open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақанбұрлық

**Ақанбұрлық** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы,  Константинов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Тарихы
Аудан орталығы — Саумалкөл ауылынан оңтүстікке қарай 73 км-дей жерде.

## Тарихы
Ауыл Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданы (Сергеев ауданы) құрамында болған ауыл. 1955 жылға дейін ұжымшар орталығы, одан кейін “Марьевский” астық кеңшары бөлімшесінің орталығы болды.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 365 адам (186 ер адам және 179 әйел адам) болса, 2009 жылы 293 адамды (157 ер адам және 136 әйел адам) құрады.

8 жылдық мектеп бар. Кеңшар негізінде мұнда шаруа (фермер) қожалықтары ұйымдастырылған. Тұрғындар облыс, аудан орталықтарымен және елді мекендермен көлік жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері
Kaznetmedia

**Kaznetmedia** — интернет-сайттар, сервистер, корпоративтік жобалар және мобильдік телефондарға арналған қосымшалар жасаумен, олардың жұмыстарын жүргізумен айналысатын қазақстандық компания. Компания сонымен бірге e-commerce, SEO, SMM, контекстік жарнама сияқты интернет-маркетинг қызметтерін көрсетеді.

## Тарихы
Kaznetmedia компаниясы 2009 жылы Данияр Сүгірәлиновтың бастамасымен құрылған. Ал 2011 жылы компания "Эксперт РА Казахстан" рейтингілік агенттігінің нұсқасы бойынша Қазақстанның ақпараттық және коммуникациялық технологиялар нарығында жұмыс істейтін ірі компаниялардың тізіміне кірді. Бүгінгі таңда Астана, Алматы, Семей және Павлодар қалаларында өз өкілдіктері бар компания қазақстандық IT-нарықтағы маңызды ойыншылардың біріне айналып отыр. Компания Brandspotter мониторинг сервисінің Қазақстандағы арнаулы өкілі болып табылады. Kaznetmedia бірнеше рет Award.KZ Ұлттық Интернет сыйлығының лауреаты атанды.

## Көрсететін  қызметтер
* Веб-сайттар жасау
* Мобильдік қосымшалар жасау
* Ақпараттық жүйелер аудиті
* SMM және SEO–оңтайландыру
* Сәулет дизайны қызметтері
* Brandspotter сервисінің көмегімен мониторинг жүргізу

## Марапаттар
* «Award.kz 2012»  Ұлттық Интернет сыйлығы– «Үздік веб-студия» 
*  «Award.kz 2012» Ұлттық Интернет сыйлығы – «Мәдениет және өнер» аталымы бойынша І орын.  «Proza.kz» әдеби  сервисі үшін
* «Award.kz 2011» Ұлттық Интернет сыйлығы – «Мәдениет және өнер» аталымы бойынша І орын. «Proza.kz» әдеби  сервисі  үшін
* «Award.kz 2011» Ұлттық Интернет сыйлығы – «Үздік веб-студия» аталымы бойынша І орын
* «Award.kz 2011»  Ұлттық Интернет сыйлығы – «Дербес парақшалар,  танысу және пікір алмасу» аталымы бойынша І орын.   «Horde.kz»  қазақстандық блог-платформасы үшін
* «Award.kz 2010» Ұлттық Интернет сыйлығы – Мәдениет және өнер» аталымы бойынша І орын.  «Proza.kz» әдеби  сервисі үшін
* «Award.kz 2010»  Ұлттық Интернет сыйлығы –  Жылдың жаңалығы. «Proza.kz» әдеби сервисі

## Ірі жобалар
*	Horde.me Блог-платформасы 
*	Проза.kz әдеби порталы
*	«Қазақтелеком» компаниясының ресми сайты
*	«Самұрық-Қазына» компаниясының ресми сайты
*	Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми сайты
*	Group-global коммуникациялық алаңы

## Ескертпелер

## Сілтемелер
* Компанияның ресми сайты 
* Horde.me
* Proza.kz
* «Қазақтелеком» АҚ сайты 
* «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ сайты
Құдайберлі Мырзабеков

**Құдайберлі Мырзабеков** (1964 жылы туған, Зеренді ауданы Ақан ауылы) – суырыпсалма ақын. Мамандығы – филолог, тарихшы. Бүгінде М. Ғабдуллин мұражайының директоры. Қазақстан жазушылар одағының, Қазақстан журналистер одағының мүшесі. «Айрауық» (өлеңдер жинағы), «Қармыс атаның ұрпағы» (деректі повесть), «Ащылы-Жекебояқ» (өлеңдер жинағы) кітаптарының авторы. Көптеген шығармалары бірнеше топтық жинақтарға енген. Әуесқой композитор. Батырлар жырынан үзінділерді, терме-толғауларды жатқа жырлайтын, көне мақамдарды кейінгі ұрпаққа насихаттаушы жыршы. Халық ауыз әдебиеті мұраларын жинақтаушы. 1985 жылы алғаш рет айтысқа қатысты. Ұстазы – ҚР-ның халық ақыны Көкен Шәкеев, ол Мырзабековті ақындық өнердің қыры мен сырына үйретіп, тәрбиеледі. Мырзабеков 61 рет сайысқа түсіп, 45 ақынмен айтысқан. 2000 жылы «Айрауық» атты өлеңдер жинағы жарық көрді.

## Жетістіктері
Ш. Уәлихановтың 150 жылдығына орай өткен айтыста ІІ орын (1985),  XVII облыстық айтыста І орын (Көкшетау, 1986) иегері. Республикалық комсомол ақындар радиоайтыстың (Алматы, 1987), Республикалық айтыстың (Қызылорда, 1987), Екібастұз қаласында Наурыз мейрамына орай өткізілген айтыстың  (1990) жеңімпазы. Республикалық телеайтыстың лауреаты (1985). Халықаралық ақындар айтысының жүлдегері (Өзбекстан, 1990), ІІІ республикалық ақындар айтысында ІІІ орын (Алматы, 1990), Иса Байзақовтың 90 жылдығына арналған республикалық  айтыста ІІ орын (Павлодар, 1990), Үкілі Ыбырайдың 130 жылға толуына арналған республикалық айтыста ІІ орын (1990), Республикалық ақындар айтысында Бас жүлде (Павлодар, 1991), Республикалық айтыста Ж.Бегімбетов атындағы бас жүлде (Талдықорған, 1991), Қарағанды облысы, Шет ауданы, Майасар ақынның тойында республикалық айтыста бас жүлде (1994), С. Мұқановтың 100 жылдық мерейтойына арналған ақындар айтысында Бас жүлде (СҚО,2000), «Ұлыстың ұлы күні — Наурызым» республикалық айтыста І орын (Орал,2002), Жазушы Хамза Есенжанов пен ақын Тайыр Жароковтың 100 жылдық мерейтойларына арналған «Жайықтың қос қыраны» республикалық ақындар айтысында ІІІ орын (Орал,2008), «Тәуелсіздікке – тағзым» облыстық ақындар айтысында І орын (2010) иеленген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Die Toten Hosen

**Die Toten Hosen** — 1980-жылдары Дюссельдорф қаласында құрылған неміс панк-рок-тобы. Die Ärzte-мен қатар, ең әйгілі және сәтті неміс панк-рок тобы саналады.

2008 жылғы жағдайына сәйкес 22 миллионнан астам диск сатқан.  

Топтың атауы сөзбе-сөз «Өлі шалбар» мағынасын білдіреді және неміс тілінде жұмысы жоқтық, жалқаулық, іш пысу немесе импотенция мағынасын беретін фразеологизм болып табылады.. 

## Дереккөздер


Санат:Германия рок топтары
Санат:1982 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Аксёновка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Аксёновка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Қазан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 635 адам (308 ер адам және 327 әйел адам) болса, 2009 жылы 435 адамды (224 ер адам және 211 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Валентин Петрович Щербаков

**Щербаков Валентин Петрович** - Социалистік Еңбек Ері (1976), көлік жүргізуші, автомобиль транспортының озаты. 9 мамыр 1936 жылы Ресейде, Пермь облысы, Верхнегородской ауданы, Шалашная деревнясында туған.

## Еңбек жолы
* 1952--1961 жылдары - Пермь облысында кондуктор, паровоз машинисінің көмекшісі.
* 1961 жылдан Целиноград автокәсіпорынының автомобиль жүргізіушісі.
* 1972 жылы 3 тіркемесі бар МАЗ - 502 жүк машинасымен сапар сайын 50 т астық тасымалдады, немес 254 мың т/км жүк айналымын жасады

## Жетістігі
* Автомобиль транспортының озаты
* 10-шы сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты

## Наградалары
* 2 мәрте Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1976)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Герои страны

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Илларион Павлович Янкин

**Янкин Илларион Павлович** - Социалистік Еңбек Ері (1957), алғашқы тыңгерлердің бірі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1942). 1910 жылы Ресейде, Самара облысы, Сухоречка деревнясында туған.

## Еңбек жолы
* 1930 жылы Куйбышев облысы "Новая пахарь" ауыл шаруашылығы артелінде колхозшы.
* 1934-1946 жылдары - Свердлов облысы Красногвардейск шахтасында забойшы, Красноуральск кен басқармасында учаске бастығы болды.
* Ұлы Отан соғысы жылдары (1941-1945) ерен еңбегімен көзге түсті, кен қазуда көп перфораторлы бұрғылауды өндіріске енгізді.
* 1943 жылдан КОКП мүшесі.
* 1946-1947 жылдары Свердловск тау-кен институтының студенті.
* 1948-1954 жылдары Жоғарғы Пышма қаласындағы кеніш директоры.
* 1955-1957 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы, Октябрь ауданындағы (1963 жылы Сергеев, ал 1999 жылдан Шал ақын ауданы) Дзержинский атындағы совхоздың директоры қызметін атқарып, тың игеруде өз үлесін қосты.

## Жетістігі
* Кен қазуда көп перфораторлы бұрғылауды өндіріске енгізгені үшін - КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1942)

## Наградалары
* 2 мәрте Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1957)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Қумола родусит-асбест кен орны

**Қумола родусит-асбест кен орны** - Қарағанды облысы Жезқазған қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 60 км жерде орналасқан. Бала Жезді өзеніне құятын Қумола өзенінің маңында. Сілтілі амфиболдарға жататын бұл минералды тұңғыш рет 1946 жылы КСРО ғылым академиясының академигі Ф.В. Чухров (1908-1988), ал оның талшықты түрін 1953 жылы Қазақстан геологтары Л.Габай, Г.Белов, т.б. ашты. 1980-1982 жылдары мемлекеттік балансқа енгізілген.

## Геологиялық құрылысы мен сипаты
Геологиялық құрылымы жағынан Қумола синклинальдік құрылымында орналасқан. Ол төменгі пермь кезеңінде жаралған шөгінді тау жыныстары қабаттарынан түзілген. Олар жиделісай (қалыңдығы 300 – 400 м), үшбұлақ (қалыңдығы 65 – 265 м), кеңгір (қалыңдығы 400 м) свиталарына бөлінеді. Родусит-асбест үшбұлақ свитасын құрайтын тау жыныстарында ғана кездеседі. Сырт пішіні мен құрылымына қарай бес түрлі денелерді (талшықты, борпылдақ, тығыз, түйіршікті, қатпарлы) құрайды. Бұл денелер желі және ұсақ желі, сеппе – псевдоморфозалар және конкреция (тасшемен) түрінде кездеседі. Ол біршама ашық түсті, шыны тәрізді жылтыр келеді, текстурасы шомбал әрі женттас тәрізді. Қумола родусит-асбест кенінің радуситін калыңдығы 1 – 2 мм-дей етіп тілуге, тегістеп өңдеуге өте қолайлы. Барланған кендегі родусит-асбест қоры 11 мың т, болжамдық қоры 120 мың т. Микроталшықты родуситтің болжамдық қоры 72 млн т, оның ішінде толық барланған телімдерде 16 млн т, зергерлік мақсаттағы қоры 643 мың т.

## Құрамы
Сырт пішіндері бөлек болғанымен олардың химиялық құрамы мен кристалдық құрылымында айтарлықтай ерекшеліктер жоқ. Мұндай кристалдар өте жіңішке, оның созылу, иілу, майысу қабілеті жоғары, ал кейбір талшықты түрлері өте қысқа әрі қалыңдау болып келеді. Родуситтің басқа микроталшықты түрлері өнімді үшбұлақ свитасын құрайтын тау жыныстарын кесіп өтетін ірі жарылымдарды толтырады да, жер бетіне шығып жатқан ірі желілерді құрайды. Құрамында 40%-дай кремнезем минералдары опал мен халцедон болғандықтан микроталшықты родусит атмосфера әсеріне, су мен химиялық ерітінділерге және аязға шыдамды келеді. Қумола родуситтері қызуға, химиялық агрессивті заттарға, оның ішінде радиация әсеріне төзімді.

## Қолданысы
Ұзын және қысқа талшықты родусит-асбест, негізінен,  әскери газтұмылдырықтардың (противогаз) радиоактивті шаң-тозаңдарды, улы түтіндермен бактерияларды сүзіп, адам өкпесіне жібермейтін сүзгіш картондарын жасауда, т.б. қолданылады. Тығыз родусит, әсіресе, оның опалмен біте жаралған түрі зергерлік бұйымдар мен сувенирлер жасауға керекті көк түсті тас болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды облысы кен орындары
Изоморфизм (Математика)

**Изоморфтық** — математикалық нысандардың (объектілердің) не нысандар жүйесінің арасындағы сәйкестікті (қатысты), кейбір жағдайда олардың құрылысының теңдігін де көрсететін негізгі ұғымдарының бірі. Математикада изоморфтық ұғымы нақты алгебралық жүйелерге (ең алдымен топқа) қолдануға байланысты қалыптасты. Кейін ол математикалық құрылымдардың кең класына (мысалы, сақина, өріс, т.б.) қолданыла бастады. Изоморфты жүйелердің қарапайым мысалы ретінде, қосу амалы (x=x1+x2), берілген барлық нақты сандар (R) жүйесі мен көбейту амалы (y=y1·y2), берілген оң сандар жүйесі (R+) қарастырылады. Осы екі жүйенің ішкі “құрылысы” бірдей болатындығын дәлелдеуге болады. Ол үшін, R-дің x санын R+-дің y=ax, (a>1) санына сәйкес қоя отырып, R жүйесін R+ жүйесіне бейнелеу жеткілікті. Сонда x=x1+x2 сандарының қосындысы, x1 және x2 сандарына сәйкес келетін  және  сандарының y=y1·y2 көбейтіндісіне сәйкес келеді. R+-дің R-ге кері бейнеленуінің түрі мынадай: x=logay·R+ сандар жүйесінің қосындысына қатысты кез келген сөйлемнен оған сәйкес келетін R+ сандар жүйесінің көбейтіндісіне қатысты сөйлемді шығарып алуға болады. Мысалы, егер R-дегі арифметикалық прогрессия мүшелерінің қосындысы (sn=x1+x2+...+xn) мына sn= формуласымен өрнектелсе, онда R+-дегі геометриялық прогрессия мүшелерінің көбейтіндісі (pn=y1·y2...yn) мына: pn= формуласымен өрнектеледі. Бұл жерде, R жүйесінен R+ жүйесіне ауысу кезінде: R-дегі n-ге көбейту амалы R+-дегі n-ге дәрежелеу амалына, ал екіге бөлу амалы квадрат түбір табу амалына сәйкес келеді. Топологияда маңызды рөл атқаратын гомеоморфтық ұғымы изоморфтық ұғымының дербес бір түрі болып есептеледі. Ал алгебралық жүйенің өзіне-өзінің изоморфтығы (бір мәнді бейнеленуі) автоморфтық деп аталады. “Изоморфтық” термині математикаға 19 ғасырдың ортасында енді. Оның қазіргі анықтамасы неміс математигі Э.Нeтердің (1882 – 1935) еңбектерінде қалыптасты.
## Дереккөздер


Санат:Алгебра
IQ Doda (зияткерлік ойын)

Қазақтың ұлттық ойындарының арасында дене мен қимыл-қозғалысты ширататындарымен қатар, адамның танымын, ойын жетілдіретін түрлері де жоқ емес. Сауық кештерде жастар білгенімен ой-өрісін шыңдау мақсатында бір-біріне жұмбақтар жасырып, табан асты айтыстар ұйымдастырып, сөз және күймен тартысқандары белгілі.
## «IQ DODA» туралы
нобай
«IQ DODA» – білім сынауға негізделген осы заманның зияткерлік ойыны. Білімнің үлкен табысқа, биік шыңдарға бастайтын күш екендігін растайтын бұл ойында негізінен Еліміздің тарихы, жер-су аттары, мәдениеті мен руханиятына қатысты сұрақтар қойылады.
## Ережесі
нобай
Сұрақтар жеңіл, орташа, күрделілігіне қарай үш деңгейге жіктелген. Сәйкесінше бір сұрақтың төрт нұсқада жауабы беріледі. Дұрыс жауабын тапқан, көп ұпай жинаған ойыншы алғашқы деңгейден сәтті өтіп, келесі деңгейдің сынында бағын сынай алады. Бір сұраққа ойлануға 30 секунд уақыт беріледі. Әр дұрыс сұрақ 10 алтынға бағаланады. Егер сұраққа дұрыс жауап берілмесе, ойын аяқталады.
Бұл ойын білгенінің арқасында ойындағы тасын өрге домалататын, білмегені болса, үйренгісі келетін көпшілікке арналған.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік ойындар
Кеңістік (физика)

Физикада **кеңістік** деп біз субьективті түрде барлық физикалық оқиғалар мен нәрселер “ыдысы” деп түсінетін, солардың іс-әрекеттері орын алатын “алаңды” айтады.
Физикада жиі көпөлшемді кеңістік – мысалы, күрделі жүйе қалпы бір нүкте арқылы сипатталатын фазалы кеңістік деген ұғым кездеседі. Осындай кеңістіктер — кәдімгі “біздің өмірлік” үш өлшемді кеңістікте есептерді тұжырымдап шығара алу үшін пайдаланатын жәй ғана абстракцииялар.

Салыстырмалы теориясында кеңістік — кеңістік-уақыт бүтін жүйесінің бір көрінісі ғана, ал жеке кеңістік, не уақытқа бөлу берілген санақ жүйесіне байланысты.
Физиканың көп салаларында физикалық кеңістік қасиеттерінің өзі (өлшемі, шексіздігі және т.б.) затты нәрселердің бар жоғына байланысты емес. Жалпы салыстырмалы теориясында затты денелер кеңістік қасиеттерін өзгертетін болып шықты, дәлірек айтса кеңістік-уақытты өзгертеді - оны «қисайтады».
Мысалдар:

* Фазалық кеңістік

## Тағы қараңыз
* Кеңістік пен уақыт

Санат:Физика
Санат:Кеңістік
Өтеу Құдайбергенов

**Құдайбергенов Өтеу** - Социалистік Еңбек Ері  (1948), колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1901 жылы қазіргі Қарақалпақстан, Қайрат ауылында туған.

## Өмірбаяны
Бес жасында әкесінен, тоғызға толғанда  анасынан айырылған Өтеу бала жасынан жетім қалады. Ата-анасынан айырылған оны әкесінің ағайындары мен таныстары  паналатады. Он төрт жасында Қоңыраттың Мамыт деген байдың қарауына жұмысқа жалданады. Сол жерде 1930 жылға дейін  қызметшісі болып жұмыс жасайды.
*1930 жылдары ашаршылық кездеріңде  Ырғыз жеріне, өз ағайындарының ортасына келеді. 
*1932 жылы  коммунистік партия қатарына қабылданады. Содан соң Ырғыздағы 8 айлық партия-кеңес мектебінде оқып, сауат ашады. 
*1931-1934 жылдары Ырғыз аудандық  тұтынушылар қоғамында жұмыс  істейді. 
*1934 жылы Өтеу Құдайбергенов Жабасақ ауылдық  Кеңесінің төрағасы болып сайланады.
*1939-1942 жылдары аудандық жоспарлау комиссиясының  төрағасы;
*1945-1946 жылдары  Ұзынкөл ауылдық кеңесінің төөрағасы қызметін атқарған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын шопандықтан бастаған.
* 1932 жылдан КОКП мүшесі.
* 1934-1946 жылдары - Ақтөбе облысындағы Ұзынкөл, Шетрғыз ауылдық Советтері атқару комитеттерінде председатель.
* 1946 жылы "Қарасай" ауыл шаруашылығы артелінің председателі болды.

## Жетістігі
* 3-ші сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.
* 4-ші сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты.

## Марапаттары
* 2 мәрте Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Алтынбұлақ

**Алтынбұлақ** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Төменгі бұрлық ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 62 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 112 адам (56 ер адам және 56 әйел адам) болса, 2009 жылы 37 адамды (14 ер адам және 23 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы таратылған елді мекендері
Петр Федорович Музыка

**Петр Федорович Музыка** - Социалистік Еңбек Ері (1957), комбайыншы, ауыл шаруашылығы өндірісінің жаңашылы. 25 мамыр 1919 жылы Павлодар облысы, бұрынғы Лозов ауданы (қазіргі Успен ауданы), Павлов селосында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1932 жылы колхозшы болып бастады.
* 1938-1958 жылдары Надаров МТС-інде комбайыншы болып еңбек етті.
* 1954 жылдан КОКП мүшесі.
* 1958 жылда "Коммунизм таңы" колхозында комбайыншы, онан соң машина ауласының меңгерушісі болды.
* Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары сағаттық график бойынша еңбек етіп, үздік танылды. Бұл жаңалық оған 1950 жылы 2 комбайнды тіркеп, бір маусым ішінде 3839 га жердің егінін жинауға мүмкіндік берді. 1956 жылы өз агрегатының ұжымымен бірге тәулігіне 70-75 га жердің егінін орды. Кейбір оның тәуліктік жұмыс өнімділігі 110-120 га-ға дейін жетті.

## Жетістігі
* Ауыл шаруашылығы өндірісінің жаңашылы, атақты механизатор.
* 1947, 1951 және1955 жылдардағы сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* 2 мәрте Ленин ордені
* 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1957)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Академиялық есуден әлем чемпионаты

**Академиялық есуден әлем чемпионаты** — академиялық есуден халықаралық жарыс. Чемпионат әлемдік академиялық есудің басқарушы ұйыммен Халықаралық есу федерациясы (FISA ) ұйымдастырылады. Бұл бір апталық, жаздың соңында, солтүстік жарты шарда және олимпиадалық емес жылдарда өткізілетін академиялық есуден негізгі спорттық жарыс.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*Академиялық есуден ресми сайты

Санат:Əлем чемпионаттар
Бадминтоннан әлем чемпионаты

**[[Бадминтон]]нан әлем чемпионаты** — Дүниежүзілік бадминтон федерациясымен () ұйымдастырылатын әлемдегі ең мықты бадминтоншыларды анықтау үшін арналған халықаралық жарыс.

Бадминтоннан алғашқы әлем чемпионаты 1977 жылы ұйымдастырылды. 1983 жылға дейін үш жылда бір рет өткізілген еді.

1985 жылдан бастап чемпионат екі жылда бір рет өткізіледі. Ал 2006 жылдан бері чемпионат Олимпиада ойындары өткізілетін жылдардан басқа жыл сайын өткізіледі.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*Халықаралық Бадминтон федерацияның ресми сайты

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Бадминтоннан әлем чемпионаты
Мәмилә Әлімбаева

**Әлімбаева Мәмилә** -Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші. 1916 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Талдықорған ауданы, "Тау-Жалайыр" ауылында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1933 жылы "Еңбекшіқазақ" колхозында бастаған.
* 1942-1946 жылдары қызылша өсіруші болып еңбек етті.
* 1946 жылдан бастап қызылшашылар звеносын басқарды.
* 1947 жылы оның звеносы бекітілшп берілген учаскенің (5 га) әр гектарынан 580 ц, 1948 жылы әр гектарынан 600 ц қызылша жинап, жоспарда көрсетілгеннен 2 есе артық орындаған.

## Жетістігі
* Ауыл шаруашылығы озаты.
* 2-ші сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* "Құрмет Белгісі" ордені

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Су добынан әлем чемпионаты

**Су добынан әлем чемпионаты** – Халықаралық жүзу федерациясымен ұйымдастырылатын су добынан халықаралық жарыс. Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты кезінде өткізіледі. Алғашқы жарыс 1973 жылы өткізілді.әйелдер арасындағы әлем чемпионаты 1986 жылдан бастап өткізіледі.  

Қазақстан ерлер құрамасы Әлем чемпионаттарына 12 рет (1994, 1998, 2001, 2009 - 2025) қатысты.
Қазақстан қыздар құрамасы Әлем чемпионаттарына 14  рет (1994, 1998, 2001, 2003, 
2007 - 2025) қатысты.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

### Ерлер

### Әйелдер

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер

### Әйелдер

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық жүзу федерациясының ресми сайты 

Санат:Әлем біріншіліктері
Баскетболдан әлем чемпионаты

**Баскетболдан әлем чемпионаты** () — ерлер ұлттық құрамалар үшін 1950 жылдан бастап төрт жылда бір рет Халықаралық баскетбол федерациясымен ұйымдастырылатын баскетболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*  ФИБА сайтындағы әлем чемпионаттарының тарихы  

Санат:Азия чемпионаты
Санат:Баскетбол
Ерлер арасындағы волейболдан әлем чемпионаты

**Ерлер арасындағы волейболдан әлем чемпионаты** ()— Халықаралық волейбол федерациясымен (FIVB) 4 жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс.
Қазақстан ерлер құрамасы Әлем чемпионаттарына екі рет (2002, 2006) 2 рет қатысты.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Қатысушылар

## Жалпы медальдар саны

## Тағы қараңыз
* Әйелдер арасындағы волейболдан әлем чемпионаты

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық волейбол федерациясының ресми сайты

Санат: Волейболдан әлем чемпионаттары
Санат:Волейбол
Әлжан (ауыл)

**Әлжан** (2008 жылға дейін – *Альжанка*) — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Лобанов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 43 км-дей жерде, Белое көлінің солтүстік-шығыс жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 521 адам (279 ер адам және 242 әйел адам) болса, 2009 жылы 325 адамды (188 ер адам және 137 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Бейсболдан әлем чемпионаты

**Бейсболдан әлем чемпионаты** () — Халықаралық Бейсбол Федерациямен IBF спорттық ұйымымен 2 жылда бір рет ұйымдастырылатын бейсболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздар және жүлдегерлер

## Жалпы медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер

* ИБАФ сайтындағы әлем чемпионатына арналған бет

Санат:Бейсбол
Санат:Әлем біріншіліктері
Регбиден әлем чемпионаты

**Регбиден әлем чемпионаты**() — әлемдегі регбиден басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Халықаралық регби кеңесі болып табылады. Чемпионатқа регбиден ерлер ұлттық құрамалары қатысады. Алғашқы чемпионат 1987 жылы Австралияда және Жаңа Зеландияда өткізілді. Сол кезден бастап жарыс әр төрт жылда бір рет өтеді.  Жеңімпаз командаға Уэбб Эллистің кубогы тапсырылады. 
Әйелдер арасындағы регбиден әлем чемпионаты 1991 жылдан бастап өткізіледі.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*Регби әлем чемпионатының ресми сайты
*Әлем чемпионаты

Санат:Регбиден әлем чемпионаты
Санат:Регби
Airbus A340

**Airbus A340** - Airbus SAS консорциумы жасап шығарған орта- және алысмагистральді төрт турбореактивті қозғалтқышы бар кең фюзеляжды жолаушы ұшағы. Негізінен A340 ұшағы A330-ның төртқозғалтқышты нұсқасы болып табылады. Ұшақ пленерлерінің айырмашылығы күш беруші жинақтың конструкциясы мен қанаттың механизациясында ғана.

## Тарихы

## Нұсқалары
### A340-200
### A340-300
### A340-500
### A340-600

## Дереккөздер

## Дереккөздер
*Мировая Авиация журналы, №642 файл, 1-4 парақтар, ISSN 2071-1131 (орысша)
*Мировая Авиация журналы, №1007 файл, 39 парақ, ISSN 2071-1131 (орысша)

Санат:Airbus ұшақтары
Санат:Жолаушы ұшақтары
Михаил Антонович Битный

**Битный Михаил Антонович** -  Социалистік Еңбек Ері (1966), инженер, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978), ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974). 1919 жылы Ресейде Смоленск облысы, Новоселки деревнясында туған.

## Еңбек жолы
* 1944 жылы Ленинград әскери-механикалық институтын бітрді.
* Еңбек жолын 1941 жылы бастаған. Алғаш Пермьде заводта мастер, конструктор болып істеді. 1944 жылдан Кемерово облысында заводта цех бастығының орынбасары, механикалық-құрастыру және құрастыру цехтарының бастығы болды.
* 1956 жылдан Алматы ауыр машина жасау заводына жіберілді. Мұнда ол өндіріс бөлімінің бастығы (1956-1957), заводтың бас инженері (1957-1959) қызметін атқарды.
* 1959 -1987 жылдары завод директоры болды.

## Жетістігі
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978). 
* ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974).
* 1961-1986 жылдары - Қазақстан КП ОК-інің мүшесі.
* 8-ші сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.

## Наградалары
* Ленин ордені 
* Социалистік Еңбек Ері (1966)
* Еңбек Қызыл Ту ордені (1981)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Гимнастикадан әлем чемпионаты

**Гимнастикадан әлем чемпионаты** көркем гимнастикадан (1963 жылдан бастап), спорттық гимнастикадан (1903 жылдан бастап), батутта секіруден (екі жылда бір рет 1964 жылдан бастап), спорттық акробатикадан (1974 жылдан бастап), спорттық аэробикадан (1995 жылдан бастап) және эстетикалық гимнастикадан (2000 жылдан бастап) бөлек және әртүрлі уақытта өткізіледі.

## Чемпионаттар тізімі
### Спорттық гимнастика

### Көркем гимнастика

### Батутта секіру

### Акробатика

### Аэробика

### Паркур

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* Sports Acrobatics

Санат:Әлем біріншіліктері
Жағажай футболдан әлем чемпионаты

**Жағажай футболдан әлем чемпионаты** () жағажай футболдан халықаралық жарыс болып табылады. 2005 жылдан бастап ФИФА спорттық ұйымымен ұйымдастырылады, ал 2009 жылдан бастап екі жылда бір рет өткізіледі. 1995 жылдан 2009 жылға дейін жыл сайын өткізілетін еді.

Қазіргі кезде ФИФА 6 құрлықтық конфедерацияны мақұлдады: *КАФ*, *КОНМЕБОЛ*, *УЕФА*, *АФК*, *ОФК*, *КОНКАКАФ*.

## Жеңімпаздар және жүлдегерлер
### Beach Soccer World Championships

### FIFA Beach Soccer World Cup

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Әлем чемпионаттарының тарихы ФИФА сайтында 

Санат:Әлем біріншіліктері
Авангард (Стиль)

Авангард- бұл стильдің отаны 20-ғасырда Жапония болған. Бұл сөздің мағынасы  (фр. avant — алдында, garde — күзет) — негізгі әскери күшті қорғау мақсатында жорықта алдыңғы шепте жүретін әскери бөлімше дегенді білдіреді. Алғашында "Авангард" стилі архитектурада және мәдениетте қолданылған болатын.  Біртіндей келе ол сән әлеміне де жол аша бастады. 
нобай
нобай
## Стильдің ерекшеліктері
Бұл сән үлгісі басқа стильдерден өзінің ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Мысалы, бояудың және сызықтың оғаш уйлесуі, киімге  көлемді алқалар мен бажыр аксесуарларды пайдалануымен ерекшеленеді. Бұл күнделікті киюге арналмаған стиль. Көпшілікті жерде бұл үлгідегі киім арқылы тез-ақ көзге түсіп, ерекшеленуге болады. Тіпті атауының өзі де ерекше әрі батылдықты білдіреді.
## Тарихы
"Авангард" стилінің шыққан уақыты белгісіз, әтсе де кейбір деректерге қарасақ, бұл стильдің фэйшн-индустрияға кірген уақыты 20-ғасырдың 60-жылдары деп болжап айтуға болады. Бұл стильдің дүниеге шығуы ең бірінші француз дизайнері Пьер Карденмен байланысты.  Карден көптеген сән әлемінде эксперименттер жасағанды ұнататын. Ол өзінің киімдерді оғаш әрі ерекше уйлесулерімен дүйім жұртты таң қалдыратын. Оның коллекциялары ашық экзотикалық бояулармен және көлемді аксесуарлармен ерекшеленіп тұратын.
Бұл стильдің шығу тарихын тағы да бір әйгілі тұлғалардың бірі Вивьен Вествудпен байланыстыруға болады. Бұл әрекше әйел өзінің сәл әлеміне ешкімге ұқсамайтын, басқа бір көз қарасымен қарады.
Қазіргі уақытта "Авангард" стилі сәннің бір бөлшегі болып саналады. Оның тенденциялары  Сан-Франциско (АҚШ) қаласындағы Сән мектебінің жас дизайнерлірі мен басқа да дизайнерлік мектептердің студенттері зерттеуде. Авангард суретшілерінің бірі ірі дизайнер Гарет Пью (Gareth Pugh) "Авнгард" стиліне қызығушылығын танытып, соған өз өмірін арнаған.
## Дереккөздер
*Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
*Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001

## Дереккөздер


Санат:Сән
Гавай бүркіті

**Гавай бүркіті** () — өрт сөндіруші машина, сонымен қоса қазіргі кездегі Дүние жүзіндегі ең жылдам жүк машинасы. Оның максимал жылдамдығы — 655 км/сағ.
## Шығарылу тарихы
«Гавай бүркіті» ең басында жай ғана 1941 жылғы Форд болды. 1995 жылы америкалық Шэннон Сейдел оны сатып алып, жетілдіре бастады. Ол машинаны жетілдіруге 3 жылдай уақыт жұмсады. Машина 1998 жылы толығымен дайын болды. 

## Артықшылығы
Бұл жүк машинасының басты артықшылығы: екі турбореактивті қозғалтқышта болды. Шэннон Сейдел машинадағы суы бар цистернаның орнына «Роллс-Ройс» компаниясының, «Bristol Viper» маркасының қуаты 6 000 а.к. болатын екі турбореактивті қозғалтқышын қондырды. Және де бұл машинаны жылдам тоқтату үшін иесі оған арнай парашют қондырған.

## Рекорд
655 км/cағ рекорды 1998 жылы шілдеде Брайнерде қойылды. Бұл рекорды Гиннес рекордтар Кітабына енгізілген. Машина 2007 жылы аукционда сатылып жатты, бастапқы бағасы — 55 000 доллар.

## Дереккөздер
1.http://www.nevoobrazharium.ru/samyj-bystryj-gruzovik/
2.http://www.rumbur.ru/technology/1401-gavaiskii-orel-samaya-bistraya-pojarnaya-mashina

Санат:Өрт сөндіру көліктері
Санат:Жүк автомобилі
Санат:АҚШ автомобильдері
Корфболдан әлем чемпионаты

**Корфболдан әлем чемпионаты** — әлемдегі корфболдан басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Халықаралық корфбол федерациясы () болып табылады. Чемпионатқа корфболдан ерлер ұлттық құрамалары қатысады. Алғашқы чемпионат 1978 жылы Нидерландыларда өткізілді. 1987 жылдан бастап чемпионат төрт жылда бір рет өткізіледі.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық Корфбол Федерацияның ресми сайты
* Әлем чемпионаттардың тарихы  

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Корфбол
Байдаркада және каноэде есуден әлем чемпионаты

**Байдаркада және каноэде есуден әлем чемпионаты** Халықаралық каноэ федерациясымен (ICF ) 1938 жылдан бастап өткізіледі. Чемпионат Олимпиада ойындары өткізілетін жылдардан басқа жыл сайын ұйымдастырылады.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдық есеп

## Тағы қараңыз
* Байдарка
* Каноэ

## Сыртқы сілтемелер
*Халықаралыө каноэ федерациясының ресми сайты

Санат:Әлем біріншіліктері
Халықаралық спорт ұйымдарының тізімі

## Олимпиада ойындарындағы спорт түрлері

## Олимпиадалық емес спорт түрлері
(толықтырылады)

## Тағы қараңыз
* Халықаралық олимпиада комитеті

Санат:Спорт
Санат:Ұйымдар
Санат:Тізімдер
Uzi

**Uzi** (Узи) () — Израильдің тапанша-пулемет. 1948 жылы Узиел Гал құрастырған және 1954 жылы Израиль қарулы күштеріне қабылданған автомат. Uzi көптеген мемлекеттерде өз қызметін атқарып келеді:  оның ішінде Израиль, Алжир, Қытай, Иран.

Санат:Қарулар
Монстрлар университеті

**Монстрлар университеті** () — Pixar компаниясының компьютерлік мультфильмі, «*[[Монстрлар корпорациясы]]*» комедиялық мультфильмінің приквелы. Жұмыстың дистрибьюторы Walt Disney Studios Motion Pictures компаниясы болып табылады. Мультфильмнің көрсетілуі алдында «Көгілдір қолшатыр» () атты қысқа метражды мультфильм көрсетіледі.

## Сюжет
Салли және Майк бірінші курс студенттері *Монстрлар университетіндегі* «Үрейі факультетінде» танысты. Екеуінің бір ғана арманы бар: бұл әлемдегі ең қорқынышты құбыжық болу. Екі бақталас бұл арманды қудалау нәтижесінде жан қияр айырылмас достарға айналды.

## DVD, Blu-Ray басылымдары
 
2013 жылғы 8 қарашадан бастап "Монстрлар университеті" ("Monsters University" / "Университет монстров") мультфильмі DVD, Blu-Ray және Blu-Ray 3D басылымдармен жарыққа шықты. Disney/Pixar өндірген анимациялық фильмнің лицензиялық дисктерін "Меломан" компаниясының дүкендер желісінен немесе интернет-дүкенінен
 сатып алуға болады.

## Рөлдерді дыбыстағандар

## Қазақша дыбыстаған

*Дубляж режиссері — Айжан Жамшитова
*Аудармашы — Диана Сабазова
*Мәтінді үйлестірушілер — Тұрысбек Сәукетаев, Салтанат Дунгенбаева
*Жоба менеджерлері — Юлия Бисерова, Илья Бисеров
*Шығармашылык кеңесші — Сергей Пасов

### Музыка
* «Кармауыштар мен жыланның ирелеңдеген денесі » — орындаушы: Мәулен Әміров

*Вокал жетекшілері — Айнаш Уәлиханова, Денис Коноплев
*Вокал аудармашысы — Диана Сабазова
*Вокал мәтінін үйлестіруші — Тұрысбек Сәукетаев
*Дыбыс режиссерлері — Елена Кударова, Андрей Резинкин, Денис Коноплев

*Дубляж студиясы — «Cinema Tone Production»
*Сәйкестендіру студиясы — «Shepperton International»
*Қазақша нүсқасын шығарған — Disney Character Voices International, Inc.

### Басқа рөлдерде
*Жасұлан Симонов — Брок Пирсон, төреші, эпизод
*Бейбіт Қамаранов — Чет
*Самат Андреев — Кішкентай Майк
*Бауыржан Қаңтарбаев — Ұлу Тәрізді Құбыжық 
*Ақнүр Азаматова — Кэрри
*Айжан Жамшитова — Роуз
*Азамат Қанапия — Кар адамы
*Ерсұлтан Адырбеков
*Талғат Келімбетов
*Күнсұлу Шаяхметова
*Серікбол Қиялов
*Дарын Шыныбек

### Қосымша балакар дауысы
*Самат Андреев
*Самал Андреева
*Диана Ефименко
*Ақжолтай Әріпжанов
*Аорнат Сахан
*Аида Ефименко
*Айдана Сәрсенбиева
*Лұқпан Кабылбеков
*Рано Тоқтыбай

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Мультфильм
Хуашань тауы

thumb|250px|Хуашань  тауы

**Хуашань  тауы**(қыт.華山 Huàshān) — Қытайдағы даосизмнің бес ұлы тауларының бірі. Шэньси қаласының шекарасындағы Циньлин жотасында орналасқан. 

## Шыңдары
Хуашань тауының бес шыңы бар. Олар: Күннің Шығысы шыңы (шығыс), Лотос Гүлінің шыңы (батыс), Құлдыраушы Үйрек шыңы (оңтүсік), Нефритты Қыз шыңы, Бұлттар шыңы. 

Күннің Шығысы шыңы, аты айтып тұрғандай, — таңның атуын бақылауға арналған ең әдемі жер. 

Құлдыраушы Үйрек шыңы — бұл таудың ең биік шыңы (2 160 м). 

Нефритты Қыз шыңы — Хуашаньның ортаншы шыңы. Аңыз бойынша, Қытай ертегісінің кейіпкері осы жерден ақ атпен шауып өткен.

Бұлттар шыңы — Хуашань тауының теріскей жағында орналасқан. Бұл жерде бұлттар тоқтайды. Шыңға арқанды жол алып келеді, сондықтан бұлттарды метрлік биіктіктен оңай көруге болады.

Таудың батыс бөлігінен тауларға әсем көрініс ашылады. Сонымен қоса, бұл жерде қуаттанып, тамақ ішіп алуға болады.

## Үңгірлері
Сол жер табиғатының тағы бір назар аударарлық орны — Хуашань үңгірлері. Басқа үңгірлеге қарағанда бұл үңгірлер адамның қолымен жасалған, сондықтан жерасты сарайына ұқсайды. Бұл үңгір пирамидалар, Бермудтық үшбұрыш, Гималай таулары сияқты 30 градус солтүстік ендікте орналасқан. Соның әсерінен, бұл үңгір туралы көптеген аңыздар мен болжамдар айтылады.

## Хуашань атының шығу тарихы
Аңызға сәйкес, Хуашань атауы осы тауда ажалсыздар әлеміне көшпестен бұрын әртүрлі рәсімдер жүргізген Сары императордың құрметіне қойылған. Хуашань қытай тілінен аударғанда "Гүлді тау" деген мағынаны білдіреді.

## Сілтемелер
1.http:/http:///www.china.su/city/sian/1216
2.clubs.ya.ru/4611686018427398066/replies.xml?item_no=425512
Санат:Таулар
Антоновка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Антоновка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Антонов ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан шығысқа қарай 18 км-дей жерде, Кіші Қоскөл көлінің солтүстік жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1591 адам (758 ер адам және 833 әйел адам) болса, 2009 жылы 1310 адамды (645 ер адам және 665 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Қобда

**Қобда** сөзі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:
*Қобда (өзен)
* Қобда (ауыл)
* Қобда ауданы
Жасырын кешкілік (Леонардо да Винчи)

400px|«Жасырын кешкілік»|нобай
**«Жасырын кешкілік»** ( немесе ) — Леонардо да Винчидің аяқталған жалғыз үлкен туындысы. Бұнда Иса Мәсіхтің өзінің оқушыларымен қабылдап жатқан соңғы кешкі асы бейнеленген. «Жасырын кешкілік» Миландағы доминикандық Санта-Мария-делле-Грацие монастырында 1495–1498 жылдары жасалған.

## Жасалу тарихы
Леонардо «Жасырын кешкілік» 1495 жылы миландық герцог Лодовико Сфорц пен оның әйелі Беатриче д'Эстеның тапсырысымен жасап бастады. 1498 жылы сурет толығымен аяқталды.

Санта-Мария-делле-Грацие|нобай

## Мағынасы
Бұл фрескада Исаның осылардың біреуі мені сатып кетеді деп айтып жатқан кезі кескінделген. Леонардо барлық апостолдарды көрермендерге беті көрінетіндей етіп, бір қатарда орналастырған. Және де апостолдар үш-үштен төрт топқа бөлініп отыр. Сонымен қоса Леонардо Яһуданы алғаш рет кескінін бейнеледі. Осыған дейін ол көрерменге тек арқасымен қарап тұратын. Иуда бұл фрескада сатқындықтың белгісі, қолына кішкене дорба ұстаған. 

Құранда сатқын тамаққа қолын Исамен бір уақытта созады. Фрескада Иуда мен Иса бір тамаққа бір уақытта қолдарын созып жатыр. Сонымен қоса, Иса жазасыз дене мен төгілген қанның белгісі, нан мен виноға қолын созып жатыр. Иса сұлбасының пішіні үшбұрышты елестетеді.

## Жаңартулар
Екі француздық король суретті қабырғасымен бірге Парижге алып кетуге тырысты, бірақ олардың ойы іске аспады. Наполеон да бұл ойды қайталап көрді, бірақ бұл оның қолынан келмеді. Екінші Дүниежүлік соғыс кезінде Миланға бомба тасталғанда бұл ғимараттың үш қабырғасы мен төбесі толығымен қиратылды, бірақ тек қана осы сурет орналасқан қабырға ғана өз орнында қалды. Осылай «Жасырын кешкілік» суреті басынан бірнеше қиындықтар басынан кешіріп, 300 жылда 8 рет жаңартылған.

Ең бірінші жаңарту 1726 жылы Микеланджело Белоттимен жасалды. Ол жетіспейтін жерлерді майлы бояумен толтырды. Ал кейін фресканы лакпен бояды. Келесі жаңартуды  1770 жылы Джузеппе Мацца жасады. Ол Белотти жұмысын кетіріп, үшеуінен басқа адамдардың суреттерін қайта салды. Кейін жұртшылықтың қарсылығы әсерінен жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды. 1951—1954 жылдары Мауро Пелличоли тағы бір жаңарту жасады. 1978 жылы Пинин Брамбилла Барсилон ең үлкен жаңартулардың бірін бастады, ол 21 жылға созылып. 1999 жылы 21 мамырда көрермендерге ашық болды.

## Апостолдар
Апостолдар Исаның жанында үш-үштен топ-топ болып отыр. Апостол топтары солдан оңға қарай:
* Барталмай, Әлпейұлы Жақып және Әндір;
* Яһуда Исқариот, Петір және Жохан;
* Тома, Зебедейұлы Жақып пен Філіп;
* Матай, Яһудай Тадей және Шимон.
Осыған дейін тек Яһуда, Петір, Жохан мен Исаның белгілі болды. XIX ғасырда Леонардо да Винчидің жазба кітаптары табылды, онда барлық апостолдардың аттары берілген.

## Сыртқы сілтемелер
*http://lurkmore.to/%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%8F#.D0.93.D0.B0.D0.BB.D0.B5.D1.80.D0.B5.D1.8F
*Тайная вечеря: шедевр кисти Леонардо да Винчи
*Леонардо да Винчи

Санат:Суреттер
Санат:1498 жыл фрескалары
Санат:Леонардо да Винчи фрескалары
Ақтөбе энциклопедиясы

**"Ақтөбе" энциклопедиясы** (тұңғыш ғылыми- тариха анықтама) - Ақтөбе өңірінің  тарихи-танымдық, мәдени- әлеуметтік, шаруашылық- эконимикалық тұтас келбетін  тұжырымдап баяндауға тырысудың облыстағы тұңғыш мысалы.

Ел тәуелсіздігінің он жылдығына арналып өткізілетін елдік шаралардың аясында облыстың кешегі және бүгінгі жарқын беттерін  жан-жақты көрсететіндей дербес анықтама-жинақ шығарудың қажеттігі туды. Кітапта өңірдің жер-су, елді мекендерін, табиғи қазба байлықтарын, олардың сипаттарын, облыс экономикасында елеулі маңызы бар өндіріс, шаруашылық орындарын, оқу-ағарту, мәдени салалар жүйелерін, мүмкіндігінше, толық қамту қарастырылды.Бұл энциклопедияда тек Ақтөбе өңірінің географиясы, тарихы, экономикасы ғана емес осы жерде дүниеге келіп, осы жер үшін еңбек сіңірген көптеген тұлғалар туралы да жазылған.

Алғаш 2001 жылы  ЖШС баспаханасында шықты. Одан кейін 2002 жылы тағы да жаңартылып шығарылған болатын. Бас редакторы  - *М. Қ. Тәжібаев*. Бұл энциклопедия қазақ және орыс тілінде де жарық көрді.
Энциклопедия 748 беттен тұратын, көлемді энциклопедия. Бұл энциклопедияда Ақтөбе облысының тарихы, экономикасы, географиясы толық қамтылған. Энциклопедияның шығуына  өз үлесін қосып, белсенді атсалысқан авторлардың саны - 180.

## '''"Ақтөбе" энциклопедиясының'''  салалық редакциялары
* "Ақтөбе қаласы"  редакциясы. Жетекшісі - *Е.Н. Сағындықов* - Ақтөбе қаласының әкімі.
* "Демография редакциясы. Жетекшісі - *Д.А.Мұқаев* - облыстық статистика және талдау басқармасының бастығы.
* "Қызыл кітап" редакциясы. Жетекшісі - *С. Ә. Айпейісова* -Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе университетінің  проректоры, биология ғылымдарының кандидаты, доцент.
* "Әдебиет. Мәдениет. Өнер" редакциясы. Жетекшісі- *И.М.Асқар*-журналист
* "Тарих" редакциясы
* "Халық ағарту ісі"
* "Әскери" редакциясы
* " Сән-сәулет" редакциясы
* "Қоршаған орта" редакциясы.

## Дереккөздер

Санат:Энциклопедиялар
Санат:Ақтөбе
Наужан Дидарбекова

**Наужан Дидарбекова** — Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, колхоз құрылысына белсене қатысушылардың бірі. 1907 жылы қазіргі Жамбыл облысы, Свердлов ауданы (қазір Байзақ ауданы), Көкөзек аулында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1930 жылы жаңадан құрылып жатқан туған колхозы "Көкөзекте" колхозшы болудан бастап, оны ұйымдастыруға белсене қатысты.
* 1940 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1936-1959 жылдары А.Сухамбаев атындағы колхозда қант қызылшасы звеносының жетекшісі болып еңбек етті. 1946 жылы өзіне бекітілген 6 га қант қызылшасының әр гектарынан 325 ц, 1947 жылы 6 га-дан 630 ц, ал 3 га жерден 600 ц өнім жинады.

## Жетістігі
* 1-2-ші сайлауларда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* 2 мәрте Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Айгөлек (журнал)

"Айгөлек журналы- республикалық балалар журналы. Қазақстан Республикасында 2000 жылдың күзінде  22 беттік журнал болып  бастап шығарылған. Бас редакторы- Қымбат Әбілдәқызы. 2010 жылдан бастап  10 бет қосылып, қазір 32 беттен тұратын журнал болып саналады. Журнал  "Лидер офсет" баспаханасында басылады.

Санат:Қазақстан журналдары
Баян (Айыртау ауданы)

**Баян** (2009 жылға дейін – *Наследниковка*) — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Арықбалық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 305 адам (156 ер адам және 149 әйел адам) болса, 2009 жылы 219 адамды (107 ер адам және 112 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Де Хан Кан

**Кан Де Хан** - Социалистік Еңбек Ері (1957 жыл), ауыл шаруашылығының озаты. 1912 жылы Ресейдің Приморье өлкесі, Надеждин ауданы, Речное селосында туған.

## Еңбек жолы
* 1939 жылдан КОКП мүшесі.
* Қазақстанға 1942 жылы келген.
* 1944-1976 жылдары Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы), Шортанды ауданына қарасты "Қазақстанның 18 жылдығы" атындағы колхозды басқарды. Колхозды жоғары рентабельді үлгілі шаруашылыққа айналдырып, экономикалық жағынан дамытуға көп еңбек сіңірді.

## Жетістігі
* 7-ші сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды.
* ауыл шаруашылығының озаты.
* Ақмола облысы, Шортанды ауданы, Новокубанка ауылының бір көшесі Кан Де Хан есімімен аталады.
* Кан Де Хан туралы "Имя в памяти потомков..." атты деректі фильм түсірілген.

## Наградалары
* 2 мәрте Ленин ордені 
* Октябрь революциясы ордені 
* Социалистік Еңбек Ері (1957) 
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Him & Her

***Him & Her*** британдық жас және жалқау жұп туралы комедия. Алғашқы рет Ұлыбританиялық BBC Three телеарнасында 2010 жылдың 6 қыркүйегінде көрсетілді. Сериалдың сценаристі Стефан Голазевски. Басты рөлдерді Рассел Тови және Сара Солемани сомдаған. Сериалдың саундтрегі Лулудың "Boom Bang-a-Bang" әні болып табылады. 

Сериалдың бірінші маусымы 2010 жылдың 6 қыркүйегінен 11 қазанына дейін көрсетілді және 6 эпизодтан тұрды, 7 эпизодтан тұратын екінші маусым 2011 жылдың 1 қарашасынан 13 желтоқсанына дейін көрсетілді және 2012 жылдың 18 қарашасынан 23 желтоқсанына дейін көрсетілген үшінші маусымы сондай-ақ 7 эпизодтан тұрды.

## Эпизодтар тізімі

### 1 маусым

### 2 маусым

### 3 маусым

### 4 маусым
TBA 2013

## Дереккөздер


Санат:Ұлыбритания телесериалдар
Санат:BBC телебағдарламалары
Орал (футбол клубы)

**Орал футбол клубы** — Ресей Премьер Лигасында ойнайтын Екатеринбург қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Екатеринбург Аренада" өткізеді.

КСРО дәуірінде бір маусым ғана, 1969 жылы жоғары лигада ойнады да, соңғы орында қалды. 

Одақ тараған соң Ресейдің тұңғыш чемпионатында (1992) жоғары дивизионда ойнады. 1996 жылғы маусым қорытындысында бірінші лигаға түсіп қалды, келесі маусымда тіпті екінші лигаға төмендеп кетті. Тек 2013/14 жылғы маусымда ғана элитаға орала алды. 

## Жетістіктері

### Ұлттық
**КСРО / Ресей чемпионаты**

* **8-орын (3)**: 1993, 1995, 2015/16
* **20-орын (1)**: 1969

**КСРО / Ресей кубогы**

* **Финалист (2)**: 2016/17, 2018/19

**Бірінші лига (КСРО) / ФНЛ**.

* **Чемпион (2)**: 1968, 2012/13
* **3-ОРЫН (2)**: 1991, 2006

### Еурокубоктер
**Интертото**

* **1/2 финала (1)**: 1996

## Клуб атауларының тарихы
* Команда «Уралмашстроя» (1930—1932)
* Команда «Уралмашзавода» (1933—1946)
* ФК «Авангард» (1947—1957)
* ФК «Машиностроитель» (1958—1959)
* ФК «Уралмаш» (1960—2002)
* ФК «Урал» (2003—о.у.)

## Клубi түстерi

## Экипировка және демеушiлер
## Форма

## Сiлтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Ресей футбол клубтары
Вертинская Анна Павловна

Анна Павловна Вертинская 1921жылы 19 желтоқсанда Қостанай қаласында туған.

1938 жылы Қостанай облыстық кітапханасына қабылданды.Облыстық кітапханада қызмет істей жүріп, кітапханашылар курсын оқып шықты және оқу залының кітапханашысы болып жұмысқа қабылданды.

1939-1941 жылдар аралығында абонемент бөлімінің кітапханашысы, 1941-1942 жылдар аралығында абонемент және кітап қорын сақтау бөлімдерінің меңгерушісі болып істеді.

1942 жылы Анна Павловна теміржол көлігі саласына Еңбек армиясына шақырылып (Сенарская станциясы), осы жерде партия кабинеті кітапханасының меңгерушісі болып істеді.

1943 жылы облыстық кітапхананың директоры болып тағайындалды.

1951 жылы Уфим кітапхана істері техникумын, ал 1957 жылы Ленинград мәдениет институтын сырттай оқып бітіреді.

1975-1980 жылдар аралығында Анна Павловнаның басшылығымен облыстың кітапхана жүйесін орталықтандыру іске асырылды, қалада мәдениет училищесінің, соның ішінде кітапхана бөлімінің ашылуы туралы бастама көтергендердің бірі болды және осы бастаманың арқасында 1977 жылы алғашқы кітапхана мамандығы бар түлектер өмірге жол тартты.

1961 жылы 21 маусымда Анна Павловна Вертинскаяға «Қаз КСР еңбек сіңірген кітапханашысы» құрметті атағы берілді.

Қостанай облысы еңбеккерлері депутаттарының атқару комитеті кеңесінің 1977 ж. 11 қарашадағы № 91 шешімімен оған жергілікті көлемдегі дербес зейнетақы тағайындалды.

Кітапхана директоры қызыметінен кеткеніне қарамастан Анна Павловна жас қызметкерлерге өз тәжірибесін үйрету арқылы қызмет етуін тоқтатқан жоқ. Ол облыс кітапханашыларының бірнеше толқындарын тәрбиелеп шығарды.

## Дереккөздер

* Костанайская область: энциклопедия [Текст] : 70-летию посвящается / З. А. Алдамжар [и др.] ; Костанайский социально-технический ун-т. - Алматы: Арыс, 2006. - 732, [4] с.: ил. - ISBN 9965-17-331-1.

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Л.Н.Толстой атындағы Қостанай облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы