open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Статикалық периметрия

**Статикалық периметрия** - қозғалмайтын, тұрақты қалыптағы жарықтық сынау нысандарың пайдалану арқылы жүргізілетін периметрия.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Шырық бұзу

**Шырық бұзу** () — қарсыластың бөлімдері мен бөлімшелерінін ұрысқа әзірлігі мен қабілеттілігін төмендетуге, жауынгерлік тапсырманың орындалуын қиындатып, тоқтатылуына әкеліп соқтыратын қарсылас тылының калыпты жұмысы мен әскерінің ұйымдасқан іс-әрекетінің бұзылуы. Шетел мамандарының кезқарасы бойынша, әскери (ұрыс) іс-әрекеттің дайындығын бұзу үшін мынадай шаралар жүргізіледі: дұшпандык насихат, жалған хабарлар тарату, диверсия дайындау және жүргізу т.б. Соғыс барысында диверсия мақсатымен тыл объектілеріне, байланыс тораптарына, басқару пункттеріне авиациялық және ракеталық әскермен соққы беріледі, әye және теңіз десанттары түсіріледі; қарсыластың тылына арнаулы топтар мен жасақтар жіберіледі; радиоэлектрондық күрес құралдары кеңінен колданылады. Ұрыс қимылдарын дайындауда, әдетте, қарсылас әскерінің басқарылуын берекесіздендіру, бөлім мен бөлімшелердің ұрыс қабілетін төмендету және тыл қамтамасыздығын қиындату шаралары ұйғарылады. Қарсыластың әскер басқармасы мен тылында іскерлікпен өткізілген берекесіздендіру табысқа жетуге жағдай жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тарифтік жүйе

**Тарифтік жүйе** - нормативтер жиынтығы, олардың көмегімен қызметкерлердің жалақысы олардың біліктілігіне, еңбек жағдайы мен қарқындылығына, еңбекке ақы төлеу нысанына қарай сараланады. Тарифтік жүйе — еңбекке ақы төлеудегі орталық буын. Онда бірінші разрядты тарифтік мөлшерлеме, біріңғай тарифтік тор, бірыңғай тарифтік біліктілік анықтамалығы қамтылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Жүріс айырымы

**Жүріс айырымы** - ортақ бастапқы және соңғы нүктелері бар екі жарық сәулелері жолының оптикалық ұзындықтарының айырымы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Солшыл саясат

[нобай|384x384 нүкте|5 мамыр 1789, [Версаль|Версальдегі 1789 жылғы Бас Штатының ашылуы]]
**Солшыл саясат** - әлеуметтік теңдік қолдайтын саясаттық идеологияларды біріктейтін термин. Солшылдар әлеуметтік иерархияға қарсы шығады және әлеуметтік теңсіздіктердің пайда болуының ақталмағандығы жайлы сенімді енгізеді. Үкімет жағынан солшыл саясат көбінесе елдің экономикасы мен халықтың материалды жағдайға араласады. 

**"Солшыл саясат"** термині Францияда, революция уақытында пайда болған. Солшыл саясатты қолдайтын адамдар Бас Штатының сол жағында отырған. Олар Көне режим мен Бурбондық монархияға қарсы шығып, демократиялық республика құру мен халықтың секуляризациясын қолдаған.

Солшыл идеологиялардың көптеген түрлері бар. XVIII ғасырда термин көбінесе либералды демократияны белгілеу үшін қолданған. Қазіргі уақытта социал-либерализмге ұқсас идеологияларды орта-солшыл деп санап, Солшыл идеологиялар деп, анти-капиталистік саяси бағыттарды, көбінесе социализм, коммунизм, Марксизм, Социал-демократия және тағы басқа идеологияны белгілейді.

Сондаяқ, мәдениет жағынан либералды қозғалыстарды да солшыл деп атайды. Оларға азаматтық құқықтар қозғалысы, пирсинг қолдану, шашты бояу мен татуировка салу құқығы қозғалысы, ерікті баласыздық, индивидуализм, феминистік және ерлердің құқықтар қозғалысы, ЛГБТ құқықтары қозғалысы, нәсіларалық неке, аборт құқығы қозғалысы, иммиграция, анти-соғыстық қозғалыс пен эко-қозғалысы жатады.

Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Социализм
Санат:Коммунизм
Ықтимал радиустық ауытқу

**Ықтимал радиустық ауытқу** () — ракетаның ұшырылу дәлдігінің мөлшері. Ракетаның қате ұшырылу мөлшері — нысанаға бағытталған әқтұмсықтын 50 пайызы түйісетін нысана айналасындағы радиус болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тарифтік мөлшерлеме

**Тарифтік мөлшерлеме** - жұмыс уақытының бір өлшемі (сағат, күн, ай) үшін есептелетін еңбекақы мөлшері. Тарифтік мөлшерлеменің ең аз мөлшері заңмен айқындалады және міндетті болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бухгалтерлік теңгерім

**Бухгалтерлік теңгерім** - кәсіпорынның (фирманың, ұйымның, мекеменің) белгілі бір күнгі қолда бар шаруашылық құрал-жабдығын, олардың орналасуын және оларды қаржыландыру көздерін ақшалай тұлғада көрсететін бухгалтерлік есеп-қисаптың негізгі нысаны. Екі жақты кесте түрінде түзіледі, оның сол жағы — актив — құрал-жабдықтың құрамы мен орналасуын, оң жағы — пассив — олардың құралу көздері мен арналған мақсатын көрсетеді. Актив пен пассивтің жиыны бір-бірімен әрқашан да тең. Бұл теңдік оларда құрал-жабдықтың белгілі бір мөлшері көрсетілетініне, бірақ түрлі топтауларда көрсетілетініне, атап айтқанда, активте құрал-жабдықтың түрлері бойынша, пассивте олардың құралу көздері бойынша көрсетілетініне байланысты. Теңгерімнің активі мен пассиві үш бөлімге, ал олардың әрқайсысы екі жақтың тиісті баптарына (шоттарға, көрсеткіштерге) бөлінеді. Актив бөлімдері: негізгі құрал-жабдық пен жұмсалым, босалқы қорлар мен шығын; ақшалай қаражат, есеп айырысулар мен өзгедей активтер. Пассив бөлімдері: меншікті құрал-жабдықтың құралу көздері, несие мен басқа да қарызға алынған қаражат; есеп айырысулармен өзгедей пассивтер. Бухгалтерлік теңгерім кәсіпорынға немесе заңи тұлға құқығы бар және құқық субъектісі болып табылатын басқа бір шаруашылық органға тән дербес (аяқталған) Бухгалтерлік теңгерім болуы мүмкін. Кәсіпорын бөлімшелерінің (шаруашылық органның) өз теңгерімдері — бөлек (аяқталмаған) теңгерімдері болады, олар дербес теңгерімге құрамдас бөлік ретінде кіреді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Реверсия

**Реверсия** (латын. *reversio* - қайтару):
* 1) мұлікті бастапқы иесіне қайтару; 
* 2) қайсыбір құндылықтардың туындаған міндеттемесін қамтамасыз ету үшін несиегерге уақытша табыстау, ал құндылықтар осы міндеттеме өтелгеннен кейін қайтарылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Әбзейіт Мәлікұлы

**Әбзейіт Мәлікұлы** (1898, Іле ауданы, Жетіген ауылы — 1971, сонда) — ақын, жыршы, діндар. 

Жасынан әкесі Мәлік қажының қолынан дәріс алып, кейін Бұхара, Уфа қаласында білім толықтырған. 1930-жылдарға дейін ауылда мешіт ұстап, бала оқытқан. Шығыс тілдерімен бірге орыс тілін де жетік меңгеріп, сол елдердің әдебиетін көп оқыған.

Ұлы Отан соғысына қатысып, кейін ауылда түрлі шаруашылық қызметгер атқарған. Кезінде Ертай, Саяділ, Әбдіғали сияқты ақындармен айтысқа түсіп, өлең толғаулар жазған. "Ер Әжібай" атты жинағы (1997) жарық көрген. "Рысқұл", "Тұрар", "Масанчи" сияқты көлемді дастандары ҚР Ұлттық ғылым академиясының сирек қолжазбалар қорларында сақталған.

## Дереккөздер


Санат:1898 жылы туғандар
Санат:Іле ауданында туғандар
Санат:1971 жылы қайтыс болғандар
Санат:Іле ауданында қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жыршылары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Эдуард Жылқыбаев

**Эдуард Джилкибаев** - 1938 жылы 11 маусымда Мәскеу қаласында туған.

1961 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін бітірген. Мектепте, көркемсурет училищесінде ұстаздық еткен. Халық театрында режиссер, Суретшілер одағында аға референт, Қазақ теледидарында Бас редактордың орынбасары, «Нива» журналында редактор болған. Қазір «Казахстанская правда» газетінде бөлім меңгерушісі. Алғашқы мақалалары 1956 жылы жарық көрген.

## Шығармашылығы
* «Мартовский снег» («Жалын», 1980), 
* «Долгая работа» («Жазушы», 1990),
* «Любовь хулигана. Сергей Есенин и Августа Миклашевская» («Московский издательский дом», 2000),
* «Собственность автора» («Жібек жолы», 2000) атты кітаптары жарық көрген.
* Жазушы Ж.Тілековтің «Сквозь огонь войны»,
* Н.Ақышевтің «Необыкновенное лето» кітаптарын, Т.Мамасейітовтің әңгіме, повестерін аударған.

## Дереккөздер


Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Ылдидың тіктігі

**Ылдидың тіктігі** () — ылди бағыты мен көкжиек жазықтығы арасында пайда болатын бұрыш. Ол градуспен өлшенеді және ұрыс техникасы мен көлігі үшін жергілікті жердің өтпелілігіне қатысты жер бедерінін сипаттамасының бірі болып табылады. Ылдидың тіктігін карта бойынша немесе арнайы график бойынша анықтауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Перинатальдық кезең

**Перинатальдық кезең** - ұрықтың, ана құрсағындағы 28 аптасынан басталатын және туылғаннан кейінгі 7 тәулік аралығындагы өмір кезеңі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тарифтік коэффициент

**Тарифтік коэффициент** — бірінші разрядтық тарифтік мөлшерлеме мен одан кейінгі разрядтық тарифтік мөлшерлеме арасындағы ара салмақты сипаттайтын бірыңғай тарифтік тор элементі. Ол осы разрядтын тарифтік мөлшерлемесі бірінші разрядтың мөлшерлемесінен қанша есе көп екенін айқындайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Палестра

thumb
**Палестра** (грек тілінен сөзбе-сөз аударғанда - «күрес мектебі») - ұл балалар грамматист және кифарист мектептерін тәмамдағаннан кейінгі окитын ежелгі Афинадағы (б.з.д. VI-IV ғ.ғ.) оку-тәрбие мекемесі. Палестрада олар педотриб жетекшілігімен 2-3 жыл бойы гимнастикамен шұғылданды, күресуге, жүгіруге, секіруге, тегеріш жөне найза лақтыруға (пентафлон-бессайыс) үйретті. Одан басқа ең сыйлы азаматтар саяси және философиялық такырыптарға оқушылармен әңгімелер жүргізді.

## Дереккөздер

 

Санат:Мектептер
Санат:Ежелгі Грекия
Даму бюджеті

**Даму бюджеті** - мемлекеттің инновациялық және инвестициялық қызметін қамтамасыз ететін кез келген деңгейдегі бюджеттердің күрделі қаржы шығысының құрамдас бөлігі. Даму бюджеті ағымдағы бюджет шығысынан бөлінген, алайда онда мемлекеттің инвестициялық мақсаттарға бөлетін ресурстарының бөлігі ғана шоғырландырылған.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Айналыс кезеңі

**Айналыс кезеңі** - толық бір айналыс жасауға кететін уақыт.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Құдыс Әбсәмбетов

** Құдыс Әбсәмбетов** (1.1.1920 жылы туған, Жамбыл ауданы, Аққайнар ауылы) — педагог, Социалистік Еңбек Ері. 1949 жылы ҚазПИ-ді бітірген. 1941-45 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1946-48 жылдары Прудки орта мекгебінде директор, 1949- 57 жылдары Қарғалы орта мектебінде, Қарақыстақ ауылындағы Октябрь орта мектептерінде мұғалім, мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары. 1957 жылдан Қарғалы орта мектебінің директоры болды. 2 мәр­те Ленин, Ұлы Отан соғысы ордендерімен, жиырмадан аса медальмен марапатталған. Жамбыл ауданының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Сәбит Бексейітов

**Сәбит Бексейітов** (20 ақпан 1950, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Атасу кенті – 30 қаңтар 2020) — ақын, жазушы, публицист, аудармашы, Қазақстан Жазушылар одағы мен Журналистер одағының мүшесі. 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған.

## Жұмыс баспалдағы
*«Орталық Қазақстан»* газетінде әдеби қызметкер болып еңбек жолын бастаған. Бұқаралық ақпарат құралдарында, Қарағанды радиосында, Ақмола, Қарағанды облыстық және аудандық газеттерінің редакцияларында қызмет еткен. Қазір Қарағанды облысы әкімінің аппаратында бас маман.
## Еңбегі
Ақынның жыр топтамалары XX ғасырдың жетпісінші жылдарынан бері республикалық *«Жалын», «Жұлдыз», «Қазақ әдебиеті»* сияқты әдеби-көркем басылымдарда, облыстық баспасөзде және ұжымдық жинақтарда жарық көріп келеді. 2000–2003 жылдар аралығында Астанадан, Қарағандыдан Алматыдан *«Ғасыр кешу», «Күннің шалқуы», «Келешек керемет», «Ел үмітін ер ақтар», «Құт қойған Қарағанды», «Ғасырластарым», «Рамазан мерген және оның әулеті», «Астана уақыты», «Назым-насыр»* атты кітаптары жарық көрген. 1997 жылы Елбасының *«Елім менің»* атты жүрекжарды жырын орыс тілше аударған. Сондай-ақ, А.Плещеевтің, А.Вознесенскийдің, Э.Межелайтистің, Ю.Марцинкявичюстің бірнеше шығармаларын қазақ тіліне, Ұ.Есдәулеттің бір топ өлеңдерін орыс тіліне аударған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Қылмыстық заңның уақыт бойынша қолданылуы

Әрекеттің қылмыстылығы мен жазаланушылығы сол әрекет жасалған
уақытта қолданылып жүрген заңмен
белгіленеді. Қоғамдық қауіпті іс-әрекет (әрекетсіздік) жүзеге асырылған
уақыт, зардаптардың басталған уақытына қарамастан, қылмыс жасалған
уақыт деп танылады.
## Дереккөздер


Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Заң
Бэдвилл

**Бэдвилл** (гудвиллге қарама-қарсы) - бүтіндей мүліктік кешен немесе фирманың дербес жұмыс жасап жатқан бөлігі ретіндегі фирманы сату (сатып алу) кезінде теңгерімдік және ағымдық құнның арасында пайда болатын айырма. Бухгалтерлік есепте бэдвилл бейматериалдық актив ретінде айналымнан тыс қаражаттың құрамында есепке алынады және он жыл бойына есепті кезеңнің кірісіне енгізіледі, бірақ бұл кезең субъектінін қызмет мерзімінен аспауы керек.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Бюджеттік тәртіп

**Бюджеттік тәртіп** - бюджеттік үдеріске қатысушылардың бәрі үшін бюджеттік заңдарда белгіленген бюджет жобаларын жасау және қарау, бюджеттерді бекіту, олардың атқарылуы және елдің бюджет жүйесінің барлық деңгейдегі бюджеттерінің атқарылуын бақылау ережелерін лайықты орындау жөнінде оларға жүктелген меншікті тәртіп. Қазақстан Республикасының бюджет кодексінде бюджеттік үдеріске қатысушылардың құқықтары мен міндеттерінің ара жігі ажыратылған. Бюджеттік тәртіптің сақталмауы бюджеттік құқық бұзушылық болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тезаврация

**Қазына жинау** ( - байлықтың қорлануы) — жеке тұлғалардың қазына (қорланым) үдерісі. Толымды (металл) ақша атқарымының бірі.

Қазына жинау айналыстағы ақшаның мөлшерін өз бетінше табиғи реттеуші ретінде әрекет етеді. Айналыстағы толымды ақша мол болғанда ол өзінен-өзі қазынаға айналады, керісінше, қазынаның азаюы үдерісінде қолма-қол ақшаның айналысы толығады. Қаражаттың мемлекеттік деңгейде қорлануы босалқы алтын қоры (сақтаулы қор) ретінде көрініс табады, жеке тұлғалар үшін материалдық байлық болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономикалық терминдер
Санат:Ақша айналымы
Қауіпті (аса қауіпті) еңбек жағдайлары

**Қауіпті (аса қауіпті) еңбек жағдайлары**- белгілі бір өндіріс факторларынын әсер етуінен, еңбекті қорғау ережелері сақталмаған жағдайда, қызметкердің денсаулығының кенеттен қүрт нашарлауы немесе жарақаттануына, не оның қайтыс болуына әкеп соғатың еңбек жағдайлары.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Соғыс заңдары мен дәстүрлерін бұзу

Соғыстың заңдары мен дәстүрлерін бұзу арқылы, қазаға душар ету, азаптау немесе құлдыққа алып кету немесе жаулап алынған аумақтағы азаматтық тұрғындарды басқа мақсаттар үшін пайдалану; әскери тұтқындар немесе теңізде жүзіп жүргендерді өлімге душар ету, азаптау; кепілге алынғандарды өлтіру, жеке немесе қоғамдық меншіктерді тонау; ақтауға болмайтын әскери қажеттілік деп және т.б. қылмыстар жасау арқылы, қалалар мен ауылдарды жөн-жосықсыз талқандау, жаппай тонау түрінде көрінетін әскери қылмыстар.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Пансиондар

thumb
**Пансиондар** (француз pension- сөзбе- сөз аударсақ- пәтер төлем ақысы) - ақсұйектер мен буржуазия балаларына арналған төңкеріске дейінгі Ресейдегі және шетелдегі орта, кейде жоғары жабық оқу мекемелері (ұл және қыз балаларға арналған). Ресейде XVIII ғ. пайда болды. Пансионда шетел тілдерін окытуға (әсірессе француз тіліне) және аксүйектік мәнерде тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлінді. Көптеген орыс гимназияларында акылы ақсүйектік пансиондар ашылды, онда окушылар тәрбиеленді және олардың күнделікті тұрмысы толық камтамасыз етілді.

## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Санат:Педагогика
Декларант

Тауарлар мен көлік құралдарын өткізуші тұлға не тауарлар мен көлік құралдарын өз атынан декларациялайтын, білдіретін және ұсынатын кеден делдалы (брокері).
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тексеру комиссиясы

**Тексеру комиссиясы** - ішкі бақылау жүйесі түрлерінін бірі.

Тексеру комиссиясы жауапкершілігі шектеулі немесе қосымша жауапкершілікті ұйымдарда, акционерлік қоғамдарда, қауымдастықтарда, одақтарда құрылады.

Тексеру комиссиясының мәртебесі экономикалық субъектінің жарғысында айқындалады. Акционерлердің жалпы жиналысы мен және басқармасымен қатар Тексеру комиссиясы тұрақты жұмыс істейтін ор болып табылады.

Тексеру комиссиясын құру және оның өкілеттігі мәселелері тиісті ұйымдық-құқықтық нысандағы ұйым (акционерлік қоғам жауапкершілігі шектеулі қоғамдар, т. б.) туралы зандарда баянды етіледі.

Қоғамның жарғысына сәйкес қаржы-шаруашылық қызметін бақылау үшін акционерлердің немесе құрылтайшылардың жалпы жиналысы Тексеру комиссиясын (тексерушіні) сайлайды.

Тексеру комиссиясы (тексеруші) қызметінің тәртібі (соның ішінде сыйақы немесе өтемакы төлеу шарты да) акционерлердің жалпы жиналысы бекітетін қоғамның ішкі кұжатымен реттеледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бронхиолит

**Бронхиолит** (*Bronchiolithus*, бронхиолит, капиллярлық бронхиолит) — вирус немесе бактерия болатын бронхиолалар қабырғасының қабынуы. Жеке ауру түрінде бір жасқа дейінгі балаларда кездеседі. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Тыныс мүшелері аурулары
Ағымдағы баға

**Нарықтағы баға** - қаралатын кезеңдегі қолданылып жүрген баға мен тариф. Өнімді өткізуден түскен түсімді, көрсетілген қызметтен түскен табысты бағалау кезінде, өнімнің өзіндік құны мен пайданы бағалау кезінде қолданылады. Көтерме сауда, көтерме сатып алу, бөлшек сауда бағасы, сондай-ақ құрылыстағы баға мен бағалама, кәсіпорындарға, ұйымдарға, халыққа көрсетілетін қызметтердің тарифі мен бағасы.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бюджет саясаты

**Бюджет саясаты** - заң шығарушы (өкілдікті) және атқарушы органдар бюджеттік қатынастарды дамыту бағыттарын айқындаумен және оларды азаматтың, қоғамның және мемлекеттің мүдделері үшін пайдаланудың нақты жолдарын әзірлеумен байланысты жүзеге асырылатын шаралар мен қабылданатын шешімдердің жиынтығы. Бюджет саясатының мазмұны алуан қырлы және оны әзірлеу кезеңдерінің тізбектілігін ғана емес, сонымен бірге оның атқарымдық және уақыттық жақтарын да қамтиды. Мемлекеттің қаржы саясатының бір бөлігі ретінде Бюджет саясаты экономикалық саясаттың түп қазығы, ұйытқысы және мемлекеттің экономикалық-әлеуметтік саясатын жүзеге асыру құралы болып табылады. Нарық жағдайында бюджет саясаты — мемлекеттің қоғамдық өндіріске экономикалық ықпал етуінің негізгі бағыттарын айқындаудың басты тұтқасы. Бюджет саясатын әзірлеуге заң шығарушы (өкілдікті) және атқарушы органдар қатысады. Қазіргі Қазақстанның конституциялық құрылымы бойынша бюджет саясатын әзірлеуде Қазақстан Республикасының Президентіне басымдық беріледі, ол өзінің жыл сайынғы жолдауында бюджет саясатының ағымдағы жылға арналған және келешектегі негізгі бағыттарын, мақсаттары мен міндеттерін айқындап береді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Меншікті қаражат

**Меншікті қаражат** - кәсіпорынның шаруашылық қаражаты көздерінің бірі, субъектінің міндеттемелері шегерілгеннен кейінгі активтері.

Банктің  меншікті капиталы экономикалық қаражат санатының бір түрі болып табылады. Ол мекеменің қалыптасу көзінің және ортаның өзгеруіне байланысты дұрыс қызмет ету үшін елеулі маңызға ие бола алады. Кәсіпорынды  ашу кезінде, құрылтайшылар енгізген меншікті капитал серіктестіктің бастапқы қызметін ұйымдастыру үшін пайдаланылатын алғашқы қаражат немесе қызмет өсуі және кеңеюі кезеңінде қосымша қаражат бола алады. Бұдан басқа да, меншікті капитал  мекемелерді қаржылық тұрақсыздықтан және шектен тыс тәуекелдерден сақтайды, оны банкроттықтан қорғанудан қамтамасыз етеді, ағымдағы шығындардың залалын жабады, клиенттің сенімін арттырады, клиенттердің коммерциялық және тұтыну тауарларына  деген қажеттіліктерін қанағаттандырады.

## Түрлері
* жарғылық, 
* резервтік, 
* қосымша төленген, 
* қосымша төленбеген капитал, 
* бөлінбеген табыс (жабылмаған кепіл).

Меншікті қаражатқа жарғылық капитал, алып тасталған капитал, төленген (қосымша) капитал, төленбеген қосымша капитал, сақтық қор капиталы, бөлінбеген табыс (өтелмеген залал) жатады.

## Дереккөздер


Санат:Бухгалтерлік есеп
Санат:Капитал
Санат:Қаржы талдауы
Өсу карқыны

**Өсу карқыны** - зерттеліп отырган көрсеткіштің абсолюттік өсімінің салыстырмалы база ретінде қабылданған уақыттық қатардың тиісті деңгейіне қатынасы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Мәлік Құдысұлы Әбсәмбетов

**Мәлік Құдысұлы Әбсәмбетов** (1953 жылы туған, Жамбыл ауданы, Фабричный комитеті) — ғалым, геологиялық- минералдық ғылыми докторы (1992). 1970 жылы № 2 Қарғалы орта мектебін, 1975 жылы ҚазПТИ-ды, 1980 жылы ҚР ҰҒА Гидрогеологиялық және гидрофи­зика институтының аспирантурасын бітірген. 1975-77 жылдары осы институтта жұмыс істеді. 1995-96 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ғылым және техникалық мәселелері жөніндегі жоғары консультативтік кеңес мүшесі, 1996-2001 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі ғылым де­партаменті директорының орынбасары, директоры. 2001 жылдан Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Жоғары аттестаттау комитеті төрағасының орынбасары.

## Дереккөздер
Жаңғыртпалы аккредитив

**Жаңғыртпалы аккредитив** - алғашқы соманы пайдаланғаннан кейін бұрынғы шарттар негізінде өздігінен жаңарып отыратын аккредитив.

Аккредитивтің бүкіл шекті сомасы төленгенге дейін осы қалпын өзгертпейді. Мұндай аккредитив тауарлар жеткізілімі сериясының ақысын төлеу үшін ыңғайлы. Ол импортшыны әрбір жеткізілім үшін жеке-жеке аккредитивтер ашу қажеттігінен босатады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Семиотика

**Семиотика** ( - белгі, танба) (семиология) — таңбалық белгілер жүйесі туралы ғылым, адамзат қоғамына қызмет ететін салалардағы (тіл, мәдениет, салт-дәстүр, кино т.б.), табиғаттағы (жануарлар дүниесіндегі коммуникация) немесе адамның өз қызмет-қабілетіндегі (заттарды көру, есту арқылы қабылдау, логикалық пайымдау) ақпараттың сақталуы мен қабылдануына қатысты әр түрлі таңбалық жүйелердің құрылымы мен қызметінің жалпы мәселелерін зерттейтін ғылыми пән. "Таңбалар жайындағы ғылым" ретінде **Семиотиканың** алғашқы негізгі ұстанымдары табиғи тілді байкауға байланысты Ч. С. Прис пен Ф. де Соссюрдің еңбектерінде айтылған. "**Семиотика**" термині алғашкы кезде формалды логика-математика саласы үшін қолданылған, ал оның заттық-мазмұндық жағы Еуропа дәстүрі бойынша **[[семасиология]]** деп аталған, кейін бұл екі термин синоним ретінде қолданылатын болды. **Семиотиканың** көлемді объектілерінің ішінде неғұрлым ортақ сипат тіл мен көркем әдебиеттің арасында айқын байкалады. Сол себепті тіл мен әдебиет **Семиотикасы** гуманитарлық **Семиотика** сының өзегі болып табылады. **Семиотиканың** тағы бір саласы формалды логика-математика деп аталады.

Тіл мен әдебиет Семиотиканың негізін қалағандар 1920—30 жылдары Прага лингвистикалық мектебі мен Копенгаген лингвистикалық үйірмесінің өкілдері (Н. С. Трубецкой, Р. О. Якобсон, Л. Ельмслев, В. Брёндаль т.б.). **Семиотика** зандылықтары Семиотикалық жүйелердің негізгі құрылымдық элементтерінің (фонема, морфема, сөз, сөйлем, дауыс ырғағы) бір-біріне қарама-қарсы келуі арқылы анықталады. Ғылыми еңбектерде **Семиотиканың** үш денгейде жіктелетіні көрсетілген: 
# Таңбалар арасындағы, сөз тізбегіндегі қарым-қатынасты білдіретін синтактика;
# Таңба мен сол арқылы белгіленген заттың арасындағы қарым-қатынасты білдіретін семантика; 
# Таңба мен оны пайдаланушылардың арасындағы қарым-қатынасты білдіретін прагматика.

## Тағы қараныз:
* Сёма
* Семантикалану
* Семантикалық архайзм
* Семасиология
* Семантика
* Семилогия
* Семитология
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Семантика
Санат:Грамматика
Санат:Лексикология
Фатих Дінисламов

**Фатих Дінисламов** (1917 жыл, бұрынғы Семей облысы, Абай ауданы Қарауыл) - жазушы.

Найман тайпасының Төртуыл руынан шыққан.

* 1933 жылы орталау мектепті бітіріп, Қызылордадағы «Ленин жолы» теміржол газетінде әдеби қызметкер болып істеді. 
* Қызылордадағы кеңес саудасы техникумын бітірген.
* Алматыдағы журналистика институтында оқыды.

## Шығармашылығы
Көптеген өлеңдер, әңгімелер мен повестер жазды.
### Аудармалары
* А.С.Пушкиннің «Ұлы Петрдің Арапы»
* «Пугачевтың тарихы» атты прозаларын
* А.Н.Островскийдің «Орман» пьесасын
* А.П.Чеховтың біраз әңгімелері мен повестерін
* А.М.Горькийдің «Италия туралы ертегілерін»
* С.Маршактың «Мистер Твистер» поэмасын қазақ тіліне аударған.
### Кітаптары
* Намыс. Өлеңдер . А, ҚМКӘБ, 1944; 
* Семсер. Өлеңдер. А; ҚМ КӨБ, 1948; 
* Сырлы көл. Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1950; 
* Өнербек. Өлеңдер. А, ҚМКӘБ, 1953; 
* Ұшқын. Повесть. А., ҚМ КӨБ. 1954; 
* Күшік пен мысық. Балаларға арналған өлеңдер. А., ҚМ КӨБ., 1959; 
* Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1960; 
* Қайсысын қалайсың? Балаларға арналған әңгімелер. А., ҚМ КӨБ. 1961; 
* Аю мен бала. Балаларға арналған әңгімелер, ертегілер. А., ҚМКӘБ, 1961; 
* Аю мен бала. Балаларға арналған әңгімелер, ертегілер. А., ҚМ КӨБ, 1963; 
* Әбілхан Қастеев. Повесть. А., ҚМ КӨБ, 1964; 
* Қоқиланған қораз. Ертегі. А., «Жазушы», 1965; 
* Көл жағасында. Повесть. А., «Жазушы», 1966.

## Дереккөздер


Санат:1917 жылы туғандар
Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Пансофия

**Пансофия** (грек - жалпы даналық, немесе жан-жақтылық) - бүл терминді Коменский өзі ойлап тапқан өзіндік білім энциклопедиясын белгілеу ұшін енгізді. Пансофияның міндеті «Біртүтас жиынтық ғылымдардың ғылымы» болатындай білімнің кең полсапалык талдауын беру. Коменскийдің үйғарымы бойынша, пансофияның таралуы адамзаггың рухани қайта тууына септігін тигізеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Санат:Педагогика
Бюджеттік жоспарлау

**Бюджеттік жоспарлау** / **Бюджетті жоспарлау** - бюджеттің жоспарлы түрде жасалуы, қаралуы, бекітілуі және атқарылуы барысы; басқарудың әрбір деңгейінде бюджеттік ресурстардың көлемін, құралу көздерін, нысаналы мақсатқа пайдаланылуын анықтауға мүмкіндік беретін қаржы жоспарлауының құрамдас бөлігі. Бюджеттік жоспарлауда бюджеттік ресурстарды елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттарынан туындайтын мақсаттар мен міндеттерге сәйкес жұмылдыру жолдары айқындалады. Нарықтық қатынастар жағдайында Бюджеттік жоспарлаудың мазмұны, әдіснамасы мен әдістемесі түбегейлі өзгерді. Ол директивалық жоспарлаудан индикативтік жоспарлауға айналды; онда жалпы шығындық көрсеткіштердің орнына пайда алуға бағдарланған өзге өлшеуіштерді пайдалануға мүмкіндік туды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Жуғыш заттар

right|thumb|Кір жуғыш ұнтақ
right|thumb|Сабын
**Жуғыш заттар** (Моющие средства) — кір жуғанда қолданылатын ұнтақтар, сықпалар, сұйық ерітінділер. Қазіргі жуғыш заттар бірнеше құрамдастан, соның ішінде тензидтен (сабын, беттік-белсенді заттек және т.б.), ағартқыштан, сұйық әйнектен және кір жуатын содадан тұрады. Жуғыш заттар құрамында фосфаттар үлкен рөл атқаратын, олар тұрмыстық ақаба сумен су қоймаларға түсіп, оларды эвтрофтандыратын болғандықтан қазіргі уақытта фосфатсыз жуғыш заттар рецептілері жасалады. Қазіргі жуғыш заттарды керектілігі қандай болғанына қарамай, барлық суда және қандай мата түрін болсын жуғанда қолдануға болады. Алайда, тұрмыстық ақаба суда жуғыш заттар болуы оны тазалауды қиындатады және бұдан қалатын құрғақ қалдықты тыңайтқыш ретінде пайдалануды шектейді. Қазіргі уақытта қоршаған ортаны барынша аз ластайтын, экологиялық тұрғыдан оңтайлы жуғыш заттар түрлерін жасап шығару бағытындағы жұмыстар жалғасуда.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Санат:Үй тұрмысы
Санат:Тұрмыс
Жұмыс өтілі

**Жұмыс өтілі** - қызметкердің еңбек және
басқа қоғамдық пайдалы қызметінің ұзақтығы. Жалпы, үздіксіз
және арнаулы Жұмыс өтілі түрлеріне бөлінеді. Жалпы стажға
жұмысшы немесе қызметші ретіндегі жұмыстың сипаты мен
нақты мазмүнына, үзілістеріне қарамастан жиынтық ұзақтығы,
қызметкер мемлекеттік сақтандыруға жатқызылған кез келген
жұмыс, әскерде қызмет өткерген, партизан отрядтарында болған
уақыт, мемлекеттік қауіпсіздік және ішкі істер органдарындағы,
әскерилендірілген күзеттегі қызмет, жоғары және арнаулы орта
оқу орындарында, колледждерде (училищелерде), мектептерде,
кадрларды даярлау, біліктілікті көтеру, қайта біліктілік алу курсрында, магистратурада, аспирантурада, ординатурада, доктарантурада күндіз оқыған уақыт, жұмыстан мәжбүрлі түрде қалған,ауырған,  түрмеде және айдауда болған (кейіннен ақталған жағдайда) уақыт, т.б.  кіреді. 0л еңбек зейнетақысын тағайындау кезінде қажет.
Үздіксіз стаж — бір кәсіпорында үздіксіз жұмыс істеген уақыттың ұзақтығы. Заңда көзделген реттерде оған басқа
кәсіпорындардағы бұрынғы жұмыс немесе өзгедей қызметте есептеледі,мысалы , бір  жұмыстан басқа жұмысқа ауыстырылғанда немесе көшірілгенде, үзіліс белгілі бір кезеңнен аспаса, есептеледі. Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы толеу кезінде басқада жағдайларда пайдаланылады. Aрнаулы стаж жұмыстың, халық шаруашылығы саласының, еңбек жағдайының (жер астындағы, ауыр, зиянды жұмыстар мен басқа да жағдайлар) белгісі бойынша айқындалады. Жеңілдікті зейнетақы тағайындау кезіңце еңбек сіңірген жылдары үшін сыйақы белгілеу кезінде ескеріледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бюджеттік құқық

**Бюджеттік құқық** - қаржы құқығының бір бөлігі, оның жетекші институты; мемлекет белгілейтін, елдің бюджеттік жүйесіне кіретін бюджеттердің жасалуы, құралуы, бекітілуі және атқарылуы негіздерін айқындайтын жалпыға бірдей міндетті нормалардың жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Есенжол Домбаев

**Есенжол Домбаев**, *Есімғали* ( 1938 жыл 2 мамыр Атырау облысы Индер ауданы Шолақ Шағыл — 2015 жыл 16 сәуір Алматы) — жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Лақап аты — Есемғали.

Осы ауылдағы Елтай орта мектебін 1956 жылы бітірген соң, Алматыдағы «Қазақфильм» киностудиясында, НИИАТ-та қара жұмысшы болып істеген. 1961 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының театр факультетін бітірген. «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан»), «Ара», «Жаңа фильм» киностудиясында әдеби қызметкер, фельетонист, бөлім меңгерушісі, аға редактор, бірлестік директоры болып қызмет атқарған. ҚазМУ-дің журналистика факультетінде сырттай оқыған.

«Алғашқы сабақ» атты бір актілі драмасы республикалық бәйгеде екінші сыйлық алды. «Біздің ауылда қызықтар бола береді», «Өтірік әңгіме» атты комедиялары облыстық театрларда қойылған. «Кешегі күннің күркілі», «Тәуелсіздік таңы» (2008) пьесаларын жазды. «Ұрпақ қамы» киносценарийдің авторы.

Н. Гогольдің «Мұрын» повесін, М. Салтыков-Щедриннің «Бір қаланың тарихы» романын, серб сатиригі Б.Нушичтің «Менің өмірбаяным» (О.Әубәкіровпен бірігіп) аударған, болгар сатиригі Чудомирдің «Ескерткіш» деген атпен шыққан әңгімелерін, түрік сықақшысы Ә.Несиннің әңгімелерін қазақ тілінде сөйлеткен.

2015 жылы 16 сәуірде үйіне қайтып бара жатқан жазушыны көлік қағып кетті. Артынша миына қан құйылып, ауруханада қайтыс болды.

## Шығармалары

* Болмаған оқиға. Сатиралық повесть. А., «Жазушы», 1965; 
* Ол осындай адам. Әзіл әңгімелер. А., Жазушы, 1967; 
* Ғашықтық туралы мың бірінші баллада. Сатиралық повесть. А., «Жазушы», 1970; 
* Менің бауырларым. Повестер мен әңгімелер. А., «Жазушы», 1977; 
* Біздің кластың қыздары. Әзіл әңгімелер. 1977;
* Жаман Жәутік. Роман. А., «Жазушы», 1980; 
* Сыйлық Повестер мен әңгімелер 1987;
* Жаман Жәутік. Роман, (екіншікітап). А, 2009.

## Дереккөздер


Санат:2 мамырда туғандар
Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Индер ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Қорғаншылық

**Қорғаншылық** () - кәмелетке толмағандардың және сот әрекетке қабілетсіз (әрекет қабілеттілігі шектеулі) деп таныған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны.

Қорғаншылық 14 жасқа толмаған балаларға, сондай-ақ психикалық аурудың салдарынан немесе ақыл-есінің кемдігінен сот әрекетке қабілетсіз деп таныған адамдарға белгіленеді.

Қорғаншылық қайтыс болған немесе соттың шешімімен өлді деп немесе хабар-ошақсыз кеткен деп танылған кәмелетке толмаған адамның, әрекетке қабілетсіз немесе әрекетке қабілеті шектеулі кәмелетке толған адамнын мүлкіне тағайындалады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Технологиялық жұмыссыздық

**Технологиялық жұмыссыздық** - техника мен технологияның жаңа буындарына көшуге, қол еңбегін механикаландыру мен автоматтандыруға байланысты пайда болатын жұмыссыздық; бұл орайда нарықтың көлемі артса, онда сайып келгенде жұмыспен қамтылу да артады, әйтсе де сұраным басқа кәсіптер мен мамандықтардағы қызметкерлерге ұсынылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бронхоаденит

**Бронхоаденит** (*Bronchoadenitis* — бронх бездерінің қабынуы)— Ірі бронх пен трахеяның жанында не оған жақын орналасқан лимфа түйіндерінің қабынуы. Себебі көбіне туберкулез. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Кемсіту, беделін түсіру

**Кемсіту, беделін түсіру**
(; ;
—подрывать доверие)
Бәсекелесінің, оның тауары, жұмысы және кызметінің беделін түсіруге, төмендетуге, сенімнен айыруға
бағытталған қаса0ана әрекет.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жартылай ыдырау кезеңі

**Жартылай ыдырау кезеңі** - нақты бір радиобелсенді изотоптың барлық атомдарының жартысы ыдырауына кететін, уақыт аралығы.

Екi жартылай ыдырау мерзiмiнде бастапқыда бллған барлық бөлшектер ыдырамайды.  Әрбiр жартылай ыдырау мерзiмi өмiр сүрген бөлшектердiң саны екi есе азайтатындығы, 2*T*½ уақытта бөлшектердiң бастапқы санынан ширек қалады,  3*T*½ уақытта сегізден бір бөлігі қалады, т.с.с.

\frac{N(t)}{N_0} \approx p(t) = 2^ {-t/T_{1/2}} .

Жартылай ыдырау кезеңі, орташа өмір сүру \tau және ыдырау тұрақтысы \lambda радиоактивтiк ыдырауды заңы бойынша мынадай боп байланыстырылады:

T_{1/2} = \tau \ln 2 = \frac{\ln 2}{\lambda}.

Ln2 = 0, 693, жартылай ыдырау мерзiмi өмiрдiң орташа уақытынан шамамен 30 % ке  қысқалау.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тіркеуші

**Тіркеуші**  лициензия негізінде бағалы қағаздар иеленушілердің тізілімін жүргізу қызметін жүзеге асырушы заңи тұлға.

Эмитент немесе эмитентпен шарт негізінде тізілімді тіркеу қызметін жүзеге асыратын бағалы қағаздар нарығына кәсіпқой қатысушы тізілімді ұстаушы болуы мүмкін.

Тіркеуші бағалы қағаздар бойынша және бағалы қағаздардың сертификаты бойынша арнаулы тіркеу журналын жүргізуге міндетті.

Тіркеуші трансфер aгент атқарымын да орындауы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Өндіріс технологиясы

**Өндіріс технологиясы** - еңбек затының жай-күйін өзгерту және анықтау жөніндегі нысаналы әрекеттен тұратын өндірістік үдеріс бөлігі. Шикізатты, материалдарды немесе дүмбілзаттарды алу, өңдеу не қайта өңдеу тәсілдері мен әдістерінің жиынтығымен, олардың орындалу дәйектілігімен және орындалатын жерімен, қолданылатын құралдардың құрамымен сипатталады.
## Дереккөздер


Санат:Технология
Санат:Өндіріс
Бюджет жүйесі

**Бюджет жүйесі** - экономикалық қатынастар мен заңдық нормаларға негізделген түрлі денгейдегі бюджеттердің жиынтығы, сондай-ақ оларды әзірлеу, қарау, бекіту, атқару және атқарылуын бақылау үдерісі. Бюджет жүйесінің бірлігі бірыңғай заң шығарушылық негіз, бюджеттік құжаттама нысаны, бірыңғай бюджеттік сыныптаманы (кіріс пен шығыстың міндетті бірыңғай топтамасын) қолдану, бюджеттердің төменгі деңгейінен келесі деңгейіне қажетті статистикалық және бюджеттік ақпарат беру, бірыңғай ақша жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі. Бюджеттердің дербестігі меншікті кіріс көздерінің болуы және оның пайдаланылуын айқындау құқығы арқылы қамтамасыз етіледі. Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің құрылымы екі деңгейлі — республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттерден құралады. Бюджеттердің дербестігі меншікті кіріс көздерінің болуы және оның пайдаланылуын айқындау құқығы арқылы қамтамасыз етіледі. Барлық деңгейдегі бюджеттердің теңдестірілуі бюджет-қаржы саясатының қажетті шарты болып табылады. Қазақстан Республикасында әрбір деңгейдегі бюджеттердің кірістері оның салық, жергілікті өзін-өзі басқару, жергілікті шаруашылық, бюджет жүйесі туралы заңдарына сәйкес құралады. Республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттерді әзірлеу, қарау, бекіту, атқару және атқарылуын бақылау тәртібі Қазақстан Республикасының "Бюджет жүйесі туралы" Заңымен (1.4.1999) және оған кейіннен енгізілетін өзгертулер мен толықтырулар туралы заңдармен айқындалады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Бронхогенді

**Бронхогенді** ( *Bronchogenesus* - бронх+ грек-  *genes*- бронхты тегі) бронхогенді. Бронхтан шыққан, бронхтан басталған. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Персонал

**Персонал** - өздерінің кәсіби кызметтері бойынша тікелей иондандырғыш сәулелену көздерімен тұрғылықты немесе уақытша жұмыс істейтін, тұлғалар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тикер

**Тикер** (ағылшынша *ticker* — сағат, *tick* — шот, кредит, борышты кітапқа жазу) — биржадағы соңғы мәміленің бағамын тіркейтін және оны ақпараттық таблоға жүгірмелі жолдар түрінде беруші электрондық жүйе; ағымдағы қаржы ақпаратын қағаз таспаға беруші телеграф аппараты.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Талдықорған заң колледжі

**Талдықорған заң колледжі** -  орта кәсіптік білім беретін оку орны. 1995 жылдан "Талдықорған заң колледжі" деп атала бастады. Колледжде оқушылар көп сатылы даярлықтан өтеді. Оқушыларға шағын баспаханада өздерінің оқу және оқу-әдістемелік әдебиеттерін бастырып шығаруға мүмкіндік беретін құқықтық және әкімшілік ақпарат орталығы құрылды. Сондай-ақ мұнда кітапхана, медицина кабинет жұмыс істейді. Колледжде кәсіби білімдік жоғары мамандар дәріс береді. Мұнда "Жастардың заң орталығы" атты қоғамдық бірлестік уйымдастырылған. Бірлестік жанында пікірталас клубы, мәдениет және көркемөнер орталықтары, "Заңгер" баспасөз орталығы, "Фемида" клубы, т.б. жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Талдықорған колледждері
Перспирация

**Перспирация** - сұйықтың тері арқылы бөлінуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Семитология

**Семитология** — 
# Семит халыктарының тілін, әдебиетін, мәдениетін және тарихын зерттейтін ғылымдардын жиынтығы. 
# Тіл білімінің семит тілдерін зерттейтін саласы.

**Семиттану**, **[[Семитология]]** — семит тілдес халықтардың тілін, әдебиеті мен мәдениетін, тарихын зерттейтін ғылым. 

С. термині тіл білімінде қолданылады. Ол тірі және өлі семит тілдерін зерттейтін пәндерді (ассирология, арабистика, таураттану, гебраистика, т.б.) де қамтиды. Еуропада араб, сирия, эфиопия және ежелгі еврей тілдеріндегі деректемелерді зерттеу ерте кезеңнен басталды (Германияда И.Рейхлин, И.Буксторф, Францияда Ю.Ц. Скалигер). 17 — 18 ғасырларда голланд ғалымдары семиттанудың жеке саласы — араб зерттеу ғылымының негізін қалады. 18 ғасырда Ж.Бартелеми (Франция) финикия жазуының кілтін тапты. 19 ғасырда жалпы және салыстырмалы тіл білімінің жетістіктері семиттану ғылымын толықтырып байыта түсті. Осы сала бойынша қолжазбалар катологы, сөздіктер, тарихи шолу еңбектер мен эпиграф. ескерткіштер жинағы жарық көрді. семиттанудың жетіліп, дами түсуіне Т.Нельдеке, В.Гезениус (ежелгі еврей тілі сөздігі мен грамматикасы), Ю.Вельхаузен, Р.Киттель (таураттану), К.Броккельман (семит тілдерінің салыстырмалы грамматикасы), т.б. неміс семитологтары мен француз ғалымы семиттану де Саси, венгр зерттеушісі И.Гольдциер (ассирология), т.б. елеулі үлес қосты. 19 ғасырдың аяғында Таяу Шығыс елдерін зерттейтін археологиялық және филологиялық қоғамдар құрылды. 20 ғасырда семиттану археологиялық экспедиция жинаған материалдар мен қазіргі тілдерді зерттеу негізінде өрістеді. 30-жылдарда Ш.Вирилло мен Х.Бауэр угарит жазуының мәнін ажыратты, соның нәтижесінде семиттанудан жаңа угариттану саласы бөлініп шықты. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін семиттану ғылымы Египет, Сирия, Ливан, Израиль елдерінде қолға алынды. Ресейде орта ғасырда-ақ ежелгі еврей тілін зерттеуге көңіл бөлінді. Петр І тұсында араб тілі оқытыла бастаса, кейін діни және дүнияуи жоғары оқу орындарында ежелгі еврей тілі оқу пәні ретінде енгізілді. 1882 ж. Ресейде Палестина қоғамы (1917 жылдан Ресей ғылым академиясының жанында) құрылды. Семиттанудың өрістеп дамуына И.Ю. Крачковский мен оның мектебі, Н.В. Юшманов, И.М. Дьяконов, т.б. маңызды үлес қосты. Бұл сала бойынша Грузияда Г.В. Церетели (арабистика, арамеистика), А.С. Лекиашвили (семит тілдері), Беларуссияда Н.И. Никольский (гебраистика), т.б. ғалымдар жемісті еңбек етті.

## Дереккөздер


Санат:Шығыстану
Санат:Семит тілдері
Санат:Салыстыру-тарихи тіл білімі
Санат:Афразиялық тілдер
Бағалы қағаздарды тіркеуші

**Бағалы қағаздарды тіркеуші** — акционерлік қоғам тіркелімін ұстаушы.

Ол акционерлік қоғаммен жасасылған шарт негізінде тізімдіктерді жүргізу және сақтау қызметімен айналысады. Тіркеушінің құзыретті орган беретін біліктілік куәлігі болуға тиіс.

Жабық акционерлік қоғамдарда тізімдікті эмитенттің өзі емес, тек тәуелсіз тіркеуші ғана жүргізуге тиіс. Тіркеуші заңды тұлға немесе жеке тұлға болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бюджеттік болжау

**Бюджеттік болжау** — бюджеттің дамуы бағыттары, оның келешектегі ықтимал жай-күйлері, осы жай-күйлерге жетудің баламалы жолдары мен мерзімдері туралы пайымдаулардың нақты есептеріне сүйенетін болжау; бюджеттік үдерістің ажырағысыз бөлігі, бюджеттік жоспарлаудың негізі. Болжау бюджеттің белгілі бір сәттегі жай-күйі туралы ақпаратты зерделеуге, анықталған зандылықтарға сәйкес болжалды бюджеттік көрсеткіштерге қол жеткізудің түрлі нұсқаларын айқындауға, талдау нәтижесінде бюджеттік қатынастарды дамытудың ең таңдаулы нұсқаларын табуға негізделеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Декрет

**Декрет** - 
# жоғарғы биліктің белгілі бір мәселе бойынша шығарған заң қүші бар қаулысы; 
# кейбір елдерде - басқару тәртібінде шығарылатын президенттік немеее үкіметтік биліктің актісі; ағылшын саксондық құқықтық жүйелі елдерде сот шешімдерінің кейбір түрлерін атайды; 
# заңдық күші бар белгілі бір мәселе бойынша шығарған жоғарғы билік қаулысы.

## Жер туралы декрет

Жер туралы декрет кеңес мемлекетінің жер қатынасы жөніндегі бірінші заңды актісі.

## Бейбітшілік туралы декрет

Бейбітшілік туралы декрет - кеңес мемлекетінің бірінші ішкі саяси заңды актісі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Саясаттану
Санат:Құқық
Санат:Заң
Бірлескен кәсіпкерлік

**Бірлескен кәсіпкерлік** — екі немесе бірнеше елдердегі серіктестердің өндірістік-шаруашылық қызметінің нысаны. Өндіріс саласындағы бірігу және ғылыми-техникалық, инвестициялық және сервис салаларындағы айналыс оның мазмұны болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Құм сағат

thumb|right|Құм сағат
**Құм сағат** - кішкене тар тесігі арқылы, құм аударылу ұзақтығы бойынша, белгілі бір уақыт аралығын есептеуге арналған аспап. Мысалы физиотерапиялық емшараларды мөлшерлеуде жиі қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бюджеттік реттеу

**Бюджеттік реттеу** -жоғары тұрған бюджеттен төмен тұрған бюджеттерге олардың кірісі мен шығысын тепе-тең ұстау үшін бөлінетін қаражат; реттеуші кірісті бөлу және салық әлеуеті жетіспеген кезде қаражатты түрлі деңгейдегі бюджеттер арасында қайта бөлу (жәрдемқаражат, трансферттер беру, т. б.)- Шын мәнінде бюджеттік реттеу жоғары тұрған мемлекеттік билік органдары өзінің әлеуметтік-экономикалық дамуында объективті себептермен артта қалып отырған аумақтық құрылымдарының кірісін теңестіру мақсатында жүзеге асыратын бюджет аралық реттеу болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Больцман үлестірілуі

**Больцман үлестіруі** — молекулалары сыртқы потенциалдық өрісте классикалық механика зандары бойынша қозғалатын идеал газ бөлшектерінің импульс және координата бойынша үлестіруі. 1871 жылы аустриялық физик Людвиг Больцман таныстырған.
## Үлестірілуді қорытып шығару
**Жалпы [[Гиббс үлестірілуі]]нен.**

Біркелкі өрістегі бөлшектерді қарастырайық. Осындай өрісте идеал газдың әр молекуласында толық энергия болады
: 
       \varepsilon = 	\varepsilon_{kin} + u(x,y,z)
, мұндағы
\varepsilon_{kin} — оның *ілгерілеу* қозғалысының кинетикалық энергиясы *поступательного*, ал ~u — оның орналасуына байланысты сыртқы өрістегі потенциалдық энергиясы.

Осы энергия өрнегін идеал газ үшін Гиббс үлестірілуіне қояйық
	
             \left( 
                   \mathrm{d} w  = 
                      \frac{1}{z}  \mathrm{exp} \left(  - \frac{\varepsilon(p,q)}{ \theta} \right) \cdot \frac{ \mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z \mathrm{d}V}{ h^3} 
             \right)

(мұндағы ~\mathrm{d} w  — бөлшектің координаты ~q және импульстары ~p, ~\mathrm{d}p_x  \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z \mathrm{d}V интервалында болатындай күйде болу ықтималдығы)

табатынымыз:

: 
        \mathrm{d} w  = \frac{1}{z h^3}  \mathrm{exp} \left(- \frac{ \varepsilon_{kin} + u}{kT} \right) \cdot \mathrm{d}p_x  \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z \mathrm{d}V
                                                                     
,

мұндағы күйлер интегралы мынаған тең:

: 
         z = \int \mathrm{exp} \left(
                                      - \frac{ \varepsilon_{kin} + u}{kT}
                               \right)
                                      \cdot \frac{\mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z \mathrm{d}V}{ h^3} 


интегралдау айнымалылардың барлық мүмкін мәндерімен есептеледі. Әрі қарай күйлер интегралын мына түрде жазуға болады:

: 
        z= \frac{1}{h^3}  \int \mathrm{exp} \left(- \frac{ \varepsilon_{kin}}{kT} \right) \cdot \mathrm{d}p_x  \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z
  \cdot 
           \int \mathrm{exp} \left(- \frac{kT} \right) \mathrm{d}V 
         =
           \left( \frac{2 \pi m k T}{h^2} \right)^{3/2} 
   \cdot 
           \int \mathrm{exp} \left(- \frac{kT} \right) \mathrm{d}V            
,

сонда бірге келтірілген Гиббс үлестірілуі газ молекуласы үшін сыртқы өрісте былай болады:

: 
         \mathrm{d} w =  \frac{1}{(2 \pi m k T )^{3/2}} 
    \cdot 
         \mathrm{exp} \left(- \frac{2mkT} \right) \mathrm{d}p_x \mathrm{d}p_y \mathrm{d}p_z 
    \cdot 
         \frac {e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V}
               {\int e^{- \frac{u}{kT}} \mathrm{d}V} \qquad\qquad (1)
.

Молекула белгілі бір көлем элементінде берілген импульсы болуын сипаттайтын осы қорытылған ықтималдықтар үлестірілімі  *Максвелл — Больцман үлестірілуі* деп аталады.
## Дереккөздер


Санат:Статистикалық физика
Санат:Молекулалық физика
Санат:Үзіліссіз үлестірілулер
Санат:1871 жыл
Жоғары сұранымды тауар

**Жоғары сұранымға ие тауар** (*жоғары сұранымды тауар*, *көпшілік қолды тауар*) — аларман сатып алу үшін қосымша шығын жұмсауға әзір тұратын бірегей сипаттағы тауар немесе жекелеген таңбалы тауарлар. 

Мұндай тауарға халық тарапынан жасалатын сұраным тауарлардың негізгі көлеміне сұранымнан асып түседі.

## Дереккөздер


Санат:Сауда
Талдықорған қалалық ауруханасы

**Талдықорған қалалық ауруханасы** 1976 ж. ұйымдастырылған. Жатып емделетін бөлімі -  120 орындық. Аурухананың хирургия, терапия, кардиология, неврология және реанимация бөлімдері бар. Сондай-ақ оның емдеу-диагностикалық бөлімінде клиникалық лаборатория, рентгенология, бактериология, физиотерапия және реабилитация бөлімдері ашылған. Ауруханада 32 дәрігер, 67 орта медицина білімі бар мамандар жұмыс істейді 2002 жылы ауруханада жаңа диагностикалық орталық ашылды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы медицина
Бюджеттік мекеме

**Бюджеттік мекеме** - мемлекеттік билік органы мен жергілікті өзін-өзі басқару органы басқарушылық, әлеуметтік-мәдени, ғылыми-техникалық немесе бейкоммерциялық атқарымдарды жүзеге асыру үшін құрған, бюджеттік қаражат немесе бюджеттен тыс мемлекеттік қор қаражаты есебінен кіріс пен шығыс сметасына сәйкес толық немесе ішінара қаржыландырылатын бейкоммерциялық ұйым.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тіркеу алымы

**Тіркеу алымы** - заңнамалық тәртіппен белгіленетін жанама салық салу түрі.

Өзінің сипаты бойынша Тіркеу алымының бақылаушылық мәні бар, мысалы, ұйымдарды тіркеу үшін алым, қызметтің алуан түрлерін жүзеге асыру үшін лицензия сатып алу алымы, көлік құралдарының иелерінен алынатын алым (салық), кәсіпкерлік қызметпен айналысушы жеке тұлғалардан алынатын тіркеу алымы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Талдықорған қалалық балалар стоматологиялық емханасы

Талдықорған қалалық  балалар стоматологиялық емханасы - Талдықорған қалалық Балалар тic емдеу емханасы.

## Дереккөздер
Кемсіту (саудада)

**Кемсіту (саудада)**
(; ;
 -устаповлепие различия)
Сыртқы саудадағы режимге сәйкес,
бір елдін жеке және занды тұлғаларына, олардың ел аумағындағы сауда
қызметінде, осы аумақтағы басқа елдін
жеке және занды тұлғаларымен салыстырғанда, барынша жағымсыз жағдай
тудыратын кемсітуді жүзеге асыру.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кепілзат

**Кепілзат** () - Кепілге салынған мүлікті кепіл
беруші кепіл ұстаушының иелігіне
беретін кепіл түрі. Кепіл ұстаушының
келісімімен, кепілге салынған зат
кепіл ұстаушының құлпы салынып,
мөрі басылып, кепіл ұстаушыда қалдырылуы мүмкін. Кепіл мәні кепіл туралы куәландырылатын белгілер
салынып (анық кепіл), кепіл берушінің иелігінде қалдырылуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң