Веди (қала)

**Веди** () — Армениядағы Арарат облысындағы қала. Веди халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 11 600 адамды құрады. Веди — Армениядағы 59 қаланың бірі және халық саны бойынша 36-шы орында.

## Географиялық сипаттамасы
Веди өзенінің сол жағалауында, Ереваннан 35 км жерде орналасқан.
Ведиді Гораван серіктес қаласынан Веди өзені бөліп тұр, одан кейін шағын Гораван шөлі басталады. Оның ауданы 3 шаршы шақырымнан. Осы ендіктерде мекендейтін жануарлар, шөлдің құм төбелері «Гораван құмдары» мемлекеттік табиғи қорығына кіреді. Қорықтың арғы жағында Арменияның үлкен Хосров табиғи қорығы орналасқан.

## Тарихы
Веди атауы араб тіліндегі «wadi» сөзінен шыққан, яғни «аңғар» дегенді білдіреді. Вади қаласының құрылған күні туралы нақты ақпарат жоқ. Ол туралы алғашқы ескертулер Урарту дәуіріне жатады. Вади алғаш рет XIII ғасырда Стефан Орбелианидің «Сиси әлемінің тарихы» кітабында айтылған, ол Нораванк жазбаларында екі рет және монастырь жазбаларында бір рет кездеседі.

Кеңес дәуірінде ауыл Веди (1960 жылдардың аяғынан бастап Арарат) ауданының әкімшілік орталығы болды. 1946 жылы 4 сәуірде Армения КСР Арарат ауданындағы Боюк-Веди ауылы Веди болып өзгертілді.
1962 жылы Веди қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1996 жылы елді мекенге қала мәртебесін беру туралы шешім қабылданды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Веди және оның айналасындағы аумақ Армениядағы ауыл шаруашылығы және сүт өнімдерін өндірудің негізгі орталығы болып табылады. Тұрғындардың көпшілігі негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Негізгі дақылдар - жүзім мен өрік. 
1956 жылы құрылған VediAlco Армениядағы жетекші шарап өндірушілердің бірі. Ол өзінің жартылай тәтті шарабы Вернашенмен танымал.

Қалада екі орта мектеп, екі кітапхана, музыка мектептері, мектептер, колледждер, төрт балабақша, спорт мектептері, мәдени орталықтар, өнер мектептері және IT мектептері бар.
2013 жылы қалалық театр мен басқа да мәдени мекемелерді орналастыру үшін жаңа ғимарат салынды. Орталықта театр тобы (1950 жылы құрылған), халық аспаптар ансамблі (1977), би тобы, үрмелі аспаптар оркестрі және балалар оркестрі орналасқан. Жазда қоғамдық орталық қаланың орталық саябағының ашық амфитеатрында «Ведидің музыкалық бейсенбілері» іс-шарасын ұйымдастырады.

## Көрнекі орындары
Ведидің тарихы ежелгі дәуірлерге кетеді, темір және қола дәуірлері, эллиндік және ортағасырлық кезеңдерді қоса алғанда, әртүрлі кезеңдерге жататын көптеген археологиялық ескерткіштер бар. Қалада сонымен қатар ортағасырлық Веди базиликасы, 18 ғасырдағы Хор Вирап монастыры және Воротнаванк монастыры сияқты бірнеше көрікті жерлер бар.
Ведидегі ең танымал көрікті жерлер:
* **Кечарис монастырі** — XI ғасырда салынған бұл ежелгі монастырь әдемі сәулет өнері мен діни өнерімен ерекшеленеді.
* **Эчмиадзин соборы** — Веди маңында орналасқан бұл тарихи собор әлемдегі ең көне соборлардың бірі және армян христиандары үшін маңызды орын. Туристер соборды аралап, оның таңғажайып сәулеті мен өнер туындылары тамашалай алады.
* **Гохт өзені** — пикниктер мен жаяу серуендеу үшін танымал жер. Туристер айналадағы таулардың сұлулығынан ләззат алып, су жағасында демала алады.
* **Звартноц соборы** — VII ғасырда салынған бұл ежелгі ғибадатхана күрделі оюлармен және тас бұйымдармен безендірілген. Туристер бұл жерді аралап, ғибадатхананың тарихы мен армян халқы туралы біле алады.
* **Бюракан обсерваториясы** — бұл обсерватория Веди маңында орналасқан және оның нысандары бойынша экскурсиялар ұсынады. Туристер астрономия туралы көбірек біліп, ғарышты зерттеу үшін қолданылатын жабдықтарды көре алады.
* **Веди Акватек курорты** — Бұл аквапарк көптеген бассейндер мен аттракциондарға ие танымал отбасылық демалыс орны. Келушілер күні бойы судан ләззат алып, күнге қыздырына алады.

## Галерея

Memorial for Andranik Zohrabyan.jpg|Мәдениет үйі
Namrood-20241229-Vedi-art-school-01.jpg|Өнер мектебі
Namrood-20241229-Vedi-amphitheatre-at-central-park-04.jpg|Амфитеатр
Namrood-20241229-Vedi-Sport-School-01.jpg|Спорт мектебі
Kindergarten N 1, Vedi.jpg|Қала көшелерінің бірі


## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Арарат облысы қалалары