open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сталинге сыйлық (фильм)

**Сталинге сыйлық** — 2008 жылы шыққан тарихи фильм.

## Шығу тарихы
Фильмнің идеясын кезінде актер Меңтай Өтепбергенов жүрген жерінде айтып жүріпті. Режиссер Конопольскиймен бірігіп осы идеяны жүзеге асырмақ болып, олар біраз жұмыс та жасапты. Мәскеуден Павел Константинович Финді шақырып, ол тұтас сценарийін жазып шығады. Қаражат қолбайлау болып, фильм сценарийі тағы екі-үш жыл «шаң басқан архивте» жатып қалады. 

Кейіннен продюсер Әлия Увальжановаға «Сталинге сыйлық» туралы идеяны айтқанда ол қаржы табу мәселесін бірден қолға алады. Нәтижесінде Борис Чердабаев сценарийді толайым сатып алып, фильмнің барлық шығынын өз мойнына алады. Осы кезде «фильмді кім түсіреді?» деген мәселе кесе көлденеңдейді. Б.Чердабаев Рүстем Әбдірашевке жауапкершілікті жүктегенімен, сценарий авторы П.К.Финнің Рүстемге деген күмәні басым болады. Алайда «Қаладан келген қызды» көріп шыққаннан кейін Финнің көзқарасы өзгеріп, «Сталинге сыйлықты» қазақ режиссеріне сеніп тапсырады...

## Рөлдерде

* Дален Шинтемиров — *Саша*
* Екатерина Редникова — *Верка*
* Нұржұман Ықтымбаев — Қ*асым*
* Александр Баширов — *[[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі|МҚМ]] майоры*
* Бақтияр Қожа — *Балғабай*
* Вальдемар Шчепаняк — *Ежи Домбровский*
* Давид Маркиш — *ересек Саша*
* Қасым Жәкібаев — *шаман*
* Әсел Сәдуақасова — *қазақ қызы*
* Лейла Сальменова — *қазақ қызы (фильмнің соңында Абайдың өлеңін оқыды)*

## Марапаттары
Жыл сайынғы өткілетін «Синемас Азия» фестивалінде бүкіл Азия елдерінен қатысқан жүздеген картинаның ішінен небәрі 11 фильмді іріктеп, фестивальге лайық деп тауыпты. Сол 11-дің ішінен бас жүлдені жеңеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан драма фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:Ресей драма фильмдері
Санат:Польша драма фильмдері
Санат:Израиль драма фильмдері
Санат:2008 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Рүстем Әбдірашев фильмдері
Екібастұз көміршілерінің ереуілі

**Екібастұз көміршілерінің ереуілі** (1903 ж.) — Екібастұз көміршілерінің 20 ғасыр басындағы наразылық қимылдары. Екібастұз көмірін өндіріп, оны Ертістен Омбыға жеткізіп тұрған «Воскресен» акционерлік қоғамы 1903 жылға қарай дағдарысқа ұшырады. Оған Транссібір темір жолы құрылысының шығыс жаққа асып кетуі және Кузбасс, Судден көмір кендерінің ашылуы себеп болған. Бір жылдай еңбек ақыларын ала алмаған 300-ден аса көмірші ереуілге шығады. Көміршілердің 85-і қазақтар болатын. Көпес Деров бастапқыда ереушілерді айламен тоқтатады.

Екібастұздың алғашқы молдасы қанжығалы руынан болғандықтан, ол қазақ десятниктеріне молданы қаржас руынан сайлауды үсынып, қазақтар арасына іріткі салады. Көтерілісшілер өзара жақ-жақ болып екіге бөлінеді. Көтерілістің алғашқы мақсаты жайына калады. Кейін олар Ақсу пристаны жұмысшыларына қосылып, уезд, облыс әкімдеріне хат жолдап, қоғамнан жұмысшыларға тиесілі қаржыны төлеуді талап етеді. Сол жылдың күзінде жергілікті үкімет органдары Екібастұз жұмысшыларының талабын қанағаттандыру үшін 25,5 мың рубль бөлуге мәжбүр болады. Екібастұз көміршілерінің ереуілі саяси сипатта болмағанымен, қазақ жерінде жүмысшылардың топтасып бас көтеруінің алғашқы көрінісі болды.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихы
Санат:Жұмысшы қозғалысы
Ежелгі Үйсін жері

**Ежелгі Үйсін жері** — ежелгі үйсін ұлысының ту тіккен жері — Іле аңғары мен Жетісу — Еуразияның қолқа жүрегі, байырғы Ұлы жібек жолындағы тоғыз жол торабы. «Ежелгі Үйсін жері» деген тіркес (көне Қытай тілінде «У-Сунь-Гу-Ди» немесе «У-Сунь-Жю-Ди») Қытайдың тарихи жылнамаларында жиі қайталанады. Ол географиялық жағынан Жетісу өлкесі мен Ыстықкөл маңы және Шығыс Түркістанның солтүстігі мен батысын меңзейді. Оның үстіне табиғаты мен климаты малшылыққа да, егіншілікке де аса қолайлы. Сондықтан да Үйсін үлысының мал-жаны тез көбейіп, мемлекетінің қуаты ерекше күшейген.

Ұлыстың астанасы болған Чигу-чен (Шығу) қаласы археологиялық жағынан әлі толық дәлелденбесе де жазба деректер бойынша Ыстықкөл төңірегінде болған деп топшыланады, сондай-ақ ол өз кезінде Орта Азиядағы елеулі халықаралық саяси орталық және сауда орны болған. Қытай жылнамаларында Естеми (Есиемес) қаған Батыс Түрік қағанатының ордасын «Ежелгі Үйсін жерінде құрды» деген естеліктер көп жерден кездеседі. «Ежелгі Үйсін жері» — қола, сақ заманынан бері көшпелілер мәдениеті мен өмір салтының пайда болып, қалыптасқан құтты бесіктерінің бірі.

Санат: Тарих
Тұмар

**Тұмар** - зиянды тылсым күштерден, тіл-көзден сақтайды деп сенген ежелден келе жатқан қазақ халқының бұйымы. Тұмар сөзінің этимологиясы көне түркі *тума* және *йер* тіркесінен "туған жер" мағынасын береді. Яғни, көне түркілер тұмарға туған жердің топырағын салып жүрген.

Ислам дінінің әсерімен, тұмарға туған жердің топырағын салу ығыстырылап, орнына Құран аяттары жазылған қағаз салу белең алған. Тұмарды әдетте діни ғұламаларға жаздырып алып, былғарымен қаптап, бойға тағып жүреді.

## Тұмар атаулары
Тұмар атаулары жасау барысында қолданылатын материалына, сәндікке тағуына және безендіру әшекейіне байланысты қалыптасқан.

### Түрлеріне байланысты атау түрлері

* ***Жастық тұмар*** - төрт бұрышты түсті металдан жасалған көркемдік тұмар.
* ***Қиық тұмар*** - сәндікке мойынға тағылатын жалтырауық заттардан істелген тұмар.
* ***Лағыл тұмар*** - лағыл таспен безендірілген тұмар.
* ***Сіркелі қолтық тұмар*** - бетіне сіркелеп өрнек салынған тұмар.
* ***Алтын тұмар*** - күміс бетіне сіркелеп алтын жалатылған тұмар.
* ***Тұмарша*** - асыл тасты күмістен жасалған, мойынға тағылатын әшекейленген тұмар.
* ***Тіллә тұмар*** - алтынмен қапталған тұмардың бір түрі.

## Басқа түрлері
Әлемде әрбір халыққа тән тұмар тағу және оның күшіне сену дәстүрі бар. Қазіргі заманға сай сан алуан тұмар атаулары баршылық.

## Дереккөздер
 

Санат:Магия
Санат:Наным
Жылқышы

**Жылқышы** сөзі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:
* Жылқышы (малшы) - жылқы малын бағатын адам;
* Жылқышы (құс) - татреңтәрізділер отрядына жататын құс (кейде тырдуды да солай атайды);
* Жылқышы (тау) - Оңтүстік Маңғыстау үстіртінде, Қарақия ауданында орналасқан тау;
* Жылқышытөбе - Қызылорда облысындағы төбе;
* Жылқышы Ақтайұлы - Қытайдағы қазақ қайраткері, шешен.
* Жылқышы асуы - Қытайдағы Алтай өлкесіндегі асу;
* Жылқышы хүрэн - Қытайдағы Алтай өлкесіндегі жер атауы.
* Жылқышы (орман шалшықшысы) - ұзын тұмсықты, шымыр денелі, сары қауырсынды кішкене құс.
Абразивтер

thumb|right

**Абразивтер**, **түрпілі материалдар** (лат. abrasіo — қыру), абразивтік материалдар — темірден, ағаштан, шыныдан, пластмассадан және басқа да материалдардан жасалған бұйымдарды механикалық өңдеу (тегістеу, үйкеу, қайрау және т.с.с.) үшін кесек түрінде немесе ұнтақталған қалпында пайдаланылатын қатты тау жыныстары және минералдар (табиғи және жасанды). Табиғи түрпілік материалдар – алмас, корунд, зімпара, анартас, кварц, көбіктас; жасандылары – электрокорунд, карборунд, синтетикалық алмас және т.б.

Ертеден-ақ материал өндеуге табиғи Абразивтер (шақпақ тас, зімпара, гранат, пемза, корунд, алмас) қолданылды. Ал 19 ғасырдың аяқ шенінен бастап бұл мақсатқа жасанды Абразивтер (электркорунд, кремний карбиді, бор карбиді, монокорунд, синтетикалық алмас т.б.) жұмсала бастады. Абразивтердің қаттылығы алмас пирамиданы сыналатын материалға батыру арқылы анықталады (мысалы, кварцтың қаттылығы 11 000–11 300, электркорундтың қаттылығы 18 000–24 000, алмастың қаттылығы 84 250–100 000 мН/м2).

Абразивтердің қырғыштық қабілеті зат ажарлау үстінде абразив түйіршіктердің мұқалғанға дейінгі түсетін массасымен анықталады. Осы қабілетіне қарай Абразивтер мына ретпен орналасады: алмас, бор нитриді, кремний карбиді, монокорунд, электркорунд, зімпара, кремень. Абразивті материалдардан а б р а з и в т і  а с п а п т а р жасалады. Олар негізінен берік және солқылдақ болып негізгі екі типке бөлінеді. Берік абразивті аспаптарға ажарлауыш дөңгелек, қалпақша, сегмент пен қайрақ, ал солқылдақ абразивті аспаптарға ажарлауыш қабықша және одан жасалған бұйымдар жатады. Абразивті аспап жасау технологиясы байластырғыш материал дайындау, абразив массасын араластыру, қалыпқа түсіру, термиялық және механикалық өңдеу, беріктігі мен қаттылығын сынау жұмыстарынан тұрады.

Тиісті пішінге келтіру үшін абразивті аспаптар механикалық өңдеуден өтеді. Абразивті аспаптардың 12 000 түрі бар, олар 750 типке бөлінеді. Бүгінде түрімен, пішінімен, құрылымымен және қаттылығымен ерекшеленетін 250 000-нан астам абразивті аспаптар жасалып шығарылды. Абразивті аспаптар машина жасаудың әр саласында, әсіресе, подшипник жасауға, жаңа техникаларды, күрделі пішінді, қуыс бөлшектер мен түтіктерді, өзектерді механикалық жолмен ажарлауда кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Абразивтер
Бронхит

**Бронхит** — бұл өкпеге ауа баратын тыныс жолдарындағы немесе түтікшелердегі инфекция. Бронхит болғанда жөтелде шуыл болады, көбіне сілекей немесе қақырық түседі. Бронхит әдетте вирустан пайда болады, сондықтан оған антибиотиктер беруге болмайды. Антибиотиктерді егер бронхиттен оңалудың белгілері болмай бір аптадан артыққа созылған жағдайларда, өкпе қабынуының белгілері білінсе немесе өкпеңізде созылмалы аурулар болған жағдайларда ғана пайдаланыңыз.

Бронхитпен ауырған адамның қақырығында пневмококк, стрептококк, т.б. микроорганизмдер болады. Бронхит, негізінен, тұмау, көкжөтел, қызылша, т.б. аурулардың салдарынан пайда болады. Ауру көктем мен күзде күшейеді. Бронхиттің *жедел* және *созылмалы* түрі бар. Жедел Бронхитпен ауырғанда науқас тоңады, жиі есінейді, басы ауырады, даусы қарлығып, кеңірдегі жыбырлап, әуелі құрғақ, кейін қақырық араласқан жөтел жиі пайда болады. Дене температурасы көбіне қалыпты жағдайда сақталады. Жедел Бронхит негізінен 1 — 3 аптада толықтай жазылып кетеді. Жас балалар мен қарияларда Бронхиттің жедел түрі өте ауыр өтеді, тез ем қолданбаса, созылмалы түрге айналады. Созылмалы Бронхит — ұзақ уақыт шаң-тозаң, улы газ жұтқаннан, темекі тартқаннан, созылмалы өкпе ауруларының әсерінен өкпеде көп уақыт қан ұйып қалуының салдарынан дамиды. Науқас үнемі жөтеледі, кейде құрғақ, кейде сарғыш-жасыл түсті қақырық түседі. Жөтелдің жиілігіне байланысты кеуде шаншиды. Дене қызуы көтеріліп, әлсіздік пайда болады. Ауру асқынған кезде жатып емделу керек, науқас жатқан бөлменің ауасы құрғақ, таза әрі жылы болуы қажет. Дәрігерлердің нұсқауымен науқастың арқасына банка, кеудесіне қыша қағазын қояды; антибиотиктер, қақырықты түсіретін дәрі-дәрмек ішу қажет және физиотерапевтік, емдік гимнастика жүргізіледі. Науқас C витаминіне және ақуызға бай күшті тағамдармен тамақтанып, ащы тағамдарды, түрлі соустарды пайдаланбағаны жөн.

## Созылмалы бронхит

### Белгілері
* Сілекейлі жөтел болады, ол айларға немесе жылдарға созылады. Кейде жөтел күшейіп, ыстық көтеріледі. Осындай жөтелге шалдыққан адам, егер онда туберкулез немесе демікпе сияқты созылмалы аурулар болмаса, созылмалы бронхитпен ауыратын болуы кереқ
* Бұл ауру көбіне темекіні көп шегетін қарт адамдарға тән.

Созылмалы бронхит *[[эмфизема]]ға* соқтыруы мүмкін, ол өте ауыр, жазылмайтын дерт, мұнда өкпенің ұсақ ауа қалташалары істен шығады. Эмфиземамен ауыратын адамдардың дем алысы ауырлайды, әсіресе жұмыс істеп, қимылдағанда қиналады, оның кеудесі үлкен қапшыққа ұқсап қалады.
бөшке кеуде

Эмфиема созылмалы демікпеден, созылмалы бронхиттен немесе темекі шегуден болуы мүмкін.

### Емдеу жолдары
* Темекі шегуді тоқтатыңыз.
* Құрамында эфедрин немесе теофиллин бар демікпеге қарсы қолданылатын дәрілер қабылдаңыз.
* Созылмалы бронхитпен ауыратын адамдар әр салқын тиіп немесе тымау болып темпе-ратура көтерілген сайын ампициллин немесе тетрациклин ішуге тиіс
* Егер науқас адамға қақырығын түсіру қиынға соқса, ол су буымен дем алуы керек және сонан соң оған айтылған әдістер бойынша қақырықты түсіруге көмектесіңіз.

## Тағы қараңыз
* Бронхтық демікпе

## Дереккөздер

Санат:Бронх аурулары
Санат:Кәсіби аурулар
Санат:Бронхит
Гепатит

**Гепатит** (сары ауру) — бауырды зақымдайтын вирустық инфекция. Оны кей жерде "қызба" деп атағанымен, гепатит көбіне температураны көтермейді Бұл ауру жас балаларда жеңіл формасында өтеді, ал қарт адамдар мен екі қабат әйелдерде өте ауыр болады. Науқас әдетте, 2 апта бойы өте ауыр халде болады және ауырудан кейін 1 айдан 3 айға дейін қатты әлсірейді. (Мына адам көзінен сары кеткеннен кейін де 3 апта бойына сары ауруды басқаларға жұқтыра алады).

## Белгілері
*Асқа тәбеті болмайды, темекі де шеккісі келмейді. Көбіне бірнеше күн бойы тамақ ішпей қояды.
*Кейде оң жақ бауырының тұсы ауырады
*Дене қызуы көтерілуі мүмкін.
*Бірнеше күннен кейін көз сарғаяды.
*Тамақтан және оның иісінен лоқсып, құсады.
*Несептің түсі қызғылт-сары, ал үлкен дәрет — ақшыл болады.

## Емдеу жолдары

*Антибиотиктердің гепатитке еш пайдасы жоқ. Оның үстіне кейбір дәрілер бауырға одан сайын зиян келтіреді. Дәрілерді пайдаланбаңыз.
*Науқас демалып, көп сұйық ішуі керек. Егер тамақ ішкісі келмесе, оған апельсин, папайя және басқа жемістердің шырындарын беріңіз, бұған қоса сорпа немесе көкөністер организмді витаминдермен байытады.
*Науқас тамақ іше бастаған кезде тамақтың түр-түрін теңдестіріп беріңіз. Құрамында протеин аздау көкөністі және жеміс-жидекті көбірек қабылдағаны дұрыс. Құрамында протеині мол тағамдарды (ет, жұмыртқа, балық т. б.) көп бермеуді кеңес етеміз, өйткені бұл бауырға салмақ түсіруі мүмкін. Ауырғаннан кейін кем дегенде 6 ай бойы ішімдік ішпеңіз.

## Алдын алу
*Гепатит вирусы бір адамнан екінші адамға дәрет, лас су мен тағам арқылы тарайды. Ауруды жұқтырмау үшін науқас адамның дәретін көміп тастау немесе жағып жіберу керек және өзін таза ұстау керек Мұндай науқастарды күткен кезде оған жақындаған сайын қолды мұқият жуу қажет.
*Жас балаларда гепатиттің белгілері байқалмайды, бірақ олар ауруды басқаларға таратады. Гепатиттің алдын алуда жеке гигиена ережелерін қатаң сақтаудың ерекше маңызы бар.
*Аурудың белгілері жойылғаннан кейін кемінде 3 апта бойы ауруды басқаларға жұқтырмауға тырысыңыз. Жеке ыдыс пайдаланыңыз. Жыныстық қатынас жасамаңыз, тіпті презервативпен болса да, басқаларға дайындалған тамақтан аулақ болыңыз.

ЕСКЕРТУ: Гепатит стерилденбеген инемен шанышудан да тарайды. Әр қашанда пайдаланар алдында шприц пен инелерді қайнатып алыңыз (74—бетті қараңыз).

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Геморрой

thumb|250px|Геморрой бейнеленген суреттеме
**Геморрой** (кейде **көтеу**) — артқы шығу жолындағы варикоздық веналар, олар кішкентай түйіншек немесе ұсақ шар тәрізді болып білінеді. Олар кейде сыздап ауыртқанымен қауіпті емес Бұл веналар әйелдерде екіқабат кезінде пайда болады да кейіннен тарап кетеді.

## Емдеу жолдары
* Кейбір өсімдіктердің ащы шырыны сондай-ақ геморрой суппозиторлары геморройды сығып босатуға жақсы әсер етеді.
* Жылы судың ваннасыда геморройдан жазылуға септігін тигізеді.
* Геморрой іш қатудан болуы мүмкін. Сондықтан жеміс-жидектерді, сондай-ақ кассава, жарма түріндегі талшықты тағамдарды көбірек ішу керек.
* Геморрой тым үлкейіп кетсе, операция жасауға тура келеді. Мұндайда дәрігерге бару керек.

Егер геморройдан қан аға бастаса тығыз таза матамен қысыңыз. Егер қан тоқтамай қойса, дәрігерлік көмек сұраңыз. Ісінген вена ішіндегі ұйыған қанды алып тастау жолымен қанды тоқтатуға тырысыңыз.

ЕСКЕРТУ: Геморройды кесіп алып тастаймын деп әрекет жасамаңыз. Қанды мүлде тоқтата алмай, өлім қаупі төнуі мүмкін.

## Геморройдың алдын алу
Геморройға қарсы ең жақсы құрал — алдын алу. Ауруды әкелетін бейімдеуіш факторлар бар:

* Тұрақсыз дәретке шығу, іш қату немесе диарея үрдісі, дәретханада үлкен дәрет уақытында қатты күшенбеу немесе кітаппен ұзақ отырып қалмау;
* Ауыр физикалық жұмыс және керісінше қозғалыстың жетіспеушілігі, бір орында ұзақ отыру;
* Жүктілік және туу;
* Алкогольды асыра пайдалану; 

## Дереккөздер

Санат:Проктология
Санат:Асқазан-ішек жолының аурулары
Талма

**Талма** (құрысу) — Егер бір адам кенет есінен танып, қүлап, қалтырап-дірілдеп, селкілдеп жатса, мына адамның талмасы бар екен дейміз. Ал бұл шын мәнінде дененің құрысуынан болатын жағдай. Талма ми қызметінің бұзылуынан болады. Жас баладағы талмаға себепші — ыстықтың жоғары көтерілуі мен денеде сұйықтың күрт азаюы. Ересек адамдарда талма менингиттен, ми безгегінен немесе уланудан болады. Адам жиі тала берсе, ол қояншықпен ауыратын болуы мүмкін.

*Талманың нақты себебін анықтап, оны емдеңіз.
*Егер жас баланың ыстығы жоғары болса, оны салқын сумен түсіріңіз.
*Егер жас балада сұйықтың азаю белгілері болса, регидратпен баяу клизма жасаңыз. Дәрігер шақыртыңыз. Талған кезде аузына ештеңе салмаңыз.
*Менингиттің белгілері байқалса, тез ем қолданып, дәрігер шақыртыңыз.
*Церебралды безгектен сезіктенсеңіз, безгекке қолданыпатын дәріні шанышыңыз.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Тропиктік қызба

**Тропиктік қызба** — бұл ауруды көбіне безгекпен шатастырады. Ол вирустан пайда болады, ал вирустарды шыбын-шіркейлер таратады. Соңғы уақытта қызба әр түрлі елдерде кездесіп жүр, ол бір мезгілде кептеген адамдарды зақымдап, ыстық, жауынды маусымдарда індет туғызады. Адам тропиктік қызбамен бірнеше рет қайталап ауыруы мүмкін. Көбіне ауру анағұрлым ауыр 
формасында көрінеді.

## Белгілері
*Қалтырап, дірілдеп, кенеттен ыстық көтеріледі;
*Дене қатты ауырады, бас, тамақ ауырады.
*Адам өзін қолайсыз сезінеді, әлсірейді, үнжырғасы түсіп кетеді.
*3-4 күннен кейін оңала бастайды: ол бірнеше сағатқа, кейде екі тәулікке созылады.
*Сонан соң ауру 1—2 күнде қалпына қайта түседі, денесі берітіп кетеді, ол алғашында қолдың және аяқтың бастарына шығады.
*Сонан соң бөрітпе аяқ-қолдың жоғары жағына; бүкіл денеге (әдетте бетке шықпайды) жайылады.
*Оңтүстік-Шығыс Азияда Тропиктік қызбаның ушыққан формасы кездеседі, теріден шып-шып қан шығады (ұсақ қара дақтар пайда болады) немесе қауіпті ішкі қан кету болады.

## Емдеу жолдары
*Ауру дәрілер қолданбай-ақ өзінен-өзі кетеді;
*Демалу, көп сұйық ішу керек және ауру мен ыстыққа қарсы ацетаминофен (бірақ аспирин емес) қабылдаңыз.

## Алдын алу жолдары
Безгек ыстық жаңбырлы маусымдарда жиі болады. Бірақ күш-жігер жұмсап, оны болдырмауға болады Барлық алдын алу шаралары жедел іске асырылуға тиіс
#Өзіңізді шыбын-шіркей, масадан аулақ ұстаңыз. Олар жоқ жерге немесе масаханада үйықтаңыз. Баланың бесігін маса кірмеу үшін жұқа матамен жауып қою керек.
#Безгектен сезіктенсеңіз жедел емдеуге кірісіңіз. Сіз емделіп, сауыққаннан кейін сізді шаққан шіркей басқаға ауруды таратпайды
#Осы ауруды емдейтін органдармен, олардың өкілдері сіздің ауылыңызға келген кезде, ынтымақтасып жұмыс істеңіз. Егер сіздің отбасы мүшелерінің бірінің ыстығы көтерілсе, оларға бұл жөнінде хабарлап, айтыңыз және олардың қан алып, анализ жасауына мүмкіндік жасаңыз.
#Шіркейлерді және оның ұрықтарын құртыңыз. Шіркейлер лас суда тез көбейеді. Тоғандарды, шұңқырларды, лас су жиналып қалатын ескі банк немесе құтыларды тазартыңыз. Шіркейлер көбеюі мүмкін барлық су тоғандарын немесе батпақты құрғатыңыз. Құмдарды бамбук қадаларымен толтырыңыз.
#Безгекке қарсы дәрілерді ұдайы пайдалану арқылы безгекті болдырмауға болады немесе оның таралуын елеулі түрде азайтуға болады.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Санат:Тропиктік аурулар
Ар (аудан)

**Ар** (белгілеу: **а**;  — аудан) — ауданның өлшемдердің метрлік жүйесіндегі өлшем бірлігі.
:1 ар = 100м² = 0,01 га

Санат:Аудан өлшем бірліктері
Антисептика

**Антисептика**. Науқастың органдары мен тканьдеріндегі микробтарға қарсы бағытталған, химиялық, механикалық, физикалық және биологиялық әдістер көмегімен жүргізілетін шаралар жүйесі
; хирургиялық құралдарды және түрлі жаралардағы микроағзалары құртуға бағытталған кешенді шаралар.
## Антисептикалық заттар
# микробқа қарсы қолданылатын заттар (мыс., бор қышқылы, марганецті қышқыл калий, бриллиантты көк дәрі т.б. ерітінділер). Оларды теріге, кілегей қабыршаққа жағады не жарақаттарды жуады. 
# Ағашты, пластмассаларды, тоқыма бұйымдарды, былғарыдан жасалатын заттарды, сондай-ақ азық-түлікті микроорганизмдердің бұзуынан қорғау үшін қолданылатын химиялық заттар (мыс., фенолдар мен олардың туындылары, креозот, бензой қышқылы т.б.). Олар қорғалатын материалдарға сіңіріледі, бетіне жағылады немесе олардың құрамына қосылады.
## Дереккөздер


Санат:Антисептиктер
Өзен соқыр

**Өзен соқыр** ( немесе ) — бұл инфекция ұсақ құрттардан пайда болады, олар адамнан адамға қара шыбын (симулидтер) деп аталатын өте ұсақ бүкір шыбындардың немесе масапардың шағуы арқылы тарайды

Тараған жерлері: Африка, Оңтүстік Мексиканың кейбір аудандары, Орталық Америка, Оңтүстік Американың солтүстігі.

## Белгілері
*Қара шыбын шағып, организмге құрт енгеннен кейін бірнеше айдан соң тері астында бітеу жара пайда бола бастайды бұл жара американдықтардың басына және кеудесінің жоғарғы жағына, ал Африкада кеудеге, кеуденің төменгі бөлігіне және санға шығады. Әдетте жаралар көп болмайды — 3—6 түйір ғана болады. Олар жайлап есе бастайды, аумағы 2—3 сантиметрге жетеді, ауырмайды.
*Құрттардың личинкалары таралып, дене қыши бастауы мүмкін.
*Арқа, иық, сан буындары немесе бүкіп дене ауырады.
*Шаптың лимфотүйіндері ісінеді.
*Арқаның немесе іштің терілері қалыңдап, апельсин сияқты үлкен түйіншек пайда болады. Оны керу үшін теріге бір жақ қырынан жарық түсіріп қарау керек.
*Егер ауруды емдемесе, қарт адамдардағыдай теріні әжім басады. Ақ таңдақтар мен ұсақ-ұсақ нүктелер аяқтың алғы бетінің төменгі бөлігінде пайда болуы мүмкін. Аяқ және кеудеге құрғақ бөрітпе шығады.
*Көз аурулары көбіне көзден айырылуға әкеп соқтырады. Алғашқыда көз қызарады, көп жас ағады, сонан соң иритистің белгілері көрінеді, кедір-бұдырланып тұрады. Ақырында, тыртықтардың катарактаның, глаукоманың немесе басқа да аурулардың салдарынан адам соқыр болады.

## Емдеу жолдары
Көзді аман сақтау үшін емді ерте бастаудың үлкен маңызы бар. Бұл ауру көп тараған жерлерде оның алғашқы белгілері білінісімен адамдар тексеріліп, дәрігерге барып емделеді.
# Ивермектин (мектизан)— өзен соқырдың ең жақсы емі. Оны жергілікті емдеу мекемесінен тегін алуға болады. Диэтилкарбамазин мен сурамин де өзен соқырды емдеуге пайдаланылады, бірақ ауру асқынып кетсе олардың кейде пайдасынан зияны көп бола-ды. бұл дәрілерді медицина қызметкерлерінің бақылауымен қабылдау қажет.
#Антигистамин қышуды азайтады (386-бет).
#Бітеу жараларды хирургиялық жолмен ертерек алып тастау организмдегі құрттарды азайтады.

## Алдын алу
# Қара шыбындар ағыны қатты суларда өмір сүреді. Ағынды су тоғандарының жағалауын шөп-шалаңдар мен өсімдіктерден тазарту шыбындардың азаюына көмектеседі.
# Ашық ауада, әсіресе күндіз, үйықтамаңыздар, себебі бұл шыбын адамды күндіз шағады.
+ Қара шыбындарды жоюға бағытталған шараларды жүзеге асыруға жәрдемдесіңіздер.
**Көзіңнің шырағы сөнбесін десең — аурудың алдын ал, ол аурудың жайылу өрісін де тарылтады.**

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Паразиттік індеттер
Санат:Тропиктік індеттер
Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Миға қан құйылу

**Миға қан құйылу.** Қарт адамдарда есінен танып қалу немесе миға қан құйылу мида қан бітелуі пайда болуынан және ми ішіндегі қан құйылудан болады. Адамның қан қысымы көтеріліп, қан тамыры зақымдалады. Адам аяқ астынан құлайды, есінен танады. Беті қызарып, қорылдай бастайды, тамыр соғысы біресе жиілейді, біресе бәсеңдейді. Осылай ессіз күй бір сағаттан бірнеше күнге созылады.
150px|нобай|оңға|Мидың артқы жағына қан құйылу
Егер адам тірі қалса, көбінесе сөйлеу мүшелеріне, көзіне, есту мүшелеріне зақым келеді немесе бетінің бір жағы мен денесі жансызданып сал болып қалуы мүмкін. Ал ауру онша қатаң болмай, ұстап қалған жағдайда мұндай белгілер ес-түсінен айрылмай-ақ пайда болады да, бірқатар уақыт өткен соң қалпына келеді.

## Емдеу жолдары
Ауру адамды бетін төмен қаратып жатқызу керек. Егер ес-түссіз жатса, түкірігі немесе құсығы өкпесіне кетіп қалмайтындай етіп басын қисайтып жатқызу керек. Ес-түссіз жатқан адамға тамақ, су немесе дәрі беруге болмайды. Дереу дәрігерге қаратыңыз .
Егер ауру ұстаған адам жартылай сал болып қалса, таяқпен жүруге және сау қолы арқылы өзін-өзі күтуіне көмектесіңіз. Оған ауыр зат көтеруге және ашулануға болмайды.

## Алдын алу
#Құнарлы тамақ ішіңіз, майлы және тұзды тамаққа әуестенбеңіз. Артық салмақ қосу немесе семіру зиянды.
#Ішімдік көп ішпеңіз.
#Темекі тартпаңыз.
#Дене және ой еңбегін қатар пайдаланыңыз.
#Дұрыс демалуға, ұйықтауға дағдыланыңыз.
#Өмірде кездесетін қиындықтарда өзіңізді дұрыс ұстай біліп, мәселені дұрыс шешуге үйреніңіз, күйгелек болмаңыз.

Ескерту: Егер жас немесе орта жастағы адамда ешқандай ауру ұстамай-ақ, бетінің жартысы жансызданып, сал болып қалса, онда бұл бет жүйкесінің уақытша сал болып қалуы (Бепл салы). Бұл ауру бірнеше аптадан немесе айдан кейін өзінен-өзі кетеді. Бұл аурудың себебі әлі белгісіз. Ешқандай емнің бұған керегі жоқ, бірақ компресс қою көмектеседі. Егер бір көзіңіз жұмылмай қалса, оны зақым болудан немесе құрғап қалудан сақтау үшін түнге қарай дәкемен жауып қойыңыз.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Инсульт
Санат:Мидың зақымдалулары
Вильнюс

**Вильнюс** ( ) — Литваның ең ірі қаласы, елдің астанасы, халық саны 555,613 (847,954 - қала маңын қосқанда) as of 2008.

## Халықаралық қарымқатынасы

### Бауырлас қалалар

Вильнюс 14 қаламен бауырлас, одан бөлек тағы 16 қаламен әріптестік келісімшарт жасалған.

## Дереккөздер

Санат:Вильнюс
Санат:Еуропа елордалары
Санат:Литва қалалары
Бауыр циррозы

**Бауыр циррозы** — бауыр паренхимасының фиброзды дәнекер ұлпамен қайтымсыз алмасуымен сипатталатын бауырдың созылмалы ауруы.

## Этиологиясы:
Бауыр циррозының дамуына ықпал етуші факторлар:
* Ішімдікті ұзақ уақыт тұтыну (70-80% жағдайда кездеседі)
* Вирусты гепатиттер В,С және Д (30-40% жағдайда)
* Паразиттік инфекциялар 
* Сирек жағдайда өт жолдарының аурулары (бауырлық немесе бауырдан тыс), әртүрлі химиялық гепатотоксиндер, дәрілік интоксикациядан дамуы мүмкін. 
* Тұқымқуалайтын зат алмасулық бұзылулармен (гемохроматоз,гепатолентикулярлық дегенерация, альфа-1 антитрипсин жеткіліксіздігі) және портал көктамыры (венасы) жүйесіндегі окклюзиялық процесстермен (флебопорталды цирроз) дамуы мүмкін.
*  Науқастардың 10-35%-ында этиологиялық себептері түсініксіз болып келеді. 

## Белгілері
Бауыр циррозының негізгі жалпы белгілері:
* дене салмағының жоғалтуы; 
* іштің ыңғайсыздығы (дискомфорт);
* әлсіздік, шаршағыштық;
* нәжістің бұзылуы (диспепсия)
* буындардағы ауырсыну;
* тәбеттің төмендеуі, жүрек айну;
* оң жақ гипохондриядағы ауырсыну мен ыңғайсыздық;
* алақан мен аяқтардағы қызару белгілері;

Ер адамдарда жиі кездесетін клиникалық белгісі: сүт безіндегі патологиялық ұлғаю (гинекомастия).
* Қан аралас құсық пайда болады. 
* Ауыр жағдайларда табан ісінеді, іші сұйыққа толып сыртқа кернеп кетеді. 
* Көз бен терінің сарғаюы орын алады.

## Алдын алу
Асқынған циррозды емдеу қиын. Көптеген адамдар асқынған цирроздан қайтыс болады. 
#Ішімдік қолданбау. Ішімдіктің бауырды бұзатынын ескеріңіз.
#Мүмкіндігінше жақсы тамақ ішіңіз: көкөністер мен жеміс-жидектер, аздап протеинді пайдалануға да болады. Бірақ протеинді тамақтардың ішінде: ет, жұмыртқа, балық, т. б. көп әуестенбеңіз, себебі бұлар ауру бауырдың жұмыс істеу қызметін қиындатады.
#Циррозбен ауырып жүрген кезде ісік пайда болса, тұзды тамақтан мүлдем аулақ болыңыз.

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Бөрітпе сүзек

**Бөрітпе сүзек** — іш сүзегіне ұқсас ауру, бірақ одан айырмашылығы бар. Оның инфекциясы биттің, кененің, егеуқұйрықтың немесе бүргенің тістеп-шағуынан тарайды.

## Белгілері
*Бөрітпе сүзек қатты салқын тиген сияқты болып басталады. Бір аптадан және одан да кейінірек қалтыратып, ыстық пайда болады, бас, бұлшық еттер мен кеуде ауырады.
*Ыстық көтерілгеннен кейін бірнеше күннен соң алғашында қоптықтың астында, аяқ-қолға, сонан соң бүкіл денеге бөрітпе шығады (бірақ бетке, қолдың және аяқтың бастарында бөрітпе болмайды). Берітпе ұсақ-ұсақ болып көгеріп, қаптап тұрады. Ыстық екі апта тұрады, кейде одан ұзаққа созылады.
*Бөрітпе сүзек балаларда жеңіл түрінде өтеді де, егде адамдарда ауыр болады. Әсіресе бөрітпе сүзек індеті өте қауіпті.
*Егер бөрітпе сүзек кенеден тараса, оның шаққан орнында үлкен, жанға бататын жара пайда болады, лимфа түйіндердің айналасы ісіп, ауырады.

## Емдеу жолдары
*Бөрітпе сүзектен сезіктенген жағдайда дәрігерден кеңес алыңыз. Көбіне арнаулы анализ жасатқызу қажет.
*Тетрациклин беріңіз: ересектерге: күніне 4 рет екі капсулдан (250 мг-нан) 7 күн бойы беріңіз. Хлорамфеникол де көмектеседі, бірақ бұл қауіптірек.

## Алдын алу
*Өзіңізді және өз айналаңызды таза ұстаңыз. Барлық отбасын битке қарсы ұдайы дезинфекциялап отырыңыз;
*Итіңіздің үстін кенеден тазартыңыз, итті үйге кіргізбеңіз.
*Егеуқуйрықты жойыңыз. Ол үшін мысықты немесе қақпанды пайдаланыңыз (бірақ у пайдаланбаңыз, ол басқа жануарларға және балаларға зақым келтіруі мүмкін).
*Егеуқұйрық бүргесін жойыңыз. Өлі егеуқуйрыққа жоламаңыз. Оның бүргесі сізге түсуі мүмкін. Егеуқұйрықты және оның бүргеперін өртеп жіберу керек. Егеуқұйрықтың ініне инсектицидтер сеуіп, өңдеңіз.

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Ампициллин

**Ампициллин** () кең ауқымда қолданылатын, басқа пенициллин түрлеріне қарағанда бактерияларды көбірек өлтіретін пенициллин болып табылады. Бұл дзрі кең ауқымда қолданылатын антибиотиктермен салыстырғанда онша залалды емес, әсіресе, мұнымен ем-шектегі баланы, жалпы кішкентай балаларды емдеу пайдалы.
Егер пенициллинмен ауруды емдеп жазуға болатын болса, ампициллинді қолданудың қажеті жоқ, өйткені бұның бағасы қымбат және кейде іштің өтуіне, ауыз уылуға, қызылиектің қабынуына урындырады.
Ампициллиңді ішіп қолданғанда жақсы әсер етеді, бұның уколы менингит, көк еттің қабынуы (перитонит) және соқыр ішек сияқты ауыр, қатерлі сырқаттарға ұшырағанда немесе науқас адам дәріні аузымен іше алмай, журегі айнып құсатын жағдайларда ғана пайда-лануға болады.
Ампициллин мынадай ауруларға:
сепсиске және жаңа туған нәрестелердің себебі белгісіз сырқаттарына, 6 жасқа дейінгі балалардың өкпе қабынуы мен құлақ инфекциясына, менин-гитке, кек ет қабынуына, соқыр ішекке, зәр шығару жолдарының инфекциялы қатаң ауруларына, сузекке (егер сузектің сол тұріне хлорамфениколдың әлі келмесе), созға жақсы көмектеседі.
Егер емделушінің пенициллинге аллергиясы болса, онда ампициллинді қолдануға болмайды.

## Дереккөздер

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Бета-лактамдар
Санат:Пенициллиндер
Санат:Дәрілік заттар
Лейшманиоз

thumb|right|200px
**Лейшманиоз** — Бұл аурупар Африкада, Үндістанда және Таяу Шығыс пен Оңтүстік Мексикада, Орталық Африкада ұшырасады. Инфекция адамды шаққан кезде жұғатын кішкене құм масасы арқылы адамнан адамға тарайды.
Аурудың кейбір түрлері организмнің ішіне зақым келтіреді (ішкі ағзалар лейшманиозы, Калаазар, Думдум қызбасы). Оларды айыру өте қиын және емдеу күрделі де қымбатқа түседі. Мүмкін болғанынша медициналық көмекке жүгініңіз.
Басқа бір түрлері (Борковский ауруы, Сутаниоз лейшманиозы, Тропикалық жара, Дели күйігі, Эспундна, Орман фрамбезиясы) (індетті тері ауруы), Ута, Числер жарасы тек теріні зақымдайды. Бұл ауруларды емдеу оңайырақ

## Белгілері
*Шаққаннан кейін 2—8 апта откен соң, маса шақкан жерде ісік пайда болады.
*Ісік әдетте іріңді, ашық жараға айналады.
*Ірің өзі жазылуы мүмкін, ал кейде бірнеше аптадан 2 жылға дейін қалып қоюы мүмкін.
*Іріңдер бактерияларды оңай жұқтырады.

## Емдеу жолдары
#Іріңді қайнатылған салқын сумен жуыңыз.
#Жараға 10—15 минөтке ыстық, (тері күймейтіндей ыстық) дымқыл шүберек басыңыз.
#10 күн бойы куніне 2 реттен осылайша жасаңыз. мұндай жылы емдеу жараның толық жазылуына себін тигізеді.
#Егер жара жұқпалы болса, (зардапты қызыл) сонымен бірге антибиотиктер беріңіз.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Ұмытылған аурулар
Грек тілі

**Грек тілі** (өзін-өзі атауы: ) – үндіеуропалық тілдердің грек тобына жататын тіл. Бұл тіл дүние жүзінде 14 миллионға жуық адамның ана тілі, олардың көпшілігі этникалық гректер, сонымен қатар Грецияның өзінде оны арумындар, мегленорумындар, сығандар, славяндар және албандар топтары сөйлейді. Грек тілінің жазба тарихы шамамен 3,5 мың жылды құрайды және жеке тілдер болып саналатын кезеңдерге бөлінеді: микен, ежелгі грек, византиялық және заманауи грек. Қазіргі нұсқасы Грекияда, сондай-ақ Кипр Республикасында ресми болып табылады, өйткені диаспора тілін оңтүстік Албанияда, Аустралияда, Канадада және АҚШ-та гректер пайдаланады.

Жаңа заманда, ғылыми жаңалықтар ашылған тұста грек тілі латын тілімен бірге халықаралық лексикаға негіз болған ғылыми-техникалық терминдердің жасалу көзіне айналды. Грек сөздері қазақ тіліне араб, парсы, орыс сөздері арқылы енген. Мысалы: әліпби (ежелгі грек. ), тылсым (ежелгі грек ), мәрмәр (ежелгі грек ) және тағы басқа.

## Жазу
Грек тілінің алғашқы жазба ескерткіштері б.з.б. XIV-XII ғасырларға жатады және крит-микен жазуында жазылған. Грек әліпбиі финикия жазуы негізінде пайда болды, оның ең алғашқы ескерткіштері б.з.б. IX-VII ғасырларға жатады. Грек алфавитінен кейін латын және кириллица әліпбилері пайда болды.

Қазіргі грек әліпбиі 24 әріптен тұрады:

Грек алфавитінің таңбалары ғылымда жиі қолданылады, мысалы, физикада физикалық шамаларды белгілеу үшін, математикада айнымалылар, коэффициенттер, тұрақтылар және амалдар, химияда органикалық қосылыстарды белгілеу және т.б.

## Дереккөздер
Санат:Грекия тілдері
Конъюнктивит

thumb|250px
**Конъюктивит** 
—  ( – жалғастыратын), көздің дәнекер қабығының қабынуы – қабақтың ішкі үстіңгі жағын және көз қарашығының алдыңғы бөлігін жауып тұратын шырышты қабықтың қабынуы. Конъюктивит көз қарашығының қызаруы, шырышты немесе шырышты-іріңді заттардың бөлінуі, жас ағуы, жарықты ұнатпау, көздің түйіліп ауыруы сияқты белгілерден білінеді. *Конъюктивиттің асқынған және созылмалы түрлері бар.* 
Асқынған Конъюктивит, әдетте, ауру тудыратын микробтардан (кейде дифтерияның немесе соз ауруының қоздырғыштары арқылы) және вирустардан пайда болып, тез өршиді; іріңді заттар бөлінеді, ұйықтағанда кірпікті бір-біріне жабыстырып тастайды. Шырышты қабыққа кейде аздаған қан құйылуы мүмкін. Әдетте, екі көз де зақымданады. *Ауру орта есеппен 2 – 4 аптаға созылады.*' Инфекция көзге кір, лас орамал, сүлгі арқылы түседі. Асқынған Конъюктивитпен ауырған баланы дер кезінде оқшауламаса, мектептерде, балалар бақшаларында жұқтыруы ықтимал. Асқынған жұқпалы Конъюктивитті емдеудің тиімді құралы бактерияларға қарсы қолданылатын дәрі-дәрмектер болып табылады. Көзге таңғыш байлауға болмайды, өйткені бұл микробтардың тіршілігіне және көбеюіне қолайлы жағдай туғызады. Созылмалы Конъюктивит неғұрлым ұзақ және баяу өтуімен ерекшеленеді. Аурудың пайда болуына нашар желдетілетін үйлердегі тозаң мен түтін, сондай-ақ, организмнің кейбір жалпы аурулары, тамақтану тәртібінің бұзылуы ықпал етеді. Созылмалы Конъюктивит дәрігер тағайындаған көзәйнекті пайдаланбаудан да болады.

## Пайда болу себебі
Аурудың пайда болуына нашар желдетілетін үйлердегі тозаң мен түтін, сондай-ақ, организмнің кейбір жалпы аурулары, тамақтану тәртібінің бұзылуы ықпал етеді. Созылмалы Конъюктивит дәрігер тағайындаған көзәйнекті пайдаланбаудан да болады.
Асқынған Конъюктивит, әдетте, ауру тудыратын микробтардан (кейде дифтерияның немесе соз ауруының қоздырғыштары арқылы) және вирустардан пайда болып, тез өршиді; іріңді заттар бөлінеді, ұйықтағанда кірпікті бір-біріне жабыстырып тастайды. Шырышты қабыққа кейде аздаған қан құйылуы мүмкін. Әдетте, екі көз де зақымданады. *Ауру орта есеппен 2 – 4 аптаға созылады.* Инфекция көзге кір, лас орамал, сүлгі арқылы түседі.

## Емдеу жолдары
Алдымен көзді қайнаған суға батырылған таза матамен іріңнен тазарту керек. Сонан соң антибиотиктік көз майын жағыңыз. Майды көздің сыртқы үстіне жаққаннан ешқандай пайда жоқ

## Алдын алу
Кеп жағдайда конъюктивит өте жұқпалы болады. Инфекция бір адамнан екінші адамға тез тарайды. Көзі қызарған баланы басқа балалармен ойнатпаңыз және ұйықтатпаңыз немесе басқа балалар пайдаланатын сүлгіні пайдаланбасын.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

*Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген.* **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Санат:Тұрмыс
Трахома

**Трахома** (, ) немесе **басыр** — бұл бірте-бірте мендете беретін созылмалы инфекция. Ол апталарға немесе тіпті жылдарға созылуы мүмкін Егер емдеуді кеш бастаса, бұл көзден айырылуға әкеп соқтыруы мүмкін Ол бірдеменің тиюінен, шыбыннан тарайды, көбінесе жоқ-жұқа және тар жерде тұратын адамдар ауырады.

## Белгілері
* Трахома бұл да конъюктивит сияқты қызарып, қатты жасаурап басталады.
* Бір айдан кейін немесе одан да кейінірек жоғары қабақтың үстіне майда қызғыш-бозамық түсті қатқыл бершімек пайда болады, бұл фолликул деп аталады.
* Көздің ағы қызғыш тартады.
* Бірнеше айдан кейін көзді мұқият қараған кезде немесе үлкейткіш шынымен қарағанда мүйізгек қабықтың жоғары жиегінде бозғылт реңді өте ұсақ көптеген жаңа қан тамырлары (паннус) пайда болады.
* Фолликулдің де, паннустың да пайда болуы — таза трахоманың белгісі
* Бірнеше жылдан кейін фолликулдер жазылады, бірақ орнында ақ тыртықтар қалады.

Тыртықтар қабықтарды қасаңдандырады, бұл көздің қозғалысын қиындатады (көзді ашып-жұму қиындайды).
Немесе тыртық кірпікті ішке қарай тартады, бұл мүйізгекті қабықты жырып, нәтижесінде адам зағип болып қалуы мүмкін

## Емдеу жолдары
Көздің ішіне 1 проценттік тетрациклиндік көз майын күніне 3 рет жағыңыз немесе күніне бір рет 3 проценттік тетрациклиндік көз майын жағыңыз. Мұны 30 күн бойы жасаңыз. Аурудан толық айығып кету үшін 2—3 апта бойы тетрациклин немесе сульфонамид ішіңіз.

## Алдын-алу
Трахоманы өршітпей толық емдесе, ол басқа адамдарға тарап жұқпайды. Трахомамен ауыратын адаммен бірге тұратындардың бәрі, әсіресе балалар, көзін үдайы тексертіп түруға тиіс және трахоманың алғашқы белгілері байқалысымен жедел емдеуді қолға алыңыз. Күн сайын бетті жуу да трахомадан сақтануға септігін тигізеді. Сонымен қатар 12- тарауда айтылған жеке гигиена ережелерін сақтаудың үлкен маңызы бар.
Трахомадан сақтану шарттарының бірі — тазалық!

## Дереккөздер

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Санат:Ұмытылған аурулар
Нәрестенің конъюнктивит ауруы

**Нәрестенің конъюнктивит ауруы.** Егер жаңа туған нәрестенің көзі туғаннан кейінгі алғашқы 2 күнде қызарса, ісінсе, іріңдесе, бұл соз болуы мүмкін. Сәби зағип болып қалмау үшін жедел емдеу керек. Инфекция бала туғаннан кейінгі 1-ден 3 аптаға дейінгі аралықта пайда болса, бұл хламидия деп аталатын ауру болуы мүмкін. Әдетте сәби бұл аурулардың бірін немесе екеуін де туған кезде анасынан жұқтырады.

## Емдеу жолдары
*50—75 мг-дық канамицин инъекциясын шаныш-тырыңыз. Немесе кейде пенициллин де көмектесуі мүмкін. 3 күн бойы күніне 2 реттен 200 000 ед пенициллин кристаллинін салдырыңыз. Немесе бір апта бойы күніне 2 рет жарты шай қасық ко — тримоксазол сиропын ішкізіңіз. Ең жақсы дәрі, егер қолыңызда болса, 125 мг-дық цефтриаксоннан бір инъекция салдырыңыз.
*Сондай-ақ тетрациклиндік көз майын да пайдаланыңыз: оны сәбидің көзіне алғашқы күні әр сағат сайын, сосын 2 апта бойы куніне 3 рет жағыңыз.

## Емдеу жолдары
Тетрациклиндік көз майын жоғарыда көрсетілгендей етіп көзге жағыңыз. Сонымен қатар 2 апта бойы күніне 4 реттен әр ішкенде 30 мг-дан эритромицин сиропын ішкізіңіз. Бұл дәрі сондай-ақ хламидиямен ауырған балаларда көп болатын өкпе қабынуына да қолданылады.

## Алдын алу
Барлық балалардың кезі создан және хламидиядан, әсіресе аналары осы аурулармен ауырса, ал әкесінің несеп жолы ауырса, қорғалуға тиіс. (Баланың анасы осы аурулармен ауыра-тынын білмеуі де мүмкін).
Сәби туғаннан кейін-ақ бірден екі көзіне де бір тамшыдан бір ғана рет 1 проценттік күміс нитратының ерітіндісін тамызыңыз.
Немесе аздап 1%-тік тетрациклин, не болмаса 5%-тік эритромицин көз майларынан сәбидің екі көзіне де туған бойда жағыңыз.
Сәбидің көзі соз немесе хламидия сияқты аурулармен ауырған жағдайда ата-анасының екеуі де осы аурулардан емделуге тиіс.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Көз алдында тұратын нүктелер

**Көз алдында тұратын нүктелер мен «шыбын» тәрізді елестер.** Кейде қарт адамдар биік тұрған ашық түсті затқа қараған кезде (қабырғаға, аспанға қарағанда) көз алдарында қозғалып жүретін ұсақ нүктелер пайда болатынын айтады. Бұл нүктелер көз қозғалған кезде қозғалады және ұсақ шыбын сияқты елестейді. Бұлар, әдетте, қауіпті емес және арнайы ем қолдануды қажет етпейді. Бірақ олардың саны кенеттен көбейіп, қапталдан көру нашарласа (көру, торының белінуі) онда операция жасауға тура келуі мүмкін. мұндай жағдайда жедел түрде дәрігерге көрініңіз.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Ревмокардит

**Ревмокардит** — балалардың және жас жеткіншектердің ауруы. Бұл ауру стрептоккоктік баспамен ауырғаннан кейін 1—3 аптадан соң басталады.

## Негізгі белгілері
*Қызу.
*Буындары, әсіресе білезіктері мен толарсақтары, содан соң тізесі мен шынтағы қақсайды. Буындары ісініп қызарады, ысиды.
*Терінің астында қызыл қисық сызықтар, түйіршіктер пайда болады.
*Қауіпті жағдайларда әлсірейді, демалысы жиілеп жүрегі ауыруы мүмкін.

## Емдеу жолдары
#Егер сіз балаңыздың ревмокардит екеніне сезіктенсеңіз дәрігер шақыртыңыз. Созылып кетсе, жүрекке залалы тиюі мүмкін.
#Көп мөлшерде аспирин ішіңіз. 12 жастағы жеткіншек күніне 6 рет әрқайсысы 300 мг 2 немесе 3 дәріден ішуіне болады. Ішті ауыртпауы үшін сүтпен немесе тамақпен араластырып ішкен дұрыс Егер құлағыңыз шулай бастаса, дәріні азайтыңыз.
#Пенициллин беріңіз.

## Алдын-алу
#Ревмокардитті болдырмау үшін баспаны 10 күн бойы пенициллинмен емдеңіз;
#Ревмокардит қайтадан қайталанбауы үшін және оның жүрек ауруына асқынбауы үшін бұл аурумен бір рет ауырған баланы баспа ауруының алғашқы белгісі білінісімен-ақ 10 күн бойы пенициллинмен емдеу керек. Егер жүрек ауруының белгісі білінсе пенициллинмен тұрақты түрде немесе бір ай бойы. Бензатин пенициллинмен қалған ғұмырына емделуі мүмкін. Тәжірибелі медицина қызметкерінің немесе дәрігердің кеңесін орындаңыз.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Қызылша (медицина)

thumb|200px
**Қызылша** (, ) — бұл жылдам таралатын жұқпалы ауру, әсіресе, тамаққа жарымайтын немесе туберкулез ауруына шалдыққан балаларға қауіпті. Ауру адаммен байланыста немесе қасында болғаннан кейін он күннен соң суық тию белгілері бойынша басталады: бұлар — дене қызу, тұмау, көздің қабынуы және жөтел.
Ауру уақыт өткен сайын асқына түседі. Ауыз іші қабынып, ісініп, іш өтуі мүмкін.
2 немесе 3 күннен кейін ауыздың шырышты қабығында тұздың жартысындай кішкентай ақ дақтар көріне бастайды. Одан кейін 2 немесе 3 күн өткен соң құлақта және мойында, сосын бетте және денеде, ең соңында қол мен аяқта бөртпелер пайда болады. Денеге бөртпелер шыққаннан кейін баланың жағдайы әдетте жақсарады. Бөртпелер 5 күннің ішінде шығып болады. Кейде тері астына қанның құйылуы (қара қызылша) салдарынан шашыраңқы қара дақтар (көгерген жерлер) байқалады. Бұл дерттің әсерінің өте күшті екендігін білдіреді. Мұндайда дәрігерлік көмекке жүгіну керек.

## Емдеу жолдары
thumb|200px
#Бала төсекте жатуы керек, сұйықты көп ішіп, құнарлы тамақ жегені жөн. Егер ол қою тамақты жей алмаса, сұйық сорпа беріңіз. Егер балаға емшек ему қиынға соқса, онда емшекті сауып, сүтті қасықпен ішкізіңіз.
#Көздің бүлінуін болдырмау үшін мүмкіндігінше А дәруменін беріңіз.
#Қызу көтерілгенде және бала тынышсызданғанда парацетомол (аспирин) беру қажет.
#Егер құлағы ауырса, антибиотиктер ішкізген жөн.
#Өкпесінің қабынғандығын, менингитті немесе құлақ пен асқазанның қатты ауырғандығын білдіретін белгілер байқалса, дәрігер шақырыңыз.
#Егер баланың іші өтсе, регидрационды су беріңіз.

## Алдын алу
Қызылшамен ауырған баланы басқа балалардан бөлек ұстаған жөн. Әсіресе, тамаққа жарымаудан болатын аурумен ауыратын, туберкулезбен немесе бойға сіңіп кеткен басқадай аурумен ауыратын балаларды сақтандыру керек. Қызылшамен ауырып жатқан баласы бар ұйге басқа үйдің балаларының келуіне болмайды. Қызылша ауруы бар үйдің балалары, егер олар бұл аурумен ауырмаған жағдайда мектепке, дүкенге немесе басқа да қоғамдық орындарға 10 күнге дейін баруына болмайды.
Жас балалар организмінің қызылша ауруына қарсы тұрып, шетінемеуі үшін олардың жетіліп, ет алуы қажет. 8 айдан 14 айға дейінгі бала қызылшаға қарсы егілу керек.

## Тератогендік әсерлер
Грегг триадасы – туа біткен жүрек ақаулары (VCC), катаракта, есту қабілетінің жоғалуы.

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина
Санат:Тұрмыс
Қызылшалы қызамық

**Қызылшалы қызамық** — әдеттегі қызылшаға қарағанда жеңіл өтеді. Ол 3 күннен 4 күнге дейін созылады. Бөртпелер жеңіл шығады. Бастың желке түсындағы және мойындағы лимфа түйіндері ісінеді, ауырады.
Бала тесекте жатуы керек, қажет болған жағдайда парацетомол немесе аспирин қабылдағаны дұрыс
Жүктіліктің алғашқы 3 айлығы кезінде қызылшалы қызамықпен ауырған екіқабат әйелдер жарымжан бала тууы мүмкін. Сондықтан, қызылшалы қызамықпен ауырмаған немесе ол женінде ештеңе білмейтін екіқабат әйелдер осы аурумен ауырып жүрген балалардан өзін аулақ устауы керек. Әсілі, қызылшалы қызамықпен қыздар мен әйелдердің жүкті болмастан бұрын ауырғаны жөн. Қызылшалы қызамыққа қарсы вакцина бар, бірақ оны қолға түсіру оңай емес.

## Дереккөздер

***Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.
ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**

Санат:Алғашқы көмек
Санат:Медицина