open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қайта сақтандыру

**Қайта сақтандыру** – экономикалық қатынастар жүйесі. Бұл қатынастарға орай сақтандырушы тәуекелді істі сақтандыруға қабылдап алады да, сақтандыру қорын жасау және сақтандыру операцияларының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін нақты сақтандыруға байланысты жауапкершіліктің бір бөлігін келісілген шарттармен басқа сақтандырушыға береді. Тікелей сақтандыру операцияларын жүргізбейтін, тек қайта сақтандырумен айналысатын және қайта сақтандырылған тәуекелдіктің бір бөлігін ретроцессияға бере алатын компания кәсіпқой қайта сақтандырушы деп аталады. Қайта сақтандырудың негізгі нысаны – облигаторлық қайта сақтандыру. *Біріншіден*, мұнда, белгілі бір елдің аумағында әрекет ететін барлық сақтандыру компаниялары қолданыстағы заңдарға сәйкес сақтандыруға қабылданатын тәуекелді істердің бәрін мемлекет не өзге қайта сақтандыру компанияларына табыстауға міндетті. Қайта сақтандырудың бұл түрі – валютаның қайта сақтандыру арналары бойынша шет елге ағылуының жолын кесу үшін елдің сақтандыру рыногінің сыйымдылығын барынша пайдалануды мақсат етеді. *Екіншіден*, облигаторлық қайта сақтандыру – қайта сақтандырудың шарты болып табылады. Бұл шартқа орай түпкілікті сақтандырушы (цедент) сақтандырудың осы түрі бойынша барлық тәуекелді істі қайта сақтандырушыға табыстауға, ал қайта сақтандырушы оларды қабылдауға тиіс.

## Дереккөздер

Санат:Сақтандыру
Трансценденттік теңдеу

**ТРАНСЦЕНДЕНТТІК ТЕҢДЕУ** – құрамында белгісіз (айнымалы) шамалардан тәуелді трансценденттік функциясы болатын теңдеу. Мысалы, sіnx+lgx=x. Жуық шешуден басқа жалпы түрде шешу жолы жоқ болғандықтан, әдетте Трансценденттік теңдеулерді көрсеткіштік, логарифмдік және тригонометриялық теңдеулер түрінде қарастырады.

## Сілтеме
Трансценденттік функция

**ТРАНСЦЕНДЕНТТІК ФУНКЦИЯ** – алгебралық емес аналитикалық функция. Көрсеткіштік, логарифмдік және тригонометриялық функциялар Трансценденттік функцияның қарапайым мысалы бола алады. Егер Трансценденттік функцияны комплекс айнымалыдан тәуелді функция ретінде қарастырса, өзіне тән ең болмағанда бір ерекшелігі болады. мысалы ez, cosz, sіnz функцияларында z= нағыз ерекше нүкте, z=0 және z= lgz-тің шексіз ретті тармақталу нүктесі. Трансценденттік функциялардың жалпы теориясының негіздері аналит. функциялар теориясында қарастырылады. Арнайы Трансценденттік функциялар гипергеом., эллипстік, цилиндрлік және бессель функцияларының, т.б. теориясында зерттеледі. 

## Сілтеме


Санат: Математика
Қайта сақтандыру шарты

**Қайта сақтандыру шарты** — қайта сақтанушы мен қайта сақтандырушы арасындағы келісім, олардың өзара қатынастарын айқындайтын және құқтары мен міндеттерін белгілейтін заңды құжат. Қайта сақтандыру шарты бойынша бір компания (қайта сақтанушы) тәуекелді істі қайта сақтандыруға беруге, ал екінші компания (қайта сақтандырушы) оны қабылдауға міндеттенеді. 

Қайта сақтандыру шартында қайта сақтандыру әдісі, қайта сақтандырушы жауапкершілігінің лимиттері, оның шартқа қатысу үлестері, сыйлықақы мен залал бойынша есептесу нысандары, қайта сақтандыру комиссиясы, тантьема, т.б талаптар келісіледі. Бұл шара қайта сақтанушы мен қайта сақтандырушы арасындағы дауларды сот немесе төрелік жолымен талқылау кезінде қаралатын негізгі құжат болып табылады. Ол үйлесімді және үйлесімсіз Қайта сақтандыру шарты болып бөлінеді. Үйлесімсіз шарттарға үлестемелік және эксцеденттік шарттар, үйлесімсіз шарттарға көбінесе “Тоқтатым-лосс” (“Стоп-лосс”) деп аталатын залалдылық шарттары жатады.

Санат:Экономика
Мамонт үңгірі

thumb|Мамонт үңгірінің ішкі көрінісі
**Мамонт үңгірі** - Бұл дүние жүзіндегі карсты үңгірлердің ең ұзын жүйесі, жолдарының жалпы ұзындығы 530 км, Кентукки штатындағы (АҚШ) Луисвиллден оңтүстікке қарай шамамен 144 км жерде орналасқан. Еуропалықтар оны 1797 жылы тапты. Осы күнге дейін үңгірдегі ғажап сталактиттер, сталагмиттер, су құламаларына ұқсайтын салбырап тұрған әк тасты "шымылдықтар", сондай-ақ жабайы гүлдерге ұқсайтын гипстің әдемі ақ кристалдары таңдандырады.
Жер бетінен шамамен 110 м тереңдікте ағып өтетін эхо өзені — балықтардың кейбір түрлері, шаяндар мен асшаяндардың тіршілік ететін ортасы. Жер асты суларындағы бұл тіршілік иелері соқыр және түссіз, өйткені олардың арғы тектері көптеген ұрпақтар ауысқанға дейін толық қараңғылықта тіршілік еткен. Жер асты өзендері Грин-Ривер өзенінің жүйесімен байланысқан. Үңгірде соқыр шегірткелер мен өрмекшілер, ал оның суында — соқыр балықтар мен шаяндар мекендейді. 1973 жылы көршілес орналасқан Флинт-Ридж үңгірімен жалғас екендігі анықталды. Мұнда ұлттық саябақ ұйымдастырылып, туризм жолға қойылған.

## Дереккөздер


Санат:АҚШ үңгірлері
Санат:Кетукки штаты
Қайтымды процесс

**Қайтымды процесс**, термодинамикада – термодинамикалық жүйенің тура процесінің барлық аралық күйлерін кері бағытта ретімен қайталай отырып, бастапқы қалпына қайта оралуы мүмкін болатын бір күйден екінші күйге ауысуы. Табиғатта өтіп жататын процестердің ешқайсысы да бұл шартты қанағаттандырмайды, олар қайтымсыз процесс болып табылады, тек олардың кейбіреулерін ғана идеалдандырған жағдайларда Қайтымды процесс деп қарастыруға болады. Қайтымды процесс уақыттың таңбасын өзгерткен кезде өзінің түрін өзгертпейтін теңдеулермен сипатталады. Механика мен электрдинамиканың (егер  үйкеліс күштері түріндегі күштерді ескермесе) көптеген есептері, т.б. Қайтымды процесстерге негізделіп зерттеледі. Қайтымды процесс түсінігі уақытқа айқын тәуелді болмайтын термодинамиканың бірінші және екінші бастамаларына сүйенетін макроскопиялық термодинамика тепе-теңдігінің негізгі түсініктерінің бірі. Термодинамикада Қайтымды процесс бір-бірінен айырмашылығы шексіз аз болатын тепе-теңдік күйлердің үздіксіз қатары ретінде қарастырылатын өте баяу процесс, демек Қайтымды процесс тепе-теңдік жүйені анықтайтын термодинамикалық параметрлердің баяу өзгерісімен сипатталады. Мұндай процестер квазистатикалық немесе квази тепе-тең процестер деп аталады. Квазистатикалық процестің қайтымды болатыны оның әрбір аралық күйінің термодинамикалық тепе-теңдік күйде болатындығында, сондықтан процестің тура не кері бағытта өтіп жатқандығы ескерілмейді. Қайтымды процесстің микроскопиялық теориясы статистикалық физикада қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Термодинамикалық процестер
Маморе

thumb|Маморе өзені
**Маморе** — Оңтүстік Америкадағы өзен. Шығыс Кордильера тауларынан басталып, Боливия — Бразилия шекарасының бойымен ағады. Ұзындығы 2300 км, су жинайтын алабы 620 мың км². Су деңгейінің көтерілуі Гуапоре өзенімен қосылар жерінде 8 м-ге жетеді. Бастауы жартасты, сағасы кең жайылма. Бени өзені қосылған жерден бастап Мадейра өзені деп аталады. Жылдық орташа су ағымы 8100 м³/с. Ақпан, сәуір айларында жауын-шашын есебінен тасиды. Жазық жеріндегі ағысында кеме қатынасы жолға қойылған.

## Дереккөздер
Реликт сарышұнақ

**Реликт сарышұнақ**, **Тянь-Шань сарышұнағы** () – сарышұнақ туысының бір түрі. 

Қазақстанда Кетпен, Көген тау жоталары мен Хантәңірі тау сілемдерінде, Үлкен және Кіші Көкпек өзендерінің аңғарларында кездеседі. Дене тұрқы 115 – 275 мм, құйрығының ұзындығы 41 – 90 мм, салмағы 180 – 537 г. Жотасының жүні сұр түсті, аздаған сары күрең теңбілдері бар. Ін қазып, қоныстарында тұрақты тіршілік етеді. Қорегін іздеуге таңертең шығады. Негізінен өсімдіктермен, шөптің 77 түрімен қоректенеді. Қыркүйектің басында қысқы ұйқыға кетеді. 

Жылына бір рет, сәуірдің аяғында балалайды (2 – 9). Кәсіптік маңызы шамалы, көбейіп кетсе індерімен жайылымдарға нұсқан келтіреді. Ғылыми-зертттеу жұмыстарын жүргізуде Тянь-Шань реликтінің маңызы зор.

## Дереккөздер

Санат:Сарышұнақтар
Санат:Азия сүтқоректілері
Санат:1923 жылы зерттелген жануарлар
Қайтымды реакция

ҚАЙТЫМДЫ РЕАКЦИЯ – әрекеттесуші жүйеде қарама-қарсы екі бағытта өтетін, жылдамдықтары тең, химиялық тепе-теңдік күйдегі реакция. Реакцияның қайтымдылығын көрсету үшін теңдік белгісінің орнына қарама-қарсы бағытталған екі тілше (стрелка) қойылады. Солдан оңға қарай жүретін реакцияны тура, ал оңнан солға қарай жүретін реакцияны кері реакция деп атайды. Мыс.: 3H2+N22NH3; H2+І22HІ; Cl2+H2OHCl+ +HClO, т.б. Реакцияның қайтымды немесе қайтымсыз екендігін анықтау үшін тепе-теңдікке жеткен жүйенің құрамына сапалық талдау жасайды. Егер жүйеден өнімдермен қатар бастапқы реагенттер де табылатын болса, онда реакцияның қайтымды болғаны. Қайтымды реакция соңына дейін, яғни, реагенттер түгел таусылатындай жағдайға жетіп үлгермейді. Реакция өнімдерінің концентрациясы артқан сайын әрекеттесуші массалар заңы бойынша кері реакцияның жылдамдығы жоғарылай бастайды. Бір кезде тура реакция мен кері реакцияның жылдамдықтары теңеліп, жүйеде жылжымалы тепе-теңдік орнайды. Әрекеттесуші заттардың концентрацияларын, қысымды немесе темп-раны өзгерту арқылы жүйеде орнаған тепе-теңдікті қалаған жаққа ығыстыруға болады.

## Дереккөздер

Әдеб.: Надиров Н.К., Химическое равновесие и принципы его смещения, А., 1986. 	

Санат:Химия
Тянь-Шань скутигері

**Тянь-Шань скутигері**(Scutіger tіanschanіcus) – базидиомицеттер класы, скутигер туысына жататын саңырауқұлақ. Қазақстанда Теріскей, Іле Алатауларында (Есік, Кіші және Үлкен Алматы шатқалдарында) кездеседі. Жемісті денесі түбірінен әдетте, жалғыздан, кейде екіден бірігіп өседі. Диаметрі 1,5 – 5 см, қалыңдығы орталық бөлігінде 0,4, ал жиегіне қарай 0,1 см. Қалпақшасы етті және ортасына қарай ығысқан, майда қабыршақты, сарғыш сұр түсті, кепкеннен кейін қою сарғыш түске енеді. Қалпақша жиегі жұқа және иректелген қалақша тәрізді. Ұлпасы қалың етті, ақшыл түсті, кепкен кезде қатты әрі сынғыш келеді. Түтікшелері өзара қара түсті жіңішке сызықпен бөлінген, саңылау тесіктерінің пішіні бұрыш, кейде ромб тәрізді болады. Оның диаметрі 0,25 – 1 мм. Аяқшасы қалпақшасының ортаңғы бөлігіне қарай орналасқан, ұзындығы 1,5 – 3 см, ені 0,4 – 0,7 см, тегіс, түссіз, қалпағына бекіген тұсында жуанырақ болады. Жеуге жарамсыз. Тянь-Шань скутигері – өте сирек кездесетін, эндемик түр. Жылдан жылға саны азаюда, қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.
## Сілтемелер


Санат:Саңырауқұлақтар
Мамун

**Мамун**, *әл-Мамун Әбуль-Аббас Абдуллаһ Мамун* (786 — 33) — халифа (813 — 33) Аббас әулетінен шыққан. Құлдар мен шаруалар көтерілістерін, қол астындағы кавказ халықтарының ұлт-азаттық көтерілістерін аса қаталдықпен басып-жаншып отырған. Ол билік құрған тұста әдебиет пен өнер дамыды, ежелгі гректердің ғылыми жазбалары араб тіліне аударылды. Мамун Бағдадтағы обсерватория, ғалымдар үйін, медицина мектептерін салуға қаражат бөлді.

## Дереккөздер


Санат:786 жылы туғандар
Санат:833 жылы қайтыс болғандар
Санат:Аббас әулетінің халифтері
Санат:Ирактық Аббасилердің халифалары
Қайум

**ҚАЙУМ** – шиит қағидасы. Қайум Мұхаммед бин әл-Ханафия (700 ж.) есімімен байланысты 8 ғ-да пайда болған атау. Ислам ілімі оны былай түсіндіреді: ғайып болған Қайум (ғ. с.) Алла тағаланың бұйрығымен жерге қайта оралады, әуелі Меккеге келіп, одан Куфаға орнығып, бүкіл әлемді билейді, мұсылмандар арасында әділеттік орнатады. Бұл идеяны алғаш таратушы – мүбәракшылар ағымының имамы Мұхаммед бин Ислам бин Жафар болатын. Қайум идеясы шииттер арасында кең тарады, Қайум мен оның туыстарынан өзгелердің мемлекетті билеуі заңсыз деп саналды. Кейбір діни ағымдағылар Мұхаммед бин әл-Ханафияны Әли әулетінен, Дариға палуаннан туған Мәһди деп есептейді. Сүннит жолындағылар “Иса пайғамбар жерге түсіп, Мәһди оның орынбасары болады” деп санаса, шиит жолындағылар Мәһдиге “құдайдың құдіретімен қойылған билеуші әкім” ретінде қарайды. Сондай-ақ, мұсылмандық құқықта Қайум үкімет тарапынан тағайындалатын қамқорлық деген ұғымды да білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам философиясы
Тянь-Шань таулы өлкесі

**Тянь-Шань таулы өлкесі**, Қазақстан жерінің оңтүстік-шығыс және шығыс бөлігін қамтиды. Негізінен ендік бағытқа жақын жатқан тау тізбектерінен құралады. Биік шыңдары – Жеңіс (7439 м) және Хантәңірі (6995 м).

Қазақстанға Қаратау, өгем, Қырғыз Алатауы, Шу-Іле таулары, Іле Алатауы және Кетпен (Ұзынқара) жоталары қарайды. Тянь-Шань жоталары палеозой және кембрийге дейінгі шөгінді, метоморфтық және атпа жыныстарынан түзілген. Қазаншұңқырлары мен аңғарлары негізінен кайнозойдың борпылдақ шөгінді жыныстарымен жабылған. Өлке протерозой, каледон және герцин қатпарлық қозғалысына ұшыраған. Герциннен кейінгі уақытта палеозойлық жоталар пенеплендік (тегістелу) процеске ұшырап, бүкіл палеоген және неогеннің басында Тянь-Шань түгелдей тектоникалық көтерілімі, төмендеуі байқалған платформа болған. Неогеннің аяғынан бастап бүкіл төрттік дәуірді қамтыған күшті дифференциалдық қозғалыс амплитудасының артуынан платформалық режим бұзылып, қазіргі Тянь-Шаньның жер бедерлік пішіні қалыптасқан. 

Өлке өзен торына бай. Оның сұр және сортаң топырақты шөлді бөлігі қызғылт қоңыр және қара топырақ жамылғысындағы бұта және ағаш сирек өсетін бөктерлік шөлейт пен дала белдемдеріне ауысады. Тау жоталарының орта белдеуіндегі қалың орман өскен қоңыр топырақты жерлер жоғарырақтағы қылқан жапырақты орманды алқапқа жалғасады. Одан биігіректе альпі шалғыны белдемі орналасқан. Тянь-Шань таулы өлкесі 2 облысқа және 6 өңірге бөлінеді.

## Сілтемелер


Санат:Таулар
Уағыз

**Уағыз** – ислам дінінде Алланың барлығы мен бірлігі, дін шындығы жайлы және адамдарды дінге шақыру мақсатында айтылатын насихат сөздер. Уағыз жамағаттың алдында, оның сұранысына орай белгілі бір тақырыпты ашу үшін Құран Кәрім аяттарынан, ғұлама-әулиелердің сыр сөздерімен дәлелдене отырып баяндалады. Заманауи ғылыми жетістіктердің жаңалықтарының да Құран ақиқаттарымен ұштасар тұстарын дәлелге тартып, ғылыми-техникалық жетістіктерді, жануарлар әлемінің табиғат аясындағы өмірінің ерекше үйлесімі мен таңғажайып табиғат құбылыстарын тілге тиек етіп уағыз айту дәстүрі бар. Уағыз барысында Құдайдың рахметінен үміттендіре отырып, қаһарынан қорқыту исламның имандылық шарттарына сәйкес айтылып, ізгілікке, адамгершілікке шақыру бағытында насихатталады. Уағыз мешітке жиналған жамағат үшін мінберге шыққан имам тарапынан айтылады. Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.) дінге тартуға зорлық жүрмейтінін, адамдарды дінге көркем мінезбен, тартымды үгіт-насихатпен шақыруды өсиет еткен.
## Сілтемелер


Санат:Діни терминдер
Мамық

**Мамық** (латынша *pluma, plumula*), 1) құстарда — үлпілдек, сояуы жоқ қауырсынның бір түрі. Мамық құс денесінде жылу сақтағыштық қызмет атқарады. Мамық құстың бүкіл денесіне біркелкі таралады (қазтәрізділерде, ескекаяқтыларда, дегелектерде, мұнтаздарда, тотыларда, т.б.) не тек қауырсын өсетін тері бөлігінде, яғни птерияда —құпияқұйрықтыларда (тинамуларда) немесе қауырсынсыз тақыр денесінде (аптерийде) ғана (құтандарда, тентекқұста, жапалақтарда, торғайтәрізділердің көпшілігінде) орналасады. Балшықшыларда және көкектерде мамық нашар дамыған, қырсызтөстілердің, кептерлердің кейбір ересек дарабастарында мамық болмайды. Құтан, тоты, т.б. құстарда ұнтақталғыш қауырсын — опамамық орналасқан тері бөлігі болады. Опамамық — құстардың төсінде болатын ерекше қауырсындар; одан тозаң тәрізді мүйізтекті майда зат (опа) түзіледі, ол қауырсындарды “опалап”, ылғалданудан сақтайды. Сөйтіп, жетілмеген құйымшақ безінің рөлін атқарады. 2) Сүтқоректілерде мамық — қылшық астындағы денені салқындаудан қорғайтын өте майда да жіңішке, мамыққа ұқсас түк талшықтар (түбіт). Мысалы, жұпартышқанның денесіндегі барлық түктің 99,3%-ы түбіттен тұрады.

## Дереккөздер
Уайт-спирит

**Уайт-спирит** – тікелей айдаудан алынған бензин өнімі. Қайнау t 165 – 200С, тығыздығы 0,795 г/см3, булану t33С, ксилол бойынша ұшқыштығы 3 – 4,5. Уайт-спирит құрамындағы ароматтық қосылыстардың мөлшері 16%-дан, күкірті 0,025%-дан аспайды. Уайт-спириттіті мұнайды тікелей айдау арқылы алып, лак-бояу өндірісінде еріткіш ретінде қолданады. Оның қасиеттеріне: фракциялық құрамының тарлығы, бу қысымының төмендігі, уыттылығының аздығы, құрамында қанықпаған көмірсутектердің болмауы, қабыршақ түзуші бояғыш заттарды жақсы ерітуі жатады. Қазақстанда таза күйдегі уайт-спирит Атырау мұнай өңдеу зауытында өндіріледі.
## Сілтемелер


Санат:Мұнай өнімдері
Уайым

**Уайым** – адамның жан дүниесіндегі сағынышпен, рухани мұқтаждықты сезінумен байланысты құлазу, қайғыру сезімі. “Уайым ер қорғаны есі барлық” деп Абай айтқандай уайым адамның тәубешілдігімен, рухани ізденісімен байланысты сезім. Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) хадисіндегі “Көп жылаңдар, аз күліңдер” деуі де адам баласын баянсыз ойын-сауыққа алданбастан, мәнді, мағыналы өмір сүруге үндейді. А.Құнанбаевтың төртінші қара сөзі толығымен осы уайым-қайғы ұғымын талдап жан-жақты ашуға арналған. Күлкішілдікті мастық деп таныған Абай оны ғафылдыққа балайды. Ал уайым адамды жинақылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеп, әрекетшілдікке талаптандырады деп біледі. Түпсіз уайым түбіне кетудің де зиянын ескеріп, орынды әрекетпен қиындықтарды жеңе білуге шақырады. Уайымсыз салғырттық ақылдың кеселі болуымен қатар, ардың да дәулеттің де дұшпаны. “Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас; Қайғысыздан сақ бол, Қайғылыға жақ бол” деген ғибратты сөздерден уайымның негізгі себебі мен түп бастауы адамның әзелдегі отанына деген сағынышы, хаққа деген махаббаты екені көрінеді.
## Сілтемелер
Мамықжегі

**Мамықжегі**  (*Mallophaga*) — жәндіктер класы отрядының бірі. Табиғатта кең таралған. 2500-дей түрі бар. Ұзындығы 1 — 11 мм. Түсі сары, қоңыр кейде қара. Мамықжегі құстардың қауырсындарының, сүтқоректілер түгінің арасына жабысып, паразиттік тіршілік етеді. Көзі болмайды, аузы кеміргіш. Зәр шығару мүшесі мальпиги түтігінен тұрады. Мамықжегі дара жынысты, шала түрленіп дамиды. Жұмыртқаларын құстардың қауырсыны мен жануарлардың түгінің арасына салып, оны жабысқақ сұйықтықпен жабыстырады. Дамуы 3 — 4  аптадай. Дернәсілдері ересек дарабастарынан денесінің мөлшері, қылшықтарының орналасуы мен формасы бойынша ғана ажыратылады. Мамықжегі құстар, сүтқоректілер терісінің эпидермис қабатымен, мамығымен, түгімен, қанымен қоректенеді. Мамықжегі сау организмнің екінші бір ауру организмге жанасуы кезінде жұғады. Қос қанатты қан сорғыштар дернәсілдерін тасымалдап жұқтырады. Үй жануарларына жаппай таралып кетсе олар қатты қышынып, мазасызданады, әлсіреп, алынатын өнім мөлшері азаяды. Күрес шаралары: ауру байқалған сүтқоректілердің қоралары мен құстардың ұяларына түрлі инсектицидтер шашу, сондай-ақ жануарларды күшәла, креолин салынған ваннаға тоғыту қажет.

## Дереккөздер


Санат:Биттер
Манас күмбезі

**Манас күмбезі** — ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші. Қырғызстандағы Талас жазығында 14 ғасырда тұрғызылған. Ескерткіштегі жазуларға қарағанда, Шағатай ұлысының әмірі Әбуктің қызы Кәнизак-хатунның сағанасы екендігі байқалады. Ел аузындағы аңызда Манас батырдың мазары атанып кеткен. Манас күмбезі Орталық Азияға кең тараған пештақты-]]күмбезді]] үлгіде салынған. Өлшемі 4,38х4,48 м, пештақтың қабырғасы 0,84 м. Төбесі иректелген он алты қырлы сүйір екі қабатты күмбезбен жабылған. Қабырғасы күйдірілген кірпіштен өріліп, пештағы қималы терракот тақтатаспен қапталып, бүкіл беті әсем өрнектермен, жазулармен нақышталған. Пештақтың жиегін бойлай эпиграфтық белдеу жүргізіліп, қос қапталы шығыңқы бағана тәріздес қаланған. Алдыңғы және екі жанындағы қасбетінде аркалы сүйір есік ойығы бар.

## Дереккөздер
Қайшылықты құқық

**ҚАЙШЫЛЫҚТЫ ҚҰҚЫҚ** – әр түрлі мемлекеттер заңдарының арасындағы қайшылықтардың шешімін табатын нормалардың жиынтығы. Әрбір мемлекеттің қайшылықты нормаларының жиынтығы оның Қайшылықты құқығы болып табылады. Осы мағынада ол ұлттық сипат алады. Қайшылықты құқық халықаралық жеке құқықтың құрамына кіреді және оның тарихи негізі әрі ұйтқысы болып табылады. Кейбір елдерде (мыс., Ұлыбританияда, АҚШ-та) халықар. жеке құқық ұғымы Қайшылықты құқық ұғымымен мәндес. Қайшылықты құқық көздері жалпы құқыққа тән барынша алуан түрлі нысандарда көрініс табуы мүмкін. Көп жағдайда Қайшылықты құқық “жазылған құқық” актілерінде – заңдарда, заңнан туындаған актілерде, сондай-ақ, халықаралық келісімшарттарда тұжырымдалған. Сонымен қатар, түрлі елдерде қайшылықты-құқықтық реттеу нормалары тиісінше сот шешімдерінде де, ғұрыптарда да баяндала береді.

## Дереккөздер


Санат:Қоғамдық ғылымдар
Манас аралы

**Манас аралы** – Арал теңізінің шығысында, Сырдарияның атырауында, теңізден 3,5 км жерде. 

## Сипаты
Теңіз суының тартылуына дейін Манас аралының ауданы 9 км², солтүстіктен оңтүстікке қарай 10 км-ге созылып жатқан, ал енді жері 1,5 км болған. Жер бедері ақшыл түсті кварцитті құмнан түзілген. Солтүстігінде жер бедері көтеріңкі, су деңгейінен биіктігі 10 м болған. Жусан, сораңшөп және жағалауында қамыс өскен. 20 ғасырдың 80-жылдарынан бастап теңізге құятын өзен суларының күрт азаюына байланысты Манас аралы және оған жапсарлас орналасқан Айжарым, Жалпақ, т.б. аралдар теңіз жағалауымен қосылып кетті.

## Дереккөздер

Санат:Арал теңізі аралдары
Санат:Қызылорда облысы географиясы
Санат:Бұрынғы аралдар
Санат:Қазақстан аралдары
Қазақстан – Zаман

**Қазақстан – Zаман** – халықаралық қоғамдық-саяси, танымдық газет. 1992 жылы 17 қаңтарда алғаш рет “Заман-Қазақстан” болып жарық көрді. Қазақстандағы алғашқы халықаралық басылым ретінде 2000 жылы “Казмедия” ЖШС компаниясының құрамында қайта құрылып, “Қазақстан-Zaman” болып өзгертілді. Аптасына бір рет, 12 беті қазақ тілінде, 4 беті түрік тілінде шығады. Газетте Қазақстандағы саяси, әлеуметтік, экономикалық, танымдық тақырыптармен бірге халықаралық жаңалықтар беріліп тұрады. Газет Қазақстан мен Түркия арасында ақпараттық байланыс орнатуға елеулі үлес қосып келеді. Құрылтайшылары: Түркия жағынан – Айдын Эрдем, Қазақстан жағынан – Нұрлан Оразалин. Республикамыздың барлық аймақтарына тарайды.

## Дереккөздер</span>


Санат:Қазақстан газеттері
Санат:Қазақ тілді газеттер
Санат:Түрік тілді газеттер
Санат:Қазақстан әдебиеті
Сәкен Обашев

**Сәкен Обашев** (7.1.1930 жылы туған, Ақтөбе облысы Темір ауданы Бәшенкөл ауылы) – физика-математика ғылымының докторы (1995), Нью-Йорк ғылыми академиясының мүшесі (1995).
## Оқу жолы
ҚазПИ-ді (1953, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген.
## Жұмыс жолы
Қазақстан Ғылым Академиясының Астрофизизика институтында кіші ғылыми қызметкер (1953–1963), аға, жетекші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1953–1996); 1996 жылдан бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді.
## Ғылыми еңбектер
*1994 жылы «Исследование пятен и их проявления в атмосфере солнца» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады
*Обашев 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Евгений Кипониевич Огай

**Евгений Кипониевич Огай** (22.4.1946, Атырау облысы, Мақат ауданы, Мақат кенті) – техника ғылымдарының докторы (1994).

## Оқу жолы
Мәскеу мұнай және газ өнеркәсібі институтын бітірген (1969).

## Жұмыс жолы
Еңбек жолын 1963 жылы «Қаратон» мұнай кәсіпшілігі басқармасында оператор болып бастаған. 

Маңғыстау мұнайының өндірістік бөлімінде геолог, аға геолог (1969–1972), Қазақ мұнай жобалау ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, лаборатория жетекшісі, институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1972–1994), «Kent Internatiоnal» компаниясында инженер (1995–1996), «Атамекен Петролеум» (1996–2000) және «Needham Group» компаниясында (2000–2003) менеджер болды.

2004 жылдан «ҚазМұнайгаз» АҚ-да атқарушы-директор болып жұмыс істейді.

## Ғылыми еңбектер
* «Развитие методов повышения нефтеотдачи сложнопостроенных месторождений с аномальными нефтями» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
* 50-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 кітаптың («Нефти Мангышлака», 1981; «Перспективы развития газовой промышленности Мангышлака», (1994) авторы.
* 7 патенттің иегері.

## Дереккөздер

Санат:22 сәуірде туғандар
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Мәскеу мұнай және газ өнеркәсібі институты түлектері
Санат:Қазақ мұнай ғылыми-зерттеу және жобалау институты қызметкерлері
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:ҚазМұнайГаз директорлары
Сұлтан Мәжитұлы Оздоев

thumb|right|200px|
**Сұлтан Мәжитұлы Оздоев**(*[[7.11.1939]] жылы туған, [[Ресей]], [[Солтүстік Осетия Республикасы]], пригородный ауданы [[Базоркино]] селосы*) – геология-минералдық ғылымының докторы (1986), профессор (1994). Қазақстан Ұлттық Fылым Aкадемиясының академигі (2003).
## Оқу жолы
Қазақ политехникалық институтын (*[[1966]], қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті*) бітірген.
## Жұмыс жолы
1967 жылдан Қазақстан Fылым Aкадемияның Геология ғылымдар ғылыми-зерттеу институтында инженер, аға, бас инженер, кіші, аға, жетекші және бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген.
## Ғылыми еңбектер
*«Геология и нефтеносность Устюрта и других осадочных бассейнов с обращенным платообразным рельефом» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанның мұнай алаңдарының геологиясын зерттеу мәселелеріне арналған.
*Оздоев зерттелмеген кен орындарының болашағы мен оны анықтаудың бұдан бұрын қолданылмаған әдістерін: мұнайгаз кен орындарын барлап-болжау жұмыстарында қолданыс тапқан тау жыныстарының толқынданып орналасуына негізделген жаңа критерий ұсынды.
*3 монография, 60-тан астам ғылыми еңбек жазған.
## Қосқан үлесі
Оздоев 1995 жылдан Қазақстандағы ингуш ұлттық-мәдени орталығының төрағасы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Рысқұл Ойнаров

**Рысқұл Ойнаров**(1947 жылы туған, Қызылорда облысы Қазалы ауданы Көларық ауылы) – физика-математика ғылымының докторы (1994), профессор.
## Оқу жолы
(1997), Нью-Йорк ғылым академиясының мүшесі. ҚазМУ-ды (1969, қазіргі ҚазҰУ) бітірген.
## Жұмыс жолы
Қызылорда облысы Арал қаласындағы кешкі №64-мектептің мұғалімі (1969), кейін ҚазМУ-да оқытушы, Қазақстан Ғылым Академиясының Математикалық және механикалық институты мен Сейсмология институтында инженер, Математикалық және механикалық институтында аға инженер, кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, Оңтүстік Қазақстан техникалық университеті және Еуразия ұлттық университетінде  кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды
## Ғылыми еңбектер
*1993 жылы «Весовые оценки интегральных и дифференциальных операторов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Санат:1947 жылы туғандар
Рафаил Петрович Окатов

**Рафаил Петрович Окатов** (15.11.1937, Ресей, Архангельск қаласы – 2005, Қарағанды қаласы.) – техника ғылымының докторы (1986), профессор (1986).
## Оқу жолы
Қазақ политехникалық институтын (1962, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген.
## Жұмыс жолы
Қарағанды қаласындағы шахтада таукен ісінің шебері, маркшейдер (1962–1967), 1967 жылдан Қарағанды политехника инстиутында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор (1967–1990), кафедра меңгерушісі (1991–2005) қызметтерін атқарған.
## Ғылыми еңбектер
*1985 жылы «Комплексное маркшейдерское обеспечение устойчивости карьерных откосов в скальных и полускальных породах» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады
* Оның ғылыми еңбектері көмір өнеркәсібінің кен рудасы карьерлері құламасының орнықтылығын маркшейдерлік жағынан қамтамасыз ету мәселелеріне арналған.
*130 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның авторы.
## Дереккөздер </span>
Владимир Николаевич Околович

**Владимир Николаевич Околович** (1.1.1933 жылы, Ресей, Владивосток қаласы) – ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы (1978), профессор(1982), Қазақстан ғылым академиясының академигі(1989).

## Оқу жолы
Томск политехникалық институтын бітірген (1956).

## Жұмыс жолы
Қазақстан Ғылым Академиясының Ядролық физика институтында аға лаборант (1956–1957), кіші ғылыми қызметкер (1957–1960), аспирант (1960–1963), аға ғылыми қызметкер (1964–1966), институт директорының орынбасары (1966–1986), Қазақстан Ғылым Академиясы физика-математикалық ғылымдары бөлімшесінде академия-хатшының міндетін атқарушы, академик-хатшы, бас ғылым хатшы (1984–1986), Қазақстан Ғылым Академиясының вице-президенті (1989–1996) әрі Қазақстан Ғылым Академиясының Ядролық физика институтында лаборатория меңгерушісі болды. 1997 жылдан Минск қаласында (Беларусь) тұрады.

## Ғылыми еңбектер
*1977 жылы «Исследование процесса деления доактинидных ядер в реакциях (заряженными частицами)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*Негізгі ғылыми еңбектері ауыр ядроның бөлінуі мен құрылымы физикасына және оның қасиеттерін зерттеуге арналған.
*250-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Ішкі сілтемелер
* Ресей Федерациясы	 
* Лаборатория

## Дереккөздер


Санат:1 қаңтарда туғандар
Санат:1933 жылы туғандар
Санат:Владивостокта туғандар
Санат:Қазақстан физиктері
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Санат:Ядролық физика институтының профессорлары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Томск политехникалық институты түлектері
Санат:Минск тұлғалары
Қаби Оқаев

**Қаби Оқаев**(2.9.1929, Атырау облысы Құрманғазы ауданы Утеры кенті-22.12.2017, Алматы) – педагог, экономика ғылымының докторы (1975), профессор (1978), КСРО Жоғары мектебінің үздігі (1970), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1995).

## Оқу жолы
(1999) ғылым академияларының академигі. ҚазМУ-ды (1959, қазіргі ҚазҰУ) бітірген.
## Жұмыс жолы
ҚазМУ-да оқытушы, аға оқытушы (1959–1963), Алматы халық шаруашылық институтында декан (1963–1964 және 1970–1987, қазіргі Қазақ экономика университеті), доцент (1967), кафедра меңгерушісі (1975–2005) болды;2005 жылдан профессор қызметін атқарады

## Ғылыми еңбектер
*«Система экономических рычагов и проблемы стимулирования использования основных фондов (по материалам промышленности Казахстана)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*Оқаев өнеркәсіптегі негізгі қорлардың ұдайы өндірісі, шаруашылық есеп қатынастарын, экономиканы басқарудың шаруашылық тетігін жетілдірудің экономика заңдылықтарын зерттеумен айналысып, осы салалар бойынша Қазақстанда ғылыми мектепті қалыптастырды.
*Окаевтың өнеркәсіп саласындағы ұсыныстары мен әдістемелері Қазақстанның машина жасау, түсті металлургия, жеңіл өнеркәсіп және құрылыс ұйымдарында енгізілді.
*250-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 15 монографияның авторы.
## Марапаттар
«Құрмет Белгісі» орденімен (1986), медальдармен марапатталған. 
## Шығармалары
Шығармалары: Эффект технического перевооружения, АУЫЛЫ-АУЫЛЫ, 1988; Экономика промышленного предприятия (соавт.), АУЫЛЫ, 1994; Предпринимательство в Республике Казахстан (соавт.), АУЫЛЫ, 1999.

## Дереккөздер


Санат:2 қыркүйекте туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Құрманғазы ауданында туғандар
Санат:22 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:2017 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Жаңа экономикалық университетінің профессорлары
Санат:КСРО жоғары мектебінің үздіктері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
Санат:Жаңа экономикалық университеті оқытушылары
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Есенәлі Омар

**Есенәлі Омар** (31.12.1943 жылы туған, қазіргі Түркістан облысы Төле би ауданы Қазақстан ауылы) – педагогикалық ғылымының докторы (2003).

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
## Оқу жолы
Шымкентпедагогикалық институтын (1969, қазіргі Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті) және Мәскеу мәдениет институтының аспирантурасын (1980) бітірген.
## Жұмыс жолы
Орта мектепте мұғалім (1968–1971), Шымкент педагогикалық мәдениет институтында аға лаборант, оқытушы (1971–1975), кафедра меңгерушісі (1981–1983), 1996 жылдан Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде декан, доцент қызметтерін атқарды
## Ғылыми еңбектер
*2002 жылы «Қазақстандағы мектептен тыс мекемелердің қалыптасуы және дамуы (1917–1990 жжылы)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*Оның ғылыми еңбегі Қазақстандағы мектептен тыс мекемелердің (ұйымдардың) жеткіншектер тәрбиесін бос уақытта ұйымдастырудың тарихи-теория және перспективалық мәселелерін зерттеуге арналған.
*70-тен астам ғыл. жарияланымдардың, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Түркістан облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Нұрберген Омарқожаев

**Нұрберген Омарқожаев** (20.2.1949 жылы туған., Алматы облысы Райымбек ауданы Шалкөде ауылы) – ауыл шаруашылық ғылымының докторы (1995), профессоры (1997).

Албан руынан шыққан.
## Оқу жолы
Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1971, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) және аспирантурасын (1974) бітірген.
## Жұмыс жолы
Осы университетте кіші ғылыми қызметкер, ассистент, аға оқытушы, доцент (1974–1997); 1997 жылдан профессор қызметтерін атқарады
## Ғылыми еңбектер
*«Обоснование рационального применения микроэлементов в животноводстве Юго-Востока Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады
*60-тан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар

Санат:1949 жылы туғандар
Бауыржан Жұмаханұлы Омаров

**Бауыржан Жұмаханұлы Омаров** (1 мамыр 1962, Қаратерең ауылы, Арал ауданы, Қызылорда облысы) – Қазақстанның мемлекет қайраткері, журналист, әдебиеттанушы, 2019 жылдан бастап президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың кеңесшісі. Филология ғылымдарының докторы (2001), профессор (2002), Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (2013).

## Оқу жолы
ҚазМУ-дың журналистика факультетін (1986, қазіргі ҚазҰУ), Мәскеу халықаралық бизнес және ақпараттық технологиялар университетін (1998), Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (2006) бітірген.
## Жұмыс жолы
«Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің тілшісі, аға тілшісі, аудармашысы, бөлім меңгерушісі (1986–1994), ҚазҰУ-дың аға оқытушысы (1994–1996), аға ғылыми қызметкері (докторант) (1998–2000), профессоры (2002–2003), Қызылорда мемлекеттік университетінің проректоры (1996–1997), Қызылорда қаласы әкімінің орынбасары – Қызылорда арнайы экономикалық аймағы әкімшілік кеңесі төрағасының орынбасары (1997–1998), М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аға ғылыми қызметкері, бөлім меңгерушісі (2000–2003), «Қайнар» университетінің профессоры (2001–2002); ҚР Мәдениет министрлігінің Тілдерді дамыту департаментінің директоры, ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі Тіл комитетінің төрағасы (2003–2006), «Литер-Media» ЖШС атқарушы директоры, «Астана хабары» газеті бас редакторының бірінші орынбасары, «Айқын» газетінің бас редакторы, Қызылорда облысы әкімі аппаратының жетекшісі, «Қазақ газеттері» ЖШС бас директоры (2006–2009), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті төрағасының орынбасары, Ақпарат және мұрағат комитетінің төрағасы, ҚР Мәдениет министрлігі Тіл комитетінің төрағасы, ҚР Президенті Баспасөз қызметінің сектор меңгерушісі (2009–2013) қызметтерін атқарды. 2013 жылдан бастап ҚР Президенті Баспасөз хатшысының орынбасары болды. Ғылыми-зерттеу саласы - әдебиеттану.

2019 жылы Бауыржан Омаров Қазақстан Президентінің кеңесшісі болып тағайындалды.

Үйленген. Жұбайы - Ермағамбетова Тойған Нұрғалиқызы (1963 ж. т.), балалар дәрігері. Ұлдары - Бақытжан (1987 ж. т.), Дәурен (1988 ж. т.), Дәулет (1991 ж.т), қызы – Айжан (1995-2003). Немерелері – Аяжан (2010 ж.т.), Сая (2012 ж.т.), Сана (2014 ж.т.), Расул (2015 ж.т.).

## Ғылыми еңбектер
*1993 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік педагогикалық университетінде "Мұрат Мөңкеұлының әдеби мұрасы" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 
*2001 жылы М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында «Қазақ әдебиетіндегі зар заман ағымы (генезис, типология, поэтика)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*Мұрат Мөңкеұлының шығармаларын, қазақ әдебиетіндегі зар заман ағымын, ежелгі әдебиет мәселелерін зерттеді.
*100-ден астам ғыл. жарияланым мен 10 ғылыми және публицистикалық кітаптардың авторы.

## Дереккөздер
 
 

Санат:1962 жылы туғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан журналистері
Жейде

thumb
thumb
**Жейде** (ерлер көйлегі). Киілуіне және
маусымына қарай жейде түрлі маталардан
және трикотаждан тігілуі мүмкін. Жейденің размерін мойын өлшемі мен кеуде
өлшемі арқылы анықтайды. Әр размерге
жағаның белгілі бір өлшемі мен бойға
байланысты ұзындық сәйкес келеді. Түрлі түсті матадан спорттық үлгідегегі ерлер
жейдесі. Кішкентай қайырма жаға. Түймелігі планкада. Кеудесінде сырылған жапсырма қалта бар. Қалталық бір жағында безендіргіш деталь.

Қажетті мата мөлшері: 170—100—82 размеріне матаның ені 130 ем болған күнде
2 м 10 ем жұмсалады.

**Жағамшман жеттерді жөндеу.**
Ерлер жейдесінің жағасы мен манжеттері
жейденің өзіне қарағанда тез тозады.
Кейде оларды айналдырыл тікседе болады.
Ал бұндай мүмкіндік болмаған күнде жаға
мен манжеттерді жаңадан тігу керек.
Жағаны жөндеу. Егер жатаның бүктелген жерінің үстіңгі қабаты селдірей бастаса,
онда жағаны сөгіл алып, тозған жерге
жамау салады немесе сол жердің астына
өзі түстес мата салып тігеді.

Жағаны бұрынғы іш жағы сыртына қарап
тұратындай етіп айналдырып, үтіктеп, бұрынғы орнына көктеп және ұқыптап тігеді. Егер жаға мүлде тозып кетсе, оны ауыстыру
қажет. Жақ айы сөгіп алып, астар жағы
мен арасына салынған матаны жыртып алмай, абайлап барлық тігістерін сөгеді.

Үтіктен жазып, матаның қалдығынан немесе жейденің етегінен жаңа жаға пішеді.
Үстіңгі және астыңғы қабаттарын бір-біріне
беттестіре салып, оның үстінен аралық
мата салады да, көктеп, шетінен тігіл шығартады. Одан кейін айналдырыл шетінен 0,5 ем
қашықтықта тігіп, жағаны қайтадан өз
орнына келтіріп тігеді. Егер жағаның асты
тозса, оны мойын ойындысынан сөгіп алып,
тозған жерін жамайды. Содан кейін жаға
астының теріс жағы оңға қарайтындай етіп
айналдырады. Сол кезде ілгек оң жаққа
шығады. Оны жақсылан тігіл тастап, үстінен түйме қадайды, ал екінші жағына
жаңадан ілгек жасайды.

**Манжегтерді жөндеу**. Түйме қадалған қарапайым манжеттердің тозған шетін
түгелдей қайшымен қиып тастап, шетін
ішіне қарай бүгіл тігеді. Машина тігісі екі
рет — біріншісінде ең шетінен, екіншісінде
шетінен 0,5 ем қашықтықта жүргізіледі.
Егер манжеттер тез тоз ып кетсе, оны сөгіл
алып тастап, матаның қалдығынан немесе
жейденің етегінен ескі манжетті үлгі ете
отырып, жаңасын пішеді. Үстіңгі және
астыңғы қабаттарын беттестіріп, көктеген соң
машинамен тігіл, айналдырыл, шетінен 0,5 ем
қашықтықта тағы тігіс жүргізіп, манжетті
жеңге жалғайды. Запонка тағыл атын
қайырмалы манжеттердің әдетте бүктелген
жері тозады. Оларды жейдеден сөгіп алып,
тозған жерін жағалы жамағандай етіп
жамайды. Манжеттің сыртын ішіне қаратыл
айналдырады. Үтіктеg, көктеп, жеңге жалғайды..
## Сыртқы сілтеме
Қазақтың ұлттық киімдері Ол - өте құнды тарихи-мәдени мұрамыз 
## Тағы қараңыз
* Шапан
* Башлық
* Бөрік
* Далбай
* Жекей
* Тымақ
* Күл-пара
* Қалпақ
* Құлақшын
* Ма-лақай
* Мұрақ
* Тақия
* Шалма
## Дереккөздер</span>


Санат:Киім
Жеке айыптау

**Жеке айыптау** — *адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін жеке азаматтар тарапынан сотқа шағым беру арқылы қозғалатын іс*. Егер шағым анықтау органына, тергеушіге, немесе прокурорға берілген болса ол сотқа жіберіледі. Шағымда шағым берілген соттың атауы, қылмыстық оқиғаның сипаттамасы, дәлелдері, жасалған орны мен уақыты, іс жүргізуге қабылдау туралы сотқа жазылған өтініш, қылмыстық жауаптылыққа тартылған адам туралы мәліметтер, сотқа қажетті куәлардың тізімі қамтылуы қажет. Шағымның соңына оны берген адам қол қояды. Егер қылмыстық әрекет туралы бір адамның өтінішімен іс қозғалса, қалған басқа адамдар басталып кеткен іске қосымша айыптаушы ретінде қосылуға құқы бар. *[[Жәбірленуші]]*, қылмыстың жасалғаны туралы шағым берген өзге адам, қылмыстық мән-жайлар және оны жасауға күдік келтірілген адамның кінәлілігі сотта қандай дәлелдермен расталуы мүмкін екендігін шағымда көрсетуі қажет. Жеке айыптау жөніндегі іс сотта қаралып қылмыстық жауаптылыққа тартылған азаматқа айыптау не ақтау үкімі шығарылады, жеке айыптаушы айыптаудан бас тартса немесе екі жақ өзара бітімге келген жағдайда іс тоқтатылады. Жеке айыптау бойынша іс жүргізу ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінде көрсетілген баптарға сәйкес реттеледі. 
 
## Дереккөздер


Санат:Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:География
Тарих Омаров

**Тарих Омаров**(1939 жылдың 11 маусымы, Алматы облысы Райымбек ауданы Нарынқол ауылы — 2019 жыл) – медицина ғылымының докторы (1991), профессор (1991).

Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.

## Оқу жолы
Алматы мемлекеттік медицина институтын (1963, Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген.

## Жұмыс жолы
Алматы облысы Нарынқол (қазіргі Райымбек) ауданы ауруханасында бөлімше меңгерушісі (1963–1965), Қазақ туберкулез аурулары ғылыми-зерттеу институтында стажер-ізденуші (1966), Мәскеу қаласындағы КСРО Туберкулез аурулары ғылыми-зерттеу институтында клиникалық ординатор (1966–1968), аспирант (1968–1971), Алматы қаласындағы Қазақ туберкулез ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер (1971–1973), бөлім меңгерушісі (1980–1992), диспансерлік бөлімнің меңгерушісі (1992 жылдан), осы институттың Гурьев (қазіргі Атырау) қаласындағы бөлімшесінде бөлім меңгерушісі (1973–1980) қызметтерін атқарды.

Тарих Омаров 2019 жылы дүниеден озды.

## Ғылыми еңбектері
200-ден астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Қазақстан медиктері
Жеке басқа қол сұқпаушылық

**Жеке басқа қол сұқпаушылық** — *азаматтардың конституциялық құқы мен бостандықтарының негізгі принципі.* Ол туралы Қазақстан Республикасының Конституциясында (12-бап, 2-тармақ.) *“Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады”* деп жазылған. Сондықтан азаматтарды заңда көрсетілген реттерде ғана соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға және қамауда ұстауға болады. Тұтқындалған адам заңсыз әрекет туралы сотқа шағымдануға құқылы. Прокурордың санкциясынсыз азаматтарды жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімге ғана қамауда ұстауға болады. Қажетті жағдайда әр адамның білікті заң көмегін алуға құқысы бар. Әрбір адамның жеке өмірі, отбасының құпиясы, абыройы мен ар-намысы, жеке салымдары мен жинаған қаражатының, жазысқан хаттарының, телефон арқылы сөйлескен сөздерінің, пошта, телеграф арқылы алысқан хабарларының құпия сақталуы заңмен қорғалады. Сонымен бірге азаматтардың тұрғын үйіне заңсыз басып кіруге, тексеру, тінту жүргізуге жол берілмейді, ол үшін заң орындарының тиісті рұқсаты қажет. Тұрғын үйден айыруға сот шешімінсіз жол берілмейді. Адамдардың жеке басы мен өміріне қол сұғу әрекеттері азаматтардың конституциялық құқығын бұзу болып табылады, ол үшін айыпты деп табылған адам тиісті жауапкершілікке тартылады.
 
## Дереккөздер


Санат:Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Санат:География
Индира Миллатқызы Омарова

**Индира Миллатқызы Омарова**(1961 жылы туған) – медицина ғылымының докторы (2005). 
## Оқу жолы
Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1985, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген.
## Жұмыс жолы
Қарағанды қаласындағы №2-балалар ауруханасында дәрігер-педиатр (1985–1988), облысы онкология орталығында дәрігер-ординатор (1988–1992), бөлім меңгерушісі (1992 жылдан) болған; 2005 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында доцент қызметін қоса атқарады.
## Ғылыми еңбектер
*2004 жылы «Применение препаратов растительного происхождения в лекарственной терапии злокачественных опухолей» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 
*50-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Күлән Омарова

**Күлән Омарова**(15.4.1944 жылы туған, Алматы облысы Райымбек ауданы Нарынқол ауылы) – медицина ғылымының докторы (1986), профессор (1997).
## Оқу жолы
Алматы мемлекеттік медицина институтын (1967, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген.
## Жұмыс жолы
Алматы облысы Нарынқол (қазіргі Райымбек) ауданында дәрігер, ауданы дәрігер-педиатр (1967–1970), Мәскеу қаласындағы КСРО Медицина ғылымдары академиясының Педиатрия институтында аспирант (1970–1973) Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің Педиатрия және балалар хирургиясы орталығында кіші, аға ғылыми қызметкер, ғылыми хатшы (1973–1981), институт директорының 
ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (1981–1988) болды. Республика балалар онкогематологиясы орталығының директоры (1989) қызметтерін атқарған.
## Қосқан үлесі
Омарова ұсынған баланың қан ауруларын анықтау, емдеу әдістері күнделікті дәрігерлік жұмыста пайдаланылады.
## Ғылыми еңбектер
130-дан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Күләш Пірімжанқызы Омарова

**Күләш Пірімжанқызы Омарова**(30.7.1955 жылы туған, Ақтөбе қаласы) – медицина ғылымының докторы (2001).
## Оқу жолы
ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі. Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын бітірген.
## Жұмыс жолы
Еңбек жолын дәрігер-терапевт болумен бастаған Омарова қазіргі Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина академиясында ассистент, доцент (1979–1998) болып жұмыс істеді. 1999 жылдан осы институтта кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
## Ғылыми еңбектер
*«Патогенетическое обоснование пересадки эмбриональных гепатоцитов при различных формах печеночной недостаточности (экспериментальное исследование)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*50-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 кітаптың («Действие на организм факторов внешней среды», 2000) авторы.
*3 өнертабыстың иегері.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Мәрия Нұрғалиқызы Омарова

**Мәрия Нұрғалиқызы Омарова** (1.3.1951 жылы туған, Алматы облысы Панфилов ауданы Көктал ауылы) – медицина ғылымының докторы (1994).

Албан тайпасы Қыстық руынан шыққан.
## Оқу жолы
Алматы мемлекеттік медицина институтын (1974, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген
## Жұмыс жолы
Oсы институтта стажер-ізденуші, аспирант, ассистент, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1974–1995), ҚР Денсаулық сақтау министрлігінде басқарма бастығының орынбасары (1995–1997), ҚР Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің Денсаулық сақтау коммитетінде медицина ғылымдары бөлімінің бастығы (1997–1999), төрағасының орынбасары (1999), ҚР Денсаулық сақтау ісі жөніндегі агенттігінің төрайымы (1999–2000) болды. 2000 жылдан Гигиена және эпидемиология ғылыми орталығының директоры қызметін атқарады.
## Ғылыми еңбектер
*1994 жылы «Алматы қаласындағы қоршаған ортаның негізгі объектілерінің гигиеналық
мәселелері және оның халық денсаулығына пайда-залалының сандық және сапалық көрсеткіштері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*70-тен астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар

Санат:1951 жылы туғандар
Раушан Әлиасқарқызы Омарова

**Раушан Әлиасқарқызы Омарова** (1952 жылы туған) — медицина ғылымының докторы (2000.ж), доцент (1989.ж).
## Оқу жолы
Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1976 жыл, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген.
## Жұмыс жолы
денсаулық сақтау саласында дәрігер-терапевт (1976–1979) болып жұмыс істеді. Мәскеу қаласындағы Гематология және қан құю орталық ғылыми-зерттеу институтында аспирант (1979–1983) болды. 2001 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
## Ғылыми еңбектер
*«Клинико-патогенетические особенности ишемической болезни сердца в регионах, прилегающих к Семипалатинскому ядерному полигону» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Роза Әміржанқызы Омарова

**Роза Әміржанқызы Омарова** (26.8.1953 жылы туған, Павлодар облысы Баянауыл ауданы Майқайың кенті) – химия ғылымының докторы.
## Оқу жолы
(2001), профессор ҚазМУ-дың химия факультетін (1976, қазіргі ҚазҰУ) бітірген.
## Жұмыс жолы
Oсы университетте (1976–1979), Алматы мемлекеттік медицина институтында (1994–1995, қазіргі Қазақтың ұлттық медицина университеті), 1995 жылдан ҚазҰУ-да педагогикалық қызметпен айналысады.
## Ғылыми еңбектер
*«Научные основы оценки реакционной способности алкиламидов при взаимодействии с неорганическими кислотами и перспективы практического использования новых алкиламидкислот» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Тұрар Оңғарбаев

**Тұрар Оңғарбаев**(1936 жылы туған, Алматы облысы Кербұлақ ауданы Алтынемел ауылы) – ауылы шаруашылық ғылымының докторы (1996).
## Оқу жолы
Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1959, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.
## Жұмыс жолы
Алматы облысындағы ұжымшарда зоотехник-селекционер, бас зоотехник (1959–1964), Қазақтың мемлекеттік ауылы шаруашылық институтында аспирант (1964 жылдан), ассистент, доцент, т.б. қызметтерді атқарды.
## Ғылыми еңбектер
*1995 жылы «Продуктивные качества и биологические особенности калмыцкой породы и ее помесей в условиях мойынкумов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*60-қа жуық ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер </span>


Санат:Тұлғалар
Трап

thumb|150px
**ТРАП** (голл. және ағылш. *trap*) – кеме сатысы. Трап орнықты және алмалы-салмалы, көлбеу және тік болып бөлінеді. Борт сыртындағы Трап (шерулік Трап, шторм-Трап) жағалаудағы кеме тоқтайтын орындармен немесе жүзетін құралдармен қатынас орнату қызметін атқарады. Ұшақтарда, тікұшақтарда, т.б. жолаушыларды түсіруге, отырғызуға арналған әртүрлі құрылымдағы сатылар да Трап деп аталады.

## Сілтеме


Санат:Көлік және коммуникация