open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тау жыныстарының қазылғыштығы

**Тау жыныстарының қазылғыштығы (өндірілгіштігі)** — пайдалы қазындыны әр түрлі тәсілдермен өндіру барысында жыныстардың оған көрсететін салыстырмалы кедергісі. Тау жыныстарының қазылғыштығын әр түрлі шамалармен мыс., жұмсалған уақыт үлесімен, жыныстың бірлік өлшемі көлемін қазуға пайдаланылған жұмыс құралының шығынымен немесе қуатпен сипатталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау жынысының ұзақ төзімділігі

**Тау жынысының ұзақ төзімділігі** — тау жынысының оған ұзақ уақыт түскен салмақ әсеріне төзімділік шегі. Тау жынысының ұзақ төзімділігі қысқа мерзім ішінде түскен салмақ әсеріне төзімділік шегінен темен болады. Ол — ұзақ уақыт түскен салмақ әсерінен тау жынысының әлсіздену нәтижесі және бұл әлсіздену коэффициенті деп аталады. Әлсіздену коэффициентінің сандық шамасы әдетте бірден жоғары болады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы қазындыларды өндіру

**Пайдалы қазындыларды өндіру** — пайдалы қазындыларды қазу нәтижесінде оларды жер қойнауынан шығару. Пайдалы қатты қазындыларды — жер асты, ашық және ұңғы тәсілдермен, сұйық және газ тәрізді қазындыларды шапшытып шығару немесе тартып шығару, тұздық пен ерітіндіні — буландыру немесе басқа әдістер арқылы өндіреді..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қазып алу жұмыстары

**Қазып алу жұмыстары** — пайдалы қазындыларды алуға қажетті жұмыстар жиынтығы. Қазып алу жұмыстары үңгубетте кездесетін пайдалы қазындылардың типіне, сортына және бос жыныстардың кездесуіне қарай сортқа, типке бөлмей бірге алу және оларды жекелеп қазып алу тәсілдері қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дозалағыш, мөлшерлегіш

**Дозалағыш, мөлшерлегіш** — өңдейтін немесе таситын машиналарға, пештерге сұйық және сусыма заттардың салмағына немесе көлеміне қарай дозалап, мөлшерлеп беріп тұратын құрылғы..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Реагенттерді тиісті мөлшермен беру

**Реагенттерді тиісті мөлшермен беру** — флотациялық байытуда реагенттер технологиялық операциялардың белгілі орнына және өте дәл мөлшерде берілуі. Мұнда ертінділер шамасы реагенттер шығынына сәйкес дәл есептеліп, арнаулы аппараттармен өлшеніп түсіріледі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бағалы затты қосымша бөліп алу

**Бағалы затты қосымша бөліп алу** — негізгі байыту операцияларын жүргізген кезде әртүрлі себептермен концентратқа шықпай қалған бағалы минералдар реагенттік режимді күшейту немесе оларды қосымша ұнтақтап бос жыныс минералдарынан ажырауын жақсарту арқылы бөлініп алынады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Концентрат сапасын жетілдіру

**Концентрат сапасын жетілдіру** — сапасы төмен концентратты қосымша байыту, демек кірме заттардан тазалау арқылы сапасын арттыру. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қосымша үрлеу

**Қосымша үрлеу** — конвертордағы (пештегі) сұйық металды белгіленген бір химиялық құрамға жеткізу үшін қосымша үрлеу процесі..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Балаларға арналған Түркия басылымдары

**Балаларға арналған Түркия басылымдары** – балаларға арналған түрік тілінде жарық көретін басылымдар. Балалардың ойлау жүйесін жақсарту, оқуға ынталандырып, білімін ұштау, жақсы әдеттерге машықтандыру мақсатымен түрлі жастағы балалардың психологиялық дамуы мен жас ерекшеліктеріне сәйкестендірілген түрлі танымдық-ақпараттық мақалалар жариялайтын басылымдарда адамгершілік, әдептілік қағидаттары басты орынға қойылған.
250px|thumb|right|

Түркиядағы балаларға арналған басылымдар 19-ғасырдан бастау алады. Оның да дүниедегі кез келген құбылыс секілді өзінің пайда болу, даму, қалыптасу кезеңдері бар.

### Тарихы

Жалпы Түркиядағы балаларға арналған кітаптар мен басылымдардың пайда болуы Осман империясы дәуіріндегі Танзимат кезеңіне сәйкес келеді . Он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында балалардың оқуға қабілеттілігі мен өзіндік ерекшеліктері назарға алынып,олардың рухани дамуын өрістету мақсатында кітап басу ісі қолға алына бастады.

Қайсері қаласынан шыққан ұстаз, педагог-ғалым Дәрігер Рүштү 1859 жылы түріктердің алғашқы әліппесі «Nuhbet’ül Etfal» кітабын жарыққа шығарды. Бұл кітаптың білім беру саласындағы алар маңызы зор, түрік балаларының білім алып, өсіп өркендеуі үшін сіңірген еңбегі өлшеусіз болды. Кітапта бөбектерге арналған әліппемен қатар қызықты хикаялар, әңгімелер, ертегілер және суреттер берілген.

Елдегі қаріптің ауысу жағдайына байланысты баспасөз ескі қаріптермен басылған басылымдар мен жаңа қаріппен басылып шыққан басылымдар деп екіге бөлінді. Осман Империясы дәуірінде шыққан басылымдардың жалпы саны 962 болса, оның 317-і ескі қаріппен, 519-ы жаңа қаріппен басылды. Ал 85-і қызметін ескі қаріппен бастап, кейіннен жаңа қаріпке ауысқан басылымдар екен.

Түркияда бұрын әлеуметтік маңызы артта қалған ана мен бала мәселесі 19 ғасырда жүзеге асырылған еуропалану саясатына байланысты біртіндеп бой көтере бастады. Бұл жағдай осы бағыттағы баспасөздің дамуына түрткі болып, ана мен бала тақырыбына арналған газеттер мен журналдар қоғамдық маңызға ие бола бастады.

Алғашқы басылымдар XIX ғасырда жарық көрген Түркиядағы балалар басылымдарының тізімі:

* Mümeyyiz, 1869 
* Sadakat, 1875 
* Etfal, 1975 
* Arkadaş, 1876 
* Çocuklara Arkadaş, 1882 
* Vâsita-i Terakki, 1883 
* Çocuklara Kıraat, 1883 
* Çocuklara Talim, 1887 
* Çocuklara Mahsus Gazete, 1896 
* Çocuklara Rehber, 1897 

## Дереккөздер


Санат: Түркия
Санат: Баспасөз
Санат: Балалар басылымдары
Қосымша ұнтақтау

**Қосымша ұнтақтау** — байыту процесінің алғашқы сатысына дейінгі ұнтақтау көбіне кендегі минералдардың толық ажырату дәрежесіне дейін жүргізілмейді. Себебі сепкілдігі ірі минерал түйіршіктері морттығына, жұмсақтығына байланысты шламға айналып кетеді. Сондықтан негізгі ұнтақтау белгілі мөлшерде жүргізіліп, бірінші байыту сатысына түсірілгеннен кейін, одан шыққан қалдық қосымша ұнтақталады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Долото

**Долото** — соқпа қанат және шарошкамен бұрғылағанда үңгубетіндегі тау жыныстарын бұзатын бұрғыныц негізгі бөлігі. Кен орнын ашық тәсілмен қазғанда долотаның қашау, айқыш және үш шарошкалы түрі қолданылады. Тау жыныстарының қаттылығына байланысты долота да бірнеше түрге бөлінеді. Ұңғы диаметріне қарай долота диаметрі де 87—540 мм аралығында дайындалады. Кен орнын жер асты тәсілімен қазғанда ұңғыны диаметрі 145—112 мм, 97 және 76 мм шарошкалы долотомен бұрғылайды..
## Дереккөздер


Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Аспаптар
Домна газы

**Домна газы** — домна пештерінің газы негізінен көміртектің толық жанып бітуінен пайда болады. Шойынды тас көмір коксымен қорытқандағы химиялық құрамы: қышқыл көміртек газы 12— 20 % көміртек, тотығы 20—30 %, метан 0,5-ке дейін, сутек 1—8 %, азот 50—58 %. Домна газы металлургиялық зауыттарда отын ретінде қолданылады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Донорлы кірме

**Донорлы кірме** — минерал құрамындағы электрон бергіш қасиеті бар кірме элемент. Олардың болуы минералды электронды жартылай өткізгішке айналдырады..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрқылдату

**Бұрқылдату** — металлургиялық шарпыма пештегі балқыған сұйық мысты (корғасынды) араласып қалған оттек пен күкіртті газдан әбден тазарту және тотықпай қалған қоспаны тотықтырып, оларды шлакқа айналдыру үшін пеш бүйіріндегі тесіктен дымқыл жас бөренелермен балқыған металды бұрқылдатып араластыру.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дренаж

**Дренаж** — жер астындағы су деңгейін немесе пайдалы қазындылар кен орындарындағы (массивтердегі) су деңгейлерін төмендетуді қамтамасыз ететін әр түрлі (жазық немесе тіке) қазбалар жүргізу арқылы құрғату тәсілі. Бұл тәсіл шахты мен карьерді салу кезінде және кен орнын қазып алу барысында қолданылады. 

**Дренаж** () — байыту фабрикаларының бөлімшелерінде қатты зат және пульпа түріндегі жоғалымдар сумен шайылып арнаулы қанауларға түсіріліп бір жерге жиналады да, насостармен белгілі операцияларға қайтарылады. .

## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Құрғату сулары

**Құрғату сулары** — тартып шығарылған немесе құрғату жүйесі жабдықтарынан өздігінен құйылған сулар. Оларды механикалық, химиялық және биологиялық тазартудан өткізбей-ақ сумен жабдықтауға, кейде ауыз суға пайдалануға болады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Құрғату қазбалары

**Құрғату қазбалары** — кен орнындағы тау жыныстарының массивін газсыздандыру және құрғату барысында сулар мен газды шығару немесе басқа бағытқа бұру үшін қолданылатын қазбалар. Осы мақсат үшін ұңғылар, арықтар, шурфтар, құдықтар, штректер және тағы сол сияқты қазбалар қолданылады, ал газсыздандыруға негізінен ұңғылар пайдаланылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дренаждалу

**Дренаждалу, судың сүзіліп шығуы** — судың өз салмағымен ағып, қатты заттан сүзіліп шығуы. Осы құбылыс суспензия түрінде алынған (түйіршікті не кесекті түрде) концентраттарды сусыздандыруға қолданылады. Ол арнаулы аппараттарда, жабдықтарда — түбі торлы бункерлерде, элеваторлы сусыздандырғыштарда, елеуіштерде жүргізіледі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жеткізу

**Жеткізу** — блок шеңберінде пайдалы қазындыларды немесе бос жыныстарды қопарылған жерден негізгі тасымалдау жабдығына жеткізу..
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қалқымамен қазып алу

**Қалқымамен қазып алу** — қалқыма машиналармен қазып алу барысында пайдалы қазындыларды қопсыту, кесектігіне қарай іріктеу, бағалы компоненттерді шоғырландырып бөліп алу, бос жыныстарды шығарып оларды үйіндіге жеткізу процестерінің жиынтығы. Қалқыма агрегат қымбат металдар мен минералдарды (алтын, платина, касситерит, алмаз, ильменит, сонымен қатар құм, грави тағы баска пайдалы қазындыларды) өндіргенде қолданылады. Қалқыма агрегатымен өзен, көл, теңіз, мұхит арнасынан сулы ұсақ шашыранды кен орындарын қазып алады. Сонымен қатар тәжірибе жүзінде суы аз, не суы жоқ терассаларда орналаскан кен орындарында қалқыма агрегатын кенді қазып алу жұмысына да қолданылып жүр, ол үшін кен орнына қолдан (жасанды түрде) су толтырылады. Кенді қалқыма агрегатпен қазып алғанда кен орнының жатысына, оны жауып жатқан бос жыныстарға байланысты қазып алудың бірнеше тәсілдері қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дроссылар

**Дроссылар** — қара түсті металдарды тазарту кезінде пайда болып, балқыма бетіне қалқып шығатын және механикалық жолмен бөлініп алынатын түсті металдардың қатты қосылыстары. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ұсату

**Ұсату** — кенді байыту алдында онын ірі кесектерін белгілі мөлшерге дейін (сепкілдігіне байланысты) ұсату үшін жүргізіледі. Егер кен ұсақ сепкілді болса, тиісінше ұнтақтау алдында ұсату 8— 10 мм-ге дейін жеткізіледі. Ірілігіне қарай ірілеп ұсату, орташа ұсату және ұсақ ұсату сатыларына бөлінеді. Ұсату арнаулы аппараттарда — ұсатқыштарда соғу, жару және жаншу жолдарымен жүргізіледі. .
## Жарылғыш заттың ұсақтағыш қасиеті
Жарылыс кезінде қоршаған тау жынысының белгілі бір көлемін керекті мөлшерде ұсақтау. Жарылғыш заттың ұсақтау қасиеті: 
* онымен шектесіп жатқан жыныстың шағын көлемін ұсақтауына; 
* аса көлемді жынысты ұсақтауына қарай бөлінеді.

## Ұсатқыш денелер
Кенді ұнтақтау үшін диірмен ішіне шарлар және біліктер салынады. Кен өзін-өзі ұнтақтайтын диірменде үлкен кесектер кішілерін ұнтақтайды.
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Доғалы пеш

нобай|
**Доғалы пеш** — өнеркәсіптік пеш; онда электрдоғасының қызуы металдарды және басқа материалдарды қорытуға пайдаланылады. Онда температураны 2500°с-қа дейін көтеруге болады. .
## Дереккөздер


Санат:Металлургиялық пештер
Дуплекс-процесс

**Дуплекс-процесс** — металлургияда металды екі қорытқыш аппараттарында бірінен соң бірінде (мысалы, конвертер-мартен, мартен-электр пеші) қайталап қорыту процесі. Бұл қорытылатын металдың залалды қоспалардан әбден тазартылуына технология жағына қажет әдіс және экономикалық жағынан тиімді. .

Дуплекс-процесс арқылы түпкі өнімнің сапасы жақсарады және негізгі агрегаттың өндірімділігі артады. Дуплекс-процестің мысалдары: конвертер-электр пеш, құдықпеш-электр пеш, индукциялық вакуумдық пеш-доғалық вакуумдық пеш.

## Дереккөздер


Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Доғалы елеуіштер

**Доғалы елеуіштер** — елеуіш бет белгілі бір радиуста иілген доға пішіндес тордан тұрады. Олар ұнтақтау циклінде диірменнен шыққан затты екі ірілік кластарына бөлуге қолданылады. Түсетін зат ірілігі 3—5 мм-цен' аспайды және пульпа түрінде түседі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үрлеу

**Үрлеу** — металлургиялық пештерге, агрегаттарға, газгенераторларға, бу қазандарының оттығына, химиялық процестерге энергетикалық жабдыққа ауа үрлегіш машиналар, желдеткіштер немесе компрессорлар арқылы қысылған ауаны үрлеу. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дучка

**Дучка** () — кен түсіруге арналған тік немесе көлбеу орналасқан қысқа қазба. Көлденең қимасыныц пішіні шаршы немесе дөңгелек болып келеді. Блоктағы қопарылған кенді төменгі кен қабылдайтын (екшегіш, тырмалау, тасымалдау) горизонтқа түсіру үшін пайдаланады. Кен түсетін тесіктің көлденең қимасы әдетте 2—4 м2 болады. Блок түбінде кен жоғалымын азайту үшін кен түсірменің жоғарғы қимасы кеңдеу болып (майқұйғышқа ұқсас) келеді. Көпшілік жағдайда бекітпе қолданылмайды. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Түтінді порох

**Түтінді порох** (қара) — күкірт, калийлы немесе натрилы семитра және ағаш көмірінің механикалық қоспасы. Түтінді порох соққы, үйкеліс және әсіресе отқа сезімтал. Ол ғимараттардың сыртын қаптайтын тастарды қопару жұмыстарында қолданылады. Сонымен қатар от өткізгіш бауларды жасауға пайдаланылады. .
## Дереккөздер

Санат:Химиялық қосылыстар
Табиғи тарту

**Табиғи тарту** —жер асты қазбаларындағы ауа қысымының әр түрлі болу салдарынан ауа ағысы табиғи түрде пайда болады. Табиғи ауаның тартылысы пайда болу үшін екі немесе одан да көп тіке немесе көлбеу жүргізілген жер асты қазбалары болу керек. Табиғи тарту бағыты мен шамасы жыл мезгіліне (жаз, күз, қыс және жазғытұрым) байланысты сыртқы ауаның температурасына қарай өзгеріп отырады. Әдетте шахталарда, табиғи тарту өлшеу арқылы анықталады. Ол үшін депрессиометр және барометр сияқты аспаптар қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жынысты табиғи тоңдату

**Жынысты табиғи тоңдату, мұздату (сібір тәсілі)** — өзен арнасында, өзен аңғарында, қорысты жыныстарда 5—20 м тереңдікке дейін барлау шурфтарын жүру әдісі. Тәсіл қыс айларында ауа температурасы төмен болған кезде қолдануға негізделген. 2—3 күн бойы қазбаның үңгубетіндегі тау жыныстарын мұздатып қатырады да, содан кейін мұздаған қалындыққа сәл жеткізбей үңгіп тереңдетеді. Осы тәсілмен қайталап отырып жобаланған тереңдікке дейін барлау шурфы жүреді. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Карьерді табиғи желдету

**Карьерді табиғи желдету** — карьер кеңістігінде желдің және жылудың әсерімен пайда болатын табиғи ауа қозғалысының әсерімен зиянды лас ауаны карьерден айдап шығып, оның орнына таза ауаның алмасуы. Карьердегі ауа алмасу құбылысындағы болып жататын өзгерістер жиынтығы төрт түрлі сапалық және сандық аэродинамикалық схемалар — конвективтік, инверсиондық, тура ағу және рециркуляциялық түрінде болуы мүмкін. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қызуға төзімді болат

**Қызуға төзімді болат** — құрамында вольфрам, молибден, кобальт, хром, мыс, никель бар болат. Мұндай болаттың қызуға беріктігін белгілі бір жоғары температурада созып тексереді, үзіліп кеткенге дейін салмақ түсіріп сынайды. Мұндай болатты аса жоғары қызулы орындарға, өнеркәсіп пештеріне, мұнай айдайтын аппараттарға, іштен жанатын қозғалтқыштарға және т. б. пайдаланады.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Желатин динамиттер

**Желатин динамиттер** () — желатиндалған нитроглицеринді жарылғыш (атылғыш) заттар. Желатин динамиттер дымқыл сулы жағдайларда шпурларды оқтап дәрілеуге арналған. Ол созылмалы, икемді, шпурлар ішінде тығыздауға оңтайлы. соңғы кезде аммиакті-селитрлі сусымалы жарылғыш заттардың кеңінен қолдануына байланысты желатин динамиттер пайдалану күрт қысқарды. .

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Желонкалау

**Желонкалау** — соққы-қанатпен бұрғылау барысында мезгіл-мезгіл ұңғы ішіндегі сулы ұнтақтарды тазалау процесі. Ол желонка деп аталатын арнайы жасалған құралмен атқарылады.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Төбенің табиғи отыруы

**Төбенің табиғи отыруы** — тазалап алу үңгубетінің жылжуына сәйкес, оның ізінше кені алынған кеңістік төбесі жыныстарының өздігінен құлауы. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Табиғи төсеніш

**Табиғи төсеніш** - отсадкалап байытуда тор үстінде ауыр салмақты кесектер астыңғы қабат, ал жеңіл салмақты кесектер үстіңгі қабат құрайды. Тығыздығы мен салмағы орташа кесектер ортаңғы қабат құрап, табиғи төсеніш жасайды. Ол астыңғы қабатқа жиналған ауыр фракцияны сапалы алуға мүмкіншілдік тудырады.  .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы қиынды

**Пайдалы қиынды** — елеуіштер тесіктері ауданының қосындысын оның жалпы ауданына шаққандағы проценттік үлесі. Ол неғұрлым үлкен болса, соғұрлым елеу тиімділігі арта түседі. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сұйық шыны

**Сұйық шыны** — жабысқақтық қасиеті бар суға ерітілген натрий немесе калий силикаттары. Олар ауада кепкен соң қатаяды да, шірімейтін және жанбайтын затқа айналады. Сұйық шыны тас жолды, бетонды силикаттауға, отқа жанбайтын бояулар даярлауға, ағашты, электродтарды майлауға, су өткізбейтін цемент силикаттарына және т. б. қажеттерге пайдаланылады. Кенді флотациялық байытуда тау-жыныс минералдарының флотациялануын басу үшін қолданылады. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Желі минералдары

**Желі минералдары** — желідегі кен емес минералдар. Ең көп тараған желі минералдары: кварц, карбонаттар (известкалы шпат), барий, қоңыр шпат және басқалар. .
## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тянь Юань

**Тянь Юань** ( Қаңтар 29, 1993)  Қытай ауыр атлетшісі.

Санат:Қытай ауыр атлеттері
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1910

**[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]] 1910** - 2 кезеңге бөлінді. Бірінші кезеңі Германияның Дюссельдорф қаласында, маусымның 4-6 аралығында өтті. Ал екінші кезеңі Австрия астанасында Вена қаласында, қазан айының 9-10 күндері өтті.

## Командалық есеп

Санат:Германиядағы ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:Аустриядағы ауыр атлетика
Санат:1910 жылғы ауыр атлетика
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1970

**1970 [[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]** - АҚШ-тың Коламбус қаласында өтті.

## Командалық есеп

Үлкен және кіші медальдар бойынша

Санат:1970 жылғы ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:АҚШ-тағы ауыр атлетика
Қарнақ мешіті

**Қарнақ мешіті** — Түркістан облысы Кентау қаласы Қарнақ елді мекенінің орталығында орналасқан мешіт. Қарнақ мешіті 1890 жылы салынған. Салдыруға ұйытқы болған Байжан қожа есімді ақсақал.

1990 жылы Қарнақ ауыл жамағаты асар жолымен мешітті қайта жөндеуден өткізген. Жер көлемі 32.0 х 52.0 х 49.5 метр. Мешіт қабырғасы күйдірілген кірпішпен салынған, шатыры қаңылтыр, алды бастырма, бес бөлмелі, жалпы ұзындығы 30 метр, ені 12 метр. Кіреберіс және оң жақтағы үлкен намаз оқитын бөлмелері 12х12м, екі бөлменің ортасында 4 үстіні бар. Екі бөлмеде 400 адам намаз оқи алады. Михрабына әшекейлеп сүре аяттары жазылған. Сол жағында қыста бес уақытқа арналған намаз оқитын және діни сауат ашуға арналған сынып ашылған. Кіші бір бөлмеде жылу жүйесіне арналған пеші орнатылған.

## Дереккөздер


Санат:Кентау қаласы мешіттері
Әлі Бекен мешіті

**«Әлі Бекен» мешіті**. 
ОҚО. Кентау қаласы, Хантағы елді мекенінде таудың баурайындағы тастақ өзенінің жағасында орналасқан. Мешіт 2007 жылы маусымда ашылып, халықтың пайдалануына берілген. Мешітті Бекболат Бекенов өз қаражатына салғызған.

Мешіт қақпасы шығыс үлгісінде арка етіп салынған, биіктігі он екі метр.Темірден иілген облы қақпалар орнатылған. Мешіт алаңы 0,2357 шаршы метрді алып жатыр. Мешіт ауласы оюлы шарбақтармен қоршалып, роза гүлдері отырғызылған және құмыра мен мәрмар тастан жасаған Құран Кәрім кітабының макеті орнатылған. Мешіт ғимараты мұнаралары мен күмбезінің әсем көрінуі үшін арнайы прожекторлар мен фонарлар қондырылған. Мұнымен қатар, Діни басқарманың жаңалықтарымен елді таныстырып отыру үшін «имандылық айнасы» тақтасы орнатылған. Мешіт екі күмбезді, бір мұнаралы және екі қабатты болып салынған. Мешіттің биіктігі жер бетінен 14, ал мұнарасы мен 24 метр.

Мешіт ғимаратын салуға күйдірілген қызыл кірпіш пайдаланыған. Мешіттің есіктері шынар ағаштарынан оюланып жасалған, терезелері пластикалық металдан қойылған. Сыртқы есіктері екі жаққа қарай ашылады. Мешіттің бірінші қатабында үш бөлме орналасқан. Бір мезгілде 700 намазхан құлшылық жасай алады. Жас жұбайлардың неке қидыруы үшін арнайы бір бөлме бөлінген онда, заман талабына сай келетін орындықтар мен жиһаздар қойылған. Мұнымен қатар, бір бөлме қабылдау бөлмесі болып саналады. Намаз оқитын залдың көрінісі дөңгелек, оюланып, әрленген, ал михрабы Түркістан қаласындағы Қ.А.Иасауи кесенесіндегі үлгіде жасалған. Қабырғасы қасиетті Құран аяттары алтын әріптермен безендіріліп, жазылған. Күмбездің ішкі диамері 9 метр, шығыс үлгісінде жасалған бағанаға (ұстынға) тұрғызылған. Күмбеззедің іші айнала «Жұма» сүресінің аяттармен әрленіп жазылған. Үлкен залын Біріккен Араб Әмірлігінен алып келген салмағы 300 кг люстра ілінген. Мешіттің төбесінде Аллаһтың 99 есім-сипаттары алтын әріптермен нақышталып жазылған. Мешіттің екінші қабаты холл үлгісінде жасалынып, онда үш бөлме бар. Мешіттің холл бөлігі әйелдердің намаз оқуына үшін арналған. Бір бөлме қонақтардың күту үшін және бір бөлме имамның бөлмесі. Мешіттің дәретханасы аулада орналасқан.

## Дереккөздер
* http://kattani.kz/?p=351 

Санат:Кентау қаласы мешіттері
Кентау қалалық орталық мешіті

«Кентау қалалық орталық мешіт» Кентау қаласының орталығында орналасқан. Мешіт 2006 жылдың 21 сәуірінде ашылған. Мешіттің салынуына Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Нұрбах Рүстемов үлкен көмегін тигізген. Мешітке көк түсті екі үлкен мұнара мен бір күмбезі орнатылған. Мұнарасының ұзындығы 18 метр, күмбезінің биіктігі 16 метр. Мешіт екі қабатты, биіктігі 18, ені 24, ұзындығы 26 метр. Намазға келген жамағат екі қабатта да бір мезгілде ғибадат ете алады. Сондай-ақ имам бөлмесі, неке қиятын бөлме, молдалар бөлмесі, әйелдерге арналған және дәріс өткізетін, жолаушылар күтетін бөлмелері де бар. Мешіт 1500 адамға арналған.

Мешіт михрабы Қ.А.Иасауи кесенесінің үлгісінде жасалынған. Айналасы көркем оюлы қасиетті Құран аяттарымен безендірілген. Шығыс үлгісінде жасалған алты бағана – ұстындар тұрғызылған. Еденге жасыл ковролан төселінген. Екінші қабатта үлкен залды айнала балкон және екі бөлме наиб-имам мен жастар бөлмесі орналасқан. Мешіттің ішінде әрқайсысында 120 шамы бар 3 аспалы люстра ілінген. Мешіттің ашылу салтанатына Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі хазрет қатысқан. Мешіт демеушілердің көмегімен алынған бүгінгі заман талабына сай келетін офистік үстелі жиһаздармен, соңғы үлгідегі компьютер, факс, принтер және кітап сүрелерімен жабдықталған. Мешіттің жылу жүйесі электр қуатымен, кондиционермен жылытылады.

## Дереккөздер
* http://kattani.kz/?p=348 

Санат:Кентау қаласы мешіттері
Надежда Евстюхина

*Надежда Александровна Евстюхина*' () ( 27 мамыр 1988,  Балашиха) -  Ресей ауыр атлетшісі.

Санат:Ресей ауыр атлеттері‎
Санат:1988 жылы туғандар
Нәзір Төреқұлов мешіті

﻿

**«[[Нәзір Төреқұлов]]» мешіті** Түркістан қаласында Алматы-Қызылорда тасжолының бойында орналасқан. Ол қазақтың біртуар азаматы, тұңғыш дипломат Нәзір Төреқұлов атымен аталады. Мешіт 2003 жылы асарлатып салынған. Ғибадат үйінің жалпы көрінісі Түркиялық мешіттерді көзге елестетеді. Мешіт алаңы 50 сотық жерді алып жатыр. Ауласына тас кілем төселген және мешіттің сәулетіне сай оюланған темірлермен қоршалған.

Мешітке 9 баспалдақпен кіреді. Мешіт екі қабатты, ауқымы 22х13 метр (286 шаршы метр), бір мұнара және екі күмбезі бар. Мұнараның диаметрі 3 метр, биіктігі 15 метр. Үлкен күмбездің диаметрі 9 метр, кішісі 4,5 метр. Күмбезі көк түсті. Мешіттің биіктігі 8,5 метр, қабырғасы күйдірілген кірпіштен қаланған. Іші және сырты еуро үлгіде әшекейленген. Мешіт 200-250 адамға арналған. Жылу жүйесі еден асты және қабырғаларымен электр энергиясы көзімен жылытылады.

Михрабы Құран аяттарымен безендірілген. Мешіт ішіне үш ұстын орнатылған. Мешіт еденіне ирандық жасыл түсті ковролан төселінген. Мешіттің есік, терезелері пластикалық металдан орнатылған. Сыртқы есіктері екі жаққа қарай ашылады. Бірінші қабатта үлкен намаз оқитын негізгі зал мен кіші қосалқы бөлме, екінші қабатта үлкен залды жартылай айнала орналасқан балкон және кіші қосалқы бөлме орналасқан. Медресеге арналған жер асты бөлігінде сабақ оқитын, жататын, асхана, имам бөлмесі және аяқ киім шешетін бөлмелер бар.

## Дереккөздер
* http://kattani.kz/?p=361 

Санат:Түркістан мешіттері
Ықылас мешіті

**«Ықылас» мешіті** Түркістан қаласы Әубәкір және Нұрмаханов көшесінің қиылысында орналасқан. Ол Мұқшаев Сұлтанның демеушілігімен 2009 жылы 26 қарашада салынған.

Мешіт үшін бөлінген жер көлемі 60 соттық. Ғибадат үйінің ұзындығы мен ені 16х14 метр, қабырғаларының биіктігі 7 метр. Күйдірілген кірпіштен соғылған, мешіттің сырты иран жылтыр кірпішімен қапталған. 3 күмбезі бар. Үлкен күмбездің биіктігі 6 метр, екі кіші күмбездің биіктігі 4 метрден. Мешітпен қоса салынған мұнарасында төрт тарапқа дауыс тарататын дыбыс күшейткіш құрылғы орнатылған. Мешіт алдында, мешіттің кіреберісінде Құран Кәрім аяттары жазылған. Мешіт 600 адамға арналған. Ішкі биіктігі 6,5 метр. Өрнектермен оюланып жасалынған мінбердің биіктігі 3 метр. Имам бөлмесі заманға сай етіп жабдықталған. Кірер есігі бөлек әйелдер бөлмесі мен үлкен намаз залына біркелкі Түркиядан алдырылған кілемдер төселген. Мешіт электр арқылы батериялармен еден арқылы тарайды. Мешіт ауласы өрнектелген темір қоршаумен қоршалған.

## Дереккөздер
* http://kattani.kz/?p=358 

Санат:Түркістан мешіттері
Көшік ата мешіті

**«Көшік-ата» мешіті**

## Мекен жайы
Көшік ата мешіті, ОҚО Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақтас елді мекенінде орналасқан.

Мешіт 2000 жылы Көшіков Иса Романұлының демеушілігімен бой көтерген. Мешіт ҚМДБ-на тіркелген.

## Сипаттамасы
Мешіт жер көлемі 0.08 га. Мешіттің көлемі 10х12 м. 3-бөлмелі, үлкен намаз оқитын зал және қарауыл бөлмесі, қойма бар. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы қам қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған.

Мешітте бір үлкен күмбез бар, биіктігі 10 метр. Екі кішкен мұнарасы бар 5 метрден. Мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде палас, кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесі жоқ. Мешітте 3-есік, 6-терезе бар. Мешіт ауласында дәретханасы бар.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Ақтас мешіті (Шымкент)

**«Ақтас» мешіті** -  Шымкент қаласы.

## Мекен жайы
«Ақтас» мешіті ОҚО, Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақтас елді мекенінде орналасқан.

## Мешіт сипаттамасы
Мешіт 2007 жылы құркүйек айында ашылды. Мешіт халық демеушілігімен салынған, негізгі үлес қосушылар: Мухтар Имашев, Бахтыбек Бекбауов, Бауыржан Ахметов. Мешіттің жер көлемі 0.015 га. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы күйген қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте 6-күмбез бар, 1-мұнарасы бар биіктігі 9-метр. Мешіттің сырты қышпен өрілген. Мешіттің көлемі  15 х 11. Мешіттің 2-бөлмесі бар, атап айтқанда 1. Намаз оқитын бөлме 2. Кіші бөлме. Мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде әртүрлі палас, кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесі жоқ. Мешітте 2-есік, 7-терезе бар. Ауласында жеміс ағаштар егілген. Мешітте 4х12 салынған дәретханасы бар.

Санат:Шымкент қаласы мешіттері
Сарғыш сарана

**Сарғыш сарана** () – шырыштар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетің түр. Тек Солтүстік Қазақстанда (Ертіс өзені) және Батыс Алтайдың бірнеше жерінде (Зыряновск пен Черемшанка маңында) кездеседі. Қазақстаннан тыс Батыс және шығыс Сібір, Моңғолияда, Қытай мен Жапонияда таралған. Ылғал сүйгіш түр, орман мен жайылма шалғындарында, сирек далалы және шалғынды тау беткейлерінде, сирек ормандарында, бұталар арасында өседі. Ашық түсті өте әдемі түтік тәрізді қоңырау гүлдермен еріксіз назар аудартады. Сарғыш сарана мәдени түрде өте ертеден белгілі және бақ өсімдігі ретінде 2 мың жылдан бері өсіріледі. Қазіргі кезде көптеген мәдени сорттары бар. Бірақ жабайы түрі өзінің әдемілігін әлі жоғалтқан жоқ, сондықтан осы күнге дейін гүл өсіріушілер арасында өте танымал. Бұл өсімдік Қытайда да көпке танымал, бірақ көбіне дәрілік және тағамдық түрінде пайдаланылады. Құрғақ гүл бүршіктері тамаққа пайдаланылады.Оларды тарымен және қытайбұршақпен бірге пісіреді, көбіне ет тағамдарына дұздық ретінде даярлайды. Түрдің Қазақстандағы тіршілік орталары бір - бірінен өте алшақ орналасқан, саны төмен. Негізгі қауіп - гүлдеген өсімдіктерді гүл шоғырына жинау. жақын арада табиғи популяцияларының жағдайын анықтап, арнайы қорғалатын жер бөлу керек.

## Дереккөздер

*Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Шырыштар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Ірі кекіребас

**Іре кекіребас** (Ірі ақжапырақ , Ірі юринея ) – астралылар тұқымдасына жататын сирек кездесетін, эндемиктік, қалдық түрі. Шу - іле тауларында (Кідіктас, Хантау, Майтас сілемдері), Қордай шоқысына шекаралас Жетіжол мен Сүгеті тауларында кездеседі. Тасты беткейлерде, шатқалдарда, аласа тау шөгінділерінде өседі. Ірі тустың ежелгі өкілі, қуан суптропикалық сирек тоғайлар мен жартылай саванналар қалдығы. Әдетте шағын топ болып, сирек бірнеше жүздеген дара болып кездеседі. Малды шектен тыс жаюдан, жекелеген жерлерде құрылыс әсерінен зардап шегіп отыр.  Бар популяциясын есепке алып, қорғау қажет. Өте әдемі сәндік өсімдік, кей дараларында жынысты жетілген 50 өркенге дейін болады. Тұқымымен көбейеді. Мәдени түрде көшеттері үшінші жылы гүлдейді. Алғашқы солуы бесінші жылы, оныншы жылы жаппай құрыйды. Дұрысиап күтіп жасап, үнемі егңп отырса, көгалдандыру ісіне пайдалануға болады.
## Дереккөздер
*Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Алтай торсылдағы

**Алтай торсылдағы** (Gymnospermium altaicum) — Бөріқарақат тұқымдасы Сирек кездесетін, кей жерлерде құрып бара жатқан түр. Батыс Алтайдан Тарбағатай мен Жоңғар Алатау арқылы Іле Алатауы мен Шу - Іле тауларына дейін таралған. Қазақстан жеріне тыс Батыс Сібірде кездеседі. Анда - санда, жекелеп, кейде кәдімгідей көп болып алма және самырсын ормандарында, қалын бұталар арасында тау етегінен жоғары тау белдеуіне дейін кездеседі. Түйнекті ерте гүлдейтін көпжылдық өсімдік. Саны әсіресе өте ірі қалалар маңында (мысалы, Алматы қаласы) түрді тікелей құрту әсерінен қысқарып отыр. Гүлдеп тұрған сабақтарын сату үшін жинайды. Жинауға толық тыйым салып, популяция жағдайына бақылау жасап, мәдени түрде өсіруді кең түрде енгізу керек. Керемет ерте көктемдік сәндік өсімдік. Тұқымы арқылы көбейеді, тіпті мәдени өсіру кезінде  де тұқымын шашып, өзі көктеп шығады. Алматы, Марқакөл, Батыс Алтай қорықтарында, сондай-ақ Қатонқарағай мен Іле-Алатау ұлттық пркінде қорғалады.
## Дереккөздер
*Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Бөріқарақаттар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Allure of the Seas

***MS Allure of the Seas*** («Теңіз таңғажайыбы») — Oasis класындағы екінші лайнер. Әлемдегі ең үлкен кеме. Лайнер 2010 ж. Финляндияның STX Europe верфінде соғылған. Операторы — Royal Caribbean International. Өзінен басқа егіз сыңары Oasis of the Seas кемесі бар. 

29 қазанда 2010 жылы кеме өзінің алғашқы сапарын бастайды. Атлантиканы кесіп өткен лайнер Форт-Лодердейл қаласына 11 қарашада 2010 ж. жетеді. Аргентиналық Hernan Zini алғашқы капитаны болып тағайындалады.

## Кеменің тарихы
Американдық компания Royal Caribbean Cruises Ltd. 31 наурызда 2007 ж. *Oasis* класындағы кемелерді соғу үшін финдық STX Europe верфімен келісімшартқа отырады. 2008 ж. 12 наурызда верфьте құрылыс нөмірі 1364-ші киль төселеді. Құрылыс кезінде кеменің біршама конструкциясы өзгереді. 2009 ж. 20 қарашада құрылыс докына су жіберіледі. 2010 ж. қыркүйектің ортасына қарай кеме Балтық теңізімен жүру сынағына дайын болады. 2010 ж. 29 қарашада шоқындыру салтанаты өтеді. 1 желтоқсанда *Allure of the Seas*  өзінің алғашқы саяхатын бастайды.

## Кемедегі ойын - сауықтар
* Studio B — мұз айдыны.Мұндай айдын «Voyager» және «Freedom» кластарында да бар
* Casino Royal — теңіз флотындағы ең үлкен казино
* Opal Theatre — 1380 көрерменге арналған театр
* Blaze — түнгі клуб
* Jazz on 4 — джаз-клуб
* Dazzles — дискотека
* Royal Promenade — дүкендер мен мейрамханалар орналасқан атриум
* Парк — жолаушыларға арналған табиғи саябақ. Мұнда тірі экзотикалық өсімдіктер мен талдар егілген.
* 750 орындық сулы амфитеатр
* сонымен қатар баскетбол және волейбол алаңқайы, жасанды жартас, минигольф, боулинг, спа-салон, фитнес-орталық, бассейн, балалар мен жастарға арналған орындар және тағы да басқа. Кемеде жолаушыларға арналған түрлі бағдарламалар болып тұрады.

## Кеменің суреттері

Сурет:Allure of the Seas valmis.JPG|*Allure of the Seas* Турку, Финляндия, Қазан, 2010 ж.
Сурет:Allure of the Seas in shipyard.JPG|*Allure of the Seas* STX Europe верфінде
Сурет:Allure of the Seas, Pernon telakka, Turku, 23.10.2010 (5).JPG|Интерьері
|Амфитеатр


## Тағы қараңыз
* Oasis of the Seas
* Royal Caribbean International
* Алып жолаушылар лайнерлер тізімі
* Өз заманындағы алып кемелер тізімі

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

*  Royal Caribbean бетіндегі кеменің сипаттамасы (ағылш.)
* MarineTraffic кеменің фото суреттері

Санат:Круизді кемелер
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1911

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1911** - төрт кезеңнен тұрды. Алғашқы үш кезең Германияның Штутгард, Берлин және Дрезден қалаларында, ал төртінші кезеңі Австриядағы Вена қаласында өтті.

## Командалық есеп

Санат:Аустриядағы ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:1911 жылғы ауыр атлетика
Дарагүл қызғалдақ

**Дарагүл қызғалдақ** (Дарагүл қызғалдағы Тulipa unifolra) — Лалагүлдер тұқымдасы Саны Қысқарып бара жатқан түрі. Алтай, тарбағатай таулары мен Зайсан шұңқырында кездеседі.Қазақстаннан тыс Оңтүстік Сібір мен Батыс манғолияда таралған. Тау етегінен жоғарғы белдеуіне дейінгі шағыл тасты баурайлары мен құмды жерлерінде өседі.Мәдени өсіру тек Қазақстанда сынап байқалды. Алтай ботаника бағында (Ридер қаласында) жақсы гүлдеп, жеміс береді. Тұқымы арқылы және вегетативті көбейеді. 
Алматы жағдайында толық төзімді емес. Көшіріп отырғызылған пиязшықтары гүлдеді, бірақ 12 жыл ішінде біртіндеп қурап қалды. Жыл сайын жеміс бермеді және вегетативті өте сирек көбейеді. Батыс Алтай қорығында қорғалады.
## Дереккөздер
*Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Гай Лэ Стрэнж

[thumb|rihgtleft|200px|Гай Лэ Стрэнждің [1890 шыққан «Palestine under the Moslems» кітабының алғашқы беті ]]
**Гай Лэ Стрэнж** (; 1854 жыл, Англия — 1933 жыл, Кэмбридж, Англия) — ағылшындық шығыстанушы.

## Саяхаттары мен кітаптары
Гай Британияда туылғанымен өмірінің көп бөлігін шетелде өткізген. Анасымен бірге Парижге келген Гай онда шығыстанушы Джулиос Молмен (Julius Mohl) танысады. Джулиос Мол Шахнамені француз тіліне аударған адам. Джулиуспен кездескен жылдары Гайдің шет тіліне деген қызушылығы пайда болады. Осы қызығушылығының арқасында Парижде шығыстанушы Станислас Гайардтің (Stanislas Guyard) араб тілі сабақтарына қатысады. 1877-80 жылдары ежелгі Парсы еліне саяхатқа шығады. Мұнда 3 жыл қалып, парсы тілімен әдет-ғұрпы, тарихы жайлы мағлұматтар жинайды. 1882 жылы Хаггардтың (Haggard) көмегімен парсы және ағылшын тілдерінде «The Vizir of Lankuran» кітабы, 1886 жылы «The Alchemist» кітабы жарыққа шығады. 

1900 жылы «Baghdad During the Abbasid Caliphate» (Аббаси халифаты тұсындағы Бағдад) кітабы жарыққа шықты. 1905 жылы «The Lands of the Eastren Caliphate»  (Шығыс Халифат елдері) атты кітабы баспадан шықты. 1915 жылы Хамдилла әл-Мустауфа әл-Қазуинидің «Нәзһәтул Қулуб» кітабын ағылшын тіліне аударып, баспадан шығарды. Гай Лэ Стрэнж өмірін ғылымға арнаған жандардың бірі болды.

Гай Лэ Стрэнждің «The Lands of the Eastren Caliphate»  (Шығыс Халифат елдері) атты кітабы шамамен 600 беттен тұрады. Кітап 1905 жылы жарыққа шыққан, араб тіліне 1985 жылы аударылған. Аудармашылар Башир Френсис, Коркис Аууад .
Кітапта тарих беттерінен білетін қалалардың есімі келген. Мысалы: Исфиджаб, Яссы, Отырар т.б. 
Автор кітабының соңғы 34 бөлімін Сыр бойындағы қалаларға арнаған. 517-532 беттер. Бөлім ішінде Өзкент, Ош, Шаш, Исбижаб, Сайрам, Шымкент, Фараб, Ясы, Сауран, Женд, Йангикент, Тараз, Мерке қалалары жайлы мағлұматтар келген. Дегенмен мәліметтер толық емес. Тек азғана сипаттамаларымен келген.

## Кітаптарының тізімі
* 1882 жылы «The Vizir of Lankuran»
* 1886 жылы «The Alchemist»
* 1890 жылы «Palestine under the Moslems»
* 1900 жылы «Baghdad During the Abbasid Caliphate»
* 1905 жылы «The Lands of the Eastren Caliphate»
* 1915 жылы Хамдилла әл-Мустауфа әл-Қазуинидің «Нәзһәтул Қулуб» кітабын ағылшын тіліне аударып, баспадан шығарды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* 

Санат:Англия шығыстанушылары
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1955

**1955-ші жылдың [[ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]** — Германияның Мюнхен қаласында, қазан айының 12-16 күндері аралығында өтті. Оған 25 елден келген 108 атлет (ерлер) қатысты.

## Командалық есеп

Санат:1955 жылғы ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:Германиядағы ауыр атлетика
Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер

thumb
**Қызыл кітапқа тіркелген өсімдіктер тізімі** — Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы - Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктер жайлы төменгі кесте ұсынылған. 140 түрдің таралуы, олардың қорғау мен мәдени түрде өсірілуі жайлы мәліметтер берілген.

Өткен ғасырдың 60 - шы жылдарында адамзат алдында өсімдіктер әлемінің қорғауға тікелей кірісу туралы мәселе туындады. Дүние жүзі көлемі және жекелеген мемлекеттер ішінде жануарлар мен өсімдіктерді қорғау туралы комиссиялар құрылып, сирек кездесетін және құрып бара жатқан түрлер тізімі жасалды.

**Қызыл кітап** - бұл қауіп - қатер дабылы. Түрдің бұл кітапқа енгізілуі, оған ерекше көңіл бөлу керек екендігін білдіреді, көбіне арнайы қорғау шаралары қажет, әйтпесе түрдің мүлдем жоғалып кетуі мүмкін. Қазақстан үкіметі 1978 жылдың қаңтарында Қызыл кітапты құру туралы қаулы шығарды. Мүк, қына, санырауқұлақтарды қосқанда, құрамында 300 түрден аса өсімдіктер бар кітап, 1981 жылы акедемик Б.А.Быковтың жетекшілігімен жарық көрді.

Қызыл кітапқа енгізілген өсімдік ерекше қорғауға алынады. Оларды жинауға тыйым салынған (тек ерекше жағдайда арнайы рұқсатпен ғана). Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктерді заңсыз жинаса немесе зақымдаса, әрбір данасына 360 теңге айып төлейді ) 2001 жылы 12 қыркүйектегі №1186 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы).

## Дереккөздер
*ISBN 9965-24-750-1
↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы

## Тағы қараңыз
*Қызыл кітап

*
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Саран (өзен)

**Саран** — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Каралька өзенінің сол жағалауынан 86 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 91 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000112115300065604
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115306560
* Су алабының коды — 15.05.00.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері
Санат:Краснояр өлкесі өзендері
Утяк (өзен)

**Утяк** — Ресейдегі өзен. Қорған облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тобыл өзенінің оң жағалауынан 742 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тобыл өзені Уй өзенінің құйылысынан Қорған қаласына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010500312111200002334
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200233
* Су алабының коды — 14.01.05.003
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Қорған облысы өзендері
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1898

**[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]] 1898** - 2-ші әлем чемпионаты, Вена қаласында 31 шілде-1 тамыз аралығында өткен.

## Чемпионаттың нәтижелері

## Командалық есеп

Ranking by **Big** (Total result) medals

Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:1898 жылғы жылғы ауыр атлетика
Санат:Аустриядағы ауыр атлетика
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 1903

**[[1903 жыл]]дың [[ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]** - 4-ші әлем чемпионаты 1-3 қазанында Парижде өтті. Чемпионатқа 5 елдің 18 атлетшісі қатысқан.

## Медальдық есеп

## Чемпионаттың нәтижелері
### Қәсіпқой атлеттер

### Әуесқой атлеттер

Санат:1903 жылғы ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Санат:Франциядағы ауыр атлетика
Liberty of the Seas

***MS Liberty of the Seas*** («Теңіз бостандығы») — Royal Caribbean Cruises Ltd. компаниясының меншігіндегі «Freedom» класындағы екінші лайнер. Кеме финдық STX Europe верфінде 2007 ж. соғылған.

*Liberty of the Seas* өзінің сыңарлары *[[Freedom of the Seas]]* және *[[Independence of the Seas]]* сияқты әлемнің ең үлкен жолаушы кемелері болған. 

## Кеменің тарихы
Алғашында кеменің атын «Endeavour of the Seas» (қаз.«Теңіз талпынысы») деп атамақшы болған. Бірақ алғашқы кеменің атына ұқсастырып кемені *Liberty of the Seas* деп атаған, яғни Freedom — Liberty қазақша аударғанда *Еркіндік — Бостандық*. 2007 ж. 19 сәуірде кемені Royal Caribbean Cruises Ltd. компаниясына тапсырады. 2007 ж. 22 сәуірде жарнамалық мақсатында Саутгемптон айлағына және 2007 ж. 3 мамырда Нью-Йорктың Cape Liberty Cruise Port круизді айлағына келеді. 2007 ж. 18 мамырда шоқындыру салтанаты өтеді. 

2011 ж. қаңтарында кемеде жаңарту жұмыстары жүргізіледі. Жерорта теңізінде 2011 ж. кеменің жаңарған түрі байқалған болатын.

## Кеменің сипаттамасы
Кемеде барлығы 18 палуба, оның ішінде 15 жолаушы палубадан тұрады. Лайнер 3,634 жолаушыны сыйдыра алады. Салмағы 154,407 тонна, ұзындығы 338,91 м., ені 56,08 м. Жылдамдығы 21.6 түйін ~ (40 км/сағ).Каюталар саны — 1817.

## Кемедегі ойын-сауықтар
* 242 балконсыз каюталар (ауданы 15 м²)
* 842 балконды каюталар (ауданы 19 м²)
* 733 ішкі каюталар 
* Сауда променады — ұзындығы 135 м., ені 9 м. және биіктігі төрт палубамен тең
* 1350 орындық театр
* жарға өрмелейтін қабырға
* Flow Rider — серфингке арналған жасанды толқындар
* ауданы 2200 м² шомылу ландшафты
* боксқа арналған ринг
* баскетбол алаңқайы
* мини-гольф

## Кеменің суреттері

Сурет:Liberty Of The Seas.jpg|*Liberty Of The Seas* Сан-Хуа айлағында, Пуэрто-Рико
Сурет:Liberty of the Seas1.jpg|*Liberty Of The Seas* Косумель, Мексика
Сурет:Liberty of the Seas2.jpg|*Liberty Of The Seas* Гаити 
Сурет:Liberty of the Seas Miami 1.JPG|*Liberty Of The Seas* Майами айлағында


## Тағы қараңыз
* Freedom of the Seas
* Independence of the Seas
* Royal Caribbean International
* Алып жолаушылар лайнерлер тізімі
* Өз заманындағы алып кемелер тізімі 

## Дереккөздер



## Сыртқы сілтеме
* Royal Caribbeаn бетіндегі кеменің сипаттамасы

Санат:Круизді кемелер
Миссисипи

**Миссисипи**:
* Миссисипи — АҚШ штаты.
* Миссисипи — Солтүстік Америкадағы ең ірі өзен.
* Миссисипи — АҚШ округі.
Нью-Йорк (айрық)

**Нью-Йорк**:
* Нью-Йорк () — Нью-Йорк штатындағы қала.
* Нью-Йорк () — АҚШ штаты.
* Нью-Йорк () — Нью-Йорк штатындағы округ, Манхэттен округының басқаша атауы.
* Нью-Йорк университеті () — Нью-Йоркта орналасқан жекеменшік, зерттеушi АҚШ университетi.
Хьюстон

**Хьюстон** () — АҚШ-тағы төртінші үлкен қала болып, Техас штатындағы ең үлкен қала болып есептеледі. 2010 жылдағы АҚШ санағы бойынша, қаланың 1,500 шаршы километр аумағында 2.1 миллион халық өмір сүрген. Қала Мексика шығанағынан 50 шақырым жазық жерде орналасқан, оның ауданы 965 км².

Хьюстон 1836 жылдың 30 тамызынан 1837 жыл маусымның 5-не дейін Техас республикасы құрамында болады. Қала өз атын Техас революциясы кезіндегі Техас армиясының бас қолбасшысы, Техас республикасының президенті және сол аймақтың негізгі тарихи тұлғасы болып келетін Хьюстон Сэм құрметіне аталған.
[thumb|left|Үлкен Хьюстон агломерациясы[Landsat 7 жер серігінен]]
Қала экономикасы энергетика, аэронавтика, көлік, денсаулық сақтау өнеркісіптерінен тұрады. Қала мұнайөңдеу құралдарын жасау бойынша жетекші орын алады. Хьюстон порты АҚШ-та халықаралық жүк тасымалдау бойынша бірінші орынды алады. Экономика мен инфрақұрылым үшін Линдон Джонсон атындағы ғарыш орталығы, хьюстон кемежол арнасы, сонымен қатар құрамында көптеген емдеу институттары, госпитальдар мен медициналық мектептері кіретін Техас медициналық орталығы маңызды орын алады.
## Экономика
Хьюстон әлемдік энергетикалық астана ретінде белгілі, мұнда осы аймақтағы биснеспен айналысатын 5 мыңнан астам энергетикалық компаниялар шоғырланған. Қалада Fortune 500 тізіміне кіретін бірқатар компаниялардың штаб-пәтерлері орналасқан. Хьюстон Әлемдік энергетикалық қалалар серіктестігі мүшесі болып табылады. Қаланы электроқуатпен қамтамасыз ететін ең ірі компаниялардың бірі CenterPoint Energy осында, ол электр қуатын Техасқа ғана емес, сондай ақ Арканзас, Луизиана, Миннесота, Миссисипиге, Оклахомаға да тарады. Оның қызметін 5 млн адамнан астам пайдаланады. Одан басқа  ірі қуат компаниясы Техаста 40 орын алады және Fortune 500 ішінде АҚШ бойынша 364 алады . Корпорация иелігінде АҚШ бойынша шашырап орналасқан әр түрлі типті 92 электростанциядан тұратын парк бар. Солардың бірі Channel Energy Center Хьюстонда, кеме жолында орналасқан, тағы біреуі, Baytown Energy Center — Бейтаун қала маңында.

## Дереккөздер

Санат:Техас қалалары
Санат:Хьюстон
Санат:1836 жылы құрылған елді мекендер
Санат:АҚШ порттары
Санат:АҚШ штаттары бойынша бұрынғы астаналар
Санат:Техас округтары орталықтары
Санат:АҚШ миллионер-қалалары
Санат:Харрис (округ, Техас)
Арканзас (айрық)

**Арканзас**:
* Арканзас — АҚШ штаты.
* Арканзас — АҚШ-тың Оклахома және Арканзас штаттары аумағындағы өзен.
* Арканзас — АҚШ округы.
Сан-Антонио

**Сан-Антонио** - АҚШ-тағы жетінші үлкен қала болып, Техас штатында 1,33 миллион халқымен екінші үлкен қала болып табылады. Бұл қала оңтүстік-батыс АҚШ-та және оңтүстік-орталық Техаста орналасқан.

Санат:Техас қалалары
Каддо

**Каддо** - Каддо тілдер отбасысына жататын Оңтүстік Каддолық тіл болып есептеледі. Бұл тілде Оклахома штатында өмір сүретін каддо халқы сөйлейді. Қазіргі таңда каддо тілінде жиырма бес қарт кісі сөйлеп, өлі тілдер қатарына кіріп кетуден сақтап тұр.