open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нәзір салты

**Нәзір**(салт,ырым) Күрделі жұмыс бастағанда(мысалы егін салғанда, су кетіру үшін арық қазғанда, үй салғанда) бұрын әр адам тәңірім ісімді оңдай көр, қайырлы ете көр деп нәзір жасаған. Нәзір дегеніміз ауылдас адамдарын шақырып, бір малын сойып өзінің бастағалы отырған ісінің мән-жайын айтып әруақтарға дұға оқытып, көпшіліктен бата тілейді. "Көп тілегі- көл" дегендей жиналғандар оған "Алла разы болсын", "тілегің қабыл болсын", ісің оңға бассын деген сияқты ізгі, баталы, аталы сөздерін айтып, ризашылық көңілдерін білдіреді. Өзінің әр ісіне ыждағатпен, сеніммен, шын берілгендікпен қарайтын халықтың осы ізгі жолы ұлтымыздың жақсы дәстүрі мен әдеп-салтының қасиетін айқындай түсетін тағы бір елдік нұсқа.
### Дереккөз
	

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Ғалым Көпесбайұлы Сүлейменов

**Ғалым Көпесбайұлы Сүлейменов** 10.09.1949 жылы Ақсу ауданы Мұқан Төлебаев аулында туған. Әнші , композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. (1990 жылы) . Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген. Республикалық  телерадиохабарлар тарату жөніндегі комитеттің музыкалық редакциясында , І. Жансүгіров атындағы Талдықорған мемлекеттік университетңнде қызмет істеген. Талдықорған облыстық филорманиясының директоры болды, қазақтың халық аспаптары оркестрін ұйымдастырды. Оның «Әкешім»  (Г. Рақышеваның өлеңіне), «Сүй, жан сәулем» (М. Жұмабаевтың өлеңіне), «Жетісу» (К. Салықовтың өлеңіне жазылған), тағы басқа әндері халық арасына кең таралған. 1994 жылы әнші-композитор туралы «Ән шоқтығы» атты телефильм түсірілді. Ғалым гастрольдік сапармен шетелдерді аралап, өнер көрсетті.

## Дереккөздер
* Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004
* https://bsh.kz/news/13082
Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Ақсу ауданында туғандар
Санат:КСРО әншілері
Санат:КСРО сазгерлері
Морис Метерлинк

**Морис Полидор Мари Бернар Метерлинк** (; 29 тамыз 1862, Гент — 6 мамыр 1949, Ницца) — бельгия жазушысы. Шығармаларының француз тілінде жазған. 1896 жылдан Францияда тұpды. 1889 жылы «Теплицалар» атты өлеңдер жинағы шықты. Алғашқы пьесаларында («Мален ханым», 1889; «Соқырлар», 1890) адамды жазмыштың құлы ретiнде бейнеледi. «Тентажильдің өлiмi» (1894), «Аглавена және Селизетта» (1896) пьесаларында тағдырға қарсы күресті суреттедi. «Даналық пен тағдыр» кiтабы этика және дүние таным мәcелесін қозғайтын эссе циклдерінің бастамасы болды. «Kөк құс» атты пьесасы (1905) Москваның МХТ-нда 1908 жылдан қойылып келеді. Мистикалық сарында жазылған «Өмip және Кеңістік» (1928). «Құдай алдында» (1937) атты трактаттары бар. 1940—1947 жылдары АҚШ-та болды. Оның гуманистік пьесалары дүние жүзi театрларының репертуарына енді. Нобель сыйлығын алған (1911).

## Дереккөздер
Николас Барбон

**Николас Барбон**,  (1640, Лондон – 1698 ) - ағылшын экономисті, «Мемлекеттік ақша теориясы» деп аталатын теорияны алғашқы жақтаушыларының бірі. Барбонның негізгі еңбегі -  «Сауда жөніндегі очеркте» меркантилизм теориясы мен практикасына қарсы болды. Ол еркін сауданы қолдады және тауар құны оның пайдалылығына байланысты болады деп есептеді. «Жаңа, неғұрлым жеңіл монета соғу қажеттігі жөніндегі очеркте» ол номинализм идеясын жақтайды. Барбон - капитал бағасы ретінде процентті тұңғыш ашқан адам. Ол жер иеленушілер мүддесін қолдап, процентті заңмен тежеу жағында болды.

1681 жылы Николас Барбон Англиядағы алғашқы сақтандыру компаниясын ашқан. Ол - өртке қарсы сақтандыруға дербестенген  «The Insurance Office for Houses» (кейіндеу «The Fire Office»,  және «The Phoenix» («Феникс»)) компаниясы. Компания 1712 жылға дейін жұмыс істеді. 1680 жылы бұл мекеме жеке өртке қарсы күзет ретінде тіркелді.

## Дереккөздер


Санат:Экономистер
Қосшағыл (айрық)

* Қосшағыл - Атырау облысы Жылыой ауданындағы кент.
* Қосшағыл (құмды алқап) - Балқаш көлінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі құмды алқап.
* Қосшағыл (сор) - Жем өзенінің аңғарында, Қарақұм құмының солтүстігіндегі сор алқап.
* Қосшағыл — Атырау облысы, Жылыой ауданындағы қыстау.

Санат:Айрық беттер
Қосалбай

**Қосалбай** – Арал қарақұмының солтүстік-шығысындағы құмды алқап.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 56 км жерде орналасқан. 

## Сипаты
Ең биік жері 148 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км-ге созылған, енді жері 6-7 км шамасында. Төбелі, белесті құмды жалдардан тұрады. Жер асты тұщы суының жоғары деңгейі 2-3 м тереңдікте. Солтүстігінде Сарманқожа, оңтүстігінде Мойынқұм құмдары, батысында Айғырбек төбесі, шығысында Алтынсары қонысы бар. Қосалбай бойында Нарөлген, Наушабай, өзімен аттас құдықтар орналасқан.

## Өсімдігі
Құм мен сортаң аралас қоңыр топырағында еркек шөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, қияқ, сарсазан, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау облысы құмдары
Қосшағыл (құмды алқап)

**Қосшағыл** – Балқаш көлінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі құмды алқап.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Ақсу ауданы Құрақсу ауылынан батысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Ақсу өзенінің аңғарында.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 380 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылған, енді жері 15-16 км шамасында. Бедері қырқалы-жалды келген. Батысында Өлкеқұм, шығысында Күшікқұм, оңтүстігінде Жалқұм құмдары жатыр.

## Геологиялық құрылымы
Төрттік кезеңнің аллювийлі шөгінділерінен түзілген.

## Өсімдігі
Құмды алқапта сексеуіл шоғырларымен бірге жусан, жүзгін, еркек шөп, теріскен өседі. 

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысы құмдары
Арман Барбес

thumb|Арман Барбес
**Арман Барбес**,   (18.09.1809, Пуэнт-а-Питр, Гваделупа аралы ‒ 26.06.1870, Гаага) - француз революционер-демократы және саясаткер.

19 ғ. 30-шы жылдары Луи Огюст Бланкимен бірге "Отбасылар қоғамы", "Жыл  мезгілдерінің қоғамы" атты жасырын революциялық одақтар құруға қатысты. 1848 ж. революциядан кейін "Адам және адамзат праволары қоғамы"  ОК мүшесі, "Революция клубының" төрағасы болды. 1848 ж. 15 мамырда демонстрацияға беосене қатысты. 1848-54 ж. түрмеде отырды. Босатылғаннан соң шетелдерге кетті. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс Барбестің қызметі франциялық революциялық қозғалысында нағыз пролетариаттық қанаттын қалыптасуына кедергі жасады деп көрсетті.

## Дереккөздер


Санат:Франция тұлғалары
Санат:Франция саясаткерлері
Қырым операциясы

**Қырым операциясы** – Ұлы Отан соғысы барысында 1944 жылы 8 сәуірде – 12 мамырда Қырымды неміс-фашист әскерлерінен азат ету мақсатымен жүргізілген совет әскерлерінің шабуыл операциясы. Қырым операциясы 4-Украин майданы (қолбасшысы армия генералы Ф.И. Толбухин) мен Дербес Приморье армиясы ( армия генералы А. И. Еременко) әскерлері және Қара теңіз флоты ( адмирал Ф. С. Октябрьский) мен Азов әскери флотилиясы (контр-адмирал С. Г. Горшков) бірігіп қимыл жасауы арқылы жүзеге асырылды. Қызыл Армия Днепрдің оң жағасында жүргізген сәтті ұрыстарынан кейін және 1943 жылы күзінде жүзеге асырылған операциялардың нәтижесінде Қырымда бекінген жаудың 17-армиясы қоршауда қалды. Оның құрамында 7 румын және 5 неміс дивизиялары (200 мыңға жуық адам, 3600-дей зеңбірек пен миномет, 200-ден астам танк пен ауыр зеңбірек, 150 самолет) болды. Совет әскерлерінің құрамында 30 атқыштар дивизиясы, 2 теңіз жаяу әскері бригадасы, 2 бекіністі аудан (400 мыңға жуық адам, 6 мыңдай зеңбірек пен миномет, 559 танк пен өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы, 1250 самолет) болды.

4- Украин майданының әскерлері 8-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен 8 сәуірде Перекоп бағытында шабуылға шығып, гвардия 2-армия Армянск қаласын алды, ал 51-армия Сиваш бекінісіндегі жаудың алғы шебін бұзып өтті. 11 сәуірге қараған түнде Дербес Приморье армиясы 4-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен шабуылға шығып, Керчь қаласын алды. 19 танк корпусы Джанқойды азат етті. Керчьтегі жау тобы батысқа қарай жедел шегіне бастады. Совет әскерлері шабуылды үдете отырып, сәуірдің 13 – 14-нде Евпатория, Симферополь, Бақшасарай, Алушта, Судак қалаларын, 18-нде Ялтаны азат етті. Осының нәтижесінде Севастопольге жол ашылды. 5 мамырда Севастопольдың сыртқы қорғаныс шебіне шабуыл бастаған совет әскерлері 8 мамырда оның ішкі қорғаныс шетіне өтіп, 9 мамырда қаланы азат етті. Херсонес мүйісін паналаған жау әскерлерінің қалдықтары 12 мамырда тізе бүкті. Қырымды азат етуде совет әскерлеріне жергілікті партизан құрамалары үлкен көмек көрсетті.
  
Жау өлгені, тұтқынға түскені бар 140 мың адамынан және соғыс техникасынан айрылды. Қырымды азат ету ұрысында ерекше ерлік көрсеткені үшін 126 адамға Совет Одағының Батыры атағы берілді. Жаудың Қырымдағы тобын күйрету нәтижесінде Совет майданының оң қанатындағы қауіп сейілді, Қара теңіз флотының базасы жақсартылды.

## Дереккөздер
* Штеменко С. М., Бас штаб соғыс жылдарында, А., 1972; 
* Великая Отечественная война Советского Союза 1941-1945 жж. Краткая история, М., 1970;
* Бирюзов С. С., Когда гремели пушки, М., 1962.

Санат:Ұлы Отан соғысы
Құс сүті

Ерте заманнан-ақ құс сүті қол жетпейтін нәрсенің символы ретінде белгілі.Жұмыртқа қабығын жаңа ғана жарып шыққан кептер балапандары ұзын тұмсықтарын аналарының жұтқыншағына сұғып жатқанын көктемде үнемі көруге болады.Сөйтсе,олар одан сүт еміп тамақтанады екен.
Балапандары жарық дүниеге келгенше көгершін жемсауында ақ түсті ботқа тәрізді зат түзіледі. Оны **жемсау** немесе **құс сүті** деп атайды.Үй көгершіндерінің жемсауынан сүт бөлінуі он сегіз күнге дейін созылады.Одан әрі өсіп келе жатқан балапандары басқа азық түрлерімен қоректенуге көшеді.Жабайы көгершіннің балапандарын сүтпен қоректендіру мерзімі ұзағырақ.
 **Дереккөз**
Молыбай Оразалиев

**Оразалиев Молыбай** 1911 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы,Сайрам ауданының "Қызыл Қазақстан" ауылында дүниеге келген.1924 жылы мұғалімдер курсын бітірген.1928-1930 жылдар аралығында қазіргі Жамбыл облысы Мерке ауданында бастауыш мектеп меңгерушісі қызметін атқарған.1930-1932 жылдары Әулие-ата қаласындағы Қазақ педогогикалық техникумына оқуға түсті.1932-1937 жылдары аудандық білім беру бөлімінде инспектор,Шымкент қаласындағы қазақ орталау мектептері оқу ісінің меңгерушісі,1937 жылы Арыс ауданында №10 балалар мектеп интернатының оқу ісі жөніндегі меңгерушісі,1940 жылы Төлеби аудандық Білім беру бөлімінің меңгерушісі болып қызмет еткен.

1941 жылы Киев қаласындағы әскери техникалық училищені бітіріп,Ұлы Жеңісті Германияда қарсы алды.
1946-1953 жылдары Қызылорда педогогикалық институтының тарих факультетінде білім алды.
1953-1955 жылдары Георгиевке аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болып сайланды.
1955-1963 жылдары Сарыағаш аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болған.
1963-1971 жылдары Сайрам ауданының оқу бөлімінің меңгерушісі болған.
1971-1973 жылдары аудан орталығындағы С.Сейфуллин атындағы орта мектебінің директоры,зейнеткерлікке шыққанға дейін білім беру саласында үздіксіз қызмет еткен.

### Мақтау қағаздары
Еңбегі еленіп "Қазақ ССР Еңбек сіңірген мектеп мұғалімі" атағы, "Қызыл Жұлдыз ", "Еңбек Қызыл Ту" ордендермен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:1911 жылы туғандар
Санат:Сайрам ауданында туғандар
Санат:Қазақстан педагогтары
Георгий Николаевич Леонидзе

**Георгий Николаевич Леонидзе** (; 1899—1966) – грузин совет ақыны. Ол 1899 жылы 27 желтоқсанда Патардзеули, қазіргі Сагареджой ауданында дүниеге келді.

## Еңбек жолы
Грузияның халық ақыны (1959), Грузия ССР ғылым академиясының академигі (1944). 1945 жылдан КОКП мүшесі. Тбилиси семинариясында (1913) оқыды. Шығармасы 1911 жылдан жариялана бастады.  Леонидзе 1957-66 жылы Грузия ССР ҒА-ның Ш. Руставели атындағы Әдебиет институтының директоры болды. 2 рет Ленин орденімен марапатталған.

## Шығармашылығы
Леонидзенің алғашқы лирикалық өлеңдерінде патриоттық әуен басым. Оның есімін жұртшылыққа кең танытқан «Ниноцминд түні», «Қыпшақтың жолығысуы», «Цесарка» (1924-25) т. б. лирикалық шығармалары болды. 20 жылдардың аяқ кезінен бастап Леонидзе советтік шындықты шабыттана жырға қосты. Осы бағытта туған туындылары: «Загэс түбіндегі түн», «Иори жағалауында». Леонидзе «Балалық және жастық шақ» поэмасында (1939, КСРО Мемлекеті сыйлығын алған, 1952), «Самгори» (1950 ) поэмаларында халықтың ерлік, батырлық дәстүрін жырлады. 1962 жылы «Сыйқырлы ағаш» атты әңгімелер жинағын жарыққа шығарды.

Ақын 1966 жылы 9 тамызда Тбилисиде дүниеден озады.

## Дереккөздер
Маргвелашвили Г., Георгий  Леонидзе, Тбилиси, 1959.
Джакомо Леопарди

**Джакомо Леопарди** (, 29 маусым 1798, Реканати, Мачерата – 14 маусым 1837, Неаполь) – граф, итальян ақыны. Жастайынан ақындық өнерімен айналасып, көне тілдерден аудару жұмысымен де шұғылданды.

## Биография
Провинциялық ақсүйектердің тумасы. Оның әкесі граф Мональдо Леопарди (1776-1847) жоғары білімді адам және өте консервативті және клерикалдық бағыттағы атышулы публицист болған. Анасы Маркиз Аделаида Античи (1778-1857) күйеуінің немере ағасы болды және ауыр, үстемдік сипатына ие болды.

Инбридрингпен жиі кездесетін жағдай сияқты, Джакомо ауру бала болды. Жас кезінде ол қызба  немесе пневмониядан зардап шекті, бұл ауыр сколиозға және ревматоидты артритке әкелді. Ұзақ уақыт бойы оның сүйек туберкулезі бар деп есептелді, бірақ қазіргі заманғы дәрігерлер кәмелетке толмаған спондилит туралы айтуды жөн көреді. Хаттарында Леопарди «зәр шығару бұзылыстары, омыртқаның деформациясы, көру қабілетінің бұзылуы, астения, дене салмағы мен бойының төмендігі, ішек аурулары, өкпе және жүрек-өкпелік асқынулар» деп қынжылады.

Дененің қалыпты дамуының бұзылуы оны осы жастағы әдеттегі әрекеттерден айырды. Өмірінің алғашқы жиырма бес жылын Реканатидегі әкесінің үйінде, дәлірек айтсақ, өз кітапханасында тұрып, өз бетінше грек, латын, иврит, ағылшын және француз тілдерін үйреніп, аудармашы-комментатордың жұмысына құмар болды. Табиғаты өте азапты, махаббатта бақытсыз, ол жиырма жасында түнде кітаптарды қараумен денсаулығын аяқтады.

1815 жылы Джакомоның әдеби-философиялық шығармалары оның ағасы Карло Античидің назарын аударды, ол оларды Франческо Канселлеридің сараптамасына ұсынды. 1822 жылы қарашада әкесінің рұқсатымен ағасы Джакомоны алғаш рет Римге әкелді.

## Шығармалары
Шығармалары 1816 жылдан бастап жариялана бастады.Бірінші кітабы – «Өлендер»  (1831, 1845) атты жинақ. «Тышқандар мен бақалар соғыстарының паралипомендері» (1842 жылы басылды) атты сықақ поэмасында Италиядағы 1815-21 жылдары арасындағы оқиғаларды суреттейді. Прозалық шығармаларының ішіндегі ең бастысы «Хат жазысу » (1814-1837), диалогпен жазылған «Моральдық шығармалар» (1927).Леопарди шығармашылығы – италия әдебиетінің жаңа дәуірдегі өзгеше құбылыс болды.Леопарди – қазақ өмірін алғаш суреттен («Азияда көшіп жүрген бақташының түнгі әні») шығарма жазған Батыс Еуропа жазушыларының бірі. Ақын 1837 жылы 14 маусымда Неапольда дүниеден озады.   
 
## Дереккөздер
* Де Санктис Ф., История итальянской литературы, т. 2, М., 1964; 
* Сатпаева Ш.К., Казахско-европейские литературные связи, А.-А., 1972.с. 37-39.

Санат:Италия ақындары
Өлкейек

**Өлкейек** – Ақтөбе облысының Ырғыз, Қостанай облысының Жангелді аудандары жеріндегі өзен. Ұзындығы 349 км, су жиналатын алқабы 3600 км2. 

## Бастауы
Өлкейек Толыбай сағасынан шығыста 3 км жерде. Жантай мен Толыбай өзендерінің қосылған жерінен басталып, Балапан сағасынан оңтүстікте 15 км жерде Қызылкөлге құяды. 

## Гидрологиясы
Жоғарғы ағысында белесті жазықпен ағады, аңғары 1 км-ден 3,5 км-ге жетеді. Жайылмасы екі жағында 0,6-2 км. Арнасы 20-30 м, бұл бөлігінде су жазда қара суларға бөлініп қалады. Қабырға өзені сағасынан төмен Өлкейек аңғары жайпақталып 7-8 км-ге ұлғаяды. Үлкенді-кішілі қарасулар (ең ұз. 9,8 км, ені 50—60 м, тереңдігі 7 м) кездеседі. Суы тұщы, жазда кермектенеді. Жылдық орташа су шығыны сағасы тұсында 1,60 м3/сек.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы өзендері
Санат:Ырғыз ауданы өзендері
Қарағанды (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қарағанды** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Ноғайбай би ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2019 жылға дейін қысқарған "Қарағанды ауылдық округі" орталығы болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 44 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1593 адам (794 ер адам және 799 әйел адам) болса, 2009 жылы 1077 адамды (528 ер адам және 549 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Клеменс фон Меттерних

**Меттерних–Виннебург** (*Metternich–Winneburg*) **Клеменс Венцель Лотар** (15. 05. 1773, Кобленц — 11. 06. 1859, Вена) — князь, Австрия мемл. қайраткері және дипломат. 1801 жылдан жоғары мемл. қызметтер атқарды. 1821—1848 жылдары канцлер. 1814—1815 жылдардағы Вена конгресінде үлкен роль атқарды. Реакциялық Қасиетті одақтың негізін салушылардың бірі. Ол бүкіл дүние жүзінде рев. және ұлт–азаттық қозғалысын басуға ұмтылды. Жер иеленуші феодалдардың мүддесін көздеген Меттерних үкіметі әр түрлі айла–шарғылармен Австрия империясының құрамындағы халықтарды бір–біріне айдап салумен айналысты. 1848–1849 жылғы Революция Австриядағы Меттерних өкіметін құлатты. 

## Дереккөздер


Санат:1773 жылы туғандар
Санат:1859 жылы қайтыс болғандар
Қарақоға (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қарақоға** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл, Қарақоға ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан шығысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2176 адам (1033 ер адам және 1143 әйел адам) болса, 2009 жылы 1962 адамды (947 ер адам және 1015 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Анри Барбюс

**Анри Барбюс**,     (17 мамыр 1873, Аньер-сюр-Сен, Франция — 30 тамыз 1935, Мәскеу, КСРО) - француз жазушысы,  журналист және қоғам қайраткері. 1923 жылдан Франция Коммунистік Партиясының мүшесі. Сорбоннаның әдебиет факультетінде оқып, философиядан диссертация қорғады (1894).

Баспасөзде 90-шы жылдарда көріне бастады. Оның «Жоқтаушылар»  (1895) атты өлеңдер жинағы мен «Тамұқ» (1908) романы сары уайымшылдық сарында болды. І-ші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-18) Анри Барбюс өзі тіленіп майданға кетті. Окопта отырып «От» романын (1916 ж.) жазды. Мұнда соғыстың шынайы көріністерін жасап, соғыс тұтандырушыларды әшкерелейді, солдаттарды қырғын соғысты жүргізушілерге қарсы күш біріктіріп күресуге шақырады. Анри Барбюстің «Айқындық» (1919 ж.) романы да осы тақырыпқа арналды. Бұл екі романды да Владимир Ильич Денин  жоғары бағалаған. Ресейде болған Октябрь Революциясы Анри Барбюстің өмірі мен творчествосына зор әсер етті. Ол Кеңес республикасын қорғауға белсене күш салды. Анри Барбюс ұйымдастырған «Кларте» тобы капитализмге қарсы ниеттегі интеллигенцияны топтастыруда үлкен роль атқарды.

Анри Барбюс КСРО-на бірнеше рет келіп қайтты. 1925 ж. шыққан «Үзбелер»  романында дүние тарихы халық бұқарасының қасіреті мен олардың азаттық, әділдік жолындағы күресінің бірімен-бірі жалғас жатқан үзбелері екенің көрсетеді. 1927 ж. Мәскеуде өткен Кеңес Одағы достарының конференциясына  Анри Барбюс белсене ат салысты. «Ресей»  атты кітабында Анри Барбюс социализм құрылысын шын жүректен құттықтады.

1935 жылы Мәскеуде Сталинның өмірбаяны туралы кітабын жазғанда Барбюс  пневмония ауруына шалдықты. Осы дерттен 1935 ж. 30 тамызда Мәскеуде қайтыс болды. Пер-Лашез (Париж)  бейітінде жерленген.

## Дереккөздер


Санат:Франция тұлғалары
Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Ноғайбай** (2000 жылға дейін – *Красное*) — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы, Ноғайбай би ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2019 жылға дейін Қарақоға ауылдық округі құрамында болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 146 адам (79 ер адам және 67 әйел адам) болса, 2009 жылы 100 адамды (51 ер адам және 49 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Образец

**Образец** — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы, Қарақоға ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Булаев қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 367 адам (177 ер адам және 190 әйел адам) болса, 2009 жылы 327 адамды (161 ер адам және 166 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы елді мекендері
Махдишілдер көтерілісі

thumb|250px|Махдишілдер мемлекеті 1881-98 жылдар
**Махдишілдер көтерілісі** – Судандағы 1881-98 жылдардағы түрік-египет өкіміеттері мен ағылшын басқыншыларна қарсы көтеріліс. Оны Махди Суданский басқарды. Көтерілісшілер 1881 жылы Кордофан провинциясының көптеген қаласын басып алды. 1883 жылы қарашада Эль-Обейд маңында ағылшын генералы Хикстың 10 мың әскерін талқандады. 1885 жылы қаңтарда елдің әкімшілік орталығы – Хартумды басып алып, Судандағы ағылшын губернаторы Ч. Дж. Гордонды  өлтірді. Көтеріліс барысында қазіргі Судан республикасының территориясында феодалдық-теократтық тәуелсіз мемлекет пайда болды. Махди өлгеннен кейін мемлекетті оның ізбасары – халиф Абдаллах ибн әл-Саид Мухаммед (ат-Таюши) басқарды. Абдаллах тұсында сауда, ұсақ өнеркәсіп, жол және мектеп құрылысы дамыды. Бірақ елдегі ауыр қанау мен өзара тартыстар Судан мемлекетін әлсіретті. Ұлыбритания Судан жағалауын қоршауға алып, 1885 жылы Эфиопияны махдишілдерге қарсы айдап салды. 1896 жылы ағылшын-египет әскери қимылдары қайта басталды. Абдаллах армиясы 1898 жылы Омдурдағы соғыста күйрей жеңілді. Судан ағылшын отарына айналды. Бірақ Абдаллахтың басшылығымен Судан халқының күресі 1899 жылы қарашаға дейін толастамады.

## Дереккөздер


Санат:Көтерілістер
Санат:Судан
Мехсети Гянджеви

**Мехсети Гянджеви** (туған–өлген жылдары белгісіз) — 12 ғасырда жасаған парс халқының ақын қызы. Гәнжә өңірінде (қазіргі Әзірб. КСР–і Кировабад обл.) туып өскен. Жасында жақсы білім алып, ақындық және музыкалық дарынымен ерекше көзге түскен. Мехсети Гянджевиден бүгінге сақталып жеткен әдеби мұра 270 өлеңнен аспайды. Көбі – *рубайлар* мен *ғазелдер*. Ол поэзиялық шығармаларында өмір қызығы мен қуанышын жырға қосты, әйел теңдігін аңсады, қараңғылық пен зорлық–зомбылыққа қарсы шықты («Мынау жалған алтын құмырағы ұқсас қой», «Кім айтар бұл дүниені жұмағым деп», «Кеше маған жолыққан игі жақсым» т. б.).

## Дереккөздер


Санат:Әзербайжан ақындары
Иван Всеволодович Мещерский

**Иван Всеволодович Мещерский** (29.07.(10.08).1859, Архангельск — 07.01.1935, Ленинград) — теориялық және қолданылмалы механика саласындағы совет ғалымы. Петербург университетінің физика–математика факультетін бітіріп (1882), 1890 жылдан сонда қызмет істеді. 1902 жылдан Петербург политехника институтының теориялық механика кафедрасының меңгерушісі болды. Оның ғылми еңбектері реактивтік техника, аспан денелері механикасының өзекті мәселелеріне негіз болған массасы айнымалы дене механикасына арналды. Ол теориялық механика курсын оқыту әдісін түбегейлі өзгертті. Оның «Теориялық механиканың есептер жинағы» (1911) атты кітабы біздің елде және көптеген шетелдерде бірнеше дүркін жарық көрді. Мещерский — аса көрнекті педагог. Ол теориялық және қолданылмалы механиканың өзара тығыз байланыста идеясын үнемі қолдай отырып, оны жүзеге асыруға көп еңбек сіңірді. Массасы айнымалы денелердің дифференциалдық теңдеулері Мещерский есімімен аталды.

## Дереккөздер
Массачусетс

**Массачусетс** () —  АҚШ солтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штат. Атлант мұхитының жағалауында орналасқан. Астанасы және ең ірі қаласы - Бостон. Халық саны 2011 жыл бойынша - 6 587 536 адам.

## Тарихы
Еуропалықтардың қоныстауынан бұрын аймақта "массачусет" үндіс тайпалары мекендеген.

Мекенге 1602 жылы алғаш келген ағылшын - Бартоломью Госнольд.

Ағылшындарға қарсы көтерілістегі 13 америкалық колонияларының бірі болып, 1788 жылы 6 ақпанда ресми түрде АҚШ штаты болып жарияланды.

## Географиясы
Елдің 5 штатымен шектеседі: солтүстігінде-Нью-Гемпшир және Вермонт, оңтүстігінде- Коннектикут және Род-Айленд, батысында-Нью-Йорк штаттарымен.

Атлант мұхитының жағалауында бірнеше шығанақтардың болуына байланысты штат "шығанақтар штаты" ретінде танымал.

## Экономикасы

Штаттың 2012 жыл бойынша Жиынтық Ішкі Өнімі-$404 млрд, бұл ел бойынша 11-ші көрсеткіш.Салыстырсақ,бұл штаттың ЖІӨ-і Бельгия елінің көрсеткішімен тең.

Негізгі экспорт өнімдері - теңіз өнімдері, сүт өнімдері және көкөністер.Өндірістің басты өнім салалары - станоктар, электрикалық жабдықтар және ғылыми құралдар.

Елдің экономикасына туризм және жоғары білім беру саласы үлес қосады.2013 жылы британдық компания QS Quacquarelli Symonds әлемдегі ең мықты университеттер рейтингіне сәйкес штаттың Массачусетс технологиялық институты 1-орынға ие болды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ штаттары
Қылышев Иззат Назарұлы

нобай|Қылышев Иззат Назарұлы
**Иззат Назарұлы Қылышев **  – совет кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1973), КСРО Көркем сурет академиясының корреспондент мүшесі (1970). Ол 1923 жылы 10 қазанда Түрікмен КСР-і, Байрамалы ауданында дүниеге келді. 1947 – 53 жылы Ленинградтың И. Е. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және архитектура институтында (Б. В. Иогансон, Ю. М. Непринцев, И. Я. Серебрян т. б.) оқыды. Қылышевтың жанрлық композицияларында, портреттерімен патюрморттарында монументтік түр детальдардың қонымды келтірілуімен үйлесіп отырады.

## Басты еңбектері
«Қарақұм шөлінде» (1953), «Гөзел» (1959), «Жаңа тірлік» (1972), О. Ерсариевтің портреті (1961, Мәскеу, КСРО Суретшілер одағы көрмесінің дирекциясында) , «Менің Түрікмениям» (1963-65), «В. И. Ленин» (1969-70). КСРО Мемлекетінің сыйлығының лауреаты (1967).

## Дереккөздер
* Иззат Клычев [Текст М. халаминской], [М., 1967]
Мақұлбек Алманбетұлы Махажанов

**Мақұлбек Алманбетұлы Махажанов** — 1923 жылы Түркістан облысы, Сайрам ауданының Шіркін ауылында дүниеге келді. Әскер қатарына шақырылғанға дейін Шіркін ауылындағы бастауыш мекткптің мұғалімі болып жұмыс істеді.

### Медальдары
1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. І дәрежелі "Отан соғысы" орденімен, "Германияны жеңгені үшін" медалімен және мерейтойлық сегіз медальмен  марапатталды.Майданда жүріп Чехословакияда партия қатарына өткен.
 
### Қызметтері
1946 жылдан  "XX партсьезд" атындағы мектепте 37 жыл тапжылмай еңбек еткен. Мұғалімдік жұмысымен қатар парторг қызметін де атқарған. 1971 жылы Шымкент педагогикалық институтында еңбек ете жүріп, сырттай білім алды. 1956 жылдан бастап,бірнеше жыл қатарынан ауыл округінің депутаты болып сайланған. 1974-1978 жылдары мектеп жанындағы интернатты басқарған.Ерен еңбегі өз нәтижесін көрсетті. Аудандық,облыстық оқу бөлімдерінің мақтау қағаздарымен марапатталған. 1978 жылы ҚазССР Оқу министрлігінен  " Халық ағарту ісінің озық қызметкері" атағын алды. 1980 жылы облыстық атқару комитетінің шешімімен "Еңбек ері" медалі берілді. 1983 жылы зейнеткерлікке шықты.

## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:1923 жылы туғандар
Өлі теңіз қолжазбалары

**Кумран қолжазбалары** немесе **Өлі теңіз қолжазбалары** — Өлі теңіздің батыс жағалауындfғы үңгірлерден 1947 ж. табылған ежелгі еврей, арамей, пабатей, грек, латын, сирия-палестина және араб тіліндегі қолжазбалар. Өлі теңіз қолжазбалары теріге, папирусқа, мысқа, ағашқа т. б. заттарға жазылған.
thumb|right|200px|

Кумран қолжазбалары (Вади-Кумран). Кумранның 11 үңгірінен қолжазбалардың 40 мыңға тарта үзінділері — шамамен 600 шығарманың жұрнағы табылды. Бұл қолжазбалардың көпшілігі б. з. б. 2 ғ. — б. з. 68 жылдарына жатады. Әсіресе Кумран қауымының шығармалары: Устав, Дамаск документі, Соғыс бумасы, Гимндер, Інжіл кітаптарына түсінік, Мессиалық, эсхатологиялық текстердің антологиясы т. б. аса маңызды.

## Масада
Масада [Өлі теңіз жағалауының оңт. бат. жағындағы Масада қамалы. Оның ғажайып сарайлары Ирода I тұсында (б. з. б. 1 ғ.) салынған]. 1963—65 ж. қазба жұмыстарының нәтижесінде бұл жерден ежелгі еврей, арамей, грек және латын тіліндегі қолжазбалар табылды. Кумран қолжазбаларының уақытын анықтауда Масада қолжазбаларының маңызы зор.

## Иудей шөлі үңгірлері
Иудей шөлі үңгірлері (Вади-Мураббаат, Нахал-Хэвер, Нахал- Мишмар т. б.). 1952 және 1960—61 жылдардағы қазба жұмыстары нәтижесінде: Иудей соғысы (66—73) мен Бар-Кохба көтерілісі (132—135) ара-лығындағы Иудея мен Набатеяның әлеуметтік-экономик. қатынастарын баяндайтын іс архивтері, шаруашылық документтері, Бар-Кохба көтөрілісі кезеңіне жататын документтердің түпнұсқалары табылды.

## Хирбет-Мирд
Хирбет-Мирд (Вади-Кумранның оңт.батысындағы аудан, Кедрон алқабында). 1952—53 ж. бұл жерден сирия-палестина және грек, араб тілдеріндегі қолжазбалар табылды. Бұлар ертедегі Византия мен араб кезеңіне жатады (4—8 ғ.). Сонымен бірге Еврипидтің «Андромахасының» (6 ғ.) үзіндісі табылды. Иудей шөлінің Кумран, Масада, Вади-Мураббаат т. б. аудандарынан табылған қолжазбалар еврей әдебиетінің үш жүз жылдық тарихын (б. з. б. 2 ғ.— б. з. 2 ғ.) то- лықтыра түседі, сонымен бірге христиан ілімінің пайда болу жөне даму кезеңдеріндегі Таяу Шығыстағы әлеуметтік және идеол. жағдайдан елес береді.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том

Санат:Өлі теңіз қолжазбалары
Екпе запыран

**Екпе запыран** () – құртқашаштар тұқымдасының бәйшешек туысына жататын биологиялық түрі. Ең көне екпе өсімдіктің бірі, біздің дәуірімізден 4 мың жыл бұрын Ежелгі Ассирия мен Ежелгі Мысырда белгілі болған. Оны әсемдік өсімдік ретінде ғана емес, әр түрлі тағамға тұздық ретінде және бояу ретінде қолданылатын ашық бояуға боялған аналық ауыз үшін де өсіреді. Көпжылдық түйнек жуашықты өсімдік, биіктіг 10-30 см, құртқашаштылар тұқымдасы. Түйнекті жуашық-талшықты жапырақшалар жабынған жайпақ шар тәрізді, шиыршықты түбінде көптеген қосалқы тамырлар бар. Жапырақтары салалы, сабақтары қысқарған, ұшында ірі ақшыл-күлгін түсті гүлі болады. Діңгекшесі ұзын, гүлден шығып тұратын қызғылт-сары қызыл үш жікке бөлінген аналық аузы бар. Қауашағы үш ұялы, дәндері ұсақ. Қыркүйектен қараша айына дейін гүлдейді.

### Дереккөздер


Санат:Құртқашаштар
Қуанышбай Махмұтұлы Өмекенов

**Қуанышбай Махмұтұлы Өмекенов**  — қазақтың алғашқы фармацевтерінің бірі. Қазақстан ССР-інің еңбек сіңірген фармацевті (1966). 1944 жылдан КОКП мүшесі. Өмекенов Қуанышбай 1928 ж. Ташкенттің медтехникумын бітіргеннен кейін Қызылорда қаласында аптекте ассистент, рецептор болды. Қызылорда қаласында қалалық және аудандық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі (1932). 1932—34 ж. қалалық атқару комитетінін председателі (Қызылорда), Қарқаралы округтық денсаулық сақтау белімінің меңгерушісі (1934). 1936—74ж. Алматыда 4, 6—7-және 46 меңгерушісі Дәрілерді қолдану жөнінде газет,журналдарға көптеген мақалалары жарияланды денсаулық, тазалық сақтау мәселелерін насихаттады. 1974 жылдан дербес пенсионер. Өмекенов «Құрмет Белгісі» ордеімен және медальдармен марапатталды

## Дереккөз
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
Өндіргіш капитал

**Өндіргіш капитал** — өнеркәсіп капиталының ауыспалы айналым процесінде қолданатын үш қызмет атқару формасының бірі. Өнеркәсіп капиталының басқа екі формасы — ақша және товар. Өндіргіш капитал капитализм тұсында тек матерпалдық игіліктер ғана емес, сонымен қатар қосымша құн жасайтын өндіріс процесінде қызмет атқарады. Өндіргіш капиталдың элементтері — жұмыс күші мен өндіріс құрал-жабдығы. Бірақ бұл элементтер өзінен-өзі капитал болмайды, белгілі бір тарихи жағдайларда, капитал өндірістік қатынастардың үстемдік етуі, ендірушінің өндіріс құрал-жабдығынан бөлектенуі және жұмыс күшінің товарға айналуы нәтижесінде ғана капитал болады.Қосымша құн өндіру жөніндегі атқаратын роліне қарай Өндіргіш капитал тұрақты капитал және өзгермелі капитал болып екіге белінеді. Өндірістің заттық факторлары немесе түрақты капитал жаңа құн жасамайды, өзгермелі капитал жұмсалып, сатып алынған жұмыс күші ғана құн және қосымша құнның шығар көзі болып табылады. Өзінің құнын жаңадан жасалған өнімге ауыстыруы және айналыс әдісі жағынан Өндіргіш капитал негізгі капитал және айналмалы капитал болып 

## Дереккөз
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том

Санат:Капитал
Санат:Өндіріс
Массачусетс технологиялық институты

**Массачусетс технологиялық институты** () — университет және зерттеу орталығы. АҚШ және әлемнің ең үздік техникалық жоғары оқу орындарының бірі. АҚШ мемлекеті, Массачусетс штатындағы Кембридж қаласында орналасқан.

Массачусетс технологиялық институты әлемдегі атақты университеттерінің алғаш бестігіне кіреді. Университет робототехника және жасанды интеллект секторлары және ақпараттық технология, физика, химия және математика салаларын оқыту жүйелері елдегі ең таңдаулы болып саналады. Сонымен қатар университет менеджмент, экономика, лингвистика, саяси ғылымдар және философия салаларын оқытуымен танымал.

2018-жылғы деректер бойынша "Массачусетс Технологиялық Институты" әлемдегі университеттер қатарында бірінші орыннан көрінді. Ол Гарвард, Стэнфорд, Калифорния, Оксфорд, Кэмбридж университеттерін басып озды.

## Салалары
* Архитектура
* Астрономия
* Аэронавтика
* Биология
* Гуманитарлық ғылымдар
* Денсаулық сақтау
* Инженерия
* Ақпараттық технологиялар
* Математика
* Менеджмент
* Физика
* Химия

## Оқу бағасы, шәкіртақы
Университеттегі оқу бағасы бакалавриаттарға шамамен 43,000 доллар. Бостон қаласында орташа өмір сүру үшін айына 1500 доллар кетеді.
Университ барлық талаптарға сай келетін студенттерге көбінде 49,892 доллар шәкіртақы бөледі. Бұл шәкіртақы оқу ақысы мен жатақхананы қоспағандағы төлем.

## Университетке қабылдау шарттары
Университетке түсу үшін арнайы тестті өтіп, мәлімдемені жіберіп интервьюден өту керек. TOEFL немесе IELTS және SAT экзамендерін өту міндетті. TOEFL тесті бойынша минималды ұпай - 577 ұпай (қағаз нұсқасы), 90 ұпай-компьютерлік нұсқасы. SAT емтиханынан 1600-ден кемінде 1460 жинау міндетті. IELTS-тан кемінде 7 балл алу керек. Кейін абитуриент өзі туралы эссе жазады. Сонымен қатар, кандидатқа 3 кепілдемелік ,яғни, рекомендациялық хат қажет - 2-уі мұғалімдерден (жаратылыс және гуманитарлық ғылымдар) және мектеп психолыгынан. Соңында абитуриент сұхбаттасуға шақырылады. Сұхбат талапкер жайында және оның ынта-жігері мен болашаққа деген көзқарасы жайында болады. Осы кезеңдерден өткен абитуриент оқуға шақырылады.

## Галерея


File:MIT_Media_Lab.jpg|Медиа-лаборатория
File:Simmons_Hall,_MIT,_Cambridge,_Massachusetts.JPG|Симмонс-Холл
File:Кресжская аудитория.jpg|Кресж аудиториясы
File:Wfm stata center.jpg|Корпус
File:MIT_Z_Center.jpg|Спорт орталығы



## Дереккөздер

Санат:Массачусетс технологиялық институты
Кресс салат

**Кресс-салат** () - орамжапырақ тұқымдасына жататын татымды салат өсімдігі, мұны цивилизациялы елдерде - Египетте, Көне Грекия мен Римде егіп өсірген. Оның жапырақтарында С витамині (165 мг % дейін), каротин апельсиндегіден көп. Онда, сондай-ақ В1, В2, РР витаминдері бар және йод, темір, кальций қосындылары да көп. С витаминінің, калий мен кальций тұздарының қоры жағынан кресс-салат көк пияздан асып түседі. Кресс-салат ең тез пісетін дақыл: өсімдік шамамен он тәуліктен кейін пайдалануға жарамды болады. Шашып себеді. Дәндері 2-3 тәуліктен кейін  көктейді. Ашық және қорғалған жерде өсіріледі.

## Сорттары
Сорттары көп емес. Тез пісетін, биязы балауса жапырақтары бар Узколистный сорты  жоғары бағаланады. Жазғы егіске қолайлысы - *Широколистный сорты*, ол мезгілсіз, күн ілгері сабақтана бермейді. Ал көп таралған сорттары: *Грибовский, Курчавый.
* 
### Дереккөздер


Санат:Орамжапырақтар
Түсті орамжапырақ

180px|нобай|оңға|''Brassica oleracea'' var. ''botrytis''
**Түсті орамжапырақ** - калориялығы мен витаминділігі брюссель капустасына жақын, тез пісетін, тағамдық жағынан өте бағалы өсімдік. Тағамға белок пен көміртегіне бай, көптеген өспей қысқарған түсті сабақтардан тұратын капуста басын пайдаланады. 

## Қолданылуы
Түсті капустада ақбасты капустаға қарағанда, витаминдер мен минералдық заттар көп. Сондықтан оны балаларға, ауру адамдарға береді. Оны сорпа жасауға, консервілеуге қолданады, пісіріп және қуырып жейді. Түсті капустаның сөлін, тіпті, антик заманында өкпе ауруларына қолданған. Қазірде сондай сөлді жөтелгенде және дауыс қарлыққанда бір шай қасықпен тәулігіне бірнеше рет ішу керек. 

## Сорттары
Түсті капустаның - *Гарантия, Мавир - 74, Ранняя грибовская 1355* сорттары тез пісетіндігімен көзге түседі, басының пісіп жетілуіне 2,5-3 ай керек.

### Дереккөздер


Санат:Орамжапырақтар
Гётеборг

**Гётеборг** (, (, )) — Швецияның оңтүстік-батысында Вестра-Гөталанд әкімшілік бөлігінде орналасқан қала. Үлкендігі бойынша Швеция мемлекетінде екінші орын алады. Ауданы 450 км² шамасында.
нобай|солға|300px

## Туыстас қалалар
*  Берген, Норвегия
*  Турку, Финляндия
*  Орхус, Дания
*  Осло, Норвегия
*  Шанхай, КНР
*  Лион, Франция
*  Чикаго, АҚШ
*  Краков, Польша
*  Санкт-Петербург, Ресей
* Росток, Германия

## Дереккөздер

Санат:Швеция қалалары
Кения полициясы

**Кения полициясы** — Кениядағы құқық қорғау органдарына жауап беретін ұлттық орган.

## Құрылымы
* Ұрлыққа қарсы топ;
* Қылмыстық іздестіру;
* Жол полициясы басқармасы;
* Кениялық полиция колледжі;
* Кения темір жолдарының полициясы;
* Туристтер істері бойынша полиция бөлімшесі;
* Кения әуежайларының полициясы;
* Теңіз полициясы;
* Дипломатиялық полиция.

## Полиция қызметкерлерінің атақтары (шендері)

thumb|Кения полициясының әуе бөлімшесі
[thumb|Кения полициясының [Ми-17 тікұшағы]]
Кения полицейлері погондарын униформаларының иықтарына (Бас инспектор — инспектор) және жеңдеріне (аға сержант — констебель) тағады. Кенияда жүргізіліп жатқан реформалар аясында униформалар комитеті атақ құрлымын белгілейтін эмблемаларды өзгерту жұмыстрын жүргізіп жатыр. Бұл жаңа нұсқалар Полиция қызметі бойынша Ұлттық комиссияның қарауынан өтуі керек.. Кения полициясындағы атақтар келесідей ретпен белгіленген:

* Бас инспектор (бұрын Полиция комиссары) — Кения Қорғаныс күштерінің (КҚК) 4-жұлдызды Армия генерал атағының эквиваленті;
* Бас инспектордың орынбасары  — КҚК-нің 3-жұлдызды  генерал-лейтенант атағының эквиваленті;
* Бас инспектордың аға көмекшісі — КҚК-нің 2-жұлдызды генерал-майор атағының эквиваленті;
* Бас инспектордың көмекшісі — КҚК-нің 1-жұлдызды бригадир атағының эквиваленті;
* Аға басшы (суперинтендант) — КҚК-нің полковник атағының эквиваленті;
* Басшы (суперинтендант) — КҚК-нің подполковник атағының эквиваленті;
* Басшы көмекшісі — КҚК-нің майор атағының эквиваленті;
* Аға инспектор — КҚК-нің капитан атағының эквиваленті;
* Инспектор — КҚК-нің лейтенант атағының эквиваленті;
* Аға сержант — КҚК-нің аға сержант атағының эквиваленті;
* Сержант — КҚК-нің сержант атағының эквиваленті;
* Констебль — КҚК-нің қатардағы жауынгер мен капрал атағының эквиваленті;

Кения полициясының бұрынғы атақтары мен ерекшелену белгілерін көру үшін келесі сілтемені қарасаңыз болады.

## Полицияның комиссарлары мен бас инспекторлары
Келесі адамдар Кения полициясының комиссары қызметін атқарған:
* Бернард Хинга (Bernard Hinga) 1964–1978
* Бен Гези (Ben Gethi) 1978–1982
* Бернард Нжину (Bernard Njinu) 1982–1988
* Филипп Килонзо (Phillip Kilonzo) 1988–1993
* Шедрак Кируки (Shedrack Kiruki) 1993–1996
* Дункан Уачира (Duncan Wachira) 1996–1998
* Филимон Абонго (Philemon Abong’o) 1998–2002
* Эдвин Ньюаседа (Edwin Nyaseda) 2002–2003
* Генерал-мойор Мұхаммед Хусейн Әли (Mohammed Hussein Ali) 2004–2009
* Мэтью Кирай Айтири (Mathew Kirai Iteere) 2009–2012

Келесі офицер 2010 жылғы конституция бойынша енгізілген Кения полициясының бас инспектор қызметін атқаруда
* Дэвид Муоле Кимайо (David Mwole Kimaiyo) 2012 

## Дереккөздер


Санат:Кения
Көпіршік мамыт

**Көпіршік мамыт** () – көкендер тұқымдасы, мамыт туысына жататын бір жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биікітігі 20-50 см.
* Сабағы тік әрі жәңішке, қалың жапырақты тік бұтақтары болады.
* Қысқа сағақты қандауыр тәрізді немесе сопақша келген көкшіл сұр жалаң жапырағының ұзындығы 6-13 мм, ені 1-3,5 мм, екі шетіне қарай жіңішкеріп, бас жағы домалақтанған.
* Гүлдері бас жағындағы орама жапырақсыз гүлшоғына топтасқан. Гүлшоғы жемістенген кезде 3,5 см-ге дейін ұлғаяды. Гүлсерігі ашық жасыл түсті, түтігінің ұзындығы 3-4 мм.
* Жемісі - түсі қара жұмыртқа тәрізді жаңғақша, сырты жылтыр, ұзындығы 2 мм-дей, ені 1 мм-дей. Мамыр-тамыз айларында гүлдеп, жеміс береді.

## Өсетін жері мен таралуы
Қазақстанда шөлді аймақтарда, Торғай үстіртінде, Сарыарқаның батыс және шығыс шоқыларында, Зайсан қазаншұңқырында, Тарбағатай жота]сында, Балқаш-Алакөл ойысында, Жетісу және Іле Алатауларында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шань жоталарында өседі.

## Дереккөздер


Санат:Көкендер
Санат:Қазақстан флорасы
Бақша қараоты

**Бақша қараоты** (лат. *Portulaca olerаcea*) - қараоттар тұқымдасы, қараот туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипты
thumb|left|180px|
* Биіктігі 10-35 см.
* Сабағы етжеңді, жайылып өседі. Түбінен бастап бұтақтанады.
* Жапырақтары қондырмалы, ұзынша сына тәрізді, ұшы доғал, түбіне қарай жіңішкерген, жоғары жағында қарама-қарсы кезектесіп орналасқан. Жапырағының ұзындығы 1-2 см, ені 1 см-ге дейін, етжеңді.
* Гүлі майда, жапырақ қолтығынан дана немесе 2-3 -тен топтасып жетіледі. Тостағанша жапырақтары шөптесін, күлтелері сары түсті. Аналығы ұзын. Маусым-қыркүйек айларында гүлдеп, жемістенеді.
* Жемісі жұмыртқа тәрізді немесе дөңгелек шар тәрізді қауашақ, ұзындығы 5-8 мм.
* Тұқымы бүршік тәрізді, қара қоңыр түсті. Мал жемейді.

## Өсетін жері мен таралуы
Жер бетінде тропиктік және субтропиктік аймақтарында таралған. Қазақстанда Каспий маңында, Балқаш-Алакөл ойысында, Іле, Күнгей, Қырғыз Алатауларында кездседі. Өсетін жері - өзендердің құмды жайылымдары, егістіктер, бақшалар, алаңқайлар.

## Қолданылуы
thumb|right|180px|Гүзардағы мәдени сәндік түрі
* Медицинада бақша қараотының дәні және жапырағынан жасалынған дәрілер бүйрек, бауыр, т.б.ауруларға қарсы ем үшін пайдаланылады.
* Аспаздықта шикідей, пісірлген және маринадталған түрінде тамақ дайындау барысында қолданылады.
* Мәдени сәндік түрі гүлзарларда өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Қараоттар
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Сайлаубай Есжанұлы Тойлыбаев

**Сайлаубай Есжанұлы Тойлыбаев** - 1951 жылдың 8 мамырында Алматы облысы, Ескелді ауданы, Жетісу ауылында дүниеге келген. Осы жердегі орта мектептің он жылдығын 1968 жылы бітіріп, 1969-1971 жылдары әскер қатарында болып, Отан алдындағы борышын абыроймен атқарып келген. 1972 жылы қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны 1977 жылы бітіріп шыққан. Одан «Қайнар» баспасында бас редактор, «Кітап жыршысы» газетінде аға редактор болып өзінің қаламын ұштай түскен.

1997 жылдан 1996 жылға дейін «Қазақ мұнай өнімдері» концерні Президентінің көмекшісі болып қызмет атқарған. Алғаш өлең жазуды 1962 жылы 5 сыныпта оқып жүріп бастаған. Оның өлеңдері аудандық, облыстық газеттерде, кейіннен республикалық газет-журналдарда жарияланып отырған. Оның «Жыл он екі ай» журналы 1983 жылы «Жалын» баспасынан жарық көрген «Қарлығаш» жас ақындар жинағына бір топ өлеңдері енген. 1987 жылы «Жалын» баспасынан «Біздің Талғат» деп аталған балаларға арналған кітабы жарық көрген.

Соңғы 5-6 жылдың көлемінде әннің мәтінінне арнап өлеңдер жазып келеді. Сазгерлер Мұратқан Егінбаев, Мақпал Жүнісова, Ағайша Шермұхамбетқызы Исағұлова, Әнуар Бекжанов, Дариға Тіленді келіні, Мақсат Жәутіков, Мүбәрак Салықов, Ғалымжан Тамендеров, Дүйсенхан Сыздықов, әнші-сазгер Гүлнұр Өмірбаевалар «Үркер ауып барады», 2011 жылы «Алатау» баспасынан «Өмірімнің бәрі өлең» деген өлеңдер, поэмаларжинағы жарық көрген. 
 
## Жетістіктері
* Қазақстан Жазушылар одағы мен Журналисттер одағының мүшесі. 
* Алматы облысы, Ескелді ауданынының «Құрметті азаматы». 
* Бүгінде Қазақ радиосында редактор болып қызмет атқарады.  
* «Бөбек» қорының балаларға арналған Республикалық конкурсының поэзия номинациясы бойынша жүлдегері.  
* «Жаңа ғасырға – жаңа ән!» жабық конкурсында «Қыздар, қыздар» әні жеңімпаз атанған.   
* Ұлы Абайдың туған күні мен Қазақстандағы Пушкин жылына арналған дәстүрлі «Абай оқулары» Алматы қалалық мүшеәйрасының арнайы жүлдегері.

## Отбасысы
1974 жылы сыныптас Құралай Карибаевамен алғаш тұрмыс құрған. Қазіргі кезде екі қызы бар: Назгүл мен Шынар. Үлкен қызынан екі немере сүйіп отыр.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан журналистері
Тулон

**Туло́н** (, , ) — Франция елінің оңтүстігінде, Фарон тау бектерінде орналасқан.  Халқы— 160 639 адам (1999).  Вар департаментінің және Тулон аймағының әкімшілік орталығы. Тулон қаласы Франция Префектурасы болып табылады.

Басты әскери-теңіз базасы Тулон портында орналасқан.

## Спорт
[нобай|солға|«1755 жылғы Тулон қаласы» [Верне, Клод Жозеф|Жозефа Верне]]
Тулон қаласында «Тулон» футбол клубы бар. «Стад де Бон Ранконтр» үй стадионы ретінде саналады.

## Туыстас қалалар
Туыстас-қалалар тізімі:
* Кронштадт, Ресей, 1996 жылдан бастап
* Норфолк, АҚШ
*Специя, Италия

## Дереккөздер
* Octave Teissier, *Histoire des divers agrandissements et des fortifications de la ville de Toulon*, 1874
* Gustave Lambert, *Histoire de Toulon*, 1886—1892
* Maurice Arreckx,* Vivre sa ville*, 1982 ; *Toulon ma passion*, 1985
* Jean-Pierre Thiollet, *Le Chevallier à découvert*, 1998
 

Санат:Франция қалалары
Бристоль

**Бристоль** () — Ұлыбританияның Оңтүстік-Батыс Англия аймағындағы орналасқан порт және графтық статусы бар қала. Эйвон өзенінің жағалауында орналасқан.

## Географиясы және климат
thumb|left|220px|Аспалы көпір
Қаланың ауданы 110 км².Солтүстік батыс бөлігінде Бристоль шығанағы, солтүстігінде Глостершир графтығымен, ал оңтүстігінде Сомерсет графтықтарымен шектеседі. Қаланың көне бөлігі Эйвон өзенінің оң жағалауында орналасқан. Елдің астанасы Лондон қаласынан батысқа қарай 169 километр, ал Атлант мұхитынан 8 километр қашықтықта орналасқан.

Бристоль Ұлыбританияның ең жылы қалаларының бірі. Атлант мұхитының маңында орналасқандықтан қалаға теңіздік климат тән. Жазы ыстық та ылғалды - шілде айындағы орташа температура +21°C, қысы жылы, жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +2°C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 741-ден 1 060 мм-ге дейін.

## Халқы
2007 жыл бойынша қалада 416 400 адам тұрады. Орташа тығыздығы шамамен 3 500 адам/км². Greater Bristol атты қала агломерациясында шамамен 561 500 адам тұрады, бұған Бристоль қаласынан басқа Бат облыстары, Солтүстік-Шығыс Сомерсет, Солтүстік Сомерсет және Оңтүстік Глостершир графтықтары кіреді.

## Экономикасы
Мемлекеттің маңызды экономикалық, қаржы және өндіріс орталығы болып табылады. Қалада әлемдегі ірі компаниялар мен корпорациялардың штаб-пәтерлері орналасқан. Қаланың экономикадағы негізгі салалары - қаржы жүйесі, финанстық активтер және авиациялық өндіріс. BAC (Бристольдық авиациялық компания) әлемдік стандартқа сай ұшақтар мен двигательдерді өндіруде танымал болып келеді.

## Бауырлас қалалары
*  Бордо, Франция (1947) 
*  Ганновер, Германия (1947)
*  Порту, (1984)
*  Тбилиси, Грузия (1988)
*  Puerto Morazán, Никарагуа (1989)
*  Бейра,  (1990)
*  Гуанчжоу, Китай (2001)

## Дереккөздер


Санат:Ұлыбритания қалалары
Үгедей ұлысы

Шыңғыс хан Орталық Азияны бағындырғаннан кейін жаулап алған жерлерін төрт ұлының (Жошы, Шағатай, Үгедей, Төле) үлесіне бөліп бергені белгілі. Бүгінгі Қазақстанның аумағына кіретін Ертістің жоғарғы ағысы, Еміл, Тарбағатайдан Балқаштың сол жақ жағалауына дейінгі жерлер **Үгедей ұлысы** болып есептелген. Орталығы қазіргі ҚХР-ның Шыңжаң аймағындағы Еміл қаласы болған. 

1227 жылы кезінде жаһанды қаһарымен əрі күшімен тітіренткен Шыңғыс хан дүниеден өтеді. Жошыдан кейінгі мұрагері Шағатай болғанымен, оның барынша қатыгез жан екенін білетін Шыңғыс хан өлер алдында мінезінің жұмсақтығымен, парасат-пайымымен, төзім-байыбымен ерекшеленетін сабырлы баласы Үгедейді бүкіл империяның ханы етіп тағайындауды тапсырады. 1229 жылы Ұлы құрылтайда Үгедей 
əкесінің өсиеті бойынша Ұлы хан болып жарияланады. Кейін ол өз ұлысының билігін баласы Күйікке табыс етеді. 

Күйік өлген соң Үгедей ұлысы бөлшектеніп кетеді. Үгедейдің немересі Хайдуды Мөңке Ұлы қаған болған кезінде Қарақорымнан Тарбағатайға жер аударады. Хайду мұнда Шағатай ұлысының ханы Барақпен одақтасып, 1269 жылы Таласта құрылтай өткізеді. Құрылтайда Еміл, Жетісу бойы, 
Сырдария, Ферғана өлкесі Хайдудың билігіне өтеді. Осылай Үгедей ұлысы қайтадан жанданып, Хайду мемлекеті болып құрылады. Хайду 1271 жылы Таразда Үгедей ұлысының ханы болып сайланады. Хайдудан соң 1302 жылы əкесінің орнына тұңғышы Жапар билікке келеді. Осы кезден бастап Шағатай, Үгедей əулеттері арасында тақ таласы қайта басталады. Жапар əуелі Шағатай ұрпағы Дуваның (Туваның) билігін мойындайды. Көп ұзамай 1310 жылы Үгедей ұлысы жойылып, Шағатай ұлысына біріктіріледі.  
## Дереккөздер

Санат: Қазақстан тарихы