open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оқил Ғайбуллаұлы Оқилов

**Оқил Ғайбуллаұлы Оқилов** (, 2 ақпан 1944 жыл, Ленинабад) — Тәжікстан саяси және қоғам қайраткері, 1999 мен 2013 жылдар аралығында Тәжікстан премьер-министрі, ТХДП мүшесі.

## Өмірбаяны
### Саясатқа дейінгі өмірі
Оқил Оқилов 2 ақпан күні, 1944 жылы, Ленинабад қаласында дүниеге келген. 1967 жылы Мәскеу инженер-құрылыс институтында инженер-құрылысшы мамандығына оқуын бітірген. 1980 жылы КОКП Орталық Комитеті жанындағы Әлеуметтік ғылымдар академиясында білім алды.

1969–1976 жылдары аралығында құрылыс сферасында жұмыс істеген.

### КОКП-дағы жұмысы
1976 жылы КОКП-ның тәжікстандық бөлімшесінде жұмысын бастады.

1976 жылдан елдің тәуелсіздігіне дейін Орталық Комитетте қызмет атқарды.

### Тәуелсіздік жылдары
1993–1999 жылдары құрылыс министрі, Премьер-министр орынбасары және Ленинабад облысы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған.

1999 жылы Эмомали Рахмон бұйрығымен Тәжікстан премьер-министрі лауазымын алды.

Премьерлігі жылдары ол басқа шенеуніктермен салыстырғанда қарапайым өмір сүрген, Душанбедегі үш бөлмелі пәтерде тұрады.

Оқил Оқилов бұл қызметін 2013 жылға дейін атқарған, оның орнына Қоһир Расулзода келді.

### Саясаттан кейін
Оқил Оқилов премьер-министр ретіндегі жұмысынан бері еш мемлекеттік лауазымда болмаған, дәл қазір ол зейнетте.

## Сын
2010 жылы Оқилов БҰҰ жиналысында Орталық Азиядағы су мәселесінің «авторын» деп Өзбекстан мемлекетін атаған. Осындай тұжырымдары үшін оны саясаттанушы Саймиддин Дӯстов сынға алды.

Масуд Сабир сөзі бойынша, Оқилов жұмысының БАҚ-та сирек айтылуының себебі — Конституцияда бекітілген премьер-министрі құқығының президентке көшірілуі, оның билігінің жоқтығы. Ол жайлы сыншылар еш саяси мақсаты жоқ технократ, Рахмон үшін «тиімді» премьер деп сынаған.

## Марапаттары
Оқил Оқиловтың марапаттары:
* I деңгейлі Исмоил Сомони ордені
* Құрмет белгісі
* «Сіңірген еңбегі үшін» медалі

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саясаткерлері
Санат:Тәжікстан премьер-министрлері
Құмшығанақ

**Құмшығанақ** — Атырау облысы Махамбет ауданы, Ақжайық ауылдық округі құрамында болған ауыл. 2007 жылы Ақжайық ауылының құрамына енгізілген.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Махамбет ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы
1989 жылы тұрғындар саны 77 адам болса, 1999 жылы 31 адамды (14 ер адам және 17 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Махамбет ауданының таратылған елді мекендері
Льюис Капальди

нобай
**Льюис Марк Капалди** (1996 жылы 7 қазанда туған) — шотланд әншісі, композитор және музыкант. Ол 2019 Brit Awards сыйлығына ұсынылды. 2019 жылдың наурыз айында оның " Someone You Loved " синглы Ұлыбританияның синглдер чартында көш бастады, ол жеті апта бойы сақталып, 2019 жылдың қарашасында АҚШ-тың ''Billboard'' Hot 100 тізімінде бірінші орынға шықты; ол 62-ші жыл сайынғы Грэмми мараппаттауында « Жыл әні» номинациясына ұсынылды және 2020 жылғы «Жыл әні» үшін Brit Award сыйлығын жеңіп алды. Капалди сонымен қатар 2020 жылғы Британдық ең үздік жаңа әртіс жүлдесін жеңіп алды.

2019 жылдың 17 мамырында ол өзінің *[[:en:Divinely_Uninspired_to_a_Hellish_Extent|Divinely Uninspired to a Hellish Extent]] атты дебюттік альбомын шығарды*, ол алты апта бойы Ұлыбританияның альбомдар диаграммасының жоғарғы жағында тұрды. Кейінірек, ол Ұлыбританияда 2019 және 2020 жылдардағы ең көп сатылған альбомдарының бірі болды, ал «Someone You Loved» Ұлыбританияда 2019 жылғы ең көп сатылған синглге айналған. 2020 жылдың мамыр айында Капальдидің «Someone You Loved» әні барлық уақыттағы британдық 10 үздік сингл қатарында ең ұзаққа тұрып сақталған ән деп жарияланды.

## Шығармашылығы
### 2014–2016: Басталуы
2014 жылы Капалди The Scottish Music Centre басқаратын *Hit the Road* жобасының бір бөлігі ретінде үш күндік турға қатысты. Ол Дамфриде, Эдинбургте және Форт-Уильямда Джейкоб, Рори Грин және Зое Бестельмен бірге ойнады. Ол 18 жасында менеджері Райан Уолтер оны жатын бөлмесінде жазылған және SoundCloud есептік жазбасына жүктеп салған iPhone жазбасы арқылы тапты. Капальдиге алғаш рет хабарласқан күннің ертеңіне Уолтер Капальдидің тікелей ойынын тыңдау үшін Америкадан Ұлыбританияға ұшып кетті. 2016 жылы Капалди Мотервеллдегі Ланаркширдегі Нью-колледжді музыка бойынша HND дәрежесімен бітірді.

### 2017–2018: Танымалдылығының артуы
Ол 2017 жылдың 31 наурызында өзінің алғашқы «Bruises» синглін тәуелсіз шығарды. Ән бүкіл әлем бойынша Spotify- да 28 миллионға жуық ойналды, бұл оны платформада 25 миллион ойнауға жеткен ең жылдам орындаушы болды. Ән кейінірек 2019 жылы сингл ретінде қайта шығарылды және UK Singles Chart-те №6 шыңға жетті. Әннің алғашқы шығарылымынан кейін ол Universal Music Group неміс бөлімшесіне жазылды және Vertigo Berlin бөлімшесіне тағайындалды. Оның дебюттік синглы, сондай-ақ " Lost on You " және " Fade " әндері оның алғашқы кеңейтілген *Блум* пьесасында және кейінірек оның алдағы альбомында көрсетілді. 

### 2019-2021: Қазіргі уақыт
2021 жылдың наурызында Капальди өзінің алдағы екінші курс альбомында жұмыс істеу үшін барлық алдағы шоуларын кейінге қалдырғанын хабарлады. Ол 2022 жылдың жазында кейінге қалдырылған шоуларын, соның ішінде TRNSMT фестиваліндегі, Latitude фестиваліндегі, және Уайт аралындағы фестиваліндегі басты слоттарын ойнау үшін оралды.

## Марапаттары

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Official website
* Lewis Capaldi on Instagram 
* Lewis Capaldi on Twitter 
* Lewis Capaldi Profile on Agent Site  Archived 3 August 2020 at the Wayback Machine

Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Ұлыбритания музыканттары
(1002) Ольберсия

**(1002) Ольберсия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 15 тамызда В. А. Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Генрих Вильгельм Ольберстің құрметіне орай аталды. Ол (2) Паллада және (4) Веста астероидтарын ашқан.

thumb|450px|center|Ольберсиянің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
5-учаске

**5-учаске** — Атырау облысы Индер ауданы, Өрлік ауылдық округі құрамында болған таратылған ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Индербор кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 188 км-дей жерде.

## Халқы
1989 жылғы санақ қорытындысы бойынша 191 адам тұрған.

1999 жылы халық саны 178 адам (105 ер адам және 73 әйел адам) болса, 2009 жылы тұрғылықты халқы болмады.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданының таратылған елді мекендері
(1001) Гауссия

**(1001) Гауссия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 8 тамызда С. И. Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Неміс математигі Карл Фридрих Гаусстың құрметіне орай аталды. Ол алғашқы астероид Церераның орбитасын анықтауға зор үлес қосқан.

thumb|450px|center|Гауссияның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1003) Лилофея

**(1003) Лилофея** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 13 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Немістердің «Сүйкімді жас Лилофея» халық әнінің кейіпкері құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Лилофеянің Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1008) Ла-Пас

**(1008) Ла-Пас** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 31 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Боливиядағы Ла-Пас қаласы құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1009) Сирена

**(1009) Сирена** — Марс орбитасын кесіп өтетін астероид.

Оны 1923 жылы 31 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған сиреналардың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Сиренаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1010) Марлен

**(1010) Марлен** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 12 қарашада Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Немістің әйгілі әртісі мен әншісі Марлен Дитрихтің құрметіне орай аталды.

Оның айналу периоды 31 сағатты құрайды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1012) Зарема

**(1012) Зарема** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 12 қаңтарда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

А. С. Пушкиннің поэмасындағы мен А. фон Цемлинскийдің операсындағы кейіпкердің атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1013) Томбецка

**(1013) Томбецка** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 17 қаңтарда В. П. Жеховский Алжир обсерваториясында ашты.

Франция химигі Даниел Томбецканың құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1016) Анитра

**(1016) Анитра** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 31 қаңтарда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Генрик Ибсеннің «Пер Гюнт» пьесасындағы кейіпкердің атымен аталды деген пікір басым.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1022) Олимпиада

**(1022) Олимпиада** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 23 маусымда В. А. Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Өз анасы Олимпиада Альбицкаяның құрметіне орай атады.


1022 Olympiada orbit on 7 Nov 2014.png
1022 Olympiada orbit on 20 Jan 2013 ecliptic view.png


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1024) Хейл

**(1024) Хейл** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 2 желтоқсанда Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты.

Америкалық атсроном Джордж Эллери Хейл құрметіне орай аталды. Ол осы обсерваторияныӊ негізін қалаған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1026) Ингрид

**(1026) Ингрид** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 13 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс астрономы Альбрехт Карштедтің кіндік баласы атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1031) Арктика

**(1031) Арктика** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 6 маусымда С. И. Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Жердің солтүстік аймағы құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 1031.png
Орбита астероида 1031 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1030) Витя

**(1030) Витя** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 25 мамырда В. А. Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ұлы Отан соғысында қаза тапқан досы Виктор Заславскийдің құрметіне орай атады.


Орбита астероида 1030.png
Орбита астероида 1030 (наклон).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1032) Пафури

**(1032) Пафури** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 30 мамырда Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Африканың оңтүстігіндегі өзеннің атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1034) Моцартия

**(1034) Моцартия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 7 қыркүйекте В. А. Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Әйгілі сазгер Волфганг Амадей Моцарт құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Моцартиянің Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
Моцарттың қараторғайы

[150px|right|thumb|[Кәдімгі қараторғай, *Sturnus vulgaris*]]
**Моцарттың қараторғайы** — Волфганг Амадей Моцарттың өз үйінде ұстаған құсы, оның шығармашылығына аз-мәз әсер етті.

Музыкатанушы Герман Аберттің жазуынша, Моцарт құстар сататын жерде бір рет өз шығармасынан үзінді ойнайды:
:
\relative a' { 
\set Staff.midiInstrument = #"recorder"
\set Score.tempoHideNote = ##t
\tempo 4 = 145 
\key g \major
\time 2/2 
\partial 4 
b8 c
d4 d d g fis fis g g a a a8 b c a b2      }


Ойнауды қойғанда, артынан қараторғай сол әуенді сәл өзгертіп қайталайды:
:
\relative a' { 
\set Staff.midiInstrument = #"recorder"
\set Score.tempoHideNote = ##t
\tempo 4 = 145 
\key g \major
\time 2/2 
\partial 4 
b8 c
d4 d d g\fermata fis fis gis gis a a a8 b c a b2      }


Моцарт бұны естіп, бірден құсты сатып алады. Өзініӊ есеп кітабында былай жазады: «1784 жылдың 27-ші мамыры қараторғай құсы үшін 34 кр»; және қасында өзгертілген әуеннің ноталары келтірілген.

1787 жылдың 4 маусымында сол құсы өлгенде, Моцарт оған арнап өлең жазады:

Hier ruht ein lieber Narr,
Ein Vogel Staar.
Noch in den besten Jahren
musst er erfahren
Des Todes bittern Schmerz.
Mir blut't das Herz
Wenn ich daran gedenken.
O Leserǃ schenke
Auch du ein Thränchen ihm.
Er war nicht schlimm;
Nur war er etwas munter,
Doch auch mitunter
Ein lieber loser Schalk,
Und drum kein Dalk.
Ich wett', er ist schon oben,
Um mich zu loben
Für diesen Freundschaftsdienst
Ohne Gewinnst.
Dann wie er unvermuthet
Sich hat verblutet,
Dacht er nicht an den Mann,
Der so schön reimen kann.


## Әдебиет
* W. A. Mozart von Hermann Abert, 1775—1782.

Санат:Әйгілі құстар
Диалонке

**Диалонке** (өз атауы — *джалонке*, *дьялонке*)  — Мандинго тобының халқы, Фута-Джаллон тау жотасының солтүстік және шығыс сілемдерінде, Мали мен Гвинея шекарасында.
Кейбір мәліметтер бойынша олардың саны 136 мың адамға жетеді.

## Тілі
Тілі жағынан диалонкелер сусуға жақын, олар диалонке диалектісінде сөйлейді.

## Діні
Диалонке халқының бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар, екіншісі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, христиандар да бар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – егіншілік, негізгі дақылдары күріш пен тары. Тауықтар, сондай-ақ қой-ешкі ұстайды. Ешкі мен ірі қара мал сүтті азық ретінде қамтамасыз етеді, ол тікелей пайдаланылады және ірімшік және басқа да өнімдерге өңделеді.

## Өмір салты
Диалонке қоғамы патриархалды және ер адам, оның әйелі немесе әйелдері және олардың үйленбеген балалары басқаратын үй шаруашылықтарынан тұрады. 
Диалонкелерге полигиния (көп әйел алушылық) тән.

Елді мекендерінің көпшілігі тау арасындағы аңғарларда орналасқан. 1950 жылдардан бастап көптеген диалонкелер жұмыс іздеп қалаларға қоныс аударды.

## Дереккөздер

 
Санат:Мали халықтары
Санат:Гвинея халықтары
Жамбыл қорықшасы

**Жамбыл** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 8600 га.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Бәйдібек ауданы жерінде орналасқан.

## Флорасы
Қорықша аумағында қорғауға алынған өсімдіктер: тамыржусан, қаратау жуасы, жантақ, кеурексасыр, кәдімгі адыраспан, қияқ, жуашықты қоңырбас, арпаған, мортық, жапырақсыз қоға, теріскен, қызыл жыңғыл, тікенекті жыңғыл, гүлкекіре, көбенқұйрық, татар катраны, тауарпа. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлері: дәрмене, Шренк қызғалдағы, Борщов қызғалдағы.

## Фаунасы
Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар түрлері: дала қыраны, қарақұс, ителгі, қылқұйрық бұлдырық, бүркіт, қарабауыр бұлдырық, дуадақ, үкі. Қорғауға алынған фауна түрлері: дала тасбақасы, түрлі түсті кесіртке, тақыр кесірткесі, су жылан, өрнекті жылан, кәдімгі қалқантұмсық жылан, оқжылан, кәдімгі тентекқұс, үлкен тағанақ, боз сандуғаш, кіші міңгірлек, сарғалдақ сұлыкеш, қоңыр үйрек, даурықпа шүрегей, жалпақтұмсық үйрек, қызылтұмсық сүңгуір, көкқұтан, мамырқұс, майшабақ шағаласы, зорман, кіші сарышұнақ, үлкен қосаяқ, кіші қосаяқ, шортан, ақ қайран, ақмарқа, табан балық, дөңмаңдай, мөңке, жайын, алабұға. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген түрлер: қарақұс, дала қыраны, дуадақ, ителгі, дала тасбақасы. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары 
Санат:Түркістан облысы географиясы
Задария қорықшасы

**Задария** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Қорықша Сырдария өзенінің ежелгі аңғарына жататын, жалпы ауданы 8400 га жоталы жазықта орналасқан. Мақсаты – дәрмене өсімдігін сақтау.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағында орналасқан.

## Флорасы
Өсімдік жамылғысы біртекті жусанды-қарағайлы, олардың арасында айтарлықтай аумақты табиғи жусан шоқтары алып жатыр. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсмідік түрлері: дәрмене, Шренк қызғалдағы, Борщов қызғалдағы. Қорғауға алынған түрлер: тамыржусан, қаратау жуасы, жантақ, кеурексасыр, кәдімгі адыраспан, қияқ, жуашықты қоңырбас, арпаған, мортық, жапырақсыз қоға, теріскен, қызыл жыңғыл, тікенекті жыңғыл, гүлкекіре, көбенқұйрық, татар катраны, тауарпа. 

## Фаунасы
Қазақстанның Қызыл кітабына құстардың 8 түрі енгізілген: дала қыраны, қарақұс, ителгі, қылқұйрық бұлдырық, бүркіт, қарабауыр бұлдырық, дуадақ, үкі. Қорықша фаунасының 16 түрі қорғауға алынған: дала тасбақасы, түрлі түсті кесіртке, тақыр кесірткесі, су жылан, өрнекті жылан, кәдімгі қалқантұмсық жылан, оқжылан, кәдімгі тентекқұс, үлкен тағанақ, боз сандуғаш, кіші міңгірлек, сарғалдақ сұлыкеш, зорман, кіші сарышұнақ, үлкен қосаяқ, кіші қосаяқ. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне 5 фауна түрі енгізілген: қарақұс, дала қыраны, дуадақ, ителгі, дала тасбақасы.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары 
Санат:Түркістан облысы географиясы
Ақши айыл аймағы

**Қырғызстан:**
* Ақши айыл аймағы – Нарын облысы Ақдала  ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Ақши айыл аймағы – Талас облысы Айтматов  ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Ақши айыл аймағы – Ыстықкөл облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік.
Динка (халық)

**Динка** (кейде джең деп те аталады, , ) — Оңтүстік Суданда, Ақ Нілдің екі жағалауында тұратын халық.
Олар шығыс және батыс динкалар болып екіге бөлінеді, халық саны – 3 млн адам.

## Тілі
Олар динка тілінде (тондженг) сөйлейді, диалектілер тайпалық бөлініске сәйкес келеді: паданг, агар, бор, рек.

## Діні
Көпшілігі ежелгі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбірі христиандар.

## Кәсібі
Орман саваннасында тұратын батыс динка шаруашылығының негізгі салалары мал шаруашылығы (ірі қара мал, негізінен ақ ұзын мүйізді зебу, қой, ешкі) және қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, бұршақ, асқабақ және басқа да тамыр дақылдары) болды. Тауарлы дақылдар (мақта, темекі).
Дала саваннасында өмір сүретін шығыс динкалары көшпелі мал шаруашылығын сақтап қалды, егіншілікпен тұрақты айналыспайды. Шығыс динкалардың ішінде мал шаруашылығымен ерлер, егіншілікпен және үй шаруашылығымен әйелдер айналысады. Жастар жыл бойы малмен бірге жүреді. Қолөнерден - ұсталық (бұрын – темір балқыту), еңбек құралдарын жасау, қару-жарақ, былғары, тоқыма, керамика, киім, зергерлік бұйымдар жасау дамыған. 

## Өмір салты
Қоғамдық ұйымда қоғамның жастық таптарға бөлінуімен ұштасқан патриархалдық-генеологиялық байланыстарға негізделген рулық сегменттік-тектік құрылым бар.
Дәстүрлі наным-сенімдер: ата-бабалар культі және құдай байланыстыратын табиғат күштер, тотемизмнің қалдықтары.
Динкалар мифтерді, тарихи эпостарды, музыкалық және би фольклорын сақтаған.

Шығыс динкалардың төбешіктерде шашыраңқы орналасқан шағын қоныстары болса, батыс динкалардың қоныстары орман шетінде орналасқан. Динкалардың тұрақты мекені - бұл төбесі конустық сабаннан жабылған дөңгелек үйшіктер. Қабырғалары саз, терезелері жоқ.

Ерлердің дәстүрлі киімі – екі ұшы сол жақ иығына түйінге байланған мата. Бұрынғы әйелдер алды-артына қысқа былғары алжапқыш кисе, қазір ұзын, кең көйлек киеді. Зергерлік бұйымдар: ағаштан, мыстан, піл сүйегінен жасалған білезіктер.

Дәстүрлі тағамдары - көбіне қышқыл сүт, сүт өнімдері, қан қосылған сүт қоспасы, көкөніс пен сары май қосылған көкөніс ботқасы, етті сирек жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Alouette (ән)

**«Alouette»** () — француз тіліндегі балаларға арналған халық әні.

Бұл ән Канадада пайда болған деген пікір басым, бірақ кей зерттеушілер оның шыққан жері Франция болды деген пікірде.

Әннің әуені басқа да музыкалық шығармаларда пайдаланылады, мысалы Элвис Пресли немесе Шерил Коулдың әндерінде кездеседі.

Әннің әр шумағында орындаушы бозторғайдың басындағы, сосын тұмсық жағындағы, сосын көздер жағындағы, сосын мойнындағы, қанаттарындағы, аяқтарындағы, құйрығындағы және соңында арқасындағы қауырсындарын жұлуға ниетті екенін айтады. Әр шумақтан соң келесідей қайырмасы айтылады:

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Қуандық Рахым

**Қуандық Рахым** (1992 жылы 9 қыркүйекте Сәтбаев қаласында туған) — қазақстандық әнші. Қуандықтың анасы кезінде Жезқазған өңіріне танымал әнші болған. Жалпы тыңдарманға «МузАрт Live» жобасы арқылы танылған. Найман тайпасы ішінде Бағаналы руынан шыққан.

## Білімі
* Тәттімбет атындағы өнер колледжінің дәстүрлі ән бөлімі (Қарағанды)
* Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерватория (Алматы)

## Шығармашылығы
* «Лаула»
* «Мен Қазақпын»
* «Оп-Оңай!» 
* «Сегізінші кереметім»

### 2019-2020 жылдары шыққан соңғы әндері
* «Естелік»
* «Тәтті махаббатым»
* «Жай ма?»
* «Дәлелде»
* «Серілер»

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  ZHARAR Ақпараттық - танымдық портал
Көкек (Біржан әні)

**«Көкек»** — Біржан салдың әні.

Өз әнін аруға арнап, әнші көктемге келген көкек құстан сүйген қалқасынан хабар алып келуді сұрайды.

Біржан сал әндеріне тән бір ерекшелік өзінің әншілік-орындаушылық, композиторлық өнерімен адам жанының нәзік сезім күйлерін лирикалық әсем мелодия сазына бөлей білуінде. «Көкек» әні де оның шығармашылығындағы шоқтығы биік, өзгеше сыршыл туынды.

## Мәтіні

Аты жоқ құс болады көкек деген,
Алдымда терезенің секектеген.
Ойымда үш ұйықтасам бар ма менің
Айырылып, сені, сәулем, кетед деген...
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек,
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек,
Кім сүймес шешек атқан көкек айын,
Бейне жаз менің сүйген сәулетайым.
Ақ қалқам отыр ма екен, жатыр ма екен,
Ей, көкек, ұшып барып білші жайын...
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек,
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек,
Шекеңе селдіретіп айдар тағып,
"Көкек" деп бос жүргенше секең қағып,
Қосайын өле-өлгенше мен әніме,
Қалқадан хабар әкел, ұшып барып...
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек,
&nbsp;&nbsp;Ей, аты жоқ көкек.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Орлиногор қорықшасы

**Орлиногор** – Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877 қаулысымен ұйымдастырылған республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 19 шілдедегі № 746 қаулысымен қолданылу мерзімі - тұрақты. Ауданы 3450 гектарды құрайды. Қорықшаның негізгі мақсаты – өсімдік жамылғысының құнды түрлерін қорғау, сирек кездесетін жануарлар түрлерінің мекендеу ортасын сақтау.

## Географиялық орны
Қорықша Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы аумағында, «Орлиногор орман шаруашылығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің аумағында, Солтүстік Қазақ жазығының Батыс Сібір ойпатымен шекарасында, Көкшетау қыратының солтүстік-батысында орналасқан. Қорықшаның солтүстік бөлігінде биіктігі 372 м болатын Бүркітті гранитті шоқы бар.

## Жер бедері
Қорықша "Орлиная гора" саяжайы жерімен ұштасып жатқандықтан, онда орманды және ормансыз аумақтар бар. Табиғи және жасанды текті қылқан жапырақты және жапырақты түрлердің плантациялары бар. Саяжай аумағында мемлекеттік орман саяжайы атауын берген 341 га жерді алып жатқан "Бүркітті тауы" бөлімшесі бар. Бұл жер ең биік массивтен (теңіз деңгейінен 372 м биіктікте) тұрады, онда граниттегі қарағайлы ормандардың қалдықтарының сақталуы ғылыми қызығушылық тудыруда. Ботаникалық қорық мақсатына толық сәйкес келеді. "Бүркітті" шоқысының етегінде орналасқан, айнала орманды бұлақ табиғат ескерткіштері санатына кіреді.

## Флорасы
Орман мекемесінің аумағына шөптесін өсімдіктер алып жатқан ашық ағашсыз алқаптар және қайың және көктерек тоғайлары, сирек талдар өсетін орман алқаптары тән. Рельефтің аласа жерлерін, көлдердің шеттерін батпақты шалғындар мен қамыс алқаптары бар батпақтар алып жатыр. 200 га аумақты жеңіл ормандар қамтиды. Ормандардың негізгі бөлігін қарағай аралас қайың тоғайлары құрайды. Мұнда гранит үстіндегі қарағайлы ормандардың қалдықтары сақталған. Өсімдіктің құрамының аздығы қатаң климаттық жағдайларға байланысты. Орман мекемесінің аумағында гидрологиялық желі өте нашар дамыған. Дөңгелек табақша тәрізді шағын көлдер мен жасанды су қоймалары бар. Олар атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді, олардағы су тұщы. Орман мекемесінің батыс бөлігінде құрғап қалатын Қамысақты өзені ағып жатыр. Қорықшада қорғалатын өсімдіктердің түрлері: кәдімгі қарағай, қайың, көктерек, итмұрын, бұталы шие, бетеге, кәдімгі сәбізшөп, құлпынай, тобылғы, қызылбояу, сиырсілекей, жусан, қазтабан, қау, жебір, қазтамақ.

## Фаунасы
Орманда елік, түлкі, тиін, қараторғай, боз кекілік және басқа құстар мен аңдар мекендейді. Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлар түрлері: сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарқұс, бүркіт, жыланшы бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғалатын түрлер: бөдене, аққұр, сұр құр, құр, бұлан, елік, жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, сасық күзен, борсық, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, дала суыры.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары 
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы географиясы
(1035) Амата

**(1035) Амата** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 29 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Рим мифтерінен белгілі болған Латин патшаның әйелі құрметіне орай аталды деген пікір басым.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
Тәжікстан саяси партиялары

[thumb|right|[Тәжікстан Өкілдер палатасының VI-шақырылымы (2020–2025)]]
Бұл мақалада **Тәжікстандағы барлық саяси партиялар тізімі** бар. Тәжікстанның ең ірі саяси партиясы — Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы. Оппозициялық партияларға рұқсат беріледі: елдегі ресми түрде тіркелген партиялардың алтауының ғана Тәжікстан Өкілдер палатасында өкілеттігі бар.

## Парламентте өкілеттігі бар партиялар

## Парламенттен тыс партиялар
* Әділет партиясы (*Ҳизби адолатхоҳ*)
* Лали Бадахшан
* Социал-демократиялық партия (*Ҳизби Сотсиал-демократии Тоҷикистон*)
### Тыйым салынған партиялар
* Хизб ут-тахрир
* Тәжікстанның Исламдық қайта өрлеу партиясы

## Дереккөздер

*
Диола (халық)

**Диола** (*джола*, *йола*) — Сенегал, Гамбия және Гвинея-Бисаудағы халық (Атлант мұхиты жағалауында, Гамбия мен Качеу өзендерінің аралығында). Жалпы саны 675 мың адам, оның ішінде Сенегалда 600 мың адам, Гамбияда 50 мың адам, Гвинея-Бисауда 20 мың адам.
Субэтникалық топтары: фелуп (хулуф, карон), дийват, байот, фони т.б.

## Тілі
Диола тілдері - бак-атлант тілдерінің бір тармағы. Кейбір тілдерде латын әліпбиіне негізделген жазуы бар, диола-фони тілі Сенегалдың ресми тілдерінің бірі болып табылады. Манжак, волоф, мандинка, фула тілдері де кең тараған.

## Діні
Көпшілігі мұсылмандар, кейбіреулері ежелгі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, христиандардың шағын тобы бар.

## Тарихы
Бастапқыда диола халқы Атлант мұхитының жағалауын жасыл мүйістен Казаманс өзеніне дейін алып жатты. Диола халқы манде мен фулбе халықтарынан бұрын болған және Сенегамбия аумағында Атлант мұхитының жағалауында өмір сүрген, бірақ XIII ғасырға дейін Казамансқа қоныс аударған деп санайды.
Алғашқы саяси құрылымдардың пайда болуы XIV-XV ғасырларға сай келеді, бұл жағдайда Мали мемлекетіне тәуелділік болды.

## Кәсібі
Олар суармалы күріш өсірумен (негізінен әйелдер) және тары, құмай, жержаңғақ, манго және т.б. өсірумен (ерлер), пальма майы мен шарап өндірумен, теңізде балық аулаумен, саудамен айналысады.

## Өмір салты
Ауылдық қауымдар әлеуметтік ұйымның негізін құрайды. Көсемдер басқаратын руларды құрайтын көп балалы отбасылар кең таралған. Неке патрилокальды.
Қолданбалы өнер, музыкалық фольклор, гриот айтушылар орындауындағы тарихи эпос дамыған.

Елді мекендері шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шатырлы. Қабырғалары шыбықтар мен қамыстан тоқылған, балшықпен сыланған, жиі боялған.

Дәстүрлі киімдері – белге оралған мата қиындылары, кең жейделер.

Азық-түліктері - ботқа және жарма, көкөніс тағамдары, маниок және балық.

## Дереккөздер

 
Санат:Сенегал халықтары
Санат:Гамбия халықтары
Санат:Гвинея-Бисау халықтары
(1036) Ганимед

**(1036) Ганимед** — Амур тобының Жерге жақын астероиды.

Оны 1924 жылы 23 қазанда Вальтер Бааде Гамбург обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған Ганимед құрметіне орай аталды.


Орбита астероида 1036 .png
Орбита астероида 1036 (наклон).png
Орбита астероида 1036 (плоскость).png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Ганимед (серік)
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1037) Давидвейлла

**(1037) Давидвейлла** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 29 қазанда В. П. Жеховский Алжир обсерваториясында ашты.

Франция ғалымы Давид Вейллдің құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1038) Такия

**(1038) Такия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 24 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Америкалық банкир һәм филантроп Эвдард Так пен оның әйелі құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1041) Аста

**(1041) Аста** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 22 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Дания әртісі Аста Нильсен құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Астаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1044) Тевтония

**(1044) Тевтония** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 10 мамырда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі герман тайпасы тевтондардың құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Тевтонияның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1045) Михела

**(1045) Михела** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 19 қарашада Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты. Өз қызының атымен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1052) Бельгика

**(1052) Бельгика** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 15 қарашада Эжен Жозеф Дельпорт Бельгияның патшалық обсерваториясында ашты. Өзінің туған елі құрметіне орай атады.

Фотометриялық зерттеулерге қарағанда астероидтың жанында серігі бар, оның диаметрі негізгісінен үш есе кем.
thumb|450px|center|Бельгиканың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1053) Вигдис

**(1053) Вигдис** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 16 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Вигдис — Скандинавияда тараған қыздардың есімі.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1054) Форсайтия

**(1054) Форсайтия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 20 қарашада Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Форсайтия гүлді өсімдігінің атымен атады. Бұдан кейін ашқан 27 астероидты да астроном өсімдіктердің атымен атаған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1055) Тынка

**(1055) Тынка** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 17 қарашада Эмил Бухар Алжир обсерваториясында ашты. Өз шешесінің құрметіне орай атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
* (3141) Бухар
Санат:Астероидтар
(1057) Ванда

**(1057) Ванда** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 16 тамызда Г. А. Шайн Симеиз обсерваториясында ашты.

Поляк-кеңестік жазушы Ванда Василевскаяның құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1059) Муссоргския

**(1059) Муссоргския** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 19 шілдеде В. А. Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Орыс композиторы Модест Петрович Мусоргскийдің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1064) Этуса

**(1064) Этуса** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1926 жылы 2 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Итжелкек гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1065) Амундсения

**(1065) Амундсения** — Марс орбитасын кесіп өтетін астероид.

Оны 1926 жылы 4 тамызда С. И. Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Норвегияның полярлық саяхатшысы Руаль Амундсен құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
Төменгі Тұрғысын қорықшасы

**Төменгі Тұрғысын** – мемлекеттік ботаникалық қорықша. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69-қаулысы және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877-қаулысы негізінде құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 19 шілдедегі № 746 қаулысы және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 10 қарашадағы № 1074 қаулысы бойынша қолданылу мерзімі - мерзімсіз. Аумағы 2200 гектарды құрайды. 

## Мақсаты
Бағалы дәрілік өсімдік түрлерін – алтай доланасын, итмұрын түрлерін қорғау. Алтай доланасы өсінділерде, жайылмаларда және бұталардың арасында кездеседі. 140 гектарға жуық аумаққа таралған. Өнімділік 40-70 кг/га жетеді. Жеміс қоры – 4-8 т, оның ішінде тауарлық – 2-4 т. Жабайы раушанның әртүрлі түрлері өсетін жерлерде де, бұталы қауымдастықтарда да өседі. Жеміс қоры – 30-45 тонна, тауарлық – 15-25 тонна, өнімділігі – 200-400 кг/га. Жемістер аскорбин қышқылының жоғары мөлшерімен ерекшеленеді - 2-5%, бұл басқа жердегі өсімдіктерден 3-4 есе жоғары.

## Географиялық орны
Қорықша Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданында Тұрғысын, Бұқтырма және Бобровка өзендерінің сағасында орналасқан.

## Флорасы
Негізгі өсімдік жамылғысы – лавржапырақты терек, татар ұшқаты, тобылғы, шәңкіш, кәдімгі таңқурай, кәдімгі мойыл және басқа да ағаш, бұта аралас шөпті шалғындар. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдік түрлері: сібір қандығы, ірі гүлді шолпанкебіс, алтай рауағашы, мияжапырақ таспа, таңдамалы шоқпарбас. Бағалы емдік түрлер: алтай доланасы, жасылтұқымды долана, итмұрынның бірнеше түрлері, шәңкіш, қаражидек, таңқурай, мойыл.

## Фаунасы
Жануарлардың ішінде ең көп таралғандары қасқыр, кәдімгі түлкі, қоян, дала тышқаны. Қазақстанның Қызыл кітабына енгендер: балықшы тұйғын, бүркіт, аққұйрықты қыран, ителгі, сұр тырна, ақбас тыран, үкі, тас сусары.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары 
Санат:Шығыс Қазақстан облысы географиясы
Дуала (халық)

**Дуала** (*дивала*, *дуэла*)  — Камерунда, Гвинея шығанағы жағалауында тұратын халық. Мбоко, баквари, понго, вури, т.б. топтарға бөлінеді.
Халық саны 1994 жылы 110 мың адам болды.

## Тілі
Дуала тілі Камерунның батысында және елдің портты қалаларында ең көп таралған, диалектілері - понго, вули (оли, ули, ури, вури), бодиман және мунго (мунгу). Олар ағылшын және француз тілдерін де пайдаланады.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреуі католиктер.

## Тарихы
Этногенетикалық аңыздар Дуаланы шығыстан және Камерунның оңтүстік-батысындағы таулы аймақтардан қоныс аударуымен байланыстырады. Отаршылдық кезеңінде савалар еуропалықтардың Төменгі Гвинеяның ішкі аймақтарымен (құлдар, піл сүйегі, кола жаңғағы, бұрыш) саудасында делдалдық рөл атқарды, бұл дуалалар арасындағы христиандық пен сауаттылықтың жоғары деңгейін түсіндіреді. 18-19 ғасырларда оларда Бонанжо, Бонаку, Бонабела және Бонабери (Бон ұрпақтары) басшыларын біріктіретін дуаланың ерте саяси құрылымына ие болды.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, жержаңғақ, маниок, ямс, бұршақ дақылдары, көкөністер, какао, банан, майлы пальма және кола), теңізден балық аулау, Өнеркәсіптік кәсіпорындарында жұмыс жасайды, саудамен айналысады. Қолөнерден (ағаш ою, металл бұйымдарын жасау, геометриялық ою-өрнектермен безендірілген керамика) дамыған.

## Өмір салты
Қоғамдық ұйымның негізін құрайтын ауыл қауымдарын әртүрлі дәрежедегі ақсақалдар басқарады. Неке вирилокалды. Полигиния (көп әйел алушылық) жиі кездеседі.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үйлері туыстығына қарай топтастырылған. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары шыбықтардан және қамыстан тоқылған, жапырақ пен шөптен жасалған төрт баурайлы биік төбесі бар.

Тамағы негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бәліш, көкөніс, банан, жеміс), балық тағамдары да кең таралған.

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Луна-24

***Луна-24*** — Айды зерттеу үшін ұшырылған соңғы кеңестік ғарыш станциясы.

Аппараттың биіктігі 3,96 метр; отынсыз салмағы 1880 кг болды.

Луна-16 және Луна-20 станцияларынан кейінгі Ай бетінен топырақты Жерге жеткізуге бағытталған үшінші миссия.

Станция Ай бетіне 18 тамызда қонып, 225 сантиметрге дейін топырақ қазды. Келесі күні жеткізу құрылғысы қайтадан Жерге автоматты түрде ұшырылды.

Айдан жеткізілген топырақ үлгісін зерттеу барысында құрамында 0,1 пайызға жуық су бар екені анықталды.

[нобай|солға|[Lunar Precursor Robotic Program|LRO түсірген фотодағы станция]]
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Luna 24 НАСА сайтында

Санат:Ғарыш станциялары
Санат:Ғарыш техникасы
Қарлығаш (ән)

**«Қарлығаш»** — 1941 жылы шығарылған қазақ әні. Оның музыкасын Ахмет Жұбанов, сөзін Ибадолла Матақов жазған.

Сахнада, радио­дан жиі орындалған әуен көп ұзамай ел арасына кеңінен тарап кетеді. Ол 1940—1950 жылдары халық­тың сүйікті туындысына айналады.

Әнге негізделген би де танымал болып кетті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Покровка (Қырғызстан)

**Семетей** — Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы айыл, аудан және Семетей айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 7419 адам тұрған..

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы елді мекендері
Дзюдодан əлем чемпионаты 2022

**2022 жылғы [[Дзюдодан əлем чемпионаты]]** Ташкент қаласында, Өзбекстан,   қазанның 6-13, аралығында 2022 жылы өтті.

## Салмақтар
* Ерлер: 60 кг, 66 кг, 73 кг, 81 кг, 90 кг, 100 кг, +100 кг
* Әйелдер: 48 кг, 52 кг, 57 кг, 63 кг, 70 кг, 78 кг, +78 кг
* Командалық (ерлер, әйелдер)

## Жеңімпаздар
### Ерлер

### Әйелдер

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* https://www.ijf.org/competition/2298
* https://www.judoinside.com/event/15000
* https://www.eju.net/event/-/224054

Санат:Дзюдодан әлем чемпионаттары
Санат:2022 жылғы дзюдо
Догондар

**Догон** (*догом*, *хабе*, *кадо*, *томбо*) — Малидің оңтүстік-шығысында (Мопти аймағының оңтүстігінде), Кот-д’Ивуардың солтүстігінде және Буркина-Фасодағы халық. Жалпы саны 800 мың адам. (2007, бағалау).

## Тілі
Олар догон тілдерінде сөйлейді. Көптеген адамдар фула тілін меңгерген.

## Діні
Бүгінде догондардың басым көпшілігі ислам дінін ұстанады. Әрбір ауылда дәстүрлі Батыс Судан стилінде жасалған өз мешіті және намаз бөлмелері бар.
Бірқатар аймақтарда дәстүрлі нанымдар сақталған, шамамен 10% христиандар (католиктер мен протестанттар).

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, бұршақ, жүгері, жержаңғақ, көкөністер, әсіресе басқа халықтармен айырбас нысанасы болып табылатын пияз, күріш). Ірі және ұсақ мал ұстайды. Ұсталық және қолданбалы өнер дамыған, ағаш мүсін (мифологиялық кейіпкерлердің, ата-бабалардың мүсіндері), металдан жасалған бұйымдар, жылан терісі, т.б.

## Өмір салты
Отбасы үлкен, оны ақсақалдар кеңесі (гинна) басқарады. Қауымдастықты догондардың мифтік арғы атасы Лебе культінің діни қызметкері басқаратын отбасы басшыларының кеңесі басқарады.
Догондар көпқабатты ғалам туралы, жаратушы Амма, Номмо бабасы және т.б. туралы күрделі космогониялық идеялары бар бай мифологияны сақтайды.
Салттық шерулер мен бетперде киген билер жерлеу кезінде, ауыл шаруашылығы жұмыстарының басталуымен және т.б. шараларда өткізіледі.

Елді мекендері жинақы орналасқан. Тұрғын үйлері бір-бірімен тығыз іргелес, көбінесе екі қабатты, тікбұрышты, қабырғалары қалың саман тастан, су ағыны үшін сәл көлбеу тегіс топырақ төбесі бар.

Бұрынғы кездегі дәстүрлі киім - жамбасқа байланған мата кесінділерін, қазір ерлер үшін ұзын жеңіл жейде, әйелдер үшін түсті белдемшелер мен күрте алмастырған.

Азық-түліктері - жарма, карите майы қосылған бұқтырылған тағамдар, ащы тұздықтар мен дәмдеуіштер басым.

## Дереккөздер

 
Санат:Мали халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Дударай (ән)

**Дударай** — қазақша ән.

## Авторы
**Үлебай Анетов** (1886 жыл — 1966 жыл) — Қорғалжын өңірінде *ақындық, әншілік, серілік өнерімен аты шыққан адам*.Арғын Қуандық Тінәлі руынан шыққан.

Қазақ жігіті Дүйсеннің орыс қызы Марияға ғашық болуының куәсі болып, атақты **«[[Дударай|Дударай»]]** әнін шығарғандығы жөніндегі тарихи шындықтың беті кейінгі жылдары ашыла бастады. 

## Сипаттамасы
Екі дос сол аймақтағы ойын-сауықтың ажарын ашып, көркін қыздырған. Бір күні екеуін Садырбай деген жерге алтыбақанға шақырып, Ұялы ауылынан төтелей өтіп бара жатқанда, алдарынан шық­қан 15-16 жастағы орыс қызына кез болады. Бұл Мәриям еді. Қызға екі замандастың да көңілі ауады. Екеуі ақылдаса келе қыз қайсысын таңдаса, соған келіс­пекші болады. Сөйтіп, қызға сөз салғанда ол Дүйсенді таң­дайды. Дүйсен үйленейін десе, ағайындары қарсы болады. Бі­рақ, табандылық танытқан Дүй­сен Мәриямға үйленеді. Көп ұзамай, Дүйсенді ағайындары ұрып-соғып алып кетеді. Осы арада екеуінің арасында хат тасушы Үлебай болған көрінеді. Ол екеуінің хатын да өлеңмен өріп жеткізеді. Міне, «Дудар-ай» әні осы кезде туады. Үлебай ол әнді ағайындары Дүйсенді екінші қайтара алып кеткенде Мәриямның атынан шығарған. 

## Тарихы
Кеңестік кезеңде бұл әнді кейіпкерінің өзі шығарды деп жүрді. Сезімге толы эпос пен лиризм астасып жатқан «Дудар-айды» шынымен Мәриям шығарған ба? Жарайды, ғашық болды, сезімін өлеңмен өрбітіп әнмен жеткізді дегеннің өзінде қазақтың халық әніне тән иірімдерді бойға сіңірген мынадай туындыны 16-17-ге енді келген орыс қызы шығарды дегенге біздің көңіл сенбейді.  Тіпті, әннің шығу тарихына ғылыми баға берген, «Дудар-ай» операсын жазған атақты композитор Евгений Бру­силовскийдің өзі осы пікірде болған. Ол «Дүйім дүлдүлдер» деген хикаясында «Бұл ән талассыз Арқа композиторларының біреуінің әні екеніне сенемін, өйткені, ән табиғаты кең ты­нысқа, шалқар диапазонға құ­рыл­ғаны өз-өзінен көрініп тұр. Ен­деше, бұл әнді басқа ұлттың өкілінің шығаруы мүмкін емес» деп жазған. Бірақ, кеңес заманында сол кездегі идеологияның ықпалымен мұны халықтар дос­тығы деп дәріптеп, Мәриямды ком­позитор етіп шығарды. Ол жай­ында поэма да, опера да жазылды. 

## Дереккөздер


## Сілтемелер
Қазақ Энциклопедиясы

Санат:Қазақ әндері
Арал (Манас ауданы)

**Арал** () — Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы айыл, Қайыңды айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 1665 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы елді мекендері
Free as a Bird

**«Free as a Bird»** — The Beatles тобының әні.

Әнді 1977 жылы Джон Леннон жазған, ұзақ уақыт бойы ол үйіндегі кассетада сақтаулы болды.

Тек 1995 жылы, автордың қайтыс болғанынан 15 жыл кейін, топтың қалған мүшелері оны сингл ретінде жариялайды.

## Орындаушылар
* Джордж Харрисон — вокал, пианино
* Джон Леннон — вокал, гитара, синтезатор, пианино
* Пол Маккартни  — вокал, гитара, укулеле
* Ринго Старр — бэк-вокал, барабандар
&nbsp;және
* Джефф Линн — бэк-вокал, электрогитара

## Чарттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:The Beatles әндері
Шөштөбе

* Шөштөбе — Жалалабат облысы Тоқтағұл ауданындағы айыл.
* Шөштөбе — Ош облысы Науқат ауданындағы айыл.
* Шөштөбе — Талас облысы Манас ауданындағы айыл.
Қайыңды айыл аймағы

**Қайыңды айыл аймағы** () ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Арал, Қайыңды, Нілді, Сарыбұлақ, Шөштөбе айылдары кіреді. Орталығы ― Арал айылы.

## Халқы
2009 жылы айыл аймағында 4119 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы айыл аймақтары
(1068) Нофретета

**(1068) Нофретета** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1926 жылы 13 қыркүйекте Эжен Жозеф Дельпорт Бельгияның патшалық обсерваториясында ашты.

Ежелгі мысырлық Нефертитидің Германияда тараған есімі нұсқасымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
* (3199) Нефертити — Жерге жақын астероид
Санат:Астероидтар
(1071) Брита

**(1071) Брита** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 3 наурызда В. А. Альбицкий Симеиз обсерваториясында ашты.

Ұлыбританияның құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1069) Планкия

**(1069) Планкия** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1927 жылы 28 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс физигі Макс Планктың құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1070) Туника

**(1070) Туника** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1926 жылы 1 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Петрорагия гүлді өсімдігінің баламалы атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1073) Гелливара

**(1073) Гелливара** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1923 жылы 14 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Швециядағы сол аттас қаланың құрметіне орай аталды. Бұл атауды Пализаның күйеу баласы Йозеф Реден ұсынды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1074) Белявския

**(1074) Белявския** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1925 жылы 26 қаңтарда С. И. Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Ашқан адамның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1075) Гелина

**(1075) Гелина** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1926 жылы 29 қыркүйекте Г. Н. Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Өз ұлының атымен атады.

Астероидтың айналу периоды 44,6 сағатты құрайды.

thumb|450px|center|Гелинаның Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1079) Мимоза

**(1079) Мимоза** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1927 жылы 14 қаңтарда Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты.

Мимоза гүлді өсімдігінің атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
Май айыл аймағы

**Май айыл аймағы** () ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Майское, Новодонецкое айылдары кіреді. Орталығы ― Майское айылы.

## Халқы
2009 жылы айыл аймағында 4360 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы айыл аймақтары
Майское (Талас облысы)

**Майское** () — Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы айыл, Май айыл аймағы орталығы.

## Халқы
2009 жылы айылда 3984 адам тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Манас ауданы елді мекендері
(1086) Ната

**(1086) Ната** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1927 жылы 25 тамызда Сергей Белявский және Николай Иванов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Кеңестік парашютист әйелдің құрметіне орай аталды.
thumb|450px|center|Натаның Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1089) Тама

**(1089) Тама** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1927 жылы 17 қарашада Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты.

Жапониядағы өзеннің атымен аталды.

2004 жылы Тама қосарлы астероид екені анықталды. Серіктес астероидтардың ара қашықтығы 20 шақырымға жуық.
thumb|450px|center|Таманың Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар
(1092) Лилиум

**(1092) Лилиум** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1924 жылы 12 қаңтарда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Лалагүл өсімдігінің латынша атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1001—1100)
Санат:Астероидтар