open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
(157) Деянира

**(157) Деянира** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1875 жылы 1 желтоқсанда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Гераклдың әйелі құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 157.png
Орбита астероида 157 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(159) Эмилия

**(159) Эмилия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1876 жылы 26 қаңтарда Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Италияның Пьяченца және Римини қалаларын қосатын көнеримдік Via Aemilia жолы құрметіне орай аталған болуы тиіс.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(160) Уна

**(160) Уна** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 20 ақпанда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ағылшын ақыны Эдмунд Спенсердің Феялар патшайымы (1590) поэмасындағы кейіпкердің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(161) Атхор

**(161) Атхор** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1876 жылы 19 сәуірде Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі Мысырдың құнарлылық құдайы құрметіне орай аталған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(162) Лаврентия

**(162) Лаврентия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1876 жылы 21 сәуірде Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты.

Францияның әуесқой астрономы Жозеф Лоранның (Joseph Laurent) құрметіне орай аталды. Ол 1858 жылы (51) Немауза астероидын ашқан еді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
(164) Ева

**(164) Ева** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1876 жылы 12 шілдеде Поль Анри Париж обсерваториясында ашты.

Мифологиядағы Хауа Ана құрметіне орай аталған.


Орбита астероида 164.png
Орбита астероида 164 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Полонизация

[нобай|оңға|Польша мен [Речь Посполитаяның тарихи шекаралары]]

**Полонизация** (**поляктандыру**, , , , , ) — поляк мәдениетінің, әсіресе поляк тілінің ерікті, не мәжбүрлі қабылдануы. Бұл феномен түрлі кездері поляк емес халықтарда, көбіне Польша мемлекеттерінде, не олармен көрші елдерде байқалған.

Мәдени ассимиляцияның өзге де мысалдарындағыдай, полонизация ерікті немесе мәжбүрлі болған. Ол поляк тілінің және мәдениетінің басымдығы бар территорияларда байқалды, мәселен, бір кездері Рутения мен Литвадағы ақсүйектер поляк тілі арқылы беделге, әлеуметтік мәртебеге қол жеткізе алатын. Белгілі бір жағдайларда жергілікті әкімшіліктер полонизацияны әдейі орнатқан болатын, әсіресе соғысаралық және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі заманда.

Полонизация құбылысы Речь Посплитая заманындағы (1569–1795) Ұлы Литва кінәздігінің халқында байқалатын. Осы жылдары Рутения мен Литва ақсүйектері поляк тілі арқылы батыстанғысы келген болатын, оған қоса поляктану арқылы жоғары әлеуметтік мәртебеге қол жеткізе алатын. Мәжбүрлі полонизацияның ең ықпалдысы мәдени институттарда орын алды: Православ пен Протестант шіркеулері уақыт өте келе Католик шіркеулеріне айналды. Сол кездердегі рутениялықтар үшін католик болу мен поляк болу бірдей нәрседей болған. Православ шіркеуін тастау беларустар мен украиндар арасында аса ашу туғызды. Ал, мысалы, көбіне католик болған литвалықтар өзі де соны білмей ұлт ретіндегі мәдени барабарлығын жоғалта жаздады, бірақ бұл XIX ғасырдағы Литва ұлттық ренессансы арқылы тоқтады.

XX ғасырдың басындағы Поляк Республикасы тарапынан келген полонизацияның әдейілігі, мәжбүрлігі молырақ болды, әсіресе Шығыс кресы аймағында. Осы саясаттың кейбірі басқа еуропалық елдерде болған отаршыл ассимилациялау саясатына ұқсаған, мәселен германизация, итальянизация мен орыстандыру, болса, басқалары ана тілдің маңыздылығын көтеруді көздеген өзге саясатқа ұқсайтын, мәселен мадьяризация, румынизация мен украинизация. Ресей империясы, Пруссия мен Аустрия-Мажарстаннан бұрын қысым көрген поляктар үшін ол бұрынғы ұлттық барабарлығын, дәстүрін мен тілін қайта тұрғызу мәселесі болды, әсіресе білім беру, дін, инфрақұрылым мен әкімшілік салаларында. Алайда дәл сол саясат елдің поляк емес халқын ассимиляциялады. Мәселен, украиндар тұрған аймақтарда Украин грек-католик шіркеуіне және православ шіркеуіне қысым көрсетілді, уақыт өте келе украин мектептерінің саны азайып бара жатты да, орнына поляк мектептері орнатылды.

## Дереккөздер

## Қолданылған әдебиет

* 

Санат:Славянизация
Санат:Польша тарихы
Санат:Польша саясаты
Санат:Беларусь тарихы
Санат:Белорусь-Польша қатынастары
Қазақстан спорт сарайы

**«Қазақстан» спорт сарайы** — Астанада орналасқан спорт сарайы.

Спорт сарайының ресми ашылуы 2001 жылғы 6 наурызда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өтті. Ашылу салтанатында сөйлеген сөзінде Президент жобалаушылар бір шатырдың астында 5000 көрерменге арналған үлкен мұз алаңын, олимпиадалық стандарттағы жүзу бассейнін (50×25 м), балалар бассейнін (13×18 м), тренажёр залын және басқа да спорт түрлеріне арналған залдарды біріктіре алғанын атап өтті. Арнайы жабындының арқасында мұз айдынын баскетбол алаңына, теннис кортына немесе концерттік сахнаға айналдыруға мүмкіндік бар. Келген спортшыларға арналған қонақүй нысанның бір бөлігінде орналастырылды.

2010 жылдың қарашасында спорт сарайына қосымша салынып, 1000 орындық трибуналары бар жаттығу мұз айдыны пайдалануға берілді.

2011 жылы кешен 2011 жылғы Қысқы Азия ойындарының бірнеше кезеңін қабылдады.

## Дереккөздер

Санат:Астана спорт нысандары
Рысқал кесенесі

**Рысқал кесенесі** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Арал ауданы, Аманөткел ауылынан оңтүстікке қарай 4 км жерде, Сырдария өзенінің сол жағалауындағы кішігірім қырқаның үстінде, Қарамойын деген жердегі қам кесектерден тұрғызылған жерлеу қоршауларынан тұратын қорымның солтүстік бөлігінде орналасқан.

## Сипаты
Рысқал (руы әлім-жақайым) кесенесі 1902 жылы ғалым әрі молда болған бауыры Ернияздың тапсырысымен салынған.
Ескерткіш қам кесектерден тұрғызылған, аумақтық өлшемдері – 8,0х10,3 м, сақталған биіктігі – 4,45 м, қабырғаларының қалыңдығы – 0,8-1,2 м.
Кесене екі камералы, біреуі кіреберіс, екіншісі – жерлеу камерасы. Кіреберіс камера (сақталған биіктігі 2,25 м) тікбұрышты (1,2х3,7 м), күмбезбен жабылған, кіреберіс ойығы бүйірлік қабырғада орналасқан және батысқа бағытталған. Жерлеу камерасына кіретін ойық солтүстік қабырғаның ортасында орналасқан.
Дөңгелек пішінді (ішкі диаметрі 5,70 м) болып келген ішкі камера үш жауырыншамен бөлінген цилиндрлі корпусқа (негізігі аумақ) енгізілген. Камера күмбезбен жабылған. Қалдықтарына қарағанда күмбез диаметрі негізгі аумақтан кішірек күмбез асты барабанында болған.
Жерлеу камерасының ортасында жерлеу құрылысы болған. Ескерткіш құлаудың алдында тұр. Негізгі камераның күмбезі құлап қалған, кіреберіс камераның бетше босағасы толық жойылған.
Ескерткішті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Санат:Арал ауданы
Абай ескерткіші (Мәскеу)

**[[Абай Құнанбайұлы]]ның ескерткіші** Мәскеудегі Чистопрудный бульварында, Қазақстан елшілігіне жақын жерде орналасқан.

## Тарихы

2006 жылы Қазақстан мен Ресей президенттері Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путин Қазақстанда — Пушкин жылы, ал Ресейде — Абай жылы деп жариялады. Осыған орай Астана мен Мәскеуде ақындарға арналған қола ескерткіштер орнатылды. Оған дейін, 1999 жылғы 29 қазанда орыс ақыны Александр Пушкиннің 200 жылдығына орай Алматы қаласында оның бюст-ескерткіші орнатылған болатын. Мүсіннің авторы — ресейлік скульптор Анатолий Бичуков, ал архитектуралық шешімін Тохтар Ералиев пен Анатолий Анчугов әзірлеген.

Мәскеудегі Абай ескерткіші — Қазақстанның Ресей астанасына жасаған сыйы. Ескерткіш орнату туралы шешім 2005 жылғы 17–19 қаңтарда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Ресейге ресми сапары кезінде қазақ диаспорасының өкілдерімен өткен кездесуде қабылданды. Жобаның қаржыландыруын Қазақстан жағы толық өз мойнына алды. Ескерткішті орнатуға шамамен 162 млн теңге, яғни 1,25 млн АҚШ долларынан астам қаражат жұмсалды.

Ескерткіштің ашылу рәсімі 2006 жылғы 4 сәуірде өтті. Оған Ресей президенті Владимир Путин мен Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысты.

## Дереккөздер
 

Санат:Абай Құнанбайұлы
Санат:Мәскеу
Байшоқы кесенесі

**Байшоқы (Байсалбай) кесенесі** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХIХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Арал ауданы, Ақшатау ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1,5 км жердегі жайдақ төбенің үстінде орналасқан.

## Сипаты
Байшоқы (руы әлім-жақайым) ХIХ ғасырда өмір сүрген және болыс басқармашылығында қызмет істеген.
Ескерткіш тікбұрышты қам кесектерден (10х17х32 см) тұрғызылған, аумақтық өлшемдері: негізіндегі диаметрі 6,60 м, сақталған биіктігі 3,30 м.
Мазар бір камералы, негізгі аумағы дөңгелек. Аркамен көмкерілген кіреберіс ойығы оңтүстік-батысқа бағытталған. Мазардың төменгі жағы ірі көлемді кесектерден қаланған.
Ішкі бөлігінде сылақтың және әктің қалдықтары сақталған. Олардың бетіне сұр түсті бояумен "шырша" түріндегі өрнектер салынған. Қабір үсті ескерткішінің ізі байқалмайды.
Ескерткішті 1983 жылы ҚазКСР-нің тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамының, 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициялары зерттеген.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Санат:Арал ауданы
Астаналық цирк

**Астаналық цирк** — Астана қаласының мәдениет басқармасына қарасты ойын-сауық мекемесі. Қаладағы жалғыз цирк және Қазақстандағы негізгі үш цирктің бірі. Нысан 2005 жылдан бері жұмыс істейді. Цирк Қабанбай батыр даңғылында орналасқан.

## Тарихы

2001 жылдың желтоқсанында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Астананың сол жағалауындағы жаңа қаланың бас жоспарын бекіткеннен кейін цирк ғимаратының құрылысы басталды. Астана қаласының әкімшілік жоспарлау және құрылыс дамыту департаментінің тапсырысы бойынша алғашында бас мердігер қызметін «Керуен-Строй» компаниясы атқарды, ал 2002 жылдан бастап бұл міндетті «Найза-Құрылыс» концерні өз қолына алды.

Құрылысы жүріп жатқан «Астаналық цирк» мекемесінің директоры болып Қазақстанның еңбек сіңірген артисі Балтабек Жұмағұлов тағайындалды. 2003 жылы Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорын «Астаналық цирк» дирекциясы мен әкімшілігі құрылды. 2005 жылғы 1 қаңтардан бастап цирктің ресми қаржыландырылуы басталды.

Цирктің салтанатты ашылуы 2005 жылғы 14 желтоқсанда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өтті. Алғашқы бағдарлама «Күн балалары» деп аталды. Онда Шариповтар әулетінің гимнасттары, әзілкештер Азылбек Болатов пен Ғалым Далханов, әуе акробаттары, жонглёрлар труппасы және басқа да артистер өнер көрсетті.

## Дереккөздер
 

Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары
Манас (Манас ауданы)

**Манас** () — Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы ауыл.

## Географиялық сипаттама
Манас ауылы Талас облысында республиканың солтүстігінде орналасқан. Бұрын бұл ауыл Ақ-Сай деп аталған. 2009 жылғы халық санағы бойынша ауылда 689 адам болған.

## Тарихы
Ауылда негізінен осы аймақтың байырғы халқы мекендейді. Халықтың аз ғана бөлігін басқа ұлт өкілдері – Кеңес Одағы кезінде жаңа жерлерді игеру үшін осында келген көршілес республикалардан қоныстанушылардың ұрпақтары құрайды. 

Манас 2007 жылы аудан орталығына айналды, сол кезде республика басшылығы әкімшілік орталықты бұрынғы Ивано-Олексеевка деп аталған Кокай ауылынан көшіру туралы ресми құжатқа қол қойды. 

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Манас тұрғындары негізінен көтерме және бөлшек саудаға маманданған шағын бизнеспен айналысады және мектепте, балабақшада, кітапханада және бөлшек сауда мекемелерінде жұмыс істейді. Жеке үй иелері мал өсіріп, бақшаларында егін өсіреді. Кейбір тұрғындар аймақта орналасқан мал шаруашылығы фермасында жұмыс істейді. Оның үлкен нысандары ет өндіру үшін ірі қара мал мен құс өсіруге пайдаланылады, бұл жергілікті тұрғындарды қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы елді мекендері
Колманскоп

**Колманскоп** () — Намибиядағы тастанды шахтерлер қаласы. XX ғасырдың басында алмаз өндірісімен гүлденіп, кейін кен орындарының сарқылуы нәтижесінде қаңырап қалған. Қазіргі таңда құм басқан үйлерімен танымал туристік нысан.

## Тарих
1908 жылы теміржол жұмысшысы Цахариас Левала құм ішінен алмаз тауып алғаннан кейін, неміс отаршылары бұл аймақта ірі шахта қалашығын сала бастады. Қалада:

аурухана

мектеп

спортзал

бал залы

тіпті мұз фабрикасы болған.

1910–1930 жылдары Колманскоп Африкадағы ең бай шағын қалалардың бірі саналды.

## Құлдырауы
1930 жылдары алмаз қоры азайып, жаңа әрі бай кен орындары оңтүстікке қарай табылған соң тұрғындар қалаға қайта оралмады. 1956 жылы қала толық тастандыға айналды.

## Туризм
Бүгінде Колманскоп — Намибияның ең ерекше туристік бағыттарының бірі. Құм басқан үйлер, фотоэкспедициялар және тарихи экскурсиялар үлкен қызығушылық тудырады.

Келушілерге:

экскурсиялық маршруттар

тарихи ғимараттарға кіру

құммен толтырылған бөлмелерді көру
ұсынылады.

## География
Қала Намиб шөлінің ортасында, Людериц қаласынан шамамен 10 км жерде орналасқан. Айналасы толығымен құм төбелермен қоршалған.

## Қызықты деректер

Қалада Еуропадан келген алғашқы рентген аппараты қолданылған.

Үйлерді шөл құмы толықтай басып, қорқынышты әрі әсем көрініс қалыптастырады.

Колманскоп жиі постапокалиптикалық фильмдер мен фотожобаларға пайдаланылады.

## Қараңыз

Намиб шөлі

Людериц

Алмаз өндірісі
(557) Виолетта

**(557) Виолетта** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1905 жылы 26 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Джузеппе Вердидің *[[Травиата]]* операсындағы бас кейіпкердің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(563) Зулейка

**(563) Зулейка** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1905 жылы 6 сәуірде Пауль Гёц Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Фридрих Ницшенің *[[Заратуштра осылай деген]]* кітабындағы кейіпкердің атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(565) Марбахия

**(565) Марбахия** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1905 жылы 9 мамырда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Фридрих Шиллердің туған қаласы құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(566) Стереоскопия

**(566) Стереоскопия** — Кибела тобына кіретін аса ірі астероид.

Оны 1905 жылы 28 мамырда Пауль Гёц Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Бұл стерео-компаратордың (стереоскоп түрі) көмегімен ашылған алғашқы астероид болғандықтан, оған сәйкесінше атау берілді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(567) Елевтерия

**(567) Елевтерия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1905 жылы 28 мамырда Пауль Гёц Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Атауы грекшеден «бостандық» дегенді білдіреді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(568) Херуския

**(568) Херуския** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1905 жылы 26 шілдеде Пауль Гёц Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Көнегермандық херусктер тайпасы атымен аталды.


Орбита астероида 568.png
Орбита астероида 568 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
(569) Миса

**(569) Миса** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1905 жылы 27 шілдеде Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Дионистің әйелі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (101—200)
Санат:Астероидтар
Масы (Қырғызстан)

**Масы** () — Қырғызстанның оңтүстігіндегі ауыл, Жалалабат облысы, Наукен ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Жалалабат облыс орталығынан солтүстік-батысқа қарай 60 шақырым жерде, Бішкекті Ош қаласымен байланыстыратын М41 тас жолының бойында орналасқан. Масы Ферғана алқабының шығысында, Бабаш-Ата жотасынан ағатын өзендердің бірінде, жотаның оңтүстік беткейлерінің етегінде орналасқан. Өзен осы жердегі жазыққа құяды және оның суының барлығы дерлік суару каналдары арқылы жиналады.

## Тарихы
Масы - 1917 жылғы революцияға дейін Ескі-Масы деп аталған ежелгі қоныс. Кеңес дәуірінде ол Ленин-Жолы деп аталған. Өзбекстан шекарасы ауылдан он шақырым жерде орналасқан. Тұрғындар арасында өзбектер көп. 

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауыл тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығымен, саудамен және шағын бизнеспен айналысады. Сондай-ақ, наубайхана, ас үй мен шайханалар, мейрамханалар, сауна мен монша, 4 май диірмені және базар бар. Қалада 4 орта және музыка мектебі, кітапханалар, 6 балабақша, балалар білім беру орталығы, мұражай, қоғамдық орталық, кинотеатр, 3 клуб, орталықтандырылған аудандық аурухана, санитарлық-эпидемиологиялық станция, орталықтандырылған дәріхана және дәрі-дәрмек сататын жеке кәсіпорын бар. Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға екі ескерткіш орнатылды.

## Дереккөздер

Санат:Наукен ауданы елді мекендері
(570) Китера

**(570) Китера** — Кибела тобындағы ірі астероид.

Оны 1905 жылы 30 шілдеде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Махаббат құдайы Афродитаға табыну орталығы болған Китира аралының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (501—600)
Санат:Астероидтар
Артур Ермекұлы Ластаев

**Артур Ермекұлы Ластаев** (28 тамыз 1983 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер және дипломат, әділет аға кеңесшісі, 2022 жылдан бергі Қазақстандағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл.

## Ерте жылдары және білімі
Ластаев 1983 жылғы 28 тамызда Алматы қаласында дүниеге келген. Ол 2005 жылы Қазақ ұлттық университетіндегі оқуын үздік бітіріп, экономика мен құқық магистрі атанды. 2015 жылы Вирджиния университетінен қылмыстық әділет магистрі, 2018 жылы Женева университетінен халықаралық құқық магистрі болды.

## Мансабы
Ластаев өз мансабын 2006 жылы Алматы қалалық прокуратурасының Бостандық ауданында прокурордың көмекшісі болып бастады, кейіннен аға көмекші, ал 2008 жылы Алматы қалалық прокуратурасында прокурор қызметтерін атқарды.

2010 жылдан бастап Ластаев Бас прокуратурада бес жылдан астам уақыт бойы қызмет атқарды, онда 2012 жылдан 2016 жылға дейін Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің Қаржылық заңнаманы сақтау бөліміне басшылық етті.

2016 жылдан 2018 жылға дейін Ластаев Бас прокуратураның өкілі/Женевадағы БҰҰ кеңсесі және басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілдігінің кеңесшісі лауазымына ие болды.

2018 жылы ол Бас прокуратураның Еуропадағы өкілі/Швейцарияның Берн қаласындағы Елшіліктің кеңесшісі болып тағайындалды.

2022 жылы ол Бас прокуратураның Қазақстандағы Халықаралық құқықтық ынтымақтастық қызметін басқарды.

2022 жылғы 29 желтоқсанда Қазақстан Сенаты Ластаевты Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілі қызметіне сайлады.

## Марапаттары
Ластаев — 2-дәрежелі Айбын ордені, «Прокуратураның үздігі» төсбелгісі, түрлі медальдар, алғыс хаттар мен Сыртқы істер министрлігі мен Прокуратураның құрмет грамоталарының иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан дипломаттары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Вирджиния университеті түлектері
Санат:Женева университеті түлектері
Санат:Қазақстан Адам құқықтары жөніндегі уәкілдері
Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)

2025 жылғы 21 қарашада қаруланған адамдар Нигерияның Нигер штатындағы Папири елді мекенінде орналасқан Әулие Мария мектебінен 315 адам ұрлады. Әзірге бұл шабуыл үшін жауапкершілікті ешбір топ өз мойнына алған жоқ. Ұрланғандардың ішінде 303 оқушы мен 12 мұғалім бар. Осы оқиғадан кейін Нигер штатындағы барлық мектептер, сондай-ақ оған жақын штаттардағы көптеген оқу орындары белгісіз мерзімге жабылды. Кейін 50 оқушы қашып шығып, өз отбасыларына оралды.

## Оқиға
Шабуыл түнде болды және шамамен үш сағатқа созылды. Қаруланған белгісіздер бастауыш сыныптарға арналған жатақханаларды нысанаға алып, балаларды үлкен жүк көлігіне тиеп әкетті. Басқа бір дереккөздің мәліметінше, елуге жуық қарулы адам мотоциклдермен келіп, балаларды «топтастырып айдап әкеткен». Нигерияның Христиан қауымдастығы (CAN) ұрланғандар санын 303 бала мен 12 мұғалім деп анықтады, бұл — бастапқы, әлдеқайда төмен көрсеткіштерді қайта қарағаннан кейінгі мәлімет. CAN мәлімдеуінше, 88 бала қашуға әрекет жасаған, бірақ оларды ұрлаушылар ұстап алған. Бұл оқиға Нигерия тарихындағы ең ірі адам ұрлауларының бірі болар еді. Алайда Нигер штатының губернаторы Мұхаммед Умар Бако бұл санмен келіспей, ұрланғандар саны әлдеқайда аз және олардың барлығы қайтарылады деп мәлімдеді.

## Ұрланғандар
Ұрланған оқушылардың ішінде ұлдар да, қыздар да бар, олардың жасы 10-нан 18 жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Алайда Нигерия полициясының мәліметінше, мектепте 12-ден 17 жасқа дейінгі балалар оқыған.

23 қарашада 50 оқушы қашып шыққанын CAN хабарлады, осыдан кейін 265 адам әлі де тұтқында қалған.

## Дереккөздер

Санат:Нигерияда жасалған террористік әрекеттер
Санат:2025 жылғы террористік әрекеттер
Санат:Балалар ұрлануы
Санат:2025 жылдағы Нигерия
Пүлген

**Пүлген** () — Қырғызстанның Баткен облысы Қадамжай ауданындағы ауыл. Оразбеков ауылдық округі құрамына кіреді.

## Географиялық сипаттама
Пүлген Ақ-Су тау өзенінің Ферғана алқабына құятын жерінде, Өзбекстанмен шекарада орналасқан. Ауыл Қатран-Тоо жотасымен (Памир-Алай жүйесі) қоршалған. Ауыл арқылы тас жол өтеді.

## Тарихы
Пүлген 2012 жылы қала мәртебесін алған және айналасындағы бірнеше ауылдарды біріктірген Қадамжай елді мекенінің құрамына кіреді. Кеңес Одағы ыдырағанға дейін ол Фрунзенское деп аталған. Ол Қадамжайдың оңтүстігінде, сурьма кені кен орнының жанында пайда болған.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылда орта мектеп, балабақша, аурухана, емхана, дәріхана, отбасылық дәрігерлік пункт, жедел жәрдем пункті, қоғамдық қызмет көрсету және коммерциялық мекемелер орналасқан. Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш орнатылды.

## Дереккөздер

Санат:Қадамжай ауданы елді мекендері
Сулақ (өзен)

**Сулақ** ( — «*Қой Су»*, ,  — «ағысты жер», ) — Ресейдің Дағыстан Республикасындағы өзен. Каспий теңізіне құяды.

## Топонимиясы
«Қойсу» деген атауы түркінің (құмықшадан) «къой сув» дегеннен шықты.

Ежелгі дереккөздерде Соана/Шуана деп аталды.

ХХ ғасырға дейін өзеннің тек сағасы ғана «Сулақ» деп аталды. Бұл гидроним де түркі (құмық) тілінен шықты: сөздің түбірі *сув* - «су» деген құмық сөзінен шыққан, ал *лакъ* (түркі тілдеріне тән) гидроформанты сөзге «өзеннің тасуы», «тасқын», «сулы», «суы бар» мағыналарын береді. Салыстыру үшін, Қатын өзенінің сол жақ саласы Сулақ-Кобу атауы сол жүйені қолдану арқылы жасалған, мұндағы сулақ «дымқыл, ылғал жер», ал кобу «сай, жыра» дегенді білдіреді.

Ихран шай өзені (Анди Қойсумен қосылуынан Сулақ пайда болатын қазіргі Авар Қойсу) туралы «Дербенднамада» шаһ Асфандияр оны «Akhar-ul-hol» деп атауды жоспарлағаны айтылады. М. Алиханов-Аварский бұл атауды «Маарул-ор» (авар. — «тау өзені») немесе «Аварул-ор» (авар. — «авар өзені») сөзінің бұрмалануы деп санады.

## Географиясы

## Дереккөздер

Санат:Батыс Каспий су алабы өңірі өзендері
Санат:Каспий теңізіне құятын өзендер
Сарытас (Алай ауданы)

**Сарытас** () — Қырғызстанның Ош облысы, Алай ауданындағы ауыл (1950 жылдан 2012 жылға дейін қалалық үлгідегі елді мекен).

## Географиялық сипаттама
Қырғызстанның оңтүстігіндегі кішкене биік таулы ауыл (биіктігі 3100 метрден асады). Ауыл Қызыл-Су өзенінің жоғарғы ағысында, Алай алқабының шығыс бөлігінде – Памир-Алай және Памир тау жоталарының түйіскен жерінде орналасқан. Сарытас негізінен осы шалғай және халқы аз аймақтың көлік торабы ретінде белгілі. Солтүстікте Талдық асуы (3615 метр, Алай жотасы), ал оңтүстігінде Қызыл-Арт асуы (4280 метр, Алай жотасы) орналасқан. Таулы Бадахшанды Ферғана алқабымен байланыстыратын Шығыс Памир тас жолы Сарытас және осы асулар арқылы өтеді. 

## Тарихы
Сарытас 1950 жылы құрылған. Қырғыз тілінен аударғанда «Сары тас» дегенді білдіреді.  Кеңес дәуірінде Қытай шекарасына салыстырмалы түрде жақын орналасқандықтан, онда шекара бекеті болған, өйткені Қытаймен шекара салыстырмалы түрде жақын. Алайда, бұл аумақты игеру 19 ғасырдың аяғында, патшалық Ресейдің әскери инженерлері империя шекарасында стратегиялық Памир тас жолы құрылысын бастаған кезде басталды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ауылдың негізгі қызметі — көлік қызметтерін ұсыну.
Негізгі кәсіпорындар — жол жөндеу бөлімі және асфальт-бетон зауыты. Орта мектеп, мемлекеттік аурухана, емхана және дәріхана бар.

## Дереккөздер

Санат:Алай ауданы елді мекендері
(641) Агнес

**(641) Агнес** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1907 жылы 8 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(643) Шахерезада

**(643) Шахерезада** — Кибела тобындағы астероид.

Оны 1907 жылы 8 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Мың бір түн жинағындағы Шахерезаданың есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(644) Козима

**(644) Козима** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1907 жылы 7 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс композиторы Рихард Вагнердің әйелі есімімен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(645) Агриппина

**(645) Агриппина** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1907 жылы 13 қыркүйекте Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты.

Көнеримдік генерал Агриппаның қызы және немересі құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(4769) Касталия

**(4769) Касталия** — Жерге жақындайтын астероид, Аполлондар тобына кіреді.

Оны 1989 жылдың 9 тамызында Элеанор Хелин Калифорниядағы Паломар обсерваториясында ашты.

Сол уақытта оны Аресибо обсерваториясынан радармен зерттеп шығады. Пішіні арахис жаңғағына ұқсас болып шығады, оны астероидтардың ішінде алғашқы анықталған тоқайласқан қосарлы дене ретінде тіркейді. Сондай-ақ бұл пішіні радарлық бейнелеу арқылы айқындалған алғашқы астероид болды.

Ол ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. 1907 жылы ашылған (646) Касталияның да атауы бұған байланысты.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (4701—4800)
Санат:Астероидтар
(2976) Лаутаро

**(2976) Лаутаро** — Кибела тобындағы астероид.

Оны 1974 жылдың 22 сәуірде Карлос Торрес Чилидегі Cerro El Roble обсерваториясында ашты.

Мапуче тайпасының жас көсемі Лаутароның құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (2901—3000)
Санат:Астероидтар
(2697) Альбина

**(2697) Альбина** — Кибела тобындағы астероид.

Оны 1969 жылы 9 қазанда Бэлла Алексеевна Бурнашева Қырымның астрофизикалық обсерваториясында ашты.

Мәскеудегі досы, астроном Альбина Серованың құрметіне орай атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (2601—2700)
Санат:Астероидтар
Баб Араб мешіті

**Баб Араб мешіті** — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы қорғау аймағында орналасқан діни-ғибадаттық нысан. Мешіт ХІХ ғасырда салынған деп есептеледі және археологиялық деректерге сүйене отырып 2015–2018 жылдары қайта қалпына келтірілген.

## Тарихы
2009 жылғы теодолиттік түсірілімдер мен 2011 жылғы Жеті Ата қақпасы аумағындағы археологиялық зерттеулер барысында мешіттің күйдірілген кірпіштен қаланған қабырғалары мен төртбұрышты кірпіштен төселген еден бөліктері анықталды. Зерттеу нәтижелері мешіттің бірнеше рет жөндеуден өткенін көрсетті: едені үш рет қайта төселген, соңғы рет — 1908 жылы. 2017 жылы Түркістан қаласы аумағында жобалау жұмыстары басталып, 2018 жылы Баб Араб кесенесі көтеріліп, толық реконструкцияланды.

Зерттеуші О. Дастановтың деректерінде Баб Араб есімі Түркістаннан Меккеге барған бір кісінің керемет оқиғасымен байланыстырылады. Аңыз бойынша, ол адам қасиетті жерде пайғамбар қабірінің қасында жылап жүргенінде тылсым адамды кездестіреді. Жұма намазынан кейін ағашқа байланатын қара аттың иесі оның тілегін орындай алады деп айтылады. Жолаушы ат иесінің көмегімен бір сәтте Түркістанға жеткізіледі. Ат иесі өзін «Баб Араб» деп таныстырып, ғайып болады. Осы оқиғаға байланысты сол жерге күмбез тұрғызылған делінеді.

## Орналасуы
Баб Араб мешіті Жеті Ата қақпасының оңтүстік-шығыс бетінде, Баба Ғаріп және Үндемес ата кесенелеріне жақын, Қақпаның сыртындағы ор үстінде орналасқан Бабырат ата көпірімен байланысты. «Баба Ғаріп» және «Бабырат ата» топонимдері Баб Араб атауының өзгерген нұсқалары болып есептеледі.

## Археологиялық зерттеулер
2011 жылғы қазба барысында:
* мешіт қабырғалары — күйдірілген кірпіштен қаланған;
* қабырға өлшемі — 6×6 м;
* қыш төселген еденнің 4,6×3 м фрагменті табылған;
* кірпіш өлшемдері — 28×28×5 см;
* еден үш рет қайта төселген, соңғысы — 1908 жыл.

1930-жылдары мешіт бұзылып, аула аумағына жерлеулер жүргізілген. 2009–2011 жылдардағы зерттеу жұмыстары негізінде 2015–2018 жылдары мешіт пен кесене толық реставрациядан өтті. Мешіттің тарихи құрылымын сақтау мақсатында іргетасы көтеріліп, ХІХ ғасырлық сәулет мәнері қайта жаңғыртылды.

Қызылорда қаласында тұратын ұрпағы Өтеген Ысқақұлы Жолдыбаевтың «Насабнама» шежіресінде Баб Арабтың шын есімі — Сабыр Мәлік деп көрсетілген. «Баба Араб» және «Баба Ғаріп» есімдері — оның қосалқы атаулары, арабша «нисба» ретінде түсіндіріледі. А.И. Добромыслов Баб Арабты Ахмет Ясауидің шәкірті ретінде атап, 1908 жылы мешітті қайта салдырған Атахан қожа Асқар Қожыновпен байланыстырады.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы сәулеті
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев

**Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев** (20 желтоқсан 1983 жыл, Тахтакөпір ауданы, Қарақалпақстан) — Қоғам қайраткері, Ел жанашыры. Қоғам белсендісі.

## Өмірбаяны
1999 жылы Тахтакөпір ауылы, №7 орта мектепті аяқтап, Нөкіс Академиялық Лицейінде білім алған.

JENKA STUDIO Event іс-шаралар мен той ұйымдастыру орталығы басшысы және негізін қалаушы. 
2008 жылы тарихи Отанына оралған.

Продюссер,  25 жылдан бері шоу бизнес саласында.

100 ден астам өнер саласында жүрген танымал шәкірттері бар.

Қырғыз Республикасының Мәдениет министрлігі мәдени іс-шаралар мен кең ауқымды мерекелік бағдарламаларды жоғары деңгейде ұйымдастырудағы ерекше нәтижелері үшін «МЫҚТЫ УЮЧТУРУЧИ» дипломымен марапаттады

## Марапаттары
*Намыс төс белгісі
*Қырғыз Республикасы Мәдениет министрлігінің “Мықты ұйымдастырушы” номинациясының иегері
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Жеңісбек Заитбекұлы — «Мықты ұйымдастырушы»: той мен концерт өнерін жаңа деңгейге көтерген шебер | ZANMEDIA

Санат:Қоғам қайраткерлері
Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)

**Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс** — 2025 жылғы 26 қарашада Гвинея-Бисау президенті Умару Сисоку Эмбало президенттің әскери канцеляриясының бастығы бригадир генерал Диниш Инканья ұйымдастырған әскери төңкеріс барысында тұтқындалды. Әскери қызметкерлер елге «толық бақылау орнатылғанын» жариялап, Ұлттық қауіпсіздікті және қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылықты құрды. Төңкеріс 2025 жылғы 23 қарашада өткен жалпы сайлаудың ресми нәтижелері жарияланардан бір күн бұрын болды. Бұл сайлауда Эмбало қайта сайлануға түсіп жатқан еді.

## Барысы
2025 жылғы 23 қарашада елде кезекті президенттік сайлаудың бірінші туры өтті. Сайлауға 12 кандидат қатысты, оның ішінде 2020 жылдан бері президент қызметін атқарып келген Умару Сисоку Эмбало да болды. Оппозицияның негізгі кандидаты Фернанду Диаш да Кошта еді. Эмбало да, да Кошта да өздерінің жеңіске жеткенін мәлімдеді. Бірінші турдың ресми нәтижелері 27 қарашада жарияланады деп күтілген.

2025 жылғы 26 қарашада әскерилер Эмбалоны тұтқындады, бұл туралы ол өзі африкалық Jeune Afrique басылымына хабарлаған. Оның айтуынша, шамамен түскі уақытта ол өз кабинетінде отырған кезде президенттік сарайға әскери форма киген адамдар баса-көктеп кірген. Бұған дейін президенттік сарай маңында атыс болған. Президентпен бірге Қарулы күштер бас штабының бастығы генерал Бьяге На Нтан, оның орынбасары генерал Мамаду Туре және ішкі істер министрі Боче Канде де тұтқындалған. Эмбало төңкерісті армия штабының бастығы Орта Инте Нан ұйымдастырды деп айыптады. Әскерилер оппозициялық кандидат да Коштаны және оны қолдаған бұрынғы премьер-министр, Гвинея мен Кабо-Верденің Тәуелсіздік үшін Африкалық партиясының жетекшісі Домингуш Симойнш Перейраны да тұтқындады.

Күннің екінші жартысында бүлікшілердің жетекшісі Диниш Инканья мемлекеттік теледидардан мәлімдеме оқып, онда билікті басып алу туралы шешімді «Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылық» деп жариялаған әскерилер қабылдағанын айтты. Мәлімдемеде олардың елді «сайлау нәтижелерін манипуляциялау» арқылы дестабилизациялау жоспарын әшкерелегені, ол жоспарға кейбір саясаткерлер мен «кеңінен белгілі есірткі бароны» қатысқаны айтылды. Сондай-ақ елдегі сайлау процесі, барлық мемлекеттік институттардың қызметі және бұқаралық ақпарат құралдарының жұмысы тоқтатылатыны, барлық шекаралардың жабылатыны және коменданттық сағат енгізілетіні хабарланды.

«Халықтық фронт» азаматтық коалициясы, сондай-ақ соңғы 20 жылда Гвинея-Бисау премьер-министрі қызметін үш рет атқарған Аристидиш Гомеш бұл төңкерісті «қойылымдық шара» деп атап, оны сайлау нәтижелерінің жариялануына кедергі келтіру үшін Эмбалоның өзі ұйымдастырғанын мәлімдеді.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Гвинея-Бисау
Санат:Гвинея-Бисаудағы мемлекеттік төңкерістер
Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева

**Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева (Қуанышева)** (29 қыркүйек 1984 жыл, Аягөз, Семей облысы) —  қазақстандық заңгер, кәсіпкер және әлеуметтік белсенді. 

## Өмірбаяны
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін және KIMEP университетін тәмамдап, халықаралық құқық магистрі (LL.M) дәрежесін алған. Кәсіби еңбек жолын прокуратурада  бастап, кейіннен гидрогеология, құрылыс, қонақүй және білім беру бизнесінде басқарушылық қызмет атқарған. 2015 жылдан бастап «АлматыГидроГеология» ЖШС-нің Бас директордың орынбасары қызметін атқарады. Ол цифрландыру, корпоративтік басқару және жер-құқық қатынастарының заңнамалық негіздерін жетілдіру бойынша ғылыми және практикалық жобаларды жүзеге асыруда.

## Марапаттары

* Қ.Р. Президентінің алғыс хаты; 
* Бауыржан Момышұлы атындағы " Батыр шапағаты" төс белгісінің иегері;
* Салалық және өңірлік деңгейдегі алғыс хаттар мен құрмет грамоталары;
* Кәсіпкерлік және қоғамдық қызметтегі жетістіктері үшін марапаттар;
* Білім және әлеуметтік саладағы белсенділігі үшін қоғам тарапынан тану.

## Шығармашылығы

* Авторлық мақалалар мен құқықтық зерттеулердің авторы;
* Цифрландыру мен мемлекеттік институттардың трансформациясы тақырыбында ғылыми еңбектердің зерттеушісі;
* Қоғамдық және білім беру жобаларының бастамашысы және ұйымдастырушысы.

## Жеке өмірі
Тұрмыста, екі баланың анасы.
## Дереккөздер
Дінмұхамед Рахымұлы Қараман

**Дінмұхамед Қараман** (, ) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.
## Жетістіктері
### Клубтық
''' Тараз
*1 лига жеңімпазы: 2016
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Статистикасы

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Керкі

**Керкі** () — Түрікменстанның шығысындағы қала, Лебап уәлаяты Керкі атырабының әкімшілік орталығы.
2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Керкі халқының саны 38 350 адамды құрайды.

## Географиялық сипаттама
Бұл Түркіменстанның шығысындағы ірі көлік торабы. Қала Әмудария өзенінің сол жағалауында орналасқан. 2009 жылдан бастап, кең ауқымды жөндеуден кейін, теміржол үш бағытта жұмыс істеп келеді: солтүстік-батыс (Түркіменабад, Нүкіс және Батыс Қазақстан), солтүстік-шығыс (Қарши, Ташкент, Оңтүстік-шығыс Қазақстан) және оңтүстік-шығыс (Термез, Тәжікстан). Қалада сондай-ақ автомобиль жолдарының айрығы және ішкі әуежай бар.

## Тарихы
Ол тарихи жазбаларда X ғасырдан бері белгілі, бірақ тарихта маңызды рөл атқармаған. Кеңес заманында Керкіде әскери бөлім мен Әуе қорғанысы позициялары болды.
1999 жылы Керкі қаласы Ұлы Отан соғысының майдангері, Түркіменбашының әкесі Атамұрат Ниязовтың құрметіне Атамұрат болып өзгертілді. 2017 жылы Түрікменстан Парламенті қалаға тарихи атауын қайтарды.

## Көрікті жерлері
Қалада Әмудариядағы археологиялық және мәдени орындарды қамтитын тарихи қорық әкімшілігі орналасқан. Керкі аймағында Аламбердар кесенесі (XI ғасыр) және XII-XVII ғасырларға жататын Астана-Баба ауылындағы сәулет кешені сақталған. Түрікменабадқа баратын жол бойында тағы бірнеше маңызды ежелгі ескерткіштерді кездестіруге болады.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары
Нұрлы (Ақмола облысы)

**Нұрлы** — Ақмола облысы Целиноград ауданы, Қызылсуат ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы Ақмол ауылынан шығысқа қарай 70 км-дей жерде.

## Тарихы
Елді мекен 2025 жылы Нұрлы тұтынушылар кооперативінің аумағында құрылған.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы елді мекендері
Нұрлы

**Елді мекендер:**

* Нұрлы – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл.
* Нұрлы – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
Жібек жолы кенттік әкімдігі

**Жібек жолы кенттік әкімдігі** — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Тарихы
2025 жылы Жібек жолы ауылдық округінен жеке кент болып бөлініп шықты. Ауылдық округ орталығы Жібек жолынан Жалтыркөл ауылына көшірілді.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Жібек жолы кенті. 

## Дереккөздер

Санат:Аршалы ауданы ауылдық округтері
(647) Адельгунда

**(647) Адельгунда** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1907 жылы 11 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ханшайым Баварлық Адельгунда құрметіне орай аталған болуы тиіс.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
Вальпараисо

**Вальпараисо** (исп. *Valparaíso*) — Чили Республикасындағы ең ірі портты қалалардың бірі және мәдениет орталығы. Қала Тынық мұхиты жағалауында, Сантьягодан шамамен 120 км қашықтықта орналасқан. Вальпараисо Чилидің парламенттік астанасы ретінде де белгілі. Тарихи орталығы UNESCO Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген.

## Тарихы
Қаланың негізі XVI ғасырда испан конкистадорлары тарапынан қаланған. 1536 жылы алғашқы еуропалықтар аймаққа келіп, табиғи қойма ретінде пайдаланған. 1544 жылы Вальпараисо ресми түрде қала мәртебесін алды.

XIX ғасырда Вальпараисо Оңтүстік Американың ең маңызды порттарының біріне айналды. Қаланың қарқынды дамуына халықаралық сауда, теңіз жолдарының кеңеюі және бумен жүретін кемелердің пайда болуы әсер етті. 1906 жылғы жойқын жер сілкінісі қалаға қатты зиян келтірді, дегенмен Вальпараисо кейін қайта қалпына келтірілді.

## Орналасуы
Вальпараисо Тынық мұхитының шығыс жағалауында, тік беткейлі төбелерге және табиғи қойманың айналасына салынған. Қала "серро" деп аталатын 40-тан астам төбеден тұрады. Төбелер мен жағалау арасын тарихи фуникулёрлер (*ascensores*) байланыстырады.

Климаты — Жерорта теңізінің жұмсақ нұсқасы: жазы салқын әрі құрғақ, қысы ылғалды.

## Негізгі нысандары
Қалада тарихи және заманауи нысандар үйлесім тапқан:

* **Тарихи кварталдар** — Cerro Alegre және Cerro Concepción аудандары;
* **Ascensores** — XIX–XX ғасырлардағы фуникулёрлер жүйесі;
* **Конгресс ғимараты** — Чили парламентінің ресми резиденциясы;
* **Порт Вальпараисо** — елдің ең маңызды теңіз қақпаларының бірі;
* **La Sebastiana** — ақын Пабло Неруданың үй-музейі;
* түрлі-түсті ғимараттар мен көшедегі өнер туындылары.

## Туризм
Вальпараисо Чилидің ең танымал туристік бағыттарының бірі. Мұнда:

* тарихи үйлер,
* мұражайлар,
* көркем көшелер,
* панорамалық көріністер,
* мәдени фестивальдер,
* жағалау серуендері
  туристерге ұсынылады.

Қала өзінің ерекше архитектуралық келбетімен, көшедегі муралдарымен және творчестволық атмосферасымен әйгілі.

## Экономикалық маңызы
Вальпараисо — Чилидің басты порттарының бірі. Мұнда жүк тасымалы, сауда, логистика және кеме қатынасы қарқынды дамыған. Қаланың порт инфрақұрылымы ел экономикасы үшін стратегиялық рөл атқарады.

Сонымен қатар, білім беру және мәдениет салалары да маңызды орын алады. Қалада Чилидің ең көне университеттерінің бірі — Вальпараисо университеті орналасқан.

## Қараңыз

* Чили
* Сантьяго
* Пабло Неруда

## Дереккөздер

* Чили Мәдениет және туризм министрлігінің ресми мәліметтері
* Вальпараисо муниципалитетінің деректері
* UNESCO Бүкіләлемдік мұра орталығының ақпараттары
Ақтепе

**Ақтепе** () — Түрікменстанның  Дашоғыз уәлаяты Ақтепе атырабындағы қала. Ақтепе атырабының әкімшілік орталығы.
Қапла халқының саны: 15 580 адам.

## Географиялық сипаттамасы
Ол ескі Әмудария өзені ағып өткен жазықта орналасқан. Бүгінде бұл Дружба көлінің тармақталған каналдар жүйесі жасаған жасанды оазис. Ақтепенің оңтүстігінде жасанды Пияки көлі орналасқан. Үргеніш-Бейнеу желісіндегі Болдымсаз теміржол стансасынан 15 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Бұрын мұнда Ақтепе ауылы орналасқан, 1937 жылы аудан орталығына айналды. Кейінірек, 1992 жылға дейін елді мекен Ленинск деп аталды.
Түрікмен тілінде «ақ төбе» дегенді білдіреді. 

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Ақтепе — негізгі қызметі мақта өсіру, өңдеу және сату болып табылатын ауылшаруашылық мекені.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары
(653) Береника

**(653) Береника** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1907 жылы 27 қарашада Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты.

Астероидтың атауы оның 1907 BK деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. II Береника — бұл көнемысырлық патшайым.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
* Вероника шашы шоқжұлдызы
Санат:Астероидтар
(654) Зелинда

**(654) Зелинда** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1908 жылы 4 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Италия математигі Улисс Дининің қызы есімімен аталды.


Орбита астероида 654.png
Орбита астероида 654 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
(656) Бигль

**(656) Бигль** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1908 жылы 22 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Чарлз Дарвин дүниежүзілік саяхат жасаған *[[Бигль]]* кемесінің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (601—700)
Санат:Астероидтар
Андалып

**Андалып** () — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаяты Ақтепе атырабындағы қала.

## Географиялық сипаттама
Ауыл Хорезм оазисінің батыс бөлігінде, Қарақұм шөлімен шекарадан алыс емес жерде орналасқан. Дашоғыздан батысқа қарай 25 км жерде, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

## Тарихы
1990 жылдары Илялы (Йыланлы) деп аталып, қала мәртебесі берілді. 2004 жылы Түрікменстанның бұрынғы президенті Сапармұрат Ниязовтың анасының есімімен аталған (Ғұрбансұлтан-әже). 2022 жылы XVII-XVIII ғасырлардағы түрікмен әдебиетінің классигі Нұрмұхамед Андалибтің құрметіне Андалып болып өзгертілді.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Аймақтағы көптеген елді мекендердегі сияқты, мұнда да ауыл шаруашылығы саласы, әсіресе мақта өсіру басым.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары
Диниш Инканья

**Диниш Инканья** (**Денис Н’канья**; ; 15 тамыз 1960 жыл, Бисау) — гвинея-бисаулық әскери және саяси қайраткер, 2021 жылдан бастап президенттік әскери кеңсесінің басшысы қызметінде.

2025 жылы Инканья Гвинея-Бисауда мемлекеттік төңкеріс ұйымдастырып, сол төңкеріс барысында биліктің әскерилер қолына өткенін және президент Умару Сисоку Эмбалоны тұтқындағанын жариялады. Мемлекеттік төңкерістің нәтижесінде Инканья Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылықтың басшысы болып, іс жүзінде елді басқаруды өз қолына алды.

## Өмірбаяны
2021 жылғы ақпанда ол генерал Антониу Абелді ауыстырып, президенттің әскери канцеляриясының бастығы болып тағайындалды. Ол кезде полковник шенінде болды, кейін бригадир генерал атағын алды. 2025 жылғы 26 қарашадағы телемәлімдемесінде Инканья әскерилердің елде «толық бақылау» орнатқанын, президент Умару Сисоку Эмбало мен басқа да жетекшілердің тұтқындалғанын хабарлады және Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылық құрылғанын жариялады. Ол үкімет елді келесі хабарландыруға дейін басқаратынын мәлімдеп, халықты сабыр сақтауға шақырды. Инканья барлық саяси институттардың және бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін тоқтатты, сондай-ақ сайлау процесін тоқтатып, халықаралық шекараларды жапты және түнгі уақытқа белгісіз мерзімге коменданттық сағат енгізді.

## Дереккөздер

Санат:Гвинея-Бисау президенттері
Санат:XXI ғасыр саясаткерлері
Санат:XXI ғасырдың билеушілері
Санат:Қызметтегі мемлекет басшылары
Санат:Гвинея-Бисау әскерилері
Бабадайхан

**Бабадайхан** () — қала, Түрікменстанның Ахал уәлаяты Бабадайхан атырабының әкімшілік орталығы.

## Географиялық сипаттама
Ахал уәлаятының шығыс бөлігінде, Түркіменстанның оңтүстігіндегі маңызды ауылшаруашылық аймағы Тежен өзенінің атырауында орналасқан. Тежен теміржол стансасынан (Ашхабад, Мары және Мешхед желілерінің түйіскен жері) 36 км қашықтықта.

## Тарихы
Бабадайхан 1930 жылдары ұжымдастыру кезінде құрылған және большевиктер көсемі Сергей Кировтың құрметіне 1992 жылға дейін Кировск деп аталған. 1935 жылдан бастап аудан орталығы болды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Бабадайхан — мақта, жеңіл өнеркәсіп және тамақ өнеркәсібі дамыған ауылшаруашылық аймағының орталығы. Бұл аймақ мақта мен астық өсіреді, сондай-ақ мал шаруашылығымен айналысады.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары
Байрамалы

**Байрамалы** () — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы қала.

## Географиялық сипаттама
Ашхабадтан шығысқа қарай 375 км жерде, Мары велаятының әкімшілік орталығынан шығысқа қарай 27 км жерде, Мұрғаб оазисінде орналасқан. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Байрамалы халқының саны 88 486 адамды құрады.

## Тарихы
Байрамалы қаласының өзі салыстырмалы түрде жас қала. Оның алдындағы қала ежелгі Мерв болған, оның қалдықтары қаланың сыртында орналасқан. Біздің дәуірімізге дейінгі 3-мыңжылдықта бұл қола дәуірінің өркениетінің орталықтарының бірі болды - Ежелгі Вавилон империясымен қатарлас. Кейінірек (біздің дәуіріміздің басында) Мерв қуатты Парфия империясының маңызды қаласы болды. 3-ғасырда христиандар бұл аймаққа ене бастады, ал арабтардың экспансиясы мен исламдануы кезінде Мерв білім орталығы ретінде белгілі болды, бұған 10 кітапхананың болуы дәлел бола алады. Бұл стратегиялық бекініс қаласы өзінің шарықтау шегіне 12-ғасырда жетті, сол кезде ол Селжук империясының астанасы болды. Сол кездегі тарихшылар мен шежірешілердің айтуынша, Мерв Ислам Шығысындағы ең ірі қалалардың бірі болды, байлығы мен халқы бойынша Бағдат пен Константинопольмен бәсекелес болды. 1221 жылы Мервті моңғолдар қиратты. 

Байрамалы жойылған Мервтің оңтүстік қабырғаларының жанында орыс әскери қонысы ретінде пайда болды (1887). 1935 жылы ол қалаға айналды.

## Экономикасы және әлеуметтік нысандары
Қала мақта өсірудің, өңдеудің маңызды сауда және өнеркәсіптік орталығы. Қалада тамақ, тоқыма және құрылыс өнеркәсібі де дамыған. Сонымен қатар курорт ретінде де қызмет етеді.Мүнда созылмалы бүйрек ауруларын емдеуге арналған санаторий орналасқан. Санаторий алып терек, шынар және басқа да ағаштар өсетін саябақтар мен аллеялармен қоршалған. 

## Көрнекі жерлері
Көрікті жерлерге солтүстікке қарай 28 шақырым жерде орналасқан XII ғасырдағы Худар-Назар-овлия кесенесі жатады. Нағыз туристік орын — әртүрлі сақталған және әртүрлі дәуірлерден қалған көптеген нысандардан тұратын Мерв археологиялық кешені.

«Белое солнце пустыни» фильмінің кейбір эпизодтары Байрамалыда түсірілген.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан қалалары