open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мурсия

**Мурсия** (Murcia)- Испанияның оңтүстік-шығысындағы автономды облыс, халық саны - 399&nbsp;980&nbsp;000&nbsp; адам (2015), провинция және тарихи аймақ.. Ауданы 11 314 шаршы шақырым, астанасы Мурсия қаласы.

1243 жылы Кастилия басып алғанға дейін тәуелсіз мавритан корольдігі болған. 1982 жылы автономды облыс құрылды. Мерсияның орталық бөлігі арқылы Сегура өзені ағады, оның суын өңделетін шұрайлы жерлерді және жеміс-жидек бақшаларын суару үшін пайдаланады.

Су жағалауында кеме қатынасы мен тау ісінің дамуына байланысты Картахен, Масаррон және Агилас айлақтары пайда болды. Негізгі дақылдары – дәнді дақылдар, зәйтүн, жүзім және қауын.

## Дереккөздер
Мус

**Мус** (Moose River)- Канададағы өзен, Онтарионың солтүстік шығысында орналасқан. .100 км астам солтүстік-шығысқа қарай ағады да, Джеймс шығанағына барып құяды. Бұл кең астау, шындығында, Абитиби мен Матгагамиді қоса алғанда бірнеше өзендердің су басатын сағасы болып табылады. 

## Дереккөздер


Санат:Канада өзендері
Мусандам түбегі

**Мусандам** () — Арабия түбегінің солтүстік-шығыс шетіндегі түбек.. Оман шығанағын Парсы шығанағынан жартылай бөліп тұрады және солтүстігінде Ормуз бұғазын құрайды. 

Оманға тиесілі және Біріккен Араб Әмірлігінің негізгі территориясынан бөлінген. Жағасы өтіп жатқан кемелерге қауіп төндіретін жартасты таулы аймақ болып табылады. 

Қызметінің негізгі түрі балық аулау, бірақ түбектің батыс жағалауында мұнай мен табиғи газдың кен орны ашылды. Хисн-Диба айлақ қаласы оңтүстік-батыс жағалауда орналасқан.   

## Дереккөздер

Санат:Оман түбектері
Мускоги тілдері

**Мускоги тілдері** (Muskogean languages)-солтүстік америка үнді тілдеріне жататын 8 тілдердің тобы, АҚШ-тың қазіргі оңтүстік-шығыс аумағында осы тілде сөйлейді немесе сөйлеген. .16 ғасырда қазіргі Алабама шт. (АҚШ) солтүстік бөлігінің тұрғындары коасати және алабама тілдерінде, қазіргі Алабама және Джорджия аумағының тұрғындары крик (мускоги) және хичити тілдерінде, қазіргі Флорида аумағының тұрғындары апалачи тілінде сөйлеген. 

Батысқа таман (қазіргі Миссисипи шт. солтүстік аудандарында және батыс Теннесиде) чикасав (чикасо) тілі, ал чоктав (чокто) тілі қазіргі Миссисипидің орталық бөлігіне таралған. 19 ғасырдың ортасына таман апалачи тілі құрып бітті, мускоги тілдерін меңгерушілердің көбі 1830 жылы (Тропа слёз) не Миссисипи шт. батысына, не Флорида шт. ығыстырылды, қазір мұнда Семинол тайпасы крик тілінің диалектілерінің (Флориданың орталық бөлігі) бірінде сөйлесуді жалғастыруда, ал микасуки тайпасы АҚШ-тағы Эверглейдс ұлттық саябағының аумағына қоныстанды. 

Кейбір жоғалып бара жатқан мускоги тілдерінде әлі де болса аға буын сөйлейді; осы тілдердің ішінде чоктав (Оклахома және Миссисипи шт. таралған) тілінде сөйлейтіндер көп.  

## Дереккөздер


Санат:Тілдер
Мустьер мәдениеті

**Мустьер мәдениеті** (Mousterian industry)- Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік Африкадағы тас ғасырының мәдениеті, бұл мәдениетті ұстанушылар дәстүрлі түрде Неандертал деп саналады.. Еуропаны соңғы (вюрмдік) мұз басқан (40 мыңж.) дәуірдің бірінші жартысы деп даталанады. 

Мустьер құрал-саймандарына диск тәрізді нуклеустерден дайындалған сабы қысқа балталар, қырғыштың және сүйірдің жаңқаларынан дайындалған кетік ара тәрізді құралдар, сүйірдің жан-жағын тыстау арқылы дайындалған домалақ ізбесті шарлар жатады, бұны бола (аңшының лақтыратын қару) ретінде пайдаланған. 

Ағаш найзалар мамонт немесе түкті мүйізтұмсықтарды аулау үшін пайдаланылған. Мустьер қаруы неандертальдармен бірге Еуропадан жоғалып кетті.    

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Мәдениет
Бүкілүндістандық мұсылмандар лигасы

**Бүкілүндістандық мұсылмандар лигасы** () — Британдық Үндістанды (1947) бөлген кезде мұсылман мемлекетін құру қозғалысын басқарған саяси топ. Одақ 1906 жылы құрылған, 1913 жылы Үндістан өзін-өзі басқаруы тиіс деген өзінің саяси мақсатын алға қояды. 

Бірнеше онжылдықтар бойы үнді-мұсылман бірлігі үшін күрескен, бірақ 1940 жылы индуистердің үстем болып кетуінен қауіптеніп, үнді мұсылмандары үшін жеке мемлекет құру үшін күресті. 

Пәкістан қалыптасқаннан кейін Одақ (Бүкіл Пәкістандық мұсылмандар одағы ретінде) Пәкістанның үстемдік танытқан саяси партиясы болды, бірақ оның ықпалы біртіндеп төмендеді, 1970 жылдарға таман партия әрекет етуін тоқтатты.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Мұхаммед Әли Джинна

Санат:Пәкістан тарихы
Санат:Үндістан тарихы
Мұсылман ағайындар

**Мұсылман ағайындар** (араб. Аль-Ихван аль-муслимун) (Muslim Brotherhood)- 1928 жылы Хасан аль-Баннаның Мысырда негізін қалаған діни-саяси ұйымы, ол құран мен хадиске негізделген қоғам құру үшін күресті.. Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстан көптеген жақтаушыларын жылдам тапты, басқа аймақтардағы мұсылмандарға да ықпал еткен. 

1938 жылдан бастап батыстануды, жаңаруды және секуляризмді жоққа шығарып, саяси реңк ала бастады. 1954 жылы Гамачь Абдель Насерге қастандық жасағаннан кейін Мысырда қуғындалған, 1960-70 жылдары астыртын әрекет етті. 

1980 жылдың соңынан бастап өркендей бастады; оның үміткерлері басқа партиялар тізімінде кездессе де, Ағайындылардың үміткерлері Мысырдағы және Иорданиядағы сайлауларға қатыса береді.   

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Дін
Мут

**Мут** (Mut)- мысырлық аспан құдайы, Құдай-ана.. Бұл табынушылық Нілдің сағасында немесе Орта Мысырда пайда болуы ықтимал. 
18-ші династия дәуірінде  (б.э. дейінгі 1539-1292) Мут Фиваларда Амон құдайының серіктес әйелі ретінде санала бастады. Амон, Мут және Муттың баласы болып саналатын жас құдай ХОНСУ Фиван триадасын құрайды. Мут атауы «ана» деген мағынаны білдірді, ол құдайлардың арасында От-ана орнында болды. Әдетте, екі тәжі бар әйел күйінде, кейде басы арыстанның басы тәрізді болып бейнеленеді.  

 ==Дереккөздер==


Санат:Тұлғалар
Ажар Алшынова

**Ажар Алшынова ** (20  масым,1936ж Алматы облысы) Кеген ауданы Октябрь ауылы - сценарлық жобаларды теріп-басушы. . Алматы Совет саудасы техникумын бітірген. 

Еңбек жолын Қазақ КСР Мемлекеттік теле және радиохабарларын тарату комитетінде машинисткалықтан бастап, еңбек зейнетіне шыққанға дейін табан аудармастан еңбек еткен. (1963-1991) "Еңбектегі ерлігі үшін" медальінің иегері.

## Дереккөздер


Санат:1936 жылы туғандар
Мускат жаңғағы

**Мускат жаңғағы** (nutmeg) — тропикалық мускат ағашының () дәндерінен дайындалған татымды зат, дәмдеуіш. 

Отаны - Индонезиядағы Молукк аралдары.. Күшті хош иісі бар, аспазханада, сондай-ақ сашеде және рақым ету ретінде қолданылады. 

Ағаш көктегеннен кейін сегіз жыл өткен соң ғана жеміс береді, 25 жылдан кейін гүлденеді, 60 және одан да көп уақыттан астам жеміс береді. Әртүрлі мемлекеттерде кейде мускат криптокариін (Cryptocarya moschata), хош иісті лаурелиді (Laitrelia aromatica) және калифорниялық торреиді (Torreya californica) «Мускат жаңғағы» (nutmeg) деп атайды.


Nutmeg on Tree.jpg
Nutmeg_fruit_seed_and_aril.jpg
Mace of nutmeg - ml-Jathi.jpg
muscade.jpg
Nutmeg-spice.jpg


## Дереккөздер


Санат:Жаңғақтар
Санат:Жұпарағаштар
Санат:Дәмдеуіштер
Альжери Пресс Сервис

**Альжери Пресс Сервис** (АПС) (Algerie Presse Service - APS) - Үкіметтік ақпарат агенттігі. . 1961 жылдың соңына қарай негізі қаланды. 

Алжир қаласында орналасқан. Ішкі және халықаралық ақпараттармен (саяси, экономикалық спорттық және фото) Алжир баспасөзін, радио және теледидарын қамтамасыз етеді. Әлемдік ақпарат агенттіктері - Итар-Тасс, БТА, ПАП және Сирия, Ирак, Иран, НДРИ т.б. елдердің агенттіктерімен бірлесе отырып қызмет жасайды. 

Елдің ірі қалаларында және шетелдерде: Мәскеуде, Нью- Йоркте, Парижде, Лондонда, Женевада, Римде, Белградта және де әлемнің басқа қалалары мен астаналарында тілшілер пункті мен бөлімшелері бар. 

Координациялық комитеттің Пулына еңбеген ақпарат агенттіктеріне, Фана-та, жалпы африкалық Пана ақпарат агенттіктеріне мүше.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Альгемайнер Дойчер Нахрихтендинст

**Альгемайнер Дойчер Нахрихтендинст** (АДН) (Allgemainer Deutscher Nachrich- tendienst GmbH - ADN) - ақпараттык агенттік. . 1946 жылы 10 қазанда бұрынты ГДР-да ақционерлік қоғам ретінде құрылған болатын. Берлинде орналасқан. 

1992 жылы мамырында "Эффектен- Шпигель АГ" Дюссельдорфтык компанияның меншігіне өтті. Меншікті тілшілері ГДР газеттерін, радиосы мен теледидарын ішкі және халықаралық ақпараттармен қамтып, шетел агенттіктерінің хабарын береді. Шетелге де хабар таратады. Центрабельд - фото қызметі бар. 

Мемлекет ішінде 40 мың сөзден аса ақпарат және 35- тей фотосуреттерді таратып; Еуропаның 7 елінін агенттіктеріне ақпарат таратумен қатар, Пренса Латина агенттігіне неміс тілінде 22 мың сөз ақпарат, ал Батыс Еуропаға неміс тілінде 20 мың ақпарат таратады. Арнайы неміс тілінде күнделікті бюллетень шығарумен қатар ағылшын, француз, испан, араб тілдерінде де күнделікті бюллетеньдер шығарады. 

АДН қызметкерлерінің жалпы саны - 1350 адам. АДН-ның республика аумағында 14 аймақтық бөлімшелері, шетелдерде 40 тілшісі, 62 елде тұрақты тілшілері бар. АДН әлемнің 68 ақпараттық агенттіктерімен және фотоагенттіктерімен бірлесе отырып қызмет жасайды. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі - ЕААП-ға мүше. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ахмет Аляз

**Ахмет Аляз ** (1.1.1977. Түркия, Кахраман-Мараш) - журналист, БАҚ саласының топ- менеджер.. Жолдамамен келіп, ҚазҰУ-ді бітірген (1997).

1997 жылы халықаралық қазақ-түрік газеті - "Қазақстан ZAMAN- да" жауапты хатшы, 2000 жылы наурызынан бас редактордын орынбасары, бас директордың орынбасары, бас директор.Түрік БАҚ-тың Қазақстандағы "ZAMAN" газетінің, "Жихан" информагенттігінің өкілі.

Ахмет өз мақалаларымен Қазақстан жәнеТүркия арасындағы достықты нығайтуға зор үлес қосуда.

## Дереккөздер


xxxx
"Амазонка" - әйелдерге арналған, ай сайын шығатын қоғамдық-саяси, әдеби-көркем, жарнамалық-ақпараттык иллюстрациялық журнал.. Негізгі тақырыбы - қазіргі заманғы әйелдердің қоғамдық өмірдегі ролі, әйелдер және саясат.

Айдарлары: зиялы әйелдерге кеңес, ханымдарға арналтан сән, психологтер кеңесі. 1998 жылыдың қаңтарынан шығады. Бас редакторы - А.Жағанова.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Амалсыз шарасыз, көру

**Амалсыз шарасыз, көру** - АҚШ-та телекөрермендерді, бір мезгілде үш бірдей тележүйеден көрсетілетін бағдарламаны немесе жарнамалық хабарларды, кейде тәуелсіз тележүйелер арқылы көруге еріксіз көндіру. . Мысалы ел президентінің сөзін көріп, тыңдау.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қали Аманбаев

**Қали Аманбаев** (1924. Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы) - отандық тележурналистиканы зерттеуші, қоғамдық қайраткер.. Ленинград мұғалімдер институтының (1952), Абай атындағы Қазақ педогогикалық институтын бітірген (1956). 

Ұлы Отан соғысына қатысқан. Тарих ғылымының кандидаты (1970). Қарағанды теледидар студиясын ұйымдастырып, оның бірінші директоры болды (1958-62). Қарағанды облысы теледидар және радио хабарларын тарату комитетінің төрағасы (1962-75), Қарағанды облысы партия комитетінің ғылым және оқу орындары  бөлімінің меңгерушісі (1975- 78), Қазақстан КП облыстық партия комитетінің хатшысы (1978-87) қызметтерін атқарды. 

1970 жылы Қазақстанда телехабарлар таратудың қалыптасуы мен дамуы проблемаларына арналған тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. "Действенное средство идеологической работы" ("Идеологиялық жұмыстың пәрменді құралы") кітабының авторы (1981). Қазақ КСР мәдениетіне еңбегі сіңген қызметкер, "КСРО-ның Құрметті радисі" атағын иеленген.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Рыскүл Аманбекова

**Рыскүл Аманбекова** (16. 8.1956. Қызылорда облысы Шиелі ауданы) - тележурналист..  ҚазМУ-ді бітірген (1979). ҚазТАГ-та аудармашы. "Лениншіл жас" газетінде тілші (1980). 

1990 жылға дейін қазақ КСР ҒА-сы жанындағы "Ғылым" баспасында редактор, 1990 жылы қазақ теледидарында бас редактор, бағдарламалар қызметінің басқарушысы, жаңалықтар қызметінің бас редакторы (корсеть), "Алатау" телеарнасының бағдарламалар қызметінің басқарушысы, 1997 жылы "Хабар" агенттігінің бағдарламалар    дирекциясында редактор, аға редактор, бағдарламалар дирекциясыньң бас редакторы және басшысы. 

Аманбкеова көптеген ғылыми кітаптардың ғылыми редакторы, қазақ теледидарының "Алтын қорында" сақталтан тарих ақтандақтарына арналған бірнеше бағдарламаның "Қыр баласы" (Әлихан Бөкейханов туралы), "Көшке Кемеңгерұлы", "Қазақ газеті", "Дала уәлаяты" газеті" және т.б. авторы. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Әшірбек Амангелдиев

**Әшірбек Амангелдиев** (1955) - журналист.. ҚазМУ- ді (1977), БЛКЖО ОК-нің жанындағы ЖКМ-нің журналистика бөлімін бітірген. "Қазақстан пионері" (қазіргі"Ұлан") газетінде тілші, бөлім меңгеру шісі болды.

Республикалық "Горизонт" - "Өркен" газетінде редактордын орынбасары және редакторы болып қызмет істеді. "Зерде" журналынын бас редакторы.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қасым Аманжол

**Қасым Аманжол ** (11.8.1977.) - тележурналист..  ҚазҰУ-ді (1996), Т.Жүргенов атындындағы Қазақ ұлттық Өнер академиясын бітірген (2006). 

Еңбек жолын 1998-99 жылдары республикалық "Zaman Қазақстан" газетінде тілшіліктен бастап, 1999 жылы "Алтын бесік" журналында, 1999-2000 жылдары "Жас Алаш" газетінде, 2000-2001 жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, 2001-2006 жылдары - "Қазақстан" ұлттық телеарнасында теле-комментатор, 2007 жылы "КТК" телеарнасында тележүргізуші, 2007-2008 жылдары - "Жас қазақ" газетінде бас редактордын орынбасары. 

Қазір "31 арнада" продюссер, тележүргізуші. Қазақстан ұлттық арнасында телекөрермендер арасында аса әйгілілікке ие болған "Шыңның жүзі" пікірталас хабарының авторы. "31 арнадағы" мемлекет өмірінің саяси, әлеуметтік, мәдени қырларын ашуды көксеген "Пікір алаңы" жобасының авторы. 
Қазақстан Журналистер одағы сыйлығы мен "Серпер" Жастар одағы сыйлығының иегері. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
I Мұхаммед Аскиа

**I Мұхаммед Аскиа** (Мұхаммед Tөpe) (Muhammad I Askia; Muhammad Ture) (өлген жылы 2 наурыз 1538 жыл, Гао, Сонгай) — батыс африкандық мемлекет қайраткері және әскери көшбасшы. .

1493 жылы өз ұлы А. Сонниден билікті тартып алған Сонни Бару шариғат заңы бойынша басқарылатын ислам мемлекетін құрды, ресми жазуы – араб жазуы болды. Мықты әкімшілік құрды, 1528 жылы ұлы Аскиа Мұса тақтан тайдырғанша билік басында отырды.   

## Дереккөздер


Санат:Ислам тарихы
Мүфти

**Мүфти** (mufti) — исламда соттың немесе жеке тұлғаның жүгінген мәселесіне шешім шығаруға өкілетті, құқық саласындағы беделді адам. .

**Мүфти** (парсы тілінен – пәтуа, шешім шығарушы) – шариғат заңдары негізінде даулы мәселелерге билік айтып, шешім шығаратын дін басы. Алғашқы Мүфтиді ел басшысының кеңесшісі ретінде Мысырда халиф Омар ІІ тағайындады (717 – 720). Мұсылман мемлекеттерінің іргесі кеңеюіне орай, жаңа құрылған жеке аймақтардың әміршілері Мүфтилерді қызметке тағайындай бастады. Бір мемлекеттің ішінде бірнеше мүфтилік болса, біреуі Бас Мүфти болып тағайындалды. Ол өзге Мүфтилердің шешімін қайта қарай алды. Осман империясында 15 ғасырда Стамбұл Мүфтиі бүкіл мемлекеттің бас Мүфтиі болып, Шайх әл-ислам атағын иеленеді. Ол Сұлтан атынан, оның өкілеттігімен билік жүргізген барлық сұлтандардың, шенеуніктердің сұраныстарына пәтуа шығарып, шариат тұрғысынан олардың іс-әрекеттерінің заңды, заңсыздығы жайлы билік айтты. Имам Ахмад Мүфтидің бойынан табылуға тиісті бес қасиетті атап көрсетті: 1) ниеті дұрыс, иманы толық болу; 2) білімді, парасатты сабырлы болу; 3) табандылық, ақиқатты айту; 4) дарын мен зеректік; 5) адамды тани білу қасиеті.
Қазір Қазақстанда Қазақстан мұсылмандары діни бас-қармасының атқарушы органын Бас Мүфти басқарады. 

Бұл тәрізді шешім шығару үшін Құран мен Хадистерді, сондай-ақ құқықтық оқиғаларды толық білуі қажет. Осман империясында Стамбұлдың мүфтиі мұсылман құқықтық жүйесінің басшысы болған, соттық және діни иерархияның бәрін басқарған. 

Мұсылман мемлекеттерінде заманауи кодекстердің пайда болуы мүфтилердің беделін айтарлықтай төмендетті, қазіргі кезде олар мұрагерлік, неке және ажырасу тәрізді мәселелермен ғана айналысады.  

## Дереккөздер


Санат: Дін
Санат: Ислам
Санат: Тұлғалар
Элайджа Мұхаммед

**Мұхаммед Элайджа** (шын есімі Элайджа Пул) (Muhammad Elijah, Elijah Poole) (7 қазан 1897 жыл, Сандерсвилль, Джорджия штаты, АҚШ — 25 ақпан 1975 жыл, Чикаго, Иллинойс штаты) — афроамерикандық сепаратист, Ислам халқы сектасының басшысы. .

Жарты пайдаға жұмыс істейтін шаруаның, бұрынғы құлдың ұлы болған, 1923 жылы Детройтке қоныс аударады. Ислам ұлтының сектасына қосылып, Чикагода оның екінші шіркеуін ашады. 1934 жылы сектаның негізін қалаушы Уолес Д.Фард жоғалып кеткеннен кейін, қозғалысты басқарады. 

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери борышты өтеуден қашуды қолдағаны үшін қамауға алынды, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін Қара мұсылмандар ағайынын құруды жалғастырды. Оның афроамерикандықтарды Алла таңдаған халық, ерекше халық деп жариялап, оны үздіксіз бөліп алуды насихаттауы топтағы танымал шәкірті Малкольм Икспен қарым-қатынасты үзуге әкеп соқты. 

Соңғы жылдары Элайджа көзқарасын жеңілдетті.  

## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Тұлғалар
Мухасиби аль

**Мухасиби аль** (Muhasibi, al-) (781 жыл, Басра — 857 жыл, Бағдат) — сопы маманы. .

Бағдат қаласындағы табыскер отбасында өсті. Өз шәкірттеріне өсиет айту арқылы, диалог нысанында жазылған кітаптар арқылы идеясын дамыта отырып, рационалистік дін ілімін әзірледі. Оның негізгі еңбегінде сопылықты төмендету және ішкі талдау пайдасы үшін сырттай құдайға сыйыну туралы мәліметтер айтылады. 

Өмірінің соңында дінбұзар ретінде қуғындалған, бірақ нәтижесінде ортодоксалдық мұсылман доктринасын қабылдады деп саналған.  

## Дереккөздер


Санат: Дін
Санат: Тұлғалар
Шыбындар

**Шыбындар**  — кез келген ұшатын жәндік. Этимологияда екіқанатты немесе нағыз шыбынның (екіқанатты) 85 000-ға жуық түрі бар. .

Шыбын деп аталынатын басқа жәндіктердің екіқанаттылардан ерекшелігі қанатының құрылымында.  

## Дереккөздер


Санат: Биология
Санат: Этимология
Альбом

**Альбом** - мұнда тауардың безендірілген суреті, кескіні, фотокескіні, пішіні және мазмұны беріледі. . Қосымша беттер көбіне кітап, газеттермен бірге қосылып сатылады. 

Жарнаманың бұл түрі, әдетте, мерекелік құттықтаулар, сондай-ақ өнеркәсіп, сауда өнімдері, тұрмыстық тұтыну заттарын жарнамалайды. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
V Мұхаммед

**V Мұхаммед**, **Сиди Мұхаммед бен Жүсіп** ( ;10 тамыз 1909 жыл, Фес, Марокко — 26 ақпан 1961 жыл, Pабат) — Марокконың сұлтаны (1927—57) және королі (1957—61)..

Әкесі қаза тапқаннан кейін, Марокконы басқарған француздар оның екі ағасын тысқары қойып, өзін сұлтан етіп тағайындады, өйткені француздар оны көнгіш адам деп есептеді. Билік еткен уақытында ұлттық ниетін ептілікпен жасырып жүрді. 

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939—45) марокколық еврейлерді фашистік басқыншылардан қорғады. 1953 жылы француздар оны 2 жылға жер аударып жіберді, бірақ ұлтшылдар тарапынан жасалған қысым салдарынан оны қайтаруға мәжбүр болды. 

1956 жылы Франциядан тәуелсіздік алды, келесі жылы король титулына ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Марокко корольдері
Шыбыншы торғай

**Шыбыншы торғай** — жәндіктерді ұшып бара жатқан жерінен ұстап алып жейтін көптеген Торғай құстары; Көне Әлемнің Muscicapidae тұқымдасының 100-ден астам түрі мен Жаңа Әлемнің тиранна-шыбыншы торғайдың (Tyrаnghtae тұқымдасы) 400-ден астам түрі бар.  .

Сұр түсті шыбыншы торғай (Muscicapastriata) Ескі Әлемде кеңінен танымал. Денесінің ұзындығы 14 см, сұр-қоңыр жолақтары бар. Өзі ұя салатын Шығыс Еуропаның сирек ормандары мен бақшаларынан бастап Азияға дейінгі аумақты мекендейді. 

Тиранналарға манакиндер, зәйтүн тиранналары (Фебтер), көкторғайлар, титирлер, котингтер және т.б. жатады. Көбінің басы үлкен, аяқтары қысқа және тұмсығы кең болып келеді.  

## Дереккөздер


Санат: Биология
Санат: География
Шыбынжұт

**Шыбынжұт** (amanita) (Amanita) — саңырауқұлақ түрі, 100-ге жуық түрі бар, оның ішінде кейбіреуі адамдар үшін улы болып келеді. .

Саңырауқұлақтардың ішіндегі ең жойқын түрі – ірі ақ шыбынжұт (A. bispongera, A. ocreata, A. verna және A.virosa), бұл ормандарда жаздың және күздің жауынды күндері кездеседі. Ормандарда жазда немесе ерте күзде кездесетін жасыл немесе қоңыр немесе боз арамқұлақ (A.phalloides) та улы. 

Жазда жайылымдарда және далаларда кездесетін қызыл шыбынжұт (A. muscaria) та улы, бір кездері оны шыбынға қарсы құрал ретінде пайдаланған. Жеуге жарамды түрлері де бар: цезарь саңырауқұлағы (A.caesarea), қызғылтым шыбынжұт (A. rubescens) және сары-қоңыр шыбынжұт (қалтқы) (A. vaginata). Сондай-ақ қараң.: Саңырауқұлақтың жеміс беретін денесі.

## Дереккөздер


Санат: Биология
My Ци

**My Ци** (Муци Фачан) (Muqi Fachang; Mu-hsi Fa-ch'ang) (13 ғасырда Сычуань провинциясында қызмет еткен, Қытай) — қытайлық Чань (Дзэн) мектебінің буддалық суретшісі. .

Оңтүстік Сун (1127-1279) династиясы билік еткен заманның соңына таман Ханчжоу маңындағы монастырьға қашты. Әртүрлі сюжеттерді салды, оның ішінде пейзаж, гүл, натюрморт және ортодоксалдық иконографиялық сюжеттері бар. My Циге тиесілі ең танымал суреттер «Шесть деревьев хурмы» және жан-жағы маймылдар мен тырналардың шиыршықтарынан көмкерілген ақ Гуань-инь киімi бейнеленген триптих. 

Суреттер стилімен және сюжетімен ерекшеленеді, бірақ жылдам елес сезімі мен мықты қолмен тушьті кеңінен және жандандыра жаққанын көреміз. Оның Чань тақырыбындағы суреттерін Жапония бірнеше мәрте көшірген болатын.  

## Дереккөздер


Санат:Сун дәуірі суретшілері
Санат:XIII ғасыр суретшілері
Азап шегуші

**Азап шегуші** (martyr) — діни сенімді ауыстырудың орнына ерікті түрде өлімді таңдайтын адам. .

Азап шегіп өлуге дайын болу ежелгі иудаизмнің, әсіресе, Маккавей дәуірінің жақтаушыларының ұжымдық идеалы болды; бұл идеалдың маңыздылығы қазіргі кезге дейін сақталған. Католицизм азап шегушілердің қайғы-қасіретін олардың дінге берілгендігін сынау ретінде қарастырады. Көптеген ерте христиандық әулиелер рим императорлары қудалағаннан кейін осындай азап шегуге барған. Азап шегушілердің әулиелер қатарына қосылуы үшін керемет әрекет жасаудың қажеті болмады. 

Исламда діншілдердің екі тобы азап шегушілер бола алады: Джихад кезінде өлтірілген және әділетсіз өлтірілген адамдар. Буддизмде Ботхисаттва азап шегуші ретінде қарастырылады, өйткені басқалардың қайғы-қасіретін жеңілдету үшін олар көңіл көтеруден ерікті түрде бас тартады.  

## Дереккөздер


Санат: Дін
Санат: Тарих
Жапондық мушмула

**[[Жапон мушмуласы]]** ) (Eriobotrya japonica) — алма ағашына және бірқалыпты аймақтың басқа да танымал жеміс ағаштарына ұқсас раушангүлділep тұқымдасының субтропикалық мәңгі жасыл ағашы. .

Бұл шағын ағаштарды (әдетте, 10 м төмен) көбіне Ағаштар қатары тәрізді бақшаларда және саябақтарда өсіреді. Хош иісті ақ гүлдердің тығыз гүл шоғыры жапырақ қуыстарының жан-жағында пайда болады. 

Ұсақ сары-қызыл сары жемістердің жағымды қышқыл дәмі бар; оны піскен күйінде де, бұқтырып та жейді, желе немесе ликер дайындайды. Көптеген субтропикалық аймақтарда локваны коммерциялық мақсатта өсіреді, бірақ өсіру аумағы, әдетте, шағын болады.  

## Дереккөздер


Санат:Раушангүлділер
Мфикейн

**Мфикейн** (Mfecane) — 19 ғасырдың басында Зулустар мен басқа Нгулиндердің соғыстары мен мәжбүрлі түрде қоныс аударуы, бұл Оңтүстік және Орталық Африканың демографиялық, әлеуметтік және саяси белгілерін өзгерткен. .

Оған Чаки басқарған зулус әскери одағының көтерілуі әсер етті, бұл көтеріліс құрғақшылық, әлеуметтік тәртіпсіздік және сауда бәсекелесінің негізінде пайда болған. Этникалық күрес өрши түсті, соның салдарынан босқындардың саны, сондай-ақ басуто, газа, Ндебеле және Свази халықтарының жаңа корольдіктері пайда болды.  

## Дереккөздер


Санат: Саясаттану
Санат: Әлеуметтану
Санат: Африка
Майлышөп

**Майлышөп** () – қалампырлар тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

## Дереккөздер


Санат:Қалампырлар
Ақ шық

**Ақ шық** (милдью) (mildew) — жіп тәрізді өрмектен (қараң. Мицелий) және әртүрлі Саңырауқұлақтардың төменгі бөлігінен құралған қабат. .

Маталармен, талшықтармен, былғары бұйымдармен және өсімдіктермен қоректеніп, көбейіп, сол жерлерде өседі. Жалған және нағыз ақ шық – өсімдіктің көптеген түрлерін зақымдайтын ауру. 

## Дереккөздер


Санат: Биология
Санат: Медицина
Ақ құрттар

**Ақ құрттар** (mealybug) (Pseudococcida) — Homoptera отрядының жәндіктер тұқымдасы. .

Денесі крахмалға ұқсас жабысқақ ақ қабатпен көмкерілген. Аналығының дене ұзындығы 1 см дейін. Қозғалмалы дернәсілдері жапырақ, әсіресе, цитрус жапырақтарының түтіктеріне және төменгі жағына жиналады. 

Еркектерінің дамыған екі қанаты бар, олар ұша алады. Қарапайым түрлері  — жүзімді (Pseudococcus citri) және цитрусты (P. gahani) ақ құрттар.

## Дереккөздер


Санат: Биология
Сабын операсы

**Мыльная опера** (soap opera) — құрамында тұрақты актерлері бар, сюжеттік желісі жалғасқан, кейіпкерлердің өзара қарым-қатынасы шиеленіскен, радиодан немесе теледидардан берілетін драмалық хикая, мелодрамалық немесе сентименталды стильде баяндалады. .

Термин сабын және жуу құралдарын өндірушілердің арқасында пайда болды, олар бастапқыда радиодағы осы тектес бағдарламаларды қаржылдандырды. Сабынды операсы 1930 жылдары пайда болды, алғашында бұл радиодан берілетін 15 минуттық хикая болса, 1950 жылдардың басында теледидардан жарты сағаттан, кейін сағаттап берілетін болды. 

Әдетте, Сабынды операсы күндізгі уақытта үй шаруасындағы әйелдердің бағдарыны қарай беріледі. Бастапқыда онда орта топты адамдардың өмірі баяндалса, 1970 жылдарға таман олардың мазмұны кеңейген, кейіпкерлер мен қақтығыстардың көп бөлігін қамти бастады, сондай-ақ сексуалды еркіндіктің жоғарғы деңгейіне қол жеткізді. 

1980 жылдары Сабынды операсы кешкі уақытта беріле (мысалы, Даллас және Династия) бастады. Сондай-ақ қараң.: К. Морс; И.Филлипс.

## Дереккөздер


Санат: Өнер
Санат: Театр
Санат: Тарих
Бұлшық ет дистрофиясы

**Бұлшық ет дистрофиясы** (muscular dystrophy) — бұлшық еттерінің әлсізденуін күшейте түсетін тұқым қуалайтын ауру..

Бұлшық ет тіні бұзылады,  қалпына келе алмайды және орнын дәнекер ұлпа мен май басады. Нақты емі жоқ. Физиотерапия, бандаж және түзету хирургиясы жеңілдік береді.  Дюшенн бұлшықет  дистрофиясымен еркектер ғана ауырады. Белгілері, оның ішінде жиі құлап қалу және тұратын кезде қиналу ұлдарда 3-7 жасында басталады; бұлшық еттердің әлсізденуі аяқтан қолға көшеді, содан кейін бауыр етіне қарай көшеді. Әдетте, өкпе инфекциясынан немесе тыныстың жетіспеуі себебінен 20 жасқа дейін қаза табуы мүмкін. Кемістігі бар ген тасымалдаушы әйелде және еркек жынысының тұқымында анықталуы мүмкін.

Бекер дистрофиясы да жыныспен байланысты, ол анағұрлым ауыр болады әрі кейінірек басталады. Пациенттердің жүруге қабілеті болады және әдетте, 30-40 жасқа дейін өмір сүреді. Миотонды бұлшық ет дистрофиясы екі жыныстың ересек адамдарын зақымдайды, миотония мен бұлшық ет әлсіздігі катаракта, қасқабастану және жыныс бездерінің атрофиясымен бірге екі-үш жыл кейін пайда болуы мүмкін. Белдегі бұлшық еттің дистрофиясы екі жыныстың да жамбас немесе иығына әсер етеді.

Иық-жауырын-бет миопатиясы балалық шағында немесе жасөспірім шағында басталады, екі жыныста да пайда болуы мүмкін; қолды көтерудің алғашқы қиындығынан кейін аяқ және жамбас бұлшық еттері зақымдануы мүмкін; беттегі негізгі әсері – көзді жабудың қиындығында. Өмір сүру ұзақтығы қалыпты.

## Дереккөздер


Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Санат:Медицина
Жүгіртпе

**Жүгіртпе** (mouse) — пайдаланушының графикалық интерфейсі бар сандық компьютермен өзара әрекет етуге арналған электр механикалық қолмен жұмыс істейтін құрылғы. .

Компьютер экранындағы курсордың қалпын өзгерту үшін жүгіртпені тегіс жазықтықтың үстінде ауыстыруға болады. Сонымен бірге, әрекеттердің жартысы жүгіртпеде орналасқан түймешелермен орындалады. Оның көмегімен мәтінді бөліп алуға, бағдарламаны іске қосуға, компьютердің экранындағы барлық мүмкін элементтердің орнын ауыстыруға болады. 

Жүгіртпемен «сыртылдатуға» («щёлкать»), яғни, түймешені басып не болмаса көшіруге болады (жүгіртпенің бір түймешесін басып тұрып, объектіні көшіруге болады).

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат: Техника
Күшәламен улану

**Күшәламен улану** — пестицидтің, химия терапевтік препараттың және т.б. құрамына енетін күшаланың зиянды әсері, әсіресе Инсектицидтің әсерінің нәтижесінде болады. .

Күшәлаға төзімділігі әртүрлі. Күшәла басқа элементтермен байланысып, жасушалық метаболизмге әсер етеді деп болжанады. Күшәламен қатты улану кезінде циркуляторлық коллапспен бірге жүрек айну, іш ауруы тәрізді белгілері байқалады. Арсин газының қатты әсері қанның қызыл жасушаларын бүлдіреді және бүйректі зақымдайды; созылмалы уланудың салдарынан әлсіздік, терінің зақымдануы, қан аздық және жүйке жүйесінің бұзылуы туындайды. 

Зәрде, шашта немесе тырнақта күшәланың болуы диагноз қоюға негіз болады. Емдеу кезінде асқазанды тазартады, антидот — димеркапрол жылдам енгізіледі.   
 
## Дереккөздер


Санат: Биология
Санат: Химия
Санат: Медицина
Мьей

**Мьей** (Мергуи) (Mergui Archipelago) — Мьянманың оңтүстік-шығысындағы Андаман теңізіндегі 200-ден астам аралы бар архипелаг. .

Ең үлкен арал – архипелагтың солтүстігінің аяғында орналасқан — Мали (Тавой). Өзге де ірі аралдары – Кадан (Кинг), Тайотеданджи (Элфинстоун), Даун (Росс), Сагантит (Селлор), Бентинк, Летсок-ав (Домель), Кетайин(Конмо), Ланби (Салливан аралы) және Задекале (Сент-Мэтью). Аралдарда тау мен нулы ормандар көп, онда көбіне селунгтер мекен етеді.

## Дереккөздер


Санат:Мьянма географиясы
Мьёлльнир

**Мьёлльнир** (Mjollnir) — скандинав мифологиясындағы Тордың құдіреттілігін білдіретін тоқпағы. .

Ергежейлілер жасап берген тоқпақ Тораны қару ретінде де, сыйқыр құралы ретінде де ешқашан жарға жыққан емес. Оның көптеген сыйқырлық қасиеттері болатын, тіпті, Тора оны тастап кетсе де, ол Тораның қолына қайта оралған. 

Тоқпақты алып Трюм ұрлап кеткен, оны қайтару үшін ол Фрейяның қолын сұраған болатын. Фрейя Трюмға тұрмысқа шығудан бас тартқан соң, Тор Фрея болып киініп, тоқпаққа ие болды, сөйтіп, Трюмді де, қалған алыптарды да өлтіреді.  

## Дереккөздер


Санат: Скандинавия
Санат: Мифология
Мьёса

**Мьёса** (Mjosa, Lake) — Норвегияның оңтүстік-шығысындағы көл. .

Ослоның солтүстігіне қарай, Гудбрансдаль аңғарының оңтүстігіне қарай орналасқан. Мемлекеттегі ең ірі көл, ЛОГЕН өзенін (солтүстік жақтан Мьёсаға келіп құяды) Ворма — Гломма (Мьёсаның оңтүстігіне қарай) өзен жүйесімен байланыстырады.

Ауданы: 368 шаршы шақырым, ұзындығы 100 км, ені 1,6—14 км. Жағалаудағы ең ірі қалалар — солтүстік жағалауындағы Лиллехаммер және шығысындағы Хамар.

## Дереккөздер


Санат: Норвегия
Санат: География
Бұлшық ет ісігі

**Бұлшық ет ісігі** (muscle tumour) — бұлшық еттегі тканнің ауытқушылықпен өсуі немесе бұлшық ет тканінде ісіктің дамуы. .

Негізгі үш түрі бар: лейомиомалар — тегіс бұлшық еттегі ісіктер, әсіресе, жатырда, сондай-ақ асқорыту, несеп және әйелдердің жыныстық жүйесінде жиі пайда болады. Ісіктің жартысы қатерлі болуы мүмкін, бірақ, әдетте, ол жайылмайды немесе сауығып кетеді. Рабдомиомалар көбіне жүрек бұлшық етінде пайда болады. 

Кейбір түрлері жайылуы мүмкін, олар тканнің шегінде қалуы мүмкін немесе диффузды түрде жайылуы мүмкін және оны жою қиын. Тегіс бұлшық ет пен тарамдалған бұлшық еттерді зақымдайтын рабдомиомалар көбіне қатерлі болады және қатты ұлғаюы мүмкін. 

Рабдомиосаркомдар өте сирек кездеседі, олардың кейбір түрлері қаңқа бұлшық еттерінде, әдетте, аяғында немесе қолында пайда болады әрі аса қатерлі.   

## Дереккөздер


Санат: Медицина
Санат: Биология
Джон Мьюр

**Джон Мьюр** (ағылш. John Muir; 21 сәуір 1838 жыл, Дунбар, Шығыс Лотиан, Шотландия – 24 желтоқсан 1914 жыл, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — американдық табиғат зерттеушісі әрі табиғатты қорғау үшін күрескен адам. .

1849 жылы отбасымен бірге Шотландиядан Висконсинге көшіп кеткен. 1867 жылы белгілі бір оқиға оның өнеркәсіптік мансаптан бас тартып, өзін табиғатқа арнауына мәжбүрледі. Қызметін 1876 жылы федералды орман полициясы мекемесінен бастады. Оның мақалалары көпшіліктің пікірін Г.Кливлендтің «Ұлттық орман қорын құру туралы» жобасының пайдасына көндірді және Т.Рузвельттің табиғатты қорғау бағдарламасына ықпалын тигізді. Секвойев және ЙосемитТ ұлттық саябағын  (1890) құруда орасан зор рөл атқарды. Сьерра клубтың негізін қалаушы әрі алғашқы президенті (1892-1914) болды.  1908 жылы АҚШ үкіметі Калифорниядағы Марин герцогствосында «Мьюр орманы» ұлттық ескерткішінің негізін қалады.  

## Дереккөздер

Санат:АҚШ саяхатшылары
Санат:АҚШ геологтары
Стен Мьюзиал

**Мьюзиал Стенли Фрэнк** (Musial, Stan(ley Frank)) (туған жылы 21 қараша 1920 жыл, Донор, Пенсильвания шт., АҚШ) — американдық бейсболшы. .

Өзінің спорттық мансабы кезеңінде Мьюзиал «Сент-Луис Кардинале» командасында (1941-63) ғана ойнады, алғашында питчерден бастаған, бірақ содан кейін аутфилдер болды, соңында бірінші базаның ойыншысына айналды. Солақай Бэтгер үздік хиттердің бірі болды. Бейсболдағы өз мансабында 3630 соққы, 1949 жүгіріс жасады, ал соққышы ретінде ойын саны жағынан Тай Коббаны ғана алға шығарады. 1951 соққы жасады, нәтижесінде базаны алады, бұл спорт тарихындағы төртінші нәтиже болды, бірнеше базаны бірден алған оның соққылар саны 1477 болды, бұл нәтижені кейін Х.Аарон ғана жаңартты. 

Алаңдағы тамаша әрекеттерімен үлкен танымалдылыққа ие болды және өзі ойынды тастағаннан кейін «Кардинале» командасының басшысы болды.  

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша бейсболшылар
Санат:АҚШ бейсболшылары
Инкриз Мэзер

**Инкриз Мэзер** (Increase Mather) (21 маусым 1639 жыл, Дорчестер, Массачусетс-Бей колониясы — 23 тамыз 1723 жыл, Бостон) — американдық пуритандардың басшысы. .

Пуритандық әулиенің ұлы, Гарвард колледжінде және Дублиндегі Тринити колледжінде оқыды. Жаңа Англияға оралып, бостондық Норт-Черч (1661—1723) шіркеуінде дін қызметшісі болып қызмет етті. Ұлы Коттон Мэзермен бірге Массачусетстің атағы әйгілі емес губернаторы  Э.Андросты орнынан түсіріп, 1691 жылы колония үшін жаңа ерекше құқықтарға қол жеткізді. 

Гарвард колледжінің президенті болды (1685-1701). Оның шығармаларының арасында «Суд совести по делу о вселений злых духов в людей» (1693) атты кітабы бар, бұл Салем процестерінің тоқтауына әсер етті.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: АҚШ
Мьюз

**Мьюз** — тұрғын үйлердің артына, әсіресе 17-18 ғасырларда Лондонда салынған тұрғын үй ғимараттары бар атқора және күйме қоралар қатары. .

Британиядағы күйме сарайларының көбі уақыт өте келе тұрғын үйге айналды. Бұл Лондонда бұрынғы корольдік аушы құстарды түлеген (түлеуді олар «мью» деп атаған) кезде ұстайтын жерге салынғандықтан корольдік атқора осындай атауға ие.   

## Дереккөздер


Санат: Лондон
Санат: Сәулет өнері
Коттон Мэзер

**Коттон Мэзер** (Cotton Mather) (12 ақпан 1663 жыл, Бостон, Массачусетс-Бей колониясы — 13 ақпан 1728 жыл, сол жерде) — американдық пуритандардың көшбасшысы. .

Инкриз Мэзердің ұлы, Гарвард университетінде магистр дәрежесін алды, 1685 жылы конгрегационист дін қызметкері мәртебесіне ие болады,  бұдан кейін бостондық Норт-Черч (1685-1723) шіркеуінде әкесінің көмекшісі болды. Массачусетстің атағы әйгілі емес ағылшын губернаторы  Э.Андросты қуғындауға ықпал етті (1689). 

Оның сыйқырлық тақырыбына жазылған шығармалары Салем процестеріне әкеп соққан истерияны реттеді, ол бұл процестерді мақұлдамады, «аруақтық дәйектемелерді» қолдануға қарсы күресті. Оның анағұрлым танымал шығармалары: «Христианское величие Америки» (1702), «Историю церкви Новой Англии» және «Дневник» (1711 — 12). «Любопытная Америка» шығармасының арқасында Мэзер Лондондық Корольдік қоғамның мүшесі болды. Шешек ауруына қарсы вакцинация салуды қолдағандардың алғашқысы болды. 

## Дереккөздер


Санат:1663 жылы туғандар
Санат:АҚШ медиктері
Санат:1728 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ ботаниктері
Санат:АҚШ жазушылары
Мэй Веньдин

**Мэй Веньдин** (; 1633 жыл, Сюаньчэн, Аньхой провинциясы, Қытай – 1721 жыл, Қытай) — қытай жазушысы, астрономия және математика кітаптарының авторы. .

Оның кітаптарында қытай және шығыс ғылыми мәліметтер біріктірілген. «Лисюэ ивень» («Исследование математической астрономии»; 1701) атты салыстырмалы еңбегінде Мэй қытай мәліметтерінің тарихи құрылымында жаңа еуропалық мәліметтерге орын табуға тырысты. «Цзихэ бубянь» («Дополнения к геометрии») еңбегінде дәстүрлі қытай әдісімен дұрыс және бұрыс көп қырлы дененің көлемі мен салыстырмалы өлшемдерін есептеді. 

Мэн дәстүрлі қытай математикасына деген сенімнің орнауына көмектесті. 1723 жылы «Лисуань куаньшу» атты оның шығармаларының жалпы жинағы жарияланды.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: Қытай жазушылары
Грег Мэддакс

**Мэддакс Грег** (толық атауы *Грегори Адан Мэддакс*) (*Maddux, Greg; Gregoiy Alan Maddux*) (14 сәуір 1966 жыл, Сан-Анджело, Техас, АҚШ) — американдық бейсболшы. .

Мэддакс орта мектепте жүргенде-ақ питчер болды, кейін «Чикаго Кабс» командасында (1986—92) ойнады. 1993 жылы еркін агент ретінде «Атланта Брейвес» командасына өтіп, 1995 жылы болған Дүниежүзілік жарыста осы команданы жеңіске жетеледі.

Ғажап сабырлылығымен әрі қисындылығымен, іс-әрекеттерінің нақтылығымен танымал Мэддакс 4 жыл қатарынан (1992-95) Си Янга жүлдесін жеңіп алған бірден-бір питчер.
 
## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша бейсболшылар
Санат:АҚШ бейсболшылары
Мэйдзи конституциясы

**Мэйдзи конституциясы** (Meiji Constitution) — 1890-1947 жылдар аралығындағы Жапония конституциясы. .

Мэйдзи жаңғыртуынан кейін (1868) Жапония басшылығы Жапонияны іс-әрекет істей алатын, батыс құндылықтары бар заманауи халық әрі жеке билігі сақталған мемлекет ретінде көрсететін конституция жасауға ұмтылды. Соңғы құжатта сайланатын төменгі палатадан және император тағайындайтын премьер-министрі бар министрлер кабинетінен тұратын екі палаталы парламент (Дайет) құру көзделген. Император әскер мен флоттың бас қолбасшысы болды. 

Конституция қабылданғанға дейін құрылған, Мэйдзи (Гэнро) лидерлерінен жасақталған жасырын кеңес императорға кеңес беріп, нақты билікті орындап отырды. Шектеулі сайлау құқығы сайлаушылар тобындағы  ер адамдарды 50%-ға дейінгі төмендетті, 25 жыл ішінде бұл біртіндеп жеңілдеді де, сайлау құқығы барлық ер адамдарға берілді. 1920 жылдары саяси партиялардың құқықтары шектеулі болды, бірақ 1930 жылдары әскери адамдар конституцияны бұзбай, басшылық етті. 

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мэйдзи конституциясының орнына АҚШ-та мақұлданған конституциясы қабылданды, онда «егеменді билік халыққа тиесілі» деп жазылған. 

Сондай-ақ қараң.: Ито Хиробуми.

## Дереккөздер


Санат: Жапония
Санат: Тарих
Санат: Заң
Мэйдзи дәуірі

**Мэйдзи дәуірі** ( *мэйдзи дзидай*) (1868—1912) — жапон тарихында Мэйдзидің таққа отырған кезеңінен қайтыс болған кезеңіне дейінгі аралық..

Бұл жылдам даму және батыстану дәуірі болды. Феодалдық иелік жойылды, орнына префектура орнады, Даймё мен Самурайлар ерекше құқықтарынан айрылды. Самурайлардың көбі бұндай өзгерістерге наразы болып, бірнеше рет бүлік шығарды, соның ішіндегі ең ірісі Сайго Такамори көтерілісі болды. Орталық билікті нығайту үшін жалпыға бірдей әскери борыш негізінде ұлттық әскер құрылды. 

Ауыл шаруашылығына салық салудың жаңа жүйесі мен ондық ақша жүйесі енгізілді. Экономиканы дамыту үшін тоқыма өнеркәсібі көмек көрсетті, теміржол және құрыш құятан зауыт салынды, кеме қатынасы дамыды. Мектеп реформасы жүргізілді және міндетті бастауыш білім енгізілді. 1912 жылы Мэйдзи жаңғыртуы деп аталған реформа қозғалысы кеңейтілді: батыс державаларымен жасалған тең құқылы емес шарттар қайта қарастырылды, мемлекеттің экономикасы дамыды, ал оның әскери қуатын Батыс мойындады.

## Тағы қараңыз
*Император серті
*Мэйдзи конституциясы

## Дереккөздер


Санат:Жапония тарихы
Натаниель Мэйкон

**Мэйкон Натаниэл** (Macon, Nathaniel) (17 желтоқсан 1758 жыл, Эджкоумб, Солтүстік Каролина штаты, АҚШ — 29 маусым 1837 жыл, Уоррен графствосы, Солтүстік Каролина, АҚШ) — американдық саясаткер. .

Тәуелсіздік үшін күреске қатысқан, Солтүстік Каролина (1781-85) штатының заң округында қызмет еткен. АҚШ өкілдерінің палатасына сайланып (1791-1815), оның спикері (1801-07) болды, Антифедералистер фракциясын басқарады. 

Сенатта (1815—28)  Штат құқығын қолдауды жалғастырды және орталық биліктің нығаюына қарсы шықты.  

## Дереккөздер


Санат: Саясаттану
Санат: Тұлғалар
Джеймс Мюррей Мэйсон

**Мэйсон Джеймс Мюррей** (Mason, James Murray) (3 қараша 1798 жыл, Фэйрфакс графствосы, Вирджиния штаты, АҚШ — 28 сәуір 1871 жыл, Александрия) — американдық саясаткер. .

Дж.Мэйсонның немересі; 1820 жылдан бастап туған штаты Вирджинияда құқықпен айналысқан. Штаттың заң органдарында (1826,1828—32) қызмет етті, АҚШ Өкілдерінің палатасында және АҚШ Сенатында (1847-61) мәжілісмен болды. Бөлінуді жақтаушы, 1861 жылы Сенаттан кетеді. 

Англиядағы Конфедерация тағайындаған комиссионер теңізде «Трент» кемесінің бортында Дж.Слайделл екеуін ұстап алып, екі айға абақтыға (Трента ісіІ)  жабылады. 1862 жылы босап шыққан соң, 1865 жылға дейін Англияда қалады, бірақ Конфедерация ісінің қолдауына қол жеткізе алмай кетеді.    

## Дереккөздер


Санат: Саясаттану
Санат: Тұлғалар
Джордж Мейсон

**Мэйсон Джордж** (Mason, George) (1725 жыл, Фэйрфакс графствосы, Вирджиния штаты, АҚШ — 7 қазан 1792 жыл, сол жерде) — тәуелсіздік үшін күрес дәуіріндегі американдық мемлекеттік қайраткер. .

Үлкен плантацияның иегері, Батыс отарларының экспансиясына белсенді түрде көмек көрсетті. [1774 жыл[[ы көршісі [Дж.Вашингтонға ағылшын тауарларын шетқақпайлауға шақырған «Фэйрфакс резолюциясы» жобасын (1774) жазуға көмектеседі. 1776 жылы Вирджиния штатының конституция жобасы мен Вирджиния құқықтарының декларациясын жазады, бұл Т.Джефферсонға қатты әсер етеді және үлгі ретінде басқа штаттарға қатысты қолданылады. 

Вирджиния Делегаттары палатасының мүшесі (1776-88) болған Мэйсон Конституциялық Конвентке қатысады, бірақ АҚШ Конституциясына қол қоймайды, өйткені, орталық билік оны орасан зор және айқын емес үкіметке бөліп тұр деп санады.  

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Санат: АҚШ
Санат: Тарих
Macy’s

**Мэйси** (Масу & Со. толық атауы R.H. Масу & Co., Inc.) — АҚШ-тағы Әмбебап дүкендерінің ірі желісі. .

Оның негізгі сауда орны - Нью-Йорктегі Хералд-сквер кварталын түгел дерлік алып жатқан 11-қабатты дүкен, бірнеше жылдар бойы мемлекеттегі бірыңғай тауарлар жиынтығы бар ірі дүкен болды. Роуланд Х.Мэйси (1822—1877 жылдары) өз ісін 1858 жылы ашты; оның қызыл жұлдыз бейнесіндегі сауда белгісі өзінде болған дене әшекейінің (татуировка) көшірмесі болып табылады. 

Страус отбасы 1887 жылы компания акциясының бір бөлігін сатып алады, 1896 жылы толық бақылау орнатады, бүкіл мемлекетке дүкеннің филалдарын салып кәсіпкерлікті кеңейтеді. 1992 жылы банкротқа ұшыраған «Мэйси» 1994 жылы Federated Department Stores, Inc. бірігуге келіседі. 

## Дереккөздер


Санат: АҚШ
Санат: Маркетинг
Джон Мэйсфилд

**Мэйсфилд Джон** (Masefield, John) (1 маусым 1878 жыл, Ледбери, Херефорд, Англия — 12 мамыр 1967 жыл, Абингтон маңы, Беркшир) — ағылшын ақыны. .

Жас шағында моряк болған, кейін Лондонға көшпес бұрын, бірнеше жыл бойы АҚШ-та өмір сүрген.«Морские баллады» (1902, оның құрамына «Морская болезнь» және «Корабельные грузы» өлеңдері енді) атты теңіз өлеңдерінің және «Вечное милосердие» (1911) атты ұзақ поэмасының арқасында танымал болды. 

Поэмасында 20 ғасырдың ағылшын поэзиясында әлі күнге дейін қолданылмаған дөрекі ауызекі сөздер болды. 1930 жылдары лауреат ақын болды, осыдан кейін оның поэзиясы анағұрлым сыпайырақ бола бастады. Сондай-ақ, балаларға арнап қызықты романдар, ескертпелер және кітаптар жазған.  

## Дереккөздер


Санат: Ағылшын ақындары
Санат: Британия журналистері
Санат: 1878 жылы туғандар
Санат: 1967 жылы қайтыс болғандар
Мэйсон-Диксон сызығы

**Мэйсон-Диксон сызығы** (Mason-Dixon Line)  — бастапқыда Мэриленд пен Пенсильванияның арасындағы шекара болған. .

Пенсильвания отарының иегерлері «пендердің» және Мэриленд отарының иегерлері «балтиморлықтардың» жер үлесі арасындағы шекараны анықтау үшін 1765-68 жылдары  Ч.Мэйсон мен Дж.Диксон өлшеген 223-миль (375 километр) сызық. 

Бұл термин алғаш рет Конгресс дебатында қолданылған, ол Конгресс Оңтүстіктің құл иеленген штаттары мен Солтүстіктің еркін штаттары арасындағы бөлу сызығын сипаттау үшін Миссурий мәмілесіне (1820) әкеп соқты. Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы айырмашылықты бейнелі түрде көрсету үшін әлі күнге дейін қолданылады.  

## Дереккөздер


Санат: География
Санат: Мэриленд
Санат: Пенсильвания
Генри Мэйхью

**Мэйхью Генри** (Mayhew, Henry) (1812 жыл, Лондон — 25 шілде 1887 жыл, сол жерде) — ағылшын журналисті әрі әлеуметтанушысы. .

Юриспруденцияны оқыған, алайда көп ұзамай журналистикаға келеді. 1841 жылы ПАНЧ атты аса табысты журналдың негізін қалайды. Жарқын әрі жан-жақты жазушы, «Лондонские рабочие и лондонские бедняки» (1851—62) еңбегімен анағұрлым танымал, онда Ч.ДИККЕНС пен басқа да жазушыларға әсер еткен Лондон ауданындағы жұмысшылардың бейнесі бейнеленеді. Пьеса, фарс, ертегі және романдар жазған, кейбіреуін ағасы Август Септимус Мэйхьюмен (1826-75) бірігіп жазған.

## Дереккөздер


Санат: Журналистика
Санат: АҚШ
Мэй Цзюечэн

**Мэй Цзюечэн** (Mei Juecheng) (19 мамыр 1681 жыл, Сюаньчэн, Аньхуй провинциясы, Қытай — 20 қараша 1763 жыл, Қытай), қытай  математигі және астрономы. .

Математиканы атасы Мэй Веньдинадан үйренеді. 1713 жылы Менгянгчжаеде (батыс және қытай ғылыми мәліметтерін біріктіру жөніндегі император кеңесінде) «Люли юаньюань» («Ключ математических гармоний и астрономии»; 1723) кітабының бас редакторларының бірі ретінде жұмыс істей бастады. Қытай авторлары ғана жазған бұл кітап ертеректе болған қысқа иезуит-қытай оқулықтарында еуропалықтарға телінетін көптеген жаңалықтарды қытай ғалымдары ашты деп көрсеткен. 

Батыс алгебраны зерттеу Мэйдің жоғалып кетті деген әдістері Сун (920-1279) және Юань (1206-1368) династиясы дәуірінен басталған қытай математикалық еңбектерінің мұқамын анықтау тілегіне әкеп соқты; бұл батыс ғылымының Қытайда пайда болды дегеніне әкелді. Қазір бұл теория аса дақпыртты теория деп есептеледі, соған қарамастан Мэйдің пікірі дәстүрлі қытай математикасына деген қызығушылықты оятты және бірнеше онжылдар бойы оған үлкен ықпалын тигізді.   

## Дереккөздер


Санат: Қытай астрономдары
Санат:Қытай математиктері
Санат:  1681 жылы туғандар
Санат:1763 жылы қайтыс болғандар
Томас Мэлори

**Мэлори Томас** (Malory, Sir Thomas) (шамамен 1470 жылы өмір сүрді) — сэр, ағылшындық «Смерти короля Артура» еңбегінің авторы. .

Тіпті, 16 ғасырда оның пайда болу тегі белгісіз болып саналған, бірнеше рет абақтыға қамалған валлий және рыцарь болған. «Смерть короля Артура» (1470 жылы аяқталған) туындысы ағылшын прозасындағы АРТУР АҢЫЗДАРЫН алғаш рет еске түсірді. 

Француз романдарына негізделсе де, ол достықты құртатын куртуаз махаббаты мен сүйіспеншілік қақтығыстарына емес, көбіне рыцарлық бауырмалдыққа аса назар аудару жағынан ерекшеленеді. Бірден-бір қолжазбасын 1485 жылы Уильям Кекстон жариялаған болатын. 

## Дереккөздер


Санат: Англия
Санат: Тұлғалар
Мэн (штат)

**Мэн** () — АҚШ-тың солтүстік батысындағы штат, халық саны - 1 274 923 адам (2000), Жаңа Англия штаттарының бірі.
thumb|250px|right
Атлант мұхитының жағалауында орналасқан, Канадамен және Нью-Хэмпширмен шекаралас. Ауданы 85 801 шаршы шақырым. Астанасы — Огаста. Штат Аппалачимен қиылысады, ең жоғарғы нүктесі 1606 м (Катадин қаласы) осы жерде. Жергілікті ойпаттарында көлдер мен аңғарлар көп, Атлант жағалауында көрікті құз-жарлар бар. Алғашқы қоныстанушылар алгонкин үндістері болған. Еуропалықтар өзен аңғарларынан және жағалауларынан пенобскот және пассамакодди тайпаларын анықтады.

[200px|thumb|right|Мэн әкімшілік ғимараты, сәулетшісі [Чарльз Балфинч, 1829–1832 жылдары тұрғызылды]]
1603 жылы француздар Мэнді Акадия провинциясының құрамына енгізді, 1606 жылы ағылшындар бұл жерлерді Плимут компаниясының территориясы деп жариялады. 17 ғасырда ағылшындар мұнда сирек кездесетін мекеннің негізін қалады, бүкіл аймақ 1763 жылы Батыс Канада ағылшын отарына айналғанға дейін ағылшындар мен француздар арасындағы жанжалдардың аймағына айналды.

Мэн 1652 жылдан бастап Массачусетс отарының округы болды. 1820 жылы Миссурий мәмілесіСІ бойынша АҚШ-тың 23-ші штаты болды. 1842 жылы Канада екеуінің арасына шекара қойылды. 19 ғасырдағы Азаматтық соғыс пен Өнеркәсіптік төңкеріс Мэндегі капиталдар мен жұмыс күшінің жылыстауына ықпалын тигізді. 
[250px|thumb|left|[Bath Iron Works кеме зауыты.]]
20 ғасырда төменгі қарқынмен болса да, әсіресе, оңтүстік батыстағы көмір қазатын аудандарда экономика дамып жатты. Экономикасы ауыл шаруашылығына және пайдалы қазбаларды шығаруға негізделген. Негізгі өнім – қаңылтыр, орман материалдары, картоп және шаян. Сондай-ақ туризмнің де маңызы зор.
[right|thumb|[jetBlue ұшағы Портланд халықаралық джетпортында.]]
## Галерея

Augusta, Maine 2.jpg|Augusta
BangorSkyline.jpg|Bangor
Bath city hall Maine USA.jpg|Bath
City_Hall_Biddeford,_ME_2005.jpg|Biddeford
Lew2maine.jpg|Lewiston
Oldtown ME Mainstreet.jpg|Old Town
DowntownPortlandMe1.jpg|Portland
Saco_Maine_Street.jpg|Saco


## Дереккөздер

Санат:Мэн
Санат:АҚШ штаттары
Санат:Жаңа Англия
Санат:1820 жылы құрылған елді мекендер