open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чезаре Павезе

600 × 936px|нобай|оңға|Павезе Чезаре

## Өмірі мен шығармашылығы
**Чезаре Павезе** - (итал. Cesare  Pavese, 9 қыркүйек 1908, Санто-Стефано-Бельбо, Пьемонт — 26 тамыз 1950, Турин) — әлемге әйгілі итальяндық жазушы және аудармашы. 
Турин университетінде ағылшын әдебиетін оқыған, Уитмен шығармашылығы бойынша диплом қорғаған. Америкалық әдебиеті туралы мақала жазған, Дефо, Диккенса, Мелвилла, Джойса, Ш. Андерсона, Г. Стайн, Фолкнера, Дос Пассосаны аударған. 1932-1935 жылдары отбасының айтуымен фашисттік партияға кірген, дегенмен антифашисттік жұмыстар жүргізген. 1935 жылы тұтқындалған, партиядан шығарылған, сегіз айға Калибрияға айдалған. Соғыс кезінде әскерге шақырылған, ауыр демікпесі үшін ауруханада жарты жылдай өткізген, ол жарамсыз деп танылған. Соғыстан кейін Итальяндық коммунист партиясына кірген, «Унита» газетінде қызмет істеген. Римде, Миланда, Туринде тұрған, «Эйнауди» баспасында жұмыс істеген. Американдық киноактрисасы Констанс Доулингті сүйіп, махаббат азабынан ажырасқан(ол соғыстан кейін Италияда бірнеше жыл өмір сүрген және итальяндық кинога түскен). 1950 жылдың 26 тамызында туриндық «Рома» атты қонақ үйінде шамадан тыс ұйықтататын дәрі ішіп, өзіне қол жұмсаған.

## Дереккөздер
http://adebiportal.kz/authors/paveze-chezare/ 

## Сыртқы сілтемелер
*http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf700&name=38fc40600c2bf8f09a616aca31a147e0.pdf&kz=pdf700
*http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf1954&name=cbfbdb45693de232bbf658d734c9d18e.pdf&kz=pdf1954

Санат:1908 жылы туғандар
Санат:1950 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жазушылар
Факир Байкурт

200 × 234px|нобай|оңға|Байкурт Факир
## Өмірі мен шығармашылығы
**Байкурт Факир** — (лақап аты ; шын есімі – Тахир Вели; 30.04.1929 жылы Акчакөй, Бурдур облысында туған; 11.10.1999 жылы Эссенде дүниеден өткен) – атақты түрік жазушысы. Шаруа отбасында дүниеге келген. 1949 жылы Мұғалімдер ауыл институтын, 1955 жылы Анкара қаласында Гази институтын  бітірген. 1960 жылы Бастапқы білім беру мектебінде инспектор, 1971 жылы солшыл демократиялық бағыттың көрнекті өкілі ретінде Түркияның Жұмысшы партиясының жетекшісімен бірге тұтқындалып, 1973 жылға дейін қамауда болады. 1946 жылдан бастап ақын ретінде жарық көре бастайды. 1950 жылдардан бастап түрік ауылдарының өмірі жайлы барлық әлеуметтік шиеленіс қарама-қайшылықтардың жаңадан бой көтеруі, прозашы ретінде шынайы шығармалары шығады. «Секпіл» («Çilli», 1955), «Құрсақ ауруы» («Karın ağrısı», 1961), «Қортық Мухаммет» («Cüce Muhammet», 1964) және т.б. әңгімелер жинағы, «Жыландардың өші» («Yılanların öcü», 1959, орыс.ауд. 1964) және «Иразджи тіршілігі» («İrazcanın dirliği», 1961) роман-дилогиясы, «Оныншы ауыл» («Onuncu köy», 1961, орыс.ауд. 1967), «Америкалық орама» («Amerikan sargısı», 1967) және т.б. романдары бар. Сонымен қатар, балалар әңгімелерін де жазған.

## Дереккөздер
#http://feb-web.ru
#http://adebiportal.kz/authors/baykurt-fakir/ 

## Тағы қараңыз
*Қосымша ақпарат

Санат:1929 жылы туғандар
Санат:1999 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жазушылар
Санат:Педагогтар
Ферроқорытпашылардың мәдениет үйі

**Ферроқорытпашылардың мәдениет үйі** - 1941 ж. Ақтөбе қ-да Харьковтың "Горпроект" ин-тының жобасы бойынша салынған ғимарат. Формасы "Н" әрпіне ұқсас, биік, классицизм үлгісінде тастұғырдың үстіне орнатылған. Үш қабатты ғимараттың қабырғалары гранит плиталармен қапталған. Қасбетін әшекейлеу ісінде архит. детальдармен қатар әрқилы сәндік өрнектер жарасымды қолданылған. Ферроқорытпашылардың мәдениет үйінің ішкі ауласы тың шешіммен жобаланған: ішкі ауланың екі бүйірі ғимараттың екі қанаты болып келсе, бет жағы аркалармен көмкерілген. Аркалардың иініне барельфті адам бейнелері ойылып салынған. 

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Ғимараттар мен құрылыстар
Чапаев ескерткіші (Орал)

434 × 323px|нобай|оңға|Орал қаласындағы Чапаев ескерткіші
**Чапаев ескерткіші** — монументтік өнер туындысы. Азамат соғысының даңқты батыры В. И. Чапаевқа арналып 1984 ж. Орал қаласында орнатылған (мүсінші: Б.А. Түлеков, А.М. Әйнеков; архит.: В.З. Кацев, П.И. Кривенко). 

В.И. Чапаев атта отырған кейпінде кескінделген. Мүсін қоладан құйылған, биікт. 6,8 м. Чапаев ескерткішінің тұғыры бетоннан жасалып, сұр гранит және қызыл стилобатпен қапталған, биікт. 8м. Ескерткіш жаңа темір жол вокзалы алаңының композициялық көркем орт. болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Орал ескерткіштері
Санат:Батыс Қазақстан облысы сәулеті
Генри Райдер Хаггард

600 × 936px|нобай|оңға|Генри Райдер Хаггард
## Өмірі мен шығармашылығы
**Генри Райдер Хаггард** -  (ағыл. Henry Rider Haggard, 1856 жылдың 22 маусымында дүниеге келген, Браденем, (Норфолк графствосы) — 1925 жылдың 14 мамырында Лондонда дүниеден өткен) — ағылшын прозашы, заңгер және топырақтану мен агрономия маманы; әлемдік шытырман оқиғалы әдебиеттің классигі, Льюис Кэрролл Эдгар Помен бірге фэнтези жанрының негізін қалаушы. Адвокатураны бітіргеннен кейін 1875-1881 жылдар арасы Оңтүстік Африкада тұрған. Алдымен Наталь провинциясының губернаторы Генри Булвердің хатшысы, сосын 1878 жылы Трансваалде Жоғарғы соттың меңгерушісі әрі тіркеушісі болып қызмет жасайды. Ол Англияға барып әдеби еңбектер мен ауыл шаруашылығымен айналысады. Англияны түгел кезіп ауыл халқы және ауыл шаруашылығының жағдайы туралы баяндама жасайды.1884 жылы тиісті емтиханды тапсырып, адвокаттықпен шұғылданады. Алайда, оған жазу үшін адвокаттық тәжірибесі Хаггардты қызықтыра алмады. Хаггард тарихи, фантастикалық және психологиялық әңгімелерін біршама сәтсіз жазды. Барлық нәрсе оған ауқымды баяндаушылық пен ерекше ақиқатқа жақын, бай қиялдарымен жаратылғандай. Британдық империяның игілікті еңбегі үшін рыцарлық абыройы марапаты берілді.Фантастикалық элементі бар маңызды роль ойнаған Оңтүстік Африкадағы бастан кешкен оқиға туралы романы Хаггардқа дүниежүзілік танымалдылық алып келді. Хаггардың танымал кейіпкері, көптеген кітаптардың ортақ кейіпкері болған ғажап оқиғалар іздеуші және ақ аңшы Аллан Квотермейн болып табылады.

## Дереккөздер
http://adebiportal.kz/authors/khaggard-genri/

## Сыртқы сілтемелер
*https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%88%D1%96
*http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf651&name=2f1bf2e368b221c93688362f0441cc2a.pdf&kz=pdf651

Санат:1856 жылы туғандар
Санат:1925 жылы қайтыс болғандар
Санат:Агрономдар
Санат:Жазушылар
Алабалық

**Алабалық** () — дене бітіміне қарап бірден ойланбай балық деп айту қиын. Себебі, дене пішіні ерекше жаратылысты.

Алабалықтың жүзбеқанаттары 2-ге бөлінген. Алдыңғы бөлігіндегі жүзбеқанаттарының тармақтарының үшкір тікендері болады. Тікенді жүзбеқанаттарының түбіндегі ойыстау жерінде улы бездері орналасқан. Тікенді тармақтарының әрқайсысының ішінде 2- ден өзекше болады. Олар жақындап келе жатқан су жануарларының тиіп кеткен жерін тікендерімен шаншып алады. Безден бөлінген сілекей тәрізді созылған уы өзекшелерімен жарақаттанған жерге құйылғанда жауы дереу есінен танады. Оның уынан абайсызда уланған адам лоқсып, басы айналып, тез оңала алмайды. Алабалық өлсе де, уы көп уақытқы дейін сақталады.

## Аталу ерекшеліктері
Алабалықтың бұлай аталу себебі, балықтың реңі түрлі-түсті, әсіресе қызыл түс басым. Қызыл түстің арқасында көзге айқын шалынатын ақ және қара түсті өте көп көлденең жолақтары бар. Сондықтан, "алабалық" немесе "алажолақты балық" деп аталады. Осындай жолақтары арқылы жауынан қорғанады. Алабалықтың айқын түсі су түбінде болса да көзге өте анық көрінеді; мұндай түс "абайла, мен қауіптімін" дегенді ескертіп тұрғандай.

## Тіршілік етуі
Көкірек жүзбеқанаттары өте көлемді, үлкен, қанаттарын жайған құсқа ұқсайды, сондықтан балықтың екінші атауы ұшқыш балық. Сыртқы пішімі ұқсағандықтан аталған, шын мәнінде алабалық ұша алмайды. Алабалық- Үнді және Тынық мұхиттардың тропикалық бөліктеріндегі сулардың түбіндегі маржандаржың арасында тіршілік етеді. Дене тұрқы 30cм, салмағы 1кг. Алабалықтың тағы бір таңғаларлық қызық әрекеті бар: күндіз әбден қараңғы түскенше қозғалмай бір орында (су түбіндегі үңгірлерге, маржандардың қуысында бекніп) шыдап тұруы мүмкін. Ымырт жабылғанда бекініс орнын тастап дереу қорегін аулауға шығады.

## Қоректенуі
Қорегі: ұсақ шаянтектестер, ұлулар, ұсақ балықтар. Жанына жақан келген қорегі балықтың аузына қалай түскенін сезбей қалады, қорегін ұстарды алабалық өте тез қимыл жасайды. Алабалықтың басында, әсіресе көзінің айналасында болатын өсінділері мен сәл ғана қимылдап тұратын көкірек жүзбеқанаттары балдырға ұқсайды. Мұндай құбылыс алабалықты жауына байқатпайды. Қимылдаған жүзбеқанаттарына жақындағандардың барлығы алабалықтың аузына түседі.

## Суреттер

Image:Rotfeuerfisch.JPG
Image:Rotfeuerfisch nah.JPG
Image:Dählhölzli - Pazifischer Rotfeuerfisch Nahaufnahme.jpg
Image:Pazifischer Rotfeuerfisch - Red lionfish - Pterois volitans.jpg
File:Pterois volitans anagoria.JPG|Алабалық


Санат:Скорпенатәрізділер
Таңғы глория

300px|thumb|Австралиядағы таңғы глория көрінісі

**Таңғы глория** - бұлт  сияқты ұзындығы 1000 км, ал биіктігі 2 км келетін табиғи құбылыс.Көбіне бұл құбылыс жерден 100-200 м биіктікте пайда болады. Алып жылан сияқты құбылыс бұлттардың 60 км/сағ жылдамдықпен көлденеңінен ойнаған құйын сияқты араласады. Сондықтан оны **«көлденең [[торнадо]]»** деп те атайды. Глория кейде біреу, ал бір кездері үш немесе сегіз қатар болып та байқалады.Таңғы глорияның ең көп байқалатын аймағы - Австpалияның солтүстігіндегі Карпентария шығанағының оңтүстік бөлігі. Бұл аймаққа осы керемет табиғат құбылысын тамашалап бақылау үшін әлемнің барлық түкпірінен ұшқыш - пилоттар келеді. Бұлтты көптеген мамандар бақылап, зерттеу жүргізген. Оның ауаның шамадан тыс ылғалды болған кезінде пайда болатынын айтқан. Австpалиядан басқа «көлденең торнадо»  Солтүстік Американың орталық аймағында, Ла - Манш бұғазының үстінде, Берлин мен Сібірде, Араб теңізі мен Рио - де - Жанейро жағалауларында жиі байқалады.

## Дереккөздер
#http://nature.1001chudo.ru/australia_3241.html

Санат: География
Талас жазуы

500px|нобай|Талас жазуы

**Талас жазулары** - Қазақстан мен Қырғызстан шекарасы өңірлеріндегі Талас өзені бойынан табылған көне түркі ескерткіштері . Олар , негізінен , V-VII ғасырлар аралығына жатады . Көбінесе , қойтастарға , жартастарға , бұйымдарға жазылған . Қазіргі кезде бұл аймақтардағы Талас ескерткіштерінің саны 30-ға жетеді .
## Табылған жері

1932 жылы Талас өзені бойындағы Ашықтас деген жерден төрт қырлы ағаш таяқшаға ойылып жазылған көне жазуы табылды .
## Атауы

Талас ескерткіштерін бірінші , екінші , үшінші тас ескерткіштері деп сандық ретпен атау қалыптасқан . Бұл тарихи тұрғыдан Түрік , Түргеш , Қарлұқ мемлекеттері дәуіріне қатысты делінеді .
Пенжак

**Классикалық пенжак** — (орысша-классический костюм) ерлерге арналган сырткы киім  бір стильмен жасалып бір матадан тігіледі.
Сондай-ақ классикалық пенжакқа шалбар және сирегірек желетке, галстук, ерлерге арналған көйлектер кіреді.  Әуелі пенжакты тек қана ерлер пайдаланса, содан соң пенжакты әйелдерде пайдалана бастады, бірак әйелдер шалбардың орнына белдемше киді. Классикалық пенжак кеңседегі жұмыс үшін арналған, яғни келіссөздер және сыртқы ресми іс-шаралары үшін (мұражай, концерт және т.б) арнайы қонаққа бару үшінде пайдаланылады.

## Тарихы
Қазіргі кезде біз күнделікті көріп жүрген пенжактың үлкен тарихы бар. Пенжак Англия елінде  XIX ғасырда пайда болды.  XIX ғасырдың жарты жылдығында классикалық пенжак өзіне желетке, ұзын панталон рединготты енгізді. Классикалық пенжакты ақшыл түсті панталон және желеткемен бірге пайдаланды. Классикалық пенжактың элементтеріне қолғап пен қалпақ-цилиндрді де жатқызуға болады. Классикалық пенжак XIX ғасырдың ортасында зайырлы адамдарының күнделікті киіміне айналған.  XIX ғасырда пенжактың пайда болуы фрактың орнын бөлектендірді. Содан  бір ғасыр өтіп,  XXI ғасырда  технология дамып адамдардың киім үлгісі өзгерді. Бұл жағдай фрактың қайтадан өз орнына келуіне көмектесті. Мысалы: қазіргі кездегі жастар мотоциклді пайдаланып, пенжакты кие алмай оның орнына фракты пайдаланды.

Классикалық пенжактардың үлгісі күн өткен сайын түрлене бастады. Ылғи желеткенің сәні мен шалбардың қалыңдығы өзгерді. Пенжак пен шалбар әрқашан бір матадан тігілу үрдісі көбірек болды. Сондай-ақ пенжак адамның түр-келбеті мен дене пішінін өзгертуге ие болды. Пенжактарды ерлер екі жағымен де киуге ие болды. Мұндай пенжактарды екі жақты пенжак деп атады. Бұл сән қазіргі күнге дейін бар. Мұндай пенжактар әсіресе жастар үшін қолайлы болды.
     
## Дереккөздер

*Киім үлгілері туралы жинақ

## Сыртқы сілтемелер
*пиджак
*жакет

Санат:Киім
Талғаулы салалас құрмалас сөйлем

Талғаулы салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-біріне тәуелсіз, дербес әрекеттерді баяндайды да, солардың тек біреуі ғана жүзеге асатынын білдіреді. Жай сөйлемдер салаласа және тек жалғаулықты шылаулар арқылы байланысады, араларына үтір қойылады.
Сөйлемге талғаулық мағына беретін және жай сөйлемдерді бір-бірімен құрмаластыратын жалғаулықтар: не, немесе, я, яки, болмаса, әйтпесе, әлде.
Екі жай сөйлемнің арасында немесе шылауы бір рет келсе, онда сөйлемдер арасына үтір қойылмайды. 

## Ерекшеліктері
#Талғаулы салаластың бір компонентіндегі іс не оқиға ғана орындалады. 
#Талғаулы салалас дүдәмалдылық, сенер-сенбестікті білдіреді.
#Талғаулы салалас тек жалғаулықты болып келеді. Оның компоненттері тек қана талғаулы жалғаулықтар арқылы байланысады. 
#Талғаулы салалас сөйлем компоненттерінің арасында үтір қойылады.

## Мысалы
Мен не бұл адамдардың ортасынан кетуім керек, не болмаса барша жанға тынышсыз болатын зұлымдықты қоюым керек екен ғой. (Шәкәрім). Өзі кетіп құтылды, әйтпесе өзіміз-ақ тастатқалы жүр едік. Сөз бен қылық суық көңілді жылытады немесе жылы көңілді суытады. (Ғ.Мұст.)
Ақ желімбас

=Ақ Желімбас=
Ақ желімбас биіктігі 1 метрге жуық,бір жылдық немесе екі жылдық,шөп тектес өсімдік. Сабағы жұмыр,тік,төменгі жағы айыр тәрізденіп,бұтақтанып өседі. Қатты түктері бар. Жоғарғы жағындағы түктері үлпілдек болады да, қолға ұстағанда желімі жабысып қалады. Ол әр түрлі құрт құмырсқаларды өзіне жабыстырып алып,жәндіктердің өсімдік гүлдеріндегі тозаңды бүлдіруінен сақтайды. Жапырақтары сопақша келген,төменгі жағындағы жапырақтарының сағақтары қысқа, жоғарғы жағындағылары отырмалы.Гүлдері ақ түсті,олар өсімдіктің жоғарғы жағында шоғырланып тұрады. Гүл тостағаншаларын да түк басқан.Гүл тәжі 5 гүл жапырақшасынан тұрады. Әр гүл жапырақшасы жоғарғы жағынан екіге бөліне тілімденген. Ақ желімбастың гүлдерін түнгі көбелектер тозаңдандырады.Гүлдері кешке қарай қараңғы түсе ашылады.Хош иісі сол кезде анық білінеді.Гүлдері таңертең жабылғаннан кейін иісі де жоалады.Күндіз жабылып қалатын гүлдері төмен қарай салбырап "қалғып" тұрады.Өсімдіктің орыс тіліндегі атының "дрема" болуы да осыған байланысты болса керек. Жемісі жұмыртқа тәрізді,қауашақ ішінде бүйрек сықылды дәндері бар.Ақ желімбас шабындықтарда,бос жатқан және жыртылған жерлерде,бақшаларда,арықтардың маңайында өседі.
Дәрі үшін ақ желімбастың жерге түскен бөлігін және тамырын пайдаланады.Оның тамырының құрамында сапониндер бар. Ақ желімбастан жасалған дәрілердің қабынуға қарсы әсер ететін,қан тоқтататын,ұйқыны қалпына келтіретін қасиеттері бар.Осыған байланысты ішкі ағзалар шаншып ауырғанда пайдаланады.
Дәріні дайындау және қолдану тәсілі:Ұнтақталған өсімдіктің 1 ас қасығы 1 стакан қайнап тұрған суға салып,2 сағат қойып тұндырғаннан кейін сүзіп алады да,1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді және жатар алдында жарты стаканын бір ақ ішіп алса,ұйқы жақсарады.

Санат:Қалампырлар
Термиялық крекинг

**Термиялық крекинг**:
# ауасыз қыздыру процесі
# Тотықтырғыштар қатысында мұнай шикізатын өңдеудің термиялық процесі
# Жоғары молекулалық қосылыстардың төмен молекулаларға айналуы және термиялық деструкция процесі
# катализатор қатысында мұнайды термиялық өңдеу процесі
# сутек қатысында мұнайды өңдеу процесі

Бұл процесс кезінде мазуттың үлкен молекулалы көмірсутектері жоғары температурада, 20-70 атм. қысымда ауа қатыстырмай қыздырғандықтан, кіші молекулалы көмірсутектерге айналады:
C14H34 =>  C8H18 + C8H16
C8H18 => C4H10 + C4H8

Бұл әдіспен автомобиль бензиндерін өндіреді. 

Крекинг бензиннің құрамында тікелей айдау әдісімен өндірілген бензинмен салыстырғанда изоқұрылысты және ароматты көмірсутектер көп. Сондықтан крекинг бензиннің октан саны 70-тен жоғары болады. Бірақ қанықпаған көмірсутектер бензиннің тұрақтылығын төмендетеді.
Термиялық крекинг кезінде спирттерді, карбон қышқылдарын, жоғары молекулалы қосылыстарды алуға шикізат ретінде қолданылатын кіші молекулалы газ тектес көмірсутектер түзіледі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Термиялық крекинг – бұл

Санат:Мұнай өңдеу
Қасқасу тауы

1024 × 768px|нобай|оңға|Қасқасу тауы
**Қасқасу тауы** - Қазақстандағы ең көне қорықтарының бірі Ақсу-Жабағылында орналасқан. 

Табиғатының әсемдігі көз татарлықтай әдемі. Бұл таудың баурайына келіп демалатын қала тұрғындары өте көп. Бұл тау қазіргі таңда Қазақстан мемлекеттің қолында емес. Арабия мемлекеті 49 жылға бұл аймақты жалға алған. 

Бұл аймақта өсетін өсімдіктердің дәрілік қасиеті бар. Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктер мен жануарлар осы қорықта кездеседі. Тау өңірінде түрлі шөптер, боз жусан, жоғарысында селдір арша орманы, субальпі және альпі шалғыны өседі. Дәрілік өсімдіктердің 1300 түрі: қылша, сасыр, иманжапырақ, түйежапырақ; техникалық өсімдіктердің 1500 түрі: арша, итмұрын, таран; эндемик өсімдіктерден: майысқыш қияқ, талас қайыңы, томағашөп, қандыгүл; 

Тау өңірлерінде жануарлардың көп түрлері кездеседі. Қызыл кітапқа енген сүтқоректілердің 15-тей түрі (таутеке, елік, марал, барыс); құстардың 100 түрі (гималай ұлары, кекілік, т.б.); бауырымен жорғалаушылардың 3 (қалқантұмсықты, қара шұбар жылан т.б.); қосмекенділердің 1 (жасыл құрбақа).

Теңіз деңгейінен 2000-3000 м. биіктікте орналасқанын фото суреттерден көруге болады.

Санат:Түркістан облысы таулары
Санат:Төле би ауданы географиясы
Санат:Ақсу-Жабағылы қорығы
Мұнай өнімдерін крекингілеу

Мұнайды айдағанда алынатын бензиннің мөлшері жанармайға жанармайға деген сұранысты өтей алмайды. Сондықтан көмірсутектердің ірі молекулаларын айырып, бензин фракциясына сәйкес келетіне кіші молекулалы көмірсутектер алады. Мұнай өнімдерін 400°C-тан жоғары қыздырғанда, ауыр көмірсутектер айырыла бастайды. Оларды  400 - 420°C температураға дейін қыздырып, буға айналдырған күйі екінші ректификациялық мұнарада франкцияларға бөлінеді. Бензиннен басқа:
230° - 250°C аралығында ұршық майы,
260° - 305°C аралығында машина майы,
315° - 325°C аралығында жеңіл цилиндр майы,
350° - 370°C аралығында ауыр цилиндр майы бөлінеді, ең соңында гудрон қалдық түрінде қалады.
Мұнай өнімдерін белгілі бір қысымда үлкен молекулалы көмірсутектерді қайта өңдеу арқылы бензинді құрайтын кіші молекулаларға айналдыруды крекинг деп атайды. "Крекинг" ағылш. crack - ажырату, үзілу деген мағынаны білдіреді. Крекинг процесін алғаш орыс ғалымы В.Г.Шухов ұсынды.
Джеймс Гринвуд

**Джеймс Гринвуд** (; 1833 жыл – 1929 жыл) — британ жазушысы және журналист. Ол – шағын қызметкер отбасында дүниеге келген. Бұл болашақ жазушы он бір ағайынды болған. Үш еркек ағайынды – Фредерик, Джеймс және Уолтер типографияда теруші болып жұмыс істегеннен кейін бағынышсыз өмірлері басталады. Бірнеше жылдан кейін Фредерик және Джеймс газетте қызмет жасайды, Уолтер болса туберкулёзбен ауырып, жинақ кассасында қайтыс болады. Соңында Фредерик едәуір ақша жинап, үлкен бір газеттің редакторы болады. Джеймс көкейтесті тақырыптар жазатын журналист әрі әдебиетші болады. Ол – Pall Mall Gazette және Daily Telegraph газеттерінде жұмыс жасайды. 

XIX ғасырдың 60-70 жылдары Гринвудтың есімі Англияның лондондық түнейтін үйлері туралы очерктер сериясы арқасында жақсы танымал болды. Очерктер лондондық кедейлер оналасқан қала бөлігін ұзақ зерттеулерден кейінгі ойлар арқылы жазылған(Гринвуд бір кездері сол аймақтарда түнеп, қаңғыбастармен бірге болған). Редактор Гринвудтың осы ашулардан кейінгі жарияланымдар арқасында газет тиражы екі есеге өсті. Көп кешікпей очерктер басқа газеттерде жарияланып қоғам арасында үлкен жаңғырық орын алды.

Гринвуд бұдан басқа көркем шығармалар да жазды. Олардың айтарлықтай бөлігі теңіз өміріндегі әзіл-оспақ повестер мен жасөспірімдер романы. Ол тақырыпқа байланысты шығармалардың бірі Даниэля Дефоның «Робинзон Крузоның оқиғасына» ұқсас «Борнео аралындағы даяктардың тұтқынында он жеті жыл мен төрт ай болған Робин Дэвиджердің оқиғасы» (1869). Гринвудтың келесі шығармалар топтамасы жануарлар жайлы әңгімелер мен повесттерден тұрмақ. Мысалы, «Өздер айтып бергендей, жеті орман төртаяқтылар оқиғасы».

Дегенмен Гринвудтың ең үлкен шығармалар топтамасы әңгімелер, очерктер, повестер және лондондық қала кедейлер мекендеген қайыршы, қаңғыбас, жұмыссыз, қолөнершілер, фабрика жұмысшылары мен бағусыз балалар жайындағы романдардан тұрады.

## Дереккөздер
#http://adebiportal.kz/authors/grinvud-dzheyms/ 
#ru.wikipedia.org

## Тағы қараңыз
#Өгей бала
#http://kz-en.ru/publ/kazakhskij_jazyk/knigi_na_kazakhskom/dzhejms_grinvud_gej_bala_khikajat/29-1-0-595
#http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf647&name=f681c543098498dc7c8b991c187f1f6c.pdf&kz=pdf647

Санат:1833 жылы туғандар
Санат:1929 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия жазушылары
Ақ тауқалақай

**Ақ тауқалақай** () – ерінгүлділер тұқымдасына, тауқалақай туысына жататын, көп жылдық шөп тектес өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
* Биіктігі 1 м-ге жетеді.
* Сабақтары төрт қырлы, ұзын, түзу,іші қуыс, үш жағы сүйір, жұмыртқа тәрізді, шеттері ара тісті. 
* Жапырақтары қарама қарсы орналасқан, күйдіргіш қалақайдың жапырақтарына ұқсайды, бірақ оларадай күйдіргіш емес.
* Гүлдері екі ерінді, ақ немесе ақ сары түсті. 8-9 дан топталып жапырақтарының арасындағы қуыстарға орналасады. Гүл тостағаншасы бес қалақшадан тұрады, олар гүл жапырақшаларынан ұзындау болып келеді. 
* Жемісі кішкене 4 жаңғақшадан тұрады. Мамыр айынан бастап күзге дейін гүлдейді.

## Өсетін жері
Өзен жағаларында, бұталар арасында, далалы аймақтардағы шабындықтарда, орман ішінде, үйлердің маңында өседі.  

## Құрамы
Құрамында эфир майлары, флавондары, алкалоидтар, гистаминдер, хлорин және илік, қоймалжың заттар бар.

## Емдік қасиеті және қолданысы
Халық медицинасында  ақ тауқалақай қан тоқтататын күшті дәрі ретінде қолданылады.Гүлдерінің сөлін алып пайдаланса, аса тиімді болады.Әйелдердің ақ етеккірі келген кезде ақ тауқалақайдың шөбінен жасалған тұнбамен емдейді. Жоғарғы тыныс жолдары қабынғанда гүлдерінен жасалған тұнбалар өте жақсы жәрдем береді.Үш түсті шегір гүлдің шөбін,бүлдіргеннің жапырағын, ақ тауқалақайдың гүлін теңдей алып, тұнба жасап қан азайғандықты, бүйрек және тамақ ауруларын емдейді. Дәрі жасау үшін өсімдіктің тек гүлдерін ғана жинап алады да, көлеңкеде кептіреді. Кейде жапырағын да жинайды.

Тұнбаны былай жасайды: өсімдіктің 60 грамм гүлін немесе шөбін 3 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, 1 стақаннан 3 рет ішеді.

## Дереккөздер

Санат:Еріндігүлділер
Санат: Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Ярослав Мудрый

thumb|right|250px|Ресей князьдерінің тектік ағашы
**Ярослав Мудрый (980-1054)** Киевтің ұлы  кінәзі Владимер I Святославичтің және князиня Рогнеданың баласы. Шветконунгі Олованың қызы Ингегердеге үйленген. Өмірінің бірінші жартысын Ярослав Киевтің тағына таласпен өткізді. Кәмелеттік жасқа келген соң әкесі Ростов кнәзі қылды. 1013 жылы үлкен ағасы Вышеслав қайтыс болған соң Ногород кнәзі болды.1014 жылы Ярослав Киевке салық төлеуден бас тартқаны үшін әкесінің қаһарына ілінді. Киев Новгородқа шабуыл жасауға дайындалды .Бірақ,аяқ асты 1015 жылы 15 шілдеде әкесі Владимер Святославич қайтыс болды . Шабуыл жасау жоспары орындалмады. Әкесі қайтыс болған соң Киевтің тағын Турофтың кнәзі Святополк 1 Окоянный Ярославтың өгей ағасы Киевті басып алды. Қарсыластарының көзін құрту үшін Ярославтың ағаларын Ростовской кінәзін Бористі, Муромдық Глеб Святославты өлтірді. Ярославты өлтіру жоспары орындалмады. Ярославтың апайы Предслава дер кезінде айтып құтқарып қалды. Ярослав 1015 жылы желтоқсанда Любечем жерінде Святополкті жеңіп, Киевті басып алды . Бірақ, Святополк жеңілгенімен келіспей атасы Поляк королі Полеславпен бірігіп 1018 жылы орыс жеріне енді Буга өлкесінде болған соғыста Святополк Ярославты жеңіп киевті қайта басып алды.Ярослав Мудрый Новгорадқа қашып одан ары Скандинавияға өтпекші болды. Бірақ Новгородтықар Ярославты соғысты жалғастыруға шақырды. 1018 жылы Альте болған шайқаста Ярослав Святополкті жеңіп Киевті қайта алды. Святополкті жеңген соң Ярослав басқа ағасы тмутаракандық кнәз Мстиславпен шайқасты, ол да Киев тағына таласты.1024 жылы Листвен түбіндегі шайқаста Мстислав жеңіске жетті.1025 жылы бейбітшілік келісім бойынша Ярослав орыс жерінің батысын, ал Мстислав шығысын бөліп алды.1035 жылы Мстислав қайтыс болған соң Ярослав бүкіл орыс жерін иеленді. Литвенкс соғысынан кейін Ярославтың өмірі орыс жеріне христиан дінін енгізуімен болды. Орыс жеріне үлкен соғыс бекеттерін салды (Ярослав қаласы) көптеген монастірлер мен шіркеулер салды. Ярославтың кезінде көптеген грек тіліндегі кітаптар орыс тіліне аударылды.Орыс елінің 1 заңы «русская правда» Ярослав кезінде шықты. Ескі жазбалар бойынша Ярослав 1054 жылы 20 ақпанда қайтыс болған. Ярослав Киев тағын өз ұлы князь Изяславқа берді Басқа ұлдарыменен бейбіт өмір сүруге нақыл етті. Орыс елінің көршілес басқа елдермен бейбіт өмір сүруіне көп ықпалын тигізді.

## Дереккөздер

Санат:Ресей князьдері
Кнут Гамсун

500|нобай|оңға|Кнут Гамсун
**Кнут Гамсун** -  (норв. Knut Hamsun, шын аты Кнуд Педерсен (норв. Knud Pedersen); 1859 жылы дүниеге келген, 1952 жылы дүниеден өткен) — норвегтік жазушы, 1920 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

## Өмірі мен шығармашылығы
Гамсун 1859 жылдың 4 тамызында  Вега приходы Гудбрандсдален аңғарында дүниеге келген. Ол тігінші Петер Педерсеннің ауылдық жанұяның төртінші ұлы болған. Кедейшілікте өмір сүрген, тоғыз жасынан бастап атасының кеңсесінде жұмыс жасаған. Ол көптеген кәсіп алмастырғаннан кейін 1873 жылдан бастап жиһанкездікпен айналыса бастайды. 17 жасынан бастап жаза бастаған. Алғашқы кітабы "Жұмбақ адам. Норлэндтік махаббат тарихы" (Den Gaadefulde. En kjærlighedshistorie fra Nordland) 1877 жылы жарияланған. Жас кезінде көп саяхат жасаған, әсіресе АҚШ-та. 1888 жылдан кейін Копенгагенде орнығады. 1890 жылы Гамсунның «Аштық» (норв. Sult) жаңашыл психологиялық романы жарық көріп, оны абыройлы етеді.1890 жылдары, әсіресе 1900 жылдарда Гамсун әлемдегі ең танымал жазушылар мен модернизм драматургінің бірі болып, Ресейге өте танымал және бірнеше рет еңбектерін аударған.

1898 жылы Гамсун Берглиот Бехпен үйленіп, некеде сегіз жыл болған. Ол 1909 жылы екінші рет актриса Мари Андерсенға үйленеді. Мари тойдан кейін өзінің мансабын тастап, Гамсунмен өмірінің соңына дейін бірге болады. 1918 жылы ерлі-зайыптылар Нёрхольмде үй сатып алады және Гамсун өмірінің соңына дейін сонда өткізеді.

1920 жылы Гамсунға «Жердің шырыны» (норв. Markens Grøde) көлемді еңбегіне әдебиет бойынша Нобель сыйлығы берілген. 1943 жылы Гамсун өзінің Нобель лауреаты медалін Насихат министрі Үшінші Рейх Геббельске берген.

Соғыс аяқталғаннан соң Гамсун сотталады. Ол жасы ұлғайғаны арқасында түрмеден қашып, мемлекеттік айып тағылып айыппұл төлейді. Кейіннен ол сот процесін «Шөп басқан соқпақ жол» деп жазған. Жазушының ұлы Арильд, 1943 жылы «Kurt Eggers» СС арнайы пропаганда полкі құрамындағы, арнайы пропаганда взводында әскери корреспондент болып қызмет етеді. Соғыстан кейін Гамсун бірнеше уақыт қарттар үйінде өмір сүреді, 1950 жылы Нeрхольмге оралады.

Жазушы 1952 жылдың 19 ақпанында дүниеден өтеді. Оның толық шығармалары, ол дүниеден өткеннен екі жылдан кейін жарыққа шығады.

## Дереккөздер
#http://adebiportal.kz/authors/gamsun-knut/ 
# http://ru.wikipedia.org

## Сыртқы сілтемелер
*http://ikitap.kz/book/knut_gamsun_tylsym_roman/index.html
*http://ikitap.kz/book/knut_gamsun_mahabbat_muny_roman/index.html
*http://ikitap.kz/book/knut_gamsun_awtyk_roman/index.html
*http://ikitap.kz/books/KGamsunTylsym/index.html
*http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf3323&name=4bd19771790d7ac8f6caecb9eb625b1b.pdf&kz=pdf3323
*http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf716&name=2694d841ebe5453ed3c8b60794967327.pdf&kz=pdf716

Санат:1859 жылы туғандар
Санат:1952 жылы қайтыс болғандар
Санат:Норвегия жазушылары
Катализдік крекинг

Бұл процесс 450 - 500°C- та және катализатор (алюмосиликаттар) қатысында жүргізіледі.
Бұл әдіспен көбінесе авиация бензині өндіріледі.
Катализдік крекингте ароматты көмірсутектерді конденсациялағанда  кокстеу процесі жүріп, кокс катализатор бетіне қапталады. Нәтижесінде, катализатордың белсенділігі төмендейді.
Катализаторды регенерациялау (қалпына келтіру) 550 - 600°C температурада ауа үрлеп, коксты күйдіру әдісімен орындалады. Регенерация және крекинг процестері кезек-кезек орындалады. Өндірісте көбінесе "қайнау қабатындағы" регенерациялау жүргізіледі.
Крекинг және катализаторды регенерациялау бір агрегатта жүргізіледі: жоғары жағы - реактор, төменгі жағы - регенератор.
Катализдік крекинг бензиннің құрамында көп мөлшерде ароматты және изопарафинді көмірсутектер болғандықтан, октан саны 78 - 80%, ал қорғасын тетраэтилатын қосып, 90 - 95% - ке жеткізуге болады.
Меруерт гүл

**Меруерт гүл** биіктігі сантиметрге жуық, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. 

## Сипаттамасы

Тамыры жіңішке, көлбеу өседі, сырты ақ, көптеген майда қосымша тамырлары бар. Сабағы қысқа. Тамырдан тікелей өсіп шыққан, сопақша келген жапырақтарының саны бірден үшке дейін, екі жағы да тегіс, жылтыр, сағақтары ұзын. Гүл сабағы да тікелей тамырдан өсіп шығады. Гүлдері гүл сабағынан бір жағына ғана орналасқан, ақ түсті, хош иісті, жемісі қызыл, үш дәнекті. Өсімдік улы.

## Таралуы

Көбінесе ылғалды жерлерде, орман ішінде, бұталар арасында, өзен жағаларында өседі. Далалы аймақтарда сирек кездеседі.

## Пайдалануы

Дәрі жасау үшін өсімдіктің жер үстіндегі бөлігін жаңадай гүлдей бастағанда, жерде 4-5 мантиметр биіктіктен кесіп, жинап алады. Тамырымен жұлуға болмайды, себебі бұл өсімдіктің мүлдем жойылып кетуіне әкеліп соғады. Жиналған өсімдікті темір шатырлы үйдің жел соғып тұрған жоғарғы жағына, күн түспейтін жерге жұқа етіп жайып, дереу кептіріп алады.

Оның құрамында жүрек глюкозидтері, сапониндер, эфир майлары, аспарагин, крахмал, алма және лимон қышқылдары, жапырақтарында С витамині бар. Меруерт гүл жүректің жұмысын жақсартып, қалпына келтіретін қасиеттері бар. Ғылыми медицина меруертгүлден жасалған дәрілерді нерв жүйесін тыныштандыру үшін, жүректің қызметін қалпына келтіріп, қан айналысын жақсарту үшін пайдаланады. Меруертгүл ғылыми медицинаға белгісіз кездердің өзінде-ақ халық медицинасында бұл өсімдіктің сулы тұнбалары кеңінен пайдаланылған. Нерв жүйесін тыныштандыру үшін меруертгүлдің бір бөлігін, түркістандық сасықшөптің жарты бөлігін, дәрілік шүйгіншөптің бір бөлігін, долананың бір бөлігін алып араластырады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі: Меруертгүлдің 15 граммын 1 стакан қайнап тұрған суға салып, 20 минут тұндырады да, 2 шай қасықтан күніне 3 мезгіл ішеді.Санат: Гүлдер
Гүлдер (ансамбль)

380px|нобай
«Гүлдер» республикалық мемлекеттік эстрадалық жастар ансамблі 1969 жылы Қазақстанның Халық әртісі Гүлжихан Ғалиеваның ұйымдастыруымен құрылған. 1969 жылы құрылған «Гүлдер» ансамблінің атағы  Қазақстанда ғана емес,  Кеңес Одағында дүркіреп тұрған. Ансамбльге танымалдылық алып келген Кубаның астанасы Гаванада өткен 11-студент жастар фестивалінен кейін, бірінен соң бірі ілесе келген республикалық, халықаралық, әлемдік деңгейлі жүлделер «Гүлдердің» жанкүйерлерінің қатарын көбейтті. Ансамбль өзінің репертуарын халықтық музыкамен және заманауи эстрадалық-би жобаларымен толықтырады.

Ансамбль гастрольдік сапармен әлемнің түкпір-түкпірін аралады.Мәскеу, Франция, Германия, Бирма, Малайзия, Сингапур, Цейлон аралы, Бельгия, Грекия сынды елдердің сахнасында өнер көрсетеді. Көптеген халықаралық байқаулардан жүлделі орындармен қайтып, Франция,Германия сынды әлемнің жүздеген әйгілі сахналарында да жұлдыздары жарқырады.Қазақстан Республикасының халық әртісі Роза Рымбаева, Нағима Есқалиева, Мақпал Жүнісова, Қапаш Құлышева, Қаламқас Рахимова, ҚР Еңбек сіңірген әртістері Айжан Нұрмағамбетова,Бақтияр Тайлақбаев, сонымен қатар қазіргі эстрада жұлдыздары Мадина Сәдуақасова, Бейбіт Қорғандар осы өнер ордасының түлектері.

## Дереккөздер


1. http://massaget.kz/madeniet/music?page=2

2. http://madeniettv.kz/kaz/news/kazakhstan/Gulder_ansambli_merekelik_koncert_berdirnrn.html 

Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Маралқұрай

=Маралқұрай=
Биіктігі 1,5 метрден асатын,көп жылдық,шөп тектес өсімдік.Тамыр сабағы жуан әрі жұмыр,қара қоңыр және көптеген ақ түсті қосалқы тамырлары бар.Тамыр сабағынан жыл сайын қурап түсіп қалатын тамыр жапырақтарының орнын көруге болады.Сабақтары жуан,іші қуыс,тік өседі,бұтақтары жоқ.Жапырақтары кезектесіп орналасқан,ірі,эллипс тәрізді,шеттері бүтін,сабақты қоршай өседі.Гүлдері ірі,ақ немесе жасыл түсті,өсімдіктің жоғарғы жағында сыпырғы сықылданып шоғырланып тұрады.Жемісі үш жерінен ашылады,ішінде тұқымы көп,қауашақ.Батпақты жерлерде,өзендердің жағаларында,ылғалды шабындықтарда,таулы беткейлерде өседі.Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамыр сабағын және тамырын күзде немесе ерте  өктемде жинап алады.Құрамында қант,қоймалжын,бояулық заттар, органикалық қышқылдар, илік заттар, вератрамин дейтін гликозид,протовератрин алкалоиді бар.
Маралқұрай улы өсімдік.Сондықтан,оның тамырын қазып жинау барысында сақтық шараларын жасап,ауыз бен мұрынды дымқыл ормалмен,дәкемен байлап алу керек,Тамырды жинап болғанша тамақ немесе су ішуге тыйым салынады.Жұмыс біткен соң қолды жақсылап сабындап жуады.Халық медицинасында  подагра мен ревматизмге байланысты буынның сырқырауын қойдыру үшін майдәрі жасап ауырған жерлерге жағады.Маралқұрайды дәрігердің бақылауынсыз қалай болса солай пайдалану адамның улануына әкеліп соғады.Уланған адамның сілекейі ағады,түшкіреді,аузының іші ашып,тамағын,жұтқыншағын бір нәрсе тырнаған сияқты болады,құсады,іші өтеді,қатты ауырады.
Тас көмірді кокстеу

=Тас көмірді өңдеу=
Тас көмірді ауа қатыстырмай кокс пештерінде 900 - 1050°C температурада өңдеу әдісін тас көмірді кокстеу деп атайды. Алғашқы түзілетін өнімдер: кокс және ұшұыш заттар.
Шикізаты ретінде 350 - 400°C температурада пластикалық күйге ауысып, берік және кеуекті металлургиялық кокске айналатын тас көмірлер қолданылады. Коокстелінетін көмірді көмірлердің басқа түрімен араластырып, шикіқұрам (шихта) дайындап, кокстеуге жібереді.
Коксхимия өндірісінде кокспен қатар жүздеген химиялық өнімдер, химиялық өндірістің шикізаты, жартылай дайын өнімдер жіне келешекте полимерлеуге пайдаланылатын мономерлер өндіріледі.
=Кокc=
Кокс - кеуекті қатты зат. Оны металлургия зауыттарында, домна пештерінде қолданады. Сондықтан механикалық беріктігі жоғары, ал жану жылуы 31400 кДж/кг-нан кем болмайды.
=Тіке кокс газы=
Тіке кокс газы - құрамында өте күрделі (конденсацияланбайтын газдар, тас көмір шайырлары, ароматты көмірсутектер және су буынан құралған қоспалар) кокс пешінен шығатын бу мен газ қоспасы. Оның құрамынан шайырларды, ароматты көмірсутектердін және суды конденсациялайды, ал аммиакты адсорбциялайды. Бұлардан кейін қалған газ қоспаларын кері кокс газы деп атайды. Кокс газы - күрделі қоспа (%):H2 54 - 59, CH4 23 - 28, CO 5 - 7, N2 3 - 5, O2 0,3 - 0,8. Жанк жылуы 16700 - 17200 кДж/м3. Кокс газын кокс және домна пештерін жылытуға немесе химиялық шикізат ретінде қолданады.
Отын және оның түрлері

=Отын және оның түрлері=
Отын- табиғи немесе жасанды түрде алынатын,жанатын қабілеті бар, энергия көзі және химиялық өндірістерге шикізат болып есептелетін зат.  Отын агрегаттық күйіне байланысты *қатты*, *сұйық* және *газ тектес* үш топқа бөлінеді. Тегіне қарай: *табиғи* және *жасанды* болып екі түрге бөлінеді.  Жасанды отын табиғи заттырды өңдеу нәтижесінде алынады. Болашақта сутек пен метанол, этанол, өсімдік майлары, органикалық заттар мотор және энергетикалық отын қатарына енеді. Өнеркәсіптің қай саласыда болсын, отынның маңызы зор. *Отынның жану жылуы*- 1кг отынды толық жаққанда бөлінетін жылу мөлшері.Отынның құрамында көміртек пен сутек неғұрлым көп болса, жылу болу қабілеті соғұрлым жоғары болады.Қатты қатты отынды химиялық өңдеудің мынадай әдістері бар пиролиз, газдандыру (газификациялау), гидрогендеу және кокстеу.
***Пиролиз**- көмірді ауа қатыстырмай жабық реакторда 1000 °C шамасында қыздыру. Түзілген өнімдер одан әрі өзгерістерге ұшырамайды.
***Газдандыру**- 1000 °C  температурада қатты отынның органикалық массасын ауамен, су буымен немесе олардың қоспасымен шала тотықтыру арқылы жанғыш газдарға айналдыру. Жанатын газдарды генератор пештерінде өндіретін болғандықтан, оларды *генератор газдары*деп атайды.
***Гидрогендеу**- катализатор қатысында жоғары температурада және қысымда отынды сутекпен өңдеу. Бұл кезде отын алғашқы қалпынан өзгеріп, құрамында сутек мол жаңа сұйық,газ тектес немесе қатты отынға айналады. Мысалы, көмір мен тақтатастарды осылай өңдейді.
Санат:физика
Эйсрайзенвельт үңгірі

200 × 100px|оңға|Эйсрайзенвельт мұзды үңгірі
**Эйсрайзенвельт** - Австриядағы Хохкогель тауында орналасқан дүние жүзіндегі ең үлкен мұзды үңгір.  Мұзды үңгірдің ұзындығы 42 шақырымға созылып, Альпі қойнауына кіріп кетеді. оның ең басындағы бір шақырымы мұз болып қатып жатыр. Үңгір ежелден белгілі, бірақ үңгірді зерттеуге ешкімнің батылы жетпеген.Ол 1879 жылға дейін қорқынышты мекен саналып, тек сол жылы ғана өлкетанушы көмегімен белгілі болды.Қыс мезгілінде жел  үңгірдің аузынан ішке қарай ұрса, жазда іштен сыртқа қарай салқын самал есіп тұрады.

Санат:Алфавит бойынша үңгірлер
Органикалық реакциялардың механизмі

=Органикалық реакциялардың механизмі=
Органикалық реакцияларды олардың жүру механизмдеріне байланысты жүйелеу қолайлы. Әрбір реакция белгілі бір механизммен жүреді. Механизм - химиялық реакцияның қарапайым сатылар арқылы жүру реті. Реакцияның механизмі бастапқы заттардағы химиялық байланыстың үзілу түріне тәуелді болады.
Коваленттік байланыстың үзілу механизмі екі түрлі өтуі мүмкін: гомолитті (симметриялы, радикалды) және гетеролитті (ассимметриялы, ионды).
=Гомолитті механизм=
Симметриялы үзілген жағдайда химиялық байланыс түзген электрон жұбы (электрон тығыздығы) ажырап бөлініп, радикалдар түзіледі:
 А : В → А· + B·
=Гетеролитті механизм=
АВ молекуласының байланысы гетеролиттік үзілген жағдайда электрон жұбы молекуланың бір бөлігінде қалып қояды да бұл бөлігі -  теріс, ал келесі бөлігі оң зарядталады:
А | : В → А + :B-
Оң зарядты бөлшектер электрофильдер (электронға ынтық) немесе электронакцепторлар деп аталады. Электрофильді реагенттерге катиондар мен бөлінбеген бос орбитальдары бар молекулалар жатады.
Санат:физика
Гуйлинь таулары

200 × 100px|оңға|Гуйлинь таулары
**Гуйлинь таулары** - Оңтүстік Қытайдың Гуанси аймағында орналасқан, шамамен 2100 жыл бұрын пайда болған тау. Таудың үңгірлерінен сталактиттер мен сталагмит, сонымен қатар тастан тұратын гүлдерді тамашалауға болады. Таудың пайда болуы да ерекше құбылысқа жатады.Гуйлин тауының орнына ежелде теңіз болған. Тау сол теңіз түбіндегі тұздар мен минералдардың әсерінен пайда болған.Бұл таулар әлемнің ең әдемі 100 аймағы қатарына кіреді.Тау - жартастардың пішіні әртүрлі жануарларға ұқсауымен ерекшеленеді.

## Tағы қараңыз
#https://ru.wikipedia.org/wiki/Гуйлинь
#http://nature.worldstreasure.com/miracle.asp?id=48 
#http://travel.ftf.kz/index.php/28
Скандинавия мифологиясы

Ежелгі скандинавтар, яғни исландиялықтардың, шведтердің, даниялықтар мен норвегтердің ата - бабалары, ғаламды, құдайлар мен адамдарды екі негіздің: ер мен әйел бастауларының қосылуынан шықты деп санаған. Олардың өзара әрекетінен Имир деген дәу мен әлемдік сиыр Аудумла пайда болыпты. Сиыр тұзды тастарды жалайды да, олардан бірінші құдай - Бури шығады. Бұдан аспан құдайларының - астардың әулеті тарайды, олардың ең бастысы күн құдайы Один болған. Сондай - ақ күн күркірі мен найзағай құдайы Тор, от құдайы Локи, соғыс құдайы Тюр, тағдырдың соқыр құдайы Хед, қолөнерші - кебісшілердің құдайы Видар пайда болады.

## Адамдар мен әлемнің пайда болуы
Один астармен бірге дәу Имирге шабуыл жасап, өлтіреді, ал оның денесінен жерді жасайды. Дәудің сүйектерінен таулар, тамырларынан - өзендер шығады, құрсағы - теңізге, бас сүйегі аспанға айналады, шаштарынан орман, миынан бұлттар пайда болады. 
Содан кейін құдайлар адамдарды: талдан - Эбла деген әйелді, ал шаған ағашынан - Аск деген ер адамды жаратады. Құдайлар алғашқы адамдарды жын - перілерден қорғау үшін Мидгард қаласын салып береді. Адамдарға көп нәрсені: ауды қалай тоқуды, қару жасауды, санау мен жазуды үйретеді. Скандинавтар шайқастан кейін қаза тапқан батырларды валькирия - бикештер іздеп тауып, оларды Одиннің сарайына алып барады деп сенген. Ол жақта бұл айбында ерлер той тойлап, жарыс өткізетін болған. 
 
## Қасқыр Фенриру туралы миф
Мифтерде әлемдік қасқыр Фенрируге ерекше маңыз берілген. Көріпкел әйелдер құдайлардың бәрін бір күні қасқыр жұтып алады деп болжам айтыпты. Тор құдай қасқырды байлау үшін мықты шынжыр соғады да, құдайлар соны алып, мықтылығын сынап көреміз деген желеумен Фенрируге келеді. Бірақ қасқыр күшті болып шығады: шынжырды оп - оңай үзіп тастайды. Сол кезде Фригг, Одиннің әйелі, жер бетіндегі барлық нәрседен: жөке ағашынан, сіңірлерден, қылдан, тағы басқалардан арқан еседі. Сөйтіп құдайлар қасқырды матап алады. Бірақ кейін Фенриру босап шығады да, Видардан басқа құдайлардың бәрін жұтып алады. Видар өзінің мықты кебісімен қасқырдың жақ сүйегін басып тұрады, сонда құдайлардың бәрі кері қарай жерге оралады.
## Тор
Күн күркіреуі мен найзағай құдайы Торды құдайлар мен адамдардың қорғаушысы деп есептеген. Ол жауыз дәуді де, зұлым құбыжықты да жеңе алған. Тор - жирен сақалды батыр, Мьёлльнир деген темір балғамен қаруланған. Кейбір мифтерде Тордың жойқын балтасы туралы айтылады. 
Аңыз бойынша, Трюм деген дәу Тордың балғасын ұрлап әкетеді де, найзағай әміршісі жоғалған қаруын іздеп жолға шығады. Алыптар елінде ол әйелдің көйлегін киіп алып, Трюмнің қалындығының кейпіне енеді. Неке қию рәсімін дәріптеу үшін Тордың балғасын алып келген кезде, батып оны шап беріп ұстай алады. Дәулермен шайқасқа түсіп, жеңімпаз болып шығады.
## Галерея

image:Faroe stamp 477 tor.jpg|Тор
image:Frigga (1832) from Die Helden und Götter des Nordens, oder Das Buch der sagen.jpg|Фриг
image:AM 738 4to, 41r, BW Loki.jpeg|Локи
image:Tyr, der Schwertgott.jpg|Тюр
image:Vidar by Collingwood.jpg|Видар

## Дерек көздер
*Әпсаналар,Мәскеу Росмэн 2012,ISBN 978-5-353-06045-1

Санат:Мифология
Санат:Скандинавия
Қытай Халық Республикасының төрағасы

**[[Қытай Халық Республикасы]]ның Төрағасы** () — КХР елбасы. Ол БХӨЖ ТК-мен бірігіп жоғарғы мемлекеттік билікті жүзеге асырады. КХР Төрағасы БХӨЖ немесе оның ТК шешіміне негізделе отырып,  заңдарды жариялайды, Мемлекеттік Кеңес ұжымында тағайындаулар жүргізеді, жарлықтар шығарады; КХР атынан мемлекеттік істерді атқарады, шет ел дипломатиялық өкілдерін қабылдайды, шет елдермен тұрғызылған келісімдер мен маңызды бітімдерді бекітеді және бұзады. Қазіргі таңда КХР Төрағасының қызметін Си Цзиньпин орындауда.

## Термин
主席 «жуси» қытай сөзінің қазақ тіліндегі баламасы «Төраға» болып табылады. 1982 жылға дейін бұл сөздің ағылшын тіліндегі баламасы да «Төраға» () болып келген, алайда сол жылы оны ресми түрде «КХР президенті» () деп аударды. Дегенмен басқа мәнмәтіндерде «жуси» сөзі әлі де «chairman» деп аударылады, ал басқа елдердің президенттерінің лауазымдарын қытай тілінде «цзунтун» () деп аударады.

## ҚХР қолбасшылары

### Орталық ҚХР халықтық үкіметінің Төрағасы
1949 жылдың 1 қазанынан бастап 1954 жылдың 27 қыркүйегіне дейін мемлекет басшысы Орталық ҚХР халықтық үкіметінің Төрағасы Мао Зыдоң болды.

### ҚХР Төрағалары
ҚХР Төрағасы лауазымы 1954 жылы ҚХР конституциясының қабылдануымен бекітілді. 
* Мао Цзэдун (27 қыркүйек 1954 — 27 сәуір 1959)
* Лю Шаоци (27 сәуір 1959 — 31 қазан 1968)

Лю Шаоцидің отставкасынан кейін 1968—1975 жылдар аралығында лауазым бос болды, тек келесі екі орынбасарларға болды:
* Дун Биу (31 қазан 1968 — 17 қаңтар 1975) и
* Сун Цинлин (31 қазан 1968 — 24 ақпан 1972).

### БХӨЖ Тұрақты комитетінің Төрағалары
1975 жылы ҚХР Төрағасы лауазымы таратылады, елбасының қызметтері БХӨЖ Тұрақты комитетінің Төрағаларына өтті.

* Чжу Дэ (17 қаңтар 1975 — 6 шілде 1976; лауазымында қайтыс болды)
1976 жылдың 6 шілдесінен 1978 жылдың 5 наурызна дейін лауазым бос болды, міндетті қызметтерді 20 орынбасар атқарды.
* Е Цзяньин (5 наурыз 1978 — 18 маусым 1983)

16 мамыр 1981 Сун Цинлин, алайда 29 мамыр қайтыс болды.

### ҚХР Төрағалары
1982 жылы жаңа ҚХР конституциясының қабылдануымен ҚХР Төрағасы лауазымы қайтадан бекітілді. 
* Ли Сяньнянь (18 маусым 1983 — 8 сәуір 1988)
* Ян Шанкунь (8 сәуір 1988 — 27 наурыз 1993)
* Цзян Цзэминь (27 наурыз 1993 — 15 наурыз 2003)
* Ху Цзиньтао (15 наурыз 2003 — 14 наурыз 2013)
* Си Цзиньпин (с 14 наурыз 2013)

## ҚКП ОК бас хатшысылары
* Чжан Вэньтянь, 1931—1943
* Мао Цзэдун, 1943—1976
* Хуа Гофэн, 1976—1981
* Дэн Сяопин, 1981—1989
* Цзян Цзэминь, 1989—2004
* Ху Цзиньтао, 2004—2012
* Си Цзиньпин, с 15 қараша 2012
Санат:Қытай
Чун Тян

**Чун Тян** (қазақша – *көктем*) — дүңген халқының әуесқой фольклорлық ансамблі. Ол 1982 ж. Жамбыл облысының Қордай ауд-дағы "Коминтерн" к-зында ұйымдастырылды. 1987 ж. оған халық ансамблі атағы берілді. 

Әуесқой ансамбль құрамында 25-ке тарта өнерпаздар - колхозшылар мен жұмысшылар және мектеп оқушылары бар. Әуесқой әншілер Х. Машанло, А. Лурова ұмытыла бастаған дүнген халқының бірқатар әндерін жаңартып, жаңа мазмұнда орындаумен көпшілікке танылды. Ансамбль коллективі аудан, облыс, сонымен қатар Қырғызстан еңбекшілері алдында да концерттер қойып, өнер көрсетеді. Оның репертуарынан көбіне дүнгеннің, сондай-ақ КСРО халықтарының әндері мен билері орын алды.

## Дереккөздер
↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7

Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар
Помология

## Помология
**Помология** - ( лат. * pomum* - жеміс, және *logos* - ғылым, білім ) - жеміс-жидектердің түрлері мен сұрыптарын зерттейтін агрономия ғылымының бір саласы , сұрыптама.
Бұл  ғылымның  бастауын Ресей ғалымы әрі жазушысы Андрей Тимофеевич Болотов салған болатын. Ол 1797-1801 жылдар аралығында 8 - томнан тұратын “Дворениновскийлердің, және де басқа бақшалардың алма және алмұрт породаларының сипаттамалары мен суреттері” - атты еңбегін жарыққа шығарған. Одан басқа, помологияның дамуына Василий Васильевич Пашкевич, Лев Платонович Симиренко, Владимир Львович Симиренко, және де басқа ғалымдар зор үлестерін қосты.
#### Андрей Тимофеевич Болотов
** Андрей Тимофеевич Болотов**(1738 - 1833) - орыс жазушысы, мемуарист, ғалым, ботаник, Ресейдегі аграномия мен помологияның негізін қалаушы. Ресейдегі қызанақ пен қартоптың
Андрей Тимофеевич Болотов өзінің отыз жылдан аса жазған көп томдық ембектерімен танымалы. Бұл еңбектер - оның жазбахаттары. Өзінің бір жазбахатында ол өзінің ұрпақтарына арнап “Андрей Болотовтың  өмірі мен саяхаты” атты кітап жазған. Одан бөлек, ол өзінің жазбахаттарында ауыл шаруашылығы, орыс әдебиеті, ғылым мен сауда - саттық, Ресейдің Фидрих II  -ге қарсы соғысқаны жайлы, және де Екатеринаның  түріктермен, поляктармен, және шведтермен соғысқаны туралы жазылған.
#### Василий Васильевич Пашкевич
**Василий Васильевич Пашкевич**(1856 - 1939) - биология білімінің докторы, егіншілік саласының  маманы. 
1882 жылы Петербург университетін аяқтады. Универстиет бітіргеннен кейін Германия мен Австрияда тәжірибе жинады. 1894 жылдан бастап егіншілік департаментінде жұмыс істеген. 
1924 жылдан бастап қолданбалы ботаника және селекция және жаңа мәдениет бөлімдерінде жұмыс істеген. 1922 жылдан бастап Ленинградтағы ауыл шаруашылық институтының профессоры. Негізгі еңбегін помологияға жұмсады, яғни, помологияға зор үлесін қосты. Дәлірек айтқанда, КСРОның әр нүктесіндегі бақшаларда зерттеу жұмыстарын жүргізді.
#### Лев Платонович Симиренко
**Лев Платонович Симиренко**(1855 - 1920) - украиналық селекционер - бағбан, помолог. Владимир Львович Симиренконың әкесі. Оның өмірі өте қиын болған, бірінші жағынан ол ғалым, помолог болса, екінші жағынан народоволецке ұқсайды. Бірақ оған қарамастан, ол помология туралы көптеген еңбектердің және алманың көптеген сұрттарының авторы.
1895 жылы  Лев Платонович Симиренко Франция ұлттық помология қоғамының құрметті мүшесі болып сайланған. Лев Платонович Симиренконың “Крымның индустриялық жеміс шаруашылығы” атты еңбегі үлкен жетістіктерге жетті. Мәселен 1913 жылдағы Франция ұлттық қоғамның Алтын медалі мен қоса бүкілресей қойылымда үлкен Алтын медаль алған. 1914 жылы Бүкіләлемік егіншілік қойылымда Үлкен Алтын Медаль алған.
#### Владимир Львович Симиренко
**Владимир Львович Симиренко**(1891-1938) - украиналық помолог және селекционер, Киевтегі политехника институтының, жәнеУманск және Павловсктеі ауыл шаруашылық институттарының профессоры. Оның өмірі әкесінің өміріндей қиын болған, өйткені ол 2 рет сотталып үлгерген, өйткені ол зиян келтіретін қоғамда жұмыс жасаған. Сол сотталудың екіншісінде ол өлім жазасына кесіліп, 1938 жылы қыркүйек айының 17нен 18іне қараған түнде қайтыс болады.