open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атбасы (Нарын облысы)

**Атбасы** () — ауыл, Қырғызстанның Нарын облысындағы Атбасы ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Атбасы жотасының солтүстік етегінде, Қара-Қоюн мен Атбасы өзендерінің қосылуынан пайда болған кең ойпатта орналасқан. Балықшы-Нарын-Торугарт асуы тас жолының үстінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 40 км жерде.
Солтүстігінде Нарынтау жотасының үшкір шыңдарымен қоршалған. Айналадағы барлық ашық кеңістікті егістік алқаптар мен жайылымдар алып жатыр.

Теңіз деңгейінен 2060 метр биіктікте орналасқан ол Құланақ ауылынан 29 км және Балықшы теміржол стансасынан 226 км қашықтықта орналасқан

## Тарихы
Ауыл 1888 жылы құрылған. Бұрын мұнда керуен сарай болған. Ауыл бір қабатты (кейде екі қабатты) құрылыспен ұсынылған.
Атбасы маңында ортағасырлық Кошой-Қорған бекінісінің қирандылары орналасқан. Ауылдың өзінде жерге иілген жылқының басы бейнеленген ескерткіш назар аударарлық, ол қырғыз халқының тау көшпенділері ретіндегі тарихи тамырын білдіреді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Атбасыда негізінен ауылшаруашылық өнімдері сатылатын қызу базар бар. Бірнеше жалпы білім беретін мектептер, кәсіптік-техникалық мектеп, аурухана, дәріхана, пошта бөлімшесі, қоғамдық орталық, мейрамханалар, жеңіл тамақтанатын орындар, спорттық нысандар, шағын дүкендер және шекара полициясының казармалары бар.

## Дереккөздер

Санат:Атбасы ауданы елді мекендері
(185) Эвника

**(185) Эвника** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1878 жылы 1 наурызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы нереидалардың бірі атымен аталды.


Орбита астероида 185.png
Орбита астероида 185 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(186) Келута

**(186) Келута** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1878 жылы 6 сәуірде Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Франсуа Рене де Шатобрианның *Атала* және *Рене* хикаяттарындағы кейіпкердің атымен аталды.

Орбита астероида 186.png
Орбита астероида 186 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (152) Атала
Санат:Астероидтар
Баетов

**Баетов** () — ауыл, Қырғызстанның Нарын облысы Баетов ауылдық округінің және Ақдала ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Қырғызстанның орталығындағы биік таулы ауыл, Нарынтау жоталары мен массивтерімен (Тянь-Шань жүйесі) қоршалған. Елді мекен Нарын өзенінің бір саласында орналасқан шағын оазис аңғарында орналасқан. Аймақтың негізгі өзенінің жақын орналасуы кейде жергілікті тұрғындар үшін көптеген қиындықтар тудырады, қатты және жойқын су тасқындары болады. Бұл аймақ жер сілкінісіне де бейім.

Республика астанасы Бішкектен 490 км және облыс орталығы Нарын қаласынан 120 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Ауыл бұрын Байгеншек және Дүрбелжің деп аталған. 1981 жылдан қазіргі атауы оның ең танымал тумасы, әнші және Қырғызстанның халық әртісі Мұса Баетовтың құрметіне қойылған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Баетово аудан орталығы мәртебесіне қарамастан, халқы мал шаруашылығымен айналысатын және шағын жер учаскесінде дәнді дақылдар мен көкөністер өсіретін шалғай провинциялық елді мекен. 

Ауылда фельдшерлік-акушерлік пункт, дәріхана, емхана, орталық аурухана, монша, клуб, кинотеатр, мәдениет орталығы, орта мектептер,  кәсіптік-техникалық мектеп, телефон стансасы, көптеген сауда нүктелері және басқа да нысандар бар.

## Дереккөздер

Санат:Ақдала ауданы елді мекендері
(187) Ламберта

**(187) Ламберта** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1878 жылы 11 сәуірде Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты.

Физик, математик әрі астроном Иоганн Генрих Ламберттің құрметіне орай аталды.

Орбита астероида 187.png
Орбита астероида 187 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(188) Мениппа

**(188) Мениппа** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1878 жылы 18 маусымда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Орионның қызы атымен аталды.


Орбита астероида 188.png
Орбита астероида 188 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Беловодское (Шу облысы)

**Беловодское** () — ауыл, Қырғызстанның Шу облысының Мәскеу ауданының және оның құрамындағы Беловодск ауылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Шу алқабының батысында Бішкектен шамамен 42 км жерде орналасқан. Бішкек-Ташкент тас жолында, теңіз деңгейінен 760 метр биіктікте, Беловодское теміржол стансасынан 3 км  жерде.

## Тарихы
Ол өз атауын Ақ-Су өзенінен алған, ол аудармада «Ақ су» деп аударылады. ХХ ғасырдың басында Ресей губернияларынан келген қоныстанушылар негізін қалаған ауыл Кеңес өкіметі орнағаннан кейін тез дами бастады. Жаңа ғимараттар қиын тұрмыстық және экономикалық жағдайларда салынды. Оның аумағында республикадағы ең ірі ауыл шаруашылығы кешеніне айналған «Қызыл Октябрь» колхозы құрылды.

Жаңа өнеркәсіптік нысандарға кірпіш, қант, сыра және ауылшаруашылық техникасы зауыттары кірді. Дамудың алғашқы кезеңі 1928 жылы, Беловодское Беловодское ауданының орталығы болған кезде басталды. Бұған дейін ауылда шағын қолөнершілер мен шеберлер жұмыс істеді. 1930 жылдан бастап алғашқы шаруа бірлестіктері құрылды, олардың бірі тігіншілер мен аяқ киім тігушілерді жұмыспен қамтыды, ал екіншісі шатыр плиткалары мен кірпіш шығарды.

Төрт жылдан кейін құрылыс материалдарын шығаратын зауыт салынып, пайдалануға берілді. Бастапқыда ол бір кірпіш өндіру шеберханасын басқарды. 1936 жылы оның аумағына қосымша пеш қосылды. Келесі жетістік механикалық прес орнату, кірпіш кептіруге арналған коммуналдық ғимараттар және электр станциясының құрылысы болды. Кейінірек зауыт қызметкерлеріне арналған тұрғын үйлер құрылысы басталды.

1940 жылдардың басында кірпіш зауыты өз заманының ірі кәсіпорынына айналды. Дегенмен, осы елеулі жетістіктерге қарамастан, өндіріс процестерінің кейбірі механикаландырылмаған күйінде қалды. Жұмыс әлі де қолмен орындалды. Зауытты жаңғырту Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана басталды. Сонымен бірге, сыра қайнату зауыты өз қуатын кеңейте бастады. Ауылдың бұрын болған үш ұжымдық шаруашылығы республикадағы ең ірі бірыңғай агроөнеркәсіптік кәсіпорынға айналды.

## Инфрақұрылымы
Қалада 2 орта мектеп, 1 арнайы мектеп, лицей, спорт мектебі, 4 балабақша, аурухана, емхана, дәріхана, медициналық орталық, кинотеатр, 3 кітапхана, 2 клуб, кафе-барлар және асханалар бар.

## Дереккөздер

Санат:Мәскеу ауданы елді мекендері
Бөкенбаев

**Бөкенбаев** () — ауыл, Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Тоң ауданының аудан орталығы. Күн-Шығыс ауылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Ыстықкөл көлінің оңтүстік жағалауынан 5 шақырым жердегі өзен аңғарында орналасқан. Балықшы-Қаракөл тас жолы, сондай-ақ жергілікті жолдар Бөкенбай ауылы арқылы өтеді.
Ауыл орналасқан аңғар — Теріскей Алатауы тауларының жартасты етектерімен қоршалған ерекше оазис.

## Тарихы
Ауыл Орта Азияның (атап айтқанда, Тянь-Шаньның) дамуы кезеңінде, аймақ патшалық Ресейге қосылғаннан кейін пайда болды.
Бұл қоныс 1912 жылы Ресей губернияларынан келген иммигранттармен құрылып, қоныстанушылардың бірінің атымен Кольцовка деп аталған. Бұған дейін ауыл Көк-Қотан деп аталған. Кейін Кольцовка Күншығышс деп өзгертілген, ал 1944 жылдан бастап ауылға жол апатынан қаза тапқан қырғыз ақыны Жомарт Бөкенбаевтың есімі берілген.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Олар негізінен мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысады.

Ауылда үш орта мектеп, музыка және спорт мектептері, кәсіптік мектептер, мәдениет орталығы, аурухана, емхана, кітапхана, балабақша және басқа да қоғамдық қызмет көрсету мекемелері бар.

## Дереккөздер

Санат:Тоң ауданы елді мекендері
Мұрат Мөңкеұлы көшесі (Астана)

**[[Мұрат Мөңкеұлы]] көшесі.** «Көктал» тұрғын алабы.

Аспандияр Кенжин көшесінен басталып, Күршім қысқа көшесінде аяқталады. Сонар көшесімен, және Дайрабай, Перне, Сырғалы қысқа көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 620 м.

## Тарихы

### Көше
2014 жылының соңында салынған көше. Бұрыңғы Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2017 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды.

..С-105 көшесін — Мұрат Мөңкеұлы көшесіне өзгерту.

### Тұлға
Мұрат Мөңкеұлы (1843-1906) —  ақын, жазушы. «Үш қиян» толғауынын авторы.

Санат:Астана көшелері
(190) Исмена

**(190) Исмена** — Хильда тобындағы аса ірі астероид.

Оны 1878 жылы 22 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Антигонаның әпкесі Исменаның атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(191) Колга

**(191) Колга** — Негізгі белдеуде айналып жатқан бір ірілеу астероид.

Оны 1878 жылы 30 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы бір йотунның қызы атымен аталды.


Орбита астероида 191.png
Орбита астероида 191 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(194) Прокна

**(194) Прокна** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1879 жылы 21 наурызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Арестің келіні есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(195) Эвриклея

**(195) Эвриклея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1879 жылы 19 сәуірде Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Гомер бойынша, Одиссейді бала кезінде күтіп баққан әйелдің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(193) Амброзия

**(193) Амброзия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1879 жылы 28 ақпанда Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы жаратылыстың атымен аталды.

Орбита астероида 193.png
Орбита астероида 193 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(198) Ампелия

**(198) Ампелия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1879 жылы 13 маусымда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы сатир мен нимфадан туған жаратылыстың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Төлепбек Балабекұлы Жантай

нобай|оңға|Төлепбек әйелі Бағине Қанапияқызы, 1937 жыл
**Жантай Төлепбек Балабекұлы** (1875 жыл, №3 ауыл, Ресей империясы – 14 маусым 1938, Омбы облысы) — қазақтың қоғам қайраткері, қазіргі Қорғалжын ауданының тұңғыш болысы.

## Өмірбаяны
Жантай 1875 жылы Ақмола облысының №3 ауылында дүниеге келген. Руы — Арғын, Темеш.

1917 жылы Екінші жалпықазақ съезіне қатысты.

1918 жылдан бастап 1935 жылға дейін ол — Сабынды ауданының басқарушысы. 1936 жылы жаңа конституция қабылданғанды да, ауылдан қуылды. 1938 жылғы 20 мамырда оны Омбы облысының НКВД жұмыскерлерімен ұстады. 10 маусымда ол РКФСР-дың ҚК 58-10-бабы бойынша өлім жазасына кесілген. 14 маусымда Бекіш Құсайыновпен бірге атылған. Халықтың есінде соңғы сөздерінің арқасында қалды:

Кейіннен 1957 жылғы 19 маусымда ақталды.

## Естелік
Астана қаласында Жантаев Төлепбек атындағы көше бар.

## Тағы қараңыз
* Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев
*

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да қайтыс болғандар
Санат:РКФСР-да бұйрықпен атылғандар
Санат:Алаш Орда қайраткерлері
Санат:Алаш қозғалысы мүшелері
Санат:Қорғалжын ауданында туғандар
(138) Тулуза

**(138) Тулуза** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1874 жылы 19 мамырда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты.

Францияның оңтүстігіндегі Тулуза қаласы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(197) Арета

**(197) Арета** — Негізгі белдеудегі өте жарық астероид.

Оны 1879 жылы 21 мамырда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Гомердің *[[Одиссея]]сында* кездесетін Наусикаяның анасы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Әр 18 жыл сайын ол Вестаға 0,04 а. б. қашықтығына жақындайды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (192) Наусикая
Санат:Астероидтар
(139) Жуйхуа

**(139) Жуйхуа** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1874 жылы 10 қазанда Джеймс Крейг Уотсон Бейжіңде ашты. Бұл Қытай аумағынан ашылған алғашқы астероид болды. Уотсон ол кезде Венераны бақылау мақсатымен дүниені шарлап жатқан-ды.

Астероидқа атау беруді астроном қытайлық регентке ұсынады. Сол адам «Қытайдың бақ жұлдызы» деген атауды таңдайды. Уотсон «жұлдыз» сөзін алып тастап, Жуйхуа деп қалдырады.

Орбита астероида 139.png
Орбита астероида 139 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(148) Галлия

**(148) Галлия** — Негізгі белдеудегі ірілеу бір астероид.

Оны 1875 жылы 7 тамызда Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Негізімен қазіргі Францияға саятын Рим империясының Галлия деген аймағының құрметіне орай аталды.

Орбита астероида 148.png
Орбита астероида 148 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(149) Медуза

**(149) Медуза** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 21 қыркүйекте Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Горгона Медуза құбыжығының атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Ашылған кезде ол Күнге жақындығы бойынша (8) Флорадан асып түсіп, (433) Эрос ашылғанға дейін ең жақын астероид болып қала берді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(147) Протогенея

**(147) Протогенея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 10 шілдеде Липот Шульгоф Вена обсерваториясында ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Грекшеден «тұңғышы» деп аударылатын атауды Аустрия астрономы Карл Людвиг Литров ұсынды. Ол әріптесінің басқа жетістіктеріне қарап, астероидтарды ашуда алғашқы қадамын жасағанын осылай құптаған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(199) Библида

**(199) Библида** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1879 жылы 9 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды.


Орбита астероида 199.png
Орбита астероида 199 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі

Төмендегі тізім Қазақстан Сенатының төрағасы қызметін атқарған саяси қайраткерлер туралы ақпаратты, олардың осы лауазымға сайлану ретімен ұсынылған. 2020 жылғы мамырдан бері Сенат төрағасы қызметін Мәулен Әшімбаев атқарып келеді.

## Төрағалар тізімі

## Дереккөздер

*Тізім
Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер
Версаль келісімі (1871)

**Версаль келісімі (1871)** (;  — алдында, бұрын +  —  «босаға» сөзінен туынды, дип. «алдын ала») — Германия мен Франция арасында жасалған екіжақты келісім. Ол 1871 жылғы 10 мамырдағы Франкфурт бейбіт келісімінен екі ай бұрын жасалып, франко-прусс соғысын түпкілікті аяқтаған.

Ол Версаль сарайының Айна галереясында, Франция немістер тарапынан оккупацияда тұрған кезде, 1871 жылғы 18 қаңтарда дәл осы басты залда прусс канцлері Бисмарк пен Солтүстікгерман одағының жоғары шенді өкілдері Герман империясын, ал Вильгельмді герман императоры ретінде жариялағаннан бір ай өткен соң қол қойылды.

Отто Бисмарк прелиминарлық келісімге император I Вильгельмнің атынан қол қойды, ал Франция тарапынан мәтінге Француз республикасының атқарушы билігінің басшысы ретінде Адольф Тьер қол қойды.

Осы алдын ала келісімнің 7-бабына сәйкес, түпкілікті бейбіт келісім жөніндегі келіссөздер Брюссельде жүргізілуі тиіс еді; олар шынында сол жерде басталды, бірақ кейін үзіліп, содан соң Франкфуртте қайта жалғастырылды.

## Әдебиеттер
* Герье В. И. Прелиминарлық келісім // Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі : 86 томда (82 том және 4 қосымша). — Санкт-Петербург, 1890–1907.
* Халықаралық қатынастар және КСРО-ның сыртқы саясаты — Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат бойынша құжаттар жинағы [Мәтін] : Құжаттар жинағы. (1871–1957) / Сост.: Л. А. Харламова ; КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі. Халықаралық қатынастар кафедрасы. — М.: КОКП ОК жанындағы ЖПМ баспасы, 1957. — Б. 3–5. — 23 000 дана.

Санат:Герман-француз қатынастары
Санат:1871 жылғы халықаралық келісімдер
Санат:Франко-прусс соғысы
Санат:Үшінші республика кезеңіндегі Францияның келісімдері
Санат:Герман империясының халықаралық келісімдері
Бостері

**Бостері** () — Қырғызстанның Ыстықкөл облысының Ыстықкөл ауданындағы ауыл. Бостері ауылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Шолпаната мен Қарақолды байланыстыратын тас жолдың бойында, Ыстықкөл жағалауынан солтүстікке қарай екі км жерде, Шолпанатадан 8 км жерде, курорттық аймақта орналасқан.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала толығымен бұқаралық туризмге арналған. Ол өз аумағына жақын орналасқан көптеген пансионаттарымен танымал. Негізгі көрікті жері - су аттракциондары мен демалыс аймақтары бар су орталығы.

Ауыл орналасқан курорттық аймақ көлдің оңтүстік және солтүстік жағалауында орналасқан. Оларға шағын мини-қонақ үйлер мен дамыған инфрақұрылымы бар үлкен демалыс үйлері кіреді. Судың дәл жанында орналасқан айналма дөңгелегінен айналадағы әдемі көріністі тамашалауға болады.

Пансионаттардың жанында республикадағы ең ірі курорттардың бірі «Қырғызское Взморье» орналасқан. Оның қолайлы жайлылығы, дәстүрлі және заманауи емдеу әдістерінің үйлесімі, заманауи жабдықтар және жоғары сапалы қызмет көрсетуі республиканың түкпір-түкпірінен тұрғындарды тартады. Мұнда физиотерапия, гидропатия және спелеотерапия курстары, сондай-ақ емдік балшықпен емдеу ұсынылады. Көптеген туристерді Бостериан жәрмеңкесі қызықтырады, онда тауарлардың алуан түрлілігі ұсынылады. Мұнда дәстүрлі қолөнершілер жасаған түпнұсқа кәдесыйлар мен Ыстықкөл аймағында өсірілген шырынды жемістерді сатып алуға болады.

Жастар арасында ең танымал шипажай - әйгілі аквапарк орналасқан «Алтын құмдар» болып саналады. Шолу дөңгелегінен қар басқан тау жоталары, көркем беткейлер және ауыл көшелерінің көріністері ашылады.

Орта мектеп, екі балабақша, отбасылық дәрігерлік кабинет, дәріхана, қоғамдық орталық, кітапхана, кафе және тұрғын үй кешені бар. Академик А.Мамытов пен жазушы Қ.Ақматов осы ауылда дүниеге келген.

## Дереккөздер

Санат:Ыстықкөл ауданы елді мекендері
Гүлше

**Гүлше** () — Қырғызстанның Ош облысындағы қала, Алай ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ош облысының орталығында, Алай жотасының солтүстік шетінде орналасқан. Қала Кушраб өзенін құрайтын үш тау өзенінен пайда болған кең Гүлше алқабын алып жатыр. Ош қаласынан 150 км жерде, Ферғана алқабын Қырғызстанның оңтүстігімен және Таулы Бадахшанның (Тәжікстан) таулы аймақтарымен байланыстыратын негізгі көлік дәлізі - Памир тас жолы деп аталатын М41 тас жолының бойында орналасқан. Гүлше осы тас жолдағы екі тау асуының арасында орналасқан: батысында Чырдық (2406 метр) және оңтүстігінде Талдық (3615 метр).

Климаты континенталды, қоңыржай жаз, жұмсақ қыс және ылғалды көктеммен сипатталады.

## Тарихы
1640 жылы Абдулла ханның Ош қаласына қарсы жорығы кезінде ауыл маңында Моғол әмірлері мен қырғыз билерінің әскерлері арасындағы Қаплан-Күлкөл шайқасы болды. 1917 жылға дейін ауыл Ресей империясының Ферғана облысының Ош ауданының құрамына кірді. 1936 жылдан 1958 жылға дейін ол Гүлше ауданының орталығы болды. 2025 жылдың 12 қыркүйегінде президент Садыр Жапаров Гүлше ауылына қала мәртебесін беру туралы бұйрық берді. 2025 жылдың 16 қыркүйегінде тиісті заң жобасы Жоғарғы Кеңестің қарауына ұсынылды. 2025 жылдың 25 қыркүйегінде Жоғарғы Кеңес депутаттары «Ош облысының Алай ауданының Гүлше ауылдық аймағын аудандық маңызы бар қала ретінде жіктеу туралы» заң жобасын мақұлдады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жергілікті халық егіншілікпен айналысады. Алқапта егістік алқаптар, ал жайылымдар ағашсыз тау беткейлерінде орналасқан. Базар - Гүлшенің қоғамдық орталығы, аудан орталығы ретінде ауылда қажетті әлеуметтік инфрақұрылым бар. Ауыл қазіргі мәртебесін 1928 жылы, кейінірек екіге бөлінген Алай-Гүлші ауданы құрылған кезде алды.

## Дереккөздер

Санат:Алай ауданы елді мекендері
Дараут-Қорған

**Дараут-Қорған** () — Қырғызстанның Ош облысы, Чоң Алай ауданындағы ауыл. Чоң Алай ауылдық аймағының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Дарауыт-Қорған ауылы Алай алқабының батыс бөлігінің бір бөлігін алып жатыр. Ол Чоң-Алай ауданының әкімшілік және экономикалық орталығы болып табылады. Географиялық тұрғыдан ол Теңіз-Бей шатқалының шыға берісіндегі жотаның беткейлеріне жақын орналасқан. Асу арқылы солтүстікке қарай жол өтеді, содан кейін Үшқорған, кейін Қоқанға барады.

## Тарихы
Тарихи деректерге сүйенсек, орыс зерттеушісі Алексей Павлович Федченко бұл жерлерге 1871 жылы барған. Ол сол кезде Теңіз бей асуы арқылы осында келген алғашқы еуропалық болды. Оның бұл жерлерге бару мақсаты Алай алқабы тұрғындарының табиғатымен, әдет-ғұрыптарымен және мәдениетімен танысу болды. Аттас жотаға барып, оның шыңына шығу үшін оған Қоқан ханының рұқсаты қажет болды. Ханға өтініш бергеннен кейін, ол ақырында қажетті нәтижеге қол жеткізді.

Саяхатшы және ол басқарған экспедиция Алай жотасына көтеріліп, одан әрі асуды еңсеріп, Дараут қорғанына тап болды. Ауылда болғаннан кейін оны сол кездегі бекіністің қолбасшысы қабылдады. Бірақ кездесу ол саяхатшыға жоспарланған маршрут бойынша жүруге тыйым салды.

Өткен дәуірлерден мұраға қалған тарихи жазбаша дереккөздерге сүйенсек, Дарауыт-Қорған аймағын ежелгі заманнан бері мекендеген. Дегенмен, ежелгі шежірелерде жазылған ақпарат дәл емес және уақыт өте келе әртүрлі. Мысалы, кейбір дереккөздер бұл аймақта 18 ғасырдың басында мекендеген деп мәлімдейді, ал басқалары 19 ғасырда болған деп мәлімдейді. Мұнда бекіністің салынуы соңғы пікірді растайды. Ол аймақты үнемі көшпелі шапқыншылықтардан қорғау үшін салынған. Уақыт өте келе бекініс қиратылып, оның орнында бұрынғы құрылыстардың тек бөліктері ғана қалған.

Ауылдың батысында археологтар тапқан қоныс біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықтың ортасына жатады. Сондай-ақ, сауда керуендері жүріп өткен Ұлы Жібек жолының бір тармағы бүгінгі ауылдың аумағынан өткені белгілі. Жарғытал мен Сары-Ташты жалғайтын жол қазіргі ауыл арқылы өтеді. Бұл бағыт Қытай мен Қырғызстан және Тәжікстан республикалары арасындағы байланыстырушы көлік желісі ретінде қызмет ететін халықаралық бағыттың бөлігі болып табылады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауылдың ең маңызды экономикалық саласы — ауыл шаруашылығы. Қой өсіру аймақтағы малдың айтарлықтай бөлігін құрайды, ал ірі қара мал мен құс аз мөлшерде ұсталады. Ауыл шаруашылығынан басқа, туризм де аймақтың таулы ландшафтына байланысты маңызды экономикалық фактор болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта туризм инфрақұрылымы жетіспейді және аймаққа тек аз ғана келушілер келеді.

Қалада екі орта мектеп, балабақша, мәдениет орталығы, клуб, қоғамдық орталық және балалар кітапханасы бар. Сондай-ақ аурухана, жедел жәрдем пункті, отбасылық дәрігерлік кабинет және монша орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Чоң Алай ауданы елді мекендері
Жырғалаң

**Жырғалаң** () — Қырғызстандағы ауыл. Ыстықкөл облысының Ақсу ауданының құрамына кіреді.

## Географиялық сипаттама
Қырғызстанның шығысында, Теріскей-Алатау тау жотасының солтүстік-шығыс беткейіндегі жазықта орналасқан. Жырғалаң өзені таулардан ағып, ауылды екіге бөледі. Тау етектері сирек ормандар мен бұталармен жабылған. 
Ол Қарақолдан 60 шақырым және Рыбачье (Балықшы) теміржол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 285 км жерде орналасқан, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

## Тарихы
Ол 1964 жылы Жырғалаң көмір кенішінің жұмысын қолдау үшін құрылған.

2021 жылғы жағдай бойынша халық саны 1033 адамды құрады. 2012 жылға дейін ол қалалық үлгідегі елді мекен болды. Соңғы жылдары көптеген тұрғындар экономикалық мүмкіндіктер іздеп Қаракөлге көшіп келді. Көмір кеніші әлі де жұмыс істейді, бірақ салыстырмалы түрде төмен деңгейде. 2013 жылдан бастап ауылдағы қонақ үйлерді дамытуға инвестициялар салынды. 2016 жылы шаңғышылар мен табиғат аясында серуендейтіндерге арналған тағы бірнеше үй жөнделді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде Жырғалаң жыл бойы жұмыс істейтін курорттық аймақ болып табылады. Бұған жергілікті климат ықпал етеді: салыстырмалы түрде жұмсақ, құрғақ және өте шуақты қыс және орташа жылы жаз. Дегенмен, Жырғалаң курортының негізгі құрамдас бөлігі - термалды минералды бұлақтар. Олар 1960 жылдардың басында ашылды, ал 1964 жылы санаторий ашылды, бұл Жырғалаңның құрылған күні болып саналады. Бұлақ суының температурасы 40-43 градус Цельсийге жетеді және жүйке және тірек-қимыл аппаратының ауруларын, сондай-ақ гинекологиялық ауруларды емдеуге жарамды. Айналасындағы аумақтан алынған емдік балшық та қолданылады.

## Дереккөздер

Ақсу ауданы
Қажы-Сай

**Қажы-Сай** () — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Тоң ауданындағы ауыл (1947 жылдан 2012 жылға дейін қалалық типтегі елді мекен).

## Географиялық сипаттама
Ауыл Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауында, Қарақолдан 120 км жерде орналасқан. Ауыл арқылы Балықшы-Қарақол тас жолы өтеді.
Қажы-Сай теңіз деңгейінен 1700 метр биіктікте.

## Тарихы
1947 жылы қоршаған ортаны қорғау экспедициясы аймақта ядролық энергия өндіру үшін маңызды уран қорын тапты. Кенішті игеру үшін жақын маңда жабық типтегі қоныс құрылды. Кейіннен оның шекарасында әскери өнеркәсіпке арналған өнімдер шығаратын, ал кейбіреулері экспортқа шығарылатын тәжірибелік электр жабдықтары зауыты салынып, ашылды.

Көмір шахталары мұнда бір уақытта жұмыс істеп, Ыстықкөл аймағын өз өнімдерімен қамтамасыз етті. 1960 жылы уран кеніші радиоактивті элементтердің жеткіліксіз мөлшері анықталғандықтан жабылды, бұл өндірісті тиімсіз етті. Кеңес Одағы ыдырағанға дейін Қажы-Сай ауылы дамып, халық саны 1970 жылдары мұнда 7000 адам тұрса, 20 жылдан кейін халық саны 10 000-нан асты.

КСРО ыдырағаннан кейін электротехникалық зауыт пен көмір шахталары жабылды. Күнкөріс көзінсіз қалған жергілікті тұрғындар ауылдан тыс жерде жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Қазір Қажы-Сай біртіндеп қайта жанданып, бұрын қараусыз қалған ғимараттар қалпына келтірілуде. 1990 жылдары мұнда радон бұлағы табылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауылда орта мектеп, музыка мектебі, екі мектепке дейінгі мекеме, екі кітапхана, аурухана, дәріханалар, пошта бөлімшесі, Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне арналған аллея, клуб, спорт залы, мешіт, дүкендер, кафелер және қонақ үйлер бар. Сондай-ақ, медициналық және санитарлық-гигиеналық мекемелер, тұрмыстық қызмет көрсету бөлімдері, сауда орталықтары қызмет етеді. Қоңыр көмір, шыны құм және көмір Қажы-Сай маңында өндіріледі.

## Дереккөздер

Санат:Тоң ауданы елді мекендері
Балнұр көшесі (Астана)

**Балнұр көшесі.** "Заречный" тұрғын алабы. Есей Бейсебеков көшесінен басталып, Жиделі көшесінде аяқталып, Ақниет көшесіне айналады. И. Ержанұлы көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 217 м.

## Тарихы
Көше 2022 жылдың екінші жартысында салынған. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды:

.. А-590 көшесін — Балнұр көшесі..

..болып аталсын.

## Дереккөздер

Санат:Астана көшелері
Қазарман

**Қазарман** () — қалалық үлгідегі елді мекен,  Қырғызстанның Жалалабат облысы, Тоғызтарау ауданының орталығы.

## Географиялық сипаттама
Қырғызстанның орталығындағы ауыл. Нарын өзенінің жағасындағы шағын аңғарда, Ферғана жотасы мен Молдо-Тоо тауларының түйіскен жерінде орналасқан. Басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады, дегенмен қыста, әсіресе қар қалың жауған кезде, кейде өркениеттен ажырап қалуы мүмкін. Бұрын әуежай қатынауды қамтамасыз ететін, бірақ соңғы жылдары жабылған.

## Тарихы
1935 жылы Қазарман аудан орталығына айналды және бір кездері шалғай провинциялық елді мекен болған. Соған қарамастан, туристер мен зерттеушілер әлі күнге дейін осында ағылып келеді. Ауылдың оңтүстігінде орналасқан Саймалуу-Таш археологиялық ұлттық саябағы 32 000 гектар аумақты алып жатыр. Ол әлемдегі петроглифтердің ең көп шоғырланған жері ретінде танымал. Жартастағы суреттер 10 000 базальт тастарынан табылған. Олар біздің заманымызға дейінгі 3-2 мыңжылдықтарға жатады, дегенмен неолит және ортағасырлық петроглифтер де кездеседі. Олардың көпшілігі Тянь-Шаньның ежелгі тұрғындарының рухани өміріне арналған және күнделікті өмірден алынған көріністерді бейнелейді. Саймалуу-Таш Дүниежүзілік мұра мәртебесіне үміткер.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада төрт орта мектеп, кітапхана, кәсіптік-техникалық мектеп, өнер мектебі, жастар орталығы, кинотеатр, мәдениет орталығы, аурухана, саябақ, базар және монша бар. Сондай-ақ, асфальт араластырғыш қондырғылар, бетон зауыттары, наубайханалар, сүт зауыттары, механикаландырылған жылжымалы қондырғылар, қызмет көрсету орталықтары және сауда орталықтары жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан) елді мекендері
Ислам Ержанұлы көшесі (Астана)

**Ислам Ержанұлы көшесі**. «Заречный» тұрғын алабы.

Бұхар жырау көшесімен басталып, Балнұр, Ұшқыштар көшелерімен және Б.Жантаев орамымен қиылысады. Ұзындығы — 1307 м.

## Тарихы
Көше 2020 жылдың бірінші жартысында салынған. Бұрынғы атауы — А-591 көшесі. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды:

... А-591 көшесі — И.Ержанұлы көшесі..

..болып аталсын.

## Дереккөздер

Санат:Астана көшелері
Тернополь қаласына жасалған соққы (19 қараша, 2025)

2025 жылғы 19 қарашада Ресей Батыс Украинадағы Тернополь қаласындағы екі көпқабатты үйге соққы жасады. Шабуыл салдарынан 28 адам (оның ішінде үш бала) қаза тауып, 94 адам (оның ішінде 18 бала) жараланды. Бұл оқиға 2022 жылы басталған Ресей-Украина соғысынан бері Батыс Украинадағы ең көп адам шығынына әкелген соққылардың бірі болды.

## Оқиға
Соққы Ресейдің Батыс Украинаға жасаған кең ауқымды шабуылдарының бір бөлігі болды. Бұл операция барысында Ресей кемінде 470 дрон мен 48 зымыран ұшырғаны, олардың негізгі нысанасы Украинадағы энергетика мен көлік инфрақұрылымы болғаны хабарланды. Осы шабуылдар сериясы Польша мен Румынияда әуе қауіпсіздігіне алаңдаушылық туғызып, екі мемлекет әуежайларын уақытша жабуға және жойғыш ұшақтарын әуеге көтеруге себеп болды.

## Дереккөздер

Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі
Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі кезіндегі зымыран соққылары
Санат:Ресейдің Украинадағы әскери қылмыстары
Есей Бейсебеков көшесі (Астана)

**Есей Бейсебеков көшесі.** Бәйбек Жантаев қысқа көшесімен басталып, Бұқар жырау көшесінде аяқталады. Балнұр, Жеделі, Орынбор, Ұшқыштар көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 920 м. Координаталық бойынша: 51.102875, 71.443072

## Тарихы
2022 жылдың екінші жартысында салынған. «Даму» және «Сфера» саябақтарына жол беру үшін жасалған. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды: 

".. А-590 көшесін — Есей Бейсебеков көшесі аталсын.."

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Астана көшелері
Агроқалашық (Ақмола облысы)

**Агроқалашық** — Ақмола облысы, Целиноград ауданындағы таратылған ауыл. Қазіргі - Астана қаласының «Агроқалашық» тұрғын алабы.

## Шекарасы
Шығыс жағынан шекара Сарыбұлақ өзенімен, Оңтүстік жағынан Нұрғиса Тілендиев даңғылымен, Батыс жағынан Қарталы, Мұса Жәлел, В.Бартольд, Аспара және Қ.Сәтбаев атындағы №61 мектеп лицейінің территориясымен, Солтүстік жағынан Конституция көшесімен анықталады.

## Инфрақұрылым
Агроқалашық тұрғын алабында қалалық:
# 5;
# 5А;
# 6;
# 16;
# 20;
# 33;
# 39;
# 42;
# 58;
# 71;
# 81;
# 106;
# 503, — автобус бағыттары орын алады.

Тұрғын алабында:
* Ш. Айманов ат. №20 орта мектеп;
* І. Жансүгіров ат. №58 мектеп-гимназия;
* Қ. Сәтбаев ат. №61 мектеп-лицей, — жұмыс істейді.
Тұрғын алабының шекарасынан 300 метрде Шейх Кунта Қажы мешіті[орыс.] орналасқан.

## Тағы қараңыз
* Агроқалашық (Беларусь)
* Агроқалашық (Қарағанды облысы)

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Астана қаласының тұрғын алаптары
Қаныш-Қия

**Қаныш-Қия** () — Қырғызстанның Жалалабат облысының Шатқал ауданындағы ауыл. Шатқал ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттамасы
Елді мекен Шатқал өзенінің шалғай және жету қиын аймағында орналасқан. Чандалаш жотасының беткейлері өзеннің солтүстік жағалауында, ал Шатқал жотасы оңтүстік жағалауында орналасқан. Қаныш-Қия өзен бойымен бірнеше шақырымға созылып жатыр. Ферғана алқабынан Талас облысына апаратын жол осы жерден өтеді. Алайда ауа райының қолайсыздығына байланысты оған мезгіл-мезгіл (негізінен қыста) жету мүмкіндігі қиындайды.

## Тарихы
Ауылдың атауы қырғыз тілінен аударғанда «Тас патшасы» дегенді білдіреді. 1934 жылы ауыл аудан орталығына айналды. Қаныш-Қияның жанында Беш-Арал мемлекеттік қорығына жататын аумақтар бар. Мұнда бай өсімдіктер мен жануарлар әлемі бар және бірнеше экожүйе орналасқан.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Халқы негізінен мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысады. Орта мектеп, екі бастауыш мектеп, музыка мектебі және кәсіптік-техникалық училище бар. Сондай-ақ, мәдени орталық, кітапхана, аурухана, дәріхана, әуежай, пошта бөлімшесі және мешіт жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Шатқал ауданы елді мекендері
Қарақұлжа

**Қарақұлжа** () — Қырғызстанның Ош облысысындағы ауыл. Қарақұлжа ауданының әкімшілік орталығы. 2021 жылы халық саны 15 616 адамды құрады.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Қырғызстанның батысында, Қарақұлжа өзенінің аңғарында, Қарадарияға құятын жерде орналасқан. Ауыл Ош қаласынан шығысқа қарай 100 км жерде орналасқан, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады. Қарақұлжа Ферғана жотасының аласа тауларымен қоршалған, оның беткейлері жайылымға жарамды шалғындармен жабылған. Алқапта ұзақ, қоңыржай қыс және жылы жаз бар континенталды климат байқалады. Жер сілкіністері мезгіл-мезгіл болып тұрады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жергілікті халықтың негізгі кәсібі — мал шаруашылығы. Шұжық және мал сою орындары, сондай-ақ ет консервілерін шығаратын зауыт бар.

Ауылда екі орта мектеп және жатақхана, қоғамдық орталық, аурухана және қонақ үй бар. Сондай-ақ, өмірлік маңызды қызметтер бөлімдері, бөлшек сауда дүкендері және отбасылық дәрігерлер тобы жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Қарақұлжа ауданы елді мекендері
Красная Речка (ауыл)

**Красная Речка** () — Қырғызстанның Шу облысы, Ыстықата ауданындағы ауыл.

## Географиялық сипаттама
Красная Речка ауылы Қант қаласына жақын орналасқан, оларды небәрі 8 км бөліп тұр. Бішкек пен Тоқмақ арасындағы байланыстырушы тас жол ауыл арқылы өтеді.
Климаты орташа континентальды, жазы жылы, қысы орташа суық. Жылдың ең жылы айы - шілде (наурыз), ең суық айы - қаңтар (ақпан).

## Тарихы
Красная Речка өзені Чуя алқабындағы маңында орналасқан Невакет археологиялық орнымен танымал. Дереккөздерде оны Краснореченское қонысы деп те атайды.
Невакет бірнеше ғасырлар бойы, 8-12 ғасырлар аралығында болған. Қазір тек қирандылар ғана қалған. Гүлденген кезінде ол көпконфессиялы қоныс болған. Христиандар, буддистер, мұсылмандар және басқа діндердің ізбасарлары осында өмір сүрген. Қазіргі археологтар қирандыларды зерттеу кезінде тапқан ең маңызды артефактілердің бірі - саз балшықтан жасалған Будда мүсіні. Сол уақытта Невакетте миссионерлік мектеп болғаны және белсенді болғаны белгілі. Оның уағызшылары Қытай мен Парсыны қоса алғанда, әртүрлі елдерге жіберілген. 2014 жылы ежелгі қоныс ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды.

## Инфрақұрылымы
Ауылда орта жалпы білім беретін мектеп, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған мектеп-интернат, православие шіркеуі және екі мешіт бар.
Жыл сайын Рождество күні мұнда епископтардың Рождестволық шырша марафоны өткізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Ыстықата ауданы елді мекендері
Украин гривнасы

**Гривна** (, , қысқартанда грн, **₴**, ISO 4217: **UAH**) — 1996 жылғы 2 қыркүйектен бергі Украинаның ұлттық валютасы. 1 гривна 100 тиынға () бөлінеді. Оған Киев Русінде қолданыста болған валютаның атауы берілген.

## Этимологиясы
Гривна аттас валютасы XI ғасырда Киев Русінде қолданыста болды. Валюта атауы славян тілдеріндегі *жал* дегенді білдіретін *грива* сөзінен келген болатын. Күміс, не алтыннан жасалған бұл валютаны халық кезінде мойнына тағып жүрген деген гипотеза бар. Болгар мен серб тілдерінде гривна сөзі *білезік* дегенді білдіреді.

1917 жылы Украина Халық Республикасы Ресейден бөлініп шықты да, мемлекеттік валютасын гривна қылды.

## Символы

Гривна символы — үстінен екі көлденең сызықша салынатын кириллицадағы г әрпінің курсив жазылуы. Екі параллель жолақша қытай юәні (¥), еуро (€) мен үндістандық рупия (₹) символдарындай. Символ Юникодқа 4.1 нұсқасында U+20B4 кодымен 2005 жылы қосылды.

## Тарихы
1917 жылғы 22 желтоқсанда Орталық рада Украин мемлекеттік банкін құрды. Украин Халық Республикасының тұңғыш валютасы карбованец () болды. 1918 жылғы 5 қаңтарда тұңғыш ресми 100 карбованец банкнотасы басылды; оған мемлекеттік банкінің бірінші директоры Михаил Кривецкий () қол қойды.

1918 жылғы 1 наурызда Орталық рада гривна атты жаңа валюта жасады. Гривна бағасы бойынша 1/2 карбованецтей тұрды да, 100 шагтан тұрды.

1918 жылғы сәуірде гетман Павел Скоропадский карбованецті қайта Украинаның валютасы қылды. Ол 200 шагтан тұратын және 10, 25, 50, 100, 250 мен 1 000 карбованец болып шығарылатын.

1992 жылы карбованецтің үшінші нұсқасы рубльдің орнын алды. 1990 жылдардағы гиперинфляция себебінен карбованец жылдам бағасын жоғалтты. 1996 жылғы қыркүйекте карбованецтің орнын гривна алды. Осы кездері 1 гривна 100 000 карбованецке тең болды.

Ресейдің Қырымды аннексиялауынан кейін 2014 жылғы 18 наурызда Қырым Республикасы уақытша үкіметі гривнаның келесі айда аймақтан алынатынын хабарлады. 2014 жылғы 21 наурызда оның орнына Ресей рублі келді; гривнаның қолданысына 1 маусымға дейін рұқсат берілді. Ресей рублінің Донбасс аудандарында аз болғанынан аймақтағы Донецк пен Луганск сепаратист құрылымдары Украина гривнасы 2022 жылға дейін қолдана берді.

## Монеталары

## Банкноталары

## Дереккөздер

Санат:Еуропа валюталары
(2311) Эль-Леонсито

**(2311) Эль-Леонсито** — Кибела тобына жатқызылатын астероид.

Оны 1974 жылы 10 қазанда Феликс Агилар атындағы обсерваторияның астрономдары ашты.

Бұл обсерватория Аргентинадағы Эль-Леонсито астрономиялық кешенінде орналасқан. Астероид атауы осыған байланысты 1983 жылы қойылды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (2301—2400)
Санат:Астероидтар
(3141) Бухар

**(3141) Бухар** — Кибела тобына жатқызылатын астероид.

Оны 1984 жылы 2 қыркүйекте Антонин Мркос Чехиядағы Клеть обсерваториясында ашты.

Чех астрономы Эмил Бухардың (1901–1979) құрметіне орай аталды. Ол ғарыштық геодезияні ендірген адамдардың бірі болды, сондай-ақ (1055) Тынка астероидын ашқан.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (3101—3200)
Санат:Астероидтар
(313) Халдея

**(313) Халдея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1891 жылы 30 тамызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Астрологияның негізін қалаған деп саналатын халдейліктер құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 313.png
Орбита астероида 313 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
(312) Пирретта

**(312) Пирретта** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1891 жылы 28 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Кімнің есімімен аталғаны белгісіз.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
(315) Констанция

**(315) Констанция** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1891 жылы 4 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Тұрақтылықты білдіретін латынша сөзбен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
Қызылсу (Ыстықкөл облысы)

**Қызылсу** () — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Жетіөгіз ауданындағы ауыл және аудан орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ыстықкөлден шамамен 10 км қашықтықта, тау шатқалы мен Жетіқөгіз және Барскоон курорттарының арасында A363 тас жолында орналасқан.
Ауыл арқылы Қызылсу өзенінен ағады. Өзеннің жағасы қызыл сазбен жабылған, ол қатты жаңбыр жауғанда өзен арнасынан асып кеткенде суға қызыл дақ түсіреді. Осы себепті ол бір кездері Қызыл-Су деп аталған.

## Тарихы
Бұрын Покровка деп аталған ауылды орыс қоныстанушылары құрған. Оның аумағы арқылы аймақтық тас жол өтеді. Географиялық тұрғыдан ол Жеті-Оғыз курорты мен тау шатқалы арасындағы аумақты алып жатыр.

Ғалымдар жүргізген археологиялық зерттеулерге сәйкес, ауыл аумағында ертеде сақ фермерлері мен қолөнершілерінің қонысы болған. Олардың өмір салты, әдет-ғұрпы және мәдениеті скифтерге өте ұқсас болған. Олар отырықшы және көшпелі өмір салтын ұстанған, мал өсіріп, жер игерген. Сондай-ақ олар түйелерді жүк тасуға пайдаланған.

Біздің заманымызға дейінгі 7-3 ғасырлар аралығында түрлі сақ тайпалары тайпалық одақтарға бірігіп, оларды патшалар деп аталатын жоғарғы көсемдер басқарды. Ежелгі сақ қонысының тұрғындары үш топқа бөлінді: қауым мүшелері, жауынгерлер және діни қызметкерлер. Әрбір топтың дәстүрлі түсі болды, бұл олардың қай жерде тұратынын анықтады. Біздің дәуірімізге дейінгі екінші ғасырда қазіргі Қызылсу шегінде қызыл алқаптың астанасы - Қызыл Аңғар болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қазіргі ауыл дәстүрлі түрде егіншілікпен және мал шаруашылығымен айналысады. Оның шеткі аудандары бидай, арпа, беде және эспарто егістіктерімен шектеседі.

Ауылда үш орта мектеп, кітапхана, балабақша, аурухана, емхана, әдеби үй және мешіт бар. Сондай-ақ кірпіш зауыттары, наубайханалар мен ірімшік зауыттары, тұрмыстық қызмет көрсету орындары, сауда орталықтары, тамақтандыру мекемесі, отбасылық дәрігерлік кабинет, базар, автобекет және тағы басқалар бар. Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Тәңіртау физикалық-географиялық стансасының кеңсесі осында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Жетіөгіз ауданы елді мекендері
(318) Магдалена

**(318) Магдалена** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1891 жылы 24 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Библиядағы Мария Магдалинаның құрметіне орай аталған болуы тиіс.


Орбита астероида 318.png
Орбита астероида 318 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
(322) Фео

**(322) Фео** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1891 жылы 27 қарашада Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы гиадалардың бірі құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
Санат:Астероидтар
Лебединовка

**Лебединовка** () — Қырғызстанның Шу облысы Аламүдін ауданындағы ауыл. Аудан орталығы және Лебединов ауылдық округінің әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ол Бішкек-Балықшы тас жолында, теңіз деңгейінен 760 метр биіктікте орналасқан. Батыстан Бішкекпен жалғасады. Ауылдың солтүстігінде Үлкен Шу каналы орналасқан.

## Тарихы
Ауыл 1891 жылы құрылған. Халқы: 20 709 (2009), негізінен ауыл жұмысшылары.
Археологтар ауылдың маңынан тас дәуіріне жататын археологиялық орындарды тапты. Бұл аймақтың ерекше тарихы мен табиғи сұлулығы жыл бойы мыңдаған туристерді тартады. Бұл ақпаратты ауданда жұмыс істейтін туроператорлар растайды. Ауыл аумағында мал шаруашылығының ғылыми-зерттеу орталығы орналасқан, онда аграршылар үшін қажетті консультациялар өткізіледі. Олардың жұмысының ерекшелігі мал басын ұлғайту саласындағы жобалық әзірлемелерді, мал шаруашылығы фермаларын үздіксіз қамтамасыз ету мақсатында жемшөп дақылдарын өсіру үшін егіншілік саласындағы зерттеулерді де қамтиды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауылдағы басым ұйымдарға энергетика инспекциясы, мемлекеттік мұрағат және жылжымайтын мүлікті тіркеуді де қадағалайтын жер ресурстарын басқару департаменті кіреді. Лебединовка өнеркәсібіне нан, шұжық және дайын ет өнімдерін шығаратын зауыттар, сондай-ақ табиғи және аралас талшықтардан шұлық шығаратын зауыт кіреді.

Ауылда екі орта мектеп, кітапхана, балабақша, мәдениет орталығы және клуб бар. Сондай-ақ, мамандандырылған емхана, тұрмыстық қызмет көрсету бөлімдері, бөлшек сауда орындары және тамақтандыру мекемесі бар. Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Аламүдін ауданы елді мекендері
Қорған гипотезасы

[нобай|оңға|Қорған гипотезасы бойынша [Үнді-Еуропа тілдері|үнді-еуропатілділердің  б.з.б. 4000–1000 жылдары арасындағы көші-қоны. **Ортада:** Ұлы Дала мәдениеттері

 (Қаратеңіз-Каспий даласы, Дунай маңы) (кейінгі АтҮнЕу)

 (үнді-еуропатілділер қабылдады)

**Көрсетілмегені**: Армяндар, батыс даладан тарады

|300x300px]]

**Қорған гипотезасы** (**Дала гипотезасы**, **Шығысеуропа гипотезасы**) — атаүндіеуропа тілінің шыққан жерін, оның қалай Азия мен Еуропа түрлі аймақтарына тарағанын анықтауды көздеген гипотезалардың ең қабылданғаны. Гипотеза бойынша, Қара теңізден солтүстікте орналасқан Қаратеңіз даласын мекендеген Қорған мәдениеті — атаүндіеуропа тілінің ең ықтимал тұңғыш иелері. Мәдениет атауы орыс пен еуропа тілдеріне түркі тілдерден келген болатын және «оба» дегенді білдіреді.

Гипотезаны Отто Шрадер (1883) мен Гордон Чайлд (1926) ұсынған. Гипотезаны Мария Гимбутас, терминді бірнеше мәдениетті, соның ішінде Ямная мәдениетін біріктіріп айту үшін қолданған ғалым, 1950 жылдары жүйеледі. 2000 жылдары Дэвид Энтони оның орнына Ямная мәдениетінің негізгі бөлігін және оның басқа мәдениеттермен байланысын анықтамалық нүкте ретінде пайдаланды.

Гимбутас Қорған мәдениетін төрт түрлі заманға бөліп анықтаған. Ең көнесі — I Қорғанның () қатарында энеолит кезінде (б.з.б. ерте IV мыңжылдықта) Днепр-Еділ аймағын мекендеген Самара мен Сероглазовка мәдениеттері болды. Осы мәдениеттердің халқы көшпенді пасторалистер еді. Олар гипотеза бойынша ерте III мыңжылдыққа қарай Қаратеңіз-Каспий даласын да, Шығыс Еуропаны да мекендеп жүрді.

XXI ғасырда жасалған генетикалық тестілеу Еуропа мен Оңтүстік Азиядағы бірнеше халықтардың шынымен де Қара теңіз маңынан көшіп келгенін дәлелдеді. Осы себептен Қорған гипотезасы өзге теориялармен, соның ішінде Анатолия гипотезасымен салыстырғанда ықтималдырақ көрінеді.

## Дереккөздер

## Қолданылған әдебиет

*
*
*
* 

Санат:Үндіеуропалықтар
Санат:Археологиялық мәдениеттер
Санат:Тарихтан бұрынғы Еуропа
Санат:Майкоп мәдениеті
Санат:Қорғандар
Ең сүйікті қарындас

**«Ең сүйікті қарындас»** — балалар әдебиетінің жазушысы Астрид Линдгрен жазған хикаят.

Ол 1949 жылы *Vi* журналы ішінде, сондай-ақ автордың ертегілер жинағы құрамында жарияланды. Жеке кітап ретінде 1973 жылы басылып шықты, оған суреттерді Ханс Арнольд салды.

Кітапта жетідегі Барбро есімді қыз туралы баяндалады. Оның Илва деген құпиялы егіз бауыры бар. Ол Барброны бар дүниеден де жақсы көреді және оған өз патшалығына тылсым кіреберісті көрсетеді.

1950 жылы ертегілер жинағы үшін Астрид Линдгренге Нильс Хольгерссонның құрмет белгісі табысталды.

1988 жылы хикаят негізінде қысқаметражды фильм шықты.

## Дереккөздер

Санат:Астрид Линдгрен шығармалары
Санат:Балалар әдебиеті
(154) Берта

**(154) Берта** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 4 қарашада Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Астрономия туралы көп жазған Камиль Фламмарионның қарындасы құрметіне орай аталды.

Орбита астероида 154.png
Орбита астероида 154 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(155) Сцилла

**(155) Сцилла** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 8 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Гомердің *[[Одиссея]]сында* кездесетін құбыжықтың атымен аталды.

Орбита астероида 155.png
Орбита астероида 155 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (388) Харибда
Санат:Астероидтар
(388) Харибда

**(388) Харибда** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1894 жылы 7 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Гомердің *[[Одиссея]]сында* кездесетін құбыжықтың атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (301—400)
* (155) Сцилла
Санат:Астероидтар
(158) Коронида

**(158) Коронида** — сыртқы Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 4 қаңтарда орыс-неміс астрономы Виктор Кнорре Берлин обсерваториясында ашты.

Астероид ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен, не болмаса Асклепийдің анасы есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Осының атымен Коронида жанұясы аталған, ол 6 мыңға жуық тасты астероидты қамтиды. Ғарыштық техникамен зерттелген алғашқы астероидтардың бірі (243) Ида осы жанұяға кіреді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(156) Ксантиппа

**(156) Ксантиппа** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1875 жылы 22 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты.

Грек философы Сократтың әйелі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
* (5450) Сократ
Санат:Астероидтар