open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Темір Мұхамедұлы Тайбеков

**Темір Мұхамедұлы Тайбеков** (28.2.1939 ж.т., Жамбыл облысы Жуалы ауданы Боранды бекеті) - композитор. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1965). 1962 - 65 ж. Қазақ радиосында музыкалық редактор, Қазақ телевизиясы мен радиосының музыкалық. редакциясын ұйымдастырушы әрі бас редакторы (1965 - 71) және осындағы музыкалық редакциясының меңгерушісі (1984 - 90), 1971 - 81 ж. *"[[Қазақконцерт]]"* бірлестігінің музыкалық. және көркемдік жетекш., 1981 - 84 ж. Атырау облысы атқару к-тінде мәдениет жоніндегі көркемдік жетекші. 1990 - 97 ж. "Өнер" баспасының музыкалық. редакциясының бас редакторы міндеттерін атқарды. Т. - "Жас дәурен" (сөзі Қ.Аманжоловтікі, 1956), "Махаббат тілі - тілсіз тіл" (сөзі Абайдікі, 1965), "Жаңа жыл вальсі" (сөзі Д.Қанатбаевтікі, 1970), "Мәңгі шырак" (сөзі Б.Тәжібаевтікі, 1976) әндері, "Туған жермен әңгіме" толғау-балладасы (1970), "Атамекен" поэмасы (1987), увертюра-фантазия,т.б.аспаптық шығармалардың; *"[[Жас дәурен]]"* әндер мен романстар (1977), балалар мен бүлдіршіндерге арналған "Кремль жүлдыздары" (1984), "Коктем вальсі" (2000) әнжинақтарының авторы. Әндері кезінде қазақ әншілері (Р.Бағланова, А.Байтоғаев, Ғ.Есімов, Е.Серкебаев, Р.Мүсабаев, т.б.) репертуарынан орын алды.

## Дереккөздер


Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Портик

thumb
**Портик** () - ғимараттың алдыңғы бөлігі, бір немесе үш жағынан ашық болады және арқалардан немесе колонналардан құрылады. Көбінесе бас кіре берісті көркемдеуге қолданылады. Портик антика заманынан белгілі (Ежелгі Грекияда архаика кезеңінде ғибадатхаиаларында қолданылған). Еуропа архитектурасында жаңа заманда (классицизм 18ғ., І9ғ-дың 1-шіжар-тысында) П. маңызды орын алды. 19 - 20 ғасырларда сәулет өнерінде портик колонналарының орнына бағаналарды қолдана бастады.
## Дереккөздер
Такт

**Такт** - музыкада, метр өлшемі. Такт өлшемдік бөлшек түрінде немесе ерекше белгі ретінде (С 4/4; 2/2) нота жазуының басында немесе Такт өлш. ауысқан сайын қойылып отырады. Бір Т-і мен екінші Т-інің аралығы нотада тік сызықтармен (Т. сызықтары) белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Қобызшы

thumb|300px|Табиғат аясында аспапта ойнап отырған қобызшы

**Қобызшы** - қобыз аспабында ойнайтын адам.

Артынан мол музыкалық мұра қалдырыл аты аңызға айналған Қобызшылар: Қорқыт, Ықылас Дүкенұлы.

Екі ішекті қобызда орындаушылық дәстүрінің сабақтастығын үзбей, ұстаздық етіп, бүгінге жалғастырушылар: Ж.Қаламбаев пен Д.Мықтыбаев болды. Белгілі қобызшылар: Г.Баязитова, Ф.Балғаева, Ғ.Молдакәрімова т.б. Қобызшылардың репертуарынан халық әндері мен күйлері және классик шығармалар орын алды.

## Дереккөздер


Санат:Қобызшылар
Натура

**Натура** ( - табиғат) бейнелеу өнерінде-суретші тікелей көріп, бейнелеп отырған кез келген нақты нысан (табиғат көрінісі, адам, зат, т.б.). Натураны таңдап алу әрі оны өзінше жеткізе білу арқылы суретшінің ортаға деген көзкарасы мен шығармашылық мақсаты анықталады. Этюд, нобай, нышан, портрет, пейзаж, натюрморт натура арқылы жасалады.

## Дереккөздер
Акватайғанау

**Акватайғанау** - доңғалақтарының жол үстіндегі су немесе сұйық батпақ қабатында тайғанау кезіндегі автомобиль қозғалысы.

## Дереккөздер


Санат:Автомобиль
Санат:Техника
Тоналдық

**Тоналдық** ( — тон) немесе **үндестілік** — музыкалық лад дыбыстарының биіктігі. Ол негізгі тонның (тониканың) музыка жүйедегі дыбыс қатары баспалдақтарының біріне орналасуымен анықталады. Музыкада, негізінен, мажорлы, минорлы тоналдықтар қолданылады. *"Тоналдық"* атауы тоника мен лад атауларынан құралады. Мысалы, до-мажор, до-диез минор немесе C-dur, Cis-moll т.б. Қазіргі 12 дыбысты музыка жүйеде әр лад 12 тоналдықта берілуі мүмкін (хроматикалық гамма баспалдағының санына сәйкес).

## Дереккөздер


Санат:Музыка теориясы
Санат:Музыка
Санат:Музыка терминдері
Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев

**Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев** (8.4.1959 ж.т., Қызылорда облысы) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі.

Қыпшақ тайпасының Ұзын руының Алтыбас бөлімінен шыққан.
## Өмірбаяны
* 1981 ж. Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институтының Қызылорда бөлімшесін бітірген.
* 1993 ж. Гнесиндер атындағы Ресей Музыка академиясын бітірген.
* 1983 ж. *"[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]"* жастар ансамблінің әншісі, сондай-ақ, "Қазақконцерт" бірлестігінде өнер көрсеткен.
* 1991 ж. Алматы облыстық филармониясының жанындағы *"Наурыз"* ансамблінің көркемдік жетекшісі болып қызмет атқарды.
* 1992 ж. "Талант" мәдени-ағарту орталығының директоры, әрі көркемдік жетекш. Оның репертуарында қазақ және шетел композиторларының әндері бар.
## Жетістіктері
* Бүкілодақтық және Халықаралық байқаулардың лауреаты.
## Марапаттары
* Қазақстан Комсомол сыйлығының иегері.

## Дереккөздер

Санат:8 сәуірде туғандар
Санат:1959 жылы туғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институты түлектері
Санат:Гнесиндер атындағы Ресей Музыка академиясы түлектері
Санат:Гүлдер жастар ансамблі әншілері
Санат:Қазақконцерт әншілері
Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері
Музыкалық есту қабілеті

**Музыкалық есту қабілеті** - адамның музыкалық дыбыстардың жоғары не төмендік қасиетін көңілмен сезіну, зейінмен түсіну, оны жадында сақтай білу кабілеті. Музыкалық есту қабілеті әуеннің ладтық арқауын сезініп, дыбыстардың гармониялық аракашықтығын ажырата білуге байланысты. Музыкалық есту қабілеті адамдарда біркелкі емес. Сондықтанда ғылымда Музыкалық есту қабілеті абсолют және салыстырмалы болып екі-ге белінеді. Абсолют. есту қабілеті кез келген дыбыс жоғарылығын дара күйінде мүлтіксіз анықтау болса, ал салыстырмалы есту қабілеті белгілі бір дыбыс жоғарылығын басқа дыбыстармен салыстыру арқылы анықтауды білдіреді. Абсолют есту қабілеті өте сирек кездеседі.

## Дереккөздер
Қобыланды күмбезі

Қобыланды күмбезі-ежелгі ескерткіштер.

1) Батыс Қазақстан облысы Елек - Защита т.ж-ның бойындағы мазар. И.А. Кастаньенің жазбаларында айтылады. 
Құрылысына қызыл кірпіш қолданылған. Қазір үйінді болып жатыр, зерттелмеген.

2) Сарысу өз. бойындағы (Орт. Қазақстан) мазар. Ш.Уәлихановтың жазғандарынан белгілі. Құрылыс ісіне тас қолданылған. Басқа дерек жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Талас жазулары

**Талас жазулары** - Талас өзені бойынан Қырғызстан мен Қазақстан жерінен табылған көне түркі ескерткіштері (5 -8 ғ-лар шамасы). Ескерткіштер, негізінен, қойтастарға, жертастарға, бұйымдарға ойылып жазылған. Жалпы саны 20 шамасында (кейбірі Бішкек, Тараз, Алматы, Санкт-Петербург қалаларының мұражайларына сактаулы). Ескерткіштерді оқып, жариялаумен шұғылданған ғалымдар - В.В. Радлов, П.М. Мелиоранский, Ю.Немет, С.Е. Малов, Х.Н. Оркун. Н.А. Батманов, т.б. Алатаудың оңтүстік оңіріндегі Талас алқабынан табылған ағаш (шырша) таякшадағы сына ойма жазудың құпиясы толық ашылмаған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан петроглифтері
Тілеуғали Әшірбекұлы Қышқашбаев

**Тілеуғали Әшірбекұлы Қышқашбаев** (1957 жылы туған Қарағанды облысы) - композитор, педагогика ғылымдарының докторы (2000), профессор Алматы музыка училищесін (1972), Алматы консерваториясын  (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1981). 1981 -1983 жылдары Балқаш қаласында педагогика училищесінде, 1983 - 1988 ж. Алматыда музыкалық училищеде - оқытушы, 1988 - 1994 жылдары ҚазПУ-де кафедра меңгерушісі, 1994 - 1996 ж. Алматы музыкалық училищесінің директоры, 1996 -1998 жылдары Қазақстан Мәдениет министірлігінің өнер басқармасының, 1998 - 2000 жылдары Астана мәдениет басқармасының бастығы қызметтерін атқарды. 2000 жылдан Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры. Ол қырықтан астам әндер ("Астана - бас қала", т.б.) мен симфониялық оркестрге, халық аспаптары оркестріне, ішекті аспаптар квартетіне арналған музыкалық шығармалардың авторы. Сондай-ақ, ғылыми еңбектері жарық көрген. Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1957 жылы туғандар
Николай Сергеевич Тороцкий

**Николай Сергеевич Тороцкий** - (1902, 
Ресей, Иваново облысы, Шуя қаласы - 4.8.1940, Шымкент қ.; 
Алматыда жерленген) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1939). Сахналық өнер жолын көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысудан бастады. 1937 жылдан Алматыдағы Мемлекеттік академия орыс драма театрының труппасында қызмет етті. Оның рольдерінің бірі А.Н. Островскийдің "Орман" спектакліндегі Несчастливцев (1937, 
спектакльді өзі қойған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Музыка Қоғамдары

**Музыка Қоғамдары** - музыка мәдениетін тарату, насихаттау, музыка өнерінің жеке түрлерін зерттеу мақсатымен құрылған кәсіби музыканттардың және музыка әуесқойларыиың бірлестігі. Музыка Қоғамдарының ұлттық, халықаралық түрлері болады, олар ішінара орындаушылық, ғылыми және ағартушылық болып бөлінеді. Алғашқы Музыка Қоғамдары 16 ғ-да Италияда пайда болды. Олар көпшілік алдында музыкалық шығармаларды орындау ісімен шүғылданды. Музыка Қоғамдары 19 ғ-да әсіресе Германияда кең өрістеген. Ресейде кәсіби музыканттардың алғашқы ірі қоғамы 1802 ж. құрылған Санкт-Петербург филармониялық қоғамы болды. Бұдан кейін осы қалада 1872 ж. "Музыка клубы" деген атпен музыка қоғамы ұйымдастырылды. ТМД елдерінде Бүкілукраиндық музыка қоғамы (1921 - 1928), КСРО Композиторлар одағы (1932), Бүкілресейлік хор қоғамы (1957), сондай-ақ, Қазақстанда Композиторлар одағы (1939) және Музыка қайраткерлерінің одағы (1989) ұйымдасты.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Салиха Қожақова

**Салиха Қожақова** (1941 жыл 23 тамызда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарасаз ауылында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актрисасы (1960 жылдан). 

## Жалпы мәліметтер
Салиха Қожақова 1960 жылында Қазақ академиялық драма театрының жанындағы студияны бітірген. Сол жылдан қазірге дейін Қазақ академиялық драма театрының актрисасы.

Қожақова 40-тан астам басты рольдерді (М.Әуезовтің "Қара қышлақ Қобыландыда" Қарлыға, "Абайда" Мағыш, "Түнгі сарында" Мөржан, т.б.) орындады. Сондай-ақ, "Менің атым Қожа", "Ән қанаты", "Шоқан Уәлиханов" көркем фильмдеріне түскен. Гастрольдік сапармен Қазан, Уфа, Ресейде және Қазақстан қалаларында болып өнер көрсеткен.

## Марапаттары
* "Театр көктемі" театр фистивальінің бірнеше мәрте жүлдегері.
* "Еңбек ардагері" медальі;
* 1998 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағымен марапатталған. 
* 2011 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 20 жыл" медальі;
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медальі;

## Жеке өмірі
* Жұбайы: актер, ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі, марқұм, Жайсаңбаев Есболған Ботабайұлы (1940-1983жж). 
* ¥лдары - Мұхтар (1962 ж. т.), мұғалім;  Шыңғыс (1965 ж. т.), инженер;  Нарлан (1975 ж. т.), офицер.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Шоқай күмбезі

**Шоқай күмбезі** - шамамен 17 - 18 ғасырлар аралығында тұрғызылған сәулет өнері ескерткіші. Жамбыл облысы Сарысу ауданы Байқадам ауылында орналасқан. 1946 жылы Қазақстан ғылым академиясының Орталық Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі Ә.Марғүлан), 1977 жылы Қазақстан Мәдениет министрлігінің "Казреставраңия" экспедиция (А.Н. Ма-рьяшев) зерттеген. Құрылыс күй-дірілген кірпіштен салынған. Ауданы 8,0x4,0 м, ортадағы сүйір күмбезді, порталды негізгі бөлік биік емес, қырлы барабанға орнатылған. Екі жағында мұнаралы бағаналары бар. Бұлардың бәрі жылтырақ көзелермен қапталған. Кесененің ішінде құлпытасты саркофаг бар. Ішке кіретін қақпа аркасы дулыға тектес сүйірленіп жасалған, кіре беріс есігі төртбүрышты.

## Дереккөздер
Ерғазы Аққазыұлы Рахимов

**Ерғазы Аққазыұлы Рахимов** (18 қазан 1938, Қытай Халық Республикасы, Дөрбілжің ауданы, Қорымсу ауылы — 23 қазан 1994, Семей облысы, Аягөз қаласы) — ақын, жазушы. КСРО жазушылар одағының, Қазақстан жазушылар одағының, Қазақстан журналистер одағының мүшесі. 

Найман іші Қаракерей руының Мұрын тармағы, Малтүгел атасынан шыққан.  Әйгілі композитор Тұрсынғазы Рахимов пен атақты ақын Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазының туыс ағасы.

Шыңжаң педагогикалық университетінде оқып, ҚазҰПУ-ды бітірген (1973).
1962-94 жылдары Семей облысы, Аягөз ауданында мәдениет бөлімінің қызметкері, автоклуб меңгерушісі, "Алға"-"Вперед" газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.
Алғашында аудандық, облыстық газеттерде басылып жүрген лирикалық өлеңдері, көркем очерктері мен қысқа әңгімелері оқырман қауымды тілінің сонылығымен, ойларының құнарлығымен бірден өлең еткізді. Көп ұзамай республикалық басылымдарда жарияланған туындылары арқылы елімізге талантты ақын, қарымды прозаик, майталман журналист ретінде танылады.

## Шығармалары

* "Өкпеті өрендері"
* "Мұңсызбайдың мұрагерлері"
* "Сүрі қар"
* "Тентек келін"
* "Терісайрық" әңгімелер мен повестер жинақтары
* "Зейнел күйі"
* "Жырлайды жүрек"
* "Ымырт пен қобыз" өлеңдер мен дастандар жинақтары әр жылдары жарық көрген.
* Жазушының көлемді ертегілер топтамасы, "Қорымсу" романы мен "Тимучин" повесі көзі тірісінде жарық көрмеді.

## Дереккөздер

Санат:Дүрболжын ауданында туғандар
Санат:Аягөзде қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Үрімжі педагогикалық институты түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Жылкыбай Арқаркөзов

**Жылкыбай Арқаркөзов** - (1873-1972), малшы, Соц. Еңбек Ері (1949). 40-жылдардың орта тұсынан Қарқаралы ауданының Жөншілік ұжымшарында
(Бақты ауылы) бақташы болды. Арқаркөзов үздік еңбек табысына жетті. 1948 жылы бағымыңдағы 130 бас ірі қараның әрқайсысы тәулігіне 1045 г салмақ қосты. Екі рет Ленин орденімен (1948, 1949) марапатталған.

## Дереккөздер

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.

Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Тотем

**Тотем** - (солт. америка Аджибве тайпасының тілінен аударғанда -тек, ата) - белгілі бір тайпаның немесе этник. топтың шыккан тегі, арғы атасы деп қарастырылатын өсімдік, жануар, зат немесе табиғат құбылысы. Терминді ғылыми айналымға ағылшын жиһанкезі Дж.Лонг енгізген. Адамзат дамуының алғашқы архаикалық сатыларында адамдар өздерінің табиғатпен етене байланысын толық сезінген, сондықтан да олар өздерінің шығу тегін табиғаттың нақты көріністері арқылы түсіндірген. Мәдениетте адамдардың өздерін осылайша теңдестіру (идентификациялау) формаларын тотемизм деп атайды. Тотемнің пайда болуына адамның хайуанға айналу мүмкіншілігі бар деген аңыздар негіз болса керек. Ал Тотемнің әлеуметтік атқаратын қызметіне оның белгілі бір адамдар қауымдастығының басын біріктіру, туысқандық сезімін қалыптастыруы жатады. Мәдениеттің тотемдік баспалдағынан дүние жүзінде белгілі мәдениеттердің барлығы бірдей өткен. Қазірде Тотемнің қалдықтарын геральдикадан, тұрмыстық символикадан, т.б. көруге болады. Шынайы тотемистік көзқарастар кең тараған америкалық үндістер, солтүстік халыктары. Қазақ мәдениетінің архетипі - көне түркі  мәдениетінде де Тотемдік көзқарастар молынан кезігіп отырды. Көне түркілердің өздерінің шығу тегін көк бөрімен байланыстыруы қазақ ақын-жырауларының аузына "бөрлі менің байрағым..." детен жолдары салса, қарапайым халық арасында сол Көкбөрі рухына арналып жасалатын бәйге түрі  көкпар тарту жүргізілген. Тотемнің сарқыншақтары дамыған діндерде де (құдайды діндарлардың әкесі деп санау; адал және арам жануарлар туралы түсініктердің болуы) сақталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Талдықорған қалалық қуыршақ театры

**Талдықорған қалалық қуыршақ театры** - шығармашылық әуесқойлар ұжымы. Ол 1959 ж. Талдықорған қаласындағы І.Жансүгіров атындағы қалалық Мәдениет сарайы жанынан құрылды, 1960 ж. оған халық театры атағы берілді. Көркемдік жетекшісі Е.С. Кошелев, Н.М. Романова болды. Оның репертуарынаң, негізінен, балаларға арналған орыс және шет ел жазушыларының шығармалары мол орын алды. Республиқалық халық театрлары байқауының лауреаты (1963,1978).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Казбек Жанбекұлы Раймбеков

***Казбек Жанбекұлы Раймбеков*** (1.1.1959 жылы туған, Қырғыз Республикасы, Кант қаласы) - баспагер, ғалым, тех. ғыл. кандид. (1989), Қазақстанның еңб. сің. баспа және полиграфия қызметкері (2004). Қаз¥ТУ-ды бітірген (1981). 1981 - 90 жылдары осы университетте кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкер, 1991 - 2000 жылдары *"Жағанбек және ұлдары"* компаниясы директорының орынбасары қызметтерін атқарған. 2000 жылдан *"Аруна"* баспасының директоры, *"Қазақстан балалар энциклопедиясы", "Шығыстын үлылары", "Сен білесің бе?"*, т.б. баспалық жобаларының жетекшісі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Тобе

**Тобе** - археологияда, ежелгі қоныс орны. Ежелгі және кене замандардағы үйсін, сақ, қаңлы, түркі тайиаларының мекендері. Яғни, орта      ғасырдағы калалардың орны жүздеген жылдар өткеннен кейін төбеге айналған. Археологияда Тобе бекініс, қоныс, қорған орны және де ескерткіш ретінде үйілген тас үйінділері түрінде кездеседі. Биік. 1 - 1,6 м Тобелер тізбегі сақ, үйсін дәуіріне жатады. Қазақстанның археологиялық картасында да бұл дәуірлерге жататын 17 Ақтөбе, 7 Қаратөбе, Тастөбе, Қостөбе, көптеген Жуантөбелер белгіленген. Бұл Тобелер археологиялық ескерткіш ретінде сақталып, әлі де қазба жұмысы жүргізілмеген төбелерді тегістеуге, оның үстінен жол жасауға мемлекет тарапынан тыйым салынған.

## Дереккөздер
Талдықорған облыстық филармониясы

**Талдықорған филармониясы** - бұрынғы Талдықорған облыс тықфилармониясы деген атпен 1968 ж. құрылды.

Алғашқы ұйымдастырушыларының бірі әрі директоры К.К.Воллет болды. Филармонияда *"Эдельвейс", "Интер", "Сарыжазық"* (кейін "Рауан") топтарымен қатар жастардың эстрадалық *"Арай"* ансамблі (1977 жылдан) болып, олардың құрамында әнші Дәнеш Рақышев, Республикалық орындаушылар байқауының лауреаты Б.Асқарбеков т.б. қызмет етті. Филармонияның көркемдік жағын А.Бағдәулетов (1968-70), Т.А.Алшанбеков (1970-87) және Ғ.Сүлейменов (1987 жылдан) басқарды. 1997 ж. Алматы, Талдықорған облыстарының қосылуына байланысты Алматы облыстық филармониясы құрамына біріктірілді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениет мекемелері
Санат:Талдықорған
Санат:Алматы облысы
Талмас ата кесенесі

**Талмас ата кесенесі** – орта ғасыр ескерткіші, Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген. 

## Орналасқан жері
Ұлытау ауданы аумағында, Жезқазған-Қызылорда тасжолының бойында 75 км (жолдан шығысқа қарай 2,5 км) жерде, Сарысу өзенінің сол жағасында орналасқан. 

## Сипаты
Ескерткішті 1946-47 жылдары академик Ә. Марғұлан басқарған Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеген.
Ескерткіш аласалау қыраттың солтүстік шетіне қарай тұрғызылған. Кесененің айналасында ортағасырлық кезеңдерден бастап осы заманғы жерлеу орындары бар.
Кесене құрылысы толығымен құлап, топырақ үйіндіге айналған. Археологиялық қазба барысында топырақ үйіндісі тазартылып, кесененің сақталған бөліктері толығымен ашылды.
Жобасы тіктөртбұрышты болып келген көлемі 9х7 м кесене солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағыттала орналасқан. Кесене күйдірілген қызыл кірпіштен салынған. Сақталған биіктігі – 0,1-1,1 м. Қабырғаларының ені – 1,5 м. Қабырғаларын тұрғызу үшін пайдаланылған кірпіштердің өлшемі – 26×26×6 см, еденіне төселген кірпіштердің көлемі – 28×15×8 см. Оңтүстік-батыс жағынан қалқасы мен пештакты немесе дәлізді кіреберісі болған. Кесене құрылысының ерекшеліктеріне қарағанда кірер жақ қасбеті еңселі және өрнекті кірпіштермен қапталып безендірілген. Оның себебі кесененің алдыңғы жағындағы топырақ үйіндіні тазарту кезінде бүтін және сынық күйіндегі өсімдік тектес өрнектері бар кірпіштер көптеп кездесті.
Кесененің ішкі бөлігін тазарту кезінде 0,5 м тереңдіктен 4 жерлеу орнының ізі анықталды. Жерлеулердің көлемі 1,9-2,1×0,4-0,7 м аралығында. Жерлеу үшін 0,5-0,6 м тереңдікте шұңқыр қазылып, астындағы табиғи жартас жынысына жеткен кезде тастың бетін тегістеп, үстіне ағаш табытты қойып, оның айланасына 1-2 қатар күйдірілмеген саз кірпішпен бекітіп барып, үстінен бос топырақ үйген. Жерлеу шұңқырлары төрден есікке қарай (солтүстік-шыңыста) қатар жатқан екі жерлеу және кіреберіске қарай, есіктің екі жағында тағы екі жерлеу орналасқан. Жерлеу шұңқырлары ашылу ретіне қарай нөмірленді.

Жерлеулерлердің барлығы ағаш табыттың ішіне қойылған. Қазба барысында №4 жерлеу шұңқыры толығымен тоналып, сыртындағы табыты бұзылып, жерленген адамның сүйектері орнынан жылжып кеткен және кейбір сүйектері мүлде жоқ. Шұңқырдың орта тұсында қайыңның қабығынан жасалған түтікше тәрізді (шамасы бас киімнің) қалдықтары кездесті.

Кесененің ішіне жерленген қалған жерлеулер (№1, 2, 3) ағаш табыттарымен қоса сыртынан ағаш тақтайлармен қорап жасап, ішіне топырақ толтырып, арнайы бекіту әдісімен қозғалмайтындай етіп, блок күйінде алынды. Жәдігерлер Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану мұражайына жеткізіліп, қазіргі таңда зертханалық талдаулар жасалуда.

Жерленген адамдарды ағаш табыттарға салып, басын солтүстік-батысқа қарай бағыттап жатқызуы және кесененің архитектуралық ерекшеліктері мен құрылыс материалдарының түрі мен өлшемдеріне қарай отырып салыстырмалы түрде ескерткішті Жошы ұлысы заманына жатқызуға негіз бар.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Ұлытау облысы сәулеті
Санат:Қазақстан кесенелері
Энергияны аккумуляциялау

**Энергияны аккумуляциялау** - энергияны сіңіріп сақтау.

## Дереккөздер


Санат:Техника
Тобеқұдық

**Тобеқұдық** - қорым (18 - 20 ғасырлар). Атырау облысының Таушық ауылынан солтүстік батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Ол бұрыс көп-бүрышты пішінді, ауд. 4 га, аумағында тұрған ескерткіштермен қоса оңтүстік шығыстан солтүстік батысқа қарай созылған Тобеқұдық құрамына 162 ескерткіш, оның ішінде қорымның батыс және оңтүстік шетіне орналасқан 7 шағын қойтас бар. Жасалу көркемдігі айрықша бұл ескерткіштердің ерекшелігі сол - қабырлар көлденен койылған қойтастардан жасалған, ал оған жалғастырыла кұлпытастар тұрғызылмаған. Құмдақ әк тасты біртұтас блоктардан даярланған қойтастар, басқа корымдардағы осындай шағын қойтастармен салыстырғанда, көлемі жағынан едәуір үлкен. Жалиақтөсектастарға немесе тікелей жерге орнатылған койтастар іргетас түрінде жасалған төменгі бөлік пен жоғарғы бөлік (ұшар басы) болып екіге бөлінеді. Іргетастардың 2,3 сатылы аласа тұғырлары, сәнделген қырлары, ширатылған жіп тәрізді белдеулері мен қуыс жиектері бар. Қойтастардың бәрі дерлік төмеи қарай тарыла түскен, көлденең қимасында жартылай шеңберлі ұшар басы болады. Араб әрпімен жазылған жазулар, әдетте, қойтастардың батыс жақ кесегіне орналастырылған.

## Дереккөздер
Таңбалы тас

**Таңбалы тас** Бетпақдала сахарасының ортасын қия кесіп, ұзынынан созылған таңбалы тікжартас, Сарысу өзеннен 20 км-дей жоғарырақ, қызыл жыңғыл орманына қарама-қарсы, Биік Нұраның іргесінде орналасқан. Мұндағы тас өте жұмсақ болғандықтан, жазуға да сондай қолайлы.
Көне дәуірден келе жатқан Таңбалы тас жазуында ғасырлар бойы Қазақстан өлкесін қоныстанған тайпалардың тасқа жазып түсірген мыңдаған танбалары және ел басқарушылардың қол қойған аттары, ұрандар, тасқа қиып түсірген əдемі өрнектер, «қошқармүйіз », «түйе табан», «кісінің ізі», « аттың ізі» т. б. таңбалар көптеп кездеседі. Мұндай қалың жазулармен таңбалардың тұрған жерін қазақтар ерте заманнан бері қарай «Таңбалы тас», «Таңбалы жар » немесе «Таңбалы Нұра» деп атаған. Жартасқа
түсірілген таңбалардың ең көнесі шамамен XI ғасырдан басталады да, XIX ғ асырға дейін жалғасады.
Таңбалы тастың зор атаққа  ие  болу себебі бұл жерде қазақтар ұлы мереке жасап, ұран шақырып, бірел болып қосылған жері. Сондықтан бұл Таңбалы тасты алғаш ашқан ғалымдар «тарихтың зор куәлігі » деп атаған ( А . И. Шренк ). Ол таңбалар Орхон -Енисей жазба
есқерткіштері таңбаларымен еңдес белгілер болып табылады. «Біз бұл таңбалы тастан Сібірдегі қия
тасқа түсірілген жазу үлгілері сияқты белгілерді табуға үміттендік, ол үмітіміз босқа кетпеді . Ондағы орхон жазуына  ұқсас алфавиттен бірнешеуін
түсіріп алдық» деп жазады ғалым А. И. Шренк.
Бетпақдаланы зерделей зерттеген атақты инженер Ю . Шмидтің бақылауынша Таңбалы тас  қазақтың жантәнімен ардақтайтын бір киелі тасы. Ел аузындағы
кене деректерде Таңбалы таста XVIII ғасырда , дәлірек айтқанда 1710 жылында жоңғарларға қарсы соғыста үш жүздің баласы басқосып үлкен жиын еткізген.
Бұл жиыңда Таңбалы тасқа әр рудың таңбалары басылып,
басылғантаң бақұрым киізге ойылып таратылған, сонда қай ру таңбасы артық қалса, сол әскер келмегендігін білдірген. Сондай - ақ бұл жерде кектемгі
уақытта үш жүздің баласы бас  қосып , таңбаларын алып, жаз жайлау, қыс қыстауларын белгілеп жер белісіп отырған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Қарағанды облысы
Преснов халық театры

**Преснов халық театры** -
әуесқой театр ұжымы. Бұрынғы Солтүстік Қазақстан облысы Преснов аууданы. мәдениет үйі жанынан 1955 ж. Үйым
дасты, 1959 ж. халық театры атағына ие болды. Ұжымның көркемдік жағын В.Е. Дробышев (1955 - 76), В.В. Коротаев (1977 жылдан) басқарды. Орыс және қазақ драматурғиясы (О.Бодықовтың "Қарақұм трагедиясы", т.б.) қойылды. Театр жанында "Муравейник" балалар студиясы жұмыс істеді. Гастрольдік сапармен облыс аудандарын аралаумен бірге Алматы (1960, 1980), Ақмола (1963) қалаларында өнер көрсетті. Респ. халық театрлары байқауының лауреаты (1974,1981).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Танго

300px|нобай|Танго билеп жатқан жұп

**Танго** (), Аргентин тангосы - заманауи жұптық бал биі. Музыкалық өлшемі жұп (негізінен 2/4) болып келеді. Әуені хабанераға ұқсас. Америка мен Еуропада кеңінен тараған бал билерінің бірі болып саналады. Оның эстрадалық бірнеше түрлері бар. Танго ритмі аспаптық және вокалдық музыкада қолданылады.

Танго 1890 жылдары Аргентина мен Уругвай табиғи шекарасы Рил де ла Плата өзені аймағында пайда болған, содан кейін бүкіл әлемге тарап кетті.

2009 жылы UNESCO Аргентина мен Уругвайдың біріккен өтінішін қабылдап, тангоны адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізіміне қабылдады. 

## Дереккөздер


Санат:Би түрлері
Санат:Мәдениет
Алу-тапсыру акті

**Алу-тапсыру акті** - бір жақтын-алу, екінші жақтан -тапсыру фактісін бекітетін акт.

## Дереккөздер
Берілісті ауыстырып-қосу алгоритмі

**Берілісті ауыстырып-қосу алгоритмі** - берілісті ауыстырып қосуға арналған үрдістер мен әдістердін тізбекті нұсқауы.

## Дереккөздер


Санат:Алгоритмдер
Техникалық диагностиканың алгоритмі

**Техникалық диагностиканың алгоритмі** - диагностика өткізгендегі нұсқаулар тізбегі.

## Дереккөздер


Санат:Алгоритмдер
Санат:Техника
Балым Серәліқызы Қожамқұлова

**Балым Серәліқызы Қожамқұлова** (5 қазан 1937 жылы туған, Алматы - 26 наурыз 2021 жылы қайтыс болған, Алматы) — скрипкашы, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері(1998).

## Өмірбаяны
* 1952 ж арнаулы жеті жылдық музыкалық мектебін бітірген.
* 1957 ж Алматы музыкалық училищесін бітірген.
* 1957-1958 жылдарында Алматы консерваториясында (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) оқыды.
* 1958-1963 ж Мәскеудің Гнесиндер атындағы музыка-педагогикалық институтында оқыды.
* 1975-1976 жылдарында Мәскеу консерваториясында тәжірибе жинақтаудан өтті.
* 1963 жылдан Алматы респ. муз. мектебінде (1963 - 74) скрипка бойынша педагог.
* Алматы өнер институтында скрипка бойынша педагог.
* 1973 жылдан Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында аға оқытушы, скрипка кафедрасының меңгерушісі (1982 -1984), 1984 жылдан доцент, 1996 жылдан профессор қызметін атқарады.
Балым Серәліқызы Қожамқұлова Қазақстанның танымал халық артисі Серәлі Қожамқұловың отбасында дүниеге келді. Анасы - Хадиша да қазақ театр өнерінің жарық жұлдыздарының бірі. Туған әпкесі Балдырған Серәліқызы Қожамқұлова қазақтан шыққан тұңғыш палеонтолог ғалым, ал екінші әпкесі Рената Серәліқызы Қожамқұлова танымал тіл маманы. 

## Еңбектері
* «Типовые учебные программы на материале казахской музыки» (1965ж.)
* «Хрестоматия казахской скрипичной музыки» I және II бөлімдер (2000ж.)
* «Яков Иосифович Фудиман – основатель альтовой школы Казахстана» (2009ж.)
* «Работа над сонатами и партитурами Баха И.С. в классе народного артиста России, профессора Фихтенгольца М.И.» (2012ж.)
* «Хрестоматия казахской скрипичной музыки в 3 х частях» (2020ж.)

## Шәкірттері
Оқытушылық қызметі жылдарында Б.С. Қожамқұлова жоғары білімді 85 студентті, 10 аспирант және магистрантты, орта-арнаулы білімді 15 түлекті дайындады. Қазақстанның музыкалық мәдениетінің мақтанышы болып табылатын көптеген скрипкашыларды тәрбиелеп шығарды, олардың ішінде концертмейстер Абай атындағы МАОБТ концертмейстері – Ш. Төлепқалиева, «Астана Опера» концертмейстері – А. Байкенова,  ҚазҰӨУ профессорлары А.К. Қармысова, Д.Ж.Жұмабекова, Құрманғазы атындағы ҚҰК профессоры С.С. Жүсіпова, профессор, солист және дирижер А.Г. Пьянковский, И.Рахимова-Фрадкина, В.Тен, М.Фрадкин және басқалар бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан скрипкашылары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Алматы музыка колледжі түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Гнесиндер атындағы музыка-педагогикалық институты түлектері
Санат:Алматы өнер институтының оқытушылары
Санат:Қазақ ұлттық консерваториясының оқытушылары
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессорлары
Штейн

**Штейн** — темір, никель, мыс, кобальт сульфидтерінен тұратын түсті металлургияның аралық өнімі.

## Штейнді конвертерлеу
Штейнді мыс алу үшін қайта өңдеу процесін конвертерлеу деп атайды. Конвертерде штейн балқымасы қабаты арқылы сығылған ауа үрленеді; бұл орайда күкірт пен темір тотығып, күкірт күкіртті газ түрінде, темір конвертерлік қож түрінде кетіріледі. Алынатын өнім қаралтым мыс деп аталады. Штейнді конвертерлеу никель мен қорғасын өндіруде де қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Металлургия
Штрих

**Штрих**(нем. strich, strichen сызық жүргізу) - сызық тарту, нүкте-леп сызу; суреттің негізгі элемент-терінің бірі. Штрих заттың сыртқы түрі мен кейпін бейнелеуде қолданылады. Штрихтың орнықты жүйелері (штрихтау тәсілі) арқылы сәуле мен көлеңке, тон туындату және пошымды модельдеу мүмкіндігіне жету болады.

## Дереккөздер


Санат:Бейнелеу өнері
Шұғыла ансамблі

**Шұғыла** - вокалдық-аспаптық ансамбль. 1986 жылы Алматы облысы Ескелді ауданындағы Мәдениет үйінің жанынан құрылған. 1989 жылы халық ансамблі атағы берілді. Ташкент, Бішкек қаласында өткізілген байқауларда жүлделі орындарға ие болды. Респ. "Жастар дауысы" телебайқауының (1987), Бұкілодақтық аймақтық поляк әндері (1988) байқауының лауреаты. Ансамбль репертуарында халық және туысқан халықтар әндері және қазіргі қазақ композиторларының шығармалары болды.

## Дереккөздер
Сұлтанғали Шүкіров

**Сұлтанғали Шүкіров** (18.1.1946 жылы туған, Ақтөбе облысы Мүғалжар ауданы Мүғалжар станциясы) - эстрада-цирк артисі, Қазақстанның халық артисі (1986). 1967 жылы Алматы эстрада-цирк студиясын бітірді. Сол жылдан "Қазақ-концерт" артисі. 1972, 1976, 1983 жылдары Мәскеуде Эстрада өнерінің бүкіл-одақтық шығарм. шеберханасында оқыды. 1978 жылы Карлови Вари мен Парижде, 1979 жылы Брюссельде бүкіл дүние жүзі сиқыршы-иллюзианистерінің байқауында "Қандай ғажап бұл әлем" (муз. Д.Ф. Тухмановтікі) атты композициясымен "Гран-При" жүлделеріне ие болды. Сондай-ақ, Мәскеу қаласында (1974) Бүкілодақтық эстрада артистерінің, Гаванада өткен (1978) Жастар мен студенттердің бүкіл дүниежүзілік 11-фестивалінің лауреаты атанды. Бүкілодақтық Комсомол сыйлық иегері (1980). Қазіргі эстрада және цирк өнері колледжінде педагогика қызметпен шұғылданады. Қазақ мемлекеттік қуыршақ театрының көркемдік жетекшісі.

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Балбырауын (би)

**Балбырауын** — сахналық би. Құрманғазының "Балбырауын" күйінің ырғағына 2/4 өлшемде қойылған.

"Балбырауынды" халықтық және классик, би қозғалыстарында Шара Жиенқұлованың қатысуымен А. А. Александров (1937) Брусиловскийдің "Ер Тарғын" операсында көпшіліктің орындауына арнай сахнаға шығарды. Кейін Жиенқұлова 12 жұпқа арнап композиция құрды. 1959 ж. балетмейстер Д. Әбіров екі адамға арнай, "Балбырауынды" жаңадан қойды. Оны Қ. Қарабалина мен А. Асылмұратов биледі. 1966 ж. Ш. Жиенқұловамен бірігіп екі актілі "Қыз Жібек" балетін қойған балетмейстер Болат Ғазизұлы Аюханов "Балбырауын" биіне жаңа көрініс берді (орындаушылары Нелли Пак, А. Семьянов, Б. Ешмұхамбетов). Қазір "Балбырауын" эстрадалық ұжымдар мен көркемөнерпаздар репертуарынан орын алған.

## Дереккөздер

Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Жақыпбек Балғабайұлы

**Жақыпбек Балғабайұлы** (1894, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы -16.3.1917, сонда) - әнші. Жастайынан ән айтып, күй шерткен. Қоянды жәрмеңкесінде Жарылғапберді, Ғ.Айтбаев, Қ.Байжанов, Майра сынды әншілермен кездесіп, өнер сайысына түскен. Балғабайұлы нәзік дауысты лирик әнші болған. Оның орындауында "Ардақ", "Ғалия", "Үш дос", "Келіншек", "Жалғыз арша", т.б. халық әндері терең көркемдік сазын, әсерлі музыка мазмұнын тапқан.

## Дереккөздер

бас әріп
ғылым
қатысты болуы тиіс

Санат:1894 жылы туғандар
Санат:1917 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Амоломгация

**Амоломгация** - импорт жасайтын мемлекетпен, осы мемлекетте берілген бұйымды сатуға рұқсат беру мақсатымен өткізілетін қажетті сынақтар жүйесі.

## Дереккөздер
Хасен Қожахметов

**Хасен Қожахметов Кәріпжанұлы**, кейде **Xасен Қожа Ахмет** (9 тамыз 1949 жыл, Матай стансасы, Ақсу ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық сазгер.

Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан.

Алматыдағы Чайковский атындағы музыкалық училищесін (1972), ҚазҰУ-ды бітірген (1993).

1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін сотталып, кейін ақталады.

1998 жылдан Алматыдағы Республикалық халық аспаптары мұражайының директоры. Ереуіл атқа ер салмай (2000), Таңдаулы жүз ән (2002) атты кітаптары жарық көрді.

Құрмет орденімен марапатталған.

1970 жылдардағы Қазақстандағы диссиденттік баскөтерулердің көшбасшысы. Көтеріліс кезінде Хасен Қожа Ахмет бар-жоғы 23 жаста болған. Оның әріптестерінен айырмашылығы тайсалмағандығында, жүрекжұтқандығында және ашық күресті таңдағанында болды. Есік қаласында тұрып, еңбек еткен. 1975 жылы күздігүні мен 1977 жылғы сәуірде жеке өзі өкіметке қарсы үнпарақтар шығарумен айналысқан. Кеңес Одағы мен КОКП-да орын алған ұлттарды кемсітушілік саясатын әшкерелейтін 670 дана мақала мен үнпарақтарды тарату үшін Алматыға келген. Мал дәрігерлік институтының студенттеріне үнпарақтар таратып жатқан кезде тұтқынға алынады. 2 жылға бас бостандығынан айырылады.

## Дереккөздер


Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Құрмет орденімен марапатталғандар
Музыкалық фольклор

**Музыкалық Фольклор** - халықтың музыкалық мұрасы мен шығармашылығын жинаитын зерттейтін ғылым саласы. 

Музыкалық Фольклор карастыратын мәселелердің ауқымы кең. Музыкалық Фольклор музыка мәдениетінің тууына себеп болған қоғамдық-әлеум. құбылыстарды қамтыса, музыкалық фольклор халық музыка өнерінің өмірдегі колданысы мен орнын, ауызекі шығармашылығы - авторлық ән-күйлердің табиғатын қарастырады. Демек, бұл атаулардың өзара байланыстылығымен қатар, бір-бірінен айырмасы да бар. Этнография ғылымының танымдық категорияларына сүйене отырып, Музыкалық Фольклор қазақ халқының музыкалық мәдениетін тарихи-археолог., ғыл.-методол. және муз.-теор. әдіснама негізінде қарастырады. Муз. фольклордың тұрмыс-салтка байланысты ("Жар-жар", "Тойбастар", "Шілдехана". "Сыңсу", "Жоқтау", т.б.) салттан тыс фольклор үлгілерін, өнердің синкреттік сипатын, муз.-эпик. дәстүрді (жыр, толғау, терме, желдірме), халық әндерінің жанрлық-көркемдік сипаттарын,халықаспаптарын (қобыз, домбыра. сыбызғы, асатаяқ, дабыл, кепшік, даңғара) - аэрофон, хордофон. идиофондар, олардың дыбыс шығару ерекшеліктері, көркемдік мүмкіндіктері, атауларының этимологиясы мен семаитикасын анықтау, көне муз. шығармаларды нота жазуына түсіру, олардың мақамдық (латдык) құрылымы мен әуендік жүйесін зерттеу Музыкалық Фольклор ғылымының негізп зерттеу нысаны. қазақ халқының Музыкалық Фольклоры Қазан төңкерісіне дейін зерттеле бастаған. Оған А.Е. Алекторов, А.Э. Бимбоэс, Г.И. Гизлер, П.С. Паллас, Р.А. Пфеннинг, П.Тихов, Ш.Уәлиханов, В.В. Радлов, А.Ф. Эйхгорн, т.б. зерттеушілер елеулі үлес қосты. 20 ғ-дың бас кезінде Музыкалық Фольклор жинауға А.В. Затаевич белсене араласып, "Қазақ халқының 1000 әні" (Мәскеу, 1925,1963), "Қазақтың 500 ән-күйі" (Алматы, 1931, 2002) атты муз.-этнограф. жинақ шығарды. Бұдан кейін Музыкалық Фольклор зерттеу ісімен А.Жұбанов, Б.Ерзакович, М.Ахметова, А.Темірбекова, Т.Бекхожина, Б.Қарақүлов, Т.Қоңыратбай, А.Құнанбаева, т.б. айналысты. 

Әр жылдары Әдебиет және өнер ин-ты мен Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ үлттық консерваториясы) мамандары муз. экспедицияларға шығып, қазақ муз. фольклорының көркем үлгілерін жинайды. 
"Қазақтың музыкалық фольклоры", Ерзаковичтің "Қазақтың ғашықтық әндері", Бекхожинаның "Қазақтың 200 әні", Қарақұловтың "Қазына",Б.Оспановтың"Даддастаны",Б.Бәйбіжанның "Қазақтың жүз қара өлеңі" атты көлемді жинақтары Музыкалық Фольклорның бүгінгі жетістіктері.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Қосбармақов Ержан Әбутәліпұлы

**Қосбармақов Ержан Әбутәліпұлы** (13.7.1962 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақастек ауылы) - әнші, домбырашы, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1996). Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1993). Еңбек жолын 1982 ж. Күрті ауданы мәдениет бөлімінің "Сарықұм" ансамблінде әнші болып бастады. 1983 - 85 ж. Жамбыл ауданы мәдениет үйінде, 1985- 97 ж. Алматы филармониясының "Адырна" фольклор-этнография ансамблінде өнер көрсетті. Көптеген республикалық байқаулардың жүлдегері. 1994 жылдан Алматы консерваториясында педагог. 1997 жылдан Алматы эстрада және цирк колледжінің директоры. "Дарын" сыйлығының иегері (1994).

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Тұлғалар
Зейнұр Қоспақов

**Қоспақов Зейнұр (Зайнақұл)** (20.12.1932 жылы туған, қазіргі Жамбыл облысы Қордай ауданы Қарасай ауылы) - музыкатанушы, фольклортанушы, өнертану ғылымдарының кандидаты (1968). 

Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы, 1957), оның аспирантурасын (профессор А.Жұбановтың жетекшілігімен) бітірген (1964). Сол жылдан Әдебиет және өнер институтындағы музыка бөлімінің ғылым қызметкері. Қоспақов ұлттық музыка өнерінің тарихы мен теориясына байланысты жазылған елеулі еңбектерімен белгілі. Қоспақов "Әнші тағдыры" (1971), "Жаяу Мұса" (1977), "Қазақтың музыка фольклоры" (1982), "Қазақ музыкасының тарихнамасы" (1986), "Ақсиса" (1985), "Сыр тартсақ тарихынан әншіліктің" (1996), "Қазақ әншілік дәстүрі" (1998), т.б. зерттеу еңбектерінің, музыка-этнография жинақтардың авторы.

## Дереккөздер


Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары
Санат:Қазақстан өнертанушылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Күнді қаласы

**Күнді қаласы** - Іле өзенінің бойында болған көне қала. Жазба деректерде аталғанымен дәл қай жерде орналасқаны анықталмаған. Түркештердің алғашқы қағаны Үш Елік (Үшлік) өзінің қағандығын басқаруды бір жүйеге келтіру үшін өкімш. өзгерістер жүргізгенде иелігіндегі жерін Ұлы және Кіші Орда етіп екіге бөлген. Ұлы Орданың орталығы ретінде Шу өзенінің басындағы Суяб қаласын белгілесе, Кіші Орданың орталығын Күнді қаласы етіп бекіткен. Бірқатар зерттеушілер Күнді қаласы атауын Қаялық (Қойлық) қаланың бір атауы деп есептейді. Қытайтанушы Ю.А. Зуевтің зерттеуіне қарағанда қытай жазба деректері бойынша 682 жылы қимақтар түркі тайпаларымен бірге Іле өзенінің алқабындағы Күнді қаласын қытайлардан қорғауға қатысқан деген мәлімет бар.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан көне қалалары
Күсеген тамы

thumb|right|Күсеген тамы
**Күсеген тамы** - архитектуралық ескерткіш. 19 ғасырдың соңы - 20 ғасырдың басында салынған. Қостанай облысы Амангелді ауданы Маятас ауылында. Ғимарат күмбез тәрізді, биіктігі 6,6 м, іргесі шаршы пішінді 6,0x5,9 м, шикі кесектен қаланған, сырты мен іші қүйдірілген кірпішпен қапталған. Ғимараттың төрт бұрышы діңгектермен өрілген. Есік маңдайшасы доғаша иілген. Қабырғаларының астыңғы қабағы латынның 5-әрпі тәріздес бедерлі қызыл кірпішпен өрілген, ал жоғарғы жағы айналдыра әр түрлі кірпішпен жиектелғен. Бұдан әрі өрнектеп ойылған кірпішпен қиюластырған. Ғимараттың төрт бұрышы доғалы арқа арқылы жалғаса келіп, бөлмейін жоғарғы бөлігі сегіз қырлы бұрышқа айналады. Одан әрі әріде келе он алты бұрыш болады. Ішкі қабырғалардың орта тұсында да доғалы арқа жасалған. Ғимараттың алдыңғы беті оңтүстік-батысқа қарап тұр. Күмбездің жоғарғы жағы ортан беліне дейін опырылып құдағай. Ескерткіш 1980 жылы Мәдениет министрлігінің "Казреставраңия" экспедициясы (жетекш. Ж.Шайкенов) зерттеген соң мемлекет тарапынан қорғалатын ескерткіштер тізіміне алынды.

## Дереккөздер



Санат:География
Кітап графикасы

thumb|right|Кітап графикасы. "Қыз Жібек", суретші А.Дүзелханов. 1988 жылы
**Кітап графикасы** - графиканың бір саласы. Кітап графикасына кітапты иллюстрациялау мен құрылымын үйлестіру (мұқаба, ішкі беті - титул және кітаптың басқы беттерін безендіру, т.б.) жатады. График, безендіру мөтіндік материалдарды толықтырып, кітап құрылыстың макетін құрайды. Кітап графикасы Қазақстанда 1920 - 30 жылдары қалыптаса бастады.Кітап графикасы саласы К.Қожыцов (Абай өлеңдері, 1944 - 48); В.И. Антощеко-Оленев (С.Сейфуллин шығармалары, 1964); С.Романов ("Қырық өтірік" - халық ертегісі, 1955); К.Я. Баранов ("Қазақтың халық эпосы", 1941); 
Ю.П.Мингазитдинов (Ғ.Мүсіреповтід "Оянған өлке" романы, 1959) есімдерімен тығыз байланысты. 1950 - 80 жылдары кітап графикасы жаңа белесқе қөтерілді. Жаңадан кұрылған ("Мектеп", "Жалын", "Өнер") баспалары басылымдарында көптеген суретшілердің график, еңбектері ұтымды пайдаланылды. Басылымдардың сапасы артып, жақсаруы график, күрделі тәсілдерді (линогравюраны, офортты, литографияны) игеруге мүмкіндік туғызды. Осы кездегі кітап графикасы ісіне тікелей қатысты суретшілердің туындыларында шығарма тақырыбын талдап, мазмұнына терең мән беру бағыты байқалады. 1970-80-жылдардағы басылымдарды безендіруде И.Исабаев ("Абай лирикасы", 1977); А.Рахманов (У.Шекспирдің "Сонеттері", 1978); А.Бейсембинов ("Эзоп мысал-мақалдары", 1978); В.А. Григорьев, М.Қисамединов (Гетенің "Фауст" поэмасы, 1980), т.б. зор еңбек етті. Қазақстан графиктері безендірген басылымдар халықар., бүкілодақтық, республикалық кітап көрмелеріне қатысып, жүлделі орындарға ие болды. Жаңа компьютерлік технологияның енгізілуіне байланысты 1990 жылдардан бастап кітап графикасы ісінде елеулі өзгерістер пайда болды. Басылымдарды дайындау мерзімі қысқарып, кітап безендіру ісінің мүмкіндіктері ұлғайды. Түстер диапазонының кеңеюі (16 млннан астам реңк), оларды бөлу құралдарының көп тұрлілігі, арнайы компьютерлік бағдарламалар мен жоғары сапалы принтерлер көркем графика мен шығарма композициясындағы үйлесімділікті күшейтіп, суретші ойының неғұрлым дәл берілуіне ықпал етті. 2002 жылы безендіру бойынша Жапонияда өткен кітап байқауында А.Меңдібайдың "Қазақ ертегілері" жинағыш жасаған иллюстрациясы қола медальға ие болды.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет
Қотантас

**Қотантас **- қола дәуіріндегі тас құрылыстардың бір түрі. Қотантас қақпа тастарды қаз-қатар шеңберлей тігу арқылы тұрғызылады. Оның әрбір тобындағы шеңбер саны 3 - 8-ге дейін барады. Құрылыстың мұндай топталған түрін жазғы ауыл қотанына ұқсас болғандықтан қотантас деп атаған. Қотантас Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы Жамантас, Кеңестас, Ақтоғай ауданындағы Көрпетай тауы, Қарасай, Темірастау деген жерлерде кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Археология
Санат:Тарих
Санат:Қола дәуірі
Санат:Қарағанды облысы
Қабыкей Ахмерұлы

**Қабыкей Ахмерұлы** (27 шілде 1927 жылы туған, Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы, Бұлғын өлкесі) - композитор, музыка зерттеушісі, Моңғолияның еңбек сіңірген артисі (1976). 

Сол өңірдегі күйші сыбызғышылардан (Ахмер, А.Қызыл, А.Жұқа, Н.Қытайбай, М.Ыбырай) халық ән-күйлерін үйренген. 

Өнер жолын мәдениет клубынан бастаған. 1958 - 59 жылдары Алматыда ұлт-аспаптар оркестрінде шеберлігін шыңдаған соң, Баян-Өлгей қазақ музыка драма театрында 30 жыл бойы ұлт-аспаптар оркестріне жетекшілік етті. 

Әр ел композиторларының 200-ге тарта шығармасын оркестрге түсірген. 

Қабыкей 25 ән, ондаған би музыкасы және 30-ға тарта күй авторы (1965). "Моңғолия қазақтарының халық әндері" (1965), "Ән кітабы" (1972), "Баян-Өлгий қазақтарының домбыра және сыбызғы күйлері" (1977), "Моңғолия қазақтарының халық әндері" (1983) жинақтарын дайындап, бастырды. 

Соңғы жинағына қазақ халқының 250-дей әнін түрлі нұсқаларымен, мәтіні мен және нотасымен жариялаған. 

Моңғолияның "Алтын жұлдыз" орденімен (1960) марапатталған.

1992 жылы Қазақстанға қоныс аударған.

## Дереккөздер


Санат:27 шілдеде туғандар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Күйшілер
Санат:Баян-Өлгей аймағында туғандар
Санат:Моңғолия сазгерлері
Санат:Қазақ сазгерлері
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Моңғолия музыка зерттеушілері
Санат:Моңғолияның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Алтын жұлдыз орденінің (Моңғолия) иегерлері
Санат:Моңғолия қазақтары
Қажықұмар Кенжебекұлы Қуандықов

**Қуандықов Қажықұмар Кенжебекұлы** (19.9.1927, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Шар ауданы Қараш ауылы -17.3.1971, Алматы) - театр сыншысы. Мәскеудің театр өнері институтының қазақ студиясын бітірген (1954). 1954 - 56 ж. Қазақ академия драма театрының труппасында актер болды. Бұдан кейін бұрынғы Республикалық халық шығармашылығы үйі (1956 - 58) және Әдебиет және өнер институты (1961 - 63) мен "Қазақ әдебиеті" газеті (1964 - 67) редакцияларында қызмет етті. 1968 - 71 ж. Қазақ Кеңес энциклопедиясының бас редакциясында аға ғылыми редактор болды. 1950 жылдары театр сынымен шұғылданып, пьесалар мен спектакльдерінің, жеке театрлар мен актерлер шығармашылығының мәселесін сөз ететін көптеген сын мақалалар жазды. Пьесалар (А.Қаһардың "Табыттан шықкан үн", т.б.) аударды.

## Дереккөздер


Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:1971 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары
Мәдениет Рапихұлы Қабылбаев

**Мәдениет Рапихұлы Қабылбаев** (12.5.1936 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы) - архитектор. Қазіргі Қазақ Ұлттык техникалық университетін бітірген (1966). 1967 - 74 жылдары "Алматыгипрогор" жобалау инистутында арх. және жобалаудың бас арх. қызметін атқарған. 1974 жылы "Казгипроторг" жобалау инистутының директоры. Негізгі еңбектері: бұрынғы Жайылым шаруашылығы ғылыми-зерттеу инистутының, Қазақстан Жазушылар одағы Шығармамашылық үйінің, КСРО Құрылыс банкі облысы кеңесінің, "Интурист" қонақ үйі және Сауда үйінің (бәрі де Алматы қалысында) ғимараттары.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1936 жылы туғандар
Сәния Дүйсенханқызы Қабдиева

**Сәния Дүйсенханқызы Қабдиева** (5.7.1958 жылы туған, Алматы) - театртанушы, педагог, өнертану кандидант (1984), Мәдениет қайраткері (2005). Мәскеу театр өнері инистутытының (қазіргі Ресей театр өнері академиясы) театртану бөлімін бітірген (1980). 1983 жылдан өнер академиясында педагогика қызметтен айналысады (1990 жылдан доцент, 2001 жылдан профессор). 2000 - 2001 жылдары осы академияның ғылыми ісі жөніндегі проректоры. 1983 жылы "Қазақтеатрындағы фольклорлық дәстүрлер" атты зерттеу кітабы шыққан. 1998 жылы Братислава қаласында өткен халықар. театр инистутының (ІТІ, Internatioanl theatre institute) халықаралық театр конференциясында ғылыми баяндама жасады.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1958 жылы туғандар
Сара Окапқызы Қабиғожина

thumb|right
**Сара Окапқызы Қабиғожина** (9.4.1941 жылы туған, Алматы) - эстрада-цирк артисі, Қазақстанның халық артисі (1986). Алматы эстрада-цирк студиясын бітірген (1967). Өнер жолын "Қазақконцертте" көркемсөз оқудан бастады. С.Шүкіровпен бірге көзбайлаушы-иллюзионистіқ жанрда өнер көрсетті. 1972 жылы Мәскеуде эстрада өнерінің бүкілодақтық шығармашылық шеберханасында оқыған. 1978 жылы Карловы Варымен Парижде,Брюссельде өткен бүкіл дүниежүзі көзбайлаушы-иллюзионисттерінің байқауларында "Неткен ғажап бұл әлем" (мұз. Д.Ф. Тухмановтікі) атты эстрадалық-цирк композициясымен Бас жүлдені жеңіп алды. Сондай-ақ, Гаванада өткен (1978) Жастар мен студенттердің бүкіл дүниежүзлік 11-фестнвалінің және Бүкілодақтық Комсомол сыйлық иегері (1980) атанды.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1941 жылы туғандар