open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даниэль Карвахаль

**Даниэль "Дани" Карвахаль** (, 11 қаңтар 1992, Леганес) — испандық футболшы, Реал Мадрид клубының және Испания құрама командасының оң қанатты қорғаушысы.

## Мансабы

### Реал Мадрид Кастилья
Даниэль Реал Мадрид командасының жүйесіне 10 жасында кірді. 2010 жылы Даниэль өзінің дубілін Кастилья командасында орындады. Даниэль маусымның аяқталу нәтижесінде Кастилья командасының басты ойыншыларының бірі болып саналды.

### Байер 04
2012 жылдың жазында Даниэльдің Байер 04 командасына көшуі жарияланды. Карвахаль Бундеслига құрама командасының ең жақсы ойын көрсеткен ойыншы болып атанды.

### Реал Мадрид
2013 жылдың 3 маусымында Карвахальдың Реал Мадрид клубына қайта оралуы жарияланды.Өзінің бірінші голын ол Райо Вальекано клубына қарсы матчтында (5 - 0) салды.

### Испания құрама командасы
Даниэль 2011 жылы Испания құрама командасымен Румынияда өткен Еуропа Чемпионатын жеңіп алды. Даниэльге осы мүмкіндік кейіннен тағы да Израиль жерінде орындалды.

## Жетістіктері
* Сегунда Б -ның жеңімпазы
* Еуропа Чемпионатының 2011 (19 жасқа дейін) жеңімпазы.
* Еуропа Чемпионатының 2013 (21 жасқа дейін) жеңімпазы.
* Испания чемпионы (2): 2016/17, 2019/20
* Испания кубогы: 2013/14
* Чемпиондар лигасы (4): 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА суперкубогы (3): 2014, 2016, 2017
* Клубтар әлем чемпионаты (4): 2014, 2016, 2017, 2018
* Испания суперкубогы (2): 2017, 2019/20

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Еуропа чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Тұйықсу қақпасы

**Тұйықсу қақпасы** - Кіші Алматы шатқалының орта деңгейіндегі (2800 м) мәңгі мұздықтар жолын бөгеп жатқан аса ірі құз-шыңдар тізбегі. Шығысында Абай шыңының сілемі жатыр, қасында "Тауда қайтыс болғандар" мемориалды, "Тұйықсу" тау лагері, Қарабұлақ сарқырамасы мен "Тұйықсу қақпасы" қонақжайы бар.
**Мыңжылқы** (3000 м) - Алматыдан 28 шақырым жердегі Кіші Алматы өзені бастауындағы мекен. Оны Тұйықсу мұздықтары қоршап тұр. Бұл жерден шыңдар мен Титов асуына апаратын жолдар басталады. Шатқалда 1936 жылдан бері ауа райы мен Кіші Алматы өзеніне күні бойы бақылау жасайтын Мыңжылқы гидрометерелогиялық станциясы жұмыс жасайды. Оңтүстігінде күшті су тасқынына қарсы бөгет бар.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы географиясы
Санат:Қазақстан шыңдары
Үлкен Алматы шыңы

**Үлкен Алматы шыңы** (3684 м) — аса ірі пирамида тәрізді шың. Бұл шыңды Алматы қаласының кез-келген жерінен көруге болады. Шыңға Үлкен Алматы көлі, немесе Жосалыкезең асуы (3330 м) арқылы, Проходной шатқалымен Космостанция арқылы оңай көтерілуге болады. 

Бұл - ХІХ ғасырда Верный қаласының тұрғындары тұңғыш көтерілген шың. Бүгінгі күні де шың төбесі Алматыны, әсем табиғатты тамашалау орнына айналған. Жосалыкезең асуының оң қабатын ала орналасқан Турист шыңына (3954 м) тау шаңғысы трассасы арқылы көтерілуге болады. Ол үшін арнайы дайындық және 5-6 сағат уақыт керек болады. Трапеция тәрізді Б.Момышұлы атындағы қос басты (4047 м) шың Турист шыңының оңтүстігінде орналасқан. Оған көтерілу ерекше техникалық дайындықты қажет етпейді, шыңның оңтүстігіндегі көкорай шалғынды бойлай, Үлкен Алматы көлінің жоғарғы жағындағы шатқалмен көтерілуге болады. 

thumb|right|600px|Үлкен Алматы шыңы (наурыз айы).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шыңдары
Санат:Іле Алатауы
Қарақыр

**Қарақыр** - Аңырақай тауының солтүстік-батысында орналасқан аласа жартасты жота. Бұл жартас беттерінде үш жарым мың жыл бойында салынған алты мыңға жуық ойып салынған суреттерді кездестіреміз. Суреттер сюжеттері әр қилы: қолдарына қару (балта, жебе, т.б.) ұстаған жауынгерлер, күн кейіпті құдірет, ұрыс және аң аулау көріністері. Ғибадатхананың солтүстік бөлігінде түркілердің діни орталығының болғандығын көрсетеді. Қарақыр ғибадатханасы суреттердің молдығымен және сюжеттердің әр түрлілігімен ерекшеленеді. Бұл көне жазбалар бабалардың кейінгі ұрпаққа мұраға қалдырған зор кітабы іспеттес.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қарақыр шимайлы тастары

Санат:Алматы облысы таулары
Кентукки

**Кентукки** () —  АҚШ-тың шығыс бөлігінде орналасқан штат. 

2020 санақ бойыншы тұрғын саны 4 509 342 адамды құрайды (штаттар арасында 26-шы орын) 

Штат орталығы- Франкфорт. Ірі қалалары- Луисвилл,  Лексингтон-Файетт, Оунсборо, Боулинг-Грин, Хопкинсвилл. 

Штаттың атауы аттас өзенінің атауынан шығады 

## Галерея

LouisvilleSluggerMusem.jpg
Kentucky quarter, reverse side, 2001.jpg
Thunder over louisville 2006.jpg
Horse farm in Kentucky.jpg
Daniel Boone National Forest Tater Knob.jpg
Ohio River 282.jpg
Shops along Fountain Square in Bowling Green, Kentucky 2008.JPG


## Дереккөздер

Санат:АҚШ штаттары
Хангелді Бөріұлы

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|
**Хангелді Бөріұлы** - 1804 жылы туып, 1885 жылы дүниеден өткен. Ақмола округіне қарасты Тама болысының басқарушысы болған. Тама тайпасының Жөгі атасынан, Сеңгірбек руынан. 1849 жылы Тама болысының басқарушысы болып сайланған. Хангелді туралы "Қазақ рулары: Этникалық зерттеулерде" кітабында, Пернебай Дүйсенбиннің "Үркердей болып көшкен жұрт" жинағында және Берік Шаханұлының шығармаларында жазылады.

Ол жөнінде 1848 жылғы 28 қаңтардағы – Сібір қазақтары шекаралық басқармасының бастығы генерал-майор Н.Ф.Вишневскийге Ақмола ішкі округтық приказының (1847 жылға) хабарламасында "Хангелді Бөрин, 45 жаста. Сыпайы, мейірбан. Орта күйі, жағдайы бар. Тама болысынан, әліп руынан. Манақа, Сарысу өзендері мен Қараағаш мекенінде жайлайды, қыстауы – приказдан 400 шақырым жердегі Атасу өзені бойында" деп жазады. 

Ал, 05.03.1851 жылғы хабарламада: "Хангелді Бөрин, 46 жаста. Іші бауырыңа кіріп тұрады, сыпайы. Жағдайы - орташа. Әліп руынан. 16.12.1849 жылдан Тама болысын басқарады. Өзін қалыпты ұстайды. Жазда Манақа, Сарысу өзендері бойымен Қарағаш шегінде, қыста Атасу өзені бойында" деп көрсетеді.

Оның ұрпақтары қойған белгітастағы 1823 жылы туған деген мәлімет жаңылыстықтан туған.
Одан соңғы болыс Нұрша Қылышұлы 1852 жылғы 20 қазанда бекітілген. 

## Дереккөздер

Санат:1804 жылы туғандар
Санат:1885 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ би-шешендері
Сингапур әдебиеті

**Сингапур әдебиеті**н ағылшын, тамиль, қытай, малай, яғни төрт  тілде жазылған әдеби шығармалар құрайды.
Сингапур әдебиетіндегі шығармалар аталған төрт тілде жазылғандықтан, қоғамда болып жатқан құбылыстар да мәдени өмірдің бір бөлігін құрайды. Бірден төрт тілдегі шығармалар “Синга” әдеби журналында Эдвин Тумбо мен Кох Бук Сонгтың жетекшілігімен 1980-1990 жылдар аралығында шығарылған болатын. Сонымен қатар,  Сингапурдың мың жылдық поэзия антологиясындағы (2000) өлеңдер бірден үш тілге аударылған.
Ағылшын тіліндегі Сингапур әдебиетінің алғаш қашан пайда болғаны белгісіз, бірақ 1830 жылдары деген болжамдар бар. Ең алғашқы ағылшын тіліндегі поэзия авторы ‒ Т.Элиота. Одан соң Ван Гунхудың «Пульс» шығармасын атауға болады, ол 1950 жылы жарық көрді.
1965 жылы тәуелсіздік алған уақытта жазба әдебиеттің басында Эдвин Тумбо, Артур Яп, Роберт Йео, Го Пох Сенг, Ли Цзы Фенг және Хандарн Наир болды. Алғаш Сингапур әдеби дәстүрін жалғастырушылар Эдвин Тумбоның ізін жалғаушылар болды.
Тәуелсіздік алғаннан бастап жарық көрген шығармалардың барлығы поэзия жанрында жазылды. Поэзия  халықтың қоғамдық жағдайын, құбылыстарын, кемшіліктері мен артықшылықтарын суреттеуге ыңғайлы болды. 1980-1990 жылдар аралығындағы ақындар да әр түрлі дәрежеде жұмыс атқарды. Оларға Симон Тай Леонг, Кох Бук Сонг, Хенг Сиок Тиан, Хо Пох Фан жатады. 1990-жылдардың аяғында ағылшын тілді Сингапур әдебиетіне келген жаңа толқын туындыгерлер ел ішінде ғана емес, шет елдерге де танымал ақын, жазушыларға айналды. “Езос Букс” және “Ферстфрутис” басылымдары жас суреткерлердің еңбектерін жариялап, ел ішінде насихаттауда көп еңбек сіңірді.
Бұл кезеңдегі жас ақындар поэзиясының негізгі тақырыбы саясат, қоғам, әлеумет, мәдениет, тіпті Сингапурда кең қанат жайған жыныстық қатынас мәселесі болды.

## '''Драмалық шығармалар'''

Драмалық шығармалар жазуда алты қойылымның авторы Гох Пох Сенг және пьесаларды ағылшын тілінен аударып, қытай тілінде жазатын Куо Пао Кун көзге түскен. Куо Пао Кунның басшылық еткен уақыты жергілікті театрлар үшін гүлдену кезеңі болды. Ол көптеген жылдар бойы көркемдік директор қызметін атқарды. Оның  «Табыт көрден де үлкен» (1984) және Лао Джиу (1990) драмалары классикаға айналаған. Стелла Конның «Меруерт мұнарасынан шыққан Эмили: монолог» шығармасында бір кейіпкер еркер рөлін де, әйел рөлін де ойнап шығады. Кейінгі драмаларда әлеуметтік мәселелер төңірегінде сөз  қозғалады, әсіресе гейлердің құқықтары жайлы мәселе көтеріліп отырды.
Балалар әдебиетіне деген қызығушылық «Уақыт» шығармасының авторларының алғашқы бастамасымен қолға алынған. Аделина Фоудың «Амоз Лидің күнделігі», Джин Риннің «Піл және ағаш», Эмили Лимнің «Піл ханзада мен кедей піл», Джесси Ви сияқты балалар әдебиетінің майталмандары мен олардың туындылары бүгінгі күнге дейін  белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Сингапур
Санат:Әдебиет
Дахтар

**Дахтар** - Каспий теңізінің шығыс жағын мекендеген көшпелі сақ тайпаларының бір тобы. Дахтар - Арал теңізі мен Сырдарияның қыр жағында, Каспий теңізі мен Әмударияның аралығында көшіп жүрген сақтардың бір тобы, олардың ең мықты тайпасы. 

Сақтар түгелімен Сырдария өзенінің оң жағын қоныс еткен. Құрамына массагет, дах, астақ, қам, қамақ, аримаспы, тағы басқа тайпалар кірген. Бұлар Кавказ тауын "Қап тауы" деп атаған. Жерінде Яксат (Сырдария), Оксус (Өкіссу - Әмудария) деген үлкен өзендер болған. Дахтар өжет, жауынгер халық болған. Александр Македонский (Ескендір Зұлхарнайын) Орта Азияға шабуыл жасаған кезде дахтар басқыншыларға күшті қарсылық көрсетіп, сақ тайпаларының Македонскийге қарсы бірлескен күресіне қатысқан. Дахтар жылқы, қой, түйе өсіріп, егін салған. Дахтардың тұрмыс - салты, рухани тіршілігі кейінгі замандағы қазақтардың өмір сүру салтымен өте ұқсас болған. Сол кезде өмір сүрген сақ тайпалары сияқты дахтар да Айға, Күнге, Отқа табынып, ата - баба рухын қадірлеген. Өлген адамдарының аруағын сыйлап, бір жыл өткен соң көп мал сойып, ас берген

## Дереккөздер

Санат:Парфия
Санат:Иран этникалық топтары
Санат:Иран көшпелі халықтары
Рэй Крок

нобай|Мак Дональдстың эмблемасы

**Реймон Альберт Крок** (ағыл. Raymond Albert Kroc), бейресми  Рэй Крок (Ray Kroc; 5 қазан 1902 — 14 қаңтар1984)-америкалық кәсіпкер, ресторатор, McDonald’s корпорациясының негізін қалаушы. «Тайм» журналында «100 айрықша маңызды ғасыр адамдары» қатарына енген. Есептеулер нәтижесінде дүниеден өткеннен кейін $500 млн қазына-мүлік жинағаны белгілі болды.

## Биографиясы

Рей Крок 1902 жылы Чехиялық отбасыда дүниеге келген. Рэйден басқа отбасында екі бала-тәтесі Лорен және ағасы Роберт болған. Болашақ миллионердың әкесі 1929 жылы дүние салады (Себептердің бірі - Ұлы депрессия кезіндегі өз кәсіпорынының банкротқа ұшырауы). 52 жасына дейін Рэй Крок сауда агенті (қоғамдық ас кәсіпорындарына миксерлер мен қағаз стақандарды сатқан), джаз ансамбліндегі пионист, жылжымалы мүлік сату агенті және т.б. қызметтерін атқарады. 

1925 жылы Сан-Бернардино, Калифорнияда шағын мейрамхана ұстаған ағалы бауырлар Макдональдтармен танысады. Ұйымдастыру бойынша мейрамхана келушілерге барынша тез қызмет көрсетуі қажет болған. Рэй Крок миксерлерінің осындай кәсіпорындарға көптеп жеткізілу мақсатында ағалы бауыр Макдональдтардан аналогиялық аттары бар мейрамханаларды ашып, АҚШ территориясында ұстау құқығын сатып алды. 

Иллионс штатындағы Десплейнз қаласында 1955 жылы Рэй Крок McDonald’s мейрамханасын ашып, мемлекет ішінде мейрамханалардың ашылуына франшиздарды қарқынды сатуға кіріседі. Тілектестердің тобы арқылы Рэй Крок франчайзильдік мейрамханалар бірлестігінде McDonald’s стандартын бақылап, қаржыландыруға қол ұшын берді. Рэй Кроктың саясаты арқылы McDonald’s бренді кең тарап, арнайы ойланған оқыту жүйесімен тұтынушылар мен әлеуетті франшиз сатып алушылар арасында танымалдылыққа ие болды.

1974 жылы Рэй Крок San Diego Padres бейсбол командасын иемденді. Рэй Кроктың қолғабысымен бірнеше қайырымдылық қорлары құрылды.  

Рэй Крок 1984 жылы жүрек таламасынан Сан-Диегода көз жұмады.

## Дереккөздер


## Сілтемелер
* http://www.bishelp.ru/rich/Uspeh/otrasliRazv/rei_krok.php 
* http://www.time.com/time/time100/builder/profile/kroc.html 
* http://www.mcdonalds.ru/mcdonalds/istoriia_kompanii_makdonalds/ 

Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Начо Монреаль

**Начо Монреаль** (1986 жылы, 26 ақпанда Испания, Памплона қаласында дүниеге келген) - испаниялық  футболшы, қорғаушы. 
## Мансабы

### Клубтық
Начо Осасуна клубның тәрбиелеушісі. Монреаль өзінің бірінші ойының 2006 жылы 22 қазанында Валенсия клубына қарсы өткізді. 2007/2008 маусымында Начо Осасуно клубының басты ойыншысы болып атанды.

2011 жылдың маусымында Начо Малага клубының көшіп кетті.

2013 жылы 31 қантарда Начо лондондық Арсеналға көшіп келді. Өзінің бірінші голын Начо "Суонси Сити" клубына қарсы матчта кіргізді. Матч 2 - 0 есебімен аяқталды.

### Испания құрама командасы
2007 жылы Начо Испания жастар құрамасына шақырылды. Начо 2009 жылы Еуропа бріншілігінде 3 матч өткізді. 2009 жылы 6 тамызда Монреаль Испанияның басты құрамысана шақырылды. Алаңдағы ойыншының орнына ауыстырылып щыққан Начо Македония клубына қарсы ойнады.



## Жетістіктері

; «Арсенал»

* Англия кубогы (3): 2013/14, 2014/15, 2016/17
* Англия суперкубогы (3): 2014, 2015, 2017

; Испания суперкубогы

* Конфедерациялар кубогының финалисі (1): 2013

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары

Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Осасуна ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Spain (топ)

**Spain ** — америкалық рок-топ музыкалық топ. Негізгі музыканты Джош Хэйнден (Лос-Анджелес, Калифорния, 1993 жылы). Spain музыкасы фолк-рок пен джаздың ең эклектикалық және кантриы, блюзы. Қазіргі таңда топта бес студиялық альбом, бір концерттік альбом және хиттар жинағы бар. Джош Хэйнден Spain шығармашылығы үшін жауапкершілікті өзі арқалайды және ұжымның бірден-бір түпкілікті қатысушысы болып табылады.

## Группа тарихы
1995 жылы қыркүйек айында Spain The Blue Moods of Spain дебюттық альбомы жарық көрді және көптеген жетістіктерге жетті; жиі сырттың музыканттарымен, айталық Джонни кэшем, Soulsavers, Ian & Zander және басқаларымен өткізілген «Spiritual» музыкасы ең танымал композиция реттінде танылды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ музыкалық топтары
Санат:1993 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Перитон

**Перитон** — жартылай бұғы, жартылай құс тәрізді мақұлық. Басы мен аяқтары - бұғынікі. Ал дене тұрқы, қауырсын - қанаттарымен қоса, құстан аумайды. Ең ғажап қасиеті сол, күн жарығы түскенде олардың көлеңкесі өзінікі емес, адамның сұлбасы болып көрінеді.  

Осыдан келіп кейбіреулер перитиялар - құдайлардың желеп-жебеуінсіз жат жерде өлгендердің аруақтар деген тұжырым жасайды. Бұл мақұлықтар топталып ұшады, оларды Геркулес мұнараларының маңында шырқау биіктен көргендер бар. 
Олар (перитиялар) - адам затының қас жаулары. Адамды өлтірудің сәті түскен кездерінде көлеңкелері лезде өз денелерінің ырқына көніп, құдайдың рақымына ие болады.
Сципионмен бірге Карфагенді жауламаққа жол тартқан римдіктер теңізбен келе жатып осы құбыжықтарға тап болып, сапарлары сәтсіздікке ұшырай жаздайды. Оларға топталып ұшқан көп перитиялар шабуылдап, бірсыпыра жауынгерлерін өлтіріп кетеді. Біздің қаруымыз перитияларға қарсы дәрменсіз болғанымен, олардың әрқайсысы бір адамнан артық өлтіре алмайды. 

## Дереккөздер


Санат:Мифология
Хром сульфаты (III)

**Хром сульфаты (III)** — органикалық емес қоспа, хромның үш валентті тұзы және күкірт қышқылы, химиялық формуласы Cr2(SO4)3. Парамагнитті күлгін-қызыл кристалдар. Тығыздығы 3,012 г/см³ тең. Сусыз хром  сульфаты(III) суда және қышқылда аз ериді. Жоғары температурада шіриді. Су ерітінділері суықта күлгін түске, ал қыздырғанда жасыл түске боялады. Cr2(SO4)3•nН2О (n=3, 6, 9, 12, 14, 15, 17, 18) кристалгидраттары белгілі 25оС-да шексіз араластыру кезінде молярлы тоқөткізгіш 882 См•см²/моль-ға тең. Дегидратацияда кристалгидрат немесе 160—190оС қыздыруда метилсульфатпен Cr2O3 пайда болды. Былғарыны өңдеуде және мата өндірісінде бояу ретінде қолданады.

### Алынуы
Cr2O3 + 3H2SO4 = Cr2(SO4)3+3Н2О

## Дереккөздер

Санат:Сульфаттар
Самюэль Юмтити

**Самюэль Юмтити** (фр. *Samuel Umtiti;* 14 қараша 1993 жыл, Яунде) — Камерун елінде туған, Франция футболшысы, «Барсеона» командасының және Франция Ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы. Самюэль центрбек болып немесе сол қорғаушы ретінде ойнай алады.

## Карьерасы
2012 жылдың 8 қаңтарда «Дюшер» командасына қарсы "Лион" сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Матч 3-1 шотпен аяқталды.

2016 жылы "Барселонаға" ауысты.

Францияның 17-21 жас аралығындағы құрамаларының бәрінде ойнады. Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2016 жылы өткізіп, сол жылы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды.

2018 жылы әлем чемпионы атанды. Жартылай финалда Бельгия қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқты. 2018 кейін сүренсіз ойын көрсетіп, жарақат алып мансабын құртып алды және Барселона фк сапындағы негізгі құрам ойынышысынан да айырлып қалды. Соған қарамастан келісім шартын 2026 жылға дейін ұзартты.

## Жетістіктер
* Франция кубогы
* Жастар арасында 2012-2013 жылдардың чемпионы
* Испания чемпионы: 2017/18,2018/19
* Әлем чемпионы: 2018
* Испания кубогі: 2017/18, 2018/19, 2020/21

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Лига 1 сайтында статистикасы 

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Хави Гарсия

**Хави Гарсия **(1987 жылы , 8 ақпанда Мула қаласында дүниеге келген) - испандық футболшы, Зенит клубының және Испания құрама командасының жартылай қорғаушысы. 
## Мансабы
### Реал Мадрид
Хави Гарсия мадридтық "Реалдың" жастар командасының ойыншысы болды. Хави Гарсия 2004 жылы 28 қарашада Реал Мадрид командысының тарапында бірінші рет алаңға шығып, Леванте клубына қарсы ойын көрсетті. 2007 жылдың тамызында Хави Гарсия "Реал Мадрид" клубының негізгі құрамында ойнай бастады. 
### Осасуно
2007 жылы 31 тамызда Хави Гарсия Осасуно клубына көшті.
### Реал Мадрид
2008 жылы 29 сәуірде Реал Мадрид Хави Гарсиясыны қайтарып алды. 
### Манчестер Сити
2012 жылы 31 тамызда Хави Гарсия Манчестер Сити клубына ауысқаны белгілі болды. Хави Гарсия Манчестер сити клубы үшін бірінші рет Сток Сити клубына қарсы ойнаған ойынында, бір голмен ерекшелінді. 
### Зенит
2014 жылдың 14 тамызында Зенит клубына көшті. Өзінің бірінші голын ол Локомотив клубына қарсы ойынында кіргізді.

### Испания құрама командасы
Хави Испания жастар құрама командасында Еуропа біріншілігін жеңіп алды.

## Дереккөздер


Санат:Испания футболшылары
Санат:1987 жылы туғандар
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Еуропа чемпиондары
Ірігүлді көкгүл

**Ірігүлді көкгүл** () – көкгүлдер тұқымдасына жататын көкгүл түрі. Бұл түр осы қатардың Қазақстанда кездесетін 32 өкілінен ғана емес, өзге де Қазақстанның барлық гүлдесін өсімдіктерінен ерекшеленеді. 

Оның ерекшелігі - гүлдерінің көлемі, сабақтарынан биіктігі. Бұл шөптесін көпжылдық ірі қиыршық тасты беткейлерде және Алтайдың, Тарбағатайдың және Жоңғар Алатауының ортаңғы және жоғарғы белдеулеріндегі көгалдарында өседі. Өрмелегіш, бұтақтанған тамырсабағы әдетте өте қысқа (ұзындығы 0,5-4 см). Қандауырша тәрізді үшкірленген жапырақ көп бөлігінде топтанған, ал сабақтың төменгі бөлігіндегілері қалың сабақ түбіндегі розеткіге ұқсас. Гүлдері жалғыздан, түтікті тісті тостағаншасы және ірі (биіктігі 6 см-ге дейін) қоңыраулы құйғыш тәрізді күлтелерімен. Оның пішіні - бас жағында бес дөңгеленген тісшелері бар және олардың арасында иректелген қаттамасы бар стақанға ұқсайды. Сондықтан балалар көкгүлдің гүлдерін «стақан» деп атайды. Аталығы бесеу, олар күлте түтігінің ішіне бекітілген, жоғарыдан қарағанда байқалмайды. Гүлдеу мерзімі мамыр-маусым, шілде-тамызда жеміс салады. Жемістері құрғақ, жұмыртқа тәрізді қорапшалар, екі ұшы да тарылған. Тұқым саны көп. Өте ұсақ. Бәрінен бұрын су тоспаларымен таралады. Бұл түрдің гүлдері жапырақ сабақтарымен тибет халқы медицинасында өте әйгілі, олар күрделі қоспалардың құрамында сергіту заты ретінде, сондай-ақ буын ауруларын және жұқпалы ауруларды емдеуге қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Көкгүлдер
Санат:Қазақстан флорасы
Альберт сарғалдағы

**Альберт сарғалдағы** (Сарғалдақтар тұқымдасы) - Қазақстандық 55 түрдің ішіндегі Солтүстік Тянь-Шань және Жоңғар Алатауының (Алматы, Жамбыл облысының шығысы) биік тауларына тән түр. 

Альпі және субальпі шалғындықтарында көптеп кездеседі, тасты беткейлерде, сирек субальпі белдеуінің төменгі шекарасынан өсімдіктер таралуының жоғарғы шегіне дейінгі аралықта кездеседі. Онша биік емес (20 см) көпжылдық, қысқа тамыр сабақты және ұзын бау сияқты тамырлар шоғымен. Сабақтары жалаңаш, әдетте бірнеше, бас жағында жалғыз гүлі бар, немесе екі қысқа бүйір бұтақтарымен. Сабақ түбіндегі жапырақтары ұзын сағақты, жуандау, жылтырақ. Дөңгеленген тақталы, жиегі біркелкі қалың жұмыр тісшеленген. Сабақтағы жапырақтар отырыңқы, сопақша бүтін жеті бөлікке терең тілімденген. Гүлдері ашық-сары, ірі (2,5 см диаметрлі). Гүлсерігі қос қабатты екі шеңберге орналасқан. Тостағанша жапырақшаларының түсі қоңырлау, түкті, иілген. Желектері тостағанша жапырақшаларынан ұзындау, кең бас жағында болымсыз ойығы бар.Аталықтары және аналықтары көп. Маусым-шілдеде гүлдейді, шілде-тамызда жеміс береді. Жемстерінің саны көп, бір тұқымды, қысқа болымсыз иілген тұмсығымен, тығыздалып бас жағына жиналған. Жер үсті бөлігі алкалоидтар бөледі, сондықтан жайылымда бұл өсімдікті малдар жемейді.

## Дереккөздер

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Сүйсін шиқылдақ

**Сүйсін шиқылдақ** () – құртқашаштар тұқымдасы шиқылдақ туысына жататын, туыс өкілі құртқашаш туысына жақын. Олардан айырмашылығы жер асты бөлігі пиязшық тәрізді. Жапырағы ораққа ұқсас. Туыс атауы әйелдердің табынушысы, ежелгі Рим құдайының құрметіне берілген. Қазақстандық тоғыз түрдің көпшілігі Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Ұсақ топырақты және ірі қиыршық тасты беткейлерде Батыс Тянь-Шаньның барлық жоталарының тау етегінен субальпі белдеуінің төменгі шекарасы аралықта өседі (Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарында). Пиязшығы (жуандығы 2 см-ге дейін) кіндік тамырлы, сабағының биіктігі орташа 30 см-ге дейін, тарбиған, ашық жасыл түсті, ортақ пішінді, жапырақтарымен. Гүлсерігінің саны әдетте 3-5, сирек олар көптеу немесе бір ғана, бозғылт сары, ірі (диаметрі 5-7 см), гүлсерігінің сыртқы жапырақшаларының ортаңғы бөлігі қанат тірңздң керілген, үш жағында ашық сары дақтары бар. Іші жапырақтары ұсақ, ұзындығы 1,5 см аспайды. Тақтасы үшкір, үш қалақты. Сәуірдің ортасында гүлдейді, маусымның аяғына дейін, маусым-шілдеде жеміс салады. Тұқымымен де вегетативті жолмен де көбеюі тиімді. Тамаша сәндік өсімдік. Мәдени түрде де, табиғатта да бірқалыпты. Батыс Еуропаның гүл өсіретін фирмаларының каталогтарында жүз жылдан астам уақыттан бері орын алып келеді.
Батыс Тянь-Шань жергілікті түрі болып табылады. Қазақстанда тек ботаникалық бақтарда ғана өсіріледі. Тұқымы бір жылдан соң көктейді, тіршілігінің 3-4 жылдарында гүлдейді. Табиғаттағы саны аз, түр гүлшоқтары жинаудан зардап шегеді. Қазақстаннның Қызыл кітабының екінші басылымына енгізілген. 

## Дереккөздер

Санат:Құртқашаштар
Жіңішке жапырақты иваншай

**Жіңішке жапырақты иваншай** () – күреңоттар тұқымдасына жататын өсімдік. Сортаңды және құмды шөлдерден басқа бүкіл Қазақстанда кездеседі, орманда, ашық алаңқайларда, кесілген, өртеген орман орнында, кейде егістіктерде, темір жол бойларында өседі. Алдыңғы түрден биік сабағымен (150 см дейін), ұзын жіңішке жапырақтарымен, көптеген бозғылт гүлдерімен. Бұл да жазда гүлдейтін өсімдік (маусым-тамыз), шөптесін омарталық өсімдіктердің бірі. Жиі кең көлемді шілік құрай өседі, бір гектардан 600 кг тамаша, тұнық бал береді. Тамырсабағы көкөніс ретінде тамаққа қоланылады, кейде тіпті нан да пісіріледі. Жапырағы жеуге жарамды, салат және ет тағамдарына приправа ретінде, сондай-ақ шай орнына қолданылады, әр елдің халықтық медицинасында асқазан – ішек жолдары ауруына, зат алмасуы бұзылғанда, жараны емдеуге ыстық түсуріге және ауруды басу үшін пайдаланады. 

Сабақтарының түгінен жуан жіптер, кенеп жасауға болады. Тұқымының айдарларымен жастық, матрацтардың ішін толтыруға болады. Шындығында бұл шөп өмірдің әр саласы үшін, сондай-ақ жабайы және үй жануарлары үшін жақсы азық, топырақ тұрақтандырғыш және жағалау құмдарын шайылудан сақтайды. 

## Дереккөздер

Санат:Күреңоттар
Жалпақ жапырақ иваншай

**Жалпақ жапырақ иваншай** () – күреңоттар тұқымдасына жататын өсімдік. Қазақстандық басқа түрден (жіңішке жапырақ иваншайдан) айырмашылығы тауда кездеседі. Мұзды мореналарда, ылғалды малта тастарда, өзен жағалауларында орман белдеуінің жоғарғы бөлігінен альпі белдеуіне дейінгі аралықта өседі. Тамырсабақты көп жыл жалаң бұтақтанған сабақтарымен биіктігі 50 см-ге дейін. Жапырағы жуандау, жалпақ қандауыр, қысқа сағақты. Төменгілері қарама-қарсы орналасқан, жоғарылары кезектесе ірі (ұзындығы 305 ені 1,5 см). Гүлшоғыры қалың емес, төрт мүшелі, ірі (диаметрі 3 см-ге дейін), күлгін түсті тостағанша жапырақшаларымен және жалпақ ашық күлгін желектерімен. Аталағы сегіз, оның төртеуі қалғандарынан ұзындау, түйін сопақ, қысқа, күлгін бағаналы, төрт бөлікті аналығымен аяқталған. Иваншай маусым-тамызда гүлдейді, жемісі (стручковый төртке қақырайтын қорапша) тамыз-қыркүйекте піседі. Тұқымы ұзын айдарлы, түк тәрізді, желмен, жануарлардың көмегімен тарайды. Олар өнгіштігін топырақта ұзақ уақыт сақтайды және алыс жерлерге таралып кетеді. Халықтың медицинада жемістері жаралады және күйікті емдеуге қолданылады. 

## Дереккөздер

Санат:Күреңоттар
Ледебур айдаршөбі

**Ледебур айдаршөбі** (Көкнәрлер тұқымдасы) - Қазақстандық 19 түрдің ішіндегі едәуір тауға тән түр. 

Сазды және тасты аласа және орташалау беткейлерде, бүкіл Тянь-Шаньда, Жоңғар Алатауы және Тарбағатайда кездеседі. Ерте гүлдейтін көп жылдық. Дөңгелек қабысқан түйнегімен және онша биік емес жер үсті сабағымен (15 см дейін). Жапырағы бар болғаны екеу, олар қарама-қарсы орналасқан, отырыңқы дөңгеленген сегменттерге екі немесе үш қайтара тілімденген. Гүлшоғыры ұзын, жіңішке шашақ гүлдері қысқа гүл табандарына, дөңгеленген ромб тәрізді, гүлсағақтарымен тостағанша жапырақшасы екеу, желектері төртеу, аталықтары екеу, аналықтары екеу. Тостағанша жапырақшасы күлгін немесе қызғылт күлгін, ұзындығы 2,5 см-ге дейін. Жоғарғысы өрге түрілген жуан шақшалды. Сәуір мамырда гүлдейді, жемістері дөңгеленген  екі жағынан қақырайтын қорапша, мамыр-маусымда піседі. Тұқымы қара, ұсақ жылтырақ, құмырсқалар таратады. Түйнегі алкалоидтар бөледі, олардың бірі сангвинарин бактерияларды жоятын зат. Жазылмайтын жараны емдеуге тиімді. Орталық жүйке жүйесін зақымдайтын жұқпалы ауруға қарсы пайдаланады. Тамаша декоративтік өсімдік, мәдени түрде жақсы өседі( алғаш рет Санкт-Петербургте байқаудан өткізілген 1880 жылы). 

## Дереккөздер

Санат:Көкнәрлер
Африка арасы

**Африка арасы** (лат. *Apis mellifera scutellata*) — Apis mellifera аралар тобына кіретін аралар түрі.
Африка арасын Орталық және Оңтүстік Африкадан кездестіруге болады. Олардың даму сатысы 4 кезеңнен тұрады:
* Жұмыртқа 
* Дернәсіл
* Қуыршақ 
* Ересек ара
Африка арасының ұрықтанған жұмыртқасынан 16 күнде ара патшасы, жұмысшы және аналық аралар, ал ұрықтанбаған жұмыртқадан 24 күнде аталық аралар ғана шығады. Африка арасының аталығы бес аптадан он аптаға дейін, ал жұмысшы аралар әдетте елу күн тіршілік етеді. Жұмысшы аралардың барлығы – тек қана аналық аралар. Ұрық салатын аналық аралардың қатары сиреген кезде жұмысшы аралар ұрық салып, ұрпақ жалғастыруға қатыса береді. Африка аралары омартасын мазалағандарға бірден шабуыл жасайды. Олар осы ашушаңдығымен ерекшеленеді және ашулары бір аптаға созылады. Африка аралары омартасының кірер есігін құрт-құмырсқалардан қорғану үшін қою балауызданған балды шырыштарымен жауып қояды. Олар Еуропа араларына қарағанда омарталарын жиі тастап кетеді.
Африка арасы шаққан кезде банан иісіне ұқсас феромон сұйығын бөліп шығарады. Оның шағуы салдарынан жылына 1-2 адам көз жұмады. Таулы және орманды жерлерде қара түсті Африка аралары кең тараса, ашық және жазық жерлерде оларға қарағанда тұмсығы ұзын, бірақ денесі кішірек сары түстілері кездеседі. Африка гибрид арасын Орталық және Оңтүстік Американың тропикалық аймақтарында жақсы бал өнімін алу үшін асырайды. Аналық Африка бал арасы бірнеше аталықтармен  шағылысып, күніне 1500-ге дейін жұмыртқа салады.

## Галерея

File:Killerbees ani.gif|араныӊ таралуы
File:Apis mellifera scutellata.jpg|Араныӊ жанынан көрінісі


## Сыртқы сілтемелер
Африка арасы жайлы қызықты мәліметтер

## Дереккөздер


Санат:Аралар
Банан өрмекшісі

***Nephila*** () – көбіне банан өрмекшілері атымен кездесетін ірі өрмекшілер тобы. 

Банан өрмекшісі Америкаға тасымалданатын банандардың арасында тығылып келеді. Бұл өрмекші өте белсенді. Оларды бразилиялық кезбе өрмекші деп те атайды. Өйткені олар ешқашан бір жерде тұрақтамайды, үнемі қоныс аударып жүреді. Оңтүстік Америкада тіршілік ететін банан өрмекшісінің дене тұрқы бар болғаны 3 см-дей. Аяғын созғандағы ұзындығы 12 см. Аналығы аталығынан бірнеше есе кішірек келеді. Олардың түрі аса қорқынышты болып көрінбегенімен, өте қызуқанды және улы. Банан өрмекшісі сары түсті болғанымен, жасыл түсті бүркеніш реңі жапырақ арасында байқалмай қалуына мүмкіндік береді. Олардың тоқыған өрмектері алтын секілді жылтырап тұрады. Өрмектерін жиі ауыстырады. Ал кейбір түрлері өрмек тоқымайды. Ғалымдардың зерттеуі бойынша, банан өрмекшісінің 33 пайызының шаққан кезде уы аз мөлшерде болады екен. Өрмекшінің уы денсаулығы мықты ересек адам үшін аса қауіпті емес. Алайда науқас немесе жас балдар түшін өте қауіпті болып келеді. Банан өрмекшісінің шаққан жері қызарып, күлдіреулер пайда болады. Бірақ 24 сағаттың ішінде тері қалпына келеді. Алайда терісі жұқа жерлерде тыртық қалуы мүмкін. Бразилия ғалымы Карлус Шагас банан өрмекшісінің уына қарсы дәрі ойлап тапқан.

## Дереккөздер


Санат:Өрмекшілер
Бамбук куфиясы

**Бамбук куфиясы** () — улы сұр жыландар тобына жататын жылан. 
## Сыртқы түрі
Бамбук куфиясының ұзындығы 50 см-ден 90 см-ге дейін жетеді. Түсі жасыл, ағаш жыландарына ұқсас. Басының пішіні үшбұрышты. Қабыршақтарында ақ дақтар болады. 

Түсі әдетте жасыл болғанымен сары, қара, қызыл реңділерін де кездестіруге болады. Екі бүйіріндегі көкшіл рең беретін сары түсті жолақтары бас жақтарынан басталады. Аналық бамбук куфиясының көпшілігінің бауырында ақ түсті жолағы болады. Құйрығы қызыл түсті, сондықтан қытайлықтар оларды "қызыл құйрықты бамбук куфиясы" деп атайды. Егер оған ұқсас жыланның құйрығы қызыл болмаса, улы болып саналмайды. 

Ол – қарапайым жасыл жылан.
## Қоректенуі
Бамбук куфиясы жемтігін түнде баяу жорғалап жылжу арқылы аулайды. Бұл жыландардың екі жұп тістерінің ізі тістегеннен кейін жемтіктерінің денесінде айқын байқалады. Олардың уында геморрагиялық токсиндер болады, сондықтан шыққан жерлері ісіп, қан ағып күлдіреп кетеді. Негізгі қорегі - қосмекенділер, кеміргіштер, кесірткелер және құстар.
## Көбеюі
Бамбук куфиясы жыныстық жағынан бір жылда жетіледі. Ұрпағын тірідей туады. Әрбір жаз мезгілінде дүниеге 2-15 аралығында ұрпақ әкеледі.
## Таралуы
Таулы аймақтар мен жыртылған егістік маңында, өте ыстық жерлерде тіршілік етуге бейімделген. Оларды Қытай, Непал, Тайвань, Тайландтан кездестіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Сұржыландар‎‎‎
Санат:Жыландар
Санат:Жануарлар
Санат:Бауырымен жорғалаушылар
Санат:Азия бауырымен жорғалаушылары
Марк Лициний Красс

**Марк Лициний Красс** - Римнің саяси және әскери қайраткері. Б.з.д 83-82 ж. Сулла мен марияндықтардың арасындағы соғыста Сулла жағында болды. Сенат 72 жылы Спартак көтерілісін басу үшін Крассқа уақытша уәкілеттілік берді. Ол Апулияда көтерісшілердің негізгі күшін талқандап, Испаниядан келе жатқан Помпеймен бірге оны біржолата басты. Красс Рим әскерлерінің парфияндарға қарсы соғысында қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:Б. з. д. 115 жылы туғандар
Санат:Б. з. д. 53 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ежелгі Рим мемлекет қайраткерлері
Карл Краус

**Карл Краус** () - австрия жазушысы, публицист, филолог. 1899-1936 жылдары *Феккель* атты журнал шығарып, сықақ памфлеттері арқылы буржуазиялық идеологияға, Веналық декаденттік ағымға күрес ашты. Ол әдебиет мәселелері туралы еңбектерімен бірге Австрия жайын халықтар жағдайымен салыстырған *Қытай қамал қорғаны* (1910) кітабын жазды. Краустың философиялық көзқарастары *Адамзаттың ақырғы күндері* драмасында айқын көрінді. *Жеңілмейтіндер* памфлетінде Вена жұмысшыларының еңбегі жайлы айтылған. оның *Өлеңмен айтылған сөз* атты 9 өлеңдер жинағы 1916-1930 жылдары жарық көрді.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Юзеф Игнацы Крашевский

**Юзеф Крашевский Игнацы** (, , 1812, Варшава&nbsp;— 19 наурыз 1887, Женева) - поляк жазушысы. 

Патриоттық жасырын ұйымға қатысқаны үшін 1830 жылы тұтқындалып, 1832 жылы босатылған. 1863 жылғы поляк көтерілісінің қарсаңында Варшавадан қуғындалып, Дрезденге қоныс аударылды. Ол сонымен қатар шаруалар тұрмысын шынайы суреттеген тұңғыш поляк жазушысы. ол Польша тарихын баяндайтын романдар циклін жазды. Крашевский поляк әдебиетінің романтизмнен реализмге өтуіне зор ықпал етті. 

## Дереккөздер

Санат:1812 жылы туғандар
Санат:Польшада туғандар
Санат:1887 жылы қайтыс болғандар
Санат:Польша жазушылары
Карел Крейбих

**Карел Крейбих** ( 1883-1966) — чехословакия жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1918 жылдан бастапЧехословакиядағы неміс социал-демократтарының солшыл қанатын басқарды (1920-1929). Ұлттық жиналыс депутаты. Ол сонымен қатар Чехословакияның 1950-1952 жылдарғы КСРО-дегі елшісі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Крез (Лидия патшасы)

**Крез** (, Крез, Крес; 595—546 б.з.б) - Лидияның соңғы патшасы. Әкесі Алиатт мұралыққа қалдырған Лидия патшалығын едәуір ұлғайтты. Кіші Азияның батыс бөлігін түгел дерлік басып алды. Оның байлығы аңызға айналып, халыққа тарады. Парсы патшасы Кир II-ге қарсы соғыста Каппадокиядағы Птерия түбінде жеңіліске ұшырады да, Лидия астанасы Сарды жау қолына көшті.

## Дереккөздер

Санат:Б. з. д. 595 жылы туғандар
Санат:Б. з. д. 546 жылы қайтыс болғандар
Санат:Лидия патшалары
Септимий Север

**Септимий Север** () - Рим императоры (146-211). Север әулиетінің негізін қалаушы. ол сонымен қатар халық арасынан шыққан шешен, консул, сенатор міндетін атқарып, бірнеше аймақтарды басқарыды. Сенатқа қарсы күрес жүргізді. Септимий Север Дунай, Британия және шығыс шекараларын нығайтты.

## Дереккөздер

Санат:Рим императорлары
Николай Александрович Серно-Соловьевич

**Николай Александрович Серно-Соловьевич** (25.12.1834, Петербург)-(26.2.1886, Иркутск) - революционер, публицист. 

Александров лицейін бітірді. Мемлекеттік кеңсе қызметінде болып, 1859 жылы отставкаға шықты. 1860 жылы шетелде жүріп А..И.Герценмен Н.П.Чернишевскийдің жақын серіктестерінің бірі боглды. 1860 жылдан Современникте қызмет етті. Жер және Ерік қоғамын құрушылардың бірі болып, оның программасын жасасты. 1855 жылы Сібірге өмірлік жер аударылды. Онда поляк революционерлерімен байланыс жасап, 1866 жылы Сібірде Кругобайкальск көтерілісін ұйымдастыруға белсене қатысты.

## Дереккөздер

Санат:1834 жылы туғандар
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:1886 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей қоғам қайраткерлері
Баймырза ауылдық округі (Қарағанды облысы)

**Баймырза ауылдық округі** – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік. 2004 жылға дейін *Покорный ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Астаховка, Баймырза ауылдары кіреді. Орталығы – Баймырза ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы ауылдық округтері
Баймырза ауылдық округі (Ақмола облысы)

**Баймырза ауылдық округі** — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Баймырза, Шошқалы ауылдары кіреді. Орталығы – Баймырза ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы ауылдық округтері
Самуил Готлиб Гмелин

**Самуил Готлиб**   () (1744, Тюбинген - 1774, Дағыстан)) - саяхатшы, табиғат зерттеуші. 

1767 жылы Петербург ғылым академиясының шақыруымен Ресейге келеді. Сол жылдан бастап академик болып есептеледі. 1768-1774 жылдары академияның тапсырысы бойынша Дон алқабына, Волганың төменгі сағасына, Кавказға және Каспий теңізіне саяхатқа шығады. Сол жұмыста жүріп, Дағыстанда қайтыс болады. Ол өзінің *Путешествие по России для исследования трех царств естетства* (1771-1785) деген шығармаларында осы болған жерлерінің табиғаты туралы бағалы мәліметтер қалдырған және өсімдіктер мен жануарлардың жаңа түрлерін, соның ішінде тарпаңды да сипаттап жазған. 

## Дереккөздер

Санат:1744 жылы туғандар
Санат:Германияда туғандар
Санат:1774 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия саяхатшылары
Гобинд Сингх

**Гобинд Сингх**  (22.12.1666, Патна, Үндістан — 7.10.1708, Нандет, Үндістан) — Үндістандағы сикхтардың оныншы әрі ең соңғы гугуы (ұстазы).

Ол сикхтардың Ұлы Моңғолдарға қарсы күресіне басшылық етті. 1699 жылы сикхизмге реформа жасап, сикхтардың хальса деген атпен белгілі болған әскери және діни ұйымын құрды. Бұрын гурудың қолында болған жоғарғы өкімет билігін осы ұйымға тапсырды. Оның уағыздарында феодалдарға және кастаға қарсы сарым басым болды. Гобиннің қызметі сикхтардың ынтымақтасуына, олардың әскери қуатының нығаюына және феодалдарға қарсы күресті күшейтуге әсер етті. Ақыры өмірінің соңында моңғолдардан қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:1666 жылы туғандар
Санат:Үндістан тұлғалары
Санат:1708 жылы қайтыс болғандар
Ян Ё Соб

**Ян Ё Соб**  — Оңтүстік Кореялық, BEAST тобының басты әншісі. Жеке фанклубы — Yobeos. Алғашқыда JYP Entertainment, кейін M Boat Entertainment лейблында 5 жыл дайындалған, бірақ одан кетуге мәжбүр болды. Cube Entertainment лейблына оны BEAST тобының әншісі Ли Ки Кван шақырған. 2009 жылы 16 қазанда KBS «Music Bank» телеарнасының сахнасында «Bad Girl» әнімен дебюттаған, BEAST тобының басты әншісі Ё Соб атанды

## Дебютынан кейін:
* 2010 жылдың 29 желтоқсанында Ё Собпен Чун Хён «Thanks To» атты ән жазды. Сонымен қатар, басқа да топтардың әншілерімен ортақ ән жазған. 

* 2011 жылы «Immortal song/Бессмертная песня/Өлмейтін ән» атты музалық бағдарламаның 2 сезонына қатысты. Эпизодтарының бірінде, «Mom» әнін айтып, бәрін сезімінің тереңдігімен таңқалдырған. 
* 2011 жылдың 20 наурызы мен, 10 сәуірі аралығында «Gwang Hwa Mun Sonata Musical» атты өзінің алғашқы мюзиклында Ji Yongо рөлін ойнады. 
* Mnet, The Voice Korea Kids бағдарламасына әділқазы алқасына таңдалған, бірақ уақытының аздығына байланысты бағдарламадан кетті. 
* 2013 ж. «Иосиф удивительный» мюзиклында Керемет Иосифті ойнады. 
* 2013 ж.14, 15 қыркүйекте Ё Соб, ашық сахнада Олимпиялық сабақта өткен Чо Со Мидің ‘La Fantasia‘ концертіне барып, әлемге танымал әншімен ән шырқаған. 
* 2014 жылдың наурыз айында Ё Соб нашар еститін балаларға есту аппаратын алуға ₩1,500,000 қайырымдылыққа берді. 
* Ё Соб «Полный дом» мюзиклында Ли Ён Джэнің рөлін ойнады. 
**Соло мансабы:**

2012 жылдың 26 қарашасында, Ё Соб «The First Collage» атты альбомымен &nbsp;соло әнші ретінде дебюттайды. Альбомның продюсері Чун Хён атанды, және оған қоса бар әнді Чун Хён жазып, альбомның Caffeine атты басты әнінің рэп бөлімін орындайды.

Альбомда 5 ән бар:
* Look At Me Now 
* Caffeine 
* Just Do As You Always Did 
* Although I 
* You Don’t Know

2013 жылдың 15  мамырында Жапонияда жеке дебюттайды. Ол «The First Collage» альбомының Жапондық нұсқасын шығарып, концерттер жүргізеді. 2013 жылдың 28 сәуірінде ЁСоб Жапониядағы жеке концерттерін аяқтайды. 

**Марапаттары: **
# «Восходящая звезда Мюзиклов» GwangHwaMun Sonata мюзиклында ойнағаны үшін 
# 2012 <span lang="KZ">ж. KBS «Music Bank» телеарнасында, «Caffeine» әнімен

# 2012 ж. 20<span lang="KZ"> желтоқсанда,</span> Mnet «M!Countdown»!
бағдарламасында

## Дереккөздер

## Сілтемелер:
* https://www.youtube.com/watch?v=WFIzLovJdiQ
* http://instagram.com/yysbeast/
* https://twitter.com/all4b2uty

Санат:Оңтүстік Корея әншілері
Гильгамеш жайлы эпос

thumb|right|200px
**«Гильгамеш жайлы эпос»** немесе **«Барлығын көрген адам туралы»** (*[[аккад тілі]]нде:* ša nagba imuru) — Ежелгі Шығыс әдебиетініӊ маӊызы аса зор шығармасы, әлемдегі ең көне әдеби жазбаларыныӊ бірі, қазіргі заманға дейін сақталған сына жазуларының еӊ үлкені.

Шумер аӊыздарына негізделген эпос аккад тілінде жазылған. Б.з.б XVIII—XVII ғ. жазыла басталған шығарма бір жарым мыӊжылдық бойы толықтырылған. Алғашқы рет эпостыӊ фрагментері  XIX ғ. Нинвияда  Ашшурбанипал патшасыныӊ кітапханаларыныӊ археологиялық қазбалары жүргізілген кезде табылған. 12 алтытізбелік қыш тақтада майда сына жазбамен жазылған 3 мыӊдай өлеӊ б.з.б. VII ғ–мен белгіленген. XX ғ–да эпостыӊ тағы басқа нұсқалары табылған, бұл жазбалар хуррит тілінде және хетт тілінде болған.

Эпостыӊ басты кейіпкерлері Гильгамеш және Энкиду, олардыӊ қарсылас жағымсыз кейіпкері – Хумбаба (Хувава). Гильгамеш —  шумердегі Урук қаласы билеушісі. Хумбаба — киелі самырсындардыӊ қорғаушысы. Бас кейпкерлердіӊ артыс–тартыстарын, жауынгерлік ерліктерін төбедегі құдайлар бақылап отырады.

Гильгамештіӊ қаһармандығы туралы шумер өлеӊдіренде де көп айтылған, бірақ бұл жерде сюжеттік желілігі сақталған. Аккад тілінде жазылған эпоста өлеӊдер өзара байланысып, оқиға байланысы сақталған. Гильгамеш туралы аңыз табиғаттың қаһарлы күштері кейпіндегі зұлым құдайлар жіберген барлық сындардан өтіп, өз мақсатына ұмтылған батырдың ерлігін, өмірге құштарлығын жыр етеді.

«Гильгамеш жайлы эпосты» көбіне бір мыӊжылық кейінірек (б.з.д.IXғ) жазылған Гомердіӊ «Иллиадасы» мен «Одиссеясымен» салыстырылады.

## Тағы қараңыз
Гильгамеш

Санат:Шығармалар
Шахнама

**Шаһнама** ( – «Патшалар кітабы», «Патша кітап») — 977–1010 жылдары парсы ақыны Әбілқасым Фирдауси тарапынан жазылған эпикалық поэма, парсы әдебиетініӊ дүр мұрасы, иран халықтарыныӊ ұлттық эпосы.

Шаһнамада ежелгі заманнан бастап VII ғасырға дейінгі Иранныӊ тарихы әӊгімеленген. Бір жазушыныӊ қаламынан шыққан әлемдегі еӊ ұзын поэма, тіпті «Илиада» мен «Одиссеяны» бірге қосып алса да Шаһнаманыӊ көлемі екеуінен де екі есе үлкен. Фирдоусидіӊ өзініӊ айтуы бойынша, Шаһнамада 60 000 бейт өлеӊ болған. Мәтінніӊ кейбір бөлімшелері жоғалған деп есептеледі. Кейбір бөлімшелерден басқа авторлардыӊ өз сөзімен қайта айтқан әӊгімелері сақталған.

35 жыл жазылған Шаһнама басында түркі билеуші Махмуд Ғазнауидыӊ дәуірінде жазыла басталып, соған арналған. Бастапқы өлеӊдер жиынтығы «Құдайнама» («Хвадай-намак») деп аталған, кейінірек «Шаһнама» деген атау пайда болды.

Негізі бастапқы кезде Шаһнаманы жазғанда Фирдоуси өзініӊ ізашары Дақиқидің бастаған мыӊ өлеӊін және халық ауыз шығармашылығын көп пайдаланған. Былайынша айтқанда, Шаһнама — парсы фольклорыныӊ үлкен жиынтығы. Поэмада ежелгі иран мифологиясыныӊ оқиғалары, исламға дейінгі эпостар, мұсылман тарихыныӊ әӊгімелері және зороастризмныӊ киелі қасиетті кітабы — Авестаны қолданған.

Шаһнама 50 патша биліктерініӊ дәуірлері туралы әр түрлі көлемдегі дастандарға бөлінген. Жалпы поэманы үш мағыналық бөлімшеге бөледі, олар
# мифологиялық аӊыздар
# батырлық жыр
# тарихи бөлімі.

Эпостыӊ төтенше маӊызды мәні болған, алайда араб тілініӊ әсеріне ұшыраған жағдайда парсы тілініӊ қалыптасуында, жалпы парсы мәдениетініӊ өркендеуінде бұл еӊбектін үлесі көп. Қазіргі таӊда Шаһнаманы тек қана Иран мен Ауғанстан емес, басқа да парсы мәдениетініӊ әсерінде болған халықтар  (мысалы, Грузия, Армения, Түркия, Өзбекстан, Тәжікстан, Әзірбайжан және Дағыстан) өздерініӊ ұлттық эпосы деп табады.

## Галерея

Shahnameh3-1.jpg
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg
Shahnameh3-5.jpg
Persischer Meister 001.jpg
Persischer Meister 002.jpg
Baysonghori Shahnameh 3 Faramarz son of Rostam mourns the death of his father and of his uncle Zavareh.jpg
Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg
Baysonghori Shahnameh battle-scene.jpg
Court of Gayumars Persian miniature.jpg
The Shahnama.jpg
Shahnameh - The hero Piran welcomed by prince Siyawakhsh.jpg
Shahnameh - The Div Akvan throws Rustam into the sea.jpg
Shahnamah of Firdausi, late 18th century, Mughal, India.jpg


## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Иран әдебиеті
Санат:Иран тарихы
Санат:Парсы тіліндегі шығармалар
Санат:Ауғанстан тарихы
Кінә менде

**Кінә менде.** Қыз ұзату тойы - үлкен мереке. Мұнда ат жарыс, палуан күрес, айтыс, өнер бәсекесі, бәс, ұлттық ойын түрлері, жұмбақ айтыс, ән-жыр сияқты ойын-сауықтар өткізіледі. Бұған қатысқан, көрген жұрт бір серпіліп, жаны жадырап қалады. Осындағы тағы бір қызықты өнер қалыңдықтың жеңгелері мен күйеу жанындағы жігіттердің айтысы. Бұл айтыс басқа айтыстардай ешкім сынап, мінемейді. Кәдімгі әзіл-қалжыңға, күлкіге, тапқырлыққа құрылады. 

Бұл айтыстың аты -**Кінә менде**. Жеңген жақ жеңілген жаққа арнайы сыйлық тапсырады. Бұл, әрине, жеңілген жақтың көңілін көтеріп, олардың ойында кірбің қалмасын деген игі тілек пен жақсы көңілдің алдағы жақындықтың белгісі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Стэнли Крамер

**Стэнли Крамер** (; 29 қыркүйек 1913, Лос Анжелес, Калифорния — 19 ақпан 2001, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық кинорежиссер. продюсер.

Ол сонымен қатар американ кино өнерінің прогресшіл бағытының өкілі. Кинодағы қызметін Нью-Йорк университетінде оқып жүрген кезінде бастаған. 1958 жылы *Бас имегендер 
* фильмін жасады. Қойған таңдаулы фильмдері:
* Соңғы жағалауда (1959)
* Нюрнбергтегі процесс(1962)
* Ақымақтар кемесі(1965)
* Санта Винторияның құпиясы(1969) 
* Балалар мен аңдарға мейірімді бол(1971) 
* Оклахома қаз қалпында (1973)

## Дереккөздер
Қазан шегелеу

**Қазан шегелеу.** Өздері жақсы танитын, әзіл-қалжыңы жарасқан адамдар бір-бірінің үйіне бас қосып, *"осы үйдің қазанын шегелей келдік"* дейді. Үй иесі әзілмен *"жақсы болды ғой, қазан шегелегіш шебер іздеп отыр едік* деп қонақжайлылық танытып, оларға қазан көтереді. Демек, **Қазан шегелеу** - қонақ бола келдік деген ұғымды білдіреді. "Қазан шегелеу" қыс ортасы ауып, күн ұзарған мезгілде басталады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қайындап бару

**Қайындап бару.** Қыздың төркіндейтіні сияқты оның күйеуі де қайындап барады. Жиен нағашылап, қыз төркіндеп бара алмаса - өз жамандығы, жолынан жығылғаны деп біледі халық. Мұндайда жол-жоралғыдан сүрінетін ел-жұрт жоқ, хандай көтеріп алады. Күйеудің қайындап келе жатқанынан күні бұрын құлақтанған қайын жұрт жас-жұбайларды ерекше құрметпен қарсы алады. Балдыздар әзіл-қалжыңын бастап, оның құлағына жармасып жатады. Яғни елге күйеудің осындай дәстүрмен келуі де ауыл адамдары үшін бір мереке. Балалар қуанып, үлкендер бір жасап қалады. Кең дастарқан, көңілді думан. Өзінің төл сыбағасы - төс пен асықты жілік табақпен арнайы тартылған, қайын жұрт құрметіне бөленген күйеу туыстық мекем бір қазығын қағып қайтады. Аталған дәстүр күйеудің де, оның қайын-жұртының да алғашқы сыннан өтуі, етене жақындасуы болып саналады. Бұрынғы кезде бұл жол бұлжымас тәртіп ретінде сақталып, жалғасып отырған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Шөп сындыру

**Шөп сындыру.** Бұл әдетте жақсылық жағдайда, игілікті іске байланысты жасалатын **[[ырым]].** Мысалы, сараңдар жомарттық жасаса, қорқақтар батылдық жасаса немесе жұрт өзінен күтпеген жерден біреулер жақсы істер жасаса естіген адам *"мынау бір шөп басын сындыратын іс екен"* деп жерден шөп алып сындырады. Бұл көз, тіл тимесін деген ұғымнан шыққан. Бірақ бұл әдетті "шөп басын сындырмайды" деген фразеологиялық тіркеспен шатастыруға мүлде болмайды. Бұл сөз жұмыс істемейді, бос жүреді дегенді білдіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Джордан Хендерсон

**Джордан Брайан Хендерсон** (; 17 маусым 1990, Сандерленд, Англия) — ағылшын футболшысы, «Аякс» клубы мен Англия құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері
### Командалық
* Лига Кубогінің иегері: 2011/2012, 2021/22
* Англия чемпионы: 2019/20
*Англия кубогы: 2021/22
* Англия суперкубогы: 2022
*Чемпиондар лигасы: 2018/19
* УЕФА суперкубогы: 2019
* Клубтар әлем чемпионаты: 2019
*Еуропа чемпионатының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Liverpool F.C. profile

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Санат:Ковентри Сити ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Әл-Иттифак ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Торы

**Торы** - жылқының түсі. Торы жылқының дене түсі тобылғы түстес, жал-құйрығы мен сирақтары қара қошқыл болып келеді. Жылқының дене түсі тобылғы түстес, жал-құйрығы мен сирақтары қара қошқыл болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Жылқылар
Корольков құртқашашы

**Корольков құртқашашы** () – құртқашаштар тұқымдасының құртқашаш туысына жататын өсімдік, Құрғақ ірі қиыршық тасты жердерде, тек Батыс Тянь-Шаньның орта тау беткейлерінде өседі, алдыңғы түрден екі гүлді гүлсидамымен, гүлдерінің түсінің ашық қоңырлығымен ерекшеленеді. Жапырақтары торлы жүйелі, ортасы күңгірт. Мамыр-маусымда гүлдейді, маусым-шілдеде піседі. Тұқымын құмырсқалар таратады. әсемдік өсімдігі, Қазақстанның ботаника бақтарында өсіріледі. Жазы құрғақ және ыстық болатны аудандарды көгалдандыруға ұсынылған. 

## Дереккөздер

Санат:Құртқашаштар