Бокстан әлем чемпионаты 2025 (IBA)

Бокстан әлем чемпионаты 2025 (IBA)


**Бокстан әлем чемпионаты 2025** —  Халықаралық бокс қауымдастығы IBA басшылығымен ұйымдастырылған ерлер арасындағы 23-бокстан әлем чемпионаты. Чемпионат 2025 жылдың 3-13 желтоқсан күндері Біріккен Араб Әмірліктерінде Дубай қаласындағы Tennis Stadium аренасында өтті. 

Әлем чемпионатында тарихтағы ең қомақты жүлде қоры — 8 миллион АҚШ долларына — таласады. Әр салмақ дәрежесінің жеңімпазына 300 000 АҚШ доллары, күміс жүлдегерге 150 000, қола жүлдегерге 75 000, ал бесінші орындағы екі адамға 10 000 доллар табысталды.  Қаржы қаражатын бөлу жүйесі: жалпы соманың 50%-ы спортшының өзіне, 25%-ы жаттықтырушыға, ал қалған 25%-ы ұлттық федерацияға тиесілі.

Чемпионатпен қатар IBA Congress, IBA Pro Event және Global Boxing Forum сияқты салалық жиындар өтті. 

## Тарихы
IBA ұйымдастыруымен алдыңғы әлем чемпионаты 2023 жылы Ташкент қаласында өтті. Ол турнирге 107 елден 538 спортсмен қатысты. Боксшылар 13 салмақ дәржесе бойынша медальға таласты. Турнирдің жүлде қоры 5,2 млн АҚШ долларын құрады.  

2025 жылы IBA мен World Boxing бір-бірінен тәуелсіз әлем чемпионаттарын өткізуде. Қазіргі кезде екі ұйым да спортшыларға қарсылас құрылымның жарыстарына қатысуға тыйым салмайды, сондықтан спортшылар екі жарысқа да қатыса алады.  2025 жылдың наурыз айында IBA әйелдер арасындағы әлем чемпионатын өткізді, қыркүйекте World Boxing ерлер мен әйелдер біріктірілген турнир жасады. Ал желтоқсанда IBA ерлер арасындағы чемпионатты өткізді.

Турнир 2-желтоқсан күні басталуы тиіс болатын, бірақ БАӘ Қырғызстан спортшыларына виза берілмегендіктен олар уақытылы ұшып шыға алмады. IBA басшылығы БАӘ спортшыларға қолдау көрсетуді сұрады. Сондықтан турнирдің ашылу салтанаты бір күнге шегерілді. Қырғызстан командасынан бөлек мұндай қиындықтар басқа 46 команда да болғаны хабарланды.  

## Қатысушылар
World Boxing ұйымдастырған әлем чемпионатында 540 спортшы (68 ел) қатысса, IBA чемпионатына 428 боксшы (107 ел) тіркелді. Маңызды айырмашылық — Ливерпульде ерлер мен әйелдер, ал Дубайда тек ерлер арасында жарыстар өтті. 

IBA чемпионатындағы қатысушылардың шамамен үштен бірі — Африка елдері (107 елдің 35-і). Сонымен қатар боксы дамымаған немесе шектеулі елдер де болды (Ауғанстан, Фиджи, Кук аралдары, Француз Полинезиясы, Сент-Люсия және т.б.). 

IBA турнирінде Еуропа елдерінің үлесі 26%, ал World Boxing чемпионатында 50% болды. Дубайға АҚШ, Англия, Ирландия, Украина, Түркия, Италия және Франция құрамалары келген жоқ. Кейбір батыс елдерінің өкілдері IBN белгісімен жеке тәртіпте қатысқанымен, олардың ешқайсысы шешуші кезеңдерге жете алмады. Тек Пуэрто-Рико мен Колумбиядан келген екі боксшы ғана ширек финалға шықты.

Африка елдері, «экзотикалық» мемлекеттер және IBN мәртебесімен келген қатысушыларды қосқанда, IBA чемпионатындағы үлес 49,3%-ды құрады. World Boxing турнирінде бұл көрсеткіш 5%-дан төмен болды. 

2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионатында Ресей құрамасы турнирге ең мықты құрамын апарды. 

Қазақстан құрамасы екінші нөмірлі боксшылармен өнер көрсетті. Қазақстан сапында World Boxing ұйымдастырған Ливерпульдегі әлем чемпионатына қатысқан екі ғана боксшы болды — Ертуған Зейнуллинов пен Сабыржан Аққалықов. Ливерпульде олар ерте кезеңдерде жарыстан шығып қалса, Дубайда жүлделі орындарға жетті: Аққалықов — алтын, Зейнуллинов — қола медаль иеленді. 

Турнирдің тағы бір фавориті саналатын Өзбекстан құрамасы құрамында 2025 жылғы алты әлем чемпионыжәне үш Олимпиада чемпионы бар күшті команданы ұсынды. Ресей құрамасының негізгі бәсекелесі ретінде бағаланған Өзбекстан Ливерпульде өткен World Boxing чемпионатында Қазақстанмен бірге барлық алтын медальдарды бөліскен (Өзбекстан — 6, Қазақстан — 4).

Куба құрамасы Дубайға қысқартылған құраммен (төрт боксшы) келді. Олардың қатарында екі дүркін Олимпиада чемпиондары Арлен Лопес пен Хулио Сесар де ла Крус болғанымен, бұл Ливерпульдегі World Boxing чемпионатымен салыстырғанда екі есе аз көрсеткіш болды (онда Олимпиада чемпионы Эрисланди Альварес те қатысқан).  

IBA чемпионатында жүлдегерлердің 86,5% посткеңестік елдерге тиесілі болды. Қалған 13,5% медальдар Куба, Замбия, Испания және Мали спортшыларына бұйырды. 

World Boxing чемпионатында посткеңестік елдердің жүлдегерлер үлесі 37,5% болды. Алайда бұл көрсеткіштің басым бөлігі Өзбекстан мен Қазақстан құрамаларының нәтижелеріне байланысты қалыптасты. Дубайдағы IBA чемпионатында алтын медальдарды төрт ел ғана жеңіп алды: Ресей (7), Қазақстан (3), Өзбекстан (2) және Әзербайжан (1). Бұл көрсеткіш турнирде ТМД елдерінің басымдығын көрсетті.

## Регламент және салмақ дәрежелері
Турнирде **13 салмақ дәрежесі** болды — бұл Олимпиададағы жеті салмақтан едәуір көп және World Boxing чемпионатымен салыстырғанда үш дивизионға артық. IBA басшылығы келесі чемпионатта салмақ санын 14-ке дейін арттырып, 100 кг санатын енгізуді ұсынды.

## Медаль кестесі

## Финал ойындар

## Қазақстан құрамасы
Дубайдағы турнирге Ливерпульде өткен әлем чемпионатында алтын алған чемпиондар бармайтындығы алдын ала хабарланды. Бірақ IBA жариялаған тізімде ағайынды Оралбайлар да қатысушылар тізімінде айтылды. Қазақстан бокс федерациясының атқарушы директоры Рауан Игенев бірінші нөмір саналмайтын тәжірибелі боксшыларға да өздерін көрсетіп, табыс табуға мүмкіндік беруді мақсат ететінін айтты. Жаңа маусымнан бастап Қазақстан ішінде IBA мен World Boxing турнирлері тең дәрежелі саналмауы ықтимал. Мемлекет қазынасынан тек World Boxing жарыстарындағы медальдерге сыйақы төленеді.  

Қазақстан құрамасы 2025 жылғы әлем чемпионатына екінші командамен қатысты. Құрамда World Boxing нұсқасы бойынша әлем чемпиондары — Санжар Ташкенбай, Махмұд Сабырхан, Төрехан Сабырхан және Айбек Оралбай болған жоқ. Сонымен қатар соңғы жылдары ұлттық құраманың тірек боксшылары саналған Нұрбек Оралбай, Бекзад Нұрдәулетов және Сағындық Тоғамбай да турнирге қатыспады.  

Құрамдағы негізгі тұлғалардың бірі — 37 жастағы Теміртас Жүсіпов болды. Ол 2025 жылғы Қазақстан чемпионатында сәтсіз өнер көрсеткеніне қарамастан, 48 кг салмақ дәрежесінде мол тәжірибесі бар және осы санатқа ұзақ уақыт бойы бейімделген боксшы ретінде таңдалды. Бұл салмақта көптеген қазақстандық боксшылардың 50–51 кг санатына ауысқанын ескерсек, Жүсіповтің тәжірибесі шешуші фактор ретінде қарастырылды.

54 кг салмақ дәрежесінде Токио–2020 Олимпиадасының қола жүлдегері Сәкен Бибосынов өнер көрсетті. Ол кәсіби бокста сәтті дебют жасап, қазіргі таңда әуесқой және кәсіби мансапты қатар алып жүр. Семей қаласында өткен Қазақстан чемпионатында Бибосынов жеңімпаз атанды. 

57 кг салмақ дәрежесінде Қазақстан намысын Оразбек Асылқұлов қорғады. Ұзақ уақыт бойы Серік Теміржанов пен Махмұд Сабырханның көлеңкесінде жүрген Асылқұлов ұлттық құрамаға Қарақожа Абдаллиевті еске алу турнирінде Сабырханды жеңгеннен кейін қайта оралды. Ол Азия чемпионаты–2024 іріктеуінен өткенмен, ширек финалда жеңіліп, позициясын уақытша жоғалтты. Алайда 2025 жылғы Қазақстан чемпионатында тұрақты өнер көрсетіп, қола жүлдеге ие болды және құрамға қосылды.

Санатали Төлтаев (67 кг) пен Абылайхан Жүсіпов (71 кг) кәсіби бокстан кейін әуесқой деңгейге қайта оралып, ұлттық құрамамен өнерін жалғастырды. Екеуі де Қазақстан чемпионатында қатаң іріктеуден өтті.

Төлтаев 2024 жылғы Қазақстан чемпионатында Төрехан Сабырханға жол берсе, Жүсіпов Париж–2024 Олимпиадасындағы Аслан Шымбергеновтің сәтсіздігінен кейін құрамадағы орнын нығайтты және Азия чемпионы–2024 атанды. Кейінірек Астанада өткен Әлем кубогы кезеңінде сәтсіздікке ұшырап, көшбасшылықты World Boxing  2025 әлем чемпионатының чемпионы Торехан Сабырханға берді.

Ертуған Зейнуллинов (63,5 кг) пен Сабыржан Аққалықов (75 кг) бір жыл ішінде екінші әлем чемпионатына қатысты. Алдыңғы турнирде Зейнуллинов Олимпиада чемпионы Асадхужа Муйдинхужаевпен жекпе-жекте жеңістен айырылса, Аққалықов алғашқы айналымда жеңілген болатын. 2025 жылғы Қазақстан чемпионатында Аққалықов барлық жекпе-жегін сенімді өткізіп, турнирдің ең үздік боксшысы атанды. Бұл нәтиже оның ұлттық құрамадағы орнын қайта қалпына келтірді.

Ерасыл Жақпеков (81 кг) пен Даулет Төлемісов (86 кг) үшін бұл турнир өзін көрсетуге берілген маңызды мүмкіндік болды. Жақпеков ұзақ уақыт бойы Нұрбек Оралбайдың көлеңкесінде қалып келсе, ел чемпионатында оның орнын алмастыра алатынын дәлелдеді. Төлемісов бұған дейін кәсіби бокстан оралған Бекзад Нұрдәулетовпен бәсекелестікте ұтылып жүрген еді. Алайда Бразилияда өткен Әлем кубогы кезеңіндегі жеңісі және Қазақстан чемпионы атануы оның құрамаға таңдалуын айқындады.

## Өзбекстан құрамасы

Турнир барысында командаға бас жаттықтырушы Тұлқын Киличев жетекшілік етті. Жаттықтырушылар штабының құрамына Хуан Энрике Стейнерс, Рахматжон Рузиохунов, Акмал Хасанов, Нодир Гуломов, Даврон Гафуров, Алимардон Достанов, Шерзод Ахмаджонов, Ботиржон Махмудов және Ганижон Юсупов кірді.

### Ресей құрамасы

## Финалдық жекпе-жектер

#### 54 кг салмақ дәрежесіндегі финал
Финалда Қазақстан өкілі Сәкен Бибосынов пен Ресей құрамасының боксшысы Вячеслав Рогозин кездесті.

Жекпе-жектің бірінші раундында төрешілердің шешімімен Рогозин 3:2 есебімен басым түсті. Екінші раундта Бибосынов соңғы секундтарда нокдаун жасап, раундты 5:0 есебімен өз пайдасына шешті. Үшінші раунд қарсаңында екі төреші карточкасында Бибосынов алда болса, қалған үш карточкада тең нәтиже тіркелді. Осыған байланысты жекпе-жек қорытындысын анықтау үшін қосымша төрешілердің бағалауы қажет болды.

Нәтижесінде Сәкен Бибосынов жекпе-жекте 5:2 есебімен бөлінген шешім арқылы жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанды. Осы жеңісінің арқасында ол екінші рет әлем чемпионы болды.

Сәкен Бибосынов (28 жас) бұған дейін де әлем чемпионаттарында жүлде алған: 2021 жылы – алтын, 2019 жылы – қола медаль иеленген. Оның спорттық мансабындағы басты жетістіктерінің бірі — 2020 жылғы Олимпиада ойындарының қола жүлдесі. 2025 жылғы әлем чемпионатында Бибосынов жолдама кезеңдерінде Ботсвана өкілі Катлего Кеорапецені, Танзания боксшысы Факи Факи Исуды, Замбия спортшысы Мвенго Мвалені және Непалдан Тапу Чандра Бахадурды жеңді.

Вячеслав Рогозин (19 жас) финалға дейінгі жолында Руанда боксшысы Айме Иранезезуды, Қырғызстан өкілі Санжай Сейдекматовты, Испания спортшысы Рафаэль Лосано Серханоны және Азия чемпионы – 2024 атағының иегері, Өзбекстан боксшысы Асилбек Жалиловты жеңіп, финалға шықты.

#### 57 кг салмақ дәрежесіндегі финал
Финалда Қазақстан құрамасының боксшысы Оразбек Асылқұлов Тәжікстан өкілі Хусравхон Рахимовпен кездесті. Жекпе-жек қорытындысы бойынша Асылқұлов төрешілердің бір ауыздан қабылданған шешімімен (5:0) жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанды.

27 жастағы Оразбек Асылқұлов 2025 жылғы әлем чемпионатында ерекше нәтижеге қол жеткізді. Ол турнир барысында Ресей құрамасының боксшысын жеңген жалғыз спортшы болды. Чемпионат жолында Асылқұлов алғашқы жекпе-жегінде бразилиялық Элисандро Санчес да Силваны 5:0 есебімен жеңді, кейін Эсватини елінің өкілі Мукело Диаминиді нокаутпен ұтты. Келесі кезеңде ол испан боксшысы Карлос Мартин Бернардуды 5:0 есебімен жеңсе, жартылай финалда Ресей өкілі Андрей Пегливанянды жеңіп, финалға шықты.

Оразбек Асылқұлов 2024 жылы бокстан Азия чемпионатының финалына дейін жеткен. Сонымен қатар, 2023 жылдың қазан айында Шымкент қаласында өткен халықаралық турнирде ол Хусравхон Рахимовты жеңген болатын.

Хусравхон Рахимов (23 жас) — 2024 жылғы жастар арасындағы Азия чемпионатының (U-22) күміс жүлдегері. 2025 жылғы әлем чемпионатының жартылай финалында ол Өзбекстан боксшысы Хужаназар Нортожиевті 5:0 есебімен жеңіп, финалға шықты, алайда бұл жекпе-жек нәтижесі пікірталас тудырды. Турнирдің алдыңғы кезеңдерінде Рахимов Оңтүстік Африка Республикасының өкілі Масибуеле Сигвелуді, 2021 жылғы Азия чемпионы — моңғолиялық Хархуугийн Энх-Амарды жеңіп, сондай-ақ Лесото боксшысы Току Литабенінокаутпен ұтты. 

#### 57 кг салмақ дәрежесіндегі финал
Финалдық жекпе-жекте Қазақстан құрамасының боксшысы Абылайхан Жүсіпов Ресей өкілі Сергей Колденковты 4:1 есебімен жеңді. Осылайша, 28 жастағы қазақстандық боксшы мансабындағы алғашқы әлем чемпионатының алтын медалін иеленді.

Бұл жеңіс Жүсіпов үшін ерекше маңызға ие болды, себебі бұған дейін ол әлем чемпионаттарында үш мәрте қола жүлдеге ие болған (2017, 2019 және 2021 жылдар). 2025 жылғы алтын медаль — оның әлем біріншіліктеріндегі төртінші жүлдесі.

Абылайхан Жүсіпов 2024 жылы әуесқой боксқа қайта оралды. Ол бұған дейін шамамен үш жылға жуық кәсіби бокста өнер көрсетіп, 4 жекпе-жектің барлығында жеңіске жеткен (3 нокаут). 2024 жылдың желтоқсан айында Жүсіпов Азия чемпионатында күміс жүлде иеленді. Ал 2025 жылы ол алғаш рет әлем чемпионатының финалына шығып, алтын медаль жеңіп алды.

Әлем чемпионатындағы жарыс жолын Жүсіпов армениялық Арарат Арутюнянға қарсы жекпе-жектен бастады. Бұл кездесуде қазақстандық боксшы қарсыласына екі нокдаун жасап, жеңіске жетті. Кейін ол Беларусь өкілі Александр Радионовты, Әзербайжан боксшысы, 2021 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері Сархан Алиевті, сондай-ақ Қырғызстан өкілі Ихтияр Нишоновты жеңіп, финалға жолдама алды.

### 51 кг салмақ дәрежесіндегі нәтижелер
2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты аясында 51 кг салмақ дәрежесінде өткен финалдық жекпе-жекте Өзбекстан құрамасының боксшысы, Олимпиаданың екі дүркін чемпионы Хасанбой ДусматовРесей өкілі Баир Батлаевты 4:1 есебімен жеңіп, әлем чемпионы атанды. Осы жеңістің нәтижесінде Дусматов екінші рет әлем чемпионы болды.

32 жастағы Хасанбой Дусматов 2025 жылдың қыркүйек айында World Boxing ұйымы өткізген әлем чемпионатына қатысқан жоқ. Оның спорттық жетістіктері қатарында 2016 және 2024 жылдардағы Олимпиада ойындарының екі алтын медалі, 2023 жылғы әлем чемпионатының алтыны, 2017 жылғы әлем чемпионатының күміс медалі, 2022 жылғы Азия ойындарының алтыны, сондай-ақ 2015, 2017 және 2022 жылдардағы Азия чемпионаттарының үш алтын медалі бар.

51 кг салмақ дәрежесінде қола жүлделер Армения өкілі Рудольф Гарбоянға және Замбия құрамасының боксшысы Патрик Чиньембаға бұйырды. Қазақстан құрамасынан бұл салмақта Даниял Сәбит өнер көрсетті. Ол ширек финал кезеңінде Патрик Чиньембаға қарсы жекпе-жекте 2:5 есебімен жеңіліп қалды, жекпе-жек нәтижесін анықтау үшін қосымша төрешілердің бағалауы қолданылды.

### 67 кг салмақ дәрежесіндегі нәтижелер
2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты аясында өткен финалдық жекпе-жекте Өзбекстан құрамасының боксшысы, 2024 жылғы Олимпиада чемпионы Абдумалик Халоков пен Ресей өкілі Всеволод Шумков кездесті. Жекпе-жек нәтижесінде төрешілердің бөлінген шешімімен (4:3) жеңіс Шумковқа берілді.

25 жастағы Абдумалик Халоков Париж–2024 Олимпиадасына дейін 2023 жылы Ташкент қаласында өткен әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алған. Олимпиададағы жеңісінен кейін ол 2025 жылғы қыркүйекте World Boxing ұйымы өткізген әлем чемпионатында да алтын жүлдеге ие болды. Сонымен қатар, Халоковтың қоржынында 2021 жылғы әлем чемпионатының күміс медалі бар.

24 жастағы Всеволод Шумков үшін бұл жеңіс әлем чемпионаттарындағы екінші жүлдесі болды. Бұған дейін ол 2023 жылғы әлем чемпионатында қола медаль иеленген.

Қазақстан құрамасынан бұл салмақ дәрежесінде Серік Теміржанов өнер көрсетті. Ол жарысты ширек финал кезеңінде Тәжікстан боксшысы Акмаль Убайдовқа қарсы жекпе-жекте аяқтады. Кейін Убайдов жартылай финалда Шумковқа жол берді. Осы салмақ дәрежесінде қола медальдар Тәжікстан өкілі Акмаль Убайдовқа және Армения боксшысы Артур Базеянға бұйырды.

### 67 кг салмақ дәрежесіндегі жарыс нәтижелері
2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты аясында 67 кг салмақ дәрежесінде финалдық жекпе-жек өтті. Финалда Өзбекстан құрамасының боксшысы Асадхуджа Муйдинхуджаев Ресей өкілі Евгений Коольдітөрешілердің бір ауыздан қабылданған шешімімен 5:0 есебімен жеңіп, алтын медаль иеленді.

Чемпионаттың ширек финалында Муйдинхуджаев Қазақстан құрамасының боксшысы Санатали Төлтаевтыжеңіп, жартылай финалға жолдама алды. 24 жастағы өзбекстандық боксшы осы жеңісінен кейін үшінші рет әлем чемпионы атанды. Бұған дейін ол 2023 жылы Ташкент қаласында өткен әлем чемпионатында, сондай-ақ 2025 жылғы қыркүйекте Ливерпульде World Boxing нұсқасы бойынша өткен әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алған.

67 кг салмақ дәрежесінде қола жүлделер Молдова өкілі Александру Параскивке және Армения боксшысы Ованес Бачковқа бұйырды. Жартылай финалда Параскив жекпе-жектің басында Муйдинхуджаевты нокдаунға түсіргенімен, кейінгі екі раундта басымдықты қарсыласына беріп, финалға шыға алмады.

### 80 кг салмақ дәрежесіндегі финал
2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты аясында Дубай қаласында 80 кг салмақ дәрежесінде финалдық жекпе-жек өтті. Финалда Өзбекстан құрамасының боксшысы, World Boxing нұсқасы бойынша 2025 жылғы әлем чемпионы Жавохир Умматалиев пен 2021 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Ресей өкілі Джамбулат Бижамов кездесті.

Финалдық жекпе-жекте Умматалиев тек бірінші раундта ғана басымдық танытып, оны 3:2 есебімен өз пайдасына шешті. Екінші және үшінші раундтарда Бижамов айқын басымдық көрсетіп, екі раундта да 5:0 есебімен жеңіске жетті. Нәтижесінде төрешілердің бір ауыздан қабылданған шешімімен Джамбулат Бижамов жеңімпаз деп танылды.

Қазақстан құрамасынан бұл салмақ дәрежесінде Ерасыл Жақпеков өнер көрсетті. Ол жарысты 1/8 финал кезеңінде Джамбулат Бижамовқа қарсы жекпе-жекпен аяқтады. Екінші раундтан кейін төрешілердің бағалау парақтарында тең нәтиже тіркелгенімен, үшінші раундта Жақпеков қарсыласына нокдаун жасап, соққылар саны бойынша басымдыққа ие болды. Соған қарамастан, жекпе-жек қорытындысында жеңіс Бижамовқа берілді.

Жавохир Умматалиев 2024 жылдың қыркүйек айында World Boxing нұсқасы бойынша өткен әлем чемпионатында жеңіске жеткен. IBA ұйымдастырған әлем чемпионаты қарсаңында ол кәсіби бокста дебют жасап, британдық промоутер Фрэнк Уорренмен (Тайсон Фьюридің промоутері) келісімшартқа қол қойды.

2025 жылғы әлем чемпионаты барысында Умматалиев Дубайда бес жекпе-жек өткізіп, жартылай финалда Куба құрамасының өкілі, екі дүркін Олимпиада чемпионы Арлен Лопесті жеңіп, финалға шықты.

### 92 кг салмақ дәрежесіндегі финал
2025 жылғы IBA нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты аясында Дубай қаласында 92 кг салмақ дәрежесінде финалдық жекпе-жек өтті. Финалда Ресей құрамасының боксшысы Муслим Гаджимагомедов пен Өзбекстан өкілі Турабек Хабибуллаев кездесті. Жекпе-жек барысында Гаджимагомедов төрешілердің бір ауыздан қабылданған шешімімен (5:0) жеңіске жетті. Үшінші раундтың соңында Хабибуллаевқа нокдаун есептелді.

Осы жеңістің нәтижесінде 28 жастағы Муслим Гаджимагомедов үшінші рет әлем чемпионы атанды. Ол бұған дейін 2021 және 2023 жылдардағы әлем чемпионаттарында алтын медаль жеңіп алған. Сонымен қатар, Гаджимагомедов — 2020 жылғы Олимпиада ойындарының финалисі, әрі кәсіби бокста WBA нұсқасы бойынша бриджервейт салмағындағы әлем чемпионы. Кәсіби мансабында ол алты жекпе-жектің барлығында жеңіске жеткен (3 нокаут). Соңғы кәсіби кездесуінде Оңтүстік Африка Республикасының өкілі, бұрынғы WBC чемпионы Табисо Мчунуны жеңді.

21 жастағы Турабек Хабибуллаев — 2024 жылғы Азия чемпионы (ересектер) және 2024 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионы. 2025 жылғы әлем чемпионатында ол бірқатар жоғары деңгейдегі қарсыластарын жеңуімен ерекшеленді. Атап айтқанда, ширек финалда екі дүркін Олимпиада чемпионы және бес дүркін әлем чемпионы Хулио Сезар Ла Крусты, ал жартылай финалда 2020 жылғы Олимпиаданың финалисі және 2024 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері Лорен Альфонсо Домингесті (Әзербайжан) жеңіп, финалға шықты.

92 кг салмақ дәрежесінде Қазақстан атынан Нұрмағамад Жүсіпов өнер көрсетті. Ол жарысты 1/8 финал кезеңінде Испания құрамасының боксшысы Эмануэль Рейеске қарсы жекпе-жекте аяқтады. Кейін Рейес жартылай финалда Муслим Гаджимагомедовке жол берді. Осы салмақ дәрежесінде қола медальдар Испания өкілі Эмануэль Рейеске және Әзербайжан боксшысы Лорен Альфонсо Домингеске бұйырды.

Әлем чемпионатының бағдарламасында соңғы жекпе-жек суперауыр салмақ дәрежесінде (92 кг-нан жоғары)өтуі тиіс болды. Бұл салмақта финалда Өзбекстан өкілі Арман Маханов пен Ресей құрамасының боксшысы Давид Суров кездесуі жоспарланды.

## Төрешілік және сын

#### Жалпы институционалдық контекст
2025 жылғы IBA (International Boxing Association) нұсқасы бойынша бокстан әлем чемпионаты басталмай тұрып-ақ бірқатар халықаралық деңгейдегі сын-пікірлерге ұшырады. Бұл сындардың негізгі себебі ретінде World Boxing ұйымының құрылуы және оған бірқатар ұлттық федерациялардың қосылуы аталды. Сарапшылар мен халықаралық бұқаралық ақпарат құралдары бұл үдерісті IBA ұйымының басқару жүйесіне қатысты ұзақ уақыт бойы жинақталған институционалдық мәселелермен, соның ішінде басқару ашықтығы мен мүдделер қақтығысына қатысты күмәндермен байланыстырды.

IBA ұйымының президенті қызметіне ресейлік Умар Кремлёвтің келуінен кейін бірқатар батыс елдерінің спорттық құрылымдары мен федерациялары ұйымға қаржылық және саяси ықпал ету мүмкіндігі туралы алаңдаушылық білдірді. Осыған байланысты Еуропа мен Солтүстік Американың бірқатар елдері IBA ұйымдастырған жарыстарға қатысудан бас тартты немесе өз спортшыларын жібермеді. Бұл жағдай чемпионаттың географиялық өкілдігіне тікелей әсер етті.

#### Қатысушылар құрамы және турнирдің аймақтық сипаты туралы пікірлер
2025 жылғы әлем чемпионатының медаль кестесіне талдау жасаған бірқатар сарапшылар финалдық кезеңдерде негізінен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына (ТМД) мүше елдердің спортшылары басым болғанын атап өтті. Атап айтқанда, 13 салмақ дәрежесі бойынша өткен финалдық жекпе-жектерге:

* Ресей құрамасынан — 12 спортшы,
* Өзбекстан құрамасынан — 6 спортшы,
* Қазақстан құрамасынан — 4 спортшы шықты.

Сонымен қатар финалдық кезеңдерде Тәжікстан, Әзербайжан, Қырғызстан және Беларусь спортшылары да өнер көрсетті. Осы деректерге сүйене отырып, бірқатар халықаралық бақылаушылар мен медиа ресурстар турнирдің аймақтық сипатқа ие болғанын және оның жаһандық өкілдігі шектеулі болғанын атап өтті.

### Төрешілікке қатысты сын және негізгі даулы жекпе-жектер
Чемпионат барысында бірқатар жекпе-жектердің қорытындысы төрешілік шешімдерге байланысты пікірталас туғызды. Әсіресе кейбір финалдық және шешуші кезеңдердегі нәтижелер халықаралық және ұлттық БАҚ беттерінде кеңінен талқыланды.

#### 60 кг салмақ дәрежесіндегі финал
60 кг салмақтағы финалда Өзбекстан өкілі Абдумалик Халоков пен Ресей боксшысы Всеволод Шумков кездесті. Бұл жекпе-жек турнирдің ең даулы кездесулерінің бірі ретінде бағаланды. Сарапшылардың пікірінше, Халоков өзіне тән техникалық мәнерде жұдырықтасса, Шумков қысымға негізделген, жақын қашықтықтағы белсенді стиль қолданды. Үш раундтың қорытындысы бойынша төрешілер пікірі екіге бөлініп, бөлінген шешіммен (4:3) жеңіс Шумковқа берілді.

Өзбекстандық тарап пен жанкүйерлер бұл шешіммен келіспейтінін білдірді. Бірқатар әлеуметтік желілер мен спорттық платформаларда Халоковтың дәл соққылары басым болғаны айтылды. Одан басқа үшінші раундта Шумков Холоковты тістеп алды, бірақ төреші ескерту жасамады. 

#### 54 кг салмақ дәрежесіндегі финал
54 кг салмақтағы финалда Қазақстан өкілі Сәкен Бибосынов пен Ресей боксшысы Вячеслав Рогозин кездесіп, бұл жекпе-жек те айтарлықтай пікірталас туғызды. Алғашқы раундта Рогозин 3:2 есебімен алға шықты. Екінші раундта Бибосынов бастаманы өз қолына алып, соңғы секундтарда қарсыласын нокдаунға түсірді. Үшінші раундтан кейін нәтиже қайта қаралып, 5:2 есебімен жеңіс Бибосыновқа берілді.

Бұл жолы ресейлік тарап төрешілер шешіміне наразылық білдірді. Ресейлік сарапшылар Рогозин жекпе-жек барысында белсендірек болғанын және нокдаун эпизоды даулы екенін алға тартты. 

#### 80 және 92 кг салмақ дәрежелеріндегі пікірталастар
80 кг салмақта Джамбулат Бижамовтың Жавохир Умматалиевке қарсы 5:0 есебімен жеңісі салыстырмалы түрде аз сынға ұшырағанымен, жалпы турнир аясында тең раундтарда төрешілердің шешімдері көбіне ресейлік спортшылар пайдасына шешілді деген пікірлер айтылды.

92 кг салмақта Муслим Гаджимагомедовтың Турабек Хабибуллаевты 5:0 есебімен жеңуі де өзбек БАҚ-тарында талқыланды. Кейбір шолуларда Хабибуллаевтың жылдамдығы жоғары болғанымен, төрешілер Гаджимагомедовтың күштік стилін жоғары бағалағаны жазылды. 

#### Сабыржан Аққалықовтың финалы
Турнир барысында ең көп талқыланған жекпе-жектердің бірі — Сабыржан Аққалықовтың финалдағы кездесуі болды. Қазақстандық сарапшылар мен жанкүйерлердің бір бөлігі оның көрсеткен белсенділігі мен стилі жеңіске лайық болғанын атап өтті. Бірқатар отандық комментаторлар мен бейтарап бақылаушылар төрешілердің қорғанысқа негізделген тактиканы шамадан тыс жоғары бағалағанын айтты. 

### Финалға дейін

#### Ерасыл Жақпеков (80 кг) жекпе-жегіне қатысты дау
Қазақстандық боксшы **Ерасыл Жақпеков** 80 кг салмақ дәрежесінде жарысты 1/8 финал кезеңінде аяқтады. Оның қарсыласы Ресей құрамасының өкілі, кейіннен осы салмақта әлем чемпионы атанған **Джамбулат Бижамов** болды.

Жекпе-жек тартысты жағдайда өтті. Бірінші раундта Бижамов техникалық тұрғыда басымдық танытса, екінші раундта Жақпеков есепті теңестірді. Үшінші раундта Жақпеков қарсыласының қорғанысын бұзып, айқын соққы жасап, төреші нокдаун тіркеді. Әуесқой бокста нокдаун эпизоды әдетте раунд бағалауына елеулі әсер ететін фактор ретінде қарастырылады. Соған қарамастан, жекпе-жек қорытындысы бойынша төрешілердің бөлінген шешімімен (4:1) жеңіс Джамбулат Бижамовқа берілді. Кейбір спорттық шолуларда нокдаун эпизодының жекпе-жек нәтижесіне жеткілікті дәрежеде әсер етпегені атап өтіліп, төрешілік бағалаудың бірізділігіне қатысты сұрақтар көтерілді. 

#### Ертуған Зейнуллинов (63,5 кг) жекпе-жегіне қатысты дау
63,5 кг салмақ дәрежесінде Қазақстан құрамасының боксшысы **Ертуған Зейнуллинов** жартылай финал кезеңінде жеңіліп, қола медаль иеленді. Бұл жекпе-жек те төрешілердің жекпе-жек стилін бағалау тәсіліне байланысты сын тудырды.

Сарапшылардың сипаттауынша, Зейнуллинов жекпе-жек барысында жоғары қарқынмен, бірінші нөмірмен жұмыс істеп, ринг ортасын бақылауда ұстады. Оның қарсыласы көбіне қорғанысқа сүйеніп, клинчтерге жиі жүгінген. Кейбір бақылаушылар жекпе-жек барысында ереже бұзуға жақын әрекеттер орын алғанын атап өтті, алайда рингтегі рефери тарапынан қатаң ескерту жасалмады.

Даулы мәселе жекпе-жектегі белсенділік пен шабуылшыл стильдің төрешілер тарапынан қалай бағаланғанына қатысты болды. Әуесқой бокста агрессия мен бастаманы өз қолында ұстау маңызды критерийлердің бірі саналса да, бұл жағдайда төрешілер сирек, бірақ нақты тиген соққыларға жоғары баға бергені байқалды. Нәтижесінде Ертуған Зейнуллинов финалға шыға алмады. Бірқатар сарапшылар оның көрсеткен өнері алтын медаль үшін күресуге жеткілікті деңгейде болғанын атап өтті.

## Допинг-бақылау және сын
2025 жылғы әлем чемпионатында допинг-бақылау жұмыстарын WADA (Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік) емес, IBA жалдаған жеке ұйым жүргізді. Бұл халықаралық қауымдастықтың, әсіресе батыс елдерінің сынына ұшырады.

ITA (International Testing Agency) ұйымының қатыспауы себепті, сынамалардың әділ тексерілгеніне күмән келтірілді.

Қазақстан және Өзбекстан делегацияларының кейбір өкілдері допинг-офицерлердің спортшыларды маңызды жекпе-жек алдында таңғы уақытта мазалап, психологиялық қысым көрсеткенін атап өтті.

Ресейлік боксшылардың халықаралық жарыстардан тыс уақытта WADA бақылауында болмауы олардың физикалық дайындығына қатысты сұрақтар туғызды. Финалдық жекпе-жектерде, әсіресе ауыр салмақтарда (мысалы, 92 келідегі Хабибуллаевпен немесе 80 келідегі финалдарда) ресейлік боксшылардың 3-раундта мүлде шаршамауы сарапшылардың назарын аударды. Ресейлік боксшылар халықаралық оқшаулауда болғандықтан, олар жыл бойы WADA-ның «допинг-офицерлерінің» кенеттен келіп тексеретін (out-of-competition testing) жүйесінен тыс қалған. Дубайдағы тексеріс тек формальды сипатта болды деген пікірлер айтылды.

Чемпионат барысында ресми түрде ешқандай спортшының допинг қолданғаны дәлелденген жоқ.

## Телетрансляция

## Сыртқы сілтемелер

* Inetrnational Boxing Association ресми интернет-ресурсы 

## Тағы қараңыз

* World Boxing 
* IBA 
* Қазақстан бокс федерациясы 

## Дереккөздер

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары