open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анамнез

**Анамнез** - адаммен тиімді жұмысты ұйымдастыру мақсатында әртүрлі әдістермен алынған ол жөніндегі мағлұматтардың жиынтығы. А. ең алғашында медициналық психологияда қолданылған болатын. Психологияның осы саласының өкілдері кездің өзінде объективтік А. – ауру адамның айналасындағы адамдардан алынатын мағлұматтарды және субъективтік А. – ауру адамның өзінен алынатын мағлұматтарды бөліп көрсеткен. Қазіргі кезде А. ұғымы медициналық психология шеңберінен шығып, ауру процесімен байланысынан босап, адамның жеке-дара даму тарихы деген ұғымның синонимі ретінде қолданылады. Анамнез ұғымының медицинадан алынуы, оның әдістерінің психологияға тікелей ауысуы қажет деген сөз емес. Мысалы, мектеп психологі баламен жұмыс жасағанда, ол  жөнінде негізгі ақпаратты жақындарынан, ең алдымен ата-аналарынан алады. Психологияда анамнездік мағлұматтарды алудың бірнеше түрлері бар:
Объективті анамнезде мектеп психологі бала жөніндегі мәліметті ата-анасынан, мұғалімінен және т.б. жақын адамдарынан алады. 
Субъективті анамнезде әңгімелесу баланың өзімен өтеді. 

Қосымша ақпараттарды – құжаттар, медициналық карталар, мінездемелер, ведомостар, оқу үлгерімі, күнделіктер, баланың іс-әрекет нәтижелерін зерттеу. 
Тәжірибелі психологтың негізгі міндеті – психикалық дамудың бегілі бір жолын анықтайтын факторларды, яғни бала өмірінің мәнді оқиғалары мен жағдайларын және олардың психиканың өзгеруіне әсер ету дәрежесін табу.

## Түрлері
**Ауру анамнезі** — аурудың басталуы, аурудың басталу сәтінен бастап емдеу сәтіне дейінгі белгілердің динамикасы, науқастың осы аурумен байланыстыратын факторлары, қандай зерттеулер және қандай ем жүргізілгені, нәтижелер және т.б. болды.

**Өмір анамнезі** — бұрын берілетін аурулар, әртүрлі органдар мен жүйенің созылмалы патологиясы, хирургия, жарақаттар және т.б. Сондай-ақ ол қайда және қандай жағдайда өмір сүреді.

**Гинекологиялық анамнез** — гинекологиялық ауруларды және әйел жыныс мүшелеріне операцияларды, етеккір циклін, оның ерекшеліктерін, мерзімділігін, ауырсынуын және т.б. кейінге қалдырды.

**Отбасылық анамнез** — қан туыстарында, тұқым қуалайтын ауруларда және т.б. ұқсас симптомдардың болуы.

## Дереккөздер

## Сілтеме
* Анамнез и осмотр гинекологических больных 

Санат:Медицина
Есет Әукебаев

**Есет Әукебаев**(1921-2008) 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданының Теректі ауылында туған. 

1940 жылы қазан айында Қызыл Армия қатарына шақырылған. Забайкал майданының Халхын Гол (*Моңғол Халық Республикасы*) аумағындағы кеңес әскерлерінің құрамында моторлы атқыштар полкының рота саяси жетекшіл, осы полктің комсоргі болған. 1944 жылы мамырда шекара әскеріне ауысқан. 1956 жылдың шілдесіне дейін Забайкал, Шығыс шекара округтерінің шекара отрядтарында қызмет атқарған.
## Жұмыс баспалдағы
Әскери атағы — полковник. Әскерден босаған соң *«Социалистік Қазақстан»* (*қазіргі «Егемен Қазақстан»*) газетінде (1956—1969) әдеби қызметкер, әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, редакциялық алқа мүшесі, республикалық* «Жазушы»* баспасында Бас редактор (желтоқсан 1969 — қараша 1984) болып істеген. 1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Алғашқы өлеңі 1937 жылы Зайсан аудандық *«Социалды жол»* газетінде жарияланған.
## Шығармалары
Алғашқы кітабы — *«Сақшы сыры»* (1954). 

Бұдан кейінгі кітаптары: 
* *«Таң шапағы»* (1966)
* *«Досыма хат»* (*орыс тілінде, 1968*)
* «Асқар таулар» (1973); 
* *«Бірлік бәйтерегі»* (*орыс тілінде, 1977*),
* * «Кеңшілік»* (1980), 
* *«Өмір — бақыт»* (1983), 
* *«Күн мен көлеңке»*. Сонеттер (2000).

## Жетістіктері
Медальдері мен ордендері:
* Екінші дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені
* *«За боевые заслуги», «Забезупречную службу», «За доблестный труд»* медалі
* *«Халхын Голдегі жеңіс»* (*[[Моңғол Халық Республикасы]]*) медалі
Басқа да марапаттары:
* екі рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. 
* Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері.

## Дереккөздер


Санат:1921 жылы туғандар
Санат:Зайсан ауданында туғандар
Санат:2008 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Қазақстан әскерилері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Андерайтинг

**Андерайтинг** - акцияны сақтандыру мақсатында, андерайтер іске асыратын қауіп мүмкіндігін бағалау.

## Дереккөздер


## Сілтеме
*Underwriting explained on Investopedia 

Санат:Медицина
Су жүргізгіш

150px|right|thumb
**Су жүргізгіш, суқұбыр** - сумен қамтамасыз ету, яғни табиғи көздерден су алу, оны тазарту, тасымалдау, тұтынушыларға, халыққа, өндіріс мекемелеріне т.б. жеткізу үшін қолданылатын инженерлік құрылғылар мен қондырғылар кешені.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Волюта

[thumb|[Капитель екі волютамен|right|150px]]
**Волюта** *()* - спираль тәріздес шиыршықталып, ортасы дөңгелене біткен архитектуралық бөлшек.

Волюта (латын. voluta — шиыршық, қошқар мүйіз) бұйра немесе шиыршық түріндегі өрнекті әшекей; иониялық колонна капителінің өзіндік ерекше бөлігі (қараңыз: капитель).

## Дереккөздер


Санат:Сәулет өнері
Анилин бояулары

[thumb|Анилин бояуы [Мовеиннің химиялық формуласы]]
**Анилин бояулары** - анилиннен пайда болатын бактериологиялық және канцерогендік әсері бар органикалық қоспалар.

## Дереккөздер


Санат:Аминдер
Санат:Бояғыштар
Қамқорлық

right|200px
**Қамқорлық** - Хайдеггердің экзистенциализмінде болмыс тіршілігі, адам тіршілігі болып табылады. Қоршаған дүниеге қатынаста тіршілік деп алаңдаушылықты, ал адамға қатынаста қамқорлықты атайды.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Су құбырлары жүйесі

thumb|right|Шипот|200px
**Су құбырлары жүйесі** - суды тұтыну орындарына жеткізіп беретін су жүргізу желілерінің (құбырлар мен түтіктер, механизмдердің) жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Райымқұл Әутәліпов

**Райымқұл Әутәліпов** 1923 жылы Павлодар облысының Ертіс ауданы, Тоқты ауылында туған. 1943 жылы Қазақ мемлекеттік университетіне оқуға түскен. Оны аяқтағаннан кейін бірнеше жыл бойы Ақмола және Қарағанды облыстық газеттерінің редакцияларында, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, мектеп директоры, Алматы радио хабарлары торабының тілшісі қызметтерін атқарған, Қарағандыдағы облысаралық Жазушылар одағының қазақ әдебиеті секциясын басқарған, 1959-1961 жылдары КСРО Жазушылар одағы жанындағы Жоғары әдебиет курсында оқыған.
## Ақын жолы
Мектепте жүрген кезінен өлең жаза бастаған. Кейіннен бірыңғай прозамен айналысқан. *«Әке досы»* әңгімесі *«Дружба народов»* журналында 1957 жылы (6*-санында*) жариялайды, сонымен бірге осы әңгіме *«Қазақ жазушыларының әңгімелері»* атты жинаққа да енді. *«1941 — 1945 жылдардағы [[Ұлы Отан соғысы]]ндағы еңбектегі ерліғі үшін»* медалімен марапатталған.
## Шығармалары
**Әке досы. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, [[1956]]; 
**Алтын жемісті алқап. Повесть. ҚМКӘБ, 1959; 
**Қыр әңгімелері. А., ҚМКӘБ, [[1961]]; 
**Той тар қар. Повесть. А., «Жазушы», 1965.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Павлодар облысы
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:1923 жылы туғандар
Суөткізгіштік

**Суөткізгіштік** - заттардың өзі арқылы суды, ылғалды өткізу қасиеті, яғни судың сіңірілуіне қарсыласа алмауы, немесе дененің ылғалды өзінің сыртқы қабатында ұстап қала алмауы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Су жүргізгіш құбыр

**Су жүргізгіш құбыр** - елді мекендерге, өндіріс орындарына т.б. су тұтынушы объектілерге суды тасымалдап жеткізу жүйесінің негізгі белшектерінің бірі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қызғаныш

thumb|right|00px|Қызғаныш(Жеті кешірілмес күнә)
**Қызғаныш** - адамның басқа тұлғаның әрекетіне, мүлкіне, көзқарасына қайшылық сезімінің басым болуы, қабілет-қарым, жетістік, бақытын көре алмауы. Өз сезімін ашу жолында қызғаныш иесі, өз тұжырымын қарсыласына түрлі жолдармен жеткізеді: жетістіктің қулық-сұмдықпен, жеңілдікпен келгендігін тілге тиек етеді, қабілетінің ойдан шығарылған дүние екендігін тілге тиек етеді. Егер тұтас ұжым қызғанышқа тап болса, онда оның әлеуметтік, саяси салдары қатерлі болар еді.
## Дереккөздер


Санат:Сезімдер
Жауынгерлік дайындық

**Жауынгерлік дайындық** — әскери қызметшілердің жеке категорияларын, әскери бөлімшелерді, бөлімдерді, құрамаларды, штабтарды соғыс қимылына дайындап, тыл органдарын әскерді жабдықтай білуге үйрету. Жауынгерлік дайындық қорғаныс министрінің бұйрықтары мен нұсқауларына, ережелер мен жарғылардың талаптарына сәйкес жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Анорексия

**Анорексия** — ағзаның тағамдық орталығы қызметінің бұзылуы салдарынан тамақтануға физиологиялық қажеттілік бола тұра тәбеттің болмауы.

## Клиникалық көріністері
Анорексия қарапайым түрде тәбеттің төмендеуі немесе жоғалуы ретінде көрінеді. Бұл адам аштық сезімін сезінбеуі немесе тамақ жеуге ниетінің болмауы түрінде болуы мүмкін. Кейде адамдар тәбеттерінің жоқ екенін тек аз тамақтана бастау арқылы салмақ жоғалтқанда ғана байқайды. Басқа жағдайларда, мысалы, адам тек тамақ жеуді ойлағанда құсуға дейін ұмтылуы сияқты, бұл көрініс айқын болуы мүмкін. Денеде өзгерістерге (салмақ немесе бұлшықет массасының жоғалуы) әкелетін және диета ұстау мақсатында ерікті түрде жасалмаған кез келген тәбеттің төмендеуі клиникалық маңызы бар болып саналады.

## Анорексия физиологиясы
Тәбеттің ынталануы және басылуы ми мен дененің көптеген бөліктерін әртүрлі гормондар мен сигналдар арқылы қамтитын күрделі үдеріс. Тәбет перефериялық сигналдардың миға әсер етуі (дәм, иіс, көрініс, ішек гормондары) және гипоталамустың нейротрансмиттерлер мен нейропептидтердің теңгерімі арқылы ынталанатыны саналады. Бұл сигналдар немесе гормондарға нейропептид Y, лептин, грелин, инсулин, серотонин және орексиндер (гипокретиндер деп те аталады) жатады. Осы сигналдар немесе гормондардың теңгерімсіздігі анорексия симптомына әкелуі мүмкін. Бұл сигналдар мен гормондардың тәбетті бақылауға көмектесетіні белгілі болса да, тәбеттің патологиялық түрде артуы немесе төмендеуімен байланысты күрделі механизмдер әлі зерттелуде.

## Асқынулар
Анорексияның асқынулары тағамды дұрыс қабылдамаудан туындауы мүмкін. Тағамды дұрыс қабылдамау дегидратацияға, электролиттік теңгерімсіздікке, анемияға және тағамдық жеткіліксіздікке әкелуі мүмкін. Мұндай теңгерімсіздіктер тағамнан ұзақ уақыт бойы бас тартқан сайын нашарлай береді.

### Кенеттен жүрек өлімі
Анорексия салыстырмалы түрде кең тараған жағдай болып табылады және пациенттерде қауіпті электролиттік теңгерімсіздіктерге әкелуі мүмкін, бұл ұзақ QT синдромының пайда болуына себеп болып, кенеттен жүрек өліміне әкелуі мүмкін. Бұл жағдай ұзақ уақыт ішінде дамуы мүмкін, тағамды ұзақ уақыт бойы қабылдамаудан кейін қайтадан тамақтану басталғанда қауіп одан әрі артады.

### Қайта тамақтандыру синдромы
Ұзақ аштықтан кейін пациент тамақтануды бастаған кезде рефидинг синдромының өмірге қауіпті асқынуларын болдырмау үшін аса мұқият болу қажет. Рефидинг синдромының алғашқы белгілері аз болады, бірақ тез арада өлімге дейін дамуы мүмкін. Сондықтан тағамды немесе ауыз арқылы қабылдауды қайта бастау әдетте баяу жүргізіледі және дайындалған медициналық мамандардың қадағалауымен мұқият бақылауды талап етеді. Бұл әдетте ауруханада немесе тамақтануды қалпына келтіру орталығында жасалады.

## Тағы қараңыз
* Кахексия

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Жүйке жүйесінің аурулары белгілері
Санат:Анорексия
Трансрегрессивті

**Трансрегрессивті ** бір күйден баска күйге ауысуды білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Ғалым Қалибекұлы

right|thumb
**Ғалым Қалибекұлы** (29 наурыз 1963, Шыңжаң, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы, Қарабұлғын ауылы) — ақын, халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері, Қазақстан Жазушылар одағының төраға орынбасары. 

1979–1981 жылдары Алтай аймақтық техникумында оқыды. 1984—1986 жылдары «Алтай газетінде» тілші, бөлім редакторы( 1987 –1993 жылдары «Партия тұрмысы» журналында бөлім редакторы, суретші болып қызмет атқарды. 1989 — 1991 жылдары Шыңжаң педагогикалық институтында қытай тілі мамандығы бойынша сырттай оқыды.

Шыңжаң Жазушылар одағының, Шыңжаң Аудармашылар одағының мүшесі. 1983 жылы тұңғыш өлеңі «Іле өрендері» газетінде жарияланған.
1993 жылы Қазақстанға оралды.

## Шығармалары
* Шерлі домбыра. Өлеңдер мен поэмалар. «Қазақстан», 1997; 
* Бозжусан. Өлеңдер мен поэмалар. «Ақбота-Ш», 2002; 
* Өмір-ай! Әңгімелер мен хикаяттар. «ҚазАқпарат», 2002.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* ҚАЛИБЕКҰЛЫ ҒАЛЫМ 

Санат:29 наурызда туғандар
Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Шыңжаңда туғандар
Санат:Қытай қазақтары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері
Әше Қазы хан

**Әше Қазы хан** 1951 жылы 10 қыркүйекте дүниеге келген. 1980 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін, 1997 жылы Қазақстан мемлекеттік Басқару академиясының экономика факультетін қызыл дипломмен бітірген. 1967—1989 жылдары аудандық, облыстық, республикалық басылымдарда, *«Мектеп», «Жазушы»* баспасында жұмыс істеген.
## Жұмыс баспалдағы
1989-1995 жылдары *«Сөзстан»* баспасының директоры, 1995 — 1996 жылдары* «Қазақ энциклопедиясында»* Бас редактордың өндіріс жөніндегі орынбасары, 1996—1999 жылдары *«Бухгалтерлік есеп және аудит»* журналында Бас редактордың орынбасары, 1999 — 2003 жылдары республикалық *«Ара-Шмель»* журналының Бас редакторы болып қызмет еткен.
## Еңбегі
*«Айшуақ әлем»* атты мысал, аңыз, әңгімелер кітабы, *«Материктердің физикалық географиясы»* атты аударма (**«Мектеп», [[1984]]**), *«Енді қайттім»* сықақ әңгімелер (*«Жазушы», [[1987]]*), *«Тәтті қауын»* (1987), *«Аялы алақан»* (*«Қайнар», [[1988]]*), *«Өзімнен де бар»* атты сықақ әңгімелер мен повестер жинағы (1990),* «Аспан мен ханзада және басқалар туралы»* аудармасы (*[[1992]], «Рауан»*), *«Сөз сүйектен өтеді»* сатиралықмақал-мәтелдері, *«Мұқанның мысқылы»* (1997), *«Сүйген жан кешірімді»* (1996), *«Сам виноват»* (*[[1996]], орыс тілінде, «Сөзстан»*), *«Күлкі көңіл көркі»* (2003) атты кітаптары жарық көрді. 1989—1990 жылдары елімізде *«Құран-Шариф»* кітабын бастырған. *«Иман шарт»*, ақ құранды аударған. *«Мың жылғы арман», «Ағылшынша-орысша-қазақша дипломатиялық терминдер», «Қазақша-ағылшынша-орысша дипломатиялық терминдер»* атты қосарланған кітабы 2007 жылы *«Сөзстан»* баспасынан жарық көрген.
## Жетістіктері
1998 жылы Қазақстан Журналистер одағының сыйлығын алды.«Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл»* медалімен марапатталған. *«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»'' (2006).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері/Қазақстан Журналистер одағының сыйлығы
Санат:1951 жылы туғандар
Китийлік Зенон

thumb| alt=A.| ''Зенон китиондық''.
**Китийлік Зенон** (333-262 б.э.д) - ежелгі-грек философы, стоицизм негізін қалаушы.
**Зенон**, китийлік (б.з.б. 336 – 264 ж.ш., Кипр аралы) – ежелгі грек философы, стоялықтар мектебінің негізін қалаушы. Кратестен, Мегар мектебінің өкілі Стилпоннан, сондай-ақ, Платон академиясындағы философтардан оқыған. Б.з.б. 308 ж. Афинада өзінің мектебін ашады.

Бізге Зенон шығармаларының тек үзінділері ғана жеткен. Ол адамның жеке басының іштей тәуелсіз болуын ғылыми тұрғыдан негіздемекші болды. Зенон этиканы физика, яғни табиғат жөніндегі ілім негізінде құрды.

Гераклит секілді ол да дүниенің негізі от деп, оны құдіретті логоспен барабар деп санады. Дүниені қажеттілік немесе фатум билейді, бірақ дүниенің өзі құдіреттің лебі таралған тұтас тіршілік деп ұйғарды. Адам мінез-құлқында адамның жеке қимыл-әрекетін анықтайтын әуестену, жан қимылы бірінші болып саналады. Зенон қоғам жайындағы ілімінде дүниежүзілік мемлекеттің қалыптасуын бейнелейтін космополиттік көзқарасты дамытты.
## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек философтары
Зенон Сидоннан

**Зенон Сидоннан** - эпикурлық философ; Афина мектептерінің негізін қалаушы. Оның кейбір еңбектері Цицерон шығармаларының құрамында деп саналады, өйткені Цицерон оның тыңдаушысы болған.«De natura Deorum» еңбегі - индуктивті түйіндерден тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек философтары
Бактерияға қарсы әрекет

**Бактерияға қарсы әрекет** - химиялык, биологиялық агенттердің бактериялар ықпалына  қарсы әсері.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Пирендерге қарсы заттар

**Пирендерге қарсы заттар** - ағаштарды, маталарды және басқа да органикалық негіздегі материалдарды өздігінен жанудан және тұтанып кетуден сақтайтын қоспалар үшін қажетті заттар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Жай-бастауыш етіс

**Жай-бастауыш етіс** - кейбір ғалымдар (Б.Д. Рабинович) етіс категорияларын түрліше түсіндірудің салдарынан дәстүрлі белінетін жай және ырықсыз етістен өзгеше. Орыс тілінде ырықсыз - бастауышты немесе бастауышсыз қатар бөліп көрсететін етіс тұлғасы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Мән

**Мән** - адамның іс-әрекеті барысындағы заттардың, құбылыстардың маңыздылығы, мәңділігі.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Соққы кезінде қалпына келтіру

**Соққы кезінде қалпына келтіру** - өзара соқтығысуға қатысқан дененің бастапқы қалпына қайту процесі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Уытқайтарғы

**Уытқайтарғы** - уыттар ағзаға түскен жағдайда туындайтын қарсы денелер.

## Дереккөздер


Антитоксин

Санат:Медицина
Жай етіс

**Жай етіс** - субъективті-объективті катынастарды білдіретін етістің грамматикалық категориясында активті, негізгі етістік морфологиялық бастапкы тұлғасы, онда іс-қимыл субъектісі, мысалы, орыс тілінде атау септігінде болып, бастауыш кызметін атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Когезия

**Когезия** – молекула аралық өзара әсерлесу күштерімен, олардың арасындағы химиялық байланыстармен және осы бөліктердің бүтін біреуге құралуына әкелетін үлкен мықтылықпен шартталған дене бөліктерінің бір-бірімен тіркесуі. Оларды басқаруды оқып-зерттейтін оптика бөлімі.

http://www.google.kz/imgres?imgurl=http://www.thetastroy.ru/sites/default/files/%2525D0%25259A%2525D0%2525BE%2525D0%2525B3%2525D0%2525B5%2525D0%2525B7%2525D0%2525B8%2525D1%25258F.jpg&imgrefurl=http://www.thetastroy.ru/content/kogeziya&h=369&w=200&tbnid=799mkjBoIbOZlM:&docid=hrvhe7yv_gAkbM&itg=1&ei=QR4_Vr6KMOT7ywPsr4GYAg&tbm=isch&ved=0CBsQMygAMABqFQoTCP6uvdvJgMkCFeT9cgod7FcAIw

## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Полиграфия
Қапез Байғабылұлы

**Қапез Байғабылұлы** (1896, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Ақтоғай ауылы – 1939, Коми АКСР, Ухта қаласы) – қазақтың белгілі әнші-композиторы, сталиндік саяси қуғын-сүргін құрбаны. 

### Өмірбаяны
Қапез Байғабылұлы Ұлы жүздің Албан тайпасы Бозым руынан шыққан. Жасынан өлеңге, ән айтуға әуестеніп, шығармашылыққа ден қояды. Бастапқы сауатын ауыл молдасынан ашып, 15-17 жасында ұйғыр Сауытақын және Шәршікен деген жолдастарымен бірге Стамбұл медресесіне оқуға барады. Оқуын тәмамдап, Жетісу өңіріне оралып, ағартушылық қызметке кіріседі. Осы аймақта бірнеше мектеп ашып, халықты сауаттандыру ісімен айналысады. Сонымен қатар, әншілік өнерін де ұмытпай, өзінің шығармашылық жолын жалғастырады.

### Қоғамдық қызметі
1931-1933 жылдардағы ашаршылық кезеңінде "Облатком" деп аталған 60 үйлі ауылдың тұрғындарын аштықтан аман алып қалуға атсалысады. Ұйымдастыру қабілеті жоғары, жұртқа жақсылық жасауды көздеген тұлға ретінде елге танымал болады.

### Саяси қуғын-сүргін құрбаны
1937 жылы Қапез Байғабылұлына "халық жауы" деген жалған айып тағылып, тұтқынға алынады. 1939 жылы Коми АКСР-інің Ухта қаласында атылып, қайтыс болды. 1958 жылы ақталды.

### Шығармашылығы
Қапез шығыс халықтарының қисса, дастандарын жақсы меңгерген, әрі қазақ халқына өзіндік мәнді әндер қалдырған композитор ретінде белгілі. Оның "Ай-қай", "Дүние-ай", "Меркі" деген үш әні 1990 жылы Ж.Кәрменов құрастырған "Халық әндері мен халық композиторларының әндері" жинағының 1-томына енгізілген. Бұл әндер өз мазмұны мен пішіні жағынан ерекшеленіп, халқымыздың рухани мұрасына қосылған маңызды шығармалар болып табылады.

### Естеліктері
Қапез Байғабылұлының есімі Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Тоғызбұлақ орта мектебіне берілген.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Фриздерге қарсы ерітінділер

**Фриздерге қарсы ерітінділер** – спирттің, гликольдің, глицериннің және кейбір бейорганикалык тұздардың төменгі температурада қатпайтын сулы ерітінділері.

## Дереккөздер


 
Антифриз

Санат:Медицина
Ауа арна

**Ауа арна** - желдету, ауамен жылыту, ауаны тығыздау жүйелерінде және технологиялық максаттарда ауаның қозғалысын тудыруға колданылатын ауа құбыры.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қапсалаң

**Қапсалаң** - (1722 ж.ш., Жамбыл ауданы, қазігі Жайсаң ауданы — 1815 ж.ш.) — батыр. Тегі Дулат руының Ботбай тармағынан шыққан, Семен батырдың үлкен ұлы. Қапсалаң жас шағында қалмақ - тардың қолына түсіп, зынданға қамалады. Амалын тауып зынданнан шығып, қалмақтың әскер басының жүйрік атына мініп, өзін арқанмен сүйреп еліне алып келеді. Елге келіп қол жинап, қалмақтарды Жетісудан жоңғар қорғанына дейін кері шегереді. Қапсалаң батырлығымен қоса, билікке де араласып, 1798 ж. Ташкентте Ботбай руының атынан сөз алған. Ол Қастек өзені бойына жерленген.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Мәнділік

**Мәнділік** - ұғым мен түсінікті тану, мойындау, оның логикалық «мүмкіндігі» құндылықтар көзқарасы ыңғайында сарапталады, материалдық шынайылық қандай да бір ой-тұжырым, пайым-пікірмен жарыққа шығады. Мән-мағына, ахуал-жағдай, түйін-жайлар барлығы өзіндік мәні бар алғышарттар.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Екі қырлы алмасу

**Екі қырлы алмасу** - мәтінде синонимдердің эквивалентті алмасу мүмкіндігі (екі қырлы ипликация): Он стал языковедом «-+ Он стал лингвистом; Это был высокий юноша 

Санат:Лингвистика
Антракоз

**Антракоз** - таскөмір тозаңының мүше мен тіндерде шөгуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сұлтан Қалиев

right|thumb
**Сұлтан Қалиев** - 1943 жылы 1 мамырда Жамбыл облысы, Жамбыл ауданында туған. 1961 жылы Жамбылдағы Абай атындағы педагогикалық училищені, 1967 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген. Еңбек жолын Жамбыл облысы Шу ауданының N961 8 жылдық мектебіне мұғалім болудан бастаған. 1967—1973 жылдары Қазақ радиосының музыка, балалар редакциясының редакторы, аға редакторы. 1973—1991 жылдары «Балдырған» журналының жауапты хатшысы, 1991 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін «Ұлан» газетінің бас редакторы болды.

Негізінен балалар поэзиясы, сатиралық жанр саласында еңбек етеді. Жекелеген өлеңдері орыс, украин, өзбек, грузин, түрікмен, қарақалпақ, Әзірбайжан тілдеріне аударылып, «Сәлемсаған, мектебім» атты кітабы 1983 жылы Фрунзе қаласындағы «Мектеп» баспасынан қырғыз тілінде жарық көрді.

Оның аударуында қазақ тілінде С.Маршактың «Ақымақ тышқан туралы ертегі» (1973), С.Михалковтың «Степаағай» (1978), Р.Ғамзатовтың «Менің атам» (1969, 1982) поэмалары, Р.Киплингтің бірнеше ертегісі «Пілдің баласы» деген атпен (1983), Бақытжан Момышұлының «Мен әлі сәбимін» повестері мен әңгімелері (1984), «Жанымның жарық жүлдызы» романы (1985) жеке кітап болып шыққан.

Сондай-ақ Я.Колас, А.Барто, Я.Бжехва, Дж.Родари, Я.Аким, Б.Заходер, Қ.Мүхамади, Қ.Тәңірқұлиев, Б.Асаналиев, т.б. өлеңдерін аударуға қатысқан.

«Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «ҚР тәуелсіз дігіне 10 жыл» (2001), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Ерен еңбегі үшін» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Жастар одағы мен Журналистер одағының Б.Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты (1997). «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» атағы берілген. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасымен (2000), Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен (2003) марапатталған.

«Балалық шақ досы» — «Друг детства» бірінші ұлттық байқауы-ның жеңімпазы (2007). Жамбыл облысы, Жамбыл ауданының Құрметті азаматы (2003).
## Шығармалары
*Сыныққа сылтау. Мы салдар. А., «Жазушы», 1967; 
*Өлеңдер. Балаларға арналған. А., «Жазушы», 1968; 
*Дүрбі. А., «Жазушы», 1970; 
*Қасиетті тақия. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1972; 
*Төлебай Әжімов. Очерк. А., «Жазушы», 1973; 
*Сәлем саған, мектебім. А., «Жазушы», 1975; 
*Кішкентай астрономдар. А., «Жалын», 1977; 
*Теміртесер. Сықақтар мен мысал дар. А., «Жазушы», 1979; 
*Бақыт деген не? А., «Жазушы», 1980; 
*Мен мектепке барамын. А., «Жалын», 1982; 
*Баспалдақ. А., «Жалын», 1984; 
*Әйт, шу, тұлпарым. «Жалын», 1986; 
*Скачи, мой ар та мак. «Жалын», 1989; 
*Қандай болып өсемін. «Балауса», 1994; 
*Айналама қарасам. «Балалар әдебиеті», 2003; 
*Бақытқұсы. Ертегілер. А., «Аруна», 2007; 
*Қайсысы күшті? Өлеңдер, ертегілер, жүмбақтар, жаңылтпаштар, санамақтар. А., «Раритет», 2008.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Жамбыл ауданында (Жамбыл облысы) туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Жауынгерлік дайындық жоспары

**Жауынгерлік дайындық жоспары** — ҚР ҚК, әскер (күштер) салалары мен арнайы әскерлердің ұрыстық дайындық бағдарламасы, сонымен катар оку шараларын материалдык-техникалық камтамасыз ету негізінде бөлімшелерді, бөлімдер мен құрамаларды ұрысқа жаттықтыру, жеке құрамды оқыту мен тәрбиелеу жөніндегі шаралар жүйесінің кызметтік құжаты. Белгіленген тәртіп бойынша әку кезендерінде (кысқы және жазғы) бір жылға жоғарғы бастықтардың бүйрықтары мен директивалары негізінде жасалады. Жауынгерлік дайындық жоспары:
*жаттығулардың, ұшырулардың, жиындардың, сабақтардың, офицерлермен, прапорщиктермен, мичмандармен, сержанттармен, старшиналармен, штабтармен, әскерлермен жаттығулардың өткізілу уакыттарын; 
*әскер саласы мен арнайы әскерлердің, бөлімдердің және тыл мекемелерінің ұрыстық және арнайы дайындықтары жөніндегі шараларды; 
*лагерьлік жиындар мен жаттығу орталықтарына бөлімдерді апару уақыттарын; 
*ұрыстық дайындық бойынша жарыстарды; 
*конференциялар мен жиналыстарды; 
*ұрыстық дайындыққа басшылық жөніндегі шараларын белгілейді.

*Бригаданың (полктің), батальонның (дивизионның), авиациялық эскадрильяның, жеке ротаның жауынгерлік дайындық жоспары окыту пәндері бойынша жалпы және ай сайынғы (дүйсенбілік) сағат есептері беріледі; 
*командирлік, нұсқамалық-әдістемелік, үлгі сабақтарын өткізу күндері анықталады; 
*сабақ тақырыптары, оларды өткізу сағаттары, атыс жаттығулары, жүргізулері (ұшудың), барлық мамандықтардың міндеттері мен нормативтері және олардың орындалу мерзімдері атап көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Когеренттілік

**Когеренттілік** - қосылған кезде пайда болған бірнеше тербелмелі немесе толқындық процестердің кеңістікте және уақыт бойынша үйлесімді өтуі.
## Когеренттік сәулелену
Тербелісінде уақытқа тәуелсіз тұрақты фаза айырымы болатын электромагниттік сәулелену. 
## Толқындардың когерентті көздері
Уақыт бойынша тұрақты фаза айырымымен және бірдей жиілікпен тербелетін толқындар көзі.
## Когерентті тербелістер
Уақыт бойынша тұрақты фаза айырымымен және бірдей жиілікпен  өтетін екі немесе одан да көп гармониялық тербелістер.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Ұйытқу

**Ұйытқу** - 
# жүйе қозғалысының күйін езгертетін жүйеге түсуші сыртқы әсерлер; 
# жүйенің күйін сипаттайтын қандай да бір физикалық шаманың ол жүйе тепе-тендік күйде болғандағы мәнінен ауытқуы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Автодидактика

**Автодидактика** ( - өзім + didactos - оқытылған) - оқу іс-әрекетінің субъекті қолданатын (өздігінен білім алу процесінде) және өнімді деп қабылдайтын, оның меңгерген оқу әдістері мен тәсілдерінің жиыны немесе жұйесі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Қараағаш (Жетісу облысы)

**Қараағаш** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл, Сарыбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан батысқа қарай 23 км-дей жерде, жусан, ши аралас баялыш, күйреуік, бұйырғын басым өскен сұр, сортанды сұр топырақты қуаң далада орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1997 жылы дейін «Сарыбұлақ» қой тұқымдарын асылдандыру зауытының орталығы болған. Оның негізінде 1997 жылдан Қараағашта және округке қарасты Қазансу, Шилісу, Сарыбұлақ ауылында "Сарыбұлақ" өндірістік кооперативі және 2 жеке шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта, бастауыш мектептер, кітапхана, дәріхана, дәрігерлік амбулатория, 2 фельдшер-акушерлік пункт, мәдениет үйі, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Тербеліс

thumb|right
**Тербеліс** - уақыт бойынша қандай да бір дәрежеде қайталанатын қозғалыстар немесе процестер.

## Тербелмелі жүйе
Әлсіз өшетін меншікті тербелістер жасауға қабілетті жүйе.
## Тербелмелі қозғалыс
Уақыт бойынша қандай да бір қайталаушылығымен сипатталатын қозғалыс.

## Тербелмелі контур
Тізбектей жалғанған конденсаторлардан, индуктивтілік катушкадан және резистордан тұратын электр тізбегі.

## Тербелмелі спектр
Молекулалардағы атомдардың тербелісімен шартталған молекулалық спектр.

## Кристалдық тордың тербелісі
Құрайтын бөлшектері тепе-тендік жағдайдың маңайында тербелетін қатты дененің ішкі қозғалысының негізгі түрлерінің бірі.

## Релаксациялық тербеліс
Релаксациялық тербеліс –– диссипативты күштер маңызды роль атқаратын жүйеде пайда болатын автотербелістер.

## Үздікті тербеліс
Үздікті тербеліс –– тербелмелі жүйе күйінің салыстырмалы баяу өзгерісі секірме тәріздеспен кезектесетін тербеліс.

## Еркін тербелістер
Еркін тербелістер - тұрақты тепе-теңдік күйден жүйенің бастапқы ауытқуына ғана әкелетін сыртқы әсерлесу кезіндегі жүйеде пайда болатын тербелістер.

## Тербеліс синхронизациясы
Тербеліс синхронизациясы - жиіліктері тең, еселік немесе бір-бірімен ықшамды қатыста болатын екі немесе бірнеше жүйелердің тербеліс ретін тағайындау және колдау.

## Тербелмелі кванттық сан
Осциллятор энергиясын анықтайтын кванттық сан.

## Дереккөздер


Санат:Тербеліс
Жауынгерлік дәстүрлер

**Жауынгерлік дәстүрлер** — жауынгерлердің арасында ұрпактан-ұрпаққа беріліп отыратын калыптасқан әскери салт-дәстүр мен ереже, мінез-құлық нормасы. Біздің әскерлердің жауынгерлік дәстүрлері өз халқына шексіз берілгендік, Отанға сүйіспеншілік, өз идеялары үшін табандылықпен күресу, жауға ымырасыз болу сияқты ең абзал жауынгерлік қасиеттерді қамтиды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Авут Масимов

**Авут Масимов**  1953 жылы 16 наурызда Алматы облысының Шелек ауданына қарасты Қаратұрық ауылында туған. 1970 жылы А. Саттаров атындағы орта мектепті бітірген соң Алматы қаласындағы баспаханада жұмыс істеген. 1981 жылы Санкт-Петербург қаласындағы баспа-полиграфия оқу орнын техникалық редактор мамандығы бойынша бітірген. 1973 жылдан бастап Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеттің баспаханасында «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» газеттерінің бет жасаушысы, 1975 жылы «Коммунизм туғи» (қазіргі «Ұйғыр авази») газетінде корректор, 1991 — 1996 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының органы «Арзу» журналында жауапты хатшы болып қызмет атқарған. Қазір Алматы электр вагон жөндеу зауытында мастер болып қызмет істейді. «Дастарқан» (1992), «Белгілер бәстестігі» (1993), «Апта және он екі ай» (2004), «Ағмихан» ертегілер жинағы (2007) мен «Саусақтар ойыны» (2007), «Бес күн бос, екі күн демалу» (2008) кітаптарының авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Алматы облысында туылғандар

Санат:1953 жылы туғандар
Алтын ереже

**Алтын ереже** - этикалық тұрғыда жалпы қабылданған библиялық өсиетте былай тұжырымдалған: «Кім де кім сізбен қандай байланысқа түсіп, қарым-қатынас ретін қалыптастырса, сіз де сол ыңғайда байланысқа түсіңіз». Бұл өте ертеден келе жатқан моральдық ұстаным көп жайдан хабардар етеді - өзіңе қастандық болуын қаламасаң, өзін де біреуге қастандық жасама, - осы орайда Кант бұл тұжырымды былайша кеңейтеді: адам барлық жан үшін дұрыс деп танылатын әрекетте болғаны жөн.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Стокс ережесі

thumb
**Стокс ережесі** - фотолюминесценцияның толкын ұзындығы люминесценцияны коздыратын жарыктың толкын үзындығынан үлкендігін бекітеді.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Қарабөгет (Жетісу облысы)

**Қарабөгет** — Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл, Қарабөгет ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарқан қаласынан солтүстік-батысқа карай 53 км жерде, Лепсі өзенінің сол жағалауында, ши, жусан аралас, бетеге, көкпек, күйреуік, баялыш өскен сұр, сортанды қоңыр топырақты кұрғақ далада орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1963 жылдан Қарабөгет аталады. 1963-1997 жылдары қызылша өсіретін "Қарабөгет" кеңшарынының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қарабөгетте және округ аумағындағы Еркін, Қорған ауылдарында 46 шаруа қожалығы құрылған.

## Инфрақұрылымы
Орта, бастауыш мектептер, фельдшер пункт, ауылдық дәрігерлік амбулатория бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы катынасады.

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданы елді мекендері
Коллайдер

**Коллайдер** - қарсылас токты зарядталған бөлшектердің үдеткіші.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Трема

**Трема** - қасындағы дауыстынның дифтонг емес екенін білдіру үшін дауысты дыбыстың төбесіне қатар орналаскан екі нүкте қойы латын диакритиялық белгі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Идеализм

**Идеализм** - идея, рух, сана объективті дүниенің бастауы, ал материя рухтың көрінісі, бейнесі деп білетін көзқарас.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Жауынгерлік дербестік

**Жауынгерлік дербестік** — бөлімшелердің, бөлімдер мен құрамалардың ұрыс қимылдарын дербес жүргізе алу кабілеттілігі және белгілі бір уақыт ішінде басты күштен оқшау қалған жағдайда өз тапсырмаларын орындауы. Ол әскери құрылымның ұйымдастырылуына, жеке құрамының толықтырылу дәрежесіне, қару-жарақпен, әскери техникамен жабдықталуына, әскерлердің жауынгерлік машығы мен штабтардың дайындығына, басқару жүйелерінің сенімділігіне, материалдық қамтамасыз етілуіне байланысты болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Триптот

**Триптот** - септелу парадигмасы үш септік тұлғасынан тұратын сөз.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Ұшақтың радиолоқациялық қоңдырғылары

Ұшақтың  радиолоқациялық қоңдырғылары (Самолетные радиолоқационные установки) — ұшаққа орнатылатын, әуеден және жерден нысаналардың (қаралатын объектілерінің) координаттарын табу, бақылау, тану мен анықтауға, сондай-ақ ұшақты жүргізу мәселелерін шешуге арналған радиолоқациялық станциялар жиынтығы. Қазірп ұшақтарда координаттарды тауып анықтайтын радиолоқациялық станциялар, панорамалық радиолоқаторлар, ұшақты тану үшін  сұрау салу мен жауап беруге арналған және басқа қондырғылар бар.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Антропологиялық уыттар

**Антропологиялық уыттар** - адамның тіршілігі барысында, оның ағзасынан белгілі бір мөлшерде бөлініп шығып, жабық кеңістікте калған адамдарға қауіп төндіретін улы өнімдер..

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Стокс құрамасы

**Стокс құрамасы** - толкын ұзындығы шашырамаған жарык сызыктарының толкын үзындығынан үлкен жарыктың комбинациялык шашырауы кезіндегі спектрлік сателлит.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Орын басу

**Орын басу** - математикалық лингвистикада кездесетін тілдің аналитикалық моделі. Бұл моделдерде негізінен математикалық аппарат колданылып, сөздердің ауысуынан мағана өзгермейді. Сондықтан тілдің аналитикалык моделі теория көбейткіш деп аталады. Аналитикалық моделде көбінесе дұрыс бір сөйлем жүйесіне болатын лексемада «сөз» жиынтығында (үй, үйде, үйге, үймен, үйлер, үйлермен т.б.) көрінеді (Мысалы, «көк» сөзін «көгілдір» сөзімен ауыстыру).

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Жауынгерлік дайындық әдістемесі

**Жауынгерлік дайындық әдістемесі** — әскерлерді окытып-үйретудің әдістері мен тәсілдері. Жауынгерлік дайындық әдістемесі барлық тәсілдерді окытуға тән әдістер карастырылатын жалпы әдістеме және тек жекелеген пәндерді оқытуға ғана тән (мысалы, саптық, тактикалық дайындық әдістемесі) жеке әдістеме болуы мүмкін. Жауынгерлік дайындык сабақ (негізінен, практикалық), жаттығу, үйрету, жиындар арқылы жүргізіледі. Жауынгерлерді оқыту мен тәрбиелеу біртүтас басшылық ұстанымы негізінде бір-бірімен тығыз байланыста жүргізіледі: бөлімдер мен бөлімшелердің үнемі жауынгерлік дайындықта болуын қамтамасыз етуді жетілдіру, әскерді соғыс жағдайындағы кажетті талаптарға үйрету.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Трифтонг

**Трифтонг** - бір буында үш дау ыстының тіркесуі.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Уәлихан Қалижан

right|thumb
**Уәлихан Қалижан** (18 наурыз 1948 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Жангелді ауылы) - журналист, жазушы, филология ғылымдарының докторы (1999), ҚР еңбек сіңірген қайраткері.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
## Білімі
* 1971 жылы Қаз-МҰУ-ды
* 1978 жылы осы оқу органының аспирантурасын бітірген.

## Қызмет жолы
* 1971 — 1978 жылдары «Жетісу» газетінде меншікті тілші, аға тілші
* 1978—1980 жылдары Қазақстан ЛКСМ ОК-тінде нұсқаушы, баспасөз секторының меңгерушісі
* 1980 — 1986 жылдары «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінің редакторы
* 1986—1994 жылдары «Жас Алаш» газетінде редактор
* 1995—1996 жылдары ҚР Баспасөз және бұқаралық ақпарат құралдары министрінің орынбасары
* ҚР Президенті Әкімшілігі ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары
* 1996—1998 жылдары республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы
* 1998— 1999 жылдары ҚР Парламенті Сенатының баспасөз қызметінің басшысы болып қызмет еткен. 
* ҚР Парламенті Мәжілістің ІІ, ІІІ, IV шықырылымдарының депутаты. 

## Шығармалары
* «Президент»
* «Қазақ әдебиетіндегі діни-ағартушылық ағым»
* «Жәдитшіл жырлар»
* «Шеңбер» атты прозалық кітаптары
* шығармаларының бес томдық жинағы жарық көрген. 
* Г.Гулияның «Омар һаям туралы» романын қазақ тілше аударған.
## Марапаттары
* ҚР еңбек сіңірген қайраткері.

## Дереккөздер


Санат:18 наурызда туғандар
Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Жауынгерлік есептоп

**Жауынгерлік есептоп** — бөлімше әскери қызметшілерінің ұрыс жағдайындағы, тактикалық жаттығулардағы, дабыл кезіндегі, карауылдағы ерекше міндеттерін анықтау. Жауынгерлік есептоп бойынша бақылаушылар, байланысшылар, оқ-дәрі тасушылар және т.б. тағайындалуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тартылыс

thumb
**Тартылыс ** 
* 1. Мүшелердің байланысуы негізінде үйлесу;
* 2. Предикативтік мүшенің бастау ышпен үйлесімдік түрлерінің бірі

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Қарабұлақ қант зауыты

Қарабұлақ Қант зауыты - Ескелді ауданының орталығындағы кәсіпорын. Оның тарихы 1941 ж. Ресейдің Бузулук қаласындағы өндірісі тоқырап калған зауытты Қарабұлақ кентіне көшіруден басталды. Зауыт жабдықтары жергілікті тұрғындардың күшімен тазаланып, қондырынды. 1947 ж. Қарабұлақ Қант зауыты 8 тәулік бойы жұмыс істеп, 4003 т қызылша өндеді. Бірақ, алғашқы өнім легі — 395 т. қант мемлекеттік стандарт талаптарына сай келмегендіктен, қайта өндеуге жіберілді. 1969-78 ж. зауыттың технологиялық, техникалық жабдықтары жетілдіріліп, өндірістік қуаты арттырылды. "РДА-57" диффузиялық аппараты, "КМЗ-57" қызылша жуғыш қондырғы орнатылды. 1962-65 ж. өкті-газ шаруашылығы қайта құрылып, газ пеші, дискілі сүзгіштер және буландыру қондырғысы орнатылды. Бұдан 391 кейінгі жылдарда да ЖЭО құрылымы жаңартынып, кейбір технологиялық процестер автоматтандырылды, қосымша өндірістік ғимараттар салынды. Соның нәтижесінде 1993-94 ж. кәсіпорын тәулігіне 2000 т. қызылша өндеу мүмкіндігіне ие болды. 1991 ж. мұнда "Визит" крекер печеньесінің алғашқы легі шығарылды. Зауыт ұжымы Ресейдегі, Белорусьтегі, Украинадағы өріптес кәсіпорындармен жүйелі түрде тәжірибе алмасып, озық технологияларды сынау және өндіріске енгізу кестесін жасаған. Қазір кәсіпорын "Алматы қанты" ЖАҚ-ның қарамағында.

## Дереккөздер


Санат:Қант өнеркәсібі
Увулярлық

**Увулярлық** - (таңдайдағы кішкене тіл) кішкене тілдің активті қызмет атқаруымен жасалатын.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Аутоаллергия

**Аутоаллергия** ( грек.*Аutо* -өзі, *аllоs* - өзге- басқа, *еrgon* - жұмыс / әрекет/ өзіңдікі+ бөтен+ әрекет)- Өз тканінің кейбір бөлшектеріне әсіресе сезімталдық түрінде белгі беретін организм реактивтілігінің өзгеру күйі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Александр Матвеев

**Александр Матвеев** - 1939 жылы 8 наурызда Алтай аймағына қарасты Өскемен ауданы, Паномарево ауылында туған. 1964 жылы Алматы қаласындағы кинотехникумын, 1975 жылы Халық Шаруашылығы институтын тамамдаған. Әр жылдарда Целиноград қаласындағы кинофикация басқармасына аға инженер, Алматы қаласындағы кинофикация мен кинопрокат басқармасына бастық, «Қазтеплоизоляция» тресінде бастық, «Қазтепломонтаж» Ассоциациясында вице-президент болып қызмет еткен. «Страницы памяти», «Лебеди надлугом», «Линия судьбы» сияқты жыр жинақтарының авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1939 жылы туғандар
Жеке тұлғаның автономдылығы

**Жеке тұлғаның автономдылығы** - жеке тұлғаның өзімен-өзі болуы, өз позициясын өзі анықтауға қабілеттілігі. Адам мінез-құлығының жалпыға бірдей принципі ретіндегі жеке тұлғаның автономдылығын Мартин Лютер жария етті, ал И.Кант теориялық зерттеді («Автономдық этика»). Жеке тұлғаның автономдылығын Кант жеке тұлғаның сыртқы ықпалдардан тәуелсіз, олардан еркін болуымен емес, керісінше жеке тұлғаның жалпы адамзаттың принциптерге - шартсыз талаптарға - берілуімен байланыстырады. Өзінің автономдығын сезіну индивидке қалай болса солай кұрылған өткінші әлеуметтік құрылымдардан, өкімет билігінің үстемдігінен еркін болуға, әлеуметтік тұрақсыздық пен тоталитарлық репрессиялар жағдайында өз өзіне ие болуын жоғалтпауға мүмкіндік береді. Жеке тұлғаның автономдылығы оның жоғары психикалық қасиетімен - руханилығымен байланысты. Жеке түлғаның автономдылығы - бұл оның аморальдық түрткілерден, бірсәттілік мәртебеден, саяси әбігерліліктен тәуелсіздігі, еркіндігі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Көтеріңкі екпін

**Көтеріңкі екпін** - соңында ең жоғарғы қаркынмен сипатга латын буын екпіні.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Антропургиялық ошақ

**Антропургиялық ошақ** - адамдардың іс-әрекетімен байланысты туындаған, жан-жануарлар арасындағы жұқпалы аурулар ошағы..

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Идеалдық

**Идеалдық** - болмыс тек таза идея немесе таным, объективті әрекеттіліктегі болмысқа - нақтылыққа қарама қарсы.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Жанарбек Садыханұлы Әшімжан

нобай|2021
**Жанарбек Әшімжан** - қазақтың ақыны, журналист, публицист.

## Өмірбаяны
1976 жылы 1 сәуірде Алматы облысы, Кеген ауданы, Жалаңаш ауылында туған. Албан тайпасының Бозым руынан шыққан.

1999 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген.

Алғашқы туындылары аудандық «Хантәңірі», облыстық «Жетісу» басылымдарында жарық көрген.

1996—1999 жылдары қалалық «Алматы ақшамы» газетінде тілші,

2000 жылы «Қазақстан» журналында бөлім редакторы қызметтерін атқарған.

2000 — 2005 жылдары республикалық «Жас Алаш» газетінде бөлім меңгерушісі,

2005 — 2008 жылдары республикалық «Жас қазақ» ұлттық апталығында бас редактордың орынбасары болып қызмет еткен.

2008 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағына қарасты «Жұлдыз», «Простор», «Сын» журналдары мен «Қазақ әдебиеті» газеттерін біріктірген «Қаламгер-Медиа» орталығының директоры қызметін атқаруда'.

## Жетістіктері
2002 жылғы Халықаралық «Шабыт» фестивалінің бас жүлдегері.

Түркістан қаласында өткен Өмірбай Сәуірбаевқа арналған республикалық жыр мүшәйрасының I жүлдегері,

«ТұранӘлемБанкі» ұйымдастырған республикалық жыр бәйгесінің, **«Бір өлең — бір әлем»** атты халықаралық жыр мүшәйрасының бас жүлдегері.

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректорының **«Журналистикаға сіңірген еңбегі үшін»** арнайы медалімен марапатталған.

Өлеңдері 2004 жылы  «Өлке»* баспасынан жарық көрген *'«Жас ақындар антологиясына»''' енген.

Қазақстан Жазушылар одағы жанындағы республикалық жас қаламгерлер кеңесінің төрағасы.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Алматы облысы тұлғалары
Санат:1976 жылы туғандар
Линиялық тактика

thumb|400px|Линиялық тактиканың мысалы - Гогенфридбергтегі шайқас
**Линиялық тактика (Линейная тактика)** — линияға түзілген ұрыс тәртіптерін пайдалануға негізделген ұрысты жүргізудің теориясы мен практикасы. Линиялық тактиканың жекеленген элементтері Батыс Еуропа мемлекеттері мен Ресейде 15-16 ғасырларда пайда болған. Батыс Еуропадағы линиялық тактика негізін Нидерландия армиясы салған. Ол толық түрде 17 ғ-дың 1жартысында швед армиясында ресімделіп, 18 ғ. соғыстарында ары қарай дамыды. Құрлықтық әскерлердегі мәні — әскерлерді майдан бойынша біркелкі орналастыру, оларды соғысу үшін 2-3 сызыққа — линияға турғызу (3-4 қатар) және ұрысты көбіне атыспен жүргізуге тырысу болып табылады. 1566-1609 жылдардағы Нидерланд буржуазиялық революциясы барысында Голландия қолбасшысы Мориц Оранский испан ұрыс ретінің ширек лектерін әскерлердің сызықтық caп түзеуімен ауыстырды. Армияны 3 үлкен бөліктерге бөліп — авангард, басты күш, арьергард — олардың әрқайсысын жарты полктен әр линияға 6-10 қатардан қойды. Бұл әдіс атыс каруын тиімді пайдалануга және жаяу әскер атысының соғыстағы ролін көтеруге көмектесті. Әскери теңіз флотының линиялық тактикасы 17 ғ-дың 2-жартысында пайда болды. Ағылшын — голландия теңіз соғыстарының барысында, флоттың галерлік тактикасынан (майдан қатарында немесе жарты ай тәріздес қатармен ұрыс жүргізу) желкенді флот тактикасына (ұрысты кильветерлі лекте жүргізу) өтті. Кильветрлік лек әдетте бірінің артынан бірі жүретін авангард кемелерден, орталықтан және арьергардтан тұратын.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ұшақтың сүйеніші

**Ұшақтың  сүйеніші** (Оперение самолета) — ұшақтың бойлама және жол бойғы тұрақтылығын сақтау мен басқару икемділігін арттыруға арналған тірек бет. Ұшақтың бойлама тұрақтылығы мен басқаруға икемділігін ұшақтың көлденең сүйеніші қамтамасыз етсе (тұрақтандырғыш, биіктік рулі), жол бойғы тұрақтылығы мен басқаруға икемділігін тік сүйеніш қамтамасыз етеді (киль, руль, бағыт).

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ғарышнама

**Ғарышнама** – галактикалардың кеңістікте үлесуін және олардың қозғалысын, әлемнің құрамын және дамуын түсіндіретін аспантану пәнінің бөлімі.
## Ғарыштану
Галактикалардың, жұлдыздардың және күн жүйесінің пайда болуын, дамуын (эволюциясын) зерттейтін аспантану пәнінің бөлімі.
## Космос сәулелері
Әлемдік кеңістіктен Жерге келетін жоғары энергиялы бөлшектер ағыны, сонымен бірге олардан Жер атмосферасында туған қайталама бөлшектер немесе гамма-сәулелену.
## Космос нөсері
Жалпы тегімен байланысты және космос сәулесі бөлшегінің Жер атмосферасы атомдарымен бірнеше есе электромагниттік және ядролық өзара әсерлесуі нәтижесінде пайда болған микробөлшектер тобы.
## Космос сәулеленуі
Көзі космос объектілері болатын сәулелену.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Ғарыш зерттеулері