open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Статикалық тепе теңдік

thumb
**Статикалық тепе теңдік** - параметрлерінің орташа мәні уакытқа тәуелді болмаған кездегі тұйык жүйенің күйі.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Генеалогиялық

right|250px
**Генеалогия** - тектік, жанұяның ағашқа ұксатып бейнеленген тегініц шежіресі.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Стационар жылу өткізгіштік

**Стационар жылу өткізгіштік** - дененің әр түрлі бөліктерінің температурасы уакыт бойынша өзгермеген кездегі жылу өткізгіштік.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Брахистохрона

right|250px
**Брахистохрона**( — қысқа и χρόνος — уақыт) - бойымен қозгала отырып, материалдық нүкте нүктеден екінші нүктеге қыска уакыт ішінде келетін потенциалдық күш өрісінің екі берілген нүктесін қосатын қисық.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Үшбұлақ (Жетісу облысы)

**Үшбұлақ** (1992 жылға дейін — *Глиновка*) — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Үшбұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 101 км-дей жерде, Күнгей жотасының тауаралық аңғарында, Үшбұлақ өзенінің жағасында, бұта аралас бетеге, боз, айрауық, т.б. астық тұқымдас шөптесін өскен қоңыр, қызғылт қоңыр топырақты өңірде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1995 жылға дейін "Глиновка" деп аталды. 1966-90 жылдары Андреев, кейіннен (1990 жылдан) Үйгентас ауданындағы қой өсіретін "Путь Ильича" кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде Үшбұлақта және округке қарасты Айпара, Кеңес ауылдарында өңдірістік кооператив және шаруа қожалықтары құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта, бастауыш мектеп, кітапхана, клуб, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы аркылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Эвакуация қабылдағышы

**Эвакуация қабылдағышы** (эвакоприемник) — жаралылар мен ауруларды көлік келгенге дейін уақытша орналастыруға, қабылдауға, шұғыл медициналық көмек көрсетуге, көлікпен тасуға келмейтіндерді уақытша госпитальдауға арналған медициналық қызмет мекемесі; жаралылар мен ауруларды көліктің барлық түрлеріне жайғастыру. Темір жол мен автомобиль жолдары тораптары аудандарына, көліктің бір түрінен екіншісі ауыстыру пунктерінде орналасады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тосып алу

**Тосып алу** (Перехват) — тасаланған объектілерге әуе қарсыласын жібермеу мақсатында оларға қарсы жойғыш ұшақтардың (жойғыштар тобының) ұшуы. Тосып алу аэродромдағы кезекші жағдай және өуедегі кезекші жағдай болып бөлінеді. Бірінші түрінде жер үсті радилокациялық жүйемен немесе әуе барлауымен нысана байқалганда жойғыш ұшақтар оларға қарсы ұшып шығады, ал екінші түрінде жойғыш ұшақтар есептелген уақыт мерзімі ішінде әуеде кезекшілік атқарады. Аэродромдағы кезекші жағдайда тосып алуда жойғыш авиация күштері үнемделеді, бірақ оларды қолдану әрқашан мүмкін бола бермейді, өйткені жойғыш-ұшақтар дер кезінде нысаналарды, әсіресе төменгі биіктіктерде ұшатын нысаналарды тосып алуга кейде үлгере алмайды. Әуедегі кезекші жағдайда тосып алуда алыс қашықтықтағы шептердегі нысаналарды жойғыш-ұшақтармен шабуылдау қамтамасыз етіледі, бірақ мұндай тосып алу күштер мен құралдардың көп жұмсалуын талап етеді.
## Тосып алу аймағы
Тосып алу аймағы (Зона перехвата) — әуе кеністігі шегінде жойғыштың экипажы әуе нысанасын көздеп жоятын аумақ. Тосып алу аймағы көлемі мен орналасуы жойғыштардың (әуеде, аэродромда) бастапқы жагдайына, оларды ұрысқа енгізу бағытына, қолданудағы жою құралдарына, маневр жасау мүмкіндігіне, әуе нысаналары мен жойғыштар жылдамдықтарының арақатынасына, әуедегі нысаналардың ұшу бағыты мен биіктігіне байланысты.
## Тосып алу шебі
Тосып алу шебі (Рубеж перехвата) — жойғыштар авиациясы өуе қарсыласын тосып алып, жоятын шеп. Тосып алу шебі бүркемеленген обьектіден қашықтату әуе қарсыласын табу қашықтығына, өз жойғыш ұшақтары мен қарсылас ұшақтарының тактикалық-техникалық сипатына, қарсылас туралы мәліметтерді жинау, шешім кабылдау мен жойғыштарға міндет қоюға кететін уақытқа және тосып алу жүргізілетін жағдайға байланысты.
## Тосып алуды автоматты басқару құралдары
Тосып алуды автоматты басқару құралдары (Средетва автоматического управления перехватом) — қарсыластың ұшақтарын тосып алуды
басқаруға, ӘШҚҚ жүйесінің радиолокациялық станцияларынан түсетін хабарларды автоматты (электрондық есептегіш машиналармен) өңдеуге арналған радиоэлектрондық құралдар кешені. Осы құралдармен өңделген әмірлік сигналдар зениттік ракетаның және тосып алушы ұшақтардың атысын баеқаратын құралдарға беріліп, әскери тосып алу құралдары автоматты түрде сол жағдайда тиімді траекторияға бағытталады.
## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Генерализациялау

**Генерализациялау** - жалпылау, жалқыдан жалпыға логикалық өтуі, жалқы құбылыстарды жалпы ұстанымдарға бағындыру.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Эвакуация пункті

**Эвакуация пункті** (эвакуационный пункт)– төтенше жағдайлар (табиғи апаттар, техногендік апаттар, әскери қақтығыстар және т.б.) кезінде халықты қауіпсіз жерге уақытша орналастыруға арналған орын. 
*  соғыс уақытында аурулар мен жаралыларға арнайы медициналық көмек көрсету үшін, сондай-ақ оларды эвакуациялауға дайындау үшін жабдықталатын медициналық мекемелер тобы. Ұлы Отан соғысы жылдарында Эвакуация пунктітері алдына қойылған міндетгеріне қарай дала (жылжымалы дала госпитальдарын біріктіретін), майдандық (емдеу және эвакокөлік мекемелерін қамтитын), жергілікті (денсаулық халкомының эвакуациялық госпитальдарын біріктіретін) және бөлу-жайғастыру Эвакуация пунктітері (тылда ел ішінде орналасқан госпитальдар мен эвакокөлік мекемелері кіреді) болып бөлінеді; 
*  азаматтық қорғаныс жүйесінде эвакуацияланатын халықты жинайтын орын.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* Bigox.kz Эвакуация реферат  (қазақша)

Санат:Әскери іс
Стационар қозғалыс

**Стационар қозғалыс**-кеңістіктің әрбір нүктесіндегі қозғалысының сипаттамасы (жылдамдық, үдеу) және қасиетті (қысым, тығыздық) уақыт өтуімен өзгермеген кездегі сұйық пен газдың қозғалысы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Эвакуациялық госпиталь

**Эвакуациялық госпиталь** (эвакуационный госпиталь) — Ұлы Отан соғысы жылдарында орталықтың және майданның госпитальдық базасының немесе эвакуациялық пункттің құрамында
ұзақ уақыт емдеуді қажет етушшерді тылға эвакуациялауды ұйымдастыру және аурулар мен жараққаттанғандарға арнайы дәрігерлік көмек көрсету қызметтерін атқарды.Эвакуациялық госпитальдар тәсек саны мен емдеу түрлеріне қарай (жалпы хирургиялық, нейрохирургиялық, терапевтік, жұқпалы және т.б.) бойынша сараланады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қоршаудан шығу

**Қоршаудан шығу (Выход из окружения)** — соғыс тәсілінің бір түрі. Қоршаудан шығу командирдің бұйрығы бойынша жүргізіледі және тұтқиылдан, ұйымдасқан түрде, әдетте ұрыс арқылы іске асырылады. Қоршаудан шығу бөлімдердің, бөлімшелердің батыл және белсенді кимылдармен жаудың майданын бұзып өтіл, қоршаудан тыс ұрыс жүргізіп жатқан бөлімдермен қосылуын талап етеді. Қоршауды бұзып өту жау қорғанысының әлсіз жерінде және коршаудан тыс бөлімшелермен бірлесіп ұйымдастырылады. Қоршаудан шығу мезгілін, белгі-сигналдарды және қоршаудан тыс бөлімшелермен қарым-қатынас жасауды лауазымы үлкен командир белгілейді. Егер лауазымы үлкен кәмандирмен байланыс болмаса, онда бөлімше немесе бөлім, құрама командирі Қоршаудан шығуды әзі үйымдастырады. Қоршауды бұзып өтетін жерге қару-жарақ пен әскери күштің басым көпшілігі шоғырландырылады. Қәршаудан шабуылға түнде немесе ауа райының қолайсыз жағдайын пайдаланып шығады. Қоршаудан шыққанда командир кәршауды бұзып өтетін бөлімшелермен, бөлімдермен бірге болу керек. Қоршау сыртындағы өз әскерлеріне таянған кезде командир алдын ала белгіленген белгіні береді. Қандай жағдайда болса да, бөлім командирі өз бөлімімен бірге қоршауда қалған барлық бөлімшелерді, жаралыларды тұгел алып шығуға міндетті. Теңіздегі қәршауды бүзу Әскери-теңіз флотының, әуе күштерінін, ракеталық және т.б. құрамалардың негізгі мақсаты — жаудың теңізде қоршауға алған күшін жою, әскери-теңіз базаларын, кемелерін, бұғаздарын, шығанақтарын, т.б. босату. Авиацияда Қоршаудан шығу — дегеніміз әуеден бір аймақты қәршауга алып түрган жау авиациясына шабуыл жасап, оны талкандау.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Стационар өріс

**Стационар өріс** - уакыт бойынша өзгермейтін физикалық өріс.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Стационар байланыстар

**Стационар байланыстар** - теңдеуінің құрамында уақыт анық болмайтын механикалық байланыстар.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Стелларатор

**Стелларатор** - жоғары температуралы плазманы ұстап түруға арналған тұйык магнитті какпан.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Экспедициялық армия

**Экспедициялық армия** (экспедиционная армия) — маңызды ауданды басып алу, одақтас әскерлерге көмектесу, басқа да саяси-әскери міндеттерді орындау үшін, көбінесе, теңіз (әуе) көлік арқылы жіберілетін бір немесе одақтас бірнеше мемлекеттін ҚК-нің бір бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эксперименттік ракета

**Эксперименттік ракета** нысанаға жетудіц көптеген тәуелсіз жүйелерімен жабдықталған 10 оқтұмсығы бар американдық континентаралық баллистикалық ракета. Қазіргі уақытта ракеталық шахталарға орналасқан, сондай-ақ темір жол вагондарында да жайғастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Зымырандар
Құнан қымыз

[right|thumb| alt=A.|130 px|["Құнан қымыз"]]

**Құнан қымыз** — үш тәулік бойы ашытылған қымыз. Саумал ішпейтіндерге осы берілген. Ас пен тойларға, ұзақ отырыстар үшін дачрланған. Дөнен қымыз — төрт тәулік бойы ашытылған қымыз. Бесті қымыз — бес тәулік бойы ашытылған қымыз. Саумал — баяу ашыған немесе ащы қымызға жаңа сауылған бие сүтін қосып пісу арқылы жұмсартылған қымыз — қарттар мен балаларға арналып дайындалады. Қысырдың қымызы — жазда қысыр қалған, бірақ тайы еміп жүрген бие сүтінен ашытылған қымыз; қыс айларында сырқат немесе өте сыйлы қонаққа арнап әзірлейді. Қорабалы қымыз — бірнеше күн жиналған мол қымыз; қордың үстіне сүт құйып жинайды, оны қорланған қымыз деп атайды.

Құнан қымыз – ашытылу ерекшелігіне сай аталған, яғни, жуас қымыз түрі. Ашыған соң екі–үш күн шамасында үстіне сүт құйылмай жеке сақталған болып келеді. Қандай жағдайға байланысты ішілетініне сай қымыз түрлері ашытылып, бапталу және сақталу әдісімен ерекшеленеді. Мәселен, көп адам қатысатын той–мерекелерге арнап ашытқан қымызды 4–5 күн бойы ұстап отырады. Ондай сақтау– жиналғандардың көңілін көтеру мақсатында қымыздың қуатын арттыра түсі үшін қолданылады. Мұндай күйге түскен қымыз бесті қымыз немесе асау қымыз деп аталады. Қ.қ.– әдетте, ауыл адамдарына күнделікті ішуге арналып әзірленетін қымыздың «ақыра» қоймаған түрі. Оның «жуас қымыз» деп те аталатындығы сондықтан.

## Дереккөздер
Бут

**Бут** сөзі келесі мәндерге ие болуы мүмкін:

## Елді мекен
* Бут — Англиядағы ауыл

## Фамилия
* Дуглас Бут — британдық актер
* Бут Чарльз Джеймс — бизнесмен, әлеуметтік реформатор

## Басқа
* Бут тасы, яғни шойтас
Кемеңгер

[нобай|оңға|Кемеңгер түсінігімен жиі ғалым [Альберт Эйнштейн ассоциацияланады]]
**Данышпан** (кейде **кемеңгер**) — рухани кемелдікке жетіп, даналық қасиеттерді меңгерген тұлға. Данышпан болмыстың заңдылықтарын терең түсініп, толық сезінеді және өзі де сол заңдылықтардың аясында, ауытқымай өмір сүреді. Оның қарапайым адамдардан айырмашылығы - өзінің іс-әрекетін, барша ғұмырын өткінші қызықтың, жеке бастың қамына емес, мәңгілік құндылықтарға, жалпы адамзаттық аңсарларға бағыттап, өз тұстастарына, кейін ұрпақ өкілдеріне өнеге таратып, ізгі ықпалын тигізеді.

## Дереккөздер

Санат:Адам мінез-құлықтары
Санат:Тұлғалық белгілер
Санат:Қабілеттілік
Электрмагниттік импульс

**Электрмагниттік импульс** (электромагнитный импульс) — ядролық оқ-дәрінің жарылысы кезінде шығатын гамма-сәулелену мен нейтрондардың қоршаған ортаның атомдарымен әрекеттесуі нөтижесінде пайда болатын электрмагниттік өріс. Электрмагниттік импульс тің жиіліктер спектрі радиотолқындардың диапозонына сәйкес келеді. Ядролық қарудың зақымдаушы факторы болып табылады. Радиоэлектрондық жабдықтардың, сымды байланыс құралдарының және электрмен жабдықтау жүйелерінің жұмысын нашарлатады не істен шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Апоплексия

thumb|right|200px|Миға қан кету
**Апоплексия** (*Арорlехіа* -  соққы) - поплексия. Мүше қызметінің кенеттен бұзылуы. Көбіне мүшеге қан құйылудың нәтижесінен болады. Мысалы : аналық без апоплексиясы, бүйрек безі апоплексиясы. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Электронды ақпараттық цифрлы машина

**Электронды ақпараттық цифрлы машина** (информационная электронная цифровая машина) — сұраныс бойынша сақталған ақпараттардың жалпы қорынан қажетті мәліметтерді (ақпараттарды) беру мақсатында логикалық іздеу тапсырмаларын өндеуге, сақтауға және шешуге арналған машина.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Еркіндік дәрежелері

**Еркіндік дәрежелері** — жүйе параметрінің өзгерісімен шартталған жүйе күйінің тәуелсіз мүмкін болатын өзгерісі немесе жағдайы.

**Еркіндік дәрежелер саны** — нүктенің кеңістіктегі орнын толық анықтайтын тәуелсіз координаталар саны. Егер материялық нүкте қеністікте еркін қозғалыста болса, онда оның үш еркіндік дәрежесі болады (х, у және z координаталары); егер ол қандай да бір беттің бойымен қозғалатын болса, оның екі, ал қандай да бір сызықтың бойымен қозғалатын болса, онда бір еркіндік дәрежесі болады. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Шақыру белгілері

**Шақыру белгілері** — бірлестіктердің, құрамалардың, бөлімдердің (кемелердің, ұшақтардың), бөлімшелердің байланыс тораптары мен байланыс станцияларына, сондай-ақ командирлерге және де басқа лауазымдық түлғаларға, оларды техникалық байланыс құралдарымен шақыру барысында шын аттарын қарсыластан жасыру мақсатында берілетін шартты сөзден немесе әріптерден, сандардан құралган тіркестер. Әрбір байланыс торабы, станция, лауазымдық тұлға байланысты ұйымдастырушы штаб ұйғарымымен белгілі бір уақытта қолданымға кіргізілетін өз Шақыру белгілерін алады. Әскери-теңіз флотында сондай-ақ кемелерге және кеме бірлестіктеріне радиотехникалық, жарықпен белгі беру құралдарымен, сонымен бірге тану үшін жалаулармен берілетін шақыру белгілері беріледі. Кемелер кеме ыктырмасына кіре берісте, кеме ықтырмасынан шыкқанда, жүзіп келе жатқанда бір-бірімен кездескенде өздерінің шақыру белгілерін көрсетеді. Шақыру белгілерінің белгілену тәртібі, жиынтығы мен ауысымы нұскаулармен анықталады. Шақыру белгілеріді өз еркімен белгілеуге тыйым салынады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Поляризациялану дәрежесі

**Поляризациялану дәрежесі** - бөліктеніп поляризацияланған жарықтағы поляризацияланған жарық пен табиғи жарықтың қатынасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Қоса берілген бөлімдер

**Қоса берілген бөлімдер (құрамалар) (Приданные части, соедииения)** — жауынгерлік міндетті орындау кезінде оларды күшейту үшін жалпы әскери құрамалар мен бөлімдер командирлерінің қол астына уақытша келген бөлімдер (құрамалар). Қоса берілген бөлімдердің бағыныштылықтан шығуы жоғары бастықтың өкімімен жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қысқатолқынды пеш

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Қысқатолқынды пеш"]]

**Қысқатолқынды пеш** - тұрмыста тамақты тез дайындауға, қыздыруға және мұздаған тағамды жібітуге пайдаланады. Оның басқа аппараттардан айырмашылығы мұндағы жылу көзіне магнетрон тудыратын аса жоғары жиіліктегі электромагниттік толқындардың энергиясы пайдаланылады. Қысқа - толқынды пештің қыздыру принципі тамақтың дәмділігін жоғалтпай, витаминдерді сақтауға, күйдірмеуге, тым қыздырып жібермеуге негізделген. Пеште тамақ дайындауға уақыт газ плитасына қарағанда 4—8 есе аз кетеді. Пайдалану кезінде пештің жан-жағы қызып кетпейді, тамақ күймейді, ас үйдің ауасы әрдайым таза болып тұрады. Бұл пештерде тамақ дайындау үшін шыны, фарфор, фаянс, пластмасса, т.б. пайдалануға болады.

## Дереккөздер
Қоршаудағы ұрыс

**Қоршаудағы ұрыс ()** — қарсылас әскер айналасына қоршау майданын жасаған жағдайда жүргізілетін ұрыс түрі. Қорғаныстағы әскерлер тылына әye немесе теңіз десантын түсіруден кейін қаптал немесе көршілес алқап корғанысын қарсылас бұзып өту нәтижесінде; шегіну кезінде — қарсылас әскерінің жылжу қарқыны шегінген әскердің қаркынан жоғары болса; шабуылда — бөлімше, бәлім, құрамалар қимылдары басты күштерден айырылған кезде, бетпе-бет ұрыс нәтижесінде болуы мүмкін. Қоршаудағы ұрыс нәтижесінің шешуші мәні командирлердің ұстамдылығы, бастамасы, батылдығы, әскерлердің табандылығы және жігерлігі, қимылдың кенеттігі мен белсенділігі, атыс, күш және құралдармен өнерлі маневр жасуына байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шалғайға ұшатын авиация

**Шалғайға ұшатын авиация** — қарсыластың алыс тылында орналасқан құрлыктағы және теніздегі маңызды объектілерін жойып жіберуге, істен шығаруға немесе әуеден барлау жургізуге арналған авиация түрі. Негізгі міндеті — қарсыластың тылындағы маңызды объектілеріне және ядролық қару ұяларына соққы беру. Оның бөлімдерінде шапшаң әрі алысқа ұшатын бомбалаушы ұшақтар болады. Шалғайға ұшатын авиация бомбалаушы, ракета алып ұшатын және барлаушы авиация болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Әскерлердің шоғырлануы

**Әскерлердің шоғырлануы** (Сосредоточение войск) — ұрыс міндеттерін орындау мақсатында жоғары басшылықтың жоспары бойынша күштер мен құралдарды (бөлімшелерді, бөлімдерді, ұрыс техникасын) белгіленген ауданға жинақтау. Әскерлердің шоғырлануы қазіргі жағдайда шапшаң, жасырын түрде, шоғырланып орналасу талаптарын, бөлімшелердің ұрыстық ретін сақтап жүргізілуі тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Үштөбе киіз үй комбинаты

**Үштөбе киіз үй комбинаты**- жергілікті кәсіпорын. 1961 жылы Қаражал құрылыс материалдары зауытындағы шағын, арнаулы цехтың негізінде ұйымдастырылып, бастапқыда "Киіз үй фабрикасы" деп аталды. 

Мұнда малшыларға арналған киіз үй жасайды. 1965 жылы Қазақ КСР Мин. Кеңесінің № 689 қаулысына сәйкес фабрика Қазақ КСР Орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі министрлігінің қарауына көшті. Қазақ үйдің қаңқасын дайыңдау үшін қиылған ағаш материалдары және ішінара тал пайдаланылды. Алғашында есік дайындайтын, киіз басатын және механикалық үш учаске жұмыс істеді. 1967 жылы үкіметтің қаулысымен жылына 15000 қазақ үй жасауға мүмкіндік беретін жаңа өндірістік технология іске қосылды. Кәсіпорын үйден басқа киіз, гофрокартон, құрылыс жабдықтарын, орындықтар, ұлттық ою-өрнегі бар дөңгелек үстелдер, әр түрлі жиһаздар, ат әбзелдерін және т.б. тұрмыстық бұйымдарды шығара бастады. Үштөбе киіз үй комбинаты к-ның өнімдері тек республикаға ғана емес, сонымен бірге шет елдерге де кеңінен танымал. Комбинаттан шыққан киіз үйлер беріктігімен, өсемдігімен және пайдалануға қолайлығымен ерекшеленеді. Комбинат қазір "Шаңырақ" АҚ деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Киіз үй
Қыш құмыралар

thumb|right|200px|Қыш құмыралар
**Қыш құмыралар** - аспаздықта қолданылатын қыш ыдыстың жалпы атауы. 

Қазіргі заманғы асханада көжелердің плитада емес тұмшапеште, сонымен қатар еттің және көкөністі бұқтыруға ғана қолдану қажет. Етті тағамдар қыш құмырада салыстырмалы ұзақ дайындалады. Уақыты 1—1,5 сағ- тан аспайды. Қыш құмыраларға тек қана қайнаған су құйылады: суық су, сүт және басқа сұйықтар алынып тасталынады. 0,5% стеарин, 0,2% пальмитин, 22—30% олеин, т.б. қышқылдар бар. Қыша майы ұзақ сақталынады, тамақ өнеркәсібінде кондитер өндірісінде, консерві жасауда, техникалық мақсаттарға пайдаланылады, Қыша — халықаралық аспаздықтағы аса танымал дәм- қосарлардың бірі. Орыс асханасында ол тек суық тағамдарға немесе қуырылған шүжық өнімдеріне қолданады. Француз асханасында таза күйінде қолданылмайды, бірақ көптеген тұздыққа, бұқтырғанда құймалардың, майлардың құрамына кіреді. Швед асханасында дәмтатым ретінде барлық тағамдарыңда қолданады. Майшабақтың маринадына, бұқтыру және қуыру алдында балыққа жағуға, кейде балық және басқа сорпаларға беріледі. Дайындалуы: қышаның ұнтағын суда қайнатып алып керексіз суын төгіп, суытып, бұқтыру керек. Маринад жасау: әлсіз шарап сірке суын татымды заттармен (корицамен, бұрышпен, лавр жапырағымен, пиязбен, сарымсақпен) қайнату. Нәрді сүзіп, онымен қышамен араластырып, қаймақтың консистенциясьша жеткенше берік, жабық ыдыста үш тәулікке қалдыру керек. Егер сірке суының орнына лимонның шырьшын, цедра, одан бөлек қышаның массасына жемісті езбені қосса, (алманың, алмұрттың, айваның, апельсиннің) онда қыша одан да тәтті, нәзік және хош иісті болады. Осындай езбе жасау үшін 1—2 алманы тұмшапеште пісіріп шырын сыққыштан өткізу керек.

## Дереккөздер


Санат:Ыдыстар
Брусчатка

150px|right|thumb
**Брусчатка** - қатты тау жыныстарын параллелепипед пішіндес етіп кесектеу арқылы дайындалған жол құрылысы материалы.
## Дереккөздер


Санат:Кірпіштер
Шамалы қираулар болуы мүмкін аймақ

**Шамалы қираулар болуы мүмкін аймақ** — мұндай аймақта үйлердің есік және терезе қаптамалары, жеңіл калқалар қирайды, жоғары қабаттардың қабырғаларында жарық пайда болады, жекелеген құлаулар болуы мүмкін. Қирау мөлшері құрылыстардыц сипатына және құрылыстын тығыздыгына байланысты. Бірак шамалы қираулар болуы мүмкін аймақта үйлердің подвалдары мен төменгі қабаттары аман сақталады. Шамалы қираулар болуы мүмкін аймақта жүргізілетін негізгі жұмыстар ішінара қираган және жанып жатқан үйлерден адамдарды алып шығу, өрттерді сөндіру болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Бульвар

150px|right|thumb|Бульвар
**Бульвар** *(, )* - көше ортасындағы желекжол.
## Дереккөздер


Санат:Инфрақұрылым
Электрондық автопилот

**Электрондық автопилот** (электронный автопилот) — қозғалатын механикалық қондырғылары (айналмалы білігі, тісті қабылдағыштары, ауыстырып қоскышы) жартылай өткізгіш электрондық сызбалармен ауыстырылған автопилот. Электрондық автопилоттың қарапайым автопилотпен салыстырғаңда салмағы мен көлемі шағын, электр қуатын аз пайдаланады, жұмыстың сенімділігін арттырады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тосып жойғыш ұшақ

**Тосып жойғыш ұшақ** (Истребитель-перехватчик) — төмен және барынша жоғарық биіктікте, дыбысқа дейінгі және дыбыстан ұшқыр жылдамдықта ұшатын әуе нысаналарын жоюға арналған ауа райының қандай жағдайына болсын арнайы жабдықталған, тосып жойғыш ұшақ. Тосып жойғыш ұшақтың көлденең және тік ұшу жылдамдығы жоғары, қозғалыс радиусы үлкен, қуатты ракеталық зеңбірекпен қаруланған, навигациялық пилотажды радиотехникамен жабдықталған және әуедегі нысананы күндіз-түні тауып, атуға мүмкіндік беретін автоматтандырылған жүйесі бар. Қазіргі шетелдік тосып жойғыш ұшақтар биіктік шегі 3000 м және қозғалыс радиусы шапшаң тосып алуда 350-450 км-re жететін ең шекті жылдамдықпен ұшады. Тосып жойғыш ұшақ "Әуе—Әуе" класты ракеталарымен қаруланады.

## Дереккөздер


Санат:Ұшақтар
Санат:Әскери техника
Үштөбе қорғаны

**Үштөбе қорғаны** - тас пен топырақтан үйілген ежелгі зираттар қорымы. Бұл зираттар он бір, он екі, жиырма қорғанды болып келеді. Үштөбе қаласынан Талдықорған қаласына баратын жолдың бойына тізбектеле орналасқан. Үштөбе қорғаны археологиялық ескеркіштер қатарына жатады. Арнайы есепке тіркеліп, қорғауға алынған.
## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Санат:Мәдениет
Шанап

150px|right|thumb
**Шанап** *()* - тегілме және сусымалы материалдарды салып сақтауға арналған ыдыс.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қоса берілген күштер мен құралдар

**Қоса берілген күштер мен құралдар (Приданные силы и средства)** — ұрыс тапсырмаларын шешу кезінде оларды күшейту үшін жалпы әскери құрамалар, бөлімдер және бөлімшелердің командирлерінің қол астына уақытша келген бөлімшелер мен бөлімдер. Аға бастық күштер мен құралдар берілетін командирге қарамағына баратын командирді және оның басқару пунктінің орнын, қарамағына бару мерзімі мен сол уақытта болуы қажет ауданды, бағыныштылыққа беру мақсатын және оның болжамды уақыт ұзактылығын, т. б. қажет мәліметтерді атап көрсетеді. Қоса берілген күштер мен құралдардың бағыныштан шығуы аға бастықтың нұсқауы бойынша жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Электрондық қарсышаралар

**Электрондық қарсышаралар** (электронные контрмеры) — күрделі қорғаныс электроникасына қолданылатын қарсышаралар. Оның мақсаты — электрондық шу, жалған электрондық бейнелеу және алдау арқылы қарсыластын алатын мәліметтерін және радар мәліметтерінін талдауын бұрмалау болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Апостема

**Апостема** (*Apostema*- аро - үстеме (stema - гирлянда, венок)- шоғыр- безелген- ірің шоғы, безенген іріңдік) - апостема, іріңдік. Іші іріңмен толған қуыс.Айналасындағы қоршаған тканьдер мен мүшелерден оны пиогендік мембрана бөліп тұрады. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Лавр тұқымдасы

[right|thumb| alt=A.|170 px|[дәмжапырақ]]

**Лавр тұқымдасы**  — мәңгі жасыл, қос жарнақты өсімдік. Жемісі сүйекті. Тропикте, субтропикте, климаты қоңыржай өңірде таралған 40— 50 туысы, 200-ден астам түрі белілі. Лавр тұқымдасының жапырағы дәмі үшін асқа салынады. Діңінен, жапырағынан эфир майы, камфора алынады, дәрі жасалынады; парфюмерияда, кондитер, тамақ өнеркәсібінде қолданылады. Кейбір түрінің (авокадо) жемісі жеуге жарамды, емдік қасиеті бар.

## Дереккөздер


Санат:Дәмжапырақтар тұқымдасы
Шашырау

**Шашырау** — бірыңғай жағдайда бір қарудан атыс (ракета жіберу, бомба тастау) кезінде кейбір аландарда (кейбір кеңістіктерде) снарядтардың, оқтардың, гранаттар мен бомбалардың түсу нүктелерін (әуеде жарылуын) шашырату. Әдетте шашырау алаңы эллипс пішінінде жасалып, шашырау эллипсі деп аталады. Әуеде жарылудың шашырауы эллипсоидпен шектеледі. Ол сандық мәні шашырау шкаласы болып келетін шашырау заңына бағынады. Шашырау көлденең (қашықтығы және бағыты бойынша) және тік (биіктігі және бағыты бойынша) жазықтықтарда болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тезкескіш болат

thumb|150px|right
**Тезкескіш болат** - жоғарғы қатылығы мен жылуға тезімділігі бар жоғары қоспаланған құралдық болат (5,5-19% W, сонымен катар Cr, V, Mo, С, кей жағдайда Co).
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қосалқы аудан

**Қосалқы аудан (Запасной район)** — орналасу орнын өзгерту қажеттілігі туган жағдайда әскери объектілер мен бөлімшелердің (бөлім, құрамалардың) сабақ жүргізуіне арналған немесе дайындалған жергілікті жер аумағы. Қарсылас соққысы астынан әскерді (объектіні) шығару мақсатында, сондай-ақ негізгі ауданды су басу немесе зақымдалу қаупі туган кезде дайындалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Электрондық модельдеуші (аналогтық машина)

thumb
**Электрондық модельдеуші** (аналогтық машина) (электронная моделирующая (аналоговая машина)) — электрондық, есептеу машинасы. Үздіксіз өзгеріп отыратын физикалық шамаларды (ұзындық, бұрыш, жылдамдық, кернеу, т.б.) пайдаланып, есептеуге арналған. Есептеуге қажетті бастапқы мәліметтер үздіксіз енгізіліп, дәл солай есептеу нәтижелері де үздіксіз шығарылып отырады. Электрондық модельдеушіның негізгі бөліктері: шешуші қондырғы, оған бастапқы мәліметтерді енгізетін қондырғы, есептеуден кейінгі нәтижелерді есепке алу мен машинадан шығаратын қондырғы, басқару блогы. Модельдеуші машина
автоматты басқару мен реттеу міндеттерін орындауға, мыс., әр түрлі авиациялық жүйелерде (көздеу, индикаторларда, т.б.) есептегіш-шешуші қондырғы ретінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Лабардан

**Лабардан**  — басын, құйрығын, қанатын кесіп тастап, кеспекке салып тұздалатын ақсерке балық. Голландия балық сатушылары осылай 10-нан 40 кг дейін және ұзындығы 1-ден 1,5 м- дейін исланд нәлімін атаған. Балықтар ірі болғандықтан оларды өндеу және сақтау әдісі де ерекше болды. Біріншіден, оларды аулаған соң бірден тұз ерітіндісіне бірнеше күнге салып қойған, ал содан кейін сәл кептіріп, қатты сығымдап, ірі, тегіс кесектермен бөшкелерге салған. Бұндай нәлімнен дайындалған тағам XIX ғасырда  Еуропа елдері аспаздығында "кабельяу", ал Ресейде — лабардан деп аталған. Лабарданды даярлау алдында тұзынан арылту үшін суға салып қояды. XX ғасырда балғын мұздатылған нәлім сүбесі, сонымен катар кептірілген нәлім (стокфиш) өндірісінің дамуымен лабардан өндіру қажетгілігі жойылды, сондықтан нәлімнен даярланатын қазіргі заманғы тағамдар әр елде әр түрлі аталады және дайындау технологиясы да өзгерген.

## Дереккөздер
Техникалық ақпараттың бюросы

**Техникалық ақпараттың бюросы** - міндетіне өндірістің (мекеменің) іс әрекетін тұрақты ақпаратпен қамтамасыз ету жүктелген өндірістің (мекеменің) құрамындағы бөлім.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Вагонжасау

**Вагонжасау** - көліктік машинажасаудың саласы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Шегіну жолағы

**Шегіну жолағы** — шегінуді жүзеге асыру үшін бірлестік (құрама) тағайындайтын жергілікті жер жолагы. Шегіну жолағыда қозғалыс бағыттары, ракеталық әскерлер мен артиллерияның позициялық аудандары, басқару пункттерінің орындары, қорғаныстың аралық және соңғы шептері тағайындалады және жабдықталады, қиратулар жүргізіліп, бөгеттер салынады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Иоган Готфрид Гердер

right|200px
**Гердер Иоган Готфрид** (1744-1803) - неміс ойшылы, философ, теолог, филолог, лингвист. Гердер адамзат тарихын біртұтас үдеріс деп біледі. Ол алғашкы рет мәдениет дамуының сабақтастығы туралы мәселені қойды. Тарих философиясын бастаушылардың бірі ретінде белгілі.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Лағман

right|thumb| alt=A.|200 px|Лағман Бишкекте

**Лағман**, кеспе көже () - Ұннан қамыр илеп, оларды май жаға отырып созып, кеспе дайындайды. Кеспені суда қайнатып, суық сумен жуып, өсімдік майымен майлайды. Етті турап, пияз салынған майға қуырып пісіреді де, дәмдеуіштер қосып қайнатады. Қайнаған суда кеспені жылытып үстіне дайын ет салып беріледі. 
Өзбек, тәжік және дүнген лағмандарының түрлері бар. 
Лағман ет-көкөніс бөлігінен — ваджи (кайла) және кеспеден тұрады. Соңғысы лағманның ерекше белгісі болып табылады. Дүнген лағманында (нағыз лағман деп аталатын) кесілмеген және жайылмаған, тек созылған кеспе қолданылады. Лағманда макарондарды, вермишельді және басқа өндірістік өнімдерді қолдану тағамды сырттай ұқсатады, бірақ сипатын мүлдем өзгертеді. Ваджаны жəне кеспесін жеке даярлап, содан соң біріктіреді. Лағманды тәрелкеге емес, шұңғыл кеселерге құйып береді, оның қабаттарын кезекпен орналастырады: кеспе, ваджи, үстінен қатық құйып, аскөк және кинза себеді. Лағманға қажетті өнімдер құрамы. Кеспе үшін: 0,5 кг ұн, 1 жұмыртқа, 150 мл су, 1/2 шай қасық тұз. Ваджи үшін: 0,5 кг қой еті, 200 г өсімдік майы, 2 картоп (ірі), 2 сəбіз, 1 тұрып, 1 қызылша, 1 тәтті бұрыш, 100 г қырыққабат, 4 пияз, 4 қызанақ, 1 бас сарымсақ, 1 стақан кинза көгі, жарты шай қасықтан қара және қызыл бұрыш.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ асханасы
Санат:Дұнған асханасы
Санат:Қырғыз асханасы
Санат:Қытай асханасы
Санат:Ұйғыр асханасы
Санат:Шығыс асханасы
Санат:Өзбек асханасы
Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі агенттік

**Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар агенттігі**

## Негізгі міндеттері
:—	орталық және жергілікті атқарушы органдардың, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы ғылыми мекемелердің, елдің азаматтық қорғанысының, өрт қауіпсіздігінің жұмысын, сондай-ақ өнеркәсіпте жұмыс жүргізу кауіпсіздігін қадағалау мен таукен ісін қадағалауды үйлестіреді;
:—	төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөніндегі мемлекеттік инспекцияға, азаматтық қорғанысқа, мемлекеттік өрт кауіпсіздігі қызметінің бөлімшелеріне, оның қарамағындағы жағдайды қарау, бақылау және болжамдау кызметтеріне, төтенше жағдайлар жөніндегі реcпубликалық автоматтандырылған ақпараттық басқару жүйесіне тікелей басшылықты жүзеге асырадық;
:—	төтенше жағдайлардың алдын алу және жою, азаматтық қорғаныс салаларында нормативгік құқықтық актілердің сақталуын, өнеркәсіпте жұмыс жүргізу қауіпсіздігінің сакталуын бақылау және қадағалау және тау-кен ісін қадағалау;
:—	өз құзырының шегінде орындалуы міндетті қаулылар қабылдайды, орталық және жергілікті атқарушы органдарга, заңды және жеке тұлғаларға табиғи техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу және жою, қауіптілігі жогары объектілерде өндірістік құрал-жабдықтар мен процестер қауіпсіздігі талаптарын сақтау, анықталған кемшіліктерді, сондай-ақ осындай кемшіліктерге соқтырған себептер мен шарттарды жою, еңбек қауіпсіздігі жөніндегі талаптарды бұза отырып жүргізілген жұмыстарды тоқтату және тыйым салу, азаматтық қорғаныстын нормативтік талаптарын сақтау жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру және үйлестіру үшін қажетті нұсқаулыққтар береді;
:—	жер қойнауын пайдалану шарттарын және қолданыстағы заңдарға сәйкес еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөнінде келісім-шартта көзделген талаптарды бұзған жағдайда лицензияның іс-әрекетін тоқтата тұру, тыйым салу немесе оны кері қайтарып алу туралы ұсыныс енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Санат:Қазақстан Республикасының ыдыраған агенттіктері
Фальконер бауыршөбі

**Фальконер бауыршөбі** ( синонимы   — сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында, Кетпентауда кездеседі. 

Биіктігі 5-20 см. Дегелек жапырақтары ұзын сағақты, тақташасы бүйрек-жүрек пішінді. Сабағы қабыршақ қолтығынан тік немесе көлбей өседі. Жабын жапырақтары үш-төртеуден, сағақсыз, жұмыртқа пішінді, үшкір, бүтін жиекті, тықыр түкті. Гүлдерінің диаметрі 1-2 см, ақтүсті. Сәуір-маусымда гүлдеп, маусым-шілдеде жемістенеді. Жемісі — сопақтау, сыртын түк басқан. Сирек кездеседі. Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Элерондар

**Элерондар** (франц. aileron, alie канат) 
#  ұшақтын қанатынын артқы бөлігіне (бір элерон қанатының он жақ бөлігіне, екіншісі — сол жағына) орнатылатын бөлшек. Ол ұшақтың көлбеу бағытын басқаруға, яғни ұшақты қисайту мен одан шығаруға арналған.Элерондар басқаруды ұшқыш басқару тетігін қисайту арқылы жүргізеді. Мұнда бір Элерондар төмен түсіріледі, екіншісі жоғары кәтеріледі, сөйтіп айналған сәтте ұшақты қисайтады немесе қисаюдан шығарады. 
#  Қанатты ракетада қанаттың жалғасы (бөлігі) болып табылатын тетік. Әдетте Элерондар ракетаның қисаюын реттейді және әр бағытта айналады. Кәдімгі Элерондардан өзгеше ракеталарда аспалы элерон (қанаттың астында), қанат үсті Элерондар (қанаттың үстінде болады), қанат алды (қанаттың алдынғы бәлігінде) және қанат ұшы (канаттарының ұшында) Элерондардары қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қосалқы аэродром

**Қосалқы аэродром (Запасной аэродром)** — негізгі аэродромды пайдалануға мүмкіндік жоқ кезінде авиациялық бөлімдердің (бөлімшелердің) қажетін өтейтін аэродром. **Қосалқы аэродром** тек қазір әрекеттегі авиациялық-техникалық бөлімі (комендатурасы) жайылған, ұшу аппараттарының қабылдауын, қызмет көрсетуін, ұшуға шығаруын камтамасыз ететін аэродром болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Аэродромдар
Шекара демилитарландырылуы

**Шекара демилитарландырылуы** —— халықаралық келісім-шарттар негізінде шекараға жанасып жатқан қарулы күштерді жер аумағынан шығару және осы аймақтағы бекіністер мен құрылыстардың салынуына тыйым салу. Толық немесе шектеулі болуы мүмкін. Шекара демилитарландырылуы өзара шекаралас екі мемлекет сол аумақта қарулы күштер, қарулы бекіністер ұстамауға немесе оларды шектеулі мөлшерде үстауға (мемлекет шекарасының күзетін қамтамасыз ету қажеттілігінен басқа) міндеттеме алатын халыкаралық келісім-шарт негізінде жүзеге асады. Шекараны толық демилитарландыруда тиісті шаралар сол мемлекетпен жанасқан шекараның бүкіл ұзындығы бойында, ал жарым-жартылай демилитарландыру оның жеке өңірлерінде жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Герострат

**Герострат** - б.д.д. 356 жылы атын шығарып, мәңгілікке қалу үшін Эфестегі Артемида храмын өртеп жіберген грек.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Сергей Федорченко

**Сергей Федорченко** (18.4. 1974 жылы туған, Еңбекшіқазақ ауданында, Есік қаласында) — спортшы, Қазақстанның еңб.сің. спорт шебері (1998). Спорттық гимнастикадан республиканың бірнеше дүркін чемпионы. 12-Азия ойындарының күміс (1994), Әлем кубогының (1998) және чемпионатының (1998) қола жүлдегері. "Ізгіниет" ойындарының жеңімпазы (1998).

## Дереккөздер
Жетектегі білік

**Жетектегі білік** - механизмнің айналдырушы иінді күшін басқа механизмдерге тарататын білігі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Торуылдан барлау

**Торуылдан барлау** (Разведка засадамн) — барлауға бөлінген бөлімшелерді дер кезінде және мұқият бүркемелеуге негізделген барлау тәсілі. Бұл бөлімшелер қарсыластын жекелеген әскери кызметшілері мен шағын тобының жұруі мүмкін жолында жасырынып, оларды тұткынға алу, құжаттарын, сондай-ақ қаруы мен жабдықтарының, ұрыс техникасының үлгілерін колға түсіру максатында оларға тұтқиылдан шабуыл жасайды. Торуылдан барлау жасау орындары: ормантоғайлар, жол жиегіндегі бұталар, сондай-ақ қарсыластар жүруі мүмкін жолдардағы басқа да тасалар. Торуылдан барлау жасауға жіберілген бөлімшелер ауыстырылмайды, тиісті міндеттерін орындаған соң немесе белгіленген уақыт өткеннен кейін өздері қайтып оралады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Сергей Юрьевич Филимонов

**Сергей Юрьевич Филимонов** 1975 жылы 2 ақпанда Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе қаласында туған. Орыс. Әскери спорт колледжін бітірген (1997); қазіргі уақытта I. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің дене шынықтыру және спорт факультетінің студенті. ≪Нұр Отан≫ ХДП мүшесі. 1984 жылдан - ауыр атлетикамен айналысуды бастады. Ауыр атлетикадан жаттықтырушы-оқытушы. Жасөспірімдер арасындағы Әлем  іріншілігінің (Чехия,  1991), Азия ойындарының қола жүлдегері (Бангкок,  1998); Еуропа чемпионы (1995); серпе көтеруден 173 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақ дәрежесіндегі әлем рекордшысы; XIV жазғы Азия ойындарының чемпионы (Пусан, 2002); Сиднейде өткен Олимпиада ойындарының қатысушысы - 4-ші орын (2000); XXVIII Олимпиада ойындарының (Афины, 2004) 372,5 кг нәтижесімен 77 кг дейінгі салмақтағы күмісжүлдегері; Әлем кубогының иегері (2004); ауыр атлетикадан ҚР бірнеше мәрте чемпионы және рекордшысы. ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). «Құрмет≫ орденімен; ≪Ерен еңбегі үшін≫ (2004) медалімен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - бапық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер Қазіргі уақытта Ресей Федерациясында тұрады.

## Дереккөздер


Санат:1975 жылы туғандар
Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Қосалқы әскерлер

**Қосалқы әскерлер (Запасные войска)** — майдандағы армия мен флотты толықтыру үшін соғыстың алдында және оның барысында қалыптастырылатын ҚК түрлерінің бөлімдері және құрамалары. Қосалқы әскерлерде әр түрлі мамандықтар бойынша әскери кызметшілермен әскери дайындык (қайта дайындық) жүргізіледі. Әскерлер (күштер) түрінің құрамына байланысты өздеріне сәйкес атаулар иеленеді. Мысалы, қосалқы мотоатқыштар дивизиясы, қосалқы инженерлік-сапер бригадасы және т.б. Қосалқы құрамалар, бөлімдер орталық, округтік және майдандық (флот) құрамаларға бағынышта болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Гилозоизм

**Гилозоизм** - өмір, сезім табиғаттың барлық заттарына тән деп уағыздайтын ілім.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Илемдеуіш біліктері

**Илемдеуіш біліктері** - илемдеудің негізгі операциясы - металға қажетті өлшем деңгейіне деформациялауды атқаратын илемдік орнақтың жұмыс органы.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Лазанки

**Лазанки**  — кеспе даярланатын қамырдан, бірақ ірі тік төртбұрыштар түрінде кесілетін италия тағамы. Кеспе сияқты пісіріледі, содан соң әр түрлі қоспалармен (ет турамасы, сыр, сүзбе, піскен жұмыртқа, қуырылған пияз) көмбеге ұқсатып тұмшапеште пісіреді. Дайын болған соң май немесе қаймақ қатады. Көмбеден айырмашылығы салмасы қабатпен емес, араласып, бірақ біртекті орналасқан. Ас мәзірінде бұл тағамды көрсеткенде салма түрінде атау керек: лазанка сырмен, пияз қосылған лазанки және т.б.

## Дереккөздер
Шекара межелеу сызығы

**Шекара межелеу сызығы** ( — шек қою, айыру)
# Соғысушы екі жақты бітімге келген кезде айырып туратын сызық (атысты үзілді-кесілді тоқтату сызығы); 
# Жеңген мемлекеттің аумағын аймақтарға бөлетін сызық; 
# Таласушы көрші мемлекеттердің арасында тұрақты территориясына шекара мәселесі анықталғанға дейінгі уақытша қойылатын сызық.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жетекші білік

**Жетекші білік** - механизмнің басқа механизмдерден айналдырушы иінді күшті қабылдап алып өз ішінде тарататын білігі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Қосалқы кемелер

**Қосалқы кемелер (Вспомогательные корабли и суда)** — Әскери-теңіз флотының тұтастай алғанда күнделікті және жауынгерлік іс-әрекеттерін материалдық, техникалық қамтамасыз етуге арналған кемелер. Қосалқы кемелерге оқу кемелері, сүңгуір қайықтардың жүзбелі базалары, теңіздік тіркемелер, мұзжарғыштар, танкілер, құтқару және кеме көтеру кемелері, жүзбелі шеберханалар және әр түрлі міндеттемелі басқа да кемелер жатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекарадағы жанжал

**Шекарадағы жанжал**. Әдетте, Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Шекара қызметінің күштері мен құралдарының Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері құрамаларымен және бөлімдерімен өзара іс-қимылы арқылы шешіледі. Сыртқы күштер Қазақстан Республикасының ішкі ісіне қол сұғу үшін сылтау ретінде тұтандырар ішкі қарулы қақтығыстың туындау мүмкіндігін жоққа шығаруға болмайды. Мұндай қақтығысты тұмшалап, ауыздықтау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарын колдану Қазақстан Республикасының Конституциясына қатаң сәйкес жағдайда заңдылық пен құқық тәртібін қалпына келтіру, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, халыққа қажетті көмек көрсету және жанжалды бейбіт жолдармен шешуге жағдай туғызу мақсатында жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шекарадағы шаруашылық қызмет тәртібі

**Шекарадағы шаруашылық қызмет тәртібі**. Қазақстан азаматтары мен шетел азаматтары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында шаруашылық, кәсіпшілік және өзге де қызметті, соның ішінде бірлескен қызметті республикалық заңдар мен халықаралық шарттарға сәйкес жүргізеді және ол Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында тиісті тәртіпті қамтамасыз ететіндей болып жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында шаруашылық қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыру тәртібін шекара әскерлерінің ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Министрлер кабинеті белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қосалқы командалық пункт

**Қосалқы командалық пункт (ҚКП) (Запасной командной пункт (ЗКП))** — командалық пункт істен шыққанда немесе ол арқылы әскерді басқару мүмкін болмаған жағдайға дайындалған басқару пункті. Әскери күштердің бірлестіктерінде: әскери әуе күштері мен әскери десант күштерінде, одан басқа құрамалар мен бөлімдерде, Әскери-теңіз флотында — 1,2,3 рангілі кемелерде жасақталады. ҚКП басқаратын пункттермен тығыз байланыс жасайды. ҚКЛ-ті басшылық (командирі) тағайындаған офицер басқарады. ҚКП-те жұмыс істеу үшін штабтан, басқарудын баска да органдарынан, байланыс пен кызмет көрсету бөлімшелері құрамынан қажетті күштер мен құралдар бөлінеді. ҚКП-тің болуы басқарудың түрақтылығын, сенімділігін және үзіліссіздігін жоғарылатады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ламанцы

**Ламанцы.** Шығыс славян аспаздығының екі түрлі тағамы. 1.Тәтті ламанцы. Тұщы қамырдан (ұн, су, өсімдік майы) даярланады, оның қамырын кеспеге сияқты кеспей жаяды да, тегіс бет түрінде тұмшапеште кептіріледі. Бетті құрғақ күйінде алдын ала белгілеген сызықтар бойымен сындырады (стандартты печенье сияқты ірі текшелерге бөледі). Кептіргеннен кейін қатты ламанцыны (көлденеңінен) бал, қант, көкнәр (немесе үгітілген жаңғақ) сұйық қоспасына 5—7 мин, оларды суландырмай батырып алады. Қоспа ыстық болу керек. Ламанцыны жылы күйінде ұсынады. 2. Тұзды ламанцы. Алдыңғысы сияқты даярланады, бірақ біраз айырмашылықтары бар. Қамыр құрамы басқаша (ұн, сыра, сары май, тұз, тмин). Қамырды 2 мм қалыңдықпен жайып, ромб пішінінде кесіп, үстін көп тесіктерге теседі. Тұмшапеште баяу отта 5—7 мин пісіреді. Тұзды ламанцы сыраға, сорпаға, сыра көжелеріне беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Аспаздық
Әмір Қасымбекұлы Халықов

**Әмір Қасымбекұлы Халықов** (30 қаңтар 1964, Урицкий ауылы, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — әскери қайраткер, генерал-лейтенант. 

Ол Қазақстан Қарулы Күштерінің генерал-майоры Дамир Қасымбекұлы Халықовтың інісі болып келеді.

## Өмірбаяны
1979 жылы Алматы қаласындағы № 52 орта мектепті, 1981 жылы Суворов әскери училищесін (Ресей, Свердлов қаласы), 1985 жылы Челябинск жоғары танк училищесін, 1996 жылы Мәскеудегі Малиновский атындағы әскери академияны бітірген. 1985-91 жылдары ГДР-дағы (Шығыс Германия) КА әскери бөлімінде взвод, рота командирі, 1991-92 жылдары ҚР ҚМ танк батольоны (Сарыозек) командирінін орынбасары, 1992-96 жылдары танк батальоны (Алматы) командирі, 1996-99 жылдары мотоатқыштар бригадасының (Үшарал) командирі, 1999- 2000 жылдары ҚР ҚМ дивизия (Сарыөзек) штабының бастығы болды. 2000 жылдан Аягөздегі механикаландырылған дивизияның командирі.

## Дереккөздер


Санат:Қостанай облысында туғандар
Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Өзінің бастауын тану

**Өзінің бастауын тану** — адамзат болмысының маңызды құбылысы болып табылады. Бәрімізге белгілі, әрбір ұрпақ тарихты өзіне жаңаша ашады. Антика мәдениетіне байланысты жоғарыда айтқанымыздың туралығын дәлелдей аламыз. Ол үшін Ренессанс (Қайта өрлеу) дәуірін еске алсақ жеткілікті. Грек-римдік көне антикалық мәдениеттің жетістіктеріне арқа сүйеген Ренессанс мәдениеті бүкіл Еуропаның болашағына тірек болған ұлы мәдени кезеңдердің біріне айналды. Антикалық дәуірдің адамзат мәдениетіне берген мұрасы  ұшан-теңіз. Біріншіден, антикалық өркениет заңдылық пен мемлекеттіліктің толық жүйесін қалыптастырды. Екіншіден, адамның жеке басының еркіндігі қоғамның дамуы мен өзгеруінің қажетті алғышарты екендігіне көз жеткізді. Адамның жеке басының ерік-бостандығын антикалық қоғам тікелей полиспен байланысты қарастырады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Мәдениет
Пешаварский вальс

«**Пешаварский вальс**» — 1994 жылғы көркем фильмі. 1994 жылы фильм Карловы вары және Кинотавр кинофестивальдарында жүлделерін алды .

Фильм Ауған соғысының нақты оқиғаларында негізделген.

## Cюжеті
Ағылшын журналшысы және оның досы (француз дәрігері) интервью алу мақсатында орыс «ауғандары» тұратын лагерьге барады. Кенеттен тұтқындар бас көтеріп лагерьді жаулап алады.

## Дереккөздер

Санат:Ресей фильмдері
Қатерлі жағдай

**Қатерлі жағдай** — елді және оның қарулы күштерін тікелей соғысқа дайындау кезеңі. Қатерлі жағдайды үкімет халықаралық жағдай кенеттен шиеленіскен кезде, шет елдердің өз қарулыкүштері мен азаматтық қорғанысын ұрысқа әзірлік жағдайына келтіруі, шағын аймақтық әскери қақтығыстар болуы жағдайында белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қатты отынды ракета қозғалтқышы

thumb|Ракета ұшу барысы**Қатты отынды ракета қозғалтқышы** (ҚОРҚ) — қозғалтқыштың жану камерасында орнатылған, қатты отынмен жұмыс жасайтын реактивті қозғалтқыш. Ол төмендегідей негізгі бөліктерден: кемерден (корпус), реактивті соплодан, отын шашкасы, отынды жандыруға арналған қондырғы мен үшу аппаратына бекіту желісінен тұрады. Қатты отынды ракета қозғалтқышытың кемері (металдан жасалған цилиндр) қозғалтқыш қондырғысының негізгі бөлігі болып саналады және басқа желілер мен бөлшектерді бекіту үшін қолданылады. Әдетте кемер жану камерасы мен отын бағының, ал кейбір ракеталарда үшу аппаратының кемері қызметін де атқарады. Қатты отынды ракета қозғалтқыштың жану камерасындағы қысым 200-300 кг/см3-ге, ал газ температурасы — 3000° С-ға жетеді, ол шүмектен 2500 м/сек-қа дейінгі жылдамдықпен шығады. Қатты отынды ракета қозғалтқышытың жақсы жағы оның құрылымының қарапайымдылығында, жұмысқа әр кез дайын болуы мен сенімділігінде, кемшілігі — жұмыс уақытының шектеулі болуына (әдетте 1 минуттан аспайды) және үлкен күш туғызудың қиындығына саяды. Қатты отынды ракета үшу жылдамдығын 28000 км/сағ-қа дейін жеткізе алады, ал сұйық отынды қозғалтқыштарда ол 50 000 км/ сағ-қа дейін жетеді. Қызметіне қарай, Қатты отынды ракета қозғалтқышы үш негізгі топқа бөлінеді: шерулік (негізгі), қосалқы және зертханалық. Қатты отынды ракета қозғалтқышы көп сатылы әр түрлі үшу қашықтығындағы баллистикалық ракеталарда, ғарыштық ракеталарда, снарядты ұшақтарда, жердің жасанды серіктерінің ракета тасығыштарында, жойғыш ұстағыштарда және басқа да ұшу аппараттарында қолданылады.thumb|Аполлон кемесі 

## Дереккөздер


Санат:Қозғалтқыштар
Санат:Ғарыштану
Қатын соғыс

**Қатын соғыс** (көне.) қазақтар соғыста ашу шақырып күйгелектенуді, ойланбай көзсіз ерлік істеуге құмартуды, өліне сенбеушілікті осылай деп атаған. Бұл кезде білікті қолбасылар, билер тоқтам айтып отырған.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс