open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пап Гейе

**Пап Гейе** (фр. *Pape Alassane Gueye;* 24 қаңтар 1999 жыл) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Олимпик Марсель" клубының жартылай қорғаушысы.

Францияның 18, 19 жастағы құрамаларында ойнаған. 

2021 жылдан бері Сенегал құрамасында ойнайды.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогы: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* fff.fr/equipe

Санат:Франция футболшылары
Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Уотфорд ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Бамба Дьенг

**Бамба Дьенг** (; 23 наурыз 2000 жыл, Диурбель, Сенегал) — сенегалдық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен Олимпик Марсель клубының шабуылшысы.
## Жетістіктері
### Халықаралық
*Африка Ұлттары кубогы: 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://int.soccerway.com/players/cheikh-bamba-dieng/676053/

Санат:Сенегал футболшылары
Санат:Сенегал Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Африка чемпиондары
Мохаммед Абу-Габаль

**Мохаммед Абу-Габаль** (; 29 қаңтар 1989 жыл) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Замалек" клубының қақпашысы.

2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері
### Клубтық
**ЕНППИ**

* Мысыр кубогы: 2010–11

**Замалек**

* Мысыр чемпионы: 2014–15, 2020–21
* Мысыр кубогы: 2014, 2015, 2018–19
* Мысыр суперкубогы: 2019–20
* Африка суперкубогы: 2020
### Халықаралық
**Мысыр құрамасы**

* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021

## Сілтемелер

* Ғootballdatabase.eu

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Эмам Ашур

**Эмам Ашур** (20 ақпан 1998) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Замалек" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Клуб

; Замалек SC

* Мысыр чемпионы 2020-21
* Мысыр кубогы: 2018–19
* Мысыр суперкубогы: 2019–20
* Африка суперкубогы: 2020

### Халықаралық

* Африка чемпионы (23 жас): 2019
* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Мохаммед Абдель Монем

**Мохаммед Абдель Монем** (; 1 ақпан 1999 жыл) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Ахли" клубының қорғаушысы.

2021 жылғы Африка Ұлттары кубогының финалисі. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Махмуд Хамди

**Махмуд Хамди** (; 1 маусым 1995) — мысырлық футболшы, қорғаушы.

2018 жылы әлем чемпионатына, 2019, 2021 жылдары Африка Ұлттары кубогына,  2020 жылы Жазғы Олимпиадаға қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Мысыр кубогы: 2017/18
* Мысыр суперкубогы: 2016

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Ахмед Абу Әл-Фотох

**Ахмед Әбу Әл-Фотух** (; 22 наурыз 1998) — мысырлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2020 жылғы Жазғы Олимпиадаға, 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық

; Замалек

* Мысыр чемпионы 2020-21
* Мысыр кубогы: 2017–18

### Халықаралық

* Африка чемпионы (23 жас): 2019
* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021
## Дереккөздер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Санат:ЕНППИ ФК ойыншылары
Хамди Фатхи

**Хамди Фатхи** () — мысырлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

2019 жылдан бері "Әл-Ахли" клубында ойнайды.

## Жетістіктері

; Әл Ахли

* Мысыр чемпионы: 2018–19, 2019–20
* Мысыр кубогы: 2019–20
* Мысыр суперкубогы: 2018
* КАФ Чемпиондар лигасы: 2019–20, 2020-21
* Клубтар арасындағы әлем чемпионатында 3 орын: 2020
* Африка суперкубогы: 2021
## Дереккөздер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Санат:ЕНППИ ФК ойыншылары
Амр Әл-Сулайя

**Омар Әл-Сулайя** (; 2 сәуір 1990 жыл) — мысырлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогының финалисі.

## Жетістіктері

; Әл-Ахли

* Мысыр чемпионы: 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20
* Мысыр кубогы: 2016–17, 2019–20
* Мысыр суперкубогы: 2017, 2018
* КАФ Чемпиондар лигасы: 2019–20, 2020-21
* Клубтар әлем чемпионатында 3 - орын: 2020
* Африка суперкубогы: 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Қойкөмген

**Қойкөмген** – Ақмола облысы Жарқайың ауданының қиыр оңтүстігіндегі тау. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 363 м. Беткейлері көлбеу келген. Тау батыстан шығысқа қарай 4 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай 1,5 км-ге созылған. Сай-жыралармен тілімденген етегімен Субасы, Сымтас өзендері ағып өтеді. Батысында шағын тоған салынған.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы таулары
Қосшоқы (тау, Ақмола облысы)

**Қосшоқы** – Шабдар және Сымтас өзендерінің аралығындағы төбе.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Жарқайың ауданы Шойындыкөл ауылынан шығысқа қарай 35 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 348 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылған, енді жері 0,5 км. Солтүстігінде 3 км жерде Сымтас өзені бойында шағын бөген салынған. Төбенің оңтүстігімен Терісаққан өзенінің оң саласы Шабдар өзені ағып өтеді. Солтүстік-батысында Сымтас, батысында Қойкөмген, оңтүстігінде Миялы, шығысында Сарыоба төбелері бар.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы таулары
Қосшоқы

**Елді мекен:**
* Қосшоқы — Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл, темір жол бекеті.

**Таулар:**
* Қосшоқы – Абай облысы Семей қалалық әкімдігі аумағындағы тау.
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Абай ауданындағы тау. 
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Абай ауданындағы тау.
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Жарқайың ауданындағы төбе. 
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданындағы тау.
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау.
* Қосшоқы – Қарағанды облысы Ұлытау ауданындағы тау.
Омар Мармуш

**Омар Мармуш** (; 7 ақпан 1999 жыл) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен «Манчестер Сити» клубының шабуылшысы.

## Жетістіктері

### Халықаралық
* Африка Ұлттар кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://www.kicker.de/omar-marmoush/spieler

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Вольфсбург ФК ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК ойыншылары
Санат:Санкт-Паули ФК ойыншылары
Мустафа Мұхаммед

**Мостафа Мохамед Ахмед Абдаллах** (; 28 қараша 1997 жыл, Эль-Гиза) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Галатасарай" клубының шабуылшысы.

## Жетістіктері

; «Замалек»

* Мысыр кубогы: 2018/19
* Мысыр суперкубогы: 2019/20
* Африка суперкубогы: 2020

; Египет-23

* Африка чемпионы: 2019

### Жеке

* Жастар арасындағы Африка чемпионатының үздік  мергені: 2019
* Чемпиондар лигасының үздік мергені: 2019/20

## Дереккөздер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Санат:Галатасарай ФК ойыншылары
Ахмед Сайед

**Ахмед Сайед** (; 10 қаңтар 1996 жыл), немесе **Зизо** (), — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Замалек" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогының финалисі

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Льерс ФК ойыншылары
Санат:Насьонал Фуншал ФК ойыншылары
Санат:Морейренсе ФК ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Қосшоқы (тау, Шет ауданы)

**Қосшы** – Бұғылы тауларының оңтүстік-батыс бөлігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы С.Сейфуллин кентінің солтүстік-шығысында 6 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1099 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 11 км-ге созылған, енді жері 6 км. Беткейі жарқабақты, қатты тілімденген. Батысынан Байқара, оңтүстік-шығысынан Өңірек өзендері бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Орта және жоғарғы тас көмір дәуірінің гранитоидты жыныстарынан түзілген.  

## Өсімдігі
Тауалдының сұр, бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында тобылғы, қараған, жусан, селеу, т.б. өсімдіктер өседі. Оңтүстік етегінде бұталы тоғай кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Марван Хамди

**Марван Хамди** (; 15 қараша 1996 жыл) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Замалек" клубының шабуылшысы.

2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық
*Мысыр чемпионы: 2020/21

### Халықаралық
*Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021
## Дереккөздер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Қосшоқы (тау, Жаңаарқа ауданы)

**Қосшы** – Ақтау тауларының оңтүстік-батысындағы таулар.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтау ауылының солтүстік-шығысында 20 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 983 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 10 км-ге созылған, енді жері 3,5 км. Беткейлері тіктеу, тізбектелген екі шоқыдан тұрады. Таудан Балта, Боранбай өзендерінің салалары бастау алады. Батысында Қызылтас, оңтүстігінде Қотыржал таулары бар.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты, қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, т.б. өсімдіктер өседі. Мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Моханад Лашин

**Моханад Лашин** (29 мамыр 1996 жыл) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Талал Әл Гаиш" клубының жартылай қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Мысыр футболшыларыСанат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Карлуш Кейруш

**Карлуш Мануэл Бриту Леал Кейрош** (; 1 наурыз 1953, Нампула, Португалиялық Батыс Африка) — португалиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Бапкер ретінде
Португалия-21

* Әлем чемпионы (2): 1989, 1991

«Спортинг»

* Португалия кубогы: 1994/95
* Португалия суперкубогы: 1995
*

«Реал Мадрид»

* Испания суперкубогы: 2003
Мысыр

* Африка Ұлттар кубогының финалисі: 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/2520

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия футбол жаттықтырушылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК жаттықтырушылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК жаттықтырушылары
Санат:БАӘ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:ОАР Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Реал Мадрид ФК жаттықтырушылары
Санат:Иран Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Нагоя Грампус ФК жаттықтырушылары
Qazlatyn

**Qazlatyn** — Қазақстандағы латын графикасына көшу үдерісін сүйемелдейтін негізгі ұлттық портал және конвертер. Жобаны  «Тіл-Қазына» орталығы 2018 жылы әзірледі.

Порталдың көпфункционалды конвертері мәтіндерді кирилден латынға және төте жазуға онлайн сәйкестендіруге мүмкіндік береді. Конвертердің ішкі ядросы (кодтары) «Яндекс переводчик»  веб-сервисіне орналастырылып, қазіргі таңда «казахский (латиница)» деген жазумен халықаралық деңгейдегі тілдер қатарына қосылды.

## Порталдың қызмет түрлері:
**І.** Сайттың бөлімдері:
# Жаңалықтар және кітапхана; 
# Емле бөлімі;
# Жобалар; 
# Әліпби (әліпби дыбысталуымен әзірленді. Әрбір әріпке сипаттама беріледі және контексте қолданылуы бар); 
# Администратор бөлімі; 
# Админ панелін телефонмен басқару; 
# Мобильді нұсқасы; 
# Графика (Кирил, латын, төте жазуында әзірленген. Кирилден – латынға, латыннан  - төтеге, төтеден – латынға, латыннан – кирилге қатесіз сәйкестендіреді. Сондай-ақ графика ауысқанда,  сол беттің құрылымы да ауысады. Мәселен, төте жазу оңнан солға қарай жүрсе, ауыстыруға қажетті беттің толық құрылымы сол бағытта ауысады); 
# Vue.js фреймворк (Әрбір қолданушыға жеке интерфейс ашады. Яғни порталға бір сәтте бірнеше адам кірсе де, портал ұзақ ойланып қалмайды).

**ІІ.** *Көпфункционалды конвертер*;

**ІІІ.** Конвертердің *онлайн нұсқасы*;

**IV.** Онлайн *файлдық конвертер*;

**V.** *Офлайн* файлдық конвертер;

**VІ.** Негізгі  *плагиндер* әзірленді.

**VІІ.** *Windows*-қа арналған *офлайн-нұсқасы;*

**VІІІ.** Бағдарламалардың *1000 данасын дискпен* тарату жүзеге асырылды.

**ІХ.** *Мобильді қосымшалар* бар (iOS және Android жүйелеріне арналған қосымшалар әзірленді. Қосымша мәтінді ғана емес файлдық конвертациялауды жүзеге асыра алады).

**X.** GitHub веб-сервистік порталына арналған қосымша плагиндер жиыны;

**ХІ.** Chrome браузеріне арналған конвертердің плагині;

**ХІІ.** Деректер базасы әзірленді.

## Соңғы өнімді нәтиже:
* **Qazlatyn.kz** көпфункционалды конвертердің  ішкі ядросы (кодтары) әлемдік веб-сервис **Яндекс переводчикке** орналастырылып, қазіргі таңда «казахский (латиница)» деген жазумен халықаралық деңгейдегі тілдер қатарына қосылды. **Яндекс переводчик** веб-сервисіне орналастыру жұмысы «Тіл-Қазына» орталығы мен Яндекс компаниясы арасында жасалынған Меморандум негізінде, яғни *тегін* жүзеге асырылды. 
* Онлайн конвертерде бүгінге дейін **1 552 340 рет** мәтін сәйкестендірілген.  Ал үлкен көлемдегі  сәйкестендірілген құжаттар саны –   **5310** файл.

## Конвертер мүмкіндігі

Абай жолы (Word, 433 бет) – 7 сек. сәйкестендіреді

Абай жолы (PDF, 433 бет) – 13 мин. 52 сек. сәйкестендіреді

20 кітап «Абай жолы» (Word, 433 бет) – 1 мин. 10 сек. сәйкестендіреді

100 кітап «Абай жолы» (Word, 433 бет) – 6 мин. 8 сек. сәйкестендіреді

1000 кітап «Абай жолы» (Word, 433 бет) – 60 мин. сәйкестендіреді

100 000 кітап «Абай жолы» (Word, 433 бет) – 100 сағат (4 тәулік 4 сағат) сәйкестендіреді

1 кітап «Абай жолы» (pdf, 300 бет) – 3 мин. 20 сек. сәйкестендіреді (200 сек).
Академиялық есуден Азия чемпионаты

**Академиялық есуден Азия чемпионаты** — академиялық есуден халықаралық жарыс. Чемпионат Азия академиялық есудің басқарушы ұйыммен (ARF) ұйымдастырылады.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
2015-2022

## Сыртқы сілтемелер
*Official ARF site

Санат:Азия чемпионаттары
Футболдан жастар арасындағы Азия Кубогы

**Футболдан жастар арасындағы Азия Кубогы** — Азия Футбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты футбол турнирі. 

Чемпионат 1959 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он екі рет кубокты Оңтүстік Корея жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Official page
* RSSSF Page on AFC Youth Championship

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Азия Кубогы
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Санат:АФК турнирлері
Sulpak

**Sulpak** — Алматыда орналасқан Қазақстандағы ең ірі электроника сауда желісі. Компанияны 1992 жылы Алмас Султангазин мен Андрей Пак құрған.

*Сулпак* есімі серіктестіктің негізін салушылар *Сул*тангазин мен *Пак* есімдерінің алғашқы екі буынынан құралған.

Компанияның мәліметінше, Sulpak-та 6000-ға жуық адам жұмыс істейді. Қазақстан мен Қырғызстанның 55-тен астам қалалары мен елді мекендеріне желіге барлығы 177 сауда нүктесі кіреді.

## Тарихы
Sulpak негізін салғаннан кейін бизнес Қазақстанның ірі қалаларында электроника мен тұрмыстық техниканың саудасына ден қойды. 2001 жылы ғана филиалдар желісін бүкіл Қазақстанға кеңейту басталды.

2005 жылдан бастап бөлшек сауда компаниясы Ресейдегі және Шығыс Еуропадағы «Eldorado» ресейлік электроника бөлшек сауда желісімен ынтымақтасады.

2006 жылы Sulpak неміс электроника сатушысы Media Markt-пен бірдей қызыл ливераны қабылдады. Бұл ресейлік «Эльдорадо» нарығымен ынтымақтастыққа байланысты болды, өйткені олар түс схемасын қызылға өзгертті.

Сондай-ақ Sulpak 2009 жылдан бері өз өнімдерін онлайн сатумен айналысады.

## Sulpak Cinema

**Sulpak Cinema** — Sulpak тобының Қазақстандағы кинопрокат нарығында жұмыс істейтін дистрибьюторлық бөлімшесі. Forbes Kazakhstan мәліметінше, компания ұлттық дистрибуция нарығының шамамен 40 %-ын бақылап, Paramount Pictures, Warner Bros және Universal Pictures сынды голливудтық студиялармен тікелей келісімшарттарға ие болған.

Осындай тікелей әріптестік компанияға тизерлер, футаждар және басқа да маркетингтік материалдарды жедел алуға, сондай-ақ серіктес студиялардың шетелдік офистерімен үйлесімді жұмыс істеуге мүмкіндік беріп, жаңа фильмдерді қазақстандық экранға жедел шығаруға жағдай жасады. Компанияның негізін қалаушылардың бірі — Sulpak бөлшек сауда желісінің тең иесі кәсіпкер Алмас Султанғазин, ал құр founders қатарына продюсер Олег Головашкин да кіреді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның сауда желілері
Санат:Алматы компаниялары
Бақытгүл Дәуітбекқызы Ысқақ

**Бақытгүл Дәуітбекқызы Ысқақ** (1 қаңтар 1963 ж. т. Шығыс Қазақстан (Семей) облысы, Тарбағатай (Ақсуат) ауданы, Ақжайлау ауылы) – тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты. Н.К. Крупская атындағы Семей педагогикалық институтын қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша (1985)  бітірген. «Ы.Алтынсарин» төсбелгісінің иегері.

## Еңбек жолы
* Орта мектепте аға пионер вожатый (1980-1981), 
* орта мектепте қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі (1985-1989), 
* жоғары оқу орындарында оқытушы, аға оқытушы, доцент (1989-2017) болып жұмыс істеді,
* Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институтының кафедра меңгерушісі (2007-2009), 
* Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты оқу ісі және дүниетанымды қалыптастыру жұмыстары жөніндегі проректор  (2009-2017) лауазымдық қызметін атқарды,     
* Еңбек жолын Ш.Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ҰҒПО»КеАҚ-да жетекші ғылыми қызметкер (2009-2017), 
* Терминология басқармасының басшысы (2019 ж.) қызметінде жалғастыруда.  

## Негізгі ғылыми еңбектері
* Филология ғылымдарының докторы, профессор Ғ.Қалиевтің жетекшілігімен «М.Қашқаридың «Диуани лұғат ит-түрк» еңбегіндегі және қазіргі қазақ тіліндегі етістік категориясы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 
* 30-ға жуық ғылыми, ғылыми-әдістемелік мақалалары, монографиялық еңбегі жарық көрген. Қазақ тілінің морфологиясы, терминологиясы мәселелерімен шұғылданады.

Санат:Филологтар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Қосшоқы (тау, Ұлытау ауданы)

**Қосшы** – Кішітау тауларының солтүстік-батысындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарлық ауылының оңтүстік-батысында 28 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 485 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі көлбеу, қос шоқыдан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Тұзкөл көлі, оңтүстігінде Сарытау тауы, шығысында Қойтас қыстауы жатыр. 

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, тобылғы, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Қосшоқы (тау, Абай облысы)

**Қосшы** – Мыржық жотасының шығысындағы шоқылы тау.  

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 548 м. Қос шоқының шығыс беткейі тіктеу келген. Солтүстігінде Алтыбай аңғары, шығысында Жыңғылды көлі, оңтүстігінде Арқалық таулары бар.

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында боз, селеу, сұлыбас, қозықұлақ, бұталар өседі. Жайымдылық ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Қосшоқы (тау, Ертіс-Қарағанды каналы)

**Қосшы** – Ертіс-Қарағанды каналының сол жағалаулық аңғарындағы төбе.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Абай ауданы Изумрудный кентінің оңтүстігінде 12 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 580 м. Пішіні күрделі келген таудың ұзындығы мен ені 6-8 км шамасында. Таудың шығыс беткейінде қорымтастар шоғыры кездеседі. Батыс беткейі тіктеу, жартасты келген. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты бозғылт қоңыр және қоңыр топырағында қараған, тобылғы аралас қылқан боз, бетеге, боз, селеу, қоңырбас,  т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Әлім Садуахасұлы Сергібаев

**Әлім Садуахасұлы Сергібаев** (7 наурыз 1959 ж. т. Жамбыл облысы, Шу ауданы, Шоқпар станциясы) – баспа өнімдерін шығарудың маманы, полиграфиялық машиналардың инженер-механигі.

## Еңбек жолы
* **1976 ж.** ­­­­­– «Кітап» өндірістік бірлестігі «Кітап Фабрикасы» қағаз кесу станогының машинисі
* **1991 ж**. – Бөлім шебері, бастығы 
* **1993 ж.** – Мектеп дәптерлері баспасының бас инженері
* **1993-1995 жж**. – Алматы қаласы, полиграфкомбинатының компаниясы, бас инженер
* **1998-2006 жж.** – АҚ «Астана полиграфия» өндіріс басқармасының бастығы, бас инженер, директор
* **2008 ж**. – ЖШС «Бизнес-Пресс» баспа полиграфиялық компаниясы, бас директорының өндіріс бойынша орынбасары
* **2009 ж.** – ЖШС «Сарыарқа» баспаүйі бас директордың өндіріс бойынша орынбасары
* **2009 ж.** – ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және архив комитеті баспалар бағдарламасы басқармасы бастығының міндетін атқарушы
* **2009 ж**. – АҚ «Баспалар үйі» президентінің көмекшісі
* **2010 ж.** – ҚР Мәдениет министрлігі Тіл комитеті Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының Сараптама және баспа қызметі бөлімінің бастығы
* **2011-2013** **жж**. – ҚР  Мәдениет министрлігі Тіл комитеті Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы директорының міндетін атқарушы
* **2015 ж. -** ҚР  Мәдениет министрлігі Тіл комитеті Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, Баспа бөлімінің басшысы
* **2018 ж. -** ҚР  Білім және ғылым министрлігі Тіл саясаты комитеті «Ш.Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» КеАҚ Редакциялық-баспа басқармасының басшысы

## Марапаттары
* **1985 ж.** – Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты
* **2001 ж.** – Мемлекеттік «Алғысхат» алғысы
* **2003 ж.** – ҚР баспа және полиграфия істері қайраткері» атты Құрмет белгісі
* **2016 ж.** – Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министірінің Құрмет грамотасымен марапатталды
* **2017 ж**. –  Қазақстан Республикасыны  Мәдениет  және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеттінің Құрмет грамотасы
* **2017 ж**. –  Қазақстан Республикасыны  Мәдениет  және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеттінің Алғысхаты.

Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Сарыоба (тау, Желдіадыр таулары)

**Сарыоба** – Желдіадыр тауларының солтүстік-шығысындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Талдысай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 484 м. Ендік бағытта созылып жатқан таудың ұзындығы 3 км, енді жері 1,5 км. Тау басы доғал, беткейлері көлбеу келген. Солтүстігінде Тараншы өзенінің негізінде шағын бөгендер салынған. Солтүстік-шығысында Қарасай, оңтүстігінде, Тараншы өзенінің бойында Талдысай қыстауы орналасқан.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырағында қараған, тобылғы бұталары аралас жусанды-бетегелі қуаң дала ландшафтысы қалыптасқан. Етегі мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыоба (тау, Шалқар ауданы)

**Сарыоба** – Мұғалжар тауларының шығысында, Қосқызылшоқы тауының шығысындағы тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданының солтүстігінде, Біршоғыр темір жол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 244 м. Аласа келген енсіз таудың беткейі жатық. 

## Өсімдігі
Құнарлығы шамалы сұр, бозғылт сұр топырағында жусан, күйреуік, баялыш, бұйырғын, т.б. қуаң далаға тəн шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Шалқар ауданы таулары
Қосқызылшоқы

**Қосқызылшоқы** – Үлкен Бақтыбай тауының солтүстік-шығысындағы аласа тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Алтынды ауылының оңтүстік-шығысында 48 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 284 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі жайпақ, сай-жыралармен тілімделген. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Ашық, оңтүстігінде Қараешкі қыстаулары, шығысында Сатай, Сарыоба таулары бар. 

## Өсімдігі
Қоңыр, сортаң сұр топырақ жамылғысында итмұрын, тобылғы аралас ши, бетеге, жусан, қау, сұлыбас, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Сатай (тау)

**Сатай** – Шуылдақ өзенінің аңғарындағы төбе. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Қайыңды ауылының оңтүстік-шығысында 47 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 246 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 кмге созылған, енді жері 4 км. Жер бедері жонды-белесті келген. Солтүстігінде Алпысбай қыстауы, солтүстік-батысында Сарыоба төбесі бар. 

## Өсімдігі
Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында тобылғы аралас ши, бетеге, сұлыбас, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы таулары
Санат:Төбелер
Мохаммед бин Зайед (стадион)

**Мохаммед бин Зайед (стадион)** — Біріккен Араб Әмірліктерінің Абу-Даби қаласындағы стадион. 

## Тарихы
Іргесі 1979 жылы қаланған. 2006-09 жылдары күрделі жөндеуден өтті. БАӘ Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Жазира" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. 

Стаддионда 2019 жылғы Азия кубогының 7 ойыны өтті (соның ішінде жартылай финал да бар).

Клубтар әлем чемпионаты бірнеше рет осы стадионда өткізілді.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

*Official Site – Al Jazira Club
*Image of the Stadium 
*AFL Architects

Санат:Стадиондар
Санат:БАӘ стадиондары
Қараоба (тау, Амантау таулары)

**Қараоба** – Амантау тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқы.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Айнабұлақ ауылының шығысында 15 км жерде орналасқан. Құланөтпес және Сыртқы өзендерінің аралығында жатыр.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 606 м, салыстырмалы биіктігі 106 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған шоқылар тізбегінен тұрады. Ұзындығы шамамен 10-11 км, енді жері 6 км. Беткейі көлбеу, маңында Тәнеке, Бақа, т.б. шоқылары мен Жантай, Шортанбай қыстаулары орналасқан.

## Геологиялық құрылымы
Тас көмір және девон гранитоидтарынан түзілген.

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр топырағында тал, шілік аралас дала өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыоба (тау, Жаманкөң алабы)

**Сарыоба** – Жаманкөң өзенінің жоғарғы ағысында, Шұбаркөл тас көмір кен орнының шығысында 26 км жердегі оқшау аласа тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Тікенекті ауылының батысында 22 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 518 м. Ендік бағытта 5 км-ге созылған, енді жері батысында (3,5 км). Жатық келген беткейлері айналасындағы сайлыжыралы далаға ұласады.

## Өсімдігі
Топырағы негізінен қоңыр, құмайтты қоңыр. Онда бетеге, көде, қылқан селеу, күйреуік, т.б. шөптесіндер өседі. Солтүстік-шығысында бұта шоғырлары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыоба (тау, Қарақуыс таулары)

**Сарыоба** – Қарақуыс тауларының (Қостанай облысы) шығысында, Терісаққан өзенінің аңғарындағы төбе.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданының қиыр солтүстік-батысында орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 355 м (салыстырмалы биіктігі 50 м шамасында). Төбе батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Төбе басы доғал, дөңбек келген. Беткейлері көлбеу, етегінде кішігірім жыралар кездеседі. Оңтүстігінде 3 км жердегі өзен бойында қыстау орналасқан.

## Өсімдігі
Нашар дамыған қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас жусанды-бетегелі бірлестігі жəне əр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер өскен.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Қазақстан Республикасының спорт шебері

thumb|right|250px|«Қазақстан Республикасының спорт шебері» белгісі
**«Қазақстан Республикасының спорт шебері»** — 1994 жылы Қазақстан Республикасы жастар, туризм және спорт жөніндегі істер министрлігі қарамағындағы Дене шынықтыру Жоғарғы Кеңесі мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы спорттық атақ.

thumb|right|250px|<center>2011 жылы 12 сәуірде Александр Сыроваткинге берілген «Қазақстан Республикасының спорт шебері» атағына куәлік. </center>
Қазақстанда спорттық атақтары анықталған Бірыңғай спорттық жіктемесі (БСЖ) бар: «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері», «Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері» (ХДСШ), «Қазақстан Республикасының спорт шебері» (СШ), «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы» (ҚРЕСЖ), сондай-ақ спорттық разрядтар: «Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат» (СШК), 1-ші, 2-ші, 3-ші спорттық (ересектер) разрядтары және 1-ші, 2-ші, 3-ші жасөспірім разрядтары.

## Иемдену қағидасы
Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігінің тиісті бұйрығында көрсетілгендей әрбір спорт түріне атақ берудің өзіндік қағидалары мен талаптары бар.

## Иемдену тәртібі
Қазақстан Республикасының азаматтарына «Қазақстан Республикасының спорт шебері» спорттық атағын республикалық және аймақтық спорт федерациялары аккредиттелген облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астаналардың) жергілікті атқарушы органының ұсынысы бойынша дене шынықтыру және спорт саласындағы уәкілетті орган береді.

Спорттық атақтың орындалуын «Жоғары санатты ұлттық спорт төрешісі» санатындағы кемінде үш төрешіден тұратын спорт түрі бойынша төрешілер алқасы растайды.

## Ұқсас дәрежелер
Мұндай атаулар Болгарияда, Польшада (әлі де бар), ГДР, Румыния және Чехословакияда болды. 1992 жылдан бастап «спорт шебері» атағын бұрын КСРО құрамында болған бірқатар мемлекеттер – Ресей, Украина, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, Тәжікстан, Өзбекстан бекітті.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі
* Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері
* КСРО спорт шебері

## Сілтеме
* "Спорттық атақтарды, разрядтарды және біліктілік санаттарын беру нормалары мен талаптарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің м.а. 2014 жылғы 28 қазандағы № 56 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылы 25 қарашада № 9902 тіркелді — Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі
* "Спорттық атақтар, разрядтар және біліктілік санаттарын беру және олардан айыру, омырауға тағатын белгілерді беру қағидаларын, сондай-ақ олардың сипаттамасын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының 2014 жылғы 29 шілдедегі № 300 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылы 5 тамызда № 9675 тіркелді — Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның спорттық атақтары
Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері

**«Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері»** — 1994 жылы белгіленген жоғары спорттық атақ (2014 жылға дейін – құрметті спорттық атақ). Атақ беру және одан айыру туралы мәселені Қазақстан Республикасының дене шынықтыру және спорт саласындағы жоғарғы басқару органы шешеді.

Бұл құрметті спорт атағын бірінші болып — Вячеслав Чиванин алды.

## Иелену тәртібі
Қазақстан Республикасының азаматтарына «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағын республикалық және аймақтық спорт федерациялары аккредиттелген облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астаналардың) жергілікті атқарушы органының ұсынысы бойынша дене шынықтыру және спорт саласындағы уәкілетті орган береді.

## Атақты иелену санаты
«Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы Олимпиада ойындарында, әлем чемпионаттарында жоғарғы спорттық нәтижелерге қол жеткізген және келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі:
* Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 1-3 орын;
* Ересектер арасындағы әлем чемпионатында 1-2 орын немесе ересектер арасындағы әлем чемпионатында екі рет 3 орынды иеленген.
Ойындық спорт түрлері бойынша «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі:
* Олимпиада ойындарының немесе әлем чемпионатының, УЕФА Чемпиондар лигасының (UEFA) топтық кезеңіне немесе ересектер арасындағы УЕФА (UEFA) Еуропа лигасының финалына шыққаны үшін.
Олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі:
* үш рет ересектер арасындағы әлем чемпионатында 1-орынды иеленгендер.
Спорт түрлері бойынша мүгедек спортшылар арасында «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» спорттық атағы келесі талаптарды орындаған спортшыларға беріледі:
* Паралимпиада немесе Сурдлимпиада ойындарында 1-3 орын.
* Спорттық атақ қайта берілмейді.

## Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шеберлерінің тізімі

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы
* Қазақстан Республикасының спорт шебері
* Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның спорттық атақтары
Сарыоба (тау, Желдіадыр тауларының шығысы)

**Сарыоба** – Желдіадыр тауларының шығысындағы Жаманкөң мен Жақсыкөң өзендері аралығындағы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы Баршын ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 432 м. ұзындығы 8 км, ені 4 км. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған оқшау таудың беткейі жатық, төбесі доғалданып келген.

## Өсімдігі
Беткейі мен етегінің қызғылт қоңыр, қоңыр топырақ жамылғысында қараған, жыңғыл, ши аралас бетегелі-бозды, жусанды-еркек шөпті дала ландшафтысы қалыптасқан. Шығысындағы Жаманкөң өзені бойында астық тұқымдас шалғынды өсімдіктер өседі. Алабы - мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыоба (тау, Қараоба шоқысы)

**Сарыоба** – Қараоба шоқысының (606 м) солтүстік-батысында, Шошқакөл көлінің шығысында 18 км жерде орналасқан шоқы.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 549 м, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 10 кмге созылған, енді жері 8 км. Күрделі пішінді шоқының төбесі тіктеу келген. Беткейлері көлбеу келген. Олар сай-жыралармен тілімденген. Сыртқы өзеніне қарасты шығыс беткейі біршама тіктеу. Одан шағын бұлақ көздері бастау алады.

## Өсімдігі
Бұта аралас қоңыр топырақ жамылғысында бетегелі-жусанды боз дала ландшафтысы қалыптасқан. Шоқы етегінде бірнеше қыстау (Жұмабай, Жұмабай-Қарасу, т.б.) орналасқан. Алабы мал жайылымына қолайлы.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы таулары
Сарыоба (тау, Ақтоғай ауданы)

**Сарыоба** – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Ақтоғай ауылының оңтүстігінде 50 км жерде орналасқан тау. 

## Жер бедері
Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км. Абсолюттік биіктігі 997 м. Сай, шатқал, аңғарлармен тілімденген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. 

## Геологиялық құрылымы
Девон жүйесінің орта жəне жоғарғы бөлім жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, боз жəне т.б. шөптесін өсімдіктер өседі. Бұлақтарға бай. Тау аңғарында Талдыбұлақ, Қасқа, Майтас, т.б. қыстаулар бар. 

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) таулары
Сарыоба (тау, Қызылорда облысы)

**Сарыоба** – Алтыншоқысу тауларының орта тұсындағы тау, осы таулардың ең биік жері (249 м). 

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Арал ауданы Шоқысу темір жол айырмасынан (Ақтөбе облысы Шалқар ауданында) солтүстік-шығысқа қарай 13 км жерде орналасқан. 

## Геологиялық құрылымы
Негізі палеозойда, кейіннен мезо-кайнозойда түзілген түпкі тау жыныстары жер бетіне жақын орналасқан. Олардың үстін неоген мен төрттік кезеңнің шөгінділері жауып жатыр. Таудың солтүстік-батыс беткейі тіктеу, қалғандары көлбеу жəне жатық келген.

## Өсімдігі
Шөл даланың құмдақты сұр, бозғылт сұр, құба топырағында жусан, изен, баялыш, бұйырғын, теріскен, т.б. шөптесіндер өскен. Оңтүстік, оңтүстік-шығыс етегінде Байталының бұлағы жылғасы (жазда құрғап қалады) мен қонысы созылып жатыр. 

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы таулары
Антон Андреевич Смольский

**Антон Андреевич Смольский** (16 желтоқсан 1996 жыл) — беларусьтік биатлоншы, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері.

## Карьерасы
2015 жылы жасөспірімдер арасындағы халықаралық жарыстарға қатыса бастады.  Екі жылдан соң әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды.
2017 жылы қараша айында тұңғыш рет әлем кубогына қатысып, 11-орын алды. 

2018 жылғы Қысқы Олимпиадада алғашқы отыздыққа іліне алмады. 2020 жылғы әлем чемпионатында 15 орын алды.
## Дереккөздер

Санат:Беларусь биатлоншылары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Рүстем Жүрсінбекұлы Мәліков

**Рүстем Жүрсінбекұлы Мәліков** (9 қыркүйек 1992 жылы, Өскемен) — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (армрестлинг), төрт дүркін әлем чемпионы.

## Өмірбаяны
Өскеменде тұрады және жаттығады. Жаттықтырушы – ҚР ЕСЖ Қыдырхан Сатыбалды.

2009 жылы Ташкентте өткен Азия чемпионатында 60 келіге дейінгі салмақта жасөспірімдер арасында алтын медаль жеңіп алып, Венецияда өтетін әлем чемпионатына жолдама алды.

2010 жылы Лас-Вегаста өткен әлем чемпионатында жасөспірімдер арасындағы чемпионатта 60 келіге дейінгі салмақ дәрежесі біріншілігінде өнер көрсетіп, сол қолымен — «күміс», оң қолымен — «қола» жүлдегер атанды.

2011 жылдың тамыз айында Гауохад қаласында (Үндістан) өткен Азия чемпионатында 60 келі салмақта чемпион атанды.

2011 жылы Алматыда өткен әлем чемпионатында сол қолмен 60 келі салмақ дәрежесінде басым түсті.

2012 жылы Швецияда, Словакияда, Италияда өткен бірнеше халықаралық турнирлерде жеңімпаз атанып, Тараз қаласында өткен турнирде тағы да Қазақстан чемпионы атанса, кейін Иранда өткен жарыста Азия чемпионы атағын сенімді түрде жеңіп алды.

2012 жылы Сан-Висентеде (Бразилия) өткен әлем чемпионатында ол қайтадан сол қолымен 60 келіге дейінгі салмақ дәрежесін жеңіп алды, оң қолымен ол тек бесінші болды.

Осы жеңісі үшін Рүстемге «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері» құрметті атағы берілді.

2012 жылы қарашада Варшавада армрестлингтен әлем кубогында Рүстем оң қолмен армрестлингтен 63 келіге дейінгі салмақта алтын, сол қолымен күміс алды.

ШҚУ дене шынықтыру және спорт факультетінің 2 курс студенті, Өскемен титан-магний комбинатында спорт нұсқаушысы болып жұмыс істейді.

## Сілтеме
* Рүстем Мәліков армрестлингтен әлем чемпионы атанды  
* Рүстем Мәліков Өскеменге армрестлингтен әлем кубогының алтын және күміс жүлделерінің иегері болып оралды 

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Армрестлингтен әлем чемпиондары
Санат:Қазақстан армрестлингшілері
Джакара Энтони

**Джакара Энтони** (8 шілде 1998 жыл, Аустралия) — аустралиялық фристайлшы, 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы.

2018 жылғы Қысқы Олимпиадада төртінші орын алды. 

Ол 2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысып, 4-ші орынға ие болды, бұл сол кездегі могулдағы австралиялық фристайлшы үшін ең жақсы нәтиже болды. Энтони 2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында әйелдер арасындағы моғол жарысында жеңіске жетті. Ол сонымен қатар 2019 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 

Қазіргі уақытта ол Викторияда орналасқан Дикин университетінде дене шынықтыру және спорт ғылымдарының бакалавры дәрежесінде оқиды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Аустралия фристайлшылары
Санат:Аустралия Олимпиада чемпиондары
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Сарыоба (тау, Шығыс Қазақстан облысы)

**Сарыоба** – Күршім жотасының оңтүстік-батысындағы тау. 

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданы Ақбұлақ ауылының батысында 10 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1030 м. Енсіз шағын келген тау беткейлері жатық келген. Олар айналадағы құрғақ даламен ұласып кетеді. Шығыс және батыс етегінен Қалғұтты өзенінің салалары бастау алады.

## Өсімдігі
Қиыршықтасты қоңыр, қызғылт қоңыр топырағында тобылғы, қараған бұталары аралас бетеге, жусан, қылқан боз, айрауық, т.б. шөптесіндер өскен. Етегі мал жайылымына қолайлы. 

## Дереккөздер

Санат:Күршім ауданы таулары
Сарыоба (тау, Жаңаарқа ауданы)

**Сарыоба** – Тасқараала тауларының шығыс, оңтүстік-шығысындағы оқшау аласа тау. 

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Тоғысқан темір жол стансасынан солтүстікке қарай 40 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 492 м. Тау оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 4 км. Беткейлері көлбеу, төбесі доғал пішінді. Батысында Қыналыкөл көлі жатыр. Оған көктемде суы кермек татитын Өткелсаз өзені құяды. 

## Өсімдігі
Тау беткейі мен етегінің құнарлығы шамалы сұрғылт қоңыр топырағында жусан, теріскен, қылқан боз, кермек, еркек шөп, т.б. шөптесіндер өскен. 

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы таулары
Мартина Сабликова

**Мартина Сабликова** (, ; 27 мамыр 1987 жыл, Нове-Место-на-Мораве, Ждяр-над-Сазавоу ауданы, Южноморавс өлкесі) — чехиялық конькиші, бірнеше дүркін Олимпиада, әлем және Еуропа чемпионы.

Бес бірдей Қысқы Олимпиада ойындарына (2006-2022) қатысты. 

## Жетістіктері
нобай|Әлем чемпионаты, Коломна 2016

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша конькишілер
Санат:Чехия конькишілері
Санат:Конькиден Олимпиада чемпиондары
Санат:Конькиден әлем чемпиондары
Санат:Конькиден Еуропа чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Чехия Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері

230px|нобай|оңға|«Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері» медалі
**Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері** — Қазақстан Республикасында белгіленген спорттық атақ.

## Иелену қағидасы
Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігінің тиісті бұйрығында көрсетілгендей әрбір спорт түріне атақ берудің өзіндік қағидалары мен талаптары бар.

## Иемдену тәртібі
Қазақстан Республикасының азаматтарына «Қазақстан Республикасының спорт шебері» спорттық атағын республикалық және аймақтық спорт федерациялары аккредиттелген облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астаналардың) жергілікті атқарушы органының ұсынысы бойынша дене шынықтыру және спорт саласындағы уәкілетті орган береді.

Спорттық атақтың орындалуын «Жоғары санатты ұлттық спорт төрешісі» санатындағы кемінде үш төрешіден тұратын спорт түрі бойынша төрешілер алқасы растайды.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері
* Қазақстан Республикасының спорт шебері

## Сілтеме
* "Спорттық атақтарды, разрядтарды және біліктілік санаттарын беру нормалары мен талаптарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің м.а. 2014 жылғы 28 қазандағы № 56 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылы 25 қарашада № 9902 тіркелді — Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі
* "Спорттық атақтар, разрядтар және біліктілік санаттарын беру және олардан айыру, омырауға тағатын белгілерді беру қағидаларын, сондай-ақ олардың сипаттамасын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының 2014 жылғы 29 шілдедегі № 300 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылы 5 тамызда № 9675 тіркелді — Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Сарыоба (тау, Абай облысы)

**Сарыоба** – Арқарлы тауларының шығысындағы төбелер. 

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданының оңтүстік-батысында орналасқан. 

## Жер бедері
Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай доғаша созылып жатқан төбелер тізбегінің теңіз деңгейінен ең биік жері орта тұсында (800 м шамасында). Енсіз төбелер 20-22 км-ге созылған. 

## Өсімдігі
Жатық беткейлерінің қиыршықтасты сұр топырағында ебелек, жусан, ши, баялыш, еркек шөп, қоянсүйек, т.б. шөптесіндер өскен. Таудың оңтүстігі мен батысында қыстаулар (Сарыоба, Нұрлан, Ақшора, т.б.) орналасқан. 

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Эдуардо Перейра Родригес

**Эдуардо Перейра Родригес** (; 7 қаңтар 1992, Гояния, Бразилия), **Дуду** ретінде көбірек танымал — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Палмейрас" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Сан-Паулу штатының чемпионы (1): 2020
* Минас-Жерайс штатының чемиионы (1): 2011
* Бразилия чемпионы (2): 2016, 2018
* Бразилия вице-чемпионы (1): 2017
* Бразилия В сериясының чемпионы (1): 2010
* Бразилия кубогы (1): 2015
* Украина вице-чемпионы (1): 2011/12
* Либертадорес кубогы (2): 2020 (*постфактум*), 2021
* Жастар арасындағы Оңт. Америка чемпионы (1): 2009
* Жастар арасында әлем чемпионы (1): 2011

### Жеке

* Бразилия чемпионатының үздік ойыншысы (Placar) (1): 2018
* Бразилия чемпионатының үздік ойыншысы (Globo и КБФ) (1): 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Коритиба ФК ойыншылары
Санат:Динамо Киев ФК ойыншылары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары
Санат:Әл-Духаиль ФК ойыншылары
Абел Феррейра

**Абел Фернанду Морейра Феррейра** (; 22 желтоқсан 1978, Пенафиел) — португалиялық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы.

## Жетістіктері

### Футболшы ретінде

* Португалия кубогы (2): 2007, 2008
* Португалия суперкубогы (2): 2007, 2008

### Бапкер ретінде

* Бразилия кубогы (1): 2020
* Либертадорес кубогы (2): 2020, 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Абел Фернанду Морейра Феррейра 

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Витория Гимарайнш ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:Португалия футбол жаттықтырушылары
Санат:Брага ФК жаттықтырушылары
Санат:ПАОК ФК жаттықтырушылары
Санат:Палмейрас ФК жаттықтырушылары
Маркос Луис Роша Акино

**Маркос Луис Роша Акино**, қысқаша **Маркос Роша** (; 11 желтоқсан 1988, Сети-Лагоас, Минас-Жерайс штаты) — бразилиялық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері

### Командалық

* Сан-Паулу штатының чемпионы (1): 2020
* Минас-Жерайс штатының чемпионы (5): 2012, 2013, 2015, 2016, 2017
* Бразилия чемпионы (1): 2018
* Бразилия кубогы (2): 2014, 2020
* Либертадорес кубогы (3): 2013, 2020, 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
* Профилі 

Санат:бразилия футболшылары
Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары
Санат:Америка Минейро ФК ойыншылары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары
Крис Бит

**Кристофер Джеймс Бит** (17 қараша 1984) — Аустралиялық футбол төрешісі. 

2011 жылдан бері ФИФА дәрежесіндегі қазы. 

2019 жылы Футболдан Азия кубогы матчтарына қазылық етті.

2022 жылы Клубтар әлем чемпионаты ойындарына төрелі жасады.

2020, 2021 жылдары Аустралия А лигасының үзді рефериі атанды.
## Дереккөздер

Санат:Футбол төрешілері
Санат:Аустралия футбол төрешілері
Ахмед Абдел Кадер

**Ахмед Абдел Кадер** (; 23 мамыр 1999 жыл, Каир, Мысыр) — мысырлық футболшы, "Әл-Ахли" клубының жартылай қорғаушысы. 
## Дереккөздер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Вевертон Перейра да Силва

**Вевертон Перейра да Силва** (; 13 желтоқсан 1987, Риу-Бранку, Акри) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен  "Палмейрас" клубының қақпашысы. 

## Жетістіктері

* Сан-Паулу штатының чемпионы (1): 2020
* Парана штатының чемпионы (1): 2016
* Бразилия чемпионы (1): 2018
* Бразилия В сериясының чемпионы (1): 2011
* Бразилия кубогы (1): 2020
* Либертадорес кубогы (2): 2020, 2021
* Олимпиада чемпионы (1): 2016
* Америка кубогының финалисі (1): 2021

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коринтианс ФК ойыншылары
Санат:Америка Натал ФК ойыншылары
Санат:Португеза Деспортос ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Паранаэнсе ФК ойыншылары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бразилия Олимпиада чемпиондары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Хоакин Пикерес

**Хоакин Пикерес Морейра** (; 24 тамыз 1998 жыл, Монтевидео) — уругвайлық футболшы, Уругвай Ұлттық футбол құрамасы мен "Палмейрас" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жетістіктері
### Командалық
* Уругвай вице-чемпионы (1): 2017
* Либертадорес кубогы (1): 2021
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дефенсор Спортинг ФК ойыншылары
Санат:Пеньяроль ФК ойыншылары
Санат:Палмейрас ФК ойыншылары