open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Албания-Мажарстан қатынастары

**Албания-Мажарстан қатынастары** — Албания мен Мажарстан арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастарды білдіреді.

Албанияның Будапешт қаласында елшілігі бар, ал Мажарстанның Тирана қаласында елшілігі және консулдық мекемесі жұмыс істейді. Албания мен Мажарстан арасындағы дипломатиялық қатынастардың тарихы 1912 жылға барып тіреледі, сол жылы 28 қарашада Албания өз тәуелсіздігін жариялады.

Екі мемлекет те Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымы мен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының мүшелері болып табылады. Еуропалық одақ мүшесі ретінде Мажарстан Албанияны еуроинтеграция жолында қолдайды.

## Тарихы
Ұлы түрік соғысы кезінде албан католик қайраткерлері Петер Богдани мен Тома Распасани Косово албандары арасындағы католиктер мен мұсылмандарды Аустрияны қолдайтын негізде біріктірді. Ұлы түрік соғысынан кейін Мажарстан Габсбургтер иеліктерінің құрамына енді, ал албандар қоныстанған өңірлер Осман империясының құрамында қала берді және экономикалық әрі әлеуметтік құлдырау кезеңін бастан өткерді. Осы кезеңде Косоводан көптеген католиктер солтүстікке қарай қоныс аударып, Будапешт қаласына жетті. Сонымен қатар осман билігінің жан басына салынатын салықты күрт арттыруы және мәжбүрлі дінге көшіру жағдайлары исламданудың кең таралуына алып келді. Албан католицизмі Албанияның солтүстік-батысындағы таулы өңірлерде Аустрия-Мажарстан дін қызметкерлерінің елеулі қолдауының арқасында сақталып қалды. Аустрия-Мажарстан қаржыландырған католик мектептері осман билігі кезеңінде албандардың өз ана тілінде білім алуына мүмкіндік берген жалғыз оқу орындары болды. Соның нәтижесінде бұл мектептердің көптеген түлектері албан ұлттық қозғалысының қалыптасуына үлес қосты. Мұндай үдерістерге Франц Нопча сияқты кейбір мажар зиялылары да ықпал етті.

Аустрия-Мажарстан Албанияның тәуелсіздігін қолдаған негізгі тараптардың бірі болды және славян халықтарының албан жерлерінде үстемдік орнату әрекеттеріне қарсы шықты. Аустрия-Мажарстанның дипломатиялық қолдауы 1912 жылғы Бірінші Балқан соғысы кезінде серб және черногория әскерлерін Дуррес пен Шкодерден шығарып тастауда шешуші рөл атқарды. Албания тәуелсіздігін алғаннан кейін король Зог мажар текті Жеральдина Аппоньи де Надьяаппониге үйленді. ХХ ғасырдың басында Албания мен Мажарстан ортақ жағдайға тап болды, жаңа мемлекеттік шекаралардан тыс жерлерде албандар мен мажарлардың едәуір бөлігі өмір сүрді. Осыған байланысты екі елде де Ұлы Мажарстан мен Ұлы Албания құруды мақсат еткен ирредентистік қозғалыстардың күшеюі байқалды, алайда бұған көршілес мемлекеттердің салыстырмалы қуаты кедергі келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі ел де Ось державаларымен одақтас режимдердің бақылауына өтті, кейіннен Мәскеумен одақтас коммунистік партиялардың үстемдігі орнады. Кеңес-албан жікке бөлінуінен кейін Албания-Мажарстан қатынастары тоқтатылды, алайда коммунизм құлағаннан кейін қайта қалпына келтірілді.

## Дереккөздер

Санат:Албания екіжақты қатынастары
Санат:Мажарстан екіжақты қатынастары
Албания-Грузия қатынастары

**Албания-Грузия қатынастары** — Албания мен Грузия арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Елдер дипломатиялық қатынастарды 1993 жылғы 9 шілдеде орнатты. Екі мемлекет те Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері болып табылады және Еуропалық одаққа үміткер елдер санатына жатады.

## Дереккөздер

Санат:Албания екіжақты қатынастары
Санат:Грузия екіжақты қатынастары
Албания-Италия қатынастары

**Албания-Италия қатынастары** — Албания мен Италия арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Олар 1949 жылы қайта қалпына келтірілді.

## Тарихы
Италия албан мемлекетінің қалыптасуына қатысқан. 1914 жылғы Органикалық статутқа сәйкес Италия Албанияның тәуелсіздігіне кепіл болған мемлекеттердің бірі болды. 1939 жылы Италия Албанияны басып алып, оны 1943 жылға дейін басқарды. Албания мен Италия арасындағы дипломатиялық қатынастар 1949 жылы қайта қалпына келтірілді. 1950 жылғы маусымда Албания мен Италия арасында сауда келісімдеріне қол қойылды.

## Дереккөздер

Санат:Албания екіжақты қатынастары
Санат:Италия екіжақты қатынастары
Албания-Косово қатынастары

**Албания-Косово қатынастары** — Албания мен ішінара танылған мемлекет Косово Республикасы арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Елдер арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы 112 км құрайды.

## Тарихы
1992 жылы Албания 1991 жылы жарияланған Косово Республикасының тәуелсіздігін мойындау жөнінде парламенті дауыс берген жалғыз мемлекет болды. 1994 жылы Босния соғысындағы оқиғалардың ықпалымен Албания Косово Республикасының тәуелсіздігін мойындауын кері қайтарып, Югославия Одақтас Республикасының аумақтық тұтастығын қолдайтынын мәлімдеді.

1998 жылы Косово соғысы басталды, осыған байланысты Албания үкіметі шекараларды ашу жөнінде шешім қабылдады және ондаған мың косоволық албандар бұл елге босқын ретінде келді. 2008 жылғы 17 ақпанда Косово Республикасының тәуелсіздігі біржақты тәртіппен жарияланды. 2008 жылғы 19 ақпанда Албания Косово Республикасының тәуелсіздігін мойындады.

2015 жылғы сәуірде Албания Министрлер кеңесінің төрағасы Эди Рама Албания мен Косово Республикасының бір мемлекетке бірігуі уақыт мәселесі екенін мәлімдеді. Оның пікірінше, бұл екі мемлекет Еуропалық одаққа кіргеннен кейін бірігуі ықтимал.

## Сауда қатынастары
2015 жылы Косово Республикасы Албанияға 60 млн еуро көлемінде тауар экспорттады, ал Албания Косово Республикасына 200 млн еуро көлемінде тауар жеткізді. 2015 жылы мемлекеттер арасындағы тауар айналымы оң динамика көрсетіп, алдыңғы есептік кезеңмен салыстырғанда 20 млн еуроға өсті.

## Дереккөздер

Санат:Албания екіжақты қатынастары
Санат:Косово екіжақты қатынастары
Иоганн Пализа

**Иоганн Пализа** (; 6.12.1848 — 2.05.1925) — аустриялық астроном. Аспанды телескоппен бақылау арқылы (яғни фотографияның қолдануынсыз) ең көп астероидты ашқан адам.

1870 жылы өзі оқыған Вена университетінің обсерваториясында ассистент болып жұмыс істей бастайды. Кейін Женеваға ауысады.

1872 жылдан бастап Пуланың теңіз обсерваториясына директор болып тағайындалады. Сонда 1874 жылдың 18 наурызында өзінің алғашқы астероидын ашып, оған (136) Аустрия деген атау береді. 1880 жылы ол Венаға көшіп, жұмыстарын сол жердегі обсерваторияда жалғастырады.

Жалпы 1874 және 1923 жылдар аралығында Пализа 122 астероид ашқан. Сонымен қатар C/1879 Q1 кометасын ашты.

Астрономның құрметіне орай (914) Пализана астероиды, Айдағы Пализа кратері аталды.

Сондай-ақ ол өзі ашқан (902) Пробитада, (975) Персеверанция және (996) Хиларитас астероидтары, оның қайтыс болуынан кейін, астрономның жеке қасиеттерін (адалдық, табандылық және жайбарақат) еске келтіретіндей етіп латынша атауларымен аталды. Ал 1930 жылы ашылған (1152) Павона астероиды Пализаның және Макс Вольфтың фамилияларындағы алғашқы әріптерінің қосылуы арқылы аталып, екі астрономға бірдей бағышталған. Олар аспан атласын бірге шығарысқан болатын.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия астрономдары
Санат:Астероидтарды ашушылар
Санат:Кометаларды ашушылар
Санат:Вена университеті түлектері
Санат:Лаланд сыйлығының лауреаттары
Габон-Израиль қатынастары

**Габон-Израиль қатынастары** — Габон мен Израиль арасындағы екіжақты тарихи және қазіргі дипломатиялық, саяси, экономикалық, әскери, мәдени және өзге де байланыстар.

## Тарихы
Израиль мен Габон арасындағы қатынастар 1960 жылы, Габон тәуелсіздігін жариялағаннан кейін орнатылды. Сол жылы екі мемлекет бірқатар шарттар мен келісімдерге қол қойды. 1962 жылы техникалық ынтымақтастық туралы келісім мен Достық туралы шарт жасалды, ал 1963 жылы сауда келісімі бекітілді. Габон Сахараның оңтүстігінде орналасқан африкалық елдердің ішінде Израиль жас мемлекеттің дамуына қолдау көрсету үшін ауыл шаруашылығы саласының мамандары мен техниктерін жүздеп жіберген мемлекеттердің бірі болды.

1973 жылы ОПЕК елдерінің қысымымен Габон Израильдің Қиямет күні соғысына қатысуына байланысты онымен дипломатиялық қатынастарды үзді. Осыдан кейін Габон бұл ұйымның құрамынан шықты.

Қатынастар 1993 жылғы 29 қыркүйекте қайта қалпына келтірілді. Қазіргі уақытта байланыстар көршілес Камерун еліндегі Израиль елшілігі арқылы жүзеге асырылады, алайда Габонда ресми түрде аккредиттелген елші қызметін Иерусалимдегі Израиль Сыртқы істер министрлігінің өкілі атқарады.

2011 жылы Израильдің Сыртқы істер министрлігі Габонды Біріккен Ұлттар Ұйымы аясында палестинаны қолдайтын резолюцияға дауыс бермеуге көндіруге тырысты. Нәтижесінде африкалық елдің өкілдері дауыс беру кезінде қалыс қалды.

2017 жылғы 28 қарашада Биньямин Нетаньяху қайта сайланған президент Ухуру Кениатаның инаугурациясына қатысу үшін Кенияға барды. Кенияға сапары барысында Нетаньяху Али Бонгомен кездесіп, Габон мен Израиль арасындағы екіжақты қатынастардың дамуын талқылады.

## Туризм
Қазіргі уақытта елдер арасында дипломатиялық паспорт иелері үшін визалық рәсімдерді алып тастау туралы келісім қолданыста.

## Дереккөздер

Санат:Габон екіжақты қатынастары
Санат:Израиль екіжақты қатынастары
Андорра-Израиль қатынастары

**Андорра-Израиль қатынастары** — Андорра мен Израиль арасындағы халықаралық деңгейдегі қатынастар.

Андорраның Израильде өз елшілігі жоқ, сондай-ақ Израильдің Андоррада елшілігі жоқ. Сонымен қатар Андорраның мүдделері Израильдің Мадрид қаласындағы елшілігі арқылы ұсынылады.

## Тарихы
Андорра мен Израиль дипломатиялық қатынастарды 1994 жылғы 13 сәуірде орнатты. Екі мемлекеттің азаматтарына бір-біріне сапар шегу үшін виза талап етілмейді.

2024 жылы Андорра Испаниямен бірге Палестина мемлекетін мойындаудан бас тартты. Олардың пікірінше, «бұған қажетті шарттар орындалмаған». Андорра билігі ХАМАС террористік ұйым болып саналатынын және ресми билік органы ретінде қарастырылмайтынын, ал Палестина әкімшілігінің де-факто жеткілікті өкілеттіктері жоқ екенін мәлімдеді.

## Андоррадағы еврейлер
Еврейлер Андорраға Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде келе бастады, ал 1998 жылы мұнда еврей қауымдастығы ресми түрде тіркелді. Қауымдастық құрамында синагога жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Андоррада шамамен 120 еврей тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Андорра екіжақты қатынастары
Санат:Израиль екіжақты қатынастары
Сұлухан Әшірапқызы Мыңбаева

**Мыңбаева Сұлухан Әшірапқызы** (29 наурыз 1977, Келес ауданы, Жуантөбе) — қазақстандық ақын-жазушы, аудармашы, Қазақстан жазушылар одағы мүшесі.
## Өмірбаяны
1977 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Келес ауданы Жуан-төбе елдімекенінде дүниеге келген. Педагогика саласының маманы. ШӘПУ-дің «Қазақ тілі мен әдебиеті»  бөлімін тәмамдаған. Еңбек жолын 1995 жылдарда кітапхана  саласынан бастаған. 2018 жылдан бастап аудандық "Сарыағаш"  қоғамдық саяси газетінің тілшісі болып қызмет етеді. Бірнеше  аңыз хикаялар мен этнографиялық әңгімелер, мақалалар жазушысы. 
«Кәусар сезім», «Күнгей қызы», «Алтын арқау» кітаптарының  авторы.
Ақын,  жазушы,  аудармашы,  тілші. Отбасылы, бес баланың анасы, үш немеренің әжесі. 

## Марапатары
* 2017, 2021 жылдардағы (екі рет) Сарыағаш ауданының «Үздік Ақыны»
* 2016—2017 жылдары  Оңтүстік  Қазақстан  облысында өткен "Шежірелі Оңтүстік",  " Қазыналы Оңтүстік " облыстық байқауларының жүлдегері.
* 2021 жылы Россияның " ЗОЛОТОЙ ПЬЕРО РУСИ" арнайы Алғыс хатын алған,
* 2021 жылы Германияның "GERMANIA GOlDEN GRAND" сыйлығын алған,
* 2021 жылы Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың арнайы Алғыс хатымен марапатталған.
* 2022 жылы Президент Қ.Тоқаевтың арнайы Алғыс хатымен марапатталған. Елеулі еңбектері үшін басқа да мекемелер мен әкімшілік тараптарынан  құрмет грамоталарымен, алғыс хаттармен марапатталған.

## Шығармашылығы
Өлеңдері мен әңгімелері Республикалық "Ақиқат",  "Таңшолпан " журналдарына,  "Отан сақшысы",  " Мерейлі мекен",  "Көкше тынысы",«Шымкент келбеті»,«Сарыағаш»,«Келес келбеті» басылымдарында, облыстық, аудандық газеттерде жарияланған. 

Одан бөлек, жырлары Шота Аман Нұғманұлының тікелей бастамасымен жарық көрген,  республикалық деңгейдегі "Хан Кене"  энциклопедиясына енген,  Бір топ таңдамалы өлеңдері облыстық "Тәуелсіздік тебіреністері",   
"Шырайлы Шымқала",  "Ақбура әулие",  "Қырық қыз әпсаналары"  жыр жинақтарына енген. 

Өзге тілдерден ондаған кітаптарды аударған. Атап айтқанда,  Парсы жазушысы Сағди Шеразидің "Гүлістан" кітабын, өзбек ақыны Ануар Обиджанның "Мешпалуан"кітабын, Ораз Хайдардың  "Ақ көлеңке" кітабын және шет ел және басқа да  бірқатар жазушылардың өлең жолдарын  өз ана тілімізде сөйлеткен.

## Сілтемелер
*Жырлары. Әдебиет порталы
Санат:Алфавит бойынша ақындар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Rumours

**Rumours** — британ-америкалық рок тобы Fleetwood Mac шығарған он бірінші студиялық альбом. Альбом 1977 жылы 4 ақпанда *Warner Bros. Records* лейблі арқылы жарық көрген. *Rumours* барлық уақыттағы ең көп сатылған музыкалық альбомдардың бірі болып саналады және рок музыка тарихындағы ең ықпалды жазбалардың қатарына кіреді.

## Жазылу тарихы
Альбом 1976 жылы АҚШ-тың Калифорния штатындағы бірнеше студияда жазылған. Жазба жұмыстары топ мүшелері арасындағы жеке қарым-қатынастардың күрделі кезеңімен тұспа-тұс келді. Бұл жағдай альбомдағы әндердің мәтіндері мен жалпы эмоционалдық атмосферасына айтарлықтай әсер етті.  

Альбомның продюсерлігіне топ өздері, сондай-ақ Кен Кэйлатт пен Ричард Дашут қатысты. Жазба барысында әр әннің әуендік құрылымы мен вокалдық гармониялары мұқият үйлестірілді, бұл альбомның бірегей дыбысын қалыптастырды.

## Музыкалық стилі
*Rumours* альбомы рок, поп-рок және софт-рок жанрларына жатады. Альбомға айқын әуендер, үйлесімді вокалдар және қарапайым, бірақ әсерлі композициялар тән. Бұл стиль альбомның кең аудиторияға танымал болуына ықпал етті.

## Қабылдануы
Альбом сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және коммерциялық тұрғыдан үлкен жетістікке жетті. *Rumours* көптеген елдерде хит-парадтардың алғашқы орындарын иеленіп, бірнеше «Грэмми» сыйлығынна ұсынылды. 1978 жылы альбом «Жыл альбомы» номинациясы бойынша Грэмми сыйлығын жеңіп алды.

## Маңызы
*Rumours* Fleetwood Mac тобының ең табысты альбомы болып есептеледі. Альбом рок музыкасының дамуына зор ықпал етіп, кейінгі буын музыканттарына әсер етті. Бүгінде ол классикалық альбомдардың қатарына жатады және әртүрлі «ең үздік альбомдар» тізімдерінде тұрақты түрде аталып өтеді.

## Әндер тізімі

## Чарттар және сертификаттар

**Альбом**
**Аптадық чарттар:**

**Жылдық чарттар:**

**Синглдер**

## Жазбаға қатысқандар

;Fleetwood Mac
* Линдси Бакингем — гитара, добро, бас-гитара, перкуссия, вокал, продюсер
* Мик Флитвуд — барабандар, перкуссия, продюсер
* Кристин Макви — пернелі аспаптар, пианино, Хаммонд органы, клавинет, вокал, продюсер
* Джон Макви — бас-гитара, продюсер
* Стиви Никс — вокал, тамбурин, продюсер

; Басқа қатысушылар
* Кен Калле — продюсер, инженер, мастеринг
* Ричард Дашет — продюсер, инженер
* Крис Моррис — инженер ассистенті
* Кен Перри — мастеринг
* Чарли Уоттс — мастеринг

; Альбом мұқабасы
* Дезмонд Стробель — дизайн
* Лэрри Вигон — каллиграфия
* Герберт Вортингтон — фотосурет

## Дереккөздер

Санат:Fleetwood Mac альбомдары
Барда

**Барда** () — Әзербайжандағы қала, Барда ауданының орталығы.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Барда халқының саны 39 300 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Барда қаласы Қарабақ жазығында, Бакуден 260 км қашықтықта, Кураның саласы Тертер өзенінде орналасқан.

## Тарихы
Әртүрлі тарихшылардың айтуынша, Барданың негізі 5 ғасырдағы Кавказ Албаниясының билеушісі Александр Македонскийдің және Сасанид көсемі I Губадтың (5-6 ғасырлар) дәуіріне жатады. Қоныс бастапқыда Перозопат, кейінірек Портав деп аталып, кейіннен Бардаға айналды. Қаланың орны бірнеше керуен жолдарының қиылысы болғандықтан, жақсы таңдалған. Саудагерлер мен қолөнершілердің бай және нығайтылған қаласы Портав 7 ғасырға қарай Кавказ Албаниясындағы ең көп қоныстанған қалалардың біріне, астанасына және католикостың орталығына айналды. Ол Византия, Парсы, арабтар және хазарлардың бақылауына өтті.
667 жылы Кавказ Албаниясының билеушісі Джаваншир Араб халифатының билігін мойындауға мәжбүр болды, ал 705 жылы Портав арабтардың қолына өтті. Халықтың исламдануы басталды. 944 жылы қаланы орыс әскерлері басып алды, олар қаланың барлығын дерлік қырып-жойды және обадан қорқып, Барданы тастап кетті. Моңғол-татарлар 13 және 14 ғасырларда қалаға айтарлықтай зиян келтірді. Бір кездері гүлденген қала күл мен қирандылардан бірнеше рет қайта көтерілді, бірақ 1736 жылы иран шахы Надер Барданы қиратты.

1813 жылы Әзербайжан Ресейдің құрамына кіргенде, Барда екі жүз тұрғыны бар ауыл болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Ауыл шаруашылығы бұл аймақтағы негізгі қызмет түрі болып табылады. Жергілікті экономика мақта, жібек, құс еті және сүт өнімдерін өндіру мен өңдеуге негізделген.

## Көрнекі орындары
Жиі жер сілкіністеріне қарамастан, Бардада бірқатар ортағасырлық сәулет құрылыстары сақталған:
*1322 жылы салынған Ахмед Зочейбанидің мұнара кесенесі (Ахмед ибн Айюб әл-Хафиз Нахчивани жобалаған), екі бай безендірілген порталы және қарапайым және глазурленген кірпіштен жасалған өрнекті қаптамасы бар;
*XIV ғасырдағы екінші кесененің қалдықтары (Ахсадан-Баба деп аталады);
*Төрт мұнарасы бар Имамзаде кесенесі-мешіті, XVII-XIX ғасырлар;
*Угурбейли мешіті.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Қарасиыр жазығы

**Қарасиыр жазығы** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХVIII ғасырда батырлар жерленген орын.

## Орналасқан жері
Қостанай облысы Қамысты ауданының оңтүстігіндегі Құндызды-Талдыкөл мен Орқаш-Қарасу ауылы аралығында орналасып, Ақтөбе облысы шекарасына дейін созылып жатыр.

## Тарихи деректер
Жазық Отан тарихында "Ақтабан-шұбырынды" атты ұлы зұлмат жылдардағы оқиғалармен тығыз байланысты. Ел аузындағы тарихи әңгімелердің желісі бойынша, 1723 жылы жоңғарлардың шапқыншылығынан қашқан қазақтардың бір бөлігі Оңтүстік Орал аумағы мен қазіргі Торғай жерінің оңтүстік және солтүстік аймақтарына қоныстанады. Осы жерге жиналған көптеген қазақтар жаудың басқыншылық әрекеттеріне қарсы тойтарыс беруге шешім шығарады.
Ошақты тайпасының өкілдері Сауырық батыр мен жағалбайлы тайпасынан Тайлақ батыр халықты бірігуге, қолдарына қару алып жауда қалған ата-бабамыздың жерлерін азат ету үшін күреске шығуға шақырады. Екі жаужүрек батыр қол бастап, 50‑60 шақырымда жатқан жер – Қарасиыр жазығында жауға алғаш рет күйрете соққы береді. Бұл жоңғарларға қарсы соғыста жеткен жеңістердің алғашқысы еді.
Сауырық және Тайлақ батырлар сонымен қатар Бұланты және Аңырақай шайқасындағы тарихи оқиғаларға қатысады.
Қарасиыр жазығында ерлікпен қаза тапқан батырлар мен сұлтандар жерленген жер – Қаратөбе пантеоны болған деген аңыз бар. Сонау 1960-1970 жылдары Қаратөбе пантеоны басында көк тастан жасалған 50-ге жуық құлпытас бар еді. Бүгінде олардың бірі де сақталмаған.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
(1152) Павона

**(1152) Павона** — Негізгі белдеудегі астероид, Веста жанұясына жатады.

Оны 1930 жылы 8 қаңтарда Карл Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Астероид аты Иоганн Пализаның және Макс Вольфтың фамилияларындағы алғашқы әріптерінің және жұрнақтың қосылуы арқылы құрастырылып, екі астрономға бірдей бағышталған. Бұл атауды швед астрономы Брор Асплинд ұсынған болатын.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(2204) Люли

**(2204) Люли** — Марс орбитасын қиып өтетін астероид.

Оны 1943 жылы 3 наурызда Ирьё Вяйсяля Турку обсерваториясында ашты.

Өз жерлесі, математик әрі астроном Люли Хейняненнің құрметіне орай атады.

Орбита астероида 2204.png
Орбита астероида 2204 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (2201—2300)
Санат:Астероидтар
(44) Ниса

**(44) Ниса** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1857 жылы 27 мамырда Герман Гольдшмидт Парижде ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Диониске пана болған таулы аймақтың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Бұл E спектр түріне жататын астероидтардың ішіндегі ең ірісі болып келеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(88) Фисба

**(88) Фисба** — Негізгі белдеуде айналып жатқан аса ірі астероид.

Оны 1866 жылы 15 маусымда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Вавилонда тұрған және поэмаларға арқау болған Фисбаның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Фисбаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(89) Юлия

**(89) Юлия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1866 жылы 6 тамызда Эдуар Стефан Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың біріншісі.

V ғасырда өмір сүрген әулие Корсикалық Юлиянің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы
## Нонца кратері және Юлия жанұясы
Чилидегі Very Large Telescope көмегімен түсірілген суретте астероидтың диаметрі 70–80 шақырымдай болатын кратері бар екені анықталды. Ғалымдар оған Нонца деген атау берді: аңыз бойынша Корсикалық Юлия Нонца қаласының маңында қастандықпен өлтірілді.

Есептеулерге сәйкес, бұл кратер өлшемдері 8 шақырымға дейін баратын басқа астероидпен соқтығысқанда пайда болды. Соқтығысу нәтижесінде (89) Юлия астероиды маңайында шамамен 33 астероидтан тұратын Юлия жанұясы қалыптасты. Бұл соқтығысу 30–120 млн жыл бұрын орын алған деп саналады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* (91) Эгина
Санат:Астероидтар
Бейлаган

**Бейлаған** () — Әзербайжандағы қала (1966 жылдан бастап), Бейлаған ауданының орталығы.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Бейлаған халқының саны 35 000 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Бейлаған дала аймағында, Мильская жазығында орналасқан. Ол Дашбұрын теміржол стансасынан 20 км, Бакуден 270 км қашықтықта, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

## Тарихы
Бейлағанды ​​1408 жылы жаулап алушы Темірлан өзінің қысқы қоныстарының орнында құрған. Жаңа қаланың жанында қазіргі Бейлағанның ізашары болып саналатын Байлакен деп аталатын қала болған.

V ғасырдан бері белгілі Байлакен Парсы империясының құрамына кірді. Шах Кавад I қаланың негізін қалаушы болып саналады. Ол көпұлтты қоныс, сауда орталығы болған. Ол өзінің қолөнерімен танымал болды, онда қыш және шыны жасау жоғары деңгейге жеткен. Халқы тоқымашылық, кілем тоқу, жібек шаруашылығы және көркем қолөнермен де айналысқан.

Байлакен бірнеше әулеттерден аман қалып, бірнеше рет басқа мемлекеттерге қосылды. 1221 жылы Байлакен моңғол шапқыншылығына ұшырады. Кейіннен Темірлан (Тимур) ежелгі Байлакен қирандыларының жанында жаңа қала құрды.

XIX ғасырдың бірінші жартысында Бейлаған Елизаветполь губернаторлығына қараған патшалық Ресейдің құрамына кірді. Кеңес дәуірінің алғашқы жылдарында бұл қоныс Мильский кеңшарының жанындағы №5 қоныс ретінде белгілі болды. 1939 жылы ол Ждановск болып өзгертіліп, аудан орталығы болды. 1989 жылы оның тарихи атауы қалпына келтіріліп, қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Астық, мақта және мал шаруашылығы аймақтың негізгі экономикалық салалары болып табылады. Шаруашылықтар сонымен қатар картоп, жүзім, көкөніс, қауын және жеміс-жидек өсіреді.

## Көрнекі орындары
Бейлағанның тарихи және мәдени мұрасы археологиялық орын — Байлакен қирандылары болып табылады. Мұнда бірнеше рет қазба жұмыстары жүргізілді.
Қаланың қажеттіліктерін қамтамасыз еткен Мил мешіті мен Гяурарх суару каналының қалдықтары сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(99) Дике

**(99) Дике** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1868 жылы 28 мамырда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан 18 астероидтың ішінде алғашқысы болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы ақиқаттылық құдайы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(98) Ианта

**(98) Ианта** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1868 жылы 18 сәуірде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Фулвуд (футбол клубы)

**«Фулвуд»** (;) — Англияның Шеффилд қаласында орналасқан футбол клубы болды. Клуб 1930-жылдары FA Amateur Cup жарысына қатысып, 1932 жылы Sheffield Amateur League чемпионатын жеңіп алды.

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Фулвуд (футбол қауымдастығы клубы)

**«Фулвуд футбол қауымдастығы клубы»** (;) — Англияның Шеффилд қаласында орналасқан футбол клубы болды. Клуб 1920-жылдары FA Amateur Cup жарысына қатысып, South Yorkshire Amateur League жарысын 1938, 1939 және 1947 жылдары жеңіп алды.

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Асхат Ерболатұлы Мұсағалиев

**Асхат Ерболатұлы Мұсағалиев** (лақапаты — Асхат Мұса; 4 ақпан 1987, Атырау облысы) — қазақ актері, «Талант» сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
Асхат Мұсағалиев — 1987 жылы 4 ақпан күні, Атырау облысының, Алмалы ауылында дүниеге келген. Руы — Ысық.

### Отбасы
Жұбайы — Меруерт Танашева. Балалары: Ерболатов Ерасыл, Ерболат Дина, Ерболат Дана, Ерболат Ділдә. 2022 жылы отбасымен бірге Астанаға көшіп кетті.

## Рөлдері
* Ш.Айтаматов «Бетпе бет» – Жұмабай.
* Иран-Ғайып «Сүйінбай» – Қатаған.
* Ә.Тарази «Жақсы кісі» – Мұрат.
* Р.Отарбаев «Двойник» – Тергеуші.
* Г.Пряхин «Тергеу» – Тергеуші.
* Е.Домбаев «Келін» – Үш ноян.
* М.Отарбаев «Баянды бақ» – Акбар.
* Еврипид. «Медея» – Ясон.
* Р.Киплинг «Маугли» – Ата Бөрі
* А.Чехов «Апалы сіңлілі үшеу» – Моряк
* М.Әуезов « Айман-Шолпан» – Әлібек.
* Иран-Ғайып «Жан Абай» – Сері.
* Г.Хугаев « Андро Сандро» – Бибо.

### Музыкалық жас көрермен театры
* М.Әуезов «Абай-Тоғжан» – Құнанбай.
* Д.Исабеков «Гауһар тас» – Тұрымбет.
* А.Володин «Қоштасқым келмейді» – Никулин.
* К.Людвиг «Шок Қыздар» – доктор.
* «Қыз Жібек» – Базарбай.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан медальдарының иегерлері
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан театр актерлері
Биласувар

**Биласувар** () — Әзербайжанның оңтүстігінде орналасқан Биласувар ауданының қаласы және әкімшілік орталығы.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Біләсувар халқының саны 23 200 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Биласувар Муған жазығында орналасқан және ел астанасы Бакуден 181 км қашықтықта. Қала Иранмен шекаралас маңда орналасқан. Оңтүстік-батыс бағытта, 45 км қашықтықта ең жақын теміржол стансасы Саляны бар.
Бұл аймақ үнемі құрғақ және ыстық климаттық жағдайлар аймағында орналасқан.

## Тарихы
Қала атауының шығу тегінің екі нұсқасы бар. Біреуіне сәйкес, бұл атау екі халық - суварлар мен биларлар арасындағы жергілікті аумақты бақылау үшін ұзақ уақыт бойы күреспен байланысты. Тағы бір нұсқада бұл атау «мұнда су бар» деп аударылады делінген. Дұрыс нұсқасы әлі де даулы. Археологтар екі теорияны да растайтын дәлелдер таба алмады.

XIII ғасырда қазіргі қала Пилесувар деп аталатын шағын елді мекен болды. 1938 жылы Биласувар ауылы Пушкин болып өзгертілді. 1963 жылы аудан таратылып, Джалилабад ауданымен біріктірілген аумақ Астрахань-Базар ауданына берілді. 1964 жылы аудан дербес аудан ретінде қалпына келтірілді. Биласувар 1966 жылы қала мәртебесін алды, ал 2021 жылдан бастап Ширван-Салян экономикалық ауданының құрамына кірді. Қазіргі уақытта мекен — дамыған инфрақұрылымы, өнеркәсіптік кәсіпорындары, білім беру және мәдени мекемелері бар ірі елді мекен.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Биласувардың шетелдермен негізгі экономикалық байланысы мақта өсірумен байланысты. Мақта тазалағыш зауыттың өнімі ел шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Биласувардағы жеке компаниялар астық өсірумен және мал шаруашылығымен де айналысады. Дренаж станциясы да жұмыс істейді.

Қала тарих мұражайы 2012 жылдың жазында жаңа экспонаттармен толықтырылды. Биласувар маңындағы археологиялық қазба жұмыстары кезінде зерттеулерге сәйкес, орта ғасырларға жататын ежелгі ескерткіштер мен ежелгі қаланың қирандылары табылды.

Қалада Биласувар аудандық орталық кітапханасы, қалалық кітапхана филиалдары, аудандық мәдениет үйі, тарих және этнография мұражайы, Гейдар Әлиев орталығы, мемлекеттік көркемсурет галереясы, аудандық орталық ауруханасы және Биласувар аудандық орталық балалар ауруханасы орналасқан.

## Галерея

Kompleks heyet.jpg
Bilesuvar1.jpg
Bilesuvar3.jpg
Bilesuvar2.jpg


## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Қойбағар петроглифтері

thumb|right|250px|Қойбағар петроглифтері.
**Қойбағар петроглифтері** – қола дәуірі, ерте темір ғасыры, орта ғасырға жататын петроглифтер мен XVIII-XІX ғасырлардағы қазақ суреттері. 

## Орналасқан жері
Түркістан облысы Созақ ауданы, Сызған ауылының оңтүстік-батысында 8 км жерде орналасқан.

## Петроглифтер дүниетанымы және шоғыры
Суреттерді 1972 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының Қаратау отряды (жетекшісі М.Қ. Қадырбаев, қызметкер А.Н. Марьяшев) ашып, зерттеген.
Қойбағар петроглифтері маңызды жаңалық қатарына жатады. Петроглифтердің алғашқы кезеңделуі мен хронологиясы Қойбағар материалдарын есепке ала отырып жасалынған. Арпаөзен сияқты бұл да – Қазақстандағы өткен кезеңдер жайлы құнды ақпараттан құралған ең ірі петроглифтер шоғырының бірі. Петроглифтер қола дәуірі тайпаларының дүниетанымын бейнелейді.
Петроглифтер тау жотасының негізгі бағытына перпендикуляр шатқал бойымен созылған баурайындағы үш шоқыда орналасқан қойтастарға салынған. Бұл шоқылар жазық келген. Петроглифтердің саны жағынан көбі Қойбағар-І шоқысынан солтүстік-батысқа қарай 700 м жердегі Қойбағар-ІІІ шоқысында орналасқан. Суреттерді негізінен қола дәуірінің тайпалары салған, олардың бір бөлігі кейін жаңартылған. Ежелгі бейнелер тастың жоғарғы жағына және гранит тақтатастардың сынықтарына қашалып салынған. Петроглифтердің негізгі жиынтығы оңтүстік және оңтүстік-шығыс баурайында топтастырылған. 3000-ға жуық петроглифтер бар.

## Сурет көріністері
Мұнда бірнеше маңызды культтік көріністер орындалған. Бұл үлкен түйе тұлғасының айналасындағы шайқас; сызықтармен байланыса жалғасқан әр түрлі жануарлардың бейнесі бар өзіндік зоологиялық өрнектер; арбадағы түйе бейнесі. Жылқыны арбаға жегіп жатқан адам бейнесі бар көрініс бірегей болып табылады. Желісі, стилі мен техникалық тәсілі бойынша Қойбағарда әр түрлі уақыттың петроглифтері – жақын жатқан басқа шатқалдармен салыстырғанда аз. Негізінен біршама ежелгі бейнелер тобы өте кейінгі ашық және дөрекі суреттерден ерекшеленеді.
Петроглифтерден күрес идеясы мен өніп-өсу идеясы анық көрінеді, олар шайқас көріністерінде, иттердің ешкілер мен арқарларды тартқылау (жұлқылау) көріністерінде, сонымен қатар эротикалық көріністер мен күнмен байланысты рәміздерде көрініс тапқан. Қазақстанның басқа да ежелгі суреттерімен бірге олар қола дәуірінің жартас суреттер қабатын құрайды, сонымен бірге археологиялық және көркемдік құндылығын көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы
Санат:Қазақстан петроглифтері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Eco-Shop

**Eco-Shop** (eco•shop түрінде стилизацияланады) — Малайзиядағы шағын дүкендер желісі. Компания тұрмыстық тауарларды, азық-түлік өнімдерін, сусындар мен ойыншықтарды сатады. Eco-Shop барлық тауарларын бірдей бағамен, әрқайсысын 2,60 малайзия ринггитіне сатумен танымал. 2025 қаржы жылының жағдайы бойынша Eco-Shop ел аумағында 370-тен астам дүкенді басқарады.

## Тарихы
2002 жылғы мамырда Дато’ Шри Ли Кар Уатт туыстарымен және Панг Куэх Кхиммен бірге Келантан штатының Кота-Бару қаласында Kedai Ekonomi Hari-Hari дүкенін ашты. Арада көп уақыт өтпей дүкен жабылып, 2003 жылғы қыркүйекте Ли Кар Уатт ағасы Ли Тионг Бинмен, Куэх Кхиммен және үшінші инвестормен бірге Eco Shop Marketing компаниясын құрды. Сол жылы Джохор штатының Гемас-Бару елді мекенінде RM 2 форматындағы алғашқы дүкен ашылды.

2010 жылы компания Джохор штатының Сегамат ауданындағы Джементах қалашығында бас кеңсесін және жаңа қойма кешенін іске қосты. 2018 жылы Селангор штатының Гомбак қаласында 100-дүкенінің, ал 2024 жылы Куала-Лумпурдағы Nu Sentral сауда орталығында 300-дүкенінің ашылуын атап өтті.

## Қаржылық көрсеткіштері

## Галерея

File:Eco Shop and Eco Plus Seremban (220709).jpg|Серембан қаласындағы Eco-Shop және Eco-Plus дүкендері
File:Eco-Shop AEON Taman Maluri (220512).jpg|AEON Taman Maluri сауда орталығындағы дүкен
File:Mersing - Eco Shop on Jalan Sulaiman - May 2024.jpg|Мерсинг қаласындағы Jalan Sulaiman көшесіндегі дүкен
File:Eco-shop Sri Petaling (230402).jpg|Sri Petaling ауданындағы дүкен 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* eco-shop — Facebook
* eco-shop — Instagram
Дін Мұхаммад мешіті

**Дін Мұхаммад мешіті** (XIX ғасырдың 2-ші жартысы) – Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Петропавл қаласы, С. Мұқанов көшесі, 34.

## Тарихы, сипаты
Дін Мұхаммад мешітінің өзіндік тарихы бар. 1881 жылы татар көпестері Д. Бичурин мен В. Янгуразов 1000-нан астам мұсылмандардың өтініштері бойынша екі тас мешіт құрылысына өтініш білдіреді. Өтініш қанағаттандырылып, таяу уақытта қалада тағы екі әдемі тас мешіттер бой көтере бастайды. 1917 жылы қарай қалада ағаштан тұрғызылған үш мешіт және алты тас мешіт болды. Діни мекемелердің ең алғашқысы 1795 жылы салынған. Дін Мұхаммад мешіті мешіттер тізімінде №5 болып белгіленіп (1917 ж.), 1938 жылға дейін қызмет еткен. Кеңес өкіметі жылдарында Петропавлдағы барлық медреселер мен мешіттер жабылып, жойылған. Мешіт ғимараты басқа қажеттіліктерге пайдаланылып, оның мұнарасы толығымен бұзылды.

1990 жылдары қала тұрғындары тарихи, діни мекемелерді қалпына келтіруге атсалысты. 1996 жылы татар-башқұрт діни қауымына мешіт киелі құрылыс ретінде қайтарылады. Сол уақытта ғимарат толығымен қирап, тек бос қабырғалары ғана қалған. Көп ұзамай, Петропавл қаласының Дін Мұхаммад мешітін қайта қалпына келтіру жұмыстары басталып, ол 1998 жылы аяқталады. Мешіт ретінде 1998 жылдан бастап пайдалануға беріліп, мұсылман әдет-ғұрыптарын өткізуге арналған орын және қаланың көрікті жерлерінің бірі болды.

Мешітке осы құрылысты ұйымдастырып, басқарған адамның есімі беріледі. 2001 жылы мешіт мұнарасы қайта қалпына келтіріледі. Шағын дуалмен қоршалған, төбесі жасыл түсті, мұнара, мешіттің жан-жағы ағаштармен қоршалған бір қабатты ғимарат. Мұнда діни-ғұрыптар өткізіліп, жыл сайын Рамазан айында ораза ұстаған мұсылмандарға арнап, ауызашар беріледі.
2013 жылымешіт Қазақстан мұсылман Діни басқармасының (ҚМДБ) қарамағына кіреді.
Мешіт қаланың сәулет ескерткіштерінің бірі және жергілікті маңызы бар тарихи- мәдени ескерткіш болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы сәулеті
Санат:Қазақстан мешіттері
(39) Летиция

**(39) Летиция** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1856 жылы 8 ақпанда Жан Шакорнак Париж обсерваториясында ашты.

Ежелгі Римдегі шаттық құдайы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы
2006–08 жылдары өткізілген фотометриялық зерттеулер бұл астероидтың тоқайласқан қосарлы дене болуы мүмкін екенін көрсетті.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Габала

**Габала** () — Әзербайжандағы қала, Габала ауданының орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Габала халқының саны 14 000 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Габала Үлкен Кавказдың етегінде, Базар-Юрт және Туфан тауларының шатқалында, теңіз деңгейінен 900 метр биіктікте, Дамирапаран өзенінің оң жағалауында орналасқан.
Қала маңында жаңғақ және каштан ормандары бар, олардың көпшілігінің жасы 100 жылдан асады.
Габаланың климатына Кавказ тауларының жақындығы және тау өзендерінің молдығы айтарлықтай әсер етеді. Қысы жылы және қысқа. Қаңтардың орташа температурасы –3-тен +1°C-қа дейін, тауларда сәл суық: –5-тен –7°C-қа дейін. Қарды тек таулардың биік жерлерінде ғана көруге болады. Қалада көктем ерте келеді, көбінесе бұлтты ауа райымен бірге жүреді.
Жаз мезгілі ыстық және көбінесе құрғақ болады. Шілде мен тамыз айларының орташа температурасы 23–25°C, кейде 37°C-қа дейін жетеді. Күз жылы және құрғақ. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 450–500 миллиметр.

## Тарихы
Қала қоныс ретінде құрылып, уақыт өте келе біртіндеп әртүрлі құрылымдардың құрамына кірді. Бұрын Кавказ Албаниясының орталығы болған ол кейінірек Ширваншахтар империясының құрамына кірді. Көп ұзамай ол Шеки хандығының құрамына кірді.

XVIII ғасырда Габала жерінде Құтқашен сұлтандығы құрылды, ол көп ұзамай Шеки хандығының құрамына кірді және наибтер басқарды. Хандық жойылғаннан кейін қала Елизаветполь губернаторлығындағы Нухинск ауданының құрамына кірді. Патшалық Ресей кезінде қоныс Құтқашин деп аталды. Кеңес өкіметінің келуімен ол Құтқашен деп өзгертілді. 1930 жылы Құтқашен ауданы құрылғаннан кейін қоныс оның құрамына кірді. 1991 жылдың көктемінде ежелгі қаланың құрметіне Габала деп өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
2010 жылы әйгілі голландиялық Beltmann брендіне арналған пианино фабрикасының құрылысы аяқталды. "Gilan" консервілеу фабрикасы, темекі ашыту зауыты және цемент зауыттары да өз өнімдерін шығаруда.

Қалада «Ай Ишиги» демалыс аймағы бар. «Горная Турбаза» туристік агенттігі аң аулауды, балық аулауды және қызықты орындарға экскурсияларды ұйымдастырады. Габала-Баку тас жолынан 5 шақырым жерде орналасқан Нохур көлінің жағасындағы «Сахил» туристік базасы жергілікті тұрғындар арасында танымал.

2009 жылдан бастап қалада жазғы маусымда дәстүрлі түрде жыл сайынғы музыка фестивалі өткізіліп келеді, оған бұрынғы Кеңес Одағы, Еуропа елдері, Израиль және Америка Құрама Штаттарынан келген музыканттар қатысады. 2012 жылдың күзінің басында жаңадан салынған спорттық ату кешені ашылды. 1995 жылы құрылған «Габала» футбол клубы қазіргі уақытта кәсіби түрде жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(37) Фидес

**(37) Фидес** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1855 жылы 5 қазанда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Көнеримдік адал сенім құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Бұл ашылғаннан кейін астрономиялық белгі берілген соңғы астероид болды.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(35) Левкофея

**(35) Левкофея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1855 жылы 19 сәуірде Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы теңіз құдайының құрметіне орай аталды.

Астрономиялық белгісі Александрия шамшырағын білдіреді.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(32) Помона

**(32) Помона** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1854 жылы 26 қазанда Герман Гольдшмидт Парижде ашты.

Көнеримдік жемістер құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(36) Аталанта

**(36) Аталанта** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1855 жылы 5 қазанда Герман Гольдшмидт Парижде ашты.

Ежелгі грек мифологиясында аюдың сүтін еміп өскен қыздың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Фулвуд Аматерс

**«Фулвуд Аматерс»** (;) — Англияның Престон қаласының маңында орналасқан Фулвуд қаласының кәсіби футбол клубы. 1924 жылы құрылған бұл клуб қазіргі уақытта North West Counties League, Division One North лигасында ойнайды. Үй ойындарын Lightfoot Lane стадионында өткізеді.

## Тарихы
1924 жылы құрылған Фулвуд Аматерс клубы 1928 жылдан 1992 жылға дейін, яғни 64 жыл бойы Lancashire Amateur League құрамында өнер көрсетті. Осы лиганы 1939 жылы жеңіп алып, Бірінші, Екінші және Үшінші дивизиондарында ойнады. Осы кезеңдегі клубтың ең танымал капитандарының бірі - Англия құрамасының ойыншысы әрі Престон Норт Энд клубының жұлдызы Том Финнидің ағасы Джо Финни болды. 1980-жылдардың басында команда қазіргі алаңы Lightfoot Lane стадионына көшті. Бұл стадион Preston Grasshoppers регби клубының алаңының жанында орналасқан.

1992 жылдан бастап клуб West Lancashire League жарысына қатысты. 1994 жылы Бірінші дивизионға дейін бірден жоғарылап, келесі 20 маусымның біреуінен басқа барлығын жоғарғы лигада өткізді. Бұл жоғарғы лига 1998 жылы Premier Division деп атала бастады. Фулвуд Аматерс жоғарғы дивизионды 1995, 1999 және 2019 жылдары жеңіп алды. 2025 жылы клуб West Lancashire League-ден шығып, North West Counties League-ге өтуге өтініш беріп, жоғарылау құқығына ие болды.

## Стадион
Lightfoot Lane алаңын 1981 жылы Том Финни ашты. Ерекше жайт ретінде, бұл алаң бір мезгілде футбол алаңы әрі гольфке арналған драйвинг-рейндж (доп соғу жаттығу аймағы) ретінде де пайдаланылады.

## Жетістіктері
***West Lancashire League, Premier Division**
**Чемпион: 1994-95, 1998-99, 2018-19
**Күміс жүлдегер: 2009-10, 2021-22
***Lancashire Amateur League, First Division**
**Чемпион: 1937-38, 1970-71
***Lancashire Football Association Amateur Shield**
**Жеңімпаз: 1997-98, 1998-99, 2017-18, 2021-22, 2023-24

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Әлайдар Әбдуаитов

**Әбдуаитов Әлайдар** (5 қаңтар 1942 жыл, Жаңақорған ауданы, Талап ауылы) — дәрігер, денсаулық сақтау саласының ардагері, Қазақстанның денсаулық сақтау ісінің үздігі. ҚР-ның құрметті теміржолшысы (1986).

## Өмірбаяны
Әлайдар Әбдуаитов Ақтөбе медициналық институтын (қазіргі Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медициналық университеті) 1965 жылы бітірген. Еңбек жолын Жаңақорған ауданында өкпе аурулары бойынша дәрігер болып бастады (1965-1967). Кейін Шиелі станциясындағы теміржол ауруханасында (1967-1970) және Қызылорда станциясындағы теміржол ауруханасында бас дәрігердің орынбасары (1970-1973), бас дәрігер (1973-2010) қызметтерін атқарған.

## Марапаттары мен жетістіктері
Ә.Әбдуаитов Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздігі (1976) атағына ие болып, көптеген медальдармен марапатталған. Оның есімі «Жол бойындағы жұлдыздар», «Сыр медицинасы», «Қазақстанның атақты теміржолшылары», «Қазақстан элитасы» атты құрметті азаматтардың анықтамалық кітаптарына енген. Ол Қызылорда қаласы мен Жаңақорған ауданының құрметті азаматы. 2019 жылы «Алтын дәрігер» құрметті атағымен марапатталды.

## Қызметі мен мұрасы
Әбдуаитовтың медицина саласындағы қызметі мен денсаулық сақтау жүйесіне қосқан үлесі айтарлықтай. Ол теміржол саласында ұзақ жылдар бойы еңбек етіп, Қызылорда станциясындағы аурухананы басқарды, сонымен қатар, өз кезеңінде денсаулық сақтау саласында беделді әрі тәжірибелі маман ретінде танылды.

## Дереккөздер

Санат:Денсаулық сақтау
Қазақ (қала)

**Қазақ** () — Әзербайжанның батысындағы қала, Қазақ ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қазақ халқының саны 21 900 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Бакуден 470 шақырым жерде, теңіз деңгейінен 800 метр биіктікте орналасқан бұл аймақ таулары мен созылып жатқан жазықтарымен ерекшеленеді. Ол Армения Республикасымен 9 км қашықтықта шектеседі.

## Тарихы
XI ғасырда Қазақ (әзірбайжан нұсқасында Газах) аумағында тұрақты қоныс пайда болды деп айтуға негіз бар. Оны грузин патшасына қызмет ететін қыпшақтар (газақтар) құрған деп болжануда. Қала тұрғындарының этникалық тегіне байланысты аталған. Басқа дереккөздер қаланың шығу тегін VIII ғасырға жатқызады және оны иран қолбасшысы Мирван ибн Мұхаммедпен байланыстырады. Атаудың шығу тегінің ежелгі түркі нұсқасы да келтірілген: "таулы жер" немесе "тау тұрғыны".

XV ғасырдан бастап Қазақ аттас сұлтандықтың астанасы болды, алайда ол ешқашан тәуелсіз болған емес және Иран мемлекетінің вассалы болып саналды. 1801 жылы қала Ресейге қосылды, ал сұлтандық тек 1819 жылы таратылды. 1918 жылға дейін Қазақ Елизаветполь губернаторлығының құрамында болды және уездік қала ретінде қызмет етті. Уезд таратылған кезде (1929 жылы) оның орнына аудан пайда болды, ал Қазақ оның орталығы болды. Ол осы мәртебеде осы күнге дейін сақталып келеді, тек 1991 жылдан бастап тәуелсіз Әзірбайжанның құрамына кірді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
|нобай|солға|250px|Цемент зауыты
Қала мақта иіру және кілем фабрикаларымен танымал, ішінара туризмге және кейбір өнеркәсіп салаларына бағытталған.
Қазақ цемент зауыты, оған Агстафадағы теміржол желісі қызмет көрсетеді.

Гейдар Әлиев атындағы орталық бар, онда кітапхана, мұражай және планетарий жұмыс істейді. Қалада жасанды көл орналасқан. Ауыл шаруашылығы техникумы, медициналық училищелер жұмыс істейді.

Қалада бірнеше мәдени орындары бар. Олардың қатарында ескі Әулие Вардан шіркеуі (1901), жергілікті мешіт, көркемсурет галереясы, өлкетану мұражайы және Әзербайжан ақындары Вагиф пен Ведадиге арналған мұражай бар.

## Көрнекі орындары
Қала маңында жүзден астам мәдени және табиғи көрікті жерлер бар. Олардың қатарында Әулие Саркис монастыры (V ғ.), ортағасырлық Сынық Көрпу көпірлері (III ғ.), Қырмызы Көрпу (ХII ғ.), Дидеван мұнарасы (б.з.д. I ғасыр) және ежелгі қола дәуіріндегі Баба Дервиш қонысының қалдықтары бар. Батысында жазықтың үстінде жалғыз көтеріліп тұрған әдемі Гоязан тауы орналасқан. Оның солтүстік беткейлерінде ортағасырлық бекіністің қабырғалары (ХI ғ.) сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Шайтұрсын Әбдібаев

**Шайтұрсын Әбдібаев** (10 қазан 1942, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Сұлутөбе ауылы – 29 мамыр 2009, Қызылорда) — актер, мәдениет қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1982). Қазақ театр қоғамының мүшесі (1966), Қазақстан Журналистер одағының мүшесі (1992).

## Өмірбаяны
Шайтұрсын Әбдібаев 1942 жылы Қызылорда облысының Сырдария ауданында дүниеге келген. 1964 жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) тәмамдаған.

Еңбек жолын Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында (1964–1967) актер болып бастады. Кейін Қызылорда облыстық театрларында актерлік қызмет атқарды. «Сыр сұлуы» ансамблінің көркемдік жетекшісі болды.

1967–1977 жылдары Қызылорда педагогикалық институтында (қазіргі Қызылорда университеті) аға оқытушы қызметін атқарды. Одан кейін Қызылорда облыстық музыкалық драма театрында актер, директор, облыстық филармонияда және облыстық халық шығармашылығын дамыту орталығында директор болды.

1977–1992 жылдары Қызылорда қалалық мәдениет бөлімінің меңгерушісі, 1992–2002 жылдары облыстық мәдениет қызметкерлері кәсіподағы комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. 2002-2008 жылдары облыстық тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі мемлекеттік мекеменің директоры болды.

## Шығармашылығы
Шайтұрсын Әбдібаев театр сахнасында 60-қа жуық басты және қосалқы рөлдерді сомдады. Оның ең белгілі сахналық бейнелері:
* Сырым — М.Әуезовтің «Қаракөз» пьесасы
* Ақан — Ғ.Мүсіреповтің «Ақан сері – Ақтоқты» драмасы
* Нартай — Ә.Тәжібаевтың «Батыр мен ақын» шығармасы
* Абай — И.Оразбаевтың «Мен ішпеген у бар ма?» пьесасы

Ол 40 жылдан астам уақыт Қызылорда облысының мәдениеті мен өнерін дамытуға зор үлес қосты.

## Әдеби еңбектері
Әбдібаевтың әдеби-мәдени бағыттағы еңбектері:
* «Ән еркесі»
* «Қызылорда – театр өнерінің қара шаңырағы»
* «Сыр саңлақтары»
* «Портреттер»
* «Қазақтың музыкалық фольклоры»
* «Сыр әуендері»
* «Сыр елінің тарихи мұралары»

## Киносценарийлері
«Қазақфильм» киностудиясы түсірген:
* «Нартай»
* «Жанқожа батыр»
* «Бұқарбай батыр» фильмдерінің сценарий авторы.

## Қоғамдық қызметі мен марапаттары
* 1982 жылы Қызылорда қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды
* Қызылорда облысы әкімінің **«Өнерге құрмет»** белгісімен марапатталған (2003)

## Дереккөздер
Мұхамеджан Әбдіхалықов

**Мұхамеджан Әбдіхалықов** (1 шілде 1907 жыл, қазіргі Ақмола облысы, Ақмола ауданы, Баян ауылы – 13 шілде 2006 жыл, Алматы қаласы) — қоғам және мемлекет қайраткері.

## Мемлекеттік қызметі
* Қазақ КСР-інің оқу халық комиссары
* Қазақ КСР ХКК төрағасының орынбасары
* Қазақстан КП(б) ОК-нің насихат және үгіт жөніндегі хатшысы, ОК мүшесі (1938–1949)
* ОК Бюросының мүшесі (1942–1948)

1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясын құру жөніндегі Үкімет комиссиясына басшылық жасады.

## Депутаттық қызметі
Қызылорда облысынан КСРО Жоғарғы Кеңесіне 1- және 2-шақырылған депутат болып сайланды (1941–1950).

## Ғылыми және редакторлық қызметі
«Қазақ КСР-інің тарихы» (Көне заманнан бүгінгі күнге дейін) атты орыс тіліндегі алғашқы басылымның жауапты редакторы (1943, КСРО ҒА академигі А. Панкратовамен бірге).

## Марапаттары және құрметтері
* Еңбек Қызыл Ту ордені (екі мәрте)
* 1-дәрежелі Отан соғысы ордені
* 2-дәрежелі Отан соғысы ордені
* «Отан» ордені (2005)
* Алматы қаласының құрметті азаматы 

## Дереккөздер