open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сүлеймен Тау

**Сүлеймен Тау** (, ) — 2009 жылдың маусымында елдегі бірінші Әлемдік мұра нысаны болған, Қырғызстан Республикасының оңтүстігіндегі Ош қаласындағы қасиетті тау.

## Тарихы
Тау – батыстан шығысқа қарай созылған бес күмбезді әк қалдығы. Оның ұзындығы 1140 м-ден астам, ені - 560 м. Ежелгі заманнан бері оның киелі мағынасы болған, оны сақталған петроглифтер дәлелдейді.

XVI ғасырға дейін тау Бара-Кух, одан кейін XX ғасырға дейін Тақты Сүлеймен («Сүлейменнің тағы») деп аталды.

Таудың баурайында 1978 жылы модернизм стиліндегі мейрамхананың ғимараты бой көтерді (сәулетші Қ. Назаров). Үңгірлерде жазыққа қарайтын үстелдер болуы керек еді. Кейін ғимарат тарихи-этнографиялық мұражайға айналды.

2010 жылы таудың етегінде жаппай тәртіпсіздіктерден зардап шеккен Ош көшелерінің тұрғындары үшін «уақытша үйлердің» құрылысы басталды, бұл тарихшылар мен мәдениет мамандарының белгілі бір алаңдаушылығын тудырды.

2009 жылы 29 маусымда Қырғызстандағы Сүлеймен Тау тауы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енді. 2011 жылдың 1 маусымында ЮНЕСКО-ның Қазақстандағы, Қырғызстандағы, Тәжікстандағы және Өзбекстандағы өкілі, ЮНЕСКО кластерлік бюросының директоры Сергей Лазарев Қырғызстан Республикасының Президенті Роза Отынбаеваға қасиетті Сүлеймен Тау тауын Бүкіләлемдік мұралар тізіміне қосу туралы сертификатты табыс етті.

## Көрікті жерлері
Таудың басында «Тахты Сүлеймен» мешіті орналасқан, оны тарихшылар Бабырдың тұсына жатқызады (1963 жылы жарылып, 1991 жылы сақталған материалдар негізінде қалпына келтірілді). Таудың етегінде сонымен қатар сәулет ескерткіштері – XVI ғасырға жататын және жақында қалпына келтірілген «Рабат Абдуллахан» мешіті және Асаф ибн Бұрхия кесенесі (XVIII ғ.) орналасқан.

Сүлеймен Тау тауында жеті үңгір бар, олардың әйгілілері Шақатамар және Тепеуінқұр. Таудың шығыс етегінде шамамен XI-XIV ғасырларда салынған ортағасырлық монша бар. Сүлеймен Тауды солтүстік пен оңтүстіктен екі арна қоршап жатыр.

## Сілтеме
* Қасиетті Сүлейман-тау тауы туралы мәлімет 

## Дереккөздер

Санат:Ош
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1995

**[[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] 1995** Швеция, Стокгольм/Гёвле қалаларында өтетін 59-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл Швецияда сегізінші рет (1949,1954,1963,1969,1970,1981,1989) өткізілетін чемпионат.

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
* Complete results
* 
* 

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1996

**[[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] 1996** Аустрия, Вена қалаларында өтетін 60-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл Аустрияда алтыншы рет (1930,1964,1967,1977,1987) өткізілетін чемпионат.

## Плей-офф

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
*Complete results
*
*

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Белослюдов

* Алексей Николаевич Белослюдов — педагог
* Виктор Николаевич Белослюдов — суретші
* Николай Николаевич Белослюдов — суретші
Супернақты сан

**Супернақты сан** — нақты сандар жиынының кеңейтуі кезінде қарастырылатын сан.

Абстрактылық алгебраға бұл терминді Г. Дейлз және У. Вудин енгізді.

Супернақты сандар стандартты емес талдауда, модельдер теориясында және банах алгебрасында қолданылады.

Санат:Сандар
Көкдомбақ (тау, Ұлытау облысы)

**Көкдомбақ** – Жетіқоңыр және Мойынқұм құмды алқаптары аралығындағы қырат. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарысу өзенінің аңғарында орналасқан. 

## Жер бедері
Ең биік жері 331 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км. Беткейі жайпақ келген. 

## Геологиялық құрылымы
Палеоген және бор кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген. 

## Өсімдігі
Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, жүзгін, еркек шөп, теріскен, ебелек өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1994

**[[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] 1994** Италия, Больцано/Канацеи/Милан қалаларында өтетін 58-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл Италияда үшінші рет (1934,1958) өткізілетін чемпионат.

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
*Complete results
*
*

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Көкдомбақ

**Елді мекен:**
* Көкдомбақ – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Көкдомбақ – Үлкен Күйкентай тауының батысындағы тау. 
* Көкдомбақ – Арқарлы тауларының батысындағы төбе. 
* Көкдомбақ – Балқаш көлінің солтүстігіндегі шоқы. 
* Көкдомбақ – Жақсыкөң және Жаманкөң өзендерінің аралығындағы оқшауланған тау массиві. 
* Көкдомбақ – Теңіз көлінің оңтүстігіндегі ұсақ шоқылы оқшауланған тау массиві. 
* Көкдомбақ – Жетіқоңыр және Мойынқұм құмды алқаптары аралығындағы қырат. 
* Көкдомбақ – Қосқамбай тауының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

**Көл:**
* Көкдомбақ – Сарықұм құмының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тұзды тұйық көл.
Қолданбалы математика

[нобай|[Сұйықтықтар механикасы]]
**Қолданбалы математика** — математикалық әдістер мен алгоритмдердің әртүрлі ғылымдарда және техникада қолданылуын қарастыратын математика саласы.

Оның мысалдары: математикалық физика, сызықтық бағдарламалау, математикалық оптимизация, ақпарат теориясы, статистика, криптография, сондай-ақ желілік жоспарлаудағы графтар теориясы, информатика мен экономиканың кейбір салалары, т.б.

Компьютердің пайда болуымен қолданбалы математиканың маңызы да арта түсті. Көптеген бағдарламалар мен есептеуіш техника математикалық әдістердің негізінде істейді.
## Тағы қараңыз
* Қолданбалы математика институты
* 

Санат:Қолданбалы математика
Land Rover Range Rover Evoque

**Land Rover Range Rover Evoque** - бұл Land Rover шығарған премиум ықшам кроссовер. Бұл Land Rover LRX концепт-карының логикалық жалғасы, ол 2008 жылдың қаңтарында Детройт қаласында дебют жасады.

Range Rover Evoque өндірісі 2011 жылдың 4 шілдесінде *Jaguar Land Rover* тобының Хейлвуд зауытында басталды.

Автокөлік, бұдан бұрын Freelander 2 автокөлігінен белгілі  150 а.к. және 190 а. к. дизельді қозғалтқыштармен, сонымен қатар турбокомпрессорлы және тікелей отын бүркуі бар жаңа бензин қозғалтқышпен де  жабдықталады, оның жұмыс көлемі 2 литр, ал қуаты 240 а.к. Дизельді қозғалтқыштарды 6 сатылы механикалық немесе 6 жылдамдықты автоматты беріліс қорабымен біріктірілуі мүмкін. Сондай-ақ, 2014 жылғы модель қатары 9 жылдамдықты автоматты беріліс қорабымен жабдықталады. Бензин қозғалтқышы тек автоматты беріліс қорабымен қол жетімді. Алдыңғы аспа тәуелсіз, серіппелермен және айналдыруға қарсы жолағы бар McPherson типінде, артқы жағы да тәуелсіз, серіппелермен және айналуға қарсы жолағы бар McPherson түрі.

Көлік 2011 жылы Euro NCAP сынағынан өтті.

Көлік 2019 жылы Euro NCAP сынағынан өтті.

## Рестайлинг
2016 жылғы Evoque желісі Детройт автосалонында таныстырылды. Көлік жаңартылған алдыңғы бөлікті, артқы шамдарын және жаңа техникалық жабдықты алды. Кроссоверлер 2017 модельдік жылы жетілдірілген функционалдығы бар InControl Touch Pro жаңа ақпараттық ойын-сауық жүйесін алды. 

0-100 км/сағ жылдамдықты автомобиль 6,6 секундтан 11,2 секундқа дейін жеткізеді.

## Екінші буын
2019 жылдың көктемінде модельдің екінші буыны таныстырылды. Автокөлік көлемі мен сандық толтыру және интерьерін Range Rover Velar сияқты сәл ұлғайтты.

Өлшемдердің салыстырмалы ұлғаю кестесі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Land Rover Range Rover Evoque Land Rover компаниясының ресми сайтында
Санат:Хэтчбэктер
Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:Land Rover көліктері
Инвариант (математика)

**Инвариант** белгілі бір типтегі түрлендірулер кезінде өзгермейтін математикалық нысандардың белгілі бір класының (жиынтығы) сипаты болып табылады.

A — кейбір жиын болсын, ал G жиыны A-ны A-ға бейнелейтіндей бейнелеулер жиыны болсын. Егер кез келген a∈A және g∈G үшін f(a)= g(f(a)) теңбе-теңдігі орындалса, онда A жиынын B жиынына бейнелейтіндей f бейнелеуі G үшін инвариант деп аталады.

Инвариант түсінігі математикадағы ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады, өйткені инвариантты зерттеу бір немесе бірнеше типтегі нысандарды (объектілерді) жіктеу проблемаларына тікелей байланысты. Негізінен кез-келген математикалық жіктеудің мақсаты инварианттардың (мүмкіндігінше, ең қарапайым) толық жүйесін құру, яғни қарастырылған жиынтықтан кез келген екі эквивалентті емес нысанды (объектіні) бөлетіндей жүйе түрі болып табылады.

Санат:Математика терминдері
Инвариант

**Инвариант** термині келесі салаларда қолданылады:

* Физикадағы инварианттылық
* Инвариант (математика)
* Инвариант (лингвистика)

## Тағы қараңыз
* Константа
Эрлис Жексенұлы Тердікбаев

**Эрлис Джекшенұлы Тердикбаев** (1969 жылы 27 мамырда туған) — Қырғызстан Қарулы Күштерінің генерал-майоры, 2018-2021 жылдары Қырғызстанның Қорғаныс министрі, 2017-2018 жылдары Қырғызстан Құрлық әскерлерінің қолбасшысы, 2021 жылдан бастап Қырғызстан Қарулы Күштері Бас штабының бастығы.

## Өмірбаяны
Эрлис Тердикбаев 1969 жылы 27 мамырда Шу облысы, Ыстық-Ата ауылында дүниеге келген.
1990 жылы Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін және РФ Қарулы Күштерінің жалпы әскери академиясын бітірді, бір жыл РФ ҚК Бас Штабының Әскери академиясының тыңдаушысы болды. Үйленген, 4 баласы бар.

## Еңбек өтілі
*05.08.86-27.06.90 Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесінің курсанты;
*27.06.90-08.06.92 Закавказье ЖБ МСД мотоатқыштар полкінде қызмет атқарды;
*08.06.92-15.01.93 ҚР Қорғаныс министрлігінің қарамағына жіберілді;
*15.01.93-29.08.00 *73809* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*29.08.00-06.07.02 ерекше мақсаттағы жеке батальонда қызмет атқарды;
*06.07.02-27.08.04 РФ ҚК жалпы әскери академиясында тыңдаушы;
*27.08.04-16.04.05 *73809* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*16.04.05-08.12.06 *36806* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*08.12.06-25.12.07 ҚР ҚК Бішкек жоғары әскери училищесінде қызмет ету;
*25.12.07-01.12.09 ҚР Қорғаныс министрлігінде қызмет атқарды;
*01.12.09-05.04.10 ҚР ҚК Бас штабында қызмет атқарды;
*05.04.10-06.05.11 *52806* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*06.05.11-18.04.12 *30630* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*18.04.12-27.07.13 *01525* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*27.07.13-03.07.14 -РФ ҚК Бас штабының әскери академиясында тыңдаушы болды;
*03.07.14-2017 *01525* әскери бөлімінде қызмет атқарды;
*25.01.2017 бастап-Қырғыз Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлерінің қолбасшысы;
*20 сәу. 2018 - 3.02.2021-ҚР Қорғаныс істері жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы;
*29.03.2021 бастап-Қырғыз Республикасы Қарулы Күштері Бас штабының бастығы.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қорғаныс министрлері
Азық-түлік қауіпсіздігі

**Азық-түлік қауіпсіздігі** – мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігінің элементі.

Барлық адамдардың белсенді және салауатты өмір сүруі үшін жеткілікті тағамға физикалық және экономикалық қол жетімділігі бар жағдай. "Дүниежүзілік азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі Рим декларациясы" (1996) кез келген мемлекеттің барабар азық-түлікке және аштықтан азат болу құқығына сәйкес қауіпсіз және құнарлы тағамға қол жеткізу құқығын қамтамасыз ету міндетіне сілтеме жасайды.

Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету – мемлекеттің аграрлық және экономикалық саясатының басты мақсаттарының бірі. Ол өзінің жалпы түрінде кез келген ұлттық азық-түліке жүйесінің идеалды жағдайға қарай қозғалыс векторын құрайды. Осы тұрғыдан алғанда, азық-түлік қауіпсіздігіне ұмтылу үздіксіз үдеріс болып табылады. Сонымен бірге оған қол жеткізу үшін даму басымдықтары мен аграрлық саясатты жүзеге асыру тетіктері жиі өзгереді  .

## Азық-түлік қауіпсіздігінің элементтері
Рим мәжілісінде тұжырымдалған азық-түлік қауіпсіздігінің анықтамаларында келесі элементтердің белгілері бар:

# жеткілікті, қауіпсіз және құнарлы тағамның физикалық қолжетімді болуы;
# халықтың барлық әлеуметтік топтары үшін тиісті көлемдегі және сапалы азық-түлікке экономикалық қолжетімділік;
# ұлттық азық-түлік жүйесінің автономиясы мен экономикалық дербестігі (азық-түлік тәуелсіздігі);
# сенімділік, яғни ұлттық азық-түлік жүйесінің маусымдық, ауа-райының және басқа да ауытқулардың елдің барлық аймақтарының халқын азық-түлікпен қамтамасыз етуге әсерін барынша азайту мүмкіндігі;
# тұрақтылығы, бұл ұлттық азық-түлік жүйесінің кеңейтілген ұдайы өндіріс режимінде дамып келе жатқанын білдіреді  .

## Тағы қараңыз

* Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (WFP)
* Дүниежүзілік азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі комитет (CFS)
* Ауыл шаруашылығын дамытудың халықаралық қоры (IFAD)
* Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО)
* Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ислам ұйымы (IOFS)
* Ауыл шаруашылығы

## Сілтемелер
Санат:Ауыл шаруашылығы
Санат:Гуманитарлық көмек
Санат:Азық-түлік қауіпсіздігі
Range Rover Velar (L560)

**Range Rover Velar (L560)** - британдық Jaguar Land Rover автомобиль компаниясы шығаратын шағын кроссовер. Range Rover желісіндегі төртінші модель Velar 2017 жылы 1 наурызда Лондонда, Англияда таныстырылды. Velar 2017 жылдың жазында шығарылды. «Velar» атауы бұрын желіге дейінгі Range Rovers сериясы 1969 жылы бірінші буыны үшін қолданылған. Бренд тарихындағы ең жеңілдетілген Range Rover, кедергі коэффициенті 0,32. 

## Құру тарихы
Болашақ Velar алғашқы прототиптері BMW X6 және Mercedes-Benz GLE Coupe стиліндегі псевдокупе жол талғамайтын көліктің пайда болуын меңзеді, бірақ бұл олай емес.  2017 жылдың 22 наурызында Land Rover Range Rover Velar деп аталатын жаңа жол талғамайтын көліктің алғашқы бейнесін көрсетті. 

## Техникалық сипаттама

### Платформа
Jaguar Land Rover iQ[AI] (D7a) платформасында құрастырылған Velar Jaguar F-Pace, XF және XE үлгілерімен бірқатар құрамдас бөліктерді бөліседі, атап айтқанда оның алюминий платформасын және 2874 мм доңғалақ базасын. Velar сол Солихалл зауытында жасалған, бірақ Range Rover F-Pace-тен 72 мм-ге ұзын.

## Толық жиынтық

** Base Standard
** Base R-Dynamic
** S Standard
** S R-Dynamic
** SE Standard
** SE R-Dynamic
** HSE Standard
** HSE R-Dynamic

## Қауіпсіздік
2017 жылы Range Rover Velar EuroNCAP тестілеуінен өтіп, 5 ұпай рейтингіне ие болды:

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Land Rover Velar ресми сайтында.
* https://www.youtube.com/watch?v=Vz1x-GFI4ng Euro NCAP апаттық сынағы
Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:Land Rover автомобильдері
Жоңғар-Цинь соғыстары

**Жоңғар-Цинь соғыстары** () — XVII ғасырдың аяғы мен XVIІI бірінші жартысында орын алған Жоңғар хандығы мен Цинь империясының арасындағы қақтығыстардың сериясы.

## Соғыстың алғышарттары
### [[Бірінші ойрат-маньчжур соғысы]]

Соғыстың басталуына XVII ғасырдың 90-шы жылдарына қарай халха билеушілерінің маньчжур императорының бодандығын қабылдауы себеп болды. Моңғолдардың бірігуінен қауіптенген Қалдан Бошоқты 1688 жылы Халхаға басып кіріп, Чимэддоржды және Тушэту ханды тізе бүктірді. Осыған жауап ретінде цинь әскері Жоңғар хандығына қарсы соғыс қимылдарын бастайды. Соғыстың қорытындысы бойынша Халха-Моңғолия Цинь империясының құрамына қосылды.

### [[Екінші ойрат-маньчжур соғысы]]

Мемлекеттің күш-қуатын қалпына келтіру мақсатында Цэван Рабдан Цинь империясынан Жоңғар хандығына тиесілі болған террияторияларды қайтаруды талап етті. Екінші ойрат-маньчжур соғысының басталуына жоңғарлардың 1715 жылы Хамиді басып алуы түрткі болды.  1722 жылы цинь императорының өлімінен кейін майдан даласында тыныштық орнады. Цинь әскері алға жылжу әрекетін тоқтатты. 1729 жылы жаңа маньчжур императоры ойраттармен соғысты қайта бастауға шешім қабылдады. Алайда ешбір қарсыласушы жақ шешуші жеңіске жете алмады. Бейбіт келісімге сәйкес сауда-саттықты қалпына келтіруге, сондай-ақ Тибетке келген және Тибеттен шыққан қажылардың емін-еркін қозғалуына рұқсат берілді. 

### [[Үшінші ойрат-маньчжур соғысы]]

Үшінші жоңғар-цинь соғысы 1755-1759 жылдары өтті. Қалдан Сереннің өлімі (1745) тақ үшін таласқа алып келді. 1750 жылдың қарашасынан бастап ойраттар Жоңғариядан Цинь империясына қаша бастады. 1754 жылы жоңғар тағына үміткер хойт нойоны Әмірсана Цинь империясына қызмет етуге ниетін білдірді. Цинь империясының көмегімен билік басына келуді көздеген Әмірсананың жоспары іске аспай қалды. Оның 1756 жылдың жазында бастаған көтерілісіне халха-моңғолдар қосылғанымен, соғыстың қорытындысына әсер ете алмады. 1757 жылы шешуші шабуылға көшкен цинь әскері 1759 жылға қарай көтерілістің соңғы ошақтарын басып-жаншыды.

## Соғыстың қорытындылары

Жоңғар хандығы толығымен жойылды. Адам саны 600 мыңға жететін халықтың 10-30% ғана тірі қалды. 10 мың отбасыны құрайтын нойон Шереенгтің ұлысы (өлет, дербет, хойт тайпалары) ауыр ұрыстарды жүргізе отырып, Еділдің бойына (Қалмақ хандығына) жетті. Кейбір ұлыстың қалдықтары Бадахшан, Ауғанстан, Бұхараға бет алып, жергілікті билеушілерге қызмет ете бастады.

## Әдебиет

* «История Востока» (в 6 т.). Т.3 «Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв.» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. ISBN 5-02-018102-1
* Е. И. Кычанов «Властители Азии» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2004. ISBN 5-02-018328-8.

Санат:Жоңғар хандығы
Санат:Цинь империясы
Санат:Қытай соғыстары
Астана (мүсін)

**«Астана»** – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. 

## Орналасқан жері, сипаты
Астана қаласының Байқоңыр ауданында 2002 жылдың 26 шілдесінде ашылған.

Ұлттық киім киіп, қолына домбыра ұстаған жас қыз бейнесіндегі мүсінді Қазақстан суретшілер одағының мүшесі А.Х. Баярлин жасап шығарған.

Қоладан жасалған мүсін мәрмәр тұғырға тұрғызылған.

## Дереккөздер

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Астана қаласы сәулеті
Ирина Кайратовна

**Ирина Қайратовна (Қайратқызы)** — музыкалық және әзіл-сықақ мазмұнды контент шығаратын қазақстандық шығармашылық бірлестігі.

## Тарихы
Топтың құрамы ЕҰУ-де КВН-де студенттік жылдарында жиналды: топ құрамына Қуаныш Бейсеков (режиссер), Алдияр Жапарханов (әзілдер авторы), Азамат Маркленов (продюсер), Жасұлан Оңғаров, Илья Гуменный (композитор) кіреді.

Шығармашылық бірлестіктің тарихы 2017 жылдың 19 мамырында Instagram желісінде вайндар мен скетчтерді жасаудан басталды. Кейінірек олар YouTube-ке ауысып, сол жерде «Ирина Қайратовнаның шоуы» атты әзіл-сықақ скетч-шоуды шығара бастады. Топ құрылғаннан бері алғашқы он айда олар өз арналарына 104 мың жазылушы мен 6 миллионға жуық қаралым жинай алды.

2018 жылы топ 5 миллион теңгеге жуық табыс таба алды.

2021 жылдың 13 мамырында Юрий Дуд топтан екі сағаттық сұхбат алды.

2021 жылы 19 желтоқсанда Қазақстан Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Отыздан асып барамын» фильмін жарыққа шығарды.

2022 жылы 17 желтоқсанда «Ирина Қайратовна» тобының продюсері және режисері Қуаныш Бейсеков жобадан кетті.

## Дискографиясы
### Альбомдары
* «13 ВЫПУСК» (2020)
* «Adjare Gudju» (2023)

### Синглдері
* 2018 — «Кеттік»
* 2018 — «Неге Нигга?»
* 2019 — «Сабзиро»
* 2019 — «NE ÁŃGIME?»
* 2019 — «Джай»
* 2019 — «Беги»
* 2020 — «Kõke»
* 2020 — «Интро»
* 2020 — «Arriva»
* 2020 — «MVP»
* 2020 — «Wu Kang»
* 2020 — «5000»
* 2022 — «Kõk tu»
* 2023 — «Чина»
* 2023 — «Adrare Gudju»
* 2024 — «Айдахар»
* 2024 — «Tun»

## Видеографиясы
### «Ирина Қайратқызының шоуы»

### Фильмдері
* «Отыздан асып барамын» (2021)
* «Закладка» (2021)
* «ГОСЗАКАЗ» (2021)

## Марапаттары
* «People’s choice» номинациясында «Jager Music Awards 2021» музыкалық жүлдесі (Қазақстан).
* «Жылдың мәдениет қайраткері» номинациясы бойынша «Халық сүйіктісі – жыл халық сүйіктісі» ұлттық сыйлығы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары
Санат:2017 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Siemens Energy

**Siemens Energy AG** — Siemens компаниясының бұрынғы газ және электр энергиясы бөлімшесін бөлу нәтижесінде құрылған энергетикалық компания және Siemens Gamesa 67% үлесін қамтиды.

Кристиан Бруч — бас директор және Siemens AG бұрынғы бас директоры Джо Кэзер бақылау кеңесінің төрағасы болып табылады.

Siemens Energy AG компаниясының алғашқы акцияларын орналастыру 2020 жылдың қыркүйегінде жоспарланған. 9 шілдеде өткен Siemens AG акционерлерінің кезектен тыс жиналысында оның акционерлері компанияның бөлінуін мақұлдады. Франкфурт қор биржасында жаңа Siemens Energy AG акцияларының саудасы 28 қыркүйекте басталды.

## Тарихы
Энергетика бөлімі Вернер фон Сименс пен Иоганн Гальске топты құрғаннан бері компанияның маңызды бөлігі болды. Ұйымдастырудың маңызды кезеңдері 1903 жылы Siemens-Schuckert негізі қалағаннан кейін, 1969 жылы жаңадан құрылған Siemens AG компаниясында энергетика бөлімінің құрылуы және 2008 жылы Siemens Energy Sector қызметтерін біріктірумен болды.

Siemens Energy 2020 жылдың сәуір айында Siemens тобының кезекті қайта құрылымдауы арқылы құрылды. Siemens AG өзінің энергетикалық бөлімшесін жаңа тәуелсіз компанияға ауыстырды. 31 наурызға дейін бұл іс-шаралар *«Газ және электр қуаты»* операциялық компаниясы деп аталатын және тәуелсіз *Siemens Gamesa жаңартылатын энергияның* стратегиялық компаниясы деп аталатын ұйымда ұйымдастырылды. Екі аудан да жаңа кәсіпорынға берілді. Энергия бөлімінің жоспарланған бөлінуінен жарты жыл бұрын Кристиан Бруч фон Линде жаңа компанияның бас директоры болатыны жарияланды. Сол кездегі Siemens бас директоры Джо Кэзер Siemens Energy бақылау кеңесінің төрағасы болды.

2020 жылдың 9 шілдесінде өткен Siemens компаниясының кезектен тыс жалпы жиналысында оның акционерлерінің көпшілігі Siemens Energy компаниясының бөлініп шығуын мақұлдады. 2020 жылдың қыркүйегінде бас директор Кристиан Бруч топ басшылығы бар топтың штаб-пәтері Берлинде орналасатынын хабарлады. Әкімшілік штаб Мюнхенде қалады.

2021 жылдың наурыз айында Siemens Energy акциялары 2020 жылдың 21 желтоқсанынан бастап MDAX тізіміне енгізілгеннен кейін DAX құрамына қосылды. Бөлінгеннен кейін көп ұзамай дүние жүзінде шамамен 90 000 жұмыс орнынан 7 000 жұмыс орнын қысқарту жоспары жасалды. 2022 жылдың наурыз айында Siemens Energy акциялары MDAX-қа қайтадан қосылатыны жарияланды.

## Өнімдері

Dampfturbine Laeufer01.jpg|Бу турбинасы
High-voltage in Iraq.jpg|Керкүттегі *Taza* электр станциясы, Ирак
Pretty flamingos - geograph.org.uk - 578705.jpg|*Burbo Bank* жел станциясы


Топтың өнім ассортименті негізінен мыналарды қамтиды:
* Электр энергиясын беру және тарату (мысалы: трансформаторлар, тарату құрылғылары, жоғары вольтты тұрақты ток беру)
* Генераторлар
* Электр станциясының технологиясы
* Төмен вольтты тарату құрылғылары: тұтынушыларды қоректендіргіштерге арналған тарату құрылғылары, электр қуатын таратуға арналған құрамдас бөліктер, командалық және сигналдық құрылғылар, шкафтың толық жүйелері (ажыратқыштар және )
* Турбиналар: жел турбиналары, бу және газ турбиналары
* Компрессорлар

## Дереккөздер

Санат:Siemens
Санат:Германия компаниялары
Санат:Германияның энергетикалық компаниялары
Санат:Германияның электротехника компаниялары
Қызылбиік

* Қызылбиік – Арқат тауларының оңтүстік-шығысындағы аласа тау.
* Қызылбиік – Жақсытағылы тауларының шығысындағы тау массиві.
Ешкіөлмес

**Елді мекендер:**
* Ешкіөлмес – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы ауыл.
* Ешкіөлмес – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл.

**Таулар:**
* Ешкіөлмес – Жетісу (Жоңғар) Алатауының тұтас бір сілемі.
* Ешкіөлмес – Жетісу Алатауының солтүстік сілемі бойымен 22 км-ге созылып жатқан тау.
* Ешкіөлмес – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау.

**Кен орындары:**
* Ешкіөлмес алтын кен орны
* Ешкіөлмес асбест кен орны
Балабан (музыкалық аспап)

**Балабан (музыкалық аспап)** () — Әзірбайжанның көне халық музыкалық аспабы. Қамыстан жасалған үрмелі музыкалық аспап. Оркестрлерде, ансамбльдерде, сондай-ақ ашуг және басқа да фольклорлық орындаушылық ұжымдарда кеңінен қолданылады.

## Тарихы
Археологиялық қазба жұмыстары кезінде ежелгі Мингячевир қаласының орнында біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырға жататын сүйектен жасалған музыкалық аспаптар табылды. Олар бізге таныс балабанның прототипі болып саналады. Алғаш рет ол туралы деректер «Кітаби-деде Горкуд» аңыз эпосында кездеседі. Мұндай атауды кейін әзірбайжан классиктерінің өлеңдерінен де кездестіруге болады. Аспаптың атауы дыбысты білдіретін «бала» және «тыйым» деген екі сөздің бірігуінен шыққан. Бұл атау аспаптың ерекше лирикалық және мұңды дыбыс шығаратын төмен тембріне байланысты.

1950 жылдары балабан ойнау кәсіптік музыкалық білім беру жүйесіне енгізіліп, оқу-әдістемелік құралдар арқылы оқытылды. Ол Ұлттық консерваторияда оқытылады. "Балабан" атауы орта ғасырдағы көне түркі мәтіндерінде кездеседі. 20 ғасырдың бірінші жартысында балабан Әзірбайжан халық аспаптар оркестрінің құрамына енді.

Балабан әртүрлі мәдениеттерде кеңінен таралды және белсенді қолданылды, модификацияланды және классикалық балабанның дизайнына негізделген жаңа құралдарға айналды. Модификациялары:
*Қытайлық гуанзи нобай|оңға|200px|Балабан. Әзірбайжан тарихы мұражайы
*Грузин дудугі
*Армян дудугі
*Кореялық хуанпири
*Түрік мейі
*Өзбек буламон
*Жапон хичирикиі
*Қырғыз қамыс сырнайы

## Құрылымы
Құрылғы өте қарапайым: ішінен дыбыс шығаратын арнасы бар ағаш түтік. Музыканттың жағында түтік сфералық элементпен, сәл тегістелген мундштукпен жабдықталған. Алдыңғы жағында сегіз тесік бар, тоғызыншы артқы жағында. Негізгі материалы -жаңғақ, алмұрт, өрік ағаштары. Баламанның орташа ұзындығы 30-35 см.

## Дыбысы
Аспаптың диапазоны бір жарым октаваны қамтиды – кіші «соль» нотасынан екінші октаваның «до» нотасына дейін. Тәжірибелі және виртуозды музыканттар ерін бұлшық еттерін созудың арнайы әдісі көмегімен (кәсіби ортада «додаг сыхма» деп аталады) тіпті екінші октаваның «ми бемоль» дыбысына дейін үзінді шығарады.

Аспаптың масштабы диатоникалық болып табылады. Белгілі бір хроматикалық шкалаларды шығару үшін орындаушы қажетті тесіктерді жабады, осылайша үрлеудің оңтайлы күші мен динамикасын таңдайды. Бір қызығы, балабан вибратосы (мәндік үзік-үзік, дірілдеген дыбыс) төменгі регистрде кларнеттің дыбысталуын біршама еске түсіреді.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан музыкалық аспаптары
Санат:Әзербайжан мәдениеті
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1992

**[[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] 1992** Чехословакия, Прага/Братислава қалаларында өтетін 56-ші шайбалы хоккейден әлем чемпионаты. Бұл Чехословакияда сегізінші рет (1933,1938,1947,1959,1972,1978,1985) өткізілетін чемпионат.

## Командалардың қорытынды орындары

## Чемпион

## Сыртқы сілтемелер
*Complete results
*
*

Санат:Шайбалы хоккейден әлем чемпионаттары
Безымянное

**Безымянное** (Бұзаусылан)  — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы таратылған ауыл. Таратылғанға дейін Ганюшкин ауылдық кеңесінің құрамына кірген. 1990 жылдары Құрманғазы ауылының құрамына енгізілген.

## Географиясы
Безымянный (Бұзаусылан) және Ягодный (Жапырық) өзектерінің аралығында орналасты.

## Тарихы
1989 жылғы мәліметтер бойынша Теңіз ауданы Ганюшкин ауылдық кеңесінің құрамына кірді. 1987 немесе 1988 жылдары ауылдың құрамына Ягодный өзегінің сол жағасындағы Ягодное ауылы енгізілді.

## Халқы
1989 жылғы бүкілодақтық санақ бойынша ауылда 1295 адам тұрды, негізгі халқы — қазақтар.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданының таратылған елді мекендері
Адольф Гитлердің өлімі

[оңға|нобай|439x439 нүкте|«Гитлер өлі»: американдық әскери ''[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes* газетасының мұқабасы, 2 мамыр 1945 жыл.]]
[[Сурет:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|нобай|300x300 нүкте|[[Ева Браун]] және Гитлер (иті Блондимен бірге), маусым 1942]]
*'Адольф Гитлер** [[1945 жыл|1945 жылдың]] [[30 сәуір|30 сәуірінде]], дүйсенбі күні 15:26 мен 15:30 уақыттың арасында өзінің фюрербункерінде оқатар қарудан **өзі-өзіне қол салды*' (осы уақытта [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл армия]] [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстагтың]] бірінші қабатын алып, рейхсканцеляриядан 700—750 метр және фюрербункерден 450—500 метрде орналасқан). Оның әйелі, Ева Браун да [[Калий цианиді|калий цианидін]] қабылдау арқылы өзін-өзі өлтірді. Сол күні, Гитлердің бұрын жасаған нұсқаулығына сәйкес, олардың денелерін баспалдақпен бункердің қосалқы шығысы арқылы бақшаға шығарып, шұңқырға қойып, жанармай құйып өртеді.

Кеңестік тарихнамада Гитлер нацисттердің көпшілігі сияқты уды ([[Калий цианиді|калий цианидін]]) қабылдап қайтыс болды деген пікір қалыптасқан еді, себебі кеңестік аутопсия туралы есеп бойынша, болжамды Гитлердің мәйітінің аузында әйнек сынықтары мен «жұқа қабырғалы ампула» табылған. Ресми Батыс хаттарға сүйенгенде, Гитлер оқатар қарудан өлді. Куәгерлердің бірі Гитлердің мәйітінде аузына ату арқылы өзін-өзі өлтіру белгілері болғанын көрсетті, бірақ кейіннен бұл мүмкін емес деген қорытынды жасалды. Сондай-ақ, Гитлер улы ампуланы тістеп алып, бір уақытта өз-өзіне тапаншадан атқаны, осылайша екі өлім құралын да қолданған нұсқасы бар. Бірқатар қазіргі батыс тарихшылары Кеңес Одағының нұсқасын [[үгіт-насихат]] ретінде қабылдайды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Адольф Гитлер]]
* [[Рейхстаг (ғимарат)]]

== Дереккөздер ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* *Борис Львович Хавкин'', д. ист. наук, профессор Историко-архивного института РГГУ. Зачем Сталин обманывал маршала Жукова. Засекреченная смерть нациста № 1 // НГ, 5.06.2020

Санат:Адольф Гитлер
Санат:Германия тарихы
Балықшы ауылдық округі (айрық)

**Балықшы ауылдық округі**:

* ''Балықшы ауылдық округі'' — Атырау облысы, Атырау қалалық әкімдігінің құрамында болған әкімшілік бірлік.
* Балықшы ауылдық округі — Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданындағы әкімшілік бірлік.
Чок-Майдан

**Чок-Майдан** (молд. *Cioc-Maidan*, ) — Молдовадағы ауыл, Ғағауыз автономиясындағы аумақтық бірлік, Комрат округінің құрамында.   

## Сипаттама
Ауыл Комрат муниципалитетінен 18 км және Кишиневтен 120 км қашықтықта орналасқан. Бұл аймақта егіншілікке қолайсыз, бірақ мал шаруашылығына қолайлы сазды топырақ болды. Кейбір ауыл тұрғындарының 1300-ге дейін қойы болған.
Географиялық өлшемдері:
*Ені (шығыс-батыс): 1,8 км
*Ұзындығы (солтүстік-оңтүстік): 4,2 км
*Қиғаш бағытта (диагональ) 4,5 км

## Халқы
2004 жылғы халық санағы бойынша Чок-Майдан ауылында 3926 адам тұрған: 49,49% ер адамдар, 50,51% әйелдер. Халықтың этникалық құрамы:
*93,15% -ғағауыздар,
*3,80% - молдовандар, 
*1,14% - орыстар,
*0,84% - украиндар, 
*0,41% - сығандар,
*0,35% - бұлғарлар, 
*0,30% - басқа ұлттар.

## Тарихы
Чок-Майдан ауылын 1811 жылы Болгарияның Варница облысы Кисево ауылынан қоныс аударған ғағауыздар құрған. Ауылдың тағы бір атауы сақталған - Қарлық (ғағауыз тілінен -қар көп), ал чок-майдан үлкен кеңістік деп аударылады.

Вознесенский шіркеуін 1845-1861 жылдары жергілікті тұрғындар салған. Кесілген ағаш иконостаз 1861 жылы Кишиневтен жеткізілді. 1874 жылы шіркеудің тас қоршауы салынды. Шіркеуде сирек кездесетін шіркеу литургиялық басылымдары бар кітапхана болды. Шіркеудің солтүстік жағындағы ауласында шіркеу қауымдастығының ортақ келісімі бойынша сол кездегі шіркеуге көп ақша - 500 ресей рублін сыйға тартқан шіркеуіндегі діни қауымның мүшесі Джордан Штирой жерленген.

## Әлеуметтік құрылымы
2004 жылы ауылда 1234 жеке шаруашылық тіркелді, бір шаруашылықтың орташа құрамы 3,2 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Молдова елді мекендері
Санат:Ғағауызстан елді мекендері
Олимпиада ойындарындағы теннис

right|150px|border|Теннис
**[[Теннис]] сайыстары** алғашқы заманауи **[[Олимпиада ойындары|Олимпиадаларда]]** өткізіле бастады.

Алайда 1928-1984 жылдары теннис бойынша сайыстар негізімен өткізілген жоқ, екі рет тек көрсетілімді деңгейде өтті.

1988 жылдан бастап 4 сайыс түрінен медальдар ойнатыла бастады. 2012 жылдан бастап аралас жұп деген тағы бір дисциплина қосылды.

## Сайыстар
*(к) = көрсетілімді*

## Бірнеше дүркін чемпиондар

## Қазақстан теннисшілерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 2012 жылы — 3 теннисші, 2016 жылы — 2 теннисші, 2021 жылы — 7 теннисші қатысқан.

Санат:Олимпиада ойындарындағы теннис
Қызылқақ

**Елді мекен:**
* Қызылқақ – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы ауыл.

**Көлдер:**
* Қызылқақ – Абай облысындағы тұзды көл.
* Қызылқақ – Павлодар облысындағы тұзды көл.
Шақай Мүбарак Герей

**Шақай Мүбарак Герей** (; 1593 жылы қай.) — нұреддин (1584-1588), Қырым ханы I Дәулет Герейдің (1551-1577) ұлы, Қырым хандары II Мехмет Герей (1577-1584) және II Ислам Герейдің (1584-1588) інісі.

## Өмірбаяны
Шақай Мүбарак Герей ханзада әкесі Қырым ханы I Дәулет Герейдің Ресей патшалығына және Ұлы Литва кінәздігіне қарсы көптеген әскери жорықтарына қатысты.

1578 жылы Мүбарак Герей ханзада аға-інісі Әділ Герей және Ғазы Гереймен бірге Күнгей Кавказға жорық жүргізіп, Осман империясы жағында Сефевилерге қарсы әскери әрекеттерге қатысты. Кавказ жорығы татар әскерінің талқандалып, Әділ Герей қалғайдың тұтқынға түсуімен аяқталды.

Ағалары Қырым ханы Мехмет Герей мен Алып Герей қалғай арасындағы текетіресте Мүбарак Герей соңғының жағына шықты. 1584 жылы түрік сұлтаны III Мұрат Қырым ханы Мехмет Герейді тақтан тайдырып, оның інісі II Ислам Герейді (1584-1588) жаңа хан етіп жариялады. Ислам Герей түрік әскерімен Кефеге келді. Мехмет Герей сұлтанның жарлығына бағынудан бас тартып, Қырым татарларының әскерін жинап, Кефені жауып тастады. Ислам Герейдің жағына бауырлары Алып Герей, Шақай Мүбарак Герей және Саламат Герей өтті. Мехмет Герей Ислам Герейдің жағына өткен әскердің қолдауынан айырылып, Қырымнан Ноғай Ордасына қашуға әрекеттенеді, бірақ Орқапы маңында оны бауыры Алып Герей қалғай қуып жетіп өлтіреді.

Жаңа Қырым ханы Ислам Герей (1584-1588) өзінің бауырлары Алып Герей мен Шақай Мүбарак Герейді, тиісінше, қалғай және нұреддин етіп тағайындады. 1584-1585 жылдары Шақай Мүбарак Герей нұреддин Қырым ханы Ислам Герейді қайтыс болған II Мехмет Герейдің үлкен ұлы Сағадат Гереймен қақтығыста қолдады.

1588 жылдың көктемінде Қырым ханы II Ислам Герей қайтыс болғаннан кейін Осман үкіметі жаңа Қырым ханы етіп II Ғазы Герейді (1588-1607) тағайындады. Алып Герей қалғай мен Шақай Мүбарак Герей нұреддин жаңа ханнан кек алудан қорқып, Қырымнан қашуға мәжбүр болды. Алып Герей қалғай Ыстанбұлға, ал Шақай Мүбарак Герей нұреддин Шеркесияға қашты. Мүбарак Герей Беслен әулетінен шыққан шеркес билеушінің қызы Дүрбикеге үйленді. 1593 жылы Шақай Мүбарак Герей Шеркесияда айдауда қайтыс болды.

Шақай Мүбарак Герей шеркес ханшайымы Дүрбикемен болған некеден: Жәнібек пен Дәулет есімді екі ұл сүйеді. Жәнібек Герей(1568-1636), қалғай (1608-1610) және Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635) және Дәулет Герей (қай. 1631), нұреддин (1608-1610) және қалғай (1610—1623, 1628—1631).

## Отбасы
Әйелі:
* Дүрбике — шеркестік Бесленей руы билеушісінің қызы.
Ұлдары:
* Жәнібек ханзада — қалғай (1608-1610), Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635)
* Дәулет ханзада — нұреддин (1608-1610), қалғай (1610-1623, 1628-1631)
Қыздары:
* Халима ханым сұлтан — Азамат Шырын бейдің әйелі
* Фатима ханым сұлтан
Санат:Қырым хандығының нұреддиндері
Санат:XVI ғасырда туғандар
Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі

нобай|187px|Логотип

нобай|Негізгі корт
**Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі** (The US Open Tennis Championships, қысқартылған түрі: US Open) — Америка Құрама Штаттарында тамыз бен қыркүйек айларында өткізілетін теннис біріншілігі. Реті бойынша Үлкен дулыға турнирлерінің соңғысы.

## Тарихы
1881 жылы АҚШ-та ерлер арасындағы Ұлттық біріншілік (the U.S. National Championship) өткізілді. 1887 жылы әйелдерге арналған біріншілік те пайда болды. Сол жылы ерлердің жұптық сайыстары да өткізіле бастады. 1892 жылы аралас жұптар арасындағы біріншілік, ал 1899 жылы әйелдер арасындағы Ұлттық біріншілік ойнатыла бастады.

1968 жылдан бастап кәсіби теннисшілердің теннис сайыстарына қатысуына жол ашылды. Сол жылы АҚШ-тың ашық біріншілігінде ақшалай сыйақылар да беріле бастады.

Үлкен дулыға турнирлерінің ішіндегі бірде-бір жыл үзбей ойнатылған жалғыз чемпионат. 2020 жылы пандемия кесірінен жарыстар көрерменсіз өтті.

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі
2022 жылғы Шри-Ланкадағы наразылықтар

**Шри-Ланкадағы наразылықтар** (, ) 2022 жылдың наурыз айында тәуелсіздік алғаннан бері елдегі ең үлкен экономикалық дағдарыс аясында басталды. Наразылық білдірушілер үкіметтің отставкаға кетуін талап етті. Наразылықтар тәртіпсіздіктерге ұласты. 9 шілдеде наразылық білдірушілер үкімет ғимараттарына, соның ішінде Президент Готабай Раджапакстың резиденциясына басып кірді. 13 шілдеде Президенттің ресми отставкаға кететіні туралы жарияланды.

## Алғышарттары
Наразылықтардан бұрын тәуелсіз Шри-Ланкадағы ең үлкен экономикалық дағдарыс болды. Оның себептерінің бірі 2021 жылдың сәуірінде органикалық ауылшаруашылығына көшу үшін бейорганикалық тыңайтқыштар мен агрохимикаттарды пайдалануға тыйым салу болды. Шай өндірісінің төмендеуі (жетекші экспорттық дақылдардың бірі) шамамен 425 миллион доллар экономикалық шығынға әкелді, ал алғашқы алты айда күріш өндірісі 20% төмендеді. Бұрын күріш өндірісінде өзін-өзі қамтамасыз ететін ел 450 миллион долларға күріш импорттауға мәжбүр болды. Жалпы, ауылшаруашылық өндірісі өнімділіктің күрт төмендеуімен бірнеше есе қымбатқа түсті. Тағы бір себеп COVID-19 пандемиясы кезінде шетелдік туризмнің төмендеуі. Шри-Ланканың сыртқы қарызы шамамен 51 миллиард долларды құрайды.

Азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Шри-Ланка ішкі нарыққа назар аударды, бұл экспорттың төмендеуіне және импорт құнының өсуіне әкелді және дағдарыстың тағы бір себебі болуы мүмкін.

## Түсініктемелер

## Дереккөздер

Санат:2022 жылғы наразылықтар
Санат:Шри-Ланка
Ақшоқы (тау, Үлкен Қарауыс тауы)

**Ақшоқы** – Үлкен Қарақуыс тауының оңтүстік сілемі. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батысында. 

## Жер бедері, өсімдігі
Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Абсолюттік биіктігі 1185 м. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, шілік өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Ақшоқы (тау, Қойтас тауы)

**Ақшоқы** – Қойтас тауының оңтүстік сілемі. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батысында орналасқан. 

## Жер бедері, өсімдігі
Абсолюттік биіктігі 1148 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, қараған, тобылғы, түрлі шөп өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Ақшоқы (тау, Бүртас тауы)

**Ақшоқы** – Бүртас тауының оңтүстік-батыс сілемі. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан. 

## Жер бедері, өсімдігі
Абсолюттік биіктігі 1084 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4,5 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, шілік және сұлыбас, қараған, түрлі шөп өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Ақшоқы (тау, Түнқатар тауы)

**Ақшоқы** – Түнқатар тауының орта сілемі. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысында орналасқан. 

## Жер бедері, өсімдігі
Абсолюттік биіктігі 960 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-ге созылып жатыр, енді жері 600 м. Девон жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында негізінен түрлі шөп, сұлыбас, бетеге және шілік, жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Ақшоқы (тау, Достар тауы)

**Ақшоқы** – Достар тауының сілемі. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысынан 37 км жерде. 

## Жер бедері, өсімдігі
Абсолюттік биіктігі 938 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Девон жыныстарынан түзілген. Қызыл қоңыр топырағында қараған, жусан, тобылғы, түрлі шөп өседі. Оңтүстік-шығыс беткейінен суы ащы Сарыөзен басталады.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы таулары
Жезді ауданы

**Жезді ауданы** — 1963-1997 жылдары Қарағанды және Жезқазған облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Жезді кенті.

## Тарихы
Жезді ауданы Қарағанды облысының құрамында таратылған Жезқазған және Ұлытау аудандарының аумағында 1963 жылы 2 қаңтарда құрылған. Оның құрамына Алғабас, Жангелдин, Жетіқоңыр, Кеңгір, Киров, Кішітау, Первомай, Сарысу, Терісаққан және Ұлытау ауылдық кеңестері кірді.

1963 жылдың 10 қаңтарынан 24 тамызына дейін аудан орталығы Жезді кенті аудан құрамына кірген жоқ және Жезқазған қалалық кеңесіне бағынды.

1965 жылы аудан құрамына Жезқазған қалалық кеңесінен Ақтас және Қарсақбай кенттері берілді.

1972 жылы 10 наурызда Алғабас, Жетіқоңыр, Кеңгір және Сарысу ауылдық кеңестері Жезқазған ауданына берілді. 22 наурызда Жетіқоңыр және Сарысу ауылдық кеңестері Жезді ауданына қайтарылып, Жезқазған ауданына Кішітау, Первомай, Терісаққан және Ұлытау ауылдық кеңестері берілді.

1973 жылы 20 наурыздан бастап Жезді ауданы Жезқазған облысының құрамына кірді.

1974 жылы Қоскөл ауылдық кеңесі құрылды.

1983 жылы Мибұлақ ауылдық кеңесі құрылды, ал Жетіқоңыр ауылдық кеңесі Борсеңгір болып өзгерді.

1989 жылы Киров ауылдық кеңесі таратылды.

1997 жылы 3 мамырда Жезді ауданы Қарағанды облысына берілді.

1997 жылы 23 мамырда Жезді ауданы таратылып, аумағы Ұлытау ауданына өтті.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылы ауданда 3 кенттік, 6 ауылдық кеңес пен 31 елді мекен болған:

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Тоқырауын ауданы

**Тоқырауын ауданы** (бұрынғы *Приозёрный ауданы*) — 1977-1997 жылдары Жезқазған облысының (кейін Қарағанды облысы) құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы —  Шашубай кенті.

## Тарихы
Приозерный ауданы 1977 жылы 15 ақпанда Жезқазған облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Ақтоғай ауданының Айыртас, Қарабұлақ және Қусақ ауылдық кеңестері, сондай-ақ Балқаш қалалық кеңесінің Ортадересін, Тасарал, Тораңғылық ауылдық кеңестері мен Гүлшат, Озерный, Сарышаған, Саяқ кенттері енді.

1979 жылы Саяқ кенті Балқаш қалалық кеңесіне қайтарылды.

1985 жылы Абай ауылдық кеңесі құрылды.

1987 жылы Гүлшат кенті Балқаш қалалық кеңесіне берілді.

1991 жылы Озерный кенті Шашубай болып өзгерді.

1993 жылы Приозерный ауданы Тоқырауын ауданы болып өзгерді.

1997 жылы 3 мамырда аудан Қарағанды облысына берілді. 1997 жылы 23 мамырда Тоқырауын ауданы таратылып, аумағы Ақтоғай ауданына берілді.

## Әкімшілік бөлінісі
1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 7 ауылдық, 3 кенттік кеңес пен 24 елді мекен болған:

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Бесшоқы

* Бесшоқы – Жақсы Тағылы және Қызылтас таулары аралығындағы тау.
* Бесшоқы – Каспий маңы ойпатындағы қырат.
* Бесшоқы – Қызылқұмның шығыс бөлігіндегі тау.
* Бесшоқы – Шығыс Қаратауды ұзына бойлап жатқан шоқылар сілемі.
* Бесшоқы – Талды тауының батысындағы тау.
Әмудария ауданы

**Әмудария ауданы** (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстан құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы – Маңғыт қаласы.

2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді:
*аудан бағынысындағы қала
#Маңғыт
*қалалық елді мекендер
# Жұмыртау
# Қыпшақ
# Қылышбай
# Қытай
*азаматтардың ауылдық жиындары
#Әмір Темір
#Бұзап
#Дорман
#Бабыр
#Қаңлы
#Қыпшақ
#Қылышбай
#Қытай
#Күйіккөпір
#Назархан
#Ақалтын
#Ортақала
#Түлкі
#Хәлімбек
#Шайкөл

Әмудария облысы 1957 жылы 18 желтоқсанда Қыпшақ және Маңғыт аудандарының қосылуы арқылы құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Маңғыт (қала)

**Маңғыт** (, ) — Өзбекстандағы қала (1973 жылдан), Қарақалпақстан Әмудария ауданының әкімшілік орталығы.

## Географиялық орны
Қарақалпақстанның оңтүстігінде Әмудария сол жағалауындағы каналдардың бірінде, өзбек-түрікмен шекарасына жақын, Түркіменстанның Құбадақ қаласына жақын жерде орналасқан. 

## Тұрғындары
1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы бойынша қалада 22949 адам (11199 ер және 11750 әйел) тұрған. 2004 жылғы мәліметтер бойынша қалада 30,7 мың адам тұрады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Маңғыт — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 59-шы, облыста (Қарақалпақстан Республикасы) 9-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 872-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Дашоғыз (31 км, Түрікменстан), Гүрлен (40 км), Тақиятас (46 км), Нүкіс  (52 км), Шауат (54 км), Қожалы (59 км), Жаңабазар (59 км), Ақмаңғыт (68 км), Халықабат (69 км), Беруни (73 км), Бостан (76 км), Көнеүргеніш (78 км, Түрікменстан), Үргеніш (79 км), Кегейлі (82 км), Хиуа (85 км), Ханқа (92 км), Шымбай (93 км), Төрткөл (99 км), Қараөзек (101 км), Тақтакөпір (102 км).

## Тарихы
Маңғыт 1873 жылы орыс әскерінің Хиуа жорығы кезіндегі шайқастардың орны болды. Бірінші шайқас 1873 жылы 20 мамырда таңертең оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан генерал Николай Александрович Веревкин басқарған орыс әскерлеріне түрікмен йомуттарының әскерлері шабуыл жасаған кезде Маңғыттың сәл солтүстігінде болды. Бірнеше рет кескілескен ұрыс-керістерден кейін орыстар Маңғытқа қарай шегінген түрікмен атты әскерін қуып жібереді. Сол күні орыс әскерлері йомуттардың кеткеніне көз жеткізу үшін Маңғытқа 15:00-де кірді. Орыс әскерлері қалған бірнеше өзбектерді өлтіріп, қаладағы үйлердің терезелерінен басқыншыларға оқ жаудырды. Кеңестік Маңғыт 1957 жылы 18 желтоқсанда ресми түрде құрылып, 1973 жылы қала мәртебесін алды. 

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Аймақтың көп бөлігі сияқты, экономикасы мақта өсіру мен өңдеуге негізделген. Негізгі жұмыс берушілер – мақта тазалау зауыты, тұрмыстық қызмет көрсету, иіру және тігін цехтары, Маңғыт су электр станциясы, газ ауданы, баспаханалар. Маңғытта жалпы білім беретін мектептер, кітапханалар, клубтар мен мәдениет орталықтары, ауруханалар және басқа да медициналық мекемелер бар.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан қалалары
Отпан

**Отпан** — Батыс Қаратау жотасының ең биік нүктесі.

## Географиялық орны
Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде, Ақтау – Таушық – Шетпе тас жолы бойындағы Жыңғылды ауылы менен Тұщыбек шипажайының орта жерінде, жолдан 5-6 км сол жақ қапталында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 532 м. Тауда Адай Ата кесенесі орналасқан. Тау биік төбелер мен жоталы аңғарлардан тұрады.

## Тағы қараңыз
* Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы таулары
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2022

**[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты ]]** **2022** немесе **[[Халықаралық жүзу федерациясы|FINA]] 19-ші әлем чемпионаты** — Мажарстанның Будапешт қаласында 2022 жылдың жазында өткізілді.

Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы.

## Жүзу
### Ерлер

### Әйелдер

## Ашық суда жүзу

## Синхронды жүзу

## Суға секіру
### Жеке кезең

### Синхронды секірулер

## Хай-дайвинг

## Су добы

## Медальдық есеп

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Чемпионаттың ресми сайты

Санат:Су спорты түрлерінен әлем чемпионаттары
Атырау облысының кеңшарлары мен ұжымшарлары

1977 жылғы 1 қаңтардағы Атырау облысы аумағында жұмыс істеген кеңшарлар мен ұжымшарлар тізімі.

## Атырау қаласы (Балықшы ауданы)

## Құрманғазы (Теңіз) ауданы

## Индер ауданы

## Қызылқоға ауданы

## Махамбет ауданы

## Исатай (Новобогат) ауданы

## Жылыой (Ембі) ауданы

## Кәсіпорындар

## Бұрынғы ұжымшарлар
### Есбол ауданы

### Қызылқоға ауданы

### Бақсай ауданы

### Новобогат ауданы

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы тарихы
Қырғызстан елтаңбасы

**[[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] мемлекеттік елтаңбасының** () қазіргі нұсқасы 2016 жылы қабылданды. Елтаңба — көбісі көк түспен боялған шеңбер пішінді эмблема. Қырғыз мәдениетінде көк түсі батылдық пен жомарттықты білдіреді. Дизайнының авторлары: Асеин Абдраев және Садырбек Дубанаев.

## Сипаттамасы
[солға|нобай|[Бішкек|Бішкектің Ескі Алаңындағы елтаңба]]
Елтаңбаның ресми сипаттамасы:

Елтаңбаның көбісін қанаттарын жайған ақ сұңқар алып жатыр. Қырғызша жыртқыш құсты "Ақ шумқар" деп атайды, және ол тазалық пен сыпайылықтың символы болып келеді. Сұңқардың үстінде Алатау таулары және Ыстықкөл көлі бейнеленген. Таулардың төбесінде орналасқан күннің 40 сәулесі Манастың 40 сарбаздарын білдіреді. Бейненің екі бүйірінен мақта-бидай баулары қоршап тұр. Елтаңба дизайнында көп сөз орналаспаған, тек үстінде "ҚЫРҒЫЗ" () және астында "РЕСПУБЛИКАСЫ" деп жазылған.

Жалпы елтаңба қара көк түсті гамманы сақтайды. Қырғызстан эмблемасы геральдиканың басты ережелерін сақтайды.

## Техникалық егже-тегжейі
Үкімет қолданған түстерінің егже-тегжейі:

## Тарихы
Қырғызстанның КСРО заманындағы елтаңбасы басқа республикалардағыдай еді. Сол кезден бері тәуелсіздік алғанымен, кеңестік символиканың элементтері қазіргісінде де бар.

### Галерея

Сурет:Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg|alt=Қырғыз КСР елтаңбасы| Қырғыз КСР және Тәуелсіз Қырғызстанның (13 тамыз 1991—3 қаңтар 1994) елтаңбалары 
Сурет:Emblem of Kyrgyzstan (1994-2016).svg|alt=1994 жылдан 2016 жылға дейін қолданылған Қырғызстан Елтаңбасының бастапқы нұсқасы|1994 жылдан 2016 жылға дейін қолданылған бастапқы нұсқасы 
Сурет:Kyrgyzstan Border Service.svg|alt=Қырғыз Республикасы Шекара Қызметінің елтаңбасы| Қырғыз Республикасының Шекара Қызметінің елтаңбасы 


## Дереккөздер

Санат:Мемлекеттік елтаңбалар
Санат:Қырғызстан мемлекеттік рәміздері