open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жатаған қызғалдақ

нобай
Биіктігі 10 - 25 см,пиязшығы жұмыртқа тәрізді,жуандығы 1 - 1,5 см,жұқа қағаз тәрізді дерлік терілі,қара қоңыр,ішкі жағынан ұшы және түбі жатаған түкті қабықты.
Саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан түр. Түрдің таралу аймағы Қазақстанда орналасқан. Оған республиканың солтүстік аймағы дерлік түгел кіреді, шығыста Алтай тауларын қосқанда, Арал маңынан және оңтүстікте Орталық шоқыларға дейін таралған. Сонымен қатар, Ресейдің Волга-Дон аудандарында және Батыс Сібірдің оңтүстігінде кездеседі. Шағыл тасты беткейлерде, далаларда, жиі жазықтықтар мен тау етегіндегі сортаң топырақтарда өседі. Құрылысы жағынан жауқазынға ұқсас, әсіресе Гербарийден айыру қиын. Сондықтан екі түрді айыру мүмкін емес. Өте әдемі түр, гүлінің алуан түсімен ерекшеленеді, аппақ қардай түстен қызғылт- ақшыл көк түске дейін ауытқиды. Тұқымымен, өте сирек вегетативті көбейеді. Көптеген ботаника бақтарында жақсы өседі. Алғашқы гүлдеу кезеңі өте ұсақ, Алматы қаласында екпе көшеттері жетінші жылы гүлдейді. Табиғаттағы популяциясының саныгүл шоқтарына жинау және жер жырту әсерінен азайып отыр. Бірен-саран  популяциялары Науырзым және Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Қарқаралы мен Баянауыл ұлттық парктерінде қорғалады.

Сәуір - мамыр айларында гүлдейді.

Қазақстанда таралуы. Далалы,сортаң жерлерде. шоқылардың шағыл тасты және сазды беткейлерінде өседі. Тобыл-Есіл, Ертіс, Көкшетау, Торғай, Қарқаралы, Зайсан,Арал маңы,Қызылорда флористикалық аймақтарында, Батыс пен Шығыс шоқыларында, Алтайда кездеседі.

Сурет:жатаған .jpgсүрмелі


## Дереккөздер
Қазақстан қызғалдақтар энциклопедиясынан
Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Ду Фу

**Ду Фу** - қыт.杜甫 - (712,Хунань,Гун уезі - 770) - қытай ақыны.
Шенеунік отбасына шыққан,  Ду Шэньянь ақынның немересі. Бірінші өлеңін 7 жасында шығарған. 
Ду Фу жас кезінде Қытайды көп аралап, қытай халқының өмірімен жете таныс болған. 
"Арулар туралы жыр", "Бозбала жайында" атты еңбектерінде ақын сарайды төңіректеп жүретін дүниеқоңыз шенеуніктерді ажуалайды. Ду Фудың "Астанадан Фынсяньға аттанарда, жүрегімді не көрнеді" поэмасы (755) адамдар теңдігін аңсаған арманға толы. 
Ду Фу - пейзаждық лириканың майталман шебері, адамдар арасыдағы жарасымдылықтың, табиғаттың асқан жыршысы ("Көктемгі су", "Таң сәріде оянам" т.б.).
Ду Фу шығыс поэзиясының дамуына үлкен әсер етті. Қытайда Ду Фуды "поэзия корифейі" деп атайды. Ел кезіп, көп қаңғырған Ду Фу жоқшылықтан өлді.

### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:712 жылы туғандар
Санат:770 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қытай ақындары
Дарагүл қызғалдағы

**Дарагүл қызғалдағы** () – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын өсімдік. 

Биіктігі 10 - 20 см,пиязшығының қалыңдығы 1 - 2 см,қара қоңыр,созылыңқы,ішкі жағының ұшы жатаған түкті қабықты.
Саны қысқарып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай таулары мен Зайсан шұңқырында кездеседі. Қазақстаннан тыс Оңтүстік Сібір мен Батыс Моңғолияда таралған. Тау етегінен жоғарғы белдеуіне дейінгі шағыл тасты баурайлары мен құмды жерлерінде өседі. Мәдени өсіру тек Қазақстанда сынап байқалды. Алтай ботаника бағында (Риддер қаласы) жақсы гүлдеп, жеміс береді. Тұқымы арқылы және вегетативті көбейеді. Алматы жағдайында толық төзімді емес. Көшіріп отырғызылған пиязшықтары гүлдейді, бірақ 12 жыл ішінде біртіндеп қурап қалады. Жыл сайын жеміс бермейді және вегетативті өте сирек көбейеді. Батыс Алтай қорығында қорғалады. Сәуір айының соңы мен мамыр айының басында гүлдейді. Қазақстаннын > еңгізілген.

## Дереккөздер
Қазақстаннын қызғалдақтары энциклопедиясынан.

Санат:Қызғалдақтар
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Шитұмсық айқабақтар туысы

нобай
**Шитұмсық айқабақтар туысы**  ( *Lusciniola* ) - торғайтәріздестер отрядының сандуғаштар тұқымдасқа жататын монотипті құстар туысы.
Қазақстанда 1 түрі - шитұмсық айқабақ кездеседі.
Шитұмсық айқабақтар туысы ( *Lusciniola melanopogon* ) - үстіңгі жағы қошқыл, астыңғы жағы ақшыл, шағын денелі (12 -15 г) айқабақ. 
Ерекшелігі : денесінің үстіңгі жағы қошқыл, басын бойлай созылған жолақтары бар және *қабағы* айқын ақ түсті. Мінез - қылығы кейде шілделікті еске түсіреді : қалың қопада ұзақ еркінсиді, қауіп төнген кезде, мылтық атқан дауыс естілсе, көпке дейін жасырынып қалады. Қазақстанда жазықтық суқойма жағалауында, қамыс, құрақ немесе қалың бұта өскен жерлерде ұялайды. Ұшып өткен кезде барлық жерден кездесуі мүмкін, бірақ билік таулы жерлерге ешқашан ұшып бармайды.
Бұл бой тасалағыш айқабақтың ұялау тіршілігі Қазақстанда егжей - тегжейлі тексерілмеген. Жеке - жеке жанама мәліметтер бойынша оның ұялау мерзімі сәуірден шілдеге дейін созылатыны ғана мәлім. Қыркүйекте оңтүстікке ұшып кетеді.


Сурет:шитұмсық .jpgсүрмелі


## Дереккөздер
Қазақстан жануарлары сериясы. Құстар мектеп энциклопедиясы
Зинаида қызғалдағы

**Зинаида қызғалдағы** () – лалагүлдер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын, сабағы күлгін реңді, биіктігі 10-15см болатын, жарық аз түсетін жерлерде 40 см-ге дейін жететін қызғалдақ түрі. Пиязшығының қалыңдығы — 3см, терілі, қара және қара қоңыр, ішкі жағының ұшы мен түбі жатаған түкті қабықты. 
Жапырақ саны үшеу, үлкен, ұзынша, ашық түспен жүйкелеген көкшіл-сұр түсті, жалаңаш.
Гүлі біреу, сары, сыртқы жағы қызыл, ұзындығы — 5 см. Сабағы қысқа. Гүл серігінің сыртқы жапырақтары ұзынша немесе жіңішке ромб тәрізді; ішкілері кері сопақша. Гүл ортасы қара жұлдыз сияқты. Аталық жіпшелері сары немесе қара. Тозаңдықтары сары. =
Сәуір—мамыр айларында гүлдейді.

## [[Қазақстан]]да таралуы
Таудың төмеңгі белдеуіндегі ұсақ топырақты және шағыл тасты беткейлерінде, түрлі шөптесінді-бетегелі далада және бұталар арасында өседі. Қазақстан жеріндегі Қырғыз жотасында кездеседі.

Қазақстанның Қызыл кітабына еңгізілген.

Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Шиқылдақ қаз

нобай

**Шиқылдақ қаз** (Anser erythropus)  Anser тұқымына жататын «сұр» қаздардың арасындағы ең кішкентайы. 30 жыл бұрын шиқылдақ қазды аулауға рұқсат берілсе, бүгінгі таңда бұл құс Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл кітабына енгізілген.  Көптеген зерттеулердің нәтижесінде шиқылдақ қаздың саны 6-7 есе кеміген деген тұжырым жасалды. Қазіргі таңда шиқылдақ қаздың әлемдік популяциясының 99,9%  Ресейде және 40 жұптан құралған кішігірім топ Норвегияның солтүстік шығысында қоныстанған. Әлемдік популяция саны шамамен 25-35 мың қазды құрайды.  Шиқылдақ қаздың Еуропа елдерінен мүлде жоғалып кетуі әбден мүмкін. Сондықтан да бұл қаз түрінің табиғатта сақталып қалуы Ресей мен Қазақстандағы ұялау және қоныс аудару жолдарында атқарылатын сақтау жұмыстарына тікелей байланысты.

« Көктемде қаздар мен суда жүзетін басқа да құстарды атуға тыйым салу сиреп бара жатқан құс түрлерін сақтап қалуға көмектесуі мүмкін. Қазіргі таңда шиқылдақ қаз құрып бара жатқан құс ретінде Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген», - делінген хабарламада.

Шиқылдақ қазды көзінің айналасындағы жарқын сары дөңгелек сызықтан ажыратуға болады. Тұмсығы қысқа, кішкентай, үш қырлы, ақшыл қызғылт. Жоғары маңдайына байланысты, басы дөңгелек көрінеді. Маңдайындағы ақ дақ ұзарып көзіне дейін, кейде төбесіне дейін жетеді. Басы мен мойны төсіне қарағанда қошқылдау. Аяғы сары, қызғылт сары. Жас қаздардың тырнақтары қара, ал басында ақ дағы болмайды. Денесінің ұзындығы 53-66 см, салмағы 1,3-2,3 кг.

Биыл шиқылдақ қаз туралы брошюралар мен постерлер дайындалады. Қызыл кітапқа енгізілген құс туралы материалдар тұрғындарға, әсіресе Қазақстанның солтүстігіндегі аңшылар мен қорықшыларға таратылады.  Қазақстанда аулауға рұқсат етілген ақ тұмсық қазға өте ұқсас келетін шиқылдақ қазды солтүстік өңірлерде ғана кездестіруге болады.

## Дереккөздер
Құстар ментеп энциклопедиясы
Альпі термопсисі

**Альпі термопсисі**  () - Бұршақ тұқымдасының тентекмия тегінің биологиялық түрі

## Таралуы
Қазақстандық төрт түрдің ішіндегі Алтайда және оңтүстік таулар Саур және Тарбағатайдан, солтүстік Тянь-Шань және Қырғыз Алатауына дейінгі аралықта кеңінен тараған. 

Тастақты беткейлерде және шалғындықтарда, өзен аңғараларында, ортаңғы белдеуден өсімдіктер таралуының жоғарғы шегіне дейінгі (4500 м теңіз деңгейінен) аралықтағы қылқан жапырақты орман алаңқайларында өседі.

## Сипаттамасы
Онша биік емес (30 - 40см-ге дейін ) көпжылдық шөптес өсімдік, ұзын тамырсабақты және бірнеше қабырғалы түк басқан сабақтарымен. 

Жапырақтары қысқа сағақты. Барынша ірі ( ұзындығы 4 см-ге дейін, ені 2 см ) эллипс тәрізді үш тақталы жапырақшалардан тұрады. Гүлшоғыры - қалың емес, сабақтың ұш жағына орналасқан шашақ.

Гүлдері қарама-қарсы немесе шоғырлана орныққан және жапырақтарға ұқсас ірі гүлжапырақшаларымен. Тостағаншасы түтікті-қоңыраулы, түп жағы қапқа ұқсас үрме, ал бас жағында бес жіңішке үш бұрышты тістері бар. Гүлдері ашық - сары, құрылысы бұршақ тұқымдастарға тән. Жалау ірі және кең (ұзындығы 3 см, ені 2 см-ге дейін ),онша терең емес ойығы ұш жағында, қанаты жалаудың бойының ұзындығындай, қайықшасы аздап қысқа. Термопсис жаздың ортасында маусым-шілдеде гүлдейді, тамызда жеміс салады. 

Жемістері кең (2 см-ге дейін) таспа тәрізді бұршақтар, үштен-алтыға дейін қоңырлау тұқымдары бар. 

Өсімдік түгелімен улы, мал жеген жағдайда қатты уланады. 

## Пайдалануы
Тамыры, жер үсті бөліші және тұқымы медицинада кеңінен қолданылады. Олар қақырық түсіруге, кеуде тыныс жолдары ауруларына тұмау, өкпе қабынуына ем ретінде пайдаланылады. Тұқымынан жасалған препараттар қатты уланған немесе операциядан кейін және сынған кезде тыныс алуды қайта қалпына келтіру үшін қолданылады. Шөбінен жасалатын құрғақ ұнтақпен малдың жарасын емдейді, ал Бурятияда ұсақталған тұқымымен тышқандар мен атжалмандарды уландырады .

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Thermopsis alpina (Pall.) Ledeb. 

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Жаманбай

**Жаманбай** - Шежіре бойынша Орта жүз, Қоңырат тайпасының (ол Көтенші, Көктіңұлы  болып екі үлкен тарауға бөлінеді) Көтеншісінен тараған бес рудың (Жетімдер, Жаманбай, Божбан, Саңғыл, Маңғытай) бірі. Жаманбай -  Қоңыршұнақ, Жиембет, Борай, Құйысқансыз, Ақболат, Қайрақ, Қараша, Жанай, Алти, Қырғызәлі, Кекеш, Ноғай, Жауғашты, Шоқпарлы, Қира, Құрбан деген аталарға бөлінеді. Жаманбай әулеттері Қызылорда, Шымкент облыстарын мекендеген. Ұраны - Алатау (Қоңыраттың ұранымен бірдей).

*Қоңырат тайпасы
*Көтенші 
*Жаманбай

Қоңыршұнақ, Жиембет, Борай, Құйысқансыз, Ақболат, Қайрақ, Қараша, Жанай, Алтый, Қырғызәлі, Кекеш, Ноғай, Жауғашты, Шоқпарлы, Қира, Құрбан.
## Тұлғалар
* Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев
* Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев 
### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Жақсы үгіт

**Жақсы үгіт** - қазақ ауыз әдебиеті шығармаларының жинағы. 1908 жылы Қазанда басылған. Ел аузынан жиап, бастырушы - Ішкі Орда зиялысы - Мақаш Бекмұхаммедұлы.  Көлемі - 24 бет.

* "Күйеу таңдаған қыз" (құрастырушы атымен берілген)
* "Есек пен бұлбұл" сияқты халық әдебиетінің үлгілері енген.
* Сонымен бірге Шекті Мөңке би, Шеркеш Түрке би, Тана, Нүрке билердің шешендік сөздері де бар.
* Суырып салма ақындар поэзиясынан:  "Шалкиіз жыраудың Темірханға", "Жиембет жыраудың Есімханға", "Беріш Есет жыраудың қартайған шағында айтқаны", "Азаұлы ер Доспамбет ағаның жапанда өлейін деп жатып айтқаны",- дейтін жырлары бар.

### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Кітаптар
Жасанды тері

thumb|Жасанды теріден аяқ киім
thumb
**Жасанды тері** - кәдімгі тері орнына қолданылатын полимер материалдар. Олар құрамына қарай резиналы, талшықты, жұқа қабатты және беті қапталған мата т.б. жұқа қабат түзгіш заттар.
* Резиналы Жасанды терінің екі түрі (тығыз және кәуекті) өндіріледі, бұлар көбіне ұлтан үшін қолданылады.  Кәуекті Жасанды тері табиғи  терілерге қарағанда жеңіл, төзімді, оның жылу өткізбейтін, қажалмайтын қасиеттері жоғары.
* Талшықты Жасанды тері мақтаны тарап тазартқаннан кейінгі қалдыққа поливинилхлорид   ерітіндісін сіңіру  арқылы жасалады.
* Беті қапталған Жасанды тері матаға каучук, полихлорвинил, нитроцеллюлоза секілді жұқа қабат түзгіш материалдардың қабатын түсіру арқылы дайындалады. Галантереялық заттар жасау үшін павинол, гралекс пайдаланылады. Зат орайтын және қаптайтын Жасанды теріге автобим, текстовинит, дерматин жатады.
* Жұқа қабатты Жасанды тері құрамында стабилизатор, пластификатор пигменттері бар поливинилхлорид шайыры болады.
Жасанды тері қасиеттері жағынан табиғи теріден кем болғанымен, одан арзан және қасиеттері бір тектес болады. Жасанды терінің жаңа түрлерін жасау негізінен аяқ киімнің бас-қонышына жарамды берік материалдар дайындауға бағытталған.

### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Тері
Жанбақты

**Жанбақты** — Кіші жүз Байұлы рулар бірлестігідегі Байбақты руының бір атасы.

Шежіре деректері бойынша Жанбақтыдан Әйтімбет (одан Шола, Ақберді), Қара (одан Тоқсаба, Сүгір, Бұғанай, Жаманбақты, Жарас) ұрпақтары тарайды. Ертеде олар Орал, Ілбішін уездері мен Бөкей ордасы мекендеген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Жақайым

нобай|Жақайым(тереңдетілген шежіре)
**Жақайым** - Кіші жүз Әлімұлы тапайсының Шекті руынан тараған бөлімі. Ағыс, Көгіс, Ақ Бура, Тоқ Бура(Шалбура), Бида деген аталарға бөлінеді. 

Шектінің үлкен баласынан туғандықтан Шекті рулары "аға баласы" деп атап кеткен. Сыр бойының жоғарғы ағысы мен Арал теңізінің маңы және Жем өзенінің бойын мекендеген.

Н.А.Аристовтың айтуынша, 19 ғасырдың аяғында Әлімұлы руларының түтін саны 44,4 мың, оның ішінде Жақайымның түтін саны 5 мың болған. Таңбасы Әлімұлының тайпасының таңбасымен бірдей. Жақайым руынан елге белгілі тұлғалар шыққан. Олар: Қыз Жібек, Сартай батыр (Жау жүрек мың бала),Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов (жазушы), Нұртуған Кенжеғұлұлы (ақын) т.б.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Жазғы бақ

thumb|Жазғы бақ аллеясы
**Жазғы бақ**  - Петр І-нің үкімі бойынша 1704 ж. салынған Санкт-Петербургтың ортасыда орналасқан ескерткіш саябағы, көне демалыс орындарының бірі. Бақтың ортасыда патшаның Жазғы сарайы ораласқан (1704 ж. талқандалған).  Мәжілістер мен Сарай думандарын өткізетін, қонақ қабылдайтын орын болған.

Жазғы бақты салуға И.Матвеев, М.Г.Земцов, Ж.Б.Лебло, К.И.Росси сияқты архитекторлар қатысты. Бағбандар - Я.Розе, И.Сурмин, Л.Лукьяов т.б. Бақ қатаң геометрикалық үлгімен жоспарланып (ауд. 11,5 га), мәрмәр мүсіндермен безендірілген (аллегориялық, мифтік мүсіндер, портреттік ескеркіштер мен бюсттер, көпшілігі 18 ғ-да тұрғызылған). Әсем нақышты темір қоршауы да (архитектор Ю.М.Фельтен, П.Е.Егоров, 1771-84) көз тартады.

### Жазғы бақтың әсем көріністері

Сурет:Summergrille.jpg|
Сурет:2012 г. Менажерийный пруд. Летний сад после реконструкции..JPG|
Сурет:Летний сад. Фонтан на Центральной аллее. 2012.JPG|
Сурет:Французский партер. Фонтан "Коронный". 2012 год..JPG|


### Ескерткіштер мен мүсіндер

Сурет:Летний сад-Скульптурная группа- (Мир и Победа. Ништадский мир) (До) (001).jpg|
Сурет:Скульптурная группа "Амур и Психея". Неизвестный скульптор. Италия, XVIII век. Фото 2012 года..JPG|
Сурет:Статуя "Нимфа Летнего сада" Скульптор Т. Квеллинус. Фландрия. 1690-е. Фото 2012 года..JPG|
Сурет:Летний сад. Скульптурная группа "Похищение сабинянки" До реставрации 2008 год..jpg|


### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Санкт-Петербург
Юдинка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Юдинка** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Сырымбет ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2014 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 67 адам (35 ер адам және 32 әйел адам) болса, 2009 жылы 16 адамды (9 ер адам және 7 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы таратылған елді мекендері
Жабир ибн Хайян

**Әбу Абдуаллаһ Джабир ибн Хайян ад-Азди ас-Суфи** (; Тус, 721 шамасы, — Эль-Куфа, 815 шамасы) -  Еуропада *Гебер* (Geber) атымен белгілі араб ғалымы, дәрігер,  математика, алхимия, философия т.б. ілім салаларынан жазған көп ғылыми еңбектері бар. Әкесі Хайан ад-Азди Йеменнен шыққан фармацевт болған.

Көптеген шығармаларының ішінде алхимия жөніндегі кітаптары көбірек пайдаланылған. Олардың маңыздысы тек 1927-29 ж. Каир, Стамбул кітапханаларында араб қолжазбаларынан табылған. Жабир ибн Хаиян өз заманында әр түрлі заттарды алу және тазарту тәсілдерін толық жазған:еру, кристалдану, айдау, сұйылмай булану т.б., сонымен қатар көптеген хим.препараттар алу әдісін (мысалы, азот қышқылы, азот қышқыл күміс, мұсатыр, алмас), матаны бояуды т.б.түсіндірді. Ол тәжірибеге үлкен мән беріп, теорияы да жоғары бағалаған.

### Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Араб ғалымдары
Шолақөзек (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Шолақөзек** — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Сырымбет ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстікке қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 218 адам (110 ер адам және 108 әйел адам) болса, 2009 жылы 144 адамды (78 ер адам және 66 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы елді мекендері
Гифу

**Гифу** (жап. 岐阜市) - Жапонияның орталық қаласы. Қаланың ауданы - 202,89 км², халық саны - 410 094 адам, халық тығыздығы - 2021,26 адам/км².

## Тарихы
Оның тарихы қаланың Жапонияның орталығында орналасуына тығыз байланысты. Сенгоку кезеңінде Гифу қорғандарының арқасында күшее түседі. Алғашында Сайто Досана, кейін Оды Набунаги қорғандары оның Жапонияның қайта біріктіру кезеңінде шабуылдау нүктесі етіп танытады. Эго кезеңінде Гифу және басқа да көршілес қалалар Нагоя кемежайына жақын орналасуына байланысты көркее түседі. Соңғы уақытта Гифу қаласы сән арқылы танылып жүрсе, болашақта өңдеуші өнеркәсіппен айналасуды ойлауда.

## Екінші Дүниежүзілік соғыс
Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде Какамигахара қаласымен бірдей ірі өнеркәсіп орталығы болған. Қаланың аумағы Кано (1940 ж.) және Янаидзу (2006 ж.) көрші ауылдарын қосып алу арқылы біршама үлкейді және алуан түрлі болды. 

## Экономика
Негізінен қала экономикасына үлкен ықпал ететін ол тоқыма өнеркәсібі, алайда, қазір, бұл саланың маңызы төмендеген. Қазір қалада тамақ, машина өндіру, құрылыс материалдарын өндіру өнеркәсіптері кең етек алды. Қаладағы өндірістік қоры мол Toyota және Sumitomo Osaka Cement компанияларын айтуға болады.

## Білімі
Қалада 48 бастауыш мектептері, 43 балабақша, 49 орта буын мектептері, 27 жоғарғы сынып мектептері және 5 колледж бен университеттер бар. 

* Қалалық қыздар колледжі Гифу;
* Фармацевтикалық университет Гифу;
* Сётоку университеті;
* Гифу университеті;
* Қыздар университеті Гифу;

## Туыстас қалалары
* Майдлинг, Австрия
* Кампинас, Бразилия
* Флоренция, Италия
* Тандер-Бей, Канада
* Ханчжоу, Қытай
* Цинцинати, АҚШ

## Дереккөздер


Санат:Жапония қалалары
Сиогама

**Сиогама** (жап. 塩竈市 ) — Жапониядағы қала. Ауданы– 17,86 км², тұрғындар саны – 55 213 адам, халық тығыздығы – 3091,43 адам/км². 

## Географиялық орналасуы
Қала Хонсю аралында орналасқан. Онымен Тагадзё қаласы және Рифу, Ситигахама ауылдары шектеседі. 

## Халқы

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm Ауданы осы сайттан алынған
* http://www.pref.miyagi.jp/soshiki/toukei/ Миягидің халық саны осы сайттан алынған
* http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html Әкімшілік бөліну туралы деректер
* http://www.city.shiogama.miyagi.jp/html/about/gaiyou/index.html  Сиогами қаласының басшылығы

Санат:Жапония қалалары
Боралдай ауылдық округі (Жамбыл облысы)

**Боралдай ауылдық округі** – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ертай, Көлтоған, Рысбек батыр ауылдары кіреді. Орталығы – Көлтоған ауылы.

Жер көлемі, жалпы 332,8 шаршы шақырым. 3 ауылда 3 орта мектеп, балабақша, ауылдық дәрігерлік амбулатория, 2 клуб, 3 кітапхана жұмыс істейді.

## Бұрынғы Қоғалы ауылы туралы
Ауылдық округ аумағында 1980 жылдарға дейін "**Қоғалы**" аталатын елді мекен болған. Жері шұрайлы, шөбі шүйгін бұл өңір мал өсірген қазаққа ете қолайлы мекен болған. Жер ауып, арып-ашып кеткен қыпшақтарды жергілікті халық мүсіркеп, бауырларына тартып, "ертерек қатарға қосылсын" деп оларға осы жерді берген екен.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы ауылдық округтері
Боралдай ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Боралдай ауылдық округі** – Түркістан облысы, Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжар, Амансай, Боралдай, Жоғарғы Боралдай, Жыланды, Қаратас, Сарыбұлақ, Тайманов, Талап, Теректі, Түйетас ауылдары кіреді. Орталығы – Боралдай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы ауылдық округтері
Ямагата

**Ямагата** (жап. 山県市) — Гифу префектурасында орналасқан Жапнояның қаласы. Ауданы –  222,04 км², халық саны – 28 932, халық тығыздығы – 130,30 адам/км².

## Географиялық орны
Қала Хонсю аралында, Гифу  префектурасында, Тюбу аймағынды орналасқан. Гифу, Секи, Мотосу қалаларымен шектеседі.

## Халқы

  
## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайты.
*Гифу префектурасының қалалары туралы мәлімет .
*Гифу префектурасының елді мекендері туралы мәлімет. 

Санат:Жапония қалалары
Мыңбұлақ ауылдық округі (Абай облысы)

**Мыңбұлақ ауылдық округі** – Абай облысы, Аягөз ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ай, Ақтас, Ескенебұлағы, Желдіқара, Кеңқолат ауылдары кіреді. Орталығы – Ай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы ауылдық округтері
Мыңбұлақ ауылдық округі (Бәйдібек ауданы)

**Мыңбұлақ ауылдық округі** – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақбұлақ, Бестоғай, Қайнарбұлақ, Қосбұлақ, Мәдениет, Мыңбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Мыңбұлақ ауылы. Округ құрамында болған ''Нұра'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы ауылдық округтері
Ақтөбе (Жуалы ауданы)

**Ақтөбе ** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Қызыларық ауылдық округінің құрамына қарайтын бұл ауыл 1991 жылға дейін "Габаевка" деп аталған. Бұл да Ресейден қоныс аударған переселендердің ықпалы. Ақтөбе деген тарихи атауы қайтарылды.

Бұрын бұл жерде биік төбе болған. Топырағы ақберішті бұл төбе алыстан ағарып көрінеді екен. Сонан Ақтөбе аталып кеткен. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшерлік, ауылдық клуб жұмыс істейді. Ауыл Алматы темір жолының солтүстік беткейінде. Елді мекен арқылы Бауыржан Момышұлы- Бәйтерек (Октябрское) автомобиль жолы өтеді.

Ауылдың солтүстігінде екі шақырым жерде Қаратауды бөктерлей Теріс өзені ағады. Жағасы қалың тоғай.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Ақтасты (Жуалы ауданы)

**Ақтасты** (1992 жылға дейін — *Некрасовка*) — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Қошқарата ауылдық округіне қарасты ауыл. Қошқарата ауылының оңтүстік-шығыс жағындағы тау арасына қоныс тепкен елді мекен. Сол маңда жоңғар қалмақтарымен қанды қырғында қаза тапқан қазақ сарбаздары жерленген қорым бар. Қорымның жанындағы үлкен ақ тасты жергілікті тұрғындар "Ақтасты әулие" деп зиярат етеді екен. Ауыл аты сонан қалған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Алатау (Жамбыл облысы)

**Алатау** — Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы Алатау алқабында орналасқан елді мекен. Бұрын Ресейден қоныс аударған Андреев есімді кулактың атымен аталып келген ауыл 1992 жылы орналасқан жерінің табиғи-географиялық ерекшелігіне қарай "Алатау" деп қайта аталды.

Бұл ауыл бұрын "Бурный" атындағы ұжымшар болатын. 1950 жылдардың соңына қарай "Бурный" әскери кеңшарының құрамына енді. Кеңшар тараған соң мұнда жеке шаруа қожалықтары құрылды. Ауыл қазір Қызыларық ауылдық округі құрамына қарайды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы

## Ауыл маңы табиғаты
**Қамалған сайы** - Алатау алқабындағы жан-жағы тік жартастардан тұратын терең жыра бар. Оны халық "Қамалған сайы" деп атайды. Бұл жаугершілік заманнан қалған атау. Қазақ жасақтары қолға түскен жоңғар жауынгерлерін топ-тобымен осында әкеліп қамап, жан-жағына қарулы күзет қойған екен.

**Қисық сай** - Алатау алқабындағы сайлардың бірі, өзі ирек-ирек болған соң осылай аталған.

**Борсық сай** - Алатау аңғарында, жабайы борсықтар көп болғандықтан аталған сай.

**Тобышақты сайы **- Алатау алқабындағы үлкен сай. Басталар жағында қалың тоғай, тобылғы өседі. Бұрын бұл жерде ауыл болған. Ұлы Отан соғысынан кейін оңтүстіктегі мақталы алқаптарының көлемін ұлғайту үшін Мақтаарал жағында үлкен каналдың құрылысы басталғаны мәлім. Сол кезде Тобышақты ауылының тұрғындары жаппай канал құрылысына жіберілген. Құрылыстан кейін сол тұрғындардың біразы елге қайтқанымен, көпшілігі сонда қалып қойды. "Тобышақты" сөзі сол ауылды мекендеген аз ғана елдің "шағын тобы" дегенді білдіреді.

**Шоңқара сайы **- ауыл маңындағы үлкен сай. Ертеректе іргелес жатқан қырғыз елінің алып денелі ірі тұлғалы атақты ұрысы өз елінен қашып, осы өңірге сіңісіп кеткен көрінеді. Меймандос қазақ ағайын оған жанашыр болып, жер беріп, осы сайдың басына орнықтырған көрінеді. Бұл сай "Шоңқара" атанған. "Шоң" қырғыздың үлкен, дәу мағынасын білдіретін сөзі.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Ақбастау (Жамбыл облысы)

**Ақбастау** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Қарасаз ауылдық округіне қарасты ауыл. Маңында ақ кірпіштің арасынан шығып жатқан мөлдір бастау. Сол бастаудың атына сәйкес елді мекенге 1993 жылы осындай атау берілді. Бұл ауылдың бұрынғы атауы "Ясная поляна" селосы болатын. Айналасы ашық, көк майсалы алқап болған соң осылай аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылының солтүстігінде 2 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Ақбастау

**Ақбастау:**
## Елді мекен
### Алматы облысы
* Ақбастау — Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.
* Ақбастау — Еңбекшіқазақ ауданындағы өзен.

### Жамбыл облысы
* Ақбастау — Жуалы ауданындағы ауыл.

### Жетісу облысы
* Ақбастау — Кербұлақ ауданындағы ауыл.

### Қарағанды облысы
* Ақбастау — Абай ауданындағы ауыл.
* Ақбастау — Қарқаралы ауданындағы өзен.

### Түркістан облысы
* Ақбастау — Бәйдібек ауданындағы ауыл.
* Ақбастау — Қазығұрт ауданындағы ауыл.
* Ақбастау — Сайрам ауданындағы ауыл.
* Ақбастау — Төле би ауданындағы ауыл.

### Ұлытау облысы
* Ақбастау — Жаңаарқа ауданындағы ауыл.

## Географиялық нысан
* Ақбастау — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы тау.
Нұрлыкент

**Нұрлыкент** (2007 жылға дейін – *Бурнооктябрьское*) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Нұрлыкент ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Бауыржан Момышұлы ауылының солтүстік-шығысына қарай 7 км-дей жерде, Теріс-Ащыбұлақ бөгенінің батысында орналасқан. Тауға тән шалғынды-боз және сұр топырақ қалыптасқан құрғақ қоңыржай-жылы агроклиматтық белдемде жатыр. Онда бетеге, боз, көде, күйреуік, т.б. астық тұқымдасты шөптер өседі. 

## Халқы

Ауылда ауыл шаруашылығы кәсіпорындары, шаруа қожалықтары, өндірістік кооперативтер жұмыс істейді. 

## Инфрақұрылымы
Оқу-ағарту және денсаулық сақтау мекемелері бар. Нұрлыкент арқылы Алматы — Шымкент автомобиль жолы өтеді. 

## Тарихы
**Бурнооктябрь** - аудандағы ең көне елді мекендердің бірі. Іргетасы 1917 жылғы Қазан төңкерісі алдында қаланған. Теріс өзенінің солтүстік беткейіндегі осы бір шұрайлы жерді қызыл көрген түлкідей бас салған Ресей переселендері көше тіліп, үй сала бастайды. Өздері Теріс өзенінің балғын балығын аулап, оның суымен егіс алқаптарын суарған. Селоның атын Иванов есімді кулактың құрметіне Бурно-Ивановск деп атайды. 1917 жылы Қазан төңкерісінен кейін селоға Бурнооктябрьское деген атау берілді.

Теріс өзенінің солтүстік қапталынан Қаратау жоталарының етегіне орналасқан Бурнооктябрский селосының айналасы таулы алқап. Бұл өңірде жабайы тау сағызы қалың өсетіндіктен ХІХ ғасырдың 20 жылдары бұл өңір орыс ғалымдарының назарын көп аударған. Орталықтан келген арнайы экспедиция жылдар бойы зерттей жүріп Бурнооктябрь ауылы маңындағы таулы алқаптан шөлге төзімді тау сағыздың мәдени түрін өсіріп, оны каучук өнеркәсібіне шикізат ретінде пайдалануға болады деп шешкен. 1928 жылы КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі Жарлығымен "Бурнооктябрь" селосында каучук өнеркәсіп шаруашылығы, каучук промхозы ашылды. Соғыстан кейінгі жылдары "Каучук промхозы" орнына Бурный кеңшары құрылып, ол енді тау сағызы орнына картоп дақылын өсірумен шұғылданды. 50-ші жылдары бұл шаруашылық әскери ведомство құрамына енгізіліп, Кеңес Одағы тараған соң, аудан құрамына қайтарылды.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Бақалы

**Бақалы** бірнеше елді мекен атауы:
* Бақалы — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл.
* Бақалы — Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл.
Бақалы (Жамбыл облысы)

**Бақалы** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Көкбастау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-дей жерде, Теріс-Ащыбұлақ су қоймасының оңтүстігінде орналасқан.

## Тарихы
Бақалы ауылы тұрғындары 1948 жылға дейін төбе-төбе басында жеке-дара қонып отырған. Тек 1948 жылы ғана көше тілініп, ауыл болып жинақталған. Кеңестік саясат бойынша ауыл Қызылодақ аталып, Большевик колхозының құрамында болды. 1994 жылы ауыл Бақалы болып қайта аталды.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Көктүбек ауылдық округі

**Көктүбек ауылдық округі** – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Белогор НҚП, Көктөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Көктөбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы ауылдық округтері
Әлкей Марғұлан ауылдық округі

**Әлкей Марғұлан ауылдық округі** – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 

## Әкімшілік бірлік
Құрамына Әлкей Марғұлан ауылы кіреді. Орталығы – Әлкей Марғұлан ауылы. 2006 жылы округ құрамында болған *№1 бөлімше* таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Екібастұз қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Көктөбе ауылдық округі (Жаңақорған ауданы)

**Көктөбе ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көктөбе ауылы кіреді. Орталығы – Көктөбе ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 503 адамды (272 ер адам және 231 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы ауылдық округтері
Бәйтерек (Жуалы ауданы)

**Бәйтерек ** (2007 жылға дейін — *Октябрьское*) — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Ақтөбе ауылдық округінің орталығы.

## Халқы
 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылының шығысында, 25 км-дей жерде. Ақбасты Алатаудың солтүстік беткейінде Жуалы ауданының қырғыз жерімен шектесу жерінде, Қырғыздың Көксай өзенінің төменгі сағасындағы кең алқап бұрын "Боқтыбай сазы" деп аталған.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Дарбаза қонысы

**Дарбаза**– төменгі палеолит дәуіріндегі аңшы тайпалардың мекені. Талас ауданы Қаратау қ-сынан 18 км. Дарбаза деген жерден табылғандықтан осылай аталған. 1961 ж. Қазақ КСР ғылым академиясының палеолит отряды (жетек. Х.Алпысбаев) зерттеген. Қазба жұмыстары үстінде түрлі тас құралдар табылды. Олар шақпақ тастар мен малта тастардан жасалған. Бұлардың ішінде жарғыш өзектас (нуклеус), қол шапқы, кескіш, пышақ, өзге де құралдардың сынықтары бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы археология
Санат:Жамбыл облысы қоныстары
Дарбаза (Жамбыл облысы)

**Дарбаза** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Билікөл ауылдық округінің құрамындағы ауыл. 

## Атау тарихы
Қаратау мен Бурыл тауларының арасында үлкен қақпа сияқты ашық жері бар. Бұл жерден өзен ағады. Екі таудың арасы алыстан қақпа сияқты көрінеді. Қақпаны ертеректе аталарымыз "дарбаза" деп атаған. Соған байланысты өзен аты "Дарбаза" болған сыңайлы. Осы Дарбаза өзенінің бойынан сыйымдылығы 3 млн текше метрлік су бөгені салынған. Осы сумен Билікөл аймағында едеуір алқап суландырылады. Сол маңдағы ауыл өзен атына байланысты "Дарбаза ауылы" аталған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Дарбаза (Сарыағаш ауданы)

**Дарбаза** — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл, Дарбаза ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1930 жылы Дарбаза қой шаруашылығы кеңшарын құруға байланысты қаланған. Оның негізінде өндірістік кооперативтер мен шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Дарбаза карьері жылына 900 мың т. бентонитті балшық және 100 мың т. құм өндіреді.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, дәрігерлік-амбулаторлық пункт, т.б. мекемелер бар.

## Дереккөздер

Санат:Сарыағаш ауданы елді мекендері
Ана Мулвой-Тен

**Ана Мулвой-Тен** (; 8 мамыр 1992, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын актрисасы. Обитель Анубиса телесериалындағы Эмбер Миллингтон рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Аны Мулвой-Тен Лондонда туып-өскен. Әкесі - ирландық, анасы  испан - әйелі. Өзінен кіші інісі бар. Ана испан және ағылшын тілдерін жетік меңгерген. Лондондық колледждің студенті. Дәл қазір Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте тұрып жатыр. Валерияның тыйым салынған По дорогам любви атты клипінде түскен.

## Фильмографиясы

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша актрисалар 
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Диқан (Жуалы ауданы)

**Диқан** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Ақсай ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Кеңестік дәуір кезінде Ленин атындағы үлкен ұжымдық шаруашылықтың құрамында жеке өндірістік бөлімше болған. Отызыншы жылдары бұл жерге ел шоғырланып алғашқы шаруашылық құрылғанда диқаншы шаруалар оны "Диқан" деп атап кеткен.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылының оңтүстік-батысына қарай 1 км-дей жерде.  

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Жаңаталап

**Жаңаталап:**

## Елді мекендер
### Ақмола облысы
* Жаңаталап – Бурабай ауданындағы ауыл.
* Жаңаталап – Бұланды ауданындағы ауыл.

### Ақтөбе облысы
* Жаңаталап – Қобда ауданындағы ауыл.

### Алматы облысы
* Жаңаталап – Кеген ауданындағы ауыл.
* ''Жаңаталап'' – Іле ауданындағы таратылған ауыл.

### Атырау облысы
* Жаңаталап – Атырау қалалық әкімдігіне қарайтын ауыл.

### Батыс Қазақстан облысы
* Жаңаталап – Бөрлі ауданындағы ауыл.
* ''Жаңаталап'' — Теректі ауданындағы таратылған ауыл.

### Жамбыл облысы
* Жаңаталап – Жуалы ауданындағы ауыл.
* Жаңаталап – Сарысу ауданындағы ауыл.

### Жетісу облысы
* Жаңаталап – Қаратал ауданындағы ауыл.

### Қарағанды облысы
* Жаңаталап – Бұқар жырау ауданындағы ауыл.

### Қызылорда облысы
* Жаңаталап – Жалағаш ауданындағы ауыл.

### Солтүстік Қазақстан облысы
* Жаңаталап – Шал ақын ауданындағы ауыл.

### Түркістан облысы
* Жаңаталап – Бәйдібек ауданындағы ауыл.
* Жаңаталап – Қазығұрт ауданы, Қарақозы Әбдәлиев ауылдық округіндегі ауыл.
* Жаңаталап – Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылдық округіндегі ауыл.
* Жаңаталап – Мақтаарал ауданындағы Өркениет ауылының бұрынғы атауы.
* Жаңаталап – Сайрам ауданындағы ауыл.
* Жаңаталап – Сарыағаш ауданындағы ауыл.
* Жаңаталап – Түлкібас ауданындағы ауыл.

### Шығыс Қазақстан облысы
* Жаңаталап – Тарбағатай ауданындағы ауыл.

## Басқа мағыналар
* Жаңаталап – Атырау облысы Исатай ауданында орналасқан мұнай кен орны.
Жаңаталап (Жуалы ауданы)

**Жаңаталап** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Ақтөбе ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан шығысқа қарай 28 км-дей жерде орналасқан.

## Тарихы
1935-1936 жылдары корей ұлтының өкілдері қоныс аудара келіп, Түрксіб темір жолының оңтүстігінде ашық далаға үйлер салып, көше түзген. 1936 жылы олар ауылдағы алғашқы мектептің іргетасын қалап, оны 1938 жылы пайдалануға берді. Жақсыны жатсынбайтын, қонағын құдайындай сыйлайтындай жергілікті қазақтар да осы араға үй салып қоныстана бастады. Ауылда алғашқы ұжымдық шаруашылық құрылды. Осыған байланысты "жаңа қонысқа, жаңа өмірге келдік" деп ырымдап жергілікті халық ауыл атын "Жаңаталап" қойған. Ауыл маңында қуғын-сүргін құрбандары болған корей ұлтының қорымы бар.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Жылыбұлақ (Жамбыл облысы)

**Жылыбұлақ ауылы** — Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Билікөл ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Билікөл өңіріндегі әруақты, киелі жерлердің бірі "Жылыбұлақ" ауылы маңында қорым болған бір биіктің етегінен үш бұлақ жер астынан қайнап шығып жатыр. Екеуінің суы ащы, біреуінің суы тұщы. Бұл бұлақтар қыста қатпай, буы бұрқырап жатады, суы жылы. Жергілікті халық ежелден бұл бұлақтарды қасиет тұтып, "Әулие су" деп тәу етіп келеді. Бұлақ суын шаруашылық егістігі үшін пайдаланады. Ауыл атының "Жылыбұлақ" аталуы осы бұлақтарған байланысты қойылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Жұрымбай

**Жұрымбай ауылы** (2007 жылға дейін — *Зыковка*) — Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Қарасаз ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Теріс өзенін жағалай қоныстанған. Ауылдық округ орталығы Қарасаз ауылынан екі шақырым солтүстікке қарай орналасқан. Мұнда да XX ғасырдың бас кезінде Украинадан ауып келген шаруалар тұрған. Бүгінде жергілікті қазақтардың үлес салмағы басым. 2007 жылы осы елді мекенге осы ауылда өскен, қоғам қайраткері Жұрымбай Медетовтің аты берілді.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Кәріқорған

**Кәріқорған ауылы** — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Жетітөбе ауылдық округінің орталығы. Өткен ғасырдың басында бұл ауылдың тұрғындарының ауыз бірлігі, ынтымағы берік болып, оларды ауыл ақсақалдары басқарған екен. Олар жергілікті билік иелеріне барып, ауылдың мұң-мұқтажын жеткізіп, үстем тап зорлығынан елін қорғап, ауылда береке-бірлік орнатқан көрінеді. "Кәрілер - біздің қорғанымыз" дейді екен ауыл тұрғындары. Содан ауыл "Кәріқорған" аталып кеткен.

Кеңестік кезеңде бұл елді мекен "Казанка селосы" аталған. Мұнда бүкіл ауыл шаруашылық техникалары шоғырландырылып, Казанка МТС-і құрылып, ол ауданның күнбатыс бөлігіндегі ұжымдық шаруашылықтарға тракторшы-комбайншы мамандарын даярлайтын механизаторлар курсы жұмыс істейді.
Казанка МТС-і Бурный МТС-інен кейінгі ең үлкен ауыл шаруашылық кәсіпорыны болған.

Кәріқорған ауылы Б.Момышұлы-Қошқарата автомобиль жолының бойына орналасқан. Тасбастау ауылына іргелес.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Көктөбе (Созақ ауданы)

**Көктөбе** — Түркістан облысы Созақ ауданы, Созақ ауылдық округі құрамындағы ауыл. Ауылдың жалпы ауданы 1948,17 га.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шолаққорған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 74 км-дей жерде.

## Халқы

## Климаты, өсімдігі мен жануарлары
Ауылдың жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық алып жатыр. Климаты тым континенттік. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Су қоры аз, су тапшы. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл  өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. 

## Ауыл атауы тарихы
Көне көз қариялардың айтуына қарағанда «Кезінде Көктөбе мен Созақтың арасындағы тастақта су мол, қамысты, ну тоғай орман болса керек. Сол тастақта жолбарыс өмір сүрген деседі. Бірақ бертін келе ол аңыздар ұмытылып, жолбарыстың не себепті бұл жерде өмір сүргендігі, қалай пайда болғандығы туралы ешқандай мәліметтер жоқтығы туып отыр». Дегенмен де тек қана бұл аңызға емес, қариялар айтатын мына аңызынан да болжам жасауға болады. Аңыз былай өрбиді: 

 [«Күндердің күнінде Хақназар деген хан  өмір кешіпті. Оның жалғыз баласы болған екен. Сол Хақназар хан билік еткен жерде үлкен көл болған деседі, (көлдің аты белгісіз) ханның баласы бүркітімен сол көлде саятшылық жасап, аң аулайды екен. Бірде Хақназар ханның баласының бүркіті томағасы шешіліп кетіп, ұшып барып көлдің ортасындағы жалғыз талға қонып, сол жерде оралып қалады. Ал, ханзада бүркітті құтқармақшы болып көлге түседі де, суға батып өледі деседі. Хақназар хан бұған қатты қайғырып, баласының денесін судан алып шығуды ойлайды. Амалы болмаған хан уәзірінен былай сұрапты: - Жалғыз баламның денесін судан қалай алып шығамын, сен айтшы амалын, - дейді хан. Сонда уәзірі: - Уа, хан ием, оның бір ғана амалы бар. Барлық Созақ жеріне ағаш отырғызу керек. Сол ағаштар судың барлығын сіңіреді, – дейді уәзірі. Бұны естіген хан әмір етіп бүкіл Созақ жеріне тал отырғызады.] 
Міне, содан бері Көктөбе елді мекені мен Созақ жерлері шөлейтті болып келеді деген болжамдар жасалады.

## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы елді мекендері
Көктөбе (Жуалы ауданы)

**Көктөбе ** (1993 жылға дейін – *Нововознесеновка*) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Көкбастау ауылдық округінің құрамындағы ауыл.

## Тарихы
1928 жылы орыс поселкасы Столыпинка құрылған. Бұл ауылға қазақтар 1950 жылдардың ішінде Б.Момышұлы ауылының кіре берістегі қырдың астындағы Сіргелі деген ауылдан көшіріліп әкелінген, сөйтіп көшірілген ауылға күре тас жол салынып кеткен. Ол ауыл Кеңес өкіметі тұсында Столыпинкадан "Ново-Вознесенск" болып ауыстырылған. Еліміз тәуелсіздік алған соң, 1994 жылы Көктөбе болып қайта аталды. Көктөбе ауыл іргесіндегі төбе аты. Ертеректе ол "қарауыл төбе" деп аталған. Жаугершілік заман келмеске кеткеннен кейін ел оны Көктөбе деп атап кеткен. Қазір ол төбе зиратқа айналған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Құрашасай

**Құрашасай** — Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты Новый ауылдық округі құрамында болған ауыл. 2018 жылы таратылып, Ақтөбе қаласының Астана ауданындағы шағын ауданға айналды. КАТО коды  — 151039200.

## Географиялық орны
Ақтөбе қаласынан батысқа қарай 11 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2497 адам (1227 ер адам және 1270 әйел адам) болса, 2009 жылы 1109 адамды (529 ер адам және 580 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе қалалық әкімшілігінің таратылған елді мекендері
Маржанбұлақ

**Маржанбұлақ** (2008 ж. дейін — *Прогресс*) — Ақтөбе облысы Алға ауданындағы ауыл, Маржанбұлақ ауылдық округі орталығы. КАТО коды — 153247100.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Алға қаласынан солтүстік-батысқа қарай 50 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1174 адам (654 ер адам және 520 әйел адам) болса, 2009 жылы 1496 адамды (738 ер адам және 758 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3436 адамды (1753 ер адам және 1683 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Алға ауданы елді мекендері
Қайрат (Жамбыл облысы)

**Қайрат** — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Ақсай ауылдық округінің орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылының оңтүстік іргесінде, Ақсай алқабында орналасқан үлкен елді мекен. Колхоздасып, ұжымдасып, тіршілік жасап жатқан кезде еңбекшілер қайраттанып, құлшынып істесін деген ниетпен туған атау.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Қосбөлтек

**Қосбөлтек** — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Көкбастау ауылдық округінің құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Ауыл тарихы
1929 жылы құрылған қазақ ауылы. Ауыл қазіргі темір жолдың үстіңгі жағында болған. Алғашында ол Исаев колхозы, одан кейін Мирзоян, Қызыл ту атты колхоз болып бірнеше рет өзгерген. 1939 жылы "колхоз өз-өзін асырай алмайды, болашағы жоқ" деп Оңтүстік Қазақстан облысының Ильич ауданына ауылдағы алпыс үй түгелімен көшіріліп, "Жаңа дала" колхозының құрамына енгізілген. Күйік асуынан асқан кезде осы өңірдегі екі төбе көзге ерекше көрініп тұрады екен. Содан оны жұртшылық бөле-жармай "Қосбөлтек" деп атап кеткен. Ауыл көшірілгенге дейін қос төбенің бір - Кенжебай, екіншісі  Мәткәрім деген ағайынды ауқатты адамдардың есімдерімен аталып келген. Олардың ол төбе маңында бай-бақшасы болыпты. Оның жұрнағы әлі де бар. Ол кісілердің ұрпақтары Теріс ауылында тұрып жатыр. Бәйімбет осы сайдың басындағы бұлақ басында отырған, бұлақ та сол кісінің атымен аталады.
Қазіргі кезде бұрынғы Қосбөлтек ауылының орны егістікке айналған. Ал, бүгінгі Қосбөлтек атанып отырған ауыл бұрынғы орыс переселендері қоныстанған Кастальевка атты поселке болатын. Ол да 1929 жылдары ауыл болып қоныстанған. Тәуелсіздік алғаннан кейін жер, су, ауыл аттарын қазақшалау кезінде Кастальевканың іргесінде жойылып кеткен ауыл атын иемденіп, 2004 жылы Қосбөлтек атанған.

## Дереккөздер

Санат:Жуалы ауданы елді мекендері
Ашық құндызшөп

**Ашық құндызшөп** () - ерте көктемде жапырақтары жайылғанға дейін гүлдеп үлгеретін, көп жылдық, сарғалдақтар тұқымдасы құндызшөп туысына жататын шөп тектес өсімдік.

### Ботаникалық сипаты
thumb|left|150px|
thumb|left|120px| 
* Тамыры қоңыр түсті, тік өседі.  
* Сабағы 45 см-ге дейін жетеді, өн бойында жібек сықылды жұмсақ түктері, сабағының ортасына таман сабақты қоршай орналасқан бір топ тілімделген жапырақтары бар. Түп жағындағы жапырақтарының сағақтары ұзын, саусақ сықылды екі-үш салалы.  
* Гүлдері жеке-жеке орналасқан, ірі, ақшыл көк немесе ақшыл қызыл түсті. Сәуір, мамыр айларында  гүлдейді. Ормандардың, бұталардың арасында, ашық жерлерде өседі. 
Ашық құндызшөпті орыс тілінде "сон трава" ("ұйқы шөбі") деп те атайды, ол халық арасында: ашық құндызшөптің тамырын жалаған жануарлар ұйқыға кетді-мыс деген ұғымға байланысты болса керек. Кейде мұны сыртқы ұқсастығына қарап "жабайы қызғалдақ" деп те атайды. Өсімдіктің құрамында протоанемин, анемонин, сапониндер бар.

### Емдік қасиеті
Дәрілік мақсатқа өсімдіктің жерге түскен бөлігін пайдаланады.
* Ашық құндызшөптің тұнбасы микробтарды, грибоктарды жояды. Сондықтан оны іріңді жараларды және терінің грибоктармен зақымданған жерлерін емдеу үшін пайдаланады. 
* Өсімдіктің тұнбасы туберкулезді, жөтелді, бронх қабынуын, әйелдердің жыныстық ауруларын емдеу үшін қолданылады. 
* Халық медицининасында ашық құндызшөпті ұйықтатын және жүйкені тыныштандыратын дәрі ретінде пайдаланылады.
* Ревматизмге ұшырағанда буындарды осы өсімдіктің спиртті ерітінділерін жағып емдейді.

### Дәріні дайындау және қолдану тәсілі
Өсімдіктің 1 шай қасығын 1 стақан салқын суға салып, 1 тәулік қояды да сүзіп алады. Осы тұнбаны тері ауруларын емдеу үшін дене сыртына жағады. Тұнбасын өте аз мөлшерде ішеді, себебі ашық құндызшөп улы, сондықтан оны дәрігердің бақылауынсыз пайдаланауға болмайды. 

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер
* Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Ащылау алқа

**Ащылау алқа** () – алқалар тұқымдасы, алқа туысына жататын, биіктігі 4 метрге дейін жететін, жартылай бұталы өсімдік.

### Ботаникалық сипаты
thumb|left|150px|
thumb|left|120px|Ащылау алқа
* Сабағы төменгі жағында қырлы, жолында кездескен өсімдіктерге орала, көлбеу өседі. 
* Төменгі жағындағы жапырақтары сопақшалау келген жұмыртқа тәрізді, шеттері бүтін, сағақтары үзын, ұштары сүйір, жоғары жағындағы жапырақтары жіңішке. 
* Гүлдері әдемі, көкшіл түсті, топталып, шоғырланып, төмен қарай салбырап тұрады. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. 
* Жемісі қызыл түсті, эллипс тәрізді, ішінде көптеген тұқымдары бар.
Ашылау алқа ылғалды ормандарда, бұталардың арасында, өзен жағаларында, шабындықтарда өседі. Дәрі жасау үшін оның жоғарғы бөлігін жапырақтарымен қоса жинап алады.

### Емдік қасиеті және қолданысы
Ащылау алқаның құрамында салоецин, ащы заттар, танин, С дәрумені, дулкамарин бар. Халық медицинасында тері ауруларын, есекжемді, бронх демікпесін емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар қуықтың қабынуын, ревматизмді, іш өткенді емдеу үшін де пайдаланылады.

## Зиянды әсері
Ащылау алқаның жемістерін көп жесе балалардың уланып қалуы мүмкін. Уланған кезде жүрек қатты соғып, ентігу пайда болады, іш ауырады, құсады, іші өтеді, есінен танады. Сондықтан бұл өсімдіктен жасалған дәрілерді тек дәрігердің бақылауымен ғана пайдаланған жөн.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

Санат:Алқалар
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы