open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Николай Васильевич Грезнев

**Николай Васильевич Грезнев** 1950 жылы 7 қыркүйекте РКФСР Тамбов облысы Мичурин ауданының Ново-Тарбеево ауылында туған. Орыс.
*Әкесі - Грезнев Василий Иванович, қайтыс болған. Анасы - Грезнева Наталья Ульяновна, қайтыс болған.
*Өскемен құрылыс-жол институтының механикапық факультетін бітірген (1978), инженер-механик.
*30 өнертапқыштық ұсыныстардың авторы.
*КОКП мүшесі (1980-1991). 1978 жылдан - Өскемен арматура зауытында инженер-конструктор, бас технолог, бас инженердің орынбасары, партком хатшысы, бас инженер, бас директордың коммерция бойынша орынбасары. 2003 жылдан бері - «Өскемен арматура зауыты» АҚ басқармасының төрағасы. Өскемен қаласының Октябрь аудандық кеңесінің депутаты (1984-1986). Өскемен арматура зауытындағы Жас мамандар кеңесінің төрағасы (1978-1983).
*Әскери атағы - капитан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
*Үйленген. Жұбайы - Грезнева Любовь Ивановна, Үлбі метаплургия зауытында инженер. Қыздары - Вера, Наталья. Немересі - Ярослав.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1950 жылы туғандар
Дэвид Локвуд

**Локвуд Дэвид** (1929 жылы) - британ әлеуметтанушысы.
Оның негізгі қызығушылығы таптық және әлеуметтік стратификация. Л. Т.Парсонстың теориясын және құрылымдық функционализм теориясын сын тұрғысынан талдау бағытындағы пікірсайыстарға қатысқан.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтанушылар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Британия тұлғалары
Асқар Орынбасарұлы Қожағалиев

**Асқар Орынбасарұлы Қожағалиев** 1957 жылы 15 сәуірде Гурьев қаласында туған.
*Ленинград темір жол келігі инженерлері институтын инженер-қүрылысшы мамандығы бойынша (1980); Атырау мемлекеттік мүнай және газ институтын «Мұнай және газ ұңғыларын бұрғылау» мамандығы бойынша (2001) бітірген.
*1980 жылдан - №622 құрылыс-құрастыру пойызының ӨТБ (Гурьев облысы) бригадирі, шебері, аға инженері, бастығы. 1984-1985 жылдары - Гурьев қалалық партия комитетінің нұсқаушысы. 1987 жылдан - «Гурьевмұнайхимқұрылыс» тресінің партком хатшысы. 1989 жылдан - Гурьев қалалық әкімшілік басшысының бірінші орынбасары. 1994 жыл- дан - «Қазақстанкаспийшельф» МК Атырау аумақтық дирекциясының бас директорының орынбасары, директор орынбасары. 1997 жылдан- «Қазақстанкаспийшельф» АҚ Атырау филиалының директор м.а., директоры. 2006 жылдан бері - «Алмаз Интернэшнл Трейдинг Компани» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. ҚР Парламент Сенатының депутаты; Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің, Әлеуметтік мәдени даму комитетінің мүшесі (1999-2005).
*«Құрмет» (2004) орденімен; «Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдары мен; «Қазақстан мұнайына 100 жыл» белгісімен, ТМД ға қатысушы-мемлекеттердің парламентаралық Ассамблея сының құрмет грамотасымен марапатталған.
*Үйленген. Жұбайы - Тілеусариева Күлән Ұнайқызы және қызы бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1957 жылы туғандар
Балтабек Мұқанұлы Қуандықов

**Балтабек Мұқанұлы Қуандықов** 1948 жылы 21 тамызда Гурьев облысы Мақат ауданы Мақат кентінде туған.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1971) инженер-геолог-мұнайшы мамандығы бойынша бітірген. Геология-минералогия ғылымдарының докторы. «Еуразия» Халықаралық экономикалық академиясының, Америка геологтары мен мұнайшылары қауымдастығының корреспондент мүшесі, Халықаралық минералды ресурстар академиясының толық мүшесі (2006). 10 монография мен 80-нен астам ғылыми мақаланың авторы.
*1971 жылдан- Биікжалдағы аса терең бұрғылайтын МБЭ инженер-геологы. 1975 жылдан - Қазақстан Компартиясы Гурьев облысы Ембі аудандық комитетінің нұсқаушысы. 1977 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Гурьев обкомының хатшысы. 1979 жылдан - «Қазмұнайгазбарлау» геологиялық басқармасының (Гурьев қ.) аға геологы, бастықтың орынбасары. 1982 жылдан - «Гурьевмұнайгазгеология» бірлестігінің геология бөлімінің бастығы, 1986 жылдан - бас геологы. 1991 жылдан - ҚР Геология және жер қойнауын қорғау бойынша мемкомитетінің басқарма (Алматы қ.) бастығы. 1992 жылдан - ҚР геология және жер қойнауын қорғау министрінің орынбасары. 1993 жылдан - ҚР энергетика және отын ресурстары министрінің орынбасары. 1993 жылдан - «Қазақстанкаспийшельф» мемлекеттік компаниясының президенті (қоса атқарушы). 1997 жылдан - «Қазақойл» ЖАҚ вице-президенті (қоса атқарушы). 1997 жылдан - «Қазақойл» ЖАҚ президенті. 1998 жылдан - «Шеврон Оверсиз Петролеум» компаниясының (Калифорния, АҚШ) орталық кеңсесінде бас кеңес беруші. 2001 жылдан - «Нельсон Рисорсис Лимитед» компаниясының президенті. 2006 жылдан бері - «Меридиан Петролеум» компаниясының президенті.
*«Құрмет» орденімен (1997) марапатталған. Қазақстанның өнеркәсібіне еңбегі сіңген қызметкер (1991). Қазақстандағы бірқатар мұнай-газ кен орындарын, оның ішінде Қарашығанақ, Кенбай, Имашев, Жаңажол, Әлібекмола, Арман кен орындарын ашуға қатысқан. 
*Хоббиі - елге саяхатқа шығу, фотосуреттерді жинау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, фантастика және шытырман оқиғалы туындылар.
*Үйленген. Жұбайы - Қуандықова Ақтоты Бағитқызы (1948 ж. т.), геолог-мұнайшы. Қыздары - Сабина (1971 ж. т.), Сәуле (1973 ж. т.), Майя (1977 ж. т.), Айнұр (1986 ж. т.); ұлы - Алмас (1988 ж. т.).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1948 жылы туғандар
Қылышбек Мұқанұлы Қуандықов

**Қылышбек Мұқанұлы Қуандықов** 1951 жылы 10 мамырда Гурьев облысы, Мақат ауданының Мақат кентінде туған.

* В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1976) бітірген, инженер-механик.
* 1999 жылдан - «Ақ Берен» РМҚК (қазір - «Ақ берен» КӘАҚҚ ОШ РМХК ӘАҚЖ) бастығы.

## Марапаттары
* «Ерен еңбегі үшін медалімен» (2004), 
* «Қазақстан мұнайына 100 жыл» (2000), 
* 3-ші (2002) және 2-ші (2006) дәрежелі «Еңбек Даңқы», 
* «Еңбек үздігі» (2003), 
* «Әскери «Кен апатынан құтқару қызметіне 70 жыл» (2002) белгілерімен 
* ҚР Президентінің (2001), 
* ҚР ТЖА төрағасының (2004), 
* ҚР ТЖМ (2006) алғыс хаттарымен,
* ҚР ТЖА (2001),
* Атырау облысы әкімінің (2001),
* ҚР ТЖМ министрінің (2005) құрмет грамоталарымен марапатталған.
* ҚР жер қойнауының Құрметті барлаушысы (2003).
* Төтенше органдарының ардагері (2010)

## Дереккөздер


Санат:10 мамырда туғандар
Санат:Мақат ауданында туғандар
Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Еңбек Даңқы орденінің иегерлері
Медғат Кәрімұлы Құлжанов

**Медғат Кәрімұлы Құлжанов** 1946 жылы 24 желтоқсанында Семей облысының Аякез қаласында туған.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының инженерлік-құрылыс факультетін бітірген (1971), инженер- құрылысшы.
*2 кітаптың, 3 мақаланың авторы. «Оңтүстік Торғай алабының тектоникалық дамуы және мұнайгаздылығы» монографиясының серіктес авторы (2004). 2 авторлық куәліктің иегері.
*1971 жылдан - «Басалматықұрылыстың» шебер-прорабы, аға прорабы. 1973 жылдан- В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының аспиранты, ғылыми-зерттеу секторының аға ғылыми қызметкері, зертхана жетекшісі. 1976 жылдан - «Талдықорғанауылқұрылыс» ЖМК бас инженері. 1982 жылдан - КСРО Энергетика министрлігі «Екібастұзэнергқұрылыс» құрылыс басқармасының бастығы. 1984 жылдан - «Монолитқұрылыс» құрылыс басқармасы зертханасының бастығы, басқарма бастығы (Гурьев облысы). 1986 жылдан - «Монолит» құылыс компаниясының төрағасы (Қапшағай қ.). 1992 жылдан «ҚУАТ» холдинг компаниясы Директорлар кеңесінің төрағасы. 1994 жылдан - «ҚуатАмлонМұнай» ЖШС БК бас директоры. 2005 жылдан - «ҚуатАмлонМұнай» ЖШС БК директоры, Директорлар кеңесінің мүшесі. Қазіргі уақытта «Тарбағатай Мұнай» ЖШС жұмыс істейді Медғат Құлжановтың қайырымдылық қорының төрағасы
*«Құрмет» орденімен марапатталған (1999).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1946 жылы туғандар
Төлеу Құспанғалиұлы Құспанғалиев

**Төлеу Құспанғалиұлы Құспанғалиев** 1937 жылы 1 наурызда Гурьев облысының Бақсай ауданындағы Кулагин кентінде туған.
*С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (1959) инженер-геолог-мұнайшы мамандығы бойынша бітірген. Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1971). 63 жарияланған ғылыми жұмыс, 50-ден астам ғылыми- зерттеу жоба, есеп берулер, кешенді бағдарламаларының авторы.
*1959жылдан - БҚГБ ГГШМЭ-де коллектор, аға геолог. 1962 жылдан - «БҚГБ» орталық зертханасының аға инженер- геологы, петрография секторының жетекшісі. 1968 жылдан - Бүкілодақтық мұнай ғылыми-зерттеу геологиялық барлау институтының аспиранты және кіші ғылыми қызметкері. 1971 жылдан- Гурьев ірілендірілген аумақтық мұнай барлау экспедициясының Орталық зертханасы тақырыптық партиясының аға геолог-жетекшісі, Орталық зертханасының меңгерушісі. 1972 жылдан «Қазмұнайгазбарлау» Басқармасы Орталық зертханасының бастығы. 1974 жылдан - Каспий маңы терең бұрғылау мұнай барлау экспедициясы тақырыптық партиясының бастығы, геология бөлімінің бастығы. 1979 жылдан - Қазақ мұнай ғылыми-зерттеу геологиялық барлау институтының литология және петрография зертханасының ғылыми хатшысы, аға ғылыми қызметкері. 1983 жылдан - Гурьев «ҚазақмұнайҒЗЖИ» мұнай және газ кен орындары геологиясы секторының меңгерушісі, кешенді ғылыми-зерттеу бөлімінің меңгерушісі. 1996 жылдан - «Каспиймұнайгаз» жобалау институты (1995 жылы «ҚазақмұнайҒЗЖИ» Атырау филиялы базасында құрылған және 2001 жылдан «Каспиймұнайгаз» Ғылыми-зерттеу және жобалау институты» ААҚ болып қайта құрылған) мұнай және газ кен орындары геологиясы бөлімінің меңгерушісі. 2002 жылдан - «ҚазмұнайҒЗЖИ» мұнай және газ кен орындарын өндіру ісін талдауды жобалау бөлімі геология секторының аға ғылыми қызметкері 2003 жылдан бері - «Каспиймұнай» АҚ бас геологы,геология женіндегі басқарма терағасының кеңесшісі. Республикалық санаттағы дәріскер. РФ Ұңғымаларды зерттеу клубының мүшесі. Қазақстанның Батыс аймағы бойынша Мәтін, Орысқазған, Шығыс Мақат мұнайгаз кен орындарын алғаш ашушы.
*«В.И. Лениннің туғанына 100 жылдығын атап өтудегі ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері», «КСРО мұнай өнеркәсібіне 100 жыл» медальдарымен, «Білім» Бүкілодақтық қоғамының төс белгісімен, «Қазақстан мұнайына 100 жыл» «Мақат мұнай кен орнына 90 жыл» белгілермен марапатталған жер қойнауының Құрметті барлаушысы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Адайбек Әбілқасымұлы Қисманов

**Адайбек Әбілқасымұлы Қисманов** - мұнайшы, кəсіпкер.

## Өмірбаяны
Қисманов 1968 жылы 1 қаңтарда Гурьев облысы Мақат ауданы Байшонас ауылында туған. Ұлты - қазақ.

*Ивано-Франковск мұнай және газ институтының газ-мұнай кәсіпшілігі факультетін бітірген (Украина, 1992), мамандығы - «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау». 

*1992 жылдан - «Ақтөбемұнайгазгеология» ОМБ бұрғышының 4-ші дәрежелі көмекшісі; 1993 жылдан - бұрғылау бойынша; 1994 жылдан - Ақтөбе мұнай-газ барлау экспедициясының аудандық және орталық инженерлік- техникалық қызметтерінің инженер-технологы. 

*1995 жылдан - «Актөбемұнайгазгеология» ӨМБ Жаңажол мұнай-газ барлау экспедициясының аудандық инженерлік-техникалық қызметінің инженер-технологы. 

*1997 жылдан - «M-I Kazakhstan LLP» ЖШС бұрғылау ерітінділері бойынша инженері; 1998 жылдан - өндіріс бойынша менеджердің орынбасары; 1999 жылдан - өндіріс бойынша менеджері (Актөбе қ.). 

*2001 жылдан - «Baker Hughes International Ltd» корпорациясының «Baker Hughes Drilling Fluids (Kazakhstan&Central Asia)» филиалының бұрғылау ерітінділері бойынша аға инженері; 2002 жылдан - супервайзері; 2003 жылдан - бұрғылау ерітінділері бойынша аға үйлестірушісі. 

*2007 жылдан 2008 жылға дейін - «ProTECH Oilflied Services (DASK Drilling/Pacifico Drilling&Mining)» ЖШС бизнесті дамыту бойынша директоры.

*2009 жылдан бері - «Roxi Petroleum» компаниялар тобының «Равнинное Ойл» ЖШС өндіріс бойынша директоры, директорлар басқармасының терағасы.

## Отбасы
*Әкесі- Қисманов Әбілқасым Есенұлы (1940 ж. т.), зейнеткер, «Ембімұнай» ӨБ «Жайықмұнай» МГӨБ үңғымалардың күрделі және жерасты жендеу машинисті болған. 

*Анасы - Қисманова (Қаспаева) Мағрипа Кабдолқызы (1943 ж. т.), марқұм.

*Үйленген. Жұбайы - Тасқынбаева Гүлмира Жолдасқызы (1980 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Ұлдары - Қисманов Артур (1995 ж. т.), Қисманов Исатай (2007 ж. т.); қыздары - Малдыбаева Элнара (2002 ж. т.), Қисманова Сағдиана (2006 ж. т.).

## Жеке өмірі
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. Хоббиі - балық аулау, белсенді демалыс, автотуризм. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс, қазақ және шетел жазушылары мен ақындарының прозасы және поэзиясы, отандық мерзімді баспасез (газет пен журналдар), ғылыми- техникалық әдебиет.

Әскери атағы - запастағы сержант. Діни қөзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өзінің мүмкіндіктері, ресурстары мен бай әлеуеті бар біздің Қазақстан еліміз, Еуразия құрлығының орталық бөлігінде бола тұра, дамудың жоғарғы деңгейіне жетіп, экономиканың барлық саласында әлем қоғамдастығындағы кешбасшылық позицияларға шығады. Көпвекторлы сыртқы саясат ұстанған мемлекет ретінде ортаазиялық аумақтағы бейбіт пен тұрақтылықтың кепілі болып, өз елінің ішкі саясатын, өз территориясында тұрып жатқан ұлт аралық және конфессия аралық халықтар достастығы саясаты ретінде ұстанудың үлгісі болмақ».

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1968 жылы туғандар
Қайрат Серікұлы Қырымов

**Қайрат Серікұлы Қырымов** 1969 жылғы 23 наурызда Алматы қаласында туған.
*«Андерсон колледжді» (АҚШ) экономист мамандығы бойынша (1992); әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (1993) философия-экономика факультетін; Атырау мұнай мен газ институтын (2000) инженер- экономист мамандығы бойынша бітірген.
*1992 жылдан - «Алтын Алма» ЖШС коммерциялық директоры. 1996 жылдан - Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландиядағы ҚР Елшілігінің экономикалық мәселелер жөніндегі үшінші хатшысы. 1998 жылдан - «Сентрал Азия Петролиум» компаниясының басқарушысы. 1998 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ экономика, қаржы және коммерция жөніндегі бірінші вице-президенті, «Маңғыстаумұнайгаз» ААҚ бас директорының экономика, қаржы және коммерция женіндегі бірінші орынбасары. 1999 жылдан -«ҚазТрансОйл»ЖАҚэкономика мәселелері жөніндегі вице-президенті, басқарма мүшесі, экономика,қаржы мәселелері женіндегі вице-президенті, басқарма мүшесі 2001 жылдан - «Қазтеңізтасымалфлот» ҰТТК» ЖАҚ бас директоры. 2004 жылдан - «ҚазТрансОйл» АҚ бас директоры 2006 жылдан - «Меркурий» АҚ басқарма бастығы. 2009 жылдан бері - «Kazakhstan Petrochemical Industies»» АҚ басқарма төрағасы.
*«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1969 жылы туғандар
Фердинат Абдрахимович Мамонов

**Фердинат Абдрахимович Мамонов** 1947 жылы 9 қарашада Гурьев қаласында туған.
*Мәскеу Мемлекеттік ашық университетін инженер-механик мамандығы бойынша (1993) бітірген. Техника ғылымдарының кандидаты (1999).
*1967 жылдан - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің автокөлік кеңсесінің учаске шебері. 1970 жылдан - Балықшы аудандық мұнай құбыры басқармасының Гурьев мұнай еткізу базасының технологиялық сорғылар машинисі. 1974 жылдан - Балықшы аудандық мұнай құбыры басқармасының мұнайды қайта айдау бас стансасының аға инженері. 1976 жылдан - «Гурьев» ЖӨДҚ ендірістік қызмет керсету ба- засы бастығының орынбасары, бастығы, «Гурьев» ЖӨДҚ бастығы. 1980 жылдан - Балықшы аудандық мұнай құбырлары басқармасының пайдалану учаскесінің бастығы. 1985 жылдан - Жаңаресей аудандық мұнай құбырлары басқармасының бастығы. 1987 жылдан - «Теңіз» желілік инженер- технологиялық қызметінің бастығы. 1988 жылдан Батыс Қазақстан бойынша құрылысы салынып жатқан магистралдық мұнай құбырлары әкімшілігі директорының орынбасары. 1989 жылдан - Балықшы аудандық мұнай құбырлары басқармасының бастығы, «Оңтүстікмұнай құбырлары» ӨБ бас инженері- бас директорының бірінші орынбасары. 1997 жылдан - «Қазақмұнайқұбыры» ЖТАҚ Атырау филиалының директоры, «Оңтүстікмұнайқұбыры» филиалыныңбасинжинері. 1999жылдан -«ҚазТрансОйл» ЖАҚ Батыс филиалының директоры. 2006 жылдан «ҚазТрансОйл» АҚ бас директорының бірінші орынбасары 2009 жылдың ақпанынан бері - «ҚазТрансОйл» АҚ Батыс филиалының директоры.
*«Құрмет» орденімен (1999), «Еңбекте үздік шыққаны үшін» (1974) медалімен марапатталған. Магистралды құбыр келігінің Құрметті қызметкері (2007).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары

Санат:1947 жылы туғандар
Құбайдолла Әбілғазыұлы Махутов

**Құбайдолла Әбілғазыұлы Махутов** 1950 жылы 28 ақпанда Гурьев облысының Жылыой ауданында туған.
*В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1972), инженер-геолог мамандығы бойынша бітірген. Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты. Философия докторы. ҚР Минералды ресурстар академиясының корреспондент мүшесі.6 монография, 50-ден астам мақаланың авторы.
*1972 жылдан - Солтүстік-Үстірт МБЭ геологы. 1975 жылдан- «ҚазмұнайГЗЖИ»-дің кіші ғылыми қызметкері. 1977 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ Маңғышлақ, Жетібай БЖБ геологы, аға геологы, Маңғышлақ геологиялық барлау тақырыптық партия белімінің бастығы. 1987 жылдан-Маңғышлақ геофизикалық экспедициясының тақырыптық партия бастығы. 1989 жылдан - «Маңғыстаугеология" АҚ бас геологы, вице-президенті. 1997 жылдан - «Қазполмұнай» БКбасдиректоры. 1998жылдан-«Арман» қазақстан американ БК бас директоры. 2005 жылдан - «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС техникалық директоры. 2006 жылдан- «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ «ҚазМұнайТеңіз» ТМК» АҚ бас геологі 2007 жылдан бері - мұнай компанияларының бас геологі Арыстан, Қарақұдық, Оңтүстік Жетібай, Тасболат, Батыс Тасболат, Пионер, Бақанды, Солтүстік Ракушечное Сәрсенбай, Елемес, Шығыс Сазтөбе, Бекболат және т.б кенорындарын ашуға және барлауға қатысқан.
*«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен, «Қазақстан мұнайына 100 жыл» белгісімен марапатталған. ҚР Жер қойнауын барлау үздігі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:1950 жылы туғандар
Наренджестан

**Наренджестан** — Қавам бағы Шираз қаласының ежелгі де әдемі бақтарының бірі болып табылады. Бұл бақ пен оның ғимараты Шираздағы Қаджар дәуірінің құнды ескерткіші болып саналады. Бақта апельсин  ағаштары көп. Сондықтан ол Наренджестан - апельсин бағы деген атпен танымал. Әли Мұхаммадхан Қавам әл‑Мүлк бақ пен оның кешенін салуды бастаған. Х.қ.ж.с.б. 1300 жылы оның ұлы Мұхаммад Реза Қавам әл‑Мүлк бұл құрылысты аяқтады.

Бақтың негізгі қақпасы оңтүстікке қарайды. Қақпаның жоғары жағы кірпіш пен қызыл мәрмәр тастан жасалған тақташалармен өрнектелген. Бұл тақташаларда Құран аяттары жазылған. Қақпаның өзі ағаштан жасалған өрнектермен көмкерілген. Қақпа алдымен кіре беріс бөлмеге жол бастайды.  Ол екі дәліз арқылы бақтың ауласымен жалғасып жатыр.

Наренджестан бағының солтүстік, оңтүстік және шығыс жағында ғимараттар салынған.  Зандие дәуірінің сәулет стилімен салынған негізгі ғимарат бақтың солтүстік бөлігінде орналасқан.  Онда екі қабат пен бір жертөле, екі жағында екі үлкен терасса бар. Бұл терассалар ғимараттың басқа бөліктеріне кіруге арналған. Терасса аула деңгейінен екі метр биіктікте салынған. Үлкен терассаның бағандары берік қалыптағы біртұтас мәрмәр тастан құйылған.

Наренджестан бағы  3500 шаршы метр жерді алып жатыр. Оның ғимараты шамамен 940 шаршы метр жерде бақтың солтүстік және оңтүстік жағында салынған. Бұл бақ х.ш.ж.с.б. 1353 (1974) жылы Иранның ұлттық ескерткіштерінің тізіміне алынған. Наренджестан бағындағы ғимарат айна және шыны сынықтарымен көмкеру, сурет салу, ағаштан ойылған  өрнектермен көмкеру, мүсіндеу, алебастр жабыстыру және  "мұқарнас", яғни күмбезді көмкеру тұрғысынан  Шираздағы Қаджар дәуірінің ең әдемі ғимараттарының бірі болып табылады.

Наренджестан бағы 1345  жылы Шираз Университетінің қарамағына берілді. 1348-1358 жылдар аралығында бұл бақ атақты ирантанушы Артур Упхам Поптың басқаруындағы Азия институтының пайдалануына берілді. Ал 1378 (1999) жылы Шираз университетінің өнер және сәулет  факультетінің қарауына өтті.

Санат:Иран тарихы
Санат:Парсы бақтары
Сепидан ауданы

**Сепидан ауданы** — Иранның Фарс облысының солтүстігінде нулы орманға толы Загрос таулы қыратында орналасқан. Сепидан ауданын Фарс облысының басқа аудандарынан табиғи көріністер, сарқырамалар, бұлақтар мен жасыл ормандар ерекшелендіреді.  Бұл осы ауданның негізгі ерекшелігі болып саналады.  Бұл аудан жылдың төрт мезгілінде де Иранның түкпір‑түкпірінен келетін туристерді қарсы алады. Тұщы минералды сулардың көп болуы осы аймақта минералды су шығаратын кәсіпорындардың салынуына себеп болды. Осы кәсіпорындардың кейбір өнімдері шет елдерге шығарылады. Сепидан ауданының тартымдылығы тек салқын да жанға жағымды ауа райы, бұлақтар, көктем мен жаз мезгілінде байқалатын таңғажайып табиғи көріністермен ғана шектелмейді. Бұл аймақтың әдемі қысы шаңғы тебу, аспалы жолмен қыдыруға  мүмкіндік жасап, Сепиданның туристік тартымдылығын одан ары арттырады. Бұл аудан қысқы демалыс күндері табиғат пен қысқы спорт түрлерін жақсы көретін адамдарды қабылдайды.  Сепидан ауданының ең әдемі жерлерінің бірі – "Маргун" сарқырамасы.
Санат:Иран
Хатамсази

**Хатамсази** ирандық қол өнер шеберлері мен халықтың талғампаздығын білдіретін өте әдемі де үлгілі қол өнер түрлерінің бірі ретінде Фарс облысының қол өнер саласына ерекше тартымдылық сыйлады. Хатамсази, шын мәнінде, ағаш бетін мозайка іспеттес ағаш немесе піл сүйегінің үшбұрышты қиындыларымен өрнектеу болып табылады. Бұл үшбұрышты қиындылар қаншалықты ұсақ және оларды қолданып жасалған өрнектер қаншалықты ұқыпты болса, бұйым соншалықты сапалы болмақ. Әрине, қолданылған материалдың сапалылығы да хатамның құнының артуына себеп болады. Бұл өнер әлемдегі ең нәзік, сондықтан ең күрделі өнерлердің бірі болып саналады.  Өйткені хатамның әр 1 шаршы см бөлігінде 150‑ден 180‑ге дейін үшбұрышты қиындылар қолданылады.

Санат:Қолөнер
Санат:Иран
Мұнаббаткари

Фарс облысындағы атақты қол өнер түрлерінің бірі – **мұнаббаткари**, яғни ағаш бетіне ойып өрнек салу.  Фарс облысындағы Абаде қаласы ежелден‑ақ өзінің мұнаббаткари бұйымдарымен әйгілі. Бұл қалада өрнектелген ағаштан жасалған бұйымдар қобдиша, шахмат тақтасы, жиһаз түрінде ұсынылады. 

Санат:Иран
Санат:Қолөнер
Габбе

**Габбе** — кілем сияқты көшпелі тайпалардың жүннен жасалатын бұйымдарының бірі. 

Габбе тайпалық өмірдің әдемілігінің, тазалығы мен шаттығының көрінісі болып табылады. Бұл кілемдердің негізі арқауы - көшпелі тайпалар өмір сүретін көк орай шалғынды дала. Қашқайдың әйелдері мен қыздары габбенің бетіне табиғаттың әдемі көріністерін бейнелейді. Иранның әртүрлі аймақтарында габбені тоқуға табиғи түстен жасалған жүн қолданылады. Бірақ қашқайлық габбеде тоқымашылар әртүрлі түстер мен суреттерді пайдаланады. Қашқайлық тоқымашылар габбеде арыстанды бейнелеуді жақсы көреді. Бұл сурет тарихи маңыздылығымен қоса, мәрттік пен жомарттықтың нышаны болып табылады. Бұл суреттердің Фарстың Аржан аймағында тіршілік ететін арыстандарға да қатысы бар. Әрине, габбе тоқуда жұлдыз, тор көзді нақыштар, жануарлардың суреттері де пайдаланылады. Қашқайлық габбелер толығымен жүннен жасалады, ал оның негізгі қалыбы да жүннен жасалады. Әдетте габбелер 100х200 немесе 200х115 см көлемінде тоқылады.

Санат:Иран өнері
Джажим

**Джажим** - қашқай тайпаларының қол өнер бұйымдарының бірі. 

Ол киіз үй ішіндегі төсек пен жиһаздарды жауып қою үшін пайдаланылады. Кішкентай джажимдер желбегей жамылу үшін де қолданылады. Джажимнің түстері әртүрлі болып келеді. Онда ашық түстер көптеп қолданылады. Джажим тоқуда хауыздың, ромбтың, шахматтың және өркешті қабырғаның суреттері өрнектеледі.
## Тағы қараңыз
* Габбе

Санат:Иран өнері
Санат:Киіз үй
2011 жылғы күрестен әлем чемпионаты

**2011 жылғы Күрестен әлем чемпионаты -** Ыстамбұлдың Синан Ердем күмбезі сарайында, қыркүйектің 12 мен 18 аралығында 2011 жылы өткен.

## Жарыс бағдарламасы
*Қыркүйектің 12: Ерлер грек-рим күресі – 55–66–96 кг
*Қыркүйектің 13: Ерлер грек-рим күресі – 60–84–120 кг
*Қыркүйектің 14: Ерлер грек-рим күресі – 74 кг+ Әйелдер еркін күресі – 48–51 кг
*Қыркүйектің 15: Әйелдер еркін күресі – 55–59–63 кг
*Қыркүйектің 16: Әйелдер еркін күресі  – 67–72 кг+ Әйелдер еркін күресі – 55 кг
*Қыркүйектің 17: Ерлер еркін күресі  – 60–84–96 кг
*Қыркүйектің 18: Ерлер еркін күресі  – 66–74–120 кг

## Медаль кестесі

## Елдер нәтижесі

## Медаль қорытындысы
### Ерлер еркін күресі

### Ерлер грек-рим күресі

### Әйелдер еркін күресі

## Сілтемелер
* Greco-Roman – Results Book 
* Women – Results Book 

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Күрестен әлем чемпионаттары
Санат:Түркиядағы күрес спорты
Санат:2011 жылғы күрес спорты
Маргун

**«Маргун» сарқырамасы** — Иранның Фарс облысындағы Сепидан ауданының ең әдемі жерлерінің бірі. Бұл сарқырама өзінің туристік тартымдылығына байланысты Иранның ұлттық табиғи ескерткіштерінің қатарына жатқызылды.   Бұл сарқырама ‑ Иранның ең атақты сарқырамаларының бірі. Ол Шираз қаласынан 125 шақырым жерде Сепидан ауданындағы Маргун ауылына жақын жерде Каһкилуйе мен Буирахмад  облысының шекарасында орналасқан.

Маргун сарқырамасының биіктігі 70 метр, ені 100 метр. Бұл жердің көрінісі өте әдемі. Бұл сарқыраманың басқалардан айырмашылығы Маргунның өзі бір өзеннің бастауы болып табылады. Бұл бастау таудың басынан атқылап шығып, жүз метрге жайылып ағып, сарқырамалардың жиынтығына ұласады. Таудың ағашқа толы еңіс етегі, мүк басқан өте әдемі даласы, жапсарлас бұлақтардағы  судың  молдығы Маргуннің көруге тұрарлық тартымдылықтары болып табылады. Қыс мезгіліндегі суық ауа осы сарқырамада таңғажайып көріністі тудыратын сүңгілердің пайда болуына себеп болады. Сары және қызыл алма ағаштары, емен, жаңғақ, мәжнүн тал, шырша, жабайы бөріқарақат бақтарының көптігі осы ауданның табиғи тартымдылығын одан ары арттыра түседі.

Санат:Иран сарқырамалары
Бади ул-Замани Джазари

**Бади ул-Замани Джазари** өткен ғасырлардағы ең белгілі мұсылман механигі болып саналады. Ол хижраның 6 ғасырының соңы 7 ғасырының басында өмір сүрген.

Механика ғылымындағы Джазаридің еңбегі теория және практика назарынан зерттеушілер көңіліне түсіп, ол инженерлер басшысы атқа ие болады. Ол теория саласындағы хабардар болуынан және іс-жүзіндегі тәжірибелері дәлелінен белгілі болды. Джазари өз саласында – дарын еді. Ол ең шиелі, бірақ ең нақты құралдарды сипаттады. Бұл мұсылман ғалым тәжірибені маңызды санап, ғылымды тәжірибесіз қабылдамаған.

Джазаридің жетістіктері мұсылман инженерлері мен Исламға дейінгі Үндістан, Иран және Бейн уль Нахрейн секілді өркениеттердің жетістіктерінің бір бөлімі. Джазари өзіне дейінгі мұсылман инженерлерінің білімі мен тәжірибесін жақсы меңгеріп, бу мен жұмыс жасайтын машиналар мен отының ішінен пайдаланатын моторлар секілді механикалық және гидравликалық құралдар ойлап шығарған. Осы уақытта да оның жаңашылдығынын ықпалын механика ғылымында байқауға болады.

Джазаридің ғылым мен амал арасындағы қарым-қатынасқа арналған кітабы – бұрынғы ғасырлардағы механикалық және гидравликалық құралдар туралы ең жақсы кітап. Бұл кітапта теория мен оның іс жүзінде қолдану әдістерінің арасында тығыз байланыс бар екені жақсы байқалады. 20-шы ғасырдың бірінші онжылдығында Видман және Гавзер секілді германиялық математиктер бұл кітаптың маңыздылығын түсініп, өздерінің ғылым тарихы туралы мәліметтерінде оның кйбір бөлімдерін аударған. Кейін Джазаридің кітабы Дональд Гиль арқасында аударылып, басылып шықты. Содан соң 1979 жылы сириялық ғалым Ахмад Юсеф әл-Хасан бұл кітаптің толық арабша мәтінің басып шығарды. Айта кететін жәйт, Джазари кітабінің парсша аудармасы Теһранда шаһид Мутахари атындағы жоғары мектеп кітапханасында бар.

Джазаридің белгілі кітабі әртүрлі құралдарды сипаттау себебінен құнды кітап саналады. Әрине, Джазари секілді зерттеушілер мен инженерлердің жетістіктерін еуропалық ғалымдарды мойындауға мәжбүр болған. Үлкен тарихшы Джордж Сартон Джазаридің кітабі туралы: "Бұл кітап – толық кітап, оны мұсылмандар кітаптары арасында маңызды деп айтуға болады,"- деп жазған.

Джазаридың кітабінда әртүрлі жаңашылдықтар туралы жазылған. Оның ішінде су сағаттар, пілте сағаттар, қан алатын құралдар, суды жоғары көтеретін машиналар мен басқа да құралдар туралы мәліметтер табуға болады. Бүгінгі өнеркәсіпшілер оның түсініктемелеріне сүйеніп, өнеркәсіпте қолданылатын кейбір құралдардың жұмыстарын жеңілдете алады. Осы уақыттағы мамандардың пікірінше, Джазари жобалаған машиналардың бірі "Механика" ғылымын кемел етуге өз үлесін қосты.

Джазари пайдаланған кейбір құралдар мен әдістерді жаңа инженерлік әдістер деп санауға болады. Осыдан біраз уақыт бұрын Джазари теориялары бойынша жасалған бірнеше өнеркәсіптік құрал, атап айтқанда насос, қан алатын құрал және үлкен су сағат Лондонда өткен Ислам әлемінің фестивальдерінің біріне жіберілді.

Санат:Мұсылман механиктер
Бану-Мұса

**Бану-Мұса ағайындар** (Мұса ұлдары, атап айтқанда Әбу Жафар Мұхаммад ибн Мұса (803 жылдан бұрын – 873), Ахмад ибн Мұса ибн Шәкір (803 – 873) және Әл-Хасан ибн Мұса ибн Шәкір (810 – 873)) – Ислам әлемінде механика ғылымын таратқан бірінші мұсылмандардың бірі болды. Оның "Әл-Хил" кітабі Ислам әлемінде механика саласындағы белгілі кітаптар қатарында қалған бірінші еңбек болып саналады. Аталмыш кітапта бір мың механикалық құрал туралы жазылған.
[thumb|left|[Ахмад ибн Мұса ибн Шәкірдің *Өздігінен оталатын (?) шам* сызбанұсқасы Механикалық құрылғылар кітабында. Қолжазба араб тілінде болған.]]
Бану-Мұса жасап шығарған құралдың бірі – су атқыш. Олар жолының өзі реттейтін шам секілді жасалған. Өзеңдер мен теңіздер түбін қазатын механикалық күректің бірі түрі, құбырлардағы лас ауаны сыртқа шығаратын құралдың жобалары – Бану-Мұса бауырларының жетістіктеріне жатады.

Бану-Муса бірінші рет еуропалықтардан 500 жыл бұрын темір шыбықтарды қолданды.

Бану-Мұсаны келесі бір жаңашылдығына – судың қысымымен жүретін сағаттар болды. Олар кейін шіркеулер мен Еуропа елдерінің үлкен алаңдарында орналасқан түрлі сағаттардың үлгісі болды. Аталмыш сағаттар белгілі бір уақытта музыка ойнайтын.

Санат:Мұсылман математиктер
Санат:Мұсылман астрономдар
Санат:Бағдат тұлғалары
Санат:Парсы математиктері
Санат:Ирак математиктері
Санат:873 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ирак инженерлері
Санат:Ирак астрономдары
Санат:Парсы астрономдары
Абдулфатх Абдулрахман Хазани

**Абдулфатх Абдулрахман Хазани** – Исламдық өркениетте аты белгілі болған механик, физик және астроном. Ол Хейсам мен Бирунидің механика ғылымындағы зерттеулеріне сүйеніп, көптеген жетістіктерге жетті.

Хазани салмақ өлшейтін құралдармен айналысатын мөлшер немесе таразы ғылымының ұстазы болды. Оның белгілі "Мизан әл-Хакаме" кітабі – механика ғылымының ең әйгілі мұраларының бірі саналады. Бұл кітапта Хазани Рази, Бируни және Хайам секілді ғалымдардың көзқарастарына тоқталды.

Хазани ауа қысымының заттар салмағына деген ықпалына тоқталып, Паскаль мен Торечели секілді ғалымдардан бірнеше ғасыр алда болды.

Санат:Мұсылман физиктер
Санат:Мұсылман астрономдар
Санат:Мұсылман механиктер
Джундишапур

**Джундишапур жоғары оқу** –  исламдық кезеңдегі медициналық ғылымның дамуына шынайы әсер еткен орталықтардың бірі болған.
Олар медициналық оқу орындарын ашып, грек және үнді медицина ғылымын бір-біріне қосты. Бұл орталықта тәрбиеленген дәрігерлер кейін исламдық медийинаның ауруханалардың дамуына маңызды ықпал етті.

Джундишапурда аурухана мен жоғары оқу орны болған. Джундишапур грекиялық медициналық кітаптардың парсы және сириялық тілдерге аударылуын қолдады. Джундишапур ауруханасы – ең көңе ирандық аурухана, ол Шапур екіншінің кезінде салынған.

Бұл аурухана ирандық дәрігерлер мен ұстаздар арқасында үш ғасыр жұмыс жасап, исламдық өркениеттің бірінші базасына айналды. Осы ғылыми орталықта белгілі дәрігерлер сабақ беріп, ем жұмыстарымен айналысты.

Джундишапур медицина ғылыми саласын дамытуға зор үлесін қосқан жанұялардың бірі – Бахтишуғ жанұясы болды. Бұл жанұның 12 мүшесі бірнеше нәсіл бойы, хижраның үшінші ғасырының жартсынан бесінші ғасырының ортасына дейін халифаның дәрігері, әрі кеңесшілері болған, сондай-ақ аударма жұмыстарымен де айналысқан.
Джундишапур оқу орнында медицина жұмыстарымен айналысатын дәрігерлердің бірі Абу Юхн Масвие болды. Ибн Масвие дене қызуларының түрі, меланхолия, көз аурулары және тамақтану мәселелері туралы мәселелерге көңіл бөлді.

Санат:Ислам медицинасы
Санат:Иран тарихы
Хорасан стилі

**Хорасан  стилі** Иранның сәулет өнерінде Х.қ.ж.с. алғашқы ғасырларында пайда болды. Бұл стиль х.қ.ж.с. 4 ғасырға дейін жалғасын тапты. Сол заманның мәдениеті жайлы мына мәселені айта кеткен жөн: мәдени-әдеби өзгерістер сол замандағы Хорасан аймағында орын алды. Хорасан ол кезде өте үлкен аймақты алып жатты. Ислам сәулет өнерінің алғашқы үлгілері сол аймақта пайда болды және сол жерден Иранның басқа аймақтарына таралды. Егер сол замандағы сәулет құрылыстарын нақтылап қарайтын болсақ, барлығына ортақ ерекшеліктерді көруге болады. Ислам келгеннен кейін исламдық құндылықтар ел арасына таралып, ғимараттар халықтың күнделікті тұрмысына жақындай түсті.

Парттардың сәулет стилінде де белгілі бір дәрежеде халықтың күнделікті тіршілігі көрініс тапса да, Ислам келгеннен  кейін бұл құндылықтар көбірек көріне бастады. Хорасан стилінде өте үлкен де салтанатты ғимараттарды салу тоқтатылды деп айтса болады. Олардың орнына қарапайымдау ғимараттар салынды.

Тарихи дәуір тұрғысынан Хорасан сәулет өнерінің стилі Сасанидтер дәуірінің соңына дейін, яғни х.қ.ж.с. 389 жылына (999 жылы) дейін Иранның түкпір-түкпірінде, әсіресе Хорасан мен Иранның орталық бөлігінде қолданыста болды, соның алғашқы үлгісі негізінде көптеген туындылар салынды. Бізге жеткен ескерткіштердің көбі – мешіт. Уақыт өте келе олардың іші әртүрлі өрнектермен безендірілді. Исфаханның орталық мешіті, Ардастан мешіті, Нами мешіті, Нейриз мешіті – осы заманның ең маңызды ғимарттарының бірі болып табылады.
## Тағы қараңыз
* Фахрадж мешіті
* Тарихана мешіті

Санат:Иран сәулеті
Фахрадж мешіті

**Фахрадж мешіті** —Хорасан стилінде салынған негізгі ғимараттардың бірі, Йезд қаласындағы мешіт. Бұл мешіт Иранда салынған ең ежелгі мешіт болып саналады. Атақты сәулетші және Иран сәулет өнерінің маманы марқұм Мұхаммед Кәрім Пирниа осы мешіттің ерекшеліктері жайлы үлкен кітап жазып қалдырды. Ол өзінің 50 жыл бұрын осы мешітті бірінші рет көргендегі әсері жайлы былай дейді: "Бұрындары Бафақтан қайтып келе жатқан жолда шөл даланың ортасындағы Фахрадж мешітінің мұнарасы менің назарымды өзіне аударды. Бағытымды бұрып, мешітті көру үшін  абадтандырылған кішкене елді-мекенге келдім. Ол мешіттің мұнарасының астына Фахрадж тұрғындарының бір тобы жиналған екен. Олар менің сәулет өнері жайлы оқығандығымды және ежелгі ескерткіштерге қызығатынымды  білгеннен кейін менен осы мешіттің тарихын зерттеуге көмектесуді сұрады. Алғаш келгенімде үлкен кірпіштермен салынған қарапайым да әсем ғимаратты көрдім. Онда гүлдер көрінісі салынған еді. Бір-бірімен әдемі үйлестірілген жапсырмалар мені мынадай ойға қалдырды: мүмкін бұл ғимарат Сасанидтер заманына жататын шығар? Бірақ мехрабтың болуы, ішкі қарапайымдылық пен құбыланың сақталуы мені бұл жерде бұрыннан-ақ мешіт болғандығына сендірді. Бұл мешіт Ислам Иранға келгеннен кейінгі алғашқы жылдарда салынған".

Фахрадж мешітінің жобасы өте қарапайым. Оның түнгі намаз оқитын жеріне кіретін үш есік бар. Ортаңғы есік басқа екеуінен үлкенірек. Оның солтүстік жағында төрт тұғыр бар. Олар бір-бірімен коридор аркылы жалғасып жатыр. Мешіт төбесі қарапайым келген жартылай күмбезді, Қағба-құбыла бағытын көрсететін мехраб қабырғаға ойылып жасалған. Бұл мешіттің қызық ерекшеліктерінің бірі Сасанид замандағы үйдің есіктері сияқты суреттер қабырғаға жабыстырыла бедерленген. Мешіт сәулетшісі Сасанидтердің әдемі де салтанатты сәулет өнерін болашаққа ескерткіш етіп қалдырғысы келгенге ұқсайды.

Санат:Иран мешіттері
Тарихана мешіті

Дамғандағы **"Тарихана" мешіті** – Хорасан стилімен салынған ежелгі құрылыстардың бірі. Дамғандағы бұл әдемі де қарапайым мешіт – Тегераннан 340 шақырым жерде орналасқан. Оның жобасы қарапайым – төрт бұрышты тұғыр үстіне салынған. Бұл мешіттің төбесі Фахрадж мешітінің төбесінен төменірек, бірақ мұнда Сасанидтер сәулет өнерінің ерекшелігі Фахрадж мешітіне қарағанда көбірек көрініс тапқан. Төбені жабу, қабырғаның бұрыш-бұрышындағы кішкене ойықтар, Персеполистың кейбір суреттері сынды ерекшеліктер бұл мешіттің Сасанидтер сәулет өнерінен әсер алғандығын көрсетеді. Кейбір тарихи құжаттарда келтіргендей, мешіттің астында жасырынатын орын болған. Бұл жерлерге адамдар соғыс және тұрақсыздық кездерінде өздерінің мүліктерін жасыратын болған.  Бүгінде жер асты жолдарының қалдықтарын әлсін-әлсін көруге болады.

Санат:Иран мешіттері
Тұпрақ қамалы

**Тұпрақ қамалы** — Хорезмшахтар дәуірінде салынған қамал.
Хорезмшах сәулет өнерінің ең маңызды формасы қамал салу ісінде көрініс тапты. Осы дәуірдің ең көрнекті қамалы – "Тұпрақ" қамалы. Бұл қамал Хорезмшах билеушілерінің өмір сүріп, билік құратын орны болған. Толстов өзінің қазба жұмыстарында тек тұрғын үй кешендерін ғана емес, мүсіндеу және сурет салу өнерінің көңіл аударарлық белгілері бар қаланы анықтады.

"Тұпрақ" қамалы – тіктөртбұрышты кешен. Оның ауданы 1380х1910 шаршы метрді құрайды. Оның айналасына кең ор қазылған. Ордың үстіне салынған көпір  қамалдың сыртқы қабырғасына салынған кішкене сарайға жол ашады. Осы кіре беріс сарай бұл қамалды қалаға айналдырды. Әртүрлі көлемдегі төртбұрышты мұнаралар бұл тарихи құрылыс ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Тіпті бұл қамалдың жоғары қабаттарынан бедерлі тиындар табылды. Бұл тиындарда нақты уақыт б.з. 6-7 ғасыры деп жазылған.

Хорезмшах билеушілерінің өмір сүріп, билік құрған орны болған "Тұпрақ" қамалының басты бөлігі көп бөлмелі екі қабаттан тұрған. Орталық бөлмелер әдемі мүсіндер және суреттермен безендірілген. Бұл бөлмелер сарайдың арнайы қонақтарын қабылдайтын орындары болған. Мүсіндердің маңызды ерекшелігі - олардың түрлі түсті болуы. Жанама  залдар, бөлмелер мен дәліздер әртүрлі суреттермен безендірілген.  Бізге жеткен мүсіндердің ішінде көңіл аударуға тұрарлық бірнеше туынды бар. Олардың бірі - жеміс көтерген әйелдің мүсіні, екіншісі – арфа тартып отырған екі адамның мүсіні. Еуропалық өнердің әсерімен жасалынған бұл мүсіндердің басқа мүсіндерден ерекше айырмашылығы бар.

Санат:Иран сәулеті
Санат:Қамалдар
Онжылдық

**Онжылдық** — онжылдық дегенде он жылды құрайтын күнтізбелік уақыт периодын атайды.

Күнтізбелік онжылдықты санаудың екі түрі бар. Біріншісі онжылдықтың бірлік сандары бірдей келеді, мысалға б.з.д. 390 ж.ж (ішінде б.з.д. 399-шы жылдан б.з.д. 390-шыға дейін). Екінші нұсқа бойынша санақ бір жылға шегінген, сонымен онжылдықтың басы б.з.д. 400, соңы — б.з.д. 391.

Сонымен қатар онжылдық деп "кез келген он жылдың ішінде істелген іс-шаралар", мәселен:
БҰҰның Ағарту онжылдығы (2003—2012 жылдар).
Сәкен Қордабайұлы Майғазиев

**Сәкен Қордабайұлы Майғазиаев ** (1975 жылы 1 қаңтарда Түркістан облысы, Созақ ауданында туған) — қазақстандық әнші, МузАРТ ансамбльінің солисті. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2013). "ДАРЫН" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
Қоңырат тайпасы Жиенбет руынан шыққан. 
Сәкен алты ұл мен төрт қызды дүниеге әкелген Қордабай Майғазыұлы мен Ұлтай Мырзамбекқызы отбасында тоғызыншы болып туған. 1993 ж. Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада – цирк колледжіне түсіп, «соқпалы аспаптар және эстрада әншісі» бөлімі бойынша К. Бектаев пен Л. Кесоглудан сабақ алды. 1997ж. Т. Жүргенов атындағы «Өнер» академиясының «эстрада әншісі» бөлімі бойынша Л. Тулешовадан білім алды.

2001 ж. бастап МузАРТ тобының мүшесі болып тағайындалды. 2012 ж. бері - Ж. Елебеков атындағы Эстрада және цирк колледжінде ұстаз.

## Шығармашылығы
Әнші 2009 ж. Екі жұлдыз жобасында актриса Әйгерім Жаңылбаевамен бірге қатысып, бағдарламаның келесі маусымында жүргізуші қызметін атқарған. 2014 ж. Хабар арнасындағы "Жаңа күн" ақпараттық-сазды бағдарламасының жүргізушісі. Сонымен қатар «Әйгөлек» балалар байқауында жас таланттарға қолдау көрсетіп, сахнада олармен бірге дуэт дайындауға ат салысып жүрген жұлдыздардың бірі.

## Жеке өмірі
Үйленген, 1 ұлы және 3 қызы бар. Жұбайының есімі – Динара, ұлы - Әділет 1998 жылы, қыздары - Райана 2013 жылы, Мәриям 2016 жылы, Сәфия 2018 жылы дүниеге келген.
## Ғылым жолы
Майғазиев Сәкен Қордабайұлы 2020 жылы Т.Қ. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында "6D041600 - Өнертану" мамандығы бойынша Философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін "Қазіргі қазақ эстрадасындағы этнофольклорлық тенденциялар (этнофольклорлық ансамбльдер шығармашылығы негізінде)" тақырыбында диссертация қорғады.
## Марапаттары
* 1996 ж. Тараз қаласында өткен Ш. Қалдаяқов атындағы Халықаралық  фестивальдің дипломанты. 
* 1997 ж. Республикалық Жас қанат байқауының «Алтын домбыра» иегері. 
* 1998 ж. Алматы – 98 фестивалінің 1–ші орын иегері 
* 1998 ж. "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.
* 2010 ж. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері.
* 2010 ж. Шымкенттегі жұлдыздар аллеясындағы жеке жұлдызы.
* 2012 ж.  «Д.Қонаевқа – 100 жыл» медалі
* 2013 ж. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен марапатталды.

## Дискография
* 2012 ж. - CD "Бал әнім", Қазақстан.

## Дереккөздер

Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері
Роберт Кинг Мертон

**Мертон Роберт Кинг** (1910 жылы) - қазіргі құрылымдық функционализмнің өкілі. Ол өзінің алдындағы функционалистердің функция қоғамның жеке бөлікгері арасындағы байланысты нығайтып, олардың өзара әсерін камтамасыз етеді деген тұжырымдамасына өзгертулер енгізеді. Оның пайымдауынша бір құбылыстың әртүрлі функциялары болатыны сияқты, бір функция әртүрлі құбылыстармен орындалуы мүмкін. Мертон мынандай үш негізгі постулатты береді:
*функционалды бірлік постулаты (жоғарыда айтылғандай);
*әмбебап функционализм постулаты (функционалдық барлық әлеуметтік құбылыстардың пайдалылығы);
*функционалды қажеттілік, шарасыздық постулаты.

Мертон әртүрлі мақсатта әрекет ететін адамдардың қылықтары функционалды болатынына өзінше түсініктеме берді. Бүл үшін ол анық және латентік (жасырын) функциялардың айырмашылығын енгізді. Анык функция дегеніміз алдын ала ойластырылған әрекеттің нәтижесі және солай сипатта мойындалады (ойша түрткінің объективті нәтижесімен сәйкес келуі). Латенттік функция дегеніміз — әрекет етушінің ойында жоқ әрекет нәтижесі, әрі ол оның (нәтиженің) неден болғанын да білмейді; оның үстіне мұндай нәтижені күтпейді. Нәтиже кейбір қауым үшін функционалды ("пайдалы"), кейбіреуі үшін дисфункционалды болуы мүмкін. Мұндай нақтылаулар Мертонға қоғамдағы дисфункционалды құбылыстарды, аномияны зерттеуге мүмкіндік берді. Аномия қоғамдағы әлеуметтік құрылымдардың қайшылығы мен зорлықка ұшырау нәтижесінде туады. Э.Дюркгейм сияқты Мертон да бұл тұжырымдамаға (аномия теориясына) өз үлесін қосты. Мертон эмпирикалық зерттеулермен әлеуметтанудың жалпы теориясын байланыстыратын орта деңгейдегі теорияның негізін калаушы.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Finding Aid for the Robert K. Merton Papers housed at Columbia University's Rare Book and Manuscript Library
* A website on Merton 
* Review materials for studying Robert King Merton 
* Merton Bibliography 
* Extracts from Merton 
* Robert K. Merton, "Social Structure and Anomie." *American Sociological Review*, 3 (қазан 1938): 672-82.

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:2003 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ әлеуметтанушылары
Санат:Жебірей әлеуметтанушылар
Санат:Футурология
Микроәлеуметтану

**Микроәлеуметтану**— әлеуметтану ғылымының кіші
әлеуметтік жүйелердегі құбылыстар мен процестерді талдауға
бағытталған зерттеу бағыты. XX ғасырдың 20-шы жылдары пайда болып, әлеуметтік қатынастардың негізгі үлгісі ретінде кіші топтардағы қатынастарды зерделеуге бағытталған батыс әлеуметтануы бағыттағының біріне айналды. Микроәлеуметтану ең алдымен, әлеуметтік-психологиялық, атап айтқанда, социометрия әдістерін пайдаланып, кіші топтағы тұлғааралық қатынастарды зерделеуге баса назар аударады. Оның негізгі зерттеу нысаны - мүгедек, тұлға, кіші әлеуметтік топ және олардың өзара қатынастары.

Микроәлеуметтану адамдар арасындағы байланыстың мән-мағынасын талдау арқылы әлеуметтік құбылыстарды түсінуге мүмкіндік береді. Микроәлеуметтанулық зерттеулер әлеуметтанулық талдау, топтастыру, жалпылау арқылы өзінің теориялық негіздерін дамытады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Джон Стюарт Милль

** Милль Джон Стюарт** (1806 - 1873 жылдары) - ағылшын экономисі, философ, тарихшы және ойшыл, саяси және экономикалық либерализмнің теоретигі. Англияда Конт позитивизмінің әдіснамалық идеясын насихаттады, оны сынады, қайтадан ой елегінен өткізді.  Милль Джон Стюартдің эмпирикалық психологизмі - әлеуметтанудың да, логиканың да басты мәселелерінің бірі, ол психологияның ойлау техникасын зерттейтін тармағы ретінде ғана танылады. Өзінің "Огюст Конт және позитивизм" атты мақаласында ол француз философиясының зерттеу әдісін ойлап тауып, нәтижелерге ие болса да, осы әдістің шынайылығын дәлелдеу шартына назар аудармағанын атап көрсетеді. Өйткені, тәжірибеден біз дәйекті жүйелілікті және бір қатарға қоюды ғана табамыз. Алайда тәжірибе себеп-салдарлық байланыс пен жағдайлардың бір-бірімен сәйкес келуі арасындағы айырмашылықты айтпайды. Бұл, әсіресе, қоғамды зерттеу барысында заңдылықтарды, әсіресе прогресс заңдарын анықтауды қиындататын көптеген факторлар қолданылған кезде айқын байқалады. Нақ осында заңдарды орнықтыру әдістерінің және тиісінше фактілерді тұжырымдау рөлінің мәселелері неғұрлым өткір қойылады. М. Конттың осы жөніндегі көзқарастарын жинақтайды. Әңгіме адам психикасының құрылымынан алынған немесе дәуір терминімен айтқанда адам табиғатының заңдарынан алынған әлеуметтік заңдар дедукциясының мүмкіндіктері туралы болып отыр.
Милльдің әлеуметтану үшін аса маңызды болған еңбегі "Силлогистік және индукциялық логиканың жүйесі" деп аталады. Бұл еңбекте әлеуметтану үшін маңызды төрт әдіс берілген:

*Ұқсастық әдісі: егер қайсыбір құбылысты зерттеу барысындағы бірнеше жағдайларда бір ғана ортақ мән-жай табылатын болса, онда ол осы құбылыстың себебі (немесе салдары) болып табылады.
*Өзгешелік өдісі: егер осы құбылыс болған және болмаған жағдайларда біреуінен басқасының бәрі бірдей болса, онда соңғысы осы құбылыстың себебі (не салдары) болып табылады.
*Қалдықтар әдісі: құбылыстан бұрынғы индукцияларда белгілі болған себептер алынып тасталады. Сонда қалған факті қалған себептің салдары болып табылады.
*ілеспе өзгерістер әдісі: құбылыс әрдайым басқа құбылыстың белгілі бір өзгеруі барысында осы соңғы құбылыспен себептік байланыспен сабақтасқан кезде өзгеріп отырады.

## Дереккөздер


Санат:1806 жылы туғандар
Санат:1873 жылы қайтыс болғандар
Санат:XIX ғасыр философтары
Санат:Саяси философтар
Санат:Ағылшын агностиктері
Санат:Англия экономистері
Санат:Англия философтары
Санат:Ағылшын саясаттанушылары
Моизм

[thumb|right|150px|Мо - қара, қойыртпақ деген сөздің [иероглифі.]]
**Моизм** (墨家). Мұрагерлік аристократияның билеуіне сын айтқан моистер мектебінің негізін қалаушы МО-ЦЗЫ (шамамен б.з.д. 479 - 400 жылдар) болды. Оның ілімін, жолын қуушылар "Мо-цзы" кітабында Моизм ілімінің сипаты баяндалған. Моизм әлеуметтік жағдайы тұрақсыз, қарама-қайшылықты ұсақ меншік иелерігің - ерікті жер өңдеушілердің, қолөнершілердің, саудагерлердің, мемлекеттік аппараттағы төмен шен иелерінің мүддесін білдірді. Бір жағынан, олар еңбекші бұқараға жақын болды және белгілі бір дәрежеде олардың сенім-пікірлерін қабылдады, ал екінші жағынан - қоғамда белгілі бір орынды иеленгеннен кейін билеуші тебе топқа жақындауға тырысып бақты, жоғары тектің артықшылықтарын өздеріне талап етті. Моистердің ілімін осындай қарама-қайшылықтар жайлаған болатын.

Әлеуметтік төменгі топтың кейбір түсініктерін қайта жаңғырта отырып, моистер мемлекеттік лауазымдарды шығу тегі
мен туыстық принциптері бойынша иеленуді айыптады. Олар барлық адамдардың көктегі құдай алдында бірдей екендігін дәлелдеді. Мемлекеттік қызметке шығу тегіне қарамастан неғұрлым ақылды адамдарды ұсыну қажет. Олар осы тұрғыдан мұрагерлік аристократтарда білім туа бітеді деген ойға жол беретін және ақылдылардың ұсынылуын білім деңгейімен шектейтин конфуцийшілдіктің ымырашылдық доктринасын да сынға алды. Мо-цзы ақылдылықтың көзі туа біткен ізгіліктер мен атап оқу ғана емес, қарапайым халықтың өмірінен алынған білім деп көрсетті. Мемлекет басқару оқытуды қажет етпейді. Адамның мемлекеттік басқаруға қабілеті онын іскерлік қасиеттерімен - қарапайым халыққа кызмет етуді қалауымен, іске қажырлылығымен және т.б. анықталады.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс философиясы
Санат:Қытай