open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нұрахмет Құсайынұлы Бижанов

**Нұрахмет Құсайынұлы Бижанов** (2 тамыз 1944) — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы (наурыз-қараша 2004), техника ғылымдарының кандидаты.

## Өмірбаян
Ұлы жүздің Албан руынан шыққан.

* 1966 жылы Қазақ политехникалық институтының инженерлік-құрылыс факультетін үздік бітірген.
* Институтты бітіргеннен кейін туған ЖОО-да оқытушы болып еңбек етті.
* 1969 жылы Мәскеу инженерлік-құрылыс институтының аспирантурасына түсіп, 1972 жылы бітірді.
* Аспирантураны бітіргеннен кейін ҚазПТИ-ге оралды, кейінгі жылдары деканның орынбасары, содан кейін құрылыс факультетінің деканы болып жұмыс істеді.
* 1980 жылы Алматы сәулет-құрылыс институтында декан атанды.
* 1980 жылдан 1988 жылға дейін Қазақстан Компартиясы ОК құрылыс бөлімінің құрылыс материалдары өнеркәсібі секторының меңгерушісі қызметін атқарды.
* 1988 жылдан 1990 жылға дейін-Арменияда 1988 жылғы жер сілкінісінің салдарын жою бойынша жұмыс.
* 1990 жылғы маусымнан бастап Зайсан жер сілкінісінің зардаптарын жоюға қатысты.
* 1991 жылдың ақпан айынан-ҚР Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комиссиясы төрағасының орынбасары.
* 1995 жылдың қараша айынан-ҚР Мемлекеттік Төтенше жағдайлар комитеті төрағасының бірінші орынбасары.
* 1999 жылдың қаңтар айынан-ҚР Төтенше жағдайлар агенттігі төрағасының бірінші орынбасары.
* 2004 жылғы наурызда ҚР Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы болып тағайындалды.
* 2004 жылғы 25 қарашада Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар вице-министрі болып тағайындалды.
* 2008 жылы ол лайықты демалысқа шықты.

## Марапаттары

* Құрмет Ордені (1996)
* "Ерлігі үшін" медалі (2001)
* "Астана" Медалі (1997)
* "Қазақстан Конституциясына 10 жыл" медалі (2005)
* "Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл" медалі (2005)
* Қазақстан Республикасы ТЖМ құрметті қызметкері
* Халықаралық Азаматтық қорғаныс ұйымының медалі.
* Анания ширакаци медалі (Армения, Спитак жер сілкінісі аймағында құтқару жұмыстарына белсенді қатысқаны үшін)
* І дәрежелі Әулие князь Александр Невский ордені (Ресей мен Қазақстан арасындағы достықты нығайтуға сіңірген еңбегі мен зор үлесі үшін)

## Дереккөздер

* Алмабеков Т. Албан Әли энциклопедиялық шежіре.. - Алматы, 2003. — 2003 б. - P. 1352. — . 2021 жылғы 30 тамыздағы Wayback Machine мұрағаттық көшірмесі
* Нурахмет Бижанов назначен председателем Агентства по ЧС
Владимир Робертович Беккер

**Владимир Робертович Беккер** (18 қараша 1965 жыл, Үржар ауданы, Семей облысы) — қазақстандық әскери қайраткер, төтенше жағдайлар органдарының ардагері және генерал-майор. Беккер 2016–2020 жылдары Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы болды.

## Өмірбаяны
* 1965 жылы 18 қарашада Семей облысы Үржар ауданы Благодатное ауылында дүниеге келген.
* 1997 жылы Қазақстан Республикасы ІІМ Алматы жоғары техникалық училищесін, 2005 жылы Шығыс Қазақстан өңірлік университетін бітірген.
* 1983 жылдың қарашасынан 1985 жылдың желтоқсанына дейін КСРО Қарулы Күштерінде қызмет атқарды.
* 1986 жылдан 1991 жылға дейін мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдарында әртүрлі орта және аға басшы лауазымдарды атқарды.
* 1991 жылғы желтоқсаннан 2008 жылғы қыркүйекке дейін мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдарында басшылық лауазымдарда.
* 2008 жылдың қазан айынан бастап-Қазақстан Республикасы ТЖМ өртке қарсы қызмет комитеті төрағасының орынбасары.
* 2014 жылдың қазан айынан бастап-Қазақстан Республикасы ІІМ Төтенше жағдайлар комитеті төрағасының орынбасары.
* 2016 жылғы қаңтардан 2020 жылғы қазанға дейін-Қазақстан Республикасы ІІМ Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы[2]. Қазақстан Республикасы Президентінің 2017 жылғы 6 мамырдағы № 472 Жарлығымен генерал-майор әскери атағы берілді.
* 2020 жылдың қыркүйегінде ол лайықты демалысқа кетті.
* 2020 жылдың 23 желтоқсанынан бастап "КӘАҚҚ РО" ЖШС Бас директорының бұйрығымен "КӘАҚҚ РО" ЖШС Шығыс Қазақстан филиалының директоры лауазымына тағайындалды.

## Марапаттар
* II дәрежелі "Айбын" ордені;
* "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл"мерейтойлық медалі;
* I, II, III дәрежелі "Өртке қарсы қызмет органдарындағы мінсіз қызметі үшін" ведомстволық медальдары;
* Ведомстволық медаль "Тотенше жағдайлардың алдын алуда және жоюда үздік шыққаны үшін";
* "Төтенше жағдайлар органының ардагері" медалі;
* "Өртке қарсы қызмет үздігі" төсбелгісі;
* "Төтенше жағдайлар органының құрметті қызметкері" төсбелгісі.

Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қазақстан әскерилері
Перидерма

нобай|180px|
Эпидермистің жасушалары сабақтың жуандап өсуінің нәтижесінде өзгеріске ұшырап өледі. Осы кезде соңғы жабын ұлпасы **перидерма** пайда болады. Оның пайда болуы соңғы меристема тоздық камбийдің (феллогеннің) жұмысына байланысты. Тоздық камбий субэпидермалық жасушалардан, ал кейде тіптен эпидермалық жасушалардан дамиды. Тоздық камбийдің жасушалары тангенталды бөлініп, сабақтың ортасынан (өзегінен) шетіне қарай тозды (феллеманы), ал шетінен ортасына қарай тірі паренхималық жасушалардың қабатын (феллодерманы) бөліп шығарады. Үш ұлпадан *феллогеннен, феллемадан және феллодермадан* тұратын комплекс күрделі жабындық ұлпа перидерма деп аталынады. Қорғаныштық қызметті тек тоз (феллема) ғана атқарады. Ол тығыз орналасқан жасушалардың дұрыс радиальды қатарларынан тұрады. 

Перидерма жасушалары тығыз орналасқан, сондықтан шамадан тыс жылуды, газды, микроорганизмдерді ішке жібермейді, судың булануын азайтады.

Санат:Өсімдік ұлпалары
Феллоген

Перидерма **феллоген** деп аталатын соңғы жабындық ұлпаның жетілуінен пайда болады. Өсімдіктердің түріне байланысты феллоген әр түрлі жолмен жетіледі. Біреулерінде эпидермадан төмен жатқан паренхималық жасушалардан, кейде эпидермис жасушаларынан, тіптен флоэмадан жетілетіндері де кездеседі.

Санат:Өсімдік ұлпалары
Флоэма

нобай|Зығыр сабағының қимасы:<br />4 - флоэма
**Флоэма** — өсімдікте органикалық заттарды тамырға жеткізетін түтікше-талшықты күрделі ұлпа. Ксилемамен бірге өткізгіш ұлпаның негізін құрайды.

Төмен ағыс жолымен (флоэма) фотосинтез процесінің нәтижесінде түзілген органикалық заттар жапырақтан басталып, тамыр, сабақ, жеміс, түйнек, т.б. мүшелеріне таралады.

Өсімдік сабағында флоэма ксилеманың сыртында (қабықта) жапырақ тақтасының астыңғы бетіне орналасқан.

Санат:Өсімдік ұлпалары
Федерико Димарко

**Федерико Димарко** (; 10 қараша 1997) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Интернационале" клубының қорғаушысы.

## Жүлделері

### Командалық

; «Интернационале»

* Италия Кубогы (**2**): 2021/22, 2022/23
* Италия Суперкубогы (**2**): 2021, 2022

### Халықаралық

* Ұлттар лигасының финалисі: 2020/21

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://eu-football.info/_player.php?id=31943

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Эмполи ФК ойыншылары
Санат:Асколи ФК ойыншылары
Санат:Парма ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Рауль Белланова

**Рауль Белланова** (; 17 мамыр 2000) — италиялық футболшы, қорғаушы.

## Жүлделері

### Клубтық
**«Интернационале»**

* Италия Суперкубогы: 2022
* УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Бордо ФК ойыншылары
Санат:Аталанта ФК ойыншылары
Санат:Пескара ФК ойыншылары
Санат:Кальяри ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Ұлы Дала Таңы

**«Ұлы Дала Таңы»** — 2022 жылы жарыққа шыққан Қасым хан жайлы түсірілген қазақстандық тарихи фильм.

## Сюжет
Фильм оқиғалары XV ғасырдың 70-жылдарынан XVI ғасырдың 20-жылдарына дейінгі аралықты қамтиды. Тарихи кинотуынды Қазақ хандығында Жәнібек ханның ұлы – Қасым хан билік еткен кездері туралы баяндайды. Дәл осы жылдары Қазақ хандығы өркендеп қана қоймай, Шығыс Дешті Қыпшақтың кең аумағына бақылау орнатылып, қазақтар дербес этникалық қауымдастық ретінде біздің аумақтан тыс жерлерге де белгілі болды. 1510 жылы Ұлытау шайқасында Қасым хан жеңіске жеткен соң оның ұлылығы, атақ-абыройы күллі Дешті Қыпшаққа тараған. Қазақстан аумағын батыста Еділге дейін, шығыста Ертіске дейін, оңтүстікте Сырдарияға дейін, Солтүстікте Тобылға дейін жеткізіп, өмірінің соңғы жылдары «Қасым ханның қасқа жолы» атты жаңа заңдар жинағын енгізген. Фильмде жекелеген баптары көрініс табады.

## Рөлдерде
* Берік Айтжанов — *ересек Қасым хан*
* Данияр Уразаев — *жас Қасым хан*
* Ерік Жолжақсынов — *ересек Бұрындық хан*
* Айдос Әбдіқадыров — *жас Бұрындық хан*
* Нұрлан Әлімжанов — *Мұхаммед Шайбани*
* Алтынай Нөгербек — *жас Жаһан бегім*
* Шәмшігүл Меңдиярова — *егде Жаһан бегім*
* Тұңғышбай Жаманқұлов — *ересек Әли Рашид*
* Қуаныш Құдайберген — *жас Әли Рашид*

## Өндіріс және премьера
Фильмнің түсірілімі Алматы облысында Қазақстанның оңтүстігінде өтті. Премьерасы 2022 жылдың мамырында шықты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:Тарихи фильмдер
Санат:2022 жылғы Қазақстан фильмдері
Кинга (халық)

**Кинга** — Танзаниядағы Ньяса көлінің солтүстік жағалауында тұратын халық. Саны шамамен 100 мың адам (1970, бағалау).

## Тілі
Тілі - кинга тілі, банту тілдерінің шығыс тобына жатады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – христиандар (католиктер, протестанттар).

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – егіншілік (тары, жүгері, құмай, бұршақ, тәтті картоп, асқабақ, күнжіт, маниок), жағалауында – балық аулау.
Дәстүрлі қолөнер - ағаштан ою (маска, мүсін, т.б.), қызыл және қара түске боялған сабаннан өру (себет, ыдыс, төсеніш).

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық құрылым рулық, қауымды ақсақал басқарады. Туыстық есеп патрилинейлік, неке патрилокалдық.
Би және музыкалық фольклор сақталған.

Елді мекендері шашыраңқы кейде жинақы орналасқан, кейбір ауылдар қоршаулармен қоршалған. Тұрғын үйлері судандық үлгіде, саздан жасалған дөңгелек астық қоймалары бар.

Киімдері мақта маталардан тігілген еуропалық үлгідегі киім.

Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Ұлттық аза тұту

[нобай|250x250 нүкте|Ұлттық аза тұтудың символы - төмен түсірілген [мемлекеттік ту]]
**Ұлттық аза тұту** немесе **мемлекеттік [[аза тұту]]** — мемлекет билігі елдегі қайғы-қасіретті білдіру үшін жариялаған күн немесе одан да көп уақыт. Қайғы-қасіретті білдіру тәсілі ретінде аза тұту кезеңінде жалаулар түсірілуі мүмкін; мектептерде арнайы білім беру бағдарламалары өткізілуі мүмкін; ойын-сауық мекемелері толығымен жабылғанға дейін ойын-сауық іс-шаралары шектелуі мүмкін. Көптеген елдерде ұлттық аза тұту жарияланғанымен, нақты критерийлер әдетте заңмен белгіленбейді. Дәстүр бойынша, қайғылы оқиға мемлекет қайраткерлері мен ұлттық батырлардың өлімі мен жерлеу рәсімі, сондай — ақ көптеген адам шығынын тудырған оқиғалар-табиғи апаттар, апаттар, террорлық шабуылдар мен соғыстар болуы мүмкін. 

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері

Санат:Аза тұту
Санат:Атаулы күндер
Түрікменстан елтаңбасы

**Түрікменстанның мемлекеттік елтаңбасы** () — Түрікменстанның мемлекеттік рәміздерінің бірі, елдің елтаңбасы.

## Сипаттамасы
[нобай|оңға|[Түрікменстан туындағы түстері мен кейбір символдарын елдің елтаңбасында да табуға болады]]
Елтаңбаның пішіні — Рубғ символына ұқсас сегізбұрышты жасыл жұлдыз.

Елтаңба орталығындағы көк дөңгелектің ішінде салынған Ахал теке жылқысы бейнеленген. 2000 жылы пайда болған ресми дереккөздерге сүйенсек, бұл — тұңғыш президент Сапармұрат Ниязовтың жылқысы  (, *жанар тау*).

Көк дөңгелектің сыртында 5 түрлі оюы бар қызыл дөңгелек салынған. Бұл оюлар түрікмен халқының 5 басты руларын білдіреді: Теке, Жәуміт, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары.

Оюлар сыртында бидай мен мақта бұтақтары, және үстінде жарты ай мен 5 ақ жұлдыз бейнеленген. Бұл 5 жұлдыз елдің бес уәлаятын: Ахал, Балқан, Дашоғыз, Лебап және Мары білдіреді. Сол жағында 5 жұлдызы бар солға қараған жарты айды, елтаңбаның жасыл түсін және рулардың оюларын Түрікменстан туында да табуға болады.

## Тарихы
Түрікменстан — посткеңестік кеңістікте тәуелсіздігінен бері өз елтаңбасын ең көп өзгерткен мемлекет болып келеді: қазіргі рәмізі 1992 жылдан бері қабылданған 3-елтаңбасы болып келеді.

Елдің тұңғыш елтаңбасы жасыл түстің орнына сары түсті көбірек қолданған еді, және жалпы символдары мен олардың орналасуы қазіргі нұсқасына ұқсаса да, түсі және пропорциялары өзгеше болып келеді.

2000–2003 жылдары қолданылған нұқса керісінше қазіргісіне жақынырақ болған, оның түстері тудағыға ұқсас болып жасыл мен қызылға өзгертілді.

Бірінші (1992–2000) және екінші (2000–2003) нұсқалардың пішіні шеңбер болған. 2003 жылы президент Сапармұрат Ниязов екінші нұсқаның пішінін Рубғқа ұқсас сегізбұрышқа өзгертті, себебін «көне түрікмен сегізбұрышы молшылықтың, бейбітшілік пен тыныштықтың символы болып саналған» деп айтып кеткен.

## Тарихи елтаңбалары

Сурет:Emblem of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1926–1927).svg|1 сәуір 1927 және 2 наурыз 1937 аралығындағы Түрікмен КСР елтаңбасы 
Сурет:Coat of arms of Turkmen SSR.png|2 наурыз 1937 және 13 сәуір 1978 аралығындағы Түрікмен КСР елтаңбасы 
Сурет:Emblem of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Turkmenistan (1991–1992).svg|13 сәуір 1978 және 27 қазан 1991 аралығындағы Түрікмен КСР елтаңбасы 
Сурет:Emblem of Turkmenistan (1992–2000).svg|19 ақпан 1992 мен 27 қараша 2000 аралығындағы Түрікменстан елтаңбасы
Сурет:Emblem of Turkmenistan (2000–2003).svg|27 қараша 2000 мен 15 тамыз 2003 аралығындағы Түрікменстан елтаңбасы 


## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша елтаңбалар
Санат:2003 жылдың елтаңбалары
Санат:Мемлекеттік елтаңбалар
Санат:Түрікменстан рәміздері
Лоик Баде

**Лоик Баде** (; 11 сәуір 2000, Севр) — франциялық футболшы, "Севилья" клубының қорғаушысы. 2023 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы. 

Тегі ивуарлық. 

Франция жастар құрамасында ойнаған. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
* Профилі
* Профилі

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Зеки Челик

**Мехмет Зеки Челик** (; 17 ақпан 1997 жыл, Йылдырым, Түркия) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының қорғаушысы.

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі

## Жетістіктері

### Клубтық
*Франция чемпионы: 2020/21
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Түркия футболшылары
Санат:Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бурсаспор ФК ойыншылары
Санат:Ыстанбұлспор ФК ойыншылары
Санат:Лилль ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Түрікменстан қаһарманы

**Түрікменстан қаһарманы** () — Түрікменстандағы ең жоғарғы марапат. 1992 жылдың 30 қыркүйегінде қабылданды. Түрікменстан қаһарманы атағын алғандар оған қоса «Алтын ай» () медаліне ие болады.

Түрікменстанның тұңғыш президенті Сапармұрат Ниязов бұл атақты алты мәрте алған: 1992, 1995, 1998, 1999, 2000, 2001 жылдары. «Қаһармандар» қатарына тағы Ниязовтың ата-аналары Атамұрат пен Құрбансұлтан Ниязовтар ие болғаны белгілі.

## Сипаттамасы
[thumb|right|«Алтын ай» медалінің 1992–2014 жылғы нұсқасының орталығында Түрікменстанның тұңғыш президенті [Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]]
### 2014 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы
2014 жылы қабылданған Алтын ай медалінің нұсқасы бір-бірінен ығысқан екі шаршының бұрыштарынан жасалған кәдімгі сегізбұрышты жұлдызға жазылған шеңбердің пішініне ие.  Жұлдыз алтыннан жасалған және әртүрлі өлшемдегі 128 гауһар тастармен безендірілген 48 күн сәулесінен тұрады. Медальдың жалпы диаметрі — 60 мм.

Медальдің ортасында күн сәулесінің фонында Түрікменстанның алтын картасы, оның айналасында алтын жарты ай мен бес жұлдыз бейнеленген. Айналдыра ені 3 мм жолаққа сақинаға 50 изумруд салынған.

Медальдың сырт жағында «Altyn Aý» Türkmenistanyň medaly» деген жазу және реттік нөмірі ойып жазылған.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша марапаттар
Санат:Түрікменстан марапаттары
2021 жылғы бокстан Азия чемпионаты

Бокстан 2021 жылғы XXXI Азия чемпионаты Дубайда (БАӘ) 2021 жылдың 24-31 мамыры аралығында өтті.

## Ерлер арасындағы басты жүлдегерлер

## Әйелдер арасындағы басты жүлдегерлер

## Марапаттарды үлестіру

## Төрешілер

*  Мәжит Аббасзаде
*  Ақмалжан Абдуллаев
*  Сұлтан Әлуәли
*  Набел Әл-Доссари
*  Мұхаммед Әлксабех
*  Мұхаммед Әлкхури
*  Бәсел Әлмашжари
*  Сейіт Әлназлаби
*  Мұхаммед Нимах Әл-Саеди
*  Әбілфазы Әмеришаһраби
*  Нұрбек Батыров
*  Пирошка Богларка Беки

*  Руслан Бибуев
*  Рами Битар
*  Жәмилә Бөркеева
*  Сара Булел
*  Арнагиренатхан Вадивел
*  Едвардо Густин
*  Ғани Ысқақов
*  Над Ысмайыл
*  Дариус Кабве
*  Ашок Қабылан
*  Мария Каваклиева
*  Рамона Мануела Кобзак

*  Бен Макгэрригл
*  Стивен Масиямбумби
*  Ысмайыл Аббас Мұстафа
*  Мұхамед Камал Әбдісалам Мұхамед
*  Джабер Мухсен
*  Фирас Сухаил Насыр
*  Станислав Нехватал
*  Андрей Никуленко
*  Джасим Джавад Нимах

*  Сергей Петрунин
*  Наим Рамай
*  Кристи Росарио
*  Хелми Сасси
*  Юлия Семко
*  Луди Тереза Серьялес
*  Капила Хевапалендаге
*  Кевин Хоуп
*  Евгения Шестопалова
*  Радослав Шимон
*  Берна Юртсевер
*  Бекжан Жүсіпов

## Сілтеме
* Asian Championships 2021

Санат:Бокстан Азия чемпионаттары
Санат:БАӘ өткен Азия чемпионаттары
Санат:2021 жылғы бокс
Орта Азия ұлттары кубогы

**ОАФҚ кубогы**, сонымен қатар **Орталық Азия футбол қауымдастықтарының кубогы** (ағылш. *CAFA Cup / Central Asia Football Assosiation Cup)* – қатысушылары Орталық Азия футбол қауымдастығының (ОАФҚ) мүшелері болып табылатын халықаралық футбол турнирі. 

## Сипаттама
Жыл сайын өтеді. Турнирді ОАФҚ және AFC басқарады және бақылайды. 2023 жылы негізі қаланған және ОАФҚ негізін қалаған тұңғыш халықаралық турнир. Алғашқы турнир 2023 жылы маусым айында Қырғызстан мен Өзбекстанда өтті.

## Жүлдегерлер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://the-cafa.com/competitions/
Санат:Орта Азия ұлттары кубогы
Санат:Орта Азия футбол құрамаларының турнирлері
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Орта Азия ұлттары кубогы 2023

**Орта Азия ұлттары кубогы 2023** — Турнирдің бірінші жарысы, 2023 жылы 11-20 маусым аралығында Қырғызстан мен Өзбекстанда өтті. 

Жеті құрама екі топқа бөлініп сынға түсті.

## А тобы

----

----

## В тобы

----

----

## 3 орын

## Финал

## Дереккөздер

Санат:Орта Азия ұлттары кубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Кисси (халық)

**Кисси** (*гиси*, *гизи*, *гизима*, *гии*, *дэи*) — Гвинеяда (Конакриден солтүстік-батысқа қарай Компани өзеніне дейін), Сьерра-Леонеде және Либерияда тұратын халық.
Туыстас булом, темне, лимба, бага және ландум халықтарымен бірге олардың саны 2 миллионға жуық адамды құрайды (1970, бағалау).

## Тілі
Тілі Атлантикалық батыс тілдері тобына жататын - киси тілі болып табылады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тары, жержаңғақ, маниок, тәтті картоп), майлы пальма жемістерін жинау, жағалауда балық аулау, ұсақ мал өсіреді.
Қолөнерді меңгерген, металдардыды өңдеп одан пышақтарды, кетмендерді, ұштықтарды соғады. Ағаштан ою кеңінен тараған: тұрмыстық ыдыстарды, мүсіндер, бетперделер, ғұрыптық керек-жарақтарды жасайды. Ұсталық, былғары, тері өңдеу танымал.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізін ақсақал басқаратын үлкен отбасы қауымдастығы құрайды. Туыстық есеп – патрилинейлік, неке – патрилокалды.

Олар шағын жинақы ауылдарда тұрады. Пальма жапырақтарымен жабылған конустық шатыры бар дөңгелек тұрғын үйлер басым, жағалауындағы тұрғын үйлері  өрілген қабырғалары және биік төбесі бар төртбұрышты балшықпен сыланған үйлер.

Дәстүрлі киімдері сақталмаған. Арзан мақта маталарынан тігілген еуропалық киімдер киеді. Ерлер футболка мен шалбар, әйелдер көйлектер, орамалдар киеді. Керек-жарақ ретінде былғарыдан және металдан жасалған зергерлік бұйымдар қолданылады.

Азық-түліктері - пальма майымен пісірілген тары, жүгері, күріш жармалары мен бұқтырылған тағамдар, көкөніс дәмдеуіштері, жағалауында - балық тағамдары.

## Дереккөздер

 
Санат:Гвинея халықтары
Санат:Сьерра-Леоне халықтары
Санат:Либерия халықтары
Эдоардо Бове

**Эдоардо Бове** (; 16 мамыр 2002 жыл, Рим, Италия) — италиялық футболшы, жартылай  қорғаушы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*

Санат:Италия футболшылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Маркус Насименту Тейшейра

**Маркус ду Насименту Тейшейра** (; 5 маусым 1996 жыл, Лондрина, немесе **Маркан** () — бразилиялық футболшы, "Севилья" клубының қорғаушысы. 

## Жүлделері

### Клубтық

; «Галатасарай»

* Түркия чемпионы: 2018/19
* Түркия кубогы: 2018/19
* Түркия Суперкубогы: 2019

; «Севилья»

* Еуропа Лигасы: 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойыншылары
Санат:Риу Аве ФК ойыншылары
Санат:Шавеш ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Карим Рекик

**Карим Рекик** (; 2 желтоқсан 1994 жыл, Гаага) — нидерландтық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

### Клубтық

; ПСВ

* Чемпион Нидерландов: 2014/15

**Севилья**

* УЕФА Ұлттар лигасы: 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://datencenter.dfb.de/en/profile/253499

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Портсмут ФК ойыншылары
Санат:Блэкберн Роверс ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Герта Берлин ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Диего Льоренте

**Диего Хавьер Льоренте Риос** (; 16 тамыз 1993 жыл, Мадрид) — испаниялық футболшы, қорғаушы.

2020 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Райо Вальекано ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Хосе Луис Мендилибар

**Хосе Луис Мендилибар** (; 14 наурыз 1961, Сальдивар, Испания) — испаниялық футболшы, қорғаушы позициясында ойнаған. Және футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде
**Вальядолид**

* Испания 2-дивизионының жеңімпазы: 2006–07

**Севилья**

* УЕФА Еуропа лигасы: 2022–23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания футбол жаттықтырушылары
Санат:Эйбар ФК жаттықтырушылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК жаттықтырушылары
Санат:Осасуна ФК жаттықтырушылары
Санат:Реал Вальядолид ФК жаттықтырушылары
Санат:Леванте ФК жаттықтырушылары
Санат:Алавес ФК жаттықтырушылары
Санат:Севилья ФК жаттықтырушылары
Дүниекөзел Ақмұхаммедқызы Құлманова

**Дүниекөзел Ақмұхаммедқызы Құлманова** (; 14 қаңтар 1989 жыл, Ашхабад) — түрікменстандық саясаткер, 2023 жылғы 6 сәуірден бері Түрікменстан Мәжілісінің төрайымы. Мәжіліс төрайымы болған күні әлемдегі ең жас парламент спикері болды.

Төрайымдығынан бұрын Құлманова Түрікменстан Демократиялық партиясынан Ашхабад сайлау округінен сайланған депутат болған еді. Дүниәсем Құлманова өзінің саяси мансабын оқуын бітірген салысымен, 2012 жылы Түрікменстан Әділет министрлігі бастаған, ол өзінің министрліктегі қызметін 2021 жылға дейін жалғастырып, сол жылы қазір ыдыраған Милли Геңеш спикерінің орынбасары болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саясаткерлері
Санат:Саясаттағы Түрікменстан әйелдері
Эрнист Мұратович Батырканов

**Эрнист Мұратович Батырканов** (21 ақпан 1998) — қырғызтандық футболшы, Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Абдыш-Ата" клубының шабуылшысы. Жартылай қорғаныста да ойнай алады.

## Карьерасы
Карьерасында Қырғызстан, Қазақстан, Армения чемпионаттарында доп тепті.

2018 жылы Азия ойындарына қатысты.

2019 жылғы Азия кубогына қатысты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ала-Тоо ФК ойыншылары
Санат:Дордой ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары
Ван (футбол клубы, Чаренцаван)

**«Ван»** () — Арменияның Чаренцаван қаласындағы футбол клубы. 2019 жылы құрылған. 2020 жылдан бері Армения премьер лигасында ойнайды. Ең жоғарғы нәтижесі — 6 орын (2020/21)

## Сілтемелер
* https://www.transfermarkt.ru/fc-van/kader/verein/74661

Санат:Армения футбол клубтары
Коалиб

**Коалиб** ( *лгалиге*, *кандериа*, *кавама*, *ларо*, *моро*, *оторо*, *тира*, *фунгор*) — Судан аумағында тұратын жалпы саны 240 мың адамнан тұратын ұлт.

## Тілі
Тілі - коалиб-море.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі суармалы егіншілік (құмай, күнжіт, жержаңғақ, мақта), ірі қара және ұсақ мал өсіру, араб сағызын жинау маңызды роль атқарады.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізгі бірлігі – үлкен отбасы қауымдастығы. Отбасылар тобы ақсақалы бар экзогамдық руды құрайды. Неке патрилокальды. Туыстық есеп патрилинейлік. 

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Комо (халық)

**Комо** (*бакомо*) — Конго Демократиялық Республикасының   Кисангани аймағында тұратын халық. Жалпы саны бира (бабира) және ломби (баломби) халықтарымен бірге 500 мыңға жуық адамды құрайды.

## Тілі
Тілдері - комо, кингвана, Бенуэ-Конго отбасының бантоид тілдерінің бөлігі. 

Комо әліппесі латын қарпімен жазылған: **A a, B b, Bh bh, C c, D d, Dh dh, E e, Ɛ ɛ, G g, Gb gb, I i, J j, K k, Kp kp, L l, M m, Mb mb, Mp mp, N n, Nd nd, Ng ng, Ngn ngb, Nj nj, Nk nk, Nkp nkp, Ns ns, Nt nt, Ny ny, O o, Ɔ ɔ, P p, Ph ph, S s, T t, U u, Y y** 

## Діні
Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері католиктер (негізінен қала тұрғындары).

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (банан, маниок, тәтті картоп, жержаңғақ, көкөніс, жеміс-жидек, қант қамысы, мақта, құрғақ жерлерде - құмай және жүгері), тор мен қақпанды пайдаланып аң аулайды, балық аулап қой мен ешкі өсіреді. Дәстүрлі қолөнер (қыш бұйымдары, ағаш ою – бетперде, үйшік қабырғаларын әшекейлеу, ата-баба мүсіндері, т.б.) маңызын жоғалтуда. Көптеген комолар Кисангани қаласында, тау-кен өндірісінде және плантацияларда жұмыс істейді.

## Өмір салты
Ауылда ақсақалдар кеңесі бар қауым тұрады. Дәстүрлі отбасы үлкен, туыстық туралы есеп патрилинейлік, көп әйел алушылық біртіндеп жоғалуда. 

Жоғары тіршілік иелеріне – дүниені жасаушыларға және демиургтерге деген сенім сақталған, жаратылыс мифтері бар, тотемизм, ата-бабалар культі (адамдар мен жануарлар - пілдер, окапи) сенімі сақталған.
Аруақтарға құрбандық шалу рәсімдері аң аулау мен ауыл шаруашылығы жұмыстары басталғанға дейін өткізіледі. Сиқырға сену, тұмар тағу, емшілік әрекеттері кеңінен таралған. Халық ауыз әдебиеті - ертегілер, әндер, нақыл сөздер, музыкалық аспаптар – барабандар, сылдырмақ, т.б. бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев

**Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев** — Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. 

Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев 1975 жылы 26 маусымда Мәскеу қаласында дүниеге келген. Анкара университетін бітірген.

## Мансап
Еңбек жолын ҚР Қаржы министрлігінде жетекші экономист ретінде бастаған. ҚР Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімінің сектор меңгерушісі, «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» ЖАҚ басқарма төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді. Түркістан облысы әкімінің кеңесшісі болды.

ҚР СІМ Орталық аппаратында Орталық Азия, Оңтүстік Кавказ және Түркия департаменті директорының орынбасары, Жалпыазиялық ынтымақтастық департаменті директорының орынбасары, Ерекше тапсырмалар жөніндегі елші қызметтерін атқарды.

ҚР Түркиядағы елшілігінде жұмыс істеді. Қазақстанның Ыстанбұлдағы бас консулы болды.

Қазақстанның Түркиядағы Елшісі болып тағайындалғанға дейін ҚР-дың Түрікменстандағы Елшісі болған.

Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев Қазақстан Республикасының Албания Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды.

## Марапаттары
II сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесіне ие.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан елшілері
Чарлз Гловер Баркла

**Чарльз Гловер Баркла** (; 7 маусым 1877 — 23 қазан 1944) — 1917 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алған ағылшын физигі.

## Өмірбаяны
Солтүстік Англияның Ланкашир округіндегі Уиднес қалашығында (қазіргі уақытта бұл қала Чешир округінің бөлігі болып табылады) химиялық компания қызметкерінің отбасында дүниеге келген.

### Білім
* Ол Ливерпуль институтында, ұлдарға арналған жеке мектепте және Ливерпуль университетінде оқыды.
* 1899 жылы Оливер Лоджаның басшылығымен физика магистрі дәрежесін алғаннан кейін Кембридж университетіндегі Кавендиш зертханасында ғылыми-зерттеу стипендиясын алды.

### Жұмыс
* 1899-1902 жылдары — Дж. Дж. Томсон басшылығымен жұмыс істеді.
* 1909 жылы — Лондон университетінің Кингс колледжінде физика профессоры болды.
* 1913 жылы — Эдинбургке көшіп, Эдинбург университетінің жаратылыстану философиясы кафедрасының меңгерушісі болды, ол қайтыс болғанға дейін басқарды.

### Отбасы
* 1907 жылы — Мэри Эстер Коуэллге үйленді. Олардың екі ұл, бір қызы болды.

## Ғылыми үлесі
1902 жылы Баркла рентген сәулелерімен жұмыс істеді. Ол химиялық элементтерге тән рентген сәулелерін және шашыраңқы рентген сәулелерінің флуоресценттік компонентін ашты. Ол сондай-ақ рентген сәулелерін электромагниттік сәулелену ретінде түсіну үшін үлкен маңызы бар рентген сәулелерінің поляризациясын ашты. 1917 жылы ол «элементтердің сипаттамалық рентгендік сәулеленуін ашқаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

## Естелік
1979 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Чарльз Гловер Баркланың есімін берді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Информация с сайта Нобелевского комитета 

Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Ұлыбритания физиктері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Ливерпуль университеті түлектері
Санат:Кембридж университеті ғалымдары
Түрікменстан Демократиялық партиясы

**Түрікменстан Демократиялық партиясы** (**ТДП**, , ) — Түрікменстандағы саяси партиялардың бірі. 1991 жылдан бері елдің «билік партиясы».

1991 жылдың 16 желтоқсанында елдің тұңғыш президенті және бұрынғы коммунист Сапармұрат Ниязовпен құрылған бұл партия 2013 жылға дейін Парламенттегі жалғыз партия болған. 2013 жылғы сайлау нәтижесінде тұңғыш рет басқа партиялар мандат жеңіп алды.

Партияның басшылығы авторитарлық және тоталитаристік болып сипатталады.

## Төрағаларының тізімі

## Сайлаулардағы нәтижелері
### Президент сайлаулары

### Парламент сайлаулары

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саяси партиялары
Демократиялық партия
Йоханнес Штарк

**Йоханнес Штарк** (сонымен қатар **Иоганнес Штарк**, ; 15 сәуір 1874, Фреюнг — 21 маусым 1957, Траунштейн) — неміс физигі.

Мюнхен университетін (1898) бітірген, онда 1898—1900 жж. көмекші болды. 1900—1906 жж. Геттинген университетінде, 1906—1909 жж. — Ганновер жоғары техникалық мектебінде, 1909—1917 жж. — Ахендегі Жоғары техникалық училищенің профессоры, 1917—1920 ж.ж. — Грейфсвальд университеті, 1920—1933 ж — Вюрцбург университеті, 1933—1939 ж. — Физика-техникалық институтының президенті (Берлин – Шарлоттенбург) және 1934-1936 жж Неміс зерттеу қоғамының президенті.

Оптика, атомдық физика, валенттілік теориясы бойынша жұмыс істейді. 1905 жылы канал сәулелеріндегі доплер эффектін, 1913 жылы — электр өрісіндегі спектрлік сызықтардың бөліну құбылысын (Штарк эффектісі) ашты. Катод сәулелерінің тежелуі кезінде пайда болатын рентген сәулелері мен екінші реттік электрондардың түсіндірмесін берді (1907 жылы).

1919 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «канал сәулелеріндегі Доплер эффектісін ашқаны және электр өрісіндегі спектрлік сызықтардың бөлінуі (Штарк эффектісі) үшін». Берлин ғылым академиясының мүшесі. Вена ғылым академиясының Баумгартнер сыйлығының, Геттинген ғылым академиясының Фалбруч сыйлығының және Италия Ұлттық ғылым академиясының Маттеучи атындағы алтын медалінің иегері.

Салыстырмалылық теориясының белсенді қарсыласы. Фашистер тұсында неміс ұлтшылдық «арийлік физика» қозғалысына қатысты. Нацистік партияның мүшесі болған. 1933 жылдан кейін ол «ақ еврейлерге» қарсы күресе бастады, оның ішінде оның көзқарастарымен бөліспейтін физиктер, атап айтқанда Гейзенберг болды. Оның пікірінше, соңғысының алған Нобель сыйлығы «Ұлт—Социалистік Германияға қарсы еврейлердің ықпалындағы Нобель комитетінің демонстрациясы» .

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Штарк тұтқындалып, 1947 жылы 20 шілдеде «бас қылмыскер» деп танылып, денацификация соты төрт жылға еңбекпен түзеу лагерінде жазасына кесті. Бұл үкім кейіннен шартты жазаға ауыстырылды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің ресми сайтындағы өмірбаяны. Мұрағатталған көшірме.)
* Нобель дәрісі Мұрағатталған көшірме.)

Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері
Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Германия физиктері
Санат:Баварияда туғандар
Санат:Геттинген университеті оқытушылары
Ловро Майер

**Ловро Майер** (; 17 қаңтар 1998 жыл, Загреб) — хорватиялық футболшы, Хорватия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ренн" клубының жартылай қорғаушысы.

2022 жылы Әлем чемпионатына, 2023 жылы УЕФА Ұлттар лигасының плей-офф кезеңіне қатысты.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:Ренн ФК ойыншылары
Санат:Локомотива ФК ойыншылары
Бруно Петкович

**Бруно Петкович** (; 16 қыркүйек 1994 жыл, Меткович) — хорватиялық футболшы, Хорватия Ұлттық футбол құрамасы мен "Динамо Загреб" клубының шабуылшысы. 

2020 жылы Еуропа чемпионатына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. 2022 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Катания ФК ойыншылары
Санат:Реджина ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Дониелл Мален

**Дониелл Мален** (; 19 қаңтар 1999) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Астон Вилла" клубының шабуылшысы.

2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**ПСВ**

* Нидерланд чемпионы — 2017/18

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Хави Симонс

**Хави Квентин Сай Симонс** (; 21 сәуір 2003) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "ПСВ Эйндховен" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Пари Сен-Жермен»

* Чемпион Франция чемпионы: 2021/22
* Франция Кубогы: 2020/21

; ПСВ

* Нидерланд Суперкубогы: 2022
* Нидерланд Кубогы: 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер
 
Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Матс Виффер

**Матс Виффер** (; 16 қараша 1999) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Фейеноорд" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* Нидерланд чемпионы: 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Твенте ФК ойыншылары
Санат:Эскельсиор ФК ойыншылары
Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары
Ноа Ланг

**Ноа Ноэлл Ланг** (; 17 маусым 1999, Капелле-ан-ден-Эйссел, Оңт. Голландия) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Брюгге" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Йонг Аякс»**

* Нидерланд 1 дивизионы: 2017/18

**«Аякс»**

* Нидерланд чемпионы: 2018/19
* Нидерланд Кубогы: 2018/19
* Нидерланд Суперкубогы: 2019

**«Брюгге»**

* Бельгия чемпионы (**2**): 2020/21, 2021/22
* Бельгия Суперкубогы (**2**): 2021, 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Твенте ФК ойыншылары
Санат:Брюгге ФК ойыншылары
Йосип Юранович

**Йосип Юранович** (хорв. *Josip Juranović*; 16 тамыз 1995, Загреб, Хорватия) — хорватиялық футболшы, Хорватия Ұлттық футбол құрамасы мен "Унион Берлин" клубының жартылай қорғаушысы.

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі
* Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі

## Жүлделері

### Командалық

; «Легия»

* Польша чемпионы: 2020/21

; «Селтик»

* Шотландия чемпионы: 2021/22
* Шотландия лига кубогы: 2021/22

; Хорватия

* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хайдук Сплит ФК ойыншылары
Санат:Легия ФК ойыншылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Унион Берлин ФК ойыншылары
Йосип Шутало

**Йосип Сутало** (хорв. *Josip Šutalo*; 28 ақпан 2000, Чаплина, Босния)**—** Хорватиялық футболшы, қорғаушы.

2022 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

## Жүлделері

### Клубтық
**«Динамо» Загреб**

* Хорватия чемпионы (2) — 2019/2020, 2021/2022

**Хорватия**

* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2022
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Йосип Станишич

**Йосип Станишич** (хорв. *Josip Stanišić* *[jǒsip stǎniʃitɕ]*; 2 сәуір 2000 жыл, Мюнхен, Германия) — хорватиялық футболшы, Бавария клубының қорғаушысы, аренда құқығында Байер 04 клубында ойнайды

## Карьерасы
2021 жылдан бері "Баварияның" негізгі құрамында ойнайды.
Германияда дүниеге келгендіктен, Германия жастар құрамасында ойнады. 2021 жылдан бері Хорватия құрамасының ойыншысы.
2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жүлделері
### Клубтық
; «Бавария II»

* Германия ІІІ лигасы (**1**): 2019/20

; «Бавария»

* Германия чемпионы (**3**): 2020/21, 2021/22, 2022/23
* Германия Суперкубогы (**2**): 2021, 2022
### Халықаралық
; Хорватия

* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2022
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Бавария II ФК ойыншылары
Лука Иванушец

**Лука Иванушец** (хорв. *Luka Ivanušec*; 26 қараша 1998, Вараждин) — хорватиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

Карьерасында Хорватияның "Локомотива", "Динамо Загреб" клубтарында ойнады.
## Жетістіктері
### Командалық
*УЕФА Ұлттар лигассының финалисі: 2023
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Мартин Эрлич

**Мартин Эрлич** (хорв. *Martin Erlić*; 24 қаңтар 1998 жыл, Задар, Хорватия) — хорватиялық футболшы, Хорватия Ұлттық футбол құрамасы мен "Сассуоло" футбол клубыныңқорғаушысы.
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сассуоло ФК ойыншылары
Санат:Специя ФК ойыншылары
Давиде Фраттези

**Давиде Фраттези** (; 22 қыркүйек 1999 жыл, , Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Монца" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жүлделері

### Командалық
* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2018
* Италия жастар Кубогы: 2016/2017
* Италия жастар Суперкубогы: 2016/2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Асколи ФК ойыншылары
Санат:Сассуоло ФК ойыншылары
Санат:Монца ФК ойыншылары
Шарль Эдуар Гийом

**Шарль Эдуард Гийом** (; 15 ақпан 1861, Флерье, Швейцария — 13 маусым 1938, Севр, Франция) — швейцариялық-француз физик. 1920 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты , термиялық кеңею коэффициентінің аномальды мінез-құлқы бар қорытпаларды ашқаны үшін: инвар және элинвар .

## Өмірбаяны
Ол сағат шеберінің ұлы болатын және Швейцарияда туғанымен, өмірінің көп бөлігін Францияда өткізді.

Оның алғашқы ғылыми жұмысы сынапты термометрдің дәлдігін арттыруға арналды. Тағы бір маңызды зерттеулері өте қымбат болған платина-иридий қорытпасының баламасын іздеу болды. Термиялық кеңею коэффициенті төмен қорытпаны іздеуде ол инвар қорытпасын ашты.

1888 жылы А. М. Таффлибке үйленіп, олардың үш баласы болды. Француз дәрігерлер қоғамының президенті, Халықаралық салмақтар мен өлшемдер бюросының жетекшісі, ондаған ғылым академияларының мүшесі болды және Құрмет легионының орденімен марапатталды.

## Дереккөздер
1979 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Гийом есімін берді.

## Әдебиет
* Гильом, Гийом (Guillaume) Шарль Эдуар // Үлкен Совет энциклопедиясы: [30 томдықта] / бас ред. А. М. Прохоров. - 3-ші басылым. — М.: Совет энциклопедиясы, 1969—1978.

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат

Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Цюрих университеті түлектері
Санат:Физиктер
Санат:Франция физиктері
Санат:Швейцария физиктері
Робен Ле Норман

**Робен Ле Норман** (фр. *Robin Le Normand*; 11 қараша 1996, Пабю) — испаниялық және франциялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Сосьедад" клубының қорғаушысы.

## Жүлделері
### Клубтық
**«Реал Сосьедад»**

* Испания Кубогы: 2019/20
## Дереккөздер

## Сітемелер

* https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/351809

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брест ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Серхио Каналес

**Серхио Каналес Мадрасо** (; 16 ақпан 1991, Сантандер) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Бетис" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жүлделері

### Клубтық
**«Реал Бетис»**

* Испания Кубогы: 2021/22

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Расинг Сантандер ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Хоселу

**Хосе Луис Санмартин Мато** (исп. *José Luís Sanmartín Mato*; 27 наурыз 1990, Штутгарт) — испаниялық футболшы, Реал Мадрид клубының шабуылшысы.

Карьерасында "Сельта" (2008-09), "Реал Мадрид Кастилья" (2009), "Реал Мадрид" (2011-12), "Хоффенхайм" (2012-14), "Айнтрахт (Майндағы Франкфурт)" (2013-14), "Ганновер" (2014-15), "Сток Сити" (2015-17), "Депортиво Ла-Корунья" (2016-17), "Ньюкасл Юнайтед" (2017-19), "Алавес" (2019-2022) және "Эспаньол" клубтарында ойнаған. 

## Жүлделері
### Клубтық
; «Реал Мадрид»

* Испания Кубогы 2010/11

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сельта ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары
Санат:Айнтрахт Майндағы Франкфурт ФК ойыншылары
Санат:Ганновер 96 ФК ойыншылары
Санат:Сток Сити ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Алавес ФК ойыншылары
Санат:Эспаньол ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Луис де ла Фуэнте Кастильо

**Луис де ла Фуэнте Кастильо** (; 21 маусым 1961) — Испаниялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

#### Атлетик Бильбао

* Испания чемпионы 1982/83, 1983/84
* Испания Кубогы: 1983/84

### Жаттықтырушы ретінде

#### Испания құрамасы

* Еуропа  чемпионы (19 жас): 2015
* Еуропа чемпионы (21 жас): 2019

## Сілтемелер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Алавес ФК ойыншылары
Санат:Испания футбол жаттықтырушылары
Санат:Алавес ФК жаттықтырушылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Конзо

**Конзо** (*конджо*, *баконджо*) — Конго Демократиялық Республикасындағы банту тобының халқы. Уганда мен шекаралас аудандарда да тұрады.
Жалпы саны 850 мың адам.  Конго Демократиялық Республикасында – 600 мың адам, Угандада – 250 мың адам.

## Тілі
Тілі - олуконзо тілі немесе луконзо, банту тілдеріне жатады.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – христиандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (банан, құмай, елеусина, маниок, күріш, бұршақ, май пальмасы), Эдуард көлінің жағасында балық аулап, ұсақ мал өсіреді. Қолөнерден - металл балқыту және өңдеу, ағаш ою, төсеніштер, себеттер жасалады.

## Өмір салты
Патрилиндік тайпалық топтарға бөліну сақталған. Үлкен отбасылық қауымдастық кең таралған. Музыкалық фольклор сақталған (ағаш үрмелі аспаптар, барабандар).

Ауылдық елді мекендер төбелерде шашыраңқы орналасқан. Үйшіктері қабырғаларсыз, төбесі жерге жететін сабан мен банан жапырақтары бар омарта тәрізді.  
Үйшіктерінің жанында шөптен және сабаннан тоқылған цилиндрлік астық қоймалары бар. Үлкен отбасына тиесілі үйлер әдетте ауланы құрайтын шеңберде орналасады.

Дәстүрлі киімдері маңызын жоғалтуда.

Азық-түліктері негізінен өсімдік тағамдары - маниок бәліштерінен жарма, банан, пальма майы қосылған жержаңғақ тағамдары, пальма шарабы, балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Санат:Уганда халықтары
Uzinfocom

**UZINFOCOM** — Өзбекстандағы мемлекеттік ақпараттық жүйелерді құру және қолдау жөніндегі жалғыз интегратор болып табылады. 2002 жылы құрылған. Өзбекстан Республикасы Ақпараттық технологиялар және коммуникацияларды дамыту министрлігінің құрамына кіреді.

## Тарихы
* 2002 жылы Өзбекстан Республикасы Президентінің Жарлығымен өзбек байланыс және ақпараттандыру агенттігі жанындағы UZINFOCOM компьютерлік және ақпараттық технологияларды дамыту және енгізу орталығы мемлекеттік унитарлық кәсіпорны құрылды. Барлық компьютерлік техника мен барлық мемлекеттік органдардың желілеріне UZINFOCOM, соның ішінде ақпараттық қауіпсіздік қызметі қызмет көрсетті.
* 2017 жылдың 29 тамызында UZINFOCOM мемлекеттік ақпараттық жүйелерді құру және қолдау бойынша бірыңғай интеграторға айналды және мемлекеттік-жекеменшік серіктестік жобаларында жұмыс істеу үшін жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде қайта тіркелді.
* 2022 жылдың сәуір айында Үргеніш қаласында Хорезм облысы бойынша UZINFOCOM аймақтық бөлімшесі ашылды.
* 2022 жылдың мамырында Ферғана қаласында Ферғана облысы бойынша UZINFOCOM аймақтық бөлімшесі ашылды.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан компаниялары
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2023

2023 жылы Қазақстан құрамасы ЕУРО-2024 іріктеуіне қатысты.

2022 жылғы УЕФА Ұлттар лигасындағы сәтті ойындардан соң бас жаттықтырушы Магомед Адиев құрамамен келісім шартты 2024 жылдың соңына дейін ұзартты.

ЕУРО-2024 іріктеуінде Қазақстан құрамасы соңғы сәттерге дейін жолдамадан үмітін үзбеді. Тек соңғы ойында Словаениядан 1:2 есебімен ұтылды да, төртінші орында қалды. Бұл іріктеу циклында құрама 18 ұпай жинап, өзінің рекордын жаңартты (алдыңғы рекорд 10 ұпай болатын).

## Матчтар

### [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі|ЕУРО-2024]] іріктеуі

---------------

----------

------------

---------

------

## Футболшылар

## Дереккөздер

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
Хожимат Ботирович Эркинов

**Хожимат Ботирович Эркинов** (; 29 мамыр 2001, Ташкент) — өзбекстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Жүлделері

### Клубтық
; «Пахтакор»

* Өзбекстан чемпионы **(2)**: 2020, 2021
* Өзбекстан Кубогы: 2020
* Өзбекстан Суперкубогы **(2)**: 2021, 2022
* Өзбекстан Кубогының финалисі: 2021

### Халықаралық

; Өзбекстан-21

* Азия чемпионатының қола жүлдегері: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/players/-/620819/

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Қоқан-1912 ФК ойыншылары
Санат:АТМК ФК ойыншылары
Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары
Конкомба

**Конкомба** (*бекпокпам*, *кокомба*, *комба*, *коквамба*, *пангпана*, *бассари*, *тоботе*) — Гананың солтүстік аймақтары мен Тогодағы Оти өзенінің жоғарғы ағысында тұратын халық.
Жалпы саны 300 мың адамды құрайды. Ганада 200 мың адам, Тогода 100 мың адам.
Туыстас халықтар: бассари, гурма, дагомба, касена. Келесі субэтникалық топтарға бөлінеді: бемокпим, бечабоб, бегбим, бенафиаб, беквом, т.б.

## Тілі
Тілі - конкомба тілі. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Сонымен бірге Ганада чви, хауса және ағылшын тілдері, Тогода басари және француз тілдері де таралған.

## Діні
Көбінесе дәстүрлі нанымдарды ұстанады, шамамен 15% христиандар (католиктер мен протестанттар, англикандар, пресвитериандар), сүнниттік мұсылмандар да бар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, тары, құмай, күріш, жүгері, бұршақ дақылдары), мал шаруашылығы, аңшылық және балық аулау. Қолөнерден – ұсталық, керамика, тоқу, тоқымашылық дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауыл қауымдары, көп балалы отбасылар, патрилиндік рулар және жас топтары құрайды. Неке қонысы вирилокальды, полигиния кең таралған.
Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер, ертегілер, мақал-мәтелдер.

Олар конустық шатыры сабанмен жабылған дөңгелек ағаш үйлерде тұрады.

Ерлер жеңі қысқа ұзын жейде (ақ немесе ақ-қара жолақ), әйелдер белбеулі белдемше киеді.

Негізгі тағамы - жарма және бұқтырылған ботқа, балық, сүт, ет пайдаланады.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Того халықтары