open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Льюис Генри Морган

**Льюис Генри Морган** (; , Орора, Нью-Йорк - , Рочестер, Нью-Йорк) — америкалық этнограф, археолог, алғашқы қауымдық қоғамды зерттеуші тарихшы, прогресшіл қоғам қайраткері. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1875).

Мамандығы - заңгер. Ирокез-үндістердің тегі мен тұрмысын зерттейтін және оларға көмек беретін қоғам құрып (1840), АҚШ-та үндістерді кемсітіп, қырып жоюға қарсы шықты. Морганның «Ирокездер лигасы» (1851) деп аталатын алғашқы үлкен еңбегі - бүгінге дейін бұл тайпалар жөніндегі аса құнды зерттеу. Морган бұдан кейінгі еңбектерінде олардың негізгісі «Ежелгі қоғам, немесе Адамзат прогресі бағыттарының тағылықтап варварлық арқылығы цивилизацияға өтуі жөніндегі зерттеу» көбінесе прогресс идеясын және адамзаттың тарихи дамуы бірлігін дәлелдейтін, алғашқы қауымдық қоғамды зерттеуші тарихшы ретинде танылды. Оның ілімінде алғашқы қауымдық қоғамның универсалды-тарихи негізгі ұйтқысы ретінде ру туралы тұжырым басты орын алды. Меншіктің коллективті формалардан жеке меншікті формаларға қарай дамуы және отбасы мен некенің топтық формалардан дербес формаларға көшу эволюциясы жайлы тұжырым да осыдан өрбиді. Морган алғашқы қауымдық құрылыс тарихын тағалық және варварлық дәуірлерге, ал олардың әрқайсысын тағы үш топқа бөліп, ғылыми талдау жасады. Қазіргі этногр. және археол. зерттеулердің мәліметтері Морганның кейбір тұжырымдарын анықтай түсуді қажет етеді.

## Дереккөздер

Санат:21 қарашада туғандар
Санат:17 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:АҚШ этнографтары
Санат:АҚШ антропологтары
Санат:Юнион-колледж түлектері
Санат:АҚШ әлеуметтанушылары
Санат:Индеанашылар
Санат:XIX ғасыр биологтары
Санат:Тарихқа дейінгі дәуірлерді зерттеушілер
Николай Егорович Мординов

**Николай Егорович Мординов** (6 қаңтар 1906, Ботурус ұлысы, Якут облысы — 14 қараша 1994) — якут совет жазушысы, Якут АССР-інің халық жазушысы болды (1966). Шаруа отбасысында туған «Пышақ сабын кеспейді» деген алғашқы әңгімелер жинағы 1934 жылы шықты. «Демалыста» (1937), «Реніш» (1939), «Достар» (1947), «Апат» повестерінің және якут халқының жаңа өмір жолындағы күресін бейнелеген "Коктем шықты" (1944) романы мен «Даңғыл жол» (1964) пьесаларының авторы. М. 7-сайл. КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. 4 орденмен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ақындары
Санат:Ресей ақындары
Санат:Ресей жазушылары
Пери Гилпин

**Пери Гилпин** (, ) — америкалық актриса. Айырықша өзінің «Фрейзьер» (1993—2004) сериалындағы рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Пери Гилпин 1961-ші жылдың маусым айының 27-ші жұлдызында АҚШ-тың Уэйко қаласында дүниеге келеді. Остин қаласындағы Техас Университетін бітіреді. Университеттен кейін, радиода жұмыс  істейді. Актерлік шығармашылығы 1980-ші жылдарда басталды. Алғаш рөлдерін  «Джамп стрит, 21» және  «Мэтлок» сериалдарында ойнаған.  

1991 жылы өзінің бірінші басты рөлін "Плоть и кровь" сериалында сомдайды. Перидің шығармашылық өміріндегі негізгі берекені әкелген «Фрейзьер» сериалындағы продюсер Роз Дойлв образы. Бұл сериалда 1993-шы жылдан бастап, 2004-ші жылға дейін ойнайды. «Фрейзьер» сериалы бойынша әріптестерімен бірге "Гильдия АҚШ киноактерлерінің премиясы"-на қатарынан 10 жыл номинант болады. Ал 2000-шы жылы бұл премияны женіп алады. 2009-2011-шы жылдар аралығында "Гимнастки" сериалында басты кейіпкер-Пэйсон Киллердің анасының рөлін сомдайды.

## Фильмография
* Flesh 'n' Blood (12 эпизод, 1991),
* Борьба за справедливость: История Нэнси Конн (телефильм, 1995),
* Spring Forward (1999),
* Как убить соседскую собаку? (2000),
* Смех на 23-ем этаже (телефильм, 2001),
* Последняя фантазия: Духи внутри (2001),
* Фрейзьер (263 эпизод, 1993—2004),
* Любовь к детям (телефильм, 2006),
* Добиться или сломаться (40 эпизод, 2009—2011)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Тмат Мерғалиев

**Тмат Мерғалиев** (10 қыркүйек 1936 жылы туған, Атырау облысы, Бақсай ауданы, Жаңа жол ауылы -- 11 ақпан 2009 жылы қайтыс болды (Алматы қаласы, Кеңсай 2 беіт басына қойылған) — Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық Консерваториясы, халық музыка факультеті, домбыра кафедрасының көрнекті ұстаз, профессор,  этнограф-фольклортанушы, күйші-домбырашы, халық ән-күй мұрасын жинаушы.

## Өмірбаяны
10 қыркүйек 1936 жылы Атырау өңірінің бұрынғы Гурьев облысы, Бақсай ауданы "Жаңа жол" колхозында дүниеге келген. Әкесі Бақтыбай Мерғали, анасы Хайроллақызы Балжан қарапайым колхозшы. еңбек адамдары. Тмекеңнің балалық шағы Ұлы Отан Соғысы жылдарының қиын кезеңдерінде өткен еді. Халқымыздың табиғи тума қасиеттерінің бірі ән-күй өнері десек, бұл қасиет әкесі Мерғали, анасыБалжанның бойында бар болатын. Соның әсері болса керек ән-күйге құмарлық Тмекеңнің бойынан бала кезінен-ақ байқала басталды. Мектепте оқып жүрген кезінде Мұқан, Бәшір деген домбырашы-ұстаздардан:"Кеңес", "Қоян-бүркіт", "Арынғазы", "Айжан қыз", "Қарасай" сияқты күйлерді үйренген. 1952 жылы Алматығы көшіп келген соң, №12 қазақ орта мектебінде оқып жүргенде пионер сарайындағы домбыра үйірмесіне қатысып, онда атақты Фазыл Сұлтановтан көптеген кйлерді үйренеді. 1955 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін сол жылы консерваторияға оқуға түседі. Консерватория қабырғасында жүріп, атақты композитор, ғалым-ұстаздар:А.Жұбанов, Л,Хамиди және көрнекті профессорлар: Х.Тастанов, Қ.Мұхитов, М.Әубакіров сияқты ағалардан дәріс алады. 1960 жылы консерваторияны бітіргеннен кейін бір-екі жыл Құрманғазы атындағы  оркестрде істейді. Ал 1962 жылдан 1980 жылға дейін Қазақстан Ғылым Академиясы М.О.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты музыка бөлімінде кіші ғылыми қызметкер бола жүріп, 1966 жылдан бастап өзі оқыған консерваторияда халық аспатар бөлімінде домбыра класынан ұстаздық (профессор) қызметтін жалғастырады.

## Еңбектері
* "Домбыра сазы" музыкалы-этнографиялық жинақ (1972);
* "Жаңа дәуір жыршысы" халық композиторы Сейтек Оразалиевтің өмірі мен творчествосы хақында монография(1980),
* "Қазақтың музыкалық фольклоры" (1982)
* "Қазақ Совет Энциклопедиясы" 13 томдык, халық күйшілері, орындаушылар, ән-күй өнері жайлы 25 мақаласы енгізілді. (1970)
* "Домбыра өнерін дамытудың мемлекеттік бағдарламасы" (2000)
* "Тараз-Жамбыл облысы энциклопедиясы" ауқымды 2 мақала енді (2003)
* "Балалар Энциклопедиясы" 2 мақала енгізілді (2003)
* "Домбырада орындаушылық шеберліктің тарихы" лекция оқулық жазып шығарды.
* Өзі шығарған: "Еңбек майданы", "Толқыма", "Жарыс", "Шаттық күйі", "Толқын", "Құрылысшы жігіт", "Суық төбе- сүйіктімнің ауылы", "Бесік жыры",
Халық өнерін насихаттау саласында қазақтың ән-күйлері, халық композиторларының мұралары жайлы берілген 30-радио хабар. көрсетілген 65-тен аса телехабар және шетелдерде тұратын қазақтарға арналған 4 хабар тыңдаушылардын жылы лебізіне ие болды. Олардың көпшілігі радио-телевиденияның "Алтын қорына" қабылданып үзбей беріліп тұрады. Жалпы өнер туралы 100-ден аса ғылыми еңбектер мен мақалалары газет-журналдарда жарияланып оқырмандарын риза еткен.

## Дереккөздер

Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Күйшілер
Санат:Қазақстан педагогтары
Венгрия революциясы (мағына)

**Венгрия революциясы** деп Венгрия елінде болған 4 төңкерісті атайды:
* Венгрия революциясы - 1848—1849 жылдары болған төңкеріс
* Венгрия революциясы - 1919 ж.
* Венгрия революциясы - 1956 ж.
* Венгрия революциясы - 1989 ж.
Бретт Каллен

**Питер Бретт Каллен** (, 26 тамыз 1956) — америкалық актер. "Ghost Rider"  атты кинофильмдегі Бартон Блейз рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Бретт Каллен Хьюстон (Техас, Ақш) қаласында 1956 жылы, 26-шы тамызда дүниеге келген. Хьюстон Универститетінде білім алған. Бреттің алғашқы рөлдерінің бірі- драмалық «Фэлкон Крест» (1986—1988) сериалындағы Дэн Фикс рөлі. Сонымен қатар, ол «Звёздный путь: Глубокий космос 9», «Крутой Уокер: правосудие по-техасски», «Детектив Монк», «Отчаянные домохозяйки», «Элли МакБил», «C.S.I.: Место преступления Майами», «Остаться в живых», «Говорящая призраками» сериалдарында және «Уайетт Эрп», «Аполлон-13», «Призрачный гонщик» киноларында рөлдер сомдаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Ресми сайты
Әзікен Ақанұлы Нұрбаев

**Әзікен Ақанұлы Нұрбаев** (1949 жыл, Алматы) — фольклортанушы, домбыра өнерінің орындаушылық стилінің ерекшеліктерін зерттеумен айналысады. Бірқатар жарияланымдардың авторы.

## Өмірбаяны
1949 жылы Алматы қаласында туған. 1975 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының музыка теориясы мен тарихы мамандығы бойынша  бітіріп, 1980-1983 ж.ж. Ленинград мемлекеттік музыка және кинематография институтының күндізгі бөлімінде профессор И.В. Мациевскийдің жеткешілігімен  аспирантурада оқыды. 1975-1987 ж.ж. Алматы мемлекеттік консерваториясының қазақ музыкасы кафедрасында қызмет етті. 1987-1992 ж.ж. Қазақ мәдениеті және өнертану ҒЗИ-ның өнертану бөлімінің меңгерушісі. Павлодар, Маңғыстау, Шығыс Қазақстан, Ақтөбе облыстарын аралаған фольклорлық экспедицияларға жетекшілік етті, халық музыкасын нотаға түсіру практикасына басшылық жасады. Қазіргі уақытта ҚР БҒМ-і Әдебиет және өнер институтының музыка өнері бөлімінің ғылыми қызметкері.

## Еңбектері
* Қазақстан композиторларының әндері / құраст. Ә. Нұрбаев. - 1991. - 334 бет. - ISBN 5898401512
* Халық әндері мен халық композиторларының әндері / құраст. Ә. Нұрбаев. - Алматы : Өнер, 1991. - 336 б. - ISBN 5-89840-124-5

## Дереккөздер

Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Алматыда туғандар
Гэбриел Махт

**Гэбриел Махт** (; 22 қаңтар 1972) — Дэнни Кольттың «Кек қайтарушы» фильмі арқылы танымал болған америкалық киноактёр.

## Өмірбаяны
АҚШ-та Нью-Йорк, Бронкс қаласында дүниеге келген. Анасы Сюзанна Пульер (Suzanne Victoria Pulier) мұрағатшы, мұражай кураторы. Әкесі актер Стивен Махт (Stephen Macht). Ағасы мен әпкелері бар: Джесс, Джули және Ари. Габриел 5 жаста болғанда отбасы Калифорнияға көшіп келген. Жоғары оқу орнын тәмамдағаннан кейін Карнеги Меллонның драма мектебін әсем өнерлер бакалавры дәрежесінде аяқтаған.

2004 жылдың 29 желтоқсанында актриса Джасинде Бэрреттке үйленген. 2007 жылдың тамызында Лос Анжелесте қызы Сатин Энейс Джеральдин Махт туған, ал 2014 жылы ақпанның 26 дүниеге ұлдары Лука Махт келген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы

**Кәрима Сахарбаева Сүндетқызы** (, Атырау облысы, Махамбет ауданы) — домбырашы, ұстаз, фольклортанушы, ҚР еңбек сінірген өнер қайраткері (2004). 

## Өмірбаяны
Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар факультетін бітірген (1975-1978).

## Шығармалары
М. Хайрулиевпен бірге "Күй ғұмыр" (Қағанат, 1997 жылы), "Домбыраны үйрену әдістері" (1989), "Қазақ композиторларының домбыра мен  фортепианаға арналған  шығармалары", "Дәстүр ізімен" (1998), "Атырау ән-күй мұхиты" (2000), "Домбыра-дастан" (Мектеп, 2002) оқу-әдістемелік және ғылыми зерттеу жұмыстарның авторы. Қазір аталған оқу орнында халық аспаптар бөлімінің аға ұстазы, доцент.

## Дереккөздер

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Домбырашылар
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Мишель Клуни

**Мишель Клуни**  (, 7 қараша 1969) — америкалық актриса және биші. Айырықша "Близкие друзья" (2000-2005) сериалындағы Мелани Маркус және "Гимнастки" (2009-2011) сериалындағы Эллен Биллс рөлдерімен танымал.

## Өмірбаяны
Мишель Рене Клуни 1969-шы жылы, қарашаның 7-сі Ақш, Орегон штаты, Портленд қаласында дүниеге келген. Портлендтегі"Кәсіби балет академиясы"-нда оқыған, содан актриса болу үшін Лос-Анжелеске көшеді. 1993-ші жылы кинода шығармашылығын бастайды. 1996-шы жылы «Eraser: Turnabout» ойынында  Грейс Свонсонды дыбыстайды.

Мишель өмірінің көп бөлігін театрда өткізген. "Драма Лог" премиясын «Эрос» қойылымындағы ең жақсы актриса ретінде жеңеді. «Скорая помощь», «Доктор Хаус», «Ищейка», «Менталист», «Обмани меня» сияқты сериалдарда ойнаған. Сонымен қатар, «Последняя пятница. Джейсон отправляется в ад», «Подозрительные лица» киноларында рөлдер сомдайды. 2008-ші жылы «Leaving Barstow» фильмі бойынша,«Breckenridge Festival of Film» «Best of the Fest» сыйлығының "Ең жақсы актриса" номинациясының иегері болады.

## Жеке өмірі
1989-шы жылдан бері режиссер  Брайаном Сингермен бірге. Олардың Дашиэлл Джулиус Уильям Клуни-Сингер  атты ұлдары бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Джон Таварес

**Джон Таварес** (; 20 қыркүйек 1990, Онтарио Канада) — канадалық кәсіби хоккей ойыншысы. Қазіргі таңда Торонто Мейпл Лифс командасының ойыншысы. 2019 жылдан 2024 жылға дейін команда капитаны болды. 2009 жылдан 2018 жылға дейін Нью-Йорк Айлендерс командасында ойнады.  

Джон Канаданың Миссиссога қаласында 20-шы қыркүйек, 1990 жылы дүниеге келген. Канада құрамасында 2008-2009 жылдары чемпионаттардың алтын медальдарының иегері. 2009-шы жылғы чемпионаттың ең құнды ойыншысы атанды (6 ойында 8 гол және  15 ұпай). 

2010, 2011, 2012, 2024 әлем чемпионаттарына қатысқан. 2014 жылдың олимпиада чемпионы.

## Дереккөздер

Санат:Канада шайбалы хоккейшілері
Санат:Шайбалы хоккейден Олимпиада чемпиондары
Санат:Канада Олимпиада чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Зак Рериг

**Захари Джордж «Зак» Рориг** ( (айтылуы ); 1985 жылы 22 ақпанда АҚШ, Огайо штатында туған) — америкалық актер, «Как вращается мир» телехикаясында Кейси Хьюз ролімен және «Вампирлер күнделігі» телехикаясында Мэтт Донован ролінде кең танылған.

## Өмірбаяны
Зак Огайода, Даниэль мен Андреа Рориктің отбасында туған. Оның Эмили атты қарындасы бар, ол 1989 жылы туған. Рериктар отбасылық бизнесі - құлпытас жасау болған, бұл кәсіппен Зактың әкесі мен атасы айналысады, өсе келе Закта құлпытас жасауда әкесіне көмектескен. Орта мектепте Зак футбол ойнап, күреспен айналысқан.

## Түскен фильмдері

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
*
Фатали Хан Ескендіроғлы Хойски

250px|нобай|оңға|Фатали Хан Искендер оглы Хойски
**Фатали Хан Ескендіроғлы Хойски** (, кейде **Хан-Хойски**; 28 қараша 1875 жыл, Шеки, Әзірбайжан - 19 маусым 1920 жыл, Тбилиси, Грузия) — әзірбайжан халқының көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. 

Мәскеу университінің заң факультетін бітірген (1901). 1907 жылға дейін Елизаветполь, Сухуми, Батуми, Кутаиси және Екатеринодар аймақтық соттарында прокурордың көмекшісі, прокурор болып жұмыс істеді. 1907 ж. Екінші мемлекеттік Думаға депутат болып сайланып, Мұсылман фракциясының құрамына енді. Мұсылман фракциясының бағдарламасын әзірлеуге ат салысып, оның құрамындағы Б. Қаратаев, А. Бірімжанов, Ш. Қосшығұлов сияқты қазақ депутаттармен тығыз байланыста болды. 1908-1913 Елизаветполь губерниясында адвокат, 1914-17 ж. Бакуде судья болып жұмыс істеген. 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін Бакуде құрылған кавказ мұсылмандарының Орталық комитетінің мүшесі болып сайланды, Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесінің мүшесі болды. Әзербайжан автономиясының жариялануын қолдап, осы бағыттағы қоғамдық-саяси іс-шараларға белсене араласты. 1918 ж. 28 мамырда Әзербайжан Демократиялық Автономиялық республикасы жарияланғаннан кейін Әзірбайжан парламентінің мүшесі, сыртқы істер министрі, үкімет төрағасы болды. Бакуге түрік әскерлерінің енуін қолдап, кеңестік биліктің орнауына қарсылық білдірді. Бакуде кеңес өкіметі орнаған соң Тбилисиге кетті, сонда армян дашнактарының қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:1875 жылы туғандар
Санат:1920 жылы қайтыс болғандар
Санат:Әзербайжан қорғаныс министрлері
Санат:Әзербайжан саясаткерлері
Найманжал (тау)

**Найманжал** – Едірей тауларының солтүстігіндегі тау тізбегі. 

## Геологиялық орны
Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданының қиыр солтүстігінде. Айрық ауылынан шығыста 35-40 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 471 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылып жатыр. Енді жері 3,5 км. 

## Жер бедері
Көтеріңкі келген солтүстік-батыс бөлігінің беткейлері біршама тіктеу келген, оңтүстік-шығысы (абс. биікт. 456 м) көлбеуленіп, далаға ұласады. Батысындағы тауалды жазығында бір топ тұзды көлдер жатыр. Беткейлері нашар тілімденген. 

## Өсімдігі
Таудың қиыршықты қоңыр топырағында тобылғы, қараған, бетеге, боз, қау, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Люсьен Сампе

**Люсьен Сампе** () (, Седан — , Кан) — француз Қарсыласу қозғалысының батыры, Француз Коммунистік партиясының (ФКП) қайраткері. Мамандығы – жұмысшы-металлург. ФКП негізі қаланғаннан бастап сол партияның мүшесі (1920 жылы желтоқсанда). 1929-1932 жылдары Реймс қаласында партия жұмыстарында болды. 1932 жылдан «Юманите» («L’Humanite») газетінің редколлегия мүшесі, содан соң осы газет редакциясының бас секретары. 1941 жылы фашисттік окупацияға қарсы қатысты. Сампе коммунистік жұмысы үшін тұтқынға алынып, неміс басқыншыларының қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:1899 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Санат:Антифашистер
Санат:Франция коммунистері
Тибор Самуэли

thumb|right|Тибор Самуэли
**Тибор Самуэли** (; , Ньиредьхаза — , Лихтенвёрт) — венгр жұмысшы қозғалысының қайраткері. Венгрия компартиясының (ВКП) негізін қалаушылардың бірі болып келеді. Рк (б) П-нің венгр секциясын құруға (наурыз, 1918) қатысты, оның «Szocialis» газетінің редакторы болған. 1919 жылы ВКП ОК-нің мүшесі және «Voros Ujsag» газетінің редколлегия мүшесі болып сайланды. 1919 жылы ақпанда ВКП басшылығы тұтқындалғаннан кейін, Самуэли партияның астыртын жұмысына басшылық етті. Венгр Совет Республикасы (ВСР) кезінде Самуэли – ішкі контрреволюцияға қарсы күресті ұйымдастырушылардың бірі, қорғаныс халкомының орынбасары, кейінен оқу халкомы, тылдың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі комитеттің басшысы.

## Дереккөздер

Санат:1890 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Санат:Венгрия төңкерісшілері
Санат:Венгрия коммунистері
Санат:Мажарстан саясаткерлері
Брюс Уиллис

**Брюс Уиллис**, толық есімі **Уолтер Брюс Уиллис** (, 19 наурыз 1955, Идар-Оберштайн, Рейнланд-Пфальц, ГФР) — америкалық киноактер, продюсер, неміс әншісі. Голливудтың ең танымал актерлерінің бірі. «Крепкий орешек» фильміндегі Джон Макклейннің рөлімен және «Қойыртпақ шығарма» (1994), «12 маймыл» (1995), «Бесінші элемент» (1997), «Армагеддон» (1998), «Алтыншы сезім» (1999) фильмдеріндегі рөлдерімен танымал атанған.

## Өмірбаяны
Брюс Идар-Оберштейнде туған. Оның әкесі, америкалық сарбаз, ал анасы неміс болатын. 1957 жылы отбасы Нью-Джерсиге қайтып оралады. Брюс төрт балалардың ішінен ең үлкені болып табылады. Мектепте оқып жүргенінде театр үйірмесіне қатысқан. Монклер университетін бітіріп, Нью-Йорк қаласына көшеді. 

## Мансап
Уиллиске танымалдылық бірден келе қоймады – ол көптеген театр қойылымдарында ойнап, кішігірім рөлдерді иеленген болатын. Кейін «Детективное агентство «Лунный свет»» (1985—1989) телесериалында, 1988 жылы «Крепкий орешек» фильмінде түсіп, дүние жүзіне әйгілі бола бастайды. 1994 жылы Квентин Тарантиноның «Қойыртпақ шығарма», 1999 жылы «Шестое чувство» фильмдерінде басты рөлге ие болады. Қазіргі кезе Уиллис Роберт Родригес атты кинорежиссермен серіктес болып, оның екі фильмінде түсті. 

2009 жылдың 23 сәуірінде Belvedere S.A. компаниясымен келісім шартқа отырып, Sobieski арағының бет-бейнесі болды.

## Жеке өмірі
1987-2000 жылдар аралығында Деми Мур атты актрисамен некеде болды. Олардың үш қызы бар: Румер Гленн Уиллис (1988), Скаут ЛаРу Уиллис (1991) және Талула Бэль Уиллис (1994). Қазір Уиллис Эмма Хемингпен некеде. Олардың екі қызы бар: Мейбел Рей (012), Эвелин Пенн (2014). Брюс Уиллис – солақай. Бойы 183 метр.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты  
* 

Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Алып қара құс

**Алып қара құс** — халық күйі. Орындаушы - С. Рысқұлұлы. Нотаға түсірген Б. Мүптекеев

## Күйдің аңызы
Баяғыда кемпір мен шал мал бағыпты. Тоғыз ұлы  бірінен соң бірі ес біле бастағанда, шетіней  береді екен. Оныншы ұлы дүниеге келгенде, шілдехананың үстіне құдайы қонақ келіп қоныпты. Қонақ кетерінде: «Сіздің балаларыңыздың  иесі алып қара құс. Сол иесіне жетпей, тіл көзден өледі екен. Бұл ауылдан жыраққа кетіңдер. Ұлыңыз ер жеткен соң ораласыздар», - дейді. Кеткен соң: «Қонақ-Қыздар, айтқаны жөн болар», - деп кемпір мен шал бір түнде көшіп, бір тоғайдың шетіне барып үйлерін тігіп, сонда өмір сүре бастайды. Бала үш-төрт жасқа келеді. Күндердің күнінде шал аңға шығып, жебесіне еш нәрсе ілінбей, арып-шашып қайтып келе жатса, аспаннан бір алып қара құс көрінеді. Тырнағына қыстырған қызырғаны бар. Мұны көріп шал: «Дәу де болса, сен еліктің лағын әкетіп бара жатсың ғой», - деп көздеп тұрып үш мәрте атады. Сонда құс қалықтап барып үлкен  дарияның арғы жағына  құлайды. Шал олжаға кенелдім деп масаттанып, сал жасап дарияның арғы жағына әрең өтіп, құсқа жетіп барса, қасында сұлап өзінің баласы жатады. Тасқа ұрылған алып қара құста жан жоқ. Шал жылап-еңіреп, етегі жасқа толып отырғанда, құсқа жан да, тіл де бітіпті: «Ей, аңшы, сенің ұлдарыңның көктегі иесі мен едім. Тоғыз ұлынды елің өлтірді. Соңғы оныншы ұлды да көктегі иесінен айырдың», - деп өледі.

## Дереккөздер

Санат:Күйлер
Найза (тау)

**Найза** – Амантау тауларының оңтүстік-шығысын кұрайтын тау.

## Геологиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Амантау ауылының оңтүстік-батысында 10 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Таудың ұзындығы 3 км, енді жері 1,5 км шамасында. Тау беткейлері тіктеу әрі жартасты келген. Беткейлері сай-жыралармен тілімденген. Соналы және Ақтасты өзендерінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Тауалды даласында қараған, ши аралас жусан, көде, боз, бетеге, ажырық, т.б. шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Қалжуыр

**Қалжуыр** — қақпанның шынжырына байланатын зат.

Қақпан құрғанда оның шынжырының қазыққа бекітілген ұшына ағаш тоқпақ - қалжуыр байлайды. Әдетте, үй жануарлары өріске ұзап кетпеу мақсатында арқандап, ұшына қалжуыр байлап қояды.

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Қысқы аспан үшбұрышы

thumb|right|200px|Қысқы аспан үшбұрышы
thumb|left|200px|Аспандағы үшбұрыш
**Қысқы аспан үшбұрышы**, қысқы үлкен үшбұрыш деп те аталады, ол Үлкен Арлан шоқжұлдызындағы Сүмбіле（α CMa）,  Кіші Арлан шоқжұлдызындағы Процион (α CMi）және Аңшы шоқжұлдызындағы (Орион) Бетельгейзе（α Ori）үшеуі қалыптастырған үшбұрыш.

Сүмбіле аспандағы ең жарық жұлдыз. Ол қыста солтүстік аспанның көп бөлігінде көрінеді. Ал, Процион көне грек тілінде "иттің алды" мағынасында болып, сүмбіледен бұрын аспанға көтеріліп үлгіреді. Ол туралы деректерді ежелгі Бабилон, Мысыр жазбаларынан да табуға болады. Ол жарық шамасы бойынша аспандағы жарық көрінетін жұлдыздардың алдыңғы ондығына қосылады. Ал Аңшы  шоқжұлдызы (Орион) жердің барлық тұрғыны көре алатын жұлдыздық жүйе болып, біршама танымал шоқжұлдыз есептеледі. Бетельгейзе Алып қызыл жұлдыз есептеледі. Оның диаметрі Юпитердің күнді айналған орбитасынан да үлкен болып, оның 5 серігі бар. Бірақ олар кішкентай болғандықтан көру қиын.

Санат:Астеризмдар
Деми Мур

**Деми Мур** (, МФА ; шын есімі *Деметрия Джин Хармон* (), қазіргі уақытта **Деми Кутчер**; , Розуэлл, Нью-Мексико, АҚШ) – америкалық актриса.

## Балалық шақ
Деми Мур 1962 жылы 11 қарашада дүниеге келген. Оның әкесі, Чарьз Хармон, Деми туылмай тұрып, анасын қалдырып кеткен. Оның анасы мен жан күйеуі араққа бейім болып, Мур кішкентайында қиыншылықтарды бастан кешірген. 16 жасында модель агенттігіне барып жұмысқа тұрған, кейін актерлік карьераға жол ашады. 

## Мансап
1982—1983 жылдары «Главный госпиталь» телесериалында алдыңғы рөлдердің бірін ойнайды. 1980 жылдары «Огни святого Эльма», «Во всём виноват Рио» және «По поводу того, что случилось вчера ночью…» фильмдерінде түсіп, 1988 жылы «Седьмое знамение» жобасында басты рөлді иеленеді. 1990 жылдарды Голливуд фильмдерінің арқасында 10 миллионнан астам қаражатқа ие болған ең бірінші актриса болды. 1997 жылы «Если бы стены могли говорить» телефильмінде түсіп, «Плтын глобус» жүлдесінің номинанты атанған болатын. 2000 жылдардан кейін «Ангелы Чарли: Только вперёд», «Бобби», «Кто вы, мистер Брукс?» және басқа да фильмдерде түсе бастайды.

## Жеке өмірі
1980-1985 жылдары Фредди Мур атты рок-музыкантпен некеде болды. 1987-2000 жылдары Брюс Уиллистің әйелі болатын. Олардың үш қызы бар: Румер Гленн Уиллис (1988), Скаут ЛаРу Уиллис (1991) және Талула Бэль Уиллис (1994). 2005-2013 жылдары Эштон Кутчермен некеде болды. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*
Басктер елі

**Баск елі** (, ), **Баскония** — Испанияның солтүстігіндегі тарихи аймақ және автономды бірлестік. Астанасы — Витория-Гастейс. Аймақ аттас тарихи аймақтың бір бөлігі, территориясы оңтүстік Францияның жеріне де енген болатын.

## Сілтемелер
* Статистикалық ақпараттар (баск., исп., ағылш.)
* Герника: баск мәдениетінің электронды журналы, ISSN 1998-5096
* Эускади-мозаика. Басктар елі туралы очерктер
* Баск тілі. Аудио 

thumb|250px|left|EuskoTren пойызы Сан-Себастьян станциясында

Санат:Басктер елі
Флорентино Перес

**Флорентино Перес** (; 8 наурыз 1947, Мадрид) — əлемге əйгілі «Реал Мадрид» футбол клубының президенті.

## Өмірбаяны
Флорентино Перес Мадрид қаласында 1947 жылы 8 наурыз күні туды. Мадрид политехникалық университетін инженер мамандығын алып, бітірген. 1970 жылы испандық жолдар ассоциациясында директор болды. 1991 жылы Перес SAE француздық құрылыс компаниясының мүшесі болды. 1993 жылы OCP құрылыс группасын өзі басқарды. 1997 жылы ACS группасын басқара бастады. 1994 жылы Флорентино Перес «Реал Мадрид» клубының президентіндегі сайлауда Рамон Мендосқа жеңіледі. Алайда 2000 жылдың шілденің 17 күні Перес корольдық клубтың президенті болды. Төрт жыл өткен соң ол қайта сайланды. Алайда 2006 жылдың ақпан айында қызметінен кетті. Перес бұл клубты басқарғанда, Реал Мадрид көптеген жаңа жəне əйгілі футболшыларды сатып алды. Олар: Луиш Фигу, Роналдо, Зинедин Зидан, Дэвид Бекхэм, Майкл Оуэн, Робиньо жəне Испания чемпионатын екі рет, Чемпиондар лигасын да екі рет жеңді. 2009 жылдың 1 маусымында қайта Реал президенті болды. Өзінің жұмысының алғашқы айларында ол көптеген жаңа футболшыларды сатып алды. Мысалы: Кака, Криштиану Роналду, Карим Бензема, Хаби Алонсо жəне т.б.

## Дереккөздер

Санат:Реал Мадрид ФК президенттері
Эмма Хеминг

**Эмма Хеминг-Уиллис** (; 18 маусым 1978, Мальта) — ағылшын актрисасы және фотомодель.

## Өмірбаяны
Эмма Хеминг 1978 жылдың 18 маусымында Мальта елінде дүние есігін ашып, Англия және АҚШ-тың Калифорния штатында өсіп, білім алған. Актриса және фотомодель карьерасын 2001 жылы бастайды. Канадалық La Senza фирмасында жұмыс жасап, ішкі киімдерді жарнамалаған болатын. 2005 жылы Maxim журналы Эмманы 100 ең келбетті әйелдер қатарына жатқызған. Herve Leger, John Galliano, Paco Rabanne, Christian Dior, Chanel, Maska, Thierry Mugler, Valentino, Emanuel Ungaro, Ralph Lauren, Victoria`s Secret сәнді маркалардың көрсетілімдеріне қатысқан.

## Жеке өмірі
2009 жылдың 21 наурызынан Эмма Брюс Уиллистің әйелі болып саналады. Екеуі үйленгенге дейін 15 ай шамасында кездескен. Олардың екі қызы бар: Мейбел Рей (2012), Эвелин Пенн (2014).

## Фильмографиясы
*2001 - The Victoria's Secret Fashion Show - Өз-өзін ойнайды
*2001 - Perfume - №3 модель
*2006 - Entourage - Клубтағы қыз
*2007 - Perfect Stranger - Донна
*2007 - The Comebacks - Меган

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Profile of Emma Heming Fashion Model Directory сайтында
* 
* Bruce Willis Puts Official Seal on Marriage Yahoo News, наурыз 28, 2009
*  
* Fashion Model – Profile of FMD – Emma Henning

Санат:18 маусымда туғандар
Санат:Мальтада туғандар
Санат:Англия фотомодельдері
Зәбила Әлімқұлқызы

**Зәбила Әлімқұлқызы** (1907-1984) — Абайдың Ақылбайдан өрбіген шебересі. Абай ұрпақтары қудалауға ұшыраған жылдары ағасы Бағыш (Бағфур) екеуі Алматы облысы Жамбыл ауданы К. Мыңбаев селосына қоныс аударған. 3әбила сонда кайтыс болған.

## Дереккөздер

Санат:1907 жылы туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Санат:Абай Құнанбайұлы
Маркграф

**Маркграф** (; , , ) — алғашында Каролингтер империясы мен Қасиетті Рим империясындағы қызмет адамы. Ұлы Карл Маркграф қызметін марканы басқару үшін тағайындады. Кейінгі кезде Маркграф феодализмнің дамуына байланысты жартылай немесе бүтіндей өз алдына округ билеушісіне, княздыққа айналды. Францияда, Испанияда және Италияда Маркграф жоғарғы дворяндық лауазымдардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Титулдар
Санат:Дворяндық
Санат:Маркграфтар
Жак Деми

**Жак Деми** (; 5 маусым 1931, Поншато, Атлантикалық Луара, Франция&nbsp;— 27 қазан 1990, Париж, Франция) — француз кинорежиссері, «Франциялық жаңа толқын» өкілі.

## Өмірбаяны
Жак Деми Атлант жағажайында орналасқан Поншато ауылында дүниеге келген. «Лола» (1961), «Залив ангелов» (1963) және «Шербурские зонтики» (1964) фильмдерінің авторы болған. «Шербурские зонтики» фильмінің арқасында «Оскар сыйлығы» жүлдесінің төрт номинанты атанған. Кейін Жак Франция мен АҚШ-та фильмдерін қойған болатын.

Жак Деми Аньес Вардамен некеде болған. Олардың Матье атты ұлдары болған.

## Фильмография
*1961 — Lola
*1962 — Les Sept péchés capitaux 
*1963 — La Baie des anges
*1964 — Les Parapluies de Cherbourg
*1967 — Les Demoiselles de Rochefort
*1969 — Model Shop
*1970 — Peau d'âne
*1972 — The Pied Piper
*1973 — L’Événement le plus important depuis que l’homme a marché sur la lune
*1979 — Lady Oscar
*1982 — Une chambre en ville
*1985 — Parking
*1988 — Trois places pour le 26
*1988 — La Table tournante

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:ЖИТС-байланысты аурулардан қайтыс болғандар
Санат:Францияда туғандар
Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Наталия Орейро

**Наталия Мариса Орейро Иглесиас** (; , Монтевидео, Уругвай) — уругвайлық актриса және әнші. Басты танымалдылықты оған «Богатые и знаменитые» және «Дикий ангел» сериалдарындағы басты рөлдер әкелді.

## Өмірбаяны
Наталия Мариса Орейро Иглесиас Погхио Боурие 1977-ші жылдың 19-шы мамырында, Уругвай астанасы Монтевидеода дүниеге келген. Анасы Мабель Орейро шаштаразшы болып жұмыс істеді, ал әкесі Карлос Орейро коммерциямен айналысады. Үлкен апайы Адриана киім дүкенінің иесі.

Наталия 8 жаста болғанда, актерлік шеберлікті оқып, үйренген. 12 жасында уругвайлық жарнамаларда түсе бастады. 16 жасында Наталия Буэнос-Айреске кастингтерге аттанады. Кастингтер ойдағыдай берекелі болмайды, бірақ бір кастингтен өтіп, «Непокорное сердце» киносында түседі. Бұл кино бойынша әріптесі Пабол Эчарри болады. Осыдан кейін «Нежная Ана» сериалындағы кішігірім рөльді иеленеді.

Нағыз танымалдылық пен халық махаббатын Наталияға «Богатые и знаменитые» сериалы әкеледі. Бұл сериалда Наталия басты рөльді сомдайды, ал оның әріптесі Диего Рамос болады.

1998 жылы Наталия аргентиналық TeLeFe арнасында жұмыс істей бастайды. Содан әйгілі продюсер Густаво Яковлевич оған «Аргентинец в Нью-Йорке» киносында басты рөльді сомдауға ұсынады. Наталия келіседі. Ал 1999 жылдың 28 қаңтарында Густаво Яковлевичтің қолдауымен Наталияның алғашқы "Natalia Oreiro" атты дискі жарық көреді. Дисктің Cambio dolor және Me muero de Amor синглдері бүкіл әлемде танымал болады, ал диск алтын диск атанады.

Келесі Наталияның өте берекелі әрі танымал образы - католиктердің шіркеуінен келген Милагрос/Чолито. Бұл сериал «Дикий ангел» деп аталды. Бұл жоба Наталияға дүниежүзілік данқ әкелді. Сонымен қатар, ол Израильде "Viva 2000" конкурсын жеңіп алған.

2000 жылы Наталияның екінші Tu Veneno атты альбомы шығады. 29 қантар 2001 жылы Наталия үлкен турнеге шығады. Ол Аргентина, Грекия, Венесуэла, Пуэрто-Рико, Колумбия, Ресей, Чили, Уругвай, АҚШ, Испания, Венргия, Болгария және Польшада концерттер береді. 2001 жылдың қараша айында Наталия музыкант Рикардо Мольоны кездестіреді, ал 2002 жылы жұп некелеседі.

Орейро тағы көптеген "Ты-моя жизнь", "В ритме танго", "Только ты" сияқты сәтті жобаларға қатысқан.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Наталия Орейроның ресми сайты
Хондемир

**Гиясс-әд-дин ибн Хумам-әд-Дин-әд Хусейни Хондамир** (1475, Герат - 1535, басқа деректерде 1536/37) — парсы тарихшысы, Мирхондтың немересі әрі шәкірті. 

Әлішер Науаидің қамқорлығында болды. Бастапқыда Темір әулетінің сарай тарихшысы болып, 1507 жылдан кейін Иран шахы Исмаил І-нің қол астында істеді, ал 1528 жылы Үндістандағы Ұлы Моғол империясының билеушісі Бабырдың сарайына ауысып, сонда қайтыс болды. 

Хондемирдің басты еңбегі - "Хабиб ас-Сийар" ("Өмірді баяндаушылар досы") - үш томдық "жалпы тарих". Бұл еңбек иран мен оған шектес елдердің 15 ғасырдың соңы мен 1524 жылға дейінгі тарихына арналған. Хондемир - "Дастур әл-Возара" ("Атақты уәзірлер өмірбаянының жинағы") мен "Хумайни-наме" ("Құмайын заңдарының жинағы"), т.б. еңбектерінің авторы. 

## Дереккөздер

Санат:Тарихшылар
Санат:1475 жылы туғандар
Санат:1535 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парсы тарихшылары
Санат:Орталық Азия тарихы
Maroon 5

**Maroon 5** -  Лос-Анжелесте, Калифорнияда құрылған американдық поп-рок тобы. Топ 1995 жылы «Kara’s Flowers» деген атпен пайда болды. Оның құрамына вокалист және серпін-гитарист Левин Адам, клавишник Джесси Кармайкл, бас-гитарист Микки Мэдден және соққыш Дусик Райанының кіреді. Дүниежүзілік табыс  "This Love" синглымен 2004 жылы келді.

1997 жылы ең алғашқы «The Fourth World» атты альбомы шықты. Ал 2005 жылы гитарист Джеймс Валентайн келген соң, топ атын Maroon 5-қа ауыстырды. Келесі жылы топтың «Songs about Jane» атты дебюдті альбомы шықты. Осы альбомдағы ең әйгілі өлеңдердің бірі - бұл «Harder to Breathe», «This Love», «She Will Be Loved» және «Sunday Morning».
## Топ құрамы
* Адам Левин&nbsp;— вокал, ритм-гитара (1995&nbsp;— бүгінгі күнге дейін)
* Микки Мэдден&nbsp;— бас-гитара (1995&nbsp;— бүгінгі күнге дейін)
* Джесси Кармайкл&nbsp;— клавиша, ритм-гитара, бэк-вокал (1995—2012, 2014&nbsp;— бүгінгі күнге дейін)
* Джеймс Валентайн&nbsp;— гитара, бэк-вокал (2001&nbsp;— бүгінгі күнге дейін)
* Мэтт Флинн&nbsp;— ұрмалы, перкуссия (2006&nbsp;— бүгінгі күнге дейін)
* Пи Джей Мортон&nbsp;— клавиша, бэк-вокал (2010—2012 сессиондық музыкант ретінде, 2012&nbsp;— бүгінгі күнге дейін ресми қатысушы)

## Клиптері
* 2003 — Harder to Breathe
* 2004 — This Love
* 2004 — She Will Be Loved
* 2007 — Makes Me Wonder
* 2007 — Wake Up Call
* 2007 — Won't Go Home Without You
* 2008 — If I Never See Your Face Again 
* 2008 — Goodnight Goodnight
* 2010 — Misery
* 2010 — Give a Little More
* 2010 — Hands All Over
* 2011 — Never Gonna Leave This Bed
* 2011 — Runaway
* 2011 — Moves Like Jagger 
* 2012 — One More Night
* 2013 — Love Somebody
* 2014 — Maps
* 2014 — Animals
*2015 — Sugar

## Қызықты фактілер
* Топтың «Woman» деген әні «Өрмекші адам 2» фильмінің саундтрегі. 
* 2011 жылы, 22 наурызда Maroon 5 және Coca-Cola «Session 24» музыкалық акция ұйымдастырды. «Is Anybody Out There» әнін 24 сағатта жазып шықты. Бұл өлеңді онлайн режимде құрастыру үшін кез келген адам қатыса алатын. Ән 2011 жылдың 1 сәуірінен бастап қол жетімді болды.
* Maroon 5 пен Кристина Агилера (Christina Aguilera) бірге орындаған «Moves Like Jagger» әні Billboard Hot 100 чартында бірден екі номинация жеңіп алған алғашқы ән болды. 
* 2011 жылы топ Роззи Крайн (Rozzi Crane) бірге «Come Away to the Water» әнін жазып шығарды. Бұл ән «Голодные игры»  фильмінің саундтрегінің бірі болатын.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ музыканттары
Санат:АҚШ рок топтары
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары
Санат:Лос Анжелес музыкалық ұжымдары
Санат:Калифорния музыкалық ұжымдары
Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Maroon 5
Санат:1994 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:1990 жж. музыкалық ұжымдары
Санат:2000 жж. музыкалық ұжымдары
Санат:2010 жж. музыкалық ұжымдары
Санат:A&M Records орындаушылары
Санат:Interscope Records орындаушылары
Санат:АҚШ поп-рок топтары
Кевин Бэйкон

**Кевин Норвуд Бэйкон** (; 8 шілде, 1958, Филадельфия, Пенсильвания, АҚШ) – америкалық актер, продюсер, режиссер. «Алтын глобус» жүлдесінің иегері.

## Өмірбаяны
Кевин Бэйкон АҚШ-тағы Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында дүние есігін ашады. Он сегіз жасқа толмай, оқуын жалғастыру үшін үйінен кетеді. «Manning Street Actor’s Theatre» театрында жұмыс жасайды. 1987 жылы « Lemon Sky» фильмінде түсіп, Кира Седжвикпен жұмыс жасайды. Кейін екеуі бір отбасы болады.  Оливер Стоунның «JFK» (1991) жобасында рөлге ие болады. 12 аса-таяқтарда ойнай біледі. «The Bacon Brothers» дуэтының мүшесі.

## Режиссёрлік жұмыстары
* 2005 —  Loverboy
* 1996 —  Losing Chase 

## Продюсерлік жұмыстары
* 2005 —  Loverboy
* 2004 — Woodsman, The
* 1998 — Wild Things

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Лёсс платосы

thumb|right|200px|Лёсс платосы қаралау болып суреттелген
**Лёсс платосы** немесе **Шаньси үстірті** — Қытайдың шығысындағы үстірт. Хуанхэ өзені мен Солтүстік Қытай жазығы аралығында. Ұзындығы 800 км шамасында, ені 350 км-дей болады. Ең биік жері 3020 м. Шаньси үстірті негізінен гнейс, әктас, тақтатастан түзілген; оның үстін қалыңдығы 50 м лёсс шөгінділері жапқан. Ашық сары түсті топырағына байланысты "Сары жер елі" аталады. Жер бедерінде опырылымдар, дөң және терең аңғарлар кездеседі. Үстірті солтүстіктен оңтүстікке қарай бірнеше терең қазаншұңқырлар, жыралар тілімдейді. Тас көмірге бай. Жазық келген жерінің топырағы құнарлы. Халық жиі қоныстаған. 

## Дереккөздер

Санат:Үстірттер
Санат:Қытай географиясы
Кейли Куоко

**Кейли Кристина Куоко-Свитинг** (; 1985 жылы 30 қазанда Калифорния штаты, Камарилло қаласында туылды) — америкалық актриса. 2014 жылдың қазаң айында Голливуд даңқы саябағында қаласындағы  2532 нөмерлі жұлдызын алды.

## Өмірбаян
Бірінші рет Кейли Куоко телекамера алдында 8 айында болды. Ол балаларға арналған ойыншықтар жарнамасында түсті. Үш жасынан бастап ол тенниспен айналысып, танымал спортсмен болғысы келді. Алайда, достарымен бірге актерлік шеберлік сабақтарына барды. Алты жасында оны қайтадан теледидарға түсуге шақырды. Бұл жолы Кейли Барби ойыншықтарындағы жарнамада түсті, одан кеиін ол «Энни» жəне «Шатырдағы скрипкашы» пьесаларында ойнады. 2002 жылы оған «8 Simple Rules» комедиялық телехикаяға түсуге ұсынды. 2005 жылы ол «Charmed» атты телехикаясында Билли рөлін алды.

2007 жылдан бастап Кейли Куоко Үлкен Жарылыс Теориясы» атты телехикаясында басты рөлге иеленді.

## Дереккөздер
Наурызым-Қарасу өзені

**Наурызым-Қарасу**, *Балкелді* – Ақсуат көлі алабындағы өзен. Алабының 25-30 % егістікке жыртылған. Қалған бөлігінде табиғи өсімдіктер (негізінен астық тұқымдас) өседі. Мал жайылымына қолайлы.

## Географиялық орны
Қостанай облысының Науырзым ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 85 км, су жиналатын алабы 1210 км². Жалпы ұзындығы 58 км болатын 15 саласы бар. Ірілері: Кіндіксай, Шеткіаша, Смоляная, Ақансай т.б. 

## Бастауы
Бастауын Буревестник ауылы маңындағы Қарасу өзегі мен Көлді сайындағы бұлақтардан алып, Үлкен Ақсуат көліне батысынан кұяды. Ақбұлақ қыстауына дейінгі жоғары ағысы жазық жермен, орта арнасы жағалауы 5-6 м болатын жарқабақты өңірмен өтеді. 

## Гидрологиясы
Төменгі ағысы мен сағасы жазық. Арнасында жыл бойы дерлік су болады. Негізінен жер асты және көктемгі жауын-шашын суларымен толығады.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы өзендері
Шаң

**Шаң** - қатты бөлшектердің атмосферадағы жиынтығы. Шаңның пайда болуына қарай табиғи және жасанды, минералдық, органикалық шаруашылық коммуналды-тұрмыстық болып бөлінеді. Түтіннен айырмашылығы - желсіз кезде шаң шөгеді. Адамның денсаулығына диаметрі 2,5 мкм-ден кем ұсақ бөлшектер қауіпті болып саналады. Шаңның қаншалықты зиянды болатыны құрамына байланысты. Шаң бөлшектері неғұрлым ұсақ болса, олар солғұрлым атмосферада және адамның өкпесіне енгенде өкпенің ең терең бөліктерінде ұзақ сақталады. шаңның әсерінен жиі кездесетін аурулар қатарына; пневмокониоз бен бронхит жатады.  
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Кира Седжвик

**Кира Минтерн Седжвик** (; 19 тамыз,1965, Нью-Йорк) – америкалық актриса. «The Closer» (2005—2012) телесериалында Бренда Ли Джонсонның рөлімен танымал атанған. Осы рөлі үшін 2007 жылы «Алтын глобус» және 2010 жылы «Эмми» жүлделерін иеленген. 

## Мансап
Он алты жасында болғанда Седжвик «Another World» операсында ең бірінші рет сынға түскен. Кейін көптеген сериалдар мен кинофильмдерде алдыңғы қатардағы рөлдерге ие бола бастайды. 1989 жылы Оливер Стоунның «Born on the Fourth of July» фильмінде басты рөлді ойнайды. Онымен қоса, Пол Ньюманмен «Мистер және миссис Бридж» жобасында көрінеді. Седжвик 90 жылдардың басын бөлігін үлкен және жемісті фильмдермен өткізген. 2004 жылы «Cavedweller» фильмінде түсіп, «Independent Spirit» жүлдесінің номинанты болған. Кира «The Closer» сериалында басты рөлді иеленіп, танымал атанған. 

## Жеке өмірі
Кира Седжвик 1988 жылдың 4 қыркүйегінен Кевин Бейконның әйелі. Олардың екі баласы бар: Трэвис Седжвик Бэйкон ( 23 маусым,1989) және Соуси Рут Бэйкон (5 наурыз,1992).

## Дереккөздер
Шанышқақ

Шанышқақ (Pulsatilla) - сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Солтүстік жарты шардың қоңыржай, субтропик. және салқын аймақтарында өсетін 35-тен астам түрі бар. Қазақстанда шығыс Қазақстан облысында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей, Теріскей Алатаулары мен Кетпен тауларында 6 түрі өседі. осылардың ішінде жиі кездесетіні - ашық шанышқақ. Ол - тастақ жерде, қарайлы орманда, құрғақ жалғынды жерлерде өсетін дәрілік өсімдік. биіктігі 45 см-дей. Тамыры шашақталған, сабақ түбіндегі жапырақтары сағақты, қауырсын тәрізденіп немесе саусақ салалы тілімделген. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Хайден Панеттьер

**Хейден Лесли Панеттьер** (; 21 тамыз 1989) — америкалық актриса және әнші. 

## Өмірбаяны
Хайден Панеттьер 1989 жылы, тамыз айының 21 күні Нью-Йорк штатының Палисейдс қаласында дүниеге келген. Әкесі, Алан Панеттьер - өрт сөндіруші, ал анасы, Лесли Воджел - актриса. Хайленның  Джэнсен атты кішкентай бауыры бар. Ол да актер. 

Сегіз айында Хайденның фотосуреттері жарнама ретінде қолданылады. Ал он бір айында Хайден балаларға арналған ойыншық темір жолдарды теледидардан жарнамалай бастайды.  

Төрт жасында Хайден алғаш рет «One Life to Live» хикасына түседі, ал алты жасында жаңа «Guiding Light» атты телесериалда ойнайды. 

Сегізінші сыныптан кейін Хайден бес айға Африкаға «Racing Stripes» киносын түсіруге аттанады. 

Ал он төрт жасында Кейт Хадсонмен бірге  «Raising Helen» киносында Одридың рөлін сомдайды. 

Содан Хайденның қатысуымен көптеген сериалдар мен кинолар жарық көреді. Мысалы:  «Нэшвилл», «Heroes», «Bring It On: All or Nothing», «Fireflies in the Garden».

## Жеке өмірі
2009-шы жылдан бері боксер Владимир Кличкомен бірге. Жұптың Кайя Евдокия Кличко атты қызы бар.

## Дереккөздер
Шаньдун

**Шаньдун** - Қытайдың шығысындағы түбек. Сары теңізге 350 км сұғына еніп жатыр. Жағалауы жарлы, жақпар тасты; шығанақ қойнаулармен қатты тілімделген. Жағалау өңірінде көптеген аралдар бар. Солтүстік-батыс жағалауы аласа, түйетайлы. жер бедері негізінен төбелі, аласа таулы (Шаньдун тауы, 923 м). Жоталар аралығы мен жағалау өңірінде шағын жазықтар кездеседі. Алтын, графит, тас көмір кен орындары бар. Халық жиі қоныстанған. Бидай, жер жаңғағы, жеміс түрлері өсіріледі. Таулы аудандарда мал шаруашылығы дамыған. Теңізден балық ауланып, тұз өндіріледі. Циндао, Яньтай порттары бар. 
## Дереккөздер
 Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Соланж Ноулз

**Соланж Пиаже Ноулз** (,); 24 маусым 1986, Хьюстон, Техас, АҚШ) — америкалық актриса, модель, әнші және диджей.

## Өмірбаяны
Соланж Пиаже Ноулз 1986 жылдың 24 маусымында, АҚШ-тың Хьюстон қаласында дүниеге келген.  Атақты әнші Бейонсе Ноуздың апайы болып табылады. Жастайынан музыка әуез болған.

Ноуздың екі альбомы шыққан:
* Solo Star (2003) және
* Sol-Angel and the Hadley St. Dreams (2008).  

Оның әкесі менеджер қызметін атқарған. 

2006-шы жылы Ноуз «Bring It On: All or Nothing» киносында басты басты рөлдердің бірін сомдайды. Сонымен қатар, Ноуз Никки Джонсон рөлінде «Джонсондар каникулдары» киносында түседі. Бұл киноға ұзақ уақыт саундтрек жаздыртады. Ақырында, "Freedom" атты өлеңсаундтрек ретінде  жарық көреді. Кинода түсіп, ән айтып жүрген Ноуз өзін модель ретінде де сынамақшы болды.  

## Жеке өмірі
2004-2007 жылдар аралығында футболист Дэниел Смитпен некелескен еді. 2004 жылы Ноуз ұл табады, оның атын Дэниел Джулз Смит деп қояды. 

## Дереккөздер
Оскар Шиндлер

**Оскар Шиндлер** - 1908 жылы 28 сəуірде Австро-Венгрия империясында туды. Холокост кезінде 1200 ден астам еврейлерді құтқарған неміс жеке кəсіпкері. Оның тарихы жəне істеген істері 《 Ковчег Шиндлера 》 жəне осы кітап бойынша жасалған фильм көмегімен есімізде мəңгілікке қалады. 
## Өмірбаян
Оскар Шиндлер католиктік отбасыда, Ханс Шиндлер жəне Франциски Лузер жан ұясында дүниеге келді. Бір уақыт Шиндлер капиталист өмірімен өмір сүрді, яғни ол ақшаны басты құндылық деп есептеді. Екінші Дүниежүзілік соғыстың басталған жылы ол металлдан жасалған ыдыс-аяқ өндіретін зауыт ашты. Бірақ, біраз уақыт өткеннен кейін оның ойы өзгереді. Ол Краковтағы геттодағы рейдтың куəгері болғаннан кейін ол гитлерлық режимінің барлық жаман жағын көріп, ол еврейлерді қорғайды. Өзінің бухгалтерінің - Ицхак Штерн кеңесі бойынша Оскар Шиндлер жоғары дəрежелі немістерден өзінің зауыттарына еврейлерді сатып алуды көздеді. Бұдан кейін Шиндлер көмегімен құтқарылған еврейлер 《 евреи Шиндлера 》 деп əлемге танымал болды. Орташа есеппен Шиндлер құтқарған адам саны 1200 адам ( 800 еркек, 300 əйел, 100 бала ). Бұл тізім Амон Гëт хатшысымен - Митек Пемпермен жазылған. Соғыс басталғанда Пемперға 19 жас ғана болды жəне ол хатшы мамандығына оқыған. Краковта еврейлік геттоның пайда болуынан кейін ол оның клеркі болды. Соғыстан кейін 1958 жылы Аугсбургқа көшіп, неміс азматтығын алады.  
1948 жылы Оскар Шиндлер жəне Эмилия Шиндлер Аргентинаға көшеді. Бірақ, 10 жыл өткеннен кейін ол ФГР қайта келеді. Өзінің өмірінің ақырғы күндерін кедейлікте өткізді.
Татьяна Николаевна Савичева

thumb|right|400px
**Татьяна Николаевна Савичева** (1930 жылы, 23 қаңтарда, Дворищи, Лядский ауданы, Ленинград облысында туды -  1 шілде 1944 ж., Шатки, Горьков облысы) — Ұлы Отан Соғысында болған Ленинград қаласының блокадасында күнделік жүргізіп, атағы шыққан мектеп оқушысы.

Əлемге өзінің Ленинградтағы блокаданың күндерінде жүргізген күнделігімен əйгілі. Таняның отбасысы 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың мамырына дейінгі кезенде қайтыс болды. Оның күнделігінде тоғыз ғана бет бар, оның алтауында оның жақындарының өлімдерінің күні жазылып тұр. Блокаданы бітуіне дейін тек Таняның апайы Нина мен ағасы Михаил тірі қалды. Ағасы мен апайы көмегімен Таня күнделігі сақталынып, ол Ұлы Отан соғысының нышаны болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:1930 жылы туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Ленинград блокадасы
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Нұра (тау, Ұлытау облысы)

**Нұра** – Арысқұм кұмды алқабының солтүстігіндегі аласа таулы жота. 

## Геологиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданының оңтүстігінде, Байқоңыр аулынан оңтүстікке қарай 105-110 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 278 м (Итауыз тауы). Жота оңтүстік-батыстан шығысқа қарай доғаша иіліп 40 км-ге созылып жатыр, орташа ені 8-10 км. 

## Геологиялық құрылымы
Солтүстік беткейі біршама тіктеу келген, оңтүстігі көлбеуленіп, Сандықтау тауы аралығындағы Тұрмақансай қонысына ұласады. 

## Жер бедері
Жер бедеріне карсттан пайда болған ойықтар мен қуыстар тән. Солтүстігінен Қалмаққырылған және оның саласы - Бозінген өзені ағып өтеді. Жаз айларында құрғап қалады. 

## Өсімдігі
Борпылдақ бозғылт сұр, сұрғылт топырақ жамылғысында қуаң далаға тән баялыш, күйреуік, жусан, ебелек, көде, бұйырғын, т.б. шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер
 

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Марси Рилан

**Эмми Марси Рилан** (), туған кездегі аты — **Марси Фейт Беренс** (; 4 қараша 1980, Провиденс, Солтүстік Каролина, АҚШ) — америкалық актриса.

## Өмірбаяны
Марси Фейт Беренс  1980-ші жылдың 4-ші қарашасында, Провиденс (Солтүстік Каролина, АҚШ) қаласында  дүниеге келген. 2009 жылы Ресми түрде өз аты-жөнің Эмми Марси Риланға ауыстырды.

Кинодағы алғалқы рөлі- 2005-ші жылы "Дрейк и Джош" сериалында Элли болды.

Ерекше танымалдылықты оған "Добейся успеха 3: Всё или ничего" киносындағы Уинни Харпер рөлі әкелді.

## Жеке өмірі
2007-ші жылы Доном Манимен некелескен. Олардың екі ұлдары бар:  Джексон Роберт Мани  және Леви Томас Мани.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ актрисалары
Vivaldi

**Vivaldi** — интернет-браузер, бұрынғы Opera браузерінің негізін салушы Джон фон Течнердің өнімі. 

Айта кетсек, 2005 жылы Течнер Opera 8 нұсқасын төрт күннің ішінде миллионнан аса адам қондырып алатын болса, Норвегиядан АҚШ-қа дейін жүзіп баруға уәде берген болатын. Фон Течнер өз уәдесінде тұруына тура келді. Дегенмен, мұның бәрі сәтсіз аяқталды. Джон Opera-дан кеткеннен кейін Vivaldi компаниясының негізін қалайды.

Қазіргі кезде Vivaldi браузері Windows, Mac және Linux операциялық жүйелеріне бейімделуде. Егер сіз бұрынғы Opera платформасының қолданушысы болсаңыз, сізге белгілі Speed Dial («Экспресс-панель») интерфейсі қайта пайдалануға беріледі.

The Next Web ғаламтор ресурсының хабарлауынша, жылдам ақпаратқа қол жеткізу үшін браузердің бірнеше батырмасы бір орталыққа топтастырылған. Одан бөлек, жаңа браузер арқылы өзіңіз кірген сайтқа қалауыңызша белгі қалдырып кете аласыз. Сондай-ақ, Vivaldi ұсынатын электронды пернетақта OS X браузеріндегі Spotlight сынды функцияларына ие болған.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.opera.com

Санат:Ғаламтор шолғыштары
Санат:Бағдарлама жасақтамасы