Ванадзор

**Ванадзор** () — Арменияның Ереван мен Гюмриден кейінгі үшінші үлкен қаласы. Лорий облысының әкімшілік орталығы, оның әлеуметтік-экономикалық және саяси орталығы.
Ванадзор халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 84 300 адамды құрйды. Ванадзор - Армениядағы 59 қаланың бірі және халқы бойынша 12-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Ванадзор бассейнінде теңіз деңгейінен 1350 км биіктікте орналасқан. Памбак, Танзут және Ванадзор өзендері ағып жатқан Базум және Памбак жоталарының арасында салынған.
Ол Ереваннан тас жолмен 145 шақырым және теміржолмен 224 шақырым қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Ежелгі заманда қала түрік тілінде «қара шіркеу» дегенді білдіретін Караклис (Каракилисе) деп аталған. 1828 жылға дейін қоныс аумағында қара шіркеу болған, бірақ кейінірек ол қиратылған. 1831 жылы оның орнына жаңа діни ғимарат салынды. Өкінішке орай, Караклис ежелгі қонысы туралы тарихи жазбалар бүгінгі күнге дейін сақталмаған. 1801 жылы Лори мен Грузия Ресейге қосылғаннан кейін, ол гарнизон орналасқан шекаралық қалаға айналды. Шығыс Армения Ресейге қосылғаннан кейін, 1830 жылы Батыс Армениядан келген иммигранттар қалаға көшіп келді. 1849 жылдан бастап Караклис Ереван губернаторлығының құрамына кірді.

1930 жылдары ол ресми қала мәртебесін алды. 1935 жылы Караклис Кировакан ​​болып өзгертілді. Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1993 жылы Кировакан ​​қала арқылы ағып өтетін Ванадзор өзенінің құрметіне Ванадзор деп өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
КСРО ыдырағаннан және Армения шекарасының блокадаға алынуынан кейін өнеркәсіптік кәсіпорындардың көпшілігі жұмысын ішінара немесе толығымен тоқтатты. Қалпына келтіру жұмыстары 1990 жылдардың ортасында басталды. Тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттар салынып, нығайтылды, сондай-ақ «Автомат», «Автогенмаш», «Электрон» және басқа да кәсіпорындардың кейбірі қайта ашылды. Киім өндірісімен танымал «Базум», «Глория» және «Сартис» фабрикалары да қайта ашылды.
Ванадзорда құрылыс материалдарын, негізінен туф, базальт және сазды өндіретін көптеген шағын зауыттар бар.
Қалада 1961 жылы ашылған Ванадзор жылу электр станциясы орналасқан.

Қалада 30 мектеп (7 орта мектеп, 2 орта мектеп, 21 бастауыш мектеп), 3 музыка мектебі және 2 көркемсурет мектебі бар. Ванадзорда алты жоғары оқу орны бар: Армения мемлекеттік инженерлік университетінің Ванадзор филиалы, Армения ұлттық аграрлық университетінің филиалы, Армения ұлттық политехникалық университетінің филиалы, Мхитар Гош халықаралық университеті, Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетінің филиалы және Ванадзор мемлекеттік университеті.

Ванадзор медициналық орталығы — Лотарингия аймағындағы көп салалы инфрақұрылымы әртүрлі ауруларға медициналық қызметтер көрсетуге және кешенді емдеуге мүмкіндік беретін жалғыз аурухана. Компанияның негізгі қызметі - стационарлық, амбулаториялық және жедел жәрдем қызметтерін қамтитын денсаулық сақтау және техникалық қызметтер.
Қалада кескіндеме мектебі бар. Жергілікті көркемсурет галереясы кескіндеме өнерін насихаттауда үлкен рөл атқарады. Қаланың мәдени орталықтарының бірі - Ованнес Абелян атындағы Мемлекеттік драма театры, қуыршақ театры.

## Көрнекі орындары
Ол өзінің әдемі саябақтарымен, мәдени мұрасымен танымал. Ванадзордың негізгі көрікті жерлерінің қатарына Ванадзор бейнелеу өнері мұражайы, Лори Берд бекінісі және Дендропарк саябағы жатады.
Ванадзордың көрікті жерлерінің қатарына мыналар кіреді:
* **Ванадзор қалалық мұражайы** — бұл мұражай Ванадзордың тарихын ұсынады және аймақтың өнері мен мәдениетін көрсетеді.
* **Кировакан ​​саябағы** — Ванадзордың орталығында орналасқан және жергілікті тұрғындар мен туристер арасында танымал орын. Онда үлкен көл, ойын алаңдары, жаяу жүргіншілер жолдары мен орындықтар бар.
* **Ванадзор ботаникалық бағы** — қаланың шетінде орналасқан және әртүрлі аймақтардан әкелінген ағаштар, өсімдіктер мен гүлдер жиынтығын ұсынады.
* **Лори Берд бекінісі** - Ванадзор қаласының солтүстігінде орналасқан, X ғасырда салынған ортағасырлық армян бекінісі.
* **Спитакавор монастырі** — XIV ғасырда салынған ол өзінің әдемі сәулетімен және фрескаларымен ерекшеленеді.
* **Башинжагян көшесі** — Ванадзордың дәл орталығында орналасқан және дәстүрлі армян үйлері мен сәулет ескерткіштерімен қоршалған.
* **Дендропарк** — қала маңында орналасқан әдемі саябақ, айналадағы таулардың керемет көрінісін тамашалауға болады.

## Галерея

Vanadzor, Armenia - panoramio (1).jpg|Қала орталығы
Vanadzor, Armenia - panoramio (2).jpg|Әкімшілік ғимараты
Центральная площадь Ванадзора 4.jpg|«Гугарк» қонақ үйі
Tigran Mets Avenue, Vanadzor.jpg|Тигран Метс даңғылы



## Дереккөздер

Санат:Армения қалалары
Санат:Лорий облысы қалалары