Роджер Федерер

**Роджер Федерер** (; , Базель, Швейцария) — швейцариялық кәсіпқой теннисші, әлемнің бұрынғы бірінші жеке ракеткасы. Үлкен Шлем турнирлерінің 20 дүркін жеңімпазы және ATP Қортынды турнирінің 6 дүркін жеңімпазы, Швейцария ұлттық құрамасының құрамында Дэвис Кубогының иегері (2014), ерлер арасындағы жұпта Олимпиада чемпионы (2008) және жекелей сында күміс жүлдегер (2012). Барлығы 111 ATP турнирінде жеңіске жетті (оның 103-і жекелей сында). 310 аптадағы  ATP 1-ші  ракеткасы (оның ішінде 237 апта қатарынан, бұл рекордтық көрсеткіш болып қала береді), маусымның соңында әлемдегі бес дүркін 1-ші ракетка, ATP рейтингін басқарған ең кәрі ойыншы. 

Ашық және жабық ракеткамен соққылардың бай арсеналын қамтитын әмбебап ойын стилінің иесі, доп бергеннен кейін торға шығуды өз замандастарына қарағанда көбірек қолданады. Жасы үлкейген жылдары ол корттағы джентльмендік мінез-құлықтың үлгісі болып саналды, әрдайым қарсыластарына шыдамдылық пен достық қарым-қатынас көрсетті. Стефан Эдбергтің "Спорттық мінез - құлқы мен әділ ойыны үшін" ATP сыйлығының бірнеше дүркін иегері. Көптеген сарапшылар, ойыншылар мен жанкүйерлер тарихтағы ең ұлы теннисші ретінде танылды.

Ол өзінің мансабында 130 миллион доллардан астам жүлдемен табыс тапты, ал жарнамалық келісімшарттар аясында оданда үлкен сомалар алды. Көптеген жылдар бойы Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең көп жалақы алатын спортшылардың қатарында болды, 2020 жылы бұл тізімнің басында болды. Бірнеше рет ATP ойыншылар кеңесінің президенті болып сайланды. Қайырымдылықпен белсенді айналысады, Африка елдерінің оқушыларына көмек көрсететін Роджер Федерер қорын құрды; ЮНИСЕФ-тің ізгі ниет елшісі.

## Жалпы ақпарат
Роджер Федерер Базельде (Швейцария) ауқатты отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Роберт Федерер, тоқыма фабрикасының жұмысшысының ұлы, Швейцарияның солтүстік-шығысындағы Альтштеттен қаласының маңында Бернекеде өсті және Базельдегі Ciba‑Geigy фармацевтикалық компаниясында зертханашы болып жұмыс істеді. 1960 жылдардың аяғында ол Оңтүстік Африкаға біраз уақыт көшіп келді, онда Йоханнесбургтегі Ciba кеңсесінің жас хатшысы Линетт Дюранмен кездесті. 1973 жылы олар үйленді, ал Роберт жас жұбайын Базельге әкелді, содан бері отбасы болып өмір сүреді. Роджер Роберт пен Линеттің екінші баласы болды оған дейін, 1979 жылы олардың Диана атты қызы болды, ол кейінірек медбике болды. Линетт Ciba компаниясында 2003 жылға дейін жұмысын жалғастырды, содан кейін ұлының ісін жүргізуге назар аударды, ал Роберт Федерер 60 жасында зейнетке шықты.

Федерер неміс (оның швейцариялық және жоғарғы неміс нұсқаларында), француз және ағылшын тілдерін біледі; ағылшын тілі бала кезіде үйренген алғашқы тіл болды, ал кейінірек ол үшін негізгі тіл швейцариялық неміс тілі болды. Швейцария мен Оңтүстік Африканың қос азаматтығы бар. Әскери міндетінен босатылды, ресми түрде денсаулығына байланысты және оның орнына баламалы азаматтық қызметте болды. Федерер бос уақытын отбасымен өткізгенді, жағажайда демалғанды, карта ойнағанды және үстел теннисін ойнағанды ұнатады. "Базель"футбол клубының жанкүйері.
солға|нобай|297x297px|Роджер әйелімен
Болашақ әйелі Мирослава (Мирка) Вавринецпен (ең жоғарғы жетістік — әлемдік рейтингте 76-шы) Федерер 1997 жылы Швейцарияның Ұлттық теннис орталығында оқып жүргенде кездесті. 2003 жылдың соңында ол Базель Боттмингеннің маңынан көшіп келді, онда ол екі жыл бойы ата — анасымен бірге үй жалдады, көрші Обервиллге Миркамен бірге қоныстанды-бұл олардың алғашқы бірлескен тұрғын үйі болатын. 2009 жылдың наурызында Мирканың жүктілігі жарияланды, ал 11 сәуірде ол Роджердің фамилиясын алып, ресми түрде әйелі болды. 2009 жылдың 23 шілдесінде олардың Майла Роуз және Шарлин Рива атты екі қызы болды. 2014 жылдың 6 мамырында Мирослава тағы бір егіз ұл Лео мен Ленниді дүниеге әкелді. 2003 жылдан бастап Мирослава Роджердің жарысқа қатысу кестесі мен ұшу кестесіне ресми түрде жауапты.

Теннисшінің жалпы лақап аттарының арасында "ФедЭкс" (ағылш. FedEx, FedEx пошта корпорациясына ұқсас) және "швейцариялық маэстро". Бад Коллинз Федерерге "жалғыз Роджер" деген лақап ат берді, ағылш. Ковбой-содырларының кейіпкерлерінің лақап аты.

## Жетістіктері

* Ерлер арасындағы Үлкен дулыға турнирлерінің 20 дүркін жеңімпазы, мансаптық Үлкен Шлем иегері. Уимблдон турнирінде (2003-2007) және АҚШ ашық чемпионатында (2004-2008) қатарынан бес рет жеңіске жетті. 2005 жылдан 2007 жылға дейін қатарынан 10 Үлкен Шлем финалында, 2004 жылдан 2010 жылға дейін қатарынан 23 жартылай финалда және 2004 жылдан 2013 жылға дейін қатарынан 36 ширек финалда ойнады. Үлкен Шлем жекелей турнирлерінің негізгі торларындағы жеңістер саны бойынша рекордшы (307). Уимблдонның қатарынан жеті финалына (2003-2009), Қатарынан алты АҚШ ашық финалына (2004-2009) және қатарынан төрт Франция ашық финалына (2006-2009) қатысты. Титул саны бойынша Уимблдон турнирінің рекордшысы (8). Ерлер арасындағы Үлкен Шлем турнирінде жеңіске жеткен екінші ең жас ойыншы (36 жас және 173 күн, кен Розуоллдан кейін екінші орында).
* Дэвис Кубогының иегері (2014) Швейцария құрамасында.
* Швейцария құрамасында Хопман Кубогының 3 дүркін иегері (2001, 2018, 2019).
* ATP Қорытынды турнирінің 6 дүркін жеңімпазы және 10 дүркін финалисті, осы турнирге қатысу бойынша рекорд ииегері (17).
* Ерлер арасындағы жұптық турнирде Олимпиада ойындарының чемпионы (2008), ерлер арасындағы жекелей сында күміс жүлдегер (2012).
* ATP рейтингіне сәйкес 310 апта бойы әлемнің алғашқы ракеткасы болған. Федерер қатарынан әлемнің бірінші ракеткасы (237) дәрежесінде өткізген апталар саны бойынша рекордшы болып қала береді. Ол жылды әлемнің алғашқы ракеткасы дәрежесінде 5 рет аяқтады. ATP рейтингінде бірінші орын алған ең кәрі теннисші (2018 жылғы 18 маусым, 36 жас 10 ай).
* Тарихтағы екінші орын иегері ATP матчтары мен жекелей турнирлерінің саны бойынша (1242 және 103, екі көрсеткіш бойынша да Джимми Коннорстан кейін екінші орында). Қатарынан жеңіске жеткен финалдар саны бойынша рекордшы (24). Барлығы 19 елде 31 түрлі турнирде жеңіске жетті, оның ішінде 10 рет — Халл мен Базельдегі ATP турнирлері. ATP Мастерс  1000 сериясындағы турнирлерде 28 титулдың иегері.
* Кәсіби мансабында небәрі бес рет сет 0-6 есебімен жеңіліп қалды, мансабының соңғы жылдары тек екі рет: 2008 жылғы Франция ашық чемпионатының финалында Рафаэль Надальға қарсы және 2021 жылғы Уимблдон турнирінің ширек финалында Губерт Хуркачқа қарсы. Қалған үш рет 1999 жылы Винсент Спейди, Патрик Рафтер және Байрон Блэкпен матчтарда жеңіліп қалды.
* Ол сондай-ақ өз мансабында 11000-нан астам  Эйс жасады және барлық уақытта бойынша үшінші орында.
### Марапаттары мен атақтар

* нобай|Федерер бейнеленген 20 франк күміс монета|240x240 нүкте"Жыл ойыншысы" ATP сыйлығының 5 дүркін иегері (2004-2007, 2009), "Жылдың оралуы" сыйлығының иегері (2017), Стефан Эдберг атындағы "Спорттық мінез-құлық және әділ ойын үшін" сыйлығының 13 дүркін иегері, Артур Эш атындағы "Адамгершілік пен қайырымдылық үшін" сыйлығының 2 дүркін иегері"(2006, 2013).
* Жанкүйерлердің дауыс беру қорытындысы бойынша ATP жылдың 19 дүркін теннисшісі (2003-2021).
* "Жыл спортшысы" номинациясы бойынша Laureus World Sports Awards сыйлығының 5 дүркін лауреаты" (2005-2008, 2018). 2018 жылы "Жылдың оралуы" номинациясы бойынша да осы сыйлыққа ие болды. Алты марапатқа ие бола отырып, ол премияның иегерлері арасында рекордшы болып табылады.
* 4 рет L' Equipe (2005-2007, 2017) газетінде "Чемпиондар чемпионы" атанды.
* 4 рет BBC жылдың шетелдік спортшысы атағын берді(2004, 2006, 2007, 2017). Бұл атақ иегерлері арасында жеңістер саны бойынша рекордшы.
* 7 рет Швейцарияда жылдың үздік спортшысы атанды. 2020 жылы Швейцарияның 70 жыл ішіндегі ең үздік спортшысы атанды. 2003 және 2017 жылдары "жылдың Швейцариясы"атанды.
* 2007 жылы Швейцария поштасы Федерер бейнеленген 1 франк маркасын шығарды, ал екі жылдан кейін ол Австрияның пошта маркасында да пайда болды. 2019 жылдың соңында Швейцария Федерер бейнеленген 20 франк күміс ескерткіш монетасын шығарды. Бұл Швейцария монетасы әлі тірі адамның құрметіне ескерткіш монетаны бірінші рет шығарып отыр. Монета сарайы келесі жылы Федерердің дизайны бойынша күмістен ерекшеленетін алтын 50 франк монетасын шығаратынын мәлімдеді.
* 2012 жылдың мамыр айында Германияның Халле қаласының көшелерінің бірі Роджер Федерер аллеясы болып өзгертілді. 2016 жылы Роджер Федерер аллеясы Биль қаласында да пайда болды; осы көшедегі № 1 үй Ұлттық теннис орталығы кешенін алды.
* 2017 жылы Базель университетінің құрметті докторы болды.

## Рейтингтегі орны

Ол сондай-ақ турдың үздік ондықта барлығы 968 апта қатарынан өткізді.

Ол алғаш рет 2002 жылы 20 мамырда 14-тен 8-ші орынға көтерілген кезде топ-10-ға көтерілді. Содан бері ол рейтингте:
*№ 1 – 310 апта
*№ 2 – 218 апта
*№ 3 – 222 апта
*№ 4 – 54 апта
*№ 5 – 55 апта
*№ 6 – 38 апта
*№ 7 – 17 апта
*№ 8 – 25 апта
*№ 9 – 20 апта
*№ 10 – 9 апта

## Турнирлерде өнер көрсетуі

### Жеке турнирлердің Финалы

* Федерер-ол мансаптағы барлық 4 Үлкен Шлем турнирінде (ҮШТ) жеңіске жеткен тарихтағы 6-шы теннисші.
* Федерер Үлкен Шлем турнирлерінің 20 дүркін жеңімпазы. Бұл көрсеткіш бойынша ол Новак Джокович пен Рафаэль Надальдан кейін үшінші орында.
* Федерер — ҮШТ 350-де жеңіске жеткен матчтар саны бойынша рекордшы.
* Федерер тарихтағы барлық төрт ТБШ финалына кемінде бес рет жеткен алғашқы теннисші.
* Федерер қатарынан ҮШТ финалына шығу саны бойынша рекордшы — 10 рет (Уимблдон-2005 — АҚШ ашық чемпионаты-2007). Оның ішінде 8 жеңді. Ол сондай — ақ тарихтағы екінші нәтижеге ие-қатарынан 8 рет (Ролан Гаррос — 2008, Австралия ашық чемпионаты 2010). Олардың ішінде 4 жеңді.
* Уимблдон-2005 жылдар аралығында Австралия ашық чемпионаты-2010 ҮШТ-ның 19 финалында ойнады.
* Федерер ҮШТ жартылай финалына қатарынан да, жалпы саны бойынша да рекордқа ие: 43 рет (бұрын Рекорд Джимми Коннорсқа тиесілі — 31 жартылай финал), қатарынан 23 рет (бұрын рекорд Иван Лендлге тиесілі — қатарынан 9 жартылай финал). Қазіргі уақытта бұл көрсеткіш бойынша тарихта 2-ші орынды Новак Джокович алады — 14 жартылай финал қатарынан ТБШ.
* Федерер ҮШТ ширек финалына қатарынан да, жалпы саны бойынша да рекордқа ие: 52 рет, қатарынан 36 рет.
* Федерер-тарихтағы 2 Үлкен Шлем турнирінде қатарынан бес рет жеңіске жеткен жалғыз теннисші: Уимблдон (2003-2007) және АҚШ ашық (2004-2008)
* Федерер-тарихтағы екі ҮШТ-ны 6 рет және одан да көп жеңіп алған екі теннисшінің бірі (Австралия ашық чемпионаты 6 рет; Уимблдон 8 рет, екіншісі-Новак Джокович: Австралия ашық чемпионаты 10 рет; Уимблдон 6 рет).

#### Үлкен Шлем турнирлерінің  жеке финалы (31 рет)
##### Жеңіс (20 рет)

##### Жеңіліс (11 рет)

#### ATP Қорытынды турнирінің финалдары (10 рет)
##### Жеңіс (6 рет)

##### Жеңіліс (4 рет)

#### Олимпиада финадары (1 рет)

##### Жеңіліс (1 рет)

### ATP Турнирінің финалдары (157)

#### Жеңісі (103)

#### Жеңілісі (54 рет)

### Жұпты сында ATP турнирінің финалы (14 рет)
#### Жеңісі (8 рет)

#### Жеңілісі (6 рет)

## Турнирлерге қатысу тарихы

## Рейтингте бірінші болған теннисшілермен жеке кездесу статистикасы

## Жеңген ҮШТ-лері мен Олимпиаданың тарихы

### <big>Уимблдон-2003</big>

### <big>Australian Open-2004</big>

### <big>Уимблдон-2004</big>

### <big>US Open-2004</big>

### <big>Уимблдон-2005</big>

### <big>US Open-2005</big>

### <big>Australian Open-2006</big>

### <big>Уимблдон-2006</big>

### <big>US Open-2006</big>

### <big>Australian Open-2007</big>

### <big>Уимблдон-2007</big>

### <big>US Open-2007</big>

### <big>US Open-2008</big>

### <big>Ролан Гаррос-2009</big>

### <big>Уимблдон-2009</big>

### <big>Australian Open-2010</big>

### <big>Уимблдон-2012</big>

### <big>Australian Open-2017</big>

### <big>Уимблдон-2017</big>

### <big>Australian Open-2018</big>

### <big>Олимпиада-2008 ([[Стэн Вавринка|Стэн Вавринкамен бірге]])</big>

## Сілтемелер
* Роджер Федерер ATP сайтында 
*  Роджера Федерердің сайты 

Санат:Швейцария теннисшілері
Санат:1981 жылы туғандар
Санат:Алфавит бойынша теннисшілер
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Теннистен Олимпиада чемпиондары
Санат:Швейцария Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары