Марина Ивановна Цветаева

**Марина Ивановна Цветаева** (8 қазан 1892, Мәскеу — 31 тамыз 1941, Алабұға) — Күміс ғасырдың орыс ақыны, прозаик, аудармашы.

## Өмірбаяны
### Балалық және жастық шағы

## Цветаеваның әлемі

Марина Цветаева 1892 жылы 26 қыркүйекте Мәскеуде дүниеге келген. Әкесі Иван Владимирович Мәскеу университетінің профессоры, танымал филолог және өнертанушы; кейіннен Румянцев мұражайынның директоры, әрі көркемөнер мұражайының негізін қалаушы болған.
Марина ең алғашқы өлеңдерін алты жасар кезінде тек орыс тілінде ғана емес, сонымен қатар, француз, неміс тілдерінде де жаза бастаған. 1910 жылы өзінің жеке қаражатына алғашқы «Вечерний альбом» деп аталатын өлеңдер жинағын шығарған. Оның шығармашылығына мәскеулік символистер әсер етсе, ерте өлең жаза бастауына Николай Некрасов, Валерий Брюсов мен Максимилиан Волошиндер ерекше ықпал еткен.
«Бір жұтым ауа, қызыл күн» , «Жан» атты жыр кітаптары жарық көрген. «Жан» , «Аспандағы аңсарым» атты М.Цветаеваның өлеңдерін аударып, «М.Цветаева» деген атпен кітап болып шықты.

Жарық күнді мен демегеніңіз ұнайды,


Жан дертімді емдемегеніңіз ұнайды.

Тартылыстың таңғажайып заңына

Бойұсынып,

көнбегеніміз ұнайды.

Тіл беземей,

Күнәдан пәк балаша

Қызық,

әрі бұзық болған ұнайды.

Һәм қызармау –

Қолдарымыз жанасса,

Жасыра алмай жалын атқан сыңайды.

Тағы ұнайды

Мені балап мүсінге,

Аймаласа басқа жанды шын еріп.

Сол адам мен болмағаным үшін де

Қинамаңыз

тозақ отын жіберіп:

Кеткеніңіз үшін мені ұмытып,

Аққанымыз үшін бөлек арнамен.

Екеумізге,

жан-жүйені жылытып,

Шырқалмаса құдай жайлы мәңгі әуен.

Ризамын өзіңізге өлгенше:

Сүйгеніңіз үшін мені,

білместен.

Күндер үшін –

Асықпаған көргенше,

Түндер үшін –

Тыныштықпен тілдескен.

Айлы түнді ағарып,

кезбегеніміз үшін де,

Ортақ өмір шуағын сезбегеніміз үшін де –

Жарық күнді мен демегеніңіз үшін де,

Жан дертімді емдемегеніңіз үшін де!


3 наурыз, 1915ж.
***

Қызғаныш

Өзгемен қалай тұрып жатырсыз –

Өмірі ұшып көрмеген?

Сіз қалай тұрмыс құрып жатырсыз

жағалауменен –

жерменен?

Қалды ма ұмыт қалқыған арал

Төсінде көктің тербеліп?

Қалды ма ұмыт сарқырамалар –

жарқырап ағар,

өң беріп?

Сіз қалай бірге тұрып жатырсыз

Әйелмен –

әнсіз, жай, жаман,

Ұрымен өмір сүріп жатырсыз

Тағымды менің жайлаған?

Халіңіз қалай, қарағым, анық –

Жайыңыз бәлкім жайлы шын?

Сорлының қалай сауабын алып,

Табасыз бабың

байғұсым?

«Жүзуден қажып,

Жерінген кемем.

Жетеді!

Жерде қаламын!»

Қалай тұрасыз көрінгенменен,

Артық көретін адамым!

Дәмді ме әлде пісірген асы –

Дастарқан үсті толы – кең?

Бақ қонғыш болған үшін бе басы –

Тұрасыз қалай сонымен?

Жат әйел жанын ұғасыз қалай

Өзіңізді алдап,

тер төгіп?

Және де бірге тұрасыз қалай

Ұяттан кетпей өртеніп?

Қалайсыз енді,

халіңіз қалай –

Әніңіз бар ма әлі де?

Жарасы кетпес жаныңыз қалай –

Шыдайсыз қалай бәріне?

Қалай тұрасыз

(бар сұрайтыным)

Базардан алған бөзбенен?

Алтыннан кейін,

жарқырайтұғын –

Бағасы төмен жезбенен?

Көңілдің –

арзан ермегі, жаңа

Таптыңыз ба әлде емін сіз?

Қалай тұрасыз

жердегі ғана

Жай әйелменен сезімсіз?

Бақыттымысыз?

Жауыр ма әлде

Жүректің түбі –

мұң өрген?

Жайыңыз мендей ауыр ма әлде –

Тұратын басқа біреумен?

***

Менің балаң жырларымның

Мәреге –

Ақындыққа бастаған,

Найзағайдың жарқылындай

Және де

Тау суындай таспаған.

Нәрестедей бостандыққа қалаған,

Жемістердей гүлденген,

Өмір мен өлім жайлы,

Жан адам

Оқымаған, білмеген.

Жырларымның –

Жайған бала жасымнан,

Байлығымның бағасы –

Жырларымның –

Шаң қабаты жасырған

Ашылады бағы әлі.


Мамыр, 1913 ж.

***

Бір-бірінен іздегендей ем-дауа,

Тереземнің алдындағы қос ағаш.

Ағаш – кәрі,

үй де көне,

Мен ғана

Жас болғасын қалай көңіл босамас.

Аласасы қол созады барынша –

Әйелдерше,

Жанын аяу жоқ онда –

Серігіне –

сүйенісер жарынша –

Биігіне,

бәлкім сорлы одан да.

Қос ағаштың өтіп жатыр жаз-қысы,

Бір-біріне ұмтылумен бар күні.

Осы болар тартылыстың наз күші –

Ұмтылады,

жаратқанның жарлығы:

Бір-біріне ұмтылады барлығы.


Тамыз, 1919 ж.

***

Бәрі орнында.

Тамсанумен жүремін,

Алыстаудың кәусарына еш қанбай.

Сүйем сізді,

солай өмір сүремін –

Қашықтықтың қатысы жоқ ешқандай.

Ұлы өнердің сізге құшақ ашты өрі,

Мойындаумен үнім де алғаш сүрінді.

Державиндей

қылшылдаған жас пері

Не қылады менің асау жырымды!

- Қош бол енді, қорқынышты сапары –

Жас қыранмын,

шырқа талмай көгіңде!

Күйдірумен шыққан ыстық атағы –

Күннен көзі қауіптірек дедің бе?

Соңыңыздан сусай қарап, үзіле,

Мендей кім бар –

ғұмыр бойы тосқандай.

Сүйем сені,

жан теңгермей ізіңе,

Уақыттың қатысы жоқ ешқандай.


12 ақпан, 1916ж.                                 


### Өлеңдерді аударған Гүлнәр Салықбаева