open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жазбаны қорғау жапсырмасы

**Жазбаны қорғау жапсырмасы** *(Наклейка защиты записи; write- protect tag)* — иілгіш магниттік дискінің оқудан басқа барлық операцияларға тыйым салу үшін жазудан қорғау ойығына жапсырылатын қағаз тілімі немесе жабысқақ таспа.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Домалама кесектер

**Домалама кесектер** - ағын күшімен су алабы түптерінде домалай козғалатын тау жынысы кесектері. Қалқыма түйірлермен салыстырғанда ірірек болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Табиғат
Қазба іздер

**Қазба іздер** — таужыныстардың қат-қатбатталу жазықтығы бетінде некен-саяқ ұшырасып қалатын жәндіктер мен өсімдіктер тіршілігінің іздері (омыртқалылардың жүгіру, құрттардың жорғалау, моллюскілердің орналасу, балдырлардың ағынмен тербелу іздері және т.б.)

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көшірме

**Көшірме** (*Копия; сору*) — көшірме алу нәтижесі. MS-DOS-та —көшірме алу командасы.
#мәтінді құжат бөлшегінің көшірмесі;
#аталған тауардың сатылып алуына пошталық тапсырыс.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Судың сапасы

**Судың сапасы** — судың халық шаруашылығында пайдаланылу мақсаттарын (ауыз су ретінде ішуге, тамақ, қағаз, тоқыма, былғары өнеркәсіптерінің техникалықкалық су ретінде, ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға және  т.б.) ескере отырып, оның физикалық, химиялық және  бактериологиялық көрсеткіштеріне қойылатын талаптар жиынтығы.
Судың сапасы - судың сапа көрсеткіштерінің адамдардың қажеттеріне немесе технологиялық талаптарга сай келу дәрежесі. Олар ауыз сумен жабдықтау, тынығу, балық шаруашылығының мүқтаждары, ирригация, әр түрлі өнімдер өндіру секілді максаттарда пайдаланылатын су үшін белгіленетін нормативтік талаптар түрінде білдіріледі. Тікелей адам тұтынатын судың сапасы және табиғи суқоймалардағы судың сапасы болып сараланады. Соңғылары сапробтылык (қоректік затгектердің, организмдер топтамаларының болуы, судың мөлдірлігі) дәрежесі бойынша бағаланады. Мысалы, олигосапробтық суқоймалар, әдетте, таза не аз ласталған деп есептеледі, қоректік заттектер аз, мөлдір болады, ал эвтотрофтық суқоймалар барынша ластанған, қоректік заттектері мол және лай болады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Жазық файл

**Жазық файл** *(Плоский файл; plat file)* — басқа жазбаларға тура немесе жанама сілтемелері (байланыстары) жоқ файл.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фюзен

**Фюзен** (*франц. fusain* — талшықгы көмір) — көмірдің құрамдас бөлігі; кара және жібек тәрізді жолақтары жай көзбен де көрінеді. 1) Қарапайым көмірдің ингредиенті. 2. Фюзенденген топтағы микроқұрамбөлік.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қазіргі кездегі түнбатүзуші организмдер

**Қазіргі кездегі түнбатүзуші организмдер** - дене бөлшектері (бақалшалары, қаңқалары, сауыттары, талшық-тарамдары және т.б.) шөгінділер құрайтын өсімдіктер мен жәндіктер; бұларға жататындар: диатомдық балдырлар, фораминиферлер, радиолярийлер, балдырлы маржандар, моллюскілер, кремнийлі губкалар және майлышөптер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Желілік минералдар

**Желілік минералдар** - желілерді кұрайтын пайдалы қүрамбөлік жоқ минералдар. Желілік минералдар — негізінен кварц, карбонаттар, барит.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жер құрғату

**Жер құрғату**— топырақ қабатындағы артық суды және жер бетінің сіңген суын, жер асты суының деңгейін төмендету үшін артық суды жер құрғату жүйесі арқылы басқа жаққа бұрып әкету. Осы арқьлы құрғатылған жерде су мен ауа алмасуы  реттеледі, гидротехникалық және агротехникалық шаралар арқылы жерді қалпына келтіру жүмыстары жүргізіледі.

## Жер құрғату қарқындылығы

**Жер құрғату қарқындылығы**— жер асты суларының деңгейін төмендету жылдамдығы немесе жер бетінің артық суын басқа жаққа бұрып әкету немесе құрғатылған жерді ауыл шаруашылығында тиімді пайдалану, ондағы құрылыс желілерін дүрыс орналастыру шаралары. Кәріз жүйесінің құрылымдары мен көрсеткіштері ауыл шаруашылығы дақылдарының талабына сай болуы керек.

## Жер құрғату режімі

**Жер құрғату режімі** — ауыл шаруашылығы дақылдарын жинап алғанға дейінгі әр түрлі кезеңде топырақтың су және ауа режімдерін жақсарту шараларын жүргізе отырып, құрғатылатын жерге мелиорациялық желілер жүргізу. Бұл үшін жер асты және жер беті суларының, сонымен бірге топырақ ылғалдылығы мен ауа режімдерінің көмегімен құрғату режімін анықтайды.

## Жер құрғату сорғы станциясы

[left|thumb| alt=A.|200 px|["Кейтон жер құрғату сорғы станциясының су қалдығы"]]

**Жер құрғату сорғы станциясы**— ауыл шаруашылық, санитариялық немесе құрылыс мақсатында топырақтағы жөне грунттағы су деңгейін төмендету, топырақтағы артық ылғалды жою үшін құрғату алқабындағы суды сорып төгуге немесе тасымалдауға арналған сорғы станңиясы. Жер құрғату сорғы станциясы ашық кәріз-каналдардан, вертикаль және горизонталь кәріздеу жүйесінен, құрылысытық қазаншүңқырдан немесе ұңғымалардан суды тасымалдауға, тасқын немесе нөсер жаңбыр суларын уақтылы, ал грунт суын жыл бойы сорып төгу үшін құрылады. Климатқа, құрғату каналдарының биіктігіне және басқа да гидротехникалық құрылыстардың орналасуына қарай мелиорациялық жер құрғату сорғы станциясы үш түрге бөлінеді:

* құрғату-сорғы станциясы — табиғи ылғалдылығы дақылдардың өсіп-өнуіне зиян келтіретін егіс алқабындағы артық суды азайтып және есепті деңгейден асырмай реттеп отыратын құрылғы;

* құрғату-суармалау сорғы станциясы — табиғи ылғалдылығы дақылдардың өніп-өсуіне кейде жетіспей, кейде артылып жататын аймақтағы қосарланған станция;

* құрғату-ылғалдандыру сорғы станциясы — табиғи ылғалдылығы дақылдардың өніп-өсуіне зиян келтіретін егіс аймағының су деңгейін төмендетіп, ал ылғалдылығы азайып кеткенде, осы құрғату каналдарына қайта су жіберудің арқасында су деңгейін көтеріп, егіс алқабын ьлғалдандыру про- цесін атқаратын станция. Мысалы, Жамбыл облысы, Жуалы ауданында Тасөткел бөгенін салудың барысында Б.Момышұлы атындағы елді мекенінің грунт суын төмендету мақсатымен салынған сорғы станциясы елді мекенді айналдыра салған ашық канал-кәріздер арқылы жиналған суды әкетуге арналған. Бүл станциядағы сорғы агрегаттары электр энергиясы мен іштен жанатын қозғалтқыштардан қуат алады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Жай (скалярлық) айнымалы

**Жай (скалярлық) айнымалы** *(Простая (скалярная) переменная; simple (scalar) variable)* — уақыттың әрбір сәтінде бір элементарлық мәнмен байланысты айнымалы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фюзендену

**Фюзендену** — өсімдіктердің лигнин-целлюлозалық тіндер қалдығының тотығып өзгеру процесі, көмірлену мен қараю аркылы білінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көңілдің күйі тағы да...

**«Көңілдің күйі тағы да...»**  - Абайдың 1900- 01 жылдар аралығында М. Ю. Лермонтовтың «Из- майл-бей» дастанынан тәржімелеген үзінді өлеңі. Аударма әрқайсысы 4 тармақты 4 шумақтан тұрады, көлемі 16 жол. Өлеңнің соңғы шумағы түпнұсқада жоқ, Абайдың өзі қосқан сияқты. Өлең 8-9 буынды шалыс ұйқас өрнегімен кестеленген. Алғашқы рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туынды басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1909 жылғы жинақта 1-шумақтың 1-жолы «Көңіл күйі тағы да» болса, кейінгі басылымдарда бұл жол «Көңілдің күйі тағы да» ретінде алынған. 1939 жылғы басылымда 1-шумақтың 2- жолы «Өмірдің жанның алды ішің» болып берілсе, қалған басылымдарда - «Өмірсіз жанның алды ішін».
1945 жылғы Абай шығармаларының толық жинағында осы өлеңге берілген түсініктемеде: Сөз болсын ескі ер сөзі, Кейінгіге қалынсын, - дегендегі Абайдың «ескі ер» сөзі деп отырғаны «Ескендір» дастаны болуы керек» деген жорамал айтылған. Олай десек, дәл осы екі жолдың алдында:
«Жанымның жарық жұлдызы, Жамандық күнде жарымсың», - деген сөздер тағы бар. Сонда «жарымсың» деп кімді айтып отыр дейміз? Лермонтов суынған көңлімді шабыт билеп, өтіп кеткен махаббаттан қалған елес-сағымды өлең қылмақпын дейді ғой («превращает в песнопенье тоску, развалину страстей»). Лермонтов осы сезімін Измаилдың жақсы көрген, бірақ қолынан шығарып алған черкес қызы Бараны сағынуын бейнелеу арқылы аңғартады. Абайдың өлеңіндегі «жарымсың» деген сөз Лермонтовтың бұрынғы махаббатын сағынған сезімін білдірген сөздерге сәйкес шығады емес пе? Олай болса, «ер сөзі» дегені сол Измаилдың ерлігі дастан болып кейінгіге жетсін деген мағына береді. Ендеше бұл жерде ойда жоқтан «Ескендір» дастанын әкеліп қыстырудың және оның өзін атамай, жұмбақтап айтып отыр деудің ешбір қисыны жоқ.
## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Файлдар каталогы

**Файлдар каталогы** (Каталог файлов; *file catalog* (directory) — файлдың атауы, типі, көлемі, орналасуы мен даярланған немесе соңғы өзгертілген уақыты туралы ақпаратты сақтайтын каталог.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қазіргі континент шөгінділері

**Қазіргі континент шөгінділері** — алуан түрлі. Мұз типті литогенезде — мореналар, камдар, таспа саздар, флювиогляциялық құмдар және т.б. Гумидтік жағдайда:
 
а) делювий;

о) аллювий;

б) көл шөгінділері;

в) батпақ түзілімдері (шымтезек, сидерит және вивианит).

Гумидтік белдемнің солтүстік бөлігінде солифлюкциялық құбылыстар дамиды. Аридтік типті литогенезде а, о, б типтілерден басқа тақырлар мен эолдық түзілімдер жаралады. Тұзды көлдерде әр түрлі түздар тұнады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтерді сақтау уақыты

**Мәліметтерді сақтау уақыты** (время хранения данных; storage time) — компьютер жадының берілген режімде мәліметтерді қайта жазбай (регенарациясыз), өзгертпестен сақтайтын уақыт аралығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Батпақтар жіктемесі

[right|thumb|300px|[Батпақ]]
**Батпақтар жіктемесі** — батпақтарды олардың кейбір жалпы сипаттарына қарай топтарға бөлу. Су-минералдық қоректену сипатына, жер бедеріне, орналасу жағдайына байланысты және негізгі өсімдік құрамына қарай батпақтар негізгі үш экологиялық түрге бөлінеді: 
## Ойпандық батпақтар
Oйпандық батпақтар жер бедерінің ойыс бөліктерінде орналасады. Әдетте, батпақ беті тегіс немесе көтеріңкі (дөңестеу) болып келеді. Атмосфералық жауын-шашын мен қоршаған жыралар арқылы түсетін ағындымен қоса минералды тұздары мол жер асты суларымен қоректенеді. Ойпаңдық батпақтарда минералды қоректі көп қажет ететін өсімдіктер өседі. Синонимі: эвтрофты немесе шөптесін батпақтар;
## Беткейлік батпақтар
Беткейлік батпақтар негізінен атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді, сондықтан оларда минералды тұздар аз болып келеді. Бұл батпақтарда топырақтағы қоректік заттарды көп қажет етпейтін олиготрофты өсімдіктер (сфагналық мүктер) өседі. Батпақтың орталық бөлігі шеттеріне қарағанда 7-8 м-ге көтеріңкі болып келеді. Синонимі: олиготрофты немесе мүкті батпақтар;
## Өтпелі батпақтар
Өтпелі батпақтар өсімдік жамылғысына және оларды қоректендіретін сулардың минералдылығына қарағанда ойпаңдық және беткейлік батпақтардың екі ортасындағы аралық сипатқа ие. Синонимі: мезотрофты немесе орманды батпақтар. Бет бедерінің геоморфологиялық ахуалына байланысты батпақтар суайрық кеңістіктерінің батпақ массивтері және өзен аңғарлары мен көл қазаншұңқырларының батпақты массивтері болып екі топка бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы

bat-smg:Liūns

be-x-old:Балота

nds-nl:Vene (grondsoorte)
Фюзинит тобы

**Фюзинит тобы** (*фюзен ингредиенті* бойынша) — қазба көмірдің құрамына семифюзинит, фюзинит, микринит және склеротинит кіретін микроқұрам бөліктер тобы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Көшірмелеу

200px|thumb|Көшірмелеу

**Көшірмелеу** (*Копирование; copying*) ( — Көптік)

* Алғашқы мәліметтерді сақтай отырып олардың көшірмесін алу; 
* Көшір менің физикалық формасы алғашқыдан айрықша болуы мүмкін;
* Графикалық пайдаланушылық интерфейсте — объектіні таңцау. Мысалы, мәтіндер блогын және кейіннен Сору командасын қолдану.
## Тағы караныз:
* Көшіргіш

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*copying - definition of copying by the Free Online Dictionary ...

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қазіргі темір-марганецті тасберіштер

**Қазіргі темір-марганецті тасберіштер** - қазіргі суқоймалардың түбіндегі шар тәрізді, эллипсоидті шелпек торізді, шоқ тәрізді және т.б. пішінді Fе мен Mn гидрооксидтерінің аутигендік минералдык жиырылымдары: мөлшері 0,01 мм-ден оншақты см-ге жетеді. Кен заттары негізінен псиломеланнан, гетиттен және гидрогетиттен тұрады; мұхиттарда, теңіздер мен көлдерде кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бітеме

**Бітеме** *([[француз тілі|французша]]: colmage, [[Италиян тілі|италиянша]] colmata — толу, үйінді)* — 
# лайлану; 
# тұнбалы немесе ұсақ тозаңды бөлшектердің тау жыныстардың қуыстарын табиғи немесе жасанды жолмен жабуы (толтыруы).

Нәтижесінде тау жынысытардың ылғал сыйымдылығы мен су өткізгіштігі нашарлайды; грунттар мен сүзгілердің (ішкі К.) немесе олардың беттері (беттік К.) қуыстарының сүзілу процесі әкелген ұсақ бөлшектер мен химиялық қосылыстармен бітеліп қалуы. Бұл әдетте грунттар мен сүзгілердің су өткізгіштігін азайтады. Кәріз тұнбалануының, оның әрекеті тиімділігінің жеткіліксіздігіне немесе толық істен шығуына әсер ететін негізгі себептердің бірі. Кольматаждың механикалық (грунттар мен сүзгілердің қуыстарына немесе олардың беттеріне ыза су немесе жер беті су ағындары әкелген грунттың үсақ бөлшектерінің шөгуі), химиялық (грунттар мен сүзгілердің қуыстарын немесе олардың беттерін темірдің, марганецтің, аллюминийдің химиялық қосылыстарының бітеп қалуы), биологиялық (грунтгар мен сүзгілердің қуыстарына немесе олардың беттеріне балдырлардың биологиялық массаларының, микроорганизмдердің немесе олардың тіршілік әрекетгері енімдерінің шөгуі (кольматаж) деп аталатын түрлері бар.

Кольматажды пайдалы және бұған кері факторға жатқызуға болады. Судағы жүзбе тасындылардың өзендердің, каналдардың және бөгендердің түбіне шөгуі барысында арна табанының кольматажы орын алады да, сүзілуге жұмсалатын су шығыны азаяды (пайдалы құбьлыс). Көктемде, қар ерігенде және жазғы нөсер кезінде суөткізгіштігі нашар топырақта жердің біршама еңістігі жағдайында ағыңды грунтты жуып-шаяды және ұсақ белшектерді ойыс жерлерге тасымалдайды. Бөлшектердің шөгуіне байланысты ойыстардағы топырақ беті кольматажға ұшырайды. Кольматаждалған қабат арқылы астыңғы қабатгарға судың сүзілуі іс жүзінде тоқтайды да, ойыстардағы су түрып қалады, осыньң саддарынан егістік суға тұншығады (кері әсер). Жасанды кольматажды (грунт қуыстарын сазды бөлшектермен бітеу) канал табанының су өткізгіштігін төмендету үшін оны қаптауға пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Альвеолалық-капилярлық кедергі синдромы

**Альвеолалық-капилярлық кедергі синдромы** — альвеолалық-капиллярлық кедергі кезінде байқалатын тез демікпенің, жайылған цианоз және өкпенің жедел эмфиземасының қосарлануы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жай айнымалылар сипаттамасы

**Жай айнымалылар сипаттамасы** *(Описание простых переменных)* — 1) әмбебап программалау тілдерінде — программада пайдаланылатын жай айнымалылардың атауын және олардың қандай ұсынылым түріне жататындығын анықтайтын жазба. Мыс., REAL М, BOOLEAN J; 2) жай айнымалыларды бейнелеу негізі INTEGER немесе REAL, BOOLEAN символдарынан кейін үтір арқылы орналасқан идентификаторлардан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жай оператор

**Жай оператор** *(Простой оператор; simple statement)* — құрамына басқа операторлар кірмейтін қарапайым оператор.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Медиастиноскоп

**Медиастиноскоп** — алдыңғы көкірекі қуысын тексеруге және онда кейбір емдік әрі диагностикалық процедуралар (биопсия) орындауға арналған медициналық эндоскоп.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Абаза

**Абаза ** - дала Генерал-губернаторының кеңсе қызметкері. Семейде қызмет істеген. Ол Абайдың жүрген-тұрғанын, кіммен сөйлесіп, кімнен хат алғанына дейін мәлімет жинап, жоғарғы жаққа хабарлап отырған. Атақты әнші-композитор Мәди Бәпиұлының барымташы, мал ұрлаушы деп есептеліп, 5 жылға жер аударылуына себепші болған да осы Абаза

## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Хадакристалдар

**Хадакристалдар** — пойкититтік құрылымда үлкен түйірлі минералдардың (ойкокристалдардың) ішіндегі ретсіз орналасқан ұсақ кірінді минералдар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Тығыздық (қаныққандық)

**Тығыздық (қаныққандық)** (Плотность (насыщенность); density) — 
# мөліметтерді жазу кезіндегі үзындық бірлігіне немесе аудан бірлігіне орнала- сатын битпен берілген мөліметтердің жазылу тығыздығы; 
# мультимедиа жүйесінде — бейнелер түстерінің қанық- қандық деңгейі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Астмоатидты синдромы

**Астмоатидты синдромы** — ауру белгісінің жиынтығы, тыныстың демікпесіндегідей дерттің қозуын еске түсіреді, бірақ ауру пайда болғанда және асқынғанда аллергиямен байланысты болмайды, мысалы тыныс жолдарының қабынып, қызарып, созылмалы түрде ауруында өңеште диафрагма жарығының тесігі болғанда байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Қазіргі шөгінділер

**Қазіргі шөгінділер** - қазіргі геологиялық заманның шөгінді жаралымдары. Қазіргі шөгінділер литологиялық ерекшеліктері, негізінен заттық және түйірөлшемдік кұрамы бойынша жіктеледі. Қазіргі шөгінділердің ірі фациялық типтері олардың физикалық-географиялық жағдайлары бойынша бөлінеді. Барлық қазіргі шөгінділер үшін шөгінді таужыныстар арасында балама табылады. Бұл қазіргі шөгінділер қазіргі шөгінділер туралы деректерді салыстырмалы-литологиялық зерттеулер үшін қолдануға мүмкіндік береді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жай таңдау әдісімен сұрыптау

**Жай таңдау әдісімен сұрыптау** *(Сортировка методом простого выбора; sraight selection sort)* — сұрыптау кілтінің ең үлкен мәні бар жазбаны іздестіруге және оны файлдағы тиісті орынға орналастыруға негізделген сұрыптау, содан кейін кілттің келесі ең үлкен мәнінің шамасы бойынша келесі жазба және т.б. осы процесс аяқталғанша жалғаса береді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жентектік құрылым

**Жентектік құрылым** — карбонатты таужыныстарда пелитоморфты кальциттің домалақ, сопақ пішінді жентектерімен сипатталады. Жентектер жәндіктердің экскременттері, көк-жасыл балдырлардың, бактериялардың тіршілік әрекетінің өнімдері болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы...

**«Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы...»** - Я. Полонский өлеңінің 1899 жылы Абай еркін аударған нұсқасы. Бұл өлең алғашқы жинақтар мен қолжазбаларда М. Ю. Лермонтовтан аударылған деп көрсетіліп келді. Шынында өлең Лермонтовтың 1891 жылғы бір жинағында жаңылыс басылған. Өлеңнің Я. Полонскийден аударма екендігін абайтанушы  3. Ахметов анықтады. Өлең орысшасында да, Абайда да алты шумақ, 24жол. Бірақ орысша нұсқада З- шумақпен б-шумақ түгелдей бірін-бірі қайталайды. Ал Абай болса, өлеңнің соңында алдыңғы шумақты қайталамай, «адам тағдырға көнбек» деген ойды басқаша айтып, нақтылай тұскен. Бірақ, әрине, одан өлеңдегі мұңды сарын кемімейді. Сонымен бірге Абай өмірге құштарлық идеясын да күшейте тұскен. Жүректегі көз - қазына деген ұғымды Абай өлеңінің басында жылылық пен достық деп айқындай тұседі. Орысша түпнұсқаның басты сарынын Абай өте шебер және бұлжытпай жеткізгенін мына екі шумақтан көруге болады:

*«Жан шөлдер өзіңдеймен танысқанша,* 
*Бірінен бірі үлесіп алысқанша.*
*Құмарланар, сүйісер жүрек тауып,* 
*Қыйтықсыз қызықпенен бас қосқанша...*
*Жүрегін пайдасы үшін жұрт ұсатпақ.* 
*Кірмен өлшеп базарға ұстап сатпақ.* 
*Оны сатып, ол кімді уатады?*
*Оның өзін тағы да кім уатпақ?* 

Бүл жолдарды Полонскийдің: 

*«И жаждет душа поделиться* 
*В избытке с другой душой* 
*И сердцу влюбленному биться* 
*Привольно в груди молодой...*
*И сердцу богатства я взвешу,* 
*На рынок пойду их менять.* 
*Кого же я этим утешу?*
 *Что будет меня утешать?.. * -
деген шумақтарымен салыстырсақ, аударма дәлдігін ап-анық көре аламыз. Өлең 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Алғаш 1909ж. Санкт.- Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1909, 1954 жылғы басылымдарда 2-шумақтың 4-жолы «Қыйтықсыз қызықпенен бас қосқанша» делінсе, басқа басылымдарда бұл жол «Қытықсыз қызықпенен бас қосқанша» болып алынған. Ал 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда соңғы шумақтың 1-жолы «Жұрт айтқан сол ант мезгіл келсе керек» болса, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909жылғы басылым негізінде «Жұрт айтқан сол ант мезгіл келсең керек» деп берілген.
## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Хадалиттер

**Хадалиттер** — жанартау көмейінен төгілген лава құрамындағы әр түрлі қатты кірікпелер; құрамы жағынан олардың арасынан лаваға мүлдем жат не жанартау көмейі жақтауларына қатысты таужыныстардың кесектері және сол лавамен тектес кесектер ұшырасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтерді сегменттеу

**Мәліметтерді сегменттеу** (сегментация данных; data segmentation) — аударғыштарда — жедел жадқа сыймайтын мәліметтер жиымын автоматты түрде сегменттерге бөлу және ол сегменттердің жеке бөліктерін сыртқы жадқа орналастыру.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы

**Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы** – Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ғылыми-зерттеу мекемесі. 

## Тарихы
* 1932 жылы Алматы туберкулез диспансерінің негізінде құрылған. 
* 1998 жылдан Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы деп аталады. 
* 2017 жылдан Ұлттық ғылыми фтизиопульмонология орталығы

## Орталық құрамы
Орталықтың құрамында: 
# туберкулезге қарсы шараларды ұйымдастыру мен жоспарлау; 
# бастапқы және созылмалы туберкулез; 
# рецидив (аурудың қайталануы) және дифференциалды диагностика; 
# балалар мен жасөспірімдердегі өкпе туберкулезі; 
# фтизиохирургия; 
# өкпеден тыс туберкулез (остеохирургия, гинекологиялық және урологиялық топтармен); 
# эпидемиология және микробиология, зертханалық диагностика (патоморфология, иммунология мен клиникалық және экспресс тобымен) бөлімдері бар. 
Орталықта туберкулез ауруына шалдыққандарды емдейтін 10 клиникалық бөлімше жұмыс істейді, онда бір мезгілде 465 адам емделеді (2005). Сондай-ақ диссертациялық кеңес (докторлық және кандидаттық диссертациялар қорғалады) пен фтизиатрия саласына мамандарды сараптайтын арнайы комиссия бар. 

## Ғылыми бағыттары
Негізгі ғылыми бағыттары: 
* Қазақстанның жеке өңірлеріне тән туберкулез эпидемиологиясын зерттеу; 
* туберкулезден арылу шараларын бір жүйеге келтіріп, одан әрі жетілдіру; 
* туберкулездің дәріге төзімді түрін емдеу жолдарын, туберкулез дертіне ішектің дисбактериозының әсерін анықтау; 
* туберкулез микобактериясының бета-лактамазаға бейімделу белсенділігі негізінде балалар мен жасөспірімдердегі туберкулез түрінің дәріге төзімділігін емдеудің жаңа жолдарын жетілдіру; 
* дәрімен, хирургиялық жолмен, дерттің патогенезіне қарай емдеу әдістерінің тиімділігін арттыру. 

Орталықта республика бойынша туберкулезбен ауыратын науқастарды есепке алу және оларды бір орталықтан бақылап отырудың автоматтандырылған жүйесі ұйымдастырылған. Туберкулез мәселелері ұлттық орталығында өкпе туберкулезі, сүйек-буын, бүйрек және жыныс органдарының ауруларына хирургиялық операция жасалады. Орталығы облысы, ауданы денсаулық сақтау мекемелеріне әдістемелік және тәжірибелік тұрғыдан көмек көрсетіп отырады. Орталықта 10 медициналық ғылыми докторлық, 29 кандидаттық, 58 тәжірибелі дәрігерлер жұмыс істейді (2006). 50-ден астам ғылыми еңбектер жинағы, 35 монография шығарылып, орталығы ғалымдарына 60-тан астам авторлық куәлік берілді. 2002 жылдан бастап “Фтизиопульманология” журналы шығарылып, ол Қазақстанның барлық облысы орталықтарына таратылады. Орталықта Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері В.И. Зюзин және Ә.А. Терлікбаев, алғашқы қазақ хирургтарының бірі Т.Қараменде жұмыс істеген. Қазіргі кезде орталықта 600 ден астам қызметкер жұмыс істейді. Орталықта жоғары білікті медициналық кадрлардың әлеуеті зор. Институтта 88 практикалық дәрігер жұмыс істейді, олардың 4-і медицина ғылымдарының докторы және 16-сы медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесіне ие болған. Дәрігерлердің жартысынан көбі жоғары және бірінші медициналық санатты дәрігерлер.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері
Тістерді пломбалау

**Тістерді пломбалау**. Салынатын пломба сапалы болуы үшін мына принциптерге көңіл бөлген жөн: материал дайындарда белгіленген нұсқау талабын орындау керек, кариес қуысын дұрыстап егеп, қуысқа материалды мұқият нығыздап. пломбаны матрицаны қолдана отырып салады, ылғалдан аулақ болып, материалды арнаулы аспаппен енгізу керек.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Мәліметтерді сұрыпталған желілер

**Мәліметтерді  сұрыптайтын желілер** (сети с селекцией данных; network with data selection) — әрбір абоненттік жүйесі мәліметтер бөлшегін іріктейтін қатынастық желі. Бұл желіде коммутациялау түйіні болмайды. Барлық абоненттік жүйе бір арнаға немесе арналар тобына қосылады. Бір бекеттен жіберілген мәлімет барлық абоненттік жүйеге жетеді. Бірақ әрбір абоненттік жүйе кел- ген мәліметтер бөлшегі адрестерін тексере отырып, тек өзіне ғана бағытталғанын қабылдайды және өңдейді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көңілім менің қараңғы. Бол, бол, ақын...

**«Көңілім менің қараңғы.Бол, бол, ақын...»**  - М. Ю. Лермонтовтың «Еврейская мелодия» атты өлеңінің 1892 ж. Абай тәржімелеген туындысы. Көлемі 8 жол. Абай түпнұсқаның:
«Душа моя мрачна. Скорей, певец, скорей! 
Вот арфа золотая:
Пускай персты твои, промчавшися по ней, 
Пробудят в струнах звуки рая. 
И если не навек надежды рок унес, 
Они в груди моей проснутся, 
И если есть в очах застывших капля слез – 
Они растают и прольются...» 
деген алғашқы сегіз жолын ғана тәржімелеген. Лермонтов өлеңі Джордж Байрон шығармасының ізімен жазылған. Тақырыбы Тәураттан алынған («Саул патшаның Дәуітке айтқаны»). Өлеңнің «Еврей сарыны» («Еврейская мелодия») деп аталуы да сондықтан. Түпнұсқаға сай «бейістің үні шығар» деген сөз де діни сарынға байланысты. Ал шығарманың басты идеясы – ақынның өлеңді кеудеге толған қайғыны, зарды жас етіп төгіп, бойды жеңілдетіп, сөнген үмітті қайта тұтандыратын зор қуат-күші бар деп қарауы - өлең сөзді қастерлеуі. Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасы өрнегімен кестеленген. Алғашқы рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945 жылғы басылымда 2-шумақтың 2-жолы «Керек қой көңілді үміт тербентпесе» делінсе, кейінгі басылымдарда 1909 жылғы жинақ бойынша бұл жол «Керек қой көңілді үміт тебірентсе» болып түзетілген.

## Дереккөздер


Санат:Абай шығармалары
Тувайк

**Тувайк**, Джебел-Тувайк – Арабия түбегінің орталық бөлігінде орналасқан куэсті таулы қырқа. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 1000 км-ге созылған. Абсолюттік биіктігі 1143 м. Жер қыртысы әктастардан түзілген; карсттану процесі дамыған. Жер бедерінде уақытша пайда болатын көптеген құрғақ өзен арналары (уәди) кездеседі. Шөлге төзімді өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер


Санат:Азия географиясы
Көшіру, көшірмесін алу

**Көшіру, көшірмесін алу** (*Копирование; сору*) — мәліметтерді түп нүсқасын сақтай отыра жаңғырту. Бүл кезде көшірменің физикалық нысаны бастапқы түрінен өзгеше болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жақсартылған графикалық адаптер

**Жақсартылған графикалық адаптер** *(Улучшенный графический адаптер; Enhanced Graphics Adapter (EGA)* — бұрынғы кезде қолданылған стандартқа сәйкес жұмыс істеген бейнеадаптер. Бірнеше мәтіндік және графикалық режімдері бар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтерді сұрыптау

**Мәліметтерді  сұрыптау** (сортировка данных; sort) — белгіленген ережелерге сәйкес, мысалы мәтіндерді алфавит бойынша, сандар жиынын көлемі (өсуі, кемуі) бойынша, жиын элементтерін индекстеріне қарай қайта іріктеп орналастыру. Жұмыс істеу принципі мен алгоритмдері әр түрлі көптеген  сұрыптау программалары бар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кербабаев Берді Мұрадұлы

**Кербабаев Берді Мұрадұлы ([[1894]]-[[1974]])** – тұрікменнің көрнекті жазушысы, ақын. Түрікменстанның халық жазушысы, Түрікменстан ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері, Түрікменстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері.
нобай|оңға|Қайым Тәнгріқұлы, Берді Кербабай, Жақып Әкім. 1959 жыл.

Оның *«Қыз дүниесі»*, *«Әдет құрбаны»*, *«Жаңа өмірге»* т. б. өлеңдер, дастандар жинақтары, *«Көзергенерін»*, *«Құрбан Дурды»*, *«Ақалтынды аймақтың Айсолтаны»* т. б. повестері, *«Алып адым»*, *«Небит-Дағ»*, *«Ғайыптан туған»* романдары жарық көрген. Кербабаев Абай шығармаларын зер сала оқып, ұлы ақынды жоғары бағалады, оның өлеңдерін адамзат игілігі деп есептеді. «Біз Абайды ұлы ақын және ұлы адам болғаны үшін қанымыз бір, жанымыз бір өз туысымыздай емірене сүйеміз. Оның өлеңдерінің шебер қолдан шыққан шымыр жолдары бүгінде бізбен бірге күреске шығады», - деп жазды («Қазақ әдебиеті», 1971, 26 мамыр). КСРО Мемлекеттік сыйлық (2 рет), Түрікмен КСР-і Мемлекеттік сыйлық лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1894 жылы туғандар
Санат:1974 жылы қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Мәліметтерді сүзгілеу

**Мәліметтерді сүзгілеу** (фильтрация данных; data filtering) — мәліметтердің нақтылы мәндерінің болуы мүмкін мәндер жиынына жататынын тексеру.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тувалу

**Тувалу** (, ; 1975 жылға дейін — **Эллис аралдары**) — Тынық мұхиттың оңтүстік-батыс бөлігіндегі, Полинезия аралдарында орналасқан мемлекет. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 600 км-ге созылған 9 ойпаттық маржан аралдарынан (1975 жылға дейін Эллис) тұрады. Аумағы 28 км². Халқы 11 мың (2001). Халқының негізгі этникалық құрамын тувалу тайпасының өкілдері құрайды. Ресми діні – христиандық (протестанттық басым). Әкімшілік жағынан 8 аралдық кеңеске бөлінеді. Мемлекеттік тілі – ағылшын және тувалу. Астанасы – Фунафути (3,8 мың адам). Мемлекеттік басқару формасы – конституциялық монархия. Ақша бірлігі – тувалу доллары және аустралия доллары. Заң шығарушы органы – бір палаталы парламенті. Ұлттық мейрамы – Тәуелсіздік күні – 1 қазан (1978).

Климаты субэкваторлық, ыстық әрі ылғалды. Орташа айлық температурасы 27С. Дауыл жиі болып тұрады. Тұщы судың қайнар көзі жоқ. Бұта өсімдіктері, мангр тоғайлары, кокос пальмасы ормандары өседі.

## Тарихы
Біздің заманымыздан бұрын 3 ғасыр шамасында аралға полинезиялықтар қоныстана бастаған. 16 ғасырда аралды самоалық тайпалар басып алды. Мұнда еуропалықтардан бұрын 1568 жылы испандықтар келді (А.Менданья). 1892 жылдан бастап Эллис аралдары Гилберт аралдарымен бірге Ұлыбританияның протектаратына, 1916 жылдан отарына айналды. 1974 жылы референдум нәтижесінде Эллис аралдары тұрғындарының көпшілігі Гилберт аралдарынан бөлінуді жақтап дауыс берді. 1975 жылдан Эллис аралдары Тувалу аталып, Ұлыбританияның жеке отарына айналды. 1978 жылдан Ұлыбритания Достастығы құрамына кіретін тәуелсіз мемлекет.

Экономикасының негізі – копра өндіру мен балық аулау. Мемлекеттік кірістің қайнар көзінің бірі – пошта маркаларын шығарып сату. Экономикасы ағылшын капиталына тәуелді. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы жылдық мөлшері 800 АҚШ доллары шамасында. Ел аумағының 74%-ы ауыл шаруашылығы үшін қолайлы. Кокос пальмасы (жылына 2 т-дай жаңғақ жиналады), жеміс-жидек пен көкөніс, шошқа мен ешкі өсіріледі. Арал халқы тігін бұйымдарын, аяқ киім, копра шығарады, балықты қайта өңдеумен айналысады. Тувалу жылы жоқ, автомобиль жолының ұзындығы 8 км. Негізгі теңіз порттары: Вайтупу, Ниутао, Нанумеа. Экспортқа копра, жеміс-жидек, тоңазытылған балық, киім-кешек, қолөнер бұйымдары шығарылады. Сырттан азық-түлік өнімдері, сусындар, темекі, тұтыну тауарлары, ауыр машина жасау өнімдері мен көліктік құрал-жабдықтар, минералдық отын әкелінеді. Сыртқы саудадағы негізгі серіктестері: Фиджи аралдары, Австралия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания.

## Дереккөздер

*
Хасен Сейілханұлы Абаев

**Хасен Сейілханұлы Абаев** (14 наурыз 1942 жыл, Баянауыл ауданы, Павлодар облысы,Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы, КСРО) - Кеңестік және қазақ суретші, кескіндемеуші, график-суретші, мүсіндемеуші. Кітап графикасы, ішінара қондырғылы графика саласында жұмыс істейді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. 1989 ж. Г. Бельгердің «Жалын» баспасынан шыққан «Гете мен Абай» атты кітабын безендірді. Онда әдеби теңеу тәсілін пайдалана отырып, поэтикалық көзқарастары бір-біріне ұқсас И. В. Гете, Абай және М. Ю. Лермонтовтың асқақ рухта бейнеленген портреттерін бір бетке ұтымды тоғыстырған. Абаев республикалық көркемсурет көрмесіне (1990 ж., Алматы) кітаптың ішкі мұқабасына салған Абай мен Гете бейнесін ұсынды (1989, аралас техника, автордың жеке Қоры).

## Дереккөздер

Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:КСРО суретшілері
Санат:XX ғасыр суретшілері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:КСРО кескіндемешілері
Санат:КСРО мүсіншілері
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:Қазақстан мүсіншілері
Организмде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттегі жетіспеуінің синдромы

**Организмде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттегі жетіспеуінің синдромы** — жаңа туған баланың және емшектегі нәрестенің организмінде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттектің жетіспеуі мен қан қозғалысының бұзылуы сай келеді, іштен болған жалған диафрагма жарығынан сірі қабық қуысында ішектердің ауысуы нәтижесінде ішкі кеудедегі қысымның жоғарылауы себепші болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Бітпеген ирелең

**Бітпеген ирелең** — өзендегі су деңгейінің құбылмалылығы жағдайында және салыстырмалы түрде алғанда тасындылардың шығыны аз болған кездегі жайылмада аздаған жұқа шөгінділер пайда болып, жайылма деңгейінің біртіндеп болымсыз өсуі және оны тасқын су басуы. Суға толған жайылмада едөуір күшті жергілікті ағыстар пайда болады және бағыттаушы салалар қалыптасады. Алғашқыда бүл арналар тек су тасығанда ғана біртіндеп ұлғая келе төменгі деңгейдегі ағындыны, өзіне баяу тартып алады. Жаңадан пайда болған арна тұрақты дамуда болады, өйткені оның еңістігінің көлемі үлкендеу болады. Уақыт өткен сайын жаңа арна өзен ағындысының мол бөлігін өзіне тартып алады да, ескі арна біртіндеп, "істен шыға" бастайды. Сөйтіп басты арнаға айналган жаңа арнада өзен ирелеңденуі процесі басталады. Жаңа жайылма сілемдері пайда болады. Жаңа салалар, өзектер қалыптасады да, белгілі бір уақыт мерзімнен кейін бәрі қайтадан басталады. Бітпеген өзен ирелеңі екі саланың (арнаның) пайда болуымен сипатталады, жаңасы дамыса, ескісінің маңызы жойылады. Осылайша арналардьң толық алмасу процесі ондаған жылдарға созылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Нигглидің тетраэдрлік диаграммалары

**Нигглидің тетраэдрлік диаграммалары** — төбелеріне петрохимиялық параметрлер ниггли сандары аі, аік, /т, с салынған теңжақты тетраэдр қималарының жазықтықтағы проекциялары ретінде жасалған диаграмма. Бұл қималар рим цифрларымен нөмірленген және тетраэдр қабырғасындағы с-fт  нүктелеріне сәйкес келеді. Нигглидің тетраэдрлік диаграммаларында магмалык, химиялық және сазды жыныстардың өрістері көрсетілген.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бейзоналылық

**Бейзоналылық** — қарастырылып отырған аумақтың зоналық ерекшеліктеріне бағынбайтын кейбір табиғат құбылыстарының таралуы, басты физикалық-географиялық заңдылықтардың бірі. Б. зоналылықпен бірге аймақтың табиғат кешендерінің негізгі қалыптасу құрылымын да анықтайды. Әдетте, геологиялық құрылым литологиялық ерекшеліктерімен, тектоникалык режімімен, жер бедерінің сипатымен және т.б. эндогендік факторлармен айқындалады. Осы себептерден болған ландшафттың зоналылық сипаттарының өзгерістері климаттағы, су режіміндегі, топырақтардағы және органикалық әлемдегі кеңістіктік айырмашылықтарға жеткізеді. Б. әсіресе таулар мен оған іргелес аумақтарда айқын көрініс табады. Кейде Б. интрозоналылық атауымен де беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Тіс ұясынан ірің ағу

**Тіс ұясынан ірің ағу**. Канжел ауруында қызыл иек астынан, пародонталдық қалтадан іріңнің ағуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Мәліметтерді тасымалдау блогы

**Мәліметтерді тасымалдау блогы** (блок передачи данных; data transmission block) — мәліметтерді тасымалдау кезінде біртұтас қарастырылатын цифрлық мәліметтердің шектеулі мөлшері.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жүректе қайрат болмаса...

**«Жүректе қайрат болмаса...»** — Абайдың 1898 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 5 шумақтан тұрады. Көл. 20жол. Абай бұл туындысында жүректің асылдығы мен нәзіктігін жырлаған. Ақын адамның адамдығы, ғұламалығы, кісілігі тек бір ғана «ақыл мен сезімінде» дейді. Жан мен тән малда да бар, адамзат сенімінің, яғни жүректің қалауынша жүрсе, соның тілегенін істесе, ешқашан қателеспес еді дегенді айтады. Өз пайдасынан басқаны ойлап көрмеген қара ниеттер тек қана суық ақыл мен қайраттың ісін қару етіп ұстаған. Осы себепті ел ішінде надандар көп, олар айналамды қоршап, қамалап тұрған соң мен қалай адам болайын. Туғанда құранға қарап атымды қойып, халайық - қауым жиналып «адам болсын» деген соң, енді қалай ғана ел қамын ойламайын, отты жүрегіме, қасиетті жүрегіме қалай салмақ салмайын дейтіндей ұлы Абай! Туынды шалыс ұйқаспен жазылған. Алғаш 1909 ж. С. Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» деген жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында бір ғана текстологиялық өзгеріс бар. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 3-шумақтың 4-жолы «Әдет етер таласып» делінсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол 1909 жылғы басылым негізінде «Үміт етер таласып» болып берілген. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.

## Дереккөздер

Санат:Абай энциклопедиясы
Вильямс-Кембелл синдромы

**Вильямс-Кембелл синдромы** — кеңірдек тарамдарының топтанып, үлкейіп ауруы, кеңірдек тарамдарындағы шеміршектердің іштен толық дамымай пайда болуы себепші болады. Демді ішке жұтқанда, субсегментті кеңірдек тарамдары баллон тәрізді ұлғаяды және демді шығарғанда басылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Мәліметтерді тексеру

**Мәліметтерді тексеру** (контроль данных; data check) —мәліметтердің дұрыстығын және тұтастығын тексеру; синтаксистік, семантикалық және прагматикалық тексеру түрлері бар. 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қайраң түзілімдері

**Қайраң түзілімдері** - теңіз
шөгінділерінің фациялық кешені, тереңдігі, әдетте, 

Санат:Геология
Файлдар қоймасы

**Файлдар қоймасы** (Хранилище файлов; *filestore*) — файлдар жиыны орналасатын сыртқы жадтың бір немесе бірнеше томы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Бітпей қалған құрылыс

**Бітпей қалған құрылыс** — бітпей қалған және гидромелиорациялық имараты да пайдалануға берілмеген имарат.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Жақтау

**Жақтау** *(Рамка; frame)* — құжаттарды дайындаудың интерактивтік жүйелерінде — мәтіннен, кестеден, графиктен немесе бірнеше қатталған жақтаудан тұратын және дисплей экранында жеке терезеде бейнеленетін құжат құрылымының бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Альфред Густавович Кениг

.
**Кениг Альфред Густавович** (1939 ж. т.) - суретші. Қондырғылы және монументті кескіндеме. Саласында жұмыс істейді. Мұражай тапсырмасы бойынша* «Абай портреті»* және ақынның туған жерінің табиғатын бейнелейтін* «Абай даласы»* полотносын (екеуі де 1991, кенеп, майлы бояу, Абайдың мемлекеттік мұражайы қоры) жазды.
## Дереккөздер
Владимир Владимирович Тузиков

**Тузиков Владимир Владимирович** (8.2.1951 жылы туған, Қытай, Құлжа қаласы) – әскери қайраткер, генерал-майор (1995). 

Қырғыз Мемлекеттік университетін (1973), Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін (1977), Тыл және көлік әскери академиясын (1986) бітірген. Әскери қызметті Ақтөбе қаласы әскери комиссариатының бөлімше бастығының көмекшісі болып бастады. (1973 – 77). Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде тыл қызметі лауазымдарында қызмет етті (1977 –91). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін армия қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары және Бас штаб бастығының тыл жөніндегі орынбасары болып (1992 – 99) қызмет атқарды. 2003 жылы Оңтүстік әскери округі әскерлері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. 2004 жылы “Оңтүстік” өңірлік әскері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары – тыл басқармасының бастығы қызметін атқарды. 2005 жылдан демалыста. Тузиков бірнеше медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қытайда туғандар
Қайта кристалдану

**Қайта кристалдану** - алдында
деформацияланған жеке кристалдар мен
агрегаттар бойынша деформациясыз,
кернеусіз торлы жаңа тұрақты кристалдардың қайта кристалдану процесі. Мұнда
қайта кристалдану қатты күйде жүреді

## Дереккөздер


Санат:Геология
Кроссассемблер

**Кросс-ассемблер** (*Cross assembler*)  бір дербес компьютердің машиналық кодтағы командасын басқа дербес компьютерге өзгертетін аударғыш.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*cross-assembler

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ішкі кеудедегі күштеудің синдромы

**Ішкі кеудедегі күштеудің синдромы** — тыныс алу мен қан айналымы бұзылуының сай келуі, көкірек қуысының қарама-қарсы жаққа қарай жылжуы және өкпенің сығылуы себепші болады; сірі қабық қуысында газ бен (немесе) сұйық зат жиналғанда, өкпе ісінгенде немесе ірің кернеп ісінгенде, сондай-ақ дамудың кейбір ауытқуында (мысалы туғаннан өкпе альвеолалары жайылман кеңейгенде, диафрагма жарығында) байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жақшалар, индекстік жақшалар

**Жақшалар, индекстік жақшалар** *(Скобки, индексные скобки; brockets, subscript brockets)* — жиым мазмұнындағы шекаралық жұптар тізімін және индекстер немесе индекстері бар айнымалылар жазбасындағы индекстік өрнектердің тізімін шектейтін жақша.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтерді түзету, жаңарту

**Мәліметтерді түзету, жаңарту** (коррекция, обновление данных; updating) — уақыт талабына сай мәліметтерді жаңарту, толықтыру және қажет емесін жою операцияларын қамтитын оларды өзгерту ісі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Санат:Мәліметтер
Зақымдану

**Зақымдану**. Сыртқы әсерден жақ-бет сүйек тканьдерінің анатомиялық бүтіндігі| мен функциялық қызметінің бұзылуы. Бетке зақым механикалық, температуралық, электр тогы, радиациялық және т. б. факторлардан тиеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Кешегі Оспан...

**«Кешегі оспан...»** - Абайдың 1892 ж. жазған өлеңі. Көлемі әрқайсысы 6 тармақтан тұратын 6 шумақ.
Інісі Оспан қайтыс болғанда шығарған топтамасына кіреді. Абайдың барлық жоқтау өлеңдері сияқты бұл шығармасы да қазақтың байырғы жыр-жоқтауларына мазмұны жағынан да, түрі жағынан да ұқсамайды. Абай жырында адамгершілік, адалдық, жомарттық сияқты ізгі қасиеттер алдыңғы орынға шығарылған. Және сол Оспанның жақсы қасиеттерін айта отырып, жалпы әлеуметтік, қоғамдық мәселелерге ауысады.

«Енді осындай жақсыны қайдан табасың, бақташың, шопаның кетіп, ұры-қары қалды, ендігінің сырты абыз, желқабыз, алты ауыз» деген өкінішін, өз айналасындағы екі жүзді, қырық пышақ ортаға деген өкпесін білдіреді. Ақын шығармаларына арқау болған қоғамдық сыны бұл жерде де белгі берген. Өлеңнің жазылу түрі де өзгеше, қазақ поэзиясында бұрын көздесе қоймайтын алты аяқ үлгісімен жазылған. Алғашқы екі тармақ, 3-6 тармақтар, 4-5 тармақтар жеке-жеке ұйқастырылған (а, -а, -ә, -б, -б, -ә). Өлең алғаш рет ақын шығармаларының 1933 жылғы толық жинағына енгізілді. Аздаған текстологиялық өзгөрістерге ұшыраған. 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарында, Мүрсейіт қолжазбаларындағы «Келді қаптап» деген 2-шумақтың 4-жолы 1957, 1977 жылғы жинақта «Кетті қаптап» болып өзгертілген. «Кетті» деген сөз осы шумақтың 6- жолында қайталанып келеді. 4-шумақтың З-жолы барлық басылымдарда Мүрсейіттің 1907, 1910 жылғы қолжазбаларына сәйкес «Жеке тартқан кетті гүл» деп алынған. Бұл жол Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында «Жеке тартқан өтті гүл» болып жазылған. Өлең қарақалпақ, орыс тілдеріне аударылған.
## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Қайта тереңдеген аңғар

**Қайта тереңдеген аңғар**-
мұздық терең қазған басты трогтағы
аңғар, ал бүйірлік трогтар саяздау қазылады. Мұздық еріп кеткен соң бүйірлік
аңғар биікте қалғандықтан түбін басты
аңғар деңгейіне дейін қайта тереңдетіп
қазады. Бүйірлік аңғарларда сарқырамалар
жиі кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жер үсті сулары

[left|thumb| alt=A.|200 px|["Жер үсті сулары"]]

**Жер үсті сулары**— жер бетінде таралған түрақты, не уақытша қалыптасқан сулардың барлық түрлері (өзен, көл, мұхит т.б.).Жер шарының әр түрлі аймақтарының сумен қамтамасыз етілуі көрсеткіштері -ондағы орналасқан халықтың санымен жөне табиғи қорлардың орналасуымен, өнеркәсіп пен ауыл шарушылығының қажеттілігімен әркез үйлесе бермейді. Еуропа мен Азияда әлем халықтарының 77%-ы орналасқан, ал осы аумаққа жылма-жыл айналымға түсетін өзен, көл жөне бөгендердің ғана суларын есепке алатын болсақ, онда жер бетіндегі әрбір адамға орташа есеппен жылына 11,6 мың м3 су тиесілі.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Кроссбар

**Кроссбар** (*Crossbar*) — матрицалы коммутатор. Кроссбар процессорлар мен енгізу шығару арналары жиынынан жадтың ішкі жүйесіне өзаралық тос-қауылсыз қатыныс құруды жүзеге асырады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Crossbar - Wikipedia, the free encyclopedia

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ауа көп алмастырудың синдромы

**Ауа көп алмастырудың синдромы** — 1) тыныштықта өкпедегі күштейтілген ауа тазартқыш; жүрек, орталық нерв жүйесі ауырғанда байқалады; 2) қанмен ауа алмастыруда байқалатын метаболды алкалоз бен гипокапния ауруы белгісінің сай келуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Мәліметтерді түрлендіру

**Мәліметтерді түрлендіру** (преобразование данных; data conversion) — ұсыну формасының бірінен екіншісіне өткен кездегі мәліметтердің өзгеруі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Таңғыш

thumb**Таңғыш**. Жақ-бет сүйектері сынғанда таңғыш арқылы сынған жерді қимылдамайтын жағдайға келтіреді. Үсік, күйік, қанжел т.б. ауруларды емдерде қажетті дәрі-дәрмектерді керек жерге таңады. Ол үшін таңғыш ретінде бинт, орамал, лигатура, желім т.б. заттар қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Жүрек - теңіз, қызықтың бәрі - асыл тас...

**«Жүрек - теңіз, қызықтың  бәрі - асыл тас...»**- Абайдың 1902ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 3 шумақтан тұрады. Ұлы ақын қызықта, қызу қандылық та бір ғана жүректе дейді. Әсіресе «жүрек - теңіз, қызықтың бәрі - асыл тас» деген жолда өмірдің терең философиясы жатыр. Теңізде не болмайды, асыл маржан да, інжу таста, меруерт те - бәрі сонда. Жүректе жасық, жаман нәрсенің болуы мүмкін емес. Өйткені ол асылдың асылы, қаси еттінің қасиеттісі. Жалыны оттай жайнаған достық та, амал-айласы бұқпантайлап жасырынған қастық та бір ғана жүректің әмірімен болмақ. Жүрек - адам мүшесінің патшасы, ол - шындықты сүйетін әділ патша. Оған жалған көлгірсу, өтірік сөйлеу, уәдені бұзу, жазықсыз жанның сыртынан өсек айтудың бәрі жат. Соңдықтан жүрекке шын берілген көңіл, шынайы достық, айнымас махаббат, нәзік сөзім, сүттей ұйыған ауыз бірлік, ағайын арасының балдай татулығы қажет. Жүрек - тау бұлағыңдай таза, аспан жүддызындай мөлдір. Бір сөзбен айтқанда.жүрек дегеніміз шыңдықты шырқырап жырлайтын әлсіз, қорғансыз бұлбұл. Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Алғаш 1909ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» деген жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында бір ғана текстологиялық өзгеріс бар. 1909,1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 2-шумақтың З-жолы «Ар мен ұят сенбесе, өзге қылық» деп берілсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбалары негізінде «Ар мен ұят сынбаса, өзге қылық» деп алынған. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.

## Өлең
Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас,

Сол қызықсыз өмірде жүрек қалмас.

Жүректен қызу-қызба кете қалса,

Өзге тәннен еш қызық іс табылмас.

Достық, қастық, бар қызық — жүрек ісі,

Ар, ұяттың бір ақыл — күзетшісі.

Ар мен ұят сынбаса, өзге қылық,

Арын, алқын — бұл күннің мәртебесі.

Қартаң тартқан адамнан от азаймақ,

От азайса, әр істің бәрі тайғақ.

Шаруаң үшін көрінген ақыл айтып,

Жолың тайғақ, аяғың тартар маймақ.

## Дереккөздер

Санат:Абай энциклопедиясы