open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бавар Кеңес Республикасы

250px|нобай|оңға|Бавар Кеңестік Республикасы
**Бавар Кеңестік Республикасы** – Ұлы Қазан социалистік революциясының ықпалымен Германияда қанат жайған революция өрлеу жағдайында 1919 жыл 13 сәуірде Баварияда құрылған советтік республика. Сол жылға 1 Мамырға дейін өмір сүрді. 1918 жылғы Қараша революциясынан кейін өкімет басына келген, революциялық қозғалыстың етек алуынан қорыққан «тәуелсіз социал демократтар» бұқараны алдау мақсатымен «Совет үкіметін» құрғысы келді. Коммунистер мен әшкереледі. Э. Толлер бастаған «тәуелсіздер» 1919 жылғы 7 сәуірде Баварияны Совет республикасы деп жариялады; бірақ ол нағыз Совет Республикасы емес еді. 13 сәуірде Мюнхенде өкімет коммунистердің қолына көшті, республиканың жоғарғы өкімет орны – қимыл комитеті мен жоғарғы атқару мүшесі – Атқару советі құрылды. Бұлардың құрамына «Тәуелсіз социал демократтар» да кірді. Бавар совет республикасының үкіметі пролетариат диктатурасының программасын жүзеге асыра бастады. Бірақ коммунистер бірсыпыра қате жіберді: ең кедей және орта шаруалардың жағдайын жақсарту, жұмысшы табы мен шаруалардың одағын құру жөнінде жедел шара қолданбады, ішкі контрреволюцияға қарсы күресте батылдық көрсетпеді. «Тәуелсіз социал демократтар» ой-өсек таратып, бүлдіру саясатын қолданды. Коммунистер 27 сәуірде үкімет құрамынан шығуға мәжбүр болды. 1919 жылғы 1 Мамырда герман үкіметінің әскерлері Бавар совет республикасын талқандады.

## Дереккөздер

Санат:Бавар Кеңестік Республикасы
Санат:Бавария тарихы
Боливия коммунистік партиясы

**Боливия коммунистік партиясы** - бұрын ұсақ буржуазиялық Солшыл революциялық партияның (1940 жылдары ұйымдасқан) құрамына кірген коммунистік топтардың бірігуі нәтижесінде құрылды (1950). 1950 – 52 жылдары Боливия коммунистік партиясы астыртын жағдайда жұмыс істеді. 1952 жылы сәуірде партия халық көтерілісіне партия халық көтерілісіне қатысты; көтеріліс ірі кен өнеркәсіп иелері мен феодалдар олигархиясының үстемдігін құлатып, Ұлтшыл революциялық қозғалыс  партиясын өкімет басына отырғызды. 1951-54 жылы Боливия коммунистік партиясының 6-конференциясы болып өтті, олардың ішінде партияның дұрыс саяси бағытын белгілеу, оны ұйымдық жағынан нығайту үшін  6-конференцияның (1954 жылы маусым) маңызы аса зор болды. 1959 жылы сәуірде Боливия коммунистік партиясының 1-съезі болып өтті. Съезд елдегеі саяси жағдай мен партияның міндеттерін талқылады және партияның жарлығын қабылдады. 1963 жылдың 2 – жартысында Боливия коммунистік партиясы кен өнеркәсібінің негізгі орталықтарындағы еңбекшілердің ереуіл күресін ұйымдастырды. Боливия коммунистік партиясының 2-съезінде (1964 жылы наурыз – сәуір) «Боливия коммунистік партиясының программалық декларация қабылдады. 

Боливия коммунистік партиясының делегациясы Коммунистік және жұмысшы партиялары өкілдерінің кеңестеріне (1957 жылы қарарша, 1960 жылы қараша, 1969 жылы маусым, Мәскеу) қатысып, қабылданған құжаттарды мақұлдады. 

Боливия коммунистік партиясы демократиялық централизм принциптері негізінде құрылған, партияның жоғары мүшесі – ұлттық съезд. Съезд аралығында партияның жұмысына өзінің құрамынан Саяси комиссия мен Секретариат сайлайтын ОК басшылық етеді. Боливия коммунистік партиясы ОК-нің бірінші хатшысы Х. Колле Боливия коммунистік партиясының орталық мүшесі – апталық «Unidad» газеті.

## Дереккөздер

Санат:Боливия саяси партиялары
Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Аргентина коммунистік партиясы

**Аргентина коммунистік партиясы ** – 1918 жылы 6 қаңтарда құрылған. Бұл – Ұлы Қазан социалистік революциясының ықпалымен Аргентинада революциялық қозғалыс күшейген кез еді. Партия алғашқыда *Интернационалдық социалистік партия* деген атпен Аргентина социалистік партиясының сол қанаты өкілдерінің съезінде ұйымдасты. Съезд партияның Жарлығы мен «Принциптер декларациясын» бекітті, Манифест қабылдады. Манифесте Ресейдегі социалистік Революциямен ынтымақтас жаңа партияның құрылғаны жария етілді. Партияны құрушылар: Луис Эмилио  Ркабаррен,викторио Кодовилья, Аугусто Кун, Энрике мюллер, Родольфо Гиольди тағы басқа 1919 жылы сәуірде Интернационалдық социалистік партияның 2-съезі болып өтті; мұнда 2-интернационалмен байланысты үзіп, Коминтернге қосылу жөнінде шешім қабылданды. 1920 жылы Аргентина коммунистік партиясы бұқарамен байланысты едәуір кеңейтіп, ұйымдық жағынан нығайды. Партияның кәсіподақтарға ықпалы күшейді. 1922 жылы партияның бастауымен елде тұңғыш бір тұтас кәсіподақ орталығы – «Уньон синдикаль Аргентина» құрылды. Партия идеологиялық жағынан нығайды. 7-съезде қалың еңбекші бұқарасын Аргентина коммунистік партиясының төңірегіне топтастыруға бөгет болған солшыл топтар идеялық жағынан талқандалып, партиядан шығарылды. 8-съезде партия алдағы уақытта Аргентинада болатын революцияны буржуазиялық-демократияны аграрлық, антимпералистік революция деп белгіледі.

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Санат:Аргентина тарихы
Санат:Аргентина коммунистік партиялары
Омар Сыздықов

**Омар Сыздықов** (1936 жыл 1 ақпан, Оңтүстік Қазақстан, Арыс) – педагогика ғылымдарының докторы (2002). ҚР педагогика ғылымдары (2005) және Халықаралық ақпараттандыру академияларының (2003) академигі. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнертапқышы (1970).

## Еңбек жолы
*1963 жылы Ташкент политехникалық институтын бітірген;
*1959-1963 жылдары Кентау экскаватор зауытында цех бастығы;
*1963-1969 жылдары Ащысай түсті металл комбинатында инженер;
*1969-2005 жылдары Қазақ политехникалық институтында (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) оқытуышы, аға оқытушы, доцент, профессор;
*1974-1979 жылдары Алматы металл өңдеу зауытының директоры болды;
*2005 жылдан Халықаралық қазақ-түрік университетінде профессор қызметін атқарады.

## Ғылыми еңбектері
*«Болашақ инженерлердің кәсіптік-технологиялық даярлығын жетілдірудің дидактикалық негіздері» тақырындағы докторлық диссертациясы;
*250-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер

Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Педагогтар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Metallica

**Metallica** — Лос-Анджелесте 1981 жылы құрылған америкалық  рок тобы. Metallica  бүкіл әлем бойынша сатылған альбомдар көшірмелерінін саны 100 миллион  асты. Metallica металл музыканын дамуына үлкен әсер етті және «трэш металлдын үлкен төрттігiне» (Slayer, Megadeth и Anthrax топтармен бiрге) кіреді. «Грэмми» марапатынын тоғыз дүркiн иегерлерi.

## Топтың мүшелері
* Джеймс Хэтфилд — вокал, ритм-гитара
* Ларс Ульрих — барабандар, перкуссия
* Кирк Хэмметт  — соло-гитара
* Роберт Трухильо  — бас-гитара

## Бұрынғы қатысушылары
* Рон Макговни &nbsp;— бас-гитара (1982)
* Дэйв Мастейн — соло-гитара (1982—1983)
* Клифф Бёртон &nbsp;— бас-гитара (1982—1986)
* Джейсон Ньюстед &nbsp;— бас-гитара (1986—2001)

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары
* 1983 — *[[Kill 'em All]]*
* 1984 — *[[Ride the Lightning]]*
* 1986 — *[[Master of Puppets]]*
* 1988 — *[[…And Justice for All]]*
* 1991 — *[[Metallica (альбом)|Metallica]]*
* 1996 — *[[Load]]*
* 1997 — *[[Reload]]*
* 2003 — *[[St. Anger]]*
* 2008 — *[[Death Magnetic]]*
* 2016 — *[[Hardwired... to Self-Destruct]]*
* 2023 — *[[72 Seasons]]*

### Концерттік альбомдары
* 1993 — *[[Live Shit: Binge & Purge]]*
* 1999 — *[[S&M]]*
* 2009 —  *[[Orgullo, Pasión, y Gloria: Tres Noches en la Ciudad de México]]*
* 2010 —  *[[The Big Four: Live from Sofia, Bulgaria]]*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Ресми веб-сайт
* 
* 

Санат:АҚШ рок топтары
Санат:АҚШ музыкалық топтары
Санат:1981 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Сатай Мақсұтұлы Сыздықов

**Сатай Мақсұтұлы Сыздықов** (1954 жыл 14 қаңтар, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Томар ауылы) – ҚР Ұлттық Ғылым академиясының Академигі (2018), тарих ғылымдарының докторы (1996), профессор (2000).

## Еңбек жолы
*1970-1975 жж. Қарағанды мемлекеттік университеті тарих факульт. студенті   
*1975- 1977жж.Қарқаралыда А. Байтұрсынов атындағы № 26 мектепте тарих, география пәндерінің оқытушысы; 
*1977-1979 жж. Армия қатарында (Омск, Бийск);
*1979- 1980 жж.Қарағанды, Октябрь революциясының 50 жылдығы атын. Шахтаның комсомол комитетінің хатшысы
*1980-85 жылдары Қарағанды кооперативтік институтында оқытушы;
*1985-1988 жж.ҚазМУ-да аспирант;
*1988-1992жж. Әл-Фараби атын.ҚазҰУ-де аға оқытушы, доцент;
*1992-1995 жж.Түркия, Ыстамбұл,Мармара университетінде докторант;
*1996-2002 жылдары  Әл-Фараби атын.ҚазҰУ-де профессор; 
*2002-2005 жж.Әл-Фараби атын.ҚазҰУ-де Шығыстану факультетінің деканы;
*2005-2007 жылдары Абай атын. ҚазҰПУ-да Тарих факультетінің деканы;
*2008- 2009 жж.  Абай атын. ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі;
*2010-2012 жж. Л.Н.Гумилев атын Еуразия ұлттық университеті, кафедра меңгерушісі;
*2012 жылдан бері   Л.Н.Гумилев атын Еуразия ұлттық университеті,  Ғылыми-зерттеу Институтының директоры;

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Radiohead

**Radiohead** —  Абингдон қаласында 1985 жылы құрылған британдық рок-тобы. Radiohead бүкіл әлем бойынша сатылған альбомдар көшірмелерінің саны 30 миллионнан асты.«Грэмми» марапатының үш дүркiн иегерлерi.

## Топтың мүшелері
* Том Йорк — вокал, гитара, клавиштiк аспаптар
* Джонни Гринвуд — гитара, клавиштiк аспаптар
* Эд О’Брайен  — гитара, бэк-вокал
* Колин Гринвуд  — бас-гитара, гитара, клавиштiк аспаптар
* Фил Селуэй  — барабандар, перкуссия

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары
* 1993 — *[[Pablo Honey]]*
* 1995 — *[[The Bends]]*
* 1997 — *[[OK Computer]]*
* 2000 — *[[Kid A]]*
* 2001 — *[[Amnesiac]]*
* 2003 — *[[Hail to the Thief]]*
* 2007 — *[[In Rainbows]]*
* 2011 — *[[The King of Limbs]]*
* 2016 — *[[A Moon Shaped Pool]]*

### Концерттік альбомдары
* 2001 — *[[I Might Be Wrong: Live Recordings]]*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми веб-сайт 

Санат:Ұлыбритания музыкалық топтары
Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:1985 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Ерлан Ағзамұлы Тайғұлов

**Ерлан Ағзамұлы Тайғұлов** (1957 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы) – медицина ғылымдарының докторы (1997).

## Еңбек жолы
*1980 жылы Семей мемлекеттік медициналық институтын (қазіргі Семей мемлекеттік медициналық академиясы) және 1984 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтының (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) аспирантурасын бітірген;
*1980-1983 жылдары Семей қалалық ауруханасында дәрігер болды;
*1989 жылдан Семей мемлекеттік медицина институтында ассистент, ғылыми қызметкер, доцент; қазіргі кезде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.

## Ғылыми еңбектері
*1996 жылы «Результаты применения эритроцитарных фармакоцитов в комплексном лечении хирургических больных с воспалительными заболеваниями печени и желчных путей» тақырыбында докторлық диссертация қорғады;
*60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Coldplay

**Coldplay** —  әнші Крис Мартин және гитарист Джонни Баклэнд 1996 жылы Лондон қаласында құрған британдық рок-тобы. Кейiн оларға бас-гитарист Гай Берримен және барабаншы Уилл Чемпион қосылды. Coldplay бүкіл әлем бойынша сатылған альбомдар көшірмелерінін саны 80 миллион асты. «Грэмми» марапатынын жеті дүркiн иегерлерi.

## Топтың мүшелері
* Крис Мартин — вокал, ритм-гитара, пианино
* Гай Берримен — бас-гитара, клавиштiк аспаптар
* Джонни Баклэнд  — соло-гитара, бэк-вокал, 
* Уилл Чемпион  — барабандар, клавиштiк аспаптар

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары
* 2000 — *[[Parachutes ]]*
* 2002 — *[[A Rush of Blood to the Head]]*
* 2005 — *[[X&Y]]*
* 2008 — *[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]*
* 2011 — *[[Mylo Xyloto]]*
* 2014 — *[[Ghost Stories]]*
* 2015 — *A Head Full of Dreams*
* 2019 — *Everyday Life*
* 2021 — *Music of the Spheres*
* 2024 — *Moon Music*

### Концерттік альбомдары
* 2003 — *[[Live 2003]]*
* 2009 — *[[LeftRightLeftRightLeft]]*
* 2012 — *[[Live 2012]]*
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Coldplay on what-music.com 
* Coldplay Official Google+ page

Санат:Ұлыбритания музыкалық топтары
Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:1996 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
1919 жылғы Мысыр көтерілісі

**Мысыр көтерілісі** (1919, 1921) – Мысыр халқының ағылшын отаршылдарына қарсы ұлт-азаттық көтерілістері. Ресейдегі Қазан социалистік төңкерісінің әсерінен туындаған болатын. Алдымен 1919 жылы 9 наурызда «Вафд» партиясының басшысы, бастаушысы С. Загулдың тұтқынға алынуына қарсы Каирда демонстрация болып өтіп, 10 наурызда жұмысшылар ереуілге шығып, 11 наурызда ереуіл арты көтеріліске ұласты. 
Көтеріліс бүкіл Мысырды қамтыды. 13 наурызда Жоғары Мысырдағы барлық ағылшын гарнизондары қуылып, қоршауға алынды. Төменгі Мысырда көтерілісшілер бірқатар аудандардың едәуір бөлігін азат етті. Қалалар мен ауылдардың көпшілігіне революциялық өкімет мүшесі – ұлттық комитеттер құрылды. Ағылшын империалистері Мысырда үлкен армия жинап, көтерілісті басты. Жеке ұрыстар сәуірдің аяғына дейін созылды, ал 1919 жылы қыркүйек – қарашада Каир мен Александрияда ірі революциялық шайқастар болды. 1921 жылы 23 желтоқсанда ағылшындарға қарсы жаңа көтеріліс шығып , ол 1922 жылдың басына дейін созылды. 1919, 1921 жылдары Мысыр көтерілістері 1922 жылы 28 ақпанда Ұлыбританияны Мысырдағы протектораттығынан бас тартып, сөз жүзінде Мысырдың тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр етті.

## Дереккөздер

Санат:Мысырдағы көтерілістер
Санат:Көтерілістер
Болгар ғылым академиясы

right|Бүгінгі таңдағы академия|thumb|200px
**Болгар ғылым академиясы  (БҒА)** – Болгарияның жоғары ғылыми мекемесі. Софияда орналасқан. 

Болгар эмигранттары 1869 жылы Румынияның Браила қаласында Болгар білім құмарларының қоғамын («Българско книжовно дружество») құрды. Болгар ғылым академиясы соның негізінде 1911 жылы құрылды. Болгарияда халық өкіметінің орнауына дейін (1944 жылы), Болгар ғылым академиясы мәдени-ағарту, баспа жұмыстарымен ғана шұғылданды. Ол 1949 жылы қайта құрылып, Болгария Министр Кеңесінің қарауына өтті. Болгар ғылым академиясының басқару мүшелері сайланады. Жоғарғы басқару мүшесі – Жалпы жиналыс, Төралқа және Төралқа бюросы. 1970 жылы Болгар ғылым академиясының 9 бөлімі болды, олардың құрамына 50 ғылым-зерттеу институты енеді. Академияның құрамында (1970 жылы) 46 академик, 53 корреспандент мүше, 68 шетелдік мүше (оның 16-сы кеңес ғалымы) бар. Үлкен кітапхана (кітап қоры 850 мың том) жұмыс істейді. 

Болгар ғылым академиясының ғылым-зерттеу еңбектерінің қорытындылары «Баяндамалары» мен «Хабарларында», басқа да ғылыми мерзімдік баспаларда жарияланып тұрады. 

Болгар ғылым академиясы – көптеген халықаралық ұйымдар мен қоғамдардың (ЮНЕСКО, Халықаралық ғылыми одақтар советінің тағы басқа) мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:1869 жылы пайда болғандар
Санат:Болгар ғылым академиясы
Санат:Болгариядағы ғылым
Санат:Ұлттық академиялар
Санат:Ғылым академиялары
Санат:София
Орысқазған мұнай кен орны

**Орысқазған мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Сағыз өзені сағасының аңғарынан анықталды. Пайдалануға 1987 жылы берілген. 

## Геологиялық құрылымы
Геологиялық құрылымына қарай кен тұзды төбелік кендер тобына жатады, алаңының аумағы 12x6 км. Алаңынан үш мұнайлы учаске ашылып, игерілуде және өнім беретін 16 қабат анықталды. Бұлардағы неоком, юра  және триас кезеңдерінде түзілген мұнайлы кен кабаттарының бәрі құрылымы бойынша тұтас не бір-бірімен сабақтаса жатқан жердің құрылымдық қыртысы қатарына жатады. Төменгі триаста қалыптаскан шөгінділерде саздақ топырақ, ұсақ құм түйіршіктері, бір-бірімен байланысы онша берік емес құмайт қыртыстар кездеседі. Юралық қабаттар көбіне қыртысқа айналған жыныстардан тұрады. Бор жүйелерінде саз балшық пен ұсақ құм түйіршіктері аралас ұшырасады. 

## Жатыс сипаты
Кен түзілген қабаттардың орташа тереңдігі 400-900 м аралығында. Мұнайы мол неоком қабаттарының қалыңдығы 2,1-4,25 м-ге, юралық шөгінділерде 5-9,7 м-ге, триастық тұнбалар 5,8 м-ге дейінгі мөлшерде қалыптасқан. 

## Құрамы
Мұнайдың құрамында 0,18-0,84% күкірт, 18-69% мөлшерінде басқа да жеңіл заттар бар. Кенде 1988 жылы 69,695 мың т.мұнай өндіріліп, ең жоғары мөлшерде өнім алынды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Атырау облысы кен орындары
Ғали Нұртазаұлы Кемелов

**Ғали Нұртазаұлы Кемелов** (1897 жылы туған, Көкшетау облысы, Арықбалық ауданы, Мәдениет ауылы - 1946 жылы дүниеден озды) - қазақ кеңес математигі, алғашқы қазақ доценттерінің бірі. 1923 жылы Н.К. Крунская атындағы Коммунисттік тәрбиие академиясын бітірген. 1934-35 жылы Семейдің геологиялық - барлау институтында (қазіргі Алматыдағы В.И. Ленин атындағы Қазақ политехнологиялық инститe), 1935-1937 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында жоғары математикадан сабақ берген. Қазақ тіліне тұғыш рет "Чарьлз Дарвин және оның ілімі" (1925 жылы) атты еңбегін аударған. Көптеген  ғылыми еңбектердің авторы. Қазақстанда математик ғалымдарды даярлауда елеулі еңбек сіңірген.

## Дереккөздер

Санат:1897 жылы туғандар
Санат:1946 жылы қайтыс болғандар
Санат:Математиктер
Санат:Қазақстан математиктері
Көк гүлкекіре

**Көккекіре** () – астралылар тұқымдасының гүлкекіре туысына жататын арам шөп. Зембілге жиналған гүлдерінің шетіндегілері үлкендеу, көгілдір түсті (өте сирек болса да ақ және қызғылт түстілері де кездеседі) келеді. Көккекіренің біржылдығы да, екіжылдығы да, болады. Биіктігі-30-60 см. Бұтақты болып өседі.

Бұл республикамыздың Орал, Ақтөбе, Қостанай, Семей және Шығыс Қазақстан облыстарында кең таралған. Қай жерде кездессе де шашыранды және сирек өседі.Дәрі мақсатында бүкіл жер үстіндегі бөлігі мен гүлдері пайдаланылады.

## Химиялық құрамы
Көккекіре гүлдерінде - бояулы заттар, цианин глюкозиттері, ащы глюкозидтер, ценаурин, немесе кницин, цикорин глюкозиді, минералды тұздар болады.


Image:Centaurea_cyanus_flowers.jpg
Image:Centaurea_jacea.jpg
Image:CentaureaCyanus-bloem-kl.jpg
Image:XN_Centaurea_cyanus_00.jpg
Image:Chaber na przedwojowskim polu(Aw58).JPG


## Қолданылуы
Көккекіре гүлдерін несеп жүргізетін, қызба ауруларыен сырқаттанғандардығ қызуын төмен түсіретін дәрі ретінде оның гүл желектерінен тұнба жасап ішеді. Несеп-жыныс органдарының қабынып ауруларына көккекіре желегін ырғай тамырына, жүгері қауызына, қайың бүрлеріне, ошаған шөбіне қосып пайдаланады. С.С. Сахобиддиновтың деректері бойынша (1948) кекіре жапырақтарынан жасалған тұнбаны безгек ауруына қарсы ішеді, ал тамырдан жасалған препаратын шеменге қарсы пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Ford C-Max

**Ford C-MAX**- америикандық Ford компаниясының автомашинасы.

Бірінші рет 2002 жылы Париждық автосалонда көрсетілді. Алғашқыда автомобиль Ford Focus C-Max деп аталған. Бірақ 2007 жылы жаңғыртудан соң Focus сөзі алынды.

Санат:Автомобильдер
Санат:Ford автомобильдері
Кеме шайқалысы

**Кеме шайқалысы** - кеменің әр түрлі сыртқы күш әсерінен тербелуі. Кеменің шайқалысын су толқыны, жел, кемені жұлқи тарту, реактивтік импульс (кемеден артиллериялық және торпедалық снаряд ату кезінде), су астындағы жарылыстар және т.б. әсерлер тудырады. Кеме шайқалысы бүйірлік, кильдік, тік бағыттық болып ажыратылады. Кеме шайқалысы кезінде осы үшеуінің бір мезгілде әсер етуі де мүмкін. Кеме шайқалысының сипаты мен шамасы толқынға, толқын ммен кеменіңжүзу бағытына, сондай - ақ кеменің мөлшеріне т.б. байланысты. Кеме шайқалысының зиянды жақтары бар (қатты шайқалыс кезінде кеменің аударылып кетуі, бүйір корпусының бүлінуі, басқару құрылғысы мен басты механизмдердің істен шығуы т.б.), кеме жасауда осы жайттарға қарсы шаралар ескеріледі. Кеме шайқалысын бәсеңдету үшін әр түрлі тыныштандырғыш қондырғылар пайдаланылады. Кеме шайқалысының теориясының негзін салған орыс ғалымы А.Н. Крылов, ал оның гидродинамикалық теориясын жасған Н.Е.Жуковский болды.

## Дереккөздер

Санат:Теңіз терминдері
Том Йорк

**Томас Эдвард Йорк** (; 7 қазан 1968, Веллингборо,  Ұлыбритания) — британ музыканты, Radiohead тобының вокалисі және гитарисі.

## Дискографиясы
### Radiohead
* 1993 — *[[Pablo Honey]]*
* 1995 — *[[The Bends]]*
* 1997 — *[[OK Computer]]*
* 2000 — *[[Kid A]]*
* 2001 — *[[Amnesiac]]*
* 2003 — *[[Hail to the Thief]]*
* 2007 — *[[In Rainbows]]*
* 2011 — *[[The King of Limbs]]*
* 2016 — *[[A Moon Shaped Pool]]*

### Atoms for Peace
* 2013 — *[[Amok ]]*

### Жеке альбомдары
* 2006 —  *[[The Eraser]]*
* 2014 —  *[[Tomorrow's Modern Boxes]]*
* 2018 — *[[Suspiria (Music for the Luca Guadagnino Film)]]*
* 2019 —  *[[Anima]]*
* 2024 — *[[Confidenza (Original Soundtrack)]]*

### The Smile
* 2022 — *[[A Light for Attracting Attention]]*
* 2024 — *[[Wall of Eyes]]*
* 2024 — *[[Cutouts]]*

## Сыртқы сілтемелер
* Radiohead ресми веб-сайты

Санат:Ұлыбритания әншілері
Шамалау (математика)

Шамалау - есептеу нәтижесін, дөрекі бағалау.
Шамалау келесі түрде жүзеге асырылады.
*1)сандағы барлық цифрлар нөлден өзгеше бір цифр қалғанға дейін дөңгелектелінеді

*2)дөңгелектеу арқылы алынған сандарға көрсетілген амалдарды қолданып, күткен нәтижені алу
*3)дөңгелектелінбеген сандарға да крсетілген амалдарды қолданып, шыққан санды күткен нәтижемен салыстырылынады Егер бұл сандар жақын болса, онда есептеудің дұрыс болғаны, егер бұл сандар алшақ болса, есептеу қайта жүргізіледі
## Дереккөздер
*Оқушы анықтамасы, 2 кітап,Астана, "Арман - ПВ" баспасы 2008 жыл.

Санат:Математика
Қоғажай (өсімдік)

**Қоғажай** - биіктігі 30 см-ге дейін өсетін бір, немесе екіжылдық, тамыры қуыс тармақты, сабағы жіңішке, үш қырлы келген бұтақты, шөп тектес өсімдік. Жапырақтары - кезекті, қысқа сағақты, жүрек пішіндес. Сәуір айынан бастап, күзге дейін гүлдейді.

## Химиялық құрамы
Қоғажай шөбінде глюкозидтер, сапониндер, қант, ащы және бояғыш заттар, шараштар, каротин және С витамины болады.

## Қолданылуы
Дәрі мақсатында оның гүлдеген кезіндегі жиналған шөбі пайдаланылады. Халық медицинасында қоғажайды ревмотизмге, подаграға, сары ауруға қарсы пайдаланады, тер шығаратын және қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданады. Сондай-ақ ол несеп жүргізетін қосынды құрамына кіреді. С.А. Томилин қоғажайды қышыма қотырға және басқа да тері ауруларына қолдану жақсы нәтиже беретіндігігін аңғарған. Халық медицинасында қоғажай қайнатындысы мен тұнбасы сары ауруға, ұшыққа, қышыма  қотырға және көптеген, сондай-ақ несеп және тер шығаратын, "қан тазартатын" дәрі ретінде кеңінен қолданылған. Циститпен, нефрит ауруымен сырқаттанушыларға несеп шығаратын дәрі ретінде қоғажай шөбіне шеңгел тамырын, қызылмия тамырын, қурайшөп тамырын, аршаның жемісін қосып араластыру арқылы қайнатынды жасап ішуге болады. Қоғажай препараттары бронх бездерінің секретін күшейтуге мүмкіндік беретіндіктен оны өзінен өзге дәрі өсімдіктермен қосып тыныс жолдарының ауруларына (трахеиттерде, бронхиттерде, плевриттерде, пневмонияларда), бронх демікпесіне қарсы пайдаланады.

Санат:Өсімдіктер
Қияршөп

**Қияршөп** () – айлауыктар тұқымдасына жататын тарбақ бұтақты біржылдық шөп тектес өсімдік. Жапырақтары жұмыртқа пішінді, жіңішке сабақты көгілдір гүлді келеді. Июнь - шілде айларында гүлдейді. Жапырақтарының дәмі қиярдың дәмі секілді болғандықтан оны халық арасында және 18-19 ғасырларда шыққан әдибиеттерде қияршөп деп атап кеткен. Қияршөп балды жақсы беретін өсімдік.

## Таралуы
Қияршөптің тегі Кіші Азиядан шыққан, егіп өсіріледі, бірақ аздап жабайыланған өсімдік. Оны Орал, Ақтөбе, Шымкент, Семей, Шығыс Қазақстан облыстарының кей жерлерінен сирек те болса кездестіруге болады.

## Химиялық құрамы
Е. Залесова мен О.Петровскаяның деректері бойынша қияршөп құрамында құрамында селитраның барлығы бұдан бір ғасырға жуық уақыт белгілі болған. Сондай-ақ оның бойында май қышқылдары, сапониндер, пентоздар, аздап эфир майы кездеседі. Дәрі мақсатында оның жер үстіндегі бөлігі мен гүлдері пайдаланылады. Қияршөп шөбін қазанақпен, көкпекпен қосып қайнатынды жасап созылмалы бронхитпен, өкпе демікпесімен, шемен ауруымен сырқаттанушыларға емге қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Айлауықтар
Қадау жарық

thumb|right|300px|Қадау жарық (Финистер, Бретань)
**Қадау жарық**, немесе жарық діңгегі — күн шыққан, не батқан кезде түзу діңгек пішінді жарық құбылысы. Күн, не ай Қоралануының бір түрі. Бірақ ол әсіресе жоғары биіктен бақылағанда күндіз де пайда бола береді. 6 бұрышты жалпақ, немесе жұмыр пішінді мұз кристалдары және су тамшылары осы құбылыс пайда болуының себебі есептеледі. Жұмыр таяқ пішінді мұз кристалдары күн көкжиектен 20° биік болғанда осындай қадау жарық пайда қылады. Мұз кристалдары ауада пайда болғанда, көбінесе бірдей жазыққа орналасатындықтан, Қадау жарықтың кеңдігі мен көріну деңгейі мұз кристалдарының орналасуына байланысты болады.

Ай және көше шырақтарының жарығы да Қадау жарық пайда қылуы мүмкін. Жердегі жарық көзінен пайда болған Қадау жарық күн мен айдікінен де биік болуы мүмкін. Әдетте, күзетуші жарық көзіне жақындаған сайын, кристалдың Қадау жарық пайда қылу шамасы да әлсірей түседі.


Image:FairbanksUAFLightPillars.jpg|Аляска Фэрбенкс Бейкерсфилд университеті Қалқаншасыз жұмыс шырағының төбесінде пайда болған Қадау жарық（J.Hall）
Image:Sunset in Saguaro National Park.JPG|Батқан күн, Тусон, Аризона қасындағы Қадау жарық
Image:Sun pillar and kitesurfers.jpg|Сан-Францискодағы қадау жарық, Калифорния 
Image:Light pillars over Laramie Wyoming in winter night.jpg|Қыс кеші，Вайомингтегі қадау жарық


Санат:Оптикалық құбылыстар
Санат:Атмосфералық оптикалық құбылыстар
Джеймс Хэтфилд

**Джеймс Алан Хетфилд**  (; 3 тамыз 1963, Дауни,  Калифорния, АҚШ)  — америкалық музыкант, Metallica   тобының әншіci,  әндердің авторы және гитаристi.

## Дискографиясы
### Metallica
* 1983 — *[[Kill 'em All]]*
* 1984 — *[[Ride the Lightning]]*
* 1986 — *[[Master of Puppets]]*
* 1988 — *[[…And Justice for All]]*
* 1991 — *[[Metallica (альбом)|Metallica]]*
* 1996 — *[[Load]]*
* 1997 — *[[Reload]]*
* 2003 — *[[St. Anger]]*
* 2008 — *[[Death Magnetic]]*

## Сыртқы сілтемелер

* 
* NPR Interview With Metallica Guitarist and Vocalist James Hetfield (2004, audio)

Санат:АҚШ музыканттары
Санат:АҚШ әншілері
Қотыр (тау, Ақтоғай ауданы)

**Қотыр тауы** – Кеңтарлау аңғарының батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Жаңаорталық ауылынан оңтүстікке қарай 23 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 556 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі қатты тілімделген. Солтүстік-шығысында Сарыоба, оңтүстігінде Ақшаадыр таулары, шығысында Қаражырын құдығы орналасқан.

## Өсімдігі
Бозғылт сұр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз, қара жусан, сораң, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Қотыржал тауы

**Қотыржал тауы** – Ақтау тауларының оңтүстік-батысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтау ауылының солтүстік-шығысында 17 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 772 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 8 км-ге созылған, енді жері 1 км.

## Жер бедері
Тік келген беткейлері тілімденіп, эрозиялық процестерге ұшыраған. Солтүстігінде Қосшоқы таулары, батысында Ақсай, шығысында Қорған, оңтүстігінде Сауғабай қыстаулары жатыр.

## Өсімдігі
Тауалдының қиыршықтасты бозғылт қоңыр топырағында жусан, бетеге аралас астық тұқымдас шөптесіндер, бұталар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Сағым күн

thumb|right|200px|Сағым күн, Солтүстік Дакота штаты
**Сағым күн**（Sun dog）— қораланудың айырықша түрі, ерекше бір атмосфералық оптикалық құбылыс есептеледі. Кеңістікте қалқыған алты қырлы мұз кесектері ретті түрде күн сәулесін сындырып, шағылыстырғанда әуелгі күннің екі жағынан екі (не төрт) күн пайда болады.  Мысалы 2013 жылы Қытайдан 5 күн бір уақытта көрінген болатын. 
thumb|left|400px|Стоунхендж төбесіндегі шағын  Сағым күн
Сағымкүн көбінесе 22° қоралануда пайда болады. Ол әлемнің кез келген түкпірінде, кез келген маусымда болуы мүмкін, бірақ ылғи да анық, көрнекі бола бермейді. Әсіресе күн батқан кезде көбірек көрінеді.

Сағым күн өте мұз кристалдары өте суық ауада, ауа ағысы біршама баяу өңірде көбірек пайда болады. Сағым күндер шынайы күнге салыстырғанда қызарыңқы болады.

Грек тілінде Parhelion (παρήλιον – parēlion) сөзінің мағынасы "күннің қасында" дегенді білдіреді. Ал ағылшын тіліндегі Sun dog сөзінің келіп шығуы әлі толық анық емес, көбінесе оны ежелгі Скандинавия ертегілерімен байланыстырады.
thumb|right|250px|Нюрнберг Хроникасындағы Сағым күн бейнесі
Ежелгі грек философы Аристотель өзінің «Метеорология — Ауа райы туралы» кітабында былай жазған: "Күн секілді екі жасанды күн күнмен бірге туып, бірге айналып, ақыры бірге батты" деп жазады. Ол тағы "Жасанды күндер" әрқашан бірдей биікте және бірдей қашықтықта болады, көбінесе күн шыққан және батқан кезде анық көрінеді, ал түсте тым аз көрінеді деп түсіндірді.

Ақын Араттың (Aratus, «Phaenomena» 880-891）жазуынша, Сағым күн оның ауа райын болжауының бір дерегі есептеледі, ол Сағым күнге қарай отырып жаңбыр мен желді, болуы мүмкін дауылды нөсерді болжай аламын деген.

Артемидор (Oneirocriticaлық, «Түс жору кітабы») өз кітабында жасанды күндер арасындағы Құдайлар туралы айтады.

Республикашыл шешен Цицерон Сағым күнді сенаттың екіжүзділігіне теңеу ретінде қолданады.

Сенека өзінің табиғат туралы кітабында да Сағым күнді тілге алады.

1629 жылы жазда Римде көрінген Сағым күн Декарттың метафизиканы тастап, табиғат философиясын зерттеу еңбектерін жазуына түрткі болған екен.

## Дереккөздер

Санат:Астрономия
Санат:Оптикалық құбылыстар
Санат:Атмосфералық оптикалық құбылыстар
Red Hot Chili Peppers

**Red Hot Chili Peppers**  —  Лос-Анджелесте вокалшы Әнтони Кидис, бас гитарашы Майкл Балзари (Flea), гитаршы Хиллел Словак және барабаншы Джек Айронспен құрылған Америкалық рок тобы.«Грэмми» марапатының алты дүркiн иегерлерi.

## Топтың мүшелері
* Энтони Кидис — вокал
* Фли — бас-гитара
* Чад Смит  —  барабандар
* Джон Фрушанте  — гитара

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары
* 1984 — *[[The Red Hot Chili Peppers]]*
* 1985 — *[[Freaky Styley]]*
* 1987 — *[[The Uplift Mofo Party Plan]]*
* 1989 — *[[Mother’s Milk]]*
* 1991 — *[[Blood Sugar Sex Magik]]*
* 1995 — *[[One Hot Minute]]*
* 1999 — *[[Californication ]]*
* 2002 — *[[By the Way ]]*
* 2006 — *[[Stadium Arcadium]]*
* 2011 — *[[I’m with You]]*
* 2016 — *The Getaway*
* 2022 — *Unlimited Love*
* 2022 — *Return of the Dream Canteen*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Ресми веб-сайт
* 
* 

Санат:АҚШ рок топтары
Санат:АҚШ музыкалық топтары
Санат:1982 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Кеурексасыр

**Кеурексасыр** немесе **Асафетида** () – шатыршагүлділер тұқымдасының сасыр туысына жататын көпжылдық емдік қабілеті жоғары өсімдік. Жапырақтары өте ірі болып келеді. Гүлдері сары, шатыр секілді болып келеді де, олар бұтақты сабаққа топталып өседі. Кеурексасырдың жаңа кезінде өзіне тән усарымсақ сияқты исі болады. Тамырын қиғанда одан шырын-шайыр шығады да, олар сұр, немесе қоңыр түстеніп әр түрлі көлемде қалады. Өсімдіктің тамырынан дайындалған хош иісті шайыр. Өзіндік дәмі бар және емдік қасиеті бар. Дәмі сарымсаққа ұқсайды.

## Химиялық құрамы
Шырышты шайырда 5-20 пайыз эфир майы болады, ал, оның құрамына органикалық сульфидтер кіреді. Демек, кеурексасырдағы жағымсыз усарымсақтың иісі осыған байланысты.

## Қолданылуы
Кеурексасыр жалпы денсаулықты нығайтатын және истерия, неврастения, вегетаневроздар кезінде сергітетін дәрі ретінде пайдаланады. Сондай-ақ оны басқа да дәрі өсімдіктерімен қосып өкпе туберкулезін, экссудативті диатезді, лимфоаденитті (без қабынуын) және оститтерді (сүйек ауруы) емдеуге қолданады. Кеурексасыр препараттарын суық тиюге қарсы және қақырық түсіретін дәрі ретінде пайдалынуға болады. Кейбір тері ауруларына дәрі май күйінде дене сыртына қолданады. Өкпенің қақырық аз бөлінетін, ентігу және демікпе ұстамасы қосарланатын созылмалы қатары бар қарт адамдарға кеурексасыр шайыры көп көмек береді. Сонымен бірге бұл өсімдіктің шайыры етеккірі келгенде құрсақтың төменгі жағында байқалатын ауыртуларды тыныштандырады.

## Дереккөздер

Санат:Шатыршагүлділер
Манам-Чао-Прая

**Манам-Чао-Прая** () — Менам - Үнді Қытай түбегіндегі ең үлкен өзен. Ұзындығы 1200 км (негізгі саласы Пинг өзенімен 1500км), алабының ауданы 150 мың км². Кхунтхан жотасы мен  Фипаннам тау қыратынан басталып, Менам ойпаты үстімен ағып, Оңтүстік Қытай теңізіің Сиам шығанағына ке атырау жасай құяды (өзен суымен келетін тасқындардың мөлшерінің көптігі жылына теңізге қарай 30-60 см жылжуда). Жаңбыр суымен қоректенеді, режимі муссондық. Май Мамыр айынан Қарашаға дейін мол сулы (деңгейінің төмен түсетін кезеңі Сәуір айы). Орташа су шығыны төменгі ағысында 2700 м3/сек. Кең көлемде егін суғарылады (негізінен күріш егісі). Ағаш отырғызу, балық аулау кәсібі дамыған. 400 км - ге дейін кеме жүзеді. Атырауында Бангок, Аюттхан қалалары бар.

## Дереккөздер

Санат:Тайланд өзендері
Қараермен

**Қараермен** () – астралылар тұқымдасының жусан туысына жататын көпжылдық өсімдік. Шілде айынан бастап, қыркүйекке дейін гүлдейді. Қазақстанның барлық жерінде өседі. Қараерменнің шөбі мен тамырында эфир майы, холин, адонин, инсулин, шайыр, қант, май, каротин, А, В, және С витаминдері, шырышты және илік заттар болады. Қараерменді халық медицинасында ыстықты төмен түсіретін , тыныштандыратын, құрысуды, әртүрлі ауыртуларды басатын әлдендіретін, асқазан жараларын жазып, глистерден (ішек құртынан) тазартатын, босануды тездететін дәрі деп біледі.

Көптеген елдердің халық медицинасында қараермен етек кірінен тазаруды, сондай-ақ қояншық ауруын, истерияны, неврастенияны, шаншуды, жүйке ауруына байланысты ұйқысыздықты, сол сияқты астың дұрыс қорытылуын реттейтін дәрі ретінде талай замандардан бері пайдаланып келеді. Тіптен оны кейде шемен ауруы мен жатырдан қан кеткенде де қолданады. Шығыста токсикозға, невралгияяға, терінің іріңді ауруларына қарсы қолданылады. Қояншық ауруын емдеу үшін қараермен тамырын көкшешек шөбіне, түймешетен гүлдеріне, арыстанқұйрық шөбіне араластырып пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Жусандар
Санат:Күрделігүлділер
Санат:Солтүстік Америка флорасы
Санат:Еуразия флорасы
Шаянмойын таран

**Шаянмойын таран**, Жылантаран () – тарандар тұқымдасының жылан таран туысына жататын көп жылдық шөп тектес өсімдік. Биіктігі 50-80 см. Тамырға жақын орналасқан жапырақтары ұзын, қанатты, қандауырлы-сопақша сағақты болып келеді. Сабақтары қысқа сағақты болады. Жапырақтарының бәрі қымыздық сияқты. Гүлдері-қалың масақ. Жемісі- жаңғақ. Шілде-тамыз айларында гүлдейді.

## Қолданылуы
КСРО-ның Еуропалық бөлігінің барлық жерлерінде, дымқыл жайылымдарында, орман  шетінде өседі.

## Химиялық құрамы
Тамыр сабағында илі заттар, крахмал, глюкоза, С витамині кездеседі.

Дәрі мақсатында тамыр сабағы пайдаланылады. Жылантаран өте күшті қан тоқтататын, несеп жүргізетін және ас қорыту жолының функциялық қызметін реттейтін дәрі. Бұл өсімдіктің препаратын халық медицинасында қуық ауруларын мен өт тасы ауруларына, ішкі органдардан қан кеткенде, қарын мен ұлтабар жарасында, іш өту, дизентерия ауруларына (ішкізу арқылы) пайдаланылады. Дене сырт жарақаттанып, қан аққанда, шиқан шыққанға, қызылиек қабынғанға, ақ етеккір келуіне қарсы пайдаланды. Жылантаранды тек қайнатынды немесе сығынды түрінде ғана емес, сонымен қатар ұнтақ түрінде (қан аралас іш өту кезінде) де ішеді. Егер деректерге сүйенетін болсақ, жылантаран препараттарын жаңадан пайда болған қатерлі ісікке қолдануға болатын көрінеді.

## Дереккөздер

Санат:Таран тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Еуропа флорасы
АҚШ мемлекеттік департаменті

**АҚШ мемлекеттік департаменті** () — АҚШ–тағы Сыртқы істер министірлігінің қызметін атқарушы, сыртқы саясат жөніндегі негізгі бөлім (1789 жылдан). 

1789 жылы АҚШ-тың алғашқы атқарушы әкімшілік бөлімшесі ретінде құрылған мемлекеттік департамент ең ықпалды және беделді атқарушы органдардың бірі болып саналады. Оны Президент тағайындайтын және Сенат бекітетін Мемлекеттік хатшы, Министрлер Кабинетінің мүшесі басқарады. Сыртқы істер министріне ұқсас, Мемлекеттік хатшы-бас дипломат және федералды үкіметтің Шетелдегі өкілі және Министрлер Кабинетінің бірінші лауазымды тұлғасы және президенттік мұрагерлік жолында. Қазіргі уақытта бұл лауазымды Энтони Блинкен атқарады, оны президент Джо Байден тағайындайды және Сенат 2021 жылғы 26 қаңтарда 78-22 дауыспен бекітеді.

Оны мемлекеттік хатшы басқарады. Заң жүзінде мемлекеттік департамент кеңесші орган болып саналады (АҚШ конституциясы сыртқы саясат мәселелерін президентке жүктейді). Шындығында мемлекеттік департамент Сыртқы саясат жөніндегі президент пен конгресс белгілеп берген бағытты жүзеге асырады. Сонымен қатар ішкі жұмыстарға қатысты кейбір міндеттерді де (атап айтақанда, заңдар жариялау) атқарады.

## Дереккөздер

Санат:Сыртқы істер министрлігі
Санат:АҚШ министрліктері
U2

**U2**  — 1976 жылы Ирландияның  Дублин қаласында  құрылған рок тобы. U2 бүкіл әлем бойынша сатылған альбомдар көшірмелерінін саны 180 миллион асты. «Грэмми» марапатынын жиырма екі дүркiн иегерлерi (әлемнің кез келген басқа топқа қарағанда көп).

## Топтың мүшелері
* Боно  — вокал, гитара, клавиштiк аспаптар
* Эдж — соло-гитара,  клавиштiк аспаптар
* Адам Клейтон  —  бас-гитара
* Ларри Маллен — барабандар, перкуссия

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары
* 1980 — *[[Boy]]*
* 1981 — *[[October]]*
* 1983 — *[[War]]*
* 1984 — *[[The Unforgettable Fire]]*
* 1987 — *[[The Joshua Tree]]*
* 1988 — *[[Rattle and Hum]]*
* 1991 — *[[Achtung Baby]]*
* 1993 — *[[Zooropa]]*
* 1997 — *[[Pop]]*
* 2000 — *[[All That You Can't Leave Behind]]*
* 2004 — *[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]*
* 2009 — *[[No Line on the Horizon]]*
* 2014 — *[[Songs of Innocence]]*
* 2017 — *Songs of Experience*
* 2023 — *Songs of Surrender*

### Концерттік альбомдары
* 1983 — *[[Under a Blood Red Sky]]*

### Шағын-альбомдар
* 1979 — *[[Three]]*
* 1983 — *[[Wide Awake in America]]*
* 1997 — **
* 2002 — *[[7(U2 альбомы)|7]]*
* 2003 — *[[Exclusive]]*
* 2004 — *[[Early Demos]]*
* 2004 — *[[Live from Under the Brooklyn Bridge]]*
* 2010 — *[[Wide Awake in Europe]]*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* U2 ресми веб сайты 
* 
* 

Санат:Ирландия музыкалық топтары
Санат:1976 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Тарихи фильм

**Тарихи фильм** — киноматографияның нақты тарихи кезеңдерді және өткен ғасырдың тұлғаларын сипаттайтын жанры. Бұл фильмдер нақты тарихта болған тарихи қайраткерлер мен олардың өмір жолын суреттейтін биографиялық болып («Спартак», «Аманат»)» және кейіпкерлері тарихта болмаған ойдан шығарылған («Граф Монте-Кристо», Индиан Джонс жайлы фильмдер) болып бөлінеді. Тарихи фильмдер көбінесе тарихи романдарды экранизациялаудың нәтижесі болып табылады.

## Сипаттамасы
Тарихи жанрдағы фильмдер үнемі атыс-шабыс жанрымен бірге жүреді. Себебі, мұндай фильмдерде тарихтағы ұлы шайқастар, төңкерістер бейнеленеді. Уақыты мен сипаттамасына қарай бірнеше түрлерге бөлінеді: 
* Пеплум — жоғары бюджетті ежелгі әлем жайлы баяндайтын фильмдер. Жанр Италияда дүниеге келген, алайда гүлдену кезеңі 1950-1960 жылдары Голливудта («Бен-Гур», «Спартак», «Клеопатра») болды.
* Вестерн — Америкада пайда болған тарихи кино жанры, бұл фильмдердің оқиғасы Жабайы Батыста XIX ғасырда болады. Кейіннен вестерндер ұлттық ерекшеліктерге сай адаптацияға ұшырап, басқа елдерде де түсіріле бастады.
* Тямбара — самурайлар жайлы түсірілген жапон фильмдері, бұл жанрдың атақты шебері - Акира Куросава («Семь  самураев», «Трон в крови») болды.
* Уся — қытайлық фантастикалық тарихи фильмдер.

## Сыртқы сілтемелер
* Козлов Л.К. Исторический фильм // Кино: Энциклопедический словарь / Отв. ред. С.И. Юткевич. - Москва: Советская энциклопедия, 1987.

Санат:Кино жанрлары
Қуыр-қуыр-қуырмаш

**Қуыр-қуыр-қуырмаш** - ұлттық ойын. Көбінесе бүлдіршін балалар ойнайды. 

## Ойын ережесі
Ойынға екі бала қатысады: бір бала қолының бес саусағын түйістіреді де, бір қолымен оны бүркемелеп, екінші балаға ортаңғы саусағымды тап дейді. Егер ол тапса ұпай алады. Бірақ ұтқан ойыншы ұпай алу үшін мына ережелер мен сөздерді жақсы білуі шарт: бас бармақтан бастап саусақтар атын: бас бармақ, балаң үйрек, ортан терек, шылдыр шүмек, кішкетай бөбек деп түгел айтып береді. Сөйтіп, бес саусақты түгел жұмады. Тағы да бас бармақтан бастап, бес саусақты түгел ашып:"сен тұр - қойыңа бар, сен тұр - түйеңе бар, сен тұр - жылқыа бар", - деп санап шығуы керек. Содан кейін "қуыр- қуыр - қуырмаш, Балапанға бидай шаш, Әжең келсе есік аш, Қасқыр келсе мықтап бас, Ұры бөрі сұғанақ, Мұның бәрі малға қас" деп ұпай таратушының алақанын қытықтайды.Сөйтіп, ойын бірнеше рет қайталанады. 

## Балаларға пайдасы
Бұл ойын, алдымен, шабан қимылдайтын бүлдіршіндердің қимылын тездетуге септігін тигізеді, тілін жаттықтырады, есте сақтау қабілетін жетілдіре түседі. Ұяң, жасқаншақ балаларды топтасып жұмыс істеуге дағдыландырады, балалардыың мінез - құлқын шыңдайды.

## Дереккөздер

Санат:Ұлттық ойындар
Кетбұқа

**Кетбұқа** - Орта жүз Найман тайпасынынң руы. Ол көбінесе "бағаналы" деген атпен мәлім, өйткені кетбұқаның  рулқ таңбасы бақан болған. Сондай - ақ қарақалпақтардың Қоңырат тайпасының құрамында Бақанлы деген кетбұқаға жақын ру бар. Тарихи деректерге қарағанда, Шыңғысхан наймандарды талқылағаннан кейін, кетбұқа жоғары Ертіс пен Алтайдағы өз қоныстарын тастап, батысқа қарай жылжыған. Кетбұқа қыста Сарысу, Шу өзендерінің  төменгі сағасын, Қаратаудың батыс бөктері мен Сырдария жағасын мекендеп, жазда Ұлытау, Арғанаты таулары мен Қаракеңгір, Сарыкеңгір, Жезді зендерінің алқаптарын жайлаған. Кетбұқа Ақтаз, Байназар, Жырық, Бадана, Бекболат, Сарғалдақ, Көкжарлы, Төртқара, Қожас, Ибеске, Жұртшы, Қоқан болып бөлінеді. Кетбұқаның таңбалары: Y, Z т.б.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ рулары
Кетондар

140px|нобай|оңға|Кетондар
**Кетондар** - құрамында екі көмірсутек радикалымен байланысқан карбонил тобы >C=O бар органикалық қосылыстар класы. Жалпы формуласы RCOR^1. Кетондар алифатты, алициклді, ароматты немесе гетероциклді қатарларға бөлінеді. Алифатты қатардағы ең қарапайым кетондар - ацетон CH3COCH3, ароматты қатарда - бензофенон C6H5COC6H5.  Кетондар органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Кетондар реакцияларын екі түрге бөледі:карбонилге қосылу реакциялары (сутектің, көгерткіш қышқылдың т.б. қосылуы); карбонил топтағы оттектің орнын басу реакциялары (галогендермен, гидроксил амимен т.б.  алмастыру). Кеттондарды алу әдістері альдегидтерге ұқсас. Оны екіншілік спирттерді тотықтыру, карбон қышқыл тұздарын құрғақ айдау т.б. әдістермен алады. Кетондар еріткіштер ретінде және түрлі органикалық синтезде кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Кетондар
Менделе Мойхер-Сфорим

**Менделе Мойхер-Сфорим** ( лақап аты; шын аты жөні - Шолом-Яков Абромович; 2. 1. 1836, Минск. облысында, Копоыль по. - 8.12.1917, Одесса) - еврей жазушысы.

Шығармасын әеліә ивритше жазды. "Әлемнің соты" деген өлнңдер мен мақалалар жинағы діни фанатизмге бағытталды. Жаратылыстану ғылымын насихаттауға арналған 3 томдық "Табиғат тарихы", "Жақсы оқы" повесі, "Сыншыл көзқарас"  кітабы жарияланды. М. жазбалары еврей әдебиетінің дамуына ұлкен ықпал етті. Ол - жаңа әдеби тілінің негізін салушы. Оның көптеген шығармалары дүние жүзінің тілдеріне аударылды.

## Дереккөздер

Санат:Ресей жазушылары
Мұрат Жолдыбайұлы Қосыбаев

**Мұрат Жолдыбайұлы Қосыбаев** ( Орал  - 1990 жыл Алматы) - режиссер. Алматыдағы киноактрелер мектебін (1947 жылы), Ташкент театр институтын бітірген (1954 жылы). 1954-1959 жылдары Қазақ академиялық балалар мен жасөспірімдер таетрында, 60-64 жылдары Қарағанды облыстық драма театрында бас режиссер қызметтерін атқарды. Ол аталмыш театр сахналарында "Есірткен ерке" (Ш. Құсайынов, 1954 жыл), "Әпенде" (Н. Хикмет, 1957 жыл), "Ыбырай Алтынсарин" (М. Ақынжанов), "Бүліншілік" (Д. АФурмановтың романы бойынша, 1957), "Үйлену" (Н.В.Гоголь), "Қара қыпшақ қобыланды" (М.Әуезов), "Беу,қыздар - ай!" (Қ.Шаңғытбаев пен Қ.Байсейітов), "Ақан сері - Ақтоқты" (Ғ.Мүсірепов), т.б. спектакльдерді сахналады.

## Дереккөздер

Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1990 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан режиссёрлері
Роберт Юрьевич Виппер

**Роберт Юрьевич Виппер** – кеңес тарихшысы. КСРО Ғылыми академиясының академигі (1943). Мәскеу университетінің профессоры. ХХI ғасырда кальвинизм дәуірінде Женевадағы шіркеу мен мемлекет деген докторлық дессертациясынан кейін (1984) көпшілікке әйгілі бола бастады. Виппер сонымен қатар – ежелгі тарих, орта ғасырлар тарихы, жаңа тарих бойынша әлеуметтік-экономикалық факторларға едәуір мән бере отырып, буржуазия-либералдық бағытта жазылған көптеген оқулықтардың авторы. Ол өзінің еңбектерінде орыс мемлекетін құруда және феодалдық бытыраңқылықты жоюда Иван Грозныйды көп еңбек сіңірген мемлекет қайраткері етіп көрсетті.  Христиан әдебиетінің дамуы(1946) және Орта ғасырлар тарихы(1947) атты зерттеулер жазып қалдырды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ғалымдары
Санат:КСРО тарихшылары
Ян де Витт

**Ян де Витт** (*Johan de Witt*; , Дордрехт — , Гаага) – Голландияның мемлекет қайраткері. 1960-1972 жылдарарғы Құрама провинцияларды іс жүзінде билеп тұрған республика үкіметінің басшысы. Саудагерлер олигархиясының мүддесін көздеп, Голландия басшылығын қамтамасыз ету, отаршылдықты күшейту саясатын  жүргізді. Соғыстағы сәтсіздіктер, елге француз армиясының баса көктеп кіруі Гаагада көтеріліс шығуына себепші болды. Витт көтеріліс үстінде азаптап өлтірілді.
## Дереккөздер

Санат:Нидерланд саясаткерлері
Владислав I Локетек

**Владислав I Локетек** (;  -) – поляк королі (1320-1333). Феодалдық бытыраңқылықта болған Польша халқының басын қосып, біріктіруде зор рөл атқарды. 1275 жылдан бастап брест-куявтік князь. 1296 жылы Кіші Польшаны, Поморье мен Ұлы Польшаны өзіне бағындырды. 1316-1317, 1926-1929 Бранденбургке , 1727-1732 Тевтон орденіне қарсы соғысты, 1331 жылы орден әскерін талқандады.

## Дереккөздер

Санат:1260 жылы туғандар
Санат:Польша корольдары
Вириат

**Вириат** (, , ) (? — 139 б. э. б.) – Лузитан тайпасының көсемі (Көне Испания), бақташы. Лузитандардың Римге қарсы көтерілісін басқарған (147-139). Вириатты жеңе алмаған Рим қолбасшылары оның әріптестерінің бірнешеуін сатып алып, соларға өлтірітті. 

## Дереккөздер

Санат:Испания тарихы
Санат:Португалия тарихы
Вильгельм Вольф

**Вильгельм Вольф** () – неміс пролетариат революционері, К.Маркс, Ф.Энгелсьтің жақын досы, Комунистер одағының белсенді қайраткері. Бреслау университетінде оқыды. 1834-1838 жылдары студенттердің демократиялық қимылына қатысқаны және поляк революциялық қозғалысымен байланыс жасағаны үшін тұтқында болды. 1845 жылы Силезия тоқымашыларының көтерілісі(1844) жөнінде еңбегін жарыққа шығарды. 1846 жылы Лондонды паналап, Неміс жұмысшы-ағарту одағына кірді. 1846 жылы Брюссельге келіп, К.Маркс және Ф.Энгелсьпен танысты. Жұмысшы және демократия қозғалысына белсене қытысты. Комунистер одаған құруға белсене ат салысты. ОК мүшелігіне сайланды. 1848 жылы Жаңа Рейн газетінде қызмет етті. 1854 жылдан бастап Манчестерде тұрды.

## Дереккөздер

Санат:Германия көтерілісшілері
Санат:Германия коммунистері
Каспар Фридрих Вольф

**Каспар Фридрих Вольф** (, 18 қаңтар 1734, Берлин — 22 ақпан 1794, Санкт-Петербург) – табиғат зерттеуші, жеке организмнің дамуы туралы ілімнің негізін салушылардың бірі. 1767 жылдан Петербург Ғылым академисының академигі. 1759 жылы ‘’Теория зарождения’’ деген тақырыпта диссертация қорғаған. 1768 жылы Германиядан Петербургке келген. Сол жылы жазылған Об образовании кишечнника у цыпленка деген еңбегінде органдардың ұрық қабатынан эмбирионалдық даму жолдарын айқындап берді.

## Дереккөздер

Санат:Биологтар
Конрад Вольф

**Конрад Вольф** (; , Хехинген, Германия — , Берлин, Германия) – неміс кинорежиссері. Жазушы Вольфтың баласы. 1934 жылдан бастап КСРО-да тұрды . 1748 жылы ГДР-дің Дефа киностудиясында қызмет етті. 1955 жылы Мәскеуде Бүкіл Одақтық мемлекеттік кинография институтының режиссерлік факультетін бітірді. Ол көбінесе фашизмнің дәуірлеп тұрған кезіндегі неміс халқының қайғылы тағдыры жайлы фильмдер қойды. Конрад 1956-1961 жылдары қойған ‘‘Махаббат пен борыш’’ , “Жұлдыздар'' және ’’Профессор Мамлок” фильмінде жеке адамдар тағдыры арқылы гитлеризмге алданған халық трагедиясын ашты. 

## Дереккөздер
Йост ван ден Вондел

**Йост ван ден Вондел** (;  1587, Кёльн —  1679, Амстердам) – Голландия ақыны, драматург. Буржуазия қоғамының сұрқия моралына қарсы бола тұрып, өмір қайшылықтарын шешуде католик ережелеріне жүгінді. Оның творчествосы Голландияда әлеуметтік-тарихи өзгерістер пайда болған кезде өркен жайып қалыптасты. Ол өзінің тұңғыш Пасха атты еңбегінде өз елінің Испан үстемдігіне қарсы күресін бейнеледі. Ал “Люцифер” (1954) трагедиясында екі жүзді буржуазия саясатшысының бенесін жасады, азаттық аңсаған халық өкілдерінің тұлғасын берді.

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Санат:Нидерланд ақындары
Санат:Нидерланд жазушылары
Санат:Драматургтер
Санат:Нидерланд драматургтары
Роберт Бёрнс Вудворд

**Роберт Бёрнс Вудворд** (; 10 сәуір 1917, Бостон, Массачусетс — 8 шілде 1979, Кембридж, Массачусетс) – америкалық химик-органигі. 1936 жылы Массачусетс технологиялық институтын бітіріп, 1937 жылдан бастап Гарвард университетінде қызмет атқарды, профессор(1950). Ол күрделі және биологиялқ маңызды органикалық қосылыстарды – хинин (1944), кортизон(1951), резерпин(1956), хлорофилл (1960), тетрациклинді (1962) синтездеді, сонымен қатар табиғи маңызды қосылыстар қатарының құрылысын анықтады.

## Дереккөздер

Санат:Химиктер
Санат:АҚШ химиктері
Вирион

**Вирион** – вирустың жетілген, ең қарапайым бөлігі. Вирион нуклеин қышқылдарынан (РНҚ немесе ДНҚ) – тұқым қуалаушы (генетикалық) материалдардан тұрады. Оның сыртында белокты заттан құралған қабығы, ал кейбір құрылысы күрделі вирустар вирионының сыртында белоктан, липидтен және углеводтан құралған қабығы болады.

## Дереккөздер

Санат:Вирустар