open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Михаэль Энде

**Михаэль Андреас Гельмут Энде** (, 12 қараша 1929 жыл, Гармиш-Партенкирхен, Германия — 28 тамыз 1995 жыл, Фильдерштадт-Бонланден, Германия) — неміс жазушысы, балаларға арналған бірнеше шығармалардың авторы (олардың арасындағы ең танымалы - «Бітпейтін әңгіме»).

Бүгінгі күнге дейін Энденің шығармалары 40-тан астам тілдерге аударылып, 20 миллионнан астам дана басылып шықты.
*«Бітпейтін әңгіме»* шығармасы бойынша фильм түсірілді. *«Ғажайып сусын»*-ның (1989) мотиві бойынша әйгілі *«Вуншпунш»* (2000) атты мультипликациялық хикая түсірілді.
## Дереккөздер

Санат:Германия жазушылары
Талдыбұлақ (Алакөл ауданы)

**Талдыбұлақ** — Жетісу облысы Алакөл ауданы, Теректі ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 59 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Талдыбұлақ (Талғар ауданы)

**Талдыбұлақ** — Алматы облысы Талғар ауданы, Белбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан батысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Талғар ауданы елді мекендері
Талдыбұлақ (Еңбекшіқазақ ауданы)

**Талдыбұлақ** — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Қаракемер ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 21 км-дей жерде орналасқан.

 
## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы елді мекендері
Талдыбұлақ

**Елді мекендер:**
* Талдыбұлақ – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Талдыбұлақ – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы ауыл.
Аспара (Шу ауданы)

**Аспара** — Жамбыл облысы Шу ауданындағы ауыл, темір жол бекеті, Тасөткел ауылдық округі құрамында.

## Географиялық орны
Шу қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Валентин Фердинандович Асмус

**Валентин Фердинандович Асмус** (18 желтоқсан, 1894, Киев, Ресей империясы - 4 маусым, 1975, Мәскеу, КСРО) — Ресей философы, педагог.

## Отбасы
*Әйелі - Ариадна Борисовна Асмус (1918-2004). Бірнеше баласы болған
*Баласы - Асмус Валентин Валентинович (5.08.1950)
*Баласы- Асмус Василий Васильевич (09.12.1952)

## Еңбектері
*Асмус В. Ф.  Логика тарихы бойынша дәрістер: Авиценна, Бэкон, Гоббс, Декарт, Паскаль. — М.: URSS, 2007.
*Асмус В. Ф.  Логика. Жүйелі курс. — М.: URSS, 2010.
*Асмус В. Ф.  Философия және математика интуиция мәселесі: Тарих очеркі — М.: URSS, 2011.
*Асмус В. Ф.  Платон. — М.: URSS, 2013.
*Асмус В. Ф.  Неміс эстетикасы XVIII ғасыр. — М.: URSS, 2004.
*Асмус В. Ф.  Ресей символикасының философиясы мен эстетикасы. — М.: URSS, 2013.
*Асмус В. Ф.  Аристотель эстетикасы. — М.: URSS, 2011.
*Асмус В.Ф. Канта диалектикасы. - М., 1929.
*Асмус В.Ф. Иммануил Кант. - М., 1973.

## Сыртқы сілтемелер
*Асмус В. Ф. «Логика» (1947) 

Санат:18 желтоқсанда туғандар
Санат:4 маусымда туғандар
Санат:КСРО философтары
Санат:Ресей философтары
Санат:КСРО әдебиеттанушылары
Санат:КСРО аудармашылары
Санат:Ресей аудармашылары
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Бостан (Жетісу облысы)

**Бостан** — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Талдыбұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан шығысқа қарай 65 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Кербұлақ ауданы елді мекендері
Интероцепция

нобай|462x462 нүкте|Интероцепция кардиореспираторлық жүйе, асқазан-ішек жүйесі, ноцицептивтік жүйе, эндокриндік және иммундық жүйелер сияқты көптеген әртүрлі физиологиялық жүйелерге қатысады.
**Интероцепция** — ағзаның ішкі саңылаулары. Интероцепторлар қатарына механикалық және хеморецепторлар кіреді. Олар барлық ішкі мүшелерде кездеседі және сан алуан органикалық процестерге – қанның химиялық құрамы мен қысымының өзгеруіне, тканьдердің температурасының өзгеруіне, асқазанның толуының және т.б. өзгеруіне жауап береді.
## Қызмет етуі
Интероинтероцепцияның қызмет етуі көбінесе санадан тыс жүзеге асады. Органикалық түйсіктер пайда болғанымен, тек диффуздық түрде организмнің жалпы күйін комфорт немесе дискомфорт, қысылу немесе босаңсу, мазасыздық немесе тыныштық түріндегі көбінесе эмоционалдық боялған күйін бейнелейді. И.М.Сеченов оларды «күңгірт сезімдер» деп атаған. Интероинтероцепцтяның қызметі тек 1930 жылдардан кейін ғана, Кеннонмен гомеостаз ұғымы ашылғаннан кейін ғана едәуір толық түсінікті болды. Ағзаның ішкі тепе-теңдік күйі немесе гомеостазис өмір сүрудің қажетті шарты болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Психикалық процестер
Санат:Когнитивтік ғылымдар
Санат:Нейробиология
Санат:Сезім мүшелері
Тед Кёрсон

thumb|Тед Кёрсон (2009)
**Теодор «Тед» Кёрсон** (, 3 маусым 1935, Филадельфия - 4 қараша 2012, Монтклэр) — америкалық джаз музыканты, сырнайшы. Көбіне Чарльз  Мингуспен  бiрлесіп жазған жазбалары арқылы танымал болды.
## Өмірбаяны
Теодор Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында 1935 жылдың 3 маусымы дүниеге келді. Тед трубада ойнауға кездейсоқ қызығып кетті. Бiр күнi ол күмiс трубада ойнап отырған газет сатушыны байқады. Алайда, оның әкесі баласының Луис Джордан сияқты альт-саксофонда ойнағанын қалады. 10 жасында Тед өзінің ең алғаш трубасын алды. 
Кёрсон Ред Родни, Стэн Гетц и Джерри Маллиган сияқты атақты, әйгілі музыканттар оқыған консерваторияда білім алды.
Консерваторияны аяқтаған соң Дейвис Майлспен танысады, оның шақыруы бойынша Тед 1956 жылы Нью-Йоркке көшеді. Осылайша Тедтің шығармашылық ісі басталады. Оның сахнадағы өнері тартымды болып, Тед үлкен жетістіктерге жетеді. Оның танымалдылығы әртіске  Roulette Records-пен контрактқа қол қоюға мүмкіндік береді.
50-жылдардың аяғы мен 60-жылдардың басында Кёрсон Сесил Тэйлормен бірге өнер көрсетеді. Кейін ол Чарльз Мингустың ұжымына бірігеді. Ол сол жерде 1961 жылға дейін жұмыс істейді. Аталған ұжымда Тед тек музыкант рөлінде болып қоймай, группаның пресс-секретарі ретінде де танылады.
Музыканттың шығармашылығындағы маңызды рөлді оның 1960 жылғы Франциядағы джаз фестивалінде өнер көрсетуі алды. Оны бүкіл Еуропа есте сақтап, кейін оның алыс шетелдегі гастрольдерін өткізуге көмектесті.
60-жылдары Кёрсон Билл Барон, барабаншы Дик Берк және бас-гитарашы Херб Бушлермен қосыла өзінің жеке тобын құрады. 1964 жылы топтың Копенгаген, Париж, Голландия, Швецияда болған еуропалық турнесі басталады. Сол жылы Тед Кёрсон «Tears for Dolphy» композициясын жазады. Бұл туынды «Теорема», «Соңғы дата», «Браун Бани» сияқты фильмдерде кездеседі. 1966 жылы музыкант Пори деген фин қаласында өткен джаз фестиваліне қатысады. Сонымен қатар, ол осы фестивальдің пресс-секретарі болады.
2007 жылы Тарья Халоненнің шақыруы бойынша Финляндияда өз өнерін көрсетеді.
Өмірден 2012 жылдың 4 қарашасында, Нью-Джерси штатының Монтклэр қаласында өтеді.

### Дискографиясы

## Соло жазбалары
*1961 жыл — Plenty of Horn
*1962 жыл — Fire Down Below (Prestige Records, with Gildo Mahones, George Tucker, Roy Haynes)
*1964 жыл — Tears for Dolphy
*1964 жыл— Flip Top (Freedom Records)
*1965 жыл — The New Thing and the Blue Thing (Atlantic Records)
*1966 жыл — Urge (Fontana)
*1970 жыл — Ode to Booker Ervin (EMI)
*1971 жыл — Pop Wine
*1973 жыл— Cattin' Curson with Georges Arvanitas and Chris Woods
*1974 жыл — Quicksand (Atlantic Records)
*1976 жыл — Blue Piccolo (Whynot Records)
*1976 жыл — Ted Curson and Co. (India Navigation)
*1978 жыл — 'Round About Midnight
*1979 жыл — Snake Johnson (Chiaroscuro Records)
*1980 жыл — I Heard Mingus
*1990 жыл — Travelling On

## Шақырылған музыкант ретінде

### Ч. Мингуспен бірге
*Pre Bird (1960)
*Mingus at Antibes
*Charles Mingus Presents Charles Mingus (1960)
### Арчи Шеппен бірге
*Fire Music (1965)
### Анджей Тжасковскиймен бірге
*Seant (1966)

### Spirit Of Life Ensemble-мен бірге
*Live Au Duc (2001)
*Planet Jazz (2009)
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:Джаз
Ақарал (Шығыс Қазақстан облысы)

**Ақарал** — Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы, Біржан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Зайсан қаласының солтүстігінде 49 км-дей жерде, Зайсан көлінің оңтүстік аңғарында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зайсан ауданы елді мекендері
Ақарал (Жетісу облысы)

**Ақарал** — Жетісу облысы Панфилов ауданы, Үшарал ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы − Жаркент қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы елді мекендері
Ақтам (Ақтөбе облысы)

**Ақтам** — Ақтөбе облысы Байғанин ауданы, Жарқамыс ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 90 км-дей жерде, Жем өзенінің оң жағында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 229 адам (128 ер адам және 101 әйел адам) болса, 2009 жылы 110 адамды (63 ер адам және 47 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 26 адамды (19 ер адам және 7 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Маятас (Жамбыл облысы)

**Маятас** — Жамбыл облысы Сарысу ауданы, Жайылма ауылдық округіне қарасты ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Жаңатас қаласынан солтүстікке қарай 17 км-дей жерде. Іргесінен Бүркітті өзені ағып өтеді. Ауыл маңында Бүркітті су қоймасы орналасқан.

## Халқы

## Маятастан шыққан танымал тұлғалар
Сәуле Жанпейісова - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, филология ғылымдарының кандидаты.

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы елді мекендері
Параграф

**Параграф** ( — қасына жазылған) — тарау, бөлім ішіндегі мәтіннің кішігірім бөлімі. Параграф мәтінде арнайы параграф белгісімен «§» белгіленеді.

Параграфтар ережелерде, нұсқауларда, жарғыларда, бағдарламаларда, ғылыми кітатарда, оқулықтарда және т.с.с. қолданылады.

Тақырып бойынша шағын бір пікірді талқылауға арналған бірнеше сөйлемдердің жиынтығы. Мәселен тақырып сенбілік туралы болса, оқушылардың да сенбілікке қосатын үлесін жазуға бір параграф арналуы мүмкін. Осылайша, әлеуметтік топ мүшелері жеке-жеке сенбілікке қосатын өз үлестерін жеке параграф ретінде жазса болады. Тақырыпқа немесе берілген тапсырмаға байланысты авторда бірнеше идея, пікірлер болуы мүмкін. Автор осы пікірлерін жеке жазу үшін параграфтар құрастырады. Яғни параграф үлкенірек мәтіннің белгілі бір құрамына айналады және автордың ұстанымын дәлелдеуге бағытталады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Азат жол

Санат:Типографика
Семей облысы (Қазақстан)

**Семей облысы** — Қазақ КСР (1939-1991) және Қазақстан Республикасының (1991-1997) құрамында болған әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — Семей қаласы.

## Тарихы
thumb|right|300px|1959 жылғы Қазақ КСР-нің әкімшілік бөліністер картасы
Ресей империясының Семей облысы 1854 жылы құрылды. 1920 жылы облыс Семей губерниясы болып қайта құрылды. Кейін Қазақ КСР құрамында  1939 жылы облыс құрылған кезде оның құрамына Семей қаласы мен Абыралы, Ақсуат, Аягөз, Белағаш, Жаңасемей, Жарма, Көкпекті, Мақаншы, Жаңа Шүлбі, Үржар, Шыңғыстау, Шұбартау аудандары кірді.

1939 жылдың соңында Шар ауданы құрылды.

1940 жылы Шыңғыстау ауданы Абай ауданы болып өзгертілді.

1944 жылы Белағаш ауданы Бородулиха болып өзгертілді. Жаңа Покров ауданы құрылды.

1953 жылы Абаев ауданы Абай болып өзгертілді.

1955 жылы Абыралы ауданы таратылды.

1957 жылы Жаңасемей ауданы таратылды.

1959 жылы Бесқарағай ауданы Павлодар облысынан Семей облысына берілді.

1962 жылы Бородулиха ауданы таратылды.

1963 жылы бұрынғы аудандардың орнына Абай, Аягөз, Бесқарағай, Бородулиха, Жарма, Көкпекті және Үржар ауылдық аудандары құрылды. Шар өндірістік ауданы да құрылды. Аягөз облыстық бағыныстағы қалаға айналды.

1964 жылы Шар өндірістік ауданы таратылды. Ақсуат және Шұбартау аудандары құрылды.

1966 жылы Жаңасемей ауданы, 1969 жылы Мақаншы ауданы, 1970 жылы Жаңа Шүлбі ауданы, 1972 жылы Шар ауданы, 1980 жылы Таскескен ауданы, 1990 жылы Абыралы ауданы құрылды.

1996 жылы Жаңасемей және Таскескен аудандары таратылды.

1997 жылы Жаңа Шүлбі ауданы таратылды.

1997 жылы 3 мамырда Семей облысы таратылып, оның бүкіл аумағы Шығыс Қазақстан облысына берілді.
2022 жылғы 8 маусымда Абай облысы болып қайтадан бөлініп шықты.

## Халқы

Халқы 757 мың (1975).

## Әкімшілік бөлінуі
thumb|right|300px|1959 жылғы Қазақ КСР-нің әкімшілік бөліністер картасы
1989 жылы Семей облысының құрамына 1 облыстық бағыныстағы Семей қаласы мен 14 аудан кірді:

## [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Әкімдері]]
# Кешірім Бозтаев (ең бірінші)Найман, Қаракерей, Сыбан
# Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов (1995—1997) Найман, Терістаңбалы
# Виталий Леонидович Метте (наурыз — 17 сәуір 1997)
# Вячеслав Федорович Чернов (1992—1995)

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Компартиясы Семей облыстық комитеті

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихи облыстары
Санат:Қазақ КСР
Бавелла

**Бавелла** () — Франциядағы Корсика аймағының Оңтүстік Корсика департаментінің 11 кантонының ішіндегі бірі. Кантонның INSEE коды — 2A06. Кантон толығымен Сартен өңірінде орналасқан. Кантон 2015 жылы құрылды.  

### Тарихы
Заң бойынша 2013 жылдың 17 мамырынан және 2014 жылдың 14 ақпанында бекітілген декреттен бастап Оңтүстік Корсика департаментінің кантон саны 22-ден 11-ге дейін азайды. Департаменттердің жаңа территориялық бөлінуі 2015 жылғы сайлау барысында күшке ие болды. Осылайша, Бавелла кантоны 2015 жылы 22 наурызда құрылды. Ол бұрынғы Порто-Веккьо (4 коммуна) және Левие (2 коммуна) кантондарынан жасалды. 

### Кантонның коммуналары

### Саясаты
Заң жүзінде 2013 жылдың 17 мамырынан бастап, сайлау барысында әрбір кантонның сайлаушылары түрлі жынысты бас кеңес департаментінің екі мүшесін таңдайды. Олар бір немесе екі сайлау кезеңінің дауыстың көпшілігі нәтижелері бойынша 6 жылға сайланады. 
2015 жылдың 22 наурызында кантональді сайлаудың бірінші айналымында Бавеллада 4 жұп кандидат дауысқа түсті. 62,18%-дық қолдаумен 2015-2021 жылдар аралығында Жанин Кьабрини мен  Жан-Жак Панунзи  сайланды. Сайлауға толық қатысу 54,18 %  .

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корсика департаментінің коммуналары
Ислам мемлекеті (айрық)

**Ислам мемлекеті**:
* «Ирак және Шам Ислам мемлекеті» (ИШИМ, ДАИШ) — радикалды исламизм идеологиясын ұстанатын әскери лаңкестік ұйым және халықаралық қауымдастық мойындамаған квазимемлекет.
** «Ирак Ислам мемлекеті» — Әл-Қағиданың Ирактағы бөлімшесінен пайда болған топ, кейін «Ирак және Шам Ислам мемлекетіне» айналып кетті.
* Ислам мемлекеті (ұғым) — Ислам дінін өзінің саяси институттарының идеологиялық негізі ретінде қабылдаған мемлекет.
* Ауғанстан Ислам Мемлекеті — 1992 жылы Ауғанстан аумағында ауған можаһедтері құрған мемлекет, 2001 жылы жойылды.
Николай Федорович Добрынин

**Николай Федорович Добрынин** (18 мамыр 1890 жыл, Бобруйск, Беларусь – 18 наурыз 1981 жыл, Мәскеу, Ресей) – психолог; психология ғылымының докторы (1937), профессор, Мәскеу Педагогикалық Мемелекеттік Университетінің психология кафедрасының меңгерушісі (1941–66). Тұлғаның дамуындағы танымдық үрдістерді, әсіресе зейінге байланысты мәселелерді зерттеген ресей психологы. Ол тұлғада қандай өзреістер болатындығын, олар қашан пайда болады немесе қалай пайда болады деген сұрақтардың жауабын тапқан.

## Еңбек жолы
Николай Федорович Добрынин Гимназияны бітірген соң Мәскеу университетінің жаратылыстану факультетіне түсіп, кейінірек тарих-филология факультетіне ауысады. 1915 жылы сол аталған факультеттегі "психология" мамандығын бітіреді. 1925 жылы "Зейіннің толқуы" деп аталатын тақырып бойынша каyдидаттық диссертация қорғайды. Мәскеудің университеттерінде доцент содан кейін профессорлық қызметтерді атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Психологтар
Санат:КСРО психологтары
Ақтам (Қызылорда облысы)

**Ақтам** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Бәйтерек ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 145 адам (76 ер адам және 69 әйел адам) болса, 2009 жылы 88 адамды (47 ер адам және 41 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданының таратылған елді мекендері
Германиядағы ең биік ғимараттардың тізімі

Frankfurt Am Main-Commerzbank Tower-Ansicht vom Eisernen Steg.jpg|Commerzbank Tower
Messeturm.png|Майындағы Франкфурттағы Мессетум
Maintower, Frankfurt, Twilight.jpg|Maintower
EZB-Hauptquartier-01-2015-Ffm-727.jpg|Еуропаның орталық банкінің штаб-пәтері
 
Германияның ең биік ғимараттардың тізімі:

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* SkyscraperCity - Urban in German

Санат:Германиядағы көк тіреген ғимараттар
Қорқақтық

**Қорқақтық** — адамның белгілі бір жағдайларда қорқыныш немесе қандай да бір фобия себепті белгілі бір іс-əрекетті орындаудан бас тартуымен сипатталатын мінез-құлқы. Батылдық пен ержүректілікке қарама-қайшы ұғым. Қорқақтықтың қозғаушы күші — қорқыныш.  Қорқақтықты шектен тыс сақтық пен абайлампаздықтан ажырата білу керек.
Санат:Адам қасиеттері
Блок-сызбанұсқасы

thumb|327x327px|N санның факториалын есептейтін алгоритм блок-схемасы
thumb|150x150px|"For" кезеңінің блок-схемасы<br>
**Блок-сызбанұсқасы** — сызбанұсқаның танымал түрі, алгоритм және процесті суреттейді, яғни әр қадамды сурет (түрлі блоктар сияқты) ретінде суреттеледі, олар сызықшамен бір-біріне байланысады, ал сызықтар алгоритм ретін көрсетеді.

## Алгоритм сызбанұсқасының  басты элеметтері

## Алгоритмды сызба-нұсқа ретінде көрсетудің ерекшелігі
Сурет (пішін сияқты) көрсетілуі алгоритмді логикалы көрсету ғана емес, адам түсінуіне де жақсы.

## Программалар
Автоматты түрде блок-сызбанұсқасын жасау үшін, түрлі программалар бар, мысалы  : Dia, Kivio, OpenOffice.org Draw; комерциялық программалар: Microsoft Visio.

## Дереккөздер

Санат:Алгоритмдер теориясы
Фломастер

**Фломастер** («Flo-Master» сауда маркасының атымен аталған) — жазу және сурет салуға арналған құрал. 1950 жылы Еуропаға Жапониядан «Edding» неміс фирмасы әкелген. Түсті фломастерлер Жапонияда 1960 жылдың 17 наурызында бірінші рет сатылымға шықты.

Әр қорапта 6, 12 немесе 24 фломастер болады.

## Дереккөздер

Санат:Жазу құралдары
Санат:Сурет салу құралдары
Санат:Кеңсе құрылғылары
Әділет Лигасы

thumb|right|200px|
**Әділет Лигасы** () — DC Comics әлемінің атақты, күшті, маңызды суперқаһармандарынан тұратын командасы. Ең алғаш рет *The Brave and the Bold* атты комикстар журналынын #28 шығарылымында (ақпан/наурыз 1960) Суперменді, Бэтменді, Ғажайып әйелді, Флэшті, Жасыл Шамды және Марс аңшысын өз құрамына қосқан. Содан сон өте көп телехикая шыққан, мысалы: «Супер-достар» (1973-1986), жандардыру хикаялар «Әділдік Лигасы» (2001-2004) мен «Шексіз Әділдік Лигасы» (2004-2006), жандардыру фильмдер «Әділдік Лигасы: Жаңа бөгеу» (2008), «Әділдік Лигасы: Екі әлемнің дағдарысы» (2010) және «Әділдік Лигасы: Қаза» (2012). 

Бұл лиганың басты өкілдері: Супермен, Бэтмен, Ғажайып Әйел, Флэш, Жасыл шам және Аквамен болған. Алайда көптеген жылдар ішінде лиганың өкілдері әрдайым жаңартылып, өзгерілген. Бірінші Лиганың базасын білдіріп қойған соң олар жаңа базада мұқтаж болған. Олар айнымас Жердің орбитада жаңа штаб-пәтерді орналастырды. Штаб-пәтер өте ыңғыйлы болған, себебі оның ішінде көп жаңа функциялар мысалы телепортация болған. Телепортация көмегімен Әділдік Лигасы Жердің бірдей емес орнына шығу мүмкін. Содан соң әлемнің қаһармаларға бұл өте тиімді болды. Бір сөзбен айтсақ, Әділдік Лигасы комикстарда ең бірінші орын алған.

Санат:DC Comics
Санат:Әділдік Лигасы
Telegram

**Telegram**&nbsp;— смартфондар мен басқа да құрылғылар үшін, мәтіндік хабарламалар мен түрлі форматтағы медиафайлдармен алмасуға мүмкіндік беретін тегін кроссплатформды мессенджер. Қызмет халықаралық нарыққа бағдарланған, көптілді интерфейсі бар. 

Статистика бойынша 2015 жылдың мамырында Telegram қызметінің&nbsp;белсенді қолданушылардың саны 62 миллионға, ал күнделікті жіберілетін хабарламалар саны 10 миллиардқа жуық болды. Көптеген елдерде әйгілі Facebook messenger қосымшасын озған, ал Apple App Store-да 48 елде тегін қосымшалардың арасында ең жүктелетін қосымша болып есептелді (ақпан 2014). Павел Дуровтың мәлімдеуінше, Telegram-ның жылдық өсімі 2017 жылдың сәуір айдағы дерегіне сәйкес 50%-дан асқан.

## Тарихы
Жоба "Вконтакте" әлеуметтік желісінің негізін қалаған Павел Дуровтың көмегімен жасалды. The New York Times журналында берген сұхбатында оның есігінің алдына қаруланған адамдар келгенде, дәлірек айтқанда 2011 жылы қосымшаны құрудың алғашқы идеясы келді. Соңғылары кетуімен, Дуров бірден өз ағасы Николайға хат жазды. Сол кезде ол ағасымен байланысудың қауіпсіз жолы жоқ екенін түсінді. Сервис ағасы Николаймен әзірленген MTProto хатын шифрлеу технологиялар негізінде құрастырылды. "Телеграмның" өзі алғашында MTProto-ны үлкен жүктемелерде тексеру мақсатында Павел тиесілі Digital Fortress компаниясының сынағы болатын. 2013 жылы 14 тамызда IOS платформасында бірінші клиенті пайда болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Telegram ресми сайты
* Telegram клиенттер тізімі
* API Telegram
* Meet Telegram, A Secure Messaging App From The Founders Of VK, Russia’s Largest Social Network // TechCrunch, 2013-10-27

Санат:Әлеуметтік желілерСанат:Мессенджерлер
Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі

## Халық саны бойынша қалалар 2015 ж

## Дереккөздер

Санат:Тізімдер
Санат:Халық санағы
Ақтоған (Жетісу облысы)

**Ақтоған** (2010 жылға дейін — *Заречное*) — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан батысқа қарай 59 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Нильс Ерне

**Нильс Кай Ерне** (; 23 желтоқсан, 1911, Лондон, Ұлыбритания — 7 қазан 1994) — даниялық иммунолог, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1984 жылғы лауреаты, «Иммундық жүйені дамытуда және бақылауда ерекше салыстырмалы теориясы үшін және моноклональдік антиденелердің өндіріс принципін ашықаны» үшін алды.

## Өмірбаян
Нильс Ерненің ата-анасы оның ғасырлар бойы ата-бабалары жасаған, Фане дат аралында өмір сүрген.1910 жылы олар, Лондонға көшіп келіп өмірге 23 желтоқсанда Ерне келген.  Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында ата-анасы Нидерландқа көшіп келеді, Ерне Роттердамда жастық шағын өткізіп, 1928 жылы бакалавр мамандығы бойынша бітірген. Лейден университетін бітіген соң, осында екі жыл физиканы оқыған. Осыдан кейін Копенгагенге көшіп келіп, ол Копенгаген университетінде медицинаны зерттей бастады, осында 1947 жылы медицинада докторлық, сонда 1951 жылы 
«*[[Қоян]] терісіне негізделген [[дифтерия]]лық [[Дифтериялық токсин|токсин]] және антитоксинмен қоспасында [[авидитет]]тікке ғылыми-зерттеу*» деген тақырыпта диссертация қорғады.

1943 жылдан 1956 жылға дейін Ерне Дания Ұлттық Сарысу институтында жұмыс істеп, онда 1954-1955 жылдарыКалифорния технологиялық институтына барып тұрды (Пасадина, Калифорния). Осы уақыт ішінде ол антиденелердің түзілундегі өз теориясын тұжырымдады. Оның есіне алуынша, ол тұжырымдама ол Копенгагенде жұмыстан үйіне велосипед мініп келе жатқанда келген.http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/291/10/1267

Ерненің антиденелердің қалыптасу теориясы оны әлемге танымал етті және 1956 жылдан ол ДДСҰ-да Женевада Биологиялық стандарттар және иммунология бөлімінің  басшысы болып істеді. 1962-1966 жылдары Питтсбург университетінде (Питтсбург) ол медицина мектебінде микробиология бөлімінің басшысы және микробиология профессоры болды, ДДСҰ сарапшысышылық жұмысын жалғастырды. 1966 жылы Ерне Еуропаға оралып Иоганн Вольфганг Гёте университетітінде (Франкфурт) профессор ұстанымын қабылдады. 1969 жылы Базель иммунология институтының (Базель) директоры болып, зейнетке шыққанша 1980 жылға дейін істеді.

## Тағы қараңыз
* Моноклональдік антиденелер
* Жорж Келер
* Сезар Мильштейн

## Сілтемелер
* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны 

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Малайзияның қалалары

Малайзияда өте көп қала бар және осы қалаларда туризм  өте қатты дамыған.

## Қалалар
А
*Алор-Сетар
Б
*Байан-Лепас
*Бату-Феринги
*Бинтулу
Г
*Герик
Д
*Дамай-Лаут
*Джорджтаун
*Джохор Бару
*Джохор-Бару
И
*Ипо
*Ипох
К
*Каджанг
*Камерон Хайленд
*Кедах
*Кланг
*Кота-Бару
*Кота-Кинабалу
*Куала-Лумпур
*Куала-Теренггану
*Куала-Тренгану
*Куантан
*Кулаи
*Кучинг

Л
*Лумут

М
*Малакка
*Мелака
*Мири

О
*Борнео
*Даянг
*Ланг Тенга
*Лангкави
*Лаянг-Лаянг
*Пангкор
*Ребак-Бесар
*Реданг
*Сипадан

П
*Пангкор
*Паханг
*Пенанг
*Перхентиан
*Петалинг-Джая
*Путраджайя

Р
*Ранау

С
*Сабах
*Сандакан
*Саравак
*Секудаи
*Селангор
*Семпорна (а. Борнео)
*Сепанг
*Серембан 
*Сери-Кембанган
*Субанг-Джая

Т
*Таман Негара
*Танджунг-Бунга
*Тиоман

Ч
*Чератинг

Ш
*Шах-Алам

## Дереккөздер

Санат:Малайзия қалалары
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Аустрияның қалалары

[thumb|250x250px|[Вена, Аустрияның астанасы]]
thumb|250x250px|Грац
thumb|250x250px|Линц
[thumb|250x250px|[Зальцбург]]
thumb|250x250px|Инсбрук
thumb|250x250px|Клагенфурт
thumb|250x250px|Филлах
[thumb|250x250px|[Санкт-Пёльтен]]
thumb|250x250px|Брегенц
thumb|250x250px|Айзенштадт
thumb|250x250px|Кремс
thumb|250x250px|Штайр

## Тізім

## Дереккөздер



Санат:Аустрия қалалары
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Си (нота)

**Си** () — музыка әліпбиінің жетінші нотасының атауы. Сол атау сияқты адамдар **Н**-ді қолданады. Ал Ұлыбритания, АҚШ, Голландия сияқты елдер **В** әрпін қолданады. Яғни **Н** әрпін қолданатын елдер си атауын қолданады, ал **В** әрпін қолданатын елдер си бемоль атауын қолданады. Си нотасы Лядан 1 тонға, ал додан жарты тонға қалып отырады.

Бірінші октавадағы дыбыс жиілігі: 494 Герц

## Ноталық белгілеулер


*Си нотасының орналасуы*

## Сыртқы сілтемелер
* Music theory online: staffs, clefs & pitch notation

Санат:Музыкалық терминдер
Санат:Ноталар
Испанияның ең биік ғимараттары

Төменде Испаниядағы ең биік ғимараттар кесте түрінде көрсетілген. Елдегі ең биік ғимарат — Torre Cepsa. Биіктігі — 249,9 метр. Бұл көрсеткішпен ол Еуропадағы ең биік ғимараттардың арасында 12-орынды иеленеді.[en].

## Салынып қойған ғимараттар

## Салынып жатқан ғимараттар

## Дереккөздер




Санат:Испания сәулеті
Санат:Испаниядағы көк тіреген ғимараттар
Францияның ең биік ғимараттарының тізімі

Тізімге биіктігі тек 135 метрлен асатын ғимараттар кірді.
[right|thumb|300x300px|Монпарнас мұнарасына (сол жақ), [Эйфель мұнарасы|Эйфель мұнарасына және Дефанс кварталының биік ғимараттарына көріініс ]]

## Соғылып қойған ғимараттар

## Соғылып жатқан ғимараттар

## Дереккөздер




Санат:Франциядағы көк тіреген ғимараттар
Ре (нота)

**Ре** () — музыка әліпбиінің екінші нотасының атауы. Сол атау сияқты адамдар **D**-ді қолданады. Додан 1 тонға, Мидан 1 тонға қалып отырады.

Бірінші октавадағы дыбыс жиілігі: 293,7 Герц

## Ноталық белгілеулер


*Ре нотасының орналасуы*

## Сыртқы сілтемелер
* Music theory online: staffs, clefs & pitch notation
* музыкалық ноталар кестесі 

Санат:Музыкалық терминдер
Санат:Ноталар
Бразилияның қалалары

**[[Бразилия]]**да дамыған қалалар өте көп. Бразилияның астанасы - Бразилиа. 

## Мемлекеттің ең үлкен қалалары
[thumb|200x200px|1 — [Сан-Паулу]]
[right|thumb|200x200px|2 — [Рио-де-Жанейро]]
[right|thumb|200x200px|3 — [Салвадор (Баия)|Салвадор]]
[right|thumb|200x200px|4 — [Бразилиа]]
[right|thumb|200x200px|5 — [Форталеза]]
[right|thumb|200x200px|6 — [Белу-Оризонти]]
[right|thumb|200x200px|7 — [Манаус]]
[right|thumb|200x200px|8 — [Куритиба]]
[thumb|200x200px|9 — [Ресифи|Ресиф<meta />и]]
[right|thumb|200x200px|10 — [Порту-Алегри]]

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Бразилия қалалары
Бірлік (Атырау қалалық әкімдігі)

**Бірлік** — Атырау облысы Атырау қаласының солтүстік шетіндегі ауыл, Геолог ауылдық округі құрамында болған. 2019 жылы қала құрамына енгізілді. Бұрынғы атауы Новостройка (Придорожный).

## Географиялық орны
Жайық өзенінің оң жағалауында, темір жол станциясынан 4 км жерде орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1623 адам (820 ер адам және 803 әйел адам) болса, 2009 жылы 2839 адамды (1416 ер адам және 1423 әйел адам) құрады.

## Әлеуметтік нысандары
Ауылда “Атырауснаб” акционерлік қоғамы, Батыс Қазақстанның ұңғыларды геофизикалық әдістермен зерттеу экспедициясы, т. б. өндірістік мекемелер жұмыс істейді. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы қатынасады. Мектеп, балалар бақшасы, фельдшерлік-акушерлік пункт, көптеген тауарлар базалары орналасқан. Құрылыс материалдарын сататын ірі гипермаркет жұмыс жасайды.

## Ауыл көшелері
* Х. Бөкеева (Актауская, Ақтау) көшесі
* Буровиков көшесі
* Геологоразведчиков көшесі
* Геологоразведчиков өткелі
* Геологопоисковая көшесі
* С. Жантөрин (Загородная) көшесі
* Б. Жоламанов (Дачная) көшесі
* Западно-Казахстанская көшесі
* Рабочая көшесі
* Бекет ата көшесі
* Қ. Сыдиықов көшесі
* С. Торайғыров көшесі (Ш. Жарылғасұлы көш.)
* Бала Ораз көшесі (№1 көше)
* Есет би көшесі (№2 көше)
* Н. Сүгірұлы көшесі (№3 көше)
* Ғ. Мұстафин көшесі (№4 көше, Қорқыт ата көш.)
* М. Бекмағамбетұлы көшесі (№5 көше)
* Сейтек күйші көшесі (№6 көше)
* Ә. Өмірзақова көшесі (№7 көше, Тұмар ханым көш.)
* №8-29 атаусыз көшелер
* №1 атаусыз өткел

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Африканың елдерінің халық саны

Африканың елдерідінің халық саны бойынша реттелген тізімі. 

## Мемлекеттердің тізімі

## Дереккөздер

Санат:Демография бойынша елдерді салыстыру
Бірлік (Баянауыл ауданы)

**Бірлік** — Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы ауыл, Бірлік ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Баянауыл ауылынан солтүстікке қарай 48 км жерде, бетеге, боз, қау, сұлыбас өскен далалық белдемде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1930 жылға дейін “Қарабие” ауылы, ұжымдастыру жылдары “Егінді” ұжымшары, 1961 жылдан “Бірлік” қой өсіру кеңшары болып аталды. Ауылда мал шаруашылығымен айналысатын шаруа (фермер) қожалықтары құрылған. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Баянауыл ауданы елді мекендері
Әбу Мұсғаб әз-Зарқауи

**Әбу Мұсғаб әз-Зарқауи** (, шын есімі **Ахмед Фазыл ән-Наззал әл-Халаила**, ;&nbsp;1966—2006) — халықаралық лаңкес, «Таухид және жиһад» жамағаты мен Әл-Қағиданың Ирактағы бөлімшесінің жетекшісі, Ислам мемлекетінің негізін қалаушы.

Әз-Зарқауи 1966 жылдың 30 қазанында Иорданияның Зарқа қаласында дүниеге келді. Оның Әл-Қағида ұйымымен байланысы 1990 жылдары басталды, бірақ «жақын жауды» қойып, «алыс жауға» (Батыс өркениеті) көңіл бөлу тактикасын құптамаған ол ұйым мүшелерінің қатарына кірген жоқ. 1994—1999 жылдары әз-Зарқауи Иорданияда оған жиһади ілімін үйреткен Әбу Мұхаммед әл-Мақдисимен бірге түрмеде отырды. 1999 жылы ол Ауғанстанға лаңкестер лагерін ұйымдастыру үшін аттанып, Усама бен Ладенмен кездесті. 2001 жылы тәліптердің билігі құлағанда ол Иракқа қашуға мәжбүр болды. 2002 жылдың маусымында әз-Зарқауи Ирактың солтүстігінде *Жамағат әт-таухид уәл-жиһад* («Таухид және жиһад жамағаты») деп аталатын ұйымды құрды.

Америка Құрама Штаттары Ирак мемлекетіне әскерін енгізгеннен кейін бір жыл өткен Әбу Мұсғаб әз-Зарқауи Усама бен Ладенге серт беріп, Әл-Қағиданың осы елдегі бөлімшесін құрды (*Қағида әл-жиһад фи билад әр-рафидәйн* — «Месопотамиядағы жиһад негізі»). Ирактағы Әл-Қағида (ИӘҚ) шетелдік әскерлерге қарсылық көрсеткен негізгі күшке айналды.

Бұрын Иорданияның шет аудандарының бірінде дүкенші болып жұмыс істеген әз-Зарқауи Сирия жерін кресшілерден азат еткен Нұр әд-Дин Зангиге ұқсауға тырысып бақты. Қатыгез әз-Зарқауиді жек көрген араб шейхтары АҚШ-тан көмек сұрағанымен, олардың мәселесі шешімсіз қалды. Әз-Зарқауидің шииттерге деген зорлық-зомбылығы өршіп кеткенде Усама бен Ладен мен оның жақтастары мазасыздана бастады. Айман әз-Зауаһири (Әл-Қағиданың қазіргі жетекшісі) Интернет желісінде бас шабу бейнежазбаларын жариялауды доғаруды өтінгенімен, Ирактағы баскесерлер оны тыңдаған жоқ.

Әз-Зарқауидің Ислам мемлекетін құру туралы ойы ол 2002 жылы Иракқа келердің алдында пайда болды. Бұл жоспарды әз-Зарқауи 2001 жылы Әл-Қағиданың әскери стратегі Сәйф әл-Әділмен бірге талқылаған болатын. 2004—2006 жылдары осы екеуі болашақ халифат туралы идеяны таратумен айналысты. 2006 жылы Ирактағы Әл-Қағида бұрын көп талқыланған мемлекеттің негізін салуға жақындап қалды. 15 қаңтарда ИӘҚ Ирактағы жиһадилердің 5 тобымен бірігіп, *Мәжіліс шура әл-мужаһидин* («Мужаһидтер кеңесінің мәжілісі») деп аталатын ұйымды құрды. Сәуір айында әз-Зауаһири бейнехабарлама арқылы Мәжіліске қошемет көрсетіп, үш айдан кейін Ислам әмірлігі құрылады деп үміттенетінін жеткізді, бірақ маусым айында әз-Зарқауи АҚШ әуе күштерінің соққысынан қаза тапты. 12 маусымда ИӘҚ-тың жаңа жетекшісі деп әз-Зауаһиридің «Ислам жиһады» тобының бұрынғы мүшесі Әбу Хамза әл-Муһажир (Әбу Әйюб әл-Мысри ) жарияланды.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* 
Санат:Ислам мемлекеті
Санат:Лаңкестік
Санат:Әл-Қағида
Санат:1966 жылы туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Футболдан Испания Кубогы

**Футболдан Испания Кубогы** (исп. *Copa del Rey — Патша кубогы*) — әр жыл сайын футболдан Испания футбол клубтарының арасында өтетін турнир. 1902 жылдан бастап өтеді.Өзі құрылған сәттен бастап, турнир бірнеше рет өз атауын өзгертті; қазіргі атауы — **Патша кубогы (**1977 жылдан бері). Осы күнге дейін 17 клуб турнир жеңімпазхы атанды, ең көп жеңгені «Барселона» (30), содан кейін  «Атлетик Бильбао» (23) және  «Реал Мадрид» (19). Турнирдің жеңімпазы Еуропа лигасына қатысады және Футболдан Испания Суперкубогына қатысады.
## Тарихы
1902 жылы «Реал Мадрид» футбол клубының президенті болған Карлос Падрос, бұл турнирдің басшысы Альфонсо XIII салтанатты түрде ұсынды. Бұл бастамаға 4 клуб қана жауап берді:«Барселона», «Эспаньол» біріккен Бискайский командасы және күрделі клубы «Нью Фут-Бол».Бірінші турнирдің жеңімпазы «Бискайя» болды. Осылайша Патша кубогы басталды.

## Турнир атауларының тарихы
*1902 — Тәж кигізу кубогы (Альфонсо XIII королінің кубогы)
*1902—1932 — Патша Кубогы (Copa del Rey)
*1932—1936 — Республика Президентінің Призы (Trofeo Presidente de la II República)
*1937 — Бос Испания кубогы
*1938 — турнир кубок үшін өткен жоқ
*1939—1976 — Генералиссимус кубогы (Copa del Generalísimo)
*1977 жылдан бастап — Патша Кубогы (Copa del Rey)

## Финалдар

* 1938 жылы турнир өткізілмеді.

## Жеңімпаздар

## Сілтемелер

* Барлық нәтижелері, протоколдары, статистикалары 
* Финалдар мұрағаты
* Қызықты матчтар

Санат:Испаниядағы футбол
Санат:Футболдан Испания кубогы
Әбілқайыр хан

* Әбілқайыр хан (Кіші жүз)
* Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)
* Қарт-Әбілқайыр хан (Ұлы жүз)
Фобос

**Фобос** ( «қорқыныш») — Марстың екі серігінің бірі. 1877 жылы америкалық астроном Асаф Холл ашты. Көне грек мифологиясындағы соғыс құдайы — Арестің жолдасы болған Фобостың («Қорқыныш» деп аударылады) құрметіне аталған.

Фобос - диаметрі шамамен 22 км болатын кішкентай, дұрыс емес пішінді нысан. Ол Марсты 9 377 км биіктікте айналады, өз планетасына кез келген басқа спутниктерге қарағанда жақынырақ айналады және Марстың айналасында тез қозғалатыны сонша, ол шын мәнінде батыста көтеріліп, шығыста батады.
Марстың тартылыс күші Фобосты жүз жыл сайын шамамен 1,8 метрге тартады. Осы қарқынмен 50 миллион жылдан кейін Фобос не Марс бетіне соғылады, не сақинаға бөлінеді.

Санат:Марс
Қытай Халық Республикасының қалалары

Қытайда өте көп қала бар. 

Ең үлкен қалалар : Шанхай (24 632 мың., 2010 ж.), Пекин (19 720 000, 2009 ж.), Чунцин (28 846 170, 2010 ж.), Ухань (9 785 392, 2010 ж.), Сиань (8 252 000, 2000 ж.), Чэнду (11 000 670), Тяньцзинь (14 425 000, 2009 ж.), Шэньян (7 760 000, 2009 ж.), Харбин (10 635 971), Нанкин (8 004 680, 2010 ж.).

## Қалалардың тізімі

### А
* Аксу
* Алтай
* Аньда
* Аньцю 
* Анькан
* Аньцин
* Аньян

### Б
* Баодин
* Баоцзи
* Бухэ 
* Бэйхай
* Бэнбу
* Бэньси

### В
* Вэйфан

### Г
* Ганьчжоу
* Гаосюн
* Гэцзю
* Гонконг
* Гунчжулин
* Гуанчжоу
* Гуйлинь
* Гуйян

### Д
* Далянь
* Даньдун
* Датун
* Дунтай
* Дэян

### Ж
* Жичжао

### И
* Ибинь
* Иньчуань
* Ичан
* Ичунь 
* Ичунь 

### К
* Кайфын
* Карамай
* Карашар
* Кашгар
* Корла
* Коулун
* Кульджа
* Куньмин
* Куча

### Л
* Ланьчжоу
* Линься
* Линьхай
* Линьхэ
* Лишуй
* Лунъянь 
* Лхаса
* Лэйчжоу
* Лючжоу
* Ляньжань 
* Ляньюньган
* Ляоян

### М
* Макао
* Мацзе
* Мачэнь
* Мэйчжоу
* Мяньчан 
* Мяньян
* Муданьцзян

### Н
* Нанкин 
* Наньнин
* Наньпин
* Наньчан
* Наньян
* Нэйцзян

### П
* Пекин
* Пинлян
* Пунин

### С
* Санья
* Сиань
* Синай
* Синин
* Синьян
* Сичан
* Суцзатун 
* Сыпин
* Сюйчжоу
* Сямынь

### Т
* Тайбэй
* Тайюань
* Таншань
* Тунляо
* Турфан
* Тяньцзинь

### У
* Урумчи
* Ухань
* Уху
* Учжоу

### Ф
* Фучжоу
* Фуян

### Х
* Хайлунь
* Хайкоу
* Хайлар
* Хами
* Ханчжоу
* Ханьчжун
* Харбин
* Хотан
* Хуадянь
* Хуайань
* Хуайхуа
* Хуалянь
* Хулан-Эрги
* Хух-Хото
* Хэби
* Хэфэй

### Ц
* Цзегу
* Цзинань
* Цзиндэчжэнь
* Цзинин
* Цзинмэнь
* Цзиньчжоу
* Цзиси
* Цзуньи
* Циндао
* Цицикар

### Ч
* Чандэ
* Чанчунь
* Чанша
* Чаочэн 
* Чаочжуан 
* Чаоян
* Чжанцзякоу
* Чжанъе
* Чжаньцзян
* Чжаотун
* Чжумадянь
* Чжэнчжоу
* Чифэн
* Чугучак
* Чунцин
* Чэнду
* Чэндэ
* Чэньчжоу

### Ш
* Шанхай
* Шанцю
* Шаньвэй
* Шаньтоу
* Шаогуань
* Шаоу
* Шаоян
* Шаши
* Шэнцзамен 
* Шэньян (Мукден)
* Шицзячжуан
* Шуанчэн
* Шэньчжэнь

### Ю
* Юнькоу
* Юньчэн
* Юэян

### Я
* Янцзян
* Яньцзи
* Яркенд

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қытайдың үлкен қалалар тарихы 
* Карта
* Қытай Тарихи-географиялық ақпараттық жүйесі

Санат:Қытай қалалары
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Жорж Кёлер

**Георг (Жорж Жан Франц) Келер** (; 17 сәуір, 1946, Мюнхен, Германия — 1 наурыз 1995, Фрайбург, Германия) — неміс биологы және иммунологы, 1984 жылғы «Иммундық жүйені дамытуда және бақылауда ерекше салыстырмалы теориясы үшін және моноклональді антиденелердің өндіріс принципін ашықаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Сезар Мильштейнмен бірге ол моноклоналды антиденелерді өндіру техникасын әзірленген.

## Өмірбаян
Георг Келер биологияны 1965—1971 жылдары Фрайбург университетінде оқыған. Сонда 1974 жылы профессор Фриц Мельхерстың төрағалығымен Базелдегі (Швейцария) Иммунология институты негізінде иммунологиялық зерттеулер бойынша бета-галактозидазаның ферменттері тақырыбында диссертация қорғады, институт директоры Нильс Ерне болған еді.

Кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін Келер Кембридж университетіне көшіп келіп, екі жыл (1974—1976) пост-докторантураны профессор Сезар Мильштейнде өтті. Кембриджде Келер лимфоциттерді біріктіруге жұмыс істеді. Осы қысқа мерзім ішінде ол миелома жасушасымен антидене қалыптастыратын плазматикалық жасушаларды біріктіретін жаңа технологияны әзірледі (''гибрид арқылы'' әдісі). Нәтижесінде алынған гибридті мәңгілік жасушалар антиденелер өндіруін жалғастырды, сондай-ақ, бір уақытта сансыз көбейе алатын.Бұл іс жүзінде шектелмеген мөлшерде моноклоналды антиденелерді алуға мүмкіндік береді.
Гибридомдық әдісті дамыту *«денсаулық сақтау және ғылым саласындағы антиденелерді қолдануда төңкеріс болды. Таңқаларлық дәл нақты құрылымына сәйкес сирек антиденелер қазір көп мөлшерде өндіріле алады. Гибродомды жасушалар зертханалық ыдыста сақтауға болады және мүлдем бірдей моноклоналды антиденелерді әлемде пайдалануға болады, және қайнар көзі мәңгі»* (Ханс Вигзель).

1976 жылы, Келлер Базель Иммунология институтына оралды, ол онда гибридтік лимфоциттермен жұмысын жалғастырды. 1984 жылы Келер Мильштейнмен моноклоналды антиденелерді өндіру технологиясын  ашқаны үшін Нобель сыйлығын алды. 1984 жылдан 1995 жылы қайтыс болғанға дейін Жорж Келер Макс Планк атындағы иммунология институтының (Фрайбург) директоры болды.

## Негізгі публикациялары
*  *текст был воспроизведен в*:)

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Моноклональдық антидене
* Ерне, Нильс
* Мильштейн, Сезар

## Сілтемелер
* КеЛЕР, Георг (русс.)
* Келер на Нобелевском сайте

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Германия иммунологтары
Санат:Мюнхенде туғандар
Санат:Фрайбургте қайтыс болғандар
Сезар Мильштейн

**Сезар Мильштейн** (; 8 қазан, 1927, Байя-Бланка, Аргентина — 24 наурыз 2002, Кембридж, Ұлыбритания) — аргентиналық және британдық иммунолог ғалым, 1984 жылы «Иммундық жүйені дамытуда және бақылауда ерекше салыстырмалы теориясы үшін және моноклональды антиденелердің өндіріс принципін ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Жорж Келермен ол моноклоналды антиденелерді өндіру техникасын әзірленген.

## Өмірбаян
Сезар Мильштейн Шишковцы қаласы Подольск губерниясынан шыққан иммигранттар Лазарь Мильштейн мен Максим Вапнярскаялардың отбасында 8 қазанда 1927 жылы Аргентинада, Буэнос-Айрестен алыс емес Байя-Бланка қаласында өмірге келген. Буэнос-Айрес университетін бітіріп ферментативтік кинетикадан диссертациясын бастады. 1958 жылы Ұлыбританияға Кембридж университетіне диссертациясын жалғастыру үшін көшіп келді, оны 1960 жылы сол жерде қорғады. Кейінірек Мильштейн Фредерик Сенгердің зертханасында Медициналық ғылыми-зерттеу кеңесіне қосылды.

## Тағы қараңыз
* Моноклональды антиденелер
* Нильс Ерне
* Жорж Келер

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының лауреаттары Аргентины
Санат:Иммунологи Ұлыбританияның
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Корольдік медаль иегерлері
Valve компаниясының өндірген ойындары

1998 жылдан 2023 жылға дейін Valve өнімдерінің тізімі.

## Компьютерлік ойындары

### Ойындар жинақтары
Сонымен қатар, Valve компаниясы ойындарын жинақтап шығарады. Олардың ішіне кіретіндер:

* Half-Life 1 Anthology (2005)
* Counter-Strike 1 Anthology (2006)
* The Orange Box (2007)


## Ойын движоктары
* *GoldSrc* (1998)
* *Source* (2004)
* *Source 2* (2015)

## Софт
* *Valve Anti-Cheat (VAC)* (2002)
* *Steam* (2003)
* *Source SDK* (2004)
** *Valve Hammer Editor*
** *Faceposer*
** *Model Viewer*
* *Puzzle Creator* (2012)
* *Source Filmmaker* (2012)
* *SteamOS* (2013)

## Аппараттық компоненттер
* *Steam Machines* (2015)
* *Steam Controller* (2015)

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Valve
Стэнли Коэн

**Стэнли Коэн** (; 17 қараша 1922, Бруклин, Нью-Йорк – 5 ақпан 2020) — американдық биохимик, Рита Леви-Монтальчини бөліскен Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Жүйке тінінің өсу факторы және эпидермиялық өсу факторын ашты.

## Өмірбаян
Стенли Коэн өмірге 17 қарашада 1922 жылы Бруклиннің (Нью-Йорк) Флатбуш ауданында келген. Оның Ресей ата-анасы еврей иммигранттар — Луи Коэн және Фанни Коэн (Фейтель). Ол Бруклин колледжі 1943 жылы бітірген және сүт зауытында бактериолог ретінде қысқа уақыт жұмыс істеді. 1948 жылы МичиганУниверситетнің биохимия кафедрасында диссертация қорғады. Ол Вашингтон университетінде және Вандербильт университетінде жұмыс істеді (Нэшвилл).
Жасушаның өсуін факторларын зерттеді. Его исследования факторов роста стали фундаментальными работами, которые позволили понять развитие 
Оның өсу факторларына зерттеулері ісік және ісікке қарсы препараттарды әзірлеудің дамуын түсінуге мүмкіндік берген іргелі еңбектерге айналды.
1986 жылы Коэн Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын және АҚШ Ұлттық ғылыми медалін алды.

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің веб-торабынан ақпарат
* Стэнли Коэнның өмірбаяны
* Stanley Cohen Nobel link

Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Йозеф Людвиг Раабе

thumb|Йозеф Раабе
**Йозеф Людвиг Раабе** (нем.&nbsp;*<span lang="de">Joseph Ludwig Raabe</span>*, 15 мамыр 1801, Броды — 22 қаңтар 1859, Цюрих) — швейцар математигі.

Йозеф Людвиг Раабе 15 мамыр 1801 жылы Броды қаласында туылды. 

Раабе —  цурих жоғарғы мектебінің және политехникумның профессоры. 

Ол шексіз аз шамалардың талдауымен айналасты. Содан соң: функциялардың теориясы және қатарлардың ілімі, оған 12 шығармасын арнады. Геометрия, алгебра және қолданбалы математика туралы щқулық жазған. Осы шығармаларының көбісі  «Journal f ü r die reine and angewandte Mathematik» журналына еңгізілген. 

Раабенің сол журналға еңгізген бірінші мақаласы «Allgemeine Theorie der Epicyclen» болды. Ол басқа бөлек  «Die Differential- und Integralrechnung mit Functionen einer Variablen» (Цюрих, 1839-47), «Die Jacob-Bernoulli’sche Function», (Цюрих, 1848), «Mathematische Mittheilungen» (Цюрих, 1857≈58), «Ueber die fortschreitende Bewegung d. Schwerpuncte d. Planeten unseres Sonnensystems etc.» (Цюрих, 1858) мақалаларын шығарды.

Йозеф Людвиг Раабе  22 қаңтар 1859 жылы Цюрих қаласында қайтыс болды.

Санат:15 мамырда туғандар
Санат:1801 жылы туғандар
Санат:1859 жылы қайтыс болғандар

Санат:Математиктер
Санат:Швейцария математиктері
Чили қалалары

Чили қалалары - 50 мыңнан астам тұрғыны бар Чили қалалардың тізімі.

## Чили қалалары
right|thumb|541x541px|Чили картасы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Чили қалалары

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Чили қалалары
Миллиардерлер тізімі (2015)

**[[Forbes]] журналы бойынша 2015 жылдың миллиардерлері** — 2014 жылдың қорытындысы бойынша, жағдайы 1 млдр доллардан асатын адамдардың тізімі.

Өткен жылмен салыстырғанда миллиардерлердің саны 181 адамға көбейді, сонымен жалпы саны 1826 адам болды.

Тізімді құрайтын адамдардың ортақ капиталы 7,05 трлн долларға тең.

## Әлемдегі ең бай 3 адам

Сурет:Bill_Gates_in_Poland_cropped.jpg|1ші — Билл ГейтсАҚШ
Сурет:Carlos_Slim_Helú.jpg |2ші — Карлос Слим ЭлуМексика

Сурет:Warren Buffett KU Visit.jpg|3ші — Уоррен БаффетАҚШ


## Топ-30 миллиардерлер

## Сыртқы сілтемелер
* The World's Billionaires

Санат:Forbes
Судан қалалары

**Судан қалалары** () — Судан дағы ірі елді мекендердің тізімі. 

## Судан қалалардың тізімі
right|thumb|250x250px|Судан қалалары
right|thumb|250x250px|Хартум, елдің астанасы
right|thumb|250x250px|Омдурмандағы мешіт

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Судан қалалары
Тайланд қалалары

Тайланд қалалары үш топқа бөлінеді. Олар: үлкен, орта, кіші.

## Қалалардың тізімі

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Department of Provincial Administration, Ministry of Interior, Royal Thai Government  

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Тайланд қалалары
Мали қалалары

**Мали қалалары** () — Малидің үлкен елді мекендерінің тізімі. World Gazeteer интернет-сайты бойынша, Малида халқы 3000-нан асатын 34 қала бар.

## Мали қалаларының тізімі
right|thumb|301x301px|Мали қалалары
[right|thumb|280x280px|[Бамако, мемлекеттің астанасы]]

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Мали қалалары
Замбия қалалары

**[[Замбия]] [[қала|қалалары]]** () — Замбиядағы ірі елді мекендердің тізімі.

## Замбия қалаларының тізімі
right|thumb|321x321px|Замбия қалалары
right|thumb|300x300px|Лусака, Замбияның астанасы

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Замбия қалалары
Нигер қалалары

Нигер мемлекетінің ең үлкен қалалары - елдің батысында Нигер өзенінің бойында орналасқан Ниамей, Зиндер, Маради  және басқа ірі қалаларының көбісі елдің оңтүстігінде, Сахеле шөлейтінде, орналасқан.

## Нигер мемлекетінің қалаларының тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Нигер қалалары
Ливия қалалары

thumb|342x342px|Ливия картасы
thumb|320x320px|Эль-Байда
Ливияның ең ірі қаласы және астанасы - Триполи.

## Ливияның ең ірі қалалары

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* World Gazetteer: Ливия қалаларының тізімі 
* Ливия қалаларының тарихы 

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Ливия қалалары
Танзания қалалары

**[[Танзания]] қалалары** () — Танзания елінің ірі қалаларының тізімі. World Gazeteer интернет-сайты бойынша халқы 12 000 асатын 200 қала бар.

## Ірі қалалары

## Танзания қалаларының тізімі
right|thumb|319x319px|Танзанияның қалалары

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Танзания қалалары
Василий Шукшин

**Василий Макарович Шукшин** (25 шілде 1929 жыл, Сростки селосы Алтай өлкесі, КСРО - 2 қазан 1974 жыл, Клетская селосы, Волгоград облысы) — белгілі кенес кинорежиссері, актер, жазушы, сценарийшы, драматург.. 1945 - 1947 жылдары Бийск автотехникумында оқыған, кейіннен әскери флотта қызмет еткен. 1953 - 1954 жылдары Василий Шукшин өзінің туған мекенінде тарих пәнінің мұғалімі және мектеп директоры қызметтерін атқарған. Алғашқы әңгімелері 1959 жылы басылып шықты. 1960 жылы ВГИК-тің режиссерлік факультетін бітіреді.

Ол өзінін еңбектері негізінде көптеген фильмдер түсіріп, бірқатар рөлдерде өзі ойнайды. Мәселен "Көл жағасында" фильмінде директор Черныхтың, "Қызыл жидек" фильмінде Егор Прокуддиннің образын сомдаған.

В. Шукшин - "Сіздің ұлыңыз бен бауырыңыз" драмасын қойған режиссер. Осы еңбегі үшін РСФСР Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды.
1974 жылы 2 қазанда дүние салды.

## Дереккөздер

Санат:25 шілдеде туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:2 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1974 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО жазушылары
Санат:КСРО кинорежиссёрлері