open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Черимойя

**Черномойя** - Колумбиядан Перуға дейінгі Анды алқаптарында теңіздің деңгейінен 1500 м биіғінде өсетін (Annona cherimola) ағаштың ең жиі пайдаланатын сауда аталымы. Ол аласа жерлердің температусынада өседі, сондықтан Сіз черимойяны дүниежүзінің талай жылы аймақтарында кездесе аласыз, мысалы, Израилде, оңтүстік Испанияда. Осы тұқымдасқа мөлшері 120 түр жатады.

## Сыртқы сілтемелер
* Черномойя

Санат:Жемістер
Санат:Ағаштар
Аязға төзімді пальма

**Аязға төзімді пальма** немесе **дикобраз пальмасы** () – пальмалар тұқымдасына жататын, ең аязға төзімді пальма түрі, сонымен бірге Rhapidophyllum монотиптік тегінің жалғыз түрі. Табиғатта ол АҚШ-ның оңтүстік-шығысындағы саздарында өседі. – 20&nbsp;°C суыққа және аязға төзімділіктің арқасында бұл пальманың түрі бізде де ашық аспан астында өсіріледі. Өсімдіктің аласалығын (1–3 метрдан аспайды) және қалын тікендектері бар көз тартатын діңкегін оның артықшылығыларына косуға болады.

Дикобраз пальмасы деген орыс аталуы оның латын тілінен аударғаннан келген – Rhapidophyllum = „инелі жапырақтар“, hystrix = „дикобраз“.

Біздің жағдайда пальманы өсіру қиынға түспейді. Ұрықтарын өсіру нұсқауына сәйкес егіңіз, бұл пальмаға басқа тропикалық түрлеріне қарағанда, жоғары температура қажет емес екенін есте сақтау қажет. +20&nbsp;°C шамасындағы температура жеткілікті. Алғашқы 3 жылда пальманы далада тек ғана жазда устау керек, қыста оны температурасы нөльден жоғары жағдайда ұстау қажет. 3 жылдан кейін ол біздің қысқа шыдау үшін жеткілікті «есееді», сондықтан оны Сіз шөпті жерге отырғыза аласыз. Басқа аязға төзімділі пальмаларға секілді, оған сумен ауаны женіл өткізетін топырақ қажет, ең жақсысы оңтүстік бауыр. Қыста аяздан қарағанда пальмаға ең зиянды топырақтың артық дымқылдығы, дымқыл топырақ тамырларды шірітеді. – 15–20&nbsp;°C температурасына пальма қиыншылықсыз төзеді. Осы өсімдік шыдаған ең төменгі температурасы –28&nbsp;°C.

## Сыртқы сілтемелер
* Аязға төзімді пальма (дикобраз пальмасы) Rhapidophyllum hystrix

Санат:Пальмалар
Pinus kesiya

**Pinus kesiya қарағайы** азиялық қарағайдың ең жылдам өсетін түрі болады, ол отанның шетінде сирек өсіріледі. Оның биіктігі 30–35 метрге дейін жетеді, ал дің диаметры 1 метрге дейін болады. Ол үш-инелі қарағай (бір уыстан ұзындығы 15–20 см 3 қылқанды жапырақтар шығады). Ісіктердің үлкендігі 5–9 см, ал ұрықтардың ұзындығы 1,5–2,5 см.

Оның таралған ареалы солтүстік-шығыс Үндістандың Шығыс Гималайынан (қазырғы кезде орман азайғаны үшін тек ғана Мегхалая және Манипур штаттардың Хаси және Нага таулы массивтарында), Қытай (Юньнань провинциясы), Бирма (Мьянма), солтүстің Таиланд, Лаос және Вьетнамнан (Лайтяу, Лангшон, Каобанг, Куангнинь) Филиппинге дейін (Лусон) жетеді. Кейде Филиппиндең шыққан қарағайды Pinus insularis деп белгіленеді. Қытайда осы секілді – юньань қарағайы (Pinus yunnanensis) өседі.

## Сыртқы сілтемелер
* Pinus kesiya қарағайы

Санат:Қылқан жапырақтылар
Санат:Қарағайлар
Осло

**Осло** (,  н/е ), 1624-1877 жылдары Христиания (), 1877-1924 жылдары Кристиания () — Норвегияның астанасы және ең ірі қаласы. Осло Норвегияның экономикалық және әкімшілік орталығы. Қала сонымен қатар елдің сауда, банк ісі, өндіріс және жүк тасымалы орталығы. Қала теңіз өнеркісібі орталығы және Еуропа теңіз саудасы орталығы болып табылады. Теңіз өнеркәсібі секторының көптеген компаниялары, соның ішінде әлемнің ірі теңіз тасымалы компаниялары, кемеброкерлері және теңіз өнеркісібі сақтандыру брокерлері шоғырланған.

## Географиясы

Осло Норвегияның оңтүстік-шығысында орналасқан. Ослоға 40 арал жатады. Қалалның шекгінде ауыз суының ең маңызды қайнар көзi болып саналатын 343 көл орналасқан. Қала бойымен екi ептеген өзендер ағады: Акерсельва және Ална.

## Ауа райы

## Тарихы
Кей деректерге сәйкес (Norse saga), Осло шамамен 1049 жылы Харалд Hardråde патша негізін салды-мыс. Жуықтағы археологиялық қазбалардан ертеректерде де қалашық болғандығын көрсететін б.з.б. 1000 жылдарғы сүйектер табылған.  Бұл өз кезегінде Ослоның мыңжылдығын 2000 жылы тойлауға себепкер болды.

## Саясаты
[thumb|200px|[Стортинг|Парламент ғимараты]]
Ослода  үкіметтік ұйымдар, соның ішінде Норвегия премьер-министрі Йенс Столтенбергтің кеңсесі орналасқан. Үкімет кеңселерінің көбісі Үкімет кварталында *(Regjeringskvartalet)* орналасқан.

## Әкімшілік-аймақтық бөлінісі

## Дереккөздер

Санат:Еуропа елордалары
Санат:Норвегия қалалары
Санат:Қысқы Олимпиада астаналары
Санат:Солтүстік теңіз айлақтары
Жазғы жасөспірімдер Олимпиадалық Ойындар 2010

**I жазғы жасөспірімдер олимпиада ойындары** 2010-ші жылғы тамыздың 14-і мен 26-і Сингапур астанасы Сингапур қаласында аралығында өтті.
## Қазақстан

## Қорытынды
### Медальдар

## Сілтемелер

Санат:Жасөспірімдер Жазғы Олимпиада ойындары
Санат:2010 жылғы спорт
Санат:Сингапурдегі спорт
Ниам Кавана

**Ниам Кавана** — ирланд әншісі, 1993 жылы Ирландияның Милстрит қаласында өткен «Eurovision 1993» ән байқауындағы жеңісімен танымал.

## Eurovision ән байқауы
2010 жылы Ослода өтетін «Eurovision 2010» ән байқауына Ирландия атынан қатысты.

Санат:Eurovision ән байқауы 2010 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Ирландия өкілдері
Төртжапырақты Марсилия

**Төртжапырақты Марсилия** (Marsilea quadrifolia) төртжапырақтылық формасы жапырақтарымен папоротник-өсімдігіне жатады. Өсімдік-папоротник және төртжапырақты деген сөздер бір-біріне келіспейтін секілді деп ойламайсыз ба? Керсінше, бұл сөздер осы кереметті, декоративті, бақбаншылыққа көбінде белгісіз өсімдікті сипаттайды.

Марсилияда бәтеңкенің бауына ұқсайтың ұзың тамырсабағы бар. Тамырсабағынан төрт гүлжапыраққа бөлінетін, судын бетінде қалқып тұратын жапырақтар өседі. Формасы түзу, бір қарағанда төртжапырақты жоңышқаға ұқсайды. Күзде тамырсабағын судан шығарсаңыз, ілінген үлкеңдігі бұршақтай құрылымдарды байқайсыз. Олардың ішінде ұрықтары (ұрықтары спора болғаны соң оны папоротнике жатқызады) сақталанады. Бұл өсімдік Оңтүстік Америкадан басқа бәрі континентерінде нәрлі заттарға бай жасанды және табиғи су қоймасындарында өседі. Солтүстік Америкаға ол сырт жақтан әкелінген және бұл жерде өсімдік-агрессор боп саналады. Польшаның табиғи жерлерінде ол жойылып кетті, Гочалковицкий көлінде өсімдікті экосистемаға қайтару үшін зерттеулер өткізіліп жатыр. Словакияда Латорица өзенінің алабының 7 жерінде өседі. Кезінде ол Бодрог, Лаборец, Уг өзендердің аумағында да кездесетін. Чехияда ол өспейді.

## Сыртқы сілтемелер
* Төртжапырақты Марсилия

Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Norwegian Broadcasting Corporation

**Norsk Rikskringkasting** () - норвегиялық теле және радио жеткізу бірлестігі. Бұл бірлестік Норвегиядағы ең үлкен БАҚ болып есептеледі. 

Санат:Ұйымдар
Хадди Н'джие

**Хадди Н'джие** (25 маусым, 1979, Осло, Норвегия) — норвегиялық әнші, жазушы және журналист. 

Оның әкесі Гамбиялық, ал шешесі Норвегиялық. 

Хадди Н'джие, Надя Хаснауи және Эрик Сольбаккенмен бірге 2010 жылы Осло қаласында өтетін Eurovision 2010 ән байқауының жүргізушілері болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Норвегия әншілері
Санат:Норвегия жазушылары
Санат:Норвегия журналисттері
Дан Бэлан

**Дан Бала́н** (Dan Mihai Bălan, 6.02.1979) — Молдова музыканты, өлеңдер авторы және продюсер, бұрын O-Zone тобының солисті болған. Қазіргі кезде Нью-Йорк қаласында тұрып жатыр.

## Дискографиясы

### Альбомдары

*Dar, Unde Eşti (1999, O-Zone-ның кұрамында)
*Number 1 (2002, O-Zone-ның кұрамында)
*DiscO-Zone (2004, O-Zone-ның кұрамында)
*The Power Of Shower (2006, Crazy Loop псевдонимімен)
*Crazy Loop Mix (2009)

### Синглдері
***Ma Ya Hi** ( **Lucas Prata**мен дуэт)
***Crazy Loop (Mm Ma Ma)** ( **Crazy Loop** псевдонимімен)
***Johanna (Shut Up!)** ( **Crazy Loop** псевдонимімен)

## Сыртқы сілтемелер
*'''Dan Bălan''''s official website
*'''Dan Bălan''''s official page at Facebook website
*'''Dan Bălan''''s official page at MySpace website
*'''Dan Bălan''''s official page at Flickr website
*'''Dan Bălan''''s official page at Twitter website
*'''Crazy Loop''''s official website
*Dan Balan Official Fan Club 

Санат:6 ақпанда туғандар
Санат:Кишиневте туғандар
Санат:Молдавия әншілері
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:XXI ғасыр әншілері
Санат:Молдавия музыка продюсерлері
Санат:XXI ғасыр музыка продюсерлері
Санат:Молдавия музыканттары
Санат:XX ғасыр музыканттары
Санат:XXI ғасыр музыканттары
Санат:Алтын граммофон сыйлығының иегерлері
Тарья Халонен

**Тарья Каарина Халонен** (; 24 желтоқсан, 1943, Хельсинки, Финляндия)&nbsp;— 2000-шы жылдың мамырынан бастап Финляндия президенті, фин саясатшысы, заңгер.

Санат:Финляндия президенттері
Сафура Әлизаде

**Сафура Әлизаде** (; 20 қыркүйек 1992 жыл, Баку) — әзербайжан әншісі. 2010 жылы «Eurovision 2010» ән байқауына «Drip Drop» әнімен Әзербайжан атынан қатысып, нәтижесінде 5-орынға ие болды.

## Өмірбаяны
Сафура Аркаде 1992 жылы 20 қыркүйекте Бакуде дүниеге келген. Әншінің әкесі мамандығы бойынша суретші, ал анасы пианист және сәнгер.

Сафура 3 жасында ән айта бастады, ал 6 жасында ол алғаш рет сахнада өнер көрсетті, содан бері Әзербайжанның әр түрлі музыкалық байқауларына үнемі қатысады. Ол Әзербайжанда танымал «Yeni Ulduz» () телевизиялық музыкалық жобасының жеңімпазы. Балалар ансамбльдерінде «Шярг улдузлары» (Шығыс жұлдыздары) — композитор Вагиф Герайзаде және «Бұлбұлляр» (Бұлбұлдар) — әнші Айбениз Гашимова ән шырқады.

Ол хореография мектебінен бастап үш мектепте, содан кейін бесінші сыныптан бастап № 164 орта мектепте, ал сегізіншіден бастап № 23 орта мектепте оқыды. Музыка мектебін скрипка сыныбы бойынша бітірді, бірақ ол әрқашан саксофонды игеруді армандады. Скрипка мен саксофоннан басқа, ол фортепианода да ойнайды.

«Eurovision 2010» ән байқауынан кейін мектепті бітіріп, Сафура Швецияға көшіп, дебюттік альбомын шығарды. Жас әнші Стокгольмде де жоғары білім алуға ниетті.

Әзербайжан, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген.

Санат:Eurovision ән байқауы 2010 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Әзербайжан өкілдері
Илхам

**Илхам** - адам есімі. Бұл есім жиі кездеседі. Тіпті президент Илхом Әлиев те бар. **Илхам** сөзі - шабыт деген мағынаны білдіреді.

Санат:Есімдер
Халықаралық электр байланысы күні

**Халықаралық электр байланысы күні** - Мамырдың 17де аталады.
Бүгінде Бүкіләлемдік телекоммуникация қауымдастығына 180 ел кіреді. Олардың қатарында Қазақстанда бар.
Халықаралық электр байланысы күні Халықаралық электр байланысы одағы құрылған күні бекітілген. Бұл үкіметаралық ұйым 1865 жылы 17 мамырда Парижде құрылған болатын. Мақсаты: барлық елдер өзара біріге отырып электр байланысы салаларын тиімді пайдалануға күш салу. Байланыс алдымен ақпарат алмасу екені белгілі. Алайда ақпарат құралдарын пайдалану адамның білімділігіне, жасына, мекен жайына, тұрмысына байланысты. Халықаралық электр байланысы одағының пікірінше бұл күн бүкіл жер шары халқының ақпарат құралдарына тең құқықта қол жеткізуі жолында қоғамдық бастамалар көтеруге мүмкіндік беретін күн.

Санат:Атаулы күндер
Туполев Ту-95

**[[Туполев]] Ту-95** () (НАТО-дағы лақап аты: **Bear** («Аю»)) — үлкен, төрт турбовинтті қозғалтқышты стратегиялық бомбылауыш-ұшақ және зымыран ұшырғышы.

Санат:КСРО ұшақтары
Санат:Ресей ұшақтары
Лех Качиньский

**Лех Александр Качиньский** (; Маусымның 18, 1949, Варшава, Польша — 10 сәуір, 2010, Смоленск облысы, Ресей) - поляк заңгері және саясаткері, Варшаваның мэры (2002-2005), "Құқық және Әдiлдiк" партиясы жетекшiлерiнiң бiрлерi. 2005 жылдың қазанында Польшаның президенті болып сайланды, 23 желтоқсанда  республиканың президентi қызметiне кiрістi.

## Өмірден озуы
Лех Качиньский бастаған делегация ,1940 жылы Катынь орманында НКВД-ның қолынан мыңдаған поляктың қаза болғанына 70 жыл толуына орай, Ресейдің Смоленск аймағындағы Катынь құрбандарын еске алу кешеніне марқұм отандастарының рухына тағзым ету үшін ұшып бара жатқан болатын. Жыл сайын өткізілетін дәстүрлі шара биыл сәуірдің 10-да өтеді деп жоспарланған-ды. Ресейдің Смоленск облысында  2010 жылының 10 сәуiрінде әуе апатында қаза тапты.

## Сілтемелер

Санат:Польша президенттері
Жұрт

**Жұрт** – халық; ертеректегі мағынасы – патшалық, мемлекет, ел. VI – VII ғасырларда бұрынғы тайпалық бірлестіктер ыдырап, жаңа бірлестіктер туып жатты. Тайпалар араласып, бұрын туыстас емес тайпалардың, рулардың адамдары жаңа жағдайда бірлесіп, топтаса бастады. Малшылық пен егіншілік ыңғайына қарай ол бірлестіктер бірыңғай межелі қоныстарға, мекендерге орналасты; отырықшылық пен тұрақты қоныстар пайда болды. Осындай аралас әрі бірыңғай орналасқан ел бір **жұрт** деп аталды. **Жұрт** сөзі кейін мемлекет, ел, кейінгі жылдары халық деген мағынаға ие болды.

**Жұрт** – 1) адамдардың бірнеше жыл немесе бірнеше ғасыр бойы тұрып, кейін тастап кеткен жері; 2) мал баққан кісінің өзі ғана отыратын, иемденіп пайдаланатын қонысы; 3) көктеу, жайлау, күзеу жайылымдарындағы мал жаятын жер, мал бағушының үйі тігілетін орын. Үй маңы, мал иірілген қора қиланып, шөбі тозған соң, үйді басқа жерге ауыстырып тігеді. Үйдің ескі орны **жұрт** деп аталады. Бірақ **жұрт** ауыстырушы өзіне тән жайылымның аумағынан аспайды. **Жұртта** тұтыну заттарының сынықтары, мал сүйектері, жоғалған бұйымдар, бұзылған үй-жайдың орны, күл төбе, т. б. заттар қалады. Бұл заттардан тарихи-мәдени қабаттар қалыптасады. Археологтар мәдени заттарды зерттей отырып, ежелгі тайпалардың әдет-ғұрпы, экономикалық және саяси өмірі жайлы көптеген тарихи мағлұматтар алады.

## Cілтеме
*мемлекет
*ел
*тайпа
*халық
## Дереккөздер



Санат:Қоғам
Ресми тіл

**Ресми тіл**
— заң, сот, оқу, т.б. ресми кеңсе қызметінде мемлекеттік тілмен қатар қолданылатын негізгі тілдердің бірі. Әдетте, көп ұлтты елдердің конституцияларында кейбір тілге ресми мәртебе берілгені белгіленіп отырады. 
*Мысалы, Испания конституциясында (1978) кастиль наречиесі Ресми тіл ретінде қабылданған, сонымен қатар испан тілінің басқа да наречиелері автон. аймақтарда Ресми тіл деп жарияланған. Кей елдерде (Азия, Африка) жергілікті ұлт тілімен қатар бұрынғы метрополия тілдері де (ағылшын, француз, т.б.) ресми тіл болып қабылданған (Үндістан). Еуропа елдері, АҚШ, Жапония, Түркия, Ресей секілді мемлекеттерде Ресми тіл мен мемл. тіл ұғымдары бір-біріне сәйкес келіп, ауысып қолданыла береді. Кей елдерде бұл ұғымдарға жеке түсініктер беріліп, дараланған, мұндай жағдайда Ресми тілдің мемл. тілден айырмашылығы: 
# мемлекеттік  тіл конституция бойынша мемлекеттің қамқорлығында болады; 
# мемлекеттік  тілді меңгеру мектепке дейінгі оқу-тәрбие мекемелерінде, орта, арнайы және жоғары білім беретін оқу орындарында міндетті деп саналады; 
# мемлекеттік тіл — сол елдің мемлекет, қоғамдық, саяси, экономика, әлеум. аяларында кеңінен қолданылатын басты тіл. Ресми тілдің қолданылу аясы мемл. тілге қарағанда тар, функционалды рөлі ерекше көрсетілмейді. Сондай-ақ Ресми тіл кейбір ұлт-ұлыстардың бір аймақта шоғырланып өмір сүруіне байланысты белгіленуі мүмкін.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Мемлекеттік тіл саясаты

Санат:Ресми тілдер
Санат:Мемлекет
Санат:Тіл саясаты
Ерназар Тоқсанбаев

**Ерназар Тоқсанбаев** (1992 жылы Алматы қаласында дүниеге келдi) – қазақ балуаны. Тараз еркiн күрес мектебiнiң түлегi.
## Өмірі
1998 жылы отбасымызбен Алматыдан Тараз қаласына көшiп келдi. Осында бiлiм алып, ең алғаш мектеп табалдырығын аттадым. Еркiн күреспен 2002 жылдың көктемiнен берi айналысып келедi. Отбасымда үш ағайынды, үш ұлдың үлкенi. Әкесі Тоқсанбаев Берiк – еркiн күрестен спорт шеберi, қазiргi таңда жеке бапкерi. Iнiлерi – Амангелдi, Ернар жас болса да көптеген жарыстарда жүлдегер атанып, тiптi облыс жеңiмпазы дәрежесiне дейiн көтерiлгенi бар.
Бала кезiнен әкесімен бiрге жаттығу залына барып жүрдi. Артынан сол жерде жаттығу жасап, осы спорт түрiн ұнатып кеттi.
## Жетістіктері
2007 жылы республикалық жарыстарда жүлдегер болды. 2008 жылы жасөспiрiмдер арасында өткен Қазақстан бiрiншiлiгiнде жеңiмпаз атанды. Сол жылы Якутияда “Азия балалары-2008” ойындарында қола жүлдегер атанды. 2009 жылғы республикалық кадеттер арасындағы жарыстың алтын медалiне ие болды. Үндiстанның Пуна қаласында өткен Азия ойындарының қатысушысы. 

Санат:Қазақстан балуандары
Көкпек

250 px|thumb

**Көкпек** (лат. Atrіplex) – алабота тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін немесе көп жылдық бұташық өсімдік. Жер жүзіне белгілі 225 түрінің 25-і Қазақстанның барлық аймағына тараған. Биіктігі 10 – 150 см, жапырақтары кезектесе орналасқан, олардың табақшалары тегіс, кейде тілімделген. Гүлдері дара жынысты, бір үйлі өсімдік. Аталық гүлдері 3 – 5 мүшелі гүлсерікті, 5 аталықты, аналық гүлдері негізінде гүлсеріксіз болады. Қазақстанда жиі кездесетін түрі – боз Көкпек, алабота (A. сana). Ол жазық далалы аймақтарда, тау бөктерлерінде, борпылдақ, сортаң топырақты, сазды ойпаң жерлерде, өзен, көл аңғарларында өседі. Биіктігі 20 – 50 см бұташық. Сабағының түп жағы тармақты, сұрғылт қоңыр түсті. Жапырағы сопақша келген, едәуір қалың, кезектесе орналасқан. Гүлшоғыры жапырақсыз. Шілде – қазан айларында гүлдеп, жемістенеді. Тұқымы жирен түсті, жалпақ, дөңгелектеу. Тағамдық  (бақ көкпегі) – мал азықтық, дәрілік, бояулық, тех. өсімдіктер. Шөл далалы аймақтарда Көкпекті   адамдар отынға пайдаланады, күзде түйе жейді. 
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том

Санат:Алабұталар
Әзидолла Есқалиев

**Әзидолла Есқалиев** (1 қаңтар 1934, Құрманғазы, Атырау қалалық әкімдігі, Гурьев облысы, Қазақ АКСР, РКФСР — 14 тамыз 2017) — домбырашы, күйші. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының профессоры.

## Өмірбаяны
Әзидолланың әкесі Есқали мен ағасы Әліпті халық «Өнердің шежіресі» деп атаған. Есқали әке бүкіл Батыс Қазақстан аймағына аты өрлеп шыққан Құрманғазының шәкірті, ізбасары Дина Кенжеқызы Нұрпейісованы әдейі шақыртып, бір апта үйіне қонақ қылып, оның орындауында талай сар қаймақ, өршінді күйлер – Құрманғазының «Төремұратын», «Қызыл қайыңын», Дәулеткерейдің «Топан», Наушанның «Байжұмасын», өзінің «Әсем қоңырын», «Бұл-бұл» күйлерін тыңдайды. Ара-арасында Әзидолланы сынап, ақыл кеңестерін берді. Әзидолланың алғашқы өнерге үйреткен ұстазы Дина болатын. 

Ол 1953 жылдың шілде айында Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар факультетіне құжаттарын тапсырды. Емтиханды профессор, академик Ахмет Жұбановтың өзі қабылдады Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген. 1960 жылы Қазақконцерттің солист-домбырашысы болып жұмыс істейді. Оның дарынды домбырашылығы Құрманғазы атындағы оркестрде айқара ашылды. Үздік өнері, орындаушылық дархан шеберлігі қалың қауымның көңілінен шықты. Әзидолла Есқалиев деген есім қазақтың байтақ даласына танымал домбырашыға айналды. Бұл жылдарда ол өзінің қарқынды, сәнді өнерімен тек қана байтақ Қазақстан жұртшылығын сусындатып, тамсандырып қана қоймай, Германия, Франция, Чехословакия, АҚШ, Алжир, Қытай, Моңғолия тағы да басқа көптеген шет мемлекеттердің сахна төрінде қазақтың күй өнерінің құдыретін жая түсті. Қазақ дейтін өнерлі ұлт, Қазақстан атты ел бар екендігін әлемге паш етті.  Ә. Есқалиев орындаушылық шеберлігі жоғары, танымал концерттік орындаушы. Ә. Есқалиевтің орындауындағы музыкалық шығармалар радио мен теледидардан тұрақты беріліп тұрады. 17 күйтабағы шығарылған, олар Қазақстанның алтын қорына енген. Ә Есқалиев талантты педагог, қазақтың ұлттық музыкалық дәстүрін жетік біледі. Оның ғылыми педагогикалық қызметі домбыралық орындау шеберлігі мәселелерін, домбырада күй орындаудың жүйеленген қағидаларын қамтиды. Ә. Есқалиев көптеген өнер ұжымдары мен солистер орындайтын күйлердің авторы.Әзекең 1962 жылдан бері Құрманғазы атындағы консерваторияда ұстаз, 1998 жылдан бастап профессор. Ол көптеген шәкірттер тәрбиеледі, өнер жолына жолдама берді. Қ.Ахмедияр, А.Жайымов, А.Үлкенбаева, Қ.Қожабаев, У.Ғұбайдуллин сынды шәкірттері әлемге белгілі өнер тарландары.

Әзидолла Есқалиевтың музыка өнеріндегі өнегелі, жемісті еңбегі 1990 жылы ҚР еңбек сіңірген әртісі, ал 1993 жылы ҚР халық әртісі атағымен аталып, «Озық еңбегі үшін», «Аса үздік еңбегі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «Аса үздік еңбегі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін» медальдармен марапатталды, Атырау және Исатай аудандарының құрметті азаматы атанды
 
«Аман бол, шешем, аман бол»- Құрманғазының күйі, орындаған. Ә. Есқалиев.

## Дереккөздер


Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:1934 жылы туғандар
Санат:Домбырашылар
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан халық әртістері
Нағима Қабылқызы Есқалиева

**Нағима Қабылқызы Есқалиева** (1954 жылы 3 ақпанда Алматы) - әнші, профессор. ҚР халық әртісі (1999).  

## Өмірбаяны
Нағима Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Фабричный кентінде жұмысшы отбасында туды. Оның ата тегінің қонысы Ақтөбе облысы. Әкесі – Қабыл, анасы – Асыл қарапайым отбасы. Ол бала кезінен актриса болуды армандады. 
* Қазақстанның қазіргі көптеген эстрада жұлдыздары эстрада цирк студиясында (бұл қазіргі күні Жүсіпбек Елебеков атындағы колледж) қанаттанды. Соның бірі – Нағима Қабылқызы Есқалиева. Оның ұстазы Қазақстанның әйгілі өнерпазы – Лаки Кесоглу. Ол бұл студияны 1973 жылы тәмамдады.
* Алматы музыкалық училищесін (хорға дирижерлік жасау бөлімін) бітірген. 
* Есқалиеваның есімі 1979 жылы “Әнмен өрнектелген өмір” Бүкілодақтық жас әншілер сайысынан соң эстрадалық музыканы сүюшілер арасында белгілі бола бастады.
* Жастардың «Алло, мы ищем таланты!» сайысында дипломант атанды. Оның осы сайыста өнер көрсетуі үлкен табыспен өтті.
* 1977 жылы П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық училищесін бітірді. Осы жылдан бастап «Қазақконцерт» бірлестігінде екі жыл бойы әншілік жолда болды
* 1978 – 83 жылдарын «Гүлдер» ансамблінің әншісі. 
* 1979 жылы ол әртістік күшін Бүкілодақтық жас әртістер сайысында Ленинградта сынайды
* ХІХ Халықаралық эстрада әндеріне арналған «Алтын Орфей» фестивалінде бірінші сыйлықты иеленді. 
Әнші даусының диапазоны кең, эстрадалық музыка мәнерін жақсы сезінеді. Оның репертуарында әр түрлі жанр мен бағыттағы қазақтың халық әндері мен қазіргі замандық композиторлар әуендері бар. К. Дүйсекеевтің “Сәлем саған, туған ел”, С. Бәйтерековтың “Күнге табыну” және тағы басқа әндер оның орындауында әнмен айтылған өмірге айналды. 
* 1996 жылы ол Қазақстанның талантты балалары үшін эстрадалық шеберлік студиясын ұйымдастырды.
* Нағима Қабылқызы Есқалиева 1984 жылы Қазақстан комсомолы сыйлығының лауреаты атанды. Ол музыка өнерпаздары ортасында Қазақстанның халық әртісі атағы берілген ең соңғы әртіс (1999 жыл)

## Марапаттары
* 2013 - Құрмет ордені
* Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің үздігі
* Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры
* 1999 - Қазақстан халық әртісі
* 1985 - Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі
* Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты

## Дереккөздер

Санат:3 ақпанда туғандар
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары
Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері
Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Контральто
Санат:Астанаға 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:М. Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институты түлектері
Санат:КСРО әншілері
Санат:Қазақстан тележүргізушілері
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Қали Жантілеуов

**Қали Жантілеуов** (1902 жыл, Орал облысы — 1993 жыл) — әнші, домбырашы-күйші. Қазақстанның халық әртісі. Кіші жүздің Байұлы тайпасы Алаша руынан шыққан.

Домбырада бес жасынан ойнады. Оның ұстазы күйші Төлеш болған. Нұртазы, Мәмен және тағы басқалары атақты күйшілерден орындау мәнерін жетілдірген. Қали домбыра құлағында ойнайтын шебер орындаушы ғана емес, керемет әнші де болған. 
* 1934 жылы бірінші Бүкілқазақстандық халық орындаушыларының слетінде бірінші орын алып, халық аспаптары оркестріне жұмысқа шақырылады. 
* 1944 жылдан Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар кафедрасының алғашқы дәріскерлерінің бірі. 

Жантілеуов халықтың музыкасын жақсы білген (күйлерді), орындау мәнерін жетік меңгерген. Көптеген жас домбырашылар оның батасын алу үшін келетін болған. Оның шәкірттері Ш.Қажығалиев, Р.Омаров, Ф.Мансұров, Н. Тілендиев және т. б.

## Дереккөздер


Санат:1902 жылы туғандар
Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Күйшілер
Санат:Домбырашылар
Нагата есебі

**Нагата есебі** - Афиндық алгебралық геометрия саласындағы күрделі проблемалардың бірі болған есеп, 3 өлшемнен тұрды. Математикадағы 1 өлшемді есеп өте оңай есеп саналса, 2 өлшемді есеп өте қиын есеп деп қарастырылады. Нагата алдыңғы екеуін місе тұтпай, 3 өлшемді есепке ден қойған. Афиндық кеңістіктегі симметрияның жауабын табуға тырысқаны үшін есепке М.Нагата есімі берілген.

Есептің тарихы 1872 жылдан басталады. Ең алғаш рет 2 өлшемді кеңістіктегі есептің теоремасын М.Ньютер деген неміс математигі қалыптастырды. Теорема күні бүгінге дейін М.Ньютер есімімен аталады. Аталмыш теоремадан қате табылуына байланысты 1901 жылы итальян математигі Г.Кастельнуев есепті қайта дәлелдеп, дұрыс жауабын анықтады. Осы саладағы жетістікті 1942 жылы неміс математигі К.Юнг толықтырып, R (x,y) алгебрасының автоморфизмдері «қолдық» болатынын дәлелдеді.

3 өлшемді есеп аса күрделі болғандықтан, онымен айналысуға ешкімнің жүрегі дауаламады. Ал М.Нагата «қолдық» автоморфизмнен басқа автоморфизмдердің барлығы «жабайы» болатындығына көз жеткізу үшін өзінің гипотезасын тұрғызды. Бұған дейін **Гильберттің 14-ші проблемасын** шешкен атақты математик қанша тырысса да, есептің жауабын таба алмады.

Есепті 2000-шы жылдары қазақ математигі Уалбай Өмірбаев шешті.

Санат:Аффиндік геометрия
Паул Ердёш

**Паул Ердёш** (, 26 наурызда 1913 ж. Будапешт — 20 қыркүйекте 1996 ж. Варшава) — мажар математигі, Мажарстан ғылым академиясының академигі. Әкесі математика мұғалімі еді. Өмірінде тұрақты мекені не тұрақты жұмысы болмаған. 30-жылдары Еуропада, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Америкада болған, соғыс аяқталған соң әлемді аралап, әр елдің математиктерімен бірлікте математикалық мәселелерді зеріттеген , ол қазырге дейін 1000-нан астам математикалық зеріттеу мақалаларын жариялаған. Зерттеу саласы негізінен сандар теориясы, жиындар теориясы, топология, ықтималдықтар теориясы және оның қолданылуы, математикалық логика т.б қамтиды. Оның осы саладағы жемісті еңбегі мен әлем математикасының дамуына қосқан ұлесі үшін 1984 жылы Волф силығына ие болды.

Санат:Мажар математиктері
Санат:1913 жылы туғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Едіге Жаров

**Едіге Жаров** (1952 жылы 19 қаңтарда Алматы облысы, Нарынқол ауылында дүниеге келген) - спорттық гимнастикадан қазақтан шыққан ең танымал бапкер. Екі дүркін Олимпиада чемпионын тәрбиелеп шығарған. 
Бүгінгі күні Едіге Нұрмаханұлы спорттық гимнастикадан Канада құрамасының бапкері. Халықаралық гимнастика федерациясы техникалық комитетінің мүшесі, FIG жаттықтырушылар академиясының бас эксперті. Канада тарихында спорттық гимнастикадан Олимпиада чемпионын дайындаған тұңғыш бапке.
## Отбасы
Әкесі осы Нарынқол даласында 1930 жылы дүние есігін ашып, 1957 жылы өмірден озады. Ал анасы Нұри Салауатқызы 2007 жылы өмірден озды. Кейін Алматыға келіп мектеп тәмамдаған соң, Қазақ дене шынықтыру инстутынан диплом алып шықты. Бала Едіге алғаш спорт залға барып жүрген сәтте онымен бірге ғарышкер Талғат Мұсабаев та бір топта болыпты.
Едіге аға зайыбы Маргарита екеуі бір ұл, бір қыз тәрбиелеп отырған бақытты отбасы. Ұлы – Руслан 29 жаста. Оттава қаласының әкімдігінде істейді. Ал қызы Карина – 24 жаста. Монреаль университетін аяқтап, қазір ағылшын, француз тілінің маманы, аудармашы.
## Шәкірттері
### КСРО
1988 жыл. әйгілі КСРО-ның атын әлемге жайған Валерий Люкин Сеул Олимпиадасында екі алтынды қанжығасына байлады. Міне, сол Люкиннің томағасын сыпырған осы Едіге бапкер еді. Кейін білікті бапкерден шыңдалып шыққан Люкин талай мәрте әлем біріншілігінің шыңын бағындырды.

Сурет:Edouard-Iarov-300x225.jpg
### Франция
Едіге Жаров дайындаған шәкірттері әлемде ешкім жасамаған бірнеше элементтерді дүниеге алып келді. Сол әдістердің бірі һәм бірегейі белдемеде (турник) 360 градус бұрылыспен алға бүгіліп жасайтын сальто. Бұл әдісті ойлап тапқан осы Едіге бапкер еді. Аумалы төкпелі тоқсаныншы жылдары Едіге аға Жаров Францияға кетті. Француздардың арнайы шақыруымен осы елдің құрамасын 2000 жылға дейін жаттықтырды. 1995 жылы шәкірті Жил Стабло Еуропа чемпионы атағын жеңіп алса, 1997 жылы тағы бір шәкірті Франция чемпионатында топ жарды. Бірақ Едіге аға Франция жұртынан көп кемсітушілік көріпті.

Ұзақ жыл талмай баптап, жауапты сын алдында ащы терін алып, бәйгеге қосқан шәкірті шығыршықта не бел темірде шырқ үйіріліп, өнер көрсетіп жатады. Басқа бапкерлер сияқты ел қатарлы қасында отыра  алмай, шәкіртінің қимыл қозғалысын бапкер бөлмесіндегі теледидардан немесе трибунадан тамашалады. Мұндай кемсітушілікке шыдамаған, Едіге бапкер 2000 жылы Канадаға кетеді.
### Канада
Едіге ағаның баруымен тұралап тұрған Канада гимнастикасы аяқтан тұрды. Оған дәлел, 1999 жылғы ӘЧ бар жоғы 18 орынға тұрақтаған Канада, 2001 жылы 12 орынға, ал 2003 жылы 5 орынға табан тіреді. Өсу деп осыны айтыңыз. 1976 жылдан кейін тұңғыш рет,  28 жылдық үзілістен кейін 2004 жылы Канада гимнасшылары Олимпиада табалдырығын аттады. Сол жолы канадалық Кайл Шифелт Афины ойындарының чемпионы атанды

## Сілтемелер
* Казахстанский агрегатор новостей. Thenews.kz 
* Ұлттық спорт порталы. ALAMAN.KZ 

Санат:Спорттық гимнастика жаттықтырушылары
Санат:Канада қазақтары
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:1952 жылы туғандар
Томас Брадварди

**Томас Брадварди** (, шамамен 1290~1349) - ағылшын математигі, философы, кезінде шіркеуде (Христан дінінің орталығы) болған. Оксфорд университетін бітіргеннен кейін сол жерде философия және математикадан сабак берген, әрі профессор болады. 1333 жылдан өмірінің соңына дейін шіркеулер ұйымының бастығы боалады.Ол еворпадағы ең бірінші болып тригонометрияны зеріттеген математиктің бірі, ол тангенсті “кері көлеңке”(Umbra Versa), синусты”тура көлеңке”(Umbra recta) деп атап, әрі оны есептеулерге енгізгін. өзінің философиялық еңбектерінде шексіз үлкен мен шексіз кішіні талдап, кейіннен оны математиклық зеріттеуілеріне кіргізеді. Ол бірқанша математикалық еңбектер жазған. «Арифметика назариясы»(1495) кітабында сандар теориясын түсіндіреді. «геометрия теориясы»(1511) атты еңбегінде геометриялық пішіндердің қасиеттерін талдау жасай отрып , кейбір қасиеттерін көрсетіп берген.

Санат:Англия математиктері
Санат:1290 жылы туғандар
Санат:1349 жылы қайтыс болғандар
Алекси Клод Клеро

**Клеро Алекси Клод** (1713 жылы 7 мамырда Парижде дүниеге келіп, 1765 жылы 17 мамырда сол жерде қайтыс болған) - Француз математигі, механигі. Тоғыз жасынан бастап акесінің тарбиесінде аналитикалық геометрия мен дифференциалды үйренген,16жасында Франция ғылым акедемиясына мүше болған. Осыдан бастап И.Нютон ілімін дамыту қозғалыстарына қатысқан.ол жердің ендік сызығының өзгеруіне байланысты өзгеретін аурлық күш формуласын(кейіннен Клеро формуласы деп аталған) ең алғаш ортаға қойады.ол аспан денелері механикасының үш дене маселесін зеріттеу барысында осы маселенің ең алғашқы болып жуық шешімін табады.

1750 жылы И.Харди «харди құйрықты жүлдызы» 1758 не 1759 жылдары көрінеді деп болжаған, ал Клеро болса1758 жылы жарты жылдық есептеу натижелеріне сүйене отрып, «харди құйрықты жүлдызының» көрінетін ай күніне дейін анық дәледеп береді, осы жетістігінің арқасында ол Петербор ғылым акедемиясының силығын алады.ол жәнеде көптеген аспан денелерін зеріттеуді қолға ала бастаған,өкініштісі аурып қайтыс болады да ол зеріттеулері аяқсыз қалған.

Ол ең алғашқылардың бірі болып қос қисықтықты қисықты зеріттерен, сонымен бірге қисық беттің беттік қюшы сызығын зеріттеді. Оның «ең үлкен мән мен ең кіші мәннің кейбір маселелері» (1733) атты еңбегі вариациялық амалдың тарихтағы ең алғашқы зеріттеу мақаласы еді.1734жылы клеро дифференциялдық теңдеуін құрды.1739～1740 жылдары аралығында аралас екінші дәрежелі дербес туындының туындылаудығы реттерін алмаструдың шартын дәлелдеді, тағыда бірінші ретті сызықтық дифференциялдық теңдеудің интегралдық көбейткішінің бар болу маселесін дәлелдеі.

Санат:Франция математиктері
Санат:Франция механиктері
Санат:1713 жылы туғандар
Санат:1765 жылы қайтыс болғандар
I Ариабхата

**Ариабхата Ⅰ** (476～550) - Үнді математигі, астрономы. Б.з 476 жылы музирис (Muziris) қаласында (қазіргі даиҚодунгаллоур (dayKodungallour) қаласы) дүниеге келген. Ксубуло қаласында тәлім-тарбие алған. 499 жылы «Ариабхата жинағын» шығарған.
[thumb|300px|Statue of Aryabhata on the grounds of [Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics|IUCAA, Pune. As there is no known information regarding his appearance, any image of Aryabhata originates from an artist's conception.]]
Бұл кітап көп жылдар жоғалды саналып келген, кейіннен 1864жылы Үндістан ғалымы Хаотанжише қолдан көшірілген нұсқасын табады. Ариабхатаның астрономиялық асбаптар туралы және бір кітабы «Ариабхата жылдар кітабы» бертін ғана табылып зерттелу үстінде. «Ариабхата жинағы»-да 121 жолдық өлең бар. Оны мадақ өлең, математика, жылнама, аспан шары деп 4 бөлімге бөлген. Ішінде,2- бөлімі математикаға арналған 33 жол бар. Негізгі мазмұны санау тәсілі, бұтін сандарды есептеу амалы, натуралы сандардың квадраттарының , кубтарының қосындысын есептеу формуласы, бөлшек санды қысқарту мен ортақ бөлімге келтіру әдісі, арифметикалық прогрессия, үшбұрышты қалқа туралы мәселелер, кері жору тәсілі,жорамалдау тәсілі,сызықты теңдеулер жүйесін шешу әдісі, сонымен қатар, бірінші дәрежелі анықталмаған теңдеулердің(жүйесі де) шешу тәсілі, пайданы есептеуді қолдану арқылы екінші дәрежелі теңдеуді шешу тәсілін (түбір табу) Пифагор теоремасын көрсетіп және оны пайдалана отырып сегменттегі хордамен векторлардың және қиылысқан екі дөңгелектің сәйкес хордалық векторларының арасындағы байланысты көрсетіп берген. Ол шеңбердің сегментінің хордаға қатынасы радиусқа тең болатынын есептейді; дөңгелектің ауданы жарты шеңбер периметрі мен радиусын көбейтіндісіне тең болатынын есептеген және 100ді 4 ке қосып оны 8 ге көбейтіп шыққан санға 6200ді қосса, диаметрі 2000 болатын шеңбердің периметрінің жуық мәні болатынын,яғни, тең деген. Көптеген геометриялық пішіндердің көлемін табу формуласын да берген, бірақ кейбірі қате берілген.

Б.з Ⅹғасырда Үндістанда және бір Ариабхата атты көрнекті математик өткен, оны Ариабхата Ⅱдеп атайды.

1976 жылы ариабхатаның туғанына 1500жыл толуына байланысты Үндістан үкіметі «Ариабхата» атты бірінші жасанды жер серігін ұшырған.

Санат:Үнді математиктері
Болат Ишанбайұлы Қарақұлов

**Болат Ишанбайұлы Қарақұлов** (27.03.1942, Алматы - 16.12.2014, Алматы) -  музыкатанушы, фольклоршы. 

## Өмірбаяны
* Мәскеу консерваториясысының дирижерлік-хорлық факультетін бітірген.
* 1967-1969  жж. - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының хорлық дирижерлік кафедрасының дәріскері.
* 1970 жж. ҚР Ғылым Академиясының М.О.Әуезов атындағы өнер және мәдениет Институтында жұмыс істейді.

## Ғылыми жұмыстары
Қарақұловтың ғылыми қызметі музыкалық фольклор мен халықтық ән өнерінің алғашқы нұсқаларына тарихи-теориялық талдама жасаумен ерекшеленеді. Оның зерттеулік жұмысы қазақтық әндік музыкалық өнерін анықтап, зерттеуге бағытталған. Ол Қазақстанның  әртүрлі өңіріндегі ән-әуендердің ерекшеліктерін біртіндеп құрылуы тарихи процесінің заңдылықтарын ашуға тырысады.

## Шығармалары
Б.Қарақұловтың «Асыл мұра» музыкалық-этнографиялық жинағы республиканың музыкатану ғылымына қосылған елеулі үлесі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:27 наурызда туғандар
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:16 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:2014 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Өнертану докторлары
Санат:КСРО музыкатанушылары
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Санат:XX ғасыр музыкатанушылары
Санат:XXI ғасыр музыкатанушылары
Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина

**Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина** (1939, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы-1991) - домбырашы, Қазақстанның халық артисі, Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының профессоры.

## Өмірбаяны
* 1965 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар факультетін (А. Жұбанов пен Л. Мұхитовтың класы бойынша) бітірді.
* 1960 жылдан бастап, Құрманғазы атындағы Қазақтың Мемлекеттік халық аспаптар оркестрінің домбырашы-солисі. Оркестрдің құрамында ол әлемге қазақтың домбыра музыкасының сұлулығын танытты, көптеген елдерде өнерлік іссапарларда болды. Ол қазақтың халық композиторлары: Құрманғазының, Сейтектің, Дәулеткерейдің, Мәменнің, Қазанғаптың күйлерін орындаушы. Бақыт Қарабалинаның орындауында күйлер ерекше тереңдігімен айрықшаланады. Оның репертуарында қазақ және шетелдік композиторлардың шығармалары бар.

## Дереккөздер

Санат:1939 жылы туғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:Құрманғазы ауданында туғандар
Санат:Домбырашылар
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақтың Мемлекеттік халық аспаптар оркестрі домбырашылары
Зейнеп Төлембеққызы Қойшыбаева

**Зейнеп Төлембеққызы Қойшыбаева** (6 наурыз, 1937, Қазақстан ауылы, Алакөл ауданы, Алматы облысы — 20 наурыз, 2002, Алматы) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1989).

## Қысқаша өмірбаяны
* Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының вокальдық студиясын (1958) бітірген. 
* Алматы өнер институтын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1972).
* 1958 жылдан Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры солисі.
* 1967 ж. - 1993 ж. - қазақтың радио мен теледидары жанындағы камералық оркестр солисті.
* 1981 жылдан өмірінің соңына дейін Жүсіпбек Елебеков атындағы эстрадалық-цирк өнер колледжінің оқытушысы. 
* 1993 жылдан республика дәрежедегі зейнеткер.

## Орындаған партиялары
Е. Г. Брусиловскийдің “Қыз Жібек”, “Ер Тарғын”, “Жалбыр” операларында, А. Жұбанов пен Л. Хамидидің “Абайында”, М. Төлебаевтың “Біржан мен Сара” операларындағы партияларды орындады.

## Репертуары
Оның репертуарында қазақтың халық әндері, Қазақстан композиторларының әндері бар. Зейнеп Қойшыбаеваның қайталанбас дауысы, орындау мәнерінің ерекшелігі, сахналық біліктілігі оны басқа әріптестерінен айрықша даралайды. Қазақ телевидиниясы мен радиосының әншісі болып, Қазақстан композиторларының музыкалық шығармалары мен халық әндерін насихаттауда, эстрада өнерін дамытуда елеулі еңбек сіңірді.

Гастрольдік сапармен КСРО республикасында, сондай-ақ, шет елдерде де (Германия, 1971; Польша, 1979; Ауғанстан,1984; т.б.) болды.

## Жетістіктері
* Мәскеуде өткен жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің **күміс жүлдегер** (1957).

## Дереккөздер

Санат:6 наурызда туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Алакөл ауданында туғандар
Санат:20 наурызда қайтыс болғандар
Санат:2002 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Алматы эстрада және цирк колледжінің оқытушылары
Санат:Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің күміс жүлдегерлері
Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов

**Кәрменов Жәнібек** (22 наурыз 1949 жылы, Қарауыл ауылы, Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы – 22 маусым, 1992 жылы, Алматы) – әнші, жазушы, қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артист (1990). 

## Өмірбаяны
Арғын тайпасының Тобықты руының Бөкенші бөлімінен шыққан.

Алматы эстрада-цирк өнері студиясының (қазіргі колледж) әншілік бөлімін (педагогы Ж.Елебеков), және Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. *“Өнер”* баспасында редактор, Алматы мемлекеттік консерваториясында халық әндері кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. Ол өзіндік ән орындаушылығымен ерекше көзге түсті, көптеген халық композиторларының шығарма өмірі мен мұрасын насихаттау және олардың ұмытылған ән мәтіндерін қалпына келтіру ісіне мол үлес қосты. Кезінде Қазақ радиосы мен телевизиясы арқылы халық әншілері мен әншілік дәстүр жайында хабарлар (А.Сейдімбекпен бірге) жүргізді. Өнер тақырыбына арналған кітаптары (*“Ақылбайдың әні”, ”Ғашықтың тілі”, “Махаббат әні”*) жарық көрді. 1984 жылы концерттік- орындаушылық, зерттеу қызметтері және жастар арасында халық өнерін насихаттаудағы жұмыстары үшін оған Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. 1996 жылы оның есімі Қарауыл ауылындағы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы) музыка мектебіне берілген.

## Сілтемелер
*Кәрменов Жәнібек (1949 - 1992 жж.) 
*Кәрменов Жәнібек
*Шаһ-Керім Кәрменов: «Әкемнің қара домбырасы иесіз емес» 
*Жәнібек Кәрменов

## Дереккөздер


Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:1992 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Санат:22 наурызда туғандар
Санат:22 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Кенжебек Әубәкірұлы Күмісбеков

**Кенжебек Әубәкірұлы Күмісбеков** (23 қараша 1927, Құмкөл ауылы, Сабынды ауданы, Ақмола округі, Қазақ АКСР — 1997, Алматы)- Қазақстанның көрнекті сазгері, Қазақстанның халық әртісі, мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессоры.

## Шығармашылығы
Ол А. Жұбановқа арнаған «Дала сыры» симфониялық дастанында Абайдың «Көзімнің қарасы...» деген әнінің әуенін пайдаланған. Бұл ән алғашқы кезеңде оркестрде цитата түрінде пайдаланылса, кейін әр түрлі аспаптарға ажырап, әдемі дауыстарға бөлініп, дастанның музыкалық құндылығын байыта түседі. Күмісбеков сонымен қатар Абайдың «Домбыраға қол сұқпа», «Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп...» өлеңдеріне ән-романстар жазды.

## Аманат жинағы
Бұл жинаққа қазақтың көрнекті композиторы, Қазақстанның халық артисі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессор Кенжебек Күмісбековтің күйлері мен симфониялық поэмалары еніп отыр. Бұлардың қатарында "Биші қайың" (күй), "Қан сонарда" (күй), "Аманат" (күй), "Фараби сазы" (күй-поэма), "Сары-өзен саздары" (күй-поэма) шығармаларымен катар "Жастық шақ" сюитасының соңғы бөлімі "Вальс" туындылары бар.
Жинақ жалпы білім беретін орта мектептер, музыкалық арнаулы орта оқу орындары, колледждер, өнер, музыка академиясы, консерватория шәкірттері мен студенттеріне, сондай-ақ кәсіби музыканттарға арналып шығарылған.

## Дереккөздер

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Сарыарқа (Құрманғазының күйі)

**Сарыарқа** - Құрманғазының күйі, қазақтың дәстүрлі музыкасының шыңында тұрған шығармалардың бірі. Ұлттық өнерімізді әлемге танытқан бұл күй ұлы күйшінің туған жеріне, қазақтың кең даласына деген махаббатынан туған туынды. Қуғын-сүргінге ұшырап жүрген шағында жазылған Құрманғазының «Сарыарқасы» бүкіл қазақ халқының еркіндікке, азаттыққа деген құлшынысының көрінісіндей.

Әлі түс болған жоқ, бірақ даланың ыстық күні ауаны қыздырып, күйдіріп тұр. Тып-тыныш жолмен келе жатқан жай, бірқалыпты ат тұяғының дыбысы естіледі. Құлағын қайшылап келе жатқан ат, ер үстіндегі адамды тыңдап келе жатқан сияқты. Ер үстіндегі кісі анда-санда артына қарағаны болмаса, самарқау. Иықты, маңдайы кең, бет әлпеті ірі салт аттының үстінде ыстыққа қарамастан, түйе жүнінен жасалған қалың күпі, тері шалбар және малақай киген. Арқасына мылтық ілген, ал алдында қапқа салынған домбыра бар. Ол Сары-Арқа жаққа бағыт ұстаған, түске таман жасыл алаңқайға келіп жетті. Атынан түсіп, кең алақанымен оның маңдайынан сипап, шілдерлеп жайылуға жіберді. Қимылсыз ауыр ойға батқан жолаушы көкжиекке қарап ұзақ отырды, сонан соң, ұйқылы-ояу кейіппен домбыраны қолына алып, жайлап тарта бастады. Даланы домбыра үні кернеді. 

Ұлы күйші Құрманғазының күйі “Сарыарқа” осылай туды. Патша үкіметінің қудалауынан соң, ол туған жерінде қала алмайтын болды, “Сары-Арқа” сол туған елмен қоштасу күйі. Бірақ мұнда, халық мінезі, өмірі, қадір-қасиеті, ол мекендеген дала бейнесі - барлығы қамтылған. 

Құрманғазының күйі “Сары-Арқа” – халықтың, даланың өзі сияқты кең, өзі сияқты шексіздігін танытатын дауысы. Қазақ даласы байтақ. Оның көл-көсір төсінен кім өтпеген! – барлығына да орын жетті: арқасына қобызын ілген Қорқыт, қайғылы зарлы үнімен Асан- Қайғы, сараң Қарабай (“Қозы-Көрпеш және Баян Сұлу аңызындағы адам бақытынан гөрі мыңғырған малын артық санайтын бай-феодал”), Қобыланды батыр… Олардың барлығы осы Сары-Арқа даласынан өтті және халық аңызы мен өнерінде қалды. Қазір халқыңа беймәлім және панасыз Сен де халық жадында қаласың. Дала желі сенің әніңді ұрпақтарға жеткізеді». “Сары-Арқа” әуені осы мазмұндас. Кеш түсті. Атын шідерден босатып, домбырасын ерге байлаған жолаушы қайтадан жолға шықты. Енді ол артына қарайлаған жоқ. Тынығып, әл жинап  алған, аты  шабысын  үдетті.  Артта бұйра-бұйра шаң ғана қалды.

## Дереккөздер


Санат:Күйлер
Нағым Меңдіғалиұлы Меңдіғалиев

**Нағым Меңдіғалиұлы Меңдіғалиев** (1921 жыл – 2006 жыл) — қазақ сазгер, ҚазССР-нің еңбегі сіңірген өнер қайраткері, профессор. 

## Өмірбаян
1921 жылы Орал облысында туған. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын фортепиано (доцент Е. Ф. Гировскийдің класы) және композиция (профессор Е. Г. Брусиловскийдің) екі мамандығы бойынша бітірген.Меңдіғалиев атымен қазақ музыкасында фортепианолық музыка жанрының қалыптасуындағы жетістіктер тығыз байланысты. Бірінші кәсіби пианист – қазақ, ол көптеген миниатюралардың, фортепианоға арналған алғашқы концерттердің авторы, оның шығармалары музыкалық мектептер, училищелер мен консерваториялардың оқу-әдістемелік репертуарына еніп, тыңдаушы аудиториясының ықыласына ие болды. Оның “Домбыра туралы аңыз” атты концерттік пьесасы қазақтың фортепианолық музыкасының көрнекті бетіне айналды. Оның “Дала”, “Толқын”, “Елім-ай” шығармаларына жылы және шыншыл лирика тән.

## Абай өлендері
Меңдіғалиев Абайдың «Ғашықтық, құмарлықпен - ол екі жол...», «Ғашықтың тілі - тілсіз тіл...», «Жазғытұры», «Кейде есер көңіл құрғырың...», «Мен сәлем жазамын...» деген өлеңдеріне ән жазды.

«Домбыра туралы аңыз»- Әні Н. Меңдіғалиевтікі, орындаған **Г. Қадырбекова.**

## Дереккөздер

*Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Эуженио Бельтрами

thumb|Эуженио Бельтрами
**Эуженио Бельтрами** (; 1835 жылы қарашаның 16-інде Ломбарди - 1899 жылы 4 маусымда (тағы бір деректерде 1900 жылы 18 ақпан делінген) Римде қайтыс болған.) - Италия математигі. 
## Өмірбаяны
1853-1856 жылдары аралығында Павиа университетінде математика оқыған. Кейіннен темір жол инженерінің хатшысы болған, Миланда жүрген кезінен бастап математиканы зерттей бастайды, 1862 жылы тұңғыш мақаласын жариялайды. 1862 жылы Бологна университетінде сабақ берген. 1864 жылы Пиза университетінің профессоры болады. 1866 жылы Бологна университетіне қайтып барып, теориялық механика профессоры болады. 1873-1876 жылдары аралығында Рим университетінің профессоры болады. Кейіннен Павиа университетіне қайтып математикалық физиканың профессоры болады. 1891 жылдан өмірінің соңына дейін қайтадан Рим университетінде жұмыс атқарған. 1898 жылы Италия ғылым академиясының академигі болып сайланады.Бельтрамидің зерттеу саласын үлкен жақтан екіге бөлуге болады. 1872 жылдан бұрын, қисық бет пен қисықтың дифференциялдық геометриясын зерттеген, соның ішіндегі ең әйгілісі 1866 жылғы жариялаған «Эвклидтік емес геометрияның түсіндірілуі туралы» еді. Онда бірінші Лобачевскии геометриясындағы модулы-жалған шар бетінің модулын көрсетіп берген еді. Кейіннен, тұрықты қисықтыққа ие қисық беттен жоғары өлшемді кеңістікке дейін кеңейтеді әрі жоғары өлшемді Эвклидтік геометрияны келтіріп шығады. Ол бірінші болып дифференциялдық геометрияда дифференциялдық өзгермейтін өрнек (инвариант өрнек) теориясын енгізген, бұл эвклидтік емес геометрия мен дифференциялдық геометрияның дамуына үлкен әсері болған. 1872жылдан кейін, ол қолданбалы математиканы зерттеуге ден қойған. Мысалға, сұйықтық механикасы; толқын теориясы, кванттық теория т.б. осылардың ішіндегі ең маңыздысы, математикалық талдау саласына, геометриялық әдісті енгізіп, соңғы кездегі математикалық - физиканың дамуына зор үлесін қосты. Оның негізгі еңбектері «Математикалық зерттеулер»(4-том,1902-1920)да сақталған.

## Дереккөздер

Санат:16 қарашада туғандар
Санат:1835 жылы туғандар
Санат:Кремонде туғандар
Санат:18 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1900 жылы қайтыс болғандар
Санат:Римде қайтыс болғандар
Санат:XIX ғасыр математиктері
Санат:Италия математиктері
Санат:Деи Линчеи академиясы мүшелері
Санат:Павия университеті оқытушылары
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері