open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иризация

thumb|Иризация эффекті, лабрадор минералы
**Иризация**(латын тілінен ирис-көздің шатырша қабығы, гүл спектріне ұқсас)-кейбір минералдардың тегіс тастардың шағылысуымен, әсіресе оны жылытатуында пайда болатын түрлі түсті жарқырауы, оптикалық эффекті.

Басқа дала шпатына, жарық күмiстей ие болатын лабрадорға - зоналық иризациямен, бұл термин көгер Агриколмен (1546 жыл) атанды.Иризация сонымен бiрге кейбiр корундтарда және кварц, кейбір кезде - бериллдер және диопсидтарда кездеседі. Бұндай эффектпен тастар өте қызық көрінеді. Олардың өңдеуден кейін кабошон түрінде ісмерлікте және нақыстарда кең пайдаланылады.

Иризация тек миералдарда ғана емес, (мысалы: көбелектердің қанаттарында, молюск қабыршақтарында, балық, қоңфздарда) айқындалады. Сабын көпіршіктерінің немес төгілген мұнай өнімдерінің бетіндегі иризация эффекті бәріне белгілі.

**Дереккөздер**
*Камнесамоцветное сырье: Учебное пособие. – Челябинск: Изд-во ЮУрГУ, 2007.– 119 с.
Құрлықтық философия

thumb|200px|Еуропа құрлығы

Құрлықтық философия () - қазiргi еуропалық философияның дәстүрлерiн айқындау үшiн қолданылатын термин. Мұндай атауды еуропалық философияны ағылшын-американдық немесе аналитикалық философиядан  айыру үшiн қолданылады. Себебі сол кезеңдерде аналитикалық философия ағылшынша сөйлейтiн әлемде өтімді стиль болды, ал  құрлықтық философия Еуропаның ұлы құрлығында танымал болды. Аналитикалық философиядан айырмашылықты білдіру үшін осы термин қолданылады.

=Философиялық бағыттары=

Құрлықтық философияға мыналар кіреді:

* Өмiр философиясы;
* Феноменология;
* Экзистенциализм;
* Герменевтика;
* Структурализм;
* Постструктурализм
* постмодернизм;
* Деконструктивизм;
* Француз феминизмi;
* Франкфурт мектебi;
* Психоанализ;
* Фридрих Ницше жұмыстары;

Санат:Философия тарихы
Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер
Санат:Философиялық ағымдар
Астеризм

[thumb|300 px|Астеризм кабошондағы [сапфир]]
**Астеризм**-сфералық немесе басқа дөңес қисық сызықты беттің көмегімен (кабошон), кристаллдың жарығымен пайда болатын жұлдызшалы фигура, кейбiр минералдардың кристаллдарындағы оптикалық эффекті.

Астеризм корундтар, (альмандин, демантоид) анар, (төрт сәуле жұлдызы) диопсид, берилл, кейбiр кварцтар, шпинелде айқындалады. Астеризмді шарттайтын негізгі себеп, ине сияқты қосындылардың кристаллында бар, бағдарлалған параллель бас кристаллографиялық өстер болып табылады. Мұндай қосындылардың жуандығы көрнектi жарықтың толқын ұзындығына жақын, және олар бiрнеше жүйелердi құрастырады, әрбір қосылғандарда параллель бағытталған, әртүрлi жүйелер қосындылардың арасындағы бұрыштар кристаллографиялық өстердiң арасындағы бұрыштарға сәйкес келедi.

Кристаллдың жарығымен бұндай қосындылардың торларындағы жарығы бір нүктелерінде "жұлдыз" байқалады. Жұлдыздың сәулелерiнiң саны кристаллды симметрияға байланысты болады. (Шпинделдер) Текше сингониясының кристаллдары екі өзара перпендикуляр жүйлері екі жолақтарды құрастырады, яғни төрт сәулелі жұлдызды, (берилл )корундтар қасында тригональ гексагоналды немесе гексагоналды сингонияның кристаллдарында, - үш жүйелердің қосындылары үш жолақтарды құрастырады, демек алты сәулелі жұлдыз.

(Лағыл, сапфир) корундатрдағы рутилдың ине сияқты микрокристаллдарын мұндай қосындылар ретiнде жиiрек алға шығады (әдетте бұл нәзiк қуысты өзекшелердi лағылдардағы жүйе). Жасаушы үш жүйе, әрбіреуіндегі микрокристаллдары тек қана өзара параллель емес, олар негізгі жазықтықта параллель бағытталған. Кейбір жағдайда он екі сәулелік астериз де кездеседі: бұл жағдайда корундты кристаллда екі супержүйелі қосындылар кездеседі: олардың әрқайсысының қосындыларын үш нормалды жүйелер құрастырады, алты сәулелі корундты астеризмдай, және бұл супержүйелер бір-бірінен 30° бұрышқа бұрылған. Екі супержүйенің барлық қосындылары біреуімен параллель, негізгі жазықтықтар. Бұл екi супержүйелер нәтижеде ортақ орталығы бар екi алты сәуле жұлдыздарын құрастырады. 1949 жылда келесi жылулық өңдеуi бар титанның диоксидiнiң қосымшасы бар шихтасынан алғашқы жұлдызша сияқты корундтары, кристаллдағы рутилдың шамданған рекристаллизациясымен синтез жасаған.

## Дереккөздер

*Г. Смит. Драгоценные камни — М.: Мир, 1980. — С. 76.

Санат:Асыл тастар
Жаркөл (көл, Жарқайың ауданы)

**Жаркөл** – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы көл. Шойындыкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде, теңіз деңгейінен 99,8 м биіктікте орналасқан. 

## Гидрографикасы
Аумағы 20,9 км2, ұзындығы 7,2 км, енді жері 4,0 км. Жағалау бойының ұзындығы 27,7 км. Көлге батыс жағынан жазда кеуіп қалатын 2 арна құяды. Қар, жер асты суларымен толығады. Алқабында қамыс, қоға, шалғын шөп өседі. Көктемде мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы көлдері
Ресми топ

**Ресми топ** — зандық тұрғыдағы мәртебесі бар, мүшелері қоғамдық еңбек бөлінісі жағдайында олардың еңбегін ұйымдастыратын әлеуметтік тапсырысты іс-әрекетпен біріккен нақты не шартты әлеуметтік қауымдастық. Ресми топтың әрқашан белгілі бір нормативпен бекітілген құрылымы, тағайындалған не сайланған басшылығы, мүшелерінің нормативпен бекітілген құқықтары мен міндеттері болады. Ресми емес (бейресми) топтар — нағыз әлеуметтік ұйымға жатпайтын, тек қызығушылықтары ортақ екендігіне байланысты қарым-қатынас жасайтын адамдар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтік топтар
Санат:Еңбек құқығы
Ретроактивтік

—*кері әсер етуші* деген мағынаны білдіреді. Ұмыту үрдісінде байқалатын құбылыс: өткен материалға ұқсас екінші бір материал оқылса, бұл қайта жаңғыртудың сапасының төмендеуіне әсер етеді. Осындай құбылыс *ретроактивтік тежелу* деп аталады. Ретта синдромы — дамудың бұзылуы; алғашқы алты айда қалыпты дамып, кейінгі айларда біртіндеп қолды еркін қозғалта алмаумен, дене мен бастың қалыпты өспеуімен, қимыл үйлесімсіздігімен, сөйлеудің дамуының бұзылуынен және едәуір тоқтап қалуымен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Референтті топ

**Референтті топ** — индивид үшін мәні және тартымдылығы бар адамдар тобы. Референтті топ адамдар үшін референтті болып көрінетін, даралылық бағалылықтарының, талаптарының, қылықтық ережелерінің, пікір айтулардың көзі болып табылады. Референтті тұлға — басқа адамға үлгі болып көрінетін ерекше мәнді және бағалы адам. Референтті тұлға кімге референтті болып көрінсе, сол адамға күшті психологиялық ықпал етеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Рөлдік ойын

**Рөлдік ойын** — біріккен топтық ойын, мұндай ойынға қатысушылар әр түрлі әлеуметтік рөлдерді орындайды (әлеуметтік рөл): анасының, әкесінің, тәрбиешінің, дәрігердің, оқушының т.с.с. Рөлдер теориясы – әлеуметтік рөл түсінігіне сүйенетін, тұлғаның және тұлғааралық қатынастардың әлеуметтік психологиялық теориясы. Рөлдер теориясы адамның рөлдік қылықтық терминдеріндегі тұлғалық және тұлғааралық қатынастарды қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
ЖІӨ бойынша қалалар тізімі

## Әлем қалаларының ІЖӨ бойынша тізімі (2008)
ЖІӨ мен халқын есепке алғанда тек урбандық аймақтары алынып, қаланың сырты ескерілмеген. Дегенмен кейбір қалалар урбандық аймағы кең ауқымды алғандықтан жан басына шаққанда төмен ЖІӨ көрсетсе басқа қалаларда іскер халықтары кішкене ғана урбан ауданында тұрғандықтан жоғары ӘЖӨ көрсететді.

## Аймақтар бойынша үздік бестік
Бұл рейтинг аймақтар бойынша үздік 5 қалаларды (мүмкін болса) көрсететеді.

### Африка, Солтүстік

### Африка, Суб-Сахара

### Америка, Солтүстік

### Америка, Оңтүстік

### Азия, Оңтүстік

### Азия, Шығыс

### Азия, Оңтүстікшығыс

### Азия, Батыс

### Еуропа, Шығыс

### Еуропа, Оңтүстік

### Еуропа, Солтүстік

### Океания

## Top 10 cities in the European Union

## Top 10 cities in the United States

## See also
* List of countries by GDP
* List of country subdivisions by GDP over 100 billion US dollars
* List of metropolitan areas in the European Union by GDP
* List of metropolitan areas in the United States by GMP
* List of most expensive cities for expatriate employees
* List of Chinese municipalities and prefecture-level cities by GDP over 100 billion Chinese yuan

## References

Санат:Қалалар
Санат:Жалпы Ішкі Өнім
Санат:Тізімдер
Сақтау (жантану)

**Сақтау** (жантану) — психологияда естің негізгі үрдістерінің бірі ретінде қарастырылады. Есте қалдыру дегеніміз — жаңадан қабылданған бейнелер мен материалдарды, олардың мәнін есте бұрынғы сақталғандармен байланыстырып отыру. Есте қалдыру үрдісі талғамалы. Өйткені, біз санамызға бұрын әсер еткен нәрселер мен құбылыстардан, болмыс пен оқиғалардан өмір мен тіршілікке қажетті материалдарды ғана тұрақтандырып, жадымызда қалдыруды мақсат етеміз. Есте қалдыру, арнайы есте қалдыру, еріксіз есте қалдыру болып екіге бөлінеді. Еріксіз есте қалдыруда адам алдына арнайы мақсат қоймайды.
## Есте қалдыру шарттары
Арнайы есте қалдыру үшін мынадай шарттар қажет: 
*1) арнайы мақсат қою, оны меңгеруге ұмтылу; 
*2) есте қалдырудың әлеуметтік, тәжірибелік мәнінің адам қажетіне байланысты болуы; 
*3) есте қалдыруды жоспарлап, оқылған материалдардың жемісі мен оның ішінен еске түсерлік түйінді мәселелердің ізін, мәнін білу; 
*4) сол мән-мағыналарды түсіну үшін оларды ойлау үрдісімен тығыз ұштастыру; 
*5) қабылдаған нәрселердің байланыс жүйелерін, тірек боларлық желісін табу; 
*6) қабылдаған нәрселерді өз сөзімен құрастыру, сөйтіп қажетті материалдарды есте қалдыруды жеңілдету; 
*7) өз еңбегін, оқуын дұрыс ұйымдастыра білу; 
*8) сапалы түрде қайталап, пысықтап отыру. 
Мұндай талаптарды орындау адамның ақыл-ой кені болып саналатын ес пен жадында сақтауын дамытып отыруға пайдалы ықпал етеді. Есте сақтаудың тиімді тәсілі мен жемісті болуы қажетті материалдарды қайталап (жаттап) алуға байланысты. Бұл тәсілдің де өзіндік амал-әрекеті, жүйесі бар. Кез келген (қайталау) жаттау жемісті бола бермейді. Ғылымда есті дамытуға арналған жаттау тәсілін — мнемоника деп атайды Бұл латын сөзінен шыққан. Мәнісі — қайталап жаттап алу амалы, есте сақтауды дамытудың тиімді жолының бірі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Салыстырмалы генетикалық әдіс

**Салыстырмалы генетикалық әдіс** - жазба жұмыстарын, эпистолярлық мемуарларды, адамның басынан өткізген оқиғаларын, естеліктерін зерттеп, оның әр түрлі психологиялық ерекшеліктерін (өзгешеліктерін) білу. Балалардың немесе үлкендердің психикалық әрекеттерін зерттеу кезінде оларды бір-бірімен салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Салыстырмалы патологиялық әдіс

**Салыстырмалы патологиялық әдіс** - психология ғылымындағы адамды зерттеу әдістерінің бірі. Салыстырмалы патологиялық әдіс арқылы зерттегенде ақыл-ой әрекеттері зақымдалған ауру адамдардың психологиясы дені сау адамның жан дүниесімен салыстырылып, оның арасындағы айырмашылықтар мен өзгешеліктер қарастырылады. Мысалы, сөйлеудің бұзылуын, қимыл-әрекеттеріне зақым келуін, естің бұзылуын, ұмытшақтықты және т.б. қалыпты психикалық әрекеттермен салыстырып талдаудың ғылыми мәні зор. Салыстырмалы патологиялық әдіс физиологияда, психология мен медицинада көп қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Platts

**Platts** — McGraw-Hill Companies  корпорациясының бөлiмшесi - энергия және ақпараттық технология өнімдерін жеткізудің әлемдік көшбасшысы. Platts Огайо штатындағы Кливленд қаласында 1909 жылы Уоррен К.Плэттоммен негізделді. 

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайты
*Official Platts / WUSA9 Weekly TV Show 

Санат:Компаниялар
McGraw-Hill

**The McGraw-Hill Companies, Inc.**, (**МакГроу-Хилл**, ) - баспа жұмысымен, телехабар, қаржы және бизнес қызметтермен  айналысатын  американдық компания. 

## Компания президенттері

* Джеймс Х. Макгроу (1917 – 1928)
* Джонатан Хефлин (1928 – 1948)
* Джеймс Макгроу (кіші) (1948 – 1950)
* Кертис В. Макгроу (1950 – 1953)
* Дональд К. Макгроу (1953 – 1968)
* Шелтон Фишер (1968 – 1974)
* Гарольд Макгроу (кіші) (1974 – 1983)
* Джозеф Дион (1983 – 1998)
* Гарольд Макгроу III (1998 – қ.у.)

## Еншілес серіктестер

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайты
*Transcripts of The McGraw-Hill Companies' Quarterly Conference Calls
*Digital Engineering Library (Book List at 29Dec07  Book List at 25Feb08 )
*Platts Energy, Metals & Petrochemicals Data
*McGraw-Hill Construction

Санат:Компаниялар
Гарольд МакГроу III

**Гарольд Виттлеси "Терри" Макгроу III-шi** (1948 жылы дүниеге келген) McGraw-Hill Companies-тің төрағасы, президенті және бас директоры (CEO) болып табылады, американдық серiктестiктер президенттерінің қауымдастығының президенті және Iскер дөңгелек үстелдің бас төрағасы.

Санат:1948 жылы туғандар
Санат:АҚШ кәсіпкерлері
Қуаң сары

Қуаң сары - (палевая масть) басы, мойны мен денесінің жүні, құйрық-жалы сарғыш, сабан түстес; денесінің жүн қабаты қаймақ түстес, жал-кұйрығы ақшыл, көзі шыны тәріздес, терісі бозарған қызғылт болса - шегір сары деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қулық бие

**Қулық бие** – алғаш құлындаған байтал, тұмса бие. 

## Мінез-құлқы, күтімі
Жылқышылар алғаш құлындайтын байталды көбінесе көзден таса қылмауға тырысады. Оны қадағалап туғызып, құлынның шаранасын жалатып, оның сызға, тоңға жатып қалмауын қадағалайды. Жылқы мінезіне қанық жылқышылар "қулық-құлынжанды" дейді, себебі жыл сайын құлындап жүрген биелердей емес қулық биелер құлынын қызғанғыш болып келеді. Құлынына жақындаған өзге малды, тіптен адамды да қыршып алудан тайынбайды. Қулық биенің құлынын "қулық құлын" деп атайды. Бие байланған уақытта қулық бие де бірге байланады. Оны алғаш сауарда бауырына сауыншы абайлап отырады. Тіптен кейбірін алғашында күрделеп барып сауып, бірте-бірте күрделемей саууға үйретеді. Бұның барлығы оның тай кезінде мініліп үйретілген, үйретілмегеніне байланысты. Егер тайында мінілген болса сауын кезінде бауырына отырған адамды жатырқамай, бірден тыныш тұрып сауғызады. Қулық биені бұрыннан байланып жүрген биелердей ұзақ саумайды. Көбіне құлыны жетіліп өсу үшін ертерек ағытып жібереді.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Добросмыслов А.И. Скотоводство в Тургайской области. Оренбург: Тургайский обл. стат. комитет, 1895; 
* Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969; 
* Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының қазақша атаулары. Алматы: Қайнар, 1986; 
* Жанәбілов Ш. Жылқы атаулары. Ер қанаты. Жинақ. Құраст. Ж.Аупбаев. Алматы: Қайнар, 1987. 300-322-бб.; 
* ҚӘТС. 10-том. Алматы: Арыс, 2008; 
* ҚР МОМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Жылқылар
Құйрық май

thumb|upright|Құйрықты қойлар
thumb|upright|Кәуапқа қажетті ингредиент майлы құйрықты қойлардан алынған май құйрығы.
thumb|upright|Қашқардағы мал базарында қой етінің кәуабын жеткізуші, жексенбі, Синьцзян, Қытай.
**Құйрық май** (курдюк) — құйрық түбінде дөңгеленіп жиналған май. Мұндай май құйрық, жекелеген қылшық және ұяң жүнді қой тұқымдарында болады. (Қ. Еділбай қойы,  Сараджын қойы, дегерес қойы, қазақтың ұяң жүңді қойы, алай қойы, гиссар қойы). Құйрық бір жерде жиналған қоректік қор. Қазақстан мен Орта Азияның жергілікті қой тұқымдарының өскен ортасының қатаң жағдайына бейімделгенінің бір көрінісі. Қой қысқы тебінде жайылғанда жетіспейтін қорегін құйрықтан біртіндеп алып толтырады. Құйрық Орта Азия мен Қазақстан халықтарының әр түрлі ұлттық тағамдарын дайындағанда пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Мал шаруашылығы
Құлын

**Құлын** — жылқының алты айға дейінгі төлі, құлын әдетте енесінің бауырында өсіріледі, тек бие сауылатын сауым уақытыңда енесінен бөлек ұсталады. Құлын айдан асқаннан кейін бір жасқа дейін жабағы деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құлын терісі, тайжақы

Құлын терісі, тайжақы - (жеребок) - жеңіл өнеркәсіп үшін бағалы шикізат. Құлын терісі өлі туған немесе іш тастаған құлын терісі және сүт еміп, отыққан құлын терісі болып екіге бөлінеді. Құлын терісінің алғашқысынан галантереялық бұйымдар, қолғаптық, аяқ киім қонышына арналған былғары жасалынады, ал екіншісі - өзең қабаты қалыңдау және тығыз, жүні жақсы дамыған, жылтыраған тегіс болуына байланысты бағалы үлбірлік (мехтік) шикізат болып табылады. Иленген бір түсті құлын терісінен түгін сыртына қаратып жарғақ деп аталатын сырт киім тігіледі. Ерекше тәсілмен иленген өте берік, бетіне түскен қысымға (10-12 кг/мм2) шыдамды, су тигенде қалпы мен қасиеттерін езгертпейтін құлын терісін жарғақ деп атайды. Керілген жарғақты ұрғанда таза дыбыс шығады. Осындай жарғақ музыкалық аспаптар мен кейбір техникалық бұйымдар жасауда пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құлын үйрету

Құлын үйрету - (обтяжка жеребенка) - құлынды ұстап, ноқталап жетелеуге, байлауға үйрету, адамнан қорқып, үркіп қашпайтындай бой үйрету. Құлын үйрету өсіріп отырған жылқы тұқымына, шаруашылық бағытына, ондағы жылқы санына байланысты құлынның әр түрлі жасында жүргізіледі. Салт мініс, жегіс бағытындағы жылқы өсіретін асыл тұқымды шаруашылықтарда құлын үйрету күзде, құлыңды енесінен айырған кезде жүргізіледі. Етті-сүтті бағыттағы жылқы өсіретін шаруашылықтарда құлын үйрету бие байлау кезінде жүргізіледі. Сауылмаған бие құлынын, әдетте, тайыңда бас білдіреді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құлындау, құлындату

Құлындау, құлындату - (ожеребиться, выжеребка) - қалыпты жағдайда өткен бие буаздығының соңыңда құлынның тууы. Бие буаздығының ұзақтығы, орта есеппен, 335 күн (11 ай) созылады. Бие құлындауына бірнеше күн қалғанда желіні дөңгелектеніп үлкейіп, емшектері ісініп, екеуі екі жаққа қарай делдиіп бағытталады. Бие құлындар алдында емшектерінің ұшында уыздың тамшылары, сыртқы жыныс мүшесінен (сарпайынан) сұйық шығады, тыпыршып, мазасызданып, бір тұрып, бір жатады. Құлындау кезіңде бие аяқтарын созып жатады, 2-3 минут сайын күшенеді. 20-40 минут аралығында ешкімнің көмегінсіз-ақ құлын туады. Бие көбінесе түнде құлындайды. Бие құлындату көктемде жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құнажын байтал

Құнажын байтал - (кобылица в возрасте от 2 до 3 лет) - жылқының үш жасар (екі мен үш жас аралығындағы) ұрғашысы. Құнажын байтал алғашқы рет шағылысқа түседі. Жылқысы көп шаруашылық көктемде құнажын байталдардан жеке үйір құрып, айғыр қосады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Салыстыру (жантану)

**Салыстыру** — ойлаудың логикалық амалдарының бірі. Адамның ойлауы әрқашан талдаудан және синтезден басталады. Ойлау — түйсік пен қабылдаудағы талдау мен синтездің жаңа мазмұнға ие болған түрі. Талдау дегеніміз — ой арқылы түрлі заттар мен құбылыстардың мәнді жақтарын жеке бөлшектерге бөлу. Синтезде ой арқылы заттың, құбылыстың барлық элементтері біріктіріледі. Талдау мен синтез бірімен-бірі тығыз байланысты құбылыстар. Осылардың негізінде салыстыру деп аталатын ой операциясы пайда болады. Салыстыруда заттардың ұқсастығы, айырмашылығы айқындалады. Заттарды, бейнелерді, ұғымдарды салыстыру тұрғысындағы тапсырмалар ойлаудың дамуы мен оның кінәраттарын психологиялық зерттеулерде кеңінен қолданылады. Салыстыруда адамның нені негіз етіп алатыны, бір объектіден екіншісіне өтудің жеңілділігі және т.б. жағдайлар талданады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Құйрықты қылшық жүңді Сарыарқа қойы

Құйрықты қылшық жүңді Сарыарқа қойы - (Сарыаркинская курдючная грубошерстная порода овец) - Қарағанды облысының "Жеңіс" АҚ мен "Сарысу" шаруа қожалықтары ассоциациясында жергілікті қазақы қойлардан көп жылдар бойы жүнінің ақ және боз түсі бойынша сұрыптау жұмысының нәтижесінде белгілі селекционер Е.Есентаевтың жетекшілігімен шығарылған жаңа қой тұқымы (1991 ж.). Арқаның шөлейт аймағының қатаң табиғи жағдайына жақсы бейімделген. Берік конституциялы, қаңқасы мен дене бітімі жақсы дамыған, тұяқтары тебінге шыдамды мықты болып келеді. Шығарылғанда еділбай, қарғалы қошқарларының қаны қүйылғандықтан жергілікті қазақы қойлардан ет-май өнімділігі 8-10% артып, қошқарларының тірілей салмағы - 95-110 кг, саулықтарынікі - 60-65 кг тартып, олардан тиісінше, жуылған таза жүн талшығының шығымы 75-85% құрайтын - 3-3,5 кг және 2-2,4 кг технологиялық қасиеттері жақсартылған жүн қырқылады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құла

Құла - (буланая масть лошадей) - жылқының түсі, басы мен денесі жылтыр сары немесе құм түстес құрым сары ренде болып, тізесінен төмен аяқтары мен жал, құйрығы қара, арқасында шоқтығынан бастап құйрықтың бітісіне дейін созылған жіңішке қара жолағы болады; дене жүні алтын тәріздес жалтылдап, теңбілі болса құлакер (құлагер, керқұла) деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құнарлы жем

Құнарлы жем - (концентрированный корм) - құрамында қоректік заттар жоғары шоғырланған мал азығы. 1 кг-ның жалпы қоректілігі - 0,8-1,2 азық өлшеміне жетеді. Құнарлы жемге астық және бұршақ тұқымдастар дәні, кебек, күнжара мен шроттар жатады. Қоректік заттарының шоғырлануы бойынша құнарлы жем энергетикалық (1 азық өлшемі -  80-120 г қорытылатын протеин келетін астық тұқымдастар дәні) жөне протеиндік (1азық өлшемі - 200-350 г қорытылатын протеин келетін бұршақ тұқымдастар дәні, күнжара мен шроттар) тобына бөлінеді. Бағасының қымбаттылығына байланысты мал азығына үнемделіп, мөлшерлі жұмсалады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құрамажем

Құрамажем - (комбинированный корм, комбикорм) - мал мен құс түрі, жасы мен өнімдік  бағытына байланысты азықтандыру нормасына сәйкестендірілген рецепт бойынша құрастырылған құнарлы жемдердің қосыңдысы.  Құс  азықтандыру қажеттілігін толығымен қамтитын толық рационды  құрамажем және мал рационының құнарлылығын арттыратын кұнарлы-құрамажем (комбикорм- концентрат) түрінде шығарылады. Сүт кұрамдас құрастырылған төл азығына қолданылатын арнайы азық қосындылары да құрамажемге жатады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Құрғақ сүт

**Құрғақ сүт** — ұзақ мерзім сақталуы үшін кептірілген сүт ұнтағы. Құрғақ сүтті тез арада жоғары температурада кептіру қондырғыларында дайындап, төл азығы мен адам тағамына қосыңды ретінде пайдаланады.

## Сүтті құрғату тәсілі
Көшпелі дәуірде қазақтар да сүтті түгінен айырылған тері арқылы құрғатқаны туралы Ақселеу Сейдімбек айтады: Теріні түгінен айырудың мұндайда екі-үш түрлі тәсілі қолданылады. Бірі – и салу тәсілі. Тек иі өтіп кетпейтіндей, идің быршыған дәмі мен өткір иісі теріге сіңбейтіндей болуы керек. Екіншісі – теріні жібітіп отырып, өткір ұстарамен түгін қырып тастайды. Үшіншісі – сойылған малдың жас терісін ағын суға салып қойса, төрт-бес күнде түгі сыдырылып түсіп қалады. Осындай тәсілдердің бірін қолдану арқылы дайын болған түксіз теріні суға салып, шуашы мен шайырынан айырылғанша әбден сапсып жуады. Ақжемденіп, май-сөлінен арылған тері шүберектей болып тазарған кезде сөреге жая салады.
Келесі күні қой-ешкіні қосақтап жібереді де мол етіп сүт сауады. Ол сүтті мүмкіндігінше үлкен қазанға құйып, әлгі теріні соған салады да, астына маздатып от жағады. Біраздан соң тері салған сүт шымырлап қайнай бастайды. Қайнаған сайын қойыла береді. Қойылған сайын сүттің бар маңызын тақыр тері бойына тарта береді. Бір мезгілдер болған кезде сүт қойыртпақтанады. Тері болса, ағара бөртіп, әбден ісінеді. Содан, қойылған сүт сарқыла таусылып, енді сарғайып күйеді-ау дегенде от үзіледі де, тері қазаннан алынады. Сол бетінде теріні сөреге жайып тастайды. Тері түнімен жел қағып тобарсып, сол күні түске дейін кеуіп-ақ қалады. Түс қайта тағы да қой-ешкі қосақталып, тағы да қазан сүтке толады. Тағы да қазан астына жайнатып от жағып, әлгі сүтсіңді болған теріні тағы да қазанға салып қайната бастайды. Осы жағдай үшінші рет қайталанады. Сол кезде сүт сіңген терінің қалыңдығы бармақ елі болып, өн бо йына уыз сүттің маңызы тұтылады. Мұнан соң, үшінші рет жайылған тері тобарсып кебе бастаған кезде шиыршықтап орайды да, маңызы ұшып кетпес үшін қарынға немесе бүйенге салып, ауызын буып тастайды.

## Дереккөздер


Санат:Сүт
Санат:Сүт өнімдері
Янка Купала

**Янка Купала** (шын есімі *Иван Доминикович Луцевич*; ; 1882—1942) — Беларусь халық ақыны, Беларусь Ғылым академиясы мен Украина Ғылым академиясының академигі, жазушы. «Жалейка», «Гусляр», «Дорогой жизни», т.б. өлеңдер жинағының авторы.

Беларусь әдебиетінің классигі. Бірінші дәрежелі Сталин сыйлығының Лауреаты (1941).

## Биографиясы

## Сыртқы сілтемелер

* Yanka Kupala's sonnets 

## Дереккөздер


Санат:Беларусь ақындары
Санат:КСРО ақындары
Донорлық (қан)

thumb|Мельбурн қаласында орналасқан Корольдік госпитальдегі қан тапсыру сәті, 1940 жылдар
**Донорлық** (donare латынша - сыйлау) - қанға мұқтаж ауруға адамның өз қанын, немесе компоненттерін ерікті түрде беруі. Тіпті медициналық препараттар жасау үшін де донорлардың қаны пайдаланылады.  Шифрі МКБ-10 Z52.0.

Әлемде қан құюға  жыл сайын миллиардтаған адам мұқтаж болады. . Қан күйiкке шалдыққандарға және жарақаттанғандарға керек болады. Күрделi операциялардың өткiзу кезінде, ауыр босануларда қан құйылады. Ал гемофилиямен және қаны аздықтың ауруына шалдықандарға - өмiрдiң сақтап тұру үшiн керек. Сонымен бiрге  химиотерапия кезінде онкологиялық ауруларға қажет. Өмiрде әрбiр үшiншi тұрғын  бiр рет донорлық қанды қажетсiнедi дейді статистика.

=Бүкіләлемдік  қан донорларының күні=

14 маусым - қан донорының бүкiләлемдiк күнi. Бұл күн қанды ерiктi түрде тегiн өткiзуді насихаттаайтын үш ұйымның нұсқауымен таңдалды.Олар  қызыл крест қоғамдық ұйымының халықаралық федерациясы, Халықаралық қан құю ұйымы, Халықаралық донорларды дайындау федерациясы.

=Донорлықтың пайдасы=

Қан жасау жүйеcінiң активизациялануы донорлықтың арқасында болады. Сонымен қатар - қызыл жiлiк майының торшалары және иммунитеттiң стимуляциясының жақсы болуына донорлықтың пайдасы, әсері көп. Өліп жатқан эритроциттердiң утилизациясына қатысатын  кейбiр органдардың жұмысының жеңілдеуі байқалады. Мысалы: көк бауыр, бауыр.

* организмның профилактикасы: қан жоғалтуға әкелген апаттарда, күйiк;
* қан жасау процесінің жақсаруы;
* жүрек-қолқасының ауруларының профилактикасы;
* иммундiк жүйенiң ауруларының профилактикасы, асқазан асты без,бауыр, атеросклероз, ас қорытуды бұзылысында пайдасы зор;
* организмнан артық балластының бiржола жойылуы: қан және оның элементтерi

=Донорлықтың түрлері=

**Аутодонорлық**

Аутодонорлық - жоспарлы операцияның алдында емделушiнiң өз қанын алдын ала дайындау. Бөтен қанның құылуы организм үшiн стресс болып табылады, аутодонорлық негативтi эффекттердi минимумға түйiстiруге мүмкiндiк бередi.

**Аутоплазма**

Меншiктi қанның алдын ала даярланылған плазмасы. Босануға көмектесуде және тағы басқа операцияларда қолданылады.

=Қан тапсыру ережелері=
thumb|Қан тапсыру
Донорларға  мына әрекеттерді жасау ұсынылмайды:

* Қан тапсыру алдындағы кеш қарсаңында сүт өнiмі, ысталған, ащы, қуырылған, майлы, тағам жемеу.
* Процедураға дейiн (48 сағат) алкоголь қабылдау.
* ды қабылдау, 
* Процедураға дейiн (72 сағат) құрамында анальгетиктері бар аспирин, анальгин секілді тағы басқа препараттарды қабылдау
* Процедураға бір сағаттан кем уақыт бұрын шылым тарту.

Қан өткiзуi организмға кейбiр ауыртпашылықтап келтіреді. Сондықтан донорларды қолдау үшін ресми шаралар жүргiзiледi: ақы төлелетiн демалыс және тағы басқа қажеттіліктер өтеледі.

=Донор болудың жалпы шарттары=
Донор болу үшiн алдын ала қан талдауларды өткiзу, дәрiгерлiк тексеруден өту керек.
Денеге күш түсірмеу,көбiрек тамақтану ұсынылады. Донорға қысымның қалпына келуі үшiн келесi өнiмдер ұсынылады: шоколад, кофе, гематоген.

=Дереккөздер=

Ресей федерациясындаға ерiктi донорлықты дамытуға арналған мемлекеттiк бағдарламаның сайты
Debenhams

**Debenhams plc** (Дебенхамс) — британдық әмбебап дүкендер желісі. 1813 жылы Лондон қаласында құрылған. Штаб-пәтері де осы қалада орналасқан. Қалыптасу тарихы Уильям Дэбенхэм есімімен байланысты.

## Mеншік иесі және басшылық

Компанияның негiзгi иесi — «Baroness Retail» консорциумы.

Директорлар кеңесiнiң төрағасы — Джон Лавринг. Бас басқарушысы — Роб Темплмен.

## Әрекетшілігі

«Debenhams»-тің Ұлыбритания мен Ирландияда киім, косметика және үйге арналған бұйымдарды сататын 123 әмбебап дүкені бар. Сонымен қатар шетелдерде, 15 елде, көбінесе Таяу Шығыста және Азия елдерінде, Debenhams франчайзинг әмбебап дүкендерi жұмыс істейді .

Қызметкерлер саны - 30,417 адам. 2005 жылдың тамызында бiткен қаржы жылында саудадан түскен ақша- 42 млрд долларды құрады, ал таза табысы - $257, 7 млрд. 

## Қазақстандағы дүкендері
[thumb|250px|[Астанадағы Debenhams дүкені]]
Бүгінгі таңда «Debenhams» дүкені тек қана Астана қаласындағы Хан Шатыр ОСО-да ғана бар. Қазір Алматыда да дүкен ашу жоспарлануда.

## Сыртқы сілтемелер
*Debenhams 
*Debenhams plc

## Дереккөздер


Санат:Компаниялар
Lacoste

**Lacoste** (қазақша айтылымы *Лакост*) — 1933 жылы құрылған француздық компания. Сәнді киім, аяқ киім, иіс су, оптикалық және күннен қорғайтын көзілдірік, теннис бәтеңкелерін, сағаттарды және түрлі былғары бұйымдарын өндіреді. 

## Lacoste иіс сулары
thumb|250px|Lacoste Essential иіс суы
Lacoste киім және түрлі аксессуарлар ғана емес, әйелдер мен ерлерге арналған иіс су да өндіреді. Негiзiнде Lacoste иіссуларын Casual және Sport стильіне жатқызуға болады. 

Бірінші иіс су Lacoste бренді атымен 1984 жылы шығарылды. Қазіргі кезде Lacoste хош иісінің 20 түрі бар.

Ең белгілілері:
* Lacoste Blanc - ерлер үшін
* Lacoste Essential - ерлер үшін
* Lacoste Elegance - ерлер үшін
* Lacoste Inspiration - әйелдер үшін
* Lacoste Femme - әйелдер үшін
* Lacoste Touch of Pink - әйелдер үшін
* Lacoste Hot Play - ерлер үшін
* Lacoste L.12.12 - ерлер үшін

## Сыртқы сілтемелер
* Компанияның ресми сайты

Санат:Компаниялар
Levi Strauss & Co.

**Levi Strauss & Co.** (**LS&CO**, **Levi's**) (*Ливай Стросс* деп айтылады) - американдық компания, киім (ең алдымен джинс киімінің) және аяқ киiмнiң белгiлi өндiрушiсi.

1853 жылы  Сан-Францискода Леви Страусспен құрылған.

Штаб-пәтері - Сан Франциско қаласында орналасқан.

## Mеншік иесі және басшылық
Levi Strauss & Co. компаниясының иелері Леви Страусстың ұрпағы болып саналады.

Компанияның директорлар кеңесінің төрағасы — Ричард Кауфман (*Richard L. Kauffman*), президенті — Джон Андерсон (*John Anderson*).

## Әрекетшілігі
Levi Strauss & Co. өз әрекетшілігін әлемнің әртүрлі аймақтарында орналасқан үш бөлімше арқылы жасайды:
* Levi Strauss, North Americas (LSNA), Сан-Францискодағы штаб-пәтері
* Levi Strauss Europe (LSE), Брюссель
* Asia Pacific Division (APD), Сингапур

## Сыртқы сілтемелер
* Корпоративтік сайт
* Ресми сайты

## Дереккөздер
NewYorker

**NewYorker** — штаб-пәтері Германияның Брауншвейг қаласында орналасқан халықаралық сән компаниясы, сонымен қатар сауда белгісі. Мақсатты аудиториясы негізінен 12-19 жастағы адамдарға бағытталған.

Бірінші NewYorker дүкені Фленсбург қаласында ашылған болатын. 2011 жылдың сәуір айында компанияның 863 филиалы Еуропаның 31 елдіне (Австрия, Армения,  Бельгия, Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Чехия, Дания, Эстония, Франция, Германия, Венгрия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Черногория, Нидерланд, Польша, Португалия, Румыния, Ресей, Сербия, Словакия, Словения, Испания, Қазақстан, Швеция, Швейцария, Украина, Финляндия) және Азияның 2 елінде (Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері) орналасқан.

Компанияда 15 000-нан аса қызметкер жұмыс істейді. 2006 жылдың желтоқсанында компания сатылымнан өзінің бiрiншi миллиардын жасады.

[220px|thumb|right|NewYorker-дің [Астанадағы дүкені]]

## Тарихы
NewYorker брендiнiң тарихы 1971 жылы Фленсбург қалашығындағы сәндi джинс киімінің бiрiншi фирмалық дүкенiнің ашылғаннан басталды. Келесі он жылда NewYorker-дің филиалдары Германияның көптеген қалаларында ашылып, бас айналдыратын жетiстiктерге қол жеткізді. Аймақ кеңейтумен қатар, компания сатып алушыға ұсынылатын тауарды да қайтадан қарастырды. Енді осында джинстерден басқа свитер, жеңіл жейде, күртешелерді және т.б. табуға болатын еді.

1994 жылы NewYorker әлемдiк нарыққа шыға бастады.

NewYorker ерекше жарнамалық компанияны жүргізіп келе жатыр. Компанияның басқармасы жастарға арналған концерттер мен акцияларға демеушiлік етеді. Сондықтан топтамалардың көпшiлiгi (Кайли Миноуг, Мадонна, Lady Gaga және басқалары) музыка әлемiнiң жұлдыздарымен көрсетілген.

## Қайрымдылық және қоғамдық қызмет
2010 жылдың ақпанында New Yorker сатуларынан пайдасы, Гаитидегі ең күштi жер сiлкiнуден зардап шеккендердің мұқтаждығында түсетiн қайырымды коллекцияны шығарады.

NewYorker мұқтаж адамдарға, әлеуметтiк қорғалмаған балаларға және жасөспiрiмдерге көмектесуді ұмытпайды.

Сонымен қатар компания *Battle of the Year* аты халықаралық брейк-данс сайысына демеушілік етеді.

## Негізгі топтамалар

NewYorker — стильдi жастардың сүйiктi дүкенi. Тауарлардың көпшілік бөлігі джинс, спорт және көше сәнінде жасалған. Бұл қатарды аксессуарлар мен ішкі киім толықтырады. NewYorker-дің барлық топтамалары қазiргi заманның рухымен қаныққан. NewYorker тек қана өз маркаларынан тұрады: Fishbone және Fishbone sister, Smog, Censored, Amisu. Сонымен қатар NewYorker-мен бiрге көптеген жаңа топтамалар iске қосылды. Мысалы, 2009 жылдың қазан айында RLUB7-ден Serious Fresh топтамасы шығарылды, ал 2010 жылдың мамырында - Lady Gaga-ның топтамасы.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Германия компаниялары
Санат:Киім және аяқ киім өндірушілер
Гомфрена

нобай|220x220 нүкте|Гомфрена

нобай|293x293 нүкте|Гомфрена, Ұлттық жаратылыстану мұражайы, Тайчунг, Тайвань.

## Өсімдік туралы
Гомфрена – амаранттар тұқымдасына жатады. 90-ға жуық  біржылдық және көпжылдық түрі Америка, Австралия және Африка аймақтарында таралған. Қазақстанда біржылдық түрлері  өсіріледі. Биіктігі  түріне қарай 15-45 см аралығында болады. Гүлі жоңышқаға ұқсас келеді. Пішіні шар тәрізді, домалақ,  диаметрі  3-4 см. Түріне қарай түсі ақ, сары, күлгін, қызғылт, қызылкүрең болып келеді. Ою-өрнек, кескіндер, гүлмен көмкерілген сөздер жазуға, гүлзардың жиектеріне, гүлді кілем жасауға көп қолданылады. Көшеттерді еккенде арақашықтығы 20-25 см болуы керек. Маусым айынан бірінші суыққа дейін гүлдеп тұрады, бірақ біздің климаттық жағдайымызға байланысты тұқым бермейді.
нобай|Гомфрена гербариі

## Қолданылуы
Гомфрена  біржылдық жаздық гүл болғанымен, көбінесе оны кептіріп, қыс айларында құрғақ гүл  ретінде гүлден жасалатын композицияларға, гүлшоқтарға  көп қолданады. Кептірілген гомфрена түсі мен пішінін жақсы сақтайды.
## Күтімі
Жылы,  ашық жерлерде және жеңіл топырақта жақсы өседі. Өсімдікке көңді гүл түйін салғанға дейін қосу керек, ал әрі қарай өте көп қолдануға болмайды, себебі көңде азот көп болғандықтан, жапырақтары мол болып өсуіне пайдалы, ал біз жапырағы емес, гүлі үшін өсіретіндіктен, гүлдейтін гүлдерге арналған немесе толық минералды тыңайтқыштармен қоректендіріп тұрған абзал. Құрғақшылыққа шыдамды, бірақ мол гүлдесін десеңіз, құрғатып жібермей, біркелкі суғару қажет. Топырағы қатып қалса, гүлдеуі нашарлайды. Жаз айында түбін бірнеше дүркін қопсытып тұрған дұрыс.

## Көбейтілуі
Біржылдық  гүлдерді жыл сайын тұқымнан көбейтіп  өсіріп отырады. Мамыр айында гүлдету үшін наурыз айының басында жылыжайда немесе үйде 20-22ºС жылылықта тұқым арқылы көбейтеді. Тұқым 14 күнде өніп, өскін шығарады. Өскінге бір-екі жапырақ шыққанда көшеттеп, әрқайсысын жеке отырғызады. Мамыр айының басында, көктемнің ызғарлы суығы өткеннен кейін, көшеттерді далаға егеді. Өскін өніп шыққан уақытынан бастап, 60 күннен кейін гүлдей бастайды. 
Бақшаға мамырдың ортасында тұқымынан егетін болсаңыз, жаздың ортасында гүлдейді.

## Гомфрена туралы тақпақ
Қызғылт гүлі шырайлы,

Әркімге де ұнайды.

Кептіріп ап, қыста да

Гүлшоқтарын құрайды.

## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Біржылдық гүлдер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. -  16 б; ISBN 978-601-7237-49-3


Санат:Қазақстан табиғаты
Санат:Еріндігүлділер
Бейнеубай Құлшарұлы

**Бейнеубай Құлшарұлы** 1864 жылы Маңғыстауда, Бейнеу құдығы басында туып, 1941 жылы Иран елінде қайтыс болған. 

Бейнеу құдығын кезінде Бекет-Атамен тұстас, пікірлес болған қараш Қарақұл қазғанын, Атаның Бейнеудегі жерасты мешітін де осы Қарақұлдың өзі бас болып балалары салысқанын үлкендер айтып кеткен. Қарақұл Бейнеубайдың үшінші атасы. 

Бейнеубайдың үш баласы – Іңірбай, Әлпейіс, Арқарбай да ата жолын қуып, құдықшылықты кәсіп етті. Олардың Үстірт дөңіндегі, Түркменстан жеріндегі қазған құдықтарын ел әлі күнге дейін пайдаланып келеді. Бейнеубайдың ортаншы ұлы Әлпейіс 1940 жылы колхоз малын суару үшін құдық аршып жатқан кезінде, құдық түбіне басмашылардың қыл-қыбыр, қи тастап, көзін бітеп кетуінен жиналған улы газ кеудесін қауып, қаза тапқан.
Бейнеубай Үстірт үстінде, Маңғыстаудың ойы мен қазіргі Атырау, Ақтөбе облыстары аумағында да көптеген құдықтар қазған, жерасты суларының ағысын дәл таба білетін дала инженері атанған адам. Бұл кісінің осындай қасиеттері жөнінде кезінде Ғ. Айдаров, С. Шалабаев, Е. Өмірбаев сияқты жерлес ғалымдарымыз да зерттеп, еңбектерінде жазып кетті. Маңғыстау құдықтары жөнінде бертінде марқұм Серібол Қондыбаев та этнографиялық зерттеу еңбектер жазып қалдырды.
Әбіш ағамыздың «Шыңырау» повесі 1980 жылы жазушы Г. Бельгердің аудармасымен неміс тіліне аударылды. Осы неміс тіліндегі нұсқасынан кейін ағылшын, француз тілдеріне, басқа да көптеген елдердің тілдеріне аударылған. Бұл шығарманың құндылығы сонда – әлем халықтары, әсіресе суы мол Еуропа елдерінің жұртшылығы шөл далада жеті қат жерастынан су көздерін тауып, тіршілік нәріне айналдырып отырған өр халық бар екенін, құдық қазу ісін атадан балаға жалғастырып келе жатқан құдықшы деген кәсіп иелерін, олардың жанкешті еңбегін алғаш рет осы «Шыңырау» повесі арқылы білгенін жазды.
Настурция

**Насту́рция**, немесе **Капуци́н** () — Настурций тұқымдасының шөптесін өсімдіктері, оның ішінде Орталық және Оңтүстік Америкада туған 90-ға жуық түрі бар.

## Синонимдері
* 
* 
* 

## Өсімдік туралы
Настурция – капуциналар тұқымдасына жатады. Отаны – Колумбия. Таралған аймақтары Оңтүстік және Орталық Америка. Отанында біржылдық, көпжылдық және жартылай бұталы өсімдік. Қазақстанда біржылдық бойы аласа және шырмалып өсетін түрлері қолданылады. Биіктігі 30-50 см-лік және қысқа 15 см-ліктері бар. Шырмалып өсетіндері 3 м-ге дейін барады. Гүлі жай күлтелі, жартылай гүлпарлы және гүлпарлы болып келеді. Диаметрі 7см. Гүлдерінің хош иісі араларды ғана емес, жеміс-жидектерді тозаңдандыратын басқа да пайдалы жәндіктерді өзіне тартады. Түсі сары, қызғылт сары, ашық қызыл, күлгін және барқытқа ұқсас түрлері бар.

## Қолданылуы
Гүлзарлардың жиектеріне, гүлді кілем жасауға, қаланы көгалдандыруда көп қолданады. Қысқа настурцияларды жұпар иісіне бола түбектерге егіп балкондарға, жерге егу мүмкіндігі жоқ жерлерде вазондарға егіп қойып жатады. Қазіргі кезде гүлпаздар шырмалып өсетін түрлерін көгалдандыруда көп қолданады. Сонымен қатар аспаздықта, халық медицинасында авитаминоз бен қан аздықты емдеуге тұқымын, жапырағы мен гүлін пайдаланады. Ескерте кететін жай, аспаздыққа, медицинаға қолданғанда, түрлі химиялық дәрілерді мүмкіндігінше қолданбағаныңыз дұрыс. Мамыр айының аяғынан алғашқы суыққа дейін мол гүлдейді. Көшеттерді еккенде, арақашықтығы 25-30 см, ал шырмауықтардың арасы 35-40 см болу керек.

## Күтімі
Ашық күнде және жеңіл, құнарлы, ылғалды топырақта жақсы өседі. Топырағы қатып қалған жағдайда гүлдеуі нашарлайды. Жаз айында түбін бірнеше дүркін қопсытып тұрған дұрыс. Өсімдікке көңді гүл түйін салғанға дейін қосу керек, ал әрі қарай өте көп қолдануға болмайды, себебі көңде азот көп болғандықтан, жапырақтары мол болып өсуіне пайдалы, ал біз жапырағы емес, гүлі үшін өсіретіндіктен, гүлдейтін гүлдерге арналған тыңайтқыштармен қоректендіріп тұрған абзал. Ұзақ әрі мол гүлдеуі үшін, гүлшоғыры тұқымданып кетпей тұрып, гүл күлтелері қоңырқай тарта бастағанда, жұлып тұрған дұрыс. Тұқымын тамыз айынан бастап жинауға болады.

## Көбейтілуі
Біржылдық гүлдерді жыл сайын тұқымнан көбейтіп өсіріп отырады. Мамыр айында гүлдету үшін, ақпан айының соңы, наурыз айының басында жылыжайда немесе үйде 20-22ºС жылылықта тұқым арқылы көбейтеді. Тұқым 12-14 күнде өніп, өскін шығарады. Өскінде бір-екі жапырақ пайда болғанда, көшеттеп, әрқайсысын жеке отырғызады. Мамыр айының аяғында көшеттерді далаға егеді. Өскін өніп шыққан уақытынан бастап 50-60 күннен кейін гүлдей бастайды. Сонымен қатар қалемшелеп те көбейтуге болады. 
Бақшаға сәуірдің аяғы, мамырдың басында тұқымынан егетін болсаңыз, жаздың ортасында гүлдейді.

## Настурция туралы тақпақ
Калумбия- отаны,

Таралыпты көп елге.

Жапырағын,
Тұқымын,

Пайдаланар тек емге.

## Сілтемелер
* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Біржылдық гүлдер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б; ISBN 978-601-7237-49-3


Санат:Қос жарнақтылар
Санат:Қазақстан табиғаты
Costa Concordia

**«Costa Concordia»** — Costa Crociere компаниясының меншігіндегі «Concordia» классындағы саяхат кемесі, Италиядағы Сестри Понентедағы (Генуя)  Fincantieri айлағында 2006 жылы салынған және жерорта теңiзі порттарының арасында саяхат рейстерiн италиялық байрақпен жасайтын болған. Егіз кемелері Carnival Splendor, Costa Pacifica, Costa Favolosa, Costa Fascinosa және Costa Serena болып саналады.

## Сипатты
Costa Concordia ұзындығы 290.20 метр, ал ені 35.50 метр және биіктігі 8.20 метрді құрайды. Ол 19.6 түйін (36.3 км/с) жылдамдықпен қозғалта алатын 75 600 киловатты Wärtsilä алты дизельді қозғалтқыштар арқылы жүзеді.

## Апат
thumb|left|Апат орынының схемасы<br />
2012 жылдың 13 қаңтарында кеме өзінің әдеттегі «7 Night Winter Mediterranean (Savona Roundtrip)» саяхат бағдарымен Савонудағы Чивитавеккья айлағынан шықты.

14 қаңтарға қараған түні Джильо аралы маңында қайраңға отырып, суасты жартасына соғылған. Алғашқыда тез қисая бастаған кеме бір жағына құлап, жарым-жартылай суға батып кетті. Жолаушылардың көбі кемедегі құтқару қайықтарына тиеліп, Джильо аралына аман-есен жеткізілген.

Апат кезінде бортта 62 елден 3216 жолаушы және 1023 команда мүшелері болды. Жолаушылардың арасында 7 Қазақстан және 108 Ресей азаматтары болған. Ешкім зақымданбаған. Сонымен қатар кеме бортында 45 Украина және 3 Беларусь азаматтары болды.

## Франческо Скеттино

Costa Concordia кемесінің апатқа ұшырауына кеме капитаны Франческо Скеттиноның көптеген қателігі себеп болған. Бұл туралы бүгін кеме тиесілі болған «Коста Крочере» компаниясының мәліметінде айтылды.

Кеме иесінің айтуынша: «Кеменің бағыты жағалауға тым жақын болған». Сонымен қатар  «кеме капитаны төтенше жағдайлар орын алғанда орындалуы тиіс шараларды ескермеген».

Қазіргі кезде тергеушілер «қара жәшіктегі» мәліметті анықтауды бастады. Алғашқы мәліметтер бойынша, команда мүшелері де, капитан да SOS теңіз дабылын бермеген. Сондай-ақ айлақ басшылығымен өздері емес, керісінше, жердегі операторлар кемемен хабарласқан.

Апаттың орын алу себептерін тергеу жұмыстары жалғасып жатыр. Бірақ, алдын ала мәліметтер бойынша, оған адам қателігі себеп болғаны белгілі болып отыр.

## Апат орынынан фотосуреттерi


Collision of Costa Concordia 13.jpg
Collision of Costa Concordia 11.jpg
Collision of Costa Concordia DSC4191.jpg
Collision of Costa Concordia 5 crop.jpg
Collision of Costa Concordia 26.jpg



## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Costa Concordia
*Last registered track and speed (on google maps)
*Slideshow of capsized ship
*See the exact location
*Rome newspaper nautical chart and satellite photo.
*Flickr Blog 16 қаңтар 2012 : Costa Concordia run aground off the Italian coast.
*US NOAA Nautical Chart of Area. 
*Blog with many charts and radar data.

Санат:Круизді кемелер
Гацания

**Гацания** () – қашқаргүлдер тұқымдасына жатады. Отаны – Оңтүстік Африка. 30-ға жуық  біржылдық, көпжылдық және жартылай бұталы түрлері бар. 

Қазақстанда біржылдық түрлері өсіріледі. Биіктігі – 20-40 см аралығында. Сабақтары түкті, жапырақтарының төменгі жағы күміс түстес. Гербера гүліне қатты ұқсайды. Гүлінің түсі ақ, қызыл, күрең, сары, қоңыр, аралас түсті түрлері болады. Диаметрі 8-12 см. Гацания күндіз ғана гүлдеп тұратын, яғни күн шыққан уақытта ашылып, күн батқанда жабылып қалатын, күн сүйгіш гүл. Бұл өте байсалды және ақылды гүл. Оны өндірістік масштабта өсіру үшін идеалды жағдай жасау керек, сондықтан герберді тек арнайы жылыжайларда өсіреді.

## Қолданылуы
Бір қызығы – күндіз ауа-райы бұлттанып кетсе де, гүлі жабылып қалады. Сондықтан таңертеңнен кешке дейін қызметте болатын үй иелеріне гацания гүлін бақшаға егудің қажеті жоқ, себебі қызметке кетерде де, келгенде де жабылып тұрады. Күндіз гүл жарып тұратындықтан, жұмыс орындарына, балабақшаларға еккен дұрыс. Бойы аласа болғандықтан, бұл гүлді гүлзардың жиегіне егеді. Гүлзарға топтап екпесе, көрінбейді. Көшеттерді еккенде,  арақашықтығы 15-20 см болуы керек.

## Күтімі
Тіке түскен күн көзін ұнатады. Топырағы жеңіл, құнарлы жерде жақсы өседі. Артық суғарғанды қаламайды.  Егер топырағы өте қатты болса, гүлдеуі нашарлайды. Жаз айында бірнеше дүркін түбін қопсытып тұрған дұрыс. Айына бір рет толық минералды тыңайтқыштармен қоректендіріп тұру керек. Ұзақ әрі мол гүлдеуі үшін, гүлшоғыры тұқымданып кетпей тұрып, гүл күлтелері қоңырқай тарта бастағанда, жұлып тұрған дұрыс. Тұқымын тамыз айынан бастап жинауға болады.

## Көбейтілуі
Біржылдық гүлдерді жыл сайын тұқымнан көбейтіп  өсіріп отырады. Мамыр айында гүлдету үшін, ақпан айының соңы, наурыз айының басында жылыжайда немесе үйде 20-22ºС жылылықта тұқым арқылы көбейтеді. Тұқым 7-14 күнде өніп, өскін шығарады. Өскінге бір-екі жапырақ шыққанда көшеттеп әрқайсысын жеке отырғызады. Мамыр айының соңына қарай көшеттерді далаға егеді. Өскін өніп шыққан уақытынан бастап, 80-100 күннен кейін гүлдей бастайды. 
Бақшаға сәуірдің аяғы, мамырдың басында тұқымынан егетін болсаңыз, жаздың ортасында гүлдейді.

## Гацания туралы тақпақ
Бұлт торласа аспанды,

Шарт түйеді қабағын.

Күн шыққанда ашылып,

Жарқылдатар жанарын.

Әдепті де ибалы

Келіндердей ұялшақ.

Ел жұмысқа кеткенде,

Гүлін ашар ұран сап.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

Санат:Қазақстан табиғаты
Costa Crociere

**Costa Crociere S.p.A** () — теңіз саяхаттардың  италияндық операторы.

## Флоты

Axel Johnson классы
* Costa Marina
* Costa Allegra

Classica классы
* Costa Classica
* Costa Romantica

Sky классы
* Costa Victoria

Spirit классы
* Costa Atlantica
* Costa Mediterranea

Fortuna классы
* Costa Fortuna
* Costa Magica

Concordia классы
* Costa Concordia
* Costa Serena
* Costa Pacifica
* Costa Favolosa

Санат:Италия компаниялары
Кемер (қала)

**Кемер** () — Анталияның оңтүстік-батысында, 42 км қашықтықта, Тавр таулары етегінде орналасқан курортты қала. Халық саны 20,1 мың адам (2010).

## Тарихы
1910 жылдан шейін Кемер ептеген ауыл болды және Эскикёй ( — «Ескі Ауыл») атауды тасысты. Оның тарихтың ішінен ертедегі Ликия елдін Идриос қаласы аталу.  Бірнеше жыл бойына осы кіші қала өте қауіпті сел болып ақты және  қалада көлдер өте көп болған, ал сосында  батпағы шығарды. Сондықтан жергілікті тұрғындар 1910 жылда тасты қабырға салу басталды. Ал 1917 жылда құрылысы аяқталды. Осы қабыр 23 км ұзындығы жетеді. Шеттен көру осы қыбыр белбеуге бітімдес 
1960 дейін Кемерге тек-ғана теңізден  жетсiн мүмкін, бірақ соңыра Кемерге автомагистральдан адамдар жетеді.

## Климат
Кемер климаты типті жерорта теңіздік болып табылады. Ерекше микроклимат артынан туралы  Кемерде неткенмен салқын ауа райы болады. Қыс мезгілінде Кемерде жауын шашынның түсуі көп және салқын ауа райы болады, ал жазда жауын шашын  аз  болады, ауа райы өте ыстық.  Қыстың күні түсетін жауын шашынның басты себебі Тавр таулары болып табылады, ол циклондардың ары қарай солтүстікке кетіп қалуына төтеп беріп тұр.  Сәуір айынан бастап қазан айына дейін бұлтсыз ашық ауа райы сақталып тұрады. Жылдың орташа температурасы 17-18°С, қаңтарда +9-11°С, шілде +27-29°С, ал судың орташа температурасы 21,5 °C құрайды. Қыста су температурасы +17-19°С, ал жазда 28-29°С болады. Орташа ылғалдылық 64 % құрайды. Қыста Тавр төбелерде қар төседі, бірақ Кемерде қар сирек жауады. Суға шомылуға болатын маусымдар — Маусым-Қараша.

## Курорт
Кемерде және оның шартараптарындағы өзi әр түрлi бұзаулауларды жиын орналастырған - салтанатты бес жұлдызды клубтерге сыпайы отбасылық пансионаттарынан . Кемер курорт зонасы аудан Бельдибилер, Гёйнюк, Кемер қаласы, Кириш, Чамьюв, Текиров тұрды.

## Суреттер

Сурет:Kemer gallery 1.jpg|Қала орталығы
Сурет:Kemer - 2007 - 0486.JPG
Сурет:Kemer gallery 2.jpg|Кіші көше
Сурет:Kemer gallery 3.jpg|Сағат
Сурет:Kemer gallery 4.jpg|Кемер порты
Сурет:Kemer - 2007 - 0944.JPG|Олимпос


## Сыртқы сілтемелер
* 
* Ресми сайты  Кемер ауданы 
* Ресми сайты Кемер қаласы 
* http://turkey-nature.ru/index.php/resort/kemer-resort.html  
* Автобус көлігі 

Санат:Түркия қалалары  
Санат:Түркия порттары
Қызыл балық

Қызыл балық - (севрюга) - басқа тұқымдас бекіре балықтардан қызыл балықтың айырмашылығын жеңіл анықтауға болады, оның тұмсығы ұзын, кәдімгі қанжарға ұқсас, денесінің түсі қызыл-қошқыл көгілдір-қаралау көлеңкелі, бүйірлері және бауыры ақшыл келген. 
Салмағы 200-208 кг, дене ұзындығы 120-150 см. Маусым айының бірінші онкүндігінде уылдырық шаша бастайды, жобамен 400000 данадай.

## Дереккөздер


Санат:Бекіретәрізділер
Санат:Балық шаруашылығы
Қыл бұрау

Қыл бұрау - (закрутка) - асау малды жуасыту үшін немесе ен салып, емдеу үшін тұмсығын қатты бұрап, қимылдатпауға қолданылатын құрал. Қыл бұрауды жылқының қылынан еседі.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы