Қорғалған айлақ (Дюссельдорф)

**Қорғалған айлақ ([[Дюссельдорф]])** (нем. Sicherheitshafen (Дюссельдорф)), сондай — ақ "Наполеон айлағы" деп аталады - Рейндегі ескі Дюссельдорф қаласының солтүстік шетіндегі бұрыннан бар ішкі айлақ. Ол өзен кемелерін ауа-райының қолайсыздығынан, өзеннің таяздануынан немесе су тасқынынан, сондай-ақ мұзда жүру кезеңдерінен қорғауға қызмет етті.

## Тарихы

### Құрылысы
1801 жылы 9 ақпанда Қасиетті Рим империясы мен Франция арасында жасалған Луневиль келісімінің алтыншы бабы орындалмас бұрын, Дюссельдорф қаласының қабырғаларын (Бірінші коалиция соғысы кезінде қатты зақымданған) бұзуды көздейтін, Франц Карл Джозеф Антон фон Гомпеш цу Больхаймның (сот қаржы министрі) басшылығымен және Бавария сайлаушысы Максимилианның өтініші бойынша босатылған аумақты жаңа мақсатта пайдалану жоспары жасалды. Бұл бағдарлама қаланы эспланадалармен түрлендіру және көркейтумен қатар, Дюссель өзенімен қоректенетін жаңа су қоймаларын салуды қамтыды. Оларға: жаңа даңғыл (қазіргі Генрих-Гейн-Алле), қала каналы (қазіргі Кёнигсалле), Хофгартендегі тоған (қазіргі «Ландскроне» деп аталады), Сот бағының өзі (Хофгартеннің өзі) және қорғалатын айлақ кірді. Бұл айлақ XVI ғасырдан бері қазіргі Хафенштрассе (Hafenstraße) аймағында - қаланың ескі бөлігі мен цитадель арасында орналасқан ескі қорғалатын айлақты ауыстыруы керек еді.

Жаңа аумақтарды игеруге дейінгі техникалық жоспарлауды 1802 жылдың 28 қаңтарында Сот кеңесшісі Георг Арнольд Якоби (1768–1845) басқарған арнайы комиссия әзірледі. Оның құрамына сарай сәулетшісі Каспар Антон Хушбергер, инженер-капитан Ф. Х. фон Дуве және бас гидротехник Кристиан Вильгельм Г. Бауэр кірді. 1800 жылдан 1804 жылға дейін бұл комиссияға жоспарлауды өзінің ағылшын ландшафт саябағының жобасымен біріктірген ландшафт сәулетшісі Максимилиан Фридрих Вейене[нем.] де кірді.

Наполеон 1806 жылы Берг Ұлы Герцогтігін құрып, оны күйеу баласы Иоахим Мураттың бақылауына берген кезде, оның мұрагері, кәмелетке толмаған Наполеон Луи Бонапарттың кезіндегідей жоспарлау жалғасты. 1811 жылдың қарашасында император Наполеон князьдіктің астанасын тексерген кезде, онымен Дюссельдорфты қалалық қайта құру жоспарлары да талқыланды. 1811 жылдың 17 желтоқсанында император Дюссельдорфты «Әсемдеу туралы жарлық» шығарды. Бұл жарлықта, басқалармен қатар, қорғаныс айлағын салу (екі жыл ішінде) және құрылыс үшін тиісті аумақты беру көзделген. Дюссельдорф қаласы жобаны қаржыландыруы тиіс болды.
Жер қазу жұмыстары мәжбүрлі түрде жүргізілді. Таңдалған жер массасын Максимилиан Вей хофгартеннің ландшафты дизайнын жақсарту үшін пайдаланды. Осылайша, қазіргі Инсель-страссе көшесінің жанындағы "Наполеон тауы" төбесі (Inselstraße) және Ландскрон тоғанының жанындағы "Ананас тауы" төбесі, сондай-ақ қорғалған порттың солтүстігінде Рейн маңында шағын жағалау сызығы көтерілді. Порт жағалауындағы аллея жұмысын "әдемі көрініс" деп аталатын ағаш ротундамен аяқтады (Schöne Aussicht). Сот бағы (Хофгартен) Рейнге дейін жалғасты.

Наполеон империясы құлағандықтан, 1813 жылы Берг Ұлы Герцогтігі таратылғандықтан және 1815 жылы Рейн аумақтары Пруссияға берілгендіктен, айлақ толық ашылмады. Соған қарамастан, қорғалған айлақты пайдалану стандарттарына сәйкестендіру жұмыстары жалғасты. 1822 жылы 12 наурызда ол ішкі ережелерін қабылдап, ашылды.  Мұнда 50-ге дейін өзен кемелері айлақпен байлауға болатын еді.

1875 жылы айлақтың оңтүстік жағында Дюссельдорф өнер академиясының жаңа ғимаратының құрылысы басталды. 1880 жылы жаңадан құрылған Дюссельдорф ескек есу одағы (Ruderverein 1880 e.V.) айлақта зейнетке шыққан қайық сақтау кемесін тұрақты орналастыру құқығын алды.
### Жабылуы
1896 жылы қорғалатын айлақты жаңа орынға (ескі қаланың оңтүстігіндегі Лаусвард ауданында) көшіру туралы шешім қабылданғаннан кейін, оның қараусыз қалған орны Рейн арқылы өтетін Оберкассель көпірін салуға берілді. Нәтижесінде, қорғалатын айлақ 1898 жылға қарай толтырылды. Оның орнына Оберкассель көпірінің шығыс шеті және қалаға шығатын жолы, сондай-ақ Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры Эдуард Бендеманның есімімен аталған жасыл сызықты Бендеманнштрассе салынды. Бұл көше кейінірек Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры болған Фриц-Ребер-штрассе деп аталды.

## Дереккөздер