open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нығметолла Толқынұлы Юлдашев

**Нығметолла Толқынұлы Юлдашев** () — өзбекстандық заңгер, саясаткер және 2019 жылдан бері Өзбекстан Бас Прокуроры. Бұрын Өзбекстан әділет министрі (2011–2015), Президент міндетін атқарушысы (2016) және Өзбекстан Сенатының төрағасы (2015–2019) қызметтерін атқарған.

## Өмірбаяны
Нығметолла Толқынұлы Юлдашев Ташкентте 1962 жылы 5 қараша күні дүниеге келді.

1985 жылы Өзбекстан Ұлттық Университетінің заң факультетін бітірген Юлдашев Алмалық қалалық прокуратураға қызметке орналасады. 1991 жылы Ташкент қаласындағы Юнусабад аудандық прокуратурасының тергеушісі, кейін Өзбекстан прокуратурасының аға тергеушісі, кейін прокуроры болды.

2000 жылы Бас прокуратураның Ішкі қауіпсіздік инспекциясының бастығы болып жұмысқа орналасқан Юлдашев 2003 жылы Президент аппаратының қызметкері болды. 2006 жылы ол Бас прокуратураның «Салық және қылмыстық жолмен алынған кірістерді жылыстатумен күресетін» департаменттің бастығы болып тағайындалды, ал 2008 жылы Бас Прокурордың орынбасары болды.

2011 жылғы 21 шілдеде Президент Ислам Кәрімовтің «УП-4323» Жарлығымен Әділет министрі болып тағайындалды. Ол 2015 жылдың қаңтарында Сенатқа сайланғанға дейін министр қызметін атқарды, содан кейін ол Сенат төрағасы болып сайланды.

2016 жылы 2 қыркүйекте тұңғыш президент Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов қайтыс болғаннан кейін Юлдашев конституцияға сәйкес президент міндетінің атқарушысы болды. Дегенмен, оның бұл қызметке кіріскені туралы ресми растау болмаған және бірнеше күннен кейін ол өзінің орнына премьер-министр Шавкат Мирзиёевті (бақылаушылар оны Кәрімовтың ықтимал мұрагері ретінде қарастырған еді) соңғы «көп жылдар бойы алған тәжірибесі болғандықтан» қызметке алуды ұсынды, және тиісінше 2016 жылдың 8 қыркүйегінде парламенттің қос палатасының бірлескен отырысында Мирзиёев уақытша президент болып тағайындалды.

Сенат төрағасы қызметінен кеткеннен кейін Юлдашевты президент Мирзиёев оны Бас прокурор қызметіне тағайындады.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан саясаткерлері
Санат:Өзбекстан президенттері
Сумбавтар

**Сумбавтар** (өз атауы; *сумбавандар*, *тау семава*) — Индонезия аумағында тұратын ұлт.
Сумбава аралының батыс бөлігін мекендейді.
Жалпы саны 300 мың адам.

## Тілі
Олар аустронезия отбасының батыс аустронезия тобының сумбава тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Негізгі дақыл – күріш. Басқа азық-түлік дақылдары - жүгері, бұрыш, бұршақ, көкөністер, пияз, сарымсақ, кофе, жеміс ағаштары, кокос пальмасы. Мал шаруашылығы дамыған, олар буйвол, ұсақ мал мен құс өсіреді. Терушілік тауарлық сипатта: сатып алушыларға қымбат ағаш түрлері, ротан және балауыз сатылады.

## Тұрмыс салты
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі үйі 
Әлеуметтік ұйым көп қырлы: қазіргі өндірістік қатынастармен қатар дәстүрлі қатынастар да бар. Отбасы шағын, моногамды. Көп әйел алуға рұқсат етілген, бірақ әйелдің қалың малы қымбаттығына байланысты сирек кездеседі. Дәстүрлі үйлену тойының элементтері сақталған - қалыңдық пен күйеу жігіттің бірге шомылуы, тамақтануы.
    
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері қадаларда орналасқан тікбұрышты, төбесі шатырлы. Әдетте, үйде шағын отбасы тұрады. Ішкі бөлме 3-4 бөлікке бөлінген. Қадалар мен еденнің арасында қора мен екі-үш қабырғалы бөлме бар, онда әйелдер үй жұмысымен айналысады.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімі - каин, оның үстіне ерлер еуропалық көйлек киеді, ал әйелдер тар кофта киеді. 

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түлік негізінен көкөністер (күріш және ащы дәмдеуіштері бар жүгері) болып табылады. Үлкен мерекелерде, буйвол етін, тауық етін жиі жейді.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Сумбандар

**Сумбандар** — Индонезия аумағында тұратын ұлт.
Кіші Зонд архипелагындағы Сумба аралында тұрады. Олар осы аралдың байырғы халқы болып есептеледі.
Жалпы саны 500 000 адам.

## Тілі
Тілі - сумба тілі. Көрші аймақтарда өзара түсінікті бірнеше диалектілері бар (ең күшті айырмашылықтар шығыс және батыс диалектілері арасында).

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: реформаторлық христиандар, бір бөлігі – сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Негізінен егіншілікпен айналысады. Азық-түлік дақылдары – күріш, жүгері, тары, түйнектер, кофе, жемістер, көкөністер және бұрыш. Мал шаруашылығы, әсіресе жылқы шаруашылығы дамыған, буйволдар өсіреді. Сумбандар жергілікті маталарды бояумен танымал.

## Тұрмыс салты
Қоғам бірнеше әлеуметтік қабаттарға бөлінеді: ақсүйектер (қоныстардың негізін салушылар, тайпа көсемдері мен діни қызметкерлер), қауым мүшелері және қауымға келген адамдар.
Неке патрилокальды. Көп әйелділік қоғамның ауқатты топтарында кездеседі. Отбасы шағын, сонымен қатар, жалғыз баспана – ұзын үйі бар көпбалалы қауымдартықтар да бар.
Дәстүрлі наным-сенімдерден ата-бабалар культі мен аграрлық культтер кең таралған. Көптеген күнтізбелік рәсімдер бар: Жаңа жыл - ауылшаруашылық маусымының басталуы, алғашқы жемістер мерекесі және т.б.
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі үйлері     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі елді мекендері шашыраңқы орналасқан, ата-бабалар культінің мегалиттік ғибадатханасы бар алаң бар. Тұрғын үйлері қаңқалы, қадаларда орналасқан. Ұзын үйлер сақталған.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлердің киімі – каин мен көйлек. 

### Дәстүрлі тағамдары
Тамақтары – көкөніс өнімдері. Етті мереке күндері пісіріп немесе қуырып жейді.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Тәжікстан Ұлттық Кеңесі

**Тәжікстан Жоғарғы Жиналысының Ұлттық Кеңесі**, қысқартқанда **Тәжікстан Ұлттық Кеңесі**, кейде **Маждлиси Миллии** (, ) — Тәжікстан парламентінің жоғарғы палатасы. Кеңестің 33 мүшесі бар; 25 мүшесі бес жылдық мерзімге сайланатын жергілікті депутат болса, қалған 8 депутатын президент тағайындайды. Заң бойынша экс-президенттердің барлығы Ұлттық Кеңестің өмірбақи депутаттары болады.

## Сайлау жүйесі
Депутаттардың 25-еуі халықпен сайланса, қалған 8-і Тәжікстан президентімен тағайындалады. Сайлау жүйесі анонимды.

## Комитеттері
Маджлиси Милли алты комиттетен тұрады:
* адамдар мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және конституциялық негіздер мен заңдылықты қамтамасыз ету
* аграрлық мәселелер, халықты жұмыспен қамту, экологиялық және әлеуметтік мәселелер
* қоғамдағы әйелдерге қатысты әлеуметтік мәселелер, денсаулық сақтау, ғылым мен білім, мәдениет және саясат мәселелері
* Ұлттық кеңес пен Өкілдер палатасы, атқарушы билік, саяси және қоғамдық бірлестіктер, бұқаралық ақпарат құралдары және парламентаралық байланыстар арасындағы ынтымақтастық
* экономика және байланыс
* мемлекеттік бағдарламаларды бақылау

## Төрағалары

## Дереккөздер

Тәжікстан
Санат:Тәжікстан мемлекеттік құрылымы
Бірлік және прогресс

**Бірлік және прогресс** (, ) — Осман империясындағы (кейін Түркиядағы) 1889 жылдан 1926 жылға дейін болған ұлтшылдық саяси партия. Жас түріктер қозғалысының фракциясы бола отырып, ол абсолютті монархияны жойып, оны конституциялық монархияға айналдырған 1908 жылғы жас түрік төңкерісінің негізгі ұйымдастырушысы болды. 1913 жылдан 1918 жылға дейін партия империяны бірпартиялы мемлекет ретінде басқарып, Османлы дәуірінің аяғында кең ауқымды этникалық жою саясатының бөлігі ретінде армян, грек және ассирия халықтарына қарсы геноцид жасаған. Осман империясында оның мүшелері *İttihadcılar* («одақшылар») немесе *Komiteciler* («комитет мүшелері») деген атаумен танымал болған.

## Әдебиет

* 
* .
* 
* 
* .
* 
* .
* .
* 
*
* .
* .
* .
*
* .
* .
* .

## Дереккөздер
Тәжікстан Коммунистік партиясы

**Тәжікстан Коммунистік партиясы** () — Тәжікстандағы коммунистік және елдегі ең ескі саяси партия.

1991 жылға дейін КОКП-ның Тәжік КСР-ндағы бөлімшесі болып жұмыс істейтін. Қазір ол жеке, КЖПХК құрамына кіретін саяси партия.

## Сайлау нәтижелері

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саяси партиялары
Санат:Алфавит бойынша коммунистік партиялар
Санат:Елдер бойынша коммунистік партиялар
Тәжікстан Қарулы Күштері

**Тәжікстан Қарулы Күштері** () — Тәжікстан Республикасының мемлекеттік әскері. 1993 жылы құрылған Тәжікстан әскерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы — Тәжікстан президенті.

[thumb|right|Тәжікстан әскері парадта, [Мәскеу, 2015]]
[thumb|right|Тәжікстан Қорғаныс министрі [Шерәли Мирзо, 2015]]

## Басшылығы
thumb|left|Бас Штаб басшысы Эмомали Собирзода, 2017
Тәжікстан Қауіпсіздік кеңесі Тәжікстан президентіне ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша кеңес береді. Жоғарғы Бас Қолбасшы ретінде Тәжікстан президенті негізгі әскери басқару орталығы қызметін атқаратын «Қарулы Күштерді басқару орталығын» пайдалануға құқылы.

Әскерлерді жедел басқару мен Республиканың әскери доктринасы бойынша жоспарлар мен ұсыныстарды әзірлеуге жауапты Бас штаб болып табылады. Әскерлерді орналастыру жоспарын да Үкіметпен келісе отырып, Бас штаб әзірлейді.

## Бөлімшелері
### Армиясы
thumb|right|Тәжік Мемлекеттік Армия мүшелері
Тәжікстандағы азаматтық соғыстан кейін 1990 жылдардың ортасына қарай Ұлттық армияның саны шамамен 3,000 болды. Офицерлер корпусының басым бөлігі ресейлік, негізінен Ауған соғысының ардагерлері болды. Ресей Қорғаныс министрлігі Ұлттық армияны материалдық қамтамасыз етуді жалғастырды. Тәжікстандықтардың көбісі жалақының жоғары болуымен байланысты Ресей армиясында қызмет ететіндіктен армияның жеке әскери күшін құру қиын болды. Елдегі әскери қарсылыққа байланысты бұл режим Орталық Азия аймағындағы ең үлкен әскери күшке ие болды.

Тәжікстан армиясында 2007 жылы екі мотоатқыштар бригадасы, бір тау бригадасы, бір артиллериялық бригада, бір десанттық-шабуылдаушы бригада, бір әуе-десанттық-шабуылдаушы отряд және бір жер-әуе-зымырандық полкі болды.

### Әуе күштері
1990 жылдары Тәжікстанның әуе күштері болған жоқ және әуе қорғанысы үшін олар Ресей Әуе күштеріне сүйенді, бірақ үкімет бір авиациялық эскадрилья құруды жоспарлаған еді. 2007 жылы Әскери-әуе күштерінде 800 әскер мен 12 тікұшақ болды.

Тәжікстанның Әскери-әуе күштері шағын болып қала береді, өйткені Душанбе Тәжікстанға әуеден шабуыл жасалатынын күтпейді және Гиссардағы Ресей Әуе күштерінің бөлімшелері және Қазақстандағы басқа да ресейлік контингенттер мұндай шабуылды анықтайтынына сенеді.

Қаржыландыру үшін үкімет қарапайым шетелдік қорларға сүйенеді. 2013 жылы ақпанда Душанбеде Қарулы Күштердің құрылғанына 20 жыл толуына арналған шеру өтті. Шеру кезінде қаланың үстінен 20 тікұшақ ұшып өтті. Үндістан Тәжікстан мен Ресей Әскери-әуе күштері әуе базасын бөлісетін келісім жасады.

2010 жылдың 6 қазанында Қаротегинде, Ёзғанд пен Тавилдараға жақын жерде Тәжікстан ұлттық гвардиясының Ми-8 әскери тікұшағы құлады. Тікұшақ қонуға әрекеттену кезінде электр желілеріне түсіп қалған. Тікұшақ жанды, аман қалған ешкім болмады. Бұл Тәжікстан авиациясындағы 1997 жылдан бергі ең көп адам өліміне әкелген апат болған.

### Ұтқыр күштер
Ұтқыр күштер — қарулы күштердің әуе-десанттық әскерлері. Оларды десантшылар деп атағанымен, Тәжікстан Әскери-әуе күштерінде ұшақтар аз болғандықтан, Мобильді күштер көбінесе тікұшақтардан шығады. 2007 жылғы 4 тамызда Қорғаныс министрлігі Ұтқыр әскерлерді мерекелеуге арналған Десантшылар күнін құрды.

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан қарулы күштері
Сунварлар

**Сунварлар** — Непалдағы кират тобына жататын халық (Катманду аңғарының солтүстік-шығысында, Кхилети-Кхола, Маулунг-Кхола, Сун Коси өзендерінің жағасында).
Оған негізгі этникалық топқа жақын халықтар да кіреді (сурел, жирел, бахинг), жалпы саны 40 мың адамнан тұратын халықтар тобы.

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының сунвари (сунувар) тілінде сөйлейді. Тіл диалектілерге бөлінеді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері:индуистар, буддистер, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
ХІХ ғасырдың басында-ақ сунварлардың негізгі кәсібі егін шаруашылығы болды, бірақ Орталық және Батыс Непал халықтарының (хаси, тамангтар, гурунгтар, магарлар) қарқынды қоныс аударуы және олардың сунвар жерлерін басып алуы нәтижесінде егіншіліктің қарқынды түрлеріне көшті. Жазық алқаптар мен террассаларда жүгері, тары, қарақұмық, картоп, көкөністер өсіріледі. Мал (ірі қара, буйвол, шошқа, ешкі) тау жайылымдарында, орманда, алқаптарда (муссон кезінде) жайылады. Себет тоқу, ағаш ою, алкогольдік сусын жасау дамыған.

## Тұрмыс салты
Сунварлар 2 топқа бөлінеді: «он екі ру» және «он ру», аралас өмір сүреді. Кішігірім жергілікті топтар 7-8 ұрпақты құрайды, топтардың саны халық санының өсуіне қарай өседі. Батыс және Орталық Непалда жиі кездесетін немере ағайындарының некелеріне қатаң тыйым салынады. Қалыңдық үшін әдеттегі еңбек ету, кейіннен айыппұл төлеу тән. Ажырасуға, екінші некеге және жесірлердің үйленуіне рұқсат етіледі. Отбасы негізінен шағын.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендер шашыраңқы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері қаңқалы-бағаналы, іргетаста салынған, қабырғалары саман немесе балшықтан жасалған, көң қоспасы жағылған. Төбесі шөппен немесе тақтайшалармен жабылған. ХХ ғасырдың басынан бастап ауланы қоршап тұрған қосалқы ғимараттары бар бір қабатты бір бөлмелі тас үйлер және екі қабатты тас үйлер салына бастады, төменгі қабаты тұрғын үй, ал жоғарғы қабаты қойма.

### Дәстүрлі тағамдары
Тамағы – көкөніс пен ет, сүт ішпейді, одан сары май жасалады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Непал этникалық топтары
Сундтар

**Сундтар** (өз атауы; *сундандар*, *сунда*) — Индонезиядағы халық (Ява аралының батысы). Саны 41,4 млн адам. (2011 ж., санақ).

## Тілі
Олар аустронезиялық отбасының батыс зонд аймағының сундан тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
1 мыңжылдықтың ортасынан бастап Сундтар арасында егіншілік (күріш, жүгері, маниок, көкөніс, т.б.) дамыды, суару арналары мен террасалар жасалды. Плантациялық дақылдар (шай, кофе, какао, каучук) 20 ғасырда тарады. Сундтар мал шаруашылығымен және қолөнермен (әсіресе тоқымашылықпен) де айналысады, өнер және қолөнер туындыларында көне халықтық дәстүрлер бар. Көптеген сундтар өнеркәсіпте жұмыс істейді.
нобай|оңға|180px|Сундтар күріш сарайы

## Тұрмыс салты
Көршілер қауымдастығы ыдыраған: жер ауыл ақсақалдары мен ауқатты сундтардың қолында шоғырланған,  шаруалардың көпшілігі – ауыл шаруашылығы жалдамалы жұмысшылары. Коммуналдық дәстүрлер қайта жаңғыртылуда. Отбасында көбінесе әйелдің құрметті жағдайы сақталады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Ауылдар (нагар) сызықтық жоспарлы суға жақын орналасқан. Үйлері явандықтардың тұрғын үйлеріне ұқсайды, бамбуктан немесе ағаштан жасалған қаңқалы тірек, аласа қадаларда орнатылған, верандасы бар. Ауласында малға арналған қосалқы құрылыстар, кейде тоған бар.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер костюмі явандықтардан саронг немесе шарф астындағы ұзын шалбармен ерекшеленеді, ал әйелдер костюмі түсімен және зергерлік бұйымдардың кейбір бөлшектерімен ерекшеленеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамы – күріш (дәмдеуіштермен буға пісірілген, пирожныйлар).

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
White Winter Hymnal

**«White Winter Hymnal»** — Fleet Foxes тобының алғашқы альбомындағы бірінші сингл.

Time журналы бұл әнді 2008 жылдың әндері ішінен 5-ші орынға орналастырды.

Бейнебаянда ермексаздан жасалған бір оқиға көрсетіледі.

## Сертификация

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Fleet Foxes әндері
Тагакаоло

**Тагакаоло** — Филиппиндегі Минданао аралының оңтүстік-шығысындағы Давао шығанағының жағалауында тұратын халық. Халқы шамамен 55 мың адамды құрайды (2010 ж.).

## Тілі
Олар негізінен аустронезиялық отбасының батыс австронезия тобының тагакаоло тілінде сөйлейді. Маранао тілі де кең тараған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Сонымен қатар христиандар мен сүнниттік мұсылмандар да бар.

## Кәсібі
Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен (күріш, жарма, абака, тәтті картоп), балық аулау және терушілік, карабао бұқаларын өсірумен айналысады.
Абака талшықтарынан тоқу, маталарды бояу техникасы, ағаш өңдеу дамыған.

## Тұрмыс салты
Шағын моногамиялық отбасы басым. Неке билокальды немесе неолокальды. Қалыңдық төлемі, жастай құда түсу қалыптасқан.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі елді мекендері – шағын ауылдар. Дәстүрлі материалдық мәдениеті Моро мәдениетіне ұқсас.

### Дәстүрлі киімдері
ХХ ғасырдың ортасына дейін солтүстік топтар (каган немесе калаган) - шалбар, тығыз көйлек, сары-қызыл жолақты матадан жасалған саронг киген.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары
Украинадағы қазақтар

**Украинадағы қазақтар** () — Украина аумағындағы бірнеше тарихи кезеңдерде қалыптасқан этникалық қауымдастықтың бірі. 2001 жылғы халық санағы бойынша қазақ тілін ана тілі деп санайтын Украина азаматтарының саны 60 мың адамды құрайды.

Мемлекеттік статистика қызметі мен бейресми деректер бойынша Украинадағы қазақ диаспорасының саны 400-560 мың адамды құрайды .

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Мавродина Р. М. Киевская Русь и кочевники (печенеги, торки, половцы): Историографический очерк / Отв. ред. В. М. Панеях. Ленингр. отд-ние Института истории СССР АН СССР.. — Л.: Наука, Ленингр. отд-ние, 1983. — 88 с. — 12 500 экз. (обл.)
* Сергей Лащенко. УКРАИНЦЫ — КАЗАХИ: то, что объединяет // Газета «Почта Дня» №229(2012)

Санат:Қазақ диаспорасы
Санат:Украина халықтары
Уәзір (шахмат)

122px|нобай|Ақ уәзір
122px|нобай|Қара уәзір
**Уәзір** (, *wazīr* шыққан; Юникод: ♕♛) — шахматтағы ең мықты және ең бағалы фигура. Ойынның басында ақ түсті уәзір d1, қара түсті d8 позициясында тұрады. Бастапқы позицияда уәзір әрқашан өзінің түсіне сәйкес шаршыда тұрады; осыған байланысты аса кең таралған «*Уәзір өзінің түсін жақсы көреді*» деген қалыптасқан сөз бар.

## Этимология
«Уәзір» сөзі араб тіліндегі *وزير* сөзінен шыққан. Араб тілінде у-з-р түбірі ауырлықтарды тікелей (ауыр заттарды көтеру және орынынан қозғау) және ауыспалы (ауыр тұрмысты) мағынада көтеруді білдіреді. Одан жасалған вазара етістігі ауыр жүкті көтеруді, ал уәзір зат есімі сөзбе-сөз аударғанда «жүк тасушы» дегенді білдіреді. Сонымен, уәзір атағы сөзбе-сөз аударғанда «ауыр көтеруші», астарлы мағынада «өзінің патшасына мемлекетті басқару ісі жүгін көтеруге көмектесетін» дегенді білдіреді.

Бұл сөз Құранда айтылады, мұнда Һарун Мұсаның уәзірі («көмекшісі») деп аталады, сондай-ақ уизр («салмақ», «жүк») сөзі де сол түбірден шыққан.
Расында, Біз Мұсаға киелі кітапты бердік, ал оның інісі Һарунды оған көмекші (уәзір) қылып қойдық.

— Фурқан сүресі, 25:35 аяты.

## Жүрісі

Заманауи шахматта уәзір кез-келген бағыттағы бос шаршылардың кез-келген санына түзу сызықта жылжи алады, бұл ретте піл пен тураның мүмкіндіктерін біріктіреді. Орталық алаңдардың бірінде бола отырып, уәзір бір уақытта 27 шаршыға дейін, тақтаның шетінде — 21 шаршыға дейін шабуыл жасай алады.

## Партияда
Әр ойыншы партияны екі уәзір тасымен бастайды, ақ уәзір d1 торында, қара уәзір d8 торында тұрады. 

Уәзір құндылық бойынша көбісі кезде тоғыз немесе он сарбазға теңестіріледі. Сондықтан уәзір, тура мен жеңіл тастан мықты, бірақ екі турадан әлсіз және шамамаен үш жеңіл тасқа тең болып келеді.

Дебют кезінде уәзірмен байқап жүру ұсынылады себебі, уәзір көбісі кезде қарсылас тастардың нысанына айналып оларды дамытуға жүрістер береді, ал уәзірді ерте шығарған ойыншы, жүрістерін уәзірін қорғап жоғалтады. Уәзір өзінің мүмікіндіктеін миттелшпиль мен эндшпильде жақсы аша алады, себебі ойынның осы кезеңдерінде уәзірдің жүру мүмкіндіктерін, қарсыластың әлсіз тұстарын көздеуге немесе өзінің әлсіз тұстарын қорғауға қолдануға болады.

Көбісі эндшпильдердегі басты мақсат — сарбаздарды уәзірге айналдыру. Осы мақсатқа бірінші жеткен ойыншы көбісі кездерде ойынды жеңіп шығады. Ойын ережелерінде тақтадағы уәзірлер саны туралы шектеу жоқ, теорияда ойыншыда тоғыз уәзір бола алады(ойынның басындағы біреуі және уәзірге айналған сегіз сарбаз). Бірақ шын партиялардың көбісінде бір ойыншыда тағы бір ғана артық уәзір жасалынады. Бірақ бір ойында бес немесе тіпті алты уәзір болған ойындар белгілі.

## Галереясы

Cabinet des médailles, Paris - Ivory Chess Vizier, 12th Century.jpg|Уәзір. Піл сүйегі, XII ғ.
Schachfigur Bodemuseum 3.jpg|Уәзір шахмат фигурасы. XII (?) ғ.
Cabinet des médailles, Paris - Ivory Chess King or Vizier, 9th Century.jpg|Араб уәзірі, IX ғ.
Chess queen of walrus tusk 13th century.jpg|Салт атты уәзір (XIII ғ.), піл сүйегі
Ферзь з Лукомля.jpg|Лукомль қаласында табылған XII ғ. уәзір,(Витебск облысы, Беларусь)


## Дереккөздер

Санат:Шахмат фигуралары
Доктор Фейт

**Доктор Фейт** () - сиқыршылардың мұрагері болған бірнеше DC Comics кейіпкерлерінің аты. Бұл атаудағы ең алғашқы кейіпкерді сценарийші Гарднер Фокс пен суретші Ховард Шерман жасаған. Ол алғаш рет 1940 жылы мамырда *More Fun Comics* №55 шығарылымында пайда болды.

## Жариялану тарихы
*More Funny Comics* №55 өзінің алты бөлімнен тұратын комиксінде алғашқы Доктор Фейтті ұсынды. Тек бір жыл өткен соң, оның шығу тегі туралы №67 (1941 жылғы мамыр)  *Көңілді комикстерде* айтылды.

Оның сүйіктісі әртүрлі уақытта Инза Крамер, Инза Сандерс  және Күміс дәуірде Инза Кармер болды .

## Күші мен қабілеттері

* Сиқыршы: Нельсондар әулеті шамасы туа біткен сиқыршылық қабілетке ие тәрізді.
* Адам ойын оқу: Кент адамдардың көзіне қарап, олардың ойын оқи алады.
* Адамнан тыс төзімділік: Нельсонның жарақатқа табиғи төзімділігі жоғары.
* Телекинез: Кент объектілерді қашықтықтан басқара алады.
* Левитация: Телекинезінің арқасында Нельсон қысқа қашықтыққа ұша алады.
* Аса жоғары адам күші: Кент телекинез арқылы өз күшін арттыра алады.

## Артефактілер
**Набу дулығасы**: Набу дулығасы бастапқыда Набу рухын салу үшін жасалған. Адам бұл жәдігерді киген кезде, Набу оның денесіне кіріп, мінез-құлқын бақылай бастады. Алайда, уақыт өте келе рух дулыға иесін қалай басқару керектігін ұмытып, енді тек кеңес бере алатын болған. Набу дулығасы ғаламдағы ең қуатты артефактілердің бірі деп сенімді түрде айта аламыз. Ол өз иесіне көптеген сиқырлы қабілеттерді береді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* Доктор Фейт (Кент Нельсон) (ағылшынша) 
* Доктор Фейт (Эрик и Линда Штраусс) (ағылшынша) 
* Доктор Фейт (Инза Нельсон) (ағылшынша) 
* Доктор Фейт (Гектор Холл) (ағылшынша) 
* Доктор Фейт (Кент В. Нельсон) (ағылшынша) 
* The Helmet of Fate (ағылшынша) 
* Үлкен комикстердің деректер базасы: «Доктор тағдыры» жазбалары
Санат:DC Comics суперқаһармандары
Санат:1940 жылы пайда болған комикс кейіпкерлері
Санат:Гарднер Фокс ойлап тапқан кейіпкерлер
Ащысу (өзен, Мойынты алабы)

**Ащысу** – Мойынты өзені алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Қапал (963 м), Өзенжал, Үшқызыл (955 м) таулары беткейлерінен басталатын бұлақтар суының қосылуынан құралып, Киікті ауылының оңтүстігінде Мойынты өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 28 км. Жағасы жоғарғы ағысында тік жарлы, төменгі ағысында жайпақ келеді. Қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға бөлініп қалады. Мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Ащысу (өзен, Нұра алабы)

**Ащысу** – Нұра өзенінің оң саласы. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы жерімен ағады. 

## Бастауы
Семізбұғы ауылының оңтүстік-шығысында 11 км жерде теңіз деңгейінен 700 м биіктіктегі бұлақтан басталып, Шешенқара ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км жерде Нұра өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 85 км, алабындағы өзен жүйесінің жалпы ұзындығы 405 км, алабының аумағы 2080 км2.  Қарашада қатады, сәуірдің ортасында мұзы еріп, жыл сайын суы тасиды. Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Өзен бастауында суы тұщы, төменгі ағысында тұзды әрі ащы. Мөңке, оңғақ, шортан, алабұға, аққайран тіршілік етеді. Суы жерді суландыру үшін және ауыз суына пайдаланылады. Өзен бастауының алабы геоморфологиялық тұрғыдан солтүстік Семізбұғы және оңтүстік Айыр таулары беткейлерінің аралығындағы жазық болып табылады. Шығыстан батысқа қарай ағып жатқан өзен гидрологиялық жағынан қос беткейдің жыл бойғы ағын суын жинайды, өзен суын шағын бөгет арқылы бекіту нәтижесінде Ащысу бөгені қалыптасты. Бөген көктемгі өзеннің мол ағынын Бұқар жырау ауданы жерінде жинап, ылғалға тапшы жаз айларында шаруашылықтар жерін тұрақты суландырып отырады.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы өзендері
Санат:Нұра су алабы
Тагбануа

**Тагбануа** (өз атауы - *тагбаноа*) — Филиппин аумағында тұратын жалпы саны 15 мың адамнан тұратын ұлт.
Палаван аралының орталық және солтүстік бөлігінде қоныстанған.

## Тілі
Тілі - тагбануа тілі. Диалектілері: апурауано (орталық), силангане (булалакаунос), тангдулане. Үнді әліпбиіне негізделген көне силлабикалық жазу сақталған (тагбануадан басқа).

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері теңізден балық аулау және теңіз қолөнері. Олар сондай-ақ қолмен атқарылатын егіншілікпен (күріш, тәтті картоп және басқа да түйнектер), аңшылық және терушілікпен айналысады.

## Тұрмыс салты
Елді мекеннің басшысы көсем (дато). Неке әдетте моногамдық, билокальды немесе неолокалдық болып табылады. Мұрагерлік екі жақты. Ерте жастан баланы атастыру, қалыңмал беру (банди) жиі кездеседі.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі Тагбануа үйі     
XX ғасырдың ортасына дейін бір немесе екі қабырғасы бар қадаларда орналасқан шатырлар кең таралған.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі ерлер киімі – жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі, талшықтардан тігілген алжапқыш, ал әйелдер киімі – саронг, қабықтан немесе шөптен тігілген қысқа белдемше. Солтүстікте қазіргі тагбануа висая костюмін, оңтүстігінде моро көйлегін пайдалануда. Зергерлік бұйымдар мен амулет кең тараған.

### Дәстүрлі тағамдары
Күріш ең құнды тағам және табаданың көзі («сусын», рәсімдік маңызды алкоголь). Дегенмен, Каламиан аралдарында курут, жабайы ямс, кептірілген балық негізгі тағам болып табылады. Ол улы, сондықтан уланудан құтылу үшін оны өңдейді. Курутты кепкен кезде екі жыл сақтауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары
Бұхара округі

**Бұхара округі** () — 1926-1930 жылдары болған Өзбек КСР әкімшілік-аумақтың бірлігі.

Бұхара округі 1926 жылы құрылған. Округ орталығы болып Бұхара қаласы бекітілді.

1929 жылғы жағдай бойынша округ 8 ауданға бөлінді: Бұхара, Уәбкент, Ғиждуан, Қаракөл, Жаңа Бұхара, Раметан-Хайрабат, Сұлтанабат және Шафрикент.

1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген басқа округтары сияқты Бұхара округі де таратылды. Оның аудандары Өзбек КСР тікелей бағыныстылығына берілді.

Округ халқының саны 1926 жылы 389,8 мың адам болды. Оның ішінде өзбектер – 82,5%; тәжіктер – 6,8%; орыстар – 3,3%; парсылар – 1,4%.

## Дереккөздер

* КСР Одағының әкімшілік бөлінуі. М., 1929.

Санат:Өзбек КСР округтары
Жеті Өгіз

**Жеті Өгіз** () — Қырғызстандағы Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауында, Қарақол қаласынан батысқа қарай 28 км жерде орналасқан көркем тау шатқалы.

## Сипаттамасы
Жеті Өгіз шатқалы Қарақол қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде оңтүстіктен Ыстықкөлді қоршап жатқан Теріскей Алатау жотасының солтүстік беткейіндегі аттас өзеннің алқабында орналасқан. Шатқалдың ұзындығы - 37 шақырымды құрайды. Ол қалың өсімдіктермен жабылған және «Жеті өгіз» қызыл жартастардың монументалды жотасынан осындай ерекше атау алды. Бұл жартастардың кереметтігі соншалықты, тіпті, олар 1968 жылы шығарылған кеңестік пошта маркаларында бейнеленген болатын. 2200 м биіктікте, жотаға жақын жерде емдік геотермалдық бұлақтарымен әйгілі Жеті Өгіз шипажайы бар. Тағы бір көрнекті жартас - әйгілі Жараланған жүрек жартасы, ғашықтардың нағыз зиярат орны.

## Тағы қараңыз
* Ыстықкөл

## Сілтеме
* 
* 
* 

Санат:Қырғызстан шатқалдары
Әндіжан округі

**Әндіжан округі** () — 1926-1930 жылдары болған Өзбек КСР әкімшілік-аумақтың бірлігі.

Әндіжан округі 1926 жылы құрылған. Округ орталығы болып Әндіжан қаласы бекітілді.

1929 жылғы жағдай бойынша округ 12 ауданға бөлінді: Әндіжан, Арабан, Ассаке, Балықшы, Жалалқұдық, Ізбаскент, Қасансай, Қорғантепе, Нарын, Шаһарихан, Шорқорған, Жаңақорған.

1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген округтері сияқты Әндіжан округі да таратылды. Оның аудандары Өзбек КСР тікелей бағыныстылығына берілді.

Округ халқының саны 1926 жылы 794,3 мың адамды құрады. Оның ішінде өзбектер – 593 140; қырғыздар – 46 274; қыпшақтар – 27 857; түркілер – 18 437; орыстар – 15 884; қарақалпақтар – 14 043; татарлар – 2476; тәжіктер – 28 249.

## Дереккөздер

* КСР Одағының әкімшілік бөліністері. М., 1929.

Санат:Өзбек КСР округтары
Рахмон Нәбиұлы Нәбиев

**Рахмон Нәбиұлы Нәбиев** () — кеңестік және тәжікстандық саясаткер, дипломат, инженер, 1982 жылдан 1985 жылға дейін Тәжікстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы және 1991 жылдың 23 қыркүйегінен 1991 жылдың 6 қазанына дейін және 1991 жылдың 2 желтоқсанынан 1992 жылдың 7 қыркүйегіне дейін Тәжікстанның 2-президенті.

Нәбиев билікке 1982 жылы Тәжікстан Компартиясының бірінші хатшысы болып келді. 1985 жылы ол сыбайлас жемқорлық айыптарымен биліктен қуылды. Тәжікстан 1991 жылы 9 қыркүйекте тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Нәбиев 23 қыркүйекте билікке қайта оралды, бірақ президенттік науқан кезінде қызметінен кетуіне қысым күшейгендіктен 6 қазанда отставкаға кетті. Нәбиев сайлауда жеңіске жетіп, 1991 жылы 2 желтоқсанда Тәжікстанның тұңғыш сайланған президенті болды.

Сайлаудың демократиялықтығына сенімсіз болған оппозиция 1992 жылы мамырда азаматтық соғысқа ұласып кеткен көше шерулерін ұйымдастырды. 1992 жылдың 7 қыркүйегінде Нәбиев пен оның қасындағылар Душанбе әуежайына бара жатқанда оппозициялық күштердің шабуылына ұшырады. Қару астында болған Нәбиев терминалда отставкаға кетуі туралы құжатқа қол қоюға мәжбүр болды.

1992 жылдың желтоқсанында Куляб облысының бұрынғы аппаратшысы және жартылай әскерилендірілген көшбасшы Эмомали Рахмон билікке келді. Жарты жылдан кейін, 1993 жылы 11 сәуірде Нәбиев қайтыс болды. Рахмон Нәбиев өлімінің себебі әлі де белгісіз. Ресми түрде ол жүрек талмасынан қайтыс болды, бірақ оқиғаның басқа нұсқаларында ол өзін атып өлтірді немесе өлтірілді. Оның жанұясы, соның ішінде қызы Мунаввара Нәбиева оның өлімінің ресми нұсқасына күмән келтірді.

## Жеке өмірі
Нәбиевтің әйелі Майрам Нәбиева 2017 жылы үйдегі өрттен қайтыс болды. Рахмон мен Майрамның үш баласы: екі ұлдары Рашид пен Рустам және бір қызы Мунаввара. Үлкен ұлы Рашид 1997 жылы белгісіз себептен қайтыс болды және басқа ұлы Рустам 2022 жылы аурудан қайтыс болды. Қызы Мунаввара Душанбеде тұрады.

Рахмон Набиев футболды жақсы көретін және ЦСКА-Памир клубының жанкүйері болған. Тәжік тілінен басқа ол орыс, өзбек тілдерін жетік меңгерген, парсы, дари тілдерін аздап түсініп, сөйлейтін.

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саясаткерлері
Санат:Тәжікстан президенттері
Warner Bros. Animation

**Warner Bros.** **Animation** – Warner Bros. компаниясының анимация бөлімі. WarnerMedia конгломератының филиалы. Студия Looney Tunes, Merrie Melodies және басқалармен тығыз байланысты. Бұл студия Warner Bros. Cartoons тың мұрагері (бұрынғы Леон Шлесингер Productions). 1933 жылдан 1963 жылға дейін және 1967 жылдан 1969 жылға дейін Looney Tunes және Merrie Melodies мультфильмдерін шығарған студия. Уорнер өзінің жеке анимация бөлімін қайта құрып, Looney Tunes компаниясымен жұмыс қатынасын орнатты. 

1990 жылдан бері Warner Bros. Animation жұмысы теледидар мен анимацияға арналған өндіріске, соның ішінде WarnerMedia кангломератына тиесілі DC Comics пен қарым-қатынасқа бағытталған.

## Фильмография

### «Пакеттік» фильмдер

### Түпнұсқа фильмдер

## Тағы қараңыз
* Warner Bros.
* WarnerMedia
* DC Comics

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Warner Bros ресми сайты. http://www.warnerbros.com/  )

Санат:Warner Bros.
Warner Bros. Television Studios

**Warner Bros.** **Television Studios** *(Бұрынғы Warner Bros.* *Television*) - WarnerMedia компаниясының Warner Bros. телевизиялық өнімдерін шығарумен және таратумен айналысатын (негізінен шоулар мен сериалдар) бөлімшесі.

Телевизиялық бөлімше 1955 жылы телебағдарламалар сериясымен жұмысын бастады. 1988 жылы оны Lorimar компаниясы сатып алып атауын Telepictures деп өзгертті. Telepictures кейінірек WBTV-ге сатылып, 1990 жылы телевизиялық өндірістік бірлестікке айналды. 1993 жылы Lorimar Television WBTV құрамына кірді.

2006 жылы WBTV интернет арқылы тегін қарауға болатын телевизиялық бағдарламалардың электронды кітапханасын іске қосты.

## Warner Bros. Domestic Television Distribution
**Warner Bros.** **Отандық теледидар тарату** (бұрынғы **Warner Bros.** **Television Distribution** — Warner Bros. компаниясының теледидар тарату және синдикациялау бөлімі. Television Studios, өзі Warner Bros. компаниясының телевизиялық өндіру және тарату бөлімшесі. 
Warner Bros. Entertainment, Warner Bros. Discovery бөлімшесі. Discovery, сату және тарату бөлімі басқарады.

Компания 1972 жылы 10 қаңтарда құрылды. Ол бастапқыда Warner Bros Television Distribution деп аталды, бірақ кейін 1989 жылы Lorimar-Telepictures сатып алғаннан кейін атауы өзгертілді. 1991 жылы студия қызметкері болған Кит Сэмплс 1986 жылы Rysher Entertainment  телевизиялық синдикациясын құру үшін Warner Bros.-дан кетті.

1999 жылы ол «Уилл және Грейс» ситкомын желіден тыс синдикациялау үшін NBC Enterprises компаниясымен келісім жасады .

## Дереккөздер

Санат:1955 жылы құрылған компаниялар
Санат:Warner Bros.
Лидс

**Лидс** ( ) — Англияның Йоркширдегі қаласы, Эр өзенінің бойында орналасқан. Ұлыбританияның үшінші үлкен қаласы. Лидсте 812 мың адам тұрады (2021). Қала арқылы Ұлыбританияның ең үлкен магистраль жолы — А1 өтеді.

Санат:Лидс
Санат:Англия қалалары
Таймандар

**Таймендер** (өз атауы-Таймандар) — Солтүстік-Батыс Ауғанстандағы Чараймақ тобының халқы (Фарахруд өзенінің жоғарғы ағысы және Герируд өзені аңғарының іргелес бөлігі). Саны 130 мың адам.
Олар солтүстік және оңтүстік болып бөлінеді. Субэтникалық топтары: қыпшақ, дурзай, хазар-таймен, какар. Қыпшақтар түрік текті, дурзай мен какар ауған текті деген болжам бар.

## Тілі
Таймендер дари және фарс (парсы) диалектілерінде сөйлейді.

## Діні
Таймендер – сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі жайылымдық мал шаруашылығы (қой, т.б.) және егіншілік (дәнді дақылдар). Қыста олар ауылдарда тұрады, көшу кезінде олар оңтүстік бағытта болады, олардан алыс кетпейді. Қосалқы шаруашылық басым. Ою-өрнекпен безендірілген түрлі-түсті киіз жасайды.

## Тұрмыс салты
Отбасылық рәсімдер (үйлену тойы, баланың, әсіресе, ұлдың дүниеге келуі) ән-күймен, музыкалық аспаптарда ойнаумен өтеді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Қыста олар ауылдарда тұрады. Үйлер тас пен саздан, төбесі сабанмен, саз балшықпен жабылған. Жазда тыңайған алқаптарға төртбұрышты шатырлар немесе киіз үйлер (әрқайсысы 20-30) тігіледі.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер шалбар мен көйлектен басқа, жеңсіз, ақ киізден жасалған халат немесе бурка, қалпақ, чалма, жүннен жасалған шұлықтар киеді. Әйелдер көйлек, жеңсіз, қысқа паранджа киеді.

## Дереккөздер

Санат:Ауғанстан халықтары
Тамангтар

**Тамангтар** (өз атауы - *тхаманг*, *мурма*, *ламатаманг*) — Орталық және Шығыс Непалда тұратын халық. Жалпы саны 1,5 миллион адам (2011, халық санағы). Сонымен қатар Үндістанда 17,5 мың, (2000, халық санағы).

## Этногенезі
Этникалық тарихы нашар зерттелген. Бір көзқарас бойынша, олар Тибеттің оңтүстігінен сол жерде мемлекет құрылғанға дейін қоныс аударды (VII ғасыр), екіншісіне сәйкес, тамангтар — кейінгі орта ғасырларда Непалға енген тибеттіктердің әскери атты әскерлерінен қалғандар. Кейде тамангтар Махабхаратада айтылған тамар халқымен байланысады.

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының мурми тілінде (таманг немесе исханг) сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: буддистер.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері – егіншілік (жүгері, тары, арпа, күріш, картоп) және мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал). Қалаларда тамангтар қолөнермен және саудамен, жалдамалы жұмыспен, жүк тасумен, т.б. айналысады.
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі киімдегі тамангтар 
## Өмір салты
Патрилинейлік экзогамдық руларға (ри) және 2 үлкен топқа – бара таманги мен атхара тамангиге бөлінуі сақталған.
    
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Таманг таулы ауылдары өте ықшам болғанымен тығыз орналасқан. Үйлердің сәулеті мен ауылдардың сыртқы келбеті олардың арасы жақын болса да, айтарлықтай ерекшеленеді. Үйлер де түрліше безендірілген, кейбіреулері діни рәміздер мен жалауларды қолданса, басқалары ағаш балкондарға экзотикалық жануарларды ойып салады.
Үйлер жақын маңнан тасымалданатын тастан қолмен салынған, содан кейін сындырып, бірдей кірпіштерге пішін береді. Шағын көшелер де (үйлер арасындағы өткелдер) тас тақтайшалармен төселген. 

Үйлер негізінен екі қабатты, бірінші қабатта асхана және үй жануарларына арналған шөпті сақтайды, тауықтар да орналасады. Үйде әрқашан отбасылық фотосуреттер мен дінге байланысты құдайлардың бейнелері бар бұрыш болады. Екінші қабатта әдетте бір немесе екі қонақ бөлмесі бар. Көбінесе бір үйде бірнеше ұрпақ тұрады: ата-әжелер, олардың балалары мен немерелері.  Бөлмеде арнайы жиһаз жоқ, кереует төсек болуы мүмкін.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – ақ белбеумен байланған даура-көйлек, киізден жасалған күрте (баху), басына ұзын шарф оралған, оның ұшы мойынды жауып, ұшы иықтан шығып тұрады. Әйелдер ұзын жеңді жемпір, тігілмеген белдемше, суық мезгілде шапан (барка) киеді. Мұрын сақинасы мен гүл түріндегі сырға тән.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Непал этникалық топтары
Metafizika (журнал)

**Metafizika** немесе **Метафизика** () — Әзербайжанда шығатын халықаралық философиялық және пәнаралық зерттеулер журналы. Оқырмандарға Әзербайжан және әлем философиясы, тарихы, мәдениеті, әдебиеті, өнері және ғылымның басқа да салаларына қатысты ғылыми мақалалар ұсынады.

## Тарих
"Метафизика" журналы 2017 жылы Әзербайжан Республикасының Әділет министрлігінде 4144 нөмірімен тіркелді. «Философия және пәнаралық» - Әзербайжан Республикасындағы ғылым саласындағы халықаралық философиялық және пәнаралық ғылыми журнал.

### Тілдер
"Метафизика" журналы жылына 4 рет шығады. Журналдағы әзербайжан, түрік, орыс, ағылшын, парсы және араб тілдеріндегі барлық мақалалар сарапшылардың оң қорытындысын алған жағдайда қабылданады және басылады.
### Ғылым салалары
Әзербайжан президенті жанындағы Жоғары аттестаттау комиссиясы Президиумының шешімімен «Метафизика» журналы Әзербайжан Республикасында философия бойынша диссертациялардың негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынылатын мерзімді ғылыми басылымдар тізіміне енгізілді, және әлеуметтану, саясаттану және педагогика.

## Мақсат
"Метафизика" журналы өз қызметін Әзербайжан Республикасының заңнамасына, өз жарғысына және халықаралық стандарттар талаптарына сәйкес ұйымдастырды. Журналдың басты мақсаты – философия, теология, әлеуметтану, психология, тарих, филология, педагогика, құқық, саяси және экономикалық ғылымдар салаларында жүргізілген зерттеулерді көрсету арқылы ғылымның дамуына лайықты үлес қосу, олармен ғылыми қауымды таныстыру, беттерінде кеңінен ғылыми пікірталас тудыруы мүмкін мәселелермен ғылыми қоғамдастықты таныстыру. Пәнаралық көзқарас деңгейінде зерттеу нәтижелерін кеңінен таратуға, ғылымның парадигмалары мен инновацияларын зерттеуге ықпал ету болып табылады. Ғалымдар мен зерттеушілер арасында ғылыми пікірталас туғызады.

## Журналдың бөлімдері
* Философия, теология, әлеуметтану және психология
* Тарих, археология және антропология
* Филология және педагогика
* Құқық және саяси ғылымдар
* Экономикалық ғылымдар
* Өнер және сәулет

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт
* Онлайн мұрағат
* Онлайн кіру
* Elibrary.ru сайтындағы «Метафизика»
Санат:Әзербайжан журналдары
Qatar Airways

**Qatar Airways** () — Катардың мемлекеттік әуе компаниясы. Штаб-пәтері Доһадағы Qatar Airways Tower-те орналасқан.

Әуе компания 160-тан астам халықаралық бағыттарға ұшады. Qatar Airways британдық Skytrax агенттігінің мәліметтері бойынша бес жұлдызды әуе компанияларының бірі болып табылады. Дәл осы ұйымның шешімімен Qatar Airways 2021 жылы 6-шы рет әлемнің ең үздік әуе компаниясы атанды. Oneworld – жолаушылар авиациясы альянсының мүшесі. Qatar Airways 2021 жылы бұрын-соңды болмаған алтыншы рет (бұрын 2011, 2012, 2015, 2017, 2019) әлемнің үздік әуе компаниясы атағын жеңіп алып, сөзсіз сала көшбасшысы болып қала береді.

## Маршруттық желі
2017 жылдың қаңтарындағы жағдай бойынша Qatar Airways Африка, Азия, Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Аустралия және Океаниядағы 160-тан астам бағытқа қызмет көрсетеді.

2017 жылдың 6 ақпанында Qatar Airways Boeing 777 ұшағы Дохадан Оклендке дейінгі ең ұзақ тоқтаусыз коммерциялық рейсті жасады. 16 сағат 20 минутта лайнер 14500 шақырым қашықтықты жүріп өтті.

## Флот
2018 жылдың 20 ақпанында Qatar Airways өзінің алғашқы Airbus A350-1000 ұшағын жеткізді.

## Дереккөздер

Санат:1993 жылы құрылған әуе компаниялар
Санат:Катар әуе компаниялары
Санат:Мемлекеттік әуе компаниялар
Ивдель

**Ивдель** ( манс. *Сапсаус)* — Ресейдің Свердлов облысындағы облыстық бағыныстағы қала, Ивдель қалалық округінің әкімшілік орталығы. Облыстағы ең солтүстік қала.

## Тарихы
Елді мекен 1831 жылы 28 (15) қазанда В.А.Всеволожскийдің алтын жуу зауытында, Преображенский және Знаменский кеніштерінің құрамында алтыны бар құмдарды жуатын елді мекен ретінде құрылған. Ауыл Шапша өзенінің Ивдел өзеніне құяр жерінде, қаланың қазіргі орнынан Ивдел өзенінен 5 шақырымдай жоғарыда орналасқан. Елді мекеннің екінші аты Шапша болған.

## Дереккөздер

Санат:Свердловск облысының қалалары
Таойлар

**Таойлар** — Орталық Вьетнам мен Лаоста тұратын кхмер таулы тобының мон-кхмер халқы. Жалпы саны 63 мың адам.
Таои құрамына  пако, бахи, тауот (катуа) субэтникалық топтары кіреді, мәдениеті жағынан бру мен катқа жақын.

## Тілі
Олар аустроазиатикалық тілдер отбасының мон-кхмер тармағының катуй тобына жататын таои тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері - дәстүрлі сенімдер.
нобай|оңға|200px|Тоай балалары балық аулау үшін тұзақтар дайындауда     
## Кәсібі
Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен (күріш, жүгері, түйнек, көкөністер), мал шаруашылығымен (негізінен буйволдар мен бұқалар өсіріледі, негізінен сату үшін) және терушілікпен айналысады. Лаоста таойлар кофе өсіре бастады. Қолөнер нашар дамыған.

Дәстүрлі дақылдардан басқа, соңғы жылдары даолар кофе, бамбук, ротан, акация және т.б. сияқты жаңа дақылдарды да өсірді, сонымен қатар құс өсіруге, коммерциялық мақсатта балық тоғандарын құруға көшті. Таой халқы ежелден көрші халықтар арасында кең тараған бұйым (әсіресе ақ моншақ өрнектері бар киімдер) зенг тоқу кәсібі болған. Лаоспен сауда қатынасының да маңызы зор.

## Тұрмыс салты салты
Отбасы шағын, неке патрилокальды. Туысқандық некелер жиі кездеседі. Қарым-қатынас есебі екіжақты немесе патрилинейлік. Негізгі әлеуметтік бірлік – көршілік қауымдастық (вел). Таойлардың өздерінің тотемдері бар (қант қамысы, сусар, ит және т.б.) бірнеше экзогамдық руларға бөлінеді.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|300px|Таой ауылы
Елді мекендерінің ортасында дөңгелек пішінді қоғамдық үйі болды. Тұрғын үйлері екі түрде: қадалы және жерде орналасқан. Төбесі сопақ пішінді, жақтауында құс басы түріндегі оюлары бар. Таойлардың ұзын үйлері (100 м-ге дейін) сақталынған. Қабырғалар бойындағы кеңістік шағын отбасыларға арналған шағын «бөлмелерге» бөлінген. Орталықта бірнеше жұп тұратын тар дәліз бар.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер денені жабатын мата бөлігі, көйлек, жамылғы шекпен киеді, әйелдер ұзын белдемше, жемпір киеді. Зергерлік бұйымдар алуан түрлі: піл сүйегінен сырғалар, моншақтар, білезіктер, тарақтар. Үстіңгі алдыңғы тістерді егеу және бет пен денеге татуировка жасау дәстүрі сақталған.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамы – күріш, көкөністер, азырақ ет пайдаланады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Лаос халықтары
Ынтымақ (партия)

**Ынтымақ** () — Қырғызстандағы саяси партия.

Бішкектің Ленинский ауданындағы штаб-пәтері бар Ынтымақтың идеологиясы социал-консерватизм болып сипатталады. Ынтымақ Садыр Жапаровтың саясатын қолдайды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан саяси партиялары
Ата-Жұрт Қырғызстан

**Ата-Жұрт Қырғызстан** () — ресми түрде 1991 жылы құрылған Қырғызстандағы саяси партия. 2021 жылғы парламент сайлауынан бұрын болған еш сайлауға қатыспаған. Партияның Ата-Жұрт партиясымен еш қатысы жоқ, ол Жапаров пен Мекенчилдің одақтасы болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан саяси партиялары
Альянс (партия)

**Альянс** () — Қырғызстандағы саяси партия. Бір бол, Қырғыз Либерал-демократиялық партиясы мен Әділ Қырғызстан партияларының бірігуінен пайда болған.

2021 жылғы парламенттік сайлауда партия 7 мандат жеңіп, депутат саны бойынша төртінші болды.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан саяси партиялары
Ричард Кромвель

**Ричард Кромвель** (; 1659 жылдан **Сынған Дик** (); лақап атымен белгілі болған; , Хантингдон, Кембриджшир, Англия — , Хартфордшир, Англия, Ұлыбритания) — ағылшын мемлекеттік және саяси қайраткері, Англия, Шотландия және Ирландияның екінші лорд-протекторы (1658—1659). Ағылшын революциясының көшбасшы Оливер Кромвельдің үшінші ұлы.

## Ерте өмірі және отбасы
Кромвель 1626 жылы 4 қазанда Хантингдонда Оливер Кромвель мен оның әйелі Элизабеттің үшінші ұлы болып дүниеге келген. Ричардтың балалық шағы туралы аз мәлімет бар. Ол және оның үш ағасы Эссекстегі Фельстед мектебінде анасының үйіне жақын жерде білім алған. Оның университетке барғаны туралы деректер жоқ. 1647 жылы мамырда ол Линкольс-Инн заң қоғамының мүшесі болды, бірақ кейіннен адвокатураға шақырылмады. Оның орнына, 1647 жылы Кромвель Жаңа үлгі армиясына  құтқару қызметінің капитаны ретінде қосылды. Ол 1640 жылдардың соңында Томас Фэрфакстың () «құтқару отрядында» капитан қызметін атқарған болуы мүмкін, бірақ дәлелдер қарама-қайшы.

1649 жылы Ричард Кромвель Гемпширден келген дворян Ричард Мэйжордың қызы Дороти Мэйджорға () үйленді. Әйелімен бірге ол кейінірек Хурслидегі негізгі мүлікке көшті. 1650 жылдары олардың тоғыз баласы болды: бесеуі кәмелеттік жасқа дейін аман қалды.

## Саяси қызметі
[thumb|200px|[Оливер Кромвель|Оливер Кромвельдің қайтыс болғанын және Ричард Кромвеллдің лорд-протектор ретінде мұрагер болуын жариялайтын мәлімдеме. 1658 жылы Шотландияда басылған.]]
1658 жылы 3 қыркүйекте Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін Ричард Англия, Шотландия және Ирландияның лорд-протекторы қызметін атқарды. 1659 жылы Үшінші Парламент шақырылды.

Әскерлер арасында беделі жоқ, мүмкін, тіпті жеткілікті білімі де жоқ, бала кезінен ауыл өмірін қаланың күйбеңінен артық көретін ол депутаттар арасында да, Лондон қоғамынан да кең қолдау таппады. Қаржы дағдарысы жағдайында тұрақты үкімет құра алмаған соң, ол шақырған парламент жойылып, қызметіне кіріскеннен сегіз айдан кейін 1659 жылы 25 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды.

## Әдебиет

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Дереккөздер

; Түсініктемелер


; Деректер


## Сыртқы сілтемелер

* BBC Bio of Oliver Cromwell
* Britannia.com "Monarchs" Page on Richard Cromwell
Бауыржан Момышұлы ескерткіші (Алматы)

**Бауыржан Момышұлы ескерткіші** – Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Алматы қаласы, Гоголь және Пушкин көшелерінің қиылысында, 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақтың шығыс жақ бетінде орналасқан.

## Сипаты
Ескерткіш Ұлы Отан соғысына қатысушы, даңқты қолбасшы, Кеңес Одағының Батыры Бауыржан Момышұлының 100-жылдығын тойлау аясында 2010 жылы ашылды. Ашылу салтанатына Алматы қаласы әкімінің орынбасары Серік Сейдуманов, батырдың ұлы Бақытжан Момышұлы, ғалымдар мен қоғам қайраткерлері және батырдың туғандары мен туыстары қатысты.
Монумент авторлары — Нұрлан Далбай және Расул Сатыбалдиев.

Жиында сөз алғандардың ішінде батыр келіні Зейнеп Ахметова да болды:
Атамыздың өмірінің көп бөлігі Алматыда өтті. Алматыда бақилық болды. Қабірі де осында. Ұрпағы да осында өсіп жатыр. Алматыда ашылған атамыздың ескерткіші бізді көп жылдар бойы көксеген арманымызға жеткізді. Жоқтың орны толды. Ризамыз!

Жалпы, Бауыржан Момышұлына Алматыда ескерткіш қою туралы үкіметтің тұңғыш қаулысы сонау 1989 жылы шығыпты. Содан кейін араға бірнеше жыл салып қалалық мәслихаттың қаулысына қол қойылады. Сөйтіп батырдың 100-жылдығына дейін созылды.

Парк 28 панфиловцев. Памятник Момышулы 2019 05.jpg
Парк 28 панфиловцев. Памятник Момышулы 2019 02.jpg
Парк 28 панфиловцев. Памятник Момышулы 2019 01.jpg


## Дереккөздер

Санат:Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Алматы ескерткіштері
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Санат:Алматы сәулеті
Иман Нұры

**«Иман Нұры» Әділеттілік және Даму саяси партиясы** (, ), қысқаша **Иман Нұры** () — Қырғызстандағы саяси партия.

Партия 2020 жылғы парламенттік сайлауға қатысты, онда олар 66,747 дауыс (3,1%) жинады, бұл 7% сайлау шегінен төмен болды. 2021 жылғы сайлауда шек 5%-ға дейін төмендетілді, партия 5,98% үлес пен бес мандатқа ие болып, жақсы нәтиже көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан саяси партиялары