Құрмет Белгісі ордені

**«Құрмет Белгісі» ордені** () — КСРО мемлекеттік марапаты.

Орден КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен құрылды. 1988 жылы 22 тамызда **Құрмет ордені** деп өзгертілді. 1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық адам марапатталды.

## Орден тарихы
Орден КСРО орталық атқару комитетінің 1935 жылғы 25 қарашадағы қаулысымен бекітілді. Орденді тағу ережелері, лента түсі КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «КСРО ордендері мен медальдарына арналған ленталардың үлгілері мен сипаттамасын және Ордендерді тағу ережесін бекіту туралы» Жарлығымен жүзеге асты (19.06.1943 ж.)

1988 жылы 22 тамызда **Құрмет** орденіне өзгертілді.

1991 жылға дейін 1 миллион 581 мыңға жуық марапаттау рәсімі өткізілді.

## Орденнің жарғысы
1. «Құрмет Белгісі» ордені өндірістегі, ғылыми-зерттеу, мемлекеттік, әлеуметтік-мәдени, спорттық және басқа да қоғамдық пайдалы қызметтегі жоғары жетістіктерді, сондай-ақ азаматтық ерлік танытқандарды марапаттау үшін тағайындалды.

2. «Құрмет белгісі» орденімен марапатталады:
* КСРО азаматтары;
* кәсіпорындар, бірлестіктер, мекемелер, ұйымдар, аудандар, қалалар және басқа да елді мекендер.

«Құрмет белгісі» орденімен КСРО азаматы болып табылмайтын адамдар, сондай-ақ шет мемлекеттердің кәсіпорындары, мекемелері, ұйымдары, елді мекендері де марапатталады.

3. «Құрмет белгісі» орденімен марапатталады:
* өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, құрылыста, көлікте, байланыста, саудада, қоғамдық тамақтануда, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықта, тұрмыстық қызмет көрсетуде және халық шаруашылығының басқа да салаларында жоғары өндірістік көрсеткіштер үшін;
* жоғары еңбек өнімділігіне қол жеткізгені, өнім сапасын арттырғаны, оны өндіруге материалдық және еңбек шығындарын азайтқаны, қоғамдық өндірістің тиімділігін арттырудағы табыстары үшін;
* жоспарлы тапсырмаларды орындау және асыра орындаудағы социалистік жарыстағы жоғары нәтижелер үшін;
* өндіріске жаңа технологияны, озық тәжірибені, ерекше құнды өнертабыстар мен рационализаторлық ұсыныстарды енгізгені үшін;
* ғылыми-зерттеу қызметінде табысқа жеткені үшін;
* кеңес мәдениеті, әдебиеті, өнері саласындағы шығармашылық жетістіктері, жас ұрпақты оқыту мен коммунистік тәрбиелеудегі, жоғары білікті кадрлар даярлаудағы, халықты медициналық қамтамасыз етудегі, дене шынықтыру мен спортты дамытудағы және басқа да қоғамдық пайдалы қызметтегі табыстары үшін;
* елдің қорғаныс қабілетін нығайтудағы қызметі үшін;
* жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін;
* КСРО мен басқа мемлекеттер арасындағы экономикалық, ғылыми-техникалық, мәдени және басқа да байланыстарды дамытудағы қызметтері үшін;
* адамдардың өмірін құтқару, қоғамдық тәртіпті қорғау, табиғи апаттармен және азаматтық ерліктің басқа да көріністерімен күресудегі батыл әрі тапқыр әрекеттері үшін.

4. «Құрмет белгісі» ордені кеуденің сол жағына тағылып, КСРО-ның басқа ордендері болған жағдайда «Халықтар Достығы» орденінен кейін орналасатын.

1988 жылы 28 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының Жарлығымен «Құрмет» орденінің жаңа ережесі мен сипаттамасы бекітілді.

## Орденнің сипаттамасы
нобай|«Құрмет Белгісі» орденінің артқы жағы
«Құрмет белгісі» ордені сопақ пішінді, бүйірлері емен бұтақтарымен қоршалған. Ортасында сол және оң жағында симметриялы орналасқан «Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!» деген жазуы бар байрақтарды алып келе жатқан жұмысшы мен жұмысшы әйелдің фигуралары орналасқан.

Орденнің жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз орналасқан, оның астында байрақтардың аясында «КСРО» деген бедерлі жазу бар. Орденнің төменгі жағында «ҚҰРМЕТ БЕЛГІСІ» деген бедерлі жазу жазылған.

Байрақтар мен жұлдыз күрең қызыл эмалмен қапталған және шеттері алтын жалатылған жиектермен көмкерілген. Байрақтардың бағаналары мен жазулары алтын жалатылған, емен бұтақтары, орденнің төменгі бөлігі және оның жалпы аясы тотыққан.

«Құрмет белгісі» ордені күмістен жасалған. Орден биіктігі — 46 мм, ені — 32,5 мм.

Орден құлақша мен шығыршық арқылы жиектері екі бойлық тоқсары жолақтары бар ашық қызғылт жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға жалғанады. Таспаның ені — 24 мм, жолақтардың ені 3,5 мм.

1988 жылы «Құрмет белгісі» ордені «Құрмет» ордені болып өзгертілгеннен кейін орденнің сыртқы түрі сәл өзгерді. «Құрмет» орденінің «Құрмет белгісі» орденінен айырмашылығы, бет жағының төменгі бөлігіндегі «ҚҰРМЕТ БЕЛГІСІ» деген жазудың орнына орақ пен балғаның және екі алшақ жатқан лавр бұтағының қолданбалы бедерлі қаптама қойылған. Қаптама екі сұққыш арқылы орденнің негізіне бекітіледі. «Құрмет Белгісі» орденінен «Құрмет» орденіне ауысқан кезде белгілердің нөмірленуі үзілген жоқ.

## Марапаттау
КСРО ОАК жаңа орденмен марапаттау туралы бірінші қаулысы 1935 жылы 26 қарашада шықты. Орден ЦДКА Қызыл Әскер ән және би ансамблінің жетекшісіне, ұйымдастырушыларына және 10 қатысушысына берілді (бұл кезде ұжымның өзі Революциялық Қызыл Ту, ал ансамбль жетекшісі А. В. Александров Қызыл жұлдыз орденмен марапатталды).

1935 жылы 26 желтоқсанда КСРО Орталық Атқару Комитетінің 25 желтоқсандағы Жарлығымен еңбек ерлігі және мақта өнімділігін арттырудағы табыстары үшін реттік №1 «Құрмет белгісі» орденімен Ташкент облысы, Жаңажол ауданы, «Батыр» ұжымшарының төрағасы Артықбай Тіллябаев марапатталды; сонымен қатар, сол күні Ворошилов атындағы ұжымшардың екпінді-пионері Кавахан Атақұлова мен «Коммунизм» ұжымшарының екпінді-пионері Нышан Қадыров (екеуі де Ферғана облысы, Қоқан ауданынан) ордендермен марапатталды. Алғаш «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған ұжым С.М.Киров атындағы Макеевка металлургиялық зауытындағы №2 мартендік цехы болды (1939 жылы). Ұжым жоспарды асыра орындағаны, жарысты жақсы ұйымдастырғаны және мемлекеттік маңызды тапсырмаларды мерзімінен бұрын орындағаны үшін марапатталды.

Кеңестік «Құрмет» орденінің соңғы иегері — Ресейдің «Цемент» мемлекеттік концернінің Белгород цемент зауытының директоры Анатолий Яковлевич Литвин, КСРО Президентінің 1991 жылғы 21 желтоқсандағы Жарлығымен осы марапатқа ие болды.

## Бірнеше рет «Құрмет белгісі» және «Құрмет» ордендерімен марапатталғандар
### «Құрмет Белгісі» орденінің 5 мәрте иегерлері
# Мәстүр Әуезова (1905—1978) — Тәжік КСР Ленинабад облыстық атқару комитетінің төрайымы (соның ішінде 28.04.1940; 01.04.1944; 23.10.1954).
# Әнуар Қаландаров (1920—1990) — Тәжік КСР Құмсаңғыр ауданының Ленин атындағы ұжымшардың төрағасы.
# Салих Ашурқожаұлы Раджабов (1912—1990) — Тәжік КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімінің академик-хатшысы.

### «Құрмет Белгісі» орденінің 4 мәрте иегерлері

### «Құрмет Белгісі» + ресейлік Құрмет орденінің 3 мәрте иегерлері
* Иванов Вячеслав Николаевич (1938-2024) — академиялық ескек есуден 3-дүркін олимпиада чемпионы (оның ішінде 1956; 30.03.1965; 16.07.2018)
* Латынина Лариса Семеновна (1934 туғ.) — спорттық гимнастикадан 9-дүркін олимпиада чемпионы (16.09.1960; 30.03.1965; 5.10.1972; 30.12.1999)
* Смирнов Виталий Георгиевич (1935 туғ.) — КСРО (1990-1992) және РФ (1992-2001) Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті (23.06.1966; 09.09.1971; 10.05.1976; 22.04.1994)

### «Құрмет Белгісі» орденінің 3 мәрте иегерлері

### «Құрмет Белгісі» + ресейлік Құрмет орденінің 2 мәрте иегерлері
* Асадов Эдуард Аркадьевич (1923—2004), ақын (28.10.1967; 18.09.1973; 07.09.1998)
* Звягина Сусанна Николаевна (1918—2006), РКФСР еңбек сіңірген әртісі (1951; 15.09.1959; 14.07.2004)
* Кузькин Виктор Григорьевич (1941—2008), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (30.03.1965; 3.03.1972; 20.12.1996)
* Майоров Борис Александрович (род. 1938), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (24.07.1968; 22.05.1981; 20.12.1996)
* Миронова Зоя Сергеевна (1913—2008), РКФСР еңбек сіңірген әртісі (1958; 1972; 12.04.2001)
* Панкова Татьяна Петровна (1917—2011), РКФСР халық әртісі, Мемлекеттік академиялық Малый театрының актрисасы (26.10.1949; 4.11.1974; 21.09.1998)
* Рагулин Александр Павлович (1941—2004), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (30.03.1965; 30.05.1969; 20.12.1996)
* Ромишевский Игорь Анатольевич (1940—2012), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (30.05.1969; 03.03.1972; 26.12.2011)
* Россель Эдуард Эргартович (1937 туғ.), 1991—1993 жылдардағы Свердлов облысының губернаторы, 1995—2009 ж. (29.04.1975; 26.05.1980; 9.10.2007)
* Якушев Александр Сергеевич (1947 туғ.), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (03.03.1972; 07.06.1979; 26.12.2011)

### «Құрмет Белгісі» орденінің 2 мәрте иегерлері
* Андреева Александра Андреевна (1894—1974), РКФСР еңбек сіңірген дәрігері, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1946; 1951).
* Атмачиди Аким Иванович (1937—2013) — Семей құрама темірбетон өндірістік бірлестігінің директоры,
* Аитов Булат Юсупович (1929—2018), кеңестік құрылыс қайраткері, РКФСР және Мари АКСР еңбек сіңірген құрылысшысы (1966; 1971).
* Анисимов Стефан Лукич (1910—1985), кеңестік сәулетші, Тәжік КСР еңбек сіңірген құрылысшысы (1959).
* Анциферов Николай Захарович (1911—1980), кеңестік ақын, журналист, кеңестік-партия қызметкері(1946; 1951).
* Анчинашкевич Вениамин Александрович (1910—1969), теміржолшы, еңбек ері (1943; 1960).
* Арутюнян Вараздат Мартиросович (1909—2008), белгілі армян сәулетшісі және өнертанушы. Сәулет ғылымының докторы.
* Ахметов Канапия Габдуллинович (1924—2021), мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым, профессор.
* Бабиков Юрий Васильевич (род. 1930), инженер-құрылымдаушы, Мари АКСР Йошкар-Оладағы жартылай өткізгіш құрылғылар зауытының бас директоры (1966; 1971).
* Белков Архип Дмитриевич (1899—1981), марилік кеңестік ғалым-агрономы (1946; 1951).
* Беспалова Анисия Федоровна (1920—2011), марилік кеңестік агроном, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1951; 1971).
* Богатырев Петр Павлович (1923—1997), марилік кеңестік партия-әкімшілік жетекшісі (1966; 1971).
* Бокий Георгий Борисович (1909—2001), кеңестік және ресейлік кристал химигі, РҒА корреспондент-мүшесі
* Брыкова Александра Степановна, РКФСР еңбек сіңірген мектеп мұғалімі.
* Бурба Александр Адольфович (1918—1984), Медногорск мыс-күкірт комбинатының директоры, Орынбор политехникалық институтының ректоры (1957; 17.06.1981).
* Быстрицкая Элина Авраамовна (1928—2019), КСРО халық әртісі, Ресей Мемлекеттік академиялық Кіші театрының актрисасы (7.03.1960; 4.11.1967).
* Вализода Саидали (1900—1971), кеңестік тәжік ақыны әрі музыканты, Тәжік КСР халық хафизі.
* Воробьев Василий Михайлович (1909—1995), Мари АКСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы (1957; 1966).
* Воронцов Павел Степанович (1920—2015), кеңестік партия және әкімшілік қайраткері (1966; 1971).
* Гаврилова Мария Сергеевна (1913—2004), агроном, КСРО Ауыл шаруашылығы министрлігі басқарма басшысының орынбасары (1960, 1967).
* Гайниев Яков Гайниевич (1928—2008), механизатор (1966; 1972).
* Галан Ярослав Александрович (1902—1949), жазушы, Сталин сыйлығының лауреаты (қайтыс болғаннан кейін)
* Гальперин Давид Израилевич (1903—1977), химик-технолог, оқ-дәрі өндірісі саласындағы маман, техника ғылымдарының докторы, профессор.
* Глазырин Михаил Матвеевич (1935—2014), әкімшілік жетекшісі, Мари АКСР еңбек сіңірген құрылысшысы (1971; 1976).
* Годунов Сергей Константинович (1929—2023), математик (1954; 1981), РҒА академигі.
* Горбунов Сергей Иванович (1915—1991), әкімшілік-өндірістік жетекші (1946; 1951).
* Горянский Юрий Леонидович (1929—2005), Мари АКСР ауыл шаруашылығы министрі (1965; 1971).
* Григорьев Анатолий Евгеньевич (1929—2014), «Машиностройения ҒӨБ» әскери-өнеркәсіптік корпорациясында ұшу аппараттарын жобалау саласындағы маман.
* Гудаев Рамзан Бакарович (1930—?), Шешен-Ингуш АКСР Веден аудандық «Сельхозтехника» бірлестігінің меңгерушісі.
* Гусар Варвара Аркадиевна (1913—1994), кеңшар звеношысы (15.02.1966; 8.04.1971).
* Гусев Евгений Валентинович (1927—?), агроном (1966; 1971).
* Дадабаев Темир Дадабаевич (род. 1941), КОКП Колхозабат аудандық комитетінің бірінші хатшысы, Тәжік КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
* Дежкин Борис Петрович (1914—1992), кеңестік режиссер және суретші-мультипликатор (14.4.1944; 6.3.1950).
* Доленко Александр Кириллович (род. 1951), Ташкент жоғарғы партия мектебінің директоры; Өзбекстан КП ОК мүшесі, Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
* Дубровин Серафим Алексеевич (1912—1995), 1-Ленинград кірпіш зауытының бас механигі.
* Евдокимов Яков Алексеевич (1915—1980), КОКП Мари облыстық комитетінің хатшысы (1958; 1965).
* Ерохин Иван Евстигнеевич (1903—1996) ЗИЛ зауытындағы ағаш өңдеу цехының бөлім басшысы.
* Зинин Константин Михайлович (1913—1985), марилік партия жетекшісі (1946: 1951).
* Злобин Леонид Никитич (1923—1997), инженер (1962: 1971).
* Зонов Аркадий Петрович (1922—2005)
* Зубков Алексей Борисович (1913—1984), контр-адмирал.
* Зулалов Әли Абдулоғлы (1893—1963), тенор, Әзербайжан КСР еңбек сіңірген әртісі, опера және балет театрының солисті
* Ибулаев Борис Илинбаевич (1934—1995), марилік партия-мемлекет қайраткері (1966; 1971).
* Иванов Александр Александрович (1908—1984), әкімшілік жетекші (1945; 1966).
* Иоганзен Бодо Германович (1911—1996), биология ғылымдарының докторы, Томбы мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры.
* Казакова Анна Ильинична (1920—1989), Мари АКСР мәдениет министрі, МАКСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1967; 1971).
* Караев Кара Рабаданович (1891—1973), партизан, Дағыстан АКСР әскер және партия қайраткері.
* Калашников Юрий Васильевич (1939—2018), кеңестік және ресейлік ғалым, Башқұрт мемлекеттік университетінің тарих кафедрасы тарихшысы, дәріскері, доценті. (қазіргі Үфі ғылым және технология университеті).
* Калинин Михаил Андреевич (1914—1984), КСРО мемлекеттік жоспарлау комитетінің меңгерушісі.
* Каменев Рудольф Иванович (1927—2019), гидроқұрылысшы, бетон зауытының басшысы, Мурманск облысындағы Мурмаши ауылының құрметті тұрғыны, хоккей командасының жаттықтырушысы.
* Капитонов Аркадий Иванович (1931—1995), марилік кеңестік партия қызметкері (1976; 1986).
* Карташов Вадим Николаевич (1930—2008), кеңестік және ресейлік журналист, публицист, ақын, қоғам қайраткері, РКФСР еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1966; 1971).
* Кашина Зинаида Ивановна (1919—2007), кеңестік партия-мемлекет қайраткері, педагог, Мари АКСР Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасары (1960; 1971).
* Кинжаев Ходи Исабаевич (1914—1992), Кеңес Одағының Батыры.
* Кириллов Иван Викторович (1927—1994), КОКП Йошкар-Ола қалалық комитетінің 2-хатшысы (1966; 1971).
* Кожевников Валериан Петрович (1920—1975), партия-мемлекет қайраткері, Мари АКСР еңбек сіңірген құрылысшысы (1966; 1971).
* Қойшыбайұлы Танаш (1914—1974) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.
* Комов Василий Александрович (1929—2002), Түмен мотор зауытының бас инженері («Тюмень мотор құрастырушылар» АҚ) (1968; 1971).
* Корнилов Петр Григорьевич (1924—1982), марилік кеңестік жазушы, журналист, қоғам және саяси қайраткер, РКФСР еңбек сіңірген мәдениет қайраткері. (1966; 1971).
* Коряковцева Анна Васильевна (1899—1982), Мари АКСР еңбек сіңірген мектеп мұғалімі (1939; 1949).
* Косенко Василий Васильевич (1916—?), Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрлігінің тәжірибелік-оқу шаруашылықтары бас басқармасының басшысы.
* Котельников Виктор Михайлович (1924 туғ.), Мари АКСР денсаулық сақтау министрі (1961, 1971).
* Краснов Дмитрий Сергеевич (1905—?), партия жетекшісі (1939, 1942).
* Кужнуров Василий Михайлович (1913—1992), Мари АКСР әлеуметтік қамсыздандыру министрі (1946, 1951).
* Кузнецов Михаил Иванович (1925—1996), Мари АКСР Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары, РКФСР еңбек сіңірген зоотехнигі (1966, 1971).
* Курьянов Леонид Петрович (1927—2014)
* Лаппо Аркадий Иванович (1904—1983), кеңестік өсімдік өсіру маманы және сұрыптаушы, БКСР ҒА академигі (1949, 1959).
* Логинов Вадим Петрович (1927—2016), дипломат және партия қайраткері (30.08.1957; 22.10.1971).
* Макаров Иван Пантелеевич (1915—1997), марилік партия жетекшісі (1951, 1971).
* Малышев Михаил Семенович (1914—1986), марилік кеңестік ауыл шаруашылығын ұйымдастырушы (1951, 1966).
* Мартусин Александр Дмитриевич (1930—2016), Иркутск облысы, Тайшет ауданы, Бузыканово ауылындағы М.И. Калинин атындағы ұжымшар төрағасы
* Мартыненко Василий Павлович (1925—1993), Волгоград облысы, Новониколаев ауданы, В. И. Ленин атындағы ұжымшар бас агрономы (1965, 1972).
* Мгеладзе Акакий Иванович (1910—1980) — партия қайраткері, Грузин КСР КП ОК бірінші хатшысы, КОКП ОК мүшесі.
* Мирошников Михаил Михайлович (1926—2020), оптика өнеркәсібінің ұйымдастырушысы, Социалистік Еңбек Ері, КСРО ҒА және РҒА корреспондент-мүшесі (1957, 1961).
* Москвичев Иван Романович (1913—1978), Мари АКСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының төрағасы (1946, 1963).
* Мосунова Анна Александровна (1905—2003), марилік кеңестік партия-әкімшілік қызметкер, педагог, қоғам қайраткері, Мари АКСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының хатшысы (1946; 1951).
* Ненашев Михаил Федорович (1929—2019), мемлекет қайраткері, журналист, публицист, редактор, тарих ғылымдарының докторы.
* Николаев Михаил Александрович (1912—1986), халық ағарту қайраткері және ұстаз (1944, 1962).
* Николаев Сергей Николаевич (1908—1993), Мари АКСР халық жазушысы, Мари АКСР жазушылар одағының төрағасы (1951; 1968).
* Ногина Ольга Павловна (1885—1977), кеңестік денсаулық сақтаудың ірі ұйымдастырушысы, В.П. Ногиннің әйелі.
* Озеров Николай Николаевич (1922—1997), спорт түсініктемеші, РКФСР халық әртісі (27.04.1957; 7.07.1978).
* Павленко Петр Степанович (1937—2019), Житомир облысы кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары
* Первушин Иван Митрофанович (1914—1998) құрылыс бригадирі.
* Пинаев Геннадий Михайлович (1931—2005), партия жетекшісі (1966, 1976).
* Положенцев Михаил Иванович (1928—2013), мемлекет қайраткері, Челябі облыстық атқару комитетінің төрағасы (1980—1984).
* Погосов Хачик Оганесович (1910—1975) Ирансовтранс Сыртқы сауда министрлігінің Бакудегі басқарушысы.
* Поназдырь Кирилл Иванович (1918—2001) — Жаңасібір облыстық денсаулық сақтау басқармасы меңгерушісі (1961—1982), РКФСР еңбек сіңірген дәрігері (1978).
* Потанин Владимир Петрович (1926—1981), мемлекет қайраткері, Үлбі металлургиялық зауытының директоры (1961—1974), Орта машина жасау министрлігі 3-бас басқармасы басшысы (1974—1981).
* Просвирнин Вадим Александрович (1926—2006), Мари АКСР отын өнеркәсібі министрі (1971, 1976).
* Протопопов Борис Викторович (1901—1982), Медицина ғылымдарының докторы, профессор (1945, 1951).
* Пустовалов Василий Павлович (1925—2013), полковник, 25516 ә/б бөлім басшысы
* Пчелов Геннадий Алексеевич (1937 туғ.), агроном (1973, 1976).
* Родионов Михаил Георгиевич (1904—1959), марилік кеңестік әкімшілік жетекшісі (1946, 1951).
* Рождественский Роберт Иванович (1932—1994), кеңестік және ресейлік ақын әрі аудармашы, ән жазушы.
* Рустамов Узбек Агзамович (1926—2011), Өзбек КСР сыртқы істер министрінің орынбасары, Өзбекстан КП ОК ақпарат және сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі (1966, 1971).
* Рязанов Анатолий Петрович (1914—1985), Марилік машина жасау зауытының директоры(1958, 1962).
* Сандетский Геннадий Алексеевич (1925—1978),Мари ауыл шаруашылығы екпіндісі (1971, 1973).
* Сарксян Ара Мигранович (1902—1969), Армян кеңестік мүсінші. КСРО халық суретшісі.
* Семенов Александр Павлович (1911—?), Мари АКСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары (1946, 1951).
* Серіков Әкім (1912—1989) — Қазақ КСР Қарағанды ​​облысының кеңестік партия және кәсіподақ қайраткері.
* Скаткин Михаил Николаевич (1900—1991), профессор, КСРО педагогика ғылымдары академиясының академигі.
* Слыханов Федор Сергеевич (1912—1986), Мари АКСР жергілікті отын өнеркәсібі басқармасы басшысы (1946, 1951).
* Слюсарь Анатолий Алексеевич (1934—2013), КСРО-ның Грекия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1988—1991).
* Смирнов Анатолий Алексеевич (1941—?), Мари АКСР Йошкар-Ола қалалық атқару комитетінің төрағасы (1973, 1986).
* Смирнов Петр Алексеевич (1928—2004), Мари АКСР Халыққа қызмет көрсету министрі (1971, 1975).
* Софронов Ефим Гаврилович (1902—1982), Мари АКСР әділет халық комиссары / министрі (1945, 1951).
* Степанов Владимир Евгеньевич (1913—1986), кеңестік астроном, КСРО ҒА корреспондент-мүшесі.
* Степанян Цолак Александрович (1911—2002) — философ, тарихи материализм және әлеуметтік философия саласындағы маман (1953, 1961).
* Суворов Дмитрий Романович (1914—1989), Мари АКСР байланыс өндірістік-техникалық басқарма басшысы (1946, 1951).
* Сурьянинов Александр Иванович (1927—2009), Мари АКСР орман шаруашылығы министрі (1966, 1971).
* Сычев Михаил Платонович (1921—2005), қаржы министрі, Мари АКСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары (1965, 1971).
* Тараканов Алексей Васильевич (1937—?), «Стройдормаш» ААҚ бас директоры, Калининград (1964—2011).
* Тараненко Дмитрий Евдокимович (1918—2001), «Красковский» кеңшарындағы 2-бөлім меңгерушісі (1971, 1986).
* Товашов Василий Ильич (1906—1990), Мари АКСР Жоғарғы сотының төрағасы (1945, 1951).
* Устенко Иван Петрович (1925—2001), «Гмелинский» кеңшарының бас агрономы, Волгоград облысы (1958, 1973).
* Хазин Самуил Абрамович (1929—2013), Мари АКСР еңбек сіңірген құрылысшысы (1966, 1971).
* Хашаев Хаджи-Мурад Омарович (1909—1971), кавказтанушы-тарихшы, этнограф, ғылымды ұйымдастырушы, қоғам және саяси қайраткер (1950, 1970).
* Хохряков Виктор Иванович (1913—1986), КСРО халық әртісі, КСРО Мемлекеттік академиялық Кіші театрының әртісі.
* Целищев Петр Дмитриевич (1914—1984), радиошы-поляршы, Арктика мен Антарктидаға экспедицияларға қатысушы.
* Шаев Геннадий Васильевич (1929—2009), Алтай өлкесі ІІБ социалистік меншікті ұрлауға қарсы күрес бөлімі басшысы (1973—1979)
* Шерстнев Алексей Сергеевич (1904—?), марилік партия-кеңестік қызметкер (1946, 1951).
* Шилов Леонид Александрович (1928—2006), кітапхана және кітаптану ісі саласының қайраткері, кітапшы.
* Щеглов Вячеслав Анатольевич (1908—1992), КСРО дайындама министрлігінің уәкілетті өкілі (1951, 1952).
* Шалаев Степан Алексеевич (1929—2022), кеңестік мемлекет, партия және кәсіподақ қайраткері.
* Тана Бегиновна Марчина (1916—1993), КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылым депутаты.
* Яранов Валериан Иванович (1912—2000) — таулымарилік кеңестік және ресейлік ауыл шаруашылығы қайраткері, агроном (1951, 1971).

### «Құрмет Белгісі» + ресейлік Құрмет ордені
* Баландин Михаил Михайлович (1950 туғ.), КСРО спорт шебері (тікұшақ спорты) (22.11.1985; 23.05.1996).
* Вид Леонард Борисович (1931 туғ.), мемлекет қайраткері, саясаткер, кәсіпкер (2002).
* Вольнов Геннадий Георгиевич (1939—2008) — кеңестік баскетболшы, Олимпиада чемпионы, әлем, Еуропа, КСРО чемпионы. КСРО еңбек сіңірген спорт шебері.
* Воропаев Григорий Иванович (1934—2016), Иваново облыстық аңшылар мен балықшылар қоғамының төрағасы (?; 30.05.1997).
* 15px Вотинцев Игорь Викторович (1953 туғ.) — Ресей Федерациясының Батыры, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген сынаушы-ұшқыш. (17.12.1982; 24.06.2016).
* Горбачев Михаил Сергеевич (1931—2022), КСРО президенті (1990—1991) (22.03.1966; 28.02.2001).
* Голубев Александр Титович (1936—2020) — Ресей Федерациясының сыртқы барлау органдарының құрметті қызметкері, отставкадағы генерал-лейтенант (19??; 20??).
* Губанов Леонид Иванович (1928—2004), КСРО халық әртісі, М.Горький атындағы МКАТ актеры (1971; 23.10.1998).
* Евдокимова Лариса Васильевна (1930—2019), ААО Майкоп қалалық КОКП қалалық комитетінің насихат жөніндегі хатшысы.
* Иванов Валентин Козьмич (1934—2011), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (футбол) (?, 04.09.1997).
* Калашников Валерий Васильевич (1950 туғ.), Ауыл шаруашылығы жануарларды өсіру, сұрыптау, генетикасы саласындағы ресейлік ғалым (1986, 2013).
* Карпова Татьяна Михайловна (1916—2018), КСРО халық әртісі, В. Маяковский Мәскеу театрының актрисасы (1954; 03.02.1998).
* Ковалев Анатолий Николаевич (1937—2016), РСФСР еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1970, гольф) (21.02.1986; 26.06.1995).
* Кожухов Александр Борисович (1942—2008), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері, КСРО еңбек сіңірген жаттықтырушысы (гандбол) (23.04.1985; 30.06.1998).
* Кормановский Леонид Петрович (1931—2020), мал шаруашылығы мен жемшөп өндірісін кешенді механикаландыру саласындағы ғалым (1981, 11.10.2001).
* Лутченко Владимир Яковлевич (1949 туғ.), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (1975; 20.12.1996).
* Макаров Игорь Михайлович (1927—2013), робототехника және икемді автоматтандырылған өндіріс саласындағы ғалым, РҒА академигі (2010).
* Мальцев Александр Николаевич (1949 туғ.), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (1976; 20.12.1996).
* Миронов Сергей Павлович (1948 туғ.), медик-ортопед, РҒА академигі (1989, 1998).
* Пак Зиновий Петрович (1939 туғ.), мемлекет қайраткері (?; 31.03.1999).
* Пеньков Николай Васильевич (1936—2009), РКФСР халық әртісі, М. Горький атындағы МКАТ актері (1971; 23.10.1998).
* Потапов Анатолий Викторович (1942 туғ.), кеңестік және ресейлік дипломат, Ресей Федерациясының Төтенше және Өкілетті Елшісі (11.03.1974; 03.07.2008).
* Путин Владимир Владимирович (1952 туғ.), ресейлік мемлекеттік және саяси қайраткер, Ресей Федерациясының Президенті.
* Пушкарева Любовь Васильевна (1918—2011), РКФСР халық әртісі, М. Горький атындағы МКАТ актрисасы (1948; 17.06.1999).
* Слободкин Павел Яковлевич (1945—2017), Ресейдің халық әртісі, профессор, Орталықтың көркемдік жетекшісі (1975; 04.04.2015).
* Сырейщиков Юрий Николаевич (1931—2011), партия, әкімшілік жетекші (1965, 2005).
* Тимченко Вячеслав Степанович (1955 туғ.), Мемлекеттік Думаның депутаты, Федерация Кеңесінің мүшесі (21.02.1986; 2018).
* Фетисов Вячеслав Александрович (1958 туғ.), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (хоккей) (22.05.1981; 23.08.1998).
* Черенков Федор Федорович (1959—2014), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (футбол) (27.11.1985; 04.09.1997).
* Чупринин Сергей Иванович (1947 туғ.), әдебиет сыншысы, әдебиеттанушы, публицист (1984, 2008).
* Шокин Юрий Иванович (1943 туғ.), математик, РҒА СБ Есептеу технологиялары институтының директоры.
* Юрьева Маргарита Валентиновна (1925—2018), РКФСР халық әртісі, М. Горький атындағы МКАТ актрисасы (07.08.1981, 13.02.2006).

## Шетелдіктер
* Альберти, Рафаэль, испандық ақын (16.12.1967)
* Бадраа, Самбуугийн, моңғол жазушысы (16.12.1967)
* Вента-Молина, Хосе, испандық тілмаш (16.12.1967)
* Винс, Пауль, неміс (ГДР) ақыны (16.12.1967)
* Гамарра, Пьер, француз жазушысы (16.12.1967)
* Гане, Тамара, румын жазушысы (16.12.1967)
* Даглиш, Роберт, ағылшын әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Далчев, Атанас, болғар ақыны (16.12.1967)
* Енджеевич, Ежи, поляк жазушысы (16.12.1967)
* Есенская, Зора, чехословак жазушысы (16.12.1967)
* Илек, Богуслав, чехословак әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Исаев, Младен, болғар ақыны (16.12.1967)
* Катала, Жан, француз журналисты (16.12.1967)
* Клопчич, Миле, югослав әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Конески, Блаже, югослав жазушысы (16.12.1967)
* Курелла, Альфред, неміс (ГДР) жазушы (16.12.1967)
* Курода, Тацуо, жапон әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Лаваль, Карин де, швед әдебиеттанушысы (16.12.1967)
* Левин, Леопольд, поляк ақыны (16.12.1967)
* Лесня, Джордже, румын ақыны (16.12.1967)
* Линдсей, Джек, ағылшын жазушысы (16.12.1967)
* Маккаи, Имре, мажар әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Максимович, Десанка, югослав жазушысы (16.12.1967)
* Накамура, Хакуё, жапон әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Николеску, Татьяна Николаевна, румын әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Раб, Жужу, мажар ақыны (196.12.1967)
* Робель, Леон, француз әдебиеттанушысы (16.12.1967)
* Сёлеши, Клара, мажар әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Тауфер, Иржи, чехословак жазушысы (16.12.1967)
* Тодоров, Ангел, болғар ақыны (16.12.1967)
* Токачова, Магда, чехословак әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Томассен, Эйнар, дат журналисты (16.12.1967)
* Триоле, Эльза, француз жазушысы (16.12.1967)
* Фарман, Гаиб Туама, ирактық жазушы (16.12.1967)
* Хара, Хисаитиро, жапон әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Хупперт, Хуго, аустриялық жазушы (16.12.1967)
* Шварц, Георг, неміс (ГДР) әдебиет тілмашы (16.12.1967)
* Лежандр, Антуан, Париждегі В.И.Ленин атындағы пәтер-мұражайдың қорғаушысы (05.11.1983)
* Леганё, Робер, француз журналисты (11.04.1985)
* Кёрнер, Зигфрид, КСРО-дағы ГДР елшілігінің уәкіл-кеңесшісі (19.08.1988)
* Ковальская, Наталья, Варшава университетінің оқытушысы (23.12.1988 — соңғы марапаттау)
* Мураный, Роман, поляк журналисты (23.12.1988 — соңғы марапаттау)
* Прокопчук, Ханна, поляктық «Интерпресс» агенттігінің редакторы (23.12.1988 — соңғы марапаттау)
* Хайдар Әбу Бәкір әл-Аттас, Оңтүстік Йеменнің премьер-министрі (1985—1986), Йемен Халық Демократиялық Республикасы Жоғарғы Халық Кеңесі төралқасының Төрағасы (1986—1990)
* Кекілбайұлы Әбіш, Қазақстанның халық жазушысы (1992), Қазақстанның қоғам және саяси қайраткері, Қазақстанның Еңбек Ері (2009)

## Кәсіпорындар мен мекемелер
Оқу орындары:
* Армян ұлттық аграрлық университеті
* Әзербайжан мемлекеттік аграрлық университеті
* Благовещенск мемлекеттік педагогикалық университеті
* Витебск мемлекеттік мал дәрігерлік медицина академиясы
* Волгоград мемлекеттік педагогикалық университеті
* Воронеж мемлекеттік педагогикалық университеті
* В. И. Ленин атындағы Иваново мемлекеттік энергетикалық университеті
* А. И. Микоян атындағы Куйбышев инженерлік-құрылыс институты (1981)
* Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті
* Қазан ауыл шаруашылығы институты
* Жоғары кәсіподақ мәдениет мектебі (Ленинград, 1976)
* М. А. Балакирев атындағы Төменгі Новгород музыкалық училище (колледж)
* И. П. Кулибин атындағы Нижегород өзен училищесі (1972)
* Чуваш АКСР Министрлер Кеңесі жанындағы Чуваш тіл, әдебиет, тарих және экономика ғылыми-зерттеу институты (1980)
* Ширак мемлекеттік университеті
* В. М. Васильев атындағы Мари тіл, әдебиет және тарих ғылыми-зерттеу институты (1981)
* Жаңасібір геодезия, аэрофототүсіру және картография инженерлері институты (5 сәуір 1983)
* А. М. Горький атындағы Омбы мемлекеттік педагогикалық институты
* Ресей мемлекеттік аграрлық сырттай университеті
* В.И. Калашников атындағы Рыбинск өзен училищесі (1976)
* С. В. Рахманинов атындағы Тамбов музыкалық училищесі
* Томбы мемлекеттік педагогикалық университеті
* И. Н. Ульянов атындағы Ульянов мемлекеттік педагогикалық университеті

Мәдениет мекемелері:
* В. Я. Шишков атындағы Алтай өлкелік әмбебап ғылыми кітапханасы
* Добролюбов атындағы Архангельск облыстық ғылыми кітапханасы
* А. М. Горький атындағы Перм мемлекеттік облыстық әмбебап кітапханасы
* А. М. Горький атындағы Твер облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы
* Вологда мемлекеттік драма театры
* Рязан мемлекеттік облыстық драма театры
* Еревандық жас көрермендер театры
* КСРО Мәдениет министрлігінің «Гипротеатр» театр және ойын-сауық кәсіпорындарын жобалау жөніндегі мемлекеттік институты (Мәскеу, 1981)
* Лидия Койдула атындағы Пярну драма театры
* «Орленок» БЛКЖО ОК Бүкілресейлік пионер лагері

Баспасөз басылымдары:
* Белгород облыстық «Белгородская правда» газеті
* «Солтүстік Осетия» газеті (1967)
* «Знамя» газеті (Калуга)
* Таулы Алтай автономиялы облысының «Звезда Алтая» газеті (4 қараша 1972)
* Ұдмұрт Республикасының «Удмуртская правда» газеті (14 қыркүйек 1967)
* КОКП Рязан облыстық комитетінің «Приокская правда» газетінің редакциясы
* «Знание — сила» журналы
* «Полымя» журналы (Минск, 1972)
* «Смена» журналы
* «Сибирские огни» журналы (1972)
* «Советская юстиция» журналы
* «Государство и право» журналы
* «Юный натуралист» журналы
* «Техника — молодёжи» журналы
* «Сельская молодёжь» журналы
* «Мурзилка» журналы
* «Изобретатель и рационализатор» журналы
* «Ноорте Хяэль» газеті (ЭКСР)

Баспалар:
* «Химия» баспасы
* «ДОСААФ» баспасы
* «Недра» баспасы

Кәсіпорындар, ұйымдар:
* Перделік-шілтер компания
* Ереван коньяк зауыты
* Иркутск шай өлшейтін фабрика
* Ржев кран құрылысы зауыты
* Ленинград слюдалық фабрикасы
* Новятский механикалық зауыты (24 ақпан 1976 ж.)
* «Бор» Приморский өндірістік бірлестігі (Дальнегорск, 17.02.1976)
* Первомайск шыны зауыты
* «Южно-Сахалинский» кеңшары
* Ирбит мотоцикл зауыты
* Ирбит шыны зауыты
* Хайтин фарфор зауыты (Мишелевка, 1969)
* Красносельская зергерлік фабрикасы (1969)
* Үлбі металлургиялық зауыты (Өскемен) (1979)
* Эфирокомбинат (Алексеевка)
* И.И. Картуков атындағы «Искра» машина жасау КБ
* Балалар жұқпалы аурулары ғылыми-клиникалық орталығы ФМБМ Ресей ФМБА (бұрын — РКФСР Денсаулық сақтау министрлігінің Ленинград балалар инфекциясы ҒЗИ)
* Ю. А. Гагарин атындағы көрсеткішті-тірек кеңшар-техникумы (ЭКСР)
* Таллин сүт өнімдері комбинаты (ЭКСР)
* «Промприбор» Таллин өндірістік бірлестігінің Тарту аспап жасау зауыты (ЭКСР)
* «Пунане Кунда» цемент зауыты (ЭКСР)
* Таллин теңіз сауда порты (ЭКСР)
* Таллин кеме жөндеу зауыты (ЭКСР)
* «Хийу Калур» балық аулайтын ұжымшар (ЭКСР)

## «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған қалалар
* Петергоф (1973)
* Суздаль (1974)
* Арзамас, Оха (1978)
* Верхнеднепровск, Игарка, Зея (1979)
* Балашов, Қызлар, Кузнецк, Лида (1980)
* Гусь-Хрустальный, Рузаевка, Абакан, Вольск, Белебей (1981)
* Бүгілме, Ишим, Сокол (1982)
* Сызрань, Белая Церковь, Чусовой (1983)
* Мелитополь, Биробиджан (1984)
* Мичуринск, Кушва, Лодейное Поле, Лысьва, Стрый, Снежное (1985)
* Красноуфимск, Ливны, Бұзаулық, Канск (1986)
* Тобольск, Кашин, Друскининкай (1987)

«Құрмет белгісі» орденімен КСРО-дағы шағын қалалар марапатталды. Ірілек қалалар Еңбек Қызыл Ту орденімен, ал одан ірі қалалар — Ленин орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ордендері
Санат:Құрмет Белгісі ордені