open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Психотехника

**Психотехника** (психо және  — өнер, шеберлік) — психологиядағы адамның психикасы туралы білімді еңбек іс-әрекетіне тікелей байланысты практикалық мәселелерді шешуге қолданумен шұғылданатын бағыт. Психотехника терминін 1903 ж. неміс психологі *В. Штерн* (1871—1938) ұсынды. Ғылым ретінде қалыптастыруға әрекеттенген *Г. Мюнстерберг* болды. Психотехниканың негізгі міндеттері: кәсіптік бағдар мен кәсіптік іріктеуді жүзеге асыру; адамның шаршау себептері мен еңбектегі жаттығу ықпалын зерттеу; адамды мәшинеге, мәшинені адамға ыңғайластыру мүмкіндігін арттыру; тұтынушыға ықпал ететін түрлі тәсілдердің тиімділігін анықтау; жұмысшыларды кәсіптік даярлауда олардың психикалық қабілетін жетілдіру және т.б. Көп жағдайда психотехника "қолданбалы психологиямен" үйлестіріледі де, оның құрамына *еңбек, сауда психологиясын, әскери психологияны* енгізеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психотоксикология

**Психотоксикология** ( - у және ..логия) - медициналық психологияның саласы; психотомиметик не галлюциноген (*демизид, мескалин, псилоцибин*, т.б.) деп аталатын химиялық заттардың әсерінен болатын психикалық бұзылуды, оның пайда болуы мен емдеу тәсілдерін, нейрохимиялық механизмін зерттейді. Мұндай заттардың өте аз мөлшерінің өзі (грамның миллионнан бір өлшемі ) психиканы бұзады. Бұл кезде галлюцинация болып, ес, зейін, ойлау процестері, эмоция бұзылады; адам сандырақтайды және т.б.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Психоталдау

**Психоталдау** (психо және  — ыдырау, бөлшектеу) — 1) адам психикасындағы жасырын ұғынылмаған процестерді айқындауға негізделген, австриялық психолог 3. Фрейд (1856-1939) пен оның ізбасарлары ұсынған психотерапия әдісі; 2) 3. Фрейд тұжырымдамасына негізделген және адам психикасы функциясының механизмі мен құрылысы туралы болжам мен идеялардың жиынтығы. Мамандар психоталдаудың үш құрамдас бөліміне назар аударады: психикалық зерттеу әдісі; адам мінез-құлықтары туралы білімдер жүйесі (психоталдаулық теория); психикалық қызмет пен оның науқас күйін емдеу тәсілі (*психоталдау терапиясы*) психоталдауды жүйкесі жұқарған, невроз адамдарды емдеуге және түрлі психикалық көңіл-күйді түсінуге септігін тигізеді. Психоталдауды фрейдизмнен психоталдау ережелері арқылы философиялық, социологиялық, педагогикалық және т.б. ғылыми проблемаларды түсіндіретін өзгеше дүниетанымнан ажырата білу керек. Психоталдау санасыз психикалық құбылыстар мен түс көрулердің интерпретациялық процедурасын және идеялар жүйесін қамтиды, сонымен 3. Фрейд теориясына сүйене отырып рух әлемінің ауруларын психологиялық әдістермен диагностикасын жасап емдеу қарастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Психотерапия
Санат:Психоталдау
Психофизиология

**Психофизиология** — психиканы оның нейрофизиологиялық субстратымен бірлікте зерттеуге бағытталған, психология мен нейрофизиологияның тоғысуындағы пәнаралық зерттеулер саласы. 1830 ж. француз философьі *Н. Массиас* ұсынған бұл бағыт нейрофизиология мен жалпы психология аралығынан орын алады. Бастапқы кезде физиологиялық дәл объективті әдістерге сүйенетін психиканың ауқымды зерттеулерін белгілеу үшін "физиологиялық психология" ұғымымен қатар қолданылады. Психофизиологияның басты мақсаты — нейрофизиологиялық механизмдерді түсіндіру арқылы психикалық құбылыстарды түсіндіру немесе адам организмі қызметін тұтас синтездік тұрғыдан, құрылымдық-мағыналық сыңайдан қарастыру арқылы әрбір психикалық құбылыстың физиологиялық тетігін және әрбір физиологиялық процестін психикалық маңызын айқындау. Қазіргі кезде психофизиологияда дәстүрлі әдістермен (сенсорлық, моторлық, вегетапиялық реакцияларды тіркеу, миды жасанды ширықтыру (стимуляция және миға зақым келу салдарын талдау) қатар электр-физиологиялық әдістер (электрэнцефалография және т.б.), сондай-ақ сараптау мәліметтерін өңдеудің математикалық тәсілдері қолданылады. Психофизиологияның мынандай жеке бағыттары бар: *сезім мүшелерінің психофизиологиясы, мотивация психофизиологиясы, эмоция психофизиологиясы* және т.б. Әсіресе жеке тұлғалық-психологиялық айырмашылықтардың физиологиялық негіздерін зерттейтін *дифференциалдық психофизиологияның* маңызы зор. Психофизиология саласындағы зерттеулер зиятты қабілеттің, темпераменттің және т.б. психодиагностикасының дамуына себепші болады. Психофизиологияның жетістіктері клиникалық практикада, психикалық процестердің кибернетикалық үлгілерін құруда, сондай-ақ психологияның қолданбалы салаларында (психогигиенада, эргономикада, спорт психологиясында және т.б.) қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Психофизиология
Пысықтау

**Пысықтау** (мектепте) — оқыту процесінде оқушылардың алған білімімен дағдысын бекіту, тиянақтау, жүйеге келтіру мақсатымен бұрынғы өткен материалға қайта оралу. Пысықтау — оқу-таным жұмысының кезеңі, оқыту процесінің қажетті құрауышы. Сабақ құрамында пысықтау ерекше орын алады. Оқып өткен материалды пысықтау оқушылардың алған білімін есінде сақтап қалуына жәрдем етеді. Материалды жиірек пысықтап, дұрыс жабдықтамайынша тиянақты білім алу қиынға соғады. Пысықтаудың түрлері көп. Осыған байланысты әр кездегі пысықтау — қайталаудың көздеген мақсаты, қолданылу әдіс-тәслдері де түрліше. Пысықтаудың қай түрі болса да, оқушылардың білімін тұрақтандырып, оларды өздігінен шығармашылық еңбек етуге, ізденуге үйретеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Жалаңашкөл

**Елді мекендер:**

* Жалаңашкөл – Жетісу облысының Алакөл ауданы, Достық ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.

**Көлдер:**
* Жалаңашкөл – Алакөл алабындағы көл
* Жалаңашкөл – Сырдария алабындағы көл.
Психофизика

**Психофизика** (психо... және   — табиғат) — жалпы психологияның психикалық және физикалық процестер мен құбылыстардың байланысын зерттейтін саласы. Психофизиканың негізін неміс психологі *Г.Т.Фехнер* (1801 — 1887) қалады. Психофизиканың ерекшелігін ол былайша сипаттайды: әр түрлі мінез-құлық пен психиканың күйі физикалық құбылыстар мен ахуалдың айырмашылығынан туындайды. Психофизика сенсорлық процесті, ондағы түйсік шебін және психофизикалық шкаланы құрастыруды айқындайды. Мұндай ізденісте сенсорлық жүйенің сезімталдық күйімен қатар, іштей белсенділік ерекшелігі, яғни шешім қабылдау ауқымы да ескеріледі. Осындай көп шамалы мөлшерлеу ізденісіне *Р. Шепард* және т.б. әдістемесі ерекше ықпал етті. Әдістеме түйсіктердің өзара үйлесімін көп шамалы субъективтік кеңістікте — эмоция психологиясында, психодиагностикада, психосемантикада қалыптастыруға септігін тигізетінін дәлелдеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Мелани Амаро

**Мелани Энн Амаро** (:, 26 маусым 1992) —  *X-Factor USA* бірінші маусымын жеңген  американдық әнші.

## Балалық шағы
Мелани 1992 жылдың 26 маусымында, Флорида штатындағы Форт-Лодердейлде дүниеге келген. Үш жасынан бастап ол өз әжесінің қолында Британдық Вирджин аралдарында Тортоле қаласында өскен, өйткені Меланидің ата-анасы Иполито Амаро және Дебра Сильвестер қаржы жағынан қиындылық көрген. Амаро ата-анасымен қасында тек қана жазғы және қысқы демалыстар кезінде болған. Сонымен бірге оның екі ағасы Марк пен Майк және сіңілісі Майя бар. Жас кезінен бастап Мелани үйде микрофонның орнына тарақ алып ән салған. Ол ешқашан концерттерге қатысқан жоқ, біріақ мектепте, шіркеулерде және үйлену тойларда өз дауысымен тыңдаушыларды таң қалдырған. 2010 жылы Мелани орта метепті бітірген.

## Сыртқы сілтемелер
*Ресми сайт 
*Melanie Amaro  on *[[The X Factor (U.S.)]]*
*Melanie Amaro Twitter
Рауль заңы

**Рауль заңы** – ерітінді бетіндегі қаныққан бу қысымының салыстырмалы төмендеуі, еріген заттың мольдік үлесіне тең. Раульдің (1) заңының салдары: еріткіштің ерітіндіден кристалдану температурасының төмендеуі ерітіндінің молялдығы мен еріткіштің криоскопиялық константасына тура пропорционал. Рауль (1) заңының салдары: еріткіштің ерітіндімен салыстырғанда қайнау температурасының жоғарылауы ерітіндінің молярдығы мен еріткіштің эбулиоскопиялық константасына тура пропорционал.

Санат:Физика
Ағартушылық кезеңдегі Батыс Еуропа

Ағартушылық — қоғамдық-саяси ағым. Оның өкілдері ізгілік, әділеттілік идеялары мен ғылыми таным-білім негіздерін тарату жолдары арқылы қоғам кемшіліктерін түзетуге, оның талғам-талаптарын, саясатын, тұрмысын өзгертуге күш салды. Ағартушылар қатарында Вольтер, Руссо, Монтескье, Гёрдер, Лессинг, Шиллер, Гёте, Десницкий, Козельский т.б. болды. Олар өз уағыздарын қоғамның барлық топтары мен жіктеріне, әсіресе билік иелеріне бағыштады. Қоғамдағы кертартпа көріністердің бәрі адамдардың надандығынан, олардың өз табиғатын өзі түсінбеуінен деп білді. Ағартушылық шіркеулік идеология ықпалына, діни догматтарға, схоластик ой ағымдарына қарсы болды. Ағартушылар қоғам дамуындағы сананың айқындаушы рөлі туралы түсініктерге ден қойды. Ағартушылық 18 ғасырда әлеуметтік көзқарастардың қалыптасуына едәуір ықпал етті. Шығыс елдерінде бұл ағым біршама өзіндік сипатта өркен жайды.

XVIII ғасырдағы Франция мемлекеті Еуропаның рухани өмірінің негізгі ошағына айналды. Француз халқының философиясында, әдебиетінде, өнерінде және т.б. жаңа леп, соны бағытгар аңғарыла бастады. Осы уақытқа дейін ездерін Францияның қарсыласымыз деп есептеп келген Испания, Германия, Польша, Ресей, тіші Англия сияқты өркениетгі елдер француз мәдениетін мойындауға мәжбүр болды. 

Қоғамдық өмірдің қарама-қайшылықтары шиеленіскен Францияда «ағартушылық идеологиясы» 1789—1793 жылдары ұлы француз революциясының, ал одан кейін бүкіл Еуропаны жайлаған реформаторлық қозғалыстың теориялық және рухани алғышарттарына айналды. Дегенмен Францияда да ағартушылық идеялары біртектес болған жоқ, олар реформизмнен бастап, ашық революциялық қимылдарға дейін нағыз эволюцияны басынан кешірді. 
Егер ағартушылардың аға буынының өкілдері — Монтескье мен Вольтер конституциялық-монархиялық құрылыс орныққан көршілес Англияның үлгісімен феодалдық ағымды біртіндеп буржуазия- ландыру идеясын ұсынса, феодалдық құрылысқа жан-тәнімен қарсы келесі ұрпақтың өкілдері — Д. Дидро, К. Гельвеций, П. Гольбах басқа пікірде болған болатын. Олар помещиктік меншік пен сословиелік артықшылықтарды мүлде жойып, деспоттық өкіметті құлатуға шақырды.

Ағартушылық дәуірі Еуропаның мәдени дамуына үлкен ықпалын тигізді. Ағартушылық идеялары шенеуніктер мен буржуазияның санасында және ойында, әрекетінде берік сақталып қалды. Ағартушылық идеялары Батыс Еуропаның университеттерінің өміріндегі белсенділіктің артуына, неміс мәдениетінің жоғары өрлеуіне ықпалын тигізді.

Санат:Білім
Санат:Еуропа
Мәдина Бақытжанқызы Сәдуақасова

**Мәдина Бақытжанқызы Сәдуақасова** (1979 жылы 8 қыркүйекте Алматыда туған) — эстрада әншісі, тележүргізуші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2011). Қазақстан жастар одағы сыйлығының лауреаты (2009). Құрмет орденінің иегері (2017). Арғын тайпасының Бәсентиін руынан шыққан.

## Толығырақ
* Мәдина Бақытжанқызы 1979 жылы 8 қыркүйекте Алматыда дүниеге келген. Арғын тайпасының Бәсентиін руынан шыққан.
* 1992 жылы он үш жасар қыз "әнші балапан" байқауына қатысады. Алғашқы әрі ірі байқауы ол телевизиялық жарыс "Музыкальный вояж" байқауы. Көптеген байқауларда гран-приді иеленіп, жүлдегер атанады.1999 жылы Мәдина, "Жас Қанат" байқауында ән шырқайды Сол сәтте жас әншінің ерекше дауысына тәнті болған Роза Рымбаева өз қамқорлығына алады, ақ жол, сәт сапар тілейді. Артынша Роза мен Мәдинаның дуэт болып шырқаған "Мақсат-бақыт бастауы" атты әндері жарық көрді. 
* 1999 жылы  Мәдина, "Азия Дауысы" байқауында өзінің бағын сынайды. Сол жылы Мәдина, облыста "жыл адамы" деп танылады. Одан кейін Президент оркестрінде, "Гүлдер" ансамбілінде ән шырқайды.
* 2004 жылы  Ермек Елгезектің "Махаббат жалыны" атты әніне алғашқы бейнебаянын түсіреді. Сезімге толы, керемет ән халық арасында кеңінен таралып кетті. Араға көп уақыт салмай "Аңсағаным" деп аталатын өзінің тұңғыш ән жинағы жарық көрді.

## Марапаттары
* 2009 жылы Қазақстан жастар одағы "Серпер" жастар сыйлығының иегері
* 2011 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағымен марапатталған.
* 2017 жылы Құрмет орденімен марапатталды.

## Отбасы
Ол ақпанның 2-ші жұлдызында тұрмысқа шықты. Күйеуіннің аты Олжас Смағұлов. Хабар телеарнасында режиссер болып жұмыс атқарады.

Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері
Ионосфера институты

**Ионосфера институты**, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ионосфера институты, Қазақстан ғылым академиясының Президиумы жанындағы Ионосфера секторы (1961 ж.) негізінде 1983 ж. ұйымдастырылған.

Қазақстан ғылым академиясының ионосфера секторы негізінде 1983 жылы Ионосфера институты құрылды. Институттың негізгі ғылыми-зерттеулерінің бағыты – Күн мен Жер байланыстары физикасы. Институт ғалымдары іргелі және қолданбалы зерттеулер бойынша елеулі ғылыми нәтижелерге қол жеткізе алды. Олардың ішінде мынадай жетістіктерді атап өту қажет: орта ендікті ионосфераның динамикалық процестерінің толқындық табиғаты тұжырымдамасы жасалды; табиғи және антропогендік құбылыстар (Күн қызуы, Жер сілкіністері, өнеркәсіптік және ядролық жарылыстар, космостық аппараттарды ұшыру және т.с.с.) әсер еткен кездегі литосфера – атмосфера – ионосфераның өзара әрекеттестігі жете зерттеліп, оларды қашықтан анықтаудың жаңа радио- және геофизикалық әдістері табылды. Институт ғалымдары* «Мир»* орбиталық станциясының бортында Қазақстан ғарышкерлері (*Т.О.Әубәкіров пен Т.А.Мұсабаев*) жүргізген ғылыми зерттеулер бағдарламасын жасау мен іске асыруға қатысты.* Ресей, АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Франция, Үндістан мен Чехияның* ғыл. мекемелерімен ғылыми және шығармашылық байланыстар жолға қойылған. Соңғы жылдары 29 ғалым халықаралық конференцияларға қатысты. Конкурс нәтижелері бойынша институт ІNTAS (2 грант), НАТО (2 грант), CRDF (1 грант), EOARD (2 грант),Сорос (6 грант), Қазақстан Республикасы ғылыми қорының (10 грант) гранттарына ие болды. Институттың 6 қызметкері Америкадағы Геофизиктер одағы мен Математикалық қоғамының мүшелері. ҚР-ның Энергетика және минералды ресурстар министрлігімен және т.б. жасалған шаруашылық келісімшарттары бойынша орындалған ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері іске асырылуда. Өнертабыстарға 47 авторлық куәлік алынды.

Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері
Мадре-де-Дьос (өзен)

**Мадре-де-Дьос өзені** () — Перудің оңтүстік-шығысында және Боливияның солтүстік-батысындағы өзен. .

Перудегі Анд шығыс сілемдерінен бастау алып, Боливия шекарасының шығысына қарай ағады. Сол жерде солтүстік-шығысқа бұрылып, Боливияның солтүстік-батысындағы тропикалық жаңбырлы орман арқылы өтіп, Бени өзенімен бірігеді. Ұзындығы 1100 км асады.

Жоғарғы ағыс пен перуан-боливиялық шекарасының төменгі бөлігінде кеме жүруге жарамды Амазонның құйылымы болып табылады.

## Дереккөздер


## Галерея

Сурет:PuertoMaldonado Ferries.jpg|Пуэрто-Мальдонадо қаласының маңы
Сурет:Madredediosrivermap.png|Мадре-де-Дьос Амазония картасында
Сурет:Alto Madre from MLC.jpg|Өзеннің бастауы


## Сыртқы сілтемелер
* Madre de Dios Watershed 
* Stroud Water Research Center Project in Madre de Dios, Peru

Санат:Перу өзендері
Санат:Боливия өзендері
Селена Гомес

**Селена Мари Гомес** (, 22 шілде 1992 жылы туған, Гранд-Прейри, Техас, АҚШ) — американдық кино актрисасы, әнші, композитор, әндер сөзінің авторы, ЮНИСЕФ қайырымдылық қалауының елшісі. "Вэйверли Плейс сиқыршылары" (2007-2012) телехикаясындағы Алекс Руссо рөлі үшін Kids’ Choice Awards (2009, 2010, 2011, 2012) пен ALMA Award (2009) сыйлықақыларына ие болды. 

2009 жылдан бастап Selena Gomez & the Scene поп-рок-группасының солисті болған. 2012 жылы коллектив мансаптарындағы үзіліс туралы айтты да, Селена соло мансабын бастады. 

Сонымен қатар, Селена қайырымдылықпен айналысады. Ол ЮНИСЕФ-тің қайырымдылық қалауының елшісі болып табылады. 2009 жылы оның құрамына кіріп, ең жас мүшесі болып аталды.

## Өмірбаян
Селена Мари Гомес 1992 жылы 22 шілдеде Гранд-Прейри (Техас, АҚШ) қаласында Мэнди Корнетт және Рикардо Гомес отбасында дүниеге келді.

Әкесі — латиноамерикандық, ал анасының шығу тегі италиян-ағылшындық. Селена туылған кезінде анасы 16 жаста болды. Әнші қызға Селена есімі сол жылдары танымал болған әнші Селенаның құрметіне қойылыпты. Селена 5 жаста толғанда, оның ата-анасы ажырасып кетеді және анасы өз қызын жалғыз тәрбиелеп, өзінің театрлық тәжірибесімен әртістік қызметті таңдауына шабыттандырады. Анасы, Аманда, 2006 жылы Брайана Тифиге тұрмысқа шығады. .

2010 жылдың мамырында Селена орта мектепті бітіргендігі жайлы дипломға ие болады.

## Жеке өмір
12 жасында АҚШ-та дәстүрге сай Селена «тазалықтың сақинасын» қолына таққан, демек ол үйлену тойына дейін өзінің пәктігін сақтап қалуға уәде берді.  2011 жылдың көктемінде Гомес сақинаны алып тастады. 2008 жылдан бастап Ник Джонаспен кездескен, бірақ 2010 жылдың басында жұптар қарым-қатынасты үзіп тастады. 2009 жылы ол актер Тейлор Лотнермен кездесті, бірақ жұбайлар ажырасып, жақсы достар болып қала берді. 2023 жылғы маусымда Гомес музыкалық продюсер Бенни Бланкомен қарым-қатынасын бастады. 2024 жылғы 11 желтоқсанда олардың некелесуге шешім қабылдағаны жарияланды. Жұп 2025 жылғы 27 қыркүйекте Калифорния штатының Санта-Барбара қаласында үйленді.

## Дискография

### Студиялық альбомдар
* Stars Dance (2013)
*Revival (2015)
*Rare (2020)

### Ән-жинақ

* For You (2014)

### Мини альбомдар

* *For You — EP (2015)*
* *Revelación (2020)*

### Синглдар

### Шақырылған әртіс ретінде

### Чартта болған әндер

## Selena Gomez & the Scene тобының дискографиясы

### Студиялық альбомдар
* Kiss & Tell (2009)
* A Year Without Rain (2010)
* When the Sun Goes Down (2011)

### Ән-жинақ
* *The Club Remixes (2010)*
* *Artist Karaoke Series: Selena Gomez & the Scene (2011)*

### Синглдар

### Промосинглдар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми веб сайты 

Санат:22 шілдеде туғандар

Санат:Америкалық поп әншілер
Төлдеу

**Төлдеу** - қалыпты жағдайда өткен буаздығының соңыңда қойдың қозы тууы. Төлдеу жылына бір рет, күйек алу мерзіміне байланысты қыстың екінші жартысында (каңтар-акпанда) немесе көктемде (наурыз—сәуірде) өтеді. Қыста немесе ерте көктемде қойды төлдеу қорасында көктемнің жылы күндері ашық қорада төлдетеді. Күйлі саулық әдетте, 30-40 минуттың ішінде адамның көмегінсіз-ақ төлдейді. Алдымен суға толған қағанақ көрінеді. Қағанақты жаруға болмайды, кейінірек төл туғаннан кейін жарып, оның кіндігін кесіп, ұшын йодтап, байлайды. Жаңа туған қозыны енесіне жалатып, уызымен ауыздандырады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қозы елтірісі

Қозы елтірісі - қылшық және ұяң жүнді койдың 1 айлығына дейін сойылған қозысының терісі. Қозы елтірісінен  ішік, бас киім тігіп, сырт киімге жаға жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қозы еті

Қозы еті - 2-9 айлығында сойылған қозының еті. Қозы еті қой етіне қарағанда дәмді, жеңіл қорытылымды және сіңімді келеді. Көптеген елдерде қой етінен 3-4 есе жоғары бағаланады. Әдетте, қылшық, ұяң және тез жетілгіш биязылау жүңді қой тұқымдарының қозысын 4-4,5 айлығында енесінен айырған бетте немесе жайылымда не қолда 7-9 айлығына дейін бордақылап, ұшасы 16-20 кг тартқан кезде сояды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қозы жүн

Қозы жүн - қозыдан кырқылған жүн. Әдетте, қылшық  әне ұяң жүнді қойдың қозылары міңдетті түрде 3-3,5 айлығыңда қырқылады. Биязы жөне биязылау жүнді қойдың тек қыста туған жүні жетілген (4 см) немесе 7-9 айлық бордақыланған етке өткізілетін қозыларын қырқуға болады. Қозы жүн киіз басуға, шекпен тігуге, алаша тоқуға өте қолайлы.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қозы терісі

Қозы терісі - 1-айдан 4-айға дейін сойылған қозының терісі. Қозы терісі жүнінің ұяңдығы, теріге орналасу беріктігі, тері қабаттарының даму дәрежесі мен беріктігі, көлемі тондық, үлбірлік, былғарылық шикізаттар талабынан төмен.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қой еті

Қой еті - қой өнімдерінің бірі, бағалы тағамдық шикізат. Қой етінің кұрамындағы белок сиыр етінікімен шамалас, ал майы, әдетте, соңғысыныкінен жоғары болатындықтан, қуатты. Сиыр және шошқа етінікімен салыстырғанда қой етіңдегі холестерин мөлшері 2-2,5 есе аз, ал маңызды калыций, фосфор, мыс, мырыш секілді минералды элементтері, керісінше, көп. Қой еті сапасына қойдың сойылу жасы, жынысы, тұқымы, қондылығы, жегізілген жемшөп түрлері әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Халид ибн Уәлид

[thumb|300px|Халид ибн Уәлид мешіті, Сирия [Хомс]]

**Халид ибн Уәлид** (), 592-642. Мұхаммед пайғамбардың сахабаларынан, **Сайфуллах** (Аллаһтың қылышы) деген атқа ие болған адам. Толық есімі: Халид ибн Уәлид ибн әл-Муғира әл-Махзуми әл-Құрайши,  Арабша: خالد بن الوليد بن المغيرة المخزومي القرشي. 

## Исламнан бұрын

### Ухуд шайқасында

## Мұсылман болуы

## Халид басқарған жорықтар

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Санат:Сахабалар
Қой өсіруші

Қой өсіруші - қой өсіруші, немесе шабан (қойшы), ежелден келе жатқан ата кәсіп. Қой өсіруші  алдындағы ұрпақтардан тәжірибе-білім жинаған, немесе арнайы оқу (курстар) бітірген, жігерлі, жер мен жергілікті ауа-райын білетін, қойдың биологиялық ерекшіліктері мен өсіру технологиясын меңгерген адамдардан шығады.Қой өсіруші  өздігімен қой отарын меңгеріп, қора-қоршауда ұстау, жыл маусымына қарай жайылымда жаю тәртібін сақтап, егізден  қоздатып, сапалы жүн қырқып, қой етін ұтымды өндіре алатын, қажетті жағдайда қой басына алғашқы мал дәрігерлік көмек көрсете алуы керек.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қораз

**Қораз, әтеш** - құстың жыныс қуаты жетілген еркегі. Қораз мекиеннен ірі, кеудесі кең, бұлшық еті жақсы жетілген, сүйегі мықты болады. Қораздыққа еркек балапандар алғашқы рет 5-6 апталығында, екінші рет 20-24 апталығында іріктеліп, жақсы жетілген табында қалдырылады. Қораз 3 жыл үйірге қосылады. Бір қоразға өнімдік бағытына қарай 10-15 мекиен бекітіледі.

## Дереккөздер


Санат:Тауықтар
Санат:Үй жануарлары
Қоректік қоспа

Қоректік қоспа - мал азықтандыру деңгейі мен құнарлылығын көтеруге қолданылатын азықтар қоспасы. Қоректік қоспа жеңіл қорытылатын, сіңімді азықтар мен олардың жалпы энергетикалық, протеиндік, минералдық және витаминдік құнарлылығын көтеріп, жақсартатын азықтық қосындылардан құрастырылады. Мысалы, төл өсуін жылдамдатып, қаңқасының қатайып, ұлғаюына себептесетін кальций-фосфорлы, макро-микроэлементті, микроэлементті-биовитті, т.с.с. минералды-витаминді қоспалар қолданса, босанып немесе ауырып әлсіреген малға бидай кебегі мен зығыр күнжарасының быламығын ішкізеді, асыл тұқымды малдың ұрықтандырушылық қабілеті мен ұрық сапасын жақсартуға түрлі дән жармасы мен жануар тектес азықтар (сүтке, көксүтке шылап, жұмыртқа қосып) қоспасын береді. Өйткені, қоректік қоспаның биологиялық құнарлылығы оған кірген жеке қосындылардікінен әрдайым толығырық, яғни жоғары болады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қоршауда бағу

Қоршауда бағу - малды жайылымда бағудың әдісі. Қоршауда бағу үшін табиғи жайылымдардың өсімдігі мен өнімділігі бірыңғай келетін шұрайлы жерлері мен екпе жайылымдардың жиегіне орнатылған бағаналарға сым тартылып, мүмкіндік болса онымен әлсіз қуаттағы электр тогы жіберіледі (элетропастух). Оған сүйкенген мал соққы алады да, екінші рет жоламай, қоршау ішінде жайылады. Малды іш құрттарынан (гельминттерден) сактандыру үшін қоршау ішінде жаю мерзімін бір аптадан асырмай, мал басын басқа қоршауға ауыстырады. Сонда жетіліп үлгермеген гельминттер жұмыртасынан мал залал шекпейді де, екіншіден мөлшерленіп жіберілген мал басынан жайылым оты да тықырланбай, қайта жетіліп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қой қора

**Қой қора** — қой күтілетін жай (орын). Қой қора шаруашылық орналасқан аймақтың ауа-райы ерекшеліктеріне сәйкестендіріп салады. Қой қора жергілікті арзан қүрылыс материалдарынан салап, әдетте, төбесін жабады. Қой қора көлемі мен сыйымдылығы, ішінің бөлінуі қой басы мен ондағы жыныстық топтарына байланысты езгертіледі. Жылы аймақтарда тек қоршалған, төбесі ашық қоршау салуға болады. Қой қора биіктеу, су баспайтын кұрғақ, жердің күнгейіне ыңғайлап салады. Қой қора маңының оты мол, суаты жақын болуға тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Қоралар
Қорабалы қымыз

Қорабалы қымыз - қордың үстіне сүт құйып, бірнеше күн жиналған мол қымыз, оны қорланған қымыз деп те атайды.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қосымша салмақ

Қосымша салмақ - малдың белгілі мерзімдегі тірілей салмағының ұлғаюы. Төл мен бордақылаудағы малдың қосымша салмақ  бойынша жетілуі мен өнімділігін бақылап, бағалайды. Белгілі мерзімде қосылған қосымша салмақ  абсолютті түрде мерзім соңындағы малдың тірілей салмағынан мерзім басындағы тірілей салмағынан алып, г. не кг., ал салыстырмалы түрде—екі салмақ өлшемін пайыздап (%) белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Қоян қора

Қоян қора - үй қояны ұсталатын тор, орлы батарея, жаппа. Қоян қорада қояндарды жынысына, жасына қарай бөліп ұстайды. Осыған орай қоян қорасының көлемі әр түрлі болады. Ересек қоян ұсталатын жеке тордың көлемінің ұзындығы - 100-130 см, ені - 60-70 см, алдыңғы жағының биіктігі - 50-65 см, артқы жағынікі - 35-45 см болып, едені темір тордан жасалады. Тордың ішіне жемшөп салатын оттық, су құятын астау орналастырылады. Жас қояңдар тобымен ұзындығы - 50-80 м жабық жаппада ұсталады.

## Дереккөздер


Санат:Аң шаруашылығы
Қоян шаруашылығы

Қоян шаруашылығы - қоян өсіріп, оның етін, терісін, түбітін өндіретін сала. 
thumb|right|250px|Нанкин қаласында қоян сатып жүрген әйел Қоян еті нәрлі, шипалы тағам. Қоян терісі жеңіл, жылы, әдемі бас, аяқ киім, галантерея бұйымдарын жасауға жұмсалады. Түбітті тұқымынан жіңішке, жұмсақ түбіт алынады. Ол жылу өткізгіштігі жағынан биязы жүнінің ең жақсысынан кем түспейді. Сонымен қатар ғылыми-зерттеу мекемелері үй қоянын әр түрлі зерттеулер жүргізу үшін пайдаланады. Қоян өсірумен айналысу өте тиімді. Ет және тері үшін өсірілетін тұқымдары жылына 4 рет көжектейді, әр ретте орта есеппен 5 көжек табады. Көжектері тез жетілгіш 65 —70 күнде шағылыстыруға, 100-135 күнде союға жарайды (2-2,5), яғни әр ұрғашы қояннан 20 көжек өсіріп, олардан 40-50 кг ет, 20 тері өндеуге болады. Қоянды 3 жыл шаруашылықта пайдаланады. Қазақстанда қоян өсірумен айналысу солтүстік облыстарда жолға қойылған. Қоянның негізінен үлкен ақ қоян, үлкен сұр қоян, шиншилла тұқымдары өсіріледі.
Үйқояндардың етті, етті-терілі, терілі, және түбітті қолтұқымдары бар.

* **Етті-терілі қолтұқымдарға** - *мардер, шынша(шиншилла), шампан* үйқояндары жатады. Қолтұқымдардың дене мөлшері орташа, терісі мен түгі сапалы болады.
* **Етті қолтұқымдарға** - *ақ, сұр, күміс түсті, қара-қоңыр түсті* үйқояндары жатады. Олардың денесі ірі, кейбірінің салмағы 7-8 килоға дейін жетеді. 
* **Терілі қолтұқымдарға** - *ақкіс, аляска, рекс* үйқояндары жатады. Олардың тірідей салмағы 2-3,5 кг. Түгі әдемі және біртегіс. Үйқоянның терісі әдетте боялмай, табиғи түсі, түгі қырқылмай пайдаланады. 
* **Түбітті қолтұқымдарға** - *татар, ангор* үйқояндары жатады. Түгінің 90-92 пайызы түбіт, қылшығы аз. Мүндай қолтұқымдар түгіннің түсі ақ, қара және көк болып келеді. Әр үйқоянның 360-500 г түбіт алынады.

## Дереккөздер


Санат:Аң шаруашылығы
Ақжал

**Елді мекендер:**

* Ақжал – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл. 
* Ақжал – Қарағанды облысы Шет ауданындағы кент.
* Ақжал – Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданындағы ауыл. 

**Басқа мағыналар:**

* Ақжал – полиметалл кен орны.
* Ақжал – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерінде орналасқан тау.
Жуантөбе

**Елді мекендер:**

* Жуантөбе – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл.
* Жуантөбе – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл.
* Жуантөбе – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
* Жуантөбе – Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл.

**Таулар:**

* Жуантөбе – Ерейментау тауының оңтүстігіндегі сопақ пішінді тау.
* Жуантөбе – Ерейментау тауының орталық бөлігіндегі тау.
* Жуантөбе – Домбыралы тауының оңтүстік-шығысында орналасқан тау.
* Жуантөбе – Ақмола облысы Целиноград ауданының қиыр оңтүстік-шығысындағы тау.
* Жуантөбе – Қызылорда облысы Қармақшы ауданында орналасқан тау.
* Жуантөбе – Қалба жотасының орта тұсындағы тау.
* Жуантөбе – Жетісу Алатауындағы Тоқсанбай жотасының оңтүстігіндегі тау.

**Ертедегі қалалар:**

* Жуантөбе – Жамбыл облысындағы ортағасырлық қала орны.
* Жуантөбе – Түркістан облысындағы ортағасырлық қала орны.
Пенспиннинг

**Penspinning** ( — қалам айналдыру) —  бір немесе екі қолмен бірге жазба құралдарының (көбінесе қаламсап) манипуляциясын көрсететін контактылы манипуляциялау формасы.

Снарядтың сипаттамасын өзгерту үшін басқа каламдардың, қарындаштың, маркерлердің бөліктерімен түрлендіреді. Мұндай қалам «мод» деп аталады.

## Тарихы
Бұл өнер  Жапониялық жаттығуынан шығады. Ол университетке түсушілік емтиханды тапсыра алмаған мектеп бітірушілердің,  арасында өте кең тараған.

Қазіргі таңда пенспиннингті кім және қалай таратқаны туралы документтік дәлел жоқ. Алайда осы тематика туралы сайт ашқан алғашқы пенспиннерлердің бірі Хидэаки Кондо деп санаса болады.

Пенспиннингке «Zippo айласы» немесе «шақпақпен трюктер» туыстас.

Осындайға әуес болу көпшілік адамдарға, әсіресе мамандығы қолдың ептілігінің дамуын талап ететіндерге (мысалы гитарист немесе пианист) пайдалы болады.

## Саусақтар мен Слоттар
Ыңғайлы болу үшін спиннерлер арасында саусақтарға және олардың араларына ат қою арнайы системасы кеңейтілген.

* Бас бармақ — «T», «тамб» ().
* Сұқ саусақ — «1».
* Ортаңғы саусақ — «2».
* Атауы жоқ саусақ — «3».
* Кішкентай саусақ (шынашақ) — «4».

Саусақтардың арасы «слот» деп аталынады () және тиісінше осылай аталады:
* Бас бармақ және сұқ саусақтың арасы — «Т1».
* Сұқ және ортаңғы саусақтарының арасы — «12».
* Ортаңғы және атауы жоқ саусақтарының  арасы — «23».
* Атауы жоқ саусақ және Шынашақ арасы — «34».

## Дереккөздер


Санат:Жонглёрлық
Санат:Жазба жабдықтар
Тауматауакатангиангакоауауотаматеатурипукакапикимаунгахоронукупокануэнуакитанатаху

**Тауматауакатангиангакоауауотаматеатурипукакапикимаунгахоронукупокануэнуакитанатаху** — Жаңа Зеландияда орналасқан теңіз деңгейінен биіктігі 300 метр болатын төбешік. Жергілікті тұрғындар қысқартып **Таумата** деп те атайды.
 
## Атауы

Маори тілінде «Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu» деп жазылатын 85 сөзден құралған бұл геограграфиялық нысан әлемнің ең ұзын атауы ретінде Гиннесстің Рекордтар Кітабына тіркелген.

## Дереккөздер

Санат:Жаңа Зеландия географиясы
Спатифиллум

***Спатифиллум***  () – шаяноттар тұқымдасының 113 тегінің бірі. Спатифиллумның  бүгінгі таңда  50 түрі белгілі . Біздін елде  тек бөлме өсiмдiктерi түрінде өседі. Ол көбінесе **«Әйел бақыты»** деген атпен белгілі. Бұл аялы алақанға ұқсайтын гүлдеріне байланысты болуы мүмкін. 

## Биологиялық сипаттамасы
Көбіне бұл шөп тектес өсiмдiк. Әдетте 60 см өседі. Ол мәңгi жасыл өсімдік. Мамырда гүлдейдi. Тамырсабақ қысқа. Сабақты болмайды - тамыр қасындағы жапырақтар топырақтан шоқ тiкелей құрастырады.

Гүлдерінің түсі ақ, ұзындығы шамамен 7-12 см болады. Гүлінің сыртындағы қаптамасының түсі түріне қарай әртүрлі болып келеді. Гүлдері ұзын сабақ басында орналасады. Сабағының ұзындығы 30 см. Көктемде екі аптадай гүлдейді. Жаздың аяғында екінші мәрте, қыста үшінші рет гүл жарады. Солған гүлдерін түбінен кесіп тастау керек.  Гүлдегеннен кейін де спатифиллум үлкен жапырақтарымен әдемі көрінеді.

## Таралуы
thumb|left|160px| Өсімдіктің ареалы
Өсімдік  Орталық Америка: Мексика, Белиз, Коста-Рика, Сальвадор, Гватемала, Никарагуа, Панама  және Оңтүстік Америкада: Тринидад және Тобаго, Франциялық Гвинея, Гайана, Суринам, Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Бразилия  ормандарында кездеседі. Тек 3 түрі басқа аймақтарда өседі.

## Түрлері:
Спатифиллумның  бүгінгі таңда  50 түрі белгілі, олар 5 секцияға бөлінеді:  
* 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
* 
** 
* 
** 
** 
** 
* 
** 
* вид вне секций
** 

## Күтімі
* Жарығы: Жарық жерде өсіру керек. 
* Жылуы: Қыста 18ºC төмен болмағаны жөн. Орташа температурасы +25
* Суғарылуы: Гүлдеу кезінде молынан, басқа уақыттарда сирек суғарылады.
* Ылғалдылығы: Ылғалдылықты көп қажет етеді. Су бүркумен қатар, түбегінің түбіне үнемі су құйып тұру керек. 
* Қоректендірілуі: Наурыз айынан қыркүйек айына дейін минералды тыңайтқышпен қоректендіріледі. 
* Аурулары: Түбегі тым үлкен болса гүлдемей қалады. Ылғалдылық аз болса жапырақтарының ұштары сарғайып, қурап қалады. 
* Көбейтілуі: Түбін бөлу арқылы көбейтеді.

## Галерея

Starr 080117-2216 Spathiphyllum sp..jpg
Einblatt (Spathiphyllum floribundum) 7229.JPG
Starr 071024-9766 Spathiphyllum sp..jpg
Starr 070727-7716 Spathiphyllum sp..jpg
Starr 080117-1494 Spathiphyllum sp..jpg
ArumDomestique.jpg
PeaceLilyHousePlant.JPG
Spathiphyllum and Ficus benjamina in workplace.JPG


## Сілтемелер
*  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

## Дереккөздер

* "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727

Санат:Шаяноттар
Катальпа

**Катальпа** () немесе **Сән ағаш**   - қаракеней Бигнониевтiң тұқымы.  Ағашты биiктiктігі 10-15 м, сиректеу 40 м. Негізінде бұл жапырақты ағаш. Жинағы 8 түрлері болады. 

## Кеңейту

 
Осы ағаштар Қытайда, Солтүстiк Америкасы, Үндістанда көп өседі. Өзiн отанда **Катальпа**лар 40 метрге дейін өсуде мүмкін.  Катальпа Қызылорда облысында, Iле Алатауның тау етектерi және батыс Тянь-шанда өсiредi . Осы ағаштар Алматыда көп.

## Сипаттама
Тектiң өкiлдерi Катальпаның: ағаш немесе бұта. Мамыр айында гүлдейді Жемiс - көп тұқымды қорап. Катальпа жылы климаты ағаш. 

## Түрлері
 
*[[Catalpa bignonioides]]* Walter – 
*[[Catalpa brevipes]]* Urb. –  
*[[Catalpa bungei]]* C.A.Mey. –  
*[[Catalpa cassinoides]]* Spreng. –  
*[[Catalpa communis]]* Dum.Cours. –  
*[[Catalpa cordifolia]]* Moench –  
*[[Catalpa denticulata]]* Urb. –  
*[[Catalpa domingensis]]* Urb. –  
*[[Catalpa duclouxii]]* Dode –  
*[[Catalpa ekmaniana]]* Urb. –  
*[[Catalpa fargesii]]* Bur. –  
*[[Catalpa henryi]]* Dode –  
*[[Catalpa heterophylla]]* Dode –  
*[[Catalpa himalayensis]]* Hort. ex Dippel –  
*[[Catalpa hirsuta]]* Spreng. –  
*[[Catalpa kaempferi]]* Siebold & Zucc. –  
*[[Catalpa longisiliqua]]* Cham. –  
*[[Catalpa longissima]]* (Jacq.) Dum.Cours. – 
*[[Catalpa macrocarpa]]* Ekman –  
*[[Catalpa microphylla]]* Spreng. –  
*[[Catalpa nana]]* Hort. ex Dippel –  
*[[Catalpa oblongata]]* Urb. & Ekman –  
*[[Catalpa obovata]]* Urb. –  
*[[Catalpa pottsii]]* Seem. –  
*[[Catalpa pubescens]]* (Griseb.) Bisse –  
*[[Catalpa pumila]]* Hort. ex Wien. –  
*[[Catalpa punctata]]* Griseb. –  
*[[Catalpa purpurea]]* Griseb. –  
*[[Catalpa silvestrii]]* (Pamp. & Bonati) S.Y.Hu –  
*[[Catalpa speciosa]]* Warder ex Engelm. – 
*[[Catalpa sutchuensis]]* Dode –  
*[[Catalpa ternifolia]]* Cav. –  
*[[Catalpa thunbergii]]* Hort. ex Wien. –  
*[[Catalpa tibetica]]* Forrest –  
*[[Catalpa umbraculifera]]* Hort. –  
*[[Catalpa vestita]]* Diels –  
*[[Catalpa wallichiana]]* Hort. ex Wien. –  

Санат:Қос жарнақтылар
Санат:Ағаштар
Бодрум

**Бодрум** () — Мугланың провинциясындағы портты қаласы. Түркияның оңтүстiк-батысында  Гёкова шығанақ  жағасы орналасқан .Сайт карияны Галикарнас деп аталды көне замандады және көне дүниенiң жетi кереметтерiмен Мавсола, бiр кесене тұрғын-үйге белгiлi болды. Бодрум яхталар үшiн 15 ғасырда кресшi жауыңгер салынған айлақ және кемежайға түрлермен су болып қалды. Құлып су асты археологиясының мұражайы қосады және бiрнеше мәдени фестивальдер жылдың iшiнде орналастырған. Қала 2009 жылдағы 118 237-шi тұрғынды алды. Бодрум қаласы теңіз деңгейінен 30-50 метр биіктікте орналасқан. 

## География
Осы ауданға бұл қалалар  кiредi: Тургутреис,Ортакент, Түркбүкү, Яликавак, Гүмүшлүк
және т.б.
## Тарихы
Бодрум орнында ертеде Галикарнас Карияның астанасы болды. Ғасырлар орташа осы жерде гректар балық ауылы болды. 
1402 жылы родос соғыстар осы жерде Бодрум сарайы салды. 

Сонғы жылдары Түрiк үкiметi шешiммен қабылдады осы қала  жетiлдiру халықаралық қала ретiнде.  Бүгін осы қала дүниелiк туристтiк орталықтардың бiрi.

## Бодрум климаты

Бодрум климаты — қоңыржай жерорта теңiздiк. Ауа райы Жерортаға қарағанда салқынырақ Эгей теңiзiнiң ықпалменiне қалыптасады. Бодрумдағы мұндай ерекшелiктерi арқасында жайлы ауа райдан астам Жерорта теңiздiк жиектен қалалармен салыстырғанда жаздыкүнi бекiтiледi.

Жазда күндер ашық болады, жамбыр жаумайды. Ал қысқа көп жамбыр жауады. Қар iлуде бiр түсiп қалады

## Туризм

## Суреттер

Санат:Түркия қалалары
Санат:Түркия порттары

## Дереккөздер
Әбдірахманов

**Әбдірахманов** келесі мағыналарды беруі мүмкін:

* Азат Әбдірахманов
* Айтым Әбдірахманов
* Алмасбек Сейітұлы Әбдірахманов
* Әлібек Жанпейісұлы Әбдірахманов
* Бақтияр Әбдірахманов
* Бейсенғали Әбдірахманов
* Борис Әміржанұлы Әбдірахманов
* Дәрібай Әбдірахманов
* Жаңалық Ниязұлы Әбдірахманов
* Қайдар Айтжанұлы Әбдірахманов
* Лұқпан Әбдірахманов
* Мұхит Әбдірахманов
* Серік Сәбитұлы Әбдірахманов
* Төкен Әбдірахманов
* Төлеген Мұсаұлы Әбдірахманов
* Төлеш Әбдірахманов
* Хамза Әбдірахманов
Бірінші Балқан соғысы

**Бірінші Балқан соғысы** (түр: *Birinci Balkan Savaşı*; грек: *Αʹ Βαλκανικός πόλεμος*; болг: *Балканска война*;) — Балқан одағы (Болгария, Сербия, Грекия және Черногория) мемлекеттері мен Түркия арасындағы соғыс. 1912 ж. Аустрия-Германия блогына қарсы тұра алатын Балқан одағының құрылуын Антанта елдері қолдады. Осман империясының әлсіреуі, Балқан түбегіне Аустрия-Мажарстан тарапынан келер қауіптің күшеюі Балқан елдерінің белсенді әрекет етуіне әсерін тигізді. Балқан одағындағы Болгария Салоники мен Батыс Фракияны өзіне қосып алу арқылы Эгей теңізіне шығуды көздесе, Сербия Грекиямен бірлесе отырып, Албанияны бөліске салуды, сонан соң Адрия теңізіне шығуды мақсат етті. Болгария мен Сербия Македонияның барынша көп бөлігін иемденуге ұмтылды. Македония мен Албаниядағы көтерілістер және Италия-Түркия соғысы (1911 – 12) Бірінші Балқан соғысының тұтануын тездетті. 

Түркияның Македония мен Фракияға автономия беруден және олардың халқын түрік армиясы қатарына алудан бас тартуы соғысқа сылтау болды. Черногория 1912 ж. 8 қазанда Түркияға қарсы соғыс жариялап, 35 мың әскер, Болгария шамамен 300 мыңдай, Сербия 280 мыңнан астам, ал Грекия 110 мыңға тарта әскер шығарды. Әскери қимылдар 1912 ж. 9 қазанда басталды. Түркия оларға тек 300 мыңдай ғана әскер қарсы қоя алды. Бірінші Балқан соғысы одақтастар үшін сәтті болды. Болгария әскерлері Константинопольге бет түзеп, Эгей теңізіне шықты және Фракиядағы Эдирне қаласын (Адрианополь) қоршады, грек армиясы Салоникиді басып алды. 

Сербия күштері Македонияның басым бөлігін, Косовоны және Нови-Пазарды жаулап алды. Албаниядағы черногориялықтар сербтермен бірлесе отырып, Адрия теңізіне шығып, Шкодерді (Скутари) қоршауға алды. Ал, грек флоты Дарданелл бұғазының шығар аузын жауып тастап, Эгей теңізінде үстемдік етті. 

Түркия ауыр жағдайда қалып,1912 ж. қарашада ұлы державаларға ара ағайындық жасау жөнінде өтініш білдірген соң, солардың араласуымен 1912 ж. 3 желтоқсанда әскери қимылдар тоқтатылды. 1912 ж. 17 желтоқсанда Лондонда басталған келіссөздер нәтижесінде Түркия Балқан елдері қойған талаптарды қабылдауға келісімін берді. Түркия өзінің тек Константинопольден басқа барлық еуропалық иеліктерінен бас тартқан соң, шекарасы Мидье-Радосто шебі арқылы ғана өтетін болды. 

Бірақ, 1913 ж. қаңтарда Түркиядағы төңкеріс нәтижесінде билік басына келген *Жас түріктер* кабинеті Германияның қолдауымен Балқан одағы елдерінің талаптарын қабылдамай тастады. 1913 ж. 3 ақпанда соғыс қимылдары қайта жанданды, бірақ 6 наурызда келіссөз қайта басталды. 

1913 ж. 30 мамырда қол қойылған Лондон келісім-шарты бойынша Балқан түбегінің құрылымы белгіленіп, Балқан елдері мен Түркия арасындағы шекара Мидье-Энез бойымен өтті. Түркия өзінің бүкіл еуропалық иелігінен (Стамбұл мен Фракияның шағын бөлігінен басқа) айырылды. Бірінші Балқан соғысы нәтижесінде Осман империясының жеңіліске ұшырауы, бір жағынан, Албанияның тәуелсіздік алуын (28.11.1912) тездетсе, екінші жағынан, Балқан одағы елдерінің арасындағы қайшылықтарды шиеленістіре түсті.

Санат:Бірінші Балқан соғысы
Санат:Османлы империясы соғыстары
Санат:Сербия соғыстары
Санат:Грекия соғыстары
Санат:Болгария соғыстары
Санат:Черногория соғыстары
Түрікше Уикипедия

**Түрікше Уикипедия** () — Уикипедияның түрік тіліндегі бөлімі. Ол 2002 жылдың 5 желтоқсан күнінен бастап қызмет етіп келеді. 2004 жылы ғана мақала саны 100-ге жеткен болатын.

2007 жылы түрікше Уикипедия «Алтын Өрмекші» () марапатын ұтып алды.

2007 жылдың наурыз айында мақала саны 50 000 жетіп, 25-ші орынға көтерілді.

Қазіргі уақытта түрікше Уикипедияның мақалалар саны . Тіркелгендер , олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - . Тереңдігі жағынан үлкен бөлімдегі Уикипедиялар арасында түрікше Уикипедия жақсы көрсеткішке ие. Мақаларға көп өңдемелер жасау жағынан 5-орында тұр.

Түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің мақала саны бойынша барлық түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің қосынды көрсеткішінен өзара үлесі суретте (төмендегі) көрсетілген.

thumb|200px|left|«Алтын Өрмекші» марапаты

Сурет:Vikipedi-150000articles-logo.png|150 000 мақала

## Тарихы
*10 желтоқсан 2012 жылы — 200 000 мақала
*4 тамыз 2015 жылы — 250 000 мақала
* қараша 2017 жылы — 300 000 мақала
* 27 сәуір 2020 жылы — 350 000 мақала
* 27 сәуір 2021 жылы — 400 000 мақала
* 18 қараша 2021 жылы — 450 000 мақала
* 9 шілде 2022 жылы — 500 000 мақала

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Түрікше Уикипедия Басты беті

Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Түрік тілі
Әзербайжанша Уикипедия

**Әзербайжанша Уикипедия** () — Уикипедияның әзербайжан тіліндегі бөлімі.

2002 жылы пайда болған. Алғашқы мақаласы тек 2004 жылы жазылады.

## Санақ
 жылдың   күніне сәйкес Әзербайжанша Уикипедияда  мақала бар.  қатысушы тіркелген, олардың  соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал  қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - . Тереңдігі — .

Түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің мақала саны бойынша барлық түркі тілдес Уикипедия бөлімдерінің қосынды көрсеткішінен өзара үлесі суретте (төмендегі) көрсетілген.

## Тарихы
* 29 шілде 2011 жылы — 75 000 мақала
* 7 тамыз 2011 жылы — 80 000 мақала
* 18 қыркүйек 2012  жылы — 90 000 мақала
* 25 наурыз 2014  жылы, 30 қазан 2015 жылы — 100 000 мақала
* 24 қыркүйек 2019  жылы — 150 000 мақала

Мақалалар саны жағынан түркі тілдес Уикипедиялардың арасынан әзербайжанша Уикипедия үшінші орын алады. Бұған дейін ұзақ уақыт бойы екінші орын иеленіп келген, алайда 2011 жылғы қазанда бұл орынды Қазақша Уикипедия алған болатын.

## Логотиптері

Сурет:Wikipedia-logo-v2-az.svg|Негізгі логотипі
Сурет:10mark az.svg|Уикипедияның 10 жылдығы
Сурет:50000 məqalə-az.wikipedia.png|50 000 мақала
Сурет:10000 Ərəb əlifbalı məqalə-az.wikipedia.jpg|10 000 мақала араб жазуымен (ресми емес)
Сурет:AzWiki-logo-100000 article.png|100 000 мақала 


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Әзербайжанша Уикипедияның басты беті
* Әзербайжанша Уикипедияның статистика диаграммасы 
* Vikipediya kollektiv bilik mənbəyidir
* Vikipediyada bizə qarşı informasiya savaşı 
* «NƏ QƏDƏR MÜMKÜNSƏ DAHA TEZ» 
## Тағы қараңыз

Санат:Түркі тілді Уикипедиялар
Санат:Уикипедия бөлімдері
Санат:Әзербайжанша энциклопедиялар
*
Әбдіров (айрық)

**Әбдіров** келесі мағыналарды беруі мүмкін:

**Фамилия**
* Нұркен Әбдіров
* Салман Әбдіров
* Раушан Әбдіров
* Қауыспай Әбдіров
* Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров

**Ескерткіш**
* Әбдіров ескерткіші

**Спорт комбинаты**
* Нұркен Әбдіров атындағы спорт комбинаты

**Көше**
* Әбдіров атындағы көше (Алматы)

**Даңғыл**
* Әбдіров даңғылы
Пысықтық

**Пысықтық** — жұмыстық қабілеттің жоғары нәтижелі түрі, кісілік қасиеттің жасампаз белгісі. Пысықтау — істің ыңғайын білетін іскерліктің, тындырымдылықтың, тыңғылықтың қайнар көзі. Пысықтау өз ісіне деген ширақтық пен белсенділік, мақсатына деген сауаттылықпен талғампаздық, күш-қуаттың жігерлілігі мен жүйелілігі. Пысық адам ойланбай іске араласпайды, орынсыз шиеленіске бармайды, істің бас-аяғын сараптап, уақытын текке есепсіз босқа өткізбейді, жұмысын айқын мақсатына орай жоспармен жүргізеді. Ақылдасқан іске өзінше байыппен, сеніммен кіріседі, оның пайдалы жағын лезде ескеріп, аз шығындалу жолын тандайды. Табыс үшін, өзінің болашағы үшін іскер, өнерлі, беделді кісілермен тіл табысуға бейім тұрады, олармен ілтипатты қарым-қатынас құрады. Пысық адам табысы мен өмірлік қарымын арттырады, өмірге деген оптимистік көзқарасымен өзгені еліктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Пікірсайыс

**Пікірсайыс** — ұжымдағы әр түрлі көзқарастың, ой-пікірдің ортаға салынып, көпшіліктің талқысына түсуі. Пікірсайыста қате көзқарасты әділ сынап жеңу көзделеді. Пікірсайыс түрлері: жиналыс, конференция, пікірталас және т.б. Пікірсайыстыру жиын, топ алдында екі адамның немесе екі топтың өзара пікір таластыруы. Пікірталас тақырыбы алуан түрлі болуы мүмкін. Мысалы, саясат, мәдениет, тіл, құқық қорғау, өнер салыстыру және т.б. Пікірсайыстың тақырыбы нақты, көкейтесті болуымен бірге, ондағы мәселе, ұсынылатын әдебиеттер қатысушыларға күні бұрын таратылады. Уақыт тәртібі сақталып, шебер жүргізуші тағайындалады. Пікірсайыс — ғылыми жұмысты қорғау алдында немесе көркем әдеби шығарманы жариялау алдында пікір білдіру. Пікірсайыс барысында жұмыстың көкейтестілігі, құрылымы, баяндау қисыны мен уәжі анықталып, ғылыми немесе көркемдік мәні бағаланады. Пікірсайыс әлеуметтану, психология, педагогика және т.б. ғылым салаларындағы зерттеулерде қолданылады. Пікірсайыс әдістемесі *сауал қою* және *сұхбаттасу* болып екіге бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Пьер Робин синдромы

**Пьер Робин синдромы** — туа біткен синдром; басы мен иегі кішкентай болуымен, тілдің қалыпты емес құрылысымен сипатталады. Ми зақымдалған жағдайда кейде интеллект қалыпты болғанымен, ақыл-ой кемістігі байқалуы мүмкін. Бұл синдром кезінде дем алу ауырлап, тамақтану қиындайды. Мұндай аурумен ауырған баланың дене бітімі нашар дамуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Ғани Рахымбеков

**Ғани Рахымбеков**(1927-2005) - профессор, психология ғылымдарының кандидаты. 1978-1988 жж. дейін Қыздар педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі, 1988-1991 кафедра доценті, 1991-2001 жж дейін Абай атындағы Алматы Мемлекеттік институтының кафедра доценті, 2002-2004 жж. дейін кафедра профессоры, 2004-2005 жылдары Қыздар педагогикалық институтының профессоры. 
## Еңбектері:
* "Психологиялық-педагогикалық түсіндірме сөздігі" (I960),
* "Психологические аспекты картографии и карточтения" (Алматы, 1982),
* "Зоопсихология и сравнительная психология" (Алматы,2000) т.б.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Жантану
Санат:Медицина
Революциялық даму

**Революциялық даму** - Психологиялық мағынада 
*1) адамның бір жас кезеңі өткенде болатын психиканың тез және терең өзгеруі. 
*2) адам психикасы мен қылығының дамуы генотипке емес, керісінше фенотипке, қоршаған ортаның әсеріне байланысты және сол әсер арқылы адамның психологиясы мен қылығында алғашында болмаған өзгерістер жасайды деп түсіндіретін теория.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Редуционизм

**Редуционизм** — (қайта оралу) — психологияда бір іспеттес құбылысты сапалық деңгейі басқа құбылысқа жатқызатын әдістемелік түрі. Редуционизм психологияның өзіндік заңдылығы мен тетіктерін ескермей, тіпті жоққа шығара отырып, оның ғылымдағы орнын елемейді. Психиканы жанама құбылыс, эпифеномен ретінде қарастырады. Редуционизм жеке адамның сана-сезімі мен мінез-құлқының негізін зерттеу туралы психикалық міндеттің практикалық қажеттілігін ілікке алмайды.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Реминисценция

**Реминисценция** —  деген сөзі,  *еске түсіру* деген мағынада. Материалды оқыған бойда (көлемді, күрделі түрлерін) оны бірден қайта жаңғырту кейде қиынға түсіп, мазмұны толық берілмей қалатын кездер болады. Бірақ, бұлар екі-үш күннен кейін тым тәуір қайта жаңғыртылуы мүмкін. Осындай кешігіп еске түсіруді психологияда реминисценция құбылысы деп атайды. Кешігіп еске түсіру көбінесе мектепке дейінгі жастағы балалармен бастауыш сынып оқушыларында жиі кездеседі. Өйткені олар көлемі үлкен, күрделі материалдарды бірден толық айтып беруге шамалары келмейді де, ойларына келген жерін айта береді. Ой әрекетінің біртіндеп күрделенуіне және есте қалдырудың жолдарын меңгере білуге байланысты ересек адамдарда реминисценция құбылысы көп кездеспейді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина