open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маска (телешоу)

**«Маска»** — Munhwa Broadcasting Corporation ұсынған «Masked Singer» халықаралық форматының қазақстандық нұсқасы болып табылатын музыкалық телешоу. Жоба сахнасында түрлі жұлдыздар ерекше киім киіп, жеке басын жасырып өнер көрсетеді.

Жобаның Қазақстандағы 1-2 маусымдағы жүргізушісі, әзілкеш, шоумен — Жахан Отарғалиев, ал 3-маусымдағы жүргізушісі, журналист — Ардақ Қасымхан.

## Ережесі
Қазақстандық нұсқасында танымал өнерпаздар, қазылар алқасы (детектив) мен көрермендердің алдында өздерінің жеке басын толығымен жасыратын түрлі ерекше маскалар киіп өнер көрсетеді. Орындаушылар туралы ақпарат қатаң түрде сақталады, өйткені жобаға қатысушылар жария етпеу туралы келісімшартқа қол қояды және олар тек сахнада ғана емес, сонымен қатар сахна артында да сенімді қорғалады. Байқауға қатысушылардың шынайы дауыстары олардың шынайы бет-бейнесін ашқанда ғана естіледі, ал қалған уақытта бұрмаланған дауыс сүзгісі арқылы сөйлейді.

Шығарылым басында қатысушылар 3 топқа бөлінеді. Сайысқа қатысушының өнер көрсетуі алдында жұмбақ сайыскер өзінің шынайы болмысын ашатын бейнеролик көрсетіледі. Әр топ орындағаннан кейін аудитория іріктеу үшін үміткерді таңдау үшін дауыс береді. Эпизодтың соңында бір қатысушыны көрермендер, екіншісін қазылар алқасы құтқарады, ал үшінші маска шоудан шығады. Бағдарлама барысында қазылар алқасы сол жерде өнерпаздың кім екені туралы соңғы болжам жасайды. Эпизодтың соңында анықталған сайыскер дауысты әнді орындайды. Осылайша, әрбір эпизод сайын тек төрт қатысушы финалға жеткенше маскалар саны азаяды.

Қазақстанда алғаш рет "Хабар" арнасындағы маусымдарда коронавирусқа байланысты залда тек детективтер ғана қай масканың ашылатынын дауыс беру арқылы таңдады.

Жартылай финалда арнайы қонақтар да шығады, олардың шынайы тұлғасын тек бір өнер көрсетуімен ғана анықтауға болады.

Финал екі кезеңде өтеді: біріншісінде төрт финалист те сахнаға шығып, әрқайсысы бір әнді орындайды, содан кейін бірден қазылар алқасы олардың қайсысы бетпердесін бірінші болып шешетінін шешеді. Содан кейін екінші кезеңде финалдық үштік тағы бір ән орындайды, содан кейін қазылар алқасы масканы кім бірінші шешетінін, кім екінші болатынын және кім өзінің шынайы бет-бейнесін ең соңғы ашып, жеңімпаз болатынын анықтайды.
## Маусымдары

### 1 маусым
Қазақстанда шоудың бірінші маусымы "Хабар" телеарнасында  2021 жылы наурызда басталды. Қатысушылар саны -12. Детективтер құрамы - Жанар Айжанова, Ерке Есмахан, Марат Оралғазин, Мейіржан Төребаев, 5-сі ауысып отыратын қонақ детектив.

### 2 маусым

### 3 маусым
Шоудың Қазақстандағы 3-маусымы Жетінші арнада  2024 жылғы желтоқсан - 2025 жылғы ақпан аралығында болды. 

Қатысушылар саны -12. Детективтер құрамы - Қарагөз Тілеубекова, 91 тобының солисті - Ace, "Казахи" КВН командасының мүшесі болған - Гүлнар Сильбаева, 4-детектив - Қазақстанда көптеген рөлдерді ойнаған актер - Шәріп Серік.  5-сі детектив - әр бағдарлама сайын ауысып отырған қонақ детектив.

## Сілтемелер
* Шоу Маска : последние новости. "Хабар" телеарнасының сайты
* Маска Kazakhstan, Жетінші арна сайтының "Маска" шоуына арналған парақшасы.

Санат:Алфавит бойынша телебағдарламалар
Санат:Қазақстан телебағдарламалары
Шарапхана (көне қала)

**Шарапхана** – Қазақстандағы орта ғасырдан сақталған қала орны (қазіргі Сарапхана ауылының аумағынан табылған VII-X ғасырларда болған қаланың жұрты). 

## Орналасқан жері
Қазығұрт ауданы, Қазығұрт ауылынан солтүстікке қарай 10 км жерде, Келес өзенінің сол жағалауында. 

## Деректер, сипаты
1948 жылы Оңтүстік Қазақстан археология экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) зерттеген.
Қаланың орны бір-біріне жалғасып жатқан тік бұрышты екі алаңнан оңтүстіктен солтүстікке карай 80 м, батыс-шығыска қарай 65 м, биіктігі 1,5 м. Ол айналдыра ормен және соқпа дуалмен қоршалған. Бұрыштары мен батыс қабырғасының ортасында мұнарасы бар. 2-алаңның мөлшері солтүстіктен оңтүстікке қарай 100 м, батыстан шығысқа қарай 140 м, биіктігі 0,5 м. Бүл алаң да терең ормен және соқпа дуалмен қоршалған. Алаң батыстан шығысқа, солтүстіктен оңтүстікке қарай тартылған соқпа дуал арқылы төртке бөлінген.
Шарапхананы Г.И. Пацевич ортағасырлық Газгирд қаласының орны деген пікір айтқан. Оны бірқатар зерттеушілер (К. Байпақов, т.б.) қолдайды. Ертедегі Газгирд топонимінің қазіргі Қазығұрт атауында сақталып қалған болуы мүмкін. Ташкент пен Шымкент арасындағы тау сілемі солай аталады, қаланың қираған жұрты соның етегінде жатыр. Археология материалдар Шарапхананы халық 6—12 ғасырларда мекен еткендігін айғақтайды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Байланыс саласындағы қылмыстар

нобай|150px|
**Ақпараттандыру және байланыс саласындағы қылмыстар** Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде 7-тарауда келтірілген.

## Баптар
* 205-бап. Ақпаратқа, ақпараттық жүйеге немесе телекоммуникациялар желісіне құқыққа сыйымсыз қол жеткізу.
* 206-бап. Ақпаратты құқыққа сыйымсыз жою немесе түрлендіру.
* 207-бап. Ақпараттық жүйенің немесе телекоммуникациялар желісінің жұмысын бұзу.
* 208-бап. Ақпаратты құқыққа сыйымсыз иеленіп алу.
* 209-бап. Ақпаратты беруге мәжбүрлеу.
* 210-бап. Зиян келтіретін компьютерлік бағдарламалар мен бағдарламалық өнімдерді жасау, пайдалану немесе тарату.
* 211-бап. Қолжетімділігі шектелген электрондық ақпараттық ресурстарды құқыққа сыйымсыз тарату.
* 212-бап. Құқыққа қайшы мақсаттарды көздейтін интернет-ресурстарды орналастыру үшін қызметтер ұсыну.
* 313-бап. Ұялы байланыстың абоненттік құрылғысының сәйкестендіру кодын, абонентті сәйкестендіру құрылғысын құқыққа сыйымсыз өзгерту, сондай-ақ абоненттік құрылғының сәйкестендіру кодын өзгертуге арналған бағдарламаларды жасау, пайдалану, тарату.

## Тағы қараңыз
* Байланыс арналары
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Байланыс
Медициналық қылмыстар

оңға|150px|
**Медициналық қылмыстар** Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде 12-тарауда келтірілген.

## Баптар
* 317-бап. Медицина немесе фармацевтика қызметкерінің кәсіптік міндеттерін тиісінше орындамауы.
* 318-бап. Клиникалық зерттеулер жүргізу тәртібін және профилактиканың, диагностиканың, емдеудің және медициналық оңалтудың жаңа әдістері мен құралдарын қолдану тәртібін бұзу.
* 319-бап. Жүктілікті жасанды үзуді заңсыз жүргізу.
* 320-бап. Медициналық көмек көрсетпеу.
* 321-бап. Медицина қызметкері құпиясын жария ету.
* 322-бап. Заңсыз медициналық және фармацевтикалық қызмет және есірткі немесе психотроптық заттарды алуға құқық беретін рецептілерді немесе өзге де құжаттарды заңсыз беру не қолдан жасау.
* 323-бап. Жалған дәрілік заттармен немесе медициналық бұйымдармен жұмыс істеу.

Сонымен қатар медицина қызметкерлері басқа тұлғалармен бірдей жауапкершілікке тартылатын да құқық бұзушылықтар бар. Мысалы, денсаулыққа абайсызда зиян келтіру (114-бап), гигиеналық нормативтерді немесе санитарлық тәртіп бұзу (304-бап) және т.б.

## Статистика
2023 жылдың қаңтар–қазан айларында Қазақстанда 212 медициналық қылмыстық құқық бұзушылық тіркелді. Олардың 95,8%-ы медицина немесе фармацевтика қызметкерлерінің кәсіби міндеттерін тиісінше орындамауымен байланысты болды.

## Тағы қараңыз
* Дәрігерлік жауапкершілік
* Медициналық қызмет
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Медицина
Қарақол (Қошқар тармағы)

**Қарақол** (Шығыс Қарақол; ; бастауы — Қаратөр) — Қырғызстандағы өзен, Нарын облысы, Қошқар ауданы аумағы арқылы ағып өтеді. Қошқар өзенінің сол саласы.

Өзеннің ұзындығы 51 км. Су алабының ауданы 533 км². Орташа жылдық су шығыны — 4,76 м³/с.

Өзеннің бастауы Қырғыз Алатауының шығыс бөлігінің беткейінде орналасқан. Басында оңтүстік-шығысқа қарай ағады, орта және төменгі ағысында бірте-бірте шығысқа бұрылып, басым ағын бағыты оңтүстік-шығысқа айналады. Теңіз деңгейінен 2189 м биіктікте Сүйек өзенімен қосылып, Мантыш ауылының тұсында Қошқар өзенін құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Шу су алабы
Сүйек (Қошқар тармағы)

**Сүйек** (Шығыс Сүйек; ) — Қырғызстандағы өзен, Нарын облысының Қошқар және Жұмғал аудандарының аумағы арқылы ағып өтеді. Қошқар өзенінің оң жақ құрамдас бөлігі.

Өзеннің ұзындығы 49 км. Су алабының ауданы 470 км². Жылдық орташа су шығыны — 5,9 м³/с. Өзен алабында 11 көл, 10 мұздық бар.

Өзеннің бастауы Жұмғалтау жотасының баурайында, Сүйек асуына жақын жерде басталады. Оның бүкіл ұзындығы бойынша дерлік ағыстың басым бағыты оңтүстік-шығыс — шығыс. Орта ағысында өзен арнасын бойлай Қошқар және Жұмғал аудандарының шекарасы өтеді. Теңіз деңгейінен 2189 м биіктікте Қарақол өзенімен қосылып, Мантыш ауылының тұсында Қошқар өзенін құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан өзендері
Санат:Шу су алабы
Қошқар (ауыл)

**Қошқар** () — Қырғызстандағы Нарын облысының солтүстігіндегі ірі ауыл. Қошқар ауданының әкімшілік орталығы болып келеді.

## Географиялық сипаттама
Тас жол бойымен солтүстік-шығысқа қарай 25 шақырымдай жерде Орта-Тоқай суқоймасы және солтүстік-шығысқа қарай 45 шақырымдай жерде Ыстықкөлдегі Балықшы қаласы орналасқан. Ауыл биік таулы аймақтарға экскурсиялар үшін бастапқы нүкте болып табылады және мұнда туристік инфрақұрылым айтарлықтай дамыған. Мұнда өлкелік мұражай бар.

## Тарихы
19 ғасырдың екінші жартысында ұйғыр және өзбек саудагерлері құрған. 1909 жылы орыс шаруалары қоныс аударылып, оларға Столыпин атауы берілді. Орыстарды жергілікті қырғыздар қуып жіберді, ал атауы Қара-Қу болып өзгертілді. 1917 жылы Қошқар болып өзгертілді. 

Ғимараттар әдетте кеңес дәуіріндегі дәстүрлі көпқабатты үйлер, екі және үш қабатты көпқабатты үйлер де бар. Жазда айналадағы тауларға жаяу экскурсиялар ұсынады. Қыста бұл аймақта қатты аяздар басым болады, бұл тау соқпақтарын өтуге қиын етеді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қала негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Төрт орта мектеп, кітапхана, үш балабақша, кинотеатр, қоғамдық орталық, тарих және өлкетану мұражайы, мешіт және стадион бар. Сондай-ақ тұрмыстық қызмет көрсету бөлімдері, сауда орталығы, мейрамхана, кафе-бар, тамақтандыру мекемесі және базар жұмыс жасайды. 

## Әйгілі тумалары
* Үсен Бейшеев (1922—1982) — Даңқ орденінің толық иегері. 
* Сағымбай Оразбақов (1867—1930) — аса көрнекті манасшы, қырғыздың «Манас» дастанын айтушы.
* Тұрдақын Өсібалыұлы Өсібалиев (1919—2015) — кеңестік мемлекет әрі партия қайраткері, Қырғыз КСР Коммунистік партия ОК бірінші хатшысы (1961-1985). Қырғызстан Республикасының Батыры (1999).
* Баялы Диқанбайұлы Исакеев (1897—1938) — кеңестік мемлекет әрі партия қайраткері.
* Ормат Қадыкеұлы Саралаев (1946-2015) — Қырғызстан Республикасының Тәжікстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.

## Дереккөздер

Санат:Қошқар ауданы елді мекендері
Баринго көлі

**Баринго көлі** () — Шығыс Африканың Рифт аңғарындағы тұщы су көлі, ал қалған барлық көлдер өте сілтілі. Көлдің атауы Мпаринго сөзінен шыққан, жергілікті тілде көл дегенді білдіреді. Оның орталығында бірнеше аралдар бар: Кокве және Самантиан, оларда люкс үйлері (сафари қонақ үйлері) бар.

## Флора және фаунасы
Көлдің ерекшелігі — эндемикалық балық түрі Oreochromis niloticus. Көлде құстардың керемет алуан түрі бар (500-ге жуық түрі). Көлде көптеген қолтырауындар мен бегемоттар мекендейді. Ерекше туристік тартымдылық — айқайлаған бүркіттерді балықпен тамақтандыру.

## Палеоантропологиясы
Баринго көлінің жағасында *Homo*, *Orrorin*, *[[Австралопитек]]* тектес қазба гоминидтерінің әлемге әйгілі орындары бар: Қапчеберек, Чемерон, Чесованджа, Табарин, Каптурин, сондай-ақ 545 мың жыл бұрын пайда болған шимпанзенің үш қазба тісінің дүние жүзіндегі жалғыз табылуы. бірнеше жылдар бұрын.

## Экологиясы
Баринго көлі — Шығыс Африканың Рифт аңғарындағы жалғыз тұщы су көлі. 2020 жылы адам әрекеті мен көптеген жауын-шашынның салдарынан Баринго көлінің сілтілі Богориа көлімен қосылу қаупі бар. Екі көлдің қосылуы осы көлге тән көптеген эндемикалық түрлердің жойылуына әкеледі.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

Санат:Кения көлдері
Санат:Африкадағы ағынсыз көлдер
Слэпшот (бойтұмар)

оңға|сүрмесіз|392x392 нүкте
**Слэпшот** () – Ұлттық Хоккей Лигасында ойнайтын "Вашингтон Кэпиталз" командасының ресми бойтұмары.

Ол команда формасын киіп, 00 нөмірін таққан үлкен ақбас қыран бейнесіндегі маскот. Слэпшот үйдегі ойындарда ғана емес, сондай-ақ түрлі қоғамдық іс-шараларда да қатысып, бүкіл аймақта "Вашингтон Кэпиталз" брендінің маңызды бөлігіне айналды.

## Тарихы
Слэпшот ресми түрде 1995 жылы 18 қарашада таныстырылды. Оны алғаш рет үй жанкүйерлеріне Вирджиния штатының Фэрфакс Стейшн қаласынан келген 5-сынып оқушысы Стефани Уильямс таныстырды. Ол жаңа талисманның атауын қою байқауында жеңіске жеткен еді.

Слэпшот "Вашингтон Кэпиталз" командасының әр үй ойындарында көрінеді және көбінесе қосымша талисмандар – Air Slapshot және Hat Trick-пен бірге жүреді. Ол жыл сайын Мэриленд, Вирджиния және Вашингтон аймақтарында жүздеген іс-шараларға қатысады: қайырымдылық акцияларына, қауымдастық фестивальдеріне және шерулерде жүреді. Сонымен қатар, ол ел бойынша да өнер көрсетті, 2009 жылы The Price Is Right бағдарламасына Лос-Анджелес Кингз командасының талисманы Бэйли, Торонто Мэйпл Лифс командасынан Карлтон және Флорида Пантерздан Стэнли С. Пантерамен бірге шыққан болатын.

Слэпшот жиі әртүрлі костюмдер киеді: мерекелік маусымда Санта кейпіне енеді, ал Вашингтон Кэпиталз Президенттер кубогын жеңіп алған кезде Президент бейнесін сомдайды. Сонымен қатар, оның Каролина Харрикейнз командасының талисманы Стормимен ерекше бәсекелестігі бар.

## Галерея

File:Verizon Center (16809072192).jpg|Ойыншылар мұз айдынына шыққанға дейін жанкүйерлерді қызықтыруда, 2015 жыл.
File:Washington Mascot Slapshot - 2020 - All-Pro Reels (49479663516).jpg|"Питтсбург Пингвинз" командасымен кездесу алдында "Вашингтон Кэпиталз" баннерің желбіретіп жүр, 2020 жыл.
File:Caps win (34191007486).jpg|"Caps Win" туын желбіретіп жүр, 2017 жыл.
File:2017 Capital Pride (Washington, D.C.) - 026.jpg|Capital Pride Parade, 2017 жыл.
File:Stanley Cup Parade (42853180231).jpg|Команданың 2018 жылғы Стэнли кубогының шеруі кезінде көлікті айдап келе жатқан сәт.


## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://www.nhl.com/capitals/fans/slapshot

Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы
Санат:Ұлттық Хоккей Лига бойтұмарлары
Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі

**Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі** — Израиль мен Хезболла қозғалысы атысты тоқтату келісімі 27 қараша күні жергілікті уақыт бойынша сағат 4:00-де (Астана бойынша 07:00) қабылданды.

## Бітім
### Израиль-Хезболла
Бітімге сәйкес, «Хезболла» өз жасақтарын Израиль шекарасынан 30 шақырым алшақтатуға тиіс. Ал Израиль Ливаннан қарулы күштерін 60 күнде шығаруға міндетті. Содан кейін Ливан-Израиль шекарасы Ливан армиясының бақылауына өтеді. Бұл аймақта атыс Израиль Газа секторында «Хамасқа» қарсы соғыс ашқанда басталды.

### Израиль-Хамас

«Хамас енді таңдауын жасауға тиіс. Оларда қалған жалғыз амал – тұтқындағы азаматтарды (соның ішінде Америка азаматтары да бар) босату. Осы процесс барысында әскери қимылдарын тоқтатып, соның салдарынан гуманитарлық көмек артады. Алдағы күндері АҚШ Түркия, Египет, Катар, Израиль және басқа елдермен Газа секторында атысты тоқтатуға қол жеткізу үшін тағы бір қадам жасайды» - деді Байден.

## Ескерту
Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху мәлімдегендей, «Хезболла» келісімді бұзса, соғыстың қайта басталатынын ескертті.
"Егер Хезболла келісімді бұзып, қайта қарулануға тырысса, біз шабуыл жасаймыз. Егер ол шекара маңындағы террор инфрақұрылымын қалпына келтіруге әрекет жасаса, біз шабуыл жасаймыз. Егер ол зымыран жіберсе, егер ол туннель қазса, егер ол зымыран таситын жүк көлігін әкелсе, біз шабуыл жасаймыз. Әрбір бұзушылыққа біз күшпен жауап береміз", - деп мәлімдеді Нетаньяху.
АҚШ атысты тоқтату келісімінің сақталуын қадағалайтын бес мемлекеттен тұратын комитетті басқарады. Бұл орган "Хезболла" келісімді бұзып жатыр деп есептесе, Израильдің Ливанға соққы беру құқығын мойындайтын құжатты жариялайды.

## Реакция
: :
Қауіпсіздік кабинетінде отырған Израильдің әсіре оңшыл қауіпсіздік министрі Итамар Бен Гвир соғыс "абсолютті жеңіске" дейін жалғасуы керек деп санайды.

Сауалнамада Нетаньяхуды қолдайтын израильдіктердің 80%-дан астамы келісімге қарсы екенін көрсетті.

## Тағы қараңыз
* Үшінші Ливан соғысы (2024)
* Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық шарттар
Санат:Бітімгершілік келісімдер
Санат:Израиль тарихы
Анар Нұрәліқызы Жайылғанова

**Анар Нұрәліқызы Жайылғанова** (10 шілде 1969, Семей – 12 ақпан 2024, Қазақстан) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, заңгер, мәжілістің 6-сайланым депутаты.

## Өмірбаяны
1969 жылы 10 шілдеде Семейде дүниеге келді.

### Білімі
1986 жылы Семей облысы, Шар ауданы (қазіргі Жарма ауданы), Белтерек ауылындағы орта мектепті медальмен, 1991 жылы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетін үздік, 2003 жылы  Қаржы және несие факультетінің жоғары банк ісі мектебін аяқтады. 2002 жылы  “Қазақстан Республикасындағы сот қызметін ұйымдық-құқықтық қамтамасыз ету” тақырыбында кандидаттық диссертация қорғап, заң ғылымдарының кандидаты атанды. 

### Мансабы
* 1991—1994 — Қазақстан ғылым академиясының мемлекет және құқық институтының кіші ғылыми қызметкері;
* 1994—1997 — Оңтүстік Қазақстан облыстық (қазіргі Түркістан облысы) сотының азаматтық істер жөніндегі аға кеңесшісі;
* 1997—1999 — Оңтүстік Қазақстан облыстық (қазіргі Түркістан облысы) сотының судьясы;
* 1999—1999 — Қазақстан әділет министрлігі соттардың қызметін ұйымдастыру департаменті сот жүйесін талдау және жетілдіру басқармасының басшысының орынбасары, бастығы;
* 1999—2000 — Қазақстан президенті әкімшілігі мемлекеттік-құқықтық бөлімінің аға сарапшысы;
* 2000—2004 — Қазақстан Жоғарғы Соты төрағасының кеңесшісі;
* 2004—2008 — Қазақстан Жоғарғы Сотының судьясы;
* 2008—2016 — Қазақстан Конституциясының кеңесінің мүшесі;
* 2016—2019 — Қазақстан парламенті мәжілісінің 6-сайланым депутаты, қаржы және бюджет комитетінің мүшесі;
* 2019—2022 — Қазақстан мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы.

### Жеке өмірі
Тұрмыста, 1 қызы бар —  Айгерім Нұрланқызы Адырбекова (1992 туған).

2024 жылы 12 ақпанда 54 жасында қайтыс болып, Ұлттық пантеонда жерленді. 

thumb|Жайылғанованың жерленген жері

## Марапаттары
* Қазақстан мемлекеттік қызмет істері агенттігінің “Үздік мемлекеттік қызметкер” төс белгісі;
* Қазақстан Жоғарғы Соты төрағасының құрмет грамотасы (1998);
* Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі (2005);
* Астанаға 10 жыл медалі (2008);
* Құрмет ордені (2009);
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі (2011);
* Конституциялық заңдылықты нығайтуға қосқан үлесі үшін медалі (2014);
* Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі (2015);
* Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі (2015);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016);
* Судьялар одағының “Үш би” құрмет белгісі (2017);
* Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі (2020);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі (2021).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан судьялары
Санат:Қазақстан заңгерлері
Ковентри Сити

«**Ковентри Сити**» (толық атауы *Ковентри Сити футбол клубы;*  ) — Англияның Ковентри қаласындағы кәсіби футбол клубы. 1883 жылы 13 тамызда құрылған.

1987 жылы "Уэмбли" стадионында өткен финалда "Тоттенхэм Хотспурды" 3:2 есебімен жеңіп, Англия кубогын жеңімпазы атанды. Бірақ Эйзель трагедиясынан кейін УЕФА-ның ағылшын клубтарына тыйым салуына байланысты команда еуропалық жарыстарда ойнай алмады. Cол жылғы Англия суперкубогында "Эвертоннан" 0:1 есебімен жеңіліп қалды.

Содан бері клуб ешқандай табысқа жетпеді, тіпті 2001 жылы премьер-лигадан түсіп қалды.

## Тарихы

## Жетістіктер

* **Екінші дивизион**/**[[Футболдан Англия чемпионаты|Чемпионат]]**
** **Жеңімпаз:** 1966/67
* **Үшінші дивизион**
** **Жеңімпаз (2):** 1963/64 , 2019/20
* **[[Футболдан Англия кубогы|Англия кубогы]]**
** **Жеңімпаз:** 1986/87
* **Англия лигасының кубогы**
** **Жеңімпаз:** 2016/17

## Атақты ойыншылары

* Каспер Шмейхель
* Крейг Беллами
* Питер Шилтон
* Джо Коул
* Робби Кин
* Виорел Молдован

## Сілтемелер

* Ресми сайты
* Жанкүйерлер форумы 

Санат:Англия футбол клубтары
Швейцария футбол қауымдастығы

**Швейцария футбол қауымдастығы** , , , ) — Швейцариядағы футболды басқарушы орган. Ол Швейцария футбол лигасын, Швейцария ұлттық футбол командасын ұйымдастырады. Қауымдастықтың штаб-пәтері Бернде орналасқан.

Қауымдастық 1895 жылы құрылып, 1904 жылы ФИФА-ның құрылтай мүшесі болды және 1954 жылы УЕФА-ға қосылды. Қазіргі уақытта ФИФА Швейцарияның Цюрих қаласында орналасқан. Сонымен қатар, УЕФА Швейцарияның Ньон қаласында орналасқан.

## Президенттері
*Ральф Злокзоуэр (2001–2009)
*Питер Джильерон (2009–2019)
*Доминик Блан (2019–қазіргі уақытқа дейін)

## Дереккөздер

Санат:Швейцариядағы футбол
Богория көлі

**Богория көлі** (, ; бұрынғы аты — *Ханнингтон*) — Кения, Рифт аңғары провинциясы, Баринго ауданындағы сілтілі-тұзды меромиктикалық көл.

## Сипаттамасы
Богория көлінің ұзындығы шамамен 17 шақырым, ең үлкен ені 3,8 шақырым, ең тереңдігі шамамен 9 метр. Батысында аттас жанартау орналасқан.

Богорияда Na+, HCO3- және CO32- — иондарының өте жоғары концентрациясы бар, құрғақ айларда Богорияның тұздылығы 100 ‰ жетеді, қышқылдық деңгейі де жоғары - 10,5 рН дейін, өйткені 200-ге жуық ыстық сілтілі бұлақтар өз суын құяды, суының температурасы 39°С-тан 98,5°С-қа дейін болатын көл. Көл де қызықты, өйткені оның жағасында оннан астам (1975 жылы 18 болған, бірақ уақыт өте олардың кейбіреулері жоғалып кетеді) гейзерлер (бұл Африкаға тән емес), олардың кейбіреулері су бұрқақтарын шығарады. биіктігі 5 метрге дейін. Көлді зерттеу оның әрқашан тұзды емес екенін көрсетті: 10 000 жыл (кем дегенде) өмір сүрген кезде ол бірнеше рет тұщы су болды, содан кейін қайтадан тұзды болды. Сондай-ақ оның бұрын қазіргіден 9 метр биіктікте болғаны және Баринго көліне қосылғаны белгілі болды.

## Тарихы
1970 жылдың қараша айынан бастап көл Рамсар конвенциясына сәйкес қорғалады және аттас қорық аумағында орналасқан. Көлде қоқиқаздардың үлкен саны бар, осында өсетін цианобактериялармен (спирулиналар) және зымырықтармен қоректенеді. Қоқиқаздардың саны 500 мыңнан 2 миллионға дейін жетеді.

2011 жылы Богориа, Накуру және Элментейта көлдері Ұлы Рифт аңғарының көл жүйесі деп аталатын ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұрасы ретінде танылды.

## Дереккөздер

Санат:Африка тұзды көлдері
Санат:Кения көлдері
Санат:Баринго (округ)
Санат:Африкадағы ағынсыз көлдер
Мирослав Александрович Лобанцев

**Мирослав Александрович Лобанцев** (27 мамыр 1995, Мәскеу) — ресейлік футболшы, қақпашы.
## Жетістіктері
**«Локомотив»**

*Ресей 1 лигасы жеңімпазы: 2011
*Ресей кубогы: 2014/2015, 2016/2017

**Жеңіс**
*Лига кубогы финалисі: 2024
## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ротор ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары
Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Карло Бартолец

**Карло Бартолец** (; 20 сәуір 1995, Загреб, Хорватия) — хорватиялық футболшы, қорғаушы.
## Жетістіктері
**Астана**
*Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2024
*Қазақстан лига кубогы: 2024
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Осиек ФК ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Норшелланн ФК ойыншылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Усман Камара (гвинеялық футболшы)

**Усман Камара** (; 28 желтоқсан 1998, Конакри, Гвинея) — гвинеялық футболшы, шабуылшы. 

## Жетістіктері
**«Динамо» (Тбилиси)**

*Грузия чемпионы: 2022
*Грузия суперкубогы: 2023
**Астана**
*Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2024
*Қазақстан лига кубогы: 2024
## Дереккөздер

Санат:Гвинея футболшылары
Санат:Гвинея Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Волеренга ФК ойыншылары
Санат:Дила ФК ойыншылары
Санат:Динамо Тбилиси ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Мүрдетөбе 2

**Мүрдетөбе 2** – ортағасырлық қоныс орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Түлкібас ауданы, Кемербастау ауылынан 3,8 км батыста батыста орналасқан. 

## Кезеңі
VІІІ-Х ғасырлар.

## Сипаты
1940 жылы Жамбыл археологиялық экспедициясы (жетекшісі Г.И. Пацевич), 1980 жылы Шымкент педагогикалық институты археологиялық экспедициясы отряды (жетекшісі Н.П. Подушкин) зерттеген.
Қоныс түрі – “алаңқай төбе”. Орталық төбе табанының ауданы 20х50 м, үстіңгі бөлігінің ауданы 40х30 м, биіктігі 3-6 м. Оның солтүстік және шығыс жағында таға тәріздес ауданы 0,1 га, биіктігі 1,5–2 м алаңқай төбешік оңтүстікке созыла орналасқан. Зерттеу барысында жиналған толқын сызықты өрнектер салынған заттарға (қыш ыдыстар – құм, тостаған, қазан, тағы басқа) қарағанда қонысты халық 8-10 ғасырларда мекен еткен. Олар егін егіп, мал өсірумен шұғылданған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қоныстары
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Зейнеп Ахметова

**Зейнеп Ахметова** (18 қаңтар 1945 жыл) — белгілі жазушы, қоғам қайраткері және қазақтың ұлттық дәстүрлерін насихаттаушы. Ол даңқты қолбасшы әрі халық батыры Бауыржан Момышұлының келіні, жазушы Бақытжан Момышұлының әйелі. Зейнеп Ахметова қазақ мәдениетінің дәстүрлерін, отбасылық құндылықтарын және қыз-келіншектердің тәрбиесін сақтау мен дамыту жолында үлкен еңбек сіңірген.

## Шығармашылығы
Зейнеп Ахметова өзінің «Шуақты күндер» атты кітабында Бауыржан Момышұлының соғыстан кейінгі өмірі туралы естеліктерімен бөліседі. Бұл еңбек қазақ әдебиетінде маңызды орын алады және ұлттық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған​​​​.

Сонымен қатар, ол қазіргі заманғы қазақ тойларында дәстүрлерден ауытқып жатқан кейбір әдеттерді сынап, қоғамға тәрбиелік мәні бар маңызды ойлар айтады. Мысалы, келінді төрге отырғызу, беташарда ұлттық киімнің орнына заманауи жалаңаш көйлектер кию сияқты әрекеттердің ұлттық мәдениетке жат екенін атап өтеді​​​​.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Еңбектері
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Аполлон (кратер)

**Аполлон** — Айдың көрінбейтін жағындағы кратер.

Атауы америкалық ғарыш игеру бағдарламасы құрметіне орай берілді. Кратердің бұл атауын Халықаралық астрономиялық одақ 1970 жылы бекіткен.

## Ішкі кратерлер
500px|мини|солға|Аполлон кратерінің суреті
Аполонның солтүстік-шығыс жағында Челленджердің апаты кезінде қаза тапқан ғарышкерлердің құрметіне орай аталған жеті кратер бар: Скоби, Смит, Мак-Олифф, Резник, Ярвис, Макнейр және Онизука.

Одан оңтүстікке қарай Аполлон 8 миссиясында қаза тапқан ғарышкерлер есімімен аталған тағы үш кратер бар: Борман, Ловелл, Андерс. Сол аймақта тағы жеті кратерге Колумбия шаттлының қаза болған экипаж мүшелерінің есімдері берілді: Хасбанд, М. Андерсон, Рамон, Маккул, Д. Браун, Л. Кларк және Чавла.

Батыс аймақта Аполлон 1 астронавты құрметіне орай аталған Чаффи кратері орналасқан. Одан солтүстікке қарай Драйден кратерін көреміз, ол «Аполлон» бағдарламасын жүзеге асыруға зор үлес қосқан ғалымның есімімен аталды. Басқа кратерлердің атаулары әлі қойылмаған.

## Зерттелуі
2024 жылдың маусымында Айдың осы өңіріне қытайлық Чанъэ-6 аппараты қонып, реголит үлгісін жинап алды.
## Тағы қараңыз
* Оңтүстік полюс — Эйткен бассейні
* Айдағы кратерлердің тізімі
## Дереккөздер

Санат:Ай кратерлері
Бранимир Калайца

**Бранимир Калаица** (, 1 маусым 1998 жыл, Загреб) — хорватиялық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері
**Астана**
*Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2024
*Қазақстан лига кубогы: 2024
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Ян Юрьевич Труфанов

**Ян Юрьевич Труфанов** (17 мамыр 2004 жыл, Алматы) — қазақстандық футболшы, шабуылшы. 

## Карьерасы
Қазақстанның бірнеше жастағы құрамасында ойнады.

Футболдық мансабын 2021 жылы "Қайрат" сапында бастады. 2023 жылы 21 мамырда «Қайсар» клубына қарсы матчта Қазақстан Премьер-Лигасындағы тұңғыш ойынын өткізді (0:3).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/494863

Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Зураб Тевзадзе

**Зураб Тевзадзе** (; 28 тамыз 1994 жыл, Тбилиси) — грузиялық футболшы, "Жеңіс" клубының қорғаушысы.
## Жетістіктері
 '''Жеңіс'''
*Қазақстан лига кубогының финалисі: 2024
## Дереккөздер

Санат:Грузия футболшылары
Санат:Гурия ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Сиони ФК ойыншылары
Санат:Дила ФК ойыншылары
Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)

**Грузиядағы қарсылық шаралары (2024 жылдан)** — 2024 жылы парламенттік сайлаудан кейін Грузиядағы наразылық сол жылдың 28 қазанында кешке Грузияның арманы жеңіске жеткен парламенттік сайлауды бұрмалау мүмкіндігіне байланысты басталды. Грузия президенті Саломе Зурабишвили мен оппозициялық партиялар сайлау нәтижелерін жүздеген бақылаушылардың анықтаған құқық бұзушылықтары мен дауыс берудің құпиялылығына қатысты сұрақтарға байланысты мойындамады. Тбилисимен қатар, наразылық акциялары Батуми, Кутаиси, Гори, Зугдиди және басқа да қалаларда өтті.

Орталық сайлау комиссиясы мен «Грузия арманы» кез келген бұрмалаушылықты жоққа шығаруда.

## Барысы
2024 жылы қазанда Грузияда парламенттік сайлау өтті, онда Грузия арманы партиясы көпшілік дауысқа ие болды. Грузин оппозициясы мен президент бұған келіспеді және наразылық білдіруге шақырды.
### Қараша

Өткен парламенттік сайлаудың қорытынды хаттамасы бекітілгеннен кейін, 17 қарашада грузин оппозициясы митинг өткізіп, Тбилиси мемлекеттік университетінің жанындағы жолды жауып, шатырлар орнатты. Руставели даңғылында «Дауысты қайтар» акциясы қатар өтіп жатты.

Ел астанасы Тбилисидің адам ең көп жүретін көшелерінің бірі жабылды. Шерушілер күн салқындағандықтан түні бойы от жағып, шатырда түнеді.

28 қарашада премьер-министр Ираклий Кобахидзе 2028 жылға дейін Еуроодаққа кіру жөніндегі келіссөздерді тоқтату туралы мәлімдеме жасады. Соның нәтижесінде 28-29 қарашада Тбилисиде қайтадан митингілер басталды. 30 қарашада кемінде 49 наразылық білдіруші ұсталып, 32 ІІМ қызметкері жарақат алды. Сондай-ақ наразылық білдірушілерді Грузияның қазіргі президенті мен бірқатар шенеуніктер қолдады.

Тбилисиде 29–30 қарашаға қараған түні ұсталған Ресей азаматы Арменияға депортацияланды. Тағы екі Ресей азаматы 10–13 тәулікке әкімшілік қамауға алынды.

### Желтоқсан

**2 желтоқсан:** Кемінде 224 наразылық білдіруші ұсталып, ІІМ-нің 113 қызметкері зардап шеккен.

### 2025 жылғы 4 қазандағы ұсынылған революция
2025 жылғы 4 қазан күні, 2024–2025 жылдардағы Грузиядағы саяси дағдарыс жағдайында өткен жергілікті сайлау күні, шамамен жиырма мың адам Тбилисиде митинг өткізіп, опера әншісі Паата Бурчуладзенің мәлімдемесін тыңдады. Ол 2025 жылдың маусым–шілде айларынан бастап де-факто көшбасшы Бидзина Иванишвилиден билікті бейбіт жолмен беру идеясын ұсынып жүрген болатын. Мәлімдемеден кейін наразылар президент резиденциясы — Орбелиани сарайын басып алуға әрекет жасады, алайда қауіпсіздік күштері су атқыштар мен көз жасаурататын газ қолданып бұл әрекетті тоқтатты.

## Келесі президенттік сайлау
«Алғаш рет президенттік сайлауды тікелей дауыс беру арқылы емес, парламент депутаттары мен Аджария мен Абхазия Жоғарғы кеңестері мен жергілікті әкімшілік өкілдері құрған сайлаушылар алқасы өткізеді», - деді спикер Шалва Папуашвили.

Ол қазіргі президент Саломе Зурабишвилидің алты жылдық мандаты 16 желтоқсанда аяқталатынын, сондықтан Конституцияда белгіленген мерзімде сайлау өткізу керегін айтты.

Грузия парламенті президент сайлауын 14 желтоқсанға белгілегенін хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:2024 жылғы Грузия
Санат:2024 жылғы наразылықтар
Санат:Грузия тарихы
Санат:Грузия саясаты
Берік Рамазанұлы Айтбаев

**Берік Рамазанұлы Айтбаев** (; 26 маусым 1991 жыл, Жамбыл қаласы) — қазақстандық футболшы, қорғаушы.

## Карьерасы
Футболшы мансабын 2009 жылы "Тараз" клубының қосалқы құрамасында бастады, ал 2011 жылы премьер лигада бірінші рет негізгі құрамда өнер көрсетті. 2015 жылы "Атырау" клубының ойыншысы болды.

2016 жылы тағы да "Тараз" клубына ауысты. 2016 жылдың жазында "Атырауға" оралды. 

2017 жылы ол ақтөбелік клубпен келісімшартқа отырды, ол жылы премьер лигада 20 матч өткізді.

2018 жылы Павлодардың «Ертіс» клубында өнер көрсетті .

## Жетістіктері

### «Елімай»

* 1 лига жеңімпазы: 2023

### «Тараз»

* Қазақстан кубогының финалисі: 2013
* Қазақстан 1 лигасының күміс жүлдегері: 2018

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Атырау ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Елім-ай-2022 ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Марин Беланчич

**Марин Беланчич** (; 12 қаңтар 2001 жыл) — хорватиялық футболшы, "Жеңіс" клубының қорғаушысы.
## Жетістіктері
 '''Жеңіс'''
*Қазақстан лига кубогының финалисі: 2024
## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Гирчи — Көбірек еркіндік

**Гирчи — Көбірек еркіндік** (груз. გირჩი) — Грузиядағы оппозициялық саяси партия. Партия 2020 жылдың желтоқсанында «Жаңа саяси орталық — Гирчи» құрамынан бөлініп шыққан бұрынғы мүшелермен құрылды. «Гирчи — Көбірек еркіндік» партиясын Грузияның бұрынғы депутаты Зураб Джапаридзе басқарады.

## Тарихы
Партия 2020 жылдың 26 желтоқсанында Зураб Джапаридзе тарапынан құрылды.

2021 жылғы жергілікті сайлауда партия 1,44% дауыс (25 467 дауыс) жинап, тек Тбилиси қалалық жиналысында 2,5% шегінен өтіп, 1 орын алды.

## Дереккөздер

Санат:Саяси партиялар
Санат:Грузия саясаты
Санат:Грузия саяси партиялары
Желтоқсан саябағы

**Желтоқсан саябағы** — Алматы қаласындағы саябақ.

Рекреациялық аймақ аэропорт көлінің жағалауын қамтиды. Абаттандыру алаңы – шамамен 23 мың шаршы метр. Саябақта 8 балалар және 7 спорт алаңы бар, оның ішінде воркаут, мини-футбол, паркур ойын алаңдары.

Саябақтың басты ерекшелігі ретінде ұзындығы 1300 метрлік жаяу жүргіншілерге арналған пирсті атауға болады. Ол Кіші Алматы өзенінің арнасын кесіп өтіп, Аэропорт көлінің шығыс жағалауы бойымен салынды.

Қаладағы ең үлкен үш саябақтың біріне айналған бұл нысанды салуға жалпы 871,4 миллион теңге жұмсалды.

## Дереккөздер

Санат:Алматы саябақтары
Жексұрын мен 4

**«Жексұрын мен 4»** () — Illumination Entertainment компаниясы шығарған компьютерлік мультфильм.

## Сюжеті
Антизұлымдар лигасының (АЗЛ) агенті Грю лицейде ескі жауымен кездеседі. Максим Ле Маль оған әлі өш екенін жеткізіп, өзін тарақан қасиеттерімен күшейтіп алғанын айтады. АЗЛ оны қамауға алады. Алайда көп ұзамай ол абақтыдан қашып кетеді және дүниені жаулап алу жоспарын жүзеге асыруға кіріседі. Грю достарымен бірге оған қарсы тұрады.

## Кейіпкерлерді дыбыстағандар
* Стив Карелл — Грю: басты кейіпкер.
* Кристен Уиг — Люси Уайлд: АЗЛ агенті және Грюдің әйелі.
* Уилл Феррелл — Максим Ле Маль: суперзұлым, Грюдің қарсыласы.
* Джоуи Кинг — Поппи, Грюдің көршісі. 
* София Вергара — Валентина: Ле Мальдің әйелі. 
* Миранда Косгроув — Марго: Грю асырап алған қыздардың ең үлкені және ең ақылдысы, көзілдірік киеді.
* Стив Куган — Сайлас Найспопс: АЗЛ лигасының бұрынғы бастығы.
* Дана Гайер — Эдит: қыздардың ортаншысы, сары шашты қыз, әрқашан қызғылт тоқылған бөрік киіп жүреді.
* Мэдисон Полан — Агнес: қыздардың ең кішісі, пырақтарды жақсы көреді.
* Пьер Коффен — Миньондар: цилиндрлік сары ағзалар. Дөңгелек көзілдірік киіп жүретін, екі немесе бір көзді келеді. Бір-бірімен өз тілінде сөйлесіп, кейбір кезде адамға түсінікті сөздер айтады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 
* 
*
Георгий Панцулая

**Георгий Панцулая** (; 6 қаңтар 1994, Тбилиси, Грузия) — грузиялық футболшы, шабуылшы. Грузияның бірнеше жастағы (17, 19, 21) құрамаларында ойнаған.
## Жетістіктері
**«Динамо» Батуми**
* Грузия чемпионы: 2021
 '''Жеңіс'''
*Қазақстан лига кубогының финалисі: 2024
## Дереккөздер

Санат:Грузия футболшылары
Санат:Сабуртало ФК ойыншылары
Санат:Торпедо Кутаиси ФК ойыншылары
Санат:Зестафони ФК ойыншылары
Санат:Самтредиа ФК ойыншылары
Санат:Дила ФК ойыншылары
Санат:Динамо Батуми ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Сергей Александрович Волков

**Сергей Александрович Волков** (; 27 қаңтар 1999 жыл, Полоцк, Витебск облысы) — беларусьтік футболшы, жартылай қорғаушы.
## Жетістіктері
### Командалық
 '''Жеңіс'''
*Қазақстан лига кубогының финалисі: 2024
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Витебск ФК ойыншылары
Санат:БАТЭ ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Алғашқы құрылысшылар монументі (Жезқазған)

**Алғашқы құрылысшылар монументі** – Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Жезқазған қаласы, Алғашқұрылысшылар алаңы.

## Кезеңі, авторы
1978 жыл, суретші К. Пак, мүсінші Н. Андреев және сәулетші К. Тұрлыбаев. 

## Тарихи деректер, сипаты
Сәулет кешені еліміздің металлургиялық жүрегі – Жезқазған қаласының алғашқы құрылысшыларының батырлық жұмысына арналған.
Ескерткіш үш бөліктен тұрады. Ескерткіштің жоғары бөлігінде – кішкентай дөңгелек алаңқайда қаланың жас құрылысшыларының бейнелері бар аспанға ұмтылған ұлдар мен қыздар. Композицияның орталық бөлігі қаланың өзіндік символы – соғылған мыс-металдың бөлігімен безендірілген.
Қазақ тілінен аударғанда «Жезқазған» топонимі «жез іздеген жер» деген мағынаны білдіреді. Бұл жерлердегі мыс кен орындары мен қазба жұмыстары туралы алғаш рет грек тарихшысы Геродот жұмыстарынан кездестіруге болады. Ресми түрде бұл аймақ 1847 жылы «Жезқазған мыс кен орны» деп тіркелген.
Бүгінде «Алғашқы құрылысшылар алаңы» қаланың тұрғындары мен қонақтары үшін тартымды орынға айналды, мұнда қаланың ең маңызды мәдени іс-шаралары өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Ұлытау облысы сәулеті
Санат:Қазақстан ескерткіштері
ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2024

**ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2024** () — Футболдан 2024 жылғы Құрлықаралық кубоктың шешуші ойыны. 18 желтоқсанда Катардың Лусаил қаласында өтті.

Испанияның "Реал Мадрид" және Мексиканың "Пачука" клубтары кездесіп, "Реал Мадрид" 3:0 есебімен жеңіске жетті де, турнирдің тұңғыш жеңімпазы атанды.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Детальдары

Санат:ФИФА құрлықаралық кубогы
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Пачука ФК ойындары
АҚШ Қорғаныс министрі

**АҚШ Қорғаныс министрі**  (, сөзбе-сөз аударғанда *АҚШ Қорғаныс хатшысы*) — АҚШ Қорғаныс министрлігіне төрағалық ететін лауазым және соған ие тұлға, АҚШ Қарулы күштері атқарушы бөлімінің басшысы, АҚШ федералды үкіметінің жоғары атақты мүшесі. Қорғаныс министрінің қолбасшылық және әскерге билік ету позициясы жоғарғы бас қолбасшы болып табылатын АҚШ президентінен кейінгі екінші орында. Президент Қорғаныс министрін Сенат мақұлдауымен тағайындайды. Қызметін бастаған Қорғаныс министрі оған қоса АҚШ Кабинеті мен АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшесі болады.

Мемлекеттік хатшы, қаржы министрі, қорғаныс министрі және бас прокурор, әдетте, маңыздылығы мен департаменттерінің үлкендігіне байланысты министрлер кабинетінің ең маңызды төрт қызметкері (және ресми түрде ең жоғары және ең ескі төрт лауазымды адам) ретінде қарастырылады.

АҚШ қазіргі қорғаныс министрі — майор Пит Хегсет, Ұлттық ұлан әскерінің бұрынғы мүшесі.

2025 жылы президент Дональд Трамп қорғаныс министрі лауазымының қосымша **«АҚШ соғыс министрі»** атауын бекітті. Министрліктің атауын тек АҚШ Конгрессі ауыстыруға құқылы.

## Міндеттері және өкілеттігі
нобай|солға|Ұлттық әскери мекеменің мөрі (1947–1949)
АҚШ президенті Сенат мақұлдауынан кейін тағайындайтын АҚШ Қорғаныс министрі федералды заң бойынша (Конституция 10-тарауы, §113) Қорғаныс министрілігіне басшылық етеді, «Қорғаныс министрлігіне қатысы бар бүкіл істердегі Президенттің басты көмекшісі» болып келеді. Конституцияның бүкіл әскери өкілеттікті АҚШ Конгрессі мен Президентіне бергендігінен Қорғаныс министрінің заңды өкілеттігі оның конституциялық міндеттерінен алынады. Конгресс пен Президенттің Қорғаныс министрлігінің әр ісіне билік етуінің ыңғайсыз болғандығынан бұнымен Министр мен орынбасарлары, министрліктің қызметкерлері айналысады.

ҚорМин басшысы болғандығынан министрліктің әр қызметкері мен шенеунігі министрдің «астында» жұмыс істейді. Бұл қатарға Қарулы күштердің әр бөліміне басшылық ететін хатшылар да жатады.

АҚШ Қорғаныс министрі — АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшесі (Конституция 50-тарауы, §402). АҚШ вице-президенті және Мемлекеттік хатшысымен қатар Қорғаныс министрі елдің ұлттық қауіпсіздік істері бойынша Президенттің басты кеңесшілері болып келеді және екі апта сайын қауіпсіздік жайлы жиналып жатады.

## Айлығы
Атқарушы билік ретіндегі I деңгейлі лауазым иесі ретінде Қорғаныс министрі 2024 жылғы қазандағы жағдай бойынша 246 400 АҚШ доллары көлемінде жалақы алады.

## Министрлер тізімі

## Дереккөздер


Қорғаныс
Медеу Ержанұлы Әбішев

**Медеу Ержанұлы Әбішев** — физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, теориялық және ядролық физика саласында танымал ғалым. Ол әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Теориялық және ядролық физика кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарады.Оның ғылыми қызығушылықтары термодинамиканы, жалпы салыстырмалық теориясын, кванттық механиканы және планетарлық космогония салаларын қамтиды. 
Медеу Әбішевтің еңбектері ішінде гравитация және космология саласындағы зерттеулер ерекше орын алады. Ол тұрақтылық теориясы мен метрикалық және лагранждық проблемаларды зерттеп, бұл бағытта бірқатар маңызды жұмыстар жариялаған. Сонымен қатар, ол халықаралық конференцияларда баяндамалар жасап, көптеген ғылыми журналдарда мақалалар жариялаған. Оның ғылыми зерттеулері мен кәсіби тәжірибесі ядролық физика саласын дамытуға елеулі үлес қосқан​​​​​​.

## Дереккөздер
-стан

[нобай|оңға|[Орталық Азия елдері атауларының соңында *-стан* суффиксі бар.]]
**стан** (, *stân*, *estân*, не *istân*) сөзі суффикс ретінде қолданылғанда «бір-нәрсесі көп жер» дегенді білдіреді. Ол ирандық тілдер, түркі тілдер (сібірлік түркі тілдерді санамағанда) мен басқа тілдерде де біраз қолданылады. Суффикс Оңтүстік-Батыс, Орталық және Оңтүстік Азия, Кавказ бен Ресейдегі түрлі аймақтарды білдіреді.

## Этимологиясы және когнаттары
Парсы тілінде *-стан* суффиксі кеңірек те қолданылады, мысалға алуға болатын сөздер арасында *rigestân* (ریگستان), «құм, шөл жері», *golestân* (گلستان), «гүл, бақша жері», *gurestân* (گورستان), «зират» сөздері бар.

Бастапқыда жеке зат есім болған бұл сөз уақыт өте келе тек суффикске айналды. Ол үндіиран тілдерінен және осылайша Үнді-Еуропа тілдерінен шыққан. Оның қазақ тіліндегі *штат*, ағылшын тіліндегі *state*, поляк тіліндегі *stan*, санскриттегі *sthā́na* дейтін когнаттары бар.

## Елдер
Өз тілінің және қазақ тілінің атауында *-стан* суффиксі бар тәуелсіз мемлекеттер осы:
*  – افغانستان (Afghānistān)
* 
*  – Кыргызстан
*  – Ўзбекистон (Oʻzbekiston)
*  – پاکستان (Pākistān)
*  – Тоҷикистон (Tojikiston)
*  – Türkmenistan

Кеңестік республикалар болған кезінде осы елдердің бірнешеуі *-стан* суффиксінің орнына *-ия* суффиксі арқылы белгілі болатын: Қырғызстан бұрын *Киргизия*, Түрікменстан бұрын *Туркмения*, Өзбекстан мен Тәжікстан кейде *Узбекия*, *Таджикия* делінетін. Оған қоса, Арменияның өз атауы — *Һаястан* (Հայաստան), *һай* деген осы жерде — армяндардың эндонимі.

### Түрлі тілдердегі ел атаулары

## Әкімшілік бірліктер
Төменде атауында *-стан* суффиксі бар әкімшілік-аумақтық бірліктер тізімі бар.

## Аймақтар
* Азадистан – қазіргі Шығыс Әзербайжанда болған тәуелсіз тарихи мемлекет
* Белуджистан – Иран, Ауғанстан мен Пәкістан жерінде бар тарихи аймақ
* Индостан – Азия оңтүстігіндегі түбек
* Күрдістан – күрдтер тұратын тарихи аймақ, қазіргі Ирак, Иран, Сирия, Түркия жерлері
* Лезгистан, Лезкистан – лезгиндер тұрған тарихи аймақ, қазіргі Дағыстан, Әзербайжан жерлері
* Пуштунистан – пуштундар тұратын тарихи аймақ, қазіргі Ауғанстан, Пәкістан жерлері
* Талышстан – оңтүстік-шығыс Кавказ бен солтүстік-батыс Ирандағы этнолингвистикалық аймақ
* Шығыс Түркістан, Ұйғырстан – ұйғырлар тұратын тарихи аймақ, қазіргі қытайлық Шыңжаң

## Тарихи аймақтар
* Моғолстан – қазіргі Қазақстан, Қырғызстан мен Шыңжаң жерлері кіретін тарихи аймақ
* Түркістан – түркілер тұрған тарихи аймақ, қазіргі Орталық Азия, солтүстік-батыс Қытай, Кавказ аймақтары, Анатолия жерлері

## Ұсынылған атаулар
* Халистан – сикхалар үшін ұсынылған жеке мемлекет
* Романистан, Ромастан, Романыстан – сығандар үшін ұсынылған жеке мемлекет
* Зазаистан, Зазастан – зазалар үшін ұсынылған жеке мемлекет

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Суффикстер
Хайят Тахрир аш-Шам

**Хайят Тахрир аш-Шам** (**ХТШ**; ; *Левантты азат ету ұйымы*)  — сунниттік исламшыл (салафиттік) топ, Сирия азаматтық соғысына қатысатын.

## Тарихы
Ұйым 2017 жылғы 28 қаңтарда Джабхат Фатх аш-Шам (бұрынғы ан-Нусра майданы), Ансар ад-Дин, Джейш ас-Сунна, Лива әл-Хакк және Нур ад-Дин әз-Зенки топтарының бірігуі нәтижесінде құрылған. Кейін қосымша топтар мен жеке тұлғалар да қосылды. Қазіргі уақытта біріккен топты Джабхат Фатх аш-Шам және Ахрар аш-Шамның бұрынғы көшбасшылары басқарады, дегенмен жоғарғы қолбасшылықта басқа топтардың өкілдері де бар. Кейіннен Ансар ад-Дин мен Нур ад-Дин әз-Зенки Тахрир аш-Шамнан бөлініп кетті.

Хайят Тахрир аш-Шам құрылғаннан кейін оның жақтастарына қарсы бірқатар кісі өлтірулер орын алды. Бұған жауап ретінде ХТШ Идлибтегі билігін нығайтқан әл-Қағидаға адал топтарға қарсы репрессиялар жүргізді. Сол уақыттан бері ХТШ «сирияландыру» бағдарламасын жүзеге асыратын, оның мақсаты — тұрақты азаматтық әкімшілік құру, түрлі қызмет көрсету, гуманитарлық ұйымдармен байланыс орнату және құқықтық тәртіпті сақтау. Тахрир аш-Шамның стратегиясы Сириядағы аумақтық бақылауды кеңейту, басқару жүйесін орнату және халық қолдауын жинауға негізделген. 2017 жылы ХТШ Астанадағы келіссөздері аясында бітімгерлік келісіміне сәйкес, Түркия әскерлеріне Солтүстік-Батыс Сирияда патруль жасауға рұқсат берді. Бұл саясат оны әл-Қағиданың Сириядағы қанаты Хурас ад-Динмен қақтығысқа алып келді. 2022 жылы ХТШ шамамен 6000-нан 15 000-ға дейін мүшесі бар деп есептелді.

2017 жылдан 2024 жылға дейін Хайят Тахрир аш-Шам Сирия құтқару үкіметіне адал болғанын жариялады. Дамаск құлауынан кейін СҚҮ орнына Сирияның өтпелі үкіметі келді. 2021 жылдан бастап Асад құлуына дейін ХТШ Сириялық оппозицияның ішіндегі ең күшті әскери фракция болды.

2018 жылғы 31 мамырда АҚШ мемлекеттік департаменті бұл ұйымды лаңкестік ұйым деп таныды.

2018 жылғы тамызда Түркия бұл ұйымды лаңкестік ұйым деп таныды. Соған қарамастан, түрік әскері ұйыммен ынтымақтастығын жалғастырып, оларды Сириядағы әл-Қағида, Ислам мемлекеті және басқа да жиһадтық қарулы топтарға қарсы күресте одақтас ретінде қарастырды.

2020 жылғы 4 маусымда Ресей Жоғарғы соты бұл топты лаңкестік деп танып, Ресей аумағында тыйым салды.

## Құрылымы
Хайят Тахрир аш-Шамға кіретін топтар:
* Джебхат Фатх аш-Шам
* Ансар аш-Шам
* Джейш-әл-Мухаджирин уәл-Ансар
* Аджнад әл-Кавказ
* Катаиб Ибад ар-Рахман
* Мальхама Тактикал
* Лива әл-Хакк
* Джейш ас-Сунна
* Кавафиль Шухада
* Лива Аббас
* «Орталық таудың еркін адамдары»
* Сарая әл-Акса
* Катиба Асвад әл-Харб
* Джаамат Фурсан әл Сунна
* Джемати Албан
* Лива Тамкин
* Катиба Ахмад Афсана
* Катиба Талибан
* Лива шахид Мухаммад әл-Асфурах
* Асаад әл-Хиляфа
* Лива Абу Ислам
* Лива әл-Хаттаб
* Лива Хузайфа ибн әл-Яман
* Катиба Фурсан аш-Шам
* Катиба Рия әл Джаннат
* Джамаат Г’ураба
* Катиба Таухид уәл-жиһад

## Дереккөздер

Санат:Исламшыл лаңкестік топтар
Санат:Сирия тарихы
София Вергара

**София Вергара** (10.07.1972, Барранкилья) — американдық киноактриса, телепродюсер және фотомодель.

Ол Американдық жанұя атты телехикаяда Глория Дельгадо-Притчетт рөлін сомдағанымен танымал болды. Бұл телехикаяның ұжымы АҚШ телеактерлер гильдиясының жүлдесін төрт рет иеленген, София сол ұжымның ажырамас мүшесі болды. Осы рөлдің арқасында ол ең көп жалақы алатын актерлердің қатарына қосылды.

Кинода түсуімен қатар София Вергара киім пішетін фирмаға иелік етеді және өз атындағы парфюм шығарады. Сондай-ақ ол жарнамаларда және әртүрлі телешоуларда түседі.

## Дереккөздер

Санат:Барранкильяда туғандар
Санат:АҚШ актрисалары
Санат:Колумбия актрисалары
Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары
Санат:АҚШ телевидение актрисалары
Санат:АҚШ модельдері