open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дражан Еркович

**Дражан Еркович** (, 6 тамыз 1936 жыл — 9 желтоқсан 2008 жыл) — хорват футболшысы, Югославия Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған. 

## Карьерасы
Клубтық карьерасында ұзақ жылдар бойы Загребтің "Динамосында" ойнады. Карьерасын аяқтайтын тұста бір маусым Бельгияның "Гент" клубында доп тепті. Ұлттық құрама сапында төрт жылдай (1960-64) өнер көрсетті. 1962 жылғы әлем чемпионатында 4 гол соғып, алты футболшымен мергендер көшінде бірінші орынды бөлісті. Еркович футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігіне де барды, бірақ бір ойында ойнамай, қосалқы құрамда қалды. 1960 жылғы Еуропа чемпионатында француздар қақпасына екі гол соғып, Югославияны финалға алып шықты. Финалда КСРО құрамасынан 1:2 есебімен ұтылып қалды.

1990-92 жылдары Хорватия құрамасын жаттықтырды.

## Жетістіктері
*Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 1962
*Еуропа чемпионатының финалисі: 1960
*Югославия кубогы: 1960, 1963, 1965

## Сілтемелер
*Биография

Санат:Югославия футболшылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Хорватия футбол жаттықтырушылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Динамо Загреб ФК жаттықтырушылары
Санат:Загреб ФК жаттықтырушылары
Эйсебио

**Эузебиу да Силва Феррейра** (; ; 25 қаңтар 1942, Лоуренсу-Маркиш — 5 қаңтар 2014, Лиссабон) — португалиялық футболшы. Португалия Ұлттық футбол құрамасының үздік шабуылшыларының бірі.

## Карьерасы
Эйсебио 1941 жылы 25 қаңтарда қазіргі Мозамбик территориясындағы Португалияның Шығыс Африка атты иелігінде дүниеге келген. Бала күнінен доп қуып өскен оны 1958 жылғы әлем чемпионатынан соң "Пеле" деп атай бастаған. Оны алғаш көргендердің бірі бразилиялық футболшы — Карлос Бауэр. Ол "Бенфиканың" бапкері Бэла Гуттманға Эйсебионы "Бенфикаға" алу жайлы ақыл береді. Бауэр Эйсебионы "Сан-Паулуға" әкетпек те болады, бірақ "Сан-Паулу" клубының басшылығы оны қалай қоймайды. Солайша, "Спортинг Лоуренсу-Маркиш" клубында ойнап жүрген жерінен "Бенфиканың" дәм-тұзы бұйырыпты. 

"Бенфика" сапында ұзақ жылдар ойнап, бірнеше рет ірі жетістіктерге жеткен. 1961 жылы "Бенфика" УЕФА Чемпиондар Кубогында "Реалдың" бес жылдық гегемониясын тоқтатып, турнир жеңімпазы атанады. 

Эйсебио сол жылы-ақ Португалия құрамасына қабылданады. 1966 жылғы әлем чемпионатында Португалия құрамасы дебьютант ретінде қатысып, жартылай финалға дейін жетеді. Эйсебио турнирде 9 гол соғып, чемпионаттың сұрмергені атанады. Осы чемпионатта оны Пелеге теңеушілер тым көбейіп кетеді.
:*"Пеленің футболшы ретінде баға жетпес бес қасиеті бар. Менен сол бес қасиеттің біреуінің ғана жұқанасы табылды"* (**Эйсебионың пікірлерінен**)

1966 жылдан соң Эйсебионың карьерасында тоқырау пайда болады. Мұнысы Португалия құрамасының тағдырына да әсер етіп, мұнан соң ешқандай ірі турнирлердің финалдық кезеңіне шыға алмайды. Эйсебио кейін түрлі клубтарда үзіп-жұлып қана ойнады да, 70-жылдардың соңында карьерасын аяқтады.

1992 жылы қаңтар айында Лиссабондағы "Эштадиу да Луж" стадионында Эйсебиоға арнап ескерткіш орнатылды. 

2014 жылы 4 қаңтар күні ауруханада қайтыс болды.

## Қызықты фактілер
1982-86 жылдары әлем чемпионатында ойнаған Польша құрамасының шабуылшысы Влодзимеж Смолярек өз ұлының атын Эйсебионың құрметіне Эусебиуш деп қойды. Кейін Эусебиуш Смолярек те поляктар құрамасының талантты шабуылшысына айналған.

## Жетістіктері
### Командалық
*Португалия чемпионы (11): 1960/61, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1966/67, 1967/68, 1968/69, 1970/71, 1971/72, 1972/73, 1974/75
*Португалия кубогы (5): 1962, 1964, 1969, 1970, 1972
*УЕФА Чемпиондар кубогы: 1961/62
*Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1966

### Жекелей
*"Алтын доп иегері": 1965
*Португалияның үздік футболшысы (2): 1970, 1973
*Әлем чемпионатының үздік мергені: 1966 (9 гол)
*"ФИФА 100" тізіміне енген.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Монтеррей ФК ойыншылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Гжегож Лято

**Гжегож Болеслав Лято** (; 8 сәуір 1950 жыл, Мальборк, Польша) — поляк футболшысы, Польша Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған. 

## Өмірбаяны
Футболдан 1974 жылғы әлем біріншілігінде 7 доп соғып, чемпионаттың үздік мергені атанған. Польша құрамасы тарихындағы ең үздік шабуылшылардың бірі.. 

Футболшылық карьерасын аяқтаған соң саяси қызметтермен де айналысқан. 2001-2005 жылдары Польша сенаторы болған. 2008-2012 жылдар аралығында Польша Футбол Одағын басқарған.

## Жетістіктері
### Командалық
*Әлем біріншілігінің қола жүлдегері (2): 1974, 1982
*Олимпиада чемпионы: 1972
*Олимпиада Ойындарының күміс жүлдегері: 1976
*Польша чемпионыи (2): 1973, 1976
*Халықаралық футбол кубогы: 1971
*КОНКАКАФ чемпиондары кубогы: 1983

### Жекелей
*«Алтын доп» номинанты(3): 1974, 1975, 1981
*Польшаның үздік футболшысы (2): 1977, 1981
*Әлем чемпионатының сұрмергені: 1974 (7 гол)
*Польша чемпионатының сұрмергені (2): 1973 (13 голов), 1975 (19 гол)
*Польша құрамасының әлем чемпионаттарындағы үздік мергені: 10 гол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі
*Ұлттық құрамадағы статистикасы

Санат:8 сәуірде туғандар
Санат:Польша футболшылары
Санат:Польша Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Польша футбол жаттықтырушылары
Санат:Локерен ФК ойыншылары
Санат:Атланте ФК ойыншылары
Санат:1976 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Польша Олимпиада чемпиондары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Марио Кемпес

**Марио Альберто Кемпес** (;  15 шілде 1954 жыл, Бель-Вилье) — аргентиналық футболшы, бапкер. Аргентина Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған. 1978 жылғы әлем чемпионы және сұрмергені (6 гол соққан).

## Өмірбаяны
Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 1973 жылы Боливияға қарсы өткізді. Келесі жылы ГФР-де өткен әлем чемпионатына барды, бірақ 20 жасар шабуылшы ол турнирде көзге түсе алған жоқ. Оның жарқыраған чемпионаты 1978 жылы өз елінде өткен әлемдік форум болды. Чемпионатты сылбыр бастаған Кемпес екінші айналымнан бастап күшіне мінді. Финалда Нидерландымен ойында дубль жасап, құраманың алтын медаль алуына өлшеусіз үлес қосты. Бұл чемпионатта Кемпес барлығы 6 гол соғып, үздік мерген атанды. 

Кемпес 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатына да барды. Бірақ Диего Марадона, Рамон Диас секілді жас перілердің көлеңкесінде қалып, бір гол да соға алмады.

## Жетістіктері
### Командалық
*Әлем чемпионы: 1978
*Кубок Иелерінің кубогы: 1980 
*УЕФА Суперкубогы 1980 
*Аргентина чемпионы: Насьональ 1981
*Испания кубогы: 1979

### Жекелей
*Оңтүстік Американың үздік футболшысы: 1978
*Әлем чемпионатының үздік футболшысы 1978 
*Әлем чемпионатының үздік мергені 1978 
*ФИФА 100 тізіміне енген

## Cілтемелер

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Росарио Сентраль ФК ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Аргентина футбол жаттықтырушылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Мысалы Маханбетов

**Мысалы Маханбетов** (15.01.1925 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Саудакент ауылы) - Ұлы Отан соғысының ардагері.

## Өмірбаяны
* 1934-1941 жж.- Коммунар орта мектебінде оқып, білім алған.
* 1941-1943 жж.- Саудакентте әртүрлі жұмыстар істеген.
* 1943 ж. - майданға алынып, №53 минометшілер батальонында минометші, снайпер болған.
* 1950 ж. - елге оралып, соғыстан кейін Алматы кинофикация техникумында дәріс алған.
* 1964-1979 жж.- Сарысу аудандық мәдениет үйінде жылжымалы киноқондырғы саласында еңбек етті.
* 1979-1991 жж.- Жаңатас қаласындағы автокөлік мекмесінде еңбек етті.
* 1986 жылдан - зейнеткер.

## Марапаттары
* I дәрежелі Отан соғысы ордені
* Кеңес Одағының маршалы Г.Жуков медалі. 

## Дереккөздер

Санат:15 қаңтарда туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы минометшілері
Санат:Алматы кинофикация техникумы түлектері
Қабыл Ібіжанов

**Қабыл Ібіжанов** (20.12.1926, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Сталин колхозы(қазіргі Жаңаталап ауылы)) - Ұлы Отан соғысының ардагері.

## Өмірбаяны
* 1935-1942 жж. - Сталин колхозындағы мектепте білім алған.
* 1942-1944 жж. - Шилі колхозында жұмысшы.
* 1944 ж. - әскер қатарына алынып, Ұлы Отан соғысында Румыния, Болгария, Эстония, Архангельск қалаларын азат етуге қатысты.
* 1950-1952 жж. - Сарысу аудандық шикізат дайындау мекемесінде статист.
* 1952-1966 жж. - Сарысу аудандық тұтыну одағы мекемесінде есепші, ревизор.
* 1967-1982 жж. - Сарысу аудандық жұмыспен қамту мекемесінде инспектор.
* 1986 жылдан - зейнетте.

## Марапаттары
* I дәрежелі Отан соғысы ордені
* Кеңес одағының маршалы Жуков медалі. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қабыл Ібіжанов – Болгария, Румыния және Украина жерінде қайрат көрсеткен соғыс ардагері

* ҚАБЫЛ ІБІЖАНОВТІҢ БҮГІНГІ ТІЛЕГІ – ЕЛІНІҢ АМАНДЫҒЫ

Санат:20 желтоқсанда туғандар
Михаил Ризванович Авдеев

**Михаил Ризванович Авдеев** (4.01.1926, Башқұрт АКСР, Чекмагуш ауданы, Новокутовка ауылы) - Ұлы Отан соғысының ардагері. Татар.

## Өмірбаяны
* 1932-1936 жж. - татар тіліндегі 4 сыныптық мектепті аяқтаған.
* 1936 ж. - Қырғыз КСР Жалалабат облысы, Октябрь ауданына қоныс аударып, орыс тілінде оқуын жалғастырған.
* 1939 ж. - тау-кен шебері оқуына жіберіледі.
* 1940-1942 жж. - Өзбекстандағы Фархад су электр станциясында жұмыс істейді.
* 1942 ж. - әскер қатарына шапқырыылады. Алматы кавалерия мектебін бітіреді. 3-кавалерлік корпусы құрамында 2-Белорусь майданы Брянск қаласында ұрысқа кіреді. Курск доғасындағы ұрыстарға, Беларусьті, Польшаны, Германияны, Шығыс Пруссияны азат етуге қатысады. Кенисберг түбінде ауыр жараларынп госпитальға жіберіледі. 
* 1945 ж. - Нижний Новгород танкистер мектебін бітіріп, Жапон соғысына жіберіледі. 
* 1945-1948 жж. - КСРО Қорғаныс министрлігінің шаруашылық басқармасында жұмыс істейді.
* 1948-1953 жж. - Қырғызстанда темір жол қызметкері.
* 1953-1979 жж. - Шымкент облысы, Ащысай ауылындағы "Ачполиметалл" кенішінде жұмысшы.
* 1979-1988 жж. - Жаңатас қаласындағы "Қаратаухимстрой" тресінде жұмысшы.
* 1988 жылдан - зейнеткер.

## Марапаттары
* II дәрежелі Отан соғысы ордені
* Қызыл жұлдыз ордені. 

## Дереккөздер

Санат:4 қаңтарда туғандар
Санат:Алматы кавалерия мектебі түлектері
Санат:Нижний Новгород танкистер мектебі түлектері
Санат:Жаңатас тұлғалары
Гари Линекер

**Гари Уинстон Линекер** (; 30 қараша 1960 жыл, Лестер, Англия) — ағылшын футболшысы, Англия Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

## Карьерасы
Клубтық карьерасын "Лестер Сити" клубында бастаған. Клубта алты маусымдай ойнап, 95 гол енгізді. 1985 жылы "Эвертонға" ауысты да, бір жылдай ойнап, "Барселонаға" шақыртылды. "Барселона" сапында үш жыл өнер көрсетіп, Англияға оралды да, "Тоттенхэм Хотспурға" ауысты.

Линекер екі әлем чемпионатына қатысты. 1986 жылғы әлем чемпионатында 6 гол соғып, турнирдің сұрмергені атанды. Бұл біріншілік ағылшындар үшін сәтті бастала қоймады, алғашқы матчта Португалиядан 0:1 есебімен ұтылып қалды. Келесі турда чемпионат аутсайдерлерінің бірі деп саналған Мароккомен тең түсті. Тек соңғы турда ғана Польшаны 3:0 есебімен ойсырата ұтып, 1/8 финалға өтті. Осы матчта Линекер хет-трик жасады. 1/8 финалда ағылшындар Парагваймен кездесіп, бұл ойында да 3:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл кездесуде Линекер екі гол соқты. Ширек финалда Англия құрамасы Аргентинамен ойнап, 2:1 есебімен ұтылып қалды. Айта кету керек, бұл ойында аргентиналық Марадонаның қолмен соққан голы есептеліп кеткен-ді. Марадона дубль жасады да, матч соңына таман Линекер бір доппен жауап берді.

1988 жылғы Еуропа чемпионатына Линекер жарақаттың кесірінен бара алмады. Есесіне, 1990 жылғы әлем чемпионатында қайта өз биігіне көтерілді, рас, 1986 жылғыдай алты гол соға алмады, есесіне 4 гол соғып, құрама 1966 жылдан бері бірінші рет жартылай финалға жетті. Линекер топтық турнирде Ирландияның қақпасына бір гол енгізді, ал ширек финалда Камерунның қақпасына екі рет пенальтиден гол соқты. Жартылай финалда ГФР құрамасының қақпасына бір гол соғып, ағылшындарды жеңілістен құтқарғанымен, пенальтилер сериясында ГФР құрамасының  мерейі үстем болды.

1992 жылғы Еуропа чемпионатына Линекер капитан ретінде барды. Гол соққан жоқ, тек үшінші турда Швециямен ойында нәтижелі пас қана бере алды. Англия топтан шыға алмады да, жасы 32-ге келген Линекер құрамамен қош айтысты. Чемпионаттан соң Жапонияның  "Нагоя Грампус Эйт" клубына ауысты да, екі жылдан соң футболшылық карьерасын толық аяқтады.

## Жетістіктері
*Англияның күміс жүлдегері: 1986
*Испания кубогы: 1988
*Кубок иелерінің кубогы: 1989
*Англия кубогы: 1991

## Басқа да фактілер
*Кейін комментаторлықпен айналысты. Линекер айтқан "Футболды 22 адам ойнайды, бірақ соңында немістер жеңіске жетеді" деген әңгімесі қазір қанатты сөзге айналып кеті.
*Карьерасында 600-ден аса матчта ойнап, ешқашан сары қағаз да, қызыл қағаз да алмаған екен.

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Сальваторе Скиллачи

**Сальваторе «Тото» Скиллачи** (; 1 желтоқсан 1964 жыл, Палермо, Италия — 18 қыркүйек 2024) — футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасының 1990-1992 жылғы шабуылшысы. 

## Карьерасы
1990 жылы Италияда өткен әлем чемпионатында 6 гол соғып, сұрмерген атанды. Карьерасын өзінің туған қаласы Палермодағы "АМАТ Палермо" клубында бастаған. Кейін Италияның "Мессина", "Ювентус", "Интер", және Жапонияның "Джубило Ибата" клубтарында доп тепкен.

Италия құрамасы сапында жеті гол соққан. Бір қызығы, соның алтауын 1990 жылы әлемдік додада соғып, тарих төрінен берік орын алды. Чемпионатқа Скиллаччи емес, Виалли мен Карневале негізгі шабуылшы ретінде барған-ды. Бірақ бірінші турдағы Аустрия құрамасымен ойында ұзақ уақыт есеп ашылмай, бапкер ойынға Скиллачиді қосады. 78-минутта Скиллачи сол қанаттан асырылған допты баспен соғып, командасына жеңіс әпереді. Бұл чемпионаттағы ғана емес, ұлттық құрама сапындағы тұңғыш голы-тұғын. Скиллачи үшінші турда да Чехословакияның қақпасына гол соғады. Осылайша топтық турнир біткенше Виалли-Карневале жұбын енді Роберто Баджо-Скиллачи жұбы алмастырады.

Скиллачи плей-офф кезеңіндегі матчтардың барлығында және үшінші орын үшін Англиямен өткен ойында да бір-бір голдан соғады. Чемпионаттан кейін тек бір рет қана, 1991 жылы Норвегияның қақпасына бір доп енгізіп, қайтадан құрама ойындарында көзге түсе алмайды.

## Жетістіктері
*Италия кубогы: 1989/90
*УЕФА кубогы: 1989/90, 1993/94
*Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1990
*Әлем чемпионатының үздік мергені: 1990 (6 гол)

## Құрамадағы голдары

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Италия футболшылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиев

**Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиев** (1936-1996) - елдің сауда саласына үлкен үлесін қосқан еңбек ардагері, Маңғышлақ облыстық Советінің депутаты (1977), Гурьев қалалық Советінің депутаты (1990). Ол он екі ата Байұлының Есентемір руынан, Бердімбеттен тарайды. Арғы атасы Есенбай, Әкесі Нұрғали ел ішінде, ағайын-тума арасында жақсы істерімен көрінген, сыйлы болған. Негізгі тұрақтаған жерлері Қарабау, Мақат, Мұқыр ауылдары.

## Қысқаша өмірбаяны
* 15 маусым 1936 жылы Қарақалпақ АССР-ы Хожелі ауданында дүниеге келген.
* 1950 жылы қыркүйек айында Хожелі ауданы Хотеп ауылынан Гурьев облысы Қызылқоға ауданы Жантерек стансасына көшіп келген.
* 1953 жылы Мақат орта мектебін бітірген.
* 1955 жылы Алматы сауда теxникумын бітірген (Қарғалы).
* 1955 жылы - Гурьев облысы Бақсай аудандық тұтынушылар одағында бас буxгалтер.
* 1956 жылы - Мақат аудандық сауда базасында бас буxгалтердің орынбасары.
* 1963 жылы - Қызыл-Қоға аудандық тұтынушылар одағында бас буxгалтер.
* 1967 жылы Қызыл-Қоға аудандық тұтынушылар одағының төрағасына сайланған.
* 1973 жылы Маңғышлақ облыстық тұтынушылар одағының төрағасына сайланған.
* 1976 жылы - Гурьев облыстық тұтынушылар одағы сауда саласының орынбасары.
* 1987 жылы - Гурьев қалалық өнеркәсіп сауда бөлімінің төрағасы.
* 1988 жылы Гурьев облыстық "Казтекстильторг" базасының төрағасы қызметіне сайланған.
* 20 мамыр 1974 жылы Қазақ ССР Тұтынушылар одағы Советіне мүше болып сайланды.
* 1975 және 1977 жылдары Маңғышлақ облыстық Советінің депутаты болып сайланды.
* 1990 жылы Гурьев қалалық Советінің депутаты болып сайланды.
* Сағынбай Нұрғалиев сонымен бірге бірнеше рет Мақтау қағаздарымен және медальдармен марпатталды.
* Өзінің балаларына арнап өсиет қалдырып кеткен, арнайы күнделік дәптерін бастаған.
* Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиев 1996 жылы 23 сәуір күні дүниеден өтті. Атырау облысының Мақат ауылында жерленген.

## Жанұясы
* Зайыбы - Ақжібек Ықсанқызы Нұрғалиева, 1936 жылы туған.
* Қызы - Қалия Сағынбайқызы Нұрғалиева, 1960 жылы туған, Атырау облыстық реанимация бөлімінің бастығы.
* Қызы - Гүлнар Сағынбайқызы Нұрғалиева, 1963 жылы туған.
* Баласы - Болат Сағынбайұлы Нұрғалиев, 1966 жылы туған, құрылыс саласында жұмыс жасайды.
* Баласы - Абат Сағынбайұлы Нұрғалиев, 1967 жылы туған.
* Баласы - Самат Сағынбайұлы Нұрғалиев, 1969 жылы туған, инженер.
* Баласы - Марат Сағынбайұлы Нұрғалиев, 1971 жылы туған, жеке кәсіпкер.
* Баласы - Талғат Сағынбайұлы Нұрғалиев, 1974 жылы туған, жеке кәсіпкер.

## Сағынбай Нұрғалиев туралы
* Сағынбай Нұрғалиұлы Нұрғалиевтің өмірбаяны, балаларына арнап қалдырған өсиеті, бастаған күнделігі және ол жайлы естелік әңгімелер мен арнау өлеңдер "***АҚЫЛ мен ІЗЕТ***" (Семей 2006) атты кітапта жазылған.

## Сағынбай Нұрғалиев көшесі
* "***АҚЫЛ мен ІЗЕТ***" кітабы шыққалы жатқанда Атыраудан жағымды жаңалық келді. Қаланың бір көшесі Сағынбай Нұрғалиевтің атына беріліпті. Бұл да Сағынбайдың отбасына, өзіне деген үлкен адамгершілік құрмет деп білеміз.

ортаға|сүрмесіз

## Сыртқы сілтемелер
* | Жұлдызы биік жан еді... 
* | Сағынбай Нұрғалиев жайлы естелік әңгіме 

## Дереккөздер
Олег Анатольевич Саленко

**Олег Анатольевич Саленко** (25 қазан 1969, Ленинград, КСРО) — КСРО, Украина, Ресей футболшысы, Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігінің үздік мергені (6 гол).

## Карьерасы

### Клубтық
Әкесі украин, анасы орыс. Өзін КСРО-лықпын есептейді. "Зенит" сапындағы алғашқы матчын 16 жасында өткізген. Алғашқы матчында-ақ ленинградтық "Динамо" клубының қақпасына гол соғып, жанкүйерлердің жүрегін тез жаулап алды. Бірақ жанкүйерлер оның 1989 жылы Киевтің "Динамосына" ауысуына наразылық білдірді де, онысын сатқындық деп есептеді. Жанкүйерлердің осы наразылығы жолын байлағандай,  Олег "Динамо" сапында кіл жұлдыздардың көлеңкесінде қалып, оншалық жарқырай алмады. 

1992 жылы азырақ уақыт "Тоттенхэм" клубының оқу-жаттығу жиындарына қатысты. Бірақ ол жақта ойнауға құжаттары сәйкес келмей, Испаниядағы аутсайдер клубтардың бірі "Логроньеске" ауысты. Кейін "Валенсия", "Рейнджерс" секілді атақты командаларда доп тепті. 

### Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапындағы тарихы оншалық бай емес. КСРО олимпиадалық құрамасында үш матчта алаңға шықты. 1992 жылы КСРО тарқаған соң Украина құрамасында бір ойын өткізді. Ойын өткізіп қана қоймай, капитан ретінде алаңға шықты да, Украина құрамасының тұңғыш капитаны ретінде тарихта қалды. Кейін Ресей құрамасында ойнауға ниет білдіріп, оған ФИФА рұқсат берді (өйткені, Украинамен өткізген матч ресми саналмағандықтан, ФИФА есебіне кірмейді екен). 

Ресей құрамасы сапында ӘЧ-1994 іріктеулеріне қатысты. 1993 жылдың соңында "Он төрттің хаты" деген атпен тарихта қалған Ресей футболшылары "Павел Садыриннің орнына Анатолий Бышовец бапкер боп тағайындалсын" деп талап қойған ашық хатта Саленконың да қолы қойылған-ды. Кейін Саленко бас тартып, қойған қолын қайтып алды да, әлем чемпионатына баратындардың тізіміне қосылды. Ал, хатқа қол қойған көптеген футболшы әлем чемпионатына бара алмады.

Әлем чемпионатында Саленко алты гол соқты. Алты голдың бесеуін үшінші турда Камерунның қақпасына соғып, бір матчта бес гол (пента-трик) соққан тұңғыш футболшы боп тарихты қалды. Әзірше әлем чемпионаттарында футболшының ол ерлігін осы күнге дейін ешкім қайталай қойған жоқ. Бірақ бұл жетістік құрамаға көмектеспеді, бұдан алдыңғы екі турда Бразилия мен Швециядан (Саленко Швецияға да бір гол соққан-ды) ұтылған Ресей бар-жоғы үш ұпаймен үшінші орында қалды.

Камерунмен ойын Саленконың құрама сапындағы ең соңғы матчы еді. Оны қайтадан ешкім құрамаға шақырмады.

## Жетістіктер
*Әлем чемпионатының үздік мергені: 1994 (6 гол)
*КСРО чемпионы: 1990
*КСРО кубогы: 1990
*Шотландия чемпионы: 1996
 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ойыншының профилі

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Украина футболшылары
Санат:КСРО футболшылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Давор Шукер

**Давор Шукер** (;  1 қаңтар 1968, Осиек) — югославиялық және хорватиялық футболшы. 1998 жылғы әлем чемпионатының сұрмергені (6 гол) және қола жүлдегері. Хорватия Ұлттық футбол құрамасы тарихындағы үздік мерген. 2012 жылдан бері Хорватия Футбол Одағының президенті. 

## Карьерасы
Футболды өзінің туған қаласы Осиектегі "Осиек" клубында бастады. Бес жылдай ойнап, 1989 жылы Загребтің "Динамосына" ауысты. Екі маусымда 34 гол соғып көзге түсті де, Югославия құрамасына шақыртылды. 1991 жылы Испанияның "Севильясына" өтті.

Югославия құрамасы сапында екі ойын өткізген. Көп ұзамай Югославия тарап кетті де, Шукер Хорватия құрамасы сапында ойнай бастады. Алғаш қатысқан ірі турнирі — 1996 жылғы Еуропа чемпионаты. Ол турнирде Хорватия ширек финалға дейін жетті. Шукер екінші турда Данияның қақпасына екі доп соқты. Ширек финалда Германияның қақпасына да бір гол соқты, бірақ Хорватия 1:2 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. 1998 жылғы әлем чемпионатына Хорватия дебьютант ретінде қатысса да, қола жүлдегер атанды. Шукер Хорватияның жеті ойынына да қатысып, алтауында гол соқты. Нәтижесінде чемпионаттың сұрмергені атанды.

Бірақ Хорватия 2000 жылғы Еуропа чемпионатына жолдама ала алмады. Шукер 2002 жылғы әлем чемпионатына да барды, бірақ бір ойында да алаңға шықпай, қосалқы құрамда қалды.

Клубтық карьерасында кейін "Реал Мадрид", "Арсенал" секілді топ-клубтарда доп тепті. Соңғы ойнаған клубы — "Мюнхен-1860" Бұл командада онша жарқырай алған жоқ. Екі маусымда не бары 5 гол ғана соқты.

## Жетістіктері
*Испания чемпионы 1996/97
*Испания суперкубогы 1997
*Чемпиондар Лигасы 1997/98
*Континентаралық кубок 1998
*Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1987
*Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1998 
*Хорватияның үздік футболшысы: 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998
*ФИФА 100 тізіміне енген

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Биографиясы

Санат:Югославия футболшылары
Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Югославия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Мюнхен-1860 ФК ойыншылары
Джон Стюарт, Мар графы

**Джон Стюарт** (ағыл. *John Stewart*; 1459 — 9 маусым 1479), **Мар мен Гариох графы** (1459 жылдан бастап) — Шотландия королі Яков III-нің інісі.

Джон Стюарт Шотландия королі Яков II мен Гелдерндік Марияның кенже ұлы болды. Ағасы, Яков ІІІ оған дуагерлік пен патшаға қарсы қастандыққа қатысты деген айып тағып, жиырма жастағы Джон 1479 жылы тұтқындалып, өлтірілді: ваннада болғанда оның тамырын кесті. Мар графтығы королдің бұйрығымен тәркіленді.

Санат:Стюарттар
Христо Стоичков

**Христо Стоичков** (;  8 ақпан 1966, Пловдив, Болгария) — болгариялық футболшы, шабуылшы. Карьерасының басым бөлігін ЦСКА және "Барселона" клубтарында өткізген. 80-90 жылдары Болгария Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 

## Карьерасы
1990 жылы ЦСКА сапында ойнап жүріп, Кубок Иелерінің Кубогында "Барселонаның" қақпасына үш гол соғып, каталондықтардың бапкері Йохан Кройфтың көзіне түседі. Соның артынша Стоичков ""Барселонамен" келісім-шарт жасасты. "Барселона" сапында екі жылдан соң УЕФА Чемпиондар Кубогын жеңіп алды. Бұл ескі форматтағы турнирдің соңғы маусымы болатын. 

Екі әлем чемпионатына қатысты. 1994 жылғы әлем чемпионатында алты гол соғып, ресейлік шабуылшы Олег Саленко екеуі турнирдің сұрмергені атанып, құраманың әлемдік додада бірінші рет жартылай финалға шығуына үлкен үлес қосты. Құрама 1996 жылғы Еуропа чемпионатында топтан шыға алмай қалады. Осы себепті Болгарияны 1994 жылы рекордтық биікке көтерген Димитр Пенев орнынан босатылды. Оған Стоичков наразылық білдірді де, ол үлкен киікілжіңге ұласып, бұл құрама ойындарына бір жылға дейін қатыса алмайтын боп дисквалификацияға ұшырады. Құрамаға тек 1997 жылы 8 маусымда Люксембургпен матчта ғана оралды. Осы ойында Стоиков есеп ашты, ал құрама 4:0 есебімен жеңіске жетті.  

Дәл осы кезде "Барселонадағы" ойыны нашарлап кеткен Стоичков  "Аль Наср" клубына ауысты. Ал, Болгария құрамасы үш ойында бір ғана ұпай жинап, топтық турнирден аса алмаған 1998 жылғы әлем чемпионатынан кейін Стойчков Жапония клубтарының біріне өтті. Бірер жылдан соң АҚШ-қа кетті де, 2003 жылы карьерасын аяқтады.

2004-2007 жылдар аралығында Болгария құрамасына бапкер болды, бірақ бір де-бір ірі турнирге жолдама ала алмады.

## Жетістіктері
### Командалық
*Болгария чемпионы (3): 1986/87, 1988/89, 1989/90
*Болгария кубогы (4): 1984/85, 1986/87, 1987/88, 1988/89
*Испания чемпионы (4): 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94
*Испания кубогы: 1996/97
*Испания суперкубогы (4): 1991, 1992, 1994,1996
*УЕФА Чемпиондар Кубогы: 1991/92
*УЕФА Кубогы (2): 1992, 1997
*УЕФА Кубок иелері кубогы: 1996/97
*АФК Кубок иелері кубогы: 1997/98
*Джей-лига кубогы: 1999
*АҚШ кубогы: 2000

### Жекелей
*Болгарияның үздік футболшысы: 1989, 1990, 1991, 1992, 1994
*"Алтын доп" иегері: 1994
*Халықаралық матчтардың үздік мергені: 1994
*ФИФА 100 тізіміне енген.
*1954-2003 жылдар аралығындағы Болгарияның ең үздік футболшысы.
*1994 жылғы әлем чемпионатының сұрмергені (ресейлік Олег Саленкомен бірге): 6 гол

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі 

Санат:Болгария футболшылары
Санат:Болгария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ЦСКА София ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Парма ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Эр-Рияд ФК ойыншылары
Санат:Касива Рейсол ФК ойыншылары
Санат:Чикаго Файр ФК ойыншылары
Санат:Ди Си Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Болгария футбол жаттықтырушылары
Санат:Болгария Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Сельта ФК жаттықтырушылары
Санат:Мамелоди Санднауз ФК жаттықтырушылары
Санат:Литекс ФК жаттықтырушылары
Санат:ЦСКА Софья ФК жаттықтырушылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Пётр Михайлович Ганюшин

**Пётр Михайлович Ганюшин** (1919—1943) — Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Кеңес Одағының Батыры (1943), жұмысшылары мен шаруалар Қызыл Армиясының лейтенанты.

## Өмірбаяны
Петр Ганюшин 1919 жылы Горки кентінде (қазіргі Самара облысының Сергиев ауданында) жұмысшы отбасында дүниеге келген. Педагогикалық институтты бітірген. 1942 жылы Ганюшин Жұмысшы-шаруа қызыл әскеріне қызмет етуге шақырылды. Пенза артиллерия мектебінің жеделдетілген курсын бітірді. 1943 жылдың шілдесінен бастап Ұлы Отан соғысы майданында лейтенант атағында Воронеж фронтының 47-ші армиясының 23-ші атқыштар дивизиясының 106-шы жеке бөлек антиконсерлік батальонының взводын басқарды. Днепрдегі шайқас кезінде өзін ерекше көрсете алды.

1943 жылғы 2 қазанда Днепрдің батыс жағалауындағы плацдарм соғыс кезінде Украин КСР Черкассы облысының Канев ауданындағы Студенец ауылында Ганюшиннің взводы екі қарсылас артиллериясын, миномёт, және жау әскерлері мен офицерлерінің взводын жойды. Келесі контратака кезінде жауға үлкен залал келтіре алды. Бұл шайқаста ол қайтыс болды. Ол сол аудандағы Бобрица кентінде жерленген.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1943 жылғы 24 желтоқсандағы указімен «неміс басқыншыларымен күресте көрсеткен батылдық, ерлік және батырлық» үшін лейтенант Петр Ганюшин қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағын алды. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

## Қолданған әдебиет
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои-освободители Черкасщины. — Днепропетровск: Промiнь, 1980.

Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері
Санат:КСРО лейтенанттары
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Дмитриевка (Павлодар облысы)

**Дмитриевка** — Павлодар облысы Успен ауданы, Қоңырөзек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 38 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы елді мекендері
Қоңырөзек

**Қоңырөзек** (2006 жылға дейін – *Павловка*) — Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл, Қоңырөзек ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан шығысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы елді мекендері
Уве Зеелер

**Уве Зеелер** (; 5 қараша 1936, Гамбург, Үшінші рейх — 21 шілде 2022) — неміс футболшысы, карьерасының басым бөлігін «Гамбург» командасында өткізген. ГФР құрамасының капитаны. Бүгінде бизнесмен.

## Карьерасы
Әкесі Эрвин Зеелер де футболшы болған, Гамбург футбол құрамасында ойнап, 1933 жылы Венада өткен жұмысшылар Олимпиадасының үздік мергені атанған. Уве Зеелердің өзі де бүкіл карьерасын "Гамбург" футбол клубында өткізген. Футболшының дебюті 1953 жылы 5 тамыз күні "Геттингенге" қарсы өтті. Өзінің үздік матчы ретінде 1963 жылғы ГФР кубогының финалын жиі еске алады, ол "Боруссия Дортмунд" командасының қақпасына жауапсыз үш доп соққан-ды. Бұдан бөлек 1960 жылы ГФР чемпионы атанған. Команда сапында 19 жыл бойы тер төгіп, 1972 жылы қоштасу матчын өткізеді, мұнда Еуропа құрамасы мен "Гамбург" өзара кездеседі. 1978 жылы өзі серіктес болған "Адидас" фирмасының өтінішімен Ирландияның "Корк Сити" сапында бір ресми ойын өткізеді де, екі доп соғады. Бірақ "Корк Сити" 2:6 есебімен "Шемроктан" ұтылып қалды.

ГФР құрамасы сапында 1954 жылы 16 қазан күні тұңғыш рет алаңға шықты. Бұл ойында Уве нәтижелі пас шығарды, бірақ құрама француздардан 1:3 есебімен ұтылып қалды. Зеелер төрт бірдей әлем чемпионатында (1958, 1962, 1966, 1970) гол соғып, Пелемен бірге өзіндік рекорд жаңартты. 1970 жылы соңғы голын ширек финалда Англияның қақпасына соқты да, турнир біткен соң құрамамен қош айтысты.

1995 жылы біраз уақыт "Гамбург" командасының президенті қызметін атқарады.

## Жетістіктері
*ГФР чемпионы: 1960
*ГФР кубогы: 1963
*Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1966
*Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1970
*ГФР-дің үздік футболшысы: 1960, 1964, 1970.
*ФИФА 100 тізіміне енген

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Зеелер туралы 

Санат:Германия футболшылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Ковалёвка

**Қазақстан:**

* Ковалёвка – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы ауыл, Большие Дубравы ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған. 
* Ковалёвка – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.

**Башқұртстан:**

* Ковалевка — Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы ауыл.
Травянка

* Травянка – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Травянка – Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Травянка – Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Травянка – Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Травянка – Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.

Санат:Айрық беттер
Кессарін Эктаваткул

**Кессарін Эктаваткул** ()  — тхэквондошы және киноактриса, тхэквондодан&nbsp;Тайланд чемпионы.

## Өмірбаяны
Эктаваткул 1981 жылдың 31 тамызында Тайланд Патшалығында дүниеге келді. Көптеген фильмдерде екінші дәрежедегі рөлдерді ойнады. Эктаваткул күйеуге шықпаған.

## Фильмография
* *Born to Fight* (2004)
* *Dangerous Flowers (Chai Lai Angels)* (2006)
* *Somtum (Muay Thai Giant)* (2008)
* *Final Target (Vanquisher)* (2009)
* *Vengeance of an Assassin* (2014)

## Жүлделері
* 2011: The Sexiest Woman of Thailand

## Әдебиет
* Kessarin Ektawatkul (Өмірбаяны және суреттері) // Alchetron (Free Social Encyclopedia for the World) 
* "นุ้ย เกศริน" แจง เหตุบังเอิญ ดินเนอร์ "วี วีภาพ" 

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

Санат:31 тамызда туғандар
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Тайланд тхэквондошылары
Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар
Владислав Шпильман

**Владислав Шпильман** (пол. *Władysław Szpilman*; 5 желтоқсан, 1911 жыл — 6 шілде 2000 жыл) — поляк компoзиторы, пианино (күйсандық) ойнаудың шебері.

## Өмірбаяны
1911 жылы 5 желтоқсанда Сосновец селосында дүниеге келді. Оның бір ағасы, екі қарындасы болды. Фредерик Шопен атындағы Музыка Университетін тәмамдаған. 1931 жылы Берлин музыкалық академиясының стипендиясын ұтып алды. 1933 жылы билік басына ұлтшыл-фашистер келген соң Польшаға қайтты да, Варшава радиосында қызмет жасады. 1939 жылға дейін фильмдерге симфониялық музыкалар жазумен және пианино ойнаумен айналысты.

1939 жылы Германия Польшаны жаулап алды да, Варшавада күнелту тым қиынға соқты. Владислав жұмыстан шығып қалды. Немістерден қысым көрген оның туыстары, бауырлары, әке-шешесі басқа жаққа қоныс аударды да, Владислав олардан көз жазып, адасып қалады. Кейін белгілі болғандай, ол туыстарын мәңгілікке жоғалтады. Бұл Варшавада қашып-пысып, тығылып күн көреді. Ең соңында күтпеген жерде мұны басқа-басқа емес, неміс офицері Вильгельм Хозенфельд аштықтан құтқарады. Көп ұзамай Кеңес әскерлері келеді де, немістер Варшаваны тастап қашады. 

Енді Владислав қайтадан бұрынғы жұмысында, Варшава радиосында қызмет жасай бастайды. Бұл жұмысты 60-жылдардың ортасына дейін атқарады. Өзінің «Жаңбыр», «Ол жылдарды ешкім де қайтара алмайды», «Махаббатсыз бақыт жоқ», «Пабло Пикассоның жұмыс портреті», «Қызыл автобус» (Эдита Пьеха), «Тынық түн», «Уақыт келеді», «Ертең жақсы күн болады» секілді симфониялық шығармаларын жазды. Ол балаларға арнап 50-ден аса ән жазды, көбі радиоқойылымдар мен фильмдерге пайдаланылды. 

Соғыстан кейін екінші дүниежүзілік соғыстағы бастан кешкендері жайлы естеліктер жазды. Кейін ол жазғандары Ежи Вальдорфтың әдеби өңдеуімен "Қаланың жер жастануы" деген атпен 1946 жылы басылып шықты. Осы кітаптың желісімен 2002 жылы Роман Поланскидің "Пианист" атты фильмі жарыққа шықты.

## Отбасы
1950 жылы Галина Глежнаровскиге үйленді. Екі ұлдары болды: Кшиштоф және Анджей. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Пианист. Варшава күнделігі (1939-45)
*Биографиясы

Санат:Польша пианистері
Санат:Польша сазгерлері
Генри Норрис Расселл

Генри Норрис Расселл (Henry Norris Russell; 25 қазан 1877, Ойстер-Бэй, Нью-Йорк штаты, АҚШ — 18 ақпан 1957, Принстон, Нью-Джерси, АҚШ) - американдық астрофизик, жұлдыздар эволюциясының алғаш теорияларының енгізушісі, Күн атмосферасының химиялық құрамын анықтады, әлемдегі химиялық элементтер мөлшеріне баға берді, жұлдыздар спектрлері мен олардың жарқырауы арасындағы байланысты зерттеді.

## Биографиясы
1900 жылы Принстон университетін аяқтады. 1903 жылдан 1905 жылға дейін Кембридж обсерваториясында тағылымдамадан өтті. 1905 жылы Принстонда Янг жолын қуды. 1912 жылдан 1947 жылға дейін - Принстон университетінің астрономиялық обсерваториясының директоры. 1913 жылы даниялық астроном Э. Герцшпрунгқа тәуелсіз, бұл қасиеттерді байланыстыратын диаграмманы (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) құрастырды. 1913-1914 жылдары жұлдыздың басты энергия көзі оның сығылуы болып табылатын гравитациялық жұлдыздар эволюциясының тұжырымдамасын құрастырды. 1920- жылдар аяғында Рассел өз теориясын өңдеп, жұлдыздарда басқа да энергия көздерінің бар болуын қарастырды. 1925 жылы Кэтрин Брюс медалімен марапатталды. 1947 - 1952 жылдар аралығында Гарвард обсерваториясында жұмыс істеді.
Рассел құрметіне 1953 жылы 8 қазанда Гете Линка обсерваториясында ашылған Рассел кіші планетасы және Айдың көзге көрінетін жағындағы кратер аталды.
## Әдебиет
Бронштэн В.А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974. (орыс тілінде)
Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. (орыс тілінде)
David H. DeVorkin Henry Norris Russell and the Expanding Universe // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240. (ағылшын тілінде)
Тоні Жаа

**Тоні Жаа** (; ) — тай атақты актері, тхэквондошысы және каскадері.
 
## Фильмография

* 1994: Thailand Killer ()
* 1996: Death Warrior
* 1996: Bangkok Warrior (Nuk Soo Dane Song Kram)
* 2001: Kon dib lek nam pee (
* 2001: Nuk leng klong yao (
* 2003: Ong-Bak  (
* 2004: The Bodyguard ()
* 2005: Revenge of the Warrior – Tom Yum Goong (
* 2007: The Bodyguard 2
* 2008: Ong-bak 2 (
* 2010: Ong-Bak 3
* 2013: Return of the Warrior (Tom Yum Goong 2)
* 2014: Skin Trade
* 2015: Fast & Furious 7
* 2015: Lethal Warrior (Saat po long 2)
* 2017: *xXx: Return of Xander Cage*

## Сыртқы сілтемелер

Санат:1976 жылы туғандар
Санат:Тайланд актерлері
Санат:Тайланд тхэквондошылары
Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар
Jah Khalib

**Jah Khalib** (*Джа Калиб*, шын аты&nbsp;**Бахтияр Мамедов**;&nbsp;&nbsp;29 қыркүйек 1993&nbsp;жылы д.к.) — қазақстандық&nbsp;орыс тілді рэпер, әнші, битмейкер және продюсер.

## Өмірбаяны
Бақтияр Мамедов 1993 жылғы 29 қыркүйекте, Алматыда дүниеге келді. Әкесі — әзірбайжандық, анасы — қазақ. Бала кезінен рэп-музыкамен айналысқан. Оқыған музыка мектебінде саксофон класында оқыған. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында музыкатану және менеджмент факультетін аяқтаған.

Битмейкер және саунд-продюсер ретінде көптеген қазақстандық рэперлермен, олардың арасында PR'OXY, Santos, Antrax, Hirosima және басқалармен жұмыс жасаған. Өзінің *Jah Khalib* деген сахналық лақап атын соло өнерін көрсете бастағанда таңдады. Өз сөзінше, *Khalib* (*Халиб*) деген ойдан шығарылған есім болса, *Jah* (*Джа*) — растафариандық Құдайдың аты. Танымалдыққа әлеуметтік желілер арқылы қол жеткізді. Арасында алғашқы шығармаларының ең танымалы "Твои сонные глаза", "SnD", "Сжигая драма театры" және "Сен үшін". Jah Khalib көп ұзамай тек қана Қазақстанда ғана емес, басқа да посткеңестік елдерде белгілі болды.

2016 жылы "Если че, я Баха" альбомын жариялады. 2017 жылғы көктемде "Лейла" атты композициясына бейнеклип түсірген.

2015 және 2016 жылдары шоу-бизнес және спорт жұлдаздырының "Forbes Kazakhstan" журналының тізіміне кірген. 2017 жылғы маусымда Муз-ТВ Жүлделер 2017 жылы "Жылдың жаңалығы" номинация жүлдегері болып танылған.

## Сын
2022 жылғы 3 тамызда YouTube желісіндегі ORTA арнасы Мәмедов қатысқан, Ислам туралы екісағаттық подкаст жариялады. Қонақтардың бірі, заңгер Жаслан Айтмағанбетов университеттің криминалистика пәнінің подполковник оқытушысының әйел зорлау фактілерінің 85 пайызы жәбірленушінің «бұрыс орын, бұрыс киімде, бұрыс уақытта» болып қалғанынан орын алады дегенін айтқан. Айтмағанбетов кейін «киім деген адамды тартады, сөзсіз тартады» деп қосты. Мәмедов басқа қонақтармен бірге бұл сөзбен келісті. Бейнебаянның тек ер адамдардан құралған қатысушылары әйелдердің діндегі орны туралы да сөйледі және Мәмедов «әйел орамал кигенде өзін қауіпсіз сезінеді» деп айтты. Подкаст 2024 жылдың басында Қуандық Бишімбаевтың ісі жүріп жатқан кезде көпшіліктің назарына түсті және Instagram мен Twitterде подкасттың барлық қонақтарына қарсы бас тарту науқаны басталды. Мәмедовтің "Медина" әніндегі басты әйел рөлі үшін белгілі Айя Шалқар кейін Мәмедовпен бірге жұмыс істегені үшін өкінгеніне біраз болғанын және әндегі сөздердің мизогиндігі жайлы білетінін айтқан. Аты шулы болған подкасттың бөлігіне сілтеме жасап, ол "зорлықтың 100% зорлаушының кінәсінен жасалады" деді және "өзін ұстай алмайтындарды" иттерге теңеді.

## Дискографиясы
### Альбомдар

**Синглдар**

"Мамасита" 2017

"Бүгін таптым сені" 2017

### Бейнеклиптер

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1993 жылы туғандар
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:29 қыркүйекте туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Дмитриевка

**Қазақстан:**

* Дмитриевка – Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы ауыл.

**Башқұртстан:**

* Дмитриевка – Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Башқұртстанның Благовещен ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Башқұртстанның Зилайыр ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Башқұртстанның Стерлибашев ауданындағы ауыл.
* Дмитриевка – Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Дмитриевка – Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Дмитриевка – Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Киров облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді.

Санат:Айрық беттер
Габриэль Батистута

**Габриэль Омар Батистута** (; 1 ақпан 1969, Реконкиста, Санта-Фе, Аргентина) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

## Карьерасы
### Командалық
Габриэль Батистута Ренкониста қаласында дүниеге келді. Ол бала кезінде баскетболды да, волейболды да жақсы ойнаған. Бірақ есейе келе футболды таңдап, ең әуелі "Нюэллэ Олд Бойз" клубының селекционерлерінің көзіне түсті. Футболшылық ғұмырын осы клубтан бастады.

1988-91 жылдары Аргентинаның "Ривер Плейт", "Бока Хуниорс" клубтарының сапында ойнады да, Италияның "Фиорентинасына" ауысты. Осы тұста алғаш рет Аргентина құрамасына шақырту алды. Италиялық командада аттай тоғыз жыл ойнады. Бірақ команда Италия біріншілінде көбіне үздік төрттікке ілінгенімен, өзінің бір арманы — скудеттоны (Италия чемпиондағын) ұтып ала алмады. 1996 жылы Италия кубогын, 1997 жылы Италия суперкубогын ұтып алды, ал 1994 жылы Италия чемпионатының үздік мергені атанды. Дегенмен Италия футболының биігін бағындыру мақсатымен 2000 жылы жазда "Ромаға" ауысты. Ромаға барған алғашқы маусым қорытындысында-ақ 20 гол соқты да, Италия чемпионы атанды. Осыдан соң Батустутаның ойыны шау тарта бастады. 2003 жылы "Интерге" ауысып, бүкіл маусым бойына екі гол ғана соқты. 2003 жылы жазда Катар клубтарының біріне кетті. 2005 жылы карьерасын аяқтады.

### Ұлттық құрама
Құрама сапында 77 кездесу өткізіп, 54 гол соқты. Үш бірдей әлем чемпионатына (1994, 1998, 2002) қатысты. Әлем чемпионаттарында екі рет хет-трик жасады (1994 жылы Грекия қақпасына, 1998 жылы Ямайка қақпасына). 2002 жылғы әлем біріншілігінде Аргентина топтан шыға алмай қалды да, Габриэль ққұрамадағы карьерасын аяқтады. 

Әлем чемпионаттарында 10 гол соққан.

## Жетістіктері
*Италия кубогы: 1995/96
*Италия суперкубогы: 1996
*Италия чемпионы: 2000/01
*Италия суперкубогы: 2001
*Оңтүстік Америка чемпионы: 1991, 1993
*Фадха Корольдың кубогы: 1992
*Артемио Франки кубогы: 1993
*ФИФА-100 тізіміне енген
*Италия чемпионатының үздік мергені: 1994

## Cілтемелер
*Ресми сайты

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ньюэллс Олд Бойз ФК ойыншылары
Санат:Ривер Плейт ФК ойыншылары
Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Әл-Араби Доһа ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
ВАЗ-2109

**ВАЗ-2109 «Спутник» / Самара («Девятка» бейресми атауы)** — хетчбэк корпусымен кішігірім сыныптың ІІ топтағы кеңестік және ресейлік алдыңғы жетекті көлігі. Ол 1987-2004 жылдары аралығында Волжск автомобиль зауытында шығарылды. 2004 жылдан бастап 2011 жылдың аяғына дейін ВАЗ-21093 нұсқасы Украинаның ZAZ зауытында автомобиль жинақтарынан құрастырылды. Ол модельдер Lada спутниктік отбасында ВАЗ-2108 бес есікті модификациялауды ұсынады.

## Автокөліктің жасалу тарихы
Автокөлік 1987 жылы шығара бастады. Алғашында, автомобиль 1100, 1300 және 1500 ғғ көлемі Inline 4-цилиндрлі 8-клапан карбюратор бензин қозғалтқышы жабдықталған.

1991 жылы машина «алдыңғы аяғында» жаңа дизайны әзірленді алдыңғы дизайнымен автомобильдер дереу ВАЗ-21099 седанның шыққаннан кейін шығара бастады. 1994 жылдан бастап, осы машиналардың, сондай-ақ бөлінген жанармай бүрку отын инъекцияны қолданбалы онда 4-8-цилиндрлі бензин қозғалтқыш клапаны ВАЗ-21083 1500 куб құрылған айналды. ВАЗ-2109 фин нұсқасында ол қосымша кондиционер, электрлі әйнек көтергіш, электрлі рөл, төбесінде қақпағы орнату мүмкін болды.

## Автокөліктің құрылғысы
### Құрастырылуы
### Қозғалтқыш
### Трансмиссиясы
### Жүріс бөлігі
### Автокөліктің шанағы
### Техникалық сипаттама

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Хэтчбектер
Санат:ВАЗ автомобильдері
Қызылқұм ауданы

**Қызылқұм ауданы** — Қазақ КСР-нің Оңтүстік Қазақстан облысында 1928-1956 жылдары болған аудан. Орталығы — Мақталы ауылы.

## Тарихы
Қызылқұм ауданы 1928 жылы Сырдария округі құрамында құрылды. 1932 жылдан бастап Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына енді.

1951 жылы аудан құрамында 6 ауылдық кеңес болды: Жаңашардара, Қызылту, Сталин, Шардара, Шымқорған, Еңбекші.

1953 жылы аудан орталығы Шардара ауылынан Мақталы ауылына көшірілді.

1954 жылы Шардара ауылдық кеңесі Мақталы ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Еңбекші ауылдық кеңесі Қызылту ауылдық кеңесіне, Сталин ауылдық кеңесі Мақталы ауылдық кеңесіне қосылып, Қызылқұм ауылдық кеңесі құрылды.

1956 жылы 27 сәуірде Қызылту ауылдық кеңесі Мақталы ауылдық кеңесіне қосылды. Сонымен бірге Қызылқұм ауданы таратылып, Киров ауданына қосылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Юрген Клинсманн

**Юрген Клинсманн** (; 30 шілде 1964, Гёппинген, Баден-Вюртемберг, ГФР) — неміс футболшысы және футбол бапкері. ГФР және Германия Ұлттық футбол құрамасының шабуыл шебінде ойнаған.

## Карьерасы
Карьерасында өте көп клуб ауыстырған футболшы саналады. Салыстырмалы түрде алғанда, ең ұзақ уақыт ойнаған клубы - "Штутгарт". Бұл командада бес жылдай доп тепті. Есесіне, ұлттық құрамада тұрақты ойнады, 1987-98 жылдар аралығында құрама қатысқан ірі турнирлердің барлығына барды, атап айтқанда, үш әлем чемпионаты мен үш Еуропа чемпионатына қатысты. Қатысып қана қоймай, барлығында да гол соқты. Үш әлем чемпионатында гол соққан футболшылардың қатарын толықтырды. 1990 жылы әлем, 1996 жылы Еуропа чемпионы атанды. 

Құрама сапындағы соңғы ойынын 1998 жылғы әлем чемпионатының ширек финалында Хорватияға қарсы өткізді (0:3).

Бапкерлік карьерасын 2004 жылы Германия құрамасын жаттықтырудан бастады. 2006 жылғы өз елінде өткен әлем біріншілігінде Германия жартылай финалға дейін жетіп, Италияға жол берді — 0:2. Италиялықтар екі голды да эктра таймның соңғы минуттарында соқты. Үшінші орын үшін кездесуде Португалияны 3:1 есебімен ұтып, қола жүлдегер атанды. Осы кездесуден соң құрама бапкерлігінен өз еркімен босады. 

2008-09 маусымда "Бавария" командасын баптады. 2011-16 жылдары АҚШ құрамасына бапкер болды. 2014 жылғы әлем чемпионатына қатысып, өзінің бұрынғы шәкірттері - Германия құрамасымен және Гана, Португалиямен бір топқа түсті. Төрт ұпай жинап, 1/8 финалға Бельгиядан ұтылуға мәжбүр болды — 1:2.

ӘЧ-2018 іріктеуіндегі сәтсіздіктерден соң АҚШ құрамасының бапкерлігінен босады.

## Жетістіктері
### Клубтық
*Еуропаның қола жүлдегері: 1988
*Әлем чемпионы: 1990 
*Еуропаның вице-чемпионы: 1992
*Еуропа чемпионы: 1996
*УЕФА кубогы: 1991, 1996 

### Жеке
*Германияның үздік футболшысы: 1994, 1998
*Англияның үздік футболшысы: 1995
*Германия чемпионы: 1997
*ФИФА 100 тізіміне енген

### Бапкер ретінде
*Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2006 
*Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2005
*Германиядағы үздік бапкер: 2006

## Дереккөздер

Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Германия футболшылары

Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары

Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Сампдория ФК ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК ойыншылары
Санат:Германия футбол жаттықтырушылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Герта Берлин ФК жаттықтырушылары
Лозовое (Павлодар облысы)

**Лозовое** — Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл, Лозов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Успенка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы елді мекендері