open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қаржы полициясы

Заңмен белгіленген өкілеітіктері
шегінде жедел-іздестіру қызметін, алдын ала тергеу және анықтау, әкімшілік іс жүргізу арқылы экономика
мен қаржы қызметі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласында адам мен
азаматтың құқықтарына, қоғаммен
мемлекет мүдделеріне қылмыстық
және құқыққа қайшы өзге де қол сұғушылықтың алдын алуға, оны анықтауға, жолын кесуге, ашуға және тергеуге бақытталған құқық қорғау
қызметін жүзеге асыратын арнаулы
мемлекеттік орган.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гемизиготтылық

**Гемизиготтылық** - гендердің аллельді жұбы түрінде емес-гаплоидты ағзаларда немесе диплоидты түрлердің гетероморфты *(жыныстық)* хромосомаларында біреуі ғана болуы. Соңғысында осы гендерді иелену (жыныспен ілініскен) будандастыру бағытына байланысты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Юрий Дүйсенғалиұлы Баймұқашев

**Баймұқашев Юрий Дүйсенғалиұлы** (1941 жылы туған, Бәйтерек ауданы Дарьинск селосы) — мүсінші. Арнаулы оқу орнын 1964 ж. бітірген. Баймұқашев - танымал адамдарға орнатылған облыс келеміндегі көптеген көрнекті мүсіндік ескерткіштердің авторы. Оның белгілі жұмыстары — Абай (Орал қаласында), Мухит Меретұлы (Қаратөбе ауданың Саралжын ауылында), Ж.Молдағалиев (Ақжайық ауданының Қурайлысай ауылында), Темір Масин (Орал қаласында), Сәкен Сейфуллин (Орал қаласында), Ә.Әйтиев (Орал қаласында орнатылған) ескерткіштері.
## Дереккөздер
Аденоформ

150px|нобай|оңға
**Аденоформ** – афазмидиелар – (Adenohorea - Aphasmidia) – нематодтар класс тармағы. Сезім мүшелері бүкіл дене бойы орналасқан (өсінділер мен папиллалар). Иіс сезу мүшелері амфидалар көлемді басының ек жағында (паразиттерде жоқ). Кейбір түрлерінде көзшелері бар. Фазмидалар жоқ. Зәр шығару қызметін қысқа өзегі бар мойын безі атқарады. Дене бойында гиподермальды бездер орналасқан. Құйрық безі бар ректальды бездері жоқ. 10 отрядтың 8000 түрі бар. Түрлерінің көпшілігі теңіздерде еркін өмір сүреді кейде тұщы суларда – топырақта кездеседі. Кейбір түрлері паразиттік өмір сүреді (тұқым. Мононхтар власоглавтар трихинеллалар).

## Дереккөздер


Санат:Алғашқы ауыздылар
Таңатар Қоңырұлы Нұралиев

**Таңатар Қоңырұлы Нұралиев** (1938) — музыкашы, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі
(1984), профессор (1992).

*1956 ж. Орал музыка училещесін, 
*1961 ж. Алматы мемлекеттік консерваториясын, 
*1973 ж. Глинка атындағы Мәскеу мемлекеттік музыка академиясын бітірген. 
*1956-69 ж. қазақ да өнер көрсетіп, Алматы консерваториясында оқытушы (1967), кафедра меңгерушісі (1981-86), декан (1987-90) болған.
*1996-98 ж. А.Жұбанов атындағы республикалық  музыка  мектеп-интернаттың директоры. 
Нұралиевтің шығармашылық сапармен бірнеше шет елді аралаған.

## Дереккөздер
Лоритәрізділер

**Лоритәрізділер** (Loriinae) - жартылай маймылдар тұқымдасы. Дене ұзындығы 22-26-дан 35-40 см дейін. Құйрығы ұзын, қысқа, мүлдем болмауы да мүмкін. Аяқ саусақтары ағашбұтақтарын қысып, ұстауға бейімделген. Көздері өте үлкен. Кейбіреулерінің көздері қара жолақпен көмкеріліп, ақ жолақпен бөлінген. Сондықтан бұндай Жартылай маймылдар бетіне маска кигізгенге ұксайды. 2 тұкымдас тармақтары бар: галаговтылар және лоритәрізділер немесе лемурлар, 11 түрі бар. Белгілі 4 туыстары тропикалық ормандарда мекендейді. Жіңішке лорилар оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкеде, жуан лорилар, оңтүстік-шығыс Азияда, (Филиппинге дейін), кәдімгі поттолар және калабар поттысы Экваторлық Африкада таралған. Ағаштарда тіршілік етеді. Белсенділігі түнде байқалады. Екі жақ аяқтарымен ағаш бұтақтарын кезек қатты қысып ұстап, кейде арқасын төмен қаратып, ақырын жылжып жүреді. Аяқ-саусақтарымен бұтақтарды қатты қысып ұста басын төмен салбыратып тұрады. Күндіз ағаш қуыстарымен қалың жапырақтар арасында ұйықтайды Талғамсыз қоректілер. Жекелей қосақталып, (жуан лорилар) немесе топ құрап, (жіңішке лорцлар) өмір сүреді.

Жақсы естиді. Дыбыс арқылы қарым-қатынас жасайды: күңкілдейді, шырылдайды, ысқырады, (ұрғашылары көбею кезінде). 1-2 бала табады. Олар туғаннан кейін бір тәуліктен соң, өздері ағаш бұтақтарына жармасып еркін қозғалып жүре алады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Амплификация

**Амплификация** (ұлғайту) - 
# Сөзді көркемдеу, кұшейту, айшықтау, ұлғайту мақсатымен бірыңғай элементтер (синонимдер, теңеулер) қатарынан құрылған сөйлеу айшығы (орысша *он храбрый, отважный человек; сам царъ Сопомон, при всем его вепиколепии, не мог бы состязаться с ним в роскоши наряда*); 
# Бір тілден басқасына аударғанда мэтін келемінің ұлғаюы ( = ).

## Дереккөздер


Санат:Риторикалық сөздер
Нанизм

thumb|right|200px

**Нанизм** (*Nanismus*, грек.  қысқа бойлық, ергежейлік) - нанизм, ергежейлік. Ергежейлік - наносомия, қалыптан тыс бойдың қысқалылығы (еркектерде 130 см. төмен, әйелдерде 121 см. төмен). Этиологиясына қарай нанизмнің гипофизарлық (гипофиз аурулары себепті ~ жетіспеушілігі, некроз), инфантильдік (барлық органдар мен жүйелер балалық даму деңгейінде қалады), тиреогендік (қалқанша без гипофункциясымен байланысты) түрлерін ажыратады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Сақтандыру ұйымы

**Сақтандыру ұйымы** - сақтандыру (кайта сақтандыру)
шарттарын жасасу және орындау
қызметін уәкілетті органның тисті
лицензиясы негізінде не Қазақстан Республикасының өзара сақтандыру
туралы заңнамалық актісіне сәйкес
лицензиясыз жүзеге асыратын заңды тұлға.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Алтыншы кәсіптік мектеп

**Алтыншы кәсіптік мектеп** (ПШ-6) — Батыс Қазақстан облысындағы бастауыш кәсіптік білім беретін оку орны. 1973 ж. облыстық сауда басқармасының жанынан жергілікгі қоғамдық тамақтандыру және сауда ұйымдары үшін кадрлар даярлау үшін сауда-аспаздық мектебі ретінде ашылды. 1985 ж. ол кәсіптік білім беру жүйесіне беріліп, 23-СКТУ болып өзгерді. 1996 ж. 6-кәсіптік -техникалық мектеп болды. 2000 жылдан қазіргі атымен аталады. Мұнда ұлттық тағамдар пісіретін, бухгалтер есеп негіздерін меңгерген, т.б. аспаздар, наубайлар, мини-наубайхана иелері, белшек сауда мамандары, безендіруші суретшілер, декораторлар, жинақ банкінің кассирлері даярланады. Мектептегі 29 оқытушының 12-сі жоғары категориялы мамандар, 17-і арнаулы білімді шеберлер. 1999 ж. мұнда кесіпкерлікті дамытып, қолдау жөнінде аймақтық кеңесшілік орталық ашылды. 1999 ж. қазанда Техникалық ынтымақтастық жөніндегі неміс қоғамы «Қазақстанның кәсіпкер әйелдері» қауымдастығымен бірлесе отырып, Алтыншы кәсіптік мектептің базасында Халықаралық Еңбек ұйымының материалдарын дайындау әдістемесі жөнінде семинар өткізді. 2000 ж. 6 қаңтарда мектеп Еуразия қорының арнаулы грантын жеңіп алды. Соңғы жылдары Алтыншы кәсіптік мектептің материалдық-техникалық базасы нығайтылып, кәсіптік даярлықты жетілдіру мақсатында кондитер цехы, асүй-лаборатория ашылды; 2 көркемөнер шеберханасы, тігін белмесі, сондай-ақ аспаздық, маркетинг және менеджмент, информатика кабинеттері жұмыс істейді. Окушылардың қолданбалы өнер туындыларына арналған көрме залы бар.
## Пайдаланған әдебиттер
Адмирал (көбелек)

**Адмирал** () – қабыршақ қанаттылар сабының нимфалидтер тұқымдасына жататын көбелек. Қанат құлашы 6 см. Алдыңғы қанатының үсті қара-ақтаңбалары және қызыл қисық орналасқан қызыл жолағы ал шетінде қызыл жолақтар байқалады. Бүкіл Еуропа мен Азияда таралған. Жұлдыз құрттары қалақай жапырақтарына оранып кейде қуыршақ сатысында жапырақта тіршілік етеді. Оңтүстікте жылына екі ұрпақ береді жазғытұрым (қыстақтан кейін) және шілде-кыркүйекте. Алыс жерге көшіп-қонады.


Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle Dos.jpg|*Vanessa atalanta*
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle ventre.jpg|*Vanessa atalanta* △


## Дереккөздер


Санат:Қабыршақ қанаттылар
Әбдірахим Жаймурзин

**Әбдірахим Жаймурзин** - 1916 жылы 14 тамызда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданында (Темір уезінің Жембайсары болыстығы, Ақтөбе губерниясы) дүниеге келген. 1933 жылы Конжар колхозшы жастар мектебін бітіріп, сол колхозда есепші болып қызмет атқарады. Осыдан кейін Қазақтың педагогика институтының жанындағы дайындық бөлімін бітіріп, аталмыш институттың физика-математика факультетіне түсіп, оны 1938 жылы үздік дипломмен аяқтайды. Жолдамамен Жоғарғы Коммунистік ауылшаруашылық мектебінде математика пәнінен сабақ береді.
*1941 жылдың қаңтар айынан бастап Комсомолдық басшы жұмысқа ауыстырылады да, Алматы қалалық комсомол ұйымының, одан кейін Алматы облыстық комсомол ұйымының бірінші хатшысы болып сайланады. 
*1943 жылдың шілде айында Қазақстан БКП Орталық Комитетінің жолдамасымен Жоғарғы партия мектебіне оқуға жіберілді, оны 1945 жылы аяқтайды да, 
*СОКП Орталық Комитетінде жауапты қызметке қалдырылады. 
*1947 жылдан Гурьев облыстық партия комитетінде хатшы болды. 
*1951 жылы Қазақстанның Коммунистік Партиясы Орталық комитеті оны Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы етіп тағайындайды. 
*1953 жылы СОКП Орталық комитеті жанындағы Қоғамдық ғылымдар Академиясына оқуға түсіп, 
*1957 жылы философия ғылымдарының кандидаты атағына ие болады. 
*1960 жылдан Қазақстан Ғылым академиясы жанындағы философия кафедрасының меңгерушісі, 
*ал 1972 жылдан 1977 жылға дейін сол кафедраның доценті болып қызмет атқарады. 
*1977 жылдан Одақтық дәрежедегі зейнеткер.
## Шығармашылығы
Негізінен философия тарихымен, қазақ халқының саяси-әлеуметтік ой-пікірімен шүғылданды. 17 баспа табақтан артық ғылыми еңбектері жарық көрген.
## Жетістіктері
Қазақстан Компартиясының VІ-съездерінде оның Орталық Комитетінің мүшесі болып сайланады. КСРО наградаларымен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ақтөбе облысы
Санат:1916 жылы туғандар
Баскөкірек

**Баскөкірек** - бас пен кеуде сегменттерінің пайда бірігуінің арқасында болған дене бөлігі. Баскөкірек деп көбінесе жақ көкірек немесе жоғары сатыдағы шаянтәрізділердің бастарымен бірге денесінің алдыңғы белігін немесе гнатосомасын.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Адолескария

**Адолескария** ( - өсем, үлкейем) кейбір трематодтардың сонғы личинкалық сатысы мысалы: бауыр құртының. Адолескария аралық иесінен (моллюскадан) суға шыққан церкариидан дамиды құйрығын тастап балдырларға жағадағы шөптерге немесе тағы да басқа заттарға бекиді. Еркін церкаридің адолескарииға айналуын цистогония деп атайды. Сумен немесе шөппен тұрақты иесінің ағзасына түскен(тұяқтылаға кейде адамға) адолескарии әрі қарай өсіп жетіліп ересек құртқа айналады.

## Дереккөздер



Санат:Дернәсілдер
Санат:Құрттар
Қаржылық құқық

Мемлекет пен жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының тапсырмаларын жүзеге асыру үшін қажетті ақша
қорларының (қаржылық ресурстар)
құрылу, тарқалу және пайдалану
процесінде туындайтын қоғамдық
қатынастарды реттейтін заңдық нормалардың жиынтығы.
**Қаржылық құқық** құқықтың дербес саласы болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гемикриптофиттер

**Гемикриптофиттер** - *(- жарты,  - көрінбейтін және ...фит)* - көпжылдық шөптесін өсімдіктер.

Олардың бүрлері топырақтың үстінде төсеніш ретінде орналасқан. Гемикриптофиттің ішіндегі негізгісі протогемикриптофит өзінің жер үсті өркенімен жыл сайын жатылып, ал бүрлері жаңарып, жертаған геммикриптофитті өркенімен түгелдей қыстай алады. Әрдайым қыстақ алдында өркен топыраққа сіңеді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Азия департаментінің Жазбасы

>— тарихи құжат. 1828 жылы Ресей қаржы министрлігіне Азия
департаментінің Ішкі Орда қазақтарымен сауда-саттық қатынастарын дамыту жолдары туралы ұсыныстар жазылған. Жазбада қазақ даласынан Ресейге
шикізат қорын молынан тасымалдау және қырға орыс қалаларынан өндіріс өнімдерін жеткізіп,
өткізу мәселесі сөз болады. Сол мақсатга сауда-саттық жүргізілетін орындар, тауар түрлері мен сату әдістері, көпестердің дәрежесі жан-жақты сипатталған. Бұл бағдарламалық сипаттағы құжаттың мақсаты - қазақ өлкесін Ресейдің арзан шикізат көзіне, тауар өткізу аясына айналдыру.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан тарихы
Флексор

**Флексор** - иілгіш бұлшық еттер.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Амфиболия

**Амфиболия** - семантикалық жағынан байланыспайтын және үйлеспейтін элементтердің формалды сәйкесу салдарынан сөйлемде морфосинтаксистік байланыстың құлдырауы; екі әртүрлі синтаксистік мағынаны түсіндіруге мүмкіндік беретін сөйлем айшықтары (орысша *конфеты для детей, которые у меня в кармане пальто; я несу шоколадку дочери, которую купил в гастрономе*).

## Дереккөздер


Санат:Риторикалық сөздер
Сақтандыру брокері

**Сақтандыру брокері** (;; ) – сақтанушының тапсыруымен сақтандырушымен сақтандыру шарттарын жасасуға және орындауға байланысты қатынастарда сақтанушыны
білдіретін немесе өз атынан сақтандыру немесе қайта сақтандыру шарттарын жасасуға байланысты қызмет
керсету жөніндеп делдалдық қызметті
жүзеге асыратын, сондай-ақ сақтандыру және кайта сақтандыру мәселелері
бойынша консультациялық қызметті
жүзеге асыратын заңды тұлға.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Дабыс Ысқақұлы

**Дабыс Ысқақұлы** (1985, Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы, Мәстексай ауылы - 1968, Казталов ауданы, Талдыапан а.) — емші, сынықшы. Жастайынан ауылында сынықшылықпен айналысып, көптеген сырқатты емдеген. Ол сынықшылықпен қатар бәйге аттарын баптап, үйретуді кәсіп еткен.

## Дереккөздер


Санат:Халық емшілері
Нұрғаным Байсейітова

нобай|Байсейітова Нұрғаным Бекенқызы, 1995 ж. Орал қ.
**Байсейітова Нұрғаным Бекенқызы** (8.3.1923, Бөкей ордасы ауданы — 9.9.1998,Орал) — қазақтың партизан қызы. Жәнібектегі балалар үйінде тәрбиеленіп, Оралдағы 4-қазақ орта мектебін (қазіргі 11-мектеп) бітірген. Орал радистер мектебі мен 3-Мәскеу арнаулы мектебін аяктағаннан кейін Белоруссияда (Могилев облысының Рублян ауданындағы Орша қ.) партизан отрядында радист болған. Кеңес Одағының Батыры, армия генералы С.Г. Жунин басқарған 8-бригада құрамында Варшаваға дейін барған. Соғыстан кейін Алматы театр-көркемөнер училищесін бітірді. Көп жыл бастауыш класс мұғалімі болды. «Қызыл Жұлдыз», 1 және 2-ші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған. Орал қаласындағы ол тұрған (Фурманов, 150) үйге мемориалдық тақта орнатылған. 

## Дереккөздер
Анаграмма

**Анаграмма** ( — «арцылы»,  - әріп) - басқа сөздің құрамына кіретін әріптердің орнын ауыстыру арқылы жасалатын сөз немесе сөз тіркестері (қазақша *мысық - қысым, мақал - қапам*).

## Дереккөздер

Санат:Лингвистика
Жайық балығы

**«Жайық балығы»** - балық аулау, кептіру, ыстау жүмыстарымен айналысатын кәсіпорын. Орал қаласындағы бұрынғы Балық комбинатының негізінде 1994 ж. акционерлік қоғам болып қайта құрылған. Балық комбинаты 1939 ж. құрылып, 1956 ж. оған Шалқар көліндегі балық кәсіпшілігі, 1961 ж. осындағы *«Искра»* артелі қосылды. 1992 ж. Шалқар балық цехы дербес шағын кәсіпорын ретінде бөлініп шыққан.

## Дереккөздер


Санат:Табиғат
Сақтандыру резервтері

**Сақтандыру резервтері** - сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының сақтандыру шарттары бойынша актуарилік
есептеулері негізінде бағаланатын
міндеттемелері.

## Дереккөздер


Санат:Сақтандыру
Бұрылғыштық

**Бұрылғыштық** — көлік құралының бұрыла алу қабілетін сипаттау қасиеті.

* Динамикалық бұрылғыштық – автомобильдің қозғалыс жылдамдығының өзгеруіне және рөлді бұруына сәйкес қозғалыс траекториясының қисықтығын өзгерте алу қасиеті.
* Бұрылу артықшылығы – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының азаюы.
* Бұрылу жетіспеушілігі – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының көбеюі.
* Бұрылу бейтараптығы – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының өзгермеуі.
* Статикалық бұрылу – автомобильдің қозғалыс жылдамдығының өзгеруінде де, рульдік доңғалақтың бекітілген кезінде де қозғалыс траекториясының қисықтығын өзгерте алу қабілеті.

## Дереккөздер


Санат:Көлік бөлшектері
Санат:Физика
Наурыз Байысов

**'Байысов Наурыз** (1893, Казталов ауданы, Балықты ауылы — 1959) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1931 ж. «Красный партизан» кеңшарында (кейін «Ақпөтер» кеңшары) бақташы, 1946 ж. аға жылқышы болды. Қарауындағы малды шығынсыз бағып, төл алуда жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болды. 

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу

**Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу** (ағыл. *respect of honour and dignity of person (individual)*) - Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде қылмыстық процеске қатысушы адамдардың абыройын түсіретін немесе қадір-қасиетін кемітетін шешімдер мен іс-әрекеттерге тыйым салынады, адамның жеке өмірі туралы мәліметтерді, сонымен бірдей қылмыстық кодексте көзделмеген мақсаттар үшін адам құпия сақтау қажет деп санайтын жеке сипаттағы мәліметтерді жинауға, пайдалануға және таратуға жол берілмейді.

Қылмыстық процесті жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттерінен
адамға келтірілген моральдық зиян заңда белгіленген тәртіппен өтелуге тиіс.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Химиялық лазер

**Химиялық лазер** - оптикалық резонатордағы актив ортаның мәжбүр сәулеленуінің салдарынан когерентті электромагниттік толқындар шығаратын кванттық генератор.
## Дереккөздер


Санат:Лазерлер
Санат:Химия
Қосалқы жалгерлік

**Қосалқы жалгерлік** - жалға алынған мүліктің бөлігін
үшінші тұлғаға немесе адамдар тобына жалға беру. Бұл жағдайда жалға
беруші екінші жалға беруші рөлінде
әрекететеді.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Динамикалық бұрылғыштық

**Динамикалық бұрылғыштық** - көлік құралының жоғары қозғалыс жылдамдығында бұрыла алуы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Азия бұғышалары

**Азия бұғышалары**, **канчильдер** () - бұғышалар тұқымдасы. 

Түсі ашық немесе сарғыш-бурыл келеді. Мүйізсіз. Тұяқтылардың ең ұсақтарының бірі. Ұзындығы кішкене бұғышаның (*T. javanicus*) 40 см шоқтығының биіктігі 20 см салмағы 2-2,5 кг. Оңтүстік, оңтүстік-шығыс Азияда 6 түрі бар. Неғұрлым әйгілісі - үлкен бұғыша (*T. napu*). Түнде өте белсенді. Ормандарда жасырын өмір сүреді. Екі лақтан артық болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Бұғышалар
Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауындағы өсімдіктерін қорғау ұйымы

Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауының өсімдіктерін қорғау ұйымы (European and Mediterranean Plant Protection Organization) — 1951 жылы қүрылған. Еуропаның, Африка мен Азияның 34 мемлекеті катысады. Өсімдіктердің және өсімдік өнімдерінің зиянкестері мен ауруларының тарауына жол бермеу түрғысындагы халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру мақсатын көздейді. 
## Негізгі қызметі
Негізгі қызметі — ақпарат алмасу, фитосанитариялық ережелерді бірізділеу, пестицидтерді тіркеу және сертификаттау.
## Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауының өсімдіктерін қорғау ұйымында  (2007)
Албания
Алжир
Аустрия
Беларусь
Бельгия
Болгария
Хорватия
Кипр
Чехия
Дания
Эстония
Финляндия
Франция
Германия
Грекия
Гернси
Венгрия
Ирландия
Израиль
Италия
Джерси
Иордан
Қазақстан
Қырғызстан
Латвия
Литва
Люксембург
Македония Республикасы
Мальта Республикасы
Молдова
Марокко
Нидерланд
Норвегия
Польша
Португалия
Румыния
Ресей
Сербия және Черногория
Словакия
Словения
Испания
Швеция
Швейцария
Тунис
Түркия
Украина
Құрама Патшалық
Өзбекстан
## Дереккөздер


Санат:Халықаралық ұйымдар
Санат:Жерорта теңізі
Субсидиялық жауапкершілік

**Субсидиялық жауапкеришілік** - азаматтық жауапкершілік түрлерінің бірі; адамдардың негізгі борышкермен бірге кредитор алдыңда жауап беретін қосымша жауапкершілігі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Хафиз Бақауов

**Хафиз Бақауов** (17.8.1907, Жаңақала ауданы, 8-а. - 16.8.1974, Алматы) — қоғам қайраткері. Жаңақала орта мектебін бітірген (1927). 1928-53 ж. аралығында республикалық комсомол, партия ұйымдарында жауапты қызмет атқарды. 1953-70 ж. Қазақстан КП ОК партия комиссиясының төрағасы. Бақауов 1954-71 ж. Қазақстан КП ОК мүшесі, Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің үш дүркін депутаты. Бірнеше орден, медальмен марапатталған. Жаңақала ауданының бір көшесі Бақауов есімімен аталады.

## Дереккөздер
Қылмыстық іс

thumb|350px
**Қылмыстық іс** (ағыл.* criminal case*) - қылмыс белгісі анықталған әрбір жағдайда заңмен белгіленген тәртіпте қозғалған іс.

Анықтау және алдын ала тергеу материалдары немесе сотқа дейінгі материалдарды дайындаудың хаттамалық пішім бойынша сотпен қарастырылады және шешіледі.

Қылмыс белгілеріне көрсететін жеткілікті мәліметтер бар болған жағдайда ғана іс козғалуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қазыналық табыстар

Мемлекеттік қазынаның табыстары. Барынша тар мағынада, бұл термин мемлекеттің қазыналық монополиясынан (мысалы,темекіге қатысты)
түскен мемлекеттің табыстарын
белгілеу үшін қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Албырт балық тәрізділер

**Албырт балық тәрізділер** (Salmoniformes) - сүйекті балықтар отряды. Ұзындығы 2,5 мм-ден 1,5 м дейін. Дене скелеті және бас сүйегі толық сүйектенбеген. Жоғарғы жақ сүйектерінің шеті, жоғарғы жақ сүйектері және алдыңғы сүйектерінен құралған. Ашық торсылдақтылар. жүзбеқанаттары тікенексіз. Құрсақ жүзбеқанаттары 7-15 сәуледен құралған, арқа қанаты жалғыз, оның соңында көптеген түрлерінің майлы жүзбеқанаттары болады. Қабыршақтары циклоид типтес. Бүйір сызықтары жақсы жетілген. Албырт балықтардың 27 тұқымдастары белгілі; олардың арасында албырт балықтар тұқымдасы, ақсахалар, қараауыздылар, корюшкала сланксалар, күмістілер, шортандар, умбриелар, даллилер, галаксиелер, гоностомалар, жылтырбастылар т.б. бар. Тұщы су, өткінші теңіз жағалауы және терең Су балықтары. Әлемдік мұхиттың солтүстік және оңтүстік жарты шарларының салқын, қоңыржай және тропикалық суларын мекендейді. ТМД-ның тұщы Сулары мен теңіз жағалауларында 16 тұқымдастары таралған. Албырттар, ақсақалар, қараауыздылар, корюшкалар, сланксалар; Охот және Беренгов теңіздерінде, Тынық мұхитта жағалауын мекендейді, Камчатка мен Куриль аралдары жағалауларында, үлкен терендікте Bathylagidae, Stomiatidae және жылтырбас тұқымдастары таралған. Албырт балықтәрізділер кәсіпшілік, қолдан өсіру және қорғау, жерсіндіру, көбейту және спорттық аулаудың маңызды балық түрлері болып саналады.

## Дереккөздер


Санат:Албырттәрізділер
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы

**Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы** (ағыл. *criminal legislation of the Republic of Kazakhstan;* нем. *Strafrechtliclie Gesetzgebung der Republik Kazakhstan*) Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінен тұрады.

Қылмыстық жауаптылықты көздейтін өзге заңдар Қылмыстық кодекске енгізгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс.

Қылмыстық кодекс Қазақстан Республикасы Конституциясына және халыкаралық құқықтың жалпы жұрт таныған принциптері мен нормаларына негізделеді.

**Қылмыстық заңнама:**

:* заңдылық заң алдында азаматтардың теңдігі;
:* қылмыстық заңды қоғамдық қауіпті әрекет жасаған кінәсі үшін ғана қолдану; 
:* әділеттілік; 
:* гуманизм принциптеріне негізделеді.

Қылмыстық кодекс 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы Конституциялық соты мен Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары Қазақстан Республикасы қылмыстық заңнамасының құрамдас бөлігі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Заң
Азотобактер

thumb|right
**Азотобактер** – облигатты аэроб – азот көзі ретінде ауаның молекулалары азотың көміртегінің көзі ретінде органикалық қышқылдарды көмірсуларды-спиртті қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Азот
Санат:Бактериялар
Гемитропты тұқым

**Гемитропты тұқым** - *([[грек тілі|грекше]]: һеmі - жарты және tropos)* - жартылай майысқан тұқым бүр, яғни тұқым бүр тұқымсағақтың осіне 90° майысқан, (мысалы: ол мальпигийлерде кездеседі).

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Гемимеридтер

**Гемимеридтер** () – айырқұйрықтылар отрядысына жататын жәндіктер тұқымдасы.

## Сырт пішіні
Ұзындығы 8-14 мм, жіңішке ұзын буынаяқтылар емес құрсаққаптылар, Қанатсыздылар, көзсіздер, ауыз аппараттары кеміргіш, сирақтары ойпақтау аяқтарын салу үшін.

## Таралуы
1 туысы, *Hemimenus*, (8 турі) - Экваторлы Африкада кенінен таралған. Егеуқұйрықтар отряды - Түк жабындыларында мекендейді, терінің сырт қабықшаларымен қоректенеді. Толық түсін өзгерте алады.

## Көбеюі
Жұмыртқасы ұрғашынын денесінде дамиды, себебі олардан ірі балаңқұрттар «*туады*».

## Дереккөздер



Санат:Айырқұйрықтылар
Өлшем қателігі

**Өлшем қателігі** - өлшеу нәтижесі өлшенген шаманың шынайы мәнінен ауытқуы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Луфарь

**Луфарь** () – алабұға тәрізділер отрядынын жалғыз түрі. Дене ұзындығы 115 см, салмағы 15 кг дейін. Денесі ұзын, жіңішке. Атлант, Үнді және Тынық мұхиттарда таралған. ТМД-да Қара және Азов теңіздерінде кездеседі. Toп құрып өмір сүреді. Жыртқыш балық, өсімталдығы 550 мың уылдырық. Кәсіпшілік аулау балығы.

## Дереккөздер


Санат:Алабұғатәрізділер
Темірәлі Бақтыгереев

**Бақтыгереев Темірәлі** (23.7.1950 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Березин ауылы - 17.08.2014, Алматы) — композитор.

1967 ж. орта мектепті, П.Чайковский атындағы Алматы музыка училищесін, 1993 ж. ҚазМҰУ-дің журналистика факультетін сырттай бітірген. Саратов қаласындағы Сабанов атындағы консерваторияда оқыған. 1970 ж. баяншы ретінде Орта Азия әскери ән-би ансамблін құруға қатысқан.

Композитордың «Барып қайт балам, ауылға» (А. Қадырбаеваның сөзіне жазылған), «Ғашықтар сенімі» (Ж.Қашқыновтың сөзі), «Сағыныш» (Ф.Оңғарсынованың сөзі), т.б. өндері жұртшылық арасында кең тараған. Бақтыгереев мерзімді басылымдарға музыка өнері және өнер қайраткерлері туралы танымдық мақалалар жазын тұрады.

«Барып қайт, балам, ауылға» (1999), «Әнімді саған арнадым» (2001) атты аудиоальбомдары шыққан.
Ширек ғасырдан астам шығармашылық қызметінде ол 300-ден астам әннің авторы атанды. Сазгер 2004 жылы жол көлік апатынан кейін мүгедек боп қалған еді.
## Сыртқы сілтемелер
*  Сазгер Темірәлі Бақтыгереев дүниеден озды

## Дереккөздер


Санат:1950 жылы туғандар
Санат:2014 жылы қайтыс болғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Демеу Жауынбаев

**Жауынбаев Демеу**  — малшы, Социалістік Еңбек Ері (1971). 1958-1983 ж. «*[[Краснояр]]*» кеңшарында еңбек еткен, қарамағындағы малды шығынсыз бағып, төл алуда жоғарғы көрсеткішке жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болған.

## Дереккөздер


Санат:1932 жылы туғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Ассоциативтік талдау

**Ассоциативтік талдау**- аллофон мен алломорфты кұрастыратын сөздердің құрылымдық қатарын анықтайтын зерттеу деңгейінің ара қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Қазақстан Республикасыңдағы Coт билігі

**Қазақстан Республикасыңдағы Coт билігі** - 
*1. Қазақстан Республикасында coт
билігі тұрақты судьялар, сондай-ақ
заңда кезделген жағдайларда және
тәртіппен қылмыстық. сот ісін жүргізуге тартылған алка заседательдері
аркылы соттарға ғана тиесілі.
Қазақстан Республикасында сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады.
Соттың ерекше өкілеттіпн басқа
органдарға беруді көздейтін заң
актілерін шығаруғатыйым салады.
Ешқандай өзге органдар мен тұлғалардың судья өкілеттігін немесе сот
билігі функцияларын иеленуге құқығы
жоқ.
Сот ісін қарау тәртібімен қаралуға
тиіс өтініштерді, арыздар мен шағымдарды баска ешқандай органның, лауазымды немесе өзге де адамдардың
қарауына немесе бақылауға алуына болмайды.

*2. Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады
және азаматтар мен ұйымдардың
құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, Республика Конституциясының, заңдарының.
өзге де нормативтік құқықтық актілерінің халықаралық шарттарының
орындалуын қамтамасыз етуге қызмет етеді.

Сот билігі азаматтық, қылмыстық
және заңда белгіленген өзге де сот ісін
жүргізу нысандары арқылы жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Қасқалдақ

**Қасқалдақ** () — тырнатәрізділер отрядының сутартарлар тұқымдасына жататын құс.

## Биологиялық сипаты
thumb|left|150px
* Дене тұрқы 40 см-дей.
* Басқа құстардан ерекшелігі - маңдайында ақ тері қатпары болады (аталуы осыдан). 
* Аяғы қысқа, башайларында жапырақ тәрізді тері қатпарлары бар.
* Қанаттары қысқа (19-23 см), ұшқанда суды қанаттарымен сабалап ауыр көтеріледі, ұзаққа ұша алмайды. Жақсы жүзеді, құрлыққа көп шықпайды, өте сирек сүңгиді.
* Ересек құстардың бас, мойын және құйрықасты қауырсындарының түсі қара, арқасы жылтыр қара сұр, бауыры жылтыр сұр.
* Мекиенінің салмағы 500-700 г, қоразы ірілеу, 600-900 г-дай болады.
* Қауырсыны, мамығы сұр, қара, тек маңдайы ақ, сондықтан «қасқа», «қасқалдақ» деп аталған.

## Қоректенуі
thumb|left|200px|Балапанын тамақтандыруы
Қорегі - әр түрлі омыртқасыздар (су жәндіктері мен олардың дернәсілдері, моллюскілер) мен су өсімдіктерінің жапырақтары, жасыл сабақтары, тұқымдары, кейде майда шабақтарды да ұстайды.

## Тршілік жағдайы мен көбеюуі
thumb|left|200px|Таяз суға салынған ұясы
Қасқалдақ - жыл құсы. Наурызда ұшып келеді. Ұясын жағасы батпақты, қамыс пен өлеңшөп өскен шағын көлдер мен олардың жайылымдарына, қалың жықпылдар арасына салады. Жасыл сарғыш түсті дағы бар ақшыл түсті 5-12 (көбінесе 7-9) жұмыртқаны мекиені мен қоразы бірге 2-3 апта шайқайды. Жұмыртқадан қара мамықты балапан шығады.

## Таралу аймағы мен өрісі
Европа, Азия, Солтүстік Африка, Австралияда, Сібір мен Қиыр шығыстың оңтүстігінде, Орта Азияда таралған. Қазақстанда сусыз шөлдерден басқа аймақтарда жаппай кездеседі. Қысқа қарай Каспий, Жерорта теңіздері, Алдыңғы жане Оңтүстік Азия, Солтүстік Африкаға ұшып кетеді.

Еті дәмді, күзге қарай семіреді. Қасқалдақтың саны өте көп болғандықтан, олар әуесқойлық және кәсіптік жолмен ауланатын құстардың қатарына жатады.

## Дереккөздер

Санат:Сутартарлар
Санат:Қазақстан фаунасы
Сот қорғауы

**Coт қорғауы**:
# Азаматтың Конституциялық құқы. Әрбір азамат ар-ұжданы мен қадір-қасиеті, емірі мен денсаулығы, жеке бас бостандығы мен мүлкіне қол сұғылушылықтан сот қорғауына алынуға құқықты.
# Айыпталушының (сотталушының)  жауапкершілігін жұмсарту немесе жою мақсатымен және қылмыстық іс жүргізу 
заңнамасымен рәсімделген, айыптау мөлшерін терістеуге немесе азайтуға бағытталған заңдық іс жүргізу әрекеттерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кенжеғали Балабасов

**Балабасов Кенжеғали** (1941 жылы туған, Бөкей Ордасы, Бисен ауылы) — әнші, айтыскер-ақын. 1956 ж. 8 жылдық мектепті, 1975 ж. Ақтөбе мәдени ағарту училищесін бітірген. 1956-65 ж. Бисен кеңшарында малшы, кейін Орда ауданы Мәдениет үйінде көркемдік жетекші бодцы. Көркем өнерпаздардың облыстық, республикалық байқауларында бірнеше рет лауреат атанды. Облыстық ақындар айтысына да қатысып, жүлделі орындарды иеленген. Қазір Алматы қаласында тұрады.

## Дереккөздер
Абдандар

**Абдандар** (Stratiomyidae) - тікжікті қысқа мұртылар тұқымдастары. Денесі 4-18 мм. 1500 астам түрі белгілі. ТМД аймағында 200 түрі бар. Ылғалды ормандарды мекендейді. Көбінесе шатыршагүлдер шырынымен қоректенетін шыбындар.

## Дереккөздер



Санат:Жәндіктер
Гемициклдік гүл

**Гемициклдік гүл** - *(грекше һеmі - жартылай және kyklos - шеңбер)* - жартылай шеңберлі гүл, яғни гүлдің жарты құрылысы ширақталған, жартысы шеңберлі. Ширақталған, өсімдік аталығы мен ұрық жапырақшасы, ал шеңберлі, гүлсерік, (магнолиялар, лютик тәрізді). Кейбір кезде спиралданған тостағанша мен ұрық жапырақша, ал күлте мен өсім аталығы шеңберлі.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Геммалар

**Геммалар** ( - бүр, бүршік) - қалың протоплазма мен жалпақ қабатты жасуша. Ол кейбір саңырауқұлақтарда кездеседі, *([[мукор]])*. Кейбір саңырауқұлақтарда гифтеринде қолайсыз жағдайларда пайда болады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Samia cynthia

thumb|right
**Қытайлы шаған жібек құрты** () - тауыскөз тұқымдасының көбелек. Қанатқұлашы 110-130 мм. Онтүстік-шығыс Азияда таралған оңтүстік Еуропаға әкелінген. Жұлдыз құрттар шағын жапырақтарымен қоректенеді. Қуыршақ сатысында қыстайды. Жібек құрты 60 м жібек жіптерін береді. Жібек құртын Қытайда, Жапонияда, Индияда өсіреді бірақ өндірісте маңызы онша зор емес аз таралған. Жібек құртын қоректендіру жеңіл сондықтан зертханалық жануар ретінде пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Санат:Азия жәндіктері
Аспа

**Аспа** — рессорланған және рессорланбаған массалардың арасында серпінді байланысты қамтамасыз ететін, көліктік құрал қондырғыларының жиынтығы.
* *Теңгергіш аспа* – құрамына теңестіруші иінтірек енетін көлік құралының екі көршілес өстердің доңғалақтарының тәуелді аспасы.
* *Гидропневматикалық аспа* – қысылған газ және серпінді элемент онымен әрекеттесетін сұйықтық табылатын, қысымы реттеле алатын көліктің құрал доңғалағының аспасы болып табылады.
* *Қозғағыштың аспасы* – қозғалтқышты қозғағыш автомобиль шанағымен немесе рамасымен серіппелі жалғануын қамтамасыз ететін аспа.
* *Диагональды-иінді аспа* – көлік құралы доңғалағының көлденең және ұзыннан екі жазықта ауысып отыратын тәуелсіз аспасы.
* *Тәуелді аспа* – берілген осьтің бір доңғалағының орнынан жылжуы осы осьтегі екінші доңғалактың жылжуын тудыратын аспа.
* *Артқы аспа* – көлік құралының артқы доңғалағы немесе артқы арбашық белдігінің аспасы.
* *Кабина аспасы* – көлік құралының кабинасына жолдың тегіс еместігінен берілетін дірілді азайтатын аспа.
* *Каток аспасы* – шынжыр табанның тірек тығыздағыштары трактор акңкасымен теңгергіш тәрізді жеке және жұпты серпінді элементтер арқылы жалғануы.
* *Доңғалақ аспасы* – көлік құралының көтергіш жүйесінің доңғалақпен серпінді жалғануы.
* *Тәуелсіз аспа* – берілген осьтегі бір доңғалақтың орнынан жылжуы осы осьтегі келесі доңғалақтың жылжуына байланысты болмайтын аспа.
* *Алдыңғы аспа* – алдыңғы доңғалақ аспасы.
* *Пневматикалық аспа* – серпінді элементтерде қысылған газ, әдетте ауа қолданылатын көлік құралы доңғалағының аспа.
* *Көлденең иінді аспа* – доңғалақтың тек көлденең жазықтықта орналасқаан тәуелсіз аспасы.
Бойлай орналасқан иінді аспа – доңғалақтың арнасын өзгеертпей, жазықтықта тек бойлай орналасқан тәуелсіз аспасы.
* *Серіппелі аспа* – серпінді элементі болып табақты серіппегіш табылатын көлік доңғалағының аспасы.
* *Серіппелі темір аспа* – серпінді элементі табақты серіппегіш болып табылатын көлік доңғалағының аспасы.
* *Иінді аспа* – әдетте, бір немесе екі рычагтан тұратын көлік доңғалағының бағыттаушы құрылғысы.
* *Иінді-телескопты аспа* – бағыттаушы құрылғысы телескопты тербелмелі тағаннан (оның қызметін бәсендеткіш атқара алады), көлденең рычагтан, қызметін келденең жатқан тұрақтандырғыш атқаратын бойлай жатқан рычагтан тұратын көліктік құрал доңғалағының аспасы.
* *Телескопты аспа* – көлік құралы доңғалағының бағытгаушы құрылғысы телескопты болып келген аспасы, бұл доңғалакка тек осы құрылғы осі бойымен гана айналуға мұмкіндік береді.
* *Торсионды аспа* – серпінді элементі торсион болып табылатын көлік доңғалағының аспасы.

## Дереккөздер


Санат:Көлік бөлшектері
Санат:Физика
Арыстан тәрізді ойнампаздар

**Арыстан тәрізді ойнампаздар** (Leontideus, немесе Leontopithecus) - ойнампаз маймылдар туысы. 

Дене ұзындығы 23-37 см. Жүні ұзын, қара-сарғыш. Басы мен бетінің айналасын қалың ұзын түк басқан, сондықтан басы арыстан басына ұқсайды. 3 түрі кездеседі: алтын түсті Арыстан тәрізді ойнампаздар, немесе розалия, (X. rosalia), алтынбасты Арыстан тәрізді ойнампаздар, (L. chrysomelas) және алтын арқалы Арыстан тәрізді ойнампаздар, (L. chrysopygus). Олар Бразилия ормандарында таралған. Күндіз белсенді, топтасып өмір сүреді. Жылына 1-2 ұрпақ береді. ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Приматтар
Аслан Жақсылықов

**Аслан Жақсылықов** - 1954 жылы Шығыс Қазақстан облысының Самар селосында туған. 1979 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған.
*1979 — 1990 жылдары Қазақ Мемлекеттік Қыздар педагогика институтының әдебиет кафедрасында қызмет етіп, 
*1984 жылы кандидаттық диссертация қорғаған. 
*1990 жылдан бері Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, 
*1999 жылы «Қазақ әдебиеті шығармаларындағы діни мазмұндағы бейнелер, сарындар және идеялар (топология, эстетика, генезис) тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 
*2000 — 2005 жылдары қазақ әдебиеті кафедрасының, 
*2005 жылдан көркем аударма теориясы және әдеби шығармашылық кафедрасының профессоры. 
## Шығармашылығы
1998 жылы «Қазақ университеті» баспасынан «Көркем әдебиеттегі діни сарындар» атты кітабы шықты. 
*«Образы, мотивы и идеи с религиозной содержательностью в произведениях казахской литературы» монографиясының (1999), 
*«Қазақ әдебиетінің тарихы бойынша практикум» (С.Есенбековпен бірге, 2001), 
*«Аударма теориясы мен практикасы бойынша библиографиялық анықтамалық» (С.Есенбековпен бірге, 2007), т.б. оқулықтардың, «*Сны окаянных*» трилогиясының (2005), «*Философия всеединства и саморегуляции*» (1994) зерттеу еңбектерінің, бірнеше роман, әңгіме, повестердің авторы. 1998 жылғы Буккер әдеби конкурсының жүлдегері («Поющие камни» романы үшін).

Сондай-ақ қазіргі қазақ прозасының аудармашысы. Смағүл Елубайдың «Ақ боз үй» трилогиясын, Ә.Нүрпейісовтің «Қан мен тер» трилогиясының жаңа басылымының бірнеше тарауын орыс тіліне аударған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Санат:1954 жылы туғандар
Қылмыстық ізге түсу

**Қылмыстық ізге түсу** (ағыл. *criminal prosecution (accusation)*; Қылмыстық заңмен тыйым салынған әрекет пен оны жасаған адамды, сонғысының қылмыс жасаудағы кінәлілігін анықтау мақсатында, сондай-ақ мұндай адамға жаза немесе өзге де қылмыстық-құқықтық ықпал ету шараларын қолдануды қамтамасыз ету үшін айыптау тарабы жүзеге асыратын іс жүргізу қызметі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Гемо-

**Гемо-**, **гемато-** (,   — қан) - күрделі сөздер бөлігі, олардың қанға қатынасын білдіреді.

* гемопоэз
* гемоглобин
* гематология
* гемодиализ
* гемофорез

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Балалар мен жасөспірімдер кітапханасы(Орал қаласы)

**Балалар мен жасөспірімдер кітапханасы(Орал қаласы)**, А.П.Гайдар атындағы- Орал қаласындағы мәдени-көпшілік орын. Ол жалпы және арнаулы кәсіби білім беретін оқу орындарының оқушыларына, сондай-ақ студенттерге, т.б. қызмет көрсетеді. Кітап қоры 70,5 мың дана. Кітапханада үйге оқуға кітап беретін бөлім, оқу залы, кітапты жинап-өндейтін, әдістемелік, музыкалық бөлімдер бар. Кітапхананың оқырманы 4 мыңнан асады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кітапханалары
Балалар ауруханасы(Орал қаласы)

**Балалар ауруханасы(Орал қаласы)**, 1976 ж. Орал қаласында құрылды. 150 орындық ауруханада диагностика, емшектегі балалар, пульмонология, неврология, нефрология және реанимация бөлімдері бар. Аурухана жанында консульт. емхана, клиникалық лаборатория, рентген кабинеті, УЗИ кабинеті, ЭКГ кабинет, энцефал. кабинеті, физиокабинет, стоматология кабинеті жұмыс істейді. Балалар ауруханасы облыс аудандары мен Орал қаласында тұратын науқас балаларға қызмет кәрсетеді.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы медицина
Лялиус

**Лялиус** (Colisa lalia) - жіп тәрізді жүзбеқанатты балық, ұзындығы 6 см. Арқа және құйрық асты жүзбеқанаттары ұзын, құйрық жүзбеқанатына жетеді. Жұп құрсақ жүзбеқанаттары ұзын, жіңішке жіп тәрізді. Еркектерінің денесінде көлденең орналаскан көгілдір және қызыл жолақтары бар. Желбезек қақпақшасымен құрсағының түсі күңгірт-көк, оңтүстік Азияның өсімдік басқан су қоймаларын мекендейді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология
Грамматикалық талдау

**Грамматикалық талдау** - сөздер арасындағы грамматикалық байланыстарды анықтау.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Рысқали Дүйсенғалиев

**Дүйсенғалиев Рысқали** (1.5.1916 ж.т., бұрынғы Тайпақ ауданы, Қаракөл ауылы) - қазақтың алғашқы фото-кино журналистерінің бірі. КСРО Журналистер одағының мүшесі (1961), Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1978). Ұлы Отан соғысының ардагері. 1945-50 ж. ҚазМУ-дың филология факультетін бітіреді. 1952 жылдан фототілшілікпен айналысып келеді. Дүйсенғалиев түсірген 30000-нан астам фотосурет мерзімді басылымдарда, кітаптарда жарық көрді. Бірнеше рет Дүйсенғалиевтың республикалық деңгейдегі фотокөрмелері ұйымдастырылды. Ол ТМД елдері мен шетелдерде өткен көрмелер мен байқауларға қатысып, жүлделерге ие болған, ондағы газет-журналдарда Дүйсенғалиев түсірген көптеген фотосурет жарық көрді

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Мұзаппар Дайыров

**Дайыров Мұзаппар** (15.3.1914 жылы туған, Ресей, Астрахан облысы, Қарабайлы ауданы, Ақтөбе ауылы) — қоғам және мемлекет қайраткері. Саратовтың қаржы-жоспарлау техникумын, Астраханның партия-кеңес мектебін (1935), Қазақстан КП ОК Жоғары партия мектебін (1939), кейін ҚазМУ-дың заң факультетін бітірген. 1932-47 ж. аралығында ұжымшар есепшісі, ауданы комсомол комитетінің хатшысы, Орда, Жаңақала ауданы партия комитетінің 1-хатшысы болған. 1947-68 ж. Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің хатшысы, Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облысы пария комитетінің хатшысы, 1- хатшысы, Семей облысы атқару комитетінің төрағасы. 1968-82 ж. Қазақстанның дайындау министрі болды. Бірнеше орден, медальдермен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Параклимакс

**Параклимакс** ( - маңында және климакс) — табиғи климакс тың кауымдастықта сыртқы бүлдіргіш әсерлердің (дигрессия) салдарынан пайда болатын жаңа тұрақты қауымдастық (мысалы, ағаштары кесілген орманның орнына малды тұрақты жаю аркылы сақталатын қауымдастық).
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Пареция

**Пареция** ( — қатар, көрші тұрамын) — жауларынан қорғану мақсатында бір түрдің басқа бір түрмен көрші тұруы. Мысалы, Branta ruficollis қаздары Alopex iagopus ақ түлкісінен жасырынып жыртқыш құстар ұя салатын жерлерді мекендейді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Паройкия

**Паройкия** ( — жат жерде болу) — қорғалмайтын жануарлар мен қорғайтын құралдары бар организмдер арасындағы комменсализм түрі.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Қор құндылықтары

Қор биржасында операция жасау үшін жіберілген құнды қағаздар. Олармен сауда жасау белгілі бір сома немесе түрде партиямен жүргізіледі. **Қор құндылықтары**ның екі негізгі түрі болады: 
#Тіркелген табысы бар қор қағаздары 
#Акциялар.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Партеногенез

thumb
thumb
**Партеногенез**, *апомиксис* ( - тың, genesis — шығу, пайда болу) — көптеген өсімдік және жануарлар организміндегі ұрықтанбаған жұмыртқа клеткасынан ұрықтың дамуы; жыныс жасушаларының қосылуынсыз дамыған жаңа ағза: ұрықтанбаған жұмыртқадан (партеногенез) спорофиттің вегетативтік жасушасынан (апоспория) және т.б. Көбінесе күрделігүлділер, раушангулділер, астық тұқымдастыларда кездеседі.

Баларада партеногенез басқаша жүреді, ұрықтанбаған жұмыртқалардан тек аталықтар (трутендер), ал ұрықтанғандарынан аналықтар (аналык, ара) мен жетілмеген аналықтар (жумысшы аралар) дамиды. Жоғары және төменгі температурамем әсер ету арқылы жасанды жолмен ұрықтанбаған жасушалардан жаңа ағзалар дамитыны дәлелденді, бірақ өте сирек кездеседі. Мысалы, бақаның ұрықтанбаған жұмыртқасың 6°С температурада қыздыра отырып, инемен шұқығанда, сол жұмыртқа жасушадан аналық касиеттері бар ересек бақа дамыған.

Атақты орыс генетигі Б.Л. Астауров жасанды партеногенездік жолмен көбею кабілеті бар жібек құртын алды. Жоғары температурамен әсер еткенде жібек құртының аналығында мейоз әрекеті жүрмей, диплоидты хромосома жиынтығы бар жұмыртқа жасушасы пайда болған. Осы жасушадан жұмыртқалары ірі болып келетін (полиплоидия) аналықтар партеногенез жолымен дамыған. Мұңдай әдістерді пайдаланып партеногенездік жолмен жібек құртының аналықтарын алудың қазіргі кезде жібек өңдіруде маңызы зор болып отыр.

## Дереккөздер

Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Санат:Биология
Лямблилер

**Лямблилер** - немесе жиардиалар, зоомастигин класының талшықтылар туысына жатады. Сүтқоректілердің, (адам, кемірушілер, қояндар), қосмекенділер және кейбір омыртқасыздардың ішек паразиттері. Денесі алмұрт тәрізді, екі жақты симметриялы, ұзындығы 8-30 мкм. Ұзынан екіге бөліну арқылы көбейеді. Сыртқы ортаға циста түрінде шығады. Адамда L. intestinalis лямблиоз туғызады; ішек пен өт жолдары зақымданады. 100-ден астам түрі белгілі.

## Дереккөздер



Санат:Биология
Жайық бойы

**Жайық бойы**, Орал өңірі — тарихи-географиялық өлке. Алғаш рет *«Жайық бойы»* (*«Приуральский край»*) деген атау-ұғым Ресейдің тарихи-географиялық әдебиетінде 19 ғ-дың 2-жартысында пайда болды. Жайық бойы осы Жайық өзенің алабын және Орал тауларының батысындағы жерлерді қамтиды. Кеңес дәуіріне дейін бұл өлкеге Уфа, Пермь, Орынбор губерниялары мен Батыс Қазақстан (бұр. Орал) облысы кірді. 1902 ж. осы әкімшілік-аумақтық бөлініс жөнінде сауда-өнеркәсіп анықтамалығы *«Жайық өлкесі»* атты кітап шықты. 40-жылдары Жайық бойы немесе *«Орал өңірі»* (*«Приуралье»*) деген термин енгізілді. Ол қазіргі Батыс Қазақстан облысының жері Жайық деген түсінік береді. Кеңес дәуірі кезіңде қазақстандық *«Орал өңірінен»* басқа ресейлік *«Жайық өңірі»* деген тарихи-географиялық атау пайда болды. Оған Орал тауының батыс баурайындағы негізінен Кама, Печора өзендері мен Башқортстан, Ресейдің Пермь, Орынбор облысының жерлері кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Табиғат
Сот сараптамасы

**Coт сараптамасы** — шешілуі үшін маңызы бар жағдаяттарды белгілеу мақсатында, арнаулы ғылыми білім-білік негізінде жүргізілетін қылмыстық, азаматтық немесе әкімшілік істердің материалдарын зерттеу.

Сот сараптамасы мынадай принциптерге: заңдылықка; сот сарапшысының іс жүргізу тәуелсіздігіне; сот сараптамасы органдарының тәуелсіздігіне; зерттеулерді жүргізу құралдары мен әдістерінің ғылыми негізділігіне; кұзыреттілікке, жан-жақтылыққа, толықтықка және объективтілікке; кәсіби этиканы сақтауға негізделеді.
Тергеу практикасында өткізілетін сараптама олардың мәні, объектісі, зерттеу тәсілі және т.б. бойынша сәйкестендіріледі.

Сараптама: **криминалистік, медициналық, соттық-психиатриялық, биологиялық, каржылық-экономикалық инженерлік-көліктік, инженерлік-техникалық, құрылыстық-техникалық** және т.б. болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Криминалистика
Санат:Заң
Қылмыстық-атқару кодексі

**Қылмыстық-атқару кодексі** (; ; - заңдардың жинағы) - Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару заңдарының** мақсаттары**:

* әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, 
* сотталғандарды түзеу, 
* сотталғандардың да, өзге адамдардың да жаңа қылмыстар жасауының алдын алу.

Аталған мақсаттарға сәйкес қылмыстық-атқару заңдарының **міндеті** :

* жазаларды өтеудің тәртібі мен жағдайларын реттеу, 
* сотталғандарды түзеу құралдарын анықтау, 
* олардың құқықтарын, бостандығы мен заңды мүдделерін қорғау, 
* оларға әлеуметтік бейімделуде көмек көрсету.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Фолликулин

**Фолликулин** - аналық жыныс жасушаларында түзілетін гормон.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Ювенильді гормон

**Ювенильді гормон** - жәндіктердің кезеңдік дамуын реттейтін гормондары; жақын жатқан денелерден бөлінеді. Ювенильді гормон дернәсілдік мүшелердің өсуі мен дамуына, дернәсілдерді қуыршаққа және ересек түріне айналмауын, реттейді, яғни метаморфозды тежейді. Ювенильді гормон бөлінуі онтогенетикалық кезеңдердің ауысуы кезінде бәсеңдейді дүлеу және метаморфозды. Химиялық табиғаты бойынша, изопреноид. 3 туыстас химиялық түрлері белгілі. Барлық түрлері бір түрде кездесуі мүмкін, бірақ әр түрлі мөлшерде. Ағзада оның мөлшері Ю-1, Ю-2 мкг/г. Гемолимфада ювенильді гормон ақуыз- тасымалдаушымен байланысады; негізінде гемолимфа мен май денешіктерінде тез ыдырайды.

## Дереккөздер


Санат:Жәндіктер
Қосарлы талдау

**Қосарлы талдау** - қатардағы қарама-қарсы жұптарды біртіндеп ашуға құрастырылған лингвистикалық талдау. Мысалы, етістіктің шақ категориясын талдау келесі жұп қарама-қарсылықта болуы мүмкін:
* **а)** сол уақытта болған қимылды басқа уақыттағы қимыл-қозғалыспен қарама-қарсы қояды; 
* **ә)** сол уақыттағы сөйлемге шейін және одан кейінге бөлінеді.

## Тағы қараныз:
* Грамматикалық талдау
* Ассоциативтік талдау
* Морфемдік талдау
* Компоненттік талдау
* Сөзжасамдық талдау
* Синтаксистік талдау

## Дереккөздер


Санат:Синтаксис
Басхордалылар

thumb|200px
**Басхордалылар** - цефалохордалылар, хордалылар тип тармағы, Теңіз жүзушісі және құмға бататын жануарлар. Денесі қандауырша, екі-жағынан қысыңқы жұпты және жұпсыз жүзбеқанаттылар. Хордасы бүкіл дене бойымен орналасқан. Ауызы мұртшаларымен қоршалған. Айналшылығы құйрық жүзбеқанаттарына жақын орналасқан. Үлкен жұтқыншағы эндостиль және көптеген желбезек саңылауларымен, желбезек қуысымен жалғасқан, сыртқа артриопормен ашылады. Жүйке түтігі бірнеше көздерімен жабдықталған. Қан жүйесі жабық. Оның құрамында құрсақ, аорталар - бауыр тамырлары - кювьер өзегі кірген. Зәр шығару мүшелері, пронефридии, ерекше түйреуіш тәрізді клеткалармен соленоциттермен жабдықталған. Даражыныстылар. 1 класс бассүйексіздер.

## Дереккөздер



Бас желілілер

Санат:Ғылым
Санат:Биология
Дүмбек

**Дүмбек** - Тасқала ауданың
Крупская атындағы ұжымшар аумағындағы оба. Ол шартты түрде екі топқа бөлінген: А тобы —
20 қорғаннан, Б тобы — 14 қорғаннан тұрады. Екі топтың арасы 300 м. Қорғандар топырақ
үйіндісі түрінде. Үйіндінің үз.
8-23 м, биікт. 0,2-1,5 м. Обаны
Орал облыстық музейінің археологиялық экспедициясы (жетекшісі — Б.Райымқұлов) ашқан. Бір қорғаны
қазылды. Одан темір пышақ,
қорамсақ ілмегі, т.б. табылды.
Ғалымдардың болжауынша, Дүмбек
обасы ертедегі темір дәуіріне
жатады.

## Дереккөздер
Ет-пептонды сорпа

**Ет-пептонды сорпа** (Қысқа қартып, орысша «МПБ» деп атайды) - микроағзалардың Санын анықтауға арналған қоректік орта. Ет-пептонды ортаны дайындау үшін сүйексіз, сіңірсіз және майсыз жаңа туралған еттен алынатын ет сорпасын пайдаланады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Биология