open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қаратөбе ауылдық округі (Қаратөбе ауданы)

**Қаратөбе ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қаратөбе, Шөптікөл, Соналы, Үшағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Қаратөбе ауылы.

## Тарихы
2013 жылы таратылған Шөптікөл ауылдық округі (орталығы Шөптікөл ауылы) қосылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 6002 адамды (3082 ер адам және 2920 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы ауылдық округтері
Директорлар кеңесі

**Директорлар кеңесі** — акционерлік қоғамның сайланбалы органы. Акционерлердің жалпы жиналасының айрықша құзыретіне жататын мәселелерді шешуді қоспағанда, қоғамның қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Директорлар кеңесі қадағалаушылар кеңесі деп те аталады. Директорлар кеңесінің айрықша құзыретіне мына мәселелер жатады: қоғам қызметінің басым бағыттарын айқындау; акционерлердің жылдық, кезектен тыс жалпы жиналыстарын шақыру; акционерлердің жалпы жиналысының күн тәртібін бекіту; жалпы жиналысқа қатысуға құқылы акционерлердің тізімін жасау, жиналыстың өткізілетін күнін белгілеу, оны ұйымдастыруға қатысты басқа да мәселелер; акциялар бойынша дивидендтің мөлшерін және оны төлеу тәртібін белгілеу; мүліктің бағасын, эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру және сатып алу бағасын айқындау, қоғамның атқарушы органын құру оның өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату; қоғамның бөлімшелерін құру және өкілдіктерін ашу; қоғамның сақтық қорын пайдалану; қоғамның тіркеушісін бекіту; заңда және қоғамның жарғысында көзделген өзге де мәселелер. Директорлар кеңесінің мүшелерін акционерлердің жалпы жиналысы 1 жылға сайлайды. Директорлар кеңесі акционерлердің жылдық жалпы жиналысының қарауына жылдық есепті, бухгалтерлік теңгерімді, пайда мен залал есебін, қоғамның пайдасы мен залалын бөлуді ұсынады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Самсы ауылдық округі

**Самсы ауылдық округі** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қопа, Самсы, Тарғап ауылдары кіреді. Орталығы – Самсы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері
Батық ауылдық округі

**Батық ауылдық округі** – Қарағанды облысы Шет ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Батық ауылы кіреді. Орталығы – Батық ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы ауылдық округтері
Шағын кәсіпорын

**Шағын кәсіпорын** — жұмыскерлерінің саны заңнамалық жолмен белгіленген мөлшерге сай келетін (экономиканың түрлі салаларында түрліше болып келеді) салық жеңілдіктерін, несие бойынша жеңілдіктер алатын басқа да мемлекеттік қолдау көрсетілетін субъект. Жұмыс істеушілер саны немесе шаруашылық қызметіне қатысты шектеулер ерекше белгілері болып саналатын заңды тұлға құқығы бар дербес әрекет етуші шаруашылық субъектісі; кәсіпкерлік қызметтің барынша икемді және өсіңкі даму нысанына ие нарықтық құрылымның маңызды элементі. Шағын кәсіпорынды шағын бизнес субъектісі немесе шағын бизнес кәсіпорны деп те атайды. Қазақстанда шағын бизнес кәсіпорындары — серіктестік немесе өндірістік кооператив нысанында белгіленген тәртіппен тіркелген, жұмыскерлерінің орташа жылдық саны 50 адамнан аспайтын, активтерінің жалпы құны жылына орта есеппен заңды тұлғалар 60 мың еселік есептік көрсеткіштен аспайтын, банк және сақтандыру қызметі аясынан басқа салада істейтін заңды тұлғалар — шағын кәсіпкерлік субъектілері. 2005 ж. 1 қаңтардағы жағдай бойынша республикада 6679 шағын кәсіпорын тіркелді;

## Сілтемелер
*Шағын бизнес
*Бизнес
*Өнеркәсіп

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Құқық
Санат:Заң
Абгора

**Абгора** — піспеген жүзім шырыны (татымдық ретінде пайдаланылады). ол әзірбайжан және грузин асханаларында тұтас еттен бірқатар ет тағамдарын (гора-мусабе, сабзи-кавурма, турши-кавурма, палау) дайындау процесінде сірке суының орнына қолданылады етке жұмсақтық пен қышқыл дәм беру үшін қолданылады.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Тіл заңы

**Тіл заңы**, Тіл туралы заң, тілді мемлекетте қолдануды реттейді. Тіл заңы – мемлекеттің негізгі қолданыс құралы. Әрбір мемлекеттің Конституциясында тілді қолданудың жалпы бағыты көрсетіліп, оның қоғамдағы орны мен заңға сәйкес дұрыс қолданылуы қамтамасыз етіледі. Тіл заңын нақты іске асыру үшін үкімет пен парламентте арнайы комиссия құрылады. 20 ғасырдың 20 – 90-жылдар аралығында жарияланған Қазақстандағы Тіл туралы заңның құқықтық актілері, қаулылары, бұйрықтар “Қазақстандағы тіл саясаты. Құжаттар жинағы. 1921 – 91 жылдар” атты еңбекте жинақталып, жүйеленген. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілі. Қазақстанда заң жүзінде қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту жөнінде жаңа тілдік жағдай қалыптастыру саясаты қолға алынған (“Тілдер туралы” Заңы, Мемлекеттік бағдарламалар, т.б.). Қазіргі таңда Қазақстанда қазақ тілін модернизациялау шаралары жүргізілуде (терминологиямен бірегейлестіру, русизмді ығыстыру, т.б.). 
## Сілтемелер


Санат:Саясат
Санат:Заң
Ильинка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Ильинка** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл, Ильин ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде, Есіл өзенінің оң жағалауындағы бидайық, сұлыбас, бетеге басым өскен қара топырақты орманды дала белдемінде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1399 адам (680 ер адам және 719 әйел адам) болса, 2009 жылы 1258 адамды (628 ер адам және 630 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1897 жылы қаланған. Ильинкада алғашқы ұжымшар 1929 жылы құрылды. 1961 жылы ол көршілес Амангелді атындағы ұжымшармен, кейін Ильич атындағы кеңшармен бірікті. 1997 жылдан бастап кеңшар негізінде «Ильинское» ЖШС және 11 шаруа қожалығы ұйымдасқан.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, отбасылық дәрігерлік амбулатория, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Сарқан қалалық әкімдігі

**Сарқан қалалық әкімдігі** — Жетісу облысы Сарқан ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бірлік ауылы кіреді. Орталығы – Сарқан қаласы. 

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданы ауылдық округтері
Санат:Жетісу облысы қалалық әкімдіктері
Шекараны межелеу

## Шекараны межелеу
**Шекараны межелеу** шекараны демаркациялау — жергілікті жердегі мемлекеттер тепе-теңдік негіздерде құратын бірлескен комиссиялардың шекараны анықтау туралы халықаралық-құқықтық құжаттардың (шарттар, карталар, шекараның сипаттамалары) негізінде жергілікті жерлерде олардың арнаулы шекаралық белгілерін таңбалай отырып, мемлекеттік шекара шебін анықтау (Демаркация).Шекараны межелеу шеңберінде жергілікті жерлерде топография түсірім,аэротүсірім жасалады, соның негізінде шекаралық алаптың ірі ауқымды топография картасы құрастырылады, шекаралық белгілер орнатылады, олардың координаттары айқындалады. Шекараны межелеудің нәтижелері туралы шекараның қайта белгіленген шебінің өтуі сипатталатын хаттама толтырылады, оған шекара шебі көрсетілген карталар және әрбір орнатылған шекаралық белгінің хаттамасы тәсімімен, кейде фототүсірімдерімен қоса тіркеледі.Шекараны межелеу құжаттары уағдаласушы тараптардың заңнамасына сәйкес бекітілгеннен кейін күшіне енеді. Қазақстанның шекарасы алғаш рет 1920 — 25 жылы Қазақ АКСР-і құрылған кезде межеленді. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін көрші елдермен (Ресей, Қытай, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан) шекара қайта межеленіп, кейбір даулы мәселелер толық шешілді. Қазір Каспий теңізінің Қазақстанға тиесілі бөлігінің шекарасы анықталу үстінде.
## Дереккөздер
*Қазақ энциклопедиясы, 9 том
## Автор
*М. Қосымбетов

Санат:Шекаралар
Қарауылтөбе ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Қарауылтөбе ауылдық округі** — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарауылтөбе  ауылы кіреді. Орталығы – Қарауылтөбе ауылы. Округ құрамында болған ''Қырыққұдық'' ауылы 2020 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1376 адамды (731 ер адам және 645 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы ауылдық округтері
Серік Сләмбекұлы Шоқмайытов

**Серік Сләм- бекұлы Шоқмайытов**(1948 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы) – медицина ғылымының докторы (1991), профессор (1994). 
*Алматы мемлекеттік медицина институтын (1972,қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Buchenwald Children 26145.jpg
*Дәрігер, аспирант, ғылыми қызметкер, бас дәрігер (1972–87). 
*Қазақ ұлттық медицина университеттінде профессор, проректор (1993–95) болды. 
*1995 жылдан ҚР Үкімет аппаратында бөлім меңгерушісі, Республикалық ана мен бала денсаулығын қорғау ғылыми-зерттеу орталығында лаборатория жетекшісі қызметін атқарады.

Ғылыми еңбектері аллергология мен иммунология мәселелеріне арналған. 
60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер:
Сарыбастау ауылдық округі

**Сарыбастау ауылдық округі** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Арқарлы, Малайсары, Сарыбастау ауылдары және Балғалы, Малайсары, Тары темір жол бекеттері кіреді. Орталығы – Сарыбастау ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы ауылдық округтері
Кездейсоқ шама

**Кездейсоқ шама** – ықтималдық теориясының негізгі ұғымдарының бірі.Кездейсоқ шама – жағдайға тәуелді белгілі бір ықтималдығы бар әр түрлі мән алатын қандай да бір шама. Кездейсоқ шаманың маңызды сипаттамасының біріне оның таралу (үлестірілу) ықтималдығы жатады. Егер Х кездейсоқ шамасы шекті не шексіз әр түрлі *х1, х2, ... хn, ...* мәндер тізбегін қабылдаса, онда X кездейсоқ шамасының таралу ықтималдығы (таралу заңы) сол *х1, х2, ... хn, ...* мәндері мен оларға сәйкесті *p1, p2, ..., pn, ...* ықтималдықтарды көрсету арқылы беріледі. Кездейсоқ шаманың мұндай түрі дискретті кездейсоқ шама деп аталады. Басқа бір жағдайларда таралу ықтималдығы әрбір =[a, b] кесіндісі үшін aҚазақ энциклопедиясы, 4-том

Санат:Механика
Белағаш ауылдық округі (Бұқар жырау ауданы)

**Белағаш ауылдық округі** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аюлы, Белағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Белағаш ауылы. 

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Сабынкөктер тұқымдасы

**Сабынкөктер тұқымдасы** () – қос жарнақты шөптесін өсімдіктер, ішінара бұта және шырмауық тәрізділер, көпшілік түрлері *[[Сапрофиттер|сапрофит]]*, жартылай паразит және паразит болып келеді. Жер шарының барлық аймақтарында кездеседі, негізінен, қоңыржай және субтропиктік белдемдерде өсетін 250 туысы, 3 мыңнан астам түрі бар. Қазақстанда 23 туысқа бірігетін 170-тен аса түрі белгілі. Олар республиканың барлық облыстарында кездеседі. Сабынкөктер тұқымдасына жататын өсімдіктердің жапырақтары көбіне кезектесіп, кейбір түрлерінде қарама-қарсы не жеке-жеке орналасады. Гүлі қос жынысты, пішіні, құрылысы жағынан алуан түрлі болып келеді. Тостағаншасы ұзынды-қысқалы 4 — 5 тостағанша жапырақшалардан, күлтесі 4 не 5-тен тұтасып кеткен, пішіні дөңгелек не қос ерінді болады. Аталығы негізінен төртеу, аналығы жоғары жатынды, қос ұялы. Жемісі — көп тұқымды қорапша, сирек жидек тәрізді. Көптеген түрінің тұқымдары желмен тозаңданады, вегетативті көбейетін түрлері де кездеседі. Сабынкөктер тұқымдасының көпшілігі егістік пен шабындықтардың арам шөбі, кейбір түрлері улы болады, араларында балды және дәрілік түрлері де кездеседі. Қазақстанда өсетін 8 түрі (Бор сиякөгі, Жоңғар сабынкөгі, Нұрания сабынкөгі, Алатау бөденешөбі, Киікшөптес бөденешөп, Тарбағатай қандыгүлі, Шу-Іле қандыгүлі, Дауыр цимбариясы) Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
## Дереккөздер:


Санат:Сабынкөктер
Қоскөл ауылдық округі

* Қоскөл ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Қоскөл ауылдық округі – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қоскөл ауылдық округі – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы әкімшілік бірлік. 
 

Санат:Айрық беттер
Құсойнақ

**Құсойнақ** — күйіттеу кезеңі алдында және шағылысу кезінде құстарда байқалатын ерекше мінез-құлық.Құсойнақ кезінде мекиені немесе қоразы бір-біріне әр түрлі қимыл-қозғалыстар (тік ұшу, құлдырап төмендеу, т.б.) жасайды, алуан түсті қауырсындарын жайып, басындағы, мойнындағы тері өсінділерін түрлендіреді және әр түрлі дыбыстар шығарып, сайрайды. Мысалы, тауқұдірет бағыттаушы қанат қауырсындарының ұшын тербелтіп, малдың маңырағанындай дыбыс шығарады. Полигамды (бір қораздың бірнеше мекиендермен шағылысуы) құстардың (күжіркей, құр, маңқы, т.б.) қораздары Құсойнақ алаңдарында мекиендерінен бөлек жиналып, түрлі қимыл-қозғалыстар жасайды. Полиандриялы (бір мекиеннің бірнеше қоразбен шағылысуы) құстардың (қалытқы құс, тауқұдірет, үшоймақ, т.б.) Құсойнақғына тек мекиендері қатысады.

Кейбір құстар (құр, меңіреу құр, күжіркей) топтанып, үйірленіп Құсойнақ жасаса, енді біреулері (қырғауыл, ұлар, кекілік, қызғыш) жеке-жеке Құсойнақ салады. Құсойнақ кезінде әр түр өзіне ғана тән ерекше қимылдар жасайды. Мысалы, тырналар кәдімгідей би билесе, құрлар, меңіреу құрлардың қораздары алаңға жиналып, құрылдаған дыбыстар шығарып, бір-біріне шабуыл жасайды, қырғауылдың қоразы ыңғайлы ашық жерге шығып, қанаттарын жиі сабалап, дыбыс шығарады. Көкектердің көкектеп үн шығаруы, тоқылдақтардың “дабыл қағуы”, кептерлердің күркілдеуі, көптеген торғай тәрізді құстардың сайрауы да Құсойнақтың бір көрінісі болып табылады.

Жыртқыш құстардың шәулісі мен ұябасары аспанда өте биікке көтеріліп, төмен қарай құлдырайды, шаңқылдап дыбыс шығарып, бірін-бірі қуады. Су құстары, әсіресе, үйректердің кежегі мекиендеріне шағылысар алдында жай жүзгенде көрінбейтін әдемі түрлі түсті қауырсындарын (“айналарын”) көрсетеді. Моногамды (бір қораздың бір ғана мекиенмен шағылысуы) құстардың қоразы мекиенінің ғана жанында Құсойнақ құрады.

## Дереккөздер
Судыр-судыр

**“СУДЫР-СУДЫР”** – қазақтың ұлттық ойындарының бір түрі. Ойнаушылар алқа-қотан отырып, тізе астынан “Судыр-судыр” деп орамалды бірден-бірге жылжытады. Ойын жүргізуші оны тауып алуға тырысып, айнала іздейді. Іздеуші орамалды таба алмаған жағдайда оны ойыншылар “Айда, судыр” деп, ширатылған орамалмен ұрғыштап отырады. Ойын жүргізуші орамалды тауып алса ұсталған адамды ортаға шығарып, ән айтқызып, би билетеді. Ойынды “айыптылар” жалғастырып отырады.
## Дереккөздер
Бесоба ауылдық округі

**Бесоба ауылдық округі** – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бесоба, Қарашоқы, Қызылту ауылдары кіреді. Орталығы – Бесоба ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы ауылдық округтері
Сарыбел ауылдық округі

* Сарыбел ауылдық округі – Жетісу облысы Панфилов ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Сарыбел ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Дисконт

**Дисконт** ( – шегерім) – биржалық және валюталық мәмілелерде тауар‚ валюта бағасынан шегерім; банк вексельді есептеу кезінде (банкінің вексель бойынша төлем төлеу мерзімі басталғанға дейін вексель иелерінен оны сатып алуы кезінде) өндіріп алатын есептік пайыз. Осы сәттегі баға мен өтеу сәтіндегі баға немесе бағалы қағаздың атаулы құны арасындағы‚ форвардтық баға (белгілі бір мерзімде өтелетін форвардтық операциялар жүзеге асырылатын мерзімдік мәміле бағасы) мен валютаны дереу жеткізу кезіндегі баға арасындағы‚ түрлі мерзімде жеткізілетін белгілі бір тауар бағасының арасындағы айырма ретінде айқындалады. 
Биржалық мәмілелерде – тауардың сапасы өзара шартта уағдаласылған сападан төмен болса‚ оның бағасынан шегеру‚ валюталық мәмілелерде – ресми валюталық бағамнан төмендеу жағына қарай ауытқу. Вексельдер мен басқа да бағалы қағаздарды мерзімі өткенге дейін шегеріммен сатып алу вексельдер дисконты деп аталады. Атаулы құн мен төленген сома арасындағы айырма есептік пайыз немесе дисконттық (есептік) мөлшерлеме болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Қособа ауылдық округі

* Қособа ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Қособа ауылдық округі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бертран Рассел

**Бертран Рассел** (18 мамыр 1872, Треллек, Монмутшир графтығы, Уэльс - 2 ақпан 1970, Пенриндайдрайт, Гуинет графтығы, Уэльс) — ағылшынның көрнекті философы, логигі, қоғам қайраткері.

Расселдің матем. логика мен қатынастар логикасы жөніндегі еңбектері логик. ғылымға енген зор үлес болды. Рассел қазіргі заманғы логикалық символиканың тілін жасауда қыруар еңбек сіңірді, пікірді есептеу теориясы мен кластар теориясын бір ізге келтіріп, баянды етті. Ол А. Уайтхедпен бірге үш томдық үлкен еңбек жазып, математикалық логиканы пікірлерді есептеу және предикаттарды есептеу аксиоматикалау және формалдау тәсілімен дамытады. Ол жаратылыстанудың философиясы мәселелері жайында көптеген еңбектер жазды. Ол философия өзінің зерттейтін мәселелерін жаратылыстанудан табады, философияның міндеті — жаратылыстанудың принциптері мен ұғымдарын талдап түсіндіру деп санады. Рассел ағылшын неореализмі мен неопозитивизмінің негізін салушы. Ол “*Герман социал-демократиясы*” кітабында марксизмді ғылым емес, дін деп айыптап, саяси идеалдар жеке адам мүддесі тұрғысынан шешілуге тиіс деп санады. Саясат адамға қызмет жасауға тиісті. Саяси және әлеум. ин-ттар адамдардың игілігіне қызмет жасауымен ғана бағалы деп білді. Р-дің пікірінше, адам сезімдік мәліметтермен айналысады. Адамның сезетіні — “*факт*” немесе “*фактілер*” агрегаты. Фактіні ол физикалық та, психикалық та емес, бейтарап деп санады. Таным теориясында Рассел материалистік бейнелеу теориясын мойындамай, оның орнына скептицизм философиясын ұсынды. Ол — бейбітшілікті сақтау жөніндегі Нобель сыйл-ның лауреаты. Соғысқа қарсы болып, адамгершілік пен гуманизмді насихаттауға қызмет етті.

Расселдің математикалық логика саласындағы еңбектері де елеулі болды. Ол логикалық символиканың тілін жүйелеп, пікірді есептеу теориясы мен кластар теориясын біріктірді. А. Уайтхедпен бірге жазған «Principia Mathematica» еңбегінде ол математикалық дәлелдерді формалдау және аксиоматизациялау әдістерін көрсетті, теориялық логиканың дамуына жаңа серпін берді. Сонымен қатар, Рассел жиынтықтар теориясы мен предикат логикасы мәселелерін зерттеп, математиканың негіздемелерін нығайтуға зор үлес қосты.

## Дереккөздер

Санат:Англия философтары
Санат:Халықаралық Бейшілік сыйлығының лауреаттары
Санат:Калинги сыйлығының лауреаттары
Сарыжаз ауылдық округі

**Сарыжаз ауылдық округі** — Алматы облысы Райымбек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбейіт, Көмірші, Сарыжаз ауылдары кіреді. Орталығы – Сарыжаз ауылы. 

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы ауылдық округтері
Базар батыр

**Базар батыр** — дастан. Ауыз әдебиетін жинаушы Б.Тұрсынбаев 1935 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданыБатбақбұлақ а-ның тұрғыны Жангөдей қарттан жазып алған. «Базар батыр» дастанының осы нұсқасының сюжеті негізінде Тұрсынбаев дастан жазып (1942), ол 1944 жылы жеке кітап болып басылған. «Базар батыр» дастаны үш тарауға бөлінген: 1-тарауда Базар батырдың Шыңжаң аймағындағы Алтай өлкесін қытай, қалмақ басқыншыларынан қорғау жолындағы, 2-тарауда оның басқаруындағы Алтай қазақтарының Данияр хан озбырлығына, 3-тарауда Базар батырдың Ресейдің отарлау саясатына қарсы күресі көркем баяндалады. Оқиға бас кейіпкерді патша жендеттерінің азаптап өлтіруімен аяқталады. Дастанның Жангөдей жырлаған толық нұсқасы Қазақстан ғылым академиясының Орталық ғылымның кітапханасы қорында, басқа екі нұсқасы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар және мәтінтану орталығында сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет
Бидайық ауылдық округі (Ұлытау облысы)

**Бидайық ауылдық округі**  – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бидайық, Ақтайлақ ауылдары және №69-темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Бидайық ауылы. Округ құрамында болған ''Қарамола'' ауылы 2025 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1429 адамды (736 ер адам және 693 әйел адам) құрады.
## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы ауылдық округтері
Сарытауқұм ауылдық округі

**Сарытауқұм ауылдық округі** — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ащысу ауылы.  

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері
Кезекші

**Кезекші**, *әскери істе* – әскери бөлімшеде (рота, батарея) тәртіп пен тазалықты бақылайтын солдат (матрос). Ол бөлімше кезекшісіне бағынады және өзі кезекшілік етіп отырған үй ішіндегі қару-жарақтың, оқ-дәрі, керек-жарақ салынған жәшіктердің сақталуына жауап береді.

## Дереккөздер:
Скрябин мұражайы

**Скрябин мұражайы**, Академик Скрябиннің мұражай үйі – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Тараз қаласының ортасында, Абай және Бурыл көшелерінің қиылысында орналасқан.  

## Сипаты
Мұражай 1962 жылы ашылған. Мұражай негізгі ғимараттан және гельминтологиялық лабораториядан тұрады. К.И. Скрябиннің 100 жылдық мерейтойына орай мұражайда реставрациялық жұмыстар жүргізіліп, мұражай ауласына ғалымға ескерткіш орнатылды. Мұражай 20 ғасыр басында салынған бір қабатты, аумағы  10 – 12,6 м болатын үй. Мұражай үйі 6 бөлмеден тұрады. Ол бөлмелерге ғалымның жеке заттары, құжаттары және өміріне қатысты материалдар қойылған. Ғалымның жұмыс бөлмесінің келбеті жасалынып, ғылыми шығармаларының қолжазбалары, еңбектерінің түпнұсқалары мен көшірмелері қойылған. 

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Қазақстан мұражайлары
Қошанкөл ауылдық округі

**Қошанкөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қошанкөл, Ордабай ауылдары кіреді. Орталығы – Қошанкөл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1174 адамды (628 ер адам және 546 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Казталов ауданы ауылдық округтері
Сабыншөп

**Сабыншөп** (Saponarіa) — *қалампыр тұқымдасына* жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық аймағында таралған 1 түрі — дәрілік сабыншөп (Saponarіa offіcіnalіs) бар. Оның биіктігі 30 — 60 см, тамыры жуан, қызғылт түсті. Сабағы тік, сыртын майда түктер жапқан. Жапырақтары сопақша, қандауыр тәрізді, өркен бойына қарама-қарсы орналасады. Бөбешік жапырақтары болмайды. Ірі, ақ, кейде алқызыл түсті гүлдері сыпыртқы не шоқпарбас гүлшоғырына топталған. Тостағанша және күлте жапырақшалары бес-бестен, аталықтары 5, кейде 10 болады. Аналығы 2 не 5, жеміс жапырақшаларынан құралған, оның жатыны бір ұялы. Гүлдері жәндіктермен тозаңданады. Маусым — қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі — қауашақ, піскен кезде жоғарғы ұшынан қақырап ашылады да, өте ұсақ тұқымдары көптеп шашылып, желмен таралады. Сабыншөп — улы өсімдік, мал жемейді. Өсімдіктің барлық органында (әсіресе тамырында) сапонин болады. Оны суға араластырғанда кәдімгі сабын сияқты көпіреді. Халық медицинасында қақырық түсіретін, тер шығаратын дәрі ретінде қолданылады, сондай-ақ сабыншөптің несеп бөлінуді күшейтетін қасиеті бар. Ұсақтап туралған тамырын жібек және жүн маталарды жууға пайдаланады. 

## Дереккөздер:


Санат:Қалампырлар
Диспаша

**Диспаша** () – теңізде ортақ апаттың болғанын тіркейтін арнаулы құжат‚ одан келтірілген залалдың есебі және оны сапарды ұйымдастыруға қатысушылар (кеме жалдаушы‚ кеме иесі‚ кемені жалға беруші) арасында бөлу. Ортақ апат – төтенше оқиғада кеме мен жүкті құтқару мақсатымен оларға әдейі келтірілген зиян. Апатқа ортақтасушылар (апаттық оқиғаға қатысушылар) үшін сапарға қатысушылардың (кеме иесінің‚ жүк иесінің‚ сақтандыру қоғамының) залалды қандай мөлшерде көтеруге тиіс екені әрқашанда бірдей айқын бола бермейді. Мұндай жағдайда диспашер (теңіз құқығы саласында қажетті білімі бар маман‚ ресми сарапшы) залал мен табысты чартер‚ коносамент негізінде бөледі.

## Дереккөздер
 

Санат:Құжаттар
Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Борсеңгір ауылдық округі

**Борсеңгір ауылдық округі** – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Борсеңгір ауылы кіреді. Орталығы – Борсеңгір ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 493 адамды (267 ер адам және 226 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы ауылдық округтері
Сарыөзек ауылдық округі (Жетісу облысы)

**Сарыөзек ауылдық округі** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сарыөзек ауылы, Дос, Қойқырыққан, Майтөбе темір жол бекеттері кіреді. Орталығы – Сарыөзек ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы ауылдық округтері
Ильинка қонысы

**Ильинка қонысы** – қола дәуірінен сақталған қоныс орны, [Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Есіл ауданы, Ильинка ауылы маңында, Есіл өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Сипаты
1967-68 жылдары археолог Г.Б. Зданович зерттеген.
340 м2 бөлігі қазылып, мұнда аумағы 23х12 м тікбұрыш пішіндес бір үйдің орны ашылды. Жертөле тектес үйдің еденінің тереңдігі 1 м-ге жуық, қабырғалары мен тіреу бағаналарына түрлі жуандықтағы бөренелер мен сырықтар пайдаланылған. Есік ұзындығы 1,5 м, ені 2 м дәліз түрінде шығыс бүйірден шығарылған. Тұрғындар отты 6 ошаққа жаққаны анықталды, бұлардың үшеуі ортада орналасса, қалғандары шығыс және солтүстік-батыс бұрыштарда. Заттай деректердің барлығын дерлік қыш ыдыс бөлшектері, ал қалған аз мөлшердегі бұйымдарды сүйек, тас, қола құралдар құрайды. Қоныстан барлығы 2,5 мың қыш сынығы табылды. Ернеуі бар сынықтарды пайдалана отырып санағанда бұлардың арасынан 169 ыдысты ажыратуға болады. Сыртқы пішіні, ою-өрнегі мен дайындау технологиясын зерттей келе ғалымдар ыдыстардың негізгі тобы қола дәуірінің соңғы сатысына жататынын дәлелдеді. Қонысты Қазақстанның солтүстік аймақтарын б.з.б. II-мыңжылдықтың соңы мен I-мыңжылдықтың бас кезінде мекендеген тайпалар қалдырған. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан қоныстары
Саты ауылдық округі

* Саты ауылдық округі — Алматы облысы Кеген ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Саты ауылдық округі — Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бегалы Нұрманұлы Айтбембет

**Бегалы Нұрманұлы Айтбембет** (15 қазан, 1939 жылы туған, Қазалы ауданы Жаңажол ауылы) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1984), профессор (1986), Профилактикалық медицина академиясының академигі (1992). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003).

## Өмірбаяны
* Семей мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) бітірген (1964). 
* 1964 – 66 ж. Шымкент (Оңтүстік Қазақстан) облысының Түркістан қалалық әкімдігінің медицина бірлестігінде бас дәрігердің орынбасары.
* 1966 – 70 ж. Бәйдібек аудандық ауруханасында бас дәрігер. 
* 1970 – 73 ж. Семей медицина институтында аспирант. 
* 1973 – 76 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтының (Қазақ ұлттық медицина университеті) госпиталдық емдеу кафедрасының ассистенті. 
* 1977 – 85 ж. Республикалық клиникалық ауруханасында бас дәрігерінің емдеу жөніндегі орынбасары, бас дәрігер. 
* 1985 – 89 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі.
* 1989 – 92 ж. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінде бас терапевт.
* 1994 ж. Қазақ Гигиена және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институтының директоры. 
* 1998 ж. Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығының директоры қызметтерін атқарды. 
* 2000 жылдан Республикалық клиниканың психиатрия ауруханасының бас дәрігері. 
* 2001 – 03 ж. Республикалық психиатрия, психотерапия және наркология ғылым практикалық орталығының директоры.

## Ғылыми еңбектері
200-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монография, 7 оқу құралы, 12 әдістемелік ұсыныстың авторы. 5 ғылым докторын, 23 ғылым кандидатын дайындады. Бірнеше медальдармен марапатталған. Туған жері Қазалы кентінде ескерткіш бюсті қойылған. Қазалы ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:15 қазанда туғандар
Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Қазалы ауданында туғандар
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Алматы мемлекет медицина институты профессорлары
Санат:Профилактикалық медицина академиясының академиктері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Семей мемлекеттік медицина академиясы түлектері
Шағыр батыр Айтұлы

**Шағыр Айтұлы** (туған-өлген жылы белгісіз) — батыр. Орта жүз найман ішінде қаракерей руының қара қожамбет аталығынан шыққан. 17 ғасырда  Алтайды жоңғар басқыншыларынан азат ету шайқастарына қатысқан. Қара қожамбет елінің жасағын басқарған қолбасшы. Жауға шапқанда өз атын ұрандап, сол себепті “сегіз Шағыр” аталған ұрпақтарының ұраны Шағыр болған. Шағыр ұрпақтары қожамбет ішінде 8 рулы елге (Сырымбет, Атақозы, Қарақозы, Мамыт, Жанқозы, Аққозы, Құлеке, Тыныке) бөлінеді. Ұрпақтары арасынан би-шешендер, палуандар, ақындар көп тараған (Сырымбет, Майлықан, Дәулет, Бұтабай, Нарбота, Сары билер, Тұрар палуан Бексайынұлы, Жолды Пұшық ақын, тағы басқа). Ұрпақтары Марқакөл өңірінде, көршілес елдерде тұрады.

## Әдебиеттер
* Маргулан А., Найманы, Материалы комиссии экспед. исслед., в. 15, серия Казахстанская, Л., 1930; 
* Кітапбаев Б., Шежіре, 2-бөлім, А., 1994.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырлары
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:Орта жүз
Ботақара ауылдық әкімдігі

**Ботақара ауылдық әкімдігі** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ботақара ауылы кіреді. Орталығы – Ботақара ауылы. 2010 жылы ауылдық округ ауылдық әкімдік болып қайта құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Роза Қарпыққызы Бекмағамбетова

**Роза Қарпыққызы Бекмағамбетова** (26.7.1954 жылы туған, Қостанай облысы) – педагогика ғылым докторы (2007). Қостанай пед. ин-тының тарих-филол. факультетін бітірген (1975). Қостанай облысы Қостанай ауданындағы (1975–1976), Қостанай қ-ндағы (1976–1978) орта мектептерде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі (1978–1981), Қостанай пед. ин-тында оқытушы (1981–1982), ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) стажер-зерттеуші (1982–1984), аспирант (1984–1989), оқытушы, доцент, профессор (1989–2008) қызметтерін атқарды. «[Қазақстанда бастауыш мектеп үшін мұғалім кадрларын даярлайтын оқу орындарының даму тарихы ([1917–1991 ж.)]]» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғыл. жұмыстарының бағыты – бастауыш сыныптың болашақ мұғалімдерін дидактик. даярлау; жеткіншек ұрпақты тәрбиелеу мен оқытуды жетілдіру үрдісінің мәселелері; Қазақстандағы бастауыш сынып мұғалімдерін даярлайтын оқу орындарының қалыптасып, даму тарихы. Бекмағамбетова 70-тен астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Титан кентастары

**Титан кентастары** – құрамында өндірісте бөліп алу экономикалық жағынан тиімді болатындай мөлшерде титаны бар минералды шикізат. Басты минералдары: ильменит (43,7 – 52,8% ТіО2), рутил, анатаз және буркит (94,2 – 99,5%), лейкоксен (61,9 – 97,6%), лопарит (38,3 – 41%), сфен (33,7 – 40,8%), перовскит (38,7 – 57,8%). Титан кентастары алынатын кен орындарының көпшілігі кешенді болып келеді. Сондықтан титанмен қатар темір, ванадий, цирконий, скандий, фосфор, ниобий, тантал, торий, т.б. алынады. Титан кентастарының өндірістік кен орындарын магмалық, экзогендік және метаморфтық кендер деп 3 генетикалық топқа бөледі. Магмалық кендер негізді және сілтілі интрузиялармен байланыста болады. Олардың ішінде ильменитті, титаномагнитті, габбродағы ильменит-гематитті, нориттердегі габбро, т.б. көрініс береді. Кентастары сеппе, тұтас түрінде және пішіндері линза, желі, құбыр тәрізді болып келеді. Қрі кен орындары кембрийге дейінгі және ерте палеозой кезеңдерінде түзілген: Тегавус (АҚШ), Тельнес (Норвегия), Лейк-Тио (Канада). Бұл типтегі кен орындарының қоры жүздеген млн. т болады. Экзогендік кендерге морылу қыртысындағы ильменитті, анатазды, рутилді титан кентастары жатады. Олар ильменит пен рутилдің аллювийлік, аллювийлі-көлді, аллювийлі-делювийлік және ильменит, лейкоксен, рутилдің теңіз жағалаулық шашылымдары түрінде ұшырасады. Қрі кен орындары (Австралия, Жаңа Зеландия, Малайзия, т.б.) соңғы палеозой, мезозой, кайнозой кезеңдерінде түзілген. Қазақстанның әр бөліктерінде табылған және барланған титантитанның шашыранды кендерінің саны 50-ден асады. Метаморфтық кендер габброидтық тау жыныстары есесінен түзілген тақтатастарда, метаморфизмге шалынған қорымдардан орын алған. Титан кентастары магниттік сепарация, эл.-магн. сепарация, гравит. әдістермен байытылады; шахта, карьер әдістері бойынша өндіріледі. Қазақстанда титан кентастары тау жыныстарының мезозойлық, кайнозойлық морылу қыртыстарында кездеседі.

## Дереккөздер
 

Санат:Минералдар
Сүмбе ауылдық округі (Райымбек ауданы)

**Сүмбе ауылдық округі** — Алматы облысы Райымбек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылшекара, Сүмбе ауылдары кіреді. Орталығы – Сүмбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы ауылдық округтері
Жеңіс Әкімжанұлы Шоқыбаев

**Жеңіс Әкімжан-ұлы Шоқыбаев**(1942 ж.т., Алматы облысы Райымбек ауданы Кеген ауылы) – педагогика ғылымының докторы (1996), профессор (1997).

Албан тайпасы Қыстық руынан шыққан.

ҚазМУ-ды (1964, қазіргі ҚазҰУ) және аспирантурасын (1968) бітірген. 
1968 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.

«Студенттердің кәсіби бағдарын қалыптастырудағы мамандандырылған оқу кітаптарының дидактикалық негіздері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 
40-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер:


Санат:Қазақстан ғалымдары
Әдебиет Молдаханов

**Әдебиет Молдаханов** (1936 жылы 6 маусым, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Тұғыл ауылында) – филология ғылымдарының докторы (1998), профессор (1999). ҚазПИ-ді (1960, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген. ҚазҰПУ-да аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1962–92), Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде доцент, кафедра меңгерушісі (1992–98) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан Ақтөбе мемлекеттік университетінде профессор «Мұхтар Әуезов және фольклортану проблемалары (ғылыми-зерттеулері мен көркем шығармалары негізінде)» атты тақырыпта докторантуралық  диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
*Профессор

Санат:Ғылым
Тіл көз тию

**Тіл көз тию** — ұғым. Дәстүрлі қазақ қоғамында жақсы адамға, жас балаға, жүйрік атқа, сұлу қызға көз тиеді деген ұғым бар. Сондықтан ас бергенде, той жасағанда жеңіске жеткен палуанды, озып келген атты жұрттың көзіне көп көрсетпеуге тырысады. Біреулер жас келінге, сәбиге сұқтана қараса, “көзің тиеді, түкір” дейтін, көз тисе “сұқ-сұқ”, тіл тисе “тіфә-тіфә” деп немесе біреуге қатты сүйсінгенде “тіл-аузым тасқа” дейтін ырымдар бар.

## Сілтемелер
Сабыр Садықұлы

**Сабыр Садықұлы** (туған - өлген жылы белгісіз, Қостанай облысының Торғай өңірі) — ақын. Өмір деректері сақталмаған, замана туралы ұзақ толғауы ел аузында айтылады. Жыр үлгісінде жазылған толғауының негізгі тақырыбы — ел-жұрт, туған жер, замана жайы. Өлеңдері 7 буынды үлгіге құрылған. Сабыр ақын жайында С.Мұқанов зерттеулерінде айтылады. Ақын толғауы ҚР ҰҒА ОҒҚ-ның сирек кітаптар мен қолжазбалар бөлімінде сақтаулы.

## Дереккөздер:


Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Санат:Қостанай облысында туғандар
Санат:Қазақ ақындары
Шекель

## Шекель

[thumb|right|300px|Бір шекельге тең [монета]]

**Шекель** — Израильдің ақша өлшемі, 100 агоротқа тең. 1980 жылы Израиль фунтының орнына енгізілген.
## Дереккөздер
*Қазақ энциклопедиясы, 9 том

Санат:Валюталар
Тілқияр

**Тілқияр** () – астық тұқымдасына жататын көп жылдық  шөптесін өсімдіктер. Суық және қоңыржай аймақтарға тараған 30 түрінің Қазақстанда суармалы жерлерде, далалық және субальпілік шалғындарда, таудың биік беткейлерінде өсетін 2 түрі бар. Жиі кездесетіні – иісті Т. (Н. odorata). Кейде бұл өсімдікті арамшағыр деп те атайды. Биіктігі 25 – 70 см. Төсемелі ұзын тамырсабақты. Сабағы түксіз, беті тегіс, жылтыр. Сабақтың түбінен шығатын жапырақтар созылыңқы, үшкір, ал сабақ бойындағылары – ұзынша, жіңішке. Гүлшоғыры – шашыраңқы, қоңыр түсті сыпыртқы. Масағы жұмыртқа тәрізді, үш гүлді. Гүлдері қосжынысты. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, жеміс салады. Тілқиярдың құрамында иісті зат – кумарин болғандықтан мал жемейді. Тілқиярды дәрі және иісті шарап (“Зубровка”) жасауға пайдаланады.

## Сілтемелер


Санат:Астық тұқымдасы
Босаға ауылдық округі

**Босаға ауылдық округі** – Қарағанды облысы Шет ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Босаға ауылы кіреді. Орталығы – Босаға ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы ауылдық округтері
Рассыпное (Шығыс Қазақстан облысы)

**Рассыпное** — Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы ауыл, Каменев ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шемонаиха қаласынан оңтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдары ауыл шаруашылығын ұжымдастыру кезінде қаланған. 1933-96 жылдары кеңшардың орталығы болған. Кеңшар негізінде Рассыпнойда ұжымдық кооператив жұмыс істейді. Ауыл арқылы Шемонаиха — Глубокое — Өскемен автомобиль және т. ж. өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Шемонаиха ауданы елді мекендері
Санат:XX ғасырда құрылған елді мекендер
Бұқар жырау ауылдық округі

**Бұқар жырау ауылдық округі** – Бұқар жырау ауданындағы  әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бұқар жырау, Семізбұғы, Шалқар ауылдары кіреді. Орталығы – Бұқар жырау ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Облиго

thumb
thumb|Вексель
***Облиго*** ( – міндеттілік, борыш; міндеттеме) –вексельдер бойынша жалпы берешектің сомасы; 2) банк кітаптары, оларда есептелген вексельдер бойынша міндетті адамдар тарапынан берешек есептеледі, яғни алушының банкпен операциялар бойынша бүкіл берешегі көрсетіледі.

## Сілтемелер
*Банк
*Сома

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Санат:Борыш
Бадай әл-Уақай

**БАДАЙ әл-УАҚАЙ**  (“Таңғажайып оқиғалар”) — Зайн әд-Дин Васифидің (1485 — 1551/56) естеліктер түрінде жазылған тарихи шығармасы. Парсы тілінде жазылған бұл шығарма 46 тараудан тұрады. Әр тарауда автордың өзі куә болған оқиғалар баяндалады. Шығармада Хорасан, Орталық Азияның тарихы, 15 ғасырдыңсоңы мен 16 ғасырдыңбасындағы Гераттың саяси, экономикалық, мәдени өмірі сипатталады. Әбу Әли ибн Сина, Абд әр-Рахман Жәми, Әбу-л-Қасым Фирдоуси, Әлішер Науаи, Камал әд-Дин Бинаи сияқты орта ғасыр ғұламалары жөнінде маңызды мәліметтер бар. Иран шаһы Исмаил Сефевидің Гератқа жорығы, сунниттер мен шииттер арасындағы діни қақтығыстар суреттеледі. Ғазал, рубаи үлгісінде жазылған бірқатар өлеңдер де енгізілген. Шығармада Қазақ жері “Қазақстан” деп аталды. Сыр бойындағы қалалар, Шайбани әулетінен шыққан Ұбайдаллаһ ханның моғол ханы Абд әр-Рашид ханмен одақ құрып, қазақтарға қарсы жасаған жорығы (шамамен 1537—1538 жылы Ыстықкөлдің  батысындағы  Сән-Таш деген жерде), “Қазақтарды  жеңу туралы мәлімет” ҺЄB®hT–Aqљ, Қазақ ханы Тахирдың қалмақтарға тойтарыс беру мақсатында бір таудың етегінде Жатан бекінісін салғаны (16 ғасырдың20-жылдары) туралы мәліметтер Қазақстан тарихы үшін құнды дерек болып табылады. Шығарманың қосымшалармен толықтырылған нұсқасы 1971 — 1972 жылы Тегеранда басылып шықты.thumb|Шайбани хан

## Дереккөздер


Санат:Тарихи еңбектер
Талап ауылдық округі

* Талап ауылдық округі – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Талап ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.  
* Талап ауылдық округі – Ұлытау облысы Жезқазған қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Спартак Смайлұлы

**Смаилұлы Спартак** (1942 жылы туған, Талас ауданы  Ерназар ауылы) – ұстаз. 

Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан.

Педагогикалық ғылыми  доктор, профессор Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері. Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық  институтын бітірген (1970). 1971 жылы бастап Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық  институтында, кейіннен М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінде қызмет етіп келеді. Қазіргі кезде аталған оқу орнының «Саясаттану және әлеуметтану» кафедрасында оқытушылық қызмет атқарады. Смаилұлы 4 монографияның, 6 оқу және 20 әдістемелік құралдарының, 73 ғылыми  еңбектердің авторы.

=Сілтеме=
Тараз энциклопедиясы

Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
Абрикотин

**Абрикотин** французша: — 1) өрік жемісінен дайындалған ликер (қант мөлшері жоғары спиртті ішімдік). Кондитер өнеркәсібінде, сондай-ақ тәтті тағамдарды (кисель, компот, желе және т.б.) хош иістендіргіш ретінде жиі пайдаланылады; 2) жасанды ликер эссенциясы (альдегид); карамельдер мен жеміс суларын өндіруде табиғи абрикотин орнына пайдаланылады.

## Дереккөздер
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі

Санат:Терминология
Қурайлысай ауылдық округі

**Қурайлысай ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жұбан Молдағалиев, Сайқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Жұбан Молдағалиев ауылы. Округ құрамында болған *[[Әтібек]]* ауылы 2021 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1366 адамды (729 ер адам және 637 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданы ауылдық округтері
Ақтөбе Қазақ-Ресей университеті

**Ақтөбе Қазақ-Ресей университеті** – жеке меншікті жоғары оқу орны. Халықаралық басқару, бизнес және құқық институтының Ақтөбе бөлімшесі (1994), ал 1996 ж. Мәскеу халықаралық университетінің Ақтөбе бөлімшесі болып қайта құрылды. 1996 ж. Орал қаласында Халықаралық басқару, бизнес және құқық институтының бөлімшесі ашылып, ол халықаралық университет сенатының шешіміне сәйкес Мәскеу халықаралық университетінің Қазақ АҚ бөлімшесі деп аталды. 1998 жылдан «Нұр» институты өз алдына дербес жұмыс істей бастады. Университет заң, аударма ісі, қаржы және кредит салалары бойынша мамандар даярлайды. Ақтөбе Қазақ-Ресей университетінде 55-тен аса ғылыми-педагогика мамандар жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Ақтөбе жоғарғы оқу орындары
Санат:Университеттер
Талды ауылдық округі (Қарағанды облысы)

**Талды ауылдық округі** – Қарағанды облысы Шет ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Берекеші, Жаңажұрт, Талды ауылдары кіреді. Орталығы – Талды ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы ауылдық округтері
Қайырбай Оразымбетұлы Базарбеков

**Қайырбай Оразымбетұлы Базарбеков**(25.3.1940 жылы туған Павлодар облысы Успен ауданы Тобылжан ауылы) – биология ғылымның докторы (2003), Қазақ КСР-і Халық ағарту ісінің үздігі (1975), Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2002). Орал педагогикалық институтын бітірген (1963). Павлодар педагогикалық институтында (1964 жылдан, қазіргі Павлодар мемлекеттік университеті) оқытушы, декан (1970–1987), кафедра меңгерушісі (1990–2002), ал 2003 жылы осы университеттің жанындағы Жаратылыстану институтының директоры қызметін атқарды. «Свободноживущие и фитопаразитические нематоды овощных культур Северо-Востока Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссесртация қорғады. Базарбеков 80-нен астам ғылыми-зертеу еңбектің және монографиялардың авторы. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қызылкөл ауылдық округі

**Қызылкөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Шыңғырлау ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылкөл, Ақсоғым, Жаңакүш, Ұрысай, Шоқтыбай ауылдары кірді. Орталығы – Шыңғырлау ауылы болды. Округ құрамында болған ''Үлгілі'' ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1247 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданының таратылған ауылдық округтері
Талдыбұлақ (Кербұлақ ауданы)

**Талдыбұлақ** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл, Талдыбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан шығысқа қарай 96 км жерде, Алтынемел жотасының солтүстік баурайында, Талдыбұлақ өзенінің жағасында, бұта, ши аралас бетеге, боз, селеу өскен коңыр, қызғылт қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1996 жылға дейін "Калиновка" деп аталған. 1961-97 жылы бұрынғы Гвардия ауданының Калинин атындағы картоп егетін кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде Талдыбұлақта және округке қарасты Бостан, Терісаққан ауылдарында егістік кооператив жене бірнеше шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылдарда орта, бастауыш мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік және дәрігерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Иль кюлюг шад Ирбис

**Иль кюлюг шад Ирбис** (қытша *Икюлишы*) – Батыс Түрік қағанатының нушиби бөлігінің қағаны (639 – 640).

639 ж. әкесі Ышбара Толе шад қағанаттағы тақ үшін таласта Ферғанаға қашып барып, сонда қайтыс болады. Иль кюлюг шад Ирбис қаған болып сайланады. Қағанатта бір жыл билік басында болып, қайтыс болады.

## Сілтемелер


Санат:Тарих
Гагарин ауылдық округі (Қарағанды облысы)

**Гагарин ауылдық округі** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Гагаринское, Садовое ауылдары кіреді. Орталығы – Гагаринское ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Тасашы ауылдық округі

**Тасашы ауылдық округі** — Алматы облысы Кеген ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтасты, Жаңатасашы, Сарыкөл, Тасашы ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңатасашы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Кеген ауданы ауылдық округтері
Тілмаш

**Тілмаш**, аудармашы – сөзді бір тілден екінші тілге ауызекі аударушы. Қазақстанның Ресейге қосылған кезінен бастап, қазақ халқының саяси өмірінде тілмаштар маңызды рөл атқарды. 18 ғасыр мен 19 ғасырдың алғашқы жартысында тілмаштық міндетті татарлар, башқұрттар және орыстар атқарды. 19 ғасырдың ортасынан Тілмаштыққа қазақтар алына бастады. Тілмаштар 19 ғасырдағы ғылыми экспедицияларда: Негри миссиясында (Ф.Ногаев), Ф. Берг экспедициясында (Қ.Тігінов, Н.Исин, К.Сағазиев, Д.Сатақаев), Шығысты зерттеуші В.В. Григорьевке Тілмаштардың бір тобы (А.Сейдалин, С.Жантөрин, Қ.Бабажанов) көп көмек көрсетті. Қазіргі кезде өкімет басшыларының шетелдіктерді ресми қабылдауларында, сондай-ақ Қазақстанда жұмыс жасайтын шетелдіктермен бірлескен компанияларда Тілмаштық қызмет көрсетіледі.

## Сілтемелер
Қызылоба ауылдық округі (Жаңақала ауданы)

**Қызылоба ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылоба, Айтпай, Төртқұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылоба ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1636 адамды (855 ер адам және 781 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы ауылдық округтері
Жансары ауылдық округі

**Жансары ауылдық округі** – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы әкімшілік бірлік. 2015 жылға дейін *Дальний ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аманқоңыр, Басқорық, Жансары, Жуантөбе, Қызылтас ауылдары кіреді. Орталығы – Аманқоңыр ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Осакаров ауданы ауылдық округтері
Тасқарасу ауылдық округі

**Тасқарасу ауылдық округі** — Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Тасқарасу ауылы.  

## Дереккөздер

Санат:Ұйғыр ауданы ауылдық округтері
Кезең (период)

**Кезең**, период (грек. *perіodos* – айналып өту, айналып оралу, белгілі-бір уақыт ауқымы) – белгілі бір аяқталған оқиға барысын қамтитын мерзім, қайсыбір геологиялық, әлеуметтік процесс жүзеге асырылатын, қалыптасатын уақыт аралығы. *“Кезең”* ұғымы әр түрлі салаға қатысты қолданылады: 1) *геологиялық кезең* – тау жыныстарының геологиялық жүйе болып қалыптасатын уақыт бірлігі. Ол геологиялық эраның бір бөлігі саналады және бірнеше геологиялық дәуірлерге бөлінеді. Геологиялық кезеңдердің ұзақтығы 1,6 млн. жылдан (төрттік кезең) 79 млн. жылға дейін (бор кезеңі) жетеді және олардың аталуы геологиялық жүйенің атымен бірдей болады. Мыс., кембрий жүйесі – кембрий кезеңі (қ. Геохронология); 2) *тарихи кезең* – тарихи немесе әлеуметтік процестердің басталуынан аяқталуына дейінгі белестік уақыт аралығы. Адамзат қоғамының дамуын кезеңдерге, дәуірлерге бөлуге ежелгі дәуірде-ақ талпыныс жасалған. Бірақ олардың көпшілігіне біржақтылық, шарттылық сипаттар тән болып қалып отыр. Адамзат қоғамының даму тарихын дәуірлерге (ежелгі дәуір, орта ғасырлар, жаңа дәуір) бөліп қарастыру жүйесі орныққан. Ал *“кезең”* деп, көбінесе, жалпы адамзат тарихындағы немесе жеке ел тарихындағы белгілі бір әлеум. процесс басым көрініс тапқан мерзімді атайды.

## Дереккөздер: