Қарағанды медицина университеті

**Қарағанды медициналық университеті** — Қазақстанның Қарағанды қаласындағы жоғары медициналық оқу орны. 1950 жылы ашылған. 1997 жылы Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясы болып қайта ұйымдастырылды. 2009 жылы Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті болып қайта құрылды. 2019 жылғы ақпанда КеАҚ «Қарағанды медициналық университеті» болып қайта ұйымдастырылды. 2024 жылы КеАҚ «Қарағанды медицина университеті» болып қайта құрылды.

## Университет тарихы
1950 жылғы 1 қыркүйекте Қарағанды медициналық институты алғашқы студенттерін қабылдап, өз есігін ашты: I курсқа – 127 студент, II курсқа – 101 студент, олардың 69-ы Қазан қаласынан келген. Сол кезеңде жалғыз емдеу факультетінің құрамында 11 кафедра ашылды. 1950 жылы жоғары оқу орнында барлығы 23 оқытушы жұмыс істеді, оның ішінде 3 ғылым докторы және 3 ғылым кандидаты болды. 1952 жылы аспирантура мен ординатура ашылды. 1955 жылы Қарағанды мединституты алғаш рет алты жылдық оқу жоспарының толық көлемін аяқтап, алғашқы түлектерін шығарды – 94 дәрігер, оның ішінде 15 адам үздік дипломмен бітірді. 1957 жылы институт Ғылыми кеңесте кандидаттық диссертацияларды қорғау құқығын алды. Алғашқы дәрігер-түлектердің шығуы және кандидаттық диссертацияларды қорғау құқығына ие болуы оқу орнының қалыптасуындағы күрделі кезеңнің аяқталғанын білдірді. Қарағанды медициналық институты үшін сенімді өсу мен дамудың кезеңі 1960-жылдар болды.

1967 жылы ғылыми мамандықтардың тізбесі бекітілді: акушерлік және гинекология, адам анатомиясы, ішкі аурулар, патологиялық физиология, хирургия, биологиялық химия. Осы мамандықтарға сәйкес КарМИ Ғылыми кеңесіне кандидаттық диссертацияларды қорғауға қабылдауға және медицина ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін беруге рұқсат етілді. КарМИ Ғылыми кеңесінің отырыстарында кандидаттық диссертацияларды институт қызметкерлері де, КСРО-ның басқа республикаларынан келген ізденушілер де қорғады. Бұл Қарағанды мединститутының Кеңес Одағының жоғары оқу орындары арасындағы ғылыми әлеуетінің жоғары деңгейін көрсетеді. 1960-жылдары КарМИ-де кандидаттық диссертация қорғағандардың қатарында Алматы, Семей, Ташкент, Әндіжан, Мәскеу медициналық институттарының өкілдері болды. Барлығы 1958–1972 жылдары КарМИ Ғылыми кеңесінде медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесіне 186 диссертация, ал медицина ғылымдарының докторы дәрежесіне 23 диссертация қорғалды.

1961 жылы институтқа бірінші санат берілді, бір жылдан кейін педиатрия факультеті ашылды. Қаланың өнеркәсіп кәсіпорындары, құрылыс индустриясы ұйымдары, тігін, тамақ және басқа да салалардың кәсіпорындары, санитариялық-эпидемиологиялық станциялар санитариялық-гигиеналық факультет студенттеріне оқу процесін жүргізу және практиканы өту үшін базалар бөлді.

1966 жылы жоғары оқу орнында Орталық ғылыми-зерттеу зертханасы ашылып, оны медицина ғылымдарының кандидаты Мәдениат Мәдиұлы Сәрсембаев басқарды. Мәдениат Мәдиұлы Балалар мен жасөспірімдер сарайында (Пионерлер үйі) мектеп оқушыларына арналған Кіші ғылым академиясын ұйымдастырып, ұзақ уақыт бойы оның ректоры болды. Университетте студенттер ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізе бастады. 1964 жылы ҚГМИ-де алғаш рет Бірінші республикалық ғылыми студенттік конференция өтті. Институт өміріндегі үлкен оқиғалардың бірі – 1968 жылы медициналық институт студенттерінің шетел тілдеріндегі баяндамаларымен өткен Бірінші бүкілодақтық студенттік ғылыми конференцияның ұйымдастырылуы болды. Бұл конференцияға ҚГМИ Ғылыми қоғамы 25 баяндама ұсынды, ал жалпы отырыстарда ағылшын, неміс, француз және жапон тілдерінде 182 баяндама тыңдалды.

1970-жылдардың басына қарай Қарағанды медициналық институтының профессорлық-оқытушылық құрамына бүкіл Кеңес Одағы бойынша орташа көрсеткіштен жоғары деңгейде ғылыми дәрежелері бар жоғары білікті ғылыми-педагогикалық кадрлар кірді.

1984–1989 жылдары институтты медицина ғылымдарының докторы, профессор Николай Архипович Хлопов басқарды. Осы кезеңде орта буын медицина қызметкерлерін даярлау факультеті ұйымдастырылды.

1990 жылы қазақ бөлімшесі ашылып, мемлекеттік тілде жоғары білім алу мүмкіндігі пайда болды. 1991 жылы Ғылыми-зерттеу орталығы құрылды, шетел азаматтарына арналған даярлық бөлімі жұмыс істей бастады, оны медицина ғылымдарының кандидаты, доцент Евгений Владимирович Пухов басқарды. Сол жылы емдеу, педиатрия және санитариялық-гигиеналық факультеттер студенттерін теориялық тұрғыдан даярлаудың бірыңғай сатысы ретінде жалпы медицина факультеті ашылды. 1992 жылы ҚГМИ-де медико-биологиялық факультет ашылып, оны медицина ғылымдарының докторы, профессор Сергей Петрович Терехин басқарды. Сол жылы оқытудың бағдарламалық-техникалық құралдары бөлімінің базасында оқу процесін компьютерлендіруге мүмкіндік берген ақпараттық-есептеу орталығы (АЕО) ұйымдастырылды. Орталықтың алғашқы басшысы Ануар Шаймерденұлы Байғұлов болды. 1993 жылы институтта дәрігерлер мен орта буын медицина қызметкерлерінің біліктілігін арттыру факультеті жұмыс істей бастады, оны медицина ғылымдарының докторы, профессор Александр Георгиевич Швецов басқарды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 25 ақпандағы қаулысымен Қарағанды мемлекеттік медициналық институты Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясы болып қайта құрылды. 1999 жылы шетел азаматтарына арналған деканаттың базасында шетелдік студенттерді оқыту үшін халықаралық ынтымақтастық бөлімі құрылды. Осы жылдары медициналық білім берудің жаңа тұжырымдамасы іске асырылды: көпсатылы, модульдік-блоктық, оқу-әдістемелік кешен аясындағы оқыту мен бақылаудың рейтингтік жүйесі. 2001 жылы шетелдік студенттерге арналған ағылшын тілінде оқытатын бөлім ашылып, академияға шетел азаматтарының түсу мүмкіндігін едәуір жеңілдетті. 2002 жылы фармацевтика факультеті, шығыс медицинасы факультеті және медициналық колледж ашылды. 2002 жылы Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясы жанынан Диссертациялық кеңес бекітіліп, ол «Ішкі аурулар», «Фармакология, клиникалық фармакология (медициналық ғылымдар)» мамандықтары бойынша медицина ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесіне диссертацияларды қорғауға қабылдады.

Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті 2002 жылдан бастап ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің «Вектор» вирусология және биотехнология мемлекеттік ғылыми орталығымен (Новосибирск қ.) және РФ МҒА онкология ғылыми орталығымен (Мәскеу қ.) бірлесіп халықаралық ғылыми әзірлемелерді орындауға қатысады, сондай-ақ 2002–2006 жылдарға арналған «ҚР фармацевтикалық өнеркәсібін дамыту үшін түпнұсқа фитопрепараттарды әзірлеу және өндіріске енгізу» республикалық ҒТБ шеңберіндегі екі жобаны ҚР БҒМ Фитохимия институтымен бірлесіп жүзеге асырды.

2002 жылы жоғары оқу орны медициналық қызметті жүзеге асыруға лицензия алды. Стоматологиялық клиника ашылды. Сол жылы студенттер студенттік емханада медициналық қызмет алу мүмкіндігіне ие болды. Сондай-ақ 2002 жылы жоғары оқу орнының оқу-клиникалық зертханасы жұмыс істей бастады – ол Қазақстан Республикасындағы алғашқы осындай зертхана болды.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2002 жылғы 12 қарашадағы № 812 бұйрығына сәйкес «Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясының медициналық білім берудің мемлекеттік стандарттарын халықаралық білім беру кеңістігіне бейімдеудің тұжырымдамалық тәсілін әзірлеу жөніндегі ғылыми-педагогикалық эксперимент жүргізуі туралы».

2005 жылы жоғары оқу орны ТМД елдері арасында алғаш болып сапа менеджменті жүйесін NQA-UK, NQA-Russia уәкілетті органында сертификаттаудан өтті. ҚГМА ДДҰ/ВФМО-ның медициналық және фармацевтикалық білім беру сапасын жақсарту жөніндегі стратегиялық әріптестігі шеңберіндегі халықаралық және ұлттық кеңестерге қатысты (2003, 2005, 2006, 2007 жж.).

Қазақстан Республикасында 2006–2010 жылдарға арналған медициналық және фармацевтикалық білім беруді реформалау тұжырымдамасын іске асыру аясында Академияда 2007 жылы оқу-клиникалық (симуляциялық) орталық ұйымдастырылып, оны медицина ғылымдарының кандидаты Виктор Петрович Риклефс басқарды. ОКО-ның барлық бөлмелері тиісті тренажерлермен, манекендермен, медициналық жабдықтармен және құралдармен, аудио-видео аппаратурамен, компьютерлік техникамен жабдықталды. 2007 жылы медицина ғылымдарының докторы Фарида Нусупжанқызы Нұрманбетованың жетекшілігімен ҚГМА-ның Медициналық білім беру орталығы құрылды. Орталық медициналық білім беру саласындағы халықаралық ынтымақтастықпен және білім беру процесіне жаңа оқыту технологияларын енгізумен айналысты. 2007 жылы жоғары оқу орнында «Жалпы медицина», «Қоғамдық денсаулықты сақтау» мамандықтары, ал 2008 жылы – «Мейіргер ісі» мамандығы ашылды.

2009 жылы Қазақстан Республикасында медициналық және фармацевтикалық білім беруді реформалау тұжырымдамасын іске асыру аясында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 19 ақпандағы №188 қаулысымен РМҚК «Қарағанды мемлекеттік медициналық академиясы» РМҚК «Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті» болып қайта аталды. Сол жылы университетке магистратура бағдарламалары бойынша мына мамандықтар бойынша білім беру қызметін жүзеге асыру құқығы берілді: «Медицина», «Қоғамдық денсаулық сақтау», «Медико-профилактикалық іс», «Мейіргер ісі», сондай-ақ 9 мамандық бойынша резидентура бағдарламалары.

Болон процесі контекстінде Еуропалық білім беру кеңістігіне интеграциялау шеңберінде 2010 жылғы 17 қыркүйекте ҚГМУ Болоньяда (Италия) Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Білім беру процесіне құзыреттілік тәсілді енгізу үшін ҚГМУ түлегі мен оқытушысының құзыреттілік салалары әзірленіп, бекітілді.[3] 2010 жылы университет клиникалары (стоматологиялық клиника және емхана) Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы аккредиттеу стандарттарына сәйкес келуі бойынша аккредиттеуден өтті.

2010 жылы Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті НКАОКО рейтингі бойынша Қазақстандағы ең үздік медициналық жоғары оқу орны болып танылды, сол уақытта жоғары оқу орны институционалдық аккредиттеуден сәтті өтті.

2011 жылы Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті аралық мемлекеттік бақылау нәтижелері бойынша Қазақстан университеттері арасында бірінші орын алды. Сол жылы жоғары оқу орны ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеуден өтті, ал 2012 жылы – мемлекеттік аттестаттаудан өтті. Дәрігерлер даярлау сапасының жоғары екендігінің дәлелі ретінде университет 2011 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының медициналық мектептер директориясына «Авиценна» (World Directory of Medical Schools, WHO) енгізілді.

2012 жылы ҚГМУ «Медицина», «Қоғамдық денсаулық сақтау», «Фармация» мамандықтары бойынша PhD-докторантура бағдарламалары бойынша білім беру қызметін жүзеге асыру құқығын алды.

2019 жылы зерттеу университеті мәртебесі берілді.

## Университеттің қазіргі жағдайы
**Университеттің 2009 жылдан бергі мәртебесі**

ҚГМУ — ТМД елдері арасындағы 2005 жылы барлық қызмет түрлері бойынша Ұлыбританияның National Quality Assurance Limited уәкілетті органында ISO 9001-2000 халықаралық стандартының сапа менеджменті жүйесінің талаптарына сәйкестігі бойынша сертификаттаудан сәтті өткен алғашқы медициналық жоғары оқу орны.

Университетте оқу үдерісі қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. Университет жоғары медициналық білім беру бойынша мына мамандықтар бойынша білім беру қызметін көрсетеді: емдеу ісі, педиатрия, медико-профилактикалық іс, стоматология, фармация, шығыс медицинасы.

Халықаралық талаптарға сәйкес әзірленген жоғары медициналық және фармацевтикалық білім берудің жаңа мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес 2007 жылғы қыркүйектен бастап «Жалпы медицина», «Стоматология», «Мейіргер ісі», «Фармация», «Қоғамдық денсаулық сақтау» жаңа мамандықтары енгізілді.

Интернатура/магистратура, резидентура және докторантура арқылы жоғары оқу орнынан кейінгі даярлау жүзеге асырылады. Кандидаттық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңес жұмыс істейді. Ғылыми-зерттеу орталығы қызмет атқарады, «Медицина және экология» журналы, «Медик» және «Дару» газеттері шығарылады.

## Университет ректорлары
* Пётр Моисейұлы Поспелов - 1950—1974
* Александр Петрұлы Филин 1974—1984
* Николай Архипұлы Хлопов 1984—1989
* Макаш Тыныштықбайұлы Алиақпаров 1989—2001
* Ильяс Райханұлы Кұлмағамбетов 2001—2009
* Мұрат Қойшыбайұлы Төлеуов 2009—2011
* Раушан Сұлтанқызы Досмағамбетова - 2011 жылғы тамыздан — 2021
* Тұрмұхамбетова Анар Ақылбекқызы 2021 жылғы маусымнан — 2025
* Көшерова Бақыт Нұрғалиқызы 2025 жылғы тамыздан — қазіргі уақытқа дейін

## ҚГМУ медициналық колледж
Қарағанды мемлекеттік медициналық университеті жанындағы медициналық колледж 2002 жылы ашылды. Сабақтар ҚГМУ кафедраларында және Қарағанды қаласының емдеу-профилактикалық мекемелерінің клиникалық базаларында өткізіледі. Колледжде оқу қазақ және орыс тілдерінде 8 мамандық бойынша жүргізіледі. 2015—2017 жылдары ҚГМУ жанындағы колледж жабылды, ал 2017 жылы ҚГМУ әкімшілігі оның қызметін қайта қалпына келтірді.

## Университет рейтингі
2007 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің рейтингі бойынша ҚГМА медициналық жоғары оқу орындары арасында 1-орынға ие болды, ал 2008 жылы — медициналық жоғары оқу орындары арасында 2-орын және Қазақстандағы 60 жоғары оқу орнының ішінде 8-орын алды.

Білім беру сапасын қамтамасыз ету жөніндегі тәуелсіз агенттіктің (НКАОКО, сондай-ақ IQAA) медициналық жоғары оқу орындары рейтингісінде ҚГМУ 2010 жылы 1-орын алды, 2011 жылы — 2-орын, 2012 жылы — 2–3-орынды бөлісті, 2013 жылы — 2-орын, 2014 жылы және 2017 жылы — 2-орынға ие болды.

2024 жылы — ҚР медициналық жоғары оқу орындары арасында 1-орын, Қазақстандағы барлық жоғары оқу орындары арасында 3-орын және әлемдік жоғары оқу орындары арасында 800–1000-орын аралығында Times Higher Education University Impact Rankings-2024 рейтингінде.

## Дереккөздер

Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары
Санат:Қазақстан университеттері