Omori

**Omori**, немесе **OMORI** — бұл 2020 жылы инди-студия Omocat әзірлеген және шығарған рөлдік бейнеойын. Ойында ойыншы Санни есімді үнсіз хикикомори жасөспірім мен оның армандағы альтер эгосы Омориді басқарады. Ойыншы Омори ретінде Саннидің шынайы әлемі мен сюрреалистік түс әлемін зерттейді, онда ол қорқыныштары мен басылған естеліктерін не жеңеді, не оларды одан әрі тұншықтырады. Ойыншының таңдауларына байланысты Омори мен Саннидің қарым-қатынасы өзгеріп, бірнеше түрлі аяқталу нұсқаларына әкеледі. Ойынның шайқас жүйесі кезекпен шабуылдау механикасына негізделген және кейіпкерлердің эмоцияларына байланысты өзгеше күй эффектілерін қамтиды. Omori мазмұнында алаңдаушылық, депрессия, психологиялық жарақат, өзіне зиян келтіру және суицид сияқты ауыр тақырыптар терең қозғалады, сондықтан ойын психологиялық хоррор жанрындағы элементтерге бай.

Omori ойыны режиссердің осыған ұқсас атауға ие “Omoriboy” атты веб-комиксіне негізделген. Kickstarter платформасындағы сәтті қаржыландыру кампаниясынан кейін ойын бірнеше рет кейінге шегеріліп, дамуы барысында түрлі қиындықтарға тап болды. Ақырында, 2018 жылдың 9 сәуірінде ол itch.io платформасында тек Kickstarter демеушілері үшін демо-нұсқа ретінде шығарылды. Ал толық нұсқасы 2020 жылдың желтоқсанында macOS және Windows жүйелеріне ресми түрде жарық көрді. Бұл бастапқы қаржыландырудан кейін алты жыл өткен соң іске қосылды. Кейіннен ойын 2022 жылдың маусымында қосымша мазмұнмен бірге Nintendo Switch, Xbox One, Xbox Series X/S және PlayStation 4 платформаларына шығарылды. Сыншылар Omori ойынындағы көркемдік стилін, саундтрегін, баяндау элементтерін және мазасыздық пен депрессияны бейнелеуін жоғары бағалады. Ойын *[[EarthBound]]* және *[[Yume Nikki]]* секілді ойындармен салыстырылып, бірнеше марапатқа ұсынылды. 2021 жылы DreamHack фестивалінде “Daringly Dramatic” (Батыл драмалық) номинациясында жеңіске жетті. 2022 жылдың желтоқсанына қарай Omori ойынының 1 миллионнан астам көшірмесі сатылды. Ал 2024 жылдың маусымында ойынның манга-адаптациясы жарық көрді.

## Ойын барысы

Omori ойынының геймплейі дәстүрлі жапон рөлдік ойындарынан шабыттанған. Ойын екі негізгі ортада өтеді: Headspace деп аталатын қиял әлемі және шынайы әлем. Headspace ішінде ойыншы төрт кейіпкерден құралған топты басқарады: Омори, Обри, Кел және Хиро. Ал шынайы әлемде ойыншы бастапқыда тек Санниді басқарады. Әр кейіпкердің шайқаста және әлемді зерттеуде қолданылатын уникалды дағдылары бар.

Ойынның әлемді зерттеу бөлігі жоғарыдан төмен қарай көрініспен (top-down perspective) ойналады. Ойыншыға қосымша квесттер мен жұмбақтар ұсынылады, оларды орындау арқылы түрлі сыйақылар мен дағдылар алуға болады. Headspace әлемінде пайдалы қарулар мен заттарды табуға немесе Clams (теңізқұрылысақ) атты валютаға сатып алуға болады. Ал шынайы әлемде заттардың әсері шектеулі, және ойыншы доллар қолданады.

Шайқастар кезекпен шабуылдау (turn-based) жүйесіне негізделген. Әр кейіпкер өз кезегінде әрекет орындайды. Кейіпкерлер бір-бірімен бірігіп, “follow-up” (қосымша) шабуылдар жасай алады. Бұл үшін арнайы энергия қоры қолданылады, ол кейіпкерлер зақым алған сайын жиналады.

Кейіпкерлер мен жаулардың Heart (Жүрек) көрсеткіші бар, ол денсаулық ұпайы ретінде қызмет етеді. Егер ол нөлге жетсе, кейіпкер шайқастан шығып, тостқа (Toast) айналады. Сонымен қатар, шайқаста арнайы дағдыларды орындау үшін Juice (Шырын) қолданылады. Одан тыс уақытта ойыншылар пикник көрпелерін тауып, сол жерде сауығып, ойынды сақтау мүмкіндігіне ие болады. Бұл көрпелер Омори мен оның үлкен әпкесі Мариға байланысты.

Көптеген рөлдік ойындардан ерекшелігі, Омори статустық эффектілерді үш деңгейлі эмоция жүйесі арқылы қолданады.
1. Нейтралды (Neutral) – ешқандай әсері жоқ.
2. Ашулы (Angry) – шабуыл күшейеді, бірақ қорғаныс әлсірейді.
3. Мұңды (Sad) – қорғаныс күшейеді, бірақ жылдамдық азаяды; алынған зақымның бір бөлігі Heart орнына Juice арқылы өтеледі.
4. Қуанышты (Happy) – сәттілік пен жылдамдық артады, бірақ дәлдік төмендейді.

Эмоциялар бір-біріне қарсы күшті немесе әлсіз болуы мүмкін:
1. Қуанышты (Happy) → Ашулыны (Angry) жеңеді
2. Ашулы (Angry) → Мұңдыны (Sad) жеңеді
3. Мұңды (Sad) → Қуаныштыны (Happy) жеңеді.

Сонымен қатар, әр эмоцияның жоғары деңгейлі нұсқалары да бар, олар шайқастағы әсерді күшейтеді.

## Сюжет
Басты кейіпкер Омори “Ақ кеңістікте” (White Space) оянады — бұл бос, шексіз кеңістік, онда ол “өзі есінде сақтай алатын уақыттан бері” өмір сүріп келеді. Ол *Headspace* деп аталатын түрлі-түсті әлемге апаратын есіктен өтеді және сол жерде өзінің достары Обри, Кел, Хиро, Базил және үлкен әпкесі Мари мен кездеседі. Олар Базильдің фотоальбомын қарайды, онда олардың бірге өткізген бақытты сәттерінің суреттері сақталған. Кейін олар Базилдің үйіне баруды шешеді. Үйге жеткен кезде, Кел мен Обри ұрысып, фотоальбомды бүлдіреді. Сол сәтте, бір бейтаныс фотосурет альбомнан түсіп қалады. Оны көргенде, Базил үрейленіп, қатты күйзеліске түседі. Кенеттен, Омори қайтадан Ақ кеңістікке қозғалды. Ол пышағымен өзін жарақаттайды, содан кейін бүкіл оқиғаның тек жасөспірім Саннидің түстері болғаны белгілі болады. Санни түннің ортасында оянады. Ойыншы Санни мен оның анасының жақында көшуге дайындалып жатқанын біледі. Санни түнгі ас ішу үшін асүйге түседі, бірақ сол кезде қорқынышты елеске тап болады. Ол терең тыныстап, иллюзияны жояды да, кері төсегіне оралады. Оянғаннан кейін, Омори қайтадан Ақ кеңістікте пайда болады. Ол Обри, Кел және Хиромен қайта қауышады. Алайда олар Базилдің жоғалып кеткенін біледі және оны іздеуге аттанады. Төртеуі Headspace-тың түрлі аймақтарын аралап, Базилді табуға тырысады, ал бұл жолда Мари оларға көмектеседі. Алайда, әртүрлі оқиғалар олардың назарын басқа жаққа бұрып, Базил туралы естеліктері бірте-бірте өше бастайды.

Кейін, шын өмірде, Мари төрт жыл бұрын өз-өзіне қол жұмсады деп есептелетіні белгілі болады, бұл достар тобының ажырауына әкелді. Кел мен Хиро әртүрлі деңгейде қалпына келгенімен, Санни өз-өзіне тұйықталып, хикикомориге айналды, Обри бұзақыға айналды, ал Базил үрейге толы оқшауланған өмір сүрді. Кел Саннидің есігін қағып, соңғы рет байланыс орнатуға тырысады. Ойыншы не келді елемеуге, не есікті ашуға шешім қабылдай алады: егер бірінші нұсқа таңдалса, Санни қалған үш күнді үйде өткізіп, үй шаруасымен және армандарымен әуестенеді. Егер есікті ашса, Санни мен Кел көшеге шығып, Обри мен оның жаңа достарының Базилді қорлап жатқанын көреді. Олар оның Базилдің фотоальбомын ұрлап алғанын біледі, өйткені ол Базилдің оны бүлдіргенін қаламапты. Обриге қарсы шығып, олар альбомды Базилге қайтарады, бірақ кейбір суреттер жетіспейді. Базил альбомды Санниге қалдыруды ұйғарады, өйткені оған бұл естеліктер одан да маңызды деп санайды. Кешкі аста Базил Саннидің жақында көшіп кететінін біліп, қатты күйзеліске түседі де, жуынатын бөлмеге қашып кетеді. Санни оны үрейлі галлюцинация ұстап тұрған кезде табады, бірақ қорқып, оны жалғыз қалдырады. Келесі күні Кел мен Санни Обри мен оның тобын ескі кездесетін орындарында Базилді тағы да қудалап жатқан жерінен көреді. Олар Обримен қарсыласып, нәтижесінде Обри ашуланып, Базилді көлге итеріп жібереді. Санни оны құтқару үшін суға секіреді, бірақ Хиро келіп, екеуін де судан шығарып алады. Кейін олар Базилді оның қамқоршысы Поллидің үйіне қайтарады. Кел мен Хиро Саннидің үйінде бірге түнде қалуды ұсынады. Сол түні олар Базилдің қазір қирап тұрған үйіне қайта оралады, онда Омори "Қара Кеңістікке" (Black Space) ауысады. Бұл жерде Базил әртүрлі орындарда пайда болып, бір нәрсе айтуға тырысқан сайын, әр жолы қорқынышты түрде өледі. Соңында Омори Базилді өлтіріп, өзін алып, қызыл қолдардан құралған таққа отырғызады. Саннидің көшіп кетер алдындағы соңғы күнінде достары Обримен татуласып, оның альбомдағы Мари бар суреттерді сақтап қалғанын біледі. Мари қайтыс болғанына ақыры көнген достар соңғы түнді бірге өткізу үшін Базилдің үйіне барады, бірақ ол бөлмесінен шықпайды. Ақырында, Санни түсінде Мари өлімінің шындығымен бетпе-бет келеді: Санни скрипкада ойнай алмай, оны баспалдаққа лақтырып, сындырып тастаған. Бұған ашуланған Мари оны тоқтатуға тырысқанда, Санни байқаусызда оны баспалдақтан итеріп жіберіп, Мари сындырып тастаған скрипканың үстіне құлап, қаза табады. Мари өлгеніне сенгісі келмеген Саннидің сұмдығына ортақтасқан Базил оның денесін асылып қалғандай етіп қоюға көмектеседі. Бірақ соңында олар Мари денесінің көзін ашып, оларға қарап тұрғанын көреді, бұл олардың кейінгі галлюцинацияларына себеп болады. Базил кінә мен жиіркенішке толы өмір сүрсе, Санни өзін-өзі өлтіруге бейім күйзеліске түсіп, шындықты басып тастау үшін *Headspace* (Бас Кеңістік) пен Омори тұлғасын ойлап тапты. Есінде қалған оқиғалар қайта оралған сайын, Омори Headspace-ты қайтадан қалпына келтіріп, шындықтың бетіне шығуына жол бермейді. Ақырында, Санни түннің ортасында оянады, ал ойыншыға екі таңдау беріледі: не Базилмен бетпе-бет келу, не қайта ұйықтап кету.

### Аяқталулар
Егер ойыншы Базилмен бетпе-бет келуді таңдаса, Санни оның бөлмесіне кіреді, ал Бкзил оны жылы қарсы алады. Алайда, көп ұзамай Базил ашуға беріліп, Саннидің Мари қайтыс болғаннан кейін жоғалып кеткеніне ашуланады. Екеуі бірдей галлюцинациялық күйге түсіп, төбелесе бастайды. Ақырында, Базил бақша қайшысымен Саннидің оң көзін жарақаттайды, және екеуі де есінен танып қалады. Санни есінен танған кезде, ол балалық шағын, достарын және Мариді еске түсіріп, Оморимен бетпе-бет келуге күш табады. Бірақ Омори өзін жоюға жол бермей, Санниді жеңіп, ойыншыға “Game Over” экранын шығарады.
• Егер ойыншы жалғастыруды таңдаса, Санни тұрып, Мари екеуі бірге скрипкада ойнайды. Осы сәтте Омори жоғалып кетеді, ал Санни ауруханада есін жияды. Ол Базилдің бөлмесінен достарын көреді, және Саннидің Мари өлімінің шындығын мойындағаны тұспалданады. Егер ойыншы “Бас Кеңістіктегі” (Headspace) Базилдің бағын күн сайын суарған болса, титрлардан кейінгі сахнада Базил Санниді ауруханадан көріп, екеуі бір-біріне күлімсірейді. Осы сәтте олардың галлюцинациялары жоғалады.
• Егер ойыншы жалғастыруды таңдаудан бас тартса, Омори емес, Санни жоғалып кетеді. Омори “Ақ Кеңістікте” (White Space) қайта оянып, Бас Кеңістікке шығады. Сахна күрт өзгереді: Санни аурухананың балконынан секіріп, өледі деп болжанады.

Басқа балама аяқталулар:
Егер ойыншы соңғы күні Базилді елемесе, Санни мен оның достары таңертең оянып, Базилдің өз-өзіне қол жұмсағанын біледі. Бұл жағдайда ойыншыға екі таңдау беріледі:
• Санни асүй пышағымен өзін өлтіреді.
• Санни ештеңе жасамай, кінәсін арқалап, үнсіз кетіп қалады.
Бұл аяқталу сондай-ақ егер ойыншы Келді елемеп, барлық күндерін үйден шықпай өткізсе де орын алады.

## Дамуы мен шығуы
Omori алты жарым жыл бойы әзірленді және бүркеншік атпен белгілі суретші Omocat басқарды. Ол “Omoriboy” (ひきこもり, hikikomori) атты Tumblr веб-комиксіне негізделген, оны Omocat өмірінің түсініксіз кезеңінде өз мәселелерімен күресуге көмектесу үшін жасаған. Бастапқыда бұл графикалық роман ретінде жоспарланған, бірақ автор оқиға үшін жақсырақ формат ретінде бейнеойынды таңдады, өйткені бұл аудиторияға ойын барысында таңдау жасауға мүмкіндік береді.

Ойын RPG Maker бағдарламасында жасалды, өйткені Omocat қолжетімді платформаны және қауымдастықты қолдауды маңызды деп санады. 2014 жылы Kickstarter кампаниясы іске қосылды және бір күн ішінде сәтті қаржыландырылды, бастапқыда 2015 жылдың мамырында шығару жоспарланған. Nintendo 3DS порты қосымша мақсат ретінде уәде етілді, бірақ консольдің өндірістен алынуына байланысты ешқашан іске аспады. Оның орнына, демеушілерге Nintendo Switch порты ұсынылды.

Ойын жасауды жеңілдету үшін Omocat қосымша команда мүшелерін, соның ішінде RPG Maker сарапшысын жалдады, бірақ команда шағын күйде қалды. Бастапқыда ол өзінің музыкант достары Space Boyfriend және Slime Girls-ты саундтрекке көмектесу үшін шақырды. Кейін Bo En-нің “My Time” атты трегінен шабыт алып, жасырын музыкалық тректер идеясы пайда болды, сондықтан онымен де байланысқа шықты.

Omori-дегі көптеген орталар Omocat-тың бала кезіндегі түстерінен шабыт алған. Headspace-тің қиялдағы әлемі саналы түстерге негізделген, және оған армандай сезілетін атмосфера беру үшін, концепциялары әзірлеу барысында жасалған. Бастапқыда Headspace балауыз қарындаштармен салынғандай көрінетін әлем ретінде ойластырылып, онда эксперименталды геймплей қолданылмақ болған. Алайда, мұндай ортаны жобалау, тестілеу және бағдарламалау қиын болғандықтан, бұл идеядан бас тартылды. Соңында, Omocat осыған ұқсас, бірақ одан да ерекше дизайнды “Black Space” үшін қолданды.

Дамудың барысында команда RPG Maker қозғалтқышының жаңа нұсқасына ауысуға мәжбүр болды, бұл мүмкіндікті пайдаланып, ойынның визуалды стилін, оқиғасын және геймплейін жетілдірді. Краудфандингтен жиналған қаражат таусылған соң, олар дамуды жалғастыру үшін мерч сатылымына тәуелді болды. Omocat ақырында негізгі бағдарламалаушы рөлін өз мойнына алып, кейде күніне 20 сағатқа дейін жұмыс істегенін айтты. Ойын 2019 және 2020 жылдардың басына дейін бірнеше рет кейінге шегерілді, бірақ бұл мерзімдер де орындалмады. Финалдың маңызды бөліктері тек шығарылым күніне бірнеше ай қалғанда ғана енгізілді.

2020 жылдың соңында Omori үшін соңғы шығу күні 25 желтоқсан болып бекітілді. Сол күні ол macOS және Windows жүйелеріне Steam арқылы шығарылды. Бастапқыда ойын тек ағылшын тілінде қолжетімді болды. Кейін жапонша локализация 2021 жылғы 16 желтоқсанда шықты. Одан кейін, 2022 жылғы 18 наурызда, ойынға жеңілдетілген қытай және корей тілдерінің қолдауы қосылды.

Omori ойынының Nintendo Switch, PlayStation 4 және Xbox One платформаларына шығатыны алғаш рет 2019 жылдың 11 қыркүйегінде Playism компаниясының Tokyo Game Show 2019 презентациясында жарияланды. Playism сонымен қатар ойынның жапон тіліндегі нұсқасын әзірлеуге атсалысатынын мәлімдеді. Бастапқыда оның 2020 жылы шығуы жоспарланған еді, бірақ кейінге шегерілді. 2021 жылдың желтоқсанында өткен Indie World презентациясында Nintendo Switch нұсқасы 2022 жылдың екінші тоқсанында шығатыны хабарланды. Ақырында, Nintendo Switch, Xbox One және Series X/S, сондай-ақ Windows 10 жүйесіне арналған нұсқалар 2022 жылдың 17 маусымында цифрлық түрде жарық көрді. PlayStation 4 порты аздап кешігіп, 24 маусымда шығарылды. Бұл нұсқаларды MP2 Games студиясы әзірледі, және олар бастапқы Steam нұсқасында болмаған қосымша контентті қамтыды. Fangamer компаниясы дайындаған Nintendo Switch және PlayStation 4 үшін физикалық басылымы да цифрлық шығарылыммен бірге жоспарланған еді, бірақ ол тек шілде айының басында сатылымға шықты.

2023 жылдың маусым айының соңында Omori ойыны Xbox Game Pass қызметінен алынып тасталды. Осыдан кейін ойын Xbox Store-дан да өшірілді, бұл оның сатылымын толықтай тоқтатты. Бұл жағдайға байланысты Omocat тарапынан ешқандай ресми мәлімдеме жасалған жоқ.

## Қабылдауы

Omori ойыны негізінен оң пікірлерге ие болды, ойын баспасөздері оның мазасыздық пен депрессияны бейнелеуін жоғары бағалады. Rock Paper Shotgun шолушысы Кэт Бейли оны шынайы өмірлік тәжірибесімен салыстырып, ойынның осы тақырыпқа қатысты клише элементтерді алып, оларды ұмытылмас қараңғылыққа айналдыра алғанын айтты. PC Gamer шолушысы Рэйчел Уоттс Omori-ді “мазасыздықты жеңу сезімін шебер жеткізген” деп сипаттады, бірақ кейбір бөліктерін қажетсіз қараңғы деп сынады. RPGFan авторы Алекс Франичек ойынды жасөспірім кезеңдегі ауыр оқиғаларды бейнелеуде сәтті шыққан туынды деп бағалады, мұндай тақырыптарды ойындар сирек қозғайтынын атап өтті.

Ойынның сюжеті мен атмосферасы көптеген шолушылардың жоғары бағасына ие болды. *EarthBound*, *[[Undertale]]* және *Yume Nikki* сияқты ойындармен салыстырылғанымен, кейбір сыншылар сюжет қарқынын баяу деп тапты. RPGFan шолушысы Франичек ойынның “шығармашылық тұрғыдан ерекше” екенін атап өтті және оның “қараңғы әрі бұралқы жақындығы” бар деп сипаттады. Wired журналынан Джули Фукунага сюжеттің психологиялық тереңдігін мақтап, “Омори дәл осы медиада (бейнеойында) ерекше әсер береді” деп жазды. Nintendo Life шолушысы Митч Фогель кейде баяу өрбитін оқиғаларды сынағанымен, ойынды “аяқтағаннан кейін де ұзақ ойландыратын” туынды деп бағалады. Destructoid-тен Патрик Хэнкок екінші актінің тым ұзақ екенін атап өтті, бірақ финалдың сапасы бұл кемшілікті толығымен өтеп жібергенін мойындады.

Ойынның шайқас жүйесі туралы сыншылардың пікірлері әртүрлі болды. Destructoid шолушысы Патрик Хэнкок оны “онша қажет емес” деп санап, стратегиялық тереңдіктің жеткіліксіздігін сынады. Ол “бір стратегияны таптым да, оны үнемі қайталай бердім” деп мәлімдеді. Nintendo Life шолушысы Митч Фогель шайқас механикасының бірегей әрі сюжетке сай екенін атап өтті, бірақ қиындықтың төмендігі оның толықтай іске асуына кедергі келтірді деп сын айтты. Керісінше, Rock Paper Shotgun шолушысы Кэт Бейли ойындағы шайқастарды “жақсы орындалған” деп бағалап, “күрделі” босстар кейбір данжтардың монотондығын сейілтетінін атап өтті. PC Gamer шолушысы Рэйчел Уоттс ойын ішіндегі қабілеттердің топ мүшелерін шынайы бірлік ретінде сезінуге мүмкіндік бергенін жоғары бағалады.

Монстрлардың дизайны жоғары бағаланды, түрлі көркемдік стильдердің үйлесуі қорқынышты әсерді күшейткені атап өтілді. Кейіпкерлердің аниме стиліндегі көріністері де мақталды, олардың күтпеген жерден жақсы анимацияланғаны айтылды. Шайқас жүйесіне қатысты сын айтылғанымен, оның көркемдік стилі ерекше атап өтіліп, "шынымен керемет" деп бағаланды.

### Марапаттары
Omori 2021 жылғы Independent Games Festival-де екі Honorable Mention алды. Сондай-ақ, ол DreamHack-тің 2021 жылғы “Dreamies” сыйлығында үш номинацияға ұсынылып, “Daringly Dramatic” жүлдесін жеңіп алды.

### Сатылымдары
Жапонияда Omori-дің Nintendo Switch нұсқасы шыққан алғашқы аптасында 2 903 дана физикалық көшірме сатылып, елдегі аптаның он тоғызыншы ең көп сатылған бөлшек ойыны болды. 2022 жылғы 31 желтоқсанда ойынның ресми Twitter аккаунты Omori-дің бір миллион данасы сатылғанын хабарлады.

## Қатысты медиа
Omocat Omori-ге арналған тауарлар, соның ішінде Nendoroid пластик мүсіншелері үшін түрлі компаниялармен серіктестік жасады. 2023 жылдың қарашасында Нуи Коноито жасаған ойынның мангаға бейімделуі Кодансяның Monthly Afternoon журналында жарық көретіні жарияланды. Бірінші тарау 2024 жылғы 24 маусымда шықты.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік ойындар