open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балқаш әуежайы

**Балқаш әуежайы** — Қарағанды облысындағы Балқаш қаласының әуежайы. **ИАТА**: BHX. **ИКАО**: UAAH.

## Қолданылуы
нобай|300x300 нүкте|Балқаш әуежайының қасбеті
Балқаш әуежайы "Жезқазған Эйр" АҚ авиакомпаниясының филиалы болып табылады, оның 100% акциясы өз кезегінде "Қазақмыс" ЖШС-не тиесілі.

Әуеайлақта әскери авиация — ұшу құрамын даярлау орталығы (Л-39 ұшақтары) орналасқан. Сондай-ақ, әуеайлақ аумағында парашютпен секіретін Балқаш авиациялық-спорт клубы орналасқан.

## Қарулы Күштердің қабылданған түрлері
Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42 және т.б. 3-4 класты ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. Ұшу-қону жолағының жіктелу саны (PCN) 20/R/A/X/T. бұрын жер асты ұшу-қону жолағы да жұмыс істеген, бірақ кейін ол жабылды.

## Тарихы
Балқаш әуежайы (Бертіс) өз қызметін 1933 жылы бастаған. Алғашқы бағыттар Балқаш — Алматы, Балқаш-Қарағанды, Балқаш — Омбы, Балқаш — Новосибирск болды (олар туралы жоғарыда айтылған). Кейінірек әуежай КСРО-ның көптеген қалаларына ондаған рейстер жіберді.

1990 жылдардың басынан бастап тұрақты рейстер орындалмады.

2007-2008 жылдары "Қазақмыс" ЖШС қаржылық қолдауы есебінен әуежайдың аэровокзалы мен ішінара ұшу-қону жолағына күрделі жөндеу жүргізілді. 2011 жылдың жазынан бастап тұрақты рейстер қайта басталды. 2012 жылдың қазан айына жиілігі аптасына 3 рет Жезқазған мен Қарағандыға ("Жезқазған Эйр"Әуекомпаниясы) рейстер орындалды. 

2018-2019 жылдары ұшу-қону жолағын жөндеу бойынша барлық жұмыстарды толық аяқтау жоспарлануда. Бұл жағдайда әуежай кез-келген кластағы әуе рейстерін қабылдай алады. 

2021 жылы Балқаш әуежайы мемлекет меншігіне берілді. Балқаш әуежайы жергілікті әкімдіктің коммуналдық меншігіне қабылданды. Берілген нысандардың қатарында аэровокзал ғимараты, рульдеу жолы және перрон бар. Толық жаңартудан кейін әуежай үлкен ұшақтарды қабылдай алады. «Қазақмыс» корпорациясы сараптама қорытындысы бар жобалық-сметалық құжаттаманы ұсынды. Ол бойынша қажетті сома анықталды. 2022 жылы республикалық бюджеттен қаражат бөлінеді деп жоспарлануда. Толық қайта іске қосылғаннан кейін Балқашқа 1-ші және 2-ші кластағы (Boeing, Airbus және басқалары) үлкен ұшақтар келе алады. Жөндеу кезінде әуежай штаттық режимде жұмыс істейтін болады.  

## Қазіргі күйі
Мамандардың айтуынша, әуежайды жаңартуға шамамен 4,5 миллиард теңге қажет. Егер тиісті қаржы бөлінсе, материалдық-техникалық базаны нығайтумен қатар білікті мамандарды да жұмысқа қабылдау жоспарда.

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Балқаш әуежайын дамыту жөніндегі жобаның 2023-2024 жылдарға арналған «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» ұлттық жобасына енгізуді қолдайды. Сондай-ақ Президенттің тапсырмасына сәйкес 2022 жылдың мамыр айынан бастап қазан айына дейін Балқаш қаласына аптасына 14 рейс жиілігімен Астана мен Алматыдан келетін әуе маршруттары субсидияланады. 2024 жылдан бастап Шымкент, Түркістан және Жезқазған қалаларынан Балқаш қаласына дейін маршруттар ашу көзделіп отыр. Сонымен бірге Астана мен Алматыдан орындалатын рейстер субсидияланады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әуежайлары
Санат:Қарағанды облысы әуежайлары
(433) Эрос

**(433) Эрос** — Амурлар тобының астероиды. Жерге жақын астеродтардың ішінде алғаш ашылғаны болып келеді.

Оны 1898 жылы 13 тамызда Карл Густав Витт Берлиндегі Урания обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы махаббат құдайы Эростың құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 433 (плоскость).png
Орбита астероида 433 (наклон).png


## Зерттелуі
(433) Эрос ғарыш аппаратымен зерттелген алғашқы Жерге жақын астероид болып келеді.

1996 жылы НАСА бұл астероидқа NEAR Shoemaker ғарыш кемесін ұшырды. 2000 жылы ол Эростың орбитасын айнала бастап, астероидтардағы алғашқы жасандысерік болды. Ал 2001 жылдың 12 ақпанында астероидқа алғаш қону орын алды.


Animation of NEAR Shoemaker trajectory around 433 Eros.gif|Аппараттың Эросты айналуы (1.04.2000—12.02.2001)
Eros rotation Dec. 3-4 2000.gif|Эростың өз айналуы
PIA02475 Eros' Bland Butterscotch Colors.jpg|Алты жағынан түсіргені

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Санат:Астероидтар
Елім-ай (футбол клубы, 2022)

**Елім-ай** — 2022 жылы құрылған қазақстандық футбол клубы. Базасы Семей қаласында. Өз алаңындағы ойындарын "Спартак" стадионында өткізеді. Қазіргі күнде Қазақстан бірінші лигасында ойнайды.

Клуб 2016 жылы жабылған, 1994-2004 жылдары "Елім-ай" атанған "Спартак" клубының ізбасары емес.

## Құрамы
*сәуір 2023*

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Веб-сайт 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
(424) Грация

**(424) Грация** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1896 жылы 31 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған қуаныш пен шаттық құдайларының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Грацияның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (401—500)
Санат:Астероидтар
(951) Гаспра

**(951) Гаспра** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1916 жылы 30 шілдеде Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты.

Аспан денесі Қырымдағы Гаспра курорты құрметіне орай аталды.

1991 жылы астероидтың жанынан Галилео ғарыш кемесі ұшып, оның 57 фотографиясын Жерге жіберді. Сөйтіп (951) Гаспра жақыннан зерттелген алғашқы астероид болды.

thumb|300px|center|Гаспраның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (901—1000)
Санат:Астероидтар
Кусаси (халық)

**Кусаси** (*кусасе*, *кусанси*, *куса*, *кусан*, *кусси*) — Африка халқы Гананың солтүстік-шығысында, сондай-ақ Буркина-Фасо және Того шекаралас аумақтарында тұрады. Халық саны шамамен 515 мың адамды құрайды.
Моси, дагомба, нанкансе, талленси, мампруси, набдамдармен туыстас.

## Тілі
Олар нигер-кордофан отбасының гур тобының кусале тілінде немесе кусал тілінде сөйлейді.
Жазуы латын әліпбиіне негізделген (XX ғасырдан бастап).

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – мал шаруашылығы және қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, күріш, жүгері, бұршақ дақылдары), аңшылық. Қолөнерден - ұсталық, керамика, тоқымашылық дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізін көп балалы отбасылар мен патрилинейлік туыстар құрайды. Неке вирилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі.

Ата-баба, жер, жоғарғы рух венам, фетишизм, магия, бақсылық культтері сақталған. Жер культінің діни қызметкерлері мен көріпкелдер айтарлықтай ықпалға ие. Негізгі фольклорлық жанрлар - ертегілер, мақал-мәтелдер, әндер.

Олар шағын ауыл қауымдастықтарында, шатыры конустық сабанмен жабылған, балшықпен сыланған дөңгелек ағаш үйлерде тұрады.

Күнделікті киімдері - бөксені жауып тұратын кесінді маталар, мереке күндері ерлер қысқа жеңі бар ұзын жейделер, әйелдер мықындарына белбеу тағып, оған алжапқыш байлайды.

Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес тағамдар: бұқтырылған жарма және сүт өнімдері болып табылады.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Санат:Того халықтары
Еркебұлан Сабырұлы Нұрғалиев

**Еркебұлан Сабырұлы Нұрғалиев** (12 қыркүйек 1993 жыл, Семей) — қазақстандық футболшы, "Елім-ай" клубының жартылай қорғаушысы. 

2011 жылы Қазақстанның 19 жасқа дейінгі құрамасында ойнаған. 

## Жүлделері

### Командалық

; «Спартак» Семей

* 1 лигада 2-орын: 2013

; «Алтай»

* 1 лига жеңімпазы: 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары
Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2022

**[[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы]] 2022** — турнирдің 31-ші жарысы.

## Қорытынды кесте

## Статистика

### Мергендер

## Сілтемелер

* https://vesti.kz/standing/4278/stage/19996/

Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан бірінші лигасы
Футболдан Қазақстан екінші лигасы 2022

**[[Футболдан Қазақстан екінші лигасы]] 2022 —** Турнирдің 21-ші жарысы.

## Қорытынды кесте

### Солтүстік-Шығыс конференция

### Оңтүстік-Батыс конференциясы

## Статистика

### Мергендер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Қазақстан екінші лигасы
Санат:2022 жылғы футбол
Жезқазған әуежайы

**Жезқазған әуежайы** — Ұлытау облысындағы Жезқазған қаласының халықаралық әуежайы.

## Тарихы
1949 жылдан бастап Жезқазған теміржол вокзалынан 1 шақырым жерде екі топырақ ҰҚЖ (18/36 және 10/28) бар ескі әуежай болды. Жаңбыр мен қардан кейін жолақтар жарамсыз болып, рейстер жиі тоқтайтын.

1971–1973 жылдары қазіргі әуежай салынды. 1985 жылы сағатына 200 жолаушыға қызмет көрсете алатын жаңа терминал ашылды. Алғашқы рейс 1973 жылы 13 шілдеде Ил-18 ұшағымен орындалды.

1970-жылдары Жезқазған біріккен әуе эскадрильясы (DOAE) құрылды. 1983 жылы L-410, 1995 жылы Ми-8 тікұшақтары енгізілді. 1996 жылы «Жезқазған Эйр» құрылды.

2004 жылдан бастап «Қазақмыс» ЖШС қолдауымен толық реконструкция жүргізілді. 2008 жылы халықаралық мәртебе берілді.

## ӘК қабылданатын түрлері
Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ил-76, Л-410, Ту-134, Ту-154, Яковлев Як-40, Яковлев Як-42, Bombardier CRJ 200, Bombardier Q400, Embraer EMB 120 Brasilia, Boeing 737 және барлық тікұшақтар. ҰҚЖ (PCN): 37/R/B/X/T.

## Авиакомпаниялар мен бағыттар

## Жолаушылар ағыны
* 2015 — 29 518 адам
* 2016 — 26 624 адам
* 2025 - 30 015 адам

## Оқиғалар
1987 жылы 6 қаңтарда Ан-2Р ұшағы (борт: Аэрофлот CCCP-16075 рейсі) Жезқазғаннан пошта тасымалдай отырып, ауа райының қолайсыздығынан апатқа ұшырады. Экипаж визуалды бақылаудан айырылып, 680 м биіктікте қар жамылған рельефке соғылды. Командир оқиға орнында қаза тапты. Екінші ұшқыш кейін табылып, ауруханада қайтыс болды. 

## Дереккөздер
* http://www.kase.kz/files/emitters/ARAL/aralp_2016_rus.pdf 
* http://www.airdisaster.ru/database.php?id=567
* https://centrasia.org/newsA.php?st=1101950040
* https://www.zakon.kz/30857-v-zhezkazgane-zavershilas-rekonstrukcija.html
* https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/vozdushnaya-gavan-zhezkazgana-nachinaet-jit-novoy-jiznyu-126095/
* https://aviation.kz/2021/02/02/zhazhaj-zhazhaj-zhezkazgan-ajport/
* https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30159290 – Жезқазған халықаралық әуежайына мәртебе беру туралы ҚР Үкіметінің 2008 жылғы қаулысы
* https://ru.wikipedia.org/wiki/Авиапроисшествие_Ан-2_под_Жезказганом – 1987 жылғы Ан-2 апаты туралы орысша мақала

Санат:Қазақстан әуежайлары
Санат:Жезқазған
Санат:Ұлытау облысы
Павлодар әуежайы

**Павлодар халықаралық әуежайы** (ИАТА: PWQ, ИКАО: UASP) (қаз. Павлодар әуежайы, Halyqaralyq Pavlodar Áýejaıy), Павлодар қаласының халықаралық әуежайы деген атпен белгілі. Қала орталығынан оңтүстікке қарай 14 км жерде Павлодар облысында, Қазақстанда орналасқан.

Павлодар облысындағы алғашқы ірі әуежай болып табылады. 2018 жылы әуежай 180 204 жолаушыға қызмет көрсетті және осы көрсеткіш бойынша қазақстандық әуежайлар арасында жолаушылар ағыны бойынша 12-ші орынды иеленді. "Airport Management Group" ҚТЖ құрылымымен басқарылады.

## Әуежай тарихы
Павлодар әуежайы 1949 жылдан бері жұмыс істейді; 2003-2005 жылдары әуежай қайта жаңартылды. Жобаға сәйкес әуеайлақтың қолданыстағы жасанды жабындарын күшейту және кеңейту, сондай-ақ әуеайлақты ICAO I санаты бойынша жарық сигналдық жүйемен жарақтандыру және әуеайлақты электрмен жабдықтау жүйесін реконструкциялау бойынша жұмыстар орындалды. 2011 жылы "Павлодар" халықаралық әуежайы қайта жаңартылды. Қазіргі уақытта  Алматыға, Астанаға, Мәскеуге, сондай-ақ жазғы кезеңде Минск пен Анталияға тұрақты рейстердің орындалуын қамтамасыз етеді. Әуежай қаламен автобус және такси маршруттарымен байланысты.

## ӘК қабылданатын түрлері
Антонов Ан-12, Антонов Ан-24, Антонов Ан-26, Антонов Ан-28, Антонов Ан-72, Антонов Ан-74, Илюшин Ил-76, Илюшин Ил-86, Л-410, Туполев Ту-134, Туполев Ту-154, Яковлев Як-40, Яковлев Як-42, Airbus A319, Airbus A320, Airbus A321, Boeing 737, Boeing 757, Bombardier CRJ 100/200 және т.б. 3-4 сыныпты ӘК түрлері, барлық типтегі тікұшақтар. Әуе кемесінің максималды ұшу салмағы шектеусіз. ҰҚЖ (PCN) жіктеу саны 68/F/C/X/T.

## Баратын орындар мен тасымалдаушылар

## Жолаушылар ағыны
* 2015 — 160 986 
* 2016 — 177 050 

## Оқиғалар
1990 жылы 9 қыркүйекте ЯК-40 ұшағы стандартты емес қону кезінде ҰҚЖ-дан түсіп, басқа Як-40-қа құлады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әуежайлары
Егор Иванович Азовский

**Егор Иванович Азовский** (10 ақпан 1985, ) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 

## Карьерасы
2008 жылы Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 

2005 жылы 29 қаңтарда Жапонияға қарсы жолдастық ойында ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Бұл ойында Қазақстан 0:4 есебімен ұтылды. 

2006-07 жылдары ЕУРО-2008 іріктеуінде бірнеше ойынға қатысты. 

2008 жылы ӘЧ-2010 іріктеуінде бір ойынға қатысты, бұл ойын 2008 жылы 10 қыркүйекте Украинаға қарсы өтті. Бұл құрама сапындағы соңғы ойыны болатын. 

## Отбасы
Інісі Максим Азовский де футболшы, Қазақстан Ұлттық құрамасында ойнаған. 

## Жетістіктері

### Командалық
**Астана**

* Қазақстан чемпионы: 2006.

**Қайсар**

* Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2013.

* Қазақстан бірінші лигасының күміс жүлдегері: 2010.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Екібастұз-1979 ФК ойыншылары
Санат:Алматы ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Жеңіс ФК жаттықтырушылары
Хидэки Юкава

**Хидэки Юкава** (жап. 湯川 秀樹, 23 қаңтар 1907, Токио — 8 қыркүйек 1981, Киото) — жапон физик-теоретик.

## Өмірбаяны және кәсіби қызметі
Геолог, университет профессоры отбасында дүниеге келген. Киото және Осака университеттерінде, сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының ғылыми және білім беру орталықтарында ғылыми-зерттеу және оқыту жұмыстарын жүргізді.

1935 жылы ол электрон мен протонның массалары арасындағы аралық массасы бар жаңа типті элементар бөлшектердің болуы туралы гипотезаны ұсынды. 1940 жылдардың аяғында бұл гипотеза расталды, ал 1949 жылы Юкава мезондардың барын болжағаны және ядролық күштердің табиғатын теориялық зерттегені үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

Нобель сыйлығын алған тұңғыш жапондық.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (1946), Папа ғылым академиясының мүшесі (1961), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1949), Лондон корольдік қоғамының (1963) , КСРО ҒА (1966).

Ол 1955 жылы Рассел — Эйнштейн манифестіне қол қойған ғалымдардың бірі болды. Ол жапон ғалымдары мен «Атом бомбасының салдары туралы Ақ кітаптың» авторларының тобын басқарды, онда Хиросима мен Нагасакидің қирауы «АҚШ қырғи-қабақ соғыстың альтарға әкелген құрбаны» деп аталды.

## Марапаттары
* Жапония ғылым академиясының императорлық сыйлығы (1940)
* Мәдениет ордені (1943)
* Физика бойынша Нобель сыйлығы (1949)
*  (1951)
* КСРО Ғылым академиясының М.В.Ломоносов атындағы Үлкен алтын медалі (1964)
* Pour le Mérite (1967)
* «Күншығыс» ордені (1977)

## Әдебиет
* *Юкава Х.* Физика бойынша лекциялар. — М., Энергоиздат, 1981. — 128 б.

## Сондай-ақ, қараңыз
* 
*  

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат 2012 жылдың 22 маусымында мұрағатталған. 
* Юкава (Yukawa), Хидэки  2006 жылы 16 ақпанда Wayback машинасында мұрағатталған // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М — Я. — М.: Прогресс, 1992. — С. 842—845.
* Юкава Хидеки // Үлкен Совет энциклопедиясы: [30 т-та.] / б. ред. А.М.Прохоров. —  3-ші бас. — М.: Совет энциклопедиясы, 1969-1978 ж.

Санат:Париж университетінің құрметті докторлары
Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері
Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері
Санат:Жапония физиктері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Кушиттер

**Кушиттер** — Шығыс және Солтүстік-Шығыс Африкадағы халықтар тобы. Олар Нубия шөлінің шығысында - Суданның солтүстік-шығысында, Мысырдың оңтүстік-шығысында, Эритреяның батысында, Сомалиде, Эфиопияда, Джибутиде, Кенияның солтүстік-шығысында және Танзанияның солтүстік-шығысында тұрады.
Кушиттердің жалпы саны 2000 жылға дейінгі деректер бойынша 30 миллионнан астам адамды құрайды.

## Тілі
Кушит тілдерінде сөйлейді. Негізінен әртүрлі кушит тілдері, кейбірі араб тілін, қазіргілер иврит және еуропалық тілдерді (иммиграция) және ніл-сахар тілдерін пайдаланады.

## Діні
Негізінен сүнниттік мұсылмандар мен христиандар, кейбіреулері дәстүрлі діндердерді ұстанады.

## Тарихы
Ең көне кушиттер қауымы біздің дәуірімізге дейінгі 9-8 мыңжылдықтарда қалыптасқан. Біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 мыңжылдықтардың ортасында кушиттердің бір бөлігі ежелгі Египет өркениетімен байланысқа түсті. Біздің эрамызға дейінгі 3 мыңжылдықтың аяғында Нубияда Куш мемлекеті пайда болды (19 ғасырда оның атауы кушиттерге ауыстырылды), оның қалыптасуына кушиттер (агау мен бежа) қатысты.
Біздің дәуірімізге дейінгі 1 - мыңжылдықта-біздің дәуіріміздің алғашқы ғасырларында Солтүстік және батыс Кушиттерге Мерое әсер етті, Кушиттердің бір бөлігіне Оңтүстік араб мәдениеті әсер етті, олардың тасымалдаушылары біздің эрамызға дейінгі 1-мыңжылдықтың ортасында Эфиопиядағы Тигре (Тиграй) үстіртіне қоныс аудара бастады.

Кейінірек пайда болған Аксум патшалығы және оның мұрагері Эфиопия кушиттердің мәдени әлемінде басты орын алды. Кейбір кушиттік этностар ортағасырлық Нубия өркениетінің (беджа) және әсіресе исламның (беджа, афар, сомалилер, сидамо және омето т.б.) ықпалына ие болды.
Кушиттер аксумиттер, гурагтар және ежелгі халықтардың, сонымен қатар судандық арабтардың бір бөлігі болып табылатын нубиялықтардың, бірқатар банту этникалық топтары мен Шығыс Африканың оңтүстік нилоттық халықтарының (оңтүстік кушит халықтары) этногенезіне қатысты.

## Кәсібі
Кушиттерде ерте заманда-ақ шаруашылықтың үш негізгі түрі қалыптасты: көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (түйе және ұсақ мал), өзен аңғарлары мен тау етегінде – егістік немесе (оңтүстік Сомалиде) қолмен атқарылатын егіншілік, жағалауында - балық аулау және теңіз қолөнері.

## Өмір салты
Тармақталған тайпалық құрылымдар тән, олардың негізінде патриархалдық отбасы, саяси бірлестіктің нысаны-жақында сұлтан басқарған тайпалар одағы.
Тайпалық одақтар мен жекелеген тайпалардың одақтары "тектілігімен" ерекшеленеді (беджа — бишарин және хадендава, сомалилер — сомали және саб, афарларда — "қара қан" және "қызыл қан"тайпалары).
Исламның саяси ықпалы ортағасырлық Беджа, Адаль және Аджуран патшалықтарының дәстүрлерімен үйлеседі.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Санат:Мысыр халықтары
Санат:Эритрея халықтары
Санат:Сомали халықтары
Санат:Эфиопия халықтары
Санат:Джибути халықтары
Санат:Кения халықтары
Санат:Танзания халықтары
Қазақстан азаматының жеке куәлігі

нобай|380x380 нүкте|Ең алғашқы ескі үлгідегі жеке куәлік
**Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігі** — азаматтарға 16 жастан бастап және республика аумағында беріледі. Оның аумағында тұрақты тұратын Қазақстан Республикасының барлық азаматтарының жеке куәлігі болуға тиіс. Ол 1994 жылы КСРО Ішкі төлқұжатының орнына енгізілді.

Куәлікте мыналар көрсетіледі:
* Тегі
* Аты
* Әкесінің аты
* Туған күні
* Жеке сәйкестендіру нөмірі
* Қолы
* Ұлты (иесінің қалауы бойынша көрсетілмеуі мүмкін)
* Куәлік нөмірі
* Туған жері
* Құжатты беру органы
* Құжаттың қолданылу мерзімі

Жеке куәлік 10 жыл жарамдылық мерзімімен беріледі және мерзімі өткеннен кейін өзгереді.

Жаңа тұрғылықты жері бойынша тіркелген кезде қолданыстағы жеке куәліктің электрондық чипіне ақпарат қайта жазылады, ауыстыру жүргізілмейді.

Шетелдік паспорттың орнына Қазақстан азаматтары Албанияға, Ресей Федерациясына (тек тікелей Қазақстаннан) және Қырғызстанға сапарлар кезінде жеке куәлікті пайдалана алады - тиісінше Ресей мен Қырғызстан азаматтары Қазақстанға ішкі құжаттар бойынша паспортсыз кіре алады.

2008 жылғы 26 маусымда 64 кб чипі бар жаңа үлгідегі жеке куәлік айналымға енгізілді. Бұл 85,72 x 54,03 миллиметрлік, тозуға төзімді көп қабатты материалдан жасалған дөңгелек бұрыштары бар смарт карта

2014 жылғы 1 желтоқсанда жаңартылған үлгідегі жеке куәлік айналымға енгізіледі; ҚР ІІМ баспасөз қызметінің хабарламасында хабарланғандай: 
Қазақстан Республикасы азаматының жаңа жеке куәлігінде дизайн ішінара өзгертілген, қара-ақ фото кескін түрлі-түсті болып ауыстырылған, түс гаммасы, құжаттың жарықтығы мен контрастылығы жақсартылған. Жеке куәлікті жалғандықтардан қорғаудың барлық дәрежелері сақталып қана қоймай, жаңа элементтермен толықтырылған. Сонымен, құжатты қорғаудың қосымша элементі енгізілді: жеке куәліктің алдыңғы жағының оң жағында құжат иесінің голографиялық бейнесі кішірейтілген түрде орналастырылған, бұл жалғандықтан қорғаудың ең жоғары дәрежесін білдіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құжаттары
Мирас Айтболатұлы Тұрлыбек

**Мирас Айтболатұлы Тұрлыбек** (17 шілде 2001 жыл, Павлодар, Қазақстан ) – қазақстандық футболшы, Ақсу клубының және Қазақстан жастар құрамасының шабуылшысы.
## Карьерасы
### Клубтық
Павлодар футбол клубының тәрбиеленушісі. Футболдық мансабын 2018 жылы «Ертіс Ж» клубының құрамында бастады.

2021 жылы "Ақсуға" ауысты.
### Халықаралық
2021 жылы 12 қарашада Қазақстан жастар құрамасы сапында Шотландия жастар құрамасына қарсы ойында (1:2) тұңғыш ойынын өткізді.
## Жүлделері
* Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2021
*Қазақстан бірінші лигасының үздік мергені: 2021 (21 гол)
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары
Қазақстан азаматының төлқұжаты

**Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты** — халықаралық сапарларды жеңілдету үшін Қазақстан Республикасының азаматтарына беріледі. Әділет министрлігі 2009 жылғы 5 қаңтарда биометриялық төлқұжаттарды беруге кірісті.

## Сыртқы түрі
Қазақстандық паспорттардың төменгі жағында "ПАСПОРТ" (қазақ тілінде) және "PASSPORT" (ағылшын тілінде) деген жазулары және мұқабаның алдыңғы жағының ортасында Қазақстан Республикасының елтаңбасы бар көгілдір түсті мұқабасы болады. Төлқұжатта 36 бет бар, оның ішінде 30 визалық бет, деректер/ақпарат беті және бақылау беті бар. Бірінші бетте келесі мазмұндағы екі тілдегі жазу бар:
*Паспорт Қазақстан Республикасының меншiгi болып табылады, ал оның иесi Қазақстан Республикасының қорғауында болады* – Қазақша (Кирил қарпі)

*Pasport Qazaqstan Respýblıkasynyń menshigi bolyp tabylady, al onyń ıesi Qazaqstan Respýblıkasynyń qorǵaýynda bolady*' – Қазақша (Латын қарпі)

*This passport is the property of the Republic of Kazakhstan and its owner is under protection of the Republic of Kazakhstan* – Ағылшынша

## Тарихы
Қазақстан КСРО құрамында болған кезде кеңестік паспорттар берілді.
Сурет:KAZ_passport.jpg|alt=|
Сурет:KAZ_passport_2.jpg|alt=|
Сурет:Kazakh_Passport_Page.jpg|alt=|


### Идентификациялық ақпарат бар бет
нобай|Қазақстан төлқұжатының ақпараттық беті
Қазақстандық паспорт мынадай деректерді қамтиды:
* Төлқұжат берушінің суреті
* Түрі
* Код (KAZ)
* Төлқұжат нөмірі.
* 1 Тегі
* 2 деректер атаулары
* 3 ұлты
* 4 туған күні
* 5 туған жері
* 6 жынысы
* 8 шығарылған күні
* 9 жарамдылық мерзімі
* 10 рұқсат берген орган
нобай|Үкіметтен ескерту (ескі биометриялық емес төлқұжат)
Ақпараттық бет машинамен оқылатын аймақпен аяқталады.

### Тілдер
Деректер беті / ақпараттық бет қазақ және ағылшын тілдерінде басылған.

Жаңа биометриялық паспорттарда тек қазақ және ағылшын тілдерінде ақпарат болады.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар
* Қазақстан азаматының жеке куәлігі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құжаттары
Санат:Елдер бойынша төлқұжаттар
УЕФА Чемпиондар лигасы 2023/24

'''УЕФА Чемпиондар лигасының''' 69-шы маусымы. Финалдық ойын 2024 жылы 1 маусымда Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтті.

"Реал Мадрид" клубы 15-ші рет турнир жеңімпазы атанды.

## Жарыс күнтізбесі

## Квалификация
### Бастапқы іріктеу кезеңі

|+1/2 финал

|}

|+Финал

|}
### 2 раунд

|}
### 3 раунд
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Негізгі жол

|}

### 4 раунд
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Негізгі жол

|}
### Плей-офф
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Негізгі жол

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### 1/8 финал

|}

### 1/4 финал

|}

### 1/2 финал

|}

## Финал

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2023/24
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Футболдан Испания чемпионаты 2022/23

**[[Футболдан Испания чемпионаты]]ның** (немесе Испания примерасы) 92-ші жарысы.
## Қорытынды

## Статистика

### Мергендер

### Нәтижелі пастар

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Испания чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
100 Thieves

**100 Thieves, LLC** — Калифорния штатында Лос Анжелесте орналасқан американдық өмір салты бренді және спорттық ұйым. Ұйым әр түрлі ойындарға қатысады — Apex Legends, Call Of Duty, Call Of Duty: Warzone, Fortnite Battle Royale, League of Legends және Valorant. Қазіргі уақытта ол екі командаға иелік етеді: 100 Thieves of the League of Legends Championship Series және Los Angeles Thieves of the Call of Duty League.

## Тарихы
Ұйымды 2017 жылы OpTic Gaming Call Of Duty командасының бұрынғы капитаны Matthew "Nadeshot" Haag пен X Games (MLG) алтын жүлдегері және 2014 жылдың киберспорт спортшысы Dan Gilbert негізін қалады.

2018 жылы канадалық әнші және рэпер Drake және SB projects scooter Braun негізін қалаушы 100 Thieves-те А сериялы инвестиция раундын басқарды.

2019 жылы 100 Thieves 35 миллион доллар жинаған Artis Capital Management басқаратын B сериясын қаржыландыру раундын жариялады.

2021 жылдың 26 наурызында 100 Thieves Truly Seltzer және Twisted Tea-мен демеушілік келісімге қол қойды.

2021 жылдың 13 қазанында 100 Thieves ойын перифериялық құрылғыларын шығаратын Highground компаниясын алғашқы сатып алғанын жариялады.

2021 жылдың 2 желтоқсанында 100 Thieves 60 миллион доллар жинаған С сериясын қаржыландыру раундын жариялады.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:АҚШ киберспорты
Санат:League of Legends командалары
Футболдан Испания чемпионаты 2023/24

**[[Футболдан Испания чемпионаты]]ның** (; ресми атауы — **Ла Лига 2023/24** () 93-ші жарысы. 20 команда сынға түсті. "Реал Мадрид" клубы 36-шы рет чемпион атанды.

## Турнир кестесі

## Статистика

### Мергендер
} Юссеф Эн-Несири
| align="left" |Севилья
| rowspan="2" |16
| rowspan="1" align="center" |*1*
|-
| align="left" | Антуан Гризманн
| align="left" |Атлетико Мадрид
| rowspan="1" align="center" |*4*
|-
| rowspan="3" |8
| align="left" | Винисиус Жуниор
| align="left" |Реал Мадрид
| rowspan="3" |15
| rowspan="1" align="center" |*1*
|-
| align="left" | Борха Майораль
| align="left" |Хетафе
| rowspan="1" align="center" |*4*
|-
| align="left" | Альваро Мората
| align="left" |Атлетико Мадрид
| rowspan="1" align="center" | -
|}

## Сілтемелер

* https://www.laliga.com/en-GB

Санат:футболдан Испания чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Футболдан Испания суперкубогы 2022/23

**[[Футболдан Испания суперкубогы]]ның** 39-шы жарысы.
## Жартылай финал

----

----

## Финал

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*¡Man of the Match! Gavi ha sido elegido como el mejor jugador de la final de la Supercopa. ¡Muchas felicidades! Un trofeo que es posible gracias a Neom"

Санат:Футболдан Испания суперкубогы
Санат:2023 жылғы футбол
Футболдан Қырғызстан чемпионаты 2022

'''Футболдан Қырғызстан чемпионатының''' 31-маусымы. 10 команда сынға түсіп, "Абдыш-Ата" клубы чемпион атанды.

## Қорытынды

## Статистика

### Мергендер

### Ассистенттер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Қырғызстан чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Футболдан Қырғызстан кубогы 2022

'''Футболдан Қырғызстан кубогының''' 31-ші жарысы.

## 1 раунд

|}

## 1/4 финал

|}

## 1/2 финал

|}

## Финал

## Сілтемелер
* Кубок Киргизстана на transfermarkt
* Кубок Киргизстана на rsssf

Санат:Футболдан Қырғызстан кубогы
Санат:2022 жылғы футбол
Ким Мин Джэ (футболшы)

**Ким Мин Джэ** (; 15 қараша 1996, Тхоңёң, Кёңсаң-Намдо, Корея Республикасы) — корей футболшысы, Наполи клубының және Корея құрамасының қорғаушысы

## Дереккөздер

Санат:Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Чонбук Хёндэ Моторс ФК ойыншылары
Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары
Санат:Фенербахче ФК ойыншылары
Санат:Наполи ФК ойыншылары
Санат:Оңтүстік Корея футболшылары
Түрікменстан демографиясы

[thumb|right|Түрікменстан халқының [Жас-жыныстық пирамидасы, 2020]]
**Түрікменстанның демографиясы** () Түрікменстан халқының демографиялық ерекшеліктерін, соның ішінде халықтың өсуін, халықтың тығыздығын, білім деңгейін, денсаулығын, экономикалық жағдайын, діни және этникалық құрамын және халықтың басқа аспектілерін білдіреді. Түрікменстанның ең ірі этникалық тобы түрікмендер деп аталады.

## Халық саны
thumb|right|1950–2009 жылдары аралығындағы Түрікменстан халық санының өзгерісі
1959 жылғы халық санағы бойынша елдің нақты халқының саны 1,516 миллион тұрғынды құрады; 1979 жылғы халық санағы бойынша – 2,759 млн; 1989 жылғы халық санағы бойынша – 3,534 млн; 1995 жылғы халық санағы бойынша – 4,481 млн. 2006–2017 жылдары халық саны бойынша еш ресми дерек жарияланбаған.

БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша департаменті Түрікменстан халқының 2008 жылы 4,936 миллион, 2012 жылы 5,268 миллион, 2017 жылы 5,758 миллион деп бағалады.

2021 жылғы санақ бойынша елдегі туу коэффициенті бір анаға 2,04 бала болды.

## Ұлттық құрамы
[thumb|right|Дәстүрлі киім киген [түрікмендер|түрікмен жастары. Олар елдің ең ірі этникалық тобы болып келеді.]]
2015 жылдың ақпан айында оппозициялық басылымдарда 2012 жылғы халық санағының нәтижелерін бейресми дереккөздерден білдік деген жарияланымдар пайда болды. Бұл басылымдарға қарағанда, ел халқының саны 4 751 120 адам болар еді; ұлттық құрамы бойынша 85,6% түрікмендер, 5,8% өзбектер, 5,1% орыстар. Қалғандарының барлығы басқа ұлт өкілдері ретінде көрсетілген. Елде 58 ұлттың өкілдері тұрады.

Түрікменстанның тәуелсіздік алған салысымен түрікмендерден басқа этностар санының күрт азаюын байқай аламыз.

## Діни құрамы
[thumb|right|''Gyzylarbat'' басты мешіті, [Балқан уәлаяты]]
Түрікменстан халқының басым көпшілігі мұсылмандар (негізінен сунниттер) — 89-90%. Христиандар халықтың шамамен 9%, басқа конфессиялар 2% құрайды. Рұқсат етілген барлық діни конфессиялар мемлекеттік органдардың қатаң бақылауында: 1994 жылы оларды бақылау үшін мүфти, мүфтидің орынбасары, православиелік декан және бір шенеунік кіретін Дін істері жөніндегі «Генгеш» («Кеңес») құрылды. Дін істері жөніндегі генгеш мүшелері мемлекеттің зайырлылығына қарамастан, дін істері жөніндегі велаят кеңестерінің мүшелері (оларды жергілікті бас имамдар басқарады) сияқты бюджет есебінен жалақы ала бастады.

Мемлекет діни білім беруді қатаң шектейді. 2016 жылы қабылданған заң дінді жеке оқытуға толығымен тыйым салды, ал балаларға діни ілімді үйрету тек жеке Комиссия келісімімен ғана рұқсат етіледі.

«Open Doors» халықаралық христиандық қайырымдылық ұйымының 2015 жылғы зерттеу нәтижелері бойынша Түрікменстан христиандардың құқықтары жиі қысымға ұшырайтын елдердің тізімінде 20-шы орында тұр.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан тұрғындары
WarnerMedia

**WarnerMedia** (2018 жылға дейін - **Time Warner Inc.**) — бұрынғы американдық медиа және ойын-сауық кангломераты. Time Warner екі компания Warner Communications Inc пен Time Inc. бірігуі арқылы құрылды. 1990 жылы және одан кейін интернет алыбы Aol Inc. 2001 жылы, ал 2009 жылы AOL Time Warner медиахолдингінен бөлініп шыққаннан кейін қайтадан тәуелсіз болды. AOL бөлімшесі ресми түрде 9 желтоқсанда аяқталды. 2016 жылдың 22 қазанында AT&T Time Warner компаниясын 108,7 миллиард долларға (Тайм Уорнердің қарызын қосқанда) сатып алу ниетін жариялады. Біріктіру жайлы  келісім 2018 жылдың 21 маусымында аяқталды.

Ол кино, теледидар, интернет және телекоммуникация сияқты салалардағы ең ірі компания болды. Time Warner құрамына кіретін негізгі компаниялардың арасында: Warner Bros. Cartoon Network, CNN, HBO, TBS, TNT, Max және The CW.

Американдық AT&T телекоммуникациялық компаниясы 85 миллиард долларға сатып алғаннан кейін, атауы жаһандық ребрендингтің бөлігі ретінде 2018 жылы WarnerMedia болып өзгертілді .

2021 жылдың 16 мамырында AT&T Discovery  Inc.- пен WarnerMedia және Discovery-дің жаңа Warner Bros-қа бірігуі жайлы келіссөздер жүргізді.Мәміле 2022 жылдың 8 сәуірінде жабылды.

## Тарихы
### Time Warner және Time Warner Entertainment (1990–2001)
1993 жылы US West компаниясы Time Warner компаниясымен біріктіріліп, TW Telecom компаниясын құрды, ол бастапқыда Time Warner Communications (сонымен қатар бұрын ATC ретінде белгілі кабельдік оператордың бренд атауы ретінде пайдаланылған) ретінде белгілі болды. US West компанияның ойын-сауық бөлімшесінің 26% үлесін алып, бөлімді Time Warner Entertainment деп атады. АҚШ-тың Батыстағы үлесі ақырында сатып алынған MediaOne кабельдік компаниясына, содан кейін 1999 жылы бұл компания MediaOne сатып алған кезде AT&T Broadband-ке және 2001 жылы бұл компания AT&T Broadband бөлімін сатып алған кезде Comcast- қа өтті. Comcast 2003 жылы компаниядағы өз үлесін сатып, оның атауын Time Warner Cable бөлімі деп өзгертті.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ кинокомпаниялары
Эрнест Томас Синтон Уолтон

**Эрнест Томас Синтон Уолтон** (; 6 қазан 1903 — 25 маусым 1995) — ирланд физигі, 1951 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алған (Джон Коккрофтпен бірге).

## Ерте жылдар
Эрнест Уолтон Ирландияның Дангарван қаласында дүниеге келген. Оның әкесі әдіскер шіркеудің діни қызметкері болған. Уолтон балалық шағының көп бөлігін Ольстерде өткізді. Ол кезде діни қызметкерлердің отбасы әр 3 жыл сайын бір жерден екінші жерге көшіп тұратыны қабылданған. Нәтижесінде Эрнест Доун және Тирон графтықтарында және Дублиндегі бірнеше мектептерде оқыды. 1915 жылдан 1921 жылға дейін Белфаст методисттік колледжінде оқыды.

1922 жылы Уолтон стипендия ұтып алып, Дублиндегі Тринити колледжінде физика мен математиканы оқи бастады, онда ол 1926 жылы бакалавр, 1927 жылы магистр дәрежесін алды. Тринити колледжінде оқыған жылдары Уолтон физика және математика саласындағы жетістігі үшін жеті марапатқа ие болды. Дипломын алғаннан кейін Уолтон Эрнест Резерфордтың жетекшілігімен Кавендиш зертханасындағы Кембридж университетінің аспирантурасына қабылданды. Уолтон 1931 жылы PhD дәрежесін алды және 1934 жылға дейін Кембриджде зерттеуші болып жұмыс істеді.

## Тринити колледжінде
## Марапаттары
нобай| Уолтонге ескерткіш, Тринити колледжі (Дублин)
1951 жылы Эрнест Уолтон мен Джон Коккрофт физика бойынша Нобель сыйлығын «жасанды түрде үдетілген бөлшектердің көмегімен атом ядроларын түрлендіру жұмыстары» үшін, басқаша айтқанда, атом ядроларын **бұзғаны** үшін алды. Олар жасаған қондырғыда 1932 жылы әлемде алғаш рет литий ядросын протондармен бомбалау арқылы бөлініп, реакция өнімдері (гелий) зерттелді. Бір мезгілде дерлік дәл осындай тәжірибе КСРО-да алғаш рет УФТИ-де жүргізілді.

Уолтон мен Коккрофт 1938 жылы Корольдік қоғамның Хьюз медалін де алды. Кейінгі жылдары, әсіресе 1974 жылы профессорлық қызметтен кеткеннен кейін, Уолтон дүние жүзіндегі көптеген университеттер мен мекемелерден құрметті дәрежелерге ие болды.

## Әлеуметтік белсенділік
1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

## Әдебиет

* Cathcart, Brian, *The Fly in the Cathedral*, Penguin, 2005. ISBN 0-14-027906-7
* McBrierty, Vincent J., *Walton, The Irish Scientist*, Trinity College Dublin Press, 2003. ISBN 1-871408-22-9

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Эрнесттің Т. С. Уолтон өмірбаяны Нобель комитетінің веб-сайтында
* Сондай-ақ ядролық зерттеулерге арналған цифрлық кітапханадан Эрнест Уолтонның еңбектерінің библиографиясы (түсіндірмесімен)

Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Кембридж университеті ғалымдары
Футболдан Өзбекстан кубогы 2022

'''Футболдан Өзбекстан кубогының''' (өзб. *Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi*) 30-шы жарысы. Қаршының "Насаф" клубы үшінші рет жеңімпаз атанды.

## 1/8 финал

|}

## 1/4 финал

|}

## 1/2 фИнал

|}

## Финал

## Сілтемелер
* Кубок Узбекистана на сайте soccerway 

Санат:Футболдан Өзбекстан кубогы
Санат:2022 жылғы футбол
Ланго (халық)

**Ланго** (*ланги*) — Уганданың оңтүстігіндегі халық (Кьога көлінің аймағында).
2002 жылғы халық санағы бойынша Угандадағы саны 1 485 437 болды.

## Тілі
Тілі батыс нилот, оңтүстік луо тобының - ланго тілі

## Діні
Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдар, кейбіреулері – католиктер, англикандар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – егіншілік (тары, құмай, күнжіт, бұршақ, жержаңғақ, 20 ғасырда да мақта), мал шаруашылығы (қысқа мүйізді зебу), аңшылық. Қолөнерден – былғарыдан тігу, т.б. дамыған.

## Өмір салты
Халық дәстүрлі түрде бірнеше патрилиндік руларға бөлінді, олардың әрқайсысының өз аумағы болды. Неке айтарлықтай төлем талап етті (малмен). Басшы көсемдер туыстығына қарамастан, өздерінің рулық аймақтарының барлық тұрғындарына билік жүргізді. Олардың үстінен аға басшылар (rwot) басқарды. Ер адамдар бірнеше жас санаттарына бөлінді.

Ата-баба культі, бай фольклор дамыған.

Елді мекендер ықшам орналасқан, жартылай шеңберлі, 10-нан 150-ге дейін кірпіштен салынған үйлер.

Мықындарына белбеу тағып, оған алжапқыш байлайды.

Тағамның негізі - өсімдік тектес тағамдар.

## Дереккөздер

 
Санат:Уганда халықтары
Шибөрек

**Шибөрек** яғни **шикі** **бөрек** — бастапқыда қырым татар тағамы, мариуполь грек тағамдарына да енгізілген (*чир-чир* деген атпен) және Солтүстік Кавказ халықтарының тағамы. Ол бұрынғы Кеңес Одағының басқа аймақтарында кең тараған. Бұл туралған майлы қой еті, пияз, дәмдеуіштер және аз мөлшерде су толтырылған ашытқысыз қамырдан жасалған жарты шеңбер түріндегі аспаздық өнім.

Қатты қуырылған. Ыстық түрде беріледі.

## Дереккөздер

Санат:Қой еті тағамдары
Санат:Ет тағамдары
Андрей Викторович Ахунов

**Андрей Викторович Ахунов** (18 мамыр 1971 жыл) — КСРО-лық және қазақстандық футболшы, шабуылшы. 

Карьерасында тек алматылық клубтарда ойнады. 

## Жүлделері
**Достық**

* Қазақстан кубогы: 1993

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Санат:Достық Алматы ФК ойыншылары
Андрей Петрович Авдеенко

**Андрей Петрович Авдеенко** (3 ақпан 1967 жыл) — украиналық және қазақстандық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Қазақстан кубогы иегері: 1994

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Украина футболшылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Жігер ФК ойыншылары
Хан Ахмедов

**Хан Ахмедұлы Ахмедов** (, 16 маусым 1936 жыл, Красноводск облысы – 6 желтоқсан 2006 жыл, Сердар) — кеңестік және түрікменстандық мемлекеттік және партиялық қайраткер, Түрікменстанның бірінші және жалғыз премьер-министрі (1989–1992).

## Өмірбаяны
1959 жылы Ахмедов  бітіріп, Ашхабад темір жолының Ашхабад станциясында жұмыс істеді. 1962 жылы Күнгей Каспий темір жолының Шаржау бөлімшесінің бастығы болды.

### КСРО-дағы мансабы (1980–1991)
1980 жылы Түрікмен КСР КП ОК көлік және коммуникация бөлімінің меңгерушісі болды. 1985 жылы Сапармұрат Ниязовтың орнына ТКП Ашхабад қалалық комитетінің бірінші хатшысы (Ашхабад әкімі) болды.

1988 жылы Ахмедов Түрікмен КСР Министрлер Кеңесі төрағасының бірінші орынбасары, 1989 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы болды. Келесі қарашада Түрікменстанда декоммунизацияланған үкіметтік институттар құрылды, және Ахмедов лауазымының атауы Түрікмен КСР Премьер-министрі болып өзгертілді.

### Тәуелсіз Түрікменстандағы мансабы (1991–1994)
1991 жылдың қазан айында Түрікменстан Кеңес Одағының ыдырауынан кейін өз тәуелсіздігін жариялады. Бұдан кейін Ахмедов Темір жол министрі (1991–1992), Түрікменстан Үкіметі басшысының орынбасары (1991–1992), содан кейін елдің Түркиядағы елшісі (1992–1994) болған.

### Тұтқындалуы және қайтыс болуы (2002–2006)
2002 жылдың қыркүйегінде ол тұтқындалып, Сердарда қуғынға жіберілді, ол 2006 жылдың аяғында жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Ахмедов туыстарының айтуынша, үкімет оған Ашхабадта емделуге рұқсат бермеген еді.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саясаткерлері
Ерлан Ғабдырахманұлы Таңжарықов

**Ерлан Ғабдырахманұлы Таңжарықов** (19 тамыз 1970 жыл, ) — қазақстандық футболшы, қорғаушы.
## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Атлетик (футбол клубы, Эскальдес)

**«Атлетик»** () — Андорраның Эскальдес қаласының футбол клубы. 2019 жылдан бері Андорра жоғары дивизионында ойнайды. 2002 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын бірнеше стадиондарда өткізеді.

## Жетістіктері

### Ұлттық
* Андорра чемпионы: 2022/23
* Андорра Кубогы: 2022
* Андорра 2 дивизионының жеңімпазы (2): 2003/04, 2018/19
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://atleticclubescaldes.com/

Санат:Андорра футбол клубтары
Атырау көпірі (Астана)

**Атырау көпірі** — Астана қаласындағы Есіл өзені арқылы өтетін жаяу жүргіншілер көпірі. 

## Жалпы ақпарат
2018 жылдың 1 шілдесінде Астанада жаңа жүргінші «Атырау көпірі» ашылды. Жаңа көпір – бұл Атырау облысының әкімдігінің елорданың 20 жылдық мерейтойына арналған сыйлық.

Инженерлер мен сәулетшілердің жоспары бойынша бұл көпір жаяу жүргіншілерге саябақ аймағының мен Есіл өзенінің оң жағалауы арасындағы байланысты қамтамасыз етеді.

Көпір Самал шағын ауданын Орталық саябақ және Амфитеатрмен қосты. Онда алты метрлік жаяу жүргіншілер жолағы, үш метрлік веложол және жарты метрлік қауіпсіздік жолы бар.

Көпірдің сыртқы көрінісі Атырау облысының символы – балықтың қабыршақтарына ұқсас, көпірдің сыртқы құрылымы 2450 алюминий жапырақтардан жасалған. Ішке кіргенде, үлкен балықтың ішіндегідей сезінесіз.

Әзірлеушілердің өкілдері айтып кеткендей, көпірдің сыртқы қабығы үшбұрышты пішіндегі алюминий кассеталардан тұрады, олар жауын-шашын мен қауіпсіздіктен қорғауды қамтамасыз етеді. Көпірдің орталық бөлігінде гауһар пішінді фигуралардағы шатыр тәріздес нысанда жасалған қоғамдық кеңістіктің орналасады.

Көпір биотехника стилінде жасалған – бұл органикалық табиғи нысандар сәулетте қолдану. Көпірдің қабығында «өмірдің гүлі» үлгісі Фибоначчи заңына немесе «алтын қима» деп аталатын заңға сәйкес келеді.

Көпірдің парк пен амфитеатр жағалауында Атырауды бейнелейтін Каспий бекіресінің ескерткіші орналасқан.

Жаяу көпірдің жалпы ұзындығы – 313,5 метр, ені – 10,5 метр. Құрылысқа алты метрлік жаяу жүргіншілер жолағы, үш метрлік велосипед жолы, ені 0,5 метрлік қауіпсіздік жолағы және әр жағынан 0,5 метр жол көпір таянышы орнату үшін кіреді. Металлдың салмағы – 1 920 тонна. Көпір литакрилмен жабылған. Көпірдің екі жағында, өзеннің әр жағалауында «Атырау көпірі» деген жазу бар стелалар орнатылды.

## Галерея

Сурет:Snake bridge 01.jpg|
Сурет:Snake bridge 02.jpg|
Сурет:Snake bridge 03.jpg|


## Қызықты деректер
# BI Group компаниясының қызметкерлері көпірді 181 күнде салды. 
# Объект архитектурасына органикалық табиғи сәулет нысандары қолданылған. Көпір жабындысы үшін литакрил пайдаланылған.
# Нысанның жалпы ұзындығы – 313,5 метр, ені – 10,5 метр. 
# Есіл өзеніне дамба салу үшін 30 мың текше қиыршық тас әкелінген. 
# Көпірге өрнек ретінде «Фибоначчи» заңдылығындағы «өмір гүлі» қолданылған. Ол «алтын тоғыс» деп те аталады. 
# Су кедергісіз өту үшін бөгеттің ортасына 7 құбыр орнатылған.
# Құрылысқа 300 жұмысшы және 100 көлік жұмылдырылды.   
# Өткел Самал шағын ауданын Орталық саябақ пен Амфитеатрды байланыстырады. Онда ені алты метрлік жүргіншілер жолағы, үш метрлік веложол және жарты метрлік қауіпсіздік жолы бар. 
# Нысан құрылысына цифрлық жобалаудың заманауи әдістері пайдаланылды. 
# Көпірде Атырау облысының символы саналатын «Каспий бекіресі» орнатылды. Композиция қоладан жасалған. 
# Көпірді ресми түрде ашуға 4 күн қалғанда елордада жаңбыр толассыз жауды. Құрылысшылар веложолдың төсенішін аяқтау үшін көпірді 6000 метрлік полиэтилен үлдірмен жауап үлгерді. 
# Көпір құны 6 миллиард теңге.

## Дереккөздер

Санат:Астана көпірлері
УЕФА Суперкубогы 2023

**УЕФА Суперкубогы 2023** () — турнирдің 48-жарысы. Матч 2023 жылғы 16 тамызда Грекияның Пирей қаласындағы "Караискакис" стадионында өтеді. Онда УЕФА Чемпиондар лигасының 2022/23 жылғы жеңімпазы "Манчестер Сити" мен УЕФА Еуропа лигасының 2022/23 жылғы жеңімпазы "Севилья" кездесті.

2020 жылғы 2 наурызда УЕФА матчтың Қазандағы «Ақ Барс Арена» стадионында өтетінін хабарлады. Албания футбол қауымдастығы да матчты Тиранада өткізуге өтініш білдірді, бірақ дауыс беру алдында кандидатурасын қайтып алды.

## Матч

### Детальдар

## Тағы қараңыз

* УЕФА Чемпиондар лигасының финалы 2023
* УЕФА Еуропа лигасының финалы 2023

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнирдің ресми сайты

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:Манчестер Сити ФК ойындары
Санат:Севилья ФК ойындары
Василий Николаевич Лагутин

[thumb|right|[Светлоград, Ставрополь өлкесіндегі Лагутинге арналған мемориал]]
**Василий Николаевич Лагутин** (1 маусым 1961 жыл, Ставрополь өлкесі – 3 қазан 1985 жыл, Шаржау) — кеңестік гвардия капитаны, 2-танк батальонының командирі және 21-гвардиялық танк бригадасының (5-гвардиялық танк корпусы) капитаны.

## Дереккөздер

Санат:КСРО капитандары
Футболдан Италия суперкубогы 2021

**Футболдан Италия суперкубогы 2021** () — турнирдің 34-ші жарысы. 2021 жылғы Италия чемпионы "Интернационале" мен 2021 жылғы Италия кубогы иегері "Ювентус" клубтары кездесті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Италия суперкубогы
Санат:Интернационале ФК ойындары
Санат:Ювентус ФК ойындары
Санат:2021 жылғы футбол
Әкежан Оразнепесұлы Оразнепесов

**Әкежан Оразнепесұлы Оразнепесов** () — кеңестік және түрікменстандық суретші, дизайнер, зергер, педагог және Түрікмен КСР-нің еңбек сіңірген әртісі, КСРО суретшілер одағының мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:КСРО суретшілері
Санат:Түрікменстан суретшілері
Санат:XX ғасыр суретшілері
Санат:XXI ғасыр суретшілері
Санат:КСРО дизайнерлері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Феликс Блох

**Феликс Блох** (; , Цюрих — , Цюрих) — негізінен Америка Құрама Штаттарында жұмыс істеген еврей текті швейцариялық физик. 1952 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері (Эдуард Парселлмен бірге).

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1948).

## Қысқаша өмірбаяны
Цюрихте Густав пен Агнесса Блохтың еврей отбасында дүниеге келген. Жоғары білімді Цюрих жоғары техникалық мектебінде алды. Ол инженерлік факультетке түсті, бірақ көп ұзамай физикалық бөлімге ауысты. 1927 жылы диплом алып, Лейпциг университетінде оқуын жалғастырып, 1928 жылы докторлық (физика-математика ғылымдарының кандидатына тең) дәрежесін алды. Ол Гейзенберг, Паули, Бор және Фермимен бірге Германияда ғылыммен айналысуды жалғастырды. Еврей ретінде Блох 1933 жылы нацистер билікке келген бойда Германияны тастап кетті. Алдымен Цюрихке, содан кейін Парижге барып, Пуанкаре институтында біраз уақыт сабақ берді.

1934 жылы Стэнфорд университетінен теориялық физика профессоры лауазымына шақыру алды, оны қабылдап, сол жылы АҚШ-қа көшті. Блохтың бұдан былайғы барлық ғылыми қызметі Стэнфордтағы физика факультетімен байланысты – мұнда ол екі үзілісті санамағанда қайтыс болғанға дейін жұмыс істейді. Біріншісі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол әскери жобалармен жұмыс істеген кезде, екіншісі, 1954—1955 жылдары Еуропалық ядролық зерттеулер зертханасының (CERN) бірінші бас директоры қызметіне шақырылған кезде. 1939 жылы ол АҚШ азаматтығын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Лос-Аламостағы атом жобасында жұмыс істей бастады, бірақ біраз уақыттан кейін Гарвард университетіндегі радар жобасына көшті. Соғыстан кейін ол Стэнфордқа оралды және соғысқа дейінгі: ядролық индукция және ядролық магниттік резонанс, ядролық магниттік бейнелеудің негізгі принциптері тақырыптары бойынша жұмысын жалғастырды. Осы еңбектері үшін Ф. Блох Э. М. Парселлмен бірге 1952 жылы «ядролық магнитті дәл өлшеудің жаңа әдістерін және онымен байланысты ашылымдарды жасағаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

## Ғылыми үлесі
Оның атымен келесі физикалық ұғымдар аталған:
* Бете-Блок формуласы
* Блок теңдеулері
* Блок қабырғалары
* Блок функциясы
* Блохтық толқын
* Блок сферасы
* Блок тербелістері
* Зенер — Блох тербелістері
* Блок заңы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат 
* Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері