Дастарқан жаю

right|thumb| alt=A.|200 px|Дәстүрлі дастарқан жаю
**Дастарқан жаю** —  үстелді таңертеңгі, түскі, кешкі және мерекелік асқа дайындау барысында ыдыс-аяқтардың, құрал-аспаптардың, мата майлықтардың орынды қойылуы.

## Негізгі талаптар
* Дастарқан жаюда қойылатын негізгі талаптар:  
** тамақтану түріне сәйкес болуы (таңертеңгілік ас, бизнес-ланч, түскі немесе кешкі ас); 
** эстетикалық бағытта болуы (тәрелкелер мен дастарқанның бір-біріне сай болуы); 
** дастарқанға қойылатын заттардың залдың интерьеріне сай болуы.
** дастарқан құрал-жабдықтарының орналасу тәртібінің сақталуы;
* Дастарқан жаюдың реттілігі: 
** үстелдің бетіне дастарқан төсеу; 
** тәрелкелерді қою; 
** құрал-аспаптарды қою; 
** шыны ыдыстарды қою; 
** майлықтармен сәндеу; 
** дәмдеуіштерге арналған құралды қою;
** құмырамен гүл қою.

## Тамақтану мезгілі бойынша дастарқан жаю
### Таңертеңгілік ас дастарқаны
* Таңертеңгілік ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі:
** үстел шетінен 5—10 см қашықтықта негізгі тәрелке;
** сол жағынан дөңес жағын төмен қаратып шанышқы (қуырылған жұмыртқа болғанда) немесе дөңес жағымен төмен қарай қасық (ботқа болған жағдайда):
** тәрелкенің оң жағынан жүзін ішке қаратып пышақ;
** негізгі тәрелкенің оң жағынын қиғаштай шай ыдысы қасықпен;
** негізгі тәрелкенің сол жағынан нан, тоқаш немесе майға арналған қосымша тәрелке (майға жеке пышақ тәрелкенің шетіне қойылады).

### Түскі ас дастарқаны

* Түскі ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі:
** көлемі кішірек жалпақ тәрелке оның үстіне көжеге арналған шұңғыл тәрелке;
** тәрелкенің оң жағынан пышақ, қасық және шанышқы;
** тәрелкенің жоғарғы жағынан стақан;
** негізгі тәрелкенің ортасынан оңға қарай шарапқа арналған бокал;
** негізгі ыстық тағам және сусындар үстелдің ортасына ;
** бір-екі жерден қағаз майлықтар немесе әркімнің тәрелкесіне сәнделген мата майлықтар;
* Көже ішілген соң шұңғыл тәрелкелер жиналып, босаған жалпақ тәрелкеге негізгі ыстық тағам салынады.

### Кешкі ас дастарқаны
Кешкі асқа арналған үстелдің бетін түрлі-түсті дастарқанмен жабуға болады.   
Кешкі астың жабдықтарының түскі астан айырмашылығы шұңғыл тәрелкелердің болмауы.
* Кешкі ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі:
** көлемі кішірек жалпақ тәрелке;
** тәрелкенің оң жағынан пышақ, шанышқы;
** тәрелкенің жоғарғы жағынан стақан;
** негізгі тәрелкенің ортасынан оңға қарай шарапқа арналған бокал;
** негізгі ыстық тағам және сусындар үстелдің ортасында ;
** бір-екі жерден қағаз майлықтар немесе әркімнің тәрелкесіне сәнделген мата майлықтар;
* Печенье салынған және тосап құйылған ыдыстардың, тосап салып алатын розеткалардың, лимон салған тәркелердің орны - үстелдің орта тұсы. 
* Шай ыдыстары мен ақ құман шай құюшының жанында болады.

## Мерекелік дастарқан жасау
* Мерекелік немесе кешкі қонақасыға арналған үстелдің үсті ақ дастарқанмен жабылады.
* Үстел үстіне гүл (аласа әрі кең құмыраға салынып)  қойылады.
* Үстелдік орта тұсында жеміс салынған ыдыс, сауыттағы бұрыш, қыша, сірке суы, тұз қойылады.
* Салқын тағамдар ортаға жақын жерге, нан салынған ыдыстар үстелдің әр бұрышына орналасады.
* Әр түрлі сусындар үстелдің ұзынынан жарма ортасын бойлай тұрады.
* Үстел бетіне арақашықтығы бірдей етіп негізгі тәрелкелер қойылады.
* Кішкене тәрелкенің үстінен салқын тағамға (немесе басытқы (закуска) арналған ыдыс, оның сол жағынан майға пісірілген тағамға арналған ыдыс орын алады.
* Пышақ, қасық, шанышқылардың орналасуы күнделікті тәртіппен қойылады.
* Ерекше салтанат кезіндегі дастарқанды жасағанда әдеттегі асхана ыдыс-аяғына салқын тағам мен балық салатын ыдыстар қосылады, асханалық шанышқылардың жанына балық пен салқын тағам үшін бөлек пышақ қойылады.
* Сусынға арналған бокал немес фужерлердің орны - тәрелкенің тұсы.
* Десертке арналған құралдарды сусын ыдыстарынан кейін орналастырады.
* Десерттік пышақ, қасық, шанышқыларды десерттік тәрелкелермен бірге береді.

## Майлықтарды сәндеу

## Дастарқан жаю түрлері
right|thumb| alt=A.|180px|Фуршеттік дастарқан
* Тәңертеңгілік ланч
* Түскілік
* Кешкілік
* Банкеттік
* Фуршеттік
* Шай ішуге арналған
* Кофе ішуге арналған

## Тағы қараңыз
* Тамақтану
* Дастарқан мәзірі
* Асханалық құралдар

## Дереккөздер


## Дереккөздер

*  "Шаңырақ" үй-тұрмыс энциклопедиясы. Алматы. 1991. ISBN 5-89800-035-6 (1-й з-д)
* Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1

Санат:Мәдениет
Санат:Үй тұрмысы
Санат:Тағамдар
Санат:Тұрмыс