Ортағасыр мұсылман ғалымдары

**Мұсылман ғалымдары**

## 1-ғасыр һижра ([[622]] – [[719]] жж.)
Бұл тізім ең алғаш **Мұсылман ғалымдары**ның тізімін көрсетеді, һижраның 1-ғасырында Мекке мен Медине ғылым және білім орталықтарына айналды, оқу материалдар ретінде сахабалар жазып алған хадистер жинақтары оқылды. 

### Сахабалар
*Әбу Бәкір
*Омар ибн әл-Хаттаб
*Осман ибн Аффан
*Әли ибн Әбу Талиб
*Абдуллаһ ибн Омар
*Абдуллаһ ибн Масғұд
*Абдуллаһ ибн Аббас
*Муаз ибн Жәбәл
*Әбу Һурайра
*Айша

### Табиғиндер
*Алқама ибн Қайс
*Ибн Шиһаб әз-Зуһри — атақты мухаддис ғалым
*Әли ибн Хусәйн Зәйн әл-абидин
*Тауус — атақты муфассир
*Муджаһид — атақты муфассир, Абдуллаһ ибн Аббастың шәкірті
*Мұхаммед ибн Сирин
*Хасан әл-Басри
*Саид ибн Джубәйр
*Саид ибн әл-Мусәийб
*Ато ибн Әбу Рабах
*Омар ибн Абдуль-Азиз — халифа
*Мәлик ибн Динар
*Әли ибн әл-Мәдәни
*Мұхаммед ибн әл-Ханафия
*Салим ибн Абдуллаһ ибн Омар ибн әл-Хаттаб
*Уруа ибн әз-Зубайр
*Уәйс әл-Қарни
*Қатада
*Әш-Шағби

## Мазһабтардың негізін салушылар
*Әбу Ханифа
*Малик ибн Әнәс
*Мұхаммед ибн Идрис әш-Шафиғи
*Ахмад ибн Ханбал
*Джафар әс-Садиқ (шиға имамы)
*Дәуд ибн Әли әз-Заһири (заһири мазһабы)
*Ләйс ибн Сағд
*Әл-Әузағи
*Суфйан әс-Саури

## Мухаддистер

*Абдуллаһ ибн әл-Мубарак
*Мұхаммед әл-Бұхари
*Муслим ибн әл-Хәджадж
*Әбу Дәуд
*Имам әт-Тирмизи
*Ән-Нәсәи
*Ибн Маджаһ
*Әл-Хаким
*Әз-Зәһәби
*Ән-Нәуәуи
*Ибн Хаджар әл-Асқалани
*Ибн Хиббан
*Ибн Хузайма
*әл-Хатыб әл-Бағдади
*Әл-Байһақи
*Ибн Қутайба

### Мухаддистер туралы жазылмаған мақалалар
*Әт-Табарани :en:Al-Tabarani
*Уәкиғ ибн әл-Джаррах
*Йахйа ибн Мағин :ar:يحيى بن معين
*Әбу Хатим әр-Рази :en:Abu Hatim Muhammad ibn Idris al-Razi
*Ибн Әбу Хатим :ar:ابن أبي حاتم
*Ибн Әбу Шәйба
*Абдуль-Ғани әл-Мақдиси
*Исхақ ибн Раһауәйһ :ar:إسحاق بن راهويه
*Суфйан ибн Уйәйна :en:Sufyan ibn `Uyaynah
*Әл-Хатыб әт-Табризи
*Абдуррахим ибн әл-Хусәйн ал-Ирақи :en:Abd al-Rahim ibn al-Husain al-'Iraqi, :ar:عبد الرحيم العراقي
*әс-Сахауи :en:Al-Sakhawi
*Әли ибн Әбу Бәкр әл-Һайсами :en:Ali ibn Abu Bakr al-Haythami
*Әли ибн әл-Мәдини :en:Ali ibn al-Madini
*Абдул-Қадир әл-Арнаут :en:Abdul Qader Arnaoot
*Әл-Фақиһи :en:Al-Fakihi
*Әл-Хумәйди :en:Al-Humaydī
*Абдуррахман әл-Муғаллими :en:Abdur-Rahman al-Mu'allimee al-Yamani
*Рамаһурмузи :en:Ramahurmuzi
*Ибн әл-Джазари :en:Ibn al-Jazari
*Рабиғ әл-Мадхали :en:Rabee Al-Madkhali
*Дыя әд-Дин әл-Мақдиси :en:Diya al-Din al-Maqdisi
*Ибн Абдул-Барр :en:Ibn 'Abd al-Barr
*Ибн әс-Салах :en:Ibn 'Abd al-Barr
*Ибн Батта :en:Ibn Battah
*Ибн Дихйа әл-Кәлби :en:Ibn Dihya al-Kalby
*Ибн Әбу Асым :en:Ibn Abi Asim, :ar:ابن أبي عاصم
*Ибн Шиһаб әз-Зуһри :en:Ibn Shihab al-Zuhri
*Әбу Дәуд әт-Таялиси :en:Abu Dawud at-Tayalisi
*Йахйа ибн Әли әл-Хаджурри :ar:يحيى بن علي الحجوري
*Ибн әл-Мунзир ән-Найсабури :ar:ابن المنذر النيسابوري
*Ибн Дақиқ әл-Ид :ar:ابن دقيق العيد
*Ибн Асакир :ar:ابن عساكر
*Ибн Малука :ar:ابن ماكولا
*Әбу Нуғайм әл-Исфаһани :ar:أبو نعيم الأصبهاني
*Ахмад Шәкир :ar:أحمد محمد شاكر
*Ибн Әбу Яғлә :ar:ابن أبي يعلى
*Әл-Изз ибн Абдуссәләм :ar:العز بن عبد السلام
*Әл-Миззи :ar:المزي
*Әл-Мунәуи :ar:المناوي
*Әл-Мунзири :ar:المنذري
*Ибн Исхақ :ar:ابن إسحاق

## Муфассирлер (тәпсір авторлыры)
*Ибн Джәрир — ең жақсы саналатын «Тафсир Ибн Джарир» авторы
*Ибн Атыя әл-Андалуси
*Әз-Замахшари
*Ибн Касир
*Әл-Бағауи
*Әл-Қуртуби
*Джалалуддин әс-Суюти
*Әбдуррахман әс-Сағди

### Муфассирлер туралы жазылмаған мақалалар

*Джалауддин әл-Махалли :ar:جلال الدين المحلي
*Әл-Байдауи :ar:عبد الله بن عمر البيضاوي
*Ибн Әбу Заманин :ar:ابن أبي زمنين
*Ибн Әбу әт-Тайиб :ar:ابن أبي الطيب
*Әд-Дарими әс-Самарқанди :ar:الدارمي السمرقندي
*Садруддин әш-Ширази :ar:صدر الدين الشيرازي
*Фахруддин әр-Рази :ar:فخر الدين الرازي, :en:Fakhr al-Din al-Razi
*Әбу Хаян әл-Ғарнати :en:Abu Hayyan al-Gharnati
*Ахмад ибн Мұхаммед әс-Сағләби :en:Ahmad ibn Muhammad al-Tha'labi
*Махмуд әл-Әлуси :en:Mahmud al-Alusi
*Әш-Шәукани :en:Muhammad ash-Shawkani
*Мұхаммед Хусәйн әт-Табатабаи :en:Muhammad Husayn Tabatabaei

## Тарих ғалымдары
*Ибн Һишам
*Ибн әл-Асир
*Әт-Табари
*Ибн Халдун
*Ибн Халликан
*Әз-Зәһәби
*Әбу Шама әл-Мақдиси
*Ибн Тағриберди
*Ибн Мискавейх
*Әбул-Фида
*Ибн Һишам
## Тарихшылар туралы жазылмаған мақалалар

*Абан ибн Осман ибн Аффан :en:Aban bin Uthman bin Affan
*Сафи әр-Рахман әл-Мубаракфури
*Әл-Уәқиди :en:Al-Waqidi
*Әбу Ханифа әд-Динәуәри :en:Abū Ḥanīfa Dīnawarī
*Әбу Мұхаммед әл-Хасан әл-Һамдани :en:Abū Muhammad al-Hasan al-Hamdānī
*Исхақ ибн Хунәйн :ar:إسحاق بن حنين, :en:Ishaq ibn Hunayn
*Ибн Хауқал :ar:ابن حوقل
*Ибн Бассам :en:Ibn Bassam
*Тәджуддин әс-Субки :en:تاج الدين السبكي
*Мұхаммед ибн Исмаил әс-Санғани :ar:محمد بن إسماعيل الصنعاني
*Ибн Сағд әл-Бағдади :ar:محمد بن سعد البغدادي
*Әбул-Аббас әл-Қалқашанди :ar:أبو العباس القلقشندي, :en:Ahmad al-Qalqashandi
*Әл-Азрақи :en:Al-Azraqi
*Имадуддин әл-Исфаһани :en:Imad ad-Din al-Isfahani
*Халифа ибн Хаят :en:Khalifa ibn Khayyat

## Араб тілі ғалымдары мен араб ақындары
*Әбул-Асуад әд-Дуали
*Сибауәйһи
*Әл-Кисаи
*Әл-Фараздақ
*Әл-Ахтал
*Джарир ибн Атыя
*Ибн Манзур
*Ибн Әджуррум (Мұхаммед ибн Мұхаммед әс-Санһаджи)
*Әбу Таийб әл-Мутанабби
*Әбу Нуас
*Ибн әл-Фарид 

### Араб тілі ғалымдары туралы мен ақындары жазылмаған мақалалар
*Ибн Джинни
*Әл-Халил әл-Фараһиди :ar:الخليل بن أحمد الفراهيدي
*Әбул-Атаһия :ru:Абу-ль-Атахия
*Әл-Асмағи :ar:عبد الملك الأصمعي
*Ибн Ақил
*Ибн Малик :en:Ibn Malik
*Ибн Һишам әл-Ансари
*Әбул-Ала әл-Мағари :ru:Маарри
*Әл-Джахиз :ru:Аль-Джахиз
*Бади әз-Заман :ru:Бади аз-Заман
*Имрул-Қайс :ru:Имру-уль-Кайс
*Омар ибн Әбу Рабиға :ru:Омар ибн Абу Рабиа
*Абдуллаһ ибн әл-Муғтазз :ru:Абдаллах ибн аль-Мутазз, :ar:عبد الله ابن المعتز
*Әбул-Фарадж әл-Исфаһани :ru:Абу-ль-Фарадж аль-Исфахани
*Әбу Фирас :ru:Абу Фирас

## XX-XXI-ші ғасыр [[Ислам]] [[ғалым]]дарынің тізімдері
### Шам аумағы (Сирия, Иордания, Ливан, Палестина)
*Мұхаммед Насыруддин әл-Албани (1914-1999), Албания-Сирия-Иордания
*Омар Сүлеймен әл-Ашқар (1930-2009), Иордания
*Сәлим әл-Һиләли, Иордания
*Әли әл-Халәби, Палестина-Иордания
*Мәшһүр Хасан Әли Сәлман, Иордания
*Абдуль-Қадир әл-Арнаут, Сирия

### Арабия түбегі
#### Сауд Арабиясы
* Ибн Баз (1910–1999)
* Мұхаммед әл-Усәймин (1921–2001)
* Әбдуррахман әс-Сағди
* Салих әл-Фаузан
* Рабиғ ибн Һәди әл-Мадхали
* Зәйд ибн Һади әл-Мадхали
* Салих әл-Люхәйдан
* Абдуль-Мухсин әл-Аббад
* Абдуллаһ ибн Джибрин (1933–2009)
* Абдуль-Азиз Әли-Шейх - Сауд Арабиясының қазіргі мүфтиі
* Салих Әли-Шейх - Сауд Арабиясының Ислам Істері министрі
* Әбдурраззақ әл-Бадр
#### Йемен
* Муқбиль ибн Һади
* Йахйа әл-Хаджурри
* Мұхаммед әл-Имам
* Мұхаммед әл-Уассаби
* Әбдуррахман әл-Муғаллими (1894–1966)
### Пәкістан
* Ихсан Иләһи Заһир (1945–1987)
## Дереккөздер


Санат:Ислам