open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қабас Сатаев

**Қабас Сатаев** (1926, Атырау қаласы). Ұлы Отан Соғысына қатысқан. 
*1941-1944 ж.ж. есепші, бухгалтер, аға бухгалтер. 
*1951-1966 ж.ж. Мақат бұрғылау конторының Іскен цехінің мұнара монтажнигі. 
*1966-1986 ж.ж. «Маңғышлакмұнайгазбарлау» тресінде ағаш ұстасы, бригадир, прораб, аға прораб, мұнара монтаж контор цехінің бастығы. 
*1986 жылдан бастап-зейнеткер. «Отан соғысы»(1985) орденімен «Ерлігі үшін», «Берлинді құтқарғаны үшін», «Еңбек ардагері» медальдерімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Қуан Сатаев

**Қуан Сатаев** (1908-1960, Атырау облысы). 1923-1928 ж.ж. Доссор мұнай өндіру кәсіпшілігінде жұмысшы, оператор көмекшісі, мұнай өндіру операторы, мастері. 
*1928-1960 ж.ж. «Казакстанмұнай» бірлестігі Байшонас мұнай өңдіру басқармасында оператор, аға оператор, мұнай өңдіру шебері. «Құрмет Белгісі» орденімен, медальдармен және Қаз КСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Шмидт қайыңы

**Шмидт қайыңы** – әлемдегі ең қатты ағаш. Бұл ағашқа оқ өтпейді. Оны шапқан кезде тіпті балтаны да қисайтып жібереді. Шмидт тек қана Ресей Федерациясындағы қорықтарда  ғана өседі. Әлемдегі таңғажайып ағаштардың бірі.

## Дереккөздер


Санат:Биология
The Cure

**The Cure** – британдық рок тобы. 1976 жылы Кроулиде (, Суссекс, Англия) құрылған. Топ құрылғаннан бері құрамы бірнеше рет ауысқан. Тек Роберт Смит қана топтың жалғыз тұрақты қатысушысы. Ол – гитарист, сазгер, фронтмен және вокалист. Алғашқы дебюті – «Killing an Arab». 30 жылдан астам уақыт ішінде бұл топ  30 студиялық альбомын және 39 сингл шығарған..

## Дискография
### Студиялық альбомдар

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:Ұлыбритания алтернативті рок топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Hansa Records орындаушылары
Санат:Geffen Records  орындаушылары
Санат:1976 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:BRIT Awards сыйлығының иегерлері
Лу Чжу

**Лу Чжу** – қытай опера әншісі (бас). Талай вокальды конкурстардың дипломаты. Одесса ұлттық опера және балет театрының солисті.   Одесса консерваториясында оқыған. 2008 жылы бесінші курста оқи жүріп, Одесса операсымен келісімге отырады. 2007 жылы Ворзелде (Украина) «Өнер – XXI» халықаралық конкурсында І орынды иеленеді.

## Дереккөздер
Ли Кас

**Ли Кас** (ағылшынша  Lee Cass; 1925, Бруклин — 30 сәуір  1995, Питтсбург) – американ әншісі, бас-баритон. Джулярд мектебінде Мэк Харрелден сабақ алған, кейін оқуын Питсбург университетінде жалғастырған. 1950 жылдар басында NBC опера қойылымдарына көп шығып жүрді. Нью-Йорк қалалық операсында, Кливленд, Питсбург, Санта-Фе, сондай-ақ Бродвей театрларында ән салған..

## Дереккөздер
Мұнаймен қаныққан қалыңдық-

**Мұнаймен қаныққан қалыңдық**-тиімді кеуектілігі бар мұнайға қаныққан қабатшалардың
жиынтық қалыңдығы. Біртекті толықтай
мұнаймен қаныққан жинауыш қойнауқаттың
Мұнаймен қаныққан қалыңдық сол жинауыштың беті мен табанының
жатыс тереңдігінің айырмасы мен оның
еңістену бұрышы косинусының көбейтіндісі
анықталады. Тек жоғарғы бөлігі ғана мұнайға
қаныққан біртекті қойнауқат жинауыштарда
бұл қалыңдықжинауыш бетімен су-мұнай жапсары деңгейінің биіктіктері арасындағы айырмамен анықталады. Жинауыштардың беті мен
су-мұнай жапсары арасында тиімді кеуектілігі
жоқ қабатшалар бар болған жағдайда олардың
жиынтық қалыңдығы қабат қалыңдығынан шегеріледі. Газды тақия жагдайында мұнаймен қаныққан қалыңдық газ-су
жапсары мен су-мұнай жапсары арасындағы
мұнайға қаныққан қабатшалардың жиынтық
қалыңдығына сәйкес келеді.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Ханну Линту

**Ханну Линту** – фин дирижері. 1967 жылы 13 қазанда Раумада туған. Әртүрлі уақытта Түркі және Тампер филармониялық оркестрде бас дирижер болған. Хельсинбирг симфониялық оркестрінде және Фин радиосының, симфониялық оркестрінде де қызмет атқарған.

## Дереккөздер

Санат:Финляндия дирижерлері
Яп ван Зведен

**Яп ван Зведен** – нидерланд скрипкашысы және дирижер. 1960 жылы 12 желтоқсанда туған. Амстердамда Давина ван Велдің, сонсоң Нью-Йоркте Дороти Делейдің шәкірті болған. 1977 жылы Оскар Бак атындағы нидерлан Ұлттық скрипкашылар конкурсында жеңімпаз болған. 2005 жылдан бастап Нидерлан радиосының филармониялық оркестрін басқарады.

## Дереккөздер
Юань Чжен

**Юань Чжен** - қытай жазушысы. Тан дәуіріндегі ақын. 779-831 жылдар аралығында өмір сүрген. «Ин-ин туралы» повестінің авторы. Поэзияның жаңғыруы үшін болған қозғалысты жақтаушылардың бірі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Лу Фуянь

**Лу Фуянь** - қытай жазушысы. ІХ ғасырда Тан дәуірінде өмір сүрген. Қытай әдебиетінде оның алар орны ерекше. «Желаяқ және сиқыршы» новелласының авторы. Ол шығарманың сюжеті Рюноскэ Агутагаваның «Ду Цзычунь» әңгімесінде қолданылған.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Санат:Тұлғалар
Кенжебай Сатанов

**Кенжебай Сатанов** (1936, Атырау облысы). Атырау политехникалық техникумын бітірген (1958). 
*1953-1954-Петров Атырау зауытының токарі. 
*1958-1963ж.ж.- Мақат бұрғылау конторының бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебері , бұрғылау учаскесінің шебері. 
*1963-1997ж. ж. "Маңғыстаумұнайгазбарлау" тресінің «Кешенді мұнай барлау экспедициясының» экспедиция учаскесінің бұрғылау шебері, «Маңғыстау мұнай Газ барлау» кешенді экспедициясы бөлімінің аға инженер технологі. 
*1997 жылдан бастап-зейнеткер. «Еңбек үздігі » медалімен марапатталған. (1986)

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ли Чжаосин

**Ли Чжаосин** – қытай саясаткері. Тоғызыншы ҚХР сыртқы істер министрі. Ақын, екі өлеңдер жинағы кітабының авторы. 1940 жылы 20-қазанда Қытай Республикасының Шаньдун провинциясындағы шару отбасында дүниеге келген. 1959-1964 жылдары Бейжің университетінің батыс тілдер факультетінде оқыған. Осыдан соң Бейжің институтының аспиранттығына қабылданып, 1967 жылы бітіріп шығады. ҚКП ОК 16 сайланымының мүшесі.

## Дереккөздер
Ғабит Сатибалдиев

**Ғабит Сатибалдиев** (1957, Атырау облысы). Гурьев педагогикалық институтын (1978) және Мәскеу физика-техникалық институтын (1988) бітірген. 
*1981-1997ж.ж. - Қазақ ғылыми геология барлау институтында аға лаборант, кіші ғылыми қызметкер, 
*1981-1997ж.ж. Қазақ ғылыми зерттеу жобалау институтының сектор меңгерушісі, мұнай бөлімінің бастығы. 
*1997 жылдан бастап «ҚазақТүрікмұнай» ЖШС бірлескен кәсіпорынның өндірістік директоры.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Әлке Сатмағамбаетов

**Әлке Сатмағамбаетов** (1936, Атырау облысы) Атырау мұнай техникумын бітірген. (1957). 
*1957-	1958ж.ж.	-Доссор көлік жөндеу зауытының слесарі. 
*1958-1960ж.ж. әскер қатарында. 
*1960- 1973ж.ж. Қошқар мұнай кәсіпшілігінде құрал жабдықтарды жөндеу слесарі, қауіпсіздік техника инженері, мұнай өндіру шебері, учаске бастығы, технология қызмет бастығы. 
*1973-1997ж.ж. «Доссормұнай» газ өндіру басқармасының орталық инженер технологиялық қызметінде басқару бастығының орынбасары, ауысым бастығы, бу мен сумен қамтамасыз ету цехінің бастығы, мұнай өндіру шебері, ОИТҚ ауысым бастығы. 
*1997 жылдан бастап-зейнеткер. «Құрмет белгісі»орденімен және ҚазКСР Жоғарғы Кеңес төралқасының құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Николай Павлович Сафронов

**Николай Павлович Сафронов** (1915-2002, Орал облысы). «Ембімұнай» геолого-барлау кеңсесінде бақылаушы курсын бітірді. ҰОС қатысқан. 
*1933-1938ж.ж. вариометрикалық партияда бақылаушы. 
*1938-1946 ж.ж. Қызыл әскер қатарында. 
*1946-1958 ж.ж. гравиметрикалық партия бақылаушысы, аға техник, инженер-оператор. 
*1958-1970ж.ж. «ҚазақстанМұнайгеофизика» тресі гравиметрикалық партиясының бастығы. «Еңбек ардагері », «Ерен еңбегі үшін» медальдарімен марапатталған. (1989, 1970)

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Қанатбек Бейсенбекұлы Сафинов

**Қанатбек Бейсенбекұлы Сафинов** (1962, Жамбыл облысы) ҚазМҰ-ді бітірген. (1985) Заң ғылымдарының докторы. 
* Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.
*1985 жылы-М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу Мемлекеттік университетінде тәжірибе жинақтау, зерттеуші, 
*1986 жылы мемлекетттік институттың және ҚазКСР ҒА заң ғылымдарының аспиранты. 
*1990 жылы ҚазКСР заң Ғылымдар Академиясы мен Мемлекеттік институттың кіші ғылыми қызметкері. 
*1992 жылы Мәскеу Жоғарғы экономикалық кеңесінің жанындағы «Қазақстан сервис» сыртқы сауда-саттық компаниясының бас директорының орынбасары. 
*1994жылы Қазақстанның ФРГ, Австрия республикаларындағы тауар өкілінің орынбасары. 
*1996 жылы «Қазақстанәуежолы» мұнай компаниясының сыртқы байланыстар вице - президенті. 
*1997 жылы ҚР мемлекеттік комитетінің инвестициялар бойынша келіссөздер жүргізу және жобаларды бағалау дирекциясының менеджері. «ҚазақОйл» мұнай компаниясы заң департаментінің директоры, құқықтық-сараптама бөлім меңгерушісі, 
*1999 жылы -құқықтық тәртіп, қорғаныс, заң шығару бөлімдерінің меңгерушісі 
*2000 жылы-ҚР премьер министр канцелчриясының заң бөлімі меңгерушісі. 
*2002 жылы-«ҚазТранс Ойл» ЖАҚ бас директорының орынбасары, «ҚазМұнайГаз» мұнай компаниясы АҚ басқару директоры.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ахметжан Сахиев

**Ахметжан Сахиев** (1949, Атырау облысы) ҚазПТИ-ді бітірген (1974). 
*1966-1968 ж.ж,- Оңтүстік Ембі мұнай барлау экспедициясының механика шеберханасының токарі. 
*1974-1992ж. ж. Оңтүстік Ембі МБЭ бұрғышы көмекшісі, зерттеу бригадасының операторы, аға геолог, Теңіз территориялық тау техникалық инспекциясының техникалық инспекторы, «Прорвамұнайгаз» МГӨБ «Көлсарымұнайгаз» МГӨБ аға-геолог, бас геолог.
*1992 жылдан бастап қазіргі уақытқы дейін «Көлсарымұнайгаз» МГӨБ басқару бастығының орынбасары, бас геолог.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Берік Қартанбайұлы Саяхов

**Берік Қартанбайұлы Саяхов** (24 желтоқсан, 1961) - Техника ғылымдардың кандидаты(1999)

## Өмірбаяны
* ҚазПТИ-ді бітірді (1983)
* 1983-1997ж.ж.-Маңғыстаумұнайқұбыр басқармасында инженерден бас инженерге дейін түрлі қызметтер атқарған. 
* 1997-2002ж.ж. «ҚазТрансОйл» ЖАҚ эксплуатация департаментінің директоры, «ҚазТрансОйл» ЖАҚ техникалық директоры. 
* 2003 жылдан бастап «ҚазМұнайГаз» МК ЖАҚ атқарушы директор.

## Марапаттары
«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған(1999).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
Берік Қартанбайұлы Саяхов 

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:24 желтоқсанда туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Қазақ ұлттық политехникалық институты түлектері
Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Ұрынғали Сәбиев

**Ұрынғали Сәбиев** (1912-1986, Атырау облысы). ҰOC қатысушысы. 
*1939-43 жылдары - Іскене МӨБ жұмысшы, бұрғышы көмекшісі, бұрғылаушысы, Сағыз МӨБ бүрғышы көмекшісі, бұрғылаушы. 
*1948-68 жылдары - Қаратон - Құлсары бұрғылау кеңсесінің мұнай барлау бұрғылаушысы. 
«Ерлік үшін», «Германияны женген үшін медалдарымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев

**Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев** (20 мамыр 1967 жыл, Жамбыл) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бері қызметтегі Көлік министрі. Сауранбаев — Экономика ғылымдарының кандидаты, 2021–2025 жылдары Қазақстан темір жолы басқармасының төрағасы, 2017–2018 жылдары Шымкент әкімі болған.

## Білімі
Сауранбаев 1991 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді экономист мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылы ол ЭНИ-АДЖИП, ЦОНП магистратурасын бітіріп, мұнай әкімшілігінің магистрі квалификациясын алды да, 2016 жылы Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университетін «әскери және мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша тәмамдады. 2004 жылдан бері ол — Экономика ғылымдарының кандидаты.

## Еңбек жолы
### Кәсіпорындардағы мансабы
[нобай|солға|[Самұрық-Қазына басқарушы директоры Сауранбаев (сол жақта) пен Қазақстанның Аустриядағы елшісі Мұхтар Тілеуберді, Вена, Аустрия, 2011 жылғы сәуір]]

Нұрлан Сауранбаев еңбек жолын 1991 жылы «Еңбек» ЖШС бас директоры ретінде бастады. 1997 жылы ол бұл қызметін аяқтап, бір жыл бойы Қазақстан кәсіпкерлер конгрессінің атқарушы директоры еді.

1998 жылдан 2000 жылға дейін Сауранбаев «Қазақстан темір жолы» мемлекеттік кәсіпорнының «Жолаушылар тасымалы» еншілес кәсіпорынының директоры болатын. Бұдан кейін, 2002 жылға дейін ол «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ААҚ бірінші вице-президенті қызметінде болды.

2002–2004 жылдары Сауранбаев ҚазМұнайгаз АҚ Инжинирингтік жобалар басқару және қызмет көрсету департаментінің директоры болса, 2004–2007 жылдары ол «Теңіз сервис» ЖШС бас директоры еді.

2007 мен 2010 жылдары аралығында Сауранбаев — «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарушы директоры. 2010 жылдан 2011 жылға дейін ол — Самұрық-Қазына басқарма төрағасы орынбасарының кеңесшісі; басқарушы директоры болатын.

### Саяси мансабы
2011 жылы Сауранбаев Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі ретінде тағайындалғаны арқылы саяси мансабын бастады. Бұл лауазымға ол 2014 жылға дейін ие болды.

2014 жылдан 2016 жылға дейін ол — Қорғаныс министрінің орынбасары. 2016–2017 жылдары ол — ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін дайындау және өткізу мәселелері жөніндегі штабтың ұйымдастыру комитетінің басшысы.

2017 жылғы қарашадан 2018 жылғы маусымға дейін Нұрлан Сауранбаев — Шымкент қаласының әкімі.

2019 жылы Сауранбаев Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі атанды. Бұл қызметте ол 2021 жылға дейін болды.

2021–2025 жылдары ол — Қазақстан темір жолы АҚ басқармасының төрағасы.

2025 жылғы 30 маусымда президент Тоқаев Сауранбаевты Көлік министрі болып тағайындалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Шымкент әкімдері
Санат:Қазақстан көлік министрлері
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан темір жолы тұлғалары
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Мәлік Сәлімгереев

**Мәлік Сәлімгереев** (1960, Атырау облысы). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1995). И.М. Губкина атындағы Мәскеу мұнай химия және газ өнеркәсібі институтын бітірген (1982). АҚШ сауда Министрлігі арнаулы американдық іскери машықтанулар бағдарламасы (SAВІТ) бойынша «Теңіз мұнайгаз кен орындарының барлауы және игерілуі» машықтанудан өткен (2005). 
*1982-1987 - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Комсомолмұнай» МГӨБ операторы, ғылыми зерттеу және өндірістік жұмыстары цехінің ұңғыларын зерттеу шебері, қойнау қаттық қысымын ұстап тұру учаскесінің аға геологі, мұнай және газ өндіру цехінің бас геологі. 
*1987-1994 - «Терммұнайодағы» МҚБ «Қаражанбастерммұнай» МГӨБ технология бөлімінің бастығы, сынақ-экспериментальді «Терммұнайодағы» МҚБ «Қаражанбастерммұнай» МГӨБ-тің бас геологі. 
*1994-1996 - мұнай және газ кен орындарының геологиясы мен қазбалауы жөніндегі вице-президенті. 
*1996-1999 - «Қаражанбасмұнай» АҚ-нің бірінші вице-президенті. 
*1999-2000-«ҒЗЖИмұнайгаз» институтының мұнай өндіру ғылымы, техникасы және технологиясы жөніндегі бас директорының орынбасары. 
*2000-2001 - «Қазақойл» ¥МК ЖАҚ жаңа жобалар департаментінің директоры. 
*2001-2004 - «Қазақойл-Ембі» ААҚ, «Ембімұнайгаз» ААҚ өндіріс жөніндегі вице-президенті. 
*2004 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - «ҚазМұнайГаз» БӨ» «Ембімұнайгаз» АҚ ӨФ директорының орынбасары. Қазақстан Республикасының энергетика және минералды ресурстар Министрлігінің құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары
Асылай Сәлімова

**Асылай Сәлімова** (1949, Атырау облысы). ҚазПТИ-ді бітірген (1977). 
*1967-1972 - Байшонас МӨБ ұңғы зерттеу операторы. 
*1977-1996 - Солтүстік Ембі геология-іздестіру экспедициясының техник-геологі, геологі, аға геологі. 
*1996-2003 - «Атыраумұнайгазгеология» АҚ геология бөлімінің геологі, жетекші геологі. 
*2003-2004 - «Каспиймұнай» АҚ геологі. 
*2004 жылдан бастап - «Адай Петролеум Компани» ЖІІІС геологі. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Әлішер Сәтбаев

**Әлішер Сәтбаев** (1949, Алматы қаласы). ҚазПТИ-ді бітірген (1971). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты, профессор. Қазақстан Республикасының құрметті кен барлаушысы. 
*1971-1973 - КСРО әскери аға офицері. 
*1973-1996 - Қазақ ұлттық техникалық университетінің аға оқытушысы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан. 
*1996-1998 - ҚР геология министрлігінің бас басқармасының орынбасары. 
*1998 жылдан «Георид» ЖШС директоры. Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған. 70- тен астам ғылыми еңбектің авторы.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Мұнайтелеком

**Мұнайтелеком** - жауапкершілігі шектеулі ceріктестік, "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік
қоғамының еншілес кәсіпорны. 1966 жылы
"Манғышлакнефть" өндірістік басқармасы
құрамында байланыс кеңсесі ретінде құрылған.
"Мұнайтелеком" "Маңғыстаумұнайгаз" акционерлік қоғамына бүкіл байланыс түрлері бойынша қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Нұрлан Сәтбаев

**Нұрлан Сәтбаев** (1951, Атырау облысы) 1968-1998ж.ж. -«Прорвмұнай» мұнайгаз өндіру басқармасында ұңғыны жерасты жөндеу бригадасы операторының көмекшісі, операторы, 3-ші дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Жібек Берғалиқызы Сегізалиева

**Жібек Берғалиқызы Сегізалиева** (2.02.1925, Атырау облысы, Мақат ауданы, Доссор) - мұнайшы. Кеңестік және қазақ мұнайшысы, мұнай өндіру операторы. Доссор мұнай кәсіпшілігінің бірінші операторы. Ленин және Еңбек Қызыл Ту ордендерінің кавалері. Сегізалиева Жібек Берғалиқызы 1925 жылы 2 ақпанда мұнайшы отбасында дүниеге келген. 1943 жылы Мақаттағы мектепті бітірді. 1943-1976 жылдары Доссор мұнай кәсіпшілігі басқармасының операторының көмекшісі, операторы.

1953-1957 жылдары Бүкілодақтық кәсіподақтар орталық кеңесінің мүшесі. 1959-1962 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1976 жылдан Қазақстан Республикасының жеке зейнеткері.

Сегізалиева Жібек 12 рет облыстық партия комитетінің мүшесі болып сайланды, бірнеше рет Қазақстан Компартиясы съездеріне делегат, Республикалық кәсіподақтар кеңесінің мүшесі болып сайланды. КСРО әйелдерінің бірінші съезінің делегаты.

## Еңбек жолы
* Мақат ФЗО мектебін бітірген (1943)
* 1943-197б жж. Доссор мұнай өңдіру кәсіпшілігінде оператор көмекшісі, оператор.
* 1976 жылдан бастап-зейнеткер.

## Қоғамдық жұмысы
* 5-сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1959)
* Қазақ Кәсіподақтар пленумының мүшесі (1953-1957).

## Марапаттары
* Ленин ордені
* Еқбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Есте сақтау керек

Санат:2 ақпанда туғандар
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Мақат ауданында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Еңбекте үздік шыққаны үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалінің иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Жаңабай Сәлімгереев

**Жаңабай Сәлімгереев** (1916-1996, Атырау облысы). Атырау қ. ФЗО мектебін бітірген (1931). ҰОС-на қатысқан. 
*1931-1939 - Доссор МК цехінің слесарі, шебері, автокөлік механигі. 
*1946-1962 - «Қазақстанмұнайбарлау» тресі Құлсары барлау бұрғылауының кеңсесінің механигі, автокөлік цехінің бастығы. 
*1962-1988 - АКК директоры, «ММГБ» КЭ бастығының орынбасары. 
Қызыл Жұлдыз, 2-ші дәрежелі Отан соғысы, «Құрмет Белгісі» ордендарымен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Самғали Сейілханов

**Самғали Сейілханов** (1918, Атырау облысы). ҰOC Ембі ардагері. 
*1938-1941ж.ж.-жалдамалы жұмысшы. 
*1945-1975ж.ж. -Доссор МӨБ мұнай өндіруші цехында компрессорлық станцияның майлаушысы слесарь -жөндеуші, оператор көмекші, операторы. 
*1975 жылдан бастап-зейнеткер. 
«Ерен еңбегі үшін» (1949) «Еңбек ардагері» 1975 марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Сафа Сейілханов

**Сафа Сейілханов** (1925-1975, Атырау облысы) ҰOC қатысқан. 
*1943-1944ж.ж.- Доссор мұнай өндіру кәсіпшілігінде мұнай өндіру операторының көмекшісі, оператор. 
*1944-1948ж.ж. әскер қатарында. 
*1948-1975ж.ж. «Ембімұнай» бірлестігі Доссор МӨБ «Жайықмұнай» МГӨБ ұңғыны жерасты жөндеу операторы, мұнай және газ өндіру операторы. 
Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдарімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
МұнайФилдСервис

**МұнайФилдСервис** - жауапкершілігі шектеулі серіктестік, мұнай өнеркәсібінде
қойнауқаттардың мұнай беру мөлшерін
жоғарлату мақсатындағы іс-шараларды іске
асыруға көмектесетін қызмет көрсету кәсіпорны.
Іс-шаралардың төмендегі кешенін жүзеге
асыруға көмектеседі: ұңғымаларды күрделі
жөндеуден өткізу; жөндеу-оқшаулау жұмыстары;
ұңғымаларды геофизикалық тұрғыдан зерттеу; қойнауқатты гидравликалық жарғыштау
жұмыстарын тікелей орындау.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Қалау Сейітқазиев

**Қалау Сейітқазиев** (1927-1989 Атырау қаласы) Атырау мұнай техникумын бітірген.(1952) ҚазКСР еңбек сіңірген мұнайшысы(1970). 
*1952-1964ж.ж. Тереңөзек мұнай өндіру кәсіпшілігінде мүнай өндіру операторы, ұңғыны жерасты жөндеу бригадасының шебері, бөлімше бастығының бастығы, аға инженері. *1964-1983ж.ж. Тереңөзек, Қаратон мұнай өндіру кәсіпшіліктерінің меңгерушісі. 
*1983- 1987ж.ж. -Қаратон МӨБ Қараарна мұнай өндіру кәсіпшілігінің меңгерушісі. 
Еңбек Қызыл Ту ордені «Құрмет белгісі» ордендеріміен және медальдарімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Рахмет Сейітқазиев

**Рахмет Сейітқазиев** (1940-1992, Атырау). Алматы ауылшаруашылық институтын бітірген. (1976). 
*1976-1986ж.ж. -Қаратон МӨБ аға бухгалтері, бас бухгалтерінің орынбасары, «Маңғыстау ӨБ » кәсіпорындарында бас бухгалтер. 
*1986-1992ж.ж. - «Ембімұнай», «ТеңізМұнайгаз» ӨБ бас бухгалтер, бас директордың орынбасары. 
«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. (1970)

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Төкен Сейітов

**Төкен Сейітов** (1920, Семей облысы) ҚазПТИ-ді, Гурьев мұнай техникумын Жоғарғы партиялық мектебін бітірген. ҰОС қатысқан. 
*1943-1947 -Оңтүстік Қазақстан Облыс атқару комитеті және партия Обком жұмысшысы, Шымкент партия аудан комитетінің хатшысы. 
*1947-1957 ж.ж. -Гурьев партия обкомының жұмысшысы, Гурьев партия қалалық комитетінің хатшысы, Мақат партия аудан комитетінің хатшысы. 
*1957-1965ж.ж. Гурьев халық кеңшарының басқарудың бастығы орынбасары. 
*1965-1978ж.ж. «Маңғышлақмұнай» ӨБ өндрістік техникалық базасының бас инженері, «Қазақстанмұнай» бірлестігі Қазтехмұнай қамсыздандыру тресінің бас инженері. 
*1978-1983 ж.ж. ҚазКСР мемлекеттік қамсыздандыру «Қазбаскомплект» Алматы басқармасының бастығы. Дербес зейнеткер. 
2-мәрте 1-ші дәрежелі Отан соғысы, Қызыл жұлдыз ордендерімен марапатталған.  25-тен аса еңбек әскери және еңбек жүлделерін иеленген.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Мұнайшы (қоғамдық қор)

**Мұнайшы, қоғамдық қоры** - 2004 жылы
республиканың мұнай-газ өнеркәсібінің бір
топ ардагерлері мен ұйымдастырушылары
тарапынан ардагерлер мен зейнеткер
мұнайшылардың әлеуметтік проблемаларын
шешуге көмектесу, олардың мол тәжірибесі
мен білімін мұнай компанияларының тапсырыстарын орындауға пайдалану, олардың
сіңірген еңбектерін насихаттау, ҚазақстанРеспубликасындагы атақты мұнайшылар
мен мұнай-газ саласындағы дәстүрлі
династиялардың есімдерін мәңгілікке қалдыру
мақсаттарында құрылған қоғамдық қор. Жеке
тұлғалар мен заңдық тұлғалардың өз еркімен ұсынған қаражаты есебінен, сол сияқты
қордың жоғары білікті және еңбекке жарамды
сала ардагерлерінен құралған шығармашылық
ұжымының табысы есебінен жұмыс істейді.
Қор мерейлі даталарды атап өту, мұнайлы
аймақты игеру тарихы мен жылнамасын
басып шығару, ардагерлердің естеліктерін шығару арқылы ұрпақ жалғастығын
қамтамасыз етуге баса назар аударады.
Толықтырылған және жаңадан өңделген
"Қазақстанның мұнай энциклопедиясын"
қайтадан басып шығару бағытындағы
жұмыстар істелуде. Ұлы Отан соғысына
қатысушылар және олардың отбастары,
тыл ардагерлері, соғыс жылдарында еңбек
еткен әйелдер мен жасөспірімдер де қор
қамқорлығын сезінетін болады.
Қор құрамында бірнеше аймақтық
үйлестірушілер бар, олар жергілікті әкімшілік
органдармен, мұнай компанияларымен қоян-қолтық жұмыс істейді.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Пу Сунлин

thumb|Пу Сунлин
**Пу Сунлин** – қытай новеллисті. 1640-1715 жылдары Шығыс Қытайдағы Шаньдун провинциясында өмір сүрген. Ол Ляо Чжай лақап атымен жазған. Пу Сунлин классикалық білім алып, бюрократтық ғалымдардың қатарына енеді. Оның 16 томдық еңбегі 400-ден астам новеллаларды қамтыған. VIII—IX ғасырдағы қытай новеллаларының фантастикалық стилін қалыптастырды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Үміт Сейітова

**Үміт Сейітова** (1937, Атырау облысы) 1954-1987-Тентексор учаскесінің ұңғы дебитін өлшеуші, «Байшонас» МӨБ мұнай өндіру цехінің көмекші операторы, операторы. 1987 жылдан бастап-зейнеткер. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған.(1985)

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Шайыр Сейсенов

**Шайыр Сейсенов** (1926, Атырау облысы). ҰОС қатысқан. 
*1942-1944ж.ж. Жылыой ауданындағы «Қызылжем» кеқшарының қойшысы. 
*1950-1955ж.ж. Көлсары бұрғылау кеңсесінің құбыр базасының слесарі, балғашысы. 
*1955-1961ж.ж. -Мақат барлау-бұрғылау кеңсесі Алтыкөл учаскесінің бұрғылау жұмысшысы, бұрғышы көмекшісі. 
*1961-1986ж.ж. - «Ембімұнай» ӨБ мұнара монтаждық кеңсесінің тракторисі. 
*1986 жылдан бастап-зейнеткер. 
2-ші дәрежелі Отан соғысы орденмен, медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Бошым Сейтенов

**Бошым Сейтенов** (1910-2003, Атырау облысы) ҰOC қатысқан. 

*1932-1944ж.ж. -Мақат МӨБ жұмысшысы, майлаушысы. 
*1946-1965ж.ж.. «Мақатмұнай» МӨБ мұнай өндіру көмекші операторы, оператор. 

2-ші дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Ерен еңбегі» медалімен және әскери медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:2003 жылы қайтыс болғандар
Санат:Атырау облысында қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Мақатмұнай тұлғалары
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Өмірғали Сейітқалиев

**Өмірғали Сейітқалиев** (1916, Атырау облысы). Фин соғысы (1933-1939) және ҰОС (1939- 1946) қатысқан. 
*1946-1982-Көлсары МӨБ қамсыздандыру бөлім бастығы, қойма меңгерушісі, «Ембімұнай» бірлестігінің материалдық-техникалық базасының бухгалтері, бас бухгалтері. 
*1982 жылдан бастап-зейнеткер. 
2-ші дәрежелі Отан соғысы және 3-ші дәрежелі Қызыл жұлдыз даңқы ордендерімен және медалдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Ло Гуаньчжун

**Ло Гуаньчжун** – XIV ғасырдағы қытай жазушысы. Классикалық романдар жазған. Оның романдары «Үш патшалық» және «Өзен батпақтары». «Өзен батпақтары» романының соңғы өңделуі Ши Найанюға тиесілі болған. Бұл есім оның лақап аты болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мырзағали Сейтенов

**Мырзағали Сейтенов** (1925-1980, Атырау облысы). 
*1943-1980 -Қошқар МӨБ ұңғыны жерасты жөндеу бригадасының операторы, аға операторы, шебері. «Ерен еңбегі үшін»(1955) медалімен және ҚазКСР Жоғарғы кеңесінің құрмет грамотасымен (1980) марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Мо Янь

**Мо Янь** () - қазіргі қытай жазушысы. 1955 жылы 17-ақпанда ҚХР-ның Шаньдун провинциясында туған. Мо Янь - қытай тілінен аударғанда «үндеме» дегенді білдіретін лақап аты. Шын есімі – Гуань Мое (). «Қызыл гаолян» фильмі түсірілген роман авторы ретінде танымал. Гонконг ашық университетінің құрметті филология докторы.

## Дереккөздер


Санат:Қытай жазушылары
Назар Сейтімбетов

**Назар Сейтімбетов** (1931-1989, Маңғыстау облысы). 
*1954-1956ж.ж. -«Сахалинмұнай- бұрғылау» терең бұрғылау экспедициясының дизелші-моторисі. 
*1956-1989ж.ж. Жаңажолмұнай- барлау экспедициясы бұрғылау қондырғыларының дизелшісі, машинисі, механигі, «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресі мұнара монтаждық кеңсесінде прораб, инженер, аға механик, бас инженер, бас инженер директор.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Бозсуыр

нобай|оңға|Бозсуыр
**Бозсуыр** – Қазақстанның солтүстігіндегі ақ селеулі, алуан шөптесінді далаларды мекендейтін ірі кеміргіш, суырдың бір түрі. Әдетте  денесінің ұзындығы 60 см-дей, салмағы 8 кг-дай болады.  Суырлар 20 жылға дейін өмір сүреді, бірақ мұндай жасқа бірлі-жарымы ғана жетеді. Бұлардың жауы – қасқыр, түлкі және бүркіт. Бірақ бұларға үлкен қауіп адамнан туады, себебі оны майы және терісі үшін көптеп аулайды.Және де бозсуыр суыр туысқанының төрт түрінің бірі. Бұл-Қазақстанның солтүстігіндегі ақ селеулі  , кейде алуан шөптесінді далаларын мекендейтін ірі кеміргіш . Қалған 3 түрі таулы жерлерді мекендейді. Терең , тармақталған ұяда топтанып қоныстанады. Қауіп төнген жағдайда ересегінің айқайымен түгел лезде інге кіреді. Шөппен қоректенеді .  Аналығы 35-40 күн буаздықтан кейін , 4-6 ұрпағын дүниеге әкеледі. Суырлар 20 жылға дейін өмір сүреді , бірақ мұндай жасқа  бірлі - жарымы ғана жетеді. Бұлардың жауы - қасқыр , түлкі және бүркіт . Бірақ бұларға үлкен қауіп адамнан туады, себебі оны майы және терісі үшін көптеп аулайды. Сонымен қатар , жер жырту кезінде бозсуырды ежелгі тіршілік ету мекенінен айырады.

## Дереккөздер
Қазақстандағы жануарлар әлемі Алматыкітап баспасы , А.Ф. Ковшарь , В.А. Ковшарь


Санат:Жануарлар
Санат:Биология
Сарыалқым аражегіш

**Сарыалқым аражегіш немесе сары боздақ** – жарқыраған түрлі түске боялған құстардың бірі. Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдеуіндегі тропикалық көгілдір құстар отрядының өкілі. Азия мен Еуропаның оңтүстік ормансыз аймақтарында кеңінен таралған, ал Қазақстанда оңтүстік пен шығыстағы шөлейтті  аласа тауларда кездеседі. Салмағы шамамен 40-60 г. Дене тұрқы қараторғайдай. Сарыалқым аражегіштің аяқтарының қысқасы соншалықты, жерде тіпті жүре алмайды, ұшқанда сымдар мен ағаштардың бұтағында қонақтап деп алады. Өте жақсы ұшады. ұшқанда қарлығашты еске түсіреді, тек қанаттары шамалы үлкендеу және ұшу әдісі басқалау - қанатын бірнеше рет тез қағады да, кең жайылған қанаттарымен ұзақ қалқиды. Осылай ұшып жүріп, жарқанаттыларды ұстайды, сөйтіп әлсін-әлсін "крю-крю..крю-крю" деп айғайлап қояды. Ол омарта орналасқан жерде бал араларын жеп, омарта шаруашылығына үлкен зиянын келтіреді. Сарыалқым аражегіштің мұндай кезде, ұзын жіңішке тұмсығы бал арасының балауызына оралған болады.Бұлар бал арасымен қоректенеді. Қазақстанда мамыр айынан қыркүйек айына дейін, 4 ай болады.

## Дереккөздер


Санат:Көкқарғатәрізділер
Шөпбақа

**Шөпбақа** () – ірі бақа, ұзындығы 10 см-дей болып келеді. Алдыңғы жағынан қарағанда тұмсығы дөңгелек пішінде көрінеді. Денесі ашық сұр, ашық сары және қара түске боялған. Бұл негізінен Еуропа бақасы, Солтүстік Қазақстанның орманды, қайыңды аймақтарында және Жайық пен Елек өзендерінде кездеседі. Жәндік, өрмекші және құрттармен қоректенеді. Су астында лайға көміліп қыстайды.

## Дереккөздер


Санат:Құйрықсыз қосмекенділер
Тарбақа

**Тарбақа** () – Еуропа қосмекенділерінің бір өкілі. Дене пішіні орташа келеді, ұзындығы  шамамен 5 - 8 см. Бұлар құрлықта қалың шөптер арасын, шұңқыр, ағаш тамырлары арасын және кішкентай аңдардың індерін паналайды. 60 – 70 см тереңдіктегі ағын суларда уылдырықтарын шашады. Тарбақаның өзіндік ерекшелігі 1,5 м тереңдікке дейін жерді артқы аяғымен қазып, қыс бойы тығылып жатады.

## Дереккөздер


Санат:Құйрықсыз қосмекенділер‎
Сүген қоңызы

**Сүген қоңызы** – қаяз (отын кесетін) қоңыздар тұқымдасына жататын қоңыз түрі. Денесінен бірнеше есе ұзын көпбунақты мұрты бар. Олардың аталуы көбінесе мекендейтін ортасына байланысты болады. Қоңыздардың көбі ағаштардың бір түрінде мекендейді. Ұрғашылары жұмыртқаларын ағаш қабығының жарықтарына салады, кейін олардан дернәсілдер дамып жетіледі. Күшті кеміргіш ауыз аппараттары бар жұмсақ дернәсілдер ағаш сүрегінде бір ғана жыл тіршілік етпейді, бірнеше жыл өмір сүреді. Тек қана ағаштарды ғана емес, сонымен бірге ағаштан жасалынатын жабдықтарды, ағаш құрылыстарын толығымен зақымдайды. 

## Дереккөздер


Санат:Қатты қанаттылар
Жасыл аражегіш

**Жасыл аражегіш немесе көк боздақ** – құстың бір түрі.  Сарыалқым аражегіштен айырмашылығы: алқымында ашық сары және арқасында ашық қызғылт жолақтары жоқ. Түсі онша шұбар емес, дауысы да өзгешелеу. Жасыл аражегіш онша көп таралмаған. Ол Қазақстанның оңтүстік және батыс аудандарында, негізінен Сырдария, Ембі, Жайық, Сарысу, Шу, Іле өзендерінің аңғарларында,  су қоймаларына жақын жерде мекендейді. Африка мен Арабияда қыстайды. Бірақ жасыл аражегіш ұяларын негізінен құмдарға салады. Сәуірдің екінші жартысында ұшып келіп, қыркүйек-қазан айларында ұшып кетеді.

## Дереккөздер


Санат:Көкқарғатәрізділер
Құлақты кірпі

**Құлақты кірпі** – дене пішіні кіші, құлағы сәл үлкендеу келген  кірпі түрі. 

Ұзындығы 20 см-дей, салмағы 600 г шамасында болады.  Бұлар қалың бұталар арасында мекендейді. Көбінесе жылан, бақа, құрт, кеміргіштермен  қоректенеді, олардың уларынан арқасындағы инелері қорғап тұрады. Құлақты кірпілер 6 жыл өмір сүреді.

## Дереккөздер


Санат:Кірпітәрізділер
Нафтидтер

**Нафтидтер** - мұнайды, табиғи жанғыш газдарды, газконденсаттарды, мұнайдың табиғи туындыларына жататын малтаны, асфальтты, асфальтитті, оксикеритті, гуминокеритті, керитті, антраксолитті, озокеритті, тағы басқа қамтитын табиғи таушайырлар тобы. Аталған кластар арасындағы шектер физикалық-химиялық көрсеткіштері бойынша анықталды. Нафтидтерді нафтоидтардан ажырата білудің маңызы зор, өйткені нафтоидтар мұнай іздестіру көрсеткіші бола алмайды, олар көбінесе өңірдің мұнайлы-газдылығымен байланысты болмайды. Нафтоидтар - органикалық затпен байыған таужыныстарға жоғарғы температура мен
қысымның оқшау әсерінен түзілетін табиғи таушайырлар тобы. Нафтидтер пиронафтоидтар мен тектононафтоидтарға ажыратылады.
Әуелгілері жапсарлық метаморфизм кезіндегі органикалық заттар пиролизінің өнімдері болып табылады, екіншілері біршама төмен
температураларда органикалық заттың қозғалмалы түрбөлшектерінің сығымдалып, көрші таужыныстардың қуыстарын толтыруынан түзіледі.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Құмтышқандар

**Құмтышқандар**  -  денесінің ұзындығы 11 – 20 см, салмағы 20 – 200 г дейін жететін орташа пішінді тышқандар. 

Құмтышқандардың  тұмсықтары сүйір, көздері үлкен және құйрығының ұштары шашақты болып келеді. Бұлар шөлейтті аймақтарда көптеп таралған, бірнеше шығу тесігі бар үлкен індерін топ болып топтасып салады. Қазақстанда құмтышқандардың 4 түрі тараған: үлкен, қызыл құйрық, кіші және жыңғыл құмтышқандары.

## Дереккөздер

Санат:Кеміргіштер
Ала жертесер

**Ала жертесер** -  алуан түсті, денесінің ұзындығы  6 – 7 см, салмағы 9 -10 г шамасындағы  тышқан. 

Бұларды кеміргіштер топтарына жатқызуға болмайды, көбінесе жертесерлерге жақын. Денесінің жоғарғы бөлігі қара түсті, орта бөлігінде үлкен ақ дағы бар, ал кеудесі толығымен ақ түсті болады. Терісінің түгі  қалың, жұмсақ мамық тәрізді. Күніне өз салмағынан 1,5 есе артық жем жейді. Негізінен жәндіктермен немесе ұсақ кесірткілермен қоректенеді.

## Дереккөздер


Санат:Жертесертәрізділер
Жекдуадақ

**Жекдуадақ** -  дуадақтар тұқымдасына жататын, дене пішіні орташа, салмағы 1 – 2,5 кг құрайтын құс түрі. Шөлді аймақтарда онша көзге түсе бермейді, бірақ ұшқан кезінде бірден байқалады. Қанатында ақ және қара жолақтары бар, ірі құс. Әсіресе сәуірдің басында таңертең аталықтың ойнақ салуы таңқаларлық көрініс: жайылған ақ-қара жағасы құстың артына тастаған басын жасырып тұрады, шұғыл дірілдеген қозғалыс, бұл көріністің ғажайыптылығын одан әрі күшейтеді. Сондықтан оның екінші аты - сұлу дуанақты - осынысы үшін алған болар.  Ұшу жылдамдығы 40 км/сағ дейін жетеді. Жекдуадақтың ең сүйікті мекендейтін жері - балшықты жазықтықтың құммен шектескен жиегі, бірақ, ол құмның ортасында, Бетпақдала мен үстірттің ортасындағы тақырда да мекендейді. Қазақстанда мекендейтін жекдуадақтар қыс мезгілінде Арабия, Иран, Ирак, Пәкістан шөлдеріне ұшып кетеді.Ол жақта олар атақты араб қыран аң аулауының қызығушылық нысаны болады. Осы аулаудың зардабынан бұл құстың саны азайып, Қазақстан Қызыл кітабына енгізілген. 

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Санат:Биология
НБК

**НБК** - Атырау облысындағы Батыс Новобогат кенорнынан көмірсутек шикізатын барлаумен және өндірумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. 2002 жылдың
1 қарашасында қайтадан тіркелген "НБК"
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Атырау облысының Исатай ауданы аумағында
орналасқан Батыс Новобогат кенорнында
геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуде.
Аталған кенорынды барлау және одан
көмірсутек шикізатын өндіру жұмыстарын
жүргізуге байланысты келісім-шарт 2002
жылдың 18 қыркүйегінде жасалған, бұл
мәселелер қойнауын пайдалану операцияларын жүргізуге рұқсат беретін келісім-шартты
№992 мемлекеттік тіркеу Актісімен расталған.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Мұнара құрастыру жұмыстары

**Мұнара құрастыру жұмыстары** - мұнай
және газ ұңғымаларын, өзге де ұңғымаларды
тұрғызудың алғашқы сатысы болып табылатын жербеті бұрғылау жабдықтарын
құрастыру мен орнату жұмыстарының
жиынтығы. Бұл жұмыстарға бұрғылау
алаңын, оған келетін жолдарды дайындау, құбыр желілерін жүргізу, бетондалған
тұғырды салу (терең бұрғылау үшін), сонымен бірге мұнарамен бұрғылау жабдықтарын
құрастыру шаралары кіреді. Құрастырудың
агрегаттық, ұсақблоктың, іріблоктың
тәсілдері қолданылады.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Азия және үлкентұмсықты шүрілдек

**Азия және үлкентұмсықты шүрілдек** – бұларды шөл балықшылары деп атайды. Екеуінің де дене пішіні және қылықтары  шүрілдектерге тән. Салмақтары 90 – 100 г шамасында болады.  Олар тез жүгіреді, жерге жақын, екпіндеп ұшады. Азия шүрілдегінің көзі айналасында қара дағы жоқ, ал сары жолағы жалпақтау. Ең негізгі айырмашылығы – біріншісінің тұмсығы жуандау, екіншісінде жіңішкелеу. Бұл екі шүрілдек те судан алыс, шөлді аймақтарда тіршілік етеді. Қазақстанда екі шүрілдек те наурыздан қыркүйек айына дейін болады.

## Дереккөздер


Санат:Татреңтәрізділер
Қылаң тентекқұс

**Қылаң тентекқұс** -  кәдімгі тентекқұстан кішкене ірілеу келген құс түрі. Салмағы 100 г-дай. Негізгі қорегі – түнгі көбелектер мен қоңыздар. Бұл шөл құсы болғандықтан, Қазақстанда тек Сырдария мен Қызылқұм жағалауындағы жазықтықтарда мекендейді. Қылаң тентекқұсы өзен аңғары, батпақты жерлерде сирек кездеседі, олар көбінесе құмдақ шөлді мекен етеді.
### Сипаттамасы
Қылаң теңтекқұс- жабын қауырсындарының ашық сары қызғылтсары реңінің айырмашылығы ғана болмаса, кәдімгі теңтекқұсқа ұқсас құс. Негізгі қорегі- түнгі көбелектер мен қоңыздар, дегенмен түнд белсенді әрекет ететін басқа да бунақденелілерді жейді. Солтүстік Африка, Алдыңғы және Орта Азияда қоныстанады. Қазақстанда бұл құс тек қана Қызылқұм құмында және Сырдария өзенінің оң жағалауындағы жазықтықтан кездеседі. Қмдауыт құмды ұнатады және сазды жайылмада- сирек ,өзен жайылмасының маңынан жиі кездеседі.
Өмір сүру дағдысы аз зерттелген. Қазақстанға сәуірдің соңы- мамырдың басында ұшып келіп, тамыз-қыркүйекте ұшып кетеді.
### Дереккөздер

## Дереккөздер


Санат:Тентекқұстәрізділер
Кіші бозторғай

**Кіші бозторғай** – дала бозторғайына ұқсас, дене пішіні кішкентай, салмағы 25 – 30 г шамасындағы құс. Кіші бозторғайдың құйрығы қысқа және қанатының астында ақ жолағы болмайды. Қазақстанда Сырдариядан Зайсан қазаншұңқырына дейінгі аймақта кездеседі. Бұл шөлейттер мен тау бөктеріндегі аласа шөптерде мекендейді.

## Дереккөздер


Санат:Бозторғайлар
Қаратөс торғай

**Қаратөс торғай** – ашық түсті, дене пішіні үй торғай пішініне ұқсас, салмағы  23 – 38 г шамасындағы  құс. Қаратөс торғай Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында мекендеп, Солтүстік Африка мен Оңтүстік Азияда қыстайды. Тек қана өздері емес, балапандарын да пісіп жетілмеген дәнмен қоректендіреді. Қазақстанға сәуірдің аяғы мен мамырдың басында ұшып келіп, қыркүйек-қазан айларында ұшып кетеді.
**Қаратөс торғай**-  үй торғайға өте ұқсас құс. Аналықтарын қашықан анықтау оңай емес. Оның есесіне көрнекті аталығы үй және қылаң торғайдан жақсы ажыратылады. Қаратөс торғайдың төбесі- қоңыр ( сұр емес), бауыр жағындағы қара түс тек қана жемсауында емес, айқын бойлай созылған аламыш түрінде екі бүйірінде де жақсы дамыған. Қылығы және даусы- үй және қылаң торғайдікі сияқты.
### Мекен етуі
Солтүстік Африкада және Орталық Азияны қосып, Азияның оңтүстік өңірлерінде қоныстанды.Қазақстанда  оңтүстік-шығыста Сырдариядан Алакөл қазақшұңқырна дейін кең таралған. Африкада және оңтүстік Азияда қыстайды, дегенмен кейбір дарақтары қыстың жылы кезінде ұялау орындарында да Қазақстанда кездесті. Қазақстанда көктемде кешеуілдеп, сәуірдің  аяғында- мамырдың  басында ұшып келеді.  Негізгі азығы болып табылатын дәнді дақылдар егісіне көршілес әрқашан үлкен шоғыр түзіп, орын тебеді.
### Өмір сүру дағдысы
Шоғырда бұл құстардың бірнеше мыңдаған жұбы болады және орман алқабында бірнеше шақырымдарға созылады. Мұндай шоғырда бір ағаштың басынан осы жылғы әп-сәттік құрғақ шөп бойынша жақсы танып білуге болатын 130-ға дейін шар тәрізді орасан үлкен қаратөс (және қылаң) торғайдың ұяларынан  негізгі айырмашылығы – қаратөс торғайдың ұясында құстар мамығынан және қауырсындарынан төсеніштің болмауы . Салындыдағы  4-5 (7-ге дейін)  сирек теңбілді көгілдір ақ жұмыртқаларды аталығы мен аналығы 11-14 күн  басады. Екеуі бірлесіп, екі аптадай балапандарды қоректендіреді. Басқа торғайлардын айырмашылығы- қаратөс торғайлар балапандарына тек қана бунақденелілерді емес , сүттеніп-балауызданып піскен кезендегі дәнді – дақылдар тұқымын тасиды, сөйтіп ауыл шаруашылығына орасан зор зияг келтіреді.
### Зияны
Қаратөс торғайлар зиянкестігі жөнінен өз туысының өкілдері арасында бірінші орында тұр. Сондықтан  оларға қарсы ұдайы санын шектейтін іс жүзінде шаралар- шоғыр химиялық өңдеуден өткізу немесе орғайлар қоректендірілетін орындардан көшіру шаралары қолданылады. Ресми өшіру деректер бойынша тек қана 1962 жылы Жамбыл облысында -1,8 млн6 ал 1963 жылы 2 миллионнан астам торғайлар жойылған.

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Ақсағал шымшық

**Ақсағал шымшық** – ашық сұр түсті қауырсынды көкшымшыққа ұқсас құс. Іле, Сырдария және басқа да өзендерінің тоғайлы ормандарында  таралған. Әртүрлі жәндіктермен, қуыршақтармен, дернәсілдермен және қыс мезгілінде дәнмен қоректенеді. Негізінде ақсағал шымшықтар топтасып тіршілік етеді. Бұлар жақсы үнімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Қылаң жапалақ

**Қылаң жапалақ** () – Жапалақтәрізділер отрядының Нағыз жапалақтар тұқымдасына жататын Маубас жапалақшалар туысы құстардың бірі. 

Қылаң жапалақтың пішіні кішкентай, түсі ақшыл, салмағы 100 г шамасында болады. Қазақстанның оңтүстік пен шығыс аймағындағы ормандарда мекендейді. Бұлар көбінесе Сырдария өзені жағалауында кездеседі. Жәндіктермен, ұсақ құстармен  және кеміргіштермен қоректенеді. Наурыз айында ұшып келіп, қазанда ұшып кетеді.

Мұның негізгі мекені шөл зонаның - бақ, тынымбақ немесе өзендер аңғарындағы тоғайлы ормандардың жиегіндегі мәдени табиғи көріністі ормандар. Алдыңғы және Орта Азия шөл зонасының өзендерін бойлай өскен тоғайға қоныстанады. Қазақстанда ол негізінде Іле және Сырдария өзендері алаптарында мекендейді. Оның ұя салуы үшін ағаш қуыстары қажет, алайда кейде сауысқандаодың ескі ұясына да ұялайды. Тек қана түнде белсенді өмір сүреді, ал күндіз ағаш діңінде тынығады. Реңі ұқсас болғандықтан, көзге бірден шалынбайды. Ұясына өте сақ болады. Наурызда ұшып келіп, қазанда ұшып кетеді.

## Дереккөздер


Санат:Жапалақтәрізділер
Санат:Азия құстары
Нейтрондық гамма-каротаж (НГК)

**Нейтрондық гамма-каротаж (НГК)** - таужыныстарды жылдам нейтрондардың
сәулесімен шарпуға және таужыныстағы
жылу нейтронын қармаған кезде пайда болатын гамма сәулеленуін тіркеуге негізделген
ұңгыма зерттеу әдісі. Интегралдық түрленген
НГК шегенделген және шегенделмеген
ұңгымалар қимасындагы жинауыштардың
мұнайға, газға қанығу дәрежесін анықтау
және бағалау үшін кеңінен қолданылады. Бұл
каротаж мәліметтерінің сандық көрсеткіштері
таужыныстағы сутек және көміртек атомдары ядроларының мөлшеріне айтарлықтай
байланысты болады. Импульстік НГК
мұнайға және минералданған суға қаныққан
қойнауқаттарды бөлу үшін қолданылады.

## Дереккөздер
 


Санат:Мұнай
Мұртты шымшық

**Мұртты шымшық** – қамысты жерлерде тіршілік ететін торғай тектес кішкентай құс. Бұл әдемі құстың ұзындығы 10 см-дей, салмағы 15 – 18 г, құйрығы ұзын және сары түсті болады. Қоңырау сыңғырына ұқсас әдемі нәзік дауысы бар. Ұяларын қалың қамыс араларына бір-біріне жақын орналастырып салады. Дәндермен, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Мұртты шымшықтар Қазақстанның шөлді аймақтарында мекендейді.
нобай
нобай
**Мұртты шымшық** (Panurus biarmicus)- шағын денелі 12-17 г, ұзын құйрықты құс. Мұртты шымшықтың реңі сарғыштау бозғылт қоңырқай қамыстың кепкен жапырағы түстес болып келеді. Қамыс нуында мекендейтін басқа құстардан мұртты шымшықты кертештелген ұзын құйрығы мен өзіне тән реңі бойынша оңай ажыратуға болады. Оған қоса ересек аталықтардың тұмсығы мен көзінен төмен қарай созылған ұзын сына тәрізді қара қауырсындардан пайда болған "мұртты" көзге бірден шалынады, бұл құсты көзтартарлықтай етеді. 

Қазақстандық құстар білгірі, проффессор И.А. Долгушин оны былай деп сипаттайды: мұртты шымшық сарғыш реңімен көріксіз тәрізденгеніне қарамастан - біздің құстардың ең әдемілерінің бірі. Жабын қауырсандарының айқын реңктері әсіресе үйлесімді де, ғажап жағымды. Бұған қоса оның барлық қимылдарының икем де әдемілігін қосуға болады, ал қылығы әрекетшіл, әрқашан сергек, ширақ және әлдеқалай көңілді...
Мұртты шымшық үйінді қамыс пен қамыс түбіндегі суланған жерлермен өрмелей жүріп, құйрығын жинастырып, жоғары көтереді де, абайлап жүріп немесе суға малшынып қалмау үшін өсімдік сабақтарын бойлай аттап өтеді. Құрғақ жерлермен- құмдауыт және кепкен ылаймен ұсақ қадамдап жүреді, жүгіреді немесе қарғып өтеді. Серіппеше секіргенде едәуір алысқа ырғуы мүмкін. Мұртты шымшықтардың жерден жем іздегендегі амалы тым ғажап, тауықтарша топырақты қопарды, алайда олардың шеберлігі мен тәсілдері мүлде ерекше.

## Дереккөздер


Санат:Шымшықтар тұқымдасы
Сүңгуір қоңыз

**Сүңгуір қоңыз** – су қоңыздары тұқымдасына жататын қоңыз түрі. Денесінің ұзындығы шамамен 25 – 35 см, сары түспен көмкерілген қара түсті болып келеді. Бұлардың артқы аяқтары жүзуге арналған – табаны ұзын қылшықты, жалпайған. Сүңгуір қоңыздар су қоймаларында тіршілік етеді. Әдетте су жәндіктерімен қоректенеді.
Cүңгуір қоңыз- су қоңыздар тұқымдасына жатады. Көп таралғаны- көмкерілген сүңгуір қоңыз . Сопақша денесінің ұзындығы 25-35 см, денесінің жоғарғы жағы сары түспен көмкерілген қоңыр немесе жасыл қара түсті. Артқы аяқтары жүзуге икемделген- ұзын, жалпайған, табаны ұзын қылшықты, аяқтарымен бір мезгілде еседі. Сүңгуір қоңыз тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында тіршілік етеді. Тыныс алу үшін құрсағының ұшын судан шығарып қояды да , сөйтіп қанатының астына ауа жинайды, оны су астындапайдаланады. Әртүрлі су омырқасыздарымен қоректенеді.

## Дереккөздер



Санат:Жануарлар
Санат:Биология
Территорияның экологиялық төлқұжаты

**Территорияның экологиялық төлқұжаты** - табиғи жүйенің, әлеуметтік-демографиялық құрылымның, табиғаттық, өндірістік әлеуетін есепке ала отырып, шаруашылықтың бағыты және басқа да жағдайлар туралы құрамды сипаттамалар келтірілген құжат. Негізінде территорияның экологиялық төлқұжаты әкімшілік аудандар территориясына арналған. Бірақ-та оны басқа территориялық құрылымдарға да пайдалануға болады. Бұл төлқұжат бірнеше мыңдаған әртүрлі бағыттағы көрсеткіштерді мынадай бөлімдер арқылы қамтиды: 
# Территория туралы жалпы мәліметтер (әкімшілік жағдайы және бөлінуі, тұрғындар, елді мекендер, жерге орналастырушылық). 
# Табиғи жағдайлары (географиялық сипаттамасы, геологиялық құрылысы, жер бетінің көрінісі (ландшафт), ауа райы, жер беті мен жер асты сулары, топырақ, өсімдіктер жамылғысы, жануарлар әлемі). 
# Шаруашылық құрылымы мен экономикалық сипаттамасы (шаруашылық бағыттары, өнеркәсіп, энергетика мен жылуды қамтамасыз ету жүйесі, тау-кен өнеркәсібі, транспорт пен коммуникация, су шаруашылығы, үй-жай шаруашылығы, орман шаруашылығы, аңшылық пен балық шаруашылығы, негізгі қорлардың жағдайы). 
# Табиғи ортаның ластануы (ауа бассейні, топырақ, табиғи сулар, ауыл шаруашылық өнімдері, ортаның ластануына байланысты халықтың ауру-сырқауы, өсімдіктер мен жануарлардың өсіп-өнуінің тежелуі, кейбір түрлерінің жойылуы). 
# Табиғи жүйелерді (кешендерді) қорғау (қорғалатын территориялар - қорықтар, қорыққорлар, дем алу аймақтары).

Территорияның экологиялық төлқұжаты қосымша картографиялық мәліметтер және территорияның жалпы картасымен қоса беріледі. Құжаттың соңында экологиялық жағдай туралы қорытынды, яғни, территорияның экологиялық аттестациясы жасалады. Төлқұжатта экологиялық тепе-теңдікті бұзбай және табиғат игіліктерін қоса пайдаланатын бір шаруашылықтың басқа шаруашылық салаларына зиян келтірмей алатын және қолданылатын аумақтағы табиғи ресурстардың мүмкіндік көлемін, сонымен  қатар табиғи жүйенің сыртқы әсерден туған өзгерістерге төтеп беріп, қайтадан бұрынғы қалпына келу қабілеттілігін де есепке алу қажет.

## Дереккөздер



Санат:Экология