1905 жыл

## Оқиғалар
### Қаңтар
* 1 қаңтар — Ресейдегі алғашқы мырыш Владикавказдағы Алагир зауытында алынды.
* 2 қаңтар — Порт-Артур қорғанысының аяқталуы, бекініс комендант Стесселдің шешімімен жапон жағына берілді.
* 17 қаңтар — Бакудегі зауыттар мен механикалық шеберханаларда ереуіл басталды. 2 ақпанда тоқтатылды.
* 22 қаңтар — «Қанды жексенбі», Бірінші орыс революциясының басталуы.
* 25 қаңтар — Ригада жалпы ереуіл басталды.

### Ақпан
* 2 ақпан — Санкт-Петербургте Фонтанка арқылы өтетін Египет көпірі оның үстінен гвардиялық атты әскер эскадрильясының өтуі кезінде құлады.
* 8 ақпан — қазіргі Әзірбайжан территориясындағы Баку, Елизаветполь және басқа қалаларда ереуілдер басталды.
* 17 ақпан — Ұлы князь Сергей Александровичті Мәскеуде социалист-революционер Иван Каляев өлтірді.
* 19 ақпан — Бакуде үш күнге созылған ұлтаралық қақтығыстар басталды.

### Наурыз
* 4 наурыз — Теодор Рузвельт Америка Құрама Штаттарында екінші мерзімге ант берді.
* 10 наурыз — «Челси» футбол клубы құрылды.
* 21 наурыз — Кабулда ағылшын-ауған шарты жасалды, оған сәйкес әмір Хабибулла хан әкесі әмір Абдуррахман жасаған келісімдерді орындауға міндеттелді.

### Сәуір

### Мамыр
* 27-28 мамыр — орыс және жапон эскадрильясының Цусима шайқасы, Ресейдің 2-Тынық мұхит эскадрильясының толық жеңілуі.
* 15 мамыр — Лас-Вегас, Невада, АҚШ құрылды.
* 23 мамыр — Баку жұмысшыларының төрт күндік саяси ереуілі басталды.

### Маусым
* 7 маусым — Норвегия Швециямен жеке одақты тоқтатып, өзін тәуелсіз мемлекет деп жариялады.
* 16 маусым — Иваново-Вознесенскідегі Талка өзеніндегі ереуіл кезінде жұмысшылардың бейбіт шеруінің орындалуы.
* 27 маусым — Потемкин матростарының көтерілісі.

### Шілде
* 5 шілде — Аустралия премьер-министрі Джордж Рейд отставкаға кетті. Протекционист Альфред Дикин билікке қайта оралады.
* 8 шілде — Потемкин рейсіндегі көтерілістің аяқталуы. Констанцадағы бүлікші матростар әскери кемені Румыния билігіне тапсырып, өздері саяси эмигрант ретінде жағаға шықты.
* 9 шілде — Латвиядағы жалпы ереуіл.
* 21 шілде — Каспий сауда флоты теңізшілері мен кеме жөндеу шеберханалары жұмысшыларының онкүндік ереуілі басталды.
* 29 шілде — АҚШ пен Жапония арасындағы келісім (Тафт-Кацура келісімі).
* 30 шілде — Бакудің мұнай кәсіпшіліктері мен механикалық шеберханаларында онкүндік ереуіл басталды.

### Тамыз
* 6 тамыз — Курланд провинциясы соғыс жағдайы жарияланды.
* 13 тамыз — Норвегияда Швециямен одақты тоқтату туралы референдум. Абсолютті көпшілік одақты таратуға дауыс берді.
* 6 тамыз — 1905 жылғы 6 тамыздағы Думаны Ресей империясының заң шығарушы-кеңесші өкілді органы (Булыгин Думасы) ретінде шақыру туралы манифест. Думаны құрудың кемсітушілік шарттары қоғамдық наразылық тудырды; Манифестте көзделген жоба бойынша Думаға сайлау өткен жоқ.
* 27 тамыз — университет автономиясын қалпына келтірген 5-ші университет жарғысы.
* 31 тамыз — Швецияның Карлстад қаласында Норвегия мен Швеция арасында швед-норвегия одағын тоқтату туралы келіссөздер басталды.

### Қыркүйек
* 5 қыркүйек — Жапониямен Портсмут келісімі, орыс-жапон соғысының аяқталуы.
* 7 қыркүйек — Риганың орталық түрмесіне қырағылар отряды шабуыл жасап, Латвия социал-демократиялық еңбек партиясының өлім жазасына кесілген мүшелерін босатады.
* 12 қыркүйек — ресейлік профессор В.Мантеуфель жүректен оқ алу үшін алғашқы хирургиялық операция жасады.
* 23 қыркүйек — Швецияның Карлстад қаласында Норвегия мен Швеция арасындағы швед-норвегия одағын тоқтату туралы келіссөздер Карлстад келісімін параграфтаумен аяқталды.
* Будапешттегі жаппай саяси ереуіл.

### Қазан
* 7 қазан — Ресейде жалпы саяси ереуілдің басталуы, тіпті Мемлекеттік банк пен министрліктер де ереуілге шықты.
* 9 қазан — Норвегияның стортингі швед-норвег одағын бұзу туралы Карлстад келісімдерін бекітті.
* 12 қазан — Латвияда жалпы ереуіл басталды.
* 13 қазан — Швед Риксдаг Швед-Норвегия одағын бұзу туралы Карлстад келісімдерін мақұлдады.
* 14 қазан — Халықаралық аэронавтика федерациясы (FAI) кейінірек FAI Бірінші Бас конференциясы деп аталатын конференцияда құрылды.
* 19 қазан — Ресейде алғаш рет С.Ю.Витте басқаратын біріккен үкімет – Министрлер Кеңесі құрылды.
* 26 қазан
**Петроград жұмысшылар депутаттары кеңесі құрылды.
**Карлстад келісімдері Норвегияның тәуелсіздігін және оның территориясының тұтастығын анықтайтын швед-норвег одағын бұзу үшін жасалды.
* 28 қазан — Закавказье теміржолшыларының екі апталық ереуілі басталды.
* 29 қазан
**Айналым-Байкал темір жолы тұрақты пайдалануға қабылданды.
**Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасында, Фальграсқа жақын жерде гереро және нама тайпалары көтерілісінің жетекшісі Хендрик Витбой қайтыс болды, содан кейін колониядағы ұйымдастырылмаған қарсылық 1907 жылға дейін жалғасты.
* 30 қазан
**азаматтық бостандықтарды енгізетін, Думадағы өкілдікті кеңейтіп, оны заң шығарушы орган деп жариялаған патша манифесі жарияланды, Ресейде алғаш рет монархиялық билік субъектілердің пайдасына шектелд
**Владивостоктағы солдаттар мен матростардың демонстрациясы. Келесі күні қалада көтеріліс басталды.

### Қараша
* 3 қараша — Ресейде саяси амнистия жарияланды.
* 4 қараша — Финляндия автономиясы туралы жарлық шықты.
* 6 қарашa
**Ресей халқының одағы құрылды.
**Приморье мен Владивосток қаласы соғыс жағдайы жарияланды.
* 8 қараша — Николай Коротков Әскери-медициналық академияда өткен конференцияда бүкіл әлемде әлі де қолданылып жүрген қан қысымын өлшеудің дыбыстық әдісін ашқан.
* 16 қараша — 1907 жылдың 1 қаңтарынан бастап жер үшін өтеу төлемдерін жартысына дейін қысқарту және оларды жинауды толық тоқтату туралы патша манифесі жарияланды.
* 17 қараша — Жапонияның Кореяға қатысты протекторат туралы шартына қол қойылды. Кореядағы билік жапон резидент-генералына өтті.

### Желтоқсан
* 4 желтоқсан — Мәскеу жұмысшылар депутаттары Кеңесі құрылды.
* 6 желтоқсан
**Красноярск Республикасы жарияланды.
**Владивостокта Владивосток гарнизонының төменгі қатарларының Атқару комитеті сайланды.
* 7 желтоқсан — Эдвард Цирм адамның қасаң қабығын трансплантациялауды сәтті жасады.
* 8 желтоқсан — Бакуде жұмысшылар депутаттары Кеңесі құрылды.
* 23 желтоқсан — 8 қаңтар 1906 жыл – Закавказье теміржолшыларының жалпы саяси ереуілі.
* 25 желтоқсан — Баку гарнизоны жауынгерлерінің демонстрациясы мен митингісі.
* 27 желтоқсан — 4 қаңтар 1906 жыл – Баку зауыттары мен егістіктеріндегі жалпы саяси ереуіл.

### Нақты күндері жоқ
* 1905 ж. А.Эйнштейн М.Планктың болжалын дамытып электрмагниттік энергияның да квантпен тұтылатынын болжады.
* 1905 ж. теорияшыл физик Альберт Эйнштейн кеңістік пен уақыттың жаңа ілімі жеке арнайы салыстырмалық теорияны тұжырымдады.
* Мельбурнде бірінші Аустралазия теннис чемпионаты өтті, кейін ол Австралияның ашық чемпионаты деп аталды.
* Сунь Ятсен Жапонияда революциялық одақтас лигасын (Тунменхуй) құрды.
* С.И. Маслюковтың (1891-1947) дебюті, орыс циркі және сахна әртісі.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1905 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1905 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*