open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тимофей Семенович Позолотин

**Тимофей Семенович Позолотин** (5.2.1908, Солтүстік Қазақстан облысы,Есіл ауданы,Явленка селосы - 9.9.1943, Украина, Харьков облысы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия подполковнигі, 17-гвардиялық танк полкінің командирі,орыс.Мектепті тәмамдағаннан кейін, ауыл клубында киномеханик болып еңбек етті. Ұлы Отан соғысы карсаңында 29-мотоатқыштар дивизиясындағы 47-танк полкінде кызмет атқарды. Батыс Беларусьта болған соғыстарда екі рет жараланды. Кейіннен Мәскеу түбіндегі шайқастарда жау әскерін талқандап, ерлік көрсетті. 1942 жылдың желтоқсанында Позолотиннің полкі Дон өзені бойында румын және 62-неміс жаяу әскер дивизияларының тылына шықты. Кеңес әскерінің танкішілері жаудың екі құрамасын талқандап, 10 мыңдай әскері мен офицерін жойды, біразын тұтқынға алды. 1943 жылы 21 тамызда жараланғанына қарамастан, шайқасты жалтастырды. Бірнеше күннен соң ол жауынгерлік міндетін аткару үстінде қаза тапты. Жасаған ерліктері үшін Позолотинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (26.12.1942). Сондай-ақ ол Қызыл Ту, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер

* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза подполковнику Позолотину Т. С.» от 26 декабря 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 30 декабря (№ 47 (206)). — С. 1.

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Семен Трофимович Пономарчук

**Семен Трофимович Пономарчук**(1922, Украина, Николаев облысы, Первомайский ауданы, 2-Екатериновка селосы - 21.4.1978, Украина, Кировоград облысы, Гайворон ауданы, Сальков кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сержант, бөлімше командирі,украин. Кеңес әскері қатарына Қостанай облысы Обаған ауданы комиссариатынан 1941 жылы шақырылды. Сол жылдан майданда болды (1-Беларусь майданы, 7-гвардиялық атты әскер корпусы, 15-гвардиялық атты әскер дивизиясының 116-гвардиялық жеке сапер эскадроны). 1945 жылы сәуір айының соңында алдыңғы қатардағы бір топ саперлерді бастаған Пономарчук канал арқылы өтіп, миналанған көпірге жетті. Топ көпірді миналардан та- зартып, Кеңес әскерінің қалған күші келіп жеткенше бекіністі қорғап тұрды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Пономарчукке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Петр Антонович Плешков

**Петр Антонович Плешков**(22.8.1904, Ресей, Нижегород облысы,Чернов ауданы,Склягино селосы - 1.2.1961, Шығыс Қазақстан облысы,Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия майоры, 225- гвардиялық атқыштар полкінің командирі,орыс.Орта мектептен кейін Новосібірдегі педагогикалық кооператив курсын, 1927 жылы жаяу әскер мектебін бітірген. 1942 жылдың шілде айынан бастап Ұлы Отан соғысына қатысты. Батальон командирі Плешков Сталинград түбіндегі шайқаста жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. 1943 жылдың тамызынан бастап полк командирі болды. Днепропетровск облысы,Верхнеднепровск ауданы,Домоткань селосы маңында (Украина) Днепр өзенінің бойында ұзындығы 2 шақырым болатын плацдарм құрып, жаудың шабуылына тойтарыс берді. Плешковқа осы ерліктері үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Тералқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1943). Сондай-ақ Ленин, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз», 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталды. Соғыстан кейін Семей қаласында тұрып, еңбек етті. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Пристав

**Пристав** - орыс кінәздіктері мен Патшалық Ресейдегі жазаның орындалуын қадағалайтын полицейлік іздеу, тергеу органы. Көне орыс жазба дерегі «Русская правдада», 16 ғасырда жазылған Приставтық сот грамотасында кінәздің қызметшілері әскери приставтар жұмысын атқарғаны туралы жазылады. Бұл деректерде Приставтың шағымданушымен бірге еш кедергісіз бөтен кісінің иелігіне кіруге, борышкерді іздеп және оның мүлкін тәркілеуге, сондай-ақ ұры, борышкер немесе туыстары қарсылық көрсетіп жатса күш қолдануға, тіпті өлтіруге құқықты екендігі айтылады. 1717 жылы Петр I жарлығымен құрылған Урядный Приставтар Ресей мемлекетінің жоғары лауазымды қызметкерлері мен билік органдарының шешімдерін атқарушы болды. Олар қатаң үлгідегі киім киді. 1738 жылы Анна Ивановнаның билік құрған дәуірінде Приставтар департаменттер болып өзгертілді. Осымен бір уақытта Приставтың (урядниктердің) қызмет киімі әскери қара көк түсті униформаға өзгертіліп және күнделікті жұмыста қылыш тағып жүруі міндеттелді. 1786 жылы Екатерина II Приставтарды сот шешімдерін орындаушы полицейлік және күзетші Приставтар етіп екіге бөлді. 1864 жылы 20 қарашада император Александр II жарлығымен Соттық Жарғы қабылданды, мұнда сот шешімдерін орындау сот Приставына жүктелді. 1917 жылы Сот Приставтары институты жойылды. Приставтар қазақ даласында исламдық, түрікшілдік бағыттағы әдебиеттердің тарап кетпеуін қадағалады және осы мақсата ұлт зиялыларын қатаң бақылауда ұстады. 1997 жылы арнайы федералдық заң қабылданып, РФ-нда Приставтар институты қалпына келтірілді. 

## Дереккөздер


 Санат:Тарих
Иван Иванович Протопопов

**Иван Иванович Протопопов**(19.4.1907, Қостанай қаласы - 10.8.1944, Польша, Седлецк әскери аймағы, Осовно деревниясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтенант, взвод командирі. Орыс. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы қазан айында шақырылған. Протопопов 1-атқыштар дивизиясының 415-полкі құрамында шайқастарға қатысты. 1944 жылдың наурызында Кулевская деревниясы үшін болған шайқаста Протопопов өз взводымен жаудың қапталын шебер айналып өтті де, тұтқиылдан шабуыл жасап, немістердіц 40 жауынгерін жойды және екеуін қолға түсірді. Брест қаласын азат етуге қатысты, кейіннен «Бресттік» деп аталып кеткен 1-атқыштар дивизиясында Протопопов та болды. 1944 жылдың 28 шілдесіне қараған түні Протопоповтың взводы Брест - Варшава жолын қолға алды. Бұл шайқаста взвод жаудың 16 қарсы шабуылын тойтарып, өздері төрт рет шабуылға шықты. Аға лейтенант Протопоповтың взводы 200-ден аса әскері мен офицерін жойды, 20 автокөлікті қиратып, өздігінен жүретін 3 зеңбіректі қолға түсірді. Осы шайқаста Протопопов ауыр жараланып, ерлікпен қаза тапты. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасыныц Жарлығымен Протопоповқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945).
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Семенович Прохоров

**Михаил Семенович Прохоров**(8.11.1915, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Қобда ауылы-11.5.1987, Ақтөбе қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант. Орта мектепті бітірген соң Астрахан қаласында (Ресей) есепші, бухгалтер болып жұмыс істеген. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, соғыстың алғашқы күнінен майданда болды. 152-гвардиялық танкіге қарсы ататын артиллериялық атқыштар полкінің зеңбірек командирі Прохоров 1944 жылы 16-24 қазанда Тепи және Надькалло елді мекендері (Венгрия, Дебрецен қаласының маңы) үшін болған шайқаста көптеген жау әскерін, танкі мен қару- жарақтарын жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (28.4.1945). Соғыс аяқталғаннан кейін Прохоров әскер қатарынан босап, Ақтөбе қаласында тұрды. Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.

	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Александр Григорьевич Попов

**Александр Григорьевич Попов**(24.12.1917, Ресей, Қорған облысы, Макушин ауданы, Степное деревниясы - 30.4.2004, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, 209- гвардиялық атқыштар полкінің штаб бастығы. Орыс. 10 жыл Қазақстанда тұрған. 1941 жылы Алматы мемлекеттік университетін биология мамандығы бойынша бітірген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың маусымында алынып, 1942 жылдың мамырында майданға аттанды. Попов 1942 жылдың 12 мамырында батальонның адъютанты ретінде Харьков қаласының түбіндегі соғыста болды. Сталинград, Воронеж, Курск шайқастарында ерлігімен көзге түсті. 1943 жылы 25 қыркүйекте Украинаның Верхнеднепровск ауданы Бородаевка селосы маңында жау әскерін талқандауға қатысты. Шайқаста көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тап- сырылды (26.10.1943). Яссы-Кишинев операцияларына, Румыния, Болгария, Венгрия жерлерін, сонымен бірге Белгоград қаласын азат етуге қатысты. Попов соғысты австриялық Альпі тауларында аяқтады. Соғыстан кейін әскери қызметін жалғастырды. М.В.Фрунзе атындағы әскери академияны аяқтап, Алматыдағы Дала әскери округінде, одан соң Түркістан әскери округінде жауапты қызметтер атқарды. 1-дәрежелі Отан соғысы, 3 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Хайретдин Шәйхыұлы Расқалиев

**Хайретдин Шәйхыұлы Расқалиев**(22.01.1951 жылы туған, Волгоград облысы, Лятошенка селосы) - қазақ, генерал-майор (13.12.2003) ӘҚК Дагавпил авиациалық-техникалық училищесін (1971) бітірді. 1971-73 жылы радио-техникалық батальон басқармасы взвод командирі, командалық пункт көздеу штурманы, жойғыш авиациялық полк командалық пунктінің бастығы, әскери басқару штабы бастығының орынбасары, Орта Азия Әскери-әуе күштері Әскери басқару орталығы майданы әскери басқару аға офицері, Әскери басқару орталығы кадр, топ бастығы, Германиядағы Кеңес әскері тобы жойғыш авиация басқармасы әскери орталығы бастығының орынбасары - әскери басқару пункті бастығы, бастықтың орынбасары, әуе армиясы бастығының орынбасары - есептеу орталығының бастығы (1973-93), ҚР Әскери-әуе күштері бастығының орынбасары - есептеу орталығының бастығы, ҚР Әскери-әуе күштері командалық пункт бастығының орынбасары, командалық пункт бастығы - штаб бастығының орынбасары, ҚР ҚК Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ қарамағында, денсаулығына байланысты 59 пп. запаста (2000), 2003 жылы келісімшартпен әскери қызметке қайта шақырылды, 2003-07 жылдары ҚР ҚМ Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ ШБК Орталық командалық пункт бастығы, 2011 жылы ҚР ҚМ қарамағында 2-дәрежелі «Айбын» (1999), «За боевые заслуги» ордендері, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:1951 жылы туғандар
Иван Максимович Пятковский

**Иван Максимович Пятковский**(19.1.1913, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Жаңаталап ауылы - 1.12.1986, Украина, Киев қаласы) - 2-дүние жүзілік соғысқа қатысушы, байланыс ротасының капитаны6jрыс. Орта мектептен кейін Ташкент байланыс техникумын бітіріп, Түрксіб техникум жанында жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1935 жылы шақырылған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысты. 69-атқыштар дивизиясы құрамында Батыс және Орталық майдандарда жаумен шайқасты. Севск қаласын азат ету кезіндегі ұрыстарда оның ротасы дивизия бөлімдері мен командование арасындағы байланысты қамтамасыз етіп, жауынгерлік қимылдардың табысты болуына баға жетпес пайдасын тигізді. Пятковский Варшава қаласы маңындағы, Курск доғасындағы, Сож және Десна өзендерінен өту кезіндегі шайқастарға қатысты. Днепрдің оң жағалауынан плац- дармды басып алуда ерлігімен ерекшеленді. Капитан Пятковский жараланғанына қарамастан, ерлік пен ұстамдылықтың үлгісін көрсетіп, өз байланысшыларын басқара білді. Осы жасаған ерліктері үшін Пятковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (30.10.1943). Сондай-ақ ол l-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Жаңаталап атындағы көше мен мектеп батырдың есімімен аталады. 
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Леонид Степанович Резвых

**Леонид Степанович Резвых**(1921, Сібір - 1.3.1959, Ресей, Кемерово облысы, Березовский қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан, аға сержант, сапер. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, кіші командирлер мектебін бітірген соң, 1941 жылдың қарашасында майданға келді. 206-инженер-саперлер батальонының бөлімше командирі Резвых Мәскеу қаласының айналасына мина қоюға қатысып, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Мина қойылған аймақтарды тазарта отырып, 33-армияның жауынгерлері мен танкілерін Беларусь пен Смоленщинаға алып өтті. Висла мен Берлин маңайындағы жау қорғанысын бұзып өтуге қатысты. 1945 жылы 19 каңтарда Висладағы жау қорғанысын бұзу кезінде полк бөлімшесі жау оғының астында жүріп, мина қойылған жерден 257-танк полкін өткізу үшін 40 метрлік 2 жол жасап, минадан тазартты. 298 танкіге қарсы минаны істен шығарды. Осы ерлігі үшін Резвыхқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (27.2.1945). Резвых Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз», Отан соғысы ордендері мен бірнеше медальдардың иегері. Соғыс аяқталған соң Кемерово облысындағы «Оңтүстік» шахтасында жұмыс істеді. Қайтыс болғаннан кейін шахтада мемориалдық тақта орнатылып, Резвых тұрған Рабочая көшесіне есімі берілді.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Семенович Решетник

**Иван Семенович Решетник**(10.10.1924, Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы- 14.12.1968, Ресей, Ставрополь өлкесі, Лермонтов қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі, лейтенант. Украин. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылған. Түркістандағы пулеметшілер училищесін бітіргеннен кейін (1943) Воронеж майданы 40-армия 309-атқыштар дивизиясы 957 - атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Кеңес әскері майданда шабуылды өрістете отырып, Днепрге жетті. Днепрден (Украина, Киев облысы, Кагарлык ауданы, Балыко-Щучинка селосының маңы) өту операциясын жекелеген топтар мен шағын бөлімшелер бастады. 1943 жылы 24 қыркүйекке қараған түні лейтенант Решетник бораған жау оғының астында өзінің пулемет взводын бастап Днепрден өтті. Осы ерлігі үшін Решетникге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.10.1943). Соғыстан кейін әскери қызметін жалғастырды. 1967 жылы подполковник Решетник запасқа шықты. Ставрополь өлкесінің Лермонтов қаласында жұмыс істеді. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Александр Михайлович Ращупкин

**Александр Михайлович Ращупкин**(1906, Ақмола қаласы (қазіргі Астана қаласы) - 1958, Алматы қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, қол пулеметінің нысанашысы. 1930 жылы Ращупкиннің отбасы Алматы қаласына көшіп келді. Мұнда ол құрылыста жұмыс істеді. 1941 жылдан Кеңес әскерінің қатарында болды. 3- Беларусь майданы 31-армия 352-атқыштар дивизиясының 1160-атқыштар полкінде пулеметші болды. 1944 жылдың шілдесінде Витебск облысындағы Орша қаласын жаудан азат ету және Минск облысындағы Берзи өзенінен өту кезінде болған кескілескен ұрыста ерлік көрсетті. Осы ерліктері үшін Ращупкинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейін Алматы қаласында тұрды. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Александр Иванович Романютин

**Александр Иванович Романютин** (8.8.1924, Жамбыл облысы,Қордай ауданы,Қордай ауылы - 4.2.2006, Украина, Киев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, 342-атқыштар полкінің взвод командирі,орыс.Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қыркүйегінде шақырылған. 1943 жылы Харьков артиллерия училищесін бітірді. Осы жылдың маусымында Ұлы Отан соғысына жіберілді. 1-Украина, 1 және 2-Беларусь, Воронеж майдандарында ауыр шайқастарда болды. Романютин 1943 жылы қазан айында Днепрдің оң жағалауындағы плаццармды кеңейту үшін болған ұрыста табандылық пен батылдық көрсетті. Жаудың жаяу әскерінің он шабуылын тойтаруға қатысты, өз батареясымен шебер маневр жасап, жауды тықсырып отырды. Днепрдің бойындағы көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін Романютинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (9.2.1944). Соғыстан кейін Алматы қаласының көлік мекемелерінде жұмыс істеді. Одан соң өмірінің соңына дейін Киев қаласында құрылысшы-нұсқаушы болды. 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Лев Михайлович Рощин

**Лев Михайлович Рощин**(30. 9.1922, Өскемен қаласы - 20.2.1958, Ресей, Пятигорск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтенант, ұшқыш, эскадрилья командирі, орыс. Мектептен кейін фабрикака-зауыт училищесін (ФЗО) бітірді, радиомеханиктер курсында және аэроклуб мектебінде оқыды. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1941 жылы Томск ұшқыштар дайындайтын әскери-авиациялық мектебін бітіріп, Ұлы Отан соғысы майданында болды. 1944 жылдың мамырында Севастополь қаласына жақын маңдағы Сапунгора өңірінде және Қырым түбегінің Оңтүстік-батыс жағалауында қиян-кескі ұрыстар кезінде Рощин бастаған Ил-2 авиациялық эскадрилья жаудың отты ұялары мен адам күшін жою үшін бірнеше рет ұшып шықты. 6-7 мамырда олардың 3 ұшағын құлатып, жанармай қоймасын өртеп жіберді. 190-штурмдық авиация полкінің (2-Прибалтика майданы 15-әуе армиясы 214-штурмдық авиация дивизиясы) эскадрилья командирі. Рощин 1944 жылдың тамызының ортасына қарай 470 рет жауынгерлік тапсырма орындады. 1941 жылдың 15 желтоқсанынан 1944 жылдың 15 қыркүйегіне дейін жаудың 31 танкісі мен 137 автокөлігін жойды, 59 далалық зеңбірегінің үнін өшірді, 29 дзот пен 31 блиндаждың талқанын шығарды, 3 паровоз бен 31 жол вагонын өртке орады, гитлершілердің мыңнан аса әскері мен офицерлерін жойды. Сондай-ақ ол жаудың 3 ұшағын құлатып, жердегі 12 ұшағын жойды. Ұрыста көрсеткен батылдығы мен батырлығы үшін Рощинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10. 1944). Соғыстан кейін Рощин Әскери-әуе күшінде қызметін жалғастырды. 1951 жылы Жоғары ұшу-тактика курсын бітіріп, мінсіз қызмет етті. Ол әскери міндетін орындап жүріп қаза тапты. Пятигорск қаласындағы зиратта Рощинге арналып мәрмәрдан обелиск орнатылған. Өскемен қаласындағы бір көшеге Рощиннің есімі берілген. Ол сондай-ақ Ленин, 4 рет Қызыл Ту, 2 рет Александр Невский, 2-дәрежелі Отан соғысы, 3 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталды.
	
## Дереккөздер


Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1958 жылы қайтыс болғандар
Санат:Өскеменде туғандар
Алексей Хрисанфович Рой

**Алексей Хрисанович Рой** (1922, Солтүстік Қазақстан облысы,Ғабит Мүсірепов ауданы, Гаршино селосы – 2016) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия старшинасы, топ командирі, украин. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылған. Әскери училищені бітірген. 2-дәрежелі Суворов орденді 6-гвардиялық механикаландырылған Волноваха бригадасының бір топ барлаушыларына 1945 жылдың 14 сәуірінде Вена қаласынан Корнейбург қаласына баратын жолдағы каналдан өтетін көпірді басып алу міндеті жүктелді. Рой бастаған барлаушылар түн жамылып келіп, күзетшіні жойды. Жауынгер барлаушылар қолға түскен кару-жарақтарын ұрысқа дайындап, таң ата жау әскері колоннасына оқ жаудырды. Олар жанған машиналары мен оқ-дәрілеріне қарамастан, көпірден өтуге тырысып, ұрысқа танкілерін жіберді. Бірақ төбеден соққан гранаталардан танкілердің күл-талқаны шықты. Күндізгі сағат 2-де 6-гвардиялық механикаландырылған бригаданың бастаушы танкілері көрінгенде ұрыс бітті. Жаудың 3 танкісі, 11 бронетранспортері мен автомашиналары, жүздеген әскері жойылды. 12 жауынгері тұтқынға алынды. Бұл жорыққа қатысушылардың бәрі ордендермен марапатталды. Осы ерлігі үшін Ройға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Рой соғыстан кейін Ростов облысындағы Ақсай қаласында тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:1922 жылы туғандар
Санат:2016 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сергей Михайлович Рубусин

**Сергей Михайлович Рубусин**(24.1.1924, Ресей, Алтай өлкесі, Барнаул қаласы - 2.2.1945, Польша, Сощинава қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, атқыш,орыс. Семей қаласының металл құю зауытында жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы қыркүйекте шақырылды. Майданға 1943 жылдың тамыз айында барды. Рубусин Украина майданындағы 13-армия 23-моторлы штурм жасайтын инженер-саперлік бригадасының 47-айрықша батальонында огнеметтен от жаудырғыш болды. Ол Польшаның Штейнау қаласында жаудың тіректі бекінісін жою кезінде өзінің жауынгерлік шеберлігін көрсетті. Автоматпен және гранатамен 20-дан астам гитлершілерді жойып, ұрыс үстінде қаза тапты. Осы ерлігі үшін Рубусинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945). Сондай-ақ ол Ленин орденімен марапатталды. Рубусиннің есімі Барнаул қаласындағы Даңқ мемориалында жазылды.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Гаврилович Русанов

**Михаил Гаврилович Русанов**(7.11.1920, Ресей, Челябі облысы,Варна ауданы,Владимировна селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, бөлімше командирі,орыс. Русанов 1940 жылы Қостанай педагогикалық училищесін бітіріп, облыстағы Красноармейск жеті жылдық мектебінде мұғалім болып қызмет етті. Сол жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1941 жылдан Ленинград майданы 21 -армияның 3-артиллериялық корпусы 35-гаубицалық артиллериялық бригадасында болды. 1944 жылдың қазанында Выборг қаласында болған ұрыста жаяу әскер сапындағы Русановтың гаубицасы жаудың артиллериялық ату орнын анықтап, оны жойды. 1944 жылдың 15 маусымында Русанов жаудың 3 шабуылын тойтарып, танкіге қарсы мылтықпен (ПТР) бір танкіні жойды. Сөйтіп алғашқылардың бірі болып қалаға кірді. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Русановқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.11.1944). Соғыстан кейін ол өзінің туған жеріне қайта оралып, мектепте дене шынықтырудан дәріс берді.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Георгий Тимофеевич Рыжов

**Георгий Тимофеевич Рыжов** (14.11.1919 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зырянов ауданы, Соловьев селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант. 1942 жылы қаңтар айында Кеңес әскері қатарына алынып, алғаш рет Элиста қаласы түбінде ұрысқа қатысты. 1944 жылы 13 сәуірде 34-гвардиялық атқыштар дивизиясының бөлімдері Тираспольден оңтүстікке қарай 35 шақырым жердегі Днестр өзеніне келіп жетіп, арғы бетке өту қамына кірісті. 107,5 биіктігіне орныққан жау әскері шығыс жағалаудан өзенге түсетін барлық жолды бақылауына алып, пулеметпен атқылаумен болды. Құрамында Рыжов бар он бір жауынгерден тұратын бөлімше аса маңызды осы биіктікті тартып алып, жаудың он жеті карсы шабуылын тойтарды да, оны күші басым жаудан 36 сағат бойы қорғап тұрды. Қарсы шабуылдардың бірінде командир жараланып, биіктікті қорғау ісін Рыжов басқарды. Олар 2 ротадан аса жау әскерін жойды. Осы топтың он біріне де, оның ішінде Рыжовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). Соғысты Рыжов Будапештте аяқтады. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейін Алматыға келіп, «Жолсуқұрылыс» («Дорводстрой») тресінде жұмыс істеді.

## Дереккөздер


Санат:1919 жылы туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Алтай ауданында туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Василий Несіпқазыұлы Рысбаев

**Василий Несіпқазыұлы Рысбаев** (31 қазан 1959, Саты ауылы, Кеген ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) - қазақ, генерал-майор. (05.05.2008).

Орта мектептен кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесін (1983), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірген (1996). 1978— 79 жылы КСРО ҚК катарында мерзімді қызмет атқарған кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты, Мәскеу ӘО гвардиялық оку танкі дивизиясы гвардиялық оқу мотоатқыштар полкі (мотополк) жаяу әскер соғыс машиналары оқу взводының командирі, оқу-әскери қару-жарақ және техникалар ротасының командирі, Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау округтік оку орталығы (ОО) оку мотополкі сақтау және қызмет ету ротасының командирі (1979—99), Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау ОО оқу мотополкі штаб бастығының орынбасары - оку бөлімшесініц бастығы, Жеке тәртіптік батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, М.В.Фрунзе атындағы Әскери академия тыңдаушысы (1991-96), Жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО мотоатқыштар полкінің командирі, Жеке мотобригадасының командирі, Оңтүстік ӘО басқару штабы жедел басқарма жедел кезекшілер болімінің бастығы, жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО бастығының орынбасары - штаб бастығы (1996-2003), Механикаландырылған дивизия командирі, Жеке механикаландырылған бригада командирі, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, «Астана» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары — қолбасшы басқармасы штабының бастығы, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары - штаб бастығы, 2010 жылы наурызынан «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы. 

3-дәрежелі «За службу Родине в ВС СССР» орденімен (1988 жылы), медальмен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Кеген ауданында туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Жеңіс Қайыржанұлы Рысбаев

**Жеңіс Қайыржанұлы Рысбаев**(25.1.1949 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы) - әскери қайраткер, генерал-майор. (1995). Алматы жоғары жалпы командалық әскери училищесін (1975), Новосібірдегі әскери қарсы барлаудың жогары курсын (1977), Ташкенттегі мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің жоғары курсын (1984) бітірген. 1975-77 жылы танк взводының командирі болды. 1977-82 жылы Орта Азия әскери округінің Ерекше бөлімінде, 1984-86 жылы Ауғанстандағы Кеңес Одағының 40-армиясының құрамында, 1986-92 жылы Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде Ерекше бөлімнің барлау бөлімінде жауапты қызметтерді атқарды. 1992-97 жылы ҚР ҰҚК әскери қарсы барлау басқармасында бірінші орынбасар, ҚР ҚК Бас штабының Бас барлау басқармасының бастығы, ҚР ҮҚК төрағасының орынбасары, 1997-2002 жылы ҚР «Барлау» қауіпсіздік қызметінің директоры, кеңесші. Қызыл жұлдыз орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
	
**Жеңіс Қайыржанұлы Рыспаев** 1949 жылы 25 қаңтарда Петропавл қаласында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын; И.С. Конев атындағы Алматы жоғары жалпы әскер командалық училищесін (1975) шынжыр табанды және дөңгелекті машиналарды пайдалану жөніндегі инженер мамандығы бойынша; КСРО МҚК Әскери қарсы барлау
жоғары курстарын (1978); КСРО МҚК жоғары курстарын (Ташкент қаласы, 1984) бітірген. 1966 жылдан - кеңшар тракторшысы; В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының студенті. 1975 жылдан - взвод командирі. 1977 жылдан - КСРО МҚК Әскери қарсы барлау жоғары курстарының тыңдаушысы, Орта-азиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінің жедел өкілі, аға жедел өкілі. 1982 жылдан - КСРО МҚК жоғары курстарының тыңдаушысы (Ташкент қаласы).
1984 жылдан - Ауғанстандағы 40-шы армия бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінде бөлімшенің аға жедел өкілі. 1986 жылдан - Ортаазиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК секторының аға жедел өкілі. 1987 жылдан - Авиация кадрларын жетілдіру жөніндегі Орталық курстар бойынша КСРО МҚК бөлім бастығының орынбасары (Фрунзе қаласы). 1989 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарын шет тілдер кафедрасы бастығының орынбасары. Қазіргі уақытта - еңбегі сіңген демалыста. Қызыл Жұлдыз орденімен, 15 медальмен марапатталған. Запастағы генерал-майор. Үйленген. Жұбайы - Байжанова Гүлжан Ғабдуллақызы. Ұлы - Тайыр (1975 жылы туған). Немересі бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:1949 жылы туғандар
Асхат Наурызбайұлы Рыспаев

**Асхат Наурызбайұлы Рыспаев**(10.12.1960 жылы туған, РФ Омбы қаласы) — қазақ, генерал-майор. (05.05.2010), орта мектептен кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық учили-щесін (1982), ҚР ҚК Әскери академиясын сырттай бітірген (2000). Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты (1978-82), Қиыр шығыс әскери округі қолбасшысының қарамағында, Қызыл Ту орденді Қиыр шығыс әскери округі жалпы әскери Қызыл Ту орденді армиясы мотоатқыштар дивизиясы (мотодивизиясы, т.б.) мотополкі мотовзводының командирі, моторотасының командирі, Совет аудандық әскери комиссариаты бөлім бастығынын аға көмекшісі, Фрунзе аудандық әскери комиссариатының бөлім бастығы, Фрунзе аудандык әскери комиссарының орынбасары — бөлім бастығы (1982— 92.). ҚР ҚМ Кадр басқармасы бөлімінің аға офицері (1992— 96.), Кадр және әскери білім беру департаменті басқарма бастығының орынбасары — бөлім бастығы (1997-99), Кадр департаменті департамент бастығының орынбасары - басқарма бастығы департамент бастығының орынбасары — кадр және әскери білім беру басқармасының бастығы, Перспективалық бағдарламалар дамыту орталығы бастығының орынбасары-бөлім бастығы, Әскери білім беру Бас басқарма бастығының орынбасары- басқарма бастығы, департамент бастығының орынбасары — басқарма бастығы, департамент бастығынын орынбасары, бастығы (1999-2008), ұйымдастыру-жұмылдыру жұмысы департаментінің бастығы (2008-11), ҚР ҚМ қарамағында (2011), 2011 жылы мамырынан Әскери білім беру және ғылым департаментінің бастығы. «Жауынгерлік ерлігі үшін» медальмен (2004), медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер
Владимир Артемович Савва

thumb|right|200px|
**Владимир Артемович Савва** (22.11.1923, Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Мироновка селосы - 17.10.1948, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, батальон командирі, украин. 

Кеңес әскері қатарына Жамбыл облысы Мерке ауданы әскери комиссариаты арқылы 1940 жылы шақырылды. Ол 240-атқыштар дивизиясының 842-полкі батальонын ұрысқа бастап кірді. 1943 жылдың күзінде Кеңес әскері Днепр өзеніне шықты. Сол жылдың 27 қыркүйегінде Днепр өзенінен етуге бұйрық алып, оны іске асырудың жоспарын жасады. Қолда бар құралдар мен балықшы қайықтарын пайдаланын, өзеннен өте бастады. Жау оқ боратып қоя берді, бірақ батальон жауынгерлері бұйрықты орындады. Батальонның шабуылды шебер ұйымдастыра білуінің нәтижесінде маңызды шеп басып алынды да, бүкіл полктің Днепрден өтуіне жағдай жасалды. Днепрден өтіп, арғы жағалауға бекініп, жаудың шабуылына тойтарыс бергені, полктің өзеннен өтуіне жағдай жасағаны үшін Савваға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.10.1943). 

Соғыстан кейін көп ұзамай Савва қаза тапты. Савва Мәскеудегі Ново-Девичье бейітінде жерленді. Мерке ауданындағы Савва оқыған орта мектеп батырдың есімімен аталады.
	
## Дереккөздер


Санат:22 қарашада туғандар
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:Тайынша ауданында туғандар
Санат:17 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО майорлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері
Санат:Будапештті алғаны үшін медалінің иегерлері
Санат:Чнхословактық 1939 Әскери крестінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысындағы батальон командирлері
Санат:Днепр үшін шайқасқа қатысушылар
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Михаил Степанович Сальников

**Михаил Степанович Сальников**(21.11.1919, Украина, Севастополь қаласы - 12.04.1978, Ленинград қаласы (қазіргі Санкт-Петербург) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, танктің механик-жүргізушісі. Кеңес әскері катарына 1937 жылы Қостанай облысы,Әулиекөл ауданы,әскери комиссариатынан шақырылды. 1939-40 жылы Кеңес- фин соғысында болды. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың маусым айынан қатысқан. 152-танк бригадасының танк жүргізуші-механигі старшина Сальников Тарту қаласының (Эстония) солтүстігіндегі жау қорғанысының бекінісін өз эшелонымен бұзып өтті. Шайқаста дұшпанның әскери техникасына үлкен шығын (танкіге қарсы ататын мылтық, 4 автокөлігі және 2 БТР, 4 дзот) келтірді және ондаған әскер мен офицерлерін жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Сальниковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 1947 жылы әскерден оралып, Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург) тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Николай Николаевич Самароков

**Николай Николаевич Самароков**(5.5.1919, Қызылорда қаласы - 15.1.1974, Ресей, Орынбор қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, эскадрилья командирінің орынбасары, орыс.

## Өмірбаяны
Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылып, 1942 жылы Орынбор қаласындағы әскери-авиациялық училищені бітірген. 1942 жылдың тамызынан 1-Беларусь майданы 16-әуе армиясы 1-аралас авиация корпусы 3-гвардиялық штурмдық авиация дивизиясы 70-гвардиялық эуе полкі кұрамында Ұлы Отан согысына қатысқан. 1943 жылы5 тамызда шабуылдаушылар звеносы Старая Русса - Заболотно ауданындағы жаудың артиллериялық бекінісін жоюға тапсырма алды. Осы шабуылда жаудың 3 артиллерия батареясы, 5 зенит пулеметі және 1 зенит зеңбірегі жойылды. 2 жылда 100-ден астам әскери тапсырмамен әуеге көтерілген Самароков өзінің «Ил-2» ұшағымен 200-ден астам жау әскері мен офицерін, 45 вагон, 5 батарея, 4 зенит зеңбірегін, т.б.әскери техникасы мен адам күшін жойган.  1949 жылы запасқа шығып, Орынбор қаласында тұрған. 

## Марапаттары
Самароковқа ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1944).Ленин, 3 Қызыл Ту, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Михаил Андреевич Самохвалов

**Михаил Андреевич Самохвалов**(11.11.1912, Ресей, Нижегород облысы- 17.3.1944, Литва) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, өздігінен жүретін кондырғы командирі. Қостанай әскери комиссариаты арқылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Онда ол офицерлер курсын бітіріп, өздігінен жүретін САУ-76 зеңбіректің командирі болды. Самохвалов кызмет еткен 954-артиллериялық Витебск полкі (63-атқыштар дивизиясы) КСРО мен Германия шекарасындағы Шешупа өзеніне, Литва Республикасындағы Расейняй - Кибартай - Сувалка шебіне шықты. Самохвалов осы шептегі шайқастарда көзге түсті. Озініц зеңбірегімен жаудың бір танкісін жойып, бронетранспортерді істен шығарды. Жалпы 15-17 тамыз аралығында Самохвалов жаудың 3 танкісін, 5 бронетранспортерін, 12 зеңбірегін, 8 минометін, 22 пулеметін, жүк тиелген 4 автокөлігін қиратты,сондай-ақ 200- дей жауды жойды. Осы шайқаста көрсеткен ерліктері үшін Самохваловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Григорьевич Сапалев

**Иван Григорьевич Сапалев**(20.9.1912, Шығыс Қазақстан облысы,Көкпекті ауданы,Московка селосы - 27.2.1976, Алтай өлкесі, Бийск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант, бөлімше командирі,орыс. Кен орнында жұмыс істеген. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, майданға келді. 603-батальонның (Орталық   майдан 13-армия 322-атқыштар дивизиясы) бөлімше командирі кіші сержант Сапалевтің болімшесі 1943 жылдың қыркүйегінде кеңес жауынгерлерінің Сейм, Десна, Днепр өзендерінен өтуіне мүмкіндік жасады. Пекарево және Новые Млины (Полтава облысы) селолары тұсында  Сапалевтің бөлімшесі дивизияның артиллериялық бөлімінің Сейм өзенінен қалқыма өткел арқылы өтуін қамтамасыз етті. Надиховка деревнясы (Чернигов облысы) тұсында Десна өзенінен пароммен дивизияның негізгі бөлігін қысқа уақыт ішінде өткізді. Любеч қаласының оң жағында (Гомель облысы) Днепр өзенінен жүзіп өтіп, жақын жердегі окоптардағы жау әскерін қуып шықты. Басып алған жау шебіне бекініп, жаяу әскер бөлімшесінің өзеннен өтуіне мүмкіндік жасады. Осы ұрыстағы ерлігі үшін Сапалевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Соғыс аяқталғаннан кейін туған жеріне оралып, кен орнында, кейін Алтай өлкесінің Бийск қаласына қоныс аударып, кұрылыс-жөндеу тресінде тас калаушылар бригадирі болып жұмыс істеді. 2 рет Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Ишхан Барсегович Сарибекян

**Ишхан Барсегович Сарибекян**(7.11.1912, Армения, Иджеван ауданы,Кошкота селосы - 6.5. 1990, Ақмола облысы,Есіл ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант, пулеметшілер тобының командирі,армян. Ереван жеміс-жидек техникумын бітірген. 1941 жылдан Кеңес әскері қатарында майдандағы ұрыстарға қатысты. 1369-атқыштар полкі(4-Украина майданы 51-армия 417- атқыштар дивизиясы) пулемет расчетінің командирі аға сержант Сарибекян 1944 жылы 7 мамырда Севастополь түбіндегі Сапунгорадағы шабуылға қатысты. Осы шабуылда Сарибекян пулемет оғымен жаудың 9 атыс нүктесін, 50-ден аса әскері мен офицерлерін жойды. Шайқас кезінде жараланған нысана көздеушінің орнына келген Сарибекян жаудың автоматшылар взводын оқтың астына алды. Жараланған, қолына граната ұстаған ол жауға қарсы ұмтылып, артынан бірнеше жауынгерлерді ілестіре, траншеяның келесі шебіне бірінші болып кірді де, гранатамен жаудың атыс нүктесінің көзін жойды. Осыны пайдаланған Кеңес әскері алға жылжып, жаудың кезекті қорғаныс шебін басып алды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Сарибекянға Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (24.3. 1945). 1-дәрежелі Отан соғысы, 3-дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері. Соғыстан кейін Сарибекян Ақмола облысы,Есіл ауданы,Курск ауылында тұрды. Сапунгорадағы ерліктерін есте сақтау мақсатында сол жерде мемориалдық кешен орнатылып, онда Сарибекянның есімі жазылды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Саурық Алпарұлы

**Саурық Алпарұлы** (туған жылы белгісіз, қазіргі Алматы облысы,Райымбек ауданы-1871, ҚХР, Суасу) - батыр. 

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.

Патшалық Ресейдің Жетісуды отарлауына ашық қарсы шыққан. Шығыс Түркістанға өтіп, орыс басқыншыларына қарсы қарулы жасақ құрды. Тазабек бимен бірге 1869 жылы Құлжадағы Ресейдің сауда факториясына шабуыл жасады. Жетісудың әскери губернаторы Г. А.Колпаковский жіберген жазалаушы отрядқа бірнеше рет ойсырата соққы берді. Тұтқынға түсіп, орыс әскерлерінің қолынан қаза тапқан.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Сауға

**Сауға** - дәстүрлі қазақ қоғамындағы ұғым. Сауға сөзі тікелей әскери олжамен байланысты. Соғысқа, жорыққа қатыспағандар олжадан сауға сұрап алған. Жеңілген батырдың, тұтқынға түскен адамның бас бостандығын, өмірін сауғаға сұрап алуға болады. Жеңілген жауынгер кейде өз өмірін де сауғалап алуы мүмкін. «Сауға сұрау» дәстүрінің қалыптасуы ел ішіндегі асыраушылары жоқ, жарлы, кемтарларға жорық олжасынан үлес алуға мүмкіншілік беруден туған. 

Сауға сұрау Моңғол империясында, Алтын Орда мемлекетінде, Ноғай ордасында, Дешті-қыпшақ мемлекетінде заңды түрде бекітілген қоғамдық міндеттердің бірі болған.

## Дереккөздер


 Санат:Қазақтың салт-дәстүрі
Диханбек Жанқоразұлы Сатылғанов

**Диханбек Жанқоразұлы Сатылғанов** (7 мамыр, 1954 жылы туған, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Шетбұлақ селосы) - генерал-майор (2005). 

Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

КСРО Азаматтық қорғанысы Мәскеу әскери училищесін, Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясын бітірген, командалық-штабтың, жедел-тактика технигі. Взвод, рота, батальон, полк, дивизия командирі, ҚР ҚК Бас штабы басқармасының бастығы, ҚР ҚК Құрлық әскері Бас қолбасшысының орынбасары, 2004 жылы желтоқсанынан ҚР ТЖМ Азаматтық қорғаныс, әскери бөлімдер және жедел іс-кимыл департаментінің директоры. 

ҚР «Құрмет белгісі» ордені, КСРО, ҚР медальдарының иегері.

## Дереккөздер


Санат:7 мамырда туғандар
Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Жуалы ауданында туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Мәскеу әскери училищесі түлектері
Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы түлектері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Федор Матвеевич Сафонов

**Федор Матвеевич Сафонов**(21.3.1923, Ресей, Челябі облысы,Варна ауданы,Маслоковцы селосы -11.5.2008, Ресей, Самара қаласы)- 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш. 1932 жылы Қырғызстанға, 1933 жылы Қазақстанға (Шығыс  Қазақстан облысы,Шемонаиха ауданы) қоныс аударған. 1939 жылы Үлбі орталау мектебін бітіріп, Семей қаласындағы ауыл шаруашылық техникумында, аэроклубта, одан кейін Орынбор облысындағы Чкалов әскери ұшқыштар мектебінде окыды. 1940 жылы Сафонов Кеңес әскері қатарына шакырылып, әскери ұшқыштар мектебін бітірді. 1944 жылы Куйбышев қаласындағы 12-авиация полкіне жіберілді. Сафонов «Ил-2» ұшағымен майданға аттанды. 1944 жылдың 21 шілдесінен бастап 1-шабуыл жасайтын гвардиялық дивизияның 74-гвардиялық авиация полкінде ұрыстарға қатысты. Беларусь, Литва Республикаларын азат етуге, Шығыс Пруссия бекінісін бұзуға және Кенигсберг пен Пиллау қалаларына әуеден шабуыл жасауға қатысты. Сафонов 109 ұшу сапарында болып, әуедегі 7 шайқасқа қатысқан. Ол 11 танкіні, өздігінен жүретін 2 зеңбіректі, 2 миномет батареясын, 46 автокөлікті, оқ-дәрісі бар 2 қойманы, жанармай қоймасын, паровоз және 30-дан астам темір жолы вагонын, 3 зениттік батареяны, 300-ге жуық жау әскерін жойды. Осы көрсеткен ерлігі үшін Сафоновқа КСРО Жоғарғы Кеңес Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. (29.6.1945). Ленин, 2 рет Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз», 2- және 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейін Сафонов Барановичи қаласында (Беларусь Республикасы) әскери қызметте болды. 1949 жылы Краснодар қаласындағы штурмандар даярлайтын жоғары мектепті бітіріп, Харьков қаласында және Сахалин аралында әскери қызметін жалғастырды. 1956 жылы Куйбышев (қазіргі Самара қаласы) қаласында әуеге қарсы корғаныс корпусы командалық пунктін басқарды. 1961 жылы запаска шьщты. Өскемен қаласында батыр атында көше бар.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сәлтеке Мәметекұлы

**Сәлтеке Мәметекұлы** (туған - өлген жылы белгісіз) - Сыр өңіріне белгілі би әрі батыр. Кіші жүздің алтын руынан шыққан. Сәлтеке 1711 жылы Еділ бойында башқұрттармен болған үлкен дауда башқұрттың Алдар биімен жүздесіп, ел арасындағы жанжалды бейбіт жолмен шешкен. 1719 жылы қалмақ билерімен де кездесіп, ұтымды келісімге келген. 1803 жылғы дерек бойынша, Сәлтеке бидің ұрпақтары Туған би мен Барқы батыр алтын руының бес мың шаңырағын басқарып, Троицк мен Бұқара арасында сауда жүргізген. Барқы есімі алтын руына ұран болған. Сәлтеке би мен оның ұрпақтары туралы деректер «қазақ-орыс қатынастары» құжаттарында кездеседі. Бүгінде Қармақшы өңірінде «Мәметек арығы», «Сәлтеке төбесі» атты жерлер бар.
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Сәрке Өмірқұлұлы

**Сәрке Өмірқұлұлы** (шамамен 1680-1724) - Сыр өңіріне белгілі батыр. Кіші жүздің табын руынан шыққан. 16-17 жасында Ырғыз өңірінде қалмақтармен шайқасқа шыққан уақыттан бастап оның есімі Сыр табындарының ұранына айналған. Сәрке батыр асқан палуан да болған. Негізінен қалмак, башқұрттармен болған ұрыстарға қатысқан. 1724 жылы қалмақтармен болған ұрыста казіргі Жезді ауданының Сартөбе деген жерінде мерт болады. Келесі жылы сүйегін Қорқыт Ата қорымына әкеліп, қайта жерлеген. Қарындасы Қарқарадан туған Асау Барақ өз заманында айтулы батырлардың бірі болды. Ал Сәркенің тікелей ұрпағы Байқадамның әрі батыр, әрі би болғандығы туралы деректер Ресей құжаттарында кездеседі. Сәрке қайтыс болған жер «Сәркенің төбесі», «Сәркенің ақшиі» аталып кеткен. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ батырлары
Сәт Ниязбекұлы

**Сәт Ниязбекұлы** (1855-1922) - қоғам кайраткері, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі. Жас кезінен билікке араласып, 1891 жылы 15 маусымда Жетісу облысы әскери губернаторының бұйрығымен болыс болып тағайындалды («Семиреченские областные ведомости», 1891, 22 маусым, №25). Сәт осыдан кейін де үш мәрте болыс болып сайланған. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі ретінде 23 адаммен бірге түрмеге қамалып, Ақпан төңкерісінен кейін абақтыдан шыкты. Кеңес өкіметі орнаған соң бай-кулактар тізіміне еніп, тағы да қамауға алынғанда О.Жандосовтың кепілдігімен бостандыққа шыққан.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Севан-Доржы

**Севан-Доржы**, **Цеван Дорджи, Яджа - Намжил** (1733-1750) - жоңғар ханы (1746-50). Қалдан Сереннің ортаншы ұлы. Әкесі өлгеннен кейін 13 жасында хан тағына отырды. Бірақ билікті апасы жүргізді. Көп ұзамай Севан-Доржы оны дарға астырып, билікті өз қолына алды. Оның билігі тұсында хандық биліктің беделі төмендеді, хан тағына үміткерлердің арасында талас күшейді. Севан-Доржының беделді зайсан Олдызды тұтқындауға әмір беруі өзара қырқысты өршіте түсті. Олдыздың жақтастары хандық билікті мойындаудан бас тартып, Ресей мен Орта жүз ханы Абылай иеліктеріне барып бас сауғалауға тырысты. 1748 жылы Қытай императоры Цянь Лун қытай-жоңғар сауда қатынастарын шектеді. Бұл хандықтың экономикалық жағдайын қиындата түсті. Осындай қиын ахуалдан шығу үшін Севан-Доржыны тақтан тайдыруға ұмтылғандардың бірі Лама-Доржы болды. Оның ұйымдастыруымен Севан-Доржы қастандықпен өлтірілді. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Тарих
Андрей Данилович Семенов

**Андрей Данилович Семенов**(1909, Ресей, Дондағы Ростов қаласы - 26.9.1943, Днепропетровск облысы,Сошиновка деевнясы.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, рота командирі,украин. 1941 жылы Семей қаласы әскери комиссариатынан Кеңес әскері қатарына шақырылып,Сталинград, Воронеж, Дала майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 104-гвардиялық полктің атқыштар ротасының командирі. Семеновтің ротасы Днепрден бірінші болып өтіп, полк бөлімшелерін түсіру үшін оң жағалаудағы плаццармды басып алды. Немістерді траншеяларынан қуып шығып, Сошиновка деревнясына басып кірді. Жарамды техникасын тастай қашқан жау 134,4 биіктігіне бекініп, бірқатар қарсы шабуылдар жасады. Семеновтің гвардияшылары жаудың 8 шабуылына тойтарыс берді. Олар биіктік алабындағы траншеяларға оқтай атылып басып кірді де, қолма-қол айқасқа түсті. Осы шайқаста Семеновке екінші рет оқ тиіп, қаза тапты. Верхнеднепровск ауданы,Днепровское кентіндегі бауырластар зиратына жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Семеновке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (20.12.1943). Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. Верхнеднепропетровскде саябақ пен бір көшеге Семенов есімі берілген. 
	
## Дереккөздер


 
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сегізінші атқыштар дивизиясы

**Сегізінші атқыштар дивизиясы** - әскери құрама.1941 жылы 25 желтоксанда Семей және Аягөз қалалары тұрғындарынан жасақталды. Алғашқыда 458-атқыштар дивизиясы болып құрылған. Тұңғыш командирі - полковник Г.И.Зверев. 1942 жылы 1 сәуірде Брянск майданына жіберілді. Алғаш ұрысқа 1942 жылы 8 шілдеде 13- армияның құрамында жаудың Ливны және Елец калалары бағыттарына жасаган шабуылын тоқтатқан корғаныс ұрыстарында кірді. 1942 жылы 18 қаңтарда дивизияға Сегізінші атқыштар дивизиясы ауылы деген атақ берілді. 1943 жылы 26 қаңтар - 2 ақпан аралығында Воронеж-Косторно операциясына қатысып, Курск облысындағы 48 елді мекенді азат етті. Курск шайқасында Десна, Припять өзендерінен өту кезіндегі ерліктері үшін дивизияның көптеген жауынгерлері орден, медальдармен марапатталып, 46 адамға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Украинаны азат етуде көрсеткен ерліктері үшін Сегізінші атқыштар дивизиясына 1944 жылы 5 наурызда «Ямпольскілік» құрметті атағы берілді. 1944 жылдың жазында дивизия Карпат өңірі, Словакия, Польша жерлерін азат ету ұрыстарына қатысып, 1945 жылдың 19 ақпан және 3 мамырында Қызыл Ту, 2-дәрежелі Суворов ордендерімен марапатталды. Соғысты Чехия жерінде аяқтап, 1945 жылы 29 маусымда таратылды.
	
## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы
Кузьма Александрович Семенченко

**Кузьма Александрович Семенченко** (3 шілде 1896, Украина, Чернигов облысы, Ичня ауданы, Мартыновка селосы - 1965, Грузия, Тбилиси қаласы) — 1- және 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, генерал-майор, дивизия командирі.

## Өмірбаяны
Украин. 1909 жылы Павлодар облысы, Успен ауданына қоныс аударған. 

1919 жылдан әскери қызметте болып, 1918-20 жылдары Азаматтық, 1941—45 жылдары Ұлы Отан соғыстарына қатысқан. Оңтүстік-Батыс майданында 5-армия 22-механикаландырылған корпус 19-дивизияның командирі Семенченко соғыстың бастапқы кезеңінде Владимир - Волынь тас жолы арқылы Войница, Александрия (Украина, Волынь облысы, Локачи ауданы) аймақтарында күші басым жаумен шайқаса отырып, дивизия бөлімдерін қоршаудан аман-есен алып шықты, әрі жаудың танк легінің ілгері жылжуын бөгеді. Осы ұрыстарда өз дивизиясын шебер басқара білгені үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Семенченкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.7.1941). 

1945 жылы Мәскеу Әскери академиясын бітірді. 1947 жылы запасқа шығып, Тбилиси қаласында тұрды.

## Естелік пен марапаттары
Павлодар қаласындағы бір көшеге есімі беріліп, Успенка селосында мемориалдық тақта орнатылған. 

2 Ленин, Қызыл Ту, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:КОКП мүшелері
Санат:Бас штабтың Әскери академиясы түлектері