open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Принстон

**При́нстон** ():

* **[[Принстон университеті]]** — Принстон қаласындағы университет, Нью-Джерси штаты, АҚШ.

## Елді мекендер
* Принстон (Нью-Джерси)
* Принстон (Британ Колумбиясы)
* Принстон (Флорида)
* Принстон (Миннесота)
* Принстон (Миннесота)
* Принстон (Батыс Виргиния)
* Принстон (Айова)
* Принстон (Массачусетс)
*

## Басқа
* USS Princeton (CV-37) (Принстон (CV-37) Авиатасығышы») — Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінен келе жатқан американ авиатасығышы.
Инфекциялық анемия

**Инфекциялық анемия** — тақ тұяқтыларда кездесетін өте жұқпалы ауру. Қоздырғышы - Equine infectious anemia virus (жылқыларлың инфекциялық анемия вирусы), қысқаша  EIAV, сүзілгіш вирус. Инфекциялық анемиямен,  көбінесе, жылқы, есек, қашыр, түйе ауырады. Жылқы малында инфекциялық анемия басқаларға қарағанда  жиі кездеседі.

## Таралу жолдары
Инфекциялық анемия таратуда негізгі рөлді  қан сорғыш жәндіктер атқарады. Инфекциялық анемия ауырған мал мен ауырмаған малды шағылыстыру кезінде де таралады. 

Вирус ауырған жануардың несебі, нәжісі, ұрығы, сілекейі, көз жасымен шығып, төңірегіне тарайды.  Вирус ауырған  жылқы қанындағы эритроциттерін бұзады, безгекке ұшыратады. 

Ауырған малдың қанында аурудың қоздырғышы өмір бойы сақталады. Қоздырғыш ауру малдың қаны мен түгінде болады. 

## Емдеу
Ауырған малды емдеудің пайдасы жоқ, себебі денесіндегі қоздырғыш вирус тұрақты сақталып, ауруды тарата береді. 

## Аурудан сақтану жолдары
Аурудан сақтану жолдары: басқа жерден әкелінген малды 30 күн карантинде ұстау керек. Қан сорғыш жәндіктерді жою шараларын ұйымдастыру қажет. Инфекциялық анемия ауруы шыққан шаруашылыққа басқа жерден мал алып келуге, мал айырбастауға,  малды және оның өнімін басқа жаққа шығару тыйым салу керек. Қораларды 2-3%-тік күйдіргіш натрдың ыстық ерітіндісімен немесе 3-5% тік формалин ерітіндісімен залалсыздандырады.  

## Дереккөздер

Санат:Ветеринария
Санат:Анемия
Санат:Жылқылардың вирусты аурулары
Санат:Лентивирустар
Манселькя

**Манселькя** - Финляндияның солтүстік және шығыс аудандары мен Карель АССР-нде орналасқан қырат. Көне кристалды жыныстардан түзілген. Ұзындығы 750 км, ені 75 км. Биіктігі 718 м (Сокусти тауы). Балтық қалқанының көтеріңкі жерінде жатыр. Көне мұзданудың эрозиялық іздері жақсы сақталған. Мореналық төбелер мен су және мұз әрекетінен пайда болған жазықтар кең тараған. Өзен-көлге бай. Тайгалық батпақты орман. Көтеріңкі жері ормансыз, тундралық өсімдіктермен жабылған. Орман шаруашылығы, бұғы өсіру, аю және балық аулау дамыған.

## Дереккөздер

Санат:География
Халықаралық капитал қозғалысы

## Халықаралық капитал қозғалысы
**Халықаралық капитал қозғалысы**-нақты экономикалық құбылыс, капитал өз елінен басқа елге ауысқан кезде,басқа елден үлкен табыс алу мақсатын қояды.
## Негізгі артықшылықтары
*1.Халықаралық экономикалық өсуіне;
*2.Халықаралық бірлестіктің терең тамырын бекітеді;
*3.Елдер арасындағы зат айналым көлемін өсіреді,халықаралық сауданы дамытуға үлкен үлес қосады.
## Халықаралық капитал қозғалысының негізгі субъектілері
*1.жеке бизнес;
*2.мемлекет;
*3.халықаралық қаржы ұйымдары(Халықаралық банк,Халықаралық Валюта Қоры).
## Бөлінуі
Капитал қозғалысына қарай 3 түрге бөлінеді:
*1.Ұзақ уақытқа салынатын капитал-5 жылдан көп уақытқа салынатын түрі.
*2.Ораташа уақытқа салынатын капитал-1 жылдан 5 жылға дейін.
*3.Қысқа мерзімді салынатын капитал-1 жылға дейін салынатын түрі.

## Дереккөздер

Санат:Экономика
Эми Уайнхаус

thumb|right|200px|
**Эми Джейд Уайнхаус** (; 14 қыркүйек 1983 ж. , Саутгейт, Лондон — 23 шілде 2011, Камден, Лондон) — ағылшындық әнші және өлендердің авторы. Өзінің конральды ән айтуымен танымал. Осыған қоса ол 2000 жылдардағы сынға ұшыраған танымал британдық әншңлердің бірі. 

Екі мәрте Ivor Novello премиясының жүлдегрі. Оның алғашқы 2003 жылы шыққан Frank альбомы Mercury Prize жүлдесін иеленген. 2007 жылы 14 ақпанда әнші  Brit Award жүлдесін «Үздік британдық әнші» («Best British Female Artist») ретінде алды.
 
Екінші «Back to Black» альбомы оған 6  жүлдделер алды. Оның 5-і «Грэмми» номинациясын алып («Record of the Year» қоса алғанда), әнші Гинестің рекордтар кітабына 5 «Грэмми» жүлдесін алғаны үшін енді. 2011 жылдың тамызында «Back to Black» альбомы Ұлыбританиядағы ХХІ ғасырдағы үздік альбом ретінде танылды.

Уайнхаус британдық және соул-музыкаға үлкен үлестер қосты. Оның есте сақтарлық киім киісі көптеген сәнгерлерге арқау болды. Мысалы: Карл Лагерфельд.

Уайнхаус ішімдік пен нашақорлыққа тәуелді болды. Соның нәтижесінде ол көптеген уақыт бойы сот істерінде және көпшілк арасында талқылауды болды.
Уайнхаус 2001 жылдың 23-ші шілдесінде өзінің Камдендегі үйінде 27 жасында ішімдіктен уланып, дүние салды.

## Отбасы және жеке өмірі
Эми Уайнхаус еврей отбасысында дүниеге келді.

Ол ағылшындық әнші Дион Бромфилдге кіндік ана. Оның жақын құрбылары Реми Николь, Келли Осборн, Адель және Кэти Мелуа (Уайнхаус соңғысымен BRIT School-да оқыды) атты әншілер болатын.

2011 жылдың 31-інші шілдесінде әнші Эми өлерінің алдында 2009 жылы танысқан 10 жасар Данники Августинді асырап алмақшы болғаны мәлңм болды.

Митч Уайнхаус — әншінің әкесі. Ол  «Amy, My Daughter» атты естеліктер жазған. Одан жиналған қаржының барлығы Уайнхаус атындағы фондқа жіберіледі. Ол фонда балалар мен жасөспірімдерге өмірлік қиындықтар туғанда көмектеседі. Әкесі Митч оқырмандарға оның жас кезі,карьереасының өсуі және оның өмірдегі қиындықтары мен ішімдікке тәуелділігі жайлы айтқан.

## Дереккөздер

Санат:1983 жылы туғандар
Санат:2011 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия музыканттары
Жиһангер (падишаһ)

**Жиһангер** (**әс-Сұлтан әл-Ағзам уә-л-Хақан әл-Мүкаррам, Хушру-и-Гити Панах, Әбілфатх Нұреддин Мұхаммед Жиһангер, Падишаһ-и-Ғази**,1569 — 1927 ) — Ұлы Моғолдар патшалығының 4-падишаһы. Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушысы Бабырдың шөбересі, I Акбардың үлкен ұлы, Бабырдың шөбересі. Жаһангер әкесі Акбардың билігі кезінде Аллахабадтың әміршісі болды. 1602 жылы әкесінің Декандағы кеңесшісі әрі тарихшысы Абу-л-Фазлды бундела тайпасының көсеміне өлтірткізіп, бүлік шығарды. Жақын досының өліміне, баласының опасыздығына күйінген Акбар ауруға шалдығып, 1605 жылы қайтыс болды. Таққа Жаһангер отырды. Оның билігі кезінде Акбар жариялаған барлық діндердің ынтымағы саясатынан ауытқу орын алып, үнділер мен мұсылмандардың біраз бөлігінің наразылығын туғызды. Жаһангердің үлкен ұлы Хұсрау Пенжабқа қашып барып, көтеріліс ұйымдастырды. Оны сикхтер көсемі қолдап, қаржылай көмек көрсетті. Бірақ Хұсраудың әскері жеңіліп, жақтастары өлім жазасына кесілді, өзінің көзі ойылып алынды. Алайда, орталық үкіметтің билігі әлсіреп, ірі тайпа ақсүйектері күшейе бастады. Мемлекетте жемқорлық дендеді. 1613 жылы Ост-Үндістан компаниясы Жаһангерден Суратта сауда факториясын ашуға рұқсат алды. Жаһангер жаңа жерлер басып алу арқылы билігін нығайтуға ұмтылды. 1614 жылы Меуарды, 1615 — 1620 жылы Пенджабтың Кангр қамалдарын бағындырды. Бірақ 1622 жылы парсылар ұлы моғолдар мемлекетінің сауда керуенінің кілті болып табылатын Кандагар қаласын тартып алды. Жаһангердің соңғы жеңісі 1622 жылы Кашмирдегі шағын князьдік Киштуарды басып алу болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол мемлекеттік істерден шеттеп, билік тізгінін әйелі Нур-ЖиҺанға ұстатты. Жаһангер — “''Тузик-и-Жаhангири''” атты естеліктер кітабының авторы.

## Өмірбаяны
thumb|left|200px

Жаһангір тұсында орталық өкімет әлсіреді, феодалдардың билігі күшейді. 1613 жылы Ост-Үндістан компаниясына Суратта сауда факториясын ұйымдастыруға рұқсат берді. 1622 жылы парсылар моғолдардың ірі сауда орталығы Қандағар қаласын тартып алды. Жаһангір мемлекеттік іспен аз айналасты, әйелі Нұржаһанның саяси ықпалы күшті болды. Жаһангір "Тузук-и-Жаһангири" атты естеліктер жазды.

## Дереккөздер

Санат:1569 жылы туғандар
Санат:1627 жылы қайтыс болғандар
Санат:17 ғасырдың басшылары
Санат:30 тамызда туғандар
Санат:Ұлы Моғолдар падишаһтары
Санат:Үнді монархтары
Санат:Үндістанда туғандар
Санат:Үндістанда қайтыс болғандар
Келли Осборн

**Келли Мишель Ли Осборн** (ағылш. *Kelly Michelle Lee Osbourne*; 27 қазан 1984 жылы туды, Лондон) — британдық әнші,актриса,сәнгер. Оззи және Шэрон Осборнның қызы.
## Өмірбаяны
Келли 1984 жылы 27 қазанда Лондонда Оззи және Шарон Осборнның отбасысында дүниеге келді.Оның үлкен апайы Эйми 1983 жылғы және бауыры Джек 1985 жылы туған.Келлидің балалық шағы 80 жылдардығы Оззидің камбэгінің нағыз қызған шағына келді.
Сондықтан Келли бірдей деңгейдегі әр түрлі ағылышндық мектептер мен бүкіл әлемдегі қонақ үй бөлмелерінде балалық шағын өткізіп,тәрбиеленді.Бұл тәрбиелену дәстүрлі болмағанымен,ол Осборн отбасынсының ішіндегі беймәлім байланысты бекітті.Келли мен оның отбасысы Лос-Анджелеске тұрақты көшкенде 1985 жыл болатын және дәп сол жылы  «Ozzmosis» альбомы дүкендер бетіне шыға бастады.Бұл альбом  үш триллион тараумен шығып,Оззи отбасысының өнермен айналыспауы жайлы сөзді тоқтатты.
Дәл сол жылы  жыл сайын өтетін Ozzfest металл фестивальі болып,Келли өз бауырымен сол фестивальде тапқан табысы арқылы танымал болды.
## Музыка
**Дискография**
* 2002 — Shut Up
* 2003 — Changes
* 2005 — Sleeping in the Nothing

## Дереккөздер
Қумырза

**Қумырза** – Күршім алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 28 км, су жиналатын алабы 241 км2, жалпы ұзындығы 57 км болатын 19 саласы бар.

## Бастауы
Бастауын Нарын жотасындағы Үйгентас және Көктас асулары баурайындағы бұлақтардан алып, Күршім өзенінің саласы - Маралды өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Арнасы толығымен дерлік тау шатқалымен өтеді. Сандықтау жағалауы тік жартасты, жоғарғы ағысында құзды келген.

## Өсімдігі
Жоғарғы құзды жағалауында қарағай, самырсын, майқарағай, төменде қайың, көктерек, арша, т.б. ағаштардан тұратын беткейлік орман қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Күршім ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Пинк

**Али́ша Бет Мур** (ағы. Alecia Beth Moore, 8 қыркүйек 1979, Дойлстаун, Пенсильвания,АҚШ), Пинк лақап атымен танымал (ағыл,. **Pink** немесе **P!nk**) — американдық әнші,өлеңдердддің авторы және актриса. Ол 2000  жылы «Can't Take Me Home» альбомы шыққаннан кейін танымал бола түсті.
Ол өзінің альбомына кірген алғашқы синглін «There You Go» r'n'b стильінде айтқан.Альбом 2000 жылы «LaFace Records» лейблінде шығып,танымал болған.Оның келесі альбомы «Missundaztood» поп-рок стильінде болған.Осы альбомы алғашқы альбомынан ерекшеленіп,2001 жылы жарық көріп,барлық әлемге танымал болды.
Пинк өзінің 3-інші «Try This» альбомын 2003 жылдың 3-інші қарашасында шықты.Осы альбомы алдыңғы альбомынан аз табыс тапқанымен де,3 миллион тиражбен сатылды.Ал «Trouble» альбомындағы сингына ол «Грэмми» премиясын  «Үздік әйел рок-әнші» номинациясында алды.Оның 4-інші «I'm Not Dead» альбомы  2006 жылы шықты.Осы альбомнан көптеген әндер («Stupid Girls», «U + Ur Hand» және «Who Knew») әлемдегі көп тыңдайтын өлеңдер қатарын бастап тұрды.Ал оның 5-інші «Funhouse» альбомы 2008 жылдың қазанында «So What» әнінен кейін шықты.«Sober», «Please Don't Leave Me» және «Glitter in the Air» әндері  «20 үздік» әндер қатарына енді.
Пинк — 2000 және 2010 жылдар аралығындағы америкалық  «Billboard» «Конечный Хит-парад Десятилетия» журналында ең үздік поп-әнші.Сонымен қатар ол «Billboard Hot 100» хит-парадында 10-ыншы орында,АҚШ-тағы «20 үздік » қатарында болды.«Грэмми» жүлдесінің 3-еуін,«MTV Music Awards»-тан 5  жүлде және «Brit Awards»-тан 2 жүлде иеленді.
«Billboard Top 40 Money Makers» музыкалық  есеп беруде Пинк 2009 жылдың ең дереу төленетін әртістер қатарында бір жыл ішінде 36 миллион доллар табысымен болды.
«People’s Chart»  «BBC Radio 1» радиостанциясы арқылы жариялануы бойынша Пинк « 2000 жылдан  2010 жылға дейін британдық радиоларда көр тындалатын әншілер» қатарында 11 орында болды.

## Дискография
*2000: Can't Take Me Home
*2001: Missundaztood
*2003: Try This
*2006: I'm Not Dead
*2008: Funhouse
*2012: The Truth About Love
*2017: Beautiful Trauma
*2019: Hurts 2B Human
*2023: Trustfall
## Дереккөздер
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BA_(%D0%BF%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B0)

Санат:Әншілер
Санат:АҚШ музыканттары
Заляй

**Заляй** - татар совет тіл маманы, әдебиет сыншысы, филология ғылыми докторы 1654, профессор. 1624 жылдан ҚОКП мүшесі. КСРО ғылым академиясының Қазандағы Тіл-әдебиет және тарих институтының тіл секторының жетекшісі болды. Татар тілініӊ тарихын, диалектілік жүйесін, орфоэпиясын, лексикасын зерттеуге арналған “Татар диалектологиясы”, “Татар тілініӊ орфоэпия нормасы”, “Татар тілініӊ тарихи фонетикасынан деректер”, “Татар фразеологиясы мен мақалөмәтелдері” деген көлемді еӊбектері бар.
## Дереккөздер
Қиынсу

**Қиынсу** – Күршім алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 км, су жиналатын алабы 218 км2. Жалпы ұзындығы 60 км болатын 21 саласы бар. 

## Бастауы
Бастауын Нарын жотасындағы Үйгентас асуының оңтүстік баурайындағы бұлақтардан алып, Күршім өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Өзен өн бойы тау шатқалымен ағады. Жағалауының басым бөлігі тік жарқабақты, шоңғалдар жиі кездеседі. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Желтоқсан айында суы қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді.

## Өсімдігі
Қылқан жапырақты орман, төменгі ағысында арша, долана, итмұрын, т.б. жеміс ағаштары аралас қайың, көктерек шоқ тоғайлар өзен жағалауына өскен. Алабы шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Күршім ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Үлкен түркептер

**Үлкен түркептер**- құйрығы едәуір ұзы, кәдімгі түркептерден денесі ірірек құс. Дауысы- дыркептердің гүрлеуіне көбірек ұқсас дөрекі «угу-гу» . Шығысқа қарай Оңтүстік-батыс Сібірге дейін Азияның үлкен бөлігінде қоныстанады. Қазақстанда  республиканың  шығыс жартысында-жазықтықта да, сондай-ақ тауларда да сан алуан қалың өскен ағаш бұталарда өмір сүреді. Қылқанда ормандардан аулақтамайды. Ұялауы және көбею ерекшеліктері кәдімгі түркептердікі сияқты. Қазақстанда сәуірден қазанның басына дейін болады.
### Дереккөздер

Санат:Кептертәрізділер
Крис Урбанович

**Крис Урбанович** (ағыл. Christopher Dominic Urbanowicz) - британдық продюсер және музыкант, бұрынғы соло-гитарист ретінде көбірек танымал және "Editors" инди-рок группасының клавишігі.

## Өмірбаяны
22 маусым 1981 жылы Ноттингем қалашығында, Англияда туған. Стаффордшир университетінде "Editors" тобының өзге мүшелерімен бірге музыкалық технология классында үш жыл білім алды. Университетті бітіргеннен соң, "Kitchenware Records" лейблына контрактқа қол қойғанша Эдвард Лэеммен (Editors барабаншысы) аяқ киім дүкенінде екі жыл бойы жұмыс істеді.

Ол университетте оқып жүрген кезде, Крис курстық проект жұмысына байланысты әуесқой клипқа түсті.

Сонымен қатар, ол 2011 жылдың 5-қыркүйегінде Airship манчестерлік группасының дебютты пластинка альбомы - "Stuck In This Ocean" атты альбомға продюсерлік етеді.

16 сәуір 2012 жылы Editors өздерінің Facebook-тегі парақшаларына Урбанович Крис топтан шығатынын мәлімдеді.

2013 жылы қыркүйек айында сингл американдық әнші Алексиің "101 Vultures" атты пластинкасы Кристің продюсерлік қылуымен жарық көрді.

2014 жылы наурыз айында The Spectors тобына продюсер болды.

Урбанович Крис Нью-Йоркта өмір сүрді. Ол сирек кездесетін неврологиялық Синестезия ауырына ұшыраған.

## Дереккөздер

Санат:1981 жылы туғандар
Санат:Музыканттар
Санат:Продюсерлер
Қызылсирақ тырна

**Қызылсирақ тырна** () — кішене (ақбас тырнадан да кішкентй) қошқыл реңді тырна. Жабын қауырсындары қара немесе қошқыл сұр жалпы өңіне қарама- қарсы мойныныңақ түсі ерекше көрінеді. Басының алдыңғы бөлімінде қызыл телпекті тақыр терілі үлескісі болады. Бұл тырна Шығыс Сібірде қоныстанады және өте сирек кездеседі, сондықтан оның биологиялық ерекшеліктері айқындалмаған. Қазақстанда XIX  ғаырдан- ақ бірнеше рет ұшып келгені мәлім.

### Дереккөздер
Альбер Лебрен

**Альбе́р Лебре́н** () (29 тамыз 1871 жылы, Мерси-ле-О, Мёрт және Мозель басқармасы, — 6 наурыз 1950 жылы, Париж) — француз саятшысы,  үшінші республикасының (1932—1940) жылдар аралығындағы Франция президенті .

## Өмір баяны

Өзінің алдындағы президенттерге ұқсас Гастон Думерг және Поль Думер сияқты, Лебрен президент атағына Франция сенаты болғансоң отырды. Бұған дейін ол 30 жылдай француз саяткері ретінде болған, бірақ Лебрен саяткер болуды 1900 жылдардан бастап Ливой республикалық партияның депутаты болған(Франциядағы ең жасы— 29 жас), сосын министр атағын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде алдыңғы қатарда болған, офицер атағын иеленген, ал соғыстан кейін сенатор болды.
## Дереккөздер

Орысша уикипедия

Санат:Франция президенттері
Инсбрук

**Инсбрук** (нем. Innsbruck, бав. Innschbruck, тирольск. Innschpruckh) —Аустриядағы қала, Тироль федералдық жердің әкімшілік орталығы. Инн өзенінің жағасында, мемлекеттің батысында орналасқан.ауданы — 104,91 км², халқы — 117 тыс. человек (2007).Үлкен дамыған, туристикалық орталық.

## Тарихы
# 1508 жылы,билікке Максимилиан I келді,содан Инсбурк маңызды қалалардың біріне айналған.
# 1526 жылы бұл қала христиандық, демократиялық қалаға айналды. Михайель Гасмаир бұл қаланың негізін қалаушы болып саналады, алайда, ол Кристиандық соғыстан кейінөлім жазасына кесілді.
# 15 мамыр 1955 жылы министрлердіңшешуі бойынша Австриядағы беделді адамдар арқасында қайтадан құрылды.
#1665 жылы триольдық Габсбург жолдары қиылысқан болатын, ал одан кейін бұл мемлекет тәуелсіздігін жоғалтты.  
#1669 жылы Леопольде І университет салынған болатын. 
#1796—1797 жылдары Австрия және Франция арасында революциялық соғыс басталды. После поражения под Аустерлицем, на основании мирного договора 1805 года в Прессбурге Наполеон I передал Тироль Баварии. 
#1809 жылы Андреас Хофера деген адам триольдықтарды Бавария және Франциядан босатты. Бұл соғыста ,Төртінші рет олар Наполеоннан жеңіліп,1810 жылы Хофер Мантуе қаласында ату жазасына кесілді .  

## Қозғалыс құралдары
Трамвай және автобустар қатынайды. Ең алғашқы тролейбус жолы 2007 жылы салынды . 

Кранебиттен атты аэропорт бар.

## Дереккөздер
Поль Думер

**Поль Думе́р** () (22 наурыз 1857 жылы, Орияк,&nbsp;— 7 мамыр 1932 жылы, Париж)&nbsp;— үшінші республика кезіндегі француз саясаткері, Соңғы президенттерінің бірі (1931—1932).

## Өмір баяны
Ориякта туылды. Білім жағынан Думер математик болған, мамандығы бойынша — қаржыгер; 28 жасқа дейін өз қаласында сабақ берген, сосын тез арада Париж журналисті болып саясаткерлікпен айналысты. **Бірінші жақсы депутат** атағын Поль Думер 1889 жылы алды, ал қаржы министрі сөмкесін 1895 жылы, 28 жасында иеленді.

1897—1902 жылдары Думер генерал-губернатор атағын алды; Оңтүстік-Батыс Азияның темір жол салу жобасының басқарушысы болды, Ханойда темір жол аттарын соның атына қойды. 1906 жылы өзін президенттік сайлауға ұсынды, бірақ Арман Фальерден жеңіліс тапты. 1912 жылы Франция сенаторы болып сайланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Думер сенатор 4 ұлынан айрылды.

## Дереккөздер


Санат:Франция президенттері
Санат:Францияда туғандар
Санат:Франция министрлері
Арло Гатри

**Арло Гатри** (, 10 шілде 1947 жылы туған) — америкалық фолк-әнші және музыкант, оның ұлы Вуди Гатри. Ол әке ретінде социальды әділетсіздікке ән арқылы қарсы тұрған. Оның ең атақты әні — «Alice’s Restaurant Massacree» (ағыл).

## Өмірбаяны
Оның туған кездегі есімі «Arlo Davy Guthrie». Ол 1947 жылы 10 шілдеде Кони-Айленд, Нью-Йоркте дүниеге келді. Ол - музыкант, әндер авторы, актер. Арло Гатри гитара, фортепиано, гитара, ауыз сырнайы, фортепиано сынды аспаптарда ойнай алған.

## Дереккөздер

Санат:10 шілдеде туғандар
Санат:Нью-Йоркте туғандар

Санат:АҚШ әншілері
Санат:АҚШ гитарашылары
Санат:АҚШ актерлері
Санат:1947 жылы туғандар
Йенни Линд

**Йоханна Мария Линд** (Йенни Линд атымен танымал; 1820 ж. 6 қазан — 1887 ж. 2 қараша) — «швед бұлбұлы» атанған швециялық опера əншісі. XIX ғасырдың ең танымал əншілерінің бірі болған Линд Швециямен қатар Еуропа елдерінде операдағы сопрано партияларын орындау арқылы танылып, Америкада 1850 жылдардағы концерттік турнелерден кейін аса танымал болды. 1840 жылы Йенни Линд Патшалық Швеция Музыка Академиясының мүшесі атанды. 

Линд 1838 жылы «Вольный стрелок» операсында ойнағаннан кейін атақты болды. Осыдан кейін ол бірнеше жыл бойы дауысын зақымдап алуынан зардап шекті, бірақ оның əн мұғалімі Мануэль Гарсия дауысын құтқарып қалды. 1840 жылдары Феликс Мендельсонның қол астында болған əнші Швеция мен Солтүстік Еуропадағы опера партияларының үлкен сұранысына ие болды. Лондондағы екі табысты маусымнан кейін 29 жастағы Линд өзінің операдан кететінін жариялады. 

1850 жылы Линд шоумен Барнумның шақыруымен Америкаға кетеді. Осы шоуменнің көмегімен 93 ірі концерт өткізіп, содан кейін өз бетімен гастрольдік сапарға шықты. Осы концерттерден түскен 350 000 доллар қаржыны қайырымдылыққа жұмсап, Швециядағы ерікті мектептер қорын құрды. Өзінің жаңа жұбайы Отто Гольдшмидтпен 1852 жылы Еуропаға көшіп келеді. 1855 жылы Англияға көшіп, осында келесі екі онжылдық бойы кездейсоқ концерттер беріп жүрді. Сонымен қатар, үй шаруасымен айналысып, үш баласын тəрбиелеумен айналысты. 1882 жылдан бастап бірнеше жыл бойы Лондондағы Корольдық музыка колледжінде əн айту пəнінің профессоры болып жұмыс атқарды.

## Дереккөздер

Санат:1820 жылы туғандар
Санат:1887 жылы қайтыс болғандар
Санат:Швеция әншілері
Санат:Профессорлар
Санат:XIX ғасыр әншілері
Қушың

**Қушың**, *Кучинский Белок* – Үбі жотасының шығысындағы тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты аумақта орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2057 м. Батыстан шығысқа қарай 14 км-ге созылған, енді жері 6 км.

## Жер бедері
Тау бірнеше қырқалы тауларға бөлініп, өзен аңғарларымен тілімденген. Солтүстігінен Қара Үбі, оңтүстігінен Ақ Үбі өзендерінің салалары бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Пермь, тас көмір, девон кезеңдерінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Жоғарғы белдеуде шырша, майқарағай, тау шатқалында қайың, көк терек аралас орман өседі. Тау етегінде шалғын топырақтың шөбі шүйгін жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Риддер қалалық әкімдігі таулары
Африка өзендері

## Жалпы шолу
Африка - үлкен өзендер құрлығы. Африкада жер бетіндегі ең ұзын Ніл өзені ағады. Оның жалпы ұзындығы шамамен 6648 шақырым. Нілдің су алқабының кеңдігі соншалық, ол бүкіл Африка құрлығының оннан бір бөлігін торлап жатыр. Ніл Руанда мен Эфиопияның таулы аймақтарынан бастау алып, оңтүстіктен солтүстікке қарай ағады. Ол Эфиопия, Судан, Египет, Уганда, Конго Демократиялық Республикасы (бұрынғы Заир), Кения, Танзания, Руанда, Эритрея және Буринди деген он елден ағып өтетіп Африканың ең негізгі өзен жүйесін құрайды.

Оранж- Оңтүстік Африкадағы ең үлкен өзен. Оранж өзенінің төменгі бөлігі Калахари мен Намибияшөлдері арқылы ағады. Өзеннің сағасында өте бай гауһар кені бар.

Нигер өзені Батыс Африканың бес мемлекетінің халқы үшін азық пен су көзі болып отыр.
Африканың жиырмадан астам тайпасы тіршілігін Нигермен байланыстырып, осы өзенге үміт артады.

Заир (Конго) өзені ұзындығы жағынан әлемде бесінші орында. Ал құрлықта солтүстік-шығыс Африкадағы Нілден кейін екінші орында.

Замбези - Африканың Ніл, Заир, Нигер өзендерінен кейінгі төртінші өзен жүйесі. Ол Орталық Африкадан Үнді мұхитына қарай алты мемлекеттің жерінен ағып өтеді.

Лимпопо өзені Ботсванадан бастау алады.

## Негізгі өзендері
**Оңтүстік Африка**

**Орталық Африка **

**Шығыс Африка**

**Батыс Африка**

**Солтүстік Африка**

## Қызықты деректер
* Замбези өзенінде әлемдегі ең биік Виктория сарқырамасы бар.
* Б.з.д. V ғасырда солтүстік Ніл жазығында алғашқы Мысыр өркениеті пайда болды.
* Әлемнің он бірінші өзені — Нигердің ұзындығы 4100 шақырымға жуық. Өзен мұнай көздеріне өте бай..

## Дереккөздер

Санат:Африка өзендері
Ренцо Пиано

**Ренцо Пиано** (; 14 қыркүйек 1937 жылы дүниеге келді, Генуя, Италия Корольдігі) - итальяндық архитектор, Ричард Роджерспен және Норман Фостермен хай-тек стилінің негізін қалаушы.

Орталық туындысы – Париждегі Помпида орталығы (1971—1977). Көп жылдар бойы инженер Питер Райспен қызмет істеген. 1980 жылдары Париж, Милан және Турин қалаларының өнеркәсіп аймақтарының масштабты жобаларын дамытты. Нумеадағы (Жаңа Каледония) Жан-Мари Тжибау атындағы Мәдениет орталығының жобасын жасады. Осака қаласындағы Кансай әуежайының және Римдегі үлкен Музыкалық бақтың жобалауын басқарды, 1997 жылы амстердамдық NEMO мұражайына ғимарат салды. 1995 жылы Императолық сыйлықтың, 1998 жылы Притцкеров сыйлығының иегері атанды.


Сурет:Paul-klee-zentrum-ansicht-zoom.jpg|Берн
Сурет:Debis-Haus.Berlin.view from Marlene-Dietrich-Platz.jpg|Берлин
Сурет:P und C Weltstadthaus Koeln.jpg|Кёльн
Сурет:Debis-Haus.Berlin.jpg|Берлин
Сурет:Sony Center Berlin.jpg|Берлин
Сурет:Berlin - debis-Haus 3.jpg|Берлин
Сурет:Ny-times-tower.jpg|«Нью-Йорк Таймс» штаб-квартирасы(2005).
Сурет:NEMO (Amsterdam).jpg| NEMO Музейі, Амстердам (1995-97).
Сурет:Aurora Place 3.jpg|Сиднейдегі(2000) Aurora Place ғимараты.
Сурет:Bürohochhaus Renzo Piano.jpg|Берлин


## Дереккөздер

Санат:Италия сәулетшілері
Шалғындық

Шөлдегі өзен аңғарларының тоғайдан басқа бос жазық жерлерінде шалғындық – жайымдық шөптер өседі. Шалғындық жерлердегі болатын негізгі жер отында – бидайық, еркекшөп, қияқ сияқты бағалы жем шөптік злактар болады. Қияқ бидайыққа ұқсас: қияқтың жіңішке сабақтарының жапырықтары көп, пішені жақсы болады. Жайылымдағы шалғындық шөптердің арасында бұршақ тұқымдастары кездеседі. Мысалы, бұлардың ішінен тышқан бұршақты қарастырсақ: мұның көбінесе бұталарға жармасып өсетін ұзын сабақтары және ұсақ, әдемі көгілдір гүлдері болады.

Шалғындықта өсетін бұршақ тұқымдас өсімдіктердің барлығы да мал азығына жақсы жарайтын шөптер деуге болады. Дегенмен , олардың ішінде малшылар қауіптенетін улы өсімдіктер де кездеседі. Іле өзенінің аңғарында жатаған, шырынды,сабағы бар кекек көп кездеседі. Кекек – жоңышқаға ұқсас; бірақ мұның жапырақтары мен шашақ гүлдері аздап ірілеу келеді. Кекек жылқының нерв жүйесін бүлдіріп, оны ауруға шалдықтырады.
*«улы шөптің біреуі «кекек» деген<br />

Жылқыдай кекек жеген секектеген»* - деп халық босқа айтпаған. 

Қазақстан шөлдеріндегі өзен  жайылымдарының шалғындықтары – өте құнды мал өрісі. Бұл жерлерден шауып алынған пішен құнарлы келеді;  шауып алынған жерлердегі алшындарға жыл бойы мал жаюға болады. Арам шөп басқан шалғындықтар жақсартылады. Егер шалғындықтарды үнемі шауып тұрса мал азықтық злактар мен бұршақ тұқымдас өсімдіктер, зиянды арам шөптерді ол жерден ығыстырып шығарады. Жайылмалардағы құнарлы жерлерді жырып, оған бұршақ, жүгері, жоңышқа себу тиімді болып келеді.
## Дереккөздер

#АЙДАУ Шалғындық дала
Мұрагерлер дорама

**Мұрагерлер** (корей тілінде 왕관을 쓰려는 자, 그 무게를 견뎌라 – 상속자들, Wang-gwan-eul Sseu-ryeo-neun Ja, Geu Moo-gae-reul Gyun-dyeo-ra — Sangsokjadeul, ) оңтүстік корейлік Ли Мин Хо және Пак Син Хё әртістерімен түсірілген дорама, SBS каналында 2013 жылдың 9 қазан мен 12 желтоқсан аралығында көрсетілді. 

Жанр: дорама.
Режиссер: Kang Shin-hyo, сценариін жазған: Ким Ын Сук.

### Сюжет
Чха Ын Сан - кедей отбасыдан шыққан оқушы Кореядан АҚШ-қа апайын іздеп барады. Сол жерде ол Empire Group компаниясының мұрагері Ким Танмен кездеседі. Кореяға келгенде бай балаларға арналған мектепте оқитынын біледі. Сол жерде достарын да, дұшпандарын және махаббатын кездестіреді.
### Әртістер
* Ли Мин Хо— Ким Тан 
* Чон Чан У — бала Ким Тан
* Пак Синхе — Чха Ын Сан 
* Ким У Бин - Чхве Ён До
* Ян Хён Мо — бала Ён До
* Кристал Чон — Ли Бо На
* Ким Чжи Вон — Рейчел Ю
* Кан Мин Хёк — Юн Чан Ён
* Чхве Чжин Хёк — Ким Вон
* Кан Ха Ныль — Ли Хё Син

### Жүлделері
BaekSang Arts Awards жүлдесі - «Ең танымал әртіс» номинациясы бойынша.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары
Санат:2013 жылғы фильмдер
Қыземшек (тау, Күнгей Алатау)

**Қыземшек** – Күнгей Алатау жотасының солтүстік беткейіндегі таулы массив.

## Географиялық орны
Алматы облысы Райымбек ауданы Шілік өзенінің аңғарында орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 4032 м. Солтүстіктен оңтүстіккке қарай бойлық бағытта 30 км-ге созылған, енді жері 6 км.

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы протерозой және каледон қатпарлығы кезінде көтерілген. Тау сейсмикалық ауданға жатады.

## Жер бедері
Көлбеу беткейлері кең өзен аңғарлары мен төбесі күмбез тәрізді жоталар жоғары қарай біртіндеп құлама беткейлі шатқалдар мен үшкір шыңдарға ұласады. Жоғарғы белдеулерінде тектоникалық және мореналық шағын көлдер кездеседі. Тау беткейлерінде Құтырған, Талды өзендерінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Солтүстік бөлігінде шырша, қарағай, өзен аңғарларындағы қара, қызғылт қоңыр топырағында альпілік өсімдіктер (шалғын) мен әр түрлі астық тұқымдасы, бұталар өседі. Аңғары мал жайлауы.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы таулары
Санат:Күнгей Алатау
Қыземшек (тау, Ұлытау таулары)

**Қыземшек** – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қарсақпай кентінің оңтүстік-батысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 546 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км шамасында.

## Жер бедері
Беткейі сай-жыралармен тілімделген. Шығысынан Керегетассай өзені бастау алады. Солтүстігінде Шиліқұдық бұлағы, оңтүстігінде Қарамола жайлауы бар.

## Өсімдігі
Тау баурайында ұшқат, тобылғы, боз, бидайық, сораң, т.б. өседі. Баурайы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Қыземшек (тау, Мұңлы тауы)

**Қыземшек** – Мұңлы тауының солтүстік-батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Қаражал қалалық әкімдігіне қарасты аумақта, Қаражал қаласының оңтүстік-батысында 41 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 521 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км-ге созылған, енді жері 1 км.

## Жер бедері
Беткейі жонды-қырқалы келген. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Шығысында Қарашоқы, оңтүстік-шығысында Бектау таулары бар.

## Өсімдігі
Ашық қоңыр топырақ жамылғысында боз, селеу, жусан, бұталы өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау облысы таулары
Қыземшек (тау, Қызбелтау таулары)

**Қыземшек** – Қызбелтау тауларының шығысындағы аласа тау массиві.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Науырзым ауданы Мереке ауылының оңтүстік-батысында 25 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 202 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 2 км.

## Геологиялық құрылымы
Беткейі сай-жыралармен тілімденіп, эрозиялық процестерге ұшыраған. Жоғарғы олигоцен мен миоцен кезеңдерінің сазды, карбонатты жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері
Етегінде қорымтас үйінділерінің мол шоғыры жиналған. Баурайы бұлаққа бай. Солтүстігінде Күйік қонысы, оңтүстік шығысында Үлкен жіне Кіші Қосқопа көлдері жатыр.

## Өсімдігі
Сортаңды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге аралас астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы таулары
Таңсық өзені

**Таңсық ** – Аягөз алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы аумағында. Ұзындығы 95 км, су жиналатын алабы 2550 км2. 

## Бастауы
Тарбағатай жотасының батыс сілемінен басталып, Қолдар көлінің солтүстік-батысында 7 км-дей жерде жерге сіңіп кетеді.

## Гидрологиясы
Аңғары кең. Арнасы тік жарлы, жайылмасы жалпақ. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Басты салалары: Шәумен (Байатасай), Қарақатын, Жыланды, Сайқарқамыс. Жылдык орташа су ағымы 0,38 м3/с. Жайылмасы - шабындық.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы өзендері
Санат:Аягөз су алабы
Петр Семенович Коган

**Петр Семенович Коган** (1872 жыл 20 мамыр, Лида қаласы – 1932 жыл 2 мамыр, Мәскеу) – *кеңес әдебиетін зерттеуші, сыншы.*
## Еңбек жолы
1896 жылы Мәскеу университетінің тарих-филология факультетін бітірді. 1910 жылы Петербург университетінің герман-роман факультетінде доцент, одан соң Мәскеу Мемлекеттік университетінің профессоры. 1921 жылы Мемлекеттік өнер ғылымдары Академиясы құрылғанда оның президенті болды. Еңбектері 1895 жылдан жариялана бастады. Коган орыс әдебиетінің тарихын жүйелі зерттеушілердің бірі. Ол жазған «Орыс әдебиетінің жаңа дәуіріндегі тарихи очерктері» (1-3 томдар, 1908-12 жылдар) және «Батыс Еуропа театрларының очерктері» (1934) бірнеше рет қайта басылды.

## Дереккөздер

Санат:1872 жылы туғандар
Санат:1932 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресейде туғандар
Санат:Ресей әдебиеттанушылары
Санат:Ресей әдебиет сыншылары
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:Профессорлар
Қарлығаш Лекерқызы Қабдолова

**Қарлығаш Лекерқызы Қабдолова** - 1954 жылы туған. Педагогика ғылымдарының докторы (2007 ж.).

ҚазПИ-ді (1976, қазіргі ҚазҰПУ) және аспирантурасын (1987) жылы бітірген. Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Қызылту орта мектебінде (1976-1978), Алматы қаласындағы №103, №12 мектептерде мұғалім, мұғалімдер институтында әдіскер, оқытушы (1984-85), ҚазҰПУ–да доцент (1995- 2002), Қазақ тіл білімі академиясын да зертхана меңгерушісі, ғалым–хатшы (1993- 2003), т.б. қызметтер атқарды.

«Ұлттық мектептің оқу қостілдігі жағдайында сөзжасамның кешенді бірліктерін байланыстыра оқытудың теориясы мен әдістемесі» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады. Қазірде 50- ден астам ғылыми еңбектердің авторы.

## Дереккөздер

Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар
Эмма Стоун

**Эмили Джин (Эмма) Стоун** (; , Скоттсдейл, Аризона, АҚШ) — американдық актриса.
«Easy A» фильіміне түсіп, ең үздік әйел ролі номинациясында «Алтын глобус» премиясын алғаны үшін танымал атанған. «The Help» және «Өрмекші адамның» сүйіктісі Гвен Стейсидің рөлінде болған «Жаңа Өрмекші-адам» фильімдері бойынша да танымал атанды. «Бёрдмэн» қара комедиясында басты кейіпкердің қызының рөлін сомдау арқылы ол көптеген жүлделер алып,осыған қоса «Оскар» марапатын әлемдік кинобаспада үздік бағалаулармен алды. Америкалық театр, кино, теледидар және дыбыстау актрисасы, сондай-ақ кинопродюсер. Көптеген марапаттардың лауреаты, соның ішінде екі «Оскар» сыйлығының, екі «Алтын глобус» сыйлығының, екі BAFTA сыйлығының және Венеция кинофестивалінің «Вольпи кубогының» иегері. 2017 жылы әлемдегі ең жоғары ақы төленетін актриса атанып, «Time» журналының нұсқасы бойынша әлемдегі ең ықпалды 100 адамның қатарына енді.

## Өмірбаяны
Аризона штатындағы Скоттсдейл қаласында Крист отбасында дүниеге келді. Оның 1990 жылы туған өзінен кіші бауыры бар. Оның әке жағынан атасы - швед тұқымдарынан болған.

Стоун «Sequoya Elementary School» және «Cocopah Middle School» мектептерінде оқыды. Кейін өсе келе ол «Valley Youth Theatre» театрының мүшесі болды. Сол театр мүшесі атана отырып, өзінің 11 жасында «The Wind in The Willows» қойылымын сомдады. Осы театрдың өзінде ол 16 спектакльда ойнап, үй оқытуында болды. Стоун сонымен қатар католтикалық «Xavier College Preparatory» жоғарғы оқу орнында оқыды.

Он бес жасқа келгенде ол анасымен Лос-Анджелес қаласына көшіп кетті.

## Жеке өмірі
Стоун нағыз сары шашты қыз болып табылады.Ол өзінің алғашқы  рөлін алғанда,шашын қара-қоңыр түске бояды. «SuperПерцы» фильмі үшін Эмма шашын қоңыр түске бояды. «Жаңа Өрмекші адам» фильмі үшін  ол шашын қайта сары түске бояды.

2007 жылдан бастап жеке Лос-Анджелес қаласында тұрады. 2009 жылы Гринвич-Виллиджге көшті. Өткен өмірінде веб-дизайнмен және  НТМL-мен кітап беттеумен қызықты. Әнші Тейлор Свифтпен жақын құрбылар.

2010 жылдан бастап актер Эндрю Гарфилдпен кездеседі. 2015 жылдың 20 қаңтарында Гарфилд екеуі өздерінің тойлары жайлы және оның күні әлі белгісіз екенін хабарлады.

## Фильмография
* 2009 — «Zомбилэндке қош келдіңіз»
* 2012 — «Жаңа Өрмекші-адам»
* 2013 — «Крудстар отбасы» (дыбыстау)
* 2013 — «Гангстерлік жасақ»
* 2014 — «Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат»
* 2014 — «Бёрдмэн»
* 2016 — «Ла-Ла Ленд»
* 2023 — «Байғұс жандар»

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Қыземшек (тау, Бетпақдала)

**Қыземшек** – Бетпақдала даласының оңтүстік-батысындағы тау.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Созақ ауданы Жуантөбе ауылынан солтүстікке қарай 48 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі - 265 м.

## Жер бедері
Екі өркештен тұратын тау беткейі көлбеу келген. Беткейі мен етегінде шөл далаға тән өсімдіктер өскен. Солтүстігінде 10 км жерде өзімен аттас кент және кеніш орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы таулары
Құрмет Қабдықайырұлы

**Құрмет Қабдықайырұлы**  (5.1.1937 жылы, Атырау облысы, Индер ауданы, Елтай ауылы) – физика-математика ғылымдарының кандидаты (1966), педагогика ғылымдарының докторы (1994), профессор (1985).

ҚазМУ-ды (1958, қазіргі ҚазҰУ) және Харьков политехникалық институтының аспирантурасын (1960) бітірген. ҚазМУ–да аға оқытушы, доцент (1962-74), Алматы халық шаруашылығы институтында (1974-85, қазіргі Қазақ экономалық Университеті) кафедра меңгерушісі, Семей педагогикалық институтында (1985-86, қазіргі Семей мемлекеттік университеті) проректор, ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі (1986-2002), 2002 жылдан профессор қызметтерін атқарды.

«Об одной системе интегро–дифференциальной уровнений» тақырыбында кандидаттық, «Дидактические основы совершенствования математического образования в высшей школе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 200-ден астам ғылыми жарияланымның, 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер

Санат:5 қаңтарда туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Индер ауданында туғандар
Санат:Қазақстан математиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Панас Карпович Саксаганский

**Панас Карпович Саксаганский** (27.05.1859, Каменно-Костуватое селосы, – 17.09. 1940, Киев) – украин совет актёрі, режиссер, педагог, КСРО халық әртісі (1936). 

Драматург И. К. Карпенко-Карый мен актер Н. К. Садовскийдің інісі.
## Еңбек жолы
Сахналық қызметін 1875 жылы әуесқойлар үйірмесінен, ал 1883 жылы кәсіпқой театрдан бастады. М. П. Старицкий, М. Л. Кропивницкий және Н. К. Садовскийді труппасында қызмет етті. 1890–1909 жылдары театр труппасын басқарды. 1910–15 жылдары гастрольдік сапармен Украина, Ресей қалаларында өнер көрсетті. Ол – 19 ғ-ның 2-жартысы мен 20 ғ-дың басындағы украин театр өнеріндегі сыншыл реализмнің ірі өкілдерінің бірі. Совет дәуірінде (1927–31) Киев, Харьков театрларында ойнады. Пьессалар жазып, спектакльдер қойды.

## Дереккөздер

Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1940 жылы қайтыс болғандар
Санат:Украина актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Украина режиссёрлері
Санат:КСРО режиссёрлері
Санат:КСРО халық әртістері
Pro Evolution Soccer 4

**Pro Evolution Soccer 2004** (қысқартылған **PES 4**) — өте танымал мультиплатформендық видеойын, спорттық симулятор жанрдағы Konami  компаниясының Pro Evolution Soccer сериясының 4-шы шығарылымы болып келеді.Ресми түрде ойын 2004 жылы  ПК Xbox 360, PlayStation 2, PlayStation Portable,  Nintendo 3DS шықты.

## Системалық кажеттіліктер
### Минималды системалық қажеттіліктер
*Операциалық  система: Windows XP , Vista SP2, ;
*Процессор: Intel Pentium IV-процессор 2,4 GHz ;
*Оперативты жад: 1GB RAM;

### Стадиондар
* Олд Траффорд
* Уэмбли
* Монументаль Ривер Плейт
* Аллианц Арена

Санат:Компьютерлік ойындар
Дүнген музыкасы

## Дүнген музыкасы
**Дүнген музыкасы**– дүнген халқының музыкасы. 

Дүнген музыкасы бір дауысты, пентатоникалық ладқа негізделсе, одан диатоникалық ладтардың элементі байқалады. Әуен-ырғағында дыбыстар ұзындығы көбінесе жұп болады, жай синкополар да кездеседі. Дүнген музыкасының өлшемі 2/4 және 4/4. Кейде өлщем ауыспалығына байланысты үш ширектік өлшемде кездеседі.  Дүнген музыкасының милодиясынан дыбыстардың қайталануы, алшақ интервалдарға секіріс байқалады. 

Дүнгеннің музыкасының халық аспаптары бірнеге түрге бөлінеді.
ысқылы аспаптар:
***михузы**
***эрхузы** 
***сыхузы** 
үрлемелі аспаптар:
***ди**, 
***ще**,  
ішекті аспаптар:
***санчанцзы**
***пиба** 
***ёнчин**
***кучанцзы** 
cоғып ойнайтын аспап:
***вазы**. 
Дүнгендер әнді өз ана тілінің фонетикалық ерекшелігіне байланысты аса жоғары емес, біркелкі орташа дауыста айтады. «Нанчор Данфи», «Мынчжано» сияқты көне халық әндері танымал болды.

## Дереккөздер

Санат:Өнер
Сайдали Вализаде

## Сайдали Вализаде
**Сайдали Вализаде** (10. 10. 1900 жылы Тәжікстан)  – тәжік совет ақыны. Тәжікстан ССР-інің еңбек сіңіргені әртісі (1945). 
## Еңбек жолы
Сайдали Вализаде шығармашылық  жолын ауызша өлең шығарып, ән айтудан бастады.Ол алғашқы өлеңінде ("Езілген дихан", 1917) Бұхар әмірінің тәртібін сынады, Ол – тәжік тілінде Ленин туралы тұңғыш жазылған "Ленин – досымыз және көсеміміз" атты өлеңнің авторы. Көптеген шығармаларында жаңа өмір шындығын шабыттана жырға қосты ("Папаниндықтар" атты поэмасы т. б.)Сайдали Вализаденің туған ел үшін ерлікпен қаза тапқан тәжік солдаты туралы жазылған "Сайдқұл Тұрдыев" поэмасы Ұлы Отан соғысы кезінде көпшілікке кең таралды. Ол "Өлеңдер" (1949),"Өлеңдер мен поэмалар" (1965)  т. б. жинақтарын шығарды. Сайдали Вализаде шыармаларында кездесетін фольклорлық әуен жазба әдебиет дәстүрімен берік үндестік тапқан.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Жорж Садуль

## Садуль Жорж
**Садуль Жорж** (04. 02. 1904, Нанси, – 13. 10. 1967, Париж) – француз кино теоретигі әрі сыншы, өнер тану ғылымдарының докторы, профессор, коммунист. Қарсыласу қозғалысына белсене қатысып, "Летр франсез" атты астыртын газетте қызмет еткен. Мақалалары "Юманите" т.б. газет-журналдарда жарияланды. Жоғары кино білімі институтында  және Фильмол. институтында қызмет етті. 

## Дереккөздер

Санат:Франция тұлғалары
Санат:Кино
Матвей Манизер Генрихович

**Матвей Манизер Генрихович** *(17.03.1891, [[Санкт-Петербург]], - 20.12.1966, [[Мәскеу]])* - совет мүсіншісі, КСРО халық суретшісі. 1941 жылдан КОКП мүшесі. 1911-16 ж. Санкт-Петербург Көркем сурет академиясында оқыды. Монументті насихат жоспарын іске асыруға қатысқан. Көркем -сурет академиясында, Мәскеудің сән және қосалқы өнер институты мен Мәскеу көркемсурет институтында сабақ берді. 1947 жылдан КСРО Көркемсурет академиясының вице президенті болды. Ленинградтағы В.И.Чапаев, Ульяновскідегі В.И.Ленин, Рязаньдағы И.П.Павлов ескеткіштерінің, Зоя Космодемьянская мүсінің, Мәскеудегі В.И. Ленин атындағы метрополитен станциясындағы мүсіндік-топтамалардың авторы. КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты. Ленин ордені және Қызыл жұзыл орлденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Санат:1891 жылы туғандар
Санат:1866 жылы қайтыс болғандар
Клин Дмитров қырқасы

**Клин Дмитров қырқасы**- Смоленск-Мәскеу қыратының шығыс бөлігі, көп жері Мәскеу облысының  солтүстігінде ұзындығы 200 км, ені 25-55 км. Биіктігі 285м-дей. Бор дәуірінің құмды-сазды жыныстарынан түзілген негізін антропогеннің мореналары мен саздақтары жапқан. Өзен аңғарларымен (Клязьманың және Волганың жоғарғы ағысындағы салаларымен) тілімделген. Қылқан жапырақты, жалпақ жапырақты орман өседі. Қырқаны Мәскеу атындағы канал кесіп өтеді.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 476 бет
Клоунада

**Клоунада**- цирк жанры. Ол негізінен экцентрикалық және қуақы көріністерден тұратын клоундық күлдіргі ойындардан құралады.Клоунадалық ойын көрсетудің негізгі халықтық фарс ойындарына саяды. Дәстүрлі Ақ клоунның маскасы Дель арте комедиясы, сондай-ақ франция мен ағылышынның балаған театрларынан, ал Шикіл сары клоунның маскасы халық арасындағы масқарапаз артистерге (қолапайсыз әрі  сыйықсыз) еліктеушілер ойындарынан алынған.  Сәнді киінген өр кеуде Ақ клоун мен ебедейсіз Шикіл сары клоуынның арасында өтетін қақтығыста әрқашан да Шикіл сары клоун жеңіске жетіп отырды. 17-18 ғ-да клоундар дар ойыны және ат үстінде көрсетілетін ойындарға қатысты. Астлей циркінің (Лондон,1780) күлдіргі артисі Б.Саундерс жолы болмаған аттылы боп өнер көрсеткен. 1834 ж. Франкони циркінде Ж.Б.Ориоль акробатикалық күрделі қимылдарды күлкілі әлдіс-қылықтарымен шебер ұштастырды. Кейін клоундар машықтандырылған хайуандар ойыны мен т.б. көріністерге де қатысты. Клоунада нөмірлері біртіндеп сатиралық және публицистикалық бағыт алды. (А.Л. және В.Л.Дуровтарп, В.Е.Лазаренко). Клоундар соло-клоун (монолог оқу, акробатикалық және т.б. өнер көрсету), кіле клоуны, күлдіргі клоунға(екеу,үшеу немесе топтасып шығатын) бөлінеді. Кеңес Цирк клоундары сатиралық және публицистикалық сарындағы өткір күлкіні психологиялық характермен байланыстырады. Белгілі Кеңес клоундары: В.Г. және Ю.В.Дуровтар, Д.С.Альперов, Ю.В.Никулин,О.К.Попов т.б.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 479 бет
Сайидо Насафи Миробид

**Сайидо Насафи Миробид** (т.ж. белгісіз,1707 немесе 1711 жылдары,Бұхара) – тәжік ақыны. Бұхарада оқып білім алды. Парсы-тэжік классикалық поэзиясындағы гуманистік дәстүрді дамыта отырып, бертінгі классикалық тәжік әдебиетіндегі демократиялық  бағытты өркендетті. Сайидо Насафи  поэхиясында ("Көктемгі әуендер" т.б.) бұқара халық мұңын жырлады, әлеуметтік теңсіздікті сынды. Ол– маснави, ғазел т.б. поэзия жанрларының шебері. Өлеңдерінің көркемдік түзілімі айшықты, тілі образды. Көптеген сөз тіркестері мақал-мәтел түрінде келеді.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Бейлор университеті

**Бэйлорс университеті** () —  АҚШтың Техас штаты,  Уэйко қаласындағы жеке христиан университет.  1845 жылы құрылған және Техастың ең ескі университеттерінің бірі. Университет Техастың орталығында орналасқан, Далластан жарты сағат және Остиннан бір сағатта жерде. Бас кампус Бразос өзенінің жағалауында Уэйко қаласының тарихи орталығынан шығыста орын тепкен.

## Сілтемелер
* Baylor University
* Baylor Athletics
* Baylor University Press
* ''Baylor Magazine''
Өсімдіктердің қоректенуі

**Өсімдіктердің қоректенуі** — өсімдіктің өсіп, дамуы үшін қажетті ішкі және сыртқы метаболизмін қамтамасыз ететін зат алмасу биохимиялық процесс.

Өсімдіктердің көпшілігі фотосинтез үрдісінің арқасында қоректенеді. «Фото» сөзі «жарық», ал «синтез» «қосылу, құрастыру» деген мағыналарды білдіреді. Өсімдіктер өздерінің қоректерін жарықты пайдалана отырып жинақтайды. Фотосинтез жапырақ жапырақ жасушаларының ерекше құрылымында өтеді. Олар хлоропластар деп аталады. Құрамында күн жарығының энергиясын аулайтын жасыл боятек (пигмент) болады. Яғни жапырақ - жоғары сатыдағы өсімдіктердің фотосинтез, газ алмасу, қор жинау, көбею қызметтерін атқаратын өсу мүшесі.

Хлоропластар күн көзінен энергияны аулап жатқанда, жапырақтың басқа бөліктері ауадан көмір қышқыл газын сіңіреді. Күн көзі мен көмір қышқыл газы - фотосинтез үшін қажетті екі ингридиент. Үшінші қажетті зат - су. Суды тамыр жеткізеді. Су түтіктердің жүесі бойынша өсімдіктердің барлық мүшелеріне, оның ішінде жапыраққа да жетеді. Міне, енді өсімдікте өзінің қорегін жинақтауға болатын жағдайлардың бәрі бар. Олар күн сәулесінің көмегімен ауадан алған көмір қышқыл газынан ең негізгі қоректік зат - қант пен крахмал түзеді. Жапырақ ішінде қоректік шырын түзіледі. Түзілген қоректік шырын өсімдіктің кез келген мүшесіне жеткізіледі. Фотосинтездің жанама өнімі - газ тәрізді оттегі. Оны өсімдік атмосфераға бөліп шығаратын оттегі Жер планетасындағы тіршілікке негіз болады.

Санат:Өсімдіктер физиологиясы
Уильям Коббет

**Уильям Коббет (Сщииуе)** (09.03.1762, Фарнем, Суррей - 18.06.1835, Гилдфорд маңы) - ағылшын публицисі әрі тарихшы. 

Ұсақ фермердің баласы. 1794 жылдан АҚШ-та эмиграцияда жүріп, өзінің публицистикалық қызметін Ұлы француз революциясы идеяларына шабуыл жасаудан бастады. 1800 жылы еліне келіп, 1802 жылдан "Политикал реджистер" апталығын шығарумен айналысты. Англияның әлеуметтік және саяси ситемасын сынады: мұнысы үшін әлденеше рет жазаланды. 1832 жылы парламентке сайланды. "Протестантық реформация тарихы" деген негізгі тарихи еңбегінде капитализм дамыған сайын бұқараның жағдайы нашарлай беретінін атап көрсетті. Бірақ ұсынған программасы ұсақ буржуазиялық сипатта болды.

## Дереккөздер

Санат:9 наурызда туғандар
Санат:1762 жылы туғандар
Санат:Англияда туғандар
Санат:18 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1835 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англияда қайтыс болғандар
Санат:Англия журналистері
Санат:Англия тарихшылары
Манефон

**Манефон** *(б.з.б. 4 ғасырдың 2-жыртысы, 3 ғасырдың басы)*- Ежелгі Египет тарихшысы, "Египет тарихын" грек тілінде жазған абыз. Манефон египет тарихын 30 әулетке және Ежелгі, Орта, Жаңа патшалықтар  кезеңіне бөлді; оның бұл әдісі ғылымда қазір де пайдаланылып жүр. Совет ғалымы В.В. Струве Манефонның  сенімді деректерге сүйенгенін дәлелдеді.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Египет тарихшылары