open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алғашқы файл

** Алғашқы файл ** (Исходный файл; source file) - тікелей байланыс орнату арқылы басқа құжатқа еңгізілген мәліметтер немесе басқа мағлұматтар сақталатын файл (құжат). Егер алғашқы файлда мәліметтер өзгерсе, онда олармен байланысты құжатта да мәліметтерді жаңартуға болады. Кейде мұндай қүжатты тағайындау қүжаты деп те атайды.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Карбоксипептидазалар

**Карбоксипептидазалар** — протеолиттік ферменттер. Белоктар мен пептидтердің аминқышқыл қалдықтарының С-шетін үзеді. Көбірек зерттелгендері *карбоксипептидазалар А.* және *карбоксипептидазалар В.* Біріншісі ароматтық және бүйір байланыстары бар аминқышқыл қалдықтарын түзеді. Екіншісі — тек негізгі аминқышқылдарының байланысына әсер етеді. Карбоксипептидазалар белоктардың алғашқы біріншілік (V—сатылы) құрылымын зерттегенде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Алғы шарт

** Алғы шарт ** (Предусловие; precondition) — кірістік шарт; бастапқы шарт; программаның орындалуы басталар сәттегі орындалуға тиіс шарт.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Алғы шартты қайталау

** Алғы шартты қайталау ** (Итерация с предусловием) — циклді басқару циклдің денесін орындамас бұрын орындалатын бір кірісі және бір шығысы бар цикл.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Адамантома

**Адамантома** — тістің жетілу барысындағы ауытқушылық эмальдің қалыптасу кезінде пайда болатын ісік тәрізді ақау. Құрамында дентинге қарағанда эмаль басым.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Бейнедиск

**Бейнедиск** немесе **Видеодиск** (ағылш.Video CD (VCD)) — бетіне лазер сәулесі арқылы мәлімет жазылатын металдан немесе пластмассадан жасалған диск. Оған жазылған молімет өзгертілмейді. Қазіргі кезде осы топқа жататын CD-ROM дискілері кең қолданылады. Оған жазылатын мәлімет көлемі өте үлкен (650 Мб шамасында) болады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*видеодиск

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтандыру дәрежесі

**Автоматтандыру дәрежесі** (Степень автоматизации; degree of auto¬mation) — автоматтандыру құралдарын пайдаланып орындалатын операциялар мөлшерінің осы процесс операцияларының толық мөлшеріне қатынасымен анықталатын технологиялық процестің сипаттамасы.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пикорнавирустар

**Пикорнавирустар** — құрамында РНҚ бар, липопротеид қабығы жоқ вирус тұкымдастығы, РНҚ м. с. 2500000—2800000. Жалғыз тізбекті, ауру туғызғыш. Вириондарының диаметрі 25—40 нм. Цитоплазмада көбейеді. 4 туыстыққа бөлінеді: 
1) Энтеровирустар адамдарды зақымдайды, бұларға ішек вирустарынан басқа полиомиелит және А гепатиті вирустары енеді; 
2) Риновирустар — адамда жәие ірі қара малдарда тыныс жолдары ауруларын туғызады; 
3) Кардиовирустар — кеміргіштерден бөлініп алынған;
4) Афтовирустарға маңызы зор мал аурулары қоздырғыштарының бірі — аусыл вирусы жатады. Пикорнавирустар тасымалдаушылар көмегінсіз жуғады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Автоматтандырылған ақпараттық жүйе

**Автоматтандырылған ақпараттық жүйе** (Автоматизированная информационная система) — ақпаратты жинауға, сақтауға, іздеуге және сұраным бойынша талап етушіге жеткізуге арналған программалық және техникалық құралдар кешені.

## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кардиовирустар

**Кардиовирустар** — пикорновирустар тұқымдастығына жататын туыстық.

Тышқандар миының және жүрек бұлшық етінің қабыну вирусы көбірек зерттелген. Адамдардан, маймылдардан, шошқалардан, пілдерден және тиындардан кардиовирустарға ұқсас вирустар табылған.

## Дереккөздер


Санат:Вирустар
Алдын ала болатын қатынас

** Алдын ала болатын қатынас ** (Отношение предшествования; precedence relation) — келтірілген жолдың кез келген екі іргелес символының арасында бар болатын және транслятормен орындалатын алғашқы программаның сөйлемдері синтаксистік талдауға пайдаланатын қатынас.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Лизоцим

right|thumb|180px|Лизоцима

**Лизоцим** () - лизоцим. Сілекейде, қан сарысуында, көз жасы мен без шырынында кездесетін фермент, мұның кейбір микробтарды (стрептококк, стафилококк, гоноиоии, т. б.) жоятын, яғни бактерицидтік қабілеті жоғары.

**Лизоцим** — бактериялардың жасуша қабырғасын ыдырататын табиғи фермент (гидролаза), ол туа біткен иммундық жүйенің маңызды компоненттерінің бірі болып табылады.

## Ашылу тарихы
Лизоцимді алғаш рет Александр Флеминг 1922 жылы сипаттаған. Ол көз жасында, мұрын шырышында және басқа биологиялық сұйықтықтарда бактериялардың өсуін тежейтін зат бар екенін анықтап, оны лизоцим деп атады.

## Құрылымы
Лизоцим — төмен молекулалы ақуыз, ол пептидогликанның β-1,4-гликозидтік байланыстарын ыдырату арқылы бактерия жасуша қабырғасын бұзады. Ол негізінен мономер түрінде кездеседі.

## Кездесуі
Лизоцим келесі биологиялық ортада кездеседі:
* адамның көз жасы мен сілекейінде
* ана сүтінде
* тауық жұмыртқасының ақуызында
* өсімдіктерде
* кейбір жануар тіндерінде

## Биологиялық қызметі
Лизоцим табиғи антибиотик ретінде әрекет етеді. Ол бактериялардың жасуша қабырғасын бұзып, олардың көбеюін тежейді. Сонымен қатар, ол иммундық жүйенің қорғаныш функциясын күшейтеді.

## Қолданылуы
Лизоцим кеңінен қолданылады:
* медицинада — қабынуға қарсы және антимикробтық препараттарда
* фармацевтикада — иммуномодулятор ретінде
* тағам өнеркәсібінде — консервант ретінде
* ветеринарияда — инфекциялардың алдын алу үшін

## Зерттеулер
Зерттеулер лизоцимнің иммундық жүйеге әсер ететінін және кейбір жағдайларда қабынуға қарсы және ісікке қарсы потенциалға ие болуы мүмкін екенін көрсетеді.

COVID-19 кезеңінде кейбір зерттеулер лизоцимнің интерферон өндірісіне әсер ету мүмкіндігін қарастырды, бірақ бұл бағыт әлі толық клиникалық дәлелденбеген.

## Ерекшелігі
Лизоцим белгілі бір ортада (pH және температураға байланысты) конформациясын өзгерте алады және димер түзе алады. Бұл қасиет оның биофизикалық тұрақтылығына байланысты зерттеледі.

## Қорытынды
Лизоцим — табиғи антимикробтық жүйенің маңызды бөлігі болып табылатын және медицина мен биотехнологияда кеңінен қолданылатын фермент.

## Дереккөздер

Санат:Лизоцим
Санат:Тағам қоспалары
Санат:Фермент
Алдын ала координаттық индекстеу

** Алдын ала координаттық индекстеу ** (Предкоординатное индексирование; precoordinate indexing) — сұрату түскенге дейін лексикалық бірліктерді сызықтық тізбектік-кортеждер түрінде алдын ала үйымдастыру.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бос жиын

**Бос жиын**(*Пустое множество; empty set*) — бір де бір элементі жоқ жиын.

## Ішкі сілтемелер
*Жиын

## Сыртқы сілтемелер
*Пустое множество
*Empty set 

## Дереккөздер


Санат:Жиындар теориясы
Аддисон-Бирмер анемиясы

**Аддисон-Бирмер анемиясы ** — ағзада  В12 витаминінің жетіспеушілігінен пайда болатын қанның азаюы.

## Дереккөздер

 

Санат:Тағамдық анемиялар
Санат:Гематопатология
Алдын ала қарап шығу

** Алдын ала  қарап шығу ** (Предварительный просмотр; preview) — MS Office жүйесінде құжат баспаға басылғанда қандай болса, экранда да кішірейтіліп, дәл солай бейнеленетін көру режімі. Бұл режімде бірнеше бетті бір мезгілде қарап шығу, экрандағы бет мөлшерін үлкейту немесе кішірейту, құжаттарды бетке ажыратуды тексеру жоне мәтін мен пішімге өзгерістер енгізу мүмкіндіктері қарастырылган. MS Office программаларының алдын ала қарап шығу режімінде құжатты бейнелеу үшін файл менюіндегі ” Алдын ала қарап шығу” командасын тандап алу қажет.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Агаммаглобулинемия

**Агаммаглобулинемия**(*Гипогаммаглобулинемия*) — антиденелер тапшылық синдромы. Бұл иммуноглобулиндер түзілуінің тұқым қуалай бұзылуына байланысты. Агаммаглобулинемия кезінде В-клеткалары қызметінің тапшылығы салдарынақ қан сарысуының құрамында антиденелер болмайды. Жиілігі 1 : 3000000. Көздің дәнекер қабығының, құлақтың, маңдай қуысының, буынның, өкпенің қабыну және ішек-қарын ауруларының белгілерін береді.

## Дереккөздер

Санат:Лимфоцитарлық иммундық жүйе бұзылуы
Бейнежад

**Бейнежад** (*Видеопамять; video RAM*) — дисплей экранына шығарылатын ақпаратты сақтауға арналған дисплей контроллерінің жады.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік жад
Алғы енгізу программасы

** Алғы енгізу программасы ** (Программа предввода; bootstrap) — барлық машиналық программа жедел жадта тұтасымен болғанша жүктелетін қосымша командаларды шақыратын комаңдалар жинағы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Үкі Әжиев

**Үкі Әжиев** (23.12.1924 жылы туған, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарабұлақ ауылы - 21.05.2015, Алматы) — қазақ суретшісі, КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1957), Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты, тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының лауреаты. Дулат руынан шыққан.

12 жасынан Қазақстан суретшілер одағы жанындағы сурет үйірмесіне қатысады. 1936 жылы Ленинград көркемсурет орта мектебінде А.Г.Сукостьяннан оқыды. Ұлы Отан соғысы жылдарында қызыл әскер қатарында болды. 1950 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірді. 

Әжиев республика сурет көрмесінің бәріне белсене қатысты. Ол Англия, Гана, Нигерияда болып, қала көрінісінен бірнеше картиналар жазды. Суретшінің "Бұхара", "Самарқан" серияларына енген "Хиуа көшесі", "Шайханада", "Хау 1968 жылы" деген шығармалары ерекше көзге түседі. Мұнда Әжиев Шығыс қалаларының көріністері мен халықтың жарқын тұрмысын шынайы бейнелейді. Туған республика табиғатын танытатын "Асы жайлауы", "Алатау бөктерінде" картиналары шыншылдығымен, нақтылығымен көрінді. Әжиев Портрет жанрында да көп еңбек етті. "М.Әуезовтің портреті", "Студент қыз", "Механизатор" сияқты портреттер суретші талантының жан-жақтылығын танытады.

## Дереккөздер


Санат:23 желтоқсанда туғандар
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:Райымбек ауданында туғандар
Санат:7 мамырда қайтыс болғандар
Санат:2015 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО суретшілері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Адамантинома

**Адамантинома**.Тіс түбірінде кездесетін залалсызісік. Оның тығыз және сары сулы ісік түрлері болады.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Кербер әдісі

**Кербер әдісі** — вирус бейтараптандыру реакциясының нәтижесін статистикалық талдау әдісі. Вирустардың инфекция тудыратын мөлшерін және оларды бейтараптандыратын антиденелер мөлшерін анықтау үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аспаптық программалық жасақтама

**Аспаптық программалық жасақтама** (Инструментальное программное обеспечение; support software) — жалпы программалық жасақтар құраушыларын даярлауға арналған программалар жиыны; басқа программамен жасақтаманы басқару немесе жасақтау кезінде қолданылатын программалық жасақтама; мысалы, құрастырушылар, жүктеуіштер және басқа утилиттер.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гемолиз бірлігі

**Гемолиз бірлігі (ГБ)** —1)—қойдың қан сарысуының қызыл түйіршіктерінің (0,25 мл, 5%) 90% ыдырататын гемолизиндер саны; 2) 5-108 (0,5 мл) сезімталдығы күшейтілген қызыл қан түйіршіктерін гемолиз дейтін комплемент мөлшері.37°, Са2+ және М2+ қатынасуымен 1 сағат жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Стомальгин

**Стомальгин**. Протез орнының жұмсақ және қатты келген беттерінің дәлме-дәл форма пішінін алу үшін қолданылатын иілімді, икемді материал.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Алдын ала таңдау буфері

** Алдын ала таңдау буфері ** (Буфер предвыборки; look-ahead) — алдын ала таңдалған операндтарды уақытша сақтауға арналған буфер. Бұл операндтар келесі операцияларда пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бейнекарта

нобай|
**Бейнекарта** (*Видеокарта; video card*) — бейнекамера, бейнемагнитофон немесе кез келген басқа композит сигнал көзінен алынатын бейнемәліметтерді дисплей экранына шығаруға мүмкіндік беретін, компьютерлік графикамен және бейнемәліметтермен жұмыс істеуге арналған құрылғы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Что такое видеокарта?

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтандырылған жобалау жүйесі

**Автоматтандырылған жобалау жүйесі** (Система автоматизированного проектирования) — жабдықтардан (техникалық жасақтама), программа мен оған керек құжаттамалардан (программалық жасақтама, тілтану жасақтамасы, математикалық жасақтама), компьютерге енгізілетін мәліметтер жинағынан (ақпараттық жасақтама), жүйені пайдалану туралы құжаттамадан (әдістемелік, ұйымдастырушылық жасақтама) және жұмыс атқаруға қажетті жабдықтар мен жұмыс орындарымен қамтамасыз етілген ұжымнан тұратын ұйымдастырушы-техникалық жүйе. 

Автоматтандырылған жобалау жүйесінің негізгі міндеті — бұйым мен оның құрама бөліктерін жобалаудың барлық немесе жеке сатыларында автоматтандырылған жобалау жұмысын жүргізу.

## Дереккөздер


Санат:Автоматтандырылған жобалау жүйесі
Аспаптық программалық құрал

**Аспаптық программалық құрал** (Инструментальное программное средство) — қандай да бір программаны немесе оның Құжаттамасын құрастыру, тестілеу, талдау немесе сүйемелдеу кезінде колданылатын программа. Мысалы, салыстырғыш, қиылыстағы сілтемелер генераторы, жіктегіш, драйвер, редактор, блоктык схемалар генераторы, монитор, тестілер генераторы, уақытты талдауыш.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Агароза

250 px|thumb|Агароза

**Агароза** (хим. формуласы - C12H18O9) — полисахаридтер тізбегі, агардың бейтарап құрауышы, кезектесе орналасқан β-D-галактопиранозалардың және 3,6-ангидридо-α-1-галактопиранозалардың қалдықтарынан тұрады. Биополимелердің сірне-электрофорезі мен сірне хроматографиясында тасымалдаушы ретінде қолданылады.

Агароза лабораториялық зерттеулерде гель жасау үшін қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Полисахаридтер
Торша

нобай|Сканерлеуші электронды микроскоптың көмегімен Escherichia coli торшасының микрографиясы .
**Торша** — вирустардан басқа барлық тірі организмдердің негізгі тіршілік бірлігі.

Торша өз бетімен ағза сияқты немесе көп торшалы азғалар құрамында өмір сүре алады. Торша — күрделі ағза, өмір сүруі мен көбеюіне жауапты көптеген құрамдары бар. Ондай арнайы құрамдар (органоидтар) қатарына рибосомалар, митохондриалар, эндоплазматикалық ретикулум, Гольджи комплексі, лизосомалар, торша мембранасы, хромосомалы ядро (нуклеоид), микрофибрилдер т. б. кіреді. Торша өте көп және әртүрлі қызметтері — белоктың түзелуі, ондағы генетикалық акпараттардың іске асуы, тіршілік процестерінің реттелуі ферменттердің көмегімен жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аденолимфома

**Аденолимфома** — cирек кездесетін эиителий мен лимфалық тканьдерден тұратын сілекей бездерінің залалсыз ісігі.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Бейнеконтроллер тақшасы

**Бейнеконтроллер тақшасы** (Плата видеоконтроллера; videoVGA) — бейнекескіндерді стандарты параметрлерімен экранда бейнеленуі және олардың (NTSC стандартының талабына сәйкес) жазу жұмысын жасақтайтын бейнеконтроллер тақшасы. Ең алғашқы электронды-сәулулі таспада жұмыс істейтін мониторлар теледидиарлық қағидамен, яғни бейнені сәулемен тексеріп, сол ақпаратты бейнеконтроллер арқылы экранға шығарған.

Қазіргі кезде бейнеконтроллерлер басқа мақсат үшін қолданылады. Ең алдымен, бүгінгі күнде олар графикалық процессорлардан тұратын құрылғы болып келеді. Осы заманның бейнеконтроллерлері негізінен бейнеақпаратты өндеумен айналысады және солайша процессорға түсетін күшті азайтады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*rate » Видеоконтроллер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сиал қышқылдары

**Сиал қышқылдары**  бірнегіздік полиоксиамин қышқылдары; нейрамин қышқылыныц туындысы. Гликопротеидтердің, ганглиозидтердің, муциндердің, олигосахаридтердің құрамына кіреді. Көптеген жануарлар тканінде бос күйінде кездеседі. Эритроциттермен торшалар рецепторыныц олигосахаридтер
тізбегініц шетіне орналасып, вириондардың (мысалы грипп, парагрипп вирустары), сезімтал торшаларға жабысуында маңызды кызмет аткарады.
## Биосинтез

450 px|Biosynthesis of sialic acid by a bacterial aldolase enzyme.

## Дереккөздер


Санат:Кетозалар
Санат:Гликозаминогликандар
Пермиссивсіз торшалар

**Пермиссивсіз торшалар** — вирустармен зақымдалуға бейім, бірақ вирустың өсіп-өнуіне қолайсыз торшалар. Оларда тек вирустың кейбір гендері ғана көбейеді. Сондықтан мұндай торшадагы инфекциялар жартылай түрде ғана өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Агглютинация

Агглютинация сөзінің мынадай мағыналары болуы мүмкін:

*Агглютинация (биология) -  арнайы антиденелер - агглютиниттер әсерінен бактериялар, эритроциттер және т.б. жасушалардың бірігуі.
*Агглютинация (психоанализ) -қиял бейнелерінің бірігуі. Өзара әркелкі қасиеттер, қабілеттердің бір нысан бойына жинақтау.
*Агглютинация (лингвистика) - сөз түбіріне аффикстердің қосылуы арқасында жаңа тілдік грамматикалық формалардың пайда болуы.
Бос оператор

**Бос оператор** (*Пустой оператор*)- ешқандай әрекет жасамайтын, өзінше мұрагерін анықтайтын оператор.

## Ішкі сілтемелер
*Оператор

## Сыртқы сілтемелер
*Оператор
*Operator 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гиперорта

** ГИПЕРОРТА, ГИПЕРМЕДИА **(Гиперсреда, гипермедиа; hypermedia, H-media) - мәтіннен басқа да мәліметтерді (бейнені, қозғалысты, түрлі түсті графиканы, дыбысты) көрсететін, гипермәтінге қарағанда кеңейтілген мультимедиалық ақпаратгы экранда көрсетуді ұйымдастыру тәсілі. Гипермедиа тек бір тақырыптан екінші тақырьіпқа ауысатын ғана емес, көптеген бейнёлерді бір-бірімен байланысты түрде қарастыруға болатын оқыту және үйрету ортасы болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алмасу буфері

** Алмасу буфері ** (Буфер обмена;buffer exchange) — 1) қосымша программалар арасында мәліметтер алмасуды ұйымдастыруға арналған, әpi Windows жүйесімен бөлектелген жедел жад аймағы; 2) Windows ортасында — құжат бөліктерінің көшірмесін уақытша сақтауға арналған жадтың арнайы аймағы; 3) Windows операциялық жүйесінде әр түрлі құжаттар мен қолданбалы программалар арасында ақпарат алмасуға арналған компьютердің жедел жадының арнайы бөлігі, яғни аралықжад немесе буфер; 4) құжаттар мен қолданбалы программалар арасында мәліметтер алмасу кезінде ақпаратты уақытша сақтауға арналған орын. Ақпараттың көшірмесі алдымен буферлік жадқа жазылады. Сол жерден оны басқа құжатқа немесе сол құжаттың басқа жеріне көшіруге болады; 5) өзара тікелей әрекеттесетін программалық жүйелерде — сол терезедегі құжат үзіңділерінің орнын алмастыруда белгіленіп қиып алынған үзінділерді уақытша сақтауға арналған буфер (қосалқы жад).

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Алмасу, алмастыру

** Алмасу, алмастыру ** (Обмен; exchange) — мәліметтер көзі және қабылдау орны көрсетілген немесе бар деп саналатын жағдайдағы мәліметтер жеткізудің, енгізудің немесе шығарудың жалпы аты; мәліметтер көзі мен мәліметтерді қабылдау көзі арасында мәліметтерді жеткізу.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Алмасатын буферлеу

** Алмасатын буферлеу ** (Обменная буферизация; exchange buffering) — мәліметтерді негізгі жадқа физикалық орын ауыстырусыз буферлеу. Бұл жағдайда буферлік пұл енгізу аймағы, жұмыстық аймақ және шығару аймағы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Пиранозалар

**Пиранозалар** — моносахаридтердің кезекті түрлері. Құрамында алтымүшелік пнрамин циклі бар. Гликозидтер, олигосахаридтер, полисахаридтер, гликопротеидтердің құрамына кіретін гексозалар мен моносахаридтердің көпшілігі тек Пиранозалар түрінде кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Оттекті гетероциклдар
Санат:Көмірсулар
Лимфа бездерінің қабынуы

**[[Лимфа]] бездерінің қабынуы**. Лимфа жүйесіне микроорганизмдердің немесе улардың (токсиндердің) енуінен пайда болады. Лимфадениттердің жедел (острый), созылмалы (хронический) түрлері бар. Жақсүйек-бет маңайында түрлі жаралар, жарақаттар, периодонтиттер, остеомиелиттер кезінде байқалады. Іріңді лимфадениттер тромбофлебитке, сепсиске әкеп соғады.

## Дереккөздер


Санат:Лимфа жүйесі
Симпласт

thumb|300px
**Симпласт**(*symlastos*, грек, *sym* — бірге, *plastos* — құрылым)  — көп ядролы «алып» торшалар. Вирустардың әсерінен торшалардың бір-бірімен жабысып, бір цитоплазма қабығымен жабылуынан туады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Алмасу ортасы

** Алмасу ортасы** (Среда обмена; environment of an exchange) — ақпаратты жеткізуге арналған орта.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Алмасу операциясы

** Алмасу операциясы ** (Операция обмена; exchange operation) — мәліметтерді енгізу немесе шығару операциясы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Ассемблер командасы

**Ассемблер командасы** (Команда ассемблера; assembly instruction) — ассемблер тілінің негізгі құрылымы (операторы), оның көмегімен осы тілде программа жазылады. Әдеттегідей бір ассемблер командасы бір баламалы машиналык командагға аударылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алмасу тізбегі

** Алмасу тізбегі** (Цепь обмена; interchange circuit) — мәліметтердің шеткі жабдықтары мен мәліметтерді жеткізу жабдықтарының арасындағы тізбек. Оны басқару сигналдары мен синхрондау сигналдарын алмастыруға пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Автоматтандырылған жұмыстық бекет

**Автоматтандырылған жұмыстық бекет** (Автоматизированная рабочая станция; the automated workstation) — үлестірілген мәліметтерді өндеудің көп орынды аспаптық кешені. Ол жобалаушылар, әзірлеушілер, программашылар ұжымының жұмысын жасақтайды. Автоматтандырылған жұмыс орнынан бекеттің айырмашылығы — ол ұжымдық пайдалану жүйесі болып саналады.

## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лимфангиттер

**Лимфангиттер** () - Лимфа тамырларының қабынуы. Микроб уымен зақымданған ұлпа жасушалары бөліп шығаратын улы заттардан пайда болатын дерт.
## Дереккөздер

Санат:Лимфа жүйесі
Санат:Аурулар
Тригонометриялық теңдеу

**ТРИГОНОМЕТРИЯЛЫҚ ТЕҢДЕУ** – белгісіз аргументтің тригонометриялық функциясына қатысты алгебралық теңдеу. Тригонометриялық теңдеуді шешу үшін тригонометриялық функциялардың арасындағы әр түрлі қатынастарды пайдалана отырып, тригонометриялық теңдеулерді ізделініп отырған аргументтің тригонометриялық функциялары біреуінің мәнін анықтауға болатындай түрге келтіру керек. Осыдан кейін тригонометриялық теңдеудің түбірлері кері тригонометриялық функциялардың көмегі арқылы табылады. Мысалы, sіnx+sіn2x+sіn3x=0 Тригонометриялық теңдеуі мына түрге түрлендіріледі: 2sіn2xcosx+sіn2x=0 немесе sіn2x(2cosx+1)=0, осыдан sіn2x=0 немесе , яғни бұл теңдеудің шешімі:  Arcsіn0=np/2 және x=Arccos , мұндағы n – кез келген бүтін сан (оң немесе теріс сан).

## Сілтеме


Санат:Математика
Бос орын

**Бос орын** (*Пробел; space, gap*) — баспаға немесе экранға шығарғанда оның тұрған орнында кескін шығыспайтын (бос орын қалатын) таңба.

Бұл пернетақтаның төменгі жағындағы ұзынша келген, еш жазуы жоқ перне; сөздер арасында бос орын қалдыру үшін қолданылады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Пробел
* Ростислав Чебыкин. Неразрывные участки текста 
* Всё (или почти всё) о пробеле 
*[Space](http://en.wikipedia.org/wiki/Space_(punctuation)) 
* Unicode spaces , by Jukka "Yucca" Korpela. 
* Commonly confused characters 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бейнеленетін буфер

**Бейнеленетін буфер** (*Отображаемый буфер; mapped buffer*) — әрбір таңбалық орынның дисплей экранында өзіне тиісті орны бар дисплей буфері.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтандырылған жұмыс орны

**Автоматтандырылған жұмыс орны** (Автоматизированное рабочее место; workstation) — 1) жұмыс істеуші адамның компьютерлік желі қызметіне араласуын үйымдастыратын қосымша аспаптармен жабдықталған автоматтандырылған жұмыс орны; 2) техникалық құралдардың тиісті кешенімен жарақтандырылған және тиісті программалық, ақпараттық жасақтамамен жабдықталған дара жұмыс орны. Құрамына жұмыс істеуші адамның есептеу желісі қызметіне араласуын ұйымдастыратын қосымша аспаптар кіреді.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ассемблерлеу

**Ассемблерлеу** (Ассемблирование; assemblage) — ассемблер тілінде программа құрастыру. Операциялардың символикалық атауларының машиналык кодтарға, ал символикалық адрестерді абсолюттік немесе салыстырмалы нөмірлерге алмастыру арқылы машина тілінде программа дайындау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аденома

**Аденома**. Негізінде біртекті безді эпителийден құрылатын залалсыз ісік. Әдетте құлақ тұсындағы сілекей бездері ауырады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Автоматтандырылған жүйе

**Автоматтандырылған жүйе** (Автоматизированная система; the automated system) — басқару міндетінің бір бөлігін адам (оператор) орындайтын, басқарьшатын объектілер мен автоматты басқару құрылғыларының жиынтығы. Автоматтандырылған жүйеде автоматты құрылғылар басқару объектісінен ақпарат жинақтауды, оны жеткізуді, түрлендіруді және өңдеуді, басқарушы командаларды қалыптастыруды және басқарылатын объектіде олардың орындалуын жүзеге асырады, яғни формальдауға оңай келетін қызметтер. Адам — оператор басқарудың мақсаттары мен критерийлерін анықтайды және жағдайлардын өзгеруі кезінде оларды түзетеді. Ӏс-әрекеттеріне байланысты автоматтандырылған жүйеде басқарудың автоматтандырылған жүйесі, ғылыми зерттеулердің автоматтандырылған жүйесі, құрылмалаудың автоматтандырылған жүйесі, өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі, автоматтандырылған жобалау жүйесі және т.б. түрлері болады.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Есте сақтау торшалары

**Есте сақтау (жады) торшалары** — Т- және В- лимфоциттердің ұзақ өмір сүретін (айлап, жылдап) түрлері.

Олар антигенмен қатынаста болғаннан кейін өлмейді және сол антигенге бағытталған иммунитет пайда болып, әрі қарай өмір сүреді. Есте сақтау торшаларының тәнді иммунологиялык қасиеті — трансплантантты екінші рет қабылдамаушылықты және көптеген реакциялардыц дамуын қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гемолиз таңбасы

**Гемолиз таңбасы** (ерне әдісі,жергілікті не иммунды гельдегі гемолиз) — антидене құратын торшалар санын анықтайтын әдіс. Эритроциттер еккен жануарлардың лимфоидты ағзалар торшаларын жылы агарозаға және эритроциттерге араластырады. Қосындыны петри аяқшасына жұқалап құйып, 37°С термостатқа қояды. Антидене түзетін торшалар антидене бөліп шығарады, сондықтан комплемент қосса, оларды айнала гемолиз таңбасы пайда болады. Әр таңбаның ортасында бір торша болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гипермәтінді жеткізу хаттамасы

**ГИПЕРМӘТІНДІ ЖЕТКІЗУ ХАТТАМАСЫ** (Протокол передачи гипертекста; HyperText Transfer Protocol (HTTP) - Интернет желісі бойынша парақтары түріндегі құжаттарды бір компьютерден екінші компьютерге жеткізу үшін пайдаланады.

## Дереккөздер


HTTP

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сингендік тұқымдар тармағы

**Сингендік тұқымдар тармағы (Линиясы)** — генетикалык біртектес жануарлар. Мысалы, бір жұмыртқалық егіздер, инбредті малдар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Алфавиттік – цифрлық баспа құрылғысы

** Алфавиттік – цифрлық баспа құрылғысы ** (Алфавитно-цифровое печатающее устройство; alphanumeric printer) — алфавиттік-цифрлық нысанда ақпарат басып шығаратын баспа құрылғысы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Ассель жікқабаты

**Ассель жікқабаты** - пермь жүйесінің ең төменгі жікқабаты.

## Дереккөздер


Санат:Жікқабат
Аденофлегмона

**Аденофлегмона** — лимфа түйінінің іріңдеп, инфекцияның айналадағы жасушаға таралуы.

## Дереккөздер

Санат:Лимфа жүйесі
Санат:Аурулар
Пермиссивті торшалар

**Пермиссивті торшалар** — зақымдануға қолайлы торшаллар. Оларда вирус толығынан өсіп-өнеді де, инфекциялы ұрпақ пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Трикотаж машинасы

**ТРИКОТАЖ МАШИНАСЫ**, іліп тоқу машинасы – трикотаж маталар мен бұйымдарды тоқуға арналған машина. Трикотаж машинасында жіптерден жасалған тұзақтарды өзара байланыстыру арқылы әр түрлі жіп өрілімдері тоқылып шығарылады. Трикотаж машинасы атқаратын қызметіне, құрылымына, инесінің түріне, т.б. қарай ажыратылады. Трикотаж машинасының барлық түрі ине қорабының бір өлшем ұзындығына келетін инелердің санына сәйкес класқа бөлінеді. Кең тараған ағылшын жүйесінде ине қорабы ұзындығының өлшем бірлігіне дюйм алынған. Трикотаж машинасының класы жоғарылаған сайын тоқылатын мата жұқара береді. Трикотаж машинасының негізгі жұмыстық бөлігі тұзақ жасаушы (тоқушы), жіп беруші және тоқылған матаны әкетуші механизмдерден тұрады. Трикотаж машинасын одан әрі кемелдендіру жұмысы оның класын жоғарылату, тұзақ жасаушы жүйелердің санын арттыру және тоқу процесін автоматтандыру бағытында жүргізіледі. Трикотаж машинасының жазықтық және дөңгелек көлденең тоқу түрлері болады. Дөңгелек көлденең тоқу Трикотаж машинасы жасанды үлбір тоқу үшін қолданылады. Жазықтық тоқу Трикотаж машинасы жоғары сапалы бұйымдарды (сырт киімдерді) өндіруге арналған. Қазіргі кезде әлемдік саудада негізгі позициядағы жазықтық Трикотаж машинасын Stoll (Германия), Shіma Seіkі (Жапония), Prottі (Италия) фирмалары шығарады. Stoll фирмасы шығарған жазықтық тоқу машиналары қазіргі заманның барлық талаптарын (тиімділік, сенімділік, автоматтандырудың Жоғарғы дәрежесі, шексіз өрнектеу мүмкіндіктері, кең ауқымды, т.б.) қамтамасыз етеді және компьютермен басқарылады.

## Сілтеме
Алфавиттік – цифрлық дисплей

** Алфавиттік – цифрлық дисплей ** (Алфавитно-цифровой дисплей; alphanumeric display) — алфавиттік- цифрлық (әріптер, сандар және т.б.) таңбалардан тұратын мәліметтерді енгізуге және шығарылатын мәліметтерді бейнелеу үшін экранды басқаруға арналған пернетақтасы бар енгізу-шығару құрылғысы (дисплей).

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Адентия

**Адентия** (тістің жоқтығы). Жақсүйек ішінде тіс негізінің іштен туа болмауы. Тәжірибеде жартылай (бірнеше тістердің жоқ болуы) және толық (тістердің түгел болмауы) адентия деп бөлінеді.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ассемблерлеу және орындау

**Ассемблерлеу және орындау** (Ассемблирование и выполнение) — ассемблерлеу, байланыстарды редакциялау, программаны жүктемелеу және орындау фазаларының арасында үзіліс болмайтын орындау әдісі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алфавиттік – цифрлық код

** Алфавиттік – цифрлық код ** (Алфавитно-цифровой код; alphanumeric code) — әріптердің, цифрлардың және арнаулы символдардың кодтарынан тұратын таңбалар жинағы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бейнелеу

**Бейнелеу** (Отображение; display, image, map, mapping) 
*мәліметтердің көзбен көруге ұсынылуы;
* екі құрылым арасындағы сәйкестікті тағайындау; 
*кейбір берілген жиынның әрбір элементіне берілген басқа жиынның белгілі бір элементі қойылатын ереже.
## Дереккөздер

*Отображение

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Липома

Сурет:Lipoma 02.jpg|Липома ісігі
Сурет:Lipoma.JPG|Адамнан алынған Липома ісігі

**Липома** — май ұлпасынан тұратын қатерсіз ісік. Көбінесе, ерін, маңдай, жақ асты, құлақ айналасында кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Трилатерация

**Трилатерация** (** – үш жақты) – тіректік геодезиялық тор нүктелерінің координаттарын анықтау әдістерінің бірі. 

Геодезиялық тор бір-бірімен түйісетін үшбұрыштар түрінде қалыптасады. Мұнда үшбұрыштардың бұрыштары мен олардың төбелерінің координаттары тригонометриялық есептеулер арқылы анықталады. Үшбұрыштардың қабырғалары радиолокация немесе электроптік қашықтық өлшеуіш (жарық қашықтық өлшеуіш) тәсілімен өлшенеді. Трилатерация мен триангуляцияның атқаратын міндеті бірдей.

## Дереккөздер

Санат:Геодезия
Алфавиттік – цифрлық мәліметтер

** Алфавиттік – цифрлық мәліметтер ** (Алфавитно-цифровые данные; alphanumeric datas) — цифрлық және алфавиттік символдардан тұратын мәліметтер.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бейнелеу құрылғысы

**Бейнелеу құрылғысы** (*Устройство отображения; display unit*) — ақпаратты дисплей экранында, теледидарда немесе жарық кестелігінде бейнелеуге арналған шығару құрылғысы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Мониторы и другие устройства отображения - Конференция iXBT.com
*display unit

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтандырылған іздеу

**Автоматтандырылған іздеу** (Автоматизированный поиск; automatized retrieval) — мәліметті пайдаланушының сұранысы бойынша автоматтандырылған ақпараттық жүйемен орындалатын ақпараттық жиымдағы жинақтау және тандап алу процесі.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алып кетуші объект

** Алып кетуші объект ** (Уводящий объект; input object) — осы объектімен іс-орекеттің барлық қызметі сүйемелденетін, сондай-ақ оған жалғастырылған енгізу міндетінен немесе оның құрама объектілерінен тұратын объект немесе құрама объект.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Трилобиттер

thumb
**Трилобиттер** (Trіlobіta) – буынаяқтылар типінің құрып кеткен класы. Трилобиттердің қазба қалдықтары кембрийдің алғашқы кезінен табылған, олардың ең көп тараған кезеңі – кембрийдің соңы, палеозойдың соңында жойылып біткен.Трилобиттер — палеонтологияда: құрып біткен теңіз буынаяқтыларының класы; теңіз түбінде тіршілік еткендері де, нектонды және планктонды түрлері де болған; кембрийден пермьге шейін тіршілік еткен.
## Сипаты
Теңіз түбіндегі қорыста жорғалап немесе теңіз жағалауындағы суда жүзіп жүрген, ұзындығы 10 мм-ден 80 см-ге дейін. Денесі дорзовентральді бағытта жалпайып, үш бөлімнен: айшық тәрізді бас қалқанынан, сегменттелген кеуде және құйрық қалқанынан құралды. Трилобиттердің көпшілік түрінде мөлшері және пішіні әр түрлі фасетті көздері болған. Бауырында қос антені және су түбінде жылжуға бейімделген екі тармақты аяқтары болған. Трилобиттер дара жыныстылар, дернәсілдері (протаспис) бастапқы кезде суда жүзіп, кейін су түбінде тіршілік еткен. Негізінен микропланктондармен немесе су түбіндегі тұнбалармен қоректенген. Қауіп төнгенде жиырылып қалады. Трилобиттердің 2 мыңнан астам туысы, 10 мыңдай түрі белгілі. Бұлар 2 отрядқа бөлінеді: 
#миомерлер (агноститтер) 
#полимерлер. 
Қазақстанда Кіші Қаратау жотасындағы Үшбас, Көксу өзендерінің орта ағысы мен Жаңатас ашық кенішінің солтүстік бөлігіндегі төменгі кембрий шөгінді жыныстарынан Трилобиттердің 7 тұқымдасы, 8 туысқа жататын 35 түрі табылды. Трилобиттердің төменгі палеозой стратиграфиясын анықтауда маңызы зор.

## Сілтеме


Санат:Трилобиттер
Санат:Жойылып кеткен жануарлар
Голографиялық жад

** ГОЛОГРАФИЯЛЫҚ ЖАД ** (Голографическая память; holographic memory) — голограмма пішіндегі жад, яғни екілік ақпарат голограммаларда сақталады. Голограмма лазерлік сәулелердің әсерімен фотографиялық пластинкада жасалады әрі бұл жағдайда өте жоғарғы тығыздықпен жазуга мүмкіндік бар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пиримидин негіздері

**Пиримидин негіздері**— гетероциклді, азотты пиримидин негізі туындысынын, табиғи қосылыстар тобы (цитозин, Урацил, Тимин және кіші пиримидин негіздері). Нуклеин қышқылының құрамына кіреді. Пурин негіздерімен арнайы байланысатын қабілетіне сай (комплементарлық принципі бойынша), тұқымқуалаушылық мәліметтерді көшіру және келесі ұрпаққа беру процестеріне қатынасады. Углевод алмасуына қатынасатын нуклеотидтік коферменттердің де кұрамына кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Пиримидиндер
Ассоциативтік есептеу

**Ассоциативтік есептеу** (Ассоциативное исчисление; associative calculus) — алфавит пен схемалардың жиынтығы (осы алфавиттегі жұп сөздердің ақырғы тізімі). Олар үшін алфавиттегі кез келген сөзді алып, схемаға қатысты мүмкін болатын кез келген амалдарды орындауға рұқсат етіледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алып тастау, тежеуді алып таста

** Алып тастау, тежеуді алып таста ** (Снятие, снятие блокировки; removal, removal of blocking) — нақты ресурсты пайдаланудың аяқталғандығын процесс арқылы көрсететін жасырын операция.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Мастоциттер

нобай|
**Мастоциттер** немесе **лаброциттер** — белсенді биологиялық заттар түзетін әртүрлі ұлпалардың жасушалары.

Дамуы кезінде өте тез жауап беретін негізгі реакцияларға қатысады. Олар — фибробластқа ұқсас, созыңқы келген, көптеген түйіршіктері бар жасушалар. Бұл түйіршіктердің негізгі құрамы — белоктар, гепарин және гистамин, сонымен бірге аз мөлшерде — фосфолипидтер, АТФ, катехоламиндер, протеазалар.

Мастоциттер теріде, айырша безде, лимфоидты ұлпада, жатырда, қуықта, тілде, үлкен және кіші қан тамырларында болады. Онтогенезде физиологиялық процестердің қалыптасуына, микробтар мен паразиттерге қарсы иммунитетте қатынасады. Бұл жасушалар ағзада иммунологиялық тепе-теңдікті сақтау қызметінде және сезімталдық реакциясының баяу түрінің дамуында маңызды роль атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Цитология
Санат:Иммунология
Санат:Молекулалық биология
Бос разряд

**Бос разряд** (*Пустой разряд; gap digit*) — ақпаратты ұсынуға пайдаланылмайтын машиналық сөздің разряды.

## Ішкі сілтемелер
*Разряд

## Сыртқы сілтемелер
*Разряд

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Құю аспабы

Литейиый аппарат — қүю аспабы. Құю процесінде балқыган металды қалыпқа құю. Негізінде электр пешімен вакуум-насостан тұрады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Гемопротеидтер

[right|thumb| alt=A.|140 px|["Гемопротеидтер"]]

**Гемопротеидтер** — боялған ген тобы бар күрделі белоктар. Гемопротеидтерге: гемоглобулиндер, цитохромдар, пероксидазалар т. б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейнелеу режімі

*Бейнелеу режімі* (*Режим отображения; mapping mode*) — виртуал адрестерді физикалық адрестерге түрлендіретін операциялық жүйе жұмысының режімі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*[Mapping Modes and Translations (Windows)](http://www.google.kz/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CDUQFjAD&url=http%3A%2F%2Fmsdn.microsoft.com%2Fen-us%2Flibrary%2Fdd145045(v%3Dvs.85).aspx&ei=-cQKTqa8K4aXOu2q9bIB&usg=AFQjCNFhLdhkLETEA04oIlHlyGQJc3AvYQ)
*mapping mode

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтық бағыттау

**Автоматтық бағыттау** (Автоматическая навигация; automatic navigation) — мәліметтер базаларын басқару жүйесінде автоматты түрде орындалатын мәліметтер базасындағы жазбаларды іздестірудің ұтымды жолын таңдау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Голографиялық сақтауыш құрылғы

**ГОЛОГРАФИЯЛЫҚ САҚТАУЫШ ҚҰРЫЛҒЫ ** (Голографическое запоминающее устройство; holographic storage) — дискрет ақпаратты кеңістік жазуға сақтауыш құрылғы ретінде голограмманы пайдалануға негізделген компьютер жады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ассоциативтік жад

**Ассоциативтік жад** (Ассоциативная память; associative memory) — ақпаратты оның мағынасы (ассоциативтік белгісі) бойынша іріктеуге мүмкіндік беретін жадтың бір түрі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анализ

** Анализ ** ( - зерттеу) —
# ** Анализ ** - құраушы элементтерін зерттеу арқылы тұтасты зерттеу.
# **Анализ** — объектіні бөліктерге бөлу және оларға сипаттама беруден кұралған зерттеу тәсілі.
# **Анализ** - күрделі тілдік бүтінді оны құрайтын элементтерге жіктеу.

## Дереккөздер


Санат:Электроника

Санат:Компьютерлік техника
Санат:Лингвистика
Санат:Физика

Санат:Материалдар механикасы терминдері
Адреналин

thumb| alt=A.
[thumb| alt=A.| ''[Адреналин құрылымы*.]]
*'Адреналин''' (;  - маңында, қасында;  — бүйрек) — бүйрекүсті безінің бозғылт затын құрайтын хромаффинді жасушалар тобының адреноциттері (адренонефроциттер) бөлетін гормон; бүйрек үсті бездерінің қабатында болатын ми тәрізді заттан түзілетін гормон.

Адреналин негізгі зат алмасу процесін күшейтеді: көмірсулар–майлар алмасуын жүрек қан тамырлары және бұлшық еттер жұмысын реттейді. Оқыс түскен үлкен физикалық немесе психологиялық ауыртпалықтар жағдайында ағзаның оларды тез жеңуіне көмектеседі. Адреналиннің өте аз мөлшерінің өзі жүрек жұмысын күшейтеді, сүтқоректілердің бас миының кейбір нейрондары синтездейтін катехаломин тобына кіретін медиатор. Адреналиннің секрециясы ағзаның жаңа жағдайларға бейімделуге байланысты өзгерістерге ұшырауы кезінде күшейіп тыныс алуды шапшаңдатады қандағы глюкоза мен бұлшық еттердегі сүт қышқылын көбейтеді.

Адреноциттер түрі өзгерген симпатикалық жүйке жүйесінің нейроциттері болғандықтан, адреналинді қозу кезіндегі постганглионды симпатикалық жүйке талшықтарының ұштары да бөледі. Адреналин катехоламиндерге жатады. Адреналиннің әсерінен құрсақ қуысындағы қан тамырларының арнасы тарылып, көкбауыр мен бауыр қан тамырларындағы қанның қоры қан тамырларына шығарылады да, қан айналымындагы қанның мөлшері көбейеді; жүрек пен ми қан тамырларының арналары кеңейеді; жүректің жұмысын күшейтеді; көмірсудың организмдегі алмасуын реттеуге қатысады (бауыр жасушалары мен бұлшықеттер талшықтарында қорланған гликогеннің глюкозаға айналуын қамтамасыз етеді).

## Дереккөздер


Санат:Алкалоидтар
Санат:Нейромедиаторлар
Санат:Катехоламиндер
Санат:Гормондар
Астенолит

**Астенолит** (грек, asthenes - осал,lithos — тас) — шарггы түрде планетаның көлденең қимасының жогаргы мантиясы (астеносфера қабаты) деңгейінен жер қыртысы өңіріне шейін көтерілген күмбез.

## Дереккөздер
Бос цикл

**Бос цикл** (*Пустой цикл; empty loop*)—	ешқандай әрекетті орындалмайтын цикл.

## Ішкі сілтемелер
*Цикл

## Сыртқы сілтемелер
*[Цикл(программирование)](http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B8%D0%BA%D0%BB_(%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5))
*For loop 
* Подробное описание циклических процессов в Паскале
* Работа с циклами for и foreach в PHP 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Автоматтық басқару

**Автоматты басқару** (Автоматическое управление; automatic control) — объектіні адамның қатысуынсыз, автоматты түрде басқару

Автоматты басқару — қандай да бір объектіні (машинаны, приборды, жүйені, процесті) берілген алгоритмге сәйкес адамның тікелей қатысуынсыз басқару. АВТОМАТТЫ БАСҚАРУ еңбек өнімділігін, басқарудың сапалылығы мен дәлдігін арттыру үшін, қолайсыз жерлердегі немесе денсаулыққа залалды жұмыстарды адамның қатысуынсыз атқару мақсатында қолданылады. Басқару мақсаты басқарылатын объектінің реттелу шамасының уақыт бойынша өзгеруімен тікелей байланысты. Басқару мақсатын жүзеге асыру үшін басқарылатын әр түрлі объектілердің өзіндік ерекшеліктері ескеріліп, объектіні басқару тетігіне әсер етерліктей әрекет (басқарғыш әрекет) жасалады. Басқарғыш әрекет басқару қондырғылары арқылы жүзеге асырылады. Өзара әрекетке түсетін басқару қондырғылары мен басқарылатын объектілер жиынтығы б а с қ а р у д ы ң а в т о м а т т а н д ы р ы л ғ а н ж ү й е с і н қ ұ р а й д ы. Бұл негізінен өндірістік т.б. кешендер құрамына кіреді. Уатт бу машинасындағы (1784) центрден тепкіш реттеуіштен тұратын автоматты реттеу жүйесі техникада кеңінен пайдаланылған алғашқы тұйық басқарудың автоматты жүйесі болды. 20 ғасырдың 50-жылдарында өндірістік процестер мен өнеркәсіптік кешендерді электрондық есептеуіш машиналар арқылы басқарудың күрделі жүйелері дүниеге келді. Бұл жүйелер тобына басқарылатын шаманың мәнін тұрақты етіп сақтайтын а в т о м а т т ы р е т т е у ж ү й е с і, басқарылатын шаманы белгілі бағдарлама бойынша өзгертіп отыратын б а ғ д а р л а м а л ы б а с қ а р у ж ү й е с і, басқару бағдарламасы алдын ала берілмеген қ а д а ғ а л а у ы ш ж ү й е енеді. Басқарудың автоматты жүйелері техниканың түрлі салаларында (көшірмелеуіш фрезалау станогын басқаруға арналған қадағалауыш жүйе, металл кескіш станоктардағы магниттік лента, перфолента немесе перфокарта арқылы бағдарламамен басқаруға арналған жүйе) кеңінен пайдаланылады. Ол авиацияда, ғарыш және әскери техникада үлкен маңыз атқарады. Басқарудың автоматтандырылған жүйесін құру принциптерін және оларда өтетін процестердің заңдылықтарын зерттейтін техникалық кибернетиканың бөлімі — а в т о м а т т ы б а с қ а р у т е о р и я с ы. Ол бірнеше бөлімге (сызықтық, сызықтық емес жүйелер, үздіксіз функциясы, дискретті функциялы, релелі, инвариантты, оптимальды, экстремальды, үлкен жүйелер теориясы, жүйелердің сезгіштік теориясы) бөлінеді. Негізгі проблемасы —басқарудың автоматтандырылған жүйесін синтездеу және анализдеу. АВТОМАТТЫ Басқару тек математикамен ғана емес, физикалық және техникалық ғылымдарымен тығыз байланысты. Қазақстанда автоматты басқару теориясынан зерттеулер 60жылы басталды (Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясы, Қаз ҰМУ, ҚазҰТУ, Қарағанды политехникалық институты т.б.). Республикада автоматты басқару теориясының негізін А.Қ. Беделбаев салды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гомогенді мультиплекстеу

**ГОМОГЕНДІ МУЛЬТИПЛЕКСТЕУ** (Гомогенное мультиплексирование; һоmegeneous multiplexing) — ақпаратты таситын арналардың жеткізу жылдамдықтары бірдей мәліметтерді жеткізу арналарын мулътиплекстеу құрылымы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аналитикалық модель

** Аналитикалық модель ** (Аналитическая модель; analitical model) — жүйені немесе оның жеке құрауыштарын математикалық ұсыну.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Ди-Джордж синдромы

thumb|right|Энзо, Ди Георг синдромы бар ересек еркек адам
**Ди-Джордж синдромы** (кейде **Ди Георг**) — иммуноциттер тапшылығының белгілер жинағы. Иммунитеттік тимус тәуелді (Т-торшалық) жүйесі кызметінің бұзылуымен байланысты туа біткен иммунды тапшылық. Қалқанша безі қызметінің толық тежелуімен байланысты организм жетілуінде өте ауыр жағдай пайда болады. Аурудың алғашқы апталарында ауырған адамның жұқпалы ауруларға (саңыраукұлақты және вирусты) төзімділігі төмендейді. Бірнеше аптадан соң басқа белгілер қосылады, кальций жетіспеуінен құрысу пайда болады. Тыныс жолдарына қайтадан ауру жұғады. Қан сарысуында иммуноглобулиндер мөлшері өзгермейді. Бірақ антигендік демдеу өзіне сәйкес антидене бермейді. Қанда және лимфоид фолликуласында лимфоциттер саны азаяды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша синдромдар
Санат:Аутосомды-доминантты аурулар
Аналитикалық модельдеу

** Аналитикалық модельдеу ** (Аналитическое моделирование; analitical simulation) — модельдеу объекгілерін (мысалы, процесті, жүйені) математикалық сипаттау.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Эффекторлық торшалар

**Эффекторлық торшалар** (*орындаушы торшалар*) — Т-лимфоциттердің бір туындылары.

Иммундық жауаптың торшалық түрін (сезімталдық реакциясының баяу түрі, трансплантантты қабылдамаушылық, нысана-торшаларды жою, вирусқа қарсы, зардапты ісікке қарсы) іске асырады. Эффекторлық торшалар сыртқы бетінде антигенмен байланысқа түсетін тәнді рецепторлар болады, сонымен бірге ол макрофагтардың жұмысын жақсартатын лимфокиндер бөліп шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ассоциативтік

**Ассоциативтік** (қауымдастық-адрестік) құрылым (Ассоциативная (ассоциативно-адресная) структура, associative (associative — address) structure) — тізбелі тізімнің және онымен байланысқан барлық ішкі тізімдердің жиынтығы. Объектілік және нышандық тізімдік құрылымдар болып бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Трилогия

**Трилогия** ( – үш, *logos* – сөз, ілім) – мазмұн-мағынасы, сюжеті жағынан бір-бірімен тығыз байланыста, негізгі кейіпкерлері ортақ келетін, өзара жалғасқан, тұтас үш бөлімді туынды. 

Авторы бір шығармалардың әр бөлімі жеке туынды болып та қабылданады. Трилогияны құрайтын әр шығарма бас-аяғы бүтін, өз алдына дербес туынды болып келеді, әрқайсысының өз оқиға желісі, бөлек бітімі болады. Басты кейіпкерлер үш шығармаға бірдей ортақ болса, олардың әрқайсысында басты тұлғалар өміріндегі түрлі кезең суреттеледі. Үш шығарма бірімен-бірі қабысып, сабақтаса келіп, бірін-бірі мағына-мазмұн жағынан толықтырады. Эсхилдің «Орестея», Фридрих Шиллердің «Валленштейн», Алексей Николаевич Толстойдың «Иван Грозныйдың өлімі», «Борис патша», Максим Горькийдің автобиографиялық романы, Уильям Фолкнердің «Ауыл», «Қала» романдарын айтуға болады. 

Ал қазақ қаламгерлерінің үздік трилогиялары - Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы:
# "Алмас қылыш",
# "Жанталас", 
# "Қаһар". 

Әбдіжәміл Нұрпейісовтың «Қан мен тер» трилогиясы: 
# «Ымырт», 
# «Сергелдең», 
# «Күйреу» атты кітаптардан тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Өнер жанрлары
Санат:Драматургия
Санат:Әдебиет
Санат:Кинематограф
Санат:Компьютерлік ойындар