open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аязбай Қайырғалиұлы Усманғалиев

**Аязбай Кайырғалиұлы Усманғалиев** - 1963 жылы 29 қарашада Орал облысы Шыңғырлау ауданының Шелек кентінде туған. Қазақ.
Әкесі - Усманғалиев Қайырғали Усманғалиұлы, марқұм, шопан болған. Анасы - Досмұханбетова Айжамал Сарықызы, зейнеткер, шопан болған.
Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру факультетін (1989) ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы және
экономист мамандығы бойынша; Л.Б. Гончаров атындағы
Қазақ автокөлік-жол университетінің автокөлік жолдары және аэроғарыштар құрылысы факультетін (2004) инженер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан).

*1981 жылдан - Орал облысы Шыңғырлау ауданының №18 арнайы мамандандырылған кәсіби-техникалық училищесінің тракторшысы. 
*1982 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 
*1984 жылдан - Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының студенті. 
*1989 жылдан - Ақтөбе облысы «Сарықобда» кеңшарының экономисі. 
*1993 жылдан - Ақтөбе облысы «Қызыл масақ» кеңшарының экономисі. 
*1994 жылдан - Ақтөбе облысы Алға ауданы Черноводск бөлшек сауда кәсіпорынының директоры. 
*1997 жылдың қарашасынан 2001 жылдың тамызына дейін - «Жаңа Әлжанов ұсақтау комбинаты» жабық АҚ қаржылық талдау бөлімінің бастығы, 1998 жылдың тамызынан - қаржы директоры, 2000 жылдың қаңтарынан - коммерциялық директоры. 
*2001 жылдың тамызынан - Ақтөбе облыстық автожолдар басқармасының бастығы м.а., сапаны бақылау  және зертхана бөлімінің бастығы.
*2005 жылдан - Көліктік инфрақұрылымды дамыту комитеті Ақтөбе облыстық басқармасы бастығының орынбасары.
*2008 жылдан - Ақтөбе облыстық автомобиль жолдары департаменті директорының орынбасары.
*2010 жылдың қаңтарынан бері - Ақтөбе облысы Хромтау ауданының әкімі. «Нұр Отан» ХДП Хромтау аудандық бөлімшесінің төрағасы (2010 жылдан).

Әскери атағы - запастағы лейтенант.
Діни көзқарасы - атеист.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Зайырлы егемен мемлекет».
Хоббиі - спорт.
Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет, тарих.

Үйленген. Жұбайы - Усманғалиева Клара Жұмахметқызы,
үй шаруасымен айналысады. Қызы - Усманғалиева
Әсем Аязбайқызы, ҚМЭБИ студенті; ұлы - Усманғалиев
Серік Аязбайұлы, Хромтау қаласы №2 мектеп-гимназиясының оқушысы.

## Дереккөздер
Қазақстан Республикасында халықаралық және өңірлік стандарттарды қолдану

Еліміздің халықаралық стандарттау жұмыстарына тиімді араласуының басты бағыты ол халықаралық стандарттарды мүмкіндігінше толық пайдалану.
Қазақстанда халықаралық, өңірлік және басқа елдердің ұлттық стандарттарын қолданудың үш түрі бар.
#Халықаралық құжаттарды өзгеріссіз мемлекеттік стандарт түрінде қабылдау. Бұл әдіс - тікелей әдіс немесе «мұқаба әдісі» деп аталады. Өйткені бұл әдісте халықаралық құжаттардың мәтіні өзгермей, тек қана мұқабасы өзгертіледі.
#Халықаралық құжаттар ел ерекшелігін ескеретін талаптар енгізу арқылы өзгертіледі. Бұл әдісте ҚР СТ мазмұны шетелдік аналогтардан өзгеше болады.
 
Белгілеу мысалы - ҚР СТ 3.8. - 2000 (ИСО 10011 - 2) Мемлекеттік стандарт мәтінінде халықаралық құжаттарға сілтемелер жасау немесе олардың жекелеген талаптары мен нормаларын енгізу.

## Дереккөздер


Санат:Стандарттау
Санат:Метрология
Құрманбек Жуасұлы Артықбаев

**Артықбаев Құрманбек Жуасұлы** - 
1959 жылы 16 маусымда Шымкент облысы Алғабас ауданының «Бөген» кеңшарында туған. Қазақ.

Әкесі - Артықбаев Жуасбек (1938-2007). Анасы - Нәсіпбаева Дәметқан (1939-1974).

КСРО ІІМ милициясының Шымкент орта мектебін (1984);
КСРО ІІМ милициясының Қарағанды жоғары мектебінің жедел іздестіру қызметі факультетін (1991) заңгер мамандығы
бойынша бітірген.

«Мамырдыңжеті күні» кітабының авторы (Алматы, 2010).

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1976 жылдан - «Шымкентауылқұрылыс-18» тресі №1808
ЖМК тас қалаушысы. 1977 жылдың қаңтарынан маусымына дейін - Шаян астық қабылдау бөлімі құрылыс бригадасының тас қалаушысы. 1977 жылдың желтоқсанынан - «Шымкентауылқұрылыс-18» тресі №1808 ЖМК тас
қалаушысы. 1978 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында
қызметте. 1980 жылдан - Шымкент облысы Алғабас ауданы «Бөген» кеңшарының комбайнер көмекшісі, тас қалаушысы, дәнекерлеушісі. 1981 жылдан - Шымкент қ. Еңбекші
ауданы ІІБ жанындағы медициналық айықтырғыштың милиционері. 1982 жылдан - КСРО ІІМ Шымкент арнайы орта
мектебінің курсанты. 1984 жылдан - Қапшағай қ. ІІБ Кәмелеттік жасқа толмағандар істері жөніндегі инспекциясының учаскелік инспекторы, қылмыстық іздестіру бөлімінің аға жедел өкілі, қылмыстық іздестіру бөлімінің бастығы. 1992 жылдан - Алматы облысы Іле ауданы ІІБ
бастығының орынбасары. 1994 жылдан - Алматы облысы ІІБ 1-ші бөлімнің ІІБ бойынша аға жедел өкілі, ҚІБ 2-ші
бөлімінің (мүліктік қылмыстарды ашу ұйымы) бастығы,
ерекше қылмыстармен күрөс бөлімінің бастығы. 1995 жылдан - Алматы облысы бойынша мемлекеттік қызмет және
мамандар басқармасының Қапшағай қаласы бойынша
мемлекеттік қызмет және мамандар бөлімінің бастығы.
1997 жылдың маусымынан - ҚР ІІМ ІҚД ҚҚІБ мүліктік
қылмыстармен күрес басқармасының автокөлікпен байланысты қылмыстарды ашу бөлімінің бастығы. 1997
жылдың тамызынан - Алматы қаласы ҚІІБ ІҚТ бастығының
орынбасары, ІҚБ бастығы. 2003 жылдың маусымынан -
Қарағанды облысы ҚІІБ бастығының бірінші орынбасары. 2003 жылдың желтоқсанынан - ҚР ІІМ Жедел қызмет
департаменті бастығының м.а., бастығы. 2005 жылдың
наурызынан - ОҚО ҚІІБ бастығы. 2005 жылдың мамырынан - ОҚО ІІД бастығы. 2006 жылы ҚР ІІМ құзырында болды. 2007 жылдан - ҚР Қаржы министрлігі Кедендік бақылау
комитеті Контрабандымен күрөс басқармасы бастығының
орынбасары м.а.

2008 жылдың қаңтарынан бері - Алматы облысы бойынша
Кедендік бақылау департаментінің бастығы.

«Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Әскери атағы - кедендік қызмет полковнигі.

Діни көзқарасы - мұсылман.

Хоббиі - аңшылық, тау шаңғы спорты, ұшу ісі.

Үйленген. Жұбайы - Артықбаева Сәрсебала Дулатбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Қызы - Артықбаөва Әсел
Құрманбекқызы (1987 ж.т.), ҚР Президентінің жанындағы
Мемлекеттік қызмет академиясының тыңдаушысы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Вениамин Вячеславович Шамшин

**Вениамин Вячеславович Шамшин** (1928-2004) - суретші. ҚР Суретшілер одағының мүшесі. 

Ярославль көркемөнер училищесін бітірген (1956). Қарағанды облыстық Суретшілер ұйымын алғашқы құрушылардың бірі.

«Осы адам», «Николло Паганини», «Қарағандыдағы 9 мамыр мейрамы» т. б. шығармаларында жеке тұлғаның қалыптасуы және халық тұрмысы анық көрінген.

## Дереккөздер


Санат:1928 жылы туғандар
Санат:2004 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Ысқақ Бәйбекұлы

**Ысқақ қажы Бәйбекұлы** (1856-1948) - көріпкел әулие, ислам дінінің көрнекті өкілі. Руы — Кіші жүз Таманың Көзей бұтағы. 

Жасынан зерек, діни кітапты көп оқыған,
«Мұқтасарды» жатқа білген. «Молда бала» атанып жүргенде кенеттен ауырып, содан жан тәсілім бергені, анасы Әз Тоқсанбай әулиенің қызы Ақборықтын қайтыс болған баласын үш күн күзетуге
рұқсат алғаны, сол айтқан мерзімде балаға жан біткені аңыз емес — ақиқат. Соны кезімен көргендердің келер ұрпаққа қалдырып кеткен, табиғат кереметінің бір құпиясы. Осы оқиғадан соң ұсталыққа бой ұрған баланы Меккеге аттандырады.
Ысқақ Қажы дүниені тәрк етіп, бүкіл ғұмырын рух жолына арнаған, жолға шыққан қарып-қасерді алдын ала біліп отырған. Кей жағдайда ат ерттетіп өзі іздеп барған. Емдеп жазған адамдарынан ешбір сыйлық алмаған. Егер сыйларын көрпе астына тығып немесе туыстарының біреуіне беріп кетсе, соны иесіне қайтарғанша зікір салып, ауырып қалатын болған. Асқан жүрек тазалығы, қарып-қасерге тиген шарапаты арқасында «Ысқақ әжі әулие» атанған. 

Мазары Түгіскен ауылының солтүстік-батысында, 7 км жерде, Сарысу өзенінің оң жағасында.
Басына теуеп егіп, түнеушілер қазір де бар.

## Дереккөздер


Санат:1856 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында қайтыс болғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында жерленгендер
Санат:Қазақстан қажылары
Нұрлан Телманұлы Ұранхаев

**Нұрлан Телманұлы Ұранхаев** (4 мамыр 1965 жыл, Семей) — қазақстандық саясаткер, Премьер-министрдің кеңесшісі (2025 жылдан бастап). Абай облысының тұңғыш әкімі (2022–2025).

## Білімі
Ұранхаев 1982–1987 жылдар аралығында Қазақ политехникалық институтын инженер-механик мамандығы бойынша оқыған да, 1998 жылдан 2001 жылға дейін Қазақ қаржы-экономикалық институтын экономист-менеджер мамандығы бойынша оқу алған.

2004–2006 жылдары ол Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетін инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 1987 жылы Ұранхаев Семей қаласының «Казпромтехмонтаж» тресінде шебер, прораб болып бастаған.

1995–1997 жылдары Ұранхаев Семей қаласының «Сарыарқа» АҚ сенім білдірілген басқарушысы болған. 2001 жылдан 2003 жылға дейін ол — «Казиркутсклес» ЖТАҚ Бас директоры (Иркутск облысы).

2003–2005 жылдары ол Шығыс Қазақстан облысының энергетика, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, құрылыс және көлік басқармасының бастығы еді. 2005–2006 жылдары аралығында ол, оған қоса, Шығыс Қазақстан облысы күрделі құрылыс басқармасының бастығы болған.

2006 жылы Ұранхаев Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болып, өзінің саяси мансабын бастады да, 2007 жылы бұл лауазымындағы қызметін аяқтады.

2007 жылы ол Астана қаласына көшіп, Төтенше жағдайлар министрлігі Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2008 жылдан бастап ол сол жердегі Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болған.

2009 жылы Ұранхаев Семей қаласына қайта көшті де, сол жерде 2010 жылға дейін «Ертіс» ӘКК басқарма төрағасының орынбасары болған. Бұдан кейін, 2013 жылға дейін ол Қызылорда облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарған еді.

2013–2014 жылдары ол — Семей қаласы гуманитарлық инновациялық заң университеті президентінің кеңесшісі. 2014 жылы ол Астанадағы Қазақстан тұтынушылардың құқықтарын қорғау агенттігі төрағасының орынбасары еді.

2015 жылдан 2017 жылға дейін Ұранхаев Астанада Ұлттық экономика министрлігінің «ҚазҚСҒЗИ» АҚ Бас директоры болды да, бұдан кейін, 2018 жылға дейін Алматы Сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы болған.

2019 және 2022 жылдар аралығында ол Астана қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының басшысы болған.

2022 жылғы 11 маусымнан Ұранхаев бастап жаңадан құрылған Абай облысының әкімі. 2025 жылғы 14 ақпанда Абай облысының әкімі лауазымынан босатылды.

2025 жылғы 20 мамырда Нұрлан Ұранхаев ҚР Премьер-министрінің кеңесшісі болып тағайындалды.

## Өз өмірі
Ұранхаев үйленген, ол — 3 баланың әкесі.

## Марапаттары және атақтары
Ұранхаевтың марапаттары:
* Құрмет ордені (2011)
* Парасат ордені (2016)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан механиктері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Саясаттану ғылымының докторлары
Санат:Абай облысының әкімдері
Санат:Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті түлектері
Санат:Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Өмірзақ Көбегенұлы Бейіспеков

**Өмірзақ Көбегенұлы Бейіспеков** 
1963 жылы 1 маусымда Қарағанды облысы Қаражал қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Бейіспеков Көбеген (1938-1997). Анасы - Айдосова
Мүгүлсім Шоқыбайқызы (1943 ж. т.).
ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінің *«Құқықтану»* факультөтін бітірген (1998), құқықтанушы-заңгер.
Заң ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссер-
тациясыныңтақырыбы: *«Қазақстан Республикасының ДСҰ-
на өтуінің заңды аспектілері»*.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1980-1984 жылдары - Ақадыр стансасы локомотивтік депосы электровозының слесарі, машинистің көмекшісі. 1981-
1983 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
1984-1994 жылдары -Қарағанды қ. Ақадыр аудандық
ішкі істер бөлімінің милиционері - Ленин аудандық ішкі
істер басқармасы қоғамдық тәртіпті қорғау басқармасы
бастығының орынбасары.

1994 жылдан бері - Қарағанды облысы Кеден басқармасының аға инспекторы - ҚР Қаржы министрлігі Кедендік
бақылау комитеті төрағасының орынбасары.

Әскери атағы - кедендік қызмет полковнигі.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Дүние жүзіндегі негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттаушы»*.

Хоббиі - төтенше жағдайларда көлік айдау.
Сүйіп оқитын әдебиеті -тарихи, деректі әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Бейіспекова Жаңыл Қазбекқызы. Ұлдары - Азамат (1985 ж. т.), ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің аға сарапшысы, РФ Президентінің
жанындағы Ресей мемлекеттік қызмет академиясының
аспиранты; Жандос (1991 ж. т.), ҚМЭБИ студенті; Әлижан
(2006 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Роза Балбатырқызы Құлжақаева

**Роза Балбатырқызы Құлжақаева** (1933 ж. т.), заңгер, республикада қазақ әйелдері арасында тұңғыш әділет полковнигі - профессор атағын алған. Алматы Мемлекеттік заң институтын бітірген (1954). Қарағандыда 1955 жылдан ҚР ІІМ облыстык басқармасының аға тергеушісі, ІІМ Қарағанды заң институтының аға оқытушысы, доценті, профессоры болып істейді. 60-тан астам ғылыми еңбек авторы. Бірнеше медальдармен, КСРО, КР ІІМ *«Мінсіз қызметі үшін», «Үздік қызметі үшін», «Мінсіз қызметі мен қол жеткен табыстары үшін»* ведомстволық наградаларымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Атығай Құрманбайұлы Шанин

**Атығай Құрманбайұлы Шанин** (1905-1986), өнер қайраткері, ҚазКСР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1967). 
Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. Павлодар өңіріндегі, Қарағанды қаласы мен Қарқаралы өңіріңдегі театр өнерінің өрістеп өркендеуіне үлкен үлес қосқан. «Салтанат» ән-би ансамблінің негізін қалаушы. Көптеген драмалық шығармалардың авторы. Шанин есімі Қарқаралының халық театрына берілген.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Иван Федорович Бакланов

**Иван Федорович Бакланов** *(1915-1977)*, өңндеуші, бұранда жасаушы токарь, Социалистік Еңбек Ері (1971). Еңбек жолын 1941 ж. Қарағанды облысы жергілікгі өнеркәсіп басқармасында ұста болып бастады. 1932-1941 жылы руда жөндеу зауытында, 1942-1955 жылдары А. Я. Пархоменко атындындағы зауытта токарь қызметтерін атқарды. 1956 жылдан Жаңа Қарағанды машина жасау зауытында өндеуші, бұранда жасаушы токарь. 8-ші бесжылдықтың тапсырмаларын орындауда аса үздік өндірістік техниқалық экономикалық көрсеткіштерге жетті. Ленин және Еңбек Қызьш Ту ордендерімен марапатгалған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Надежда Павловна Дулина

**Надежда Павловна Дулина** (1927 жылы тұылған), сауыншы, Социал Еңбек Ері (1976), 
* 1948-1954 жылдары Тельман ауданыңдағы Қаражар ауылының бұзау өсірушісі. 
* 1951-1982 жылдары Ульянов ауданыңдағы «Петровка» (1972 жылдан «Ульянов») кеңшарының сауыншысы. 
* 1975-1976 жылдары әрбір сауын сиырдан мол сүт сауып, бесжылдықтың жоспарлы тапсырмасы мен социал міндетгемелерін мерзімінен бұрын орындады. 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қаржаубай Бекболатов

**Қаржаубай Бекболатов** 
1950 жылы 1 наурызда Жамбыл облысының Жамбыл ауданында туған. Қазақ.

Қазтұтынуодақтың Семей аң-тері техникумын (1970) тауартанушы мамандығы бойынша; Жамбыл жеңіл және тамақ
өнеркәсібінің технологиялық институтын (1990) инженер-
экономист мамандығы бойынша бітірген.
*«Мемлекеттік қамқорлық аясы кеңейеді»*, *«Әлеуметтік
көмек әрбір мұқтаж жанға берілсін», «Оңалту бағдарламасы әрекетте»*, «Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі болуы
керек» мақалалары мен жарияланымдарының авторы.
Қазақ, орыс, неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.
*«[[Нұр Отан]]»* ХДП мүшесі.

1967-1968 жылдары - *«Қаракемер»* кеңшарында қант
қызылшасының есебін жүргізуші. 1970 жылдан - Жуалы
аудандық кеңсесінің дайындаушысы. 1972 жылдан -
Жамбыл аудандық АДК қойма меңгерушісі. 1974 жылдан -
Талас ҚДК директорының орынбасары. 1975 жылдан -
Жамбыл ОТО экономисі. 1983 жылдан - Шу ауданының
ҚДК қаржыгөрі. 1985 жылдан - Шу АТО Басқарма төрағасы.
1995 жылдан - *«Жомарт»* АҚ бас директоры. 2003 жылдан - Жамбыл облыстық Коммуналдық меншік департамөнтінің бастығы. 2005 жылдан - Жамбыл облыстық
әкімдігінің *«Табиғи монополиялардың қызметін реттеу және
бәсекені қорғау департаменті»* MM бастығы. 2006 жылдан - Жамбыл облыстық әкімдігінің *«Тарифтер жөніндегі
басқарма»* MM бастығы.

2007 жылдан бері - Жамбыл облыстықәкімдігінің Еңбекпен
қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы бастығы.
Жамбыл облыстық мәслихатының 2-ші шақырылым депутаты (1995-1999).

*«Ерен еңбегі үшін», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл»,
«Қазақстан Парламентіне 10 жыл», «[[Қазақстан Республикасы]] мемлекеттік қызмет істері жөніндөгі агенттігіне 10
жыл»* медальдарымен марапатталған.

Діни көзқарасы -мұсылман.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Қазақстан
әлемнің дамыған 50 мемлекетінің қатарына қосылады»*.
Хоббиі - спорт, халық музыкасы.
Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет, қазақ әдебиеті.

Үйленген. Жұбайы - Бекболатова Тұрғанкүл Дәпиқызы
(1952 ж. т.), үй шаруасында. Қызы - Бекболатова Нұржамал
(1973 ж. т.); үлдары - Бекболатов Жандос (1975 ж. т.),
Бекболатов Жанболат (1978 ж. т.), Бекболатов Диас
(1994 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сатан Нұрғожаұлы Ысқақов

thumb|right|200px|
**Сатан Нұрғожаұлы Ысқақов** (1928-1999), шопан, Социалистік еңбек ері (1975), ҚазКСР еңбек сіңірген қызметкері (1970). 

Ұлы Отан соғысы жылдарында ФЗО мектебін бітіріп, Жезқазған мен Қарағандының кен шахталарында жүмыс істеді. 1946 жылы туған жері Түгіскенге оралып, Коммунар ұжымшарында әр түрлі жұмыстарда, 1948-1966 жылдары қой фермасында көмекші шопан болып еңбек етеді. Мол тәжірибе жинақтап, мал бағудың үлкен бір мектебінен өтті. 1966 жылы ез апдына дербес отар алып, аға шопан атанады. Бағымындағы қылшық жүнді қазақы қойдың әр жүз саулығынан 1970 жылы 140-тан, ал 1975 жылы 150-ден қозы алды. 

8-сайланған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

2 мәрте Ленин орденімен марапатталған. Сатан Нұрғожаұлы Ысқақовтың есімі ҚазКСР-нін Алтын құрмет кітабына жазылды (1976). 

Ақын Ж. Қашқынов «Биіктік» атты дастан арнаған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысында туғандар
Санат:1999 жылы қайтыс болғандар
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Категория (Көлік)

**Категория** - жалпы касиеттер
мен ерекшеліктерді көрсететін
ұғым.

## Спортттық автомобильдің категориясы
 
**А, Б, В, Г** категориялардың біріне жатқызатын 
спорт автомобильдің классификациясының 
ең жоғары деңгейі (қара, спорт автомобилі).

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Мұрат Батиярұлы Мұхамедов

**Мұрат Батиярұлы Мұхамедов** 1957 жылы 17 маусымда Қызылорда облысы Шиелі ауданының Бәйгеқұм ауылында туған. Қазақ. С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін (1986) тарихшы, тарих және қоғамдық пәндер оқытушысы мамандығы бойынша; Мәскеу бизнес және ақпараттық технологиялар халықаралық университетінің қаржы және несие факультетін (1999) экономист мамандығы бойынша; қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Саяси ғылымдар докторы (1999). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Саяси институттар, этнопологиялық шиеленестер және саяси үдерістер мен технологиялар». Саясаттану профессоры (2006 жылдан). «Қазақстан Республикасы саясатындағы негізгі басымдылықтардың қалыптасуы» (1997), «Қазақстан әлемдік қауымдастықта» (2000), «Саяси-құқықтық ілімдер тарихы» (2002), «Тәуелсіздіктің он сегіз жылдық асуы» (2009) еңбектерінің; 100-ден астам жарияланған ғылыми және әдістемелік еңбектің, оқулықтар мен мақалалардың авторы. 1977 жылдан - Алматы қаласындағы құрылыс-монтаж басқармасының жұмысшысы. 1980 жылдан - С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1986 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтының тарих кафедрасының меңгерушісі. 1988 жылдан - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының аспиранты. 1991 жылдан - Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтының саясаттану, әлеуметтану және Қазақстан тарихы кафедрасының мең- герушісі, тарих және құқық факультетінің деканы. 1998 жылдан - Қызылорда қаласындағы қазақ гуманитарлық заң университеті филиалының директоры. 2000 жылдан - Қызылорда гуманитарлық университетінің ғылыми жетекшісі, 2001 жылдан - директоры. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. Қызылорда облыстық мәслихатының 2-ші шақырылым депутаты (1999-2003). «Туған жер» қоғамдық қозғалысы» қауымдастығының төрағасы (2005-2008). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2006) медальдарымен; Ы. Алтынсарин белгісімен (2006) марапатталған. Қазақстан Республикасы Халыққа білім беру саласының үздігі (1997). Әскери атағы - запастағы капитан. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.К. Ататүрік, Л. Эрхард. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біздің Қазақстан келешекте гүлденген және демократиялық мемлекетке айналатындығына сенемін». Хоббиі - балық аулау, табиғат аясында демалу, кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және саяси тұлғалар туралы әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Алпамысова Зағипа Басықарақызы. қыздары - Мұхамедова Әйгерім Мұратқызы; Мұхамедова Еңлік Мұратқызы; Бахтиярова Ақерке Мұратқызы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бақтыбай Аманжолұлы

**Бақтыбай Аманжолұлы** (1947 жылы т., Жаңаарқа ауданы) - ақын.

## Өмірбаяны
* Қарағанды педагогика институтын бітірген.
* Ауылда клуб директоры болып қызмет атқарды.
* Жанаарқа ауданда Байғұл ауылының орталау мектебінде мұғалім болып қызмет атқарады.

## Шығармалары
Жас кезінен бастап ақындық жолды қуды. 
* «Көлеңкеден күнгейге қонбай көңіл» (1993)
* «Армысың, ақзер дүние» (1997) атты өлең жинақтарының авторы.

## Дереккөздер

Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қарағанды педагогика институты түлектері
Техникалық-экономикалық және әлеуметтік ақпаратты сыныптау, кодтау

**Техникалық-экономикалық және әлеуметтік ақпаратты сыныптау және кодтау** жұмыстары статистика, қаржы, құқық қорғау салаларында, банк жұмыстарында, бухгалтерлік есепте, стандарттауда, өнім шығару мен қызмет көрсетуде, кеден жұмысында, сыртқы экономикалық жұмыстарда қажет. Бұл жұмыстар шаруашылық процестерін ақпараттың қамтамасыз етуді сәйкестендіру және стандарттау үшін жүргізіледі. Мысалы, тауарлардың ішкі және сыртқы саудадағы қозғалысын автоматты түрде есепке алу және сауда мекемелерін ақпаратпен қамтамасыз ету үшін тауарларды штрих кодтау талабы. Халықаралық құжаттар ел ерекшелігін ескеретін талаптар енгізу арқылы өзгертіледі. Бұл әдісте ҚР СТ мазмұны шетелдік аналогтардан өзгеше болады.

Белгілеу мысалы - ҚР СТ 3.8. - 2000 (ИСО 10011-2) Мемлекеттік стандарт мәтінінде халықаралық құжаттарға сілтемелер жасау немесе олардың жекелеген талаптары мен нормаларын енгізу.

Белгілеу мысалы - ҚР СТ 7.2. - 2000 Бұл жағдайда халықаралық, стандарттардың нормаларына сілтемелер стандарттағы «Алғы сөзде» немесе «Кіріспесінде» келтіріледі.

Бұл саладағы жұмыстардың басты нәтижесі - ТЭЭА сыныптауыштарын жасау. Сыныптау объектілері болып табылады: өнімдер, процестер, жұмыс және табиғи ресурстар, халық шаруашылығының құрылымы, экономикалық ақпараттар, т.б.

Өнімдер туралы деректерді автоматтандырылған жүйеде өңдеу үшін мемлекеттік деңгейде ақпараттың негіз болуы керек. Осындай негіз ретінде КСРО кезінде қалыптастырылған өндірістік және ауылшаруашылық өнімдерін сыныптаушысы (КП) қолданылды. Бұл сыныптауыш қазіргі кезде біздің елімізде де қолданылады.

Сыныптауышта өнімдер 100 класқа, әрбір класс - 10 бөлімге, әрбір класс бөлімі - 10 топқа, әрбір топ - 10 бөлімге, әрбір топ бөлімі - 10 түрге бөлінеді. Әрбір өнім түрі 9999 дейін нақтылы өнім атауларын қамтиды.

Қазіргі кезде КП сыныптауышы сыртқы сауда сыныптауышымен қатар қолданылады. Сауда сыныптауышы елімізде кедендік тарифтің негізі ретінде енгізіліп, сыртқы экономикалық жұмыстарда қолданылатын тауар атауларының тізімі (ТНВЭД) түрінде белгіленді.

КП және ТНВЭД топтамаларын байланыстыру мақсатында стандарттарда және басқа да нормативтік құжаттарда әрбір өнім атауымен қатар осы сыныптауыш кодтары келтіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Стандарттау
Санат:Метрология
Тұрлан Бөгенұлы Жақыпов

**Тұрлан Бөгенұлы Жақыпов** - 1970 жылы 1 қарашада Ақтөбе облысы Шалқар ауданының
Берсүгір кентінде туған. Қазақ.
Әкесі - Жақыпов Бөген Жақыпұлы, зейнеткер, «Көктас»
АҚ бас директоры болған. Анасы - Сағымбаева Мәрзия Нағашыбайқызы, зейнеткер, кітапханашы болып жұмыс
істеген.
Томск политехникалық университетінің электр жүйелері факультетін (1992) инженер-электрик мамандығы бойынша; Қ. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің «Пайдалы қазбалар кеніштерін ашық зерттеу» факультетін (2001) тау-кен инженері мамандығы бой-
ынша бітірген.
Техника ғылымдарының докторы (2000). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Тау жыныстары жарылуының
олардың зерттелуіне әсері».
1 жарияланымның авторы.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1992 жылдан - «Көктас» АҚ инженер-энергетигі. 1994
жылдың маусымынан - бас директордың орынбасары, 1994 жылдың тамызынан - «Мұғаджар сауда үйі» ЖШС коммерциялық директоры. 1997 жылдан - «Көктас-Ақтөбе»
ЖШС коммерциялық директоры.
1998 жылдың тамызынан бері - «Көктас-Ақтөбе» АҚ бас
дирөкторы.
Әскери атағы - аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әртүрлі
ұлттар мен конфессиялардың адамдары бейбітшілік пен
келісімде өмір сүретін жоғары дамыған, бәсекеге қабілетті
мемлекет».
Хоббиі - саятшылық, балық аулау.
Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми фантастика.
Үйленген. Жұбайы - Әлішева Ғазиза Қуандыққызы. Қыз-
дары - Жақыпова Ақзия, Жақыпова Фарида, Жақыпова
Лаура, Жақыпова Камелия.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Болат Фазылұлы Үркімбаев

**Болат Фазылұлы Үркімбаев** (24 мамыр, 1952 жыл, Өзбекстан, Самарқан облысы, Катта-Қорған қаласы) - техника ғылымдарының кандидаты, профессор (2006).

## Өмірбаяны
Әкесі - Үркімбаев Фазыл, марқұм, әскери қызметкер болған. Анасы - Үркімбаева Диляфруз, марқұм, үй шаруасымен айналысқан.
* Н.Э. Бауман атындағы Мәскеу жоғары техникалық училищесінің автоматтандыру және механикаландыру факультетін (1976) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген.
* Қазақ Гуманитарлық Заң Университетін (2008) «Заң ғылымы» мамандығы бойынша бітірген.
* 1976 жылдан - Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтының аға дәріскері, доценті. 
* 1984 жылдан – Қазақ химия-технология институтының доценті, кафедра меңгерушісі.
* 1991 жылдан - Қазақ химия-технология институтының докторанты. 
* 1994 жылдан - «Шарт» ЖШС президенті; еуропалық қаржы тобының бизнес-кеңес берушісі (Англия, ОАР, Израиль, Ресей). 
* 1997 жылдан - Шымкент қаласы әкімінің экономика жөніндегі кеңесшісі; «Оңтүстік Қазақстан инвестициялық орталығы» ЖШС президенті.
* 2003 жылдан бері - Түркістан облысы бойынша ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Басқармасының бастығы. ОҚО Тәртіптік кеңесінің төрағасы (2007 жылдан).

## Ғылыми жұмыстары
Техника ғылымдарының кандидаты (1982). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Тісті берілістердің қажалуын зерттеу».
* М. Әуезов атындағы ОҚМУ профессоры (2006 жылдан).
* 2 монографияның және 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы.
* 9 авторлық куәлігі бар (1976-1991).

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2007);
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалі
* «Астананың 10 жылдығы» (2008) медалі

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Үркімбаева Елена Нығметқызы (1951 жылы туған), қорғаушы.
* Қыздары - Виктория (1974 жылы туған), Эльвира (1981 жылы туған).
* Немерелері - Лютфия, Болат, Ләйля.

## Дереккөздер

Санат:24 мамырда туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Катта-Қорғанда туғандар
Санат:Қазақ Гуманитарлық Заң Университеті түлектері
Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары
Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессорлары
Санат:Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институты оқытушылары
Санат:Қазақ химия-технология институты оқытушылары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Әл-Калабади

**Әл-Калабади** (немесе әл-Калабази),* Әбу Бәкір Мұхаммедб. Исхақ әл-Бұхари* (990 немесе 995 жылы өлген ) - ханафиттік
факиһ, араб тіліндегі мистицизм тақырыбына арналған ең алғашқы жүйелі еңбектердің бірінің авторы. Бұхара маңындағы Калабад қ-нда туған. Құқық (право) дәрісін Мұхаммед  Фадлдан алды, сопы шейх Қасым Фаристің шәкірті. Ол жазған 5-8 шығарманың екеуі ғана сақталған.
Олар - Пайғамбардың (с.а.у.) кейбір хадистері - Маани әл-ахбарға этик. тұрғыда
жазылған қысқаша түсініктеме және Исламның алғашқы үш ғасырында мұсылман
мистицизмін зерттеуде негізгі еңбектердің бірі болған шығарма - «ат-Таарруф лимазһаб ахл ат-тасаууф». Бұл бізге жеткен еңбектердің ішіндегі соттардың салт-жоралары мен көзқарастары жүйесін баяндауыш мистицизмнің үйлеспейтін заңдарын Исламның жағдайымен табыстыруға тырысқан, суфизмнің мұсылмандықтан шықпайтынын, оның мұсылмандық ілім екенін анықтаған бірінші еңбек.

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Спан Ысқақов

**Спан Ысқақов** (1896-1981), малшы, Социалистік Еңбек Ері (1949), Ұлы Отан соғысына қатысқан (1941-
44). 1932 жылдан шопан, одан кейін «Совет» кеңшарында (Қарқаралы ауданының Фрунзе атындағы кеңшары) жылқышы. Қоғамдық мал шаруашылығын
дамытып, мал басын арттыруда жоғары өндірістік
көрсеткіштерге қол жеткізді. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Арман Ілиясұлы Бекбосынов

**Арман Ілиясұлы Бекбосынов** 
1973 жылы 10 қаңтарда ШҚО Зайсан ауданының Зайсан
қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Бекбосынов Ілияс Мауытқанұлы (1946 ж. т.), зейнет-
кер. Анасы - Құсанова Зайра Бейсембайқызы (1946 ж. т.),
зейнеткер.

Өскемен жол-қурылыс институтын бітірген (1995), инженер-
автомобиль жолдарын салушы.
Автомобиль жолдарын жөндеу мәселелері бойынша 20-
дан астам мақала мен жарияланымның авторы, оның
ішінде: *«Автомобиль жолдарының жабындысын жөндеу
түрлерін жетілдіру»*, «Салқын ресайклирлеу» және т.б.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
*«[[Нұр Отан]]»* ХДП мүшесі.

1990 жылдан - Өскемен жол-қүрылыс институтының студенті. 1996 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық қазыналық автомобиль жолдары кәсіпорнының пайдалану бө-
лімінде 1-ші дәрежелі инженер, 1997 жылдан - бас маман.
2000 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі
Автомобиль жолдары комитетінің автомобиль жолдарын
дамыту бөлімінде бас маман, 2001 жылдың наурызынан -
бөлім бастығының м.а., 2001 жылдың шілдесінен - пайдалану бөлімінің бастығы, 2002 жылдың қаңтарынан - автомобиль жолдарын пайдалану жәнө дамыту басқармасы
бастығының орынбасары, 2003 жылдан - ғылым және нормативтер басқармасының бастығы (Астана қ.). 2005 жылдан - *«Қазақжолқүрылыс»* ЖШС директорының өндіріс
жөніндегі орынбасары (Астана қ.). 2006 жылдан - Көлік
инфрақұрылымын дамыту комитетінің Атырау облыстық
басқармасы бастығының орынбасары (Атырау қ.). 2008
жылдан - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігі
Көлік-коммуникация кешенін стратегиялық жоспарлау
жәнө дамыту департаментінің автомобиль жолдарын дамыту басқармасының бастығы (Астана қ.). 2009 жылдан - ШҚО Жолаушы көлігі және автомобиль жолдары
басқармасының бастығы.
2010 жылдың шілдесінен бері - Шығыс Қазақстан облысы
Қатонқарағай ауданының әкімі.
*«[[Нұр Отан]]»* ХДП Шығыс Қазақстан облыстық саяси кеңесінің мүшесі.

*«Қазақстан Конституциясына 10 жыл»* медалімен (2005),
*«Құрметті жолшы»*, ҚР ТЖМ *«Құтқару шараларына белсене
қатысқаны үшін»* төс белгілерімен марапатталған.

Діни көзқарасы - ұстамды діндар.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев,
Д.А. Қонаев, Ш. де Голль.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Жаһандық
ауқымда көшбасшылыққа иө ел»*.
Хоббиі - спорт, балық аулау, психология.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет, саяси қайраткерлердің естеліктері, детективтер.

Үйленген. Жұбайы - Бекбосынова Қарлығаш Оразқызы
(1973 ж. т.). Қыздары - Ілиясова Айнұр Арманқызы
(1994 ж. т.), Ілияс Айзере Арманқызы (2007 ж. т.); ұлы -
Ілиясов Асылхан Арманұлы (1999 ж. т.).

## Дереккөздер
Сарықұлболды хризопраз кен орны

**Сарықұлболды хризопраз кен орны** - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. 1954 жылы ашылған. «Қазкварцасылтас» өндірістік бірлестігі барлап (1968 жылдан)  өндіруде (1971 жылдан).  

## Геологиялық құрылымы
Жарылыс жіктері белдеулеп жатқан кен орны серпентиниттерден түзілген тектоникалық блок  болып табылады. Серпентиниттерді бирбириттерден, магнезиттік және дезинтегрирлік серпентиниттерден тұратын қалындығы  40-60 м мүжілген көне түп жыныстар жапқан. 

## Жатыс сипаты
Ашық жасыл хризопраз (халцедонның жасыл сары түрі ) желілері бирбириттермен бірге кездеседі. Хризопраз сапасы бойынша зергерлік бұйымдар ( кабошон, алқа, сырға, жүзік т. б. ) жасауға жарамды. Өнімді кен массасы құрамында сортты хризопраз аз ұшырасады. Хризопразбен бірге сұр және  жасыл сұр халцедон өндіріледі.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Ғайша Қуандыкқызы Жұмашева

**Ғайша Қуандыкқызы Жұмашева** - 1961 жылы 7 ақпанда Целиноград облысы Соргүл ауылында туған. Қазақ.

## Өмірбаяны
Алматы халық шаруашылық институтының жоспарлау және жабдықтау факультетін бітірген (1984), экономист.
1984 жылдан - ҚазССР Сауда министрлігінің республикалық жекелеп сату кәсіпорны қоймасының тауартанушысы,
1987 жылдан - кеңсесінің тауартанушысы. 1994 жылдан -
1-ші дәрежелі тауартанушы, 1996 жылдан - «Қазақювелир»
АҚ «Алмаз» зергерлік салонының тауартанушысы. 1999
жылдан - «Қазақювелир» ЖАҚ вице-президенті. 2003 жылдан - «Қазақювелир» АҚ басқарма төрағасы, Директорлар
кеңесінің төрағасы.
2007 жылдан бері - «Қазақювелир» АҚ президенті.

## Отбасы
Әкесі - Базылбеков Қуандық, зейнeткер. Анасы - Мәжікенова Мархаба, зейнеткер.
Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жұмашев Бейбіт Әбдіғалиұлы
(1958ж. т.), «БТА Банк» АҚ қызметкері. Ұлы -Жұмашев А.Б.
(1983 ж. т.); қызы - Жұмашева И.Б. (1989 ж. т.).

## Дереккөздер
Андрей Михайлович Захаров

**Андрей Михайлович Захаров** - 1966 жылы 1 қаңтарда Алматы қаласында туған. Орыс.
Анасы - Захарова Лариса Михайловна.
Өскемен жол-құрылыс институты Алматы жалпытехникалық бөлімшесінің «Жол-құрылыс техникасы» факультетін
бітірген (1988), инженер-механик.
Орысжәне ағылшын тілдерін біледі.
1983 жылдан - «Өнеркәсіпжолқұрылыс» тресі жол-құрылыс басқармасының асфальт бетоншысы. 1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1986 жылдан - Республикалық «Қазавтожөндеуөнеркәсіп» өндірістік
бірлестігінің тегістеушісі, 1988 жылдан - жастар ісі жөніндегі директорының орынбасары, 1989 жылдан - комсо-
мол комитетініңхатшысы (Алматы қ.). 1991 жылдан - «Коммерсант» ЖШС директоры.
1992 жылдан бері - «Еуразия» ЖШС бас директоры (Алматы қ.).
Алматы кәсіпкерлер қауымдастығының; Қазақстан кәсіпкерлері форумының; Халықаралық франчайзинг кеңесінің
мүшесі.
Қазақстан франчайзинг қауымдастығының президенті.
Діни көзқарасы - христианин.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бұл адамдары өзара келісімде өмір сүретін, өзінің дамуына қажетті
барлық мүмкіндіктерді иеленетін, сыбайлас жемқорлықты
түбірімен жоятын, ал халқы отаншылдық және өз елі үшін
мақтаныш рухында тәрбиеленетін елдің нағыз өзі болады».
Хоббиі - суреттер, тарих.
Сүйіп оқитін әдебиеті - өмірбаяндық хикаяттар, тарихи
романдар.
Үйленген. Жұбайы - Дзеранова Марина Левановна, «Еуразия СТ» ЖШС директорының әкімшілік мәселелер жөнін-
дегі орынбасары (Алматы қ.). ¥лдары - Захаров Евгений
Андреевич, Захаров Андрей Андреевич; қыздары - Захарова Елена Андреевна, Захарова София Андреевна 

## Дереккөздер
Оталдыру катушкасы

thumb|right|220px|Оталдыру катушкасы

**Оталдыру катушкасы** -
оталдыру үзгішінің контактылары 
ажыраған мезетте 
тұрақты төменгі 
кернеу тоғын жоғарғы кернеу 
тогына өзгертетін оталдыру
жүйесінің құрылымы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Александр Николаевич Бондаренко

**Александр Николаевич Бондаренко** 
1958 жылы 31 мамырда Қостанай облысы Федоров ауданының Придорожное ауылында туған. Украин.

Әкесі - Бондаренко Николай Алексеевич, марқұм. Анасы -
Бондаренко Евгения Евтуховна, марқұм.
Қостанай ауылшаруашылық институтының агрономия
факультетін бітірген (1984), ғалым-агроном.
Ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты (1996).
Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: *«[[Солтүстік
Қазақстан]] жағдайларында жем дақылдарын суармалы жолмен өсіру»*.

Ауыл шаруашылық мәселелеріне қатысты 25 мақала мен
жарияланымның авторы. Орысжәне украин тілдерін біледі.
*«[[Нұр Отан]]»* ХДП мүшесі (2004 жылдан).
1975 жылдан - Қостанай облысы Федоров ауданының
Воронеж ОМ мұғалімі. 1976 жылдан - Кеңес Әскерінің
қатарында қызметте. 1978 жылдан - Қостанай ауылшаруашылық институты дайындық бөлімінің тыңдаушысы,
институт студенті. 1984 жылдан - Қостанай ауылшаруашылық институты Ю. Гагарин атындағы оқу шаруашылығының бригада агрономы, тұқым өсіруші агрономы, бас
агрономы, өсімдік шаруашылығы цехының бастығы. 1991
жылдан - Қостанай облысы Қостанай ауданының *«Өсімдік
шаруашылығы*» ШК директоры. 1996 жылдан -Қостанай
облысы Қостанай ауданының Ю. Гагарин атындағы ӨК
өсімдік шаруашылығы цехының бастығы. 1997 жылдан -
Қостанай облысы Қостанай ауданының АҚП *«Интеграция-целина»* ЖШС директоры, «Озерное» ЖШС директоры.
1999 жылдан - Қостанай облысы Қостанай ауданының
«Аққұдық» ЖШС директоры. 2000 жылдан - «Иволга-
Холдинг» ЖШС бас директорының ауыл шаруашылығы
жөніндегі орынбасары.
2008 жылдан бері - Қостанай облысы Алтынсарин ауданының әкімі.

Әскери атағы - танк әскерінің старшинасы.
Діни көзқарасы - православиелік христиан.
Саяси қайраткөр ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Бәсекеге
қабілетті, жоғары дамыған мемлекет»*.
Хоббиі - аңшылық, балық аулау, хоккей және спорттың
ойындық түрлері.

Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми және көркем әдебиет.
Үйленген. Жұбайы - Бондаренко Валентина Александровна (1960 ж. т.), шаруа қожалығының басшысы. Ұлдары -
Алексей (1983 ж. т.); Евгений (1985 ж. т.).

## Дереккөздер
Хажеден Мжаверұлы Измаилов

**Хажеден Мжаверұлы Измаилов** - 1957 жылы 25 сәуірде РCФСР Астрахан облысы Икрянин
ауданының Мумра көнтінде туған. Қазақ.
Әкесі - Измаилов Мжавер Нығметұлы (1925-1977), «Маңғышлақауылқұрылыс-12» тресі басшысының орынбасары
болып жұмыс істеген. Анасы - Измаилова Нағима Аюпқызы
(1928 ж. т.), зейнеткер, Шевченко жеке киім тігу фабрикасының шебері болып жұмыс істеген.
В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының
«Автоматика және есептегіш техника» факультетін бітірген
(1979), инженер-жүйе технигі.
Экономика ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Табиғи монополиялар
жағдайындағы Қазақстан Республикасының газкөлік жүйесіндегі тарифтік реттеуді жетілдіру».
«Газкөлік жүйесін тарифтік реттеу» монографиясының
(2003); газкөлік саласы және табиғи монополия субъектілері тақырыбындағы 8 мақала мен жарияланымның авторы.
Қазақ, орысжәне ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2008 жылдан).
1979 жылдан - «Ембімұнайгеофизика» тресінің инженері.
1980 жылдан - Оңтүстік магистралдық мұнай өнімдері
құбырлары басқармасының инженері. 1981 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Маңғышлақ облыстық комитетінің нұсқаушысы, жұмысшы және ауыл жастары бөлімінің меңгерушісі,
комсомол ұйымдары бөлімінің меңгерушісі. 1985-1986
жылдары - «Оңтүстікмұнайавтоматика» тресінің инженері.
1990 жылдан - «Салауат» қоғамдық жастар үйымының жауапты хатшысы. 1991 жылдан - «Маңғыстауинтерсервис»
ШК менеджері. 1992 жылдан - Маңғыстау облыстық спорт
және туризм басқармасы бастығының орынбасары. 1993
жылдан - «Салют и К» ЖШС коммерциялық директоры.
1997 жылдан - «Ақтаутрансгаз» ЖАҚ бас директорының
орынбасары; «Ақтаугаз» ЖАҚ қаржы директоры, басқарма
төрағасы, қаржы директоры - оңалтушы басқарушының
орынбасары. 2002 жылдан - «Маңғыстау газкөлік жүйесі»
ЖШС қаржы директоры. 2003-2004 жылдары - «Ақтаугаз»
ЖАҚ сайыстық басқарушысы. 2005 жылдың қаңтарынан -
«Ақтаугазсервис» АҚ атқарушы директоры.
2005 жылдың қыркүйегінен бері - «Заман и К» ЖШС директоры; «Салют и К» ЖШС директорының орынбасары.
«Нұр Отан» ХДП Ақтау қалалық филиалының кеңес мүшесі.
ҚР Президентінің Алғыс хатымен (2005), Маңғыстау облысы әкімінің құрмет грамотасымен (2007), «Маңғыстау облысына 35 жыл» Құрмет белгісімен (2009) марапатталған.
Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Діни көзқарасы - «Зайырлы өмір салты».
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты,
демократиялық, экономикалық дамыған, еркін азаматтық
қоғам».
Хоббиі - теннис, автомобильдер.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, философия.
Үйленген. Жұбайы - Дәуленова Нұржамал Қуанғалиқызы
(1964 ж. т.), «ТасболатОйлКорпорейшн» ЖШС әлеуметтік
бағдарламалар үйлестірушісі. Үлы - Измаилов Жан
(1992 ж. т.), студент.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ғабдұлла Әбдіқожаұлы Құлқыбаев

**Ғабдұлла Әбдіқожаұлы Құлқыбаев** (19412006), ғалым, дәрігер. Медицина ғылымдарының докторы (1990), профессор (1992). ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003), ҚР Профилақтикалық медицина академиясының академигі (1996). Жаңаарқаның түлегі. Қарағанды Мемлекеттік медициналық институтының емдеу ісі факультетін бітірген (1963). 1963-1990 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институты госпитальдік терапия кафедрасының аспиранты, ассистенті, доценті болды, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Кардиология институтының тұңғыш директоры және ұйымдастырушысы, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Өлкелік патология институты мен КСРО МҒА Аймақтықтамақтандыру мәселелері институты бөлімшелерінің лабораторияларының жетекшісі қызметін атқарды. 1990 жылдан Қарағандыңағы ҚР ҮҒА Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар Ұлттық орталығының директоры. Құлқыбаев 280-ге тарта ғылыми еңбектің (оның 20-дан астамы алыс шетелдерде жарияланған), сонымен қатар 9 монографияның авторы. Қонгрестер мен съездерде, қонференциялар мен симпозиумдарда, сонымен катар 16-Дүниежүзілік, Халықаралық қонгрестер мен симпозиумдарда ғыными баяндамалар жасады. Белыия, Франция, Ресей т. б. елдер ғалымдарымен бірлескен зерттеулермен айналысты. Құлқыбаевтың жетекшілігімен 12 ғылымдокторы, 20-дан астам ғылымдарының кандндаттары диссертация қорғады. Қазақстанның аса көрнекті ғалымдарына арналған Мемлекеттік стипендияның иегері (1997). Ғылыми жетістіктер енгізгені үшін «Әл-Фараби» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Құмадыр

**Құмадыр** – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Абай ауданында, Шерубайнұра бөгенінен 10 км жерде орналасқан. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 8-10 км-ге созылып жатыр, ені 1-2 км, абсолюттік биіктігі 612 м. 

## Геологиялық құрылымы
Ордовик жыныстарынан түзілген. Беткейлері жайдақ, аз тілімделген, оңтүстік-батыс бөлігінде Қосадыр шоқысына қосылады. 

## Өсімдігі
Қызыл қоңыр топырағында жусан, көде, бетеге өседі. Таудың бөктерінен көптеген бұлақтар басталады.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Базарбай Сырлыбайұлы Мұстафин

**Базарбай Сырлыбайұлы Мұстафин** (1931, Қарқаралы - 2002) - журналист, Қазақстан журналистер одағының мүшесі.

* ҚазМУ-ді бітірген (1955).
* «Советтік Қарағаңды» (қазір «Орталық Қазақстан») газетінде, Қарағанды телестудиясында қызмет атқарды.
* 1973 жылы «Орталық Қазақстан» газетінің редакциясына қайта оралып, зейнеткерлікке шыққанша қызмет атқарады. 
* Белгілі қаламгер, ғалым Р. Сағымбековпен бірге «Қарқаралы» журналын шығаруға қатысты. Ғұмырының соңғы жылдары журналдың жауапты хатшысы, редакторы, құрылтайшысы болды.
Көптеген көркем очерктердің мақалалардың авторы.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1981).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан журналистер одағы мүшелері
Санат:Орталық Қазақстан газетінің қызметкерлері
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қарқаралы журналы тұлғалары
Сарықұлжа (тау, Қарқаралы)

**Сарықұлжа** – Тайшек және Талды өзендерінің аралығындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы қаласынан оңтүстік батысқа қарай 30 км жерде. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-ге, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері 1246 м. Солтүстік батыс беткейінде бұлақ көздері бар.

## Географиялық құрылымы
Жоғары карбон жасындағы жыныстардан түзілген.

## Өсімдігі
Қызыл коңыр топырағында өлең, сұлыбас , селеу, бетеге өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Өтеміс Уәлиұлы Мырзағалиев

**Өтеміс Уәлиұлы Мырзағалиев** 1956 жылы 12 қазанда Гурьев облысы Теңіз ауданының Лобай ауылында туған. Қазақ. Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтын (1979) зооинженер мамандығы бойынша; Ресей әлеуметтік-саяси институтын (Мәскеу қаласы, 1991) әлеуметтанушы-саясаттанушы мамандығы бойынша; Менеджмент және маркетинг институтын (Атырау қаласы, 2002) менеджер-экономист мамандығы бойынша бітірген. қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1979 жылдың қазанынан - Орал облысы Орда ауданының «Орда» кеңшарында №4 бөлімше зоотехнигі, 1981 жылдың қазанынан - аға зоотехнигі, 1982 жылдың шілдесінен - №4 бөлімше басқарушысы, 1983 жылдың шілдесінен - №1 бөлімшенің аға зоотехнигі. 1985 жылдың маусымынан - Орал облысы Орда ауданының Т. Масин атындағы кеңшарында аға зоотехник, 1986 жылдың сәуірінен - бас зоотехник, 1987 жылдың қаңтарынан - партия комитетінің хатшысы. 1989 жылдың қыркүйегінен - жоғары партия мектебінің тыңдаушысы (Вильнюс қаласы, Литва КСР-і). 1990 жылдың қыркүйегінен - Ресей әлеуметтік-саяси институтының студенті. 1991 жылдың тамызынан - Орал облысы Орда аудандық Халық дөпутаттары кеңесінің істер басқарушысы. 1992 жылдың наурызынан -Орал облысы Орда ауданының әкімшілігінде істер басқарушысы, әкімшілік аппаратының жетекшісі. 1996 жылдың наурызынан - БҚО Орда ауданы әкімдігінің ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдың маусымынан - БҚО Орда аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің бастығы. 1999 жылдың ақпанынан - БҚО Орда ауданы әкімінің орынбасары. 2000 жылдың тамызынан - Атырау қаласының Мемлекеттік аумақтық жылжымайтын мүлік жөніндегі комитетінің бөлім меңгерушісі. 2002 жылдың ақпанынан - БҚО әкімінің аппаратында ұйымдастыру- бақылау жүмысы бөлімінің бас инспекторы. 2003 жылдың наурызынан - БҚО Бөкейорда ауданының әкімі. 2008 жылдың мамырынан бері - Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданының әкімі. «Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған (2008). Мәдениет қайраткері (2005). Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - «Оң көзқараста, кез келген конфессияның сенушілерін құрметтеймін». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті, экономикалық дамыған, тұрақты саяси жағдайға ие мемлекет». Хоббиі - көркем тарихи әдебиет оқу; қазақ композиторлары Құрманғазы, Дәулеткерей, Сейтектің күйлері. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи шығармалар. Үйленген. Жұбайы - Мырзағалиева Әсем Қанатбайқызы, Қ. Сәтбаев атындағы ОМ мұғалімі. Ұлдары - Мырзағалиев Азат, Уәли Мейрамбек.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Әлия Оспанбекқызы Боранбаева

**Әлия Оспанбекқызы Боранбаева** 
1954 жылы 16 тамызда Алматы облысының Сарқан қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Боранбаев Оспанбек (1923-2001), республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер, ҰОС ардагөрі, Талдықорған облысында бірқатар басшы лауазымдарды атқарған,
облыстық ҰОС Ардагерлері кеңесіне басшылық еткен.
Анасы - Боранбаева Бәрәш (1927-2001).
Алматы халық шаруашылық институтының жоспарлы-
экономика факультетін бітірген (1975), экономист.
Қазақ және орыс тілдерін біледі.

*«[[Нұр Отан]]»* ХДП мүшесі (2007 жылдан).
1975 жылдан - Ақтөбе облыстық Статистика басқармасының экономисі, 1977 жылдан - Есептеу орталығының бөлім
бастығы. 1987 жылдың наурызынан - Ақтөбе облыстық
Статистика басқармасы Есептөу орталығы директорының
орынбасары. 1987 жылдың қыркүйегінен - Облыстық статистика басқармасы бастығының орынбасары.
2008 жылдың шілдесінен бері - Ақтөбе облыстық Статистика департаментінің бастығы.

Әйелдер құқықтарын қорғау жөніндегі облыстық комиссияның мүшесі; әлеуметтік және экономикалық әріптестік
және әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі
облыстық үш тараптық комиссияның мүшесі; облыс
әкімдігінің тұтыну нарығындағы бағаларды тұрақтандыру
жөніндегі облыстық штабының мүшесі.*«Бірінші ұлттық
ауыл шаруашылығы санағы»* төс белгісімен (2007),
үш халық санағын, оның ішінде 1999 жылғы тәуелсіз
Қазақстанның алғашқы ұлттық халық санағын өткізгені
үшін КСРО және Қазақстан Республикасы Мемлекеттік статистика комитеттерінің құрмет грамоталарымен марапатталған; ҚР Тәуелсіздігінің 10-жылдығына орай ҚР Президентінің, Ақтөбе облысы әкімінің Апғыс хаттарымен (2005)
аталған. *«Қазақстанның статистика үздігі»* атағына ие
(2005).

Діни көзқарасы - атеист.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Қазақстанның
даму қарқындары, жан басына шаққандағы ІЖӨ артуы республикамыз әлемдік экономика көшбасшыларының біріне
айналады деп үміттену мүмкіндігін береді»*.
Хоббиі - үй өсімдіктерін өсіру, аспазшылық.
Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер, романдар.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Әсірепов Нүрлыбек Ғұмарұлы
(1952 ж. т.), *«СНПС-Ақтөбемүнайгаз»* АҚ Күрделі құрылыс
департаменті директорының орынбасары. Қызы - Әсірепова Қарлығаш (1976 ж. т.), гуманитарлық ғылымдар магистрі; ұлы - Әсірепов Ғабит (1983 ж. т.), *«СНПС-Ақтөбемұнайгаз»* АҚ қызметкері.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар