Солтүстік Еуропа

[thumb|400px|Солтүстік Еуропа (көк түспен) [Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ геосхемасы бойынша Еуропаның қосалқы аймақтары.]]
**Солтүстік Еуропа** — Еуропадағы мәдени-географиялық аймақ, оған Скандинавия мемлекеттері және оған жақын аумақтар (елдер мен аймақтар) кіреді. Бұл Еуропа континентінің басқа аймақтарымен салыстырғанда кең ауқымды және сонымен бірге салыстырмалы түрде аз қоныстанған аймақ.

## География
Солтүстік Еуропаны келесі аймақтардың кейбірін немесе барлығын қамту үшін шамамен анықтауға болады: Британ аралдары, Фенноскандия, Ютландия түбегі, шығыста жатқан Балтық жазығы және Солтүстік Еуропа мен Еуропаның негізгі құрлығынан теңізде орналасқан көптеген аралдар. континент. Кейбір жағдайларда Гренландия да кіреді, бірақ ол тек саяси еуропалық, Дания Корольдігінің бір бөлігін құрайды және географиялық тұрғыдан Еуропада болып саналмайды.

Бұл аймақ ішінара таулы, соның ішінде Исландия мен Ян-Майеннің солтүстік жанартаулық аралдары және таулы-батыс теңіз жағалауы, Шотландия мен Скандинавия, сонымен қатар көбінесе Балтық теңізінің шығысындағы үлкен жазықтың бір бөлігін қамтиды.

Бүкіл аймақтың климатына Гольфстрим аздап әсер етеді. Батыстан климат теңіз және теңіз субарктикалық климатынан өзгереді. Солтүстікте және орталықта климат әдетте субарктикалық немесе арктикалық болып табылады, ал шығыста климат негізінен субарктикалық және қоңыржай/континенталды.

Климаттың да, рельефтің де бүкіл аймақта өзгермелі болатыны сияқты, солтүстікте сирек тундра және биік таулар, солтүстік-шығыс және орталық аймақтардағы бореалдық орман, қоңыржай қылқан жапырақты ормандар (бұрын олардың көпшілігі Шотландияда болған) өсімдіктері де өзгереді. Таулы және оңтүстік батыс Норвегия) және оңтүстікте, батыста және қоңыржай шығыста өсетін қоңыржай жалпақ жапырақты ормандар.

## Кіретін аумақтар
Әртүрлі бөлімдерде Балтық елдері, Исландия және Британ аралдарын Солтүстік Еуропаға жатқызуға болады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының бөлінуі бойынша ( стандарты) Солтүстік Еуропаға келесі мемлекеттер жатады (сондай-ақ осы мемлекеттердің ерекше мәртебесі бар кейбір аумақтары: UN M.49 стандарты бойынша олардың өз статистикалық коды бар):
* Дания
** Фарер аралдары
* Ирландия
* Исландия
* Латвия
* Литва
* Норвегия
** Шпицберген және Ян-Майен
* Ұлыбритания
** Мэн аралы
** Норманд аралдары
*** Гернси
*** Джерси
*** Сарк
* Финляндия
** Аланд аралдары
* Швеция
* Эстония

### Солтүстік Еуропаның астаналары
* Дания — Копенгаген
* Исландия — Рейкьявик
* Норвегия — Осло
* Финляндия — Хельсинки
* Швеция — Стокгольм
* Эстония — Таллин
* Латвия — Рига
* Литва — Вильнюс

## Халқы
Солтүстік Еуропаға Скандинавия түбегі, Ютланд түбегі, Финносканд жазығы мен Прибалтика және Исландия мен Шпицберген аралдары жатады.

Б.з.д. 8-9 ғасырларда ең алғашқы адамдар қоныстана бастаған. І ғасырдың ортасында тайпаның бірлестігі бөліне бастайды, бұрынғыда бір-бірімен соғысқан. Жаңа сауда жолдары мен байланыстар ашылды.

Солтүстік Еуропа елдері әдетте дамыған экономикаға және әлемдегі ең жоғары өмір сүру стандарттарына ие. Олар көбінесе адам дамуы индексі сияқты өмір сапасын өлшейтін сауалнамаларда жоғары ұпай жинайды. Біріккен Корольдіктен басқа, олардың көпшілігі қалаларда тұратын мөлшеріне қатысты шағын халыққа ие. Солтүстік Еуропаның көп бөлігінде білім сапасы халықаралық рейтингтерде жоғары бағаланады, Эстония мен Финляндия Еуропадағы ЭЫДҰ елдерінің тізімінде.

**Ауданы:**	20%	80%

**Халық саны:**	4%	96%

**Жалпы өнім:**	6%	94%

**Ұлттық құрамы:** шведтер, финдер, исландтар, саамдар, инуиттер, фарерцтер, норвегтер, даттықтар, сығандар, еврейлер, латыштар, литвалықтар, эстондар, орыстар және т.б. ұлт өкілдері.

**Жыныстық құрамы:** шамамен 52% ұл және 48% қыз

### Тіл
Герман тілдері Солтүстік Еуропада кеңінен таралған, солтүстік герман тілдері Фарер аралдарында (фарер), Исландияда (исландия), Данияда (дат), Норвегияда (норвег) және Швецияда (швед) ең көп таралған бірінші тіл болып табылады. Батыс герман тілі ағылшын тілі Джерсиде, Гернсиде, Мэн аралында, Біріккен Корольдікте және Ирландия Республикасында ең көп таралған бірінші тіл болып табылады, бірақ Батыс герман тілі Шотландия мен Ирландияның бөліктерінде азшылық тілі ретінде де сөйлейді. . Бұдан басқа, фин және эстон тілдерінің фин тілдері сәйкесінше Финляндия мен Эстонияның ең көп таралған алғашқы тілдері болып табылады. Литва және Латвияның балтық тілдері сәйкесінше Литва мен Латвияның ең көп таралған алғашқы тілдері болып табылады. Британдық аралдарда бірнеше кельт тілдері сөйлейді, соның ішінде бритондық уэльс және гоидликтік шотландтық галл және ирланд тілдері. Кельт тілдері Корниш және Манкс жойылып кеткен деп жіктелгелі бері қайта жанданды, қазір сәйкесінше Корнуолл мен Мэн аралында шектеулі деңгейде сөйлейді. Джерриа мен Гернезияның норман тілдері Джерси мен Гернсиде сөйлейді, дегенмен аралдарда ағылшын тілінің танымалдылығына байланысты жойылып кету қаупі төніп тұрғандар тізімінде.

### Дін
Ерте орта ғасырларда Рим-католик шіркеуі Солтүстік Еуропаға кеңейіп, герман халықтары арасында христиан дінін таратты. Христиан діні кейінгі ғасырларда Скандинавия мен Балтық жағалауы елдерінің халықтарына жетті. Латын әліпбиі Батыс христиан дінінің ықпалымен бірге Римнен солтүстікке қарай таралып, жазбаша ағылшын, неміс, голланд, дат, норвег, швед, исланд, латыш, эстон, фин және сами тілдеріне әкелді.

Солтүстік Еуропада аймақтың кейбір жеңілдетілген анықтамалары бойынша басталған Реформация кезінде протестантизм Солтүстік Еуропада Еуропаның басқа бөліктерінде байқалмаған дәрежеде қабылданды, ал Солтүстік Еуропа елдерінің басым көпшілігі кез келген анықтама бойынша негізінен протестанттық болып табылады. тарихи, бірақ олардың көпшілігі практикалық емес. Сондай-ақ ашық иммиграциялық саясаттың арқасында дінсіздер мен басқа дінді ұстанатындардың, әсіресе мұсылмандардың саны артып келеді. Біріккен Корольдікте Оңтүстік Азия диаспорасының көп болуына байланысты индустар мен сикхтер сияқты үнділік діндердің де айтарлықтай саны бар.

## Тағы қараңыз

* Арктика
* Балтық елдері
* Британ аралдары
* Орталық Еуропа
* Шығыс Еуропа
* Герман тілдері
* Скандинавия
* Оңтүстік Еуропа
* Батыс Еуропа

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Еуропа