open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фадин Александр Макарович

**Фадин Александр Макарович** —1924 жылы Липецк облысындағы Фе¬доров ауданы, Хитрова селосында дуниеге келген. . Қарағанды оқу комбинатын (1948), Алматы оқу комбинатын (1953) бітірген. мамандығы есепші. Ұлы Отан соғысына қатысқан (1942-1944).Зеңбірекші. 

А.М.Фадин "Қайнар" баспасында 1968-1989 жылдар арасында бас есепші болып қызмет атқарды. Ол қаржы-қаражат, есеп-қисап жұмысын жетік білетін маман ретінде республикамыздың баспасөз саласында қырық жылға жуық жемісті жұмыс атқарып, 1989 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты.

Отан соғысы орденімен, I дәрежелі (1986), әртүрлі медалдармен "Баспасөз үздігі", "Еңбек ардагері" құрметті атақтарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:Журналистика
Санат: Тұлғалар
Инна Филимонова

**Филимонова Инна** (1938-2001)7 ақпанда Ленинград облысы, Волков ауданы, Новая Ладоға селосында дүниеге келген.. 1961 жылы ҚазМУдынңфилология факультетщ бітірген.

"Ленинская смена" газетінде, республикалық Қазақ радиосында, "Жалын" және "Жазушы" бас-паларында жауапты жұмыстар атқарады.
 
"Жаңа жырлар", "Шаңғымен серуен", "Нәзіктік", т.б. жыр кітаптарының авторы. Ф.Онғарсынова, К.Ахметова, М.Зулфыхаров, т.б. ақындардың жыр-кітаптарын орыс тіліне аударған.
 
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:Журналистика
Санат:Тұлғалар
Ұлықбек Истамұлы Бақаев

**Ұлықбек Истамұлы Бақаев** (; 28 қараша 1978 жыл, Бұхара) — Өзбекстан футболшысы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасында және Өзбекстан, Ресей, Қазақстан, БАӘ клубтарында ойнады.

2007, 2011 жылдары Азия кубогына қатысты.

2017 жылы «Бұхара» клубының бас жаттықтырушысы болды.

## Жетістіктері
### Командалық
*Өзбекстан чемпионы — 2008, 2009
*Өзбекстан кубогы иегері — 2008
*Қазақстан чемпионы — 2010
*Қазақстан кубогы иегері — 2007
*Интертото кубогы иегері— 2007
### Жеке
*Қазақстан чемпионатының үздік шабуылшысы — 2004, 2010
*Қазақстан чемпионаты шетел футболшыларының үздігі — 2010
## Құрама сапында
Өзбекстан құрамасында 2001 жылдан бері ойнап 35 матч өткізді, 11 гол соққан.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Soccerway.com сайтындағы профилі

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары‎
Санат:Бунедкор ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Бұхара ФК ойыншылары
Санат:Торпедо-Зил ФК ойыншылары
Санат:Әндіжан ФК ойыншылары
Санат:Нефтехимик ФК ойыншылары
Санат:Навбахор ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Бұхара ФК жаттықтырушылары
Санат:Согдиана ФК жаттықтырушылары
Балжан Елубайқызы Xабдина

**Xабдина Балжан Елубайқызы** — 1955 жылы 16 қарашада Көкшетау облысының Бурабай кентінде дүниеге келген. . 1978 жылыҚазМУдың журналистика факультетін бітірген. 

1978-1981 жж. облыстық "Көкшетау правдасы" газетінде тілші. 1981 жылдан бастап баспа саласында істейді. 1981 -1999 жж. "Өнер" баспасында редактор, аға редактор, 1999-2005 жж. "Ғылым" ғылыми баспа орталығында жетекші редактор болып еңбек етті. 

Қазір "Жібек жолы" баспа үйінің бас редакторы. "Жылдын тандаулы редакторы" республикалық конкурстарында бірнеше мәрте үздік редактор атанған.
 
Балаларға арналған "Жезкиік" атты кітаптың авторы. Бірнеше жинақтар құрастырып, "Атамекен", "Қаныш елі", "Жетісудың көне қазыналары", "Туған қалам Алматы", т.б. кітапальбомдарды қазақ тіліне аударған. "Баспа және полиграфия ісінің кайраткері" құрмет белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Санат:Журналистика
Абай жерінде

**Абай жерінде** – "қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тіліндегі фильмі (1986). .   

Қазақтың ұлы ақыны әрі ағартушысы Абай Кұнанбаевтың шығармашылығына нәр берген Семей облысы Абай ауданының тарихы мен бүгіні жайлы фильм. Фильм кейіпкерлері ұлы жерлестерінің өлең-жырларын естерінде сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отырған қарапайым еңбекшілер шопандар, жылқышылар, олардың балалары мен немерелері. Режиссеры – Т.Ыбыраев, операторлары – А.Момынбеков, А.Федулов. 

## Дерекөздер

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:Абай Құнанбайұлы
Абай телевидениесі

**Абай телевидиниесі** – Қарағанды облысы Абай қаласы аумағында тұрушыларға күн сайын қабель арқылы хабарлар тарататын арна..  

Меншік иесі – Евгений Нейков. Өзара келісімшартқа байланысты кабель арқылы алыс-жақын шетелдік және республикалық, облыстық телеарналардың бағдарламаларын көрермендеріне ұсынады. Ауданы статусқа ие. Бас редакторы – Евгений Нейков. Мекенжайы: Қарағанды облысы Абай қаласы.

## Дерекөздер

Санат:Абай Құнанбайұлы
Абай керуені

**Абай керуені** — ұлы ақын, кемеңгер философ, ғұлама ойшыл, тамаша сазгер, гуманист, қазақ халқының 19 ғасыр ренессанстық оянуының ең жарқын жұлдызы Абайға арналған.  

Абай әлемдік тұлға. Ол өз халқының мұң-мұқтажын, мәдениетін, коғамдық ой-санасын, көркемдік ізденістерін мүлдем жаңа сапаға көтерді. Сонымен Sipre оның арман-аңсары бүкіл адамзаттың ең биік асыл мұраттарымен де үндесіп жатыр. Алайда, тоталитарлық жүйе кезеңінде қазақ ағартушыларының асыл қазынасы мен тағылымының халыққа толық жетпегендігі, жастардың Абайды тек ақын ретінде танып келгендігі аян. Осы орайда жоғары оқу орындары бір-бірінің ісін жалғастырып, Абай көшін жүргізуді ұйымдастырды. 

Негізгі мақсат Абайды жаңа қырынан көрсету, оның түрлі өнер саласына қатысты көзқарасына жастарды қанықтыру. 

## Дереккөздер

Санат:Абай Құнанбайұлы
Абай халықтың ұлы (спектакль)

**Абай халықтың ұлы** – поэтикалық спектакль. .  

Спектакльді коюшыларды Абай поэзиясының бастау қайнары қызықтырды. Себебі, ақын поэзиясы өзінің жүрек қайнарында суарылып, өмірдің өзегімен біте қайнасып, өз халқының ауыр тұрмысы және тіршілігімен қатар өрілген. Ал спектальдің өң бойына өмір мен поэзия қатар қоныстанған.... Шалқар көлдің жағасына кұрылған Алтыбақан. Қызара батып бара жатқан күн шапағы. Жайлап ескен қоңыр салқын саумал ауа. Алтыбақан үстінде домбырада мәңгілік жастық пен сұлулықты жырлаған Абай әндері мен өлеңдері орындалады.

## Дерекөздер

Санат:Абай Құнанбайұлы
Ходжа Ахмад Аббас

**Аббас Ходжа Ахмад** (7.6. 1914 жылы) — үнді жазушысы, драматург, кинорежиссер және сценарийші. .  

Әдеби қызметі 1935 жылы басталды. Урду, ағылшын тілінде жазады. Үндістанды ашаршылыққа душар еткен ағылшын отаршыларының саясатын әшкерелейтін "Жер перзенті" атты тұңғыш фильмі 1946 жылы экранға шықты. Мұнымен бірге ол "Жаңа өмір", "Ганга", "Қаңғыбас", "420 мырза" фильмдерінің сценарийлерін, көптеген пьесалар жазды. 

Аббас "Үш теңіздің арғы жағына сапар" ("Афанасий Никитин") фильмі сценарийінің де авторы (В.Пронинмен Sipre) әрі жұмыс (М.Смирновамен бірге). Аббас үнді кино өнеріндегі прогресшілдік бағытты ұстанған қайраткер, Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесінің мүшесі (1958). 

## Дерекөздер


Санат:Үндістан драматургтері
Санат:Үндістан жазушылары
Гүлзейнеп Абдрахманова

**Гүлзейнеп Абдрахманова** (1 тамыз 1955 жылы, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылы) – журналист.

## Өмірбаяны
* ҚазМУ-ді бітірген. 
* Еңбек жолын Қазақ радиосында стенографистка болудан бастаған.
* 1975 жылдан күні бүгінге дейін «Егемен Қазақстан» газетінде стенографистка, тілші, аға тілші, шолушы болып, түрлі журналистика кезеңдерден өтіп келеді.

## Шығармашылық қызметі
Ол шығармашылық жолда өзіндік қолтаңбасы қалыптасқан өмірдің әр саласында қалам тербейтін қарымды журналист. Оның басылым беттеріндегі, әсіресе, әйел, мораль, медицина тақырыптары мен эссе, публицистикалық мақалалары, әңгімелері оқырман ілтипатына ие. Журналистік жолсапармен бірнеше шетелде болып, шартараптан жолжазбалар жазған.

1991 жылы Кеңес одағы ыдырап, социалистік реализм өзгеріп, республикалар тәуелсіздік ала бастаған тұста тарихи тұлғалар туралы әрқилы пікір алуандығы орын ала түсті. Осы арада Санкт-Петербургтегі Жамбыл атындағы көшенің атын өзгерту керек деген белгілі бір топтың келеңсіз пікірі ел арасында үлкен дүрбелең туғызған тұста журналист арнайы іссапармен Ресейдің тарихи қаласына барып, жергілікті үкімет пен зиялылар қауымымен тілдесіп, жақсы істін тиянағын келтіруге өзіндік атсалысады.

«Егемен Қазақстанда» сол жылы 30 тамызда жарияланған «Ту ету мен тұл ету» атты мақала елімізде де, Ресейде де үлкен қоғамдық пікір туғызды. Сондай-ақ, сол сапарында Әлия Молдағұлова оқыған мектептегі мұражайдың сақталуына да азаматтық үлес қосады. Ол адамның ішкі табиғатын ашуда өзіндік мінезі бар, тілі ұлттық нақышта өрілген әңгімелері оқырмандар ілтипатына ие.

## Марапаттары
* ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығы медалімен марапатталған
* Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері..

## Дереккөздер

Санат:1 тамызда туғандар
Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Егемен Қазақстан газеті тұлғалары
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
Осип Абдулов

**Абдулов Осип** (16.11. 1900 жылы - 14.6.1953 жылы) орыс актері, режиссер, педагог. .  

РКФСР халық арт. (1944), мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (1951). 1923-1925 жылдары А. В.Комиссаржевский атындағы театрдың актері. Сондай-ақ МХАТ-тың, сатира театрының, Моссовет атындағы театрдың артисі болды. Тамаша комедиялық актер ашық жарқын комедиялылық пен нәзік юмор мен иронияны бере алатын өткір мінездік рөлдердің үлкен шебері. Бүкілодақтық радионың көркемдік бағдарламаларын жасаушылардың, радиотеатрдың негізін қалаушылардың бірі. Абдулов 30 жылдай дерлік радиода жұмыс істеді (192453). 

Алғашқы дикторларды-ң бірі болды, актер ретінде, қойылымдық хабарлардағы әңгімелерді баяндаушы, актерлердің өлеңдерін орындаушы ретінде өнер корсетті. Радиотеатрдың режиссеры ретінде көп жұмыс істеді. 200-ден аса радиоспектакльдерді койды, олардың ішінде Р.Ролланның "Кола Брюньоны", А.Доденің "Терасконнан шыққан Таршарені", Ч.Диккенстің "Пиквик клубы", Н.Гогольдің "Шинелі", М.Горькийдің "Мальва" мен "Макар Чудрасы" және басқалары бар. Әсіресе онын балаларға арналған көркемдік радио хабарларын ұйымдастырудағы рөлі ерекше маңызды болды. 

Абдуллов 1933 жылы киноға түсе бастады. 20 фильмге түсті. Әсіресе "Қазыналар аралы" (Джон Сильвер), "Шошқашы мен бақташы" (буфетші), "Үйлену тойы" (Дымба) фильмдерімен ерекше таныс. Абдуллов 1929 жылы педагогикалық қызметпен айналысты (алғашында Ю.Заводскийдің Театр-студиясында, кейіннен ГИТИС-те).

## Дереккөздер

Санат: Журналистика
Абруптив

**Абруптив** – (глоттальды дауыссыз) артикуляцияның соңғы кезеңінде дауыс шымылдықтарының жақындауынан немесе қосылуынан пайда болатын дыбыссыз дыбыстар. .  

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Абстракция арқылы анықтау

**Абстракция арқылы анықтау** – кейбір нақтылы зерттеліп отырған саладағы заттардың тепе-теңдік тәріздес, адамның сезім мүшелері қабылдай алмайтын қатынастарын айқындау арқылы абстракциялау (анықтау) тәсілі.  .  

Мыс.,тауарлардың бір-біріне айырбасталуы арқылы (нағыз тепе-теңдік тәріздес қатынас) олардың абстрактілі қасиеті болып табылатын күн қатегориясы анықталады; сандар жиыны арасындағы өзара бірмәнді сәйкестік қатынас арқылы сан жөніндегі ұғым айқындалады. Абсракция арқылы анықтау тәсілімен анықталған қасиеттер сол анықтамалардан тумай, тек осы тәсіл арқылы айқындалады. 

Барлық Абсракция арқылы анықтаулар логиканың абстракция принципі деп аталатын заңына сүйенеді.

## Дереккөздер


Санат:Абстракция
Абстракция принципі

**Абстракция принципі** – абстракция арқылы анықтау тәсілінің теориялық негізі болып табылатын логикалық принцип. .  

Абстракция принципі бойынша кейбір нысандар жиынында анықталған тепе-теңдік тәріздес қатынастың қандайына болса да сүйене отырып, осы жиынның объектілерін кос-костан алғанда, бірін-бірі қиып өтпейтіндей кластарға бөлуге болады. Оны сол қатынастың абстракциялық кластары деп атайды. Бөлінетін жиынның қандай да болса екі нысаны бір-бірімен жоғарыда көрсетілген қатынаста болса ғана сол абстракциялық класқа жатады да, жиынның әрбір элементі абстракциялық кластың тек біреуінде ғана болады. [Мыс., жер жүзіндегі өмір сүретін адамдардың бәрі "х-тің жасы у-дің жасымен бірдей" деген қатынас арқылы бірін-бірі қиып өтпейтін кластарға ("жас жағынан бірдей адамдарға") бөлінеді. 

Абстракция принципін әдетте классиқалық жиын теориясынын абстракция жөніндегі теоремаларының бірі деп қарайды. Бірақ бұған қарамақарсы процесс абстракцияны оқшаулап, бөліп тастау тәсілі де тікелей Абстракция принципі арқылы жүзеге асырылады. Сонымен, Абстракция принципінің танымдық мәні осындай абстракцияны енгізумен қатар, оны боліп тастау жолдарын көрсететін абстракция мен нақтылықтын диалектикасынан құралады. 

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Мұхамедия Абылаев

**Абылаев Мұхамедия** (1952 жылы Қызылорда облысы Сырдария ауданы 1 мамыр) - инженертехник. .
  
Ташкент электротехника және байланыс институтын бітірген (1974). Қызылорда облыстық теледидардың негізін қалағандардың бірі. Телевизияда бас маман, бас инженер, радиотеле орталықтың бас инженері. Қазір Қызылорда облысы телерадио хабарларын тарату дирекциясында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті корғау жөніндегі маман. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Михайл Аверин

**Аверин Михайл** (21.11. 1911жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Новопавлов ауылы - 7.3.2002 жылы Петропавл қаласы) – жазушы..  

"На берегах Ишима", "Сенькины интермедии", "Памяти живущим", "У нас в Рябиновке", "Гость из Алжира", "Солдат вернулся" пьесаларының авторы. "Пеньковские зоры" (1993), "Простите нас, журавушки" (1998), "Благодарение памяти" (1999) атты әңгімелер жинағы жарық көрген. 

"Шмель" журналынын облыстағы меншікті тілшісі болды. Өмірінің 25 жылын облыстың кино саласына арнаған. "КСРО кинематографиясының үздігі". Бірнеше орден, медальдармен марапатталған. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1972).

## Дерекөздер

Санат:Журналистика
Аустрия теледидары

**Австрия телевизиясы** – Австрия телеарналары: Mittelburgenland TV мәдениет және т.б. тақырыптар аясын қамтитын арна. .
  
MF1 plus жаңалықтар телеарнасы. Burgenland TV мәдениет, спорт және әлеумет ақпараттарын таратады. НТ1 Hausruck TV әмбебап телеарна. TW1 ақпараттық телеарна, жаналықтар, ауа райы. Nordburgenland TV көңілашар бағдарламалар т.б. TV Shop at коммерциялық телеарна. Salzburg TV, Okto TV, BeatOne TV, K-TV, ORF 1. Gipsy TV, KITZ-TV аймақтық телеарналар. Басқа да телеарналар: TAV, Sudburgenland TV.

## Дерекөздер

Санат:Аустрия телевидениесі
Санат: Журналистика
Санат:Аустрия
Автокод

**Автокод** – есептеуіш машина тіліне ен жақын келетін алгоритмдік тіл. .  

Алгоритмдік тілде жасалған программаны машина тіліне (немесе керісінше) аудару оңай. Сол себепті программалау да есеп ерекшелігіне емес, есептеуіш машинаның өзіндік тіліне негізделеді. Автокод әрдайым есептеуіш машинаның белгілі бір түріне арналып жасалады. Мысалы, АК-1 Автокоды "Урал-3" және "Урал-4" электрондық есептеуіш машиналарына программа жасау үшін, ал "Инженер" Автокоды (АКИ) "Минск-2" есептеуіш машинасына программа жасау үшін колданылады. 

АК-1 Автокодының негізіне халықаралық алгоритмдік тіл "Алгол-60" алынган. Бұл Автокодпен шешілетін есептер бірнеше кезендерден өтеді: есеп шарты Автокод тіліне аударылып жазылып, перфокартаға түсіріледі; ол одан әрі бақылаудан өтіп, тексеріледі де, алфавитті-цифрлы жазу тетігіне жазылады: есептеу программасы жасалып, есеп шешіледі. Автокодтыңтың басты ерекшелігі маман инженер немесе программист математиктің көмегінсіз-ақ кез келген есептеуіш машинаға тапсырма бере алатындығында. Тіл кедейлігі Автокодтың елеулі кемшілігіне жатады. Сондықтан онымен күрделі математикалық есептерді өрнектеп жазуға болмайды. 

АКИ Автокодтармен шығарылатын есеп бірнеше қарапайым сөзбен математиқалық және арнайы қабылданған символдармен жазылады. Осылайша жасалған программа есептеуіш машинаға беріледі. Ол берілген программаны арнаулы транслятор арқылы жұмыстық программаға айналдырады. 

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат: Электротехника
Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі

**Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі** — информацияның барлық түрін адам көмегінсіз қабылдап жеткізетін байланыс жүйесі. .
  
Ол ауылдық, қалалық, облысаралық және магистральдық байланыс жүйелерін біріктіреді. Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі әр қаладағы
абоненттерді өзара қалалық телефонмен сөйлескендей белгілі санды теру арқылы сол сәтте жалғастырады. Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі еліміздің аумағын бірнеше аймаққа боліп, әрқайсысына 3 санды нөмір белгілейді.  

Бір аймақ абоненті екінші аймақ абонентімен 11 санды нөмірді теріп байланысады. Мұндағы 1 сан қалааралық жүйе нөмірі, кейінгі 3 сан абонент тұратын аймақ нөмірі, ал қалган 7 сан абонент нөмірі. Сонымен қатар Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі  космостық телевизия, жасанды спутник "Молния", "Орбита" станциясы арқылы программаны ретрансляциялау мүмкіндігін туғызып, телевизия орталықтарын бір-бірімен байланыстырады. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Автоматтандырылған химиялық станция

**Автоматтандырылған химиялық станция** – "қазақтелефильм" студиясының 1 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1976). .
  
Фильм Ф.Дзержин-ский атындағы Еңбек Қызыл Ту орденді Алматы трикотаж өндірістік бірлестігінің тыныс-тіршілігі, Автоматтандырылған химиялық станциясының жұмысы туралы. Кадрда бояу цехтары, Автоматтандырылған химиялық станциясысының жұмысы, цехтағы жұмысшылар. Реж. -Ю.Шиллер, операторы А.Коптев. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Автоматты және көпарналы электрлік байланыс

**Автоматты және көпарналы электрлік байланыс** – құрамы бірнеше күрделі бөліктерден тұратын байланыс жүйесі.   
Олардың біріншісі әртүрлі дыбыстық сөйлесу, жазба-сызба, кұжаттық, бейнелік және теледидар хабарларын электр сигналына айналдырып, оларды түрлендіретін кұрылғылар. Екіншісі сол сигналдарды бір жерден екінші жерге жеткізуге арналған сымды қабель жолдары, оптикалық талшықты, кабельді және ғарыштық байланыс жолдары. Үшіншісі әртүрлі бөгеуліктерден қорғап, қателерін түзетіп, дәлдігі мен сенімділігін арттырушы құрылғылар. Төртіншісі солардың барлығын басқарып реттеуші, заманымыздың қазіргі деңгейіне сай электрондық аппаратуралар мен жоғары класты компьютерлер.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Автоматты радиометереология станциясы (АРМС)

**Автоматты радиометереология станциясы (АРМС)** – метеорологиялық элементтерді автоматтық жолмен өлшеп, өлшем нәтижелерін тиісті код арқылы электр импульсіне айналдырып, радиохабарлағыш жабдық арқылы өздігінен эфирге жіберіп тұратын станция. . 
 
АРМС-тер негізгі метеоролог, аспаптар (анероид, биметаллы термометр, флюгер, анемометр) комплексінен, басқару және жұмыс бастатушы механизмдерден, электр беру жүйесінен, радиотолқынын жіберіп тұратын антеннасы бар қораптан тұрады. Жұмыс бастатушы механизм (белгілі уақытта электромотордан энергия алып отыратын контактілік сағаттар) күні бұрын тағайындалған уақытта басқару механизмін жұмысқа қосады. 
Басқару механизмі радиотолқынын морзе әліппесі арқылы эфирге жіберетін код жүйесін және төрт метеоролог, аспаптың бірінен соң бірін іске қосады. 

Радиотолқындар 6 сағ. сайын 6 мин. бойы (2 лмк-тан 3 рет) эфирге таратылып тұрады. Станция электр тогын жерге көмілген сілтілі аккумуляторлардан алады. АРМС-тер көбінесе Арктикада және таулы, батпақты, шөлді т. б. жолсыз, мекенсіз аудандарда орналасады.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Автоматты электрлік байланыс

**Автоматты электрлік байланыс** – жетістіктерінің бірі сигнал таратудын сандық мәніндегі (цифрлық) жүйесіне көшуі.   
"Оның мәнісі хабардың барлық түрін (дыбыстық, жазу-сызба, бейнелік және дидарлық) уақыт бойынша қысқа бөлшектерге бөліп, олардың әрқайсысын сан мәнінде таңбалау". Соның арқасында АЭБ бөгеулікке төзімділігін, дәлдігін, сенімділігін арттыруға болады. Қазақстанның барлық елді мекендері мен халық шаруашылығының жұмыс орындары телеқатынас (телебайланыс) желісімен қамтылған. Республикадағы қалааралық байланыс жолдарынан басқа еліміз көлемінде аса куатты оптикалық талшықты жолдар салынып жатыр. 

Оптикалық талшықтың қасиеті сондай, онда адам шашынан да жіңішке әйнектен жасалған бір талшықпен жүздеген мың адам бірден байланыс жасай алады. Осындай арнанын біреуі (ТАЕ-ТрансАзия-Еуропалық магистраль) арқылы Еуропа мен Азия телефон желілеріне тікелей шығуға болады.
 
## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Автономды этика

**Автономды этика** – адамгершіліктің принциптері мен талаптары сыртқы жағдайлар мен мүдде-мақсатқа тәуелсіз деген идеяға сүйенетін ілім. .  

Француз ағартушыларының этикалық іліміне қарсы Автономды этиканың принциптерін тұңғыш дамытқан И.Кант болды. Ол өз ілімінде жеке адамның ар-ұятына тән ерекшелік жалпы адамгершілікке негіз болады деген ұғымды дәлелдеп шыгаруга тырысты, сөйтіп адамның жеке басының мүддесі, мінез-құлқы, сыртқы "косымша" әсерге тәуелсіз, "моральдық заңды кұрмет тұту" негізінде жүзеге асырылады деп уағыздады. 

Бірақ моральдық заңдылықты әлеуметтік практикамен байланыстырмай, алшақ кету Кантты әуелде априоризмге, сонынан формализмге әкеліп соқтырды. Автономды этика принциптері жөніндегі Канттың идеялары қазіргі заманғы философияның интуитивизм, неопротестантизм бағыттарында өріс алып отыр. Маркстік этика моральдың тәуелсіздігі жөніндегі идеяны ғылымға жат, идеалистік көзқарас деп танып, моральдың қандай да болмасын принциптері тарихи әлеуметтік қажеттілікті білдіреді деп санайды. Мораль коғамдық мүдде мен қажеттіліктің жиынтығын бейнелейді. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Философия
Авторадио Азия

**Авторадио Азия** – күн сайын эфирге шығатын ақпаратты-музыкалық, сазды әуендік радио. .  

Көпшілігінде жол үстіндегі автөклік жүргізушілеріне сан саладан ақыл-кеңестер бере отырып, оларға көңіл сергітер әсем әндер сыйлайды. Республикалық статусқа ие. Хабарларын орыс тілінде таратады. Бас редакторы - Нұрбек Саясат. 

Мекенжайы: Астана қ., Республика алаңы, 72-үй, 320-болме. Байланыс тел: 8 (7172)326-763; 328-970. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Авторитарлық партиялар

**Авторитарлық партиялар** – әдетте, дамып келе жатқан елдерде пайда болады және отаршылыққа қарсы бағытталады. .
  
Олардың көбі ең алдымен өз елінің саяси және экономикалық тәуелсіздігі, әлеуметтік мүддесі үшін күреседі. Өз әрекеттерінде көбінесе күшке сүйенеді. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Саясаттану
Авторитарлық теорияның негізгі белгілері

**Авторитарлық теорияның негізгі белгілері** – "Баспасөздің төрт теориясы" кітабының авторлары Фред Сиберт, Теодор Петерсон, Уилбур Шраммның белгілеуінше, олар мыналар: .
1.XVI-XVII ғасырларда Англияда қалыптасып, қазіргі кезде де көптеген елдерде қолдау тапқан. Мыс.: Гитлерлік Германия тұсында, Муссолиндік Италия тұсында, қазіргі Парагвай, Оңтүстік Африка Республикасында. 
2. Монархтың абсолюттік билік философиясынан туындаған.
З. Басты мақсаты билікті ұстап тұрған өкіметті қолдау және соның саясатын жүргізу. 
4. Баспасөзді пайдалануға корольдік патент алғандардың ғана хақысы бар. 
5. Баспасөз цензура арқылы бақыланады. 
6. Саяси машина мен билеп тұрушыны сынауға рұқсат жоқ. 
7. Баспасөз жекелей адамдардың немесе мемлекет қолында. 
8. Өзгелерден айырмашылығы мемлекетке қарамаса да баспасөз өкімет саясатын іске асыру құралы іспетті.

## Дерекөздер

Санат: Философия
Санат: Журналистика
Санат: Саясаттану
Автор бейнесін анықтау

**Автор бейнесін анықтау** –  шығарманы стилистика тұрғысынан талдау. .  
Автор бейнесін анықтау шығарманың баяндау стилінен, диалогтер мен монологтерді беру үлгісінен, экспрессивтік-стильдік элементтерінен көріп, тануға болады. Қысқасы, "автор бейнесі" лингвостилистикалық мәселе.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Автор құқығы

**Автор құқығы** – сценарийге оның дыбыс-бейнежазу тұрғысынан пайдаланумен байланысты емес, барлық кұқықтарды (мыс., фильм бойынша кітап шығару, сценарийді басып шығару, аудиотаспаларды шығару және т.б.); "римейк"-ке кұқықтарды; сценарийдің негізінде жасаған дыбыс-бейнежазу ту-ындысын косалқы пайдаланудын (қабельді телеарна, жеке көшірмелеу, даналарды жалға беру, пайдалануға ұсыну және т.б.) барлық түрлеріне кұқықтар мен сыйақыны өзіне қалдыруы. .
  
Авторлық кұқық халықаралық және мемлекетішілік заңдар арқылы корғалады. Автор құқығы көрсетілген шығарма жарық көрсе немесе ашылған жаңалығына Автордың патенті болса, авторлық кұқық заң жүзінде қорғаулы деп есептелінеді. Қазақстанда авторлық және аралас кұқықтарды қорғайтын арнаулы мекеме бар.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Автор сөзі

**Автор сөзі** –  төл сөзді де, төлеу сөзді де жеткізіп, оған түсінік беретін сөйлеушінің өз сөзі. .  
Автор сөзі төл сөздің кімнің сөзі екенін, кімге қаратылып айтылатынын, қандай жағдайда айтылғандығын белгілеп тұрады. Автор сөзі жазылуда тыныс белгілері арқылы ажыратылады. Төл сөз бен автор сөзі "де" (деді, деп, дейді, деген, дегендей) көмекші етістігі арқылы байланысады. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Нариман Абдуллин

**Абдуллин Нариман** (3.3. 1934 жыл, Жамбыл облысы, Меркі ауылы) – байланысшы.   

## Өмірбаяны
* Новосібір электротехникалық байланыс институтын бітірді. 
* Еңбек жолын Алматының №2 қабылдау радиостанциясында қатардағы инженерліктен бастап, аға инженер, бас инженер

* 1967 жылы Байланыс министірлігінің Алматыдағы №1 радиоорталығының бастығы

* 1967-95 жылдары Алматы облысы өндірістік басқармасының бастығы. 
* 1995-97 жылдары бас директордың кеңесшісі

* 1998 жылдан бастап А.Қ."Инте" жобалау институтында инженер. Алматы облысы байланыс мекемелерінің материалдық техникалық негізін жобалап, қарқынды дамытты. Бұл жылдары облыстың барлық аудан орталықтарында және кейбір бөлімшелерде жаңа жобамен байланыс үйлері салынды, телефон байланыстарының станциялық сыйымдылықтары арттырылып, автоматтандырылды. 
Алматы облыстық телефон байланыс жүйелері симметриялық кабельдер төселумен дамытылып, телефондық арналар саны көбейтілді. 
## Марапаттары

* "Құрмет Белгісі"

* "Еңбек Қызыл Ту" ордендерімен және медальдармен

* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, республикалық Байланыс министірлігінің Мақтау қағаздарымен марапатталды. 

* КСРО байланыс шебері. 

## Дереккөздер

Санат:3 наурызда туғандар
Санат:1934 жылы туғандар
Санат:Меркіде туғандар
Санат:Қазақстан байланысшылары
Санат:Новосібір электротехникалық байланыс институты түлектері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КСРО байланыс шеберлері
Авторлар тобы

**Авторлар тобы** – әдеби шығарманы, сценарийді, хабарды бірігіп жасаушы (туындатушы) топ (тұлғалар). .  

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Авторлық

**Авторлық** – автор деп танылатын кез келген кісінің ғылым, әдебиет немесе өнер саласында туынды жазу фактісі. .
  
Жеке авторлық нақты бір немесе бірнеше кісінің туынды жазуы. Ұжымдық авторлық автор деп танылатын бір мекеме немесе бір ұйымның туынды жазуы. 

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Авторлық баспа табақ

**Авторлық баспа табақ** – шығарманың көлемін өлшеуге қажетті бірлік.   
Ол 40 мың баспа белгісіне тең. Барлық әріптер, сандар, тыныс белгілері, сөз арасындағы бос орындар, аяқталмай қалған жолдардағы бос орындар баспа белгісі болып саналады. Бір авторлық баспа табаққа 700 өлең жолы немесе 3000 шаршы сантиметр графикалық суреттер, диаграммалар, фотосуреттер т.б. теңестіріледі.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Авторлық құқық жөніндегі Женева конвенциясы

**Авторлық құқық жөніндегі Женева конвенциясы** – 1952 жылы бастап жұмыс істейді; қатысушы елдерден шетелдік басылымдарға, отандық басылыммен тең дәрежеде қарауды талап етеді.   

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі

**Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі** — мүліктік кұқық берілген жағдайдағы автор немесе орындаушы: 
а) мүліктік құқықтар берілген жеке немесе заңды тұлға; 
ә) автордан немесе орындаушыдан өзге жеке тұлға немесе осындай жеке немесе заңды тұлғаға бастапқыда мүліктік кұқықтар берілген жағдайда заңды тұлға.
Қысқаша айтқанда, идея авторына берілетін құқық.

Санат:Авторлық құқық
Авторлық қаламақы жөніндегі комиссия

**Авторлық қаламақы жөніндегі комиссия** – 1976 жылы авторлық кұқық жөніндегі заңға сәйкес күрылған АҚШ-тың үкіметтік ұйымы.   

Телебағдарлама иелеріне, музыкалық туындылардың авторларына және өзге де ұйымдар мен жекелеген азаматтардың өнімдерін пайдаланғаны үшін олардың авторлық кұқықтарына белгіленген ақы төлемін бақылаушы.

## Дерекөздер

Санат: Журналистика
Санат: Әдебиет
Сэмюэл Абрахам Гаудсмит

**Сэмюэл Абрахам Гаудсмит** (; 11 шілде 1902, Гаага — 4 желтоқсан 1978, Рино, Невада) — голландық тегінен шыққан американ физик-теоретигі. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1947). Ғылыми жұмыстары спектроскоп мәселесі бойынша ядро физикасының кванттық механикасына арналған.

## Биографиясы

### Білімі мен ғылыми мансабының бастамасы
Сэмюэл Гаудсмит Гаагада еуропалық кәсіпкер жанұясында дүниеге келді. Оның әкесі Исаак шомылу бөлмесіне құралдар сатып, ал анасы Марианна Гомперс әйелдердің әсем бас киімі дүкенінің иесі болды. Сэмюэл физикамен он бір жасында қызығушылықпен айналыса бастады. Бұл кезде спектроскопиялқ тәсілдің көмегімен Күннің және  басқа жұлдыздардың құрамын анықтауға болатынын оқыған еді. 1919 жылы Ол Лейден университетіне оқуға түсіп, кейін жетекшісі Пауль Эрнфестке кездесті.

thumb|left|300px|Лейден, 1924 жыл. Пауль Эренфест пен оның шәкірттері. Сол жақтан екінші — Сэмюэл Гаудсмит

### Спин электронынының ашылуы
thumb|left|300px|Лейден, 1926 жыл. Хейке Камерлинг-Оннес пен Пауль Эренфесттің қызметкерлері. Сол жақта шеттегі тұлға — Сэмюэл Гаудсмит

### Мичиган университеті
thumb|left|250px|Энн Арбор, 1928 ж. Солдан оңға қарай: Джордж Уленбек, Хендрик Крамерс пен Сэмюэл Гаудсмит

Мичиган университетінің шет аймақтық дәрежесіне қарамастан, осы уақытта оқу орнындакішігірім  дарынды жас теоретиктер  бірлестігі қалыптасты: оқуға жаңа келіп түскен Уленбек пен Гаудсмиттен басқа Арнольд Зоммерфельд оқушысы Отто Лапорте, (ағылш. Otto Laporte),  және Клейннің оқушысы  Дэвид Деннисондар бар болатын.

Университет өміріндегі аса маңызды оқиғалардың бірі жылсайынғы жазғы мектеп: Уленбек пен Гаудсмиттің байланыстарының көптігінен Мичиганға алдыңғы қатарлы физиктер (Эренфест, Крамерс, Ферми, Паули, Зоммерфельд, Дирак және басқа) дәріс беруге келетін

### Екінші дүние соғысы.  «Алсос» тапсырмасы

## Ерекшелігі мен тұлғалық қасиеттері

## Марапаттары
* Президентская медаль Свободы (1946)
* Орден Британской империи (1948)
* Почетный доктор Института Кейза (1958)
* Медаль имени Макса Планка (1964)
* Почетный доктор университета Юты и Чикагского университета (1972)
* Медаль имени Карла Комптона за выдающееся управление в науке (1974)
* Почетный доктор Северо-Западного университета (1975)
* Национальная медаль науки АҚШ (1977)
* Член Американского ядерного общества, Американского физического общества, Американского философского общества, Американской академии искусств и наук, член-корреспондент Королевской Нидерландской академии наук

## Жарияланымдары
### Кітаптары

### Негізгі мақалалар

### Орыстіліндегі кейбір мақалалары

## Сілтемелер
* 
* 
* 

## Дереккөздер
Джордж Говард Дарвин

**Джордж Говард Дарвин** (; 9 шілде 1845 жыл, Даун, Кент – 7 желтоқсан 1912 жыл, Кембридж) — ағылшын астрономы және математигі.  Танымал табиғат зерттеушісі Чарльз Дарвиннің екінші ұлы. Лондон корольдік қоғамдастығының (1879), шет ел қоғамдастығының (1907), оның ішінде   мүшесі, сол сияқты Петербургтік ғылым академиясының шет елдік корреспондент-мүшесі (1907).

## Биографиясы

### Шыққан тегі мен білімі
thumb|left|200px|Джордж Говард Дарвин дүниеге келген Даун (Даун Хаус) аулындағы үй.

Джордж Говард Дарвин Кентграфтығндағы  Даун (ағылш. Downe) ауылында дүниеге келді. Ол танымал жаратылыстау ғылымының зерттеушілері Чарльз Роберт Дарвин мен  қыш өнімдерін өндіру бойынша танымал фирманың негізін қалаушының немересі Эмма Веджвудтің отбаынан шыққан екінші ұлы және бесінші баласы болатын.  Джордждің алғашқы жылдры  Дарвиндер отбасының қашық жерде тұрған тыныш Даун ауылында өтті. Алғашқы білім көзін Дарвин гувернантканың жетекешілігімен алады. 1865 жылдың тамыз айында Клэпхемдегі (Clapham Grammar School) грамматикалық  мектепке барады. Бұл жерде кейін Оксфорд университетінің  астрономия профессоры болған Чарльз Притчард (ағылш. Charles Pritchard) жүргізген математика мен жаратылыстану ғылымыың дәрістері жақсы оқытылды.  Притчард білім берудің пионері болатын. Ол Джордждің білім алуына көп көңіл аударды..

## Сырқаты, ғылымға оралу
Университетте білім алған соң Дарвин өзінің ғылыми мансабын тоқтатып, заң білімін меңгеруге ұмтылыс жасады. 1874 жылы ол қорғаушылар әріптестерінің қатарына енді, алайда қайтадан өз ғылым жолына бұрлуға бет алды. Бұған аты ебеп, сыр берген сырқаты болатын: 1869 жылдың жаз айынан бастап дарвиннің көңіл-күйі төмендей бастады: асқорыту ағзасының дұрыс жұмыс істемесуі, әлсіздік пен жалпы дискомфорт. Демалыс  оған ешқандай жеңілдік бермеді.  Тек  дәрігер сэр Эндрю Кларкке қаралғаннан кейін біршама жеңілденгендей болды, алайда кейбір сырқаттары өмірінің кейінгі кезеңдерінде де сыр беріп отырды.  Кембриджге қайтып келуінің екінші себебі - ғылымға деген қызығушылығы. 1870 жылдың желтоқсан айы - 1871 жылдың қаңтарында күннің тұтылуын бақлау бойынша сицилия экспедициясына қатысты .

## Кембриджде
thumb|left|200px|Дом ''Newnham Grange'', ныне одно из зданий колледжа Дарвина

## Әкімшілік қызметі. Соңғы жылдары

## Тұлғалық қасиеттері

## Ғылыми қызметі

## Ертеректегі еңбектері

## Негізгі еңбектері

## Сілтемелер
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Англия астрономдары
Санат:Англия математиктері
Авторлық құқықты реттеуге қатысушылар

**Авторлық құқықты реттеуге қатысушылар** - бір жағынан, шығарма авторы, олардың мұрагерлері және басқа авторлық құқық иелері, еқінші жағынан, шығарманы пайдалануға қызығушылық білдірген *ұйым* және *жеке тұлға.*.
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық мәтін

**Авторлық мәтін** - түсірілген кадрдың мәнін ашады, бірақ оны қайталамайды, қарсы да шықпайды, қайта оның мазмұнын байытады, көрермен өздігінен байқап біле алмайтын жайттарды ашып береді.
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Тихо Браге

**Тихо Браге** (дат. Tyge Ottesen Brahe (инф.), лат. Tycho Brahe; 14 желтоқсан 1546, Кнудструп, Дания (қазіргі уақыттағы Швеция аймағында) — 24 қазан 1601, Прага) — даттық астроном, Қайта өрлеу кезеңінің астрологы және алхимигі. Еуропада алғашқы рет Кеплер сырын ашқан планеталар қозғалысы заңдылығы  негізіндегі  астрономиялық  жүйелік және жоғарыннүктелік бақылауын жүргізе бастады.

## Биографиясы

### Ертеректегі жылдары
Тюге Браге латын тіліне жақын боп келген Тихо есімімен танымал,  XV  ғасырдың бас кезіндегі ежелгі  танымал даттық тектен шыққан. Алғашқы жылдарын  бұрын Данияға жататын, кейін дат-шведтер соғысынан (1657—1658) кейін Оңтүстік Скандинавиямен бірге Швецияға өтіп, «Кнутсторп» (Knutstorps borg) деп аталып кеткен  атадан қалған Кнудструп сарайында өтеді. Әкесі  Отте (Otte Brahe) өзінің алдыңғы бабалары сияқты ірі шенеунік болды,  дат мемлекетінің әр алуан әскери және саяси қызметтерін атқарды.  Тихо  өмірге шоқындыру рәсіміне жетпей шетінеп кеткен  егіз ағасымен бірге келді. Кейін Тихо оның есімінің құрметіне 1572 жылы  латын тілінде өзінің алғашқы жариялануы болған бірінші одасын шығарды. Оттоның отбасында 10 бала болатын, алайда викингтердің дәстүрімен ұл балалардың бірін  - Тихоны - баласы жоқ  көршілес Тоструп сарайында тұратын Йерген атты ағасының қолына тәрбиеге береді.

### Ураниборг
мини|left|300px| Вэн аралы.  Эресунн бұғазы.  Вид от Ландскроннан көрініс
мини|Стьернеборг (заманауи қайта құру)

### Прага. Соңғы жылдар

### Қайтыс болуы турасындағы нұсқалар

## Ғылыми қызметі

### Астрономия
Тихо Браганың кейбір астрономиялық құралдары:

Сурет:Tycho instrument armillary 13.jpg
Сурет:Tycho instrument armillary 14.jpg
Сурет:Tycho instrument sextant 16.jpg
Сурет:Tycho instrument sextant mounting 19.jpg


### Тихо Брага әлемінің жүйесі
мини|Тихо Браге әлемінің жүйесі

## Тихо Браге мұрасын есте мәңгі қалдыру
мини|Копенгагендегі Тихо Брага ескерткіші

## Ғылыми еңбектері

## Ескерпе

## Әдебиеттер

## Сілтемелер

* 
* 
* 

## Дереккөздер
Авторлық сыйақы

**Авторлық сыйақы** - бұл авторлық шартта көрсетілген келісімге байланысты. Ақы төлеу табыстан алынатын пайыз түрінде шығарманы пайдаланған тәсіл бойынша да анықталады. Кейде, авторлық сыйақы шартта көрсетілген сома бойынша айқындалады. Авторлық сыйақы ең төменгі мөлшерін Республика Үкіметі тағайындайды..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық тенденция

**Авторлық тенденция** - публицистикалық шығарманың құндылығы автордың тенденциясына да байланысты. Қандай публицистикалық шығарманы алсақ та, оның құнды болуы журналистің негізгі ойына, алдына қойған мақсатына, шығарманы дамыту тәсіліне байланысты. Автордың саяси сезімталдығы, тенденциясы, өмір шындығы қандай болса, оны сол қалпында қабылдауга ешбір кедергі болуға тиіс емес. Бірақ мұндай жағдайда автор өмірді жеке адамдардың бұрмаланған түсінігі тұрғысында емес, объективті ақиқат қалпында сезіне, көре білуі керек..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық шарт

**Авторлық шарт** - туынды (шығарма) авторы мен сол шығарманы пайдаланушы арасында жасалған шарт. Заң бойынша автор болып, автордың өзі немесе қосымша автор әлде оның мұрагері есептелінеді. Шарттасушы жақ жеке немесе заңды тұлға да болуы мүмкін..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық шарт бойынша жауапкершілік

**Авторлық шарт бойынша жауапкершілік** - шартта көрсетілтен тиісті емес міндетті немесе қарсы жақтың орындалмаған, жіберіп алған мүмкіндіктерін қоса келтірілген шығынды өтеу. Шартта көрсетілген тапсырысты, шығарманы ұсынбаған автор келтірілген шығынның орнын тапсырыс берушіге төлеуге міндетті..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық шарттың әрекет ету аумағы

**Авторлық шарттың әрекет ету аумағы** - келісуші жақтар анықталып, авторлық шартта көрсетіледі. Шартта мұндай нұсқау болмаған жағдайда оның әрекет етуі республика аумағымен шектеледі..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Авторлық шарттың түрлері

**Авторлық шарттың түрлері** - көлеміне қарай шартта негізделетін құқықта өзгеше болады; *ерекше құқық* және *ерекше емес құқық*. Ерекше құқық шешім қабылдауға құқығы бар тұлғаға беріледі; ол шығарманы белгілі бір жағдайда пайдалануына және оған басқа тұлғаның оны пайдалануына тыйым салу құқығын береді. Ерекше емес құқыққа ие тұлға, оны (шығарманы) иесі немесе пайдалану құқығы бар үшінші тұлға арқылы ғана пайдалана алады. Авторлық ақпарат бойынша берілетін құқық Заңмен бекітілген. Егер шартта тікелей өзге жағдайлар көзделмесе, онда ерекше емес болып табылады..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Агенс

**Агенс** (лат. agenc - әрекет) - сөйлемдегі қатынасушының типтік семантикалық мінездемесі (рөлі). "Агенс" терминімен іс-әрекетті жасаушы адамды белгілейді. Номинативті тілдерде агенс бастауыш болады, мыс.: "Асан балаларды оқытты", "Асан кесені сындырды" немесе пассивте — агенттік анықтауыш болады, мыс.: "Асанның кінәсінен кесе сынды". Ырықты агенстің қарсы жағы пациенс, ырықсыз қабылдаушы. Жоғардағы мысалда Асан агенс, ал балалар, немесе кесе пациенс. Эргативті тілдерде **агенс** екі валентті етістіктерде ерекше септік - эргатив арқылы, ал бір валентті етістіктерде - номинатив арқылы анықталады. Активті тілдерде агенс етістіктің арнайы (активті) септелуі арқылы көрініс табады..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары 
Санат: Лингвистика
Шырын Агишева

**Шырын Агишева** (Бапышева)  (25.12.1925 жыл, Ташкент қаласы - 12.8.2005 жыл, Алматы қаласы) - телережиссер..Ташкент қаласындағы Орта Азиялық театр институтын (1949 жыл), Қазақ ҚСР Ғылым Академиясының Өнертану секторының аспирантурасын бітірген. Академик А.Жұбановтың басшылығымен ғылыми жұмыстармен айналысады. 1954 жылы Мәскеу, Қазан қалаларында, әскери зауытта техник-конструктор, Татар АССР-ы радио комитетінің әдеби-драмалық редакциясында режиссер, көркемдік жетекші (1960 жыл). 1961 жылы Қазақ радиосының бас режиссерлығына, 1962 жылы Қазақ телевизиясының *Балалар*мен *жастар* бағдарламаларын әзірлейтін "Ровесники", 1965 жылы "Шұғыла" шығармашылық бірлестігіне, 1969 жылы Әдеби-драмалық хабарлар бас редакциясына бас режиссер, 1970 жылы Қазақ телевизиясының көркемдік жетекшісі қызметтеріне тағайындалады. 1957 жылы бастап, еңбек демалысына шыққанға дейінгі қырық жылдай өмірін радио, телевизия бағдарламаларын әзірлеуге арнады. Орыс тілінде "Песня на плаха", "Мальчик со скрипкой", "Журавли", "Зимние грезы", "Полигон", "Звездная реқа" радиоспектакльдері мен "Встреча в степи", "Шандар Петефи", "Фредерик Шопен", "Сергей Есенин", "Орленок", "Чудесная пара", "Сфинкс" (серия спектаклей), "Солнце в капле росы" телеқойылымдары мен қазақ тілінде "Баян", "Отырар ойраны", "Айғыз", "Челкаш", "Үйлену", "Қымызхана", З.Қабдоловтың "Маңғыстау мұнарасы", түрік драматургі В.Онгореннің "Әсия", қазақ, орыс, татар, өзбек, қырғыз театрларының таңдамалы қойылымдарының Агишева жасаған телевизиялық нұсқалары Қазақстандағы көркем телевизияны дамытуға ерекше ықпал етті. Екі бөлімді "Әсия" фильм-спектаклі 70 - ші жылдардағы Қазақ телевизиясының биік шыңы еді. Азия және Африка елдері жазушыларының қонференциясынан, Тың игерудің 20 жылдығынан, Қазақстанға орден тапсырылған салтанаттар, орыс, татар, өзбек әдебиеттері мен өнерінің онкүндіқтерінен жасаған көрсетілімдер бүкіл қеңес Одағына таратылса, Алматының Орталық алаңы мен Республика сарайында өткен мерекелік салтанаттарды республика жұртшылығы режиссер Агишева шеберлігі арқасында көріп, білді. Агишева жасаған хабарлар Орталық телевизия, Кишинев, Ташкент,Қазан, Ленинград, Балтық жағалауы елдері, Тбилиси мен Бакуден көрсетіліп, жоғары бағасын алды. 
Агишева белгілі теледраматург, жазушы Оразалы Сұлтанмен бірлесе отырып Қазақ телевизиясының классикалық туындысына айналған "Сұхбат", "Қымызхана", "Кездесу", "Айтыс", "Телевизиялық новеллалар театры", т.б. еңбектерді эфирге шығарды. 1965-84 жылдар аралығында жазушы мен режиссердің шығармашылық ізденісінің нәтижесінде әртүрлі жанрдағы 200-ге жуық телетуынды жарық қөрді. 
Агишева *КСРО Телевизиясы мен радиосы Мемлекеттік комитеттің Құрмет грамотасымен* (1963 жыл), Қазақ КСР Жоғарғы қеңесі Президиумының грамотасымен (1966 жылы), "КСРО Телевизиясы мен радиосының үздігі" белгісімен (1972 жылы), Лениннің 100 жылдығына арналған медальмен (1970 жылы) т.б. марапатталды. Агишева "Қазақстанның еңбеқ сіңірген мәдениет қызметқері" атағына телевизия қызметқерлерінің арасында тұнғыш ие болған режиссер.

## Дереккөздер
  

Санат:1925 жылы туғандар
Санат:2005 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан журналистері
Ағайынды (телесериал)

**«Ағайынды»** — «Қазақстан» телерадиокорпорациясының тапсырысымен түсірілген алты сериялы көркем телесериал (2009 жыл)..Фильмнің жобасын «Сатайфильм» киностудиясы жасап шықты. Бұл әлеуметтік-идеологиялық жоба. “Біз көркем туынды арқылы Отанымызды, ата-анамызды сүюді насихаттап, дала мен қала мәселесін көтеріп отырмыз. Кинокартина жастарды ұлтжандылыққа шақырады. Картинаны көршілес Моңғолия, Ресей, Қытай, Өзбекстан елдеріндегі көрермендер де тамашаламақ”, - дейді фильмнің қоюшы-режиссері Ақан Сатаев. Музыкасын жазған Ренат Ғайсин, қоюшы-суретші – Дастан Жанғарашев. Фильм сценарийінің авторы – Тимур Жақсылықов.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Ресми бет 

Санат:Кино
Санат:Қазақстан телесериалдары
Санат:Қазақстан телеарнасының телехикаялары
Ағашқа жан енгенде

**“Ағашқа жан енгенде”** - ''Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, орыс тіліндегі фильмі (1984 жыл). Фильм Қазақстан суретшісі С.Балдано, оның қоршаған әлемді өз танымымен бере білген шығармашылығы жайлы әңгімелейді. Режиссері және операторы - С.Осенниқов..
 
## Дереккөздер
  

Санат: Кино
Раиса Ағыбаева

**Раиса Ағыбаева** (12. 02. 1950 жыл, Ақмола облысы, Романов ауданы) - тележурналист..

Целиноград Мемлекеттік Педагогикалық институтын бітірген. Еңбеқ жолын Целиноград студиясының телевидениесінде редакторлықтан бастап, аға редактор, бөлім меңгерушісі, Қазақстан ұлттық арнасы "Астана" студиясының жауапты шығарушысы, "Ақшам" ақпарат бағдарламасының талдаушысы (1973-2002), "Вечерняя Астана" газеті бас редакторының орынбасары, ''KZ" газеті бас редакторының орынбасары (2007-2008), 2008 жылдан бастап республикалық әлеуметтік "ЖАН" журналының бас редакторы. Облыстық телерадиода эфирге шығарылымдар даярлау редакциясында басшылық жұмыстарын және телерадионың дикторлар тобына жетекшілік істерін атқарды. Республикалық ақпарат Бас редақциясына Есіл өңірінің күнделікті тыныс-тіршілігі жайлы бейне және киносюжеттер әзірледі. Ақпараттық-жарнамалық бағыттағы жаңа музыкалық "ТВ-Мозаика" бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі. Дикторлар Рабиға Аманжолова, Меруерт Омарова, Күрейш Хамчиев және т.б. өз еңбек жолдарын "ТВ-Мозайка" тележобасынан бастады. Ағыбаева Қазақ КСР Мемлекеттіқ телерадио комитетінің және облыстық телерадио комитеттің Құрмет грамотасының әлденеше мәрте иегері.
Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 

## Дереккөздер
  

Санат: Журналистика 
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Құдиярбек Ағыбаев

**Ағыбаев Құдиярбек** (07.11. 1952 жыл, Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйідібек ауданы, Алмалы аулы) - pадиожурналист, оқытушы..ҚазМУ-ді бітірген (1976 жыл). 1970-80 жылдары республикалық "Еңбек таңы" - "Заря труда" журналында бөлім меңгерушісі, Парламенттің "Халықкеңесі" газетінде аға тілші, 1987-2001 жылдары Қазақ радиосында редактор, аға редактор, бөлім меңгерушісі, бас редактор, Бас директордың бірінші орынбасары қызметтерін атқарды. 2002 жылдан бастап Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясында ұстаздық қызметте доцент. Қазақ радиосында еңбеқ еткен жылдары "Қайта оралған дауыстар", "Жетісудың қайта оралған күйлері-ай", "Домбыра - дастан", "Асыл мұра", "Ел қорғаған ер баба", т.б. музыкалық және танымдық радиохабарларын жасады. Республикамыздың астықты өңірлерінде, экономикалық  аймақтарда сан мәрте іссапарларда болып,еліміз тәуелсіздігінің жаңа орныға бастаған қезеңінде зиялы қауым өкілдерімен, қоғам қайраткерлерімен, сондай-ақ еңбеқ адамдарымен жүздесіп, проблемалық тақырыптарға хабарлар әзірледі. 1971 жылдан бастап студент-жастарға арналған "Гүлдәурен" радиожурналының, "Бүгінгі күн тақырыбына" және "Түркістан" радиохабарының тұрақты редақторы, әрі жүргізушісі болды. Республикалық радиода алғашқы болып, тікелей эфирге шыққан ақпараттық-сараптамалық "Тәулік тынысы" - "Панорама дня" хабарының қалыптасуына атсалысты. 1990 жылы Қазақстанның тұңғыш Президенті Нұрсылтан Назарбаевпен болған алғашқы радиосұхбатты жүргізді. Еліміздегі демократиялық жаңару мен нарықтық реформалардың жүзеге асуына өз үлесін қосты. Республикалық телерадио "Алтын қорында" сақталған, эфирден жиі орындалып жүрген 30-дан астам әндерін "Түнгі Алматы", "Жүрегім-жүрегімде", "Ана тілім", "Төгеді жаңбыр", "Қалай жүрсің сағынбай", "Түркістан", "Махаббат көктемі", "Балағашық", "Ақ кимешек көрінсе", "Қазығым алтын-қарттарым", т.б. белгілі опера әншісі Б.Бөкенов, эстрада жұлдыздары Лаки Кесоглы, С.Нұрмағанбетова, С.Стамғазиева, М.Түсіпбаева, Б.Есенәлиев, Е.Шақеев, Н.Әлқожаева, қ.Сыздықова, Қ. Әлімғазыұлы т.б. орындайды. 2001 жылы Оңтүстік Кореяның "LG" компаниясы шығарған "караоке" ән дискісіне 20 әні енді. Ол қазақ ән өнерін насихаттайтын "Қазақ музыкасының інжу-маржандары" (Қазақ радиосының АЛТЫН қорынан, 2001 жыл) CD дискісінің жарыққа шығуына жетекшіліқ етті.
"Қазақстаным - қара шаңырағым" атты республикалық ақындар радиомүшәйрасын, "Балақай" музыкалық радиофестивалін ұйымдастырды. Республикалық "Үкілім-ай" телеқонкурсының, "Балақай" радиофестивалінің, "Түркістаным -Тұраным", "Жаңа ғасырға - жаңа ән" республикалық конкурстарының жүлдегері.Бұқаралық ақпарат құралдарының даму проблемалары туралы жазған: "Электронды бұқаралық ақпарат құралдарының жаңа көкжиегі", "Қазақстан медиа-қеңістігі: дамудың жаңа қезеңінде", "Қазақ радиосы - ұлттық рухтың көшбасшысы", "Редакторлық шеберлік негіздері" деп аталатын оқу құралдары, "Үзілмеген үміт" повестер мен әңгімелер, өлеңдер жинағы жарық көрді (2007 жыл). Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, "Қазақ радиосының үздігі", "Еңбеқ ардагері" белгісінің иегері. Қазақстан Журналистер одағының, Қазақстан Авторлар қоғамының мүшесі.
## Дереккөздер
 

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары