open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Praesens

**«Praesens»** («Презенс»; латын тілінен — «қазіргі уақыт») — 1926–1930 жылдары жұмыс істеген поляк авангардист-суретшілері мен сәулетшілерінің шығармашылық бірлестігі. Бұл топ «Blok» атты авангардтық топтың тарағанынан кейін құрылған.

## Тарихы
[thumb|[Варшава қаласындағы Раковецтегі тұрғын үй кооперативтерінің бір ғимараты, *Praesens* мүшелерінің жобалауымен салынған]]
Топ 1926 жылы Варшавада құрылды. «Praesens» бірлестігінің негізін қалаушылардың қатарында Варшава политехникалық университетінің сәулет факультетінің түлектері мен бұрын «Blok» тобымен байланысы болған көптеген авангардист-суретшілер болды. 1928 жылы «Praesens» Қазіргі заманғы архитектура жөніндегі халықаралық конгресстің (CIAM) Польша бөлімшесіне айналды.

Сәулет саласында «Praesens» тобының мүшелері функционализм арқылы қолжетімді тұрғын үй салуды көздеді. Топ мүшелері ұстанған идеялар Веймардағы Баухаус мектебімен, голландиялық «De Stijl» қозғалысымен және Мәскеудегі ВХУТЕМАС-пен байланысты суретшілердің көзқарастарына ұқсас болды. Басқа жобалармен қатар, «Praesens» тобына қатысы бар сәулетшілер 1936 жылы Варшаваның Раковец ауданындағы тұрғын үй кооперативінің жобасына өз үлесін қосты.

Топ құрамына сәулетшілер Барбара мен Станислав Брукальский, Богдан Ляхерт, Шимон мен Хелена Сыркус, Юзеф Шанайца және Юзеф Малиновский, сондай-ақ суретшілер Владислав Стржеминский, Катажина Кобро, Генрик Стажевский, Александр Рафаловский, Мария Люция Нич-Боровякова, Ян Голус, Кароль Крыньски, Ромуальд Камиль Витковский және Казимеж Подсадецкий кірді. Топтың басшылығын Шимон Сыркус өз мойнына алды, ал Хелена Сыркус хатшы қызметін атқарды. 1929 жылы топтың үш мүшесі — Владислав Стржеминский, Катажина Кобро және Генрик Стажевский — «a.r.» тобын құрды.

## Дереккөздер

Санат:Сәулетшілердің шығармашылық бірлестіктері
Санат:Польшадағы шығармашылық ұжымдар
Әкімдік

**Әкімдік, әкім аппараты** (**әкімшілік**; ) — Қазақстандағы өңірлік атқарушы билік органы, Қазақстан мен Қырғызстандағы аудандық мемлекеттік әкімшілік.

Әкім әкімдіктің (облыс үкіметінің) басшысы болып табылады, ол облыстағы республика президенті мен үкіметінің атынан өкілдік етеді. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың әкімдерін Қазақстан премьер-министрінің ұсынуы бойынша президент қызметке тағайындайды. Қарапайым тілмен айтқанда, олар қала, облыс, аймақ бастықтарының қызметін қазіргі мағынада қалалық немесе бастықтар, ауылдардың атамандары ретінде жүзеге асырады.

Ұйымдық құрылым жергілікті мемлекеттік биліктің атқарушы орган ретіндегі міндеттері мен өкілеттіктерімен анықталады. Әкімдікті әкім, оның орынбасарлары, басқармалар, бөлімдер және басқа да қызметтік бөлімшелер құрайды. Әкімдіктің құрылымын облысты, ауданды, қаланы басқару схемасына сәйкес белгіленгеннен кейін бірден әкімнің ұсынуы бойынша мәслихат бекітеді. Жергілікті атқарушы органдардың экономикалық және қаржылық негізі әкімшілік-аумақтық бірліктердің меншігінен (мәслихаттар мен жергілікті әкімшіліктердің оларға тиесілі мүлкі), жергілікті бюджет қаражатынан, бюджеттен бөлінетін жергілікті салықтардан, субвенциялардан және субвенциялардан, мемлекеттік алымдардан, қала мен ауданның меншігі үшін жалдау төлемдерінен, кәсіпорындардан ұсталатын салықтардан және басқа төлемдерден тұрады. Әкімнің бюджеттен тыс қор құруға құқығы бар. Оған сенбіліктер өткізуден, қарыздарды, лотереялар мен аукциондарды өткізуден түскен иесіз және тәркіленген мүлікті сатудан алынған кірістер кіреді. Әкімдіктің құзыретіне мынадай қызмет түрлері кіреді: бюджетті жоспарлау, қалыптастыру және пайдалану, шаруашылық қызметті ұйымдастыру, көлікті, байланыс пен жерді, табиғи ресурстарды пайдалану, заңдылықты, құқықты, тәртіпті қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен мүдделерін қорғау, жеке және заңды тұлғалардан өтініштер қабылдау және т.б. Елді мекендер мен ауылдардағы басқару органдары да жергілікті билік органдарына кіреді.

## Тағы қараңыз

* Қазақстан әкімдерінің тізімі

*
Санат:Қазақстан әкімшілік бөлінісі
Руслан Сұлтанұлы Желдібай

**Руслан Сұлтанұлы Желдібай** (31 наурыз 1989 жыл, Қаратау) — қазақстандық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2022 жылғы сәуірден 2023 жылғы қыркүйекке дейін және 2025 жылғы ақпаннан 2026 жылғы қаңтарға дейін Президент баспасөз хатшысы.

## Өмірбаяны
Желдібай 1989 жылы Жамбыл облысының Қаратау қаласында дүниеге келді.

2010 жылы ол Қазақ экономикалық университетін маркетинг мамандығы бойынша тәмамдады, Болашақ бағдарламасының түлегі: Ұлыбританиядағы Уорик университетін жобалық басқару мамандығы бойынша бітірген.

Еңбек жолын Желдібай 2010 жылы «Ел Арна» телеарнасында «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі болып бастаған.

2011—2012 жылдары «Қазақстан» телеарнасында «Алаң» саяси ток-шоуын жүргізді. 

2012–2018 жылдары ол 6 жыл бойы «Алматы» телеарнасының бөлім басшысы, бас продюсері болды.

2018–2020 жылдары ол Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінде Дәурен Абаевтың қарамағында еңбектенді: 2018–2019 жылдары Ақпарат комитеті Интернет кеңістігінде және әлеуметтік желілерде ақпараттық жұмыс жүргізу басқармасының басшысы болса, 2019–2020 жылдары аталған комитет төрағасының орынбасары болып қызмет етті.

2020–2022 жылдары Президент Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2022 жылғы ақпан–сәуір айларында Премьер-Министр Кеңсесі басшысының орынбасары болды.

2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігінде жұмыс істеп жүр.

2022–2023 жылдары Президент баспасөз хатшысы болды. 2023 жылғы 5 қаңтарда өткен лауазымынан босатылмай-ақ Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалып, ол 2 қызметті сол жылғы қыркүйекке дейін қоса атқарды.

2023 жылғы 1 қыркүйекте 2 лауазымынан босатылғаннан кейін Президент жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.

2025 жылғы 17 ақпаннан 9 қыркүйекке дейін Президент кеңесшісі және оның баспасөз хатшысы болды. Сол жылдың 9 қыркүйегінен бастап Желдібай — Президент көмекшісі және оның баспасөз хатшысы. 2026 жылғы 29 қаңтарда ол қызметінен босатылды.

### Қосымша лауазымдары
* «Қазақстан» РТРК» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы (2022 жылдан бастап)
* Халықаралық дзюдо федерациясының жаңа технологиялар және тиімділікті арттыру бойынша директоры (2025 жылдан бастап)

## Марапаттары мен атақтары
* Достық ордені (Өзбекстан, 2024)

## Отбасы
Желдібайдың әкесі Сұлтан Желдібаев (1956 жылы туған) — инженер, анасы Бейсенгүл Жүнісова (1956 жылы туған) — ұстаз.

Желдібай үйленген, жұбайы — Алтынай Әшірбаева (1990 жылы туған). Балалары: қыздары Адия (2012 жылы туған), Әмина (2016 жылы туған) және ұлы Дінмұхаммед (2014 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Санат:Уорик университеті түлектері
Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары
Экзитпол

**Экзитпол** (, әріптер. шығу сауалнамасы; дұрыс емес *«эксит-пул»*, кейде *«экзит-полл»*, *«эксит-полл»*) — әлемдік әлеуметтанулық тәжірибеде қолданылатын дауыс беруден кейін сайлау учаскелерінен шығу кезінде әлеуметтік қызметтер жүргізетін азаматтардан сұрау рәсімі.

Экзитполдың негізгі міндеттері сайлау нәтижесін жедел болжау мүмкіндігін алу және сайлаушылар туралы статистикалық деректерді жинақтау болып табылады.

Сайлау учаскелерінен шыққан адамдар кімге дауыс бергені туралы сұралады (анонимділік шарттарымен). Сайлаушылардың көпшілігінде шындықты айтуға негіз жоқ деген болжамға сүйене отырып, мұндай сауалнамалардың деректері ресми түрде жарияланған дауыс беру деректерімен тексеру (корреляция) үшін қолданылады. Сайлау күні экзитполдардың деректері дауыс беру тәртібі мен рәсімі туралы есеп беру кезінде ТД пен баспасөзде кеңінен жарияланады.

World Exit Poll интернет-технологиясын пайдалана отырып, әртүрлі елдердегі халықтың әртүрлі топтарының сауалнамаларының қорытындылары бойынша дүниежүзілік ақпарат алуға, сондай-ақ алдын ала дауыс беруге болады. Осы онлайн-технологияның көмегімен көптеген адамдар үйден шықпай-ақ жасырын дауыс бере алады және кез-келген саяси немесе әлеуметтік қызмет үшін рейтинг жасай алады.

Экзитпол ақпараттық (жұртшылықты сайлау нәтижелерімен алдын ала таныстыру) және бақылау (сайлау нәтижелерін қасақана бұрмалау мүмкіндігін азайту) функцияларын орындайды.

Бұл әдіс алғаш рет АҚШ-та пайда болды. Журналист Уоррен Митофский 1967 жылы Кентукки губернаторының сайлауы кезінде сайлаушыларға сауалнама жүргізді.

## Дереккөздер

Санат:Әлеуметтану әдістері
Санат:Саясат
Санат:Сайлау
Тікелей эфир

**Тікелей эфир (Тікелей трансляция; тікелей көрсетілім)** () - телевизиялық немесе радиосигналды бірінші дубльден эфирге жазу орнынан тікелей беру, яғни сигналды нақты уақытта тарату процесі.

Телебағдарламаны жүзеге асыратын аппаратураның техникалық шектеулеріне және сигналдың ауысу нүктелерінің көптігіне байланысты (камера — сигналды өңдеу орталығы — таратушы антенна — спутник — қабылдаушы антенна — теледидар (монитор), интернетті қоса алғанда), тікелей эфир мүлдем «тікелей» болмайды (бірнеше секундқа артта қалуы мүмкін). Мысалы, 2006 жылғы футболдан әлем біріншілігінің көрсетілімін көрермендер нақты уақыттан 6 секундтан кейін көрді.

Тікелей эфирдің ерекшелігі — алынған және бірден жіберілген деректерді редакциялау мүмкін еместігі, бұл күтпеген оқиғаны таратудың белгілі бір ықтималдығын жоққа шығармайды.

Тікелей эфир теледидар жаңалықтарында кеңінен таралды. Интернет арқылы таратуда кең таралған (мысалы., интернет-телевизия, интернет-радио). Уеб-камералар тікелей эфирде таратылады. Тікелей эфир аясында өзекті және пікірталас тақырыптары бойынша электрондық дауыс беру немесе теледауыс беру жиі өткізіледі.

## Литература
* 

Санат:Телевидение
Санат:Радиохабар тарату
Санат:Интернет
Футболдан Англия чемпионаты 2024/25

**Футболдан Англия чемпионаты 2024/25** () — турнирдің 126-шы маусымы. 2024 жылы 16 тамызда басталып, 2025 жылы 25 мамырда мәреге жетті.

## Турнир кестесі

## Статистика

### Мергендер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнирдің ресми сайты

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Футболдан Англия чемпионаты
Дестини Удоджи

**Йенома Дестини Удоджи** (; 28 қараша 2002, Верона) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.
## Жетістіктері
### Командалық
 **[[Тоттенхэм Хотспур]]**
*УЕФА Еуропа Лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
1-дәрежелі флот флагманы

**1-дәрежелі флот флагманы** () — КСРО Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскеріндегі Теңіз күштерінің (КСРО ЖШҚӘ ТК) әскери атағы.

## Тарихы
КСРО ОАК мен КСРО ХКК 1935 жылғы 22 қыркүйектегі қаулысымен енгізілді, ал КСРО ЖШҚӘ теңіз күштері үшін КСРО халық комиссарлары кеңесінің 1935 жылғы 22 қыркүйектегі № 2591 қаулысымен бекітіліп, КСРО қорғаныс халық комиссарының 1935 жылғы 26 қыркүйектегі № 144 бұйрығымен жарияланды. 1-дәрежелі флот флагманы атағы 1940 жылы 7 мамырда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «Әскери-теңіз флотының жоғарғы қолбасшылық құрамы әскери атақтарын белгілеу туралы» Жарлығымен бекітілген жаңа атақтардың енгізілуіне байланысты жойылды.

КСРО ОАК мен ХКК 1937 жылғы 30 желтоқсандағы № 120/2204: «КСРО әскери-теңіз күштері халық комиссариатының құрылуы туралы» (Қорғаныс халық комиссарының 1938 жылғы 8 қаңтардағы № 5 бұйрығымен жарияланған) қаулысынан кейін, 1938 жылдан бастап КСРО ЖШҚӘ Теңіз күштері КСРО ӘТК деп атала бастады. 1939 жылдың аяғында бұл атау түпкілікті бекітілді: КСР Одағы Әскери-теңіз күштері (КСРО ӘТК). Мысалы: ӘТК ХК 22.10.1939 жылғы № 431 бұйрығымен «КСР Одағы Әскери-теңіз күштерінің үздігі» төсбелгісімен марапаттау туралы ереже бекітті және төсбелгі құрылған сәттен бастап «ӘТК үздігі» деген жазумен жасалды.
## Атақты иеленгендер
* 20.11.1935 — Викторов Михаил Владимирович — Тынық мұхит флоты қолбасшысы.
* 20.11.1935 — Орлов Владимир Митрофанович — ЖШҚӘ теңіз күштері басқарма басшысы.

## Тағы қараңыз
* 1-дәрежелі командарм
* 1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары
* 1-дәрежелі армия комиссары

## Дереккөздер

Санат:КСРО Қарулы Күштерінің әскери атақтары
Санат:Әскери-теңіз атақтар
Михайло Милованович

**Михаило Милованович** (24 ақпан 1879, Гостиница — 28 қараша 1941, Ужице) — серб суретшісі, мүсінші, жазушы. Сербия суретшілері қауымдастығының (Udruženje likovnih umetnika Srbije) негізін қалаушылардың бірі, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербия армиясының Жоғарғы қолбасшылығы жанындағы әскери суретші болған.

## Өмірбаяны
1905 жылы Михаило Милованович Мюнхендегі Көркемөнер академиясына оқуға түседі. Онда оның ұстаздары профессор Людвиг фон Гертерих пен Гюго фон Хаберман болған. 1909 жылы аталған академияны тәмамдаған соң, Михаило Прагадағы Өнер академиясында оқуын жалғастырды.

1912 жылы Милованович Сербияға оралады. Бірінші Балқан соғысы басталғанда, ол әскерге ерікті ретінде қосылған еді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Сербия армиясының Жоғарғы қолбасшылығы жанындағы әскери суретші болды. Осы кезеңде ол патша I Петрдың, регент Александрдың, Павле Юришич-Штурмның, Степа Степановичтің, Радомир Путниктің, Живоин Мишичтің және Петар Бойовичтің портреттерін жазды.

1938 жылы Белград қаласында оның картиналарының көрмесі өтті.

Михайло Милованович 1941 жылғы 28 қарашада Ужице қаласында коммунистердің қолынан қаза тапты. Оған опасыздық жасады деген айып тағылған болатын.

Михайло Миловановичтің есімі ұзақ уақыт бойы ұмыт болып, 2004 жылға дейін үнсіздік құрсауында қалды. Оның көптеген шығармаларын Белградтағы өнер мекемелері Милан Миловановичтің атына теліген. Суретшінің ұлы Момчило Милованович әкесінің жақсы атын қалпына келтіру үшін көп жыл бойы күресіп, оның еңбектерін жинаған. Осы күш-жігердің нәтижесінде 2004 жылы Ужице ұлттық мұражайы Сербияның Мұражай қоғамының «Михаило Вальтрович» сыйлығына ие болды — бұл марапат суретші Михаило Миловановичтің мұрасын жинау және музейлік түрде ұсыну ісі үшін берілген.

2007 жылы Ужице қаласының округтік соты Михайло Миловановичтің жақсы атын ресми түрде ақтап, оның саяси және идеологиялық себептермен қудалауға ұшырап, қаза тапқанын мойындады.

## Марапаттары
Михайло Милованович Святой Савва орденімен және Югославия тәжінің үшінші дәрежелі орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Михаил Миловановичтің галереядағы картиналары

Санат:Сербияда туғандар
Санат:Югославия суретшілері
Санат:Сербияда қайтыс болғандар
Марк Гиу

**Марк Гиу Пас** (; 4 қаңтар 2006 жыл, Гранольерс, Испания) — испаниялық футболшы, "Челси" клубыныңң шабуылшысы. Испания жастар құрамасында ойнайды.
## Жетістіктері
### Командалық
*УЕФА Конференция лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Абде Эззалзули

**Абдессамад Эззалзули** (; 17 желтоқсан 2001 жыл, Бени-Меллаль, Марокко), қысқаша **Эз Абде** — марокколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Бетис" клубының шабуылшысы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2023 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері
### Клубтық
*УЕФА Конференция лигасының финалисі: 2025
### Халықаралық
*Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 2022
*Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 2024
## Дереккөздер

Санат:Марокко футболшылары
Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Эркулес ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Осасуна ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Николас Джексон

**Николас Джексон** (; 20 маусым 2001) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының шабуылшысы. 

## Карьерасы
Сенегалдың "Каса Спорт" клубының түлегі. 2019 жылы "Вильяреал" командасының жастар клубына қабылданды. Ойын тәжірибесін арттыру үшін 2020 жылы "Мирандеске" жалға берілді.

2002 жылы әлем чемпионатына, 2023 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты.
## Жетістіктері

### Командалық
*УЕФА Конференция лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Филип Йёргенсен

**Филип Йёргенсен** (; 16 сәуір 2002) — даниялық және швециялық футболшы, "Челси" клубының қақпашысы. Дания және Швецияның жастар құрамасында ойнады.

## Жетістіктері
**«Челси»**

* Конференциялар лигасы: 2024/25

## Сілтемелер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Швеция футболшылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Абзал Сапарбекұлы

**Абзал Сапарбекұлы** (6 тамыз 1975, Жамбыл облысы) — қазақстандық шенеунік, дипломат және І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. 2024 жылдан бастап қызметтегі Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елші.

## Өмірбаяны
1975 жылы 6 тамызда Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Қайрат ауылында дүниеге келді. 

1999 жылы Түркиядағы Таяу Шығыс техникалық университетін “халықаралық қатынастар” мамандығы бойынша тәмамдағаннан кейін Астанаға қайтып келіп  “Окан-Интер-Континенталь” қонақ үйінің аудиторы болды.  

Дипломатиялық мансабын 2000 жылы Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Екіжақты ынтымақтастық департаментінің Таяу және Орта Шығыс, Мағриб және Африка бөлімінің референті болып бастады.  

2003—2008 жылдары Қазақстаның Түркиядағы Елшілігінде атташе, үшінші және екінші хатшы;  

2008 жылы Қазақстан темір жолы компаниясы Халықаралық ынтымақтастық және протокол департаментінің директоры;  

2008—2011 жылдары Қазақстанның Женева қаласындағы БҰҰ-ның Еуропалық бөлімшесіндегі Тұрақты Өкілдігінің кеңесшісі;  

2011—2014 жылдары Түркі кеңесінің хатшылығының директоры;  

2014—2017 жылдары Түркі кеңесі Бас хатшысының орынбасары болып еңбектенді.  

2017 жылғы сәуірде Түркиядағы Төтенше және Өкілетті Елші болып тағайындалды.

4 айдан кейін Түркия және Албаниядағы Төтенше және Өкілетті Елші қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды.

2022 жылғы наурызда лауазымынан босатылып, 1 айдан кейін “Отандастар” қорының президенті атанды.

Сол жылғы жаздан бастап Ұлттық Құрылтайдың мүшесі.

2 жыл президент болып еңбектенгеннен кейін 2024 жылғы жазда Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елші болып тағайындалды.

## Жеке өмірі
Үйленген, 4 баласы бар. Қазақ, орыс, ағылшын және түрік тілдерін меңгерген.

## Марапаттары мен атақтары
* І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның Түркиядағы елшілері
Санат:Қазақстанның Мажарстандағы елшілері
Санат:Қазақстанның Албаниядағы елшілері
Милиция директоры

**Милиция директоры** () — 1936-1943 жылдар аралығында КСРО ІІХК милициясының жоғарғы басқарушы құрамның арнайы атағы. Бұл атақ ІІХК МҚББ 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарына, ЖШҚӘ 2-дәрежелі командармына, ЖШҚФ 2-дәрежелі флот флагманына теңестірілген болатын. Бұл арнайы атақ милиция бас директорынан төмен және милиция инспекторынан жоғары тұрды.

## Тарихы
Милиция директоры атағы КСРО ОАК мен КСРО ХКК 1936 жылғы 26 сәуірдегі қаулысымен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы қолбасшылық құрамы үшін ІІХК 1936 жылғы 5 мамырдағы № 157 бұйрығымен жарияланған.

1943 жылы 9 ақпанда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «ІІХК және милиция басшылық құрамның атақтары туралы» Жарлығымен директордың орнына 1-дәрежелі милиция комиссары арнайы атағы енгізілді.

## Айырым белгілері
КСРО ІІХК 1936 жылғы 15 маусымдағы № 208 бұйрығымен ЖШМ қатардағы қызметкер және басқарушы құрам үшін жаңа ілгектер мен жаңа айырым белгілер енгізілді. Ілгектер параллелограмм түрінде болды. Тігілген ілгектің жиегімен бірге ұзындығы — 10 см, жиегімен бірге ені — 5 см, жиектің ені — 2,5 мм. Ілгектер шинел, гимнастерка, кител немесе шекпеннің жағасына тігілді. Гимнастеркадағы ілгектердің өлшемі 4х9 см болуы мүмкін болды.

КСРО ІІХК 1939 жылғы 16 тамыздағы № 524 бұйрығымен жұмысшы-шаруа милициясының қатардағы қызметкер және басқарушы құрам үшін ЖШҚӘ және мемлекеттік қауіпсіздік органдарында барларға ұқсас жаңа ілгектер мен айырым белгілері енгізілді: ромблармен, тіктөртбұрыштармен («шпалдар»), шаршылармен («кубиктермен») және үшбұрыштармен. Ілгектер қызыл түсті шұғадан жасалған жиектері бар көгілдір түсті болды. Гимнастерканың ілгектері параллелограмм пішінді болды. Тігілген ілгектің жиегімен бірге ұзындығы — 9 см, ілгектің жиегімен бірге ені — 32,5-33 мм, жиектің ені — 2,5 мм. Ілгек гимнастерканың немесе кителдің жағасына тігілді. Шинелдің ілгектері ромб пішінді болды. Тігілген күйіндегі шинел ілгектерінің өлшемі: бұрыштан бұрышқа дейінгі ұзындығы — 10-11 см, бұрыштан бұрышқа дейінгі ені — 8-9 см, жиектелген жағының ұзындығы — 6,5 см, жиектің ені — 2,5 мм.

## Атақты иеленгендер
Бұл атаққа төрт адам ие болды (барлығына 1936 жылы 11 шілдеде берілді):

* Бачинский Николай Станиславович (1894—1937), Украина КСР ІІХК жұмысшы-шаруа милиция басқармасы басшысы.
* Вуль Леонид Давыдович (1899—1938), Мәскеу облысы ІІХК Мәскеу қ. жұмысшы-шаруа милиция басқармасы басшысы.
* Маркарьян Сергей Николаевич (1898—1937), КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милиция бас басқармасы басшысының орынбасары.
* Усов Дмитрий Васильевич (1888—1939), КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милиция бас басқармасы басшысының орынбасары.

Төртеуі де сталиндік қуғын-сүргін кезінде ату жазасына кесілген.

## Дереккөздер
* Звания и знаки различия милиции в мае 1936 — феврале 1943 г.
* Список присвоения спецзваний ГУГБ и РКМ 1935-1943 гг.

Санат:КСРО ішкі істер органдарының арнайы атақтары
Қарабура кесенесі

**Қарабура кесенесі** – Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.  

## Орналасқан жері
Созақ ауданы, Созақ ауылында орналасқан.

## Сипаты
thumb|right|200px|Қара Бура кесенесі. ХІХ ғасыр. Батыс көрінісі. 1982 жылғы фотосурет.
Созақ кесенелері ішінде тәу етіп баратын нысан ретінде ерекше аталатын кесене Қарабура кесенесі болып табылады. XIX ғасырда бой көтерген бұл ескерткіш жергілікті аңызға сәйкес, Қожа Ахмет Ясауидің замандасы және жақын серігінің бейіті үстіне тұрғызылған. Құрылыс тас іргетастың үстіне шикі кірпіштен қаланып, қабырғасы лаймен сыланған. Куб тәрізді болып келген құрылыс біртіндеп жұмыртқа түріндегі күмбезге ұласады. Күмбездің жоғарғы бөлігінде жарық түсетін төрт дөңгелек саңылау бар.
Жергілікті адамдардың айтуынша, моланың қасында өсіп тұрған терек те қасиетті болып саналады. Кесененің айналасы үлкен мазаратқа айналған, ал жақын уақытта тәу етіп баратындарға қызмет көрсетуге арналған қазіргі заманғы мемориал мен ғимараттар кешені салынған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Түркістан облысы сәулеті
Педро Порро

**Педро Антонио Порро Сауседа** (; 13 қыркүйек 1999) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері
**«Спортинг»**

* Португалия чемпионы: 2020/21
* Лига кубогы (**2**): 2020/21, 2021/22

**«Тоттенхэм Хотспур»**

* Еуропа Лигасы: 2024/25

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жирона ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Микки ван де Вен

**Микки ван де Вен** (; 19 сәуір 2001) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы. 2024 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Тоттенхэм Хотспур»**

* Еуропа лигасы: 2024/25

### Халықаралық

* ЕУРО-2024 қола жүлдегері

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары
Пап Матар Сарр

**Пап Матар Сарр** (; 14 қыркүйек 2002) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының жартылай қорғаушысы.

2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Тоттенхэм Хотспур»**

* Еуропа лигасы: 2024/25

### Халықаралық
**Сенегал**

* Африка Ұлттары кубогының жеңімпазы: 2021

## Дереккөздер

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мец ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Кевин Дансо

**Кевин Дансо** (; 19 қыркүйек 1998 жыл, Фойтсберг, Аустрия) — аустриялық футболшы, Аустрия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.

2024 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Тоттенхэм Хотспур»**

* Еуропа лигасы: 2024/25

## Дереккөздер

Санат:Аустрия футболшылары
Санат:Аустрия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аугсбург ФК ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Санат:Фортуна Дюссельдорф ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Ив Биссума

**Ив Биссума** (; 30 тамыз 1996 жыл, Мали) — малилік футболшы, Мали Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының жартылай қорғаушысы. 2017, 2021, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты.
## Жетістіктері
**«[[Тоттенхэм Хотспур]]»**

*УЕФА Еуропа лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Мали футболшылары
Санат:Лилль ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Мали Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Джед Спенс

**Диоп Техути Джед-Хотеп Спенс** (; 9 тамыз 2000, Лондон) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.

2025 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы.

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Мидлсбро ФК ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Ренн ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Бен Дэвис (уэльстік футболшы)

**Бенджамин Томас (Бен) Дэвис** (; 24 сәуір 1993) — уэльстік футболшы, Уэльс Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының қорғаушысы.
## Карьерасы
### Қатысқан турнирлері
*Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі
*Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі
*Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
## Жетістіктері
*Англия лига кубогы: 2012/13
*Еуропа лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Уэльс футболшылары
Санат:Уэльс Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Суонси Сити ФК ойыншылары
Арчи Грей

**Арчи Джеймс Фрэнсис Грей** (; 12 наурыз 2006) — англиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 
## Жетістіктері
### Командалық
*УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы: 2024/25
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Англия футболшылары
Родриго Бентанкур

**Родриго Бентанкур Кольман** (; 25 маусым 1997 жыл) — уругвайлық футболшы, Уругвай Ұлттық футбол құрамасы мен "Тоттенхэм Хотспур" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы

### Қатысқан турнирлері

* Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі
* Футболдан Америка кубогы 2019
* Футболдан Америка кубогы 2021
* Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі
* Футболдан Америка кубогы 2024

## Жетістіктері

### Командалық
**«Бока Хуниорс»**

* Аргентина чемпионы (**2**): 2015, 2016/17
* Аргентина кубогы: 2014/15

**«Ювентус»**

* Италия чемпионы (**3**): 2017/18, 2018/19, 2019/20
* Италия кубогы (**2**): 2017/18, 2020/21
* Италия суперкубогы (**2**): 2018, 2020

**«Тоттенхэм Хотспур»**

* УЕФА Еуропа лигасы: 2024/25

## Дереккөздер

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Нуссаир Мазрауи

**Нуссаир Мазрауи** (; ; 14 қараша 1997, Лейдердорп, Оңтүстік Голландия) — марокколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының қорғаушысы.

2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Йонг Аякс»**

* Нидерланд 1 дивизионының жеңімпазы: 2017/18

**«Аякс» (Амстердам)**

* Нидерланд чемпионы (**3**): 2018/19, 2020/21, 2021/22
* Нидерланд кубогы (**2**): 2018/19, 2020/21
* Нидерланд суперкубогы: 2019

**«Бавария»**

* Германия чемпионы: 2022/23
* Германия суперкубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Марокко футболшылары
Санат:Марокко Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Патрик Доргу

**Патрик Чиназаэкпере Доргу** (; 26 қазан 2004) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының қорғаушысы.
## Дереккөздер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Лечче ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Амад Диалло

**Амад Диалло** (; 11 шілде 2002 жыл, Абиджан, Кот-д’Ивуар) — ивуарлық футболшы, Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері
### Клубтық
**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия кубогы: 2023/24

## Дереккөздер

### Сілтемелер

Санат:Кот-д’Ивуар футболшылары
Санат:Кот-д’Ивуар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Диогу Дало

**Жозе Диогу Дало Тейшейра** (; — **Диогу Дало**; 18 наурыз 1999 жыл, Брага, Португалия) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.

## Қатысқан турнирлері

* Еуропа чемпионаты: 2021, 2024
* Әлем чемпионаты: 2022

## Жетістіктері

### Командалық
**«Порту»**

* Португали чемпионы: 2017/18

**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия кубогы: 2023/24
* Лига кубогы: 2022/23

**Португалия**

* Еуропа чемпионы (17 жас): 2016

## Дереккөздер

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Джошуа Зиркзе

**Джошуа Оробоса Зиркзе** (; 22 мамыр 2001, Схидам) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының шабуылшысы.

2024 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Бавария»**

* Германия чемпионы: 2019/20
* Германия кубогы: 2019/20
* Германия суперкубогы (**2**): 2020, 2022
* Чемпиондар лигасы: 2019/20
* УЕФА Суперкубогы: 2020

### Жеке

* Италия чемпионатының үздік жас ойыншысы: 2023/24

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бавария ФК ойыншылары
Санат:Парма ФК ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Натан Бернардо де Соуза

**Натан Бернардо де Соуза** (; 6 ақпан 2001 жыл, Итапесерика-да-Серра, Сан-Паулу) — бразилиялық футболшы, қорғаушы. 

## Жетістіктері

* Рио-де-Жанейро штаты чемпионы (1): 2020
* Бразилия чемпионы (1): 2020
* Оңтүстік Америка кубогының финалисі (1): 2021

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Фламенго ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Джонни Кардозо

**Жуан «Джонни» Лукас де Соуза Кардозо** (; 20 қыркүйек 2001, Денвилл, Нью-Джерси, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Бетис" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық

; АҚШ

* КОНКАКАФ Ұлттары лигасы жеңімпазы: 2022/23, 2023/24

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Интернасьонал ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Седрик Бакамбу

**Седрик Бакамбу** (; 11 сәуір 1991, Витри-сюр-Сен) — конголық футболшы, шабуылшы. 

## Карьерасы
2017, 2019, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Бурсаспор»**

* Түркия суперкубогы: 2015 (финалист)

**«Бэйцзин Гоань»**

* Қытай кубогы: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профиліref-en}}

Санат:Конго Демократиялық Республикасы футболшылары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:Бурсаспор ФК ойыншылары
Санат:Вильярреал ФК ойыншылары
Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Ромен Перро

**Ромен Поль Жан-Мишель Перро** (; 22 қыркүйек 1997 жыл, Тулуза, Франция) — франциялық футболшы, "Реал Бетис" клубының қорғаушысы. Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Франция футболшылары
Санат:Ницца ФК ойыншылары
Санат:Брест ФК ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Серхи Алтимира

**Серхи Алтимира Клавель** (; 25 тамыз 2001 жыл, Кардазеу, Барселона, Испания) — испаниялық футболшы, "Реал Бетис" клубының жартылай қорғаушысы.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*

Санат:Испания футболшылары
Санат:Хетафе ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Ескендір Жүсіпұлы Айсариев

**Ескендір Жүсіпұлы Айсариев** (28 наурыз 1976, Алматы) — қазақстандық дипломат және І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. 2024 жылдан бастап қызметтегі Албаниядағы Төтенше және Өкілетті Елші

## Өмірбаяны
1976 жылы 28 наурызда Алматыда дүниеге келді.

1998 жылы Алматы мемлекеттік университетін “халықаралық қатынастар” мамандығы бойынша тәмамдағаннан кейін 2015 жылға дейін Қазақстан Сыртқы істер министрлігінде еңбектенді.

2015—2019 жылдары Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Мемлекеттік протокол қызметі басшысының орынбасары;

2019—2023 жылдары Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Мемлекеттік протокол қызметінің басшысы;

2023—2024 жылдары Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі болып қызмет етті.

Лауазымынан босатылған күні-ақ Албаниядағы Төтенше және Өкілетті Елші болып тағайындалды.

## Марапаттары мен атақтары
* І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл (2019);
* Ерен еңбегі үшін медалі (2022).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның Албаниядағы елшілері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Альянс Дюделанж

«**Альянс Дюделанж**» () — Люксембургтің оңтүстігіндегі Дюделанж қаласынан шыққан футбол клубы.

## Тарихы
Клуб 1916 жылы Étoile Rouge Dudelange (1908) және Étoile Bleue Dudelange (1912) клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның атауы немісше бағдарламаның бір бөлігі ретінде FV Rot-Schwarz Düdelingen болып өзгертілді.

Команданың ең табысты онжылдығы — 1960 жылдар болды. Олар 1961 және 1962 жылдары Люксембург Кубогын қатарынан екі рет жеңіп алды, ал 1962 жылы Люксембург Ұлттық дивизионында екінші орын алды, сондай-ақ 1969 жылы үшінші рет кубок финалына шықты. 

Осы кезеңде клуб екі рет УЕФА Кубок иелері кубогына қатысу құқығына ие болды. 1961–62 жылғы маусымда олар Шығыс Германияның Карл Цейсс командасынан жалпы есепте 9–2 есебімен ұтылып, бірінші айналымда жарыстан шықты. Бір жылдан кейін дәл сондай нәтижемен (9–2) Данияның B 1909 командасынан жеңілді.

1991 жылы бұл команда Стад Дюделанж және US Дюделанж клубтарымен бірігіп, қазіргі Ф91 Дюделанж клубын құрды.

## Дереккөздер

Санат:Люксембург футбол клубтары
Хесус Родригес Карабальо

**Хесус Родригес Карабальо** (исп. *Jesús Rodriguez Caraballo*; 21 қараша 2005) — испаниялық футболшы, шабуылшы. 2021 жылдан бері "Реал Бетис" сапында ойнайды. Испанияның 19, 21 жастағы құрамаларында ойнаған. 2024 жылы 19 жастағылар арасында Еуропа чемпионы атанды.

## Сілтемелер

* https://www.bdfutbol.com/en/j/j209051.html

Санат:Испания футболшылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Мало Гюсто

**Мало Артюр Гюсто** (; 19 мамыр 2003, Десин-Шарпьё, Франция) — франциялық футболшы, "Челси" футбол клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері
**Челси**

* УЕФА Конференция лигасының жеңімпазы: 2024/25

## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Бенуа Бадьяшиль

**Бенуа Нтамбюэ Бадьяшиль Мюкинай Байа** (; 26 наурыз 2001 жыл, Лимож) — франциялық футболшы, Франция Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының қорғаушысы.
## Жетістіктері
### Командалық
*УЕФА Конференция лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Нони Мадуэке

**Чуквунонсо Тристан Мадуэке** (; 10 наурыз 2002 жыл), қысқаша **Нони Мадуэке** () — англиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы
"Кристалл Пэлас", "Тоттенхэм Хотспур" клубтарының түлегі. 

2018 жылы ПСВ Эйндховен академиясына ауысып, екі жылдан соң негізгі құрамға ілінді.

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Педру Нету

**Педру Ломба Нету** (;  9 наурыз 2000, Виана-ду-Каштелу) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының шабуылшысы. 2024 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Лацио»**

* Италия кубогы: 2018/19

**«Челси»**

* УЕФА конференция лигасы: 2024/25

## Дереккөздер

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Лацио ФК ойыншылары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Жасылдар партиясы (АҚШ)

**Жасылдар партиясы** () — америкалық солшыл саяси партия.

2001 жыл АҚШ-тың ерікті жасыл партиялары мен ұйымдарының бірігуінен кейін құрылудың ресми уақыты болып саналады. Бірақ бұл партиялардың кандидаттары бұрын 1996 және 2000 жылдардағы президенттік сайлауға қатысқандықтан, партияның бейресми білімі 1984 немесе 1991 жылдарға жатады.

Бұл партия әділдік және қоршаған ортаны қорғау қағидаттарына негізделеді. Социал-демократия бағыты бар, пацифизм мен бейбіт қатар өмір сүруді қолдайды.

## Тарихы
АҚШ-тағы алғашқы Жасылдар партиясы 1980 жылы құрылды. Жасылдар 2000 жылғы президенттік сайлауда ең үлкен жетістікке жетті, сол кезде елдегі танымал адвокат және белсенді Ральф Нейдер 2 883 105 дауыс жинады (шамамен 2,7 %). 2001 жылы АҚШ-тың әртүрлі «жасылдар» партиялары мен ұйымдарының мүшелері арасынан Надердің жақтастары бірігіп, **Құрама Штаттарының «жасылдар» партиясын** құрды (), ол қазіргі уақытта елдегі «жасылдардың» негізгі ұлттық партиясы болып табылады.

Ballot Access News бюллетенінің хабарлауынша, «жасылдар» АҚШ-тың үшінші партиялары арасында екінші орында. 2012 жылдың қазан айында олардың жақтастары 250 682 сайлаушыны тіркеді (тіркелген сайлаушылардың 0,24%). 2016 жылдың ақпанына қарай тіркелген қолдаушылар саны 242 023 адамға (0,24%) дейін азайды. 2016 жылға қарай 130-дан астам «жасылдар» АҚШ-та сайланбалы лауазымдарға ие болды, бірақ негізінен жергілікті деңгейде, олардың көпшілігі партиялық емес дауыс беруде жеңіске жетті. Құрылғаннан бері оның 1000 нан астам мүшесі сайлауда табысқа жетті.

## Саяси бағдарламасы

Олар «жасыл саясатқа», «социал-демократияға», «популизмге» және «прогрессивизмге» негізделген солшыл-орталық көзқарастарды ұстанады. Барлық фракциялар арасындағы қайшылықтарға қарамастан, партия сөз сөйлейді:

* Қоршаған ортаны қорғау үшін; 
* Әлеуметтік әділеттілік үшін; 
* Пацифистік сыртқы саясат үшін; 
* Иерархиялық емес партисипативті демократия үшін; 
* Абортты толық көлемде заңдастырғаны үшін; 
* Бір жынысты неке үшін;
* Азаматтардың жеке атыс қаруын мемлекеттік бақылау үшін; 
* Зорлық-зомбылыққа қарсы; 
* Билік органдарын орталықсыздандырғаны үшін; 
* Қоғамдық экономика үшін; 
* Әйелдер құқықтары үшін.

## Басқару комитеті
Партияның бірде-бір көшбасшысы жоқ, оны 7 тең төраға басқарады, 2010 жылдың желтоқсанына — Тереза Эль-Амин, Майк Фейнштейн, Фархин Хаким, Джули Джейкобсон, Джейсон Набивейнс, Дэвид Стренд, Крейг Торсен.

## Президенттік сайлауға қатысу

## Дереккөздер

Санат:АҚШ саяси партиялары
Леви Колуилл

**Леви Лемар Сэмьюэлс Колуилл** (; 26 ақпан 2003 жыл) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық
**«Челси»**

* УЕФА Конференция лигасы: 2024/25

**Англия**

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2023

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хаддерсфилд Таун ФК ойыншылары
Санат:Брайтон энд Хоув Альбион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Кирнан Дьюзбери-Холл

**Кирнан Фрэнк Дьюзбери-Холл** (; 6 қыркүйек 1998, Ноттингем) — англиялық футболшы, "Челси" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Челси»**

* УЕФА Конференция лигасы: 2024/25

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Тransfermarkt.com

Санат:Англия футболшылары
Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Лутон ФК ойыншылары
Санат:Блэкпул ФК ойыншылары
Энцо Мареска

**Винченцо Мареска** (; 10 ақпан 1980) — италиялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде
**«Ювентус»**

* Италия чемпионы: 2001/02
* Италия суперкубогы: 2003

**«Севилья»**

* Испания кубогы: 2006/07
* Испания суперкубогы: 2007
* УЕФА кубогы (**2**): 2005/06, 2006/07
* УЕФА суперкубогы: 2006

### Бапкер ретінде
**«Лестер Сити»**

* Чемпионшип жеңімпазы: 2023/24

**«Челси»**

* УЕФА конференция лигасы: 2024/25
## Дереккөздер

Санат:Италия футболшылары
Санат:Вест Бормвич Альбион ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Болонья ФК ойыншылары
Санат:Пьяченца ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Санат:Сампдория ФК ойыншылары
Санат:Палермо ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Италия футбол жаттықтырушылары
Санат:Парма ФК жаттықтырушылары
Санат:Лестер Сити ФК жаттықтырушылары
Санат:Челси ФК жаттықтырушылары
Мануэль Пеллегрини

**Мануэль Луис Пеллегрини Рипаонти** (; 16 қыркүйек 1953, Сантьяго, Чили) — чилилік футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде
**«Универсидад де Чили»**

* Чили кубогы: 1979
* Лигилья (**2**): 1976, 1980

### Бапкер ретінде
**«Универсидад де Чили»**

* Чили 2 -дивизионы чемпионы: 1989

**«Универсидад Католика»**

* Чили кубогы: 1995
* Америкаралық кубок: 1994
* Лигилья (**2**): 1994, 1995

**«ЛДУ Кито»**

* Эквадор чемпионы: 1999

**«Сан-Лоренсо»**

* Аргентина чемпионы: 2001 (К)
* Меркосур кубогы: 2001

**«Ривер Плейт»**

* Аргентина чемпионы: 2003 (К)

**«Вильярреал»**

* Испания күміс жүлдегері: 2007/08
* Интертото кубогы: 2004

**«Манчестер Сити»**

* Англия чемпионы: 2013/14
* Лига кубогы (**2**): 2013/14, 2015/16

**«Реал Бетис»**

* Испания кубогы: 2021/22

## Дереккөздер

Санат:Чили футболшылары
Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Универсидад де Чили ФК жаттықтырушылары
Санат:Универсидад де Чили ФК ойыншылары
Санат:Универсидад Католика ФК жаттықтырушылары
Санат:ЛДУ Кито ФК жаттықтырушылары
Санат:Сан-Лоренсо де Альмагро ФК жаттықтырушылары
Санат:Ривер Плейт ФК жаттықтырушылары
Санат:Вильярреал ФК жаттықтырушылары
Санат:Реал Мадрид ФК жаттықтырушылары
Санат:Малага ФК жаттықтырушылары
Санат:Манчестер Сити ФК жаттықтырушылары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Санат:Реал Бетис ФК жаттықтырушылары
Санат:Чили футбол жаттықтырушылары
Бәжі күмбезтамы

**Бәжі күмбезтамы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX-XX ғасырлардағы тарихи ескерткіш.  

## Орналасқан жері
Маңғыстау ауданы, Ақшымырау ауылынан оңтүстікке қарай 9 км жерде орналасқан. Ескерткішті "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі 2005 жылы анықтаған. 

## Күмбез сипаты
Күмбез жоспарда тікбұрышты, қабырғалары үш қабатты, ортасы әктас аралас топырақпен толтырылған. Сырт қабырғалары өңделген тақта тастармен қапталған, дуылға түріндегі күмбездің ішке жарық түсірер тесігі оңтүстік-батысқа бағытталған. Сыртқы қабырғалары өсімдікті оюмен әшекейленген және қара-сұр түске боялған. Ішкі қабырғалар түрлі-түсті бояулармен сырланған, күмбез еңбек құралдары және қару бейнелерімен әшекейленген. Күмбез жақсы сақталған. Материалы әктас, кесене жалпы көлемі 410×332×664 см. Күмбезтам руы Есен Жеменей, Қуашұлы Бәжіге тиесілі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Любомир Иванович

**Любомир «Люба» Иванович** (1882, 24 ақпан, Белград, Сербия патшалығы — 1945, 23 қараша, Белград, Югославия патшалығы) — серб суретшісі, гравёр және суретші-график, Сербия патшалық академиясының мүшесі. Сербиядағы алғашқы импрессионистердің бірі саналады.

## Өмірбаяны
Любомир Иванович алдымен Кирил Кутлик атындағы Серб сурет мектебінде, кейін 1899–1905 жылдары Белградтағы Бета мен Ристо Вукановичтердің сәндік-қолданбалы өнер мектебінде оқыды. Жас суретші өз туындыларын алғаш рет 1904 жылы алғашқы югослав көркемөнер көрмесінде жұрт назарына ұсынды.

1905 жылы ол Мюнхенге барып, Антон Ажбе атындағы жекеменшік сурет мектебіне оқуға түсті.

Оқуын аяқтаған соң, Любомир Иванович отанына оралып, гимназияға сурет пәнінің мұғалімі болып тағайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Иванович ауруханада санитар болып қызмет етті. Сол кезеңде ол бірнеше шығарма жасай алды: 1915 жылы армияның шегіну сәтін бейнелеген «Қашу» атты суретін және сол уақытқа тән қуатты туынды — «Құлаған солдатты».

Соғыстан кейін Любомир Иванович Белградтағы Өнер және қолөнер мектебінде сурет пәнінің профессоры болды.

Ол 1919 жылы Белградтағы Суретшілер Ассоциациясының негізін қалаушылардың бірі болды және «Lada» атты суретшілер бірлестігінің мүшесі болды.

1922 жылы Сербиялық Патшалық Академияның (кейін Сербиялық Ғылымдар және Өнер Академиясы) мүшесі атанды.

Досы Васса Поморишацпен бірге саяхат кезінде салған шығармалары бірнеше арнайы басылым альбомдарында жарияланды.

1940 жылдан 1945 жылға дейін ол Белградтағы Сурет өнері академиясында графика мен гравюра мамандығы бойынша штаттық профессор болды.

Суретшінің туындыларын елдің әртүрлі өнер галереялары мен мұражайларында көруге болады. Любомир Ивановичтің кейбір жұмыстары Милан Йованович Стоимировичтің коллекциясында сақталған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Санудағы Любомир Ивановичтің суреттері мен гравюралар көрмесі

Санат:Белград тұлғалары
Санат:Белградта туғандар
Санат:Белградта қайтыс болғандар
Санат:Югославия суретшілері
Санат:Сербия суретшілері
Либертариандық партия (АҚШ)

**Либертариандық партия** () — америкалық оңшыл либертарлық саяси партия. АҚШ-тың үшінші партияларының ішіндегі ең ірісі.  Дэвид Ноланның бастамасымен 1971 жылы 11 желтоқсанда құрылды.

## Құру тарихы
Либертариандық партияның құрылуына 1971 жылғы 15 тамыздағы 37-америкалық президент Ричард Никсонның сөзі түрткі болды, онда «жаңа экономикалық саясаттың» басталуы жарияланды, біріншіден, бағалар мен жалақыларды тоқтату, екіншіден, алтын стандарттан бас тарту. Мұның бәрі Америка мемлекетінің негізін қалаушылардан өте алыс болды, сондықтан 1971 жылы 11 желтоқсанда Дэвид Нолан белсенділер тобымен (Джон Хосперс, Джон Дин, Теодор Натан) және «Жас америкалықтар бостандық үшін» () қозғалысының өкілдерімен АҚШ Либертариандық партиясының негізін қалады.

Ballot Access News бюллетенінің хабарлауынша, либертарианшылдар соңғы 8 жылда АҚШ ұлттық партиялары арасында бесінші орыннан үшінші орынға көтеріле отырып, тіркелген жақтастарының санын айтарлықтай арттыра алды. Егер 2008 жылдың қазан айында партияның 240 328 жақтаушысы болса (тіркелген сайлаушылардың 0,24%), 2012 жылдың қазан айында 330 811 (0,31 %) либертарианшыл ретінде тіркелді, ал 2016 жылдың ақпанында 411 250 (0,40 %). 143 либертарианшыл сайланған лауазымдарды, соның ішінде қала мен округ әкімдерін, округ пен мектеп кеңестерінің мүшелерін және басқа да жергілікті лауазымдарды атқарады, олардың 2-і штаттың заң шығарушы органдарының депутаттары, олардың көпшілігі, 100 адам, партиясыз болып сайланды, 2012 жылы партия өкілдері 138 лауазымды атқарды. 2020 жылдың сәуірінде партияға Мичиган конгрессмені Джастин Амаш қосылды.

2022 жылдан бастап Мизестің ультраоңшыл кокусы партияның басым фракциясына айналды, бұл БАҚ-да сыни реакциялар тудырды.

## Саяси ұстанымы
Саясатта либертаризм идеологиясына негізделген: еркін нарықтық экономика, азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, еркін халықаралық сауда, Бейбітшілік және басқа елдердің істеріне араласпау. Экономика тұрғысынан Республикалық партияға жақын.

## Президенттік сайлауға қатысу

Партия 1972 жылғы сайлауда бір сайлаушы дауысын алды, ол штат сайлаушыларының шешіміне қарсы республикашыл Никсонның орнына оның өкіліне дауыс берді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* АҚШ Либертариандық партиясының сайты

Санат:АҚШ саяси партиялары