open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тхакургаон

**Тхакургао́н** () —Баңладештің солтүстік-батысында орналасқан қала және муниципалитет. Қала алаңы 10,70&nbsp;км²-ге тең. 2001 жылғы санақ бойынша, қалада 40 336 адам тұрып жатқан, оның ішінде 51,62 % еркектер, әйелдер 48,38 %.Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 3770 адам. Сауаттылық деңгейі 58,5 % (Баңладештің орташа көрсеткіші бойынша 43,1 %).

## Сілтемелер
* Тхакургаон  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Флорида Космопорты

оңға|нобай|222x222 нүкте| «Space Florida» компаниясының офисі
**Флорида Космопорты** (,бұрын ) — Флорида штаты билігінің арқасында пайда болған коммерциялық космодром. «Флорида Космопорты»  компаниясының атқарушы директоры Эдвард О’Коннор (Edward A. O’Connor) болып табылады. ВВС АҚШ  «Мыс Канаверал» базасынан Космопорт  ВВС АҚШ-тан  LC-46 және LC-36 комплекстерін жалға алып отырады ( 2008 жылдан бері). 

## Пайда болу тарихы
2006 жылдың мамыр айында Space Florida Act қабылдау қорытындысының әсерінен 3 ұйым пайда болды: Florida Space Authority, Florida Space Research Institute, Florida Aerospace  Space Florida деген жаңа атаумен біріккен болатын.

 «Florida Space Authority» (FSA) ұйымы  1989 жылы  «Florida Spaceport Authority» деген атаумен қаланған және   Канаверал мысындағы коммерциялық техникалық құралдарды пайдалану жөніндегі сұрақтармен де айналысты.

## Ғарыштық ұшыруға деген мүмкіндігі
Космопорт Флорида  Канаверал мысында ғарыштық ұшырумен айналысатын үшінші ұйым болып табылады.  «Lunar Prospector»  станциясындағы ұшырылу оның ең бірінші ғарыштық ісі болды.

Флорида космопорты 46 алаңында бастауыш комплекстермен құқықты түрде қолданады. Ол жерде алдын СҚБЗ «Trident 2» істері болатын.  LC-46 реконструкциясы 8 млн АҚШ долларына түсті, және ол  1997 жылдың 29 мамырында ресми түрде ашылды. Комплекс реконструкциясы  Афина, Таурус, онымен қоса  МБР Минитмен тұқымдасындағы зымырандарды ұшыруға мүмкіндік берді.  ВВС АҚШ-тың 45-інші қанатының қызметі шамамен  ұшыруға 0,3 млн. $ .

1997 жылдың 25 мамырында Флорида Космопорты ВВС АҚШ-қа  LC-20 солтүстік бастауыш комплексін жалға беру туралы өтініш жазды. Бұл комплекске жаңғырту және жеңіл класстағы зымыранға екі жаңа стол соғу көзделген. Бұл бағдарлама 2,5 млн. $ бағаланады.

Комплексті төменгі орбитаға ұшыру мен суборбиталық тракетория бойынша ұшыру  көзделіп отыр. Бұл бағдарламаға дайындалу уақыты өте аз. Бар болғаны 6 сағат уақыт берілген. Қатысушылар дайындығы МСК-да (монтаж-сынақ корпусы) горизонталды жағдайды өтпек. Бұл АҚШ-тағы бастауыштағы құрастырудан ерекшеленеді .

## Тағы қараңыз
* Канаверал мысындағы ВВС АҚШ базасы
* Кеннеди ғарыш орталығы 
* Ванденберг базасы

## Дереккөздер





## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
Санат:NASA
Санат:Флорида
Жайбасар

**Жайбасарлар** () – омыртқасыз жануарлардың бір типі. Бұлардың 1150-ге жуық түрі белгілі. Денесінің ұзындығы 0,1-1,5 мм-дей.

## Дереккөздер
Xbox

**Xbox** — Microsoft компаниясымен шығарылған ойын түрі. Алғаш рет 2001 жылдың 15 қарашасында сатылымға енді. Ең алғаш осы ойын Sony PlayStation 2 және Nintendo GameCube компанияларымен бәсекелестікте болды. Бұл ойынның алғашқы есімі-  DirectXbox, бұл есім консольды құрған DirectX командасына арналып қойылған. Бұл ойынның **операциондық системасы**-  Windows 2000. Ойынның шығарылу барысында көптеген құлптары өзгере бастаған, сондықтан бұл ойынды көбісі  Microsoft Windows деп емес, «Xox OS» деп атайды.

### Аппараттық бөлімі
Бұл ойын өзіндік файл, ақпарат сақтайтын жесткий дискінің арқасында атаққа ие болды. 

**2001 жылдың 15 қарашасында Xbox-та мынадай ойындар жарық көрді:** 

*Halo: Combat Evolved
*Oddworld: Munch's Oddysee
*Dead or Alive 3
*Project Gotham Racing
*NFL Fever 2002
*AirForce Delta Storm
*Mad Dash Racing
*Cel Damage
*Arctic Thunder
*Fuzion Frenzy
*Tony Hawk’s Pro Skater 2X
*TransWorld Surf
*4x4 EVO 2
*Shrek

**Сатылымға көп шығатын, сұранысқа ие  Xbox ойындары:**

*Halo 2
*Halo: Combat Evolved
*Tom Clancy's Splinter Cell
*The Elder Scrolls III: Morrowind
*Fable
*Rockstar Games Double Pack: Grand Theft Auto III & Grand Theft Auto Vice City
*Need for Speed: Underground 2
*Star Wars: Knights of the Old Republic
*Project Gotham Racing
*Grand Theft Auto: San Andreas
*Madden NFL 2006
*Dead or Alive 3
*Tom Clancy's Ghost Recon
*Star Wars: Battlefront
*Madden NFL 2005
*Need for Speed: Underground
*Star Wars: Battlefront II
*PGR: Project Gotham Racing 2
*ESPN NFL 2K5
*Tom Clancy's Rainbow Six 3

## Дереккөздер

Санат:Microsoft өнімдері
№17-темір жол айрығы (Ақмола облысы)

**№17-темір жол айрығы** — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Кенесары ауылдық округі құрамында болған темір жол айрығы, 2013 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Щучинск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 42 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

 

Санат:Бурабай ауданының таратылған елді мекендері
Райгородок (Ақмола облысы)

**Райгородок** — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Успеноюрьев ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Щучинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км-дей жерде, Шыбындыкөл көлінің оңтүстігінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

 

Санат:Бурабай ауданы елді мекендері
Бени (өзен)

**Бе́ни** (исп.&nbsp;*Río Beni*) — Боливиядағы өзен.

Әр түрлі дереккөздерге сәйкес өзеннің ұзындығы 1178 немесе 1619 шақырымды құрайды. Өзеннің орташа тереңдігі шамамен 9 метр, ең жоғарғы тереңдігі 21,3 метр. Өзеннің орташа ені 400 метр, ең жоғарғы ені 1069 метр.

Бени өзенінің жол бойындағы гидрографиясы өте күрделі, жиі бағытын өзгертеді және шоңғалдары өте көп.

Бразилияның шекарасында Бени өзені өзге Маморе және Мадре-де-Дьос өзендерімен бірге өз кезегінде Амазонкаға құятын Мадейра өзенін құрады.

Өзенде Ангосто дель Бала шатқалында су электр станциясын салу жобасы бар.

## Галерея

File:Gorge (Garganra del Diablo), Beni River, Bolivia.jpg|Ангосто дель Бала шатқалы
File:Cruzando el río Beni, Bolivia.JPG|Риберальтенің маңындағы Бени
File:Benirivermap.png|Амазонияның картасындағы Бени


## Әдебиет
* 
Санат:Боливия өзендері
Санат:Алфавит бойынша өзендер
Исла-Майор (арал)

**Исла-Майор** () немесе **Исла-дель-Барон** () — Мар-Менор (Мурсия) комаркасының Сан-Хавьер муниципалитетінің Мар-Менор лагунасындағы арал. Екінші атауы өзіне Неомудехар стилінде сарай салған барон де Бенифайоның арқасында алынған.

## Географиясы
Ауданы небәрі 94 га және биіктігі 104 м арал Мар-Менордағы ең ірі әрі биік аралдардың бірі. Батысында лагуна аралдарының арасында екінші орындағы Пердигера аралы орналасқан. Геологиялық тұрғыдан стратожанартаудың қалдықтары болып саналады.

Аралда ергежейлі жерорта теңіздік тапал хамеропс (Chamaerops humilis) пальмасы өседі. 1986 жылы Исла-Майорға жалды қой даралары енгізілген. Сондай-ақ арал теңіз құстары ұя салып, мекендейтін жер қызметін атқарады.

Аралға баруға рұқсат жоқ, осы аралға немесе өзге аралдарға бару үшін рұқсат алу қажет. Су кеңістігі мен Исла-Майордың маңындағы аралдар *Espacios abiertos e islas del Mar Menor *қорғалатын аймағына кіреді. 

## Тағы қараңыз
* Исла-Майор — Севилья шет аймағының муниципалитеті

Санат:Жерорта теңізі аралдары
Санат:Испания аралдары
Санат:Испания жанартаулары
Санат:Елсіз аралдар
Санат:Мурсия географиясы
Team secret

**Team Secret** — Dota 2 ойыны бойынша қызмет көрсететін кәсіби киберспорт командасы.

Team Secret командасы The International 2014- тен кейін екі командалардың ойыншыларынын  Natus Vincere: Клемент «Puppey» Ивановпен және Куро «Kuroky» Тахасомидың  арасында пайда болған команда. Команданы құрамына тағы екі басқа ойыншы алынды, олар бұрынғы  Fnatic командасының ойыншысы: израиль турғыны Тал «Simbaaa» Айзик және дания тұрғыны  Йохан «BigDaddy» Сундстейн. Бесінші ойыншы ретінде The International 2013- ның The Alliance  командасының құрамындағы жеңімпазы   Густав «s4» Магнуссон қосылды.

27 тамызда 2014 жылы команда өзінің бірінші ресми матчын Starladder жарысының ішінде  өткізеді. Бұл жарыстың финалында Alliance командасына жеңіледі. 

2015 жылдың басында команда өзінің құрамың өзгертүді керек екенін жариялайды. BigDaddy және Simbaa командамен қоштасады, ал олардын орнын Evil Genuises командасының бұрынғы ойыншылары: Артур «Arteezy» Бабаев және Людвиг Ван «zai» Уолберг алады.

Сәуірдің басында Team Secret командасы Gosurankings бойынша  ең мықты команда болып жарияланады.

2015-ші жылдың тамызында Артур «Arteezy» Бабаев және Людвиг «zai» Уолберг командадан шығып кетеді.

30 тамызда «s4» және «KuroKy» командадан шығып кетеді.

## Команда құрамы
*Қазіргі ойыншылар (DOTA 2):*
* Джеки **«EternalEnvy»** Мао
*  Йохан **«pieliedie»** Астром
*  Канишка **«BuLba»** Сосэйл
*  Артур **«Arteezy»** Бабаев
*  Клемент **«Puppey»** Иванов
*Бұрынғы ойыншылар (DOTA 2): *
*  Таль **«Fly»** Айзик
*  Йохан **«BigDaddy»** Сундстейн
*  Куро **«KuroKy»** Тахасоми
*  Густав **«s4»** Магнуссон 
*  Людвиг **«zai»** Уолберг
*  Аливи **«w33»** Омар
*  Rasmus **«MiSeRy»** Berth Filipsen

*Қазіргі ойыншылар (Vainglory):*
* Viven **«Mowglie»** Dogoujon
* Allesandro **«Palmatoro»** Palmarini
* Ricardo **«KValafar»** Gonçalves
## Дереккөздер

Санат:Киберспорт
Мшанкалар

**Мшанкалар** () – қармаушы колониалды Омыртқасыз жануарлар тобы. .

Колониаларының ұзындығы  1 мм дейінгі ерекше ағзалардан – зооидтерден тұрады. Колониалары көлденеңінен 0,5 м дейін жетуі мүмкін. Колониаларының құрылымы жұмсақ және қоймалжыңды қалпынан кальций қаңқасы бар қатты қалпына дейін өзгеруі мүмкін. 

Тұщы сулы майлышөп таяз сулардағы ағаштың жапырақтарына, өзектері мен тамырларына бекиді. Қармауышының көмегімен планктондарды ұстап алып қоректенеді. 

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы ауыздылар‎
Сан-Хавьер (Испания)

**Сан-Хавьер** () — Испаниядағы муниципалитет, Мурсия автономды бірлестігінің құрамындағы Мурсия шет аймағына кіреді. Муниципалитет Мар-Менор аймағында (комарка) орналасқан. Ауданы 74,2 км² құрайды. Халық саны 31820 адам (2010 жыл).

Қаланың маңында Мурсия автономды бірлестігінің әуе қатынасын қамтитын Мурсия-Сан-Хавьер әуежайы орналасқан.

Әкімшілік жағынан муниципалитетке Ла-Манга мүйісінің бөлігі, Мар-Менор аралдары: Исла-Майор, Пердигера, Сьерво, Сухето, Ронделья, сонымен қатар Жерорта теңізіндегі Исла-Гроса аралы қарасты.

## Климат

## Сілтемелер
* Mancomunidad del Mar Menor 
* Página del Ayuntamiento de San Javier 
* Biblioteca Pública Municipal de San Javier 
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Сарыбұлақ (Ақмола облысы)

**Сарыбұлақ** — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Бурабай кенттік әкімдігіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Щучинск қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Бурабай ауданы елді мекендері
Ынталы (Ақмола облысы)

**Ынталы** — Ақмола облысы Бурабай ауданы, Ұрымқай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2025 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Щучинск қаласынан оңтүстікке қарай 31 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бурабай ауданының таратылған елді мекендері
Құнанбай (айрық)

**Құнанбай** атауы келесі мағыналарды білдіреді:
* Құнанбай Өскенбайұлы
* Құнанбай — 2015 ж. шыққан Досхан Жолжақсыновтың фильмі
Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары

Бұл **[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі**, мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте парламентаризммен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын жартылай президенттікке ие.

### [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі

### [[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды

### [[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар

### Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер

## Сыртқы сілтемелер
* Билік басындағы монархтардың тізімі

## Дереккөздер

Санат:Мемлекет басшыларының тізімі
*
Қазақстандағы педология

**Қазақстандағы педология** – Кеңес үкіметі жылдарында Қазақ республикасы КСРО-ның бір бөлшегі болғандықтан, мұндағы барлық рухани өмір, ғылым мен білім, әдебиет пен мәдениет марксизмге негізделген бір орталықтан бастау алып отырды. Сол кездегі басқа одақтас республикалар сияқты, ұлттық идеология деген ұғым сөз болудан қалып, рухани тірліктің бәрі кеңестік идеологиямен суарылды. 1928 жылдың қарашасында Алматыда алғашқы жоғарғы оқу орны ашылып, кейіннен Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты деп тарихқа енді. Оқу орны ашылған кезде мұнда бар-жоғы үш кафедра бар еді. Олар: қазақ тілі мен әдебиеті, қоғамтану және педология. Педология кафедрасының басшылығына сол кездегі Қазақстандағы ағарту саласына танымал болып қалған, Санкт-Петербургтегі әскери-медициналық академияны 1909 жылы алтын медальмен бітірген Х.Досмұхамедов тағайындалған болатын. Ол проректор қызметін де қоса атқарып жүрді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Педология

Санат:Мәдениет
Санат:Жантану
Фритредерлік

** <br>
<br>
Фритредерлік** ( — еркін сауда), **[[манчестер]]<nowiki/>лік** (мектептің айтуы бойынша) — экономика теориясындағы, саясаттағы және үй шаруасындағы еркін сауданы және елдің араласпауын жариялайды, жиі жеке кәсіпкерлерге бағытталған

Тәжірибеде еркін сауда дегеніміз көбіне жоғары экспортты және импортты баж салығының жоқтығын айтады, сонымен қатар монетарлық емес шектеулерді де айтады. Мысалы белгілі тауарлардың импорты және белгілі тауарладың жергілікті өндірушілеріне арналған субсидияларға квот. Еркін сауда жақтастарына либералды партиялармен және солардың ағымы болып саналады. Ал қарсыластары көптеген басқа да партиялармен олардың қозғалысын айтады.

Ерте сауда теориясының бірі XVI ғасырдағы Еуропадағы меркантилизм болған. Протекционизм XVIII ғасырда Адам Смит жұмысында сынға көп ұшыраған. Алайда ол еркін сауда теориясының негізін қалаған. Кейін XIX ғасырда Смит бастауларын Давид Рикардо өз жұмысында дамытты.Экономикалық либерализм концепциясының логикалық аяқталуы манчестер мектебінде тәжірибемен өткен.

Еркін саудадағы ең басты енгізу XVIII ғасырдағы шектен тыс тауардың өтуін және оны капиталға құюға талап етілген үшін жасалған. Оның басты мақсаты ақшаның құнын жоғалтпау және инфляция мен тауар экспортын дамыту болған.

## Оппозициясы
Еркін сауданың социалды ығын-шығыны ғалымдар, басқарушылар және басқада қызыққан адамдар тобымен талқылануда

Протекционизмге қарсы экономикалық (экономикаға сауда зиян тигізеді) және моральді (сауданың нәтижелері экономикаға комектесуі мүмкін, бірақ та басқа салаларға зияны тиеді) аспектілер аргумент болады. Ал еркін саудағы жалпы аргументте ол бүркелген колониализм мен имперализм дейді. Моральді категориядан алып қарасақ оның проблемалары бар. Мысалы: кірістің теңсіздігі, қоршаған орта деградациясы, балалардың және қара жұмысшылардың жағдайлары, күн көріске талас, жалданбалы құлдар, кедейлердің көбеюіжәне т.б. Рационалды таңдау теорияның болжамы бойынша адамдар көбіне тек өз шығынын санайды екен. 

## Сонымен қатар
* Венсан де Гурнэ
* Ішкі сауда саясаты
* Манчестер мектебі
* Катона институты
* Либерализм
* Салыстырмалы басымдылықтар теориясы

## Ескерулер



Санат:Капитализм
Санат:Либерализм
Санат:Халықаралық сауда
Татулық

**Татулық** – адамға, табиғатқа, жан-жануарға көрсетілетін ізгі іс-әрекет. Ол ынтымақтастықпен татулықпен негізделеді. Адамға, табиғатқа, жан-жануарға көрсетілетін міндеттерді өтеудің белгісі деп түсінуге болады. Психология ғылымында сезім түсінігімен ұштасып, сол сезімнің жоғары түрі ретінде қарастырылады. Адамның әр түрлі жас ерекшеліктеріне байланысты "Татулық  психологиясы" И. С. Конның еңбектерінде талданған. Татулық – достықтың түрі, оның синонимі ретінде қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Сезімдер
Сэсэн

**Сэсэн** () – башқұрт ауызекі поэзиясында өлеңді шығарушы әрі айтып таратушы, қазақша баламасы - шешен, ақын, жырау. Сүйікті жанры - қобайыр. Салават Юлаев сэсэн болған, қобайыр шығарған. Кеңес дәуірінде Әйтеше, Сәйәт, Ғиндалла, Мәһиннур, Хайрулла, Ғазиза, Сәйфулла, Ғабит Фәррах Дәулештин мен Сәйәт Исмағилев т.б. сэсәндер халыққа кеңіне танылды.

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет жанрлары
Санат:Башқұрт әдебиеті
Тарихи шындық

**Тарихи шындық** – өмір шындығының тарихи тақырыпқа арналған шығармадағы көркемдік көрінісі. 

## Тарихи шындықты бейнелеу
Тарихи шындыққа қоғамдық өмірдегі нақтылы құбылыстар, болған уақиғалар, өмір сүрген тұлғалар арқау болады. Тарихтың, халық өмірінің шынайы болмысын елестету арқылы өткеннің сипаты танылады. Алайда, әдеби шығармадағы тарихи шындық – көркемдік бейнелеу тәсілмен берілетін өмір шындығы, яғни, көркемдік шындық. Тарихи шығармада өмірде болған уақиғалармен қатар ойдан шығарылған жайлар аз болмайды, тарихи тұлғалармен бірге көркем қиялдан туған кейіпкерлер араласып жүреді. Мәселе шындап келгенде оқиғаның, кейіпкердің өмірде болған не болмағанында емес, шығарманың барлық мазмұны, оқиғалары, кейіпкерлері көркем ой көрігінен өтіп жиынтықталып, өзгеше бейнелілік сипат алып шығатындығында. Тарихи шығармада айтылмақ уақиғаның өзегі негізінен өмірде болған уақиғалардың аясында алынады, сондықтан жазушы маңызды тарихи жайларды, көптеген нақтылы деректерді анық білуі қажет. Ол қанша көркем суреттеулерге барса да тарихи шындықты аттап өтіп, бұрмалауға хақысы жоқ. Өткен дәуір қалай суреттелмесін, бәрібір сол кездің өз болмысын білдіруі керек,шындыққа сай нанымды шығуы тиіс. Бұл үшін тарихи дерек көздеріне сүйену шарт. Сонда ғана бұрынғы қоғам өмірі, халық тұрмысы өз қалпында сенімді бейнеленбек. Қоғамның даму процесі, саяси таптар мен топтар, кейіпкерлердің мінезі, іс-әрекеті өз уақытының қалпына орай алынуы керек. Осының бәрі суреткерлікпен жанды түрде көркем бейнеленіп берілсе, тарихи шындықтың әсері, оқырманға берер танымдық мәні арта түседі. 

## Шығармалар қатары
Тарихи шындықты әдебиетте көрсету әдістері, тәсілдері бірте-бірте қалыптасып, өрістеп келеді. Орыс әдебиетінде бұл саладағы шоқтығы биік шығармалар-А.С.Пушкиннің "Борис Бодунов" атты драмасы, ал көркем проза саласында Л.Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік" атты роман эпопеясы. Қазақ әдебиетіндегі үздік тарихи туынды-М.Әуезовтың эпопеясы-"Абай жолы", І.Есенберлиннің "Көшпенділерін" де танымдық мәні үлкен әдеби туындылар қатарында атаған жөн. Тарихи жанр қазақ әдебиетінде соңғы кезеңдерде елеулі жетістіктерге жете алды дей аламыз.

## Дереккөздер

Санат:Әдебиет
Табышкак

**Табышкак** – алтай фольклорының жанры, жұмбақ (алтай тілінің диалектілерінде тавыскак, таптырғыш, табысқа). Мысалдар:
          Барза, барза-учы йок,
          Кессе, кессе-каны йок
                                            (Жер)
          Иапаштың эжигинде 
          Иапаш келин отурд
                                            (Сырға)

Санат:Алтай өлкесі
Санат:Фольклор

**[[Шалқанду]] халқының жұмбақтары** (*өз атауында*: **Шалғануғ қалықтыҥ таптырғыштары**)

**Қазақша:** Сары биенің жатқан жеріне шөп(өлең) өспес.

**<u>От орны</u>**

**[[Шалқандуша]]:** Сары бейниҥ jаткан jерине öлöн öспöс.

**От ооры**
Алакөл (Ақмола облысы)

**Алакөл** (2006 ж. дейін — *Богдановка*) — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Алтынды ауылдық округі құрамындағы  ауыл.

## Географиялық орны
Аудан  орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Балуан Шолақ ауылы (Ақмола облысы)

**Балуан Шолақ ауылы** (1993 ж. дейін —  *Еркіндік*) — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Капитонов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2025 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан  орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданының таратылған елді мекендері
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2016

**Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2016** Ресей Мәскеу қалаларында өтетін 80-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл шешім 2011 жылдың 13 мамырда Братислава ӘЧ-2011 кезінде қабылданған. Бұл Ресейде өткен алтыншы чемпионат (1957, 1973, 1979, 1986, 2000 және 2007).

## Қатысушы құрамалар
Чемпионатқа 16 ұлттық құрама-команда қатысады. Он үші Еуропадан, екеуі Солтүстік Америкадан және біреуі Азиядан. Мажарстан және Қазақстан құрамалары чемпионатқа бірінші девизионнан өтті, қалғандары жоғарғы дивизионындағы алғашқы он төрт орнына ие болған құрамалар. Ресей құрамасы турнирге ұйымдастырушы ретінде қатысады.

## Алғашқы кезең

### А тобы

 Жергілікті уақыт (UTC+3).

### B тобы

 Жергілікті уақыт (UTC+3).

## Плей-офф

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
* Чемпионаттың ресми сайты  
## Дереккөздер


Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Санат:2016 жылғы шайбалы хоккей
Санат:Словениядағы шайбалы хоккей
Капитоновка (Ақмола облысы)

**Капитоновка** — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл, Капитонов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан  орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 54 км жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Нұрмахан Шайбекұлы Әбдірахманов

**Нұрмахан Шайбекұлы Әбдірахманов** (1923 жылы Жамбыл облысы Меркі ауданы, Киров колхозында (қазіргі Аққайнар ауылында туып) – 2017 жылы Шымкент қаласында қайтыс болған) – соғыс ардагері, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент. 

## Өмірбаяны
* 1936-1940 жылдары Опорный, Шымкент балалар үйінде тәрбиеленді.
* 1940 жылы Шымкент мұғалімдер институтына оқуға түседі.
* 1942 жылы ақпан айында Ұлы Отан соғысына аттанып, Брянск, І Белорус майдандарында, Москвадан Берлинге дейінгі соғысқа қатысты. Соғыста 4 рет жараланып, Львов әскери округінен 11.11.1945 жылы елге қайтты. Ол соғыста кіші офицер шеніндегі лейтенант болды.

## Еңбек жолдары
* Соғыстан кейін облыстық атқару комитетінде бөлім меңгерушісі, облыстық партия комитетінде І хатшының көмекшісі, мектеп және жоғары оқу орындары бөлімінің нұсқаушысы, өлкелік партия комитетінде хаттама бөлімінің меңгерушісі, қалалық партия комитетінде нұсқаушы қызметтерін атқарды
* 1963 жылы «Ата-аналарға педагогикалық білім беру проблемасы» деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. Сол жылы М.Әуезов атындағы Шымкент педагогикалық институтына арнайы  шақырумен келіп, қызмет етті. Педагогика кафедрасында аға оқытушы болумен бір қатарда қосымша институттың Ғылыми Кеңесінің ғалым хатшысы болып қызмет істеді.
* 1977 жылы ЖАК шешімімен доцент ғылыми атағы берілді. 5 оқу-әдістемелік құралдың және 100-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы.
Нұрмахан Әбдірахманов "Кеңес одағының батыры" атанып, бірнеше марапаттаулармен, медаль, ордендермен марапатталады.

Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары
Скотт Байрон

**<br><br>Ба́йрон А́нтом Скотт** (ағыл. Byron Antom Scott;  28 наурыз 1961 жылы Огденде, Юта штаты, АҚШ) — американдық баскетболист және баскетболь тренер. Шабуылдайтын қорғаушы позициясында ойнады. «Сан-Диего Клипперс» командасымен 1983 жылы ҰБА драфтында жалпы 4-нөмірде бірінші раундта таңдалды. «Лос-Анджелес Лейкерс» қойылымдарымен танымал және бұл команданың құрамында ол үш рет ҰБА чемпионы атанды. 2007/2008 маусымдарында ҰБА-ның жылдың жаттықтырушы деп аталған. Қазіргі кезде ол «Лос-Анджелес Лейкерс» Ұлттық баскетбол ассоциациясында бас жаттықтырушы болып жұмыс атқарады. 

## Өмірбаяны

### Ойыншы мансабы
Байрон Скотт Ютада дүниеге келген, Калифорнияда өсті. 1979 жылдан бастап 1983 жылға дейін Аризона штатының университетінде білім алды, университеттің баскетбол командасы үшін ойнады және жақсы статистикалық көрсеткіштерге йе болды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ баскетболшылары

Санат:1961 жылы туғандар
Бернард Кац

Сэр **Бернард Кац** (, 26 наурыз 1911 — 20 сәуір 2003) — британдық биофизик және физиолог. «Жүйке талшықтары медиаторлары мен оларды сақтау, бөлу және инактивация механизмдерін зерттеу саласындағы ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1970 жылғы лауреаты (Джулиусом Аксельродпен және Ульф фон Эйлермен бірге).

## Әдебиет
* Лауреаты Нобелевской премии, энциклопедия, т.1-2, Мәскеу, Прогресс, 1992
* Краткая еврейская энциклопедия, т. 1-11, Иерусалим, 1976—2005
* Alan Symons. The jewish contriution to the 20-th century, Polo Publishing, London, 1997
* Всемирный биографический энциклопедический словарь, Мәскеу, БРЭ, 1998
* Джоан Комэй. Словарь. Кто есть кто в истории евреев. 2-е издание. баспа ТОО «Внешсигма», Мәскеу, 1998
* С. А. Фридман, Евреи-лауреаты Нобелевской премии, Краткий биографический словарь, Дограф, Мәскеу, 2000, ISBN 5-93431-011-9

## Сілтемелер
* Sir Bernard Katz Biography. Nobel Foundation
* Guardian Obituary
* Australian Neuroscience Society Obituary 
* Sabbatini, R.M.E.: Neurons and synapses. The history of its discovery IV. Chemical transmission . *Brain & Mind*, 2004.
* Physiology Online, PhysiologyNews, Issue 52, Autumn 2003 
* Bernard Katz: «An autobiographical sketch»
* König-Albert-Gymnasium Leipzig

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания биофизиктері
Санат:Ұлыбритания нейрофизиологтары
Санат:Ұлыбритания нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лейпцигте туғандар
Санат:Копли медалінің иегерлері
Джулиус Аксельрод

**Джу́лиус А́ксельрод** (; 30 мамыр 1912, Нью-Йорк — 29 желтоқсан 2004, Роквилл, Мэриленд) — американдық биохимик және фармаколог. «Жүйке ұштарындағы гуморальдық хабар таратқыштар мен оларды сақтау, бөлу және инактивация механизмдеріне қатысты ашылары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1970, Бернард Кац және Ульф фон Эйлермен бірге).

## Әдебиет
* Лауреаты Нобелевской премии, энциклопедия, т.1-2. — М.: Прогресс, 1992.
* Краткая еврейская энциклопедия, т.1-7. — М.: «Красный пролетарий», Мәскеу, 1996.
* Alan Symons. The jewish contriution to the 20-th century. — London: Polo Publishing, 1997.
* Всемирный биографический энциклопедический словарь. — М.: БРЭ, 1998.
* *Комэй Дж.*. Словарь. Кто есть кто в истории евреев. 2-е издание. — М.: баспа ТОО «Внешсигма», 1998.
* *Фридман С. А.* Евреи-лауреаты Нобелевской премии, Краткий биографический словарь. — М.: Дограф, 2000. — ISBN 5-93431-011-9

## Сілтемелер
* Нобельдік комитетінің сайтынан ақпарат
* 

Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:АҚШ фармакологтары
Санат:АҚШ нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:ГДР ғылым академиясының мүшелері
Эрл Сазерленд

**Кіші Эрл Уилбур Сазерленд** (, 19 қараша 1915, Берлингейм — 9 наурыз 1974, Майами) — америкалық физиолог, «гормондардың әсер ету механизмдеріне қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1971 жылғы лауреаты.

## Сілтемелер
* Эрл Сазерлендтың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны .
* Эрл Сазерлендтың Нобельдік дәрісі.

Санат: Канзаста туғандар
Санат:Майамиде қайтыс болғандар
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиологтары
Санат:XX ғасыр биологтары
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Мәт (ауыл)

**Мәт** — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Карамышев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан  орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км-дей жерде.

Абсолютті биіктігі теңіз деңгейінен 364 метр.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Шұбарағаш (Түркістан облысы)

**Шұбарағаш** — Түркістан облысы Төле би ауданы, Алатау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Леңгір қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы елді мекендері
Шұбарағаш (Шығыс Қазақстан облысы)

**Шұбарағаш** — Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Катонқарағай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 75 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

  

Санат:Катонқарағай ауданы елді мекендері
Триглицерид

**Триглицеридтер**- табиғаттағы липидтердің едәуір көп кездескен түрі. Оларды негізінен 20-градустағы агрегаттық күйіне қарай, майларға бөліп тастайды. 

### Құрылымы
**Триглицеридтер** полярлы емес, яғни олардың молекуласында біркелкі таралмаған зарядтар жоқ. Бұл олардың су молекулаларымен сутекті қосылыс жасамайтынына әкеледі. Басқа сөзбен айтқанмен липидтер- гидрофобты болып табылады. Олардың тығыздығы судан төмен болғандықтан, олар судың бетінде қалғып жүреді. 

### Функциясы

Триглицеридтің **басты функциясы**- энергиялық деполарға қызмет көрсету болып табылады. Липидтер калориясы көміртектің калориясынан көп, яғни белгілі бір липидтер массасы ашыған кезде өзінен көміртекке қарағанда көп энергия бөледі. Себебі липидтерде көміртекке қарағанда сутек саны көп, ал оттек саны аз. 

## Дереккөздер
Салыстырмалы басымдылықтар теориясы

**<br>
Салыстырмалы басымдылықтар теориясы** (theory of comparative advantage) — XIX ғасырда Давид Рикардо ойлап тапқан  экономикалық модель.

Адам Смиттің абсолютті басымдылықтар теориясын дамытып, әрбір екі елдің саудасы тиімді екенін көрсеткен Давид Рикардо болатын. Ол тіптен екі елде нақты тауарлардың абсолют басымдылықтарына ие болмасада, ол тиімді деп санаған. Осыған қарап салыстырмалы басымдылықтар теориясы абсолют басымдылықтар теориясы секілді альтернатив бағаларды қолданды. 

Осылардан, максималды салыстырмалы басымдылықтарға ие товар өңдеу специализациясы, абсолютті басымдылықтары ие болмаса да тиімді болды.

## Мысалы екі елдің тауарымен көрсетілген салыстырмалы басымдылықтар теориясы
2 тауарды шығаратын 2 түрлі елді қарастырайық.

Бұл кестеде Франция тауар өңдеуден абсолют басымдылыққа ие. А. Смитке сүйенсек бұл екі ел саудасы пайданы тек Францияға ғана әкеледі. Бірақ та салыстырмалы басымдылықтар теория тұрғысынан қарастырсақ Д. Рикардо былай дейді
—Белгілі баға қатынасын тауып, тауар арасындағы бағаны ек елге тиімді етуге болады

## Модель шектеулері
* Кем дегенде 2 ел тауары талап етіледі
* Егерде бір ел бірінші тауар өңдеуде басымдылыққа ие болса, екінші ел келесі тауардың басымдылығына ие.
* Жұмыс бағасы бірдей бағаланады
* Тауар қатынастары "Laissez faire" мен жүзеге асады.
* Технологиялық өзгертулер мен шығынды талап етпейді.
* Елдің сауда көлемеді ескерілмейді, тіптен ел тауар дайындаудың монополиясы болса да.
Модельде капиталды елдерге жеткізу жөнінде анық емес тыйым жазылады. Егерде капитал тасымалдау да, тауар тасымалдау секілді еркін болса, капиталдың бөлігі тасымалданған елде қалады.

## Модельді сынау
Салыстырмалы басымдылықтар теориясы әлем экономика тәртібіне өзек болып қалыптасқан. Алғышарттардың айтуы бойынша адамның барлық бар байлығы теңбағалы, елдердің жеткен дәрежелеріне қарамастан. Алайда әлі де дамыған және дамушы елдер араларындағы саудат толығымен осы теорияға сүйеніп ақталып шыққаны жоқ. 

## Әдебиеттер
* *Блауг М.*&#x20; Салыстырмалы басмыдылықтар заңы1994. — С. 111-115. — XVII, 627 с. — .
* Киреев А.П. Әлем экономикасы Ч.1: Әлемдік микроэкономика: тауарлар мен факторлар қозғалысы 1997. — 416 с. — 7000 экз. — .

## Ескертулер




## Сілтеме
* Давид Рикардоның жақсы жақтары
Ерлан Қапарұлы Аймұқашев

**Ерлан Қапарұлы Аймұқашев** (18 наурыз 1970, Павлодар қ., Павлодар облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық мемлекеттік шенеунік, Өскемен қаласының әкімі (2016—2017).

## Өмірбаяны
* 1998-2000 жылдары Павлодар облысы әкімі істері басқармасының бас маманы
* 2000-2001 жылдары Павлодар облысы әкімінің істер басқармасының хаттамалық іс-шараларды қамтамасыз ету бөлімінің бастығы.
* 2001-2002 жылдары Павлодар облыстық туризм және спорт департаментінің бастығы.
* 2003-2007 жылдары Қазақстан премьер-министрінің көмекшісі болған.
* 2012-2012 жылдары Мәскеуде Энергетика және инфрақұрылым бойынша Коллегия мүшесі (Министрінің) хатшылығының басшысы міндетін атқарушы.
* 2012-2014 жылдары Энергетика және инфрақұрылым бойынша Коллегия мүшесі (Министрінің) хатшылығының басшысы, (Мәскеу қаласы).
* 2015 жылдың ақпанынан бастап Шығыс Қазақстан облысы әкімінің аппараты басшысы міндетін атқарған.
* 20 сәуір 2016 жыл  — 3 мамыр 2017 жыл Өскемен қаласының әкімі.

## Дереккөздер

Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Өскемен әкімдері
Санат:Мемлекеттік педагогикалық университеті түлектері
Санат:Павлодар мемлекеттік университеті түлектері
The Sunday Times

**The Sunday Times** — жексенбілік үлкен қағаз парақты газет, Біріккен Корольдікте шығады. The Sunday Times-ты Times Newspapers Ltd басып шығарады, News-International компаниясының еншілесі, ол, өз кезегінде, News Corporation иегері. Times Newspapers сондай-ақ, The Times-ке иелік етеді, алайда, осы екі газет бір-бірінен тәуелсіз негізделген және бір иегерге тек 1966 жылдан тиесілі.  Руперт Мёрдоктың News International екі газетті 1981 жылы алды. Жыл сайын Sunday Times "байлар тізімін" жариялайтын басылым сатылым саны бойынша рекорд орнатады.

The Times әлдеқайда аз таралыммен, ең көп таралыммен шығатын, The Daily Telegraph кейін Корольдіктегі маңызды күнделікті газет болса, ал The Sunday Times сапалы жексенбілік басылымдар нарығында басым позицияға ие; таралымы 1,3 млн дана тиражы, The Sunday Telegraph, The Observer және The Independent on Sunday қатар алғандағы шығарылым санына тең.

## Ең маңызды сюжеттер
* 1960-шы жылы: талидомидтердің жанжалы
* 1983 жыл: жалған Гитлер күндектерін жариялау
* 1986 жыл: Израильдің 100-ден астам ядролық оқтұмсық жасағаны туралы ақпаратты жариялау
* 1987 жыл: Ұлыбританияда тыйым салынған MI5 Spycatcher (*«Ловец шпионов»*) агентінің естеліктер кітабы басылымы. 1991 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотта газет Ұлыбритания үкіметін жеңіп шықты.

Санат:Ұлыбритания газеттері
Новобратское (Ақмола облысы)

**Новобратское ** — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл, Новобрат ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 86 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Пушкино (Ақмола облысы)

**Пушкино** — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Капитонов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2025 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Макинск қаласынан оңтүстікке қарай 42 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданының таратылған елді мекендері
Тастыөзек (Ақмола облысы)

**Тастыөзек** (2007 жылға дейін – *Красный Кардон*) — Ақмола облысы Бұланды ауданы, Вознесен ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Макинск қаласынан оңтүстікке қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы елді мекендері
Тоқтамыс (Абай облысы)

**Тоқтамыс** (1998 жылға дейін – *Бестамақ*) — Абай облысы Абай ауданындағы ауыл, Тоқтамыс ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Қарауыл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 110 км-дей жерде орналасқан.

Бұрынғы атауы - Бестамақ.
Бұл жер Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясына қатысты және басқа да жазбаларынан кездеседі. Эпопеяға жинаған деректерінде: «Қабантаудың қыр арқасынан көлденең созылған ақтастар - Мырзашоқы мен Шыңғыс арасындағы белгілі Қоңырәулие Барақ тасы. Шыңғыс жақтан жол келеді - сонда «Бестамақ» колхозы бар» десе, 1945 ж. жазылған «Ақын елінде» деп аталатын очеркінен: «Сондай-сондай Абай тұсында болған көп-көп оқиғалардың куәлары Бұғылы, Бестамақ, Мәйімбет сияқты биік тау, қалың адыр, көп қырқалар жатыр» деген жолдар бар.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Абай облысы) елді мекендері
Плимут (округ, Айова штаты)

**Плимут округі** (ағылш.&nbsp;*<span lang="en">Plymouth County</span>*) АҚШ-та, Айова штатында орналасқан. 2000 жылғы санақ бойынша халық саны 24 849 адам. АҚШ халық санағы Бюросының бағасы бойынша 2009 жылы округтің халық саны 24 210 адамды құраған. Округтің орталығы Ле-Марс қаласы.

## Тарихы
Плимут округінің негізі 1851 жылдың 15-ші қаңтарында қаланған.

## Географиясы
АҚШ халық санағы Бюросының мәліметтері бойынша Плимут округінің ауданы  2236 км² құрайды.

### Басты шосселер
* 20x20 нүкте Шоссе 75
* 20x20 нүкте Автострада 3
* 20x20 нүкте Автострада 12
* 20x20 нүкте Автострада 60
* 20x20 нүкте Автострада 140

### Көршілес округтер
* Су  (солтүстік)
* Чероки  (шығыс)
* Вудбери  (оңтүстік)
* Юнион (округ, Оңтүстік Дакота) (батыс)

## Демографиясы
2000 жылғы санақтың мәліметтері бойынша округте 24 849 тұрғын өмір сүрген. Олардың ішінде 25,8% 18 жасқа дейінгі балалар, 15,5% жасы 65-тен асқан адамдар. Халықтың 49,9%-ын әйелдер құраған.

Ұлттық құрамы мынадай: 98,1 % ақтар, 0,5 % афроамерикандықтар, 0,2 % байырғы халықтың өкілдері, 0,4 % азиялықтар, 3,0 % латынамерикалықтар. Халықтың 0,8 %-ы екі немесе одан да көп нәсілдердің өкілдері. 

Округ халқының жан басына шаққандағы орташа табысы $19442 құрайды. Халықтың 7,3 %-ының табысы күнкөріс минимумынан төмен. Орташа үй шаруашылығына шаққандағы табыс $54013 құрайды.

Сондай-ақ, ересек тұрғындардың 87,4%-ы аяқталған орта білімге, ал 19,3%-ы жоғары білімге ие болды.

## Дереккөздер
Хамеропс

**Хамеро́пс** (*Chamaerops*) — желпуіш пальмалардың монотипті түрі. Жалғыз түрі — **Тапал** **Хамеропс **(*Chamaerops humilis*) — тікенек сапты, желпуіш жапырақты жатаған көп түтелі ағаш. 

## Таралуы
Еуропадағы пальмалардың жабайы түрінің екеуінің бірі (екіншісі  — Теофрастақұрма ағашы).  Батыс Жерорта теңізінде гарригаларда, Испанияда және Францияның оңтүстігінде өседі.

## Биологиялық сипаттамасы
Діңінің биіктігі 4-6 м құрайды.  Жапырақтары ені 70—80 см желпуіш тәріздес. Гүлдері бір жынысты немесе қос жынысты, сап-сары түсті бұтақты гүлшоғырға жиналған. Гүлдеу кезеңі сәуірден маусымға дейін жалғасады.

## Қолдануы
Декоративтік өсімдік ретінде қолданылады. Жапырағының талшықтарынан арқан, жіп және кенеп жасалады.
File:Chamaerops humilis b.jpg|Мекендейтін жері
File:Chamaerops humilis.jpg|Гүлшоғырлары
File:Chamaerops humilis fruits.jpg|Жемістері
File:Chamaerops humilis leaves.jpg|Желпуіш жапырақтар


## Әдебиет
* *Bärtels A.* Farbatlas Mediterrane Pflanzen. — Stuttgart (Hohenheim): Ulmer Verlag, 1997. — .
* *Мак-Кой П.* Комнатные растения : энциклопедия. — М.: Росмэн, 1998.
Санат:Монотипті өсімдіктер
Санат:Пальмалар
Санат:Еуропа флорасы
Бормида (өзен)

**Бормида** (итал.&nbsp;Bormida) — бастауын Лигурий тауларынан алып, кейін Пьемонт әкімшілік аймағы бойынша ағып өтіп, Танаро өзеніне құятын Италияның солтүстік-батысындағы өзен.

Өзеннің ұзындығы 154 шақырымды қамтиды, су алабының ауданы 3 мың км²-тың шамасында.

1800 жылы Бормида өзенінің маңында Аустрия мен Францияның арасындағы Наполеон Бонапарттың екінші кампаниясының ақтық шайқасы болып өткен, шайқастың нәтижесінде аустриялық әскер жеңілгенін мойындап, Италиядан біржола кеткен .

Өзеннің жағалауында Миллезимо коммунасы орналасқан.

## Дереккөздер
↑ Бормида // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Галерея

File:Millesimo-IMG 0903.JPG|Миллезимо коммунасы. Бормида арқылы көпір.
File:Bormida names location map.jpg|Картадағы Бормида 
File:Along the Bormida by Serafin De Avendano, c. 1876, oil on canvas - Accademia Ligustica di Belle Arti - DSC02332.JPG| Серафина Авендано картасындағы Бормида 

Санат:Италия өзендері
Санат:Алфавит бойынша өзендер
Әлемнің ірі жолаушылар кемелерінің тізімі

Тізімде хронологиялық тізбекпен өз заманының ең ірі жолаушылар кемелері көрсетілген.

## Хронологиясы

### Ежелгі дүние (Мифология)

### XIX ғасыр

### XX ғасыр

### XXI ғасыр

## Сілтемелер
Кемелер энциклопедиясы
Ең үлкен желкенді кемелердің тізімі

## Ең үлкен желкенді кемелердің тізімі

## Қызықты деректер
* Жалғыз, бұрын-соңда салынған жетідіңгектік  желкенді шхуна "Томас У. Лоусон" болған.

## Сілтемелер
* Кемелер энциклопедиясы 

Санат:Желкенді кемелер
Сан-Франциско (шығанақ)

**Сан-Франциско шығанағы** () — АҚШ-та Калифорния штатында орналасқан шығанақ.

Тынық мұхитпен Алтын Қақпа бұғазы арқылы қосылады. Шығанақтың айдыны — Ватто теңізінің мысалдарының бірі. Шығанаққа құятын ең ірі өзен — Сан-Хоакин.

Шығанақты қоршайтын аумақтар Сан-Франциско шығанағы аймағын құрайды — орталықтары Сан-Франциско, Окленд және Сан-Хоседе орналасқан қала агломерациясы.

Санат:Тынық мұхит шығанақтары
Санат:Калифорния шығанақтары
Сан-Франциско (түбек)

оңға|нобай|311x311 нүкте|Сан-Франциско түбегі. Ғарыштан қарағандағы көрініс.
**Сан-Франциско түбегі** (ағылш.&nbsp;*<span lang="en">San Francisco Peninsula</span>*) — Сан-Франциско шығанағы мен Тынық мұхитты бөлетін түбек.

Түбектің солтүстігінде Сан-Франциско қаласы және әйгілі Алтын Қақпа көпірі орналасқан. Түбектің оңтүстігінде Сан-Хосе қаласының және белгілі Силикон алқабының (Лос-Алтос и др.) бөліктері орналасқан.
Координаты: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=ru&pagename=%D0%A1%D0%B0%D0%BD-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_(%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2)&params=37_40_N_122_26_W_region:US 37°40′&nbsp;с.&nbsp;ш. 122°26′&nbsp;з.&nbsp;д.&#xFEFF; / &#xFEFF;37.667°&nbsp;с.&nbsp;ш. 122.433°&nbsp;з.&nbsp;д.&#xFEFF; / 37.667; -122.433]&nbsp;[//maps.google.com/maps?ll=37.667,-122.433&q=37.667,-122.433&spn=0.03,0.03&t=h&hl=ru (G)]&nbsp;(O)

Санат:Алфавит бойынша түбектер
Ниссан (өзен)

**Ниссан** () — Швециядағы өзен, Хальмстад қаласының маңындағы Каттегат бұғазына құяды. Бастапқыда солтүстік-батысқа қарай ағады, кейін бағытын оңтүстік-батысқа қарай өзгертеді. Ертеректе өзеннің бойынан сауда жолы өткен. Албырт пен бақтақ мекендейді.

## Сілтемелер
* Ниссан (швед.)
Санат:Алфавит бойынша өзендер
Тальяменто

**Тальяменто** (Tagliamento) — Италиядағы өзен.

Италияда ұзындығы бойынша он екінші орындағы өзен. Бастауын Альпіден алып, Адрия теңізіне құяды.

Ұзындығы — 172 км, су алабының ауданы — 2 916 км². Орташа су шығыны шамамен 70 м³/с құрайды. Бастауының биіктігі 1195 м.

Өзен ағысының төменгі және орта бөліктерінен Удине және Порденоне шет аймақтарының шекарасы өтеді.

## Тағы қараңыз
* Мера (өзен, Комо)
Санат:Алфавит бойынша өзендер
Джералд Эдельман

**Джералд Морис Эдельман** (, 1 шілде 1929 жыл, Нью-Йорк – 17 мамыр 2014 жыл) — американдық иммунолог и нейрофизиолог, «антиденелердің химиялық құрылымына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1972 жылғы лауреаты (Родни Портермен бірге).

## Өмірбаян
Өмірге куинстік  ауданында, еврей отбасында келген. Әкесі, Эдвард Эдельман, дәрігер; анасы, Анна Фридман, сақтандыру компаниясында жұмыс істеді.

 теориясын ұсынды (1977).

2004 жылы ** атты кітап жазды.

## Сілтемелер
* Джеральд Эдельман Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Джеральд Эдельманның түйіндемесі.
* Джеральд Эдельманның библиографиясы.
* Джеральд Эдельманның Нобельдік дәрісі.
* Джеральд Эдельманның жұмыстарына шолу 

Санат:АҚШ нейробиологтары
Санат:АҚШ иммунологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Родни Портер

**Родни Роберт Портер** (, 8 қазан 1917, Ньютон-ле-Виллоус — 7 қыркүйек 1985, Винчестер маңы) — ағылшын биохимик, «антиденелердің химиялық құрылымына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1972 жылғы лауреаты (Джералд Эдельманмен бірге).

## Өмірбаян

Родни Роберт Портер өмірге 8 қазан 1917 жылы Ньютон-ле-Виллоусте келді (Ланкашир, Англия).

1973 жылы, ғылымға қосқан елеулі үлесі үшін, ғалым Лондон корольдік қоғамының Корольдік медальмен марапатталды.

Родни Роберт Портер 7 қыркүйекте 1985 жылы Винчестер маңында (Хэмпшир, Англия) қайтыс болды.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Родни Портердің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Родни Портердің Нобельдік дәрісі.

Санат:Ливерпуль университеті түлектері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Корольдік медаль иегерлері
Санат:Ұлыбритания биохимиктері
Санат:XX ғасыр биологтары
Санат:Жол апатынан қайтыс болғандар
Карл фон Фриш

**Карл Риттер фон Фриш** (, 20 қараша 1886, Вена&nbsp;— 12 маусым 1982, Мюнхен)&nbsp;— аустриялық этолог, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1973 жылғы лауреаты (Конрад Лоренц және Николаас Тинбергенмен бірге) «Жануарлардың жеке және топтық мінез-құлық модельдерін құру және белгілеушге байланысты ашылулары үшін». Негізінен араларға жүргізген зерттеу арқылы белгілі.

## Араларды зерттеу

Ол  бал араларының қарым-қатынас тетіктерін зерттеген, ультракүлгін және поляризацияланған жарыққа, олардың сезімталдығы ашты. Бал араларының Тілдің дөңгелек биі деп аталатын биін ашты. 

Ол, аралардың қарым-қатынасының химиялық деңгейін зерттеді, атап айтқанда, оған бал аралары қоғамындағы иерархиялық қатынастардың реттеушісі болып табылатын, феромондарды ашу тиесілі, жатырда өндірілетін.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Карла фон Фриштің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Карл фон Фриштің Нобельдік дәрісі.

Санат:Вена университеті түлектері
Санат:Аустрия зоологтары
Санат:Германия зоологтары
Санат:Этологтар
Санат:Омарташылар
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Аустрия)
Санат:Бальцан сыйлығының иегерлері
Санат:Калинги сыйлығының лауреаттары
Санат:Гименоптерологтар
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Бавария Максимилианның "ғылым және өнердегі жетістіктері үшін" орденінің иегерлері
Санат:Вроцлав университеті оқытушылары
Санат:Грац университеті оқытушылары
Санат:Леополдина мүшелері
Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Грац университеті құрметті докторлары
Санат:Людвиг-Максимилиан Мюнхен университеті оқытушылары
Санат:Бавариялық «Сіңірген еңбегі үшін» орденінің иегерлері
Абай (Қорғалжын ауданы)

**Абай** — Ақмола облысы Қорғалжын ауданы, Қорғалжын ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қорғалжын кентінен солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде, Нұра өзенінің сол жақ аңғарында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қорғалжын ауданы елді мекендері
Буревестник (Ақмола облысы)

**Буревестник ** — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы ауыл, Буревестник ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Егіндікөл ауылынан шығысқа қарай 27 км-дей жерде, Жарлыкөл көлінің оңтүстік жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы елді мекендері
Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)

**Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі**  өз қатарына көрнекті суреттер мен заттар орналасқан 100 мұражайды қосады. Мұндай мұражайлардың қатарына Қытайдағы тыйы қаласы секілді мұражайлар кірмейді. 

Тізімдегі мұражайлардың 18-і  —АҚШ-та, 14-і—  Ұлыбританияда, Одан кейінгі 9-ы Испанияда және  8-і Францияда, Олардың арттарынан Бразилияның 6 мұражайы мен  Ресейдің 5 мұражайы,Австралияда және Оңтүстік Кореяда. Мұражайға барушылардың басым көпшілігі Ұлыбританияда — Шамамен 30 000 000 адам.

Бұдан бөлек  тізімдегі мұражайлардың 11-і Лондонда және 7-еуі Парижде, Берлинде, Мадридте және Токиода төрт мұражайдан орналасқан.

Мұражайлардың басым көпшілігі Еуропада 55 мұражай, Солтүстік Америкада 22 мұражай, Азияда 12 мұражай, Оңтүстік Америкада 6 мұражай, Австралияда 5 мұражай, Африкада мұражайлар қосылмаған.

## Дереккөздер





## Сілтемелер
* 

Санат:Мұражайлар
Линден (Дитмаршен)

**Линден** () — Шлезвиг-Гольштейн жеріндегі Германиядағы коммуна.

Дитмаршен аймағының құрамына кіреді. КЛьГ Хеннштедт басқармасына бағынады. Халық саны 854 адамды құрайды (2010 жылдың 31 желтоқсаны). Ауданы 11,62 км². Ресми коды — *01 0 51 068*.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Анаэробты ашу

[нобай|[Израиль, Тель-Авив.]]

**Анаэробты ашу** (Метандық ашу) – бос метан бөлу арқылы жүретін органикалық заттардың биодеструкциялық процессі. Бұл процесс жоғары және төменгі температурада жүзеге асады, бірақ мезофильді ашыту кеңінен қолданылады.

Органикалық қосылыстар + Н2О→ СН4+СО2+С5Н7NО2+NH4+HCO3.

Биомассадағы органикалық қосылыстар (ақуыздар, көмірсулар, майлар) гидролитикалық ферменттер әсерінен қарапайым органикалық қосылыстарға (аминқышқылдар, қанттар, май қышқылдары) бөліне бастайды. Бұл кезең – гидролиз деп аталады және ацетогенді бактериялар әсерімен ағады. Екінші кезеңде гетерогенді бактериялар әсерінен қарапайым органикалық қосылыстар бөліктерінің гидролиздік қышқылдануы жүреді және соның нәтижесінде ацетат, екі валентті көмірқышқыл газы және еркін сутегі пайда болады. Ацетаттан алынған органикалық қосылыстары 2 кезеңде С1  байланысын түзеді (қарапайым органикалық қышқылдар). Алынған қосылыстар 3 кезеңдегі метан тудыратын қоректік орта болады. 3 кезең әртүрлі бактериялар тобымен алынған екі процесспен ағады. 

Осы бактериялардың екі тобы 2 кезеңдегі құнарлы қосылыстарды метанға СН4, суға Н2О, екі тотықты көміртегін тудырады. Анаэробтық ашу процесі бактериальдық биомассада болады және күрделі органикалық қосылыстардың конверсиясын қосады – полисахаридтер, майлар және ақуыздарды метанға СН4 және екі тотықты көміртегі СО (4). 

Азықтық қажеттілігіне байланысты бактерияларды үш түрге бөледі: 
# гидролизді және ацетогенді. Бұл түрге  протеолитикалық, целлюлолитикалық, облигатты анаэробтар, факультативтік анаэробтар жатады.
# гомоацетатты бактериялар. 
# метаногенді бактериялар.







## Сілтемелер

# 
# 
Санат:Биотехнология