Гомосексуалдылық

alt=Екі түрлі жұп символ: біреуі екі қосылған әйел адам символынан тұрса, екіншісі екі қосылған ер адам символынан құралған|нобай|оңға|Әйелдер (сол жақта) және ерлер (оң жақта) арасындағы гомосексуалдықтың символдары
**Гомосексуалдылық** (кейде **гомосексуалдық**) — бірдей биологиялық жыныс немесе гендер иегерлерінің бір-біріне деген романтикалық, сексуалды құштарлығы және сол құштарлықтан пайда болатын сексуалды мінез-құлық. Жыныстық көзқарастың бір түрі ретінде, гомосексуалдық өзімен бірдей жынысты адамдарға бағытталған «тұрақты эмоциялық, романтикалық және/немесе сексуалды құштарлық үрдісі» деп анықталады. Сонымен қатар ол «адамның осы құштарлықтарға ие өзгелердің қауымына мүше болуына негізделген тұлғалық ерекшеліктерінің қалыптасуы» деген анықтамаға ие.

Бисексуалдылық және гетеросексуалдылықпен қатар, гомосексуалдық — үш негізгі сексуалды бағытталу типтерінің бірі. Ғалымдар жеке тұлғаның сексуалды бағытталуын не анықтайтынын нақты білмейді, алайда соңғы теорияларға жүгінсек, бұл генетика, гормон және қоршаған орта факторлардың күрделі әрекеттесуінің нәтижесінде туындайды деген болжамдар бар. Ғалымдар сексуалды бағытталуды адам өз еркімен таңдамайды деген ортақ тұжырымға келген. Ғалымдардың көпшілігі негізінен биологияға негізделген теорияларға басымдылық береді, яғни бұл генетикалық фактор, ерте жатыр ішіндегі даму кезеңі, генетикалық және қоғамдық факторлардың қосындысы секілді теориялар. Ата-ана тәрбиесінің немесе ерте балалық шақ кезіндегі бастан өткерген жайттардың сексуалды бағытталуға қандай да бір әсері бар екендігін растайтын нақты және тұшымды дәлелдер жоқ. Кейбір адамдар гомосексуалдық белсенділікті табиғи емес деп санаса да, ғылыми зерттеулер гомосексуалдық адамның жыныстық қатынасындағы қалыпты және табиғи өзгеріс екенін және өздігінен теріс психологиялық әсерлердің көзі емес екенін көрсетеді.

Гомосексуалды адамдарды сипаттауда ең кеңінен қолданылатын терминдер — ер адамдар үшін **[[Гейлер|гей]]** және әйел адамдар үшін **[[Лесбияндар|лесбиян]]** терминдері. Алайда, гей термині кейде гомосексуалды еркектерге де, әйелдерге де қатысты қолданыла береді. Өздерін гей, не лесбиян деп танитын адамдардың нақты саны мен бір жынысты қатынастарда болған адамдардың қоғамдағы үлесін анықтау бірқатар себептерге байланысты біршама күрделі. Мысалы, көптеген гейлер мен лесбияндар гомофобия сияқты дискриминацияның әсерінен өз сексуалдығы жайлы ашық айта алмауы мүмкін. Гомосексуалды мінез-құлық адам ғана емес, көптеген жануар түрлерінің арасында да анықталған.

Көптеген гейлер мен лесбияндар тұрақты біржынысты романтикалық қарым-қатынас құрады. Бұл қарым-қатынастар өзінің психологиялық ерекшеліктері мен әсері бойынша кез келген гетеросексуалды қарым-қатынастармен тең. Гомосексуалды қарым-қатынастар орын алған формасы мен айналасындағы мәдениетке қарай адам тарихы бойынша дәріптеліп те, душарланып та отырған. XIX ғасырдың соңынан бері әлемде гей тұлғалардың гетеросексуалдармен теңдігі мен қоғамдағы бостандығын мақсат еткен көптеген жаһандық қозғалыстар туындады.

## Этимологиясы
[alt=Жүздеріне қарап құшақтасып жатқан екі ер бейнеленген ежелгі грек суреті|нобай|''[Зефир (мифология)|Зефир және Гиацинт* [[аттика]]лық ыдысы, [[Таркуйния]], б.з.д. 480 ([[Бостон әсемдік өнер музейі|Бостон өнер мұражайы]])]]
*Гомосексуал* сөзі — [[Грек тілі|грек]] және [[Латын тілі|латын]] тілдерінен шыққан сөздердің қосындысы. Бұл сөздің алғашқы бөлігі гректің ὁμός *һомос* «бірдей» (латын тіліндегі «адам» деген мағынаны білдіретін *һомо* сөзіне қатысы жоқ) сөзі. Терминнің *-сексуал* деген екінші жартысы [[латын тілі]]нен алынған. sexus сөзін мен -ālis суффиксінен жасалған бұл сөз «секске, не сексуалдыққа қатысы бар» деп аударылып жатады.

*Гомосексуал* сөзі баспада алғаш рет 1869 жылы кездесті, терминді аустриялық жазушы [[Карл Мария Кертбени]] [[Пруссия (патшалық)|Пруссия]]ның [[Содомияға қарсы заңдар|содомия жайлы заң]]ына қарсы жазылған бір хатында қолданған. Бұл хат [[Карл Генрих Ульрихс]]ке жазылған еді. 1886 жылы неміс психиатры Рикхард фон Крафт-Эбиинг гомосексуал және гетеросексуал терминдерін өзінің *Psychopathia Sexualis* еңбегінде қолданған. Крафт-Эббингтің бұл еңбегі медицина қауымында да, жалпы қоғамда да өте кең таралуы себебінен екі сөз жылдар өте келе сексуалды бағытталуды сипаттайтын жалпыға белгілі терминдерге айналып кетті. Осылайша, терминнің қазіргі қолданысы XIX ғасырдағы тұлға таксономиясы дәстүрінен негіз алады.

*Гей* (еркектерге) және *лесбиян* (әйелдерге) сөздері — гомосексуалдарға қолданылатын ең кең таралған терминдер. Бұл сөздердің алғашқы әріптерін [[ЛГБТ]] аббревиатурасында табуға болады, бұл жерде Б және Т әріптері сәйкесінше [[Бисексуалдылық|бисексуал]] және [[Трансгендерлік|трансгендер]] адамдарды білдіреді.

*Гей* сөзі негізінен гомосексуалды ер адамдарға қатысты айтылады,  бірақ кейде, кеңірек мағынада барлық [[ЛГБТ қоғамдастығы|ЛГБТ адамдар]]ды сипаттағанда да айтылып жатады. Сексуалдық контекстіде лесбиян сөзі тек гомосексуалды әйелдерге қатысты айтылады. Лесбиян сөзі [[Лесбос]] атты грек аралының атымен байланысты. Осы аралда әйел-ақын [[Сапфо]] өзінің жас әйелдермен болған эмоциялық қарым-қатынастары туралы жазған.

Кейбір ерте жазбаларда *гомосексуалды* сөзі кез келген бір жынысты контекстіде қолданыла беретін болған (мысалы тек қана қыздар оқитын мектеп), алайда, қазіргі таңда термин тек қана сексуалды құштарлық, мінез-құлық және бағытталуға қатысты қолданылады. *Гомосоциалды* термині соңғы кездерде нақты сексуалды емес алайда бір жынысты қатынастар контекстісінде кеңінен қолданылып жүр. Сонымен қатар, бір жынысты сүйіспеншілікті сипаттау мақсатында кей жағдайларда *гомофилия* термині қолданылады.

== Тарихы ==
Кейбір ғалымдар «гомосексуалдық» термині ежелгі мәдениеттерге қолданылғанда проблемалы көреді, өйткені, мысалы, гректерде де, римдіктерде де қазіргі «гомосексуалдық» ұғымына сәйкес келетін сөз де болмаған делінеді. Ежелгі әлемде өмір салтының айырмашылығы немесе психологиялық немесе мінез-құлық профильдерінің дифференциациясы да болған емес. Дегенмен, қоғамның пікіріне қарамастан, әр жерде де, әр ғасырда да түрлі жыныстық қатынастың түр-түрі орын ала беретін. Ежелгі Грекияда жасөспірім ұлдардың егде жастағы ер адамдармен жыныстық қатынасқа түсу үлгісі қазіргі мағынадағыдай гомосексуалдық бірегейлікті құрамады, өйткені мұндай қарым-қатынастар өмірбақи емес, өмірдің фазалары ретінде қарастырылатын, өйткені кейінірек бұл жас серіктестер әдетте әйелдерге үйленіп кететін.

[[Сурет:Burning of Sodomites.jpg|alt=Топ алдында өрттеніп жатқан ер адам жұбы бейнеленген ортағасыр суреті|нобай|оңға|Екі гомосексуалдың өрттелуі (рыцарь [[Рихард фон Хоэнбург]] пен оның атқосшысы Антон Мэтцлер), [[Цюрих]] маңы, 1482 жыл]]
[[Ибраһимдік діндер]]дің ықпалында болған мәдениеттерде заң мен шіркеу [[содомия]]ны Құдайдың заңына қарсы шығу мен табиғатқа қарсы қылмыс ретінде көрді. Ерлер арасындағы [[Аналды секс|аналды жыныстық қатынас]]қа қарсы шығу христиандық сенімнен бұрын пайда болған. Христиандық тарихтың көпшілігінде христиан дінтанушылары мен конфессияларының көпшілігі гомосексуалдық мінез-құлықты [[күнә]] деп санады. [[Мұсылман әлемі]]нде [[ЛГБТ қоғамдастығы|ЛГБТ адамдар]]ға деген көзқарас қоғамдар мен жекелеген мұсылмандар арасында әр түрлі болады және ылғи өзгеріп отырады, бірақ қазіргі заманда теріс деп сипатталады. Ежелгі Грекияда да оған қарсы шығу жиі болған; мысалы, [[Платон]]ның бір кейіпкері ерлер арасындағы аналды сексты «табиғи емес» деп сипаттаған, бірақ оған қарамастан Платонның бұрын гомосексуалдық қатынастардың артықшылықтары туралы жазғаны да бар.

=== Африка ===
Адамзат тарихындағы ең ежелгі гомосексуалдық жұп деп жиі [[Хнумхотеп және Нианххнум]]ты айтып жатады. Олар Ежелгі Мысырда, шамамен б.з.б. 2400 жылға қарай өмір сүрген екі еркек жұбы болған. Екі ер мысырлық өнердегі ең сырлас поза, мұрын сүйген күйде бейнеленген. Антропологтар Стивен Мюррей мен Уилл Роско [[Лесото]]дағы әйелдердің *мотсоалле* деп аталатын қоғам рұқсат берген «ұзақ мерзімді, эротикалық қарым-қатынастармен» айналысатынын хабарлады. Антрополог [[Эдвард Эван Эванс-Притчард]] сондай-ақ [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго]]ның солтүстігіндегі еркек [[занде]] жауынгерлерінің үй шаруасына көмектесетін 12 мен 20 жас аралығындағы жас ер ғашықтарды қабылдағанын жазды. Екі еркектің [[санаралық секс]]пен айналысқаны да айтылған.

=== Америка ===
==== Америкалық үндістер ====
[[Сурет:Catlin - Dance to the berdache.jpg|alt=Ұлттық киімін киіп, билеп жатқан үнділер суреті|нобай|оңға|[[Бердаши]] үшін би, [[Джордж Кэтлин]] суреті, шамамен 1850 жыл]]
[[Сурет:Florentine Codex, book 10, illustration 61.jpg|alt=Сөйлесіп жатқан екі ер адам суреті, арасында гүл салынған|нобай|оңға|Екі [[Ацтектер|ацтек]] гомосексуалдың сөзі, [[Флоренция кодексі]], 1577 жыл]]
Көптеген басқа [[Батыс өркениеті|батыстық]] емес мәдениеттерге қатысты сияқты, жыныстық бағдар мен гендерлік сәйкестік туралы батыс түсініктерінің Колумбқа дейінгі мәдениеттерге қаншалықты қолдануға болатынын анықтау қиын. Гомоэротикалық сексуалды әрекеттер мен [[трансвестизм]]нің дәлелі [[Латын Америкасы]]ндағы [[ацтектер]], [[майялар]], [[кечуалар]], [[моче]], [[Сапотек өркениеті|сапотектер]], [[инктер]] және бразилиялық  сияқты жаулап алғанға дейінгі көптеген өркениеттерде табылған.

Испаниялық отаршылар жергілікті халықтар арасында ашық түрде бар [[содомия]]дан қорқып, өз билігі кезіндегі *бердашилерді* (испандықтар солай атаған) қатаң жазаға алу арқылы құрлықтағы гомосексуалдықты жоюға тырысты, көпшілік алдында [[өлім жазасы]]на кесу, өртеу және иттерге талату орын алған.

==== Канада ====
Отаршылдық кезеңінде француздар да, британдықтар да біржынысты жыныстық қатынасты қылмыс қылды. Ерлер арасындағы анальды секс өлім жазасына кесілді. «Өте әдепсіз» саналған аналды секс Конфедерациядан кейінгі жылдары да қылмыстық құқық бұзушылық болып қала берді, бірақ бұдан былай өлім жазасына кесілмеді. Адамдар [[1960 жылдар]]дың аяғында біржынысты жыныстық қатынас үшін қудаланып жататын, бұл федералды парламенттің 1969 жылы Қылмыстық кодекске келісімі бар ересектер арасындағы аналды секс (тек екі адам ретінде анықталған) қылмыстық құқық бұзушылық болып таппайтын түзетулер енгізуіне әкелді. Заңды жақтаған сол кездегі Әділет министрі [[Пьер Эллиот Трюдо]]: «Мемлекеттің халық төсегінде еш орны жоқ» деді.

1990 жылдардан бастап Федералды парламент пен провинциялық заң шығарушы органдар біржынысты қатынастарды қарама-қарсы жынысты қатынастар сияқты қарастыру үшін өз заңдарына түзетулер енгізе бастады. 2005 жылы федералдық парламент Канадада біржыныстылардың некесін заңдастырған Азаматтық неке туралы заң қабылдады да, осы әрекеті арқылы біржынысты жұптардың некеге түсуіне рұқсат берді.

Канада әлемдегі гейлер тұрмысы үшін ең қолайлы ел ретінде аталды, 2018 жылы Гейлер үшін саяхаттау қолайлығы индексі бойынша бірінші орынға ие болды және 2019 жылы [[Forbes]] журналында ең қауіпсіз бес елдің қатарына енді.

==== Америка Құрама Штаттары ====
1986 жылы [[АҚШ Жоғарғы Соты]] «Боуэрс Хардвикқа қарсы» ісінде мемлекет [[содомия]]ны қылмыстық жауапкершілікке тартуы мүмкін деп шешті, бірақ 2003 жылы «Лоуренс Техасқа қарсы» ісі бойынша өзін-өзі жойды және осылайша бүкіл Америка Құрама Штаттарында гомосексуалдық әрекетті заңдастырды.

Америка Құрама Штаттарында біржыныстылардың некесі 2004 жылы бір штаттан 2015 жылы барлық 50 штатқа дейін кеңейді.

=== Шығыс Азия ===
[[Сурет:Painting - 18th Century.jpg|alt=Екі ер адамның жыныстық қатынаспен айналысып жатқанын қарап жатқан әйел суреті, Қытай|нобай|солға|Екі ер адам арасындағы [[аналды секс]]тің қаралып жатқаны бейнеленген сурет, [[Цинь империясы]]. XVIII ғасыр]]
[[Шығыс Азия]]да біржынысты махаббат ең ерте жазылған тарихынан бері айтылып келеді.

*Кесілген шабдалыға деген құмарлық* және басқа да әртүрлі [[эвфемизм]]дер ретінде белгілі [[Қытай]]дағы гомосексуалдық шамамен б.з.б. 600 жылдан бері тіркелген. Гомосексуалдық Қытай әдебиетінің көптеген әйгілі шығармаларында айтылған. [[Қызыл үйдегі түс]] классикалық романында сипатталған бір жынысты адамдар арасындағы махаббат пен жыныстық қарым-қатынас жағдайлары дәл сол кезеңдегі [[Гетеросексуалдылық|гетеросексуалды]] адамдар арасындағы романдардың тең жағдайлар сияқты көрінеді. Бянь Эр Чай (弁而釵/弁而钗) сияқты [[Мин династиясы]]ның әдебиеті гетеросексуал қарым-қатынасқа қарағанда, ерлер арасындағы гомосексуал қарым-қатынастарды әлдеқайда жағымды және «үйлесімді» етіп көрсетеді. Ван Шуну жазған [[Лю Сун]] әулетінен шыққан жазбалар III ғасырдың аяғында гомосексуалдық гетеросексуалдық сияқты кең таралған болатын деп те мәлімдеді.

Қытайдағы гомосексуалдыққа қарсы болу ортағасырлық [[Тан әулеті]]нен (618–907) бастау алды. Бұл өзгеріс елдегі христиандық пен исламның ықпалынан орын алды делінеді. [[Цинь империясы]] мен [[Қытай Республикасы (1912—1949)|Қытай Республикасы]]на қойылған батыстандыру саясатынан кейін ғана бұл гомофобия негізделді.

=== Оңтүстік Азия ===
[[Оңтүстік Азия]]да гомосексуалдықтың жазылған тарихы бар, ол кем дегенде б.з.б. 1200 жылдан басталады. Осы кезеңдегі [[Үндістан]]да жазылған индус медициналық мәтіндері гомосексуал әрекеттерді құжаттайды және себебін бейтарап/ғылыми түрде түсіндіруге тырысады. Осы кезеңдегі көптеген көркем шығармалар мен әдеби шығармалар да гомосексуалдықты ашық сипаттай береді.

[[Шри-Ланка]]да біздің заманымызға дейінгі 600–100 жылдар аралығында жазылған Пали каннонында гомосексуал немесе гетеросексуал сипаттағы жыныстық қатынасқа монастырлық кодексте тыйым салынғаны және жеңіл гомосексуал жыныстық қатынастың кез келген әрекеттеріне (мысалы, [[мастурбация]] және [[санаралық секс]]) тыйым салынғаны, бірақ жазаға әкеп соқпайтыны айтылған (тыйым салынған әрекет жасаған адам монастырьде оны мойындаса ғана болады). Бұл кодтар қарапайым халыққа емес, тек монахтарға қатысты болды. Үндістанда шамамен 200 жылы жазылған [[Камасутра]] да көптеген гомосексуал жыныстық әрекеттерді оң сипаттады.

Ерте заманауи кезеңге және отаршылдыққа дейін жалпы халық үшін гомосексуалдыққа немесе транссексуалдыққа ешқандай заңдық шектеулер болған жоқ, дегенмен кейбір дхармалық моральдық кодекстер монахтар бар жоғарғы [[каста]] арасындағы жыныстық қатынасқа (гетеросексуал, не гомосексуал) тыйым салған. Христиандық және Ислам сияқты шетелдік діндер қытай халқына гомофобиялық ережелерді «таныстырды».

[[Индуизм]] басқа жыныстарға тең [[үшінші жыныс]]ты сипаттайды және үшінші жыныстың құжаттамасы ежелгі индуист пен буддист медициналық мәтіндерде кездеседі. [[Махабхарата]]да эпостың кейбір нұсқалары бойынша жынысын өзгертетін кейбір кейіпкерлер де бар, мысалы, кейде әйел болып туған деп айтылатын, бірақ өзін еркек деп танытып, ақырында әйелге үйленетін  кейіпкері бар.

Тарихшылар отаршылдыққа дейінгі үндістандық қоғам біржынысты қарым-қатынасты қылмыс деп санамағанын, сондай-ақ мұндай қарым-қатынасты азғындық немесе күнә деп санамағанын бұрыннан дәлелдеп келеді. Индуизм дәстүрлі түрде гомосексуалдықты табиғи және позитивті етіп көрсетеді.

=== Еуропа ===
==== Классикалық заманы ====
Біржынысты қатынастарға қатысты ең алғашқы батыстық құжаттар (әдеби шығармалар, өнер туындылары мен мифографиялық материалдар түрінде) [[Ежелгі Грекия]]дан алынған.

Ерлердің гомосексуалдығын мұндай құжаттар кейде [[Гетеросексуалдылық|әйелдермен қарым-қатынас]] пен [[Педерастия|жасөспірім ұлдармен қарым-қатынас]] қалыпты ер адамның махаббат өмірінің бір бөлігі бола алатын күрделі түсінік ретінде көрсетеді. Біржынысты қарым-қатынастар уақыт өте келе және бір қаладан екіншісіне түрлі түрде салынған әлеуметтік институт болды. [[Педерастия|Еркін ересек ер адам мен еркін жасөспірім арасындағы]] эротикалық, бірақ жиі ұстамды болған қарым-қатынас өзінің педагогикалық артықшылықтары үшін оң бағаланды, бірақ кейде тәртіпсіздікті тудырды деп айыпталды. [[Платон]] оның пайдасын өзінің алғашқы еңбектерінде жоғары бағалады, бірақ соңғы еңбектерінде оған тыйым салуды ұсынды. [[Аристотель]] «Саясат» еңбегінде Платонның гомосексуалдықты жою туралы идеяларына қарсы шықты (2.4); ол [[кельттер]] сияқты варварлар оған ерекше құрмет көрсеткенін (2.6.6), [[крит]]тықтардың оны халықты реттеу үшін пайдаланғанын (2.7.5) айтады.

Кейбір ғалымдар [[Илиада]] шығармасындағы [[Ахилл]] мен [[Патрокл]] сияқты антикалық әдебиеттерде гомосексуалдық махаббат үлгілері бар екенін айтады.

[[Сурет:Lafond Sappho and Homer.jpg|alt=Еуропалық стильдегі сурет. Оң жағында әйелдер лира ұстап, ән айтқан қызды қоршаса, сол жағында оны екі қарт пен бір жас жігіт зейінді тыңдап жатыр|нобай|солға|Әйелдердің [[Сапфо]]ны қоршағаны, «Сапфоның [[Гомер]] үшін әндетуі», 1984]]
Ежелгі замандағы әйелдердің гомосексуалдығы туралы мәлімет аз. [[Лесбос]] аралында дүниеге келген [[Сапфо]] кейіпкерін гректер кейін тоғыз лирика ақынның канондық тізіміне енгізді. Оның есімі мен туған жерінен алынған атаулар (*сапфизм* мен *лесбияндық*) XIX ғасырдан бастап [[Лесбияндар|әйелдер гомосексуалдығы]]на қатысты қолданыла бастады. Сапфоның поэзиясы түрлі тұлғаларға, соның ішінде екі жынысқа да, деген махаббат пен сүйіспеншілік жайлы баяндайды. Оның көптеген өлеңдерінің айтушылары түрлі әйелдерге деген ғашықтық туралы да айтады, бірақ әйелдер арасындағы физикалық әрекеттерді сипаттауы аз және талқыланып жатады.

[[Сурет:NAMA Sappho lisant.jpg|alt=Төрт түрлі әйел бейнеленген ежелгі грек вазасы. Ортадағы әйел бір мәтінді оқып отырса, басқалары оған қарап тұр, біреуі лира ұстап тұр|нобай|оңға|Жолдастарына оқып жатқан [[Сапфо]] бейнесі, [[аттика]]лық ваза, б.з.б. 435 жыл]]
[[Ежелгі Рим]] қоғамы гомосексуалдық қарым-қатынастарды олардың тек тең емес адам арасында болғаны кезінде ғана қабылдады; римдік ер азаматтар белсенді рөлге ие болғанда өздерінің еркектік қасиеттерін сақтап қалатын болса, әрқашан дерлік римдік емес болған олармен қатынасқа түсетін пассив серіктестері жезөкше, не құл болды. Оларға этностарына қарамастан грек есімдері берілетін. Грек мәдениетін қатты ұнатқан император [[Адриан]] [[Антиной]]мен қарым-қатынасы үшін белгілі болған.

==== Ренессанс ====
[[Ренессанс]] кезінде солтүстік [[Италия]]дағы бай қалалар, әсіресе [[Флоренция]] және [[Венеция]], көп тараған біржынысты махаббат пен жыныстық қатынас үшін белгілі болатын; оған грек пен рим мәдениеттерінен үлгі алған ерлердің біразы қатысатын. Бірақ, оған қарамастан, жергілікті әкімшілік бұл халыққа ұқсас істері үшін айыппұл салатын, оны қамауға алып жататын.

XIII ғасырдың екінші жартысынан бастап Еуропаның біраз жерінде ерлер арасындағы гомосексуалдыққа қойылатын жаза [[өлім жазасы]] болды.

==== Заманауи тарихы ====
[[Сурет:Touko-Laaksonen.jpg|alt=Ақ-қара түсті кескін фото. Көрерменге қарай отырған бір адам пианино ойнап жатса, артында екі жағынан оны тыңдап тұрған екі түрлі адам отыр, біреуі — жас жігіт болса, екіншісі — көзілдірік киген жас әйел|нобай|солға|Финляндиялық суретші Тоуко Лааксоненнің (1920–1991) пианино ойнап жатқаны, 1950 жылдар. Ол гомоэротистік суреттері үшін [[Том оф Финлянд]] лақап аты арқылы белгілі. Артында жолдасы Вели Мәкинен (сол жақта) мен қарындасы Каия отыр.]]
XVIII ғасырдағы Еуропада түрлі жазушылар шығармаларында гомосексуал қарым-қатынастар жайлы жазғысы келетін, алайда туындылардағы бұл бөліктері ылғи [[цензура]]ланатын. [[Содомия]] үшін өлім жазасына кесу [[Нидерланд]]та 1803 жылға дейін, ал [[Англия]]да 1835 жылға дейін жалғасты,  сол «қылмыс» үшін дарға асылған соңғы ағылшындар болды.

Бүгінгі күнге дейін тарихшылар [[II Фридрих|Ұлы Фридрих]]тің (1712–1786) сексуалды бағытталуы туралы әлі де пікірталас көп; негізінен дүние жүзін тарихындағы ең ұлы соғыс қаһармандарының бірі болған Фридрихтің гетеросексуал болмағаны ықтимал саналады.

1864 және 1880 жылдар аралығында [[Карл Генрих Ульрихс]] 12 трактаттар сериясын жариялады, оны ол ұжымдық түрде «Ер-ер махаббатының жұмбақтарын зерттеу» деп атады. 1867 жылы ол [[Мюнхен]]дегі неміс заңгерлерінің конгресінде гомосексуалдыққа қарсы заңдардың күшін жоюды талап ететін резолюция шығарды да, гомосексуалдықты қорғап, көпшілік алдында сөз сөйлеген тарихтағы тұңғыш өзін гомосексуал деген адам болды. 1896 жылы [[Хэвлок Эллис]] жазған «Сексуалды инверсия» кітабы гомосексуалдық қалыпты емес деген түсінікке, сонымен қатар түрлі [[стереотип]]терге қарсы шықты да, гомосексуалдықтың кең таралғандығын және оның өнердегі, ғылымдағы жетістіктерге деген байланысы жайлы айтты.

XIX және XX ғасырларға қарай [[латын тілі]]нде жазылған түрлі медициналық еңбектерге негізделген Германияда және Ұлыбританияда анти-содомия заңдарына қарсы шыққан түрлі әлеуметтік және саяси қозғалыстар пайда болды. Уақыт өте келе, XXI ғасырға қарай, бұл заңнама [[Батыстық өркениет]] елдерінде азайды және жоқ болды. 2024 жылғы ақпандағы жағдай бойынша біржынысты некелер Еуропадағы 21 мемлекетте мойындалады.

=== Таяу Шығыс ===

[[Сурет:An ottoman miniature from the book Sawaqub al-Manaquib depicting Homosexuality.jpg|alt=Екі еркектің бір-бірінің жүзіне қарап аналды секспен айналысқаны бейнеленген османлы миниатюра|нобай|оңға|[[Аналды секс]]пен айналысып жатқан екі ер адам бейнеленген XIX ғасыр *Сауақуб әл-Манақуиб* кітабындағы миниатюра]]
1800 жылдардың ортасында Еуропаға келген араб саяхатшыларының бірнеше есептері бар. Осы саяхатшылардың екеуі, [[Рифаа ат-Тахтави]] мен , француздардың әлеуметтік нормалары мен моральдарын сақтау үшін кейде жас бала туралы махаббат поэзиясын әдейі бұрмалап, оның орнына жас әйелге сілтеме жасағанына таң қалдырады.

[[Израиль]] Таяу Шығыс пен Азиядағы гомосексуалдарға ең қолайлы ел болып саналады, [[Тель-Авив]] «Таяу Шығыстың гей астанасы» және әлемдегі гейлер үшін ең қолайлы қалалардың бірі болып аталады. Тель-Авивте гомосексуалдықты қолдауға арналған жыл сайынғы [[Гей-прайд|прайд парады]] өтеді. Алайда Израиль халқы сонда да [[Гомофобия|гомофобтық]] болып келеді.

Екінші жағынан, [[Таяу Шығыс]]тағы көптеген үкіметтер гомосексуалдықты елемейді, жоққа шығарады, не қылмыстық жауапкершілікке тартады. Мұсылман елдерінің барлығында дерлік гомосексуалдық заңсыз болып табылады. Біржынысты жыныстық қатынас бірнеше мұсылман елдерінде ресми түрде [[өлім жазасы]]на кесіледі: [[Сауд Арабиясы]], [[Иран]], [[Мавритания]], Солтүстік [[Нигерия]] және [[Йемен]]. [[Иран президенті]] [[Махмұд Ахмадинежад]] 2007 жылы [[Колумбия университеті]]нде сөйлеген сөзінде [[Иран]]да гейлер жоқ деп мәлімдеді. Дегенмен, ықтимал себебі, олар үкіметтің жазасынан немесе отбасыларының қабылдамауынан қорқып, сексуалды бағытталуын құпия ұстайды.

====Исламға дейінгі тарихы====

[[Сурет:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|alt=Ортағасырлық сурет. Ағаш маңында отырған, күлімсіреп, бір-бірінің жүздеріне қараған екі ер адам: біреуі мұрты бар жақсы киінген ересектеу адам болса, басқасы одан жас, шашы ұзын бала болған.|нобай|оңға|Ұлмен отырған [[шаһ]] [[І Аббас (Парсы шаһы)|парсылық I Аббас]]. Мұхаммед Қасым (1627).]]
Ежелгі [[Шумер]]де *гала'' деп аталатын діни қызметкерлер тобы Инанна құдайының ғибадатханаларында жұмыс істейтін, онда олар элегиялар мен жоқтаулар орындады.  Гала әйелдер есімдерімен жүрді, дәстүрлі түрде әйелдер сөйлеген эм-сал диалектісінде сөйледі және гомосексуалдық қатынасқа түскен көрінді. Галаларды білдіретін шумер символы «пенис» және «анус» символдарының лигатурасы да болған. Кейінгі Месопотамия мәдениеттерінде кургарруу мен ассинну атты Иштар ғибадатханаларында әйелдер киімін киіп, соғыс билерін орындайтын Иштар әйел-құдайының (Инаннаның шығыс семиттік баламасы) қызметшілері болды. Аккадтардың бірнеше мақал-мәтелдері олардың гомосексуалдық қатынасқа да түскен болуы мүмкін екенін көрсетеді.

### Орталық Азия
КСРО ыдырауынан бергі Орталық Азиядағы қоғамның гомосексуалдарға қатысты әлеуметтік көзқарасы және заңнамасы көбінен КСРО-да болғанымен бірдей, не содан үлгі алған. Орталық Азиядағы халықтың ЛГБТ адамдарға көзқарасы негізінен өте жағымсыз болып келеді. Өзбекстан мен Түрікменстанда гомосексуалдық — әлі де бас бостандығынан айыруға болатындай жазаланатын қылмыс.

### Оңтүстік Тынық мұхиты
Меланезияның кейбір қоғамдарында, әсіресе Папуа — Жаңа Гвинеяда біржынысты қарым-қатынастар 1900 жылдардың ортасына дейін мәдениеттің ажырамас бөлігі болды. Мысалы, Эторо мен Маринд-Аним гетеросексуалдықты таза емес деп санады және оның орнына гомосексуалдықты көтермелеп жүрді. Кейбір дәстүрлі меланезиялық мәдениеттерде жыныстық жетілуге ​​дейінгі бала оның тәлімгері болатын және жас бала үшін бірнеше жыл бойы оны «ұрықтайтын» (оралды, не аналды; тайпаға байланысты) және осылайша ересек қылатын үлкен жасөспіріммен жұпталатын. Алайда көптеген меланезиялық қоғамдар еуропалық миссионерлер христиан дінін енгізгеннен бері біржынысты қарым-қатынастарға қарсылық танытты.

## Дискриминация
[alt=Топ адамның бір-біріне қосылған ірі тулардан тұратын үлкен матаны ұстап жүруі|нобай|оңға|ЛГБТ белсенділерінің гомосексуалдықты заңсыз қылған ел туларын ұстағаны, [Кёльн прайд, 2015 жыл]]
	
### Гомосексуалдарға қарсы қысым
Гейлерге қарсы дискриминация түрлеріне лесбиян, гей, бисексуал, трансгендер немесе жалпы квир деп танылатын адамға, кейде шын мәнінде гетеросексуалды да адамдарға қатысты сөзбе-сөз жамандау, тиісу, не физикалық қысым жатуы мүмкін. 1998 жылы Америка Құрама Штаттарындағы жасөспірім студенттер берген мәліметінше, гейлерге қарсы сөздер күніне орта есеппен 26 рет, не 14 минут сайын бір рет айтылатын.

### Гетеросексизм және гомофобия

[alt=Плакат ұстап, наразылығын көрсеткен адамдар тобы. Бір плакатта орысша «Гейлерге құқық берілсін» делінсе, басқасында ағылшынша «Мәскеу мэрі — өшпенділік мэрі» деп жазылған.|нобай|солға|[Мәскеу прайдына қойылған тыйымға қарсы шыққан наразылар, 2011 жыл]]
Көптеген мәдениеттерде гомосексуал адамдар жиі алалаушылық пен кемсітушілікке ұшырайды. 2011 жылы нидерландтық зерттеу Нидерланд жастарының 49% және елге шетел болған жастардың 58% гомосексуалдықтан бас тартады деген қорытындыға келді. Басқа азшылық топтары сияқты олар да түрлі стереотиптерге тап болады. Бұл көзқарастар гомофобия мен гетеросексизмнің (біржынысты қарым-қатынастардың гетеросексуалдылардан төмен қойлуы, оған қарсы жағымсыз көзқарастар, біржақтылық және кемсіту көрсетуі) түрлеріне байланысты болады. Гетеросексизм — барлық адам табиғаты бойынша гетеросексуалды деген түсінік, осылайша екіжынысты қарым-қатынастың өзгелерден жоғарырақ бағалануы. Гомофобия — гомосексуал адамдардан қорқу, олардан жирену, оларды кемсіту. Оған ұқсас дискриминация түрлеріне лесбофобия (лесбияндарды жек көру) және бифобия (бисексуалдарды жек көру) жатады. Көптеген елдерде осы дискриминация өшпенділіктің салдарынан болған қылмыс ретінде танылады да, жазаланады.

Жағымсыз стереотиптер арасында ЛГБТ адамдар романтикалық тұрғыдан жаман және балаларды қорлау ықтималдығы жоғары деген жалған көзқарастар бар, мұндай тұжырымдардың ғылыми негізі жоқ. Гей ерлер мен лесбияндар маңызды аспектілерде гетеросексуалдық қарым-қатынастарға тең болатын тұрақты, адал қарым-қатынастарда тұрып жатады. Жыныстық бағдары адамдардың балаларды қорлау ықтималдығына да мүлдем әсер етпейді. Гей болу мен педофил болу арасындағы байланысты растайтын ғылыми дәлелдер бар деген мәлімдемелер сол терминдерді бұрыс қолданудан және нақты дәлелдерді бұрмалаудан шыққан.

### Гомосексуалдарға қарсы зорлық-зомбылық
Америка Құрама Штаттарында ФТБ 2011 жылы құқық қорғау органдарына хабарланған өшпенділік қылмыстарының 20,4%-ы сексуалдық бағытталуға негізделгенін хабарлады. Бұл қылмыстардың 56,7%-ы гомосексуал еркектерге қарсы зорлық-зомбылықтан құралған. 11,1% гомосексуал әйелдерге қарсы әрекеттен құралған. 29,6% жынысына қарамастан гомосексуалдыққа қарсы әрекеттен құралған. 1998 жылғы гей студент Мэттью Шепардтың өлімі АҚШ-тағы ЛГБТ адамдары көретін зорлық-зомбылығына біраз нараз аудартты. Дискриминация ретінде жасалатын қылмыстар қатарына лесбияндарға қарсы жасалатын, оларды «гетеросексуал ету» және осылайша «дұрыстау» мақсатында жасалған зорлау қылмысы да көп тіркелген. Әлемнің кейбір бөліктерінде ЛГБТ өкілдеріне олардың отбасы мүшелерінен, не өзге туыстарынан келе алатын «намыс өлтіру» қаупі де төніп жатады. Қылмыскерлер «әулеттің намысын қорғаймын» деп бұл адамдарды өлтіріп жатады.

## Басқа жануарлардағы гомосексуалдылық
[alt=Екі балапан жанында тұрған антартикалық пингвин суреті.|нобай|оңға|[Нью-Йорк орталық хайуанаттар бағындағы Рой және Сило атты екі антарктикалық пингвин (суреттегілерге ұқсас) жұп болып, балапан тәрбиелегені үшін белгілі болған.]]

Гомосексуалдық және бисексуалдық мінез-құлық жануарлардың бірқатар түрлерінде кездеседі. Мұндай мінез-құлыққа жыныстық қатынас, сүйіспеншілік, жұптық қарым-қатынас, отбасы құру және төлдерді асырау жатады; Зерттеуші Брюс Бэйджмилдің 1999 жылғы зерттеуі гомосексуалдық мінез-құлық приматтардан ішек құрттарына дейінгі 500-ге жуық түрде құжатталғанын көрсетеді. Жануарлардың жыныстық мінез-құлқы тіпті бір түрдің ішінде де түрлі формада болады. Бұл мінез-құлықтардың мотивтері мен салдары әлі толық зерттелмеген.  және басқалардың айтуынша, адамдар мен қойлары — гомосексуалдық ғана бағытты көрсететін жалғыз жануарлар.

## Тағы қараңыз
* Сексуалды бағыттану

## Қолданылған әдебиет

* 

## Дереккөздер


Санат:Сексология
Санат:Жыныстық көзқарас