open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маврикийлер

**Маврикийлер** — Маврикий аралында тұратын халық. Жалпы саны 275 мың адам.

## Тілі
Тілдері - креол тілі, француз тіліне негізделген, ағылшын, француз және хинди тілдері де кең таралған.

## Діні
Сенушілер - католиктер.   

## Тарихы
Француздар 1721 жылы Маврикий аралында алғашқы тұрақты қоныс құрғаннан кейін және 19 ғасырдың 1-ші ширегіне дейін Мозамбик, Мадагаскар, Занзибар және басқалардан құлдар әкелгеннен кейін, аралас француз-афро-малагасий халқы қалыптаса бастады. 
Маврикийлер креолдар мен үндістер немесе қытайлар арасындағы аралас некеден шыққан ұрпақтарды креолдар деп те атайды. Көпшілігі қалаларда тұрады және қатты еуропаландырылған.

## Кәсібі
Маврикийлердің негізгі кәсібі — қант өндірісі. Күріш, жүгері және ірі қара өсіріледі. Балық аулау дамыған.

## Дереккөздер

 
Санат:Маврикий  халықтары
Құдағи жүзік

thumb|right|200px|Құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан. (1-сурет)
**Құдағи жүзік** – екі саусаққа қатар киюге арналған қосбауырдағы бар, үсті тұтас болып келетін, ерекше көркемделетін жүзік түрі. Халық арасында құдағи жүзікті қалыңдықтың шешесі құдағиына сыйлаған. Бірқатар ғалымдардың мәліметінше, жақсы, ізгі тілектің белгісі ретінде қыз бен жігіттің шешелері бір-біріне тарту еткен. 

## Ғұрыптық мәні мен түрлері
Құдағи жүзік сыйлаудың ғұрыптың мәні балаларының жұбы жазылмасын, қос бауырдақтай болып мәңгі қатар жүрсін, бақытты болсын деген тілектен туындаған. Құдағи жүзікті зергерлерге арнайы тапсырыспен жасататын болған. Оның тұтас бетіне сіркелеп өрнек түсіріп, алтынмен аптаған, кейде асыл тастардан көз орнатқан. Құдағи жүзік тарту ету елдің батыс өңірінде кең тараған. Осыған орай ол халық тілінде адай жүзік деп те аталды. Сонымен қатар бұл жүзік қасының санына қарай – "қос қасты жүзік", бауырдағына қарай – "қос бауырдақ жүзік", "қос балдақ жүзік" деп те аталады.

## Сипаты
thumb|right|150px|Құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан (2-сурет)
thumb|right|150px|Бес қасты құдағи жүзік. ҚР ҰМ қорынан (3-сурет)
thumb|right|150px|Қос қасты құдағи жүзік. ҚР ҰМ – қорынан (4-сурет)
ҚР Ұлттық мұрағаты қорында сақталған XIX ғасырда күмістен жасалған қосбауырдақты құдағи жүзіктің алақанының ортасында ұзыншақ дөңес келген есекқұрт және екі жанында қас деп аталатын жайпақтау, сопақша келген бөліктері бар. Екі қас аралығына жалған сіркелеу тәсілімен тұмарша өрнектері бедерленген. Жүзік қырына кереге көз өрнектер айналдыра салынған. Көлемі 6х4,5см. (1-сурет).
Құдағи жүзіктің жайпақтау, сопақша келген екі қасына ақықтан көз орнатылған. Ақықтың үстіне сіркелеу әдісімен S пішінді өрнек салынған. Қастың сырты айналдыра жапырақ пішінді өсімдік өрнектермен, оның сыртынан геометриялық өрнектермен әшекейленген. Алақанның жиегін айналдыра сіркелеу әдісімен өсімдік (гүл) өрнектер салынған. Алақан шеңберіне білезік пен екі аралығын жалғайтын шынжыр ілуге арналған тойнақ бекітілген. Жүзіктің мөлшері 7х6 см. (2-сурет).
Алтын жалатылған құдағи жүзік, көлемі 8х1,3х4,3 см. Бетіне бес қас қондырылған. Жүзік алақанының ортасында дөңгелек пішінді, айналасына сопақша пішінді қас орнатылған. Қастардың ортасына төрт құстұмсық өрнегі салынған (3-сурет).
Екі саусаққа арнап соғылған бауырдағы бар күмістен жасалған құдағи жүзік. Алақанына жалған сіркемен тұмарша өрнектер, екі қасына шыныдан көз салынған. Пошымы дөңгелек болып келген. Диаметрі 6 см (4-сурет).

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы: Қазақстан, 1977; 
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің сөздігі. Алматы: Ғылым, 1991; 
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. Алматы: Қазақстан, 1993; 
* Шоқпарұлы Д., Дәркембайұлы Д. Қазақтың қолданбалы өнері. Алматы: Алматыкітап, 2007.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Қолөнер
КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасы 2023

**[[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының]]** 58-ші  жарысы. Мексиканың "Леон" клубы жарыс жеңімпазы атанды.
## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## Жартылай  финал

|}
## Финал

|}

Санат:КОНКАКАФ чемпиондары кубогы
Санат:2023 жылғы футбол
АФК Чемпиондар Лигасы 2023/24

**АФК Чемпиондар Лигасы 2023/24** — Азия чемпиондары кубогының 42-ші жарысы. Осы маусымнан бастап күз-көктем жүйесімен өткізіледі.
## Плей-офф
### 1 раунд

|+Шығыс аймақ

|}

|+Батыс аймақ

|}

### 2 раунд

|+Батыс аймақ

|}

|+Шығыс аймақ

 

|}

## Топтық турнир
Бірінші орын алғандар мен екінші орын алғандар арасындағы 6 клуб 1/8 финалға жолдама алады

### A тобы

### B тобы

### C тобы

### D тобы

### E тобы

### F тобы

### G тобы

### H тобы

### І тобы

### J тобы

## Плей-офф
### 1/8 финал

|+Батыс аймақ

|+Шығыс аймақ

### 1/4 финал

|+Шығыс аймақ

|+East Region

|}

## Жартылай финал

|+Батыс аймақ

|+Шығыс аймақ

|}
## Финал
### Бірінші ойын

### Екінші ойын

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:АФК чемпиондар лигасы элитасы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2022/23

'''КАФ Чемпиондар Лигасының'''  59-шы маусымы. Мысырдың Әл-Ахли клубы жеңімпаз атанды.
## 1 раунд

|}

## 2 раунд

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}

## Финал

|}

## Дереккөздер

Санат:КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
КАФ Чемпиондар Лигасы 2023/24

**КАФ Чемпиондар Лигасы 2023/24** () — Африка чемпиондары кубогының 60-шы жарысы.
## Бірінші раунд

|}

## Екінші раунд

|}

## Топтық турнир

## Ширек финал

|}

## Жартылай финал

|}
## Финал

|}

## Плей-офф
### Ширек финал

|}

### Жартылай финал

|}

## Финал
### Бірінші ойын

### Екінші ойын

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://images.cafonline.com/image/upload/caf-prd/aon1gwahtxt2utwcyx7n.pdf 

Санат:КАФ Чемпиондар Лигасы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Венус

**Венус** — Француз Полинезиясы футбол клубы, 1945 жылы құрылған. 2022 жылғы ОФК чемпиондар лигасының финалисі.
## Жетістіктері
**Таити чемпионаты**
***Чемпион (11):** 1953, 1990, 1992, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2002, 2018/19, 2024/25

**Таити кубогы**
***Жеңімпаз (9):** 1952, 1990, 1991, 1992, 1998, 1999, 2019, 2021, 2022.

## Дереккөздер

Санат:Таити футбол клубтары
Санат:1945 жылы құрылған футбол клубтары
ОФК Чемпиондар Лигасы 2023

**ОФК Чемпиондар Лигасы 2023** () — Мұхиттың аралдар чемпиондары лигасының 22-ші жарысы.
## Іріктеу турнирі

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

## Жартылай финал

|}
## Финал

## Дереккөздер

Санат:ОФК Чемпиондар Лигасы
Санат:2023 жылғы футбол
Орталық саябақ (Астана)

нобай|00px|
Астананың **Орталық саябағы** 1893 жылы салынған.

Ол Тұран даңғылы бойында, Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Бұрын **«Астана» саябағы** деп аталған. 104 га аумақты алып жатыр.

Көпжылдық ағаштарымен, соның ішінде ғасырлық еменмен, аттракцион­дармен және көпірлермен танымал. Спорт әуесқойлары үшін жүгіру және веложолдар, ал балалар үшін 20 түрлі әткеншек қарастырылған. Саябақта ойын автоматтары, батут паркі, велосипедтерді жалға беру және балалар электромобильдері бар. Әрине, жыл маусымдары ауысқан сайын саябақтың ұсынар қызығы да өзгеріп тұрады. Қыс келіп, қар түскен шақта орталық саябақта шаңғы теуіп, мұзайдында коньки тебуге болады. Ал жылы күндері тоғандағы аққулар мен үйректерді тамақтандыруға мүмкіндік бар. Сонымен бірге орталық саябақ аумағында әр келушінің қалауы мен таңдауына қарай дәм ұсына алатын кафелер мен мейрамханалар жеткілікті әрі балдырғандарға көтеріңкі көңіл сыйлайтын тәтті мақта мен балмұздақ сататын дүңгіршіктер өте көп.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Саябақ Kazakhstan.travel сайтында

Санат:Астана саябақтары
Мака (халық)

**Мака** (*макаа*)  — Камерунда және Конго Республикасында, Экваторлық Гвинеяда,  Орталық Африка Республикасындағы оған іргелес аудандарда тұратын банту тобының халықтары. 
Жалпы саны 810 мың адам, оның ішінде Камерунда 600 мың, Орталық Африка Республикасында 130 мың, Габонда 35 мың, Конгода 35 мың, Экваторлық Гвинеяда 10 мың адам.
Макалардың ата-бабалары бірнеше жүз жыл бұрын орталық Камерунның таулы аймақтарынан ішкі аймаққа қоныс аударған.

## Тілі
Тілі - мака тілі, банту тілдер отбасының солтүстік-батыс тобына жатады.

## Діні
Діні бойынша - дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар, бірақ католиктер де бар.  

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, таро, тәтті картоп, күріш, жүгері, банан), аңшылық, жабайы майлы пальма жемістерін жинау, ұсақ мал өсіру. Ағаш ою (салттық бетперде, ата-баба мүсіндері, ыдыс-аяқ) төсеніш пен қоржын тоқу, қыш бұйымдарын жасау жақсы дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды, рулық-тайпалық құрылым сақталғаны. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Неке — вирилокальды.

Елді мекендері өзендердің жағасында немесе орманда жолдардың бойында орналасады. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шатыры пальма жапырақтарынан, қабырғалары бамбуктан, бұтақтардан жасалған. Үлкен ауылдар мен қалаларда тұратындар ауқатты макалар заманауи бетон үйлерде тұрады.

Ерлердің дәстүрлі киімі – бөксені жауып тұратын мата, әйелдердікі – алжапқыш.

Азық-түліктерінде маниок пен бананнан жасалған тағамдар - паста, жарма, ащы тұздықтар басым.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Санат:Конго Республикасы халықтары
Санат:Экваторлық Гвинея халықтары
Санат:Орталық Африка Республикасы халықтары
ОФК Чемпиондар Лигасының финалы 2023

**[[ОФК Чемпиондар Лигасы|ОФК Чемпиондар Лигасының]] финалы 2023** () — 2023 жылы 27 мамырда Вануату астанасы Порт-Вила қаласында өтті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.oceaniafootball.com/competition/ofc-champions-league/

Санат:ОФК Чемпиондар Лигасының финалдары
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Окленд Сити ФК ойындары
Санат:Сува ФК ойындары
Самуэль Друдру

**Самуэль Друдру** (; 30 сәуір 1989 жыл жыл) — фиджилік футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері
### Ұлттық
*Фиджи чемпионы: 2015, 2017
### Халықаралық
*ОФК Чемпиондар лигасының финалисі: 2023
## Дереккөздер

Санат:Фиджи футболшылары
Санат:Фиджи Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сува ФК ойыншылары
Санат:Лаутока ФК ойыншылары
Сува (футбол клубы)

**Сува** () — Фиджи астанасы Сува қаласындағы футбол клубы. 1905 жылы құрылған.

## Жетістіктері
### Ұлттық
*Фиджи чемпионы: 1996, 1997, 2014, 2020
### Халықаралық
*ОФК чемпиондар лигасының финалисі
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.fijivillage.com/sport/Suva-ready-to-face-Auckland-City-2s59kr/
Санат:Фиджи футбол клубтары
КАФ Чемпиондар Лигасының финалы 2023

**КАФ Чемпиондар Лигасының финалы 2023** () — турнирдің 59-шы жарысының финалдық ойыны.

## Қатысушылар

## Стадиондар

## Матч
### Детальдар

#### 1 ойын


#### 2 ойын


## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/2022/
Санат:КАФ Чемпиондар Лигасының финалдары
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойындары
Санат:Видад Касабланка ФК ойындары
КАФ Суперкубогы 2023

**КАФ Суперкубогы 2023** () — Футболдан Африка суперкубогының 32-ші жарысы.
## Қатысушылар

## Матч
### Детальдар


## Дереккөздер

Санат:КАФ Суперкубогы
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойындары
Санат:УСМ Алжир ФК ойындары
Санат:2023 жылғы футбол
КАФ Суперкубогы 2022

**КАФ Суперкубогы 2022** () — Футболдан Африка суперкубогының 31-ші жарысы.
## Қатысушылар

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.cafonline.com/
Санат:КАФ Суперкубогы
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Видад Касабланка ФК ойындары
Санат:Ренессанс Беркан ФК ойындары
Оңтүстік Америка Суперкубогы 2023

**Оңтүстік Америка Суперкубогы 2023** () — Футболдан Оңтүстік Америка суперкубогының 31-ші жарысы. 
## Қатысушылар

## Матчтар
### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Америка Суперкубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Фламенго ФК ойындары
Санат:Индепендьенте дель Валье ФК ойындары
Маконде (халық)

**Маконде** — Танзанияның оңтүстік-шығысындағы және Мозамбиктің солтүстік-шығысындағы банту тобының халқы.
Танзаниядағы халық саны 1,2 млн. адам, Мозамбикте шамамен 400 мың адам (2009, бағалау).

## Тілі
Тілі - маконда тілі, банту тілдер отбасының шығыс тобына жатады.

## Діні
Маконденің көпшілігінің діні - сунниттік ислам, айтарлықтай бөлігі христиандар дінін немесе дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады.

## Тарихы
Маконде африкалық, араб және еуропалық құл саудагерлеріне сәтті қарсы тұрды. Олар 1920 жылдарға дейін отарлық тәуелділікке түспеді. Алайда 19 ғасырдың аяғында Танзанияның 19 тайпасының көсемдері Германиямен протекторат шартын жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс нәтижесінде ағылшындар Танганьика мен Занзибарда билікке ие болды.

1960 жылы Танзания Маконде ұйымдастырған революция нәтижесінде тәуелсіздік алды. Мозамбикте мадонда португалдық отаршылдық билігіне қарсы тұрудағы рөліне байланысты ел саясатындағы ықпал көзі болып қала береді.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, тәтті картоп, құмай, банан). Ағаштан ою (антропоморфтық бетперделер, ғұрыптық мүсіндер) дамыған. 1960 жылдары ерекше стиль (шетани) тарады. "Шетани" - Шығыс Африка мифологиясының рухы.

## Өмір салты
Маконде дәстүрлі түрде матрилиналық қатынастар қоғамы болып табылады, онда балалар мен мұрагерлік мүлік әйелдер есебі бойынша өтеді. XX ғасырдың басына дейін инициациялар болды. Тістерді егеу, төменгі еріннің безендірілуі (пелеле) скарификациясымен сипатталады.

Дәстүрлі қоныстары шеңбер немесе түзу орналасқан.  Тұрғын үйлері дөңгелек және төртбұрышты, төбесі шөппен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Астық қоймалары қадаларға салынған.

## Дереккөздер

 
Санат:Танзания халықтары
Санат:Мозамбик халықтары
КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының финалы 2023

**КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасының финалы 2023** () — турнирдің 58-ші маусымының финалдық ойыны.

## Матч
### 1 матч

### 2 матч

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.concacaf.com/

Санат:КОНКАКАФ чемпиондары кубогының финалдары
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Леон ФК ойындары
Санат:Лос-Анжелес ФК ойындары
Үкі би кесенесі

**Үкі би кесенесі** — Үкі бидің кесенесі. Қазақстанның Батыс Қазақстан облысында орналасқан.

Үкі би Кіші жүздің қоғамдық-саяси өмірінде көзге түсіп, ел істеріне белсенді араласқан тұлға болған.

## Үкі бидің өлтірілуі
Үкі Би шамамен 1819–1821 жылдарда Ресей әскерінің тапсырысымен қапыда қаза тапқан. Жайықтың арғы бетіне қоныстандырамын деген үмітпен өзеннің Еуропа бөлігіндегі көпес казак шақыртуымен қонаққа барған Үкі биді атының үзеңгісіне у жағып, қапияда өлтіреді.

## Сипаттамасы
Кесене күйдірілген қызыл кірпіштен қаланған, төбесі күмбездеп жабылған және қызыл тастан салған мазары бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Макуа

**Макуа** (*вамакуа*, *маква*, *макоане*, *нгуру*)  — Мозамбиктің орталық аймақтарындағы және Малави мен Танзанияның көршілес аймақтарындағы банту тобының халқы.
Жалпы саны 8,55 млн. адам. Мозамбикте 6,9 миллион адам, Малавиде 1,3 миллион адам, Танзанияда 300 мың адам. Шағын топтар Оңтүстік Африка Республикасында (15 мың адам) және Зимбабведе (25 мың адам) тұрады.

## Тілі
Тілі - имакуа (макуа) тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – сүнниттік мұсылмандар, католиктер.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, құмай, күріш, бұршақ, банан), ұсақ мал мен құс өсіру, аңшылық, балық аулау. Плантацияларда, шахталарда және қалаларда маусымдық жұмыс маңызды рөл атқарады. Қолөнер бұйымдарынан - ағаш ою, қызыл және қара геометриялық өрнектері бар рафия пальмасынан талшықтар тоқу дамыған.

## Өмір салты
Макуалар матрилинді туыстыққатнастық рулық-тайпалық топтарға бөлінді. Отбасы үлкен. Неке матрилокалды. Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ауыл қауымдастықтары құрайды.

Макуалардың көпшілігі шағын дөңгелек пішінді орналасқан ауылдарда тұрады. Үйшіктері дөңгелек, сабан мен пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық төбелері бар, шаруашылық құрылыстары бұтақтардан өріліп, саз балшықпен сыланған. Жағалау аймақтарында шатыры бар тікбұрышты үйлер жиі кездеседі. Шаруашылықтары дуалдармен қоршалған. Макуалардың бір бөлігі қалаларда тұрады, қолөнермен және саудамен айналысады.

Қала тұрғындарының киімдері *галабея* - кең ақ көйлек, шалбар, сандалдар және ерлер үшін сәнді мақта қалпақ, әйелдер үшін ашық желбегей және ұзын көйлек. Ауылдық жерлерде - белден тізеге дейін денені жауып тұратын бір түсті матадан жасалған киімдер

Азық-түліктері өсімдік тектес тағамдар - көкөніс (көкөніс соусы қосылған ұсақталған дәндерден алынған жарма), балық.

Мозамбик макуалары арасында бірге ән айту жиі кездеседі. Мозамбик пен Танзанияда музыканы ойнау әртүрлі идиофондарда, мембранофондарда және хордофондарда дамыған. Үлкен ксилофондық манвилода бір-біріне қарама-қарсы отырған екі музыкант ойнайды, дыбыс «кілттердің» шеттеріндегі ағаш таяқтардың жылдам соққылары арқылы шығарылады. Замбези өзенінің аңғарында ламеллафон шитата немесе читватьяда (кептірілген асқабақ резонаторы) жеке ойнау жиі кездеседі. Бангве цитрасын ойнау (панго, банго) танымал. Дәстүрлі билер ән айтумен және аспаптарда ойнаумен сүйемелденеді, Танзанияда зооморфты бетперделердегі билер барабанның сүйемелдеуімен  орындалады.

## Дереккөздер

 
Санат:Мозамбик халықтары
Санат:Танзания халықтары
Санат:Малави халықтары
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Саидикрам Пархатұлы Ниязходжаев

**Саидикрам Пархатұлы Ниязходжаев** (өзб. *Niyazkhodzhaev Saidikram Parkhatovich*) — Қазақстандағы Өзбекстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі

1965 жылы Ташкент қаласында дүниеге келген. 1989 жылы Ташкент политехникалық институтын бітірген. Ниязходжаев білімі бойынша инженер-құрылысшы. Орыс тілін меңгерген. Үйленген, үш баласы бар.

## Мансабы

## Тағы қараңыз
Қазақстандағы елшілер тізімі

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан елшілері
Футболдан Италия чемпионаты 2023/24

**Футболдан Италия чемпионаты 2023/24** () — Италия А сериясының 122-ші маусымы. 

## Турнир кестесі

## Статистика

### Мерген футболшы
 Лаутаро Мартинес (Интернационале) — 24 гол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.legaseriea.it/
Санат:Футболдан Италия чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Жас Қыран

**Жас Қыран футбол клубы** — Алматы қаласында 2021 жылы құрылған қазақстандық футбол клубы. 
## Тарихы
2021, 2022 жылдары Қазақстан екінші лигасында ойнады. 2021 жылы 5-орын алса, 2022 жылы  үшінші орын иеленді.

2023 жылы Қазақстан бірінші лигасында ойнады.

## Атақты ойыншылары

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ғootballfacts.ru
*https://qjl.kz/clubs/zhas-kyran
Санат:Қазақстан футбол клубтары

Санат:Алматы футбол клубтары
Жетісай (футбол клубы)

**Жетісай футбол клубы** — 2023 жылы Жетісайда құрылған қазақстандық футбол клубы. Қазір Қазақстан екінші лигасында өнер көрсетеді.
## Тарихы
2023 жылы екінші лигада ойнады. Сол жылы Қазақстан кубогына қатысып, "Тұран", "Түркістан", "Хан Тәңірі" клубтарымен бір топқа түсті. Үш қарсыласынан жалпы 0:10 есебімен ұтылды да, соңғы орында қалып, топтық кезеңнен аса алмады. 

Жыл соңында оңтүстік-шығыс аймақта бірінші орын алды. 

2024 жылы бірінші лигада ойнай бастады. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://pflk.kz/rus/news/6554/#league=20 
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Хан Тәңірі (футбол клубы)

**Хан Тәңірі ФК** — қазақстандық футбол клубы, Алматы қаласынан. 2022 жылы  құрылды.
## Тарихы
2022 жылы екінші лигада ойнап, бірінші орын алды. 

2023 жылы өз тарихында  тұңғыш рет бірінші лигада ойнады.

## Жетістіктері
### Ұлттық
* 2-лига жеңімпазы: 2022
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Украина премьер-министрі

**Украина премьер-министрі** () — Украинаның үкімет басшысы, Украина үкіметі атқарушы билігінің ең жоғарғы органы, Украина Министрлер Кабинетінің төрағасы.

## Тағайындалуы
[нобай|солға|Украинаның қазіргі премьері [Денис Анатолійович Шмигаль|Денис Шмигаль (сол жақта) және Канада премьер-министрі Джастин Трюдо (оң жақта)]]
Премьер-министрді Верховна Раданың келісімімен президенттің шешімімен тағайындайды. Премьердің тағайындалуын қолдап дауыс бергендер парламенттің көпшілігі болғанда ғана премьер қызметін бастайды.

Украина премьер-министрі лауазымына үміткер Украина Верховна Радасының жалпы отырысында бағдарламалық мәлімдемесімен сөйлеп, Украина халық депутаттарының сұрақтарына жауап береді.

2004 жылдың аяғындағы конституциялық түзетуден бері президенттің премьер-министр лауазымына ұсына алатын адамдар шектелген. Кандидатты ұсыну тәртібінің бұзылуына немесе кандидаттың Конституцияда белгіленген талаптарға сәйкес келмеуіне байланысты ұсыну мүмкін болмаған кезде.

Премьер-министр, атқарушы биліктің барлық мүшелері сияқты, парламент депутаты бола алмайды.

## Міндеті және құқығы
Премьер-министр Украинаның атқарушы билігі – Министрлер Кабинетін басқарады және министрлер қабылдаған қаулыларға қол қояды.

Қорғаныс министрі мен Сыртқы істер министрін қоспағанда, Украина Министрлер Кабинетінің мүшелерін Украина Премьер-Министрінің ұсынысы бойынша Верховна Рада тағайындайды.

2013 жылы Fokus журналындағы петициядан кейін министрлер кабинетінің хатшылығы премьер-министрдің айлық жалақысы 33,980₴ (4 173,42 АҚШ доллары) екенін мәлімдеді, бұл елдегі орташа жалақыдан он бір есе көп.

## Премьер-министрлер тізімі

Украинаның 1991 жылғы тәуелсіздігінен бері, 2025 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша, 19 премьер-министрі ( санағанда 23) болған. Украина премьер-министрі қызметінде екі ғана әйел болған — Батьківщина партиясының мүшесі Юлія Володимирівна Тимошенко мен партиясыз Юлія Анатоліївна Свириденко. Премьер қызметінде ең ұзақ қызмет атқарған — Микола Янович Азаров.

## Дереккөздер

*
Арыс (футбол клубы, 2022)

**Арыс ФК** — Арыс қаласындағы футбол клубы, 2022 жылы құрылды. 2022 жылы Қазақстан екінші лигасында төртінші орын алып, бірінші лигаға жолдама алды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://pflk.kz/rus/clubs/213#league=12 
Санат:Қазақстан футбол клубтары
Ұлытау-2022

*Ескерту: 1997 жылы жабылып қалған тағы бір жезқазғандық [[Ұлытау (футбол клубы)|Ұлытау футбол клубымен]] шатастырмаңыз!*

**Ұлытау футбол клубы-2022** — қазақстандық футбол клубы, Жезқазған қаласынан.
## Тарихы
2023 жылы Қазақстан кубогы мен Қазақстан екінші лигасына қатысып, өз тарихын бастады. 

Кубоктық жарыстарда топтық турнирден аса алмады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://pflk.kz/rus/news/6554/#league=20 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Футболдан Испания суперкубогы 2023/24

**Футболдан Испания суперкубогы 2023/24** () — турнирдің 40-шы жарысы. Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында өтті.
## Қатысушылар
* '''Барселона''' (2022/23 жылғы Испания чемпионы)
*  **[[Реал Мадрид]]** (2022/23 жылғы Испания кубогы иегері және 2022/23 жылғы Испания вице-чемпионы)
* **[[Атлетико Мадрид]]** (2022/23 жылғы Испания чемпионатында үшінші орын)
*  **[[Осасуна]]** (2022/23 жылғы Испания кубогының финалисі)
## Матчтар
### Жартылай финал

----

### Финал

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
*Футболдан Испания кубогы 2022/23
*Футболдан Испания чемпионаты 2022/23
Санат:Футболдан Испания суперкубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Футболдан Италия суперкубогы 2023

**Футболдан Италия суперкубогы 2023** — турнирдің 36-шы маусымы. Бұл жылдан бастап турнирге 4 команда қатыса бастады.

## Қатысушылар

## Жартылай финал

----

## Финал

## Тағы қараңыз
*Футболдан Италия чемпионаты 2022/23
*Футболдан Италия кубогы 2022/23
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://football-italia.net/lega-serie-a-confirms-new-format-for-supercoppa-from-2024/
Санат:Футболдан Италия суперкубогы

Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Ресей кубогы 2023/24

**Футболдан Ресей кубогы 2023/24** — турнирдің 32-ші жарысы.
## Топтық турнир
## Ширек финал
#### РПЛ жолы

## 1/2 финал

### РПЛ жолы

## Финалдар

### РПЛ жолы

## Финал (Суперфинал)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://hb.bizmrg.com/websiterfs/documents/1/64b28c1e34c74.pdf 
Санат:Футболдан Ресей кубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Хосе Фахардо

**Хосе Фахардо Нельсон** (; 18 тамыз 1993, Колон, Панама) — панамалық футболшы, шабуылшы. 2023 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі. Және 2017, 2019 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына да қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Индепендьенте» (Ло-Чоррера)**

* Панама чемпионы — Клаусура 2018

### Жеке
* Панама чемпионатының үздік мергені — Клаусура 2018 (13 гол)

## Сілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Эдгар Йоэль Барсенас

**Эдгар Йоэль Барсенас Эррера** (; 23 қазан 1993, Панама) — панамалық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Қатысқан турнирлері

* Панамерика ойындары: 2015
* КОНКАКАФ Алтын кубогы 2015
* КОНКАКАФ Алтын кубогы 2017
* Футболдан әлем чемпионаты 2018
* КОНКАКАФ Алтын кубогы 2019
* КОНКАКАФ Алтын кубогы 2021
* КОНКАКАФ Алтын кубогы 2023
* КОНКАКАФ ұлттар лигасы 2023

## Жетістіктері

### Клубтық

; Арабе Унидо

* Панама чемпионы (4): 2012 (апертура), 2015 (клаусура), 2015 (апертура), 2016 (апертура)

; Кафеталерос де Тапачула

* Мексика кәсіпқой футбол лигасы чемпионы: 2017/18

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2023

## Дереккөздер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сплит ФК ойыншылары
Санат:Араба Унидо ФК ойыншылары
Санат:Жирона ФК ойыншылары
Санат:Реал Овьедо ФК ойыншылары
Санат:Леганес ФК ойыншылары
Фидель Эскобар

**Фидель Эскобар Мендьета** (; 9 қаңтар 1995 жыл, Панама) — панамалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2018 жылы әлем чемпионатына, 2017, 2019, 2023 КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

### Халықаралық
**Панама-20**

* КОНКАКАФ жастар чемпионатының күміс жүлдегері — 2015

**Панама**

* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спортинг Сан Мигелито ФК ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
Исмаэль Диас

**Исмаэль Диас де Леон** (; 12 мамыр 1997 жыл, Панама) — панамалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2017, 2023 жылдары КОНКАКАФ Алтын Кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**Панама-17**

* Жасөспірімдер арасындағы КОНКАКАФ чемпионы — 2013

**Панама-20**

* Жастар арасындағы КОНКАКАФ чемпионы — 2015

**Панама**

* КОНКАКАФ Алтын Кубогының финалисі: 2023

## Сілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тауро ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Универсидад Католика ФК ойыншылары
Иван Андерсон

**Иван Андерсон** (; 24 қараша 1997 жыл, Панама) — панамалық футболшы, қорғаушы.
## Жетістіктері
### Халықаралық
*КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2023
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.worldfootball.net/player_summary/ivan-anderson/

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тауро ФК ойыншылары
Азариаз Лондоно

**Азариаз Лондоно** (; 21 маусым 2021) — панамалық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Футболдан Солтүстік Америка чемпионатының финалисі: 2023
## Дереккөздер

## Cілтемелер

Санат:Панама футболшылары
Санат:Панама Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Жеті шелпек

thumb|right|250px|Жеті шелпек.
**Жеті шелпек**, **жеті нан**, **жеті күлше** – садақа түрінде таратылып берілетін ғұрыптық тағам. 

## Ғұрыптық мәні
Әуел баста жеті пірге бағышталып берілетін бұл ғұрыптың мазмұны кейіннен өзгешелеу сипат алған. Қазақ әйелдері үй-ішінде келеңсіз жағдай болғанда санын жетеу етіп, жеті күлше нан әзірлеп, табаға жабады. Кей жерлерде шелпек жайып, майға пісіріп, көрші көлемге, жол-жөнекей кетіп бара жатқан адамдарға таратқан. Я болмаса, өзі, не үй ішінен біреуі аруақтарды түсінде көргенде «дәметіп жүр ме екен» деп, қайтыс болған туғандарының қайтқан күнінде қоңырса иіс шығарып, «аруақтарға тие берсен» деп, жеті шелпек таратады. Әлдеқалай мертігіп жарақат алғанда, қиын жағдайдан аман қалғанда садақа деп жеті шелпек таратады. Жеті шелпекті алған адам «қабыл болсын» деген.
"Жеті нан" деп Оңтүстік, Батыс қазақтары арасында айтылса, Сыр бойы қазақтары "жеті күлше", Шығыс қазақтары "жеті шелпек" дейді.
Байырғы кездегі наным-сенім бойынша жеті шелпектің санын сегіз етіп пісірген, ондағысы жеті пірге бағышталған жеті шелпектің біреуін шайтан «қағып» кетеді деген қауіппен артық пісіріп отырған. 

## Наным, аңыз
Ел ішінде жеті шелпек жеті пәледен құтқарады деген наным бар. Бұл паремиологизмнің бұлайша айтылуы аңыз-ертегімен байланысты болып келеді. Ел аузынан жеткен аңыз бойынша жеті шелпектің таратылу себебі мен салдары былайша сипатталады: 
 [«Ерте заманда бір аңшы жігіт болыпты. Аңшы аң аулаумен айналысып жүргенімен қоймай, таудағы құстардың жұмыртқасын жинап келіп, балаларының таңдайына татыртады екен. Аңшы аң аулау үшін тау-тасты кезіп, бірнеше күнге кетеді екен. Бір күні ол жол жүрмекке дайындалады. Сол күні аңшы жігіт түс көріп, түсінен үреймен оянады. Аңшы кетіп бара жатып әйеліне жеті шелпек пісіріп таратуды тапсырады. Аңшы жігіт бір сапарында таудағы қыранның жұмыртқаларын жинап кетсе керек. Қыран аңшының тағы келерін сезгендей, жемтік іздеп кетерінде, жұмыртқаларын тауларға тапсырды: «Бөгде біреу ұяма тиісетін болса, хабар бер. Оны құз қиядан лақтырып, көздерін ойып тастаймын», – дейді. Біршама уақыт өткен соң қыран ұясына айна-лып келсе, жұмыртқалары жоқ. Қыран қатты налып: «Сендерге хабар бер, қорғаныш бол деп тапсырып едім ғой, жұмыртқаларымды тағы кім алған?» – деп сұрайды. Сонда таулар: «Біз хабар жеткізейік, қорғайын-ақ деп едік, бірақ жеті жағымыздан жеті күш қозғалуға мүмкіндік бермей басып тұрды», – деп жауап берді. «Жеті шелпек жеті пәледен қорғайды» деген сөз орамы осыған байланысты айтылған».]

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Диваев А. Этнографические материалы. Вып.7. Легенды, былины, демонологические рассказы, приметы, пословицы и сказки туземного населения Сыр-Дарьинской области. Собраны и переведены А.А. Диваевым. Ташкент, 1901; 
* Уәли Н. Бұрынғыдан қалған сөз (қолжазба).

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Футболдан Түрікменстан чемпионаты 2023

**Футболдан Түрікменстан чемпионаты 2023** (түр. *2023-nji ýylyň Ýokary liga futbol klublarynyň arasyndaky futbol boýunça Türkmenistanyň çempionatyny*) — Түркіменстан жоғары лигасының 32-ші маусымы. 9 команда сынға түстіі.

## Турнир кестесі

## Статистика

### Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Футболдан Түрікменстан чемпионаты
Футболдан Түрікменстан чемпионаты 2022

**[[Футболдан Түрікменстан чемпионаты]] 2022** — турнирдің 31-ші жарысы. 8 команда қатысып, "Ахал" клубы тұңғыш рет чемпион атанды.

## Қорытынды

### Турнир кестесі

## Статистика

## Сілтемелер

* http://tff.com.tm/home

Санат:Футболдан Түрікменстан чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Футболдан Литва чемпионаты 2023

**Футболдан Литва чемпионаты 2023** () — Футболдан Литва А лигасының 35-ші жарысы.
## Турнир кестесі

### Плей-офф

|}

## Статистика
### Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.alyga.lt/

Санат:Футболдан Литва чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Литва чемпионаты 2022

**Футболдан Литва чемпионаты 2022** () — Литва А лигасының 34-ші жарысы.

## Қорытынды

### Турнир кестесі

### Плей-офф
  |}
## Дереккөздер

## Cілтемелер
*http://www.alyga.lt/
Санат:Футболдан Литва чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Футболдан Литва кубогы 2023

**[[Футболдан Литва кубогы]] 2023** () — турнирдің 81-ші жарысы. 

## 1/8 финал

## 1/4 финал

## 1/2 финал

## Финал

Санат:Футболдан Литва кубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Литва кубогы

**Футболдан Литва кубогы** — Литва футбол клубтары сынға түсетін елдегі маңыздылығы жөнінен екінші футбол турнирі. 1947 жылы тұңғыш рет ұйымдастырылды.

Санат:Футболдан Литва кубогы
### Жеңімпаздар

## Сілтемелер

* http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html
Футболдан Литва кубогы 2022

**[[Футболдан Литва кубогы]] 2023**  () **—** турнирдің 80-ші жарысы. 

## 1/8 финал

## 1/4 финал

## 1/2 финал

## Финал

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Литва кубогы
Санат:2022 жылғы футбол
Хеккен (футбол клубы)

**«Хеккен»** () — Швецияның Гётеборг қаласындағы футбол клубы, 1940 жылы  құрылған.

## Жетістіктері

### Ұлттық
**[[Футболдан Швеция чемпионаты|Аллсвенскан]]**

* **Чемпион (1):** 2022
* **2 орын (1):** 2012
* **3 орын (1):** 2020

**Суперэттан (1 лига)**

* **Жеңімпаз (1):** 2004
* **2 орын (1):** 2008

**Швеция кубогы**

* **Жеңімпаз (3):** 2015/16, 2018/19, 2022/23
* **Финалист (2):** 1989/90, 2020/21

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://bkhacken.se/

Санат:Швеция футбол клубтары
Струга (футбол клубы)

**«Струга Трим-Лум»** — Солтүстік Македонияның Струга қаласындағы футбол клубы. 2015 жылы құрылған.

## Жетістіктері

* **Солтүстік Македония чемпионаты**: жеңімпаз (2022/23, 2023/24)
* **4 дивизион:** жеңімпаз (2015/2016)
* **3 лига:** жеңімпаз (2016/2017)
* **2 лига:** жеңімпаз (2018/2019)
* **1 лига:** 3-орын (2020/2021)
* **Струга кубогы:** жеңімпаз (2016/2017)
* **Тәуелсіздік кубогы:** жеңімпаз (2017)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Солтүстік Македония футбол клубтары
Ларн (футбол клубы)

**Ларн** — Солтүстік Ирландияның Ларн қаласындағы футбол клубы. 1889 жылы құрылған. 

## Жетістіктері

* **[[Футболдан Солтүстік Ирландия чемпионаты|Премьер-лига]]**
** **Чемпион:** 2022/23, 2023/24
** **3 орын:** 1925/26
* **Солт. Ирландия кубогы**
** **Финалист (5):** 1927/28, 1934/35, 1986/87, 1988/89, 2004/05
* **Лига кубогы**
** **Финалист (2):** 1991/92, 2003/04

## Сілтемелер

* Ресми сайт (мұрағатталған)

Санат:Солтүстік Ирландия футбол клубтары
Фарул (футбол клубы)

**«Фарул»** () — Румынияның  Констанца қаласындағы футбол клубы, 1920 жылы құрылған.

## Жетістіктері

### Үлттық
**[[Футболдан Румыния чемпионаты]]**

* **Чемпион (1):** 2022/23.

**Лига II**

* **1 орын (5):** 1954, 1957/58, 1961/62, 1980/81, 1987/88.
* **2 орын (2):** 1979/80, 2000/01

**Лига III**

* **1 орын (1):** 2017/18

**Лига IV — Жудец Констанца**

* **1 орын (1):** 2016/17

**Румыния кубогы**

* **Финалист (1):** 2004/05

### Халықаралық
**[[Интертото Кубогы|Интертото кубогы]]**

* **Финалист (1):** 2006

## Сілтемелер

* https://www.farulconstanta.com/

Санат:Румыния футбол клубтары
Хамрун Спартанс

**«Хамрун Спартанс»** — Мальтаның Хамрун қаласындағы футбол клубы. 1907 жылы құрылған.

## Жүлделері

* **Мальта чемпионы** (11): 1913/14, 1917/18, 1946/47, 1982/83, 1986/87, 1987/88, 1990/91, 2020/21, 2022/23, 2023/24, 2024/25
* **Мальта Кубогы** (6): 1982/83, 1983/84, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1991/92.
* **Мальта Суперкубогы** (5): 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1990/91, 1991/92.

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20140416031228/http://www.hamrunspartansfc.com/

Санат:Мальта футбол клубтары
Милян Вукадинович

**Милян Вукадинович** (; 27 желтоқсан 1992, Белград, Югославия) — сербиялық футболшы, жартылай  қорғаушы.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Млада-Болеслав»

* Типспорт лига жеңімпазы : 2017

; «Воеводина»

* Сербия Кубогы: 2019/20

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/200046

Санат:Сербия футболшылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Млада-Болеслав ФК ойыншылары
Санат:Славия Прага ФК ойыншылары
Санат:Войводина ФК ойыншылары
Санат:Земун ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Малинке

**Малинке ** (*мандинка*, *манинка*) — Батыс Африкадағы мандин тобының халқы. Гвинеяның солтүстік-шығысында 2,4 миллион адам тұрады (2009 ж., бағалау), Сенегалда (460 мың адам), Гамбияда (15 мың адам), Малиде (1,2 млн адам), Либерияда (50 мың адам), Сьерра-Леоненің солтүстігінде (130 мың адам) тұрады.
Жалпы саны 4,7 млн. адам.

## Тілі
Тілі – малинка (манинка, мандинка) тілі.
1960 жылдардан бастап латын негізінде жазуды енгізуге талпыныстар жасалды. Қазіргі уақытта жазу 1949 жылы жасалған түпнұсқа графика негізінде таратылуда.

## Діні
Сенушілер негізінен сүнниттік мұсылмандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды сақтаған.

## Тарихы
Малинке Малидің (VIII—XVII ғасырлар) ерте саяси қалыптасуының этникалық өзегінен бастау алады.

## Өмір салты
Мәдениеті мандинго халықтарына тән. Малинке исламданудың жоғары дәрежесімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Гвинея халықтары
Санат:Сенегал халықтары
Санат:Гамбия халықтары
Санат:Мали халықтары
Санат:Либерия халықтары
Санат:Сьерра-Леоне халықтары
Зере (бас киім)

[thumb|right|250px|Зере. [Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты|ҚР ҰМ қорынан.]]
**Зере** – сәукеленің астынан киетін үшкіл пошымды жақ пен жақтамасы бар бас киім. Зере сөзі негізінен, белгілі бір заттың астына орнатылған зат, тұғыр деген мағынаны білдіреді. 

## Сипаты
Дәстүрлі қазақы ортада зере зер оқалармен жиектеліп, зерлі жіптермен өрнектелген. Оның үстінен сәукеле қондырылады. Кейбір зерелерде ғұрыптық бас киімдерге тән жақтама, құлақ тәрізді элементтер кездеседі. Тіптен, тамақ астынан айқастырып байлайтын тамақбауы да болады.
ҚР ҰМ қорында конус пішінді, қызыл барқытпен тысталған зере сақтаулы. Жоғарғы жағына тік, төменгі бөлігі көлденеңінен жиі сырылып қатайтылған. Желке тұсына үшбұрыш пішінді артқы құлақ салынған. Ол сары түсті мақта матамен жиектеліп, қызғылт матамен астарланған. Екі жақ самайынан барқыттан тігіліп, зертаспамен көмкерілген екі жақтама салбырата тігілген. Оның оң жағындағысының бетіне ақық пен перуза орнатылған үш жез пластина тағылған. Екі жақтауына гүл бедерлі матадан ызылған жіңішке құлақбау тағылған. Милығының маңдай тұсы құндыз терісімен жұрындалған. Жалпы биіктігі 30 см, милық шеңбері 52 см, желкелік ұзындығы 32 см, құлақшын ұзындығы 34 см.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. Алматы: Қазақстан, 1993; 
* Жәнібеков Ө. Қазақ киімі. Алматы: Өнер, 1996; 
* Қазақтың дәстүрлі киім-кешектері. Күйтің: Іле халық баспасы, 2006; 
* Қазақтың дәстүрлі киім-кешегі. Ғылыми каталог (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде). Ғылыми редактор және жоба жетекшісі Нұрсан Әлімбай. Алматы: Өнер, 2009.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Зере (айрық)

* Зере (1785-1873) – Өскенбай бидің бәйбішесі, Құнанбай қажының анасы, Абайдың ұлы шешесі. 

**Басқа мағыналар:**
* Зере – сәукеленің астынан киетін үшкіл пошымды жақ пен жақтамасы бар бас киім.
* Зере – орта ғасырлардағы түркілердің ұрыста жау жебесін денесіне дарытпау үшін киіп шығатын шынжыр сауытының бір түрі.
Шал мен теңіз

**«Шал мен теңіз»** — Эрнест Хемингуэйдың көзі тірісінде жарияланған соңғы елеулі шығармасы және оның ең танымал туындыларының бірі.

Бұл повесть үшін Хемингуэйге Пулитцер сыйлығы табысталды. Сондай-ақ Нобель сыйлығын беруге негіз болған шығармалардың бірі ретінде көрсетіледі.

Хикаятта Сантьяго есімді кубалық балықшының марлиндерді аулап жүргені баяндалады.

Автор осы бір шығарма арқылы жалғыздық психологиясы мен жалғыздық философиясы секілді күрделі ұғымдарға терең бойлауға күш салған. Бас кейіпкер жалғыздықта ғұмыр сүрген жан болса да, оның теңіздегі тағдыры оқырманын жалғыздықта қалдырмайды. Шеберлікпен өрілген шығарманың тұтас атмосферасы, қаһарман аурасы оқырманды үнемі рухтандырып, жігерлендіріп отырады.

Классикалық шығарманы қазақ тіліне Нығмет Ғабдуллин аударған.

## Желісі
Шал үшін соңғы 84 күн бойы теңізге шығуы еш олжасыз өтіп бара жатады. Көршілердің көмекшіл баласы да әкесінің айтқанына еріп, енді басқа балықшылармен бірге жүр. Бірақ үмітін үзбеген шал 85-ші күні де өзінің жамау-жамау жел­кенін көтеріп теңізге шығады. Жағадан тым алыстап кеткен ол суда жүзіп өткен жартытонналық балықты көреді...

## Жазылуы
Хемингуэй осы шығарманың идеясын көп жыл бойы көкейінде ұстаған. 1936 жылы Esquire журналында ол сюжеті ұқсас эсседе шын балықшымен болған оқиғаны суреттейді.
нобай|Эрнест Хемингуэй өз кемесінің бортында, 1950 жыл
1941 жылы жазушы кеме сатып алып, оған «Пилар» деген ат кояды. Бірнеше жыл бойы Кубада тұрып, өзі де балық аулауға ден қояды. Талай рет теңізге жалғыз шығады.

Осы жылдары шығармашылық қарқыны өседі. Алайда 1950 жылы шыққан «Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде» атты романы көп таралыммен сатылса да, әдеби сыншылардың көңілінен шыға алмаған еді.

1952 жылы «Шал мен теңіз» атты романы жеке кітап болып басылады, сондай-ақ Life журналында да жарияланады. Осы туындысы Хемингуэйдың шеберлігіне қойылған барлық күмәндарды алып тастайды.

Жаңа кітап басылғаннан кейін сұхбаттардың бірінде Хемингуэй осы шығармасын жазуға түрткі болған ойлары жайында айтып өткен. Оның сөзінше, кітап көлемін бір мың беттен арттыруға әбден мүмкін болар еді, ол үшін ауылдағы әр тұрғыны, олардың тыныс-тіршілігі, жанұялық жағдайлары жайында жазу керек еді. Бірақ бұның бәрін басқа жазушылар әлдеқашан жақсы жеткізген болатын.


Әдебиетте өзіңізге дейін тындырылған еңбектерді елеуіңіз керек. Сондықтан мен әлі ешкім жазбағанды анықтап алуға тырысқан едім. Біріншіден, қажеттілігі шамалысының бәрін алып тастап, оқырманға өз тәжірибемді оның тәжірибесіндей етіп, кітап оқып шыққанан кейін шын болған оқиғаның күәгеріндей сезінсін деп суреттедім. Ондай нәтижеге жету қиын, бірақ мен көп жұмыс істедім. Қалай болса да, қысқасын айтсақ, осы ретте бағым жанды, бұрын ешкім де жеткізбеген тәжірибені мен толықтай жеткізе алдым.

## Экрандалуы
* 1958 — Шал мен теңіз — Джон Стерджес түсірген фильм 
* 1990 — Шал мен теңіз — Джад Тейлор түсірген телефильм 
* 1999 — Шал мен теңіз — Александр Петровтың мультфильмі

## Дереккөздер

Санат:Эрнест Хемингуэйдың шығармалары
Сантьяго Томас Хименес

**Сантьяго Томас Хименес** (; 18 сәуір 2001) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Фейеноорд" клубының шабуылшысы.

2023 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты. Панамамен өткен финалдық ойында матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Фейеноорд»**

* Нидерланд чемпионы: 2022/23

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының чемпионы: 2023

## Сілтемелер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Крус Асуль ФК ойыншылары
Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Луис Херардо Чавес

**Луис Херардо Чавес Магальон** (; 15 қаңтар 1996, Сиуатлан, Халиско) — мексикалық футболшы, қорғаушы. 

## Қатысқан турнирлері
*Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
*КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2023
## Жетістіктері
### Клубтық
*Мексика чемпионы: Апертура 2022
### Халықаралық
*КОНКАКАФ Алтын Кубогының чемпионы: 2023
## Дереккөздер

Санат:Мексика футболшылары
Санат:Мексика Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пачука ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Күн өткенде

**«Күн өткенде»** () — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэй жазған әңгіме.

Туынды оның 1933 жылы шыққан «Жеңімпазға ешнәрсе тимейді» жинағында жарияланды.

Әңгіме тұмаурап қалған баланы күткен әкенің тілімен баяндалады.

## Желісі
Америкада тоғыз жасар бір бала тұмау ұстап қалып, күнін төсекте өткізуге мәжбүр болады. Әкесі оған дәрігер шақырғанда, ол баланың температурасын өлшеп, 102 градус болғанын айтады және дәрісін береді. Баланың көңілі басылғаны сонша, ол әкесінің оқып берген пираттар туралы кітабын да елемей қояды. Әке болса өз істерімен сыртқа шығады. Оралғанда баласы сол қалпында жатыр. Ол баланың температурасын тағы өлшейді, еш өзгермегенін айтады және күйінуге себеп жоғын жеткізеді. Баласы келіседі, бірақ кенеттен өзінің өлуіне шейін қанша уақыт қалды деп сұрайды. Таң қалған әкесі осындай температурадан адам өлмейтінін айтады. Баласы болса, Францияда басқа бір баладан науқастың дене температурасы 44 градустан асқанда ол әлбетте өледі деп естігенін айтады. Көзі жеткен әкесі Фаренгейт пен Цельсий градустары арасындағы айырмашылықты баласына түсіндіреді. Сонда көңілі орнына түседі.

## Дереккөздер

Санат:Эрнест Хемингуэйдың әңгімелері
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1994/95

1994 жылы қазақ футболының тарихында жаңа  парақ ашылып, клубтық командалар тұңғыш рет құрлықтық кубок жарыстарына қатыса бастады. 1993 жылғы ел чемпионы "Аңсат" Азия чемпиондары кубогына қатысса, 1993 жылғы кубок иегері "Тараз" Азия кубок иелері кубогында бақ сынады.

"Аңсат" алғашқы іріктеуден өте алмады, ал "Тараз" топтық турнирде Орта Азиядағы барлық қарсыластарын ұтты.
## [[Азия Чемпиондары кубогы 1994/95|Азия чемпиондары кубогы 1994-95]]

### Орта Азия

## [[Азия кубок иелері кубогы 1994/95]]

### Орта Азия

### 2 раунд

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Санат:1994 жылғы футбол
Мәскеу ауданы

**Қазақстан:**

* Мәскеу ауданы — Алматы қаласында болған әкімшілік бірлік.
* Мәскеу ауданы — Солтүстік Қазақстан облысында болған әкімшілік бірлік.

**Қырғызстан:**

* Мәскеу ауданы — Шу облысындағы әкімшілік бірлік.
Мампрустар

**Мампрустар** (*мампулига*, *мампулус*, *мампеле*) — Гананың солтүстік-шығысындағы, Тогоның шекаралас аймақтарындағы және Буркина-Фасоның оңтүстік-шығысындағы халық. Жалпы саны – 450 мың адам.

## Тілі
Гур тілдер тобының мампрули (ампел немесе мампулугу) тілінде сөйлейді.

## Діні
Олар негізінен дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, шамамен 40% сүнниттік мұсылмандар, аз мөлшерде баптистер бар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, фонио, жүгері, жержаңғақ, бұршақ, көкөністер), мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал), құс шаруашылығы (тауық, теңіз құстары), өзеннен балық аулау. Дәстүрлі қолөнерден – соғу, сомдау, балқыту, тоқу, қыш жасау дамыған. Гананың оңтүстік аймақтарында какао бұршақтарын жинау үшін маусымдық жұмыстар бар.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауыл және үлкен отбасылық қауымдар, патрилиндік рулар, құрылымы ашантилерден алынған әскери ұйым құрайды. Неке қию вирилокальды, полигиния және қалыңмал берілген неке қолданылады, сүндеттеу дәстүрі сақталған.

Елді мекендері 5-10 үйден тұрады. Үйлері сазды, дөңгелек, кейде екі қабатты, қосалқы ғимараттармен және астық қоймаларымен бірге қабырғамен қоршалған, ауласы мұнаралар түріндегі үйлердің екінші қабатына көтерілетін тегіс шатырмен жабылған.

Дәстүрлі ерлер киімі - жолақты матадан тігілген қысқа жеңді ұзын көйлек, әйелдер киімі - жамбасқа оралған мата бөлігі.

Азық-түліктері - бәліштер, күріш ботқасы, бұқтырылған тағамдар, жемістер, көкөністер, сүт, балық.

Музыкалық фольклор сақталған, музыкалық аспаптар - ішекті аспаптар (люта, бір ішекті скрипка) т.б.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Того халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Комсомол ауданы

* Комсомол ауданы — Ақтөбе облысындағы Әйтеке би ауданының 1993 жылға дейінгі атауы.
* Комсомол ауданы — Қостанай облысындағы Қарабалық ауданының 1997 жылға дейінгі атауы.
Киров ауданы

* Киров ауданы — Жетісу облысындағы Көксу ауданының 1993 жылға дейінгі атауы.
* Киров ауданы — Қарағанды қаласында болған әкімшілік бірлік.
* Киров ауданы — Петропавл қаласында болған әкімшілік бірлік.
* Киров ауданы — Семей қаласында болған әкімшілік бірлік.
* Киров ауданы — Түркістан облысында болған Асықата ауданының 1996 жылға дейінгі атауы.
* Киров ауданы — Шығыс Қазақстан облысында болған әкімшілік бірлік.
Калинин ауданы

**Қазақстан:**

* Калинин ауданы — 1935-1963 жылдары Ақмола облысында болған әкімшілік бірлік.
* Калинин ауданы — Алматы қаласындағы Бостандық ауданының 1995 жылға дейінгі атауы.
* Калинин ауданы — 1928-1933 жылдары Алматы облысында болған әкімшілік бірлік.
* Калинин ауданы — Семей қаласында болған әкімшілік бірлік.

**Ресей:**
* Калинин ауданы — Тверь облысындағы әкімшілік бірлік.
Джонуб

**Джонуб** — (парсы. *باشگاه فوتبال جنوب اهواز*)  Иранның Авхаз қаласындағы футбол клубы, 1973 жылы құрылып, 1996 жылы жабылып қалды. Ең жоғары жетістігі: 1994 жылғы Иран кубогының финалы.

## Сілтемелер

* http://www.hamshahrionline.ir/details/66294

Санат:Иран футбол клубтары
Бахман

**Бахман** (, *Behmin Kârej*) — Иранның Караж қаласындағы футбол клубы.

## Жүлделері

### Ұлттық

* Иран кубогы:

*Жеңімпаз (1):1993–94*

*Финалист (2):1996–97,1999–00*

* Иран 2-ливизионы:

*2 орын (2): 1995–96, 1996–97*

Санат:Иран футбол клубтары
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1995/96

1995/96 жылғы Азия чемпиондары кубогына  Қазақстан атынан "Елім-ай" қатысты. Бірінші раундта Өзбекстанның "Нефтчи" клубын қапы қалдырып, екінші раундта Сауд Арабиясының "Әл-Наср" клубымен тоқайласты. Бірінші ойын сырт алаңда өтіп, 0:1 есебімен ұтылды. Екінші  ойын Семейде өтуі тиіс болатын, бірақ сол күні қар жауып, мұндай суықта ойнағысы келмеген арабтар еш ескертпестен еліне ұшып кетті. Бір қызығы, Азия Футбол конфедерацисы оларға  емес, "Елім-айға" техникалық жеңіліс жазды.

Кубок иелері  кубогына  қатысқан тағы шығыстық команда — "Восток" та екінші раундтан аса алмады.

## Азия чемпиондары кубогы 1995/96
### 1 раунд

### 2 раунд

## Азия кубок иелері кубогы 1995/96
### 2 раунд

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Санат:1995 жылғы футбол
Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында 1996/97

## Азия чемпиондар кубогы
### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|}

## Азия кубок иелері кубогы
### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|}

### 3 раунд

|}

## Сілтемелер
*VII Asian Cup Winners' Cup 1996/97

Санат:Қазақстан футбол клубтары Азия кубоктарында
Санат:1996 жылғы футбол
Тұран (футбол клубы, Дашогуз)

**«Тұран»** () — Түрікменстанның Ташауыз қаласындағы футбол клубы, 1992 жылы құрылған.

## Жетістіктері
### Ұлттық
*Түрікменстан кубогы: 1995
*Түрікменстан кубогының финалисі: 1994
## Дереккөздер

## Сілтемелер
Нәтижелері
Санат:Түрікменстан футбол клубтары