Мәлік Әуесханұлы Өскенбай

**Мәлік Әуесханұлы Өскенбай** (22 ақпан 1966, Панфилов ауданы, Талдықорған облысы (қазіргі Жаркент қаласы, Алматы облысы) — қазақстан суретшісі, мүсінші, педагог, Қазақстан суретшілер одағының мүшесі. 

Ол «Кескіндеме, мүсін, театр-декорация өнері» мамандықтарының пәндік-циклдік комиссиясының меңгерушісі қызметін атқарады.  Мәлік көптеген ғылыми мақалалар мен оқу құралдарының авторы. Қазақ тілінде жарық көрген суретшілерге арналған алғашқы "Пластикалық анатомиясы" кітабының авторы. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бекіткен өнер колледждеріне арналған мүсін мамандарын даярлау бағдарламасын әзірлеген. Жас ұрпақты оқыту және тәрбиелеудегі еңбегі үшін ҚР Білім және ғылым Министрлігінің «Ыбырай Алтынсарин» атындағы төс белгісімен марапатталған .

## Биография
Мәлік Өскенбай 1966 жылдың 22 ақпанында Талдықорған облысы Панфилов қаласында дүниеге келді. Балалық шағы сол жерде өткен ол кейін отбасымен бірге Алматы қаласына қоныс аударады.

Өнерге деген қызығушылығы ерте бастан байқалды. 1973-1981 жылдары Алматыдағы №115 орта мектепте оқып жүріп-ақ сурет салуға ерекше әуестенді. Мектепті тәмамдаған соң, 1981 жылы Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесіне түсіп, 1985 жылы ойдағыдай аяқтады.

Сол жылы ол әскер қатарына шақырылып, 1985–1987 жылдары Коми АССР-де әскери борышын өтейді. Әскерден оралған соң шығармашылық жолын жалғастырып, 1985–1992 жылдары Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр-көркемсурет институтында білім алды.

Оқу орнын аяқтағаннан кейін ұстаздық жолға қадам басады. 1992 жылдан бастап О. Тансықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінде арнайы пәндерден дәріс беріп келеді. Сондай-ақ 1993–2005 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында анатомия, мүсін және сурет пәндерінен сабақ берді.

Білімін жетілдіруді тоқтатпай, 2001–2005 жылдары өнертану мамандығы бойынша аспирантурада оқып шықты. Ал 2005 жылдан бері өзі еңбек ететін О. Тансықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінде «Кескіндеме, мүсін, сәндік театр өнері» бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарып келеді.

## Марапаттар
Өзінің шығармашылық және ұстаздық еңбегі үшін Мәлік Әуесханұлы бірнеше мәрте мемлекеттік деңгейдегі марапаттарға ие болды. 2008 жылы ол жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеудегі зор еңбегі үшін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ыбырай Алтынсарин» атындағы төс белгісімен марапатталды. Бұл – оның педагогикалық қызметіне берілген алғашқы үлкен баға еді.

Келесі онжылдықта оның шығармашылық жетістіктері де жоғары бағаланды. 2017 жылдың 10 мамырында Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің шешімімен «Мәдениет саласының үздігі» төс белгісі табысталды.

2019 жылы Қазақстан Суретшілер одағы ұйымдастырған республикалық есеп беру көрмесінде мүсін номинациясы бойынша «*Жылдың үздік шығармашылығы*» атағына ие болып, Әбілхан Қастеев атындағы алтын медальмен марапатталды (куәлік №198).

2020 жылы Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Конституциясының 25 жылдығына арналған мерекелік медальға ие болды.

Сонымен қатар, Мәлік Әуесханұлы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құттықтау хатымен де марапатталған.

## Көрмелер
**2025 – «Пластикалық ізденіс»** 

Мәлік Өскенбайдың «Пластикалық ізденіс» атты жеке көрмесі өтті. Экспозицияда автордың 37 мүсіні мен 40-қа жуық графикалық туындылары қойылды. Суретші табиғат пен адам сезімдері тақырыбына жүгініп, дәстүрлі және заманауи көркемдік бағыттарды шебер ұштастырады.

**2023 – «Белес»** 

Қазақстанның бейнелеу өнерінде айрықша орны бар белгілі мүсінші, қылқалам шебері Мәлік Өскенбайдың «Белес» атты жеке көрмесі ұйымдастырылды. Көрме Орал Тансықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің 85 жылдығына және Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының 90 жылдығына арналды.

Өз туындыларында мүсінші қазақи болмыстың мәнін зерттеп, реалистік пен абстрактілі тәсілдерді ұштастыра отырып, тас, ағаш, қола мен саз секілді материалдарды қолданып, айшықты пластикалық шешімдер табуға ұмтылады.

Көрмеге автордың 30-ға жуық мүсіні мен 41 графикалық жұмысы қойылды. Шығармашылық даралығымен танылған талантты суретші республикалық және халықаралық көрмелерде лайықты бағасын алып келеді. 

2019 жыл. «Қазақстан суретшілерінің жылдық есеп көрмесі»;

2018 жыл. «Қазақстан Республикасы Суретшілер Одағының 85-жылдық мерей тойына арналған көрме»;

2017 жыл. Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған «Пластикалық ізденіс» атты жеке шығармашылық көрме;

2016 жыл. Дөңгелек үстел автордың «Пластикалық ізденіс» атты жеке шығармашылық көрмесіне арналған, кездесу кеші;

2016 жыл. Қазақстан Республикалық суретшілер одағының ұйымдастыруымен «ҚР тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған көрме»;

2015 жыл. Қазақстан Республикалық суретшілер одағының ұйымдастыруымен «Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған көрме»;

Қазақстан Республикасының ұлттық музейі «Ұлттық дәстүрлер және әлемге айқара ашылу» атты көрме. 2014. Мүсін: «Теңіз тұңғиығында», материал: қара гранит, 30 x13 x11 (184 бет).

«Тәуелсіздік толғауы». Қазақстан Республикасы Суретшілер Одағының 80 жылдығына арналған көрме. 2013. «Желтоқсан ызғары», мүсін, материал: мрамор, гранит (75 бет).«Мүсін монументальды-сәндік өнер». 2013.  «Бостандық», мүсін, материал: қола, гранит, (92 бет).

«Қазақ бейнелеу өнерінің алтын бесігі». О. Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің 75 жылдық мерей тойына орай ұйымдастырылған көрмесінің жинақтамасы. 2013. 173б. «Әуен», мүсін, материал: гранит; «Талпыныс», мүсін, материал: гранит, 2013 жыл. (128 бет).

«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі». 2012. 64 б. «Хан», мүсін, материал: ағаш; «көш», мүсін, материал: қола, гранит; «Студент қыз», мүсін, материал: қола, гранит (46 бет).

«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі». 2010. 54 б. «Құрбандық», мүсін, материал: гранит; «шаман», мүсін, материал: қола, гранит, (32 бет).«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің мұғалімдерінің көрмесі». 2009. 43 б. «Бақсы», мүсін, материал: қола, гранит, «медитация», мүсін, материал: қола, гранит (27 бет).Республикалық «...бүгін, ертең...» атты көрме. 2009. «Сақ қызы», мүсін, материал: қола, гранит; «Шаман», мүсін, материал: қола, гранит, (67 бет).

«Ғасырлар тоғытындағы қазақстанның көркем өнері». «Отырған қыз бала». Мүсін, материал: гранит, размер: 20 x 30 x 13. 1999 жыл. (26 бет).

2007 жылы «Республикалық суретшілер одағының есеп беру көрмесі»;

2005 жылы Халық суретшісі Әбілхан Қастеевтің 100-жылдық мерей тойына арналған «Менің Қазақстаным» атты көрме-конкурс: «Абылай хан» атты шығармашылық мүсін, материал ағаш;

2004 жылы «Жас дарын» атты республикалық көрме: «Сырласу» мүсін, гранит тас, ағаш;

2000 жылы «Халықаралық жастар фестивалі» көрме: «Ана мейірімі» материал күйдірілген қыш;

2001 жылы «Қызғалдақ және адам» халықаралық фестивалі: «Қызғалдақ ұстаған қыз» графика;

1999 жылы «Халықаралық жастар фестивалі» көрме: «Отырған батыр тұлғасы» материал теракотта;

1998 жылы «Түркияның мәдени орталығында» жеке көрме өткізілді, мүсіндер: «Ұлы дала аруы» материал ағаш, «Жаңғырық» материал ағаш, «Балуан» материал ағаш, «Желтоқсан» материал ағаш, «Ғашықтар» материал тас;

1997 жылы «Жігер» атты халықаралық жастар фестивалі, «Сағыныш» материал ағаш;

1996 жылы «Кісен ашқан» атты халықаралық көрме, «Желтоқсан» рельефті мүсін ағаш;

1995 жылы «Арт-Евразия» атты халықаралық көрме «Репрессия құрбандары» материал ағаш;

## Жобалар
**«Бір туынды»** 

**Abai TV**

Бұл бейне Abai TV тәуелсіз мәдени бағдарламасының бір бөлігі болып табылады. Бағдарлама қазақстандық суретшілер мен мүсіншілердің өмірі мен шығармашылығына арналады. Аталған шығарылым Мәлік Өскенбай туралы баяндап, оның өмірбаянын, шығармашылық жолын және өнерге қосқан үлесін ашады.

Бағдарламаның басты мақсаты – біздің суретшілеріміздің қылқаламынан туған және мүсіншілердің шебер қолдарымен жасалған туындылардың әлемдік өнер тарихында да айрықша орын алатынын көрсету. Бұл еңбектер халықаралық көрмелерде ұсынылып, жоғары бағаға ие болған.

Мәлік Өскенбайдың шығармашылық жолы арқылы шығарылым қазақ өнерінің өшпес құндылығын және оның ұлттық қана емес, әлемдік мәдениетке де тигізген ықпалын айқындайды.

## Ғылыми еңбектер

### Оқулықтар
Мәлік Өскенбай шығармашылықпен қатар оқу-әдістемелік еңбектер жазумен де айналысып келеді. Оның қаламынан бірнеше оқулықтар мен кітаптар жарық көрді.

2020 жылы ол «*Нобай – бейнелеу өнерінің негізі*» атты оқулығын жариялап, сурет салудың бастапқы қадамдарын үйренуге арналған маңызды әдістемелік құралды ұсынды.  Бұған дейін, 2018 жылы жарық көрген «*Адамның бас суретін бейнелеу*» атты еңбегінде суретшілерге портрет салу өнерінің қыр-сырын түсіндірді. 

Суретшілерге арналған қазақ тіліндегі тұңғыш оқу құралдарының бірі – 2006 жылы жарық көрген көлемі 304 беттен тұратын «*Пластикалық анатомия*» оқулығы.  Бұл еңбек бүгінгі таңда да бейнелеу өнерін үйренушілер үшін құнды әдістемелік құрал болып саналады.

Сонымен қатар, 2005 жылы жарық көрген «*Қазақ және оның патшалары мен хандарының шежіресі*» атты кітаптың бірінші томына да авторлардың бірі ретінде қатысып, отандық тарихи-мәдени мұраны дәріптеуге үлес қосты.

### Басылымдар
Мәлік Өскенбайдың шығармашылық және ғылыми-әдістемелік еңбектері түрлі басылымдарда жарық көрген. Ол мектеп оқушыларына арналған бейнелеу өнері мен сызу пәндерінің әдістемесін жетілдіруге де үлес қосты.

2016 жылы Республикалық ғылыми-әдістемелік журналдың №5–6 санында оның «*Сурет салу методикасын құру*» атты мақаласы жарияланып, онда бейнелеу өнері, еңбекке баулу, музыка және сызу пәндерін оқытудың өзекті мәселелері талданды (30–32 бет).

Ал 2014 жылы «Аңыз адам» журналының №15 (99) тамыз айындағы санында автордың «*Данышпан суретші (1452–1519 жж) Леонардо да Винчи, адамзат мақтанышы*» атты мақаласы жарық көрді.  Бұл еңбегінде ол әлемдік өнер тарихындағы ұлы суретшінің өмірі мен шығармашылық мұрасын зерделеп, оның адамзат өркениетіне қосқан үлесін кеңінен талдаған.

### Конференциялар
Сонымен қатар, Мәлік Өскенбай өзінің ғылыми-зерттеу және педагогикалық қызметінде халықаралық деңгейде де белсенділік танытып келеді. Ол түрлі ғылыми-тәжірибелік конференцияларға қатысып, өнертану саласына қатысты маңызды баяндамалар жасаған.

2012 жылы «Қазақстан Республикасында үздіксіз көркем-суреттік білім беру: сәндік-қолданбалы өнер – 2012» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда «*Особенности становления скульптуры древнего Казахстана*» тақырыбында мақала жариялап, көне дәуір мүсін өнерінің қалыптасу ерекшеліктерін қарастырды (301–303 бет).

2005 жылы Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында өткен «*Қазіргі ғаламдану жағдайында өнер дамуының көкейкесті проблемалары*» атты халықаралық конференцияда «*Ертедегі Қазақстан мүсін формаларының анималистикасы*» атты баяндамасын жасады. Сол жылы О. Тансықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжінің ұйымдастыруымен өткен, ұлы суретші Орал Тансықбаевтың 100 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда «*Мүсіндегі көлем және кеңістік*» пен «*Материалдың композиция және мүсін формасына әсері*» тақырыптарында мақалалар ұсынды.

Сондай-ақ 2005 жылдың 25–26 мамыр күндері Орал Тансықбаевтың туған күніне арналған «*Өнерпаз болсаң арқалан*» атты ғылыми-практикалық конференцияға жетекші ретінде қатысып, өз шәкірті, 2-курс студенті Анитов Қ.Б.-ның «*Алғашқы қауымдағы мүсін, ертедегі Шығыс және антикалық мүсін*» тақырыбындағы мақаласына ғылыми жетекшілік жасады.

Бұған дейін де ол ғылыми ортада белсенділік танытқан. 2002 жылы «*Мәдениет–Өнер–Білім: тенденциялар және перспективалар*», 2003 жылы «*Білімнің ұлттық моделі: мамандарды кәсіби даярлау әдіснамасы және қазіргі технологиясы*», ал 2004 жылы «*Қазақстан халықтарының мәдени мұрасы және ұлттық білім жүйесі*» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларға қатысып, баяндамалар жасаған.

### Оқыту бағдарламалары
2005 жылы Мәлік мүсін өнеріне арналған оқу-әдістемелік еңбектердің авторы атанды. Ол мүсін, композиция, шеберлік және технология пәндеріне арналған *Типтік оқу бағдарламалары жинағын* құрастырды. Бұл еңбек қазақ және орыс тілдерінде дайындалып, баспадан жарық көрді.

Сол жылы автордың тағы бір маңызды еңбегі – *«Пластикалық анатомия» пәні бойынша Типтік оқу бағдарламалары жинағы* жарық көрді. Бұл бағдарлама да қазақ және орыс тілдерінде құрастырылып, баспаханадан басылып шықты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Youtube Channel/Youtube каналы
* Суретші уақыт ағымында
* Бүгінгі қазақ бейнелеу өнеріндегі жаңа бағыт және көркемдік ізденістер.(видео) 
* Дөңгелек үстел: "Бүгінгі қазақ бейнелеу өнері" 
* Мәдениет порталыKazakh TV: The hero of the program is Malik Oskenbay, sculptor
* Огни Алатау: "Древние тотемы сакской эпохи, ставшие символами государственности Казахстана"
* Открытие выставки, посвященной Международному Дню интеллектуальной собственности
* '''Әсерлі кездесу'''

Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан мүсіншілері