open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Математикалық индукция

**Индукция** (латынша - қоздыру, тудыру) — дербес жеке түсініктер негізінде ақиқаттығы пайымдалатын жалпылама түсінік тұжырымдау.

~\sqrt {-n}=\sqrt {\left( -1\right) n}=\sqrt {-1}\cdot \sqrt {n}

##### Математикалық индукция
М. и. — аксиомалар негізінде жалпы түсінік дәлелдеу әдісі.

##### Толымсыз индукция
Т. и. — дербес түсініктердің кейбір жайттары (толық емес) ғана ескеріліп жалпылама түсінік тұжырымдау әдісі.

Толымсыз индукция арқылы тұжырымдалатын қорытындының ақикат та, жалған да болуы мүмкін. Осы кемшілігіне қарамастан сандар қасиеттерін зерттеуде бұл әдістің маңызы ерекше. Сандардың қасиеттері көпшілік жағдайда бақылаулар нәтижесінде ашылып, соңынан дәлелденіп отырған.
Математикалық индукция принципі— 

натурал ~x параметріне тәуелді ~A(x) түсінігі ~A(1) үшін дәлелденген болса және кез келген ~n натурал сан үшін~ A(n) пікірі де тура деп кабылданатын болжамнан ~A(n + 1) үшін де тура болатындығы дәлелденсе, онда ~A(x) түсінігі х-тің барлық натурал мәні үшін орындалады

Бұл әдістің мазмұны мынадай: дәлелденетін түсінік бір дербес (жеке) жағдай үшін, айталық, ~n = 1 пікір үшін тексерілген болсын. Осы пікірдің ~n = k болған кезде де тура болатындығынан бұл пікірдің ~n-нің келесі мәні, яғни ~n = k  + 1 үшін де тура болатындығы дәлелденген болсын. Сонда мынадай тұжырым айта аламыз: пікір ~n = 1-ге тең болған кезде тексерілді, дәлелденген жайт бойынша бұл ~n = 1 + 1 = 2 үшін де тура болады, ~n = 2-ге тең болған кезде дүрыс болуы себепті, ол ~n = 2 + 1 = 3 болған кезде де орындалады т.с.с., пікір n-нің барлық мәндерінде тура болады. Олай болса, кез келген натурал n үшін қандай да бір түсінікті дәлелдеу үшін, екі сатылы дәлелдеме қажет: бірінші сатыда пікірдің ~n = 1болған жағдайда тура болатындығы және екінші сатыда осының әрқашан тура болуы себепті оның ~n = k болған кезде тура болуынан бұл пікірдің ~n = k + 1 болған жағдайда да тура болатындығы тұжырымдалды. Қорыта айтқанда, бүл әдістің ең қарапайым нобайы мынадай: біз қандай да бір пікірдің ~n = 1 болған жағдайда тура болатынын дәлелдейміз (индукция базисі), сонан соң ~n = k үшін пікірдің тура болатындығын болжап (индукция болжамы), оның ~n = k + 1үшін де тура болатынын дәлелдейміз (индукциялық қадам).

Математикалық индукция әдісін ~n  натурал санына тәуелді болатын пікірлер үшін ғана пайдалануға болады. Негізінен бұл әдіс мынадай мәселелерді шешу үшін қолданылады:

# жеке (дербес) жағдайлардағы пайымдаулардан қандай да бір заңдылықты байқап, оның тура болатындығын математикалық индукция әдісімен дәлелдейді;
# кейбір формулалардың тура болатындығы математикалық индукция әдісімен дәлелденеді.

* Математикалық индукция аксиомасы

## Тарихы
Математикалық индукция әдісін жеке маңызды әдіс ретінде түсіну Блез Паскаль мен Герсонидтен басталады, дегенмен қолданудың жекелеген жағдайлары ежелгі уақытта Проклус пен Эвклидте кездеседі. Әдістің қазіргі атауын де Морган 1838 жылы енгізген.

## Дереккөздер



Санат:Математикалық логика
Санат:Дәлелдеу
Мәндес теңдеу

Мәндес теңдеулер, эквивалентті теңдеулер - ортақ түбірлер (шешімдер) жиыны болатын **теңдеу**лер. Егер теңдеудің екі жақ бөлігіне ортақ өрнек (мысалы, көпмүше) қосылса немесе екі жақ бөлігі ортақ санға (әрине нөлге тең емес санға) көбейтілсе, онда бастапқы берілген теңдеуге мәндес тендеу пайда болады. Егер де теңдеудің екі жақ бөлігі дәреже көрсеткіші 1-ден кіші емес көпмүшеге көбейтілетін болса, онда пайда болған теңдеу, жалпылама алғанда, берілген теңдеуге мәндес болмайды. Тендеулердің түбірлері жататын өріс көрсетілген болса, мәндес тендеулер ұғымының дәл мағынасы болады. Мәндес теңдеулер ұғымы теңдеулер жүйелеріне де қолданылады. Егер екі жүйенің ортақ шешімдер жиыны болса, онда бұлар мәндес жүйелер деп аталады. Кез келген үйлесімсіз жүйелер анықтама бойынша өзара мәндес болады.

## Дереккөздер



Санат:Математика
Санат:Алгебра
Мәндестілік

Мәндестілік - бір белгісіз бар немесе n белгісізі бар n теңдеулер жүйесінің екі немесе бірнеше теңдеулердің ортақ түбірлері жиынының болу қасиеті. Мәндестілікті  кейде эквиваленттілік атайды.

## Дереккөздер



Санат:Математика

Санат:Алгебра
Минут

нобай|200px|Электронды сағатта
**Минут** (латынша — кішкене, ұсақ) — сағаттың  ~\dfrac {1} {60} бөлігіне тең уақыт өлшем бірлігі.

1 минутта 60 секунд бар.

Санат:Уақыт өлшем бірліктері
Модуль (математика)

## МОДУЛЬ
МОДУЛЬ (латынша — өлшем) — кез келген объектінің сан түріндегі сипаттамасы.
### Ауысу модулі

Ауысу модулі — негізгі ~a логарифмдер жүйесінен негізгі~ b логарифмдер жүйесіне ауысу (көшу) кезінде логарифмдер көбейтілетін ~M =  \frac{1}{log_{a}b}  саны; ондық логарифмнен натурал логарифмге ауысу (көшу) кезінде М =  ~\frac{1}{log e} = 2, 30258..., ал натурал логарифмнен ондық логарифмге ауысу кезінде~ M = \frac{1}{ln 10}=0,43429... болады.

### Комплекс санның модулі
Комплекс санның модулі-  ~|Z| белгісімен өрнектелетін және ~|Z|  =  \sqrt{x^2 +y^2} (мұндағы ~x, y — нақты сандар және ~2-тің жорымал бөлігі, яғни ~2 = x + iy формуласымен анықталатын теріс емес сан (оң сан немесе нөл). Нақты санның модулі — ~|a| белгісімен өрнектелетін, ~a > 0 болған жағдайда ~a-ға тең, ал ~a  болса, — ~a-ға тең теріс емес сан.

### Салыстыру модулі
Салыстырылатын екі бүтін санның айырымы бүтіндей бөлінетін сан; "mod" болып белгіленеді; сонда ~a = b (mod c) өрнегі ~a - b айырымы ~c-ға бөлінеді дегенді аңғарады.

## Дереккөздер



## Тағы қараңыз
Модуль

Санат:Математика

Санат:Алгебра
Өндіріс (Есіл ауданы)

**Өндіріс** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Ильин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2010 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 41 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 53 адам (24 ер адам және 29 әйел адам) болса, 2009 жылы 9 адамды (5 ер адам және 4 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Минус

**МИНУС **(латынша — азы) — азайту амалын және теріс санды белгілеуге арналған белгі: "—" болып белгіленген. Бұл белгіні 1489 жылы чех математигі Ян Видман (1460 — XVI ғасырдың 1-жартысы) енгізген.

## Дереккөздер



Санат:Математикалық белгілер
Алқа (ауыл)

**Алқа** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Заречный ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км-дей жерде, Балықты көлінің батысында 3 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 223 адам (119 ер адам және 104 әйел адам) болса, 2009 жылы 122 адамды (67 ер адам және 55 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Ананың анасы (әңгіме)

**Ананың анасы** — Ғабит Мүсіреповтің 1933 жылы жазған ана құдіреті тақырыбындағы әңгімелерінің бірі.

## Қысқаша мазмұны
**Ананың анасы** әңгімесінің негізгі мазмұны - ел арасына кең тараған аңыздан алынған. Мұнда елді шауып, жазықсыз жас қызды зорлап алып бара жатқан батырды қыз анасының сөзбен тоқтатып, жеңгені, сөйтіп, оның қызын жау қолынан азат етуі баяндалған. Шығарманың мазмұны, Әйтілес ақсақалдың «етектей сақалын балуан саусақтарымен салалап тарап» қойып өткен өмір оқиғасын баяндауынан басталады. Әңгімеде намысқа шабар білегі, әділетті таныр жүрегі бар, бірақ ел әкімдерінің алдауына түскен аңғал батыр Жалпақ балуанның Бала бидің қолшоқпары болуы, жүрегін жарып шыққан қызының тағдырына шырылдап арашашы бола білген абзал ананың өжеттігі айтылады. Шығармада ананың жарық дүние сыйлаған баласына деген махаббаты, содан туындайтын ана бойындағы күш-қуат, ізгілік, адамгершілік қасиеттер бейнеленеді. Ананың құдіреті баяндалады.

## Шығарма кейіпкерлері
***Әйтілес қарт**
***Ана**
***Жалпақ балуан**
***Бала би**
***Қайрақ жылқышы**
***Жанай балуан**
***Қыз**
***Кейкі батыр**

## Шығарманың композициялық құрылысы
**Басталу** - Жалпақ балуанның Ергенекті елін шабуға аттануы.

**Даму** - Қалың жылқыны барымталап айдап келе жатуы.

**Байланысу** - Тезек арқалап келе жатқан қызды олжалап, аттарына мінгестіріп алуы.

**Шиеленісу** - Қыз әкесінің мерт болуы, анасының барымташылардың алдын орап алуы.

**Шарықтау шегі** - Кейкінің қызды шешесімен бірге күңдікке алып кетуді ұсынуы.

**Шешім** - Жалпақ балуанның ана мен қызына бостандық беруі.

**Қорытынды** - Әйелді аттандырған Жалпақ балуанның құлауы, оны елге жеткізу.

## Дереккөздер

* http://mukhanov.ucoz.kz/publ/abit_m_sirepov_quot_anany_anasy_quot_gime/1-1-0-1072

Санат:Қазақ әдебиеті
Оянған өлке (роман)

**Оянған өлке** — Ғабит Мүсіреповтің 1953 жылы жарыққа шыққан қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылған шоқтығы биік туынды. Романның алғашқы журналдық нұсқасы «Әдебиет және исскуство» журналының 1952 жылғы 1-5 және 10-12 cандарында жарияланып, 1953 жылы роман жеке кітап болып шығады. Ал романның жалғасы ретінде «Жат қолында» деген шығармасы арада отыз жыл салып жарыққа шықты.

## Қысқаша мазмұны
Екі кітаптан тұратын  романда  ХІХ ғасырдың ІІ жартысы мен Октябрь революциясына дейінгі мерзімдегі қазақ халқының әлеуметтік,экономикалық хал – ахуалы, барша тұрмыс – тіршілігі,Қарағанды көмір өндірісі ашылып, онда қазақ жұмысшы тобының құрыла бастауы, Оралдан келген орыс, украин жұмысшыларымен өндіріске жаңа тартылған қазақ кедейлерінің ащы өмірдің азабын бірге тартып, біте қайнасуы, олардың таптық мақсатты терең түсінісіп, орыс капиталистері мен қазақ байларына қарсы тізе қоса бастауы, таптық сана-сезімінің оянуы суреттеледі. Романның екінші кітабы «Жат қолында» атты роман ширек ғасыр өткен соң — 1984 жылы дүниеге келді. Онда Қарағанды көмір кенін ағылшын алпауыттарының тонауы тартымды сипатталған.қоғамдық жағдайы кеңінен қамтылып, жан – жақты терең суреттеледі. Романда қазақ өмірінің сол кездегі тарихы да, әлеуметтік тұрғысы да, этика мен эстетика да,  әдет – ғұрыптық, салт – санасы да үлкен суреткердің ой елегінен өтіп, бейнелі көрініс тапқан. Шығармада жазушы ескілікті әдет-ғұрыптарды сынап, кейбір  дәстүрлердің қазақ даласында азая бастағандығын көрсетті. Қазақ топырағындағы Қарағанды шахтасы мен Ақбұйрат мыс қорыту зауытының құрылуы мен жаңа өмірге ұмтылған адамдар тағдыры, характер шиеленістері, түрлі қақтығыстар – барлығы романда көрініс тапты. Үш томға лайықталған еңбектің алғашқы кітабы Жұман мен Игілік секілді қазақ байларының, орыс байлары мен жұмысшы тобының тартысты қатынастарын жан-жақты көрсету арқылы қазақ даласының бүкіл бір дәуірін суреттейдіСонымен қатар романда қоныстандыру саясатының нәтижесінде жерлерінен айрылған,мұқтаждыққа ұшыраған,жұттың кесапатына душар болған,малдарын қырып алған шаруалардың күйзелісін көрсеткен.Мұның себептеріне көшпелі мал шаруашылығына кезектесіп келетін жұттың ауыр зардаптары,ХІХ ғасырдың соңына қарай отаршыл әкімшіліктің қазақ шаруашылықтарына мөлшерден тыс ауыр салықтардың салынуы,құнарлы жерлерін жаппай тартып алуыдың үдей түсуі жатады.Қоныс аударушы орыстар мен қазақтардың достық қарым –қатынасын шебер бейнелеп көрсеткен.

## Шығарма кейіпкерлері
***Игілік** — паң да, тәккапар да емес. Даусын көтере сөйлегенін, бір адамға суық жүз көрсетеп, қабақ шытқанын ешкім көрген де, естіген де емес. Ала көзін бір төңкеріп,  қалың қабағын бір түйіп қалса, бұл маңайдағы елдер басына қара жамылғандай болар еді.
***Сандыбай** — шебер. Он саусағыынан өнер тамады. Ағаштан түйме түйеді. Өзі айтқандай он саусағы алтын.  Шеберлігімен елге танылған. Игіліктің ақ үйін салып берген де осы.
*** Жұман** — мал бағумен ғана шұғылданатын ескіліктің адамы.

Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Романдар
Шыңғысхан (роман)

"Шыңғысхан" - орыстың жазушысы,тарихи романдарымен аты шыққан В.Г.Янның аса көрнекті туындысы. Алғаш рет бұл шығарма 1939 жылы жарық көрді. Ол Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. Бұл шығарма "Моңғолдар шапқыншылығы" трилогиясының бірінші бөлімі болып келеді. "Шыңғысхан" атты бірінші бөлімі шыққан соң 1942 жылы оның екінші бөлімі "Батый", артынша соңғы бөлімі "Соңғы теңізге " атты бөлімі де жарық көрді. 
Кітапта XIII ғасырдағы моңғол шапқыншылығы туралы баяндалады. Барлық болып жатқан оқиғалар желісі моңғол хандығы мен хорезм елі арасында болады. Сол ғасырдағы мұсылман елдерінінің арасындағы аса ірі, беделді елдердің бірі Хорезм болатын. Олардың ұлы шахы Мұхаммед,  сол заманда хорезм еліне тең келер елді көрмеді. Алайда шах өзінің қателескенің тек жеңіліс көрген кезінде ғана түсінді. Бүкіл хорезм елі өз шахтарың өте жоғары қадірледі. Алайда кейін Мұхаммед шах өзінің ең жақыным деген адамдарының сатқындығын көреді. Бір биліктің астына біріге алмаған Хорезм хандығы Шыңғысханның қалың қолынан үрейлене қашып, ыдырап, тас-талқаны шығады. Кезінде мұсылман елдерінің ұлы билеушісі Мұхаммед шах өз ажалын аралда табады. Ал ұлы хорезм хандығы жеңіліс көреді.

## Дереккөздер
Ұлыбритания елтаңбасы

**Ұлыбританияның патшалық елтаңбасы **() — бұл британдық монархтың (қазіргі кезде III Чарльз) ресми елтаңбасы және Ұлыбританияның басты рәміздерінің бірі.

Елтаңбаның қарапайым нұсқасында екі арыстан және жеті **геральдикалық** қабылан: төртке бөлінген қалқанның бірінші және екінші бөліктерінде орналасқан (олар Англияға сәйкес келеді), көкшіл қалқанмен қаруланған, алты алтын қабылан бейнеленген. Көкшіл қаруланған арыстан Шотландияны көрсетеді. Дулыға үсті әшекейі ретінде тәж киген қабылан көрсетілген. қалқан ұстаушы ретінде тәж киген алтын арыстан оң жақтан шопарды ұстайды. Ал сол жағынан тұсауға байланған дарамүйіз бейнеленген.

Елтаңбаның шотландиялық нұсқасында төрт арыстан және үш қабылан бейнеленген: қалқанда бес жануар (олардың ішінде үш қабылан Англияға, екі арыстан Шотландияға сәйкес келеді), ал дулыға үсті әшекейде бір тік отырған тәжді арыстан суреттелген. Рет бойынша келесі жыртқыш аң қалқан ұстаушы ретіндегі тәжді арыстан. қалқанның оң жағын тұсаймен байланған дарамүйіз.
Елтаңбаның екі нұсқасында да үшінші зеңгір жазықта алтын Ирландияны кейіптейтін, арфа көрсетілген.

## Сыртқы сілтемелер
* Ұлыбританияның мемлекеттік символдары
* Сайттардағы Ұлыбританияның королдік елтаңбасы:
** Royal.gov.uk 
** Number 10 Downing Street  
** Heraldica.org 
* Ұлыбритания елтаңбасы

## Дереккөздер

Елтаңба
Санат:Мемлекеттік елтаңбалар
Жапон балладасы

нобай|оңға|Атом бомбалауынан зардап шеккендердің бірі
**Жапон балладасы** — Ғабит Мүсіреповтің 1967 жылы жарыққа шыққан балладасы. Шығармада адамзат тарихында тұңғыш қолданылған атом бомбасы Жапонияның Хиросима мен Нагасаки қаласына, адам мен табиғатқа тигізген зардабы жайлы жазылған.

Балладада ядролық жарылыстың ауыр зардабын шеккен жапон халқының жантүршігерлік трагедиясы сипатталған. Оны жазушы поэзиялық леппен, терең сыршыл сезімталдықпен жеткізе білген. Баллада негізінен 3 әңгімеден тұрады : «Арқаның әңгімесі», «Көздің әңгімесі», «Тастың әңгімесі».

Осы арқылы XX ғасырдың ең сұмдық, ең жауыз қасірет — атом апатын әшкерелейді. Жазушы қара мрамор тасты сөйлету арқылы сұрапыл апат жайын, темір өртенген күн, тас өртенген күн жайын, адам баласының бұл маңайда түгел қырылып жоқ болғанын баяндайды. "Көздің әңгімесінде" жиырма жыл бойы жарық дүниені көрмеген қыз көруден өз үмітін үзбейді.  Ал "Арқаның әңгімесінде" дәрігердің: "Арқаң Жапонияның географиялық картасындай", — деген сөздері арқылы автор ауыр апаттың азабын дәлелдей түседі.

Ол: "Мен бұл апатты ешкімге тілемеймін. Әсіресе тоқсан қабат, жүз қабат үйлердің мұндай апатқа ұшырауын тілемеймін. Сол үйлерде құмырсқа илеуіндей ығы-жығы тұратын адамдардың үйіліп, өртеніп жатқанын тілемеймін", — деп жан даусымен үн қатады. Ал "Арқаның әңгімесінде" дәрігердің: "Арқаң Жапонияның географиялық картасындай", — деген сөздері арқылы автор ауыр апаттың азабын дәлелдей түседі. Ол жігіт жиырма жыл ішінде арқасын он алты рет жаматқан. Атом бомбасынының әсерінен екі үлкен қаланың қақ жарты халқы қас қаққанша қырылып, жоқ болғанын, атом бомбасының ауыр зардаптары мен зиянын жазушы шебер суреттеген. 

## Тағы қараңыз
*Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы

Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Ядролық қару
Камизарлар

**Камизарлар**- Лангедок ( Оңтүстік Франция) провинциясы шаруаларының феодалдарға қарсы көтерілісіне (1702 - 1705) қатынасушылар. Көтерілістің шығуына, негізінен, испан мұрагерлігі үшін соғысқа байланысты феодалдар қанаудың күшеюіне себепші болды. 1702ж. 24 июньде гугеноттар көтеріліс бастап, жеңіске жетті. Севанна толқудың орталығына айналды. Басшылары Ж. Кавалье мен Ролан болды. 1703 - 04 жж. көтеріліс Лангедок округының көпшілігін және көрші провинцияларды қамтыды. Камизарлар қамалдарды, шіркеулерді өртеп, дворяндарды, діндарларды, чиновниктерді өлтірді. Көтеріліс айбынынан сескенген үкімет жалған уәде берді. 1704 ж. бітімге қол қойды. Сол жылы күзде көтерілістің негізгі күштері күйретілді, бірақ толқу 1715 жылға дейін созылып, әсіресе 1709 жылы өте - мөте күшейді. К. көтерілісі феод. - абсолюттік тәртіппің құлдырау кезінде басталған тұңғыш халықтық бұқаралық қозғалыс болды.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5том, 212 бет.
Дулыға үсті әшекей

**Дулыға үсті әшекей** (, еуропалық дәстүрде **клейнод** деп аталады) —  
дулығаның үстіне бекітілген әшекей, бастапқы кезде әшекейді жануардың мүйізінен немесе құс қауырсынынан жасаған.
Бұл элемент рыцарлық турнирлер кезіңде дамыды. Ол көпшілік ортасында рыцарді тауып алуға көмектесетін құрал ретінде қолданылды.

Әшекейдің үстіңгі жақ бөлігі жеңіл ағаштан, былғарыдан және папье-машеден жасалатын, бірақ уақыт өте келе оны бағалы материалдардан жасайтын болды. Бұл элемент XVI ғасырда Англия герольдтарымен заңдалған.

Дулыға үсті әшекейінің екі түрі болады: оның бірі қосымша, ал екіншісі ерікті әшекей. Қосымша дулыға үсті әшекейі тура қалқандағы суреттеі толығымен қайталайды. Ал ерікті әшекейлер қалқандағы суретті қайталамайды, бірақ көп жағдайларда оның тинктураларын қайталайды. Сондай-ақ дулыға үсті әшекей ұранды суреттейтін болып кездеседі, яғни, ұранның мағынасын ашады. 

Еуропалық геральдикада дулыға үсті әшекейі дулығаға бурелетпен қоса берігеді. 

## Дереккөздер

*Дулыға үсті әшекей - "Геральдика әлемінде" сайты
* 
Санат:Елтаңба элементтері
Санат:Геральдика
Бір адым кейін, екі адым ілгері (әңгіме)

**Бір адым кейін, екі адым ілгері** - Ғабит Мүсіреповтiң 1932 жылы жарыққа шыққан көрнекті әңгімелерінің бірі.

## Қысқаша мазмұны
Бұл әңгімеде елде орын алып жатқан таптық күрес, ондағы жасалып жатқан астыртын әрекеттер баяндалады. Сонымен қатар ауылдың бай-кедей болып бөлінуі, жаңа заманға өткен қоғам өкілдерінің оған риза болмай қарсы тұруы суреттеледі. Шығарма желісінде колхоз бастығы мен оның орынбасарының өз туыстарын және ауыл тұрғындарын колхозға тартып, рушылдықты қоздыруы сипатталады. Сонымен қатар өткен қоғам өкілдерінің астыртын әрекеттері, олардың колхоз қоймасын өртеп, асыл тұқымды малдарын өлтіру бейнеленеді.

## Шығарма кейіпкерлері
***Рамазан** — колхоз бастығы.
***Жанғали** - колхоз бастығының орынбасары.
***Сүгір** – ауыл молдасы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* kitap.kz 

Санат:Қазақстан әдебиеті
Бурелет

thumb|Бурелетті көк әшекейлі рыцарь|left
[thumb|[бурлет киген рыцарь]]
**Бурлет** немесе **бурелет** ( — бұрау (жгут), бөріті, ісіну) — Елтаңба элементтерінің бірі.

Бастапқыда бурелет жүнмен тығыздалған, матадан жасалған екі-үш түтіктен тұратын, соққыларды бәсендетенің дулығаның сыртынан киетін сарбаз сауыт-сайманы. Ал крест жорықтары кезінде бурелет күнен қорғайтын, шатырды ұстап тұруға қолданған.

Бурелеттің болуы сарбаздың крест жорығында болғандығын айқындайтын. Сондықтан геральдикадан бурелеттің кескінін көруге болады. Бурелеттің түсі сарбаздың жалауы мен Қалқанына байланысты болады.

Негізінен алты орамнан тұру қажет. Шатыр секілді бурлетте елтаңбаның негізгі түстерімен боялуы қажет, сондай-ақ алғашқы орам металлдан, ал екінші орам финифтиден болуы тиіс (осындай ретпен қалған барлық ормадар).

## Сыртқы сілтемелер
*Бурелет - "Геральдика әлемінде" сайты
Санат:Елтаңба элементтері
Санат:Геральдика
Лисец

**Лисец**:
*Лисец (София облысы)
*Лисец (Ловеч облысы)
*Лисец (Кюстендил облысы)
Алазея

thumb|left

**Алазея** - Саха Республикасының солтүстік-шығысындағы өзен. Ұзындығы - 1590 км, алабы - 64700кm².

Алазея таулы үстіртінде, Нелькан мен Кадырчан өзендерінің құйылысуынан пайда болған. Шығыс Сібір теңізіне құйылады. Арнасы ирек-ирек. Сағасында бірнеше тармаққа бөлінеді (ірілері - Логашкина, Тынялькут). 

Алабында көлдер көп (24 мыңнан асады). Жаңбыр, қар суымен көректенеді. Сағасындағы орташа жылдық су шығыны - 320 m³/сек. 

Қазан айының басында қатады, мамырдың аяғында мұзы түседі.

Басты саласы - Россоха өзені сол жағынан құяды.

## Сыртқы сілтемелер
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/405#

## Дереккөздер

Санат:Саха Республикасы өзендері
Қазақ солдаты (роман)

500|нобай|оңға|Қазақ солдаты романы
**Қазақ солдаты** — Ғабит Мүсіреповтің тұңғыш романы. Алғашқыда 1945 жылы «Қазақ батыры» деген атпен повесть ретінде жарыққа шыққан, 1950 жылы қайта өңделіп, толықтырып жазылған. 

## Қысқаша мазмұны
«Қазақ солдаты» романы майдан шындығы туралы көрініс тапқан патриоттық тақырыптағы туынды. Бұл шығарма бүкіл қазақ әдебиетінің проза саласында екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбына арналған тұңғыш туынды және жазушы Ғабит Мүсіреповтің тұңғыш романы. Шығарма қазақ әдебиетіндегі соғыс тақырыбында жазылған таңдаулы шығармалардың санатынан лайықты орнын алған аса елеулі еңбек болды. Соғыс кезіндегі халықтың басқыншыларға қарсы патриоттық сезімі мен күресін шынайы бейнелеген романда жазушы өзіндік шығармашылық өрнекпен отты жылдардың көркем шежіресін жасады. Нақтылы кейіпкерлердің жинақталған бейнесі арқылы бүкіл халықтың, елдің ерлік бітімін көрсетті. Сонымен қатар романда тұңғыш рет әр түрлі ұлттағы Халықтардың бауырмалдық достығын көрсетілді. Жауынгерлердің өшпес ерлігі, еліне, жеріне деген патриоттық сезімі сипатталды. Романның бірінші бөлімінде Қайрош Кеңестік тәрбие көрген азамат, оның жастық шағы, өсіп, ер жетуінде өмірде жолын тауып, оқу іздеп қалаға қашуы айқын бейнеленеді. Соғыс кезіндегі жауынгерлердің өмір шындығы ғана емес, сонымен қатар қарапайым халықтың тұрмыс-тіршілігінен көрініс береді. 

## Шығарма кейіпкерлері
***Қайрош Сарталиев** — романның басты кейіпкері. Оның прототипі Қайырғали Смағұлов деген кісі болған. Ол 1941—45 жылдардағы соғысқа бастан-аяқ қатысып, Кеңес Одағының батыры атағына ие болған адам. Романда өзінің батырлығымен, ержүректілігімен, қайтпас қайсар мінезімен ерекшеленеді. Ол тек шыншылдықты, әділдік пен адалдықты қалайтын жауынгерлердің бірі. Ол туған жері есіне түскен сайын қанаттанып, көкке жүзгендей болады. Алайда соғыс оның өмірінде үлкен із қалдырады. Содан бері ол Қайрош Сарталиев алған бетінен қайтпайтын, бірбеткей жан болып қалады.
***Шеген** — дене бітімі сымбатты келген Қайроштың алғаш қалаға келгендегі достарының бірі.
***Бораш**  — өнерге жаны жақын, әсемдік атаулыға құштарлығы жоғары Қайроштың достарының бірі.
***Володя Толстов**, **Самед Абдуллаев**, **Зонин**, **Гришин** — Кеңес елінің ұлт өкілдерінен құралған армия жауынгерлері.
***Самед Абдоллаев** — әзілқой жауынгер.
***Семен Зонин** — алып тұлғасымен ерекшеленетін жауынгерлердің бірі.

## Дереккөздер
#http://massaget.kz/blog/8016
#http://tarih.spring.kz/kk/history/postwar/figures/musrepov/ 

Санат:Қазақ әдебиеті
Санат:Романдар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Алазондар

**Алазон**  -  (; Halizonians, Alazones) - Қара теңіздің солтүстік жағалауын мекендеген скиф тайпасы.

Бұл туралы деректер Геродот, Страбон, Павсаний, Стефан Византийский еңбектерінде кездеседі.  Алазон Ольвияның солтүстігіне таман, Оңтүстік Буг алабын жайлап, егіншілікті кәсіп еткен.

Бұл жерлерде скиф заманының әлі де жете зерттелмеген мекен-жайлары көп.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Скифтер
Алғашқы зубр

thumb|left|''Bison priscus''
thumb|left|Рога ''Bison priscus'' 
thumb|left
**Алғашқы  зубр** (*Bison priscus*) - қазбадан табылған сыйыр тұқымдас жануар.

Турға қарағанда Алғашқы  зубрдың маңдай сүйегі жаалпақ, мүйізі үлкен, ұшы алшақ болған. Ол плейстоцен дәуірінде Оңтүстік Америка мен Австралиядан басқа  құрлықтарда кең тараған. Алғашқы  зубрдың бірнеше түр тармағына жататын қазба сүйек қалдықтары Петропавл, Павлодар, Көкшетау, Қостанай, Ақмола, Қарағанды, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы, Оңтүстік Қазақстан, Орал облыстарынан табылған.

Алғашқы  зубрдың кейінгі ұрпақтары - осы кездегі зубр және бизон. Алғашқы  зубрды ертедегі тас дәуірі кезінде адам аулаған.

## Сыртқы сілтемелер
* Steppe Bison - Yukon Beringia Interpretive Centre 

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Қуысмүйізділер
Санат:Жойылып кеткен жануарлар
Оризари

**Оризари**:
*Оризари (Сливен облысы)
*Оризари (Пловдив облысы)
Қалтырау

right|200px
**Қалтырау**  - ауру қоздырғыштарына қарсы организмде туатын ерекше әрекет. Қалтырау өз алдына жеке ауру емес, әр түрлі аурулардың белгісі ретінде білінеді. Қалтыраудың пайда болуына  әр түрлі микроб және оның уы, улы заттар, организмде белокты заттардың ыдырауы, жарақаттану т. б. Жағдайлар әсер етеді. Әсіресе, орталық нерв жүйесінің дене қызуын реттейтін бөлімінің қызметі бұзылғанда организмнің жылу шығаруы кемиді де, жылу түзуі артады. Соның нәтижесінде дене қызуы көтеріледі. Қалтырау кезінде организм алғашында қалтырап тоңады, кейіннен дене қызуы көтеріліп, тер шығып басылады. Кейде кенеттен дене температурасы тез төмендеуі мүмкін. Мұндай жағдайды кризис деп атайды. Сондай – ақ Қ. кезінде зат алмасу бұзылады, науқас сандырақтайды, әр нәрселер елестейді,жүрек соғуы өзгеріп, қан қысымы көтеріледі, , асқазан, бүйрек т. б. органдар қызметіне  әсер етеді. Дене қызуының көтерілуіне қарай қ. субфебрильді, қалыпты температурадан жоғары, жоғары температуралы және өте жоғары температуралы болып бірнешеге бөлінеді. Қызудың 41градустан жоғары болуы адам өміріне қауіп төндіреді. Қалтырауды қолдан жасауға, бәсеңдетуге және тоқтатуға болады. Қолдан жасалған Қ. кейбір ауруларды емдеу үшін қолданылады.

**Дереккөздер**
Кронштадт көтерілістері

**Кронштадт көтерілістері**(1905-06) – Кронштадт революцияшыл матростары мен солдаттарының Ресейдегі 1905-07 жж. Революция кезіндегі көтерілістері.
1905ж. Көтеріліс.1905жылдың жазында Кронштадт гарнизонында рев. толқу күшейе түсті. Бұл кезде гарнизонға запастан алынғандардың ішінде революцияшыл пиғылдағы жұмысшылар көп болды және сенімсіз матростар мен солдаттар басқа горнизондардан осында ауыстырылды.  1905 жылы сентябрьде стихиялық қозғалыс басталды. 1905жылы 17 октябрьдегі манифестің жариялануына байланысты РСДЖП Кронштадт комитетінің шақыруы бойынша 18 октябрьде матрос, солдат жұмысшылардың үкіметке қарсы ереуілі өтті. 23 октябрьде болған бұқаралық митингіде қабылданған қарарда әскери  қызметтегілердің право және материалық жағдайын жақсарту , демократиялық республика құру, жалпыға бірдей сайлау правосын беру, сословиелерді жою талаптары қойылды. Ереуіл 24-25 октюбрьде де басылмады. Көтеріліс 26 октябрьде таңертең стихиялық түрде басталды . Көтеріліске 3000-дай матрос, 1500 солдат қатысты. Кешке қара олар іс жүзінде қаланы билеп тұрды. Бірақ бір орталықтан басқарған ұйымы болмады. Рев. тәртіп орнату азғана большевиктердің қолынан келмеді. Полиция арақ – шарап қоймаларын, магазиндерді ұры – қарылардың тонауын ұйымдастырды. Бұған кейбір дәйексіз көтерілісшілер де араласты. Үкімет әскеріне қарсы тұра алмаған көтерілісшілер қарусыздандырылды. 4000 матрос , 800 солдат тұтқынға алынды . 29 октябрьде оларды қорғамақ болып, Петербург жұмысшылары қозғалды. 2-3 ноябрьде бұл ереуіл қала заводтарын, темір жол торптарын түгел қамтыды. Осының нәтижесінде көтерілісшілер ісі әскери – далалық сотта емес, жай сотта қаралып, 10 матрос каторга жұмысына кесілді.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5том, 101бет.
Дулыға (геральдика)

**Дулыға** () — қалқанның үстінде орналасатын геральдикалық элемент. Бастапқыда Батыс Еуропа геральдикасында елтаңба иесінің атағына және титулына тәуелді дулығалар болатын. Ежелгі елтаңбаларда сарбаздық кару-саймандар, дулығалар профиль түрінде бейнеленетін, бірақ XV ғасырдан кейін оларды тура суреттейтін болды. Сондай-ақ елтаңбадағы дулығаның орналасуы (тура, профиль, оңға немсе солға бұралған және т.б.) және әшекейлену ерекшеліктері айырым белгілер ретінде маңызды рөл атқаратын, мысалы:
* Патшалар мен императорлардың дулығалары әшекейлер мен оюлардан тұратын, беткі жағы ашық және шілтерсіз болып келеді;
* Ханзадалар мен герцогтердің дулығалары күміс және ашық;
* Маркиздерде тура солай, бірақ шілтері жабылған;
* Графтардың дулығалары күмістен жаслған, шілтері жабық, үшке төрт және тоғыз елегі бар;
* Барондардың дулығалары жылтыратылған күмістен жасалған, шілтерінде жеті елегі болады;
* Дворяндық дулыға жылтыратылған болаттан құйылған, шілтері төрт електен тұрады. 

сурет: Helm prince sang royal.png|Принцтердің дулығасы
сурет: Helm duc.png |Герцогтердің дулығасы
сурет: Hełm marquis.png |Маркиздердің дулығасы
сурет: Helm comte.png |Графтардың дулығасы
сурет: Hełm gentilhomme.png |Дворяндардың бурелеті бар дулығасы
сурет: Helm anobli.png|Сыйлыққа берілген дворяндардың дулығасы
сурет: Helm batard.png|Заңсызтуылғанның дулығасы
 сурет: Средний герб Российской Империи - шапка ерихонская.jpg|Ресей Империясының орташа елтаңбасындағы орыс дулығасы
 

## Әдебиет

*  

Санат:Елтаңба элементтері
Алаверди (Грузия)

**Алаверди** - Грузиядағы ғибдатхана, көне грузин архитектурасының аса бағалы ескерткіші (қазір мұражай).

11 ғасырдың 1-ші жартысында салынған, Телави қаласынан 15 шақырым жерде.
thumb|left
Архитекттуралық құрылысы 10-шы ғасырдың 2-ші жартысы мен 11-ші ғасырдың бас кезіндегі Грузияның монументтік соборлар түріне сәйкес. Шығыстан батысқа қарай созылып жатқан бұл ғибдатхананың қоңыраулы биік басы крест-күмбезденіп келетін құрылыстар сәулетін еске салады.

Алаверди 15 ғасырда қайта өнделген. Грузин архитектурасындағы Кахети үлгісінің көне дәстүріне тән оюлармен әшекейленбеген.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

## Сыртқы сілтемелер
* http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5221/ Alaverdi Cathedral — UNESCO World Heritage Centre
Ламбрекин (геральдика)

**Ламбрекин** (геральдика) (, ) — геральдикалық әшекей.

[thumb||[Бурлет және **Ламбрекин** киген сарбаз]]
Крест жорықшыларының екінші жорығында алғашқы топфхельмддер пайда болды, бірақ уақыт өте келе сабаздар оның үстіне күн сәулелерінен қорғау мақсатында кездеме кесектерінен жамылғы жасай бастады.

Гербті сондай-ақ тәуелсіз тұлға мемлекеттік түсті, ал княздар - таңқурай түсті барқытты **мантиямен** () жабатын.

## Қайнар көзі
* 

## Тағы қараңыз
* Дулыға үсті әшекей

Санат:Елтаңба элементтері
Санат:Геральдика
Көз астигматизмі

**Көз астигматизмі** (грекше а.- теріс және stigme - нүкте)- көздің қасаң қабығының,кейде көз бұршағы дөңестігінің біркелкі болмауынан көздің сәуле бағытын өзгерту қабілетінің кемістігі.Заттан шашыраған сәуле көздің тор қабығында бейнеленетіндіктен, сол затты адам анық көреді. К. а. кезінде сәуле тор қабықта анық бейнеленбейді. Қалыпты ағдайда адамның көзі алыстан да, жақыннан да анық көреді. К. а.  туа және жүре пайда болуы мүмкін. Жүре пайда болған кемістік әр түрлі жағдайларға байланысты болады. К. а. кезінде көздің көруі нашарлайды да, кәдімгі көзілдірікке цилиндр шыны немесе контактілі линза орнатылады.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж., 6том, 5бет
Шөлді аймақ

'''Жауын-шашын өте аз түсетін климат жағдайында қалыптасатын ландшафтың яғни жердің кедір-бұдырының бір түрі. Шөлде түсетін жауын-шашын мөлшерінен булану шамасы 7 – 30 есе артық болады. Шөл топырағы және грунтына қарай: ертедегі аллювийлік жазықтың борпылдақ жыныс қабаттары үстінде қалыптасқан құмды Шөл гипстелген құрылымды үстірт пен тау алды жазығындағы малтатасты және құмды-малтатасты Шөл; үстірттегі және тау алды жазығындағы гипстелген қиыршық тасты Шөл; аласа таулар және ұсақ шоқылардағы тастақты Шөл; жамылғысы сәл карбонатты саздақты жердегі саздақты Шөл; тау етегі жазығындағы ллссті Шөл; тау алды жазығы мен өзендердің ескі атырауларындағы саздақты тақыр Шөл; тұзды мергелдік және сазды аласа таулы өңірдегі саздақты-шөладырлы Шөл; тұзды құмтөбелер және теңіз жағалауындағы сортаң Шөл болып бөлінеді. Құрлықтың ішкі бөлігінде орналасу жағдайына қарай құрлықтық (Гоби, Такла-Макан, т.б.) және құрлықтардың батыс жағалауларында орналасқан жағалаулық (Атакама, Намиб, т.б.) Шөлдерге бөлінеді. Геогр. орнына қарай тропиктік, субтропиктік, қоңыржай белдеу және Арктика мен Антарктида (арктиктик Шөл немесе мұз Шөлі) Шөлдері болып бөлінеді; тауларда Шөл (суық биіктаулық Шөл) биіктік ландшафт белдеуін құрайды.
Негізінен Шөлдердегі бұлтсыз ашық күндер саны 197 – 295 шамасында. Жазы ыстық. Қоңыржай белдеулік Шөлде шілденің орташа температурасы 22 – 32С; ең жоғары температурасы 50С; тропиктік және субтропиктік белдеулер Шөлдерінде 30 – 38С. Солттүстік Америкадағы Ажал аңғарында ауа температурасы 56,7 С-қа дейін көтеріледі. Шөлдегі топырақ беті кейде 90 С-қа дейін қызады. Жылдық жауын-шашын мөлшісі 175 – 200 мм; Такла-Макан Шөліндегі орташа мөлшісі 9 мм шамасында. Судың булануы, жерге сіңу шығыны көп болғандықтан, Шөлден өтетін кейбір өзендер сағасына жетпей тартылып қалады. Топырақ қабатындағы ылғалдың тапшы болуына байланысты Шөлдің өсімдік жамылғысы негізінен кедей, тек қуаңшылыққа бейімделген өсімдіктер өседі. Шөптесін өсімдіктен эфемерлер және эфемероидтар көп тараған. Субтропиктік және тропиктік, құрлықтың ішкі бөліктеріндегі Шөлдерде, әсіресе Африка, Арабия Шөлдерінде суккуленттер, ксерофиттік бұталар және көп жылдық шөптер өседі. Солттұстік Америка және Австрия субтропиктік Шөлдеріндегі өсімдік жамылғысы басқа Шөлдерге қарағанда түрлерге бай келеді. Шөл жануарлары өзін қоршаған географиялық ортаның қатал жағдайына бейімделген. Қосаяқ, кесіртке, жылан, құм сарышұнақтары, құм тасбақалары, қарақұйрық, ақбөкен, т.б. мекендейді. Дүние жүзіндегі ең ірі шөл – Сахара. Қазақстан мен Орталық Азиядағы ірі шөлді аймақтар: Мырзашөл, Қарақұм, Қызылқұм, Бетпақдала. Шөлдің ландшафтысы Жер шарының 19%-нда, Қазақстан жерінің 44%-нда қалыптасқан; Шөл белдемі.
Көз аккомодациясы

**Көз аккомодациясы** (лат. Accomodatio  - бейімделу ) – көздің әр түрлі қашықтықтағы заттарды анық көруге бейімделуі. Көз аккомадациясында көз қатар түскен сәулелердің бағытын өзгертеді. Бұл құбылыс көз бұршағы пішінінің өзгеруімен байланысты. Көз бұршығы көз алмасында арнайы сіңірлер арқылы бекілген. Егер көз бұлшық еттері жиырылса, сіңірлер босаңсиды да, көз бұршағының  дөңестігі ұлғайып, заттан шыққан сәулелердің бағыты күшті өзгереді. Адамның жасы ұлғайған сайын, әсіресе 40-тан асқаннан кейін,көз бұршағының пішінін өзгертетін еттердің жиырылғыштығы кеміп, көз дөңестігін үлкейту және кішірейту қасиеті нашарлайды, яғни көздің көздің аккомадациялық күші әлсірейді. Жасы 40-тан асқан кейбір адамдар жақыннан оқығанда,әріптер бұлдырап анық көрінбейді, сондықтан өзінен алыстатып ұстап оқиды; көп оқыса көзі талып, көз түбі ауырады, инені сабақтай алмайды. Мұны *алыстан көрушілік*  деп атайды. Мұндай адамдар дөңес линзалы көзілдірік киюі қажет.

**Дереккөздер**

Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж., 6том, 5бет.
Күйез

**Күйез** - бұлшық еттің қабынуы. Ауруды туғызған негізгі себептер: әр түрлі жұқпалы аурулар, сондай – ақ зат алмасудың бұзылуы, жарақат, бұлшық етке шамадан артық күш түсу, трихиноз т. б. аурулар. Күйезді тудыратын ауруларға байланысты оның  жедел және созылмалы түрлері болады. Жедел күйез көбінесе жұқпалы ауруладың салдарын пайда болады. Күйездің бұл түрі  өте тез басталып бұлшық ет қозғалғанда, қолмен басқанда немесе сипағанда өте қатты ауырады. Созылмалы Күйез әр түрлі  созылмалы жұқпалы  аурулардың салдарынан болады. Күйездің бұл түрі 1-2 аптаға созылып, зақымданған бұлшық ет ісініп аурады. Емі: күйезді туғызған ауруларды емдеу, ауруды басатын препараттар қолдану, май дәрі жағып сипалау, жылы компресс  қою, физиотерапиялық емдеу әдістерін қолдану.

## Дереккөздер
Антонов Ан-124

**Антонов Ан-124 ''Руслан*** ([[НАТО]] кодификациясымен *'Condor** — ''«Кондор»'') - ауыр әскери-көліктік [[ұшақ]]. [[Антонов|Антонов атындағы ТКБ-ды]] жобаланған.

== Модификациялары ==
* **«Изделие 400»** — проекттік жұмыстық шифр;
* **Ан-124** — базалық әскери-көліктік [[ұшақ]] модификациясы;
* **Ан-124** — комерциялык транспорттык ұшақ;
* **Ан-124-100М** — азайтылған экипаж санымен (6-дан 4 адамға дейн) жане модернизацияланған радиоэлектронды құралдармен жабдықталған Ан-124-100 ұшағынын модификациясы;
* **Ан-124-100М-150''' — 124-100 модификациясы,  түрлендірілген бүйірмен РЭЖ және кішірейтілген экипаж санымен (6-дан 4 адамға дейін), сонымен бірге үлкейтілген көтеру мүмкіндігімен, 150 тонна.

## Дереккөздер


Санат:Әскери-көліктік ұшақтар
Санат:Украина ұшақтары
Ел қорғаны (пьеса)

**Ел қорғаны** — Жүсіпбек Аймауытовтың 1925 жылы Ташкентте басылып шыққан пьесасы.

## Қысқаша мазмұны
Пьесада азамат соғысы кезіндегі елдің сергелдеңге түсуі, халықтың соғыс кезіндегі өмірі, тұрмыс-тіршілігі баяндалады. Сонымен қатар шығармада бандылардың және ақтардың жасаған қылмыстары, халықтың намысы оянып, саяси көзқарастардың тууы сияқты көпшіліктің психологиясындағы өзгерістер сипатталады. Ел қорғаны — бір перделі пьеса.

## Шығарма кейіпкерлері
***Оқыған жігіт**.

***Ораз** - еті тірі кедей.

***Әбіш** - о да кедей, ел кегін қуушы.

***Байбек** - бай.

***Құрмаш** - 16-17 жасар кедей баласы.

***Домбай** - қазаншы қара малай.

***Көпжасар** - кедей.

***Қорабай** - ауыл жігіті.

***'Қасен** - орташа, о да ауыл жігіті.

***Командир**

***Би**

***Болыс**

## Дереккөздер
#Қазақ әдебиеті, Алматы «Рауан » 1994.
#http://aimauytov.psu.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=116&Itemid=49 

Санат:Қазақ пьесалары
Санат:Қазақ әдебиеті
Шернияз (пьеса)

**Шернияз** — Жүсіпбек Аймауытовтың ең үздік пьесаларының бірі. Бұл пьеса ішінара өлеңмен жазылған. Жүсіпбектің Сұлтанмахмұт Торайғыровқа арнаған пьесасы. 1926 жылы Семейде басылып шыққан. Пьеса театр сахналарында қойылған.
нобай|солға
## Қысқаша мазмұны
Бұл шығармада алғашқы ұлттық интеллигенция өкілдерінің екі ұдай жолға түсуі,олардың екі қиырға тартуы, екі түрлі сенім - наным қақтығысының пайда болуы бейнеледі.Сонымен қатар пьесада шығарманың басты кейіпкері Шернияздың өзінің туған жеріне деген ыстық сезімі көрініс табады.Шернияз үшін туған жер қасиетті де қадірлі.Оның аманат - борышты, қарыздарды өтеу жолында күресу керек барлығы ел қамы үшін деген ойлары пьесада көрініс табады.

## Шығарма кейіпкерлері
***Шернияз** - ақылды,бойында адамгершілік қасиеті жоғары адам қатарынан.Оның бойында күш - қайрат, білім мен талант дарыған. Жасы 26 - да.

***Базарбай** - оқыған,жасы 25 -те, ойының бәрі тек арамдық. Оның елге барғандағы мақсаты ағайын - туыстардың,ауылдас - руластардың шоқпарын соғу, пара алу, баю, серілік - салдың құру,Дағдылы әдеті - ар - ұятты,достық - жолдастықты ұстану емес,реті келіп жатса, жақын - жуықты қаралаудан тайынбайды.

***Раушан** - Шернияздың сүйіп қосылған жары.Ол оқымаған,Раушанда тазалық,адамдық болғанымен оған таным - талғамы жетіспейді,осыдан барып олардың аралары суып,ақыры ажырасып тынады.

***Жәмила** - қала қызығына  түскен,ойын - сауық, ләззат пен рақатты өмірдің мәні деп білетін жеңіл жүрісті әйел.Ол Шернияздың әйелі болады,бірақ ол күйеуінің көзіне шөп салады. 
  
***Рәзия** - даяршы қатын, 25-те.

***Алшағыр** - қыр қазағы, Шернияздың ағасы, жасы 40-та.

***Қордабай** - Раушанның әкесі, жасы 60-та

***Жаңылтай**' - келіншек, жасы 22-де

## Дереккөздер
#Қазақ әдебиеті, Алматы «Рауан » 1994.
#http://aimauytov.psu.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=1 

Санат:Қазақ пьесалары
Санат:Қазақ әдебиеті
Қалқан (геральдика)

**Геральдикалық қалқан** (*гербовый щит*) — геральдикалық элементтердің бірі. Бұл элемент барлық елтаңбалардың негізі болып саналады. 

## Қалқан нүктелері
thumb|110px|Пропорция щита треугольной формы
Фигураның геральдикалық қалқанның қай бөлімінде орналасқанын анықтау үшін қалқанды шартты түрде келесі бөлімдерге бөледі:.

## Геральдикалық қалқандардың түрлері

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Елтаңбалық шоқпар
* Елтаңбалық шоқпар

Санат:Елтаңба элементтері
Санат:Геральдика
Альбатрос (поэма)

**Альбатрос** — В.И. Лениннің бейнесін жасауды көздеген Сәкен Сейфуллиннің 1932 жылы жазылып, 1933 жылы басылып шыққан поэмасы.

Поэма әр түрлі көлемдегі 21 тарауға бөлініп, олардың әрқайсысына ат қойылған, ең қысқа тарауы 2 шумақтан, ең ұзақ тарау 14 шумақтан құралған.

## Қысқаша мазмұны
Поэма елі үшін күрескен  қаһармандар жайында болады. Жаңа өмір мұраттары үшін сан майданда салған ерлерді Альбатросқа теңейді.Туған елін сол қайсар құс Альбатрос іспетті жарқылдап, дұшпанға жай түсірер қайратты болуын тілек етеді. Сонымен қатар патша өкіметі құлағанымен,отаршылдықтың бір күнде оп - оңай тоқтай қалмағанын ақын поэтикалық картиналар,жанды образдарыды бейнелер арқылы әрі ықшам,әрі көркем етіп сипаттайды. Шығармада сол уақытта болған шайқастар көрінісін көрсетеді. Пьесада Асылбеков, Әйтиев, Жангельдин, Тәтімов, Ярмұхамедов сияқты күрескерлердің ерліктерін пафоспен жырласа, Антанта сойылын соғушы Юденич, Дутов, Колчак секілділердің сорақы қимылдары мазақ етіледі.

## Поэма ерекшеліктері
Алғашқы «Сәйгүлігім» деп аталатын тарауынан - ақ поэманың негізгі ерекшеліктері көріне бастайды.Лирикалық қаһарман салған жерден оқырманға ағынан жарылып тіл қатады. Сөз орамдары,образды тіркестер, неологизмдер жаң дәуірдің символы ретінде асқақ естіледі. Екпіп,такт, ассонанс, градацияға ерекше мән бнру шығарманың әшкә ырғағын күшейтіп,гармоникалық тұтастық береді. Ишарат,астармен ой тастайды. Күрестерде шыныққан,асыл мұрат үшін талмай алысқан қаһарман,қажырлы азамат көз алдына келеді.
Жер үстінде, аспанда, суда өткен, жан беріп,жан алған,жаңа заман үшін болған күрестің шындығын ақын образды сценалар арқылы,қысқа лирикалық сюжет, бейнелі детальді пайдалана отырып, поэтикалық күшімен шебер бейнелейді.

## Дереккөздер
#Қазақ әдебиеті, Алматы «Рауан » 1994.

Санат:Сәкен Сейфуллин шығармалары
Санат:Қазақстан әдебиеті
Жер қазғандар (повесть)

**Жер қазғандар** — Сәкен Сейфуллиннің 1928 жылы жарыққа шыққан повесі.

## Қысқаша мазмұны
Шығармада Көкшетау қаласының түбінде темір жол салып жатқан жұмыскерлердің өмірі,тыныс - тіршілігі,  оның ішінде бір қостағы ерлі - зайыпты және төрт бойдақ жігіттің бейнесі суреттеледі. Сонымен қатар повестте қарабайыр халықтың, жол салушылардың тіршіліктің көп ауыртпалығын бастан кешірген бес жұмысшының тағдыры сипатталады.

## Шығарма кейіпкерлері
***Хасен** - ұзынша бойлы шүңірек үлкен сұр көзді, қыр мұрынды, ат жақты, қапсағай,ашаң сіңір денелі, көселеу сұр жігіт. Жолдастарына қадірлі, өйткені жолдасына қоң етін сойып бергендей, өтірікке жоқ, бір сөзді жігіт, сөйлегенде дауысы дөнен қошқардвң маңырағанына ұқсайды. Күшті, сіңірлі денесі сойған қасқыр секілді.

***Халкен** -  ұзынша бойлы, көсе, сида арық, ат жақты, жасықтау қара көзді, қыр мұрынды, тарамыс қара жігіт.  Жасы 35-36 шамасында. Аяқ - қолы сойдаған. Көп ештемені онша парық қылмайтын жуас жігіт. Бірақ азырық мысқылшыл, көсе болса да, өңі ескі. Жұмсақ мінезді. Ашудың не екенін білмейді. Ашаң, сида денесі май жаққандай жып - жылтыр қара. Арықтаған дөненше қара нар тәрізді.

***Сатай** -  аласа бойлы, дембелше, мықырлау,аяқ - қолдары, саусақтары да қысқа, тырбиған, дөңгелек бет, бәр жақ көзінің ағы бар, қара сұр жігіт. Жаурыны бүкірлеу, төңкерілген астау тәрізді. Қимылдары шапшаң. Жұмыссыз бір күн де қарап жүре алмайды. Жұмысқа өте мықты. Сөйлегенде жылдам даңғырлап сөйлейді. Ақ көңіл. Бірақ күйгелек. Қулыққа,арамдыққа аулақ.

***Әзімхан** -  жасы 35-36 шамасында, бойдақ. Орта бойлы, кеуделі, төсті жігіт. Беті сопақтау, жуан шоң мойын, дөңгелек қара көз, қырша мұрынды, қара торы жігіт. Дене бітімі нып - нығыз,шойындай. Қалың қара сақалын күзеп, иегіне шоқша ғана сақалшық қойған. Қою қара мұрт. Қалжың, әзілдің гүлі. Қимылдары салмақты, жүрісі марғау, сылбыр,түйенің жамбозы,шудалы жайбасар қара атан тәрізді.

***Бұзаубақ** -  жасы 40-тан асқан, қара торы, орталау бойлы адам. Арық, қалақша жауырынды, шоқша сақалды, тырбиған қара мұртты кісі, ұрты суалғандау, бетін әжім басқан. Жасынан көрген ауыр бейнеттің барлық денесіне, бетіне, маңдайына, мойнына салған қатпар - қатпар, айғыз - айғыз таңбалары   шимай - шатақ әжім.  Денесі жапырайған, жүк басты болған жалпақ өркеш, ақ қаптал өмірінде шыр бітпеген оқпақ қоңыр түйе тәрізді. 

## Дереккөздер
#Қазақ әдебиеті, Алматы «Рауан » 1994.
## Сілтемелер
#http://www.kitap.kz/ru/content/zher-kazgandar 

Санат:Сәкен Сейфуллин шығармалары
Star Trek: Enterprise

Star Trek: Enterprise - ғылыми фантастикалық телесериал және түпнұсқалық Star Trek-тің приквелі. UPN телевизиялық желісінде алғашқы сериалары 2001 жылдың 26-шы қыркүйегінде, ал соңғы сериясы 2005 жылдың 13-ші мамырында ұсынылды. Сериалдағы оқиғалар 2150 жж. Құс жолына жақын маңдағы аймақтарда орын алады. Адамзат алғаш рет варп 5 жылдамдығын бағындыра алатын, ғарыш кеңістігін зерттеуші Энтерпрайз NX-01 кемесін жасап шығарады. Оқиғалар желісі Энтерпрайз кемесі және оның экипажы туралы. 

## Шығарылуы

## Дереккөздер


Санат:Ғылыми фантастика
Санат:АҚШ телесериалдары
Санат:Star Trek
Қалқанұстаушы

**Қалқанұстаушы** или **Қалқанкөтеруші** — гералдикалық қалқанның қос жағынан орналасатын, адамның, жануардың  фигураларынан және фантастикалық фигуралардан тұратын елтаңба элементі. Олардың қызметі қалқанды ұстап тұру немесе оны көтеріп бара жату.

## Тарихы
Геральдикағы қалқанұстаушылардың бейнесін бейнелеу дәстүрі сарбаздардың қалқаны мен дулығаларын ұстап жүретін қалқанұстаушылардың құрметіне жасалған деседе болады. Алайда өте ертеректе қалқанұстаушы ретінде жауынгерлердің, алыптардың фигураларын қоюдың орнына жануарлардың қиялғажайып фигуралардын жасайтын болды.  
Олар елтаңба иесінің жетістігіне жетелеген немесе қолдаған рухани күшін бейнелеу қажет. XIV ғасырдың басында қалқанұстаушыны көптеген мөрлер мен елтаңбалық суреттерде кездесе бастады.
## Қаланұстаушылардың түрлері және Геральдикадағы орны
150px|thumb|left|Қалқанұстаушы арыстандар
Француз геральдикасында мүндай фигуралардың екі түрлі анықтамасы бар. Коломбиер қалқанұстаушыларды періште, әуле, жауынгер, яғни, адам кейпіндегі образдарға келтірсе, қалқынкөтерушілерге қиялғажайып немесе шынайы жануарлардың фигураларын жатқызады. Ал тағы бір француз герльдисті Палльо оған басқаша анықтама береді. Оның пайымдауы бойынша қалқанұстаушыларға тек жалғыз адам немесе жануар кейпіндегі фигуралар жатады, ал қалқанкөтерушілерге қалқанның қос жағынан тұратын фигурал жатады.

Қалқанұстаушылар бірдей болуы мүмкін, не болмаса әр түрлі болуы мүмкін, яғни, қалқынның екі жағында да бірдей жануар немесе адам бейнеленуі мүмкі, яки бір жағында басқа, ал екінші жағында басқа фигура болуы мүмкін. Екі қалқанұстаушылары бірдейге Францияның ежелгі корольдік елтаңбасын жатқызуға болады. Ал әртүрлі қалқанұстаушылар бейнеленген елтаңбаға Ұлыбританияныкін жатқызуға болады. Ұлыбританияның елтаңбасында қалқанның бір жағында тәжді алтын арыстан, ал екінші жағында кісенделген дарамүйіз бейнеленген.

## Дереккөздер


Санат:Елтаңба элементтері
Санат:Геральдика
Күйші (поэма)

**Күйші** — Ілияс Жансүгіровтың 1934 жылы жазылған романтикалық сарында шалқыған шабытпен, поэзиялық құдіретті қуатпен жазылған, қазақ әдебиетінде теңдесі жоқ үздік поэмасы. Поэма жеті тараудан тұрады.  Қара өлең ұйқасына құрылған , 11 буынды , 4 тармақты туынды.

## Қысқаша мазмұны
Бұл поэмада еркіндік пен құлдық , махаббат пен зұлымдық , өлім мен өмір , пәни тіршілік пен мәңгілік өнер арасындағы күрес тақырыбы суреттеледі.  Поэма салған жерден буырқанған теңіз толқынындай өз құшағына тартып ала жөнеледі. Өлең нөсері сорғалап тұр. Туындыда Арқа төсінен бастап , Алатауға беттеген Кене ханның ордасы көрініс табады. Қазақтың арыстаны атанған Абылайдың ұрпағын сыйлаған қалың жұрт келуін улап - шулап қарсы алып , той қылып , ерулікке бие сойып , ат сыйлап жатқан көріністер шынайы бейнеленеді. Сонымен қатар ханның ордасына Сарыүйсін руынан шыққан «күйші жігіттің» тоқсан тоғыз зарлы , ащы , тәтті күйлерімен бай мен бек , би мен датқа , хан ордасына қуаныш пен шаттық , рақат пен ләззат силап отырғаны , осындай естіген жанды тылсымдай баурайтын киелі өнер иесі Күйшіге хан Кененің қарындасы Қарашаштың көзі түсуі , Қарашаш пен күйші арасындағы терең психологиялық тартысы ,  адам сезімдерінің алапат шарпысуы сипатталады.

## Шығарма кейіпкерлері
***Кене хан**

***Күйші жігіт**

***Қарашаш**

***Сапақ**

## Дереккөздер
*Қазақ әдебиеті, Алматы «Рауан » 1994

## Сілтемелер
https://kitap.kz/audio-book/kuishy-audiobook-ylias

Санат:Поэмалар