open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Онқұдық

**Онқұдық** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Он (сан есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Осы жерде бір-біріне жақын жатқан он құдыққа байланысты қойылған атау.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
(1225) Ариана

**(1225) Ариана** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді.

Оны 1930 жылдың 23 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Франциялық философ әрі драматург Габриэль Марсельдің пьесасындағы бас кейіпкердің атымен аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны 

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1235) Шоррия

**(1235) Шоррия** — Марс орбитасын қиып өтетін астероид.

Оны 1931 жылдың 18 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Рихард Шоррдың (1867–1951) құрметіне орай аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* Шорр (кратер)
Санат:Астероидтар
(1215) Бойер

**(1215) Бойер** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эвномия жанұясына кіреді.

Оны 1932 жылдың 19 қаңтарында Альфред Шмит Алжир обсерваториясында ашты.

Франциялық астроном Луи Буайенің (1901–1999) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Оңқауынды

**Оңқауынды** — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы бұлақ.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Оң (сын есім) және қауынды (туынды сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «оң жақтағы басына қауын егілген бұлақ».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Қарақия ауданы географиясы
(1115) Сабауда

**(1115) Сабауда** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид.

Оны 1928 жылдың 13 желтоқсанында Луиджи Вольта Турин обсерваториясында ашты.

Франко-италиялық аристократиялық Савой үйінің құрметіне орай аталған болуы мүмкін.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Тертер (қала)

**Тертер** () — қала, Әзербайжанның Тертер ауданының әкімшілік орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша, Тертер қаласының халқы 19 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Тертер қаласы Тертер өзенінің екі жағалауында Қарабақ жазығында орналасқан.

## Тарихы
Тертер қаласының атауының этимологиясы нақты түсіндірілмеген. Қаланың өзеннің топонимі бойынша аталғаны, оның жағасында ауыл пайда болғаны, содан кейін қала өскені ғана анық. Көптеген нұсқалардың бірі — мифологиялық, яғни топонимияда көрініс тапқан ежелгі хтоникалық жер асты құдайына сілтеме жасайды. Қазіргі этимологияда Орта ғасырлардағы еуропалық шежірешілер бұл жерлерді "татар" деп атады.

Тертер ауылына 1949 жылы Мир-Башир (әзірбайжандық партия қайраткері Мирбашир Касумовтың атымен) атауы берілді. Өткен ғасырдың 90-жылдарынан кейін Тертер атауы қалпына келтірілді.  Қала ежелгі керуен жолында орналасқан, оның тарихи атауы - Чапархана.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала мақта өңдеу зауыты және тамақ өнеркәсібі бар ауылшаруашылық аймағының орталығы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1135) Колхида

**(1135) Колхида** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 3 қазанында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Қазіргі Грузиянің аумағында орналасқан ежелгі Колхида мемлекетінің атымен аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1145) Робельмон

**(1145) Робельмон** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылы 3 ақпанда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Өз әріптесі Сильвен Ареннің туған жері Робельмон елді мекенінің атымен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1153) Валленбергия

**(1153) Валленбергия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді.

Оны 1924 жылы 5 қыркүйекте Сергей Иванович Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Неміс математигі Георг Валленбергтің (1864–1924) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1154) Астрономия

**(1154) Астрономия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1927 жылдың 8 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Аспан денелерін және жалпы ғарышты зерттейтін астрономия деген ғылымның құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1155) Аэнна

**(1155) Аэнна** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1928 жылдың 26 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероид *[[Astronomische Nachrichten]]* деген халықаралық астрономиялық журналдың құрметіне орай оның алдыңғы әріптерінің қосылуы арқылы аталған болатын.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1151) Итака

**(1151) Итака** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 8 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Одиссейдің туған жері Итака аралының құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* (1143) Одиссей
Санат:Астероидтар
(1205) Эбелла

**(1205) Эбелла** — Негізгі белдеуге жатқызылатын кішігірім астероид.

Оны 1931 жылдың 6 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Карл Вильгельм Эбеллдің (1871–1944) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Астероидтар тізімі (1501—1600)

(1401—1500) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1601—1700)

(1401—1500) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1601—1700)

Санат:Астероидтар тізімдері
Үздік режиссер көмекшісі үшін Оскар сыйлығы

**Үздік режиссер көмекшісі үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1934 пен 1938 жылдар аралығында берілген арнайы марапаты. Сыйлық түсірілім алаңындағы жұмысты жоғары деңгейде ұйымдастырғаны, өндірістік процесті тиімді басқарғаны және режиссерге көрсеткен кәсіби көмегі үшін берілді.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Үздік хореография үшін Оскар сыйлығы

**Үздік хореография үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1936 пен 1938 жылдар аралығында берілген арнайы марапаты. Сыйлық фильмдегі би нөмірлерін сахналаудағы жоғары шеберлік, хореографиялық шешімдердің ерекшелігі және бишілердің үйлесімді қимылын ұйымдастырғаны үшін берілді.

## 1936–1938 жылдар

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Академияның балалар сыйлығы

**Академияның балалар сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1935 пен 1961 жылдар аралығында берілген арнайы құрметті марапаты. Сыйлық киноматография саласында ерекше жетістік көрсеткен, экранда өзіндік шеберлігімен көзге түскен 18 жасқа толмаған үздік жас актерлер мен актрисаларға табыс етілді.

Бұл марапаттың басты ерекшелігі — жеңімпаздарға дәстүрлі «Оскар» мүсіншесінің орнына оның кішірейтілген миниатюралық нұсқасы берілетін. Сыйлық тұрақты номинация ретінде емес, Академияның Басқармалар кеңесінің шешімімен лайықты үміткерлер болған жағдайда ғана тапсырылып отырды. 1962 жылдан бастап бұл категория жойылып, жас актерлер ересектермен бірдей жалпы номинациялар бойынша бақ сынау мүмкіндігіне ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Үздік титрлер үшін Оскар сыйлығы

**Үздік титрлер үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылы (тұңғыш марапаттау рәсімінде) ғана берілген арнайы номинациясы. Сыйлық дыбыссыз фильмдердегі диалогтар мен сюжетті түсіндіретін титрлердің (жазбаша мәтіндердің) жоғары көркемдік деңгейі мен шеберлігі үшін табыс етілді.

Бұл номинация кинематографтың дыбыссыз дәуірінен дыбыстық кезеңге өтуіне байланысты өз маңыздылығын тез жоғалтты. Сыйлық тарихындағы жалғыз жеңімпаз — Джозеф Фарнэм, ол бұл марапатты нақты бір фильм үшін емес, жыл бойы атқарған жұмыстарының жиынтығы үшін алды. Кейінгі рәсімдерде дыбысты киноның пайда болуына байланысты бұл номинация тізімнен біржола алынып тасталды.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Үздік әдеби негіз үшін Оскар сыйлығы

**Үздік әдеби негіз үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 мен 1957 жылдар аралығында берілген сценарийлік марапаты. Сыйлық арнайы сценарий жазылғанға дейінгі фильмнің қаңқасы болып табылатын түпнұсқалық сюжеттің (әңгіменің) авторына табыс етілді.

Бұл марапат «Үздік бейімделген сценарий» және «Үздік түпнұсқалық сценарий» номинацияларымен қатар өмір сүрді. «Үздік әдеби негіз» үшін берілген «Оскар» сыйлығы қазіргі кинодағы фильм тритменттеріне — яғни диалогтары жоқ, бірақ сюжет пен кейіпкерлер толық сипатталған прозалық құжаттарға көбірек ұқсайды. Содан кейін жеке сценарист бұл оқиғаны толыққанды сценарийге айналдыратын.

Бұл номинация ертедегі Голливудтағы «сюжет авторлары» мен «сценарий авторларының» еңбегін бөліп көрсету үшін енгізілген болатын. 1957 жылдан бастап Академия бұл категорияны жойып, оны «Үздік түпнұсқалық сценарий» номинациясымен біріктірді. 

Сыйлық тарихындағы қызықты оқиғаның бірі — 1957 жылы соңғы марапатты «Роберт Рич» деген лақап атпен Далтон Трамбоның жеңіп алуы (ол кезде автор «қара тізімде» болғандықтан өз есімін қолдана алмаған).

### 1920 жж

### 1931—1940

### 1941—1950

### 1951—1957

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Ғылыми-техникалық жетістіктері үшін Оскар сыйлығы

**Ғылыми-техникалық жетістіктері үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясымен киноиндустрияны дамытуға елеулі үлес қосқан құрылғылардың, технологиялар мен әдістердің авторларына берілетін марапат. 1931 жылдан бастап (4-ші марапаттау рәсімі) табысталып келеді.

Бұл марапаттың негізгі ерекшелігі — ол нақты бір жылдың жетістігі үшін емес, кино өндірісіне ұзақ мерзімді және маңызды әсер еткен инновациялар үшін беріледі. Сондай-ақ, бұл сыйлықтар негізгі «Оскар» салтанатынан бірнеше апта бұрын өткізілетін арнайы кеште табысталады.

Марапат маңыздылығына қарай үш деңгейге бөлінеді:

* **Академияның мақтау қағазы** (Technical Achievement Award) — техникалық жетістіктер үшін берілетін сертификат.

* **Ғылыми-инженерлік марапат** (Scientific and Engineering Award) — Академияның қола тақташасы түрінде беріледі.

* **Еңбегі сіңген марапат** (Academy Award of Merit) — ең жоғары деңгей, иегерлеріне Оскардың алтын мүсіншесі табысталады.

Бұл сыйлықтар кинематографияның техникалық мүмкіндіктерін (дыбыс жазу, жарықтандыру, арнайы эффектілер, камера линзалары) жаңа деңгейге көтерген мамандардың еңбегін айқындайды.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы

**Ерекше жетістіктері үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының сол жылғы тұрақты номинациялар тізіміне кірмейтін, бірақ фильмге қосқан ерекше еңбегі үшін жеке тұлғаларға немесе шығармашылық топқа берілетін арнайы марапаты.

Бұл сыйлық жыл сайын берілмейді. Ол тек Академияның Басқарушылар кеңесі белгілі бір фильмдегі жетістікті (көбінесе дыбыстық эффектілер, визуалды эффектілер немесе грим саласындағы) ерекше деп таныған жағдайда ғана табысталады. Көбіне бұл марапат сол салада тұрақты номинация әлі ашылмаған кезде қолданылған. Мысалы, «Үздік визуалды әсерлер» немесе «Үздік дыбыс монтажы» жеке номинация болып бекітілгенге дейін, үздік жұмыстар осы «Ерекше жетістік» сыйлығымен марапатталатын.

Тарихи маңызы бар марапаттар:

* «Жұлдызды соғыстар» (1978): Бен Бертт фильмдегі роботтар мен жат планеталықтардың дауысын жасағаны (дыбыстық эффектілер) үшін алды.

* «Робокоп» (1988): Дыбыс эффектілерінің редакторы Стивен Флик пен Джон Поспишил марапатталды.

* «Ойыншықтар хикаясы» (1996): Джон Лассетерге алғашқы толық метражды компьютерлік анимациялық фильмді жасағаны үшін берілді.

Соңғы рет бұл сыйлық 2018 жылы режиссер Алехандро Г. Иньярритуға «Ет пен құм» (Carne y Arena) атты виртуалды шындық (VR) жобасы үшін табыс етілді.

## Жеңімпаздар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Гордон Сойер атындағы сыйлық

**Гордон Сойер атындағы сыйлық** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Ғылыми-техникалық марапаттар комитетімен берілетін ерекше сыйлық. Бұл марапат киноөндірісі саласындағы технологиялық жетістіктерімен индустрияның дамуына зор үлес қосқан және оның кәсіби деңгейін көтерген жеке тұлғаларға табысталады.

Сыйлық дыбыс жазу саласының көрнекті маманы, «Оскар» сыйлығының үш дүркін лауреаты және «Samuel Goldwyn Studio» студиясының дыбыс жазу бөлімінің жетекшісі Гордон Сойердің құрметіне, оның киноиндустрия алдындағы ерекше еңбегін есте сақтау мақсатында аталған. Марапат Сойер қайтыс болғаннан кейінгі жылы, яғни 1981 жылы тағайындалды.

Ерекшеліктері:

* Бұл марапат жыл сайын берілмейді.

* Жеңімпазға «Оскардың» толыққанды алтын мүсіншесі табысталады.

* Марапаттау рәсімі негізгі салтанаттан бөлек өтетін «Ғылыми-техникалық марапаттар» (Scientific and Technical Awards) кешінде өтеді.

## Лауреаттар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық

**Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясымен гуманизм ісіне қосқан ерекше жеке үлесі үшін берілетін тұрақсыз (жыл сайын берілмейтін) марапат.

Марапат даниялық актер және меценат, Кино және телевизия қорының (Motion Picture & Television Fund) президенті қызметін 18 жыл атқарған Джин Хершолттың құрметіне аталған. Ол алғаш рет 1957 жылы (29-шы марапаттау рәсімінде) берілді.

Марапаттың ерекшеліктері:

* Жеңімпазға Академияның стандартты «Оскар» мүсіншесі табысталады.

* Сыйлық иегерін Академияның Басқарушылар кеңесі дауыс беру арқылы таңдайды.

* 2009 жылдан бастап бұл марапат негізгі «Оскар» салтанатында емес, арнайы өткізілетін Governors Awards кешінде табысталады.

## Лауреаттар тізімі

***Ескерту:*** † таңбасымен бұл марапатты қайтыс болғаннан кейін иеленген тұлғалар белгіленген.

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық

**Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Басқарушылар кеңесімен кино өндірісінің дамуына және жоғары көркемдік деңгейдегі фильмдер шығаруға тұрақты үлес қосқан «шығармашылық продюсерлерге» берілетін беделді марапат.

Марапат «Metro-Goldwyn-Mayer» (MGM) студиясының аты аңызға айналған өндірістік жетекшісі болған Ирвинг Тальбергтің құрметіне және оны еске алу мақсатында 1937 жылы тағайындалған.

Сыйлықтың мүсіні бастапқыда дәстүрлі «Оскар» мүсіншесінен өзгеше болып, Ирвинг Тальбергтің бейнесі қашалған қола бюст түрінде жасалған. Алайда ол ресми түрде «Құрметті Оскар» (Honorary Oscar) статусына ие. Тальбергтің бюсті соңғы рет 2018 жылы Кэтлин Кеннеди мен Фрэнк Маршаллға табыс етілді. 2024 жылғы 15-ші Басқарушылар салтанатынан (Governors Awards) бастап (иегерлері Барбара Брокколи мен Майкл Г. Уилсон) марапат түрі стандартты «Оскар» мүсіншесіне ауыстырылды.

Сыйлық жыл сайын берілмейді. Академия продюсерлер арасында осы жоғары мәртебеге лайықты үміткер бар деп шешкен жағдайда ғана табысталады.

Даррилл Занук — бұл сыйлықты үш рет алған жалғыз тұлға. Сондай-ақ, Уолт Дисней, Хэл Уоллис және Артур Фрид бұл марапатты екі реттен иеленген. Алайда 1962 жылы Академияның Басқарушылар кеңесі арнайы дауыс беру арқылы Ирвинг Тальберг атындағы сыйлықты бір тұлғаға қайталап бермеу туралы шешім қабылдады. Бұл шектеу бүгінгі күнге дейін сақталған.

2009 жылдан бастап марапаттау рәсімі негізгі салтанаттан бөлек, қараша айында өтетін Governors Awards (Басқарушылар жүлдесі) кешінде өткізіледі.

## Лауреаттар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Психиатрия

нобай|221x221 нүкте|Иоганн Кристиан Рейль — 1808 жылы «психиатрия» терминін енгізген неміс дәрігері әрі анатом.
**Психиатрия** ( — «рух», «жан», «мінез»; +  — «емдеу», «түзету», «бастапқы күйіне келтіру»,  — «дәрігер» сөзінен) — медициналық әдіснама тұрғысынан психикалық бұзылыстарды, оларды диагностикалау, алдын алу және емдеу әдістерін зерттейтін клиникалық медицинаның саласы. Бұл терминмен кейбір елдерде өзіне немесе айналасындағыларға әлеуетті қауіп төндіретін адамдарды мәжбүрлі түрде оқшаулауға құқығы бар мемлекеттік және аккредиттелген мемлекеттік емес мекемелердің жиынтығы да түсіндіріледі.

Психиатрия саласындағы медициналық маман **психиатр** деп аталады.

Неміс психиатры Вильгельм Гризингер (1845) ұсынған психиатрияны психикалық ауруларды тану және емдеу туралы ілім ретінде анықтау кеңінен мойындалды. Қазіргі бірқатар авторлардың пікірінше, бұл анықтама «осы медициналық пәннің ең маңызды белгілерін қамтиды», егер төмендегілерді ескерсек, «психиатрия алдында тұрған міндеттерді дәл тұжырымдайды»:

## Емдеу әдістері

### Негізгі әдістер

* Психофармакотерапия
* Психотерапия

### Басқа

* Электроконвульсивті терапия
* Лоботомия
* Инсулин кома терапиясы
* Атропин кома терапиясы
* Психохирургия
* Психикалық ауруларға арналған кәсіби терапия
* Арт-терапия

## Байланысты клиникалық және ғылыми пәндер

## Тағы қараңыз
* Психикалық денсаулық

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Психиатрия
Товуз

**Товуз** () — Әзербайжанның Товуз ауданының қаласы және әкімшілік орталығы.
Товуз қаласының халқы 2026 жылы 13 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Кіші Кавказдың беткейінде, Бакуден 439 км жерде, Товузчай өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Тарихы
Әзербайжанның көптеген қалалары сияқты, Товуз да тас және қола ғасырларындағы ежелгі қоныстар орнында құрылған. Ежелгі түркі жазбаша дереккөздеріне сәйкес, қаланың атауы екі туыс түркі тайпасының - оғыз бен тоғыздың атауларының бірігуінен шыққан. Бұл атау топоним ретінде қалыптасты.

Қазіргі қонысты неміс қоныстанушылары құрып, оны Траубенфельд — Жүзім алқабы деп атады. Атауына қарағанда, алыс жүзімдіктерінің бірі (шамамен 80 км қашықтықта) болған, оның жұмысшылары біртіндеп жақын маңға қоныстанған деп болжауға болады. 1912 жылы қоныс ресми мәртебеге ие болды. Шарап өндірісі өсті, мұнда Әзербайжанда бірегей бренди зауыты салынды.
1942 жылы немістер жер аударылғаннан кейін колония Еникенд ауылы болып өзгертілді. Әзербайжан тәуелсіздік алғаннан бері Товуз атауының әзербайжанша нұсқасы ресми түрде қабылданды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Товуз экономикасы ішінара ауыл шаруашылығына, ішінара туризмге бағытталған, кейбір өнеркәсіптік салалары бар. Қалада цемент, асфальт, консервілеу, шарап зауыттары, май және ірімшік зауыты орналасқан. 

Қалада орта мектептер, мектеп-лицей, балалар мен жасөспірімдерді дамыту орталығы, спорт және шахмат мектебі, Товуз мемлекеттік кәсіптік білім беру орталығы, музыка мектебі бар, сондай ақ Товуз орталық ауруханасы орналасқан. Қалада Әзербайжан футболының жоғарғы дивизионында ойнайтын кәсіби футбол командасы бар.

## Галерея

Tovuz, Heydər Əliyev Parkı - 10.jpg|Гейдар Алиев атындағы саябақ
Asan xidmət Tovuz.jpg|ASAN қызмет көрсету орталығы
Tovuz rayon tarix diyarşünaslıq muzeyi.jpg|Тарих және этнография мұражайы


## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Трансфузиология

**Трансфузиология** ( «құйып алу» және  «ілім») — организмдердің биологиялық және оларға балама болатын сұйықтықтарды, әсіресе қан мен оның компоненттерін, трансфузиясын (бір жерден алып, басқа жерге құю әдістерін) зерттейтін медицина саласы. Ол ондай сұйықтықтардың, әсіресе қан топтарының, өзара үйлесімділігін, трансфузиядан кейінгі реакциялардың барысын және керек жағдайда олардың емделуін де зерттейді.

## Тарихы
* 1628 жыл — Англия дәрігері Уильям Гарвей адамдағы қан айналымы туралы жаңалық ашады. Осы арада алғашқы қан құю талпынысы орын алды.
* 1665 жыл — ресми тіркелген қан құюлар: ағылшын дәрігері Ричард Лоуэр () науқас иттерге басқа иттерден қан құю арқылы оларды сауықтырады.
* 1667 жыл — Францияда Жан-Батист Дени () және Англияда Ричард Лоуэр қойлардың қанын адамға құюын сәтті орындап шығады.
* 1795 жыл — АҚШ дәрігері Филипп Синг Физик () адамнан адамға деген алғашқы қан құю операциясын орындайды.
* 1818 жыл — британ акушері Джеймс Бланделл () бала туғаннан кейін қаны кеткен әйелге алғашқы сәтті өткен қан құюды орындайды. Ол қан алуға және құюға арналған аспаптарды ойлап шығарған.
* 1840 жыл — Лондонда гемофилияні емдеу үшін Самуэль Армстронг Лэйн () Бланделл қолнұсқауымен алғашқы сәтті операция жасайды.
* 1867 жыл — ағылшын хирургы Джозеф Листер қан құю кезінде алғаш рет антисептиктерді қолданады.
* 1900 жыл — Аустрия дәрігері Карл Ландштейнер () A, В және С (кейін О болған) қан топтарын ашады. Осы жаңалық үшін 1930 жылы оған Нобель сыйлығы беріледі.
* 1902 жыл — Ландштейнердің әріптестері Альфред де Кастелло () және Адриано Стурли () AB деген төртінші қан тобын ашады.
* 1907 жыл — Нью-Йоркте Рубен Оттенберг () бірінші қан тобының универсалды жарамдылығын және қан топтарының тұқым қуалап берілетіндігін ашып айтады.
* 1908 жыл — француз хирургы Алексис Каррель () қан ұйуын алдын алу үшін анастомоз әдісін ашады. 1912 жылы бұл үшін оған Нобель сыйлығы берілді.
* 1914 жыл — донорлық қанды сақтауға мүмкіндік беретін антикоагулянттар ашылды.

## Сілтемелер
*  Professional Organization: International Society of Blood Transfusion
*  Professional Organization: AABB
* Трансфузиология (журнал)

Санат:Медицина
Санат:Клиникалық патология
Тәңке (құдық)

**Тәңке** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Біздің пікірімізше, құдықтың ол бастағы атауы Таңқы (суы аз) дыбыстық өзгерістерге ұшырап Тәңке болып қалыптасқан. Сонда
атаудың мағынасы: «суы аз құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Тобанияз (құдық)

**Тобанияз** — антропогидроним, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қоныс.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Тобанияз Әлниязұлы – қоғам қайраткері, Адай уездік революциялық комитетінің төрағасы. Атаудың мағынасы: «Тобанияздың қонысы, құдығы».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Торым (құдық)

**Торым** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қоныс. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Э.М.Мурзаев «Моңғол тілдерінде *тором* немесе *тойрим* – «тақыр», «өсімдік өспеген құрғақ сор» мағынасындағы сөз десе, М.Қашқаридың сөздігінде «торым деп түйенің ботасын атағандығы» айтылады. Ал көне түркі тілі сөздігінде *турум* – «өлшем бірлік, бір турум адамның бойына тең құдықтың тереңдігі» деп беріледі. Демек *Торым* атауы –«тақыр», «өсімдік өспеген құрғақ сор» деген атаудан гөрі, біздің ойымызша, «адам бойындай тереңдіктегі құдық» мәнін береді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Өгізбай (құдық)

**Өгізбай** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау өгіз (зат есім) және бай (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Өгіз – көне түркілік «ағып жатқан су». Татар гидронимиясын зерттеген Ф.Г.Гарипова бай – «ертедегі өзен ағысынан түзілген аңғарлар, яғни «өзен, құрғақ өзен», ал Орталық Азия топонимиясында: «құрғақ арна» «сусыз алқап» мағынасында қолданылады» деп көрсетеді. Мағынасы: «бұрын су аққан арнадан, аңғардан қазылған құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Оңтүстік Америка Суперкубогы 2026

**Оңтүстік Америка Суперкубогы 2026** () — турнирдің 34-ші жарысы.

## Қатысушылар

## Maтчтар
### Бірінші ойын

### Жауап ойын

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:Оңтүстік Америка Суперкубогы
Санат:2026 жылғы футбол
Санат:Фламенго ФК ойындары
Санат:Ланус ФК ойындары
(1116) Катриона

**(1116) Катриона** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 5 сәуірінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Роберт Льюис Стивенсонның сол аттас шығармасы атымен аталған болуы тиіс.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Ужар

**Ужар** () — қала, Әзербайжанның Ужар ауданының әкімшілік орталығы.
Ужар қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 17 000 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол ел астанасы Бакуден батысқа қарай 250 км жерде орналасқан. Қаланың Баку-Тбилиси теміржол желісінде орналасқан өз теміржол вокзалы бар.

## Тарихы
Ужар «ужгар» сөзінен шыққан, яғни алыс дегенді білдіреді. Ширваншах мемлекетінің батыс шекарасы бүгінгі Ужар ауданының аумағы арқылы өтті.

Ужар қаласы және оның айналасы Ширван Бейлербеяты, кейінірек Шамахи хандығының құрамына кірді, ал 19 ғасырда Гойчай ауданының құрамына кірді. 1939 жылы Ужар тәуелсіз аймвқ болды. 1941 жылы Ужарға қала мәртебесі берілді. Ужар X ғасырдағы еңбектерде ортағасырлық қала ретінде аталады (Әл-Истахри).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада бірнеше кәсіпорындар орналасқан, соның ішінде тамақ өңдеу зауыты (консерві зауыты), құрылыс материалдарын шығаратын өнеркәсіптік зауыт (бетон зауыты) және мақта тазалау зауыты бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Тасорпа (құдық)

**Тасорпа** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Тас (зат есім) және орпа (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «тасты жерден қазылған аузы кең, тайыз, әрі шегенделмеген құдық». 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
(1161) Фессалия

**(1161) Фессалия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 29 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі Грекиядағы Фессалия аймағының құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1166) Шакунтала

**(1166) Шакунтала** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 27 маусымында Прасковья Георгиевна Пархоменко Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ежелгі Үндістан әдебиетіндегі кейіпкердің атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Құрметті Оскар сыйлығы

**Құрметті «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығы** () — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Басқарушылар кеңесімен кино өнері мен ғылымына қосқан ерекше үлесі, өмірлік жетістіктері немесе Академия алдындағы айрықша еңбегі үшін берілетін беделді марапат.

Бастапқыда бұл марапат «Арнайы сыйлық» (Special Award) деп аталды, өйткені ол бәсекелестік номинацияларға сыймайтын ерекше жетістіктерді (мысалы, техникалық жаңалықтар немесе арнайы жобалар) атап өту үшін 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде тағайындалған. 1950 жылдан бастап ол ресми түрде «Құрметті сыйлық» деп атала бастады.

Құрметті сыйлық қолданыстағы «Оскар» номинациялары қамтымайтын кинематографиялық жетістіктерді атап өтеді, дегенмен бұған дейін бәсекелестік номинацияларда «Оскар» алған тұлғалардың бұл жүлдені иеленуіне шектеу қойылмайды.

Марапаттың ерекшеліктері:

* Мүсінше: Иегерлерге дәстүрлі алтын жалатқан «Оскар» мүсіншесі табысталады.

* Рәсім: 2009 жылға дейін бұл марапат негізгі «Оскар» телешоуы кезінде берілетін. Қазіргі уақытта ол қараша айында өтетін арнайы Басқарушылар салтанатында (Governors Awards) табысталады.

* Таңдау: Бұл сыйлыққа номинациялар жарияланбайды, иегерлерді тікелей Академияның Басқарушылар кеңесі таңдайды.

## Лауреаттар тізімі
## 1929–1940

## 1941–1950

## 1951–1960

## 1961–1970

## 1971–1980

## 1981–1990

## 1991–2000

## 2001–2010

## 2011–2020

## 2021–2030

## Дереккөздер

Санат:Оскар сыйлығы
Хачмас

**Хачмас** () — Әзербайжанның солтүстігіндегі қала. Хачмас ауданының әкімшілік орталығы.
Хачмас халқының саны 2026 жылы 39 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Кудиалчай өзенінде орналасқан. Бакуден солтүстік-батысқа қарай 163 км жерде орналасқан Гудермес-Баку желісіндегі теміржол стансасы бар.

## Тарихы
Қала атауының шығу тегі ежелгі заманда осы аймақты мекендеген Хачматақ тайпасымен байланысты. Олар ғұндардың жауынгерлік тобына кірді және VII ғасырдың ортасына қарай бүгінгі Оғыз ауданының жерлеріне біржола қоныс аударды.

Хачмаз 1938 жылы қала мәртебесін алды. Қазіргі қалада көптеген тарихи және сәулет ескерткіштері әлі күнге дейін сақталған. Мұнда Меккеге дұрыс бағытталмағандықтан «дұрыс емес» мешіт деп аталатын Жұма мешіті орналасқан. Осыған байланысты мешіттің ішіндегі намазхандар намаз оқығанда сәл оңға бұрылуға мәжбүр.
Қала маңында бірнеше қорғандар орналасқан, бұл мыс дәуірінде осы аймақта адамдардың қоныстанғанын көрсетеді. Хачмастың жанында ежелгі діни ғимарат - XV ғасырға жататын Шейх Юсиф кесенесі орналасқан.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала, басқа да көптеген әзербайжан елді мекендері сияқты, жақсы дамыған кілем тоқу өнеркәсібі, консерві фабрикасы, сыра қайнату зауыты, кеден кеңсесі және келушілер үшін ашық Ахундов атындағы кітапхана бар. Қаланың көрікті жерлеріне шахмат мектебі мен теміржол вокзалы, қалалық саябақ және қала орталығындағы жасыл аймақтар кіреді.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1217) Максимилиана

**(1217) Максимилиана** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылы 13 наурызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Максимилиан Вольфтың (1863–1932) құрметіне орай аталды. Вольф жалпы 248 астероидты ашқан болатын.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* (827) Вольфиана
* Вольф (кратер)
Санат:Астероидтар
(1174) Мармара

**(1174) Мармара** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді.

Оны 1930 жылдың 17 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Қара және Эгей теңіздерін қосатын Мәрмәр теңізінің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1147) Ставрополис

**(1147) Ставрополис** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 11 маусымында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ресейдің оңтүстігіндегі Ставрополь қаласының атымен аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1117) Регинита

**(1117) Регинита** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1927 жылдың 24 мамырында Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты.

Осы астероидты өз жиенінің атымен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Ғасыр (айрық)

**Ғасыр** сөзі мынандай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Ғасыр — 100 жылдыққа тең уақыт бірлігі.
* Ғасыр — жікқабат деп аталатын тау жынысы қабаттары жиынтығының түзілу мерзіміне сәйкес келетін уақыт өлшемі.
ARA Studios

**ARA studios (ARA Animation Studios)** — Қазақстандық қысқаметражды фильмдер, сериалдар және гейм арт шығаратын тәуелсіз анимациялық студия.

## Фильмдері
### Shyraq (Шырақ)
ARA Studios-тың 2023 жылғы 2D және заманауи 3D графика қолданып жасалған қысқаметражды анимациялық фильм.

Фильмнің басты кейіпкері — адамдардан жасырын өмір сүретін кішкентай шам. Ол үйдің шатырында тұрады және адамдар әлеміне шығудан қорқады. Шамның жалғыз серігі — кішкентай ойыншық. Оқиға барысында бұл ойыншықты мысық алып кетеді. Осыдан кейін басты кейіпкер қорқынышын жеңіп, адамдар тұратын кеңістікке шығады.

Фильмде қазіргі отбасылардың күнделікті өмірі, тұрмыста технологиялардың көп қолданылуы және адамдар арасындағы қарым-қатынастың өзгеруі бейнеленеді. Оқиғалар шамның адамдар әлеміндегі қозғалысы арқылы көрсетіледі.

Фильм халықаралық деңгейде көрсетіліп, 80-нен астам халықаралық кинофестивальдердің шорт-листіне енген.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми вебсайт
*
*

Санат:Анимациялық студия
Фүзули

**Фүзули** (, 1959 жылға дейін Карягино) — Әзербайжандағы қала, Фүзули ауданының әкімшілік орталығы.
2025 жылғы мәліметтер бойынша, Фүзули қаласының халқы 3 132 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қарабақ тауларының етегінде, Куручай өзенінде (Аракс өзенінің саласы), Горадиз теміржол стансасынан солтүстік-батысқа қарай 32 км жерде орналасқан.
Бұл аймақтың климаты айқын маусымдықпен сипатталады. Жаз ыстық және құрғақ. Шілде және тамыз айлары ең ыстық айлар болып табылады, орташа температура 24-25°C шамасында, ал күндізгі ең жоғары температура көбінесе 30°C және одан жоғарыға жетеді.
Қыс салыстырмалы түрде жұмсақ, қатты аязсыз. Ең суық ай қаңтарда орташа температура шамамен 1,8°C құрайды, бірақ түнгі температура -3°C дейін төмендеуі мүмкін.

## Тарихы
19 ғасырға дейін бұл жерде шағын Гарабулак ауылы (гара түрік тілінде «қара» немесе «мөлдір» дегенді, ал булақ «бұлақ» немесе «ағын» дегенді білдіреді) болған. Иранмен шекарада орналасқан ауыл 1827 жылы орыс-парсы соғысының батыры полковник Павел Карягиннің құрметіне Карягино деп өзгертілді.

Қала қазіргі атауын тек 1959 жылы, ортағасырлық ұлы Әзербайжан ақыны Мұхаммед Физулидің туғанына 400 жыл толуына орай алды. Кеңес дәуірінде мұнда май және ірімшік зауыты, шарап зауыты, асфальт зауыты, темірбетон зауыты және тоқыма фабрикасы болды. Жібек шаруашылығы ұзақ уақыт бойы ең тиімді сала болды. Әйгілі «Ағдам» шарабы Физули жүзімінен жасалған.

Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде қала 1993 жылы 23 тамызда армян күштерімен басып алынды. Кейіннен қала әзербайжан халқын қуып жібергеннен кейін «елес қалаға» айналды. Кейіннен ол өзін-өзі жариялаған Арцах Республикасының Хадрут провинциясына қосылды, ал қала өмір сүрген кезде Варанда (армянша: Վարանդա) деп өзгертілді. 2010 жылы қала халқының саны 99 адамды құрады.
2020 жылды Әзербайжан күштері 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысы кезінде қаланы қайтарып алды. 2020 жылдың 17 қазанында Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Әзербайжан армиясының қаланы қайтарып алғанын жариялап, келесі күні Әзербайжан сарбаздарының қала орталығында Әзербайжан туын көтергені көрсетілген бейнежазбаны жариялады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
2023 жылдың 18 наурызында қаланың бас жоспары бекітілді. Жоспарға сәйкес, 2040 жылға қарай қаланың әкімшілік аумағы 1943 гектарға дейін кеңейтіледі. Халық саны 50 000-ға жетеді деп күтілуде. Жоспарлар бойынша орта және аласа қабатты тұрғын үйлер мен жеке үйлер салу көзделген.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Шешен Республикасының басшысы

**Шешен Республикасының басшысы** (, ; 2011 жылғы 5 наурызға дейін **Шешен Республикасының президенті**) — Шешен Республикасының саяси жүйесіндегі ең жоғарғы лауазым, Шешенстанның мемлекет және үкімет басшысы.

Ресей үкіметі Екінші Шешен соғысынан кейін Шешенстан аумағын бақылауға алып, 2003 жылы Шешенстан Конституциясы қабылданған референдумнан кейін басшы лауазымын құрды.

## Сайлануы
Шешен Республикасы Конституциясының 66-бабына сәйкес, жасы отыздан кем емес Ресей Федерациясының азаматы Шешен Республикасы Басшысы болып сайлана алады. Басшының өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды және оның бірнеше мерзім қатарынан қызмет атқаруына шектеу жоқ (2007 жылғы конституциялық референдумға дейін Басшы төрт жыл мерзімге сайланып, екі мерзіммен шектелген болатын). Шешен Республикасының Басшысы бір мезгілде Шешен Республикасы Парламентінің депутаты немесе жергілікті өзін-өзі басқару өкілді органының депутаты бола алмайды.

## Басшылар тізімі

## Дереккөздер
Хожавенд

**Хожавенд** () — Әзербайжандағы қала, Хожавенд ауданының әкімшілік орталығы.
Ходжавенд қаласының халқы 2026 жылы 5800 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Қарабақ жотасының шығыс беткейінде, Ханкенді қаласынан шығысқа қарай 41 км және Горадис теміржол стасасынан солтүстік-батысқа қарай 60 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Ауыл бұрын Хонашен, кейін Николаевка деп аталған. 1925 жылы сол жылдың басында ұшақ апатында қаза тапқан партия белсендісі А.Ф.Мясниковтың (Мясникян) бүркеншік атымен Мартуни деп өзгертілді. 

1991 жылы 26 қарашада Әзербайжан Жоғарғы Кеңесінің шешімімен қала Хожавенд деп аталды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Халық негізінен егіншілік және мал шаруашылығымен айналысады. 2015 жылы қалада қоғамдық орталық, екі мектеп, музыка мектебі, екі балабақша, жастар орталығы, 36 кәсіпорын, екі зауыт және облыстық аурухана болды.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Оңтүстік Америка Суперкубогы 2015

**Оңтүстік Америка Суперкубогы 2015** () — турнирдің 23-ші жарысы.
## Матчтар
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* River Plate 1-0 San Lorenzo (Feb 6, 2015) Final Score - ESPN

Санат:Оңтүстік Америка Суперкубогы
Санат:Ривер Плейт ФК ойындары
Санат:2015 жылғы футбол
Санат:Сан-Лоренсо де Альмагро ФК ойындары
Тұрақтылық (динамикалық жүйелер)

**Тұрақтылық** — дифференциалдық теңдеудің шешімінің бастапқы шарттары жеткілікті түрде жақын болған жағдайда басқа шешімдерді өзіне тарту қасиеті. Тартылу сипатына байланысты тұрақтылықтың әртүрлі түрлері ажыратылады. Тұрақтылық тұрақтылық теориясы мен динамикалық жүйелер теориясы сияқты пәндердің зерттеу нысаны болып табылады.

## Анықтама
Фазалық кеңістіктің аймағы және мұнда берілсін. Келесі түрдегі дифференциалдық теңдеулер жүйесін қарастырайық:

\dot{x}=f(t,x), \tag{1}

Осы шарттарда кез келген

н (1) жүйесінің бастапқы шартты қанағаттандыратын бірегей шешімі бар:

x(t,t_0,x_0), \qquad x(t_0,t_0,x_0)=x_0.

 аралығында анықталған белгілі бір

шешімін бөліп алып, оны бұзылмаған (невозмущённое) шешім деп атаймыз.

## Ляпунов бойынша тұрақтылық

(1) жүйесінің бұзылмаған

шешімі Ляпунов бойынша тұрақты деп аталады, егер кез келген және  үшін тек  мен -ға ғана тәуелді, бірақ -ға тәуелсіз

табылып, келесі шарт орындалса:

\|x_0-\varphi(t_0)\|0,\ \forall t_0\in I\ 
\exists \delta(t_0,\varepsilon)>0:\ 
\forall x_0:\ \|x_0-\varphi(t_0)\|0,\ \exists t_0\in I:\ 
\forall \delta>0\ \exists x_0:\ \|x_0-\varphi(t_0)\|t_0:\ \|x(t_*,t_0,x_0)-\varphi(t_*)\|=\varepsilon .

## Бірқалыпты тұрақтылық

Бұзылмаған шешімі Ляпунов бойынша бірқалыпты тұрақты деп аталады, егер  тек -ға ғана тәуелді болса:

\forall \varepsilon>0\ 
\exists \delta(\varepsilon)>0:\ 
\forall x_0,\ \forall t_0\in I:\ 
\|x_0-\varphi(t_0)\|<\delta
\Rightarrow
\forall t\in J^+:\ \|x(t,t_0,x_0)-\varphi(t)\|<\varepsilon .

## Асимптоталық тұрақтылық

Бұзылмаған шешімі асимптоталық тұрақты деп аталады, егер ол Ляпунов бойынша тұрақты болып, әрі тартушы болса, яғни:

\lim_{t\to\infty}\|x(t,t_0,x_0)-\varphi(t)\|=0

\|x_0-\varphi(t_0)\|<\delta_0

Асимптоталық тұрақтылықтың бірнеше түрлері бар:

эквиасимптоталық тұрақты, егер ол тұрақты әрі эквитартушы болса (шешім -ға тәуелсіз);

бірқалыпты асимптоталық тұрақты, егер ол бірқалыпты тұрақты және бірқалыпты тартушы болса (шешім  мен -ға тәуелсіз);

толық (глобальды) асимптоталық тұрақты, егер ол тұрақты және барлық  үшін тартушы болса;

бірқалыпты толық асимптоталық тұрақты, егер ол бірқалыпты тұрақты әрі бірқалыпты және глобальды тартушы болса.

## Ескерту

Жүйенің бұзылмаған шешімі ретінде тривиал шешімді

x(t)\equiv 0

y=x-\varphi

\dot{y}=g(t,y),

g(t,y)=f(t,y+\varphi(t))-f(t,\varphi(t)).
Хожалы

**Хожалы** () — Әзербайжандағы қала, Хожалы ауданының әкімшілік орталығы.
Хожалы қаласының халқының саны 2026 жылы 1021 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Ханкендіден солтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, Ханкенді мен Ағдамды жалғайтын жолда орналасқан.

## Тарихы
Кеңес өкіметі кезінде Хожалы ауылы Әзербайжан КСР-нің Таулы Қарабақ автономиялық облысының (НҚАО) құрамында болды. 1990 жылы Хожалы ауылын аудандық бағыныстағы қалалар санатына жатқызу туралы қаулы шығарылды. 1991 жылы 26 қарашада Әзербайжан Жоғарғы Кеңесі «Әзербайжан Республикасының Таулы Қарабақ автономиялық облысын тарату туралы» Заң қабылдады. Заңға сәйкес, әкімшілік орталығы Хожалы қаласы болып табылатын Хожалы ауданы құрылды.

1992 жылдың ақпан айының 25-нен 26-на қараған түні Армения қарулы күштері бұрынғы КСРО Қарулы күштерінің 366 мотоатқыштар полкінің көмегімен артиллериялық соққы жасап, Хожалыны басып алып, қала халқына жауыздық әрекеттер жасаған. «Хожалы геноциді салдарынан 5379 қала тұрғыны депортацияланды, 613 адам, оның 63-і бала, 106-ы әйел қатыгездікпен өлтірілді, 487 адам жарақат алды, 1257 адам қолға түсіріліп, кепілдікке алынды. 

2023 жылы Әзербайжанның Таулы Қарабаққа шабуылынан кейін, Хожалы қаласы 2023 жылы 24 қыркүйекте Әзербайжанның бақылауына өтті. 2023 жылы 15 қазанда Әзербайжан Республикасының Президенті Ильхам Әлиев Хожалыда Әзербайжанның мемлекеттік туын көтерді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Халық негізінен егіншілік және мал шаруашылығымен айналысады. 2015 жылғы жағдай бойынша қалада муниципалдық ғимарат, қоғамдық орталық, орта мектеп, он бір дүкен және медициналық пункт болды.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1168) Брандия

**(1168) Брандия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылы 25 тамызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Брюссель университетінің профессоры, математик Эжен Брандтың құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1167) Дубяго

**(1167) Дубяго** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 3 тамызында Евгений Фёдорович Скворцов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Кеңестік астроном Александр Дмитриевич Дубягоның (1903—1959) құрметіне орай аталды.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* Дубяго (кратер)
Санат:Астероидтар
(1165) Импринетта

**(1165) Импринетта** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 24 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Өз әйелінің есімімен атады.

Бұл шағын аспан денесі (137) Мелибеянің маңайында ұшқан астероидтар жанұясына кіреді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1164) Кобольда

**(1164) Кобольда** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 19 наурызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Херман Кобольдтың (1858–1942) құрметіне орай аталды. Ол ұзақ уақыт бойы *[[Astronomische Nachrichten]]* журналын шығарған адам болған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* (1155) Аэнна
Санат:Астероидтар
(1163) Сага

**(1163) Сага** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 20 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясына тән жанр атауы құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1162) Ларисса

**(1162) Ларисса** — Хильда тобына жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 5 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі Фессалиянің астанасы құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* Ларисса (серік) — Нептунның серігі
* (1161) Фессалия
Санат:Астероидтар
(1158) Люда

**(1158) Люда** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 31 тамызында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ол астероидты өз қарындасы Людмиланың атымен атады.


1158 Luda flat view.png
1158 Luda general view.png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1156) Кира

**(1156) Кира** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1928 жылдың 22 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Атауды сол обсерваторияда істеген Макс Мюндлер ұсынды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1148) Рараху

**(1148) Рараху** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 5 шілдесінде Александр Николаевич Дейч Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Астероид атауы Францияның теңіз офицері және жазушысы Пьер Лотинің романынан алынды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1137) Раиса

**(1137) Раиса** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 27 қазанында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Осы астероидтың орбитасын есетеген әріптесі Раиса Масееваның (1900–1930) құрметіне орай атады.

thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1136) Мерседес

**(1136) Мерседес** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 30 қазанында Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты.

Осы астероидты өз құдасының бірі атымен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Худат

**Худат** () — Әзербайжанның Хачмас ауданындағы қала.
Худат қаласының халқы 2026 жылы 15 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Елдің солтүстігінде, Каспий теңізі жағалауына жақын жерде, Бакуден 184 км жерде Самур-Дивичи ойпатында орналасқан.

## Тарихы
Худат ауылының тарихында оның негізін қалаушылар Әзербайжанның екі ауданынан, қазіргі Қусар және Қуба деп аталатын және қазіргі Дағыстан аумағынан келген иммигранттар болғаны айтылады. Бұл аудандарда әскери қақтығыстар мезгіл-мезгіл болып тұрған. Мысалы, қазіргі Әзірбайжан тарихында 1920 жылы Қусар ауданында Кехне Худат ауылы болғаны туралы ақпарат бар, ол сол жылдың сәуірінде қысқа мерзімді артиллериялық атыстан кейін қызылдардың қолына өткен.

1943 жылы Худат ауданы құрылды, ал 1950 жылы Худатқа қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде Худатта консервілеу фабрикасы және балық ыстау зауыты жұмыс істеді.

Бүгінде Худат ежелгі тарих пен заманауи инфрақұрылымды біріктіреді. Қалада туристік сала дамыған. Қала тарихы мұражайы, абаттандырылған саябақтар мен алаңдар, жергілікті дәмді тағамдары бар дәстүрлі шайханалар т.б. келушілерге қызмет етеді.
Қалада жыл сайын халық қолөнері фестивалі өткізіліп, оған Әзербайжанның түкпір-түкпірінен туристер келеді.

## Галерея

Khudat station.jpg
Xudat in 2024.jpg|
Xudat in 2024 (92942).jpg|


## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Сағақұдық

**Сағақұдық** — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы құдық, қыстау.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған гидроним. Саға (зат есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «тау сілемінің түйіскен жеріндегі құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Түпқараған ауданы географиясы
Сағыр (құдық)

**Сағыр** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Тәжік топонимиясында *сагир*  «аз, көп емес» деген мән береді. Ал М.Қашқаридың сөздігінде: «сағыр – «түбі тар, аузы кең ыдыс» деп беріледі. Соған байланысты атаудың мағынасы «суы аз құдық» немесе «аузы кең, түбі тар қазылған құдық» немесе «суы тұщы, ауызсуы бар жер».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Сиырсу (бұлақ)

**Сиырсу** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау сиыр (сын есім) және су (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Атау сиыр малына қатысты емес сияқты. Сиыр моңғолдың сайыр «құрған өзен арнасы, малта тас» деген мәніндегі сөз. Атаудың мағынасы «сайдан аққан су».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы