық өзгеру аймағы** — үстіңгі бетке жақын аймақ мұнда сыртқы ауа температурасының жылдық өзгеруіне байланысты жер бетіне жақын орналасқан тау жыныстарының температурасы да өзгеріп отырады. Температураның жылдық өзгеру аймағы шамасы 0—30 метр.

## Дереккөздер


Санат: Температура
Санат: Тау-кен ісі
Тау жыныстарының қопарылу аймағы

**Тау жыныстарының қопарылу аймағы** — кені алынған кеңістіктің үстіне тікелей орналасқан тау жыныстарының өзгеріске түсіп, жеке кесектермен ұсақ блоктарға бөлініп шөгу аймағы. Әдетте қопарылатын аралықтың биіктігі (3—6) т болады. Мұнда т — қазып алынатын кен денесінің қалыңдығы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жер асты қазу жұмыстарының қауіпті әсерінің аймағы

**Жер асты қазу жұмыстарының қауіпті әсерінің аймағы** — жер астында кен қазу жұмыстары үйлер, ғимараттар және табиғи объектілер (су қоймасы, орман және басқалар) үшін қауіпті. Кені алынған кеңістіктің үстіне тікелей орналасқан тау жыныстары өзгеріске түседі, тау жыныстарында қозғалу процесі пайда болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тіреу қысымның аймағы

**Тіреу қысымның аймағы** — жер асты қазбаларын жүрмегенге дейінгі қысыммен салыстырғанда оларды жүргеннен кейін пайда болған жоғарғы қысым аймағы. Тіреу қысымның аймағы қазбаның көлеміне, қандай тереңдікте орналасқанына, тау жыныстарының физика-механикалық қасиеттері мен құрылымына байланысты анықталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Зумпф

**Зумпф** — пульпалы өнім бір операциядан екінші операцияға көшіру немесе тасымалдау мақсатында насосқа беру алдында жинағыш ыдысқа түседі. Онда пульпа деңгейі бір қалыпта болады. Бұл насостың тұрақты жұмыс істеуіне мүмкіндік жасайды. Зумпф бетоннан не металдан жасалуы мүмкін..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Игданит

**Игданит** — тікелей жұмыс орнында аммиак селитрасының түйіршіктерін шамалы сұйық жанар маймен (соляр майы немесе дизель отыны) араластырып дайындауға болатын қарапайым (жарылғыш) заттар. Оны қолданған кезінде қысымның жоғарғы шекте күрт артуы бәсеңдейді де, жарылыстың тау жыныстарына ететін әсерінің уақыты ұзарып, олардың жақсы ұсатылуына жағдай туады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Уильям Отред

**Уильям Отред** (, 5 наурыз 1575—30 маусым 1660) — ағылшын  математигі. Ескі орыс жазбаларында *Вильям Отред* немесе *Вильям Оутред* деп аталуы мүмкін. Логарифмдік сызғыштың (1622 жыл) құрастырушысы және қазiргi заманғы математикалық символиканың жасаушыларының бiрi ретінде танымал. Оның оқушылары танымал Кристофер Рен және Джон Валлис болған. Отредтың еңбектері алгебраның дамуына түбегейлi ықпалын тигізді.

## Сыртқы сілтемелер
* Answers.com article with additional material on Oughtred. 

Санат:Англия математиктері
Санат:1575 жылы туғандар
Санат:1660 жылы қайтыс болғандар
Таңдамалы флотация

**Таңдамалы флотация** — кен ішінен оны реагенттермен өңдеу арқылы тек белгілі бір минералдарды ғана флотациялау..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бірдей шөгетін түйіршіктер

**Бірдей шөгетін түйіршіктер** — массалары бірдей түйіршіктер бірдей шөгеді. Тығыздықтары екі түрлі минералдар түйіршіктері бірдей шөгу үшін олардың диаметрлері әртүрлі болуы керек (тығыздығы төмен минерал түйіршіктерінің диаметрі үлкен, ал жоғары минералдікі кіші)..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Газсыздандыру аймағы

**Газсыздандыру аймағы** — беті ашылған кен қабатымен шектесетін көмір немесе жыныс массивінің учаскесі. Мұнда жақын жүргізілген жер асты қазбаларының әсерінен газсыздану жүреді де қысымның өзгеруі салдарынан газ қазба атмосферасына бөлінеді. Газсыздандыру аймағы массивті газ өткізгіштігіне, ондағы газдың молдығы мен қысымына, іргелес тау жыныстарының механикалық қасиеттері мен қазбалардың айналасында пайда болған тау қысымының сипатына байланысты болады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шаң өлшеуіш аспаптың таңдағыштығы

**Шаң өлшеуіш аспаптың таңдағыштығы (шаң түйіршіктерінің ірілігіне қатысты)** — шаң өлшегіш аспаптың ауадан шаң түйірішіктерін таңдап алу немесе олардың белгілі мөлшердегі кесектерін тіркеу қасиеті..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Диаметрлері мөлшерден үлкен кен кесектері

**Диаметрлері мөлшерден үлкен кен кесектері** — ұсатқыштарда ұсатылып шығатын кен кесектерінің диаметрлері (әр ұсату сатысында) белгілі мөлшерден аспауы қажет. Ұсатқыштың шығару жырығы осыған сәйкес реттеледі. Бірақ жырық мөлшері тек көлденең бағытта ғана реттеледі. Осыған байланысты ұсатылған зат кесектерінің біразының диаметрлері жырық мөлшерінен үлкен болып шығады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Известняктар

**Известняктар** — шөгінді тау жыныстары. Олар негізінен кальциттен CaCO3 тұрады. Барлық шөгінді жыныстардың 20 процентін кұрайды. Известняктар жоғарғы температураның әсерінен қайтадан кристалданып, мәрмәрға айналады. Олар көбінесе теңіз түбінде түзіледі. Металлургияда, құрылыста, химия өнеркәсібінде пайдаланылады.  .
## Дереккөздер

Санат: Шөгінді тау жыныстары
Алым, түсім

**Алым, түсім (ажыратылған өнім)** — бөлек технологиялық процестерде (пайдалы қазындыны байыту, металлургия, химиялық технология және т. б.) бастапқы шикізаттың қаншалықты толық пайдаланылғанын бағалау. Ол үшін ажыратып алынған зат массасының бастапқы шикі заттағы массасына қатынасы (процент есебімен немесе бөліктер ретінде) есептеліп шығарылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Металдың сынған жері

**Металдың сынған жері** — металдың сынған жерінің сыртқы түрі. Осыған қарап сол металдың сапасын, қасиетін, ақауын және неліктен сынғанын анықтауға болады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кеннің ұнтақталғыштығы

**Кеннің ұнтақталғыштығы** — кеннің ұнтақталғыштығы оның физика-механикалық қасиеттеріне байланысты. Кен неғұрлым қатты болса, соғұрлым оның ұнтақталуы төмендейді.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бағалы затты бөліп алу дәрежесі

**Бағалы затты бөліп алу дәрежесі** — кеннен бағалы заттың бөлініп алынған мөлшерін көрсететін басты технологиялық көрсеткіш. Оны есептеу үшін кендегі және одан алынатын концентраттағы металл массаларын білу қажет. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Металл бекітпені алу

**Металл бекітпені алу** — жер асты қазбаларын жабу немесе оны жөндеп, қайта пайдалану үшін ондағы металл бекітпелерді алу жөніндегі жұмыстар Металл бекітпені алу жұмыстары шахта лебедкаларымен, МИК тектес машиналар көмегімен немесе қолмен орындалады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Көктөбе (Май ауданы)

**Көктөбе** (1992 жылға дейін — *Белогорье*) — Павлодар облысы Май ауданындағы ауыл, аудан және Көктүбек ауылдық округі орталығы. Әкімшілік-территориялық объектілерінің жіктеуші коды - 555630100.

Бұрын ауылда сүт өндіруге мамандандырылған «Белогорский» кеңшарының орталық мүлкі болған. Қазіргі Көктөбеде обьект құрылыстары мен тасымалдау қызметтерін көрсететін құрылыс және көлік кәсіпорындары жұмыс істейді. Музыкалық және орта мектептер, қоры үнемі жаңартылатын кітапхана, кинотеатрлар мен стадион ашық. Біркелкі жұмыс істейтін май зауыты және наубайхана жергілікті тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, сонымен қатар өз өнімдерін Көктөбеден тыс жерлерде сатады.

## Географиялық орналасуы
Облыс орталығы – Павлодар қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 102 км-дей жердегі Ақсу - Шаған - Семей тас жолында орналасқан .

Қаңтардағы орташа температурасы -16 ° С, шілдеде 21 ° С, атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері 200-250 мм.

## Халқы

## Тарихы
Белогорье ауылы 1932 жылы алебастр фабрикасының жұмысына байланысты құрылды. Бұл атау алебастр өндірілген өзеннің биік жағалауына қатысты берілді.

Белогорье 1961 жылы «Майқайнзолото» комбайнының қосалқы шаруашылығы, «Қызылқураминский» совхозы, «Ленин жолы» колхозы, мал айдау және мемлекеттік жер қоры жерлерінің негізінде 1961 жылы құрылған бұрынғы «Белогорский» сүт фермасының орталық иелігі болды . «Белогорский» кеңшарының комбайн инженері, кең көлемді «Белогорка» орағын ойлап тапқан В.И.Ладыжинге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді .

1992 жылы 19 наурызда Қазақстан Жоғарғы Кеңесі Төралқасының қаулысымен ауыл Көктөбе болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы елді мекендері
Көктөбе

**Елді мекендер:**
* Көктөбе – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Жамбыл облысы Шу ауданындағы ауыл. 
* Көктөбе – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Павлодар облысы Май ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл.
* Көктөбе – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Қырғызстан:**
* Көктөбе – Талас облысы Айтматов ауданындағы айыл.
* Көктөбе – Талас облысы Манас ауданындағы айыл.
* Көктөбе – Ыстықкөл облысы Ыстықкөл ауданындағы айыл.

**Таулар:**
* Көктөбе – Ақтөбе облысы Алға ауданы Алға қонысынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде орналасқан төбе.
* Көктөбе – Қарқаралы тау жүйесінің оңтүстік-батыс сілеміндегі тау.
* Көктөбе – Тарбағатай жотасының оңтүстік-батысындағы төбе.
* Көктөбе – Ұлытау тауларының оңтүстік-шығысындағы төбе.

**Басқа мағыналар:**
* Көктөбе – Алматы қаласының оңтүстік-шығысында, Іле Алатауының бөктеріндегі көрікті жерде орналасқан төбе.
* Көктөбе – Балқаш көлінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі түбек.
* Көктөбе – Матай тауларының оңтүстігіндегі қыстау.
Соснов ауылдық округі

* Соснов ауылдық округі – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Соснов ауылдық округі – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Кен орындар қоры мен қатты пайдалы қазындылардың болжамдық ресурстарының классификациясы (жіктеуі)

**Кен орындар қоры мен қатты пайдалы қазындылардың болжамдық ресурстарының классификациясы (жіктеуі)** — барланған кен орындардың өнеркәсіптік игеруге дайындығын анықтайтын талаптар, шарттар және жағдайлардың, сонымен қатар қатты пайдалы қазындылардың болжамдық ресурстарын бағалайтын негізгі белгілердің жүйеленген жиынтығы. Классификация жер қойнауындағы қатты пайдалы қазындылар қорларының зерттелу дәрежесіне және халық шаруашылық маңызына қарай оларды есептеу мен мемлекеттік есепке алу негізін белгілейді. Қабылданған кен орындары қорларының классификациясы бойынша қатты пайдалы қазындылар қорлары зерттелу дәрежесіне қарай: барланған — А, В және С категориялары және алдын ала бағаланған — С2 категориясы болып бөлінеді. Қатты пайдалы қазындылардың болжамдық ресурстары нақты дәлелдену дәрежесіне қарай Р1, Р2 және Р3 категорияларына бөлінеді. Көрсетілген А, В, С және С2 категорияларының әр қайсысының қоры белгілінген шарттарды (көлем, пішіні, пайдалы қазындылар денелерінің жатыс жағдайлары, морфологнялық өзгерістердің заңдылығы мен зерттелу сипаттамасы және т.б. ) қанағаттандыруы керек.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Классификация, сұрыптау

**Классификация, сұрыптау** () — суда ұнтақталған заттан ірілігі белгілі мөлшерден аспайтын ұнтақ бөлегін бөліп алуға (ағызынды түрінде), ал құмды бөлігін диірменге қайтаруға, жинағыш столдарда байыту алтында бірдей шөгу принципімен кластарға бөлуге қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау жыныстарын іріліктері бойынша классификациялау

**Тау жыныстарын іріліктері бойынша классификациялау** — тау жыныстары кесектерін олардың ірілігіне қарай топтайды. Ең көп тараған классификация бойынша кесектердің немесе бөлшектердің ірілігіне қарай: кесек тастар — 200 мм; малтатас, ұсақтас — 20—200 мм; қайыршық тас, ірі құм — 2—20 мм, құм — 0,05—2 мм; шаң — 0 05—0,005 мм; одан да ұсақ, cap балшық — 0,005 мм. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Төбені меңгерілуіне және орнықтылығына қарай классификациялау

**Төбені меңгерілуіне және орнықтылығына қарай классификациялау** — төбе жыныстарын олардың құрылымдық құрылысына, қопарылғыштығына және бір бағыттық қысымға төзімділік шегіне қарай топтау. Төбе жынысы меңгерілуіне қарай үш классқа бөлінеді: 
# — жеңіл меңгерілетін, мұнда көмір қабатының үстінде жеңіл қопарылатын жыныстар жатып, олардың қалыңдығы көмір қабаты қалыңдығынан 6—8 еседен астам болады, ал олардың үстінде аса қопарылмайтын жыныстар орналасады;
# — орташа меңгерілетін, мұнда тікелей көмір қабатының үстінде оның қалыңдығынан 3—6 есе қалыңдығы бар жеңіл қопарылатын жыныстар орналасып, ал оның үстінде аса қопарылмайтын жыныстар жатады;
# — қиын меңгерілетін, бұл жағдайда көмір қабатының жатыc бұрышы 35° дейін болып, жер асты көмір қазу жұмысы кешенді жабдықтармен тау-геологиялық жағдайдың классификациясына сай жүргізілуі тиіс. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шахты клеттері

**Шахты клеттері** — шахтада қосалқы жұмыстарды (адамдарды көтеріп-түсіруге, материалдармен жабдықтарды жеткізуге) орындауға арналған көтеру құралы. Тік оқпанда жүретін шахты клеті аударылмайтын клеттер болып табылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сыналы механизм

**Сыналы механизм** — жақты ұсатқыштың шығару жырығын реттейтін механизм. Ол бір-біріне түйіскен екі сына пішінді тетіктен тұрады. Біреуін жоғары-төмен жылжытқанда екіншісі көлбеу бағытта ілгерінді-кейінді жылжыйды. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қырлы белдікті беріліс

**Қырлы белдікті беріліс** — машиналарда жиі қолданылатын электр қозғалтқыштан машина валының айналу қозғалысын қамтамасыз ететін беріліс түрі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Созымдылық

**Созымдылық** — металдардың, түрлі қорытпалардың оларды балғамен соққанда немесе преспен қатты қысқанда пішімін және механикалық қасиеттерін өзгертуге бейімделігі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қажарлар

**Қажарлар** — Солтүстік Ирандағы түркі халықтары. Қызылбаш руларының бірінен шыққан. Мекен ететін аумағы	Иранның солтүстігі, Горган провинциясындағы Совар-Шаку таулы аймағында және Мазандаран провинциясындағы Хазар-Джериб алқабында қоныстанған. Жалпы саны	30 мың адам.

## Тілі
Қажар тілі - (Әзербайжан тілінің бір диалектісі). Негізінен парсы тілінде сөйлейді.

## Діні
Қажарлардың басым көпшілігі Иранның мемлекеттік діні – шиизмді ұстанса, аз ғана бөлігі сунниттер.

## Тарихы
Қажарлар – аз санды түркітектес халықтардың бірі. Мамандар арасында қажарларды әзірбайжандардың бір бөлігі не өз алдына жеке ұлт ретінде қарауға байланысты екі түрлі болжам бар.
Тарихшылардың пайымдауынша, қажарлардың ата-бабалары Иран жеріне ХІІІ-ХІҮ ғасырларда Орта Азиядан қоныс аударыпты. ХҮ ғасырда Анатолияның «түркімендері» құрамында саналған. Жауынгер халықтың әскери қолбасшылары кезіндегі қуатты Сефевид мемлекетінің тірегі болды.

## Кәсібі
Су жағалауларындағы қажарлар отырықшы егіншілікпен айналысса, тауды мекендейтіндер қой мен ешкі бағады. Дегенмен, көпшілігі қалаларда тұрады және әлеуметтік жағдайлары жақсы. Қажарлардың біраз бөлігі парсылармен ассимиляцияға түсіп, араласып кеткен.

## Дереккөздер

Санат:Иран халықтары
Санат:Түркі этникалық топтары
Педология

**Педология** ( — жасөспірім, бала, logos — ілім) — XX ғасыр соңында қолданбалы психология мен эксперименттік педагогиканың шеңберінде эволюциялық идеяның таралуы мен дамуынан туындаған ағым. Педология терминін 1893 жылы америкалық психолог *О.Хризман* ұсынды. Педагогиканың негізін қалаушылар — С. Холл, Дж. М. Болдуни, Э. Киркпатрик, Э. Мейман, В. Прейер, П. П. Блонский, Л. С. Выготский және тағы да басқалар. Бұл ағымның мазмұнын жасөспірімнің дамуы туралы психологиялық, анатомиялық-физиологиялық, биологиялық, әлеуметтік сияқты көзқарастардың жиынтығы құрады. Бірақ бұл кездегі пікірталастарда педологияның басқа ғылымдардан айырмашылығы тиянақты айқындала қоймайды. Тек кешендік әдістемелік негіз бен бағдар үйлескеннен кейінгі кезіндегі баланың психикалық дамуы туралы диагностикалық жаңа нәтиже мен табыстарға жетті.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Персеверация

**Персеверация** ( — қасарушылық, қыңырлық) — белгілі бір қимыл-әрекеттің, ойдың немесе қобалжудың еріктен, арнайы пиғылдан тыс қайталануы және үнемі қайта жаңғыртылуы. Персеверация ерекше жағдайда әр түрлі көрініс табады: қозғалыс күйде, эмоциялық, сенсорлық — персетивті немесе сезімдік — қабылдаушы аяда, сондай-ақ ми бөлшектері жартылай зақымданғанда, сөйлеу, қозғалу және эмоциялық ауытқушылық орын алғанда байқалатын жағымсыз көріністер. Персеверация көңіл-күй жиі бұзылғанда немесе қатты қалжырағанда қайталануы ықтимал. Мамандардың болжамынша, қимыл-әрекеттің тоқталуы туралы сигнал кешіккенде нейрон құрылымдары қозады да, осы толқымалы процестер әрдайым персеверация негізін құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Пиаже Жан

**Пиаже Жан** (фр. Jean William Fritz Piaget; 9 тамыз 1896, Невшатель, Швейцария — 16 қыркүйек 1980, Женева, Швейцария) - Швейцария психологі. Психиканың түрлі кезеңмен дамуы концепциясының авторы. "Генетикалық эпистемология" ілімін жасаушы. Женева және Париж университетінің профессоры. Сорбонна (Франция), Гарвард және Чикаго университетінің құрметті профессоры. 1929 жылдан Жан-Жак Руссо атындағы институтты басқарады, 1940 жылдан Женева университетінің эксперименталды психология кафедрасы мен психологиялық лабораториясын меңгереді. 1955 ж. "Генетикалық эпистемология жөнінде Халықаралық Орталық" құрды. Ол бала интеллектісін зерттеу жайында ғылыми мектеп ашты. Ол "Логика және эпистемология" (таным теориясы) жөніндегі еңбектерімен әйгілі. Пиаже: ойлау дегеніміз операциялар жүйесі — дейді. Операция — ішкі қимыл-әрекеті, сыртқы заттық әрекеттің жемісі, ішкі әрекет реалды объектілер арқылы іс жүзіне аспайды, образ, белгі, символ арқылы жүзеге асады. Операцияның концепциясы негізінде, ол баланың эмоциялық іс-әрекет генезисін, қабылдауының дамуын қарастырады. Пиаженің концепциясы қазіргі кездегі әр түрлі ғылымдардың (логика, психология, социология, эпистемология т.б. тәсілдерін біріктіру негізінде жол көрсетеді. 
Пиаже балалардың когнитивті және моральді дамуы теорияларының авторы.

## Еңбектері
*"Баланың ойлауы мен сөйлеуі", 
*"Генетикалық психологияның проблемалары", 
*"Қарапайым логиканың құрылымдық генезисі" т.б.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Плацебо

**Плацебо** ( — сауығамын) — қандай да бір дәрі деп тағайындалатын анық емдік қасиеті жоқ препарат. Плацебоны ішкізгенде науқастың сол дәрі-дәрмекке деген сенімінің арқасында физиологиялық не психологиялық оң өзгерістер пайда болады.

Плацебо-эффект дәрі қабылдау фактісінің өзінің психотерапевтік әсер-әрекетін көрсетеді және жаңа препараттың емдік әсеріне иландырудың қатыстылығы дәрежесін анықтау қажет болғанда қолданылады. Бұл орайда сыналушылар тобына жаңа құралмен емдейміз деп хабарланады да, бұдан соң топтың жартысына плацебо беріледі. Екі кіші топ бойынша нәтижелерді салыстыру дәрінің шын мәніндегі нәтижелілігі туралы пайымдауға мүмкіндік береді. Плацебо-эффект, сондай-ақ психотерапияда психологиялық міндеттерде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Практикалық жұмыстар

**Практикалық жұмыстар** - оқушылардың оқу іс-әрекетінің бір түрі; мақсаты мен міндеті лабораториялық жұмысқа ұқсас. Кейбір оқу пәндерінің әдістемелерінде (мысалы, еңбек және кәсіби оқыту әдістемесінде) "лабораториялық-практикалық жұмыс" деген термин қолданылады. Практикалық жұмыстар оқу бағдарламасына енгізіліп, курс бөлімін немесе тақырыпты оқығаннан кейін жүргізіледі. Практикалық жұмыстарды жүйелі түрде орындау — анализ, синтез, салыстыру, жалпылау, оқытудағы теория мен практиканың байланысы, оқушылардың дербестілігі мен танымдық күшінің дамуы сияқты ойлау амалдарын меңгерудің маңызды құралы. Практикалық жұмыстар білімді бекітуге және нақтылауға себепші болады. Практикалық жұмыстарды орындау мазмұны мен тәсілдері оқу пәнінің ерекшелігіне байланысты. Мысалы, химиядан практикалық жұмыс химиялық құбылыстарды түсіндіруге жөне бақылау біліктілігін дамытуға; заттарды алуға және ажырата білуге себепші болады; оқушыларды химиялық лабораториядағы жұмыстың қарапайым тәсілдерімен таныстырады; заттармен, химиялық ыдыстармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады. Биологиядан практикалық жұмысқа табиғи объектілерді анықтау бойынша жүргізілетін жұмыстар, эксперимент жатады. География сабағы бойынша жүргізілетін практикалық жұмыстар арқылы географиялық және топографиялық карталармен жұмыс істей білу, тұрғылықты жердің планын құру және т.б. біліктілігі қалыптасады. Оқытудың бастапқы сатысында практикалық жұмыстар жалықтырушы сипатта болады. Жұмыстың күрделілігі біртіндеп өзгереді: оқушылар көп уақыт алмайтын күрделі тапсырмаларды орындауға көшеді. Тиісті дағдыларды меңгергеннен кейін оқушылар практикалық жұмысты өз бетімен жүргізулеріне болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Проактивтік тежелу

**Проактивтік тежелу** - (ұмыту үрдісінде байқалатын құбылыс) бұрын есте сақталған материалдың келесісіне бөгет жасауы. Мұндай құбылыстың табиғатын білу психологтар мен педагогтар үшін өте маңызды. Мысалы, мұндай тежелуді оқушыларда болдырмау үшін сабақ кестелерінде ұқсас пәндердің қатар тұрмауын қадағалап, әр жастағы оқушылардың үй тапсырмаларының мөлшері (көлемі) қатаң сақталынып, оқу әрекетін үнемі түрлендіріп отырулары керек.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Проекция (Жантану)

**Проекция** ( - алға тастау ) — адамның өз бойындағы саналанбаған көбіне жағымсыз қасиеттері мен қылықтарын басқаларға телитін қорғаныс тетігі. Проекция — индивидке бейжай елесті сыртқы дүниеге бржақты телитін психикалық процестің көрінісі. Психикалық проекция — адам мүддесі мен ынтасын біреудікіндей салқын, ықылас білдірмей көңіл қобалжуын басатын қабылдаудың қорғанарлық тетігі. Бейқам көңілдің мән-жайын әр түрлі талқылаушылардың бірі австриялық ғалым 3. Фрейд болды. Фрейдтің ұйғарымы бойынша, балаларға жұрттың дүниені сезінуі өздерінікіндей көрінеді де, сыртқы ұқсастықпен өздерін ойланбай-ақ жұбатады. Оң түсінікті теріс күйге ұқсататын төзімсіз күйді 3. Фрейд паранойлық ауруға жатқызады. Көңілде қабылдауды жалғастыратын симбиоздық түрлі күйлердің бірлесе селбесуін ғалымдар психикалық ерекше көрініс деп тапты. Селбестіру, телу процесінің әр түрлі сау да, ауру да күйі адамдарда кезігетіні анықталды. Бірақ адамның елесті шындықпен салыстырып тексере алатын қабілетінде немесе теліте елестету ақиқаттығына деген наным-сенім бір-біріне үйлесе бермейтін сияқты.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Профессиограмма

**Профессиограмма** — адамға қойылатын талап ету жүйесі арқылы кандай да бір кәсіптің егжей-тегжейлі сипатталуы. Ол талаптарға берілген кәсіп саласын жетістікпен меңгеру үшін қажет тұлғаның сапасы, ойлау қабілетінің ерекшеліктері, білімі икемділігі және дағдысы жатады. Профессиография — адамның жеке басының қасиетіне, психологиялық қабілетіне, психологиялық-физикалық мүмкіндігіне қойылатын талаптарды зерттеу технологиясы. Адам мен кәсіптің арақатынасын қамтамасыз ететін практикалық ұсыныстар мен әдістемелік құралдың ақпараттық, болжамдық, келістірушілік қызметін реттеу үшін қолданылады. Профессиограмма  түрлерін зерттеудің тереңдігі мен дәлдігі әлеуметтік сұранысқа байланысты. Профессиография кәсіптік қызметтің әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік-экономикалық, психофизиологиялық тарихи, техникалық, құқықтық сияқты жақтарын қамтыды, олардың тиімділігін іс жүзінде арттыратын міндеттерді ұйымдастырады. Профессиограмма — кәсіптік қызметті жан-жақты зерттейтін әдістердің, яғни тәжірибелік мағлұматтарды жинақтайтын (құжаттарды қарастыру, бақылау, сұрастыру, эксперимент, ғұмырнамалық және шығармашылық тәжірибелер), оларға сараптама жасайтын, тәжірибелік бақылауды сапалық тұрғыдан бағалайтын, статистикалық мәліметтерді іріктейтін, сондай-ақ психологиялық түсіндірменің құрылымдық-жүйелік және функциялық-құрылымдық талдау тәсілдерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Мұхаррам

**Мұхаррам** () - Ислам күнтізбесінің бірінші әрі қасиетті айы.
## [[Мұхаррам]] айы

Mұсылмандардың жаңа жылы осы айдан бастау алады. Әрі бұл айда һижра күнінің мерекесі бар. Пайғамбарымыз (): 
 Сонымен қатар бұл айда Ашура күні бар. Бұл күнде яғни Мұхаррам айының 9.10.11-ші күндері ораза ұстаған жан үлкен сауапқа ие болады. Пайғамбарымыз ():

## Бұл ай не себепті [[Мұхаррам]] деп аталған?
Бұған байланысты бірнеше себептер бар көрінеді. Алдымен мұхаррам арабшадан аударған «тыйым салынған» деген мағынаға келеді. Себебі түбірі «харам» яғни «тыйым салынған» деген сөзге жақын. Енді басқада себептеріне назар салсақ:
1.     Мұхарам айында шайқасуға тыйым салынған. 
2.     Осы айда Ібіліске жәннат харам етілді. 
3.     Басқа харам айларда күнә жасауға қаттырақ тыйым салынғандай, бұл айдада күнәдан ұзақ болу жайлы көп айтылады. Сонымен бірге алдыңғы қатарда айтылғандай мұхаррам харам айлардың бірі болып есептеледі. Бұл жөнінде Алла тағала Құранда былай дейді:

 деп аталған  төрт айдың бірі осы Мұхаррам айы.
Имам әл-Қуртуби осы аяттқа байланысты былай дейді: Алла тағала он екі айды айта келіп, оның ішінен төрт айды екершелеген. Ол айларда харам істерді істегуе болмайтындығын ескерткен. Деседе харамды барлық айда істеуге тыйым салынған ғой. Бұл аталмыш айлар ерекше құрметке ие екендігін білдіреді.

## Мұхаррам айы жайлы хадистер
Әбу Бәкрден р.а. келген хадисте Алла Елшісі  былай дейді: 
.

Алла Елшісі  былай дейді: 

Аталмыш хадисте мұхаррам Алланың айы деп аталған. Бүл мұхаррам айының орны ерекше екендігін білдіреді. 

Исламға дейінгі надандық дәуірінде құрайштар Сапар айын харам айлардың қатарына қосып, мұхаррам айын харам айлардан емес деп атаған болатын. Осылайша сапар айында соғысуға тыйым салып, мұхаррам айында рұқсат берген болатын. 
Осы себепті Алла тағала Мұхаррам Алланың айы, әрі оны ешкім өзгерте алмайтындығын білдіріп, харам айлардың қатарынан шығаруғы болмайтындығын қатаң ескертті. Осылайша Мұхаррам Алланың айы деп аталды. 

Алдыңғы келтірілген хадиске байланысты Ибн Қасым былай дейді: 
«Бұл хадисте Рамазнан кейінгі ең жақсы ораза жайлы айтылған. Бұл нәпіл оразалар. Жыл ішінде көптеген нәпіл оразалар бар. Мысалы: Арафат күніндегі ораза, зүл хижжаның бастапқы 10 күніндегі ораза т.б. Дегенмен рамазаннан кейінгі нәпіл оразалардың ең жақсысы ол мұхаррам айындағы ораза».

## Сілттемелер



Санат:Мұсылман айлары
Санат:Ислам
Санат:Күнтізбе
Санат:Ислам күнтізбесі
Психикалық ахуал

**Психикалық ахуал** — психикалық процестің динамикалық көрінісін және индивид психикасының белгілі бір қалыптасқан шартты кезі мен көрінісін айқындайтын ұғым. Психикалық ахуал жеке адам мен адам топтарының бір сәт, аз уақыт аралығындағы эмоциялық, танымдық және мінез-құлықтық көріністерінің жалпылама сипатын білдіреді. Психикалық ахуал эмоцияның даму сатыларынан тұрады, индивидтің түрлі психикалық қасиеттерінің (жеңілтектік, ұстамсыздық, ашушаңдық сияқты) көрінісін білдіреді. Психикалық ахуалға сезімнің (көңіл-күй, аффект, үрей, эйфория және т.б.), ықыластың (толғаныс, ессіздік), еріктің (батылдық, жинақылық, тартыншақтық), ойланудың (күмәндану), қиялдың негізгі түрлері жатады. Төтенше жағдайдағы адамның психикальіқ ахуалы күйзеліс ретінде қабылданып зерттеледі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
NVIDIA

**NVIDIA Corporation** () — америкалық компания, әлемдегі ең ірі графикалық процессорлар жиынтығын  шығарушы.

Компания өнімдері саудада мынандай сауда белгілерімен белгілі:
*GeForce
*Quadro
*Tegra
*Tesla
*nForce

Компания 1993 жылы құрылды. 2006 жылғы мәліметтер бойынша бүкіл әлем бойынша компанияның 6000 қызметкері мен 16 жұмыс кеңсесі бар. Компанияның штаб-пәтері Калифорния штатындағы Санта-Кларада орналасқан. Басты бәсекелестері ATI (AMD), Intel компаниялары.

*Компания тарихындағы басты оқиғалар:*
*1993 жыл — Жэньсюнь Хуан, Кертис Прэм және Крис Малачовски компанияның негізін қалады.
*1995 жыл — NV1 жасап шығарылды — компанияның  ең бірінші өнімі
*1998 — Компания Санта-Клараға көшіп жатыр
*1999 — GPU жұмыс станцияларына үшін әлемне Nvidia Quadro — ұсынысы.
*Қаңтарда компания NASDAQ биржада IPO өткізді.
*2000 — Компания 3dfx Interactive банкрот болған үлкен бөлік алды.
*Өз ойын Xbox тақтасы үшін график түрінде процессорлардың NVIDIA жабдықтаушымен Microsoft таңдады.
*2001 
*2002

## Дереккөздер


Санат:АҚШ компаниялары
Гүлдер

Бұл сөз келесі мағыналарды білдіруі мүмкін:
*Гүл - өсімдік
*Гүлдер ансамблі
Шоқ

**Шоқ (түп)** — ағаш немесе темір діңгектердің тобы. Олар тау үңгірлерінде өте күрделі қиын жағдайда бірінің жанына бірі белгілі бір тәртіппен қойылады. Нақтылы жағдайға байланысты шоқтағы діңгектердің саны 4—9 және одан да көп болуы мүмкін. Олардың бір-бірінен ара қашықтығы 0,1—0,2 м болып келеді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ірі сепкілді кен

**Ірі сепкілді кен** — сепкілдіктің ірі немесе ұсақтығын білдіретін шартты ұғым. Мыс., қара металл кендерінде бағалы минералдардың ірілігі 10—20 мм не оданда ірі болып кездеседі де, 1—2 мм болса, ұсақ сепкілдікке жатады. Ал түсті металдар кендерінде минерал түйіршіктерінің мөлшері 1—2 мм болса, олар ірі сепкілді кенге жатады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пласт (тақта) төбесі

**Пласт (тақта) төбесі** — пайдалы қазындылардың тікелей үстінде жатқан тау жыныстары. Тау-кен жұмыстарын жүргізу барысында қопсу, бөліну қабілетіне қарай: жалған, тікелей және негізгі төбе болып бөлінеді. Қалыңдығы 0,5—0,6 м шамасындай тікелей пластың үстінде жатқан борпылдақ тау жыныстарын жалған төбе дейді. Олар пайдалы қазындыны алу барысында бірге немесе сәл кешігіп құлайды. Тікелей пластың немесе жалған төбенің үстіне орналасқан тау жыныстар қабатын тікелей төбе дейді. Қопарылған төбеден жоғары жатқан қатты, орнықты тау жынысы негізгі төбені құрайды..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия