open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жеке адамның сипаттамасы

thumb|150px|Криминалистикада қолданатың құралдар

**Жеке адамның сипаттамасы**-криминалистикада  белгілі бірадамның сыртқы көрінетін барлық белгілерін жүйелі түрде санамалау. Бұл кашқын қылмыскерлер мен белгісіз адамды іздестіруде және аныктауда, сондай-ақ хабар-ошарсыз жоғалушылар мен танылмаған мәйіттерді тану кезінде ерекше маңызға ие болады. Жеке адамды толық сипаттауға: жынысы, жасы, бойы, дене кұрылысы, салмағы, басы мен бетінің пішімі, шашы мен көзінін түсі, шаш кою үлгісі, мұрны мен аузының, тісінің, құлағының пішімі, сөз мәнері мен ерекше белгілері, мысалы. тыртықтар немесе саусақтарының жок болуы, калмеңі, денеге салынған кескіндер және т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Салғастырмалылық

**Салғастырмалылық** - қаржы есептемелерінің сапалық сипаттамасы, ол қаржы жағдайы мен басшылыктың тиімділігін бағалау мақсатымен субъект қызметінің түрлі кезеңдерінде қаржы есептемелері көрсеткіштерінің салыстырымды болуын талап етеді. Бірқатар есепті кезеңдерде қаржы саясатының өзгермейтіндігіне қол жеткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бітімгершілік

**Бітімгершілік** - 
1. тұлғаның әлеуметтік-психологиялық позициясы, барынша қоғамда қақтығыстарды мақсатты түрде болдырмау; бітімгершілік пацифизм идеологиясында аяқталған идеология формасын алған; 
2. сыртқы саяси салада - халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешуге бағытталған мемлекеттер, саяси және мемлекеттік қайраткерлердің, т.б. инициативасы.

## Саяси және мемлекеттік қайраткерлер


Сурет:Wilhelmina1898.jpg|Королева Вильгельмина
Сурет:Николай II - Государь в тужурке . Серов В.А..jpg|Император Николай II
Сурет:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|АҚШ Президенті Теодор Рузвельт
Сурет:Woodrow Wilson-H&E.jpg|АҚШ Президенті Вудро Вильсон
Сурет:Aristide Briand 2.jpg|Аристид Бриан
Сурет:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|Густав Штреземан
Сурет:FrankKellogg.jpg|Франк Келлог

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Соло-вексель

**Соло-вексель** - 
# жай вексельмен мағыналас; 
# төлем төлеуге міндетті бір ғана адамның қолы қойылған вексель (әдетте, вексельге екі және одан көп адамның қолы қойылады).

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Бюджеттік үдеріс

**Бюджеттік үдеріс** / **Бюджеттік процесс** - мемлекеттік билік органдарының, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының және оған басқа да қатысушылардың бюджет жобаларын, мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар бюджетінің жобаларын жасау және қарау жөніндегі, осы бюджеттерді бекіту және атқару жөніндегі, сондай-ақ олардың атқарылуын бақылау жөніндегі құқықтық нормалармен тәптіштелетін қызметі. Бюджеттердің құралуының негізгі қағидалары Қазақстан Республикасының Конституциясында белгіленген. Қазақстан аумағында бюджеттердің құралуы мен атқарылуын реттейтін басты акт — Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексі (24.04.2004). Бюджеттік үдеріс төрт сатыны қамтиды, олар: бюджет жобаларын жасау; оларды қарау; бюджеттерді бекіту; бюджеттерді атқару.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Поляризациялық құралдар

**Поляризациялық құралдар** - поляризациялық жарықты алуға, бақылауга және талдауға арналған оптикалық құралдар, сонымен бірге жарықтың поляризациясын әр түрлі өлшеулер мен зерттеулер үшін қолданылатын құралдар.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Салғастырмалы баға

**Салғастырмалы баға** - түрлі кезеңде өндірілген өнімнің көлемін бағалау үшін қолданылатын баға; қандай да болсын белгілі бір жылғы немесе белгілі бір күнгі баға, ол жекелеген кезеңдегі өндіріс, тауар айналымы көлемін және басқа экономикалық көрсеткіштерді құн түрінде салыстыруда шартты түрде негіз ретінде қабылданады. Өнімнің, Тауар айналымының нақты көлемінің серпінін, басқа да құндық көрсеткіштерді талдау үшін пайдаланылады. Салыстырмалы немесе өзгермейтін баға негізінен бағаның өзгеруінің салыстырылатын құндық көрсеткіштердің серпініне ықпал етуін жояды. Салғастырмалы баға қолдану қоғамдық өнімнің, сауданың дамуын, тауарлардың тұтынылуын, әсіресе инфляция жағдайында, шынайы бағалауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Вакуумның поляризациясы

**Вакуумның поляризациясы** - элементар бөлшектін виртуал бөлшек жұбын тудыруының салдарынан, элементар бөлшек электр зарядының бөлікпен экрандалуымен тұжырымдалған кванттық құбылыс.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Бюджеттік есеп

**Бюджеттік есеп** / **Бюджет есебі** — бюджеттің атқарылуына және бюджеттік мекемелер шығысының сметаларына бухгалтерлік есеп жүргізу; шаруа- шылық есебі бірыңғай жүйесінің құрамдас бөлігі. Бюджеттік есеп барлық деңгейдегі бюджеттердің атқарылуы барысы туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің, қорытындылаудың ғылыми негізделген жүйесі болып табылады. Шаруашылық есебін жүргізу жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде бюджеттік есепте оның үш түрі қамтылады, олар: бухгалтерлік есепте басты рөл атқаратын оперативтік, бухгалтерлік және статистикалық бюджеттік есеп. Бюджеттік есепте бюджеттердің атқарылуы үдерісімен байланысты барлық қаржы-шаруашылық операциялар қамтылады. Ол қазынашылық, қаржы, салық органдарында бюджеттің атқарылуын, бюджеттік мекемелердің кірісі мен шығысы сметаларының атқарылуын есептеуден тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Климатоп

**Климатоп** (грекше klima (klimatos) еңіс, topos — орын) — ортаның (ауа немесе сулы ортаның, олардың газдық құрамының, температуралық режимінің және т.б.) және бұл ортада тіршілік ететін организмдерге тән физикалық және химиялық сипаттамаларының үйлесімі. Бұл терминді 1964 жылы В.Н.Сукачев (1880-1967) биогеоценозды сипаттау үшін енгізді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Жалпы сыртқы борыш

**Жалпы сыртқы борыш** - алынған (игерілген) және өтелмеген мемлекеттік және беймемлекеттік сыртқы қарыздардың, сондай-ақ ел резиденттерінің өз бейрезидендерімен келісімшартттары бойынша борышқорлық міндеттемелерінің белгілі бір күнгі сомасы.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Миссия

**Миссия** - 
# белгілі бір арнайы мақсатпен өзге мемлекетке бағытталған мемлекет өкілдері; 
# бір мемлекеттің басқа мемелекеттегі тұрақты дипломатиялық өкілеттілігі, оны өкіл басқарады; 
# миссионерлік ұйым; 
# жауапкершілікті тапсырма.

**Миссия** – бұл өзге адамдарда белгілі бір ұйым туралы, оның философиясы, таңдаулары, қоғам алдындағы әлеуметтік жауапкершілігі , персоналы, бағыт-бағдары, құндылықтары, қызметінің анағұрлым көрікті түрлері болып көзге елестетіледі, ұйымның сыртқы және ішкі ортамен қарым-қатынасын қамтамасыз етеді, әлеуметтік топтардың қажеттіліктері мен мұқтаждықтарын іздейді.  Миссия сонымен қатар, ұйымның тауарлар мен қызметтерді өндірудегі мақсаттарын көрсетеді, нарықтарды жаулауды, жаңа технологияларды енгізуді, бәсекелестік қабілетін, табыстылығын, экономикалық өсуін, нақты мақсаттарға жету үшін негізін салады, ресурстарды жіктеуді, стратегияны таңдауды қамтамасыз етеді.  Миссия - ұйым туралы жалпы, кешенді мағлұмат болып табылады, ол ең біріншіден сыртқы ортаға арналады.  Миссияны нақтылаудың формасы – мақсат болып табылады.  Кейде миссия мағынасы бойынша  мақсатқа сәйкес келеді. Ондай жағдайда мақсат бұтағы келесідей болады: миссия – ортақ мақсаттар – спецификалық(локальдық).

## Миссия  құрылымы

Миссияның құрылымына келесідей факторлар әсер етеді: оларға – тарихи әдет-ғұрыптар, бәсекелестіктегі артықшылықтар, ұйымның потенциалы, қауіптері, басшылықтың және серіктестердің көзқарасы.
 
1. Ортақ мақсаттар (олардың саны әдетте 4-6) олар ұйымның ең маңызды мақсаттарын толығымен және бөлшектеп көрсетеді.  Олар функционалдық және интегралдық болуы мүмкін. 1-сі бөлектенген түрлері , яғни қаржылық, маркетингтік, кадрлық  және т.б . 2-сі тұрақтылықты қамтамасыз етумен, қажетті пайда, табыс,  сату көлемі, сыртқы нарыққа шығумен байланысты.

2. Спецификалық( локальдық) мақсаттар әрбір бөлімшеде құрылады және негізгі мақсаттардың бөлініп кетуінде қолданылады. Олар әдетте қысқа және орта мерзімді уақыттарды қолданылады және жоспардың негізін құрайды. Олар операциондық және оперативтік болады. 1-сі бөлек жұмысшыларға қойылатын болса, 2-сі бөлімшеге қойылады.

3. Тактикалық  мақсаттар- стратегиялық мақсатқа жетудің бөлек кезеңдерін көрсетеді.

4. Стратегиялық  мақсаттар-  үлкен кең көлемдегі жағдайларды шешуге арналған түрі, мысалы, халықаралық нарыққа шығу, құралдарды түпкілікті түрде ауыстыру т.б.

5. Қысқамерзімдік ( ағымдағы) мақсаттар – стратегиялық түрінен шыққан бұл түрі соны жүзеге асыруға бағытталады, ол әдетте 1 жылдық мерзімге жасалады.

6. Оперативтік мақсаттар – ағымдық түрінен анықталады және оны жүзеге асыруға бағаытталады, әдетте белгілі бір мерзімге, периодқа, 1 айға, күнге анықталады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жалпы табыс

**Жалпы табыс** — кәсіпорынның, фирманың өндірілген өнімді, орындалған жұмыстарды, көрсетілген қызметтерді өткізуден түскен ақшалаң тұлғадағы жылдық жиынтық табысы. Жалпы табыс тауарларды сатудан түскен ақшалай түсім мен өндіріске жұмсалған материалдық шығынның арасындағы айырма ретінде айқындалады. Ол жалақы мен таза табыс (пайда) сомасына тең. Ауыл шаруашылығында жалпы өнімнің ағымдағы бағамен есептелген құны мен материалдық өндірістік шығынның айырмасы ретінде есептеледі.

## Дереккөздер


Санат:Қаржы
Санат:Экономика
Ерекше сұранымға ие тауарлар

**Ерекше сұранымға ие тауарлар** бірегей ерекшеліктері бар тауарлар, оларды сатып алу аларман тарапынан қосымша күш-жігер мен шығын жұмсауды қажет етеді. Мысалы, жаңа, ерекше сәнді және тартымды тауарларды, сондай-ақ, олардың ішіндегі нарықтың тар ауқымындағы буынына арналған тауарларды осындай тауарларға жатқызуға болады
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Диэлектрик үйектелуі

**Диэлектрик үйектелуі**
* 1.	диэлектриктің оң және теріс зарядтарының электр өрісінде қарама-қарсы жаққа ығысуы.
* 2.	заттың қандай да бір көлеміндегі бөлшектің дипольдық электрлік моменті қосындысының осы көлем шамасына қатынасымен аныкталатын диэлектриктің электр күйінің сипаттамасы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Қылмыс істеуден өз еркімен бас тарту

**Қылмыс істеуден өз еркімен бас тарту**
(;)
Қылмыстық қукық бойыншы —
адамның қылмысты ақырына дейін
жеткізу мүмкіндігін ұғынып, қылмыс қадайынды кәрекеттерін токтатуы не
қылмыс істеугетікелей бағытталған іс-
әрекетті (әрекетсіздікті) тоқтатуы.
Адам осы қылмысты акырына дейін
жеткізуден өз еркімен бас тартса, ол
осы қылмыс үшін қылмыстықжауапка тартылуға тиіс емес.
Қылмысты ақырына дейін жеткізуден өз еркімен бас тартқан адам,
оның нақты жасаған әрекетінде өзге
қылмыс құрамы болған жағдайда ғана
қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Климатофизиология

**Климатофизиология** (климат және грекше physis — табиғат, logos — ілім) — адам мен жануарлардың әр түрлі климаттық жағдайларға бейімделуін зерттейтін физиология саласы.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Мүліктік табыс

**Салық төлеушілердің мүліктік табысына мыналар:**

1) Кәсіпкерлік қызметте пайдаланылмайтын мүлікті сату кезінде құнының өсуі:
*Бір жылдан аз уақыт меншік құқығында болған жылжымайтын мүлікті;
*Бағалы қағаздардың, сондай-ақ заңды тұлғадағы қатысу үлесін;
*Қымбат бағалы тастар мен қымбат бағалы металдарды, олардан жасалған зергерлік бұйымдарды және құрамында қымбат бағалы тастар мен
қымбат металдар бар басқа да заттары; сондай-ақ өнер мен антиквариат туындылары;
*Мемлекеттіркеуге жататын механикалық көлік құралы жатады.

2) ҚР Салық кодексінің 154, 155-баптарына сәйкес, төлем көзінен салық салынатын табысты қоспағанда, мүлікті жалға беруден алынған табыс жатады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Ұзақбай Доспанбетов

**Ұзақбай Доспанбетов** - 1941 жылы 30 наурызда Алматы облысы, Ескелді ауданы, Қаратал ауылында туған.

1966 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдағаннан кейін, мектепте, аудандық газетте, республикалық радио үйінде, Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, «Қазақстан коммунист, «Жұлдыз» журналдарында, «Ұлан» газетінде қызмет істеген.

Әдебиетпен 1962 жылдан бері айналысып келеді. 1983 жылы жарық көрген «Ел есінде» атты алғашқы романы соғыстан күйзелғен ауыл шаруашылығын қалпына келтіру кезеңіне, ал «Шың мен шыңырау» романдилогиясы атақты Нұрмолда Алдабергенов өміріне арналған. Бірнеше медальдармен, Құрмет грамоталарымен марапатталған.

## Шығармалары
*Кәрі қобыз күйі. Повесть және әңгімелер. А., «Жазушы», 1970; 
*Гауһар тас. Повесть. А., «Жазушы», 1973; 
*Сырғалы қыз. Повесть және әңгімелер. А., «Жазушы», 1975; 
*Қардағы гүл. Повестер және әңгімелер. А., «Жалын», 1978; 
*Сағым. Повестер және әңгімелер. А., «Жалын», 1981; 
*Ел есіңде. Роман. «Жазушы», 1983;
*Шың мен шыңырау. Роман. 1-2 кітап. «Жазушы», 1983, 1993; 
*Мелодия старого кобыза. Повести и рассказы. Москва. «Советский писатель», 1989; 
*Жылусыз от. Роман. «Сөздік-словарь», 2000; 
*Қызыл жолбарыс. Романдилогия. А., «Ғылым», 2000; 
*Абылайдық ақ туы. Тарихи роман. 1-кітап. «Мерей», 2004; 
*Аяз бен аптап. Повестер мен әңгімелер. «Жазушы», 2004; 
*Ғарыш әні. Повестер, очерктер. «Қайнар», 2006; 
*Тіл өнері дертпен тең. Әдеби сын мақалалары, зерттеулер. «Мария», 2006; 
*Абылайдың ақ туы. Роман. 2-кітап. «Самара-принт», 2008.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Алматы облысы тұлғалары
Санат:1941 жылы туғандар
Ортақ сақтандыру

**Ортақ сақтандыру** — қайсыбір сақтандыру объектісін бір сақтандыру шарты бойынша бірнеше сақтандырушының сақтандыруы, яғни бірнеше сақтандыру ұйымдарымен бір мезгілде жасасылған сақтандыру шарты бойын сақтандыру тәуекелдерін қабылдап, олардың жауапкершілігін өздерінің арасында жасасылған ортақ сақтандыру шартына сәйкес бөлуге байланысты туындайтын қатынастар. Ортақ сақтандыруда тәуекел бойынша жауапкершілікті сақтандыру пулына қатысушылардың әрқайсысы белгіленген үлес шегінде қабылдайды.

## Дереккөздер

Санат:Сақтандыру
Мүлікті хаттау

**Mүлікті хаттау** -cот аткарушысы немесе мүлікті тұткыңға алуға кұкығы бар баска адамның, аткарушы кұжаттар бойынша мүлікті өндіріп алуды камтамасыз ету үшін толтыратын актісі. Мүлікті хаттау кезінде, куәгерлердің болуы міндетті. Бұл жағдайда өндіріп алушы немесе оның өкілі де қатыса алады.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Сарапшының қорытындысы

**Сарапшының қорытындысы** (  - опытный) - Сараптаманы тағайындау кезінде
қойылған сұрақтарға, сарапшының
дәлелді жауаптары берілетін, қылмыстық немесе азаматтық іс бойынша
дәлел болып табылатын жазбаша
құжат. Сарапшының қорытындысы
әдетте, ең аз дегенде екі бөлімнен -
кіріспе, зерттеу бөлімі және
түйіндеулерді баяндаудан тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Мистификация

**Мистификация** - әдейі қателестіру, алдау, адастыру.

* Алдау, әлдекімді біле тұра әдейілеп (қалжың ретінде немесе басқа мақсатпен) адастыру.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Құқық
Санат:Заң
Шектелген ұтымдылық

**Шектелген ұтымдылық** - жағдайды және күтілетін нәтижелерді білу тұрғысынан таңдауы шектелген және жетілмеген адамзат әрекеттерінің моделі. Осындай әрекет ешқашан толық рационалды болмайды.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Текелі балалар ауруханасы

Teкелі балалар ауруханасы, 1969 жылы қалалық балалар ауруханасы ретінде ашылған. Мұнда қызылша, полиомелит, туберкулез, менингит ауруларын емдейтін 22 дәрігер, 86 медбике, 30 кіші қызметкер жұмыс істейді. Бұл аурухана алғы шептен тәжірибе мектебіне айналды. Ауруханада 100 төсек орны, 3 филиал емханасы, сүт асханасы бар. 

## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы медицина
Енжар сұранымды тауарлар

**Енжар сұранымды тауарлар**  - әртүрлі себептерге байланысты, мысалы, бағасына, жеткілікті дәрежеде хабардар болмаушылыққа немесе жарнаманын жоқтығына, сандық параметрлері мен тұтыну ерекшеліктерінін сатып алушылардың талаптарына сай келмеуіне, тағы басқа байланысты сатып алушы ықылас қоймайтын тауарлар.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Балтабек Досмұратұлы

**Балтабек Досмұратұлы** (3 сәуір 1941 жыл, Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Шардара ауылы) - жазушы.

## Өмірбаяны
* 1968 жылы Алматы медицина институтын бітірген.

## Шығармалары
* «Сыр жағасы»
* «Арғын ата ұрпағы»
* «Замандас келбеті»
* «Жеті қарақшының шөміші»
* «Созақ елі»'' атты деректі прозалық кітаптары мен қиссалары
* «Асылдың тұяғы» атты трагедиялық драмасы жарық көрді.

## Дереккөздер

Санат:3 сәуірде туғандар
Санат:1941 жылы туғандар
Санат:Шардара ауданында туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері
Қарулы бүлік

нобай|
**Қарулы бүлік** — мемлекеттің қауіпсіздігі мен конституциялық құрылыстың негіздеріне қарсы жасалатын қылмыс. Конституциялық құрылысты күштеп өзгерту немесе құлату не болмаса оның аумақтық тұтастығын бұзу мақсатында қарулы бүлікті ұйымдастыру не болмаса оған белсенді түрде қатысу нәтижесінде, кінәлі адамдардың бостандығынан айырылу түрінде қылмыстық жауапкершілікке тартылуы.

Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 181-бабында келтірілген.
## Тағы қарағыз
* Қарулы қақтығыс
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Камардин Бектұрсынұлы

**Камардин Бектұрсынұлы** (*[[1937]]-[[2003]]*) 20 желтоқсанда Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Шұбар ауылында туған. 
Лақап аты — К. Бекұлы.

Шымкент педагогика институтының қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген. 1957—1961 жылдары клуб меңгерушісі және жастар ұйымының жетекшісі болған. 1961 жылы ауылындағы орта мектепте ұстаздық қызметін бастады. 1965-1990 жылдары Шұбардағы кәсіптік-техникалық училищеде ширек ғасыр дәріс берді. 1990 жылдан Ордабасы аудандық *«Қазақ тілі қоғамы»* ұйымының төрағасы болған.

## Еңбегі
1956 жылы *«Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат»)* журналында бір топ өлеңдері жарық көрді. 1960 жылы бір топ өлеңдері облыс ақын-жазушыларының *«Оңтүстік өңірінде»* жинағвіна енді. *«Үміт сапары»* (1975) атты тұңғыш жинағы «Жалын» баспасынан шықты.* «Бір сыр бар»* (1996), *«Мың бір ой»* (2001), *«Амалбекке арналған», «Зерлі досқа шерлі сыр», «Әкеммен әңгіме», «Қай аувілда жүрсің сен?»* (2003) кітаптары жарық көрген.
## Жетістігі
Қазақ КСР кәсіптік-техникалық білім беру ісінің озаты атағы берілді (1987).

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақ КСР кәсіптік-техникалық білім беру ісінің озаты атағы
Санат:1937 жылы туғандар
Поляриметр

**Поляриметр**
* 1. оптикалық актив заттағы монохромат жарықтың поляризация жазықтығының айналу бұрышың өлшеуге арналған құрал; 
* 2. жартылай поляризацияланған жарықтың поляризациялану дәрежесін анықтауға арналған құрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Ақтау үкімі

**Ақтау үкімі**- егер қылмыс жағдайы анықталмаған, сотталушының іс-әрекетінде қылмыс құрамы болмаған, сотталушының қылмыс жасауға қатысуы дәлелденбеген жағдайда шығарылатын сот үкімі.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Өзін-өзі өлтіру халіне жеткізу

**Өзін-өзі өлтіру халіне жеткізу**(;)
Қылмыстық заң бойынша — адамды өзін-өзі өлтіруге жеткізу немесе
жәбірленушіні қорқыту, оған қатыгездікпен қарау немесе онын адамдық
қасиетін ұдайы қорлау жолымен өзінөзі өлтіруге баруға дейін жеткізу,
адамнын өмірі мен денсаулығына
қарсы қылмыс болып табылады.

Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 105-бабында келтірілген.
## Тағы қараңыз
*Манипуляция
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Климаттық климакс

**Климаттық климакс** немесе экологиялық климакс — жергілікті жердің климаттық жағдайларына сай өсімдік қауымдастығы дамуының біршама тұрақты "финалдық" фазасы.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Еңбекпен тәрбиелеу колониясы

Қылмыстық істер жасағаны үшін соттың шешімімен бостандығынан айыруға кесілген, кәмелеттік жасқа жетпеген жеткіншектер қамауда болатын, енбекпен түзеу мекемесі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Валоризация

**Валоризация** () — мемлекеттік шаралар арқылы тауар бағасын, бағалы қағаздар бағамын т.с. өсіру; ревальвация. Белгілі бір тауардың бағасын қолдан (жасанды түрде) қым баттатуға бағытталған ша ралардың жиынтығы. Ол негізінде тауар өндірісі қысқарған кезде жүзеге асырылады.
*Валоризация* - белгілі бір тауардың бағасын қолдан (жасанды түрде) қымбаттатуға бағытталған шаралардың жиынтығы. Ол негізінде тауар өндірісі қысқарған кезде жүзеге асырылады.

## Терминнiң тегi
"Капиталды валоризация" ұғымы "Капитал" том жетiншi тарауда Карл Маркспен бiрiншi енгiзiлдi. Немiсше бiртума термин (немесе Kapitalverwertung) Verwertung сияқты сезiледi. Қазiргi экономикалық қоғамдастықпен valorisationнiң француз терминi қабылданған. Француз терминi негiзгi капиталдың үлкеюi бойынша процесстер сияқты ауыстырады.
Карл Маркс өз еңбегiнде тұтынушы құнының жасауы бойынша еңбектiң процессi ретiнде капиталистiк процесстi анықтайды, және осы құнды жаңа мәннiң жасауы арқылы құнның жасауын процесс. Құнның жасауы дегенмен сол сияқты - бұл онда емес, капиталист бағытталған. Капиталист өз капиталы үнемi үлкейткiсi келедi. Бұл қызметкер мұндай болатын құнды құруы керек болатынын бiлдiредi. Қызметкер сайып келгенде қосымша құнды құрады. Құнның жасауын процесс қашан валоризацияның процессi бұл капиталды құн үлкеедi қызметкерге арқасында меншiктi жұмысшы күштiң құны жасай алған шектен шығады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Саяси миф

**Саяси миф** - сенімдерге сүйенетін және шатыстыратын фактілер мен оқиғаларды ретке келтіруге ұжымдық бүгінгі мен келешек көріністерін құрылымдауға мүмкіндік беретін статикалық бейне.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Жалпы айналым

**Жалпы айналым** - өндірістің қосынды көлемінің экономикалық көрсеткіші. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның барлық өнідірістік бөлімшелерінің белгілі бір Re­serve шығарған дайын өнімінің, дүмбілзатының, орындаған жұмысының, көрсеткен қызметінің құнын олардың одан әрі сыртта немесе кәсіпорынның (ұйымның) өз ішінде пайдаланылған-пайдаланылмағанына қарамастан айқындайды.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Поляриметрия

**Поляриметрия** - жарықтың поляризациялану дәрежесін және ортаның оптикалық активтілігін өлшеуге негізделген зерттеулер тәсілдері.

Поляриметрия әдісі поляризацияланған жарықты зерттеуге негізделген. Поляризация жазықтығының айналу бұрышын өлшейді, ол анықталатын заттың концентрациясына тура пропорционал мән:

:β = (α*l*T) / 10

мұндағы β - поляризация жазыктығының айналу бұрышы; α - поляризация жазықтығының меншікгі айналымы, ол зат табиғатын білдіреді; l - кювета ұзындығы (түтікше), см; Т - анықталатын заты бар ерітіндінің титрі, г/см3.

Өлшенетін бұрыш аналитикалық сигнал болады. Табиғи жарық сәулесінің толқыны барлық жазықтықта болады, және оның бағыты перпендикуляр. Анализ жасаған кезде толқыны тек бір жазықтықта поляризацияланған сәуле қажет. Ол үшін арнаулы кристалдары бар, жарық сәулесі өткен кезде поляризацияланатын қондырғыларды (поляризаторлар) орналастырады. Осындай сәулені оптикалық активті заты бар ерітіндіден өткізсек, онда өткен жарықтың жазықтық бұрышы белгілі бір бағытқа айналады - оны поляризация жазықтығының айналу бұрышы деп атайды.

Қондырғыларда анализатор болады, ол поляризациялау жазықтьнының бұрылу бұрышын анықтайды.

Поляриметрияны зерттеудің схемасын былай жасауға болады:

thumb|500px|center

Поляриметрия әдісінің негізгі мәселесі - анализге алынған заттың оптикалық активтігі.

Анализге берілген заттың концентрациясын анықтау үшін градуирленген қисық, молярлы қасиет әдісін қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Аналитикалық химия
Санат:Поляризация
Қамаудағы адам

thumb|200px
**Қамаудағы адам** () - Бұлтартпау шарасы ретінде — қамауда ұстауға шешім шығарылған адам. Қылмыстық сот ісін жүргізуде, үкім
занды күшіне ене қоймаған қамауға
алынушы күдікті, айыпталушы, сотталушы, сондай-ақ сотталған деген
құқықтық жағдайға ие. Қамаудағы
адам алдын ала қамау орнында болады.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Вальвация

**Вальвация** (франц. evaluation - бағалау) - шетелдік валютаның құнын ұлттық ақша өлшемімен анықтау; бағалы қағаздардың (акциялардың, облигациялардың, т. б.) құнын бағалау.
Шетел валютасының ұлттық ақша бірлігімен салыстырғандағы бағалылығын, құнын анықтау.

Вальвация кезінде бір шетел валютасы — мысалы, АҚШ доллары — ұлттық валютада (теңге, евро, т.б.) қанша тұратыны анықталады. Бұл процесс валюталық нарықта, орталық банктер, немесе экономикалық сарапшылар тарапынан жүргізіледі.

## Вальвация мен ревальвация/девальвация
**Вальвация** **—** шетел валютасының құнын ұлттық ақшада анықтау. 

**[[Девальвация]]** **—** ұлттық валютаның шетел валютасына шаққандағы құнсыздануы.

**[[Ревальвация]]** **—** ұлттық валютаның шетел валютасына шаққандағы күшеюі. 

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Күнделікті сұраным тауарлары

**Күнделікті сұраным тауарлары** тұтынушы жиі сатып алатын тауарлар. Бұл орайда, тұтынушы өзінің қажеттері мен машықтанған тәжірибесі басшылыққа алады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Анық көру қашықтығы

**Анық көру қашықтығы** - зат, көзбен аккомодация күштеу інсіз қарастырылған кездегі затпен көз арасындағы қашыктық.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Табылды Досымов

**Табылды Аяшұлы Досымов** (1965 жылы 15 шілде, Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кенті – 2010 жылы 19 қазан, Индербор кенті) — Қазақтың тұңғыш бард ақыны. 1982 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың журналистика факультетіне оқуға түскен. 1990 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. 1983–1985 жылдар аралығында Германияда әскери борышын өтеген.

## Балалық шағы
Табылды әкесі Аяш пен анасы Нағиманың жалғыз перзенті болған. Ол оқуда, өз ісіне де ұқыпты болған, тым шешіліп сөйлемеген. Алғашқыда гармошка, балалайка, домбырада ойнаған. Кейіннен гитара тартуға әуестенген. Әнді гитарамен де, домбырамен де шығара беретін. Ойын баласы болса да, өз қатарларымен ойнауға зауқы соқпаған, керісінше ауыл ақсақалдарының әңгімесін тыңдап өскенді жақсы көрген. Кітап оқуға құштарлығы да осы кезден артты. Есептен гөрі әдебиет пен тарихқа жақын болып өсті. Махамбеттің кез-келген өлеңін жатқа білген. Күрестен облыстық, республикалық, халықаралық жарыстарға қатысқан.

## Еңбек жолы
thumb|солға|200px|Индербор кентіндегі Табылды Досымовқа арналған ескерткіш
1990 жылы арнайы жолдамамен Атырау телерадиокомитетіне келіп, жаңа облыстық телевизияның құрылуына атсалысқан. 1992 жылы облыстық Нұрмұхан Жантөрин атындағы мемлекеттік филормонияда шығармашылық жұмыстармен айналысқан. «Желтоқсанның жебесі» атты жас талаптар тобының жетекшісі, 1993 жылы Индер аудандық тіл басқармасының бастығы, 1995 жылы облыстық дәрежедегі Махамбет қорының директоры қызметін атқарған. 2000 жылдан бері Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы.

«Жанарымның жарқылы» (2000), «Ұнатамын мен сені» (2002) жыр жинақтарының авторы. «Жайықтың толқындары», «Табылдының әні» атты өлеңдер мен ән мәтіндері жинақтарының авторы.
Ғұмырында жанына гитараны серік еткен Табыл Досымов жайлы замандастары мен қаламгерлердің естеліктері аз емес. Өлеңдері кітап болып басылып, оқырмандар арасында қолдан қолға өтті. Әндері кең байтақ елінің рухын көтерді. 
Белгілі жазушы Жұмабай Құлиев пен журналистер Серік Жанболат, Қаншайым Байдәулетова мен Тәуірбек Жұмабергенұлы дайындаған «Із тастап аққан бір жұлдыз» атты Табылдыға арналған ғұмырнамалық кітап шығарып, оқырмандарына тамаша тарту жасады.
Республикалық «Үкілі үміт» байқауының дипломанты, облыстық Жастар сыйлығының лауреаты (2000), Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған (2003).

## Шығармалары
*Жанарымның жарқылы. Өлеңдер. А, «Зерде», 2000; 
*Ұнатамын мен сені. А., «Өлке», 2001; 
*Ұнатамын мен сені. Әндер жинағы. А., «Үш қиян», 2002; 
*Жайықтың толқындары. Ән мәтіндері. А., «Өлке», 2004; 
*Табылдың әні. Авторлық әндер мәтіндері. «Ақтөбе», 2007.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1965 жылы туғандар
Шектелген консультация

**Шектелген консультация** - емделушілер медицинаға байланысы жоқ сұрақтар бойынша медициналық ақыл сұраудағы барабар емес мінез-құлықтардың түрі. Емделушілердің жағдайына қарамастан дәрігерлер көмек көрсетулерден бас тарта алады, өйткені мұндай сұрақтар олардың күзіретіне жатпайды (отбасылық, қаржылық, әлеуметтік немесе эмоционалдық). Сондықтан бір дәрігерді ортақ консультант етіп тағайындайды. бұл - дәрігердің өз жұмысына көңілі тоймайтындығының бір элементі, өйткені көп уақыт босқа кетеді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Төлем валютасы

**Төлем валютасы** - тауар нақты төленетін немесе несие берілетін валюта. Екі жақтың келісімі бойынша импортшының (шеттен әкелушінің) сыртқы сауда келісімшарты бойынша немесе қарызгердің халықаралық несие бойынша міндеттемесі келісілген төлем валютасымен төленеді. Мәміле мен төлем валюталары сәйкес келмеген жағдайда мәміле валютасын төлем валютасына аудару бағамы пайдаланылады. Төлем валютасы: сатушы- елдің (несиегердің) валютасы, сатып алушы елдің (қарызгердің) валютасы, үшінші елдің валютасы немесе халықаралық ақша өлшемі болуы мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Бубон

**Бубон** (*Bubon* - пах- шап, бубон- шошыған бездер шоғы)- бубон, шошыған без шоқтары. Шап маңының немесе сирегірек басқа аймақтардың лимфа түйіндерінің қабынып ұлғаюы. Мерез бубоны, оба бубоны. 
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Патология
Пиригелнометр

нобай|350x350 нүкте|Hukseflux фирмасының пиргелиометрі DR01
**Пиргелиометр** - тікелей күн сәулесі радиациясының үдемелілігін анықтауға арналған, жұмыс принципі жылу сіңірілуі нәтижесінде пайда болатын жылу мөлшерін өлшеуге негізделген, метеорологиялық аспап.

Әрекет принципі Күн радиациясын сіңіру кезінде пайда болатын жылу мөлшерін өлшеуге негізделген.

Пиргелиометр негізінен салыстырмалы аспаптарды-актинометрлерді тексеру үшін қолданылады.

Кейде әдебиетте (әдетте аударма) қате емле — пергелиометрді кездестіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Босату бағасы

**Босату бағасы** – дайындаушы кәсіпорындар халықтан басқа барлық сатып алушылармен есеп айырысуда қолданатын баға. Тараптардың келісуі бойынша белгіленеді немесе осы бағаны тіркейтін баға белгілеу органдарына мағлұмдалады. Дайындаушылар (сатушылар) жеткізілім, төлем шарттарын, нарық жағдаятын, маусымдық сұранымды басшылыққа ала отырып, бір өнімге (тауарға) түрлі деңгейде баға қоюды сатып алушылармен келуге құқылы. Өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімге, халық тұтынатын тауарлар мен көрсетілетін қызмет тарифтеріне босату бағасы оның өзіндік құны, белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдер пайда негізінде, өнімнің сапасы мен нарық жағдаятын ескере отырып қалыптасады. Импорттық өнімнің босату бағасы ішкі нарықта оны тең көтерме сауда сатып алушылары бағам бойынша қайта есеп  байланыс  келісімшарттық бағаны басшылыққа ала отырып, импортқа мен   жұмсалған барлық шығынды, белгіленген салықтар. Даналыққа  жатпайтын төлемдерді, комиссиялық сыйақыны,нарық жағдаятын ескере отырып қалыптастырады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Валюталық түсім

**Валюталық түсім** / **Валюта түсімі** — тауарлар мен көрсетілген қызметтер экспортынан (шетке шығарудан), атаулы етілген шетел валютасымен бағалы қағаздар шығарудан, сондай-ақ халықаралық несиеден түскен валюталык ақшалай түсім сомасы. Валюталық түсім жүргізу және билеу тәртібі елдін ұлттық заңдарымен оның ұлттық валютасының режиміне қарай белгіленеді. Мемлекеттік валюталық монополия үстемдік ететін елде Валюталық түсім мемлекеттің қарамағына толық түседі. Толық айырбас- талымды валютасы бар елде Валюталық түсімді тікелей экспортшы билейді. Валютасы шектеулі (валютасы ішінара айырбасталатын) елде Валюталық түсім мемлекет пен экспортшы кәсіпорындар арасында бөлінеді. Вaлюталық жалпы (брутто) түсім және валюталық таза (нетто) түсім түрлеріне ажыратылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Колиндер

**Колиндер** (Колины) — биотиндердің бір тобы; жоғары сатыдағы өсімдіктерден бөлінетін және жоғары сатыдағы өсімдіктердің басқа түрлеріне басым әсер ететін органикалық заттектер. Мысалы, алма ағашынан бөлінетін этилен газы өсімдіктердің көптеген түрінің өскіндерінің дамуы мен тұқымдарының өніп-өсуіне әсер етеді.
## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Табиғатты қорғау
Митинг

нобай|250x250 нүкте
**Митинг** ( - жиналыс) - саяси және өмірдегі басқа өзекті мәселелерді шешу үшін, қарсылықты немесе бірлікті көрсететін, талаптарды орындату мақсатындағы жиналыс.

Митинг екіге бөлінеді, заңды және заңсыз. Заңсыз митинг - тұрғындардың өздері ешкімнің рұқсатынсыз митингке шығуы (яғни көтеріліске аздап ұқсас), мұндай митингке шыққан адамдардың тағдыры түрмеге түсумен аяқталуы мүмкін. 

Заңды митинг - келісімге отырып, митингтің өтетін күнін және жерін белгілейді. Кейін митингке шыққан адамдар қандай талап қойсада орындалуы тиіс және ешкім митингке шаққаны үшін айыпты деп санамауы керек.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Санат:Құқық
Санат:Заң
Легальдық

**Легальдық** бұл ұғым формальдік және заңдылықтық түсінігін береді. Оның негізгі обьектісі билік, саяси іс-әрекет және заң институттары болып табылады. Легальдық билікпен белгіленеді және кепілденеді. Легальдық легитимдіктен (мысалы, харизмалық, иррационалды болатын) ерекшелігі - ол рационалды. Билік легализациясы формасы заң шығарушылық (мұрагерлік актісі, парламенттік сайлауы ел басының тағайындалуы т.б.,) Ол азаматтар үшін заңдық және оның орындалуынан тұрады.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Валюта мағлұмдамасы

**Валюта мағлұмдамасы** / **Валюталық мағлұмдама** - шекарадан валюта алып өту кезінде кеденге көрсетілетін мәлімдеме-құжат.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Сауда-саттық

**Сауда-саттық** белгілі бір техникалық-экономикалық сипаттамалары бар тауарды сатып алу нысаны, мұнда сатып алушы сатушылар үшін тауарға конкурс жариялайды. Тек кана ұлттық кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты *і ш к і  с а у д а - с а т т ы қ* деп атайды, ал шетелдік кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты *х a л ы қ a р а л ы қ  с а у д а - с а т т ы қ* деп атайды. Өз кезегінде халықаралық сауда-саттық тілек білдіруші кәсіпорындардың бәрі қатысатын *а ш ы қ  с а у д а - с а т т ы қ* және жеткізушілер мен сатып алушылардың қатаң түрде шектелген тобы қатысатын *ж a б ы қ  с а у д а - с а т т ы қ* болуы мүмкін. Әуелі (*бірінші кезеңде*) сауда-саттыққа қатысатын фирмалар іріктеледі, сонан соң (*екінші кезеңде*) сауда-саттықтың өзі өткізіледі.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Рацемат

нобай|
**Рацемат** - тек хиралдылығымен ерекшелінетін тең мөлшердегі объектілердін, көбінесе химиялық кұрамы бірдей, бірак поляризация жазыктығын әр бағытта айналдыратын екі оптикалық активті заттың коспасы.
## Дереккөздер


Санат:Химия
Бірпартиялық жүйе

**Бірпартиялық жүйе**, *бірпартиялық мемлекет*, *бірпартиялық басқару* - бір саяси партия басқаратын және басқарудан оппозициялық партиялар шеттетілетін не тыйым салынатын саяси жүйе және мемлекет. Соңғы кезде дейін марксизмге негізделген шығыс еуропалық социалистік және коммунистік мемлекеттер мен басқа да жүйелердін ерекшелігі бола отырып, бірпартиялы жүйелер этникалық және тайпапық (ал таптық емес) қарама-кайшылықтардың болуы екіпартиялық немесе көппартиялық демократияға негіз бола алмайтын дамушы елдер басшыларымен де енгізілді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Сыйға тарту шарты

**Сыйға тарту шарты** (;)
Бір тараптың (сыйлаушы), екінші
тарапқа (сыйға алушы) мүлікті
меншікке не мүліктік құқықты ақысыз
беретін немесе беруге міндеттенетін
азаматтық-құқықтық шарты.

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Валюта басқыншылығы

**Валюта басқыншылығы** / **Валюталық басқыншылық** - ұлттық (орталық) банкінің өз елінің валюталық бағамын қолдау үшін оны сатып алу және сату жөніндегі операциялары. Валюта басқыншылығы сонымен қатар ұлттық валюта бағамының серпінін оның жоғарылауы мен төмендеуінің белгіленген шегімен шектеу үшін шетелдік валютаны сатып алу мен сату жөніндегі мақсатты операциялары (мысалы, Еуропалық валюта жүйесі валюталары ресурстарының ЭКЮ-мен (1977— 1999 ж., 1999 ж. 1 қаңтарынан еуро) салыстырғандағы ауытқу шегі 2,25%). Бұл орайда ұлттық валюта бағамын қолдау немесе өсіру үшін Ұлттық банк шетелдік валютаны ұлттық валютаға сатады, ал оның бағамын төмендету үшін шетелдік валютаны (ең алдымен АҚШ долларын) ұлттық валютаға айырбас ретінде сатып алады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Полярископ

**Полярископ** 
* 1. түйіскен поляризацияланушы сәулелердің интерференциясын қолданатын жарық поляризациясын зерттеуге арналған оптикалық құрал; 
* 2. поляризацияланған сәулелердің интерференциясын бақылау жолымен мөлдір денедегі механикалық кернеудің таралуын зерттеуге арналған оптикалық құрал.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Дәрігерлік құпия

Медициналық көмек сұрап келген кезде анықталған айғақтар туралы ақпарат, азаматтың денсаулық жағдайы, оны тексеру және емдеу кезінде алынған оның дерті туралы диагноздар мен басқа мәліметтер. Кәсіптік, қызметтік және басқа да міндеттерді орындау кезінде, бөтен біреулер білмеуге тиісті деректерді білген адамдардың, **дәрігерлік құпияны** құрайтын деректерді жариялауына жол берілмейді.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Тіркеуіш

thumb
**Тіркеуіш**- жүргізушілер баскаратын тіркелетін және тіркейтін келік құралдарын біріктіретін кұрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Легальды марксизм

«**Легальды марксизм**» - Ресейде XIX ғ. 90-жж. ортасында пайда болған буржуазиялық-либералдық ағым.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Легалды

**Легалды** заңмен рұқсат етілген, мүмкіндік берілетін.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Людмила Дружинина

**Людмила Дружинина** - 1918 жылы 8 наурызда Ресейдің Омбы облысының Калачинск стансасында туған.
Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін бітірген.
Томск геология басқармасына істеген.
Талдықорған қалалық Кеңесінің депутаты болған.

1947 жылы ол «Томск» альманахында және Томск облыстық «Красное знамя» газетінде өзінің алғашқы өлеңдерін жариялады. Содан бастап журналистік қызметке ауысып, Томск, Новосибирск және Талдықорған газеттерінде істеді.
## Шығармашылығы
Балаларға арналған алғашқы «*Көңілді үйірме*» кітапшасын 1954 жылы Новосибирск кітап баспасында шығарды.

Келесі жылы осы баспадан балаларға арналған екінші кітапшасы — «Жанды календарь» жарық көрді. «Сәбилер ержетеді»(1959), «Ынтымақты істер» (1959), «Баспалдақтан баспалдаққа» (1961), «Апорт» (1963), «Үйде және мектепте» (1968), «Көңілді балалар» (1977), «Сиқырлы суретші» (1980), «Орман соқпағы» (1985) жыр жинақтары Алматыда басылып шықты.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:1918 жылы туғандар
Септеу

**Септеу**  — 
# Есім сөз таптарының түрленуі; 
# Жекеше, көпше септік формаларының жиынтығы.

## Тағы қараныз:
* Септеулік шылаулар
* Септік
* Септік жалғау
* Септік жалғауларының тізілісі
* Грамматика
* Морфология
* Қазақ тілі
## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Грамматика
Теректі (Алакөл ауданы)

**Tepeктi** — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Теректі ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 62 км-дей жерде, Теректі өзенінің жағасында, Шыбынды тауының оңтүстік етегінде, бұта аралас бетеге, боз, селеу басым өскен коңыр, қызғылт қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1993 жылға дейін "Осиновка" деп аталған. 1951-97 жылдары Үйгентас ауданының  "Победа" ұжымшарының орталығы болды. Оның негізінде Теректіде және округке қарасты Талдыбұлақ ауданында егіншілік кооператив және бірнеше шаруа қожалығы құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары баска елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Валюта қоржыны

**Валюта қоржыны** / **Валюталық қоржын** / **Валюта себеті** / **Валюталық себет** - ұлттық валюталардың жиынтығы. Бұл жиынтық ұлттық немесе халықаралық ұжымдық валютаның валюталық бағамын анықтау үшін шетел валютасының бағасын белгілеу кезінде пайдаланылады, мұның өзі валюталардың сатып алуға жарамдылығын, айырбастың жалпы экономикалық шарттарының әсерін неғұрлым негіздеп ескеруге мүмкіндік береді.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Корреспонденттік шарт

**Корреспонденттік шарт**
(; - отвечать, осведомлять) Елдің ішіндегі немесе оның шегінен
тыс жердегі банктердін өзара келісіміне сәйкес, олардың біреуі төлем
мен есептер бойынша, екіншісінін тапсырмасын орындайды. Бұл жағдайда
банктер, өзара есептер қандай есеп шоттар бойынша жүзеге асатынын,
лауазымды адамдардың қолтаң басымен және комиссиялық сыйакының
гарифтерімен алмасып, келісіледі.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Әділбек Ыбырайымұлы

**Әділбек Ыбырайымұлы** (18.4.1965 жылы туған, Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылы) — ақын, жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (2001).

## Тағы қараңыз
1965 жылы 18 сәуірде Алматы облысы Ақсу ауданының Қызылағаш ауылында туған. Ол 8 жылдық Қапал мектеп-интернатында тәрбиеленіп, 9-10-шы сыныпты Ілияс Жансүгіров атындағы орта мектепте бітіреді.

Отан алдындағы борышын өтеп қайтқаннан кейін С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті. 

1990 жылы «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетіне жұмысқа тұрды. Өмірдің әр саласынан мақала, очерктер жазып, тілшілік кәсіптің қыр-сырын тереңірек ұғынып, жорналшылыққа мейлінше машықты. Әрі публицистикамен қатар әдебиетшіліктен де қол үзбеді. «Жұлдыз», «Жалын» журналдарында өлеңдері жарияланды.

1994 жылы «Матай» инвестициялық жекешелендіру қоры басқармасының орынбасарлығы лауазымына бекітілді. Ал, 1996 жылы кәсіби мамандығына қайтып оралып, қазақ-түрік халықаралық еркін басылым: «Заман-Қазақстан» («Қазақстан-Заман») газеті бас редакторының бірінші орынбасары қызметін атқарды.

Келер жылдары мемлекеттік қызметке қабылданып, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Ақпараттық талдау және жоспарлау басқармасының екінші хатшылығына тағайындалады. Араға шамалы уақыт салып, бірінші хатшылыққа көтеріледі.

1999 жылы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Ауыл шаруашылығы министрінің баспасөз хатшысы міндеті жүктеледі. Көп ұзамай Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігі төрағасының баспасөз хатшысы болады. Осы аралықта Қазақ мемлекеттік заң университетін бітіреді.

Кейіннен мемлекеттік мұнай тасымалдау компаниясы - «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамында менеджер, бас менеджер; «Мұнайлы ел» журналының бас редакторы; «Астана қ. телевизиясы» жаңалықтар қызметінің продюсері; «Рауан» баспа үйінің бас директоры - «Нұр Астана» газетінің бас редакторы; «Астана қ. телевизиясының» бас редакторы қызметтерін атқарады.

2009 жылы сәуірде Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінде Бақылау және құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымына тағайындалады.
Бүгінде Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің инспекторы.

## Шығармалары
* Мерейлі мекен. Ұжымдық жинақ. А., «Жалын», 1992 ж.;
* Жігіттің үш жұрты. Ұжымдық жинақ. А., «Қайнар», 1994 ж.;
* Пір мен пырақ. Жыр мен дастан жинағы. А., «Шартарап», 1996 ж.;
* Көктемсіз жыл. Жыр жинағы. А., «Шартарап», 1997 ж.;
* Адам-айуан. Роман. А., «Жазушы», 1999 ж.;
* Ақкекіл. Хикаят пен әңгімелер, А., «Сөздік-словарь», 2001 ж.;
* Ұяластар. Роман. Аст., «Фолиант», 2005 ж;
* Сүмбіле шуағы. Жыр кітабы. А., «Қазығұрт», 2011 ж

## Марапаттары
* Қазақстан жастар одағы сыйлығының лауреаты (1997).
* Баубек Бұлқышев атындағы сыйлығының иегері
* Халықаралық әдеби «Алаш» сыйлығының лауреаты

## Дереккөздер


## Дереккөздер
http://kazakhadebieti.kz/index.php?option=com_chronocontact&Itemid=23&authorid=224 

Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Пиридоксин

thumb|Пиридоксин
[thumb|[Пиридоксальфосфат]]
**Пиридоксин** - дақыл, ет, балық, т.б. өнімдер құрамында болатын, кейбір коферменттердің жол салушысынан саналатып, азоттық және майлар алмасуына, серотонин түзілуіне қатысатын, ағзада жетіспеушілігі жағдайында эпилепнфоринді тырыспалар, себореялық тері қабынуы, көз ауруы, тіл қабынуы, гипохромдық анемия көріністері байқалатын, суда еритін дәрумен.

## Дереккөздер


Санат:Дәрумендер
Санат:Дәрілік заттар
Санат:Пиридиндер
Несиені өтеу мерзімін ұзарту

**Несиені өтеу мерзімін ұзарту** — несиенің бастапқы белгіленген мерзімін ұзарту; материалдық құндылықтар мен шығындарға несие беру кезінде қолданылады. Қаржы жөнінен қиналушылық шаруашылық ұйымға байланысты емес себептерден туындаған жағдайда осы ұйымның уәжді өтініші бойынша несиені өтеу мерзімі ұзартылады.
## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Зиянды еңбек жағдайлары

Белгілі бір өндірістік факторлардың әсері қызметкердің еңбекке қабілеттілігінің төмендеуіне немесе сырқаттануына не оның ұрпақтарының денсаулығына теріс ықпалы болуына әкеп соқтыратын еңбек жағдайлары.
## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Лейбористік партия (Ұлыбритания)

**Лейбористік партия** ( — **Еңбек** немесе **Жұмысшы** партиясы) — Ұлыбританиядағы жетекші екі саяси партияның бірі болып табылады. Партия экономикаға мемлекеттің араласуын күшейту, әлеуметтік әділеттілік пен еңбекшілердің құқықтарын күшейту қажеттігін алға тартады. 2010 жылдың 11 мамырынан бастап ол II Елизабет Патшайымның адал оппозициясы болды (ресми оппозиция).

1900 жылы Еңбек өкілдігі комитеті ретінде құрылған; 1906 жылдан бастап «Еңбек» деп аталды. 1918 жылы ақпанда партия жарғысы қабылданды. Сол жылдың тамыз айында «Еңбек және жаңа әлеуметтік тәртіп» бағдарламалық құжаты қабылданды.

Лейбористер партиясы социал-демократиялық (бұрын «демократиялық социалистік» деп белгіленген), оның қызметі британдық кәсіподақ қозғалысымен тығыз байланысты (Біріккен Корольдіктегі Британдық кәсіподақтар конгресінің мүшелері болып табылатын көптеген кәсіподақтар британдық кәсіподақтардың ұжымдық мүшелері болып табылады). Партия Социалистік Интернационалдың ең беделді мүшелерінің бірі болып саналды; қазір Прогрессивті альянстың бөлігі.

## Дереккөздер

Санат:1990 жылы құрылған саяси партиялар‎
Санат:Лейбористік партиялар
Санат:Социал-демократиялық партиялар
Полярон

**Полярон** - кристалда өзі туғызған кристалдық тордың деформация толқынымен бірге қозғалатын электрон.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Конгруэнция

**Конгруэнция** (латынша congruens (congruentis) — сәйкес келетін, үйлесімді) — тірішілік қатынас барысында пайда болатын дарақтардың өзара бейімделуі. Мысалы, көбею кезінде аталық пен аналықтың мінез-құлығының, мүшелерінің функциясының сәйкес келуі және т.б. Конгруэнция тіршілік ортасының папуляциялық-түрлік бөлігін құрайды. Бұл терминді 1836 жылы С.А.Северцов (1891-1941) енгізді.
## Дереккөздер


Санат:Ағаштар
Санат:Көбею
Қуат (химия өнеркәсібі орны)

**“Қуат”**' – химия өнеркәсібі орны. 1992 ж. Қызылордада жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде құрылған. Негізінен төменгі және жоғары қысымдағы полиэтиленнен түрлі диаметрлі (25 мм-ден 225 мм-ге дейін) құбырлар шығарады. Кәсіпорынның өндірістік қуаты – жылына 2,0 мың т құбыр.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Легислаура

**Легислаура**

1. жұмыс істелу уақыты және сайланған органның жұмысының кезеңімен сайланған органның жұмысының кезеңі, периоды;

2. кейбір мемлекеттерде үкіметтік заң шығарушы органның атауы. Сондай-ақ, АҚШ-тың бірқатар штаттарында.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы
Саудадан түскен ақша

**Саудадан түскен ақша** бөлшек сауда мен қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары халыққа тауар сату жолымен және ұйымдарға, мекемелерге, кәсіпорындарға ұсақ көлемде көтере сату жолымен алған ақшалай қаражат сомасы. Саудадан түскен ақшаға сондай-ақ киім-кешек, аяқкиім тігу және жөндеу, мәдени-тұрмыстық, шаруашылық заттарды жөндеу жұмыстары бойынша халыққа ақылы қызмет көрсетуден түскен ақша да жатады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Әлеуметтік қорғау

**Әлеуметтік қорғау** - мемлекеттің халықаралық және ұлттық нормалар негізінде адамның әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі аса маңызды міндеті. Неғұрлым тар мағынада алғанда — тұрмыс деңгейіне қатысты құқықтарды қамтамасыз ету. Демократиялық қоғамның заңнамасында жұмыспен қамтылу және еңбек үшін сыйақы алу, демалу, жасының ұлғаюына байланысты, сырқаттық, жұмыссыздық жағдайында, асыраушысынан айрылғанда әлеуметтік қамсыздандырылу, балаларды тәрбиелеу, білім алу, денсаулығын сақтау, мәдени өмірге қатысу құқықтары, тұрғын үйге құқық көзделеді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Қаржы
Пирометр

thumb|Оптикалық пирометр

**Пирометр** ( — от және   - өлшеймін)  - температураны тікелей жанастырмау жолымен өлшеуге арналған аспап. Пирометрдің жұмыс істеу принципі қызған денелердің жылулық нұрын өлшеуге негізделген. Кең таралған пирометрдің түрі оптикалық. Ондай пирометр оптикалық жүйеден (объективтен, окулярдан, диафрагмадан және монохроматты жарықтық сүзгіден), сәуле сіңіретін әйнектен, пирометрлік шамнан және электрөлшеуіш аспаптан тұрады. Монохроматты жарықсүзгі (қызыл) белгілі бір түстегі сәуледегі томның қылын қызған дене көріністің фонында көруге мүмкіндік береді. Оптикалық пирометрдің өлшеу шегі 800 - 6000° С.

## Дереккөздер



Санат:Өлшеу техникасы
Санат:Аспаптар
Санат:Радиометрия
Лендлорд

**Лендлорд** ортағасырлық Англияда ірі феодалдық жер иеленуші.

## Дереккөздер



Санат:Ғылым
Санат:Саясат әлеуметтануы