2003 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 5 қаңтар – Роландас Паксас Литва президенті болып сайланды.
* 6 қаңтар – Транзиттік фотометрияны қолдану арқылы ашылған алғашқы экзопланета OGLE-TR-56b ашылғаны жарияланды.
* 10 қаңтар – Солтүстік Корея Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан шығатынын мәлімдеді.
* 19 қаңтар - Кубада Ұлттық жиналысқа сайлау өтті. Ассамблея 608 мүшеге дейін кеңейтілді.
* 22 қаңтар –  НАСА-ның Pioneer 10 ғарыш кемесінен Жерден соңғы сигналы шамамен 12,2 миллиард шақырым қашықтықта алынды.
* 23 қаңтар - НАСА Pioneer 10 зондымен байланысын шамамен 31 жылдан кейін жоғалтты.

### Ақпан
[нобай|5 ақпанда [Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ отырысында Колин Пауэлл антракс үлгісін сақтайтын сынама түтік (модель) көрсетіп, Иракта биологиялық қару бар екенін жариялады.]]
нобай|2002 жылдың 15 қыркүйегінде Лондондағы соғысқа қарсы наразылық акциялары.
* 4 ақпан - Югославияның Одақтас Республикасының орнына Сербия мен Черногорияның Мемлекеттік қауымдастығы құрылды.
* 5 ақпан - БҰҰ отырысында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл Иракқа басып кірудің дәлелдерін ұсынды. Кейінірек деректер жалған екені және Буш әкімшілігі оны сөзін дайындауда адастырғаны анықталды.
* 5 ақпан – Армения ДСҰ-ға кірді.
* 6 ақпан – Солтүстік Корея ядролық қару бағдарламасын қайта бастағанын жариялады.
* 15 ақпан - АҚШ бастаған коалицияның Иракқа басып кіруіне қарсы дүниежүзілік келісілген наразылық күні. Осы күні өткізілген демонстрациялар 2002 жылы басталған Ирак соғысына қарсы наразылықтардың бөлігі болды.
* 18 ақпан – Тэгу метросында (Оңтүстік Корея) өрт шықты.
* 24 ақпан – Шыңжаңның Бачу қаласында 6,8 балдық жер сілкінісі болып, 257 адам өмірін қиды.
* 26 ақпан - Дарфурдағы соғыс көтерілісші топтар Судан үкіметіне қарсы көтеріліс бастағаннан кейін басталды.

### Наурыз
[нобай|Британдық сарбаздар [Басра|Басраның оңтүстігіндегі Ирак әскеріне 81 мм минометпен оқ жаудырды, 2003 жылғы 26 наурыз.]]
нобай|Президент Джордж Буш 2003 жылдың 19 наурызында Овал кабинетінен халыққа үндеу тастап, «Ирак бостандығы» операциясын жариялады.
* 6 наурыз – SCO тобы Linux әзірлеуінде Unix пайдалану бойынша жалғасып жатқан дауда IBM-ге қарсы сот ісін қозғады 
* 8 наурыз - Мальта референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 11 наурыз - Халықаралық қылмыстық сот өз жұмысын бастады.
* 12 наурыз - Сербия премьер-министрі Зоран Джинджич Белградта снайперлік оқтан қаза тапты.
* 14 наурыз - Режеп Тайып Ердоған Түркия үкіметін басқара бастады.
* 15 наурыз 
** Орталық Африка Республикасында бұрынғы генерал Франсуа Бозизе әскери төңкеріс жасап, билікті басып алды.
** Ху Цзиньтао Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті (2013 жылдың 14 наурызына дейін).
* 17 наурыз – АҚШ президенті Джордж Буш Ирак президенті Саддам Хусейнге 48 сағат ішінде отставкаға кетуін талап етіп, ультиматум қойды.
* 20 наурыз - Саддам Хусейн режимін құлату мақсатында АҚШ бастаған халықаралық коалиция әскерлерінің Иракқа басып кіруі.
* 23 наурыз - Словения референдумда Еуропалық Одақ пен НАТО-ға қосылуды мақұлдады.
* 27 наурыз - Басра маңындағы Британдық және Ирак әскерлерінің танк шайқасы. Ирак әскерлері 14 танкінен айырылды.

### Сәуір
нобай|Бағдаттың бұл көрінісін 2003 жылдың 2 сәуірінде НАСА-ның Landsat 7 спутнигі түсірген. Суреттегі қара жолақтар — АҚШ-тың әуе шабуылдарына кедергі жасау мақсатында мұнай ұңғымаларын әдейі өртеуден шыққан қою түтін.
нобай|2003 жылдың 14 сәуірінде, Бағдат құлағаннан кейін қала көшелеріне кірген американдық танктер.
нобай|«Ирак бостандығы» операциясында қызмет еткен АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің M1 Abrams негізгі танкі Ирак күштерімен атыстан кейін Бағдадқа бара жатқан жолда жойылып кетті.
* 3 сәуір - Сербия мен Черногория Еуропа Кеңесіне қосылды.
* 6 сәуір - Британдық әскерлер Басраға кірді.
* 9 сәуір - Коалиция әскерлері Бағдадты басып алды. АҚШ Бағдадты басып алып Саддам Хусейнді құлатқанын жариялады. Бағдадтың орталығында тұғырдан Саддам Хусейннің мүсіні қиратылды.
* 10 сәуір - Коалиция әскерлері Киркукты басып алды.
* 11 сәуір  - Коалиция әскерлері Мосулды басып алды.
* 12 сәуір – Мажарстан референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 14 сәуір – Адам геномы жобасы аяқталды, адам геномының 99%-ы 99,99% дәлдікпен тізбектелді.
* 24 сәуір - Windows Server 2003 шығарылымы өтті.
* 28 сәуір – iTunes Store дүкенінің іске қосылуы.

### Мамыр
* 1 мамыр - Джордж Буш Ирактағы соғыстың аяқталғаның жариялады.
* 3 мамыр – Наурудағы парламент сайлауы.
* 5 мамыр - Ахмед Уяхья Алжир үкіметін басқарады.
* 11 мамыр - Литва референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 17 мамыр – Словакия референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 26 мамыр – Жорж Рутаганда Руанда бойынша Халықаралық қылмыстық трибунал тарапынан соғыс қылмыстары үшін сотталған алғашқы адам болды және оның бұрынғы айыптаулары күшінде қалдырылды.
* 28 мамыр – Әлемдегі алғашқы клондалған жылқы дүниеге келді.
* 30 мамыр - Біріккен Ұлттар Ұйымы Конго Демократиялық Республикасының Итури провинциясында бейбітшілікті сақтау операцияларына рұқсат берді.

### Маусым
* 1 маусым – Ресей мен Америка Құрама Штаттары арасындағы Стратегиялық шабуыл қаруын қысқарту туралы келісім күшіне енді.
* 10 маусым – НАСА Spirit роверін Марсқа ұшырды.
* 14 маусым - Чехияда ЕО-ға кіру туралы референдум өтті. Сайлаушылардың 77% - дан астамы ЕО мүшелігін қолдады.
* 20 маусым — Викимедиа қоры құрылды.
* 22 маусым - Тәжікстанда президенттің өкілеттігін бір мерзіммен шектейтін Конституцияның 65-бабын алып тастау үшін конституциялық референдум өтті.
* 25 маусым — Канада мен Бутан дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 26 маусым — АҚШ Жоғарғы Соты гомосексуалдық қатынастарды тыйым салуды конституцияға қайшы деп таныды.
* 30 маусым - Конго Демократиялық Республикасындағы соғысушы тараптар Екінші Конго соғысын аяқтайтын бейбітшілік келісіміне қол қойды.

### Шілде
нобай|Delta II зымыран тасығышындағы Opportunity ровері.
* 5 шілде – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы SARS індетін бақылауда ұстады деп жариялады.
* 7 шілде – НАСА "Opportunity" роверін марсқа ұшырды.
* 12 шілде - ОБА басшысы Джордж Тенет президент Буштың Ирактың Африкадан уран сатып алу әрекеттері туралы сөзіне жалған ақпарат қосқаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алып, оны «қателік» деп атады.
* 13 шілде – Америка Құрама Штаттары Ирактың этникалық жағынан әртүрлі уақытша үкіметі ретінде Ирак Басқарушы Кеңесін құрды.
* 18 шілде - Еуропаның болашағы туралы конвенция өз жұмысын аяқтап, алғашқы Еуропалық Конституцияны ұсынды.
* 22 шілде - Саддам Хусейннің екі баласы Кусей мен Удей өлтірілді.
* 30 шілде – Соңғы Volkswagen Beetle шығарылды.

### Тамыз
нобай|Үндістанның Бхопал қаласындағы аймақтық табиғи тарих мұражайында Rajasaurus narmadensis көрмесі.
* 11 тамыз – НАТО Ауғанстандағы халықаралық бітімгершілік күштерін басқаруды өз қолына алды.
* 12 тамыз – Rajasaurus narmadensis динозавр түрінің табылғаны жарияланды.
* 15 тамыз – Ливия 1988 жылы Pan Am 103 ұшағын бомбалағаны үшін азаматтық жауапкершілікті ресми түрде мойындады.
* 16 тамыз – Халықаралық химия одағы 110-шы элементке ресми түрде дармштадтий атауын берді.
### Қыркүйек
* 11 қыркүйек - Камбоджа мен Непал Дүниежүзілік сауда ұйымына мүшелікке қабылданды.
* 14 қыркүйек 
** Швецияда еуроны енгізу бойынша референдум өтті. Референдум сәтсіз аяқталды.
** Эстония референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 20 қыркүйек – Латвия референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.
* 21 қыркүйек – НАСА Галилео зондын Юпитердің атмосферасына жіберу арқылы 14 жылға жуық уақыт жұмыс істегеннен кейін оның миссиясын аяқтады.

### Қазан
* 7 қазан – Nokia компаниясы N-Gage портативті ойын консолін шығарды. Бұл ойын индустриясында үлкен сәтсіздікке ұшырады.
* 10 қазан – Джордж Буш  Кубаға көмек көрсету комиссиясының құрылғанын жариялады.
* 16 қазан – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Иракты АҚШ басқаратын басқаруды қолдайтын 1511 қарарын қабылдады.
* 21 қазан – Иран байытылған уран өндіріп жатқанын мойындағаннан кейін ядролық бағдарламасын тоқтатуға келісті.
* 23 қазан - Қырғызстанның Қант қаласында Ресей әуе базасы ашылды — бұл КСРО ыдырағаннан бергі Ресейдің алғашқы шетелдік нысаны.

### Қараша
нобай|Калифорния Губернаторы Арнольд Шварценеггер АҚШ президенті Джордж Бушпен бірге.
* 3 қараша - Грузияда парламент сайлауының нәтижелеріне қарсы жаппай наразылықтар басталып, кейіннен «Раушан төңкерісіне» ұласты.
* 15 қараша - Ыстанбұл қаласында Неве Шалом және Бет-Исраэль синагогаларының жанында екі көлік жарылып, 25 адам қаза тапты.
* 17 қараша - Актер Арнольд Шварценеггер Калифорния губернаторы ретінде ресми түрде ант берді.
* 27 қараша - АҚШ президенті Джордж Буш Алғыс айту күнін американдық әскерлермен бірге өткізу үшін Бағдадқа құпия сапармен барды.

### Желтоқсан
* 1 желтоқсан – Женева бастамасы.
* 9 желтоқсан – Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясы қол қоюға ашылды.
* 12 желтоқсан - Шавкат Мирзиеев Өзбекстанның премьер-министрі болып тағайындалды.
* 13 желтоқсан - Саддам Хусейн Тикрит қаласының маңында тұтқындалды.
* 19 желтоқсан - Ливия жаппай қырып-жою қаруын өндіруге бағытталған барлық материалдарын, жабдықтарын және бағдарламаларын жоюға келісті.
* 23 желтоқсан - Иво Санадер Хорватияның премьер-министрі болды.

### Нақты күндері жоқ
* Мұхтар Әблязов бостандыққа шықты, ол сол кезде әлі талқандалмаған қазақстандық оппозицияның шапағатынан кейін саясатпен айналыспауға уәде бергені үшін кешірілді.

### Қазақстанда
* 8 қаңтар - Қазақстан Парламенті Мәжілісі алкоголь мен темекінің жарнамасын шектейтін заң жобасын мақұлдады.
* 20 қаңтар - ЮНЕСКО жариялаған ақын және күйші Махамбет Өтемісұлы жылының ашылуына арналған облыстық фестивалі өтті.
* 3 ақпан - Италияға ресми сапармен Қазақстанның мемлекеттік делегациясы келді.
* 21 ақпан -Атырауда қоғамдық тыңдаулар өтті, онда Құрманғазы құрылымындағы теңіз операцияларының қоршаған ортаға әсерін алдын ала бағалау туралы әңгіме болды.
* 24 ақпан - Алматыда импортты алмастыру бойынша республикалық кеңес өтті. Ірі импорттаушылар 29 млрд. теңгеден астам сомаға қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерін жеткізуге шарт жасасты.
* 4 наурыз - Атырауға жұмыс сапарымен Иран Ислам Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды.
* сәуір - Америкалық прокурорлар Джеймс Гиффенді 1990 жылдары Батыс компаниялары үшін Теңіз кен орнының мұнай келісімшарттарын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының бұрынғы премьер-министрі Нұрлан Балғымбаев пен Нұрсұлтан Назарбаевқа пара берді деп айыптады.
* 16 сәуір - Қазақстан мен Ресейдің шекаралас аймақтарының I форумы.
* 13 маусым - Даниал Ахметов Қазақстан Республикасының Парламентімен Қазақстан премьер-Министрі лауазымында бекітілді.
* 26 маусым - Облыстық "Атырау " қоғамдық-саяси газеті өзінің 80 жылдығын атап өтті.
* 27 маусым - "Қазақстан Республикасының Жер Кодексі" жарияланды.
* 16 шілде - Қоғамдық тыңдауда атыраулықтар Құрманғазы теңіз құрылымын — "ҚазМұнайГаз" және "Роснефть" бірлескен туындысын игеру жобасын мақұлдады.
* тамыз - Алғашқы 27 қазақстандық бітімгерлер Иракқа келді.
* 28 Тамыз - Қазақстан мен Ливан дипломатиялық қатынастар орнатты.
* 29 тамыз - Алматыда "Алматы іс-қимыл бағдарламасын қолдау" бойынша теңізге шыға алмайтын дамушы елдердің Алматы декларациясына қол қойылды.
* 25 қазан - "Асар" республикалық партиясы ұйымдастырылды.
* 28 қараша - 2004-2005 жылдарға арналған" Мәдени мұра " бағдарламасының жобасын мақұлдаған Ұлттық кеңестің отырысында ел Президенті бұл бағдарламаға мемлекеттік мәртебе беру керектігін атап өтті.
* 19 желтоқсан -  "Асар" партиясын Қазақстан Республикасы Әділет Министрлігінің тіркеу қызметі комитеті тіркеді.

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:2003 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:2003 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*