open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хайд Роуд

**Хайд Роуд** – Англияның Манчестер қаласының Вест Гортон ауданындағы футбол стадионы. Бұл 1887 жылы салынғаннан бастап 1923 жыл клуб Мэн Роудқа көшкенге дейін «Манчестер Сити» футбол клубының стадионы болды. Ол Ардуиктің шығыс шетінен басталып, шығысқа Хайдқа қарай созылатын жол Хайд Роудтың атымен аталды.

## Тарихы
Футбол алаңы ретінде пайдаланылғанға дейін бұл жер бос алаңқай болды, ал оның алғашқы күндерінде бұл жерде жайлылық болмады. Бірінші трибуна 1888 жылы салынды. Стадионда 1896 жылға дейін киім ауыстыратын орын болмады; ойыншылар жақын маңдағы  Hyde Road қонақүйінде киім ауыстыруға мәжбүр болды. 1904 жылы стадион 40 000 орындық стадионға айналып, келесі жылы Ньюкасл Юнайтед пен Уенсдей ойнаған Англия Кубогының жартылай финалын өткізді.

Трибуналар мен террассалар ретсіз орналасқандықтан орын жетпеді. Ал 1920 жылға қарай клуб тар алаңның деңгейін асып түсті. Баламалы орын іздеу туралы шешім 1920 жылы қарашада, негізгі трибуна өрттен қираған кезде қабылданды. Манчестер Сити 1923 жылы 80 000 сыйымдылығы бар Мэйн Роудқа көшті, ал Хайд Роуд көп ұзамай бұзылды. Жерден жоғары құрылым 21-ші ғасырда әлі де қолданылуда, шатырдың бір бөлігі Галифакстағы The Shay стадионында пайдалану үшін сатылған
.

## Дереккөздер

Санат:Манчестер Сити ФК
Санат:Англия стадиондары
Санат:Стадиондар
Сәкен Нұрқабекұлы

**Сәкен Нұрқабекұлы Көкенов** – (Алматы облысы, Түрген ауылының тумасы) - филолог, аудармашы, журналист. 
## Өмірбаяны
*Қазақ Ұлттық Университетінің филология факультетін тәмамдаған (2003-2007). 
* Осы факультет бойынша Аударма магистрі (2007-2009).
* Еңбек жолын 2006 жылы ҚР ІІМ қарасты «Сақшы» газетінен бастады. 
* 2007 жылы Қазақ Радиосы қабырғасында журналист болып, «Шетел баспасөзіне шолу», «Біз қаншамыз» және тағы басқа сараптамалық бағдарламаларды жүргізді. 
* 2008-2013 жж. арасында «Алаш айнасы» Республикалық қоғамдық-саяси газетінде саяси шолушы болды. Қоғамдық мәселелерге қатысты түрлі тақырыптарда мақалалар жариялады. 
* 2013 жылдан бастап «Қазақстан» ұлттық телеарнасы «Айтуға оңай», «Қарекет» бағдарламаларында қызмет етті.
* 2018 жылдан бастап Отбасы хрестоматиясы қоғамдық қорының жұмысына кірісті. Отбасы Хрестоматиясы сериясымен шыққан «Махаббаттың мәні», «Мың Сұрақ», «Экософия немесе киелі табиғат» кітаптарын жазуға және құрастыруға атсалысты.
* В.Франклдың «Өмірден мән іздеген жан» кітабын қазақ тіліне аударды. 
* Отбасы хрестоматиясы сериясымен шыққан ондаған кітапқа редакторлық жасады.
## Сыртқы сілтемелер
#https://baribar.kz/139849/umyt-qalghan-qazyna-alash-qajratkerleri-audarghan-balalar-adebieti/?ysclid=l6x59685bh941911877
## Дереккөздер

Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Биурет ерітіндісі

**Биурет ерітіндісі** - түрлі нысандардағы нәруыздарды анықтау үшін қолданылатын ерітінді. Оның құрамындағы  NaOH ерітіндісінің pH көрсеткіші жоғарылап, сілтілендіреді. Ал CuSO4 құрамындағы  мыс ионы 2(Cu2+) сілтілі ортада екі аминқышқылыныңның арасындағы байланысқа әсер етіп, көміртек атомдарымен қосылып кешен түзеді. Осы кешеннің пайда болуынан ерітіндінің түсі өзгереді. Аминқышқылдарының саны артқан сайын  олардың арасындағы байланыстың да саны артады, ал нәруыз көп болған сайын, ерітінді де соғұрлым қанық түске боялады. Санат:биология
Шашыраңқы склероз

**Шашыраңқы склероз ауруы** 15-40 жастағы европоидты нәсілді адамдарда жиі байқалады. Ми мен жұлын нейрондарының миелинді қабықтары жойылады. Бастапқыда адамның көруі нашарлап, шаршау, аяқ-қолдың ұюы, қозғалыс дәлдігінің бұзылуы, бас айналу байқалады. Ауру күшейгенде сөйлеу мен жұтыну қиындап, бұлшықеттердің күші жойылғаннан мүлдем қозғала алмай, дененің сезімталдығы жойылады. Санат:биология
Ооцит

**Ооцит** немесе **овоцит** (көне грекше: ᾠόν, жұмыртқа + κύτος - «жасуша») — көбеюге қатысатын аналық гаметоцит немесе жыныс жасушасы. Ооцит аналық безде аналық гаметогенез кезінде түзіледі. Әйел жыныс жасушалары бастапқы ұрық жасушаларын (ПГК) жасайды, олар митоздан өтіп, оогония түзеді. Оогенез кезінде оогония біріншілік овоцитке айналады. Ооцит - криоконсервациялау үшін жинауға болатын генетикалық материалдың бір түрі.

## Қалыптастыру
Ооциттің түзілуі оогенездің бөлігі болып табылатын ооцитогенез деп аталады . Оогенез овуляцияның бір бөлігі ретінде ұрық кезеңінде біріншілік жұмыртқа жасушаларын да, одан кейінгі екіншілік ооциттерді де өндіруге әкеледі.

## Сипаттамалары
Ядро оогенездің бастапқы кезеңінде аналық жасушаның ядросы ұрық көпіршігі деп аталады.

Адамның екінші реттік ооцитінің жалғыз қалыпты түрі 23-ші (жыныстық) хромосомаға 23,X (әйел), ал сперматозоидта 23,X (әйел) немесе 23,Y (еркек) болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Эукариот жасушалары
Санат:Эмбриология 
Санат:Жыныстық көбею
Остеоциттер

нобай|216x216 нүкте|Сүйектің көлденең қимасының диаграммасы. Остеоциттер, олардың процестері және остеонның ортасында Гаверсиан каналы көрсетілген.
**Остеоциттер** ( — *сүйек* и ) — жетілген, бөлінуге қабілетсіз, сүйек ұлпасының негізгі жасушалары. Сүйектің қалыпты құрылымын сақтауға жауапты. Олар сүйек матрикстегі тұздардың алмасуын реттейді.

Остеон әдетте 5–20 сүйек пластинасынан тұрады. Остеонның диаметрі — әдетте 0,3–0,4 мм, ұзындығы — бірнеше миллиметр. Көптеген омыртқалы жануарларда тығыз сүйек тіні остеондардан тұрады.

«Остеон» атауын 1914 жылы неміс физиологы Вильгельм Бидерман ұсынған. «Гаверс жүйесі» атауы 1691 жылы гаверс өзектерін сипаттаған Клоптон Гаверстің құрметіне берілген және бұл атау XIX ғасырдың ортасынан бастап қолданылады.

## Құрылысы
Остеонның ортасында қан тамырлары мен жүйке талшықтары өтетін гаверс өзегі орналасқан. Өзектің шет жағында бағаналы жасушалар мен остеобластар болады. Гаверс өзегінің айналасында остеоциттер орналасқан сүйек пластинкалары бар, олар жұқа өзекшелермен — каналикуламен байланысқан, себебі сүйек матриксі қоректік заттарды өткізе алмайды.

Көршілес остеондардың арасында кірістірілген немесе аралық сүйек пластинкалары деп аталатын құрылымдар болады.

## Тағы қараңыз
* Сүйек

## Дереккөздер

Санат:Остеология
Толымсыз доминанттылық

**Толымсыз доминанттылық** — аллельдер толық доминантты болмаған жағдайда гетерезиготалы ағзалар аралық белгіні көрсетеді. Мысалы, қызыл гүл мен ақ гүлдің будандастыру нәтижесінде қызғылт гүлдің пайда болуы. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Биореактор

нобай|Целлюлоза этанолын зерттеуге арналған биореактор
**Биореактор** — микроағзаларды қоректік ортада инкубациялап мол, таза өнім алуға негізделген прибор. Биотехнологиялық өнеркәсіпте дәрілік және ветеринарлық препараттар, вакциналар, тамақ өнімдері (ферменттер, тағамдық қоспалар, глюкоза сироптары), сонымен қатар крахмалдың биоконверсиясында және полисахаридтер мен май ыдыратушылар өндірісінде қолданылады. Механикалық, аэролифттік және газ-құйынды биореакторлар, сонымен қатар аэробты (ауаны немесе газ қоспаларын оттегімен қамтамасыз ететін), анаэробты (оттегісіз) және аралас - аэробты-анаэробты бар. Соңғы жағдайда аэробты да, анаэробты да культуралар біріктірілген биореакторда бір мезгілде өсіріледі. Бұл әдетте биогаз өндіру үшін қолданылады, мұнда аэробты процестің жылуы анаэробты дақылды қыздыру үшін пайдаланылады.

## Биореактордың жұмыс істеу принципі
Кез келген биореактордың мақсаты - онда өсірілетін жасушалар мен микроорганизмдердің тіршілік әрекеті үшін оңтайлы жағдай жасау, атап айтқанда, тыныс алуды қамтамасыз ету, тамақпен қамтамасыз ету және биореактор құрамындағы газ және сұйық компоненттерді біркелкі араластыру арқылы метаболиттерді жою. Бұл жағдайда жасушалардың термиялық немесе механикалық кернеуге ұшырауы қажет емес.

Механикалық биореакторда араластыру механикалық араластырғыш арқылы жүзеге асырылады, бұл бір жағынан жеткіліксіз біркелкі араластыруға, ал екінші жағынан микроорганизмдердің өлуіне әкеледі.

Аэролифттік биореакторда араластыру газ фазасын сұйықтық арқылы үрлеу арқылы жүзеге асырылады (көпіршікті араластыру), бұл әрқашан жеткілікті қарқынды араластыруды қамтамасыз етпейді және жағымсыз көбіктенуге әкеледі.

## Биореактордың жұмыс принципі
Кез келген биореактордың негізгі мақсаты — оның ішіндегі өсірілетін жасушалар мен микроағзалардың тіршілік әрекетіне оңтайлы жағдай жасау. Атап айтқанда, биореактор ішіндегі газ және сұйық фазаларды біркелкі араластыру арқылы тыныс алу, қоректік заттарды жеткізу және метаболиттерді шығару процестерін қамтамасыз ету қажет. Сонымен қатар, жасушаларға жылулық немесе механикалық әсер етуден барынша сақтану керек.

Механикалық биореакторда араластыру механикалық ''араластырғыш'' арқылы жүзеге асырылады, бұл бір жағынан жеткіліксіз біркелкі араластыруға, ал екінші жағынан микроорганизмдердің өлуіне әкеледі.

Аэрлифттік биореакторда араластыруға сұйықтық арқылы газ фазасын үрлеу арқылы қол жеткізіледі (көпіршікті араластыру), бұл әрқашан жеткілікті қарқынды араластыруды қамтамасыз етпейді және жағымсыз көбіктенуге әкеледі.

Газ құйынды типті биореакторда араластыру осьтік қарсы ағымы бар квазистационарлық ағынмен жүзеге асырылады, бет үстіндегі қысым айырмашылығы мен суспензия бетіндегі ауа ағынының үйкеліс күшінің әсерінен аэрациялық газ құйындысымен жасалады.

КСРО-да микроорганизмдерді үздіксіз өсіру әдістемесінің пионері М. Д. Утенков болды.

## Тағы қараңыз
* Метантенк

## Дереккөздер

Санат:Биотехнология
Санат:Химиялық жабдықтар
Синовиалды буын

**Синовиалды буын** *синовия* (синовиалды сұйықтық) сөзінен шыққан - буындардың қуысын толтыратын қалың серпімді қоспа. Қалыпты жағдайда мөлдір немесе сәл сарғыш түсті. Синовиалды сұйықтық буын қозғалысын арттырады. Буынды сыртынан қаптайтын сіңір, екі сүйекті біріктіріп, ажырауға жол жібермейді.

## Синовиалды буынның құрылысы
{|class="wikitable"
!Буын құрылымы
!Ерекшелігі
!Қызметі
|-
|Буын шеміршегі
|Буындағы екі сүйектің басын қаптаған ақ түсті иілгіш дәнекер ұлпасы
|Үйкелісті азайту, синовиалды сұйықтықтың құрамын реттеу
|-
|Талшықты капсула
|Коллаген талшықтарынан тұрады, иілгіштің қасиетке ие
|Буындағы қимылды жеңілдетеді және буынның шығып кетуінен қорғайды
|-
|Синовиалды мембрана
|Май және нәруыз талшықтарынан тұрады
|Синовиалды сұйықтық бөледі
|-
|Синовиалды сұйықтық
|Синовиалды капсуланың ішін толықтырып тұрады
|Буындағы үйкелісті азайтып, ылғандырады
|-
|Буын сыртындағы байлам
|Буындағы екі сүйектің басын жалғастырған сіңірлер шоғырынан тұрады
|Буындағы сүйектерді байланыстыру, буындағы қозғалыстың нақты бағытта жүзеге асырылуын қамтамасыз ету 
|-

## Дереккөздер

Санат:биология
Метил

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6b/Methyl.png|нобай| Метил|251x251 нүкте
**Метил** — метанның бір валентті радикалы. Бөлшекті - CH3 бос радикалын (сыртқы орбитальда жұпталмаған электроны бар бөлшек) және атомдар тобын - **метил тобын** - CH3 (сондай-ақ -Me деп те аталады), оның бөлігі болып табылатын бөлу қажет химиялық қосылыс.

## Метил радикалы
Өмір сүру уақыты - 0,0084 секунд (сутегі ағынында және 1-2 мм рт.ст. сирек кезде), бірақ оны катализаторлар немесе ингибиторлар арқылы азайтуға немесе ұзартуға болады.

Химиялық тұрғыдан өте белсенді, этан түзу үшін оңай димерленеді

: CH 3 + CH 3 → CH 3 -CH 3

Кейбір реакцияларда бос күйінде түзіледі:
* тетраметил қорғасынының ыдырауы кезінде

: Pb(CH 3 ) 4 →(t) Pb + 4CH 3

* кейбір азоқосылыстардың ыдырауы кезінде (құрамында -N=N- тобы бар)
* ацетаттардың сулы ерітінділерінің электролизі (анодта)

: CH 3 COO - - e - → CH 3 COO·
: CH 3 COO → CH 3 + CO 2 ↑

* хлорлау, нитрлеу, метан тотығу реакциясында

: Cl 2 (hν немесе) → 2Cl
: Cl + CH 4 → HCl + CH 3

Химия өнеркәсібінде метанол, формальдегид синтезінде қолданылады, кейбір препараттарды, уларды (формальдегид), полимерлі маталарды (дегидрлеу, полиметилен) өндіру үшін қолданылады.

## Метил тобы
Ол көптеген органикалық қосылыстардың алмастырғышы болып табылады. Сондай-ақ көмірсутектердегі терминалдық алмастырғыш . Метил тобын енгізуді жүзеге асыруға болады:

* сәйкес SN 2 алмастыру реакциясы йодометан, диметилсульфат, метилтозилат пайдалана отырып.

: Et 2 NH + MeI → Et 2 NMe*HI

* электрофильді топтармен (С-Hal, С=O, -CN) қосылыстардың металлорганикалық қосылыстармен (MeMgCl, Zn(CH 3 ) 2 ) реакциясында

: Me 2 CO + MeMgCl → Me 3 CO-MgCl

* радикалды механизммен, атап айтқанда, диазометанмен реакция арқылы

: RCOOH + CH 2 N 2 → RCOOCH 3 + N 2

* биохимиялық процестерде метилтрансферазалар арқылы S-аденозилметиониннен субстратқа өту арқылы жүзеге асады.

Қосылысқа метил тобын енгізу заттың липофильділігін арттырады.

Метил тобының белсенділігі ол қосылған атомдар тобымен анықталады. Алкандарда ол өте белсенді емес.

## Тағы қараңыз
* Метилдеу

## Дереккөздер

Санат:Қалайы қосылыстар
Санат:Алкилдер
Пульмонология

**Пульмонология** — тыныс алу жолдары мен өкпенің диагностикасын, ауруларының алдын алуы мен емдеуін қамтамасыз ететін медицина саласы. 
## Пульмонолог емдейтін аурулардың түрлері
*Өкпе қабынуы (пневмония) - өкпе ұлпаларының қабынуы
*Туберкулез - Кох таяқшасы тудыратын ауру
*Бронх қабынуы - бронхылардың шырышты қабықшасының қабынуы
*Тыныс демікпесі - бронхылардың тарылуынан туындайтын созылмалы ауру
*Плеврит - өкпеқап жапырақшаларының қабынып зақымдануы
*Тыныс алу жүйесіне химиялық заттардың түсуінен туындайтын аурулар
*Өкпе эмфиземасы - өкпе альвеолалары қабырғаларының бұзылуы

## Диагностика әдістері
* Бронхоскопия
* Пневмография
* Томас әдісі
* Кох байқауы
* Манту байқауы
* Штанге байқауы
* Соколов байқауы
* Медиастинография
* Ангиопульмонография
* Радио-пульмонография
* Пневмотахометрия —дем алу жылдамдығын өлшеу
* Трансторакалды көріп түсіну — көкірек қабырғасы арқылы мәлімет алу
* Шеткі кеңірдек тарамын түтіктеу — кеңірдек тарамы арқылы рентген сәулесі қарама қарсы түтікті өткізу жолымен ауруын тоқтату жине емдеу мақсатымен өкпенің шеткі бөліктерінде орналасқан ауру ошағын көруге рұқсат алуға мүмкіндік беретін әдіс.
* Бронхальвеолды диагноздық лаваж — кейінгі аспирациямен өкпе субсегментін изотониялық ерітіндімен толтыру жолымен альвеола мен өте ұсак бронхтардың бетінен ақуызды және басқа заттарды алып зерттеу.

## Тағы қараңыз
* Оттектік терапия

Санат:Медицина
Селекционер

**Селекционер** (*сөзі латынша "selectio" — таңдау сөзінен шыққан*). Селекция тарихы мыңдаған жылдарға есептеледі және өсімдіктер мен жануарларды қолға үйрету сәтінен бастау алады. Ежелгі ата-бабаларымыз өсімдіктер мен жануарлардың үздік үлгілерін таңдау арқылы селекцияның ең қарапайым әдісін қолданған. Адамзат дамыған сайын, селекция ғылымы негізге қойылды, өсімдіктер мен жануарлардың жаңа іріктемелерін шығаруға өздерін арнаған ғалымдар ғылыми әлемге селекционер ретінде танылды.

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Химия
Санат:Генетика
Санат:Ғылым
Батыс Қазақстан өлкесі

**Батыс Қазақстан өлкесі** — 1962-1964 жылдары Қазақ КСР-інің құрамында болған әкімшілік бөлініс.

Батыс Қазақстан өлкесі 1962 жылы 3 мамырда Қазақ КСР-інің үш облысынан құрылған: Ақтөбе облысы (орталығы — Ақтөбе қ.), Орал облысы (орталығы — Орал қ.) және Гурьев облысы (орталығы — Гурьев қ.). Өлке орталығы — Ақтөбе қаласы. Жалпы аумағы — 729,6 мың км², халқы — 1,2 млн адам.

Сол уақытта Қазақстан үш өлкеден (Тың, Батыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан) және төрт облыстан (Алматы, Қарағанды, Семей, Шығыс Қазақстан) құралған.

Көп уақыт өтпей Батыс Қазақстан өлкесі Қазақ КСР-інің Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен 1964 жылы 1 желтоқсанда таратылды.

Батыс Қазақстан өлкесінің басшысы рөлін Қазақстан Коммунистік партиясының өлкелік комитетінің Бірінші хатшысы атқарды.
* 1962—1963 — Фёдор Степанович Коломиец
* 1963—1964 — Николай Иванович Журин

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихи облыстары
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1983

**Жеңіл атлетикадан I әлем чемпионаты** — Хельсинки, Финляндия қаласында 1983 жылдың 7 тамыз - 14 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Олимпиада стадионы (Хельсинки)» стадионында өтті.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* Summary at SVT's open archive 

Санат:1983 жылғы жеңіл атлетика
Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаттары
Катарлықтар

**Катарлықтар** — Катар арабтары, Катардың байырғы халқы. Тұрғылықты халық саны шамамен 288,7 мың адам (2008).
Азаматтарының 40% -ы ғана арабтар. Бұл елде Үндістаннан (18%) және Пәкістаннан (18%) көптеген иммигранттар тұрады.

## Тілі
Ресми тілі - араб тілі. Ағылшын тілінде де сөйлейді.

## Діні
Мемлекеттік діні – ислам. Ел исламның уаһһабистік бағытын қабылдады. 
Ислам – Катардың негізгі діні, оны азаматтарының 80%-ға жуығы ұстанады. Оның 90 пайызы суннит, 10 пайызы шииттер. Катар азаматтары болып табылмайтын тұрғындардың көпшілігі оңтүстік және оңтүстік-шығыс Азиядан және елде уақытша жұмыс істейтін араб елдерінен келгендер. Келушілер әртүрлі діндерді ұстанады: христиандық, индуизм, сикхизм, буддизм, бахаиизм. Үнді және сикх қауымдары Катарға Үндістаннан келеді, ал буддистер оңтүстік, оңтүстік-шығыс және шығыс Азиядан келеді. Бахаи дінін ұстанатындардың көпшілігі ирандықтар.

## Кәсібі
Соңғы уақытқа дейін катарлықтардың дәстүрлі кәсібі: шалғайдағы мал шаруашылығы, егіншілік, құрма шаруашылығы, балық аулау, теңізден інжу-маржандарды алу болды. Халық қолөнерінің ішінде зергерлік, тоқымашылық дамыды. 
нобай|оңға|200px|Абайя мен никаб киген катарлық әйел баласымен     
Мұнай өнеркәсібінің дамуымен елдегі жағдай күрт өзгерді. Қазір Мұнай өндірумен қатар химия және металлургия өнеркәсібі дамыған. Олар елге табыстың 75 пайызын береді. Бұл салада жұмыс істемейтін халық қызмет көрсету саласында жұмыс істейді (ЖІӨ кірісінің 25%).

## Өмір салты
Катар халқының дәстүрлі мәдениеті көршілес арабтардың мәдениетіне ұқсас. Катар мәдениеті музыка, өнер, аспаздық болып табылады. Дегенмен, оның қалыптасуы күрделі және ұзақ жолмен дамыды. Мінез-құлық ережелері қатаң. Катардың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары дінмен тікелей байланысты. Тамақтануда негізгі дәстүр – халал заңдарын сақтау.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер, елдің батысында ақ, шығысында сарғыш, жағалауда тұратындар тік жағасы бар қошқыл түсті ұзын жеңді жейде - *дишдаши* киеді. Әйелдер солтүстікте - ашық, оңтүстікте - қара кәдімгі арабша кесілген көйлектер киеді. Оңтүстікте және шығыста әйелдер беттерін қара жамылғымен жабады - *даффе* немесе қара маска - *батул*.

### Дәстүрлі тағамдары
Катар асханасы - дәстүрлі араб тағамдарының ирандық және үнді тағамдарымен қоспасы. Ол теңіз өнімдерінен, еттен, көкөністерден, жемістерден, сүт өнімдерінен жасалған тағамдармен ұсынылған. Құрма кең таралған және бүкіл елде өсіріледі. Дәмдеуіштер кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Арабтар
Санат:Мұсылман халықтары
Ақтөбе (Талас облысы)

**Ақтөбе** (, 2001 жылға дейін — **Орловка**) — Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл, Ақтөбе айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 4298 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы елді мекендері
Mea culpa

****** латын тілінен аударғанда «менің кінәм» немесе «менің қателігім» дегенді білдіреді және қателік жасағанын мойындау болып табылады. Өрнек сондай-ақ аулақ болу керек қателік жібергенін мойындау ретінде қолданылады және оны діни контексте қолданудағыдай кеудені ұрумен бірге жүруі мүмкін.

Бұл фраза римдік рәсімде мессаның басында немесе тәубе ету рәсімін қабылдаған кезде қолданылатын *Confiteor* деп аталатын күнәні мойындау дұғасынан шыққан. Грамматикалық тұрғыдан, ** аблативті жағдайда, аспаптық мағынасы бар.

## Діни пайдалану
Інжілде Исаның айқышқа шегеленуін көргенде, «осы көрініске жиналған бүкіл халық, не болғанын көріп, кеуделерін соғып, қайтып кетті». 

Массаны жасау кезінде қолданылатын Конфитюрдің қазіргі түрінде mea culpa үш рет, сын есіммен үшінші рет айтылады Максима ("өте үлкен", әдетте "ең ауыр" деп аударылады) және кеудеге соққы қимылымен бірге жүреді.

Дегенмен, латынның *mea culpa* тіркесі тіпті ағылшын контекстінде одан бұрын қолданылған. Джеффри Чосердің XIV ғасырдағы *Троилус пен Кризиде* оны дәстүрлі діни фраза болғанын көрсететіндей қолданады: «Енді, меа *кулпа*, лорд! Мен тәубе етемін» 

Содан кейін Конфитюр массаның бөлігі болмаса да, ол тәубеге келу рәсімін жасау кезінде қолданылды. Кейбір нысандарда ол mea culpa тіркесін қамтыды. Осылайша, 9-шы ғасырдағы Валлицеллианум II-нің Пенитенциалында оның күрделі формасында үш рет қайталанған кінә шарасы болды (максимум жоқ).

Шамамен 1220 жылы Сиенада кісі өлтірген адамдар үшін қоғамдық тәубеге келу ғұрпы тәубе етушіден өзін үш рет жерге тастап, былай деп айтуды талап етті: *Mea culpa; пеккави; Domine miserere mei* («Менің кінәмнен. Мен күнә жасадым. Раббым, маған рақым ет») 

## Сондай-ақ қараңыз

* Шіркеу қысқартуларының тізімі
* Латын тіліндегі сөз тіркестерінің тізімі
* Өзін-өзі сынау

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Санкта Мисса - Құрбандық үстелінің   мұрағатталған , латын және ағылшын, sanctamissa.org
Қызылсай (айрық)

## Елді мекендер
### Қазақстан
* Қызылсай – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.

### Қырғызстан
* Қызылсай – Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл.
Ақтөбе айыл аймағы (Талас облысы)

**Ақтөбе айыл аймағы** () ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. 2001 жылға дейін *Орловка айыл кеңесі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтөбе, Қызылсай, Қызылшаруа айылдары кіреді. Орталығы ― Ақтөбе айылы.

## Халқы
2009 жылы айыл аймағында 6139 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы айыл аймақтары
Қызылсай (Қырғызстан)

**Қызылсай** () — Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданы, Ақтөбе айыл аймағы құрамындағы айыл.

## Халқы
2009 жылы айылда 1324 адам тұрған..

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы елді мекендері
Бақайата

**Бақайата** (, 2001 жылға дейін — **Ленинполь**) — Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл, аудан және Бақайата айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 6834 адам тұрған..

## Географиялық сипаттама
Таластан отыз бес шақырым жерде, Талас жотасының солтүстік етегінде, Талас өзенінің аңғарында орналасқан. Ауылдың абсолютті биіктігі теңіз деңгейінен 1147 метр.
Елді мекеннен M-042 «Талас - Калинин - Бақайата» және M-044 «Бақайата - Талас» автомобиль жолдары өтеді.

## Тарихы
Ауыл 1882 жылы, аймақ Ресей империясы қосып алғаннан кейін, Үрмарал өзенінде (Таластың саласы) құрылған. Бастапқыда ол Николайтал, ал Кеңес дәуірінде Ленинполь деп аталған. 1999 жылы ауыл қазіргі атауын алды. Бақайатаның оңтүстігінде, ежелгі зиратта 17-19 ғасырларға жататын үш күмбез-кесене сақталған, олардың әрқайсысы өзіндік ерекше сәулетімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы елді мекендері
Карапет Авакян

**Карапет Авакян** (;  — ) — румындық скрипкашы, музыкалық педагог және өнер коллекционері.

Бухарест консерваториясының  көпжылдық профессоры, Йон Войкудың, Штефана Георгидің және Александра Баланесканың мұғалімі.

Румындық картиналардың маңызды коллекциясы (әсіресе Теодор Палладидің жұмысы), сондай-ақ әртүрлі шығыс ыдыстары жиналды. Авакян қайтыс болғаннан кейін оның әйелі коллекцияны Румынияның Ұлттық өнер мұражайына сыйға тартты.

Бухарестте Карапет Авагян атындағы жас орындаушылардың ұлттық байқауы () скрипкашылар, виолончельшілер, пианистер және гитаристер қатысуымен өтеді.

## Сыртқы сілтемелер
* Prof. Garabet Avakian Collection // Румынияның Ұлттық өнер мұражайының сайты

Санат:Варнада туғандар
Санат:Бухарестте қайтыс болғандар
Санат:Румыния скрипкашылары
Санат:Румынияның академиялық музыканттары
Санат:Румыния музыка педагогтары
Өзгеріс (айрық)

* Өзгеріс — Баткен облысы Лейлек ауданындағы айыл.
* Өзгеріс — Нарын облысы Атбасы ауданындағы айыл.
* Өзгеріс — Ош облысы Өзген ауданындағы айыл.
* Өзгеріс — Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл.
Түйте

**Түйте** (, 2001 жылға дейін — **Қарақашат**) — Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданы, Шадықан айыл аймағы құрамындағы айыл.

## Халқы
2009 жылы айылда 1033 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы елді мекендері
Қырғызстан (Талас облысы)

**Қырғызстан** () — Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл, Ора айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 2265 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы елді мекендері
Қырғызстан (айрық)

* Қырғызстан

**Елді мекендер:**
* Қырғызстан — Ош облысы Қарасу ауданындағы айыл.
* Қырғызстан — Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл.
Качарлар

**Качарлар **  (өз атауы; *боро*, *димаса*) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы халық (Ассам штаты).
Качарлар таулы качарлар (димас) және жазық качарлары (бара, бара-қылыш) болып бөлінеді.
Жалпы саны 1 миллион адам (1992).

## Тілі
Тілі бодо тілі.
Качар тілі тибет-бирма тілдерінің бодо тобына жатады.

## Діні
Качар діні – индуизм, ежелгі анимистік нанымдар қалдықтары да сақталған.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – бұқаларды пайдалана отырып, суармалы егіншілік, сонымен қатар қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тары, мақта), көбі шай плантацияларында жұмыс істейді. Қолөнер (тоқыма, ағаш өңдеу) нашар дамыған.

## Өмір салты
Качари қоғамдастығы әсіресе бодо жазықтарында ыдырау кезеңінде, отбасылық жер иелігі басым. Отбасы шағын, туыстық қатынас патрилинейлік.

### Дәстүрлі баспаналары
Ауылдары шағын, сызықты орналасқан, төбелері шөп пен жапырақтардан жабылған бамбук пен қамыстан жасалған тұрғын үйлерде тұрады. Шаруашылық құрылыстары ішкі ауланың айналасында салынған.
нобай|оңға|200px|Кхерей биі  
### Дәстүрлі киімдері
Әйелдердің дәстүрлі киімі – тігілмеген белдемше (тізеге дейін немесе одан төмен), кеудеге жабылатын мата бөлігі, ерлер үшін – дхоти және жамылғы шапан немесе көйлек, сәлде. Ассам және бенгал киімдері таралуда.
   
### Дәстүрлі тағамдары
Тағамдары – көкөністер мен шөптердің дәмдеуіштері қосылған пісірілген күріш, ет (деликатес – шошқа еті), кептірілген балық. Сусындар – шай және күріш сырасы (зу).

### Фольклоры
Бай фольклоры бар, ғашықтық жырлар, бесік жырлары, салт-дәстүрлер, т.б., дәстүрлі билер.
Мерекелері - Кхерадж пуджа - қауымдастық фестивалі (әр 1-3 жыл сайын), бусу (егін жинау фестивалі) және сәуірдегі Ассамдық жаңа жыл Биху.

## Дереккөздер

 
Санат:Үндістан этникалық топтары
Акривия

**Акривия** ( — «дәл мағына, қатаң дәлдік, тиянақтылық») — христиандықта, нақты мағынасы, дәлдігі, қатаңдығы, заңның әрпіне сәйкестік; шіркеу мәселелерін қатаң сенімділік позициясынан шешу принципі. Акривия догманың өзгермейтіндігін, сенімнің ішкі ережесін білдіреді.

Акривиа принципіне сүйене отырып, догматикалық сипаттағы мәселелер шешілуі керек. Яғни, догмалық мәселелерде абсолютті қатаңдықты басшылыққа алу қажет. Каноника мен шіркеу тәжірибесінің мәселелерін акривиа тұрғысынан да, икономия тұрғысынан да, яғни сыртқы жағдайларды ескере отырып шешуге болады.

Егер үнемділік практикалық пайдалылық принципі болса, онда акривия - бұл шіркеу шаруашылығына сәйкес шешілетін практикалық шіркеу өмірі мен пасторлық қызмет саласында рұқсат етілген кез келген белгісіздік пен белгісіздікті болдырмайтын абсолюттілік, қатаң сенімділік принципі.

Бұдан акривиа — бұл мәселелерді шешуге принциптік көзқарас, ал экономика - бұл «принципсіз», тар утилитарлық көзқарас деп қорытынды жасауға болмайды, өйткені екеуі де ең жоғарғы шіркеу принциптеріне негізделген.

## Әдебиеттер
* Акривия // А — Анкетирование [Электронный ресурс]. — 2005. — С. 348. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — .

## Дереккөздер

Санат:Православие құдайтануы
Санат:Канондық құқық
Анкерок

**Анкерок** () — темір бөшке құтқару қайықтардың жеткізіліміне кіреді және 25 литр сыйымдылығы бар тұщы су қорларын сақтауға қызмет етеді.

Бастапқыда бұл бір, екі, үш шелек шарап сыйымдылығы бар шараптарды тасымалдауға арналған тегістелген бөшке болды.

Қазіргі уақытта металл немесе пластиктен жасалған.

Санат:Теңіз терминдері
Мүсіндік (пластикалық) анатомия

Мүсіндік (пластикалық) анатомия – жануарлар мен адам денесінің қалыпты күйдегі, тыныштық пен қозғалыстағы сыртқы пішіндері мен құрылысын, тері рефлексінің өзгеруін, дене мүшелерінің анатомиясын зерттейтін анатомия саласы. Пластикалық анатомия дене мүшелерінің анатомиясының негізгі белгілерін сыртқы пішіндердің табиғаты бойынша дененің анатомиялық ерекшеліктерін көрсету заңдылықтарымен біріктіреді. Бұл анатомия түрі сүйектер мен олардың буындарының анатомиясын қамтиды ( буындар ), бұлшықеттер, тері туралы жалпы мәліметтер, сондай-ақ демалыс жағдайындағы барлық бөліктердің пластмассаларын, қозғалысын, дене пропорцияларын, жас және жыныс ерекшеліктерін зерттеу, олардың жасы мен жынысына байланысты ерекшеліктерін, әртүрлі эмоционалдық күйдегі мимикасын, ым-ишарасын және сол сияқтыларды зерттейді.

Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиян ғалымы Леонардо да Винчи.

## Кеңінен қолданылуы
Пластикалық анатомия бейнелеу өнерінде ( сурет салу, сызу, мүсін) кеңінен қолданылады.
## Пластикалық анатомия құрайтын мүшелер
Пластикалық анатомия дененің сыртқы формаларын құрайтын мүшелерді: қаңқаны, буындарды, бұлшықеттерді, бет бөлшектерін, негізгі қозғалыстар мен пропорцияларды, тепе-теңдік пен ауырлық центрін, анатомиялық негізде фигураларды бейнелеу әдістерін зерттейді, яғни, қаңқа және массив бұлшықеттеріне негізделген фигураны құрастыру және анатомиялық құрылым бөлшектерін талдау және пайдалану негізінде бөлшектерді өңдеу. Санат:анатомия
Ақназаров айыл аймағы

**Ақназаров айыл аймағы** () ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылоктябрь, Көктас, Мәдениет, Тасқұдық, Ұрмарал айылдары кіреді. Орталығы ― Қызылоктябрь айылы.

## Халқы
2009 жылы айыл аймағында 6058 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Бақайата ауданы айыл аймақтары
Қызылоктябрь (айрық)

**Қырғызстан:**
* Қызылоктябрь — Жалалабат облысы Базарқорған ауданындағы айыл.
* Қызылоктябрь — Ош облысы Науқат ауданындағы айыл.
* Қызылоктябрь — Ош облысы Өзген ауданындағы айыл.
* Қызылоктябрь — Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл.
* Қызылоктябрь — Шу облысы Кемин ауданындағы айыл.

**Ресей:**
* Қызыл-Октябрь — Башқұртстанның Бураев ауданындағы ауыл.
* Қызыл Октябрь — Башқұртстанның Ишимбай ауданындағы ауыл.
Каялар

**Каялар** (*карендер*, *қызыл карендер*) — негізінен Мьянманың Кая штатында тұратын тибет-бирма тілдері отбасының Карен тобының халқы.
530 мыңнан астам адам Кая штатында және Карен штатының солтүстігінде және 100 мыңнан астам адам Тайландта тұрады. Каялардың жалпы саны 630 мың адамды құрайды.

## Тілі
Кайя тілі тибет-бирман тілдерінің кая-карен тобына жатады.

## Діні
Сенушілердің басым көпшілігі пұтқа табынушылар, дәстүрлі дінді жақтаушылар. онымен қатар буддистер мен католик христиандары бар.

## Тарихы
Каялар карендерден, кхмер, тай, тибет, мьянма халқының тайпаларынан шыққан. Халық 13 ғасырдан қалыптаса бастады. Дәл сол кезде аймақта үстемдік еткен саяси бытыраңқылық Карен тобының оқшаулануына әкелді. Кейіннен каялар дербес халық болып қалыптасып үлгерген кезде, олардың өз мемлекеттілігіне деген құштарлығы болды. Алайда олар ірі мемлекеттер құра алмады - тек шағын князьдіктер құрылды.

Біздің заманымызда каялар үшін нағыз трагедия Мьянмадағы азаматтық соғыс болды. Халық өкілдері күштеп қоныстандыруға ұшырады. Қазіргі қиын жағдайға байланысты көпшілігі Таиландқа қоныс аударуға мәжбүр болды. Шетелдегі кая диаспорасы осылай пайда болды.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – күріш өсіру, бағалы ағаш саудасы (тик ағашы) және металл өңдеу (пази). Көптеген каялар шахталарда және жол құрылысында жұмыс істейді.

## Өмір салты
XX ғасырдың ортасына дейін дәстүрлі қоғамдық қатынастарда ру, тайпа көсемдері маңызды рөл атқарды. Отбасы шағын, неке патрилокальды.

### Дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері қадаларда орналасқан, қадалар арасында малға қора салу әдетке айналған.

### Дәстүрлі киімдері
Әйелдер киімі - тігілмеген белдемше, қызыл жамылғы жадағай, аяқ киімдері сандалдар, бірақ көбінесе жалаң аяқ жүреді. Ерлердің дәстүрлі киімдері-қызыл өрнекпен тігілген қысқа шалбар және қысқа күрте. Соңғы кезде Еуропалық киімдер таралуда.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары – күріш пен жүгері. Су қоймаларының маңында тұратын каялар (каяс көлі) балық, таулы жерлерде – ешкі сүтін пайдаланады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

 
Санат:Тайланд халықтары
Санат:Мьянма халықтары
Каян

**Каян** — Индонезия мен Малайзиядағы Даяк тобының халқы. Жалпы саны 620 мың адам. Негізгі елдері: Индонезия – 550 мың адам, Малайзия 70 мың адам. Капуас, Каян, Махакам, Раджанг және Барам өзендерінің жоғарғы ағысындағы Калимантан аралының орталық бөлігін мекендейді.

## Тілі
Олар тибет-бурман тілдері семьясының карен тармағының каян (паданг) тілінде сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері протестанттар (реформашылдар, англикандар, евангелисттер).

## Тарихы
Халық өкілдерінің айтуы бойынша, олардың ата-бабалары Апо-Каян үстіртінде өмір сүрген. Кейіннен олар аралдың солтүстігіне қоныстана бастады. Қоныстану белсенді және өте агрессивті болды. Каяндардың әрекетінен басқа халықтар, Муруттар мен Келабиттер зардап шекті. Олардың көпшілігі өсіп келе жатқан каян ұлтының күшімен жойылды немесе сіңірілді. Каяндардың ілгерілеуін Раджа Брук басқаратын мемлекет тоқтатты.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен жұмыс атқарылатын ауыл шаруашылығы. Жетекші дақыл – күріш, жүгері, ямс, асқабақ, темекі өсіріледі. Балық аулау (балықты улармен тұншықтыру) үлкен рөл атқарады. Жабайы аңдарды аулау үшін сумпитан үрмелі мылтығы қолданылады. Өнім болмаған жылдары саго өндіріледі. Шошқа мен тауық өсіріледі, иттер салттық мақсатта ұсталады. Сонымен қатар каяндар ұста ретінде танымал, олардың жасаған қылыштары әлі күнге дейін бағаланады, (каяндардың мандау қылыштары – негізгі айырбас заты).  Олар ағаш ұстасы, қайық жасауды, тапу жасауды, ағашты көркем өңдеуді біледі.

## Өмір салты
Каяндар үш эндогамдық касталық топқа бөлінеді: дворяндар (ипун ума), қауым мүшелері (панюн) және құлдар (лупау). Дворяндар арасында неке, әдетте, қауымнан тыс, көбінесе басқа тайпалардаболады. Қауым мүшелері мен құлдар әдетте қауымдастық ішінде үйленеді. Көсем дворяндардан сайланды (XIX ғасырда ол әскери қолбасшы қызметін де атқарды). 
Оларда дамыған мифология және күрделі культ (соның ішінде XX ғасырдың басында жойылып кеткен бас аулау, адам құрбандығы, шаманизм) болды.

Адамдарды таң қалдыратын әдет-ғұрыптар бар. Мысалы, Мьянмадағы каян тайпасының әйелдеріндегі мойынды сақиналармен безендіру. Сақиналарды қыздар бес жастан бастап таға бастайды. Алдымен балаға 6 сақина тағады, содан кейін жыл сайын ата-ана бір сақина қосып, мойынды біртіндеп созады. Дәрігерлер мұндай алқаларды киген кезде омыртқаның өзі іс жүзінде деформацияланбайтынына сенімді болды. Ұзын мойын бала кезінен басылған бұғана сүйегімен қамтамасыз етіледі. Мұны олар әдемі деп есептейді және мұндай сақиналар олардың сәтті некеге тұруына мүмкіндік береді.

### Дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі баспаналары 100 отбасыға дейін (400-600 адам) тұратын және жалпы веранда мен бөлмелерді қамтитын ұзындығы 300 м бір немесе бірнеше ұзын қадаларда орналасқан үйлерде тұрады. Ұзын үй тұрғындары рулық қауымдастықты құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Санат:Малайзия халықтары
Жыланды (тау, Зеренді ауданы)

**Жыланды** – Имантау және Зеренді тауларының аралығындағы жота.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Зеренді ауданы Айдабол ауылының солтүстік-батысында 23 км-ге созылған, енді жері 5 км.  

## Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 609 м. Жота бірнеше ұсақ шоқылардан құралған. Оңтүстік беткейі тік жарқабақты келген. Солтүстік-батысынан Шағалалы өзенінің салалары бастау алады. 

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы палеозойға дейінгі гнейс, мәрмәр және кристалды тақтатастан, сондай-ақ девон және тас көмір кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген.

## Өсімдігі
Етегіндегі күңгірт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы бұталары, қызғылт селеу, бетеге, сәбізшөп, жусан, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы таулары
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2015

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2015** () АҚШтың Хьюстон қаласында қараша айының 19-28 күндері аралығында өтті. Бұл чемпионат 2016 жылдың Олимпиада ойындарына лицензиялық кезең болып табылады.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* Әлем чемпионатының ресми сайты

Санат:Ауыр атлетика
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2017

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2017** () АҚШтың Анахайм қаласында 28 қараша -5 желтоқсан күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*Әлем чемпионатының ресми сайты
*Results
*Results Book
 

Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Красноармейск ауылдық округі

**Красноармейск ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы ауылдық округ таратылып, Январцев ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Красноармейское, Спартак ауылдары кірген. Орталығы – Красноармейское ауылы болған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 663 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданының таратылған ауылдық округтері
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2018

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2018** () Түрікменстантың Ашхабад қаласында қараша айының 1-10 күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*Әлем чемпионатының ресми сайты 
*Official Broadcast Page 
*IWF website 

Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Жайық ауылдық округі

**Жайық ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Чапаев ауылдық округіне қосылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жайық ауылы кірген. Орталығы – Жайық ауылы болған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 614 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжайық ауданының таратылған ауылдық округтері
Шөптікөл ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Шөптікөл ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қаратөбе ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шөптікөл, Соналы, Үшағаш ауылдары кірген. Орталығы – Шөптікөл ауылы болған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2331 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданының таратылған ауылдық округтері
Төңкеріс ауылдық округі

**Төңкеріс ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Долин ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Төңкеріс, Қоныссай, Шөптікөл ауылдары кірген. Орталығы – Төңкеріс ауылы болған. Округ құрамында болған *[[Алебастрово]]* ауылы 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1149 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Теректі ауданының таратылған ауылдық округтері
Кендірлі ауылдық әкімдігі

**Кендірлі ауылдық әкімдігі** – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 2020 жылы құрылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Кендірлі ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12868 адамды (6074 ер адам және 6794 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Кей (халық)

**Кей халқы** (өз атауы; - «*Эвав халқы*») —  Индонезия аумағындағы Банда теңізіндегі Кай аралдарында тұратын халықтардың бірі.
Жалпы саны 180 мың адам.

## Тілі
Тілі - кей тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: мұсылман-сүнниттер, кейбірі – католиктер, протестанттар, дәстүрлі наным-сенімдер.

## Кәсібі
Кей халқы дәстүрлі қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады. Олар – тәтті картоп, таро, ямс өсіреді. Сонымен қатар, терушілікпен, балық аулаумен, басқа да теңіз кәсіпшіліктерімен айналысады. Аңшылық дамымаған. Халықтың қолөнершілері тоқумен, қыш және ұсталықпен айналысады, ағаш өңдейді, қайықтар жасайды. Кей халқының басты мақтанышы – қайық жасау. 
Кейбір халық өкілдері армияда, мемлекеттік қызметте немесе дін қызметшілері ретінде жұмыс атқарады.

## Өмір салты
Басқа амбон-тиморлықтар сияқты, ауылдық қауымдастықтарда «бестік» және «тоғыздық» одақтар кең таралған. Отбасыларда мұрагерлік аналық жолмен жүзеге асырылады. Әйелі күйеуінің отбасында өмір сүреді. Кей халқы бастапқыда құдайлардың кең пантеонының бар екеніне сенетін көпқұдайшылдар. Бұл сенімнің қалдықтары қазір де сақталған. Ата-бабаларға табыну табыну бар.

### Дәстүрлі баспаналары
Қоныстарын төбешіктерге, ең биік нүктеге салады. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл қаңқалы үлкен үй. Қазір ауылдардағы үйлер әдетте теңіз жағасына жақын орналасқан.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімдері – жамылғы, мұсылмандардың қазіргі киімі – малайлықтар, христиандар – амбондықтарға тән киімдер киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары - қайнатылған тамыр көкөністері мен түйнектер, көкөніс және балық дәмдеуіштері қосылған саго, сиректеу күріш пен ет.

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Кендірлі (ауыл)

**Кендірлі** — Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласына қарасты ауыл.

## Тарихы
Ауыл 2020 жылы Рахат ауылының «Жұлдыз» шағын ауданынан құрылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12868 адамды (6074 ер адам және 6794 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі елді мекендері
Қоңыртөбе (тау, Ақтөбе облысы)

**Қоңыртөбе** – Қызылкөл көлінің солтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Дүкен ауылының батысында 33 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 269 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейлік бойлары көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен тілімденген. Солтүстігінде Тікшың тауы, шығысында Соркөл соры, оңтүстігінде Қулыкөл, солтүстік-батысында Доңыздыкөл қоныстары орналасқан. 

## Өсімдігі
Сұр, бозғылт қоңыр топырағында өлең, жусан, күйреуік, бұйырғын өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы таулары
Қаңлыкөл ауданы

**Қаңлыкөл ауданы** (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстан құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы Қанлыкөл кенті.

2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді:

*қалалық елді мекен
#Қанлыкөл
*азаматтардың ауылдық жиындары
#Арзымбетқұм
#Бескөпір
#Бостон
#Жаңа Қала
#Қанлыкөл
#Қосжал
#Наурыз
#Жайқұн

Қанлыкөл ауданы 1970 жылы Ленинабад ауданы болып құрылды. 1990 жылдары Қаңлыкөл ауданы болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Келабиттер

**Келабиттер ** (өз атауы; «*па лабид*» - «Лабид өзенінің адамдары») — Индонезия аймағының Калимантан аралында, сондай-ақ Малайзия мен Брунейде тұратын халық.
Жалпы саны 260 мың адам. Индонезия 170 мың, Малайзияда 85 мың адам, Брунейде 5 мың адам.

## Тілі
Аустронезия отбасының батыс аустронезия тобының тілі. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. 

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – протестанттар (евангелисттер).

## Тарихы
Келабиттер - Калимантанның ежелгі тұрғындарының тікелей ұрпақтары деген пікір бар. Бұрын Солтүстік және шығыс жағалауларды қамтыған этникалық аумақ XVIII ғасырда малайлар мен каяндардың кеңеюі нәтижесінде азайды.

## Кәсібі
нобай|оңға|200px|Келабит ұстасы 1896.     
Халықтың дәстүрлі кәсібі – егіншілік. Негізгі дақыл – күріш. Тау беткейлерінің арасындағы аңғарлардағы суға толы егістіктерде өсіріледі. Келабит басқа да өсімдіктерді (жүгері, маниок) өсіреді, бірақ олардың маңызы соншалықты үлкен емес.
Терушілік, аңшылық, балық аулау кең таралған. Келабиттер тұз өндірумен айналысады. Тұзға олар басқа халықтардан қажетті тауарларды айырбастайды.
Мал шаруашылығының дамуы шектелген, олар кейінірек құрбандыққа шалу үшін ғана өсіріледі. Халықтың қолөнершілері қыш, темір бұйымдарын жасайды, ағашты өңдейді. Сәндік-қолданбалы өнер оларға үйлер мен тұрмыстық заттарды безендіруге қызмет етеді.

## Өмір салты
Қауымдастық бірнеше патрилинейлік, бір өзеннің алабында орналасқан қауымдар аумақтық-тайпалық бірлестік құрайды. Неке қию билокалды. Дворяндардың, қауым мүшелерінің және құлдардың ұрпақтарының касталық эндогамдық топтарға бөлінуі сақталған. Көшбасшыны таңдау тектілікке және беделді байлыққа (ежелгі қытай фарфор вазалары, гонгтар мен моншақтар, олар сондай-ақ неке төлемі ретінде қызмет етеді) тиесілігімен анықталады.

### Дәстүрлі баспаналары
Келабиттердің ауылдарына ауылдың барлық тұрғындары тұратын жалғыз үй кіреді. Бұл үйдің ұзындығы 75 метрге дейін жетуі мүмкін, ол бөлек бөлмелерге бөлінбейді.

### Дәстүрлі киімдері
Келабиттердің еркектері жамбасқа таңғыш киді, әйелдер тападан (ағаш қабығының ішінен алынған материал) жасалған белдемше киді. Қазір олар еуропалық киімге ауысуда.
Татуировка жасау және тісті егеу де азая бастады.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары – қайнатылған күріш, сонымен қатар, жемістер, көкөністер, жүгері және қант қамысы. Ет – мереке күндері пайдаланады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Санат:Малайзия халықтары
Кемактар

**Кемактар** (өз атауы; *эма*) —  Жалпы саны 110 мың адам болатын аустронезия халқы. Негізгі қоныстанған елдері: Индонезия – 85 мың адам, Шығыс Тимор – 25 мың адам.

## Тілі
Тілі - кемак тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – католиктер.
Христиандық (Тимор-Лестеде 94%, Индонезияда 90%), дәстүрлі наным-сенімдер (Тимор-Лестеде 6%, Индонезияда 10%).

## Кәсібі
Кемактар – егіншілікпен, қол шаруашылығымен айналысады. Олар жүгерінің, күріштің екі сортын, кокос жаңғағын, таро, ямсты өсіреді. Мал шаруашылығы дамыған. Буйвол, ешкі, құс (тауық) өсіріледі.

## Өмір салты
Территориялық қауымдастықты (суку) руларға бөлінген көсем (дато) басқарады, олар өз кезегінде патрилинейлік болып бөлінеді. Орталық алаңда әрбір рулық қауымның ғұрыптық коммуналдық үйі (умар но апир) бар. Отбасы кішігірім, неке неолокалдық.
Туысқандық некелер қабылданады, онда жас жігіт анасының ағасының немесе әкесінің қарындасының қызына үйленеді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері сақина тәрізді болып салынған. Ауылшаруашылық жұмыстары кезінде кемектер далада уақытша баспана тұрғыза алады. Үйлері әдетте тікбұрышты және тіректерге салынған, төбесі өте биік. Коммуналдық үй қарапайым тұрғын үйден пішіні бойынша ерекшеленеді - ол әрқашан дөңгелек пішінді болып келеді.

### Дәстүрлі киімдері
Әдеттегі дәстүрлі киімдері «тайс» деп аталады.

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Керинчилер

**Керинчилер** (өз атауы; *коринчи*) — Индонезиядағы халық (Суматра аралының орталығындағы Керинчи үстірті).

## Тілі
Тілі - аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының керинчи тілі. Индонезия және Минангкаби тілдері де бар. Керинчилердің Индонезияның оңтүстігінен шыққан өз жазуы бар.

## Діні
Діни көзқарастары бойынша олар сүнниттік мұсылмандар болып табылады.

## Тарихы
XIX ғасырдың аяғындағы Голландия жаулап алғанға дейін Керинчилер ресми түрде Джамбидің Малай сұлтандығына тәуелді болды және 4 әмірліктен тұрды. XIX ғасырдың аяғында бір тәуелділік екіншісімен ауыстырылды. Дәл сол кезде Индонезияны голландиялықтар отарлап алды. Керинчилер XX ғасырда Индонезия мемлекетінің құрамында тәуелсіздікке қол жеткізді.
нобай|оңға|200px|Кумундағы егін мерекесі

## Кәсібі
Керинчилер ауыл шаруашылығымен айналысатын халық. Олардың негізгі дақылы - күріш. Ол жыртылған алқаптарға себіледі, кейіннен суару жүйесі ұйымдастырылады.
Сондай-ақ олар шай, кофе, темекі де өсіреді. Керинчилер алтын өндіруші ретінде белгілі. Олар халықтың әл-ауқатының артуына септігін тигізетін осы кәсіппен сан ғасырлар бойы айналысып келеді.

## Өмір салты
Әртүрлі деңгейдегі (сапияу, сапинту, калбу, пехаут, лухо), территориялық туыстас қауымдастықтарға (Дусун), дәстүрлі әкімшілік аймақтарға (Мендапо) біріктірілген матрилиндік рулар мен тектерге бөліну сақталған. Рулардың басында ақсақалдар тұрады. Неке матрилокалды, мұрагерлік матрилиналық және авункулезді (ана жағынан немесе нағашы ата арқылы).

### Дәстүрлі баспаналары
Олардың ауылдары дусун деп аталады. Үйлерін көрші үйлерге өте жақын салады, оларда жақын туыстар тұрады. Әрбір дусунда жолдың бүкіл ұзындығына орналасқан бірнеше ұзын үйлер бар.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

 
Санат:Индонезия этникалық топтары
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2019

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2019** () Тайландтың Паттайя қаласында қыркүйек айының 18-27 күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер

*IWF website 
*Results 
*Results book 

Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары