open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қамысқала

**Қамысқала** — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Қамысқала ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 56 км жерде, Алакөлдің солтүстік-батыс жағалауында, қамыс, құрақ басым өскен шалғынды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1993 жылға дейін "Рыбачье" деп аталды. Іргесі 1943 жылы балық шаруашылығымен айналысатын артель ретінде қаланды. Құрамына Балқаш балық зауыты, Бескөл тоңазытқышы, бөшке жасау цехтары және "Сағат", "Жарсуат", "Алакөл", "Ұялы" балық кәсіпшіліктері, соңдай-ақ машина-мелиоратор станциялары кірді. 1997 жылдан Қамысқалада және округке қарасты Алакөл, Ұялы ауылыдарында ЖШС, ӨК және шаруа қожалықтары құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта, бастауыш мектептер, кітапхана, клуб, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Қанабек

**Қанабек** — Жетісу облысы Қаратал ауданы, Жолбарыс батыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үштөбе қаласынан оңтүстікке қарай 11 км-дей жерде, Түрксіб темір жолы бойында, Қаратал өзені аңғарындағы баялыш, жусан, т.б. шөптесін өскен сұр, шалғынды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1996 жылға дейін "Красный Восток" 386 деп аталған. 1963-1997 жылдары қызылша өсіретін "Кәлпе" кеңшарының бөлімшесі болды. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орталау мектеп, кітапхана, фельдшер пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль және темір жолдары аркылы қатынасады. Ауыл осы жерде туып-өскен, Қазақстан халық әртісі (1936) Қанабек Байсейітов есімімен аталады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратал ауданы елді мекендері
Веранда

[нобай|Веранда, [Онтарио]]
**Веранда** - үйге жапсарланған, жанжағы ашық немесе шынымен терезеленген, ал төбесі жабық дәліз.
## Дереккөздер


Санат:Үйлер
Дене салмағы

**Дене салмағы -** адам денесінің дамуын керсететін негізгі белгілердің бірі. Ол көптеген спорт түрлерінде спорттық нәтижелердің жетістіктерін анықтайтын шешуші фактор бола алады. Салмақ категорияларына бөлінетін күресте, бокста, ауыр атлетикада спортшыларға өз салмағына ерекше мұқияттылықпен қарауға тура келеді. Дененің оңды (нақты) салмағы жөнінде түсінік бар, ол арнайы дайындалған кесте, номограмманың көмегімен анықталады, оларды пайдалана отырып өзінің денесінің нақты салмағын белуге болады. Дене салмағына әсер ететін негізгі факторлар тамақтану мен адамның қозғалыс белсенділігі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Өмірсерік Қалиұлы Қалиев

**Өмірсерік Қалиұлы Қалиев** (1947 жылы 1 мамырда Алматы облысы, Ақсу ауданы Басқан ауылы - 2017 жылы 16 қыркүйек Алматы облысы) – актер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1992). Ақсу ауданының Құрметті азаматы. Бикен Римова атындағы Талдықорған қалалық қазақ драма театрының жоғарғы санаттағы артисі.  

## Толығырақ
Құрманғазы атындағы консерватория жанындағы театр бөлімін бітірген (1974). Ақсу ауданы "Өмір нұры" газетінде, Діңтек ауылындағы орта мектепте, Қаракөз ауылындағы клубта жумыс істеген. 1975 ж. бүр. Талдықорған облыс драма театрының құрамына қабылданды. Қ. М.Әуезовтің "Абайында" — Абайдың, "Қарагөзінде" — Асанның, "Түнгі сарынында" Тәнекенің, "Еңлік-Кебегінде" — Еспенбеттің, Ғ.Мүсіреповтің "Ақан сері-Ақтоқтысында" — Мынқаудың, "Қозы Көрпеш-Баян сұлуында" — Қарабайдың рөлдерін ойнады. Қ. 80-нен аса образ жасаған актер.

## Марапаттары
*1992 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» құрметті атағы; 
*2000 жылы президент жарлығымен  «Парасат ордені» нің иегері атанды.
* «Ақсу ауданының Құрметті азаматы»  құрметті атағының иегері. 
 
## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданында туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Таразы

150px|right|thumb
**Таразы** - дененің массасын оған әсер етуші ауырлық күшінің көмегімен анықтайтын құрал.
Таразының үй жағдайында пайдалану үшін қолға ұстайтын, қабырғала ілетін және стол не еденге қоятын түрлері шығарылады. Пайдалануға ыңғайлы, ықшам, құрылымы қарапайым келеді. Дегенмен, лаборатория немесе дүкен таразыларымен салыстырғанда дәлдігі төмендеу болады. Тұрмыстық таразылардың серіппелі және иінді түрлері көбірек тараған. Серіппелі таразының негізіне жазық не цилиндр спиральді серіппе алынады. Оның қызметі өлшенетің заттық салмағы мен сығылған не созылған серіппе күшін теңестіруге негізделеді; таразының көрсетуін шкала бойынша есептейді. Ал, шкала бойымен серіппе арқылы жалғасқан көрсеткіш жыл жын отырады. Серіппелі қол таразысы 6 немесе 10 килограмдық (шкаласы 200 г және 250 г-дық бөліктерге бөлінген) болып шығарылады. Тамақ дайындағанда не қайнатпа әзірлегенде қажетті өнім мөлшерін білу үшін серіппелі стол немесе қабырға тарамысы.

**Таразы**- әсер ететін ауырлық күші бойынша дененің салмағын немесе массасын анықтауға арнапған аспап.
## Серіппелі таразы
Серіппелі таразы - серіппенің серпімді деформациялануын тудыратын күшке байланысты дене салмағын өлшейтін құрал.
## Дереккөздер


Санат:Механика

Санат:Тұрмыс
Ықтималдық моделі

**Ықтималдық моделі** - модельдеу объектісіне жорамал ұқсастық қатынаста тұрған модель.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Тоқырасыз жұмыстың ықтималдығы

**Тоқырасыз жұмыстың ықтималдығы** - объектінің берілген жасап шығару аралығында істен шығуы болмайтынының ықтималдығы (тоқырасыздықтың көрсеткіші).
## Дереккөздер


Санат:Механика
Шеберүстел

thumb|right|150px
thumb|150px|right
**Шеберүстел** - қол жұмысына арналған арнаулы жұмыс үстелі. Өңделетін бұйымдарды бекітіп қоятын айлабұйымдары бар жұмыс үстелі.

## Дереккөздер


Санат:Механика
Төңірберген Қалилаханов

**Қалилаханов Төңірберген** (10.4.1916, Сарқант ауданы, Кесік құмы) — жазушы, драматург. Талғар қаласындағы ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. "Ленин жолы" газетінде әдеби қызметкер, Ақсу театрында директор болды. ұлы Отан соғысы жылдары алған жарақаттардың салдарынан қос жанарынан айырынса да зерттеу жұмыстарынан қол үзбеген. Ақсу ауданы газетінде редактор болды. Қалилаханов ақын Сара шығармашылығын зерттеушілердің бірі. "Ақын Сара" кітабының авторы. Жазушы қаламынан туған "Абылай аманаты", "Алтын бесік" пьесалары облыс қазақ драма театрының сахнасында қойынған. Тарихи тақырыпта жазылған "Қазақ каганаты", "Қара шаш" пьесалары бар. Қ. "Қыпша" ертегі драмасының, "ӘсетМақпал" либреттосының, "Ақын Сара" киносңенарийінің авторы. Тарихи-танымдық мақалалары мерзімді басылымдарда жарияланған. Жазушының "Түп төркін", "Хандар шыққан Қазақстан" тарихи хикая өңтімелер ңиклі, "Қош, қонақжай дүние", "құдақұрмет", "Балаларыма" деген өлең-поэмалары бар. Қалилаханов Талдықорған қаласында, Қосағаш ауылында, Жансүгіров кентінде акын Сараға ескерткіштің орнатылуына ұйытқы болған азаматтардың бірі.

## Дереккөздер
Солитон

thumb
**Солитон** - өзін бөлшек сияқты сезінетін сызықтык емес дисперсиялық ортадағы тұракты профильді оңашаланған толқын.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Сенімділік ықтималдылығы

**Сенімділік ықтималдылығы** - таңдау нәтижесінде алынған сипаттамалардың ақиқаттығын бағалайтын сенімділік.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Поль Анри Гольбах

**Поль Анри Тири, барон д'Гольбах** (фр: *Paul-Henri Thiry, Baron d'Holbach*; шынайы есімі: *Paul Heinrich Dietrich Baron von Holbach* – *Пауль Генрих Дитрих фон Гольбах*; 8 желтоқсан 1723 жыл – 21 қаңтар 1789 жыл) — неміс шыққан француз философы. Француз материалистерінің ілімін жүйелеуші. Материя дүниенің себебі, мәңгі қозғалыста. Дүниеде кездейсоқтық жоқ, барлығыда қажеттіліктен туындайды. Дінді сынағандығы үшін оның «Табиғат жүйесі» атаулы еңбегін отқа жағып жіберген.  

Ұлты неміс болғанымен, бүкіл өмірін Францияда өткізген ол- француз энциклопедиясының белсенді өкілі.  Ол  "адам табиғаты жағынан не кең пейілді, не іші тар болып тумайды, оны солай ететін объективтік дүние" дейді.  Сондықтан сол замандағы феодалдық қатынастарды сынға алады.  Дүниені материалистік тұрғыдан түсіндірді.  "Табиғаттан тыс рухани күш бар деп сену-қиял" деп қорытты. Сондықтан Гольбах теология мен идеализмге қарсы шықты. "Материя мен қозғалыс мәңгі. Материяның өмір сүруі -факт, қозғалыстың өмір сүруі де дәл осындай факт"   Бірақ ол  механикалық детерменизмді жақтады.  "Дүние біртекті дамиды" деді. Кездейсоқтықты Гольбах мойындамады. Мәселен, "Фанатиктің өтіндегі удың шектен тыс көбеюі, монархтың асқазанының бұзылуы, басқыншының жүрегіндегі қанның тасуы, кейбір әйелдердің тәкәппарлығы - соғыс ашуға, миллиондаған адамдарды қырғынға айдап, қамалдарды қиратып, қалаларды күл талқан етіп, халықтарды қайыршылық пен қайғыға душар етугк, аштық пен жұқпалы ауруларды туғызып, ұзақ ғасырлар бойы түңілу мен жоқшылық көруге себепкер бола алады" деді.  

"Шындықты тану дегеніміз - табиғатты материалистік тұрғыдан түсіну" дейді. Ал, "саналылық дегеніміз идея  мен заттар бірлігі" дейді. "Ойлау сезімнен туады" деген пікір айтты. Діннің пайда болу себептерін айтып Гольбах "оның себебі-надандық" деді.  "Надандық, үрей, ауыр тұрмыс адамдарды Құдай туралы ойлауға  мәжбүр етті"- деп жазды ол. "Қалта Құдайшылық" деген кітабында Гольбах дін туралы өте өткір сын мен уытты пікірлер айтып, еркін ойдың үлгісін көрсетті. Оның еңбектерінен  атеистік көзқарастарды байқауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Франция философтары
Санат:Материалистер
Санат:Натурфилософтар
Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері
Санат:Саяси философтар
Машинажасау хабары

**Машинажасау хабары** - ай сайынғы ғылыми-техникалық және өндірістік журнал.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілді журналдар
Өзара әсер

**Өзара әсер** - денелердің немесе бөлшектердің қозғалыс күйін өзгертуге әкелетін бір-біріне әсерлері.
## Дереккөздер


Өзара қимыл

Санат:Механика
Мырзагелді Кемел

**Мырзагелді Кемел** (15 қаңтар, 1949 жыл, Түркістан облысы, Мақтарал ауданы — 18 шілде 2020) — жазушы, қоғам қайраткері.

## Өмірбаяны
Қоңырат тайпасының Байлар-Жандар руынан шыққан.

1971 жылы Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институтының ауыл шаруашылығын электрлендіру мамандығын, 2000 жылы М.Х.Дулати атындағы Жамбыл университетінің құқықтану факультетінің заңгер мамандығын тамамдаған.

Еңбек жолын 1971 жылы Мақтарал ауданындағы «Октябрьдің 30 жылдығы» совхозында аға инженер болып бастаған. 1975 — 1992 жылдары Мақтарал ауданында партия, кеңес қызметінде болды. 1992—1994 жылдары кеңшар директоры, 1994—1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995 жылы Қазақстан Республикасы Минис-трлер Кабинеті жанындағы шетел инвестициясы жөніндегі комитетінің сектор меңгерушісі болып қызмет атқарған. 1995 — 2004 жылдары бірінші, екінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты.

## Шығармашылығы
Руханият саласында 10 кітап шығарған, олардың ішінде өзі жазған ізгілікке, имандылыққа, білім-білікке, ақыл-парасатқа үндейтін танымдық-көсемсөздік еңбектерге қоса, қытай ақылмандары Лао Цзы мен Конфуцийді, испан пәлсапашысы Бальтасар Грасиан, ежелгі үрім және грек ақылмандарының афоризмдерін, қазіргі ілімдерді насихаттаушы Луиза Хей, бүгінгі күннің ең атақты жазушыларының бірі Пауло Коэлъолардың таңдаулы еңбектерін қазақ тілше тәржімалаған. «Дүние» және «Экология и устойчивое развитие» журналдарын шығаруға. «Абзалдық әліппесі», «Өзіме сабақ» сияқты кітаптары оқырман қауымнан жоғары бағасын алған.

## Марапаттары
2004 жылы экономика ғылымдарының докторы ғылыми атағын алған. Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессоры, 14 монографияның, 100-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы.

## Дереккөздер

Санат:15 қаңтарда туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Мақтаарал ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институты түлектері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессорлары
Салмақтау

right|thumb|150px
**Салмақтау** - таразы көмегімен дене массасын анықтау тәсілі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қапал-Арасан минералды қайнарлары

**Қапал-Арасан минералды қайнарлары** - қайнар бұлақтар. Талдықорған қаласынан 83 км, Қапал ауылының солтүстік шығысында (35 км), Арасан ауылының маңында орналасқан. Бұлақ сулары Арасан интрузиялык массивке қарасты биотитті граниттердің жарықшақтана тілгіленген белдеміне шоғырланған. Бұлақ суларының дебиті 1,5-7,4 л/с, минералд. 0,57-0,59 г/л, хим. құрылымы хлоридті-сульфатгы натрийлі суға жатады. Су құрамында өте аз мөлшерде ортакремнилі қышқын, фтор, родон ұшырасады. Бұлақ сула-рының орташа жұмсақсы 3343°С аралығында, шипалық қасиеттері мол. Жүрек-қан тамыр жүйесі, қозғалыс органдары, гинекол., асқазан, тері ауруларын емдеуде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Қазақстан минералды сулары
Виадук

thumb|250px|right
thumb|250px|right
**Виадук** - терең сай немесе тау аңғарының үстінен өту үшін салынған көпір.
## Дереккөздер


Санат:Инфрақұрылым
Вибрация

**Вибрация** - діріл, тербеліс.

**Вибрация** (-тербеліс, діріл). Діріл-механикалық тербеліс, сызықтағы кернеулер мен деформациялар таңбалары айнымалы болғанда басталады.

Вибрациялық түйсіктер қозғалған дененің ауаны толқытуын бүкіл өн бойымызбен сезінген кезде пайда болады. Негізгі талдағыштары (түйсіну мүшелері) сау адамда көбінесе өздерінде бұл түйсіктердің болуын байқамайды. Көзі, құлағы, тілінен бірдей айырылған американдық Елена Келлер мен орыстың ғылыми қызметкері Ольга Скороходованың өмірі мен шығармашылық әрекеті талдағыштардың адам таңқаларлық жағдайда бір-бірімен байланысатындықтарын, әсіресе мұнда вибрациялық түйсіктердің маңыздылығын көрсетеді.

## Дереккөздер


## Дереккөздер


Санат:Механика
Санат:Жантану
Санат:Медицина
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Қапал-Арасан

"Қапал-Арасан" - санаторий. Ақсу ауданындағы Бүйен өзені бөліп тұрған Қаракүнгей және Баянжүрек тауының аралығында, теңіз деңтейінен 975 м биіктікте, Талдықорған қаласынан 100 км қашықтықта орналасқан. "Қауылы" мекенінің адам ағзасына шипалылығы 1848 ж. белгілі болған. 1850 ж. алғаш сауықтыру үйі салынып, 1853 ж. оның төңірегіне 53 га бақ отырғызынған. Орташа жұмсақсы 35 С. Қапал минералды қайнарларының емдік қасиеті 1840 ж. доктор Светаев, 1868 ж. И.Соболевский, 1951 ж. ауылыАлғазин зерттеген. 1899 ж. емдеу орны ресми түрде жабылған. 1930 ж. Пятигорск бальнеол. ҒЗИ экспедициясы "Қапал-Арасан" мекенін кешенді түрде тексерген. Соның қорьггындысы бойынша 1931 ж. "Қазақкурорт" тресі емдеу-сауықтыру орны қайтадан ашуға шешім шығарды. 1959 және 1973 ж. жаңа ғимараттар салынды. 1982 ж. 500 орындық 5 қабатты корпус пайдалануға берілді. 1992 ж. республика Автомобиль жолдары мин-гі 150 орындық шипажай кешенін салып, осы кезге дейін "Аксу-Арасан" профилакторийі жұмыс істеді. Кейін еліміздегі экономикалық-әлеум. қиыншылықтарға байланысты санаторий жабылып қалды. Тек 2000 ж. белгілі бизнесмен Еркін Қалиевтің күшімен санаторий ғимараттарын қалпына келтіру, күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2002 жылдан санаторий демалушыларды қабылдай бастады. Қазір мұнда буын, бүйрек, бауыр және ас корыту органдарының, несеп жодарының кеселдерін, гинеколия және урологиялық ауруларды емдейді. Ол үшін табиғи минералды, хлорды-сулырат-натрийлі термалды су көздері пайдаланылады. Сондай-ақ, санаторийде бальнеолдеу және физиоемдеу бөлімдері, арнаулы ванналар мен шипалы балшық, т.б. кабинеттер жұмыс істейді. Олар осы заманғы медицина аппараттармен, арнаулы дәрмектермен жабдықталған. "Қапал-Арасан" санаторийі емделіп, тынығуға қолайлы, климаты қоңыржай, қалыпты белдемде орналасқан.

## Дереккөздер
Вибратор

**Вибратор** *()* - тербеліс қоза алатын жүйе.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қапал қорғандары

**Қапал қорғандары** - тарихи-архитектуралық ескерткіштер орны. Қапал ауылының күнгей жағына орналасқан. Кейбір деректер бойынша, ол 6-7 ғ-ғы Қимақ мемлекетінің қорғаны болған. Қорғанның маңайында сол кезенде өмір сүрген тайпалардың көне зираттарының орны сакталған. 2-тобы Қапал ауданы Абай ауылынан (шығыс бағытында) 3 км жерде. Тас пен топырактан салынған қорғаңдар б.д.б. 4 ғ. мен б.д. 2 ғ-на жатады. 3-тобы Қапал ауылынан (батыс бағытында) 1,5 км жерде. Тас пен топырақтан салынған қорғандар б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 3 ғ-на жатады деген болжам бар. 4 тобы негізі қалана бастаған (1847) Қапал ауылының айналасына Ресей патшасының әскерлері бекініс ретінде жасаған қорғандар. Қорғанның қалдықтары, оның ішінде казармалар күні бүгінге дейін сақталған. Казарма өте биік, ат үстінде отырған адам оған еркін кіре алады. 5 тобы Қапал ауылының маңындағы Қарасай сайына орналасқан қорғандар. Қорған ішіндегі Қарасай зираттары (3 топ) б.д.б. 11-9 ғ-да салынған. 6-тобы Қапал ауылының оңтүстік бағытында, 3-6 км жерде. Қорған ішіндегі Жылысай зираттары (3-топ, б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 3 ғ-нда салынған деген болжам бар. 7-тобы Қапал ауданындағы Түлкі асуының оңтүстік-батыс жағында. Тас пен топырактан Түркі дәуірінде салынған Бұл зираттар (3 топ) б.д.б. 4-2 ғ-да салынған. 8-тобы Қапал ауылының (оңт. және оңтүстікбатыс бағытында) 4-5 км жерде. Үкілі (4 топ) және Қызыл (3-топ) зираттары б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 4 ғ-да салынған деген болжам бар. Тас пен топырақтан жасалған үйіндінің диаметрі 30-40 м, биіктігі 1,5-3 м.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Құсайынбек Әміров

**Құсайынбек Ахметұлы Әміров** (*[[1903]]-[[1989]]*)18 қаңтарда Верный (*қазіргі [[Алматы]]*) қаласында туған. 15 жасын да жүкші, ат айдаушы, темекі плантациясында жұмыскер, большевиктердің *«Заря Свободы»* газетін таратушы болып істеген. 
*4-ші Түрікмен атты әскер полкінің саяси қызметкері, 16-шы Қазақ атты әскер полкінің саяси қызметкері және комиссары, азамат соғысының Ферғана майданында Өзген аудандық революциялық комитетінің төрағасы және Өзген гарнизонының әскери комиссары болған. 
*1922 жылы комсомол жұмысына ауысқан: бөлім меңгерушісі, Жетісу губерниялық комсомол комитетінің, Түркістан комсомолы Орталық Комитетінің хатшысы, көп уақыт Алматы, Жаркент, Қарағанды қалаларында, Қостанай және Қызылорда облыстарында басшы партия қызметтерін атқарады. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті ұйымдастыру бюросының төрағасы болған.
*1971 жылы оған Қарағанды қаласының *Құрметті азаматы* атағы берілді. Ленин орденімен марапатталған.

## Шығармалары
**В бурные годы. Очерки. А., Казгосиздат, [[1958]]; 
**Хороша ты, жизнь. Очерки. А., «Қазақстан», 1965; 
**Өмір шақырады. Очерктер. А., «Қазақстан», [[1967]]; 
**Крылья крепнут в полете. Повесть. А., «Жазушы», 1969; 
**Утро Караганды. Очерки. А., «Қазақстан», [[1972]]; 
**Қызыл гүл дер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978; 
**Құтты қоныс. Өлеңдер. А., «Жазушы», [[1981]]; 
**Көңіл нүры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983; 
*''Жақсылық кезек күтпейді. А., «Жалын», 1983.

## Дереккөздер

Санат:18 қаңтарда туғандар
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:1989 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан революционерлері
Санат:Өзген ауданының басшылары
Санат:Қарағандының құрметті азаматтары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Қапал педагогтік училищесі

**Қапал педагогтік училищесі**, Қапал ауылы шаруашылығы мектебінің (1915 ж) негізінде 1925 ж. ашылған. Училище 1944 жылға дейін жұмыс істеді, кейін Жар-кент қаласына көшірілді. Қапал пед. училищесін Кеңес Одағының Батыры Будник, белгілі этнограф Х.Арғынбаев бітірген. 1950 жылдардың соңында таратылды. 

## Дереккөздер
Қапал таспасы

**Қапал таспасы** - бұршақ тұқымдасына жататын бұта. Сирек кездесетін эндемикалық Биіктігі 50 см. Бұтақтарының түсі күрең сұр. Бір жылдық, бұтақтары қысқа, ақ үлпілдек түкті болады. Жапырақтарының Ұзындығы 10 см, 6-7 жүп жіңішке қандауыр тәрізді жапырақшалардан тұрады. Гүл шоғыры тығыз шоқпарбас. Кіршең сары түстес гүлі 15 мм. Бұршағы сопақша келген, 1 см-дей қалың түбі бар. Маусымда гүлдейді. Тастақ тау беткейлерінде, шалғындарда, бұта арасында өседі. Жетісу Алатауының батыс бөлігінде мал жайылымдарында кездеседі. 

## Дереккөздер


Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Витраж

**Витраж** (,  - шыны) - металл (көбінесе қорғасын) өзек арқылы бекітілген түрлі-түсті әйнектерден жасалатын ою-өрнекті немесе сюжетті-декоративті композиция. Әдетте, терезеге, есікке, арқалық қабырғаға дербес панно түрінде салынады. Витраж түрлі-түсті шыны арқылы өтетін жарық сәулелерінің құбылуы арқылы интерьерге көркем түр береді. Құрылыс тәжірибесінде ғимараттың түгел немесе ішінара әйнектелген қасбеті де Витраж деп аталады. Витраждың қарапайым түрлері Ежелгі Мысырда б.з.б. 2 - мыңжылдықтан бастап жасалған. Орта ғасырлардағы Батыс Еуропа сәулет өнерінде ғибадатханалардың интерьерлерін безендіруде Витраж өнері шарықтау шегіне жетті. Витраж Қазақстанда 20 ғ-дың 60 - 70 жылдары қоғамдық ғимараттар, театр, кафе, бар, мектеп, кинотеатрлардың интерьерлері мен экстерьерлерін безендіру арқылы белгілі бола бастады. Оның қызғылықты бір үлгісі -"Медеу" мейманханасындағы холл Витражды.

## Галерея

Сурет:Chromolithografie-Glasmalerei.jpg

Сурет:Vitrail roccella 9.jpg
Сурет:Stained glass roof Oktogon Zagreb Croatia.jpg
Сурет:Canterbury Cathedral 021 Poor mans Bible window upper half.JPG


## Дереккөздер

Санат:Механика
Спектрлік сызық

**Спектрлік сызық** - белгілі бір кванттык өтуге сәйкес келетін кванттык жүйенін жұгу немесе шығару спектріндегі сызық.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бұрандалы қозғалыс

**Бұрандалы қозғалыс** - қатты дененің түзу сызықты ілгерілемелі қозғалысы мен ілгерілемелі қозғалыс жылдамдығының
векторына параллель осьтің маңайындағы айналмалы қозғалыстың қосындысынан тұратын күрделі қозғалыс.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Спектрлік тығыздық

**Спектрлік тығыздық**-сәулеленудің толқын ұзындығы, жиілігі немесе толқындық сан бойынша сипаттайтын қандай да бір шаманын туындысы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Виртуал орын ауыстыру

**Виртуал орын ауыстыру** - механикалық жүйе нүктелерінің
жүйеге салынған механикалық байланыстарды бұзбай, өзінің алып тұрған жағдайынан жасай алатын шексіз аз орын ауыстыру.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Виртуал күй

**Виртуал күй** - микробөлшектер жүйесінің жүйе энергиясы, импульсы және массасы арасындағы кәдімгі байланыстары бұзылатын қысқа өмір сүруші аралық күй.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Виртуал өту

**Виртуал өту** - виртуал бөлшектердің тууы немесе жойылуына байланысты микробөлшектер жүйесінің бір күйден екінші күйге өтуі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Әміре Әрін

**Әміре Әрін** 1957 жылы 21 тамызда Алматы облысы (*бұрынғы Талдықорған*), Қаратал ауданындағы Дөңши ауылында туған. Қазақ Мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған.
## Жұмыс баспалдағы
1978 жылы Қаратал аудандық газетінде тілші, редактордың орынбасары, 1988 жылы Талдықорған облыстық *«Жерұйық»* газетінде аға тілші болып жұмыс істеген. 1992 жылы Қаратал аудандық әкімшілігінде әкімнің орынбасары, 1996 жылы республикалық мемлекеттік *«Спорт»* газеті Бас редакторының орынбасары, жауапты хатшы, 1998 — 2000 жылдары Алматы облысы Мәдениет басқармасы бастығының орынбасары болып еңбек еткен. 2000 жылдан бері Алматы облыстық *«Жетісу»* газеті Бас редакторының бірінші орынбасары болып қызмет атқарады.
## Жинақтары
Ақынның *«Тамызық»* атты жыр жинағы жарық көрген (2004). *«Тылсым тыныс»* (1999), «Кенен жерім — Көксуым» (2004) сияқты прозалық, публицистикалық жинақтардың авторы. 2006 жылы *«Ауғанның от-жалыны»* зерттеу кітабы, 2007 жылы *«Маздақ»* жыр жинағы мен *«Томирис»* әңгімелер жинағы жарық көрген. Шығармалары төрт ұжымдық жинаққа енген.
## Жетістіктері
1997 жылы Сейдахмет Бердіқұлов атындағы сыйлықты, 1998 жылы *«Қазақстан Республикасы Спортына еңбегі сіңген қызметкер»* атағын алған, 2003 жылы ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің *«Мәдениет қайраткері»* белгісімен, ҚР Құрметті журналисі (2009), Елбасының Алғыс хатымен марапатталған. Қаратал ауданының Құрметті азаматы. Қазақстанның Құрметті жазушысы, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, Бүкіләлемдік Шыңғысхан Академиясының академигі, Қазақстанның Журналистика академиясының академигі, Алматы облысының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қаратал ауданында туғандар
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген спорт қайраткерлері
Санат:1957 жылы туғандар
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Құйынды қозғалыс

**Құйынды қозғалыс** - кішкентай элементтері тек кана ілгерілемелі орын ауыстырмай, сонымен бірге қандай да бір мезеттік осьтің маңайында сұйық немесе газ қозғалысы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Ахмет Кендірбекұлы

right|thumb
**Ахмет Кендірбекұлы** - 1956 жылы 25 қарашада Алматы облысы, Алакөл ауданы, Бұлақты ауылында дүниеге келген. Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін 1977 жылы бітірген. Алакөл ауданындағы Көктұма орта мектебінде мұғалім, директордың оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары, 1981—1985 жылдары мектеп директоры болып қызмет атқарған. 1990 жылға дейін Алакөл аудандық «Жаңа өмір» газеті редакторының орынбасары, аудандық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы, 1992—1997  жылдары Алакөл ауданы әкімінің орынбасары, 1999 жылға дейін Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасында редактор, Қазақ мемлекеттік ақпарат институтында аға редактор. 1999 жылдан бастап Алматы облысы әкімінің аппаратына бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. Алматы облысы әкімдіғінің мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бастығы. Қазір Алматы облысы әкімдігінің Тіл басқармасының бастығы.

Өлеңдері басылымдарда жиі жарияланады. Ойтұмар («Талдықорған», 1991); Көкпар («Жазушы», 1996); Зер («Арыс», 2003), «Жылдар сөйлейді» атты жыр кітаптары бар. Сондай-ақ республикалық баспалардан «Аққулы айдын», «Армысың, ата тарих — Аңырақай» және «Жетісу жауқазындары» кітаптарын құрастырып шығарған. Ақынның сөздеріне жиырма шақты ән жазылған.

«Халық батырлары» жылының лауреаты. Қазақстан Журналистер одағының Құрмет Грамотасымен, «Тәуелсіздіктің он жылдығы», «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен, Қазақстан Республикасы Құрмет грамотасымен (2009) марапатталған. Алматы облысы, Алакөл ауданының Құрметті азаматы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Бұлақты ауылы
Санат:1956 жылы туғандар
Діріл әсерін зерттеу қондырғысы

**Діріл әсерін зерттеу қондырғысы** - машина мен тораптарды діріл әсерімен сынап зерттеу қондырғысы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Спектрофометр

**Спектрофометр** - өлшенетін сәулелену ағынын сэулелену толқынының үздіксіз немесе дискретті қатарына арналған эталондығымен салыстыру жүргізетін спектрлік кұрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Өндірістің түрі

**Өндірістің түрі** - өндірістің бұйым жасауға колданылатын тәсілінің белгісімен ерекшеленетін классификациялық категориясы, мысалы: құйу өндірісі, балқыту өндірісі және т.б.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Ырым Кененбай

right|thumb
**Ырым Кененбай** - 1947 жылы 19 маусымда Алматы облысы Талдықорған ауданының Жетісу Алатауы бөктерінде туған. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген.

«Лениншіл жас» газетінде 11 жыл бойы қызмет жасап, газеттің мәдениет және ғылым, шаруа жастар, насихат бөлімдеріне жетекшілік етіп, редколлегия мүшесі болған.

1979—1985 жылдар аралығында «Қазақстан» баспасында аға редактор, «Мектеп» баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары болып қызмет еткен. «Ана тілі» баспасы айтылғанда, оның алғашқы ұйымдастырушыларының бірі (1985—1994), бас редактордың орынбасары, директордың бірінші орынбасары, директоры болды. Жоғары оқу орындарында дәріс қазақ тілінде жүріп, ана тіліміздегі оқулықтарға зәрулік туғанда Үкімет шешіміне сәйкес «Білім» баспасын ұйымдастырып (1994 — 1995), оған басшылық етті.

Қазір «Алатау» баспа-полиграфиялық корпорациясының Президенті. Көптеген мемлекеттік Грамоталармен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі, «Құрмет» орденімен марапатгалған. Бірнеше көркемсөз, аударма кітаптарының авторы: «Лабасы етегінде» («Қайнар», 1971); «Қырда өскен қызғалдақтар» («Мектеп», 1977); «Жас шопандар ауыды» («Қайнар», 1978); «Інжу-маржандар»(«Жалын», 1980), «Бір уыс дән» («Жалын», 1983), «Қолғанат» («Жазушы», 1987); «Ержүрегі» («Жалын», 1988); «Мәңгі жаз елі» («Рауан», 1989). Таңдамалы шығармалар жинағы., І-ІІ том («Алатау», 2007).
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Талдықорған ауданы
Санат:1947 жылы туғандар
Мемлекет және революция

**Мемлекет және революция** - марксизмнің мемлекет және пролетариаттың міндеттері туралы ілім; Лениннің шығармасы.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Құйынды өріс

**Құйынды өріс** - қандайда бір тұйық контур бойынша айналмасы нөлге тең болмайтын векторлық өріс.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Эдмунд Гуссерль

thumb|200px|Эдмунд Гуссерль

**Эдмунд Гуссерль** (, 1859 - 1938) - неміс философы, идеалисті, феноменологияның негізін қалаушысы. Оның пікірінше философия сана құбылыстары туралы ғылым. Интенционалдық (бір затқа бағытталғандығы) ұғымы арқылы субъект және объект арасындағы байланысты шешуге талпынды.

## Дереккөздер


Санат:Саясаттану
Санат:Философия
Сапабек Есіпұлы

**Сапабек Есіпұлы** 1925 жылы 21 қарашада қазіргі Қостанай облысының Амангелді ауданындағы Қабырға ауылына қарасты Сарының Алакөлі деген жерде дүниеге келген. Еңбек жолын он екі жасыңда шығырға құлақты болудан бастады. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылғы қыркүйектен бастап 1972 жылғы маусымға дейін журналистік жұмыспен шүғылданды: Қостанай облыстық «*Большевиктік жол»* (*қазіргі «Қостанай таңы*») газетінің редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Бас редактордың орынбасары, Амангелді аудандық* «Социалистік шаруа*», Жангелдин аудандық *«Социалистік ауыл*» (*кейін «Жаңа өмір» — «Новая жизнь»*) газетінде жауапты хатшы, редактор болған. 1965—1967 жылдары Жангелдин аудандық партия комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1972 жылдан 1986 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақ Совет Энциклопедиясының Бас редакциясында аға ғылыми қызметкер, Бас редактордың бірінші орынбасары, редакция меңгерушісі болып істеген.
## Шығармалары
*«Қазақ қасіреті»* (1994), *«Қатерлі дерт, қалжыраған халық»* (1998), *«Танталовы муки степи»* (2001) кітаптары бар.
## Жетістіктері
*«Нұрхан Ахметбековтың поэтикалық әлемі»* деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады (1973). Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1995).
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қостанай облысы
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Санат:1925 жылы туғандар
Құрлық әскерінің артиллериясы

**Құрлық әскерінің артиллериясы** — Құрлық әскерлерін күшейтуге арналған артиллерияның бөлімшелері мен бөлімдері. Олардың соққылары аз уақыттың ішінде қарсыластардың бөлімшелері мен бөлімдерін жойып жіберуі мүмкін. Артиллериялық бөлімдер мен бөлімшелердің қару-жарағында артиллериялық зеңбіректердің түрлері, реактивтік артиллерия, мақсатына қарай снарядтар мен миналар болады. Құрлық әскерінің артиллериясыда зеңбіректер, келте зеңбіректер, реактивтік снарядтар болады.

Артиллерияның бөлімшелері мен бөлімдерінің болуы құрлық әскерлерін дереу күшейтті. Олардың дәл соққылары қысқа уақыттың ішінде қарсыластың түгел бөлімшелері мен бөлімдерін жойып жіберуі мүмкін.

Құрлық әскерлерінің артиллериясында зеңбіректер,[гаубицалар, реактивтік қондырғылар, жойғыш танкке қарсы қолданатын зеңбіректер, минометтер және де ұзақ қашықтықта әрекет ететін танкке қарсы қолданылатын басқармалы реактивтік снарядтар болады. Бұл құралдардың барлығы моторландырылған, қысқа уақыт ішінде дайындалады және оқ атуға қабілетті.

## Дереккөздер


Санат:Құрлық әскерлері
Дамокл ceмcepi

right|200px
**Дамокл ceмcepi** - көне грек аңызы бойынша, Сиракуздың жауыз патшасы Дионисийдің өзімен бәсекелес болған Дамоклдің төбесінен төндіріп, бір тал қылға байлап іліп қойған өткір семсері, сәл қозғалса семсер үзіліп түсіп, Дамоклді өлтіретіндей еткен. Қәзір дамокл ceмcepi дегенді үнемі төніп тұратын қауіп - қатер мағынасында айтады.
## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Данай сыйы

**Данай сыйы** - гректер данайлықтар өздерімен соғысқан троялықтарға ағаш ат сыйлаған. Осы аттың ішіне жасырынған грек жауынгерлері қақпаны ашып өз әскерлерін кіргізеді де, Трояны басып алып, қиратады.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Жанат Әскербекқызы

**Жанат Әскербекқызы** 1966 жылы 1 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Қарасу ауылында дүниеге келген. 1987 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1987–1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы Құйған ауылындағы орта мектепте қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ береді. 1995–2000 жылдары Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушылық қызметте болады. 1999 жылы *«Оралхан Бөкей прозасындағы мифологизм мәселесі»* тақырыбына кандидаттық диссертация, 2010-шы жылы "Мифтің поэтикадағы қызметі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. 2000 жылдан бастап Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің қазақ  әдебиеті кафедрасында қызмет етеді. *«Әлем әдебиеті»* журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі.
## Шығармашылығы
1995 жылы *«Қарлығаш»* жас ақындар жинағына өлеңдері енген. *«Ғарыш билер ғүмырымды»* (1999), *«Қаракөз бұлақ»* (2001), *«Қаңтардағы қызыл гүл»* (2001), *«Көктүріктер әуейі»* (2002), *«Қаз қанатындағы ғұмыр»* (2007) жыр жинақтары шыққан. *«Миф дүниесі және көркемдік әлем»* (2004), *«Көркемдік өріс»* (2008), "Мифтің поэтикадағы қызметі" (20010) ғылыми-зерттеу кітаптарының авторы. Орыс ақындары М.Лермонтовтың, Н.Гумилевтің, жапон ақыны Сай-генің, Басенің, тәжік ақыны Фарзонаның өлеңдерін қазақ тіліне аударған. Өз өлеңдері қырғыз тілінде шыққан *«Қазақ поэзиясының антологиясы»* жинағына енген.
## Жетістіктері
1993 жылы ұйымдастырылған республикалық *«Аққұс»* ақындар мүшәйрасының жүлдегері. Республикалық *«Шабыт»* шығармашылық жастар фестивалінің бас жүлдегері.  Қасым Аманжоловтың 90 және 100 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының  жүлдесін иемденді. Қазақстан Тәуелсіздігінің 10 жылдығына ұйымдастырылған бәйгеде *«Көктүріктер әуені»* өлеңдер топтамасы үшін үшінші жүлдені жеңіп алды. Әбдіраштың Жарасқаны атындағы сыйлықтың лауреаты (2004), "Шығыс шынары" Халықаралық жыр мүшәйрасының екінші жүлдегері.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1966 жылы туғандар
Гуманитарлық ғылымдар

**Гуманитарлық білім**  - адамның әлеуметтік табиғаты жөнінде, сонымен бірге көркем мәдениет негіздері мен оның тілі туралы ғылыми білімдер негізін баяндайтын оқу пәндерінің кешенін қамтитын жалпы білімнің үш құраушысының бірі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Даршана

**Даршана** (санскрит - көру)- Даршана ұгымы көне үнді философиясында көре білу қабілеті, қабылдау, ақиқат, тәжрибе т.б. білдіреді.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Қос ақиқат

**Қос ақиқат** - философиялық және теологиялық білімдерді ажыратуға қолданылатын термин. Осы ілімді мұсылман кұдайтанушыларымен айтыста Ибн Рушд көбірек қолданған.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Құрлықаралық баллистикалық ракета

thumb|200px|ҚБР А-9/А-10
**Құрлықаралық баллистикалық ракета ()** — 5-7 мың км және одан да ұзақ қашықтықтарға ұша алатын баллистикалық ракета.

Жіберілген кезден бастап жерге түскенге дейінгі құрлықаралық баллистикалық ракетаның ұшу уақыты ұшу қашықтығына тікелей байланысты болады: 1000 км-ді — 9 минутта, 2000 км-ді — 12 минутта, 5000 км-ді — 21 минутта және 10000 км-ді — 33 минутта ұшу белгіленген. Жер үстімен 1000 — 10000 км қашықтықта ұшатын құрлықаралық баллистикалық ракетаның ұшу траекториясының биіктігі шамамен қашықтықтың 15-25%-ын құрайды. Америкалық, үш басқышты "Минитмен" құрлықаралық баллистикалық ракетасының старттық салмағы 27-32 т., ұрыс зарядының күші 2 мгт тротил, кемерінің ұзындығы — 18,3 м, диаметрі — 1,8 м, ең үлкен ұшу жылдамдығы 280000 км/сағат (7,7 км/ сек.), ең биік траекториясы — 1110 км, атыс қашықтығы — 10000 км-ге дейін, барлық басқыштардың қозғалтқыштары әрқайсысы 60 секундта қатты отынмен жұмыс жасайды, ұрысқа әзір болу уақыты — 1,5 мин.

## Дереккөздер


Санат:Зымырандар
Деизм

right|200px
**Деизм** – құдайды бейнесіз әлемнің алғы шарты ретінде мойындайтын ілім.

17-18 ғасырларда тараған құдайды дүниенің тек алғашқы бейнесіз жасаушысы ретінде қарастырады.

Деистердің көпшілігі Құдай жаратылғаннан кейін оқиғалардың сеніміне араласпайды деп санайды; басқа деисттер Құдай оқиғаларға әсер етеді, бірақ оларды толығымен басқармайды деп санайды. Деизмнің ішінде көптеген философиялық бағыттар бар. Деизмнің нақты шеңберін анықтау мүмкін емес, өйткені деизм тұжырымдамасының өзі нақты критерийлерді, қатаң шекаралар мен ережелерді қамтымайды. Сонымен қатар, деизм ақыл-ойды, логиканы және табиғатты бақылауды қамтиды. Деизм адамның ақыл-ойы мен бостандығын жоғары бағалайды.

Сондай-ақ бар политеистік деизм (политеизм), ол сенеді әлем белгілі бір құдайларды жаратты, олар кейіннен ғаламмен өзара әрекеттесуді тоқтатты.

Деизм Киелі кітаптың, Құранның, Таураттың және Құдайдың аяндары деп саналатын басқа кітаптардың құдайлығын жоққа шығарады. Деизм тарапынан дәстүрлі діндердің негізгі сыны дәл негізсіз догматизмді айыптау болып табылады. Деизмнің ізбасарлары жазбалар, қазіргі заманғы стандарттар бойынша, өте қарама — қайшы және даулы, тек құдайдың сөздері емес, адам ойының жемісі деп санайды, сондықтан оларға дүниетаным құру мүмкін емес. Сынның тағы бір қыры-дәстүрлі діндер өлімнен кейінгі бақыттар мен тозақ азаптары туралы шамадан тыс алыпсатарлық жасайды, бұл олардың отарын ұстап, оны ой мен ар-ождан бостандығынан айырады.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Мырзан Кенжебай

**Мырзан Кенжебай** - 1947 жылы 31 тамызда Қызылорда облысының Арал ауданындағы Құланды ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университетін тамамдаған.Әр жылдарда «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі, «Заман-Қазақстан», «Алматы ақшамы», «Қазақ мемлекетт, «Аманат» газеттерінде тілші, республикалық «Қайнар» баспасында редактор, «Таң-Шолпан» журналында жауапты хатшы қызметтерін атқарған. Қазір «Мәдениет» журналында редактор болып қызмет атқарады.

Ақынның өлеңдері «Мерейлі мекен» ұжымдық жинағына енген. «Жоғалған өлең», «Жазым өтіп барады» жыр жинақтары жарық көрген.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Құланды ауылы
Санат:1947 жылы туғандар
Жиль Делез

**Жиль Делез** (1925-1995) - француз философы, мәдениеттанушы, эстет, постмодернизмнің қалыптасуына ықпал еткен.
## Дереккөздер


Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция тұлғалары
Санат:Франция философтары
Оңалбек Кенжебеков

**Оңалбек Кенжебеков**(1953-2007) - 3 қаңтарда Түркістан облысы, Қызылқүм (қазіргі Отырар) ауданында туған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген соң, бірер жылдай ауылдық мектепте мұғалім болып істейді. 1980 — 1995 жылдары «Жазушы» баспасында қызмет атқарған.

Алғашқы сын-сықақтары «Арман қанатында» (1984) атты ұжымдық жинаққа енген. «Жазушы» баспасынан жарық көрген «Шыжбық» (1987), «Әңгіртаяқ» (1993) кітаптарының авторы. Қожанасыр туралы күлкілі әңгімелерінің басын біріктіріл, «Рауан» баспасынан (1999) «Қожанасыр қақпасы» деген кітап шығарған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1953 жылы туғандар
Демиург

**Демиург** (грек - шебер кәсіпші, басқа мағынада - жасаушы) - Платонның және оның ізбасарларының ілімі, дүниені, әлемді жасаушы. Ол көбінесе қайырымды Жоғарғы Құдайға қарама-қайшы келетін жауыз құдай ретінде қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Құрлықтағы әскерлердiң оперативтік бастамасы

**Құрлықтағы әскерлердiң оперативтік бастамасы (Оперативная инициатива сухопутных войск)** — әр түрлі жағдайда шабуыл және қорғаныс операцияларының аумағы мен құрамы бойынша еткізілуін, оперативтік кайта топтастыруды жүзеге асыруын, әуе-десанттық және теңіз-десанттық операцияларға катысуын камтамасыз ету бастамасы. Құрлықтағы әскердің операциясы Ұлы Отан соғысы жылдарына қарағанда едәуір кеңістік ауқымын, динамикалығы мен жылдамдығына ие болды. Олардың мақсатына Қарулы Күштер түрлері, әскерлер түрлері және бірлескен арнайы әскерлер күштерімен, қару мен әскери техниканың ұрыс мүмкіндігін толық қолданумен, сондайақ әрекет тәсілдерінің ұтымды пайдалана алуымен жетілдіреді. Егер агрессиялық мемлекеттермен ядролық соғыс басталса, қарсыласқа уақытымен ядролық соққы берудің және оның нәтижесін әскерлермен қолданудың үлкен мәні болмақ.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Құрлықтағы әскердің әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері

**Құрлықтағы әскердің әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері (Войска ПВО сухопутных войск)** — Құрлықтағы әскердің құрамаларын және бөлімдерін, бөлімшелерін және олардың тылын әуе қарсыласы қимылынан бой тасалауға арналған әскер түрі. Құрлықтағы әскерді әуе шабуылынан қорғау әскері зениттік, ракеталық, зениттік артиллериялық және радиотехникалық бөлім және бөлімшелерден тұрады. Жойғыш авиациямен өзара тығыз қимыл жасай отырып, бұл құрамдар мотоатқыштар, танкілік, ракеталық бөлім мен бөлімшелерді сенімді және тұрақты түрде қарсыластың әуе шабуылынан бойтасалауға қабілетті және олардын дер кезінде ұйымдасқан түрде ұрысқа кіріп, алға қойған міндеттерді орындауына жағдай жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Құрлық әскерлері
Нарбин Кенжеғұлова

right|thumb
**Нарбин  Кенжеғұлова** (26 қаңтар 1948 жыл, Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы, Алексеевка селосы) - жазушы, аудармашы, филология ғылымдарының кандидаты.

* 1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультеті тамамдаған. 
* «Сельское хозяйство Казахстана» — «Қазақстан ауыл шаруашылығы» журналында бөлім меңгерушісі (1978 — 1986)
* Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде жетекші маман (1987—1988)
* республикалық Кітап палатасында директордың орынбасары (1988 — 1989)
* Жазушылар одағында көркем аударма және әдеби байланыстар алқасында бөлім меңгерушісі (1989—1994) болып қызмет істеді. 
* 1994 жылдан бері қарай Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетінде ұстаздық қызметте. Филология ғылымының кандидаты.

## Шығармашылығы
Шығармаларын қазақ және орыс тілдерінде жазады. Фантастикалық шығармалары бойынша «Білім және еңбек» (қазіргі «Зерде») журналының 1978 жылғы жүлдегері, фантаст-жазушылардың 1987 жылғы Бүкілодақтық кеңесіне (Юрмала, Дубылты) қатысушы. Көркем аудармамен де шұғылданады. Бірқатар қазақ жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударған. 
* М. Каддафидің «Жасыл кітабын» қазақ тілше аударған (1992, «Дәуір»).
* Мойылқара (1983)
* «Қиын шешім» (1984)
* «Жерұйыққа саяхат»
* «Қызыл сәуле», т.б. фантастикалық шығармалар жинақтарында әңгіме-повестері жарияланған. 
* Кейінгі жылдары «Дорогу осилит идущий» ғұмырнамалық хикаяты
* Т. Айтбайұлынан тәржімалаған «Тысяча одна ночь и тысяча один день» романы жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:26 қаңтарда туғандар
Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Үржар ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Құрметті әскери күзет

**Құрметті әскери күзет (Почетный эскорт)** — әскери қызметшілерді жерлеу кезінде әскери құрмет көрсету үшін жасақталған әскер. Солдат (матрос) пен сержанттарды (старшиналарды) жерлеуде — бөлім, взвод; ал офицерлерді жерлеуде — взвод, рота; бөлім (құрама) командирлерін, генералдарды (адмиралдарды), сондай-ак, Кеңес Одағының батырын (Еңбек Ерін) жерлеуде — гарнизон бастығының (әскери комиссардың) ерекше нұсқауы бойынша қара таспалы тумен шығады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Табылды Кенжетаев

right|thumb
**Табылды Кенжетаев** (1935-1998) - 20 тамызда Көкшетау облысы, Володарский ауданы, Сарыөзек ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Қарағандыдағы Жоғары милиция мектебін бітірген.

Арғын тайпасы Атығай руынан шыққан. Ұзақ жылдар бойы ішкі істер саласында жұмыс істеген. Айыртау, Щучье аудандарында ішкі істер басқармасының бастығы болған. Алматыдағы Алатау, Фрунзе аудандық ішкі істер басқармасына саяси бөлім бастығының орынбасары, бастығы секілді жауапты жұмыстар (1961 — 1986 ) атқарған. Милиция подполковнигі.
## Шығармалары
*Көңіл көктемі. А., «Жалын», 1982;
*Сырымбет. А., «Жазушы», 1986;
*Сенбі ден сенбіге дейін. А., «Жалын», 1988.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1935 жылы туғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Құрметті қарауыл

**Құрметті қарауыл (Почетный караул)** — гарнизон бастығының, құрама немесе жеке әскери бөлім командирлерінің бұйрығымен әскери құрмет керсету үшін тағайындалатын бөлім (взводтан ротаға дейін). Ол тек мемлекеттік ескерткіштер ашу кезінде, мемлекет басшыларын күтіп алу және шығарып салу, мемлекет алдында еңбегі зор азаматтарды жерлеу құрметіне тағайындалуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Деонтология

**Деонтология**  *(  - қажеттілік және logos ілім; қажеттілік туралы ілім)* - этиканың парыз, жалпы қажеттілік туралы (ізгілік талаптары білдіретіннің барлығы) қарастыратын бөлімі. Терминді алғаш Бентам жалпы ізгілік теориясын белгілеу ұшін қолданған.

**Деонтология** - парыз, міндет мәселелерімен айналысатын этиканың бір бөлігі. Деонтология әлеуметтік-тарихи, мәдени дәстүрлерге қажетті адамдардың мінез-құлқын зерттейді.
## Этимология
Терминдер грек тілінен аудврғанда «кезекші, борыш» және логотиптер сөзінен шыққан. Алғаш рет «деонтологиялық» ұғымы оның қазіргі мағынасында Чарли Данбар Броды 1930 жылы айлап тапқан. «Бес түрдің этикалық теориясының» кітабында пайдаланған.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Санат:Әлеуметтану
Жәлел Кеттебек

right|thumb
**Жәлел Кеттебек** - 1945 жылы 10 наурызда Түркістан облысы, Отырар ауданы, Қожатоғай ауылында дүниеге келген. 1979 жылы Мәскеуде М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген. Шардара аудандық газетінде жұмыс істейді.

«Жекпе-жек», «Отыз алтыншы тәулік», «Жетісайдың ландшафты» кітаптары жарық көрді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қожатоғай ауылы
Санат:1945 жылы туғандар
Құтқарушы жарылыс

**Құтқарушы жарылыс (Спасательный взрыв)** — шабуылға ұшыраған немесе қирау қаупі бар ракетаның детонациясын іске асыратын жарылғыш жүйе. Құтқарушы жарылыс әдетте баллистикалық жүйеге қарсы әрекет сияқты ұсынылады. Өйткені ракеталарды ұстап алу кезінде оқтұмсық детонациясы қиратуды жүзеге асырып, келесі ұстап қалу операцияларын қиындатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Детерминация

**Детерминация** - дүние құбылыстарының себептілігі және табиғат, қоғам құбылыстарында заңдылықтың барлығы.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Ким Кван Хен

right|thumb
**Ким Кван Хен** (1919-2002) - 27 желтоқсанда Ресейдің При-морье өлкесіндегі Уссурийск облысы, Путиловка селосында туған. Ол КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. «Ленин кичи» газетінің әдеби қызметкерінен редакторына дейінгі қызмет жолынан өткен.

1956 жылы газет бетінде «Окнан» поэмасын, кейін «Думы идущего на работу» (1964), «Ростки» (1976), «Глядя на звезды» (1970), кітаптарын «Наша гордость» баллада сын, «Аежащий на дороге», «Выяснилось» әңгімелерін жариялады.

Республикалық корей драма театры оның аударған бірқатар пьесаларын қойды. А.Шатровтың «Именем революции», В.Катаевтың «Синий платочек», Қ.Байсейітов пен Қ.Шаңғытбаевтың «Беу, қыздар-ай» пьесаларын, А.Твардовскийдің, Жамбылдың, тағы басқа ақындардың жекелеген өлеңдерін корей тіліне аударған.
## Шығармалары
*Цветызимы. Стихи. А., «Жазушы», 1982; 
*Ростки. Стихи. А., «Жазушы», 1985.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары

Санат:1919 жылы туғандар
Құю пункті

**Құю пункті (Заправочный пункт)** — әскери техникаға отын (жанармай) және май кұюға арналған пункт. Ол қозғалмайтын және далалық болып бөлінеді.

## Дереккөздер

Санат:Әскери іс
Қызметтік құжаттар

**Қызметтік құжаттар (Служебные доқументы)** — әскердің күнделікті басқару жұмыстарын жүргізуге арналған іс-қағаздары. Оған нұсқаулар, бұйрықтар, жарлықтар, карым-қатынас қағазы, баяндамалар, хабарламалар, есептер, актілер, анықтамалар т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қатты дененің винттік қозғалысы

**Қатты дененің винттік қозғалысы** - берілген осьті айналмалы қозғалыстан және жылдамдығы осы оське параллель ілгерілемелі қозғалыстан тұратын дененің қозғалысы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Виртуальдық жұмыс

**Виртуальдық жұмыс** - нүктеге түсірілген белсенді күшпен байланыстар реакциясы күшінің виртуальдық орын ауыстырудағы жұмысы.
## Дереккөздер


Санат:Механика