Қазақстандағы украиндар

**Украиналық Қазақстандықтар** () — бірнеше тарихи кезеңдерде қалыптасқан Қазақстан аумағындағы ұлттық қауымдастықтардың бірі. 
Украиндықтар елдегі ең ірі этникалық топтардың бірі. 2021 жылғы Қазақстан халық санағының қорытындысы бойынша украиндықтардың саны 387 327 адамды құрайды. Алайда, украин тектес барлық Қазақстан Республикасының азаматтарын ескере отырып (оның ішінде ішінара ұлтаралық отбасыларда), бұл сан ресми мәліметтерден едәуір асып, 1 миллионнан астам адамға жетеді.

Солтүстік Қазақстан мен Батыс Сібірдегі украиндық қоныстанушылар кейде бұл аймақты «Сұр Сына» () деп атайтын.

## Тарихы
XVIII ғасырдың аяғынан бастап Қазақстанға ерікті және мәжбүрлі украин қоныстанушыларының бірнеше толқыны келді. Алғашқы келген украиндар жер аударылған гайдамактар, Ресей үкіметі 1768 жылы сәтсіз көтерілістен кейін Қазақстанға жіберген әскерилендірілген украиндық шаруалар мен казактар бандаларының мүшелері болды.
Қазақстандағы украин этносына қосқан үлесі тұрғысынан XIX ғасырдың аяғынан бастап, сол кезде Ресей империясының құрамына кірген Украинаның барлық дерлік аймақтарынан келген қоныс аударушылардың үлкен толқыны маңызды болды. Жаңа мүмкіндіктер мен тегін жер іздеуде бұл ерікті эмигранттар ғасырдың басында Қазақстанда және Ресейдің іргелес аймақтарында шамамен 100 000 адамды құрады. Бұл қозғалыс 20 ғасырдың басында Ресей премьер-министрі Петр Столыпиннің ауылшаруашылық реформаларынан кейін айтарлықтай өсті. 1897-1917 жылдар аралығында украин ұлты Қазақстан халқының үлесінде 1,9% - дан 10,5% - ға дейін өсті. Олар, әдетте, Қазақстанның Украинаға ұқсас аймақтарында, Қазақстанның солтүстік бөлігінде қоныстанды. 1917 жылға қарай украиндар Ақмола губерниясы халқының шамамен 29,5% - ы және Торғай губерниясы халқының 21,5% - ын құрай бастады. 1926 жылға қарай халық санағы бойынша Қазақстанда 860 000 украиндық өмір сүрді.

1930 жылдары кеңестік ұжымдастыру процесі кезінде 64000-ға жуық украиндық қулак (салыстырмалы түрде ауқатты шаруа) отбасылары Қазақстанға күштеп көшірілді. Қазақстандағы украиндар 1930-1933 жылдардағы қазақ ашаршылығы кезінде қазақтардың өздерінен кейінгі екінші ең жоғары пропорционалды өлім-жітім деңгейіне ие болды. Қазақстандағы украин халқы 859 396 адамнан 549 859 адамға дейін қысқарды (олардың халқы шамамен 36% - ға азайды), ал Қазақстандағы басқа этникалық азшылықтар өз халқының 12% және 30% -ын жоғалтты.

Алғашқы Батыс украиндары 1939-1940 жылдары Кеңес Одағы Батыс Украинаны қосып алған кезде Қазақстанға Галиция мен Волыннан күштеп жер аударылды. Олардың артынан Батыс Украинадан депортацияланған, украин ұлтшылдары ұйымына айыпталған немесе мүше болған адамдар келді. Олардың 8000-ға жуығы «Карлаг» гулагына жіберілді және олардың көпшілігі жазасын өтегеннен кейін сол жерде қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі украин иммигранттарының ұрпақтары, әдетте, Қазақстанның көптеген украин мәдени орталықтарының кадрлық құрамында басым.

## Қоғам және мәдениет
[оңға|нобай|300x300 нүкте|[Қарағандыдағы Украинлық грек-католик шіркеуі]]
Қазақстандағы украин және орыс қауымдастықтарын саралауға ұмтыла отырып, Қазақстан Үкіметі украин мәдени ұмтылыстарын белсенді қолдайды. Ол украин газетін қаржыландырды. Украиналық ұйымдар Қазақстанда еркін жұмыс істейді және қазіргі уақытта жексенбілік мектептерге, хорларға және халықтық би ұжымдарына демеушілік жасайтын 20 украин мәдени орталығы бар. Қазақстан астанасында Украин орта мектебі мен жексенбілік мектеп бар. Кеңес өкіметінің қолынан қазақ және украин халқының ортақ азаптарын қазақ-украин белсенділері ерекше атап өтеді.

Украин тілі ықшам украин қоныстануы бар ауылдық жерлерде маңызды болып қала берсе де және оны Қазақстан үкіметі белсенді түрде қолдаса да, орыс тілін қолдану Қазақстанның украин қауымдастығында басым бола бастады. Орыс мәдениетімен ассимиляцияға байланысты украин тілін ана тілі деп санайтын Қазақстандағы украин халқының үлесі 1926 жылғы 78,7% - дан бүгінгі таңда 36,6% - ға дейін төмендеді. Қазақстандағы украиндықтардың көпшілігі, қазақтардың көпшілігінің қысымына тап болған кезде, орыстармен қарым-қатынас жасауға бейім болды. Осылайша, Қазақстандық украин қауымдастығында украиндық саяси және мәдени бірегейлікті сақтайтындар (негізінен 20 ғасырдың ортасындағы иммигранттардың ұрпақтары) мен мәдени және лингвистикалық тұрғыдан орыстандырылғандар (бұрын Қазақстанға қоныс аударғандардың ұрпақтары) арасында мәдени алшақтық бар.

Украин грек-католик шіркеуі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін алғашқы Батыстық украиндар жер аударылған кезде Қазақстанда өмір сүре бастады. Қарағандыда шоғырланған шіркеу қызметтері алғашқы рим-католик шіркеуі салынғанға дейін 1978 жылға дейін үйлерде өткізілді. Алғашқы украин грек-католик шіркеуі 1996 жылы салынған. Қазіргі уақытта Қазақстанда украин грек-католик шіркеуінің тоғыз шіркеуі жұмыс істейді. Украин грек-католик қауымына 2002 жылы украин грек-католик шіркеуінің басшысы Жоғарғы архиепископ Любомир Гузар келді.
 
## Демографиялық статистика
1989 жылғы халық санағы бойынша 896 000 адамды немесе халықтың 5,4 % - ын құрайтын. Кейіннен Ресей мен Украинаға қоныс аударуына байланысты бұл сан 1998 жылға қарай 796 000-ға және 2009 жылғы халық санағы бойынша 456 997-ге дейін азайды. 2021 жылғы Қазақстан халық санағының қорытындысы бойынша украиндықтардың саны 387 327 адамды құрайды. 

## Тағы қараңыз
* Қазақстан-Украина қатынастары
* Қазақстандағы орыстар

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан украиндары
Санат:Украин диаспорасы
Санат:Қазақстан этникалық топтары