open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Технофобия

**Технофобия** - ( -техника,  - қорқыныш) - техникалық прогресті теріс қабылдау, техникаға үміт артудан гөрі оның әкелер          қауіп-қатерін үрку, техниканы адамның тануы деп санау. Технофобия идеологиясы адамзатты жөн-жосықсыз тұтынушылық жолында техниканың құлы болып, соның бір тетігіне айналып кетуден сақтандырудан туындайды. Технофобия адамның жеке басының тұлғалық ерекшеліктерін техника жоққа шығарады деп үрейленеді. М.Голдман, Дж.Фостср, Д.Медоуз өздерінің Технофобиялық концепцияларында экологилық кризис себептерін ғылыми техникалық төңкерістен табады. Олар техиологиялардыд дамуын осы қазіргі деңгейден ары асырмау керек, тек сонда ғана әлемде табигат пен техника арасындағы тепе-тендікті ("глобальді теп-теңдікті") қалыптастыруға болады деп түсіндіреді.

## Дереккөздер


Санат:Технология
Ғазиза Әбдінәбиева

**Ғазиза Әбдінәбиева** (1948 жылы 3 қаңтарда Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Торғатай ауылы — 18 сәуір, 2021 жылы Алматы) — актриса. Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген әртісі (1991). Құрмет орденінің (2006) және Парасат орденінің (2018) иегері.

## Биография
* 1948 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданында туылған. Қазақ Ұлттық консерваториясының (бұрынғы Алматы консерваториясы) "актерлік шеберлік" факультетін бітірген (1970).
* Консерваторияның 4 курсында оқып жүріп, 1969 жылы Ғ.Мүсіріепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрына қабылданады. 
* 1969-1993жж осы театрда аянбай еңбек етеді. 
*1993 жылы М.Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрына актерлік бөліміне ауысады.

## Білімі
Қазақ Ұлттық консерваториясынның (бұрынғы Алматы консерваториясы) "актерлік шеберлік" факультетін бітірген (1970).

## Еңбек жолы
* 1969 - 1993 жыладры  Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында актриса 
* 1993 жылдан  Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында актриса 
* 1994 ж. бастап Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясында "актерлік шеберлік" мамандығынан дәріс оқиды.

## Фильмдері
* 1977 - «Нан» – Жамал (реж. А. Тәжібаев)
* 1982 - «Қауын» – бас кейіпкердің зайыбы (реж. В. Пұсырманов), 
* 1990 - «Қыз жылаған» – Әсия (реж. С. Нарымбетов),
* «Жел адам» – ауыл тұрғыны, 
* 2009 - "Сіз кімсіз, К мырза?" – жолсерік (реж. Қ. Ахметов),
* 2009 - «Біржан сал»  – Бүрме әже (реж. Д. Жолжақсынов),
* 2011 - «Айналайын» – Сәлима (реж. А. Сатаев);
* 1996-2000 - Тоғысқан тағдырлар (Роза)
* 2001-2003 - Саранша (Марго)
* 2002 - Ләйләнің зары
* 2007 - Однажды в багажнике - Женщина на вокзале 
* 2008 - Откройте дверь, я счастье 
* 2012-2013 - «25 км» Қарлығаш (реж. И.Пискунов)
* 2012-2013 - «Домашние войны» Әже (реж. А.Кирюшенко)
* 2014 - Кемпір» Күлпәш (реж. Е.Тұрсынов)
* 2015 - Зауал» Әже (реж. Ж.Айбасов)
* 2015 - «Побег из аула» Тетя героя (реж. Н.Адамбаев)

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері
* 2016 - Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі
* 2006 - Құрмет ордені
* 1992- Қазақстанның еңбек сіңірген артисі

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Ермек Жеңісұлы Әбиев

**Ермек Жеңісұлы Әбиев** (1.6.1960, Алматы - 13.7.1985, Пушкинские Горы қаласы қазіргі Санкт-Петербург қаласының маңы) - суретші.

## Өмірбаяны

* Ленинград облысы Павловск политехникалық техникумының көркемдік-безендіру бөлімін бітірген (1982).
* 1982-1983 Алматы қаласындағы Мемлекеттік мұражайда көркемдеуші-суретші болып жұмыс істеді.
*  1983 -85 ж. Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтының кескіндеме факультетінде оқыған; 

## Еңбектері
* Осы жылдары Әбиев 200-ден аса әр алуан тақырыпта суреттер ("Жайлауда", "Қарт күйші", "Дастарқан", "Орыс жерінде", "Менің құрдастарым", "Святогор монастыры", "Шаруа күркесі", "Әйел портреті", "Өзен", "Ялта шатырлары", "Қоштасу", "Өмір қуанышы", "Қырық өтірік", "Шоқан асқан", "Толғаныс" т.б.; Қазақстан Мемлекеттік мұражайында сақтаулы) салады.

## Марапаттары
* Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреты (1990 ж.қайтыс болғаннан кейін берілді).

## Дереккөздер


Санат:1 маусымда туғандар
Санат:13 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Павловск политехникалық техникумы түлектері
Санат:Репин атындағы институт түлектері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Сейсенбай Алдажұманов

**Сейсенбай Алдажұманов** - (1899-1958), ауыл шаруашылығын ұйымдастырушы. 
*1921-22 жылдары Ж. Аймауытовтың жетекшілігімен Қарқаралы ауданынан Қазақстанның ашаршылыққа ұшыраған жерлеріне көмек ұйымдастыруға қатынасқан. 
*1937-1953 жылдары Қарқаралы ауданындағы Калинин ұжымшарының төрағасы. 
*1942-47 жылдары Қарқаралы ауданының жер бөлімінін бастығы.
*1943 жылы желтоқсанда Қарағанды облысынан майданға көмек ретінде жиналған 1 эшелон азық-түлікті Калинин майданына апарып тапсырушылардың бірі. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Химиялық реакциялардың жылу эффектілері

Кейбір заттар оңай от алып жылу бөле әрекеттессе (бензин, керосин, газ, т.б.), кейбіреулері реакцияға түсу үшін үнемі қыздырып отыру керек болады.
Жылу бөле жүретін реакция экзотермиялық, ал сіңіре жүретіні эндотермиялық деп аталады (экзо - сыртқы, эндо - ішкі). Мысалы, тамақ пісіру осы үдеріске жатады.
Жоғарыда қарастырылған оттегін алу реакцияларында бастапқы заттар (КМnO4, КClO3) қыздыруды қажет етеді.
Жылу эффектілері көрсетіліп жазылған реакция теңдеулері термохимиялық теңдеулер деп аталады.
:С + O2 = CO2 + 393 кДж (экзотермиялық қатты газ)
:С + Н2O = CO+ Н2 - 132 кДж (эндотермиялык қатты бу газ)

Термохимиялық теңдеулер бойынша өндіріске қажетті жылу немесе бөлінетін жылудың шамасын анықтап, олардың мәндері бойынша реакциялардың жүрісін басқаруға болады.
Жылу эффектісі әрекеттесуші заттар мен өнімдердің агрегаттық күйіне байланысты, сондықтан термохимиялық теңдеулерде заттардың күйлері көрсетіледі. Мысалы, 1 моль су буы мен сұйық су түзілген кезде бөлінетін жылу шамасы әр түрлі:
center|300px
Стандартты жағдайда (t=25°С, 101,3 кПа) жылу мөлшерлері әр түрлі болады екен.
Зат массасының сақталу заңы сияқты энергия сақталу заңы да болады. Зат молекуласы түзілгенде қанша энергия бөлінсе, оны айыру үшін сонша жылу сіңіріледі:
center|300px
Отынның түріне қарай (газ, сұйық, қатты) олар жанғанда бөлінетін жылудың шамасы да әр түрлі болады. Ол әрекеттесуші заттардың табиғатына, жанасу бетінің ауданына және қысымның шамасына (газ күйіндегі отындар үшін) тәуелді.
Химиялық реакциялар тек жаңа заттар алу үшін ғана емес, энергия көзі ретінде де пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Химия
Сара Нұрбекқызы Алпысбаева

**Сара Нұрбекқызы Алпысбаева** - (1952 ж. т.), экономика және баскару саласындағы маман,экономика ғылымының докторы (1999), проф. (2002).
Еуразия халыкаралық академиясының корреспондент мүшесі. ҚарПТИ-ды бітірген (1974). 1998-2000 жылдары
ҚР БҒМ Нарықтық қатынастар институты директорының орынбасары, 2001-04 жылдары Е. А. Бекетов атыңдағы
ҚарМУ ғылыми-білім беру кешенінің директоры қызметтерін атқарған. 2004 жылдан ҚарМУ жанындағы Нарықтық қатынастар институтынын
директоры. 80-нен аса ғылыми еңбектің авторы.

Шығармашылығы: 
**Региональный рынок: особенности формирования и развития (1997);* 
**Устойчивое социально-экономическое развитие региона (2003);* 
**Problems of sustainable development of Kazakhstan (2003).*

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан экономистері
Санат:1952 жылы туғандар
Иван Васильевич Кулагин

**Иван Васильевич Кулагин** (6.10.1897, қазіргі Томск облысы Томсқ ауданы - 30.4.1959, Алматы) - трубашы, кәсіби музыка білімінің негізін салушылардың бірі. Санкт-Петербург консерваториясын бітірген (1918). 1935 - 42 жылдары Алматы музыкылық-драма техникумы (қазіргі Алматы муз. учлилщесі) оқу бөлімінің меңгерушісі. 1942 - 44 жылдары Қазмузхоркомбинатының, 1944 - 46 жылдары Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерватория») директоры (1951 - 57 жылдары ректоры, 1955 жылдан профессор). Сонымен қатар 1944 - 59 жылдары осы консерваторияда оқытушы (труба класында) болды. 1936 жылдары Мәскеу қаласында өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. Алғашқы қазақша сольфеджио оқулығының (1955), труба мен форте-пьяноға арналған 2 пьесалар жинағының (қазақ әндері тақырыбына) авторы. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1897 жылы туғандар
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Серікбай Алпысов

**Серікбай Алпысов** - (1941 ж. т.), ардагер журналист, Қарағанды педагогика институтын бітірген (1965). Қостанай облысы Аркалық ауданында мұғалім, Торғай облыстық «Торғай таңы» газетінде бөлім меңгерушісі болады. 1988 жылдан Қарағандыда облыстық «Орталық Қазақстан» газетінін бөлім менгерушісі, 1997-2004 жылдары бас редакторының орынбасары. Өлке тарихы, оның адамдары туралы мақалалары «Ж􀀅лдыз» журналында, өзге де республикалық басылымдарда жарияланды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Антонина Исидоровна Круглихина

thumb|right
**Антонина Исидоровна Круглихина** (3.10.1912, Иркутск қаласы - 10.1.1984, Мәскеу қаласы) - опера әншісі, Қазақ КСР-інің халық артисті (1954). 

Алматы музыкалық училищесінің вокалдық бөлімін бітірген. 
1942 жылдан Қазақ академиялық опера және балет театрында әнші. Круглихинаның репертуарында Татьяна, Лиза (П.И. Чайковскийдің "Евгений Онегині" мен "Қарғаның мөткесінде"), Купава (НА. Римский-Корсаковтың "Қар қызында"), Ярославна (А.П. Бородиннің "Князь Игорінде"), Тоска (Дж.Пуччинидің осы аттас операсында), т.б. партиялары бар. 
1936 жылы Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. 
Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:3 қазанда туғандар
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:Иркутскде туғандар
Санат:10 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан опера әншілері
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Алматы музыка колледжі түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Алтай-Дунай

** "Алтай-Дунай"** - (1999-2001), Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы бастамасымен
ұйымдастырылып, жүзеге асқан халықаралық археоэтнологиялық экспедиция. Мақсаты - Ұлы Дала белдеуін түйемен жүріп өту арқышы әлем жұртшылығынын назарын Еуразия даласын мекеңдеген халықтар тарихындағы ықпалдастыққа аудару, Еуразияның ежелгі тарихы мен қазіргі
Еуразиялық кеңістіктегі интеграциялық үрдістерін
насихаттау. Идея авторы және экспедиция жетекшісі — Б. Қожахметов. Демеушілері — «Ұлытау» қоғамдық козғалысы, Саяхатшылар қауымдастығы (Ресей). 3 кезеннен тұратын 5,5 мың км экспедиция сапары 1999 жылы 3 мамырда Алтай өлкесіңдегі Құлындыдан (Ресей) басталды. 
*1-кезең (1999) Павлодар, Ақмола, Қостанай, Челябі облыстары, Башқұртстан, Орынбор, Батыс Қазақстан жерлерін; 
*2-кезең (2000) Саратов, Воронеж (Ресей) жерлерін; 
*3-кезең (2001) Украинаның 11 облысын қамти отырып, Венгрия жерінде аяқталды. Барлығы 426 елді мекен қамтылды.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Археология
Санат:Этнология
Патефон

thumb|225px|Патефон
**Патефон** (Пате - фраицуз фирмасының аты және  -дыбыс) - граммофон пластинкасынан дыбыс шығаруға ариалған механикалық-акустикалық аппарат. Патефон дыбыс жазу әрі оны қайта шығару үшін пайдаланылды. Бертіи келе патефонның жетілдірілген түрі - граммофон шығарылды. Ол кейіннен электрлік пластинка ойнатқыш электрофонмен алмастырылды.

## Дереккөздер
Николай Дмитрович Тимофеев

**Николай Дмитрович Тимофеев** - (23.2.1907, Ресей, Псков қ. -26.4.1981.Алматы) -кескіндемешісі. 2-дүниежүз соғысқа қатысқан. 1929 ж. Санкт-Петербург қаласындағы Көркемсурет академиясыиың графика факультетін бітірген. Еңбектері: "Амангелді лагері" (1944), "Панфилов артиллериялық позицияда" (1950). "Біздің жер" (1958). "Торғай баурайында (1959). "Ыстықкөл" (1962), "Артымызда Мәскеу" картиналар топтамасы (1965), т.б. 1945 - 1973 ж. Алматы көркемсурет училищесінде (қазіргі колледжде) ұстаздық еткен.

## Дереккөздер
Педжент

**Педжент** ( - тақта) - мистерия, миракль, театрландырылған көріністер мен салтанатты шерулерді көрсетуге арналған орта ғасыр театрындағы көшпелі сахна. Ол үлкен арбаның үстіне орналасқан екі қабатты балаған түрінде болды. Төм. қабаты актерлердің киім ауыстырып отыруына арналса, қарапайым декорациясы мен шымылдығы бар жоғарғы қабаты актерлердің ойынсауық көрсетуіне арналды. Педжент көп бөлімді пьесалардың бір актісін немесе жеке бір көріністерін елді мекендерге барып көрсететін болған. Оның ізінше келген екінші педжент әдетте ілгері кеткен педженттің ойынын одан әрі жалғастырады. Сөйтіи, көрермендерге ойын-сауық желісін осы әдіспен үзбей көрсетіп отырғаи.

## Дереккөздер
Аман құрылыс тасы кен орны

**Аман құрылыс тасы кен орны** - Бұқар жырау ауданында орналасқан. «Орталық Қазгеология» өндірістік бірлестігі барлаған (1957-58 және 1963-65 жылдары). Қазақ металлургия құрылыс тресі игеруді бастаған. Кен орнының құрылымы туфтардан, туф лавалардан, андезиттер мен липариттерден тұрады. Ендік бағыттағы қабатты жүлге қарайтын пайдалы қыртысты туфтардан түзілген.
Барланған ауданы 100x75 м, жүлгенің орташа қалындығы 36 м, үстіңгі кабаты 1,3 м. құрылыс тасынан алынған қиыршық тас 500 маркалы ауыр бетон жасау үшін пайдаланылады, баска құрылыс жұмыстары үшін де жарамды.

## Дереккөздер
Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев

**Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев** (7 қараша 1976 жылы, Жамбыл облысы, Талас ауданында туған) — қазақстандық , термеші, МузАРТ тобының мүшесі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
Мейрамбек Бесбаев Жамбыл облысы, Талас ауданында дүниеге келген. Отбасында өзінен бөлек екі қарындасы бар – Айнұр, Гүлнұр. Анасының есімі - Жібек Жолдасова. Жұбайы - Мархабат. Қазіргі таңда қыз бен ұл тәрбиелеуде.

Тараз қаласындағы «Глинка» атындағы музыкалық мектептің Қобыз сыныбын оқып бітірген. 1989 жылы Алматы қаласындағы К.Байсейітова атындағы музыкалық мектебіне ауысады.

1994-98 жж. Т.Жүргенов атындағы театр академиясының «Актер, драма, кино» факультетінен білім алады. 
Алғаш кәсіби жолын «Сүйінбай» атындағы филармонияда әнші (солист) қызметін атқаруымен бастайды.

1997 ж. қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясының актерлік бөлімін бітірген. Жастайынан ән салып, халыққа танымал болды. Оның репертуарында Кенен Әзірбаевтың, Алтынбек Қоразбаевтің ("Бозторғай", "Кеш жарық", "Шаш-баулым", т.б.), Нұрғиса Тілендиевтің "Өз елім", т.б. қазақ композиторларының әндері бар. Қазір "Қазақконцерттің" әншісі, сондай-ақ, танымал МузАРТ тобының мүшесі. Гастрольдік сапармен шет елдерде, Қазақстанның барлық қалаларында болып өнер көрсеткен.

2002-2007 жж. Қазақконцертте әнші (солист) болып жұмыс істеген.

2010 жылы Баян Есентаеваның продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты кинода өз-өзін сомдайды.

## Дискография

* Ән-Термелер
* Аяулыма

## Фильмография
* 1991 — «Қоштасқым келмейді» *(Нұрсейіт)*
* 2010 — «Ғашық жүрек» *(Мейрамбек Бесбаев)*
* 2011 — «Ғашық жүрек 2» *(Мейрамбек Бесбаев)*

## Марапаттары
* ҚР Үкіметінің Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты;
* 2010 жылы "Мәдениет қайраткері" медалімен марапатталды;
* 2012 жылғы Президент жарлығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды;
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медалімен марапатталды;

## Дереккөздер

Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан әншілері
Тұрар Ахметұлы Алтынбеков

**Тұрар Ахметұлы Алтынбеков** - (1951), экономист.

1951 жылы 16 ақпанда Жезқазған облысы Ағадыр ауданының Успен ауылында туған. Қазақ.

Қарағанды кооперативтік институтын бітірген (1974), экономист.

Қазақ, орысжәне неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.

1968 жылдың шілдесінен - Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының «Успен» кеңшарында жұмысшы. 1968 жылдың
қазанынан - Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Успен
ауылының 178-МПТУ оқушысы. 1969 жылдан - Қарағанды
облысы Жаңаарқа ауданы «Успен» кеңшарының тракторшысы. 1970 жылдан - Қарағанды кооперативтік институтының студенті. 1974 жылдан - Шет аудандық тұтыну
одағының бухгалтер-тексерушісі (Ақсу-Аюлы ауылы). 1975
жылдан - Жезқазған облысы Ағадыр аудандық еңбекші депутаттар кеңесінің атқару комитетінде ауыл шаруашылық
басқармасыныңағаэкономисі. 1980 жылдан - ҚазКСР Ауыл
шаруашылық министрлігінің Жезқазған облысы бойынша Ағадыр ақпараттық-диспетчерлік тобының меңгерушісі. 1982 жылдан - Қазақстан Компартиясының Ағадыр
аудандық комитетінде нұсқаушы, ұйымдастыру бөлімінің
меңгерушісі. 1987 жылдан - Қазақстан Компартиясы Жезқазған облыстық комитетінің нұсқаушысы, бөлімнің жауапты ұйымдастырушысы (Жезқазған). 1991 жылдан -
Жезқазған облыстық Халық депутаттары кеңесінің аппаратында бөлім меңгерушісі (Жезқазған). 1992 жылдан - Жөзқазған облыстық ауыл шаруашылық басқармасы
бастығының орынбасары - бөлім бастығы, басқарма
бастығыныңбірінші орынбасары. 1995жылдан - Жезқазған
облыстық ауыл шаруашылығы және астық ресурстары
департаменті бастығының орынбасары. 1997 жылдан -
Қарағанды облыстық ауыл шаруашылық департаментінің
маркетинг бөлімінің бастығы, департамент бастығының
орынбасары, департамент бастығының м.а. 2002 жылдан -
Қарағанды облысы Абай ауданы әкімінің орынбасары. 2004
жылдан - Қарағанды облысы Абай ауданының әкімі.

2010 жылдың тамызынан бері - Қарағанды облыстық Жер
қатынастары басқармасының бастығы.

4 медальмен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен
марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Виктор Иванович Крылов

**Виктор Иванович Крылов** (20.8. 1928, Ресей, Волгоград облысы Старополтавск ауданы -22.1.1978, Қарағанды қаласы) - кескіндемеші, монументті-сән өнері суретшісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1970). 

Алматы көркемсурет училищесін (1949), Латыш көркемсурет ақадемиясын бітірген (1955). 
1955 жылдан Қарағандыда тұрып, жұмыс істеді. 1958-63 жылдары Алматы қаласында болды. 
1964-72 жылдары және 1976 - 78 жылдары Қазақстан Суретшілер одағының Қарағанды ұйымы басқармасының төрағасы болды. 

Оның таңдаулы жұмыстары: "Қарағанды армандастары" (1934, 1967); "Шахтерлер майданға аттанды. Қарағанды 1941 жылы" (1967); "Индустриялы Қарағанды" (1970), т.б. бар.

## Дереккөздер


Санат:20 тамызда туғандар
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Старополтавск ауданында туғандар
Санат:22 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1978 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қарағандыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Латыш көркемсурет академиясы түлектері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Пентатоника

Сурет:Pentamodi.jpg

**Пентатоника** ( - бес және tоnоз - тон) - октава көлемінде орналасқан әр түрлі биіктіктегі бес дыбыстан тұратын дыбыстар жүйесі. Пентатоника, негізінен, ангемитоидық (яғни жарты тонсыз) түрінде көп таралған. Пентатоника дыбыс қатарының ара қашықтығы бір тон (үлкен секунда) және бір жарым тон (кіші терция) интервал болын келеді. Оның дыбыс қатары әр түрлі бес нұсқада болады. Ангемитондық Пентатоника ладтары көптеген халықтардың музыкасына (татар, башқұрт, қытай, шотландықтар және орыстың ескілікті әндерінде) 
тән. Пентатоника элементтері қазақ музыкасында да әсіресе Жетісу және Шығыс Қазақстан әндерінде кездеседі.

## Дереккөздер
Федор Андреевич Кузьмич

**Федор Андреевич Кузьмич** (21.6. 1908, Ресей, Орел қаласы - 19.1. 1963,Санкт-Петербург қаласы) - дирижер. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1936). Мәскеудің полктік музыкылық табында тәрбиелейді. Алматы гарнизондық үрмелі аспаптар оркестрінде дирижер болды. 1934 жылы қазіргі Қазақ опера және балет театры оркестрінде трубашы, кейіннен дирижер болды. 1936 жылы Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. Осы театрдағы "Қыз Жібек", "Ер Тарғын", "Жалбыр" (Е.Г. Брусиловский), т.б. спектакльдерге дирижерлік етті.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1908 жылы туғандар
Санат:1961 жылы қайтыс болғандар
Абай Қарпықов

**Абай Қарпықов** (6.2.1955 жылы туған қазіргі Алматы облысы Текелі қаласы) - кинорежиссер.

1977 жылында Мәсқеудің тарих-мұрағат институтын,
1987 Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген.

## Ойнаған рольдер
1982 жылында алғаш рет "Клочок неба" көркем фильмін түсіреді. Фильм "Бастау-83" Республикалық байқауында "Ең үздік қысқа фильм" жүлдесін жеңіп алды. Қарпықов көркем және деректі фильм жанрларында катар еңбек етті. Оның "Полторы штуки" (1987), "Влюбленная рыбка" (1989), "Воздушный поцелуй" (1991), "Тот кто нежнее" (1996), "Фара" (1999, 21 Халықар. Мәскеу кинофестивалінің "Ең үздік ер адам ролі үшін" жүлдесін (актер Фархад Абдраимов) жеңіп алды), т.б. фильмдерд "Автобус в час пик" (1986), "Бахыт. Первая қровь" (1989), т.б. деректі фильмдері бар. Қарпықов бірінші отандық "Тоғысқан тағдырлар" және "Қара шегіртке" телесериялдарының продюссері болды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері
Санат:Қазақстан сценарийшілері
Нина Константиновна Куклина-Врана

thumb|right|200px|Нина Константиновна Куклина-Врана
**Нина Константиновна Куклина-Врана** (20.1.1915, Ресей, Чита облысы Нерчинск қаласы - 2000 ) - әнші, педагог, Қазақстанның халық артисі (1947). 

Мәскеудегі Гнесиндер атындағы музыкалық-педогогикалық институтын бітірген (1949). 
Алғашында концертмейстер (1931 - 34), одан кейін Иркутскідегі Шығыс Сібір операсында, Пермь мен Мәскеудің опера театрларында соло-әнші болды. 1941 - 58 жылдары Қазақ опера жөне балет театрының соло-әншісі болды. Марфа (Н.А. Римский-Корсаковтың "Патша қалыңдығында"), Людмила (М.И. Глинканың "Руслан мен Людмиласында"), Виолеттаның (Дж. Вердидің "Травиаттасында"), Джульетта (Ш.Гуноның "Ромео мен Джульеттасында"), т.б. партияларды орындады. 

Ол вокалдық білім беру мәселесіне арналған әдістемелік оқу-құралын шығарды. 
1946- 58 жж. Алматы консерваториясында (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) оқытушы болды. 1958 жылдан Киев консерваториясында дәріс берді.

## Дереккөздер


Санат:20 қаңтарда туғандар
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:Нерчинскде туғандар
Санат:2000 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері
Санат:Гнесиндер атындағы музыкалық-педогогикалық институты түлектері
Санат:Ресей опера әншілері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Киев консерваториясы оқытушылары
Санат:Киев консерваториясының профессорлары
Алексей Фомич Кулаков

**Алексей Фомич Кулаков** (24.2. 1923, Алтай, Мамонтов ауданы Крестьянское с. -01.08.1991, Алматы) - кинооператор, кинорежиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1979). 1940 жылдан Алматы көркем және шежірелік фильмдер киностудиясында кинооператор ассистенті, 1948 жылы Ақтөбе киностудиясының корпунктінде кинооператор болды. 1960 жылдан режисселік қызметтен шұғылданды. Ол "Жұмыс істейік, жолдастар!" (1961, А.Колесниковпен бірлесіп), "Балалар және біз" (1964), "Қазақстанның жануарлар әлемі" (1973), "Достық магистральі" (1983), т.б. деректі және ғылыми-көпшілік фильмдердің авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кинооператорлары
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Стефан Яковлевич Першин

**Першин Стефан Яковлевич** (1.8. 1910, Ресей, Орынбор облысы Новотроицк қаласы - 3.2.1984, Алматы) - дыбыс операторы, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1979). 2-дүние жүзілік соғысқа қатысқан. 1933 жылы Алматы байланыс политехникумын (кейінгі байланыс электротехникалы) бітірді. 1937 - 41 ж. Санкт-Петербургтің кино инженерлері институтында оқыды, әрі Алматының киношежіре студиясында, 1955 жылдан өмірінің соңына дейін "Қазақфильм" студиясында дыбыс операторы болып қызмет етті. Першин деректі-шежірелік, ғылыми-көпшілік және көркем фильмдерді қазақ тілінде жазып шығару жұмысына алғашқылардың бірі ретінде белсене атсалысты. 10-нан астам көркем ("Менің атым Қожа", 1963; "Артымызда Мәскеу", 1967; "Махаббат тәмсілі", 1975, т.б.), 50-ден аса деректі, ғылыми-көпшілік фильмдердің дыбысын жазуға қатысты. 2 рет Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1910 жылы туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Қали Әлібекұлы Аманбаев

**Қали Әлібекұлы Аманбаев** - (1930-2005), партия қызметкері, тарих ғылымының кандидаты (1971). Қарқаралының түлегі. Ленинград мұғалімдер институтын, Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын, КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1941 жылы ішкі істер бөліміңде бастаған.

*1942-1950 жылдары Кеңес Қарулы күштерінің қатарында болған. Ұлы Отан соғысына қатысушы. 240-истребитель ұшағының полкі құрамында
Курск иініндегі операцияға қатысқан.

*1950-53 жылдары Қарағанды тау-кен техникумы директорының орынбасары, қалалық партия комитетінің нұсқаушысы, ұйымдастыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары, мектеп және жоғары оку орындары бөлімінің меңгерушісі болып, 1958 жылы жаңадан ұйымдастырылған Қарағанды облыстық телевизия студиясын басқарды.

*1974-1987 ж. Қарағанды облыстық партия комитетінің ғылым және оқу орындары бөлімінің меңгерушісі, облкомнын хатшысы қызметтерін атқарды. II дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, «Халықтар достығы», «Құрмет Белгісі», «Құрмет» ордендерімен марапатталған. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, «КСРО құрметті радисі», «Қарағанды. Қарағанды облысы» (1986) энциклопедиясын дайындайтын жұмыс тобына жетекшілік еткен.

*1990 ж. ардагерлер қозғалысының белсенді ұйымдастырушысы болып, 14 жыл бойы ардагерлердің облыстық кеңесін басқарды. Кейіннен құрметті төрағасы. «Действенное средство идеологической работы» (1981), «Жизнь, отданная Отчизне» (2004) кітаптарының авторы.

## Дереккөздер


Санат:1930 жылы туғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қарағанды облысында туғандар
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:Қазақ ғалымдары
Автомобиль-тасушы

**Автомобиль-тасушы** - бірнеше жеңіл автомобильдері артып, бір мезгілде тасымалдауға арналған жүк автомобилі.

## Дереккөздер
Разуат ар-Ризуан уа Хадикат әл-Ғилман

***"Разуат ар-ризуан уа хадикат Әл-Ғилман"*** - Орта Азиядағыпарсылар өмірінен жазылған тарихи шығарма. Онда Бұйбар шейхтары Қожа Мұхаммед Ислам (1494 - 1563) мен оның баласы Қожа Са Даның өмірі баяндалады. Шығарманың авторы - Бадр әд-Дин әл-Кашмири ибн Абд ас-Салам әл-Хусайни Саийид Ибраһим. Поэтикалықесімі - Бәдрі. Шығарма 1590 - 91 жылдарында аяқталған. Ол 8 тараудан тұрады. *"Разуат ар-ризуан уа хадикат Әл-Ғилманның"* бір дана қолжазбасы Өзбекстанның ҒА Шығыстану Институтында сақтаулы.
## Дереккөздер


Санат:Парсы тіліндегі шығармалар
Александр Матвеевич Курганов

**Александр Матвеевич Курганов** (5.1.1881, Мәскеу қаласы - 5.1.1964, Алматы) - әнші, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1951). 1908 — 10 жылдары Мәскеу филармония қоғамы жанындағы музыкалық училищеде (кейін Мәскеу Театр өнері инистуты) оқыды. 1941 - 50 жылдары Қазақ академиялық опера және балет театрында солист болды. 1944 жылдан Алматы консерваториясын-да (қазіргі Қазақ ұлттық қонсерваториясы) оқытушы болған (1948 жылдан доцент).

## Дереккөздер



Санат:1881 жылы туғандар
Санат:1964 жылы қайтыс болғандар
Перфоманс

thumb|300px
**Перфоманс** ( - орындалу) — көпшілік алдында өнер мен өнерден тыс нөрседен синтездеу принципі арқылы артефакт (адамның жасаған мәдениет өнімі) жасау. Ол арнайы кәсіби дағдыны қажет етпейді және ұзақ уақытқа арналып жасалмаған. Бұл жердеишарат (дене қимылы) маңызды. Перфоманстың басты белгілері: эпатаж, қабылданған қалыптан өзгешелік. 1970 жылдары пайда болған пост-модернизм өнеріне жатады. Оның эстет. ізашарлары футуризм, дадаизм, хэппеннинг, конңептуалды өнер болып табылады. Перфоманс суретші тұлғасының өзіндік келбетіне басты назар аударады.

## Дереккөздер

Санат:Перфоманс
Санат:Постмодернизм өнері
Петропавлдағы ескі темір жол вокзалы

**Петропавлдағы ескі темір жол вокзалы** - тарих және сәулет өнері ескерткіші. Кейінгі барокко стилінде, 1895 ж. сальшғал. Қаладағы темір жол вокзалының алаңына орналасқан. Бұл күрделі пішінді ескі вокзал ғимаратының жалпы ұзынд. 70 м. Құрылыс кірпіштен түрғызылған, шатырлы төбесі ағаштан құрастырылған. Ғимарат сымбатты бітімімен, сәнді әшекей элементтерімен ерекшеленеді. Интерьеріндегі кейбір бөлмелердің төбелері күмбезделіп біткен. Кейінірек қосалқы қызмет ететін бөлмелері бар ресторан ғимаратқа жанастырыла салынды. Ғимарат 1982 ж. респ. маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемл. тізіміне енгізілді.

## Дереккөздер
Тамара Ивановна Кучина

**Тамара Ивановна Кучина** (27.10. 1919 жылы туған, Ташкент қаласы) - актриса, Қазақстанның халық артисі (1975). Сахналық өнер жолын мектепте оқып жүргенде Ташкенттің тоқыма комбинаты жанындағы жұмысшы жастар театрынан бастаған. 1937 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы орыс драма театры труппасында қызмет еткен. К.Кучина Кручинина (А.Н. Островсқийдің "Жазықсыз жапа шеккендерінде"), София (М.Горькийдің "Соңғыларында"), Клавдия Васильевна (В.С. Розовтың "Шаттық жолында"), Нина Алеқсандровна (А.Н. Афиногеновтің "Машеньқасында"), Елена Кочевая (А.А. Фадеевтің "Жас гвар-диясы" бойынша), Зейнеп (С.Мұқановтың "Шоқан Уәлихановында"), т.б. рольдерді орындады.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1919 жылы туғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Автомобильші

**Автомобильші** - автомобильдендірумен айналысатын (шұғылданатын) адам.

## Дереккөздер
Автомобиль жүгін түсіргіш

** Автомобиль жүгін түсіргіш** - жүк салатынқорабы қозғалмайтын қылып бекітілген автомобильдерді артына қарай шалқайта көтеріп ұсак. Ұнтақтық заттарды (мысалы, бидай) сырғытып аударып түсіретін құрылым.

## Дереккөздер
Қойлыбай Қарсақбаев

**Қойлыбай Қарсақбаев** (1916, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Түрген ауылы - 1942, Украина, Киев облысы Белая Церковь) - актер.

1938 жылында Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) сахна өнері техникумының қазақ студиясын бітірген.

1938- 1939 жылдарында Шымкент облысы драма театрында актер болды.

1939 жылында әскерге алынып, 2-дүниежүзіне соғыста ерлікпен қаза тапты.

Қазақ актерлері арасынан Қойлыбай тұңғыш рет 2 сериялы "Бірінші Петр" көркем фильміне (1937 - 1938) түсіп, араб Абдурахманның ролін орындаған.

2001 жылында Есік қаласында бір көше актер есімімен аталып, мемориал-ескерткіш тақта орнатылды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Күзем алу думаны

**Күзем алу думаны** - қазақтың ұлттык ойын-сауығы. Мереке күзем алу маусымында өткізіледі. Күзем алу, киіз басу, сырмақ сыру сияқты кезеңдік істермен ұласады. Мал несі асаршыларға қонақасы беріп, сауық кешін ұйымдастырады. Күзем алу думанында алтыбақан, ақсүйек, айгөлек, орамал тастамақ, сергек құлақ, қара бие тәрізді көңілді ойындар ой-налып, әншілік, айтыс, би, күй тарту сынды өнер жарыстары, жұмбақ шешісу, түрлі спорттық ойындар өткізу кеңінен пайдаланылады.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет
Тоқболат Төлепбайұлы Тоғысбаев

**Тоқболат Төлепбайұлы Тоғысбаев** (1940-1996) — кескіндемеші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1989).

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
, 
1965 ж. Алматы көркемсурет училищесін бітірді (қазіргі Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі). Тоқболат туған ел табиғатын бейнелеуде өзінің қайталанбас қолтаңбасын айқын аңғартты; заман мен адамды асқақ жырлаумен ұлттык бейнелеу өнері тарихында терең із қалдырды. Тоқболат қылқаламынан туған туындылары Республикалық, Бүкілодақтық және Халықаралық көрмелерінде қойылды, "Гүлмен қыз" (1965), "Дала әуені" (1966), "Соғыс триптихы" (1968), "Дала балладасы" (1972), Құрылысшылар сөзі", "Әншіл таулар" (1973), "Жас дәурен" (1975), "Ақын М.Шахановтың портреті" (1977), "Аспанда" (1978), "Жаңғырған дала" (1982-1986), "Жұмыстан кейін", "Әңгіме" (1984), "Ойын-сауық", "Думанды күндер" (1987) атты кескіндемелік шығармалары айшықты да арайлы әсемдігімен ерекшеленді. 1997 ж. кескіндемешінің туған ауданындағы орта мектепке (бұрынғы Блинков атындағы мектепке) оның есімі берілді.

Сондай-ақ ол «Ойшыл Абай» (1971, кенеп, майлы бояу, Қазақтың мемл. өнер музейі қоры), «Құнанбай Өскенбаевтың портреті» (1977, кенеп, майлы бояу, Абайдың мемл. қорық-музейі қоры), «Абай Құнанбаев» (1982, кенеп, майлы бояу, Қазақтың мемл. өнер музейі қоры) еңбектерін салды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Зинаида Игнатьевна Морская

**Зинаида Игнатьевна Морская** (1.5.1884/85, қазіргі Беларусь, Могилев облысы Климович қ. - 6.11. 1966, Алматы) - актриса, Қазақстанның халық артисі (1940). 1910 ж. Петербургтің Суворин театр мектебін бітірген соң Украина, Ресей, Өзбекстан, Қазақстанда болып, бірқатар орыс театрлары құрамында ойнады. Азамат соғысы жылдары (1920 - 1921) З-Түркістан атқыштар дивизиясының көшпелі театры жұмысына ат салысты. 1933 ж. қазіргі Алматы қаласындағы Мемл. акад. орыс драма театрының құрамына қабылданып, ол осы театрда өмірінің соңына дейін қызмет етті. М. әсіресе орыс классик. драматургиясы бойынша қойылған спектакльдерде өткір мінезді, тұрмыстық және комедия рольдерді шебер орындады: ол Островский пьесаларында кеп ойнап, үлкен табысқа жетті. Азамат соғысы жылдары М. Қызыл Әскер бөлімшелерінде, госпитальдар мен шақыру пункттерінде қойылған кон-церттерғе белсене қатысып, өнер көрсетті. Киноға түскен. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1 мамырда туғандар
Санат:6 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КСРО актрисалары
Санат:Ресей актрисалары
Санат:Украина актрисалары
Санат:1885 жылы туғандар
Санат:1966 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Пилон

**Пилон** ( - қақпа, кіре 
беріс),

1) қиылған пирамида пішінді мұнаратәрізді құрылыс(созылыңқы тік төрт бұрыш жобасында). Пилон ежелгі Египет ғибадатханаларының кіре 
берістерінің екі жағына салынған;

2) кейбір құрылыс түрлерінде тегіс немесе күмбезді жабындарды тіреуге қолданылатын үлкен кесілген бағана (мыс., метрополитеннің жерасты станцияларында);

3) сарай, парк, т.б. аумағына кіре берісте орнатылатын аласа әрі көлемді бағаналар (классицизм архитнда кеңінен пайдаланылған).

## Дереккөздер
Газ сауыты, газбалонды автомобиль

**Газ сауыты, газбалонды автомобиль** - газсауытпен және қозғағышты газбен коректендіруге арналған арнайы аппаратурамен жабдықталған автомобиль.

## Дереккөздер
Амантай Бозмағанбетұлы

**Амантай Бозмағанбетұлы** - (1906, Жаңаарқа ауданы - 1972) - домбырашы, әуесқой сазгер. 

## Өмірбаяны
Арғын тайпасы Қуандық руының Сайдалы Барқы бұтағынан шыққан.
* Ауыл шаруашылығының әр саласында еңбек етті. 
* Жасынан күйшілік дарынымен көзге түскен Амантай халық күйлерімен қатар Сары Тоқаның, Дайрабайдың, Қыздарбектің күйлерін кеңінен насихаттады.

## Шығармалары
Амантайдың сонымен қатар 
* «Торы ат»
* «Өмір» атты өз жанынан шығарған күйлері бар.

## Ол жөнінде
Қазақ күйлері тарихын зерттеуші Т. Мерғалиев Амантайдың орындауындағы 15 күйді таспаға түсіріп, күйшілік дарынын 1972 ж. жарыққа шыққан «Домбыра сазы» атгы кітабында жоғары бағалады. 

## Дереккөздер

Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Санат:Домбырашылар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Қасбет

**Қасбет**-архитектуралық элемент. Сәулет әнерінде ғимараттың не құрылыстың маңдай беті. Оның түрі, жасалу ерекшелігі ғимараттың атқаратын роліне, конструкциялық ерекшелігіне және маңайындағы ансамбль ішінде алатын орнына қарай жасалады. Ол негізгі Қасбет, бүйір Қасбет, т.б. бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Сәулет өнері
Той бастар

**Той бастар** - қыз ұзату, үйлену, т.б. тойларда айтылатын тұрмыс-салт өлең жыры. Мазмұны және мақсаты , той иесін кұттықтау, мадақтау, отбасы кұрғалы отырған екі жасқа игі тілек, бата, ақыл-кеңес айту. Жеке адам, кейде әнші қыз-келіншектер мен өнерлі бозбалалар бірлесіпте айтады. Оның аяғы өнер жарысына, ән-күйлерге, ұлттық немесе қазіргі той ойындарына ұласады. Той бастар. айтушының қабілетіне қарай жаттанды өлең түріндеде, жаңадан шығарылыпта айтыла береді. Олең кұрылысы, ұйқасы көбінесе қара өлең, жыр үлгісімен келеді. Той бастар - шілдеханада, үй ішінің, ауылдың басқа қуаныш қызықтарында айтылады. Қоғамдык мереке, салтанаттарда айтылатын той бастар бүгінде жаңа, соны сипатқа ие болды. Мысалы, Жамбылдың "Қазақстан тойына" (1924), Төлеу Көбдіковтің "Той толғауы" (1922), сондайақ, той-мереке жиындарда айтылған т.б. өлеңдері 4 жолды, 11 буынды, тілі халыққа түсінікті, жаттауға жеңіл болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Виктор Иванович Дьяков

**Виктор Иванович Дьяков** (11.11.1903, Харьков - 12.6.1987, Алматы) - актер, режиссер, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1945).

## Биографиясы
Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург) сахна өнері техникумында оқыды (1932- 34). 1937 жылдан режиссурамен айналысып, Қазақстандағы Ұйғыр музыка драма театрында (1937 - 40 ж. және 1949 -59 ж. бас режиссер), Қазақ және Орыс драма театрында қызмет етті.

1953 -63 ж. Қазақ телестудиясының бас режиссер болды. 1934 - 41 ж. Қазақ академия драма театры студиясында және Алматы театр училищесінде педогог қызметімен шұғылданды.

Қойған спектакльдері: Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш – Баян Сұлуы", Ш.Сәлиевтің "Отанды сүюі" (екеуі де 1938, Ұйғыр театры) Ә.Әбішевтің "Бір семьясы" (1949, Қазақ академия драма театры), М.Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайы" (1963, Шымкент облысының қазақ драма театры), т.б. Қызыл Жұлдыз, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Валерий Әлібекұлы Күзембаев

**Валерий Әлібекұлы Күзембаев** (12.7.1950 жылы туған, Жамбыл қазіргі Тараз қаласы) - музыкант, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Қостанай облысы Рудный қаласындағы музыкалық училищесін (1969), Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1974). 1969 - 1979 жылдары Қазақ академия опера және балет театрының оркестрінде, 1979 - 87 жылдары Қазақстан Мәдениет министрнің ақпаратында бөлім бастығы, өнер басқармасының бастығы, 1987 жылы "Қазақконцерт" бірлестігінің директоры қызметтерін атқарды. Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:1950 жылы туғандар
Санат:Қазақстан музыканттары
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Газгенераторлы автомобиль

**Газгенераторлы автомобиль** - қозғағышты коректендіру үшін жанармайдан (қатты отыннан) газ алатын газгенераторлы қондырғымен жабдықталған автомобиль.

## Дереккөздер


Санат:Автомобиль
Амантау (ауыл)

**Амантау** — Қарағанды облысы Нұра ауданы Амантау ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2009 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Нұра кентінен онтүстік-батысқа қарай 97 км-дей жерде.

## Тарихы
Іргесі 1963 жылы қаланған.

## Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 587 адам (313 еркек және 274 әйел) болса, 2009 жылы 27 адамды (18 еркек және 9 әйел) құрады.

## Шаруашылығы, инфрақұрылымы
Жерінің жалпы ауданы 57,1 мың га. 12 шаруа қожалығы мал өсірумен және егін шаруашылығымен айналысады. Ауылда мектеп, мәдениет үйі, балабақша, кітапхана т.б. әлеуметтік-тұрмыстық мекемелері бар. Өзге елді мекендермен ауыл автомобиль жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданының таратылған елді мекендері
Музалар

**Музалар**-ежелгі грек мифологиясындағы әр салада адамдардың рухани әрекеттерін (поэзия, өнер, ғылым, т.б.) жебеуші құдайлар, Зевс пен Мнемосинаның қыздары. 9 М. алғаш Гесиодтың "Теогониясында" (б.з.б. 7 ғ.) аталады. Мыс., Мельпонема - трагедияның, Талия - комедияның, Терпсихора - бидің, Полигимния - гимндердің жебеушілері саналған. Еуропа кескіндемесінде көрнекті орын алды, ал олардың кейбіреулерінің аттары әр түрлі жанрларда синоним ретінде пайдаланылды.

## Дереккөздер
Газтурбиналы автомобиль

**Газтурбиналы автомобиль** - газтурбиналы қозғағышы бар автомобиль.

## Дереккөздер


Санат:Автомобиль
Пируэт

**Пируэт** () - бишінің бір орнында толық айналуын (немесе бірнеше айналуын) анықтайтын балет ұғымы. Ол денеге айналыс қозғалысын тудыратын түрлі әдістер арқылы іске асырылады. Жеке пируэттер бір-бірімен би адымдары (қ. Па) арқылы байланысады. Мүндай жағдайда биші кезекті пируэт қатарын орындай отырып бір түзудің бойымен немесе шеңбер жасай қозғалады.

## Дереккөздер
Михаил Михайлович Токарев

**Михаил Михайлович Токарев** - (23.8.1948 ж.т., Семей қ.) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. 1970 ж. Новосибирск театр училищесін, ҚазҰУ-ды бітірген. 1973 жылдан Орыс академия драма театрының актері. Театр қайраткерлері одағының вице президенті қызметін атқарған.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Увертюра

**Увертюра** (франц. ouverture, лат. apertura - ашу, бастау) - опера, балет, оратория, драма, спектакль, кино- фильм, т.б. шығармаларға арнайы кіріспе ретінде жазылған оркестрлік пьеса; сондай-ақ, сонаталық формадағы жеке концерттік-оркестрлік шығарма.Увертюраның негізгі мақсаты - спектакльдегі оқиғаны, оның эмоциялық сазын, идеялық мазмұнын, сюжеттік бағытын, драм. шиеле- ністерін, негізгі образдарын тыңдаушыларға тиянақталған түрде жеткізу. Ол көбіне музыкалық шығарманың неғізгі лейтмотивінен құрылады. Увертюраның шығу тегі опера жанрымен байланысты болды. 17 ғ-да Увертюраның тұрақты түрлері қалыптаса бастады. Орыс музыкасында халық тақырыбына жазылған Увертюралар елеулі орын алды. Оның классик. түрлері М.И. Глинка, М.А. Балакирев, Н.А. Римский-Корсаков шығармаларында кездеседі. Қазақ музыкасында Увертюра спектакльдерге жазылған шағын оркестрлік кіріспелер ретінде пайда бола бастады. Қазақ операларындағы
Увертюра озіндік ұлттық колоритімен ерекшеленеді. Опералық Увертюра саласында А.Жұбанов, Л.Хамиди, М.Төлебаев, Қ.Қожамияров, Е.Рахмадиев, С.Мұхамеджанов елеулі үлес қосты. Сондай-ақ, Увертюра симфониялық музыкасының ерекше бір жанры ретінде яғни жеке концерттік - оркестрлік түрінде де дамып, қазақ композиторларының шығармаларынан кеңінен орын алды. Мысалы, Жұбановтын Т.Тоқтаровқа]] арнаған "Увертюра фантазиясы" (1944), Төлебаевтың "Қазақ увертюрасы" (1945), Ғ.Жұбанованың "Қаһар- ман увертюрасы" (1967), Рахмадиевтің "Мереке увертюрасы" (1981), т.б.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Санат:Мәдениет
Плакат

thumb|right|200px|

**Плакат** ( - хабарландыру, жарнама) - 
# графиканың бір түрі;
# қысқа, тұжырымды мәтіні бар (әдетте, қағаздың үлкен парағына), көрнекі (көбіне түрлі-түсті) бейнеленген өнер шығармасы. 

Ол саяси үгіт пен насихат, хабарландыру, жарнама немесе көрнекі оқу құралы мақсатында салынды. Суретшінің бір немесе бірнеше бояулы график не кескіндемелік тәсілімен жасалған түпнұсқасын полигр. жолмен көптеп басып шығаруға болады. Қазақстанда плакат жасау 20 ғасырдың 60 жылдарының бас кезінен жедел дамыды. Осы өнер түрінің қызғылықты шығармаларын жасауға С.Я. Сухов, Д.Н. Поляков, Ш.Кенжебаев, Г.М. Мамаев, М.Ержанов, В.А. Цветков, А.А. Юлдашев, А.Дүзелханов, К.А. Каметов, т.б. ат салысты.

## Дереккөздер

Санат:Плакаттар
Қарсы мәдениет

**Қарсы мәдениет **

1) жалпыға ортақ қабылданған қоғамдағы мәдени құндылықтарды қабыл-дамайтын белгілі бір жастар мен интеллигенция тобына тән, әр түрлі көзқарастарды, идеалды, мінез-құлық формасын жалпы белгілейтін үғым-термин (хиппи, битник, т.б.);

2) Негізгі, басты мәдениетті құрайтын құндылықі қарсы келетін, норма мен құндылық, суб-мәдениет (ерекше мәдениет).

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Жүк автомобилі

[thumb|left|[Жартылай тіркемелі тартқыш жүк автомобилі]]

**Жүк автомобилі** - (ағыл. truck) шанағы ернеулі платформа не арнайы шанақты (цистерна,фургон) жүк таситын көліктік автомобиль.

Ең алғаш іштен жану қозғалтқышты жүк автомибилі 1896 жылы Даймлер кәсіпорны тарапынан құрастырылса, дизельдік қозғалтқыштысын Бенц фирмасы 1923 жылы шығарған.

## Тартқыштар
right|thumb|160px|Жартылай тіркемелі тартқыш
right|160px|thumb|Автопойыз

Магистральді тартқыш-автомобильдер автопойыз құрамында , яғни бір немесе одан да көп тіркеме немесе жартылай-тіркеме көмегімен жүк тасымалдауға арналған. Жартылай-тіркемелермен жұмыс істейтін ершікті тартқыштар шанақ орнына арнайы ершікті (ер тоқымды) құрылғымен жабдықталады. Бұл өз кезегінде, тіркемелік құрамды жылдам алмастыруға мүмкіндік береді.

### Галерея

File:Tata Prima Modified.png|Tata
File:Isuzuelf6.jpg|Isuzu
File:Actros182201.jpg|Mercedes-Benz
File:Iveco Stralis ITOY 2003.jpg|IVECO
File:Renault Magnum-Palifor (B)-2004.jpg|Renault Magnum
File:Nissan Diesel Quon truck, 2007.jpg|UD Nissan
File:Dutro130MDLXtreme.jpg|Hino Motors
File:Truck Sisu Kuorma-auto H4446 C.jpg|Sisu
File:DHL DAF Gigaliner Sweden.JPG|DAF
File:Pakistani truck in Karakoram Highway, Passu, Northern Areas, Pakistan.jpg|Isuzu


## Дереккөздер


Санат:Техника
Санат:Автомобиль
Санат:Жүк автомобилі
Плафон

**Плафон** (- "төбе") - үйдің, теміржол вагоны купесінің, кеме каютасының, ұшақ салонының төбесіне салынатын суреттер, ою-өрнектер мен мүсіндерді жапсыру сияқты безендірудің бір түрі. Плафон жасау әдістері: сылақ, кенеп, тұсқағазды мозаика және желіммен, кенеп пен мәрмәрді майлы бояулармен, фресканы су сылақ және бояулармен әшекейлеп безендіреді.

Қазақстанның ғимараттарында үй күмбездерінің ішкі төбелеріне алдымен сазбалшықты жапсырып, әр түрлі өрнекбедерлер жасау немесе күйдірілген кірпіштерді желімдеу, әрі оларды арнайлы бояулармен сырлау сияқты тәсілдер қолданылды. Ішкі төбені әшекейлеп безендіру, бояу түрлерін немесе түстерін сәтті пайдалану арқылы үйдің көрінісін шексіз аспан күмбезіне ұқсастыққа жету Орта Азия мен Қазақстанда ежелден келе жатқан бейнелеу өнер шеберлеріне тән дәстүр. Қазіргі Қазақстан бейнелеу өнеріндегі үйдің ішкі төбесін безендіруді Н.В. Цивчинский эскизімен жасалған Қарағанды, Балқаш, Өскемен қалаларындағы мәдениет сарайларынан кездестіруге болады 

## Дереккөздер
Павел Степанович Андреюк

**Павел Степанович Андреюк** - (1923-1992), суретші, Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшесі,
Қарағанды облыстық Суретшілер одағын ұйымдастырушылардың бірі.  Қарағандыда алғаш рет ендіріс тақырыбына қалам тартқан суретші.
«Қарағандыдағы террикондар», «Гагарин», т. б. шығармалары өндірісті өлке енбекшідерінің еселі  еңбегін көрсетуге арналған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Тоқа Шоңманұлы

**Тоқа Шоңманұлы** - (лақап аты Сайдалы Сары Тоқа, 1830, қазіргі Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы -1904, сонда) - халық композиторы, Тәттімбет күй тарту мектебін дамытушылардың бірі, шертие күйдің шебері. Арғын тайпасы Қуандық руы Сайдалы бөлімінен шыққан. Тоқа жасынанақ асқан домбырашылық өнерімен ел-жұртына белгілі болды. Оның идеялық мазмұны терең, ойлы, сұлу ырғақты "Сары жайлау", "Ерке қыз", "Бел шешер", "Жалғыз ішек", "Қосбасар" (3 нұсқасы), "Боз торғай", "Теріс қақ-пай", "Аққу", "Сары өзен", "Боз айғыр", "Төрт толғау", ("Естірту", "Арнау", "Ана жүрегі". "Немере жоқтауы" деген 4 бөлімнен тұрады) атты күйлері халық арасына кең тарады. Оларды толық сақтап, насихаттаған туысы әрі шәкірті Үлмағамбет пен оның баласы Асылбек (қазір Қарағанды облысы Жанаарка ауднда тұрады) болды. Осы ауданда тұратын домбырашы М.Тілеухановтың орындауында Тоқаның бірнеше күйлері пластинкаға жазылып алынды.

## Дереккөздер


Санат:Күйшілер
Универсам ғимараты

**"Универсам" ғимараты** 1979 жылы Алматы қаласында салынды. Жобаның авторлары: археолог М.Қабылбаев, Ш.Уәлиханов. Ғимарат қазіргі архитектуралық үлгісімен тұрғызылған. Жалпы ауданы 6 мың м2, оның ішінде сауда залы 2920 м2. Дүкеннің архитектуралық кұрылымы жинақы; 1-және 2-қабатында сауда залдары, 3-қабатында тұрмыстық бөлмелері орналасқан. Шаршыланып келген ғимараттың астыңғы 2 кабаты тіреу бағаналар тізбегімен көтеріліп, үстіне еңселі дөдеге іспетті шығыңқы қабат орнаған."Универсам" ғимараты кұрастырмалы темір-бетон конструкцияларынан тұрғызылған. Ғимараттың қасбетін әрлеуге гранит, мәрмәр, ұлутас қолданылып, қазақтың ұлттық өрнегі іспетті әсем шілтерлі күнқағармен безендірген.

## Дереккөздер


Санат:Әдебиет
Санат:Мәдениет
Петр Кузьмич Антоненко

**Петр Кузьмич Антоненко** - (1921-1985), суретші, КСРО Суретшілер одағының мүшесі. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысқан. 
Қарағанды облыстық Суретшілер одағын ұйымдастырушылардың бірі. «Магнитканың қызы», «Шахтер Малышко», «Жанна», т. б. туындыларында еңбек майданындағы жас толқынның күш-жігерін, мінез-құлқын уақыт тынысымен байланысты бейнелеген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар