open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Светлана Геннадьевна Карстина

**Светлана Геннадьевна Карстина** — физика-математика ғылымының докторы (2011).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1971 жылы 26 ақпанда Қарағанды облысы, Қарағанды қаласында туған.

Қарағанды мемлекеттік университетін (1992, қазіргі Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті), аспирантурасын (1996) бітірген.
1992-93 жылдары Қарағанды мемлекеттік университетінде стажер-зерттеуші, 1996-2004 жылдары оқытушы, аға оқытушы, доцент, деканның орынбасары, 2004-2021 жылдар университеттің жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жəне халықаралық бағдарламалар басқармасының бастығы. 2021 жылдан университеттің Физика және нанотехника кафедрасының профессоры.

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты: конденсатталған күйдегі физика, молекулалық спектроскопия, бейсызықтық физика, наноқұрылымдық материалдағы фотопроцестер.
"Фрактальді ортадағы айырбас-резонанс фотопроцестерінің динамикасы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
98 ғылыми еңбектің авторы.

## Марапаттары
* Қазақстар Республикасы Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Физика-техникалық факультет. Физика және нанотехнологиялар кафедрасы.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
"Күлдір-күлдір кісінетіп" толғауы

Ақтамберді жыраудың **«Күлдір-күлдір кісінетіп»** толғауы – қазақ халқының ерлік рухын, батырлық өмір салтын және ел тәуелсіздігі жолындағы күресін бейнелейтін шығарма. Ақтамберді жырау бұл туындысында жорыққа аттанған ер азаматтың арман-мұратын, жауға қарсы шайқастағы қайсарлығын және елін қорғаудағы асқақ рухын жырлайды. Өлеңде жауынгердің тұлпарына мініп, сауыт-сайманын сайлап, жауға қарсы аттану сәттері көркем суреттеледі. Сонымен қатар жырау тек соғыс көріністерін ғана емес, бейбіт өмірдегі ел бірлігі, молшылық, кеңес құрған ақсақалдар, дәулетті, берекелі қоғам туралы армандарын да білдіреді. Шығармада халықтың еркін, тәуелсіз өмір сүруге деген ұмтылысы мен батырлық идеалы терең көрініс тапқан.

## Идеясы
**«Күлдір-күлдір кісінетіп»** толғауының негізгі идеясы – ел қорғау, ерлік пен батырлықты дәріптеу және халықтың еркін, берекелі өмірге деген арманын көрсету. Жырау өз шығармасында жауға қарсы күреске дайын, намысты ер азамат бейнесін сомдай отырып, тәуелсіздік үшін күресуді басты құндылық ретінде ұсынады. Сонымен қатар, ол бейбіт өмірдегі молшылықты, ел бірлігін, әділ билікті аңсайды. Осы арқылы ақын халықты батылдыққа, бірлікке және отансүйгіштікке үндейді.

## Көркемдік ерекшелігі

**[[Эпитет]].** «Қоңыраулы найза», «ақ кіреуке» сияқты тіркестер батырдың қару-жарағын, тұлпарын ерекше айқындап, образды күшейтеді. Бұл эпитеттер арқылы жырау батырлық өмірдің айбынын көрсетеді.

**[[Теңеу]].** «Ор қояндай жүгінтіп», «аш күзендей бүгілтіп» деген жолдарда аттың жүрісі мен қимылы жануарларға теңеліп, шапшаңдық пен икемділік нақты бейнеленеді. Бұл тәсіл оқырманға көріністі көз алдына елестетуге мүмкіндік береді.

**[[Қайталау]].** «...ме екеміз?» деген тіркестің жиі қайталануы жыраудың арман-тілегін, үмітін білдіреді және өлеңге ерекше ырғақ пен екпін береді. Бұл қайталау шығарманың эмоциялық әсерін күшейтеді.

## Дереккөздер
Сесилия Колледж

нобай|1938 жылғы суретте
**Магдалена Сесилия Колледж** — Ұлыбританияның мәнерлеп сырғанаушысы.

1932 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына 11 жылға және 73 күнге толғанда қатысты. Ол бүгінгі күнге шейін Қысқы Олимпиадаларына қатысқан ең жас спортшы болып келеді.

1936 жылғы Ойындарда ол күміс медаль жеңіп алған. Сол жылғы Еуропа чемпионатында ол сальхов секірісін орындап, екілік секірісті сәтті көрсетіп шыққан алғашқы әйел болып шықты.

Мәнерлеп сырғанау өнерінде ол параллельді айналу және артқа иіліп айналу тәсілдерін ойлап шығарып, сайысу бағдарламасына енгізген болатын.

## Сайыстарға қатысуы

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Ұлыбритания чемпиондары
Нуркамал Жетикашкаева

**Нуркамал Жетикашкаева** (; 1918 ж., Джангарач ауылы, Соқылық ауданы – 1952 ж., Бішкек) — Қырғыз кеңес ақыны және актрисасы. КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1946 жылдан). Қырғыздың тұңғыш ақыны.

## Өмір жолы, отбасы
Ол Соқылық ауданының Джангарач ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Оқуын бітіргеннен кейін Нұркамал өзін өнер мен әдебиетке арнады. Қырғыз драма театрында актриса болып жұмыс істеді. Тіл, әдебиет және тарих институтында ғылыми қызметкер болды. Сондай-ақ, Республикалық халық шығармашылығы үйін басқарды.

Ақынның күйеуі Өмірқұл Жетикаев Қырғызстанның алғашқы режиссерлерінің бірі болған. Олар Мәскеудегі институтта бірге оқып жүргенде танысып, үйленді. 1941 жылы соғыс басталған кезде Жетикаев шығармашылық қызметкерлерге арналған резервтік күшпен шайқас алаңына ерікті түрде аттанды. Ол Кронштадтта ерлікпен қаза тапты.
Бір жасқа толмаған ұлы бар жесірі кейін жазушы Қасымал Жантушевке тұрмысқа шықты. Қадырқұлды Қасымал Жантушев өз ұлындай тәрбиеледі. Қадырқұл Өмірқұлов ата-анасының үмітін ақтап, қырғыз өнеріне елеулі үлес қосқан жазушы, сценарийші және драматург ретінде танылды.

## Шығармашылығы
Нуркамал Жетикашкаеваның поэзиясы қырғыз әдебиетінің дамуында маңызды рөл атқарды, дәстүрлі ерлердің әдеби контекстіне әйелдік көзқарас әкелді. Оның шығармаларында бостандық, ұлттық бірлік және адами қадір-қасиет тақырыптары қарастырылды.

Нуркамал Жетикашкаеваның алғашқы шығармалары 1937 жылы республикалық газеттер мен журналдарда жарық көрді, бұл оның әдеби мансабының басталуын белгіледі. Кейіннен ол бірнеше маңызды жинақтарды жариялады:
*1949 ж. «Сөнбейтін жалын» поэмасы.
*1951 ж. «Жаңғырған өлкемде» өлеңдер жинағы.
*1953 ж. «Нұркамал» өлеңдер мен поэмалар кітабы.
*1958 ж. «Мен Октябрьдің қызымын» өлеңдер жинағы «Қырғызгосиздат» баспасынан орыс тілінде жарық көрді. Ақынның таңдамалы шығармалары 1969 және 1978 жылдары жарық көрді.

Оның лирикалық шығармалары терең эмоционалдылығымен және жеке сезімдерге үндеуімен ерекшеленеді. Жетикашкаеваның көптеген өлеңдері музыкаға салынып, халық әндеріне айналды, бұл оның Қырғызстанның музыкалық және поэтикалық мәдениетіне айтарлықтай ықпал еткенін көрсетеді.
Нуркамал Жетикашкаеваның шығармашылық мұрасы көлемі шектеулі болса да, қырғыз поэзиясы мен әдебиетінің дамуына айтарлықтай әсер етті. Оның үлесі ұлттық әдеби дәстүрдің, әсіресе патриоттық және лирикалық поэзия жанрларының қалыптасуына негіз қалады.

## Дереккөздер

Санат:ГИТИС түлектері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Алайонтлы тайпасы

**Алайонтлы** (сондай-ақ **ула-йондулуг**, **алайонтлы**, **алка-булак**, **алан** және **алат**; ) — түрікмендердің және басқа да түркі халықтарының ежелгі атасы Оғыз ханның 24 немересінің бірінен бастау алатын ежелгі түрікмен (оғыз) тайпасы.
[thumb|[Әбілғазы Баһадүр хан|Әбілғазының «Түрікмен шежіресі» еңбегіне сәйкес алайонтлы түрікмен тайпасының таңбасы.]]

## Этноним
​Ежелгі түркі тілінде алайонтлы этнонимі «ала аттылар», «ала аттары барлар» деген мағынаны білдірген: ала — *ала*, *шұбар*, йонт — *ат*, *жылқы* және -лы — тиістілік аффиксі.

Махмұт Қашқари өзінің «Диуани лұғат ат-түрк» атты еңбегінде алайонтлыны оғыз-түрікмен тайпаларының бірі ретінде атап, этнонимді «ула-йондулуг» түрінде қолданады. Рашид әд-Дин «Жами ат-таварих» еңбегінде «ала-юнтли» деп көрсетіп, оны Оғыз ханның немересі, Тау ханның (Даг-хан) үшінші ұлы деп санайды және этнонимге «оның малы жақсы болады» деген түсіндірме береді. Әбілғазы «Түрікмен шежіресінде» де тайпаның негізін қалаушы Ала-йонтлыны Тау ханның үшінші ұлы деп атап, антропонимді «ала атты» — «ала жылқысы бар» деп аударады.

Тан дәуіріндегі қытай құжаттарында және VIII ғасырдағы «Тундиань» қытай энциклопедиясында элочжи (немесе алат) және алан (хэлань) формаларында қолданылған, сонымен қатар «ала жылқы» деген мағынаны білдіретін ежелгі түркі тайпасы атап өтіледі. Белгілі кеңестік қытайтанушы әрі түрколог Ю. Зуев атаулардың мағынасы бірдей болуына және таңбаларының ұқсастығына байланысты алан (хэлань) мен алайонтлы тайпалары бір тайпа болып табылатынын атап көрсетеді.

## Тарихы
​Алайонтлы тайпасының жекелеген топтары оғыз-түрікмен, печенег, бұлғар және қыпшақ этникалық байланыстары аясына тартылып, осылайша жаңа этникалық бірлестіктердің құрылуына қатысты. Бүгінгі таңда жәуміт тайпасы аталған тайпаның тікелей ұрпақтары болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Түрікмен тайпалары
Ирандағы консерватизм

**Қағидашылар** (, *Osul-Garāyān*) — төңкерістен кейінгі Иран басты екі саяси топтың бірі. Екінші топ — реформашылар. Фракция халықаралық status quo-ға қарсы, алайда жергілікті саясатты қолдайды.

## Демографиясы
Иран студенттері сауалнама агенттігінің (ИССА) 2017 жылғы сәуірдегі сауалнамасы ақпаратынша ирандықтардың 15% өзін қағидашы дейді. 28% өзін реформашы деді.

## Фракциялары
***Ультраконсерваторлар** кейде **неоконсерваторлар** делінеді. Бұл топ консерваторлығын көбірек білдіртеді және Батыс әлеміне салыстырмалы түрде қақтығысшы қарайды. Көптеген нео- мен ультраконсерваторлар Ислам революциясы сақшылары корпусының өкілдері, не жақтаушылары болады. 
***Дәстүрлі консерваторлар** — кезінде төңкерісшілермен және Рухолла Хомейнимен байланысты болған тұлғалар тобы. Бұл консерваторлар исламшыл үкіметті және имамдар билігін қолдайды.
***Ауытқушы ағым** деп Махмұд Ахмадинежад басшылығындағы консерваторлар делінеді. Олар жиі ұлтшыл, әрі популист болады.

## Сайлаудағы нәтижелері
Иран президенттері арасында қағидашы деп Махмұд Ахмадинежад пен Ибраһим Раисиді айтуға болады.

### Заң шығарушы органдар

## Ескертпелер


## Дереккөздер

Санат:Иран саясаты
Санат:Исламизм
Санат:Саяси терминология
Исламдық ақылдастық кеңес

**Иран Исламдық ақылдастық кеңесі** (, *Majles-e Shurâ-ye Eslâmi Iran*, тағы **Иран парламенті**, **Меджлис**, не **Мәжіліс**) — Иранның бірпалаталы парламенті. Парламенттің қазір 290 депутаты бар, 2000 жылғы парламент сайлауға дейін оның 270 депутаты болған.

## Өкілеттігі
Исламдық ақылдастық кеңес Конституцияда белгіленген шектер аясында барлық мәселелер бойынша заңдар қабылдау құқығына ие. Алайда, ол мемлекеттің ресми дінінің (Исламның) негізгі қағидаттарына және Конституцияның өзіне қайшы келетін заңдар қабылдай алмайды.

Үкімет жобалары Исламдық ақылдастық кеңес тек Министрлер Кеңесінің мақұлдауын алғаннан кейін ғана ұсынылады.

Халықаралық шарттар, хаттамалар, келісімшарттар және келісімдер Исламдық ақылдастық кеңес мақұлдауын талап етеді.

Президент үкіметті құру кезінде және басқа да іс-әрекеттерді бастамас бұрын, Министрлер Кеңесінің мақұлдауымен Кеңестен сенім дауысын алуі тиіс.

## Үміткерлерге шарттары
Депутаттыққа үміткерлердің жасы кемінде 30 және ең көп дегенде 75 болуы, магистр дәрежесі немесе оған тең Дінтану семинариясының 3-деңгейі болуы, сондай-ақ Иранда туған болуы қажет.

## Спикерлер тізімі
* 1980–1989: Әли Акбар Хашеми Рафсанджани
* 1989–1992: Мехди Карруби
* 1992–2000: Әли Акбар Натек-Нури
* 2000–2004: Мехди Карруби
* 2004–2008: Голям-Әли Хаддад Адель
* 2008–2020 : Әли Лариджани
* 2020 жылғы 28 мамырдан: Мұхаммед-Багер Галибаф

## Тарихи құрылымы

Parliament 1906.svg|1 
Parliament 1909.svg|2
Parliament 1914.svg|3
Parliament 1921.svg|4
Parliament 1923.svg|5
Parliament 1926.svg|6
Parliament 1928.svg|7
Parliament 1930.svg|8
Parliament 1930.svg|9
Parliament 1930.svg|10
Parliament 1930.svg|11
Parliament 1930.svg|12
Parliament 1930.svg|13
Parliament 1943.svg|14
Parliament 1947.svg|15
Parliament 1950.svg|16
1952 Iranian legislative election.svg|17
Parliament 1930.svg|18
National Consultative Assembly of Iran following the 1956 election.svg|19
National Consultative Assembly of Iran following the 1960 election.svg|20
National Consultative Assembly of Iran  following the 1963 election.svg|21
National Consultative Assembly of Iran following the 1967 election.svg|22
National Consultative Assembly of Iran following the 1971 election.svg|23
National Consultative Assembly of Iran following the 1975 election.svg|24
1980 Iranian legislative election.svg|25
National Consultative Assembly of Iran following the 1984 election.svg|26
Parliament 1988.svg|27
Parliament 1992.svg|28
Parliament1 1996.svg|29
Parliament 2000.svg|30
Parliament1 2004.svg|31
Parliament1 2008.svg|32
Parliament1 2012.svg|33
Parliament 2016.svg|34
Parliament1 2020.svg|35
Parliament1 2024.svg|36


## Дереккөздер

Санат:Елдер бойынша парламенттер
Санат:Иран мемлекеттік құрылымы
Санат:Бірпалаталы парламенттер
Санат:Иран саясаты
Күн климаты

**Күн климаты** (радиациялық климат) — белгілі бір жердің климат қалыптастыратын факторларын есепке алмай, Жер бетіне түсетін және таралатын күн радиациясының теориялық тұрғыдан есептелген мөлшері; ол астрономиялық факторларға, географиялық ендікке және жыл мезгіліне байланысты.​
[нобай|240x240 нүкте|[Экваторда, күн сәулелері Жер бетіне перпендикуляр түсетін жерде, бірдей мөлшердегі күн энергиясы кішірек аумаққа таралады; сондықтан әрбір аумақ басқа ендіктерге қарағанда көбірек сәулелік энергия қабылдайды]]

Күннің сәулелік энергиясы климаттың ең маңызды элементі болып табылады және оның басқа сипаттамаларына, ең алдымен температураға әсер етеді. Күндегі ядролық синтез кезінде бөлінетін зор энергия ғарышқа таралады. Планетаға түсетін күн сәулесінің интенсивтілігі оның көлемі мен Күннен қашықтығына байланысты. Жер атмосферасының жоғарғы қабатында Күн сәулесіне перпендикуляр орналасқан әрбір шаршы метрге 1 365 Вт ±3,4 % күн энергиясы түседі. Күннен бір астрономиялық бірлік қашықтықта, Жер атмосферасынан тыс жерде, флюс бағытына перпендикуляр орналасқан бірлік аудан арқылы бірлік уақыт аралығында өтетін күн сәулесінің жалпы ағыны күн тұрақтысы деп аталады. Энергия Жердің эллиптикалық орбитасының сипатына байланысты жыл бойы өзгеріп отырады; ең көп мөлшердегі энергия Жерге қаңтар айында сіңіріледі. Алайда түскен сәуленің шамамен 31%-ы ғарышқа қайта шағылады, қалғаны атмосфералық және мұхит ағындарын сақтауға, сондай-ақ Жердегі дерлік барлық биологиялық үрдістерге энергия беруге жеткілікті.

[солға|нобай|337x337 нүкте|[Жердің айналу осі мен тропиктердің (солтүстік және оңтүстік) және поляр шеңберлерінің орналасқан жерлері арасындағы қатынас]]
Жер бетіне түсетін энергия Күн сәулелерінің түсу бұрышына байланысты. Бұл бұрыш перпендикуляр болғанда энергия ең көп болады, себебі сәулелер көлбеу түскенде бірдей мөлшердегі энергия үлкен ауданға таралады. Алайда Жер бетінің көп бөлігі Күн сәулелеріне перпендикуляр емес. Нұрлардың бұрышы орналасқан жердің ендігіне, маусымға және тәулік уақытына байланысты; ол Күн райының 22 маусымда Орта Күн шеңберінің солтүстігінде және 22 желтоқсанда Оңтүстік шеңберінің оңтүстігінде түскі уақытта ең үлкен болады; тропиктерде максималды (90°) көрсеткіш жылына екі рет тіркеледі.

Ендік климаттық режимді анықтайтын тағы бір негізгі фактор – күндізгі жарық сағаттарының ұзақтығы. Поляр шеңберлерінен тыс, яғни солтүстік ендік 66,5°-ден солтүстікке және оңтүстік ендік 66,5°-ден оңтүстікке қарай күндізгі жарық ұзақтығы қыста нөлге дейін, жазда 24 сағатқа дейін өзгереді; экваторда күндізгі жарық жыл бойы 12 сағаттан тұрады. Көлбеу бұрышы мен күннің ұзақтығындағы маусымдық өзгерістер жоғары ендіктерде айқын болғандықтан, жыл бойы температура ауытқуларының амплитудасы полюстерден бастап төменгі ендіктерге қарай азаяды.

## Әдебиет
* Солярный климат : [арх. 19 июня 2022] // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

## Дереккөздер

Санат:Климат
Санат:Климатология
Высокое (Брест облысы)

**Высокое** () — Беларусь Республикасының Брест облысының Каменец ауданындағы қала.
Халық саны: 4 843 (2023 жылғы 1 қаңтар).

## Географиялық сипаттамасы
Каменецтен 40 км, Высоко-Литовск теміржол стансасынан (Брест-Белясток (Польша) желісі) 3 км қашықтықта орналасқан. Бұл елдің ең батысында орналасқан қаласы.

## Тарихы
Высокое алғаш рет XIV ғасырдағы тарихи құжаттарда кездеседі, сол кезде Ұлы Герцог Гедимин Руське бара жатқанда өзінің көркем көрінісімен оның назарын аударған Высокое қалашығында тоқтаған.
Ұзақ уақыт бойы қала жеке меншік иелерінің қолында болды, ал қала мәдениетіне ең үлкен үлесті Сапегов отбасы қосқан. 1678 жылы Сапеговтар бастион бекініс жүйесінің үлгісі болған өте әдемі қамалдың негізін қалады. 1785 жылы Александр Сапегов Бонифрати монастырін салды.

Кеңес өкіметі орнағанға дейін қоныстың соңғы иесі Мария мен Станислав Потоцкийдің ұлы, граф Якуб Потоцкий (1863-1934) болды. 1915-18 жылдары қаланы неміс әскері, 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, қала Батыс Беларусьтің құрамында Польшаға беріліп, Полесье воеводствосының Брест ауданының құрамына кірді. 1940-62 жылдары Высоковский ауданының орталығы болды. 1941 жылы 23 маусымда оны нацистік басқыншылар басып алып, қалада 1297 адамды өлтірді. Қала 1944 жылы 28 шілдеде азат етілді. 1962 жылдан бастап Высокое Каменец ауданының құрамында болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары кәсіпорындары бар. Колледж, орта мектеп, шипажай, оқу-өндірістік кәсіпорын, екі кітапхана және балабақша орналасқан. Медициналық қызметті қалалық аурухана көрсетеді.

## Көрікті жерлері
Қалада тек қабырғасы мен кіреберіс қақпасы ғана қалған Сапегов қамалы бар. Қамал топырақтан жасалған дуалдар мен орлармен қоршалған.
Сапегов қамалының жанында шағын ауруханасы бар Бонифратов монастырі салынған. Қаланың оңтүстік-батыс бөлігіндегі Потоцкий сарайы классикалық стильде салынған және екі қанаты бар кешеннен тұрады. Сарайдың қасбеттері бастапқы түрінде сақталған.

Сондай-ақ, барокко стилінде салынған Варвара ғибадат ету орны бар. Қасиетті Троица шіркеуі крест түрінде салынған және қабырғамен қоршалған. Кейіннен ол бірнеше рет қайта салынған. Бүгінде ол Беларусьтегі ең әдемі шіркеулердің бірі болып саналады.

## Галерея

Vysokaje. Высокае (4.08.2008).jpg|Қала орталығы
Вул. Ленiна - panoramio (1).jpg|Ленин көшесі
Вул. Сацыялістычная - panoramio (1).jpg|Социалистік көшесі
Пачатак вул. Савецкай - panoramio (1).jpg|Совет көшесінің басы


## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Спелеоним

**Спелеоним** (грек тілінен σπήλαιον - үңгір) — ороним түрі. Кез-келген табиғи жерасты түзілімдерінің тиісті атауы: үңгірлер (тектоникалық, эрозиялық, мұзды, жанартау және карст үңгірлерін қоса алғанда), грототалар, тұңғиықтар, құдықтар, лабиринттер, сифондар, жер асты өзендері, бұлақтар, сарқырамалар, көлдер және т.б.

## Тағы қараңыз
* Спелестология
* Үңгіртану

## Дереккөздер

Санат:Топонимика
Спелестология

**Спелестология** (грек тілінен. σπήλαιον - үңгір) — әртүрлі бағыттағы мамандардың: археологтардың, геологтардың, тарихшылардың, биоспелеологтардың, диггерлердің және қарапайым энтузиастардың тікелей мақсаты бойынша пайдаланылмайтын жасанды үңгірлер мен жерасты құрылыстарын зерттеу.

## Дереккөздер

Санат:Топонимика
Ақал келісімі

**Ақал келісімі** — 1881 жылғы 21 қыркүйекте Ресей империясы мен Парсы елі арасында қол қойылған құжат. Осы келісім бойынша Түркіменстан Ресей империясының бақылауына өтті.​

## Тарихы
thumb|300px
XIX ғасырдың аяғына қарай Ресей империясының алдында Орта Азиядағы ағылшын экспансиясына жол бермеу міндеті тұрды. Ол үшін Түркістанды жаулап алу қажет болды. Бұл жағдайда Каспий теңізі алабының барлығы дерлік Ресейдің бақылауында болар еді. Ақал-теке экспедициясынан және генерал Скобелевтің Көктепе () бекінісін алғанынан кейін, Парсы билеушісі Насыр әд-Дин шах Ресей мен Парсы елінің Орта Азиядағы қарым-қатынасын реттейтін келісімге қол қоюды дайындау үшін өзінің сыртқы істер министрі Мырза Саид хан Ансариді Иван Зиновьевпен кездесуге жіберді.

Осы келісімге сәйкес, Парсы елі Орта Азияға ықпалын жоғалтты және Түркістан мен Мәуереннаһрға дәметуін тоқтатты. Осы келісім бойынша 1884 жылы Мары, Серахс, Ашхабад және оған іргелес аудандар Ресейдің бақылауына өтті. Сондай-ақ бұл келісім Атрек өзенін Ресей мен Парсы елі арасындағы жаңа шекара ретінде белгіледі. Ресей империясына қосылғаннан кейін Түркіменстан аумағы Күнгей Каспий облысы деген атау алды.

## Дереккөздер
Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова

**Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова** (19.01.1968 ж.т.) — биология ғылымының докторы (2009).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (қазіргі Қазақ агротехникалық зерттеу университеті) бітірген (1990). 1990 жылдан институтта аға лаборант, стажер-ізденуші, аспирант, аға оқытушы, аға ғылыми қызметкер, доцент, 2007 жылдан ҚР Ұлттық биотехнология орталығында аға, жетекші ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарады. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты: биотехнология жəне өсімдіктерді сұрыптау саласын зерттеу.
"Биотехнологические основы получения картофеля, устойчивого к биотическим стрессам" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
170-тен астам ғылыми еңбектің, 3 авторлық куəлік пен 3 патенттің авторы.

## Марапаттары
* Ғылым мен техниканың дамуына ерекше үлес қосқан ғалымдар мен мамандарға арналған Мемлекеттік ғылыми стипендияның иегері (2014).
* Ғылым саласындағы елеулі жетістіктері үшін Құрмет ордені (2025).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ұлттық биотехнология орталығы. Өсімдіктер биотехнологиясы және селекциясы зертханасы.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Майра Шəкібайқызы Бауэр

**Майра Шəкібайқызы (Кенжеболатова) Бауэр** — экономика ғылымының докторы (2008), профессор (2009).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1967 жылы 1 мамырда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылында туған.

Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (қазіргі Қазақ агротехникалық зерттеу университеті) бітірген (1990). 1991 жылдан осы институтта стажер-оқытушы ретінде бастап, қазіргі кезде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты: индустралды-инновациялық бағдарлама негізінде ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыру мəселелері.
"Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірісін тұрақты дамыту мəселелері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 5 оқу құралының авторы.

## Марапаттары
* "Қазақстан Республикасының ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2009); 
* "Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері" төсбелгісі;
* "С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің құрметті қызметкері" төсбелгісі; 
* Университеттің мерейтойлық медальдары және Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Астана қаласы әкімінің басқа да құрмет грамоталары;
* Астананың 20 жылдығына арналған мерейтойлық энциклопедияға стипендиат ретінде енді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Мүршелі тайпасы

**Мүршелі** () — түрікмендер құрамындағы этнографиялық топ, өткенде — түрікмен тайпасы. Түрікменстанның Ахал уәлаятында орналасқан Мүрше ауылында тұрады.

## Этимологиясы
Түрікмен тілінен аударғанда «Мүрше» сөзі кедей, әлсіз, кішкентай, құмырсқа деген мағыналарды білдіреді. Қазіргі уақытта түрікмен туристері заманауи Бахерден қаласынан батысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан тарихи көне бекіністің үйінділерін тамашалау үшін Мүрше ауылына жиі келеді.

## Сипаттамасы
​Отырықшы мүршелі түрікмен тайпасы негізінен екі ірі бөлімнен тұрады: аушар (афшарлар) және жүзбасы, олар өз кезегінде бірнеше кішігірім топтарға бөлінеді. Мүршелі тайпасының атауы Ахал уәлаятында орналасқан Мүрше ауылынан шыққан. Мүршелілер өздерін осы жердің байырғы тұрғындары деп санайды; текелер келгенге дейін олар бекіністі қамалда тұрған.

Тайпаның негізгі кәсібі егіншілік болды. Сонымен қатар олар ежелден жүзім шаруашылығымен, сондай-ақ жібек шаруашылығымен және шыт мата өндірісімен айналысқан.

Мүршелі тайпасының қоныс жоспары олардың отырықшы өмір салтының ерекшеліктерін көрсетеді. Мүршелілер ежелден «там» деп аталатын биік пахсалы (соқпа) үйлер салған. Терезе ойықтарына бұрын жапқыштар ілінетін, олар жаз мезгілінде ашық тұрса, қыста тіпті күндіз де жабық болатын. Түрікменстан Ресей империясына қосылғаннан кейін шыныланған терезелер пайда болды. Кең бөлмелердің ішінде табаны жоқ үш биік ағаш бағана орналасатын. Төбенің астындағы қарама-қарсы екі қабырғада желдету саңылаулары қалдырылатын. Үй құрылысына саз балшық пен ағаш пайдаланылды.

Мүршелі тайпасының архитектурасы — олардың тамыры ғасырлар қойнауына кететін бірегей құрылыс мәдениетінің көрінісі. Ол өзіндік ерекшеліктерімен әлиелі, ерсары, теке және басқа да түрікмен тайпаларының сәулет өнерінен ерекшеленеді.

## Әдебиет
* Народная архитектура племени мурчали (селение Мурча) // ТЮТАКЭ. М., 1953. Т. III.
* Труды Южно-Туркменистанской археологической комплексной экспедиции. / Т. I-21. Ашхабад, Л.: 1949-1989
* Туркмены / отв. ред. Н.A. Дубова, А.Т. Байлиев ; Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая РАН ; Ин-т истории АН Турк- менистана. – М. : Наука, 2016. – 635 с. – (Народы и культуры). – ISBN 978-5-02-039192-5

## Дереккөздер

Санат:Түрікмендер
Санат:Түрікмен тайпалары
Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева

**Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева** — биология ғылымының докторы (2010). 

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1968 жылы 14 тамызда қазіргі Ақмола облысы, Бурабай ауданы, Наурызбай батыр ауылында туған.

Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (2000, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті), аспирантурасын (2006) бітірген. 2006 жылдан осы университетте ассистент, аға оқытушы, "Ботаника жəне фотоинтродукция институты" республикалық мемекеттік кəсіпорынның ғылыми хатшысы (2009-11), 2011 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде доцент қызметін атқарады. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Алматы қаласы жағдайларында (Crataegus L. туысы өкілдерін мысал ретінде алғанда) ағаш өсімдіктерінің экологиялық рөлін жəне биологиялық тұрақтылығы мониторингінің ғылыми-əдістемелік негіздері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
67 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 6 оқулық, электрондық оқулық, оқу құралының авторы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Зуура Сооронбаева

**Зуура Сооронбаева** (15 тамыз 1924 ж., Жолголот ауылы, Ақ-Су ауданы, Ыстықкөл облысы – 14 сәуір 2012 ж., Бішкек) — қырғыз кеңес ақыны, жазушы және драматург. Қырғыз Республикасының халық жазушысы (1995).

## Жастық шағы, отбасы
Зуура 1922 жылы Ыстықкөл облысының Ақсу ауданындағы Жолголот ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.
Ол алты баланың үшіншісі болды, балалық шағы қиындау өтті, үлкен әпкесі нәресте кезінде қайтыс болды, ал үлкен ағасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде майданда қаза тапты. Осы қиындықтар мен шығындарға қарамастан, Зуура әдебиетке деген сүйіспеншілігін және білім алуға деген құштарлығын жас кезінен көрсетті.

1940 жылы, орта мектепті бітіргеннен кейін, ол облыстық «Ысықкөл правдасы» газетінің редакциясында хатшы-машинист болып жұмыс істей бастады. Зуура әдеби дамудың алғашқы сабақтарын осында, редакцияда алды. Оның алғашқы өлеңдері де сол жерде жарияланды, бұл оның әдеби мансабының бастамасы болды.
1959–1974 жылдары «Коммунистик Эмгек» ауданаралық газетінің тілшісі, 1974–1979 жылдары «Ысық-Көл правдасы» газетінің тілшісі жұмысын атқарды.

## Шығармашылығы
Зуура Сооронбаева әдеби дебютін 1947 жылы жасады. Оның алғашқы өлеңдер жинағы «Менің ауылым» 1960 жылы жарық көрді.
Ең көрнекті прозалық шығармасы 1971 жылы жарық көрген «Астра гүлі» повесі, ол 1979 жылы орыс тілінде «Күзгі гүлдер» деген атпен жарық көрді.
Зуура «Ер адам—қалыңдық», «Оттың жарқылы», «Қиратылған қасиетті орын» және басқа да пьесалардың авторы.

Ол сондай-ақ романдар жазды. Негізгі шығармалары: «Жетімдер» (Сироты), «Андрей», «Ақшаш әйел» (Седая женщина), «Жабайы раушандар» (Жабайы раушандар), «Ленинградтан келген хат» (Письмо из Ленинграда), «Таулар біледі» (Горы знают) және «Бейтаныс адам» (Незнакомец) романы.

1954 жылдан бері КСРО Жазушылар одағының мүшесі, 1953 жылдан бері КСРО Журналистер одағының мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:Қырғыз жазушылары
Санат:Қырғызстан жазушылары
Санат:Қырғызстан драматургтері
Алексей Архипович Леонов

**Алексей Архипович Леонов** (30.05.1934 — 11.10.2019) – КСРО ұшқыш-ғарышкері, ғарыштағы ашық кеңістікке шыққан алғашқы адам, авиация генерал-майоры (1975), екі мәрте Кеңес Одағының Батыры (1965, 1975), суретші.

1965 жылдың 18 наурызында ол ғарыш кемесі бортынан сыртқа шығып, ғарыштың бос кеңістігінде қалқыған тұңғыш адам болып шықты. Бұл серуені 12 минут 9 секундқа жалғасты.

1975 жылдың шілдесінде Союз — Аполлон деп аталған миссияға қатысты. Онда екі мемлекет ғарыш кемелерінің алғашқы сәтті тоғысуы орын алған болатын.

## Филателияда

USSR miniature sheet of 1965, The Triumph of the Soviet Union. Voskhod-2 spacecraft.jpg|1965 жылғы пошта блогы
1965 CPA 3175.jpg|КСРО маркасы, 1965 ж.
Stamps of Germany (DDR) 1965, MiNr 1138.jpg|ГДР маркасы, 1965 ж.
Почтовая марка СССР № 3177. 1965. Первый в мире выход человека в открытый космос.jpg|КСРО маркасы, 1965 ж.
1967 CPA 3476.jpg|КСРО маркасы, 1967 ж.
1972 CPA 4164.jpg|КСРО маркасы, 1972 ж.
1980 CPA 5064.jpg|1980 жылы шыққан марка блогы
Stamp of Kazakhstan 345.jpg|Қазақстан маркасы, 2001 ж.


## Дереккөздер

Санат:КСРО әскери ұшқыштары
Санат:КСРО ұшқыш-ғарышкерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:КСРО генерал-майорлары
Санат:КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Біртұтас Ресей мүшелері
Санат:Байқоңырдың құрметті азаматтары
Санат:Кемерово облысы тұлғалары
Санат:КСРО мемуаршылары
Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері
Санат:Ресей суретшілері
Elsevier

**Elsevier** (қазақша Эльзевир) — әлемдегі ең ірі төрт ғылыми баспа үйінің бірі , ол жыл сайын әлемдегі ғылыми журналдардың барлық мақалаларының төрттен бірін шығарады. 1880 жылы Амстердамда (Нидерланды) құрылған. Баспа үйі шамамен 150 жыл болды, оның филиалдары Ұлыбританияда, АҚШ-та, Бразилияда және басқа да көптеген елдерде, ал бас кеңсесі Амстердамда (Нидерланды) орналасқан. 

Elsevier ресми сайтындағы ақпаратқа бүкіл әлемдегі университеттер, министрліктер, кітапханалар, басқа да ғылыми-зерттеу орталықтары қол жеткізе алады. Жазылымды Американың, Еуропаның, Азияның ірі корпорациялары жасайды.

Elsevier жыл сайын әлемдегі барлық басылымдардың төрттен бірін шығарады, бұл әлемдегі ең ірі төрт баспаның бірі. Компания Scopus ғылыми-метрикалық мәліметтер базасына ие, сонымен қатар Reed Elsevier холдингіне кіреді және оған 45% пайда әкеледі.

## Elsevier туралы сандық дерек
 
*Баспа мұрағатында 7 миллионға жуық ғылыми еңбектер бар.
*Жыл сайын баспа үйі 2 мыңнан астам ғылыми журнал шығарады, онда әртүрлі білім салаларынан 250 мыңға жуық мақала жарияланады.
*Дүние жүзіндегі 180 елден 4500-ге жуық ғылыми ұйымдар мен оқу орындары рецензияланған басылымдардың үлкен қорына қол жеткізе алады.
*Барлығы 30 миллионнан астам студенттер, зерттеушілер мен ғалымдар Elsevier ресми сайтынан алынған ақпаратты пайдаланады.
*Жыл сайын қызмет арқылы 240 миллионнан астам ғылыми еңбектер жүктеледі.
*Көбісі баспаның қаржылық саясатын жазылым тарифтері мен авторлық құқықты беру ережелері үшін сынайды (мысалы, Sci-Hub қызметі). Дегенмен, компания табысты дамуды жалғастыруда және оның пайдасы өсуде.

## Даму тарихы
Elsevier 1880 жылы құрылды, ол екі жүз жыл бұрын жұмысын тоқтатқан эльзевирлер отбасының ескі баспа үйінің атымен аталды. 60-70 жылдары баспа көптеген коммерциялық емес журналдар мен оларды шығарған академиялық ұйымдарды сатып алды, бұл белсенді дамуға түрткі болды. Болашақта Elsevier қолданыстағы ізбасарларын жоғалтпай, осы басылымдардың құнын едәуір арттыра алды.

1999 жылы баспа үйі ScienceDirect алаңын құрды – интернет-дүкенмен біріктірілген баспаның онлайн қызметі. Осы платформаның негізінде 5 жылдан кейін (2004 жылы) ең үлкен Scopus дерекқоры пайда болды.

## Тағы қараңыз
* Scopus
* Web of Science
* CiteScore
* Индекс Хирша

## Дереккөздер

Санат:Ғылым және технология
Санат:Компаниялар
CiteScore

**CiteScore** — ғылыми журналдың CiteScore-бұл журналда жарияланған соңғы мақалалардың орташа дәйексөзін көрсететін сандық көрсеткіш. Бұл индикатор 2016 жылдың желтоқсанында ELSEVIER баспасынан әдетте қолданылатын JCR импакт-факторына (Clarivate есептейтін) балама ретінде құрылды. CiteScore JCR емес, Scopus дерекқорындағы деректерге негізделген және 2 немесе 5 емес, алдыңғы 4 жылдағы деректерді ескереді.

CiteScore ол 3 жыл ішінде журнал басылымдарына сілтеме жасау арқылы есептеледі, ал классикалық импакт-фактор 2 жыл ішінде дәйексөз арқылы есептеледі. CiteScore санау кезінде журналдардағы мақалалар мен шолулардан басқа басылымдардың басқа түрлері ескеріледі: хаттар, жазбалар, редакциялық мақалалар, конференция материалдары және басқа құжаттар. CiteScore – максималды мөлдір метрика, оны есептеу үшін арнайы Алгоритмдер қолданылмайды. Метриканың тағы бір артықшылығы-динамикадағы көрсеткіштерді бақылау мүмкіндігі: ағымдағы жылға арналған CiteScore көрсеткіші ай сайын жаңартылып отырады (CiteScore Tracker).

## Тағы қараңыз
* Scopus
* Индекс Хирша

## Дереккөздер

Санат:Ғылымометрия
Академия Google

**Академия Google** (ағылш. Google Scholar) - 2004 жылдың қараша айында Google инженерлері Алекс Верстак пен Анураг Ачарияның бастамасымен іске қосылған ғылыми жарияланымдар бойынша тегін іздеу жүйесі. Іздеу роботтарының көмегімен портал метадеректерді индекстейді және журнал мақалаларын, алдын ала басып шығаруларды, диссертацияларды, кітаптарды және техникалық есептерді қоса алғанда, ғылыми әдебиеттер бойынша толық мәтінді іздейді. Пайдаланушылар қажетті жұмыстарды авторлар, кілт сөздер, журнал атауы бойынша іздей алады. Терең іздеу материалдарды жарияланым, күн және тақырып бойынша бағалауға мүмкіндік береді.

Google академиясы индекстелген жұмыстардың нақты саны туралы деректерді ұсынбайды, алайда, алдын-ала есептеулер бойынша, 2019 жылға олардың саны кемінде 390 млн.базаның мөлшері туралы сенімді деректердің болмауына қарамастан, портал әлемдегі ең ірі академиялық іздеу жүйесі болып саналады, барлық ағылшын тіліндегі мақалалардың 90% - на дейін қамту дәрежесі бар.

Индекстелген құжаттардың саны бойынша Google Scholar (GS) дәстүрлі WoS және Scopus-тан асып түседі, бұл бірнеше ерекшеліктерге байланысты. Біріншіден, жүйе баспагерлер жіберетін мәліметтер негізінде емес, метадеректерді өзі жинайтын және белгілейтін іздеу роботымен (кәдімгі Google-ге ұқсас) сайттарды айналып өту арқылы жұмыс істейді. Мазмұн сапасына ешқандай талаптар қойылмайды, сонымен қатар "ғылыми" болуы керек, жүйеде ешқандай сарапшылар журналдарды қоспас бұрын бағаламайды. Сонымен қатар, қазірдің өзінде жарияланған ғылыми жарияланымдар ғана емес, сонымен қатар алдын-ала басып шығару, постпринттер, техникалық құжаттама және тіпті блогтар да бар.

Google Scholar ғылыми әдебиеттерді іздеу үшін және жұмыстың қол жетімділігі, жылдамдығы мен ыңғайлылығы есебінен әлемдегі барлық басқа базаларға қарағанда кең таралған. Алайда, бұл танымалдылық Google Scholar-да ғылымометриялық есептеулердің танымалдылығына ие, олар оның жан-жақтылығы мен мөлдірлігіне байланысты өте екіұшты.

Google Scholar-да екі аналитикалық құрал бар:
*Дереккөздердің рейтингі 
*Авторларға арналған көрсеткіштер.
Біріншілері жарияланымдар мен тақырыптардың тілдік бөлімдерінде қол жетімді (тақырыптар тек ағылшын тіліне арналған).

Пайдаланатын көрсеткіштер Google Scholar индекс негізінде жасалған Хирш: 
*H5-индекс (басылымның соңғы бес жылында ғана есептелген Хирш индексі);
*H5-медиана (H5-индексі бойынша есептелген мақалаларға сілтемелердің медианалық саны).
Бұл екі көрсеткіш те ғылым салаларындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар журналдардың көлемін де ескермейді, сонымен қатар өзін-өзі цитаталауды жоққа шығармайды.

Google Scholar - дағы авторларға арналған көрсеткіштер ұқсас-бұл Хирш индексі, H5 индексі, сондай - ақ дәйексөздер саны және Google-дің тағы бір өзіндік дамуы-10-нан астам дәйексөздері бар басылымдардың санын көрсететін i10 индексі. Басқа көрсеткіштер жоқ, өзін-өзі бағалау мүмкін емес.

## Тағы қараңыз
*Scopus
*Elsevier

## Дереккөздер

Санат:Сайттар
Ганцевичи

**Ганцевичи** () — Беларусь Республикасының Брест облысындағы қала. Ганцевичи ауданының әкімшілік орталығы.
Ганцевичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 13 897 адамды құрады. Ганцевичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 58-ші орында.

## Географиялық сипаттамасы
Цна өзенінің (Припять өзенінің саласы) оң жағалауында, Бресттен солтүстік-шығысқа қарай 246 км жерде орналасқан. Ганцевичи автомобиль жолы арқылы Клецк, Лунинец және Логишин қалаларымен байланысады. Теміржол стансасы Лунинец-Барановичи желісінде орналасқан.

## Тарихы
Ганцевичи 19 ғасырдың соңында теміржол құрылысының арқасында пайда болған салыстырмалы түрде жас қала. Оған дейін бұл жер граф Чапскийге тиесілі болды. Жер үйі саябақтың бір бөлігімен бірге әлі күнге дейін қаланың шығыс шетінде орналасқан.
20 ғасырдың басынан бастап Ганцевичиде орман шаруашылығы, шайыр спирт зауыты және ағаш кесетін зауыт болды. Вильгельм Краевский мен Юлий Столеге тиесілі шыны зауыты да құрылды. Зауыт богемия шынысынан терезе шынылары мен сәндік бұйымдар шығарды. 1909 жылға қарай ауылда 48 аула және 400-ге жуық тұрғын болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қалада 2690 адам болған. Онда электр стансасы, аурухана, емхана, кинотеатр, екі орта мектеп және тігін, пішу және жиһаз шеберханасы болған.

Кеңес өкіметі 1917 жылдың қарашасында орнады. 1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамында болды. 1939 жылдың күзінде бүкіл Батыс Беларусь сияқты, Беларусь КСР-імен қайта біріктірілді. 1940 жылы 15 қаңтарда Пинск облысының құрамында Ганцевичи ауданы құрылды.

1962 жылдың 25 желтоқсанынан 1966 жылдың 30 шілдесіне дейін Ганцевичи Ляховичи ауданының құрамында болды, ал 1973 жылы 6 желтоқсанда қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары мекемелері және орман шаруашылығы бар.
Ганцевичиде үш орта мектеп, бір гимназия және бір колледж, сондай-ақ мамандандырылған мектеп-интернат бар. Орталық аудандық ауруханас, мамандандырылған жасөспірімдер спорт мектебі, Ганцевичи аудандық тарихи-өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

## Көрнекі жерлері
Қала орталығындағы өлкетану мұражайында аймақтың күнделікті өмірі, өнеркәсібі және әскери тарихы туралы экспонаттар бар. Бас көшеде Ұлы Отан соғысы оқиғаларына арналған ескерткіштер мен мемориалды көруге болады. Қаланың жасыл алаңдары мен парктері серуендеуге өте ыңғайлы, жергілікті кафелер мен наубайханалар дәстүрлі беларусь тағамдарын ұсынады. Теміржол торабының сәулетіне назар аударлық — вокзал және оған іргелес ғимараттар 20 ғасырдағы теміржол қалашығының атмосферасын сақтайды.

## Галерея

## Дереккөздер

Санат:Брест облысы қалалары
Светлана Ивановна Ковальская

**Светлана Ивановна Ковальская** — тарих ғылымының докторы (2008), профессор.  

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1965 жылы 27 қыркүйекте Қарағанды облысы, Қарағанды қаласында туған.

Ресейдегі Томск мемлекеттік университетін бітірген (1987). 1987 жылдан бүгінге дейін Еуразия ұлттық университетінде қызмет атқарады.  

## Ғылыми бағыты, еңбектері
Негізгі ғылыми бағыты: XIX-XX ғасырлардағы Қазақстан тарихының тарихнамасы, Қазақстан тарихының ағылшын-американдық тарихнамасы, деректану.
"Англо–американская историография советского опыта модернизации Казахстана" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
90-нан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 5 оқу, оқу-əдістемелік құралдардың авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі" (2019);  
* Еуразия ұлттық университетінің "Л. Гумилев" медалі (2015), "ЕҰУ – 25 жыл" медалі (2021), "Күлтегін" медалі (2025).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Известные учёные.
* Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Су стрессі

Су стрессі – бұл қол жетімді су ресурстары қазіргі суға деген сұранысты қанағаттандырмайтын немесе оны пайдалану сапасы немесе қол жетімділігі шектеулі жағдайы

Гидрологиялық қауіп-қатері - бұл ықтимал қауіпті гидрологиялық құбылыс немесе зиян келтіруі мүмкін процесс (су тасқыны, құрғақшылық, су тасқыны, өзендердің таяз болуы).}}
Светлана Басиеқызы Кожирова

**Светлана Басиеқызы Кожирова** — саясаттану ғылымының докторы (1999), профессор (2011).

## Өмірбаяны, еңбек жолы
1963 жылы 8 сәуірде Алматы қаласында туған.

Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген (1988).
1989-93 жылдары Қазақ КСР ҒА-ның Ұйғыртану институтында, 1993-99 жылдары Қазақ педагогикалық институтында еңбек етті. 1999 жылы Еуразия ұлттық университетінде қызмет атқарды. 2010 жылы Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығында бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында және Дипломатия институтында сабақ берді. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі жанындағы Сыртқы саясат кеңесінің мүшесі болды.
2020 жылдан Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Шығыстану институтының бас ғылыми қызметкері. 

## Ғылыми бағыты, еңбектері
"Қытай көші-қоны жəне аймақтық қауіпсіздік мəселелері" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.
100-ден астам ғылыми еңбектің, 4 монографияның авторы.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; 
* Қазақстан халқы ассамблеясының мерейтойлық және алтын медальдары; 
* Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі";  
* "Үздік педагог – 2010" грантының иегері.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті.
* Eduquality – Цифрландыру негізінде Қазақстанда жоғары білім сапасын қамтамасыз ету жүйесін жаңғырту: тәсілдерді, тетіктерді және ақпараттық базаны әзірлеу.

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Саясаттану ғылымының докторлары
Санат:Профессорлар
Увайси

**Жаһан-Атын Увайси** (Жаһан-бибі немесе Жаһан-Атын (1781–1845) — ақын және шағатай тіліндегі қоқан (өзбек) әдебиетінің классигі, қоқан әйелдер поэзиясының өкілі.

## Қысқаша өмірбаяны
Жаһан-Атын Увайси, шамамен 1779 жылы Маргилан қаласында дүниеге келген. Оның әкесі өзбек және тәжік тілдерінде өлең жазған, ал анасы Чиннибибі білімді әйел және мектеп мұғалімі болған. Жаһан-Атын үйде білім алған, кейінірек анасы сияқты мектеп мұғалімі болған. Ол Науаи, Лутфи, Бабыр, Физули, Хафиз және Жами шығармаларын оқуды ұнататын. Отбасының ықпалымен ол Увайси бүркеншік атымен өлең жаза бастады, тез арада атаққа ие болды. Увайси Қоқан ханы Омар ханның әйелі Надира Бегімнің назарын аударып, сарайға шақырылды. Увайси сарайда поэзиядан сабақ берді және Надира Бегімнің досы болды. Бұхар әмірі Насрулла хан 1842 жылы Қоқанды жаулап алғанда, Увайси Маргиланға оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 

Ол ері Қажыханға тұрмысқа шығып екі балалы болған: Мұхаммед (Мәжнүн бүркеншік атымен өлең жазған) және қызы (Хоки бүркеншік атымен өлең жазған).
Ақынның жеке өмірі қиындықта өтті, ерте жесір қалып, туған қаласынан кетіп, екі баласымен Қоқанға көшті. Увайсидің қызы Күләш анасының көзі тірісінде қайтыс болды, ал ұлы Қашқарға сарбаз ретінде жіберілді. Увайси балаларға деген махаббатын шәкірттеріне берді, оларға ғылым мен өнер негіздерін үйретті. Оның өмірінің қайғылы жағдайлары оның лирикасынан көрініс тапты — оны жиі қайғы ақыны деп атайтыны кездейсоқ емес. Увайси алпыс жастан асқан шағында қайтыс болды.

## Шығармашылығы
Ақынның шығармашылығы фольклорлық тартымдылығымен ерекшеленеді. Увайси шығыс поэзиясының классикалық жанрларындағы лирикалық өлеңдер диванының авторы ретінде танымал. Оның ғазалдары жоғары поэтикалық техникамен ерекшеленеді. Оның өлеңдерінде көбінесе наразылық ноталары бар: ақын Шығыстағы әйелдердің бағынышты жағдайын айыптайды. Оның өлеңдеріндегі маңызды мотивтерге мейірімділікке шақыру және махаббат пен достықтың әдемі, мейірімді сезімдерін мадақтау кіреді. Сонымен қатар, оның көптеген лирикалық өлеңдері автобиографиялық мотивтермен байланысты қайғылы интонациялармен өрілген.

Оның өлеңдері мен түркі поэзиясы дәстүрінің арасындағы тығыз байланыс Навои мен Физулиден үзінді келтіретін мухаммаларынан айқын көрінеді. 
Увайси сонымен қатар «Кербала-наме» (шиит имамдары Хасан мен Хусейн туралы) кітабына жинақталған екі дастан (өлең), сондай-ақ XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Қашқар ханының, Омархан мен Надираның ұлының аяқталмаған поэтикалық өмірбаяны «Мұхаммед-Әлиханның өмірі» атты шығарма жазды. 

Увайсидің шығармашылық мұрасына 269 ғазал, 29 мұқам, 3 поэма және т.б. кіреді. Оның шығармаларында адамзатқа, достыққа, адалдыққа, махаббатқа, халықтың ойлары мен ұмтылыстарына, олардың мәселелеріне деген құрмет сезімдері дәріптеледі.

## Дереккөздер

Санат:Өзбек ақындары
Санат:Түркі ақындары
Closer to the Edge

**«Closer to the Edge»** — Thirty Seconds to Mars тобының *[[This Is War (альбом)|үшінші альбомындағы]]* үшінші сингл.

Бейнеклиптің режиссёрі осы әнді жазған Джаред Лето болды. Мұнда ол Into the Wild Tour атты гастрольдері кезінде 30 шақты орындауының түсірілімдерін жинастырып алған және фанаттардың пікірлерін қосып қойған.

## Чарттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Thirty Seconds to Mars әндері
Web of Science

**Web of Science** (ағыл. WoS, бұрын — Web of Knowledge) — рецензияланған ғылыми әдебиеттердің бірнеше библиографиялық және рефераттық дерекқорларын біріктіретін ақылы іздеу платформасы. Жинақ 1960 жылдары *ғылымометрияның* негізін қалаушылардың бірі Юджин Гарфилд жасаған ғылыми еңбектерге сілтеме индексіне негізделген.

**Web of Science** — Clarivate компаниясының ақпараттық өнімдерін орналастыратын платформа, оның орталығы Web of Science Core Collection болып табылады. Бұл жинақ WoS "ядросы" деп те аталады (ағылш. Негізгі-ядро, өзек).

Web of Science Core Collection - әлемдегі жетекші дәйексөздер базасы. Онда әлемдегі ең ықпалды журналдардың мақалаларының жазбалары, соның ішінде ашық журналдар, конференция материалдары мен кітаптар бар.

Wowz Core коллекциясында 254-тен астам жаратылыстану, әлеуметтік, гуманитарлық және өнер пәндері бойынша 21000-нан астам рецензияланған журналдар бар.

Web of Science Core Collection келесі дәйексөз көрсеткіштерін (немесе индекстерін) қамтиды:
* Science Citation Index Expanded (SCIE). 1900 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі жазбаларды осы жерден таба аласыз (бұл "Мұрағат тереңдігі" деп аталады).
* Social Sciences Citation Index (SSCI). Бұл индекс мұрағатының тереңдігі 1900 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін басталады.
* Arts & Humanities Citation Index (AHCI). Бұл индекстің мұрағаты 1975 жылдан бастап және сәйкесінше қазіргі уақытқа дейінгі жазбаларды қамтиды.
* Emerging Sources Citation Index (ESCI). Бұл ең жас индекс. Мұрағаттың тереңдігі 2005 жылдан бастап.
* Conference Proceedings Citation Index (CPCI). Бұл индексті тағы екі ішкі индекске бөлуге болады: Conference Proceedings Citation Index – Science (CPCI-S) и Conference *Proceedings Citation Index – Social Science & Humanities (CPCI-SSH).
* Book Citation Index (BKCI). Сонымен қатар екі ішкі индекске бөлінеді: Book Citation Index – Science (BKCI-S) и Book Citation Index – Social Sciences & Humanities (BKCI-SSH).
* Current Chemical Reactions.
* Index Chemicus.

Конференция мұрағаттарының тереңдігі 1990 жылдан, ал кітап мұрағаттарының тереңдігі 2005 жылдан басталады.Current Chemical Reactions 1985 жылдан бастап, Index Chemicus 1993 жылдан бастап жазбаларды қамтиды.

## Тағы қараңыз
* Scopus
* Elsevier
* Индекс Хирша
* CiteScore

## Дереккөздер

Санат:Сайттар
Санат:Ғылымометрия
Санат:Ғылым және технология
Science Citation Index

**Science Citation Index** (қысқ. SCI) — ғылыми ақпарат институты (ISI) және оның жетекшісі Юджин Гарфилд құрған дәйексөз индексі (мәліметтер базасы).

## Тарихы
Ресми түрде 1964 жылы іске қосылды. Қазіргі уақытта ол Тәуелсіз американдық Clarivate Analytics зияткерлік меншік және ғылым компаниясына тиесілі (бұрын SCI Thomson Reuters компаниясына тиесілі).

Сондай-ақ, 1900 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін 150 пән бойынша 8500-ден астам танымал және маңызды журналдарды қамтитын Sci-Science Citation Index expanded (SCIE) кеңейтілген нұсқасы бар.

Индекс Web of Science және scisearch платформалары арқылы қол жетімді. Сондай-ақскиам дискілер мен баспа басылымдары бар. Бұл мәліметтер базасы зерттеушіге қай автордың мақалалары келтірілгенін және қаншалықты жиі болатындығын анықтауға мүмкіндік береді. Thomson Reuters "мамандықтар бойынша дәйексөз индекстері" деп аталатын осы Дерекқордың ішкі жиындарын ұсынады: Neuroscience Citation Index және Chemistry Citation Index.

## Тағы қараңыз
* Scopus
* Elsevier
* Web of Science

## Дереккөздер

Санат:Ғылым және технология