Адам денесі

[thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [1492]]

**Адам денесі** () -  адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни бас, мойын, бағана, қолдар және аяқтар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион жасушадан турады. Адам денесі жалпы 206 сүйектен құралады.

## Адам организмінің жүйелері

Адам организмі - адам өмір сүруін қамтамасыз ету үшін бағытталған функцияларды жүзеге асыратын өзара байланысты жүйелер жиынтығы.

Адам организмінде қаңқа жүйесін, бұлшық ет жүесін, жүйке жүйесін, жүрек-қантамырлар жүйесін, дем алу жүйесін, ас қорыту жүйесін, зәр шығару жүйесін, репродуктивті жүйесін, эндокриндік жүйесін, иммунды жүйесін және жабынды жүйесін айқындайды.

## Адам органдарының салмақтары
Салмағы 70 кг, бойы 170 см және денесінің ауданы 1,8 кв,м  20 — 30 жасар адамның органдарының орта есеппен алынған салмақтары:
* бұлшық еті: 30 кг = денесінің салмағынан 43% 
* қаңқа жілік майысыз: 7 кг = 10%
* тері және тері асты клетчаткасы: 6,1 кг = 8,7% 
* қан: 5,4 кг = 7,7% 
* ас қорыту жүйесі: 2,0 кг = 2,9% 
* бауыр: 1,7 кг = 2,4% 
* қызыл жілік майы: 1,5 кг = 2,1% 
* өкпе: 1,0 кг = 1,4% 
* жүрек: 0,3 кг = 0,43% 
* бүйрек: 0,3 кг = 0,43% 
* қалқанша без: 0,02 кг = 0,03% 
* ми: 1,3 кг = 1,8% 
* көкбауыр: 0,18 кг = 0,26% 

## Дене құрылысы

Дамыған елдерде орта есеппен алғанда ересек ер адамның бойы  1,7—1,8 м-дей, ересек әйелдің бойы 1,6—1,7 м болып саналады. Адамның бойын генотипке және фенотипке байланысты.

## Химиялық құрамы

Адам денесінің органдары орта есеппен 60% судан, 34% Органикалық заттардан, 6% — бейорганикалық заттардан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: көміртек(~18%), оттек(~65%),  сутек(~10%) және азот(~3%), одан басқа фосфор(~1%) және күкүрт(~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер  — кальций, фосфор, оттек, натрий, магний, күкүрт, бор, хлор, калий, ванадий, марганец, железо, кобальт, никель, мыс, мырыш, молибден, хром, кремний, йод, фтор, селен кіреді.

## Адам денесіне қатысты сандық мәліметтер
* 1. Сүйектің  саны -206 
* 2. Бұлшық еттер саны - 639 
* 3. Бүйрек саны - 2
* 4. Сүт тістерінің саны -20 
* 5. Қабырғалардың саны - 24 (12 жұп)
* 6. Жүрек қақпақшаларының саны - 4 
* 7. Ең үлкен артерия - Аорта .
* 8. Қалыпты қан қысымы - 120 / 80 mmHg 
* 9. Қанның Ph -7.4 
* 10. Омыртқалардың саны - 33
* 11. Мойын  омыртқаларының саны - 7
* 12. Ортаңғы құлақтың сүйектерінің саны - 6 
* 13. Бет сүйектерінің саны - 14  
* 14. Бас сүйектерінің саны -22 
* 15. Кеудедегі сүйектер саны -25 
* 16. Қол сүйектерінің саны - 6  
* 17. Қолдың бұлшық еттерінің саны - 72 
* 18. Жүрек насостарының саны - 2 
* 19. Ең үлкен мүше -Тері 
* 20. Ең үлкен без ( орган ) -Бауыр
* 21. Ең үлкен жасуша -Әйелдің  аналық безі 
* 22. Ең кішкентай жасуша - Еркек гаметасы 
* 23. Ең кішкентай сүйек - Тобық
* 24. Ең  алғашқы трансплантацияланған мүше - Бүйрек 
* 25. Аш ішектің орташа ұзындығы - 7м  
* 26. Тоқ ішектің орташа ұзындығы - 1,5м 
* 27. Жаңа туған нәрестенің орташа салмағы - 2,6 кг  
* 28. Импульстер саны минутына -72 рет 
* 29. Дененің қалыпты температурасы - 37 C ° (98,4 F °)
* 30. Қанның орташа мөлшері - 4-тен 5 литрге дейін
* 31. РБК пайдалану мерзімі -120 күн 
* 32. WBC пайдалану мерзімі -10-15 күннен 
* 33. Жүктілік кезеңі - 280 күн (40 апта) 
* 34. Адамның аяқ сүйектерінің саны - 33 
* 35. Білек сүйектерінің саны - 8  
* 36. Табан сүйектерінің саны - 27
* 37. Ең үлкен эндокриндік без -Қалқанша без 
* 38. Лимфа -көкбауырдың ең үлкен мүшесі 
* 39. Мидың ең үлкен бөлігі -Церебраль (Cerebrum)
* 40. Ең үлкен және берік сүйек - Жамбас сүйегі (femur)
* 41. Ең кішкентай бұлшықет -Stapedius (ортаңғы құлақ)  
* 42. Хромосомалар саны - 46 (23 жұп)  
* 43. Жаңа туған нәрестедегі сүйек саны -306
* 44. Қанның тұтқырлығы - 4,5-тен 5,5 
* 45. Барлық топтарға сәйкес келетін донорлық қан тобы - O 
* 46. Барлық қан топтары қабылдайтын қан топтары- AB 
* 47. Ең үлкен WBC - моноцит
* 48. Ең кіші WBC - лимфоцит  
* 49.  Полицитемия  деп аталатын РБК санын көбейту
* 50. Денедегі қан банкасы - Талақ (Көкбауыр).
* 51. Қан емес жасушалар - RBC 
* 52. РБК (RBC) -сүйек кемігінде өндіріледі.

## Дереккөздер

Санат:Адам денесі