open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Заңи жауапкершілік

**Заңи жауапкершілік** — заңи тұлғаны немесе жеке тұлғаны кейбір әрекеттерді орындауға немесе оларды орындаудан қалыс қалуға заң жүзінде белгіленген мәжбүрлеу шарасы. Мынадай түрлерге бөлінеді: тәртіптік жауапкершілік — еңбек тәртібін бұзушыларға ықпал жасау нысаны, мұнда қызметкер істейтін фирма әкімшілігі оған еңбек тәртібін бұзғаны үшін тәртіптік жаза: ескерту, сөгіс, қызметтен төмендету, жұмыстан босату, т. б. шараларын қолдануға құқылы; әкімшілік жаза— азаматтар мен лауазымды адамдар қызметі бойынша әкімшілік құкық бүзғаны үшін оларға ықпал жасау нысаны, мұнда ескертпе, айыппұл, бұзған затты тәркілеу, құқықтан (басқару, аң аулау, т. б.) айыру, түзеу жұмыстары, әкімшілік қамауға алу, шетелдік азаматты әкімшілік жолмен елден қуу шаралары қолданылады, азаматтық-құқықтық жаза — шарттарды, мәмілелерді, т.б. бұзғаны, экономикалық жағынан тиімсіз мүліктік сипаттағы зардаптарға апарып соқтыратын басқа да жолсыздықтар жасағаны үшін азаматтар мен заңи тұлғаларға ықпал ету нысаны: залалдардың, алынбаған табыстың орнын толтыру, айыппұлдар, тұрақсыздық айыбын төлеу, т.б; қылмыстық жаза — қылмыс жасағаны үшін, қылмысқа баулығаны үшін, басқа жеке тұлғаларға, заңи тұлғаларға, конституциялық құқықтар мен бостандықтарға, мемлекетке қастандық жасағаны және қастандық жасауға ортақтасқаны, т. б. үшін азаматтарға ықпал жасау нысаны, мұнда айыппұл, лауазымды атқару немесе қызметпен айналысу құқығынан айыру, қоғамдық жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары, бостандықты шектеу, қамауға алу, бостандықтан айыру, өлім жазасы қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Гүл диаграммасы

**Гүл диаграммасы**  ( - сурет, сызу) - гүл формасының, санының, салыстырмалы көлемінің, гүл бөліктерінің өзара орналасуының және мүшелерінің бір-біріне қатынасының, біріккен өсінділерінің болуының және болмауының, көлденең жазықтыққа проекцияланған түйін құрылымының графикалық бейнесі. Гүл диаграммасында тостаған жапырақшалар арқасында қыры бар жақшалармен, ал күлте жапырақшалар, дөңгелеқ жақшамен, өсімдік аталығы аналығы, түйін мен тозанның көлденең кескін келбетімен белгіленеді; бір-бірімен бірігіп өскен жекелеген гүл элементтері сызықтар мен доғалар арқылы қосылады. Сондай-ақ гүл диаграммасында гүл серіктері мен гүл шоғырлары да, (кішкене шеңбермен) белгіленеді. Бірақ, егер бұл төбе гүл болса, онда ол шеңбермен, (гүл шоғыр білігі) белгіленбейді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ретарданттар

**Ретарданттар** (лат retardatio - баяулату) — өсімдіктердің өсуін баяулату үшін қолданылатын заттектер.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Ризосфера

**Ризосфера** (грек, rhiza - тамыр және сфера) — тамырды қоршап тұратын жүқа топырақ қабаты. Тамыр бөліп шығаратын органикалық заттектер есебінен онда азот тұтушы бактериялар және органикалық заттектерді мипералдандырып, тамырдың қорек элементтерін сіңіруіне себепші болатын микроорганизмдер тіршілік етеді. Ризосфера мен тамырдың көптеген микроорганизмдерінің қарым- қатынасы мутуализм сипатында болады, бірақ Ризосфера кұрамында тамыр ауруларын таратып, азот тұтушы бактериялар мен микориздік саңыраукұлақтардын қызмстін нашарлататын патогенді микроорганизмдер де болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Неоплазма

**Неоплазма** (*Neоplazma* - пайда болған - жаңа құрылымды ісік) - неоплазма. Онкоморфологияда кең таралған ісік деген ұғымды тудыратын термин - наопластикалық өзгеріс. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Затбелгі

**Затбелгі** — тауар белгісінің түрі, тауардағы жапсырма парақша, құлақша немесе оған тіркелген талон түріндегі таңба, онда тауар туралы деректер (салмағы, саны, мөлшері, дайындаушысы, дайындалған күні, т.б.) көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Центрге тартқыш үдеу

**Центрге тартқыш үдеу** - шеңбер радиусының бойымен, оның орталығына бағытталған, шеңбер бойымен қозғалатын нүкте үдеуінің құраушысы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нефробластома

**Нефробластома** (*Nephroblastoma* - үйректің жетілмеген тканінен өскен ісік) -  Бүйректің эмбриональдық тканіген өсетін қатерлі ісік, 1 - 4 жастағы балаларда кездеседі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Десмосомдар

thumb|200px
thumb|right|200px
**Десмосомдар** ( - байланыс және сома) - жануарлар жасушалары арасындағы арнайы байланыстыргыш бөлімдер. Негізінен эпителиалды ұлпаларда кездеседі. Десмосомдар түйіскен жасушалардың плазматикалык мембраналары бір-біріне паралель орналасады да, арасында кеңістік 30 нм шамасында болып, оның ортасында тығыз затты жұқа тақтайша орналасады. Бір қатар жағдайларда мембранааралық кеңістік екі мембрананы байланыстырып тұратын көлденең жіпшелерімен тартылған, (омыртқасыздардың Десмосомдар қабырға немесе ұя тәрізді). Десмосомдар әр мембранасының ішкі қабатында қалындығы 0,1 мкм тең электронтығыз зат болады және онда доға тәрізді прекратинынан филаменттерінен цитоплазма еніп тұрады. Десмосомдар диаметрі жасушаның жазық бетінде 0,2x0,5 мкм-ға тең.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Ядро бөлінуінің тізбекті реакциясы

**Ядро бөлінуінің тізбекті реакциясы** - ядроға нейтронның түсуі ядроның бір мезгілде бірнеше жаңа нейтрондар ұшыра ыдырауын туғызумен шартталатын ауыр атом ядросының бөлінуінің тізбекті реакциясы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нефрокальциноз

**Нефрокальциноз** (*Nephrocalcinosis * - бүйректің әктенуі) - Бүйрек стромасына кальций шөгу процесі. Метастаздың әктену варианты түрінде негізінен қалқанша безі ауруларында кездеседі. Нефролитиазбен қоса кездеседі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Ценур

**Ценур** - басымен ішіне қарай жабылған, ipi көпіршік тәріздес личинка (құрт).

**Ценур** - таспа құрттардың дернәсілдерінің бір түрі. Оның 31 түрі белгілі. Олар *Multiceps* туысы құрттарының дернәсілдері. Ересек құрттар ит тұкымдастары ішегінде болады. Қой айналмасының ценур - 10 см, ол ценуроз аруын туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Циклді жылу машинасы

**Циклді жылу машинасы** - қыздырғыштан алынған энергия мен суытқышқа берілген энергия айырымына тең жұмыс істейтін дөңгелек процесс жасайтын жылу машинасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Салынды шаң

**Салынды шаң** (*Взвешенная пыль*)- ауадағы қатты бөлшектер, атмосфераны ластаушы құрамдас. Салынды шаңның 90 пайызы шанжүтқыштар іліктіре алмайтын ұсақ- дисперсті фракдиядан тұрады. Салынды шаң өкпеге жинақталып, адамның денсаулығына қатер болып табылады, оның ұсак бөлшектеріне ауыр металдар мен полициклдық ароматты көміртектер секілді қауіпті заттектер жабысады. Автомобиль дөңгелектері мен талшықтас бөлшектері ауаны қауіпті шекте ластайды. Потердегі ауа ескі поролонның Салынды шаңмен ластануы мүмкін. Қалаларда Салынды шаңның негізгі көздері химия және отын, энергетика кешендерінің кәсіпорындары мен автокөлік болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Тізбекті реакция

**Тізбекті реакция** - құрамында тура сондай реакцияның келесі актісін туғызатын белсенді бөлшектері бар белсенді бөлшектерден туындайтын химиялық немесе ядролық реакция.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нефроз

**Нефроз** (*Nephrosis* - бүйрек ауруы) - Бүйрек өзекшелері эпителиінің дистрофиясы басым ауру. Оның ең ауыр түрі некрозды нефроз. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Циклотронды жиілік

**Циклотронды жиілік** - тұрақты магнит өрісінде осы өрістегі кернеулік векторына перпендикуляр жазықтағы зарядталған бөлшектің айналу жиілігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Циклотронды резонанс

**Циклотронды резонанс** - Өткізгішпен тұрақты магнит өрісінде орналасқан заряд тасығыштардың циклотрондық жиілікпен немесе оның еселік жиілігімен таңдамалы жұтуы немесе электромагниттік толқынды шағылыстыруы.

## Дереккөздер


Санат:Қатты денелер физикасы
Санат:Жартылай өткізгіштер
Цистицеркоз

**Цистицеркоз**  — шошқа тізбегіндегі цистицеркалар әсерінен туындайтын цистодоздар тобындагы ішек құрт ауруы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Диссиденттер

**Диссиденттер** – бұрынғы зиялы қауымға және мемлекеттің құрылысына қарсы шығатын жаңа зиялы қоғам.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Комптон эффектісі

right|200px
**Комптон эффектісі** - шашыраған сәуле шығарудың толқын ұзындығы түскен сәуленің толқын ұзындығынан көп болған кездегі еркін немесе әлсіз байланысқан электрондағы жоғары жиілікті электромагниттік сәулеленудің серпімді шашырауы.
## Дереккөздер


Санат:Жарықтың шашырауы
Санат:Атомдық физика
Цистогония

**Цистогония** - цист туындау үрдici.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Десмозин

thmb|270px|right
**Десмозин** (хим. формуласы -C24H40N5O8) — эластиннің фибрилярлы ақуызының құрамына кіретін амин қышқылы. Эластиннің су мен сілтілерде ерімеуін және оның иілімділігін күшейтетін, ақуыз молекулаларының көлденең қосылуын қамтамасыз ететін полипептидті тізбектегі ковалентті көпірді түзетін ақуыз. Ұқсас қызметті изодосмозин атқарады. Лизиннің полипептидті тізбегіндегі модификациялық ферментатив нәтижесінде түзіледі.

## Дереккөздер

Санат:Ақуыздар
Санат:Аминқышқылдар
Санитариялық жіктеу

**Санитариялық жіктеу** (*Санитарная классификация*; лат sanitas — денсаулық, ars — өнер, klassik — топ, facere — жасау) — ауаның температурасының, салыстырмалы ылғалдыңшығының және өндірістік үй-жайдағы (және тұрғын үйдегі) қозғалу жылдамдығының (жыл мезгілі бойынша, жұмыс категориялары бойынша) осы параметрлердің санитариялық-гигиеналық топтамасынын негізін құрайтын ауаның санитариялық-гигиеналық талаптарға сай қолайлы және рауалы нормаларының тізімі (саны).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Цистоскоп

**Цистоскоп** - қуық қуысын керуге арналған эндоскоп.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Пельтье эффектісі

right|200px
**Пельтье эффектісі** - электр тогы әр түрлі материалдан жасалған екі өткізгіштің түйіспесі арқылы аққан кездегі жылудың бөлініп шығуы немесе жұтылуы.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Нефропатия

**Нефропатия** (*Nephropathia*- бүйрек сырқаттары) - Бүйрек ауруы деген мәлімет беретін жалпы ұғым. Оған тубулопатия және гломерулопатия жатады. Жеке ауру ретінде екі қабат әйелдер нефропатиясын бөліп қарайды. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Нефролитиаз

thumb|right|200px
**Нефролитиаз** (*Nepholithiasis* - бүйрек тас ауруы) - Тынжытас ауруы - бүйрек түбегінде немесе бүйрек өзекшелерінде тас пайда болуы, зәрдің ағуына кеселін тигізу. 
## Дереккөздер


Бүйрек тастары

Санат:Медицина
Санат:Патология
Цистицерконд

**Цистицерконд** - шошқа тізбегіндегі финнасы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Дисфункциялар

**Дисфункциялар** - әлеуметтік институттың функциясының жұмыс істемей қалуы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Цистоскопия

нобай|
**Цистоскопия** — қуық қуысынын ішкі беттерін цистоскоп көмегімен зерттеу әдісі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Дисфункция

**Дисфункция** - әлеуметтік жүйелердін қызмет етуінің тиімділігі мен оларды қолдауға кері әсерін тигізетін әлеуметтік белсенділік.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Қайта қосу эффектісі

**Қайта қосу эффектісі** – кернеулігі қандай да бір бастаушы мәннен асатын электр өрісінің әсерінен жартылай өткізгіштің жоғары кедергілі күйге секірмелі қайтымды өтуі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Дифференциалды ассоциация

**Дифференциалды ассоциация** - Эдвин X. Саттерленд жасаған қылмыс теориясы. Бұл теорияға сәйкес қылмыстыа мінез-құлық жаттанды мінез-құлыққа теңестіріледі. Ол қылмыстылық жағымды бағаланатын ситуациялармен қатынастан шығады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Цистокинез

**Цистокинез** - митоздың соңғы фазасы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Табыстың дифференциясы

**Табыстың дифференциясы** - халықты адам басына (үй шаруашылығына) шаққандағы орташа жиынтық табыс көлемі бойынша бөлу.
## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Халықтың дифференциациясы

**Халықтың дифференциациясы** - халықтың түрлі топтарының табыстық қатынасы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлеуметтік диференциация

**Әлеуметтік диференциация** - қоғамдағы жаңа өндірістік күштердің, қоғамдық бөліністің және біркатар әлеуметтік топтардағы әлеуметтік жағдайдың өзгеруіне себеп болатын бөліністің дамуына байланысты жаңа іс-әрекет түрінің пайда болуы процесі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жаңалықтар диффузиясы

**Жаңалықтар диффузиясы** - жаңа сәнді техникалық жаңалықтарды игеруге байланысты әлеуметтік үрдістер мен игеру.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Облитерация

**Облитерация** (*Obliteratio* - бітелу) облитерация, бітелу. Ішкі мүшелер қуыстарының қан және лимфа тамырлары каналдарының бітелуі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Нефросклероз

**Нефросклероз** (*Nephosclerosis* - бүйрек тканінің дәнекер тканімен ауысуы) -Бүйрек дәнекер тканінің өсуін білдіретін күй. Дәнекер тканнің бүйректе гипертрофия ауруына байланысты өсуін бірінші ретті бүріскен бүйрек деп атайды. Созылмалы гломерулонефриг нәтижесінде дамыған бүйрек склерозын екінші ретті бүріскен бүйрек деп атайды. Әуелі склероз кейін гиалиноз көбіне бүйрек шумағын қамтиды. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Санитариялық қорғау белдемі

thumb
**Санитариялық қорғау белдемі** (*Зона санитарной охраны*) — суды химиялық заттектермен ластанудан қорғауға, организмдермен жұқтыруға және акаба судың енуіне ерекше режім орнатылған сумен қамтудың немесе бас тоған басқа көздерінің ауданы.

Санитариялық қорғау белдемі шағын екі белдемге бөлінеді: 
*құрылысқа тыйым салынған қатаң режімді (қоршалған, кейде арнайы корғалатын, су қорғайтын ағаштар отырғызылған) белдем және табиғатты пайдаланудың кейбір қарқынды түрлеріне
*шамалы құрылыс жүргізуғе рұқсат берілген шектелген белдем.
Санитариялық қорғау аймақтарын белгілеу тәртібін халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы орган айқындайды.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Цитохром

**Цитохром** - өзіне оттегін қосып алғыш қабілеттілігі ішкіжасушалық бояутек.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Штарк эффектісі

**Штарк эффектісі** - электр өрісіндегі атом мен басқа атомдық жүйе спектр сызықтарының және энергия деңгейлерінің жіктелуі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Зұлқарнай Шөкіұлы Нұралыханов

**Зұлқарнай Шөкіұлы Нұралыханов** -  (1832 - 1892) - Әбілқайыр хан әулетінен шыққан
сұлтан, Нұралы ханның немересі. 1851 ж. кейіннен белгілі
қайраткерлер шоғыры болған Ш.С.Бабажанов, М.Бекмұқамедов (Мақаш әкім), М.Жантөрын секілді қазақ жастарымен бір
жылда Орынбордың Неплюев корпусын бітіріп шықты. Бөкей 415
ордасында әкімшілік-басқару
жұмысына араласты. Ағасы Медетқалидың істі болуына байланысты хорунжий әскери атағынан алынды.

1887 ж. Жаңақалада өз қаражатына мешіт салдыруға Астрахан губерниялық басқармасынан ресми рұхсат алды.
«Дала уәлаяты» газетінің Бөкей ордасындағы тілшісі.

1888 ж. бастап Омбыда шығып тұрған аталған басылымда «Орда деген
сөздің мағынасы», «Бөкей халқының соңғы хандары», «Хан
ставкасы», т.б. мақалалар жазды. Зұлқарнайдың әкесі Шөкі
сұлтан байбақты руын билеген,
кейіннен Орданы басқару кеңесінің кеңесшісі болған белгілі
тұлға. Зұлқарнайдың өз балалары — қызы Хұсни-Жамал 1883
ж. қазақ қыздарына арналған
училище ашқан, Сәлімгерей Алаш қозғалысының қайраткері болса, Сейіткерей кеңес өкіметін
орнатуға араласқан.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ сұлтандары
Санат:Төрелер
Обтурация

**Обтурация** ( - тығындалу, бітелу) — обтурация, тығындалу. Қуыс органдардың, оның ішінде қан және тамырларының тығындалып, бітелуі.

## Дереккөздер

Санат:Патологиялық анатомия
Қылғытпа сайрақ

**Қылғытпа сайрақ** () - сайрақтар туысына жататын құс. Дене тұркы орташа 27 см. Еуропада, Солтүстік-Батыс Африкада және Азияда, (оңтүстіктен Гималай тауларына дейін) таралған; ТМД-да қылқан жапырақты ормандарда, әсіресе Красноярскіде, Крымда, Кавказда, Орта Азияда, Оңтүстік Сібірде, биіктігі 3000 м дейінгі таулы ормандарда кездеседі. Әні флейталы ысқырық.
## Толығырақ
Қылғытпа сайрақ () – Қазақстандағы сайрақтар туысының ең ірі денелі (110-145 г) өкілі. Аталығы мен аналығы реңдері бірдей : жоны зәйтүн түстес сұр , бауыры – көк теңбелді , ақ реңкті дөңгелек қошқыл теңбілдер жиі орналасады . Аздап толқындана , екпіндеп , түзу ұшады . Ірі денелі қылғытпа сайрақ ұшып жүргенде қанатының ақ астары бойынша жақсы ажыратылады . Басқа ұқсас сайрақтардың қанаттарының астары қызыл қошқылдан сарғылт түске дейін болады . Жерде жүргенде , секектеп , сақатана құлақ салып , жиі-жиі тоқтайды( адамды 30 – 40 метрден жақын жолатпайды ) . Дабыл қиқулы – «тррлап» қатаң дыбыс шығару . Қылғытпа сайрақ ұшып жүргенде жиі-жиі осылай дыбыстайды. Әуені әуезшіл және қара сайрақтардай болмаса да , қатты және әуезді .Ертеңгілікке және кешкілікке бұлар « тирули- тирули» деген мұңды , құбылмалы ызыңды ұдайы және едәуір жиі қайталайды. Сайрақ әуен қызған кезде бір сағатта 1100 әуенге дейін орындайды .
Кез-келген сайрақтар тәрізді қылғытпа сайрақ та орман құсы . Ол  Еуразия және Солтүстік Африка ормандарында таралған , ал Қазақстанда тау қылқанды ормандарында ( Батыс Тәңір таудан Батыс және Оңтүстік Алтайға дейін ) , сондай- ақ Көкшетау көтерілімінің қарағайлы тоғайында және Қазақ Ұсақ шоқыларында қарағай , қайың , теректі ойдым-ойдым алқапта мекендейді . Орман төсенішінен бунақденелілерді  , құрттар және ұлуларды іздестіріп , қорегін жерден аулайды . Ұяларды ағаш басына , сондай- ақ қарағай , шырша , биік діңді арша сияқты қылқанды ағаштар басында көбірек  орналастырады . Таулы жерлерде субальпілік белдеудің жартастарына дейін көтеріліп , ұяларды жартас үстіне орнықтырады .

Бір жазда екі рет балапан өргізеді , салындыда  әр жылы 3 – 5 тат түстес қоңыр теңбілді көгілдір сұр жұмыртқалары болады . Жұмыртқаларды аналық екі аптадай басады . Және ата – енелер ұяда балапандарды сонша уақыт қоректендіреді . Қылғытпа сайрақтардың жер-жерде кездесуі көктемгі ұшып өтуі кезінде – наурыз –сәуірде , күзгі ұшып өтуі – қыркүйек және қазанда болады . Алайда Қазақстанның нағыз оңтүстігінде Талас Алатауының аршалы орманында қылғытпа сайрақтар жыл бойы кездеседі . Сонымен бірге олардың қыстағы мөлшері жаздағыдан кем болмайды . Бұл жерде солтүстіктен ұшып келген қылғытпа сайрақтардың қыстап , жергіліктерінің осы уақытта оңтүстікке кетуі де мүмкін. Қылғытпа сайрақтар қалай болғанда да осы жерде аршаның бүрлі жидектерімен қоректенеді . Олар альпілік шауқарғалармен бірлесіп , тауда өсетін құнды ағаштардың негізгі тұқымын тартушылар болып саналады .

## Дереккөздер
К45 Құстар.Мектеп энциклопедиясы («Қазақстан жануарлары» сериясы ).Алматы :  «Атамұра» баспасы , 2010 . – 352 бет ). Ковшарь А.Ф .  Ковшарь В. А. 


Санат:Сайрақтар
Тығындаушы тромб

**Тығындаушы тромб** (*Trombus obturarius*) - тығындап тұрған тромб)-	Тамыр қуысын тығындаушы тромб, оның нәтижесінде қанмен қамтамасыз болуға тиіс аймақта ишемия және некроз дамиды. Мысалы: тәж артерияларын тығындаушы тромбтың нәтижесінде миокард инфактісі бой көрсетеді. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Келісім-шарттық тәртіп

Келісім-шарт - 1. екі не одан да көп адамның арасындағы құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған келісім; 2. өзара құқықтары мен міндеттерінің, бекітілуі өзгеруі немесе жойылуына қатысты екі немесе бірнеше тең мемлекеттер немесе халықаралық ұйымдар арасындағы ерікті келісім.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Шымдау

thumb|250px|right
**Шымдау** - тығыз бұтақты өсімдіктердің бөлігі, әсіресе астық тұқымдасы мен қиякөлеңнің. Шымдаудың батпақты, (басты массасы топырақ үстінде), шалғындық, (жартылай көмілген) және далалык, (өте қатты топыраққа көмілген) түрлері ажыратылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Индустриалдыққа дейінгі қоғaм

Келісім-шарттық тәртіп - адамдар мен топтар арасындағы келісімдер процесінің (талқылау, саудаласу, келісу, компромиске келу, келісімге келу) өнімі екендігін тұжырымдайтын ұйымдарды зерттеудегі ықпалды идея. Әлеуметтік тәртіп көрсетілген процестер арқылы қайта қарастыру мен қайта ұйымдастыру үшін тұрақты емес, ашық түрде белгіленеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Овалоцитоз

**Овалоцитоз** (*Ovalocytosis* - жұмыртқа пішінді клетка) - овалоцитоз, сопақша эритроцит. Эритроцитоз мембранасы құрылымының бұзылуына байланысты дамитын эритроциттердің тұқым қуу аномалиясы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Әділғазы Нұрғазыұлы Нұрғалиев

**Әділғазы Нұрғазыұлы Нұрғалиев** (18.12.1937 жылы туған, Жаңақала ауданы, Пятимар ауылы) — еңбек
ардагері. 1960 ж. Алматы зоотехникалық - мал дәрігерлік институтын бітірген. Маман ретіңде облыстың
жылқы зауыттарында Көшім жылқысы тұқымын асылдандыруға қатысқаны үшін Қазақстан
Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1976) атанды. Шыңғырлау, Бөрлі, Тайпақ және Жаңақала ауданында
басшылық қызметте болды.

«Құрмет Белгісі» және т.б. орден, медальдармен марапатталған. «Животноводство Западного Казахстана» (Алматы, 1973) атты
кітап авторларының бірі. «Жаңақала — ақиық алыптар мен
жайсаң жандардың мекені»
атты кітабы (Алматы, 1993) жарық
көрген.

## Дереккөздер
Сену

**Сену** - адамын немесе жүйенің сенімділігіне сену. Адамдар мен мекемелерге балалық шақтан бастау алатын сенім дәрежесі, ұзақ мерзімді жақсы әлеуметтік қатынастар үшін қажетті болып есептеледі.

## Дереккөздер



Санат:Сана философиясы
Экзоуыт

**Экзоуыт** - улы бактериялардан өciп-өнетін және сыртқы ортадан табылатын, ал егу жағдайында қоректік ортада қорланатын ақуыз текті улы зат.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Доктринер

**Доктринер** - кез-келген доктринаға, жатталған формулаларға және ережелерге сенетін адам, схоласт.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Құжаттарды талдау

**Құжаттарды талдау** - алғашқы мәліметтер жинаудық тәсілі, мұнда құжаттар ақпараттын қайнар көзі ретінде қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Энергетикалық спектр

**Энергетикалық спектр** - 1.	жүйенің қабылдай алатын энергия мәндерінің жиынтығы; 2. электромагниттік немесе корпускулярлық сәулелену энергиялары мәндерінің жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санитариялық сақтау белдемі

**Санитариялық сақтау белдемі** (*Санитарно-защитная зона*; лат sanitas — денсаулық) — атмосфераны ластайтын кәсіпорындарды елді мекеннен бөліп тұратын, ағаш егілген аумақ. Бұл аумаққа бақ, балабақша, мектеп, емдеу- сауықтыру мекемелерін, т.б. орналастыруға болмайды. Санитариялық сақтау белдемінің көлемін кәсіпорынның куатына, технологиялық процестерді іске асыру жағдайына, қоршаған ортаға бөлінетін зиянды және жағымсыз иісті заттектердің сипаты мен мөлшеріне байланысты белгілейді. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың жіктеліміне сәйкес және бөлінетін зиянды заттектерге байланысты бес Санитариялық сақтау белдемі белгіленген:
* I класты кәсіпорын үшін — 1000 м, 
* II - 500,
* III - 300,
* IV - 100,
* V- 50 м.

Атмосфераға зиянды заттектер шығармайтын технологиялық процестермен жұмыс істейтін кәсіпорындарды елді мекендерде орналастыруға болады. Қолайсыз аэрологиялык жағдайда, тазарту құрылғылары жоқ немесе тиімділігі жеткіліксіз болғанда Санитариялық сақтау белдемін 3 есе ұлғайтады. Санитариялық сақтау белдемінің аумағын технологияны өзгерткенде, өндірістік процесстерді, тиімділігі жоғары және сенімді тазарту құрылғыларын пайдаланғанда қысқартуға болады.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Азаматтық борыш

**Азаматтық борыш** - тұлғаның міндеттерімен, әлеуметтік топтың және қабаттың, халықтың нақты әлеуметтік-экономикалық және саяси шарттарымен байланысты саяси этиканың категориясы.

## Дереккөздер


Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Азаматтық қоғам
Қолан Аманов

**Қолан Аманов** - 1932 жылы 27 қарашада Жамбыл облысының қазіргі Тұрар Рысқұлов ауданына қарасты Құмарық ауылында (бұрынғы Подгорный селосы) дүниеге келген. Алматыдағы, Қазақ мемлекеттік университетінің экономика факультетін, Мәскеудегі Халық шаруашылығы академиясын бітірген. Сол жылдардан бері қаржы саласында еңбек етіп келеді. Аудандық, облыстық қаржы мекемелерін басқарды. Республика қаржы министрінің орынбасары, республикалық Бақылау-тексеру басқармасының төрағасы қызметтерін атқарды. Төрт кітаптың авторы. 1991 жылы «Жазушы» баспасынан «Шынар» әңгімелер жинағы жарық көрді. Іле-шала «Кие», «Сең» секілді әңгімелер мен повестер жинағы оқырмандар қолына тиді. Одан кейін «Үрей» романы жарық көрді.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген экономисі.

## Шығармалары
Төрт кітаптың авторы. 1991 жылы "Жазушы" баспасынан "Шынар" әңгімелер жинағы жарық көрген. Ілешала "Кие", "Сең" секілді әңгімелері мен повестер жинағы оқырмандар қолына тиген. Одан кейін "Үрей" романы жарық көрген.

Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:1932 жылы туғандар
Экспертиза

**Экспертиза (сарап)** - мәселенің өз шешімін табуы үшін, оның ғылымның кейбір саласы бойынша (мысалы медицинада) арнайы білімді, техникалық шеберлікті т.б. біліктілік дәрежесін талап ететін, маман (немесе мамандар тобы) тарапынан белгілі бip тұжырым шығара отырып зерделенуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Лауазымды қылмыс

**Лауазымды қылмыс** - кәсіпкерлік ұйыммен немесе мемлекеттің төрелігімен жасалатын құқық бұзушылық. Қарапайым мысалдары денсаулық сақтау ережелерінің, тазалықтың, техника қауіпсіздігінің бұзылуы немесе қоршаған ортаны ластауға бақылау жүргізуден бас тарту.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Оврен ауруы

**Оврен ауруы** (*Owreni morbus* ) - Қан ұю жүйесі факторының (акцелериннің) жетіспеушілігінен дамитын геморрагиялық диатездерге жататын тұқым қуу ауруы. Клиникалық көрінісі гемофилияға ұқсас. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Үй өндірісі

**Үй өндірісі** - тікелей өндірушінін үйінде орналасқан өндіріс. Өнім өндірушімен пайдалануы, сатуға арналуы немесе капиталистпен қаржыландырылуы және бақылануы мүмкін.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Үй шаруашылығы

**Үй шаруашылығы** - жеке адам, отбасы немесе адамдар тобы, бірге тұрып тамақ ішеді, бірақ та туыстық қатынастары болуы тиіс емес.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санитарлық-эпидемиологиялық қызмет

**Санитарлық-эпидемиологиялық қызмет** (*Санитарно- эпидемиологическая служба*) — санитариялық-профилактикалық және эпидемиологияға қарсы шараларды жасайтын және орындайтын, мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттік мекемелер жүйесі.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Доминион

**Доминион**  бұрынғы британ империясының өзін-өзі басқарушы бөліктерінің атауы, 1931 ж. кейбір елдердің бұрынғы ағылшын колониялары тәуелсіздік алған, бірақ достастық мүшесі ретінде қалған және мемлекет басшысы ретінде британ монархын мойындайтын бөлігі бар.

## Доминион тізімі

## Дереккөздер

Санат:Ұлттар достастығы
Доминанттылық

**Доминанттылық** - адамдық қауымдастықтардағы әлеуметтік иерархия және басым позициялар үшін күрес.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Үй тұрғындары

**Үй тұрғындары** - бірлесе тамақтанатын немесе бірге тұратын жалғыз немесе негізгі тұрғылықты орны бар бір адам немесе адамдар тобы. Үй тұрғындар көбіне отбасылық мүшелерден тұрады. 

## Дереккөздер



Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Статистика
Шым

thumb|250px|right
**Шым** (Дерн) - топырақ көкжиегінің ең жоғарғы бөлігінде орналасқан және ауалы ортада бітетін шөп фитоценозының бөлігі. Тірі және өлі тамыр сабағының өте көп жиналуымен, ал жоғары, өркеннің төмеңгі бөлігімен ерекшеленеді. Шым көбінесе шөбі бар батпақтарда, жазықтарда және шалғындарда жақсы дамыған.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Қол жеткізілген мәртебе

**Қол жеткізілген мәртебе** - қандай да бір әлеуметтік жағдайға, жеке күштердің немесе ашық бәсекелестіктің арқасында ие болу. Туа біткен статуска қарама-қарсы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жетістік

**Жетістік** - әлеуметтік жағдайларды немесе статусты өз күштеріне сүйеніп, басқалармен ашық жарыста алу, мысалы, зерттеулерде немесе нарықтағы бәсекеде жеңу. Бұл мағынада термин алғышартпен жазылған статуска қарама-қарсы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жалқық

**Жалқық (экссудат)** - ұсақ көктамырлардан және қылтамырлардан, қоршаған тіндерге және дене қуыстарына қабыну жағдайларында шығатын, құрамында қантұрпаттас элементтер болатын, ақуызга бай суйықтық.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санология

**Санология—** дені саулардың денсаулығы туралы тұжырым (Ю.П.Лисицын, 1992); валеологиямен бірдей.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Сағидолла Исаұлы Нұрғалиев

**Сағидолла  Исаұлы Нұрғалиев** *(1.1.1934 ж. бұрынғы Приурал ауданы, Чинаров ауылы*) — еңбек ұжымының жетекшісі, Социолистік Еңбек Ері. Еңбек жолын 1950 жылы ұжымшар механизаторы болып бастаған. Кеңес Армиясы қатарындағы қызметтен кейін зейнетке шыққанша осы ұжымшарда механизатор, трактор бригадасының бригадирі болған. 1976 жылы астық жинаудағы
жоғарғы көрсеткіштері үшін мәртебелі атақ иеленген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қол жеткізілген мотивация

**Қол жеткізілген мотивация** - адамның әлеуметтік өсуге, жақсылыққа, мансапқа, шығармашылық айырбастың жоғарылауына бағыттылығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бос уақыт

**Бос уақыт** - тұлғаның жеке физикалық рухани және әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған жұмыстан тыс уақыт бөлігі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Драхма

**Драхма** - ежелгі Грекиядағы күміс немесе алтын монета, сондай-ақ, қазіргі Грециядағы ақша бірлігі.
## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Ежелгі қоғам

**Ежелгі қоғам** - марксистік тарихи дамуды кезеңге бөлудегі грек-римдік дәуірі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Олеогранулема

**Олеогранулема** (*Oleogranuloma* - майлы түйін) - олеогранулема, майлы түйін. Майлы заттар еккеннен кейін пайда болатын қабыну түйіні. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Ежелгі мемлекеттер немесе қарапайым мемлекеттер

**Ежелгі мемлекеттер немесе қарапайым мемлекеттер** - бірінші мемлекеттер, Таяу Шығыста пайда болған, олардан басқа кейінгі мемлекеттер дамыған.
## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Эластаза

**Эластаза** - ұйқы безімен секреттелінетін, бейтарап аминқышқылдарының қалдықтарына жанаса біткен пептидтердің және кейбір басымырақ, олармен байланыстағы ақуыздар ыдырауын шапшаңдатып, я баяулатып отыратын гидролаз классына жататын фермент.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Ісік өрісі

**Ісік өрісі** – Онкоморфологияға енген ұғым. Ісік өрісі ісік (Р.Уиллис, 1953) ролиферациясыныц орталық ошағынан, ісік трансформациясы түйіннің дисплазия түйініне алмасатын зонадан, клетка атипиясынан алыпты клеткаға ауысатын түйіннен тұрады. Ісік клеткаларының аппозициялық өркені деп аталады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Эластин

**Эластин (серпімдіргіш)** — жалғастырғыш тіндерің созылмалық талшықтарының негізгі құрам бөлігі болып саналатын, склеропротеидтер тобына жататын ақуыз (белок).

## Дереккөздер


Санат:Ақуыздар
Құрылымның дуальділігі

**Құрылымның дуальділігі** - әлеуметтік құрылымның, ортаның және әлеуметтік іс-әрекеті нәтижесінін концепциясы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Дуальді экономикалар және дуальді қоғамдар

**Дуальді экономикалар және дуальді қоғамдар** - екі әртүрлі қоғам түрлерінің ұлттық мемлекеттің немесе отардын ішінде тіршілік етуі. Бұл термин Боуктың (1953) отаршылдық елдер жағдайларын суреттеу үшін енгізілген, мұнда капиталистік және капиталистік емес секторлар бірлесе тіршілік етеді, бірақ әртүрлі әлеуметтік және экономикалық үлгілерге сай қызмет атқарады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Мэри Дуглас

**Дуглас Мэри** (ағылш. *Mary Douglas*; 25 наурыз 1921 — 16 мамыр 2007) —британдық әлеуметтік және мәдени антрополог, ритуал, символика және табуды ерекше зерттеді.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания антропологтары
Думa

**Думa** -1933 ж. бастап РФ уәкілетті (заң шығарушы) билік органдары атауы.
## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Руханилық

**Руханилық** - әлеуметтік, ерекше ұйымдастырылған діни культтың қызметкерлері.
## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жан ауруы

**Жан ауруы** - ақыл-ес ауруы. Бұл ауру көңіл-күйдің ауысуы арқылы өмірдің қалыпты күнделікті ағымына кіретін қобалжу немесе депрессиядан психозға дейінгі ауқымда болады, ал психоз осыған байланысты көңіл-күй мен мінез-құлықтың едәуір өзгеруін бақылау үшін ауруды.
## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Дидар Амантай

**Дидар Амантай, Дидар Амантайұлы Қосылбеков** (1969 жылы 5 ақпанда Қарағанды облысының Қарқаралы ауданы) — жазушы, сценарист, журналист, қоғам қайраткері. Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының бас редакторы.

## Білімі
Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сары Танас бұтағынан шыққан. 
* Орта мектепті бітірген соң, 1986 жылы Қазақ политехникалық институтына, металлургия факультетіне (орыс бөлімі) оқуға түседі.
* Бірінші курсты аяқтаған соң, 1987 - 1989 жылдары Қиыр Шығыста, Владивосток қаласына таяу маңда әскери қызметте болады. 
* 1989-1994 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Философия және политология» факультетін үздік бітірген.
* 1994—1997 жылдары Темірбек Жүргенев атындағы Театр және кино институтын &nbsp;кинодраматург мамандығы бойынша үздік бітіріп шығады.
* 2000 жылы Словакия астанасы – Братислава қаласында тоғыз айлық АҚШ жорналшылар курсында (ағылшын бөлімі) оқиды.

## Қызмет жолы
1987—1989 жылдары «Жас алаш», «Заман Қазақстан» газеттерінде тілші, бөлім меңгерушісі;

1997—2002 жылдары «Хабар» агенттігінде бағдарлама редакторы, «Майдан» ток-шоу редакторлар бөлімінің жетекшісі, «Бетпе-бет» бағдарламасының жүргізушісі;

2002—2004 жылдары «Зерде» жобалау тобының жетекшісі;

2004 жылы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық кинокомпаниясының бас редакторы;

2005—2006 жылдары «Ел мен жер» және «Азамат К2» газетінің директоры;

2004—2008 жылдары «Начнем с понедельника» газетінің Бас директоры және бас редакторы;

2008 жылы іскерлік «Азамат» газетінің директоры;

2006—2008 жылдары «31 арнаның» «Абайтану» және «Замандастар» телевизиялық бағдарламаларының авторы және жүргізушісі;

2009 жылдан Ш. Айманов атындағы « Қазахфильм » Ұлттық кинокомпаниясының бас редакторы.

## Шығармашылығы
Алғашқы кітабы 1996 жылы «Постскриптум» деген атпен жарық көрді. Кейіннен «Қастерле мені» ( романдар, повестер, әңгімелер, эсселер 2000), «Гүл мен кітаптар» (Роман, 2003), «Күзгі рандеву» (повесть-әңгіме 2005) кітаптарымен қатар, «Нұрғиса Тілендиев», «Әлжаппар Әбішев», «Қасым Аманжолов», «Жүсіпбек Елебеков», «Мұқтар Мағауин» &nbsp;деректі фильмдердің, «Гәкку» («ФЭФ») «А-ға оралу» көркем фильмдерінің «Қарсы бақылау» телесериалының сценариін жазған.

2010 жылы бес &nbsp;томдық шығармалар жинағының бірінші томы — «Қарқаралы басында» атты кітабы баспа жүзін көреді. Қазір «Махамбет философиясы» атты екінші томы дайындалу үстіндеДидар Амантайдың шығармалары әлемнің көптеген тілдеріне аударылған.

## Марапаттары
«Дарын» мемлекеттік Жастар сыйлығының (1999), Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының лауреаты (2007).

## Дереккөздер

Санат:5 ақпанда туғандар
Санат:1969 жылы туғандар
Санат:Қарқаралы ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан сценарийшілері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Эргометр

**Эргометр, жұмыс өлшеуіш** - адамның белгілі бip жүктемелі қимыл жасауы жағдайында, оның механикалық жұмысын өлшеуге немесе мөлшерлеуге арналған аспап.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Евангелизм

**Евангелизм** - кейбір протестанттық секталардың жеке қайта тууға және құтқарылу құралы ретінде Христостың өлімі арқылы күнәдан арылуға сенімі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Эргометрия

**Эргометрия, жұмыскерлікті өлшеу** - арнайы механикалық құрылғыларды пайдалануға негізделген адам тарапынан атқарылатын дене жұмысын өлшеу әдici.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Қыстау қарлығашы

200px|right

**Қыстау қарлығашы** () - нағыз қарлығаштар тұқымдасына жататын құс. Дене тұркы шамамен 20 см-дей. Арқа жағы мен кеудесіндегі жолақ қара көк түспен алмасып тұрады, маңдайы мен тамағы сарғылт, қарыны әк немесе тат тәрізді. Шеткі бағдар қауырсындары жіңішке және серпімді өрметәрізді. Еуразияда, Солтүстік Африкада және Солтүстік Америкада тараған; ТМД-да барлық жерде кездеседі орманды тундрадан оңтүстіке далалық аймақтарға қарай. Шағын елді-мекендердің құрылыстарына ұя салады. Тостағанға ұқсас ұяларын төбеге іліп орналастырады. Балапандарын жаздың аяқ жағына қарай шығарады, оңтүстік аймақтарда екі рет, солтүстікте, бір рет.

## Дереккөздер


Санат:Қарлығаштар
Жарылқасын Аманұлы

**Жарылқасын Аманұлы** - 1938 жылы 5 наурызда Жамбыл облысындағы Талас ауданында туған.

Алматы сауда техникумын (1958), Мәскеудің сауда институтын бітірген (1965).

Кейін көп жылдар сауда саласында, аудандық комсомол комитетінде қызмет істеген. 1974 — 1991 жылдары шығармашылық жұмыспен айналысты. 1991 — 1994 жыылдары «Ислам шапағаты» газетінің Бас редакторы, 1994—1995 жылдары «Қаржы-қаражат» журналы Бас редакторының орынбасары қызметтерін атқарған.

Қазір Республикалық «Ұлы дала» қоғамдық бірлестігінің төрағасы және Республикалық «Бәйдібек баба» қоғамдық қорының президенті.

## Шығармалары
«Жас керуен» (1969, ұжымдық), «Көкпар» (1970), «Жастық жалын» (1971), «Ынтызар жүрек» (1976), «Нұрлы әлем» (1978), «Құрыш қолдар» (1980), «Алатау аясында» (1984), «Шақырады кең дала» (1986), «Асуым, алғы күндерім» (1987), «Өмірімнің өрнегі» (1988), «Қоңыраулы керуен» (1990), «Ақ бата» (1992) өлең кітаптары, сондай-ақ «Қарасай баһадүр» (1998) атты прозалық кітаптары жарық көрген. «Жылыстап кеткен жылдарым» (2005), «Ақын да мен, сал да мен, сері де мен» атты ән-күйлердің жинағы (2008) шыққан. Жоғарғы оқу орындарына, арнайы музыкалық оқу орындарына арналған оқулық шығарған. Республикалық поэзия конкурстарының 4 дүркін жүлдегері,

## Жетістіктері
Жамбыл облысының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:1938 жылы туғандар
Еуропеизм

**Еуропеизм** - Еуропалық құрлық елдері халқының тарихи тағдырының құндылықтар жүйесі, мәдениетінін жалпылығы.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Еуропалық қауіпсіздік

**Еуропалық қауіпсіздік** — Еуропадағы бейбітшілік және қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша шаралар кешені.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Этиопатогенез

**Этиопатогенез** - аурудың пайда болу себептepi және даму механизмі туралы білімдер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Еуропалық қоғамдастықтар

**Еуропалық қоғамдастықтар** - үш ресми тәуелсіз бірақ өзара байланысты аймақтық экономикалық ұйымдар бірлестігі. 1951 ж. құрылған Еуропалық көмір және болат бірлестігі (ЕКББ) 1957 ж. Еуропалық атом энергиясы бойынша (Еврат) қауымдастығы және Еуропалық Экономикалық Қауымдастығы (ЕЭҚ). 1965 ж. үш қауымдастыктың бірлескен органдары құрылды. 1992 ж. Маастрихт келісіміне қол қойылған соң Еуропалық Қауымдастыктар Еуропалық Одақ деп атала бастады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Еуропалық кеңес

**Еуропалық кеңес** — Еуропалық Одақтың маңызды органдарының бірі. Еуропалық Кеңестік мүшелері болып қатысушы-мемлекеттердің елбасылары мен үкімет басылары, сондай-ақ, Еуропалық комиссия төрағасы табылады, ал олардың орынбасарлары — сыртқы істер министрлері мен комиссияның мүшелерінің бірі болады.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа одағы
Еуразиялық

Еуразияшылдық - әлеуметтік-саяси және философиялық концепция, XX ғ. 20 жж. орыс эмигранттары арасында пайда болған концепция. 

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Еурокоммунизм

**Еурокоммунизм** - 1970 жж. ішінде Батыс Еуропа коммунистік партияларында болған саяси өзгерістерді білдіретін термин.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Еуропалық адам құқығы бойынша сoт

**Еуропалық адам құқығы бойынша сoт** (*адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот* деп те жазылады, , ) — міндеттерді сыйлауды қамтамасыз ету мақсатымен Еуропалық адам құқықтары мен негізі бостандықтарын қорғау туралы конвенциямен құрылган екі органның бірі (адам құқықтары бойынша Еуропалық комиссиямен қатар).

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
У

thumb|«Сүйекпен сүйегінің» белгісі әдетте улы заттарды белгілеу үшін қолданылады
**У** - аз мөлшерде болғанымен, ағзаға түскен жағдайында, улану немесе өлім туындататын зат.

У – дене салмағына шаққанда өте аз мөлшерде әсер етсе де, организмнің тіршілік әрекетінің бұзылуына улануға, түрлі ауруларға және патологиялық жағдайларға, сонымен бірге өлімге әкеліп соғатын зат. Өндірісте уларды токсиканттар деп атайды. Шығу тегі билогиялық уларды токсиндер деп атайды.
Улар мен олардың әсер ету әрееттерін токсиндік әрекет токсикология зерттейді. Шығу тегі биологиялқ уларды токсинология зерттейді токсикологияның бір тарауы ретінде қарастырылады.

## Тағы қараңыз
* Өндірістік у

## Дереккөздер


Санат:Улы заттар
Еуропалық экономикалық қауымдастық

**Еуропалық экономикалық қауымдастық** (ЕЭҚ) - 27 батыс еуропалық елдерді қамтитын, интеграциялық топ.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Евфункционалды

**Евфункционалды** - қызмет етіп тұрған әлеуметтік жүйені қолдау немесе оның тиімді жұмыс істеуіне ықпал ету.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бақылау бірлігі

**Бақылау бірлігі** - ақпарат жинау тікелей бастау алатын бас жиынтықтың элементі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бірреттілік

**Бірреттілік**, жалпылық ерекшелік - әлемнің әртүрлі объективтивті байланыстарын, сондай-ақ, бұл байланыстарды тану сатыларын білдіретін философиялық категориялар.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Бірауыздық принцип

Бірауыздылық өзаралық немесе бағытталған өзаралық - тікелей түрде болмайтын отбасылар, топтар, т.б. арасындағы әлеуметтік алмасудың (мысалы, қалыңдық ретінде әйелдермен) жалпыланған үлгісі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Өндірістік у

**Өндірістік у** — белгілі бір жағдайларда (мысалы жұмыс аумағы ауасы үшін шекті-рауалы концентрациясынан асып кеткен жағдайда), кәсіпорын қызметкерлерінің улануын туындатуы мүмкін, өндірістің бастапқы аралық, жанамалы немесе соңғы өнімі болып саналатын у.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Өндірістік улар және олармен улану 

Санат:Медицина
Гипергамия

**Гипергамия** - некеде тұрған әйелге күйеуінің кастасына өту мүмкіндігі берілетін (*керісінше емес*) каста ішіндегі үрдіс.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Гиперинфляция

**Гиперинфляция** - бағалар тез және анық өсетін инфляцияның шекті түрі. Мұндай жағдай ақша бірлігінің кенет құнсыздануына, төлем айналымының бей-берекет кетуіне және қалыпты шаруашылық байланыстарының бұзылуына апарып соғады. 
left|thumb|250 миллион рубль
## Гиперинфляцияның пайда болу себептері және салдары
Ол ақшаларға сенiмнiң жоғалтуы артынан тауар-ақша айналы және елдiң қаржы жүйесiнiң күйреуiне бағытталғандығынан, ақшаның гиперинфляция жеке түрлерге ерекшелейдi. Ақшалар құнның шарасы, үндеудi құрал, қорландыру қаражаттар, төлеудi құрал сияқты экономикадағы өз табиғи рөлдерiн жоғалтады.

Гиперинфляцияның мерзiмi мемлекеттегi дағдарысты білдіреді. Гиперинфляция мемлекеттiң парыздары бойынша дефолт қоса жiберуге, мүмкiн еместiк артынан жаппай банкроттықтар, айырбастың максимал үлкеюi және тұрғынның қазына, кедейленуiн қолданудың бас тартуы жинақталуына әкеледі.

Мысалы, ақша айналым Ресейде азамат соғысы уақытында гипернифляция барысында немесе Германия 1920-шi жылдарында заттай айырбасқа орын жиi жол бердi. Баламалармен iшкi құны мемлекеттiк саясаттан тәуелдi болмайтын өтiмдi тауарлар сөз сөйлейдi: еркiн айналыстағы ақша, бағалы металлдар, (арақ, темекi, қант) кейбiр тауарлар. Салдармен (XX ғасырда жиiрек және 2008 жылдың дағдарысына дейiн бұл Ақш доллары болды) шетелдiк валюта операциялар үшiн елдiң iшi кең қолданылатында немесе жеке салалар, ұлттық валютаның шейiн толық ығыстыру экономиканың долларизациясы бола алады. Әдiстiң бiрлерiнiң ақшаның рабайсыз құнсыздануының заманына жинақтарының сақтаулары құрылымдар ақырын тұрғызу үшiн құрылыс материалдарының (Түркияда қалай) сатып алуы қандай болмасын бола алады. Мұндай бiтпейтiн құрылыс тауарға ақшалай артықшылықтар салуға мүмкiндiк бередi - кiрпiш, қажетсiз келесi олардың сату қалған цемент оларды үшiн әрдайым қолдануға болады.

## Дереккөздер


Санат:Макроэкономика
Санат:Экономикалық дағдарыстар
Жарықтық

**Жарықтық** - жарық көзінің белгілi бip бағытта сәуле таратуымен сипатталатын жарық шамасы. Жарықтықтың СИ системасындағы өлшемі:
: B(\theta)=\frac{dI(\theta)}{d\sigma\cos\theta}

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Таңдау бірлігі

**Таңдау бірлігі** - таңдамалы жиынтыққа таңдауға арналған элементтер.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Деполяризация

**Деполяризация** - жасушаның физиологиялық тыныштық күйіндегі, оның цитоплазмасы мен жасушаның сыртқы сұйықтығы арасындағы потенциалдар айырымының төмендеуі, яғни тыныштық потенциалының төмендеуі. Пассивті деполяризация мембрана арқылы әлсіз шыға беріс бағыттағы, (анод - ішінде, катод - сыртында) электр тоғының өту кезінде пайда болады, және мембрананың иондық енудін өзгерістерін туғызбайды. Белсенді деполяризация мембрананың Na+ иондарыны өткізгіштігі жоғарлағанда немесе оның К+ иондарына өткізгіштіп төмендегенде туындайды. Әрекет потенциалы пайда болған жағдайда, натрийлік өткізгіштігін жоғары болуымен байланысты белсенді деполяризация, регенеративті сипаттқа айналады: деполяризация натрийлік өткізгіштікті жоғарлатады да, ал ол өз кезегінде деполяризация өсуіне әкеп соғады және т.б. Мембрананың ұзақ деполяризация натрийлік каналдар белсендігінің төмендеуіне әкеледі және есесіне, жасуша, (талшықтың) қозуынын төмендеуіне немесе жоғалуына әкелетін калийлік өткізгіштік артады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Семей Анисимов

**Семей Анисимов** - Шығыс Қазақстан облысындағы Предгорное селосында туған.

Өскемен, Семей педагогикалық техникумдарында, Ленинград Журналистика институтында оқыған.

1931 — 1933 жылдары Семей облыстық «Прииртышская правда» газеті редакциясының ауыл шаруашылығы бөлімінде мал шаруашылығы секторын басқарады. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Шығармашылығын өлеңмен бастаған ол прозада да қалам тартты.

Отызыншы жылдардан бастап оның әңгімелері баспасөз беттерінде жариялайды.

1968 жылы «Жазушы» баспасынан «Тайна Паралона Крутихина» атты повесі мен әңгімелері жинағы жарыққа шықты.

Қызыл Жұлдыз орденімен және бірнеше жауынгерлік медальдармен марапатталған.

## Шығармалары
Прииртышье. Стихи. А, ҚМКӘБ. 1954; Родничок. Стихи. А., ҚМ КӨБ, 1956; Современник. Поэма, стихи. А., ҚМ КӨБ, 1962; Тайна Паралана Крутихина. Повесть. А, «Жазушы», 1968; Сентябрь. Стихи. А., «Жазушы», 1980.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ ақындары
Гиперрационалдылық

**Гиперрационалдылық** - жүйелік деңгейдегі рационалдылықтың «*өмір әлемі рационалдылығын*» баса отырып біржақты қолданылуы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Гипостаздау

**Гипостаздау** - қасиет, қарым-қатынас, абастрактілі түсінікке, жеке болмысты жатқызу.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Бірқандылық

**Бірқандылық** - ортақ шығу тегінің болуын бейнелейтін туыстық термині. Бұл байланыс, сәйкесінше мәдени фактілерге қарағанда биологиялық фактілер әсерінен пайда болады (яғни, жұбайылық емес, ата-аналық, рулық қатынастар көмегімен).

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Церкария

**Церкария** - сорғыштардың дернәсілі. Денесінің артқы бөлігінде ұзын, бұлшықетті, қозғалғыш құйрықшасы бар, сол арқылы суда еркін жүзіп жүреді. Ол өз дамуын бір аралық иеде аяқтайды да суда адолескария айналады немесе келесі иесіне, (омыртқасыздар, балықтар) еніп, метацеркариге айналады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Қарама-қайшылықтын бірлігі мен күресі заңы

**Қарама-қайшылықтын бірлігі мен күресі заңы** - материалистік диалектиканың «ядросы» болып табылатын, оның мәнін көрсететін шындықтың және оны адам ойлауымен танудын жалпыға ортақ заңы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Әлемнің бірлігі мен қарама-қайшылығы

**Әлемнің бірлігі мен қарама-қайшылығы** - әлемнің біртұтастығы оның материалдылығымен бейнеленеді, әлемдегі барлық заттар мен құбылыстар қозғалатын материяның бүкіл түрлері мен қасиеттерін білдіреді. Әлемде материяның нақты түрі, қасиеті немесе қасиеті мен өзара байланысының көрінісі болып табылмайтын ешқандай зат жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Табиғи экономика

**Табиғи экономика** - ақша мүлдем жоқ немесе жетіспейтін, адамдар бәрін өздері үшін өндіретін, сауда дамымаған экономика. Термин енді «табиғи» сөзінің мәселелілігіне және мұндай қоғамның болуының күмәнділігіне байланысты аз қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы