open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FIBA

**FIBA** — Халықаралық Баскетбол Федерациясы. Осы Федерация қолдауымен көптеген баскетбол матчтары ойнатылады. FIBA баскетбол ережелерін өзгерте алады. Әр жыл сайын FIBA халықаралық баскетбол чемпионаты өтіп отырады, соның барысындағы трансфер, қажетті құралдар FIBA Федерациясынан беріліп отырады.

## Ерекшеліктері
* Профессионалды баскетболдағы доптың FIBA таңбасы болу керек. Ол таңбалар көбінесе NIKE, Adidas, Spalding компанияларының доптарына беріліп отырады.
* FIBA балаларға, әйелдерге, еркектерге арналған арнайы доп өлшемдерін шығарған.
* Бүкіләлемдік FIBA чемпионаты тек қана АҚШ-та өтеді

## Дереккөздер

Санат:FIBA
Білігтер

**«Білігтер»** - Шыңғысханның өсиеттік сөзерінен құралған мұрасы. «Ұлы жасақ» екі бөлімнен тұрады. Оның бірінші бөлімі «Біліг» те, екіншісі «Жасақ». Бізге тек үзінділері ғана жеткен. «Білігтің» мәтіндері Рашид әд-Диннің еңбегінде ғана біршама толығырақ сақталған.  Негізінен Шыңғыс ханның істері мен айтқан сөзі келтірілген. Мұнда Шыңғыс хан болашақ «Шыңғыстық» идеологиясының негізінен қалап, өз ұрпақтарының барлық жаулап алған елдеріндегі мәңгілік билігін негіздеуге арналған сөздері жинақталған.

## Дереккөздер

Санат:Моңғол империясы
Санат:Тарихи шығармалар
Теңіз-Қорғалжын артезиан алабы

**Теңіз-Қорғалжын артезиан алабы** — Теңіз-Қорғалжын ойысы аумағын қамтиды. Ауданы 40 мың км². Алап суы кабон мен пермьнің жарықшақты құмтастары мен алевролиттерінен, палеогеннің құмды қабаттарынан тұрады. Палеоген суының минералдылығы 1-5 г/л, ұңғыманың тәуліктік  өнімі 10-35 м³. Пермь суы 20- 115 м тереңдікте жатыр. Ал ойыстың орталығында минералдылық өлшемі 37 г/л-ге дейін, ұңғыма өнімділігі тәулігіне 10-20 м³. Карбонның сулы жыныстары 2340 м-ге дейінгі аралықта, ұңғымалардың су ағыны жоғары, су өздігінен шығады, олардың шығымы тәулігіне 5-210 м³, минералдылығы 162 г/л-ге дейін жоғарылайды. Алаптың шет жақтарындағы минералдылығы бәсең әрі төмен суы шаруашылық қажетіне пайдаланылуда.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы географиясы
Санат:Қазақстан су алабы өңірлері
Жамбыл (Мойынқұм ауданы)

**Жамбыл** — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы ауыл, Жамбыл ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мойынқұм ауылынан шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы елді мекендері
Тауынсор мемлекеттік қорықшасы

**Тауынсор мемлекеттік қорықшасы** — 10 жылға арналып, 1974 жылы құрылған. Облыстық мәні зор болып табылады. 

## Географиялық орны
Қостанай облысы Қамысты ауданы, Оркашев астық совхозының 55 мың га жерін алып жатыр. Жерінің жартысынан көбі Теңіз, Алакөл, Қайыңды және т.б көлдерден тұрады. 

## Флорасы мен фаунасы
Мұнда ондаған мың су құстары бар. Атапөтсек, сұр қаз, ақбас қаз, қасқалдақ, үйрек, балықшы деген құстар қорықша үстінен өтіп ұшып бара жатып, уақытша қоныс қылады. Бұлардың ішінде жемсауы қызыл қарашақаз, сұңқылдақ аққу деген бірқатар құстар Қазақстан Қызыл кітабына енізілген. Қорықшада сондай ақ жабайы щощқа, қоян, ондата, күзен, қарсақ, түлкі тіршілік етеді. Аң құсты қорғаумен қатар, мұнда оларды есепке алу, су құстарына арнап қолдан ұя соғу, жыртқыштарды жою сияқты қосымша жұмыстар атқарылған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қостанай облысы географиясы
Тікенді шағыртікен

**Тікенді шағыртікен**, тікенді татыршөп () – астралылар тұқымдасының шағыртікен туысына жататын екі жылдық шөптесін өсімдік.
## Географиялық таралымы
Ресейдің еуропалық бөлігінде, Орта Азия елдерінде, Кавказда таралған. Қазақстанда Маңғышлақ, Жамбыл, Алматы, Талдықорған, Семей, Шымкент облыстарында тараған. Қоқыс арасында, тыңайған және игерілген жерлерде, құмда өседі.
## Сипаты
Шілде және Тамыз айларында гүлдейді. Биіктігі 30-200 см. Сабағы түзу, түкті, жапырағы қауырсын не қалақ тәрізді, жиектері тікенді келегн. Гүлі қызыл күлгін, ақшыл күлгін, қызғылт күлгін түстес болып келген. Гүлшоғыры қорапша тәрізді. Жемісі дәнек. Құрамында илік заттар өте көп. Дәрілік, шірнелі өсісдік. Сол себепті де, мал азығы болып ауыл шаруашылығында қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Еуразия флорасы
Санат:Арамшөптер
Биль (қала)

**Биль** (нем.&nbsp;*<span lang="de">Biel</span>*), **Бьен** (фр.&nbsp;*<span lang="fr">Bienne</span>*) — Швейцарияның қаласы, Берн кантонында, аттас көлдің жағасында орналасқан (нем.&nbsp;*<span lang="de">Bielersee</span>*, фр.&nbsp;*<span lang="fr">Lac de Bienne</span>*).Биля аумағында дамыған туристік инфрақұрылымы бар.


## География
Биль — Берн кантонында көлемі бойынша екінші орын алып жатыр. Биль қаласы теңіз деңгейінен 434 метр биіктікте орналасқан. Аймағы - 2162,7 га. Бильский көлінің орташа су деңгейі - 429,23 метр.

## Тарихы
 11 ғасырда Биль қаласы соғылды, 1275 жылдан бастап жалдауын алған. 1352 жылдан бастап Бернмен мәңгілік союзда болып саналады. 1815 жылдан бастап Берн кантона құрамында кірген.

Биль - Швейцарияның ең үлкен екі тілді қала болып саналады. Биль қаласы Юра тауларының етегінде орналасқан. Биль қаласы 14 орамнан тұрады. 
* Vingelz
* Rebberg-Beaumont
* IG (Interessengemeinschaft) Plänke
* Neumarktstrasse — Oberer Quai
* Stadtpark
* Zukunft / Kongresshaus
* Bahnhof
* Mühlefeld
* Möösli
* Linden
* Mett
* Ostquartier
* Bözingen
* Altstadt

## Қаланың этникалық құрамы
Тұрғынның саны - 50 852 адам;
* 27,6 % қала тұрғындары — 130 елден келген шетелдіктер;
* Итальяндықтар — 3904 адам;
* бұрынғы Югославия елдері — 1345 адам;
* Испандар — 1258 адам;
* Түріктер — 807 адам;
* Әр түрлі Азия елдерінен келген 1022 адамдар;

## Экономика
Биль қаласы  сағат өнеркәсібінің әлемдік орталығы болып табылады. Бұл қалада орналасқан штаб-пәтерлер:
* Швейцария Федерациясының сағат өнеркәсібінің штаб-пәтері (фр. Fédération de l'industrie horlogère Suisse FH)
* Swatch Group  компаниясының штаб-пәтері
* Rolex компаниясының өндіріс орталығы
* Glycine компаниясының өнеркәсібі және штаб-пәтері

## Спорт
Биль — спорттық қала. Биль қаласының 60-дай тіркілген клубтары бар.

Спорт клубтарының кейбірлері:
* Swim Team Biel/Bienne — жүзу;
* EHC Biel/Bienne — хоккей клубы;
* Karate-Do Biel/Bienne — каратэ-до;
* Triathlon Club Seeland — триатлон;
* Спортты гимнастика клубы Bötzingen;
* Әйелдердің спортты гимнастика клубы Madretsch;
* бірнеше теннистік клубтар: Tennisclub Biel/Bienne, Tennisclub Schlossmatte;
* aikido club Biel/Bienne — айкидо;
* kashiva kan karatedo Biel-Bienne — каратэ-до клубы;
* 8 футбол клубтары: (АС Azzurri Bienne, FC AURORE — Bienne, FC Mett және тағы басқа);
* Biel-Bienne Bikers — велоспорт клубы;
* Handballsport Biel — гандбол ;
* AFC Bienna Jets —  американдық футбол клубы;
* FSG Bienne Romande — аэробика және тай-чи;
* HotWhells — inlineclub;
* VCB Biel-Bienne — әйелдік волейбол клубы;
* Leichtathletikclub Biel — жеңіл атлетика;

## Галерея


Image:Biel.jpg|Ринг алаңы
Image:CH Biel Altstadt-2.JPG 
Image:CH Biel Altstadt-6.jpg 
Image:Tuerme auf der Arteplage Biel der Expo.02.jpg|Павильон Экспо-2002



## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* business-swiss.ch

Санат:Берн кантоны қалалары
Шарлотта Рэмплинг

**Тесса Шарлотта Рэмплинг** (; 5 ақпан 1946, Стэрмер, Ессекс, Ұлыбритания)  — британикалық актриса және модель.

## Дереккөздер

## Сытқры сілтемелер
* 

Санат:Ұлыбритания актерлері
Аштық ойындары

* Аштық ойындары — америкалық жазушы Сьюзан Коллинстің шытырман оқиғалы трилогиясы.
* Аштық ойындары — аттас роман негізінде түсірілген фильм.
* Аштық ойындары: Тұтанған от
* Аштық ойындары: Құйқылжық торғай - 1 бөлім
* Аштық ойындары: Құйқылжық торғай - 2 бөлім
Узанс

**Юзанс** ( - пайдалану мерзімі) - басқа елге төленуге тиіс аударма вексель бойынша сауда ғұрыпы белгіленген мерзімі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* УЗАНС дегеніміз

Санат:Сауда
Санат:Экономикалық терминдер
Тарбағатай қорықшасы

**Тарбағатай мемлекеттік қорықшасы** – 10 жылға арналып 1968 жылы құрылған. 1978 жылы қызмет мерзімі келесі 10 жылға ұзартылды. Облыстық мәні зор. 

## Географиялық орны, жер бедері
Шығыс Қазақстан облысы Зайсан және Тарбағатай аудандарының 240 мың га жерін алып жатыр. Маңырақ жотасының далалық бөлігі мен Шілікті аңғарының солтүсті бөлігінде орналасқан. Қорықшаның жерін Құсты, Қызыл қайыңды, Қандысу, Қарасу және т.б өзендер кесіп өтеді.

## Флорасы мен фаунасы
Таудың ортаңғы белдеуінде бетеге аралас, астық тұқымдас өсімдіктер, тау етегінде жусан, бетеге аралас көптеген шөп түрлері  өседі. Шатқалдар мен тау баурайында бұта мен ағаш, атап өтсек: зерек, итмұрын, үшқат, қараған, тал, мойыл, көктерек. аққайың шоқтанып, жанданып тоғайға айналған. Қорықшада Қызыл кітапқа енгізілген жолақ қарашұбар жылан, дуадақ, ақбас тырна, дала бүркіті, қарабауыр бұлдырық, лашын, ителгі, бүркіт, қарақұс, арқар, қоян, суыр, елік, құр, сұр шіл, кекілік, үкі мекендейді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы географиясы
Арпаған

**Арпаған** немесе **Тарақбоз** () – астық тұқымдасының арпабас туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық өңірінде кездеседі және өседі. Құм топырақты шөл аймақта, тыыңайған жерлерде, тау бөктерінде өседі.

## Сипаттамасы
Сәуір және шілде айларында гүлдейді. Биіктігі қалыпты жағдайда 10-50 см. Сабағы түзу. Жапырағы таспа пішіндес болып келеді. Гүлі қызғылт сары. Гүлшоғыры жайқала өскен сыпыртқы. Жемісі дәнек болып табылады. Дәруменге өте бай өсімдік түрі. 100 кг пішенінде 92,3 азық өлшемі, 5,4 кг сіңімді протеин, 100 г құрғақ затында 55 мг каротин бар.

## Дереккөздер

Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Азия флорасы
Санат:Еуразия флорасы
Тамыржусан

**Тамыржусан** () – астралылар тұқымдасының жусан туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық шөлді және шөлейтті өңірлерінде кездеседі. Құрамында 6-11% шикі протеин, 3,7-9,6% май, 28-45% жасунық, 0,7% эфир майы, 1% сантонин, 10-12% көмірсу  бар. 100 кг шөбінде 72-65 азық өлшемі болады. Гектарынан максимум 0,8-4,3 ц құрғақ шөп түседі.

## Сипаттамасы
Тамыз және қыркүйек айларында гүлдейді. Биіктігі 20-30 см. Тамыры мүлдем ағаштанып кеткен. Сабағы жылтыр, қоңыр түсті. Жапырағы қауырсын тәрізді тілімденген. Гүлі қос жынысты, ұсақ, сары және күлгін түсті болып келеді. Жемісі дәнек болып табылады. Құнарлы мал азығы. 

## Дереккөздер

Санат:Жусандар
Санат:Күрделігүлділер
Атбұлақ

**Атбұлақ ** — Түркістан облысы Қазығұрт ауданы, Қарақозы Әбдәлиев ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қазығұрт ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазығұрт ауданы елді мекендері
Алессандра Амбросио

**Алессандра Корин Амбросио** (, 11 сәуір 1981 жыл,  Эрешин, Риу-Гранди-ду-Сул, Бразилия)  — бразилиялық супермодель. АҚШ-тағы ішкиім сататын әйгілі Victoria's Secret компаниясындағы жұмысымен таңымал, ол Victoria's Secret — PINK line брендінің ағашқы моделі. Сонымен қатар Next, Armani Exchange, Christian Dior және Ralph Lauren брентарының алғашқы моделі.

Алессандра Бразилияның оңтүстігіндегі Эрешин деген кішкентай қаласында туған. Ол жартылай поляк, жартылай итальяндық әйел. Фотомодель болу Алекссандрада 18 жастан бастап қалыптасты. Оның фотомодельдық мансабының бірінші қадамдары 12 жаста басталды,осы кезде ол модельдық курстарға жазылған.15 жасында *Elite Model Look* сайысында жеңімпаз болып атанды.

Санат:1981 жылы туғандар
Санат:11 сәуірде туғандар
Санат:Бразилия фотомодельдері
The Weeknd

**Э́йбел Макко́нен Те́сфайе** (, 1990 жылы 16 ақпанда Торонто, Онтарио, Канада д.к.), **The Weeknd** есімімен де танымал — канадалық әнші, композитор және актер. Дәстүрлі емес музыкалық өндірісімен, мұңды лирикасымен және бейнелердің жиі өзгеруімен танымал. Оның музыкасы эскапизмді, романтиканы және меланхолияны зерттейді. Көптеген музыкалық марапаттардың иегері, соның ішінде төрт Грэмми, жиырма Billboard Music Awards, алты American Music Awards және үш MTV Video Music Awards. Ол сондай-ақ "Елу Сұр Реңк(*"Пятьдесят оттенков серого"*)" фильмінің саундтрегін жасағаны үшін Эмми және Оскар сыйлығына ұсынылды. 

The Weeknd есімімен әндер 2010 жылдың сонынан бастап шаға бастады, алайда әнші туралы еш мәлімет болмаған. . 2011 жылы The Weeknd * House of Balloons* атты 9 тректі микстейп шығарады, бірінші бөлімін *Thursday* және *Echoes of Silence* жалғастырады.     *House of Balloons* өлеңі  Polaris Music Prize марапатының кішкентай бөлігіне кіреді. 2012 жылы  Trilogy атты жинақты шығарады, және бұл жинақта алдыңғы микстейптердің қосындысы мен 3 жаңа өлең болады. Бұл жинақ  Universal Republic Records лейблінде және автордың өзіндік XO атты лейблінде шығады. 2013 жылы ол өзінің алғашқы  Kiss Land атты студиялық альбомын жазады, осы альбомды «Kiss Land» және «Live For» сингладры қолдайды. Екінші оның альбомы — *Beauty Behind the Madness*; бұл альбомда өлеңдер үздік-5 ке кіреді: *«Often», «Earned It»* және *«The Hills»*, сондай ақ № 1 позицияны ұстап тұрған: «Can’t Feel My Face», 2015 жылы 8 шілдеде шыққан. 

Нәсілдік теңдік пен азық-түлік қауіпсіздігін қолдаушы ретінде музыкант 2021 жылы Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының ізгі ниет елшісі болып тағайындалды.

## Дискография

; Студиялық альбомдар
**Kiss Land* (2013)
* *Beauty Behind the Madness* (2015)
* *Starboy* (2016)
* *After Hours* (2020)
* *Dawn FM* (2022)
* *Hurry Up Tomorrow* (2025)
; Микстейптер

* House of Balloons (2011)
* Thursday (2011)
* Echoes of Silence (2011)

; Мини-альбомдар

* *My Dear Melancholy (2018)*

; Ән-жинақ
**Trilogy (2012)*

* The Weeknd in Japan (2018)

### Синглдар

## Турлары

### Хедлайнер ретінде
* **The Fall Tour** (2012)  
* **The Kiss Land Fall Tour** (2013)  
* **King of the Fall Tour** (2014)  
* **The Madness Fall Tour** (2015)  
* **Starboy: Legend of the Fall Tour** (2017)  
* **The Weeknd Asia Tour** (2018)  
* **After Hours til Dawn Tour** (2022 — қазіргі уақытқа дейін)  

### Шақырылған әртіс ретінде
* **Ceremonials Tour** (*[[Florence and the Machine]]*-мен бірге) (2012)  
* **The 20/20 Experience World Tour** (*[[Джастин Тимберлейк]]*-пен бірге) (2013)
* **Would You Like a Tour?** (*[[Drake|Дрейк]]*-пен бірге) (2014)

## Дереккөздер
Бумбокс (топ)

**Бумбокс** — украиндық фанк-, хип-хоп- және рок-группа.  2004 жылы Киев қаласында  «Графіт» тобының вокалисті Андрей Хлвнюкпен және «Тартак» тобының гитаристі Андрей «Муха» Самойломен құрылды. Негізінде өлеңдері украин тілінде жазылады, алайда орыс тілінде де және ағылшын тілінде де өлеңдері бар.

## Тарихы
Топ 2004 жылдың ортасында Киев қаласында құрылды.

2005 жылдың сәуірінде аз уақыттың ішінде «!SubmarinStudio» студиясында алғашқы «Меломанія» атты альбом шықты. 

2006 жылы Moon records лейблінде Бумбокстың екінші «Family Бізнес» атты пластинкасы шықты. Ол Украинада алтын дәрежеге жетті (бүгінгі күнге дейін дисктің 100 мыңнан астам данасы сатылды). 

## Дереккөздер



Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар
Санат:2004 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Савлий

**Савлий** (; б.з.б VI ғасыр) — Скифияның патшасы, Гнурдың ұлы, Иданфирстың әкесі. Геродоттың жазғанына сүйенсек, ол өзінің туған бауыры, антикалық дәуірдің ең ұлы ойшылы Анахарсисты жебемен атып өлтірген. Бұл жағдайға Анахарсистің скиф жерінде Құдайлар Анасы мерекесін тойлауды ұйымдастыруға тырысуы себеп болды.

## Дереккөздер

Санат:Скиф патшалары
Талғар (өзен)

**Талғар өзені** – Іле алабындағы өзен. Ұзындығы 117 км. Су жинау алқабы 444 км². Талғар мұздығынан басталып Қапшағай бөгеніне құяды. Сол Талғар өзені мен Оң Талғар өзені қосылған жерден Талғар деп аталады.Осы жерден 8 км жоғары Оң Талғарға көп сулы Орта Талғар құяды. Арнасы жоғары бөлігінде бұйратты жазық болып кетеді. Көп жылдық мұз бен қардың еруінен толысады. 

## Сипаттамасы
Талғар көктемде тау бөктеріндегі қар (жылдық су мөлшерінің 24%і), жазда (жылдық су мөлшерінің 39%-і) 2 рет тасиды. Жылдық ағын су мөлшерінің 37%-і қыркүйек және сәуір айларында өтеді. Сел қаупі күшті өзендердің бірі болып саналады. Суы тұщы. Жылдық орташа су шығыны Талғар қаласының тұсында секундына 10,6 м². Суы тасыған кезде ағаш ағызуға болады. Өзен бойынан шағын СЭС салынған. Бау бақша, егістік және қосымша ауыл шаруашылығы үшін өзеннен 9 канал жүргізілген. Сондықтан да өзен суы Іле өзеніне күз, қыс айларында бірақ жетеді.

## Дереккөздер

Санат:Іле су алабы
Санат:Талғар ауданы өзендері
Коккалар

**Коккалар** (гр. Kokkos - дəн) — дөңгелек пішінді бактериялар.

Олар бөлінгеннен кейінгі клетка орналасуына байланысты өз ішінде топқа бөлінеді.

•Микрококкалар— Micrococcus –коктар бір жазықтықта бөлінеді жəне бөлінгеннен соң клеткалар шашырап орналасады.

•Диплококкалар– Diplococcus (гр. Diplos - екі жақты) – бір жазықтықта бөлінетін коктар жəне бөлінген соң олардың клеткасы жұптап орналасады. 

•Стрептококкалар — Streptococcus (гр.Streptos - тізбек) – бір жазықтықта бөлінген соң, клетка арасында байланыс қалады жəне тізбек тəрізді орналасады. 

•Тетракоккалар - Tetracoccus (гр. Tetra-төрт)  перпендикулярлы екі жазықтықта бөлінген соң тетрада түзеді, яғни төрттен орналасады. 

•Сарцина– Sarcina(лат. Sarcio-біріктіремін) – 3 перпендикулярлы жазықтықта бөлініп болған соң 8, 16, 32, 64 клеткадан пакет тəрізді орналасады. 

•Стафилококкалар— Staphylococcus (гр. Staphyle - жүзім шоғыры) – реттсіз бағыттарда бөлінгеннен кейін клеткалар жүзім шоғыры тəрізді орналасады.
Гнур

**Гнур** (; аудармасы Gnurus) — скифтердің патшасы (б.з.б VII ғасырдың аяғы — б.з.б VI ғасырдың басы). Геродоттың келтірген шежіресі бойынша (Тимннан естігені), Ликтың ұлы, Спаргапиф патшаның немересі, Савлий патшаның және ұлы ойшыл Анахарсистың әкесі. Гнурдың есімі Диоген Лаэртскийдің еңбегінде кездеседі. Мұнда ол Анахарсис пен Кадуид патшаның әкесі делінген. Онымен қоса Платонның шығармасында Анахарсис — Гнур мен грек қызының баласы делінген.

## Дереккөздер

Санат:Скиф патшалары
Сырдария артезиан алабы

**Сырдария артезиан алабы** — Шымкент және Қызылорда облыстарын және Өзбекстанның аз ғана жерін қамтып жатыр.

## Географиялық сипаты
Ауданы 200 мың км³. Алап оңтүстік шығыс жағынан Шатқал Құрама таулары мен солтүстік шығысынан Қаратаумен, оңтүстік батысынан Нүратау секілді Қызылұһқұмның орталық бөлігі мен батысынан Арал теңізімен шектелген. сулы қабаты жоғары. Бұл бор шөгінділерінің түзілуімен байланысты. Оның қалыңдығы бассейннің шеткі бөлігінде 200 м-ден, орталығында 700 м-ге дейін жетеді. Суының минералдылығы 1-3 г/л.Ұңғымалардың  өнімі  25 л/c-тен 40 л/c-ке дейін жетеді. Суының  температурасы кейде 80&nbsp;°C - қа дейін жетеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан су алабы өңірлері
Санат:Сырдария су алабы
Сұлыбас

**Сұлыбас** () – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

## Түрлері
Қазақстанда 6 түрі кездеседі. Негізінен 10 түрі бар. Ең көп тараған  түрі - шөл сұлыбасы (Avenastrum desertorum). Бұл түр республиканың барлық өңірлерінде кездеседі.

## Биологиялық сипаты
Мамыр және маусым айларында гүлдейді. Биіктігі 30-60 см. Сабағы жіңішке, жылтыр. Жапырағы таспа пішіндес. Масағы 2-6 күлтелі, сыпыртқы тәріздес гүлшоғырына топтанған. Жайылым оты. Гүлдену сатысында құрамында 9,7 % протеин, 1,9% май, 34,4% жасунық, 45,9% азотсыз экстактивті заттар болады.

## Географиялық таралымы
Қазақстанның барлық аумақтарында кездеседі. Қуаң далада, тау баурайында өседі.

## Дереккөздер

Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Өсімдіктер
Ынтымақ (Бөріжар ауылдық округі)

**Ынтымақ** — Түркістан облысы Ордабасы ауданы, Бөріжар ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Темірлан ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы елді мекендері
Ынтымақ (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Ынтымақ** — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы, Дмитриев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Тимирязеводан солтүстік-шығысқа қарай 44-км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 258 адам (139 ер адам және 119 әйел адам) болса, 2009 жылы 175 адамды (88 ер адам және 87 әйел адам) құрады.

2020 жылы жергілікті тұрғындар саны 73 адам, ал тұрғын үй саны 20-ны құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы елді мекендері
Атамекен ауылдық округі

**Атамекен ауылдық округі**:
* Атамекен ауылдық округі – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Атамекен ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Атамекен ауылдық округі – Жетісу облысы Панфилов ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Атамекен ауылдық округі – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Атамекен ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Баку метросы

right|250px|thumb|Баку метросы логотипі

**Баку метрополитені** — Баку метрополитені қайсы іс істейді 6 қараша 1967 жыл. Баку метросы 40,3 километр теміржолдан, 3 метро желісінен және 27 метро бекетінен тұрады. 2019 жылғы мәлімет бойынша күніне шамамен 629,315 жолаушы тасымалданады.

## Сыртқы сілтемелер

* Баку метросы ресми сайты 
* Urbanrail.net - Баку метросы 

Санат:Баку метросы
Жасыл сарықас

**Жасыл Сарықас** () - Сарықастар тұқымдасының Сарықастар тегінің орташа денелі сарықас.

Жасыл сарықастың жоны - жасылдау, бауыры - сарғыштау ақ, қанатында бір көлденең жолағы бар, оны жап-жаңа қауырсыннан жақсы байқауға болады, тозған қауырсыннан болжап білу қиын. Әдетте аталық бір орында бірнеше әуен орындайды, бұдан соң ағаш бөрікбасына еніп кетіп, әнші құсты көру қиынға соғады. Көктемгі ұшып өту кезінен-ақ сайрай бастайды, сондай-ақ жас балапандар ұядан ұшып кеткенде де сайрауын тоқтатпайды. Ұяларды жерге - ағаш тамырларының астына, тастардың астына, мүктің қалың қабатына немесе қалың өскен шөп өркендеріне жасырып салады. Жасыл сарықастың жұмыртқалары, ұялау орнының жасырын болуына байланысты, басқа жақын түрлерінен ерекше теңбілсіз таза ақ болады.Аналық ұяларды салып,салындыдағы 4-7 жұмыртқаларды 13-14 күн басады. Балапандарды ата-енелері ұяда сонша күн қоректендіреді. Жылына бір рет балапан өргізеді. Қыстауға ұшып кету тамызда басталып, қазанда аяқталады. Біз тіпті қарашада кешіккен жасыл сарықастарды Батыс Тәңіртаудан кездестірдік. Жасыл сарықас Тәңіртауда тек қана оңтүстік және шығыстың тауларында ұялайды, алайдаткөптеген жерлерден, соның ішінде далада және шөлде ұшып өткенде кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Сарықастар
Рауан Ержанұлы Қабидолдин

**Рауан Ержанұлы Қабидолдин** (1989 жылы туған) — ақын, журналист

## Өмірбаяны
Ақын 1989 жылы 14 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданының Шыңғыстай ауылында дүниеге келген. 2011 жылы академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарияланып тұрады. Қазір аталмыш университеттің екінші курс магистранты. Халықаралық «Шабыт» фестивалінің дипломанты.

Республикалық М.Мақатаев мүшайрасының жүлдегері ( 1-орын). 2013 жылы «Жылдың үздік ақыны» (Қарағанды облысы), Қарағанды қаласы әкімінің «Дарын» сыйлығының иегері(2007). «Ақ қайың болсын есімің...» жыр жинағының авторы(2014). Бүгінгі таңда «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі. 

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:14 желтоқсанда туғандар
Санат:Катонқарағай ауданында туғандар
Қосмезгіл

**Қосмезгіл** (2008 жылға дейін – *Қызыләскер*) — Түркістан облысы Сауран ауданы, Шорнақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шорнақ ауылынан шығысқа қарай 2,5 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы елді мекендері
Аспаз

**Аспаз** — ас әзірлеумен, жаңа тағамдар ойлап табумен айналысатын мамандық иесі.
thumb|Аспаз
Сорпа, екінші тағам, өзге де тағамдарды пісіреді. Азық-түліктерді қалай сақтау керек екенін біледі, әртүрлі тамақ түрлерін рецепт бойынша дайындайды, сондай-ақ дайын тағамды көркемдей алады. Азық-түлік өнімдерін санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес сақтауды басқарады. Ғимарат ішінде, жоғары температура жағдайында жұмыс жасайды.

## Тағы қараңыз
* Бармен
* Наубайшы
* Кондитер
* Официант
* Ресторатор
* Метрдотель

## Түсініктемелер

Санат:Аспаздар
Береке (Атырау облысы)

**Береке** (2000 ж. дейін *Память Ильича*) — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты Алмалы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Облыс орталығы Атырау қаласынан солтүстікке қарай 5 шақырым қашықтықта орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 477 адам (234 ер адам және 243 әйел адам) болса, 2009 жылы 945 адамды (465 ер адам және 480 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3123 адамды (1556 ер адам және 1567 әйел адам) құрады. 

## Әлеуметтік нысандары
* **Береке орта мектебі** — Балықшы ауданына қарасты №26 Память Ильича бастауыш мектебі болып 1937 жылы құрылған. 1986 жылы балабақша жанынан екі ғимараттан (бастауыш мектеп, негізгі мектеп) тұратын 4 жылдық мектеп-балабақша болып ашылды. 1992-1993 оқу жылында мектеп-балабақша 7 жылдық орталау мектеп болып ашылды. 1993-1994 оқу жылында 8 жылдық орталау мектеп болды. 1994-1995 оқу жылдарында мектеп түпкілікті 9 жылдық болды. 2001-2002 оқу жылынан бастап мектеп «Береке ауылының негізгі мектебі» деген лицензиясын алды. 2005-2006 оқу жылының ІІ жарты жылдығынан мектеп жанынан шағын орталық жұмыс жасауда. 2017-2018 оқу жылында Береке орта мектебі болып ашылды және жаңа 250 орындық мектеп ғимараты пайдалануға берілді.
* Фельдшерлік-акушерлік пункт  Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы қатынасады.

thumb|орта|600px|Береке ауылы

## Діни мекемелері
* "Медет" мешіті — 2023 жылы наурыз айында ашылды. Мешіт 300 адамға арналған. Ерлерге және әйелдерге арналған таһаратхана, Құран оқитын бөлме қарастырылған.

## Елді мекендегі көшелер
* Абылай хан көшесі
* Ахмет Байтұрсынұлы көшесі
* Әбу Насыр Әл-Фараби көшесі
* Әбілқайыр хан көшесі
* Әйтеке би көшесі
* Әлихан Бөкейханов көшесі
* Әмір Сейдеғалиев көшесі
* Бауыржан Момышұлы көшесі
* Бұқар жырау көшесі
* Жаңа құрылыс көшесі
* Зейнелғабиден Тыныбеков көшесі
* Исатай көшесі
* Кенесары Қасымұлы көшесі
* Күлтегін көшесі
* Қазыбек би көшесі
* Қапиза Тыныбекова көшесі
* Қасым хан көшесі
* Қобыланды батыр көшесі
* Қожа Ахмет Ясауи көшесі
* Қуаныш Түсіпқалиев көшесі
* Құспан Нұрпейісов көшесі
* Махамбет көшесі
* Міржақып Дулатұлы көшесі
* Нұрмұхан Жантөрин көшесі
* Сабила Мұхитова көшесі
* Сағадат Нұрмағамбетов көшесі
* Сарайшық көшесі
* Сарыарқа көшесі
* Сұлтан Бейбарыс көшесі
* Төле би көшесі
* Тұрар Рысқұлұлы көшесі
* Халел Досмұхамедұлы көшесі
* Шәкәрім Құдайбердіұлы көшесі
* Шәмші Қалдаяқов көшесі
* Шоқан Уәлиханов көшесі
* Ыбырай Алтынсарин көшесі
* Ілияс Қыдырғожин көшесі

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері
Береке

* Береке – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.
* Береке – Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл.
* Береке – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл.
* Береке – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
* Береке – Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Береке – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл.
* Береке – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.
* Береке – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы ауыл.
* Береке – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Береке – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Береке – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
* Береке – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
Шұбар (Түркістан облысы)

**Шұбар** — Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл, Шұбар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Темірлан ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде Арыс, Шұбар өзендерінің бойында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1905 жылы қаланды. Бадам, Қажымұқан атындағы кеңшарлардың бөлімшесі, мал тұқымын асылдандыру стансасы болған. 1978 жылдан Бүкілодақтық Лениндік комсомол жастар одағының 60 жылдығы атындағы шошқа өсіретін кеңшардың орталығы болып келді. Оның негізінде шаруа қожалықтары құрылған.

## Инфрақұрылымы
Ауылда Шұбар, Ә.Молдағұлова атындағы орта мектеп, фельдшер-акушерлік пункт, клуб, кітапхана, т.б. мекемелер жұмыс істейді.

## Дереккөздер
 
 

Санат:Ордабасы ауданы елді мекендері
Әдік сұлтан

**Әдік сұлтан** (1445 кейін — 1503) — қазақ хандығының сұлтаны, замандастары оны «Дешті-Қыпшақтың ұлы сұлтандарының бірі» деп атаған.

## Биографиясы
Әдік Қазақ хандығының негізін қалаушылардың бірі - Жәнібек ханның төртінші ұлы. XV ғасырдың соңғы ширегінде ол бауырларымен бірге хандықтың ішкі саясатына араласты, онымен қоса Бұрындық ханның Шибандықтарға қарсы жорықтарына қатысты. Ол Ұлытау уәлаятының әміршісі болған. 1502 және 1503 жылдары Әдік Қалмақтарға қарсы Еділ шайқасын жүргізеді. 1503 жылы Мұхаммед Шайбани Әдік сұлтан тұрып жатқан Ташкентті басып алған кезде, «Тарих-и Рашидидің» хабарлауынша
…ол қазақтарға кетіп, Сұлтан Нигар ханым да онымен бірге кетті. Әдік сұлтан сол уақытта қайтыс болды. Оны Қасым хан әйелдікке алды.
Әдік сұлтан моғол ханы Жүністің қызы Сұлтан Нигар ханымға үйленген болатын. Олардың екі қызы және саны белгісіз ұлдары болған (Қадыр Әли бидің еңбегінде «Әдік сұлтанның әулеті Бес ұл деп аталады» делінген, тарихшылар осыны ескеріп оның бес ұлы болған деп тұжырымдайды):
*.үлкен қызы (аты белгісіз), Көшім ханның ұлы Абдуллах сұлтанға ұзатылған, тұрмыста жүріп біраз уақыттан кейін қайтыс болған
*.Чучук ханым, моғолдардың болашақ ханы Рашид сұлтанға ұзатылған
*.Тахир, Қазақ хандығының ханы
*.Бауыш, Қазақ хандығының ханы. Моғолдардың ханы Рашидтің қарындасы Бәди әл-Жамал ханымға үйленген
*.Әбілқасым, Қазақ хандығындағы 1-азаматтық соғыс кезінің құрбаны болды
*. Бұйдаш, Қазақ хандығының ханы
*.Қожаш немесе Қожа Махмұт хан. Қазақ хандығының ханы.

Санат:Қазақ сұлтандары
Санат:Қазақ қайраткерлері
Санат:Төрелер
Соңғы раушан

**Мирас Асан. Соңғы раушан** — 2011 жылы Астана қаласы «Профи Медиа» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Мирас Болатұлы Асан. «Алтын Қыран» халықаралық қайырымдылық қорының демеушілігімен жарыққа шыққан. Беттер саны — 160.

Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-80208-8-9.

## Қысқаша мазмұны

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты 

Санат:Қазақша кітаптар
Санат:2011 жылы шыққан кітаптар
Санат:Профи Медиа баспасының кітаптары
Инцентр

thumb|200px|right

* Инцентр - үшбұрыштың биссектрисаларының қиылысу нүктесі. Сонымен қатар бұл нүкте үшбұрышқа іштей сызылған шеңбердің центрі болып табылады (аты да содан шыққан - ағылшынша *inscribed center*).
* **Инцентр** әдебиетте латин I әрпімен белгіленеді.

## Қасиеттері

* *Инцентр* үшбұрыш қабырғаларынан тең қашықтықта жатыр.

* *Инцентр* A бұрышының биссектрисасын \frac{b+c}{a} өатынаста бөледі, мұндағы a, b, c — ұшбұрыш қабырғалары.
* **Клайнэр теоремасы**. Егер B бұрышының биссектрисасының созындысы \triangle ABC-ға сырттай сызылған шеңберді D нүктесінде қиса келесі орындалады: DA=DC=DI=DJ, мұндағы J — AC қабырғасын жанап іштей сызылған шеңбер центрі.
100px‎|thumb|left|Тебо теоремасы
* **[[Тебо теоремасы]] 3**. ABC — кез келген үшбұрыш болсын, D — BC қабырғасындағы нүкте, I_1 — AD, BD  кесінділері мен \Delta ABC-ға сырттай сызылған шеңберді жанайтын шеңбер центрі, I_2 — CD, AD кесінділері мен \Delta ABC-ға сырттай сызылған шеңберді жанайтын шеңбер центрі болсын. Онда I_1I_2 кесіндісі \Delta ABC-ға іштей сызылған шеңбер центрі I нүктесінен өтеді, сонымен қатар I_1I:II_2=\operatorname{tg}^2\frac{\phi}{2}, мұндағы \phi=\angle BDA.

* **[[Шиффлер теоремасы]]**. Инцентрі *I* болатын үшбұрыш *ABC*-да тағы *BCI*, *CAI* және *ABI* үшбұрыштарын қарастырсақ, олардың (*алғашқы*) Эйлер түзулері, және *ABC* үшбұрышының да (*алғашқы*) *Эйлер түзуі* (барлық төрт түзулер де) бір нүкте - *Sp* Шиффлер нүктесінде қиылысады (оң жақтағы суретті қара).
* **[[Эйлер теоремасы (планиметрия)|Эйлер теоремасы]].** *Инцентр* I және O сырттай сызылған шеңбер центрі арақашықтығы былай өрнектеледі: OI^2=R^2-2Rr, мұндағы R және r — сәйкесінше сырттай және іштей сызылған шеңберлер радиустары.

thumb|200px|left|'''Жартылай-іштей сызылған шеңберлер'''\
## Тағы қараңыз

* Үшбұрышқа іштей және сырттай сызылған шеңберлер

Санат:Үшбұрыш орталықтары
Эйлер түзуі

**Эйлер түзуі** - үшбұрышқа сырттай сызылған шеңбер орталығы мен ортоцентрі арқылы өтетін түзу.

1765 жылы неміс математигі **Эйлер** кез келген үшбұрышта ортоцентр, ауырлық орталығы және сырттай сызылған шеңбердің орталығынің бір түзудің бойында жататынын дәлелдеді. Бұл кейінірек Эйлер түзуі деп аталды.

## Қасиеттері

* Эйлер түзуі мына нүктелерден өтеді:
** Үшбұрыш центроиды 
** Үшбұрыш ортоцентрі
** Сырттай сызылған шеңбер орталығы
** Тоғыз нүктелер шеңбері орталығы
* **Эйлер Теоремасы.** Медиандар қиылысы M сырттай сызылған шеңбер орталығы O мен H ортоорталығын 1:2 қатынасындай бөледі (OM:MH=1:2).

Санат:Үшбұрыш геометриясы
Санат:Леонард Эйлер
Родина

**Родина** — славян тілдерінде келесі мағыналарды беретін сөз:
 — «отан, туған жер, атамекен»;  — «отбасы»;  — «отан, туған жер»; серб-хорв. *родѝна/rodìna* — «өнімдер молшылығы»; , словакша *rodina* — «отбасы»;  — отбасы)

## Топонимика
**Қазақстан:**
* Родина ауылдық округі — Қостанай облысындағы ауылдық округ.
* Родина — Родина ауылдық округіндегі ауыл.

* Родина — Ақмола облысындағы ауыл.

**Ресей:**
* Родина — Башқұртстандағы ауыл.

**Болгария:**
* Родина — Велико Тырново облысындағы ауыл.

## Дереккөздер
Береке (Келес ауданы)

**Береке** (2002 жылға дейін – *Коминтерн*) — Түркістан облысы Келес ауданы, Ошақты ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай ауылынан батысқа қарай 11 км-дей жерде.  

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Келес ауданы елді мекендері
Береке (Сайрам ауданы)

**Береке** — Түркістан облысы Сайрам ауданы, Қарасу ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукенттен батысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданы елді мекендері
Береке (Мақтаарал ауданы)

**Береке** — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Мақтаарал ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Береке (Жетісу облысы)

**Береке** — Жетісу облысы Ақсу ауданы, Матай ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жансүгіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 87 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Арыс (Отырар ауылдық округі)

**Арыс** — Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл, Отырар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шәуілдір ауылының солтүстік-шығыс іргесінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы елді мекендері
Береке (Балқаш ауданы)

**Береке** — Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл, Береке ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бақанас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.
 

## Дереккөздер

Санат:Балқаш ауданы елді мекендері
Лугано

thumb|500x500px| Луганоның понорамасы
**Лугано** (итал.&nbsp;Lugano) —  итальян тілінде сөйлейтін Тичино швейцариялық кантонасында орналасқан қала. Лугано қаласы теңіз деңгейінен 273 метр биіктікте орналасқан.

Халық саны — 65 мың адам (2011 жыл).

## Тарихы
IX ғасырда Лугано маңызды сауда-саттық орны болды. 1434 жылы Миланға өтіп кетті. 1512 жылы Лугано қаласы швейцариялық одаққа берілді. 

Француз революциясының соғыстары барысында Лугано  Гельветикалық мемлекеті кантонаның аттас бас қаласы болды. 1803 жылы  Лугано қаласы Тичино кантонасына өтті. 1881 жылдан бастап кантонаның әкімшілік органдары Беллинцона қаласына ауыстырылды.

## География және климат
Көлдің жағасы, әдемі төңірек, бірыңғай климат - осының бәрі Лугано қаласын демалатын және саяхатшыларға арналған керемет жер етеді. Таулар: Монте-Сан-Сальваторе (909 м) және Монте-Бре (930 м), Монте-Дженеросо (1695 м).

## Лугано қаласындағы фестиваль
Лугано қаласында жыл сайын музыкалық фестивальдар өткізіледі.

## Тіл
Луганода халықтың көбісі итальян тілінде сөлейді. 

## Дін
2000 жыл бойынша:

## Спорт
Лугано қаласында "Лугано" хоккей клубы бар. "Лугано" хоккей клубы швейцария хоккей лигасының жеті дүркін чемпионы болған.

Тағы да Лугано қаласында "Лугано" футбол клубы және "Лугано Тайгерс" баскетбол клубы бар.

## Танымал адамдар
* Монтаньола ауылында Герман Гессе қайтыс болған;
* Лугано көлінің жағасындағы "Алтын төбе" қожалығында Джордж Харрисон өмірінің ең соңғы айларын өткізді. 

## Қызықты деректер
Лугано қаласында бірнеше күлкілі оқиғалар және Серджио Корбуччидің итальяндық комедиясы өткізіліп жатыр.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* myswitzerland.com

Санат:Тичино қалалары
Арыс (Қарақоңыр ауылдық округі)

**Арыс** — Түркістан облысы Отырар ауданы, Қарақоңыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шәуілдір ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 24 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы елді мекендері
Береке (Ақмола облысы)

**Береке** — Ақмола облысы Аршалы ауданы, Елтоқ ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Аршалы кентінен солтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

 

Санат:Аршалы ауданының таратылған елді мекендері
Фанни Кадео

**Фанни Кадео** (; 11 қыркүйек 1970 жылы, Лаванжа) – итальян актрисасы және фотомодель. Өмірлік жолын модель болып бастаған.

## Фильмографиясы
* 1993 - *Another Chance*
* 1993 - *Mambo Italiano*
* 1994 - *I Want Your Love*
* 1994 - *Pecame*
* 1995 - *I Want Your Love Remix*
* 2000 - *Living In The Night*

## Дискографиясы
* 1993 - *Another Chance*
* 1993 - *Mambo Italiano*
* 1994 - *I Want Your Love*
* 1994 - *Pecame*
* 1995 - *I Want Your Love Remix*
* 2000 - *Living In The Night*

## Сыртқы сілтемелер
* Da Velina a conduttrice: Fanny Cadeo ci racconta i suoi sogni 
* Ресми сайты
Тоғыз нүктелер шеңбері

thumb|300px|Үшбұрыш, оған сырттай сызылған шеңбер (қара) мен оның центрі (қара), үшбұрыш биіктіктері (Эйлер шеңбер ішіндегі биіктік бөлігі көк, ал сырттағысы - қара) және тоғыз нүктелер шеңбері (көк) және оның центрі (көк)
**Тоғыз нүктелер шеңбері** — бұл үшбұрыштың тамаша нүктелерінің бірі. Оны әдебиетте жиі  O_9 деп белгілейді. Әйтсе де төменде *тоғы нүктелер шеңбері*  N деп белгіленген.

**Тоғыз нүктелер шеңбері** — үшбұрыштың қабырғаларының орталарынан жүргізілген шеңбер. Оны **[[Эйлер, Леонард|Эйлер шеңбері]]**, **[[Фейербах, Карл Вильгельм|Фейербах шеңбері]]**, **алты нүктелер шеңбері**, **Терквем шеңбері**, **он екі нүктелер шеңбері**, Фейербах нүктелерін қосқанда , **n-нүктелер шеңбері**, **жартылай-сырттай сызылған шеңбер** деп те атайды.
Бұл шеңбер өз атын келесі теоремадан алған:

## Қасиеттері

* Тоғыз нүктелер шеңбері центрі Эйлер түзуінде жатады, дәл ортоцентр мен сырттай сызылған шеңбер центрін қосатын кесінді ортасында.
*Фейербах теоремасы. Кез келген үшбұрыштың тоғыз нүктелер шеңбері іштей сызылған шеңберді және сол үшбұрыштың барлық үш тысқары сызылған шеңберлерін жанайды.

Санат:Шеңберлер
Санат:Үшбұрыш геометриясы
Достық (Достық ауылдық округі)

**Достық** — Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл, Достық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 16 км-дей жерде. 

## Халқы

## Тарихы
Негізі 1946 жылы «Путь к коммунизму» мақта ұжымшарының құрылуына байланысты қаланып, *Ждановское* ауылы аталған. 1991-1997 жылдары *Достық ұжымшары* деп аталды. Оның негізінде шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. 

## Инфрақұрылымы
«Достық» мәдениет үйі, орта мектеп, емхана, кітапхана бар. Ауылдан мақта өсірушілер бригадирі Социалистік Еңбек Ері Ли Гым Ие шыққан.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Достық (айрық)

**Достық** атауының мағыналары:

## Елді мекендер
### Абай облысы
* Достық – Жаңасемей ауданындағы ауыл.

### Ақмола облысы
* Достық – Жарқайың ауданындағы ауыл.

### Ақтөбе облысы
* Достық – Мәртөк ауданындағы ауыл.

### Алматы облысы
* Достық – Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
* Достық – Талғар ауданындағы ауыл.

### Батыс Қазақстан облысы
* Достық – Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Достық – Бөрлі ауданындағы ауыл.
* Достық – Тасқала ауданындағы ауыл.

### Жетісу облысы
* Достық – Алакөл ауданындағы ауыл.
* Достық – Қаратал ауданындағы ауыл.

### Павлодар облысы
* Достық – Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Достық – Павлодар ауданындағы ауыл.

### Солтүстік Қазақстан облысы
* Достық – Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.

### Түркістан облысы
* Достық – Жетісай ауданындағы ауыл.
* Достық – Келес ауданындағы ауыл.
* Достық – Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Достық – Мақтаарал ауданындағы ауыл.
* Достық – Сайрам ауданындағы ауыл.
* Достық – Сарыағаш ауданындағы ауыл.
* Достық – Төле би ауданындағы ауыл.
* Достық – Шардара ауданындағы ауыл.

## Басқа мағыналар
* Достық – адамдардың бір-біріне адал, қалтқысыз сеніп, бір мүдделі, ортақ көзқараста болатын қасиеті. 
* Достық – Жамбыл облысы Қордай ауданы Степное ауылында орналасқан ауыл шаруашылық кәсіпорны. 
* Достық ордені
* Достық бекеті
* Достық ансамблі
* Достық каналы 
* Достық даңғылы (Алматы)
* Достық көшесі (Астана)
* Достық (футбол клубы, Алматы)
Энтеробиоз

**Энтеробиоз**  (жаңа лат. enterobiosis көне грек. ἔντερον — асқазан, βίος — өмір) — жұмыр құрттар тобының ең таралған гельминтозы.  

## Этиологиясы
Ауру тудырушысы мен қоздырушысы – жылан құрттар. 

Жылан құрт – кішкентай, құртты ақ түстес. Ұрғашысының ұзындығы - 10 мм, арт жағы құрсаққа оралған. Еркегінікі - 5мм дейін барады, арт жағы біз тәрізді ұшталған.

Дененің ал жағында қабыну, «сулы бөртпе (везикула)» атанған ауыз қуысы орналасқан. Соның көмегімен жылан құрт асқазан қабырғасына жабысады. Бұл іс-әрекет жұмыр құрттар тобындағы жылан құрттарға үйреншікті. Құрттар асқазанның ішіндегісімен қоректенеді және қанды жұтып жібере алады. Жылан құрттардың жұмыртқалары түссіз қапты әрі сопақ. Сопақшаның бір жағы жалпақ, екінші жағы дөңес. 

Жылан құрттар соқыр ішекте және соқыр ішектің құрт тәрізді өскінінде ешқандай ауру тудырмай өмір сүреді. Кей кезде ісінген соқыр ішектің құрт тәрізді өскінінде осы гельминттарды табады, бірақ олардың ісініге қатысқаны жөнінде ешқандай дәлел жоқ. Жұққан адамның ұйқысының алдында немесе ұйқысы кезінде паразиттер сыртқа шығып, теріге жұмыртқаларын тастайды. Адам қатты қышу сезінеді, содан соң паразиттер оның қолына, тырнағына, одан кейін басқа да заттарға, адамның аузына түседі. Паразиттың жұмыртқасы кей кезде шыбын, тарақан және шаңмен тасымалданады. Жұмыртқаның дамуы үшін қолайлы жағдай – 34-36° С температура аралығы және көп мөлшердегі ылғалдылық (70-90 %). 

## Клиникасы
Инкубациялық кезең – 3-6 апта. Энтеробиоздың жай түрінде науқаста 1-3 күн аралығында болатын қышу  пайда болып, өзі кетеді, бірақ 2-3 аптадан кейін реинвазия арқылы қайта пайда болады. Ол асқынып шыдатпайтын әрі әркезгі ауруға айналады. Кейін ауру барысын қиындататын жаралар, терінің екінші деңгейдегі бактериямен жұғысуы, тері қабынуы пайда болады. Кей адамдарда асқазан жұмысының бұзылуы – іштің ауыруына, кебуіне, жүрек айну, құсуға әкеліп соғуы мүмкін. 

## Диагностикасы
Ауруды анықтау үшін перианальді қабаттарға арналған қырнама қолданады. Күніне немесе күнара 3 рет қолданған дұрыс. Бұрында тәңертеңгі жуынып-шайыну мен дефекация алдында мақтаны глицеринге сулап жасаған. Қазір ол үшін түссіз жабысқақ бауды пайдаланады. 

## Емдеу жолдары
;Антигельминтті препараттар қолдану:
* Пирантел
* Вермокс
* Мебендазол
* Вормил

;Гигиена ержелерін сақтау:
* қолды дұрыс жуу
* Қысқа қиылған тырнақтар
* Киімді ыссы суға жуу
* Киімді ыссы бумен үтіктеу
* Пәтерде аптасына кемінде 2 рет ылғал тазалық жүргізу

*Егер отбасыда бір адам ауырса, отбасының барлық мүшелері де қаралуы шарт!*

## Тағы қараңыз
* Жұмыр құрттар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Энтеробиоз (Enterobiosis, Oxyurosis) — Вестник  (орыс.)
* Энтеробиоз — Pro-Parasites.info  (орыс.)

Санат:Паразитология
Санат:Жұмырқұрттар
Android Marshmallow

**Android 6.0 Marshmallow** — 2015 жылдың 28 мамырында болған Google I/O конференциясында ұсынылған Android мобильді операциялық жүйесінің соңғы нұсқасы. Жаңа нұсқада Android Lollipop-тан өзгеше бір қатар жаңашылдықтар және жаңа функциялар бар.

## Жағашылдықтар
Бір қарағанда сырттай Android Lollipop-тан өзгешелік байқалмайды. Material design концепциясы толығымен сақталған.

Өзгешеліктері:
* Саусақ сұлбасымен ашу мүмкіндігі.
* Doze технологиясы.
* Құрылғы қызметтеріне қол жеткізу үшін рұқсат сұрау.
* Project Brillo — «ақылды» үймен жұмыс істеуге арналған жүйе.
* Мультитерезелік режим.
* Android Pay.
* USB көмегімен өзге құрылғыны қуаттандыру мүмкіндігі.

## Тағы қараңыз
* Android Lollipop

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Android
Моника Вагнер

thumb|right|200px|Моника Вагнер
**Моника Вагнер** (; 28 ақпан 1965, Гармиш-Партенкирхен, Баварияда туған) — неміс керлингисткасы, Германия командасының үшінші ойыншысы, Олимпиада ойындарында 1998 және 2010 жылдарында, сонымен қатар көрсетпе жарыста екінші болған, ал 1988 жылдың Олимпиядалық ойында және 1992 жылы үшінші ойыншы болған екен.

## Жетістіктері
* Олимпиада ойнының көрсетпе жарысында:  алтын (1992).
* Керлинг ойнан өткен әйелдер арасынан әлем Чемпионатында: алтын (1998 және 2010); күміс (1986 және 1987); қола (1989).
* Еуропаның керлинг ойынан Чемпионатында: алтын (1986, 1987, 1689, 1991 және 1995); күміс (1994); қола (1980, 1992, 1996 және 1997).
* Аралас топтардың арасында өткен Еуропаның керлинг ойынан Чемпионатында: алтын (2008); күміс (2005) медальдерін жеңіп алған

Санат:28 ақпанда туғандар
Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Германия спортшылары
Тұщықұдық

* Тұщықұдық — Атырау облысындағы ауыл.
* Тұщықұдық — Маңғыстау облысындағы ауыл.
## Тағы қараңыз
* Тұщықұдық ауылдық округі
Инъективті функция

thumb|200px|Инъективті функция.
**Инъективті функция** — X жиынын Y жиынына X жиының әр түрлі элементтері Y жиынының әр түрлі элементтеріне сәйкестендіретін (f\colon X\to Y) f сәйкестік, яғни егер бейнелері бір болса онда түпбейнелері, яғни алғашқы Х жиыны элементтері де бір болады: f(x)=f(y) \Rightarrow x=y.

Инъективтілікті бірмәнді сәйкестік деп те атайды.

Категориялар теорияларындағы мономорфизм ұғымы осы инъективтіліктің жалпылама түрі болып табылады.

Мысалдар:
* f:\R_{>0}\to\R,\;f(x)=\ln x — инъективті.
* f:\R_+\to\R,\;f(x)=x^2 — инъективті.
* f:\R\to\R,\;f(x)=x^2 — инъективті емес (f(-2)=f(2)=4).

## Әдебиет

* 
* 

Санат:Функциялар
Санат:Функция түрлері
Георгий Георгиевич Спицын

**Георгий Георгиевич Спицын ** (1902 жылы, қазіргі Горький облысы, Бор ауылы - 7 мамыр 1948 жыл) — КСРО көмір өнеркәсібін ұйымдастырушы дамытушылардың бірі, КСРО шығыс аудандары көмір өнеркәсібінің көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары.
## Өмір жолы
1921 жылдан бері КПСС мүшесі. 1919 жылдан бастап Смолепск губерниясында уездік, губерниялық, комсомол комитетінде жауапты қызметтер атқарады. 1933 жылы Мәскеу тау кен институтын бітіргеннен соң Мәскеу түбіндегі көмір бассейніне жұмысқа кіреді. 1937 жылы Донбастағы «Шахтерскантрацит» тресі басқарушысы, 1938 жылдан бастап «Ростовуголь» комбинатының бастығы болды. Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағанды көмір комбинатын басқарды. 1946-48 жылдары КСРО шығыс аудандары көмір өнеркәсібінің көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары қызметін атқарады.
## Марапаттамалары
Георгий Георгиевич Спицын бұл өнеркәсіп түріінің өнімділігі мен сапасын арттырғаны үшін Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен  және медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1902 жылы туғандар
Санат:7 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1948 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО мемлекеттік қайраткерлері
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Орда (айрық)

**Орда**:

* Орда  — түркі-моңғол тайпаларының әскери-әкімшілік орталығы, мемлекет басшыларының тұрағы, (астана).
* Орда — салтанатты, жоғары мәртебелі адамдар бас қосатын, елдік мәселе шешетін немесе аса құрметті хан, би, сұлтандар отыратын үй. 
* Орда — қазақстандық музыкалық топ.

;Топоним:
* *Орда ауданы* —  Батыс Қазақстан облысы құрамындағы Бөкей ордасы ауданының бұрынғы атауы.
* Орда — Ресейдің Новосибир облылысыдағы өзен.

;Поп мәдениетте:
* Орда (Warcraft) — Warcraft ойындар сериясындағы қарсылас жақ.
* «Орда: Северный ветер» — компьютерлік ойын.
* «Орда» — ресей фильмы.
Цзючжайгоу ұлттық парк

**Цзючжайгоу ұлттық паркі** (; ) — орталық Қытайдағы Сычуань провинциясының солтүстігінде орналасқан табиғи қорық. 1992 жылы Қытайдағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізіміне V категориясы бойынша енген.

## Тағы қараңыз
* Қытайдағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
* Бес гүл көлі

Санат:Әлемдік мұра
Санат:Қытай
Бес гүл көлі

thumb|right|200px|
**Бес гүл көлі** (; қытайша:五花海, Wǔhuā Hǎi) – Қытайдың Цзючжайгоу ұлттық паркындағы көптеген су бөгендерінің бірі. Тереңдігі бар болғаны 5 метр болатын көлдің түбінде бір-бірімен айқасып өскен ағаштар бар. Көгілдір түсті көл суы мен айналасын қоршаған ағаштардың тудырған әсем көрінісін көру үшін күніне мыңнан астам туристер келеді екен.

Санат:Қытай көлдері