open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мемлекеттік дін

**Мемлекеттік дін** немесе **ресми дін** — мемлекеттің заңында бекітілген және басқа діндерге қарағанда белгілі бір мәртебесі бар дін. Мемлекеттік діні жоқ мемлекеттер зайырлы деп аталады. Мемлекеттік діннің мысалы жекелеген тарихи кезендерде Ресей империясында православие күйі бола алады.

## Мемлекеттік діні бар мемлекеттер тізімі
thumb|left|'''Мемлекеттік діні бар елдер картасы:'''
### Христиандық
*  
#### Католицизм
* 
* 
* 
* 
* 
#### Православие
* 
* 
#### Лютеранизм
* 
* 
* 
#### Англиканизм
*  (қ. Англия шіркеуі)
#### Кальвинизм
* 
#### Методизм
* 
### Буддизм
#### Тхеравада
* 
* 
* 
* 
#### Тибеттік
* 
### Ислам
* 
* 
* 
#### Суннизм
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
#### Шиия Ислам
* 
#### Ибадия
* 
## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Олвин Гоулднер

**Олвин Гоулднер** (; 1920 - 1980) - американдық әлеуметтанушы, әлеуметтік теорияға салған үлесі кең мойындалды. Қазіргі құрылымдық функционализмді дамытушы. Өмір бойы Гоулднер қатысу және жоққа шығару қатынастарын зерттеумен айналысты.

## Библиографиясы

* *Patterns of Industrial Bureaucracy* (1954)
* *Anti-Minotaur: The Myth of Value-Free Sociology* (1964)
* *Enter Plato* (1967)
* *The Coming Crisis of Western Sociology* (1970)
* *The Dialectic of Ideology and Technology* (1976)
* *The Future of Intellectuals and the Rise of the New Class* (1979)
* *The Two Marxisms* http://media.pfeiffer.edu/lridener/DSS/Marx/2marxtoc.htm  (1980)
* *Against Fragmentation* (1984)

## Дереккөздер


Санат:Ғылым

Санат:Саясаттану
Батур Аршитдинов

**Батур Аршитдинов** (1926 жыл т., Алматы облысы, Жаркент) - ұйғыр ақыны, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 

## Өмірбаяны
* 1932-60 жылдары ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы ауданында тұрды. 
* 1944 жылы Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының орталығы Үрімші қаласындағы педагогикалық училищені бітірді.
* 1944—1949 жылдары Шығыс Түркістанда белең алған ұлт-азаттық қозғалысына белсене қатысады.
* 1952-1954 жылдары Үрімші қаласында жоғары оқу орындарын тамамдайды.
* 1954 — 1961 жылдары ШҰАР-дың Коммунистік Жастар одағының бірінші хатшысы, Демократиялық жастар ұйымының төрағасы бола жүріп, «Жас коммунист» журналының, «Синьцзян жастары» газетінің, «Синьцзян» жастар баспасының Бас редакторы міндетін қатар атқарады.
* 1958-1960 жылдары ҚКП Пекин Жоғары партия мектебінде тағылым алады.
* 1966 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының тіл білімі институты құрамындағы ұйғыр бөлімінде әдебиет мамандығы бойынша аспирантурада сырттан оқыды.
* 1962—1989 жылдары аралығында Қазақстан Ғылым академиясының ұйғыртану бөлімінде, кейіннен ұйғыртану институтында ғылыми қызметте болды.

## Шығармашылығы
* Алғашқы өлеңі 1947 жылы Үрімшіде жарық көрді.
* 1957 жылы оның «Жастық сезімдері»
* 1967 жылы «Дала»
* 1971 жылы «Тау самалы»
* «Кек» (1980)
* "Дастандар" (А., 1981)
* «Ынтызар» (1986) жинақтары жарық көрді.
* «Ұйғыр классиктері шығармашылығындағы дастан жанры»
* «Ұйғыр халық ауыз әдебиеті шығармашылығы»
* «Дастандар дүниесіне саяхат» (2003)
* «Төрт дербіш»
* «Он екі мұқам туралы» (мәтіндер) (2002)
* «Сом алтын» (ертегілер)
* «Ұйғыр фольклорының антологиясы» атты ғылыми еңбектердің авторы.
* «Ватан ышхи» (2006)
* «Юсуп ва Зылайха хакыда» (2006)
* «Ыстық лалият» (2007)
* «Ұйғыр бәдий тапаккур тарихи» (2008).
## Қоғамдық қызметі
Шыңжаң Ұйғыр Автономиялық республикасы Жазушылар одағының және бірнеше ғылыми одақтардың мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:1926 жылы туғандар
Санат:Жаркентте туғандар
Санат:Қазақстан ұйғырлары
Санат:Ұйғыр ақындары
Санат:Шыңжаң ақындары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Ұйғыртанушылар
Электромагниттік тербелістер

thumb|right|350px
**Электромагниттік тербелістер** - Зарядтың, ток күшінің және кернеудің периодты өзгерісін атайды. Электромагниттік тербеліс кезінде электр және магнит өрістері энергиясының бір-біріне периодты айналу процесі жүреді. Электромагниттік тербелістерді бақылау үшін электрондық осциллограф қолданылады.
Зарядтың ток күшінің және кернеудің периодты өзгерісін электромагниттік тербелістер деп атайды.Электромагниттік тербеліс кезінде электр және магниттік өрістері энергияның бір-біріне және периодты айналу процесі жүреді.Электромагниттік тербелістерді бақылау үшін Электрондық осцилограф қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Физика
Құпияжазба, криптография

**Құпияжазба, криптография** - түссіз немесе түссіз дерлік сұйықтықпен: зәр, сілекей, сүт немесе сырамен (білмейтін адамдар үшін мәтінді
түсініксіз ету мақсатымен) орындалатың кәдуілгі жағдайда көрінбейтін
мәтін. Мәтінді түсіру сапасында тек
қана қағаз емес, сондай-ақ маталар,
тері немесе ағаш пайдаланылады.
Көрінбейтін мәтін үшін симпатикалық сия пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Талион

**Талион** - жазалау келтірілген залалға дәл сәйкес келетін ("жанға — жан, қанға — қан") ерте таптағы коғамдағы қылмыстық жауапкершілік принципі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кедендік шекара

**Кедендік шекара** - Қазақстан Республикасы кедендік
аумағының шектері, сондай-ақ арнайы
экономикалық аймақтардың периметрлері Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы болып табылады.
Кедендік шекара — Қазақстан Республикасының кедендік аумағының шектерін белгілейтін сызық пен осы сызық
бойынша өтетін вертикальды бет.
Кедендік шекара Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасына дәл келуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)

**Жәнібек** — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, аудан және Жәнібек ауылдық округі орталығы, темір жолы стансасы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан батысқа қарай 440 км жерде, ақ жусан аралас шөл бидайық, көкпек, бұйырғын өскен, сортаң, cop келген қоңыр, бозғылтқоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 7580 адам (3783 ер адам және 3797 әйел адам) болса, 2009 жылы 7460 адамды (3663 ер адам және 3797 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7586 адамды (3727 ер адам және 3859 әйел адам) құрады.

## Тарихы, кәсіпорындары
Іргесі 1904 жылы қаланған. Жәнібекте май, нан зауыттары, элеватор, жанармай, ауыл шаруашылығы техника бірлестігі, тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, құрылыс, көлік, т.б. кәсіпорындары, 11 шаруа қожалығы мен серіктестіктер, өндірістік кооперативтер ұйымдастырылған. 

## Инфрақұрылымы
Жароков атындағы мектеп, А. Оразбаева атындағы орталау мектеп, жалпы білім беретін мектеп-интернат, мәдениет үйі, ауданы аурухана, отбасылық-дәрігерлік амбулатория, т.б. мекемелер бар. Жәнібекте Азамат соғысы мен Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға обелиск-ескерткіш, Қазақстан партия және мемлекеттік қайраткері Алма Оразбаеваға мемориал-тақта, Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметоваға, әскери-саяси басшы Х.Халиуллин және қазақ ақыны Тайыр Жароковқа ескерткіштер орнатылған.
Ауыл арқылы Астрахан-Саратов темір жолы өтеді. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль және темір жол арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Жәнібек ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Санат:Қазақстанның қала статусынан айырылған елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Қаулау

[thumb|қалауған |[коррозия]]
**Қаулау** (**) — сулы ортадағы имараттарды, заттарды және денелерді (кит денесінің үстін, кеме корпусын, порт имараттарын, қабырғаларды, құбырларды және т.б.) өсімдік, жануар және микроскоптық организмдердің қаптауы.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Кедендік декларация

**Кедендік декларация** - декларанттың кедендік мақсаттар үшін қажетті кедендік шекара арқылы
өткізілетін тауарлар мен көліктік құралдар туралы, олардың кедендік
режимі мен басқа мәліметтердің,
белгіленген пішімдегі дәл деректер
мәлімдемесі. Кедендік декларация ұсынылатың
тауармен бірдерлікте беріледі. Кедендік декларацияны беру кедендік органға қажетті құжаттарды ұсынумен ілесе
жүруі тиіс. Кедендік декларацияда
көрсетілген ақпараттарды тексеру
мақсатымен кедендік орган косымша
мәліметтерді сұратуға құқықты.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кеден конвенциясы

**Кеден конвенциясы** - конвенцияға қатысушы елден импортталатын тауарға кедендік салық
салу режимін реттейтін көптарапты
мемлекетаралық келісім. Қатысушы елдердің тауарларына қатысты кедендік формальдылықпен кедендік жеңілдіктерді ұсынуды жеңілдетуді қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қазақстан Республикасының кеден саясаты

**Қазақстан Республикасының кеден саясаты** - Елдін ішкі және сырткы саясатының құрамдас бөліп болып табылатын
бірыңғай кеден саясаты.
Кеден саясаты өз өкілеттіктері шегінде Қазақстан Республикасының
орталық, аткарушы органдарынын
қарауына жатады.
Қазақстан Республикасының экономикасын дамытуды ынталандыру
және экономикалық мүдделерін қорғау, тиімді кедендік бақылауды қамтамасыз ету және Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген
өзге де мақсаттар Қазақстан Республикасының кеден саясатынын негізгі
мақсаттары болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Еділ-жайық қазақтары қауымдастығы

**«Еділ-жайық қазақтары» қауымдастығы** -
қоғамдық бірлестік. 1997 ж. 11
сәуірде Орал қ-нда құрылды.
Оның жетекшісі — белгілі саяси
қайраткер, ғалым А. Зейнуллин.
Ұйым негізінен облыс аумағындағы ұлттардың жарасымды өмір
сүруін қамтамасыз ете отырып,
өткен кезеңдерде империялық
астамшылдықтан рухани және
материалдық зардап шеккен
қазақ халқының мұрат-мүддесін қорғауды, Ресейдің көршілес облыстарындағы қазақ диаспорасымен мәдени-шаруашылықтық байланыс орнатуды,
жергілікті орындардағы экон.-
әлеум. реформалардың әділеттілік принципімен жүзеге асырылуын қадағалауды, т. б. мақсат етеді. Ұйым жетекшісінің
құрылтайшылығымен қазақорыс тілдерінде «Еділ-Жайық»
саяси газеті шығады.

## Дереккөздер
Тауардың кедендік құны

**Тауардың кедендік құны** - тауардың Қазақстан Республикасының шекарасы аркылы өткізілетін, осы тарауға Кеден кодексіне сәйкес айқындалатын, мынадай мақсаттарда:
*тауарға кедендік төлемдерді және салықтарды салу;
*Қазақстан Республикасынын сыртқы экономикалық қызметін мемлекеттік реттеудің өзге шараларын қолдану мақсатында пайдаланылатын кұны.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кедендік аумағы

**Кедендік аумағы** — Қазақстан Республикасының
кедендік аумағын құрғақтағы аумақ, аумақтық, сулар (теңіз) және ішкі сулар, олардың үстіндеп әуе кеңістіп,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының құрылықтық кайраңында орналасқан жасанды аралдар, қондырғылар, ғимараттар және кеден ісі саласында Қазақстан Республикасының
юрисдикциясында ғана болатын өзге де
объектілер құрайды. Қазақстан Республикасының аумағында құрылған арнайы экономикалық аймақтың аумағы Қазақстан Республикасының кедендік аумағының бір
бөліп болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Айтжан Сүндетов

**Айтжан Сүндетов** (1894, Бөкей ордасы ауданы - 26.8.1973, Жәнібек) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (22.10.1949). 

1930-1952 ж. Ноғайбай атындағы «Коминтерн» ұжымшарында, 1952-1954
ж. Жәнібек ауданының Жамбыл атындағы ұжымшарда жықышы болған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Жеке тектік құжаттарға шолу 

Санат:1894 жылы туғандар
Санат:Бөкей ордасы ауданында туғандар
Санат:26 тамызда қайтыс болғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Кеден ісі

**Кеден ісі** - Қазақстан Республикасындағы кеден ісі тауарлар мен көлік құралдарын Қазақстан Республикасының 
кедендік шекарасы аркылы өткізудің, кедендік ресімдеу мен кедендік бақылаудың,
кедендік режимдерді қолданудың,
кедендік төлемдері мен салықтарды
алудың, кеден ісі саласындағы құқық
бұзушылықтарға қарсы күрес
жүргізудің тәртібі мен шарттарын,
мемлекет пен сыртқы экономикалық
және өзге де қызметті жүзеге асырушы тұлғалардың арасындағы билік
қатынастарына негізделген кеден саясатын іске асырудың баска да құралдарын қамтиды.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Еділ майқарағаны

**Еділ майқарағаны**  — бұршақ тұқымдастарына жататын бұта. Биікт. 20-100 см. Жапырағы 6-8 жүпты. Гүлі
сары, ірі, үз. 2-2,5 см тостағаншасы түтікшелі — қоңыраулы, ортасына дейін ұшқыр ланцеггі бөлшекгерге бөлінген. Тостағаншаларында 2 гүл жапырақшалары бар. Бұршағы сопақша- цилиндрлі, үз. 2-3 см, ұқымының ұзындығы 2-3 мм, ені 2 мм. Облыстың оңт.-батысында кеңінен тараған. Дала беткейінде өседі.
Тұқымынан көбейеді. Мамырмаусымда гүлдеп, шілде-тамызда жеміс береді.

## Дереккөздер


Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Еділ соры

**Еділ соры** - Жаңақала ауданында орналасқан көл. Оған канал арқылы Көшім өзенің суы құяды. Аумағы 915 га. Тереңд. 10 м. Суында сазан, қарабалық, шортан, алабұға, табан, жайын, көксерке, т.б. балықтар бар. Суымен мал жайылымы суландырылады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы көлдері
Қарлық

thumb
**Қарлық** (**) — қандай да бір аумақтағы қар жамылғысының сапалық және мөлшерлік (қыстағы) сипаттамасы. Бұған қар жамылғысының түзілу уақыты, қардың болуы, түсуі, жиналуы, қар қоры туралы мәліметтер және т.б. көрсеткіштер кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Жауын-шашын
Газолин

**Газолин.** Мұнайды немесе газконденсаттардың сұйық бөлігін дистилляттау барысында алынатын ең жеңіл қайнайтын фракция. 100 °С-тан төмен температураның өзінде-ақ қайнай бастайтын **Газолин** бөлігі жеңіл газолин деп аталады. ТМД елдерінде Газолин термині негізінен газконденсаттардан алынған өнімдер хақында пайданылады (газ бензині), ал алыс шет елдерде бұл термин өте жиі қолданылады және ол өзінің мағынасы жағынан байырғы "бензин" терминіне сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай өнімдері
Кедендік төлемдер мен салықтар

**Кедендік төлемдер мен салықтар** () - 
Қазақстан Республикасында қолданылатын кедендік төлемдер:

*1) кедендік баж;
*2) кедендік алымдар;
*3) алымдар;
*4) алдың ала шешім үшін төлемақы.

Кеден органдары демпингке қарсы,
қоргау және өтемдік баждары Қазақстан Республикасының заңдарында
белгіленген тәртіппен және жағдайларда алады.
Төлеушілер, салықтарды есептеу
және төлеу тәртібі Қазақстан Республикасының салық заңдарына сәйкес
айқындалады.
Жеке тұлғалар тауарларды оңайлатылған тәртіппен өткізу кезінде
кедендік төлемдер мен салықтар Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілеген жиынтық кедендік төлем түрінде төленуі мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Кеден ісі
Санат:Салық құқығы
Санат:Салықтар
Санат:Халықаралық сауда
Санат:Халықаралық экономика
Жасқайрат Сүндетов

**Жасқайрат Сүндетов** (1941
жылы туған, Жаңақала ауданы, Құлшық-құм(қазір Саралжын ауылы
ғалым-маман, — ауыл шаруашылық ғылымының
докторы (1996), профессор Целиноград ауыл шаруашылық институтын (1963), оның аспирантурасын бітіріп, оқытушы болған. 1963-1966 ж. Казталов ауданында, Құрманғазы атындағы кеңшарда бас агроном, кеңшар комсомол ұйымының хатшысы болған. Соңғы жылдары Ақмола қаласындағы Қазақ ауыл шаруашылық FA-ның Тың филиалының директоры қызметін атқарды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ойыншыл маймылдар

**Ойыншыл маймылдар** - мормозеткалар. Дене ұзындығы 15 тен 25 см дейін, құйрығы 25-40 см. тұсі әртүрлі. Көпшілік тұрінің жүні сұр, күміс түсті, қоңыр, қара; жақ жүндері, (бакенбардалары) жақсы жетілген, құлағының маңайында өте ұзын бір шоқ ақ түктері бар, мойнына жал біткен. Құйрығында ақ, қара көлденең жолақтар байқалады. Оңтүстік Американың тропикалық ормандарында маймылдардың 8 түрі белгілі. Ағаштың ең биік басында топтасып, (8-12) өмір сүреді. өсімдік пен жәндіктер аулап, азықтанады. Аққұлақ, сары бас, (С. flaviceps) күміс түсті, (С. argentata) және ақ иық, (С. humeralifer) маймылдары ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Приматтар
Газойль

**Газойль.** Мұнайды өңдеу сатысында керосин (жермай) мен майлау майының аралығында бөлінген,біршама тазартылған көмірсутегі қосындылары.

## Дереккөздер


Санат:Отын
Санат:Мұнай өнімдері
Мұрат Наурызғалиұлы Сыдықов

**Мұрат Наурызғалиұлы Сыдықов** (5.1.1956 жылы туған, Орал қаласы.)
— ғалым, тарих ғылыми докторы
(1996), професор (1999). 1987 ж.
ВЦСПС Жоғары кәсіподақ мектебінің аспирантурасын бітірген.
1988 жылдан Орал педагогикалық институтында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, тарих факультетінің деканы болды. 1994-1999 ж. Қазақстан YFA.
Тарих және этнология институтында,
Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде
қызмет істеді. 2000 жылдан Еңбек және әлеуметтік қарым-қатынастар акададемиксының Орал филиалының қызметкері, сондай-ақ
«Ақ жол» ғылым мен білімді
қолдау және дамыту жөніндегі
қоғамдық қордың президенті.
Облыстың археол. орталығының
басшысы ретінде қазба жұмыстарын ұйымдастырды. 50-ден
аса ғыл. еңбек, соның ішінде
2 монография жазған.
## Шығармалары:
* Население Западного Казахстана (1898-1989), А., 1995; 
* Формирование населения Западного Казахстана в 18-19 веках, А., 1996.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Газөтімділік

**Газөтімділік.** Денелердің, соның ішінде тау жыныстарынан өз бойындағы кеуектер мен жарықтар арқылы газ өткізу қабілеті. Газөтімділік дарси деп алатын өлшем
бірлігімен кескінделеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Марокка көк қасқасы

**Марокка көк қасқасы** (Dociostaurus maroccanus) -нағыз көк қасқалылыр тұқымдасының тік қанатты жәндігі. Дене ұзындығы 20-38 мм. Солтүстік Африка мен оңтүстік Еуропадан орталық Азияға дейін таралған; ТМД-да оңтұстік Қазақстанның тау бөктері шөлейт және шөлді аймақтарында, Орта Азия мен Еуропаның оңтүстік далалық аймақтарында кездеседі. Ұрғашылары жұмыртқаларын маусымда салады. Дернәсілдері көктемде 30-40 күннен кейін ересектеріне айналады. Дәнді дақылдар, көкөніс, жеміс ағаштары, мақтаның зиянкестері.

## Дереккөздер



Санат:Жәндіктер
Жәнібек кәсіптік мектеп

**Жәнібек кәсіптік мектеп** (N 9) - Жәнібек атындағы
кәсіптік білім беретін оқу орны.
1934 ж. Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы МТС жанынан ашылған. 1935 ж. механизатор мамандар даярлайтын мектепке айналды. 1941 ж. мектеп Тасқала ауданының «*Главный*»
селосына көшірілді, бірақ жергілікті МТС жанындағы механизаторлар курсы жұмысын жалғастыра берді. 1952 ж. Жәнібек орта кәсіптік-техниклық мектебі 32-Орал училещесінен бөлініп шығып, «*9-Жәнібек орта кәсіптік-техникалық мектебі*» деп аталады. Онда облыстың Казталов, Жаңақала, Бөкей ордасы аудандарынан, Молдавия, Чувашия және т.б. республикалардан оқушылар келіл оқыды. 1984 ж. кең профилді тракторшы-машинашы, слесарь курстары ашылуына байланысты
мектепке «кәсіптік-техникалық училище» статусы берілді. 1991 ж. ол «*Жәнібек совхоз-училищесі*»
деп аталды. Қазір Жәнібек кәсіптік мектепінде фермер-механизатор, коммерц.қызмет үйымдастырушысы,
бухгалтер-кәсіпкер, аспаз, халықтың қолөнер мамандықтары бойынша кадрлар даярланады.
Мектеп оқытушылары ауданы және облысы мәдени-әлеуметтік шараларға белсене қатысады, облыс орталығында өткен патриоттық әндер конкурсында 3-орын иеленді.

## Дереккөздер
Қауия Арысбайұлы

**Қауия Арысбайұлы** - Шыңжаң өлкесінің Көктоғай дейтін жерінде туған. 1934 жылдан моңғолияда өмір көшіп, атажұртқа 1991 жылы көшіп келіп, орда тепті. моңғолия Жазушылар одағының аймақтық бөлімшесінде әдеби қызметкер. «Шұғыла» журналының жауапты хатшысы, радиода тілші-редактор, «Жаңа өмір» газетінде хат-хабар бөлімінің меңгерушісі болып қызметтер атқарған.

«Жиекте» атты тарихи романы қазақ тілінде, «Нар эсен нутаг», «Шонийн усны шивгнээ» өлеңдер кітабы моңғол тілінде басылды .

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:1923 жылы туғандар
Кедендік алымдар

**Кедендік алымдар** (; ) - кеден органдары, тауарлар мен
көлік құралдарын кедендік ресімдеу,
кедендік алып жүру үшін, сондай-ақ
оларды Қазақстан Республикасының
кеден органдары бекітетін қоймаларда сақтау үшін алатын кедендік төлем
түрлері.
Қазақстан Республикасында кедендік алымдарға мыналар жатады:
*1) кедендік ресімдеу үшін кедендік алым;
*2) кедендік ілесіп алып жүру үшін кедендік алым;
*3) тауарларды сақтау үшін кедендік алым.

Көрсетілген іс-әрекеттерді орындағаны үшін кеден органдары шығындарынын құны кеден алымдарының мөлшерін айкындау үшін негіз болып табылады.
Кеден органдары алатын алымдарға
сондай-ақ мыналар да жатады:
*1) лицензия бергені үшін алым;
*2) кедендік ресімдеу жөніндеп маманның біліктілік аттестатын бергені үшін алым.
Тауардың жіктемесіне, шығарылған елін және кедендік күнын айқындау әдіснамасына қатысты алдың ала шешім қабылдағаны үшін 
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген
мөлшерде алдың ала шешім үшін төлемакы алынады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Екатерина II императордың жарлығы

**Екатерина II императордың жарлығы** - тарихи құжат. Ресей императоры II Екатерина оны 1775 ж.
15 қаңтарда Сенатқа тапсырған. Жарлық Е.И.Пугачев пен
оның жақтастары жазаланғаннан кейін шықты. Онда император көтеріліс уақиғасы
ұмыт болуы үшін, алдағы
уақытта Жайық өзенін «Орал»
деп, Жайық бойындағы әскерді «Орал казак әскері» деп, ал
Жайық (Яик) қаласын «Орал қ.» деп атауға бүйырды.

## Дереккөздер
Кедендік баждар

**Кедендік баждар** - кеден органдары тауарды Қазақстан Республикасының кедендік аумағына әкелген кезде немесе тауарды
аталған аумақтан әкеткен кезде алатын
және осындай әкелу немесе әкетудін
ажырамас шарты болып табылатын
кедендік төлемнің түрі.
Кедендік баждар тауарларды кедендік режимдерде декларациялау
кезінде төленеді, бұларға орналастыру жағдайы Қазақстан Республикасының Кедендік тарифіне сәйкес
кедендік баждар төлеуді белгілейді
Кедендік баждардың ставқаларын
Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілейді және олар ресми жарияланғаннан кейін күнтізбелік отыз күн
өткен сон күшіне енеді.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Академиялық зерттеулер жөніндегі Солтүстік-Америкалық желі

**Академиялық зерттеулер жөніндегі Солтүстік-Америкалық желі (BITNET)** - 1981 жылы құрылған. Қатысушылары — 49 ел. Мақсаты — зерттеушілер арасында байланыс орнату. Негізгі қызметі — электрондық пошта, дискуссиялық топтарға қатысуға мүмкіндік жасау.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Кедендік тарифтер

**Кедендік тарифтер** - Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы аркылы өткізілетін
тауарларға колданылатын кедендік
баж ставқаларының Сырткы экономикалық қызметтін тауар номенклатурасына сәйкес жүйеленген тізбесі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Галогенез

**Галогенез.**   Ыстық климатты белдемдер өңіріндегі тұзды су қоймаларының даму сатысы. Бұл саты қойма тұнбасының ерігіш тұздар (СаSО4 , NаСl, КСl т.б.)есебінен қалыптаса бастауымен сипатталады. Галогенез процесі қойма суы біршама ащы және өте ащы болған жағдайда ғана жүзеге асады, тұздармен әбден қанығып қоюланған су әдетте көлтұздың (рапа) деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Зәйтүн шыбыны

**Зәйтүн шыбыны** () – ала қанатты шыбындар тұқымдасы. Дене ұзындығы 4-5 мм. Оңтүстік батыс Еуропа, Канар аралдары, солтүстік Африка, Азияда таралған. Дернәсілдері зәйтүн жемісінде өсіп жетіледі Шыбын мамырдың соңғы күндері: мен маусымның басында пай ұшып жұмыртқаларын пісіп жетілмеген зәйтүн жемістерінің қабықша астына салады, дернәсілдері жеміспен қоректеніп өсіп-жетіледі. Жылына 3-6 тұқым береді. Жерорта теңізі аймағында зәйтүн шаруышылығына өте ұлкен зиян келтіреді.

## Дереккөздер


Санат:Қосқанаттылар
Кеден формальдылықтар

**Кеден формальдылықтар** - аталмыш елдің кедендік шекарасы арқылы тауармен және көлік кұралымен қозғалатын адамдардың орындауы
қажетті рәсімдер. Кедендік формальдылықтардың қатарына, декларациялау және декларацияланатын тауарлар мен көлік кұралдарын ұсыну,
кейбір жүк операцияларын жүзеге асыру, кедендік мақсаттар үшін қажетті құжаттар мен деректерді ұсыну
және кедендік бакылау мен кедендік
ресімдеумен байланысты баска формальдылықтарды орындау, мемлекеттік бақылаудың ветеринарлық, фитосанитарлық, экологиялық және т.б. түрлері жатады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тасмалталар

**Тасмалталар.**   Су ағындарымен немесе салмаң күші әсерінен дамылсыз домалауы нәтижесінде жұмырланған тас кесектері. Әдетте мөлшері 10-100 мм аралығында жұмыр кесектерді ғана тасмалталар деп атайды. Тасмалталардың мөлшеріне орай ірі кесекті (50-100 мм), орташа кесекті (25-50 мм) және ұсақ кесекті
(10-25 мм) болып үш түрге бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Кеден брокері

**Кеден брокері** - Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылған, кеден брокері ретіндегі қызметті жүзеге асыру құқығына кеден ісі мәселелері жөніндегі уәкілетті органның лицензиясын
алған заңды тұлға.

Кеден брокері өз қызметін Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес жүзеге асырады.
Кеден брокерінін қызметі өз атынан кедендік ресімдеу, алдың ала операциялар мен өкілдік беруші тұлғанын
есебінен және оның тапсыруы бойынша басқа да кеден ісі саласында делдалдық функцияларды орындау жөніндегі іс-әрекеттерді жасаудан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Вячеслав Вячеславович Рушковский

**Вячеслав Вячеславович Рушковский** (22.11.1941 жылы туған, Орал қаласы) — актер, Қазақстанның еңбегі сіңген артисі (1992).

Севастополь театр студиясын бітірген (1962).

1974 жылдан Орал облысында орыс драма театрының актері.

## Дереккөздер


Санат:22 қарашада туғандар
Санат:1941 жылы туғандар
Санат:Оралда туғандар
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Севастополь театр студиясы түлектері
Санат:Батыс Қазақстан облыстық орыс драма театры актерлері
Майлы балықтар

**Майлы балықтар** (Pho­lidae) - алабұға отрядының тұқымдастары. Дене ұзандығы 30 см, ланцет тәрізді, екі жақ жанынан қатты қысылған. Басы кішкентай. Кеуде жүзбеқанаттары кішкентай, құрсақ жүзбеқанаттары жетілмеген, арқа жүзбеқанаттары ұзын, көптеген тікенекті сәулелерден құралған. Тынық және Атлант мұхиттарының солтүстік бөлігінде 15 түрі кездеседі; Олардың 7 түрі, (2 туыстың) ТМД, (Россияға) қарасты Баренц, Балтика, Ақ теңіздерде кездеседі. Кәдімгі май балық уылдырығын карашадан наурызға дейін шашады. Өсімталдығы 80-150 уылдырық. Қорегі, шаянтәрізділер, ұлулар және балық уылдырықтары.

## Дереккөздер



Санат:Сүйекті балықтар
Гамма-каротаж

**Гамма-каротаж** Бұрғылау ұңғымаларына әдейі жасақталған қондырғыларды бойлата отырып, ондағы тау жыныстарының γ — сәулелерінің карқындылығын өлшейтін *[[радиоактивтік каротаж]]* тәсілінің бір түрі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Кедендік тексеру

**Кедендік тексеру** - мемлекеттік шекара арқылы өтетін қол жүгі, багажды, жолаушыларды, жүктер мен көлік құралдарын
тасымалдауға тыйым салынған заттар мен бұйымдарды (жарылыс қаупі бар, тез жанатын, 
радиоактивті заттар,
қару-жарақ, есірткілер және т.т.) табу
үшін жүзеге асыратын кедендік органдардың іс жүзінде тексеруі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Екінші кәсіптік-техникалық лицей

**Екінші кәсіптік-техникалық лицей** - Орал қаласындағы бастауыш кәсіптік білім беретін оқу орны. 1960 ж. тұрмыстық қызмет көрсету саласының мамандарын даярлайтын 12-қолөнер уч-щесі ретінде
ашылған. Кейінгі жылдары оның атауы бірнеше рет өзгерді.
1998 ж. 31 желтоқсаннан «кәсіптік-тех. лицей» деп аталады.
Құрылғаннан бергі 40 жыл ішінде мұнда 14 мың тұрмыстық қызмет көрсету саласының мамандары, атап айтқанда, тігінші, пішуші-модельер, шаштараз, радио-телеаппаратура жөндейтін механик, еңбек сабағының мүғалімдері, кондитер-аспаз даярланды. 1985 ж.
үлгі жоба бойынша оқу-өндіріс кешені (480 орыңдық) пайдалауға берілді. Қазіргі кезде
лицейдің оқушыларды кәсіби шеберлікке баулитын 15 тігін шеберханасы, ательесі, шаштаразы, радиотех. шеберханасы, теориялық оқыту кабинеттері, сондай-ақ кітапханасы, асханасы, спортзалы, акт залы, компьютерлік кластары, мед. қыз- мет көрсету кешені бар. «Жас дәурен» балалар кешенінің базасында Екінші кәсіптік-техникалық лицейдің филиалы құрылған, онда жетім балалар тігінші мамандығын
игереді. Сонымен қатар оқу орнының жанынан оқушылардың шығарм. қабілетін дамыту мақсатында «Мода театры», тех. шеберлік үйірмесі, спорт секциялары ашылған. Лицей ұжымы «Таңдаулы кәсіптік мектеп» атты облысы және респ. конкурстарда 1, 3-орындарды иеленді.

## Дереккөздер
Жәнібек суару-суландыру жүйесі

**Жәнібек суару-суландыру жүйесі**, 1975 ж. Жәнібек ауданында салынған. Арнасының ұзындағы 76,2 км. Жүйе суды copy стансасының көмегімен (ағыны 7 м³/сек.) Палласов суару-суландыру жүйесінен (Еділ өзеннен келетін) алады. Жәнібек суару-суландыру жүйесі Жәнібек және Бөкей ордасы ауданың елді мекендерін сумен
қамтамасыз етеді. Ол осы өңірдегі 3,539 га жерді тұрақты,
6,397 га жер кәріздеп, сондай-ақ 489,3 мың га жайылымды
көлдете суландырды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан суару жүйелері
Академиялық зерттеулер жөніндегі Еуропалық желі (European Academic Research Network)

**Академиялық зерттеулер жөніндегі Еуропалық желі (European Academic Research Network)** — 1985 жылы құрылған. Қатысушылары — Еуропаның 30 елі, халықаралық ұйымдар. Мақсаты — университеттердің, жоғары оқу органдарының, ғылыми институттардың ақпараттық ресурстарын біріктіру. Негізгі қызметі — ақпарат алмасу және бірлескен жобаларды жүзеге асыру; электрондық поштаны қоса қызмет көрсету; ақпараттық ресурстарға қол жетуін қамтамасыз ету; online режімінде конференциялар ұйымдастыру.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Аманғали Кенжеахметұлы

**Аманғали Кенжеахметұлы** (1888, Бөкей Ордасы, Тума ауылы 11.1.1928, қазіргі Атырау облысы; Исатай ауданы Үштаған мекені) әнші, ақын. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында қуғынға ұшырап, *«банды Аманғали»* атанған. 

## Жалпы мәлімет
Аманғали — ел аузында палуан, өнерпаз, намысқой адам ретінде аңыздалатын тұлға. 12 ата Байұлына жататын беріш руының себек атасынан. Отбасындағы 10 баланың үлкені Аманғали ескіше сауат ашқан. 1916 жылғы маусым жарлығымен қара жұмысқа алынып, елге 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін оралады. 1918-19 ж. милиция қызметкері ретінде Нарын өңірінде кеңес өкіметін орнатуға қатысқан. 1921-22 ж. Шолантау маңында (Нарын құмы) Серов, Киселевтің ақ гвардияшыларына қарсы соғысады. 

## Қалай «банды» атанды?
Аманғалидың «банды» атанып, қуғындалуы болмашы оқиғадан — ағайын, екі құда арасындағы реніштен басталған. 1924 ж. болыс белсенділерінің шақыруымен Ордадан (Бөкей губерниясынан) әкімшілік тергеуші Е.Шкоков бастаған қарулы отряд Аманғалиды ұстауға шығады. Бірақ құм арасына із тастап қашқан Аманғали тобы оларға ұстатпай, ақыр соңында бытырай бастаған қуғыншы отряд басшыларын Шкоков пен 4 болыс мүшесінің ездерін тұтқындайды. Отряд жетекшісі Шкоковтың ұсынысы бойынша екі жақты бітімгершілік шарты жасалады. Аманғалиды қудалау осымен тоқталып, ол қару-жарақтарын тапсыруды міндетіне алып, тұтқындарды босатып жібереді. Бірақ, өзара пәтуаласып, бітімге қол қойғандарымен кеңес органдары, әсіресе өкіметке жағынуды ғана ойлаған ауыл, болыс белсенділері Аманғалидың соңына түсулерін қоймайды. 1925 ж. Ол Жайықтың Бұхара бетіне өтіп, адай правителі (ревкомы) Тобанияз Әлниязовты сағалайды. Алайда ол шарасыздан куғыншылардың қолына Аманғалиды ұстап береді. Аманғали Орал түрмесіне жөнелтіледі. Аманғали 1926 ж. мамырда үш адам боп түрмеден қашады. Бостандыққа шығысымен кек алуға аттанады. Атыс-шабыс кезінде Аманғалидың қасындағылар Жұмағалидың немересін, кейін баласын өлтіреді. Осылайша «банды» аталып, жала жабылған Аманғалидың соңынан жазалаушы отряд шығады. Қашып-пысып, тынымсыз жортуылда жүргенде ұлы Нағымжан, зайыбы Мұхсина жене т.б. серіктері ұсталып, кейбір туған-туыстары оққа ұшып, Аманғали жалғыз қалады. Ақырында, 1928 ж. 11 қаңтарда немере інісі Тайыр екеуі куғыншылар қолынан қаза табады. Олардың сүйегі қазіргі Атырау облысы Құрманғазы ауданының Қарағайлы деген жерінде жерленген.

## Туған-туыстары
Аманғалидың зайыбы Мұхсина мен үш інісі жазықсыз сотталып, екі інісі (Мұқанғали, Әндірғали) атылған, бір інісі (Үмбетқали), туысы (Есмұрза) Финляндияға өтіп кеткен. Олардан тараған ұрпақ — бес қыз Қазақстанды бір көруді аңсайды. Аманғалидың көзі тірі бір қызы Атыраудың Мақат станциясында тұрады. Мұхсина Батыс Қазақстан облысы Казталовка ауылы маңында жерленген. Аманғалидың соңында асқақ рухты әндері, өлендері қалды. А.В. Загаевичтің «Қазақтың 1000 әні» кітабына 2 әні нотасымен енген. Аманғали туралы белгілі композитор әрі жазушы І.Жақанов, атыраулық қаламгерлер Т.Тінәлиев, ақын Т.Досымов, сондай-ақ Л.Қапашев әдеби-көркем шығармалар жене зерттеу мақалалар жазып, деректі кинофильм түсірген.

## Дереккөздер
Гамма-гамма-каротаж

**Гамма-гамма-каротаж.** Тау жыныстарын гамма-сәулелердің сырт көзі арқылы сәулелеу барысында
туындайтын, шашыранды гамма-сәулелер сипаттарын
өлшеуге негізделген *[[Радиоактивтік каротаж|радиактивтік каротаж]]*.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Жүсіпбек Арыотанов

**Жүсіпбек Арыотанов** - Қызылорда облысының Тереңөзек ауданында туған. 1922 — 1925 жылдары Мәскеудегі Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыған. 1925—1926жылдары «Ақ жол» газетінде редактордың орынбасары, 1926—1927 жылдары Жетісу губерниялық совет-партия мектебінің директоры, 1927 — 1928 жылдары Орта Азия мемлекеттік университетінің (САГУ) оқытушысы болған. 1930—1933 жылдары Мәскеуде Қызыл профессура институтында оқыған. 1935 — 1936 жылдары Қазақтың марксизм-ленинизм институты директорының орынбасары және Бас редакторы қызметін атқарған. Кейін БК(б)П Қазақстан Өлкелік комитеті бөлім меңгерушісінің орынбасары, «Қазақстан коммунисі» журналы редакторының орынбасары, «Социалистік Қазақстан» газетінің жауапты хатшысы, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында (қазіргі «Жазушы») редакторлығында істеген.

1934 жылы Қазақ ОАК мүшелігіне, 1937 жылы Қазақстан К(б)Г1 Орталық Комитеті мүшелігіне және Орталық Комитетінің Бюро мүшелігіне кандидат болып сайланған.

## Шығармалары
#Жалынды жүрек. Повесть А., «Жазушы», 1961; 
#Сұңқар да жерді мекендейді. Повесть. А., «Жазушы», 1966; 
#Таң жұлдыз. Роман. А., #«Жазушы», 1968;

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Гамма-тәсілдер

**Гамма-тәсілдер** (ү-тэсілдер). Гамма сәулелерді өлшеу арқылы тау жыныстары мен рудаларды зерттеудің радиометрлік тәсілдерінің бірі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Кедендік бақылау

**Кедендік бақылау** -  Қазақстан Республикасының кеден және өзге де заңдарын сақтау бойынша Қазақстан Республикасының
кеден органдары жүзеге асыратын.
орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының кеден органдарына
жүктелген шаралардың жиынтығы.

*1. Кеден органдарының кедендік бақылаудың белгілі бір нысандарын қолданудан босатуы тек қана Кеден кодексінде белгіленеді.

*2. Қазақстан Республикасы Президентінің және онымен бірге жүретін онын отбасы мүшелерінің жеке багажы кедендік тексеріп қарауға жатпайды.

*3. Егер Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы, 
Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Төрағасы,
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы, 
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінін Төрағасы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы, 
Қазақстан Республикасының Бас прокуроры, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Төрағасы, Қазақстан Республикасы Ұлттық, Қауіпсіздік комитетінің Төрағасы, Қазақстан Республикасы Президентінің іс баскарушысы, 
Қазақстан Республикасы Президенті Күзет қызметінін бастығы, Қазақстан Республикасы Үкіметінің мүшелері, 
Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, Қазақстан Республикасының кедендік шекарасынан қызметтік міндеттерін немесе депутаттық өкілеттіктерін орындауға байланысты өтетін болса, аталған тұлғалардың жеке багажы кедендік тексеріп қараудан босатылады.

*4. Егер Қазақстан Республикасының заң актілерінде өзгеше көзделмесе, өз жүрісімен бара жатқан шетелдік әскери корабльдер (кемелер), әскери әуе кемелері және әскери техника кедендік тексеріп қараудан босатылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жатыр сүті

**Жатыр сүті** - асыраушы араның сілекейі; құрамында ақ зат(50%), май, көмірсулар, витаминдер, тағы басқа биологиялық белсенділігі өте жоғары заттар бар. Жатыр сүтімен жұмысшы асыраушы аралар болашақ аналықтын дернәсілін толық өсіп жетілгенше, аналық араны жұмыртқалау мерзімінде, жұмысшы және аталық аралар дернәсілдерін үш күн бойы жатыр сүтімен асырайды. Жатыр сүтінен жасалған апилак дәріс медицина мен парфюмерияда қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Кедендік жеке тексеріп қapaу

**Кедендік жеке тексеріп қapaу** - кедендік бақылаудың ерекше нысаны.

Жеке тексеріп қарау Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы өтетін не кедендік бақылау аймағындағы немесе халықаралық әуежайдың транзит аймағындағы жеке тұлғаның Қазақстан Республикасының заңдарын бұзу объектілері болып табылатын тауарларды өзінде жасырып, бермей тұр деп ойлауға жеткілікті негіздер болған жағдайда, кеден органы басшысының, оны алмастырушы адамның не Қазақстан Республикасының кедендік шекарасындағы бақылау-өткізу пункті уәкілетті лауазымды адамның жазбаша шешімі бойынша жүргізіледі.

Жеке тексеріп қарауды тексеріп қаралатын адаммен бір жыныстағы кеден органының лауазымды адамдары сол жыныстағы екі куәгердің қатысуымен санитарлық-гигиеналық талаптарға сай келетін оқшауланған үй-жайда жүргізеді. Жеке тексеріп қараудың жүргізілгендігі туралы кеден ісі мәселелері жөніндегі уәкілетті орган бекітетін нысан бойынша хаттама жазылады.

## Дереккөздер


Санат:Кеден ісі
Наурызғали Сыдықов

**Наурызғали Сыдықов** (12.3. 1928 , Бөкей Ордасы ауданы, Теректі ауылы - 12.4 .1998, Орал) - журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Еңбек жолын 1944 ж. Фурманов (Қазіргі Казталов) ауданында мұғалім
ретінде бастады. 1951 ж. Орал педагогикалық институтын бітірген. 1954-1962 ж. Батыс Қазақстан облысы партия кетінде жауапты жұмыстар атқарды. 1964-1988 ж. облысы теле-радио
көлінің төрағасы. Сыдықов 1988 ж. зейнет демалысына шыққан соң «Білім» қоғамвіның референті,
1991-1997 ж. облысы «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы болдві. Ол «Құрмет Белгісі» орденімен және бірнеше медальмен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Матрикс

**  Матрикс ** - негіз, жасуша ішкі құрылымдары мен олардың арасындағы қуыстарды және сол құрылымдарға негіз алатын біртекті, ұсақ, түйіршік заттар.

Махайроды, қылыш тісті жолбарыстар (Machairo­dus) - құрып кеткен мысық туысы. Шығыс жартышардың миоцен және полиценінен белгілі. Қазіргі жолбарыстардан көп ірі болған. Жоғарғы азу тістері өте ірі және қылыш тәрізді қайқы болған, (ихеттері кертілген) сол тістерімен өсімдіктерді қорек ететін терісі қалың ірі жануарларды өлтірген (мүйізтұмсықтар, мастондоттарды және т.б.); ол жануарлардың жойылуы Матриксыда құруына себеп болған. ТМД-дан бірнеше түрі қазылып, табылған. Жақын туыстары Солтүстік Америкада тіршілік еткен.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Биология
Жатыр түтігі

**Жатыр түтігі** - сүтқоректі жануарлардың аналықтарының ұрықтарын аналық жыныс бездерінен жатырға жеткізетін жұмыртқа өткізгіштің алдыңғы бөлігі. Әйелдердің әрбір жыныс түтігінің ұзындығы 6-20 см-ге дейін, көбінесе 12 см. Жыныс түтігі май құйғыш тәрізді ұшымен аналық без маңында құрсақ қуысында ашылады да, екінші жағымен жатырмен жалғасады. Жатыр түтікшесінің жиырылып қысылуы және оның кілегей қабықшасының тербелмелі эпителийінің жатырға қарай қозғалуы ұрықтанған аналық жасушасын жатыр қуысына жеткізеді.

Жатыр түтікшелері, жатырды құрсақ қуысымен байланыстыратын жұп мүше. Жатыр түтікшелері овуляция кезінде аналық жыныс безінен шыққан жыныс жасушасының (овоциттің)  ұрықтануына және эмбрионның бастапқы даму сатыларына қолайлы жағдай туғызады және оның жатырға қарай жылжуын қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Жәнібек сұлтан

**Жәнібек сұлтан** - 18 ғасырда өмір сүрген қазақ сұлтаны, Нұралы ханның күйеу баласы, Ресейге бірнеше рет елші ретінде сапар шеккен. Әбілқайыр хан Барақтың қолынан қаза тапқаннан кейін (1748) Орынбордағы патша әкімшілігі Нұралыны хан ретінде таныды.
Мұны бүкіл халыққа мойындату үшін әкімшілік Санкт-Петербургтегі патша сарайына арнаулы елшілік жіберуін мақұл деп тапты.
Бұл міндетті Кіші жүз шонжарлары Жәнібек сұлтанға жүктеді. Елшілік сапары (1748-1749) нәтижесінде
патша үкіметі Нұралыны ресми түрде хан жариялап, оған арнайы грамота тапсырды. 18 ғасырдың орта шенінде патша өкіметінің отарлау саясатының күшейе түсуі салдарынан Кіші жүзде
жер мәселесі шиеленісті. Бұған 1756 жылғы патша жарлығы себепші болды. Жарлық бойынша Кіші жүз қазақтарының өз малын Жайықтың оң жағына («*ішкі жақ*») жаюына тыйым салынды. Осы мәселені қазақ
қауымдарының пайдасына шешу мақсатымен Жәнібек сұлтан 2 рет
(1752, 1762) Санкт-Петербургке барып
қайтты. Патша үкіметі Жайық
казак-орыстарының мүддесін
қорғап, қазақ елшілерінің талап-тілектерін шешуден үзілді-кесілді бас тартты.

## Дереккөздер
Кедендік қадағалау

**Кедендік қадағалау** - кеден органдары лауазымды адамдарының кедендік бақылаудағы тауарлар мен көлік құралдарының тасымалдануын, олармен жүк және өзге де операциялардың жасалуын көзбен шолып, оның ішінде техникалық құралдарды қолдана отырып бақылауы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Николай Константинович Ангаров

**Николай Константинович Ангаров** (24 ақпан 1914 жылы туған, Ресей, Пермь облысы, Кунгур қаласы) — актер, театр қайраткері. Қазақстанның (1956) және Қырғызстанның халық артисі (1974).

## Өмірбаяны
1932 ж. Лысов қаласындағы (Ресей, Пермь облысы) театр студиясын бітірген. Кейін Қостанай облыстық драма театрында (1937-43), Алматыдағы біріккен драма театрында және Балалар мен жасөспірімдер театрында (1944-49), Орал облысаралық орыс драма театрында (1949-60), Фрунзе қаласындағы республикалық орыс драма театрында актер, директор болып қызмет істеді. 

## Рөлдері
Ол тарихи тұлғалар мен классикалық кейіпкерлердің образын сахнада шынайылықпен сомдап, актерлік қарымының молдығын танытты.

## Пайдаланған әдебиттер
Махаон

**Махаон** - желкенділер тұқымдасына жататын көбелек. 

Қанаттарының құлашы 80-90 мм. Еуразия, Солтұстік Африка және Солтұстік Америкада таралған. Жылы аймақтарда 2-3, солтүстікте бір рет тұқым береді. Ұшу мерзімі: мамыр-маусым және шілде-тамыз. Жұмыртқаларын бір-бірлеп шатыршагүлдерге салады. Қуыршағы қыстайды. КСРО-ның Қызыл кітабына енгізілген.

(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male dorsal.jpg| ♂ 
(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male ventral.jpg| ♂   △
Papilio machaon MHNT CUT 2013 3 11 Cahors Female Dorsal.jpg|♀ 
Papilio machaon MHNT CUT 2013 3 11 Cahors Female Ventral.jpg|♀ △
Papilio machaon caterpillar (side view) - Keila.jpg|
Papilio machaon caterpillar (top view) - Keila.jpg|


## Дереккөздер



Санат:Желкенділер
Санат:Қабыршақ қанаттылар
Камал Асамдинов

**Камал Асамдинов** - 15 қаңтарда Алматы облысы, Ұйғыр ауданының Тиермен селосында туған. 

1953 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының тіл және әдебиет бөлімін бітірген. Ұйғыр тілінде шығатын республикалық «Коммунизм туы», Қазақ КСР Телевизия және радиохабар жөніндегі мемлекеттік комитетінің ұйғыр редакциясында істеген. Шығармалары ұйғыр жазушыларының жиырмаға жуық жалпы жинағына енген. Жазушының шығармалары қазақ, орыс, дүнген тіліне аударылған. М. Әуезовтің «Абай жолы», С.Мұқановтың «Ботакөз», Қ.Тоқаевтың «Соңғы соқпақ» романдарын ұйғыр тіліне аударуға қатысқан.

## Шығармалары
#Таныс кісілер. Әңгімелер. «Жазушы», 1967; 
#Әсса-лам, өмір. Повесть пен әңгімелер. А, «Жазушы», І970; 
#Мейірбандар. Әңгіме. А., «Жазушы», 1975; 
#Менің замандастарым. Очерктер. А., «Жазушы», 1973; 
#Сенің құрбыларың. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1976; 
#Аман бол. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1983; 
#Жауынгердің ұлы. Повесть пен әңгімелер. А., «Жазушы», 1987;
#Жылдар тынысы. Повесть пен әңгімелер. А., «Жазушы», 1992; 
#Денсаулық туралы әңгімелер. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1995.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Мегакариоциттер

**Мегакариоциттер** - қоректілердің қан түзу мүшелерінде болатын өте ірі жасушалар (40 мкм). Олар діңгек қан түзу жасушаларынан пайда болады сүтқоректілерде мегакариоциттер қан ұюын қамтамасыз ететін қан табақшаларын түзейді.

## Дереккөздер



Санат:Қан жасушалары
Бәкиза Сыдықова

**Бәкиза Сыдықова** (1.2. 1934
жылы туған, Орда ауданы, Теректі ауылы) — малшы, «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері. 

Ұзақ жылдар бойы Жәнібек ауданың
Т.Жароков атындағы кеңшарында сауыншы, малшы, аға малшы болған. 1987 ж. Қазақстан әйелдерінің 2-съезіне делегат болып қатысқан

## Дереккөздер


Санат:1 ақпанда туғандар
Санат:1934 жылы туғандар
Санат:Бөкей ордасы ауданында туғандар
Санат:Жәнібек ауданы тұлғалары
Санат:Еңбек даңқы орденінің толық иегерлері
Прасковья Никитична Ангелина

**Прасковья Никитична Ангелина** (Паша Ангелина) (12.1.1913 Екатеринослав губерниясы, Мариуполь ауданы, Старобешево ауылы, Ресей империясы -21.1.1959 Мәскеу, КСРО) - Украин КСР-інің атақты механизаторы, Донецк облысы, Старобешев ауданының "Заповедь Ильича" ұжымшарының трактор бригадасының бригадирі. Шығу тегі — грек. Екі мәрте Социалистік Еңбек Ері (1947, 1958). 1938 жылы Ангелина "Жүз мың қыз-келіншек — тракторға!" деген үндеу тастағаннан кейін бұқаралық қозғалыс басталып, 200 000 қыз-келіншек тракторшы мамандығын игерді. Ұлы Отан соғысы жылдарында Ангелина Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданында (Буденов МТС-інде) тракторшы әйелдер бригадасын басқарды. 1946 ж. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.

## Пайдаланған әдебиттер

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері 
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Санат:Екі мәрте Социалистік еңбек ерлері
Тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкелу мен әкетудің кедендік режимі

**Тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкелу** - шетелдік тауарлар мен көлік құралдары Қазақстан Республикасының кедендік аумағында,
тауарлар қауіпсіздіп жөніндеп талаптарды қоспағанда, тарифтік емес реттеу шараларын қолданбастан, кедендік
әкелу баждарын және салықтарды
төлеуден толық немесе ішінара босатыла отырып пайдаланылатын, тауарлар мен келік құралдары кейіннен
Қазақстан Республикасының кедендік
аумағынан тыс жерлерге әкетілетін
кездегі кедендік режим.
Тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкету – Қазақстандық тауарлар мен көлік құралдары кедендік
әкету баждарын төлеуден толық немесе ішінара босатыла отырып, тарифтік емес реттеу шараларын қолданбастан,
Қазақстан Республикасының кедендік аумағына тауарлар мен көлік құралдарын кейіннен әкеле отырып, Қазақстан Республикасының кедендік шекарасынан тыс жерлерде пайдаланылатын кедендік режим.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Мегобластар

**Мегобластар** - омыртқалы жануарлардың алғашқы даму сатысында байқалатын және ұрығына тән қызыл қан түйіршіктерінің бір түрі. Сары уыз қапшығының тамырларында еркін бөлініп көбейетін ірі торшалар.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Кеніш игерудің ең басты сұлбасы

**Кеніш игерудің ең басты сұлбасы (схемасы).** Игеру нысандарын жекелеуді, оларды игеруге енгізудің ретін,әрбір жекеленген нысанды және бүкіл кенді игерудің технологиялық шешімдері мен принциптік технологиялық-экономикалық көрсеткіштерін, барлау жұмыстарын түбегейлі тамамдау шараларын негіздеу,сол сияқты кенді жабдықтаудың басты жоспарының сұлбасын жасақтауға қажетті деректерді дайындау мақсаттарында көп қабатты немесе мейілінше ірі мұнай кендері үшін дайындалатын жобалау құжаты.Синонимі — кенді игерудің принциптік сұлбасы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Аквабионт

**Аквабионт** (Аквабионт;  — су,  — тіршілік етуші) — құрлық суқоймаларын мекен етушілер.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Мегалоциттер

**Мегалоциттер** - омыртқалы жануарлардың ұрығының дамуының соңғы сатысында пайда болатын қызыл қан түйіршіктері, (бастапқы эритроциттер) Мегобластың өзгеру нәтижесінде пайда болады да, ұрықтың тыныстауы мен қоректенуін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Тауарларды еркін айналыс үшін шығарудың кедендік режимі

**Тауарларды еркін айналыс үшін шығарудың кедендік режимі** - Қазақстан Республикасының кедендік аумағына әкелінетін тауарларды тұрақты пайдалану мен тұтынуға арналатын кедендік режим.

Тауарлар еркін айналыс үшін шығару:
*1) кедендік баждар және салықтар төленген;
*2) тарифтік емес реттеу шаралары сақталған;
*3) Кеден кодексінде және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерінде көзделген басқа да талаптар орындалған;
*4) кедендік ресімдеу аяқталған жағдайларда шығарылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Мұнай мен газдың туындауы

**Мұнай мен газдың туындауы**.  Органикалың заттар есебінен кататек процесі жағдайында сұйық және газ күйіндегі өнімдердің (соның ішінде көмірсутектердің) қалыптасуы. Мұнай мен газдың туындау масштабы тау жынысындағы органикалық заттың үйірімділігімен [концентрация], оның тектік түрімен, диатектік және кататектік өзгеру дәрежесімен анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология