Экрем Имамоглу

**Экрем Имамоглу** (, 4 маусым 1970; Трабзон, Түркия) — Түркия cаяcаткері және Ыстанбұл Митрополит әкімі. 2014-2019 жылдар аралығында, Бейликдүзү қаласының әкімі қызметін атқарды. 2019 жылы жергілікті сайлауда сайланған Ыстанбұл елордалық әкімі 17 сәуір, 2019 жұмыс істей бастады тағайындалды Республикалық Халық партиясы. Алайда, 2019 жылдың 6 мамырында қызметінен босатылды, өйткені Жоғарғы сайлау кеңесі қарсылықтардың нәтижесінде Ыстанбұлдағы сайлауды болдырмады. 23 маусымда жаңартылған сайлауда да жеңіске жеткен Имамоглу 2019 жылғы 27 маусымда өз міндетін бастады.

## Өмірлік жолы
Экрем Имамоглу 1970 жылы 4 маусымда Трабзонда дүниеге келді. Имамоглу отбасы 1987 жылы Ыстанбұлға көшіп келді. 1994 жылы Дилек Каямен танысып, оған 1995 жылы 18 қарашада үйленеді. Имамоглуның Мехмет Селим (1997 ж.), Семих (2005 ж.) және Берен (2011 ж.) атты үш баласы бар.

## Саяси мансабы
Әкесінің әсерімен Имамоглу 1990 жылдардың басында Отан партиясының жастар филиалдарында бір жыл жұмыс істеді. Ол ТЭЦ-ке саяси көзқарас ретінде 2000 жылдардың басында келді.

### Бейликдузу қаласының әкімі
2013 жылдың 15 шілдесінде Бейликдузу ауданының CHP президенті Имамоглу міндетінен босатылды, 2014 жылы Түркиядағы жергілікті сайлауда Бейликдузү CHP мэрге үміткер ретінде қосылды және алдыңғы сайлауда Бейликдүзу әкімінің 30 пайызын алып тастау арқылы 50,8 пайыз дауыс жинады.

### Ыстанбұл Митрополит әкімі
Ыстанбұл митрополитінің мэрі Кадир Топбас 2017 жылдың 23 қыркүйегінде отставкаға кететінін мәлімдегеннен кейін Имамоғлы CHP тарапынан бұл лауазымға ұсынылды. Имамоглу Ыстанбұл қалалық муниципалитетінің кеңесінде 2017 жылдың 28 қыркүйегінде өткен дауыс беруде 125 дауыс алды, онда АК партиясының кандидаты Мевлүт Уйсал 179 дауыспен Ыстанбұл қалалық муниципалитетінің басшысы болып сайланды.

### 2019 жылғы әкім сайлауы
thumb|upright|Экрем Имамоглу және оның жұбайы Дилек 2019 жылдың маусым айында Силивридегі Ыстанбұл мэрі сайлау науқаны кезінде.
Республикалық халық партия (CHP) 2018 жылдың 18 желтоқсанында 2019 жылғы Ыстанбұл мэр сайлауына қайтадан Имамоглуны ұсынды. CHP-мен одақ құрған Жақсы партия да, Халықтардың Демократиялық партиясы (HDP) кандидаттарды ұсынудан бас тартты, бұл Имамоглуға қолдауды арттыруы мүмкін.

Сайлау қарсаңында оның сайлауалды науқаны жұмсақ мінезді және біріктіруші көзқарасымен бүкіл әлемде назар аударды, нәтижесінде оның бәсекелесі, «Халық альянсы» кандидаты Бинали Йылдырымға қарсы сауалнамалар қысқарды. Сайлау 2019 жылы 31 наурызда өтті, Имамоглу АК партиясының кандидаты Бинали Йылдырымды Жоғарғы сайлау кеңесі жариялаған сайлау күні жалпы саны бойынша шамамен 25 000 дауыспен жеңді. Биліктегі AKP өзінен айтарлықтай асып түсіп, БАҚ-та көбірек хабар алған оның ренжіген жеңісінен кейін Имамоглу түрік саясатындағы өсіп келе жатқан жұлдыз және 2023 жылғы Түркия президенттік сайлауында Режеп Тайып Ердоғанмен бәсекелесетін ықтимал үміткер деп аталды.

АК партия өз кандидаты атынан сайлау нәтижелерін даулап, жарамсыз дауыстардың сайлауға кедергі келтіруі мүмкін екенін алға тартып, қалада Йылдырымды сайлаудың жеңімпазы деп жариялаған үлкен плакаттар ілінді. Имамоглу өз кезегінде АК партиясын «жаман жеңілгендер» деп айыптады. Үкімет қолдаған қайта санаудан кейін Имамоглудың басымдығы шамамен 16 000 дауысқа дейін қысқарды.

## Ыстанбұл мэрі (2019 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Имамоглу 17 сәуірде, сайлаудан 17 күн өткен соң, барлық дауыстарды қайта санау аяқталғаннан кейін Ыстанбұл мэрі ретінде ант берді. Оның мэрлік қызметі 2019 жылдың 6 мамырында Жоғарғы сайлау кеңесі сайлау нәтижелерін жойып, Ыстанбұл мэрі қызметінен алып тастаған кезде аяқталды. YSK (Түркия Сайлау кеңесі) мәліметінше, мұндай шешім кейбір төрағалар мен сайлау учаскелерінің қызметкерлері мемлекеттік қызметші болмағандықтан қабылданған. Түрік заңы олардың мемлекеттік қызметші болуын талап етеді. Дегенмен, көпшілік бұл әрекетті оппозициялық кандидатқа тар, бірақ қызу тартысты жеңіске қол жеткізген сайлаушылардың еркін жою әрекеті деп атады. 2019 жылы 7 мамырда Түркияның Ішкі істер министрлігі Али Йерликаяны уақытша мэр етіп тағайындады.

2019 жылдың 23 маусымында жаңа сайлау өтті, онда Имамоглу бұл жолы 800 мыңнан астам дауыс жинап, Ыстанбұл мэрі болып қайта сайланды. Имамоглудан екінші жеңілісінен кейін Йылдырым жеңілгенін мойындады, сонымен қатар Имамоглуды Ыстанбұл мэрі болып қайта сайлануымен құттықтады. Ердоған да Имамоглуды құттықтап, сайлауда жеңіске жеткенін мойындады. Содан кейін Имамоглу 2019 жылы 27 маусымда ант берді. Сол күні екінші рет мэрлік куәлігін алды.

### Қоршаған ортаны қорғау шаралары
Имамоглу судың ластануымен жиі күн тәртібінде тұрған Алтын мүйізде үздіксіз төменгі балшық тазалауды бастады. Ұзақ уақыт өткеннен кейін Алтын мүйіз өзінің табиғи тіршілігін қалпына келтірді, балықтар жүзіп, дельфиндер жарысады. Бірде жылқы жағдайымен, әрі халық денсаулығына кері әсер ететін жұқпалы аурулармен Ханзада аралдарында ұзақ жылдар бойы талқыға түскен фаэтон тасымалы «Ханзада аралдары көлік шеберханасы» нәтижесінде орнын табиғатқа қолайлы электрлі көліктерге қалдырды. Ыстанбұлдың басты басымдығы болып табылатын жер сілкінісі қаупіне қарсы, қаланың түкпір-түкпірінде анықтау сканерлерімен қауіпті аймақтар мен шіріген ғимараттар анықталады. Имамоглу Түркия үкіметінің Мәрмәр теңізі мен Қара теңізді табиғи Босфордың жанындағы екінші су жолы арқылы байланыстыратын Ыстанбұл каналын салу жоспарына сын айтты.

### Әлеуметтік-экономикалық әрекеттері
нобай|Экрем Имамоглу 2019 жылы сөз сөйлейді
Балалардың сүтке қол жеткізуі үшін басталған «Халық сүті» жобасы 130 мыңнан астам баланы қамтыды. «Халық сүті» жобасы қалалық кедейліктің ең маңызды қауіптерінің бірі болып табылатын дұрыс тамақтанбаудың алдын алу және отбасыларға экономикалық және психологиялық қолдау көрсету, сонымен қатар жергілікті сүт өндірушілерді қолдау үшін басталды. Чаталджа мен Силивридегі өндірушілерден сатып алынған және жергілікті экономикаға 3 миллион лирадан астам бюджетті қамтамасыз ететін сүт Ыстанбұлдағы балаларға сенімді және сау тамақ көзі ретінде жеткізіледі. Мектепке дейінгі білім беруден айырылған балалар мен олардың отбасыларына тең мүмкіндіктер беретін «Ыстанбұл – біздің үй» балабақшалары балалардың физикалық және әлеуметтік қажеттіліктеріне сәйкес мұқият жоспарланған орталықтар ретінде құрылды. Түркияның жетекші университеттері орналасқан Ыстанбұлда Ыстанбұл тарихында алғаш рет 63 мың студентке білім беруді қолдау стипендиясы берілді. Ай сайынғы студенттік абоненттік төлем 80 лирадан 50 лираға дейін төмендегеннен кейін Ыстанбұл Түркиядағы студенттерді ең арзан тасымалдауды қамтамасыз ететін қала болды. IMM жүзеге асырған маңызды жобалардың бірі болып табылатын Аймақтық жұмыспен қамту кеңселері 2021 жылдың маусым айындағы жағдай бойынша 17 мыңнан астам азаматқа жұмысқа қатысуға мүмкіндік берді. Ыстанбұлда тұратын 0-4 жас аралығындағы балалары бар аналарға Ыстанбұлда тегін қоғамдық көлікпен жүру құқығы берілді. Аналардың қоғамдық өмірге қатысуын арттырып, отбасы экономикасына үлес қосатын Ана картасы бүгінге дейін 8 миллионнан астам рет қолданылған. Коронавирустық пандемия Түркияның ең үлкен қаласында көптеген үй шаруашылықтарын қиындатқандықтан, жағдайы жақсы тұрғындарды қаржылық жағдайы қиын тұрғындарға төленбеген шоттарын төлеуге көмектесуге шақыратын онлайн көмек науқаны басталды. Көмек бергісі келетін адамдар мұқтаж жандарға жеткізу үшін IMM дайындаған Отбасын қолдау, Ана-Бала және Студенттік қолдау пакеттерінен қалағандарын беру арқылы сенімді платформа арқылы ынтымақтастыққа қатыса алады. Имамоглу мобильді Halk Ekmek дүңгіршегіндегі барлық нанның ақысы төленіп, мұқтаж жандарға жеткізілуін талап еткен қайырымды Ыстанбұл тұрғынына алғыс айтқаннан кейін «Халық наны» жобасы өздігінен әлеуметтік көмек науқанына айналды. Қайырымдылардың мұқтаж отбасыларға жеткізуге берген қолдауы жалпы сомасы 1 миллион лирадан асты. Ыстанбұл тұрғындарының су ақысы 34%-ға дейін қысқартылды және әрбір Ыстанбұлдық үшін суға адам құқығы енгізілді. Сәйкесінше, қазір тұрғын үйлерде тұтынылатын әрбір 2,5 текше метр судың 0,5 текше метрі немесе 500 литрі «адамның суға деген құқығы» болып саналады. Бұл құқық БҰҰ-ның Адам құқықтары кеңесінде қабылданғаннан кейін 9 жыл өткен соң Ыстанбұл тұрғындары алғаш рет өз құқықтарын ала бастады. IMM әйелдердің өндіріске қатысуы және әйелдер еңбегін бағалау үшін Түркияның түкпір-түкпірінде, әсіресе Ыстанбұлда басталған қозғалыспен мұқтаж отбасыларға жеткізілетін өнімдерде әйелдер кооперативтеріне басымдық береді. Жаңа туған нәрестелерді қолдау пакеті мұқтаж отбасыларды қолдау үшін іске қосылды. Бөтелкелерден термометрге, бәтеңкеден пижамаға, балалар сусабынынан жаялық пен отбасылық оқу кітаптарына дейін нәресте мен анаға алғашқы 4 айда қажет нәрсенің барлығын қамтитын пакеттер алғашқы отбасыларға жетіп, жаңаларын тарату жалғасуда. Сонымен қатар, пакет жеткен отбасыларды бір жыл бойы мамандар аралап, мұқтаждықтары анықталады.

### Құрылыстар мен инфрақұрылым
Ыстанбұлға көптеген жаңадан келгендерді алғаш рет қарсы алған және ұзақ жылдар бойы қараусыз қалған және қауіпті жағдайымен күн тәртібінде болған Эсенлер вагон терминалы егжей-тегжейлі жоба дизайны нәтижесінде қауіпсіз және ыңғайлы терминалға айналды. Қаланың басым бөлігінде жаңбырдан кейін орын алған және Ыстанбұлдықтарға үлкен қаржылық шығын әкелген су тасқыны негізінен жойылды. 2020 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Ыстанбұлдағы созылмалы су басқан 104 жердің 63-інде IMM үйлестіруімен жұмыстар аяқталды. Көптеген жылдар бойы жұмыс істемеген және жабылу алдында тұрған Халич кеме жасау зауыты IMM жасаған мұқият жұмысымен тарихи және функционалдық тұрғыдан өмірге ие болды. Кеме жасау зауыты жақын арада IMM пайдалануға беретін теңіз таксилерін шығаруды да өз мойнына алады. IMM жаңа кезеңде рельстік жүйелерге назар аудару және рельстік жүйелерді қоғамдық көліктің негізіне айналдыру мақсатында басталған жұмыстардың нәтижесінде Имамоглу Twitter-де Ыстанбұлдың бір уақытта ең көп метро құрылысы жүргізілген қала болғанын мәлімдеді. Ұзақ уақыт бойы қаржы тапшылығына байланысты 10 метро желісіндегі 103,4 шақырымдық метро құрылысының көп бөлігі аяқталмаған немесе басталмаған. 11 миллиард лираны ысырап етуді тоқтатқан қадам үшін Ыстанбұлдағы ашықтық пен еңбекке негізделген басқару тәсілінің сеніміне ие болған қаржы институттарынан қаражат берілді. Қаржыландыру мәселелеріне байланысты тоқтатылған Eminönü-Alibeyköy трамвай желісі IMM-тің жаңа кезеңінде аяқталып, стамбұлдықтардың қызметіне ашылды.

### Мәдени жобалары
нобай|''Сұлтан II Мехмед-тің жас құрметті Гентиль Беллинимен бірге суреті''
IMM Лондон ұлттық галереясы ашқан аукционда жаулап алушы Мехмедтің 540 жылдық портретін сатып алды. Мәдени-көркемөнер іс-шараларының толық тоқтап қалуына әкеліп соқтырған пандемия салдарынан қиын үдеріске ұшыраған музыканттар мен театрларды қолдау мақсатында екі түрлі жоба жүзеге асырылды.

### Ауыл шаруашылығы және егіншілік
Шаруаларға қолдау көрсету үшін IMM 474 өндірушіге мал азығы мен көшеттерін берді. 2020 жылы бос жатқан ауыл шаруашылығы алқаптарын қайта игеріп, 16 380 тонна өнім алынды.

### Болжалды қастандық
2020 жылдың 1 желтоқсанында OdaTV ИМ Имамоглуды өлтіруді жоспарлағанын хабарлады. ДАИШ содырларының бір тобы ұсталғаны хабарланды. Сондай-ақ, Имамоглудың күзетшілеріне 2020 жылдың 23 қарашасында «сақ болыңдар» деген нұсқау берілді. Ішкі істер министрі Сулейман Сойлу: «Бізге осындай барлау мәліметтері оқтын-оқтын келіп тұр, бірақ олар жұртшылыққа жария етілмейді», - деді, бірақ түрік полициясы қастандық әрекет болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ өлтірушілер ұсталды деген мәлімдемелерді жоққа шығарды.

### Сынақ
2022 жылы 14 желтоқсанда Экрем Имамоглу үш жыл бұрын Түркия Жоғарғы сайлау кеңесін «ақымақ» деп атағаны үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл шешім Ердоған үкіметінің билікті халықтық оппозицияға қарсы орталықтандыру және әлеуетті саяси бәсекелесті жою әрекеті ретінде қарастырылды. Сот процесі халықаралық деңгейде кеңінен айыпталып, оған жауап ретінде Ыстанбұл муниципалитетінің алдында наразылық акциялары ұйымдастырылды. Сонымен қатар, еуропалық мэрлер қолдау көрсету үшін Ыстамбұлда жиналды.

### 2023 жылғы президент сайлауы
[нобай|[Кемал Кылычдароглу Экрем Имамоглу мен Мансур Явашты вице-президенттікке кандидат ретінде жариялауы]]
Түркияда 2023 жылы өтетін президенттік сайлауға Республикалық Халық партияның жетекшісі Кемал Кылычдароглу өз кандидатурасын жариялады. Экрем Имамоглу, Мансур Яваш және Ұлттық альянстағы бес партияның жетекшілері вице-президенттікке кандидаттар ретінде аталды.

7 мамырда Ерзурумда Кылычдароглуды жақтаған шеру кезінде Экрем Имамоглу шабуылға ұшырады. Оның митингісі үзіліп, 200-ге жуық адам тас лақтырылды, митингке жиналған адамдарға да, Имамоглуға да шабуыл жасады. Имамоглу шабуылшылар лақтырған тастардан митингке жиналған кем дегенде 9 адамның жараланғанын айтты. Кейінірек 17 адамның ауыр жараланып, ауруханаға жеткізілгені хабарланды. Үкімет шенеуніктері мен жетекші партияның мүшелері шабуылшыларды мақтап, Ерзурумдағы шеру өткізуге Имамоглуды айыптады.

Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның 2023 жылғы 28 мамырда өткен президенттік сайлаудың екінші турындағы жеңісінен кейін Имамоглу негізгі оппозициялық Республикалық Халық партиясының (CHP) ішінде елеулі өзгерістерге шақырды.

7 маусымда өткен баспасөз мәслихатында Имамоглу CHP басшысы Кемал Киличдароглуға қарсы шығып, партияның орталық басқару комитетін тарату және жаңарту сияқты өзгерістер шынайы трансформацияны жүзеге асыру үшін жеткіліксіз болады деп мәлімдеді.

28 шілдеде *Оксижен* газетіне хат жазып, «партиядағы өзгеріс» дегенді түсіндірді. Оның хаты қоғамның CHP басшылығы мен әкімшілігін өзгертуді талап ететінін мәлімдегеннен кейін бір күннен кейін келді. Имамоглу толық хатында қазіргі саяси партия құрылымдары «Түркияның қажеттіліктерін қанағаттандырмайды» деп мәлімдеді.

### 2025 жылғы қамауға алынуы

2025 жылы 19 наурызда Имамоглу 100-ден астам адаммен бірге сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деген айыппен түрік полициясы тарапынан қамауға алынды. Сондай-ақ Күрдістан жұмысшы партиясына (PKK) көмектесті деген айып тағылды. 2025 жылдың 18 наурызында Ыстанбұл университеті президенттік сайлауға түсуге кедергі келтіретін заң бұзушылықтарды алға тартып, Имамоглудың дәрежесін жойды. Бұл шешім оппозиция оны 2028 жылғы сайлауға президенттікке кандидат ретінде ұсынуға бірнеше күн қалғанда қабылданды.

Оның қамауға алынуынан кейін Имамоглудың партиясы CHP оны «азаматтық төңкеріс» деп атады және жалпыұлттық наразылықтарға шақырды. Артынша Ыстанбұл губернаторы Давут Гүл қаладағы наразылық акцияларын өткізуге 4 күндік тыйым салды. Шектеулерге қарамастан, наразылық білдірушілер Шишли муниципалитетінің алдына жиналып, Имамоглуды қолдайтын ұрандар көтерді.

## Саяси ұстанымдары
нобай|30 тамызда Йеникапыда Экрем Имамоглумен бірге мемлекеттік мерекелер
Имамоглу өзін социал-демократ ретінде сипаттайды және достарының ықпалынан кейін Кипрде білім алған кезде социал-демократ болды. Кемалистік ұйым Ататүрікшіл ойлар бірлестігінің мүшесі. Сыбайлас жемқорлыққа қарсылық ретінде қарастырылған әрекетте ол табысқа жеткен әкімшілік жалға алған Йеникапы алаңында жүздеген көліктері бар бағандарды көрсетті. Имамоглу сонымен бірге үкіметтің Күрдістан жұмысшылар партиясын (PKK) қолдады деген күдікпен Дарио Фоның кернейлері мен таңқурайларының күрд тіліне бейімделуіне тыйым салуын айыптады. Копенгагенде (Дания) өткен мэрлер саммитінде басқа мэрлермен күш біріктіріп, өз қалаларын климаттың өзгеруіне қалай жақсырақ дайындау керектігін талқылады. Имамоглу 2019 жылдың қараша айында Кибеле неміс-түрік достығы сыйлығымен марапатталды. Имамоғлуға сыйлықты Германияның бұрынғы президенті Кристиан Вульф табыс етті. Айя София мұражайының қайтадан мешітке айналуына байланысты Имамоглу «бұл мен үшін 1453 жылдан бері мешіт болды» деді.

### Хамас пен Израильді сынау
2024 жылы сәуірде Газа секторындағы соғыс кезінде Имамоглу Хамасты ашық түрде айыптап, оны «террорлық ұйым» деп атады. Имамоглу CNN арнасына берген сұхбатында 7 қазанда Хамастың Израильде жасаған шабуылдарына қайғырып, ұйымдасқан лаңкестік шабуылдар мен жаппай өлтірулерге жауапты кез келген топты террористік ұйым деп санау керектігін айтты. Сонымен бірге Имамоглу тек Израильдегі палестиналықтардың «аяусыз қысымын» немесе геноцидті сынап, жазықсыз палестиналықтарға, соның ішінде әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықты тоқтатуға шақырды.

### ЛГБТ құқықтары
Имамоглу алғаш қызметке кіріскеннен екі күн өткен соң, 27-ші Ыстанбұл мақтаныш шеруіне орталық үкіметке бағынатын аймақтық әкімшілік орган Ыстанбұл губернаторлығы тағы да тыйым салды. Содан кейін халықаралық тілшілер оның пікірін сұрады, онда ешқашан өмірді, форманы, сенімді немесе өмір философиясын ажырататын немесе күмән келтіретін мэр болмайтынын айтты. 2020 жылы кейбір газеттердің бір жынысты некені заңдастыру жобасын әзірлейді деген айыптауларына күмән келтіру үшін Имамоглу ЛГБТ азаматтарының азаматтық құқықтарын қорғауға жауапты екенін айтты, бірақ сонымен бірге «қоғам бір жынысты некені заңдастыруға дайын емес» деді. Оның әкімшілігі кезінде Түркиядағы танымал ЛГБТ зерттеу ұйымының SPoD қызметкері Ыстанбұл қалалық кеңесінің Атқарушы кеңесіне сайланды, бұл оларды қызмет атқарған алғашқы ЛГБТ тұлғасына айналдырды.

## Сайлау тарихы
### Жергілікті сайлау

## Дереккөздер

Санат:Акчаабатта туғандар
Санат:Түркия саясаткерлері
Санат:Республикалық халық партиясы (Түркия) мүшелері
Санат:Отан партиясы (Түркия) мүшелері
Санат:Ыстанбұл мэрлері
Санат:Ыстанбұл университеті түлектері
Санат:XXI ғасыр саясаткерлері