open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үшқұю қалашығы

**Үшқұю қалашығы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ортағасырлық көне қалашық.

## Орналасқан жері
Мұнайлы ауданы, Баянды ауылынан 40 км шығыс бағытта орналасқан.

## Сипаты
Нысанды 2004 жылы "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі анықтаған.
Көлемі 10 га қалашық жергілікті жердің əктас қабатының жылжуы үдерісі барысында түзілген жартасты (кертпеш), жарқабақ маңында бой көтерген. Кертпештің үстірт жағы шаршы пішінді 4×4 м, биіктігі 3 м, бір-бірінен 100-160 м жерде орналастырылған 6 мұнарамен қалқаланған. Мұнараның бірі жартас қалдықты үстірт үстіне салынған. Оңтүстік-шығыс жақтағы кертпеш үстірт пен еңіс астырт жақтағы биіктігі 1-2 м болатын бекініс қабырғамен бекітілген. Бекіністің негізгі қабырғасы екі қатар өрім əдісімен ортасына тас аралас топырақ салып қаланған. Ылди жағында төртбұрышты 2 жерге жарты мұнаралы етіп нығайтылған қақпадан өтер жол бар. Осы тұста төмен түсер, қолдан екшеп жасалған соқпақтың кей тұсы ғана сақталған. Кертпеш тұсында аузы бекітілген ұзындығы 60 м болатын үңгір қуысы бар.
Кертпештің әр жерінде, қолдан тегістелген алаңқай мен оны кеңейту іздері байқалады. Мұндағы қабырға тасынан ортағасырлық таңбалар да табылған. Қалашық алаңында (14-15  ғғ.  мерзімделетін) "ақтамдық" типке жататын қызыл топырақты қыш бұйымдарының сынықтары да кездеседі.
Ескерткіш 2004 жылы мемлекеттік есепке алынған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Стелла Чоу

**Стелла Чоу** (; 1956 жылғы 3 шілдеде туған) — тайваньдық журналист және саясаткер.

## Мансапы
Чоу Қытай мәдениет университетінде журналистика мамандығы бойынша оқыған және бірнеше телеарналарда тілші болып жұмыс істеген. 1989 жылғы Заң шығару Юандағы сайлауда Гоминьдан партиясының үміткер ретінде қатысып, 1992 жылы қайта сайланды. 1993 жылғы тамызда Чэнь Гуй-Мяо, Чжао Шаокан, Ли Цин-Хуа, Ван Цзянь-Сен және Юй Му-минмен бірге Қытай Жаңа партиясының құрылтайшы мүшесі болды. Сол жылдың соңында Чоу Жу Гао-чжэнмен бірге Жаңа партияның сайлау науқандарын үйлестірді. Чоу 1995 жылғы заң шығару сайлауына қатысып, үшінші мерзімге өтті. 1997 жылы Тайбэй уезінің магистратурасына үміткер болу үшін Жаңа партияның қолдауын іздеді, бірақ партия Ян Тай-шунды ұсынғаннан кейін Жаңа партиядан шықты.  2002 жылы бизнесмен Су Хуэй-чэнь Чоудың төрт жыл бұрын оның мүшесі болған заң шығарушы комитетті параға тартқанын мәлімдеді.

## Дереккөздер

Санат:Қытай мәдениет университеті түлектері
Санат:ХХ ғасырдағы Тайвань әйел саясаткерлері
Санат:Тайвань журналистері
Санат:Тайвань әйел журналистері
Санат:Тайвандағы Заң шығару Юан Гоминьдан партиясынан сайланған мүшелері
Санат:Заң шығару Юан Жаңа партиядан сайланған мүшелері
Санат:Тайваньдық әйел құрылтайшылар
Санат:ХХІ ғасыр Тайвань саясаткерлері
Санат:ХХІ ғасыр Тайвань әйел саясаткерлері
Санат:Тайвань саяси партиялар құрылтайшылары
Санат:Тайбэйден сайланған Заң шығару Юан мүшелері
Санат:Жаңа Тайбэйден сайланған Заң шығару Юан мүшелері
Санат:Тайнаньнан шыққан Тайваньдағы Қытай Республикасы саясаткерлері
Түмен әулие кесенесі

**Түмен әулие кесенесі** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Жалағаш ауданы, Қаракеткен ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Ескерткішті 2006 жылы Шірік-рабад археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ж. Құрманқұлов) зерттеген.
Кесене қам кесектерден тұрғызылған, жоспарындағы аумақтық өлшемдері 6,5х6,5 м, биіктігі 1,7 м. Мазар бір камералы, центрлі, күмбезі қираған.
Мазар шаршылы болып келген негізгі аумақ күмбезбен көмкерілген. Шаршы негізден күмбез шеңберіне камера бұрыштарындағы жебе тәрізді қалындылар арқылы өтуге болады.
Камераның іші күмбезінің негізіне дейін сыланған және оған суреттер салынған, бұрыштарында және оның екі жағында жебе тәрізді қуыстар бар. Өлшемдері 65х85 см болып келген олар дүниенің төрт бұрышына қаратылған. Қабір орны байқалмайды.
Кіреберістің сол жағына ақ мата байланған баған орнатылған және "Түмен Әулие Қаржігітұлы Мөңке Табын 1825-1879 жж." деген жазуы бар тақтатас орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
АКАС Алматы

**«AKAS»** (*АКАС*) — AKAS Development құрылыс компаниясының ықпалымен 2018 жылы құрылған футбол клубы. Базасы Алматы қаласында. 2025 жылы тұңғыш рет бірінші лигада ойнады. Өз алаңындағы ойындарын "Жас қыран" стадионында өткізеді.

## Атақты ойыншылары

* Сергей Гридин

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Пайарық

**Пайарық** () — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Пайарық ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 11500 адамды құрайды.

## Сипаттама
Паярық таулардың қақ ортасында орналасқан. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 610 метр. Ең жақын темір жол стансасы Ұлықбек Пайарықтан 40 шақырым жерде орналасқан. Қала Самарқандтан 41 шақырым жерде. Қала Шелек қаласымен Қорасу каналы арқылы жалғасады, ол арқылы заманауи жаңа көпір салынған.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Пайарық — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 147-ші орында (Өзбекстан), облыста 16-шы орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23992 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Шелек (7 км), Лайыш (14 км), Митан (25 км), Іштіхан (31 км), Қосрабат (32 км), Шарқын (33 км), Жұма (35 км), Жамбай (39 км), Самарқан (41 км), Бұлыңғыр (44 км), Гүлабат (46 км), Тайлақ (47 км), Маржанбұлақ (49 км), Қаттықорған (50 км), Бейсенбі (52 км), Су қоймасы (52 км), Достық (54 км), Ғаллаарал (63 км), Нұрабат (64 км), Ұрғыт (73 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Пайарықтың ауылшаруашылық ұйымдары мал және жібек шаруашылығымен айналысады. Кәсіпорындар мақта талшығын өңдейді, жіп пен жіп талщықтарын шығарады. Зауыттарда сүт өнімдері де шығарылады.

Қалада өндіріс орындары, автоколонна, базар, 3 жалпы білім беретін мектеп, ауыл шаруашылығы кәсіптік колледжі, машина-трактор паркі, мәдениет үйі, орталық кітапхана, мәдениет және демалыс саябағы, бірқатар емдеу мекемелері (орталық аурухана, жедел жәрдем бөлімі, емхана, оптикалық дүкен, 4 дәріхана) бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Қиқаң-қоқаң

**Қиқаң-қоқаң** () — ойын аспабы болып, жоғары-төмен икемді қозғала алатын көлденең тақтаның ортасы тұрақты тұғырға орнықтырылған болады, оның бір ұшы жоғары көтерілсе, екіншісі төмен түседі. Ойыншылар оның екі басына отырып, жоғаны-төмен көтеріліп ойнайды. Олар көбінесе саябақтар мен мектеп алаңдарында балалардың ойнауына арнап қойылады.

Механикалық тұрғыдан айтқанда, қиқаң-қоқаң - бұл рычаг түрі болып, ол екі жағында күш пен жүктеме теңестірілген, ұзынырақ бөрене мен тұрақты тірек нүктеден тұратын қозғалмалы дене.

## Галерея

File:Fragment of an Attic red-figure krater depicting two adolescent girls on a see-saw.jpg|Бзд. 470-460 жж., көне грек Бостон өнер мұражайы, қиқаң-қоқаң ойнаған екі жасөспірім қыз.
File:Atkinson Jumping-on-a-Board.jpg|Джон Огастес Аткинсон. XIX ғ
File:Тимм Дети качаются на доске.jpg|В. Ф. Тимм. XIX ғ
File:Die wippe Franz von Stuck.jpg|Franz von Stuck. La balançoire. 1898.
File:Betlém - děti.jpg|Hrající si děti, vytvořil František Nedomlel.
File:Seesaw-aa.jpg
File:Aceflyer.JPG
File:Teetertotter.jpg
File:SeesawCorp1057.jpg
File:Seesaw1902.jpg
File:上元跳板.jpg
File:Joie de vivre and optimism in public life.jpg

## Дереккөздер

Санат:Ойын-сауық
Санат:Балалар спорты
Ұрғыт

**Ұрғыт** () — қала (1973 жылдан), Өзбекстанның Самарқан облысы Ұрғыт ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Ұрғыт — облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде Самарқан қаласынан 35 км жерде Зарафшан тау жотасының етегінде орналасқан. Қала кейбірінің жасы 1000 жылдан асатын шынар тоғайымен танымал.
Ұрғыт Өзбекстанның ең көне қалаларының бірі болып саналады, бір қызығы, Өзбекстан, Ауғанстан және Тәжікстанның кейбір қауымдары өздерінің шығу тегін Ұрғыт қаласымен байланыстырады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Ұрғыт — шағын қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 33-ші орында, облыста (Самарқан облысы) 3-ші орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 7488 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Тайлақ (25 км), Гүлабат (31 км), Пенжакент (33 км, Тәжікстан), Самарқан (33 км), Жамбай (34 км), Бұлыңғыр (39 км), Мираки (42 км), Китаб (44 км), Шарқын (48 км), Осмат (50 км), Шаһрисабз (52 км), Жұма (60 км), Маржанбұлақ (61 км), Достық (62 км), Ескі Жекебақ (63 км), Шелек (66 км), Яккабаг (67 км), Лайыш (67 км), Шырақшы (70 км), Пайарық (73 км).

## Тарихы
Ұрғыт топонимі 17 ғасырда «пайда болды». Ол сол кездегі өзбек руларының бірімен байланысты болды. Зеравшан жотасының етегіндегі елді мекекннің өзі ертерек пайда болған. Соңғы орта ғасырларда Ұрғыт Шаһрисабзға баратын жолды бақылайтын бекініс болған.

Бұхара әмірлігі тұсында Ұрғыт алдымен провинцияның орталығы (бекство) болды, содан кейін біраз уақыт ресми түрде дербес бекет ретінде өмір сүріп, тек номиналды түрде Бұхараға бағынды. 18 ғасырдан бастап Ұрғытты өзбек әскери губернатор-мингтері басқарды. Орыс әскерлері стратегиялық бекіністі Бұхара әмірлігімен соғыста (1868) басып алды. Қазір Угрут – аудан орталығы.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада бірнеше кілем тоқу фабрикалары, темекі, шифер зауыты бар. Халыққа қызмет көрсететін 3500-ден астам жеке шеберханалар мен қызмет көрсету орындары бар. Қалада жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік колледж, мамандандырылған мемлекеттік орта мектеп, кітапхана, мәдени орталық т.б. жұмыс жасайды.

## Көрнекі жерлері
Қаланың мәдени мұрасы оны туристік орталық ретінде тануға мүмкіндік береді. Біріншіден, Ұрғыт – дәстүрлі қолөнер (қыш, кілем тоқу) қаласы және үлкен шығыс базары. Екіншіден, қалада және оның төңірегінде бірнеше таңғажайып нысандар бар. Ұрғыттың басты көрікті жері – Чар-Чинор (Төрт шынар). Бұл – кейбірінің жасы мың жылдан асатын алып көне шынарлар бағы. Олар қорықтағы қасиетті бұлақтың жанында өседі.

Ұрғытқа жақын жерде Шайтан Жіге немесе Ібіліс дулығасы деген үстірт бар, жартастардың табиғи сұлбасы таң қалдырады. 1996 жылдан бастап 9 ғасырдағы христиан несториандық шіркеуінің қалдықтары табылды.

Археологиялық және табиғи көрнекті орындардан басқа, Ұрғыт өзінің таза ауасымен танымал, бұл қала аумағында бірнеше демалыс орындарының пайда болуына ықпал етті. Ұрғыт маңындағы таулар үңгір лабиринттеріне толы.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
SD Family

**SD Family** — Қазақстандық футбол клубы, 2015 жылы экс-футболшы Дидар Сыдықбектің басқаруымен құрылды. 
## Тарихы
2018 жылы кәсіпқой клуб мәртебесін алды да, келесі жылы Қазақстан кубогына қатысты. 2020 жылға дейін Дидар Сыдықбек ФО (футбол орталығы) деген атаумен ойнады. 

2022 жылы Медиа футбол лигасында ойнады.

Базасы Астана қаласында.  
## Атақты футболшылары
*Сұлтан Сағынаев
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми сайты 

Санат:Қазақстан футбол клубтары
Санат:2015 жылы құрылған футбол клубтары
Шаңғы спортынан әлем чемпионаты

**Шаңғы спортынан әлем чемпионаты** () — Халықаралық шаңғы спорты федерациясымен (, , *FIS*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
*FIS Nordic World Ski Championships from official site
*Sport 123 results – cross-country skiing
*Sport 123 results – Nordic combined 
*Sport 123 results – ski jumping 

Санат:Шаңғы спортынан әлем чемпионаттары
Ғашық болған Шекспир

**«Ғашық болған Шекспир»** () — 1998 жылы шыққан тарихи романтикалық комедия. Үздік фильм номинациясында BAFTA, Алтын глобус және Оскар сыйлығын жеңіп алған болатын.

Фильмде ағылшын драматургы Уильям Шекспирдің *[[Ромео және Джульетта]]* пьесасын жазғанда қайдан шабыт алғаны туралы қияли көзқарас бейнеленеді. Алайда фильм желісі қияли болса да, ондағы кейіпкерлердің көбісі — шын болған адамдар, ал декорациялар мен костюмдер тарихи шындықпен көрсетілген.

«Ғашық болған Шекспир» киносыншылардың оң бағасын алып, кассалық түсім бойынша да сәтті болып шыққан. Ол сол жылдың 10 ең табысты фильм қатарына енген.

## Сюжет
1593 жылғы Лондон. Жас Шекспир Rose театры үшін пьесалар жазуда және өзі де сахнаға әртіс ретінде шыққанды ұнатады. Ол Ромео мен пират қызы арасындағы махаббат туралы комедияны жазып шығарып, оны бәсекелес Curtain театрына сатқысы келеді.

Пьесаны әзірлеу қарқынды жүріп жатыр. Рольдердің біреуіне көпестің қызы Виола де Лессепс келіп өзін ұсынады, бірақ ол заманда театрда тек ерлер ойнай алатын болғандықтан, ол жігітше киініп, шашын бас киімнің астына тығады. Шекспир оның ойнағанын ұнатып, Виоланы театр труппасына бекітеді.

## Басты рөлдерде

## Жүлделері

## Дереккөздер

Санат:Джон Мэдден фильмдері
Санат:Ұлыбритания фильмдері
Санат:АҚШ романтикалық комедия фильмдері
Санат:Патшайым I Елизабет туралы фильмдер
Санат:Уильям Шекспир туралы фильмдер
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Miramax фильмдері
Санат:Ромео және Джульетта
Үш ауысымды мектеп

**Үш ауысымды мектеп** — оқу процесі тәулігіне үш ауысыммен ұйымдастырылатын жалпы орта білім беру ұйымы. Мұндай режим, әдетте, оқушы орындарының тапшылығынан, демографиялық өсім мен жедел урбанизация салдарынан, сондай-ақ апатты немесе тозығы жеткен мектеп ғимараттарының орнына жаңа нысандар дер кезінде салынбаған жағдайларда пайда болады.  

Үш ауысым оқушылардың қауіпсіздігіне, денсаулығына және оқу жетістіктеріне кері әсер ету қаупін арттырады, сондықтан көптеген елдерде мақсат – мектептерді бір ауысымға көшіру. 

## Қазақстандағы жағдай
### Мемлекеттік саясат және жобалар
Қазақстанда үш ауысымды оқытуды жою бағытында 2023 жылдан бастап **«Жайлы мектеп»** ұлттық жобасы іске асырылуда. Жоба 2025 жылдың соңына дейін 740 мыңға жуық оқушы орны бар 369 заманауи мектеп салуды көздейді; қаржыландыру көлемі триллион деңгейінде жоспарланған.

Жоба операторы – «Samruk-Kazyna Construction» АҚ; пайдалануға берілгеннен кейін мектептердің барлығы жергілікті атқарушы органдардың балансына өткізіледі, оқыту тегін болады.

### Келешек мектептері (2019–2025)
2019 жылдан бері елде 1 млн-нан астам оқушы орнына шақталған 1200-ден көп жаңа мектеп пайдалануға берілді; олардың ішінде 2023–2024 жылдары 510 мың орындық 422 мектеп ашылды. Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, кейінгі алты жылда үш ауысымды мектептер саны төрт есеге, апатты мектептер екі есеге қысқарды; 2025 жылғы дерек бойынша 3 мың мектеп бір ауысымда, 5 мыңға жуығы екі ауысымда оқытады.

Бұдан бөлек, 2024 жылдың соңына қарай жүзден астам жаңа мектеп іске қосылып, бірқатар өңірлерде үш ауысымды оқыту толық жойылды (мысалы, Шымкент, Алматы қаласы, Ақмола, Қарағанды, Қызылорда облыстары туралы министрлік хабарламалары).

«Жайлы мектеп» шеңберінде құрылыс бірнеше қаржыландыру арнасымен жүргізіледі: республикалық және жергілікті бюджет, тәркіленген қаражаттан қалыптасқан инфрақұрылымды қолдау қоры, сондай-ақ МЖӘ мен инвестициялар. Мектептер тапсырыс беруші – бірыңғай дирекция арқылы салынып, стандартталған жобалармен жабдықталады; электронды мониторинг пен ашық конкурс рәсімдері енгізілген.

Салынған мектептер саны өсіп келе жатқанымен, мегаполистердегі көші-қон, тығыз қалалану және табиғи өсім сұранысты қайтадан арттыруы мүмкін. Сондықтан жаңа құрылысқа қоса, мектеп желісін аймақтық жоспарлаумен, кадрмен қамтумен және білім сапасын арттыру шараларымен ұштастыру қажет деген көзқарас бар (министрлік түсіндірмелері мен сала сарапшыларының пікірлері бойынша).

## Қараңыз
* Қазақстандағы білім беру

* Білім беру инфрақұрылымы

* Жайлы мектеп

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* «Жайлы мектеп» ұлттық жобасының ресми сайты

* «Samruk-Kazyna Construction» АҚ 

Санат:Қазақстандағы білім
Іштіхан

**Іштіхан** () — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Іштіхан ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 12 300 адам. 

## Сипаттама
Іштіхан қаласы Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Ақдария су қоймасына құятын Зеравшан өзенінің солтүстік тармақтарының бірінің жағасында орналасқан. Қала арқылы М37 мемлекеттік автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол стансасы – Қаттықорғаннан 22 км қашықтықта орналасқан. 

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Іштіхан — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 138-ші орында (Өзбекстан), облыста 14-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23250 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Митан (7 км), Қаттықорған (19 км), Бейсенбі (22 км), Су қоймасы (22 км), Лайыш (24 км), Пайарық (31 км), Жұма (32 км), Шелек (32 км), Қосрабат (34 км), Шарқын (42 км), Нұрабат (43 км), Ақтас (44 км), Жаңарабат (44 км), Самарқан (56 км), Гүлабат (59 км), Жамбай (60 км), Тайлақ (65 км), Зиадин (70 км), Бұлыңғыр (71 км), Маржанбұлақ (80 км).

## Тарихы
Іштіхан — көне қоныс. Ол біздің дәуіріміздің басында Соғды өңірінің қолөнер және сауда орны ретінде белгілі болған. 8 ғасырда мұнда ислам діні еніп, 10 ғасырдан бастап ол әртүрлі мемлекеттік құрылымдардың губернияларының астанасы болды. Өлкедегі көлемі мен маңызы жағынан ол кезде Самарқандтан кейін екінші орында тұрды.

13 ғасырда моңғол шапқыншылығы кезінде қирап, жойылды. Іштіхан кейінірек қайтадан Өзбек хандықтарының құрамында шағын ауыл ретінде ғана дамыды. 1943 жылы қала типтес елді мекенге, 1984 жылы қалаға айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бүгінде Іштіхан инфрақұрылымы дамыған өңірлік агроөнеркәсіптік және мәдени орталық. Қала экономикасы ең алдымен саудаға негізделген.

Қалада аудан әкімдігі, байланыс бөлімі, 3 жалпы білім беретін мектеп, лицей, педагогикалық және медициналық кәсіптік училище, кітапхана, егіншілер базары, мемориалдық кешен, мейрамхана, сауда және қызмет көрсету орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Шелек (қала)

**Шелек** (Челак, Чилек) () — Өзбекстанның Самарқан облысы Пайарық ауданындағы қала. Қала халқы 16 700 адамды құрайды.

## Сипаттама
Қала Пайарықтан оңтүстікке қарай, Самарқаннан солтүстікке қарай жазықта, Зеравшан өзені мен оның арналары құрған оазисте орналасқан. Қаланың атауы сұйықтықтарға арналған ыдыстың ерекше түрін білдіретін түркі сөзінен шыққан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шелек — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 115-ші орында (Өзбекстан), облыста 9-шы орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19899 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:*
Пайарық (7 км), Лайыш (10 км), Шарқын (25 км), Митан (28 км), Жұма (29 км), Іштіхан (32 км), Жамбай (32 км), Самарқан (34 км), Гүлабат (38 км), Бұлыңғыр (39 км), Қосрабат (39 км), Тайлақ (40 км), Маржанбұлақ (47 км), Қаттықорған (51 км), Су қоймасы (51 км), Достық (52 км), Бейсенбі (54 км), Нұрабат (60 км), Ғаллаарал (63 км), Ұрғыт (66 км).

## Тарихы
Шелек — өте көне қоныс. Қала маңында Көктөбе қаласының қирандылары бар. Елді мекеннің ең көне мәдени қабаттары біздің дәуірімізге дейінгі 8-7 ғасырларға жатады. Ол кезде қалада бекініс қабырғалары, храмдар мен монументалды ғимараттар болған. Көктөбе бірнеше империялар мен әулеттерден аман өтіп, 13 ғасырға дейін, Шыңғыс ханның моңғол ордалары талқандағанға дейін өмір сүрді.
Самарқан мұражайында Шелек қонысынан табылған көптеген заттар сақталған. 19 ғасырдың екінші жартысында Бұхара әмірлігі Ресейге қосылып жатқанда оған қарсы шыққан қоныстардың қатарында Шелек те болды. Қазіргі Шелек 1981 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Шелекте сүт зауыты және мақта тазалау зауыты, томат пастасы мен шырындар шығаратын «Балтимор-Челек» ресей-өзбек бірлескен кәсіпорны, негізінен азық-түлік өнімдерін шығаратын басқа да шағын кәсіпорындар бар.
Сондай-ақ қалада бірнеше өзбек банктерінің филиалдары мен шағын банктері бар. Қала орталығында диқан базары, қала маңында киім-кешек базары орналасқан.

Қалада 6 сауда орталығы, мәдени және қызмет көрсету орталықтары, 4 жалпы білім беретін мектеп, 6 МТМ, балалар музыка мектебі, Шелек кәсіптік көлік колледжі, кітапханалар, мәдениет үйлері, стадион, спорт залы, орталық аурухана, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы қалалары
Байсын (қала)

**Байсын** ()  — қала, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Байсын ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 23 700 адамды құрайды.

## Сипаттама
Байсын қаласы Сұрхандария облысының батысындағы Ханғарансай өзенінің аңғарында, Байсұнтау тауларының арасында теңіз деңгейінен 1200 метрден астам биіктікте, Термезден 145 шақырым жерде орналасқан. Қалаға ең жақын Байсын теміржол стансасы 12 км қашықтықта (Гузар-Құмқорған желісінде).

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Байсын — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 87-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14922 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Бандиқан (41 км), Қарлұқ (47 км), Құмқорған (54 км), Шоршы (55 км), Қарашина (56 км), Сарық (59 км), Денау (61 км), Шерабат (61 км), Сарыасия (70 км), Шарғұн (72 км), Ұзын (72 км), Жарқорған (79 км), Ангор (82 км), Ескі Жекебақ (84 км), Халықабат (86 км), Мираки (92 км), Қамашы (93 км), Ғұзар (94 км), Яккабаг (96 км), Үшқызыл (96 км).

## Тарихы
Байсын төңірегінде қоныс тас дәуірінде басталған. Тесік-Тас үңгірінен неандерталь қалдықтары табылды. Байсын елді мекен ретінде 10 ғасырда іргесі қаланып, бір кездері аймақтың сауда жолдарының бірінде сауда орны болған.
13 ғасырдың басында оны моңғолдар қиратса, кейін Байсын қарапайым ауыл ретінде қалпына келтірілді. 16 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін қала Бұхара әмірлеріне бағынды. Қала мәртебесі — 1975 жылы (оған дейін — кишлак) берілді.

Байсын төңірегіндегі ауылдар – бірнеше ғасырлар бойы өзгермеген ерекше табиғи және мәдени ландшафт. Жергілікті халық дәстүрлі үйлерде тұрып, ата-бабаларыныі дәстүрлі қолөнерімен айналысады.
Басынтау жотасының табиғи нысандарымен, Тесік-Тас үңгірімен және ауданның экожүйелерімен бірге Байсынтау маңы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұраға үміткер ретінде белгіленген ландшафттық мәдени қорық болып табылады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан. Тұрғындар керамика, ұсталық, зергерлік, кесте тігу, ұсталық, қыш, кондитерлік бұйымдармен айналысады. «Трест» акционерлік қоғамы негізінен жібек, оның ішінде кестеленген атлас, моншақ, трикотаж, іш киім шығарады. Байсын қаласында 5 жалпы білім беретін мектеп, спорт және музыка мектебі, мейірімділік үйі, 2 кинотеатр, 6200 орындық стадион, клуб, 10 кітапхана, 2 емхана, дәрігерлік пункт, санитарлық-эпидемиологиялық станция, орман шаруашылығы кәсіпорны бар.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Жайлаутөбе қалашығы

**Жайлаутөбе қалашығы** (I-V ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Байзақ ауданы, Ақжар ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Қалашықты 1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы ашқан (К. Байбосынов), 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (К.М. Байпақов) зерттеген.
Қаланың ішкі қамалына барлау шурфы салынды. Үстінен жиналынып алынған қыш ыдыстар мен дән үккіштердің сынықтары Жайлаутөбені III-IV ғасырлардағы жер өңдеушілердің қонысы екендігін көрсетеді. Бір қырынан қарағандаа қала солтүстік-шығыс пен оңтүстік-батыс сызығы бойымен орналасқан 3 алаңы бар дөң тұрпатты.
Бұрыштарымен төрт тарапқа бағытталған оның өлшемдері 140х210 м, ішкі қамал дөңнің биіктігі 6 м-ге жететін оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Сыртқы беткейі құламалы, ішкісі еңісті болып келген ішкі қамал бір қалыпты екінші алаңға ауысады. Алаңның биіктігі 2,5 м-ге жуық. Оған биіктігі 2 м-дей үшінші алаң жанасқан. Қаланың барлық территориясы табанындағы ені 12 м, биіктігі 1,5-2 м үйінді жалмен қоршалған. Үйінді жалдың бұрыштарында мұнара қалдықтары аңғарылады. Үстінен жиналынып алынған материалдардың дені сырланбаған қыш ыдыстар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Жарқорған

**Жарқорған** () — Өзбекстанның Сұрқандария облысының оңтүстігіндегі қала, Жарқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 20900 адамды құрайды.

## Сипаттама
Сұрқандария өзенінің оң жағалауында, Сұрхан-Шерабад жазығында орналасқан. Сонымен қатар, қала арқылы Занг суландыру каналы өтеді. Жарқорған облыс орталығымен автомобиль және теміржол арқылы байланысады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жарқорған — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 73-ші орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14255 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Сарық (23 км), Ангор (24 км), Үшқызыл (25 км), Термез (29 км),  Құмқорған (38 км), Бандиқан (38 км), Шерабат (39 км), Халықабат (43 км), Шоршы (64 км), Тус (69 км, Тәжікстан), Қарлұқ (78 км), Байсын (79 км), Денау (94 км), Мазари-Шариф (95 км, Ауғанстан), Балх (97 км, Ауғанстан), Ұзын (107 км), Сарыасия  (110 км), Шарғұн (116 км), Қарашина (117 км), Тұрсынзаде (131 км, Тәжікстан).

## Тарихы
Жарқорған — көне қала. Орталық Азияның сауда жолдарының бірінде орналасқан ол ерте орта ғасырлардан бері белгілі. Жарқорған бекінісін 8 ғасырдағы араб географтары атап өткен. Түрлі тарихи кезеңдердегі қала Ғазнауи империясының, Селжук түріктерінің, Хорезмшахтардың құрамында болды, моңғол шапқыншылығынан аман қалды және өзінің тиімді орналасуының арқасында әрқашан дамыды. 19 ғасырдың аяғынан бастап Ресейдің Орта Азия губернияларының, кейін Өзбек КСР-інің құрамына кірді. 1973 жылдан бері қала мәртебесіне ие.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Мұнай қала маңында өндіріледі. Мақта тазарту зауыты, құрылыс материалдары зауыттары, «Жарқорған-мұнай» кені басқармасы, мұнай өндіретін машиналарды жөндеу шеберханалары, киім фабрикасы, автокөлік кәсіпорны, отын сақтайтын қоймалар, ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау қоймалары бар. Қалада әкімшілік, сауда және мәдениет мекемелері, аурухана, емхана, орта мектеп, халық театры, кітапхана, байланыс бөлімі, стадион, демалыс және мәдениет саябағы бар.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Құмқорған

**Құмқорған** () — Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы қала, Құмқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 21 173 адамды құрайды. 

## Сипаттама
Құмқорған қаласы Сұрқандария облысының орталық бөлігінде орналасқан. Бұл теміржол және автомобиль жолдары Термез, Ғұзар және Душанбеге қарай өтетін көлік торабы. Құмқорған Байсұнтау тауларымен және Сұрхандария өзеніндегі Бабатаг жотасымен қоршалған Сұрхан-Шерабад алқабының тар бөлігінде орналасқан. Құмқорғанның солтүстігінде Оңтүстік Сұрхан су қоймасы бар.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Құмқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 140-шы орында (Өзбекстан), облыста 12-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23369 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Бандиқан (18 км), Шоршы (26 км), Сарық (36 км), Жарқорған (38 км), Қарлұқ (40 км), Шерабат (53 км), Байсын (54 км), Денау (56 км), Ангор (56 км), Үшқызыл (62 км), Термез (68 км), Ұзын (69 км), Халықабат (71 км), Сарыасия (72 км), Шарғұн (77 км), Тус (78 км, Тәжікстан), Тұрсынзаде (93 км, Тәжікстан), Қаратағ (108 км, Тәжікстан).

## Тарихы
1930 жылдардағы Сұрқандария алқабының қарқынды игерілуі суару каналдарын салу қажеттілігіне әкелді. Бұл кезде Құмқорған ауылы пайда болып, кейін облыстың экономикалық орталығына айналды. Канал Сұрқандарияны Шерабат өзенімен байланыстырды. 1950 жылдары өзенге бөгет салынып, Оңтүстік Сұрхан су қоймасының құрылуына байланысты ауыл кеңейді. 1971 жылы ол қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бүгінде Құмқорғанда жөндеу-механикалық кәсіпорындар, құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар, мақта тазарту және мұнай сақтау қоймалары бар. Жергілікті халық сауда мен шағын кәсіпкерлікте де жұмыспен қамтылған.
Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйі және басқа да мәдениет мекемелері, мәдениет және демалыс саябағы, стадион және басқа да спорт нысандары бар. Аудандық орталық аурухана, емхана, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет көрсетуде.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (70 кг)

**2025 жылғы [[Ливерпуль]] қаласында өткен [[Бокстан әлем чемпионаты 2025|бокстан әлем чемпионатындағы]] 70 кг салмақ дәрежесіндегі жарыстардың нәтижесі.**  

**Финал****Жартылай финалдар****1/4 финалдар****1/8 финалдар****1/16 финалдар****1/32 финалдар****1/64 финалдар**
Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (Ерлер 50 кг)

**2025 жылғы [[Ливерпуль]] қаласында өткен [[Бокстан әлем чемпионаты 2025|бокстан әлем чемпионатындағы]]** **50 кг салмақ дәрежесіндегі жарыстардың нәтижесі.** 

#### '''1/32 финал'''

#### 1/16 финал

#### 1/4 финал

#### 1/2 финал

#### Финал
 

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Майбұлақ қалашығы

**Майбұлақ қалашығы** (X-XII ғасырлар) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қордай ауданы, Кенен ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан. 

## Зерттелуі, сипаты
1937 жылы Ю.Г. Платонов ашқан қалашықты 1979 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы экспедициясы (К. Байбосынов), 1984 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) зерттеген.
Зерттеу барысында сызба жобасы түсіріліп, үстінен біршама материалдар жиналды. Жобасында трапеция тұрпатты алаңның ұзындықтары: солтүстігі – 130, оңтүстігі – 80, шығысы – 100, батысы – 90 м. Қалашық ені 20-25 м, биіктігі – 3-3,5 м, үстінде 12 мұнараның қалдықтары бар үйінді жалмен қоршалған.
Жиналған материалдар – хум, көзе сияқты сырланбаған қыш ыдыстардың сынықтары. Бұл сынықтар осы күні Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дің археология және этнография қафедрасының археология кабинетінде сақтаулы.  

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары

**Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары** — Қазақстан үкіметінің мүшесі. Премьердің қалған орынбасарларындай, ол премьер-министр үкімдерінің орындалуына жауапты. Өзге орынбасарлардан айырмашылығы — Бірінші орынбасар басқалардан жоғары тұрады, әсіресе премьер өз қызметін орындай алмағанда. Бірінші орынбасарды Қазақстан президенті тағайындайды.

## Бірінші орынбасарлар тізімі

## Дереккөздер

Бір
Ұлттық университет

**Ұлттық университет** — бұл мемлекеттің білім беру және ғылыми-зерттеу саласындағы ерекше мәртебеге ие жетекші жоғары оқу орны. Мұндай оқу орындары елдің дамуына, экономикасына, ғылымы мен мәдениетіне айрықша ықпал етеді.

#### Ұлттық университеттің ерекшеліктері

* Ұлттық университеттерге мемлекет тарапынан ерекше мәртебе беріледі. Мемлекеттік бюджеттен қосымша қаржыландыру алады. Бұл қаржы ғылыми-зерттеу жұмыстарына, заманауи жабдықтарды сатып алуға және профессорлық-оқытушылық құрамның жалақысын арттыруға жұмсалады.
* Ұлттық университеттер ғылыми зерттеу орталықтары болып саналады. Олардың базасында ірі ғылыми жобалар жүзеге асырылып, инновациялық технологиялар мен жаңалықтар жасалады. Оқу процесі ғылыми зерттеулермен тығыз байланысты.
* Ұлттық университеттердің оқу бағдарламалары әлемдік стандарттарға сай дайындалуы тиіс. Олар студенттерге бакалавриат, магистратура және докторантура (PhD) деңгейлерінде білім алуға мүмкіндік береді.
* Ұлттық университеттер мемлекеттің басым бағыттары бойынша (мысалы, IT, инженерия, медицина, жаратылыстану ғылымдары және т.б.) жоғары білікті мамандарды дайындайды. 

#### Қазақстандағы ұлттық университеттер

* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (ҚазҰУ) 
* Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (ҚазҰПУ) 
* Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (ЕНУ)
* Қазақ ұлттық аграрлық университеті
* С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті
* Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
* Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті

## Дереккөздер

Санат:Университеттер
Шарғұн

**Шарғұн** () — Өзбекстанның Сұрқандария облысы Сарыасия ауданындағы қала.

## Сипаттама
Ол Сұрхан-Шерабат алқабының солтүстігінде Гисар жотасының етегінде орналасқан, орташа биіктігі 450 м, облыс орталығынан (Термез) 193 км. Қалаға жақын жерде Шарғұн өзені ағып жатыр.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шарғұн — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 156-шы орында (Өзбекстан), облыста 14-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 24892 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Сарыасия (6 км), Ұзын (11 км), Денау (22 км), Тұрсынзаде (23 км, Тәжікстан), Қаратағ (35 км, Тәжікстан), Қарлұқ (38 км), Шоршы (52 км), Ғиссар (55 км, Тәжікстан), Шарора (59 км, Тәжікстан), Сомониен (70 км, Тәжікстан), Душанбе (71 км, Тәжікстан), Байсын (72 км), Құмқорған (77 км), Бандиқан (84 км), Навабат (85 км, Тәжікстан), Мираки (96 км), Бохтар (100 км, Тәжікстан).

## Тарихы
Шарғұн 1940 жылдардың аяғында көмір кен орнын игеруге байланысты құрылды. Бастапқыда бұл кеншілер мекені Такчиян деп аталды, ол 1952 жылы елді мекенге айналды. 1973 жылы Шарғұн деп өзгертіліп, қала мәртебесін алды. Өнеркәсіптік қажеттіліктер үшін қалашыққа Құмкұрған-Душанбе тармағынан (Сарыасия стансасы) аудан орталығы арқылы 8 шақырымға дейін жететін теміржол желісі тартылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Көмір шахтасы, автомобиль зауыты, құрылыс мекемесі, 2 сауда ұйымы, 2 акционерлік қоғам, шағын кәсіпорындар мен фирмалар, оқу орындары, 3 жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, дарынды балаларға арналған гимназия, арнайы мектеп-интернат, балалар музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер орталығы бар.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Шерабат

**Шерабат** () — қала, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Шерабат ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Шерабат Өзбекстанның оңтүстігінде, Әмудария өзенінің оң жағасында орналасқан. Қала Термезден солтүстікке қарай 60 шақырым жерде, ал ең жақын теміржол вокзалы Наушахар (Қаған-Термез желісі) 42 шақырым жерде орналасқан. Шерабат 1973 жылы қала мәртебесін алды. Қала халқы 25 600 адамды қамтиды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шерабад – шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 80-ші орында және өз аймағында (Сұрқандария облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 734-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Сарық (19 км), Халықабат (24 км), Ангор (26 км), Бандиқан (38 км), Жарқорған (39 км), Үшқызыл (41 км), Термез (52 км), Құмқорған (53 км), Байсын (61 км), Шоршы (77 км), Қарашина (83 км), Қарлұқ (84 км), Мағданлы (85 км, Түрікменстан), Денау (102 км), Балх (103 км, Ауғанстан), Мазари-Шариф (109 км, Ауғанстан), Акча (112 км, Ауғанстан), Сарыасия (116 км), Ұзын (116 км), Шарғұн (121 км).

## Тарихы
Шерабаттың екі мың жылдан астам тарихы бар. Ол Шахри Хибар деп аталды және Ескендір Зұлқарнайынның кезінде болған.

Кеңестік тарихшы және шығыстанушы В.В.Бартольд, Шерабат қазіргі атауын XVIII ғасырдың басында алды және Шерабаддарияның оң жағалауында бекініс тұрғызған өзбектердің қоңырат тайпасының билеушісі Шер Әлидің атымен аталған. Жергілікті дәстүр бойынша «Ш» термині «Шоработ» — негізгі станса дегенді білдіреді. Орта ғасырларда Түркістанды Ауғанстан және Үндістанмен байланыстыратын Шерабаддария өзені ағып жатқан тау шатқалы арқылы маңызды сауда жолы өткен.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада бірнеше акционерлік қоғамдар, мақта-тоқыма, пірәндік, кірпіш, сүт, ұн, керамика, шағын және жеке фирмалар, құрылыс және көлік компаниялары, егін базары, сауда орындары, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары орналасқан.

Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, академиялық лицей, кәсіптік-техникалық колледждер, мәдениет және демалыс саябағы бар. Спорт кешені, стадион, спорт залдары мен ойын алаңдары, орталық аурухана және оның бөлімдері, перзентхана, емхана, дәріханалар, әйелдер мен балалар сауықтыру орталығы жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Шоршы

**Шоршы** () — қала (1976 жылдан) Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы Шоршы ауданының әкімшілік орталығы.

## Сипаттама
Қала Термез қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, Сұрхан оазисінің ортасындағы жазықта орналасқан. Қала маңынан Сұрқандария өзенінен су алатын Құмқорған каналы ағып жатыр. 
Елді мекен 1976 жылы қала мәртебесін алды. Шоршы — ірі транспорт торабы. Қаладан Термез, Қарлұқ, Байсын, Денау, Шерабат, Құмқорған және Кафрунға автобустар қатынайды. Термез-Регар автобусы да аудан арқылы өтеді.
Қалада аттас темір жол стансасы бар (Термез-Құмқорған желісінде).

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Шоршы — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 88-орында және өз аймағында (Сұрқандария облысы) 7-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 983-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Қарлұқ (18 км), Құмқорған (26 км), Денау (30 км), Бандиқан (39 км), Ұзын (43 км),Сарыасия (46 км), Шарғұн (52 км), Байсын (55 км), Сарық (61 км), Жарқорған (64 км), Тұрсынзаде (67 км, Тәжікстан), Шерабат (77 км), Қаратағ (82 км, Тәжікстан), Ангор (83 км), Ғиссар (87 км, Тәжікстан), Тус (88 км, Тәжікстан), Үшқызыл (89 км), Балх (90 км, Тәжікстан), Шарора (92 км, Тәжікстан), Термез (93 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Шоршыда құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар орналасқан, тамақ және жеңіл өнеркәсіп жақсы дамыған. Киім фабрикасы, жиһаз фабрикасы, керамзит зауыты, мақта тазалау, ұн комбинаты, мақта мата шығаратын цехтар бар. Ауыл шаруашылығы саласы картоп өсіруге маманданған.

Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, екі арнаулы мектеп-интернат, мамандандырылған мектеп-интернаты бар. Тоғыз кәсіптік колледж жұмыс істейді (ауыл шаруашылығы, коммуналдық шаруашылық, медицина, жеңіл өнеркәсіп, тұрмыстық қызмет көрсету, агроөнеркәсіптік кешен, экономика колледждері). Халыққа орталық аудандық кітапхана және оның желісі, қалалық кітапхана, көзі нашар көретін азаматтарға арналған кітапхана, мәдениет және демалыс саябағы, аудандық орталық аурухана, емхана, дәріхана, басқа да емдеу мекемелері қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы қалалары
Бахт

**Бахт** () — Өзбекстанның Сырдария облысындағы ауданға бағынысты қала (1980 жылдан), темір жол стансасы. Қала халқы: 10 100 адам.

## Сипаттама
Бахт — шөл даланың солтүстік-шығысында орналасқан, Сырдария облысы үшін транзиттік орталық болып табылады. Ол М37 тас жолында (Ташкент-Термез) және Сырдария мен Хавасттың екі айрығының арасындағы темір жол бойында орналасқан. Қаладан бірнеше шақырым жерде-Қазақстанмен шекара өтеді.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Бахт — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 166-шы орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 9-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 26 078-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Сырдария (13 км), Сайқұн (13 км), Диқанабат (19 км), Гүлістан (23 км), Шыназ (25 км), Наурыз (25 км), Досабат (25 км), Алмазар (30 км), Сардоба (30 км), Жетісай (31 км, Қазақстан), Аққорған (34 км), Гагарин (44 км), Бөке (44 км), Баяут (45), Гүлбахар (48 км), Жаңажер (51 км), Жаңажол (53 км), Жаңаабат (57 км), Хауас (57 км), Бустон (58 км, Тәжікстан).

## Тарихы
Бахт шөл даланың алғашқы даму толқыны кезінде ауыл болып іргесі қаланып, алғашында Великоалексеевка деп аталған. 1947 жылы ауылға қала үлгісіндегі поселке мәртебесі берілгенде оның атауы сәл ғана өзгертіліп, Великоалексеевский болып өзгертілді.

Қазіргі атауы 1963 жылы берілсе, 1980 жылдан Бахт қаласы болды. Оның елдің стратегиялық көлік бағыттарына жақын орналасуы қаланың дамуына жағдай жасады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада мақта тазалау зауыты және бірнеше тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (наубайхана, консерві зауыты, кондитерлік және алкогольсіз сусындар фабрикасы) орналасқан.
4 жалпы білім беретін мектеп, кешкі мектеп, балалар мен жасөспірімдер орталығы, оқушылардың шығармашылық орталығы, орталық аурухана, емхана, мәдениет үйі, 2 кітапхана жұмыс жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария облысы қалалары
Steppe and World

**Steppe & World Publishing** — Қазақстандағы баспа үйі. Баспа үйі Алматы қаласында орналасқан. Негізгі бағыты – қазақ тіліндегі балалар әдебиетін және әлем әдебиетінің аудармаларын шығару.

## Тарихы
**Steppe & World Publishing** — Қазақстандағы кітап баспасы. 2017 жылы Алматы қаласында құрылған. Баспа үйінің негізін қалаушы және жетекшісі — Раиса Сайран Қадыр.

Баспаның алғашқы жобасы — британдық жазушы Джулия Дональдсонның «Ақын қоян» («The Rhyming Rabbit») атты балаларға арналған шығармасы болды. Бұл кітап Pan Macmillan баспасымен жасалған келісім бойынша қазақ тіліне аударылып, 2017 жылы Франкфурт кітап жәрмеңкесінде ұсынылды. Кейін «Груффало» («The Gruffalo») және басқа да балалар әдебиетінің танымал туындылары аударылды.

Steppe & World Publishing Харуки Муракамидің «Норвег орманы» («Norwegian Wood»), Джоан Роулингтің «Хәрри Поттер» сериясы сияқты әлемдік бестселлерлерді қазақ оқырмандарына ұсынды. Сонымен қатар Зира Наурзбаева, Лилия Калаус және Зауре Турехан сияқты қазақстандық авторлардың еңбектері де басылды.

2023 жылдан бастап Steppe & World Publishing Клайв С. Льюистің «Хроники Нарнии» сериясын қазақ тіліне аударып, басып шығаруды жоспарлады. Сондай-ақ Рик Риорданның «Перси Джексон және Олимпийлер» циклі аударылатын шығармалардың қатарында аталды.

## Дайындаған кітаптар

### Хәрри Поттер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан баспалары
Раиса Сайранқызы Қадыр

**Раиса Сайранқызы Қадыр** — Steppe & World Publishing баспасының және  «Alghayat» әдеби агенттігінің негізін қалаушы, қазақ тілді аударма және балалар әдебиетін насихаттаумен айналысатын кәсіпкер. 

## Өмірбаяны
Ол Моңғолияда туған, Таяу Шығыс, Ұлыбритания, Германия және Нидерландта өмір сүрген. Жеті тіл меңгерген. 

Каирдегі Америка университетінде саясаттану және гуманитарлық бағыттар бойынша, Лондон университетінде шығыстану саласы бойынша, Ерасмус университетінде қаржылық менеджмент мамандығы бойынша білім алған. 

Германияда тұрған кезеңінде балаларға арналған жеке бренд ашып, Моңғолияда өндірілген органикалық киімдерді Еуропа нарығына жеткізіп сатумен айналысты. Брендтің өнімдері халықаралық деңгейдегі танымал тауар белгілерімен қатар сатылып, жоғары сұранысқа ие болды.

Кейінірек Таяу Шығыста инвестициялық компанияда жұмыс істеп, араб мемлекеттерінің Азия аймағына бағытталған қаржы құйылымдарына қатысты экономикалық талдау және зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бала күтіміне байланысты үй жағдайында болған кезеңінде фрилансер ретінде бизнес өкілдеріне жеке консалтинг қызметін көрсетті.

## Баспагерлік
2016 жылы Германиядағы Франкфурт қаласының маңында тұратын Раиса Қадыр жолдасымен Алматыға келеді. Сол кезде ол өзіне және балаларға қазақ тіліндегі кітаптарды іздейді, әрі дәл сонда орыс тіліндегі және қазақ тіліндегі кітаптардың таңдауының қаншалықты айырмашылығы бар екенін көреді. Қазақ тілінде сөйлейтін әрі оқитын адамдардың кітапқа қол жеткізе алмайтындығын айтады. Сол сәттен бастап осы мәселені шешумен айналысуға бағытталған іс бастайды.  

2016 жылдан бастап баспа ісін қолға алады. Бастапқы идея уақыт өте келе бизнес-жобаға айналды. Баспа қызметінің негізгі бағыты – шетелде жоғары бағаланған және сапалы деп танылған әдебиеттерді іріктеп, оларды қазақ тіліне аударып, басып шығару және қазақтілді аудиторияға ұсыну.  

Оның баспасы Джулия Дональдсонның «Ақын қоян» (The Rhyming Rabbit) және «Груффало», Эрик Карлдың «Қомағай жұлдызқұрт», сондай-ақ «Анна Франктің күнделігі» сияқты шығармаларды қазақ тіліне аударып, басып шығарды. 

### «Хәрри Поттер» жобасы
Джоан Роулингтің «Хәрри Поттер» сериясын қазақ тіліне аудару бастамасы 2017 жылдың соңында басталды,  авторлық құқық иелерімен келіссөздер шамамен бір жылға созылды. Аударманың сапасын көріп,  көз жеткізген соң, 2019 жылы қаңтарда Джоан Роулинг кітапты аударуға рұқсат берді. Келісімшарт шарттары серияның барлық кітаптарын аударуға мүмкіндік берді. Мұқаба дизайны үшін бөлек рұқсат талап етілді, бастапқы кезеңде Ұлыбританиядағы Bloomsbury үлгілері пайдаланылатыны және кейін отандық иллюстраторлардың жұмысы бар нұсқаны шығару жоспары айтылды. Гарри Поттердің британдық және америкалық жеңілдетілген нұсқасы бар. Қазақ тіліне британдық авторлық нұсқасын таңдалды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан аудармашылары
Шыңғыс Жұмабекұлы Мұқан

**Шыңғыс Жұмабекұлы Мұқан** (3 шілде 1984 жыл, Түркістан облысы) — қазақстандық мемлекеттік қызметкер,  кәсіпкер, баспагер, «Мазмұндама» қоғамдық қорының төрағасы. 

## Өмірбаяны

### Білімі
2004 — «Қайнар» университеті, «Аудармашы» мамандығы;

2008 — Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті, экономика бакалавры;

2017 — 2018 — Гарвард университеті, «Болашақ» бағдарламасы бойынша, мемлекеттік басқару магистрі (MPA).

### Қызметі
Еңбек жолын журналистика саласында бастаған. 

2003–2007 жылдары «Жас Алаш» газетінде тілші болып жұмыс істеді. 

2007 жылы ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің баспасөз хатшысы болды. 

2007–2010 жылдары «Жайық Пресс» ЖШС-нің бас директоры.

2010–2016 жылдары Батыс Қазақстан облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары.

2012 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінде сектор меңгерушісі, 

2012–2019 жылдары Атырау облысы әкімінің орынбасары болды. 

2019–2020 жылдары «KazPetroDrilling» АҚ корпоративтік даму жөніндегі вице-президенті қызметін атқарды. 

2020 жылдың 29 шілдесінен бастап Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары. 

«Мазмұндама» қоғамдық қорының төрағасы

2020 жылдан бастап ҚР Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі.

### Мемлекеттік марапаттары
* «Құрмет» ордені (2015);
* «Қазақстан Конституциясының 20 жылдығы» мерейтойлық медалі (2015);
* «Тіл жанашыры» төсбелгісі (2015).

## Дереккөздер
Бокстан Қазақстан жастар құрамасы

Бокстан Қазақстан жастар құрамасы

## 2025 жыл
30 шілде - 12 тамыз аралығында Таиландтың Бангкок қаласында World Boxing федерациясының ұйымдастыруымен бокстан жасөспірімдер мен жастар арасындағы Азия чемпионаты өтті. 

### Ерлер

* 50 келі: Нұрзат Оңғаров
* 55 келі: Бексұлтан Боранбек
* 60 келі: Нұрислам Қалдыбаев
* 65 келі: Илья Калинин
* 70 келі: Нұрбек Мұрсал
* 75 келі: Аман Қонысбеков
* 80 келі: Санжарәлі Бегалиев
* 85 келі: Азатбек Жолдасхан
* 90 келі: Темірлан Мұқатаев
* 90 келіден жоғары: Нұрасыл Асылхан

**Бас бапкер:** Бақыт Сәрсекбаев

### Әйелдер

* 48 келі: Гүлназ Бөрібаева
* 51 келі: Томирис Мырзақұл
* 54 келі: Сымбат Әлиасқар
* 57 келі: Виктория Байдукова
* 60 келі: Әсем Таңатар
* 65 келі: Аружан Жаңабаева
* 70 келі: Бақыт Сейдіш
* 75 келі: Шұғыла Нәлібай
* 80 келіден жоғары: Әсел Тоқтасын

**Бас бапкер:** Елдос Сайдалин 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан боксшылары
Сәуле Саветқызы Сағынтаева

**Сәуле Саветқызы Сағынтаева** - экономика ғылымдарының докторы, физика-математика ғылымдарының кандидаты, математика ғылымдарының профессоры, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі.

Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің 2024 жылдан бастап ректоры.
## Өмірбаян

## Ғылыми еңбектері
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан экономистері