open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дайти-Маунтин ұлттық саябағы

**Дайти-Маунтин ұлттық саябағы** () — Орталық Албаниядағы ұлттық саябақ. Ұлттық саябақ 1966 жылы құрылған. Парк 293,84 км2 (113,45 шаршы миль) аумақты алып жатыр.

## Сипаттамасы
Парк ел астанасы Тиранадан шығысқа қарай 26 км жерде ​​орналасқан, «Тирананың табиғи балконы» болып саналады.
Дайти тауы оңтүстікте Приска тауымен (1353 м) және солтүстігінде Брари тауымен бірге 29 216,9 га аумақты алып жатқан ұлттық паркті құрайды. 2006 жылдың 21 маусымында 3300 акр (13 км2) қорғау аймағы тағы бірнеше рет кеңейтілді және негізгі аймақ қазір 9000 акр (36 км2) құрайды.

Дайти тауы Круя жотасының бөлігі, Шкодрадан Тирананың оңтүстігіне дейін созылған ұзын тау тізбегі болып табылады. Дайти Тирана және Майя-э-Прискес тауларымен қоршалған. Оның Лана деп аталатын батыс тармағы бар. Дайтидің солтүстігінде Майя-э-Туянит (1524 м) орналасқан.

Солтүстігіндегі Брари тауы, Брар ауылының жанында орналасқан панорамалық Брари каньоны, Осман Брари көпірі және үңгір қорғалатын аймақтың бөлігі болып табылады. Тирананың негізгі су көздерінің бірі Бовилла көлі Брар ауылының солтүстік-шығысында орналасқан.

## Флорасы мен фаунасы
Таулардың төменгі бөлігінде өсімдік жамылғысы, мирт, фрагрия және бұталар өскен. Теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте емен ағашы басым, одан кейін қылқан жапырақты ағаштары бар бук ормандары, жоғарғы жағында өсімдік жоқтың қасы. Орманда барлығы 44 ағаш түрі бар, ландшафт 4 фитоклиматтық аймаққа бөлінген.

Жануарлар дүниесі де алуан түрлі – қоян, түлкі, жабайы мысық, қасқыр, қоңыр аю, тау бүркіті, сұңқар, қара тоқылдақ, жарқанат және басқа да көптеген сирек кездесетін түрлер бар. Жалпы, саябақта қосмекенділердің 4 сирек түрі, жануарлардың 9 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 8 түрі және сирек кездесетін құстардың 11 түрі мекендейді. Бұл Албаниядағы үлкен қорғалатын аймақ және ең танымал ұлттық саябақтардың бірі.

## Экологиясы
Дайти-Маунтин ұлттық саябағы өте алуан түрлі экожүйеге ие. Ол жылы ауа райында өсетін өсімдіктерге толы, бұл оны Албаниядағы ең жасыл саябақтардың біріне айналдырады. Бұл саябақта үш түрлі қабаты бар әр қабатқа ғана тән өсімдік түрлері бар.
Дайти орманы адам қолы тимеген орын болып саналады, сондықтан үлкен ғылыми және экологиялық құндылыққа ие. Мұндағы алуан түрлі өсімдіктер әлемі ежелгі тіршілік ету ортасымен және жануарлардың қорек көздерін қорғауға да қызмет етеді.

Соңғы жылдары орман өрттері Приске немесе Майя-Прискесіндегі (1,353 м/4,438 фут) және Мали-и-Дайтиттің (1,613 м/5,291 фут) бөліктерінде 10 га (24 ар) орманды өртеп жіберді. Билік бірнеше күн жұмыс істегеннен кейін ғана өртті ауыздықтай алды. Орман өрттерінің зардаптары жиілеп, қауіпті болып барады. Жауапкершілікке тартылып жатқан ешкім жоқ, соңғы жылдары орман өрттері де айтарлықтай өсті.

## Дереккөздер

Санат:Албанияның ұлттық саябақтары
Локакшема

**Локакшема** (लोकक्षेम, , пінин: *Zhī Lóujiāchèn*) — кушан (үнді-скиф) 2 ғасырдағы буддалық монахы, махаяна мәтіндерін қытай тіліне аударушы. Локакшема 147 жылы Хань әулеті тұсында Лоянға келіп, буддалық сутралардың санскрит тілінен қытай тіліне алғашқы аудармаларын, атап айтқанда «8000 жолдағы трансценденттік даналық сутрасын» («Аштасахасрика-праджняпарамита сутралар», *Божо дао син цзин*), осылайша Қытайда буддизмнің таралуының басталуын білдіреді.

Локакшеманың қытай тіліндегі аудармаларының негізгі терминдері «непан» (涅槃, нирвана), «боломидо» (парамита, өткел), «боже» (праджня) болды. Оның буддизмі үшін Амитабха культі де маңызды болды, оның сутрасын ол қытай тіліне де аударған. Локакшема болмыстардың азаттық іздеуде жалғыз емес екенін, оларға бодхисаттвалардың көмектесетінін атап көрсетеді.

Локакшеманың этикасы келесі парамиттік қасиеттерге негізделеді:
* мейірімді беру (бу ши = дана),
* абстиненция (чи цзе = шила),
* төзімділік (жэнь жу = кшанти),
* анықтау (цзин цзинь = вирья),
* концентрациясы (чань дин = дхьяна)
* даналық (бо же = праджня)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* ЛАЙЫҚ МОНАХТАРДЫҢ БИО СИПАТТАМАСЫ (Гаосэн чжуань)

Санат:Қытай тарихы
Санат:Пәкістан тарихы
Юрий Анатольевич Сергеев

**Юрий Анатольевич Сергеев** (; 5 ақпан 1894 жыл, Ленинакан) — украиналық дипломат. Бұрын Украинаның Франциядағы (2003–2007), Грекиядағы (1997–2000) Төтенше және Өкілетті Елшісі, Украинаның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі (2007–2015) сияқты лауазымдар иесі болған.

## Өмірбаяны
1956 жылғы 5 ақпанда Ленинакан қаласында дүниеге келген. 1974–1976 жылдары М.В. Фрунзе атындағы Киев жоғары құрама қару-жарақ мектебінде оқыды, 1981 жылы Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген, филология ғылымдарының кандидаты, доцент. Ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

1973 жылдан Киев қаласындағы «Укрземпроект» республикалық жобалау институтының сәулет-жоспарлау шеберханасында көшірмеші болып жұмыс істеді. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің филология факультеті кафедрасының ассистенті.

1989–1992 жылдары филология факультетінің доценті, директордың орынбасары жұмысын атқарған.

## Дипломатиялық жұмысы
1992 жылы Украина СІМ баспасөз орталығының басшысы болғаннан кейін Украина Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істей бастады.

1997 жылдан 2000 жылға дейін ол Украинаның Грекия мен Албаниядағы елшісі болып, содан кейін Киевке оралды, 2001 жылы президент әкімшілігінде жұмыс істеді және сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды.

2003 жылдың 3 наурызынан 2007 жылдың 18 сәуіріне дейін Украинаның Франциядағы елшісі және Украинаның ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі болды.

2007 жылдың 18 сәуірінен 2015 жылдың 9 желтоқсанына дейін Украинаның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі болды.

## Дереккөздер

Санат:Т.Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Украина дипломаттары
Санат:Украинаның Багам Аралдарындағы елшілері
Санат:Украинаның Франциядағы елшілері
Санат:Украинаның Албаниядағы елшілері
Санат:Украинаның Грекиядағы елшілері
Орыс маршы

**«Орыс маршы»** — Ресейдің және басқа да посткеңестік елдердің бірқатар қалаларында орыс ұлтшылдық ұйымдары мен қозғалыстарының (олардың көпшілігі неонацистік) жыл сайынғы шерулері мен шерулері. Олар 4 қарашада Ресейдің мемлекеттік мерекесінде, Ұлттық бірлік күнінде өтеді.

Санат:Украинадағы наразылықтар
Санат:Ресейдегі наразылықтар
Санат:Орыс ұлтшылдығы
Санат:2006 жылдағы Ресей
Шатьял

**Шатьял** — Пәкістанның солтүстігіндегі Гилгит-Балтистан аймағындағы Қарақорам тас жолындағы археологиялық маңызы транзиттік станция бар.

## Орналасқан жері
Шатьял — негізінен дүкендерден, демалыс орындарынан және сарайлардан тұратын маңызды транзиттік станция. Ол 60 шақырым Гилгит-Балтистандағы Инд өзенінің жанындағы жоғарғы Инд алқабындағы Чиластың батысында. Тарихи тұрғыдан ол Сват алқабын, Гилгит, Чилас және Читралды байланыстыратын ескі бағыттар мен айналма жолдардың түйіскен жері ретінде әрекет етті.

## Археологиялық ескерткіштер
Тарихи жол айрығы ретінде көптеген саудагерлер, будда миссионерлері, соғдылық көпестер мен қажылар Шатьялдан өтті, артында граффити мен жартастағы жазулар қалды. Үнді өзеніндегі Шатьял көпірінде 1000-нан астам жазулар мен 700 петроглифтерді табуға болады. Иран көпестері соғды тілінде 3-7 ғасырларға жататын 550-ден астам жазу, жойылып кеткен бактрия тілінде тоғыз және орта парсы және парфия тілдерінде екі жазу қалдырды. Бұл жазулардың көпшілігі қысқа, тек саяхатшылардың есімдерінен тұрады, бірақ кейбір жағдайларда екі немесе одан да көп отбасы мүшелерінің есімдері де айтылады. Көптеген жазуларда келу күні де айтылады, бірақ бұл сапардың күні немесе жылына қатысты екені белгісіз. Сюзан Уитфилдтің *«Жібек жолы бойындағы өмір»* кітабының тақырыбы болып табылатын Самарқандық атақты көпес Нанайвандак мұндай жазудың ең ұзын нұсқасын жазды:

Бұл ирандық жазбалар сол кездегі соғдылықтардың атау дәстүрлері туралы түсінік беруде маңызды, өйткені олардың кейбіреулері зороастризм және басқа құдайларға сілтеме жасайтын теофориялық. Бұл жазбалар нақты дата мен кезеңді көрсетпесе де, олардың көпшілігі Сасанилер кезеңіне (224-651 жж.) жатады деген болжам бар.

Жартастарда ежелгі брахми және кхароштхи тілдеріндегі жазулар мен граффитилер табылған, бұл жердің буддалық ғибадатханасы болғанын көрсетеді. Буддистік саяхатшылар бұл жазулар мен өнер туындыларын, әсіресе ступа мен Сиби Джатака сызбалары бар үлкен триптихты қастерлеген.

## Дереккөздер

## Қосымша оқу
*  

Санат:Соғдылар
Электрлік қосалқы станция

нобай|337x337 нүкте|'''Электрлік қосалқы станция элементтері:'''

A. Негізгі электр желісі тарабы 

B. Бөліну электр желісі тарабы

1. Негізгі желі сымдары

2. Жерлендіруші сым

3. Әуе электр желісі

4. Кернеу трансформаторы

5. Айырғыш

6. Ажыратқыш

7. Ток трансформаторы

8. Асқын кернеуді шектеуіш

9. Күштік трансформатор

10. Басқару ғимараты

11. Қоршау

12. Бөліну желі сымдары
**Электрлік қосалқы станция** — электр энергиясын түрлендіруге және таратуға арналған электрлік қондырғы. Оның ішінде трансформаторлар, тарату құрылғылары бар. 

нобай|110/35/6 кВ электр қосалқы станциясының ашық тарату құрылғысы
## Қызметі
Электр қосалқы станциясы жоғарылатқыш трансформатордан тұрса, ол жоғарылатқыш қосалқы станция, ал төмендеткіш трансформатордан тұрса, ол төмендеткіш қосалқы станция деп аталады.

## Құрылымы
Қосалқы станцияның негізгі элементтері:
*Күштік трансформатор, автотрансформатор, тұйықтағыш реактор
*Әуе және кабель желілеріне арналған енгізу құрылғылары
*Ашық және жабық таратқыш құрылғылар, оның ішінде
** Шиналар секциясы
** Ажыратқыштар
** Айырғыштар
** Өлшеуіш құрылғылар
** Ток шектегіш реакторлар, конденсаторлық батареялар
*Өзіндік қажеттіліктерге арналған трансформаторлар
* Релелік қорғау және автоматика
* Жерге тұйықтағыш құрылғылары
## Қосалқы станциялардың түрлері
Электр қосалқы станцияларының бас сызбалары ауданның электр желілерінің сызбаларына қарап таңдалады.
Желіге қосылу бойынша қосалқы станциялар келесі түрлерге бөлінеді:
* Тұйық қосалқы станция — электр энергиясын бір немесе бірнеше параллель желіден алатын қосалқы станция.
* Тармақтаушы қосалқы станция — тармақтардағы бір немесе екі өтпелі желіге қосылған қосалқы станция.
* Өтпелі қосалқы станция — екі жақты қоректендіруші желілерге қосылған қосалқы станция.
* Түйінді қосалқы станция — екіден көп қоректендіруші желілері қосылған қосалқы станция.
Қызметі бойынша тұтынушылық және жүйелік қосалқы станциялар болып бөлінеді.

## Дереккөздер

Санат:Энергетика
Жайнар Кумула

**Жайнар Кумула** (15 қаңтар 1985, Үрімжі, Қытай) — Қоғам қайраткері, Ел жанашыры, меценат.

## Өмірбаяны
### Білімі
* Алматы қаласы N145 - орта мектепті аяқтаған.
* КазГЮА университеті Халқаралық құқық бакалавр.
* Педагогикалық Университет Қытай тілі аударма Магистр.

### Марапаттары
* Бауыржан Момышұлы атындағы "Батыр шапағаты" төс белгісінің иегері

### Шығармашылығы
* "Sulu time" кітап 

## Жеке өмірі
* Тұрмыста

## Сілтемелер
* https://www.youtube.com/@user-vy2lk7cc4c

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан меценаттары
Мұхитдин Исаұлы Паттеев

**Мұхитдин Исаұлы Паттеев** (5 мамыр 1970, Қызылқұм ауданы, Отрабат ауылы, Шымкент облысы) — философ, исламтанушы. ҚМДБ Ғұламалар және Сарапшылар Кеңесінің мүшесі.

## Өмірбаяны
1976 - 1988 ж.ж. Түркістан қаласында мектеп пен училище бітірген. 1988-1990 ж.ж. Мәскеу қаласында әскер қатарында болған. 1991-1995 ж.ж. Ахмет Ясауи университетінде Шығыстану факультетін тәмамдаған. 1997-2000 ж.ж. Стамбұл қаласында Құран-тәпсір саласында магистрлік қорғап, 2000-2002 ж.ж. Анкара қаласында Құран-тәпсір саласында phd докторлық дисертациясын қорғаған. 2001-2024 ж.ж. Нұр-Мүбарак ислам Египет университетінде дәріс береді. Ректордың ғылыми кеңесшісі.  Доцент доктор. 2006-2007 ж.ж. Діни комитетте Алматы қаласында бас маман болып жұмыс атқарған.

## Шығармашылығы
"Ислам ғылымхалы", "Құран кімнің сөзі?", "Пайғамбар падишасы", "Пейішке жетелер пейіл", "Әулиенің кереметі", "Пайғамбарлар өмірі", "Мәңгі мұғжиза", "Мәңгілік мұғжиза", "Отбасы ғылымхалы", "Тұлға болам десеңіз", "Ментор", "Оразада отыз сұрақ", "Қара шаңырақ" (роман) т. б жиырмадан астам кітаптары мен жүзден астам мақалалары жарық көрген.

## Отбасы
Үйлeнген. Екі қызы мен екі ұлы бар.

Санат:Қазақстан философтары
Санат:Исламтанушылар
Әділет Серікұлы Қасымханов

**Әділет Серікұлы Қасымханов** (28 шілде 1990, Аягөз, Семей облысы) — Ұлт жанашыры, қоғам қайраткері

1998 жылы Аягөз қаласының №44 жалпы орта мектептің 1-ші сыныбына барып, 2006 жылы осы аталған мектептін 9-шы сыныбын аяқтады.

2003 жылы Аягөз қалалық «Жас Қанат» музыка мектебін бітірді.

## Еңбек жолы
2006 жылы Семей қаласындағы «Семей бизнес колледжі» Эконамика, бухгалтерлік есеп және аудит, мамандығына түсіп, 2009 жылы бітірді.

2010 жылы Семей қаласындағы (Қазақ инновациялық гуманитарлық-заң) уневерситетінде жоғарғы білім алды.

2013 жылы ҚРҚМ «Әскери техникалық мектебі» Әскери оқытылған резервті даярлау бағдарламасы бойынша оқу бітірді.

2013-2014 жылы Абай облысы, Аягөз қаласында АО «ҚазМұнайГаз» мекемесінде «машинист-котельный» маманы болып қызмет атқарды

2014-2016 жылы Семей қаласындағы АО «ҚазМұнайГаз» мекемесінде Өрт сөндіруші қызметін атқарды.

2016-2019 жыл аралығында ТОО «Nomad» компаниясында Бас-менеджер болып қызмет етіп, 2019 жылы жеке кәсіпкерлікке бет бұрды.                     

## Марапаттары
* 2023 ж. “Жыл үздіктері” марапаттау шарасында “Алтын адам” номинациясымен марапатталды
* 2024 ж. Бауыржан Момышұлы “Батыр шапағаты” атындағы төс белгі
* 2024 ж. Ұлт жанашыры 

## Жеке өмірі
Отбасылы, 4 баланың әкесі

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Таве коси

**Таве коси** (; «қышқыл сүтті касскероль») — Албаниядағы ұлттық тағам. Бұл қой еті (кейде тауық еті деп аталады) және йогурт пен жұмыртқа қоспасы (бастапқы қышқыл сүтті алмастыратын) қосылған қуырылған күріш (бидай ұны мен сары май) қосылған тағам. Ол әдетте тұз, қара бұрыш, сарымсақ және жұпаргүл қосылған. Тағам Грекияда, Солтүстік Македонияда, Косовода және Түркияда танымал, онда Албанияның Эльбасан қаласының атымен аталған Эльбасан тава деп аталады.

## Рецепт
4 адамға арналған кастрюльді дайындау үшін сізге қажет:
* қозы немесе лақ: 500 г
* йогурт: 1 л
* күріш: 1/2 кесе кофе
* жұмыртқа: 3 дән
* сары май: 100 г
* ұн: 2 ас қасық
* ас тұзы: дәміне қарай
* бұрыш: дәміне қарай

## Тағыда қараңыз

## Дереккөздер

Санат:Албан асханасы
Санат:Грек асханасы
Санат:Македон асханасы
Санат:Косово асханасы
Санат:Түрік асханасы
Санат:Ұлттық тағамдар
Осман Така биі

**Осман Така биі** (; ) — Албания мен Грекиядағы дәстүрлі би. Албанияда оны негізінен чам албандары билейді. Биде Осман Така, XIX ғасырда Османлы әскерлеріне қарсы соғысқан мұсылман Чам албан партизанының аты берілген. Бұл ескі Чамче биінің албан Чам репертуарындағы әйгілі нұсқасы.

## Фон
Осман Така Янинада түрмеге жабылып, өлім жазасына кесілді. Соңғы тілегін айтуды сұрағанда, ол билегісі келді. Халық дәстүрі оның биінің әдемі болғаны соншалық, Османлы армиясының жергілікті албан жандармдары оны өлтірмеді. Бірнеше күннен кейін ол қайтадан ұсталып, Османлы билігіне қарсы соғысып жатқанда Конисполда өлтірілді.

## Өнімділік

нобай|Осман Така биі

Бидің «қарайына, стиліне және сымбатына» баса назар аудара отырып, қатаң қарқынмен жүреді. Бұл 2/4 метр «баяу-жылдам-жылдам» қадамдарымен.
Би - қатарлы би, жетекші биші шебер орындалған қадамдарды орындайды. Содан кейін ол тізе бүгіп, арқасын бүгіп, кеудесін жоғары қарай созып, көпір жасайды. Содан кейін басқа бишілер жетекші бишінің асқазанына алға шығып, оның ішінің үстінде билейді. Бишілер бір-бірін қолдарынан ұстайды, шынтақта 90 градусқа жоғары қарай иіледі. Бұл күшті қолды қажет етеді, әсіресе сіз жолдың бірінші немесе соңғы тұлғасын қолдасаңыз. Бұл жетекші бишінің күші мен орталықтылығын білдіреді, өйткені ол басқа еркектердің өтуі үшін денесімен көпір жасайды.

## Албания мен Грекияда
Би Грекиядағы Эпирот музыкасының және Албаниядағы Чам музыкасының репертуарына кіреді. Осман Така биі — бүкіл Албанияда танымал шам биі және кейбір ұлттық жағдайларда орындалды. 

### Албанияда
Би вокалмен бірге кларнетпен лютня, скрипка, сылдырмақ аспаптық кларнетімен бірге орындалады. Бұл ескі Чамче биінің албан Чам репертуарындағы әйгілі нұсқасы.

### Грекияда
Грекияда би «Османтакас» немесе «Самантакас» деп аталады және оны Эпирде билейді. Бұл Эпирдің тоғыз негізгі би жанрының бірі (екіншісі — Цамикос, 3 қадамдағы Сыртос, 2 қадамдағы Сиртос, Погонисиос, Загорисиос, Клефтес, Фезодервенагас, Берати). Османтакас би жанрының өзіндік би стилі бар, ол тек корреспонденттік әнде билейді және оны Эпирустағы басқа би жанрларымен шатастырмау керек. Дәстүрлі 8 өлшемді мотивтен бөлек, бүгінде ол Погониосқа өте ұқсас 4 өлшемді мотивте де орындалады. Эпир музыкасындағы әдеттегідей белгілі бір ән кейде соңында үзіліп, Сиртос немесе Цамикос ырғағымен аяқталуы мүмкін. Эпирустың Загори аймағындағы би жанрларының жалпы классификациясы Османатакаларды, сондай-ақ Берати, Клефтес, Пердикоматаны Цамиконың вариациялары ретінде жіктей алады. Бұл би Сулиот биі болуы керек.

## Дереккөздер

Санат:Албан халық билері
Санат:Грек билері
Ежелгі Иллирия мәдениеті

нобай|Иллирия және Дардания Корольдігі

нобай|Глазинак-Мати мәдениеті

**Ежелгі Иллирия мәдениеті** немесе **Иллирия мәдениеті** () — орта қола дәуірінде және әсіресе соңғы қола дәуірінің соңында барған сайын айқын белгілерімен ерекшелене бастайды. Керамика типтік элемент ретінде шетінен шығып тұрған екі тұтқасы бар пішіндерді кеңінен қолданумен, сондай-ақ геометриялық өрнектермен безендірумен сипатталады. Бұл кезде алғашқы бекіністі қоныстар құрылды. Жергілікті металлургия Эгей теңізінің прототиптері негізінде әр түрлі қару-жарақ түрлерін көркемдік формалар әзірлеген. Негізгі құралдар жергілікті «далмато-албан» және «шкодран» типтерінің осьтері, сонымен қатар қос балтаның оңтүстік түрі болды. Рухани мәдениет сонымен қатар археологиялық жәдігерлердің бай материалы табылған қорғандармен (тұмылдар) жерлеу рәсімінен көрінеді.

## Шолу

### Иллирия тілі
нобай|Жерлеу стеласындағы Иллирия ономастикасы (аты және әкесінің аты) бар грек жазуы, б.з.б. II ғасыр, Аполлония, Албания

Иллирия тілі - ежелгі дәуірде Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы иллириялықтар сөйлеген үнді-еуропа тілдер тобы. Кісі аттары мен жер-су атауларын қоспағанда, тіл расталмаған. Осылардан оның үнді-еуропалық тілдер тобына жататындығы туралы қорытынды жасауға жеткілікті ақпарат алуға болады. Ежелгі дереккөздерде «иллирия» термині оңтүстік-шығыс Еуропаның үлкен аймағында қоныстанған тайпалардың кең ауқымына қатысты, соның ішінде Ардиеи, Аутариата, Далматы, Дассарети, Энчелей, Лабеата, Паннонии, Партини, Тавлантий және т.б. Бұл тайпалардың барлығы қаншалықты біртекті тілдік топты құрағаны белгісіз, бірақ аттестацияланған эпонимдерді зерттеу осы аймақтың оңтүстігінде, шамамен қазіргі Албания мен Черногория төңірегінде тілдік негізгі аймақты анықтауға әкелді. Бұл жерде иллирий тілінде сөйлеген деп есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Иллирия мәдениеті
Джублета

нобай|260x260 нүкте|XIX ғасырдағы Пьетро Марубидің суретінде юблета киген Грудеден келген әйел.
**Джублета** () — албан әйелдері киетін, толқынды, қоңырау тәрізді халық юбка. Ол әдетте екі белдік арқылы иыққа ілінеді. Албан ұлттық киімінің бір бөлігі, онда 13—17 жолақ және 5 киіз бар. Кеуде және алжапқышпен жабылған джублетаның бөлігі тоқылған қара жүннен тоқылған. Артқы бөлігінде қоңыраудың пішіні ерекшеленеді.

Джублета — бұл ерекше пішіні, құрылымы және безендіру жүйесі үшін ерекше көйлек түрі. Оны Солтүстік Албания, Косово, Солтүстік Македония және Черногориядағы албандар киеді. Джублета екі түрі бар: біреуі тар, екіншісі үлкен. Түстерге келетін болсақ, қазіргі кезде тек екі түс қолданылады: ақ — күйеуге шықпаған әйелдер үшін және қара - үйленгендер үшін,  дегенмен бұрын XVII ғасырдағы автор куә болғандай, көптеген түстер қолданылған, павлин Келменд әйелдері киетін джублета сияқты көп түстерге ие болмады. Соңғы екі ғасырда түстердің азаюы оны тек шалғай таулы аймақтарда ғана қолданудың шектелуімен байланысты деген пікір бар.

Джублета 2022 жылы ЮНЕСКО-ның шұғыл қорғауды қажет ететін материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізді.

## Тарихы
Джублета ежелгі шығу тегі бар. Ол Боснияда, сонымен қатар Жерорта теңізі аймағының басқа аймақтарында табылған кейбір неолит дәуірінің қайраткерлеріне ұқсастықты білдіреді, біздің дәуірімізге дейінгі екінші мыңжылдыққа жатады және сәйкесінше ескі Жерорта теңізі өркениетімен байланысты. Ол әдетте күннің, айдың, жұлдыздардың, қырандар мен жыландардың символдары сияқты ежелгі пұтқа табынушылықтың албан символдық элементтерімен безендірілген. Көбінесе геометриялық ою-өрнектер бұл костюмнің архаикалық сипатын көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Әйел киімі
Санат:Албан ұлттық киімдері
Украина Жоғарғы Кеңесі ғимараты

**Украина Жоғарғы Кеңесі ғимараты** () — Киев қаласының орталығында, Печерськ ауданында, Конституция алаңында орналасқан ғимарат. 

Сәулетші Владимир Заболотный дизайнымен құрылып, 1939 жылы ашылған ғимарат Украина Жоғарғы Кеңесінің отырыстарын өткізу үшін пайдалынылады.

Ғимарат Михаил Грушевский көшесінің шығыс жағында Украина Министрлер Кабинеті ғимаратының алдында орналасқан және Мариинский сарайымен, Мариинский саябағымен және жаяу жүргіншілер саябақ-алаңымен қоршалған.

## Құрылыс тарихы
1934 жылы УКСР астанасы Харьковтен Киевке ауыстырылғаннан кейін Киевтің құрылысы мен қайта құрудың бас жоспары жасалып, бекітілді.

1936 жылдың ақпан айында «Бүкіл украиналық орталық атқару комитетінің» отырыстарына арналған ғимараттың ең жақсы жобасына сәулет конкурсы жарияланды, оған ең үздік мамандар, УКСР-дің атақты сәулетшілері Валериан Рыков, Владимир Заболотный, Сергей Григорьев және Яков Штейнберг жұмылдырылды. Қазылар алқасы Владимир Заболотный ұсынған жобаны таңдады.

Украина парламентінің ғимараты 1936—1939 жылдары салынды және 1939 жылдың жаз мезгілінің басында оны мемлекеттік комиссия «өте жақсы» деген бағамен қабылдады.

РКФСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының 1940 жылғы 10 қаңтардағы Жарлығымен Украина КСР Жоғарғы Кеңесі ғимаратын салудағы табысты жұмысы үшін жобаның авторы, профессор В.Г. Заболотный және құрылыс бастығы, инженер Г. И. Пинскер Украина КСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының Құрмет грамоталарымен марапатталып, ақшалай сыйлықтарға ие болды (тиісінше 5000 және 3000 рубль).

Жобаның авторы Владимир Заболотный 1940 жылы Мемлекеттік сыйлыққа ие болып, Киев қаласының бас сәулетшісі болып тағайындалды. Ғимарат сәулеті сол уақытқа тән классикалық әдістер мен формаларды қамтиды. Ашық түсті және табиғи ландшафтпен үйлесуі оны нағыз Киев ғимаратына айналдырады. Жоғарғы Кеңес ғимараты «украин сәулетінің классикасының» үлгісі болып табылады.

1939 жылғы 25 шілдесінен бастап Михаил Грушевский көшесі 5 мекенжайында орналасқан Жоғарғы Кеңес ғимаратында Украина Жоғарғы Кеңесінің отырыстары өтеді.

## «Рада» жүйесі
Әрбір Украина халық депутатына тиісті функциялары бар «Рада-2» жүйесінің электрондық панелімен жабдықталған жеке жұмыс орны тағайындалады: тіркеу, дауыс беру, сөз сөйлеуге отыратын жерден жазылу, отыратын жерден сөйлеуге арналған микрофон және шағын монитор. Жүйені әзірлеген Анатолий Морозов.

**Шағын компьютерде Украина Жоғарғы Кеңесінің ағымдағы жалпы отырысының барысы туралы ақпаратты алуға болады:**
* жалпы отырыстың күн тәртібі
* орыннан сөз сөйлеуге кезек
* дауыс берудің жалпы қорытындысы
* депутаттық корпустың құрамы
* халық депутаттарын анықтау
* алқалы талқылауға депутаттардың қатысу мүмкіндігі

## Галерея

Сурет:Verh rad.jpg|Украина Жоғарғы Кеңесі ғимараты, 1952 жыл
Сурет:Місяць над Верховною Радою.jpg|Украина Жоғарғы Кеңесі ғимараты, 2017 жыл
Сурет:Verkhovna rada kyiv.jpg|Украина Жоғарғы Кеңесі
Сурет:Протест проти змін до Конституції України 04.JPG|Украина Жоғарғы Кеңесі ғимаратының алдындағы наразылық шаралары, 2015 жыл


## Дереккөздер

Санат:Верховна Рада
Санат:Киев ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Печерськ ауданы
Санат:Украина үкіметтік ғимараттары
Әл-Сәләм мешіті (Одесса)

**Әл-Сәләм мешіті** немесе **Араб мәдени орталығы** () — Одесса қаласында орналасқан мешіт және мәдени орталық. Әл-Сәләм мешіті 2001 жылдың маусым айында ашылды.

## Тарихы
Одесса қаласындағы Ислам дінінің тарихы терең. Одесса қаласы Қажыбей деп аталатын ежелгі татар қонысының орнына салынған. Елді мекенді 1240 жылы Қырым ханы I Қажы Герей құрған және бастапқыда оның атымен Қажыбей деп аталған.

Әйгілі сәулетші Кәрбалай Сәфихан Қарабағы салған татар мешіті қаланың орталығында мұсылман зиратының жанында орналасқан. Кеңес үкіметінің келуімен Одесса мұсылмандарының өмірі күрт өзгерді. Татар молдасы Сабыржан Сафаров атылды; мешіт жабылып, кейін жойылды. Мұсылман зираты да қиратылды.

Әл-Сәләм мешіті сириялық бизнесмен Киван Аднанның қаражатына құрылды. Мешітте жасына, ұлтына және дініне қарамастан барлығына араб тілін үйренуге арналған тегін мектеп пен кітапхана жұмыс істейді.

## Галерея

Сурет:Arabskiy-kulturny-tzentr-14.jpg
Сурет:Arabskiy-kulturny-tzentr-10.jpg
Сурет:Арабский культурный центр (Одесса).jpg
Сурет:Arabskiy-kulturny-tzentr-16.jpg
Сурет:Arabskiy-kulturny-tzentr-6.jpg
Сурет:Arabskiy-kulturny-tzentr-2.jpg


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Әл-Сәләм мешіті Одесса қаласының ресми туристік порталында

Санат:Ислам Украинада
Санат:Украина мешіттері
Jerry Heil

**Jerry Heil** (, шынайы есімі — **Яна Александровна Шемаева**, ; 21 қазан 1995, Васильков, Киев облысы, Украина) — украиналық әнші, әндер авторы және видеоблогер. Мансабын 2012 жылы өзінің YouTube арнасына видеоблог пен әлемдік және украиналық әншілердің әндеріне кавер-нұсқаларын салып бастады.

Өзінің музыкалық мансабын 2017 жылы *Vidlik Records* лейблімен шығарған «Де мій дім» шағын альбомымен бастады. Әншіге алғашқы танымалдылықты 2019 жылы «#Я_ЯНА» алғашқы студиялық альбомының құрамындағы «#ОХРАНА, ОТМЄНА» авторлық әні алып келді. Кейнірек бұл ән Украинадағы ең танымал 5 әндердің қатарына енді. Өзінің YouTube арнасында қазіргі таңда әнші 431 мың тіркелушілерге және 211.3 миллион қаралымға ие.

Әнші 2024 жылы Alyona Alyona-мен бірге «Eurovision 2024» ән байқауында «Teresa & Maria» әнімен Украина атынан өнер көрсетіп, 3-орынды иеленді. Ән байқауы 2024 жылдың мамыр айында Швецияның Мальмё қаласында орын алды.

## Өмірбаяны
1995 жылғы 21 қазанда Киев облысы Васильков қаласында дүниеге келді. 3 жасынан 15 жасына дейін музыкалық мектепте оқыды, кейін Рейнгольд Глиэр атындағы Киев муниципалды музыка академиясында (хор дирижері бөлімі) және Петр Чайковский атындағы Украина ұлттық музыка академиясында (екінші курстан кейін оқуды тастады) оқыды. Ата-анасы — жеке саудагерлер; анасы Людмила Шемаева да ән салып, оны желіге салады; 2022 жылдың тамыз айында *#НЕСЕСТРИ* ортақ әндеріне бейнеклип шықты.

## Музыкалық стиль
Jerry Heil өзінің әндерін әлеуметтік тақырыптарда, өзінің жеке өмірлік тәжірибесі, басқа адамдардың оқиғалары және қоршаған әлем жайлы жазады. Өзінің жанрын «тұрмыстық поп» деп сипаттайды.

## Дискографиясы
### Студиялық альбомдары

### Шағын альбомдары

### Синглдері
#### Бас әртіс ретінде

#### Шақырылған әртіс ретінде

### Музыкалық видеолар

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 

Санат:Eurovision ән байқауы 2024 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Украина өкілдері
Санат:YouTube күміс батырма иелері
Елена Константиновна Кондратюк

**Елена Константиновна Кондратюк** ( 17 қараша 1970 жыл, Львов, Украина КСР) — украиндық мемлекет және саяси қайраткер. 2019 жылғы 29 тамыздан бастап IX шақырылған Украина Жоғарғы Радасы төрағасының орынбасары. «Бүкіл украиналық одақ Батькивщина» саяси партиясынан VI, VII, VIII және IX шақырылымдардағы Украина халық депутаты, Украина және Польша Республикасы Парламенттік Ассамблеясының тең төрағасы.

## Білімі
Елена Константиновна 1970 жылы 17 қарашада Львов қаласында дүниеге келген. 
1993 жылы Елена Кондратюк Иван Франко атындағы Львов ұлттық университетін бітірді. Оның тарих ғылымдарының кандидаты дәрежесі бар және Украинадағы қоғамдық қозғалыстарды зерттеген. Ол бірнеше рет Фокус журналының рейтингінде «Украинаның ең ықпалды 100 әйелі» санатында пайда болды.

## Отбасы
Жолдасы - Александр Богуцкий. Ол ICTV арнасының бас директоры, EastOne инвестициялық консалтингтік компаниясының басқарма мүшесі және StarLight Media президенті. Отбасы Юстина атты қызын тәрбиелеп отыр.

## Қызметі
Елена Кондратюк саяси мансабын бастамас бұрын «Советник» PR агенттігінің директоры болған, компания әлі күнге дейін коммерциялық қызмет пен менеджмент бойынша кеңестер береді.

2007 жылы Кондратюк №134 тізім бойынша «Юлия Тимошенко блогынан» VI шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаты болып сайланды және «Реформалар және тәртіп» партиясының мүшесі болды.

2011 жылдың желтоқсанында ол «Тең мүмкіндіктер» фракцияаралық парламенттік бірлестігінің негізін қалаушылардың бірі болды және сонымен бірге «Украина әйелдерінің конгресі» қоғамдық ұйымының негізін қалаушы болды.

2012 жылы Елена Кондратюк «Батькивщина» партиясынан VII- шақырылымдағы халық депутаты болып қайта сайланды, оның жетекшісі Юлия Тимошенко, партиялық емес тізімдегі 60 нөмір. Ол сонымен қатар «Тең мүмкіндіктер» МҚҰ тең төрағасы болды.

2012 жылдан 2014 жылға дейін Елена ЕКПА делегациясы мүшесінің орынбасары болды.
Елена Кондратюк Майданда ұйымдастырушылық және материалдық көмек көрсетті, баспасөз орталығы мен штабтың ақпараттық орталықтарының жұмысын үйлестірді.

2014 жылғы кезектен тыс парламенттік сайлауда Кондратюк «Батькивщина» ВО тізімі бойынша №18 VIII шақырылымның халық депутаты болып сайланды. Украина Жоғарғы Радасының Сөз бостандығы және ақпарат саясаты комитетінің хатшысы болды.

2019 жылғы президенттік сайлауда Елена Кондратюк Юлия Тимошенконың сайлау науқанының технологы болды.

2019 жылғы парламенттік сайлауда партия мүшесі ретінде тізімдегі № 5" Батькивщина " ВО-дан IX шақырылымдағы халық депутаты болып таңдалды. "Батькивщина" Саяси кеңесінің мүшесі.

2019 жылғы 29 тамыздан бастап - Кондратюк Украина Жоғарғы Радасы төрағасының орынбасары болып сайланды.

2020 жылдың 13 қарашасынан 2020 жылдың 29 қарашасына дейін Елена Кондратюк Украина Жоғарғы Радасы төрағасының міндетін атқарды.

## Дереккөздер

Санат:Украина саясаткерлері
Санат:VI шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаттары
Санат:VII шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаттары
Санат:VIII шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаттары
Санат:IX шақырылымдағы Украина Жоғарғы Радасының халық депутаттары
Санат:«Батькивщина» мүшелері
Орталық таулы аймақ (Албания)

нобай|391x391 нүкте|Албанияның топографиялық картасы

**Орталық таулы аймақ** () — Албанияның орталық және шығыс шеттерін қамтитын физикалық география аймақ. Дрин аңғарынан және Шарр, Скандербег, Кораб және Шебеник-Яблланиче тауларынан Охрид пен Преспа көлдері арқылы Эрсеке ауылына және жақын Пинд тауларына дейін созылатын ішкі таулы аумақты қамтиды және Грекия арасындағы шекараға дейін.

Орталық таулы аймақты шартты түрде бірнеше субрегиондарға бөлуге болады. Солтүстік Мирдите және Пуке таулы аудандарын қамтиды. Орталықта Мартанеш пен Черменике аймақтарымен қатар Луре және Кораб таулары басым. Оңтүстігінде Шкумбин аңғары, сондай-ақ Мокер және Валамара таулары, Корче жазығы, Деволль және Колонже жоғарғы аудандары бар.

Орталық тау жотасының рельефі алуан түрлі және биік тау асуларымен, каньон және шатқалдармен, тығыз ормандармен және мұздық көлдермен көмкерілген альпілік ландшафттармен қамтамасыз етілген, бұл өз кезегінде үлкен биологиялық әртүрлілік үшін тамаша жағдайларды қамтамасыз етеді. Жер бедерінің көп бөлігі Жер мантиясынан пайда болған ультрамафикалық жыныстардан құралған, ол негізінен серпентинитке айналған.

Аймақтың ерекше қорғалатын табиғи аумақтарында елдің ең көрікті көріністері мен ландшафттары орналасқан. Аймақта алты ұлттық парк, рамсар алаңы, биосфералық резерват және Әлемдік мұра нысаны орналасқан. Аумағы бойынша өлшенетін ең үлкен қорғалатын аумақтар Кораб-Коритник табиғи саябағы және Шебеник-Яблланиче ұлттық саябағы болуы мүмкін.

## Тағыда қараңыз

* Кораб-Коритник табиғи саябағы

## Дереккөздер

Санат:Албанияның физикалық-географиялық аймақтары
Санат:Албания географиясы
Санат:Албания геологиясы
Мали және Лопес

**Мали және Лопес** (; 'Сиыр тауы') — Албанияның шығыс-орталық бөлігінде, Дибер және Мат муниципалитеттерінің шекарасында орналасқан тау. Оның ең биік шыңы Маджа-е Дхоксит биіктігі 2012 м жетеді. Ол солтүстігінде Залли және Булкизес, шығысында Залли және Окштунит, оңтүстігінде Каптина е Мартанешит, батысында Маттың жоғарғы аңғарларымен қоршалған.

## Геологиясы
Тау массасы негізінен ультранегізді магмалық тау жыныстардан және ішінара мезозойдың жұмсақ рельефті әктастарынан тұрады. Солтүстік және солтүстік-шығыс беткейлер мұздық цирктермен ерекшеленеді, олардың кейбіреулері мұздық көлдерге айналды, соның ішінде елдегі ең ірілері болып табылатын Ликени және Цзы және Сопа көлі. Бұл аймақ өсімдіктерге бай, соның ішінде емен, бук, альпілік жайылымдар. Булқиза массивінде хром кендерінің маңызды көздері (Булькизе, Батер және Текен) кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Албания таулары
Санат:Албанияның екі мыңдықтары
Мали-ме-Гропа-Бизье-Мартанеш табиғи саябағы

**Мали-ме-Гропа-Бизье-Мартанеш табиғи саябағы** () — Албанияның орталығындағы Дайти-Маунтин ұлттық саябағымен шекаралас жатқан мекендеу ортасы немесе түрлерді басқару аймағы (IUCN IV санаты). Ол 25266,42 га жер бетін алып жатыр. Дибер және Тирана округінде орналасқан, үш муниципалитет, Хибер, Мартанеш және Шенгжергж және оның аумағында бірнеше ауылдар бар. Халықаралық табиғат қорғау одағы (ХТҚО) ландшафтты V санатқа жатқызды. Өсімдіктер әлемі бойынша аймақ халықаралық маңызы бар маңызды өсімдіктер аймағы ретінде танылды.

Ландшафт флора мен фаунаның алуан түрлілігін сақтайды.  Биогеографиялық тұрғыдан ландшафт палеарктикалық қоңыржай кең жапырақты және аралас ормандар биомының Динар альпі аралас ормандарының құрлықтық экорегионына жатады. Ормандар ландшафттың жалпы аумағының 68%-ын алып жатыр, қалың қылқан жапырақты және жапырақты ормандар.

нобай|Тіршілік ету ортасы немесе түрлерді басқару аймағы (IUCN IV санаты) "Мали-ме-Гропа-Бизье-Мартанеш табиғи саябағы".

Ландшафттың омыртқалы фаунасы 209 түрден тұрады және сүтқоректілердің 44 түрі, құстардың 130 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 23 түрі және қосмекенділердің 12 түрімен ұсынылған. Орманды аймақтарды қоңыр аю, сұр қасқыр және сілеусін мекендейді. Қызыл түлкі, елік, жабайы қабан, қызыл тиін, еуропалық құмырсқа, жаңғақ тышқан және жерорта теңізінің тақа жарғанағы негізгі жыртқыш сүтқоректілерге жатады. Ландшафтта құстардың барлығы 130 түрі байқалды, оның ішінде бүркіт, торғай, қаршыға, солтүстік қаршыға, египет лашын, кәдімгі қарақұйрық, балқұйрық, альпі жүйрік, альпі шоқы және т.б. Сондай-ақ бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің көптеген түрлері бар. Олардың ішінде ең көп таралған альпілік тритон, еуропалық егеуқұйрық жылан, еуропалық батпақ тасбақасы және герман тасбақасы.

Климаттың, жер бедерінің көптеген тау массивтерімен, тау жыныстарымен, топырақ типтерімен және гидрологиялық жағдайлармен үйлесуі, сондай-ақ күшті антропогендік әсердің болмауы әртүрлі тіршілік ету ортасының қалыптасуына ықпал етті. Тамырлы өсімдіктердің 450 түрі бар, олар Албаниядағы түрлердің жалпы санының 12% құрайды. Мали мен Гропа-Бизье-Мартанеш өсімдіктері тігінен бірнеше ерекше аймақтарға бөлінген. Жерорта теңізі белдеуінің ішінде қылқан жапырақты аймақта қара қарағай, еуропалық бук, күміс шырша, австриялық емен, венгр емені, еуропалық түтін ағаштары басым. Жапырақты аймақ еуропалық қораппен, кадпен және Иерусалим тікенімен жабылған. Альпі зонасы негізінен шөптен, мүктен, қыналардан тұрады, сонымен қатар қаражидек пен сирек гүлдерде көп. Ең көп таралған түрлерге көктемгі гентиан, рок раушан, альпі қашқаргүлі, қосүйлі мысықтабан, еуропалық көкжидек және примула жатады.

Ландшафт құрамына Ксисель, Валит және Шутресе үңгірлері, Малит-ме-Гропа және мұзды алқап пен көл сияқты бес табиғат ескерткіші кіреді.

## Тағыда қараңыз
* Орталық таулы аймақ (Албания)

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы табиғи саябақтар
Санат:Дибер округінің қорғалатын аумақтары
Санат:Тирана округінің қорғалатын аймақтары
Санат:Албания ормандары
Томори (ұлттық саябақ)

**Томорр таулы ұлттық саябағы** () — 1956 жылы негізі қаланған ұлттық сааябақ, Албанияның оңтүстігінде орналасқан, Томор тау тізбегінің орталық және жоғары бөліктерінде орналасқан, 261,06 км2 (100,80 шаршы миль) аумақты алып жатыр. ) 2012 жылдан бастап және 2019 жылдан бастап оның карьерлік аумақтарын қоса кеңейтті. Саябақ 26 106 га (64 510 акр) аумақты қамтиды. Бұл аймақ Берат округіне жатады және Эльбасан округінің ішінде небәрі 1278 га (3160 акр). Саябақ 1956 жылы құрылған және ұлттық деңгейде таулы биологиялық әралуандылық пен экологиялық жүйенің тұтастығын сақтау үшін маңызды қорғалатын аумақтардың бірі болып саналады. Планлайф саябағы халықаралық маңызы бар маңызды өсімдіктер аймағы ретінде танылды.

Томор – әктастар мен карсттардан тұратын антиклиналь. Тау Албанияның оңтүстігіндегі ең биік табиғи нүктелердің бірі болып табылады, шығыста Бератқа жақын Осум және Томоррика өзендерінің аңғарлары арасында көтеріледі.

Палеарктикалық саябақ Жерорта теңізінің ормандарының, орманды алқаптардың және скраб биомасының аралас ормандар құрлықтық экорегионының Пиндус тауларына жатады. Оның әртүрлі геологиясы мен топографиясы флора мен фаунаның ерекше әртүрлілігін тудырды. Томорри ұлттық саябағының ормандары жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардың алуан түрлерінен және көптеген гүлдерден тұрады. Парк ормандарында еуропалық бук, босниялық қарағай, түрік жаңғағы, линария, үлкен сары гентиан, күзгі крокус, грек ақбұғасы, еуропалық омела, кентавр және басқа да көптеген түрлер бар. Ұлттық саябақта қасқыр, түлкі, жабайы шошқа, елік, тауешкі, қоян, бүркіт, үкі, қырғи сияқты ірі сүтқоректілердің көптеген түрлері кездеседі. Ұсақ сүтқоректілерге орман қарақасы мен ағаш тышқандары жатады.

Ұлттық саябақтың көрнекті жерлеріне Осум каньоны, Осум өзені және Томор массиві жатады, ол христиандар мен Бекаташиялердің қасиетті орны болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Албания ұлттық саябақтары
Санат:Албаниядағы туристік орындар
Санат:Берат округінің географиясы
Санат:Берат округіндегі туристік орындар
Санат:Албания ормандары
Албанияның қорғалатын аймақтары

нобай|Албаниядағы ерекше қорғалатын аумақтар желісі (2020)

**Албанияның қорғалатын аймақтары** () — салыстырмалы түрде шағын ел болғанымен, Албания биологиялық әралуандылыққа өте бай. Оның экожүйелері мен мекендейтін жерлері тамырлы және тамырсыз өсімдіктердің 5550-ден астам түрін және қылқан жапырақты және қылқан жапырақты емес мәңгі жасыл өсімдіктердің 15600-ден астам түрін қолдайды, олардың көпшілігіне жаһандық және еуропалық деңгейде қауіп төніп тұр. Ел соңғы уақытта ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін кеңейтуге күш салды, олар қазіргі уақытта: 11 ұлттық саябақ, 1 теңіз саябағы, 718 табиғат ескерткіші, 23 басқарылатын табиғи қорық, 11 қорғалатын ландшафт, 4 Әлемдік мұра нысаны, 4 Рамсар нысаны және басқа да ерекше қорғалатын аумақтарды қамтиды. әртүрлі санаттар, олар біріктірілгенде аумақтың 21,36% құрайды. Сонымен қатар, елде биосфералық резерват, 45 маңызды өсімдік аймағы және 16 маңызды құс аймағы бар. 

Бұл ретте орталық үкімет жағалау сызығы мен Тирана жасыл белдеуін ұлттық маңызы бар аймақтар деп жариялады.

Қазіргі уақытта ерекше қорғалатын аумақтар тұрақты түрде заңсыз ағаш кесу, орман өрттері және су электр станцияларының құрылысының қаупіне ұшырап отыр, бұл экологтар мен азаматтық қоғамның үздіксіз наразылығын тудырды.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды басқару және басқару жөніндегі ұлттық саясатты Қоршаған орта және туризм министрлігі Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ұлттық агенттігі (АҚЗМ) арқылы жүзеге асырады.

## Дереккөздер

Санат:Албания географиясына қатысты тізімдер
Боговье табиғи саябағы

**Боговье табиғи саябағы** () — Албанияның оңтүстігіндегі табиғи саябақ, ауданы 330 га (1,3 шаршы миль). Ол 1977 жылы ұлттық маңызы бар бірнеше экологиялық жүйелер мен биоәртүрлілікті қорғау үшін құрылған. Боговье табиғи саябағы Палеарктикалық Жерорта теңізінің ормандарының, орманды алқаптардың және скраб биомасының Пиндус тауларының аралас ормандарының құрлықтық экорегионының ішіне кіреді.

## Тағыда қараңыз
* Албанияның қорғалатын аймақтары
* Албания фаунасы

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы табиғи саябақтар
Санат:Берат округінің географиясы
Санат:Берат округіндегі туристік орындар
Санат:Албаниядағы туристік орындар
Албаниядағы қаржылық пирамида

**Албаниядағы қаржылық пирамида** () — 1997 жылғы Албаниядағы көтеріліс көптеген қаржылық пирамидалардың сәтсіздігінен айтарлықтай туындады. Ел экономикасына қатысты бұрын-соңды болмаған ауқымға дейін өскен бұл схемалар көптеген албандардың ақшасы мен мүлкінен айырылып қалуына әкеліп соқты, нәтижесінде бүкіл Албанияда кең таралған наразылықтар аяқталды, ақыры бүкілхалықтық көтеріліске ұласты.

## Фирмалар банкроты
1997 жылғы тәртіпсіздік 25-ке жуық фирманың банкротқа ұшырауынан туындады. Схемалар міндеттемелерінің номиналды құны 1,2 миллиард долларды құрады, бұл сол кездегі Албанияның ЖІӨ жартысына жуығы. Схемалар ел халқының үштен екісіне жуығын сенімді қаржылық табысқа уәде беріп, посткоммунистік Албаниядағы терең қаржылық сауатсыздық пен әлсіз реттеуші ортаны ашты.

Суджаны 1993 жылы аяқ киім фабрикасында жұмыс істеген Суджа деген атпен белгілі Максуде Кадена құрды. Суджа тұтқындалған кезде, ол осы схемаларға тән алдауды суреттейтін тозған тұрғын үй кешенінде тұрған. Құлау Тиранада бірнеше наразылық тудырды, ол да оның жұмыс аймағы болды.

Вефа Холдинг негізгі пирамида фирмасы болды. Оны 1994 жылы Вехби Алимуча жасап, бүкіл елге таратты. Вефа қонақүйлер, жанармай, дүкендер мен зауыттар сияқты экономиканың әртүрлі салаларына инвестиция салды. Ең танымалы - 1996 жылы 26 мамырда сайлауға бірнеше апта қалғанда Тирана қаласының орталығындағы Vefa супермаркетінде болған жарылыс. Вефа көбінесе фирманың жалдамалы PD ретінде қарастырылды. Ол 1998 жылы президенті түрмеде отырғанда банкротқа ұшырады.

Гжаллика фирмасын Кукестен шыққан мемлекеттік қауіпсіздіктің үш бұрынғы қызметкері құрған. Компанияның президенті Шемси Кадрия болды. Гялликаның орталығы Влорада болды. Фирма 1997 жылы 5 ақпанда банкротқа ұшырап, Влорадағы зорлық-зомбылық наразылықтарын тудырды, ол кейінірек үкіметке қарсы көтеріліске айналды.

Халықтық демократия-Кхаферри 1995 жылы құрылып, Лушня, Фиер және Берат ауылдарында өз қызметін кеңейте бастады. Ресми түрде бұл «іргетас» болды, бірақ шын мәнінде ол елдегі ең ауыр пирамидалық фирмалардың біріне айналды. Оның жетекшісі Ррапуш Кхаферри 1997 жылы 22 қаңтарда қамауға алынды, бұл 24-25 қаңтарда Лушнжеде зорлық-зомбылық шерулерін тудырды.

*Populli* () 1996 жылы 16 шілдеде құрылды және Кхаферримен бір аймақта кеңейтілді. Оның президенті бұрынғы Мемлекеттік қауіпсіздік агенті Башким Дриза болды. Ол албаниялық оппозициялық партиялармен терең жұмыс істеп, олардың науқандары мен ақпараттық бюллетеньдерін қаржыландырды. 1997 жылғы тәртіпсіздіктер кезінде АҚШ тікұшағымен кетіп қалды. 2008 жылдың қыркүйегінде Албаниядан келген хабарлама бойынша Уругвай полициясы Башким Дризаны Монтевидеодағы пәтерінде қамауға алды. Соңғы 11 жыл ішінде оның Уругвай, Чили, Доминикан Республикасы және басқа Латын Америкасы елдері арасында еркін жүріп-тұрғаны анықталды. Башким Дриза 2009 жылдың ақпан айында Албанияға экстрадицияланғалы жатқанда, ол пәтерінен қашып кеткен.

Кредиторларға қатысты тоғыз негізгі пирамида фирмалары:

## Дереккөздер

Санат:Албаниядағы азамат соғысы
Санат:Қаржылық пирамида
Санат:1997 жыл Албанияда
Хотан жібек фабрикасы

[нобай|350x350 нүкте|Дәстүрлі өрнектері бар хотан жібектері. [Хотан, Шыңжаң, Қытай]]
**Хотан** **жібек фабрикасы** (, пінин: *Hétián Sīchóu Chǎng*) — Қытайдың Шыңжаңдағы Хотан қаласындағы жібек фабрикасы. Ол Хотан қаласының солтүстік-шығысында орналасқан және базарда сатылатын көптеген түрлі-түсті жібектерді шығарады. Фабрика піллә қайнатудан бастап жібекті басып шығаруға дейін қытай тілінде жібек өндірісі бойынша экскурсиялар ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңжаң тарихы
Led Zeppelin

**Led Zeppelin** — 1968 жылы Лондонда құрылған британдық рок-топ. Заманауи тарихтағы ең табысты, жаңашыл және ықпалды топтардың бірі ретінде танылды. Топтың құрамына вокалист Роберт Плант, гитарист Джимми Пейдж, басист және пернелі аспапшы Джон Пол Джонс және барабаншы Джон Бонэм кірді. Гитараның ауыр дыбысымен олар Хард-рок пен  Хеви-металдың бастаушыларының бірі болып саналады, дегенмен олардың стилі әртүрлі әсерлерге, соның ішінде Блюз мен Халық әндеріне негізделген. 

Рок-музыкадағы ең сәтті топтардың бірі: олардың альбомдарының бүкіл әлем бойынша таралымы 300 миллион данадан асады, АҚШ-та 112 миллион дана сатылды (төртінші орын). Топтың жеті альбомы Billboard 200 шыңына көтерілді. VH1 арнасының «Хард-роктың ең ұлы 100 әртісі» тізімінде №1 орында. Rolling Stone журналы ұжымды «ең ауыр топ» және «70-ші жылдардағы ең үздік топ» деп таныды. 1995 жылы Led Zeppelin Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді, ал 2005 жылы олар бүкіл мансабындағы үлестері үшін «Грэмми» сыйлығын алды (Grammy Lifetime Achievement Award).

## Дискография

* 1969 — Led Zeppelin 
* 1969 — Led Zeppelin II 
* 1970 — Led Zeppelin III 
* 1971 — Led Zeppelin IV 
* 1973 — Houses of the Holy 
* 1975 — Physical Graffiti
* 1976 — Presence 
* 1979 — In Through the Out Door 
* 1982 — Coda 

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері
Санат:Billboard 200-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Atlantic Records орындаушылары
Санат:Swan Song Records орындаушылары
Санат:Музыкалық квартеттер
Санат:1968 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Pink Floyd

**Pink Floyd** () — 1965 жылы Лондонда құрылған британдық рок-топ. Алғашқы британдық психоделикалық топтардың бірі ретінде ізбасарларын жинай отырып, олар кеңейтілген композицияларымен, дыбыстық эксперименттерімен, философиялық лирикаларымен және күрделі жанды шоуларымен ерекшеленді. Олар прогрессивті рок жанрының жетекші топтарының бірі.

Pink Floyd тобын 1965 жылы Сид Баррет (гитара, вокал), Ник Мейсон (барабандар), Роджер Уотерс (бас-гитара, вокал) және Ричард Райт (пернетақта, вокал) құрған. Барреттің жетекшілігімен олар «Arnold Layne» және «See Emily Play» деген екі хит синглін және сәтті дебюттік «The Piper at the Gates of Dawn» альбомын шығарды (1967). Дэвид Гилмор (гитара, вокал) топқа 1967 жылдың желтоқсанында қосылды, ал Баррет 1968 жылдың сәуірінде психикалық денсаулығының нашарлауына байланысты кетті.

Рок-музыкадағы ең сәтті топтардың бірі: олардың альбомдарының бүкіл әлем бойынша таралымы 250 миллион данадан асады,оның ішінде 75 млн — АҚШ-та.

## Дискография
* *[[The Piper at the Gates of Dawn]]* (1967)
* *[[A Saucerful of Secrets]]* (1968)
* *[[Music from the Film More]]* (1969)
* *[[Ummagumma]]* (1969)
* *[[Atom Heart Mother]]* (1970)
* *[[Meddle]]* (1971)
* *[[Obscured by Clouds]]* (1972)
* *[[The Dark Side of the Moon]]* (1973)
* *[[Wish You Were Here]]* (1975)
* *[[Animals (альбом)|Animals]]* (1977)
* *[[The Wall]]* (1979)
* *[[The Final Cut]]* (1983)
* *[[A Momentary Lapse of Reason]]* (1987)
* *[[The Division Bell]]* (1994)
* *[[The Endless River]]* (2014)

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Billboard 200-де топ бастаған орындаушылар
Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар
Санат:EMI Records орындаушылары
Санат:Capitol Records орындаушылары
Санат:Музыкалық квартеттер
Санат:1965 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Deep Purple

**Deep Purple** () — 1968 жылы Лондон қаласында құрылған және 1970-ші жылдардағы хард-роктағы ең көрнекті және ықпалдылардың бірі болып саналатын британдық рок тобы. Музыка сыншылары Deep Purple-ді хард-роктың негізін қалаушылардың бірі деп санайды және жанрдың дамуына қосқан үлесін жоғары бағалайды. Deep Purple тобын, Led Zeppelin және Black Sabbath-пен бірге "жетпісінші жылдардың басынан ортасына дейін Британдық хард-рок пен хэви-металдың қасиетті үштігі" деп атайды. 

Әлемде олардың альбомдарының 100 миллионнан астам данасы сатылды. 1995 жылы Deep Purple Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді.

## Дискография

**[[Shades of Deep Purple]]* (1968)
**[[The Book of Taliesyn]]* (1968)
**[[Deep Purple (альбом)|Deep Purple]]* (1969)
**[[Deep Purple in Rock]]* (1970)
**[[Fireball]]* (1971)
**[[Machine Head]]* (1972)
**[[Who Do We Think We Are]]* (1973)
**[[Burn]]* (1974)
**[[Stormbringer]]* (1974)
**[[Come Taste the Band]]* (1975)
**[[Perfect Strangers]]* (1984)
**[[The House of Blue Light]]* (1987)
**[[Slaves and Masters]]* (1990)
**[[The Battle Rages On...]]* (1993)
**[[Purpendicular]]* (1996)
**[[Abandon]]* (1998)
**[[Bananas]]* (2003)
**[[Rapture of the Deep]]* (2005)
**[[Now What?!]]* (2013)
**[[Infinite]]* (2017)
**[[Whoosh!]]* (2020)
**[[Turning to Crime]]* (2021)
**[[=1]]* (2024)

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:Ұлыбритания хард-рок топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Parlophone Records орындаушылары
Санат:Polydor Records орындаушылары
Санат:Warner Bros. Records орындаушылары
Санат:EMI Records орындаушылары
Санат:1968 жылы құрылған музыкалық ұжымдар