open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тыныс алудың реттелуі

**Жүйкелік реттелу**

Тыныс алу орталық жүйке жүйесі арқылы реттеліп отырады. *Тыныс алу орталығы сопақша мида орналасқан*. Оның бір бөлігі тыныс алуды, бір бөлігі тыныс шығаруды реттеп отырады. Сопақша мида пайда болған қозу қозғалтқыш нейрондар арқылы қабырғааралық бұлшық еттер мен көкетке жеткізіледі, олар кезекпен жиырылып және босаңсиды. Тынас алу орталығына үлкен ми сыңарлары да әсер етеді: адам аз уақытта тынысын ұстап қала алады. 

**Гуморальды реттелу**

Мысалы, миға ағып келген қанның құрамында көмірқышқыл газы көбейгенде, тыныс алу орталықтарында қозу пайда болады. Қанның құрамында көмірқышқыл газының мөлшері азайғанда, адам тыныс алады. Одан соң ол тыныс шығарылады. 
Тыныс алудың жиілігі мен тереңдігі ағзаның белсенділігіне, күйіне байланысты рефлекс арқылы өзгеріп отырады. Тыныс алу рефлекстерінің жолы тыныс алу орталығы арқылы өтеді. 

Түшкіру және жөтелу секілді рефлекстері тыныс алу орталығы арқылы жүзеге асады. Кеңсірекке түскен шаң-тозаң немесе ащы иісті зат оның кілегейлі қабықшасында орналасқан қабылдағыштарды тітіркендіреді. Осы кезде қорғаныш рефлексі пайда болады, адам *түшкіреді*, яғни танау арқылы күшті әрі тез рефлекс арқылы тыныс шығарады. Түшкірген кезде тітіркендіруші заттар кеңсіріктен шығып кетеді. Кеңсірікке жиналып қалған кілегейлі зат та тұмау кезінде осындай реакция туғызады. *Жөтелу* дегеніміз - көмей тітіркенгенде кенет рефлекс арқылы ауыздан тыныс шығару.
Кеңірдек қабылдағыштарының тітркенуінен, яғни аммиак буынан, хлордан және т.б. химиялық заттардан тыныс алу рефлекторлық тоқталуымен шектеледі. Суға кеткен адам, электр тоғы немесе найзаға соққанда, уланғанда және т.б. жағдайларда тыныс алудың тоқталуы байқалады. Бұндай жағдайда өкпеге жасанды әдіс бойынша "ауызға - ауыз" немесе "ауыз - мұрын" желдетуін жасау қажет.
Никола Максимович

Нико́ла Макси́мович (серб. Никола Максимовић; 25 қараша 1991 жыл, Байина-Башта, Югославия) — Сербия елінің футболисті, «Торино» клубы мен Сербия ұлттық құрамасының орталық қорғаушысы. Оның ойыны «Манчестер Юнайтед» клубының Неманью Видича ойыншысына ұқсайды
## Мансабы
Никола өз мансабын Ужице қаласының «Слобода» клубында бастады. Ол «Слободада» 3 маусым ойнап, Сербияның ең мықты клубтарының біріне «Црвена Звездаға», 330 000 евроға көшті. 2012 жылдың тамызында оны «Ювентуса» клубы байқап қалды. Қарашада оған Ресейдің ЦСКА, «Динамо» және «Спартак» клубтары таласты. Оның бағасы 2-4 мил. евроға жақын болды.
2013 жылы «Ториноға» көшіп кетті.
## Дереккөздер
Прототип

**Прототип** (грек. prototypon – түп, төркін бейне) – әдебиет шығарасындағы кейіпкердің бейнесін жасауға тірек, негіз болатын, өмірде болған адам, яғни өмірде бар бастапқы, түпкі тұлға. 

Шығармадағы кейіпкер мен уақиға нағыз өмірден алынғанда да, олар қаламгердің өмірлік тәжірбиесімен, бұрынғы көрген – көргендерімен ұштасып, оның қиялында тұған сізім – әсерлерімегн сабақтасады.

Өйткені өмірден көрген сол кейіпкер мен оқиға жазушы жанына жақын болмаса, ой – қиялымен, арман – мақсатымен жанаспаса, ол тіпті соларға елеңдемеген, мән бермеген де болар еді. Сөйтіп әдеби кейіпкердің тұлға – бейнесі, образы нақтылы бір прототипке негізделіп жасалғанымен, әдебиетке, көркем өнерге тән типтендіру, жинақтау принциптеріне сәйкес және жазушының нақтылы шығармасындағы идеялық нысанасына орай сомдалып, өзгеше сипат алады. Шығарманың кейіпкері әдебиетте бұрыннан белгілі көркем тұлғаға негізделіп жасалса, оны да прототипі бар образ деуге болады. Мысалы, пьесадағы немесе кинофильдегі белгілі эпостық жырыны негізделіп суреттелген, прототипті бар образ.
.

## Дереккөздер
Теренс Конголо

Те́ренс Конголо́ (нидерл. Terence Kongolo; 14 февраля 1994 года, Роттердам, Нидерланды) — Нидерланд елінің футболшысы, «Фейеноорд» клубы мен Нидерланд құрамасының қорғаушысы.
## Мансабы
### Клубтардағы мансабы
Ол роттердамдық футболдың тәрбиеленушісі. Оның «Фейеноордтағы» дебюты 2011/2012 жылдарының маусымында болды. Сол кезде ол тек қана бір матч ойнады. Келесі маусымда Теренс чемпионаттың 5 матчында алаңға шықты. 2013/2014 жылдарындағы маусымда Теренс «Фейеноордта» көбірек алаңға шығып тұрды. Ол 17 матчта ойынға шықты.
### Ұлттық құрамадағы мансабы
Барлық жастарға арналған категорияда ойнады. 2011 жылда Европаның 17 жастарға дейінгі чемпионы болды. Оның Нидерланд ұлттық командасымен бірінші ойыны Эквадорға қарсы, 2014 жылдың 14 мамырында болды.
## Дереккөздер
Крейтер (көл)

**Крейтер** () – әлемдегі ең танымал, суы мөлдір таза көлдің бірі. Оның мінсіз жарқырауы, уақыт өте келе күңгірттенуі адам баласын қызықтырады. Ол - *Орегонның* оңтүстік бөлігінде орналасқан ғажайып жанартаулық құбылыс. Ал терең көлдің тағдыры таңдай қақтырады. Көл осыдан 7 700 жыл бұрын пайда болған. Бұдан өзге тереңдігі 1 220 метр болатын кальдерді толтырып отырады. 1902 жылдың 22 мамырында Крейтер көлінің арқасында АҚШ-да ұлттық бақ пайда болған. Көл туристерді ынтықтыратын, басты байлығы болып саналады.

## Жалпы анықтама
Көлдің сыртқы өлшемі – 8 х 9,6 шақырым. Ең терең жері 594 метрді құрайды. Тереңдігі бойынша әлемде жетінші, Солтүстік Америкада екінші орын алады.

Ең алғаш оны 1853 жылы 12 маусымда Джон Уэсли Хиллмэн көріп, «Терең көк көл» деп атаған. Бүгінгі таңға дейін көлдің аты үш мәрте өзгерген: «Көк көл», «Ұлы көл» және «Кратер көлі».

## Қызықты деректер
*Жергілікті америкалық Кламас тайпасының аңызы бойынша, Мазама тауында Скелл және Ллео атты құдайлардың арасында шайқас болған. Сол жойқын шайқастың нәтижесінде Мазама тауы жойылып, орнына *Крайтер өзен*і пайда болған. Аталған тайпаның адамдары Крейтер көлін елес іздеу үшін пайдаланған.
*2005 жылы АҚШ-та осы көлдің суреті бар тиын шығады.
*Зерттеулер Крейтер көлінің түбінде гидротермальды белсенділіктің болып тұратынын айтады. Яғни Мазама жанартауы кез келген уақытта қайтадан оянуы мүмкін.

## Галерея

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Кратерлік көлдер
Санат:Орегон көлдері
Джанлука Гаудино

**Джанлука Гаудино** (нем. *Gianluca Gaudino*; 11 қараша 1996 жыл) — Германия елінің футболшысы, «Янг Бойз» клубының жартылай қорғаушысы.

Санкт-Галлен, "Кьево", "Бавария" клубтары сапында ойнаған.

Германияның 17, 19 жастағы құрамаларында доп тепті.

## Жетістіктері

* Германия чемпионы: 2014/15
* Швейцария чемпионы: 2019/20, 2020/21
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша футболшылар
Санат:Германия футболшылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Санкт-Галлен ФК ойыншылары
Санат:Кьево ФК ойыншылары
Чарлз Томсон Риз Вильсон

**Чарлз Томсон Риз Вильсон** (; , Гленкорс — , Карлопс) - шотландық физиг, 1927 жылғы нобель премиясынң лауреаты. 1892 ж. Кембридж университетін бiтiредi. 1900-1934 ж.ж. Кембридж университетiнде жұмыс iстейдi. Оның жұмыстары молекулалық, атомдық және ядролық физикаға арналған. 1897 ж. белгiлi бiр шарттарда әрбiр зарядталған ион су буының конденсация центрi болатынын көрсетiп, будың конденсациялану әдiсiн ашты. 1912 ж. зарядталған бөлшектердiң iздерiн (тіректерiн) суретке түсiру және бақылау үшiнқұрылғы – Вильсон камерасын құрастырды. Осы зерттеуi үшiн Нобель сыйлығын алды.

## Өмірбаяны
Вильсон Чарлз Томсон Риз - 1869 жылы, Гленскорс өңірінде , Мидлотиан гафствосында, крестиандар отбасында туған. 1873 ж. әкесі өлгеннен кейін отбасы Манчестер қаласына көшеді. Мектепті бітіріп , Вильсон өзінің оқуын Оуен колледжінде жалғастырады (қазіргі Манчестердегі университет). 1882 ж. Кембридж қаласындағы Синди Сассекса колледжіне ауысады. Бұл колледжде оның химия мен физикаға деген қызығушылығы арта түседі, бұған Оуен колледжінің профессоры Балфурт Стюарт себепкер болатын.

Оқуды бітірген Вильсон Кавендиш лабораториясында біраз уақыт жұмыс істеп, 1900 ж. Синди Сассекса колледжінің мүшесі болады, ол жерде ол түрлі эксперименттер жүргізіп студенттерге лекция оқыған. 1908 ж. абыздың қызына Джесси Фразерге үйленеді. Екі қызы және екі ұлы болған. 1959 ж. Шотландиядағы , Эдинбург қаласына жақын өңірде қайтыс болады.

## Дереккөздер

Санат:Физиктер
Санат:Ұлыбритания физиктері
Нил Мопе

Нил Мопе́(фр. Neal Maupay; 14 тамызда 1996 жыл, Версаль, Франция) — Франция елінің футболшысы, «Ницца» клубы мен Францияның ұлттық құрамасының шабуылшысы.
## Мансабы
### Клубтардағы мансабы
Нил Мопе — «Ницца» клубының тәрбиеленушісі. 2012 жылдың 15 қыркүйегінде «Лига 1»-де  «Брестке» қарсы ойнады. Келесі матчте Нил Мопе 67 минутта, Ллой Палюнаның орнына шықты. Қосымша уақытта командасына пенальти ұтып берді. Мопе өзінің бірінші голын 2012 жылдың 15 желтоқсанында, «Эвианаға» қарсы ойнағанды соқты. Мопе 2012/2013 жылдарындағы ойыны  «Милан» клубымен байқалып калды.
### Ұлттық құрамадағы мансабы
2011 жылдан бастап 2012 жылға дейін Нил Мопе Францияның 16 жасқа дейінгі ұлттық құрамасында ойнаған. 2012 жылы 17 жастарға дейінгі ұлттық құрамада ойнаған.
## Дереккөздер
Дуглас Перейра дос Сантос

Дуглас Перейра Дос Сантос (порт. Douglas Pereira dos Santos; 6 тамыз 1990 жыл,Монти-Алегри-ди-Гояс, Бразилия) — Бразилия елінің футболшысы, «Барселона» клубының қорғаушысы.
## Мансабы
### Клубтардағы мансабы
2007 жылы Дуглас жастарға арналған «Гойяс» командасынан Бразилияның үздік лигасына көтерілді. Ол 2007 жылдың 26 тамызында «Фламенгоға» қарсы ойнады. Ол маусымында екі матч ойнады. Сосын Дуглас көп уақыт ауысып тұратын ойыншыға айналды. 2012 жылы ол «Деспортиво Бразил» клубымен сатып алынды. Сосын бірден 3 жылға «Сан-Паулуға» жалдамаға берілді. 
2014 жылы Дуглас «Барселонаға» 5 жылға 4 милн. евроға сатылды. Ол каталониялық командамен бірге қыркүйектің 25-де «Малагаға» қарсы шықты.
### Ұлттық құрамасындағы мансабы
2009 жылы Дуглас жастарға арналған чемпионатта, Бразилияның құрамасында ойнады. Бразилияның құрамында ол барлығы 12 матч ойнады.
## Дереккөздер
Отто Штерн

**Отто Штерн** (;  — ) - немiс физик-экспериментаторы.1888 жылы 17 қаңтарда Силензинде (Польша) астық сатушысының жан ұясында дүниеге келген. 1906 жылы Бреслауда (қазiргi аты Вроцлав) орта мектептi бiтiредi. Әкесi баласына бiлiм алу қажет деп есептегендiктен, Отто Бреслау, Фрейбург, Мюнхенде ғылым саласында бiлiм алады. Теориялық физикаға қызықтырушылық туғыздырған А. Зоммерфельдпен және әйгiлi физиктер-экспериментаторлар Э.Прингейм және О. Луммермен танысады. Бiрақ та Л. Больцман, Р. Класиус және В. Нерст еңбектерi бұл жас баланы физикалық химия саласына деген қызығушылық тудырып, 1912 жылы Берслауда Штерн осы сала бойынша докторлық диссертациясын қорғайды.

Докторлық диссертациясын қорғаған соң Отто Прага қаласында Альберт Эйнштейннiң ассистентiнiң бiрi болады. 
Штерн молекулярлы-кинетикалық теориясының эксперименталді дәлелдемесiн алуды алға қояды; ол үшiн молекулярлық шумақ методын ойлап табады да 1920 жылы күмiс атомдары үшiн жылдамдық бойынша үлестiру функциясын алады. Осы эксперименталды методиканың арқасында 1922 жылы Штерн және В. Герлах атомның магниттiк моментiнiң бар екендiгiн дәлелдеп, кванттық теориясының бар екендiгiн эксперименталдi түрде көрсеттi.

1929 жылы Штерн және И. Эстерманмен гелий атомының фторид-лития кристалл дифракциясын қарастырады да, атом сияқты ауыр бөлшектердiң толқындық қасиеттерi бар екендiгiн эксперименталдi түрде дәлелдейдi, протонның магниттiк момент теориясының жобалануынан екi есе үлкендiгiн көрсетедi.

1933 жылы Штерн Эстерманмен бiрге Карнеги атты Технологиялық Институтының физика факультетiнiң шақыруымен Питтсбургке келедi де молекуларлық шұмақ лабораториясын құруға ат салысады. 
1969 жылы 17 тамыз айында Штерн өмiрден кетедi.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* nobelprize.org

Санат:Физиктер
Санат:Германия физиктері
Йосип Дрмич

**Йосип Дрмич** (; , Бех, Швейцария) — Швейцария елінің футболшысы, «Норвич Сити» клубымен Швейцария ұлттық құрамасының шабуылшысы.

## Мансабы
### Клубтардағы мансабы
#### «Цюрих»
Дрмич өз мансабын «Цюрихте» бастады. 2010 жылдың 6 ақпанында ол өзінің бірінші командасымен бірге ойнады. Сол кезде ол «Ксамаксқа» қарсы ойнады. Дрмич өзінің бірінші голын 2012 жылдың 4 ақпанында «Люцернге» қарсы соқты. Сол матчте шот 1:1 болды.

#### «Нюрнберг»
2013 жылдың 5 шілдесінде Дрмич «Нюрнбергпен» 2017 жылға дейін келісім-шартқа қол қойды. Осы командамен бірге бірінші матчын «Хоффенхаймға» қарсы ойнады. Сол матчта ол Роберт Маканың орнына ойынға кірді. Келесі турда Дрмич өзінің «Нюрнбергтегі» бірінші голын «Гертаға» қарсы қақпаға қақты. Шот 2:2 болды.

#### «Байер 04»
Мамырдың 12-сінде Дрмич «Байер 04» клубына көшіп, 5жылға келісім-шарт орнатты. «Байер 04» командасына бірінші голын 2014 жылдың 21 қыркүйегінде «Вольфсбургтың» қақпасына соқты.

### Ұлттық құрамадағы мансабы
2012 жылда Дрмич Швейцарияда өткен олипиадалық ойындардың чемпиона болып атанды.
2012 жылдың 11 қыркүйегінде Швейцарияның құрамасының ішінде болды. Швейцария Албанияға қарсы ойнады. Ол 91 минутта Гранита Джакиның орнына шықты. Наурыздың бесунде Дрмич өзінің ұлттық құрамадағы бірінші екі голын Хорфатияға қарсы ойнағанда соқты.

## Дереккөздер

Санат:Швейцария футболшылары
Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Цюрих ФК ойыншылары
Санат:Нюрнберг ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Ола Джон

О́ла Джо́н (нидерл. Ola John; 19 мамыр 1992 жыл, Зведру, Либерия) — Нидерланд елінің футболшысы, «Бенфика» клубының жартылай қорғаушысы.
## Өмірбаяны
Ола Джон Либерияда туылды. Ол анасымен және ағаларымен Нидерланд еліне көшті. Оның әкесі бірінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болды. Содан кейін Джон Африкаға мүлдем қайтпады. Ол өз ағалары сияқты «Твенте» академиясына қосылды.
«Твентенің» басты құрамында болған. Ол 2010/2011 жылдарындағы маусымда «Твенте», «VV Capelle» командасына қарсы ойнағанда матчтың соңында Насер Шадлинің орнына шығып ойнады. «Твенте» өз қарсыласын 4:1 шотпен ұтып кетті. 18 желтоқсанда келісім-шартын 2014 жылға дейін ұзартты. 
2011/2012 жылдардағы маусым Ола Джонге оқпылықпен болды. Ко Адриансенің басшылығы астында Ола Джон өз командасының лидерлерінің біреуі және басты футболшы болды. Ол Европаның Лигасынды 6 голдық допты одақтастарына берді. Чемпионатта оның командасы «Утрехтке» қарсы ойнағанда, ол 2 гол қақпаға қақты. Матч «Твентенің» 6:2 жеңісімен аяқталды.
2012 жылдың 24 мамырында Джон «Бенфикаға» көшті.
2014 жылдың 17 қаңтарында Джон «Гамбургпен» маусымның соңына дейін жалға алынды.
2013 6 ақпанда өзінің ұлттық құрамасында Италияға қарсы ойнады.
## Дереккөздер
Сергей Алексеевич Лебедев

**Сергей Алексеевич Лебедев** (1902&nbsp;— 1974)&nbsp;— Төменгі Новгородта дүниеге келген. В Лебедев 1921 жылы МВТУ–ға электротехника факультетіне оқуға қабылданып, аталмыш оқу орнын 1928 жылы инженер-электрик маманы болып тамамдады. Оның жұмыстарының нәтижесін отандық жоғарғы волтты өткізу желілерін эксплутациялауда және электростанция құруда қолданды. Лебедев 1939 жылы жасанды энергияның тұрақтылығы тақырыбында ғылыми диссертациясын қорғады.

1945 жылы Лебедев АН УССР–дың мүшесі болып сайланып, кейіннен АН УССР Электротехника Институтының директоры болып қызмет атқарды. 1947 жылдың соңында бұл институтта сандық электронды есептеу машинасының макеті құрастырыла бастады, және 1950 жылы 6 қарашада алғашқы байқау өткізілді. Сынақ барысында машина натурал сандар факториалы мен парабол теңдеулерін шешуді есептеді Москвада, Лебедев лабораторияда бір мезетте №1 ИТМ және ВТ - «жылдам электронды есептеу машинасын» құрастыру барысында жұмыс жасады. Лебедевтің бұл жобасы 1953 жылы сәуірде нәтижелі аяқталды.

1953 жылы маусымда Лебедев ИТМ және ВТ-ның директоры болып тағайындалды. ИТМ және ВТ 1975 жылдан бастап Лебедев есімімен аталады. 1953 жылы 23 қазанда Лебедев КСРО ғылым Академиясының, физика-математика ғылымдары Бөлімінің мүшесі болып сайланды. Ол «санау құрылғылары» мамандығы бойынша бірінші академик. Сандық Электронды Есептеу Машинасын құрастырғаны үшін Лебедев 1954 жылы Ленин орденімен марапатталды.

## Жетістіктері
*1955 жылы қазанда Дармштадта (ФРГ) өткізілген Халықаралық конференцияда , электронды есептеу машинасы бойынша шет елдік мамандармен Лебедевтің ЖЭЕМ-ы жайлы баяндама оқылды. Бұл баяндаманың ашқан жаңалығы: Леведевтің «Жылдам Электронды Есептеу Машинасын» Европадағы ең үздік ЭЕМ деп танығаны болды.
*«Жылдам Электронды Есептеу Машинасы» жетістігінен кейін, Лебедев әлемдегі ең жылдам болуы керек деп ойлаған, жаңа ЭЕМ М-20 архитектурасы мен жүйесін жобалай бастады. Бұл ЭЕМ мен жұмыс жасау бойынша көптеген оқулықтар жазылды, ВУЗ бағдарламаларына М-20 –ны меңгерту бойынша курстар қосылды және бағдарламалау оқытылды.
*Лебедевтің әмбебап ЭЕМ жасаудағы отандық, әлемге танымал болған ЖЭСМ-6 ЭЕМ (1967 ж.) еңбегінің шыңы болып табылады. Оның еңбектерінің нәтижесінде кейіннен бірнеше ЭЕМ құрастырылған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
Гильермо Очоа

**Франсиско Гильермо Очоа Маганья** (исп. *Francisco Guillermo Ochoa Magaña*; 13 шілде 1985 жыл, Гвадалахара) — қақпа шебіндегі мексикалық ойыншы. 

## Жетістіктер
### Командалық жетістіктер
 Мексика
* Мексика чемпиондары: 2005
* Мексика суперкубогының иегерлері: 2005
* Конкакаф чемпиондық кубогының иегерлері: 2006
* Мексикандық интерлиганың жеңімпаздары: 2008
* Оңтүстік Америка кубогының финалисттері: 2007
* Конкакаф кубогының алтын жүлдегері: 2009, 2011, 2017, 2019
* Конкакаф алтын кубогының күміс жүлдегерлері: 2007
* Америка кубогының қола жүлдегері: 2007
*Олимпиада қола жүлдегері: 2021

### Жеке жетістіктері
* Конкакаф алтын кубогының символдық құрамасының мүшесі
* Соңғы 10 жылдық мексиканың ең үздік қақпашысы
* Мексикадағы XXI Ғасырдағы ең үздік қақпашысы

## Қатысқан турнирлері

* Оимпиада ойындары: 2004, 2021
* КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2007, 2009, 2011, 2015, 2017, 2019, 2021
* Әлем чемпионаты: 2006, 2010, 2014, 2018
* Конфедерациялар кубогы: 2013, 2017
* Америка кубогы: 2007, 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Америка Мехико ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Санат:Аяччо ФК ойыншылары
Санат:Стандард Льеж ФК ойыншылары
Санат:Гранада ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:АЕЛ Лимасол ФК ойыншылары
Пэйнтбол

нобай|Пэйнтбол ойыны
**Пэйнтбол** ()  экстремалды спорт жекпе-жектерінің жас түрі, ойыншылар бояулы шариктермен ататын арнайы пневматикалық қарулармен қаруланады.      

Ойын ұрыс әрекеттерін жақын және орташа қашықтықта өте дәл белгілейді. Ойыншыға тиген шар жарылып,  киімде түрлі түсті белгі қалдырады. Ұрыс ашық та (орман, тау, арнайы жабдықталған полигондар), жабық та алаңдарда (бункерлерде, жертөлелерде, ғимараттарда) өте береді. Әуесқой ойындар қарапайымдалған ережелер бойынша жүргізіледі, турнирлік ұрыстардың қатаң регламенті және нақты жасалған тактикасы болады, онда әрбір сарбаз бүкіл команда үшін бір мақсатқа бағынған міндетті иемденеді.

Команда құрамы 4-тен 10 адамға дейін. Ойынның стандартты емес нұсқалары да бар («Top Gun» бір мезгілде 4–6 адам  ойнайды және «әркім өзі үшін»;  «Survival» 1 адам 3–4 адамға қарсы және т.б.).

## Қару (маркерлер)
Қазіргі кезде қарудың 50 шақты қару жүйесі бар, оларды негізгі 3 топқа бөлуге болады:
*Помпалы маркерлер – қолмен зарядталып, бір рет атылады.
*Жартылай автоматтар – затворы автоматты жүргізіліп, бір рет атылады.
*Автоматтар –  кезекпен 5–15 шардан ататын маркерлер.

## Бояушы шарлар
Стандартты калибр – 68, желатинді қабығы бар, ішінде глицерин мен ас бояудың қосындысы. Краска суда оңай ериді және тіпті ақ матадан да жылдам жуылады.

СО2  толық баллонымен (70-80 атм қысым) қаруланған маркерден атқанда шар стволдан секундына 100 м жылдамдық шамасында ұшады. Атудың көзделген дәлдігі 20–25 м, шар 50–60 м қашықтыққа ұшады. 15–20 м қашықтықтағы атыс дененің қорғалмаған бөлігін көгертіп жібереді.

## Киім-кешек
Киім-кешек ретінде жалпы әскерлік камуфляж форма, сондай-ақ арнайы тігілген костюмдер қолданылады. Бетперде, басқа киетін бандан, бронежилет пен перчаткілер киім-кешектің негізгі элементтері болып табылады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* paintball.about.com 

Санат:Пэйнтбол
Огюст Конт

**Исидор Мари Огюст Франсуа Ксаве Конт** (; 19 қаңтар 1798 — 5 қыркүйек 1857) − француз философы, әлеуметтанушысы, философиядағы позитивизм мектебінің негізін қалаушы. Ол «әлеуметтану» терминің ғылыми қолданысқа алғаш рет еңгізген. Әлеуметтану басқа да ғылымдар сияқты бақыланатын әлеуметтік құбылыстарды зерттеумен айналысады.

Конттың философиялық эволюциясы кезеңдерін, адамзат бірлігі туралы тезисті түсіндіретін және ақтайтын, дәлелдеулердің үш тәсілі ретінде көрсетуге болады. Бұл кезеңдер Конттың үш негізгі еңбектерімен белгіленген.

## Еңбектері
**Бірінші кезең** (1820-1826) – мынадай кішігірім жұмыстарды жазу кезеңі: «Әлеуметтік философия опускулдары»; «Қазіргінің өткендігі элементтерін жалпы бағалау» (көкек, 1820 ж.); «Қоғамды қайта ұйымдастыру үшін қажетті жұмыстар жоспары» (көкек, 1822 ж.); «Ғылымдар және ғалымдар туралы философиялық ойлар» (қараша−желтоқсан 1825 ж.). «Рух қуаты туралы ойлау» (1825-1826 жж.).

**Екінші кезең** - «Позитивтік философия курсы» дәрістері (жеке томдармен 1830 жылдан 1842 жылға дейін жарыққа шығып отырған) құрастырады. Үшінші кезең «Позитивтік саясат жүйесі, немесе Адамзат діндері негіздері туралы социологиялық трактат» (1851 жылдан 1854 жылға дейін жарыққа шығып отырған) еңбегінде көрініс табады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* stanford.edu

Санат:Философтар
Санат:Франция философтары
Бранислав Иванович

**Бранислав Иванович** (серб. *Бранислав Ивановић;* 22 ақпан 1984 жыл, в Сремска-Митровице, Югославия) — оң және орталық қорғаныс шебіндегі серб ойыншысы. 

## Клубтық мансабы
2006 жылы ақпан айында Бранислав московтық "Локомотив" футбол клубымен төрт жылдық келісім шартқы тұрды. Бранислав Иванович "Локомотив" сапында 54 ойын ойнап 5 гол соғады. Осы "Локомотив" клубымен Бранислав бір ғана жүлдеге ие болады, ол Ресей Кубогы 2007.

15 қаңтар 2008 жылы Браниславты лондондық "Челси" футбол клубы "Локомотивтан" 9 млн. евроға сатып алады. Бұл ойыншы "Локомотивтың" тарихы бойынша ең қымбат сатылға ойыншы болып есептеледі. "Челсидан" басқа Еуропаның беделді командалары "Милан" "Ювентус" "Интернационал"  секілді командаларда Браниславты сатып алғысы келді. Бранислав Иванович "Челсимен" үш жылдық келісім шартқа тұрады.

Бранислав "Челси" үшін Англия чемпионатында ең алғашқы ойынын "Астон-Вилла" клубына қарсы ойнап (2-0) есебімен жеңіске жетеді. Бранислав "Челси" үшін алғашқы голын УЕФА чемпионатының ¼ финалында "Ливерпульге" қарсы ойында салады. Ол ойында "Челси" (3-1) есебімен жеңіске жетеді.

2013 жылы 15 мамырда "Челси" Бранислав Ивановичтың 93 минутта салған голы арқасында ең алғаш рет УЕФА Кубогының иегерлері болады. Бұл "Челси" үшін үлкен қуаныш болады.

## Жетістіктері
### Клубтық
 Локомотив
* Ресей Кубогының иегерлері: 2007
 Челси
* Англия чемпиондары: 2009/2010
* Англияның Кубогының иегерлері: 2009, 2010, 2012
* Англияның Суперкубок иегерлері: 2009
* УЕФА Чемпиодар Лигасының жеңімпаздары: 2012
* УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпаздары: 2013
 «Зенит»

* Ресей чемпионы (2): 2018/19, 2019/20
* Ресей кубогы: 2019/20

### Жеке
* Ресейдің 33 ең үздік ойыншыларының №1: 2007
* Сербияның ең үздік ойыншысы: 2012, 2013

Санат:Сербия футболшылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:ОФИ ФК ойыншылары
Санат:Вест Вромвич Альбион ФК ойыншылары
Хош иісті шегіргүл

**Хош иісті шегіргүл** () - шегіргүл тұқымдасы, шегіргүл туысына жататын, сабақсыз өсетін, көп жылдық, шөп тектес майда өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Гүлі
* Тамыр сабағы барынша бұтақты болады, көлбеу өседі.
* Гүлдері - хош иісті, күлгін түсті, гүл сабақтары ұзын. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Ерте көктемде гүлдейді.

## Өсетін жері
Қазақстанның барлық аймақтарында ормандардың іштері мен шеттерінде, бұталардың арасында өседі. Сәндік өсімдік ретінде қолдан да егіледі.

## Құрамы
Құрамында сапониндер, виолин, салицил қышқылы, С дәрумені, эфир майлары, ащы заттар бар.

## Емдік қасиеті және қолданысы
Хош иісті шегіргүлден жасалған дәрілерді халық медицинасында қақырық түсіру үшін пайдаланады. Онымен тыныс жолдарының қабынуын, көк жөтелді, подаграны, ревматизмді емдеуге болады. Сонымен бірге бүйрекке және қуыққа тас байланғанды, ұйқы қашқанда, жүрек қатты соққанда қолданылады. Өсімдіктіғң сулы тұнбасымен тамақ бездері қабынғанда тамақ шаяды. Дәрі жасау үшін өсімдікті көктем мен жазда гүлдерімен, жапырақтарымен, тамырымен қосып жинап алады да, көлеңкелі жерде кептіреді.

## Дереккөздер

Санат:Шегіргүл тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Жігіттер тобы

**"Жігіттер" тобы** — 2003 жылы Шымкент қаласында төрт жігіттен құралған квартет.

Өнердегі ұстаздары Әбдіхан Нұрмағанбетовтың жетекшілігімен республикалық Арай-2003 байқауына қатысып, бас жүлдеге ие болды. Ел жүрегінен кең орын алған "Ерке қыз" әніне бейнебаян түсіріліп, оңтүстіктің шымыр жігіттері өнер ордасы - Алматы қаласына келді. Продюсері - Ерғали Әбдірайымовтың көмегімен үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, өз өнерлерін Алматы қаласында әлі күнге дейін жалғастырып келуде.

Топ құрамы: Айдар Байжанов, Бағлан Әбдірайымов, Ердос Қанаев және Мырзахан Маханов.  Бүгінде топ қоржынында екі үнтаспа, 10-ға жуық бейнебаян, 80-ге жуық әндер бар. Дәл қазіргі таңда жаңа екі бірдей әнжинақ пен бір бейнебаянның тұсауы кесілгелі тұр.

## Өмірбаяны
Ең алғаш 2003 жылы Түркістан облысында өткен Шәмші Қалдаяқов атындағы халықаралық ән байқауында бақ сынап, өздерінің әншілік қырымен көзге түсіп, сол шабыт арқаландырып Алматыға, үлкен сахнаға келген «Жігіттер» квартеті бүгінде бүкіл қазақ әндерін іздеп жүріп тыңдайтын топқа айналғаны баршаға аян.  Алғаш «Ерке қызбен» шыққан бозбалалар – бүгінде бір-бір үйдің отағасы. Шығармашылықта жүрген он шақты жылдың ішінде «Жігіттер» жиі ән жаздырып, жаңа бейнеклиптерін ұсынып жүрді.

«ЖІГІТТЕР» квартеті өздерінің бір сұхбатында: *Біз, негізі, балалықпен қосылған топпыз, бізді есейткен – сахна* деді.
нобай|Жігіттер тобы
## Топ құрамы
### Ердос Қанаев
Ердос Қанаев - туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Шұбар елді мекені.
### Бағлан Әбдірайымов
Бағлан Әбдірайымов: Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауданы, Ақсу-Жабағлы елді мекенінде 1983 жылы дүниеге келген. Ата-анасы және артынан ерткен қарындасы бар. Үйдің үлкені.
### Айдар Байжанов
Айдар Байжанов -Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, 1984 жылы 20 шілдеде туған.

### Мырзахан Маханов
Мырзахан Маханов - Туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы, 1984 жылы дүниеге келген.
## Дереккөздер

Санат:2003 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Шегіргүл

**Шегіргүл** () – шегіргүл тұқымдасына жататын бір жылдық, көп жылдық шөп тектес, кейде бұталы өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|150px|
thumb|left|150px|Тұқымы
* Сабағы тік, жапырақтары кезектесіп орналасқан, қауырсын тәрізді.
* Гүлі дара, қос жынысты, гүлсерігі екеу. Аналыққа қысылған аталығы бесеу, жіпшелері қысқа, алдыңғы екі аталығы қапшық сияқты шірнелік. Аналығы бір ұялы, көп тұқымды түйін, аналық аузы қатпарлы.
* Жемісі - екі жағына ашылатын қорапша.
* Тұқымы - ақуызды ұрықтар.

## Түрлері, өсетін жері мен таралу аймағы
Жер бетінде 500-ге жуық түрі кездеседі, негізінен Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдеулерінде таралған. Кейбір түрлері Солтүстік Америкада, Анд тауларында эндемик өсімдік ретінде, Жапонияда өседі. Аздаған түрлері Бразилияның субтропикалық аймағында, Оңтүстік Америка, Австралия, Жаңа Зеландияның тропикалық аймақтарында да кездеседі. Қазақстанда үш түсті шегіргүл (*Viola tricolor*), хош иісті шегіргүл (*Viola odorata*) және т.б. түрлері өседі.

## Қолданысы
* Шегіргүлден алынған препараттар бронх бездерінің қызметін күшейтеді. “Тривиолин” препараты жөтелге ем.
* Шегіргүлді ежелден әсемдік, сондай-ақ эфир майын алу үшін өсіреді.
* Үш түсті шегіргүл (*Viola tricolor*) — дәрілік өсімдік, оның құрамында глюкозидтер, сапониндер, қышқылдар, флаволоидтар, алкалоидтар, каротин және дәрумендер (С, Е, Р) бар. Халық медицинасында өсімдіктің қайнатпасы мен тұнбасын ішіп немесе теріге жағып, сары ауруды, ұшықты, қышыма қотырды, т.б. тері ауруларын емдеуге, сондай-ақ несеп жүргізіп, тер шығаруға, қан тазартуға кеңінен қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Шегіргүл тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Шыбжың

**Шыбжың** ТАСЖЫБЖЫҚ (Oenanthe isabellina)- ірі денелі 22-35г, жабын қауырсындарында қарама-қарсы түстер мүлде болмайтын тасшыбжық. Аталығы мен аналығының сырт көрінісінде айырмашылық жоқ, жонының біркелкі құм түстес қоңырқай реңі бауырында жайлап құм типтес сары түске ауысады. Олар кәдімгі немесе шөл тасшыбжықтарының аналықтарына өте ұқсас, алайда олардан едәуір ірірек, ең бастысы - тұмсығы үлкенірек. Одан басқа олар басқа тасжарғылардан гөрі жиірек денесін тіктеу ұстайды. Шыбжың тасшыбжық Қазақстандық шөл, шөлейт және құрғақ далаларда көптеп кездеседі. Ол тек қана сусымалы, бекімеген құмнан, сондай-ақ қалың өскен шөптесін биік өсімдіктері бар орманды және шалғынды үлестерден қашқалақтайды.Оның есесіне мал таптаған ауыл жақтарына және тіпт  қалаларға орнығуға өте әуес, ал таулрда субальпілік белдеудің орныққан және шөптесін аласа үлескілерге дейін көтеріледі.

## Шөлді аймақтарда
Шөлде шыбжың тасшыбжық -құстардың көрнекті түрлерінің бірі. Аталықтар көктемде және күзде  көп сайрайды және сайрап жүріп күйттік ұшу жасайды.Олар бөгде әуендерді оңай қабылдап, өз әуеніне қосып алады. Жеке аталықтардың осындай бірнеше кірме әуендері бар, олардың арасында шалшықшының, лашынның, сан алуан бозторғайлардың, бұлдырықтың тырдудың, бөдененің және т.б. дауысы естіледі. Шыбжың тасшыбжықтардың сан алуан әуеніне көрщілестердің ещқайсысы тең келмейді.Ұяларды кемірушілердің індеріне , көптеген жұқпалы ауруларды тарататын бүргелердің қоректендірушісіне айналған суырлардың және құмдауықтардың тұрған індеріне жиі-жиі орналастырады. 

Ұя інге 1-ден 3 метрге дейін өте терең. кірер ауыз бен жер бетінен 40-тан 120 сантиметрге дейін қашықтықта орналасады.Тереңдетілген шұңқырдағы ұяның кернеуі ін жолының деңгейіне сәйкес келеді. Ұяны негізінде аналық салады, аталық кейде ғана аналыққа жәрдемдеседі. Салындыдағы 4-6 теңбілсіз ашық көгілдір жұмыртқаларды да аналық 12-15 кун басады, ал балапандарды ата-енелері сонша мерзім қоректендіреді. Балапандар әлі ұша алмаса да, ұядан шығып кетіп, алғашқы қауіп төнген кезде інге жасырынады да алғашқы аптада  іннің маңайынан ұзап кетпейді. Шыбжың тасшыбжық жазда- 2 рет , тауларда тек қана 1 рет балапан өргізеді.Қазақстан аумағында наурыздың қазанның соңына дейін кездеседі.

## Дереккөздер
Мектеп энциклопедиясы. А. Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь. Құстар кітабы. Алматы 2010
Оңғарбай Рза

## Өмірбаян

Рза Оңғарбай Ахметұлы қыркүйектің 9 күні 1949 жылы Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Таушық поселкесінде туған. 
1966 жылы Таушықтағы Шахта орта мектебін, 1974 жылы Гурьев Мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1974- 2002 жылдар аралығында Гурьевте, Таушық ауылында, Ақтау қаласында әртүрлі басқармаларда, Кеңес және әкімшілік қызметтерінде болды. 2003 жылдан бері облыстық «Маңғыстау» газетінде қызмет етеді және жеке шығармашылығымен айналысады. 
«Таушықтың сансыз таулары-ай», «Дәніспан», «Әзілдесейік әлеумет» атты кітаптары жарық көрді. Ол соңғы уақыттарда поэзия аудармасы, афоризм және әзіл әңгімелер жазумен айналысып жүр. Омар Һәйямның рубаяттарын аударып «Қандай нұрлы дидарың» деген атпен жеке кітап етіп шығарды. Сондай-ақ оның шығармалары бірнеше ұжымдық жинақтарға да енді.

Санат:Жазушы
Бардин қорықшасы

**Бардин қорықшасы** — 1966 жылы Бардин және Агдаш әлеуметтік аумағында құрылған. 1930 жылы құрылған Айрыджан қорықшасы негізінде құрылған. Қорықша негізінен жануарларды қорғауға арналған. Ол қорықшаның негізгі мақсаты қырғауылдың, қоянның белгілі бір түрлерін сақтау және санан қалпына келтіру.

## Дереккөздер

Санат:Әзірбайжан қорықтары
Лоик Реми

## Реми Лоик
Лои́к Реми́ (фр. Loïc Rémy; т.ж. 2 қаңтар 1987 жыл, в Рийё-ла-Пап, Франция) — шабуыл шебіндегі француз ойыншысы. Қазіргі таңда ағылшындық "Челси" және Францияның ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.
## Клубтық мансабы
### "Марсель"
19 тамыз 2010 жылы Лоик "Марсель" футбол клубымен 5 жылдық келісім жартқа тұрады. Ремиды қаншаға сатып алғанын нақты айтылмаған, бірақ бір дерек көздерде оның құны 15.5 млн. еуро деп жазылған. Лоик Реми медециндық қараудан өтіп жатқанда оның шүрегі ауру деген жорамалдар жасады. 24 тамыз күні ол медециналық қараудан тағыда өткенді сонда бас кордиолог онының сау екені анықталады. "Марсель" сапында Реми өзінің ең алғаш ойынын "Бордо" командасына қарсы өткізеді, бірақ Реми "Марсельде" маусымды жақсы бастай алмайды себебі оның ауыр жарақаты болады.
### "Куинз Парк Рейнджерс"
16 қаңтар 2013 жылы Реми ағылшындык клуб "Куинз Парк Рейнджерс" сапына ауысады. Ол клубпен Реми төрт жарым жылдық келесім шартқа келіседі. 2012/13 маусымында Англия чемпионатында Реми 14 ойында 6 гол соғады, бірақ бұл "Куинз Парк Рейнджерс" командасын чемпионаттан шыгып кетуінен құтқармайды.
### "Ньюкасл Юнайтед"
5 тамыз күні 2012 жылы "Куинз Парк Рейнджерс" клубы "Ньюкасл" клубына Ремиды аренда ретінде бір жылға береді. Бұл клубта Реми 26 ойында 14 гол соғады.
### "Челси"
2014 жылы 13 қыркүйекте Реми "Челси" сапында ең алғаш ойынын өткізеді, ол ойынға екінші тайынмда кіріп "Суонси Сити" клубына бір гол соғады. Бұл ойын (4-2) "Челсидың" есебіне шешіледі.
## Ұлттық құрама мансабы
2008 жыл 24 наурыз күні Тьерри Анри жарақат алып қалғаны үшін Лоик Ремиді ұлттық құрамаға "Англия" мен "Мали" клубтарына қарсы ойынға шақырады.

9 қазаң 2010 жылы Реми ұлттық құрама үшін өзінің ең алғаш голын "Румыня" құрамасына ЕВРО-2012 чемпионатына іріктеу кезеніңде салады.

Лоик Реми "Францияның" ұлттық құрамасы үшін 30 ойын ойнап 7 гол соқты. Өзінің 16 ойынын ұтып, 5 ойын ұтылып және 9 ойынды тең ойнаған.
## Дереккөздер
Кәбір Абдуллин

**Кәбір Абдуллин** 1943 жылы 11 шілдеде Қытай Халық Республикасының Шағантоғай елді мекенінде туған. Семей педагогикалық институтының тіләдебиет факультетін тамамдаған.
Еңбек жолын мұғалімдіктен бастаған ол, әр жылдары кеңес атқару комитетінің төрағасы, шаруашылық кәсіподағының төрағасы, аудандық партия комитетінің нұсқаушысы болып жұмыс істеген. Кейіннен облыстық «Семей таңы» газетіне арнаулы тілшілікке ауысып, республикалық «Ара» журналында, араб әліппесімен шетелдік қандастарымызға арналып шығарылған «Біздің Отан», «Шалқар» газеттерінде қызмет еткен.
Ақынның әркез жазған өлеңжырлары мерзімді баспасөз беттерінде жарияланып тұрады. «Көңіл әуендері» атты ұжымдық жинаққа бір топ өлеңдері, «Күміс күйме» ұжымдық жинағына поэмасы енгізілген. «Алтын мүйіз ақ құлжа» атты жинағы жеке кітап болып 2004 жылы «Фолиант» баспасынан жарық көрген.

2007 жылы «Үш қиян» баспасынан «Құдірет» атты жыр жинағы шыққан.

Санат:Педагогтар
Натан Аке

**Натан Аке** (порт. Nathan Aké; т.ж.18 ақпан 1995 жыл, Гаага, Нидерланд) — қоғаушы шебіндегі недерландылық ойыншы. Қазіргі таңда ағылшындық Манчестер Сити сапында және Нидерланд ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.

## Клубтық мансабы
### "Челси"
2012 жылдың 26 желтоқсан күнінде Натан өзінің "Челси" сапындағы ең алғаш ойынын өткізеді. Ол ойында Натан Аке ойындағы жалғыз голдың авторы Хуан Матаның орнына сонғы уақытта шығады. Натанның "Челси" сапындағы ең алғашқы ойыны "Норвич Ситидың" Карроу Роуд алаңында өтеді.
## Ұлттық құрама мансабы
Натан Аке Недерландының барлық жас категориясында ойнаған. 2011 жылы ол Недерландының 17 жасқа дейінгі ұлттық құрамасымен Еуропа чемпионатының жеңімпазы болады. Финалда олар неміс құрамасымен кездесіп (5-2) есебімен жеңіске жетеді. 2012 жылы недерландының жігіттері тағыда финалға шығып германияның жігіттерімен ойын өткізеді. Ол ойында да Голандияның жігіттері жеңіске жетеді.
## Жетістіктер
### "Клубтық"
 Челси
* 21 жасқа дейінгі Премьер-Лиганың чемпиондары: 2013/14
* Еуропаның УЕФА лигасының чемпиондары: 2013
 Недерланды
* 17 жасқа дейінгі Еуропаның чемпиондары: 2011, 2012
Марк Бартра

**Марк Бартра Арегаль** (исп. *Marc Bartra Aregall*; 15 қаңтар 1991, Сант-Жауме-дельс-Доменьс, Таррагона, Испания) — қорғаушы шебіндегі испан ойыншысы. Қазіргі таңда "Реал Бетис" сапында және Испания ұлттық құрамасында өнер көрсетеді.
## Карьерасы
14 ақпан 2010 жылы Марк Бартра "Барселона" сапында алғаш ойынын Хеффрен Суаресты ауыстырып соңғы 30 минут қалғанда ойынға кіріді. Ол ойында "Барселона" "Атлетико Мадрид" командасына қарсы ойнады. Есеп 2-1, Атлетико жеңеді.

21 мамыр күні 2011 жылы Марк Бартра өзінің "Барселона" сапында ең алғашқы голын "Малага" футбол клубына қарсы ойында салады, ал екінші голын  2013/14 Испанияның Кубогында Реалға қарсы ойында салады, бірақ бұл гол "Барселонаны" жеңілістен құтқармайды. Ол ойында Реал жеңіске (2-1) есебімен жетеді.

Марк Бартра "Барселонада" 15 нөмірдің астында ойнайды. Оның көбіне екінші Карлес Пуйоль депте атайды. Қазіргі таңда Марк Бартра ең үздік жас қорғаушылардың қатарына кіреді.

2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.
## Жетістіктері

### Клубтық
 Барселона
* Испания чемпионы (3):  2009/10, 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16
* Испания Кубогының иегері:  2011/12, 2014/15, 2015/16
* УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: 2010/11, 2014/15
## Дереккөздер

Санат:испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Артуро Видаль

**Артуро Эрасмо Видаль Пардо** (исп. *Arturo Erasmo Vidal Pardo*; 1987 жылы 22 мамырда Сантьяго қаласында туылды) — чилиялық футболшы,  Чили құрама командасының жартылай қорғаушы (сондай-ақ қорғаушы позициясында ойнай алады).

## Мансабы
### Алғашқы қадамдар
2006 жылы алғаш рет профессионалдық футболды «Коло-Коло» клубында бастап,алғаш матчын «Универсдад де Чили» клубына қарсы ойнады. Видаль матч аяқталуға 10 минут қалғанда Гонсало Фьероны ауыстырды. Алғашқы маусымнан ақ Чили чемпионы атанды. Келесі маусымда да сәтті өтіп, Видаль клуб үшін жақсы ойын көрсетті. Жас футболшы 30 матчты ойнап, 3 гол соқты. Осы кезден бастап басқа клубтар оған қызыға бастады.
### Байер 04
2007 жылы неміс клубымен контраққа қол қойды. Трансфер құны 11 млн. долларды құрады, сондай-ақ қосымша контракт үшін 7,7 млн. төледі. «Коло Коло» үшін Видаль ең қымбатқа сатылан ойыншы болып қалды. 

2007 жылы 19 тамызда Видаль жаңа клуб үшін алғаш матчың Гамбургқа қарсы өткізіді. 3 ойыннан кейін ол алғаш голын соқты.  Маусымда негізгі ойыншылардың бірі атанып, келесі маусымдарда 29 және 31 матч өткізіді.
### Ювентус
нобай|солға
2011 жылы 22 шілдеде ресми түрде «Ювентус» ойыншысы атанды. Ойыншы 5 жылдық контракқа қол қойды. Трансфер құны 10,5 млн.евроны құрады. Жаңа клубта негізгі құрамның тұрақты ойыншысы атанды. Видаль екі жыл ішінде екі рет Италия чемпионы атанды. 2012/13 маусымда ол 10 голмен ерекшеленіп, 8 рет голдық доп берді.

2013 жылы 28 қарашада Чемпиондар Лигасындағы маңызды ойында Копенгагенаның қақпасына хет-трик жасады. «Ювентустың» тарихында Чемпиондар лигасында хет-трик жасаған үшінші ойыншы атанды.

## Ұлттық құрамада
нобай|Әлем чемионаты. Бразилия vs. Чили
2007 жылы Чилидің жастар құрамасында Видаль Оңтүстік Америка чемпионатына қатысып, 6 голмен ерекшеленіп, 2-ші бомбардир атанды. Сол жылы әлем чемионатына қатысып, құрамасымен 3 - ші орынға ие болды.

Сол 2007 жылы Видаль негізгі құрамаға шақырылып, Венесуэла командасына қарсы ойын көрсетті. 

2010 жылғы және 2014 жылғы әлем чемпионаттарына қатысты.

## Жетістіктері

**«Коло-Коло»**

*Чили чемпионы (3): Апертура (2006, 2007), Клаусура (2006)

*Оңтүстік Америка кубогінің финалисті(1): 2006

**«Байер»**

*Германия Кубогінің финалисті (1): 2008/09

**«Ювентус»**

*Италия чемпионы (3): 2011/12, 2012/13, 2013/14

*Италия Кубогінің финалисті (1): 2011/12

*Италии Суперкубогінің иегері  (2): 2012, 2013

; «Бавария»

* Германия чемпионы (3): 2015/16, 2016/17, 2017/2018
* Германия кубогы: 2015/16
* Германия суперкубогы (2): 2016, 2017

; «Барселона»

* Испани чемпионы: 2018/19
* Испания суперкубогы: 2018

**Чили ұлттық құрамасы**
*20 жасқа дейінгі әлем чемпионатының қола медаль иегері : 2007
*Оңтүстік Америка чемпионы: 2015, 2016

## Сыртқы сілтемелер
worldcup10.ru сайтында профилі 

national-football-teams.com сайтында профилі

Санат:Чили футболшылары
Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коло-Коло ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Puma (компания)

**Puma SE** (Брендтық атауы: PUMA) — Германия компаниясының өнеркәсібі, бұл компания спорттық киімдер мен аяқкиімдерді, аксессуарларды және де спорттық жабдықтарды өндіреді.

## Тарихы
1948 жылы Рудольф Дасслер осы компанияның негізін қалаушы. Рудольф өз інісі Адольф екеуі компания атауын *RuDa* (Rudolf Dassler) деп қойды. Біраз жылдан кейін компанияның атауы *Puma* деп аталды. Рудольф өз інісі Адольфпен ұрысып қалғаннан кейін, Адольф *Adidas* атты өз компаниясын ашты.

## Қызметі
Компания *Puma* және *Tretorn* маркасымен спорттық киім кешектер шығарып, ең алғаш АҚШ жерінде сатылды (барлығы 20% сатылым). Ары қарай Франция, Швейцария, Испания Гангонг жерлерінде сатылды.  Компанияның үлесінің 1/3 бөлігі Германия жерінде өңдіріледі. 2008 жылы сәуір айында компанияның киім және аяқ киімдеріне арналған 116 дүкендер болды (20 сы Ресейде).

## Жарнама және сұраныс жайындағы қызметі
*Puma* компаниясында футбол бойынша сұраныстар көп («Боруссия Дортмунд», «Ньюкасл Юнайтед»). 2014 жылы компания «Арсенал» командасымен 5 жылға келісім шартқа отырды, олар 5 жыл ішінде компанияға 150 миллион еуро төлеуі керек болды. Тағыда *Puma* компаниясы Сеск Фабрегас, Марко Ройс, Марио Балотелли, Санти Касорла, Оливье Жиру, Бакари Санья және тағыда басқа футболшылармен  қызметтеседі.

Санат:Германия компаниялары
Lay's

**Lay’s** - әртүрлі картоп чипстерінің бренді. Lay’s 1938 жылдан бастап сатылып келеді. Lay’s  Frito-Lay компаниясынан шығады. 1965 жылдан бері  PepsiCo Inc. компаниясына  ауысты.   Frito-Lay компаниясына Fritos, Doritos, Ruffles, Cheetos және Rold Gold чипстері брендтелуде.
## Бренд тарихы
Lay’s маркасын американдық - Герман В. Лэй (ағл.. Herman W. Lay). 1932 жылда Герман В. Лэй өз шағын бизнесін бастап, ең алғаш Нэшвиль қаласында сатты. 24 жастық саудагер өз чипстерін  Gardner’s (Lay’s) деп атап, Barrett Food Products компаниясына сатты. Лэй өз Gardner чипстерін Barrett Food Products компаниясына 1944 жылға дейін сатып, ары қарай өз чипстерін  Lay’s Potato Chips деп атауды жөн көрді. Сол жылы  Lay’s чипстерінің туған жылы болып саналды.
## Сұрыптамалық саясат
Компанияның сұрыптамалық саясаты әртүрлі  Lay’s чипстерін нарыққа шығару қорытыланды.
### Әлемдік сұрыпталу
Lay’s картоп чипстері жақсы дәмдерімен ерекшеленеді: «киви», «қаражидек», «манго», «личи», «қияр», «лимон», «карри», «сиқырлы масала», «васаби», «кетчуп», «бекон», «черри қызанағы», «Кюсю балдырлары».

### Ресейдегі сұрыпталу
* Ірімшік дәмі бар чипстер.
* Бекон дәмі бар чипстер.
* Жасыл пияз дәмі бар чипстер.
* Пиязы бар қаймақ дәмі бар чипстер.
* Краб дәмі бар чипстер.
* Табиғи дәм бар чипстер.
* Қызыл уылдырық дәмі бар чипстер.
* Кәуәп дәмі бар чипстер т.б.
### Украинадағы сұрыпталу
* Ірімшік дәмі бар чипстер.чипсы со вкусом бекона
* Жасыл пияз дәмі бар чипстер.
* Краб дәмі бар чипстер.
* Пиязы бар қаймақ дәмі бар чипстер.чипсы 
* Табиғи дәм бар чипстер.
* Қызыл уылдырық дәмі бар чипстер. ( 2013 жылдан бері сатылымда жоқ).
* Тұз дәмі бар чипстер ( 2013 жылдан бері сатылымда жоқ).

## Дерекөздер

Санат:Азық-түлік өнеркәсібі
Джибриль Сиссе

***Джибриль Сиссе***  (фр. *Djibril Cissé*, 12 тамыз 1981, Арль) − француздық футболшы, Ивуариалық отбасыдан шыққан, шабуылшы. 2002-2011 жылдар арасында, Франция ұлттық құрама командасында өнерін көрсетті. 2002 жылы және 2010 жылы әлем чемпионатында өнерін көрсетті. Джибриль мұсылман отбасында өмірге келді. Отбасы алдымен Кот-д’Ивуар мемлекетінде өмір сүрді. Ол отбасында жетінші бала және кенжесі. Оның қайтыс болған әкесі кәсіпқой футболшы. Оның әкесі 1970 жылы Африкадағы жарыста Кот-д’Ивуар құрама командасының капитаны болды. 1974 жылы Джибрильдын отбасы толықтай Франция мемлекетіне көшіп кетті. Содан Джибриль Сиссе өмірге келді. 

## Футболдағы мансабы
* "Осер"
* "Ливерпуль"
* "Олимпик" Марсель
* "Сандерланд"
* "Панатинаикос" 
* "Лацио"
* "Куинз Парк Рейнджерс"
* "Аль-Гарафа"
* "Кубань"
* "Бастия"

## Жетістіктері

### Командалық
**"Осер"**

* Франция мемлекетінің кубогының иегері: 2002/03

**"Ливерпуль"**

* Англия мемлекетінің кубогының иегері: 2006 
* УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы: 2005 
* УЕФА суперкубогының жеңімпазы: 2005

**"Панатинаикос"**

* Грекия мемлекетінің кубогының иегері: 2009/10 
* Грекия мемлекетінің кубогының иегері: 2009/10

### Халықаралық
**Франция**

* Конфедерация кубогының иегері: 2003

### Жеке

* Франция мемлекетінің жарысының ең үздік бомбардиры(2): 2001/2002, 2003/2004
* Франция мемлекетінің үздік жас футболшысы: 2001/02
* Грекия мемлекетінің жарысының ең үздік бомбардиры: 2009/2010, 2010/2011

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5,_%D0%94%D0%B6%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%8C

Санат:1981 жылы туғандар
Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Осер ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Санат:Панатинаикос ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Лацио ФК ойыншылары
Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары
Санат:Әл-Гарафа ФК ойыншылары
Санат:Кубань ФК ойыншылары
Санат:Бастия ФК ойыншылары
Санат:Виченца ФК ойыншылары
ADATA

ADATA CE700 - мобильді құрылғыларды сымсыз қуаттандырғыш жаңа девайс. Компьютерлік жадтарды шығарумен танылған ADATA компаниясы қазіргі таңда басқа да жаңа заманғы өнімдерді шығарумен айналыса бастады. Оған дәлел Qi стандартын қолдай отырып, мобильді құрылғыларды сымсыз қуат көзімен қамтамасыз ететін CE700 гаджеті болып отыр. 

Құрылғыларды қуаттандырғаннан бөлек, ADATA CE700 құрылғысын планшеттерге қуат бере отырып, одан видео тамашалауға мүмкіндік беретін подставка ретінде де қолдануға болады.  

Құрылғы қуат алу кезіндегі және басқа да жағдайлармен таныстыратын жарықдиоды бар арнайы датчикпен жабдықталған. Гаджет пайдаланылмай құр тұрған кезде, автоматты түрде энергия үнемдеу режиміне қосыла алады. Ал қуат көзін розеткадан да, USB-порты арқылы компьютерден де бірдей алатын мүмкіндігі бар.  

## Бағасы
ADATA CE700 сымсыз қуаттандырғыш девайсының бағасы онлайн-дүкендерде 50 долларды құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары
Alienware

thumb|Alienware Mx15
**[http://www.alienware.com/ Alienware]** − америкалық компания, компьютерді аппаратпен қамтамасыз ететін компания. Alienware компаниясының, қосымша компаниясы Dell. Әсіресе, Alienware компаниясы персональды компьютерлерді басқа құралдармен жинақтаумен айналысады. Alienware компаниясы ойын ойнайтын адамдарға жасайды. Сондықтан, Alienware компаниясы мықты компьютерлер мен ноутбуктер жасап шығарады.  Бұл компанияның продукциясы қиын графикалық үстемелермен айналысады. 

## Тарихы
Alienware компаниясы 1996 жылы құрылған. Осы компанияны құрған адамдар Нельсон Гонсалес және Алексей Агила. Осы компанияны Alienware деп Қойған себебі: культтық "The X-Files" деген бағдарламаны (сериал) тамашалап және тамсанып отырғанда ойлап тапты. Көп уақыт аралығында, бұл компания шағын энтузиастардың шағын ұйымы болды.  Осы компанияның  қызметкерлері ойынқұмар адамдар болғандықтан, олар ойындарға арнап Alienware деген компьютерлер мен ноутбуктер шығарды.  Олардың ұрандары: "Ойыншыл адамдармен, ойыншыл адамдарға жасалған". Осы компания жақсы өнімділікке арнап шығарлыған, әсіресе, графика жағына.  Alienware компаниясының компьютерлері мен ноутбуктері дизайны жағымен, яғни корпусы жағымен ерекшеленіп, сатылымда жақсы орын алады.
Бірақ, дизайн жағынан ғана емес, бұл компания өз технологиялары мен инновацияларымен танымал. 
Alienware компания, алғаш компания болып әлемдік нарықта ең көп жаңа технологияларды көрсеткеніне. 
* Бірінші ойындарға арналған ноутбук
* Бірінші екі еселенген графикасымен ноутбук
* Бүкіл десктоптарды, сұйық затпен салқындату.

Ең маңыздысы, осы компания әлемдік нарықта ең бірінші болып осындай бағдарламаны таңдады.  

## Бұйым

### Alienware М17х
17 дюймды, әлемдегі ең жылдам жұмыс істейтін ноутбук. Корпусы үлкенірек, десктоп емес, яғни кез-келген жерге алып жүруге болады. 

### Alienware М15х

15 дюймды, корпусы Alienware М17х -ке қарағанда кішірек және Alienware М17х сияқты қатты жылдам емес.

### Alienware М11х
11 дюймды, корпусы кішірек. Көлемімен осы ноутбук әлемді таңғалдырады. 

### Aurora
Әлемдегі ең десктопты, өте жылдам компьютер mATX форматта. Осы компьютер Alienware компаниясының басты девайсы болып саналады. 

## Дереккөздер


Санат:Технология компаниялары