Араб-қазақ транскрипциясы

Араб тіліндегі есімдер мен атауларды кирилл әріптерімен немесе латын әріптерімен транскрипциялау қиындықтар тудыруы мүмкін, себебі араб тілінің көптеген дыбыстары қазақ немесе ағылшын тілінде аналогтары жоқ, сондықтан олардың дәлме-дәл айтылуын арнайы белгілерсіз беру қиын. 

Келтірілген кестеде Қыдырбаев Қалдыбай Арыстанбекұлының философия докторы (PhD) атағын алу үшін жазылған «Қазақ онимдерін араб  тіліне транслитерациялаудың ғылыми-теориялық негіздері» диссертациясына негізделген. Бұл еңбекке ғылыми кеңесші ретінде профессор, филология ғылымдарының докторы Жұбатова Б.Н. және әл-Азһар университетінің профессоры Әли Әли Шағбан ат салысқан.

## Араб әріптерін латиница мен кириллицаға берудің негізгі ережелері

### Ерекше тіркестер

### Дауысты дыбыстар

### Тәнуин

### Басқа белгілер

## Мысалдар
* مُحَمَّدٌ [**muḥammad**un] — Мухаммадун. Қазақ арасында *Мұхаммед, Махамбет, Мұқамбет, Мұхамед, Мәмбет, Мәмет* және т.б. қолданылады (Қазақша Уикипедияда көбінесе *Мұхаммед* деп қолданылады, мысалға: Мұхаммед пайғамбар, Мұхаммед әш-Шайбани).
Транслитерация кезінде араб сөзінің қай септікте екені есепке алыбайды. Мысал:
* أبو عبد الله [**Abu ′Abdillah**i] — Әбу ′Абдиллə̃һи. Бірақ жазылғанда: Әбу Абдуллаһ деп беріледі.
Сонымен қоса соңғы харакаттар түсіп қалады:
* زيدٌ [**zaịd**un] — Зәйдун, «Зәйд» деп жазылады.
Қамария әріптерімен басталатын сөздердің алдына «әл-» артиклі қойылады. Егер сөйлем басында болса — бас әріппен, ортасында — кіші әріппен. Мысалға:
* الحاكم [al-Hakim] — «Әл-Хаким» болады, ал مستدرك الحاكم [jalasa al-Hakim] болса, «Мустадрак әл-Хаким» деп жазылады.
Егер «әл-» артиклі Шәмсия әріптеріне келсе, «әл» деп жазылмай, оның орнына қосарланып оқылатын шәмсия әрпі жазылады. Мысалға:
*الشيباني [**aš-Šaibaniịị**u] — «Әш-Шайбани» деп жазылады, «әл-Шайбани» емес.
Бір буыннан тұратын араб сөздері қазақшаға жіңішке әріптермен беріледі (ح, ع, ر әріптерінен басқа). Мысал:
*زيدٌ [**zaịd**un] — Зәйд; Зайд немес Зейд емес.
*لَيْثٌ [**laiṯ**un] — Ләйс; Лайс немесе Лейс емес.
*فَهْد [**fahd**un] — Фәһд
Ал сөз екі буынды болса қазақшаға жуан әріптермен беріледі. Мысал:
*منصور [**manṣūr**un] — Мансур, Мәнсур емес.
*مروان [**marụān**u] — Маруан, Мәруан емес.
*مرْيَم [**marịam**u] — Марйам (Марям), Мәрям емес.
Сөз екі буыннан тұрып, екінші буындағы дауыты дыбыс фатха немесе әлиф болса, бірінші буыны жіңішке, екіншісі жуан беріледі. Мысалға:
*زيْنَب [**zaịnab**u] — Зәйнаб, Зайнаб емес
*سلمان [**salmān**u] — Сәлман, Салман емес
*ليلى [**laịlā**] — Ләйла
Ал екінші буындағы дауысты дыбыс кәсра немесе дамма болса, екі буын да жіңішке әріппен беріледі:
*جابر [**dʒābir**un] — Жәбир, Жабир емес.
*يزيد [**ịazīd**u] — Язид (Йәзид), Йазид емес.
«Ибн» (ұлы, баласы) сөзі арабтар بْنُ [bnu] деп қысқартқанымен, «ибн» деп толығымен жазылуы керек:
*أحمد بن حنبل [**Ahmad**u bnu **Ḥanbal**a] — Ахмаду′бну Ханбала болғанымен, Ахмад ибн Ханбал деп жазылады. «Ибн» сөзінің орнына «бен» деп қолдану — қате (мыс.: Салих бен Ғаним), себебі «бә′» әрпінің кәсрасы жоқ, сукунды.
«Әбу» сөзі қазақ тіліне септігіне қарамастан бірқалыпты беріледі. Мысалға:
*ابن أبي شيبة [**ibnu abī Šaịba**ta] — Ибну Әби Шәйба болғанымен, Ибн Әбу Шәйба деп жазылады.
Сөздің соңында қосарланған дыбыстар соңғы харакат сияқты түсіп қалады. Мысалға:
*أبو ذرّ [**abu Ḏarr**i] — Әбу Зар деп жазылады, Әбу Зәрр емес.
*أبيّ [**ubaịị**un] — Убай, Убайй емес.
Қатыстықты білдіретін «-ий» жұрнағы сөздің соңында түсіріліп, тек кәсра ғана дыбысталады. Мысалға:
*عليّ [**Aliịị**un] — Әли, Әлий емес.
*الفرابي [**al-Fārābiịị**u] — Әл-Фараби, әл-Фарабий емес.

## Дереккөздер


Санат:Араб тілі
Санат:Араб әліппесі