open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Солтүстік Арал маңы жазығы

Арал теңізінің солтүстігінде және Орал сыртының оңтүстік-шығысында **Солтүстік Арал маңы жазығы** орналасқан. Бүл аймақ
жолақ-жолақ жербедермен, түйық ойыстарымен, терең құрғақ аңғарлармен және жырпларымен айрықшаланады.
Оның әжептәуір алқабын "төрткүл-қалдықжонды" жербедерлі Үлкен Борсық, Кіші Борсық,
Арал маңы Қарақұмның құмды сілемдері алып жатыр. Қүмды сілемдер 100-200 м биіктікте орналасқан.
Солтүстік Арал маңының жазықтары үш геоморфологиялық ауданға бөлінген: Ырғыз-Шалқар, Шағырай еңістенген
дөңдігі және Арал маңы Қарақұмы. Ырғыз-Шалқар ауданы Солтүстік Арал маңының
орталық бөлігінде, біршама кең, бойлық бағытта созылған ойпаң ауқымында орналасқан. Оның абсолюттік биіктігі солтүстігінде
160 м, оңтүстігінде 80 м. Мұнда бүкіл аймақтың ең төмен нүктесі - Ырғыз бен Торғай өзендері келіп
құятын ащы тұзды Шалқартеңіз көлі орналасқан. Ауданның жербедері батысқа қарай да, шығысқа
қарай да биіктей түседі, сөйтіп оның батыс жақ жалғасы Шағырай еңіс дөңдігі арқылы (абсолюттік биіктігі 150-200 м) Үстіртпен жапсарласады, батысында биіктігі 160 м кемермен шектеледі. Дөңдік солтүстік және шығыс бағыттарда төмендей отырып, бірте-
бірте ғайыл болады. Арал маңы Қарақұмы Солтүстік Арал өңірінің шығыс бөлігін алыл жатыр (абсолюттік биіктігі 118 м). Құмды сілемдер көнелігі алуан түрлі түзілім түйірлерінің желмен үргіленуі нәтижесінде қалыптасқан. Геоморфологиялық жағынан құмның
үш түрі ажыратылады: бекімеген-шағылды, бекіген-төбешікті және шеткі жайпақ толқынды.

 
## Дереккөздер


Санат:Арал теңізі
Санат:Арал ауданы географиясы
Қазақгаз өңдеу зауыты

**Қазақгаз өңдеу зауыты** -  Жаңаөзен қаласында орналасқан. Жобалық қуаты жылына 2,9 млрд. текше метр газ қабылдау және 1,5 млрд. текше метр газ өңдеу. Зауыттың бірінші кезегі 1973 жылы іске қосылды. Зауыт Маңғыстау облысындағы өзіне біршама жақын орналасқан Өзен,
Теңге, Жетібай, Тасболат және Ақтас кенорындарынан жеткізілген газдарды өңдейді. Сұйытылған газ, пропан-бутанды фракция және тазартылған отын газын өндірумен қатар, зауытта 1979 жылы этандық қондырғы орнатылды,
ол Ақтау пластмассалар зауытын этан шикізатымен қамтамасыз етеді. Сол
сияқты, зауытта мұнай ұңғымаларын газлифтілік игеруді қамтамасыз етуге қажетті газды компромирлау қуатымен жабдықталған.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Кен орын ашушы

**Кен орын ашушы** - өндірістік тұрғыдан
бағалы болып табылатын бұрын белгісіз
болып келген кен орынды, немесе пайдалы қазбалардың қосымша қорын, немесе
белгілі кен орында жаңа минералдық шикізатты анықтап, оның өндірістік құндылығын
ашушы адам. Пайдалы қазбаның жаңа кен орнын немесе бұрыннан белгілі кен орынға
жаңадан баға бергені үшін омырауға тағатын "Кен орын ашушы" белгісімен марапатталады, арнаулы диплом беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Кен орындарды бағалау

**Кен орындарды бағалау** - геологиялық әдістер мен экономикалық есептеулер кешені жәрдемімен пайдалы қазба кен орындарының
өндірістік тиімділігін анықтау. Аймақтық болжаудан бастап толықтай игеріп алуға дейінгі аралықтағы зерттеу, барлау, өндірістік игеру
сатыларының барлығында да жүргізіледі. Бағалау езінің негізгі мәніне кен орын ашылғаннан кейін, алдын-ала барлаудан
тыңғылықты барлауға етер алдында, кен орында өндірісте игеруге тапсырар алдында,
сол сияқты анықталған, барланған жатындарды игеру процесі аяқталар қарсаңда ие
болады. Пайдалы қазбалардың айқындалған
белгілеріне геологиялық баға беру іздестіру-барлау жұмыстарының нәтижелері
бойынша жүргізіледі, бұл іс-шаралардың
негізгі мақсаты пайдалы қазбалардың сапасы мен олардың таралу ауқымын анықтау
болып табылады. Геологиялық бағалау
қорытындылары оң нәтижелер берген
жағдайда нысанның өндіріс талаптарын
қанағаттаруга қабілетті ең төмен мөлшерін
анықтау мақсатында арнаулы экономикалық есептеулер жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Пайдалы қазбалар
Санат:Экономикалық есептеу
Кен орындарды геологиялық-экономикалық бақылау

**Кен орындарды геологиялық-экономикалық бағалау**- кен орынды оның геологиялық
және тау-кен технологиялық ерекшеліктеріне, пайдалы қазбалардың өнеркәсіптік
құндылығына, өндірілген минералдық
шикізатты пайдаланудың ықтимал
экономикалық тиімділігіне жан-жақты баға
беру. Кен орындарды геологиялық-экономикалық бағалау жүргізілген геологиялық барлау нәтижелеріне негізделеді, сөйтіп ол
кен орынның геологиялық ерекшеліктерін,
тау-кен технологияларының талаптарын,
жер қойнауын пайдалануды және қоршаған
ортаны қорғау шараларын тиімді де ұтымды
пайдалануды қамтамасыз ететін талаптарды ескеретін мардымдылық (кондиция)
мәселесін нақтылау негізінде қорларды
есептеу барысында қорытындыланады.
Бағалаудың экономикалық жағы қор есебінің
нәтижелеріне негізделеді жене ол кен орынды пайдалануға жене өнеркәсіптік кешенді
тұрғызуға жұмсалған күрделі қаржының тиімділігін де ескереді.
Әлімбай кенорны

**Әлімбай** - Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс өрнеуі маңындағы мұнай кенорны. Атырау облысында, Мақат станциясының шығысында 60 км жерде орналасқан. 1944ж. ашылған.
Ортаңғы ыраның терригендік шөгінділерінің 425-450 м тереңдігінде орналасқан шағын жатынныңауданы 320 мың м2, тиімді мұнайлы горизонт қалыңдығы 7 м, жинауыштың ашық кеуектілігі 0,28, қойнауқаттың мүнаймен қанығу дәрежесі 0,7. Мұнайдың тығыздығы 888,6 кг/м3, 11,6% күкірті, 0,5% парафин бар.
Кенорын игеруге дайындалуда.
Акрилдік реагенттер (бұрғылау ісінде)

**Акрилдік реагенттер (бұрғылау ісінде)** - негізінен бұрғылау және тығындау ерітінділерінің су қайтарымдылығын төмендетуші ретінде пайдаланылатын, ыстыққа төзімді
синтетикалық полимерлер. 

Бұрғылау ерітіндісі құрамында 160-180 °С температураға дейін ғана төзімді. Акрилдік реагенттер - суда еритін Акрилдік реагенттер (гипан, полиакриламид), ал 200-250°С-қа дейінгі төзімді реагенттер - сілтілердің әлсіз ерітінділерінде еритін Акрилдік реагенттер (метас, М-14) деп аталады. Бұл реагенттер көп валентті катиондармен суда
еритін тұздар түзеді. Бұрғылау ерітінділерінің
су қайтарымдылығын төмендету үшін оған ерітінді массасының 0,5-2%-дай шамада Акрилдік реагенттер, ал шегендеуші ерітіндіге 1,5-2,0%-дай шамада Акрилдік реагенттер қосу тиімді. Акрилдік реагенттер флокулянт ретінде қатты фазасының мөлшері төмен ерітінділерде,
кальцийленген содамен бірге бентонит сапасын жоғарылатуға да қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Бұрғылау
Газбен қанығу

Газбен қанығу-таужыныстардағы кеуектердің,
қуыстардың, жарықтардың табиғи газдармен
тоғытылу дәрежесі. Таужыныстарды құраушы
минералдардың сорбциялық қабілетіне,
олардың кеуектілігіне, жарықшақтылығына,
газдардың қысымана тәуелді. Мөлшерлік
тұрғыдан алғанда, таужынысты тоғытқан табиғи
газ көлемінің таужыныстарындағы ашық кеуектер мен қуыстар көлеміне қатынасына тең келетін шама газбен қанығу коэффициенті (К) түрінде
өрнектеледі. Табиғи газ жатыны түрғыдан
алғанда, Г.қ. коэффициенті қойнауқаттың
температуралық-қысымдық жағдайларында
таужыныстардың газбен тоғытылған ашық
кеуектілігінің көлемін сипаттайды.

Газгольдер - газды қабылдауға, сақтауға
және таратуға немесе оны өңдеу және
қолдану қондырғыларына беруге арналған
түрақты болат ыдыс-қоймалар. Сонымен
бірге бұлар әр түрлі газдарды араластыруға,
шамасын өлшеуге де пайдаланылады.
Жұмысының ретіне қарай - ауыспалы және
тұрақты көлемді, пішіні жағынан - сфералық
және цилиндрлік болып ажыратылады.

Газдарды құрғату - газ бен газ қоспаларын
ылғалдан арылту. Табиғи газдарды құбыр желіпері арқылы тасымалдағанда газ қоспаларын
төмен температурада жеке түрбөлшектерге
бөлгенге дейін жүргізіледі.Кәсіптік жабдықтарды
және газ құбырларын үздіксіз пайдалануды
қамтамасыз етеді, газгидраттық тығындардың
түзілуін болғызбайды. Құрғатудың негізгі
әдістері - конденсациялық, абсорбциялық,
адсорбциялық әдістер. Әуелгісінде сығымдау
мен салқындату арқылы су буы қоюланады,
екіншісінде - ылғал газды сұйық сіңірушімен
өңдейді, үшіншісінде су буын қатты түйірлік адсорбент көмегімен сіңіреді. Қолданылатын абсорбенттер - ди- және триэтиленгланколдер,
адсорбенттер - силикагель, белсенді АІ2Оз,
цеолиттер.

Газды абсорбциялық тазалау - табиғи
газдар мен мұнай газдарынан (газ
қоспаларынан) H2S, С02, күкірт қышқылын,
т.б. қоспаларды сұйық абсорбенттер
көмегімен аластау. Ауаның ластануын болдырмау, газ тасымалдайтын жүйелерді коррозиядан қорғау, күкірт және меркаптандар
алынатын шикізат ретіндегі қоспаларды
бөліп алу мақсатында газ өңдеу зауыттарында жүзеге асырылады. Процесс газ тазаруы
өтетін аппарат пен ерітіндіні тұту қабілеті бар
регенератордың арасындағы абсорбенттің
үздіксіз айналуы түрінде жүреді. Газдың
құрамы мен қолданылатын абсорбенттерге
байланысты. Г.а.т-дың бірнеше топтары белгілі. Тазалау 20-ғасырдың 50-жылдарының
орта кезінен қолданыла бастады.
Санат:Газдар
Солтүстік-Қаламқас мұнай-газ кен орны

**Солтүстік Қаламқас мұнай-газ кен орны**, *(Қаламқас теңіз)* — Каспий теңізінің Қазақстандық секторында орналасқан мұнай және газ кен орны. 21 ғасырдың басында жаңа геофизикалық техника және технология көмегімен Қаламқас мұнай-газ кен орнының теңіздегі жалғасы анықталды. Оған «Солтүстік Қаламқас» деген атау берілді.  

## Геологиялық құрылымы
Кен орнындағы мұнай қабаты 0,5-1,4 шақырым тереңдікте орналасқан, мұнай қабаты негізінен бор, юра және жоғарғы триас қабаттарында анықталған. 

## Жатыс сипаты
«Солтүстік Қаламқас» кен орнының анықталған геологиялық қоры 500 млн тонна, ал жалпы геологиялық қоры – 1000 млн тоннаны құрайды. Мұнай өндіру басталған кездегі жоба бойынша өндіру көлемі жылына 3-15 млн тоннаны құрайды деп жоспарланған. «Солтүстік Қаламқас» кен орнының операторы қызметін Қазақстанның «ҚазМұнайГаз» ұлттық мұнай компаниясы атқарады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары 
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Ескене-Эстакада

**Ескене-Эстакада** - мұнай құбыры.
Ұзындығы 18,75 км. Пайдалануға 1936-1981 ж.
берілді. Құбыр диаметрі 219-250 мм, қуаты
жылына 0,7 млн. т мұнай. Ескенеде бір
қотару станциясы бар. Темір жол станциясы
арқылы мұнай темір жол цистерналарына
қотарылады.

Санат:Мұнай кенорындары
Санат:Мұнай және газ құбырлары
Еспелісай газ кен орны

**Еспелісай газ кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазгүрлі ішкі ойысындағы газ кен орны. Ақтау қаласының солтүстігінде 50 км жерде орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Құрылым сейсмобарлау жұмыстарымен Доңға антиклин қатпарымен бірге белгілі болды, анығында, Еспелісай Дөңгенің жалғасы болып табылады. Амплитудасы шағын бұзылыстар арқылы құрылым батыс және шығыс блоктарға бөлінген. Жоғарғы юраның келловей жікқабатындағы өнімді қойнауқаттың беті (-2180 м) арқылы шектелген батыс блоктың өлшемі 10x7 км, шығыс блоктікі (-2140 м) - 3x7 км. Келловей жікқабатының шөгінділерінде қоры шағын газ жатыны анықталды. Жатын қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған.

## Жатыс сипаты
Өнімді қойнауқаттардың жатыс тереңдігі батыс блокта 2182 м, шығыс блокта - 2120 м. Жинауышы кеуекті, кеуектілігі 16%. Блоктардағы қабаттың тиімді қалыңдығы 12,6-13,3 м, газға қаныққан қалыңдығы 2,2-2,9 м. 

## Қанығуы, құрамы
Газға қанығу коэффициенті 0,44. Еркін газдағы ауыр көмірсутектер 12%-дай, метан-83,9%,
көмір қышқыл газы - 1,7%, азот - 0,012%. Жатынның бастапқы қойнауқаттық қысымы 23 МПа, температура 970°С. 9 мм-лік штуцердегі газ шығымы 112 мың м3/тәу болды.
Қойнауқат сулары құрамы мен түрі жағынан Доңға кен орнындағы юра шөгінділерінің суларына ұқсас. Кен орны ҚР балансында есепке алынбаған. 

Санат:Қазақстан газ кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Жалпылама стратиграфиялық шкала

**Жалпылама стратиграфиялық шкала
(халықаралық)** - стратиграфиялық тете-
лестік және иерархиялық бағыныштылық
заңдылықтарына сәйкес жалпы
стратиграфиялық бөлімшелердің (олардың
толық көлемінде, үзіліссіз және бір-бірін жаппай) жиынтығы. Шкаланың иерархиялық бірліктеріне жержылнамалық шкала бірліктері
сәйкес келеді.
Стратиграфиялық бөлімшелер (бірліктер
Геохронологиялық белімшелер (бірліктер)

Эонотема                              Эон

Эратема (топ)        Эра

Жүйе                                     Кезең

Бөлім                                     Дәуір

Жікқабат                              Ғасыр

Белдем                                      Фаза, геологиялық

(хронобелдем)                          уақыт

Санат:Терминология
Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жамбай ЖШС

**Жамбай** - жауапкершілігі шектеулі ceріктестік (ЖШС), "Қазақойл" Ұлттық
мұнай компаниясы" жабық акционерлікқоғамның Директорлар Кеңесінің шешімімен 1999 жылдың 7 сәуірінде Каспий теңізі қазақстандық секторы қайраңының
Оңтүстік Жамбай - Оңтүстік Забурунье бөлікшесінен 100%-дық үлеспен
көмірсутектерді барлау, игеру және
өндіру мақсатында құрылған. "Жамбай"
ЖШС Атырау әділет басқармасында 1999
жылдың 26 мамырында тіркелген.
Бул жоба бойынша жұмыстар Қазақстан
Республикасының 1998 жылдың 5
мамырындағы қаулысына, 1999 жылдың
11 тамызындағы берілген АИ №1558
(Мұнай) лицензиясына, қосымша компаниялар болып табылатын "Жамбай" ЖШС
мен ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі арасында өнімді бөлу
туралы 2001 жылдың 26 желтоқсанында
жасалған келісімге сәйкес жүргізілуде.
"Оңтүстік Жамбай-Оңтүстік Забурунье"
теңіз жағалауы маңындағы бөлікше Каспий теңізінің қазақстандық секторының
солтүстік бөлігінде орналасқан. Бөлікшенің
ауданы - 941 км2, судың тереңдігі 5 м-ге дейін, әкімшілік бағыныштылығы
тұрғысынан Атырау облысына қарайды.
Атырау қаласынан шығысқа қарай 130 км
қашықтықта орналасқан. 2002 жылдан бері
лицензиялық аумақта 2Д сейсмикалық
барлау жұмыстары жүргізілуде.

Санат:Мұнай және газ
Санат:Жауапкершілігі шектеулі ceріктестік
Ескене

**Ескене** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған мұнайшылар ауылы, Ембінің ең көне мұнай кәсіпшіліктерінің бірі. 2013 жылы таратылған. Атырау қаласының солтүстік-шығысында, 60 км жерде орналасқан.

## Тарихы
### Құрылуы және дамуы
1932 жылы ашылған Оңтүстік Ескене кен орнының негізінде 1934 жылы іргесі қаланды. 1932-1934 жылдары қалыптасып дами бастады, дизельдік электр станциясы, Ескене-Байшонас жоғарғы вольтті электр желісі, ұзындығы 80 км су құбыры, ұзындығы 18,5 км тар табанды темір жол, тәуліктік қуаты 25 т-лық шағын мұнай айдау зауыты, тұрғын үй және мәдени-тұрмыстық нысандар салынды. Соғыс кезінде мұнай кәсіпшілігінің жетістіктері кеңінен белгілі болды, кәсіпшілік Отан қорғау комитетінің Қызыл Туымен марапатталды. Мұнда мұнайшы-стахановшы, бірінші шақырылған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты Сабырғали Зорбаев жұмыс істеді. Кенорынды пайдалану басталған кезден 1998 жылдың басына дейін 1162 мың т мұнай өндірілді, мұнай өндіруші 41 ұңғыма болды.

### Инфрақұрылымы
Ауылда сегізжылдық мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт т.б. болды. Тұрғындары көрші елді мекендермен темір жол және автомобиль жолы арқылы қатынаған болатын.

### Таратылуы
Ауыл 2008 жылға дейін кент статусында болған. Кейін 2013 жылы Солтүстік Каспий аймағында ірі кен орынының ашылуына байланысты ауыл таратылып, тұрғындары Атырау қаласына және Махамбет ауылына көшірілген болатын.

## Халқы
Тұрғыны 1999 жылы 0,5 мың адам болса, 2009 жылы 528 адамды құраған болатын.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданының таратылған елді мекендері
Санат:2013 жылы таратылған елді мекендер
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Аэрогеофизикалық барлау

**Аэрогеофизикалық барлау**, әуегео-физикалық картаға түсіру** - [[ұшақ]]та немесе [[тікұшақ]]та орнатылған аппаратура арқылы [[Жер (ғаламшар)|Жердің]] табиғи не жасанды түрде қоздырылған физикалық өрістерін өлшеу әдістерінің жиынтығы. 

Пайдалы қазба кенорындарды (мұнай, газ, т.б.) іздестіруде, [[тектоникалық аудандастыру]] мен [[геологиялық карта]]ға түсіруде қолданылады. Жер бетінен алыстаған сайын [[физикалық өрістер қуаты]]ның кемуіне байланысты, Аэрогеофизикалық барлау құрлық немесе теңіз бетінен онша биік емес деңгейде (30-300 м) орнатылады. Түсіру [[масштаб]]ы 1:10000-нан 1:200000-ға дейін. Қалыптан ауытқушылықтың тереңдіктегі кезін анықтау үшін кейде Аэрогеофизикалық барлау ұсағырақ масштабта, 1-3 шақырым биіктіктен жүргізіледі. Бір мезгілде, бірнеше әуегеофизикалық өрістерді тіркеуге, кен аумақтарын іздестірудің сенімділігін едәуір жоғарылатуға мүмкіндік беретін бірнеше геофизикалық станциялардың деректерін кешенді пайдалану Аэрогеофизикалық барлауда ең жоғарғы тиімділікке қол жеткізеді.

**Аэрогеофизикалық тәсілдер*', *аэрогеофизика'' — ұшаққа орнатылған аспаптар арқылы жер қыртысын түсіру, зерттеу, кен орындарын іздеу және барлау; геофизика тәсілдердің арнаулы түрлеріне жатады. Барлық аэрогеофизикалық тәсілдер тау жыныстарының физика қасиеттерін өлшеуге негізделген.

Аэрогеофизикалық тәсілдердің аэромагниттік түсіру, аэроэлектрлік барлау, аэрорадиометриялық түсіру, аэрогравиметриялық өлшеу деп аталатын түрлері бар. Аэромагниттік түсіру ұшақтарда қондырылған аэромагнитометрмен Жер магнит өрісінің толық векторының (т Т) өсуін немесе оның тік құраушысының өсуін өлшеуге негізделеді. Тау жыныстары мен кен денелерінің магниттік өрісінде елеулі айырмашылық болатындықтан, аэромагниттік түсіру арқылы темір, боксит, титанмагнетит кентастарын табу, геол. карта жасау, кен орны құрылымын анықтау жұмыстары жүргізіледі. Аэроэлектрлік барлау тәсілі тау жыныстарының электрлік қасиеттері мен электрмагниттік өрістерінің кернеулігін және полярлануын өлшеуге негізделген. Оған шексіз ұзын өткізгіш, индукция, айнымалы магнит өрісі, жердің табиғи электрмагниттік өрісін өлшеу тәсілдері жатады. Оларды әр түрлі кен орындарын іздеуге, геол. карта түсіруге, тұщы су көздерін іздеу мен көп жылдық тоңы бар аудандарды зерттеуге пайдаланады.

Аэрорадиометриялық түсіру тау жыныстарынан тарайтын гамма сәулелердің радиоактивтігін өлшеуге негізделген. Бұл тәсілді радиактивті элементтердің кен орындарын табуға, геол. карталар жасауға, мұнай және газ кендерін іздеуге қолданады. Аэрогравиметриялық өлшеу ұшақтарда орнатылған гравиметр  арқылы жердің тартылыс күшінің үдеуін өлшеуге негізделген.

## Дереккөздер


Санат:Авиациялық жұмыстар
Санат:Жердің қашықтықтан зондталуы
Санат:Геофизикалық барлау
Жангүрші мұнай кен орны

**Жангүрші мұнай кен орны** — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазғұрлы ішкі ойысындағы мұнай кен орны. 

## Географиялық орны
Маңғыстау ауданында, Форт-Шевченко қаласынан шығыста 55 км жерде орналасқан. Көтерілім құрылымдық-геологиялық картаға түсіру және құрылымдық бұрғылау нәтижесінде анықталған. Кен орны 1981 жылы ашылды. 

## Геологиялық құрылымы
Кен орны брахиантиклинмен байланысты қалыптасқан. Құрылымның орталық тұсына таяу өтетін, амплитудасы 150 м аймақтық жарылым қатпарды түсіңкі Солтүстік және көтеріңкі Оңтүстік блоктарға бөлінген. Альб және готерив жікқабаттарының беті бойынша Оңтүстік блок жарылымдармен қиюласуы нәтижесінде жартылай күмбез түріндегі пішінге ие болған, ол, өз кезегінде, көлденең жарылымдармен 3 блокқа бөлінген. Альб жікқабаттарының шөгінділерінде екі, апт және готерив жікқабаттарының әрқайсысында біреуден өнеркәсіптік өнімді қойнауқаттар анықталды. Олардың жатыс тереңдігі 150-350 м. Жатындар қанығу сипаты тұрғысынан мұнайлы, тұтқыштарының типі жағынан қойнауқаттық, күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Альб және апт жікқабаттарының өнімді горизонттары құмтас қойнауқаттарының қат-қабаттарынан құралған. Готерив шөгінділерінде жұқа карбонатты қабатшалар белгілі болды. 

## Тығыздығы
Орташа кеуектілігі 27%-ға, өтімділігі 0,011 мкм2-қа жетеді. Жинауыштарының жалпы қалыңдығы 6,8-16 м аралығында өзгереді, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 3,2-6,7 м-ге дейінгі шамада. Өнімді горизонттардың мұнайлары ауыр, тығыздығы 911 кг/м3, тұтқыр. Мұнай шығымдары әлсіз сыздықтаудан 4,8 м3/тәулікке дейін жетеді. Газдық фактор 3,8 м3/т. Кен орны барлануда.

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Маңғыстау облысы кен орындары
Мұнай-газ жатыны

**Мұнай-газ жатыны** - газды тақиясы бар мұнай жатыны.Бірыңғай жатын мұнайлы бөлік көлемінің газды бөлек көлемінен артықшылығымен ерекшеленеді. Газды бөлігінде кері булану күйіндегі сұйық көмірсутектер болмайды. Газды тақиялар бастапқы және туынды тақиялар болып жіктеледі. Соңғылары мұнай жатындарын еріген газ режімінде игеру процессінде газдың еркін фазаға бөлінуі есесінен түзіледі. Бұл жағдайда қойнауқаттық қысым мұнайдың қанығу қысымынан төмен болады. Газды тақиялар бөлігі метан мөлшерінің жоғарылығымен, оның гомологтары шоғырының аздығымен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

*Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Санат:Мұнай
Мұнай-газ кәсіпшілік геологиясы

**Мұнай-газ кәсіпшілік геологиясы** көмірсутектердің ашылған немесе пайдаланудағы жатындары мен кенорындарын олардан мұнай мен газды барынша мол бөліп алу үшін жете зерттеумен айналысатын мұнай геологиясының саласы. Негізгі мәселелеріне мыналар кіреді: мұнай-газ кенорындарын барлаудың әдістемесін таңдап алу, типі мен заттық құрамын жан-жақты зерт-
теу, жинауыштардың физикалық-химиялық
қасиеттерін анықтау, қойнауқаттық сұйықтар
мен газдардың физикалық-химиялық
қасиеттерін, көмірсутектердің энергетикалық
күйін, мұнай мен газдың жатыс жагдайларын
зерттеу, жатынның параметрлерін анықтау
және мұнай мен газдың қорын есептеу, кенорынды барлау мен пайдалану деректері
бойынша мұнай мен газды бөліп алу коэффициенттерін негіздеу. Жатындар мен кенорындарды зерттеу барлау процесінде, пайдалану
бұрғылауында, мұнайды игеру барысында
жатын толықтай сарқылғанға дейін үздіксіз
іске асырылады.

## Дереккөздер

*Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Санат:Мұнай және газ геологиясы
Мұнай-газ-конденсат жатыны

**Мұнай-газ-конденсат жатыны** - газ-конденсат тақиясы бар мұнай жатыны. Біртұтас жатындар мұнайлы бөлік
көлемінің газ көлемінен молдығымен және
соңғысында көмірсутектердің бензиндік-керосиндік фракцияларының белгілі
мөлшерінің кері (ретроградтық) булану
күйінде болатындығымен айрықшаланады.
Газды-конденсатты бөлігі қысым
мен температураның қойнауқаттық
жағдайларымен, конденсаттың тұрақты
мөлшерімен, түрлі температуралардағы
ең жоғарғы конденсациялану қысымымен, конденсат қайтару коэффициентімен қойнауқаттық газдың жене
конденсаттың өзіндік құрамымен сипатталады. Жатынның мұнайлы бөлігі қанығу
қысымымен, қойнауқаттық мұнайдың өзіндік қасиеттерімен, газдық факторымен т.б.
ерекшеленеді. Жатынның газды бөлігіндегі
тұрақты конденсат мөлшері ондаған г/м3-тан
100 г/м3-қа дейін, одан да жоғары деңгейге
жетеді, ол қойнауқаттық қысым жоғарылаған
сайын арта түседі.

## Дереккөздер

*Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Санат:Мұнай
Орал геофизикалық экспедициясы

**Орал геофизикалық экспедициясы** - 1962 жылы Гурьев геофизикалық экспедициясының Орал облысында жұмыс атқарған сейсмопартиясы негізінде құрылған. Мақсаты Орал облысында геофизикалық жұмыстар жүргізу. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны, Чинарев, Теплово-Токарев, басқа да мұнай мен газ-конденсат кенорындары ашылды. 1972 жылға дейін "Қазақстан-нефтегеофизика" тресінің, 1972 жылдан
"Казнефтегазгеология" басқармасының, 1981 жылдан "Казгеофизика" бірлестігінің, 1992 жылдан "Казмунайгеофизика" тресінің "Толқын" ХК, 1996 жылдан "Геотекс" акционерлік қоғамының құрамында.

## Пайдаланылған

Санат:Геофизика
Мұнай-газ қоспалары

**Мұнай-газ қоспалары** - бірнеше
түр бөлшектерден құралган көмірсутек
жүйелері. Парафиндік, нафтендік, хошиісті
көмірсутектерден тұрады. Азот, көміртектің
қос тотығы, күкіртсутек, меркаптан, гелий,
күкірт, оттек, сынап, су буы қоспалары да
болады.

## Дереккөздер

*Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Санат:Мұнай
Жаңатаң мұнай кен орны

**Жаңатаң мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Байғанин ауданында, облыс орталығынан оңтүстікте 380 км жерде орналасқан. Ең жақын елді мекен - Кемерші, ол кен орынның батысында 20 км-де. Кен орын 1992 жылы ашылды.

## Геологиялық құрылмы
Көтерілім ойыстың ернеу маңы өңіріндегі карбонаттық кемер аумағында орналасқан.1112 шағылдырушы бет бойынша көтерілім бойлыққа жуық бағытта созылыңқы пішінде келеді, өлшемдері -3900 м-лік  изогипса бойынша 17x6,2 км, амплитудасы 450 м-ден асады. Көтерілім ауқымында 3 төбе оқшауланған. Оңтүстік төбе солтүстігінен тектоникалық жарылыммен шектелген, - -3500 м-лік изогипсамен жартылай күмбез құрайды. Ортаңғы және Солтүстік төбелер -3600 м-лік изогипсамен шектелген. Терригендік тау жыныстармен байланысты төменгі таскөмір түзілімдерінің өнімділігі анықталған.

## Тығыздығы, құрамы
Кеуектілігі 7-16%, өтімділігі 0,042-0,00048 мкм2 құмтастар мен алевролиттер жинауыш рөлін атқарады. Мұнайға қаныққан тиімді қалыңдық 6,6-33 м, мұнайға қанығу коэффициент 0,7. Мұнай шығымы 7,2-8,3 м3/тәулік болды. Мұнайдың тығыздығы 852 кг/м3, құрамында 0,32% күкірт, 13%-ға дейін парафин, 3% шайырлар мен асфальтендер бар. Кен орны жете барлау сатысында. 

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Ақтөбе облысы кен орындары
Мұнай-газ сепараторы

**Мұнай-газ сепараторы** - мұнай кәсіпшілігінде мұнай газын мұнайдан бөлуге арналған құрылғы. 

Пішіні (цилиндрлік, сфералық), кеңістіктегі орны (вертикаль, горизонталь), негізгі күштерінің байқалу сипаты (гравитациялық, инерциялық, орталықтан тепкіш), жұмыс қысымының шамасы (0,6 Мпа-ға дейінгі төмен қысымды, 0,6-2,5 Мпа-ға дейінгі орташа қысымды, 2,5 Мпа-дан астам жоғары қысымды), бөлінетін фазалар саны (екі фазалы, үш фазалы) бойынша ажыраталады. Үш фазалы сепаратор мұнай мен газды ғана емес, қойнауқаттық ажыратады. Атқаратын қызметіне, конструкциясы мен көлеміне, ұңғыма өнімінің физикалық-химиялық қасиеттеріне қарай өткізу мүмкіндігі 500 ден 20 мың м3/тәулікке (сұйық бойынша) жетеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Мұнай
Санат:Құрылғылар
Орикс Қазақстан Энерджи Компани

**Орикс Қазақстан Энерджи Компани** - америкалық компания, "Орикс энерджи компанидің" еншілес(үлестес) кәсіпорны. Жоғарғы деңгейдегі техниканы қопдану арқылы мұнай мен газды өндіру және сату мақсатында барлау қызметімен айналысады. Маңғыстау облысындағы "Өлі қолтық" алаңында көмірсутек шикізатын іздестіру-барлау жұмыстарын жүргізуге лицензияны Қазақстан Республикасының Үкіметі 1994 жылы берген.

## Дереккөздер

Санат:Мұнай
Орталық газ кен орны

**Орталық газ кен орны** — Шу-Сарысу шөгінді алабының Қақпансор ішкі ойысындағы газ кен орны. Жезқазған қаласынан оңтүстікте 220 км жерде орналасқан. 1976 жылы 1-ші іздестіру ұңғымасын бұрғылау кезінде газ бұрқағы атқылады. 

## Геологиялық құрылымы
Кен орны жарылым маңындағы антиклин қатпардан орын алған. Кристалдың іргетас таужыныстарының беті бойынша (изогипса -2525 м) қатпардың өлшемдері 6x14 км, амплитудасы 220 м. Төменгі пермнің терригендік газды шөгінділерінің беті бойынша құрылым ендікке жуық бағытта созылған, өлшемдері 3x6 км, амплитудасы 47м -925м. Екі газды жатын анықталған.

## Жатыс сипаты
Шомбал типті төменгі жатын іргетастың мүжілген шошағынан орын алған. Оның биіктігі 92 м, жатыс тереңдігі 2546 м. Газ-су жапсары -2384 м. белгіде қабылданған. Газ жатынының тиімді қалыңдығы 38,5 м,  газға қаныққан қалыңдығы 19 м. Кеуектілігі 2%, жарықшақты типті жинауыш жоғарғы протерозой-төменгі палеозойдың кварц-хлорит-серициттік тақтатастарынан құралған. Бастапқы қойнауқаттық қысым 22,2 МПа. 15,2 мм шайбадағы газдың бастапқы шығыны 21 мың м3/тәу. Қойнауқаттық температура 82°С. Төменгі пермь құмтастары мен алевролиттеріндегі қойнауқаттық күмбездік жатынның жете барлануы бітпеген, биіктігі 76 м, ең жоғары жатыс тереңдігі 1122 м. Газ-су жапсары - 954 м. белгіде қабылданған. Арақшақтық  кеуекті типті жинауыштардың кеуектілігі 1,1-10,2%. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 11,5 МПа және 59°С. 7,95 мм шайбадағы газдың шығымы 5,5 мың м3/тәу. 

## Құрамы
Іргетастағы жатын газының құрамы мен мөлшері (%): метан -83,7, этан -3,48, пропан -0,35, н-бутан - 0,08, н-бутан -1,04, азот - 11,9, көмірқышқыл газы -0,3-0,45, күкіртсутек - 0,002, гелий -0,208-0,2-40. 

Төменгі карбон газдарының құрамы мен мөлшері (%): метан -52,8-58,09, азот -40-43-45,2, этан -0,20-1,09, пропан -0,05-0,6, н-бутан -0,008-0,04, изобутан -0,004-0,01, пентан -0,002-0,07, гексан -0,09-ға дейін, көмір қышқыл газы -0,63-1,6, гелий -0,141-0,29. Қойнауқаттық  суларының құрамы хлоридтік натрийлі. Қазіргі уақытта кен орнында жұмыс тоқтатылған.

Санат:Түркістан облысы кен орындары
Санат:Қазақстан газ кен орындары
Жапқыш (жатынның)

**Жапқыш (жатынның)** - өнімді жинауышты
жабатын, жатынның ыдырауына тосқауыл
болатын, өтімділігі өте төмен тау жынысытар
кешені немесе жекелеген тау жынысы қабаты.
Қалқалау қасиеті оның литологиялық және
минералдық құрамы, физикалық-химиялық
ерекшеліктері, таралу алаңындағы
қалыңдығының тұрақтылығы тұрғысынан
анықталады. Қалыңдығы бірнеше м-ден
ондаған м-ге дейін жетеді. Ең сапалы Ж-қа
тығыз біртекті саздар жатады.

Санат:Геология
Санат:Терминология
Санат:Мұнай және газ
Жарғыштау тығыны

**Жарғыштау тығыны** - оқ-дәрі газының
жарылыс энергиясының есебінен іске
қосылатын құрылғы. Шегенделген бұрғылау
ұңғымасында жекеленген мұнай, газ
қойнауқаттарын бітеу үшін қолданылады.
Оқпанда 30 МПа-га дейін жөңкілген қысымға
төтеп беретін тығын пайда болады. Ж.т. ре-
тінде алюминий қорытпаларынан істелген
қуыс цилиндр жиі қолданылады, ол оқ-дәрі
жарылғанда деформацияға ұшырайды да,
шегендеу құбырына берік жымдасады.

Санат:Мұнай және газ
Санат:Геология
Жарқын

**Жарқын** - Маңғыстау облысындағы мұнай іздестіру және барлау жұмыстарын жүзеге асыру үшін құрылған мемлекеттік холдинг компаниясы. 1995 ж. "Маңғыстаумұнайгаз барлау" өндірістік геология бірлестігі мен Құрық акционерлік қоғамы (АҚ) негізінде ұйымдастырылды, "Маңғыстаугеология" АҚ болып қайта құрылуына байланысты таратылады. Қараңыз "Маңғыстаумұнайгазбарлау".

Санат:Қазақстанның мұнай және газ компаниялары
Мұнай-газдың түп-негіз таужыныстары

**Мұнай-газдың түп-негіз таужыныстары**-өз
құрамдарында жиылған органикалық заттың
диагенездік жене катагенездік түрленулері
процесінде түзілген, еркін көмірсутек флюидтерін белгілі геологиялық жағдайларда
бөліп шығаруға мүмкіндігі бар шөгінді таужыныстар. Органикалық заттың шоғырлануы
және түзілуі геохимиялық жағдайларымен
ерекшеленеді. Жоғары өнімді мұнай тудырушы таужыныстарға тотықсыздандырушы
геохимиялық фациялардың сазды, сазды-карбонатты, карбонатты-сазды шөгінділері,
газ тудырушы таужыныстарға әлсіз
тотықсыздандырушы, тотықсыздандырушы
фациялардың сазды, сазды-алевритті таужыныстары жатады. Органикалық заттың
қандай типі басымырақ ұшырасатындығы
тұрғысынан алғанда, мұнай тудырушы таужыныстарда сапропельдік және гумус-сапропельдік, ал газ тудырушы таужыныстарда сапропельдік-гумустық және гумустық
органикалық заттар молырақ болады.

## Дереккөздер
*Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1 


Санат:Мұнай
Жаңажол газ өңдеу зауыты

**Жаңажол газ өңдеу зауыты** -
"Ақтөбемұнайгаз" акционерлік қоғамы
құрамындағы Жаңажол мұнай-газ конденсат кен орнының газын өңдейтін арнайы
кәсіпорын. Зауытта жалпылама біржылдық
өнімділігі 5 млн. т мұнай, 2,2 млрд. м3 газ
дайындайтын үш технологиялық желі бар.
Зауыт 127-93 ГОСТ-қа сәйкес келетін кесек
күкірт шығарады. Мұнай газын күкіртсутек
пен көмір қышқылынан тазарту процесінде
алынатын "қышқыл газдар" күкірт алатын
шикізат болып табылады.

Санат:Кәсіпорындар
Санат:Мұнай және газ кәсіпорындары
Қалиасқар Есенғалиев

**Қалиасқар Есенғалиев** (1925, Атырау облысы). 1953 жылдан - «Құлсарымұнай» МАБ технология көлігінің жүргізушісі; Құлсары ұңғымаларды күрделі жөндеу кеңсесінде ЦА-320 жүргізуші-машинисі. 1985 жылдан бастап зейнеткер. II дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер



Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Оңтүстікмұнайгаз

**Оңтұстікмұнайгаз** - 1985-1996 жылдары Құмкөл кенорнынан мұнай өндірумен айналысқан мемлекеттік акционерлік қоғам. Меншік түрі - жеке. Оңтүстік Торғай өңірінің мұнай және газ кенорындарын игеру және барлау алғашқы кезде республиканың өз күшімен және өз қаржысымен жүргізілді. 1986-1993 жылдары Құмкөлді  игеруге 6 млрд теңге қаржы жұмсалды, жабдықтарды дайындау және жөндеу мақсатында Кентаудың "Эксковатор" зауыты, Жосалының механикалық зауыты және Қызылорданың жөндеу-механикалық зауыты тартылды, "Туран-сервис" бірлескен кәсіпорны құрылды. Акционерлік қоғам құрамында 13 технологиялық және қызмет көрсету белімшелері жумыс істеді. Акционерлік қоғамды сатқанға дейін Құмкөлде 10 млн. тонна мұнай өндірілді. Оңтүстік Қазақстанның өзге кенорындарын барлауға, игеруге және олардан өнім алуға нақты келісім-шарттар негізінде "Құмкөл-Лукойл", "Қазгермунай", "Туранпетролеум", "Қуатамлонмунай" бірлескен кәсіпорындары
тартылды. 1996 жылы Қазақстан Республикасының Үкіметі "Оңтүстікмұнайгаз" мемлекеттік акционерлік қоғамын Канаданың "Харрикейн  Хайдрокарбондз Лтд" компаниясына сатты. Сату-алу келісіміне сәйкес, байырғы дауыстаушы акциялардың 89,5%-ы канадалық компанияның иелігіне өтті, сөйтіп ол "Оңтүстікмұнайгаздың" жеке-дара иегері мәртебесін иеленді. Акциялардың қалған 10,5%-ы акционерлік қоғам мүшелеріне таратылды. Кәсіпорынның кейінгі атауы - "Харрикейн-Құмкөл Мұнай", одан да кейінірек ол "Петро Қазақстан Құмкөл Ресорсиаз" деп аталды.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай
Санат:Акционерлік қоғамдар
Бағытжан Есенғалиев

**Бағытжан Есенғалиев** (1927, Атырау облысы) - инженер, мұнайшы.

## Өмірбаяны
* Мәскеу мұнай институтын бітірген (1950).
* 1950-1952 жылдары - Мұнайлы МАБ күрделі жұмыстар жөніндегі инженер, аға инженер, техникалық бөлімнің бастығы.
* 1952-1955 жылдары - «Қазақстан мұнай» бірлестігі бурғылау кеңсесінің бас инженері.
* 1955-1957 жылдары - «Қазмұнайбарлау» тресі бұрғылау кеңсесінде ӨТБ бастығы.
* 1957-1958 жылдары - Сағыз кәсіпшілігінің меңгерушісі, «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің бас инженері.
* 1958 жылдан - халық шаруашылығының Гурьевтік кеңесінде бөлім бастығының орынбасары.
* 1965-1972 жылдары - Қазақ КСР Геология министрінің орынбасары.
* 1972-1986 жылдары - Оңтүстік Қазақстан геологиялық басқармасының бас инженері, ЕАТҚ орталығында филиал меңгерушісі; Оңтүстік Қазақстан МБЭ бастығының бірінші орынбасары; Қазақ КСР Геология министрлігі ЕАТҚ орталығының директоры.
* 1986-1988 жылдары - Оңтүстік Қазақстан өндірістік-геологиялық бірлестігінің бас технологы.
* 1988 жылдан - зейнеткер.

## Марапаттары
* «Құрмет белгісі» ордені
*медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті түлектері
Санат:Қазақстан вице-министрлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Бақытжан Бисенғалиев

**Бақытжан Бисенғалиев**  (1936 - 1984, Атырау облысы). Теңге кен орнын тұңғыш ашушы. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1958). 
*1958-1959* жылдары — «Маңғышлақ мұнайгазбарлау» тресіндегі Қызан мұнай барлау кеңсесінде коллектор.

*1959-1962* жылдары —Жетібай мұнай барлау экспедициясында инженер-геолог, геолог, геология бөліміні. аға геологі.

*1962-1964* жылдары — Теңге мұнай барлау басқармасында ұңғымаларды сынау және зерттеу кеңсесінде аға геолог, бас геолог.

*1964-1968* жылдары — Оңтүстік Маңғыстау мұнай барлау экспедициясында геология бөлімінің бастығы, «Маңғышлақ мұнайгазбарлау» тресі бөлімінде аға геолог.

*1968-1972* жылдары — Ақтау қалалық комитеті ендіріс бөлімінің меңгерушісі, Өзен аудандық партия комитетінде бөлім меңгерушісі.

*1972-1984* жылдары — қабаттық мұнай беруін арттыру және ұңғымаларды күрделі жөндеу басқармасының бас геологі. Қаза. КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер

 

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Қуан Есенғалиев

**Қуан Есенғалиев** (1928-1978, Атырау облысы). 1951-1978 жылдары - Доссор МАБ оператордың көмекшісі, ұңғымаларды жер астында жендеу бригадасының операторы. Үкімет медальдармен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Шүкірбек Есенғалиев

**Шүкірбек Есенғалиев** (1930, Атырау облысы). №19 Доссор поселкесіндегі № 19 қолөнер училищесін бітірген (1946). Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мұнайшысы (1966). 1947-1953 жылдары - Құлсары барлау-бұрғылау кеңесінің Мұнайлы, Тақырбұлақ, Мибұлақ, Қасқырбұлақ мұнай барлауларында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1953-1957 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 1957-1960 жылдары - «ММГБ» тресі Төбежік, Құсайнық, Дөңге, Қызан, Қоғдақ мұнай барлауларында бұрғышы. 1960-1991 жылдары - Өзен БЖБ бұрғышы, шебер, ӨҚКБ аға инженері, вертолет алаңқайының диспетчері. 1991 жылдан - зейнеткер. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Тимур Бимағамбетов

**Тимур  Бимағамбетов** (*1954*, Форт-Шевченко қаласы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1978). 
*1972-1978* жылдары — Шевченко ет комбинатында слесарь.

*1978-1981* жылдары — «*Жетібаймұнай*» мұнай-газ өндіру басқармасында өндірістік-жөндеу қызметі операторы, шебері, *ОМГД* шебері, технологы.

*1981-2000* жылдары —* ҒЗЖЖО* ұңғымаларды зерттеу операторы, лаборатория меңгерушісі, аға технолог, бастықтың орынбасары, ОМГД бастығы өндірістік-
технологиялық бөлімнің бастығы, басқарма бастығының қабат асты қысымын реттеу жөніндегі орынбасары, басқарманың бас инженері, «*Қаламқсамұнайгаз*» мұнай-газ өндіру басқармасы бастықының  I орынбасары.

*2000* жылдан Қазақойл Ұлтты. мұнай компаниясының сервистік жобалар департаментінің директоры.

*2001-2002* жылдары — «Мұнай-газ көлігі» ҰК» жабық акционерлік компаниясыны. сервистік жобалар департаментіні. директоры, ендірістік-техникалы.
департаментті. директоры. 
*2002-2003* жылдары — «*ҚазМұнайГаз*» ҰК» жабық акционерлік компаниясы теңіз және жағалық инфрақұрылымды дамыту департаментінің директоры.

*2003-2004*-жылдары — «*ҚазМұнайГаз*» *ҰМК*» жабық акционерлік компаниясы бас директорыны. орынбасары. 2004 жылдан «ҚазМұнайГаз» ҰК» акционерлік қоғамыны. теңіз мәселелері женіндегі
атқарушы директоры.
 
 
## Дереккөздер
 

 

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Форт-Шевченкода туғандар
Алдаш Есенғұлов

**Алдаш Есенғұлов** (1929, Атырау облысы) - мұнайшы.

## Өмірбаяны
Гурьев мұнай техникумын бітірген (1950). 

1950-1989 жылдары - «Ақтөбемұнайбарлау» тресінің өндірістік-геофизикалық экспедициясында техник-геофизик, газ каротажы партиясының бастығы. 

1989 жылдан - зейнеткер. 

## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту орденімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған (1989).

## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Теңіз газ өңдеу зауыты

**Теңіз газ өңдеу зауыты** - газды күкірттен арылту және тазартылған газ өндіру, сол сияқты Атырау облысындағы Теңіз мұнай-газды кенорынының шикізатынан сұйытылған  газ алу мақсатында тұрғызылған. Қуаты жылына 2,5 млрд. текше метр газ өңдеу. Зауыт 1991 жылы іске қосылды, ол төмендегі операцияларды жүзеге асырады: шикі мұнай, газ қоспаларын сепарациялау; газ құрамынан қышқыл түрбөлшектерді аластау; сұйық және қатты күйдегі күкірттер алу; алынған көмірсутек газдарын олардан тауарлық өнім алу мақсатында фракциялау т.б. Зауыт 2001 жылдан бастап шикі газдың бүкіл мөлшерін олардан еуропалық стандартқа сәйкес келетін экспорттық пропан мен бутан алу үшін өңдейді. Зауытта күкіртті гранулалайтын бес қондырғы және қабыршақты күкірт өндіретін екі қондырғы жұмыс істейді, олар күкіртті кез келген көлік түрімен тасымалдауға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде келешек кеңею жобасы (ККЖ) жүзеге асырылуда, оған дейін зауыттың Екінші Кезегінің Жобасы (ЕКЖ) және мұнай  беру қарқынын көбейту мақсатында қойнауқатқа Шикі Газ Айдау (ШГА) жобасы жасалған. Зауыттың ЕКЖ бөлікшесінде мұнай  мен газды сеперациялау, шикі мұнайды турақтандыру, газды күкірттен арылту және сұйытылған  көмірсутектерді, күкіртті т.с.с. беліп алу қондырғылары орналасатын болады. ШГА бөлікшесінде газды жоғары қысымдарға дейін сығымдайтын арнаулы компрессор орнатылады, бұл іс-шара газды жинауышқа айдау мақсатында жүргізіледі.
2005 жылы зауыттың екінші кезегі өндіріске енгізілуі тиіс, бұл зауыттың қуатын жылына 14 млрд. текше метрге дейін жоғарылататын болады.

## Тағы қара
* Теңіз мұнай кен орны
## Дереккөздер


Санат:Атырау облысы зауыттары‎
Санат:Газ өңдеу зауыттары
Аби Петролеум Капитал

**Аби Петролеум Капитал** - Атырау облысы Махамбет ауданындағы "Грядовое"
кенорнының мұнайын барлаумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік
(ЖШС). Құрылтайшысы - "Meerbusch" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, Қазақстан.
"Аби Петролеум Капитал" серіктестігі 2002 жылы 29 желтоқсанда құрылған. Атырау
облысының Махамбет ауданындағы "Грядовое" кенорнының көмірсутек шикізатын игеру
құқығы бұл серіктестікке жер қойнауын пайдалану операцияларын жургізуге рұқсат етілген  келісім-шартты Мемлекеттік тіркеу актісіне сәйкес берілген. Келісім-шарт 2002 жылы
29 желтоқсанда тіркелген, тіркеу №1082, оған 2003 жылы 20 наурызда №1 қосымша енгізілген).

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Әуегеофизикалық экспедиция

**Әуегеофизикалық экспедиция**- 1957жылы "Қазақстангеофизика" тресі құрамында құрылған. Экспедиция 45 жылдан астам уақыт ішінде геологиялық-геофизикалық жұмыстардың барлық түрін атқарды, ал 1973 ж. бері негізінен әуеварианттық қызметтерді орындауда. 1989 ж. Қазақстан аумағында масштабы 1:200 000 гравиметрлік түсіру аяқталды.
Экспедиция "Геотраверс" және радиоэкологиялық бағдарлама бойынша Ресей мен Қазақстанның еуропалық бөлігін зерттеу, ғарыштан анықталган нысандарды жер бетінде нақтылау, ғарыш кемелерінің қалдықтарын іздеу сияқты іс-шараларды жүзеге асырды. Өзінің 45 жылдан астам зерттеу тарихында Ә.э. зерттеулері нәтижесінде 1,5 млн. м2 аумақтағы геологиялық зерттеулердің геофизикалық негізін дайындады, әр түрлі пайдалы қазба кенорындарын, оның ішінде мұнай және газ кенорындарын ашу мүмкіндігі бар 132 геофизикалық алаңшаларды анықтап, геологиялық мекемелерге тапсырды. 1997 ж. бастап экспедиция, "КазНИИГеофизика" институтымен бірігіп, "Геокен" ғылыми- өндірістік орталығына айналды. Қазіргі уақытта "Геокен" орталығы мұнай компаниялары үшін геофизикалық зерттеулер жүргізеді.
Ағынды өлшеу

**Ағынды өлшеу** - қойнауқаттардың кеуекті
ортасында немесе ұңғымада мұнай, су, газ немесе олардың қоспаларының ағындарын
өлшеу. Осы заттардың қоспасынан түзілген көп фазалы ағындар көлемдік немесе
массалық ара-қатынастармен, фазалары мен түрбөлшектерінің концентрация-
ларымен сипатталады. Жалпы жағдайда әр фаза ағысының жылдамдығы өзара
тең болмайды және бүкіл ағынның орташа жылдамдығынан айтарлықтай өзгеше
болуы мүмкін, бул қарастырылып отырған ағын арналарының бойында фазалар
концентрациясының түрліше болуына себепкер болады. Тұрақтанған ағында ауыр
фазаның жылдамдығы жеңіл фазаның орташа жылдамдығынан аз болады.

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Адамбай Бижанов

**Адамбай Бижанов** (1899 жыл – 1975 жыл, Атырау облысы) — қазақ мұнайшы, Ембінің ардагері.

## Өмірбаяны
1929-1956 жылдары – Мақат, Сағыз мұнай кәсіпшілігі басқармаларында оператордың көмекшісі, оператор, аға оператор, мұнай өндіру бригадасының шебері. 

## Марапаттары
Ленин (1952), Еңбек Қызыл Ту (1947) ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
 

 

Санат:Қазақстан мұнайшылары
Әукетайшағыл газ кен орны

**Әукетайшағыл газ кен орны** - Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы газ кен орны. Орал қаласының оңтүстік-батысында 285 км жерде орналасқан. 1960 жылы газ бұрқағы атылған. 

## Жатыс сипаты
Кенорын Әукетайшағыл күмбезінің оңтүстік-шығыс жағындағы күмбез маңы бөлігінде қалқаланған, жартылай тұйықталған көтеріліммен байланысты. Мұндағы жатынды зерттеу үшін алты терең ұңғыма бұрғыланды. Олардың үшеуі газдың тосыннан бұрқақтауына байланысты жобаланған тереңдікке дейін жеткізілмеді. Жатын 50-140 м тереңдікте орналасқан төрт қойнауқат-жинауыштан тұрады. Қойнауқаттардың қалыңдығы алғашқы метрлерден төрт метрге дейін жетеді. Газ-су жапсары - -63, -82, -94, -143 м-лік белгілерде анықталған. Жатындардың биіктіктері 15 м-ге дейін жетеді. Жинауыштар алевролиттерден құралған, сонымен қатар газды сынау станциясының деректері бойынша, осы тұста орын алған құмтас қойнауқаттары газдың орнына суға қаныққан. Құмтастардың суға қаныққандығын 14-інші ұңғымада жүргізілген сынау дәлелдеп берді, осындағы қойнауқаттың 94-11 м аралығында баяу сыздықтап аққан судан мұнай тамшылары көрінді, бірақ ол үнемі құммен кептеліп, тығындалып қалып отырған. Кен орнының бастапқы тұтас қалпы бұзылып, елеулі өзгеріске ұшырауы мүмкін деп жорамалданды. Газ шығымы 34,9 мм-лік штуцерде 154 мың м3/тәу болды. Қысымды төмендету әдісі арқылы газ қорының шамасын анықтау мақсатымен төртінші қойнауқаттағы 17-інші ұңғымада тексерімдік игеру шаралары жүзеге асырылды. Бұл үшін 52 тәулік бойы газ атмосфераға шығарылып тұрды, осының нәтижесінде қойнауқаттық қысым 1,32 МПа-дан 1,22 МПа-ға дейін төмендеді. 

## Құрамы
Газ, негізінен, метанды (96,4%), азот мөлшері 2,5%-ға, көмір қышқыл газы 0,9%-ға дейін жетеді. Кен орны барлануда. 

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы кен орындары
Әділбек Есенжанов

**Әділбек Есенжанов** (1954, Атырау қаласы). Техника ғылымдарының кандидаты. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1976). 1976-1987 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Өзенмұнай» МГӨБ мұнай өндіру операторы, шебер, ОҒЗЛ бастығы, мұнай кәсіпшілігінің бастығы, бас инженердің орынбасары, басқарма бастығының орынбасары. 1987-1992 жылдары - «ҚазмұнайҒЗЖИ» институтында, бірқатар коммерциялық құрылымдардың басшысы. 1992-1994 жылдары - «Теңізмұнайгаз» ӨБ бас директорының коммерциялық және сыртқы экономикалық байланыстар жөніндегі орынбасары. 1994-2000 жылдары - «Қазақойл» ҰМК «Мұнай-Импекс» экспорттық-импорттық фирмасының бас директоры. 2000 жылдан - «International Petroleum Company С.А» (IPCO) компаниясының өкілі.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Адай Петролеум Компани

**Адай Петролеум Компани** - мұнай және
газ кенорындарын барлаумен, көмірсутек
шикізатын және оны өңдеу өнімдерін
өндірумен, сақтаумен, тасымалдаумен
және өткізумен, сол сияқты мұнай өнімдері
құбырларын жобалаумен, бұрыннан бар
құбырларды жөндеумен және қайтадан
жарақтаумен айналысатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Құрылтайшылары
- "Ферст Итернешинал Ойл Корпорейшн"
компаниясы, "Роснефть-Казахстан" ашық
акционерлік қоғамы. Серіктестік Қазақстан
Республикасының құзырлы органы мен
FIOC компаниясы арасында 2000 жылдың
19 қазанында жасалған №554 жер қойнауын
пайдалану келісім-шартына сәйкес Атырау облысының Жылой ауданы аумағында
орналасқан Адай мұнайлы-газды бөлікшені
барлау жұмыстарымен айналысады.
Геологиялық бөлісімнің жалпылама ауданы 466 мың гектар. Мұнайдың келелі
геологиялық ресурстары 32 млн тоннаға
бағаланады."

## Дереккөздер



Санат:Мұнай
Бағдарлаушы

**Бағдарлаушы** - бұрғылау уңғымасының оқпанындагы бағыттауыштың жер бетіндегі орнын белгілейтін құрылғы. Б. бүрғылау құралының құрамына кіретін батырмалы және бурғылау тізбегінің ішіне Б.-ны бағыттау кезінде ғана енгізілетін алынбалы Б. болып екіге бөлінеді. Б.-ның сезімтал элементінің қызметін сұйықтың деңгейі, тіктеуіш, теңселме, потенциометр атқарады. Б. ретінде инклинометр де пайдаланылады.
Жетпісбай Есенжанов

**Жетпісбай Есенжанов** (1923, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Атырау мұнай техникумын (1940), Мәскеу жоғары кәсіби жоғарылау мектебін бітірген. 1940-1942 жылдары - Сағыз мұнай кәсіпшілігінің геологы. 1947-1950 жылдары - Қазақстан Коммунистік партиясы Мақат аудандық комитеті өнеркәсіп пен көлік бөлімінің меңгерушісі. 1950-1957 жылдары - Қазақ мұнай өнеркәсібі жұмысшылары кәсіподағының республикалық комитетінің төрағасы. 1957-1962 жылдары - еңбекші депутаттардың Атырау қалалық кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1962-1968 жылдары - жергілікті өнеркәсіп облыстық басқармасының бастығы; Атырау қалалық партиялық-мемлекеттік, кейіннен халықтық бақылау комитетінің төрағасы. 1968-1973 жылдары - еңбекші депутаттардың Өзен аудандық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы. 1973-1988 жылдары - МГӨБ бастығының орынбасары. 1988 жылдан - дербес зейнеткер. I және II дәрежелі Отан соғысы, Құрмет белгісі, үш мәрте Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, КСРО Мұнай өнеркәсібі министрлігінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Жаңаөзен қаласының құрметті азаматы. Қызметтен кеткен полковник.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Қаратау Есенжанов

**Қаратау Есенжанов** (1908-1993, Атырау облысы). 1932-1940 жылдары - Байшонас мұнай өндіру кәсіпшілігінде оператордың көмекшісі, оператор, шебер. 1940-1968 жылдары - Сағыз бен Қошқар мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіру шебері. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Тұлғалар
Нахужан Есенжанов

**Нахужан Есенжанов** (1936, Атырау облысы). Атырау политехникалық техникумын бітірген (1964). 1952-1997 жылдары - Гурьев геофизикалық экспедициясында техник, инженер, электрмен каротаждау отрядының бастығы, геофизикалық аппаратураны жөндеу мен үйлестіру жөніндегі аға геофизик. 1997 жылдан - зейнеткер. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медальімен марапатталған (1977).

 
 
## Дереккөздер
 


Санат:Тұлғалар