open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қатуан шайқасы

**Қатуан (Катован) шайқасы** – салжұқ сұлтаны Санжар мен қидан гурханы Елюй Даши арасында болған ірі қақтығыс.

## Тарихы
1130 жылы салжұқтар Әмудариядан өтіп, Самарқан маңындағы қарлықтарды ығыстырды. 1137 жылы Ходженттегі шайқаста қарлұқтардан жеңілген Махмұд хан, оларды күшпен басуға салжұқ сұлтаны Санжардан көмек сұрайды.Ал қарлұқтар болса Санжар сұлтанға бағынышты болатындығын айтып,әскер қатарында қызмет етуге міндеттеніп және жыл сайын бес мың бас түйе, жылқы, қой береміз деп өтініш жасайды. Бірақ салжұқ сұлтаны Санжар қарлұқтарға көңіл бөлмейді.

1114 жылы шілде айында салжұқтарға тәуелді хорасандық әскер Әмудариядан өтіп, Самарқан маңындағы қарлұқтарға екінші рет қысым жасап ығыстырады.Сонда қидан гурханы қарлұқтарды қолдап, Санжарға өтініш хат жазады. Хаттың жауабы берілмей аяқсыз қалдырылып, соңы қақтығысқа ұласады. Ұрыс самарқанның солтүстік–шығысындағы Дарығ қонысының маңында өтеді. Қатуан даласындағы шайқас 1141 жылдың 9 қыркүйек күні Шығыс Салжұқ сұлтандығының  жеңілісімен аяқталады. Қидандар салжұқ әскерін бастырмалата шегіндіріп, сайға қарай ығыстырады.Шайқаста тек сол жақ қанат қана аянбай соғысты.Санжар сұлтан үш жүз салт атты әскері және жеке оққағарлары болса да, қоршауда қалып қоя жаздап, жау шебін әзер бұзып шығып, Термезге қарай бет алады.

Жеңіске жеткен гурхан әскері Бұхара мен Самарқан арасындағы Кермин қаласына қарай қозғалып, сонда өзінің жаңа мемлекетін құрады. Оны Си Ляо (Батыс Ляо) мемлекеті деп жариялады.

Санат:Орталық Азиядағы шайқастар
Санат:Салжұқтар шайқастары
Санат:Қидандар
Санат:XII ғасыр шайқастары
Санат:9 қыркүйек оқиғалары
Санат:1141 жыл
Елұй Дашы

**Елұй Дашы( Елюй Даши, өз есімі–Чжундэ)** — қидандардың(қара қытайлардың) билеушісі әрі қолбасшысы, Қидан мемлекетінің (1125-1212) негізін қалаушысы. Қидандардың Ляо әулетінен шыққан. Шамамен 1087 жылы туып,1143 жылы Баласағұнда қайтыс болған.

## Тарихы
Қидандар шүршіттерден (чжурчжендер) соққы жеп әлсірей бастаған кезде (1120 жылдары) қидан бегі Елұй Дашының шүршітке қарсы шақырған құрылтайына наймандар да қатысып, қидандарға әскери көмек береді. Бірақ, күшейе бастаған қидандарды шүршіттер Солтүстік Қытайдағы (Манчжурия) жерлерінен қуып шығып, солтүстік–бастысқа қарай ығыстырады. Бастапқы кездері Қидан мемлекетінің астанасы Емел өзенінң алабындағы Емел қаласы болған. Елұй Дашы 1128 жылы Қашқардағы Арслан хан Ахметке қарсы соғыс ашып, Шығыс Түркістанды өзіне қаратады. Одан соң Енисей қырғыздарына басқыншық жорыққа аттанып, оларды жеңеді. Кейінірек Жетісудағы қарахан билеушілері мен көшпелілер арасындағы қайшылықты пайдаланған қидан билеушісі, көшпелілерді жақтап қодау көрсетіп қарахандықтардың билігін тартып алады да ордасын Шу алабындағы Баласағұн қаласына көшіреді. 1137 жылы Елұй Дашының әскері Ферғана мен Мауераннахрды бағындырады. 1141 жылы Қатуан даласында (Самарқанның солтүстігіндегі) салжұқ сұлтаны Санжардың әскеріне шабуыл жасайды. Бұдан соң Иранға қарсы соғыс  ашып, Кермен әулеті билеген бірнеше аймақты басып алып,өзін гүрхан(император) етіп жариялайды. Ол басқарған мемлекет Батыс Ляо патшалығы деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Қытай тарихы
Төменгі Новгород

**Төменгі Новгород** ()  — Ресейдегі қала, Төменгі Новгород облысының әкімшілік орталығы, Приволжский әкімшілік аймағының орталығы мен ең ірі қаласы. Шығыс Еуропа жазығының ортасында, Ока мен Еділ өзендерінің түйіскен жерінде орналасқан. Ока өзені қаланы екі бөлікке бөледі: төменгі,  жазық бөлікке және биік, Дятлов тауларында орналасқан ауданға бөледі. 1932 мен 1990 жылдары қала Горький атымен әйгілі (жазушы Максим Горькийдің құрметіне).

## Дереккөздер

Санат:Ресей қалалары
Star Trek

**«Жұлдызды жол»** ()&nbsp;— танымал ғылыми фантастикалық медиафраншиза. Алты телевизиялық сериалдан, 12 толықметражды фильмнен, жүздеген кітаптар мен әңгімелер желісінен, компьютерлік ойындардан тұрады. Киноэпопея желісі бойынша көптеген фан-арт жасалған."Жұлдызды жол" америкалық бұқаралық мәдениетке үлкен әсер етті және жаңа субмәдениет тудырды.

1966 жылы 8 қыркүйекте шыққан "Жұлдызды жол" және "Жұлдызды жол: Түпнұсқалық сериалар" идеяларының авторы Джин Родденберри. Қазіргі уақытта франшиза CBS және Paramount иелігінде. Ең бірінші сериалар, кейін "Түпнұсқалық сериалар" деп аталған, 1966 жылы NBC-де басталып, үш маусымға созылды. Оқиға желісінде Джейс Т.Кирк және Энтерпрайз кемесі экипажының бастан кешкені баяндалады. Жұлдыздар арасында ұшатын зерттеу кемесі "Ғаламшарлардың Біріккен Федерациясына" тиесілі.

## Тарихы
### Басталуы
[thumb|Star Trek-ті ойлап тапқан, продюсер және жазушы [Джин Родденберри|200x200 нүкте]]
1964 жылы Джин Родденберри Star Trek аталуы керек ғылыми-фантастикалық сериал идеясын дайындайды. Star Trek-тегі оқиғалардың негізгі желісі Жұлдызды флотта қызмет ететін адамдар мен өзге ғаламшарлықтар аясында өрбиді.

## Телевизиялық сериалдар
thumb|Жұлдызды флот эмблемасы|230x230 нүктеStar Trek негізінде 6 телевизиялық сериал шығарылған: Түпнұсқалық сериалар (The Original Series), Анимациялық сериалар (The Animated Series), Келесі ұрпақ (The Next Generation), Терең космос (Deep Space Nine), Вояджер (Voyager) және Энтерпрайз (Enterprise). Бүкіл сериалдар 726 эпизод, 30 маусымнан тұрады.

### ''Түпнұсқалық сериалар'' (1966–69)

*Жұлдызды жол: Түпнұсқалық сериалар* немесе "*TOS*" классикалық "Жұлдызды жол" ретінде қарастырылады. Сериал ең алғаш 8 қыркүйек 1966 жылы АҚШ-та NBC арнасында көрсетілді.

### ''Анимациялық сериалар'' (1973–74)

*Жұлдызды жол: анимациялық сериалдар* екі сезоны 1973 және 1974 жылдары көрсетілген. Анимациялық кейіпкерлерді "Түпнұсқалық сериалардағы" актерлер дыбыстаған.

## Мәдени ықпалы

## Тағы қараңыз

* Memory Alpha: Star Trek уикиі

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* 
* Memory Alpha: Star Trek wiki

Санат:Ғылыми-фантастикалық фильмдер
Санат:Star Trek
Санат:Медиа франшизалар
Шу стансасы

**«Шу»**— Қазақстан темір жолының құрылып жатқан бекеті.　Станция 1931 жылы ашылды.

## Маршрут
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Түрксіб
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Петропавл — Шу темір жолы

## Вокзал айналасындағы нысандар
* «Әділет» супермаркеттер
* Теміржол саябағы
* Ыбырай Алтынсарин
* «Локомотив» стадионы

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Эдуард Сноуден

нобай|PRISM компаниясының логотипі
**Эдуард Джозеф Сноуден** (; туған күні 21.6.1983, Солтүстік Каролина) — американдық техникалық ассистент, осыған дейін ОББ және АҚШ Ұлттық Қауіпсіздік Агенттігінің қызметкері, диссидент. 2013 жылдың басында Сноуден The Guardian және The Washington Post газеттеріне американдық арнайы қызметкерлердің бүкіл әлем бойынша көптеген мемлекет азаматтарының жаппай аңдуына байланысты  ҰҚА жасырын ақпаратын жібереді. Осыған орай АҚШ заңын бұзғаны жөніңде сыртай айып тағылады. Қолда бар ақпарат бойынша Сноуден алғашында АҚШ-тан Гонконгқа  қашып, кейін Ресейге қашып келген. Ол бұл жерде бір айдан көп транзиттік аумақта болып, уақытша баспана  алып үлгерген.

## Қызметі және жеке өмірі

## Жарияланғаннан кейін

### Гонконг
**2013 жылдың 20 мамыры** Сноуден өзінің қыз жолдасымен бір-екі айға кететіндігін айтып қоштасып, ҰҚА-дан қояншық ауруын емделуім керек деген сылтаумен демалысқа босатуын сұрап, сол күні Гонконгқа ұшады. Ол жерде ол қонақ үйінен нөмір алып, журналистермен тілдесуін жалғастырады.

**2013 жылдың 6 маусымы** қатерленген Сноуден Геллманға: «Бүгін таңертен полиция менің Гавайдағы үйіме келді» деп хабарлады. Сол күні «Вашингтон Пост» және «Гардиан» газеттері ақпаратты жариялады..

**2013 жылдың 9 маусымы** Сноуден өзін елге танытқысы келді. Ол Гонконгқа құрамында Гринвальд және Пойтрас бар журналистерді шақырып интерьвю бермекші болады. Бұл бейнеинтервью және оның шынайы есімі, өзінің қалауынша «Гардианда» жарық көрді. Осыған орай ол: «Мен өзімді жасырмаймын, себебі менің жасағаным дұрыс» деп хабарлады..

**2013 жылдың 10 маусымы** түскі уақытта Сноуден Ганконгтегі АҚШ билігінен жасырынып жүрген «The Mira» мейманханасынан шығып кетеді..

## Дереккөздер
CASA C-212 Aviocar

**CASA C-212 Aviocar** — испандық EADS CASA фирмасы жасап шығарған әскери-көлік ұшағы.

Лицензия бойынша Индонезияда Indonesian Aerospace фирмасымен (ресми атауы IPTA) өндіріледі.

## Тарихы
### Алғышарттары
### Жобалануы
### Қолданысқа енгізілуі

## Нұсқалары
### Series 100
[thumb|[Lloyd Aviation C-212 Перт әуежайында (1990 жылдардың басы).]]
;C-212A: Негізгі әскери нұсқа. **C-212-5**, **C-212-5 series 100M** атауларымен белгілы, ал Испания ӘӘК ұшақтары **T-12B** және **D-3A** (медециналық эвакуация ұшағы) деп аталған, 129 ұшақ жасалынды.
;C-212AV: VIP нұсқалық көліктік ұшақ, **T-12C**.
;C-212B: Алты өндіріс алды C-212As ұшағы фото-барлау тапсырмаларына арналып қайта жабдықталды, **TR-12A**.
;C-212C: Негізгі азаматтық нұсқа
;C-212D: Екі өндіріс алды C-212As ұшағы навигациялық көздеуші нұсқаға қайта жабдықталды, **TE-12B**.
;NC-212-100: 1976 жылдан бастап лицензия бойынша Индонезияда өндірілді. IPTN 28 NC-212-100s ұшағын жасап шығарды, кейінрек оның орнына NC-212-200 өндіріле бастады.

### Series 200

### Series 300

### Series 400

## Техникалық сипаттамасы

## Апаттар

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Airbus ұшақтары
Санат:Әскери ұшақтар
Талшықтар

**Талшық**–ұзын,жұқа және жіп секілді материал. Талшықтар майысқақ болғандықтан, оларды иірілген жіпке айналдырып, маталар жасауға болады.Кейбір талшықтар табиғи  өнімдер болса,  кейбірін химиялық процесс арқылы алады.Табиғи талшықтар жануарлар мен өсімдіктерден алады.
## Талшықтардың қолдануы
*Талшықтар киім, төсек жабдықтары және басқа да көптеген өнімдер үшін маталар жасауда қолданылады.
*Үй тұрмысына қажетті кілемдер, перделер және қаптағыш заттарды жасау үшін қолданады.
*Өнеркәсіп өнімдерін,парашюттер, өрт сөндіру түтіктерін, оқшаулаған заттарды, ғарыш киімдерін жасауда қолданылады. Медицина жасанды күретамырлар мен сіңірлерді.жасауда қолданылады.
* Медицина жасанды күретамырлар мен сіңірлерді.жасауда қолданылады.
## Тағы қараңыз
*Вискоза
*Жібек
*Кендір
*Мақта
*Синтетикалық талшық
Балтық елдерінің кеңестік оккупациялануы

**Балтық елдерінің кеңестік оккупациялануы** 1939 - 1940 жылдардағы бірнеше кезеңді қамтиды.

1939 жылдың қыркүйек және қазан айларында КСРО Балтық елдерін өзара ықпалдастық пакттарын қабылдауға  мәжбүрлеген болатын. Осы құжаттарға сәйкес Кеңес Одағы бұл елдерде өзінің әскери базаларын құру құқығына ие болған. Бұдан кейін 1940 жылдың жазында Қызыл Әскер Балтық елдеріне басып кіріп, үкіметтерінің биліктен кетірген. Эстония мен Латвия президенттері қамауға алынып, Сібірге айдалады және сол жерде қайтыс болады. Кеңестік бақылау астында болған жаңа үкімет Кеңес Одағының құрамына кіруге өтініш жібереді. 1941 жылы Кеңес үкіметі „халық жауларын“ жаппай депортациялайды. Нәтижесінде, балтық халқы бір аптадан кейін бұл аймақты басып алған немістерді азат етушілер ретінде қабылдаған. 

## Дереккөздер


Санат:Балтық елдерінің оккупациясы
Бейвербалды коммуникация

**Бейвербалды коммуникация** немесе **бейвербалды қарым-қатынас** – сөздер мен басқа да тілдік бірліктерге сүйенбейтін ым-ишара тілі. Бейвербалды сигналдарға қарым-қатыныстағы партнерлердің эмоционалдық жағдайын білдіретін ым-ишара, жест, поза, жазу ерекшеліктері т.б. жатқызады. 

Австралиялық ғалым А.Пиздың пікірінше, адамдар арасындағы қарым-қатынастың 7% вербалды (сөздер, сөйлемдер); 33% вокалды (интонация, дауыс ырғағы, дауыс немесе дыбыс әуезділігі, екпіні мен қарқыны, т.б.) және 55% бейвербалды элементтер арқылы жүзеге асады. 

Белгілі бір тілдік емес белгілермен және символдармен – бейвербалды хабарлармен алмасу, сонымен қатар оларды түсіну, интерпретациялау. Тарихи тұрғыда бейвербалды қарым-қатынас құралдары тілден бұрын пайда болған. Осы белгілер мен символдардың ішінде әр мәдениеттің өзіне тән және айналадағыларға түсінікті мән жатыр. Қажет болған жағдайда олар тек кейбіреулерге ғана түсінікті мағынаны оңай білдіре алады (қарапайым жөтел басшылықтың келе жатқанын білдіретін белгісигнал бола алады). Бейвербалды хабарлар кең көлемдегі ақпаратты беруге қабілетті. 
## Дереккөздер


Санат:Байланыс
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2013

**Бокстан әлем чемпионаты 2013** қазақстандық Алматы қаласындағы «Балуан Шолақ» спорт сарайында 2013 жылдың 14 - 26 қазан күндері аралығында өтеді.

## Жеңімпаздар мен жүлдегерлер

## Медальдық есеп
}
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center" | 2
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 3
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 4
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 5
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 6
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 7
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 8
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 9
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| rowspan="1" valign="center"| 10
| align="left" | 
| style="background:#F7F6A8;" | 
| style="background:#DCE5E5;" | 
| style="background:#FFDAB9;" | 
| 
|- align="center" valign="top" bgcolor="#EFEFEF"
| colspan="2" rowspan="1" valign="center" | **Барлығы**
| **—**
| **—**
| **—**
| **—**
|}

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Алматы-2013 Бокстан әлем чемпионатының ресми сайты 
* AIBA ресми сайты

Санат:Қазақстандағы бокс
Санат:2013 жылғы бокс
Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Дефлимпиада ойындары

**Дефлимпиада ойындары** (*Дефлимпиада* немесе *Дүниежүзілік саңыраулар ойындары*) (,  «саңырау») — Халықаралық Олимпиада комитетімен ұйымдастырылатын есту қабілеті нашарлаған адамдарға арналған спорттық жарыстар.

## Ойындар тізімі

**Жазғы ойындар**:

**Қысқы ойындар**:

## Тағы қараңыз
* Паралимпиада ойындары

## Сыртқы сілтемелер
* Дефлимпиада ойындарының ресми сайты

Санат:Спорт жарыстары‎
Семсерлесуден әлем чемпионаты 2013

**Семсерлесуден әлем чемпионаты 2013** венгриялық Будапешт қаласында 2013 жылдың 5 - 12 тамыз күндері аралығында өткізілді. Турнирде ерлер мен әйелдер арасында семсер, рапира және қылышпен жекелей және топтық семсерлесуден 12 комплект жүлде таласқа салынды.
295px|нобай|оңға|Чемпионаттың өткізілу орны

## Күнтізбе

## Жеңімпаздар мен жүлдегерлер

## Семсер

### Ерлер
#### Жеке

#### Команда

### Әйелдер
#### Жеке

#### Команда

## Рапира

### Ерлер
#### Жеке

#### Команда

### Әйелдер
#### Жеке
[right|200px|thumb|[Арианна Эрриго (сол жақта) және Каролин Голубицки (оң жақта) арасындағы ақтық айқасы.]]

#### Команда

## Қылыш

### Ерлер
#### Жеке

#### Команда

### Әйелдер
#### Жеке

#### Команда

## Медальдық есеп

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Чемпионат сайты   
* FIE сайтындағы чемпионат күнтізбесі 

Санат:Семсерлесуден әлем чемпионаты
Санат:2013 жылғы спорт
Арианна Эрриго

**Арианна Эрриго** (; 6 маусым 1988 жылы, Монца, Италия) — итальяндық рапирамен сайысушы, 2012 жылғы Олимпиада ойындарындағы командалық жарыстардағы чемпион, 2012 жылғы Олимпиада ойындарындағы жеке жарыстардағы күміс жүлдегер, екі дүркін әлем чемпионы, төрт дүркін Еуропа чемпионы, Әлем кубогын екі рет иеленген.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Италия семсершілері
Санат:Алфавит бойынша семсершілер
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Италия Олимпиада чемпиондары
Санат:Семсерлесуден Олимпиада чемпиондары
Санат:Семсерлесуден әлем чемпиондары
Санат:Семсерлесуден Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Каролин Голубицки

**Каролин Голубицки** (; 19 желтоқсан 1985 жылы, Бад-Мергентхайм, Германия) — германиялық рапирамен семсерші. Украиндық семсерші Сергей Голубицкийдің әйелі. 

2008, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. 

## Марапаттары
* Семсерлесуден әлем чемпионаты
** 15px Анталияда өткен 2009 жылғы семсерлесуден әлем чемпионатында күміс медаль (командалық жарыс).

* Семсерлесуден Еуропа чемпионаты
** 15px Лейпцигте өткен 2010 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында күміс медаль (командалық жарыс). 
** 15px Киевте өткен 2008 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль.
** 15px Шеффилдте өткен 2011 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль (командалық жарыс).
** 15px Загребте өткен 2013 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль.

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Германия семсершілері
Санат:Алфавит бойынша семсершілер
Boeing 747SP

**Boeing 747SP** ("Special Performance" - арнайы жасалынған)— америкалық Boeing компаниясы жасап шығарған кең фюзеляжды Boeing 747 жолаушы ұшағының қысқартылған нұсқасы.

## Тарихы
### Алғышарттары
### Жобалануы
### Қолданысқа енгізілуі
### Қолданыстан шығарылуы

## Нұсқалары

## Техникалық сипаттамасы

## Апаттар

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер


## Дереккөздер

Санат:Boeing ұшақтары
Санат:Жолаушы ұшақтары
Қарасай батыр ауылы (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қарасай батыр** (2000 жылға дейін — *Мәдениет*) — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Арықбалық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 16 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 479 адам (230 ер адам және 249 әйел адам) болса, 2009 жылы 446 адамды (214 ер адам және 232 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Қамсақты (ауыл)

**Қамсақты** (2023 жылға дейін — *Карасёвка*) — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Қамсақты ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 720 адам (352 ер адам және 368 әйел адам) болса, 2009 жылы 498 адамды (247 ер адам және 251 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Қаратал (Айыртау ауданы)

**Қаратал** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл, Қаратал ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 641 адам (326 ер адам және 315 әйел адам) болса, 2009 жылы 473 адамды (238 ер адам және 235 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Қарақамыс (Айыртау ауданы)

**Қарақамыс** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Сырымбет ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 44 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 433 адам (233 ер адам және 200 әйел адам) болса, 2009 жылы 353 адамды (188 ер адам және 165 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Карловка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Карловка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Украина ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 236 адам (110 ер адам және 126 әйел адам) болса, 2009 жылы 149 адамды (74 ер адам және 75 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Хакатон

right|thumb|350px|Yahoo! компаниясы бас офисінде ішкі хакатон шарасы (hack day) (Саннивейл, Калифорния, АҚШ), 6 маусым, 2006 жыл

**Хакатон** (,  (хакер дегенді қараңыз) және  — марафон сөздерінен құралған) — бағдарламалық қамсыздандыруды жасақтаудың әртүрлі салаларынан (программисттер, дизайнерлер, жоба менеджерлері) жиналған мамандардың қандай да бір мәселені шешу мақсатында бірігіп жұмыс істеу үшін ұйымдастырылатын шара. Бүгінгі таңда, хакатондар тек хакерлікке жатып қоймай, көбінесе программалау марафондарын білдіреді. Әдетте хакатондар бір күннен бір аптаға дейін созылуы мүмкін. 

## Тарихы
Термин 1999 жылы пайда болды. Ол өздігінен OpenBSD және Sun Microsystems әзірлеушілерімен қолданыла бастады.

OpenBSD әзірлеушілері терминді алғаш рет Калгари қаласындағы (Канада) криптографияға арналған жиналыста 1999 жылдың 4 маусымында қолданды. Онда бағдарламалар жасау үшін АҚШ-тың криптографиялық бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша қатаң экспорттық шектеулеріне ұшырамаған 10 әзірлеуші ​​келді.
Sun 15-19 маусым аралығында өткен JavaOne конференциясында «Hackathon» деген атауды қолданды; Джон Гэйдж, басқа Palm пайдаланушыларымен байланысу үшін инфрақызыл порты қолданатын, жаңа Palm V-ге арналған Java бағдарламалау тілінде бағдарламаны жазуды ұсынды.

2000 жылдардың ортасынан бастап, хакатондар кеңінен таралған және жаңа программалык технологияларды немесе компаниялар мен инвесторлар инвестициялық салаларды қарқынды дамып келе жатқан жолдар ретінде  қарады. Мысалы, TechCrunch Disrupt 2010 конференцияларын кезінде Hackathons аркылы GroupMe сияқты кейбір танымал компаниялар құрылды; 2011 жылы оны Skype 85 миллион долларға сатып алды.

Кейбір хакатондар білім беру, иә болмаса әлеуметтік мақсаттарға арналғанымен, хакатон мақсаттарының негізгісі толыққанды бағдарлама жасақтамасын құру болып табылады. Әрбір хакатон анықталған бір салаға арналады. Мысалы, белгілі бір бағдарламалау тілі, операциялық жүйе, қолданба, бағдарламалық интерфейс (API) қамтылады.

## Дереккөздер

Санат:Хакерлік
Санат:Интернет жаргондары
Ольга Калистратовна Гоноженко

**Гоноженко Ольга Калистратовна** - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1950). 1918 жылы Украинада, Винница облысы, Дашев ауданы, Старый Дашев селосында туған.

## Еңбек жолы
* 1931 жылы - еңбек жолын аспаз болып бастаған.
* 1940 жылы - Талдықорған ауданы "1 Май"  ауыл шаруашылығы артелінде звено жетекішісі.
* 1944 жылдан КОКП мүшесі.
* 1952-1955 жылдары - "1 Май" колхозы председателінің орынбасары.
* 1955-1958 жылдары Киров атындағы МТС-тің агрономы.

## Жетістігі
* 1946 жылы өзіне бекітілген қант қызылшасының әр га-нан 480 ц, 1947 жылы -  813,2 ц, 1949 жылы -1515 ц түсім жинаған.
* 1950 жылы 1633 ц өнім алып, дүниежүзілік рекорд жасады.
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1950)

## Марапаттары
* 2 рет Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері

Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Ахметжан Мәженов

**Мәженов Ахметжан** (1901-1983)- бірінші бесжылдық кезіндегі тұңғыш Социалистік Еңбек Ері (1920-1932), социалистік құрылысқа белсене қатысқан байырғы жұмысшы. 1901 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Жарма ауданы 8-ауылда туған.

## Еңбек жолы
* 1921-1927 жылдары - Риддер руднигінде қара жұмысшы.
* 1927-1930 жылдары - Түркістан-Сібір темір жолының құрылысшысы. 
* 1930-1956 жылдары - теміржолшы болып істеді.
* 1936 жылы Алматыдағы жоғары ауыл шаруашылық мектепті бітрген.
* 1938 жылдан КОКП мүшесі болды.

## Жетістігі
* Темір жол құрылысында екпінді еңбек жолындағы қозғалысты басқарушылардың бірі болды. Ол күніне 3 км жол төсеудің орнына 3,5 км жол төсеп, рекордтық жетістікке ие болған.

## Наградалары
* 1931 жылы Орта Азия мен Сібірді жалғастырған Түрксіб құрылысындағы үздік еңбегі үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталды.
* Социалистік Еңбек Ері (1920-1932)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Жарма ауданында туғандар
Санат:Қазақстан теміржолшылары
Мәрия Мырзахметова

**Мырзахметова Мәрия** - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты. 1908 жылы қазіргі Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Бесағаш ауылында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1929 жылы бастаған.
* 1943-1950 жылдары "Ынтымақ" колхозында қызылшашылар звеносын басқарып, әр га-дан 984 ц өнім алған.
* 1947 жылдан КОКП мүшесі.
* 1951-1958 жылдары Жамбыл облыстық тәжірибе стансасында істеген.

## Жетістігі
* 2-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.
* Ауыл шаруашылығы озаты

## Наградалары
* Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Николай Фадеевич Сандригайло

**Сандригайло Николай Фадеевич** - Социалистік Еңбек Ері (1966), Қазақстан қара металлургиясын дамытуға үлес қосушы. 1909 жылы Ресейде, Екатеринбург қаласында туған.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1925 жылы бастаған.
* 1940 жылдан КОКП мүшесі.
* 1931 жылы Төменгі Тагил кен металлургия техникумын, Свердловск кен институты жанындағы Жоғары инженерлік курсты бітірген.
* Урал кен кәсіпорындарында учаске, экскаватор цехы бастығы, Бакал, Златоуст, Лебяжі рудниктері басқармасының бастығы, бас инженері болып еңбек етті.
* 1953 жылы - Гороблагодатск "Уралруда" тресі бастығының орынбасары.
* 1954 - 1972 жылдары - Соколов-Сарыбай кен-байыту комбинатының директоры.

## Жетістігі
* Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшесі болған.
* 6-7 сайлауды ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1966)
 
## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан кеншілері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Хати Сауранбаев

**Сауранбаев Хати** - Социалистік Еңбек Ері (1948), Жетісуда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1898 жылы бұрынғы Жетісу облысы (қазіргі Жамбыл облысы), Ескішу болысы, 3 - ауылда (қазіргі Белбасар) туған.

## Еңбек жолы
* Бала кезінде жалшы болып, бай малын баққан.
* 1929 жылдан бастап "Белбасар" ауыл шаруашылығы артелінің мүшесі болған.
* 1933-1958 жылдары осы колхоздың председателі болды. Колхоз қант қызылшасынан рекордты өнім алып, Алтын кітапқа енген.
* Ұлы Отан соғысы кезінде колхоз  жақсы көрсеткіштері және майданға азық-түлік, киім-кешек жібергендері үшін КСРО Қорғаныс Министрлігінен алғыс алып, Үлкен советтік энциклопедияға енгізіледі.
* 1947 жылы колхоз мал өсіруді жоспардан тыс орындайды: ат басын - 104,2, ірі қара мал - 103, қой-ешкі - 112,2, түйе - 109 пайыз, 1397 ц астық өткізеді.

## Наградалары
* Ленин ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
*  Социалистік Еңбек Ері (1948)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Нұрмаш Түйтебаева

**Түйтебаева Нұрмаш** - Социалистік Еңбек Ері (1971), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты. 1937 жылы Жамбыл облысы, Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы), Октябрьдің 40 жылдығы атындағы колхозында (қазіргі Мәдімар ауылы) туған.

## Еңбек жолы
* 1952  жылдан қызылшашы болып істейді.
* 1965 жылдан Жамбыл облысы, Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы), Октябрьдің 40 жылдығы атындағы колхозда (қазіргі Мәдімар ауылы) қызылшашылардың звено жетекшісі болады.
* 1972 жылдан КОКП мүшесі.
* 1974 жылы өзіне бекітілген учаскенің әр га-нан 550 ц-ден қант қызылшасын жинап, бесжылдық жоспарды 153 пайызға орындайды.

## Жетістігі
* Ауыл шаруашылығы озаты.
* 1965 жылы - аудандық Совет депутаты.
* 9-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Наградалары
* "Ерен еңбегі үшін" медалі
* Ленин ордені және "Орақ пен балға" Алтын медалі
* Социалистік Еңбек Ері (1974)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шапық Шөкіұлы Шөкин

**Шапық Шөкіұлы Шөкин** (01.10.1912, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы 10-ауыл – 4.7.2003, Алматы) – көрнекті қазақ энергетигі, Қазақстан Республикасы ғылым академиясының академигі,техника ғылымының докторы (1953), профессор (1956). 

Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан.
Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). 1937 жылы Омбының С.М.Киров атындағы ауыл шаруашылық институтын бітіріп, Қазақ КСР ауыл шаруашылық электрлендіру мекемесінде бөлім бастығы, бас инженер (1937— 43), Қазақ КСР ҒА энергетика бөлімінің меңгерушісі (1943-44), Қазақ КСР ғылым академиясының энергетика институтының директоры (1944—63) әрі академик- секретарь (1955-62), Қазақ КСР ғылым академиясының президенті (1964—67) және президиум мүшесі (1955—68) қызметтерін атқарды. 1963 жылдан бері Қазақ энергетикалық ғылыми-зерттеу институтының директоры. Ш.Шөкин —Г.М.Кржижановскийдің шәкірті. Ол 1944-50 жылдары Ӏле өзенінің суы мен энергетика қорын комплексті түрде пайдалану мәселесін шама т9рғыдан зерттеді, сөйтіп, Қапшағай бөгені мен Қапшағай су электр станциясын салу ісіне үлкен үлес қосты. 1949-58 жылдары Орталық Қазақстанды сумен қамтамасыз ету мөселесімен Ертіс өзенін бұру негізінде шешуге болатындығын дәлелдеді. Мұның өзі Ертіс-Қарағанды каналының салынуына себеп болды. Ш.Шөкин — Сібір өзендерін Қазақстан мен Орта Азияғa бұру мәселесін ғылыми тұрғыда қарастырған алғашқы ғалымдардың бірі. Оның басшылығымен осы мәселені шешудің тиімді жолдары мен жобалары айқындалды. Ш.Шөкин — 170-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Негізгі еңбектері энергетика және су шаруашылығының болашақ дамуы мен отындық энергетиканың, баланс проблемасына т. б. арналған. Ол Белград (1957), Бангкок (1961), Будапешт (1965), Мәскеу (1968) және Парижде (1971) өткен халықаралық конференциялар мен симпозиумдарға қатысып, онда Қазақстанның энергетикасы мен су шаруашылығының дамуының бүгінгісі мен келешегі туралы баяндамалар жасады. Ш.Шөкин — КСРО ғылым академиясының комплексті энергетика және су қорларын пайдалану мен қорғау жөніндегі ғылыми кеңестердің мүшесі, Республикалық энергетика және электротехника ғылыми қоғамы председателінің орынбасары Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972). 6-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстан Компартиясының ХӀӀ-съезінде Қазақстан КП ОК мүшесі болып сайланды. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.

## Шығармашылығы
*Основы развития энергетики Казахстана, А.-А., 1971; 
*Энергетика и водное хозяйство Казахстана, А.-А., 1975; 
*Топливно-энергетический баланс Казахстана, А.-А., 1979; 
*Параметры и режимы гидроэлектростанции, А.-А.,1983.

## Деректі фильм
Ш.Шөкин - режиссері Қалила Умаров. 2013 жыл
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:2003 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы академигі
Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары
Шарбақбаева Күлай

**Шарбақбаева Күлай** - Социалистік Еңбек Ері (1958), шопан, ауыл шаруашылығының озаты, ҚазССР-інің мал шаруашылығына еңбек сіңірген шебері (1958). 27 қазан 1911 жылы қазіргі  Павлодар облысы, Ермак кентінде (қазіргі Ақсу қаласы) туған.

## Еңбек жолы
* 1933-1943 жылдары Май ауданының Қазақстанның 10 жылдығы атындағы колхозда колхозшы.
* 1944 -1951 жылдары Павлодар қаласындағы ұн тарту заводында жұмысшы.
* 1952-1964 жылдары Аққулы ауданының КОКП 23-съезі атындағы совхозында аға шопан, шопандар боригадасының бригадирі болып еңбек етті. Ол басқарған бригада отарларындағы қой басын аман сақтап, әр қойдан 6,4 кг жүн қырықты.
* 1960 жылдан КОКП мүшесі.

## Жетістігі
* Ауыл шаруашылығы озаты.
* 5-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.
* ҚазССР-інің мал шаруашылығына еңбек сіңірген шебері (1958).

## Наградалары
* Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1958)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*  История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Цай Ден Хак

**Цай Ден Хак** - Социалистік Еңбек Ері (1966), колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 14 сәуір 1913 жылы Ресейдің Қиыр Шығыс өлкесі, Ворошилов ауданы, Пиякно ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1931-1934 жылдары - Қиыр Шығыс өлкесі, Ворошилов ауданы, "Сулудинский" күріш совхозында бригадир.
* 1935-1937 жылдары - Өлкелік партия-совет мектебінде тыңдаушы, саяси оқу үйінің меңгерушісі.
* 1937-1938 жылдары - осы ауданның "Кедровская звезда" колхозында председатель болды.
* 1939 жылдан КОКП мүшесі болды.
* 1938-1984 жылдары - Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, "3-Интернационал" колхозының председателі.

## Жетістігі
* 4-6 сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты.
* Қызылорда қаласында бір көше және Қармақшы ауданы, "3-Интернационал" кентінде бір көше Цай Ден Хак есімімен аталады.

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Октябрь революциясы ордені
* 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1966)
* Халықтар достығы ордені
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Гонконг Политехникалық университеті

Гонконг Политехникалық университеті- 1937 жылы қаланған. 1994 жылы  университет атағы толық берілген. Университет стратегиялық  Hung Hom жерде орналасқан, Коулунның орталығында
нобай|оңға|Негізгі кампустың әуеден көрінісі
нобай|оңға|кітапхана
## Тарихы
Университет 1937 жылы Мемлекеттік сауда мектебі (**Government Trade School**) ретінде негізі қаланған.  Орналасқан жері Wood Road, Wan Chai, алғашындар мектепті мемлекет қаржыландырған, Гонконгтағы жоғарғы білім беретін техникалық оқу орны.

Дүниежүзілік соғыстан (World War II) кейін, оқу орны 1947 жылы Гонконг Техникалық колледжі (**Hong Kong Technical College**) деп атала бастады, толық және жартылай курстарды ұсынды.  1957 жылы колледждің жаңа ғимараты   Hung Hom -да ашылды. Колледж бірінші болып Гонконгта бухгалтерлік есеп жүргізу бойынша оқу бағдарламасын ұсынды.

Гонконг Политехникалық (**The Hong Kong Polytechnic**) ресми түрде 1972 жылдың 1 тамызында ашылды, оның құрамына Гонконг техникалық колледжінің қызметкерлері мен кампусы кірді. Оның мақсаты  кәсіби бағытталған білім беру болды.

1994 жылдың 25 қарашасында толық университет статусын алып атауын Гонконг Политехникалық университетіне  (**The Hong Kong Polytechnic University**) өзгертті.

## Оқыту бағыты
Сәулетшілік-құрылыстық, бизнес, жаратылыстану-ғылыми, машинажасау, медициналық, техникалық, филологиялық, финанс

## Мамандықтар
математика, физика, меткел, киім, бухгалтерлік есеп, финанстар, марка, сәулет, азаматтың құрылысының, топографиялық түсірілім, есептеуші техника, машинажасау, медицина, , шетелдік тіл, қытайлық тіл, бизнес администрирование

## Кітапхана
*Пао Юэ-Конг кітапханасы 1972 жылы 1 тамызда ашылған. 
*1973-1976жылдар аралығында библиотекалық қызметтер екі орталыққа көрсетілген: Hung Hom және Quarry Bay. 
*1995 жылдың 20 желтоқсанында  Юэ-Конг Pao-ның(Sir Yue-kong Pao) құрметіне кітапхана аты өзгертілді. 
*1977 жылы 7 ақпанда Александра ханшайымы ашқан, кітапхана ғимараты 6 қабатты және ауданы 16 662 шаршы метр болып табылады. Сонымен қатар кітапханада  3623 оқу орны, 24 сағаттық оқу орталығы да бар. 
Кітапханада Шығыс Азияның ғылыми, инженерлік және бизнес-материалдары туралы жинақтар сақталған.   Кітапхана толықтай интернет желісімен қамтылған. 
Одан басқа, 24000 жергілікті қытай және ағылшын тілдерінде жазылған программалар мен Hongkongiana Интернеті туралы барлық мәліметтер берілген. Осылардың барлығы Гонконгты зерттеу үшін маңызды ресурстардың бірі болып табылады.
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
Pao Yue-kong кітапханасының веб-сайты <small>(ағыл)</small>
Иван Акимович Тыщенко

**Иван Акимович Тыщенко** - Социалистік Еңбек Ері (1971), агроном, ауыл шаруашылығы озаты, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977), ҚазССР-інің еңбек сіңіірген агрономы (1970). 8 қараша 1925 жылы Ресейдің Краснодар өлкесі, Каневская стансасында туған.

## Еңбек жолы
* 1942-1943 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты.
* 1947 жылдан КОКП мүшесі.
* 1948 жылы Краснодар тамақ өнеркәсібі институтын бітірген.
* 1948-1950 жылдары -  Алматы облысы "Есік" жеміс-жүзім совхозының №3 бөлімшесінің меңгерушісі.
* 1950-1954 жылдары - Шымкент облысы (қазіргі Түркістан облысы), Сарыағаш ауданы, "Қапланбек" совхозының бөлімше меңгерушісі, аға агроном.
* 1954 жылдан осы  совхоздың директоры болды.

## Жетістігі
* Ауыл шаруашылығы озаты.
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977).
* ҚазССР-інің еңбек сіңіірген агрономы (1970).
* 1976 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болды.

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* 3-дәрежелі Даңқ ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1971)

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Яков Яковлевич Цвингер

**Яков Яковлевич Цвингер** - Социалистік Еңбек Ері (1966), колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1915 жылы Ресейде Майдорф селосында (қазіргі Саратов облысы) туған.

## Еңбек жолы
* 1929-1935 жылдары Қостанай облысының "1 Май" колхозында колхозшы, председатель болды.
* 1935 жылы - Құлынды ауданындағы "Власть Советов" колхозының председателі.
* 1935 жылы Қызыл Армия қатарында болып, Ұлы Отан соғысы басталғанда соғысқа қатысып, тілмәш болды.
* 1947 жылы Қазақстанға қайта оралып, Қостанай облысы, Ф.Энгельс атындағы колхозды басқарып, оның экономикасын және мәдениетін көтеруге үлкен үлес қосты.

## Наградалары
* 2 рет Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1966)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күні

5 маусым – Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күні.  

БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен 1972 жылы бекітілген. 

Жыл сайын 5 маусымда атап өтілетін бұл күні Біріккен Ұлттар Ұйымы әлемдегі халықтың назарын қоршаған орта проблемаларына аудартады. 

Бүкіләлемдік қоршаған ортаны қорғау күні - көшедегі шеру, велосипедистер парады, «жасыл» концерттер, мектептерде шығармалар мен плакаттар байқауы, ағаш отырғызу, сондай-ақ қалдықты қайта өңдеу науқаны және айналаны тазарту сияқты қызықты шаралар жасалады.

Қазақстан Республикасында бұл шара атап өтіледі және еліміздің әр аймағында түрлі шаралар ұйымдастырылады. 

## Заңдық құжаттар

Қазақстан Республикасында “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заң 1997 жылы 5 тамызда қабылданған. Осы Заңның негізінде қазіргі күнге шейін түрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. Мысалы, 2007 жылы халықаралық актілерге, жаңа стандарттарға сай біздің экологиялық заңнаманы үйлестіріп, мемлекеттік бақылау жүйесін жетілдіруге бағытталған Экологиялық кодекс қабылданды. 

## Қазақстанда экологиялық апатты аймақтар
Соңғы мәліметтер бойынша, еліміздегі ең лас қалалар: Алматы мен Өскемен. 

Сондай-ақ, қоршаған ортаны зиянды заттармен, техногенді қалдықтармен ластайтын кәсіпорындар:

#Батыс Қазақстан мұнай, газ, конденсат кен орындары
#Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты 
#Өскемен титан-магний комбинаты
#Лениногор полиметалл комбинаты
#Зыряновск полиметалл комбинаты
#Жамбыл суперфосфат заводы
#Жамбыл фосфор заводы
#Балқаш тау-кен комбинаты
#Жезқазған тау-кен комбинаты
#Павлодар алюминий заводы
#Ақтөбе хром қосылыстары мен химия заводы
#Екібастұз энергетикалық кешені
#Қарағанды металлургия заводы
#"Фосфор" Шымкент өндірістік бірлестігі
#Шымкент қорғасын заводы

## Тағы қараңыз
Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері
## Сыртқы сілтемелер

Санат:Мейрамдар
Санат:Халықаралық мейрамдар
Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері
Күн күні

3 мамыр - Күн күні. 

Күн энергиясы халықаралық қоғамының Еуропалық бөлімі (ISES-Europe) жаңартылған энергия көзін пайдалану мүмкіндігіне назар аудару үшін 1994 жылдан бастап жыл сайын Күн күнін ұйымдастырып келеді.

Энтузиастар мен кәсіпқой мамандар, қоғамдық ұйымдар мен бүкіл еуропаның фирмалары  бұл күні әр түрлі мерекелік шаралар ұйымдастырады және күн энергиясын пайдалану мүмкіндігі туралы демонстрация өткізеді.

## Тағы қараңыз

Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер


Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері
Халықаралық бейбітшілік күні

21 қыркүйек - Халықаралық бейбітшілік күні.

Басты мақсаты -  соғыс отын тоқтату мен зорлық-зомбылықтан бас тартуға жаппай шақыру. 

Халықаралық бейбітшілік күнін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1981 жылы бекіткен. Ол 2002 жылдың 21 қыркүйегінен атап өтіледі. Халықаралық бейбітшілік күнін дәл осы күні мерекелеу туралы шешім БҰҰ Бас Ассамблеясының 55-ші сессиясында (2001 жылғы 28 қыркүйегіндегі №A/RES/55/282 арнайы қарары) қабылданды.

Барлық елдерге осы күні әскери әрекеттер өткізбеу ұсынылады.

Жыл сайын 21 қыркүйекте БҰҰ-да Бейбітшілік қоңырауы жанында салтанатпен басталатын, түрлі іс-шаралар өткізіледі. Салтанатты рәсім БҰҰ Бас хатшысының арнау сөзімен басталып, кейін ол қоңырауға ұрады. Сонан соң бір минуттық үнсіздік жарияланады. Кейінгі сөз кезегі БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің төрағасына беріледі.

## Тағы қараңыз
Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер
Халықаралық құстар күні

1 сәуір - Халықаралық құстар күні.

Халықаралық құстар күні 1906 жылы Құстарды қорғау бойынша конвецияның бекітілуінен кейін атап өтіле бастады.

Оның негізгі ережелері ұя салу және мекенді ауыстыру кезінде құстардың барлық түрлерін қорғауға, жойылып кету алдында тұрған құстар түрлерін ұдайы қорғауға; аң аулаудың белгілі бір түрлеріне тыйым салуға немесе шектеу қоюға; құстарды көбейту үшін қорықтарды құруға және экологиялық білім беруге бағытталған.

Құстар – табиғат, өмір көркі. Халық шебер әншісін бұлбұлға, ардақты азаматын сұңқарға, қас сұлуын аққуға, ез жігітін жапалаққа теңеген. Ертеде байлар мен патшалар, хандар бұлбұлды бағында сайратып, тотыны үйінде ұстаған, аққуды көлінде жүздіртіп, сұңқарды қолына қондырған. Құс барлық пен байлықтың, әсемдік пен сұлулықтың белгісі болған.
 
Табиғаттың қысқы ұйқыдан оянуын танытатын көктем хабаршысы Құстар Күні мерекесі кей деректер бойынша алғаш рет қауымдық мереке болып 1894 жылы АҚШ-да өткізілді. Бұл мейрам қарқынды түрде газет басылымдарынан жарық көріп, АҚШ-ның басқа да штаттарына, Еуропаға да жетті. 

## Тағы қараңыз
Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер
Жас-жыныстық пирамида

[thumb|300px|[Мысырдың 2005 жылғы жас-жыныстық пирамидасы]]

**Жас-жыныстық пирамида** () — халықтың жас және жыныстық құрамын сипаттауға қолданылатын график. Халықтың жас-жыныстық құрамын, диаграмма түріндегі пирамидаларда әртүрлі жастағы еркек пен әйел топтарының қатынасымен бейнеленеді.

Жас құрылымы бойынша пирамидалар прогрессивті, стационарлы және регрессивті болып негізгі типтерге бөлінеді.

Санат:Демография
Василий Романович Петраков

**Петраков Василий Романович** - Социалистік Еңбек Ері (1957) - партия, шаруашылық қызметкері. 28 желтоқсан 1914 жылы Ресейде, Саратов облысы, Ртищев ауданы, Песчанка ауылында туған.

## Еңбек жолы
* 1930 жылдан темір жолда жұмысшы, Саратов облысы, Ртищев аудыны тұтынушылар одағының секретары, сауда қызметкерлері кәсіподағы Ртищев аудандық  комитетінің председателі, Сердобск қаласында диірмен және элеватор  өнеркәсібі қызметкерлері кәсіподағы топтық комитетінің председателі болды.
* 1937-1943 жылдары - Саратов, Пенза облыстарында дайындау халкоматы жүйесінде істейді.
* 1943-1944 жылдары Совет Армиясы қатарында болып, Прибалтикалық, Ленинградтық майдандарына қатысқан.
* 1944-1951 жылдары Кировоград облысы, Мало-Висновск аудандық партия комитетінің секретары, Пенза облысы Мало-Сердоба аудандық партия комитетінің секретары және оның 1-секретары.
* 1951-1954 жыладры КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы.
* 1954-1966 жылдары Қостанай облысы, Орджоникидзе аудандық партия комитетінің 1-секретары, Қостанай облыстық партия комитетінің секретары, партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің председателі, облыстық аткомы председателінің орынбасары.
* 1966 жылдан Қостанай облыстық бақылау комитетінің председателі болды.

## Наградалары
* 1-дәрежелі Ұлы Отан соғысының ордені және медальдар: «За оборону Ленинграда», «За победу над Германией».
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1957)
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Гонконг метрополитені

300x|thumb|Гонконг метрополитені

**Гонконг метрополитені** (*қыт. 港鐵; ағылш. Mass Transit Railway, [mæs ˈtɹæn.zɪt ˈɹeɪlweɪ], қыс. MTR*) — Гонконгтағы метрополитен тармақ желісі. 2012 жылдың басынан 152 бекет пен 210,6 км жолы бар, сондай- ақ, 68 жылдам трамвай бекеттері бар. 2000 жылдан бастап, Гонконг---- метрополитені MTR Corporation компаниясы тарапынан басқарылады.

Сол уақытқа дейін MTRC (MTR Corporation) толықтай Гонконг билігіне тәуелді болған. 2009 жылдың бірінші жартысының соңындағы ақпараттарға сәйкес, франчайзинг қағидасы бойынша жұмыс істейтін MTR- дің жолаушылар тасымалының үлесі 42% құрайды. Осының әсерінен Гонконгтағы ең танымал транспорт  метро болатын болды. Барлық желілерде (автоматтырылған Диснейлендтен басқа) пойыздар машинистпен басқарылады.

1960 жылдары Гонконг үкіметі зерттеу жүргізуге бұйрық берді. Зерттеу мақсаты- Гонконг экономикасының өсуінің әсерінен жолаушылардың көбеюінің проблемасын шешу. Метрополитеннің құрылысы зерттеу аяқталған соң басталды. Бірінші желі 1979 жылы ашылған. Гонконг метрополитені лезде адамдардың назарына кіріп, метрополитен ең басынан-ақ танымал болды.Осының әсерінен, келесі желілер мүмкіндігінше көп аумақты алып тұрғанын қалап, құрылыстар үлкен аумақтармен құрылатын болды. Қазіргі кезде де қай жердегі желілерді үлкейту керек екендігі туралы даулар туындайды. 

## Дереккөздер
Оқытудың интерактивті әдістері

Интерактив – ағылшынның "өзара әрекет” деген сөзінен шыққан. 

Интерактивті оқыту әдістері тұлғааралық қарым–қатынасқа негізделе отырып, "жеке тұлғаны дамытуға бағытталатын” қазіргі білім беру парадигмасын қанағаттандырады. Сонымен бірге таным белсенділігі мен ізденіс дербестігін қалыптастырып қана қоймай, ары қарай дамытады.

Интерактивті оқыту әдістері дәстүрлі оқыту әдістерінен оқу үрдісінде оқушылардың өзінің өмірлік тәжірибелерін пайдалану арқылы есте берік сақтауымен, мәліметтерді талдап, жинақтау арқылы жеке және кәсіптік қабілеттерін аша алуымен ерекшеленеді. 

Дегенмен, интерактивті оқыту қажетті ақпаратты игеруге уақытты көбірек бөлуді, бағалауда жаңа, күрделі өлшемдерді қолдануды қажет етеді және оқушылардың танымдық іс -әрекетін басқаруда тәжірибесі аз мұғалімдерге көптеген қиындықтар туғызады.

Интерактивтi әдiстiң  мақсаты – тек ақпаратты беру ғана емес, оқушыларға жауаптарды өз бетiнше табу дағдысын меңгерту.

Психолог-ғалымдардың айтуынша, оқушылар білімді төрт түрлі жағдайда алады екен: 

* дайын білімді қабылдап алу 
* зерттеу барысында жаңалық ашу 
* әр түрлі жағдайда әсерді сезіну  
* синтез арқылы бұйым құрастыру немесе өнім жасау. 

Интерактивті оқыту әдістері оқушыларға рольдік ойындар арқылы әр түрлі жағдайда әсерді сезінуге жол ашады, әртүрлі білімдерді синтездеу кезінде шығармашылық  өнім жасауға жағдай жасайды, дегенмен  түрлі ситуациялар мен мәліметтерді талдап, сараптап, зерттеу барысында жаңалық ашуға көбірек мүмкіндік береді.
Леонид Федорович Петров

**Петров Леонид Федорович** - Социалистік Еңбек Ері (1960), жаңашыл, еңбек озаты. 1928 жылы Ресейде, Челябинск облысы, Верхнеуральск қаласында туған.

## Еңбек жолы
* 1941 жылдан тіркеуші, кейін тракторист болып істеді.
* 1946 жылдан супрек балласт карьерінде эксковатор машинисі болды.
* 1948-1951 жылдары Совет Армиясы қатарында болды.
* 1956 жылдан Қостанай облысындағы Соколов кен басқармасында эксковатор машинисі болып істеген.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері (1960) 
* Медальдар

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* История народов Средней Азии

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Семей облысы

* Семей облысы — 1854-1920 жж. Ресей империясының құрамында болған әкімшілік бірлік.
* Семей облысы —  Қазақ КСР-ның (1939-1991) және Қазақстан Республикасының (1991-1997) құрамында болған әкімшілік бірлік.