open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алтан Эркекли

**Алтан Эркекли** (1955 жылы Ыстамбұлда дүниеге келген) – түрік театр және кино актері 
.

## Биографиясы

Анкара университеті «Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi» театр факультетін тәмамдағаннан кейін, осы университетте дәріс беріп, Анкара көркемөнер театрында актер болып қызмет атқарды. 1985-1989 жылдар аралығында мемлекеттік театрында балалар және жасөспірімдер бөлімінде жұмыс істеп, 1989 жылы Анкара көркемөнер театрына оралады. Бешикташ Мәдениет орталығында қызметке кіргенде «Bir Demet Tiyatro» телехикаясында ойнайды. «Sen Hiç Ateş Böceği Gördün mü» атты қойылымда ГүрдалТосун рөлін сомдап, «Vizontele» aтты фильмде Йылмаз Эрдоган және Демет Акбагамен бас рөлде ойнаған. 

2009 жылы жергілікті сайлауда, Республикалық халық партиясынан Бешикташ әкімшілік мәжіліс мүшесі болып сайланады. 

## Фильмографиясы

*2011 жыл Aşk Tesadüfleri Sever - Yılmaz 
*2010 жыл Yerden Yüksek - Ziya Hoca 
*2010жыл  Şen Yuva (TV) - Kalender Şenyuva 
*2009 жыл Güneşi Gördüm - Davut Altun 
*2008 жыл Aşk Geliyorum Demez - Miran Dayı 
*2005-2007 жылдары Beyaz Gelincik (TV) - Halil Aslanbaş 
*2006 жыл Cenneti Beklerken - Çoban 
*2006 жыл Unutulmayanlar - Aziz 
*2006 жыл Eve Dönüş - Hoca 
*2006 жыл Sınav (film) - Almancı Sedat 
*2005 жыл Organize İşler - Yusuf Ziya Ocak 
*2005 жыл Anlat İstanbul - Hilmi 
*2004 жыл Vizontele Tuuba - Nazmi Doğan 
*2004 жыл Hızlı Adımlar - Lütfü 
*2003 жыл Bir İstanbul Masalı (TV) - Cemal Kozan 
*2003 жыл Havada Bulut (TV) 
*2001 жыл Vizontele - Nazmi Doğan 
*2001-2002 жылдар , 2006-2007 жылдар Bir Demet Tiyatro (TV) 
*2000 жыл Merdiven 
*1996 жыл 80. Adım 
*1994 жыл Kurtuluş (TV) - Yakup Kadri Bey 
*1993 жыл Mavi Sürgün 
*1991 жыл Deniz Gurbetçileri 
*1989 жыл Can Şenliği 
*1982 жыл Dolap Beygiri 

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Аударманың түрлері

**Аударманың түрлері**. 
Аударма түрліше тұрғыдан мынандай түрлі бөлінеді:

*аударма тілдік өзгешеліктерге байланысты ана тілден басқа тілге аудару, өзге тілден өз тілге аудару деп екі түрге бөлінеді. Аударма барысында ана тілінен басқа тілге аудару біршама қиын болады. Өйткені, аудармашылардың басым көпшілігінде өзге тілмен бейнелеу қабілеті ана тіліндегісіндей бола қоймайды. Сондықтан да екі тілге бірдей жетік аудара білу әрқандай аудармашы қолжеткізуге құлшынатын биік нысана болып есептеледі.

*аударма жұмысы тәсіліне қарай ауызша аударма мен жазбаша аударманың екеуі де аударма өлшеміне бағынуға міндетті. Бірақ екеуінің аудармашыға қоятын талабы түрліше болады. Ауызша аударма мен жазбаша аударманың өзіне тән жеңілдіктері мен қиыншылықтары бар. Ауызша аударымда- аудармашыдан тез түсініп, қолма-қол аудару талап етіледі. Бірақ, сөйлеушінің стилін сақтауға, нақтылыққа, жинақтылыққа ерекше жоғары шарт қойылмайды. Бейнелеу жағында көп еркіндіке ие болады. Бір сөзді, бір мазмұнды бірнеше түрлі синонимдермен ауыстырып аудара алады. Оның есесіне оларды түсінбей қалған сөздерді біреуден сұрауға сөздіктерді пайдалануға мүмкіндігі болмайды. Ал жазбаша аудару -  аудармашыдан мол білімді, қалам қуатының күшті болуын, мазмұнды дәл бейнелеп беруді, көбірек ойланып толғануды қажет етеді. Түпнұсқаға адал бола отырып, мазмұнды толық қамтуға, түпнұсқаның стиліне бойсынуға міндетті болады. Сөз сөйлемге, грамматикаға, нақтылыққа, логикаға, емлеге баса көңіл бөлінеді. Ауызша аудармаға қарағанда сөздік пайдалану, қайта-қайта қарап тексеріп шығу, өзгерту мүмкіндігі мол болады.

*аударма материалдық өзгешеліктерге қарай саяси теориялық шығармалар аудармасы, көркем әдебиет аудармасы, ғылыми техникалық шығарма аудармасы және іс қағаздар аудармасы деп бөлінеді. Жанрладың ерекшеліктеріне қарай оларға қойылатын талап та өзгеше болады қытай тілінде әр саланың өте күшті ұлттық сипатта бейнеленеді. Сондықтан да әрбір аудармашы ең алдымен өзі аударатын материялға қанық болуы, кәсіптік білім деңгейінің жоғары болуы, түпнұсқаның мазмұнына, ерекшеліктеріне баса назар аудару қажет.

*аударылатын материалдың қажеттілігіне байланысты аударма жұмысы «толық аудару, бөліп аудару, мазмұндап аудару, құрастырып аудару» деп тағы да төртке бөлінеді. Бастан-аяқ түгел аударуды толық аудару дейміз. Түпнұсқаның ішінара қажетті жерін ғана аудару бөліп аудару деп аталады. Түпнұсқаның негізгі мазмұндарын шолып аудару мазмұндап аудару деп аталады. Түпнұсқаның кейбір жерлерін аударып, пайдаланып, кейбір жерлерін өзі құрастырып жазу құрастырып аудару делінеді. Бөліп аудару, мазмұндап аудару, құрастырып аудару дегендер әдетте ерекше бір қажетке қарай болады..

## Дереккөздер


Санат:Аударма
Генри Брукс Адамс

**Генри Брукс Адамс** (16 ақпан 1838 — 27 наурыз  1918) –  американдық жазушы және тарихшы. Жақсы танымал кітабы *«Генри Адамстың тәрбиесі»*. 

## Жастық шағы

Бостон аласында дүниеге келген. Әкесі  – Чарльз  Фрэнсис Адамс  (1807—1886) және анасы  – Абигейл Брукс (1808—1889). Бұлардың отбасынан АҚШ-тың екі президенті шыққан.  Арғы атасы Джон Адамс АҚШ-тың екінші президенті, ал атасы Джон Куинси Адамс — алтыншы президент болған. 

1858 жылы Гарвард университетін бітірген соң Берлин университетінде азаматтық құқық жөнінде  дәріс тыңдау үшін Еуропаға кетеді. Ол екі жыл Германия, Бельгия, Голландия, Италия және Францияда саяхаттайды. 

## Азамат соғысы жылдары

1860 жылы күзде АҚШ-қа оралған соң Генри Адамс конгрессмен әкесінің хатшысы болады.  Азамат соғысы қарсаңында 1861 жылы 19 наурызда АҚШ президенті Линкольн Чарльз Фрэнсис  Адамсты Англияға елші етіп жібереді.  Әкесінің жанында оның жеке хатшысы ретінде Лондонға барады. Сонымен қатар ол «Нью-Йорк Таймс» газетінің құпия тілшісі болады. 

## Тарихшы және зияткер

1868 жылы АҚШ-қа келген соң Колумбия аймағы, Вашингтонға көшеді. Осы кезден бастап журналист болып қызмет атқарады. 1872 жылы 27 маусымда Бостон қаласында  Кловер Хоперге үйленеді. Олар бал айын Еуропада өткізеді. Ол Вашингтонда журналист және тарихшы болып қызмет атқарады. Тарихшы ретінде **«Джефферсон  мен Медисон билігі кезінде АҚШ-тың тарихы»** атты тоғыз томдық жұмысынан кейін танымал болады. 
1880 жылы Адамс 2 роман жазады. *«Демократия»* (1880), онда Ақ үйдің шынайы өмірі мен вашингтондық билеушілердің жемқорлығы жайында жазған. Ал екіншісі – *«Эстер»* (1884).

## Термодинамиканың екінші заңы
## Дереккөздер


Санат:Гарвард университеті түлектері
Санат:АҚШ жазушылары
Санат:1838 жылы туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Вячеслав Владимирович Бровкин

**Вячеслав Владимирович Бровкин** – совет және орыс режиссері, сценариші және актер.

## Биографиясы
Вячеслав Бровкин 1955 жылы А.В. Луначарский атындағы мемлекеттік театр өнер институтын актер және режиссер мамандығы бойынша тәмамдайды. Институтты бітіргеннен кейін Минскте Янки Купала атындағы Белорусс театрында бас режиссер болады. 
1966 жылдан бастап Мәскеуге барып Орталық телевидения әдебиет-драмалық бағдарламасының бас редакциясында режиссер болып жұмыс істейді.
Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері. Театр қызметкерлер одағының мүшесі.

## Актёр
*1960 — Серёжа — Петя ағасы 
*1965 — Любимая — Дементий Павлович Бляхин, Софья ағасы 
*1967 — Житие и вознесение Юрася Братчика — кардинал 
*1968 — Десятая доля пути 
*1970 — Драма на охоте (фильм-спектакль) 
*1971 — Следствие ведут ЗнаТоКи. Ваше подлинное имя — Қайыршы 
*1990 — Два дня из жизни бывшего капитана (фильм-спектакль) — Иван Алексеевич Крамольников
 
## Сценарисші
*1973 — Мегрэ и человек на скамейке (фильм-спектакль) 
*1974 — Мегрэ и старая дама (фильм-спектакль) 
*1982 — Мегрэ колеблется (фильм-спектакль) 
*1983 — Вознаграждение — 1000 франков (фильм-спектакль) 
*1984 — Зерно риса (фильм-спектакль) 
*1987 — Мегрэ у министра (фильм-спектакль) 

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:22 қыркүйекте туғандар
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:23 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:2016 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО кинорежиссёрлері
Санат:Ресей кинорежиссёрлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:Ресей еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:ГИТИС түлектері
Санат:Донск зиратында жерленгендер
Арда Айдын

**Арда Айдын**(1979 жылы Анкарада дүниеге келген) – түрік театр және телехикая актері, дыбыстаушы 
.

## Биографиясы

Анкарада орта білім мен лицейде оқып, 1998 жылы Ыстамбұлға қоныстанады. 1999 жылы Мимар Синана университеті мемлекеттік консерваториясының театр бөліміне түсіп, оны 2003 жылы тәмамдайды. Осы жылы Ыстамбұл қалалық театрларында шығармашылық өміріне бастайды. Көптеген жарнамалар мен фильмдерді дыбыстаған. «Köpekler» атты қойылымы мемлекеттік театр репертуарына енгізілді. Актер және дыбыстаушы Сезай Айдынның ұлы. 2008 жылы 25 маусымда актриса Ирем Арсланмен неке құрған. 

## Рөл сомдаған телехикаялары

*Kaynanalar 
*Bücür Cadı 
*Çalıkuşu 
*Çocukluk Günleri 
*Taştan Kalp 
*Karakol 

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Арсен Гүрзап

**Арсен Гүрзап** – түрік кино актері және режиссер 
.

## Биографиясы

Анкара мемлекеттік консерваториясының театр бөлімін тәмамдап, Анкара мемлекеттік театрында шығармашылық өміріне бастайды. 1987 жылы Ыстамбұл мемлекеттік театрында актер және режиссер ретінде қызмет атқарaды. Мимар Синан көркемөнер университетінде дәріс беріп, Жан Гүрзаппен бірге Диалог атты оқу орнын құрған еді. 15 жылда 15 мың түлек шығарған оқу орны; риторика, адамдармен қарым-қатынас дәрістерін беріді. Фильм және телехикаяларда рөл сомдаған актер. 

## Фильмографиясы

*Güneydoğudan Öyküler Önce Vatan - 2010 жыл
*Gölgesizler : Ümit Ünal - 2008 жыл
*Sağır Oda - 2006 жыл
*Kanlı Düğün - 2005 жыл
*Bir İstanbul Masalı - 2003 жыл
*Yıldızlar Gece Büyür - 1991 жыл
*Tohum ve Toprak - 1982 жыл
*O Kadın - 1982 жыл

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Шёвде

**Шёвде** – Вестра-Гёталанд лендегі Швецияның оңтүстік бөлігіне қоныс тепкен қала.Қала Венерн және Веттерн көлдерінің  аралығында орналасқан. 1413 жылы қала мәртебесіне ие болған. 1759 жылы болған өрттің әсерінен қатты зардап шеккен. 1859 жылы қала арқылы Стокгольм-Гётеборг теміржолы өткен. Ол қаланың көркейіп, дамуына оң әсерін тигізген.

Шаһарда теміржол вокзалы жұмыс істейді. 13 шақырым қашықтық жерде әуежай да орналасқан. Шёвдетен солтүстікке қарай 37 шақырым қашықтықта өзінің кафедралды соборымен танымал болған Мариестад бар. Шёвдете 8000-ге жуық білімгер білім алатын университет те айта кетуге болады. Сонымен қатар қалада Volvo AB-тың басқа бөлімшелеріне қозғалтқыш өндіретін Volvo Penta компаниясының мотор зауыты орналасқан. Шёвдетен оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықта Ранстад уран кең орны бар.

## Атақты адамдары
*Оскар Вендт – футболист, Швеция құрамасының ойыншысы
*Альфред Гренандер – сәулетші, Берлин метрополитен радиостанциясының жобасын жасаушы 
*Фредрик Сикстен – композитор, органшы және дирижёр 
*Тим Сколд – рок-музыканты 
*Хелена Янссон – бағдарлаушы
Арзум Онан

**Арзум Онан** (1973 жылы 31 қазан Анкара қаласында дүниеге келген) – түрік киноактрисасы .

## Биографиясы

Қарапайым отбасының жалғыз қызы. Орта білімін Анкарада алып, Ыстамбұлда өнеркәсіп лицейін тәмамдайды. 1992 жылы Гайе Сөкмен агенттігінде модель болады. 1993 жылы сәуір айында «Miss Turkey» байқауында «Түркия сұлуы» атанып, осы жылдың тамыз айында «Miss Europe» байқауында «Еуропа сұлуы» атағына ие болады. 1996 жылы актер Мехмет Аслантугпен неке құрады. Жарнама компаниясында үш жыл модель ретінде қызмет атқарады. Телехикаялар мен фильмдерге түскен.  

## Фильмографиясы

*Yeni Bir Yıldız, (1997 жыл) 
*Sıcak Saatler, (1998 жыл) 
*Aşk ve Hüzün, (2000 жыл) 
*Merdoğlu, (2000 жыл) 
*Zeybek Ateşi, (2002 жыл) 
*Sahra, (2004 жыл) 
*Sessiz Fırtına, (2007 жыл) 
*Kardelen, (2008 жыл) 
*Aşkın İkinci Yarısı, (2010 жыл) 

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Арслан Каджар

**Арслан Каджар** (1954 жылы 1 наурыз Элазыгда дүниеге келген) – түрік кино және телехикая актері, режиссер, жазушы, сценарийші  
.

## Биографиясы

1965 жылы «» атты өлең кітабы жарық көреді. 1968 жылы орта мектепте сегіз досымен бірге Элазыгда облыс театрын ашады. 1970-1972 жылдары арасында суретті роман салып өмір сүрген. 

1974 жылы Ыстамбұлдағы Әкімшілік консерваториясының театр бөліміне түседі. 1975 жылы Ыстамбұл қалалық театрда қызмет атқара бастайды. Ыстамбұл университетінің әдебиет факультеті, философия бөлімінде оқуын жалғастырып, 1982 жылғы 12 қыркүйек көтерілісінде қамауға алынып, оқудан қуылады. Сот табалдырығын тоздырып, абақтыға қамалып, үш жылдан кейін ақталады.1977 жылы Güney Film-де актер қызметімен қатар сценарист, режиссер ассистенті болып қызмет атқарaды. Башар Сабунджу, Осман Ф. Седен, Өмер Кавур, Мемдух Үн сияқты атақты режиссерлардың ассистенті болған. 1995 жылы «Bir Çuval Karanlık» сценарийі үшін Юнус Надидің ұзын метражды фильм сценарийі сыйлығының иегері болған. Деректі фильмдер, бағдарламалардың авторы. 

1998 жылы «Şafak Atı» атты балаларға арналған кітап, 2008 жылда «Pepo Kuşu» романы жарық көреді.

## Фильмографиясы

*Cenneti Beklerken - 2005 жыл
*Çamur - 2002 жыл
*Sır Çocukları - 2002 жыл
*Melekler Evi - 2000 жыл
*Akrebin Yolculuğu - 1997 жыл
*Mum Kokulu Kadınlar - 1996 жыл
*Yer Çekimli Aşklar - 1995 жыл
*İz - 1994 жыл
*Uzun İnce Bir Yol - 1991 жыл
*Ahmet Hamdi Bey Ailesi - 1991 жыл
*Gizli Yüz - 1990 жыл
*Ölü Bir Deniz - 1989 жыл
*İçimizden Biri: Yunus Emre - 1989 жыл
*Gönüller Sultanı Mevlana - 1989 жыл
*Sis - 1988 жыл
*Anayurt Oteli - 1987 жыл
*Gece Yolculuğu - 1987 жыл
*Utanç Yılları - 1987 жыл
*Hacer Ana ve Oğulları - 1987 жыл
*Çalıkuşu - 1986 жыл
*Körebe - 1985 жыл
*Tatlı Bülbül - 1985 жыл
*Çıplak Vatandaş – 1985 жыл 
*Dolap Beygiri - 1982 жыл
*Talihli Amele - 1980 жыл
*Düşman - 1979 жыл
*Bekleyiş - 1977 жыл 

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат: 1954 жылы туғандар
Самюэль Гопкинс Адамс

**Самюэль Гопкинс Адамс** () (26  қаңтар 1871 — 15 қараша, 1958) — солтүстік-америкалық жазушы, АҚШ президенті Гардингтің өмірі  жайында жазған **«A Revelry»** (1926) романының авторы. 1920 жылы осы тақырыпта жазылған Адамстың драмасын қоюға тыйым салған. 

## Биография

Нью-Йорк штатындағы Данкрик қалашығында дүниеге келген. 1891 жылы Гамильтон колледжін () тәмамдаған.  1891-1929 жылдарда **«The Sun»**  Нью-Йорк газетінде тілші болып жұмыс жасаған. Кейін **«McClure’s»** журналына ауысады. 

Адамс журналистикамен бірге көркемәдебиетпен шұғылданады. Оның **«Түнгі автобус»** () әңгімесі бастапқыда журналға басылады, кейін **«Оскар»** жүлдесін иеленген *«Это случилось однажды ночью»* фильмінің сценарийіне негіз болады. 

Адамстың танымал шығармасына 1926 жылы шыққан *«Revelry»* жатады. Онда Уоррен Гардингатің әкімшілігінде болған жанжал жайында айтылған.  1929 жылы жазушы *«Incredible Era»* атты президент  Гардинг жайында жазған биографиясының жалғасын жазады. 

1920 жылы ол екі роман жазады. Олар: **«Flaming Youth»** және  **«Unforbidden Fruit»**. Бұл романдар джаз заманындағы жас келіншектердің жыныстық  құштарлығы жайында жазған. Екі романда бестселлер атанып, кейін фильм  түсіріледі. 

Самуэль Адамс 1958 жылы 15 қарашада Оңтүстік Королина штатында, Бофортеде қайтыс болады. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Әдебиет
Санат:АҚШ жазушылары
Аударма өлшемі

**Аударма өлшемі** - аударма практиткасы барысында, бойсұнатын ереже,аударма сапасын бағалайтын таразы.. Аударма өлшемі қашанда абсолютті болмайды. Қайта относительді болады. Аударма практикасы барысында жинақталған тәжірибелер аударма теориясының дамуына байланысты үздіксіз өзгеріп, дамып, кемелденіп отырады. Ол, жалпы айтқанда түпнұсқадағы мазмұнға адал болып, формасы мен стилін толық сақтай отырып, сол арқылы түпнұсқаның оқырманы мен аударманың оқырманына бірдей әсер беретін деңгейге жету дегенді меңзейді. Аудармада шығарма мазмұн, форма, стиль секілді 3 түрлі фактордан құрылады. Мұнда формадан басқа факторлар тілден тыс факторларға жатады. Форма тілдік фактор болып табылады. Форма-шығарманың мазмұнын бейнелейтін тілдік форма. Яғни автор қолданған лексикалық, граммтикалы, стилистикалық тәсілдер. Мазмұн дегеніміз- шығармада баяндалған фактор, түсіндірілген жағдай,суреттелген көрініс, сондай-ақ баяндау, түсіндіру, суреттеу барысында бейнеленген автордың ойы, көзқарасы, ұстанымы және сезімі сияқтылар. Аударма барысында тұпнұсқаның мазмұнын толық, дәл бейнелеп беру қажет. Өз бетінше өзгертуге, қысқартуға түпнұсқада жоқ мазмұндарды жөнсіз қолдануға болмайды. Мазмұн форманы анықтайды. Форма мазмұнға ықпал жасайды. Ал стиль – шығарманың тілдік формасы арқылы белгіленетін ұлттық стиль, жанрлық стиль, дәуірлік стиль және автордың өзіндік стилі. Бұл 3 фактор бір-бірімен байланысты органикалық тұлға.

## Дереккөздер


Санат:Аударма
Етікті мысық

«**Етікті мысық**» () – француз жазушысы Шарль Перроның танымал ертегілерінің бірі. «Етікті мысық» ертегісі XVII ғасырда жазылып, арада ғасырлар өткенімен де балалардың сүйікті ертегісі болып қала бермек.

## Сюжеті
Диірменші кіші ұлына мұра ретінде мысық қалдырады. Ал басқасын ағаларына қалдырады. Кіші ұлы мұраға қанағаттанады, себебі мысық ерекше болады. Мысықтың іскерлік икемінің және де қулығының арқасында иесі армандағанының бәріне жетеді. Олар: мәртебе, қамал, байлық және де ғажайып ханшайымның махаббаты.

## Дереккөздер

Санат:Француз әдебиеті
Санат:Шарль Перроның ертегілері
Санат:Ойдан шығарылған мысықтар
Санат:Етік киген мысық
Юрий Тихонович Бубликов

**Юрий Тихонович Бубликов** – совет актері. 1956 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алады. 

## Биографиясы
Юрий Тихонович Бубликов 1912 жылы 24 қыркүйекте дүниеге келеді. 

1930-1933 жылдары Г.К. Орджоникидзе атындағы вагон өңдейтін зауытта жұмысшы болады.
 
1937 жылы Ленинград орталық театр училищесін тәмамдайды. 

1937 жылдан бастап Ленинград жаңа театр әртісі, 1953 жылдан бастап Ленсовет атындағы театр әртісі болады.
 
1956 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алады. 

1969 жылы 6 шілдеде дүниеден өтеді. Ленинградда Серафимов  мазарына жерленеді.
## Фильмографиясы
*1952  — Римский-Корсаков — библиотека жұмысшысы 
*1953  — Алёша Птицын вырабатывает характер — Алёша әкесі 
*1953  — Весна в Москве — Яша 
*1953  — Тени — Павел Николаевич Набойкин 
*1955  — Дело — Тарелкин 
*1955  — Неоконченная повесть — зауыттың бас инженері 
*1956  — Девочка и крокодил — Медведкин 
*1958  — Шофёр поневоле — сельмага сатушысы 
*1965  — Залп «Авроры» 
*1967  — Суд 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:КСРО актерлері
Аслы Тандоган

**Аслы Тандоган** (1979 жылы 2 сәуірде Анкарада дүниеге келген) – түрік кино және телехикая актері 
.

## Биографиясы

Хаджеттепе университеті мемлекеттік консерваториясын тәмамдаған. 2002 жылы «Гүлүм» телехикаясымен алғашқы рет экран беттеріне көрінген. 2005 жылы «Aşka Sürgün» телехикаясында Дилян Шахвар рөлін сомдап, танымалдыққа қол жеткізеді. 2007 жылы «Kabadayi» фильмінде Кенан Имирзалыоглумен бас рөлде ойнады. «Dudaktan kalbe» телехикаясында Лямия атты қыз рөлін сомдаған. 

## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Шеллефтео

**Шеллефтео** – Швецияның солтүстік-шығысындағы қала.. Вестерботтен леніндегі  Шеллефте-Эльв өзенінің жағасында орналасқан. Коммунамен аттас қала. Қала арқылы еуропалық автомобиль маршруты Е4 өтеді. Шеллефтеотен  оңтүстікке қарай 17 шақырым қашықтықта әуежай орналасқан. Сонымен қатар шаһарда Boliden AB компаниясының металлургиялық мекемесі  мен  Skellefteå Kraft су электр компаниясы бар.
Дереккөздер


Санат:Қалалар
Санат:Швеция
Санат:География
Аслы Өнгөрен

**Аслы Өнгөрен** (1968 жылы Ыстамбұлда дүниеге келген) – театр, кино және телехикая актері, режиссер, сценарийші 
.

## Биографиясы

Театрдің белгілі актерлері Васыф Өнгөрен және Нуран Октардың қызы. Мимар Синан университеті мемлекеттік консерваториясының театр бөлімін тәмамдаған. Башар Сабунджу, Юджел Эртен, Маджит Копер және Мехмет Атакан сияқты атақты адамдардың ассистенті болып қызмет атқарды. 2004 жылы әкесінің «Oyun nasil oynanmali?» атты қойылымын қойып, режиссерлік жұмысты қолға алған. 

## Рөл сомдаған телехикаялары

*1991 жыл Issızlığın Ortası (Okan Uysaler) 
*1995 жыл Sahte Dünyalar (Türkan Derya) 
*2003 жыл Sevdim Seni Bir Kere (Raşit Çelikezer) 

## Рөл сомдаған фильмдері

*1987 жыл Ateşböceği (İsmail Güneş) 
*2006 жыл Saklı Yüzler (Handan İpekçi) 
 
## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Эндрю Адамсон

**Эндрю Ральф Адамсон** (*ағылшынша* Andrew Ralph Adamson; 1966 жылы 1 желтоқсанда  Оклендта туған (Жаңа Зеландия)) – Америка кинорежиссері және продюсері..
## Өмірбаяны
Продюсер, режиссёр, сценарист, актёр, композитор Эндрю Адамсон 11 жасында ата-анасымен бірге Жаңа Гвинея – Папуа — Жаңа Гвинеяға қоныс аударады. 18 жасында туған жері Оклендке қайта оралады. 24 жасында Сан-Францискоға көшеді.
Балалық шағында архитектор болуды армандайды. Университетке түсіп апатқа ұшырау салдарынан оқуынан шығып қалады. Кейін Калифорнияға барып, «Pacific Data Images» компаниясының бір бөлімшесінде техникалық директор бола жүріп Робином Уильямстың қатысуымен «Игрушки» (1992 жыл) және Дэнни Гловермен бірге «Ангелы у кромки поля» (1994 жыл) кртиналарының шығуына үлес қосады. 
Режиссер ретінде 2001 жылы жарты миллиардтай долларды жинаған толық метражды «Шрек» мультфильмінің шығуына зор ықпалын тигізеді. 2004 жылы мультфильнің екінші бөлімі «Шрэк 2» сәтті шығып, 900 миллионнан астам доллар жинайды.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Асуман Дабак

**Асуман Дабак** (1970 жылы 1 ақпанда Ақхисарда дүниеге келген) – түрік актрисасы және дыбыстаушы 
.

## Биографиясы

Шығармашылық өнеріне Бахчелиэвлер әкімшілік театрында дыбыстаушы және актриса ретінде жұмыс атқарды. Туризм бөлімінде білім алып, өзінің таланты мен еңбексүйгіштігінің арқасында театрда түрлі қызметтер атқарып, кейін фильмдер мен телехикаяларда да рөл сомдаған. «Örümcek» телехикаясында Эмине, «Tatlı Hayat» телехикаясында Менекше рөлін ойнады. Жеке телеарнада жүргізуші ретінде де қызмет атқарды. 2006 жылы өзінің жеке «Асуман Дабак» атты театрының негізін құрады. 

## Фильмографиясы

*Pis Yedili – 2011жыл 
*Nuri - 2011 жыл
*Leyla ile Mecnun – 2011 жыл 
*Çakıl Taşları - 2010 жыл
*Geniş Aile - 2010 жыл
*Yalancı Romantik – 2009 жыл 
*Haneler - 2009 жыл
*Süper Babaanne – 2008 жыл 
*Cumhur Cemaat - 2007 жыл
*Adem'in Trenleri - 2007 жыл
*Ayda - 2007 жыл
*Üç Tatlı Cadı – 2007 жыл 
*Tövbe - 2006 жыл
*Bir İhtimal Daha Var - 2006 жыл
*Erkek Tarafı - 2005 жыл
*Şans Kapıyı Kırınca – 2004 жыл 
*Dayı - 2004 жыл
*Hürrem Sultan - 2003 жыл
*Tatlı Hayat- 2001 жыл
*Baykuşların Saltanatı - 2000 жыл
*Hayat Bağları - 1999 жыл
*Örümcek - 1998 жыл
*Kara Melek - 1996 жыл
*Böyle mi Olacaktı 
*Tatlı Kaçıklar 
*Gurbetçiler 
 
## Дереккөздер


Санат:Түркия актерлері
Санат:Актёрлер
Окленд

**Окленд** (*ағылшынша* Auckland, маори Tāmaki-makau-rau) – тұрғын саны 1,3 миллион адамды құрайтын Жаңа Зеландиядағы ірі қала. . Географиялық және әкімшілік жағынан Үлкен Окленд құрамына: қаланың көп халық қоныстанған орталық бөлігі – Окленд-Сити (Auckland City), Норт-Шор-Сити (North Shore City), Манукау -Сити (Manukau City), Уаитакере-Сити (Waitakere City), сонымен қатар Папакура ауданының көп халық қоныстанған бөлігі (Papakura District), Родни (Rodney District) және Франклин (Franklin District).
## XX-ғасыр
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада Ұлы Британияның негізігі әскери-теңіз базалары орналасады. Сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оклендтe АҚШ әскери контигенті болады.
Қаланың дамуына темір жол желісінің, кейін автомобиль жолдарының салынуы ықпалын тигізеді. Уаитемат бухтасының оңтүстік және солтүстік жағалауларын біріктіретін көпірдің салынуы солтүстік қала маңының дамуына ықпалын тигізеді. 
## Дереккөздер


Санат:Қалалар
Дмитрий Владимирович Брусникин

**Дмитрий Владимирович Брусникин** – совет, орыс театр- және кинорежиссері, актер, сценариші және театр ұстазы. 1993 жылы  Ресейдің еңбек сіңірген әртісі, 2009 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алады.

## Биографиясы
Дмитрий Брусникин 1957 жылы 17 қарашада Потсдамда Владимир Михайлович Брусникин және оның әйелі Александра Дмитриевна отбасында дүниеге келеді. 1973 жылы Мәскеу электронды техникалар институтына түседі.

Дмитрий театр мансабын 1975 жылдан бастайды. 1977 жылы академиялық демалыс алып, киноактер театр-студиясында машинист болып жұмыс істейді. 

1978 жылы Мәскеудің 3 театрлық жоғары оқу орнына (Щепкин және Щукин училищелері және МХТА мектеп-студиясы) құжаттарын тапсырады. Соңында үшеуінен де конкурс жеңіп алады, бірақ курсты Олег Ефремов қабылдаған мектеп-студиясын таңдайды.  
Мектеп-студиясы қабырғасында оқып жүргенінде өзінің болашақ әйелі әрә курстасы Маринаны кездестіреді. 1979 жылы 25 мамырда некеге тұрады.

1982 жылы МХТА-ның мектеп-студиясын тәмамдап, МХТА құрамына қабылданады. 

1983 жылы 21 маусымда Дмитрий мен Маринаның ұлы Филипп дүниеге келеді.

2009 жылы  Дмитрий Владимирович «Ресейдің еңбек сіңірген өнер қайраткері» атағына ие болады.
## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Риу-Гранди-ду-Сул

**Риу-Гранди-ду-Сул** () — Бразилияның оңтүстік штаты..  Әкімшілік орталығы – Порту-Алегри қаласы. Солтүстігінде Санта-Катарина штатымен, оңтүстігінде – Уругваймен, шығысында Уругвай өзені арқылы – Аргентинамен шектесіп жатыр.
Риу-Гранди-ду-Сул Бразилия тарихында маңызды рөл атқарды. Дәл осы штат ел тарихындағы ұзаққа созылған Фарропиль революциясы азамат соғысының негізгі алаңы болады. Штат тұрғындарының басым бөлігін Португалия және Италиядан келген қоныстанушылар, ал қалған бөлігін – Испания, Франция, Германия және тағы да басқа ел халықтары құрайды. 
## Дереккөздер


Санат:Штаттар
Смешарики

**Смешарики** (смешные шарики) – Мәдениет Министрлігінің қолдауымен жарыққа шыққан отбасылық көрсетілімге арналған ресейлік мультипликациялық хикаят. .  2008 жылы қыркүйекте мультфильмнің 104 сериясы «ағылшынша GoGoRiki» (gəu'gəu'riki') атымен The CW америка телеарнасында көрсетілуіне бейімделеді. Сондай-ақ мультфильм Германияда (немісше Kikoriki, KI.KA арнасы), Ұлыбританияда (ағылшынша Kikoriki, Pop арнасы), Италияда (итальянша Chicorichi), Украинада (украинша Смішарики, Интер, Новый канал) көрсетіледі. 
## Кейіпкерлер
Мультфильмдегі басты кейіпкерлерді жасына қарай 2 топқа бөлуге болады – төрт «бала» (Ёжик, Крош, Нюша және Бараша)  және бес «ересек» (Кар-Карыч, Копатыч, Лось, Пин және Совунья). 
## Дереккөздер


Санат:Ресей мультсериалдары
Newsweek

**Newsweek** (*Ньюсуик, аудармасы «жаңалықтар апталығы»*) — АҚШ-тағы апта сайын шығатын журналдардың «үлкен үштігіне» кіретін америка апта сайын шығатын журналы. Аталмыш журнал тираж (3160 мың дана) бойынша «Тайм» журналынан кейінгі екінші орында. 

1933 жылы журнал негізін қалаған «Тайм» журналының бұрынғы редакторы Томас Мартин. 1937 жылы Newsweek-ке Today журналының редакциясы қосылады. 1961 жылы журналды «Вашингтон пост» газетінің иемденушісі Филипп Грэм өз қолына алады. 

Штаб-пәтері – Нью-Йоркте. Шетелдік нұсқалары жеті тілде шығады: арап, испан, корей, поляк («Newsweek Polska»), орыс («Русский Newsweek»), түрік және жапон.
## Дереккөздер


Санат:Журналдар
Тік қазбалар

**Тік қазбалар** — тік бағытта жүргізілетін қазбалар. Оған жататындар: шахты оқпандары, тұйық оқпандар, өрлеме (восстающий), шурфтар, ұңғылар және тағы басқада тік қазбалар. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Үлес салмақ

**Үлес салмақ** — заттың белгілі бір тұтас көлем бірлігіне (см3, м3, дцм3) сәйкес тұрақты салмағы.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Реагенттердің минералдармен өзара әрекеттесуі

**Реагенттердің минералдармен өзара әрекеттесуі** — флотациялық байыту әдісінде минералдардың флотациялануы (ауа көпіршіктеріне жабысуы) олардың беттерінің сулануына немесе суланбауына байланысты. Осы қасиетті реттеу үшін түрлі химиялық қосылыстар-реагенттер қолданылады. Олар қасиеттеріне қарай минерал бетімен әрекеттесіп, адсорбцияланады. Адсорбциялану заңдылығы неғұрлым дұрыс анықталса, соғұрлым процесті реттеу мүмкіндігі де артады.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Араластыру, лайландыру

‘’’Араластыру, лайландыру’’’ —ішінде ұнтақты қатты зат түйіршіктері бар суды араластырып оны су көлеміне біркелкі жаю.  .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Атылу, жарылу

**Атылу, жарылу** — қауіпсіздікті қамтамасыз ететін тәсілдермен белгіленген уақытта және дәйекті түрде жарылғыш (атылмыш) заттардың от алу барысы. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Аттырғыш

**Аттырғыш, жарғыш** — соғатын не шаншитын капсюль-тұтандырғыштың көмегімен орындайтын оталдырғыш құрылғы. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Атылғыш қауіпі бар газдар

**Атылғыш қауіпі бар газдар** — ауамен қосылғанда жарылғыш түзетін жанатын газдар. Кеніш ауасының құрамына кіретін. Атылғыш қауіпі бар газда мыналар: бутан, сутегі, метан, көміртегі тотығы, этан,этилен және баска газдар мен булар. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Көмір қабатының қауіпті жарылғыштық қасиеті

**Көмір қабатының қауіпті жарылғыштық қасиеті** — қолайлы техникалық жағдайда көмір қабатының кенеттен көмір мен газды лақтыру мүмкіндігі бар табиғи ерекшеліктері. Әдетте көмір қабатының қауіпті жарылғыштық қасиеті арқылы қабатта газдың болуы, газды тез бөліп шығару қабілеті, тектоникалық бөлшектену дәрежесі, көмір қабатының құрамы, ылғалдылығы, механикалық беріктігі және т. б. анықталады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жарылысқа төзімді бөгет

**Жарылысқа төзімді бөгет** — тау қазбаларындағы кеніш газдары мен шаңның атылуы нәтижесінде пайда болатын толқындардың әсерінен қирап бұзылуын болдырмау мақсатымен жасалынатын бөгет. Басқа бөгеттерге қарағанда ол соққы әсеріне өте төзімділігімен ерекшеленеді. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Тәлбия

**Тәлбия**
**Тәлбия** – ихрамға кірер алдында айтылуы уәжіп болған және ихрамды болған уақытта молынан қайталанып айтылатын сүннет дұға.
}لَبَّيْكَ ألَّلهُمَّ لَبَّيْكَ, لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ. إنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لا شَرِيكَ لَكَ{
«ЛәббайкАллаһумма ләббайк, ләббайка ләә шәрика ләкә ләббайк, инналхамда уанни’мәтә ләкә уалмулка ләә шәрика ләк» . 
Қазақша мағынасы: «Аллаһым, мен сенің әміріңді орындауға келдім, сенің әміріңе бой ұсындым (2 рет). Сенің серігің жоқ, сенің әміріңді орындау – менің борышым. Күмәнсіз барлық мадақ саған тән және жалпы иелік пен нығмет сенікі. Сенің еш серігің жоқ».

## Дереккөздер
Исаұлы М., Жолдыбайұлы Қ. Ислам ғылымхалы – Алматы, 2010 ж. ISBN 978-601-06-1125-2 «Ислам мәдениеті мен білімін қолдау қоры»
Жарылыс толқыны

**Жарылыс толқыны** — жарылыс кезінде қоршаған ортада жоғары температураның, ығысудың және заттың қозғалыс жылдамдығының өзгеруі қабаттасып келетін ерекше құбылыс. Ол қысымның күрт жоғарлауын тудырады. Жарылыс көзі төңірегінде жарылыс толқынының дыбыс жылдамдығынан жоғары жылдамдықпен тарайды. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Қопарылған жыныстарды жарып түсіру

**Қопарылған жыныстарды жарып түсіру** — кені қазылып алынған кеңістікті жою үшін шпурларды (ұңғыларды) немесе арнайы қуыстарды жарылғыш заттармен оқтап этажаралық немесе аралық этаж тың тіреулерді жарып толтыру тәсілі. Қопарылған жыныстарды жарып түсіру жоғарыда орналасқан ескі қазбалар айналасында іштен тұтанудан шығатын өрт көзін жою және тік орналасқан қабаттарды қазу барысында қолданылады. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жару аспаптары

**Жару аспаптары** — электр тоғымен жару тәсілін қолдану кезінде торапқа ток беруге арналған, қолға алып жүретін кұрылғы. Жару аспаптары ток көзі мен оның сипатына байланысты торапты (сетевые), конденсаторлы және жоғары жиілікті (высокочастотные) болып бөлінеді. .

## Дереккөздер


Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Шаңның жарылғыштығы

**Шаңның жарылғыштығы** — белгілі жағдайда кейбір матерналдардың өте ұсақ бөлшектерінің жарылуы, яғни олардың оттекпен тез қо- сылуы кезінде мол көлемде жылу бөлініп шығады. кен казу өндірісінде мұндай жарылу негізінде көмір мен сульфид шаңдарында болады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Метанның жарылуы

**Метанның жарылуы** ()— көбінесе көмір шахталарында болатын құбылыс. Метанның жарылуы үшін екі элементтің үйлесімі керек. Олар: метан-ауа жарылыс қоспасының пайда болуы мен от ұшқыны, қыздырылған дене немесе ашық от жалыны. Метаны бар көмір қабаттарын қазып алу барысында пайда болған бос кеңістікте метандар жиналады да, өрт пайда болғанда немесе тау жыныстарын қопарғанда, олардың кесектерінің бір-бірімен үйкелісімен шығатын от ұшқынынан тұтанып метан атылады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дірілдеуік елеуіштер

**Дірілдеуік елеуіштер** () — байыту фабрикаларында ең жиі қолданылатын елеуіш түрі. Тор бекітілген корпус арнаулы механизм арқылы жиі тербелісті қозғалысқа келтіріледі.

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Видиа қорытпа

**Видиа қорытпа** — вольфрам мен кобальт карбидінен құралған қорытпа, оның қаттылығы алмасқа таяу болады. Ақ шойынды, болатты, шыныны және т. б. кесуге қолданылады..

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Дірілді тасымалдағыштар

**Дірілді тасымалдағыштар** — серпінді тіреуі бар науа мен дірілдегіш қозғалтқыштан тұратын тасымалдау қондырғысы қопарылған массаның жылжуын қамтамасыз етеді. Дірілді тасымалдағыштар сылтып айналатын тетік немесе сопақ айналатын механизм арқылы орындалады. Олар минутына 300 — 1500 тербеліс дірілін жасайды және олардың ауытқу шегі 8—12 мм. Одан басқа электр магнитті дірілдеткіштер де пайдаланылады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кеніш вагоншаларын дірілдетіп тазалау

**Кеніш вагоншаларын дірілдетіп тазалау** — вагоншалардағы жабысып қалған тау жыныстарын тазартудың әдісі. Ол үшін әдетте сілкілеме платформа мен жайдақ пішінді жабдықталған айналма төңкергіштер пайдаланылады. Вагоншаларға тербеліс-діріл беретін екі тәсіл бар. Біріншісі — вагоншаларды бір жақ бүйірімен сілкілеу платформасына жатқызады да, сілкілейді. Екіншісі — сілкілеу платформасын вагоншанын түбіне қысып, оны дірілдетеді..

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бұрандалы сепаратор

**Бұрандалы сепаратор** — жентектігі 5—6 мм-ден аспайтын кен сумен бірге тік бағытта орналасқан бұрандалы жолмен (науамен), ағып, кен түйіршігінің салмағына, судың ағызу күші және ортадан тепкіш күш әсерлеріне қарай әр түрлі қабаттарға бөлініп, жылжиды. Ең ауыр түйіршіктер астыңғы қабатқа, ал жеңілдері үстіңгі шеткі қабатқа жиналып ағады. Әр қабатқа бөлінген заттар жеке өнімдер түрінде алынады. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Висмут кендері

**Висмут кендері** () — висмут металы алынатын кендер. Олардың бастылары: 
# висмут жылтыры, висмутинит, висмутин — күкіртті висмут; 
# бисмутит — висмуттың негізгі карбонаты; 
Мұны жеңіл еритін қорытпаларға, химиялық препараттарға және медицинада қолданады. Висмут көбінесе қалайы, мыс, вольфрам қорғасын кендерінен ажыратып алады. Жеңіл балқитын қорытпалар алуға, химиялық препараттар өндіруге және медицина мақсатына пайдаланылады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Үстіңгі бүйір

**Үстіңгі бүйір** — тікелей қабыса бітіп, бос жыныстармен шектесетін пайдалы қазындылардың үстіңгі жағы.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы минералдардың кендегі сепкілдігі

**Пайдалы минералдардың кендегі сепкілдігі** — сепкілдік кендегі бағалы минерал түйіршіктері диаметрін көрсететін қасиет. Байыту әдісін таңдауда бұл қасиет маңызды рөл атқарады. Сепкілдігіне қарай кендер ірі, орта және ұсақ сепкілді болып бөлінеді. Ірі сепкілді кендер (0,5 мм-ден жоғары) тек гравитациялық әдіспен (егер бөлінетін минералдардың тығыздықтарының айырмашылығы жеткілікті болса), ал ұсақ сепкілді кендер (0,2 мм) тек флотациялау әдісімен байытылады. Орташа сепкілді кендерге гравитациялық және флотациялық әдістер біріктіріліп қолданылуы мүмкін.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Отынның ылғалы

**Отынның ылғалы** — отынға байланысы жоқ ылғал. Лабораторияда кептірілген отында қалған ылғалды гидроскоптық ылғал деп атайды, ал кеуіп кеткен ылғалды сыртқы ылғал дейді. Осы екі ылғалды отынның жұмыс ылғалы деп атайды. Отынның жұмыс ылғалының мөлшері температурасы 102—105°С- қа жететін кептіргіш шкафта кептірілгеннен кейін анықталады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Өрттің сыртқы белгілері

**Өрттің сыртқы белгілері** — кеніш өртінің нышанын адамның қосымша құралсыз өзінің сезім мүшелерімен қабылдауы. Сыртқы белгілері арқылы өртті анықтауды физиологиялық әдістер деп атайды. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Карьер ішінде ұсату

**Карьер ішінде ұсату** — циклді тасқынды технологияның негізгі элементі. Ол шығынды көп керек ететін автокөліктен бас тартып, өзі түсіретін машиналардың санын азайтуға мүмкіндік тудырады, бұл қопарылған тау жыныстарын ұсатқаннан кейін карьерден конвейерлік жүйемен тасымалдауға жағдай жасайды. .
## Дереккөздер


Санат:Ашық тау-кен ісі
Шахта ішінде тасымалдау

**Шахта ішінде тасымалдау** — жер асты және жер бетіндегі пайдалы қазындылар мен әр текті жүктерді: бекітпелер, жарылғыш заттар, кеңістікті толтыратын материалдар, құрал-саймандар, бос жыныстар және т. б., сонымен қатар адамдарды тасуға арналған. Жер астындағы тасымалдау жұмысы жазық, көлбеу және тік жүргізілген қазбаларда орындалады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кеннің гранулометриялық сипаттамасының ойқыштығы

**Кеннің гранулометриялық сипаттамасының ойқыштығы** — елеуішті сұрыптаудан алынған деректер графикалық түрге келтірілгенде, демек гранулометриялық сипаттамасы сызылғанда, оның ойқыштығы зат ішінде ұсақ түйіршіктердің үлесі көп екенін көрсетеді.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сутартпа

**Сутартпа** — шахта мен карьердегі суды жер үстіне тартып шығару жұмысы. Сутартпа жалпы шахта мен карьер учаскілеріндегі жиналған суды кейде орталық сутартпадан тікелей сыртқа айдайды. Сутартпаға шахта ішіндегі суды реттеуші су ағатын арықтар, құбырлар және т. б. жатады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Соғу тәсілімен ұнтақтау

**Соғу тәсілімен ұнтақтау** — ұнтақтау процесі диірмен ішіне салынған шарлардың немесе біліктердің жоғары көтеріліп барып, құлап соғылуы арқылы орындалады. Соғу күші ол денелердің барабан қабырғасына жабысып көтерілу биіктігіне және цилиндрлі барабанның айналу санына тәуелді. Қатты кендер үшін айналу саны аумалы санға жақын болады да соғу күші де жоғары болады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Суды пайдалануға дайындау

**Суды пайдалануға дайындау** — флотациялау алдында судың құрамын белгілі бір талаптарға сәйкес өңдеу.  .
## Дереккөздер


Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шахта су жинағышы

**Шахта су жинағышы** — жер үстіне су тартып шығару алдында оны жинап, тұндыруға арналған орын. Шахтадағы басты су жинағыш екі тармақтан тұрады. Ол негізгі горизонттан төмен орналасып басқа қазбалар және насос камерасындағы су қабылдайтын құдықтармен тікелей байланысады. Шахта су жинағышының сыйымдылығы төрт сағат бойы қалыпты жағдайда жиналатын су мөлшерінен кем болмауы керек, ал учаскелік су жинағыштың сыйымдылығы екі сағатқа есептелінеді. Онда алдын ала кесек тұнбалардан тазартатын камералар қойылады. Шахта су жинағышы жүйелі турде лай тұнбалардан тазартылып тұрады. Олардың мөлшері 30 %-тен артық болмауы керек. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Металдардың бастапқы қалпына келуі

**Металдардың бастапқы қалпына келуі** — пішіні бұзылған металдар мен қорытпалардың құрылым сапасы мен қасиеттерінің оларды қыздырғанда (қайта кристалдандыру температурасынан төмен) ішінара қалпына келу процесі. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ілгерінді-кейінді қозғалыс

**Ілгерінді-кейінді қозғалыс** — машиналардың, аппараттардың кейбір бөлшектерінің ілгерінді-кейінді қозғалысы. Мысалы, жақты ұсатқыштың қозғалмалы жағы, жинағыш столдың декасы осындай қозғалыста болады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ауа жылтқыш

**Ауа жылтқыш** — домна пешіне және басқа пештерге жіберілетін ауаны жылытатын құрылғы. Ауа домна пешінен сыртқа шығарылатын газды жағудан пайда болатын жылумен жылытылады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ауа өткізбейтіндік

**Ауа өткізбейтіндік** (желдеткіш құрылғының) — желдеткіш құрылғысының және оны жасауға пайдаланылатын әр түрлі материалдардың ауа өткізбейтін қабілеті. Тығыздалған тау жынысы, сулы толтырма (закладка) және басқалары ең жақсы ауа өткізбейтін материалдар болып саналады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ауа көпірі

**Ауа көпірі** ()— ауа ағысының тоғысуын болдырмау үшін арнайы жасалатын желдеткіш құрылысы..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Толқынды бетті қаңылтыр

нобай|250px|Қаңылтырдан жасалған шатырлар
**Толқынды бетті қаңылтыр** — құрылымы ерекше екі біліктің арасынан сығылып шыққан біркелкі толқын бетті болат қаңылтыр..
## Дереккөздер


Санат:Құрылыс материалдары
Созу

**Созу** — металды созбалап өңдеу. Оның мәнісі — жұмыр немесе фасонды темірді (сым, құбыр және т.б.) суық күйінде тесіктен өткізіп созғылайды. Нәтижесінде бұйым жіңішкереді, жұқарады, ал ұзындығы өседі.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Тотықсыздандырып қорыту

**Тотықсыздандырып қорыту** — металдарды кендерден немесе концентраттардан қорыту процесі. Бұл процесс металдарды олардың тотықтарынан қалпына келтіру (тотықсыздандыру) принципіне негізделген. Металлургияда бұл процесті мыс, қорғасынды, никельді, қалайыны, шойынды қорытқанда қолданады. Қорыту процесі шахталы, шағылыспа, домна және электр пештерінде жүргізіледі..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Өрлеме

**Өрлеме, көтерілме** — ауа алмастыру, адамдардың жүріп-тұруы, пайдалы қазындыларды немесе бос жыныстарды түсіру, материалдар мен жабдықтарды жеткізу, электр қуатымен су беру, сонымен қатар барлау мақсаты үшін кен бойымен тіке яки көлбеу жүргізілген тау қазбалары. Кейбір қазу жүйелерінде тазалап алу жұмысына дайындық ретінде өрлеме қазба жүргізіледі, ал кені алынған кеңістікті тығындап қазып алу жүйесінде олар кені алынған кеңістікті толтырып, тығындайтын материалдарды тасуға (түсіруге) қызмет етеді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Тау-кен ісі
Қарайту

**Қарайту** — болат және шойын бөлшектер мен бұйымдарды тоттанбауы үшін сыртына темір тотықтарын (оксидтерді) жағып қарайту. Оксидтелген темірдің түсі жылтыраған қаракөк және қара болады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Судың өрлей қозғалуы

**Судың өрлей қозғалуы** — отсадкалап байыту және классификациялау процестерінде су тік бағытта қозғалысқа келтіріледі. Шөгу жылдамдықтары судың көтерілу жылдамдығынан төмен түйіршіктер жоғары көтеріледі. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Зиянды қоспа

**Зиянды қоспа** — кеннен алынатын концентраттардағы негізгі бағалы заттармен бірге кездесетін зиянды кірме заттар концентраттың сапасын және металлургиялық өндеуде процестің тиімділігін төмендетеді. Технологиялық процесте қолданылатын және одан шығатын суларда болатын зиянды қоспалар суды міндетті түрде тазартуды қажет етеді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Айналмалы тербелісті қозғалыс

**Айналмалы тербелісті қозғалыс** — дірілді елеуіштердің бір түріне тән қозғалыс. Оның корпусы кей бөлшектерінің ерекшелігіне сәйкес айналмалы тербеліске келтіріледі. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Көбіктендіргіш

**Көбіктендіргіш** — кенді флотациялық байытуда ауа көпіршіктеріне тұрақтылық, олардың соқтығысқанда бірікпеуіне, тез жарылып кетпеуіне қажеnті қасиет беру үшін бет активті органикалық қосылыстар қолданылады. Олардың молекулалары су және ауа шекаралығында адсорбциалануының нәтижесінде көпіршік бетінде ерекше қасиетті су қабаты пайда болады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тәжірибе нәтижелерінің қайталануы

**'Тәжірибе нәтижелерінің қайталануы** — тәжірибеге негізделген зерттеудің дұрыс жүргізілуінің басты шарты тәжірибелер нәтижелеріндегі ауытқудың (дисперсия) белгілі бір шамадан аспауы. Бұл жай зерттеушінің дағдысына, қолданылатын аспаптардың дәлдігіне және т. б. байланысты. Тәжірибе нәтижелерінің ауытқуын бағалау үшін бірсыпыра тәжірибелер тұрақты жағдайда қайталанады. Ауытқу белгілі тәсілдермен есептеледі. Егер ол сенімді деңгейде болса, тәжірибе нәтижелері қайталанды деп саналады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қабынушылық

**Қабынушылық, қопсушылық** — температураның, ылғалдың және басқадай жағдайлардың әсерінен тау жыныстары көлемінің ұлғаюы. Кейбір кендерді байыту барысында бұл қасиет пайдаланылады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сілкіндіргіш

Сілкіндіргіш — лабораториялық зерттеуде елеуішті талдау жүргізу үшін қолданылатын елеуіштер жиынтығын сілкіндіріп, елеуді тездетуге қолданылатын қондырғы..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Қайталап ұсату

**Қайталап ұсату** — пайдалы қазындылардың немесе бос жыныстардың шартты көлемінен үлкен кесектерін қайталап ұсату..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Бөліп алу

**Бөліп алу** — кен орнын ашық тәсілмен қазу кезінде массивтен тікелей тау жыныстарын бөліп алып шығару. Қатты жыныстарға алдын ала жарылғыш заттармен қопару немесе басқадай механикалық тәсілдер қолданылады. Кен орнын жер асты тәсілімен қазып алу барысында пайдалы қазындыларды дайындау немесе тазартып қазып алу, үңгубеттерінен тікелей бөліп шығару..
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Терминология
Санат:Металлургия
Санат:Тау-кен ісі
Санат:Химия
Қазып алу бірлігі

**Қазып алу бірлігі** — геологиялық жағдайы мен технологиялық шамалары біркелкі кен орнының қазып алуға арналған шағын бөлігі (учаскесі). Қазып алу барысында қабылданған жүйенің және оның шама шартының өзгермеуі, қолданылатын техниканың біркелкі болуы, қазатын қордың саны мен сапасын тікелей есептеу мүмкіндігі осы бөлік арқылы анықталады. Олар: блок, панель, камера, лава немесе солардың жиынтығы болуы мүмкін. Қазып алу бірлігі кеннің нормативтік шығынын қазылатын қор сапасын, кеңістік пен уақыт ішінде қазу тәртібін анықтау үшін пайдаланылады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия