open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пампанган

**Пампанган** (*пампанго*, *капампанган*) — Филиппиндегі халық.
Жалпы саны 2,1 млн. адам (2012 ж.). Олар Лусон аралының оңтүстік-батысында, негізінен Пампанга, Тарлак және Батан провинцияларында (Орталық Лусон аймағы), сондай-ақ АҚШ-та 4,9 мың адам (2012 ж.) тұрады.

## Тілі
Тілі - пампанган тілі. Пампанган тілінде көне әдебиет бар. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Илокан, тағал және ағылшын тілдері кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.

## Тарихы
Филиппинде пампангандардың қоныстануының басталуы X-ғасырларға жатады. XVI ғасырдың аяғында Филиппинді испандықтар отарламас бұрын, пампангандар қытай деректері бойынща, шартты түрде Лусон патшалығы деп аталатын мемлекет халқының көпшілігін құрады және саудагерлер мен теңізшілер ретінде белгілі болды.
XVI ғасырда Пампанган қоғамы негізінен бір рудың өкілдерінен тұратын және ақсақалдар кеңесі басқаратын шағын қауымдастықтар болды. Бұл қауымдастықтардың ең танымалы Тунгдо және Бетис мемлекеттері болды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Олар негізінен күріш пен көкөністер өсірді. Қазіргі пампангандарда күріш пен қант қамысы негізгі дақылдар болып табылады, сонымен қатар қарбыз мен манго өсіріледі. Мал шаруашылығынан (карабао бұқалары) бар. Қолөнерден – қыш, ұсталық, өсімдік талшықтарынан өру, кесте тігу дамыған. Өнеркәсіп дамып, басқа халықтармен экономикалық байланыстар күшейіп келеді.

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі мәдениеттің ерекше белгілері ауылдық жерлерде салт-дәстүр саласында сақталған. Пасубонг дәстүрі сақталған - күйеу жігіт пен оның отбасы тойға дайындаған барлық заттарды (ыдыс-аяқ, жиһаз, тамақ, жануарлар және т.б.) көрсету және қалыңдықтың үйіне көшіру. Неке неолокальды немесе билокальды.
нобай|оңға|200px|Сисиг, танымал пампанган тағамы.     
### Дәстүрлі тағамдары
Капампанган асханасының танымал тағамдары: сисиг, каре-каре, тоцино немесе пинданг. Басқа этникалық топтар арасында кең тараған басқа тағамдары - бетуте тугак (фаршылған бақа), аробунгару, эстофадонг бараг (кесіртке), сисиг, калдеретанг асу (ащы ит бұқтырмасы), сиганг лиемпу, дагис а тинама (маринадталған егеуқұйрық), ламан панара және боботу.

### Фольклоры
Халық ауыз әдебиеті бай және алуан түрлі (мақалдар, ертегілер, мифтер). Сенім және сиқыр рухтарында сақталған. Испан мәдениетінің елеулі әсері музыкалық және би өнерінің әртүрлі гибридті түрлерінің (серенадалар, романстар, фанданголар және т.б.) пайда болуына ықпал етті. XX ғасырдың басынан бастап пампанган тіліндегі патриоттық мазмұндағы музыкалық комедия – сарсуэла кеңінен тарады. Пампанганның дәстүрлі үрмелі аспабы пасиок кокос пальмасының жапырағынан жасалған.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары
АҚШ Сенаты

[оңға|нобай|'''АҚШ 117-ші Конгресі Сенатының құрамы:'''<br />'''Көпшілік:''' (50)<br>*  [Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық (48)*  Партиясыз (2)**Азшылық:** (50)*  Республикалық (50)]]

**Америка Құрама Штаттарының Сенаты** () — АҚШ Конгресінің жоғарғы палатасы, АҚШ уәкілдер палатасымен бірге АҚШ-тың екіпалаталы заң шығарушы орган құрайды.

Сенат сенаторлардан тұрады, олардың әрқайсысы тұтастай бір штаттың атынан сайланады. Әрбір штаттың тең дәрежеде алты жыл мерзімге қызмет ететін екі сенаторлары бар. Қазіргі уақытта 50 штаттың атынан 100 сенатор бар. Америка Құрама Штаттары Сенатының палатасы Капитолий ғимараты, Вашингтонда орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ саясаты
Санат:Елдер бойынша парламенттердің жоғарғы палаталары
Пангасинандар

** Пангасинан ** — Филиппин Республикасындағы ұлт, Лусон аралының оңтүстік-батысында тұрады.
Жалпы саны шамамен 2 миллион адам (2012). Пампангандар ішінара илоктар мен тагалдармен ассимиляцияланған.

## Тілі
Тілі - пангасинан тілі (индонезиялық тілдердің бірі). Пангасинандардың едәуір бөлігі Филиппиннің ресми тілі - тағал (тагалог) тілін біледі.

## Діні
Дінге сенушілер негізінен католиктер.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш); көршілерінен тәтті картоп алу маңызды рөл атқарды. Өсімдік талшықтарынан тоқу, керамика, зергерлік бұйымдар, ертеде қайық жасау дамыған. Көрші халықтармен белсенді сауда-саттық жүргізді.

## Өмір салты
Күйеу жігіттің мал-мүлкін көрсету, қалыңдық үшін төлем, рухтарға сену, сиқырлық дәстүрлері сақталған. Неке неолокальды немесе билокальды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері төртбұрышты, бір бөлмелі, шатыры шөппен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. XX ғасырдың ортасынан бастап елді мекендерде, көп бөлмелі тұрғын үйлердің ұлғаюы байқалады.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі ерлер киімі-тар шалбар мен көйлек, пальма жапырағынан жасалған конустық қалпақ. Әйелдер киімі — саронг, қысқа кофта, орамал. Қазір заманауи еуропалық костюммен ығыстырылуда.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдары – күріш, көкөністер, жемістер, мерекелік тағамдар шошқа, құс етінен дайындалады.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары
Сеулдегі қыспақ

2022 жылғы 29 қазанда, Оңтүстік Корея астанасы — Сеулдің Итһэуон деген ауданында Хэллоуин мейрамын мерекелеп жатқан жерде болған жаппай қыспақ. Кемі 151 адам қаза тауып, 82-і жараланған.

Аталмыш оқиға бейбіт күнде қаза тапқандар саны бойынша 2014 жылғы 300 адам қайтыс болған “Сеуол” жолаушы салының суға кетуінен кейін ең ауқымдысы болды.

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша Итһэуонда орын алған оқиғада Оңтүстік Корея жоғары оқу орындарының бірінде оқыған 26 жасар Ақтөбелік қыз да қаза тапқан.

## Алғышарттар
Сеулдің орталығында орналасқан Итһэуонда түнгі клубтар мен барлар көп болғандықтан, қала тұрғындары мен шетелдіктер көптеп кездесетін танымал аудан. Сол күні Хэллоуинді тойламаққа шамамен 100 000 жуық адам Итһэуонға жиналған. Бұл COVID-19 падемиясы басталғалы бері ұйымдастырылған ең ауқымды Хэллоуин фестивалі болды. Сондай-ақ пандемия басталғаннан бері бетпердесіз адамдар қатысқан алғашқы шара.

## Жапа шеккендер

Ұлттық полция агенттігінің мәліметінше аталмыш оқиғада кемі 158 адам қаза тапқан, Кім екені анықталған мәйіттердің 102-сі әйел, ал 55-сы ер. Жапа шеккендердің төртеуі жасөспірім, 95-і 20-29 жас арасында, 32-сі 30-39 жас аралығында болса, тоғызы қырықтан асқандар, ал қалған 13-і әлі анықталмаған. Қайтыс болғандардың жиырма жетісі шетел азаматы.

Кемі 149 адамның жарақат алғаны расталған, оның 24-інің жағдайы ауыр болған. Ұлттық Өрт агенттігі мен Ішкі істер мен қауіпсіздік министрлігі шамамен 100 жуық адам жарақаттанып, оның елуінің жүрегі тоқтап, медициналық көмек көрсетілген деп хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:Корея Республикасының тарихы
Санат:2022 жылғы оқиғалар
Санат:Корея тарихы
Қазақтардың Шыңжаңнан босуы

**Қазақтардың Шыңжаңнан босуы** () — қытайлық  қазақтардың Шыңжаңнан Қытайдың басқа аумақтарына, Моңғолия және британдық Үндістанның жерлеріне мәжбүрлі түрде қоныс аударуы. 1947 жылдан кейін Үндістан мен Пәкістан, 1940-1960 жылдарда басқа елдерге аттанды. Бұл үрдіске қытайлықтар қарсы болып, көшкендердің біразының өліміне әкеп соқты.

## Тарихи ахуал
1949 жылға дейін Шыңжаң өзінің орталықтан алыстығынан Қытайға толық бағынбады. Осы аймақтың тұрғылықты халықтары (қазақтар, ұйғырлар, дүңгендер) маньчжур билігімен, Қытай республикасымен, коммунистермен тәуелсіздік үшін үнемі күрес жүргізді. Қазақтар 1930-1940 жылдардағы көтерілістерге қатысты. 1944-1949 жылғы Іле көтерілісінде басты күш болды. Қазақтар Шыңжаң аумағындағы үлкен саяси күш болғандықтан, осы аумақты басқарғысы келгендер алдымен қазақтарды өзіне тартты немесе басып ұстауға тырысты.
1930-жылдары Шығыс Түркістанда 800 мыңға жуық қазақ болды, оның 100 мыңы Үндістанға босқанда және 1950 жылдардағы көтеріліс кезінде қаза тапты. Қытайлық деректерге сүйенсек 1937-1943 жылдары Шыңжаңда 4 360 020 адам тұрып, оның 930 мыңы қазақтар болған. Бірақ 1953 жылы қазақтардың саны 421 мың болды (45 %-ға азайған).

## Дереккөздер

Санат:Қытайдағы қазақтар
Мұқаш Таңғытұлы

**Мұқаш Таңғытұлы** (1962—2022) — күйші, Іле, Алтай, Тарбағатай күйшілік мектебінің белді өкілі, Шығыстың шертпе-төкпе күйлерін жалғастырушы, күй зерттеушісі.

## Өмірбаяны
Мұқаш Таңғытұлы 1962 жылы 15 желтоқсанда Қытайдың Шынжаң өлкесі, Тарбағатай аймағында дүниеге келген. 

1981 жылы Үрімжінің Қаржы институтына оқуға түсіп, 1985 жылы аяқтаған. 2003 жылға дейін банк саласында қызмет істеген.

2003 жылы Қазақстанға қоныс аударған.

Күйшілік мектеп туралы бірнеше зерттеу кітабының авторы, "Халық күйшісі" төсбелгісінің иегері, Халықаралық күйшілер одағының мүшесі, "Шығыс шертпесі" ансамбльінің негізін қалаушы.

2022 жылы 12 тамыз күні Алматыда ауыр сырқаттан қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Күйшілер
Абай ескерткіші

## Қазақстанда

Hammond Slides Almaty 03.jpg|Алматыдағы ескерткіш, 1964 жылғы фото
Statue of Abay Kunanbayev in Shymkent.jpg|Шымкентте
Памятник Абаю Кунанбаеву г.Караганда.jpg|Қарағандыда
Abai oskemen.JPG|Өскеменде


### Бюсттер

Абай.jpg|Жидебайда
Abai monument in Baykonur city 0.JPG|Байқоңырда


## Шетелде

Памятник Абаю в Бишкеке.jpg|Бішкекте
Abai Qunanbaiuli Monument (Budapest City Park) 01.JPG|Будапештте
Бюст Абая в Каире.jpg|Каирде
Памятник трём мыслителям, Харьков.jpg|Харьковтағы үш ойшылға ескерткіш
Зашаған кенттік әкімдігі

**Зашаған кенттік әкімдігі** – Батыс Қазақстан облысы Орал қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Зашаған кенті мен Меловые Горки ауылы кіреді. Орталығы – Зашаған кенті.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 59909 адамды (29361 ер адам және 30548 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Орал қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Абай ескерткіші (Астана)

**Абай ескерткіші** Астана қаласында 2010 жылдың 19 маусымында ашылды.

Ол Абай даңғылы мен Бейбітшілік көшесі қиылысында орналасқан.

Таза қо­ладан құйылған мүсіннің салмағы — 10 тонна. Абай мүсінінің биіктігі 7,55 м, тұғыры мен стилобатымен қосқанда — 17,75 м. Туындының авторы — мүсінші Болат Досжанов.
Абай ескерткішінің алды қала тұрғындарының демалып, серуен құратын сүйікті алаңына айналды. Және ұлы ақынның туған күніне орай жыл сайын бұл жерде Абай оқулары өткізіледі.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Астана ескерткіштері
Санат:Абай Құнанбайұлы
Абай ескерткіші (Шымкент)

**Абай ескерткіші** Шымкент қаласында 1995 жылы ашылды. Ол Абай ауданындағы Абай саябағына орнатылды.

Ескерткішті жасауға қажетті мысты сол кездегі қорғасын зауытынан алған.

Мүсіннің авторлары — Насыр Рүстемов пен Дәурен Әлдеков.


Абай саябағы.jpg|
Statue of Abay Kunanbayev in Shymkent 3.jpg|

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Шымкент ескерткіштері
Санат:Абай Құнанбайұлы
Абай ескерткіші (Семей)

**Абай ескерткіші** Семей қаласында 1972 жылы ашылды.

Қазақ халқының ақыны және ағартушысы Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы Семей қаласымен тығыз байланысты.

Ескерткіш Абай алаңына орнатылған. Тұғырда Абайдың: «Өлді деуге бола ма, айтыңдаршы, өлмейтұғын артында сөз қалдырған» деген өлең шумағы жазылған.

Авторлары: мүсінші Д.Г. Элбакидзе, сәулетші Шингарев.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Санат:Семей ескерткіштері
Санат:Абай Құнанбайұлы
Ұйғыр геноциді

**Ұйғыр геноциді** — Қытайдың Шыңжаңдағы ұйғырларға және тағы да басқа этникалық пен діндік азшылықтарға қарсы азаматтық құқықтар бұзылуының топтамасы. 2014 жылдан бастап, Қытай коммунистік партиясының (ҚКП) басшысы Си Цзиньпин саясатынан 1 миллионнан астам мұсылмандар қуғынға ұшырып (олардың көбісі ұйғырлар) сотсыз тұтқындау лагерлеріне жауып қойған. Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап этникалық және діндік азшылықтарды қамаулардың ең ірісі болып саналады. Мыңдаған мешіттер бұзылып, жүз мыңдық балалар өз ата-анасынан айырылып, интернаттарға жіберілген.
Түркия туы

**Түркия туы** (, Түрік байрағы) — Түркия Республикасының мемлекеттік және ресми туы. Қызыл матада ақ жарты ай мен жұлдыз бейнеленген ту алғаш рет 1844 жылы Әбділмәжит тұсындағы Танзимат дәуірінде қабылданып, 1936 жылғы 29 мамырда Түрік туы туралы №2994 заңына сәйкес Түркия Республикасының мемлекеттік туы боп қолданыла бастады. 1983 жылғы 22 қыркүйекте Түрік туы туралы №2893 заңында туға қойылатын талаптар анықталып, тудың түпкілікті формасы бекітілді.

Тудағы қызыл түстің реңі — қан қызыл. Ол шейіттердің төгілген қанын білдіреді деген аңыз бар. Түрік туында түн жарымда қанның бетіне шағылысқан жарты ай мен жұлдыз бейнеленген. Бұл аңыз бойынша аталған көрініс 1389 жылғы Косоводағы бірінші шайқаста болған деседі.

Сонымен қатар, Түрік туы Мемлекеттік Гимннің бірінші, екінші және оныншы шумағында айтылған.

## Дереккөздер

Санат:Мемлекеттік тулар
Санат:Түркия мемлекеттік рәміздері
Невель

**Невель** () — Ресейдегі қала, Псков облысы Невель ауданының әкімшілік орталығы.

## Дереккөздер

Санат:Ресей қалалары
Санат:Псков облысының қалалары
Мәшһүр Жүсіп ауылы (Түркістан облысы)

**Мәшһүр Жүсіп** — Түркістан облысы Сауран ауданы, Ескі Иқан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шорнақ ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 65 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Түркістан облыстық мәслихатының 2022 жылғы 14 қыркүйектегі № 17/207-VII бірлескен шешімі және Түркістан облысы әкiмдiгiнiң 2022 жылғы 20 қыркүйектегі № 180 қаулысымен Ескі Иқан ауылының бір бөлігінен құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Сауран ауданы елді мекендері
Атажұрт (ауыл)

* Атажұрт – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Атажұрт – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл.
Пасемах

**Пасемах** (өз атауы: *орта суматран малайлары*) — Индонезияда тұратын халықтар тобы. Сонымен қатар негізгі этникалық топқа жақын халықтар кіреді: ампатлаванг, гумей, киким, кисам, лематанг, мекакоу, пасемах-лебар, семендо, серавет. Жалпы саны 1500 адам.

## Тілі
Пасемахтар австронезиялық отбасына жататын малай тілінің диалектісінде сөйлейді. Мәтіндерін жазу үшін силлабикалық алфавитті (каганга) пайдаланады.
Индонезия тілі де кеңінен таралған.

## Діні
Пасемахтардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі - күріш өсіру; сонымен қатар жүгері, бұршақ, шай, кофе, темекі өсіріп, буйвол, ешкі, құс өсірумен айналысады. Мәдени жағынан малайларға жақын.

## Тұрмыс салты
нобай|оңға|200px| Пасемах ауылындағы би қойылымы     
Көрші қауымдастықтар тарапынан үлкен әсер болды. Көршілер қауымының басшысы (дусун) — пангеран.  Неке патрилокалды, қалыңмал төленеді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Қоғамдық үйлер (бале) ХХ ғасырдың ортасында дейін сақталды.

### Дәстүрлі киімдері
Пасемах әйелдері әдемі тігуді білетін. Бай және құрметті адамдар ұзын киім киген. Өрнек негізінен дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарға байланысты 2 түрлі түсті жолақтардан тұрды.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Қоһир Расулзода

**Қоһир Расулзада** (, туған аты-жөні — **Әбдуқоһир Әбдурасулұлы Назиров**, , 8 наурыз 1961, Ғафур ауданы, Ленинабад облысы) — тәжікстандық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, әрі ТХДП мүшесі және 2013 жылдан бері Тәжікстан премьер-министрі.

## Өмірбаяны
[thumb|left|Қоһир Расулзода мен [Үндістан премьер-министрі Нарендра Моди (сол жақта), 2015]]
[солға|нобай|Расулзода [Владимир Владимирович Путин|Владимир Путинмен, Тәжікстан әуежайы, 2017]]
[солға|нобай|Қоһир Расулзода (сол жақта) мен [Татарстан президенті Рүстем Миңнеханов (оң жақта), Татарстан, Ресей, 2021]]
### Жастығы және білімі
Абдуқоһир Абдурасулұлы Назиров 1961 жылғы 8 наурызда, Ленинабад облысы, Ғафур ауданы, Кистакуз қыстауында (қазіргі Соғды облысы, Хистеварз джамоаты) дүниеге келді.

1982 жылы ол Тәжікстан ауыл шаруашылығы институты (қазіргі Тәжік аграрлық университеті) инженер-гидротехник мамандығы бойынша білім алды. Кейінірек ол Ғафур ауданы, Хожант қаласында орналасқан «Тәжікирсовхозстрой» бірлестігінің құрылыс зертханасының техник-бақылаушысы болып еңбек жолын бастады.

Бұдан кейін Назиров өндірістік бөлімшеде инженер, бас инженер, ПМК-4 бастығы, «Тәжікирсовхозстрой» кәсіпорнының бастығы қызметтерін атқарды.

Абдуқоһир Назиров 2000 жылғы қаңтардан 2006 жылғы желтоқсанға дейін Тәжікстан Республикасының Мелиорация және су шаруашылығы министрі қызметін атқарған.

2008 жылы Мәскеудегі Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын бітірген, техника ғылымдарының кандидаты лауазымына ие болды.

Тәжікстан президентінің 2006 жылғы 2 желтоқсандағы бұйрығымен Соғды облысы төрағасының міндетін атқарушы болып тағайындалды. 27 ақпан күні лауазымды ресми түрде алады да, төрағалығын 2013 жылғы 23 қарашаға дейін жалғастырды.

2007 жылғы наурызда Абдуқоһир Абдурасулұлы Назиров құжаттағы есімін Қоһир Расулзода деп ауыстырды.

### Саяси мансабы
2007 жылғы желтоқсанда және 2010 жылғы сәуірде екінші рет Тәжікстан Жоғарғы Жиналысының (Маджлиси милли) Ұлттық кеңесі (Маджлиси Оли) төрағасының бірінші орынбасары болып сайланды.

2013 жылғы 23 қарашада Қоһир Расулзада Тәжікстан премьер-министрі болып тағайындалды.

## Жеке өмірі
Қоһир Расулзода үйленген, үш баласы бар. Тәжік, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген.

## Марапаттары
Қоһир Расулзоданың марапаттары тізімі:
* Тәжікстанның Еңбек сіңірген қайраткері
* ТМД Қорғанысқа жәрдемдесу қоғамы (ҚҚҚ) ұйымының «Үздік қызметі үшін» ордені, 2009
* «Фидокорона қизматлари учун» ордені, Өзбекстан, 2018
* Құрмет ордені (Ресей, 30 желтоқсан 2022) — *Ресей Федерациясы және Тәжікстан Республикасы арасындағы әріптестік пен достықтың дамуына қалдырған зор үлесі үшін* 

## Дереккөздер

Санат:Гидротехниктер
Санат:Тәжікстан саясаткерлері
Санат:Тәжікстан министрлері
Санат:Тәжікстан премьер-министрлері
Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Санат:Соғды облысы тұлғалары
Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы

**Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы** (, ) — Тәжікстанның солшыл-центристік саяси партиясы, 1994 жылдан бері билікте. 1994 жылы **Тәжікстан Халық партиясы** атымен құрылды. 1998 жылдың сәуірінен бері партияның басшысы — Тәжікстанның үшінші және қазіргі президенті Эмомали Рахмон.

Партия жарғысына сәйкес, ТХДП «егеменді, демократиялық, зайырлы, әлеуметтік-бағдарлы және тұрақты экономикасы бар унитарлы мемлекет» құруға бағытталған.

## Халықаралық ынтымақтастық
Тәжікстан халықтық-демократиялық партиясы шетелдік саяси партиялармен екіжақты ынтымақтастықта, мысалы қазақстандық Нұр Отан билік партиясы, әзірбайжандық Жаңа Әзірбайжан партиясы және Қытай Коммунистік партиясы.

## Партиялық газеті
ТХДП партиялық гәзеті — тәжік, орыс және өзбек тілдерінде шығатын «Минбари халқ» (Халық трибунасы). Сонымен қатар, партия қоғамдық-саяси журналдарды, соның ішінде Мехвар және басқа да журналдарды шығарады.

## Сайлану тарихы
### Президент сайлаулары

### Өкілдер палатасы сайлаулары

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саяси партиялары
Пахарилер

**Пахарилер** — Непалда, Үндістанда және Пәкістанда (Азад-Кашмир) тұратын халықтар тобы.
Жалпы саны 20 миллионнан астам адам (1995). Шығыс (непалдықтар) саны 16,4 миллион адам, гаркхвали - 1,8 миллион адам, кумаони - 1,7 миллион адам, батыстықтар - 3 миллионға жуық адам.

## Тілі
Олар үнді-арий тілдерінің солтүстік және солтүстік-батыс топтарындағы догра (догри) тілінде сөйлейді (2003 жылдан бері Үндістанның ұлттық тілдерінің бірі болып табылады). Пахарилердің көпшілігі деванагари жазуын, бірқатар батыс пахарилер такри жазуын (1944 жылға дейін ресми жазу догра), ал Джамму мен Кашмирде араб жазуын пайдаланады. Олар сондай-ақ хинди, батыс пахари - пенджаби және урду тілдерін қолданылады.

## Діні
Пахарилердің көпшілігі әртүрлі ежелгі наным-сенімдердің қалдықтарын сақтайтын индуистар, мұсылмандар мен буддистер де бар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі суармалы террассалық егіншілік (бидай, арпа, тары, жүгері, күріш, бұршақ, көкөністер өсіріледі). Ірі қара мал шаруашылығы көмекші рөл атқарады, ірі және ұсақ мал, жылқы өсіріледі.

## Өмір салты
Дәстүрлі тектік және рулық топтарға бөліну сақталған. Отбасымоногамды, шағын отбасылар, қоныс патрилокалды.
Кхас (саудагерлер) және думдар (15-30 қолөнер каста топтарына арналған жиынтық атау) касталары бар. Кейбір зерттеушілер думдардың белгілі бір топтарын арийлер ығыстырған Солтүстік-Батыс Үндістанның автохтонды тұрғындарының қалдықтары деп санайды.
нобай|оңға|200px|Жеміс ағашын теліп жатқан пахари әйелі     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үй екі қабатты, тастан және ағаштан тұрғызылған, еңіс төбесі бар. Төменгі қабаты шаруашылық, үстіңгі қабаты үлкен ашық галереямен қоршалған тұрғын үй. Үйлер көбінесе ағаш оюларымен безендірілген.

### Дәстүрлі киімдері
Әйелдер киімі ұзын белдемшеден, күртеше мен блузкадан, түрлі металл зергерлік бұйымдардан тұрады. Ерлер киімі ұзын көйлек, жилет, күрте, дхоти немесе шалбардан тұрады.
Әйелдер ұзын юбка, куртка, блузка киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам - көкөністер, барлық касталардың өкілдері ет пен алкогольдік сусындарды тұтынады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Непал этникалық топтары
Санат:Үндістан этникалық топтары
Санат:Пәкістан халықтары
Мизан

**Мизан** (; әдебиетте «таразы») — Құранда «орта жолдың қағидасы» және «біздің ғаламды ұйымдастырудың жан-жақты құдайлық қағидасы» ретінде сипатталған ұғым. *Азиза Ы. әл-Хибри* мизанның «құдайлық таразы» ретінде адам әлемінде *адылға* айналуы мүмкін екендігін дәлелдейді.

**Мизам** сөзінің төркіні араб-парсы тілдерінде «таразы» мағынасын білдіретін мизан сөзінен келген. Араб-парсы тілдерінде мизан сөзі «өлшеуіш, таразы» мағыналарын білдіріп, таразы затының негізгі атауы, Иран күнтізбесіндегі жетінші айдың және Таразы шоқжұлдызының атауы болып табылады. Сонымен қатар араб тілінде «қиямет күні пенделердің осы дүниеде істеген жақсы, жаман әрекеттері үшін тартылатын таразыны» мизан деп те атайды екен (Махшар мизаны). Ал тілімізде мизам сөзі «қыркүйек айының ескі атауы», «Таразы шоқжұлдызы (зодиак)», «күз айларының ішінде өсімдіктің ұлпаларынан пайда болатын, өрмекшінің торы сияқты, ұшпалы ақ сілбі», «заң, ереже, үкім» деген мағыналарды білдіреді. Соңғы мағына араб тілінде «заң, үкім» мағынасын беретін низан сөзінен ауысқан. Сонымен тілімізде мизамдай/мизандай (мизам, тор, сілбі сияқты), мизамдату (жайма-шуақтандыру, мамыра-жайландыру), мизамды (мизамы, ұшпалы сілбісі көп), мизамкөк (қар астынан көк шығып тұрған кезең, амал), мизамшуақ (күздің мамыра-жай кезеңі, амал) және т.б. туынды сөздер қалыптасқан. Ал қазақтың ақыны Махамбет Өтемісұлы мизам айы туралы:
, — деп жырлаған.

## Тағы қараңыз
* Мизам (аспап)
* Таразы (шоқжұлдыз)
* Мизам шуақ
* Мизамшөп

## Дереккөздер

Санат:Ислам терминдері
Пашаи

**Пашаи** (өз атауы; *пашай*, *лагмандар*) — Ауғанстандағы (Кабул және Кунар өзендерінің салаларының таулы аңғарларында) және қазіргі Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясындағы дард халқы.
Жалпы саны 130 мың адам.

## Тілі
Олар пашай тілінде сөйлейді. Дари және пушту тілдері де кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – егіншілік (күріш, бидай, биязы дәнді жүгері, өзендердің төменгі ағысында – қант қамысы, бау-бақша, бақша дақылдары, бұршақ), мал шаруашылығы (қой және т.б.) бар.

## Тұрмыс салты

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Ауғанстандағы пашай қызы     
Ауыл (кала) — бұрыштарында мұнаралары бар кірпіш қабырғалармен қоршалған тікбұрышты жабық аула. Таулардың баурайында үйлер террассалы түрде орналасқан. Тұрғын үй ағаштан немесе ағаш еден арқалықтары бар тастан жасалған. Арқалықтарды, тіректерді оюмен өрнектеу жиі кездеседі.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі костюм – шалбар, жейде, жеңсіз күрте. Әйелдер тізеден төмен қара түсті көйлек, бастарында тиындармен, моншақтармен безендірілген дөңгелек түсті қалпақ киеді. Көптеген моншақтар, күміс әшекейлер тағады. Әйелдер де, ерлер де былғары белбеу тағады. Еркектерге киізден жасалған қалпақ, сәлде тән.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам – ұн және сүт тағамдары.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Ауғанстан халықтары
Санат:Пәкістан халықтары
Жидебай батыр ескерткіші

**Жидебай батыр ескерткіші** Балқаш қаласында 2022 жылдың қазан айында бой көтерді.

Ескерткіштің ашылу салтанатында батырдың қазақ тарихында алар орны туралы деректер молынан баяндалды. Қазақ жерінің тұтастығын сақтауда асқан ерлігімен, табандылығымен танылған Жидебай Қожаназарұлы 1713-1813 жылдар аралығында өмір сүрген тұлға.

Бес қаруын асынған батырдың алып бейнесін мүсінші Нұржан Биомаров жасап шыққан. Биіктігі 10 метр, ал салмағы 4 тонна. Қоладан құйылып, тұғыры мәрмәрмен қапталған.

Ұйымдастыру алқасының төрағасы Бақытжан Әрінов дегендей:

Жидебай батыр туралы нақыл сөздер көп қалған. «Сарыарқадай жер қайда, Жидебайдай ер қайда» деген. Қаз дауысты Қазыбек би айтқан: «Замана өтпес болсайшы, Жидекем өлмес болсайшы» деп. Тағы да халықтың нақылы: «Ел шетіне жау келсе, атқа қонған Жидекем, ел ішіне дау келсе, таққа қонған Жидекем, қазағымның басына баққа қонған Жидекем» деп, бұл кісінің атына, сондай батырлығына ерлігіне үлкен баға берілген.

Сондай-ақ, Жидебай батырға арналған Нұрдос Кәрімнің сөзіне жазылған, сазгер Қуандық Сәденовтің әні «Баһадүр бабам, Жидекеңді» республикалық ән байқауларының жүлдегері Дәуренбек Әркенов нәшіне келтіре шырқады. Жиналғандар шашуын шашып, батыр ескерткішіне гүл шоқтарын қойды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ батырларының ескерткіштері
Санат:Балқаш ескерткіштері
Санат:Жидебай батыр
Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы

**Тәжікстан Республикасының Жоғарғы Жиналысы** (, ) — Тәжікстанның екіпалаталы парламенті, мемлекеттік биліктің жоғарғы заң шығарушы және өкілді органы. Екі палатадан тұрады: Ұлттық Кеңес атты жоғарғы палатасы және Өкілдер палатасы атты төменгі палатасы.

Бұрын бірпалаталы болған парламент 1991 жылғы референдумнан кейін екіпалаталы болып өзгертілді.

## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша парламенттер
Болгар-осман соғыстары

**Болгар-осман соғыстары** — ыдырау үстіндегі Болгария мемлекеті мен Осман түріктері арасында 14 ғасырдың екінші жартысы мен 15 ғасырдың басында болған соғыстар. Соғыс 1422 жылы бір кездері күшті болған Болгар патшалығының жойылуымен аяқталды. 1878 жылы Осман империясының бес ғасырлық үстемдігінен кейін ғана болгарлар өз мемлекеттігін қалпына келтірді. Соғыс нәтижесінде Осман империясы Дунайдан Эгейге дейін созылып жатқан Балқан түбегіндегі өз территориясын едәуір кеңейтті. Болгарияда бұл кезең әдетте болгар халқының Осман империясының шапқыншылығына қарсы күресі ретінде сипатталады.

## Османлы шапқыншылығына дейінгі Балқандағы жағдай
XIII ғасырда екі ең қуатты Балқан мемлекетінде - Византия мен Болгарияда жекелену процесі басталды, оған жергілікті феодалдардың Константинопольдегі императорға және Тырноводағы патшаға бағынбауы себеп болды. Бұл жағдай 
осы мемлекеттердің әскери және экономикалық қуатын айтарлықтай әлсіретті. Бұл процес XIV ғасырда, көптеген феодалдар орталық үкіметке тек номиналды түрде бағынған кезде одан сайын күшейді. Болгариядағы Шишман руы батыста Видин провинциясын басқарса, шығыста феодал Балик Тырноводан тәуелсіздік алуға тырысты.

## Әдебиет
* *Васил Н.* *Златарский* . Булгарската д'аржаваның тарихы орта ғасырлардан тыс. - I, II бөлім. - София: Ғылым және өнер, 1970 ж.
* *Атанас Пейчев пен* 1300 жыл командасы күзетте. - София: Әскери баспа үйі, 1984 ж.
* *Йордан Андреев, Милчо Лалков* . Болгар ханов және королі. - Велико Тырново, 1996 ж.
* *Пламен Павлов, Иван Тютунджиев* . Булгар және Османлы жаулап алуы (ХІІІ өлке – XV ғасырдағы сәрсенбі). - Велико Тырново, 1995 ж.

Санат:XIV ғасыр соғыстары
Санат:Османлы империясы соғыстары
Санат:Болгария соғыстары
Тайпиндер көтерілісі

**Тайпиндер көтерілісі** ( 1850 - 1864 ) - Қытайдағы Маньчжурлік Цин империясына және шетелдік отаршыларға қарсы шаруалар соғысы. Көтеріліс басшысы Хун Сюцюань Аспандағы Ұлы гүлдену патшалығын ( пиньинь Тайпинг Тиан Гуо , *палл* . *Тайпин тянь гуо*) – көтерілісшілер басып алған аумақтарда болған тәуелсіз мемлекетті құрды.

Тайпин мемлекеті оңтүстік Қытайдың едәуір бөлігін алып жатты, оның қарамағында 30 миллионға жуық адам болды. Тайпиндықтар дәстүрлі қытай діндерін арнайы түсіндірілетін христиандықпен алмастырып, түбегейлі әлеуметтік өзгерістерді жүзеге асыруға тырысты. Тайпиндердң«ұзын шаштылар» деп атаған ( Палл *Чан Мао*), себебі олар маньчжурлар Цин мемлекетінің барлық аумағына енгізген тақырбасты шаш үлгісін жоққа шығарған. Сондықтан билік оларды «шашты қарақшылар» деп те атаған ( пиньинь *Фа Зей* , палл . *fa zei*).

## Әдебиет
* История Востока в 6 томах. Том IV книга 1 «Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.)». М., «Восточная литература» РАН, 2004. ISBN 5-02-018387-3
* История Китая / под ред. А. В. Меликсетова. М., издательство МГУ, издательство «Высшая школа», 2002. ISBN 5-211-04413-4
* *Кара-Мурза Г. С.* Тайпины. М., 1950.
* *[[Непомнин, Олег Ефимович|Непомнин О. Е.]]* История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века. М., «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018400-4
* Новая история Китая. М., 1972.
* Тайпинское восстание 1850—1864. Сборник документов. М., 1960.
* Detailed narrative analysis.
* *Волынец А.Н.* Деревянные пушки Китая. М., «Эксмо», 2017 г. ISBN 978-5-04-089213-6

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 8 томдық кеңестік әскери энциклопедия материалдары негізінде, 7 т.
* Тарихтағы ең үлкен апат: Қытайдағы Тайпин көтерілісі 

Санат:Қытайдағы көтерілістер
Санат:Көтерілістер
Пуми (халық)

**Пуми** (*пуинми*, *пужими*, *пэйми*) — Сычуань және Юньнань провинцияларында тұратын Қытай халқы, саны 50 мың адам.

## Тілі
Олар қытай-тибет тілдері отбасының тибет-бирман тобындағы цян тобына жататын пуми тілінде сөйлейді. Сонымен қатар қытай және тибет тілдері де таралған. Бір-бірінен күрт ерекшеленетін екі диалектісі бар - оңтүстік және солтүстік. Пумилардың ертедегі жазуы тибет жазуына негізделді, бірақ оның көп қолданылмағандығына байланысты бүгінгі күні қытай жазуы қолданылады.

## Діні
Көпшілігінде анимизмді қолданады. Шағын бөлігі ламаизм мен даосизмді мойындайды.

## Тарихы
Пуми - біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырға жататын ежелгі халық. Пумилер Цинхай-Тибет үстіртінің аумағында көшпелі өмір сүрген ежелгі Дицян тайпаларынан шыққан деп есептеледі. Уақыт өте келе пумидің ата-бабалары оңтүстікке қарай қолайлы аймақтарға көше бастады. VII ғасырда пуми Сычуаньның оңтүстік-батысына қоныс аударды, онда олар Сичан ауданының басым халқына айналды. Бірнеше ғасырдан кейін пумидің бір бөлігі моңғолдардың артынан Юньнанның солтүстік-батысына қоныс аударды, онда ұлттың дамуы мен нығаюы үшін ең қолайлы жағдайлар табылды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – егіншілік, негізінен (жүгері, арпа, сұлы, қарақұмық), мал шаруашылығы (ешкі, сиыр, жылқы, шошқа), құс шаруашылығы, ара шаруашылығы. Тұрмыстық қолөнерден – үй қолөнері өнімдері, құрал-саймандар, бамбуктан өру, тоқу т.б.дамыған.

## Тұрмыс салты
Дәстүрлі отбасы үлкен, патриархалдық, қазіргі отбасы шағын. Дәстүрлі қоғамда моногамия басым болды, бірақ кейбір ірі жер иелері көп әйел алуды ұстанды. Туысқандық некелер болып, тұрмыс құру қыздарда 15 жас, ал ер адамдарда 18 жас болды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Ауылдағы үйлер таудың баурайында орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлер әдетте екі қабатты (төменгі қабаты малға арналған, үстіңгі қабаты тұрғын үй), қабырғалары мен шатыры ағаштан жасалған. Бөлменің ортасында ошақ орналастырылған.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – шалбар және ұзын күрте, қалпақ немесе сәлде, әйелдер киімі – кең белдемше, күртеше, белдік.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам – ботқа, жұқа нан.

### Фольклоры
Пумилер - жақсы бишілер мен әншілер. Үйлену тойларында, мерекелерде ән байқауы өткізіледі. Флейтада биде даладағы, аңшылықпен немесе тоқумен байланысты қимылдарды тануға болады. Мерекелерде, әсіресе, жаңа жылда ат жарысы, арқан тартыс, балуан күресі өткізіледі. Халық ауыз әдебиеті бай және алуан түрлі: ертегілер, әндер, билер, т.б.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Пунандар

**Пунандар** (өз атауы: *пунан*, *букит*, *букитан*) — даяктар құрамындағы тайпалар тобы (пунандар, укиттер, бекетандар, басаптар, т.б.). Олар негізінен Индонезияда Калимантан аралында, ішкі аймақтарда қоныстанған. Индонезияда -7000 адам, Саравакта (Малайзия) 2000 адам тұрады.

## Тілі
Тілі - пунан тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни ағымы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – протестанттар, католиктер, сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – кезбе аңшылық, олар қабан, бұғыларды, маймылдарды, аюларды, пантераларды, қабыландарды, мүйізтұмсықтарды және т.б.аулады. Аңшылық құралдарына – сумпитан, ұштары уланған жебелер, найзалар, қақпандар мен тұзақтар қолданылады. Сондай-ақ ерлер ротан, камфора, даммар шайыры, гуттаперча өндірумен айналысады, әйелдер жабайы жемістерді жинайды, ерлермен бірге саго өндіреді.

## Өмір салты
Пунандар белгілі бір аумақта 40-60 адамнан тұратын топтармен жүреді. Жақын туыстар тобын ақсақал басқарады. ХІХ ғасырдың басында кейбір пунан топтары отырықшы өмір салтына көше бастады. ХХ ғасырдың ортасында Саравакта отырықшы пунандардың едәуір саны болды. Олар ұзын үйлерде тұрды, отырықшы фермерлермен ассимиляцияланды.
   
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі үйлері     
Дәстүрлі тұрғын үйлері – бұтақтардан жасалған көлбеу шатырлар бар, қабырғалары жас ағаштардан жасалған 2-8 жұпыны лашықтар.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімдері - ерлерде тападан жасалған жамбасты жауып тұратын таңғыш мата және әйелдерде қысқа белдемше, бас таңғыш. ХХ ғасырдың 50-жылдарында ерлер жейдесі мен саронг кең тарады.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамы — қабан, бұғы, маймыл және түрлі құстардың еті.

### Фольклоры
Әндері монотонды. Билері топта қарапайым тербелу қимылдары.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Санат:Малайзия халықтары
Айдос Ербосынұлы

**Айдос Ербосынұлы** (14 қараша 1991, Жаркент, Қазақстан) — кәсіпқой қазақстандық боксшы, орта және екінші орта салмақ санаттары бойынша сынға түседі. Әуесқойлар бойынша Қазақстанның спорт шебері. Кәсіпқойлар арасында WBA International (2019—қазірге дейін), WBO Global (2018—қазірге дейін), WBC Asian Continental (2018—қазірге дейін) және WBC Asian (2019—қазірге дейін) нұсқалары бойынша 2-ші орта салмақта Шыңғысханның Алтын белдеуінің иегері (2020—қазірге дейін) чемпион атанды.

BoxRec рейтингінде ең үздік позициясы — 18-ші (сәуір 2021) және супер орта салмақ категориясындағы қазақстандық боксшылар арасында 1-ші болды, ал негізгі халықаралық бокс ұйымдарының рейтингтері бойынша ол WBA рейтингісінде 1-орын, WBO рейтингісінде 4-ші орын, IBF рейтингісінде 4-ші орын және WBC рейтингісінде 10-шы орын алып әлемнің үздік супер орта салмақтарының арасында ТОП 20-ға кірді.

## Өмірбаяны
1991 жылы 14 қарашада Жаркент қаласында дүниеге келген. Суан руынан шыққан. Бокспен 11 жасында айналыса бастады, ұзақ жылдар бойы дайындықтың арқасында спортта елеулі табыстарға жетіп, 16 жасында бокс бойынша спорт шебері атанды. Табандылығы мен ерік-жігерінің арқасында көптеген халықаралық турнирлердің чемпионы, Қазақстан Кубогының иегері, Қазақстан чемпионатының күміс және қола жүлдегері, «Astana Arlans» АҚ құрамында бокстан әлем сериясының чемпионы атанды. 2015 жылы 2 қазанда Айдос әуесқойдан кәсіпқой боксқа шықты.

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Қазақ кәсіпқой боксшылары
Михаэль Кречмер

**Михаэль Кречмер** (, 7 мамыр 1975, Гёрлиц, ГДР) — неміс мемлекеттік және саяси қайраткері, Германияның христиандық-демократиялық партиясының мүшесі. 2017 жылдың 13 желтоқсаннан бастап — Саксонияның премьер-министрі.

## Ерте өмірі
1991 жылы Гёрлице орта мектебін, 1995 жылы  кеңселік электронды техникамен жұмыс істеу курсын, 1998 жылы , 2002 жылы  инженер-экономист мамандығыан бітірген (Дрезден).

## Саяси жолы
2002-2017 жылдары Бундестаг депутаты. 2004 жылдың 1 желтоқсанында ХДО-ның Саксондық бөлігінің уақытша генералды төрағасы болып, 2005 жылдың 23 сәуірінен бастап бұл қызметті тұрақты түрде алды. 2009-2017 жылдары бундестагта партияның фракциясың басқарған. 2017 жылдың 9 желтоқсанынан ХДО-ның Саксониялық ұйымын басқарады.

2017 жылдың қыркүйегінің ортасында бундестагқа федералды сайлаулардың кезінде Саксонияның Гёрлиц сайлау ауданы ГүА партия өклі Тино Хрупалладан жеңіліске ұшырады.

2017 жылдың 18 қарашасы Саксония премьер-министрі Станислав Тиллих қызметінен кетті.

## Саксония премьер-министрі
2017 жылдың 13 желтоқсанында Саксония ландтагының 122 депутатының 69-ы Кречмерді премьер-министр құлуға дауыс берді.

2019 жылдың маусымында партиясы бойынша серіктесі, сол кездегі экономика министрі Петер Альтмайермен және социал-демократ, Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінің премьер-министрі Мануэла Шлезвигпен бірге Петербург экономикалық форумына қатысты. Кулуарларда Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті, сосын Ресейге қарсы санкцияларды алып тастауды ұсынды. Бұл ХДО-ның анық емес реакциясына әкелді.

2022 жылдың 20 мамырында Германия Украинадағы соғысты тоқтату үшін делдал болып, оны қатыруды, бірақ ақыры соңыңда бүкіл Украина территориясымен, қатыруды міндеттеуі керек деп мәлімдеме жасады. Оның бұл сөздері Германиядан соған қоса бұрынғы Украина елшісі Андрей Мельниктан оған қарсы үлкен сынға және Путинды қолдайды деген кінәләулерге әкелді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Гёрлицта туылғандар
Санат:Германияның Христиан Демократиялық одағының мүшелері
Санат:Саксониядан Германия бундестагының депутаттары
Санат:Саксония премьер-министрлері
Зак Снайдердің Әділет Лигасы

**Зак Снайдердің** **«Әділет лигасы»**  (** «Снайдердің нұсқасы»** ретінде белгілі  () — «Әділет лигасы» (2017) суперқаһармандық фильмінің Зак Снайдер жасаған жеке нұсқасы. Зак Снайдердің режиссер жұмысынан кеткенге дейін жасаған түпнұсқа туындысы ретінде DC Universe ғаламының бесінші фильміне жатады. Театралдық нұсқадағы сияқты, Зак Снайдердің Әділет лигасында да Әділет лигасының мүшелері - Бэтмен (Бен Аффлек), Супермен (Генри Кэвил), Ғажайып әйел (Гал Гадот), Киборг (Рэй Фишер), Аквамен (Джейсон Момоа) және Флэш (Эзра) - ғаламдық қауіп Дарксайд (Рэй Портер), Дала Қасқыры (Сиаран Хиндс) және олардың ұйымы: «WASAOP»қа қарсы тұрады. 

2017 жылы шыққан «Әділет лигасы» фильмінің театралдық нұсқасының көп кемшіліктері болды. Фильм сценарийі 2016-2017 жылдары өндіріске дейін және түсіру кезінде көптеген түзетулерден өтті. 2017 жылдың мамырында Снайдер қызының өзіне-өзі қол жұмсауына байланысты фильмнің пост-продакшіні кезінде режиссер қызметінен кетті және оның орнына Джосс Уидон тағайындалды. Алайда титрда аты режиссер ретінде аталмады. Уидон таспаның кең көлемде қайта түсірілімін жүргізді, нәтижесінде фильмде жеңіл баяндау мен юмордың жарқын реңі көрініс тапты. Сонымен қатар ол студия басшылығы талап етуімен фильмнің ұзақтығын 120 минутқа дейін қысқартты. Сайып келгенде, Әділет лигасы кассалық сәтсіздікке ұшырады және сыншылар мен аудиториядан әртүрлі пікірлер алды, бұл компанияны ортақ ғаламға емес, жеке кейіпкерлер туралы оқиғаларға бағытталған болашақ фильмдердің жоспарларын қайта қарауға мәжбүр етті.

## Дереккөздер

Санат:Бэтмен жайлы фильмдер
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Реюньондар

**Реюньондар** (*Реюньон креолдары*) - Реюньон аралына (Үнді мұхиты) алғашқы қоныстанғандардың ұрпақтары, француздар. Саны 400 мың адам. (1992).

## Тілі
Тілі креолизденген француз тілі.

## Діні
Дінге сенушілер негізінен католиктер.

## Тарихы
Бұрын адам қоныстанбаған аралды француздардың отарлауы нәтижесінде (XVIII ғасырдың 2-жартысы) және плантацияларда жұмыс істеу үшін Шығыс Африка мен Мадагаскардан, кейін Батыс Африкадан және Үндістанның Малабар жағалауынан (малаяли, каннара және тамил) құл плантацияларында жұмыс істеу үшін әкелу арқылы қалыптасты.
Реюньондардың шамамен 25% — ы алғашқы Француз қоныстанушыларының ақ ұрпақтары. Бұрынғы тілдерін жоғалтқан және христиан дінін қабылдаған малабар үнділері реюньондармен ішінара шоғырланған. ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында Гуджараттан ата-бабалары келген мұсылман үнділердің шағын топтары, сондай — ақ Африкадан, Комор аралдарынан, Қытайдан келген иммигранттар бар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – егіншілік (қант қамысы, ванильді, эфирлі өсімдіктер). Ірі қара, қой, шошқа өсіріледі. Реюнион жұмысшыларының бір бөлігі жалдамалы жұмысқа орналасқан.

## Тұрмыс салты
Тарихи тұрғыдан алғанда, Реюньонның әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері көптеген мәдени дәстүрлердің әсерінен қалыптасқан. Мұнда халық ұлттық мерекелерді тойлағанды ​​ұнатады. Үнділердің Малабар мерекесі («отқа апарар жол») былай тойланады: барабаншымен отқа жаппай шеру ұйымдастырылады. Билер оттың айналасында өтеді, ал шарықтау шегі ешкі немесе тотықұстың құрбандыққа шалу ұйымдастырылады.

### Дәстүрлі тағамдары
Реюньонның асханасы да әртүрлі дәстүрлердің қоспасы. Негізгі ерекшелігі - тағамдардағы дәмдеуіштердің көптігі. Реюнион адамдары зімбірді, сарымсақты, карриді жақсы көреді. Сондай-ақ, арал тұрғындары теңіз өнімдерін жақсы көреді. Ұлттық тағамы - *ругай*. Бұл лимон, қызанақ және пістеден жасалған соус. Сусындары кофе, қант қамысынан жасалған ром, ром-пунш.

## Дереккөздер

Санат:Франция халықтары
Аят (футзал клубы)

**Аят футзал клубы**  — Қостанай облысындағы Рудный қаласында орналасқан қазақстандық кәсіби футзал клубы. Футзалдан Қазақстан чемпионатының Жоғарғы лигасында ойнайды.  

## Тарих

### «Строитель» кезеңі (1985–2002)
Клуб 1985 жылы **«Строитель»** атауымен құрылды.

1989 жылы «Строитель» командасы КСРО чемпионатында мини-футбол бойынша күміс жүлдегер атанды.

1995 жылы Беларусь Республикасының Гродно қаласында өткен халықаралық турнирде (қатысушылар: Польша, Беларусь, Украина, Қазақстан) рудныйлық команда бірінші орынды иеленді.

1999 жылы Қазақстан Республикасының алғашқы мини-футбол чемпионатында суперлига командалары арасында алтын медаль жеңіп алып, ел тарихындағы алғашқы чемпион атанды.

Сол жылы «Строитель» клубының ойыншылары — **[[Талғат Баймуратов]]**, **[[Артем Глебов]]**, **[[Сергей Ильюхин]]** және **[[Игорь Клинов]]** — Қазақстан құрамасына шақырылды.

Ұлттық құраманың жетістіктері де осы кезеңмен байланысты:

* **1999 жылы** (Малайзия) Азия чемпионатында — қола жүлде;
* **2000 жылы** (Таиланд) — күміс жүлде.

2001–02 маусымында команда Қазақстан чемпионатында қола медаль иеленді.

Алайда келесі маусым клуб үшін сәтсіз өтті — 19 ойынның 17-сінде жеңіліске ұшырады.

Осы маусымнан кейін клуб таратылды.

### Қайта жаңғыру кезеңі (2007 жылдан бастап)
2007 жылы клуб «Аят» мини-футбол клубы (МФК «Аят») атауымен қайта құрылды.

Сол жылы Қазақстан Республикасы бойынша бірінші лига командалары арасындағы біріншілікте 6 команда қатысқан жарыста «Аят» бірінші орынды жеңіп алып, жоғары лигаға жолдама алды.

Сонымен қатар, Футбол одағы Президентінің кубогы үшін өткен турнирде де бірінші орынды иеленді.

2008 жылы клуб жоғары лиганың X чемпионатына қатысып, 5-орын алды.

2009 жылы XI чемпионатта 4-орынға ие болды, тек екі ұпай айырмашылығымен үздік үштіктен қалып қойды.

Сол маусымда команда ойыншылары **[[Григорий Шамро]]** мен **Асхат Әлжақсын** Қазақстан футзал құрамасына шақырылды.

Ал **[[Сергей Старовойтов]]** жастар құрамасында ойнап, Санкт-Петербург қаласында өткен Еуропа жасөспірімдер турниріне қатысты.

Осы жылы клуб құрамында **«Аят-дубль»** атты жастар командасы құрылып, Қостанай облысының чемпионатында 1-орынды иеленді.

2010 жылы «Аят» өз тарихында алғаш рет Қазақстан кубогының XV розыгрышында қола жүлдегер атанып, бұл жетістігін чемпионатта да қайталады.

Ресейлік легионер **[[Александр Метёлкин]]** Қазақстан кубогы мен чемпионатының ең үздік сұрмергені атанды.

Клубтың бес ойыншысы — Григорий Шамро, Николай Казаков, Тимур Мурзабаев, Данияр Кенжегулов және Александр Якименко — Қазақстан ұлттық құрамасына шақырылды.

2011–12 маусымында команда чемпионатта 7-орын, ал 2013 жылы үздік бестікке енді.

#### Маусымдары

## Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы
### 2022-23

### 2023-24

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Қара Адам (фильм)

**«Қара Адам»** () — америкалық  суперқаһармандық фильм, режиссері Жауме Коллет-Серра. DC Comics баспасынының Қара Адам атты антиқаһарманына негізделген. Сценарийді жазған Адам Штикель, Рори Хайнс және Сохраб Ноширвани. Фильм Shazam! (2019) -ның спин-оффы және « Өзін-өзі өлтірушілер тобы: Сынақ миссиясы» (2021) фильмінен кейінгі DC Universe ғаламының 11-ші фильмі. Басты рөлді Дуэйн Джонсон ойнады; фильмде сондай-ақ Алдис Ходж, Ноа Сентинео, Сара Шахи, Марван Кензари, Квинтесса Суинделл, Бодхи Сабонги және Пирс Броснан секілді белгілі актерлер ойнады.

Джонсон Shazam!  фильмінің шығармашылық ұжымына 2014 жылдың қыркүйегінде қосылуы қажет болатын . Фильмде зұлым Қара Адамды ойнауы жоспарланды. Продюсерлер 2017 жылдың қаңтарында кейіпкерге өзінің жеке фильмін беру туралы шешім қабылдады, ал Штикель сол жылдың қазан айында жұмысқа алынды. Жауме Кольет-Серра болса 2019 жылдың маусымында қосылды және түсірілім 2020 жылдың шілдесінде 2021 жылдың желтоқсанында болады деп күтілді, бірақ бұл жоспарлар COVID-19 пандемиясына байланысты кейінге қалдырылды. Келесі жылы Америка әділет қоғамының мүшелерінің рөліне қосымша кастинг өтіп, сценарийді Хайнс пен Ноширвани қайта жазып шықты. Фильмнің негізгі түсірілімі 2021 жылдың 9 сәуірінде Атлантада басталды.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:Жауме Кольет-Серра фильмдері
Санат:DC комикстерін экранизациялау
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:АҚШ комикстерін экранизациялау
Санат:Комикс желісі бойынша туындылар
Санат:Комикстерді экранизациялау
Балдыберек (өзен)

**Балдыберек** – Арыс алабындағы өзен, Сайрамсу өзенінің сол жақ саласы. 

## Сипаттамасы
Түркістан облысы Төле би ауданы жерімен ағады. Балдыберек ауылы тұсында Үлкен Балдыберек және Кіші Балдыберек өзендерінің қосылуынан басталып, Тасарық ауылы тұсында Сайрамсуға құяды. Балдыберек өте тез ағынды өзен. Өзен жылдамдығы шамамен 10 км/сағ. 

## Атауы
Бұрынырақ таудан ағатын өзеннің жағасында ит тұмсығы өтпестей бұталар мен берек ағашы қалың болып өскен екен. Берек ағашына бал аралары балдарын жинап, ағаштың жапырақтарынан бал өзенге тамып тұрған дейді. Сондықтан өзеннің де, ауылдың да аты Балдыберек аталған.
Өзенде бағасы құнды, табиғатта сирек кездесетін, аты қызыл кітапқа енген, ең дәмді жалғыз бақтақ балығы кездеседі. Жағасында Төңкеріс, Балдыберек, Қаратөбе ауылдары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы өзендері
Санат:Сырдария су алабы
Тарғап (өзен)

**Тарғап** (*Үлкенбұлақ*) — Іле алабындағы өзен. Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 44 шақырым.
## Сипаттамасы

### Географиясы
Жетіжол жотасының етегінде Дегерес өзенінен бөлініп шығып, солтүстікке қарай ағады да, Мұса өзеніне (Қопа саласы) сол жағынан құяды.

Су алабының ауданы 352 шаршы шақырым. Жаңбыр, қар суларымен толығады. Суы үнемі сағасына жете бермейді, жауын-шашын аз жылдары жаз мезгілінде Алматы-Тараз тас жолынан өте бере тартылып қалады да, қыс айларында қайта ағыс пайда болады. Жағалауы жайдақ, кең жайылып ағады.

### Жағалауы
Жағасында Тарғап ауылы бар. Өзен ауылдың ішімен ағып өтеді. 
## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Санат:Іле су алабы
Самсы (өзен)

**Самсы** — Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы өзен. Жиренайғыр өзенінің саласы. Ұзындығы 33 шақырым. Су алабының ауданы 178 шаршы шақырым 
## Сипаттамасы

### Географиясы
Жетіжол және Қастек жоталарына жақын жердегі Аққайнар аулы тұсында бірнеше арнаның тоғысқан жерінен бастау алады да, солтүстікке қарай ағады. Кейде Қарақастек өзенінің арнасы тасығанда суы Самсы өзенінің арнасына құйылады. Самсы аулының тұсында бірнеше тармақтарға бөлініп кетеді. Алматы-Тараз тас жолынан өткен соң Үлгілі аулына жете бере Жиренайғырға құяды.

Өзен суы ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Өзеннің ландшафты әдемі және туризмге қолайлы.

### Жағалауы
Жағалауындағы елді мекендер: Аққайнар, Самсы.

### Салалары
Ең ірі саласы — Ащыбұлақ.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Самсы — Философия охоты 

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Мұса (өзен)

**Мұса өзені** — Күрті алабындағы өзен. Қопа өзенінің сол жақ саласы. Алматы облысы Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы шамамен 15 км.

## Сипаттамасы

### Географиясы
Алматы-Тараз тас жолының солтүстігіндегі, Тарғап ауылының солтүстік шығысындағы Қаратопырақ қыраттарының баурайындағы бұлақтардан бастау алып, солтүстікке қарай ағады. Саз ауылына жақын жерде Қопа өзеніне құяды. Су мол жылдары Қозыбасы тауынан аққан жылғалар келіп қосылады. 

Жағалауында елді мекен жоқ, бірнеше қыстақтар бар.

Көктемде жауын-шашын суларымен және жер асты қайнарлармен толығады. Арнасы жаз айларында құрғап қалады.

Ең ірі саласы — Тарғап өзені.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Топографиялық карта-43-020
Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) өзендері
Санат:Іле су алабы