open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леопольд Седар Сенгор

thumb|right|200px| Леопольд Седар Сенгор
**Леопольд Седар Сенгор** (, 9 қазан 1906 ж., Жоаль, Сенегал - 20 желтоқсан 2001 ж., Нормандия, Франция) — сенегал ақыны, философ, саясаткер, Сенегалдың алғашқы президенті.

Сорбонна университетінің филология факультетін бітірді (1933). 1936-1948ж. Француз социалисттік партиясының (1948) негізін қалаушы (1959 ж. Сенегал  Прогерсшіл одағы (СПО) болып қайта құрылды). 1959 жылдан СПО партиясының бас хатшысы. 1959 ж. 4 сәуірінен 1960 ж. 20 тамызына дейін Мали Федерациясының Федералдық төрағасы. 1960 жылдан Сенегал Республикасының президенті; 1962 ж. желтоқсан - 1970 ж. ақпан үкімет басшысы. Париж, Страсбург университеттерінің құрметті докторы. Француз ҒА моральдық-саяси ғылымдарының шетелдік мүшесі (1969).

## Дереккөздер

Санат: 1906 жылы туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Сенегал президенттері
Санат:Сенегал ақындары
Санат:Сенегал жазушылары
Санат:Француз ақындары
Владислав Сергеевич Сергиевский

**Владислав Сергеевич Сергиевский**(5.3.1929 ж.т., Вологда қаласы)- қазақстандық кардиохирург, медицина ғылымының докторы (1964), профессор  (1967). Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері  (1970). Ол Ленинград медицина иснтитутын  (1955) бітірген. 1955-1958ж. Велики-Лукский облыстарында аудандық ауруханада, ал  1958-1965 ж. КСРО медициналық ҒА-нің Сібір бөлімі эксперименттік биология және медицина (Новосибирск) хирург. 1965 жылдан Қазақтың клиникалық және эксперименттік хирургия институтының жүрек-қан тамыр хирургиясы бөлімінің меңргерушісі. Сергиевскийдің өзі және оның басшылығымен жүрек-қан тамырына жаслаған мыңдаған операциялар  нәтижесінде операция арқылы емдеудің 20- дан астам жаңа әдістері табылды. Ол эксперимент жағдайында КРО –де алғаш рет миокард инфарктісін ұсынды. Сергиевский- Қақастан кардиологтары қоғамының  председателі. 

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 140 бет

Санат: 1929 жылы туғандар
Юджин Сернан

Юджин Сернан (Cernan) (14.3.1934 ж.т., Чикаго)- АҚШ –тың ұщқыш- космонавы, Әскери- теіңз флотының 3-рангілі капитаны. Пердью атындағы (Лайфейетт, Индиана штаты) университетті бітірген соң (1956) электорндық техника ғылымының бакалавры дәрежесін , кейін Монтереа (Калифорния штаты) әскери-теңіз мектебін бітіріп, авиация техника ғылымының магистрі дәрежесін алды. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына қабылданды. Сернан 1966 ж. 3-6 маусымда «Джемини-9» космос кораблімен 2- ұшқыш ретінде (Т.Стаффордпен бірге) космосқа шықты. Ұшу кезінде ол ашық космосқа шықты. 1969 ж. 18-26 мамырда «Аполлон- 10» космос кораблімен ( Т.Стаффорд және Дж.Янгпен бірге ) Айыд орағыта ұшты. Осы жолы  Серна және Т.Стаффорд ай кабинасымен корбальден бөлініп Ай бетіне 15 км-дей жақындады. 1972 ж. 7-19 желтоқсанда Х.Шмитт және Р.Эванспен бірге «Аполлон-17» космос кораблімен Айға ұшты. Сөйтіп Сернан және Х.Шмитт мінген ай кабинасы 1972 ж. 11 желтоқсанда Ай бетінің Тавр тауы мен Литтров кратері ауданында қонды. 

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 142 бет

Санат: 1934 жылы туғандар
Александр Николевич Серов

**Александр Николевич Серов**(23.1.1820, Петербург,-1.2.1871, сонда )- орыс композиторы, музыка сыншысы. Шенеунік семьясында туған. 1835-1840 ж. Құқық тану уцилищесінде оқыды. Ресейде музыка ғылымын дамытуға мол үлес қосты. Музыкадағы реализим үшін күрескен Серов музыкалық-әдеби еңбектерінде ғылыми- тарихи пайымдау және эстетикалық талдау шеберлігін өткір публицистикамен ұштастырды. Бұл М.И.Глинка А.С.Даргомыжский, Р.Вагнер, Л.Бетховен, В.Моцарт творчествосы жайындағы зерттеу еңбектері мен мақалаларын айқын аңғарылды. Серов жұбайы В.Серовамен бірге «Музыка және театр» журналын шығарды. Серов опералары орыстың музыка театрын соны тақырып, жаңа музыкалық формамен байытты.

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 143 бет

Санат: 1820 жылы туғандар
Санат: 1871 жылы қайтыс болғандар
Нородом Сианук

thumb|сүрмесіз|Нородом Сианук (1983)

**Нородом Сианук**(31.10.1922 ж.т., Пномпень)- принц, Кампучияның мемлекеттік және саяси қайраткері. 1941-1955 ж . Камбоджаның королы. Талай рет Камбоджа Министрі Кеңесінің председателі болып тағайындалды. 1960 ж. мемлекет басшысы болып сайланды. Бейбітшілік, бейтараптылық,  кеңес елдерімен достық қатынасты өрістету саясатын жүргізді, ел ішінде бірсыпыра прогресшіл әлеуметтік- экономикалық шараларды жүзеге асырды. 1970 ж. 18 наурызда Камбоджа мемлекетінде төңкеріс жасалуына байланысты эмиграцияда болды. 1970 ж. мамырда құрылған Камбоджаның ұлттық біртұтас майданын басқарды.Азаттық әскері 1975 жылдан 1- жартысында елден американ испериалистері мен оңшыл күштерді қуып шығып, Камбоджаның тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін, Сианук Нородом қайтадан мемлекет басшысы болып сайланды. 1976 ж, 5 сәуірде отставкаға шықты.

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 147 бет

Санат: 1922 жылы туғандар
Виктор Михайлович Сидельников

**Виктор Михайлович Сидельников**(8.11.1906 ж.т., Пенза)- орыс совет фольклорисі, әдебиет зерттеушісі,  қазақ ертегілерін құрастырып бастырушы. Филология ғылымдарының докторы (1950). 
## Өмірі
Тверь  (қазіргі Калинин) педагокикалық институтын бітірді (1930). Жұмысшы- шаруа мектебінде мұғалім  (1931-1933), Мемлекеттік әдебиет музейінде ( Мәскеу) бөлім меңгерушісі  (1934-1940), Орта Азия мемлекеттік университетінде  (Ташкент) доцент  (1941-1947), Қазақстан КСР ҒА- Тіл- әдебиет институтында аға ғылыми қызметкер  (1948-1950), Горький атындағы әдебиет иснтитутында профессор (1951-1960). 1960 жылдан П.Лумумба атындағы Халықтар достығы университетінде кафедра меңгерушісі. 
## Еңбектері
Алғашқы өлеңдері, очерктері 1925 ж. жарияланды. 1935 жылдан ғылыми жұмыстармен айналысып келеді. Қазақ ертегілерінің үш томдығын орыс тілінде бастырды (1958-1964). 1771-1966 ж. арасындағы қазақ фольклорының библиографиялық көрсеткішін жасады. Қазақ әдебиеті мен фольклорының тарихы туралы мақалалар жариялады.

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 148 бет

Санат: 1906 жылы туғандар
Иван Филатович Сидоренко

**Иван Филатович Сидоренко**(1892, Харьков губерниясы, Старобельский уезі)- Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1917 жылдан Компартия мүшесі. 1907 ж.Оралда  алтын кен шахтасында істеді. 1911 ж. Жетісу облысы., Лепсі уезінде болыс хатшысының көмекшісі. 1913-1914 ж. патша әскері қатарында болды. Петроградтагы Қазан қарулы көтерілісіне қатысты. 1917 жылдан Ақмола облысында үгітшілік жұмыс атқарды, Петропавл университетінде жергілікті коммунисттерге Кеңе өкіметін орнатуға және нығайтуға, азык- түлік саясатын жүзеге асыруға, Черкасск қорғанысына қатысты. Лепсі атты әскер отрядының, кейін Қапал гарнизонының комиссары. 1919 ж. Түркістан республикалық әскери ревсоветі жанындағы Солтүстік Жетісу майданымен облысын жабдықтаушы өкілі. Түркістан АССР-і Советтерінің 7,8- сьездерінің делегаты. Мұнан кейінгі жылдары  Кеңес, шаруашылық қызметінде болды.

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 149 бет

Санат: 1892 жылы туғандар
Зыгмунт Сераковский

**Зыгмунт Сераковский**(18.(30).5.1826, Лисовое селосы., Луцкий у., Волынск губерниясы.,- 15 (27).6.1863, Вильнюс)- поляк орыс және литван революцияшыл азаттық қозғалысының қайраткері. Сераковский 1845 ж. Петербург университетінде оқыды, студенттік үйірмелерге қатысты. (1859). Соғыс митингілерінде бас штабтың капитаны болды. Н.Г.Чернышевский, Н.А.Добролюбовпен байланыс жасады. «Современникке» қатысып тұрды. Шетелде болған кезінде (1860-1862) А.И.Герцен, Н.П.Огаревпен танысып, поляк революцияшыл эмигранттарымен байланыс жасады. 1857 ж. Петербургте революция үйірменің негізін құрды. 1862 ж. желтоқсанда Жемайтия (Литвада) көтерілісшілерінің әскери бастығы болып тағайындалды. 1863ж. Петербургтен шетелге кетті, Ковенщинде ірі көтерілісшілер қүрамасын құрды. 1863 ж. көктемінде жараланып тұтқынға түсіп, далалық соттың үкімі бойынша дарға асылды.

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 134 бет

Санат: 1826 жылы туғандар
Санат: 1863 жылы қайтыс болғандар
Генрик Сенкевич

**Генрик Сенкевич** (; 5 мамыр 1846, Воля-Окшейска, Подлясская губерниясы, Ресей империясы - 15 қараша 1916, Веве, Швейцария) — поляк жазушысы. Кедейленген шляхтаның семьясында туған. 1866-1870 жылдары Варшава университетінің дәрігерлік және тарих-филология факультетін оқыды. Сенкевич- поляк әдебиеті мен әдеби тілін дамытуда елеулі роль атқарған жазушы.

## Еңбектері
«Отпен және қылышпен» (1883-1886), «Пан Володеыевский» (1887-1888),  тригологияларында 17 ғ-дағы поляк халқының өміріндегі ауыр кезеңді жарқын суреттеді. «Дәлелсіз қағида » романында( 1889-1890), поляк ақсүйектерінің моральдық азғындауын, «Полонецкийлердің семьясы» романында (1893-1894) алпауыт өсімқорлардың ұсақ, , пайдакүнем тіршлігін, « Крест жорығына қатысушылар» (1897-1900) романында поляктардың неміс басқыншыларына қарсы  күресін бейнелейді. Аяқталмай қалған « Легиондар»(1913-1914) романында Наполеон соғысы дәуіріндегі оқиғаларды көрсетті. Сенкевичтің  «Нан үшін» повесі қазақ тілінде( 1952) басылды.

## Сыйлықтары
Ол- Нобель сыйлығының лауреаты. (1905).

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 130 бет
Абдулла Менгазович Сиразутдинов

**Абдулла Менгазович Сиразутдинов** (16.11.1912 жылы туған, Пермь облысы, Чусовой қаласы) - тау - кен ісі саласындағы қазақстандық ғалым, технология ғылмының докторы (1971),   профессор (1972). 1940 жылдан КПСС мүшесі. Свердловск тау - кен институтын бітірген соң (1939) Лениногор және Ертіс полиметалл комбинаттарының рудниктерінде, Ащысай полиметалл комбинатында (1946- 50) басшы қызметтерде болды. 1950  - 57 жылдары Шығыс Қазақстан облысы халық кеңесінде  қызмет істеді. 1971 жылдан Қазақ АКСР ҒА - ның тау -кен ісі институтында лаборатория меңгерушісі.
## Еңбектері
Абдулла - 50 ден астам ғылыми еңбектің (оның 5-і монография) авторы. Бұл еңбектері қазба байлқтарды тиімді пайдалану т.б. тау - кен проблемеларына арналған. 
## Сыйлықтары
2 рет "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен мараппаталған. 
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 171 бет

Санат:1912 жылы туғандар
Симабар көтерілісі

**Симабар көтерілісі** - Жапониядағы аса ірі шаруалар көтерілісі. Симабар көтерілісі 1637 - 38 жылдары Симабар түбегінде және онымен көршілес Амакус аралында басталды. Көтерілістің тууына феодалдық қанаудың күшеюі себеп болды. Әдебиеттерде Симабар көтерілісін "Жапон шаруаларының көтерілісі" деп атайды. Орта ғасырдағы көптеген шаруалар көтерілісі сияқты Симабар көтерілісі де діни сипатта болды. Алайда, бұл көтерілістің бір ерекшелігі - ол идеология жағынан буддалық сектанттық ілімге емес, христиан дініне байланысты болды. Симабар көтерілісін басу үшін үкімет пен феодалдар 100 мың адамдық әскерді соғысқа төкті. Көтерілісшілер (38 мың адам) Хара қамалына паналап, бірнеше ай бойы соғысты. Үкімет әскері көтерілісшілерді қырғынға ұшыратты. Олардан не бары 100 шақты адам ғана аман қалды. 
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 157 бет

Санат: Жапония тарихы
Санат:Көтерілістер
Лев Моисеевич Квитко

**Лев Моисеевич Квитко** (1890 жыл 15 қазан - 1952 жыл 12 қыркүйек) - еврей кеңес ақыны. 1939 жылдан КОКП мүшесі.
## Өмірі
Қолөнерші отбасында туған. Өздігінен оқып, білім алған. Квитконың *«Қызыл дауыл» ([[1918]])* поэмасы еврей әдебиетінде Қазан революциясы туралы жазылған тұңғыш шығарма болды. Ұлы Отан соғысы кезінде *Еврей антифашистік комитетінің* мүшесі болды. Ол көңілді де күлкілі шағын поэмаларын, өлеңмен жазылған ертегілерін, әңгімелерін балаларға арнады. Оның *«Жырлар» ([[1919]]), «Адымдар» ([[1919]]), «Жастық жырлары» ([[1941]]), «Менің достарыма» ([[1957]]), «Лям және Петрик» ([[1958]])* атты кітаптары бар.  

## Дереккөздер



Санат:Ақындар
Санат:Жазушылар
Санат:1890 жылы туғандар
Санат:1952 жылы қайтыс болғандар
Екатерина Шпица

**Катери́на Анато́льевна Шпи́ца** *(туғ. 29 қазан 1985, Пермь, РСФСР, КСРО)* —ресей театр мен киноның актрисасы.

## Биография

Екатерина (Катерина) Шпица  29 қазанда1985 жылы Пермьде туды. Ата-аналары: анасы —  *Галина Федоровна* заңгер, әкесі—  *Анатолий Васильевич* шахтер.

13 жылға дейін Интеде(Коми Республикасы) тұрды. Ол № 2 екінші француз эксперименттік мектебінде оқыды.

1998 жылы  «КОД» театр-студиясында оқыды (Пермь). Ол Пермь мәдениет институтын бітірді *[[(өнер факультеті , актёр бөлігі)]]*. Ол Пермьдегі *«Новая драма»* Камерный театрында   М. А. Оленёва жетекші арқасында жұмыс істеді.

2005 жылдан бастап Мәскеуде мемлекеттік музыкалық ұлттық театрында түрлі фильмдерде түсуге бастады.

2010 жылы Константин Адаевпен күйеуде болған, Герман ұлы, ал қазір ажарасқан.

Актрисаның бойы 158 см.

## Сілтемелер

http://www.ruskino.ru/art/5493 

http://kudryats.journalisti.ru/?p=30 

Санат:Ресей актрисалары
Неофрейдизм

**Неофрейдизм** – адамды, қоғамдық институттар құрылымындағы оның орны мен рөлін зерттеуде психоаналитикалық қағидаларға негізделген философиялық бағыт. 

Н. өзінің тұйықталушылығы мен келешексіздігі байқалған фрейдизмнің кейбір жағдайларын қайта қарау нәтижесінде 30-шы жылдары пайда болды. Неофрейдистер *(К.Хорни, Г.Салливэн, [[Эрих Фромм]])* классикалық психикалық талдаудың қақтығыс ситуацияларын тудыратын, санадан тыс болатын механизмдер мен психика құрылымын ұғындырудың, жүйке ауруының жыныс қозушылықтан пайда болуы және өлім инстинкті туралы болжамдардың бірқатар тұжырымдары мен қорытындыларын сынға алды. Дегенмен, әрбір жанға о баста тән адам қызметінің иррационалдық себебі мен қоса психикалық талдаудың маңызды схесалары және қоғамдық құрылымды зерттеудің психоаналитикалық әдісі өзінің маңыздылығын Н.- де сақтай алады. Жеке адамның ішкі тіл қақтығыстарының туындауына елеулі түрде әсер ететін әлеуметтік және мәдени процестерге мән бере отырып, Н. өкілдері адамның ішкі әлемі көкжиегін кеңейткен санадан тыс әрекеттердің фрейдтік тұжырымдарына сүйенеді. Классикалық психикалық талдау адамның өмір сүру керектігі және не істеуге тиістігі туралы мәселелерге кең жауап бере алған жоқ. Неофрейдистер осы олқылықты толтырғысы келеді. Олар адам өзінің даралығын жоғалтатын, сыртқы дүниеден және өзінен жатқа айналатын, адамдық өлшемдерден арылатын, жеке адамның азғындауының және қоғамдық мүдде мен жеке мүдде арасындағы қайшылықтардың себептерін аша алмайтын қазіргі батыс қоғамына сын көзбен қарайды. Адамның жаттануының әртүрлі формаларын жою үміті жеке адамның санасында сыни элементтерді тудыруға және өмірлік қасиеттер мен мұраттарды қалыптастыруға жағдай жасайтын *[[«гуманистік психикалық талдауға»]]* жүктеледі. Дегенмен, жеке адамды сауықтыру арқылы қоғамды сауықтырудың психикалық аналитикалық рәсімі утопия болып қалмақ, ал оған негізделген дерексіз – гуманистік жол – келешексіз буржуазиялық қоғамдағы жеке адамның ұсақталуының дағдарысын жоюға қабілетсіз

Санат:Психология
Банк картасы

**Банк картасы** (, , ) — банктің бір немесе бірнеше есеп айырысу шотына байлаулы пластикалық карта. Тауарлар мен қызметтерге төлем жасау үшін, жалақы алудың құралы және есептеудің тағы басқа түрлері ретінде, қолма-қол ақша алу үшін арналған пластикалық карта.

Әдетте, физикалы түрде, банк карточкасында клиенттің атауы, сондай-ақ бірегей картаның нөмірі басылған. Оның артында түрлі машиналарға шот туралы ақпаратты оқу үшін магниттік жолағы болады. Эмитент банк пен клиенттің қалауына байланысты,  картаны банкомат карточкасы ретінде банкоматтарда операцияларды жасауға; немесе дебеттік карточка ретінде және клиенттің банктік шотына байланысты сату нүктесінде сатып алулар үшін пайдалануға қабілетті; сондай-ақ кредиттік карта ретінде банк ұсынатын жаңартылатын кредит желісіне қосылуға мүмкіндік береді.

## Тарихы
Бірінші банк карточкалары 1967 жылы Лондондағы Барклайс, және 1969 жылы Нью-Йорктегі Лонг Айланд Chemical Bank арқылы берген банкомат карточкалары болды.

1972 жылы Lloyds Bank қауіпсіздік үшін жеке сәйкестендіру нөмірін (PIN) пайдалана отырып, ақпараттық-кодтау магниттік жолағы бар бірінші банк картасын шығарды.

Тарихта, банк карточкалары, сондай-ақ кепілдік талоны мақсатында қызмет еткен, бірақ та қазіргі кезде бұл жүйе маңызын жойды.

1993 жылдың соңында Alembank бірінші болып Қазақстанда Visa карточкасымен қызмет көрсетті, ал 1994 жылдан бастап - Mastercard карточкасы қолданыла бастады. Карточкамен қызмет көрсету тәжірибесі кеңейген соң, Alembank 1994 жыдың қараша айында жеке Alem Card дебеттік карточкасын шығарды. Alem Card иелері болып корпоративтік карточка алатын заңды және жеке тұлғалар болуы мүмкін. 

Қазіргі уақытта барлық елдерде шығарылған карточкалардың саны 2 миллиардтан асты. Статистика бойынша дамыған елдерде әр тұрғынға 2-3 карточкадан келеді.  Қазақстанда да көбінің, зейнеткерлер, бизнесмендер, шахтерлер мен студенттердің, карточкалары бар. Карточкалардың саны күннен-күнге өсуде және олар біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналуда.  

## Банктік карталардың түрлері
Пластикалық карталар шартты түрде:
* Халықаралық;
* Жергілікті;
* Дебеттік;
* Кредиттік;
* Корпоративтік;
* Жекешелік;
* Құрама;
болып бөлінеді.

Әлемде банктік карталардың 3 негізгі жүйесі бар:
* VISA;
* Mastercard/Europay;
* American Express.

Олардың барлығы қазіргі таңда Қазақстанда қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Банк терминдері
Санат:Төлем жүйелері
Леварса Бидович Квициниа

**Леварса Бидович Квициниа** (1912-1941) - абхаз ақыны. 1932 жылдан КОКП мүшесі.
## Өмірбаяны
1937 жылы *М.Горький атындағы әдебиет институтын* бітірген. 1928 жылдан шығармалары жариялана бастады. *«Өркендеген ел» жинағының ([[1932]]), «Ткварчелстрой», «Ленин», «Миллиондардың үні», «Комсомол», «Шаризан» [[1933]], «Даур» ([[1936]])* және т.б. поэмалардың авторы. *Шаризан бейнесі* - ескіліктің қатал әдет-ғұрыптарымен күресте жеңіп шыққан абхаз әйелінің ерлік өнегесі. Квициниа жырлары Коммунистік партияға, кеңес халқына, Абхазияға деген сүйіспеншілікке толы. Ұлы Отан соғысына қатысып, *Белосток түбінде* ерлікпен қаза тапты.  

## Дереккөздер



Санат:Ақындар
Санат:Жазушылар
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Банктер тізімі

**Банктер тізімі** келесі мақалаларда қамтылған:

## Континенттер бойынша

* **[[Африка банктерінің тізімі]]** - Африка  әрбір елдегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі
* **[[Азия банктерінің тізімі]]** - Азия әрбір елдегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі
* **[[Еуропа банктерінің тізімі]]** - Еуропадағы әрбір елдеріндегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі 
* **[[Океания банктерінің тізімі]]** - әрбір Океания елдеріндегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі

## Суперконтиненнтік немесе континентаралық аймақ бойынша

* *[[Араб әлемі банктерінің тізімі]]* - әрбір араб еліндегі жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі  
* *[[Америка банктерінің тізімі]]* - Америка осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі

## Басқа тізімдер

* *[[Банктер тізімі (Алфавит бойынша)]]*- барлық банктердің тізімі.
* *[[Халықаралық банктік мекемелер тізімі]]* Халықаралық және көпжақты қаржы институттарының тізімі 
* *[[Жүйелік маңызды банктер тізімі]]" - кем дегенде, бір ірі реттеуші жүйелік маңызды деп саналатын банктердің тізімі.
* *Ірі банктер тізімі - баланс бойынша нарықтық капиталдандыру жалпы активтері бойынша ең ірі банктердің тізімі

## Сондай-ақ, қараңыз
* Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі

Санат: Банктер
Санат: Банктер тізімдері
Кедей Конрад

**Кедей Конрад** *()* - XVI ғасырдың басында *Вюртемберг герцогтығында* (Оңтүстік-батыс Германия) жасырын әрекет еткен, 1514 жылы шаруаларды және қалалықтарды көтеріліске бастаған құпия қоғам.
## Көтеріліс тарихы
Көтерілістің шығуына негізінен *феодалдық қанаудың* күшеюі, алым-салық ауыртпалығы, *герцог Ульрих Вюртембергскийдің* және оның шенеуніктерінің зорлық-зомбылығы себеп болды. Кейбір қалаларда көтерілісшілер үкіметті басы алды. *Бюргерлердің опасыздығы* Ульрихтың *көтерілісті жаншуын* жеңілдетті. *Кедей Конрад* Германиядағы Реформацияның және шаруалар соғысының (1524-1526) қарсаңындағы *аса ірі революциялық толқу* болды. 

## Дереккөздер



Санат:Көтерілістер
Санат:Германия тарихы
Видкун Квислинг

**Видкун Квислинг** (1887 жыл 18 шілде - 1945 жыл 24 қазан) - норвег фашистерінің басшысы.
## Саяси өмірі
1930 жылы *«Ресей және біздер»* деген антикеңестік кітап шығарды. 1933 жылы *«Нашунал самлинг»* деген фашистік партия құрды. 1940 жылы фашистік Германияның Норвегияны басып алуына жәрдемдесті. 1942 жылы Норвегияның коллабарациондық үкіметін басқарды. 
## Қаза болуы
1945 жылы мамырда Норвегия азат етілген соң басты соғыс қылмыстыларының бірі ретінде ату жазасына кесілді.

## Дереккөздер



Санат:Әскерилер
Санат:Норвегия тұлғалары
Мидағы сигналдар жүйесі

**Мидағы сигналдар жүйесі** – үлкен жартышар қабығы сыртқы дүниеден және ағзадан келетін әртүрлі сигналдардың әсерін өз басынан кеше отырып, күрделі аналитикалық-синтетикалық іс-әрекет атқарады, демек, күрделі тітіркендіргіштерді, күрделі сигналдарды жекелеген бөліктерге бөледі, оларды болашақ тәжірибемен салыстырады, оның ішінде ең негізгісін, мәндісін бөліп көрсетеді. Сигналдар, ең алдымен, анализаторға өз қасиетімен әрекет етуші қоршаған ортаның заттары мен құбылыстары болып табылады. Бұл әртүрлі көру, есту, дәм, иіс тітіркендіргіштерін И.П.Павлов бірінші сигнал жүйесі деп атады. Ол жануарларда және адамдарда болады. Сөздер және сөз тіркестері, ең алдымен адамдар оны естиді, сонымен қатар белгілі бір заттар мен құбылыстар туралы оған сигнал береді. Сөздер және сөз тіркестерін И.П.Павлов *[[екінші сигнал]]* жүйесі деп атады. Екінші сигнал жүйесі адамның қоғамдық өмірінің жемісі және тек қана адамға тән, жануарларда екінші сигнал жүйесі болмайды. Екінші сигнал жүйесін *(сөз, тілді)* сигналдардың сигналы деп атады. Адам өміріндегі сөздің ықпалдық мәнін анықтай келіп, Павлов былай деп көрсетті, сөз адам үшін шартты тітіркендіргіш сияқты. Сөз, тіл адамның әртүрлі іс-әрекеттерінің өзіндік қалыптастырушы сигналдары болып табылады. Бірінші және екінші сигнал жүйелері бір-бірімен өзара тығыз байланысты іске асады. Екінші сигнал жүйесі адамзат ойлауының негізіне жатады, ол жинақталған түрде білімді есте сақтауға мүмкіншілік жасайды, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қызмет етеді. Екінші сигнал жүйесінің және оның бірінші сигнал жүйесімен байланысы арқылы адам санасын дамытуға қоғамдық жағдайдың шешуші ықпалын іске асырады. Екінші сигнал жүйесі арқылы адам өзін-өзі, өзінің іс-әрекеттерін, қылықтарын басқарады, шартты рефлекстерді тежейді, немесе, керісінше, оны күшейтеді, тездетеді, оның жүрісін баяулатады.

Санат:Психолгия
Гарри Квелч

**Гарри Квелч** (1858 жыл 30 қаңтар - 1913 жыл 17 қыркүйек) - ағылшын және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері, Англияда марксизмді насихаттаушы.
## Саяси өмірі
1911 жылы құрылған *Британ социалистік партиясының* ұйымдастырушыларының және басшыларының бірі. *2-Интернационалдың* конгресстеріне қатысты. *Халықаралық социалистік бюроның* мүшесі болды. *«Искра» газетін* бастыруда Владимир Ильич Ленинге көмек көрсетті. Кейбір оппортунистік қателер жіберді (1911 жылы Гайндманның шовинистік әрекетін қолдады). 

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:Англия тұлғалары
Санат:1858 жылы туғандар
Санат:1913 жылы қайтыс болғандар
Лурия Александр Романович

**Лурия Александр Романович** *(1902-1977)* – медиц.ғ.д., психол.ғ.д., КСРО Педагогикалық академияның толық мүшесі, әлемдік нейропсихологияның негізін салушылардың бірі. Л.С.Выготскийдің аса көрнекті серігі. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары тарихи-мәдени теорияның қоғам тыныс-тіршілігінен қалайша көрініс беретінін байқау үшін ғылыми экспедицияны басқарып Өзбекстан мен Қырғызстан дихандары арасына барып, зерттеу жүргізген. Мұның нәтижелері *«Таным процестерінің тарихи дамуы туралы»* (М., 1974) атты жеке кітап болып жарық көрді. Оның Ұлы Отан соғысы кезінде басталған зерттеулері жоғары психикалық функциялардың ми алқаптарындағы локализациясы (орналасуы), мидың зақымдануын қалпына келтіру мәселелерімен ойдағыдай ұштасты, нейро-психологиялық концепцияны жасауға алып келді. Ол әлемдік психология ғылымында нейро-психологиялық диагностикасы мен әдістемесін, дефектологиялық психологияның іргетасын қалады. Өмірінің соңғы жылдарында еске тұтудың нейропсихологиясы мен нейролингвистиканың мәселелерін зерттеумен шұғылданды. Оның көптеген шәкірттері *(Хомская, Цветкова т.б.)* нейропсихология мен нейрофизиологиядағы әлемге әйгілі Лурия мектебін дамытып келеді. Оның еңбектері көптеген шетел тілдеріне аударылған. Негізгі еңбектері: *«Речь и интеллект в развитии ребенка»* (1927), *«Травматическая афазия»* (1945), *«Восстановление функции мозга после военной травмы»* (М.,1948), *«Высшее корковые функции человека»* (МС.,1962), *«Мозг человека и психические процессы»* (М.,1963),  *«Основы нейропсихологии»* (М.,1973) и др.

Санат:Психология
Эуген Кватерник

**Эуген Кватерник** (1825 жыл 31 қазан - 1871 жыл 11 қазан) - хорват саяси қайраткері, адвокат, публицист.
## Саяси өмірі
Австрия-Венгрия езгісіне қарсы шыққаны үшін қуғындалды. 1857-1860, 1863-1867 жылдары Ресейді, Францияны, Италияны паналады. Кватерник *«Хорватия және итальян конфедерациясы», «Саяси зерттеу»* деген еңбектерінде хорваттардың *ұлттық егеменділік құқығын* дәлелдеді. 1871 жылы габсбургтерге қарсы көтеріліс кезінде өлтірілді.  

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:1825 жылы туғандар
Санат:1871 жылы қайтыс болғандар
Кварц порфирі

**Кварц порфирі** - химиялық құрамы гранитке ұқсас қышқыл магманың жер бетінде не тайыз тереңдікте қатуынан пайда болатын палеотиптік тау жынысы.
## Кварц порфирі
Ол жасырын кристалды немесе шыны тәрізді негізгі массадан және соның ішінде шашыраған ұсақ кристалдардан (плагиоклаздар, дала шпаттары, кварц, аздаған түсті минералдар, ашық түсті слюдалар) тұрады. Порфир, сферолиттер жолақ құрылымды, ашық түсті болады. 

## Дереккөздер



Санат:Тау жыныстары
Санат:Геология
Нарцисс (мифология)

**<span lang="KZ">Нарци́сс</span>** (нақтырақ, **Наркисс** көне грекше Νάρκισσος) — ежелгі грек мифологиясында өзен Құдайы Кефистің және Лириопа деге нимфаның баласы, немесе Эндимиона мен Селенаның баласы.

## Миф
Тиресий, Нарцисқа егер ол өзінің бейнесін көрмесе ол ұзақ әрі жақсы өмір сүреді деп айтты.

Нарцисс 16 жаста болғанда оны Эхо деген нимфа жақсы көріп қалды. Сымбатты, бірақ суық және тәкаппар болып, Нарцисс нимфаның махаббатын кері қайтарып, Құдаймен жазаланды

Овидия бойынша, көптеген ұлдар мен қыздар оған ғашық болды, бірақ Нарцисс оларды кері қайтара берді. Сонда, олар Немеседаны шақырды, және ол олардың өтініштерін тыңдады. Айтулардың бірінде, Аминий, кері қайтарылған махаббаттың иегерлерінің бірі, Нарцисстің үйінің алдында өз-өзін өлтіріп, Құдайдан кегін қайтаруды өтінді.

Аңда жүрген кезінде, Нарцисс өзінің бейнесін өзеннен көріп қалып, өз-өзіне ғашық болып қалады. Өзінің ғашығынан айырылмай, сол өзеннің жанында аштық пен азаттықтан қайтыс болады. Оның денесін алып кетуге келгенде, ол өз орнында болған жоқ, бірақ оның орнына гүл өсіп тұрды. Содан кейін ол гүлді Нарцисс деп атады.

Нарцисс есімі нақты сөз болды және тәкаппарлық пен өзін-өзі жақсы көрудің белгісі болды.

## Дереккөзедер

Санат:Құдайлар
Санат:Тұлғалар
Мидың динамикалық «таңба» жүйесі

**Мидың динамикалық «таңба» жүйесі**.
Белгілі тітіркендіргіштерді бір қалыпты ұзақ уақыт қайталай берсе, ми қабығында қозу мен тежелудің, тұрақты, бір ізге салынған жүйелері пайда болады. Соның нәтижесінде 1 рефлекстердің бекіген жүйесін қайта жаңғыртып отыру көп күш жұмсауды қажет етпейді де. Мәселен, егер итте күрделі тітіркендіргіштердің жиынтығына бірнеше рефлекстер туғызылса, *(қоңырау, жарық, метроном т.б.)* және олар белгілі тәртіп бойынша жеткілікті түрде қайталанса, кейін оған тітіркендіргіштердің біреуімен ғана әсер етсе болды, ит бұрынғы жауап реакциясының бүкіл жүйесін өзгертпей, түгелімен қайта жаңғыртып шығады. Осы секілді үнемі қайталанып отыратын тітіркендіргіштерге организмнің төселуін, соның нәтижесінде ми қабығында қозу мен тежелу жүйесі жасалады. Мұны И.П.Павлов динамикалық стереотип деп атаған. Бұл ми қабығының «біріккен әрекеті», «ішкі процестердің, жаттыққан және теңескен жүйесі». Қозу мен тежелудің осындай бірқалыпты стереотиптері сыртқы ортадан келетін тітіркендіргіштердің бірсыдырғы тұрақталған жағдайында ғана жасалынады. Динамикалық стереотиптер сыртқы ортаның өзгеруіне қарай жаңадан құралып, ал ортаға сәйкес келмеген жағдайларда қайтадан жаңғырығып тұрады. Адамның сан алуан дағдылары мен әдеттері, жүріс-тұрыстың, мінез бітістерінің бірқалыпты көріністері осындай динамикалық стереотиптерден тұрады. И.П.Павловтың ілімі бізге тек психикалық құбылыстардың физиологиялық негізін ашпай, сонымен қатар, оларды тәрбиелеудің жолдарын да көрсетеді. Адамның барлық өмірі, оқыту-тәрбиелеу процесі, түрлі әдет-ғұрпы мен мінез-құлқының сан алуан көріністері бірінші және екінші сигнал жүйелерінің бірлескен жұмысына негізделген шартты рефлекстер болып табылады. Жүйке жүйесі икемге көнгіш, онда адамның кейбір кемістіктеріне қарсы күресетін компенсаторлық механизмдер де жеткілікті, мінез-құлық жүйке жүйесінің тек тума қасиеттерімен ғана емес, организмнің жеке өмір сүру барысында оған үнемі әсер етіп отыратын тәрбие мен оқыту процесіне байланысты осынау тұжырымдар И.П.Павлов ілімінің ең негізгі арқауы болып табылады. И.П.Павловтың ілімі адам санасы мен жануарлар психикасының арасындағы айырмашылықтарды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік туғызды. Оның жоғары жүйке қызметі жөніндегі ілімінің баға жетпес маңызы да осында.
Адмет

**Адмет** (көне грекше Ἄδμητος) — ежелгі грек мифологиясында Фессалиядағы Ферлік патша Фереттің және Периклименаның баласы. «Илиадада» (II 714 және басқада) көп кездеседі.

Калидондық шоқаға аңшылықтың және аргонавтар жорығының қатысушысы. Пелия бойынша, жерлеу ойындарының қатысушысы болып, қол төбелесіне шықты.

Аңыздарда, Адметте малшы болып Аполлон Құдайыдың өзі жұмыс істеді, бір нұсқаларында, Аполлонның өте жақсы көретін патшасы болған, ал басқаларда, Аполлонның киклоптарды немесе Пифон деген айдаһарды өлтіргені үшін.

Аполлон Адметтің малын бір жыл бойы бақты, немесе 8 жыл (яғни ұлы жыл) бақты, немесе 4 жыл бақты. Аполлон қамыстан жасалған сырнайдан немесе алтын кифарада ойнағанда, орманнан жыртқыш аңдар шығы тыныш кәдімгідей малдардың арасында жүрді. Ең алғаш, аңызды Ферекид жазғаны көрінеді. Бірақ, енді Аполлон тәрбиелеген Евмелдің биелері туралы Гомер айтады.

Пелий, кімде-кім арыстан мен шошқаны бір арбаны тартуға қойғызып қойса, оған қызын Алкестаны берем деп айтқанда, Адмет Аполлонның көмегімен немесе Аполлон және Гераклдың көмегімен осы бұйрықты оңайлықпен жасады. Тағы да, Адметті Гераклдың махаббаты деп те атайды.

Адмет, Тавминде Эретрияның жанындағы Евбеяда Аполлонға ғибадатхана салғызды. Адметте баласы мен қызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Юрий Павлович Казаков

**Юрий Павлович Казаков** (1927 жыл 8 тамыз, Мәскеу - 1982 жыл 29 қараша, Мәскеу) - орыс жазушысы.
## Шығармашылығы
1958 жылы *Әдебиет институтын* бітірді. Шығармалары 1952 жылдан жариялана бастады. *«Манька» атты алғашқы әңгімелер жинағы* 1958 жылы жарық көрді. *«Жол бойында» ([[1961]]), «Нан иісі» ([[1965]]), «Желтоқсандағы екеу» ([[1966]]), «Емен орманындағы күз» ([[1969]]), «Әңгімелер» ([[1970]])* т.б. кітаптары басылды. Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісовтың *«Қан мен тер» трилогиясын* орыс тіліне аударды. Казаков әңгімелері венгр, чех, поляк, т.б. тілдерде жарияланды.

## Дереккөздер



Санат:Ақындар
Санат:Жазушылар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:1982 жылы қайтыс болғандар
Мұстафа Кәміл

**Мұстафа Кәміл** (; 1874 жыл 14 тамыз — 1908 жыл 10 ақпан) — Мысыр ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері, көсемсөзші, шешен және заңгер.

## Өмірбаяны
1900 жылы "Әллиуа" газетін шығарды. Кәміл Ұлыбританияға қарсы күресте османлы үкіметінің көмегіне сүйеніп, Мысырды британ жаулауынан азат етуді, Мысырға Ұлы Османлы Мемлекеті шеңберінде ішкі автономия беруді, конституция қабылдауды талап етті. 1907 жылы "Отан" партиясын құрып, оның тұңғыш төрағасы болды.

## Дереккөздер


Санат:Саясаткерлер
Санат:1874 жылы туғандар
Санат:1908 жылы қайтыс болғандар
Джон Форд

**Джон Форд** (, туған кездегі есімі — **Джон Мартин Фини** ; 1 ақпан, 1894, Кэйп Элизабэт, Мэн, АҚШ — 31 тамыз, 1973, Палм-Дезерт, Калифорния, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер. Үздік режиссура үшін төрт «Оскардың» жалғыз иегері.

## Қызмет жолы
Портлендтегі олледжде оықыды. 1913 жылы Голливудта режиссердің ассистенті, ал 1917 жылы режиссер болды. 1920-1930 жылдары прогресшіл әлеуметтік мазмұнға толы ковбойлық фильмдер қойды. Фильмдерінде кейіпкерлердің психологиясын тереңірек ашуға ұмтылды. Оның үздік фильмдері негізінен әдеби шығармаларды экрандаумен байланысты болды: *"Эрроусмит", "Хабаршы", "Соқа мен жұлдыздар", "Дилижанс"* т.б. осы секілді деректі фильмдер де түсірді. 

## Дереккөздер

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Владимир Александрович Фок

**Владимир Александрович Фок** - совет физигі, КСРО Ғалымдар Академиясының академигі, Соцалистік Еңбек Ері. 
## Қызмет жолы
Петроград университетін бітірген. 1919-1923 және 1928-1941 ж. Мемлекеттік оптика институтында, 1924-1936 ж. Ленинград физика-техникалық институтында, 1934-1941 және 1944-1953 жылдары КСРО Ғалымдар Академиясының Физика институтында қызмет істеді. 1932 жылдан Ленинград университетінің профессоры. 1954-1964 ж. КСРО Ғалымдар Академиясының физикалық мәселелері институтында қызмет етті. Фоктың негәзгә ғылыми еңбектері кванттық механикаға, кванттық электродимикаға, жарық дифракциясы теориясына, радиотолқындардың таралуына, жалпы салыстырмалық теориясына, математикаға, математикалық физикаға, ал оның алғашқы еңбектері тұтас орта механикасы мен теориялық оптикаға арналған.

Лениндік және КСРО мемлекет сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер

Санат:КСРО физиктері
Георг Фольмар

** Георг Фольмар** - Германия ауыл-қыстақ партиясының қайраткері. 1879-1880 ж. "Социал-демократ" газетінің редакторы. 1881-1887 және 1890-1918 ж.- рейхстаг депутаты.  

Георг Фольмар ауыл-қыстақтық партияға кірген жылдан жағдайларға бейімделгенін көрсетті. Ол *"мемлекеттік социализм"* идеясын уағыздап, сол кездегі мемлекеттік құрылысқа икемдейге шақырды.  Георг герман социал-демократиясындағы ревизионизм  негіздерін қалаушылардың бірі болды. Георгтың жағдайлық көзқарасын *Ф.Жнгельс пен А.Бебель,* кейін Ленин қатты сынады.

## Дереккөздер

Санат:Германия тұлғалары
Кейсон Фомвихан

**Кейсон Фомвихан** (1920 ж. Ханой қаласы) - Лаос Халық Демократиялық Республикасының мемлекет қайраткері. 
## Қызмет жолы
Ханой университетінің заң факультетін бітірген. Оқып жүріп кезінде жапон басқыншылары мен француз отаршылдарына қарсы патриоттық күреске белсене  қатысты. 1949 ж. Үндіқытай коммунистік партиясына кірді. 1955 ж. Лаос Халық революциялық партиясы құрылғанға дейін ҮКП қатарында болды. 1950 ж. Ұлттық қарсыласу үкіметінде қорғаныс министрі. 1955 жылдан ЛХРП ОК-ның бас секретары; сол жылы патриоттық қарулы күшьердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1957 жылдан - Лаостың Патриоттық майданы ОК председателінің орынбасары. 1975 жылғы желтоқсаннан Лаос Халық демократиялық республикасының премьер министрі болды.

## Дереккөздер

Санат: Лаос Халық Демократиялық Республика тұлғалары
Сиыр бөкендер

**Сиыр бөкендер**, бубал () – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын бөкендердің бір туысы. Бөксесіне қарағанда шоқтығы едәуір биік (110-130 см  шоқтығынан), текесінің де, ешкісінің де мүйізі бар, түсі қызғылт қоңыр, басы мен аяқтары кейде күңгірт дақты. Африканың, аздап Арабияның саванна, шөлейт аймақтарында ормансыз, бұталы жазық не адырлы жерлерінде таралған. Бөкен, гну және блесбок  туыстарымен бірге жеке Alcelaphinae тұқым тармағын құрады. 8 (кейбір деректерде 6) түрі бар. Кәдімгі сиыр бөкендер  немесе кәдімгі бубал, конгони - дене тұрқы қашардай , жылқыдан жүйрік, тіршілік жағдайына көнбісті, шөлге төзімді жануар. 8 айдай көтеріп жалқы лақ туады. Африканың басқа тұяқты жануарларына қарағанда еті дәмдірек, терісі пайдаланылады. 

## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 180 бет

Санат:Қуысмүйізділер
Уильям Каштан

**Уильям Каштан** ; 1909, Монреаль — 1993) - Канада және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері.

## Өмірбаяны
Жұмысшы отбасында туған. 1927 жылдан бастап Канададағы *Коммунистік қозғалысқа* белсене араласты. 1930-1938 жылдары *Канада жастары коммунистік лигасының* ұлттық хатшысы болды. Бұдан кейін, *Канада Коммунистік партиясының (ККП)* Квебек және Онтарио аймақтарындағы ұйымдарында әр түрлі партиялық жұмыстар атқарды. 1946-1964 жылдары *ККП ұлттық комитетінің кәсіподақтар және ұйымдастыру мәселелері жөніндегі хатшысы* болды. 1964 жылы Л. Моррис қайтыс болғаннан кейін, 1965 жылғы қаңтардан - 1988 жылға дейін ККП-ның бас хатшысы.

## Дереккөздер


Санат:1909 жылы туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Канада коммунистері
Санат:Канада қоғам қайраткерлері
Фокион

**Фокион** (б.з.б. 397-317) - 45 рет стратег болып сайланған Ежелгі Афины қолбасшысы және саяси қайраткері.  

Ежелгі Грек қалалары мен АФины арасындағы толасыз қақтығыстарда Афины қарулы күштеріне басшылық етті. Македонияға қарсы Ламий соғысында афиндықтар жеңілгеннен кейін, Фокион македон билеушісі атанды. Антипатрмен елші ретім жасасты. Афиныдағы олигархиялық құрылысты жақтап, Македонияны қолдады. Сол сатқын деп айып тағылып, Афины халық жиналысы Фокионды өлім жазасына  кесті.

## Дереккөздер

Санат:Афины қолбасшылар
Санат:Б. з. д 397 жылы туғандар
Флюгер

**Флюгер** *(голл. vleugel - қанат)* - желдің бағыты мен жылдамдығын анықтайтын аспап. Желдің бағытын Флюгердің вертикаль осіне желдің әсерінен еркін қозғалып  тұратындай етіп орнатылған флюгарка көрсетеді. Флюгарканың қарсы салмақтық ұшы  әр уақтта  желге қарсы орнатылады және бағыты өзінен төменірек орнатылған румбалар өрнегі  арқылы анықталады. Флюгердің жоғарғы бөлігінде желдің жылдамдығын көрсететін арнаулы шкала бойымен вертикаль бағытта, желдің жылдамдығына сай еркін қозғалып тұратын металл тақта орнатылған. Флюгер ашық жерге, 8-10 м биіктікке орнатылады. 

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Кахтан Мұхаммед Аш-Шааби

**Кахтан Мұхаммед Аш-Шааби** (, ; 1924 жыл, Лехедж сұлтандығы, Шааб ауылы - 1981 жыл 7 шілде, Йемен) - Йеменнің мемлекет қайраткері.
## Саяси өмірі
1967 жылы қарашада *Оңтүстік Йемен Халық Республикасы* (қазіргі Йемен халық-демократиялық Республикасы) жарияланғаннан кейін , Кахтан - республика президенті және қарулы күштердің бас қолбасшысы. 1969 жылы 22 маусымда Ұлттық майданның шешімі бойынша ол республика президенті міндетінен босатылды.

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:Йемен тұлғалары
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:1981 жылы қайтыс болғандар
Флорес Магон

**Флорес Магон** Рикардо - - Мексика саяси қайраткері және публицист.
## Өмірі
*"Regeneraction"* революциялық газетін шығарды. Өмірінің соңына дейін АҚШ-та тұрды. Флорес Магон - либералдық партияның негізін қалаушылардың және партия манфисі авторларының бірі. *П.Диас* тәртібіне қарсы бірнеше қарулы қимылдар ұйымдастырды. Жеке меншікті жоюға шақырып, жалпыға бірдей теңдікті уағыздады. Рефолюциялық қызметі үшін  АҚШ үкіметі Флорес Магон 5 рет түрмеге жапты. 1918 ж. 20 жыл түрмеде отыруға кесіліп, Лтвенворс түрмесінде өлді.  

## Дереккөздер

Санат:АҚШ тұлғалары
Ата Каушутов

**Ата Каушутов** (15 шілде 1903 жыл, Безмеин ауылы, қазіргі  – 1953 жыл 15 қараша, ) — кеңестік және түрікмен жазушысы.

## Өмірі
Кедей шаруа отбасында туған. Мәскеудегі *Шығыс еңбекшілері коммунистік университетінде* оқыған. Шығармалары 1925 жылдан жарияланды. Каушутовтың *«Каспий сырты майданы», «Қанды орман», «Жұма» ([[1939]])* пьесалары, *«Аңшы Қандым отбасы» ([[1944]]), «Елли Одэнің үйленуі» ([[1945]]), «Түрікмен тұлпарлары» ([[1951]])* атты әңгіме, повестьтер, *«Мехри және Вепа» ([[1946]]), «Копет-Даг баурайында» ([[1947]]-[[1949]])* атты романдары бар. 
## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан жазушылары
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:1953 жылы қайтыс болғандар
Камиль Фламмарион

**Камиль Фламмарион** -  француз астрономы. 
## Қызмет жолы
Марс, ай және қос жұлдыздарды зерттеген. Жювизидегі зертхананың негізін қалады. Ол астрономия бойынша көпшілікке арналып жазылған көпетеген кітаптардың, оның ішінде Париж Ғалымдар Академиясынының сыйлығын алған "Көпшілікке арналған астрономия" деп аталатын кітаптың авторы. 1882 ж. *"Астрономия"*  журналының негізін қалады. Оның бірқатар еңбектері метеорология мен физика саласына арналып жазылған.

## Дереккөздер

Санат:Франция ғалымдары
Георгий Николаевич Флеров

**Георгий Николаевич Флеров** - совет физигі, КСРО Ғалымдар Академиясының академигі. 1955 жылдан КОКП мүшесі. 
## Қызмет жолы
Ленинград  индустрия институтын бітірген. 1938-1941 ж. КСРО Ғалымдар Академиясының Физика техникалық институтында жұмыс істеді. Оның ғылыми еңбектері негізінен атом ядросы физикасы мен космостық сәулелер физикасына арналған. Ол 1940 жылы кеңес ғалымы К.А.Петржанмен біріге отырып ауыр ядролардың өздігінен бөліну құбылысын ашты. Георгийдің басшылығымен 1957-1963 ж. көптеген изотоптар, сондай-ақ протонды радиоактивтіклік құбылысы ашылды. Лениндік және Мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты.

## Дереккөздер

Санат:КСРО ғалымдары
Мейер Гуггенхайм

**Мейер Гуггенхайм** ( 1828 ж. 1-ақпан — 1905 ж. 15-наурыз)— америкалық кəсіпкер жəне филантроп, Гуггенхаймдар əулетінің негізін салушы.

## Өмірбаяны
Мейер Гуггенхайм Швейцарияның Аргау аймағының Ленгнау елді мекенінде, еврейлердің ашкенази деп аталатын тобына жататын отбасында дүниеге келген. Ол өз əкесі Симон Гуггенхаймның бес баласының ішіндегі жалғыз ұлы. 1847 жылы оның отбасы АҚШ-қа көшеді.

Гуггенхаймдар кофе жəне дəмдеуіштерді импорттау кəсібін ашады. Алайда, Мейер Гуггенхайм өз байлығының басым бөлігін кен шығару мен оны өңдеуден тапты. 1881 жылы қарызға төлем ретінде Колорадо штатындағы кейінірек күміс кенінің мол қоры табылған тау-кен кəсібін алады. Кейінірек кəсіп кеңейіп кенді балқыту фабрикалары ашылды: 1889 жылы Колорадо штатының Пуэбло елді мекенінде алғашқы күміс балқыту зауыты ашылды. Сол жылы *«Philadelphia Smelting and Refining Company»* компаниясының негізі қаланды. Кен өңдеу зауыттары АҚШ пен Мексиканың солтүстігінде ашыла бастады. Гугенхайм кен өндіруден бастап, дайын өнім алуға дейінгі процесті орындайтын зауыттар тізбегін жасады. Бұл оның күміс, қорғасын жəне мыс нарығындағы басты орынды алуына əкелді.

Оған қарсы шығу үшін бəсекелестері 1899 жылы *«American Smelting and Refining Company»* трестін құрады, бірақ бір жылдан кейін-ақ Гуггенхайм оны өз қарамағында ұстады. Өзінің ең биік белесте болған кезеңінде Гуггенхаймның қол астында əлемдік күміс, қорғасын мен мыс өндірісінің 80%-ы болды.

1891 жылы жұмысын шетке ысырып Флоридаға көшіп кетеді. Өз кəсібін ұлдарына тапсырып, өзі қайырымдылықпен айналысуға кіріседі.

## Мұрагерлері
1852 жылы Мейер Гуггенхайм Барбара Майерске үйленді. Мейер Гугенхаймның он бір баласы болды. Өсе келе, оның бес ұлы əке кəсібінің бір бөлігін алды.
* Исаак Гуггенхайм (1854–1922)
* Даниэль Гуггенхайм (1856–1930) — əкесі дүниеден өткен соң əулетті басқарды
* Мюррей Гуггенхайм (1858–1939)
* Соломон Роберт Гуггенхайм (1861–1949) — қазіргі заман өнерін қолдаушы, Нью-Йорктегі қазіргі заман өнерінің мұражайын ашқан. 
* Бенджамин Гуггенхайм (1865–1912) — «Титаниктің» апаты кезінде батып кеткен.
* Роберт Дж. Гуггенхайм (1867–1876)
* Симон Гуггенхайм (1867–1941) Колорадо штаты атынан шыққан сенатор
* Уильям Б. Гуггенхайм (1868–1941)
* Роза Гуггенхайм (1871–1945)
* Кора Гуггенхайм (1873–1956)

## Дереккөздер


Санат:1828 жылы туғандар
Санат:1905 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Флавин

нобай|Флавин мононуклеотиді
**Флавиндер** *(латынша plavus - сары)* - барлық тірі жасушаларда болатын табиғи органикалық қосылыс изоаллоксазиннің гетероциклді қосылысының туындысы. Флавиндер маңызды биологиялық активті зат, мысалы рибофлавин - витамин, мұның туындысы - кең таралған коферменттер флавинадениндинуклеотид. Флавинадениндинуклеотид организмдегі тотығу-тотықсыздану процестеріне қатысады.

## Дереккөздер

Санат:Флавиндер
Хуан Себастьян Элькано

**Хуан Себастьян дель Кано** (; 1486/1487, Кастилия корольдігі (қазіргі Испания), Гипускоа аймағы, Бакстар елі, Гетариа — 1526 ж. 4-тамыз, Тынық мұхиты) — испандық теңізші.

## Өмірбаяны

Жас кезінде қылмыскер болып, Италияда соғысқан. Қаржы тапқаннан кейін Севильеде отырықтап, сауда кемесінің капитаны болды. Кедейленіп, түрмеге түсе жаздайды; өзін құтқару үшін Магеллан экспедициясына жазылады.

Магеллан дүниеден өткеннен кейін экспедицияны бастап, 1522 жылдың 8-қыркүйегінде оны аяқтағандығымен белгілі. Ол «Виктория» кемесін Оңтүстік-батыс Азиядан Испанияға  əкелді. Қайтар жол Элькано үшін өте қауіһпті болды, себебі, португалдармен қақтығыстың алдын алу үшін «Викторияны» Үнді мұхитының оңтүстік сулары жəне Африка жағалауы арқылы  арқылы əкелді. 1522 жылдың 18-наурызында Элькано Амстердам аралын ашады, бірақ оған атау бермейді. Одан бөлек Испанияға 17 адам жетеді (кейінірек Жасыл Мүйіс аралындағы португалдардың тұтқындауында болған теңізшілер мен «Тринидад» кемесінің 4 адамнан тұратын командасы Испания жағалауына шығады). Магеллан «дəмдеуіштер аралында» қалуды жоспарласа, Элькано бүкіл əлемдік сапарды өзі таңдап алды.
нобай|жол бағыты
Осы экспедициясы үшін Карлос І (император Карл V) Эльканоға өзінің ерекше таңбасын тапсырады. Бұл таңбада Жер шары мен оның астында латын тіліндегі «Primus circumdedisti me» (лат. Сен мені бірінші болып айналып өттің) жазуы жазылған. Патша оған жылдық пенсияны белгілейді. Оның əңгімелерінің негізінде патша хатшысы Максимилиан Трансильван саяхат жайлы алғашқы жазбаларды жазады. Бұл жазба Еуропада үлкен танымалдылыққа ие болды.

Элькано «дəмдеуіштер аралына» Магеллан салған жолмен шыққан Лоайсаның экспедициясының капитаны ретінде қатысты. Бұл саяхат өте ауыр болып, адамдардың өлуі жоғары дəрежеде көрініс тапты. 1526 жылы 30-шілдеде адмирал Лоайса дүниеден өтеді, өз орнына сол кезде ауырып жүрген Эльканоны қояды. Бірақ оған ұзақ уақыт адмирал болу жазылмаған болатын. Осы жылдың 6 - тамызында Урданеттің көмекшісі өз дəптерінде жазады:

Сол күні-ақ оның денесі мұхитқа жіберілді.

Теңізшінің Отанында, Гетариада оның есімі тас тақташада мəңгілікке жазылған. Бұл тақташада төменгідей жазба жазылған:

Мария Эрнандес Дерниальдеден некесіз туған Доминго Элькано атты ұлы болды.

## Дереккөздер
* Элькано, Хуан-Себастиан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Мэйрин Митчелл. Эль-Кано — первый европейский кругосветный мореплаватель. В книге: Антонио Пигафетта. Путешествие Магеллана; Мэйрин Митчелл. Эль-Кано — первый европейский кругосветный мореплаватель. М. Мысль. 2000
* Primer viaje alrededor del globo, Antonio Pigafetta. Spanish language translation by J.T. Medina, 1988, of the original Primo viaggio in torno al Globo Terracqueo, edition of 1800. ISBN 84-402-0630-5
Ірі банктер тізімі

Бұл әлемдегі жалпы активтерінің саны  және нарықтық капиталдандырубойынша ең ірі банктер тізімі  
## Жалпы активтері бойынша
Жалпы активтерінің көлемі бойынша әлемдегі ең ірі банктердің Relbanks 2014 статистикалық деректері:  Тек, бухгалтерлік өңдеулер активтерге әсер ететінін ескеріңіз. Мысалы, Америка Құрама Штаттарында ПБУ (ҚЕХС-қарсы) ақпараты  пайдаланады, ол салыстырмалы түрде АҚШ-қа жатпайтын банктерге қарағанда активтері аз туынды көп жағдайларда таза туынды ұстанымдағы АҚШ-тың жетекші банктеріне орын береді.  

### Елдер бойынша

## Нарықтық капиталдандыру бойынша
Relbanks-тің нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі банктердің 2015 жылғы статистикалық деректері:
 

## Әдебиеттер тізімі

Санат: Қаржы институттары
Банктер
Санат: Заңды тұлғалар
Санат: Банктер тізімі