Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар

**Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленген тұлғалар** — Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде жерленген тұлғалардың тізімі. Қазақтар Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің маңына жерленуді рухани сабақтастықтың белгісі, ұлағатты өнеге деп саналады. Бұл дүниеде ынтымағы жарасқан Алаш баласының, о дүниелік болған соң да Әзірет Сұлтанның қасына жерленіп, бір жерде жатуы кемелдікке жеткендіктің айқын көрінісі. Қолда бар мәліметтер бойынша Әулие қабірінің жанына қазақ халқынын жиырмадан астам хан-сұлтаны, көптеген батырлары мен билері, игі жақсылары жерленген. Кіші Ақсарайы бөлмесіне 1999 жылдың маусым айының 3 жұлдызында кесенеге алты жыл жүргілізген реставрациялық жұмыстар кезінде табылған мәйттер қайта жерленген.

**Қожа Ахмет Ясауи кесенесі және оның айналасына жерленгендер тізімі** **(243)**

**І. Діни-рухани тұлғалар – 45 (қырық бес)**

# Қожа Ахмет Ясауи Ибраһимұлы - 1041 - 1166 жж
# Сұлтан Ибраһим – ХІІ ғ.
# Қоқырас хан - ХІ ғ.
# Әулие  хан - ХІ ғ.
# Шорнағат хан - ХІ ғ.
# Ілияс  хан - ХІ ғ.
# Саад  әулие (Жолбарыс хан) - ХІ ғ.
# Бағдизан ақ топырақ әулие
# Әбділдә хан
# Шихаб ад-дин Сарвар. ХІІ ғ.
# Фам ғашық зікірші
# Шайық Наджим ад-дин
# Баба Ғәріп
# Үндемес ата
# Ұшбас ата
# Шахаб ад-дин Исфиджаби (Әзіреті молла)
# ...Ходжа... - 1431-1432 жж.
# Мұхаммед қожа ибн Ерқожа қазы - 1414 ж.
# Бұхар қожа
# Қожа Дәруіш Мұхаммед - 1504,1514, 1525 жж.
# Тоқтасын ибн қожа Құдайберді - 1543 ж.
# Ысхақ қожа шайх ул-ислам - XVIIғ.  II-жар.
# ибн... Насыр ата - 1679-80 жж.
# ... Жақып ата ибн қожа Файзулла - XVIIғ.
# Жұнайдулла қожа нақыб - 1836 ж.
# Әли Әкбар қожа нақыб - 1866 ж.
# Имам Жағыпар қожа Қади - 1872 ж.
# Қыпшақ, Тоқпан  Қостанұлы Жантас - 1879 ж.
# Молла Ходжа ибн молла - 1874 ж.
# Бек Шайқым қожа
# Әжі  қожа Мүсірәлі сопы әзіз Текешшайықұлы (Жәдікұлы) - 1639-1721 жж.
# Қожа Сауранбай Мүсірәлі сопы әзіз ұлы - 1752 ж.
# Қожа Бегімысық ата (Қаз дауысты Қазыбекпен  бірге жерленген) - XVIІI ғ. ІІ-жартысы
# Жалайыр Байшегір баба Тоқтыбекұлы  - ХV-XVI ғғ.
# Қаракесек Шаншар абыз Бұлбұлұлы - XVI- ХVІІ ғғ.
# Қосдәулет Нұрби абыз - XVI ғ.
# Ақтан абыз - XVI ғ.
# *Найман Қонақай әулие - XVIІ- XVIІІ ғғ.*
# *Жалайыр Нарынбай әулие - 1763 ж.*
# Керейіт Амандық әулие Арықұлы - 1644-1734 жж.
# Абдужаппар ибн Ахмадулла хафиз (Жапар қожа ибн Заһур  қожа ибн Ахмет қожа) - 1662 ж.
# Жаппас сахыб Қонысбай Тәңірбергенұлы 
# Фазыл қожа ибн Абзал қожа
# Жетімдер Айтуар қажы - ХІХ ғ. аяғы
# Найман, Терістаңбалы Есіркеп қажы Қожагелдіұлы - 1668-1767 жж.

**II. Темір, Шәйбан әулеттері мен Қазақ хандығы тұсында жерленген тұлғалар – 10 (он)**

# Әмірзада Әли ибн мырза Бұрындық - 1438 ж.
# Көшкінші хан Әбілқайыр хан ұлы - 1530 ж. шамасы
# Келді Мұхаммед сұлтан Сүйініш хан ұлы - XVI ғ. І-жартысы
# Мүбәрәк шах сұлтан Келді Мұхаммед ұлы - 1519 ж.
# Құл Мұхаммед сұлтан Келді Мұхаммед ұлы - 1524 ж.
# Әмір Шуджа ад-дин Мансұр мырза, (Әмір Хұсайн Қоңырат ұрпағы) - 1533-34 жж.
# Әмір Шұджа ад-дин Хилал мырза, (Әмір Хұсайн Қоңырат ұрпағы) - 1534-35 жж.
# Мырза... Мұхаммед...бин Әмір хан - 1541 ж.
# Бақи сұлтан Мір Қалани - ХVІ ғ. ІІ-жартысы
# Парсы Мұхаммед 

**ІІІ. Қазақ хандары – 22 (жиырма екі)**

# Тәуекел хан Сығай хан ұлы - 1562 – 1598 жж.
# Есім хан Сығай хан ұлы - 1598-1628 жж.
# Жәнібек хан Есім хан ұлы - 1629-1646 жж.
# Жәңгір хан Есім хан ұлы - 1646-1652 жж.
# Тәуке хан Жәңгір хан ұлы - 1680-1715 жж.
# Тұрсын хан   Құдайменде  сұлтан ұлы - 1712-1717 жж.
# Қайып хан Қосрау сұлтан ұлы - 1715-1719 жж.
# Болат  хан Тәуке хан ұлы - 1718-1726(29)жж.
# Сәмеке хан Тәуке хан ұлы - 1724-1735жж.
# Жолбарыс хан Абдулла хан ұлы - 1720-1740 жж.
# Сейіт хан Сәмеке хан ұлы - 1739-1745 жж.
# Барақ хан Тұрсын хан ұлы - 1749-1750 жж.
# Сығай хан Барақ хан ұлы - 1750 ж.
# Әбілмәмбет хан Болат хан ұлы -1739-1771 жж.
# Абылай хан Уәли сұлтан ұлы - 1771-1780 жж.
# Әбілфейіз хан Әбілмәмбет хан ұлы - 1771-1783 жж.
# Тәуке хан Әбілмәмбет хан ұлы - 1771-1797 жж.
# Есім хан Сәмеке хан ұлы - 1755-56-1798жж.
# Болат хан Әбілмәмбет хан ұлы - 1771-1798 жж.
# Тоғай хан Қарабас сұлтан ұлы - 1827 ж.
# Бөкей хан Барақ хан ұлы - 1816-1819 жж.
# Әликен хан Қарабас сұлтан ұлы - 1858-1860 жж.

**IV. Сұлтандар – 8 (сегіз)**

# ... сұлтан ... - 1582 ж.
# Ондан  сұлтан Сығай хан ұлы - 1583-85 жж.
# Қайнар Күшек сұлтан Ондан сұлтан ұлы - 1598 ж. соңы қайтыс болған.
# Қасым сұлтан Абылай хан ұлы - 1836 ж.
# Байтемір сұлтан
# Маман  сұлтан Барақ хан ұлы - 1750 ж.
# Сұлтан Махмұд төре - 1870 ж.
# Бопы сұлтан Әбілфейіз хан ұлы – 1784 ж. 

**V. Билер – 25 (жиырма бес)**

# *Арғын, Қазыбек би Келдібек ұлы -1667-1763 ж.*
# Арғын, Бертіс би Шаншар ұлы (Келдібектің бауыры) - 1633-1707 жж.
# Арғын Әнет баба Кішік ұлы - 1626-1723 жж.
# Қу дауысты Құттыбай би Нарынбайұлы - ХVІІ- ХVІІІ ғғ.
# Қоңырат Байлар-Жандар Есіркеп би Есұлы – 1743 – 1833 жж.
# Қарауыл Дүйсен би Есенберліұлы - XVIІI ғ. аяғы
# Арғын Атығай Бағыс Әжімбет би Қыдырұлы - ХVІІІ ғ.
# Найман, Бағаналы Шоңғара би Сарыұлы - 1815-1870
# *Арғын Ханнаби (Шыны би) Серке ұлы* - 1877-78 жж.
# Саңғыл, Күлен би Үсенұлы
# Қоңырат, Жандар, Күлен би Әйменбетұлы - 1735-1740 жж.
# Найман,  Балталы, Үсен би - XVIІI ғ екінші жартысы мен ХІХ ғасырдың басы
# Арғын, Айдабол, Шоң би Едіге ұлы - 1764-1836 жж.
# Арғын, Торайғыр би Едіге ұлы, Шоңбидің інісі - 1837 ж.
# Арғын Сүгірұлы Мешітбай-Шақшақ Жәнібектің батагөйі - ХVІІІ ғ.
# Шаштығұл би - XVIІI-ХІХ ғғ.
# Арғын, Қаракесек Қараменді би Төлемісұлы - ХVІІІ ғ.
# Арғын, Тобықты Қараменді би Шақаұлы - 1707-1797 жж.
# Арғын,  Қарауыл Қанай би Құттымбетұлы - 1695/98– 1780 жж.
# Саңғыл Дүйсен би Сауранбайұлы – ХІХ ғ.
# *Жаппас Тұрдықұл би Қожамқұл ұлы (Құрмантай ұлы) - 1894-95 жж.*
# *Найман, Бағаналы,  Бабыр би Бөкенішбай ұлы - 1770-1864 жж.*
# Мадияр би Жауғаштыұлы - 1655-1735 жж.
# Дулат,  шымыр Қонай би - 1687-1769 жж. 
# Қарақыпшақ Әжібай би Қарпықұлы - 1791-1866 жж.

**VІ. Аталықтар – 4 (төрт)**

# Арғын, Алтай, Сайдалы Арыстан Аталық - шамамен 1560-1650 жж.
# Арғын, Алтай, Сайдалы Арыстанұлы Барқы (батыр) Аталық -шамамен    1615-1712 жж.
# Қаратамыр Мәмбет аталық Бұлғақұлы - 1690-1769 жж.
# Арғын,  Сайдалы Нияз батыр  Барқыұлы - XVIІI ғ.

**VІІ. Батырлар – 72 (жетпіс екі)**

# Арғын, Атығай Құлеке батыр Тәңірбердіұлы Тілеукенің (Шал ақын) әкесі 1702-1763 жж.
# Шекті Тілеу батыр Айтұлы - 1630-1684 жж.
# Шекті Жолдыаяқ батыр Тілеуұлы - 1665-1684 жж.
# Қалдыбай батыр Қангелдіұлы
# Сіргелі Есіркеп батыр Жаманқараұлы - 1696 ж.
# Қаракерей Қазанбай батыр - 1680-1730 жж.
# Тарақты Қыдыр Наймантай  батыр - 1745ж.
# Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы - 1692-1749 жж.
# Арғын Қожаназар батыр Досұлы – XVIІ ғ.
# Тобықты, Көкенай батыр Үмбетайұлы - 1648-1728 жж.
# Атығай,  Қойлы Андықожа батыр - 1672-1752 жж.
# Шақшақ Жәнібек батыр - 1693-1751 жж.
# Керей Жәнібек батыр - XVIІІ ғ.
# Сіргелі Тілеуке батыр (Тілеулі) Қарабатыр - 1694-1754 жж.
# Тобықты Жандос батыр Олжайұлы - 1715-1752 жж.
# Арғын Мерген батыр Бабасұлы Теңізбай - 1691-1754 жж.
# Кәрсон Таңыбай  батыр Бекназарұлы - 1670-1755 жж.
# Тама Дәулеткелді Жарасұлы Бұзау батыр - 1700-1780 жж.
# Қырықмылтық Адай Шоғы Мұңалұлы - 1667-1726 жж.
# Қарабалуан Жанұзақ Алдиярұлы - 1688-1749 жж.
# Найман Матай Бөрібай батыр Сарыұлы - 1694-1756-60 жж. қайтыс болған.
# Жетімдер Сүйіліш батыр Есқараұлы
# Арғын Қойлыбай батыр Малайұлы - XVIІI ғ.
# Қоңырат, қараша  Айтбай батыр (Дүйсен) Сырғақұлы - ХІХ ғ.
# Өтейұлы Бекбаулы батыр - ХVІІІ ғ.
# Кете Текей батыр Қарпықұлы - 1679-1764 жж.
# Қанжығалы Бөгенбай батыр Ақшаұлы - 1680-1775 жж.
# Жәутік батыр Таңыбайұлы - 1731-1775 жж.
# Атығай Жәпек батыр Дәуітбайұлы - 1771 ж.
# Найман Бағаналы Төлек батыр Өтепұлы - 1698-1775 жж.
# Қоралас Жауғаш батыр Қырбасұлы - 1733-1782 жж.
# Керней Жарылғап батыр Түйтеұлы - 1733-1784 жж.
# Шаншар Мамай  батыр Бөртеұлы - 1704-1789 жж.
# Керей Бәйімбет батыр Төбетұлы - 1692-1779 жж.
# Тама Бижігіт батыр Бұзауұлы - 1719/20-1796 жж.
# Дулат Қойкелді батыр - 1702-1795 жж.
# Уақ Әжібекұлы Есенқұл (Жалаңбас) батыр - 1690-1766 жж.
# Қанжығалы Әлібек батыр Құдайбердіұлы - 1701-1806 жж.
# Қоңырат, қараша Сырғақ батыр Ниязұлы - XVIІI ғ.
# Қаржас Мырзақұл батыр - XVIІI ғ.
# Найман Тоқпанбет батыр Тұңғатұлы (Қолағаш баба) - 1705-1801 жж.
# Матай Төртқара Апыр батыр - 1736-1739 жж.
# Тобықты Мамай батыр - XVIII ғ. басы - 1810 ж.
# Найман Дулыға батыр Көшербайұлы - 1836-1890 жж.
# Мәнжіғұл батыр
# Арғын, Қаракесек, Есей батыр - XVIІI – ХІХ ғғ.
# Қаңлы Есенбай батыр - 1772-1844 жж.
# Шеркеш Сүтемген батыр - ХVII-XVIII ғғ.
# Қыпшақ Нияз батыр Өстемірұлы - XVIII ғ.
# Айтбай батыр Аткелтірұлы - XVIII ғ.
# Қоңырат Көлеген Бәйменбет батыр Өтейұлы - 1683-1770 жж.
# Қоңырат Желкілдек батыр Бөлтекұлы - XVIII ғ.
# Арғын Қаратоқа Қалмамбет батыр Жасыбайұлы - XVIII ғ.
# Ботпай Қарпық батыр Өтепұлы - 1715-1800 жж.
# Сіргелі Шоңай батыр - 1718-1799 жж.
# Арғын Қозған Бекше мерген батыр - XVIII ғ.
# Керней Дәу баласы Балта батыр - 1742-1743 жж.
# Арғын, тобықты Бөкенші батыр Қайдосұлы - 1720-1780 жж.
# Қоңырат, қараша Мәмек батыр Ниязұлы - 1700-1780 жж.
# Қоңыршұнақ Ердес Шүренұлы (Шораұлы) - XVIII-ХІХ ғғ.
# Албан Әжібай батыр Найманбайұлы - шамамен 1699-1778 жж.
# Арғын, Қаракесек, Қояншытағай Қосағалы батыр Тілекұлы ХVІІІ-ХІХ ғғ.
# Қоңырат, Божбан Есей батыр Болатайұлы ХVІІІ ғ.
# Қоңырат, Байлар-Жандар Сүйіндік батыр ХVІІІ ғ.
# Арғын, Қаракесек Қожан батыр Дүйсенбайұлы 1686 – 1777 жж.
# Арғын, Қарауыл Жайылған батыр Малбақтыұлы ХVІІІ ғ.
# Дулат, Сиқым Бөкей батыр Сұлтанұлы ХVІІІ ғ.
# Найман, Терістаңбалы Күшік батыр Шоқайұлы  1558 – 1632 жж.
# Найман, Терістаңбалы Қожагелді батыр Күшікұлы 1622 – 1705 жж.
# Арғын, Қуандық Бесім батыр Тоқаұлы ХVІІ ғ.
# Қалпе батыр ХІІІ ғ.
# Субатай (Сыпатай) батыр ХІV ғ. ІІ жартысы

**VІІІ. Әзіз аналар – 16 (он алты)**

# Айша Хұштадж Мұсақожақызы - ХІІ ғ.
# Жәмилә Хұштадж. (Қожа Ахмет Ясауидің қызы) ХІІ ғ.
# Бибі Хасаб
# Рабия Сұлтан бегім Ұлықбек қызы - 1485 ж.
# Мәхдәлия ханым, Шәйбани ханның әйелі XV ғ. 
# Аман бике ханым Жәнібек хан қызы - 1519-20 жж.
# Мәстура ханым Келді Мұхаммед қызы - 1519-1520 жж.
# Хадиша сұлтан Мәулен Әзіз қызы - XVI ғ. басы
# Дана  бибі мір Қалани - XVI ғ. ІІ-жартысы
# Қарона бибі әмір Насруллах қызы - 1689 ж.
# Кәмилә ханым Бектасбиқызы (Шақшақ Жәнібек батырдың анасы) ХVІІІ ғ. – 1743 ж. қайтыс болған
# Жанқыз - 1886 ж.
# Арғын, Бәсентиін Ханым бике Қазанғапқызы
# Бопай ханым Қасым Сұлтан қызы – ХІХ ғ.
# Абылай ханның бәйбішесі Қарашаш ана - XVIII ғ.
# Болған бәйбіше Жұман келіні - ХІХ ғ.

**IХ. Датқалар, Болыстар – 10 (он)**

# Жетімдер Байзақ датқа - ХІХ ғ. І –жартысы
# Тіней Елқонды датқа - ХІХ ғ. І –жартысы
# Жетімдер Оразкелді датқа - 1700-1785 жж.
# Жетімдер Қанай датқа Байгелдіұлы - ХІХ ғ.
# Қыпшақ Тұрсынбай датқа Бүркітбайұлы - 1798-1854 жж.
# Жауғашты Құдас датқа Кілкеұлы - ХІХ ғ.
# Жаппас Қолшабайұлы Қонысбай болыс (Қонысбайұлы Құрбан) - 1865 ж.
# Жетімдер Атығайұлы Битабар болыс - ХІХ ғ. ІІ –жартысы
# Божбан Қайдауылұлы Мырзабай болыс - ХІХ ғ. ІІ –жартысы
# Найман ақтаз Уәйіс болыс Байжанұлы - 1877-78 жж. 

**Х. Игі жақсылар – 31 (отыз бір)**

# ... Тоқтамыс ... - 1543-44 жж.
# Белгісіз адамның тасы - 900 деген жазу ғана сақталған, ол бізше 1595 ж. сәйкес
# Жаппас Бекен мырза Тұрсынбайұлы - 1588- 1598 жж.
# Қырықмылтық Шобан Жаманқұлұлы - 1701-1773 жж.
# Жаппас Қоныс Тәңірбергенұлы
# Түмен мырза Әйменбетұлы
# Шаншар Жарылқап Тілеукеұлы - XVII - XVIII ғғ.
# Арғын Күлік, Айбасбай
# Арғын Айдабол, Ақпанбай
# Найман Алдаберген – Тілеулі мыңбасының әкесі
# Арғын, Қаракесек Байдәулет Құдайбердіұлы - XVII - XVIII ғғ.
# Кіші жүз... Ахмет Пайзуллаұлы - 1866-67 жж.
# Маңғытай Құттыбайұлы Тоғызбай баба - ХVІІІ-ХІХ ғғ.
# Арғын Махамбет - 1897 ж.
# Көшек Тәтімырзаұлы
# Байкісі Тәтімырзаұлы
# Жанкісі Тәтімырзаұлы
# Қонысбайұлы Құрбан (Құлса Құлбайұлы) руы Жабай - 1874-1875 жж.
# Тәджір ұлы (ибн Таджир)
# Арғын Жапар ... Мұрат ...   - 1897-1898 жж. қайтыс болған.
# Арғын Қамбар Тәліпбайұлы - 1897-1898 жж.
# Биған (Спан) мырза Құрасбайұлы - ХІХ ғ. аяғы
# Найман Бекболат Күшетқалиұлы - (ХІХ ғ. аяғы)
# Арғын Жұман Сармантайұлы - ХІХ ғ.
# Арғын Ерназар Сармантайұлы - ХІХ ғ.
# Арғын Алда Сармантайұлы – ХІХ ғ.
# Арғын Қойшыбай Жұманұлы - ХІХ ғ.
# Арғын, тоқа Байғозы Жанкелдібиұлы
# Қоңырат, Байлар-Жандар Мама әулие ХVІІІ ғ.
# Арғын, Сүйіндік-Қаржас Азынабай Ақмырзаұлы (туылған жылы белгісіз -1838 жылы қайтыс болған)
# Арғын, Қуандық, Тоқа Тәңірбергенұлы Қорыспай (туылған жылы белгісіз -1833 жылы қайтыс болған)

Хандардың қабірлерінен тек қана Абылай ханның қабірі толығымен зерттелінген. 70 жасында қайтыс болған Абылай хан Ахмет Ясауи қабірханасының шығыс есігінің табылдырығының алдында жерленген. Тарихта осы орын ханның құрметіне Абылай хан бөлмесі деп аталған. Кейбір тарихи деректер бойынша Абылай ханның бейтіне «Айна-тас» атты құлпытас орнатылған. Археологиялық және антропологиялық зертеулердін нәтижесі табылған адам қанқасы Абылай ханға тиесілі екендігін дәлелдеді. Уақыт өте келе Түркістан қаласында ұлтымыздың тарихымызда өшпес із қалдырған, ұмыт болған тұлғалар да аз емес.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.azretsultan.kz/magazine/2017_year_%E2%84%961.pdf 
*http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/places/view/460/  
*http://el.kz/4680 
*http://www.madenimura.kz/kk/culture-legacy/region/south_kazakh_oblast/memorial/yassayu 

Санат:Орталық Азия тұлғалары