open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халықаралық сауда палатасы

**Халықаралық сауда палатасы (ХСП)** халықаралық бейүкіметтік ұйым, іскерлік топтар мен бірлестіктер федерациясы. 1919 ж. Атлантик-Ситидегі (АҚШ) Халықаралық сауда конференциясында құрылған. Кәсіпкерлердің ұлттық федерациясын, экономикалық және қаржы байланыстарын дамытуға мүдделі 100 елдің Дерлік іскер топтарын біріктіреді. 1919 жылы құрылған. 1920 жылдан жұмыс істейді. Парижде орналасқан. Нью-Йорк, Женева, Гонконг, қалаларында бөлімшелері бар. Ресми мақсаты — халықаралық экономикалық қатынастарды жақсартуға, осы негізде ашық әлемдік экономиканы одан әрі дамытуға, іскер адамдар мен олардың ұйымдарының өзара тиімді ынтымақтастығына, халықтар арасындағы достық қатынастарды және олардың гүлденуіне жәрдемдесу.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Уақап Қыдырханұлы

right|thumb
**Уақап Қыдырханұлы** - 1933 жылы 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Ақарал ауылында дүниеге келген. Кезіндегі қызыл империяның қыспағынан кейін жер ауып, 1933 —1955 жылдары Шығыс Түркістанда (ҚХР) тұрған. Орта білімді туған өлкеден тыс жерде игеріл, гимназия тамамдаған. Мұғалім, газет тілшісі, Шыңжаң Халық радиосында қазақша хабарлар бөлімін ашып, басқарған. 1955 жылы Қазақстанға оралып, Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген соң, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдеби қызметкер, Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы» газетінде, Қазақ радиосында, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде бөлім меңгерушісі, еларалық «Шалқар» газетінде бас редактор қызметін атқарған. Бір топ жыры 1960 жылы жас ақындардың «Жырға сапар» жинағында, «Ант» повесі «Жол басы» атты ұжымдық жинақта жарық көрді. «Шаңқай түс», «Таң нүры», «Тасқайнат», «Алтын ай» атты әңгіме-повестер жинағының, «Сағыныш саздары» атты диаспоралық шежіре кітаптың, бірнеше деректі кітапшалардың авторы. Орыс және түрік халықтары тілдерден кітаптар аударған. 1991 жылы Құран Кәрімнің түсіндірмелі-мағыналық тәржімасын жасады.

Жалпы Өр Алтай қазақтарының тарих-тағлымдары арқылы тұтас ұлт тағдырын аңғартқан тарихи-деректік қос кітабы «Әттең, Алтай», «Марқакөл» деген атпен 2008 жылы жарық көрді.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының үш мәрте иегері.

Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Зайсан қаласының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Ақарал ауылы
Санат:1933 жылы туғандар
Негізгі қор (кітапхана)

thumb|right|200px|
**Негізгі қор** — кітапхананың профилінде карай кұжаттардын мейлінше толық жиынтығы болып келетін кітапхана қорының белігі- Оның қызметі - әдебиеттерді тұрақты сақтап, түрлі мезгілдік терендіктегі құжаттармен оқырман сұранысын қанағаттандыру.

## Дереккөздер


Санат:Кітапханалар
Әлемдік нарық

**Әлемдік нарық** - елдер, оның ішінде әртүрлі әлеуметтік-экономикалық жүйелерге жататын, бір-бірімен халықаралық еңбек бөлінісіне қатысуы арқылы байланысқан елдер арасындағы тұрақты тауар-ақша қатынастарының аясы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Туынды қаржы құралдары

right|300px
**Туынды қаржы құралдары** - бағасы активтің (базистік активтің) бағасымен айқындалатын, яғни осы активтің бағасынан туындайтын қаржы нарығының құралдары.

Туынды қаржы құралдарының негізгі топтары — бағалы қағаздардың дербес айналыстағы сертификаттары, яғни қайталама бағалы қағаздар (мысалы, американдық және ғалами депозитарлық қолхаттар); мерзімді келісімшарттар (фьючерс, форвард, опцион), құрамдастырылған келісімшарттар (мысалы, своптар); будан құралдар мен бағалы қағаздар, яғни дәстүрлі бағалы қағаздардың мерзімді келісімшарттармен құрамдастырылуы (дербес айналыстағы будандар — акциялар мен облигацияларға арналған варранттар; "*кіріктірме*" будандар — айырбасталатын артықшылықты акциялар мен айырбасталатын облигациялар).

Туынды қаржы құралдарымен (туынды бағалы қағаздармен) сауда биржалық нарықтарда да, биржадан тыс мерзімдік нарықтарда да жасалады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Рахметолла Райымқұлов

thumb 
***Рахметолла Райымқұлов*** (1913-1978) - 11 мамырда қазіргі Ташкент облысы, Бостандық ауданы, Қараманас ауылында дүниеге келген.
 1929 жылы төрт кластық білімімен Ташкент қаласындағы Қазақ педагогикалық техникумына түскен. Оны 1933 жылы бітірт, Ташкент облысының Жоғары Шыршық ауданында өзі оқыған мектепте мұғалім болған.

Қара қаңлы руынан шыққан.

## Еңбек жолы
Аудандық *«Алға»* газетінің редакторы қызметін атқарады. Сол жылдардан бастап ұзақ уақыт баспасөзде істеген. 1935—1936 жылы Ташкенттегі педагогикалық институтта оқиды. 1937 жылы Алматыдағы Қазақстан Коммунистік Журналистер институтына ауысып, оны 1939 жылы бітіріп шығадыда, *«Сталин жолы»* (қазіргі ''«Қазақстан әйелдері»*]) журналына жауапты хатшы қызметіне қалдырылады. 1941 жылы *«Социалистік Қазақстан»* (қазіргі [[Егемен Қазақстан газеті|*«Егемен Қазақстан»*]]) газетіне ауысады. Сол жылы майданға кетіп, 1946 жылдың қаңтарына дейін әскер қатарында болды. Соғыстан оралысымен [[Қазақ ұлттық университетінің]] [[журналистика]] факультетінде [[очерк]] және [[фельетон]] жанрларынан [[семинар]] сабағын жүргізеді, 1949—1953 жылдарда [[Полиграфия]] және [[баспасөз]] қызметкерлері кәсіподағы республикалық комитетінің төрағасы болып екі рет сайланады. 1953—1961 жылдары *«Жұлдыз»* журналында жауапты хатшы, *«Қазақ әдебиетінде», «Жұлдыз»* журналында проза бөлімінің меңгерушісі болды. 1971 жылдан [[Қазақстан Жазушылар одағы]] жанындағы көркем әдебиетті насихаттау [[бюро]]сы директорының орынбасары болып істеген. Аударма саласында [[Айни|С.Айнидың]] *«Бұқара»'' трилогиясының екі кітабын қазақшалаған. Біраз туындысы орыс тіліне аударылған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Өзбекстан
Санат:1913 жылы туғандар
Қолма-қол ақша айналысын реттеу

**Қолма-қол ақша айналысын реттеу** -  ақша" несие саясатын жүзеге асыру, қаржы жүйесін тұрақтандыру тәсілдерінің бірі. Ұлттық банк бекіткен "Қолма-қол ақша айналысын ұйымдастыру қағидалары туралы ережеге" сәйкес Қазақстан аумағында жүзеге асырылады, Ұлттық банкінің аумақтық мекемелері, есептесу-кассалық орталықтары, несие ұйымдары мен олардың филиалдары, ел аумағындағы кәсіпорындар, ұйымдар мен мекемелер оны орындауға міндетті.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Халықаралық қаржы корпорациясы

**Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК)** (ағылш. *International Finance Corporation*; (IFC)) — ресми түрде дербес ұйым, бірақ Халықаралық жаңғыру және даму банкінің (ХЖжДБ) филиалы болып табылады. 1956 ж. құрылған ХҚК Жарғысы бойынша ол мүше елдер арасында, әсіресе, нашар дамыған елдерде өндірістік жекеше кәсіпкерлік қызметтің өсуін көтермелеу жолымен экономикалық дамуға септігін тигізу мақсатын көздейді. ХҚК қатысушы мемлекеттер аумағында капиталдарды жекеше кәсіпорындарға инвестициялау шарттары туралы қажетті мәліметтерді ресми түрде жинау мақсатымен өз мекемелерін құрып, сол елдің ішкі істеріне араласу мүмкіндігін алады.

## Дереккөздер


Санат:Халықаралық қаржы ұйымдары
Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған мекемелері
Оптрон

**Оптрон** - оптикалық байланысқан жарық көзімен қабылдағышынан тұратын - электрлік, оптикалық белгілерді күшейтуді және түрлендіруді жүзеге асыратын құрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Аура

**Аура** — заттың ерекше қасиеті, мысалы, белгілі бір өнер туындысының, сондай-ақ, (Беньяминнің анықтамасы бойынша,. «*[[Шарль Бодлер]]*», 1983) «ара қашықтықтың ерекше көрінісі». Беньяминдік түсіндірме қоғамды квази-діндік түсінуге байланысты. Осылайша, әлеуметтік тәртіп халық қасиетті ретінде қабылдайтын белгілі бір объектілерді талап етеді. Мысалы, Тайландтағы жақұт Будда немесе Стоунхендж аураға ие. Әлеуметтік тұрғыдан олар мәдениеттің символдық шыңынан орын алады, сондай-ақ, бізді күнделікті өмірдің қамын ойлаудан асқақтау деңгейіне өтуге мәжбүр етеді.

## Дереккөздер

Санат:Эзотерика
Мәміленің базистік шарттары

Көлік құралына қатысы бойынша жүктің жағдайын анықтайтын шарттарға байланысты жасалған мәміле тараптарының негізгі құқықтары мен міндеттері.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Өтепов Тәшен

**Өтепов Тәшен** (1870 - 14.1.1925) - қоғам қайраткері, Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқан. Жастайынан байларда жалшы болып, етік тігумен айналысты. 1906 жылы саяси себептермен жер аударылған азаматтармен тығыз байланысқан. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін "Қара жұмысшылар одағы" мен етікшілердің кәсіподақтарын құруға, қалада партия ұйымын құруға, Жетісуда Кеңес үкіметін орнатуға, ақ казактардың 1918 жылы 16 сәуірдегі Верный қаласындағы бүлігін басуға, қалада партия ұымын құруға белсене ат салысты. 1918-19 жылдары Қызыл Армияның қазақ бөлімдерін ұйымдастырған саяси басшылардың бірі. 1920-21 жылдары Жетісу облысы кедейлер одағы алқасының мүшесі, жер-су реформасын жүргізудің басы-қасында болды. 1922 жылы Верный қалалық және Жетісу облыстық Кеңестерінің мүшесі. Алматыдағы көшелердің бірі Өтепов есімімен аталады.

## Дереккөздер
Көп валюталық стандарт

**Көп валюталық стандарт** — бірнеше валютаға негізделген валюталық жүйе. Сайка валюталық жүйесі шеңберінде сдр стандартының тұрлау- тұжырымдамасынан американ долларына, еуроға, жапон иеніне негізделген көп валюталық стандартқа көшті.

## Тарихы мен даму кезеңдері
Бастапқыда Халықаралық валюта қоры 1969 жылы өзінің мүше елдерінің халықаралық резервтерін толықтыратын қосымша резервтік актив ретінде арнайы қарыз алу құқықтары (*Special Drawing Rights*, қысқаша СДР) — резервтік активті енгізді. Сол кезде СДР-дың бастапқы мәні алтын мен АҚШ долларына теңестірілген.

1970–1973 жылдары Бреттон-Вудс келісімінің тоқтауымен бірге халықаралық валюта жүйесі өзгеріске ұшырап, СДР құрамасы уақыт өте валюталардан құралған себетке негізделуге бастады. 1980 жылдардың басында ХВҚ СДР стандартын бірнеше ірі валюталардан тұратын стандартқа айналдырды. Бұл былайша айтқанда көп валюталық стандартқа көшудің маңызды қадамы болды: валюталарға американдық доллар, еуро, жапон иенасы және басқалары кірді.

## Құрылымы
Қазіргі СДР құны бес ірі әлемдік валютаның негізінде анықталады:

* АҚШ доллары,
* Еуро,
* Женминби,
* Жапон иені,
* Фунт стерлинг. 

Бұл валюталар себеті (basket) — халықаралық сауда және қаржы жүйесінде маңызды рөл атқаратын валюталарды білдіреді және олардың салмақтары ХВҚ-ның бес жыл сайынғы шолуында жаңартылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Реттелмелі баға

**Реттелмелі баға** / **Реттелетін баға** — өнімнің (орындалатын жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) белгілі бір түрлерінің мемлекет реттеп отыратын бағасы. Көп елдерде бұл негізгі өндірістік тауарлардың, ауыл шаруашылығы шикізатының, көмірдің, энергия тасығыштың бағасы, жолаушылар тасымалының, байланыс қызметін көрсетудің тарифтері. Мемлекеттік билік органдары белгілейтін анықтамалық (прейскуранттық) баға реттелмелі бағаның бір түрі болып табылады; оның деңгейі ресми құжатта — бағанамада тиянақталады. Өндірушінің нарықтағы монополиялық жағдайында экономика үшін аса маңызды, әлеуметтік мәні зор өнімге (ресурстарға) пайдаланылады. Ол өнімді өткізу кезінде міндетті, сондай-ақ өнімді сатып алу-сату кезінде аныктамалық баға рөлін атқарады. Шекті баға да реттелмелі бағаға жатады. Оны белгілеу кезінде мемлекет немесе өндіруші белгілі бір тауарлар топтары бағасының шамасын шектейді, бағаның жоғарғы шегіме тұтынушылардың сатып алу қабілетін ұлғайтуға ынталандыра немесе төменгі шетімен өндірісті дамытуға ынталандырады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Өндірістік жарақ

**Өндірістік жарақ** - өнімді технологиялық үдеріске сәйкес дайындау (жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету) үшін қажетжұмыс аспабы, бейімдемелер, қалыптамалар, өлшеу приборлары, өндірістік мақсаттағы басқа да заттар қамтылатын өндіріс құрал-жабдығы.

*Әмбебап, бірегей* және арнаулы жарақтарға бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Өндірістік ая

**Өндірістік ая** - халық шаруашылығы салаларының жиынтығы, бұл салаларда материалдық игіліктер тұтынылатын өнімдер, заттар және өңдіріс құрал- жабдығы немесе өндірістік қызметтер түрінде өндіріліп, тұтынушыларға жеткізіледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Триумфатор

**Триумфатор** — салтанатпен қарсы алынған жеңімпаз салтанат иесі, жеңімпаз қолбасшы.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жауап

**Жауап** - сұраққа катысты айтылған пікір, жасалған хабар.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Жәбірлеу

Белгілі бір нәрсені, әлденені, ызамен және шектен шыға қорлау.

## Дереккөздер

Санат:Құқық
Санат:Заң
Халықаралық экономикалық кауіпсіздік

**Халықаралық экономикалық кауіпсіздік (ХЭҚ)** — жан-жақты халықаралық қауіпсіздік жүйесінің қағидаттық экономикалық негізі. Мақсаты: сыртқы саяси қарама-қайшылықтың алдын алу және оны бәсеңдету, дағдарысты жағдайды болдырмау, экономиканың әр-түрлі салаларындағы жан-жақты жемісті ынтымақтастық. Халықаралық экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жаңа халықаралық экономикалық тәртіптің орнатылуын, халықаралық экономикалық ұйымдардағы тең құқылықты, халықаралық практикадан кемсітушіліктің барлық нысандарын аластауды, тосқауылдау мен ықпал-шаралар саясатынан бас тартуды, сыртқы-экономикалық айырбастың баламасыздығын болдырмауды; сыртқы берешек мәселелерін әділ реттеу жолдарын бірлесіп іздеуді; ғалами көкейтесті мәселелерді шешуге, онын ішінде қарусыздануға, ғарышты, дүние жүзілік мұхитты зерттеуге адамзаттың күш-жігерін біріктіруді, т. б. көздейді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Сотта істі қараудың жариялығы

Барлық соттар мен барлық сот сатыларында сотта істі қарау ашық жүргізіледі.
Мемлекеттік құпиялар болып табылатын мәліметтері бар шешімдерді
хабарлауды қоса, сондай-ақ бала асырап алу құпиясын, жеке, отбасылық,
коммерциялық немесе өзге де заңмен
қорғалатын құпияларды, азаматтар
өмірінің ашық айтпайтын сырлары
туралы мәліметтерді сақтауды қамтамасыз ету қажетекендігін не істі ашық
қарауға кедергі келтіретін өзге де мәнжайларды негізге алған іске қатысушы
адамының өтінішін сот қанағаттандырған кезде,сондай-ақ осы заңға сәйкес
істерді қарау жабық сот отырысында
жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Жабынқыш

thumb|right
**Жабынқыш** - күйдірілген саз немесе цементті-құмды тығыз ертіндіден жасалған, төбе жапқыш ұсақ бөлшектенген материал.

## Дереккөздер

Санат:Шатыр материалдары
Оптроника

**Оптроника** - барлық электрлік құрылғыларды	оптикалыққа алмастырған кездегі электрониканың аналогы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Суды тұндыру

**Суды тұндыру** - суда, өзіне сіңіріп алатын және тұнбаға түсетін ұлпа қауыздар арқылы гидрозольдер мен бірқатар ерігіш заттардың араласып кеткіш қасиеттеріне негізделген, суды тазарту барысындағы оны алдын ала ағартып, түссіздендіру әдісі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Абсолюттік жауапкершілік

**Абсолюттік жауапкершілік** — нұқсан келтіру нәтижесінде пайда болатын материалдық жауапкершілік түрі. Абсолюттік жауапкершілік залал келтірушінің кінәсына қатыссыз түрде, келтірілген материалдық залалды толық өтеудің шарттық міндеттемесіне негізделеді.

## Дереккөздер

Санат:Канада құқығы
Санат:Үндістан құқығы
Санат:Қоғамдық жауапкершілік
Тізілім

**Тізілім** — жинақтаушы тізімдеме, бір текті тардың, объектілердің, мүліктің, т.б. тізімі (актілердің, жүкқұжаттардың, төлем талаптарының, т.б. тізілімі). Тізілім бухгалтерлікпен шаруашылық операцияларды көрсету жүйесінін бір құрайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Аштық жариялау

**Аштық жариялау** -билік әрекетіне наразылық ретінде немесе оған қойған талаптарын бекіту үшін тамақ ішуден бас тарту; тұткындағылардың, қызметкерлердің экономикалық және саяси құқықтары және т.б. үшін наразылық күресінің бір
нысаны.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Кітапхана бөлімі

**Кітапхана бөлімі**- кітапхананың ең ірі құрылымдық бөлімшелері. Қызметтік, жинақтық және салалық бөлімдерге ажыратылады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Өндірістік операциялар

**Өндірістік операциялар** — еңбек үдерісінің бір орындаушы не орындаушылар тобы бір жұмыс орнында еңбек затын өзгертпей орындайтын оқшауландырылған әрі аяқталған бөлігі (элементі).

Еңбек затына немесе Өндірістік операциялардың мақсатына қатыстылық тұрғысынан технологиялық, көліктік, қызмет керсетуші, бақылау-есепке алу, сақтау операцияларына сыныпталады.

Өндірістік үдерістің механикаландырылуы мен автоматтандырылуы немесе оған жұмысшының қатысуы дәрежесіне қарай Өндірістік операциялар қолмен атқарылатын, механикаландырылған және машиналық, автоматтандырылған және аппаратуралық операцияларға бөлінеді.

Операциялар өндіріспен байланысына қарай (негізгі, көмекші және қызмет көрсетуші), орындалатын жеріне қарай, қолданылатын машиналар мен басқа да белгілеріне қарай ажыратылады.

Зерделеу мен жобалауда операциялар еңбек қатынасы тұрғысынан — тәсілдерге, еңбек қимылдары мен қозғалыстарына; технологиялық тұрғыда — ауысулар мен өтпелдерге бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Атрибутикалық теория

**Атрибутикалық теория** - Ф. Хайдер жұмысынан туындайтын («*Тұлғалар арасындағы қатынас психологиясы*», 1958) және адамдардың өзгелердің және өзінің мінез-құлықының себебін неге теңгеретінін түсіндіруге тырысатын теориялар жиынтығы. Өзгешіліктер жеке адамда жасырынған ішкі (диспозициялық) себептер арасында жүреді: мысалы, «*ол емтиханнан құлап қалды, себебі ол жалқау*» және сыртқы (ситиаутивті) мысалы, «*көліктің жолда тоғысуынан, ол жұмысқа кешігіп келді*». Атрибутивті қателер диспозициялық түсіндірмелерді біз ситуациялық ретінде (атрибуцияның фундаменталды қатесі) қабылдағанда жасалады. Осы теория жұмыссыздық, қылмыс, денсаулық пен сырқатқа байланысты мінез-құлық сияқты күнделікті әлеуметтік мәселелердін талдауына пайдалы мүмкіндік береді.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Тротил

**Тротил** (тол, гринитротолуол) — қопару жұмыстарына және көптеген оқ-дәрілерді (артиллериялық снарядтарды, миналарды, авиабомбаларды, т.б.) жабдықтауға арналған, жеткілікті қуатты, бөлшектегіш (бризантты) жарылғыш зат. Тротил ашық сары немесе ашық қоңыр түсті, суда ерімейтін, ашық ауада сары бықсық жалынмен жанатын (жабық кеңістікте жанса, жарылыс тудырады) кристалл зат. Тротил механикалық әсерді сезгіштігі аз, оқтың соққысынан жарылмайды. Құйылған (балқытылған) тротил тұтандырғыш капсюльден жарылмайды, сондықтан оны жару үшін сығымдалған тротилден немесе өзге бөлшектегіш жарылғыш заттан тұратын аралық тұтандырғыш керек.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Абсолюттік құқықтар

Субъективті құқықтар. Абсолюттік құқықтарға: меншік құқығы, барлық жеке мүліктік емес құқықтар жатады. Бұл — сайлау құқығы, баспана құқығы, азаматтық, құқығы, қорғану құқығы, авторлық құқық, ой-пікір және ар-ождан бостандығы құқығы және т.б.

Кез келген адамнын, абсолюттік құқықтарды бұза алатындығы себепті, заң кез келген және әрбір адамға, яғни белгісіз адамдар тобына қарсы абсолюттік құқықты қорғайды.

## Дереккөздер

Санат:Жеке құқық
Санат:Азаматтық құқық
Бандитизм

нобай|
**Бандитизм** — тұрақты түрде әрекет етіп, азаматтар мен ұйымдарға шабуыл жасау мақсатын көздеген қаруланған топтың қылмыстық әрекеттері. Сот тәжірибесінде, банда белгілі бір уақытқа есептеле отырып, бір адамның еркіне бағындырылып ұйымдастырылған адамдардан тұратын қылмыстық бірлік түрінде анықталады. Жалпы ерік болған кезде, олар біріккен мақсаттарды көздеп, өзара өздерін біртұтас одақ (тұтастық) ретінде сезінетін қатынастарда болады.

Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 268-бабында келтірілген.
## Тағы қарағыз
* Қарақшылық
* Мафия
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Қылмыстық топтар
Мұхтар Жамашұлы Өтеуов

**Мұхтар Жамашұлы Өтеуов** (12 қаңтар 1952 жыл Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылы) — солист, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі

## Өмірбаяны
* Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының оркестр факультетін бітіргөн (1976), соқпалы аспаптар, концерттік орындаушы, оркестрдің солисі, оқытушы.
* 1971 жылдан - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының әртісі. 
* 1976 жылдан - Қызыл тулы ортаазиялық әскери округ штабының оркестрінде қызметте. 
* 1977 жылдан - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының соқпалы аспаптар тобының концертмейстері, симфониялық оркестрінің нұсқаушысы.
* 1978 жылдан бері - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының оқытушысы. 
* 1989 жылдан - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының бас директоры. 
* 2006 жылдан - Мәдени саясат және өнертану институтының директоры. 
* 2007 жылдан - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры.
* 2010 жылдан бері - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры.
* Қазақстан Музыка қайраткерлері қоғамының мүшесі (1976-1998).
## Қосымша лауазымдар, шендер, атақтар
* Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры (1997 жылдан). 
* Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2003 жылдан).
## Шығармалары
* *«Ксилофонға арналған хрестоматия (Қазақстан композиторларының шығармаларынан)» (1986)
* «Ғасырдан - ғасырға»* (2000) кітап
* *«Отырар сазы»* оркестрі жайлы, мемлекеттік квартет жайлы, сондай-ақ филармонияның мерейтойына арналған мақалалардың авторы.

## Марапаттары
* *«Құрмет»* (2001)
* *«Михаил Ломоносов»* (2006) ордендерімен; 
* *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»* (2001) медалімен; 
* ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 
* ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1987).

## Отбасы
* Әкесі - Өтеуов Жамаш, марқұм, Үңгіртас ауылында Қастек асыл тұқымды қой өсіру зауытының бас мал дәрігері болып жұмыс істеген. 
* Анасы - Өтеуова Жамалқан, зейнеткер, батыр-ана.
* Үйленген. Жұбайы - Өтеуова Юлдуз Мухамеджанқызы.
* Ұлы - Өтеуов Шухрат; қызы - Өтеуова Индира.

## Дереккөздер

Санат:12 қаңтарда туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары
Санат:Халықаралық ақпараттандыру академиясы академиктері
Санат:Қазақстан музыканттары
Санат:Михаил Ломоносов орденінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры әртістері
Электрондық орбита

**Электрондық орбита** - атомдағы немесе молекуладағы электронның ядроның маңайындағы қозғалыс траекториясы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Нәби Бөрекешев

**Нәби Бөрекешев** 1926 жылы 13 қыркүйекте Ақтөбе облысының қазіргі Байғанин ауданында туған. 
*1955 жылы Өзбекстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебінің журналистика факультетін, 
*1964 жылы Қарақалпақтың Т.Г.Шевченко атындағы педагогика институтының тарих факультетін бітірген.
*Қарақалпақстанда 1956 — 1970 жылдары республикалық «Лениншіл жас», «Совет Қарақалпақстаны» газеттерінде әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, «Қарақалпақстан» баспасы бас редакторының орынбасары, Қарақалпақ телевизиясының аға редакторы болып істеген. 
*1970 жылы Алматыға көшіп келіп, Қазақ КСР телевизия және радиохабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, «Қазақстан» баспасының ғылыми көпшілік әдебиеттер редакциясының меңгерушісі болып істеген.
Лақап аты — Боранов.

## Шығармалары
1957 жылы очерктері мен әңгімелері өз алдына жеке кітап боп шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы, «Кек жалыны» романының бірінші кітабы жарық көрді. Өзбектің белгілі жазушысы А. Мұхтардың балаларға арналған «Ашыған сүт» деген кітапшасын, өзбек ақындары С.Акбари мен Х.Шәріповтың көптеген өлеңдерін, Қ.Бекхожиннің «Дала комиссары» поэмасынан үзіндіні қарақалпақ тіліне аударған.
*Өмір сақшысы. Очерктер. Н., «Қарақалпақстан», 1957; 
*Тағдырға табынбаған. Өлеңдер және поэма. Н., «Қарақалпақстан», 1961; 
*Кек жалыны. Роман. Н., «Қарақалпақстан», 1967.
## Дереккөздер

Санат:1926 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Байғанин ауданында туғандар
Коалесценция

**Коалесценция** - шашыранды-көлкімелі (дисперсиялы) жүйелердегі эмульсия, тұман және көбік көпіршіктері түріндегі сұйық тамшыларының қосылу	үрдісі. Коалесценция биологиялық зерттеулерде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Коли

**Коли **() — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Пьяченца провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1029 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 14 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 29020.

Елді мекеннің қамқоршысы — Sant'Agostino.&nbsp;

## Демографиясы

## Коммуна әкімшілігі
* Телефоны: 0523 931117
* Электронды поштасы: comune.coli@sintranet.it
## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты  
* Ұлттық статистика институты 

Санат:Эмилия-Романья елді мекендері
Акционерлердің тізілімі

**Акционерлердің тізілімі** - акциялардың тіркелген иелерінің тізімі, онда әрбір акционер немесе акцилялардың атаулы ұстаушылары туралы мәліметтер, оның мекен-жайы (орналасқан жері), әрбір тіркелген тұлғаның атына жазылған акциялардың саны мен санаты (тұрпаты), елдің құқықтық актілерінде көзделген өзге де мәліметтер көрсетіледі. "Акционерлік қоғамдар туралы" заңда Акционерлердің тізілімін жүргізу және сақтау тәртібі көзделген. Тізілімді ұстаушы акциялардың иелеріне немесе атаулы ұстаушыларына акционерлердің тізілімінен олардың акцияға құқықтарын қуаттайтын көшірмелер беруге міндетті.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Халықаралық экономикалық ынтымақтастық

**Халықаралық экономикалық ынтымақтастық (ХЭЫ)** - жекелеген елдер мен елдер топтары арасындағы шаруашылық байланыстар кешені. Ынтымақтастық нысандары барған сайын күрделіленіп, неғұрлым кешенді сипатқа ие болып отыр. Соңғы жылдары, мыс., өндірістің мамандануы, өтемдік негізде өндірістің кооперациялануы, тікелей байланыстар, сондай-ақ, ынтымақтастықтың басқа көптеген түрлері кеңінен дамып келеді.

Қазіргі заманғы дүниежүзілік шаруашылықтың басты даму бағыттары ретінде ғаламдану және аймақтану процестерін атауға болады.

Ұлтаралық бірлестіктердің дүниежүзілік нарықтағы орны екі жақты сипат алуы мүмкін, бұл олардың өздері шыққан елдермен қарым-қатынасымен тікелей байланысты. Бұл байланыс күшті болған жағдайда жоғары дамыған елдер өз фирмалары арқылы дамушы елдер экономикасына үстемдік жасау мүмкіндігіне ие болады. Өз елімен байланысы әлсіреген жағдайда ҰАБ халықаралық экономикалық, ассоциацияларға айналып, дүниежүзілік нарықты ыкпал ету аймағына бөледі. Дүниежүзілік шаруашылық жүйесінің жұмысын үйлестіруде әр-түрлі халықаралық деңгейдегі ұйымдар мен бірлестіктер жұмыс істейді. Ұлттық шаруашылықтар арасындағы қаржылық операцияларды халықаралық және ұлттық қаржы мекемелері (Әлемдік Банк, Еуропалық Даму банкі, Азиялық Даму банкі, АҚШ, Жапония және Германияның ұлттық банктері) жүзеге асырады.

## Аймақтық экономикалық ынтымақтастық

Аймақтық экономикалық ынтымақтастық (интеграция) ауқымы мен даму деңгейі әртүрлі ұлттық шаруашылықтарды біріктіретін маңызды күшке айналуда. Аймақтық ынтымақтастықтың қазіргі даму деңгейі жалпы сыртқы сауда айналымында аймақішілік сауда үлесінің (50%) артуынан айқын көрінеді. Экономикалық ынтымақтастықтың сипаты елдердің өзара байланысу дәрежесіне қарай анықталады. Осыған сәйкес, дүниежүзілік шаруашылық аумағында экономикалық интеграцияның бірнеше түрі ажыратылады.

*Еуропалық экономикалық және валюта одағы* күшіне енді, яғни ЕО құрамындағы 11 ел (Ұлыбритания, Грекия, Дания және Швециядан басқалары) ортақ ақша бірлігіне көшу туралы шешім қабылдады. Бұл елдерде 2002 жылдың басынан бері бірыңғай валюта — еуро айналымға түсті. Әлемдік қаржы нарығында еуроның долларға қатысты бағамы әлі де тұрақсыз болып тұр.

Аймақтық интеграциялық одақтар құрамына соңғы жылдары даму деңгейі әртүрлі елдер ене бастады; ЕО-ның ассоциациялық мүшелігіне Шығыс Еуропа елдерінің, НАФТА құрамына Мексиканың қабылдануы — осының айқын дәлелі.

Сонымен, аймақтық интеграция белгілі бір аймақ шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастықты көздейтіндіктен, жалпы ғаламдану процесіне қарама-қайшы келеді. Соған қарамастан елдер арасындағы экономикалық ынтымақтастың ғаламдану ауқымында жүретін заңды құбылыстардың бірі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Жарықталу

**Жарықталу** - белгілі бір уақыт аралығындағы жарықтың импульстық көзі жарығының қосынды күші.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Өндірістік қорлар

**Өндірістік қорлар** - өндіріс пен айналыс үдерісін қамтамасыз етуге қатысатын еңбек құралдары мен еңбек заттарының жиынтығы.

Ұдайы қозғалыста бола отырып, олар тізбекті үш сатыдан:

*  **[[ақша]] сатысынан** (банкідегі шоттарда тұрған, кассалардағы қаражат),

*  **[[өндіріс]] сатыдан** (өндіріс құрал-жабдығын өндірісте тұтыну үдерісі мұнда тауар жасау сатысы аяқталады),

*  **[[тауар]] сатынан** (мұнда өнімді өткізу аяқталады, тауар ақшаға айналады өтеді. Сөйтіп қорлардың ауыспалы айналымы үздіксіз, ұдайы қайталанып отыратын үдеріс болып табылады, онда өндіріс уақыт мен айналыс уақыты (бірінші және екінші саты) қамтылады Айналыс уақытын қысқарту өндірістің тиімділігін арттырады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Атлантизм

**Атлантизм** - АҚШ-тың Батыс Еуропа елдерімен тығыз одағы мен жан-жақты ынтымақтастығы идеологиясы мен саясаты.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Білімнің басқармасы

**Білімнің басқармасы** - 1. (ұйым ретінде) күрделі ұйымдық- құрылым жүйесі,оның ішінде аймақтық білім басқармасының құрылымы, басқарманың муниципалдық жүйесі және білім беретін мекемелердің басқарма жүйесі кіреді; 2. (процесс ретінде) бір - бірімен байланысты өнім процесінің айналымы мен шешім қабылдануының жиынтығы, олар білім жүйесі мен оның негізгі бөліктерінің тиімді дамуына және тұрақты қызметіне бағытталған Білім басқармасы енгізеді: негізгі білімділік және қамтитын процестердің дамуы мен қызметін белгілейтін, және де өзін - өзі үздіксіз дамуда жобалау, ұйымдастыру, басқару және бақылауды анықтайды.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Коли-инкдекс

**Коли-инкдекс** - зерттелген материалдың сұйықтарының 1 литріне, ал қатты денелердің I кг- ына (азық-түлік өнімдері немесе жер қыртысының 1 кг-ына) шаққандағы, айрықша ішек таяқшалары санымен сипатталатын, қоршаған орта нысандарының нәжістік ластану көрсеткіші.

## Дереккөздер


Санат:Микробиология
Диссертация туралы пікір

**Диссертация туралы пікір** - белгіленген ережелермен диссертация талабының сәйкестігі және жаңалығы мен қорытындысы ғылыми орналасуының нақтыланған дережесі, тандалған тақырыптың көкейкестілігіне баға берілетін диссертация тақырыбы бойынша жарияланған жұмыстар мен диссертация оқуының негізінде ресми оппоненттің кеңеске ұсынуы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Әміртай Бөрі

**Әміртай Бөрі** 1946 жылы 16 қарашада Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы Қызтоған туған.

Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін 1968 жылы бітірген соң, қазіргі «Ұлан» («Қазақстан пионері»), 1970—1976 жылдары «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газеттерінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Қазақ телестудиясында редактор, «Қазақфильм» ұлттық компаниясының аударма фильмдер бірлестігінің Бас редакторы болған.

## Шығармалары
Жазушының тырнақалды туындысы — «Ақ бидай» романы 1968 жылы «Лениншіл жас» газетінде, басқа да баспасөз беттерінде үзінді ретінде жарық көрді. Бүл туынды «Жазушы» баспасынан 1976 жылы шықты. 1976 жылы республикалық жабық бәйгеде «Мейір гүлдеген жерде» повесі екінші сыйлыққа ие болып, «Жалын» альманахында жариялайды. 1977 жылы «Жалын» баспасынан «Алматы әңгімелері» повестер жинағы, «Өнер» баспасынан «Арманына жолыққан адам» ғұмырнамасы шықты.
«Кел біздің ауылға», «Ештен кеш емес», «Кіндік шеше» пьесаларын жазды.

Қазақстан кинематографиясының үздігі. Жүзден аса көркем фильмдерді аударды. Сондай-ақ М.Әуезов, Ж.Жабаев, С.Мұқанов, М.Жолдасбеков туралы, т.б. деректі фильмдердің сценарийін жаз ды. «Доңыз деген не?» мультфильмінің сценарийі үшін жабық бәйгеде екінші жүлдеге ие болды. Орыс жазушылары А.Чеховтың «Дүшпандар», В.Бубнистің «Шалғы шыңылы» әңгімелерін қазақ тіліне аударған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1946 жылы туғандар
Оқу орнының басқару мәдениеті

**Оқу орнының басқару мәдениеті**  - осы оқу орнына тән салт-дәстүрлермен бірге құндылықтар, мөлшерлер, басқарма ұстанымдары
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Коли-жұқпа

**Коли-жұқпа** - ішек таяқшасының, шартты ауру тудыратын немесе серотипті ауру тудыратын түрлерінен туындайтын, жұқпалы аурулар тобы. Көбінесе жас балаларда кездеседі, жалпылай уыттануымен, қызба әсіресе ас қорыту, кейде зәр, өт шығару жолдарының және де басқа ағзалардың зақымдануымен немесе сепсистің дамуымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тығырық

thumb|right
**Тығырық** - гайкалар мен болттар бүркеншектерінің астына төсем ретінде, тетіктер біліктерінің бойымен жылжуын болдырмауға, подшипникті шаң-тозаңнан, балшық-топырақтан т.т. қорғауға пайдаланылатын сақина немесе делегей тәрізді тетік.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Халықаралық монополиялар

**Халықаралық монополиялар** — барынша көп пайда алу мақсатымен дүниежүзілік шаруашылықтың бір немесе бірнеше салаларын бақылайтын жекеше және акционерлік кәсіпорындардың ірі бірлестіктері. Олар шетелде күрделі жұмсалымдары бар ұлттық (ұлт аралық) трестер мен концерндер меншікті-халықаралық (ұлт аралық) монополиялар және фирма аралық одақтар (картельдер, синдикаттар, трестер нысанында болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Акционерлік қоғамдар
Авантюра

**Авантюра** () — кездейсоқ сәттілікке есептелген тәуекелге, күмәнға толы әрекет; шынайы мүмкіндіктерді есепке алмай басталған және сәтсіздікке апарып соқтыратын іс. **Авантюрист** деп қызметі жеңіл жетістік, пайдаға қол жеткізуді көздей отырып, принципсіз, күмәнға толы, көзсіз тәуекелге барумен сипатталатын адамды атайды.

## Саясатта
**Авантюризм** деп саясатта, билік жүргізуде және т.с.с. белгілі бір мақсат, мүддеге жету үшін күдікті, шүбәлі жолмен оңай олжа іздеушілік әрекетті атайды.

## Дереккөздер


Санат:Құқық

Санат:Саясаттану
Санат:Қоғам
Осмостық қысым

thumb|500px|Осмостық қысым
**Осмостық қысым** - ерітінді диффузиясы кезіндегі ерітілген заттың жартылай өтімді мембрана арқылы тудыратын асқын қысым. Сонымен қатар екі жақты бөлікте өзгереді. Осмостық қысым өсімдіктің сабағының өсуінде қоректенетін шырынында маңызды рөл атқарады және басқа да организмдердің жасушаларындағы процестерде болады.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Өндірістік ақау

**Өндірістік ақау** - сапасы жағынан қойылатын талап шарттарына сай келмейтін, тікелей арналған мақсаты бойынша пайдаланыла алмайтын немесе жөндеуге қосымша шығын жұмсағаннан кейін ғана пайдаланылатын бүлінген, сапасыз тауарлар (өндірілген өнімдер, шығарылған бұйымдар, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер).

Ақаудың сипатына қарай техникалық жағынан мүмкін болса және экономикалық жағынан тиімді болса, жөнделетін ақау, ал өнім, бұйым пайдалануға және жөндеуге келмейтін болса, жөнделмейтін (түпкілікті, жөндеуге болмайтын) ақaу түрлеріне бөлінеді, анықталған жеріне қарай — дайындаушы - кәсіпорында өнім тұтынушыға жөнелтілгенге дейін анықталған ақау, тұтынушы оны қабылдау, құрастыру немесе пайдалану барысында анықтаған сыртқы ақау түрлеріне бөлінеді.

Ақаудан (ішкі, сыртқы) болған шығасыны анықтау үшін оның құнына жөндеуге және нормадан асып түскен көлемдегі кепілдікті жөндеуге жұмсалған шығынды қосып, жарамсыз деп табылған өнімнің ықтимал пайдаланылу бағасы бойынша құнын, сондай-ақ жеткізушіден нақты ұсталған (өндіріп алынған, немесе өндіріп алынуға тиіс) соманы шегеріп тастайды.

## Ақау түсінігі
Негізгі талаптар елдің заңнамалық актілерімен, стандарттармен, кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасымен немесе басқа да осыған ұқсас нормативтік құжаттармен белгіленеді.

Ақау - бұл өнімнің әрбір жеке белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі, ал кем дегенде бір ақауы бар өнімді ақаулы деп атайды (неке, ақаулы өнім). Ақаусыз өнімдер жақсы деп саналады.

Ақаулықтың болуы параметрдің нақты мәні  параметрдің белгіленген нормаланған мәніне сәйкес келмейтінін білдіреді. Демек, некеге тұрмау шарты келесі теңсіздікпен анықталады:

*d*min ≤ *L*д ≤ *d*max 

мұндағы dmin, dmax – параметрдің рұқсат етілген ең кіші және ең үлкен мәндері, оның төзімділігін анықтайды.

Ақауларды сипаттайтын параметрлердің тізбесі, түрі және шекті рұқсат етілген мәндері өнім сапасының көрсеткіштерімен және өндірілетін өнімге кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасында келтірілген деректермен анықталады.

Түзетілетін өндірістік ақау мен түпкілікті өндірістік ақаудың арасында ажыратылады. Түзетілетін бұйымдарға өңдеуші кәсіпорын жағдайында түзетуге техникалық мүмкін және экономикалық тұрғыдан қолайлы өнімдер жатады; түпкілікті – жою техникалық мүмкін емес немесе экономикалық тиімсіз ақаулары бар өнімдер. Мұндай өнімдер өндіріс қалдықтары ретінде кәдеге жаратылады немесе өндіруші ақауы жоқ сол өнімнен (жеңілдікпен) айтарлықтай төмен бағамен сатады.

Анықталған уақыт бойынша өнімнің өндірістік ақауы ішкі (өндіріс сатысында немесе зауыт қоймасында анықталады) және сыртқы (сатып алушы немесе осы өнімді пайдаланатын басқа тұлға, сапасыз тауарды анықтайды) болуы мүмкін. Тұтынушы сапасыз деп таныған өнім ресми түрде мұндай болмауы мүмкін екенін есте ұстаған жөн. Бұл сатып алушының (субъективті пікір) пікірінде ақау деп саналатын нәрсені түсінудегі сәйкессіздікке байланысты, ал нені - кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасына сәйкес (ресми түрде).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Ғылыми жаңалық

**Ғылыми жаңалық** - тану деңгейіне енгізілетін түбегейлі өзгерістер, материалдық әлемнін пайда болуы, ерекшеліктер мен ежелден ғылымға белгісіз болған.

## Дереккөздер



Санат:Ғылымтану
Санат:Терминология
Топса

thumb|right
thumb
thumb
thumb
**Топса** — нүктені немесе ортақ осьті ғана айналып қозғалуға мүмкіншілігі бар тетіктердің жылжымалы жалғасы.
## Әр түрлі топсалар
*Бирфильд топса – табақ және жұлдызшада жасалған радиалдың бөлгіш және сепараторда орналасқан бұрыштык жылдамдығына тең келетін шарикті топса, айналу сәті берілісі кезінде жұмыс нәтижесімен белгіленген барлық шарик арасындағы шарикті топса.
*Вейс топсасы – бір центр шаригінен және терт жұмысшы шаригінен тұратын, айырмен жасалған екі бөлгіш жырақты бұрыштың жылдамдығына тең шариктік топса, айналу моментінің берілісінің бағытына байланысты жұмыс бір шарикқа беріледі.
*Делегейлі топса – жұмыс күшін беретін тетігінің бірі диск пішінді болып келетін сухарлі топса.
*Қардандық топса – жылжымалы қатаң топсалы қосылыс нәтижесіндегі айналу иінді күш беріліс орындалатын бұрыштық жылдамдығы тең емес кардан топсасы.
*Кардан топасы – өстерінің бағыты бір-біріне дәл келмейтін немесе өзара өзгерісте болатын біліктердің айналдырушы иінді күштерін бірінен-біріне беріп таратуға арналған механизм.
*Бұрыштық жыламдықтары тең емес топса–біріктіруден қосылған бұрыштық жылдамдықтары кезендік теңсіздігінен тұратын кардан топсасы.
*Пластиналық топаса-серіппелі пластмасса арқылы берілетін жұмыс күшінің бұрыштық жылдамдықтарына тең емес кардан топса.
*Роликті топаса – бір білік топсасымен жалғанған немесе тікенекте қойылған қарсылас күші роликтар арқылы берілетін бұрыштық жылдамдықтары тең кардан топса.
*Рцеппа топасы – табақ пен жұлдызшада радиалды сепараторда орналасқан жырақшақ пен бөлгіш иін бұрыштық жылдамдықтары тең шариктік топса.
*Жұпты карданды топса – бұрыштық жылдамдықты өзгертіп тасымалдайтын екі топсаны орналастыру арқылы жылдамдық өзгертлей бір қалыпты айналдырушы иінді күшті тасымалдайтын кардандық беріліс.
*Сухарлі роликті топса – жазық немесе цилиндрлік беткейлердің жанасуы арқылы жұмыстық күші берілетін, бұрыштық жылдамдықтары бірдей болатын карданды топса.
*Триод топса – үш шабаққа орнатылған рөликті топса.
*Арқанды топса – ортасында арқан орналасқан топса арқылы жалғасқан төлкелері бар айналдырушты күшті беретін құрылым.
*Әмбебап топса – төрт шабақ подшипник арқылы крестовинаға жалғанған екі айырлы қатаң карданды топса.
*Серпінді карданды топса – айналу сәтінің берілісі серпінді элсмент арқылы орындалатын бұрыштық жылдамдығы тең емес кардан топсасы.
*Шарикті топса – бір центр шаригінен және төрт жұмысшы шаригінен тұратын, айырмен жасалған екі бөлгіш жырақты бұрыштың жылдамдығына тең шариктік топса, айналу иінді күш берілісінің бағытына байланысты жұмыс бір шарикқа беріледі.
*Шарлы топса – сфералық вкладыш бойынша жұмыс істейтін сфералық бармақтан тұратын топса; бұрыштар арасындағы тарту және иін өзгерістерін беруге беретін мүмкіндігі бар, мысалы: рульдік жетек.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Транспорт
Халықаралық төлем келісімдері

**Халықаралық төлем келісімдері** - сауда операциялары мен саудаға жатпайтын операциялар бойынша халықаралық есеп айырысу (төлемдерді төлеу) жүйесі мен тәртібін белгілейтің шарттар. Әдетте, екіжақты немесе көпжақты негізде үкімет аралық, сирек жағдайда идара аралық деңгейде жасасылады. Төлем келісімдерінің түрлі атаулары мен нысандары: шарт, келісім, хаттама т. б. пайдаланылады. Бірқатар реттерде төлем келісімдері шарттардың (мысалы, сауда, несие шарттарының) құрамдас бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Негізгі үн

**Негізгі үн** 
* 1. күрделі акустикалық белгінің ең кіші жиілігі;
* 2. акустикалық жүйе ең төменгі мүмкін жиіліктегі тербеліс кезінде жасайтын үн.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Коли-титр

**Коли-титр** - бактериологиялық зерттеулер нәтижелері, оларды арнайы кестелер бойынша салыстыру жолымен анықталатын, ішек таяқшалары табылуы мүмкін, зерттеуге алынған материалдың ең кіші миллиметрлік көлемі (немесе грамм-өлшемдік массада) көрсетілетін қоршаған орта нысандарының нәжістік ластану көрсеткіші.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Басқарма жұмысы

**Басқарма жұмысы**  - ұжымның бірлескен қызметінің процесін басқару және ұйымдастыру жұмыстары.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Банк-кастодиан

Құнды қағаздар жөніндегі құқықтарды тіркеу мен есепке алу, құжаттамалық құнды қағаздарды сақтау және клиенттердің ақшасын есепке алу жөніндегі қызметті жүзеге асырушы банк.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Колит

**Колит** - тоқ ішектің шырышты кабығының қабынуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Өндірістік кооператив

**Өндірістік кооператив** - азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік қызмет үшін мүшелік негізде, олардың өз еңбегімен қатысуына және өндірістік кооператив мүшелерінің мүліктік жарналарын біріктіруіне негізденген ерікті бірлестігі.

Өндірістік кооперативтің және оның мүшелер құқықтық жағдайы елдің заңнамалық актілеріне сәйкес белгілері.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Өскен Бөрғазы

**Өскен Бөрғазы** - 1943 жылы 3 сәуірде Түркістан облысы, Созақ ауданы, Созақ ауылында дүниеге келген. Осы ауылда орта мектепті бітірген.
*1965 жылы Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық, 
*1974 жылы Шымкент қаласындағы педагогикалық институттарын тамамдаған. Инженер-технолог және математика пәнінің мүғалімі мамандықтарын алған. 
*Еңбек жолын 1966 жылы Павлодар облысындағы Бозшакөл астық қабылдау пунктінде директордың орынбасары-технолог болып бастаған. 
*1967 жылдан Шымкент қаласындағы облыстық астық өнімдері басқармасында инженер болып қызмет еткен.
*1968-1969 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданындағы Ғ.Мүсірепов атындағы орта, А.С.Макаренко атындағы сегіз жылдық мектептерде мұғалім, 
*1969— 1975 жылдары  оқу ісінің меңгерушісі, 
*1975— 1984 жылдары  мектеп директоры, «Сызган» пионер лагерінің бастығы, 
*1984—1986 жылдары  «Созақ» кеңшары кәсіподақ комитетінің төрағасы, 
*1986 — 1991 жылдары  «Шу» кеңшары партия комитетінің хатшысы, 
*1991-2007 жылдары  Түркістан облысы, Созақ ауданындағы N21 кәсіптік мектептің директоры болып қызметтер атқарған.
## Шығармалары
Бірнеше жыр мүшәйралардың жүлдегері. «Заман-ай» (1992), «Киелі топырақ» (1996), «Теріскей толгауы» (1999), «Сағыныш» (2003), «Толғаныс толқвіндары» (2005) атты жыр жинақтарының авторы.
## Жетістіктері
*Созақ ауданының Құрметті азаматы, 
*Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Құрметті қызметкері. 
*Оңтүстік Қазақстан облыс әкімінің грамотасымен марапатталған. 
*Облыстағы 2005 жылдың ең үздік ақыны атағына ие болған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Автоқалашық

**Автоқалашық** - уақытша бірнеше айға далада орналасып жабдықталған автокөлік кәсіпорны (мысалы бір шаруашылықтың ауыл шаруашылық жұмысын атқару).
## Дереккөздер


Санат:Физика
Панфилов су шаруашылығы жүйесінің басқармасы

**Панфилов су шаруашылығы жүйесінің басқармасы** - негізі 1920 жылы қаланған. Бұл басқарма аркылы Панфилов ауданының шаруашылықтарына* 543,5 млн. м<sup>3</sup>* мөлшерде су беріледі. 63 289 га жер (*оның ішінде 52575 га eгістік*) суарылады, ұзындығы *222 км* шаруашылықаралық арна тартылған. Ауданда жерді суару ушін 5 өндірістік пайдалану учаскесі ұйымдастырылған. 

## Дереккөздер
Кежірлік

**Кежірлік** - пайымды дәлелдерді, өтініштерді, ақыл-ойларды, жөн-жобаны ескермей, өз білгенін істейтін адамның жүріс-тұрысының жағымсыз бір түрі (мінез-құлқына айналатын)

## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Тротилдық эквивалент

**Тротилдық эквивалент** () — ядролық зарядтың (оқ-дәрінің) жарылу күшінің өлшемі. Жарылыс энергиясы сол ядролық оқ-дәрінің жарылыс энергиясымен бірдей тротил салмағына тең. Тротилдық эквивалентті күші т, кт, мт болып өлшенеді. Қазіргі ядролық қарулардың Тротилдық эквивалент бірнеше ондаған тоннадан он шақты мт-га дейін жетеді. Бұған қоса Тротилдық эквиваленті термин ретінде әр түрлі химиялық жарылыс жүйелерінің тротилге қатынасы тұрғысында қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Асьенда

[thumb|[Уругвайдағы Эстансия]]

**Асьенда** - негізінен локальды немесе аймақтық рыноктарға жіберілетін немесе асендадо иегері тұтынатын азық-түлік өнімдерін өндіру үшін тәуелсіз емес еңбектің түрлі формаларымен өңделетін Латын Америкасындағы ірі жер иелігі.

## Дереккөздер



Санат:Феодализм
Санат:Аргентина
Санат:Аграрлық қоғам
Негізгі түстер

thumb|Негізгі түстер
**Негізгі түстер** - әр-қайсысының қалған екеуін қосу арқылы алуға болмайтын, бірақ оларды белгілі бір мөлшерде қосқан кезде көзге кез келген берілген түстен ешқандай ерекшеленбейтін түс алуға болатын үш түс.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Банк тәуекелдігі

Банктік операциялардың өзіне тән ерекшелігінен пайда болатын жоғалту қаупі. Банктік тәуекел түрлері: кредиттік тәуекел, банктік теріс пайдалану тәуекелі және т.б. болып ажыратылады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Инверсия (әдебиет)

**Инверсия** – сөздердің әдеттегі грамматикалық түзілу тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып өзгеше тіркестер құратын фигураның бір түрі. Поэзияда да, прозада да қолданылады. Мысалы, “*Сен құрметте оны. Түсіндің бе, қарағым. Ол ақшаға сатқан жоқ, Тізеден кесіп аяғын*” (Ә.Сәрсенбаев). Қазақ жазушыларының ішінде инверсияны Ғ.Мұстафин жиі пайдаланды: “*Сапардың Аманы ... шаңқан боздың басынан аса секірердей, еріне көтеріле, ұмтыла берді алға...*” (“Дауылдан кейін”).
## Сілтемелер


Санат:Әдебиет
Қалдық магниттік индукция

**Қалдық магниттік индукция** - сыртқы магнит өрісі жойылғаннан кейінгі ферромагнетиктегі магниттік индукция.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Сақтандыру компаниясы

**Сақтандыру компаниясы** — меншік, ұйымдық-құрылымдық нысанына және құрылысына қарамастан сақтандыру операцияларын жүзеге асырумен (сақтандыру қорын қалыптастырып, пайдаланумен) айналысатын ұйымдық құрылымды сипаттайтын жалпылама ұғым. Кейде сақтандырушы деген үғымның баламасы ретінде пайдаланылады. Сақтандыру компаниясы азаматтарға, кәсіпорындарға олардың қызметі мен өмірінде сақтандыру жағдайлары басталғанда зиянның орнын толтыру және көмек көрсету жөніндегі операцияларды жүзеге асырады. Сақтандыру компаниясы бірқатар белгілері бойынша: меншік нысанына қарай (мемлекеттік, жекеше, өзара қарыз, бірлескен сақтандыру компаниясы); капиталының көлеміне қарай (ірі, орта, ұсақ сақтандыру компаниясы), аумақтық қызметіне қарай (аймақтық, ұлттық, халықаралық сақтандыру компаниясы); сақтандыру қызметінің бағытына қарай (мамандандырылған, әмбебап сақтандыру компаниясы) сыныпталады. Мамандандырылған сақтандыру компаниясы сақтандыру қызметінің тек бір түрі бойынша операциялар жүргізеді (өмірді сақтандыру, теңіз сақтандыруы, т. б.). *Әмбебап* сақтандыру компаниясы сақтандыру қызметі түрлерінің тобы бойынша операциялар жүргізеді. Бір немесе бірнеше заңды тұлғалар (әдетте корпорациялар мен қаржы-несие топтары) өздерінің немесе құрамына кіретін шаруашылық жүргізуші бірліктердің мүліктік мүдделерін сақтандыру арқылы қорғау мақсатында құрылатын "кэптивтік" сақтандыру компаниясы ерекше орын алады.

## Дереккөздер

Санат:Компаниялар
Санат:Сақтандыру
Осциллограмма

**Осциллограмма** - осциллографтың экранында немесе таспасында алынған кескін.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Өтем

**Өтем** - зақымдалған ағза жүйелері және тіндері қызметтерінің, өтемелілік үрдістер есебінен, толық немесе жартылай өтелу жағдайы .

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Банкомат

Компьютердің жадына салынған күрделі жұмыс бағдарламасы мен банкоматтың техникалық мүмкіндігінің кең ауқымдылықты қамтуымен тығыз байланысты күйде, клиенттің банктегі өзінің есептік шотынан қолма-қол ақшаны алуға, есепшоты бойынша анықтамалар жүргізуге мүмкіндік беретін банк компьютерімен байланыстырылған автоматты түрде жұмыс істейтін қондырғы.

Клиенттің банкоматты пайдалануға қол жеткізуін, банк беретін кредиттік карточка қамтамасыз етеді.

## Сондай-ақ, қараңыз
Банкомат карточкасы

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Санат:XX ғасыр өнертабыстары