open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Еврей тіл білімі дәстүрі

**Еврей тіл білімі дәстүрі** — бірінші ғасырлардан бастап Таяу Шығыста, 10 ғасырдан бастап Батыс Еуропада қалыптаскан көне еврей тілін зерттеу тәсілдерінің жиынтығы. Көне еврей тілінің ең алғашқы кезендері туралы мәліметтер сақталмаған. Бұл тілде жазылған әдеби мәтіндер "Көне өсиетке" (Ветхий завет) енгізіліп, 2 ғасырдың соңында канондыктілге айналып, сөйлеу тілінің әсеріне ұшыратылмаған. 10 ғасырдан бастап "Көне өсиет" мәтіндері негізінде көне еврей тілінің грамматикасы сипатталған. Көне еврей тілін ғылыми зерттеу 10—11 ғасырларда араб тілінде жазылған Йегуда бен Давид Хайюдж бен оның ізін қуушы, Испанияда тұрған ибн Джанах еңбектерінен бастадады. Ибн Джанахтын замандасы, Испанияда тұрған Самуил ха-Нагид "Кене өсиеттегі" барлық түбір сөздердің сөздігін жасаған. 12 ғасырда Исаак ибн Барун еврей, араб тілдерінің грамматикасы мен лексикологиясын салыстырып кітап жазған. Самуил мен ибн Барун еңбектерімен **Еврей тіл білімі дәстүрі** тарихындағы алғашқы кезендердің бірі аяқталады.

Бұдан кейін тек еврей тілінде жазып, еврей тілін уағыздаушылар кезені басталады. Бұлардың ен көрнектілері ибн Эзра, Иосиф Кимхи, Давид Кимхи 11—12 ғасырларда еврей тілінің терминологиясын реттеп, грамматикасы мен лексикологиясын түсіндіріп уағыздайтын еңбектер жазып, өздерінен бұрынғы араб тілді Хайюдж бен ибн Джанахтын еңбектерін, олардың көне еврей тіліндегі аудармаларын ығыстырып шығарды. Кимхилер мен Левитанын кітаптары негізінде Кайта өркендеу дәуірінде көне еврей және арамей тілдері оқытылды, Батыс Еуропа университеттерінде семитология дамыды. И. Рейхлин (16 ғасыр) Д. Кимхидін еңбегі негізінде көне еврей тілінің оқу курсын даярлады. М. Кимхидін "Білім жолындағы козғалыс" деп аталатын кітабын С. Мюнстер латын тіліне аударды.

## Тағы қараныз:
* Тіл білімі дәстүрі
* Еврейлер
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Грамматика
Білім туралы құжат

**Білім туралы құжат** - мемлекеттік аккредитациясы бар және
жалпы білім беру мен кәсіптік білім беру мекемесінің қорытынды
аттестациясынан өткен адамдарға білімі мен кәсібінің сәйкес деңгейі жөнінде берілетін мемлекеттік үлгідегі құжат.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Нұрбибі Омар

**Нұрбибі Омар** - 1955 жылы 15 сәуірде Түркістан облысы, Қазығұрт ауданында туған.

Өлеңдері мектеп оқушысы кезінен (1970 жылдардан) аудандық, облыстық газеттерде жариялана бастады. 1977 жылы Ташкенттің Низами атындағы педагогика институтының филология факультетін бітірді.
Көп жылдар Өзбекстандағы «Бостандық даусы», «Нұрлы жол» газеттерінде қызмет етті. Бұл күлдәрі елге оралып, «Замана», «Ақиқат» газеттерінде қызмет атқарыл жүр.
Өлеңдері Өзбекстан мен Қазақстанның республикалық басылымдарында және «Балауса», «Елқин» (өзбек тілінде) жыр жинақтарында жарық көрді. Жеке жыр жинағы «Жансәуле» 1998 жылы жарыққа шықты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазығұрт ауданында туғандар
Санат:1955 жылы туғандар
Мемлекеттік бюджет теңгерімі

**Мемлекеттік бюджет теңгерімі** - мемлекеттің ақшалай кірісі мен шығысының ара салмағы. Мемлекет шығысының кірісінен асып түсуі мемлекеттік бюджеттің тапшылығын туғызады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Ультракүлгін сәулелену

Ультракүлгін сәулелену(Ультракүлгін сәуле шығару) — жарық сәулелері спектрінің күлгін бөлігіне іргелес, күлгін және радиосәулелер аралығында орналасқан, толқын ұзындығы 400—10 нанометр (нм) аралығына сәйкес келетін электрмагниттік сәулелену. 
### Тарихы
Инфрақызыл сәуленің анықталғанынан кейін, неміс физигі Иоганн Вильгельм Риттер спектрдің қарсысындағы, күлгін түстен толқын ұзындығы қысқа сәулені зерттеуді бастады. 1801 жылы көрінбейтін ол жарықта ыдырайтын күміс хлориді күлгін ауданның шекарасынан тыста орналасқан көрінбейтін сәуле әсерінен тезірек ыдырайтынын байқады. Күміс хлориді жарықта  бірнеше минут ішінде күңгірттенеді, ал спектрдің әр бөлігі процесс жылдамдығына әртүрлі деңгейде әсер етеді. Күлгін түске дейінгі ауданда бұл процесс ең тез байқалады. Сол кезде көпртеген ғалымсдар жарық үш компоненттен құралады деген тұжырымға келді: тотықтандыратын(инфрақызыл), жарықтандыратын (көрінетін жарық) және тотықсыздандыратын (ультракүлгін).
## Адам ағзасына әсері
Спектрдің 3 әр түрлі бөлігінде сәулеленудің биологиялық эффекті әр түрлі болғандықтан, биологтар өз ісінде ең маңызды деп келесілерді атайды:
*Жақын ультракүлгін, УКА сәулелер (UVA, 315-400мм)
*УК-В сәулелер (UVB, 280-315мм)
*Алыс ультракүлгін, УК-С (UVC, 100-280мм)
### Қоршаған ортаға әсері
Толқын ұзындығы қысқарған сайын мөлдір денелердің оларды сіңіруі күшейе түседі, ал ұзындығы 100 нм-ден кем сәулелер толық ұсталып қалады. Көптеген ғарыш денелері, әсіресе Күн ультракүлгін сәуле шығарады. Жерге түсетін ультракүлгін сәулелер А (толқын ұзындығы 400—320 нм), В (320-290 нм) және С (290-40 нм) болып бөлінеді. "А" ультракүлгін сәулесі Жер бетіне көрінетін сәулелермен (жарық сәулелерімен) қатар келіп жетеді, айтарлықтай фотохимиялық әсері бар, мысалы, теріпі "тотықтырады" (секпіл басып кетеді). "В" ультракүлгін сәулесінің едәуір бөлігі Жер атмосферасының озон қабатында тұтылып қалады, тірі протоплазманы жою қасиеті бар. Ол көп мөлшерде әсер еткен жағдайда теріні күйдіреді, қабыршақтандырады, тері обырының кейбір түрлерінің (базальдық клеткалар ісігі, терінің тікенек тәріздес клеткаларының обыры, меланома) себепші болады. Жер бетіне келіп жететін "С" ультракүлгін сәулесі толығымен дерлік атмосфера қабатында тұтылып қалатындықтан, Жер бетіне жетпейді. Ультракүлгін сәулелер организмнің иммунитетін төмендетеді, әр түрлі көз ауруларына себепші болады.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Қайтымды термодинамикалық цикл

**Қайтымды термодинамикалық цикл** - барлық процестері қайтымды болатын термодинамикалық цикл.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Кәсіпорынның кірісі мен шығысы

**Кәсіпорынның кірісі мен шығысы** - кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық және қаржы қызметінің жоспарлы (болжалды) есептерінің нәтижелерін жиынтықтап, ақшалай нысанда көрсететін жоспарының (болжамының) бөлімі. Онда кәсіпорынның кірісі және қаражаттың түсуі, олардың пайдаланылу бағыттары мен үйлесімдіктері, кәсіпорынның айналым қаражаты жөніндегі қажеттіліктері, банкілермен және бюджетпен өзара қатынас көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Болат Бодаубаев

**Болат Бодаубаев** (26 наурыз 1940 жыл, Алматы) - жазушы, журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. 
## Өмірбаяны
* 1963 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. 
* 1962—1970 жылдары Республикалық «*[[Лениншіл жас]]*» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдеби қызметкер, меншікті тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы 
* 1970—1974 жылдары бас редактордың орынбасары 
* 1974—1976 жылдары «*Социалистік Қазақстан*» (қазіргі «*[[Егемен Қазақстан]]*») газетінде әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі 
* 1976—1984 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінде нұсқаушы 
* 1984—1986 жылдары республикалық «*Жалын*» баласының директоры 
* 1986—1991 жылдары республикалық «*Қазақкітап*» сауда бірлестігінің бас директоры 
* 1991—1994 жылдары Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігінің кітап шығару және тарату жөніндегі Бас басқармасының бастығы 
* 1994—1995 жылдары мемлекетаралық «*[[Заман-Қазақстан]]*» газетінің бас редакторы 
* 1996—1997 жылдары Қазақстан Республикасы Сенаты Аппаратының Аударма, редакциялау және Парламент актілерін шығару бөлімі меңгерушісінің орынбасары 
* 1997—2003 жылдары бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарып, зейнетке шыққан. 
## Шығармалары
* «Жас жүректер» очерктер кітабы (1997)
* одан кейінгі жылдарда қазақ және орыс тілдерінде повестер мен әңгімелерден тұратын «Желсіз түнде жарық ай» (1980) 
* «Дети одного дома» (1982) 
* «Май жаңбыры» (1985), 
* «Тайна старой тетради» (1988), 
* «Қарт тергеушінің әңгімелері» (1991),
* «Смерть прокурора» (2000), 
* «Таңдамалы» (2002) жинақтары жарық көрген.

Көркем аударма саласында көптен еңбек етіп келеді. Орыстың атақты классик жазушысы Н.Носовтың «Дымбілмес пен достарының хикаялары», «Дымбілмес Күн қаласында», «Дымбілместің Айға саяхаты» атты ертегі-романдарын, Юз.Алешковскийдің «Кіш, Қоспортфель және бір аптадағы оқиғалар», «Кіш екеуміз Қырымдамыз» атты повестерін қазақ тіліне аударған. 2002]жылдан бері бірнеше рет қайталанып басылған «Заң терминдері сөздігі» авторларының бірі.
## Жетістіктері
* ҚР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1971), 
* Құрмет Грамоталарымен (1973, 1981), 
* «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жеңісінің жиырма жылдығы» медалі (1965), 
* «Ерлік еңбегі үшін» медалі (1970)
* «Еңбектегі ерлігі үшін» (1971) медалі. 
* Астана қаласындағы еңбегі ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Жарлығымен «Астана» (1998), 
* «Ерен еңбегі үшін» (2001)
* «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған
* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілген (2007).

## Дереккөздер


Санат:26 наурызда туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:1940 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Ерлік еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Кәсіби педагогикалық парыз

**Кәсіби педагогикалық парыз** - педагогтің кәсіби қызметін тиімді түрде іске асыруға негізделген ізгіліктік талаптар жүйесі.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Пайда теңгерімі

**Пайда теңгерімі** — өндірістік қызметтің барлық түрлері бойынша пайданың теңгерімде көрсетілетін жалпы сомасы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Тағам құнарлылығы

**Тағам құнарлылығы** - тағам құрамына кіретін, тағамдық заттардың тотығуы негізінде босанып шығатын қуат мөлшеріне тән, тағамның қуаттылық көрсеткіші.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Оқытудағы дедукция

**Оқытудағы дедукция**  - пән жөнінде жаңа білімді сол пәндер класы үшін жалпы болып табылатын білімнің, ереженін негізінде қорытын шығаратын ой-қорыту формасын оқу жұмысында пайдалану.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Үй тапсырмасы

**Үй тапсырмасы** - сыныптағы сабақтардан кейін мұғалімнің тапсырмасы бойынша оқу және тәжірибелік жұмысты оқушының өздігінен орындайтын оку процесінің құрамдас бөлігі.

Сабақта бекітілген білім көлеміне тура тәуелділіктегі үй тапсырмасының педагогикалық мақсаттағы көлемі оқу бағдарламасымен көзделген. Үй тапсырмасы түсінікті, жаңалық элементі бар және дербестігін көрсетуге мүмкіндік ашатындай болуы керек.

Тапсырма тақтада қысқаша белгіленіп, оқушының
күнделігіне жазылады, мұғалімнің түсіндіруімен бірге ілеседі.
Мұғалім сонымен бірге үй тапсырмасын ұйымдастыру жөнінде
әдістемелік нұсқаулар береді орындалуын үнемі тексереді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Әбжан Омарбаев

**Әбжан Омарбаев** (1913-1981) - Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында туған.
Қарқаралы қаласындағы колхозшы жастар мектебін бітірген.
## Еңбек жолы
1930 жылдан бастап баспасөз органдарында — «Еңбек майданы», «Қарағанды пролетариат», «Большевиктік жол», «Қарағанды комсомолы», «Балқаш жұмысшысы» газеттерінің редакцияларында түрлі қызметтер атқарған.
Ұлы Отан соғысы кезінде зауытта жұмыс істейді, бригадир болады. Соғыстан кейінгі жылдары «Социалистік Қарағанды» газетінің Қарқаралы ауданы бойынша меншікті тілшісі болып істейді. Өмірінің соңғы жылдарында Қарқаралы аудандық «Октябрь туы» газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі қызметін атқарды.
## Еңбектері
«Жоғалған жер», «Балқаш жұмысшысы» газетінде, «Қоңырат туралы жыр» (Поэмалар, 1945—1946) және «Біздің цехтың адамдары» повесі 1962 жылы «Орталық Қазақстан» газетінде жарияланған. 1969 жылы «Кәрлен кесе» атты әңгімелер жинағы «Жазушы» баспасынан шыққан.
«1941 — 1945 жылдар дағы Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін» медалімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қарағанды облысы
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:1913 жылы туғандар
Спектр сызықтарының үндесуі

**Спектр сызықтарының үндесуі** - сәулелену көзінің терең облысынан оның бетіне ығысуына байланысты, сәулеленуші атомдар концентрациясының кемуі нәтижесінде, сәулеленудің спектрлік сызығының ортасындағы интенсивтілік минимумының пайда болуы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Казеинеген

**Казеинеген** - сүт құрамына кальций тұздары түрінде кіретін және адам денсаулығы үшін таптырмайтын, амин қышкылдарының толық жиынтығынан тұратын фосфопротеид.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Брутто құнарлылығы

**Брутто құнарлылығы** - тағам құрамындағы заттардың толық тотығуы (жануы) негізінде бөлінетін калория мөлшері.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Жалпы салыстырмалылық теориясы

**Жалпы салыстырмалылық теориясы** () — кеңістік уақыт және тартылыс қасиеттерін біріктіретін физикалық теория.

Салыстырмалылық теорияның негізін қалаған – Альберт Эйнштейн (1905ж.). Бұл теориясының екі түрі бар - Арнайы салыстырмалылық теориясы және жалпы салыстырмалық теория.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Мүратбаш Бекеев

**Мұратбай Бекеев** 1958 жылы 30 қыркүйекте Қарақалпақстанның Беруни ауданында туған. 1980 жылы Нөкіс Мемлекеттік университетінің орыс тілі және әдебиет факультетін, 1991 жылы Нөкіс ауыл шаруашылық техникумын тамамдаған. =

## Жұмыс баспалдағы
1980—1994 жылдары Қарақалпақстанның Беруни ауданының мектептерінде орыс тілі және әдебиетінің мұғалімі, 1994 жылдан Ташкенттегі қазақтілді басылым - *«Нұрлы жол»* газетінде тілші, Өзбекстан Қазақ Ұлттық мәдени орталығында кеңесші, *«Қазақ елі»* газетінің Өзбекстандағы меншікті тілшісі, 2001-2006 жылдар аралығында Түркістан облысы, Сарыағаш аудандық *«Сарыағаш»* газетінде бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарған. 2006 жылдан бері Оңтүстік Қазақстан облысындағы *«Оңтүстік Қазақстан»* қоғамдық-саяси газетінің Сарыағаш ауданындағы меншікті тілшісі. Сарыағаш ауданындағы Т.Айбергенов атындағы әдеби бірлестікке жетекшілік етеді.
**«Сұлулық сыры»* (1999), *«Махаббат мекені»* (2005), *«Аруана-ғұмыр»* (2006) сияқты жыр жинақтарының авторы.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қарақалпақстан
Санат:1958 жылы туғандар
Кернеу көбейткіштер

thumb
**Кернеу көбейткіштер** - айнымалы ток түзеткішінін көмегімен бірнеше есе үлғайған түзетілген кернеуді алуга мүмкіндік беретін кұрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Ұлы бірлесу

**Ұлы бірлесу** - күшті, әлсіз және электромагниттік өзара әсерлесулердің табиғатының бірлігі туралы ұғымға негізделген негізгі физикалық құбылыстардың теориялық модельдері.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нетто құнарлылығы

**Нетто  құнарлылығы** - тағам қабылдаудан алынатын нақты қуат мөлшерінің ағзадағы тағамдық заттардын толық тотықпауын ескере отырып есептелінген құнарлылығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тапшылық

**Тапшылық**-**Дефицит** (латын. *deficit* — жетімсіздік, жетіспеушілік)- микроэкономикада әлдебір ресурстың (оның ішінде тұтыну ресурсының) жетіспеушілігі, тапшылығы; макроэкономикада шығыстың кірістен асып түсуі, оның ішінде валютаның, қаржының, тауар мен ақшаның теңдестірілмегендігі; сұранымның ұсынымнан асып түсуі. Мәселен, бюджет тапшылығы- мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігінің кіріс бөлігінен асып түсуі; сауда теңгерімінің тапшылыгы — импорттың экспорттан асып түсуі; төлем  теңгерімінің тапшылығы- мемлекет пен оның сыртқы әріптестері арасында ағымдағы есеп айырысу бойынша да, капитал тауарлар мен ақша қозғалысының барлық нысандарының жалпы теңдестірілмегендігі.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Бейімделмеушілік

**Бейімделмеушілік** - баланың социо-психологиялық не психо-физиологиялық статусының жаңа 
әлеуметтік жағдайдың талаптарына сәйкес келмеуінің нәтижесінде пайда болатын психикалық жағдай. Балалар мен жеткіншектердің 
(көрінуінің сипатына, табиғатына, дәрежесіне қарай) 
бейімделмеушілік патогендік, психикалық және әлеуметтік болып 
бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Үй жағдайындағы білім беру

**Үй жағдайындағы білім беру** - отбасы жағдайында жалпы
білім беру дайындығы түрі. Білім беру жүйесі қалыптасқанша (ерте және орта ғасырда) сословиялық кәсіби білім беруде зор роль атқарды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жұмыс уақытының теңгерімі

**Жұмыс уақытының теңгерімі** - өндірісте жұмыс уақытының жалпы ресурсы мен пайдаланылуын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі. Әдетте кесте түрінде бір жылға арналып жасалады. Әкімшіліктің рұқсатымен жұмысқа келмеген күндер, қыдырымпаздық, тұтас күн бойына және ауысым ішіндегі қаңтарылып бос тұрушылық тек есеп беру теңгерімдерінде ғана есептеледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Деректер жинақтамасы

**Деректер жинақтамасы** / Дерек-қор — кеңінен пайдалану үшін қолайлы белгілі бір жерде шоғырландырылған ақпарат жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Үй мұғалімі

**Үй мұғалімі** - балаларды немесе ересек адамдарды қандай да
болсын ғылымға оқыту үшін отбасына шақырылған педагог.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Обьектив

**Обьектив** - обьектінің шын кескінін қалыптастыратын, оптикалық жүйенің обьектіге қаратылған бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Есенби Омаров

**Есенби Омаров** (1916 жыл – 1948 жыл) — Ақмола облысы, Атбасар ауданында туған. Орталау мектепті бітіргеннен кейін, 1935 – 1937 жылдары Қапал педагогикалық училищесінде оқыған. 

1938 – 1940 жылдары республикалық *«Лениншіл жас»* (қазіргі ''«Жас Алаш»'') газетінде әдеби қызметкер болып істеген. 1945 жылы Қазақ ұлттық унивеситетіің тарих-филология факультетін бітіреді. 1947 жылдан өмірінің соңғы күндеріне дейін* «Қазақстан пионері»* (қазіргі *«Улан»*) газетінде жауапты хатшы қызметін атқарған.
Шығармасы: Жүрек сыры. Өлеңдер. ҚМКӘБ, 1954.
## Дереккөздер


Санат:Ақмола облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1916 жылы туғандар
Коммерциялық деректер жинақтамасы

**Коммерциялық деректер жинақтамасы** / Коммерциялық деректер қоры — тауарлар мен қызметтер нарығының құрылымы мен жай-күйін сипаггайтын көрсеткіштердің жүйеге түсірілген, ұдайы жаңартылып отыратын тізбесі. Коммерциялық деректер жинақтамасын қор және тауар биржалары, сондай-ақ ақпараттық-коммерциялық қызметтер көрсетуге маманданырылған ұйымдар (маркетингілік зерттеу орталықтары, жарнамалық-ақпарат бюролары) қалыптастырады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Мартин Лютер

**Мартин Лютер** (монахтық есімі *— Августин*) ( ; 10 қараша 1483 жыл, Айслебен, Саксония – 18 ақпан 1546 жыл, сол жерде) — неміс ойшылы және қоғам қайраткері, Германиядағы бюргерлік реформалаудың басшысы, немістің протестантизмнің (лютерандық) негізін салушысы, Библияны неміс тіліне аударушы, жалпы немістік әдеби тілді құрастырушылардың бірі. Лютерге 14 ғасырдағы мистиктердің идеялары жақын; «адамның ішкі жан дүниесінің» құдаймен бірлігі туралы ілімді Лютер «сеніммен ақтау» іліміне аударған: бірлік - сенімі, рухты сақтаудың шарты; игі істер - сақтануға жеткілікті жол емес, тек сенімді көрсетудің жемісі ғана.. 1517 жылы Лютер шіркеу озбырлығы мен папа индульгенциясына қарсы көзқарасын білдіретін үндеуін— 95 тезисін  таратты.1520 жылы Лютер папа зорлығына қарсы күресті бүкіл неміс ұлтының ісі деп жариялады.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:1483 жылы туғандар
Санат:1546 жылы қайтыс болғандар
Үлгілер қоры

**Үлгілер жинақтамасы** / Үлгілер қоры - нарық іскерлерінің неғұрлым оңтайлы маркетингілік шешімдер қабылдауына жәрдемдесетін математикалық үлгілер жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Универсал газ тұрақтысы

**Универсал газ тұрақтысы** - идеал газ күйінің теңдеуіне кіретін тұрақты.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Психикалық бейімделмелушілік

**Психикалық бейімделмелушілік** - баланың не жеткіншектің жыныстық-жастық және жеке-психолог. Ерекшеліктерімен байланысты психикалық жағдайы. Психикалық бейімделмелушілік балаларды тәрбиелеуді күрделендіріп, жеке иед. қарым-қатынасты, кей жағдайда жалпы білім беру және оқу-тәрбие мекемелерінде жүзеге асырылатын арнайы психолог.-пед. тұзету бағдарламаларын талап етеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Жылу өлшеу

**Жылу өлшеу** - физикалық, химиялық, биологиялық үрдістер барысында бөлінетін немесе сіңірілетін жылу мөлшерін өлшейтін тәсілдер жиынтығы. Калориметрия, ағзадағы организмдегі қуат алмасуын зерттеуде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Кепілгер-банк

**Кепілгер-банк** - Несиегердің алдында өз клиенті үшін кепілдік беретін және борышқордың келісімшарт бойынша төлем міндеттемелерін орындауы үшін жауап беруге міндеттенетін банк.

Кредитор алдында өзінің клиенті үшін кепілгер болушы және келісім шарт бойынша оның төлем міндеттемелерінің борыштық етелуі үшін жауапкер болуды міндетіне алған банк.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Құқық
Санат:Заң
Суперпозиция принціпі

**Суперпозиция принціпі** - материалдық нүктеге әсер етуші әрбір күш, оған басқа ешқандайда күш болмағандай, үдеу беретіндігі туралы тұжырым.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Когеренттіліктің көлемі

**Когеренттіліктің көлемі** - толқын жуық түрде когеренттілігін сақтайтын, толқын иеленген кеңістіктің бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Үйге берілген оқу жұмысы

**Үйге берілген оқу жұмысы** - оқу процесін ұйымдастыру
түрі, оқушылардың мұғалімнің басшылығынсыз, бірақ соның ықпалымен сыныптан тыс тапсырмапарды орындауы.

Үйге берілген оқу жұмысы түрлері: 
* танымдық қызмет сипатына қарай - *репродуктивтік* және *шығармашылық*; 
* оқу кызметіне карай - жаттығулар орындау мен есептер шешу, оқулықпен жұмыс, бақылаулар мен тәжірибелер, қосымша әдебиетті оқу, баяндамалар мен хабарламалар дайындау.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Болат Бопайұлы

**БолатБ опайұлы** (1 қаңтар 1960 жыл Қытай Халық Республикасы, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы) - фольклоршы.
 
* 1986 жылы Іле педагогикалық университетінің қазақ тіл-әдебиеті факультетін, 
* 1998 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті филология факулътетінің қазақ әдебиеті мен теориясы кафедрасында аспирантуранві бітірген.
* Үрімші қаласында ұстаздық етті. 
* «Шыңжаң жастар-өрендер баспасында» редакторлық қызмет атқарды. 
## Шығармалары
* «Қазақтың алғыстары мен қарғыстары» атты еңбегі («Шыңжаң жастар-өрендер баспасы», 1993) 
* Ахметжан Қайбарұлымен бірлесіп жазған «Қазақ ырымдары» атты кітабы (1998 жылы Қазақстан Республикасының «Қазақ энциклопедиясынан» қазақ және орыс тілінде, «*Шыңжаң халық баспасынан*» араб жазуымен 1998) жарық көрді. 
* «Сөз саралау өнері» атты ғылыми-зерттеу кітабы (1995) 
* «Ақыт ақиқаты» атты монографиялық еңбегі (2000) 
* «Қазақ кәделері» (2000) 
* «Асыл қазына» (2002) 
* «Қазақ кәделері» (2003) 
* «Қазақтың алғыстары мен қарғыстары» (2003) 
* «Қазақтың түс жоруы» (2004) атты кітаптары оқырмандар қолына тиді.

## Дереккөздер


Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Алтай аймағында (Қытай) туғандар
Санат:Қытай қазақтары
Санат:Қазақ фольклоршылары
Тікелей жылу өлшеу

**Тікелей жылу өлшеу** - ағзадағы белгілі бір уақыт ішінде белінетін жылу мөлшерін тікелей өлшеу арқылы оның энергетикалық шығынын анықтау.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Көлемдік тұтқырлық

**Көлемдік тұтқырлық** - ортанын көлемдік деформациясы кезінде энергияның диссипация процесін сипаттайтын шама.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Корреспондент-банк

**Корреспондент-банк** - корреспонденттік шарт (мәлімет беру шарты) негізінде басқа банкінің тапсырмасын арнайы ашылған шоттар арқылы орындайтын — клиенттерге қызмет көрсететін, сондай-ақ банк аралық операцияларды, төлемдер мен есеп айырысу бойынша бір-біріне берілетін тапсырмаларды орындайтын банк.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Макродеңгей

**Макродеңгей** - жалпы алғанда салалық деңгейден немесе төменгі шаруашылық буындарының (кәсіпорындардың) деңгейінен өзгеше түрде ұлттық шаруашылық деңгейі немесе, мыс., жергілікті қаржыдан өзгеше түрде мемлекеттік қаржы деңгейі (аймақтық деңгей).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Дисконттау

**Дисконттау** - түрлі жылдардың экономикалық көрсеткіштерін уақыт кезеңі бойынша салғастырылатын түрге келтіру; дисконттау коэффициентін (дисконтты, дисконттаушы көбейткішті) — болашақтағы құнның мәні қазіргі уакытқа келтірілетін пайыздық мөлшерлемені пайдалану жолымен шығын сомасының немесе ақырғы нәтижелердің бастапқы сомасын анықтау әдісі. Банк операциялары мен сгратегиялық операциялар саласында — уақыт жөнінен шашыратылған төлемдерді мәміленің басталуына келтіру кезінде, көп жақты есеп айырысуларда, несиелендіруде, төлемге жатпайтын сақтандыру тәуекелі кезінде, басқа да жағдайларда, сондай-ақ стратегиялық есеп айырысулар мен талдаулар кезінде, инвестициялардың экономикалық тиімділігін анықтау кезінде, экономикалық-математикалық әдістерді пайдалана отырып көрсеткіштерді есептеуде кеңінен пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Нарықтың макроқұрылымы

**Нарықтың макроқұрылымы** — тауар топтарының, яғни атқарымдық мақсатынын ортақтығымен біріктірілген және қоғамдық еңбек бөлінісі мен кәсіпорынның мамандануының ықпалымен дербес өндірістерге бөлініп шыкқан (аяқкиім, киім-кешек, жиһаз, тамақ өнімдері, тұрғын үй, т б.) тауарлардың түрлері бойынша сүраным мен үсынымның ара қатынасы. Терминді сондай-ақ қаржы, несие және ақша нарығына колдануға болады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Көлемдік тығыздық

**Көлемдік тығыздық** — қандай да бір көлемнің ішінде орналасқан шаманың осы көлемнің шамасына қатынасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Таулы жердегі қорғаныс

**Таулы жердегі қорғаныс**  — қарсыластың шабуыл жасауына ыңғайлы бағыттарға қарсы құрылған қорғаныс.

Әскерлердің күші, әсіресе, асулардың, басым биіктіктердің, алқаптардың, шоқылар мен елді мекендердің қорғанысына шоғырландырылады.

Алғы шеп шолу мен атқылауға ыңғайлы тау сілемдерінде орналасады. Айнала қорғанысты ұйымдастыруға және қапталдар мен түйісулерді қамтамасыз етуге басты назар аударылады.

Жолы қиын бағыттарда жеке тірек пункттері орнатылады. Әскер орналаспаған аралықты бөгеттермен қоршайды. Маневр, оның ішінде атыс маневрі кең қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қысымның қатты денелер, сұйықтар және газдар арқылы берілуі. Паскаль заңы

**Қысымның қатты денелер, сұйықтар және газдар арқылы берілуі. Паскаль заңы** - Қатты денелердің, сұйықтардың және газдардың барлык қасиеттері олардың құрылысына байланысты болады. Сондықтан біз ең әуелі оларды құрайтын молекулалардың қалай орналасқанын, қалай қозғалатынын және бір-бірімен қалай әрекеттесетінін, қатты денелердің, сұйықтар мен газдардың негізгі қасиеттерін еске түсірейік.
Мынадай тәжірибе жасайық. Алақаныңды жоғары қаратып, сол қолыңды үстелге қой. Кітапты алақаныңа қырымен қойып, оны оң қолыңмен
төмен қысып бас.
Сол қолың қысымның артуын сезе ме?Енді кітапты алақанға емес, үстелге қой. Бір қолыңмен кітапты үстінен ақырын бас, екінші қолыңды кітаптың қырына тигізіп ұстап тұр. Осы кезде қол косымша қысымды сезе ме?
Міне, осы тәжірибені жасай отырып, кітаптың өзіне түсірілген қысымды бір ғана бағытта (сыртқы әрекет күшінің бағытында ғана) тарататынына көз жеткізуге болады.
Мұны қатты денені құрайтын молекулалардың белгілі бір ретпен орналасатыны және олардың кандай да бір нүктенің төңірегінде тербеліп қана қозғалатыны, әрі молекулалардың осы нүктеден алыс ұзап кете алмайтыны арқылы түсіндіре аламыз.
Ал енді сұйықтар мен газдарда қысымның берілуі басқаша болады. Сұйықтар мен газдар қысымды, қатты дене сияқты бір бағытта ғана емес, жан-жаққа бірдей таратады.
Ауаның кысымды барлық жаққа бірдей жеткізетінін балалар ойнайтын резеңке шарды, қолдопты және т.б. үрлеген кезде бақылауға болады.Үрлеген кезде  ауаның бір бағытта берілетініне қарамастан, шар немесе  доп  барлык бағытта біркелкі ұлғаяды. Бұл - қатты дененің қысымды жеткізу процесінен мүлдем өзгеше кұбылыс.
Паскаль шары деп аталатын құралмен тәжірибе жасап көрейік. Ол бір жазықтық бойында орналасқан саңылаулары бар шардан және поршеньді цилиндрден тұрады. Егер шарға су немесе түтін толтырып, поршеньді бассақ, шардың саңылауларынан су немесе түтін барлық бағыт-бірдей ұзындықта шапшып немесе будақтап шығатынын байқаймыз. Бұдан қысымның барлық бағытқа таралып қана қоймай, оның мәнінің де бірдей болатыны көрінеді. Бұл сұйықтар мен газдардың өзіне түсірілген қысымды барлық бағытқа бірдей жеткізетінінің  дәлелі.
Көптеген бақылауларға сүйене отырып, француз ғалымы  Блез Паскаль сұйықтар мен газдардың қысымды барлық жаққа бірдей жеткізетінін дәлелдеді.
Сұйыққа немесе газға түсірілген қысым барлық бағыт бойынша өзгеріссіз беріледі. Бұл қағида Паскаль заңы деп аталады.
Сұйықтар мен газдардың қысымды барлық жаққа бірдей жеткізе алуы, оларды құрайтын молекулалардың еркін қозғалғыштығымен түсіндіріледі

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Астрономия
Свет Оразаев

**Свет Оразаев** (1939-1999) - 24 желтоқсанда Жетісу облысы, Ақсу ауданына қарасты Ақсу ауылында дүниеге келген. Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Аудандық және облыстық газет редакцияларында, Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында жұмыс істеді.
Соңғы жылдары Жезқазған облысындағы Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы» газеті редакциясында қызмет істеген.
Өлеңдері бірнеше рет ұжымдық жинақтарға енген. «Дала даусы» (1987), «Шырқау биік» (1976), «Өлеңім — өзім» (1994) атты жыр жинақтарының авторы.

1999 жылы Жезқазған облысының, Ақадыр ауданында (қазіргі Қарағанды облысы, Шет ауданы) қайтыс болды.

Ақадыр кентінде жазушының есімі бір көшеге берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Униполярлы генератор

thumb
**Униполярлы генератор** -эсері униполярлы индукция күбылысына негізделген тұракты токтың коллекторсыз электр машинасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Домострой

thumb|300px|«Домостроя»
**Домострой** - ежелгі орыстың қоғамдық және үй тұрмысы ережелерінің жинагы (осыдан «*Домострой*», яғни үй тұрғызу). «*Домострой*» шығу мерзімі мен авторы белгісіз. Екінші редакциясының редакторы Новгородтан шыққан Благовещен иерейі Сильвестр. Ол Иван Грозный заманында «*таңдамалы радаға*» кірген. Сильвестр редакциясының құрамы:
* 1-15 тараулар - дінге сену туралы («*рух кұру*»), 
* 16-29 тараулар отбасылық өмір туралы («*бейбіт өмір құру*»), 
* 30-63 тараулар - шаруашылықты жүргізу туралы («*үй құру*»). «*Домострой*» негізіне Библияның үзінділері жатқызылған.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Капитация

**Капитация** - «Жоғарғы табыс шегі» деп аталатын, кіріс деңгейі одан асып кеткен жағдайда, клиент міндетті түрдегі сақтандыру бағдарламасымен қамтылмайтын, яғни көрсетілетін барлық қызмет түрлері, оның өз есебінен дербес төленілетін, табыс денгейі анықтамасы. Капитация жүйесі дәстүрлі түрде Германияда қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Хавазмат Қошқаров

right|thumb
***Хавазмат Қошқаров*** - 1947 жылы 16 мамырда Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Сайрам елді мекенінде дүниеге келген. 1965 жылы Ташкент мемлекеттік университетіне түскен. Университет бітірген соң үш жыл Сайрам аудандық *«Мехнат байроғи»* газетінде тілші болып істеген. Одан кейін мектепте мұғалім, зауытта суретші, мәдениет үйінде директор, 10 жыл облыстық телерадио комитетіне редактор болған. 1991 жылдың тамыз айынан бері облыстық *«Жанубий Козоғистон»* (*«Дустлик байроғи»*) газетінде редактордың орынбасары.

*«Ирмоқлар тутолиганда», «Тұран чечаклари», «Туәна» кітаптары өзбек тілінде, «Мүшайра»* және *«Тұран толқындары»* жинағы қазақ тілінде шыққан.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Сайрам ауданында туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Көлемдік күш

**Көлемдік күш** - бөлшектерге әсер етуші күштер олардын массаларына пропорционал және бірдей бағытка ие болған жағдай кезіндегі дене бөлшектеріне түсірілген тең әсерлі күш.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Үлгермеуші оқушылармен қосымша сабақтар

**Үлгермеуші оқушылармен қосымша сабақтар** - оқу процессін ұйымдастырудың бірі, сонымен қатар, оқушылардың
үлгернеумі ліктерін шешудегі эффектівті дидактикалық құрал.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Әлеуметтік бейімделуде адасу

**Әлеуметтік бейімделуде адасу**  - қоғамда қабылданған дәстүрлермен, ережелермен, заңдармен келісімнің бұзылуынан, мінез-құлықтың ауытқушылығынан, жеке тұлғалық құрылымның (мұрат, мақсат, құндылық) бұрмалануынан, әлеуметтік байланыстар мен бала үшін маңызды адамдармен қатынастың үзілуінен, әлеуметтік функцияны орындау қабілетінің шектелуінен, балалардың әлеуметтенуі үшін қажетті-ойын, таным, еңбек, қарым-қатынас сияқты жетекші іс-әрекет түрлерінің қарқынының осалдауынан көрінетін баланың әлеуметтену процесіндегі деформацияның салдары. Дезадаптацияның патологиялық және патологиялық емес формалары ажыратылады. Патологиялық емес немесе «лимиттеуші» формада құрылымдық өзгерістер, жеке тұлғаның бейімделуі мен әлеуметтенуін іске асыратын механизмдердің бұзылуы болмайды, дезадаптацияның екінші формасында бейімделу іс-әрскетінің негізгі бағыттарының «бұзылуы» байқалады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Карбоксигемоглобин

**Карбоксигемоглобин** - уланғанда туындайтын, оттегіні тасымалдауға қабілетсіз қосынды көміртек тотығы мен гемоглобин қосындысы.

## Дереккөздер


Санат:Ақуыздар
Даму банкілері

**Даму банкілері** - мемлекеттік немесе аралас тұрпаттағы мамандандырылған ұлттық немесе көп ұлттық инвестициялық несие-қаржы институттары. 

Ұзақ мерзімді міндеттерді: жалпы ұлттық немесе аймақтық құрылымдық өзгертулер бағдарламаларын қаржыландыру; Орталық және Шығыс Еуропа елдерінде нарықтық экономиканы қалыптастыруға бағытталған түбегейлі экономикалық және саяси өзгертулер; ұлттық экономика шеңберінде жекелеген аймақтардың дамуын теңестіру, жаңа технологияларды әзірлеп, іске асыруға жәрдемдесу, жаңа жұмыс орындарын құру, әлеуметтік және экономикалық бағдарламалар шеңберінде несиелендіру; жекелеген елдерге немесе белгілі бір аймақтағы елдерге несие беру, техникалық көмек көрсету, үкіметтік және бейүкіметтік агенттердің қызметкерлерін экономикалық даму жөнінде оқытуға жәрдемдесу жолымен қаржылай көмек көрсету; инвестициялық жобаларды сараптауға, жобаға қатысушы жекелеген коммерциялық банкілердің қызметін үйлестіруге, қарызгерлердің несиеге қабілеттілігін бағалауға қатысу міндеттерін шешу үшін құрылады. Мысалы, Еуропа жаңғыру және даму банкі, Жапон даму банкі, Халықаралық жаңғыру және даму банкі (Дүниежүзілік банк), Ресей даму банкі, Қазақстан даму банкі, т. б.

## Дереккөздер


Санат:Банктер
Көлемдік резонатор

**Көлемдік резонатор** - ішінде еркін электромагниттік тербелістер бола алатын электр өткізгіш кабырғалы тұйық куыс.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Карбоксимиоглобин

**Карбоксимиоглобин** - уланғанда туындайтын миоглобин мен көміртек тотығының қосылысы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сақтандыру шарты

**Сақтандыру шарты** - сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы олардың өзара міндеттемелерін тәптіштейтін келісім. Бұл келісім бойынша бір тарап (сақтандырушы) шартта көзделген уақиға басталған кезде екінші тарап (сақтанушы) төлейтін шартта уағдаласылған ақшалай сома (сақтандыру жарнасы) үшін сақтанушыға немесе өзге тұлғаға (пайда алушыға) сақтандыру төлемін төлеуге міндеттенеді. Шарт тек жазбаша түрде ғана жасасылады, жеке немесе ұжымдық сақтандыру шарты болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Сақтандыру
Таулы жердегі тактикалық бүркеніш

**Таулы жердегі тактикалық бүркеніш** — таулы жердегі ұрыс қимылдарын жүргізу кезіндегі тактикалық бүркеніш әскерлердің тұтқиылдан қимыл жасау және олардың ұрыстық қабілеттілігін сақтау мақсатында ұйымдастырылып жүзеге асырылады.

Ұрысты дайындау кезіндегі және оның барысындағы тактикалық бүркеніштің міндеттері өз бөлімшелерінің көзге шалынбауын қамтамасыз етіп, оның жеке құрамы, жергілікті жер жағдайы мен ұрыс мәнісі туралы қарсыласты есебінен жаңылдыру болып табылады.

Тактикалық бүркеніш үздіксіз, сенімді, әр түрлі және белсенді болуы керек. Бөлімшеде тактикалық бүркеніш шаралары, әдетте, өз күш құралдарымен орындалады. Бөлімше командирі, әдетте, тактикалық бүркенішті ұйымдастыру кезінде тактикалық бүркеніш жөніндегі негізгі шараларды, олардың көлемін және орындау уақыты мен ретін, бүркемелеу шараларын жүзеге асыру үшін бөлінген күштер мен құралдарды, бөлімшелердің бүркеніш төртібін сақтау ретін көрсетеді.

Көзге түспеуді қамтамасыз етудің негізгі тәсілі бөлімшелер мен объектілерді бүркемелеу болып табылады. Ол өскерлердің қимылы мен орналасуын әйгілейтін белгілерін әлсірету немесе жоюға негізделіп, жергілікті жердің бүркеніш қасиеттерін пайдалану және аэрозольды (түтінді), жер материалдарын, бүркеніштің табельді құралдарын қолдану, қару-жарақ, пен техниканың түрін өзгерту және пішінін бұзу, қару-жарақ пен техниканы қоршаған заттардың түсіне үйлестіре бояу, әскерлерді қарсыластын барлау құралдарының әрекеті туралы уақытында хабардар ету, әскерлерді жасырын басқару ережелерін және аудандардағы немесе позициялардағы іс әрекеттің бекітілген тәртібін сақтау, бүркеніш тәртібінің талаптарын бұлжытпай орындау арқылы жүзеге асырылады.

Қарсыластың жоғары дәлдікті қаруынан қорғау мақсатында орлар, биіктіктің кері ылдилары, радиолокациялық қалқалы алқаптар және жергілікті жердің басқа да бүркеніш қасиеттері қолданылады.

Қарсыластың басқарылатын және өздігінен бағытталатын оқ-дәрілерінен жаяу әскердін ұрыс машиналары мен танкілерін жасыру үшін техниканы қоршаған жердің түсіне сәйкес бояп түсін өзгертеді, жылу беретін машиналардың үстіне жылу шашырататын экрандар орнатады.

Қарсыласты есебінен жаңылдыру демонстрациялық қимылдар (жалған бағыттарда, аудандарда нақты бөлімшелердің әрекетін әдейі көрсету) және имитациямен (еліктеу) бөлімшелердің жалған әбъектілері мен аудандарын жасау және оларды бар етіп көрсететін деп әигілеу белгілері арқылы қайта көрсету жолымен жүзеге асырьшады.

Бұл бүркемелеу тәсілдері ұрыс мәніне сәйкес жүзеге асырылуы керек. Әдетте, олар аға бастықтың рұксатымен жүзеге асырылады.ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қабыл Боранбаев

## Өмірбаян
нобай|Қабыл Боранбаев
*Қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында туған. Отан соғысына қатысқан. Петропавл педтехникумын (1936), Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген (1946). 1932–1933 жж. Қарағандыдағы №3 шахтада еңбек етті. 1936–1943 жж. Қарағанды облысында, Балқаш қаласында мектеп мұғалімі, директоры, Түркістан педучилищесінде директордың орынбасары, 1946–1952 жж. ҚазТАГта редактор, «Пионер» (қазіргі «Ақ желкен») журналында редактордың орынбасары, 1952 жылдан ұстаздық қызметте болды.
Өлеңдері республикалық баспасөзде 1937 жылдан бастап жарияланып, алғашқы жинағы «Дәурен» 1949 жылы жарық көрді. Кейін «Балалар шаттығы» (1949), «Ант» (1950), «Дос отряд» (1955), «Тапқыр бала» (1971), «Дән дария» (1977), т.б. өлең кітаптары шықты. Н.Некрасовтың, В.Маяковскийдің, К.М.Симоновтың, Б.Кербабаевтың, Ғ.Ғұламның жекелеген өлеңдерін, И.Василенконың «Жұлдызша» повесін аударған.

**Қабыл Боранбаев** - қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында туған. Отан соғысына қатысқан. 
*Петропавл педтехникумын (1936), 
*Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген (1946). 
*1932-1933 жылдары Қарағандыдағы шахтада еңбек етті. 
*1936— 1943 жылдары Қарағанды облысында, Балқаш қаласында мектеп мүғалімі, директоры, Түркістан педучилищесінде директордың орынбасары, 
*1946—1952 жылдары ҚазТАГ-та редактор, «Пионер» (.қазіргі «Ақ желкен») журналында редактордың орынбасары, 
*1952 жылдан ұстаздық қызметте болды.

## Шығармалары
Өлеңдері республикалық баспасөзде 1937 жылдан бастап жарияланып, алғашқы жинағы «Дәурен» 1949 жылы жарық көрді. Кейін «Балалар шаттығы» (1949), «Ант» (1950), «Дос отряд» (1955), «Тапқыр бала» (1971), «Дән дария» (1977), т.б. өлең кітаптары шықты. Н.Некрасовтың, В.Маяковскийдің, К.М.Симоновтың, Б.Кербабаевтың, Ғ.Ғүламның жекелеген өлеңдерін, И.Василенконың «Жұлдызша» повесін аударған.

## Дереккөздер
http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%91&ID=478 
http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%91&ID=478 

http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%91&ID=478 

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Павлодар облысы
Файзулла Оразаев

**Файзулла Оразаев** - 1938 жылы 15 желтоқсанда Түркістан облысы, Түркістан ауданы, Ихан ауылында дүниеге келген. 1960 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің журналистика бөлімін аяқтап, республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газеті, «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында әдеби қызметкер, «Қазақфильм» киностудиясында аға редактор, «Жұлдыз» журналында сын бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.
1966—1969 жж. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының аспирантурасында оқиды. 1970 жылы «Бейімбет Майлиннің стилі» деген тақырыпта кандидаттық, 1975 жылы «Қазақ совет әдебиетіндегі коммунист образының проблемалары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғайды. 1971 — 1980 жж. дейін Қазақ КСР ғылым академиясының М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер міндетін атқарады. 1980—1994 жж. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетінде кафедра меңгерушісі. Қазір Халықаралық мамандықтар институтының ректоры. «Қазақ театрының тарихы» I және ІІ томдар, «Стиль сыры» (1975), «Уақыт және қаламгер» (1975—1981), «Художественное искание современной советской многонациональной литературы» (1980), «Фольклор. Литература и история Востока» (Ташкент, 1984) кітаптары авторларының бірі, М. Горький, П. Кадыров, У. Хашимов, А.Станюковичтің шығармаларын аударған.
Шығармалары: Басты тұлға. Монография. А., «Жазушы», 1973; Жастық шақ театры. Монография. А., «Өнер», 1978; Замана қаһарманы. Монография. А.,»Жазушы», 1981.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1938 жылы туғандар
Банкир үйлері

**Банкир үйлері** - бір банкирге немесе жауапкершілігі шектеусіз серіктестікке біріккен банкирлер тобына тиесілі жекеше банк кәсіпорындары (*[[Акцепт (экономика)|акцептілік]], сауда, тағы басқа банк кәсіпорындары*). Эмиссиямен, биржалық алып-сатарлықпен айналысады, алтынмен және шикізат тауарларымен сауда алыс- берістерін жасайды, делдалдық операцияларды, тағы басқа жүзеге асырады. Банкир үйлерін кейде банк кеңселері деп атайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Қосымша білім беру бағдарламалары

**Қосымша білім беру бағдарламалары** - әртүрлі бағыттағы білім беру бағдарламалары: қосымша білім берудің жалпы білім беру мекемелерінде (біліктілікті жетілдіру мекемелерінде, кәсіптік бағдар беру курстарында орталықтарында, музыка және
көркемсурет мектептерінде, балалар шығармашылығы үйлерінде өнер мектептерінде, жас техниктер станцияларында, жас натуралистер станцияларында және тиісті лицензиялары бар басқа да мекемелерде); жеке педагогикалық қызмет арқылы жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Деликвент

**Деликвент**  - әлеуметтік нормаларды бұзушы жасөспірімдерге қатынасты қолданылатын термин, егер тәртіп бұзушының жасаған бұзықтығы оны қылмыскер деп есептеуге және сот алдында жауапкершілікке тартуға жеткіліксіз болатын болса; қылмыстық жазаға тартылатындай аса шектен шыққан ауытқушылық мінез-құлығы бар субъект.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Катотермометр

**Катотермометр** - термометрия қағидаларына негізделген, ауанын салқындату қабілетін бағалауға арналған гигиенада бөлме ішіндегі ауа ағымдарынын аз жылдамдыктарын өлшеу үшін пайдаланылатын аспап.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Сыйқырлық

right|200px
**Сыйқырлық** - сыйқыр, сәуегейлік, сыйқырлық, шамадан тыс жолмен әлемге әсер ету жоралары (табиғаттың,адамның, аруақтардың құбылыстары). Сыйқырлық әрекеттердің әр түрлері ұжымның өмірлік әрекетінің түрлі жақтарына байланысты, практикалық қызметті «толықтырады». Сыйқырмен байланысты әлем туралы көзқарастар, оның ішінде барлық заттардың өзара әрекеттесуі, ежелгі натур-философиялық ілімдер және соңғы көне және ортағасырлық дәуірде кеңінен таралған, түрлі «жасырын ғылымдар» негізіне жатқан.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Банк кепілдігі

**Банк кепілдігі** - ақшалай орындалуға тиіс міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету. Шартпен ресімделеді. Банк кепілдігінде клиент өзінің міндеттемелерін мерзімінде орындамаған жағдайда оған қойылатын талаптарды кепілгер банкінің қанағаттандыруы көзделеді. 
**Банк кепілдігі**  - банкінің өз клиенті және оның операцияларындағы ақшалай міндеттемелерін орындауы жөніндегі кепілдігі. Клиент өзіне қатысты төлемдерді мерзімінде өтемеген жағдайда банк оларды ез есебінен төлеуге міндеттенеді дегенді білдіреді. Міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету тәсілі ретінде банк кепілдігі қазіргі халықаралық коммерциялық және банк практикасында кеңінен қолданылуда.

**Басқа анықтаулар:**
***Банк кепілдігі** - ақшалай немесе басқа мiндеттемелердiң клиентпен немесе басқа тұлғасымен орындауға банк көрсетушi кепiлшiлiк. Бұл банктiң кепiлдiк берген   мiндеттемелерiнiң орындамаулары жағдайда кепiлдiк аталып өткен шектердегi қарызшының парыздары бойынша жауапкершiлiк.
***Банк кепілдігі** - өз клиентiнiң ақшалай мiндеттемелерiнiң орындауына банк кепiлшiлiк;

## Дереккөздер


Санат:Банк ісі
Біртекті өріс

**Біртекті өріс** - кез келген сипаттамасы, кеңістіктің қарастырылып отырған барлық нүктелерінде бірдей мәнге ие болатын физикалық өріс.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Күйдіргіш

**Күйдіргіш, күйдіргіш сода** ( — күйдіргіш) - натрий гидроксидінің техникалық атауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Маман болудың алды

**Маман болудың алды** - оку-тәрбие қызметінің технологиясын меңгеруде уақытша қиындықтар көріп жүрген, белгілі бір шарттарда алдағы уақытта жоғары және тұрақты нәтижеге қол жеткізетін дипломды педагог.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Банк құжаттамасы

**Банк құжаттамасы** - операциялардың сипаты туралы ақпарат мазмұндалған, олардың заңдылығын қуаттайтын және есепте көрсету үшін негіз болып табылатын есеп айырысу-ақша құжаттарының жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Банк ісі
Кератит

thumb|250px|Кератит
**Кератит** - көздің мүйізді қабығының қабынуы, оның бұлдырлануы және көру қабілетінің азаюымен сипатталады.

Кератит, көздің қабығының инфекциясы, әдетте контактілі линзаларды киюмен байланысты. Одан кейін инфекция линзаның гигиенасын ескермеу немесе нашар бейімделу, тіпті түнде линзаларды киюге байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Нұржан Қуантайұлы

right|thumb
**Нұржан Қуантайұлы** - 1971 жылы 22 қаңтарда бұрынғы Семей облысындағы Көкпекті ауданының Үлгілі ауылында туған. 1993 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. 1993—1994 жылдары Қазақ радиосында аға редактор, шолушы, 1995— 1996 жылдары Қазақстан журналистер одағына қарасты Журналистерді қолдау қорының вице-президенті ( 1996 — 2000 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың журналистика факультетінде аға оқытушы, доцент, 2000 — 2002 жылдары республикалық *«[[Жас Алаш]]»* газетінің шолушысы, 2002 —2004 жылдары *«Қазақ университеті»* газетінің Бас редакторы, 2004 —2005 жылдары *«Айқын»* газетінің саяси шолушысы, 2005 — 2009 жылдары «Алматы ақшамы» газеті бас редакторының бірінші орынбасары болып қызмет еткен. 2009 жылдан бастап Шығыс Қазақстан облысындағы *«Шығыс ақпарат»* Меdіахолдингінің бас директоры. 2000 жылы *«[[Жүсіпбек Аймауытов]]тың көсемсөз мұрасы»* деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. 2001 жылы* «Қаламгер»* баспасынан *«Адырна»* атты өлеңдер кітабы шыққан. *«Қараөзек»*, "Қолшатыр" атты прозалық,* «Күмбір»*  поэзиялық кітаптарының авторы.

Мемлекеттік *«Дарын»* сыйлығының, Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Үлгілі ауылы
Санат:1971 жылы туғандар
Банкінің инфра-құрылымы

**Банкінің инфра-құрылымы** — банкілердің тіршілігін қамтамасыз етуші, оларды ақпаратпен, әдістемелермен, ғылыми тұрғыдан және кадрлармен қамтамасыз ететін кәсіпорындар, агенттіктер, байланыс және коммуникация құралдары, білім беру және ғылыми мекемелер. Нарық жағдайында банкілер ұлттық экономиканың, оның салаларының, кәсіпорындар тобының, жекелеген кәсіпорындардың, сондай-ақ банкіге несие, кеңес сұрап, басқа да қызмет көрсетулерін сұрап, өтініш жасаған жеке тұлғалардың жай-күйі туралы кең ауқымды жедел ақпаратқа мұқтаж болады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Кератоирит

**Кератоирит** - көздің мөлдір және түсті қабықтарының бірігіп қабынуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Мамандық алуға дейінгі дайындық

**Мамандық алуға дейінгі дайындық** - жалпы білім беретін мектептердің оқушыларының политехникалық
және кәсіби бағдар сипатындағы жалпы еңбекке дайындығы;
кейінгі кәсіптік оқудың базалық компоненті.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология