open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Автокоммуникация

**Автокоммуникация** — өзіндік қарым-қатынас. Ю.М. Лотманның семиотикалық мәдениеттануы шеңберінде қарастырылған ұғым. Коммуникацияда қарым-қатынас Мен басқа арнасында жүзеге асады. Автокоммуникацияда бұл байланыс Мен-Мен тұрғысында жүреді. Бұл процестегі ең басты ерекшелік — Мен-нен маған ауысқан ақпараттың уақыт бойынша үзілмейтіндігінде (яғни, ол жадыда түйінделіп сақталмайды). Өзіне бағытталған белгілі ақпаратты хабарлау коммуникацияның тылсымдық деңгейінің жоғарылауы нәтижесінде айқындалады. Мысалы, белгілі бір ақын өзінің журналда жарияланған өлеңін оқып тұр дейік. Мәтін мәдени таңбалар жүйесіне ауысқандықтан, оның мағынасы мен маңыздылығы қосымша құндылықтарға ие болады. Мен-Мен жүйесінде ақпараттың иегері сол күйінде қалады, ал хабар коммуникация процесіңде жаңа мағынаға ие болады. Мен- Мен арнасындағы ақпараттың сапалы өзгеруінің нәтижесінде Меннің өзіндік санасы күрделі трансформацияларды басынан өткізеді. Ақпаратты өзіне беру процесінде алдресат өзінің ішкі мәнін түбегейлі өзгертеді, өйткені тұлға мәнін ондағы қарым-қатынасқа түсуге арналған ақпараттардың түйіні мен шешім кілті деп қарастыруға болады. Ал бұл жинақтық автокоммуникация процесінде өзгеріп кетеді. Автор мәтінді ғана емес, автокоммуникация кезінде мәтін автордың ішкі дүниесінде терең құбылыстар туғызды. Автокоммуникацияда ақпапаттың ұлғаюы, оның құбылуы және қайтадан тұжырымдалуы көрініс береді. Бұл жерде жаңа хабарлар емес, жаңа кодтар енгізіледі және хабар беруші мен оны қабылдаушы тұтасып кетеді. Автокоммуникация процесінде тұлғаның өзі қайтадан жаңғырады. Бұл адам үшін мәнді өзінің жеке болмыстық бітімін аңғарудан өзін тану мен аутопсихотерапияға дейінгі мәдени қызметтері шеңберін арттырады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Мәдениет
Колер

**Колер** — езбе консистенциялы қоңыр түсті бояғыш. Колерді арнаулы мыс қазандарда 1—2% су қосып қантты қыздырып дайындайды. Қыздыру 180—200°С температура аралығында араластыра отырып жүргізіледі. Дайын қоңыр колердің құрамында 35—50% қант бар, 40—50% спиртте қараймайды және арақ-шарап өндірістерінде кеңінен қолданылады; құмшекерді 180—200°С-қа дейін қыздыру жолымен алынатын, карамельденген қанттың судағы ертіндісін құрайтын табиғи бояғыш.

## Дереккөздер
Жалпы әскер командирі

**Жалпы әскер командирі** — жалпы әскери құрамаларды, бөлімдер мен бөлімшелерді басқаратын офицерлік құрамның бірқатар армияда қабылданған мамандык атауы. Жалпы әскер командирі әр түрлі әскерлер құрамаларынын, бөлімдері мен бөлімшелерінің және арнайы әскерлердің қатысуымен жүргізілетін жалпы әскери ұрыстың (операцияның) ұйымдастырушылары болып табылады және ұрыс кимылдары барысында оларды баскарады. Жалпы әскер командирі жалпы тактика мен оперативтік өнерді, ұрыс қимылдарына катысатын әскер түрлері мен арнайы әскерлерді ұрыста қолдану негіздерін және олардың оперативтік-тактикалық мүмкіндіктерін жақсы білуі тиіс. Жалпы әскер командирін дайындау жоғары командалық училищелер мен әскери академияларда жүргізіледі. Кейіннен олардың білімдері мен дағдылары түрлі курстарда, оперативтік және жауынгерлік дайындық барысында жетілдіріліп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Өсімдік жамылғылары

**Өсімдік жамылғылары** (топогр.) (Растительный покров) — орман, жекелеген тоғайлар, аласа және сирек ормандар, жеке ағаштар, орманның жас кәшеттері, орманның енсіз жолақтары және бұталар, бұталар (тұтастай бұталыктар топтары және жеке бұталар), жартылай бұталар, мүкті-қыналы, шіиіғынды және далалық өсімдіктер, жеміс және цитрусты
бақтар, жүзімдіктер, шай плантациялары, сондай-ақ өртенген ормандар және шабындықтар. Орман алаңы жасыл бояумен көрсетіледі. Орман қылқан жапырақты, жапырақты және аралас жапырақты болып бөлінеді. Орман алқаптарында онымен өтетін жолдар, байланыс желілері, жолдар, жиектік шекаралары көрсетіледі. Тұтастай бұта тоғайы ашық-жасыл түспен, сирек бұталы тоғай түссіз бояумен беріледі. Картада кейбір жерлер (тасты, құзды, тасшақпалы) сорлар, батпақтар, сондай-ақ мемлекеттік шекаралар бейнеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Агон

[150px|thumb|right|[Мирон Елевферлік|Мирон дискоболы]]
**Агон**, агонистика ( — күреске дайын) — ежелгі грек болмысы мен мәдениетінің маңызды әлементтерінің бірі, қоғамдық құрмет пен абыройды әперетін ең жақсы жетістіктерге жетуге бағытталған жеке тұлғалардың, топтардың, полистердің өзара жарысу принципін білдіретін ұғым. Жарысу рухын гректер күнделікті өмірге енгізуге ұмтылған, бұл принцип, әсіресе, спорт ойындарында айқын көрінген (олимпиялық, истмийлік, немейлік т.б. ойындар). Ежелгі гректер үшін тәндік сұлулық пен рухани үйлесімдік мәдениеттіліктің басты шарты ретінде танылған. Автокоммуникацияның кейбір белгілері еуропалық мәдениеттің түпнегіздерінде кездеседі. Олар — тұлға құқықтары мен абыройлығы «фаустық» шығармашылық әрі белсенді бастама, еркін бәсекелестік. Автокоммуникация қасиеттерін көбірек сақтаған ғылымды, өнерді, философияны, спортты жоғары бағалау аса маңызды. Дәстүрлі қазақ мәдениетіндегі. Автокоммуникация әлементтеріне сөз өнеріндегі бөсекелестік, айтыс, еркіндікті жоғары бағалау, тұрмыстық ойын салттары, билер соты т.б. жатады.

## Дереккөздер



Санат:Ежелгі Грекия мәдениеті
Санат:Жарыстар
Санат:Поэтика
Жалпы әскер армиясы

**Жалпы әскер армиясы** — Ұлы Отан соғысында кеңес-герман майданында және милитаристік Жапониямен соғыста әрекет еткен кеңестік Құрлық әскерлерінің оперативтік бірлестіктері. Жалпы әскер армиясы ұрыс кимылдарын майдандардьщ құрамында, ал жекелеген операциялық бағыттарда өз бетінше жүргізген.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жалпы әскери қор

**Жалпы әскери қор** — басты бағыттағы күштерді арттыруға, қарсыластын карсы соқкысын тойтаруға (карсы шабуыл жасауға), қапталдар мен түйісулерді қамтамасыз етуге, сондай-ак күтпеген жерден туындаған мәселелерді шешуге арналған жалпы әскери бөлімшелер, бөлімдер мен құрамалар; әскерді жедел сапқа түрғызудың (үрыстык, ретгің) элементі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Колерлеу

**Колерлеу** - "тағамға әдемі түр беру" дегенді білдіретін аспаздық термин. Ұн, ет немесе үй құсы тағамдарына қатысты қолданылады. Осы мақсатта дайын өнімді ашық ыдыста қатты қыздырылған тұмшапешке 5—7 мин-қа жоғарғы бөлігіне салып қояды. Колерленетін тағамды қадағалап тұру керек, әйтпесе өнім құрғап, алтын-сары рең орнына күйген қоңыр түс пайда болуы немесе мүлдем күйіп кетуі мүмкін.

## Дереккөздер
Шкалалы микроскоп

thumb|150px|right|Микроскоп
**Шкалалы микроскоп** - тең өлшемді шкалалар бойынша есептеуге арналған оптикалық құрылғы, мысалы; теодолиттердің металл немесе шыныдан жасалған лимбтегі теңбұрышты шкаласы.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Бір кұрамды қаратпа сөйлем

**Бір кұрамды қаратпа сөйлем** (  ) -  бас мүшесі және бірден-бір мүшесі біреуге қаратылып айтылатын сөйлем. Мысалы: Осындай тұтқиылдан Абай кеп кіргенде, Жидебайдағы үлкен үйдің іші қатты қуанып, шу етіп:
—	Абай!...
—	Абайжан! ...
—	Қарағым!.. -  деп дабырлай сөйлеп, ерекше шат боп қарсы алды (М. Әуезов).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Полктік артиллерия тобы

**Полктік артиллерия тобы (ПАТ)**  — ұрыс кезіне мотоатқыштар (танк) полкінің мүддесіне міндет атқару үшін бөлінген және жалпы басқаруға біріктірілген артиллериялық бөлімдер мен бөлімшелер. Полктік артиллерия тобы дивизиондық және дивизияға қоса берілген артиллериядан құрылады, оған өзі қоса берілген полк нөмірі беріліп, сол полк командиріне тікелей бағынышты болады.

## Полктік артиллерия тобының негізгі міндеттері
Полктің қимыл жасау алқабындағы қарсыластың адам күшін, минаатарларын, танкіге қарсы және басқа атыс құралдарын жою. Әдетте, полктік артиллерия тобына бірнеше артиллериялық дивизион кіреді, ұрыс кезінде олардың бір бөлігі полктің бірінші эшелоны батальонының бағыныштылығына берілуі мүмкін. Полктік артиллерия тобының атысын басқаруды командир мен штабтық топ жүзеге асырады, олар әдетте, топ негізін құрайтын артиллериялық бөлімнің немесе дивизиондардың бірінің командирі мен штабынан тағайындалады. Полктік артиллерия тобы атыс жүргізу үшін ұрыстық ретке жайылады. Ол өзінің құрамына кіретін бөлімдер мен бөлімшелердің, топтың басқару және бақылау пункттерінің ұрыстық реттерінен тұрады. Ұрыс кезінде полктік артиллерия тобы полктің мотоатқыштар (танкілік) бөлімшелерін үздіксіз атыспен қолдауды қамтамасыз ету үшін дивизион бойынша ілгерілейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Соғысып өту учаскесі

**Соғысып өту учаскесі** (Участок форсирования) — әскердің соғысып өтуі жүзеге асатын немесе байқалатын су мен оған жақын орналасқан жер өңірі. Соғысып өту учаскесіне әскердің өзеннен өте алатын жағалаулары мен өңірлері, кең майданда шабуылдай алатын, табиғи бүркеніштері бар, көбінесе корғанысы нашар немесе қарсылас басып кіру мүмкін емес деп есептейтін жерлер жатады. Соғысып өту учаскесі жағалаудан өту кезінде десанттық пароммен, көпірмен, мұздан өту, судан өту (танкілер үшін) құралдарымен жабдықталуы мүмкін

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Мориц Шлик

Мориц Шлик|right|thumb
**Шлик Мориц** (1882-1936) - австриялық философ, физик, логикалық позитивизм ерте кезеңінің өкілі, Вена үйірмесін ұйымдастырушы. Росток (1917-20), Киль (1921-22), Вена (1922-36), Калифорния университеттерінде философия мен физиканың профессоры. III. өзінің философия концепциясын «бір ізді эмпиризм» деп атауына қарамастан барынша кайшылықты. Логикалық позитивизмнің жалпы концепциясын қорғаумен бірге философияның арнайы мәселелерін (кеңістік пен уақыт, себептілік, ықтималдық) және этиканы (моральдық пікірлердің мәні, ерік бостандығы) позитивтік тұрғыдан талдауға тырысты. Шликер «мазмұнды толық айтып жеткізуге болмайды» деген теория ұсынды. Бұл теория бойынша біздің біліміміздің мазмұны болып табылатын «тікелей тәжірибені» басқа адамға жеткізіп болмайды. Шлик тек «тәжірибенің құрылымдық схемасын» ғана тіл арқылы бейнелеп жеткізуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Өртегіш қару

**Өртегіш қару** (Зажигательное оружие) — қарсыластың тірі күші мен әскери техникасын жоюға, орт шығаруга арналған ұрыс құралы. Өртегіш қаруға әртегіш оқдәрілер мен атыс қоспалары, сондай-ак оларды нысанаға жеткізу құралдары жатады. Оқ-дәрілер мен ортегіш қоспалар авиацияда (ортегіш бактар, бомбалар, кассеталар), артиллерияда (ертегіш снарядтар мен миналар), мотоатқыш әскерлерде (әртегіш гранаттар, өргегіш фугастар, оқтар, патрондар, отшашарлар) қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Квазиәліппе жазуы

**Квазиәліппе жазуы** (консонанттык жазу) орыс. консонантное письмо — әрбір танбасы белгілі бір дауыссызды (дауысты дыбыс нөлдік сипатта) білдіретін буын жазуы. Квазиәліппе жазуында белгілі танба Са, Се, Сі, Си, Со, Со дыбыстық тіркестерді білдіреді. Танбаның бастапкы мағынасы әдетте"дауыссыз + а" болып белгіленген. Бұл жазуды б.з.д. 2000 жылдарда Батыс семиттеройлап тапқан, оған Жерорта тенізі манындағы басқа жазулардын (Египет, крит-микен, лувия иероглифтері) әсері тиген деп және протобибл буын жазуы (к. библ. жазуы) негізінде шығуы мүмкін деп жорамалдауға болады. Квазиәліппе жазуы танбаларынын аздығы, үйрену жылдамдығы жағынан барлык жазулардын ішінде неғүрлым үнемді жазу болып табылады, бірак оның мәтіндері окуға ауыр. Квазиәліппе жазуын б.з.д. 1000 жылдардын 1-жартысында Кіші Азия халыктары, б.з.д. 9—8 ғғ.-да гректер оны қайта жөндеп, дауыссыз, дауысты фонемалары жеке-жеке танбаланатын жазу жүйесін — әліпбиді жасаған.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Жалпы әскери қорғау толымы

**Жалпы әскери қорғау толымы**. Қорғаныш плащынан, қорғаныш шүлықтардан, қолғаптан тұрады және улағыш заттардың буы мен тамшысынан, радиоактивтік заттар мен бактериялык құралдардан корғауға арналған. Ол альфабөлшектерден толығымен корғайды және ядролық жарылыс жарығының сәулесінің әсерін әлсіретеді. Жалпы әскери қорғау толымы зақымданған жерде адамдар ұзак уақыт болған кезде, сондай-ақ закым ошақтарында газсыздандыру, дезактивациялау және дезинфекциялау жүмыстарын атқарған кезде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Якоб Беме

right|200px
**Якоб Беме** (1575-1624) - неміс философы, теологиямен байланысты үзбеген пантеист, мистик. 

Оның ілімі бойынша дүние жарық пен түнектің күресі арқылы дамиды. Өзінің диалектикалық идеяларын поэтикалық символдар арқылы жеткізген.

## Дереккөздер


Санат:1575 жылы туғандар
Санат:1624 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия философтары
Генрих Шмидт

**Генрих Шмидт** (27 тамыз 1779 жыл, Веймар — 14 сәуір 1857 жыл, Вена) — австриялық театр актері және театр режиссері, неміс әдебиетінің тарихшысы.

Веймардық гимназияны бітіре салысымен 1798 жылы Йен университетіне түсіп, философияы оқыған. Эйзенштадтағы Эстергази театрында режиссер болы жұмыс істеген, кейін 1815 жылдан бастап Брюна қаласындағы театрда режиссер болады; Вена қаласында көзін жұмады.

Генрих Шмидт неміс әдебиетінің гүлденген кезеңі жайлы жазған «Erinnerungen eines Weimarer Veteranen aus dem geselligen, literarischen und Theaterleben» атты еңбегін қалдырып кеткен (Лейпциг, 1856).

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша актерлер
Санат:Австрия актерлері
Санат:1779 жылы туғандар
Санат:1857 жылы қайтыс болғандар
Буын тілдер

**Буын тілдер** (  )  -  фонологиялық жүйесіндегі негізгі тіл бірлігі буын болып табылатын тілдер (қытай және Оңтүстік-шығыс Азия тілдерінің көпшілігі). Олардың буын кұрамы қарапайым, ал дыбыстық кұрамы өте күрделі: "дауыссыз + жарты дауысты + дауысты + имплозив (жабысыңқы) дауыссыздардан" тұрады. Буын тілдерде буын мен морфеманың шекарасы әдетте сәйкесіп отыратындықтан, морфеманың көрінісі фонологиялық тұрғыда буыннан қысқа болмайды. Буын ішінде морфемалық шек (шекара) болуы мүмкін емес, себебі буын -  морфеманы жасаушы қажетті элемент. Ол кұрамы жағынан фонемаға парапар тіл бірлігі болып табылады. Бірақ буын ішінде морфологиялық(морфемалық емес) шек болады, ол морфологиялық денгейдегі алмасулардан, жартылай қайталаулардан тағы басқа көрінеді.
Буын тілдер болатыны туралы болжамды Л. В. Щерба айтқан. Е. Д. Поливанов буын қытай тілінде негізгі фонологиялық тіл бірлігі екені туралы көзқарасты қалыптастырды. А. А. Драгунов ондай буынды буын фонема терминімен атады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Полктің қорғаныс учаскесі

**Полктің қорғаныс учаскесі** — аясында полктің қорғанысы құрылатын жер өңірі; құраманың қорғаныс жолағынын бөлігі.

Полктің қорғаныс учаскесінің мөлшері полктің ұрыс мүмкіндіктеріне, құрамалардың ұрыстық ретке жайылуындағы оның орнына, жергілікті жердің сипатына және бөлімшелерді бытыратып орналастырудың қажет шектеріне байланысты болады. Полктің қорғаныс учаскесінің шегінде қорғаныс позициялары, қорлардың және бөгеттердің жылжымалы жасақтарының орналасу аудандары, жайылу мен атыс аудандары, артиллерия мен ӘШҚҚ құралдарының атыстық позициялары, миналау аудандары, басқару пункттері және т.б. үшін орындар дайындалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Полктің медициналық пункті

**Полктің медициналық пункті** — полктің медициналық қызмет құралдары және әскердің тыл аудандарында құрылатын медициналық эвакуация сатысы.

## Полктің медициналық пунктінің міндеттері
Келген жаралылар мен ауруларды қабылдау мен сұрыптау, оларға алғашқы медициналық қызмет көрсету, эвакуацияланбайтындарды амбулаториялық емдеу, ауыр жаралыларды (ауруларды) тылға жөнелтуді ұйымдастыру, медициналық-санитариялық батальонға немесе жеке медициналық отрядқа жіберу.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сойыл

**Сойыл** (көне) — қол қаруының бір түрі. 

Ол — алып жүруге ыңғайлы ұзынша сидам ағаш. Сойыл ұзындығы 2-2,5 м, диаметрі 6-7 см қатты ағаштан жасалады. Сойыл ағашын бұтақтарынан тазартып, қабығын аршып кептіреді. Әбден кеуіп, көп ұсталған сойылды қақ сойыл деп атайды. Орта ғасырларда қазақтар барымта алу, дау, ұрыс кезінде ұрыс қаруы ретінде пайдаланған.

## Дереккөздер


Санат:Қарулар
Жалпы әскери тактикалық бөлімше

**Жалпы әскери тактикалық бөлімше** — өзінің құрамы жағынан белгілі бір мөлшерде біртектес, бірак өзіне сай қару-жарақпен және ұрыс техникасымен каруланған әр түрлі бәлімшелер мен арнайы әскерден түратын құрлықтағы әскердің ұйымдасқан бірлігі. Жалпы әскери тактикалық бөлімшеге әдетте түрақты түрде үйымдасқан мотоаткыш, танк және парашютті-десантты батальондар енеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет

**Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет** - Ф. Ницшенің адамдық болмыстың екі бастауы мен мәдениетті типтерді сипаттауға байланысты енгізген ұғымдар. Бұл типтер ойшылдың «Музыка рухынан трагедияның туындауы» атты еңбегінде тұжырымдалған. Аполлонийлӏк және дионийсилӏк мәдениет бастамалары мифологиялық шығармашылықтың қиялдық бейнелері емес, олар бір болмыстың екі қыры ретінде табиғаттың өзінен нәр алып, көркем өнер тұлғасының бойында тылсымдық бастау ретінде оның ырқын билейді. Бірін-бірі толықтыра отырып, Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет ежелгі грек болмысының ғарыштық тұтастығын құрастырады. Аполлонийлік бастау — жарық, салқын қанды пайымдаушы, сыншыл және рационалдық бітімдерде болып келсе, дионийсилік — қызу, күңгірт, шығармашылық-сезімдік, органикалық-иррационалдық түрде айқындалады. Дионисийді Аполлонның басуы трагедияға әкеледі, ал трагедия, Ницше бойынша, мәдениет дамуының қозғалушы күші болып табылады. Кейінгі Еуропада рационалдық жеңісі рухани мәдениеттің құлдырауына әкеледі. Аполлондық бастау, Ницше бойынша пластикалық өнердің бейнелерінде ұяланады.

Аполлон — үйлесімділіктің құдайы және бүкіл болмыс формаларынан әсемдікті тапқысы келеді. Бірақ бұл әсемдік кейбір жағдайларда химералар тәрізді, адамды ұйқыдағы түс көру мен елес сияқты шатастырып кетуі де мүмкін. Аполлон жеке тұлғалық принципін жүзеге асырады. Сократ сөзімен айтқанда, «Өзіңді таны!» дейді. Дионийсилік бастау музыка өнерімен түбірлес келеді. Оны түсіндіру мақсатында Ницше мас болу мен түс көруден мысалдар келтіреді. Мүлгіген тұлғалық санада бейнелер калейдоскоптағыдай қисынсыз ауыса береді.

Дионис — әлемнің жүрегі, оның сағынуы мен асқақтануы. Ретсіз хаостан да ырғақ табуға болады. Дионийсилік мәдениет адамның тылсым дүниесінің шексіздігін білдіреді. Дионийсилік экстаз тоқтаусыз қайнап жатқан тіршілік ағынан ену болып табылады. Аполлонийлік және дионийсилік мәдениет адамзаттың рухани тарихындағы әсерлі әрі мазмұнды символдарға жатады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениеттер
Райнхольд Шнайдер

**Райнхольд Шнайдер** (1903- 1958) - неміс тарих философы; тарихтың христиандық мағынасын көрсетуге және тануға ұмтылды - уақыт шеңберінен өтіп, қобалжыған көңілді орнықтырак; «қайғылы» сызықтан радикалды христиандыққа көшу машығын қабылдаған, яғни барлық құндылық мұраларын рәсімдеп, ондағы пайғамбарлықты кешкен.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Револьвер

thumb|300px|Наган Револьвері, 7,62-мм пистолетті патрон
**Револьвер** — кішігірім барабанды ойықты оқатар кару. Ол 50-100 м қашықтықтағы адам қүші нысаналарын жоюға арналады. Қазіргі кезде барлық армияларда револьвердің орнына оқжатарлы (магазинді), өздігінен оқталатын немесе автоматты револьверлер колданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Соқалы орқазғыш

**Соқалы орқазғыш** (Плунжерный траншеекопатель) — жергілікті фортификациямен жабдықтау және жер асты байланыс желісін және т.б. салу кезінде ор қазуға арналған тіркемелі машина. Ол шынжыр табанды тартқыш (танкілермен) машиналармен сүйретіледі. Қазылған олардың тереңдігі 60-100 см болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жалпы әскери шайқас

**Жалпы әскери шайқас** — қарсыластың қарсы түрған құрлық әскерлерінің топтастықтарын талқандау мақсатында, әдетте, карулы күштердің басқа түрлерінің құрамаларымен бірлесе әрекет ете отырып біріккен Құрлық әскерлері жүргізетін шайқас.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Өргегіш бактар

**Өргегіш бактар** (ӨБ) (Зажигателыіые баки) (ЗБ) — ағаш кұрылыстарды, жанар-жағармай және оқ-дәрі қоймаларын, адам күшін, әскери техниканы, темір жолды жылжымалы құрамдар және басқа да нысаналарды өртегіш қоспа отымен зақымдайтын авиациялык, құралдар.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шоғыр құмдар

**Шоғыр құмдар** - құмды шөлдердегі жел әсерінен түзілген нонабедердің пішіні; тақырлар мен сорлардың жайпақ беттеріндегі аласа бұталар тәңірегінде желмен әкелінген борпылдақ материалдардан тұратын ұсақ (биіктігі 1 м-ге дейін) үйінділер.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Бустрофедон

**Бустрофедон** (  ) -  бірінші жолы солдан онға, екінші жолы оннан солға қарай жазылатын жазу үлгісі. Ол  -  көне гректерге жер жыртқанда егіздің үнемі айналып жүретіні сияқты көрінгендіктен осылай аталған.
Бустрофедонның басты үстемділігі әр тармақ сайын көзді қайтадан бетті қарама-қарсы шетіне бұруды керектірмегенде. Бірақ, осымен бірге, кез келген тармақтан бастағаныңызда қай жаққа қарай оқу керектігін түсіну қиынға соғуы мүмкін. 
Грек әліппесінің өте қызық ерекшелігі бар:
 
Α·Β·Γ·Δ·Ε·Ζ·Η·Θ·Ι·Κ·Λ·Μ·Ν·Ξ·Ο·Π·Ρ·Σ·Τ·Υ·Φ·Χ·Ψ·Ω

Жиырма төрт әріптін он алтысы - симметрикалық. Қалған сегізі болса теріс аударылған сөйлемдерді аңғаруға жәрдемші. Сонымен, грек әліппесі бустрофедон үшін өте тиімді. 
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Бүркемелер

**Бүркемелер** - карсыластың барлауынан әскерлер мен объектілерді жасыруға немесе олардың сыртқы түрін өзгертуге арналған инженерлік конструкциялар мен жергілікті заттар. Қолданылу аукымы мен міндетгерінің сипатына карай стратегиялық, оперативтік және тактикалық бүркемелер болып бөлінеді. Бүркемелер табиғи (ормандар, бұталар, тегіс емес жер бедерлері, құрылыстар және т.б.) және жасанды (инженерлік бүркеніш конструкциялары) болып бөлінеді. Соңғылары табиғи бүркемелермен бірге қолданылып, оптикалық, радиолокациялық, кұрастырылған және арнайы болып бөлінеді. Оптикалық бүркемелерлер бүркенішті объектілер мен карсылас арасындағы әр-түрлі кедергілер. Табельдік бүркеніш жинақтарынан, сондай-ак жұмсалған және жергілікті бүркеніш құралдарынан койылады. Оптикалық бүркемелерге: әуе және жер үсті барлауынан жасыратын бойтасалау; көлденең бүркеніштер және әуе барлауынан жасыратын аспалы бүркеніштер; жер үсті барлауынан жасыратын тік және қиғаш бүркеніштер; деформациялайтын бүркеніштер (объекті пішінін өзгертетін), макеттер кіреді. Радиолокациялық бүркемелер: бүркеніш экраны, радиотолкындарға арналған жергілікті кұралдардан жасалған түссіз кедергілер. Бүркеніш-бөгеттерге қарсыластың радиолокаторының экранында объекті табуға кедергі жасайтын белгілер беретін бұрыштық (дипольді) көрсеткіштер жүйесі жатады. Құрастырылған бүркеніштер — оптикалық бүркеніштердің немесе бүркеніш-экрандардың бүркеніш-бөгеттермен бірігуі. Арнайы бүркеніштер — объект сәулеленуін экранға түсіруге арналған қондырғы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бұйрықты сөйлем

**Бұйрықты сөйлем** (  ) - қимыл-әрекетке итермелу мақсатында айтылған сөйлем. 

Бұйрықты сөйлем көбінесе ауызекі тілге тән. Бұйрық мағынасы әр түрлі реңкте білдіріледі: егер бұйыру қатал талап мағынасында жұмсалса, дауыс көтеріңкі айтылады, ал өтініш, тілек мағынасында айтылса, бәсең айтылады.
Бұйрықты сөйлемдердің баяндауыштары етістіктің бұйрық және қалау райлары арқылы жасалады: 
* 1. Баяндауыштары етістіктің бұйрық райының 2-жағында болса, Бұйрықты сөйлем бұйрық, талап ету мәнінде айтылады. Мысалы:  -  Сен мен не істесем, соны істе! -  деді Ұлпан Шынарға сыбырлап (Ғ.Мүсірепов).
* 2. Баяндауыштары бұйрық райының 3-жағында болса, Бұйрықты сөйлем талап, тілек мәнінде айтылады. Мысалы: Қара көктің жал-құйрығы қара ғой, қаралы aт осы болсын! -  деді (М. Әуезов). 
* 3. Баяндауыштары етістіктің бұйрық райында айтылып, оған -шы/-ші қосымшасы жалғанса, Бұйрықты сөйлем тілек, жалыныш немесе сыпайы түрде бұйыруды, кейде сес көрсетіп, қорқыту мәнін білдіреді. Мысалы: Орныңнан ары отырған бер отырушы, Қолымда қармағым жоқ ілдіргелі (халық өлеңі).  -  Қане, осы баланың бәйгесін бермей көрші (Ғ.  Сланов). 
* 4. Баяндауыштары етістіктің қалау, бұйрық райлары тұлғасынан жасалғанда, Бұйрықты сөйлем ұран, үндеу мағынасын білдіреді: Мысалы:  -  Канта, түс аттан! Қапта тегіс! -  деп Көтібақ, Топай, Торғай жігіттерін де тұтас айдап салды (М. Әуезов). 
* 5. Баяндауыштары ашық райдың келер шақ тұлғасынан жасалса, бұйрық мағынасын білдіреді. Мысалы: Бүгіннен бастап олармен сөйлеспейсің (М. Әуезов).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Консоме

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Консоме"]]

**Консоме** - 1) әр түрлі сорпалардан (сүйекті сиыр және бұзау еттерінен, үй құстарынан) және қоспалардан тұратын көжелер; 2) ет немесе құс етінен қайнатылған күшті сорпа, кейде сүйек сорпасында ет сорпасы қайнатылған "қос" сорпа. Ертеректе француз және орыс мейрамханаларында қолданылған. Қазіргі заманда консоме зиянды болып саналады, себебі организмде холестериннің жинақталуына ықпал етеді. Қазіргі мейрамханалық түсінікте консоме — бәлішпен берілетін күшті және тұздалған сорпа.

## Дереккөздер
Будан сөздер

**Будан сөздер** () —  әртүрлі тіл элементтерінен жасалған сөздер. Мысалы: "автодүкенші" сөзі  -  гректің авто, арабтың дүкен, қазақтың -ші жұрнағынан жасалған.

## Дереккөздер

Санат:Лингвистика
Понтон

**Понтон** (,  — көпір) — 
#Cуда әр түрлі құрылғыларды ұстап түру үшін ағаштан, металдан, пластмассадан, резеңкеленген матадан немесе темір-бетоннан жасалатын карапайым жүзу құралы. Понтондар қалқыма көпірлер немесе сал қайықтардың жүзбелі тірегі ретінде понтон парктерінде, сондай-ақ жеке көлік құралы ретінде қолданылады. Понтондар ашық және жабық (палубалы) болып келеді. Понтон суда өзінің қозғалтқышының, борт сыртындағы агрегаттардың көмегімен жылжынды немесе тіркемелі және ескекті болады. Таспалы-көпір понтондары мен таспалы-сал қайықтар құрамына тірек конструкциялары және жүзу бөлігінің элементтері кіреді. Понтондар жүзбелі доктардың (кеметұрақтардың), көтергіш крандардың, кемежайлардың, жер казғыштардың және басқа құрылыстардың тіреуі ретінде қызмет етуі мүмкін, сондай-ақ өзендерде, каналдарда, таяз теңіз өңірлерінде теренде жүзетін кемелерді тасымалдау үшін қолданылуы мүмкін; 
#Қатты (металлдан) немесе жұмсақ (резеңкеленген матадан) жасалған, батып кеткен кемелерді көтеруге қолданылатын цилиндрлі сыйымдылықтар.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сап ұзындығы

**Сап ұзындығы** — бірінші қатардан (алдыңғы тұрған әскери қызметшіден) соңғы қатарға дейінгі (соңында тұрған әскери қызметшіге дейінгі) ара қашыктық, ал машиналар қимылында олардыд бірінші желісінен (алдында түрган машинадан) соңғы машина желісіне (соңғы тұрған машинаға) дейінгі ара қашықтық.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шпанн Отмар

**Шпанн Отмар** (1878-1950) - австриялық әлеуметтанушы және философ; Вена профессоры; Платон және Аристотельдің философиясын әмбебаптандырғандықтан пайда болған, неміс мистицизмі және неміс идеализмі туындатқан жалпы ұғымдағы категория туралы ілім, орталығы - «бүтіндік». Осы көзқарас бойынша индивидуалистерге қарсы күресті, эмпиризм, механицизм және материализмнің философиядағы да, әлеуметтанудағы да жекелікті мойындамады.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Өрт, зілзала, үйінділер аймағы

**Өрт, зілзала, үйінділер аймағы** (Зона разрушений, завалов, пожаров) — ядролық және жай оқ-дәрілер жарылысы салдарынан пайда болған жергілікті жер ауданы. Онда орман, тас, топырақ және басқа үйінділер пайда болады, ерт шығады. Зілзалалардың аймағы жаппай (толық), күшті және баяу аймақтар больш бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бірқалыпты емес қозғалыс кезіндегі орташа жылдамдық

**Бірқалыпты түзусызықты қозғалыс графигі **- Көрнекілік үшін қозғалысты график көмегімен сипаттауға болады.Бірқалыпты түзусызықты қозғалысты график түрінде бейнелеу тәсілін қарастырайық.

Бастапқы t0=0 болған мезетте дененің координатасы х0, ал кез келген t уақыт мезетіндегі координатасы х болсын. Сонда орын ауыстыру 1=х-х0 болады. Ал бірқалыпты қозғалыс кезіндегі орын ауыстыру l=v-t екені белгілі. Мұндағы жылдамдық тұрақты шама болғандықтан, бірқалыпты қозғалатын дененің орын ауыстыруы қозғалыс Уақытына тура пропорционал. Осы екі өрнекті салыстыра отырып, бұлай жазуға болады: x-xQ=vt. Өрнектегі х0 -ді теңдіктің оң жағына шығарып, бұлай өрнектей аламыз: х= x0+vt.

Бұл өрнек бірқалыпты түзусызықты қозғалатын дененің немесе материялық нүктенің қозғалыс теңдеуі деп аталады. Осы теңдеуді қолдана отырып, дененің кез келген уақыт мезетіндегі координатасын табуға болады.

Айталық, дене бірқалыпты қозғала отырып, әрбір секунд сайын 3 м аралықты жүріп өтсін. уақыт қозғалыс басталған мезеттен есептеледі. Бұл жағдай үшін дене координатасының Уақытқа тәуелділігі төмендегідей кесте түрінде беріледі:

Мұндай кесте арқылы біз дененің кез келген уақыт мезетіндегі орнын, яғни координатасын және оның қандай да бір орын ауыстыруға жіберген Уақытын анықтай аламыз.

Енді осы кестедегі мәліметтерді пайдаланып, дене қозғалысының графигін сызайық. Ол үшін горизонталь оське (абсциссалар осіне) өткен Уақытты, ал вертикаль оське (ординаталар осіне) дене координатасының мәндерін сәйкес масштабпен саламыз. Сонда Бұл қозғалыстың графигі түзу сызық болып шығады. Бұл бірқалыпты қозғалатын дене координатасының Уақытқа сызықтық тәуелді екенін білдіреді. Сөйтіп, бір-қалыпты тузусызықты қозғалатын дененің немесе материялық нүктенің координатасы уақыттың сызықтық функциясы болып табылады деген тұжырым жасауға болады.

Дене координатасының Уақытқа тәуелділігі графигін дененің қозғалыс траекториясымен шатастыруға болмайды. Координатаның уакытқа тәуелділігі графигінің кескініне карап, қозғалыс жылдамдығы туралы да айтуға болады. График кескіні неғұрлым тік болса, жылдамдықтың да соғұрлым үлкен болатынын білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Астрономия
Жалпы әскерлік тактикалық жаттығу

**Жалпы әскерлік тактикалық жаттығу** — құрлық әскерлерінін арнайы әскерлері мен баска да әскер түрлерін және қарулы күштердің басқа түрлерін катыстыра отырып мотоатқыш, танк бөлімшелерімен, бөлімдермен және құрамалармен әткізілетін жаттығу; әскерлердің, командирлар мен штабтардың далалық жағдайда шыңдалуының, олардың ұрыс жүргізу шеберлігін жетілдірудің негізгі түрі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бүркемелік бөлімдер

**Бүркемелік бөлімдер** — арнайы дайындық пен техникалық құралдарды талап ететін күрделі бүркемелік жұмыстарды атқаратын инженерлік әскерлердің арнаулы бөлімдері. Бүркемелік бөлімдер басқару пункттерін, жабдықтау станцияларын, базалар мен коймаларды, маңызды объектілерді бүркемелеуге, сонымен катар алдамшы құрылыстарды жасауға пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шоқ, шұбар

thumb|200px|қайың
**Шоқ, шұбар** — жазық дала мен орманды даланың суайрықтарындағы ылғалды жерлерде өсетін табиғи қайың, кейде терек немесе тал ормандары мен тоғайларының телімдері. Көбінесе Солтүстік Қазақстан мен Батыс Сібір ойпатында таралған.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Понтонды өткел

**Понтонды өткел** — понтондық көпірлермен су бөгеттері арқылы өскелерді өткізуге арналып, понтонды парктерден құрастырылған өткел. Понтонды өткел сал қайықты-көпірлі конструкциялардан (понтондардан, тіреуші және жүргінші бөліктерден, тұрақ элементтерінен) тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Николай Александрович Бердяев

right|150px
**Николай Александрович Бердяев** (1874-1948) - орыс философы, экзистенциалист.

Оның философиясының негізі - еркіндік. Еркіндікпен бір қатарда шығармашылық, тұлға, рух, Құдай ұғымдары тұрады.

Бердяев ұлт пен мәдениет, мөдениеттегі жалпыадамзаттық және ұлттық бастаулар, мәдениет және өркениет, соғыс сияқты" бегейлі мөселелерді талқылауға көп көңіл бөлді. Орыс рухы туралы пайымдауларында Бердяев орыс pухының пейзажы" орыс жерінің "пейзажына" сәйкес келеді - деді. Сонымен бірге, Бердяев  орыс халқына тән бюрократгық орталықтандырылған билікгі жақтау, саяси өмірдегі стихия мен иррационалдылық, ұйымдастыруға әлсіздік сияқты ділдік белгілерді атап өтгі. "Орыс халқыңда, - деді Бердяев, - кез келген мәдениетке, тұлғалық бастауларға, оның құқықтары мен абыройлығына, барлық құндылықтарға қарсы мистикалық толассыз қарсы әрекет бар . Жалпы орыс мәдениетіне, оның пікірі бойынша амбиваленттік тән. Бердяев орыс халқындағы мейірімділікті, тынымсыз адамгершілікті жоғары бағалады. Сондықтан 1917 жылдан кейін рухани мәдениетті талкаңдау ұзаққа созыла алмады, түбіңде мәңгі рухани күш қайтадан құдіретіне енеді, - деді. Басқа да орыс философтары сияқты Бердяев "мәдениет" және өркениет ұғымдарын бір-бірінее ажырта қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:1874 жылы туғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей философтары
Сапалық шектеулер

**Сапалық шектеулер** — стратегиялық құралдарды жеткізу немесе оқтұмсық санының лимитіне қарағанда қару жүйесінің қуатына немесе типіне салынған шектеулер.

Стратегиялық қаруларды шектеу туралы екінші келісімде (**ОСВ-2**) бұндай сапалы шектеулер әр жақтың құрлықаралық баллистикалық ракеталар санының 1-ден артық болмауын, межелік салмақ және жіберу салмағына, сондай-ақ ракета тасушылардың санына да шектеу қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Орта Азия қалалары

ХІ-ХІІІ ғасырлар аралығында Орта Азия мемлекеттерінде көптеген қалалар болған. Олардың көбі самани дәуірінен бері дамыған қалалар еді. Қарахандардың Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстан жерін жаулап алуы халықтарға ортақ мәдениеттің дамуына жол ашып, ортағасырлық қалалар мәдени және ғылыми орталыққа айналды. Орта Азиядағы ірі ортағасырлық калалар - Самарқан, Бұхара, Термезу, Мерв, Үргеніш көлемі және халкының саны жағынан өсіп отырды. Орта Азия қалалары қолөнердің орталығы болды. Орта Азия қалаларының орталығы – цитадель, ал қаланың сыртындағы қолөнершілер мен саудагерлер тұратын бөлігі рабад деп аталған. Қалаларда мешіттер, кесенелер мен мәдени, ғылыми орталықтар салынды. Ортағасырлық қалаларда сауда орталығы - жәрмеңкелер көптеп ашылды. Орта Азия қалаларындағы жәрмеңкелерге Қазақстан жерінде тұратын халықтар өздерінің малдарын айдап әкеліп, сауда жасап, қаладан күнделікті тұрмысқа қажетті қолөнер заттарын сатып алып отырды. Қала мен ауыл адамдарының арасындағы байланыс дамыды. Самани әулеті түсында бой көтерген қаланың бірі - **Бұхара**. Бұл қала елдің әкімшілік-басқару орталығы болып қана койған жоқ, сонымен қатар мәдениет, білім мен ғылым орталығына айналды. Шығыстың ұлы ғалымы Әбу Әли ибн Синанын балалық және жастық шағы Бұхара қаласында өтті.

Қаладағы **Әмір сарайында** сол кездегі үлкен кітапхана жұмыс істеген. X-XV ғасырларда Орта Азиядағы ірі қалалардың бірі **Самарқан** болды. XV ғасырда елдің астанасы болған қала кеңейіп, Ұлықбектің кезінде мәдениет және сәулет өнерінің орталығына айналды. 1428-1429 жылдары Самарқан қаласында аспан олемін бақылайтын орын - обсерватория салынды. Обсерваторияда Ұлықбектен баска Қазы–Заде Руми және Гиясуддин Жәмшид жұмыс атқарды. Ұлықбек өз заманында «Гурган астрономиялық кестесін» жасады. «Ұлықбек Зиджі» кестесі ғаламшарлардың (планеталардың) қозғалысын бейнеледі. Самарқан қаласында сол заманғы ең ірі кітапхана болды. Кітапхана қорында **15 мың кітап** сақталған. 1417-1420 жылдарда Самарқан қаласының ортасындағы Регистан алаңында ең ірі медресе жұмыс істеді. Бұл ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші біздің заманымызға дейін сақталып, қазіргі Самарқан қаласының көрікті жерлерінің біріне айналған.

## Дереккөздер


Cанат:О

Санат:Тарих
Санат:Дүние жүзі тарихы
Санат:Ортағасырлар
Резервтегі әскер

**Резервтегі әскер** (Резервные войска) — белгілі бір уақытқа дейін сақталатын және жағдайдың өзгеруіне, жаңа міндеттердін тууына байланысты іске қосылатын әскер, әскери техника, қару-жарақ, материалдық қор. Мақсатына және колданылу көлеміне карай тактикалық, оперативтік, стратегиялық және мемлекеттік болып, бөлінеді. Тактикалық резервке жалпы әскери бөлімдер, танкіге қарсы ататын артиллерия, инженерлік және байланыс құралдары, бөлімдері, т.б. кіреді. Бұлар ұрыс кезінде туатын міндеттерді орындауға пайдаланылады. Оперативтік резервтер құрамында ұрыс жүргізіп жатқан әскерлердің құрамын нығайтатын танк, моторлы атқыштар бөлімдері мен құрамалары, артиллерия, инженерлік, химиялық құрамалар т.б. әскерлер болады. Стратегиялық резервтер — әскер түрлерінің жоғары бас қолбасшылыққа тікелей бағынатын бөлімдері мен құрамалары және бірлестіктері. Олар соғыс қимылдары жүріп жатқан жерде немесе тылдағы ауданда орналасады. Қажетті жағдайда майданға жіберіледі.

Резервтегі әскерге сондай-ақ еліміздің тылындағы коймаларда, базаларда, әскери өнеркәсіптерде сақталатын соғыс техникасы, қару-жарақ түрлері де жатады. Мемлекеттік резервтер — әскер қатарына шақырылуға кезегі келгендер және запасқа шыққан әскери міндеттілер, энергетикалық ресурстардың, стратегиялық шикізаттын, азық-түліктің, жөндеу құралдарының қоры. Резервтегі әскерді ұйымдастыру және тиімді пайдалану мен қайта калпына келтіру қарсыластың күші мен құралдарынан басым түсуді қамтамасыз етуге, соғыс пен операцияның мақсатына жетуіне мүмкіндік береді.
## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы

**Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы** — құрлык әскерлері мен ҚК-дің басқа да әскер түрлерінің бөлімшелері, бөлімдері мен құрамалары қатысатын ұрыс. Олардың күштері біртүтас жоспармен ортақ мүддеге біріктіріледі және мақсаты, уақыты мен орны бойынша келісіледі. Қарудың барлық түрінен ату, қатысушы әскерлердің (күштердің) белсенді де батыл кимылдары, куатты соққысы аркылы карсыласты талқандауға кол жеткізіледі. Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы шабуылды және қорғанысты болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Кезектес салалас сөйлем

**Кезектес салалас сөйлем**  — синтаксистік компоненттерінде баяндалатын іс-әрекеттің бірінен соң бірі кезектесіп іске асатындығын білдіретін кұрмалас сөйлем. Кезектес салалас сөйлемнің бір ерекшелігі тек жалғаулықтар арқылы байланысатынында. Кезектес салалас сөйлемді жасауға қатысатын жалғаулықтар: біресе, бірде, кейде. Мысалы: Кейде қабағы түксие қалады, кейде бет әлпеті күлім қағады (Б. Майлин).Қазан тұрып біресе атын мақтады,біресе өзін мақтады,бірақ айналып келгенде,бәрі де Бегілдің өнерін сөз етісті(Қорқыт)

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Болымсыз сөйлем

**Болымсыз сөйлем** (  ) - объективті болмыстың, ойлаған ойдың, іс-әрекеттің болмайтының, орындалмағаның хабарлайтын сөйлем. Болымсыз сөйлем болымды сөйлем негізінде жасалады, бірақ оған қарама-қарсы мағынаны білдіреді. Сонымен бірге айтылған ойға стильдік реңк, эмоционалды-экпрессивті сипат береді. Жасалу жолдары: 
* 1) Болымсыз сөйлемдер -ма/-ме тұлғалы болымсыз етістіктердің баяндауыш қызметінде не баяндауыш құрамында жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Торсанның бейітіне ешкім келіп, құран оқымайды екен (Ғ.Мүсірепов); 
* 2) есім мен есімшелі баяндауыштардың кұрамында емес көмекші етістігінің жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Бірақ оның не екенін, қандай адамдар екенін Демеқул түсінген емес (С.Ерубаев); 
* 3) жоқ сөзі баяндауыш кызметінде немесе күрделі баяндауыштың кұрамында айтылу арқылы жасалады. Мысалы: Сол сәттен бастап жас босанған анаға салмақ түсірген жоқ (К. Жұмаділов); 
* 4) -сыз/-сіз формалысын есімдер баяндауыш кызметінде жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Бұрын осы балалар тумай тұрған кезде, қалай өмір сүріп келгені белгісіз (К.Жұмаділов); 
* 5) сөйлем кұрамында ешкім, ештеме, ешбір, дәнекте, тук тағы басқа болымсыз есімдіктер жұмсалуы арқылы болымсыздық мән күшейе түседі. Мысалы: Жүрегінде ешкімге алдырмайтын, түкпірге тыққан бір қатты беріш бар (К. Жұмаділов); 
* 6) сөйлем кұрамында болымсыздық мағына беретін сөздердің (безу, қашу, тайсақтау, кері кету, жоғалу, ғайып болу, бой тарту тағы басқа) жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Ол заманнан бұл ел бір жола безініп болған (Ғ.Мүсірепов).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Көжелер

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Көже"]]
**Көжелер** — біріншіден, суда пісірілетін және 50%-ы судан тұратын, екіншіден, нан және жеміс көжелерінен басқалары бірінші тағам болып саналатын әр түрлі сипаттағы тағамдар тобы. Дайындау әдісі бойынша көжелер ірі ұлттық және географиялық аймақтар бойынша ажыратылады. Шығыс Еуропада көженің негізгі түрі — сорпалар мен езбе-кәжелер. Шығыс Еуропаға орысша типті қатық көжелер, яғни негізгі қайнатпаға бірнеше құрамдас бөліктер (5—20), оның ішінде көкөністер, жармалар, татымды шөптер, майлар қосылатын көжелер тән. Мысалы, славян типіне тән щи, борщ. Қатық көжелерден басқа орыс көжелерге салқын көжелер — тюра, окрошка, ботвинья және ыстық көжелер — уха және похлебка, сонымен қатар сұйық бөлігін су емес, қышқыл-тұзды арнайы орталар — квас, қияр түздығы құрайтын көжелер — калья, тұз көже, қышқыл көже жатады. Бұл топқа, сонымен қатар Молдавия және румын чорбалары жатады. Грузияда сорпа негізінде дайындалған жұмыртқа-қышқылды қатық қосылған көжелер (чихиртма) кең тараған, сонымен қатар қатық көжелер де бар (харчо). Әзірбайжан мен Шығыс Грузия, Солтүстік Кавказға қыш ыдыстарда тұмшапеште пісірілетін көжелер (пити, чанахи, путук) төн. Орта Азияның негізгі көже типі — "қуырылған" көжелер, онда, алдымен, етжәне көкөніс бөлігін майда қуырады, содан кейін су қүйылады, және сүт қышқылды көжелерде пісірілген жарма-көк- өніс бөлігіне су орнына сүт қышқылды өнімдер құйылады. Қиыр Шығыста, Қытай мен Жапонияда құрама көжелер кең тараған. Онда, дайын ыстық сорпаға дастарқан басында эр түрлі алдын ала жеке пісірілген және суық және кепкен түрінде жеке ыдыстарға салынған дайын өнімдер — ет, балық, терпанттер, шаян, күріш, пияз, көкөністер, дәмқосарлар беріледі, оларды өз қажетіне қарай қосып жеке көже жинақтайды.
## Дереккөздер
Өлі кеңістік

**Өлі кеңістік** (Мертвое пространство) — залалданбайтын кеңістік, атыс позициясынан ату кезінде снарядтың, ракетаның, оқтың және басқалардың тікелей тиюінен нысана жойылмайтын атыс қашықтыгының негізіндегі кеңістік.
Өлі кеңістіктің аумағы қарудың конструкциялық ерекшеліктері мен баллистикалық қасиеттеріне (снарядты, ракетаны, оқты және т.б. кетеру бұрыштарының өлшеміне), нысана орналасқан жер бедеріне, тасаның биіктігі мен еніне, осы тасадан атыс позициясының орналасу қашықтығына байланысты. Өлі кеңістіктің қарудың конструкциялық ерекшеліғіне байланысты тереңдігі орташа есешіен (тегіс жерде) танкілерде 40 м-ге дейін, танкіге қарсы басқарылатын ракетада 75-100 м-ден 500-600 м-ге дейін, тактикалық ракеталарда — бірнеше км, оперативтік-тактикалық ракеталарда
—ондаған км. Өлі кеңістіктің аумағы берілген қарудан атудың ең аз кашықтығына сөйкес келеді. Әуе нысаналарын зенитті қарумен атқанда пайда болатын өлі кеңістік өлі түтікше деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эпикуреизм

**Эпикуреизм** - Эпикур негізін қалаған, соның атымен аталған ежелгі гректік және римдік философиядағы материалистік бағыт. Эпикурлықтар Афинада эпикурдың өз мектебіне қалдырған бақшасында жиналатын. Бұл бақша ежелгі заманда «Бақша» деп аталды.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Шоқ қарағай

thumb|Шоқ қарағай
**Шоқ қарағай** - әдетте, жақсы қопсыған құмдақ топырақта өскен қарағай орманы. Кейде "Шоқ қарағай" термині жапырақты орманның немесе жалпы орманның синонимі ретінде қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Аутистік ойлау

**Аутистік ойлау** (грек, autos — өзім) — тұлға немесе мәдени феноменнің тұйық, терең үңілген типі, тұлғаға қатысты «шизоид» термині де қолданылады. Оны «шизофреник» түсінігімен ауыстыруға болмайды. Шизоид — туысқандарының қанында шизофреникалық гендердің болуы мүмкін, бірақ, өзі шизофрениямен ауыра алмайды, өйткені, бұл орынды оның сипаттамалық типі алып қойған, оның басты белгілері: өзіне-өзі сіңу (интроверсия) және материалды өмірмен салыстырғанда рухани өмірді басты деп есептеу. Бұл мағынада аутистік ойлау — идеализмнің синонимі. Бірақ аутистік ойлау философиялық емес, психологиялық ұғым болып табылады. Шизоид-аутист міндетті түрде ақын не философия профессоры емес, маңыздысы — оның санасы белгілі бір бағытта жұмыс істейді. Аутистік ойлау ұғымын швейцариялық психолог және психиатр Эуген Блейлер енгізген, ал Эрнест Кречмер «Тән қүрылымы және мінез-құлық» деген кітабында оны суреттеп берген. Әдетте, ол арық және үзын түра, салқынқанды, тарамысты болып келеді. Әр мәдениеттің, өнердің, әртүрінің өзіндік адам типі бар. XX ғ. аутист-шизоидтар жиі кездеседі. Сыртқы тұрқымен аутистік типке жататын XX ғ. мәдениетінің ұлы өкілдері: Джеймс Джойс, Густав Малер, Арнольд Шенберг, Дмитрий Шостакович, Карл Густав Юнг. XX г. Аутистік ойлау тек жеке тұлғалар емес, сонымен бірге тұтас ағымдарға да тән.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Мәдениет
Бейтарап сөздер

**Бейтарап сөздер**  — стилистикалық синонимдері жоқ, әр түрлі стиль саласында қолданыла беретін сөздер: қағаз, қарындаш, жер, орман, су, үш, бес, оқу, келу.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Понтонды парк

**Понтонды парк** — жүзбелі көпірлерді салу, сондай-ақ тасымалданатын сал қайықтарды жинауға арналған техникалық құралдар кешені. Понтонды парктер *жеңіл* — жүк көтергіштігі 25 т-ға дейін және *ауыр* — 40-80 т. болып бөлінеді.

Понтонды парк сал қайықты-көпір конструкцияларынан, көліктік құралдардан, моторлы су құралдарынан және көмекші құрал-жабдықтардан тұрады. Сал қайықты-көпір конструкциялар понтондардан, тіреуші және жүргінші бөліктерден, кемежай элементтерінен тұруы мүмкін.

Тіреуші конструкциялар ретінде прогондар (бөренелер), фермалар немеее қазықтардан жиналатын аралық құрылыстар қолданылады. Жүргінші бөлігі ағаш (қалқаннан) немесе металдан жасалады.

Көліктік құралдар көп жағдайда жоғары өтпелі автомобильдер болып табылады. Моторландырғыш құралдар ретінде көпірлер салу үшін және сал қайықтарды жылжыту үшін қолданылатын катерлер қызмет етеді. Бірқатар понтонды парктерде көбінесе үрлемелі понтондармен бірге кемердің сыртындағы агрегаттар қолданылады. Көмекші құрал-жабдықтар мен қосымша құрылғыларға крандар, жол төсеніштер, зәкірлер, анкерлер, жабдықтар жинағы, жабдықтар және т. б. жатады.

Кейбір армияларда өздігінен жүретін (*амфибиялық, шабуылдық*) понтонды парктер болады. Өздігінен жүретін Понтонды паркде негізгі элементтердің барлығы амфибия-машинасына біріктіріледі. Понтондардың конструкцияеына қарай Понтонды паркден жеке жүзбе тірегі бар жүзбелі көпірлер және жүзбелі таспалы-көпірлер жасалуы мүмкін.

Соғыстан кейінгі кезеңдерде негізінен жаңа типтегі **понтонды көпірлі парк** (ПКП) құрылды. Мұнда жиылмалы буындардан таспалы-көпірлер мен таспалы-сал қайықтар жиналады. ПКП әскерлердің өткелден өтуін едәуір тездетеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Картаны қайта өңдеу

**Картаны қайта өңдеу** (Подъем карты) — картадағы жергілікті жер элементтерінің көрнекілігі мен жақсы оқылуына қол жеткізу мақсатында олардың түсін немесе шартгы белгілерін ұлғайту немесе атап көрсету арқылы кайта өңдеу. Берілген ауданның жергілікті бедерін анықтайтын жергілікті жер элементтері, сонымен қатар жергілікті жер заттары және салыстырмалы түрде үлкен емес, бірақ орындалатын міндет үшін
маңызды рөл атқаратын бедер пішіндері кайта өңделеді. Бір түсті карталар (уакытша басылымдағы, бланкалар) жиі өнделеді. Көп түсті картадағы жергілікті жер элементтерінің (су, тас жолдар, ормандар және т.б.) ашық түспен бейнеленуі әдетте, қайта өндеуді қажет етпейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Болымсыздық

**Болымсыздық** (жоққа шығару) (  ) - сөйлем компоненттері арасында жасалған байланыс жоғалғандығың білдіретін сөйлем мағынасынынэлементі. Мысалы, Асқар жұмысқа келмеді дегенде Асқар мен жұмыс арасындағы байланыс жоққа шығарылып тұр. Болымсыздық тұтас сөйлемге де не сөйлемдегі бір тұжырымға да катысты болуы мүмкін. Болымсыздық болымсыздық мәнді білдіретін сөздер, қосымшалар арқылы жасалады. Болымсыздық қазақ тілінде жоқ, емес сөздері арқылы, болымсыздық есімдіктері және -ма-ме қосымшалары арқылы беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Көкнәр дәндері

**Көкнәр дәндері**. Алдымен көкнәрді жылы сумен жуады, содан соң екі рет ыстық қайнаған сумен жидітеді: бірінші ретінде дереу суын төгіп тастайды, екінші ретінде көкнәр сәл булануы үшін бір минуттай ұстайды. Ыстық суда көп түрғызуға болмайды, себебі оның майы жоғалып, көкнәр дәмсіз болады. Содан соң көкнәрден суын сығып алады, келіде үгіп, қантпен немесе тосап шырынымен тұтқырлық беру үшін араластырады. Әйтпесе көкнәр кондитерлік өнімге жабыспайды немесе дәмсіз "құмды" массаға айналады. Кондитер өндірісінде қолданылады.

## Дереккөздер
Шоқима қарлар мен мұздар

**Шоқима қарлар мен мұздар** — биік таулардағы мұздар мен тұтас мұздардың үстінде пайда болған түс кезіндегі күн сәулесіне қарама-қарсы қисая орналасқан үшкір ұшты түзілімдер. Памир тауларындағы олардың биіктігі 2 м-ге, Оңтүстік Америкадағы Андыларда - 4—6 м-ге дейін барады.
## Дереккөздер


Санат:География және геодезия