open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақтөбе ауылдық округі

**Ақтөбе ауылдық округі:**

* Ақтөбе ауылдық округі — Жамбыл облысы Жуалы ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі — Жамбыл облысы Шу ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі  — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі  — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі  — Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі  — Түркістан облысы Келес ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
* Ақтөбе ауылдық округі  — Түркістан облысы Отырар ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
Құрманбаев Асылхан Сүлейменұлы

**Құрманбаев Асылхан Сүлейменұлы** (15.6.1929 ж.т., қазіргі Ақмола облысы Қорғалжын аудан Қорғалжын а.) – тарих ғылым доктор (1972), профессор (1974). ҚазМУ-ды (1951, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ЛКЖО ОК-нің лекторы, Қазақ КСР-і Мәдениет мин-лігі жанындағы Семей (қазіргі Шығыс Қазақстан) облысы лекция бюросының директоры (1951–55), Қазақстан Компартиясы Семей қала және облысы к-ттерінің нұсқаушысы (1955–60), Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) Семей бөлімшесінде (1963–78), Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институттында (1978–83, қазіргі Қазақ ұлттық агр. университеті), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) кафедра меңгерушісі (1983) қызметтерін атқарған. Негізгі ғылым еңбектері Қазақстандағы соц. жарыс тарихының мәселелеріне арналған.
## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Риман геометриясы

thumb|right|200px|
**Риман геометриясы**, Риманның эллипстік геометриясы — Евклидтік емес геометриялардың бірі.

Риман геометриясының негізгі нысандары нүкте, түзу және жазықтық; негізгі ұғымдары — **тиістілік** (нүктенің түзуге, нүктенің жазықтыққа), **реттілік** (түзудегі нүктенің, жазықтықтағы берілген нүкте арқылы өтетін түзулердің, т.б.), **конгруэнттілік** (фигуралардың). 

Риман геометриясының тиістілік және реттілік аксиомалары толығымен проективтік геометрия аксиомаларымен бірдей, сондықтан Риман геометриясы бойынша: кез келген екі нүкте арқылы бір ғана түзу өтеді; екі жазықтық бір түзу бойымен қиылысады; бір жазықтықта жатқан екі түзу бір нүктеде қиылысады; түзудегі кез келген нүктелер жұбы екі кесіндіні анықтайды; жазықтықта жатқан түзу жазықтықты екіге бөлмейді (демек, егер а түзуі жазықтығына тиісті болса, онда жазықтығының а түзуінде жатпайтын кез келген екі нүктесін а түзуін қимайтындай кесіндімен қосуға болады); жазықтық кеңістікті екі жарты кеңістікке бөлмейді. Риман геометриясының проективтік геометриядан айырмашылығы: мұнда фигуралардың конгруэнттілігі мен геом. шамаларды өлшеу (ұзындық, бұрыштың шамасы, аудан, көлем) ұғымдары қарастырылады. Сондықтан Риман геометриясы метрикалық кеңістік. Риман геометриясы мен Евклидтік геометрияның конгруэнттілік аксиомалары мәндес. Риман жазықтығының моделін сферадағы диаметралды қарама-қарсы нүктелерді “беттестіріп” алуға болады. Алынған нысанды “нүкте” деп, ал сферадағы үлкен шеңберді “түзу” деп қарастырады. Осы “нүктелер” мен “түзулерден” алынған фигуралар Риман геометриясының тиістілік, реттілік, конгруэнттілік аксиомаларын қанағаттандырады. Риман геометриясын алғаш Бернхард Риман (1826 — 1866) өзінің лекцияларында риман жазықтығы теориясының дербес жағдайы ретінде қарастырған.

## Дереккөздер


Санат:Риманова және псевдориман геометриясы
Санат:Көп бейнелі құрылымдар
Қызылқоға ауылдық округі

**Қызылқоға ауылдық округі** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарабау, Бұқар ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Қарабау ауылы.

## Сипаттамасы
Жер көлемі - 103 193 гектар, оның 491,2 га - жайылымдық жер, 13287,2 га - шабындық алқабы. Сиыр - 1491, қой-ешкі - 3986, жылқы - 1468, түйе - 91. 250 отбасы тұрады. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1346 адамды (704 ер адам және 642 әйел адам) құрады.

## Мәдени-әлеуметтік мекемелер
Қарабау орта мектебі , «Қарлығаш» балабақшасы, ауылдық клуб, кітапхана,  амбулатория, пошта бөлімшесі, телекоммуникация торабы т.б. бар.

## Шағын кәсіпорындар
21 жеке кәсіпкер (5 дүкен, 1 наубайхана, 1 кафе), 135 жекеменшік көлік, 8 шаруа қожалығы бар (1.01.2019 ж. мәлімет).

## Транспорты
Округ аумағынан «Мақат-Индер» теміржолы, «Орта Азия-Орск» мұнай-газ құбыры, облыстық дәрежедегі «Индер-Қарабау-Миялы-Сағыз» автокөлік жолы өтеді. 

## Әкімдері
Әр жылдары Н. Марданов, Е. Бөтпенов, Л. Оразов, Ш. Қонысбаев, М.Сәтқалиев, Ш. Қонысбаев, Р. Ерғалиев, С. Ізмұқанов, Қ. Қайруллин округ әкімі болған.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері
Майкөмген ауылдық округі

**Майкөмген ауылдық округі** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы әкімшілік бірлік. Оңтүстігінде Маңғыстау облысымен, солтүстігінде Қосшағыл ауылдық округімен шектеседі.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы –  Майкөмген ауылы. Округ құрамында болған ''Аққұдық'' ауылы 2013 жылы таратылған.

## Сипаттамасы
Аумағы 78004 га. Жайылым 3243 га, басқалай жерлер 56867 га. Округ орталығы аудан орталығы Құлсары қаласынан оңтүстікке қарай 60 шақырым қашықтықта орналасқан. Округ аумағынан Атырау-Ақтау тас жолы, Атырау-Маңғыстау темір жолы өтеді.

## Тарихы
Жылыой ауданының Майкөмген ауылдық округі 2002 жылы Атырау облысы әкімінің 21.06.2002 жылғы  №186 Қаулысы және 29.08.2002 жылғы №221-ІІ-ХІХ сессиясының шешіміне сәйкес Ақкиізтоғай селолық округінен бөлініп, бұрынғы асыл тұқымды  «Коммунизм  таңы» кеңшары аумағы негізінде құрылған.

## Географиялық  жағдайы
Климаты қуаң, континенттік, жазы ыстық, қысы суық. Қаңтардың орташатемпературасы– 8ºС. Солтүстігінде - 14ºС,  кейде - 30ºС дейінгі аязды күндер болады. Шілденің орташа температурасы +30-31ºС аралығында.
Ауыл көлемі негізінен шөл-шөлейт аймақ зонасына жататындықтан ылғалы аз, жері ащы, сорлы жерлерге тән өсімдіктер өседі. 
Ауыл аумағындағы жануарлар дүниесінде негізінен кемірушілер, бауырымен жорғалаушылардың үлесі басым. Кездесетін негізгі жануарлар: қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, күзен, т.б.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1279 адамды құрайды.

## Ауылдық округтегі өндірістік кәсіпорындар, мекемелер және басқа құрылымдар
*шаруа қожалығы                      -14
*пошта бөлімшесі                     -1
*дүкендер                            -3
*асхана, шайхана                     -2

## Негізгі экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштер
*мал саны барлығы: оның ішінде      -9 512 бас
- ірі мүйізді қара                  -1 887 бас
- жылқы                             -566 бас
- түйе                              -1 264 бас
- қой және ешкі                     -5 795 бас
*ет өндіру                          -1 640 тонна
*сүт өндіру                         -740 тонна
*жүн өндіру                         -16,7 тонна

## Мәдени-әлеуметтік сала
*аурухана                           -1
*мектеп                             -1
*кітапхана                          -1
*автокөлік, барлығы                 -167

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданы ауылдық округтері
Серік Саматұлы Елеуов

**Серік Саматұлы Елеуов** 1980 жылы 15 желтоқсанда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Елеуов Самат Мұсайынұлы (1951 жылы туған), зейнеткер, Қарағанды облыстық Жол полициясы басқармасында жұмыс істеген. Анасы - Елеуова Римма Қайырбекқызы (1950 жылы туған), Қарағанды қаласының №77 ОМ бастауыш сынып мұғалімі.
Қазтұтынушылародағы Қарағанды экономикалық университетінің кеден істері факультетін бітірген (2003), кеден
істерінің инспекторы. Қазіргі уақытта - Қазтұтынушылародағы Қарағанды экономикалық университеті заң факультетінің студенті.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан). Жекпе-жек БЖСМ, Бокстан ОРМБЖМ спортшысы. Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы; турнирлердің бірніше мәрте жеңімпазы; Жасөспірімдер арасында әлем чемпионы (Аргентина, 1998); бокстан Азия чемпионы (1999); ҚР Халықтарының I Жазғы спартакиадасының (2001), Қазақстанның мықты боксшылары турнирінің (Қарағанды, 2003), Е. Хасановты еске алуға арналған Халықаралық турнирдің (Алматы, 2003), ҚР Чемпионатының (Астана, 2003) жеңімпазы; Орталық Азия ойындарының күміс жүлдегері (Тәжікстан, 2003), Еуропаның мықты боксшылары Халықаралық турнирінде - 2 орын (Румыния, 2004), I Олимпиадалық лицензиялық турниріне (Қытай, 2004) қатысқан; XXVIII жазғы Олимпиадалық ойындарының қола жүлдегері (Афины, 2004), XXVIII Жазғы олимпиадалық ойындардың 60 кг дейінгі салмақтағы қола жүлдегері (Афины, 2004).
Бокстан Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). «Ерен еңбегі үшін» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен, көптеген грамоталармен марапатталған. 
*Діни көзқарасы - мұсылман.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқынболашақ».
*Хоббиі - футбол.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
*Үйленген. Жұбайы - Елеуова Динара Болатқызы (1981 жылы туған), АХАТ жетекші маманы. 
*Ұлы - Әділ (2005 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Алфавит бойынша боксшылар
Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ақыртөбе ауылдық округі

**Ақыртөбе ауылдық округі** – Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақыртөбе, Малдыбай ауылдары кіреді. Орталығы – Ақыртөбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы ауылдық округтері
Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов

**Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов** (13.3.1940, Сайрам ауданы Қарасу ауылы - 09.08.2019) – ғалым, экономика ғылымының докторы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

* Днепродзержинск қаласындағы (Украина) №8 кәсіптік-техникалық училищені (1959) бітірген.
* Мәскеу қаласындағы П.Лумумба атындағы Халықтар достығы университетін бітірген.
* Еңбек жолын Теміртау қаласындағы Қазақстан магниткасында болат қорытушы болып бастап, басшылық қызметтер атқарды.
* 1988 – 2000 жылдары «Қазақаймақ» фирмасының вице-президенті, «Кармет-Оңтүстік» фирмасының президенті, бас кеңсесі Лондон қаласындағы «Успатниттің» Теміртау қаласындағы өкілі, «Қазхром» компаниясының президенті болды. 
* 2001 жылдан Еуроазиялық өндірістік ассоциация төралқасының мүшесі.
* Мәжілісте экономикалық реформа және аймақтық даму комитетінің мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Мұқыр ауылдық округі

**Мұқыр ауылдық округі** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мұқыр, Жамансор, Жантерек, Кенбай, Сарықұмақ, Соркөл, Тасқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Мұқыр ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4418 адамды (2308 ер адам және 2110 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері
Ақтөбе ауылдық округі (Шу ауданы)

**Ақтөбе ауылдық округі** – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтөбе ауылы кіреді. Орталығы – Ақтөбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы ауылдық округтері
Аса ауылдық округі (Жамбыл облысы)

**Аса ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аса, Рахат ауылдары кіреді. Орталығы – Аса ауылы.

Тараз қаласынан солтүстік бағытқа қарай 28 км жерде. Аса өзенінің аңғарына жақын орналасқан. Жер көлемі 6815 га.
Бүгінгі күні ауылда "Жеңістің 30 жылдығы" атындағы, "Бауыржан Момышұлы" және "Гагарин" атындағы орта мектептер, М.Төлебаев атындағы саз мектебі, спорт мектебі, аудандық мәдениет үйі, орталықтандырылған кітапхана бар. Аса орталығында аудандық аурухана, аудандық емхана, тіс емдеу бөлімдері және туберкулезге қарсы диспансер орналасқан. Сондай-ақ тарихи-өлкетану мұражайы, аудандық мұрағат, аудандық мемлекеттік органдар, "Талас-Аса" коммуналдық мекемесі, Аса су жүйелерінің басқармасы, Аса темір жол бекеті орналасқан. Рахат елді мекенінде бастауыш мектеп бар.

## Дереккөздер

 
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) ауылдық округтері
Құрманбаева Шырын Асылханқызы

**Құрманбаева Шырын Асылханқызы** (10.11.1958 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Семей қала) – тарихшы, саясаттану ғылым докторы (2003), профессоры (2006). Ресей саясаттану академиясының толық мүшесі. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2004). ҚазМУ-дың тарих ф-тін (1980, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақ заң академиясын (2000) бітірген. Семей малдәрігерлік институтында ассистент (1980–82), Семей ет және сүт өнеркәсібі технол. институтында стажер-ізденуші, оқытушы, аға оқытушы, доцент (1982–98), Қазақ заң академиясы Семей бөлімшесінің (1998–2000) және Семей заң институтының (2000–03) директоры, Қазақ гуманит.-заң университетінің ректоры (2003–07), Семей университетінің президенті (2007–09) қызметтерін атқарды. 2009 жылдан Қазақ гуманитарлық-инновациялық заң университетінің ректоры. «Қазақстандағы саяси жүйесі трансформациясының барысында сайлау технологиясының дамуы» деген тақырыпта доктор диссертация қорғады. 100-ден астам ғыл. жарияланымның, 2 монографияның авторы.

## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Дәулет Лайықұлы Байділдинов

**Дәулет Лайықұлы Байділдинов** (14.4.1960 жыл, Украина, Донецк облысы, Артемовск қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1996), профессор (2003). Қазақстан Республикасының Жоғары мектебі ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (2003).

ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осы университте оқытушы, комсомол комитетінің хатшысы, деканның орынбасары, доцент, Заң ғылыми орталығының директоры (1982–1997), Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесінің кеңесшісі (1997–1998) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі, декан.

«Экологическое законодательство Республики Казахстан: совершенствование и кодификация» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

## Шығармалары:
* Юридическая ответственность за экологические правонарушения, А., 1993; 
* Экологическое законодательство РК, А., 1995; 
* Правовой механизм государственнего управления в экологии, А., 1998.
## Дереккөздер


Санат:14 сәуірде туғандар
Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Артемовскде туғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Заң ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Санат:Қазақстан Жоғары мектебі ғылыми академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті декандары
Аспара ауылдық округі

**Аспара ауылдық округі** – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аспара, Қайыңдысай, Құмарық ауылдары кіреді. Орталығы – Аспара ауылы.

Округ аймағында 49833 га ауыл шаруашылығы жері, орта мектеп, дүкен, фельдшерлік-амбулаториялық медициналық пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы ауылдық округтері
Тоқмұхамед Сәлменұлы Садықов

**Тоқмұхамед Сәлменұлы Садықов** (26 қыркүйек 1938 жылы, Ресей, Алтай өлкесі - 23 шілде, 2009 жылы Алматы) – ғалым. Тарих ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. Қазақ КСР Еңбек сіңірген мұғалімі. Педагогика ғылым академиясының құрметті академигі.

## Толығырақ
Уақ тайпасынан шыққан.

ҚазМУ-ды бітірген (1964). 1964 — 66 ж. Алматы құрылыс техникумының оқытушысы,

1966 — 69 ж. Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қазақ ҰТУ) аға оқытушысы,

1969 — 70 ж. Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасы орынбасарының көмекшісі,

1970 — 83 ж. Алматы шетел тілдері институтында (қазіргі Алматы Әлем тілдері университеті) доцент, профессор болды.

1983 — 87 ж. Алматы малдәрігерлік институтында (қазіргі Алматы аграрлық университеті)

1987 ж. Қазақ КСР-і жоғары және орта арнайы білім беру министрінің орынбасары қызметтерін атқарды.

1987 жылдан Қазақ педагогикалық институтының (қазіргі Қазақ ҰПУ) ректоры. Садықовтың ғылыми-зерттеу еңбектерінің негізгі бағыты: қазіргі жоғары мектеп, Қазақстан тарихы, психология, педагогика тарихы мәселелері. 400-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде психологиялық-педагогикалық, тарих, әлеуметтік мәселелерге арналған 10 монографияның авторы.

## Марапаттары
* 1983 жылы Тарих ғылымының докторы; 
* 1984 жылы профессор (құрметті ғылыми атақтары) берілген.
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері  
* 1997 жылдан  Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының акадмигі.
* КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі.
* «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі» марапатталған.
* 1998 жылы елбасының жарлығымен  «Парасат ордені» мен марапатталды.
* 1998 жылы «Астана» медалі;
* 1999 жылы «Гете» медалі;
* 2005 жылы елбасының жарлығымен ІІ дәрежедегі  «Барыс ордені» мен марапатталды.
* КСРО және ҚазақКСР Жоғарғы кеңестерінің құрмет грамоталарымен мараптталған.
* Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
      

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері
Ауқатты ауылдық округі

**Ауқатты ауылдық округі** – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ауқатты, Бәйтерек, Қызылсай ауылдары кіреді. Орталығы – Ауқатты ауылы. 

## Дереккөздер

Санат:Қордай ауданы ауылдық округтері
Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов

**Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов** (1962 жылы 4 қазанда Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Атбұлақ ауылында туған) — танымал сатира актері. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1993). Құрмет орденінің иегері (2012). 
## Толығырақ
* Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов 1962 жылы 4 қазанда Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Атбұлақ ауылында дүниеге келген.
* Еңбек жолын ауылда шопан болып бастаған. 
* Алматы театр және көркемсурет институтының театр және кино факультетін бітірген (1983).
* «Тамаша» ойын-сауық театрының белді мүшесі болған.
* Мәскеуде өткен Халықаралық эстрада артистері байқауының лауреаты (1991).
* 1992 жылдан өзі ашқан «Бауыржан-шоу» әзіл-сықақ театрының бас директоры.
* 1993 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген артисі құрметті атағымен марапатталған. Құрмет орденінің иегері (2012).

## Дереккөздер

Санат:4 қазанда туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Тамаша әзіл-сықақ театры актерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары
Қосшағыл ауылдық округі

**Қосшағыл ауылдық округі** — Атырау облысы Жылыой ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қосшағыл, Қарағай  ауылдары кіреді. Орталығы – Қосшағыл ауылы. 2004 жылы округ құрамына кірген *Шұбыртпалы*, 2006 жылы *Кеңарал*, 2013 жылы ''Тұрғызба'' ауылдары таратылған.

## Сипаттамасы
Округ солтүстігінде Қараарна, Жем, Ақкиізтоғай ауылдық округімен, оңтүстігінде Майкөмген ауылдық округі, Маңғыстау облысы және Теңіз кен орнымен, шығысында Ақтөбе облысымен шектеседі. Аудан орталығынан 18, облыс орталығынан 242 шақырым жерде орналасқан. 
Жер бетінің биіктігі теңізге қарай көлбеулене кеми түседі.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4200 адамды (2119 ер адам және 2081 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1930-35 жылдары мұнай барлаушылардың, кейін мұнай алаңын игерушілердің келуіне байланысты Қосшағыл поселкесі пайда болды. Әуелі «Поселок І-ой пятилетки» деп аталып, кейіннен Қосшағыл атағы берілді. 1938 жылы бұрынғы Қаңбақты (Жилая Коса) поселкесі Қосшағылға көшіп 1953 жылға дейін аудан орталығы болды.

## Шаруа қожалығы мен кәсіпкерлік
40 шаруа қожалығы мен бірнеше жанұялық жеке шаруашылықтар, 19 жеке кәсіпкер жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданы ауылдық округтері
Ақмырза Ишан бастаған көтеріліс

**АҚМЫРЗА ИШАН БАСТАҒАН КӨТЕРІЛІС** – 1930 ж. Кеңес өкіметінің әміршіл дік-әкімш. жүйесіне қарсы Қазалы уезінде болған көтеріліс. Көтеріліс басшысы Ақмырза Әлім елінде діни сауатын ашып, 1-дүниежүзілік соғыс алдында Стамбұлға барып білім алған. Қазан төңкерісінен кейін елге оралған ишан дінге сенетін адамдардан ұйым құрып, әміршілдік-әкімшілік жүйеге қарсы аз ғана топпен көтеріліске дайындалды. Ақмырза серіктерімен Сыр бойынан көтеріліп, Қуан дағы Шортан мешіті (қазір Ақмырза мешіті) деп аталатын жерде қиындыққа ұшыраған бірсыпыра шаруаларды қосып алды. 1930 ж. наурыз айында Ақмырза бастаған топтың көтеріліске шыққанынан  хабардар Қазалы ауданының комитеті 250 адамдық қарулы отряд жасақтап, көтерілісшілерге қарсы аттандырады. Жасақшылар мен көтерілісшілер келісім таба алмай, кісі өлімі болады да, қарулы отряд көтерілісшілерді талқандады.  Ақмырза бастаған топ қолға түсіп, қалғандары қашып құтылады.
## Дереккөздер
"Қазақ Энциклопедиясы"
Балуан Шолақ ауылдық округі

**Балуан Шолақ ауылдық округі** – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Балуан Шолақ, Жиделі ауылдары кіреді. Орталығы – Балуан Шолақ ауылы. 2015 жылы Жиделі ауылы Мойынқұм ауданынан Шу ауданына берілген.

 

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы ауылдық округтері
Ойыл ауылдық округі (Атырау облысы)

**Ойыл ауылдық округі** — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жасқайрат, Аққора ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Жасқайрат ауылы. Округ құрамында болған *[[Балабейіт]]* ауылы 2013 жылы таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2263 адамды (1198 ер адам және 1065 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері
Талас құрылтайы

**Талас құрылтайы** – 1269 жылы көктемде Шыңғыс хан ұрпақтары мен моңғол ақсүйектерінің қатысуымен болған моңғол империясының соңғы құрылтайы. Құрылтайда саяси және экономикалық маңызды мәселелер қарастырылып, сол бойынша шешімдер қабылданды. 
1269 жылы Талас өзен бойындағы Құрылтайға Шыңғыс хан ұрпақтары арасындағы саяси күрестер алып келді. 1259 жылы Ұлы хан Мөңке қайтыс болғаннан кейін, оның інілері Арығбуға мен Құбылай хан арасында күрес басталады. Екеуі бір мезгілде 1260 жылы хан сайланып, Жетісу, Шығыс Түркістандағы билікке Шағатай хан ұрпақтарын отырғызады. Шағатай ұрпағы Алғудың жолы болып, ол жеке билеуші болып алады. 1264 жылы Арығбуға, 1265 жылы Алғу қайтыс болып, билікке Үгедей ұрпағы Хайду белсене араласады. 1265 – 69 жылы Хайду біршама табыстарға жетеді. 1269 жылғы Талас құрылтайына Шағатай ұрпақтарынан Барақ, Үгедей ұрпақтарынан Хайду, Жошы ұрпақтарынан Менгу Темір хан мен Беркежар қатынасады. Құрылтайда шағатайлық Барақ пен үгедейлік Хайду арасында пікір-талас болып, ақырында «...Бүгінгі күннен бастап өткен оқиғаларды еске алмаймыз, жайлау мен қыстау үшін жұртты өз арамызда әділ бөлеміз», – деген шешімге келеді. Сол шешім бойынша «Мауереннахрдың үштен екісі Бараққа, үштен бірі Хайду мен Менгу Темірге тиесілі», – деп келісімге келді. Осылайша, Талас Құрылтайының нәтижесінде Мауереннахрда Хайду мемлекеті (1269 – 1301) құрылады. 
Талас Құрылтайында экономикалық және салық саясатына қатысты мәселелер бойынша шешімдер қабылданады. Бұл құрылтайға дейін моңғол хандары мен ақсүйектерінің жаулап алынған жерлердегі тұрғындарға қатысты саясатында екі бағыт болып келді. Бірінші бағыт – жаулап алушылардың көшпелі тұрмысын сақтау; бағынышты халықтарды үнемі талан-таражға салу; егіншілік өңірлерді мал жайылымына айналдыру болса, екінші бағыт – жергілікті үстем топпен жақындасу, отырықшы – егіншілікпен айналысатын елдердің дәстүрлеріне сүйену; талан-тараждарды тоқтатып, тұрақты салықтарды енгізу; хан билігі күшейтілген мемлекет құруды көздеді. 
Талас құрылтайы бұл мәселе бойынша мынадай шешімдер қабылдайды. «Болашақта таулы және далалы жерлерде тұрамыз, қалалар маңында тұрмаймыз, егістік жерлерге мал айдамаймыз, бағыныштылардан себепсіз салық жинамаймыз». Бұл қабылданған шешім екінші бағыттың үстемдікке жеткендігін көрсетті. 
Осыдан кейін моңғолдар жаулап алған аймақтарда әлеуметтік-экономикалық өмір қалпына келтіріле бастады. 1269 жылы Талас құрылтайы саяси жағынан алғанда Моңғол империясының ыдырап, дербес мемлекеттерге бөлінгенін заңдастырды, ал әлеуметтік-экономикалық жағынан алғанда тонаушылықтар мен бүліншіліктерді тоқтатып, жаулап алу зардаптарын жоюға, бағынышты халықтардың әлеуметтік-экономикалық дамуына жол ашады.

=Сілтеме=
Тараз энциклопедиясы

Санат:Қазақстан тарихы
Ибадулла Ақниязов

**Ақниязов Ибадулла**  – күріш өсіруші, еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1949). 1929 жылы қазіргі Сырдария ауданы, Қызыл диқан ауылында туған.

## Еңбек жолы мен жетістігі
* Еңбек жолын бұрынғы Тереңөзек ауданы Ленин атындағы ұжымшарда бастаған. 
* 1954 жылдан СОКП-ның ХХІ съезі атындағы кеңшарда күрішшілер звеносын басқарды. Ол басқарған ұжым 18 га егістен 34 ц-ден астық алды. 

## Наградалары
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1949)
* Қазақстан Жоғарғы кеңесінің Құрмет грамотасы 

## Дереккөздер

 
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Өрлік ауылдық округі

**Өрлік ауылдық округі** — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Әкімшілік орталығы әрі жалғыз елді мекені – Өрлік ауылы. Ауылдық округ құрамына кірген *Жиек*, *Жұлдыз* ауылдары 2007 жылдан бастап Өрлік ауылының құрамына енгізілген.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2505 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы ауылдық округтері
Базархан Рүстембаев

**Базархан Рүстембаев** (28 наурыз 1960 жылы туған, Жуалы ауданы Бурное селосы) – ғалым, экономика ғылымының докторы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1982). Еңбек жолын аталмыш институттың комсомол комитетінің хатшысы болып бастап, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінде, Жамбыл облысы комсомол комитетінде жалғастырады. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының механикаландыру факультетінде ассистент, доцент, институттың проректоры болды. ҚР Жастар және туризм мен спорт жөніндегі Министрліктің Бас басқармасының бастығы, Қазақ ауыл шаруашылығы академиясы ғылым кадрлар бөлімінің бастығы, Қазақ мемлекеттік аграрлық университетінің жастар ісі жөніндегі төрағасы, мал шаруашылығын механикаландыру кафедрасының доценті, осы университеттің инженерлік оқу-ғылыми өндірістік кешені жетекшісінің орынбасары болып істеді. Рүстембаевтың 100-ден астам ғылыми еңбектері бар, бес патенттің иесі.
## Сілтемелер
* Ғалым
* Экономика
* Ауыл шаруашылығы
## Дереккөздер
Айтыкен Қадырбеков

**Қадырбеков Айтыкен** (1909, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданында – 26.12.1941) – қайраткер. 1927 ж. Солтүстік Қазақстан орман техникумын, 1929 ж. Мәскеудегі Бүкілодақтық кәсіподақтар мектебінің қайта дайындау курсын бітірген. 1929 – 33 ж. Павлодар ауыл шаруашылық жұмысшылары одағы округ комитетінің нұсқаушысы, Екібастұз ет-сүт кеңшары жұмысшылар комитетінің төрағасы, Украинадағы Тульчин қаласында 19-атты әскер полкінде қызыл әскер болды. 1933 – 39 ж. Қазақстан ет-сүт кеңшарлары одағы ОК-нің мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Қазақ КСР-і кеңшарлар халық комиссарының 1-орынбасары, 1939 жылдың қазанынан 1941 жылдың желтоқсанына дейін халық комиссары қызметтерін атқарды. Ұшақ апатынан қаза тапқан.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Байқадам ауылдық округі

**Байқадам ауылдық округі** – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Саудакент ауылы кіреді. Орталығы – Саудакент ауылы. Округ құрамында болған ''Жарқұдық'' ауылы 2019 жылы таратылған.

 

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы ауылдық округтері
Игілік (Мақтаарал ауданы)

**Игілік** — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Мақтаарал ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде. 

## Халқы

## Тарихы
1924 жылы құрылған «Мақтаарал» мақта кеңшарының бөлімшесі болып, Коминтерн ауылы аталып келді. Кеңшар негізінде ӨК, шаруа қожалықтары құрылған. 

## Инфрақұрылымы
Т.Әубәкіров атындағы орта мектеп, дәрігерлік пункт, клуб, пошта жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Теңіз ауылдық округі (Атырау облысы)

**Теңіз ауылдық округі** (2007 жылға дейін *Приморье ауылдық округі*) — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Теңіз, Құмарғали, Дәулет, Шайхы ауылдары кіреді. Орталығы – Теңіз ауылы.

## Географиясы
Теңіз ауылдық округі Құрманғазы ауданының оңтүстігінде Каспий теңізімен шектесіп жатыр. Сондықтан Приморье аталып кеткен. Округтің жер көлемі 3203 гектар, оның ішінде ауыл шаруашылық алқабы - 472 га, егістік - 14 га, шабындық - 33 га, жайылым - 423 га.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1836 адамды (915 ер адам және 921 әйел адам) құрады.

Теңіз ауылдық округі бойынша 1692 адам, 353 отбасында 314 үйде тұрады. Оның ішінде экономикалық белсенді топқа жататындары, яғни еңбек ету жасындағылар 955. Осы еңбекке жарамды 955 адамның 880-і аудан, село көлеміндегі әртүрлі заңды тұлғалар мен шаруашылық субьектілерінде және бюджеттік мекемелерде тұрақты жұмыс жасайды. Өз шаруасымен айналысатын адамдар саны 196, студенттер саны - 97, жұмыссыз адамдар саны - 24 адамды құрайды.

## Тарихы
Теңіз ауылдық округінің тарихы 19-ғасырдан басталады. Орыс көпестерінің өзен сағасына келіп балық шаруашылығымен айналысуына байланысты отырықшы елді мекен пайда болған. Аудандағы алғашқы 4 мектептің бірі осы Телячье селосында 1887 жылы ашылған. Телячьеден 3 км жерде, оңтүстікке қарай атақты Гордеев батағасы орналасқан еді. Ол басқа батағаға қарағанда анағұрлым үлкен еді. Ол батағаның айналасында 30–40 үй болған. Телячье, Ковалев және Гордеев ауылдарын нанмен қамтамасыз ететін наубайхана, үлкен дүкен, монша, батағаның көптеген адам жұмыс жасайтын кеңсесі, өртсөндіру мекемесі болған.
1930 жылы жергілікті кеңес құрылды. Кейіннен колхоздар біріккенде Еңбекші, Калинин селолық кеңестерінің құрамына енген. 1965 жылы мал бордақылау совхозы құрылғаннан кейін селолық Кеңес қайта ұйымдастырылған.

## Инфрақұрылымы
Ю.А.Гагарин орта мектебі, «Айсамал» балабақшасы, ауылдық емхана, ауылдық клуб, кітапхана, пошта және байланыс бөлімшелері, 17-шаруа қожалығы, 17-жеке касіпкер, 9-сауда саттық дүкені, 1-мейрамхана, 1-стационарлық жанар-жағар май құю бекеті тұрғындарға қызмет етіп келеді.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі
* Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің тұрған үйлеріне орнатылған мемориалдық тақталар
* Азамат соғыстарының боздақтарына қойылған обелискі

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Садықұлов Төлеухан

**Төлеухан Садықұлов** (20. 10.1940 ж. туған, Шығыс Қазақстан облысының Семей қалалық әкімшілігіне қарасты Шаған ауыл) — ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1986), профессор (1989), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1989). Қазақ ұлттық аграрлық университетін бітірген (1964). 1967 жылдан осы университетте қызмет атқарады. Садықұлов елімізде етті-құйрықты қой тұқымдарын шығару және оны жетілдіру ілімінің генетикалық-селекциялық негіздерінің теориялық және практикалық салаларын дамытуда көп еңбек сіңірді. Ол *[[“Дегерес қойы”]]* тұқымын шығару жөніндегі жұмыстардың ғылыми жетекшісі болды. 110-ға жуық ғылыми еңбек жазған, оның ішінде 5 монография, 6 ұсыныс бар. Медальдармен марапатталған.
   

## Дереккөздер:


Санат:Тұлғалар
Сарайшық ауылдық округі

**Сарайшық ауылдық округі** – Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сарайшық, Ескі Сарайшық ауылдары кіреді. Орталығы – Сарайшық ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2851 адамды (1410 ер адам және 1441 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданы ауылдық округтері
Кіші Ақсу (тау)

**Кіші Ақсу** – Талас Алатауының солтүстік-батыс сілемі. 

## Географиялық орны
Түркістан облысы Түлкібас ауданы жерінде орналасқан. Батысы Тереңсай өзеніне, шығысы Қаракүзеу тауына ұласады. 

## Жер бедері
Батыстан шығысқа қарай 20-25 км-ге созылып жатыр, ені 4-6 км. Орташа биіктігі 1500-2000 м. Ең биік жері 2901 м. Беткейіндегі бұлақтардан Жабағылы, Тасбастау, Күзеусай, Қарасай, Көксала өзендері басын алады.

## Геологиялық құрылымы
Палеозойлық әктас, гранитті жыныстардан түзілген. 

## Өсімдігі
Қоңыр, сұр қоңыр топырағында арпабас, қияқ, бидайық, аршаның бірнеше түрі, бұта аралас жеміс ағаштары өседі.

## Дереккөздер

Санат:Түлкібас ауданы таулары
Николай Семенович Тихонов

thumb|250px|Николай Семенович Тихонов
**Николай Семенович Тихонов ** (4.12.1896, Санкт-Петербург – 1979, сонда) – орыс жазушысы, қоғам қайраткері, Социалистік Еңбек Ері (1966).

Қолөнершінің отбасында дүниеге келген.

Санкт-Петербургтегі сауда мектебін бітірген (1911). 1915 – 18 ж. атты әскер қатарында 1-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1918 – 22 ж. Қызыл әскер қатарында борышын өтей жүріп, орыс халқының патриотизмі мен ұлтшылдық идеясын қолдаушылар қатарында болды.

Әскерде жүргенде ең алғашқы көлемді әдеби шығармасы – “Жұлдыздар астындағы өмір” атты өлеңдер жинағын жариялады. Ол жырларында адамзаттың күрескерлік жігері мен Отанға деген шексіз сүйіспеншілігін сөз етті. Кейіннен революция мен азамат соғысы тақырыбын тірек еткен “Орда”, “Брага” (1922) туындыларын жазды. 1923 жылдан Тихонов Қазақстан, Грузия, Армения, Кавказ елдерін аралады. 1930 жылдың көктемінде бір топ ленинградтық жазушылармен бірге Түрікменстанға барған сапарының нәтижесінде “Юрга” (1930) өлеңдер топтамасы мен “Көшпенділер” (1931) атты очерктер, әңгімелер жинағын бастырып шығарды. Тихоновтың “Вамбери” (1925) повесінде түрікмен, “Тұмандағы ант” (1933) повесінде сван, “Кахетия жырлары” (1935) өлеңдер жинағында грузин, “Теңізден теңізге дейін” повесінде латыш, “Ляби-хоуздағы шайхана” әңгімесінде өзбек халқының өмірі көрсетілген. Осы кезеңде А.Абашели, И.Абашидзе, С.Шаншиашвили, С.Чиковани, Г.Леонидзе, т.б. грузин ақындарының өлеңдерін орыс тіліне аударды. 1935 ж. Парижде өткен Халықаралық конгреске қатысқаннан кейін дүниеге келген “Дос көлеңкесі” (1936) атты өлеңдер жинағында ол әлемді соғыс бұлты торлап, Еуропаны қара түнек жапқалы тұрғанын болжай келе, фашизмді сынады. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде Тихонов Ленинград майданында әскери қызмет атқарды.

“Киров бізбен бірге” (1941, КСРО Мемл. сыйл. 1942) атты романтик. поэмасында қоршауда қалған Ленинград қаласының қиын-қыстау кезеңін бейнеледі. 50-жылдардан бастап ол шетел тақырыбына қалам тарта бастаған: “Болгар жазбалары”, “Югославия жырлары”, “Грузин көктемі” (1948; КСРО Мемл. сыйл. 1949), “Екі тасқын” (1951, КСРО Мемл. сыйл. 1952), “Пәкстан туралы әңгімелер” атты өлеңдер жинақтары мен “Шаңқан ғажайып” (1956) повесі, “Жасыл түнек” (1966), “Алты колонна” (1970, Лениндік сыйл.) әңгімелер мен повестер жинағында шығыс елдерінің тыныс-тіршілігіне баса назар аударған.

Оның “Қос кемпірқосақ” атты естеліктер жинағында (1964) замандастары туралы толғаныстары топтастырылды. Тихоновтың Абайға арналған бірнеше мақалалары (1971), Ж.Жабаев пен М.Әуезов туралы келелі пікірлері баспасөз беттерінде жарияланған. Оның қазақ тілінде “Ақын дауысы” (1959), “Замана саңлақтары” (1972) атты жинақтары жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Ресей жазушылары
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:1896 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:1979 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей ақындары
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Ораз Шабанбайұлы Құрманғалиев

**Құрманғалиев Ораз Шабанбайұлы** (1944–2002) – химия ғылым докторы (1991), профессоры (1991). ҚазМУ-ды (1966, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Осы университетте оқытушы, ассистент, аға оқытушы, доцент (1966–81), Қарағанды мемлекеттік университетінде декан, кафедра меңгерушісі (1984–93) қызметтерін атқарған. 300-ден астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы.
## Дереккөздер</span>


Санат:Тұлғалар
Талас тоспасы

**Талас тоспасы** – қаланың оңтүстік - шығыс шетінде, Талас өзенінің темір жолмен қиылысында 1942 жылы салынған кеңес дәуірінің өнеркәсіптік архитектуралық ескерткіші. Темірбетоннан жасалған қалқанды су көтергіш төрт қуысты тоспа Байзақ ауданының 25 мың гектардан астам жерін суландыру мен Тараз қаласын техникалық тұрғыдан сумен қамтамасыз етуге арналған. Есеп бойынша секундына 267 м2 су өткізеді. Тоспаның ұзындығы  65 м, ең биік жері 5 м. Тоспадан оңға және солға қарай каналдар басталады. Оның үстімен автомобиль жолы өтеді.

=Сілтеме=
Тараз энциклопедиясы

Санат:Мәдениет
Сафон ауылдық округі

**Сафон ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Орталығы және құрамындағы жалғыз елді мекен – Сафоновка ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1774 адамды (913 ер адам және 861 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Округ жерінде адамдар тұрақты түрде XVIII ғасырдың II жартысынан бастап мекендеген. Жергілікті тұрғындардың негізгі кәсібі - балықшылық болған.
1928 жылы 26 сәуірде құрамында Үлкен және Кіші Сафон, Бағынты, 3атон, Утинск, Линейный сияқты елді мекендерді қамтыған Сафон болысы құрылған.
1930 жылдары осы округ қарамағында «Путь к социализму», 1960 жылдары «Путь к коммунизму» дербес мекеме болып жұмыс жасады. 
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары «Путь к коммунизму» ұжымшары негізінде 1996 жылы «Мұрагер», кейіннен «Каспий таңы» ӨК-і ұйымдастырылды.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Жамбыл Жабаев мүсіні
* Андрей Семенович Демичевтің мүсіні

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Биназар ауылдық округі

**Биназар ауылдық округі** – Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Биназар ауылы кіреді. Орталығы – Биназар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы ауылдық округтері
Бауыржан Момышұлы ауылдық округі

**Бауыржан Момышұлы ауылдық округі** – Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бауыржан Момышұлы ауылы кіреді. Орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылы.

## Сипаттамасы
Жер көлемі 6308 шаршы шақырым. Округ орталығы - бұрынғы Бурное селосы 1993 жылы Кеңес Одағының батыры Бауыржан Момышұлының атымен аталады, бір ғана елді мекенді қамтиды. Қазір мұнда 3 орта мектеп, аудандық орталықтандырылған аурухана, емхана, туберкулезге қарсы аурухана, аудандық мәдениет үйі, орталық кітапхана, балалар кітапханасы, мәдениет және демалыс саябағы жұмыс істейді. Көптеген сауда орындары бар. Өндіріс саласында ірімшік-май зауыты, тұтынушылар қоғамы, электр қуатын тарату мекемесі қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы ауылдық округтері
Лайық Әмірұлы Байділдинов

**Лайық Әмірұлы Байділдинов**(10.11.1930 жылы туған, Қостанай облысы Қамысты ауданы Кубеновка ауылы) – философия ғылымның докторы (1984), профессор (2001), Қазақстан Республикасының Әлеуметтік ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (1997), Қазақстан Республикасының Педагогикалық ғылыми академиясының академигі (1997). Ленинград (1953, қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетін және КСРО Ғылым Академиясының Философия институты аспирантурасын (1960) бітірген. Қостанай педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы (1953–1957), Қазақстан Ғылым Академиясының Философия және құқық институтында кіші ғылыми  қызметкер (1960–1962), Алматы жоғары партия мектебінде аға оқытушы, доцент, декан, кафедра меңгерушісі (1962–1992), Қазақ мемлекеттік басқару академиясы (1992–1998) мен ҚазҰУ-да (1998 жылдан) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2001 жылдан осы университеттің профессор «Социальная практика в социалистическом обществе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 
## Шығармалары:
* Статистика в социалистическом исследовании, А., 1965; 
* Социальная практика в социалистическом обществе, А., 1985; 
* Политология, А., 1997.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сүйіндік ауылдық округі

**Сүйіндік ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сүйіндік, Батырбек, Егінқұдық, Жалғызапан ауылдары кіреді. Орталығы – Сүйіндік ауылы. Бұрын округ құрамында болған *Жаңаауыл* ауылы 2008 жылдан бастап Асан ауылдық округіндегі Үштаған ауылының құрамына енгізілді.
Округтің жер көлемі - 230646 гектар.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2531 адамды (1321 ер адам және 1210 әйел адам) құрады. Округте 29 Батыр ана, 3 алтын алқа иелері бар.

## Тарихы
Ауылдық округ тарихы 1928 жылдан басталады. 1928 ж. құрылған Азғыр ауданына осы өңірдегі «Жиделі» «Қошалақ», «Дыңғызыл», «Ноғайбай», «Теректі», «Батырбек», «Қасымтау», «Жас күш», «Сүйіндік», «Лабай», «Азғыр» кеңестері бірікті. 1930 ж. күзде Азғыр ауданы таратылған соң, бұл кеңестер Орда ауданына бағынды.
1930 жылы құрылған ТОЗ-дар кейін 1932 ж ауыл шаруашылығы артельдері болып ұйымдасты.
1930 - жылдардың орта шенінде колхоздар болып құрылды, олар мал шаруашылығын дамыту, егін өсірумен шұғылданды.
1954 жылы колхоздар ірілендірілді, «К.Маркс», «Сталин» колхоздары бірікті. Сүйіндік ауылы кеңесінде К.Маркс колхозы болды, Лабай кеңесінде Куйбышев колхозы, Батырбек кеңесінде Алғабас, «XIX партия сьезі» колхоздары бірікті.
1957 жылы осы ауылдық кеңестердегі «К.Маркс», «Куйбышев», «Сталин», «Правда», «Чкалов», «Интернационал» колхоздары біріктіріліп, «Сүйіндік» кеңес шаруашылығы құрылды.
Кеңшар еділбай тұқымды қой шаруашылығын өсірумен, жылқы шаруашылығымен айналысты.

## Инфрақұрылымы
Округ көлемінде 2 орта, 1 орталау, 1 бастауыш мектеп, мектеп жанында жатақхана, орталық мәдениет үйі, кітапхана, 2 клуб, дәрігерлік амбулатория, аурухана, 3 фельдшерлік пункг, пошта, телехабар тарату нүктесі, АТС филиалы, «Атырау-Жарық» мекемесі, сауда орындары, дүкендер, басқа да қызмет көрсету орындары жумыс жасайды.

## Округ әкімдері
Ауылдық округте әр жылдары М.Лұқпанов, Ғ.Елемесов, Ж.Әліпов, Б.Валиев, Х.Үмбетов, А.Мүфтах, Г.Бектемісов әкім болды.

## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Социалистік Еңбек Ері О.Қабдол тұрған үйдегі мемориалдық тақта
* Социалистік Еңбек Ері А.Таңатаров тұрған үйдегі мемориалдық тақта
* Ұлы Жеңістің 40 жылдығына арналған обелиск
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері
Қабыланбек

**Қабыланбек** (2018 жылға дейін – *Қапланбек*) — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл, Қабланбек ауылдық округі орталығы.
    
## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде, Келес өзенінің сол жағалауында орналасқан. 
нобай|солға|200px|Мешіт  

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1918 жылы «Қабыланбек» жеміс-жүзім шаруашылығының орталығы болып қаланды. 1954 жылы өзімен аттас кеңшардың орталығы болды. 1993 жылы «Қабыланбек алко-шарап» компаниясы болып құрылып, ӨК, ЖШС, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. Ауыл 2001 жылға дейін "Горное" ауылы аталып келді. Қабыланбекте орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, емхана, т.б. мекемелер жұмыс істейді. 

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы елді мекендері
Константин Данилович Грицынин

**Константин Данилович Грицынин** (13.10.1905, Түлкібас ауданы Т.Рысқұлов атындағы ауылы – 12.10.1943, Чернигов облысы Репки қаласы) – Кеңес Одағының Батыры (15.1.1944). 1942 ж. Қызыл Армия қатарына шақырылып, *7-гвардиялық* атты әскер корпусының *60-гвардиялық* атты әскер полкінде взвод байланысшысы болды. Днепр үшін болған шайқаста алғашқылардың бірі болып оң жағалауға жетіп, телефон байланысын қамтамасыз етті. Жаудың өздігінен жүретін зеңбірегін жойды. Ауыр жараланып, шайқастан кейін қаза болды. ***Ленин, Қызыл Жұлдыз ордендерімен*** марапатталған. Туған ауылындағы, Репки қаласындағы көшелерге Грицынин есімі берілген..

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1905 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Әліқұл Қабылбеков

**Әліқұл Қабылбеков** (1939 ж. т., Арыс қаласы) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1991), профессор. 
## Өмірбаяны
Ташкент мемлекеттік медицина университетін тіс дәрігері мамандығы бойынша бітірген (1961).
1961 – 1967 жылы Шымкент медицина училищесінде оқытушы, 
1967 жылы С.Аспандияров атындағы Қазақ мемлекеттік медицина университетінің балалар стоматологиясы кафедрасында доцент, профессор.
 
## Шығармалары
96 ғылыми мақаласы, 2 монографиялық еңбегі жарық көрген.
* Региональная профилактика кариеса, А., 1992; 
* Профилактика распространенных заболеваний полости рта, А., 1996.

## Сілтемелер


Санат:Тұлғалар
Ергеш Изатуллаев

**Ергеш Изатуллаев** (1926 жылы туған, Түркістан ауданы Бірлік ұжымшары) – Социалистик Еңбек Ері (13.12.1972). Арғын тайпасының Қуандық руының Кенжеғара бөлімінен шыққан.

1940 – 44 жылдары Бірлік ұжымшарында бригада есепшісі болды. 1944 – 50 жылдары Кеңес Армиясы қатарында болды, 2-дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1951 – 52 жылдары мақта өсірушілер бригадасының жетекшісі, 1952 жылдан бригадирі қызметтерін атқарды.

## Сілтемелер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Бесағаш ауылдық округі (Жамбыл облысы)

**Бесағаш ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бесағаш, Түрксіб ауылдары кіреді. Орталығы – Бесағаш ауылы.

Жер көлемі - 635 га. Ауылдық округте Макаренко және Абай атындағы орта мектептер, 2 дәрігерлік амбулатория, ауылдық кітапхана бар.
 
## Ауыл маңы табиғаты
**Қарасу өзені** - Қырғыз Алатауынан басталатын бұлақтардан бастау алады, ұзындығы 7 км, көлемі 28000 шаршы метр. Ауыл тұрғындарының бау-бақша, егістік дақылдарын егуге, мал өсіруге қолайлы жағдай жасалған.
**Үлкен арық** - ұзындығы 8 км, көлемі 48000 шаршы метр, ауылдың шығысында орналасқан.
**[[Айтау]]** - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1500 м.
**Желтау** - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1503 м, бұлар ауылдың шығысында және оңтүстік шығысында орналасқан.
**[[Қаратау жотасы]]** - ауылдың оңтүстік батысында орналасқан. Биіктігі 1660 м.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) ауылдық округтері
Тасшағыл ауылдық округі

**Тасшағыл ауылдық округі** — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Тасшағыл, Қоғам, Қоныстану ауылдары кіреді. Орталығы – Тасшағыл ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1732 адамды (891 ер адам және 841 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы ауылдық округтері
Фатима Қадырбайқызы

**Фатима Қадырбайқызы** (; 12 наурыз 1951 жыл, Отыз-Адыр стансасы, Қарасу ауданы, Ош облысы, Қырғыз КСР) — КСРО ауыл шаруашылығына еңбек сіңірген экономист маман, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1974), КОКП ХХV съезінің делегаты (1976).

## Өмірбаяны
Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1976).

1968–1980 жылдары Алғабас ауданы Бөген кеңшарында, 1980–1987 жылдары Алғабас ауданы атқару комитетінде төраға орынбасары.

1987–1995 жылдары Алғабас ауданы Майбұлақ кеңшарының директоры.

1996–1998 жылдары Алғабас өндірістік кооператив төрайымы.

1998–2000 жылы облыстық ІІБ — ИЧ/167/10 мекемесінің шаруашылық директоры.

2002 жылдан облыстық Ішкі саясат департаментінде қызмет істеді.

## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту (1973), Ленин (1976) ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Тұщықұдық ауылдық округі

* Тұщықұдық ауылдық округі – Атырау облысы Исатай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Тұщықұдық ауылдық округі – Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік.
Берікқайнар ауылдық округі

**Берікқайнар ауылдық округі** – Жамбыл облысы Талас ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қожағаппар, Майтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Майтөбе ауылы.

 

## Дереккөздер

Санат:Талас ауданы ауылдық округтері
Бетқайнар ауылдық округі

**Бетқайнар ауылдық округі** – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бетқайнар, Соғанды ауылдары кіреді. Орталығы – Бетқайнар ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Қордай ауданы ауылдық округтері
Шортанбай ауылдық округі

**Шортанбай ауылдық округі** — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шортанбай, Жасталап ауылдары кіреді. Орталығы – Шортанбай ауылы.

## Сипаттамасы
Округ оңтүстігі мен батысында Ресей Федерациясымен, солтүстігінде Дыңғызыл ауылдық округімен, ал шығысында Бөкейхан ауылдық округімен шектеседі. Округ аудан орталығынан 56 км, облыс орталығы Атыраудан 260 км қашықтықта орналасқан. Округке Орталық, Түйгішауыл, Жасталап елді мекендері, Тайарал, Пионер лагері жерлері қарайды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1460 адамды (703 ер адам және 757 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Бұл өңірдің барлығы ертеректе Кордуан селолық Кеңесіне қараған, одан кейінгі жылдарда Байда селолық Кеңесі болып, орталығы қазіргі Котяев ауылына бірнеше елді мекендер Шортанбай, Байда, Жасталап т.б. қараған. Ал Шортанбай селолық кеңесі болып 1963 жылы құрылған. 

## Инфрақұрылымы
Округте 3 мектеп, 1 учаскелік аурухана, 2 ФАП, 2 мөдениет үйі, 2 кітапхана, 16 шаруа қожалығы жүмыс жасайды.
## Округ әкімдері
Селолық Кеңес төрағалары, округ әкімдері болып әр жылдары Ж. Мұсағалиев, К.М. Волгина, Н. Мендәлиев, И. Ғауатов, Ш. Аташева, Х. Ізбасов, Ж. Қаражауов, Ж. Бегәлиев, Ө. Қазиев, С. Жәнесов, Б.Н. Шурин жұмыс жасады.
## Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер
* Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі

## Дереккөздер


Санат:Құрманғазы ауданы ауылдық округтері