open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бес өркениетті тайпалар

[right|300px|thumb|Бес өркениетті тайпалар өкілдері. Портреттерде, солдан оңға, үстіден астыға: [Секвойя (көсем)|Секвойя, Пушматаха, Селокта, беймәлім адам, Осеола. Портреттер 1775—1850 кезең аралығында салынды.]]

**«Бес өркениетті тайпа»** () — термині Құрама Штаттарының тарихындағы отарлық және алғашқы федеративтік кезеңнен шыққан. Оған бес байырғы америкалық халықтар — чероки, чикасо, чокта, криктер және семинолдар жатады. Бұл жалпы еуропалық американдықтар «өркениетті» деп санайтын алғашқы бес тайпа. Еуропалық американдықтарды оларды өркениетті деп атауға итермелеген осы бес тайпа қабылдаған отарлық ерекше белгілердің мысалдары ретінде христиан діні, орталықтандырылған үкімет, ағылшын сауаттылығы, нарыққа қатысу, жазбаша конституциялар, ақ нәсілді америкалықтармен аралас некелер және плантациялық құлдық тәжірибесі жатады. Өркениетті бес тайпа еуропалық американдықтармен тұрақты саяси қатынастарды сақтауға ұмтылды.

Санат:АҚШ тарихы
Санат:Үндіс аймағы
Сүтана (өзен)

**Сүтана** () — Украинаның Запорож облысындағы Азов маңының солтүстік-батысындағы ең ірі өзен, Азов теңізінің Сүтана көлтабанына құяды. Ұзындығы - 197 км, су алабы ауданы - 3450 км². Ертеде (негізінен XVIII-XIX ғасырларда) өзен мен оның айналасы жиі «сүтті су» (түрк. «Сүттен») деп те аталатын.

Қалалар: Тоқмақ, Молочанск, Қызжар

## Сипаттамасы
Солтүстікте және батыста өзен су алабы Днепр су алабымен, шығысында - Азов теңізіне құятын шағын өзендердің (Корсак, Лозоватка, Обиточная) су алабымен шектеседі. Өзен теңіз деңгейінен 307 м биіктікте орналасқан Тоқмақ молалары (Көк тау) кристалды тау жыныстарындағы бастаулардан басталады. Сүтана жоғарғы ағысындағы жағалаулар тік және биік, шоңғалдар мен сарқырамалар бар. 1887 жылы белгілі геолог, академик Н.А.Соколов өзен жағасын зерттеді.

Мұз басудың орташа ұзақтығы 80-90 күн, жылы қыста мұз бірнеше күн ғана қалады. Су деңгейінің қарқынды көтерілуі ақпанның екінші немесе үшінші онкүндігінің соңында басталады. Орташа деңгейдің өсу қарқыны тәулігіне 0,5 метрге дейін болады.

## Тарихи мәліметтері
Бір нұсқа бойынша Геродот сипаттаған Скифияның жетінші өзені — Герр — қазіргі Сүтана өзен болып табылады.

Ноғайлар өзенді — **Тоқмақ** деп атайтын.

«Сүтана» атауы, бір нұсқа бойынша, өзен маңындағы шабындықтар мен жайылымдарды қоректендіретіндіктен, сүттің мол болуына ықпал еткендіктен пайда болған. Түрік саяхатшысы Евлия Челебидің айтуынша, бұл өзен қорғасын мен мыс рудаларының шөгінділері арқылы аққандықтан, суы сүтке ұқсас болып (түрк. «süt») сүт деп аталған. Ол тағы оны ішкендердің мойнындағы алқымының ісуі болатынын қосады.

## Тармақтары
* Құрқұлақ
* Шыңғыл
* Құрошанлы
* Ұйшанлы
* Хараб

## Суреттері

Вид на річку Молочну з Кам'яної Могили.jpg|Тасты моладан Сүтана өзенінің көрінісі
Река Молочная.jpg|Тамбовка ауылының жанындағы Сүтана өзені
Вид на Старобердянське лісництво через Молочну 2.jpg|Сүтана арқылы Старобердянское орман шаруашылығының көрінісі
R-9 over Molochna.jpg|Құрылысы аяқталмаған Р-9 арнасынан Сүтана өзенінен өтетін құбыр. Арна фотосуреттің ортасындағы төбеде аяқталады
Світанок над Молочною.jpg|Сүтанадағы таң


## Әдебиет
* В. И. Медведский, «Токмак: археология и история»
* А. И. Сикалиев, «Отражение общественного строя ногайцев в героическом эпосе», Вестник АГУ, Серия 2, № 1 — 2008 год.
* Молочна ріка — диво природи — Мелітополь, 2002. — 100 с.

## Дереккөздер

Санат:Украина өзендері
Таймураз Вазноевич Тигиев

**Таймураз Вазноевич Тигиев** (15 ақпан 1982, Владикавказ, Солтүстік Кавказ) — қазақстандық еркін күресші, 2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында күміс жүлде алды бірақ 2016 жылы ХОК ол жүлдені жоққа шығарды. 

2006 жылға дейін Ресейдің атынан сынға түскен. 2001 жылы әлем чемпионатында күміс жүлде иеленді. 2006 жылы Қазақстан атынан Азия ойындарына қатысып, қола жүлде алды. 

2012 жылы да Олимпиадаға қатысты.

"Парасат" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Олимпиададағы статистикасы

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Ресей балуандары
Санат:Қазақстан балуандары
Санат:Қазақстан балуандары
Алла Ивановна Важенина

**Алла Ивановна Важенина** (29 мамыр 1983,  Қорған облысы, РСФСР, КСРО) — ресейлік және қазақстандық ауыр атлет, зілтемірші. 

## Өмірбаяны
2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының жеңімпазы. 2007 жылға дейін Ресейдің намысын қорғаған. 

2008 жылы Азия чемпионы атанды. 

2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында екінші орын алған. Бірақ 2016 жылы ХОК Цао Лэйдің көрсеткішін допинг қабылдағанына байлынсты жоққа шығарды да, Алла Важенина Олимпиада чемпионы боп шыға келді.

"Парасат" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Ресей ауыр атлеттері
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпиондары
Хиберниан

**Хайбернианс** — Шотландияның Эдинбург қаласындағы футбол клубы.

## Тарихы

## Жетістіктері
### Ұлттық
* Шоландия чемпионаты
** Чемпион (4): 1903, 1948, 1951, 1952
* Шотландия кубогы
** Жеңімпаз (3): 1887, 1902, 2016
** Финалист (12): 1896, 1914, 1923, 1924, 1947, 1958, 1972, 1979, 2001, 2012, 2013, 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Шотландия футбол клубтары
Сафа Герей хан

**Сафа Герей** (, ; 1510, Бақшасарай — 1549, Қазан) — Қазан хандығының ханы (1524—1531, 1536—1546, 1546—1549), татар халқының ұлттық қаһарманы.

## Өмірбаяны
Қырым ханзадасы Фетих Герей мен ноғай мырзасы Қажыкенің немересі, Жәләл Сұлтанның ұлы, Қазан ханы Сахиб Герейдің інісі және мұрагері (1521-1524).

Ағасы Сахиб Герей Қазаннан Қырымға кеткеннен кейін 1524 жылы 13 жасар Сафа Герей Болат Шырын бастаған Қазан қарашабектерінің қолдауымен хан тағына отырды. Өзін Османлы сұлтанының вассалы екендігін мойындады, Мәскеуге қарсы бірқатар жорықтар жасады (1536-1537, 1541-1542, 1548).

1531 жылы Қазан ақсүйектері оны қуып жіберді. Мәскеу итаршысы Жанғали хан ретінде таққа отырды.

1535 жылы Сафа Герей Қырым әскерлерінің көмегімен Қазандағы билікті қайтарып алды. Ноғай биі Жүсіптің (1549-1554) қызы, Жанғалидің әйелі Сүйімбикеге үйленді.

1546 жылдың басында халық толқуына байланысты ол қайын атасы Жүсіпке Ноғай Ордасына кетуге мәжбүр болды. 1546 жылы шілдеде Жүсіптің ұлы Жүніс бастаған ноғай әскерінің көмегімен Қазанды басып алды. Шаһғали Мәскеуге қашып кетеді. Билікке бекітілгеннен кейін Сафа Герей Жүніске маңғыт бектің Қазандағы уәде етілген орнын бермейді.

Ұлдары: Бөлүк, Мүбарак, Өтеміс және орыс күңінен туған Қыстыр Герей есімді бір ұлы бар.

Қазан ханы Сафа Герей 1549 жылы толық анықталмаған жағдайда қайтыс болды (Карамзин хан "ішіп сарайда қайтыс болды" деп жазады. Худяков бұл нұсқадан күмәнданады).

## Дереккөздер

Санат:Қазан хандары
Санат:Герейлер
Инактивті вакцина

**Инактивті вакцина** (немесе ***өлтірілген вакцина***) — негізінде жасанды ортада өсіріліп, кейін химиялық, термиялық, немесе радиациялық жолмен өлтірілген микробтық бөлшектер жататын вакцина түрі. Бұл вирустар антигенділікті төмендету үшін бақыланатын зертханалық жағдайда өсіріледі және ауру тудыруға қабілетсіз болып табылады. Иммунитетті қалыптастыру үшін үлкен дозаларды енгізу, адъюванттарды және вакцинопрофилактиканың бірнеше турларын қолдану қажет. Инактивті вакциналар "тірі" әлсіретілген вакциналардан ерекшеленеді.

## Әдіс принципі
Вакцинаны жасау барысында вирустық бөлшектер ыдырайды және кейіннен өзін-өзі қалпына келтіре алмайды, алайда вирустық капсидті ақуыздар реципиенттің иммундық жүйесімен танысып, реакция тудыруы үшін жеткілікті сақталады. Егер өндіріс технологиясы қатаң сақталса, онда мұндай вакцина жұқпалы ауруды тудыруы мүмкін емес. Алайда, дұрыс емес инактивация инфекциялық бөлшектердің тұтастығын сақтауға әкелуі мүмкін. Вакцинаның құрамындағы инфекция бөлшектері өлтірілген болғандықтан, ол иммунитеттің дұрыс түзілуін қамтамасыз ете алмайды, сондықтан иммундық реакцияны күшейту үшін вакцинацияны бірнеше рет қайталап енгізу қажет.

## Қасиеттері
Вакциналардың қасиеттерін сипаттасақ, белсенділігі жойылған (өлтірілген) вакциналардың эпидемиологиялық тиімділігін тірі вакциналармен салыстыруға болатындығын көрсету қажет. Солай болса да, вакцина түрлері арасындағы бірқатар ерекшеліктер олардың иммунологиялық сипаттамалары, тұрақтығы және иммунитеттің қалыптасуы ұзақтығына маңызды әсері бар.

### Инактивті вакциналардың тірі вакциналарға қарағандағы артықшылықтары:
* Вакцинамен байланыстырылатын ауруларды тудырмайды;
* Гуморальді және жасушалық иммунитет (мүмкін) тудырады;
* Иммунитет тірі вакциналардан туындаған иммунитетке қарағанда кернеулігі аз.

### Ықтимал мәселелер:
* Вирустың инактивациясының жеткіліксіз болуы;
* Мұздату кезіндегі вакцинаның бұзылуы;
* Бустерлік вакцинация жүргізу қажеттілігі;
* Вакцинаның құрамында адъюванттар мен тұрақтандырғыштардың болуы;
* Аллергияның туу қаупі.

## Инактивті вакцина мысалдары
* SARS-CoV-2 инфекциясына қарсы QazVac вакцинасы;
* Вирустық: гепатит А, полиомиелит, құтыру сияқты вирустық ауруларға қарсы вакциналар;
* Бактериялық: сүзек, тырысқақ, оба сияқты бактериялдық ауруларға қарсы вакциналар.

Санат:Инактивті вакцина

## Сілтемелер
# Yingzhu Li, Rumiana Tenchov, Jeffrey Smoot, Cynthia Liu, Steven Watkins, Qiongqiong Zhou. 2021, March 29. A Comprehensive Review of the Global Efforts on COVID-19 Vaccine Development. American Chemical Society.
Энео Битри

**Энео Битри** (алб. *Eneo Bitri;* 26 тамыз 1996 жыл) — албаниялық футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасын 2013 жылы "Томори" клубында бастады. 

2018-2021 жылдары "Партизани" клубында ойнады. 2019 жылы азырақ уақыт "Камза" клубына жалға берілді. 

2021 жылы 25 маусымда "Астанаға" ауысты.

2022 жылы жазда қайтадан "Партизаниға" оралды.

2023 жылдың басында Чехияның "Баник" клубына ауысты.

2023 жылы жазда Норвегияның "Волеренга" футболшысы атанды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Энео Битри "Астанаға" ауысты

Санат:Албания футболшылары
Санат:Партизани ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Баник Острава ФК ойыншылары
Санат:Волеренга ФК ойыншылары
Айдос Темірғалиұлы Тәттібаев

**Айдос Темірғалиұлы Тәттібаев** (26 сәуір 1990 жыл, Захаровка, Нұра ауданы, Қарағанды облысы) — қазақстандық футболшы, "Шахтер" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы
Қарағандының "Шахтер" клубының түлегі. 2009 жылы карьерасын "Гефест" клубында бастады.

2010 жылы "Шахтерға" оралды. Сол жылы Қазақстан кубогының финалисі атанды. 2012 жылы "Болат-Амт" клубына ауысты. 2014 жылы "Гефестке", 2015 жылы тағы да "Болат-АМТ" клубына ауысты.

2016 жылы "Шахтерға" қайта оралып, үш маусым ойнағанымен, мергендігімен көзге түсе алмай, қосалқы құрамда отырып қалды да, 2018 жылдың бірінші жартысында тағы да "Болат-АМТ" клубына кетті. Жылдың екінші жартысын "Таразда" өткізді.

20119  жылы Қазақстан бірінші лигасында ойнайтын "Каспийге" ауысты.

2020 жылы туған клубы "Шахтерға" қайта оралды.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Шахтёр»

* Қазақстан кубогының финалисі: 2010

; «Каспий»

* Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2019

### Жеке

* Бірінші лиганың үздік мергені: 2019 (19)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Гефест ФК ойыншылары
Санат:Шахтер-Болат ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Стефан Букорац

**Стефан Букорац** (15 ақпан 1992 жыл) — сербиялық футболшы, "Шахтер" клубының жартылай қорғаушысы.
## Карьерасы
Сербияның "Дони Срем" клубының түлегі, 2008 жылы карьерасын осы командада бастады. Клуб сапында жеті маусым табан аудармай өнер көрсетті.

Кейін Грузия, Кипр, Серногория, Беларусь чемпионаттарында доп теуіп, 2020 жылы "Каспийге" ауысты. 2020 жылғы Қазақстан чемпионатында 18 рет алаңға шықты.

2021 жылы "Шахтерге" жалға берілді. "Шахтер" сапында УЕФА Конференциялары лигасының бірнеше кездесуінде алаңға шықты. Маусым соңында Қазақстан кубогының финалисі атанды.
## Жетістіктері
### Командалық
* Сербия вице-чемпионы: 2011/12
* Грузия кубогы: 2014/15
* Қазақстан кубогының финалисі: 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Сербия футболшылары
Санат:Динамо Тбилиси ФК ойыншылары
Санат:Эносис ФК ойыншылары
Санат:Младость Подгорица ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
АЕЛ (футбол клубы, Лимасол)

**АЕЛ** — Кипрдің Лимасол қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

* Дивизион А
** Чемпион (6): 1940/41, 1952/53, 1954/55, 1955/56, 1967/68, 2011/12
** Вице-чемпион (2): 1947/48, 2013/14
** 3 орын (7): 1938/39, 1944/45, 1964/65, 1973/74, 2000/01, 2001/02, 2020/21

* 2 дивизион
** Чемпион (1): 1996/97

* Кипр кубогы
** Жеңімпаз (7): 1938/39, 1939/40, 1947/48, 1984/85, 1986/87, 1988/89, 2018/19
** Финалист (11): 1937/38, 1940/41, 1958/59, 1978/79, 1987/88, 2002/03, 2003/04, 2008/09, 2011/12, 2012/13, 2014/15

* Кипр суперкубогы
** Жеңімпаз (4): 1953, 1968, 1985, 2015
** Финалист (4): 1955, 1987, 1989, 2012

## Сілтемелер

* http://www.ael-fc.com/

Санат:Кипр футбол клубтары
Монс Кальпе

**«Монс Кальпе»** — Гибралтар футбол клубы, 2013 жылы құрылған. 

2019/20 жылы тұңғыш рет Ұлттық лигада ойнады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://twitter.com/MonsCalpeSC

Санат:Гибралтар футбол клубтары
Колрейн (футбол клубы)

**Колрейн —** Солтүстік Ирландияның  Колрейн қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

* Премьершип
** Чемпион (1): 1973/74
** Вице-чемпион (9): 1963/64, 1964/65, 1969/70, 1974/75, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1996/97, 1999/00
** 3 орын (10): 1929/30, 1951/52, 1967/68, 1975/76, 1981/82, 1982/83, 1987/88, 1988/89, 2002/03, 2016/17

* Чемпионшип
** Чемпион (1): 1995/96

* Солтүсттік Ирландия кубогы
** Жеңімпаз (6): 1965, 1972, 1975, 1977, 2003, 2018
** Финалист (7): 1947/48, 1952/53, 1981/82, 1985/86, 2003/04, 2007/08, 2016/17

* Солтүстік Ирландия кубогы
** Жеңімпаз (1): 1987/88
** Финалист (5): 1992/93, 1993/94, 1999/00, 2009/10, 2011/12

## Сілтемелер

* https://colerainefc.com/

Санат:Солтүстік Ирландия футбол клубтары
Домжале (футбол клубы)

«**Домжале**» () — Словенияның Домжале қаласындағы футбол клубы. 1921 жылы құрылған. 

## Жетістіктері

* **1 лига**
** **Чемпион** (2): 2006/07, 2007/08
** **Вице-чемпион** (3): 2004/05, 2005/06, 2010/11
** **3 орын** (5): 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* **2 лига**
** **Чемпион** (1): 2002/03
** **3 орын** (1): 1997/98
* **Словения кубогы**
** **Жеңімпаз** (2): 2010/11, 2016/17
** **Финалист** (1): 2009/10
* **Словения суперкубогы**
** **Жеңімпаз** (2): 2007, 2011
** **Финалист** (1): 2008

## Сілтемелер

* http://www.nkdomzale.si/

 
Санат:1921 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Словения футбол клубтары
Эдин Рустемович

**Эдин Рустемович** (бос: *Edin Rustemović*; 6 қаңтар 1993 жыл, Висбаден, Германия) — босниялық футболшы, "Шахтер" клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасында ОФК, "Сараево", "Адана Демирспор", "Тузла Сити", "Зриньский", "Шахтер" клубтарында ойнады.

2015/16 жылғы маусымда "Сараево" сапында Босния және Герцеговина чемпионы атанды.
## Дереккөздер

Санат:Босния және Герцеговина футболшылары
Санат:Сараево ФК ойыншылары
Санат:Зриньски ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:ОФК ФК ойыншылары
2020 Жазғы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан

2021 жылы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 94 атлет (63 ер мен 31 әйел) 20 спорт түрінен қатысқан.

## Медальдар

## Сайыс нәтижелері
### [[Сурет:Boxing pictogram.svg|30px]] Бокс

### [[Сурет:Judo pictogram.svg|30px]] Дзюдо

### [[Сурет:Athletics pictogram.svg|30px]] Жеңіл атлетика
Ерлер, 400 метрге жүгіру: Михаил Литвин

Ерлер, 20 шақырым жүру: Георгий Шейко (→ 39-орын)

Әйелдер, 100 метрге жүгіру: Ольга Сафронова

Әйелдер, 200 метрге жүгіру: Ольга Сафронова

Әйелдер, үш қарғып секіру: Ольга Рыпакова, Мария Овчинникова, Ирина Эктова

Әйелдер, биікке секіру: Надежда Дубовицкая, Кристина Овчинникова

Әйелдер, 20 шақырым жүру: Айман Ратова (→ 42-орын)

Әйелдер, марафон: Жанна Мамажанова (→ 46-орын)

### [[Сурет:Karate pictogram.svg|30px]] Карате

### [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|30px]] Күрес
;Ерлер, еркін күрес

;Ерлер, грек-рим күресі

;Әйелдер, еркін күрес

### [[Сурет:Tennis pictogram.svg|30px]] Теннис
;Ерлер

;Әйелдер

;Аралас

Санат:Олимпиада ойындарындағы Қазақстан
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
Сент-Джонстон (футбол клубы)

**Сент-Джонстон** — Шотландияның Перт қаласындағы футбол клубы.  

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Шотландия кубогы (2): 2013/14, 2020/21
* Шотландия 1 лигасы (7): 1923/24, 1959/60, 1962/63, 1982/83, 1989/90, 1996/97, 2008/09
* Лига кубогы: 2021
* Ынталандыру кубогы: 2007/08

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.perthstjohnstonefc.co.uk/

Санат:Шотландия футбол клубтары
Свифт (футбол клубы, Эсперанж)

**«Свифт»** () — Люксембургтың Эсперанж қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

### Люксембург кубогы
* Жеңімпаз (1): 1989—90.

### Люксембург чемпионаты
*Чемпион (1): 2022/23.

## Сілтемелер

* http://www.swifthesper.lu/

Санат:Люксембург футбол клубтары
Санат:1916 жылы құрылған футбол клубтары
Under the Sea

**«Under the Sea»** () — Су перісі мультфильмінде (Disney) ойнайтын ән, музыкасын Алан Менкен, сөзін Ховард Эшман жазған.

Бұл ән Кариб аймағында пайда болған калипсо мен Ямайканың регги жанрлары қиылысында шығарылған.

«Under the Sea» 1989 жылдың Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығын және Алтын глобусты жеңіп алған, сондай-ақ 1991 жылы «Бейнемедиа үшін жазылған үздік ән» номинациясында «Грэмми» сыйлығын иеленді.

## Сингл-релиз
1990 жылы ән жеке сингл ретінде шығарылды, орындаушы ретінде "Sebastian C." көрсетілді. Мультфильмде бұл әнді Себастьян есімді таңқы шаян айтады, онда ол Ариэль су перісін адамдар әлеміне бармауын және теңіз түбінде қалуын сұрайды. Себастьянның даусын Сэмюэл Э. Райт деген актёр салды.

; US 12" Single (ST-ED-66621A-SP)
# "Under the Sea (Atlantic Ocean Single Mix)" - 3:36
# "Under the Sea (Jellyfish Mix)" - 5:20
# "Under the Sea (Mermaid Dub)" - 3:27
# "Under the Sea (Pacific Ocean Single Mix)" - 3:10
# "Under the Sea (Polka Dot Bikini Mix)" - 5:33
# "Under the Sea (Sub Dub)" - 3:46

## Ықпалы
Бұл әнге көптеген кавер-нұсқалар мен сықақ еліктеулер жасалды. Мысалы, 1991 жылы Том Смит тақырыпты компьютерлік жаққа бұрып, «On The PC» әнін шығарады. 1994 жылы Симпсондар мультсериалының бір эпизодында әнді Гомер айтады.

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Оскар сыйлығын алған әндер
My Heart Will Go On

**«My Heart Will Go On»** — Селин Дион орындайтын ән, Титаник фильмінің басты музыкалық тақырыбы. Сөзін Уилл Дженнингс, музыкасын Джеймс Хорнер жазған.

1997 жылы Селин Дионның Let's Talk About Love альбомы құрамында шығып, бұл ән көптеген елдердің чарттарынан топ жарды. Жеке сингл ретінде 1997 жылдың 8 желтоқсанында (Аустралия мен Германияда) және 1998 жылдың қаңтар мен ақпанында (басқа елдерде) жарияланып, ол 1998 жылдың ең көп сатылған синглі болып шықты. Жалпы, синглдің сатылымы 18 миллион данадан асып, ол барлық уақыттың бестселлер синглдері қатарына енді.

Бұл ән әртүрлі сыйлықтарға, оның ішінде «Оскарға», ие болды. 2004 жылы Америкалық кино институты бұл әнді өзінің «100 жыл... 100 ән» тізіміне енгізіп, оны фильмдерде ойнайтын әйгілі әндердің ішінде #14 орынға орналастырды. MTV бұл әнді 90-шы жылдары шығарылған үздік әндердің ішінде #6 орынға қойды.

## Жүлделері

## Чарттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*
*

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Оскар сыйлығын алған әндер
Санат:Селин Дион әндері
Санат:Титаник
Қырым Халық Республикасы

**Қырым Халық Республикасы** (, **قريم خلق جمهوريتى**) — 1917 жылдың қарашасында Қырым мемлекетінің ұлттық жерінің бір бөлігі ретінде Қырым түбегінің аумағында Қырым татарларының мемлекеттік егемендігін қалпына келтіруді талап еткен мемлекеттік ұйым. Мемлекет 1918 жылдың қаңтарында Кеңес үкіметі жақтастарымен қарулы қақтығыста жеңіліске ұшырағаннан кейін өмір сүруін тоқтатады да, РКФСР құрамына кіріп, Таврида Социалистік Кеңестік Республикасына айналады.

## Тарихы
### Ақпан төңкерісінен кейін, Мұсылмандардың атқару комитеті мен құрылтай шақырылуы
1917 жылғы Ақпан төңкерісі, басқалармен қатар, Ресейдің ұлттық төңірегіндегі ұлттық-демократиялық қозғалыстардың жандануына және ұйымдық қалыптасуына әкелді.

Мұсатком Қырым татарларының ішкі өмірін басқаруға белсенді түрде кірісті: білім беру саласында өзгерістер дайындалды, газеттер шығарылды, Қырым татарларының әскери бөлімдерін құру бойынша шаралар қабылданды, Ресей империясының аумақтағы басқа ұлттық қозғалыстармен байланыс орнатылды.

### Қырым Халық Республикасы билігінің құрылуы және большевиктермен тайталас

## Дереккөздер

Санат:1917 жылы құрылғандар
Санат:1918 жылы жойылғандар
Біз (роман)

**"Біз"** (орысша түпнұсқа атауы **«***Мы»*) — орыс және кеңес жазушысы Евгения Замятиннің сатира элементтері бар қиял-ғажайып роман-антиутопиясы (1920).

Романдағы оқиғалар шамамен отыз екінші ғасырда болады. Бұл роман  идеясы тейлоризмге, сциентизмге негізделген (адамдардың есімдері мен фамилиялары әріптер мен нөмірлермен таңбаланады, мемлекет тіпті олардың интимдік өмірлерін де қадағалайтын) адамдарды қатаң тоталитарлық бақылау қоғамын сипаттайды.

## Театрлардағы қойылымдары

* 2009 — «Мы», Үлкен қуыршақтар театры , , Санкт-Петербург. Режиссёрі Руслан Кудашов
* 2018 — «Мы», Воронеж Камерлік театры, би спектаклі, постановка Ольга Васильеваның қоюымен
* 2019 — «МЫ», Кіші қуыршақтар театры , Санкт-Петербург. Режиссёрі Александр Лялюшкин
* 2020 — «МЫ», Стас Наминнің театры, Мәскеу, мәскеу хореографы Катя Горячеваның авторлық жобасы
* 2021 - «МЫ», Театр-Театр, Пермь. Режиссёрлері Егор Дружинин мен Дима Масленников

## Экранға шығуы

* "Біз" (немісше *Wir)  -* чех кинорежиссері Войтех Яснының 1982 жылғы фильмі.
* Шыны бекініс (ағылшын тілінде) - Алена Буренің 2016 ж. шығарған қысқа метражды фильмі.
* "Біз" - Гамлета Дульянаның 2022 жылы жарыққа шығатын фильмі."

## Сілтемелер
# https://web.archive.org/web/20160629224221/http://novaiskra.org.ua/%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D1%8D%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%8B/
# https://orwell.ru/library/reviews/zamyatin/russian/r_zamy

Санат:Орыс тіліндегі романдар
Санат:Сатиралық романдар
Шайдолла Кәрімұлы Кәрімов

**Шайдолла Кәрімұлы Кәрімов** (15 ақпан 1939 Бегайдар аулы Новобогат ауданы Гурьев облысы - 8 шілде 2020 Атырау) — зоотехник-ғалым, биология ғылымдарының кандидаты. Атырау облысының Құрметті азаматы.

## Өмірбаян
Шайдолла Кәрімұлы Кәрімов 1939 жылдың 15 ақпанда Бегайдар аулында Новобогат ауданы Гурьев облысы дүниеге келген. Руы Есентемір бөлімі Қожамбет, Кіші жүз. 

1957-1962 жылдары Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттың оқуын бітіріп біліктілігі "Зоотехник" алды.

1962-1964 жылдары Қызылқоға ауданы Мұқыр ауылының "Гурьев" асыл тұқымды қаракөл шаруашылығында зоотехник-селекционер болып жұмыс істей бастады.

1964 жылы Қызылқоға аудандық өндірістік басқармасының бас зоотехнигі болып тағайындалды.

Қазақстан Ғылым Академиясының зоология және эксперименттік биология институтының аспирантурасын бітірген.

9 мамыр 1969 жылы Кеңесінің шешімімен Қазақстан Ғылым Академиясының зоология және эксперименттік биология институтының биология ғылыми кандидаты дәрежесі берілді.

Ембі ауданы тұрғын ауылы "Ембі" совхозының бас зоотехнигі, Махамбет ауданы “Опытное поле” ауылының облыстық мемлекеттік тәжірибе станциясы директорының ғылым жөніндегі орынбасары болып жұмыс істеді.

1976 жылы "Гурьев" асыл тұқымды қаракөл кеңшарының директоры болып тағайындалды.

Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, Гурьев облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, Индер аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы болып жұмыс істеді.

1991 жылы Мақат ауданының әкімі болып тағайындалды.

1992-1994 жылдары Атырау облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары-облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.

1994-1995 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының Батыс бөлімі төрағасының бірінші орынбасары.

1995-2003 жылдары Атырау ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының директоры.

## Қоғамдық қызметі
1990—1993 жылдары XII шақырылымдағы Қазақстан Республикасының Жоғарғы кеңесінің депутаты.

## Отбасы
Әкесі – Кәрім, анасы – Қазыкен.  

Зайыбы Нәсіп Сақуалықызы. Отбасында ұш қыз, бір ұл дүниеге келген: Ғалия, Жұпар, Марат, Айгерим.

## Марапаттары
Енбек Кызыл Ту және Құрмет Белгісі орденінің иегері. Бірнеше құрмет грамоталармен және мемлекеттік медальдармен марапатталды .

2014 жылғы 15 желтоқсанда Атырау облыстық мәслихаттың шешімімен Атырау облысының Құрметті азаматы атағы берілді. 

## Жарияланымдар
Оның 12 ғылыми еңбегі бар, ол көк түсті қаракөл қойларын өсіруде бірлескен автор, сондай-ақ Жакет тобының Қара қаракөл қойларының Есбол зауытының бірлескен авторы.

Кәрімов Ш. Ғылыми дәрежесін алуға арналған Диссертация кандидаты / Мәскеу, 1969 ҚазКСР ҒА Зоология және эксперименттік биология институты.

Кәрімов Ш. “Бегайдардан басталған жол”.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары
Біржан сал (пьеса)

**Біржан сал** — Софы Сматаевтың он екі суреттен тұратын пьесасы, 1992 жылы жазылған.

Біржан салдың құдіретті өнері мен өмірінің шырғалаңды жолдарын бейнелейтін шығармада XIX ғасырдың соңғы ширегінде болған оқиғалар қамтылған.

## Кейіпкерлер
* Біржан сал — қазақ халқының әйгілі әнші-композиторы
* Ләйлім — іңкәрі
* Әпіш — зайыбы
* Теміртас — баласы
* Азнабай, Жанбота — болыстар
* Поштабай, Ыстыбай — жандайшаптары
* Төреқұл
* Қарақыз
* Әскен
* Әбен
* Жолан
* Жақия
* Мұжық
* Смағұл
* Жандарал
* Татар тілмаш
* Мақсұт
* Халық; салдың нөкері; қыз-жігіттер

## Сілтемелер
* Софы Сматаевтың шығармалар жинағы, 13-том

Санат:Пьесалар
Софы Сматаевтың аудармалары

**Софы Сматаевтың аудармалары** арасында прозалық та, поэзиялық та, драматургиялық та шығармалар бар.

Олардың арасында:
* Уильям Шекспирдің «Юлий Цезарь» трагедиясы (қ.),
* венгр жазушысы Имре Добозидің «Сейсенбіден бейсенбіге дейін» повесі,
* ұйғыр жазушысы Х. Абдуллиннің «Жолдастар» романы,
* Ю. Мухлисовтың «Садыр палуан» романы,
* В.Г. Короленконың «Парадокс» әңгімесі,
* В.Солоухиннің, А.Лупанның, Е.Исаевтың, Вс.Иванов, П.Загребельныйдың, П.Куусбергтің, А. Хинттің әңгіме, өлеңдері.

Санат:Аударма
Санат:Аудармашылар
Әзірбайжан Кеңестік Социалистік Республикасы байрағы

**Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы мемлекеттік байрағы** — ӘКСР Мемлекеттік елтаңбасымен және Мемлекеттік әнұранымен қатарлас ӘКСР ресми символы.

Санат:КСРО тулары
Санат:КСРО мемлекеттік рәміздері
Санат:Әзербайжан тулары
Санат:Әзербайжан мемлекеттік рәміздері
Санат:Әзербайжан КСР
Құба белдер

**Құба белдер** — Кәмел Жүністегі жазған қазақ халқының үш ғасырлық тарихын қамтитын роман-трилогия.

Роман үш кітаптан тұрады:
# Аңыз мезгіл
# Апат
# Замана желі

Кітаптың арнауында жазушы былай жазған:
Осы кітапты шығаруға қамқорлық жасаған парасатты азамат, 18 ғасырда Арқада өмір сүрген атақты Үкібай мен Жидебай батырлардың ұрпағы Несіпбек немерелері Меруерт пен Медетке зор алғысымды білдіремін. Бабалар аруағы желеп-жебеп жүруіне шын жүректен тілектеспін.

## Мазмұны
Романның алғашқы беттерi аңызға айналған Жидебай батырдан басталады. Жүз деген жасты көмкерiп тастаған батырдың көзi көрмесе де көңiлi баяу. Ол елiнiң болашағын аңсайды. Кiтаптағы ұлы даланың тылсым табиғаты нәрлi сөзбен өрнектеліп, сұлу суреттелген, уақиғалар әдемi өрiлген қамшыдай сырбаз бейнеленген.

Екiншi томда ауысқан заманның қасіретті көріністері сөз етіледі. Кешегi ақ патшаның сенiмдiлерi ендi «қызыл» боп мылтық асынып, ел iшiнiң бас бұзарын соңына ертiп, қазақты ұлы аштыққа айдап әкелгенi шынайы суреттеледі.

Үшiншi том ұлы соғысты да, бүгiнгi күндердi де қамтиды. Ел азаттығы үшiн қатерге басын тiккен жастар да, тәуелсiздiк қуанышы да, приватизация деген пәленiң қателiктерi де осы кiтапта.

## Пікірлер
Жазушы Өмiр Кәрiпұлы: «Кәмел Жүнiстегiнiң әр шығармасы, оның iшiнде “Құба белдер” трилогиясы атамекен туралы қара сөзбен жазылған жыр десек асыра айтқандық болмас».

## Басылымдары
* Жүністегі К. Құба белдер. Аңыз мезгіл: роман. -  Қарағанды: Полиграфия, 1996. -  286 б.
* Жүністегі К. Құба белдер. Апат: роман;  2 кіт. - Алматы: Фолиант, 2001. - 347 б.
* Жүністегі К. Құба белдер. Замана желі: роман; 3 кіт. - Астана: Аударма, 2004. - 368 б.
* Жүністегі К. Құба белдер: трилогия. 1 кіт. - Астана: Нұра-Астана, 2009. - 394 б.

## Дереккөздер

Санат:Романдар
Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2021

**Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2021** — Өзбекстан суперлигасының 30-маусымы.

## Қатысушылар

## Турнир кестесі

### Плей офф

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты
Тұран (футбол клубы, Яйпан)

**Тұран ФК** (өзбек. *FK Turon*) — Өзбекстанның Яйпан (Ферғана облысы) қаласындағы футбол клубы, 2017 жылы құрылған. 2020 жылы Өзбекстан бірінші лигасында жеңімпаз атанып, суперлигаға жолдама алды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Өзбекстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2020

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/teams/uzbekistan/turan/46438/

Санат:Өзбекстан футбол клубтары
Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов

**Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов** (1997 жылы 3 шілдеде туған) — қазақстандық боксшы, аса жеңіл салмақта өнер көрсетеді. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері. 2020 жылғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, 2019 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. 2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды.

## Мансап
Сәкен Бибосынов ең жеңіл салмақта сынға түседі. Әуесқой бокста 2015 жылдан бері өнер көрсетіп келеді. Қаңлы руынан шыққан.

2019 жылы Екатеринбургте өткен әлем чемпионатында Сәкен жартылай финалға дейін жетіп, үнді боксшысы Амит Пангалға жол берді, осылайша әлем біріншілігінің қола медалін жеңіп алды.

2021 жылдың шілдесінде Сәкен Токио Олимпиадасының қола жүлдегері атанды. Ол Пуэрто-Рикодан, Франциядан және Испаниядан келген боксшыларды жеңді, бірақ жартылай финалда Ұлыбритания боксшысы Джалал Яфайдан жеңіліп, қола медаль жүлдегері атанды.

2021 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында 51 келіге дейінгі салмақта Сәкен әлем чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Финалда америкалық қарсыласы Роско Хиллді  5:0 есебімен жеңді. Бибосынов жартылай финалда таиландтық Тханарат Саенгпфетті жеңген. Ал оның алдында өзбекстандық Хасанбой Дусматовтан, үндістандық Дипактан, колумбиялық Ривас Мартинестен басым түскен.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* BoxRec ID
* Профилі 

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері
Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары
Санат:Әуесқой бокстан әлем чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Өзбекстан қазақтары
Сауд Арабиясының әкімшілік бөлінісі

'''Сауд Арабиясы''' **13 әкімшілік ауданға бөлінген** (араб. **المناطق المدارية**: *әлманат иқ әл-идария*), Әмірліктер немесе провинция (араб. **مناطق‎**; *манәтиқ*) деп те аталады, олардың әрқайсысы патша отбасынан шыққан Әмір (ханзада) басқарады.

600 нүкте

## Әмірліктері
Сауд Арабия 13 әмірлікке**/**провинция бөлінеді:

## Мухафазтар
13 Әмірліктер 118 <u>мухафазға</u> бөлінеді (араб: **محافظات**, *мухафазат*), олардың әрқайсысын Мухафиз басқарады (араб: **محافظ**).

Оның 13-і елордалық губернаторлар (араб: **أمينات, أمانة**, *аманат,* *аманах*), әкім басқарады (араб: **أمين**,).

## Дереккөздер

Санат:Сауд Арабиясы әкімшілік бөлінісі
Азия чемпионаты

**Азия чемпионаты** — бұл өз елдерінің немесе кәсіби спорт клубтарының атынан шыққан Азия спортшылары немесе спорттық командалар арасындағы жоғары деңгейдегі халықаралық спорттық жарыс.

## Жазғы спорт түрлерінен Азия чемпионаттары

* Академиялық есуден Азия чемпионаты
* Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты
* Бадминтоннан Азия чемпионаты
* Байдаркада және каноэде есуден Азия чемпионаты
* Баскетболдан Азия кубогы
* Баскетболдан Азия чемпиондар лигасы
* Баскетболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-18)
* Әйелдер арасындағы баскетболдан Азия кубогы
* Әуесқой бокстан Азия чемпионаты
* Бейсболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы бейсболдан Азия чемпионаты
* Волейболдан Азия чемпионаты
* Волейболдан Азия кубогы
* Әйелдер арасындағы волейболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы волейболдан Азия кубогы
* Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпионаты
* Волейболдан әйелдер арасындағы клубтық Азия чемпионаты
* Жағажай волейболдан Азия чемпионаты
* Гандболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы гандболдан Азия чемпионаты
* Гимнастикадан Азия чемпионаты
* Дзюдодан Азия чемпионаты
* Жеңіл атлетикадан Азия чемпионаты
* Индорхоккейден Азия кубогы
* Әйелдер арасындағы индорхоккейден Азия кубогы
* Қазіргі бессайыстан Азия чемпионаты
* Каратэден Азия чемпионаты
* Корфболдан Азия-Океания чемпионаты
* Күрестен Азия чемпионаты
* Ерлер арасындағы көгалдағы хоккейден Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы көгалдағы хоккейден Азия чемпионаты
* Нысана көздеуден Азия чемпионаты
* Садақ атудан Азия чемпионаты
* Регбиден Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы регбиден Азия чемпионаты
* Самбодан Азия чемпионаты
* Су добынан Азия чемпионаты
* Су спорты түрлерінен Азия чемпионаты
* Семсерлесуден Азия чемпионаты
* Софтболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы софтболдан Азия чемпионаты
* Спорттық құзға өрмелеуден Азия чемпионаты
* Тас жол веложарыстарынан Азия чемпионаты
* Тхэквондодан Азия чемпионаты
* Үстел теннисінен Азия чемпионаты
* Футболдан Азия Кубогы
* Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-23)
* Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-17)
* Футболдан жастар арасындағы Азия Кубогы
* Футболдан қыздар арасындағы Азия чемпионаты (U-20)
* Футболдан қыздар арасындағы Азия чемпионаты (U-17)
* Жағажай футболдан Азия чемпионаты
* Әйелдер арасындағы футболдан Азия Кубогы
* Футзалдан Азия кубогы
* Футзалдан жастар арасындағы Азия Кубогы
* Әйелдер арасындағы мини-футболдан Азия кубогы

## Қысқы спорт түрлеріне Азия чемпионаттары

* Шайбалы хоккейден Азия чемпионаты
* Коньки тебу спортынан Азия чемпионаты
* Мәнерлеп сырғанаудан Азия чемпионаты

## Тағы қараңыз
* Азия ойындары
* Қысқы Азия ойындары
* Жабық ғимараттағы Азия ойындары
* Азия жағалау ойындары
* Еуропа чемпионаты
* Әлем чемпионаты
Санат:Спорт
Санат:Азия чемпионаттары
Дархан Абсадықұлы Асаділов

**Дархан Асаділов** (27 тамыз 1987 жыл, Шымкент)  қазақстандық каратэші. Ол Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ерлер арасында 67 кг салмақ дәрежесінде қола медальдардың бірін жеңіп алды. 2010 жылы ол Гуанчжоуда (Қытай) өткен 2010 жылғы Азия ойындарында 60 кг салмақта ерлер кумитасында алтын медаль иеленген еді.

## Мансап

2009 жылы ол Тайваньның Гаосюн қаласында өткен 2009 жылғы Дүниежүзілік ойындарда 60 кг ерлер кумитасында бірде-бір медаль жеңіп алмастан жарысты. Ол бір матчта жеңіске жетті, бір матчта тең ойнады және бір матчта жеңіліп қалды және нокаут сатысына шықпады.

Азия ойындарында ол 2014 жылы 60 кг салмақ дәрежесінде ерлер арасында кумитэ бойынша жарыстарға және 2018 жылы осы жарыста бірде-бір медаль жеңіп алмастан қатысты.

2018 жылы Мадридте (Испания) өткен карате бойынша әлем чемпионатында 60 кг салмақта ерлер арасында кумитэ бойынша жарыста қола медальдардың бірін жеңіп алды.

2020 жылы ол Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында каратеден Қазақстан атынан өкілдік ету құқығына ие болды.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ДАРХАН АСАДІЛОВ КАРАТЭДЕН ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ
* "ЕЛГЕ АЛТЫН КЕРЕК ЕДІ": ДАРХАН АСАДІЛОВ ТОКИО ОЙЫНДАРДАҒЫ ЖЕТІСТІГІНЕ БАҒА БЕРДІ

Санат:Алфавит бойынша каратэшілер
Санат:Қазақстан каратэшілері
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Каратэден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Іскер адамдар

**«Іскер адамдар»** — Леонид Гайдайдың О. Генри новеллалары бойынша түсірген ақ-қара түсті фильмі.

Кинокомедия америкалық жазушының осы аттас новеллалар жинағымен сай аталған. Бірақ фильмге арқау болған үш новелла («Біз таңдайтын жолдар», «Туыс жандар», «Қызыл нәсілділердің көсемі») жазушының басқа жинақтарынан алынған.

## Рөлдерде
нобай|250px|Фильмнен («Туыс жандар» бөлімінен) бір көрініс көрсетілген қағаз конверт.
### Біз таңдайтын жолдар
* Владлен Паулус — *Акула Додсон, [[маклер]]* (Олег Даль дыбыстаған)
* Александр Шворин — *Боб Тидбол, Додсон көрген түстегі оның серіктесі*
* Виктор Громов — *мистер Уильямс, Додсонның қызметтесі*

### Туыс жандар
* Ростислав Плятт — *үй иесі*
* Юрий Никулин — *ұры*

### Қызыл нәсілділердің көсемі
* Георгий Вицин — *алаяқ Сэм*
* Алексей Смирнов — *Билл Дрисколл, Сэмнің серіктесі*
* Сергей Тихонов — *бала Джонни Дорсет* (Маргарита Корабельникова дыбыстаған, бірақ кей жерде Сергейдің өз дауысы да пайдаланылды)
* Георгий Милляр — *әке Эбенезер Дорсет* (титрда көрсетілмеген)

## Түсірілуі
* «Біз таңдайтын жолдар» бөлімі Қырымда және Ивано-Франковск облысында түсірілген.
* «Қызыл нәсілділердің көсемі» негізінен Қырымның Куйбышево атты елді мекенінде түсірілген.

## Сілтемелер
* 

Санат:КСРО кинокомедиялары
Санат:Леонид Гайдай фильмдері
Нұрислам Валентинұлы Санаев

**Нұрислам Санаев** (шын есімі *Артас Валентинович Саава*; 9 ақпан 1991 жыл, Тыва АКСР, КСРО) — қазақстандық және ресейлік еркін күресші, тыва ұлтынан. 2016 жылы Қазақстан азаматтығын алып, есімін де Нұрислам Санаев деп ауыстырды.

## Карьерасы
2016 жылғы Рио олимпиадасына қатысып, 1/8 финалдан аса алмады.

2020 жылғы Токио Олимпиадасында қола жүлдені иеленді. 

2018 жылы Бішкекте өткен Азия чемпионатының жеңімпазы.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз)

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары
Санат:Ресей балуандары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Баһадүр Исомиддинұлы Жалолов

**Баһадүр Исомиддинұлы Жалолов** (; 8 шілде 1994 жыл, Сұрқандария облысы, Өзбекстан) — өзбекстандық кәсіпқой боксшы, 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы.

## Мансабы

7-сыныптан бокспен айналыса бастады. 

2019 жылғы әлем чемпионы (Екатеринбург), 2017, 2019, 2021 жылдары Азия чемпионы атанған. 

2018 жылы *Fight Promotions* компаниясымен келісім шарт жасасып, кәсіпқой бокспен айналысады.  
 
## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан боксшылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бокстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бокстан Азия чемпиондары
Санат:Бокстан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Бокстан Азия ойындары чемпиондары
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Софья Полихроновна Берульцева

**Софья Берульцева** (2000 жылы 6 қарашада туған, Шымкент) — қазақстандық каратэші, 2020 жылғы Токио Олимпиадасының қола жүлдегері.

## Өмірбаяны

### Карьерасы
2016 жылдан бері халықаралық жарыстарға қатысып келеді. Жастар арасындағы әлем чемпионы (2017) және ересектер арасында Азия чемпионатының күміс жүлдегері (2019) атанды. 

2020 жылғы Олимпиада ойындарына жолдаманы соңғы сәтте алды. Ол каратеден рейтинг бойынша да, лицензиялық жарыста да ұтылып қалып, Олимпиада жолдамасынан тыс қалған болатын. Алайда Азия аймағында олимпиадалық циклда әйелдер арасында ең көп ұпай жинаған спортшы ретінде Халықаралық карате федерациясының D3 картасына ие болып, Токио Олимпиадасына қатысуға мүмкіндік алды. 

Олимпиада ойындарында әйелдер арасында  жүлде алған тұңғыш қазақстандық спортшы ретінде ел спортының тарихына енді.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша каратэшілер
Санат:Қазақстан каратэшілері
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Ұлықбек Исматуллаевич Рашитов

**Ұлықбек Исматуллаевич Рашитов** (; 23 наурыз 2002 жыл, Өзбекстан) — өзбекстандық тхэквондошы, 68 келі салмақта 2020, 2024 жылдарғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы атанды. 

## Карьерасы
2018 жылы Буэнос-Айресте (Аргентина) өткен жасөспірімдер арасындағы 2018 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жасөспірімдер арасында 48 келі салмақ дәрежесінде Ұлықбек Рашитов финалда ресейлік спортшы Дмитрий Шишкодан жеңіліп, күміс медаль жеңіп алды. 

2019 жылы Ұлықбек таэквондодан жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында 55 келіге дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды. Сол жылы ол 2019 жылғы Бүкіләлемдік Әскери ойындарда да 58 келі салмақта финалда қытайлық спортшы Лян Юшуайаны жеңіп, алтынға қол жеткізді.

2021 жылы Амманда (Иордания) таэквондодан Азиялық Олимпиадалық іріктеу турнирінде Токиода (Жапония) өтетін ХХХІІ Жазғы Олимпиада ойындарына жолдама алды.

2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ол 68 келі салмақта өнер көрсетті. Іріктеу кезеңінде ол малилік Сейду Фофанадан басым түсті. 1/8 финалда Оңтүстік Кореядан келген екі дүркін Олимпиада жүлдегері Ли Дэ Хонгты жеңді. Жартылай финалда Недзад Хусичке (Босния және Герцеговина) қарсы шығып, 28:5 есебімен басым түсті. Ол финалда британдық таэквондошы Брэдли Синденді 34:29  есебімен жеңіп, Өзбекстан құрамасының тарихындағы таэквондодан Олимпиада ойындарындағы алғашқы алтынды жеңіп алды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тхэквондошылар
Санат:Өзбекстан Тхэквондошылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Тхэквондодан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Тхэквондодан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Тхэквондодан Азия чемпиондары
Акбар Хуснидилла угли Джураев

**Акбар Хуснидилла угли Джураев** (; 8 қазан 1999) — өзбекстандық ауыр атлет, 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы.

2019 жылғы Азия чемпионатының күміс жүлдегері.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Өзбекстан ауыр атлеттері
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары
Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты

**Әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты**, ресми атауы **ФИФА Әйелдер арасындағы Әлем Кубогы** () — футболдан халықаралық жарысы. Әлем Чемпионаты ФИФА-ның ұйымдастыруымен өткізіледі, және оған ФИФАға мүше барлық әйелдер құрама командалары қатыса алады.

Финалдық турнирлер 4 жылда 1 рет болады. Бірақ іріктеу турнирлерін қосқан 3 жылға дейін созылады. 2019 жылғы әйелдер арасындағы әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне барлығы 204 құрама қатысты. 4 жыл сайын өтетеін әлем чемпионатының финалдық турниріне барлығы 32 (31 құрама іріктеу кезеңінен жолдама алады, 1 құрама чемпиоантты өткізуші ел бірден жолдама алады;

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* UEFA's page on the FIFA Women's World Cup, UEFA.com 
* RSSSF's pages, RSSSF.com 

Санат:Әлем біріншіліктері
Санат:Әйелдер спорты
Chronicon Pictum

нобай|Chronicon Pictum бірінші беті
**Chronicon Pictum** (Латын тілінен аударылған - *суретті хроника;* маж: *Képes Krónika*) — ХIV ғасырдың екінші жартысындағы Мажарстан Патшалығының ортағасырлық суреттелген хроникасы.

Ұлы I Лайош кезіндегі көркем стильде жасалған. 

Қолжазба қазір Будапешттегі Сечени Ұлттық кітапханасында (*Országos Széchényi Könyvtár*) сақтаулы. 

## Жылнама тарихы
Жылнаманы Марк Калти (маж. *Kálti Márk*) 1358 жылдан кейін көп ұзамай жазған, ал соңғы сурет 1370-1373 жылдар аралығында аяқталған.
солға|нобай|Иллюстрацияланған хрониканің 21-беті. Жоғарғы үлкен миниатюра - мажарлардің Паннонияға келуі.
Хроника француз патшасы V Карлға берілді, мүмкін, I Лайоштың қызы Екатеринанің Карлдың ұлына үйленуіне байланысты сыйлық ретінде болуы мүмкін. Содан кейін жылнама 1456 жылы Джордж Бранковичке берілді, онда ол көшіріліп, кейін жоғалып кетті, мүмкін біраз уақыт Осман империясының иелігінде болды.
Хроника XVII ғасырдың бірінші жартысында Вена патшалық мұрағаттарында белгісіз түрде пайда болды, сондықтан оны "Вена иллюстрацияланған жылнамасы" деп те атайды.
солға|нобай|Патшалық елтаңбасы

## Галерея

Сурет:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|I Ласло әулие коронациясы
Сурет:Istvan-ChroniconPictum.jpg|қасиетті Иштуан патша
Сурет:Geza-ChroniconPictum.jpg|Ұлы кінәз Геза
Сурет:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|Леле мен оның мүйізі
Сурет:Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg|Мажарстанның Паннония жазығын жаулап алуы
Сурет:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|Мажар тайпалары
Сурет:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|Ғажайып бұғы аулау.
Сурет:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|Еділ Рим Папасы Леомен кездесті.
Сурет:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|Ғұндар Аквилеяны қоршауға алды.
Сурет:Attila-ChroniconPictum.jpg|Еділ қаған "бірінші мажар патшасы"
Сурет:Konyves Kalman.jpg|I Кальман патша
Сурет:Viennese Illuminated Chronicle Posada.jpg|Посада шайқасы
Сурет:Chronicon Pictum P037 Szent István születése.JPG|Қасиетті Иштуанің туылуы.
Сурет:Chronicon Pictum P129 IV. László és gyilkosai.JPG|IV Ласло және оны өлтірушілер (IV Ласлоның өлтіру).


## Дереккөздер

Санат:Тарихи хроникалар
Футболдан Испания чемпионаты 2021/22

**Футболдан Испания чемпионаты 2021/22** — Ла-Лиганың 91-ші маусымы. 20 клуб Испания чемпиондығы үшін сынға түседі. 

## Турнир кестесі

## Мергендер

* 27 гол —  Кәрім Бензема (Реал Мадрид)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.laliga.com/en-GB

Санат:Футболдан Испания чемпионаты
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:2022 жылғы футбол
Фазлиддин Хасанбайұлы Гаибназаров

**Фазлиддин Хасанбайұлы Гаибназаров** (; 16 маусым 1991, Бекабад, Ташкент облысы, Өзбекстан) — өзбекстандық кәсіпқой боксшы.

2016 жылғы Олимпиада чемпионы.

Кәсіпқой боксқа 2017 жылы ауысты.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан боксшылары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бокстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Миалгия

**Миалгия** (бұлшықет ауыруы деп те аталады) — бұлшық ет ауырсынуына қатысты медициналық термин. **Миалгия** — көптеген аурулардың симптомы. Жедел миалгияның ең көп таралған себебі — бұлшық етке немесе бұлшық ет тобына шамадан тыс күш түсіру; тағы бір ықтимал себеп — вирустық инфекция, әсіресе науқаста ешқандай жарақат болмаған кезде.

Ұзақ мерзімді миалгия метаболикалық миопатиядан, кейбір тамақтану тәртібінің бұзылыстарынан және [созылмалы шаршау [Синдром|синдромынан]] туындауы мүмкін.

## Себептері
Миалгияның жиі кездесетін себептері — шамадан тыс пайдалану, жарақат алу немесе шиеленіс. Алайда, миалгия аурулардан, дәрі-дәрмектерден немесе вакцинацияға жауап ретінде де туындауы мүмкін. Сусыздандыру кейде бұлшық ет ауырсынуына әкеледі, әсіресе жаттығулар сияқты қарқынды физикалық белсенділікпен айналысатын адамдарда. Бұл сонымен қатар жүрек трансплантациясы операциясынан кейін жедел бас тартудың белгісі.

### Ең таралған себептер:
* Жарақаттар немесе травмалар, оның ішінде созылу, гематомалар;
* Шамадан тыс пайдалану: бұлшықетті тым жиі пайдалану;
* Созылмалы кернеу;

### Инфекциялар, оның ішінде:
* Тұмау
* Лайм ауруы
* Бабезиоз
* Безгек
* Токсоплазмоз
* Денге қызбасы
* Вирусты геморрагиялық қызба
* Бұлшық ет абсцессі
* Полиомиелит
* Трихинеллез (дөңгелек құрт)
* Эбола
* COVID-19 коронавирустық инфекциясы 

### Аутоиммунды себептер:
* Біренше склероз түрлерінің болуы
* Созылмалы шаршау синдромы
* Миозит
* Аралас дәнекер ұлпа ауруы
* Фибромиалгия синдромы
* Түйіндік полиартерит
* Морфея
* Саркоидоз

## Емдеу
Миалгияның себебі белгісіз болғанда, науқас симптомдарына байланысты емделуі қажет. Жалпы емдеу әдістеріне жылу, демалу, парацетамол, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар және бұлшық ет босаңсытқыштары жатады.

Санат:Бұлшық ет аурулары