open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Молдова қалаларының тізімі

Молдова қалаларының тізімі:

Молдовада қала дәрежесіне 65 елді мекен ие. Төменде алдымен дәстүрлі атауы, жақша ішінде Молдавияның өзінде қолданылатын атауы келтірілген.


# Атаки (Отачь)
# Бельцы (Бэлць)
# Бендеры (Бендер)
# Бессарабка (Басарабяска)
# Бируинца (Бируинца)
# Бричаны (Бричень)
# Быковец (Буковэц)
# Вадул-луй-Водэ (Вадул луй Водэ)
# Ватра (Ватра)
# Вулканешты (Вулкэнешть)
# Гиндешты (Гиндешть) бұрынғы Ленинский
# Глодяны (Глодень)
# Днестровск (Днестровск)
# Григориополь (Григориополь)
# Дондюшаны (Дондушень)
# Дрокия (Дрокия)
# Дубоссары (Дубэсарь)
# Дурлешты (Дурлешть)
# Единцы (Единец)
# Кагул (Кахул)
# Каинары (Кэинарь)
# Калараш (Кэлэрашь)
# Каменка (Каменка)
# Кантемир (Кантемир)
# Каушаны (Кэушень)
# Кишинев (Кишинэу)
# Кодру (Кодру)
# Комрат (Комрат)
# Костешты (Костешть)
# Красное (Красное)
# Криково (Крикова)
# Криуляны (Криулень)
# Корнешты (Корнешть)
# Купчинь (Купчинь) бұрынғы Калининск
# Леово (Леова)
# Липканы (Липкань)
# Маркулешты (Мэркулешть)
# Маяк (Маяк)
# Ниспорены (Ниспорень)
# Новотираспольский (Тирасполул Ноу)
# Новые Анены (Анений Ной)
# Окница (Окница)
# Орхей (Орхей)
# Резина (Резина)
# Рышканы (Рышкань)
# Рыбница (Рыбница)
# Слободзея (Слобозия)
# Сороки (Сорока)
# Страшены (Стрэшень)
# Сынжера (Сынджера)
# Сынжерея (Сынджерей) бұрынғы Лазовск
# Тараклия (Тараклия)
# Теленешты (Теленешть)
# Тирасполь (Тирасполь)
# Унгены (Унгень)
# Фалешты (Фэлешть)
# Флорешты (Флорешть)
# Фрунзе (Фрунзэ)
# Хынчешты (Хынчешть) бұрынғы Котовск
# Чадыр-Лунга (Чадыр-Лунга)
# Чимишлия (Чимишлия)
# Шолданешты (Шолдэнешть)
# Штефан-Водэ (Штефан Водэ) бұрынғы Суворово
# Яловены (Яловень)
# Яргара (Яргара)


Осы тізімдегі Тирасполь, Бендеры, Дубоссары, Рыбница, Каменка, Григориополь, Слободзея, Маяк, Новотираспольский, Красное, Днестровск қалалары Приднестровье Молдав Республикасы атты танылмаған мемлекеттік құрылымның бақылауында және Молдова билігіне іс жүзінде бағынбайды.

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Санат:Молдова қалалары
Нидерланд қалаларының тізімі

## Әліпби бойынша қалалар тізімі

* Алкмар
* Алмере
* Амерсфорт
* Амстердам
* Амстелвен
* Апелдорн
* Арнем
* Ассен
* Бреда
* Вейк-ан-Зее
* Гаага
* Гауда
* Гронинген
* Девентер
* Делфт
* Зволле
* Зутермер
* Зутфен
* Керкраде
* Лейден
* Лелистад
* Леуварден
* Маастрихт
* Мидделбург
* Наймеген
* Рейссен
* Роттердам
* Тилбург
* Утрехт
* Харлем
* Хертогенбос
* Хоорн
* Эйндховен
* Энсхеде

## Провинциялары бойынша қалалар тізімі

### [[Гелдерланд]]
* Апелдорн
* Арнем
* Неймеген

### [[Гронинген (провинция)|Гронинген]]
* Гронинген

### [[Дренте]]
* Ассен

### [[Зеландия (провинция)|Зеландия]]
* Мидделбург

### [[Лимбург (провинция)|Лимбург]]
* Керкраде
* Маастрихт

### [[Оверэйсел (провинция)|Оверэйсел]]
* Девентер
* Зволле
* Энсхеде

### [[Солтүстік Брабант (провинция)|Солтүстік Брабант]]
* Бреда
* Тилбург
* Хертогенбос
* Эйндховен

### [[Солтүстік Голландия (провинция)|Солтүстік Голландия]]
* Алкмар
* Амстердам
* Амстелвен
* Вейк-ан-Зее
* Харлем

### [[Утрехт (провинция)|Утрехт]]
* Амерсфорт
* Утрехт

### [[Флеволанд (провинция)|Флеволанд]]
* Алмере
* Лелистад

### [[Фрисландия (провинция)|Фрисландия]]
* Леуварден
* Хоорн

### [[Оңтүстік Голландия (провинция)|Оңтүстік Голландия]]
* Гаага
* Гауда
* Делфт
* Зутермер
* Лейден
* Роттердам

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Нидерланд

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Норвегия қалаларының тізімі

Норвегия қалалары:

## Қалалар тізімі
Қала тұрғындарының саны 2006 жыл бойынша берілген

* **[[Осло]]** Oslo (538 411) — астана қаласы

### [[Акерсхус]]
* Дрёбак Drøbak (13 585)
* Йессхейм Jessheim (14 632)
* Лиллестрём Lillestrøm (43 201)
* Сандвика Sandvika (105 928)
* Ши Ski (27 010)

### [[Бускеруд]]
* Драммен Drammen (57 759)
* Конгсберг Kongsberg (23 315)
* Хёнефосс Hønefoss (28 197)
* Хокксунн Hokksund (15 825)

### [[Вест-Агдер]]
* Кристиансанн Kristiansand (76 917)
* Люнгдал Lyngdal (7296)
* Мандал Mandal (14 069)
* Фарсунн Farsund (9446)
* Флеккефьорд Flekkefjord (8852)

### [[Вестфолл]]
* Ларвик Larvik (41 364)
* Саннефьорд Sandefjord (41 897)
* Свелвик Svelvik (6465)
* Тёнсберг Tønsberg	(36 919)
* Холместранн Holmestrand (9654)
* Хортен Horten (24 871)

### [[Мёре-ог-Румсдал]]
* Кристиансунн Kristiansund (17 067)
* Молде Molde (24 146)
* Олесунн Ålesund	(40 801)
* Ондалснес Åndalsnes (7 347)
* Ульстейнвик Ulsteinvik (6813)
* Фуснавог Fosnavåg (8373)

### [[Нурланн]]
* Брённёйсун Brønnøysund (7565)
* Будё Bodø (44 992)
* Лекнес Leknes (10 797)
* Му Mo i Rana (25 355)
* Мушёэн Mosjøen (13 440)
* Нарвик Narvik (18 365)
* Санднессйоэн Sandnessjøen (7306)
* Свольвер Svolvær (9021)
* Сортланд Sortland	(9639)
* Стокмарнес Stokmarknes (8001)
* Фауске Fauske (9551)

### [[Нур-Трёнделаг]]
* Вердал Verdal (13 900)
* Кулверейд Kolvereid (5154)
* Левангер Levanger (18 080)
* Намсус Namsos	(12 574)
* Стейнхьер Steinkjer (20 477)
* Стьёрдал Stjørdal (19 892)

### [[Оппланн]]
* Йовик Gjøvik (27 819)
* Лиллехаммер Lillehammer (25 314)
* Утта Otta (6083)
* Фагернес Fagernes (6400)

### [[Ругаланн]]
* Брюне Bryne (14 807)
* Йорпеланн Jørpeland (10 566)
* Купервик Kopervik (37 928)
* Окрехамн Åkrehamn (37 928)
* Саннес Sandnes (58 947)
* Сёуда Sauda (4769)
* Скуденесхавн Skudeneshavn (37 928)
* Ставангер Stavanger (115 157)
* Хёугесунн Haugesund (31 738)
* Эгерсунн Egersund (13 418)

### [[Сёр-Трёнделаг]]
* Брекстад Brekstad	(5113)
* Тронхейм Trondheim (158 613)

### [[Согн-ог-Фьюране]]
* Молёй Måløy (6 123)
* Фёрде Førde (11 327)
* Флурё Florø (11 410)

### [[Телемарк]]
* Бревик Brevik (33 550)
* Крагерё Kragerø (10 477)
* Лангесунн Langesund (14 104)
* Нутодден Notodden (12 314)
* Порсгрунн Porsgrunn (33 550)
* Рьюкан Rjukan (6247)
* Статхелле Stathelle (14 104)
* Шиен Skien (50 761)

### [[Тромс]]
* Тромсё Tromsø (63 596)
* Финнснес Finnsnes	(11 051)
* Харстад Harstad (23 228)

### [[Финнмарк]]
* Алта Alta (17 889)
* Вадсё Vadsø (6114)
* Вардё Vardø (2338)
* Киркенес Kirkenes	(9464)
* Хаммерфест Hammerfest (9361)
* Хоннингсвог Honningsvåg (3330)

### [[Хедмарк]]
* Конгсвингер Kongsvinger (17 224)
* Хамар Hamar (27 593)
* Эльверум Elverum (18 992)

### [[Хураланн]]
* Берген Bergen (242 158)
* Лейрвик Leirvik (16 682)
* Одда Odda (7 247)

### [[Эстфолл]]
* Ашим Askim (14 184)
* Халден Halden (27 722)
* Мосс Moss (28 182)
* Мюсен Mysen (10 267)
* Сарпсборг Sarpsborg (50 115)
* Фредрикстад Fredrikstad (70 791)

### [[Эуст-Агдер]]
* Арендал Arendal (39 826)
* Гримстад Grimstad (19 224)
* Лиллесанн Lillesand (9030)
* Рисёр Risør (6863)
* Тведестанн Tvedestrand (5838)

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Норвегия
Польша қалаларының тізімі

[thumb|[Варшава]]
[thumb|[Лодзь]]
[thumb|[Краков]]
[thumb|[Вроцлав]]
[thumb|[Познань]]
[thumb|[Гданьск]]
**[[Польша]] қалалары**:

Польшада 2006 жылдың 1-ші қаңтарында барлығы 889 қала болған.

## Тұрғын саны 100 000 астам қалалар (2004)

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Польша
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Румыния қалаларының тізімі

2002 жылға қарай Румынияда 268 қала болды. 2002-2006 жылдар аралығы тағы 55 елді мекенге қала статусы берілді.

Төменде 2002 жылға қарай Румыния қалаларының тізімі көрсетілген:

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Румыния қалалары
Сан-Марино қалаларының тізімі

right|Карта Сан-Марино

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Сан-Марино
Словакия қалаларының тізімі

**[[Словакия]]қалаларының тізімі (01.01.2006 бойынша)**:

* Бановце-над-Бебравоу
* Банска Бистрица
* Банска Штьявница
* Бардейов
* Битча
* Бойнице
* Братислава
* Брезно
* Брезова-под-Брадлом
* Вельке Капушаны
* Вельки Кртиш
* Вельки Медер
* Вельки Шариш
* Врабле
* Вранов-над-Топлёу
* Врбове
* Врутки
* Высоке Татры
* Галанта
* Гандлова
* Ганушовце-над-Топлёу
* Гбелы
* Гелница
* Гиралтовце
* Глоговец
* Гнуштя
* Голич
* Гринёва
* Гуменне
* Гурбаново
* Детва
* Добшина
* Долны Кубин
* Дубница-над-Вагом
* Дудинце
* Дунайска Стреда
* Елшава
* Жарновица
* Жельезовце
* Жилина
* Жьяр-над-Гроном
* Зволен
* Злате Моравце
* Илава
* Кежмарок
* Кисуцке Нове Место
* Коларово
* Комарно
* Кошице
* Кралёвски Хлмец
* Красно-над-Кисуцоу
* Кремница
* Кромпахи
* Крупина
* Левице
* Левоча
* Леополдов
* Липаны
* Липтовски Градок
* Липтовски Микулаш
* Лученец
* Малацки
* Мартин
* Медзев
* Медзилаборце
* Михаловце
* Миява
* Модри Камень
* Модра
* Молдава-над-Бодвоу
* Наместово
* Немшова
* Нитра
* Нова Баня
* Нова Дубница
* Новаки
* Нове Замки
* Нове Место-над-Вагом
* Партизанске
* Пезинок
* Поважска Бистрица
* Подолинец
* Полтар
* Попрад
* Прешов
* Прьевидза
* Пухов
* Пьештяны
* Раец
* Раецке Теплице
* Ревуца
* Римавска Собота
* Рожнява
* Ружомберок
* Сабинов
* Светы Юр
* Свидник
* Свит
* Сенец
* Сеница
* Середь
* Сечовце
* Скалица
* Сладковичово
* Слиач
* Снина
* Собранце
* Спишска Бела
* Спишска Нова Вес
* Спишска Стара Вес
* Спишске Влахи
* Спишске Подградье
* Стара Любовня
* Стара Тура
* Стражске
* Стропков
* Ступава
* Тврдошин
* Тисовец
* Тлмаче
* Топольчаны
* Торналя
* Требишов
* Тренчин
* Тренчьянске Теплице
* Трнава
* Трстена
* Турзовка
* Турчьянске Теплице
* Филяково
* Чадца
* Чьерна-над-Тисоу
* Шаги
* Шаля
* Шаморин
* Шаштин-Страже
* Штурово
* Шураны

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Словакия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Словения қалаларының тізімі

**[[Словения]] қалаларының тізімі**:

## Ең ірі 10 қала (2002 ж.)
# Любляна — 258 873
# Марибор — 93 847
# Целе — 37 834
# Крань — 35 587
# Веленье — 26 742
# Копер — 23 726
# Ново Место — 22 415
# Птуй — 18 339
# Трбовле — 16 290
# Нова Горица — 13 491

## Тұрғын саны 4 000 астам елді мекендер (әліпби реті бойынша)

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Словения
Финляндия қалаларының тізімі

**2008 жыл бойынша Финляндияда 113 қала болған.**

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Финляндия қалалары
Франция қалаларының тізімі

**Францияның қалалары**

[right|thumb|300px|[Лион тарихи ауданы]]
thumb|250px|The foreshore and Promenade des Anglais at Nice, its biggest tourist attraction.
thumb|250px|right|Гравиль аббаттығы, Гавр.

* Авиньон
* Антиб
* Бордо
* Брест (Франция)
* Верден
* Гавр
* Грасс
* Гренобль
* Канкаль
* Канны
* Лилль
* Лимож
* **[[Лион]]**
* **[[Марсель]]**
* Монпелье
* Нант
* Ним
* Ницца
* Перпиньян
* **[[Париж]]**
* Орлеан
* Реймс
* Ренн
* Руан
* Салон-де-Прованс
* Сан-Тропе
* Страсбург
* Тулон
* Тулуза
* Экс-ан-Прованс

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Франция
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Хорватия қалаларының тізімі

2011 жылғы санақ бойынша Хорватияда ресми түрде 128 елді мекенге қала мәртебесі берілген.

## Ірі қалалар
Хорватияда ірі қалалар деп халық саны 15 000-нан асатын қалалар саналады. 2011 жылғы санақ бойынша, мұндай қалалардың саны 25 болған.

## Ірі қалалардың картасы
Халық саны бойынша қалалар:
* 19px — 500 000 адамнан жоғары
* 14px — 100 000-нан 299 999 адамға дейін
* 10px — 50 000-нан 99 999 адамға дейін
* 8px — 15 000-нан 49 999 адамға дейін

## Қалалар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Хорватия
Черногория қалаларының тізімі

**[[Черногория]] қалалары**

* Ада Бояна
* Андриевица
* Бар 
* Белое поле
* Беране
* Бечичи
* Бигово
* Биело-Поле
* Будва
* Грахово
* Грбаль
* Гусине
* Даниловград
* Доброта
* Зеленика
* Жабляк
* Жанице
* Игало
* Каменари
* Колашин
* Котор
* Красичи
* Кумбор
* Лековина
* Луштица
* Мелинье
* Милочер
* Мойковац
* Негуши
* Никшич
* Пераст
* Петровац
* Плав
* Плевля
* Плужине
* **[[Подгорица]]** — астана қаласы
* Пржно
* Прцань
* Радовичи
* Рафалловичи
* Рисан
* Рожае (Рожайе)
* Свети-Стефан
* Сутоморе
* Тиват
* Улцинь
* Херцег-Нови
* Цетинье (Цетине)
* Шавник

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Черногория
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Чехия қалаларының тізімі

Чехияда 592 елді мекен қала дәрежесіне ие (2008 жылдың соңы).

**30 ең ірі елді мекен (2008 жылдың ақпан айында):**

**Чехия қалалары:**

* Аш
* Бенешов
* Бероун
* Брно
* Будеч
* Всетин
* Вышков
* Гавиржов
* Гавличкув-Брод
* Глучин
* Годонин
* Градец-Кралове
* Двур-Кралове
* Дечин
* Дивишов
* Домажлице
* Есеник
* Жатец
* Железна Руда
* Злин
* Зноймо
* Йиглава
* Йиндржихув Градец
* Йичин
* Карвина
* Карловы Вары
* Кашперске-Гори
* Кинжварт
* Кладно
* Клатови
* Колин
* Коуржим
* Кралупи
* Крнов
* Кутна-Гора
* Лазне-Богданеч
* Ланшкроун
* Летоград
* Либерец
* Либице
* Литомержице
* Литомышль
* Лоуни
* Лугачовице
* Марианске-Лазне
* Мельник
* Миловице
* Мирослав (қала)
* Млада-Болеслав
* Мнихово Градиште
* Мост
* Мшено
* Нимбурк
* Нови-Йичин
* Оломоуц
* Опава
* Острава
* Пардубице
* Писек
* Пльзень
* Подебради
* Прага
* Пршебуз
* Пршибислав
* Пршибор
* Пршибрам
* Рожмберк-над-Влтавой
* Раковник
* Рокицани
* Роуднице-над-Лабем
* Свитави
* Седлец-Прчице
* Славков-у-Брна
* Соколов
* Страконице
* Табор
* Тахов
* Телч
* Теплице
* Терезин
* Тржебонь
* Трутнов
* Тршебич
* Тршинец
* Усти-над-Лабем
* Усти-над-Орлици
* Франтишкови-Лазне
* Фридек-Мистек
* Фридлант
* Фульнек
* Хеб
* Хомутов
* Хрудим
* Ческа Липа
* Ческе-Будеёвице
* Чески-Крумлов
* Чески-Тешин
* Шлукнов
* Шумперк
* Яблонец-над-Нисоу

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Чехия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Швейцария қалаларының тізімі

thumb|300px|Тұрғын саны бойынша Швейцария қалалары
* Аарау
* Альтдорф
* Базель
* Берн
* Биль
* Веве
* Вильнёв
* Давос
* Женева
* Золотурн
* Лозанна
* Локарно
* Лугано
* Люцерн
* Монтрё
* Монтe
* Ньон
* Санкт-Галлен
* Сьон
* Фрибур
* Цюрих

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Швейцарии
Швеция қалаларының тізімі

**Швеция қалаларының тізімі.**

thumb|250px|

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Швеции
Эстония қалаларының тізімі

[thumb|right|160px|[Таллин]]
[thumb|right|160px|[Тарту]]
[thumb|right|160px|[Нарва]]
[thumb|right|160px|[Пярну]]
[thumb|right|160px|[Вильянди]]
[thumb|right|160px|[Маарду]]

Қазіргі таңда Эстонияда 47 елді мекен қала дәрежесіне ие. Төмендегі кестеде мыналар көрсетілген: қаланың аты, қала дәрежесі берілген жыл, 1979, 1989, 2000 және 2006 жылдары тұрғын саны, қала орналасқан уезд. 

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Эстония
Ауғанстан қалаларының тізімі

thumb|right|300px|Ауғанстан
**Ауғанстан қалаларының тізімі** — осында Ауғанстанның ең ірі 11 қаласының тізімі келтірілген. Тұрғын саны Ауғанстан Орталық Статистика басқармасының деректеріне негізделген.

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Ауғанстан
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Бахрейн қалаларының тізімі

thumb|330px|Бахрейн
**[[Бахрейн]] қалалары**

* Манама — 154 700
* Мухаррак :en:Al-Muharraq - 98 800
* Риффа :en:Riffa - 86,100
* Мадина-Хамад :en:Madinat Hamad - 57 000
* Авали :en:A'ali - 51 400
* Исатаун :en:'Isa- 39 800
* Ситра :en:Sitrah - 37 100
* Эль-Будайи :en:Al-Budayyi' - 33 200
* Джидд-Хафс :en:Jidd Haffs - 32 600
* Эль-Маликия :en:Al-Malikiyah - 14 800 
* Хидд :en:Al Hidd

Санат:Бахрейн
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Бутан қалаларының тізімі

Бутан қалаларының тізімі:

* Вангди Пходранг
* Гаса Дзонг
* Гелефу
* Дамфу
* Джакар
* Лхунтсе
* Монгар
* Паро
* Пемагатсел
* Пунакха
* Пхунчолинг
* Самдруп Джонгкхар
* Самчи
* Тага Дзонг
* Тонгса
* Трашиганг
* Тхимпху
* Ха
* Чукха
* Шемганг

## Бутанның 10 ең ірі қаласы
# Тхимпху — 62,500
# Пхунчолинг — 60,400
# Пунакха — 21,500
# Самдруп Джонгкхар — 13,800
# Гелефу — 6,700
# Паро — 4,400
# Трашиганг — 4,400
# Вангди Пходранг — 3,300
# Тага Дзонг — 3,100
# Тонгса — 2,300

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Бутан
Санат:Қалалар

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Вьетнам қалаларының тізімі

Вьетнам қалалары

* **[[Ханой]]** — астана қаласы

* Бьенхоа
* Винь
* Вунгтау
* Далат
* Дананг
* Камфа
* Кантхо
* Куангчи
* Куинён
* Лонгсюен
* Лонг Ань
* Метхуот
* Митхо
* Намдинь
* Нячанг
* Ратьзя
* Тхайнгуен
* Фантхьет
* **[[Хайфон]]**
* Хонггай
* **[[Хошимин]]**
* Хюэ

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Вьетнам
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі

**[[Үндістан]]  қалалары**:

* Агра
* Аджмер
* Алигарх
* Аллахабад
* Амритсар
* Ахмадабад
* Бангалор
* Бомбей
* Бхопал
* Вадодара
* Варанаси
* Дели
* Дехрадун
* Джайпур
* Джаландур
* Джодхпур
* Дхарамсала
* Индаур
* Канпур
* Катака
* Каликут
* Калькутта
* Кочин
* Коямпуттур
* Лакхнау
* Мадрас
* Мангалуру
* Мадурай
* Мумбаи
* Нагпур
* Панаджи
* Пуна
* Ришикеш
* Солапур
* Сурат
* Тируваннамалай
* Хайдарабад
* Хубли
* Чандигарх
* Ченнаи
* Чидамбарам
* Шимла

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Үндістан қалалары

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Иран қалаларының тізімі

**[[Иран|Иран Ислам Республикасындағы]] қалалар**.

## А
* Абадан
* Абаде
* Абийек
* Абхар
* Алигударз
* Амоль
* Андимешк
* Ардакан
* Ардебиль
* Ассалуйе
* Астара
* Ахар
* Ахваз
* Аштиан

## Б
* Баболь
* Бабольсер
* Бам
* Бампур
* Бане
* Бастак
* Бендер-Аббас
* Бендер-Ленге
* Бендер-Торкеман
* Бендер-Хомейни
* Бендер-Чарак
* Бехбахан
* Бехшехр
* Биджар
* Бирдженд
* Бонаб
* Боджнурд
* Боразджан
* Боруджерд
* Букан
* Бушир

## В
* Варамин

## Г
* Гармсар
* Гераш
* Гонабад
* Гонабад-Кавус
* Горган

## Д
* Дабиран
* Дамган
* Даргаз
* Дарьян
* Делиджан
* Джехром
* Джуйбар
* Джульфа
* Дибадж
* Дизфуль
* Доруд

## З
* Заболь
* Заранд
* Захедан
* Зенджан
* Зонуз

## И
* Изе
* Илам
* Имамшехр
* Исламшехр
* Исфахан

## Й
* Йезд

## К
* Казвин
* Калебар
* Камьяран
* Кангавар
* Кашан
* Кашмар
* Каэмшехр
* Кередж
* Керман
* Керманшах
* Килян
* Киш
* Кум

## Л
* Лангруд
* Лар
* Лариджан
* Лахиджан

## М
* Малайер
* Манджил
* Маку
* Мараге
* Марвдешт
* Масджид-Солейман
* Махмудабад
* Меренд
* Мериван
* Мехабад
* Мехдишехр
* Мехран
* Мехшехр
* Мешхед
* Миандоаб
* Миане
* Минаб

## Н
* Наджафабад
* Наин
* Натанз
* Нахаванд
* Нека
* Нишапур
* Ноушехр

## П
* Паве
* Парсабад
* Пираншехр
* Пишва
* Польдешт

## Р
* Рамсар
* Рафсанджан
* Рей
* Решт
* Рудбар
* Рудсар

## С
* Саадатшехр
* Саве
* Сальмас
* Сараван
* Сарахс
* Сардруд
* Сари
* Себзевар
* Секкез
* Семнан
* Сенендедж
* Сердешт
* Серишабад
* Сирджан
* Сияхруд
* Солтанийе
* Сонгор
* Сусангерд

## Т
* Табас
* Тайбад
* Такаб
* Такестан
* Тафреш
* Тафт
* Тебриз
* Тегеран
* Теджриш
* Тиран
* Тойсеркан
* Тонекабон
* Торбате-Джам
* Торбате-Хейдарийе
* Торгабе
* Тудешк

## У
* Урмия

## Ф
* Ферейдун-Кенар

## Х
* Халхал
* Хамадан
* Хамене
* Хане-Дарья
* Хансар
* Харсин
* Хаш
* Хашт
* Хаштегрд
* Хаштруд
* Хой
* Хомейн
* Хомейнишехр
* Хондж
* Хорасган
* Хорзуг
* Хорремабад
* Хорремшехр
* Хумам

## Ч
* Чабахар
* Чалдоран
* Чалус
* Чамран
* Чанаре
* Ченаран

## Ш
* Шабестар
* Шадеган
* Шазанд
* Шандабад
* Шарабиан
* Шахиншехр
* Шахмирза
* Шахреза
* Шехре-Бабак
* Шехре-Корд
* Шираз
* Ширван
* Шуш
* Шуштар

## Э
* Энзели
* Эрак

## Я
* Ясудж

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Иран
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Катар қалаларының тізімі

**[[Катар]] қалалары**

Катар тұрғындарының 90%-дан астамы елдің астанасы Доһа қаласында тұрады.

* Эль-Вакра :en:Al Wakrah — елдің екінші ең ірі қаласы.
* Эль-Хаур
* Эль-Хувайр
* Эр-Рувайс
* Духан
* Умм-Баб
* Умм-Са`ид :en:Umm Sa'id

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Катар қалалары
Қырғызстан қалаларының тізімі

Қырғыз Республикасында 31 қала бар.

* 1913 жылы 3 қала болған.
* 1972 жылы 15 қала және 35 қала типті поселке болды.
* 1976 жылы 17 қала және 32 қала типті поселке болды.

## Қалалар тізімі

## Басқа елді мекендер
*Ала-Бука
*Айдаркен (Хайдаркан)
*Ананьево
*Араван
*Атбаши
*Баетово
*Базар-Коргон
*Бакай-Ата
*Беловодское
*Боконбаево
*Гульча
*Ивановка
*Каджи-Сай
*Каинды
*Каныш-Кия
*Кара-Кульджа
*Кемин
*Кок-Ой
*Кочкорка
*Кызыл-Адыр
*Кызыл-Суу
*Лебединовка
*Массы
*Мин-куш
*Покровка
*Пульгон
*Сокулук
*Сузак
*Токтогул
*Тюп
*Чаек
*Чуй
*Эски-Ноокат.

## Сілтемелер
Қырғыз Республикасының қалалар қауымдастығы 

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Қырғызстан қалалары
Корей Халық-Демократиялық Республикасы қалаларының тізімі

**[[КХДР]] қалаларының тізімі**:

* Анджу (안주시, 安州市) 
* Вонсан (원산시, 元山市)
* Канге (강계시, 江界市) 
* Кимчхэк (김책시, 金策市) 
* Кэсон (개성시, 開城市) 
* Кэчхон (개천시, 价川市) 
* Манпхо (만포시, 滿浦市) 
* Мунчхон (문천시, 文川市)
* Нанпхо (남포시) 
* Пхёнсон (평성시, 平城市) 
* Пхеньян (평양) 
* Раджин (라진시, 羅津市) 
* Саривон (사리원시, 沙里院市) 
* Синпхо (신포시, 新浦市) 
* Синыйджу (신의주, 新義州市) 
* Сонним (송림시, 松林市) 
* Сунчхон (순천시, 順天市) 
* Танчхон (단천시, 端川市) 
* Токчхон (덕천시, 德川市) 
* Хамхын (함흥시, 咸興市) 
* Хесан (혜산시, 惠山市) 
* Хверён (회령시, 會寧市) 
* Хэджу (해주시, 海州市) 
* Хыйчхон (희천시, 熙川市) 
* Чхонджин (청진시, 淸津市) 

Санат:ҚХДР
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Корея Республикасы қалаларының тізімі

**[[Корея Республикасы|Корея Республикасыдағы]] қалалар**:
Ірі Корея Республикасының қалалары әкімшілік дәрежесі, провинцияларға баламалы әкімшілік мәртебесі бар. Сеул, елдің ең ірі қаласы әрі астанасы, әкімшілік жағынан черешке мәртебеге ие (тхыкпёльси),сонными қатар, алты басқа да ірі қалалар тікелей бағыныстағы қала немесе ірі қала (кванъёкси) ретінде жіктеледі. Басқа қалалапап (си) провинциясының әкімшілік бөлігі (Корея Республикасының әкімшілік бөлінісін қараңыз). Оңтүстік Кореяда, қаланың әкімшілік шекараларына қала сырты кіреді, оның ішінде ауылдық маңды да қамтиды.

## Қалалар тізімі

## Тағы қараңыз
* Кореяның ерешке қалалары

## Сілтемелер
* National Statistical Office of the Republic of Korea
* City Population — Die größten Städte in Südkorea
* [База данных Национального статистического бюро Кореи](http://kosis.(kr/abroad/abroad_01List.jsp)

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері

Санат:Оңтүстік Корея
Моңғолия қалаларының тізімі

**[[Моңғолия]] қалалары**:

* Чойбалсан
* Каракорум
* Кобдо
* Мандалгоби
* Ховд
* Сайншанд
* Ұланбатыр
* Эрдэнэт
* Өлке
* Сүхбаатар

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Моңғолия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Біріккен Араб Әмірліктері қалаларының тізімі

thumb|380px|Біріккен Араб Әмірліктері
БАӘ қалалары:
* Абу-Даби
* Аджман
* Аль-Айн
* Дибба
* Дубай
* Калба
* Рас әл-Хайма
* Сила
* Умм эль-Кувейн
* Фуджейра
* Хор-Факкан
* Шарджа

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Біріккен Араб Әмірліктері
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Пәкістан қалаларының тізімі

**[[Пәкістан]] қалалары**:

* Исламабад — астана қаласы

## [[Белуджистан]]
* Кветта

## [[Синд]]
* **[[Карачи]]**
* Ларкана
* Мирпурхас
* Навабшах
* Суккур
* **[[Хайдарабад (қала)|Хайдарабад]]**

## [[Пенджаб]]
* Бахавалпур
* Вах
* **[[Гуджранвала]]**
* Гуджрат
* Дерагазихан
* Джхангмагхияна
* Касур
* **[[Лахор]]**
* **[[Мултан]]**
* Окара
* **[[Равалпинди]]**
* Рахимъярхан
* Саргодха
* Сахивал
* Сиялкот
* **[[Фейсалабад]]**
* Чиниот
* Шекхупура

## [[Солтүстік-батыс шекара аймағы]]
* Мардан
* **[[Пешавар]]**

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Пәкістан қалалары

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Тәжікстан қалаларының тізімі

**[[Тәжікстан]] қалалары**:

* Вахдат
* Гафуров
* Гиссар
* Душанбе
* Истаравшан (бұрынғы Ура-Тюбе)
* Исфара
* Канибадам
* Куляб
* Курган-Тюбе
* Нурек
* Пархар
* Пенджикент
* Пяндж
* Сарбанд
* Табошар
* Турсунзаде 
* Худжанд
* Хорог
* Чкаловск
* Шаартуз
* Шураб

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Тәжікстан
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Ангола қалаларының тізімі

**[[Ангола]] қалаларының тізімі**:

* Бенгела
* Калукембе
* Куито
* Лобиту
* Луанда
* Лубанго
* Луэна
* Маланже
* Масанго
* Мбанза-Конго
* Намибе
* Ндалатандо
* Порту-Амбоин
* Сауримо
* Сумбе
* Уамбо
* Уиже

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Ангола
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Ботсвана қалаларының тізімі

**[[Ботсвана]] қалаларының тізімі**:

* Габороне
* Жваненг
* Канье
* Лобаце
* Махалапье
* Молепололе
* Мочуди
* Орапа
* Палапье
* Серове
* Фрэнсистаун

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Ботсвана
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Сауд Арабиясы қалаларының тізімі

**[[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] қалалар тізімі**.

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Сауд Арабиясы
Сирия провинциялары

Сирия 14 мухафазаға, яғни провинцияға бөлінеді, олардың басшыларын ішкі істер министрі тағайындайды. Әр провинцияда жергілікті парламент сайланады.

## Провинция орталықтары

Санат:Сирия
Өзбекстан қалаларының тізімі

## Өзбекстан қалалар тізімі

## Өзбекстанның қала типті поселкелері мен ірі ауылдарыынң тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Өзбекстан
Гаити қалаларының тізімі

**[[Гаити]] қалалары**:
* Гонаив
* Кайес
* Кап-Аитьен
* Каррефур
* Кэйп-Хаитиен
* Ле-Ке
* Порт-о-Пренс

## Ірі қалалары

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Гаити
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Канада қалаларының тізімі

Бұл провинция немесе территория бойынша жіктеліп, алфавиттік тәртіпте орналастырылған Канада **қалаларының** тізімі.

## Астаналар

## [[Онтарио]]
thumb|300px|Онтариодағы Ватерлоо қаласынан көрініс
thumb|300px|Стратфорд қалалық ғимараты
* Аврора (Онтарио)
* Амбрён (Онтарио)
* Барри (Онтарио)
* Брамптон (Онтарио)
* Брантфорд (Онтарио)
* Ватерлоо (Онтарио)
* Виндзор (Онтарио)
* Гамильтон (Онтарио)
* Гвельф (Онтарио)
* Каната (Онтарио)
* Кембридж (Онтарио)
* Кингстон (Онтарио)
* Китченер (Онтарио)
* Лондон (Онтарио)
* Маркхэм (Онтарио)
* Миссиссауга (Онтарио)
* Ньюмаркет (Онтарио)
* Орилья (Онтарио)
* Ошава (Онтарио)
* Оттава
* Пикеринг (Онтарио)
* Питерборо (Онтарио)
* Ричмонд Хилл (Онтарио)
* Сарния (Онтарио)
* Стратфорд (Онтарио)
* Торонто

## [[Квебек]]
* Квебек
* Монреаль
* Шербрук
* Эктонвэйл

## [[Альберта]]
thumb|300px
* Банфф (Альберта)
* Калгари
* Эдмонтон

## [[Британдық Колумбия]]
* Ванкувер
* Виктория
* Ричмонд
* Крестон
* Кастлгар

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Канада қалалары
Санат:Тізімдер:Канада‎
Куба қалаларының тізімі

## Ең үлкен қалалары
Кубаның ең үлкен қалаларының тізімі (2003 жылғы деректер бойынша).

* Гавана, 2,201,610
* Сантьяго-де-Куба, 423,392
* Камагуэй, 301,574
* Ольгин, 269,618
* Санта-Клара, 210,220
* Гуантанамо, 208,145
* Баямо, 144,664
* Лас-Тунас, 143,582
* Сьенфуэгос, 140,734
* Пинар-дель-Рио, 139,336
* Матансас, 127,287
* Сьего-де-Авила, 106,225
* Санкти-Спиритус, 98,283
* Мансанильо, 97,038
* Карденас, 80,832
* Пальма-Сорьяно, 76,179

## Басқа қалалар
* Морон, 53,551
* Нуэва Херона, 46,923
* Контрамаэстре, 44,752
* Колон, 44,520
* Артемиса, 43,427
* Гуинес, 42,801
* Сагуа-ла-Гранде, 41,756
* Тринидад (Куба), 41,293
* Пласетас, 40,982
* Баракоа, 39,190
* Нуэвитос, 38,995

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Куба
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Мексика қалаларының тізімі

2005 жылғы санақ бойынша Мексиканың ең ірі қалалары:



Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Аргентина қалаларының тізімі

**[[Аргентина]] қалалары**:

* Байя-Бланка 
* Буэнос-Айрес 
* Кордова 
* Ла-Плата 
* Мар-Дель-Плата 
* Мендоса 
* Неукен
* Плоттьер
* Ресистенсия 
* Рио-Куарто 
* Росарио 
* Сальта 
* Сан-Мигель-Де-Тукуман 
* Сан-Рафаэль 
* Сан-Хуан 
* Санта-Фе 
* Тандиль
* Чиполлетти
* Сапала

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Аргентина
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Жапония қалаларының тізімі

**[[Жапония]] қалалары**:

* Иокогама
* Кавасаки
* Кобе
* Киото
* Нагасаки
* Нагоя
* Окаяма
* Осака
* Сакай (Осака), Сакаи (Фукуи)
* Саппоро
* Сэндай
* Токио
* Тиба
* Фукуока
* Хиросима

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Жапония

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Боливия қалаларының тізімі

**[[Боливия]] қалаларының тізімі**:

* Асенсьон
* Бермехо
* Варнес
* Гаяфамери
* Котога
* Кочабамба
* Ла-Бельхика
* Ла-Пас — іс жүзіндегі астана қаласы
* Менерос
* Монтеагудо
* Монтейро
* Оруро
* Портагуэло
* Сааведра
* Санта-Крус-де-ла-Сиерра
* Сукре — астана қаласы
* Тринидад

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Боливия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Венесуэла қалаларының тізімі

**[[Венесуэла]] қалаларының тізімі**:

* Каракас (федералды астана)

* Барселона
* Баринас
* Баркисимето
* Валенсия
* Гуанаре
* Коро
* Кумана
* Ла-Асунсьон
* Ла-Гуайра
* Лос-Текес
* Маракайбо
* Маракай
* Матурин
* Мерида
* Порламар
* Пунто-Фихо
* Пуэрто-Айакучо
* Пуэрто-Кабельо
* Сан-Карлос
* Сан-Кристобаль
* Сан-Хуан-де-лос-Моррос
* Сан-Фелипе
* Сан-Фернандо-де-Апуре
* Сьюдад-Боливар
* Сьюдад-Гуаяна
* Табай
* Тукупита
* Трухильо

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Венесуэла
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Колумбия қалаларының тізімі

**[[Колумбия]] қалаларының тізімі**:

## А
* Армения
* Амбалема

## Б
* Барранкабермеха (Барранкавермеха)
* Барранкилья
* Богота
* Букараманга
* Буэнавентура

## И
* Ибаге

## К
* Кали
* Картаго
* Картахена (де Индиас) 
* Кибдо
* Кукута

## М
* Манисалес
* Медельин
* Монтерия

## Н
* Нейва

## П
* Пальмира
* Памплона
* Перейра

## С
* Санта-Марта
* Санта-Роса-де-Кабаль
* Санта-Роса-де-Осос
* Сонсон
* Сьенага

## Т
* Тулуа
* Тумако
* Тунха

## X
* Хирардот

## Ч
* Чикинкира

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Колумбия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Түрікменстан қалаларының тізімі

2014 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Түрікменстанда 24 қала болды. 2016 жылғы әкімшілік-аумақтық реформалардан кейін қалалар саны 47-ге дейін өсті. 2018 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша Түрікменстандағы қалалар саны 51-ге жетті.

**[[Түрікменстан]] қалаларының тізімі**:

## Бұрынғы қалалар

## Карта
Картаның шартты белгілері:
* 10px Түрікменстан астанасы
* 10px Уәлаят орталықтары
* 10px Басқа қалалар

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Түрікменстан қалалары
Саран (қала)

**Саран** (Сораң) — 1954 жылы 20 желтоқсанда құрылған Қарағанды агломерацияcына жататын шағын қала. Қала аумағы 174,0 шаршы километрге тең. Қарағандының батысында 15 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
1943 жылы Саран көмірлі ауданын игеруге байланысты іргесі қаланды. Қаланың негізгі экономикасын өнеркәсіп кәсіпорындарын құрайды. Өнеркәсіптің өндіруші және химия салалары басымшылық алып отыр. 

## Халқы

## Экономикасы
Қалада 2007 жылға 319 шаруашылық жүргізуші субъекті тіркелген, оның ішінде 
* 7 ірі, 32 орта, 280 шағын субъектілері.
*Негізгі экономикалық бағыт:* 
* резеңке бұйымдарын өндіру. 
*Қаланың негізгі кәсіпорындары:*
* «Саран резеңке техника» ЖШС, 
* «Қарағанды резеңке техника» ЖШС, 
* «Миттал Стил Теміртау» АҚ-ның бөлімшелері.
*Өндірілетін өнімнің негізгі түрлері:*
- резеңке-техникалық бұйымдар;
- көмір. 

2006 жылғы қаланың ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 4840 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 25411 теңге.
2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 6597,0 млн. теңгені құрады.
Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 1250,8 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемнен 3,5 есе артық.
Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 547,7 млн. теңгені немесе 2005 жылғы көлемнің 126,9%-ын құрады.
2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 781,6 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 159,3 млн. теңге.
### Ауыл шаруашылығы
2006 жылғы ауыл шаруашылығы өнімінің айтарлықтай бөлігін өсімдік шаруашылығы құрады.
2006 жылғы 1 шілдеге ауыл шаруашылығы өңдірушілерінің нақты бары: 2 ауыл шаруашылық кәсіпорыны, 12 шаруа қожалығы, 4,4 мың халықтың жеке қосалқы шаруашылығы.
Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 0,8 мың гектар ауыл шаруашылық жерлері пайдаланылды, оның ішінде 0,6 мың га - егістік алқаптар.

2006 жылғы 1 қаңтарға 
ірі қара мал саны 1,8 мың бас; 
қой мен ешкі – 0,5 мың бас; 
шошқа – 2,3 мың бас; 
құс – 4,1 мың бас. 

## Білім
Қалада 2006/2007 оқу жылы басына 
* 10 күндізгі жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді, онда 4929 оқушы оқиды, 
* 1 колледжде - 1443 оқушы, 
* 2 кәсіби-техникалық оқу орнында 644 оқушы оқиды.
Қалада 
* 3 кітапхана, 
* 2 клуб типті мекеме, 
* кино көрсету қызметін жүзеге асыратын 1 ұйым жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Саран
Санат:1954 жылы құрылған елді мекендер
Шор тілі

**Шор тілі** (**шорша** *шор тили, тадар тили*) — шор халқының тілі. Ресейдің Кемерово облысында, негізінен Алтайдың солтүстік етегінде, Кузнецк Алатауында, Том өзені мен оның салалары бойында (Мрас-Су және Кондомы), Хакасиямен және Алтай Республикасы шекарасында таралған.

Шор тілінде сөйлейтіндердің саны 6 мыңнан астам адамды құрайды (2002, санақ).

Түркі тілдері солтүстік-шығыс тобының хакас кіші тобына жатады.

Ресейдің Кемеров облысында таралған. Шор тілінде сөйлейтіндер саны 6000 адамнан астам. Түркі тілдерінің Хақас тобына жатады. Шор тілінде 14 мыңдай адам сөйлейді (2001). Шор тілі – кенже жазулы тіл. Қазан төңкерісіне дейін жазуы болмаған. Шор тілінде кириллица әліпбиіне негізделген алғашқы әліппе 1927 ж. жарық көрген. Шор тілінде 16 дауысты, 25 дауыссыз дыбыс  бар. Дауысты дыбыстар жуан, жіңішке, қысқа және созылыңқы болып бөлінеді. Грамматикалық ерекшелігі көмектес септігіне қосымша мағына үстемелейтін -ба, -бе, -па, -пе, -ма, -ме жалғауларын қолдану арқылы жасалады (мысалы, малтаба – балтамен). Етістіктің көсемше формасы -ала, -еле жұрнақтарымен түрленеді (мысалы, турала – тұра салып). Шор тілі хакас тіліне жақын мрассу немесе з-диалектісіне және алтай тілінің солтүстік диалектісіне ұқсас хондом немесе й-диалектісіне бөлінеді. Әдеби тілі мрасса диалектісіне негізделген. Сөздік құрамы жағынан хакас пен алтай тілдеріне жақын. Тілдік қорында моңғол тілі мен орыс тілінен енген сөздер көп кездеседі. Шор тілі — Алтай тауының солтүстік еңірін мекендейтін аз санды халық тың ауызекі сөйлеу тілі. Шорлардың жалпы саны — 16 572. Шор тілі марасс және кондам диалектісіне ажыратылады. Әдеби тілі қалыптаспаған. Шор этносы тілінің қалыптасып даму тарихына тоқталсақ, VI-IX ғасырларда әр түрлі тіл араласқан жергілікті түркі тайпаларынанқұралған. Ал 1925 жылы Таулы - шор автономиялы ауданы құрылады. Ал 1931 жылы бұл территорияда 40 пайыз шорлар тұрса, 1939 жылы бұл көрсеткіш он төрт пайызға дейін қасқарады. 1939 жылдан бастап Таулы - шор автономиялы ауданы таратылып, жаңадан құрылған Кемеров облысының құрамына қосылған. Шорлар туралы жазбалар XVII ғасырдағы Кузнец татарларының куәліктері арқылы белгілі.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*  Шор тілі-Түрік тілі сөздік 

Санат:Түркі тілдері
Алжир қалаларының тізімі

Алжирдің ең үлкен қаласы — ел астанасы Алжир. Басқа ең үлкен қалалары — Оран, Константина, Аннаба.

## Алжирдің ең үлкен қалаларының тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Алжир қалалары
Гвинея қалаларының тізімі

Гвинеяның астанасы Конакри елдің ең үлкен қаласы және ең үлкен порты болып табылады. Тағы бір ірі порт бокситтерді шығаруға маманданады. Гвинеяныңбасқа ірі қалалары елдің ішкі бөлігінде орналасқан

## Гвинея қалаларының тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Гвинея
Малави қалаларының тізімі

200px|right

Тұрғындар саны 2008 бойынша берілген.

## Солтүстік регион
* Мзузу (175.345 адам)
* Каронга (42.555 адам)
* Румфи (27.988 адам)
* Мзимба (26.224 адам)

## Орталық регион
* **[[Лилонгве]]** (866.272 адам)
* Касунгу (59.696 адам)
* Салима (40.106 адам)
* Нхотакота (33.150 адам)
* Мчинджи (25.184 адам)

## Оңтүстік регион
* Блантайр (732.518 адам)
* Зомба (101.140 адам)
* Мангочи (51.429 адам)
* Ливонде (29.489 адам)
* Нсанье (27.131 адам)
* Балака (24.052 адам)
* Муландже (20.870 адам)

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Малави
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Мавритания қалаларының тізімі

**[[Мавритания]] қалаларының тізімі**:
thumb|right|250px

* Акжужт
* Атар
* Аюн-эль-Атрус
* Бир-Могрейн
* Каэди
* Киффа
* Нуадибу
* Нуакшот — астана
* Росо
* Тишит
* Фдерик

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Мавритания қалалары
Гамбия қалаларының тізімі

thumb|right|300px
Гамбияның ең үлкен қала агломерациясы — Үлкен Банжул. Оған елдің астанасы Банжул, ең ірі қала Серекунда және бірқатар тағы басқа қалалар кіреді.

## Гамбия қалаларының тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Гамбия

Санат:Африка
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Гвинея-Бисау қалаларының тізімі

**Гвинея-Бисау қалаларының тізімі:**

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Гвинея-Бисау
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Тунис қалаларының тізімі

## Тунис қалаларының тізімі

## Басқа қалалар
* Беджа
* Джендуба
* Джарджис
* Калъа-Кебира
* Камуда
* Махдия
* Меденин
* Мензель-Бургиба
* Мензель-Темим
* Нубаль
* Таузар
* Эль-Кеф

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Тунис
Эритрея қалаларының тізімі

Бұл тізімде Эритреяның елді мекендерінің тізімі берілген, онда тұрғын саны 5000 астам елді мекендердің аттары аталады.

## Басқа елді мекендер
* Афабет
* Фильфиль (?)
* Матара
* Куатит Quatit
* Зула

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Эритрея
Эфиопия қалаларының тізімі

**[[Эфиопия]] қалаларының тізімі**:

## А
* Адама (*Назарет* немесе *Назрет* деп те аталады)
* Аддис-Абеба
* Аддис-Алем (Ejersa деп те аталады)
* Аддис-Зэмэн
* Адди-Грат
* Адуа
* Акаки
* Амба-Марьям
* Амбо
* Анкобэр
* Арба-Мынч
* Арбойе
* Асайита
* Асбэ-Тэфэри
* Асэлла
* Асоса
* Ауаса
* Аваш
* Аксум (қала)

## Б
* Бабиле
* Бако
* Бадме (?)
* Бахр-Дар
* Бати
* Бейка (?)
* Бейи Beji
* Бонга
* Бульки

## Г
* Гамбела
* Гыйон
* Гоба (қала)
* Года
* Гондэр
* Горе
* Горгора
* Гонгома
* Гымби
* Гура-Дхамуле Gura Dhamoole
* Гандаба
* Гудед Gooded

## Д
* Дало-Мана
* Джиджига
* Джимма
* Джинка
* Дэбрэ-Бырхан
* Дэбрэ-Дауа
* Дэбрэ-Маркос
* Дэбрэ-Табор
* Дэбрэ-Зэбит
* Дэбрэ-Зэйт
* Дэмби-Доло
* Дэссе (или *Дэсе*)
* Дилла
* Дыре-Дауа
* Доло-Одо
* Дэбрэ-Уорк

## З
* Звай

## Й
* Йеха (:en:Yeha)
* Йирга-Алем

## К
* Кэбри-Дэхар
* Кыбрэ-Мэнгыст
* Комбольча
* Консо
* Кулуби

## Л
* Лалибэла

## М
* Маджи
* Мэлька-амаана (?)
* Мэлька-Арба (?)
* Майчоу
* Мэкэле
* Мэнди
* Мэтэма
* Мэтту
* Мизан-Тэфэри
* Моджо
* Мота
* Мояле

## Н
* Нэгаш (?)
* Нэгэле-Боран (*или Нэгэле*)
* Нэкэмте

## С
* Содэре
* Салоле
* Соду-Уольмэль (?)

## Т
* Тийа (?)
* Типпи (?)
* Тулу-Мильки
* Турми (?)

## У
* Уака
* Уольуоль
* Уордер
* Уэрета (:en:Wereta)
* Уольдыя
* Уоллега
* Уычале

## Ф
* Финчо (:en:Finicha'a)
* Фиче

## Х
* Харар (немесе *Харэр*)
* Хайк
* Хумэра
* Хангеэту Hangeetu
* Харо-Дибе Haro Dibe
* Харо-Думааль Haro Dumaal

## Ш
* Шашэмэнне
* Шире (немесе *Ында-Сылласе*)
* Шилабо

## Я
* Ябело

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Эфиопия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Грузия қалаларының тізімі

## Грузия қалалары

## [[Абхазия]]
Абхазия  де-факто тәуелсіз мемлекет болып есептеледі, Грузияның бақылауында емес.

## [[Оңтүстік Осетия]]
Оңтүстік Осетия де-факто тәуелсіз мемлекет болып есептеледі, Грузияның бақылауына емес.

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Грузия
Марокко қалаларының тізімі

Марокконың ең үлкен қаласы — Касабланка. Тұрғын саны жағынан екінші орында — ел астанасы Рабат. Фес және Марракеш қалаларының тарихи маңызы бар.

## Марокконың ең ірі қалаларының тізімі

Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Марокко
Нигерия қалаларының тізімі

thumb|265px|Нигерия картасы
Нигерия қалаларының тізімі:

* Аба (Aba)
* Абакалики (Abakaliki)
* Абеокута (Abeokuta)
* Абуджа (Abuja)
* Аджаокута (Ajaokuta)
* Адо-Экити (Ado Ekiti)
* Афикпо (Afikpo)
* Акуре (Akure)
* Асаба (Asaba)
* Аука (Awka)
* Азаре (Azare)
* Бабалома (Babaloma)
* Бадагри (Badagri)
* Баучи (Bauchi)
* Бенин-Сити (Benin City)
* Бида (Bida)
* Бирнин-Кебби (Birnin Kebbi)
* Калабар (Calabar)
* Даматуру (Damaturu)
* Дутсе (Dutse)
* Эде (Ede)
* Эффон-Алайи (Effon-Alaiye)
* Энугу (Enugu)
* Экет (Eket)
* Эпе (Epe)
* Фунтуа (Funtua)
* Гбоко (Gboko)
* Гомбе (Gombe)
* Гумел (Gumel)
* Гусау (Gusau)
* Ибадан (Ibadan)
* Ида (Idah)
* Ифе (Ife)
* Ифон (Ifon)
* Ихиала (Ihiala)
* Иджебу-Игбо (Ijebu Igbo)
* Иджебу-Оде (Ijebu Ode)
* Икаре (Ikare)
* Икеджа (Ikeja)
* Икерре (Ikerre)
* Икире (Ikire)
* Икороду (Ikorodu)
* Икот-Абаси (Ikot Abasi)
* Икот-Экпене (Ikot Ekpene)
* Ила (Ila)
* Илаве-Экити (Ilawe-Ekiti)
* Илеша (Ilesha)
* Илорин (Ilorin)
* Исе (Ise)
* Исейин (Iseyin)
* Иво (Iwo)
* Джалинго (Jalingo)
* Джебба (Jebba)
* Джега (Jega)
* Джимета (Jimeta)
* Джос (Jos)
* Кадуна (Kaduna)
* Кано (Kano)
* Катсина (Katsina)
* Кеффи (Keffi)
* Контагора (Kontagora)
* Кумо (Kumo)
* Лафия (Lafia)
* Лафиаги (Lafiagi)
* Лагос (Lagos)
* Локоджа (Lokoja)
* Майдугури (Maiduguri)
* Макурди (Makurdi)
* Минна (Minna)
* Муби (Mubi)
* Нембе (Nembe)
* Нью-Бусса (New Bussa)
* Нгуру (Nguru)
* Нибо (Nibo)
* Нневи (Nnewi)
* Нкверре (Nkwerre)
* Нсукка (Nsukka)
* Нуман (Numan)
* Огбомосо (Ogbomoso)
* Огута (Oguta)
* Окене (Okene)
* Окигве (Okigwe)
* Око (Oko)
* Омоку (Omoku)
* Оверри (Owerri)
* Окпого (Okpogho)
* Ондо-Сити (Ondo City)
* Онитша (Onitsha)
* Онуэке (Onueke)
* Опобо (Opobo)
* Орон (Oron)
* Орлу (Orlu)
* Ошогбо (Oshogbo)
* Оверри (Owerri)
* Ово (Owo)
* Ойо (Oyo)
* Порт-Харкурт (Port Harcourt)
* Потискум (Potiskum)
* Сагаму (Sagamu)
* Санго-Отта (Sango Otta)
* Сапале (Sapele)
* Шаки (Shaki)
* Сокото (Sokoto)
* Суледжа (Suleja)
* Угеп (Ugep)
* Умуахия (Umuahia)
* Уйо (Uyo)
* Варри (Warri)
* Вукари (Wukari)
* Йенагоа (Yenagoa)
* Йола (Yola)
* Зариа (Zaria)

Санат:Нигерия
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері‎
Долған тілі

**Долған тілі** (долғанша *долган тыла, һака тыла*) — долғандардың тілі. Түркі тілдеріне жатады. Ресейдің Красноярск өлкесінің таймыр ауданында таралған. Долған тілінде 5000 (2002 ж. санақ) адам сөйлейді. Саха тіліне жақын. Жазуы кириллицаға негізделген. Долгандар эвенк сөздерін арапастырып, саха тілінің жеке бір диалектісінде сөйлейді.

## Географиялық таралуы
Долған тілі негізінен Таймыр автономды округының шығыс және орталық бөлігінде, атап айтқанда Хатангск және Дудинск аудандарында таралған. Сонымен қатар, Саха Республикасының Анабарск ұлысында тұратын долғандар арасында да қолданылады.

## Жазу жүйесі
Долған тілі кириллицаға негізделген жазу жүйесін қолданады. Жазу жүйесі мен орфографиясы бойынша В.М. Наделяеваның "Графика и орфография долганского языка" атты еңбегі кең танымал.

## Зерттелуі
Долған тілі аз зерттелген тілдердің бірі болып табылады. Бұл тілді зерттеген ғалымдардың қатарында Е.И. Убрятова, В.М. Наделяева, Н.П. Бельтюкова, Т.М. Кошеверова және З.П. Демьяненко бар.

Санат:Түркі тілдері
Неміс тілі

**Неміс тілі** () — неміс халқының тілі. Үндіеуропа тілдерінің батыс герман тобына жатады. Неміс тілінің тарихын көне жоғары (8 – 11 ғ-лар), орта жоғары (12 – 13 ғ-лар), ертедегі жаңа жоғары (14 – 16 ғ-лар) дәуір деп үшке бөледі. Германияда, Аустрияда, Лихтенштейнде, Швейцарияда, Люксембургте қолданысқа енген тіл. Германияда, Аустрияда, Лихтенштейнде мемлекеттік тіл болып саналады Ал Швейцарияда, Люксембургте және Бельгияда кейбір аймақтары үшін ресми тіл болып саналады. Неміс тілі ағылшын және голланд тілдеріне туыстық қатынастары бар. Неміс тілі әлемдегі негізгі тілдердің бірі және Еуропа Одағындағы ана тілі ретінде ең көп сөйленетін тіл. Кейбір есептемелер бойынша бұл тілді ана тілі ретінде 87  миллион адам қолданады.

frameless|right
## Тарихы
thumb|alt=A.| ''Неміс тіліндегі шығарма''.

## Құрылымы
Неміс тілінде 16 дауысты, 3 дифтонг, 19 дауыссыз және 3 аффрикат фонема бар. Дауыстылар қысқа және созылыңқы, ашық және жабық айтылады да сөз мағынасына әсер етеді: kam – “тарақ”, kām – “келді”, mer – “аңыз”, mēr – “теңіз”. Дауыссыздары шұғыл, ызың, діріл болып бөлінеді. Дауыстыларға тән ерекшелік – умлаут, сыну және аблаут. Олар қосымша морфол. функция – жекеше, көпше, жақ, рай мағыналарын білдіреді. Екпін сөздің түбір буынына, көбінесе бірінші буынға түседі. Сөз қорын байытуда, термин жасауда сөз біріктіру тәсілінің маңызы зор. Неміс тілінде етістіктің шақ категориясының 6 түрі бар: презенс – осы шақ, имперфект, перфект, плюсквам-перфект – өткен шақ; футурум 1, футурум 2 – келер шақта Сөйлемде баяндауыш 2-орында, бастауыш баяндауыштың не алдынан, не соңынан тұрады.

## Әдебиет
* Гухман М.М., От языка немецкой народности к немецкому национальному языку, ч. 1 – 2, М.–Л., 1955 – 59;
* Жирмунский В.М., Немецкая диалектология, М.–Л., 1956;
* Жирмунский В.М., История немецкого языка, М., 1965;]
* Москальская О.И., Грамматика современного немецкого языка, М., 1972;
* Tatsacheh ьвer Deufsehland, Socіets – Verlag, Frankfurt – Main, 2000.

## Дереккөздер

Санат:Батыс герман тілдері
Тофа тілі

**Тофа тілі** (тофаша *тоъфа дыл*) — тофа халқының тілі, түркі тілдеріне жатады. Ресейдің Үркіт облысының оңтүстік-батысында таралған. Тофа тілінде 378 адам сөйлейді (2002, санақ). Жазуы кириллицаға негізделген. Н.А.Баскаковтың жіктемесі бойынша түрік тілдерінің ұйғыр-оғыз тобына жатады. Н.А.Баскаков осы топқа орхон-енисей түріктері мен ұйғырлардың көне тілдерімен қатар, тыва тілін де жатқызады. Тофалар өздерін  - тоъфа, ал 1930 жылдарға дейін оларды қарағастар деп атап келген. Бұл атау тофалардың бір руының (қара-һааш) өзгеріске ұшыраған атауынан шыққандығы жөнінде М.А.Кастрен және В.В.Радлов жазған.

Санат:Түркі тілдері
Шұлым тілі

**Шұлым тілі** (өз атауы *чулым тили, ӧс (июс) тил, татар тили*) — шұлымдардың тілі. Сібір түркі тілі, алтай тілдер әулеті түркі тармағы хакас тобына жатады. Шор тілі мен хакастардың кейбір диалектілеріне жақын.

Шұлым тілі Орталық Сібірде, Алтай тауынан солтүстікке Шұлым өзені алабында таралған. Барлық тіл иелері орыс тілінде де сөйлейді.

Шұлым тілі Шұлым өзені бойындағы сөйлеушілердің қоныстану аймақтарына сәйкес келетін бірнеше диалектілерден тұрады - орта шұлым (екі сөйлеу мәнеріне ажырайды - тұтал және мелет - және Томбы облысының Тегулдет аймағында кең таралған) және төменгі шұлым (кесік, күерік, йашын, шібін, ежін). Ортаңғы чулым -z- диалектісі болғандықтан, хакас диалектілеріне жатады. Төменгі шұлым -j- диалекті, солтүстік алтайға жатады.

Шұлым тілі жойылып бара жатқан тіл және ЮНЕСКО-ның жойылып кету қаупі бар тілдер Қызыл кітабіне енгізілген. Бәлкім, 25 жыл ішінде толығымен жойылып кетуі мүмкін. 2010 жылғы санақ бойынша 355 шұлымдықтардың тек 44-і ғана шұлым тілінде сөйлейді.

## Жазба
ХХІ ғасырдың басына дейін шұлым тілі жазбасы жоқ тілдердің қатарында болды. Тілді оқыту ешқашан болған емес. 2000 жылдары оны жаңғырту қозғалысы пайда болды, ал 2008 жылы алғашқы орыс-шұлым сөздігі баспаға дайындалды. 2017 жылы Орыс православие шіркеуі Томск епархиясының клириктерінің күшімен - Алексий Самсонов пен Иоанн Фонтош иерейлер ана тілін әлі күнге дейін есте бар бірнеше жергілікті шұлымдардың бірі Василий Габовтың көмегімен, Марктың Інжілін осы тілге аудару басталды, ол үшін Томбы мемлекеттік педагогикалық университетінің оқытушысы Валерия Лемская жасаған шұлым әліпбиін пайдаланды. 2019 жылы Марк Інжілінің аудармасы («Маркадын чакшычут ёсь тилғе шыйылған» деген атпен) жарық көрді.

Шұлым әліпбиі (орта шұлым диалектісінің мелет сөйлеу мәнері үшін, Пасечное ауылы)'':

## Дереккөздер

	

Санат:Түркі тілдері
Беларус тілі

**Беларусь тілі** () — шығыс славян тілі. Беларусь Республикасының мемлекеттік тілі. Беларусь тілінде 4—7 млн. адам сөйлейді.

## Əліпби

Санат:Шығыс славян тілдері
Теңіз

thumb|right|Каспий теңізі
**Теңіз** — мұхиттың құрлыққа сұғына кіріп орналасқан немесе оның өзге бөліктерінен құрлық жағалаулары, түбектер немесе аралдармен бөлектеніп жатқан кішігірім бөлігі. Теңіз деп кейбір ірі көлдерді де атайды (Мысалы: Арал, Каспий, Өлі теңіздер). Мұхитпен байланысына және гидрологиялық жүргісінің ерекшеліктеріне қарай — теңіз ішкі, шеткі, араларалық, ал географиялық орнына қарай — материкаралық және материкішілік болып бөлінеді.

## Дереккөздер

Санат:Теңіздер