open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жетісай ауданы

**Жетісай ауданы** — Түркістан облысы құрамындағы аудан. Халқының саны 187 384 адам. Орталығы — Жетісай қаласы.

## Географиялық орны
Түркістан облысының қиыр оңтүстігінде Сырдария өзенінің сол жағалауында орналасқан. Шығысында Мақтаарал ауданымен, оңтүстігі мен батысында Өзбекстанмен, солтүстігінде Шардара ауданымен шектеседі. Шардара ауданынан Шардара су қоймасы бөліп жатыр.

## Тарихы
Аудан Өзбек КСР Сырдария облысының құрамында 1964 жылы сәуір айында құрылған. 1971 жылы Қазақ КСР Оңтүстік Қазақстан облысы құрамына қайтарылды. 1997 жылы сәуір айының 24-інде аудан таратылып, аумағы Мақтаарал ауданына берілді. 2018 жылы 5 маусым күні Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Жетісай ауданы қайтадан жеке әкімшілік бірлік болып Мақтаарал ауданынан бөлініп шықты.

## Халқы

Халқының басым көпшілігі қазақтар. Одан басқа орыс, өзбек, тәжік, қырғыз ұлтының өкілдері қоныстанған.

## Әкімшілік бөлінісі
Аудандағы 106 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 11 ауылдық округке біріктірілген.

## Экономикасы
Тұрғындарының көбі мақта шаруашылығымен айналысады
## Әкімдері
* Жамантай Қанайұлы Бейсенбаев  07.2018-03.2021
* Мұрат Болатұлы Қадырбек 04.2021-01.2023
* Серік Үсенұлы Мамытов 01.2023 бастап

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Жетісай ауданы
Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі, Н тобы)

Бұл топта **[[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]]** мен '''Түркия''' финалдық турнирге тікелей жолдама алды. *[[Исландия Ұлттық футбол құрамасы|Исландия]]* құрамасы плей-оффта сынға түсіп, жолдама тағдырын анықтайды.
## Турнир кестесі

## Матчтар

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)
Санат:2019 жылғы футбол
Тасарық

**Елді мекендер:**

* Тасарық – Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл.
* Тасарық – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл.
* Тасарық – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Тасарық – Талас алабындағы өзен.
Майбұлақ

**Елді мекендер:**

* Майбұлақ – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Майбұлақ – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Майбұлақ – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Майбұлақ – Қусақ алабындағы өзен.
Найдангийн Тувшинбаяр

**Найдангийн Тувшинбаяр** (; 1 маусым 1984 жыл, Сайхан, Булган, МХР) — моңғолиялық дзюдошы, 2008 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы, 2012 жылғы Жазғы Олимпиада күміс жүлдегері. 2014 жылғы Азия ойындарының чемпионы.  

Екі бірдей Олимпиада жүлдегері атанған тұңғыш Моңғолия спортшысы. Сондай-ақ Моңғолиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Моңғолия дзюдошылары
Санат:Дзюдодан Олимпиада чемпиондары
Санат:Моңғолия Олимпиада чемпиондары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Дзюдодан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Моңғолияның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Джеймс Босуэлл

**Джеймс Босуэлл** ( **ағыл** . &nbsp;  *James Boswell*,, 29 қазан 1740 , Эдинбург - 19 мамырда 1795 , Лондон ) -есімі екі томдық     «Самуил Джонсонның өмірі»  (1791 ) атты кітаппен атақты болған шотланд прозашы. Осы кітапты ағылшын тіліндегі бірден бір ерекше өмірбаян деп атайды.

## Өмірбаяны және шығармашылығы
Қатал кальвинист болып табылатын судьяның ұлы. Эдинбург университетінде, содан кейін Глазгода оқыды, онда Адам Смит мұғалімдерінің қатарында болды.  Ол католицизмге бет бұрады, содан кейін  монах болуға шешім қабылдайды. Бұны естіген әкесі  Джеймсті үйінен қуып жібереді. 

Босуэлл Лондонға көшіп келеді.  Ол Гаррик , Голдсмит , Берк , Рейнольдс , Джонсонмен араласып, олардың «Клубына» кіреді.   

1768 жылы ол Еуропаға саяхат жасап, Вольтер және Руссомен кездеседі. Соңғысының ұсынысы бойынша ол Корсика қаласына аттанып, онда бірінші демократиялық республиканың көшбасшысы Паскуал Паолимен байланыс жасады . Ол Корсика туралы баяндаманы жазды ( 1768 ), әрі осы туындысы еуропалық бестселлер болды. 

1920 жылы Босуэллоның жасөспірімдік күнделігі  табылған және ол  1950 жылы жария болады. Босуэлл кінделігін  1762 - 1763 аралығында толтырған. Онда ол бірінші рет Лондонға келіп, ондағы жабайы өмірді сипаттайды. Бұл басылым әдеби сыншылар тарапынан көп шу тудырады, соған қарамастан Босуэлл күнделік прозасының керемет шебері ретінде танымал болды.

## Қызықты фактілер

Владимир Набоков  өзінің «Бледное Пламя» романының эпиграфы ретінде  «Самуил Джонсонның өмірі» кітабынан үзінді қолданған.

## Басылымдар

* Boswell, 1757-1763.  Эдинбург: Эдинбург UP, 2006 

## Орыс тіліндегі басылымдар

* Сэмюэль Джонсонның өмірі. М .: Мәтін , 2003.   

## Әдебиет
нобай| ''Корсика есебі'' , 1768

* Босвел, Джеймс   / /   Энциклопедиялық сөздік Brockhaus және Efron   : 86 тонна (82 тонна және 4 қосымша).   - СПб. , 1890-1907 жж. 
* Дэйсес Д.Босвелл және оның әлемі.  Нью-Йорк: Scribner, 1976. 
* Блум Х. Д. Сэмюэль Джонсон және Джеймс Босвел.  Нью-Йорк: Челси үйінің баспасы, 1986 
* Мартин П. Джеймс Босвелдің өмірі.  Жаңа Haven: Yale UP, 2000 

## Ескертулер

Санат:Лондонда қайтыс болғандар
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар
Санат:1795 жылы қайтыс болғандар
Санат:19 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1740 жылы туғандар
Санат:18 қазанда туғандар
Санат:29 қазанда туғандар
Санат:Шотландия жазушылары
Санат:Pages with unreviewed translations
Айнатас

* Айнатас – Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Жігерген ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Айнатас – Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Қызылқия ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Қызылбұлақ

* Қызылбұлақ – Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл.
* Қызылбұлақ – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
Тілектес

* Тілектес – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы ауыл.
* Тілектес – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
Левски (футбол клубы)

**Левски футбол клубы** (болг. *Професионален футболен клуб Левски София*) — Болгарияның Софья қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. 1914 жылы құрылған. Болгарияның 26 дүркін чемпионы, 27 дүркін кубок иегері.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Болгария чемпионаты**
* **Чемпион** (**26**): 1933, 1937, 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1953, 1965, 1968, 1970, 1974, 1977, 1979, 1984, 1985, 1988, 1993, 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2006, 2007, 2009
* **Вице-чемпион** (**32**): 1925, 1929, 1940, 1943, 1948, 1956, 1958, 1960, 1961, 1964, 1966, 1969, 1971, 1972, 1975, 1976, 1981, 1982, 1983, 1987, 1989, 1992, 1996, 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2008, 2011, 2013, 2016
* **3 орын** (**12**): 1924, 1951, 1957, 1959, 1962, 1967, 1978, 1980, 2010, 2012, 2017, 2018
* **Болгария кубогы** (**рекорд**)
* **Жеңімпаз** (**26**): 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1956, 1957, 1959, 1967, 1970, 1971, 1976, 1977, 1979, 1982, 1984, 1986, 1991, 1992, 1994, 1998, 2000, 2002, 2003, 2005, 2007
* **Финалист** (**11**): 1953, 1965, 1969, 1974, 1985, 1987, 1988, 1996, 1997, 2013, 2015
* **Суперкубок**
* **Жеңімпаз** (**3**): 2005, 2007, 2009
* **Финалист** (**1**): 2006
* **«Алтын дубль»**
* **Жеңімпаз** (**13**): 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1970, 1977, 1979, 1984, 1994, 2000, 2002, 2007
* **София чемпионы**
* **Чемпион** (**11**): 1923, 1924, 1925, 1929, 1933, 1937, 1942, 1943, 1945, 1946, 1948
* **Вице-чемпион** (**7**): 1922, 1926, 1927, 1928, 1931, 1932, 1947
* **3 орын** (**2**): 1930, 1944
* **София кубогы**
* **Жеңімпаз** (**4**): 1926, 1930, 1931, 1932

### Еуропалық

* **Чемпиондар лигасы**
* 1/8 финалист (**4**): 1966, 1978, 1985, 1994
* **Еуропа лигасы**
* 1/4 финалист (**2**): 1979, 2006
* **Кубок иелері кубогы**
* 1/4 финалист (**3**): 1970, 1977, 1987



## Атақты ойыншылары

## Сілтемелер
* Ресми сайт
* LevskiSofia.info
* Крупнейший форум о Левски
* Үздік бейресми сайт
* Ультрас Левски
Санат:Болгария футбол клубтары
Санат:1914 жылы құрылған футбол клубтары
Михаил Юрченко Юрийұлы

**Михаи́л Ю́рийұлы Ю́рченко** (20 маусым 1970, Үштөбе) — кеңестік және қазақстандық боксшы, ауыр салмақ категориясының өкілі. 1980 және 1990 жылдары КСРО және Қазақстан құрама сапында шықты, ТМД чемпионы, халықаралық деңгейдегі турнирлердің жеңімпазы және жүлдегері, Атлантадағы жазғы Олимпиада ойындарының қатысушысы.

## Өмірбаяны
Михаил Юрченко 1970 жылы 20 маусымда Қазақ КСР Алматы облысының Үштөбе қаласында дүниеге келген.

Алғаш рет 1987 жылғы маусымда Пхеньяндегі «Достық» жасөспірімдер турнирінің және Тбилисидегі Халықаралық жасөспірімдер турнирінің күміс жүлдегері атанды.

Луцкадағы 1990 жылдың КСРО чемпионатында шешуші финалдық кездесуде Евгений Белоусовтан жеңіліп, ауыр салмақтағы есепте күміс медальді жеңіп алды. Кеңес ұлттық құрамасының құрамына кірген Бомбейде Әлем Кубогында және Сиэтлдегі ізгі ниет ойындарында өнер көрсетті.

1991 жылы бокстан ТМД-ның бірінші және жалғыз чемпионатында жеңіске жетіп, Минскіде КСРО халықтарының спартакиадасында қола медальға ие болды.

Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін біраз уақыт Қазақстан құрамасына өнер көрсетті. 1994 жылы Қазақ құрамасының сапында Бангкоктағы Әлем кубогында ширек финалға дейін жетті.

1996 жылы мэр Кубогында күміс медаль жеңіп алды және сәтті өнер көрсетудің арқасында Атлантадағы жазғы Олимпиада ойындарында ел намысын қорғау құқығына ие болды — мұнда 91 кг-дан астам бірінші жекпе-жекте мерзімінен бұрын бірінші раундта ресейлік Алексей Лезинден жеңіліс тапты және бірден медаль үшін күресуден кетті.

Спорттық мансабын аяқтағаннан кейін бизнеспен айналысты. Алматы бокс федерациясының вице-президенті қызметін атқарды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:КСРО боксшылары
Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:1980 жылдарының боксшылары
Санат:1990 жылдарының боксшылары
Санат:Ауыр салмақты боксшылар
Натаниэль Зихель

**Натаниэль Зихель** (; 8 қаңтар 1843, Майнц — 4 желтоқсан 1907, Берлин) — неміс, тарихи және портреттік кескіндемеші.

## Биография
thumb|left|180 px|«Талғампаз бикеш»
1843 жылы 8 қаңтарда Майнц қаласында дүниеге келген. Берлин көркемөнер академиясында оқыды, онда оның бас тәлімгері Юлиус Шрадер болды.

Он тоғыз жасында «Филипп Великодушный өзінің зайыбының қабірінде» және «Иосиф өзінің түстерін фараонға айтады» сурет салды. Римде екі жыл өткізе отырып, ол онда «Филипп II Карлос Донын тұтқындайды» және «Мария Стюарттың Мельвилмен қоштасуы» төсемін жазды, содан кейін жыл бойы Парижде жұмыс істеді. Олардағы портреттік кескіндемені зерттеу мақсатында Германияның әр түрлі қалаларына барып, Зихель Парижде, кейін Берлинде қоныстанды. Броккауз және Ефрон энциклопедиясы Зихельдің «Франческу да Римини» (1876) және «Гиза кардиналдың, Римде, адмирал Колиньяның басының алдында» ең үздік шығармалары деп атаған, оларда «жағымды колорит, жарамды сурет және күрделі композицияларды драматургиялауды азайту» бар, — алайда, бүгінгі күні бағдарланған стильдегі Зихельдің әйел портреттері белгілі (ең танымал бірі - «Альмея»).

1907 жылы 4 желтоқсанда Берлинде қайтыс болды.

## Сілтемелер
* Еврей энциклопедиясындағы мақала

Санат:XIX ғасырдың Германия суретшілері
Санат:Тарихи неміс суретшілері
Санат:Майнцте туғандар
Санат:Берлинде қайтыс болғандар
Байқоңыр (футбол клубы)

**Байқоңыр футбол клубы** — Қазақстан чемпионаттарында сынға түсетін футбол клубы. Қазақстан бірінші лигасында өнер көрсетеді. Қызылорда қаласынан. Өз алаңындағы ойындарын "Локомотив" стадионында өткізеді.

## Қазақстан бірінші лигасында
2015 жылы 24 ойында 22 ұпай жинап, бірінші лигада 11 орынды иеленді (13 команданың арасында).
2016 жылы 18 кездесуде жеті ұпай ғана жинап, 10 клубтың арасында тоғызыншы орында қалды.

2017 жылы шамалы дұрысырақ өнер көрсетіп, бірінші лигада бесінші орынға көтерілді. Бұл жолы 24 ойында 33 ұпай жинады.

2018 жылы қайтадан 9 орынға түсіп кетті.

## Құрамы
*2022 жылғы 13 қазандағы жағдай бойынша*

## Сілтемелер
*Squad list at KFF 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Қызылқия

**Елді мекен:**
* Қызылқия — Қырғызстанның Баткен облысындағы облыстық бағыныстағы қала.
* Қызылқия – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.

**Тау:**
* Қызылқия – Ақшатау жотасының оңтүстігіндегі аласа тау.
* Қызылқия – Қырғыз Алатауы жотасындағы асу.
Шанақ (айрық)

**Елді мекендер:**

* Шанақ — Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Шанақ — Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы бекет.

**Басқа мағыналар:**

* Шанақ – автомобиль бөлігі.
Конфедерациялар кубогы 2005

**Конфедерациялар кубогы 2005** *(*нем*. Konföderationen-Pokal 2005*) — Құрлықтық басты турнирлердің жеңімпаздары сынға түсетін жарыстың бесінші турнирі. 2005 жылы 15 - 29 маусым күндері Германияда өтіп, Бразилия жеңімпаз атанды.

Турнирге сегіз құрама қатысты. Құрлық чемпиондарынан бөлек 2004 жылғы Америка кубогында екінші орын алған Аргентина да турнирге шақырту алды.

## Топтық турнир

### А тобы

----

----

----

----

----

----

----
### В тобы

----

----

----

----

----

----

----

## Плей-офф
### Жартылай финал
----

----

----

### 3 орын
----

----

### Финал
----

----

Санат:Конфедерациялар кубогы
Санат:2005 жылғы футбол
Хераклес (футбол клубы)

**Хераклес футбол клубы** (нидерл. *Heracles Almelo*) — Нидерландыда Алмело қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы. 1903 жылы құрылған. Клуб Нидерландтың ұлттық чемпионатын екі рет жеңіп алған: 1927 және 1941 жылдары.

2004–05 маусымында Хераклес Бірінші дивизионның чемпионы атанып, 28 жылдан кейін алғаш рет Эредивизиге (жоғарғы лигаға) көтерілді. Клуб жоғары лигада 17 маусым қатарынан ойнады, бірақ 2021–22 маусымының соңында қайтадан төменгі дивизионға түсіп қалды.

2012 жылы клуб тарихында алғаш рет KNVB кубогының финалына шықты, алайда шешуші ойында ПСВ командасынан жеңіліп қалды.

Клубтың басты қарсыласы — Твенте командасы.

## Тарихы
Клуб 1903 жылдың 3 мамырында Зевстің жартылай құдай ұлы Гераклдың құрметіне «Хераклес» атауымен құрылды. 1974 жылдың 1 шілдесінде атауы «Хераклес’74» СК болып өзгертілді, ал қазіргі атауына 1998 жылы көшті.

thumb|left|Хераклес - Гоу Эхед Иглз ойыны, 2024 жыл
2015–16 маусымында Хераклес Эредивизиде алтыншы орынды иеленіп, маусым соңындағы еуропалық плей-оффқа жолдама алды. Алдымен Гронингенді, кейін Утрехтті жеңіп, клуб тарихында алғаш рет Еуропа турниріне — 2016–17 жылғы УЕФА Еуропа Лигасының үшінші іріктеу кезеңіне шықты.

2021–22 маусымының соңында қатарынан үш ойында жеңіліске ұшырап, Хераклес Эредивизиде 16-орында қалып қойды және плей-оффқа түсті. Жартылай финалда Эксельсиордан жалпы есеппен 6:1 есебімен жеңіліп, Бірінші дивизионға (Eerste Divisie) түсіп қалды.

Бірақ арада бір жыл өтпей, Йонг ПСВ-ны өз алаңында 3:0 есебімен жеңіп, Хераклес жоғарғы лигаға қайта оралды. 

2023 жылдың 19 мамырында Хераклес Йонг Аяксты соңғы турда жеңіп (есеп 1:0), тарихындағы үшінші Бірінші дивизион чемпиондығын жеңіп алды.

## Стадион
Қазіргі уақытта Хераклес Алмело клубы Алмело қаласындағы Асито стадионында ойнайды. Бұл стадион 1999 жылы салынып, бастапқыда 6 900 көрерменге арналған болатын. 2005 жылы оның сыйымдылығы 8 500 адамға дейін ұлғайтылды. Асито стадионында жасанды көгал төселген. 2015–16 маусымының басында стадион жаңартылып, қазіргі кезде 13 500 көрерменді қабылдай алады.

## Жетістіктері
### Ұлттық
* **1 класс** (1955 жылға дейін) / **Жоғары дивизион** (1956 жылдан соң): **2**
** 1926/27, 1940/41

* **1 дивизион жеңімпазы**: **3**
** 1984/85, 2004/05, 2022/23

* **2 дивизион жеңімпазы**: **1**
** 1957/58

* **Нидерланд кубогы:**
** Финалист: 2012

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт 
* Видеоканал (YouTube)
Санат:Нидерланд футбол клубтары
Санат:1903 жылы құрылған футбол клубтары
Ғани Мұратбаев (стадион)

**Ғани Мұратбаев атындағы стадион** — Қызылорда қаласындағы футбол стадионы. "Қайсар" футбол клубы өз алаңындағы матчтарын өткізеді.

## Сипаттамасы
Құрылысы 1968 жылы басталып, 1969 жылы аяқталды. 

2001 жылы күрделі жөндеуден өткізілді.

Стадионда футболдан бөлек қазақша күрес, жеңіл атлетика жарыстары өткізіліп тұрады.

2010 жылы пластик орындықтар қойылды.

## Футбол матчтары
1992 жылы 25 қыркүйек күні Қазақстан құрамасы Қырғызстан құрамасымен ойнады. Бұл Орта Азия кубогының матчы болатын, сондай-ақ ұлттық құраманың осы стадионда өткізген жалғыз кездесуі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Стадион 
* Барлығы дайын ба? 
* Қазақстан стадиондары
* wikimapia

Санат:Стадиондар
Санат:Қазақстан стадиондары
Байырқұм (ежелгі қала орны)

**Байырқұм** – ежелгі қала орны. 

## Орналасқан жері
Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы Байырқұм ауылынан оңтүстікке қарай 3 км жерде, Сырдария өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. 

## Зерттелуі
Алғаш 1900 жылы О.А. Руднев зерттеген. 1948-1949 жылдары А.Н. Бернштамның жетекшілігімен Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы қазба жұмысын жалғастырды. 

## Сипаты
Қаланың орны тік бұрышты биік алаңға ұқсас. Аумағы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 300 м, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 400 м, биіктігі 1,5 м-ге жуық. Ол биіктігі 3 м-ге жуық үйме топырақпен қоршалған. Оңтүстік-шығыстағы қабырғаның орта тұсында тік бұрышты 5 мұнараның қалдығы сақталған. Қаланың сырты тереңдігі 2 м, ені 20 м ормен қоршалған. Алаңның ортасына таман цитадель орналасқан. Ол биіктігі 9 м тік бұрышты төбе. Оның іргесінің аумағы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 80 м. Қамалдың шет-шетінде 8 мұнараның қалдығы бар, биіктігі 1 м үйме топырақпен және ені 10 м-ге жуық ормен қоршалған. Оның солтүстік-батыс және шығыс жағында су хауызының орны анық көрінеді.
Жиналған археология материалдарға қарағанда, қала б.з.б. I ғасыр мен б.з. VIII ғасыр аралығында болған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Түркістан облысы
Көкжиде (құмды алқап)

**Көкжиде** – Құмжарған құмының оңтүстік-батысындағы құмды алқап. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы жерінде, Жем және Темір өзендерінің суайрығында орналасқан. 

## Жер бедері
Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 40 км-ге созылып жатыр, енді жері 17 км. Теңіз деңгейінен 270 – 280 м биіктікте. Көкжиденің жер бедері жалды-төбешікті келеді. 

## Өсімдігі
Құм беткейлері жусан, қияқ, қау, бетеге, жүзгін, т.б. шөптермен бекіген. Грунт суы жақын жатқан ойпауытты жерлерінде қамыс, тал шоғырлары өскен. Мал жайылымына қолайлы. Көкжиденің солтүстігінде Көкжиде мұнай кен орны орналасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе облысы құмдары
Радий Фәритұлы Хәбиров

**Радий Фәритұлы Хәбиров** (,, 20 наурыз 1964 д.к., Сайран, Ишимбай ауданы, Башқұрт АССР, РКФСР, КСРО) — ресейлік саясаткер. 2018 жылдың 11 қазанынан бастап  Башқұртстан Республикасының Басшысы міндетін уақытша атқарушы.

## Өмірбаяны
Педагогтар отбасында дүниеге келген. Үш ұлдың кішісі.

### Білімі
1984—1989 — Башқұрт мемлекеттік университеті заң факультетінің студенті.

1992—1994 — Білкент Университетінің магистранты, Анкара, Түркия республикасы.

### Қарулы Күштердегі қызметі
1982—1984 — КСРО Қарулы күштерінің мерзімді қызмет әскери қызметшісі.

### Еңбек қызметі
1981—1982 — Ишимбай көліктік машина жасау зауытындағы фрезерлеуші маманының оқушысы.

1989—1992 — БашМУ-дің заң факультетінің мемлекеттік құқық және кеңес құрылысы факультетінде кафедра ассистенті, БашМУ студенттерінің кәсіподақ комитетінің төрағасы.

1994—1998 — БМУ-да заң факультетінің аға оқытушысы.

1998—2002 заң факультеті деканының орынбасары, доцент.

2002—2003 — Башқұрт мемлекеттік университеті Құқық институты директорының міндетін атқарушы, кейін директоры.

#### Саяси мансабы
Қыркүйек 2003 — шілде 2008 Башқұртстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің басшысы.

27 тамыз 2008 — желтоқсан 2008 — Ресей Федерациясының Федералды Жиналысымен және Ресей Федерациясы Президенті әкімшілігінің ішкі саясат басқармасының саяси партияларымен өзара іс-әрекет жөніндегі департаменттің директоры.

2009 жылдан бері — РФ Президентінің ішкі саясат басқарма бастығының орынбасары.

19 қыркүйек 2016 — РФ Президентінің ішкі саясат басқарма бастығының орынбасары қызметінен босату туралы өтініш берді.

25 қаңтар 2017 — Мәскеу облысы Красногорск қалалық округі басшысының өкілеттігін уақытша атқарушы.

28 наурыз 2017 - 11 қыркүйек 2018 — Мәскеу облысы Красногорск қалалық округінің басшысы.

#### Башқұртстан Республикасы Басшысының МУА
2018 жылдың 11 қазанынан бастап Башқұртстан Республикасы Басшысының міндетін уақытша атқарушы. Башқұртстан Республикасы Басшысының сайлауы 2019 жылы 8 қыркүйекте болады.

## Қызығушылығы
Классикалық және грек-рим күресінен (№ 2 Ишимбай БЖСМ тәрбиеленушісі) спорт шебері,. Классикалық әдебиетті оқығанды жақсы көреді, ағылшын тілінде еркін сөйлейді.

## Дереккөздер

Санат:20 наурызда туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Сайрановода туғандар
Санат:Башқұрт мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Билькент университеті түлектері
Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары
Санат:КСРО заңгерлері
Санат:Ресей заңгерлері
Санат:ХХ ғасыр заңгерлері
Санат:ХХІ ғасыр заңгерлері
Санат:Александр Невский орденінің (Ресей Федерациясы) иегерлері
Санат:Құрмет ордені (Ресей) иегерлері
Санат:Борышқа адалдығы үшін орденінің (Қырым) иегерлері
Санат:Біртұтас Ресей мүшелері
Санат:Ресей президенті әкімшілігінің қызметкерлері
Санат:Ресей аймақтарының қазіргі басшылары
Санат:Башқұртстан басшылары
Санат:Ресей-Украина соғысына байланысты санкцияларға ұшыраған адамдар
Санат:Беларусь Республикасы Министрлер Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған
Сырдария (айрық)

**Өзен:**

* Сырдария – Орталық Азиядағы өзен.

**Елді мекен:** 

* Сырдария – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы ауыл.
* Сырдария – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл.

**Тағы қараңыз:**

* Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)
* Сырдария ауданы (Сырдария облысы)
* Сырдария губерниясы
* Сырдария көтерілісі
* Сырдария облысы
* Сырдария шөгінді алабы
Той жыры

**«Той жыры»** — 1970 жылы дүниеге келген ән. Әннің әуенін Досым Сүлеев, ал сөзін Ұлықпан Сыдықов жазған. Топ мүшелерінің ішінде алғашқы болып Мұрат Құсайынов отау құрып, бір айдан кейін той жасайтын болды.

## Тарихы
Өткен ғасырдың 60-70 жылдары Бақытжан Жұмаділов, Мұрат Құсайынов,
Досым Сүлеев т.с.с жас өнерпаздардан құралып, кейін аты Кеңес Одағында ғана емес, күллі әлемге танылған «Дос-Мұқасан» ансамблінің «Той жыры» әнінсіз бірде-бір той өтпейтіні хақ. Қазақтың дәстүрлі «Жар-Жар» әнінен кейін әр той төрінде шырқалатын «Той жыры» әні кеңінен танымал болғанымен, оның тарихына тереңнен бойламаған көпшілік оның беймәлім тұстарын біле бермейді. Жігіттер өзара ақылдаса келе, тойға тарту ретінде ән жазып, сыйлайық деп шешеді. Алайда, айтылған бұл сөз ұмытылып кетіп, жігіттер той болатын күні бірақ ән жазуға кіріседі. Ұлықпан сөзін жазып, Досым әуенін жазуға кіріседі. Жарты сағат ішінде ән жазылып, «Той үстінде» деген атаумен тойда шырқалады. Ән авторы - Досым Сүлеев. Ансамбль жыл сайын өз репертуарын жаңартып отыруы керек. Кезекті бір бас қосқанда топ мүшелері тойға жазылған әнді естеріне түсіріп, жаңадан әрлейді. Әнді қайта жаздырып, «Той жыры» деп сахнаға алып шығады. Халық жаңа әнді жылы қабылдап, «Той жыры» ел арасында кеңінен тарап кетеді.

## Мәтіні
Ән мәтінінің авторы - Ұлықпан Сыдықов Жаңа әнге ыстық лебіздермен бірге, халық арасында «Бұл ән - ескі ән», «Ескі әнді жаңадан шырқап жүр» т.с.с. түрлі қауесет сөздер қаптап кетеді. Кейін ансамбль мүшелері әнді авторлардың құқығын қорғайтын басқармаға барып, заңды түрде растап алады. Ел ішінде әннің таралғаны соншалықты, «Той жыры» Одақ көлемiнде орындала бастайды. Ән мәтінін орыс тіліне аударып, шырқай бастады. Ал грузин халқы әнді түпнұсқада, яғни қазақ тілінде орындайтын. Дүниеге келгеніне қырық жылдан аса уақыт өтсе де, ән өз өзектілігін жоғалтпай, әр қуанышта ерекше ықыласпен шырқалуда. Талай жастардың қуанышына куә болған «Той жыры» қазақ әнінің тарихында алтын әріппен жазылатын туынды болып қала береді. 
Той жыры Әнін жазған: Досым Сүлеев 
Сөзін жазған: Ұлықпан Сыдықов 
Орындаушысы: «Дос-Мұқасан» ансамблі 

 Махаббаттың құдірет күші әлдилеп, 
 Екі жастың табыстырған жүрегін. 
 Жастық жалын, асыл арман, ақ ниет, 
 Бақыт сыйлап ұсыныпты гүлдерін. 
 
 Қайырмасы: 
 Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер, 
 Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
 Ән салайық би билейік, би билейік, 
 Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер! 
 
 Бірге аттанып болашаққа, өмірге, 
 Тікті бүгін ортамызға отауын.
 Қуаныш пен шаттық орнап көңілге,
 Тойламаққа келді бүгін көп қауым. 

 Қайырмасы: 
 
 Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер, 
 Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
 Ән салайық би билейік, би билейік, 
 Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер! 

 Жас шаңырақ болсын бақыт бесігі, 
 Жас жұбайлар, құтты болсын тойларың. 
 Кең ашылсын болашақтың есігі,
 Орындалсын арман, тілек, ойларың. 

 Қайырмасы: 
 
 Той үстінде тәтті күндер, тәтті күндер,
 Жас жұбайлар шат күліңдер, шат күліңдер! 
 Ән салайық би билейік, би билейік, 
 Шарықтасын шаттық үндер, шаттық үндер!

## Дереккөздер

Санат:Қазақ әндері
Санат:Дос-Мұқасан
Хемиосмос

**Хемиосмос** — электронды тасымалдау тізбегінің энергиясын АТФ энергиясына айналдыратын биохимиялық механизм. Жасуша мембранасының электрохимиялық әлеуетін өзгертуді қамтиды. Питер Д. Митчелл хемиосмостық гипотезасын 1961 жылы ұсынды.

Мембрана арқылы иондардың қозғалысы екі факторлардың комбинациясына тәуелді: Градиент концентрациясына байланысты диффузиялық күш - барлық бөлшектердің концентрациясы төмен концентрациясы бар аймаққа дейін жоғары концентрациясы бар аймақтан тарайды. Электрондық потенциалдардың градиентінен пайда болатын электростатикалық күштер, H+ протондары сияқты, электрлік потенциалды төмендетеді, ал аниондар кері бағытта тарайды.

Санат:Биологиялық тотығу
Ақсу (футбол клубы, Ақсу)

**Ақсу футбол клубы** — Павлодар облысы, Ақсу елді мекеніндегі Қазақстан чемпионаттарына қатысатын футбол клубы. 2018 жылы кәсіпқой клуб мәртебесін иеленді. Өз алаңындағы ойындарын көбіне Павлодардағы Орталық стадионда өткізеді. Кейде "Жұлдыз" стадионында ойнайды.

## Маусымдар
2018 жылы Қазақстан чемпионатының екінші лигасында ойнап, 21 команданың арасында 15-ші орын алды. 

2019 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Ұлттық

#### 1 лига
* Жеңімпаз: 2021.

#### 2 лига
* Жеңімпаз: 2020.

## Сілтемелер
*Футболшылары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2018 жылы құрылған футбол клубтары
Гильерме Маринато

**Гильерме Алвин Маринато** (; 12 желтоқсан 1985, Катагуазис, Минас-Жерайс, Бразилия) — бразилиялық және ресейлік футболшы, қақпашы.
## Карьерасы
"Атлетико Паранаэнсе" клубының түлегі. 2007 жылы "Локомотивке" ауысты.

2015 жылы Ресей азаматтығын алды да, 2016 жылдан Ресей ұлттық құрамасында ойнай бастады. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына барған футболшылардың тізіміне енгенімен, негізгі құрам Юрий Акинфеевтен босамай, алаңға шыға алмады.

2017 жылы Ресейде өткен Конфедерациялар кубогына да шақырту алды.

Конфедерациялар кубогынан соң ұзақ уақыт құрамаға шақырылмады. 2018 жылы УЕФА Ұлттар Лигасында екі кездесуде құрама қақпасын қорғады.

Үйленген, екі қызы бар.

## Жетістіктері

### Командалық

* Ресей чемпионы (1): 2017/18
* Парана штаты чемпионы (1): 2005
* Ресей кубогы (2): 2014/15, 2016/17

### Жеке

* Лев Яшин клубы мүшесі:  2018

## Қатысқан турнирлері

* Еуропа чемпионаты: 2016
* УЕФА Ұлттар Лигасы: 2018/19

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Андрей Сергеевич Семенов

**Андрей Сергеевич Семёнов** (24 наурыз 1989 жыл, Мәскеу, КСРО) — ресейлік футболшы, қорғаушы. Мәскеудің "Спартак" клубының түлегі. Қазір "Ахмат" командасында доп тебеді. 2014 жылдан бері Ресей ұлттық құрамасында ойнап келеді. 2014, 2018 жылдары әлем чемпионаттарына қатысты. 

## Қатысқан турнирлері
* 2014 — Әлем чемпионаты
* 2018 — Әлем чемпионаты
## Статистикасы
### Клубтық
: *31 мамыр 2015.*

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Сокол ФК ойыншылары
Санат:Амкар ФК ойыншылары
Санат:Ахмат ФК ойыншылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ферро (футбол клубы, Ақтөбе)

**Ферро Ақтөбе** — 1993 және 2000 жылдар аралығында Қазақстан чемпионаттарында ойнаған футбол клубы, 2000 жылдан соң жабылып қалды.

## Қазақстан чемпионаттарында
1993 жылы Қазақстан чемпионатының әуесқойлар лигасына (бірінші лиганың әуелдегі атауы) қатысып, бірінші кезеңде алты клубтың ішінде бірінші орын алды. Екінші кезеңде 5-8 орындар үшін сынға түсіп, 6-шы орынға тұрақтады.

Клуб 1997 бірінші лига жеңімпазы атанды. 1998 жылы жоғары лигада ойнауға қаржы тапшылығы кедергі болды. 1999 жылғы чемпионатқа қатыса алмады.

2000 жылы соңғы рет Қазақстан бірінші лигасында ойнап, Батыс аймағында соңғы орында қалды.

## Жетістіктері

* Бірінші лига жеңімпазы: 1997
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
Санат:1993 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:2000 жылы жабылған футбол клубтары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Орталық стадион (Арыс)

**Орталық стадион** — Арыс қаласындағы футбол стадионы. 2003-2020 жылдары "Арыс" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізген.

2019 жылы "Арыс" клубы Қазақстан кубогы ойындарын өткізді.

Санат:Стадиондар
Санат:Қазақстан стадиондары
Георгий Тамазович Джикия

**Георгий Тамазович Джикия** (21 қараша 1993, Мәскеу, Ресей) — ресейлік футболшы, қорғаушы. Тегі грузин. Ресей Ұлттық құрамасында және "Спартак" клубында доп тебеді.

Ұлты грузин болғандықтан оның Грузия құрамасында да ойнауға мүмкіндігі болды. Бірақ ол ұлтын емес, отанын таңдады. 2017 жылы жазда тұңғыш рет Ресей құрамасына шақырту алды да, артынша Ресейде өткен Конфедерациялар кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

* Ресей чемпионы — 2016/17
* Ресей чемпионатының қола жүлдегері — 2017/18
* Ресей суперкубогы — 2017

## Қатысқан турнирлері

* 2017 - Конфедерациялар кубогы
* 2018 - УЕФА Ұлттар Лигасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Амқар ФК ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Фёдор Васильевич Кудряшов

**Фёдор Васильевич Кудряшов** (5 сәуір 1987 жыл, Мамакан, Иркутск облысы, КСРО) — ресейлік футболшы, қорғаушы. 2016 жылдан бері Ресей Ұлттық құрамасында доп тебеді.

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысып, Ресей президентінің қолынан мақтау грамотасын алды.

## Жетістіктері

### Командалық

* Ресей чемпионатының күміс жүлдегері (4): 2007, 2009, 2011/12, 2015/16

### Жеке

* Ресей президентінің құрмет ордені: 2018

## Қатысқан турнирлері

* 2017 - Конфедерациялар кубогы
* 2018 - Әлем чемпионаты

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профиль

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Томь ФК ойыншылары
Санат:Ахмат ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Краснодар ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1994

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1994** — Бірінші лиганың бірінші маусымы. Оған 11 команда қатысып, "Мұнайшы" клубы жеңімпаз атанды. "Мұнайшымен" бірге Талдықорғанның "Қайнар" клубы да премьер лигаға жолдама алды. 

"Қарашығанақ" клубы турнирдің жартысына ғана қатыса алды да, соңында ол қатысқан ойын нәтижелері жоққа шығарылды.
## Қорытынды кесте

Санат:1994 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1995

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1995** — Бірінші лиганың екінші маусымы. Оған 13 команда қатысып, "Қайсар" жеңімпаз атанды. "Қайсармен" бірге "Еңбек", "Көкше" клубтары жоғары лигаға жолдама алды.
## Турнир
### Батыс аймақ
Бірінші айналым ойындары Қызылордада, екінші айналым ойындары Оралда өтті..

### Батыс аймақ
Бірінші айналым ойындары Алматыда, екінші айналым ойындары Өскеменде өтті.

### Орталық аймақ"
Бірінші айналым ойындары Жезқазғанда, екінші айналым ойындары Көкшетауда өтті.

### Финалдық турнир

Санат:1995 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1997

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1997** — Бір жылдық үзілістен қайта жалғасқан Бірінші лиганың үшінші маусымы. Тоғыз команда қатысып, Ақтөбенің "Ферро" клубы жеңімпаз атанды.
## Алғашқы кезең

### Батыс аймақ
Бірінші айналым Оралда, екінші айналым Ақтөбеде өтті.

### Шығыс аймақ
Барлық ойындар Қарағандыда өтті

### Оңтүстік аймақ
Барлық ойындар Талдықорғанда өтті.

## Финалдық кезең
Матчтардың барлығы Алматы облысында өтті.

## Дереккөздер

Санат:1997 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Лео Скурник

**Ле́о Ску́рник** (; 28 наурыз 1907, Хельсинки, Ұлы Финляндия княздігі — 4 желтоқсан 1976, Оулу, Финляндия) — дәрігер және Кеңес-финдік соғысының қатысушысы (1941—1944), өзінің ерлігі үшін Үшінші рейхтің Темір Кіресімен марапатталды, бірақ финдік еврейлер қауымының өкілі ретінде нацисттік орденінен бас тартты.

## Өмірбаяны
Скурниктің ата-анасы бизнесмен Бенцион Скурник пен Сара Скурник болды. 1939 жылына дейін Лемпи Ирен Лауккамен некелескен болды, ал 1949 жылдан бастап Анники Кайстомен некеде тұрды. Скурник 1926 жылы Хельсинки университетінің медициналық факультетіне өтті және 1937 жылы дәрігерлік диплом алды. 1937-1947 жылдары Скурник Ий қаласының муниципалитетінде дәрігер болып жұмыс істеді. 1947-1950 жылдары *Rauma-Raahe Oy* зауытында дәрігер жұмысын атқарды және Хаукипудас қаласы мен Мартинниеми ауданында аудандық дәрігер болып жұмыс жасады, 1953-1961 жылдары — Паавола мен Ревонлахтиде. 1961 жылдан бастап Оулу қаласында дәрігер болды.

## Темір кіреспен марапаттау
Әскер қатарына шақырылып, Кеңес-фин соғысы кезінде (1939-1940) және кеңес-фин соғысы кезінде (1941-1944) әскери медик болып қызмет етті. Скурник Кестеньге 53-полкінде қызмет етті. Жанында эсэсов бөлігі орналасқан. 1941 жылдың тамыз-қыркүйек айларында фин және неміс сөрелері қоршауға түсті, Скурник 9 километр батпақпен Қырыққабат өзеніне дейін жараланғандарды шығаруды ұйымдастырды. Ол сондай-ақ бейтарап жолақтан жараланған эсэсовтарды шығарды. Осылайша 600 адам құтқарылды. Соғыс соңында 53-ші полктің медициналық қызметінің бастығы лауазымында болған, ол неміс госпиталін сәтті эвакуациялады. 

Әскери қызметі үшін немістер Скурникті 2-ші дәрежелі темір кіреспен марапаттады. Скурник марапаттаудан бас тартты. Ол оны жақсы қарым-қатынаста болған генерал Ялмар Сийласвуо ли арқылы жасады. Наразылық білдірген немістер Скверникті оларға жеткізуді талап еткенде, генерал оларға: «Мен сізге ең жақсы дәрігерімді беремін бе?» деп бас тартты.

## Сілтемелер
* Евреи в Финляндии, 1938—1945 годы
* The Jews who fought for Hitler, The Telegraph
* Еврейские солдаты, сражавшиеся за Финляндию
* The story of Leo Skurnik
* Jukka Petäjä, 2017. *Lauantaiessee: Natsi-Saksa palkitsi suomenjuutalaisia rautaristillä jatkosodassa*. Helsingin Sanomat, 14.10.2017, s. C6.

Санат:Финляндия медиктері
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1998

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1998** — Қазақстан бірінші лигасының төртінші маусымы. Алты команда қатысып, Шымкенттің "Томирис" клубы жеңімпаз атанды. 
## Турнир

### Бірінші кезең
Матчтар Талдықорғанда өтті.

### Финальдық турнир

Барлық ойындар Алматы облысында өтті

Санат:1998 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан әуесқой лигасы 1993

**Футболдан Қазақстан әуесқойлар лигасы 1993** — Әуесқой лиганың екінші маусымы. Турнир екі кезеңге созылды.

## Бірінші кезең

### Батыс аймақ

### Орталық аймақ

### '''Оңтүстік аймақ'''

## Финалдық кезең

### 1 топ

### '''2 топ'''

### 5/8 орындар

### 1/4 орындар

Санат:1993 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан әуесқой лигасы 1992

**Футболдан Қазақстан әуесқойлар лигасы 1992** — Кәсіпқой емес клубтардың басын қосатын турнир. 1992 жылы бірінші рет ұйымдастырылды. Екі кезең қорытындысында Павлодардың "Юность" клубы жеңімпаз атанды.
## Құрылу тарихы

## Бірінші кезең

### Орталық аймақ

### Орталық аймақ

### Оңтүстік аймақ

## Финалдық кезең

Санат:1992 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2000

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2000** — Қазақстан бірінші лигасының алтыншы маусымы. Өтініш білдіргендер түгел қатысты. "Ақтөбе-Ленто" клубы жеңімпаз атанды.

Бірінші кезеңде клубтар "үйде-сыртта" жүйесімен екі айналым ойнады. Екінші кезеңде бір ғана айналым ойнады. Екінші кезең ойындары Ақтөбеде өтті.
## Бірінші кезең
### Батыс аймақ

### Орталық аймақ

### Финалдық турнир

Санат:2000 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Іле-Бент

**Іле-Бент футбол клубы** — Алматы облысы, Іле ауданындағы әуесқой футбол клубы. 2001 жылы Қазақстан бірінші лигасына қатысып, финалға дейін жетті де, Шымкенттің "Томирис" клубынан 1:2 есебімен ұтылып қалды. Бұдан соң клуб мұндай ірі турнирлерге қатыспады.  

2007 жылы клубтың орнына тағы бір аудандық "Іле-Сәулет" клубы құрылды. 
## Жетістіктері
*Қазақстан бірінші лигасында 2 орын: 2001
## Тағы қараңыз
*Іле-Сәулет (футбол клубы)

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1999

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1999** — Қазақстан бірінші лигасы тарихындағы бесінші маусым. Қатысуға өтініш білдіргеннің бәрі қатысып, Шымкенттің "Динамо" командасы жеңімпаз атанды. 

Турнир матчтары түгел Шымкентте ойналды.
## Турнир

### Бірінші кезең

### "А" тобы

### "Б" тобы

### Финалдық турнир

Санат:1999 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001** — Қазақстан бірінші лигасының жетінші маусымы. Сегіз команда қатысып, Шымкенттің "Томирис" клубы жеңімпаз атанды.
## Турнир кестелері

### А тобы

### Б тобы

## Финалдық кезең

### 7-8 орын

### 5-6 орын

### 3-4 орын

### Финал

Санат:2001 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2003

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2003** — Қазақстан бірінші лигасының 9-шы маусымы. Бұл жолы екі аймаққа бөлініп, екі жеңімпаз анықталды. 
## Қорытынды кестелер

### Оңтүстік-Батыс

### Солтүстік-Шығыс

## Плей-офф

* "Горняк" қарымта ойынға қатыспады

Санат:2003 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Ойық

* Ойық – Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл.
* Ойық – Түркістан облысы Сауран ауданындағы ауыл.
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2002

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2002** — Қазақстан бірінші лигасының сегізінші маусымы. "Екібастұз" клубы жеңімпаз атанды. "Екібастұзбен" бірге Оралдың "Батыс" клубы да суперлигаға жолдама алды. 
## Қорытынды кесте

## Ескерту
Маусым барысында "Тараздан" үш ұпай алынды.

Санат:2002 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Испат (футбол клубы)

**Испат футбол клубы** — 1999 жылы Қазақстан бірінші лигасында ойнаған қарағандылық футбол клубы. Бірінші кезеңде "А" тобында күш сынасты да, үш кездесуден 4 ұпай жинап, үшінші орында қалды. Бұл көрсеткіш финалдық кезеңге шығуға аздық қылды.

Бұдан соң клуб ешқандай турнирге қатыспады.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2004

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2004** — Қазақстан бірінші лигасының оныншы маусымы. 24 команда екі аймаққа бөлініп қатысып, "Жамбыл" (Тараз) және "Болат-ЦСКА" (Теміртау) клубтары жеңімпаз атанды.
## Қорытынды кестелер

### Оңтүстік Батыс

#### Мергендер

### Солтүстік шығыс

#### Мергендер

## Финал

## Плей-офф

Санат:2004 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2013

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2013** — Қазақстан бірінші лигасының 19-шы маусымы. "Қайсар" клубы жеңімпаз атанды. 
## Қорытынды кесте

## Плей-офф
### Премьер-лигаға шығу үшін

### Бірінші лигада қалу үшін

## Сілтемелер
Плей-офф 
## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасыСанат:2013 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2005

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2005** — Қазақстан бірінші лигасының 11-щі маусымы, 26 клуб екі аймақта сынға түсіп, "Қайсар" мен "Энергетик" жеңімпаз атанды.
## Қорытынды кестелер

### Оңтүстік Батыс

### Солтүстік Шығыс

Санат:2005 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2006

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2006** — Қазақстан бірінші лигасының 12-ші маусымы. 27 команда екі географиялық аймаққа бөлініп ойнап, "Жетісу" мен "Авангард" футболшылары жеңімпаз атанды.  
## Қорытынды кестелер

### Оңтүстік-Батыс

### Солтүстік-Шығыс

Санат:2006 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2007

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2007** — Футболдан Қазақстан чемпионатының он үшінші маусымы. "Қазақмыс" клубы бірінші рет жеңімпаз атанды. 
## Турнир кестелері

### Оңтүстік-Батыс

### Солтүстік-Шығыс

## Финалдық кезең

*Жеребе бойынша "Қазақмыс" бірінші орын иеленді.

Санат:2007 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2008

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2008** — Қазақстан бірінші лигасының он төртінші маусымы. 2007 жылы Қазақстан екінші лигасының деңгейіндегі *Әуесқойлар лигасы* құрылды да, көптеген командалар сол лигаға төмендетіліп, бірінші лигада 14 клуб қалды. Бұл жолы аймаққа бөлініп емес, тұтас Қазақстан бойынша өткізілді.

Қатысушылар бір-бірімен "үйде-сыртта" жүйесінде ойнап, "Қазақмыс" клубы жеңімпаз атанды.
## Қорытынды кесте

Санат:2008 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан екінші лигасы

**Футболдан Қазақстан екінші лигасы** — Қазақстандағы үшінші деңгейдегі (Премьер-Лига мен Бірінші лигадан кейінгі) футбол чемпионаты. 2007 жылдан бері өткізіліп келеді.
## Тарихы
2007 жылға дейін Қазақстанда екі лига ғана болды. Бірақ кейінгі жылдары бірінші лигаға қатысушылар тым көбейіп кетті де, тағы бір лига ашу жоспарланып, екінші лига құру идеясы жүзеге асты.

2007-12 жылдары *Футболдан Қазақстан әуесқой лигасы* ойнатылды. Онда аймақтарға бөлініп ойнатылды.

2007 жылы "Іле-Сәулет" жеңімпаз атанды. 2008, 2009 жылдары жарыс өткізілген жоқ. 2010 жылы қайта жаңғыртылып, Тараздың СКА клубы озып шықты. 2011, 12 жылдары Өскеменнің "Меркурий", Атакенттің "Мақтарал" клубтары жеңімпаз болды.

2013 жылдан бастап кәсіпқой лига деген мәртебе берілді де, "Екінші лига" деген атау алды. Турнир жеңімпазы бірінші лигаға жолдама алатын болды. Сондай-ақ бірінші лигада төменгі орында қалғандар екінші лигада ойнайтын болды.

2013 жылы Шымкенттің ЗСМК клубы кәсіпқой лиганың тұңғыш чемпион атанды.

Кейінгі жылдары тиісінше Қызылорданың "Байқоңыр", Астананың "Прогресс КЗ", Алматының "Қайрат-21", Өскеменнің "Алтай", Астананың "Астана Ж" клубтары жеңімпаз атанды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ФФК сайтында 

Санат:Қазақстандағы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасы
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2003

**Футболдан Қазақстан Кубогының 2003 жылғы финалы** 11 қараша күні Алматыда өтіп, Алматының "Қайраты" Қостанайдың "Тобыл" клубын 3:1 есебімен ұтты. "Қайрат" футболшысы Арсен Тлехугов хет-трик жасады.
## Матч детальдары

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2003 жылғы футбол
Санат:Қайрат ФК ойындары
Санат:Тобыл ФК ойындары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2009

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2009** — Футболдан Қазақстан бірінші лигасының он бесінші маусымы. 15 команда қатысып, Алматының "Қайрат" командасы жеңімпаз атанды.
## Қорытынды кесте

## Плей-офф

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Санат:2009 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2010

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2010** — Қазақстан бірінші лигасының 16-маусымы. Өскеменнің "Восток" клубы жеңімпаз атанды.
## Қорытынды кесте

 

Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Санат:2010 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2011

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2011** — Футболдан Қазақстан чемпионатының он жетінші маусымы. 18 команда қатысып, "Сұңқар" (Қаскелең) клубы жеңімпаз атанды.

Чемпионат барысында, атап айтқанда алтыншы турдан соң "Қазақмыс", 22-турдан соң "Гефест" жарыстан шығып қалды.
## Қорытынды кесте

Санат:2011 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2002

**Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2002** — Қазақстан кубогының он бірінші финалы. "Жеңіс" (Астана) клубы 1:0 есебімен "Ертісті" (Павлодар) ұтты.
## Матч

## Командалар құрамы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2002 жылғы футбол
Санат:Жеңіс ФК ойындары
Санат:Ертіс ФК ойындары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2012

**Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2012** — Футболдан Қазақстан бірінші лигасының он сегізінші маусымы. "Іле-Сәулет" клубы жеңімпаз атанды. 

Бірақ "Іле-Сәулет" клубы 2013 жылы жоғары лигада ойнаудан бас тартты. Оның орнына екінші орын алған "Восток" жіберілді.
## Қорытынды кесте

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Санат:2012 жылғы футбол
СДЮШОР № 7 (футбол клубы)

**СДЮШОР № 7 (футбол клубы)** — 2012 жылы Шымкентте құрылған футбол клубы. БИІК футбол академиясының түлектерінен құрылған команда. Қазақстан чемпионатының екінші лигасында ойнайды. Өз алаңындағы матчтарды БИІК футбол орталығығының стадионында өткізеді.

## Тарихы
2012, 2013 жылдары *БИІК футбол клубы* деген атаумен Қазақстан бірінші лигасында ойнады. Екі маусымда да соңғы орында қалды. 

Қазіргі таңда Қазақстан екінші лигасына және Қазақстан кубогына қатысады. 2017 жылы екінші лигада үшінші орын алды. КӨП ҰЗАМАЙ ЖАБЫЛЫП ҚАЛДЫ. 

2018 жылы орнына Оңтүстік Академия клубы құрылды. 

## Жетістіктері

* Қазақстан екінші лигасында 3-орын: 2017

## Атаулары

* 2012-2015: БИІК
* 2015-2018: СДЮШОР № 7
## Дереккөздер

## Сілтемелер

*Барлық футболшылары

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Шымкент футбол клубтары
Санат:2012 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Шымкент спорт клубтары
Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2019

**Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2019** — Қазақстан екінші лигасының 11-ші маусымы. 2019 жылы 4 сәуір — 31 қазан аралығында Қазақстан қалаларында өтеді. 15 қаладан 17 команда бірінші лигаға көтерілу үшін күш сынасып, "СДЮСШОР №8 Астана" клубы жеңімпаз атанды. 

## Турнир кестесі

## Сыртқы сілтемелер
*Барлық матчтар

Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасы
Санат:2019 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2018

**Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2018** — Қазақстан екінші лигасының 10-шы маусымы. 21 команда қатысып, Астана U-21 клубы жеңімпаз атанды. 

## Қорытынды кесте

## Сілтемелер
*Барлық матчтар

Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасы
Санат:2018 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2017

**Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2017** — Қазақстан екінші лигасының тоғызыншы маусымы.
## Қрытынды кесте

Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасы
Санат:2017 жылғы футбол
Рузаевка (футбол клубы)

**Рузаевка (футбол клубы) —**  Солтүстік Қазақстан облысы, Рузаевка селосында 1998 жылы құрылған футбол клубы.  

## Тарихы
2014 жылға дейін тек республикалық маңызы жоқ аймақтық турнирлерде ғана ойнады. 2014 жылы бірінші рет екінші лигада ойнап, үшінші орын алды. 

2016 жылы он екінші орынға түсіп кетті. 

2017 жылы жетінші орынға тұрақтады.

2018 жылы тоғызыншы орынға табан тіреді.

2019 жылы соңғы 17-ші орында қалды.

2022 жылы кәсіпқойлық статусынан айрылды.
## Сілтемелер
* Ресми сайты
Санат:1998 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:Рузаевка ФК
Санат:2022 жылы жабылған футбол клубтары
Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2014

**Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2014** — Қазақстан бірінші лигасының алтыншы маусымы. 12 команда қатысып, "Байқоңыр" клубы жеңімпаз атанды.
### Бірінші топ

### Екінші топ

## 11 орын
18.09.2014 **«Пронет» ([[Ақтөбе]])** **1&nbsp;-&nbsp;0** **«Каспий»-2 ([[Ақтау]])**

## 9 орын
18.09.2014 **«Трактор» ([[Павлодар]])** **1&nbsp;-&nbsp;0** **«Шалкар» ([[Шымкент]])**

## 7 орын
18.09.2014 **«Водник» ([[Алматы]])** **1&nbsp;-&nbsp;6** **Қызылжар-2 ([[Петропавл|Петропавловск]])**

## 5 орын
18.09.2014 **«Жетісай» ([[Жетісай]])** **1&nbsp;-&nbsp;1, пен. 4-5** **«Вест-Краун» ([[Ақтөбе]])**

## 3 орын
18.09.2014 **«[[Рузаевка (футбол клубы)|Рузаевка]]<nowiki/>» ** **1&nbsp;-&nbsp;4** **«Каspi Bank» ([[Алматы]])**

## Финал

Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасыСанат:2014 жылғы футбол