open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Түқымәкеткіш өзекшелердің

**Түқымәкеткіш өзекшелердің (семявыносящие канальцы)** — қабырғасы екі қабаттан тұрады.

Оның ішкі бетін призма тәрізді кірпікшелі жасушалар мен кірпікшесіз текше тәрізді эпителий жасушаларынан құралған бірқабатты эпителий астарлайды. Призма тәрізді эпителиоцитгер кірпікшелері сперматозоидтардың ен қосымшасына карай қозғалуын қамтамасыз етеді. Текше тәрізді эпителиоцитгер сперматозоидтардың қорекгенуіне қажет сөл бөледі. Өзекшенің сыртқы қабатын құрамында жекеленген миоциттер болатын дәнекер ұлпалық қабықша құрайды. 
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Саяси іс-әрекетті жіктеу

**Саяси іс-әрекетті жіктеу** - топтық тұрғыдан таптық, аумақтық және корпоративтік болып бөлінеді. Кез келген саяси іс-әрекет әлеуметтік топтар мен жеке тұлғалардың нақты мүдделері мен мақсаттарына негізделеді. Осыған орай, екі түрін көрсетуге болады: "жоғарыдан" зорлық, "төменнен" зорлық. "Жоғарыдан" зорлық - саяси іс- әрекет билік органдарымен занды және қалыптасқан құқықтық тәртіпті бұзудан көрінеді; "төменнен" зорлық - әлеуметтік топтармен, саяси партиялармен саяси жүйені күшті қолдану арқылы өзгертуге үмтылуы. Сонымен бірге, саяси іс-әрекеттер заңды және заңсыз, позитивті және теріс, тиімді және тиімсіз, стратегиялық және тактикалық, инерциялық және шығармашылық болып бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Ұлтабарұшы бездері

**Ұлтабарұшы бездері** (дуоденальные железы); (glandula duadeni, лат. glandula — без, duadenum — ұлтабар ұшы, 12 елі ішек) — ұлтабар ұшы (күйіс қайтаратын жануарларда осылай аталады, басқа жануарлар мен адамда 12 елі ішек деп аталады) ішегі кілегейлі асты негізде орналасқан құрылыс жағынан қабырғалық асқорыту безі. Олар күрделі түтікше немесе көпіршікше-түтікше бездер. Без қабырғасы секрет бөлу кезеңіне байланысты биік немесе аласа эпителий жасушаларынан тұрады. Без өзектері 12 елі ішек кілегейлі қабығының ішкі бетіне, бүрлер аралығына ашылады. Бездің кілегейлі сөлі көмірсуларды ыдыратуға, асқазан сөлінің қышқыл реакциясын бейтараптандыруға қатысады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Эгида

thumb|Эгида с головой Медузы

**Эгида** - грек, aigis , aigidos - қалқан ] - қорғау, қамқорлыққа алу; "БҰҰ эгидасымен" -яғни, қандай да бір іс- шараларды БҰҰ қамқорлығымен өткізу.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Тұяқ

thumb
**Тұяқ (копыто)**(лат. ungula) — теріден дамыған мүйізді мүше.
Ол тақ түяқтардың бақайындағы түяқ сүйегін қаптап тұратын өте берік, қатты құрылым. Эпидермистен дермадан негізгі қабат және шел қабаттарынан тұрады.** Тұяқ** терт бөліктен тұрады. Олар тұяқ көбесі, тұяқ жүлығы, тұяқ қабырғасы және тұяқ табаны.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Саяси экология

**Саяси экология** - адамзат табиғатпен жарасымды тіршілік ете алады, бұл ұғым XX ғ. 60-70 жж. пайда болған.
Жеке және ұжымдық таңдаудың қайқайсысы да экологиялық тұрғыдан дүрыс не бұрыс бола алмайды. Бірақ "қоршаған орта" саясатының салаларын қарастырған кезде өз шешімдерінің экологиялық зардаптарын ғана емес, сонымен бірге экологиялық өз табиғатын білу қажет. Саяси экология экоқұлдырау доктринасына зәру, яғни ол доктрина адамзат табиғатпен жарасымды тіршілік ете алады.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Экология
Бюрократия

**Бюрократия** ( — бюро, канцелярия және грек, kratos — күш, билік, үстемдік; канцелярияның билігі) — атқарушы билік орталықтарының қоғам мүшелерінің еркінен тыс қалуына негізделген саяси, әлеуметтік және экономикалық жүйе; қоғамның және мемлекеттің саяси, экономикалық, әлеуметтік-мәдени салалардағы қызметтерінде ресми және бейресми шенеуніктік байланыстарға негізделген билік жүйесі. Бұл байланыстар тұйықталған, иерархия заңдылықтарына сай жүргізілетін, заңды 
және қоғам мүшелерінің еркін белден басатын, әкімшілік нұсқаулар әдісімен басқаратын биліктің қатаң тетігін қалыптастырады.
Бюрократия - кез келген ұйымдардың, мемлекеттік аппараттың, басқару құрылымдарының, мекемелердің, фирмалардың туа бітті қасиеті. Кез келген мемлекеттің аппараты бюрократиялық өзгеріске ұшырайды. Нәтижесінде бюрократия билік және басқару жүйесіне, әкімшілік, шаруашылық, құқық қорғаушылық және басқа да аппараттық құрылымдарға "қондырылған" болып шығады.

Бюрократияның қоғамдық-экономиқалық құрылымымен, демократиялық үрдістердің дамуымен, мәдениет деңгейімен, адамдардың білімділік деңгейімен, қоғамның өнегелік сипатымен анықталатын ұлттық-мемлекеттік ерекшелігі бар. "Канцелярия билігі" мемле-кеттік билік жүйесінен, оның табиғатынан қашан да тәуелді болады. Билік аппаратын бюрократизациялау мен қоғамдағы демократияның шынайы жағдайының арасында тікелей өзара тәуелділік бар. Бюрократияға арнайы талдау жасаған - Гегель. Оның теориясын К.Маркс дамытты. Бүл мәселе, сондай-ақ М. Вебердің, Т. Вебленнің, Р. Мертонның және т.б. еңбектерінде жан-жақты зерттелді.

## Дереккөздер


Санат:Мемлекеттік қызмет
Жұлын жүйкелері

нобай|
**Жұлын жүйкелері** (; *nervus* — жүйке, *spinalis* — жұлын) - жұлыннан шығатын жүйке талшықтарынан құралған. Жұп **жұлын жүйкелері** адамда жұлынның алдыңғы (қозғалтқыш жүйке талшықтарынан құралған) және артқы (сезімтал жүйке талшықтарынан құралған) жұлын түбіршіктерінің, ал жануарларда жоғарғы (сезімтал жүйке талшыктарынан құралған) және төменгі(қозғалтқыш жүйке талшықтарынан құралған) жұлын түбіршіктерінің қосылуынан пайда болып, омыртқа өзегінен оң және сол омыртқааралық тесіктері арқылы шығады.

Құрамында *сезімтал* және *қозғалтқыш* жүйке талшықтары болғандықтан, жұлын жүйкелерін қызметі жағынан аралас жүйкелерге жатқызады. Бұлардың құрамында симпатикалық жүйке талшықтары да болады. Жұлын жүйкелері омыртқа өзегінен шыққан бойда-ақ байланыстырғыш (симпатикалық) және жұлын қабықтарына арналған қайтарма (сомалық) тармақтарды бөліп, сұр байланыстырғыш (симпатикалық) тармақтарды қосып алып, содан соң, адамда алдыңғы және артқы, жануарларда вентральды және дорсальды (сомалық, симпатикалық жүйке талшықтарынан құралған) тармақтарға ажырайды. 

Жұлынжүйкелерінің дорсальды тармақтары (адамда — артқы тармақтар) омыртқа бағанынан жоғары (адамда — омыртқа бағанының артқы жағында) орналасқан дене бөліктерін (сүйектер, бұлшықеттер, буындар, тері, олардың тамырлары), ал вентральды тармақтар омыртқа бағанынан төмен (адамда — алдыңғы жағында) жатқан дене бөліктерін жүйкелендіреді. Аталған тармақтар өз кезегінде латеральды (беткей орналасқан мүшелерге) және медиальды (терең жатқан мүшелерге) тармақтарға тарамдалады. Жұлын жүйкелері омыртқа бағаны бөлімдеріне сәйкес: мойын, көкірек, бел, құйымшақ және құйрық жүйкелері болып бөлінеді. Олардың саны мойында 8-жүп, құйрықта 5-6 жүп, қалған бөлімдерде адам мен жануарлардың омыртқалар санына сәйкес келеді. Алдыңғы (қол) және артқы аяқтарды жүйкелендіретін жүйкелер жұлын жүйкелерінің вентральды (адамда — алдыңғы) тармақтары түзетін: иық, бел және құйымшақ жүйке тораптарынан шығады.
## Дереккөздер


Санат:Жүйке жүйесі
Санат:Нейробиология
Деталь

**Деталь** - көркем шығармада белгілі бір мағыналық, идеялық-эмоциялық жүк көтеріп тұрған көркемдегіш құрал. Ол бірер сопы сөз, сурет-деректеме арқылы берілуі мүмкін. Детальда аз ғана сөз суретке айналып, оқырманды әсерлі сезімге белейді, шындықтық ой-қырын ашады, яғни шындыққа жанасымды келеді. Мысалы, эпопеяда келіні Қамқа қайтыс болған күйеуінің түсіне кіргенін айтып толқығанды, атасы Қодар: «Түс шіркін жұбаныш па, тәңір-ай» деп қысқа қайырады. Бірақ бұл жай ғана айтылған сөз емес, қыр елінің қатыгез тұрмысынан хабар бөретін деталь Мұның соңы Қамқа мен Қодардың ажалымен бітеді («Қайтқанда»).
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Аксонема

thumb|200px
**Аксонема** (*axonema*;  — білік;  — жіп) - плазмалық жарғақпен қапталған жасуша кірпікшесінің өзегі. Аксонема сақина тәрізді шеңбер бойымен орналасқан тоғыз жұп микротүтікшелерден (дублеттер) және сақина ортасындағы екі жеке микротүтікшелерден (сингалеттер) құралған.

## Дереккөздер


Санат:Эукариот жасушалары
Санат:Органеллалар
Түяқ көбесі

**Түяқ көбесі (копытная кайма)** (limbus ungulae, лат. limbus — көбе, жиек; ungula — түяқ) — терінің мүйіз түяққа ауысатын жеріндегі жіңішке аралық. **Түяқ көбесі** эпидермистен, дермадан және шел қабатынан тұрады. Оның эпидермисінен мүйіз түяқтың сыртқы қабығы — жылтыр мүйіз (глазурь) өсіп жетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Саяси эмоция

**Саяси эмоция** - *[франц. emotion, лат. emoveo - толқытамын]* - адамның сыртқы және ішкі тітіркендірушілердің ықпалына субъективті реакциясы, ол рахат алу немесе қуану, қорқу түрлерінде көрініс табады. Эмоция адамның өмірі мен қызметінде қатар жүретін, психологиялық қызметі мен мінез-құлқын ішкі реттеудің негізгі тетіктерінің бірі. Оң эмоциялар субъектіні өзінің мақсатына жетуге және оны сақтауға итермелейді.

Эмоциялар әлеуметтік-саяси өмірде маңызды рөл атқарады. Тұрақты эмоциялық қатынастар пәніне айналғанда ғана идеалдар, міндеттер, ережелер қызметтің шынайы себептеріне айналып, саяси мінез-құлықты бағыттай бастайды. Эмоциялар саясатта бұқараға күрделі тиімді талдаудың қажеттілігін ауыстырады. Мұндай талдаудың күрделілігіне байланысты саясат негізін эмоциялық сенім немесе эмоциялық сенімсіздік құрайды. Мінеки, сондықтан саясат адамдардың эмоциялық түрде боялған қызметі ретінде өмір сүреді. Эмоциялық көтерілу сатысында бұқара халық сәтті төңкеріс пен ереуілдерді жүзеге асырады. Ал эмоциялық құлдырау сатысында, керісінше, бұқара халық паникаға үшырайды.

Эмоциялық құлазу кезеңінде көшбасшылар сайлауда жеңіліске ұшырайды. Саяси эмоция мағыналы қозғалыстардан көрініс табады. Нақты эмоциялар өзекті қажеттілікпен, оны қанағаттандыру мүмкіндігімен анықталады. Мүмкіндікті бағалау жеке тұлғаның, топтың немесе ұйымның саяси тәжірибесіне негізделеді. Жаңа ақпараттың түсуінің нәтижесінде мүмкіндіктер де өседі. Ал бұл өз кезегінде оң эмоцияларды тудырады.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Ұршық ойығы

**Ұршық ойығы** (вертлужная впадина); (лат. acetabulum — **ұршық ойығы**) — жамбас сүйектің мықын, шонданай және шат сүйектерінің тұтаса байланысқан жеріндегі буын ойысы. Ол ортан жіліктің ұршық басымен байланысып, жамбас-ортан жілік буынын құрайды.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұма

**Ұма** (мошонка, енек); (лат. scrotum — ұма) — енқаптың сыртқы етті-терілі қабығы. Ол теріден және ет-серпімді қабықтан тұрады. Ұманың ішкі ет-серпімді қабығы беткей шандырдан, терінің шел қабатынан және бірыңғай салалы ет ұлпасынан түзілген. Ет-серпімді қабықтың пердесі ұманың қуысын екіге бөледі. Ұманың қуысында ен және ен қосымшасы орналасады. Оның терісінде тер мен май бездері болады.
## Дереккөздер


Санат:Жыныстық мүшелер
Белорус әдебиеті

thumb|right|200px|
**Белорус әдебиеті** - Славян тілдерінің шығыс тобына жататын белорус тілінде қалыптасқан әдебиет.

М.Әуезов Мәскеу мемлекеттік университетінде «КСРО халықтары әдебиеті» курсы бойынша арнайы лекция оқыды. Дәрістің бір сабағын белорус әдебиетінің тарихына арнады. Ал өзінің «КСРО халықтары әдебиеттерінің өркендеуі» атты мақаласында Францишек Богушевичтің шығармашылығына, «Мұжықтың көргені», «Ол келе жатқан кім!» поэмалары белорус халқының ұранына айналған Янка Купаланың поэзиясына, белорустың жаңа әдебиетінің іргесін қалаушы Якуб Коластың туындыларына кеңінен талдау жасап, әділ бағасын берді.

Әуезовтің «Бүркітші» әңгімесі «Полымя» журналының 1967 ж. 11-санында В. Никифировичтің аударуымен белорус тілінде жарық  көрді.

## Дереккөздер

Санат:Беларусь әдебиеті
Санат:Тілдер бойынша әдебиет
Түяқ қабырғасы

**Түяқ қабырғасы (копытная стенка)** (paries unguli, лат. paries — қабырға, ungula — түяқ) — түяқтың алдыңғы және бүйір бетгерін қабырғасын түзетін көлемді бөлігі.** Түяқ қабырғасы** эпидермистен және дермадан тұрады. Шел қабаты болмайды. Түяқ қабырғасының эпидермисінен мүйізді түяқтың ішкі қабырғасы — ақшыл түсті жапырақша қабат өседі. Түяқ үлтанында бүл қабат түяқтың ақ сызығын түзеді.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Экологиялық терроризм

**Экологиялық терроризм** -терроризмнің бір түрі, үрей, қорқыныш туғызатын агрессивті бағыттағы әрекет. Адамзат тарихыңда "қорқыныш" сөзі көбіне табиғи астаңкестең өзгерістермен байланыстырылды: вулкан атқылауы, ту тасқыны, жер сілкінісі, цунами, індеттер және т.б. Бүгінгі күні адам осы табиғи апаттармен теңесетін залал тигізіп, қорқыныш, үрей тудыруға қабілетті.
Экологиялық терроризм еш талғамайды: ол барлық тіршілікке қарсы бағытталады. Қорқыныш тек бір топ адамда ғана тумайды, ол бүкіл қоршаған ортаға таралады. Бүл түбегейлі жаңа қүбылыс, қоршаған ортада әдейі тыныштықты бүзу арқылы адамдарға эсер ету. Сондықтан да токсиканттар, атмосфералақ жүқтырғыштар, трансшекаралық ағын сулар, жануарлардың, қүстардың, жәндіктердің қоныс ауысуы экологиялық мониторинг арқылы бақыланып отырылуы керек.
Қауіпті жағдайлар басқа біреудің қастандығынан ғана емес, байқамай, андамай болуы да мүмкін. Адам табиғи компоненттерді бөлшектеп, олардан қауіпті элементтерді бөліп алатын технологиялар мен тетіктер ойлап шығарды. Қандай жағдай болмасын қорғаныс жүйелерінің болуы экологиялық терроризмнен де қорғалу болып табылады.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Герменевтика

[thumb|right|100px|[Фридрих Шлейермахер]]
[thumb|right|100px|[Вильгельм Дильтей]]
**Герменевтика** (– түсіндіру, талқылау) — түсіндірудің теориясы мен әдістемесі, мәтіндерді (текст) түсіндіру өнері. Ол көбіне діни мәтіндерді, әдеби шығармалардағы даналықтарды, философиялық мәтіндерді түсіндіреді. Саяси консалтингте, мәтіндерді түсіндіріп анализдеуде және адамның немесе әлеуметтік топтың харекетін анализдеуде қолданылады. Герменевтика тек тіке түсіну сәтсіз болғанда қолданылатын түсіндірмелік қағидалар мен әдістер ғана емес, ол түсіну және коммуникация өнерін (art) де қамтиды.

Қазіргі герменевтика вербалды және бейвербалды коммуникацияларды қамтиды, сондай-ақ семиотиканы, болжауды және алдын білуді қамтиды. Герменевтика гуманитарлық ғылымдарда, әсіресе құқық, тарих және теологияда кең қолданылды.

Бастапқыда герменевтика библияны түсіндіруде, тәпсірлеуде (экзегетика) қолданылған, кейін жалпы түсіндіру мәселелеріне кеңейген. Герменевтика мен Экзегетика терминдері кейде ауысып қолданыла береді. Герменевтика кең салалы пән болып, ол жазбашаны, вербалдылықты және бейвербалдылықты қамтиды. Экзегетика көбінесе мәтіндегі сөздер мен грамматикаға назар аударады.
## Тарихы
[thumb|left|150px|[Ханс-Георг Гадамер]]
Герменевтика ежелгі антикалық дөуірде көне ақындардың (ең алдымен – Гомердің) шығармаларындағы рәміздерді, таңбаларды, құпиялап айтуларды түсіндіру тәсілі ретінде қалыптасқан. Орта ғасырларда Библиядағы көркем бейнелер мен меңзеп айтуларды түсіндіруге байланысты герменевтиканы діни өкілдер жан-жақты қолданған. Қайта Өрлеу дәуірінде Герменевтика  антиктік мәдени мұралардың тілін тірі, сол замандағы мәдени тілге аудару мақсатында пайдаланылған. Ф.Шлейермахер еңбектерінде Герменевтика Қасиетті Жазу мәтіндеріндегі астарлы тілді Жаңаша түсіндіру үшін кеңінен пайдаланылды. Ол үшін догматтар мен рәміздер діндарлық сезімдер болып табылады, дамушы діни тәжірибе сенімінің субстанциясына айналды. Шлейермахер қазіргі философиялық ұғымдарды қолдану тәжірибесі арқылы ескі діни мәтіндерге жаңа мазмұн беруге болады дейді. Қазіргі мәдениеттануда Герменевтика  *"тұлғалық түсінуші тәжірибемен"*
(Г.Гадамер) байланыстырылады. Гадамер бойынша, тарихи
құрылымдар мен мәдени деректерді түсіндіру тіл мүмкіндіктеріне негіз болған.

## Тағы қараңыз
* Филология
* Психоанализ
* Экзегетика

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Санат:Саясат
Санат:Методология
Лимбика жүйесі

нобай|
**Лимбика жүйесі** — үлкен ми сыңарларының ішкі бетінде орналасқан көне ми қыртысы (алмұртша бөлік, гиппокамп қатпары және олардың туындылары), жаңа ми қыртысы (белдеме қатпар, гиппокамп аяқшасы) және қыртысасты лимбика орталықтарынан (жолақты дене ядролары — шарбақ, бадамша ядросы), аралық және ортаңғы мидың кейбір ядроларынан құралады. Лимбика жүйесі ішкі мүшелердің қызметтерін, иіс сезімін, жануарлар инстинктерін, ұйқы мен сергектікті реттеуге қатысады.
## Дереккөздер


Санат:Жүйке жүйесі
Санат:
Саяси этика

**Саяси этика** - саяси қызметтің нормативтік теориясы, оның әділетті әлеуметтік құрылысы, жетекшілер мен азаматтардың құқықтары мен міндеттері, еркіндік, теңдік және әділеттілік қарым-қатынастары және т.б. мәселелерін қамтиды. Ол саяси билікті, сонымен бірге әртүрлі басқару түрлерін легитимдендіруде шешуші рөл атқарады.

Саяси этика - саясат әлеміне, оның институттарына, қатынастарына, саяси дүниетанымға қандай да бір қауымдастық мүшелерінің мінез-құлқына қатысы бар имандылық бастаулары, құндылықтар мен ережелер жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Этика
Санат:Саясат
Аксоплазма

**Аксоплазма** (*axoplasma*;  — білік, ось;  — қалыптасқан) — нейроцит аксонының цитоплазмасы. Аксоплазмада эндоплазмалық тордан туындайтын базофилді (хроматофилді) заттың кесекшелері болмайды, митохондриялар және жүйкелік медиаторларға толған мөлшері әртүрлі көпіршіктер болады. Ал гранулалалы эндоплазмалық тордың, яғни олардын қабырғаларындағы рибосомалардың болмауына байланысты нейроцитгін арнайы протеинінің синтезі жүрмейді. Аксоплазмаға керекті протеиндік масса нейроцит денесінен (перикарионынан) тәулігіне 1 мм жылдамдықпен ағып келіп отырады. Ацетилхолин көпіршіктері мөлдір болып келеді. Олардың мөлшері 30-50 нм. Норадреналин көпіршіктерінде тығыз келген түйіршіктер болады. Олардың мөлшері ірілеу — 50-90 нм-ге тең.

## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Түяқ майтабаны

**Түяқ майтабаны (мякиш копытный)**(torus ungularis, лат. torus — майтабан, ungula — түяқ) — түяқ сүйегінің артқы бетінде орналасқан терінің серпімді бөлігі.

**Түяқ майтабаны** — эпидермистен, дермадан және шел қабатынан тұрады. Эпидермистің мүйізді қабаты өте күшті жетілген. Дермада көптеген серпімді талшықтар, қан тамырлары мен тер бездері болады
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Жұлдызша түйін

**Жұлдызша түйін**( *ganglion* — түйін, *stellatum* — жұлдыз тәрізді) — симпатикалық жүйке жүйесінің бағаны құрамындағы жүйкелік түйін. Ол соңғы мойын жүйке түйіні мен алдыңғы үш көкірек жүйке түйіндерінің бірігуі нәтижесінде пайда болған.

*Жұлдызша түйін* нейроциттерінен басталатын постганглионды жүйке талшықтары көкірек қуысы мүшелері беттерінде (жүрек, өкпе т.б.) жүйкелік тораптар түзіп, оларды жүйкелендіреді.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Экспектация

**Экспектация** - [ағылш. expectation - талап-тілектер] - жеке түлғаның әлеуметтік рөліне қатысты ережелерді орындауын күту, кейде тіпті, талап ету. Экспектация өз кезегінде топтың өз ішінде қолданылатын әлеуметтік санкциялардың ерекше түрі ретінде көрініс табады. Ресми қағидалар мен қызметтік нүсқаулардан гөрі экспектация бейресми сипатта болады және көзге түсе бермейді. 
Экспектацияға тән негізгі екі қасиет: 
# айналадағылардан өз рөліне сай әрекет күту, талап ету қүқы; 
# басқалардың талап-тілектеріне сай әрекет жасау міндеттілігі.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Ұлы бірлік кітабы

**"Ұлы бірлік кітабы"** - қытай философы Кан Ювэйдің (1858-1927) еңбегі, конфуциандық дәстүрге негізделіп, саяси реформалар жүргізу арқылы бірлікті мақсат тұтып, ұлы әлем ғасырын елестетті. Қытай моральдық философиясының басты мәселесі болып табылатын әлемді жақсартуға үнемі құлшыну Кан Ювэйдің адам өмірін үйлесіміне шақырған идеяларынан көрініс тапты. Барлық әрекеттің ең жоғары мақсаты ретінде жалпыға ортақ әлем және ұлы бірлікті ұсына отырып, Кан Ювэй саяси және әлеуметтік реформалар жүргізуге көп күш жүмсады. Оның пікірінше, ұлы әлем ғасыры - "адалдыққа, сүйіспеншілікке, дұрыс басқаруға негізделген ұлы бірлік жолы". Ол жеке адамдар мен мемлекетті қайғы-қасіретті жоюға, адамдардың барлығына тән қайырымдылыққа шақырады.
Кан Конфуцийді алғашқы және бас саяси реформатор ретінде мойындайды және конфуциандық этиканы жаңғыртуға талпынады. Кан адам табиғаты іштей қайырымды, ал мораль негізі адамдарға қайырымдылық қылу, басқаның қайғысына ортақтасу деген Мэнцзы және тағы басқа ойшыл-неоконфуциандықтардың пікірлерін қолдайды.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Актин

thumb|200px
**Актин** (*aktin*;  — сәуле) — ет жасушасы (талшығы) мен басқа жиырылғыш құрылымдары бар жасушалардағы жиырылу қызметін атқаруға қатысатын жіпше протеин. Актин бұлшықет талшықтары (симпласт) мен миоцит (ет жасушасы) цитоплазмасындағы жиырылғыш миожіпшелердің (миофибриллалардың) құрамына кіреді. Актин протеині миофибриллалар құрамында өзінің маңызды ферменттік белсенділігімен ерекшеленеді. Ол АТФ құрамының соңғы жағыңдағы фосфатты АТФ-тен бөлуге қатысып, бұлшықет талшықтары (миосимпласттар) мен миоциттер миожіпшелерінің белсенді жиырылуын қамтамасыз ететін қуаттың (энергияның) бөлінуіне атсалысады. Актин-миозин миофиламентімен қосылып, акго-миозин кешенін түзеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақуыздар
Жұлдызша нейроцит

**Жұлдызша нейроцит**( *neuron* — жүйке, *kytos* — жасуша) — ми қыртысының сұрзатында, мишық қыртысының молекулалы және дәнше қабаттарында орналасқан, мөлшері әртүрлі, пішіні жұлдыз тәрізді нейроцит. Мишықтағы жүлдызша нейроциттер алмұрт тәрізді нейроциттердің шамадан тыс қозуын тежейді. Үлкен ми сыңарлары қыртысындағы ішкі және сыртқы дәнше қабаттарындағы жүлдызша нейроциттер аралық нейроциттер қызметін атқарады. Көздің торлы қабығының ішкі ядролы қабатында бір немесе екі қатарда орналасқан горизонтальды нейроциттердің дендриттері фоторецепторлық нейроциттердің аксоңдарымен байланысып, пресинаптикалық тежеу қызметін атқарады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Эксперттік бағалау әдісі

**Эксперттік бағалау әдісі** -халықаралық қатынастарды зерттеудің экспликативті әдістерінің бірі. Бүл әдіс бойынша қарастырылып отырған мәселеге қатысы бар маман сарапшылар арнайы шақырылып, өз бағаларын береді.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Ұршықша жасушалар

**Ұршықша жасушалар** (веретеновидные клетки) — жануарлар организмінде кездесетін пішіні ұршық сабына ұқсас екі ұшы сүйір келген жасушалар. Олардың жуандау ортаңғы бөлігінде жасуша ядросы, оның маңында органеллалар орналасады. Ұршықша жасушаларға бірыңғай салалы ет жасушалары миоциттер, ми қыртысының көп пішінді жасушалар қабатындағы нейроциттер жатады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Тұяқ табаны

**Тұяқ табаны (копытная подошва)** (solea ungulae, лат. solea - табан, ungula — тұяқ) — тұяқ сүйегімен берік байланысқан тұяқ ұлтаны. Ол эпидермистен және дермадан тұрады. Эпидермистен мүйізді тұяқтың ұлтанын құрайтын түтікше мүйіз өседі. Дерма — тұяқ сүйегінің сүйекқабымен тығыз байланысып бірігіп кеткен.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Актомиозин

**Актомиозин** (*aktinomyosin*;  — сәуле,  — бұлшықет) — ет жасушасы немесе бұлшықет талшығы (симпласт) цитоплазмасындағы актин және миозин миофиламенттерінен құралған жиырылғыш миожіпшелердің (миофибриллалардың) протеинді кешені. Бұлшықет талшығының (ет жасушасының) жиырылу процесі актомиозиннің аденозинтрифосфатпен (АТФ) әрекеттесуі нәтижесінде іс жүзіне асады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Жұлдызша жасуша

**Жұлдызша жасуша**( *stella* — жұлдыз) — жануарлар организмінің әртүрлі мүшелерінде кездесетін, пішіні жұлдыз тәрізді жасушалар. Жұлдызша жасушаға бауыр макрофагы (Купфер жасушасы), афферентті және эфферентті нейроциттерді жалғастыратын байланыстырғыш нейроциттер, көздің торлы қабығының ішкі ядролы қабатындағы жарық сезгіш (фоторецепторлы) және биполярлы неироциттерді баиланыстырып, пресинаптика- лық тежеу қызметін атқаратын горизонтальды нейроциттер, үлкен ми сыңарлары қыртысының ішкі және сыртқы дәнше қабаттарындағы жұлдызша нейроциттер жатады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Негіздік денешік

**Негіздік денешік** (базальное тельце); (corpusculum basale, лат. corpusculum — денешік, basalis — негіздік) — жасушалардың арнайы органеллалары — кірпікшелер мен талшықтар құрамында болатын құрылым. Негіздік денешік кірпікшелер мен талшықтардың цитоплазмада орналасқан проксимальды бөлігін құрайды. Негіздік денешіктің орташа диаметрі 105 нм. Ол құрылысы жағынан центросома центриоліне ұқсас, яғни 9 триплет микротүтікшелерден құралған. Негіздік денешік жасуша кірпікшелері мен талшықтарының қозғалысын қамтамасыз етеді.
## Дереккөздер


Санат:Цитология
Түк

**Түк (волос)** (лат. pilus) — сүтқоректі жануарларға тән тері эпидермисінің туындысы.

**Түк** — берік те серпімді мүйіз жіпше. Оның теріден шығып тұрған бөлігін түк сабағы, терідегі бөлігін түк түбірі деп атайды. Түк сыртқы мүйізді қабыршақтардан құралған кутикуладан, ортаңғы қыртысты заттан және ішкі түк өзегінен құралған. Кутикуланы пигменттелген ядросыз бірқабатты мүйізді қабыршықтар, қыртысты затты ұзынша келген мүйізделген қабыршықтар құрайды.

**Түк** өзегі мүйізделген текше тәрізді жасушалардан тұрады. Терідегі орналасу орны мен құрылысына байланысты түк: жабынды, ұзын және сезімтал түктерге бөлінеді. Жабынды түк тері бетінде, ұзын түкдененің белгілі бір аймақтарында (жал, құйрық, кекіл, шаша), ал сезімтал түктерінің бас аймағында (көз, иек, еріндер маңында) орналасады. Жабынды түктерінің сыртынан жауып қаптап, қорғаныс кызметін атқарады және дененің жылылығының сақталуын қамтамасыз етеді.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұрық жапырақшалары

**Ұрық жапырақшалары** (зародышевые листки); (strata germindlia, лат. stratum — қабат, germino — өсу) — ұрықтық дамудың гаструляция (гаструлану) кезеңінде бластуладан пайда болатын маманданған жасушалар қабаттары (эктодерма, энтодерма, мезодерма және эмбриональдық дәнекер ұлпасы — мезенхима). Гистогенез кезеңінде ұрық жапырақшаларынан организмнің мүшелері мен мүшелер жүйелерін қалыптастыратын ұлпалар түзіледі.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұрық көпіршігі

**Ұрық көпіршігі** (зародышевый бластодермический пузырек, бластоциста); (blastocysts, грек, blastos — бастама, cystis — көпіршік) — бөлшектену кезеңі нәтижесінде түзілетін іші қуыс сүтқоректілер ұрығы. Ұрық көпіршігінің сыртқы қоректендіруші қабығын (трофобластты) ұсақ, ашық түсті бластомерлер түзеді. ірі күңгірт бластомерлер оның ішіндегі ұрық түйінін (эмбриобласты) құрайды. Трофобласттың негізгі қызметі — ұрықты алғашқы тәуліктерде жатыр сөлімен қоректендіру және оны жатыр қабырғасымен байланыстыру. Эмбриобласттан ұрықтың денесі және оның ұрықтантыс мүшелері дамиды. Трофобласт жатыр безі сөліндегі қоректік заттарды сініріп,ұрық көпіршігі қуысына жинап, қоректік заттар қорын түзеді.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ақ дене

right|thumb|Ақ дене**Ақ дене** (*corpus albicans*;  — дене;  — ақ, ақшыл) — аналық жыныс безі — жұмыртқалықтағы ыдыраған сары дене орнында жетілетін, ақшыл түсті талшықты құрылым.

## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Аудармалы күнпарақ

**Аудармалы күнпарақ (Перекидной [[календарь]] )** , Әуезовтің 100 жылдық мерейтойына арналған. 1997 ж. *«Жібек жолы»* баспа үйі шығарған.
Қүрастырғандар: Д. Қонаев, А. Қуанышбаев. Күнпарақ халықаралық Әуезов қорымен бірлесіп дайындалған. Оның әр парағы классик жазушының өміріндегі елеулі оқиғалармен, шығармашылық жолының жылнамасымен толықтырылған. Сондай-ақ суреткердің туған-туысқандарына қатысты мағлұматтар, көрнекті әдебиет, мәдениет қайраткерлерінің М. Әуезов туралы айтқан пікірлері келтірілген, басқа да қызық ты мағлұматтар, деректер бар. Көлемі 11 баспа табақ , таралымы 5000 дана.

## Дереккөздер


Санат:Мұхтар Әуезов шығармалары
Экстерриториалдық

**Экстерриториалдық** - [ лат. exterritorialis - сол территорияның қарамағындағы] - органның, үйымның, мекеменің немесе жеке адамның мемлекет аумағынан тыс жерлердегі әрекеттерді өз мемлекетінің заңнамасына бағындыруды қамтамасыз ететін ерекше мәртебесі. Экстерриториалдық әдетте, шетелдік мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктеріне және оның қызметкерлеріне беріледі. Ол қызмет ғимараттарының, түрғын үйлерінің, жеке меншігінің және дипломаттың жеке басының ерекше пүрсаттылығын, ешкімнің тиіспеу қүқын білдіреді. Қүқықтық түрғыда елшілік аумағы ол өкілі болып табылатын мемлекеттің территориясы болып есептеледі, ал оған қол сүғу мемлекеттің егемендігінің бүзылуы ретінде бағаланады. Экстерриториалдықға қатысты қүқықтар мен артықшылықтар қабылдаушы елдің ішкі заңнамасымен де, халықаралық келісімдермен де қарастырылған.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Варшава келісімі ұйымы

**Варшава келісімі ұйымы** (орыс: *Организация Варшавского договора*) — 1955 жылы достық, әріптестік және өзара кәмек жөнінде Албания, Болгария, Мажарстан, ГДР, Польша, Румыния, Чехословакия және КСРО арасында Варшава келісімі негізінде құрылған әскери-саяси одақ. 

1955 жылы 14 мамырда Варшавада Келісімге қол қойылды, 1955 жылдың 5 маусымында күшіне енді, қызмет ету мерзімі - 20 жыл, 1975 жылы 10 жылға жалғастырылды, 1985 жылы 20 жылға созылды. Ұйым 1955 жылы 9 мамырда ГФР НАТО-ның құрамына кіргеннен кейін, оған қарама-қарсы сес ретінде "қырғи-қабақ соғыс" жағдайында құрылды. Жоғарғы саяси басқару органы - ВКҰ, үкіметтердің өкілдерінен құралған кеңесші комитет. 1976 жылы көмекші органдар - Бірлескен секретариат пен сыртқы істер министрлерінің комитеті құрылды. 

Әскери басшылық бірлескен қарулы күштерді басқарды, резиденциялары Мәскеу қаласында орналасқан. 1969 жылдан Әскери кеңес пен Қорғаныс министрлер комитеті құрылған. 1987 жылы қорғаныстық әскери доктрина қабылданды. 1989-1990 жылдардағы Орталық, Оңтүстік-шығыс Еуропадағы саяси өзгерістерден кейін 1990 жылдың ақпанында әскери органдар таратылды. 

Варшава Келісіміне қатысушы елдердің Қарулы Күштерінің саны 1987 жылдың 1 шілдеде 6 435 900 адамды құрады. 

1991 жылдың 1 шілдесінде Прагада, Болгария, Мажарстан, Польша, Румыния, КСРО және Чехословакия өкілдері ВКұ-ның жүмысын тоқтату жөніндегі хаттамаға қол қойды.

## Құрамы
Құрамына сегіз социалистік мемлекет кірді:

## Келісім шарттары

## Дереккөздер

Санат:Қырғи қабақ соғысы
Санат:1955 жыл
Жуан ішек

thumb|right|200px|
**Жуан ішек**( *intestinum* — ішек, *crassum* — жуан) — ас (азық) қорыту аппаратының артқы бөлімі. Жуан ішектің қабырғасы да, басқа ішкі түтікше мүшелер сияқты үш қабықтан (*кілегейлі, етті, сірлі*) тұрады. Жуан ішек өз кезегінде үш бөлімнен: *бүйеннен, тоқ ішектен* және *артқы тесік* — ануспен аяқталатын тік ішектен құралған. Бұл ішектерде аш ішектен келген азық одан әрі қорытылып, қоректік заттар, су және тұздар сіңіріледі. Ал қорытылмаған азық қалдығынан нәжіс қалыптасып, сыртқа шығарылады. Адам мен кейбір жануарлар жуан ішектерінің қабырғаларында етті қабықтың ұзынша қабатынан түзілген ет таспалары болады. Олардың аралықтарында етті қабығы тек сақинаша қабаттан тұратын жұқа қабырғалы қалташалар қалады.

## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Санат:Анатомия
Ақ зат

**Ақ зат** (*substantia alba*;  — зат;  — ақ) — үлпекті (миелинді) жүйке талшықтарынан құралған, орталық жүйке жүйесі мүшелерінің (ми, жұлын) заты. Ақ зат орталық жүйке жүйесінің афферентгі (орталыққа тепкіш) және эфферентті (орталықтан тепкіш) өткізгіш жолдарын құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Лимфа қылтамырлары

**Лимфа қылтамырлары** (кейде **Лимфа капиллярлары**, , ,  — тамыр, lympha —
ылғал, сұйық, capillaris — қыл) —— пішіні саусақ тәрізді тұйық басталатын, тым жүқа жақтаулы лимфа тамырлары жүйесінің басталар тұсы. Лимфа қылтамырларының жақтауы жалаң қабат эндотелиоциттерден тұрады. Қантамыр қылтамырларына қарағанда лимфа қылтамырлары жақтауларының негіздік жарғағы болмайды және арнасы кең келеді. Лимфа қылтамырлары мида, тері эпидермисінде, шеміршек ұлпасында, көз алмасының ақ қабығында, көз бұршағында, плацентада (ұрық жолдасы) болмайды.
## Дереккөздер


Санат:Лимфа жүйесі
Әбдісалам Пірмұхамед-заде Дехоти

**Дехоти Әбдісалам Пірмұхамед-заде** (1911-1962), тәжік жазушысы, ақын. Әуезовпен таныс болған, тікелей қарым-қатынас жасап тұрған. «Заманымыздың ұлы ақыны» атты мақаласында («Коммунист Таджикистана», 1946, 6 шідде) Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының тәжік жұртшылығына тигізген зор тәрбиелік жағын атап көрсеткен. Әуезов «Қазақ өдебиетінің тарихына» жазған КСРО халықтарының әебиеті туралы очеркінде (3-том, А., 1958), кеңес жазушыларының 2-съезінде жасаған «КСРО халықтары әдебиеттерінің көркем аудармасы» деген баяндамасында, «КСРО халықтары әдебиеттерінің еркендеуі» атты еңбегінде Дехотидің шығармашылығын биік бағалаған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1911 жылы туғандар
Жоталық өсінді

**Жоталық өсінді**( *processus* — өсінді, *spina* — жота) — омыртқалар доғаларынан жоғарғы бағытта шығатын тақ өсінді. Бүған омыртқа бағанының дорсальды бұлшықеттері бекиді. Барлық омыртқалардың жоталық өсінділері бірігіп, омыртқа бағанының жоталық қырын құрайды.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Вассалдық

**Вассалдық** -  - орта ғасырдағы Батыр Еуропа елдеріндегі кіші феодалдардың ірі феодалдарға тәуелділігі. Вассал алғаш рет VIII-IX ғасырларда Франк мемлекетінде пайда болып, корольдер мен ірі феодалдар әскери қызметкерлерге істеген қызметі үшін жер, мүлік, т.б. пайда табу көздерін берді. Алғашында олар өмір бойы берілді, кейіннен мұраға қалдырыла бастады. Вассалдың негізгі міндеттері: сеньорға әскери қызмет көрсету, сеньорды» сотына және кеңесіне қатысу, керек жағдайда оның маңынан табылу және т.б. болды. Бұған қоса ол егер сеньоры тұтқынға түсіп қалса күн төлеп, сатып алуға, егер басқа феодалға қызмет етуге ауысса рельеф төлеуге міндетті болды. Сеньор өз кезегінде жер берумен қоса, өз вассалы мен оның дүние-мүлкін қорғауға міндеттеледі. Бүл міндеттердің біреуінің орындалмауы көп жағдайда екі арада соғыстың тұтануына себепші болды. ірі феодалдар өз кезегінде жоғарғы билеушілерге вассал болып табылады. Сөйтіп корольден кіші феодалдарға дейінгі кезенді қамтитын билік сатысы келіп шықты. Кейіннен бір орталықтан басқарылатын мемлекеттердің нығаюына байланысты феодалдық жасақтарды жалдамалы жасақтар ығыстырып шығарды да, вассалдық жойылды. Вассалдықтың дамыған жері Батыр Еуропа болды. Шығыс елдерінде, әсіресе, Түрік қағанаты, Қытай империялары, Шыңғыс хан мемлекетінде ел басқарудың осыған ұқсас үлгілері кездесті.
Басқа мемлекетке вассалдық тәуелділікте болған мемлекетті - вассал мемлекет деп атайды. Мұндай жағдайда бағынышты елдің билеушісі өз зереніне "адалдық" жөнінде ант беріп отыруға, әскери кәмек беруге және белгілі бір сомада төлем төлеуге міндетті болды. Вассал мемлекетке өз ақшасын шығаруға, басқа мемлекеттермен дипломатиялық, одақтастық шарттар жасауға тыйым салынды. Бүл істерді оның орнына сюзерен мемлекет атқарды. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты вассал мемлекеттер де жойылды. Кейіннен биліктің осы формасын отарлаушы мемлекеттер өз отарларына қолданды. Қараңыз: Отарлау.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Мұхтар Әуезовтың аудиториясы

**М. О. Әуезов атындағы аудитория**, Әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік Ұлттық Университетіндегі филология факультетінің дәрісхана бөлмесі. Бұл атау жазушының туғанына 90 жыл толу қарсаңында берілген. Бөлме тақырыптық бағдарламаға сай безендіріліп.төрге ұлы суреткердің бюсті қойылған. Аудитория сондай-ақ факультеттің ғылыми диссертация қорғау кеңестерінің мәжілістері мен түрлі кездесулер, диспуттар, мәдени ойын-сауықтар өтетін салтанатты орынға айналды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Гильдийлік әдіс

**Гильдийлік әдіс** - саяси көш-басшылар мен элитаны рекруттау әдістерінің бірі. Бұл әдіске сәйкес басқарушы кадрларды таңдау тәсілінде алдын ала белгіленген критерийлер мен ережелер және таңдау процедурасы аса маңызды рөл ойнайды. **Гильдийлік әдіс** негізінен рекрутгау барысында қоғамға, жұртшылыққа жариялана бермейтін әдістер жүйесінен тұрады. Шын мәнінде ол жетекші басқару орындарына үміткерлерді "**сүзгіден**" өткізетін көптеген институттарды ойластыратын кадрларды селекциялаудың бюрократиялық жүйесі болып табылады. Мысалы, кеңестік жүйеде бүкіл кадрларды іріктеу осы бағытта жүрді. Мүнда билікке көтерілу үшін қажетті талаптар алдын ала белгілі болды: әлеуметтік шығу тегі, шаруашылық жүмыстарындағы іс-тәжірибесінің болуы, партиялық білімі, шет аймақтарда еңбек тәжірибесі және т.б. Осылайша элиталық таңдау негізінен партияның өз ішінен жүргізілді, үлтына, шет елдердегі ағайын-туысының бар-жоғына баса назар аударылды.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Әдістер
Макс Вебер

**Макс Вебер** (; 21 сәуір 1864, Эрфурт — 14 маусым 1920, Мюнхен) — неміс әлеуметтанушысы, әлеуметтік философ, тарихшы. Альфред Вебердің ағасы.

## Биографиясы
Вебер 1864 жылы 21 сәуірде Эрфурт қаласында дүниеге келген. 

1893—1896 жж. Фрайбург университетін, 1896—1898, 1902—1918 жж. Гейдельберг университетін, 1919—1920 жж. Мюнхен университеттерінде дәріс берген. Теориялық әлеуметтану, әлеуметтік дін, саяси әлеуметтану, ұйымдастыру әлеуметіне арналған еңбектері бар.

## Ғылыми қызметі
Вебер әлеуметтік теориясында себептілік пен «түсіну» біртұтас болу принципіне үлкен мән берген. Вебер алғаш рет капитализм тек батыста протейантизм және кальвинизмнің тарауымен байланысты пайда болды дейді. Вебер бойынша идеалдық тип өмір шындығын бейнелейді. Бұл жалғыз жарым фактілерді жүзеге алу түсінудің құралы. Мазмұны жағынан Вебер идеялары қоғамдық-экономиқалық формациялар туралы маркстік ілімге қарсы бағытталған.

Вебердің «Идеалдық тип» теориясы, тарихи факторлардың «көптігі» концепциясы және «рационалдық» идеясы мемлекеттік институттар қызметінің негізі ретінде қазіргі әлеуметтануға, саясаттануға зор ықпал етті. «Протестанттық этика және капитализмнің рухы» (1904—1905) еңбегінде В. өркендеп келе жатқан капитализм мен XVII ғасырдың протестанттық құндылықтары арасындағы байланысты көрсетеді.

## Негізгі еңбектері
* «Түсіністікті әлеуметтанудың кейбір белгілері жөнінде» (1913);
* «Әлемдік діндердің шаруашылық этикасы» (1915);
* «Шаруашылық және қоғам» (1921—1922).

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Вебердің кітаптары / Гумер кітапханасы
* Вебердің кітаптары  / Политнаука сайтында

Санат:Неміс социологтары
Санат:1864 жылы туғандар
Санат:1920 жылы қайтыс болғандар
Санат:21 сәуірде туғандар
Ұрық табақшасы

**Ұрық табақшасы** (зародошевый диск); (discus embryonicus, лат. discus табақша, дискі, грек, embryo — ұрық) — полилецитальды (сарыуызы коп) жұмыртқа жасушасының ұрықтануы (құс, бауырымен жорғалаушылар, жұмыртқа салатын сүтқоректілер) нәтижесінде түзілген ұрықтың бөлшектену кезеңінен кейін, ұрық жасушалары (бластомерлер) оның жоғарғы жағына өтіп, пішіні табақ тәрізді құрылым жасайды. Ұрық табақшасының орта бөлігінде ұрық қалқаны түзіліп, одан ұрықтың денесі, ал оның шеткі жағынан ұрықтантыс мүшелер дамиды.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Вербальды емес мінез-құлық

**Вербальды емес мінез-құлық** - сөзсіз мінез-құлық: жест, бет әлпеттің өзгеруі, дене қимылы және т.б. әрекеттер.
## Дереккөздер


Санат:Психология
Ұрық түйіні

**Ұрық түйіні** (зародышевый узелок); (nodulus embryonycus, лат. nodulus — түйін, embryo — ұрық) — ұрық көпіршігі (бластоциста) ішіндегі күңгірт түсті ірі жасушалардан (бластомерлер) тұратын түйін (эмбриобласт). Ұрық түйінінен ұрық табақшасы қалыптасады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұрықтантыс мүшелер

**Ұрықтантыс мүшелер** — тек эмбриогенезде ғана жетіліп, ұрықтың дамуын қамтамассыз ететін уақытша мүшелер. Гаструляция процесінің соңына қарай, ұрық жапырақшалары толық дамып жетілген кезде, олардын шеткі жақтарында тұлғалық қатпар пайда болып, ұрық жапырақшаларын: ұрықтық және ұрықтантыс бөлімдерге бөледі. Ұрық жапырақшаларының ұрықтық бөлімінен эмбрионның денесін құрайтын ұлпалар, мүшелер, мүшелер жүйелері, ал ұрықтантыс бөлімінен — ұрықтантыс мүшелер (ұрық қабықтары): сарыуыз қапшығы, қағанақ (амнион), несепқабық (аллантоис), сірқабық (сероза) және бүрліқабық (хорион) дамиды.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Вербальды нота

**Вербальды нота** - мазмұны баса көңіл аударуды қажетсінетін, бірақ жариялауға жатпайтын өте маңызды дипломатиялық құжат.
Ертеректе елдер арасында жеке нота кеңінен қолданылатын кезде, мемлекеттер арасындағы вербальды нотаның жүруі олардың қарым-қатынасының аса достық сипатта емес екендігінің белгісі болды. Кейінірек вербальды нота дипломатиялық хат алмасудың нормасына айналып, мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастың сипатына (жақсы, жаман) аса мән бермеді. Вербальды ноталар агреман (келісім) сұраудан бастап, ақпарат алу, қабылдаушы елге дипломаттардың келу немесе кетуі, виза мәселелері және екі жақты қарым-қатынастың ағымдағы мәселенің кең көлемін қарастырады.
Вербальды нота мәтіні үшінші жақтан жасалады. Арнайы нота парағына басылып, шығу реттік саны болады, қол қойылмайды. Нотаның соңына белгілі елтаңбалы мөр басылады. Кейде мөрдің үстіне немесе мәтіннің соңына елшілік жетекшісі өз инициалдарын қояды. Вербальды нотаның төменгі сол жағында мекен-жай мен жіберілу мерзімі көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Түк баданасы

thumb
**Түк баданасы (волосяная луковица)** (bulbus pili, лат. bulbus — бадана, pilus — түк)— түк түбірінің жуандап, кеңейген төменгі бөлігі. Түк баданасы бөлінуге қабілеггі эпителиоцитгерден тұрады. Эпителиоциттер түк емізікшесіндегі қан тамырлары арқылы қоректеніп, бөліну аркылы көбейігі, мүйізді қабыршықтарға айналады да, мүйізделген түк сабағын құрайды. Түк баданасының эпителийтері ішкі түбір қынабының өсуіне де қатысады.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Сегунат

[thumb|right|200px|[Минамото но Йоритомо, Камакура сегунатының алғашқы сегуны]]
**Сегунат**  - 1192-1867 жылдар аралығында Жапонияда императордың номиналды билігін сақтай отырып, ірі феодалдардың билік
жүргізуі.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Жапония
Ақ май ұлпасы

**Ақ май ұлпасы** (;  — ұлпа;  — май;  —	ақ) - адам мен жануарлар денелерінін белгілі бір аймақтарындағы тері астында (шошқаның теріасты май қабаты, қойдың құйрығы, жылқының қазысы, түйенің өркеші және т.б.), құрсақ қуысындағы шарбы, шажырқай іш майларында, бүйрек майында және бұлшықеттер ішіндегі борпылдақ дәнекер ұлпасы қабаттарындағы (эндомизий, перимизий) май қабаттарында организмнің қуат көзі ретінде қорланатын ұлпа. Ақ май ұлпасы бір-біріне тығыз орналасқан, орташа диаметрі 120 мкм-дей ірі май жасушаларынан (адипоциттерден, липоциттерден) құралған. Адипоцит цитоплазмасының басым бөлігі үлкен бір май тамшысынан тұрады. Жасушаның сопақ келген ядросы мен май тамшысынан бос аздаған цитоплазмасы адипоциттің шеткі жағында орналасады. Жасушаның осы аймағындағы ядро маңында орналасқан органеллалардан тек ұзынша келген митохондриялар көрінеді, ал қалған органеллалар айқын байқалмайды. Адипоциттер қан тамырлары маңындағы борпылдақ дәнекер ұлпасында жиналып, дәнекер ұлпасы талшықтары мен жіңішке қан тамырлары және жүй- келер арқылы бір-бірінен бөлінген, пішіні мен мөлшері әртүрлі май бөлікшелерін құрайды. Май жасушалары аралықтарында дәнекер ұлпасының жасушалары — фиброциттер, ұлпа базофилдері (лаброциттер), тым жіңішке аргирофилді талшықтар торы мен қан капиллярлары орналасады. Ақ май ұлпасы организмдегі қуат көзінің қоры болып саналады. Теріасты май қабаты жануарлар организмдерінде қорғаныс қызметін атқарумен қатар, денедегі жылуды сақтауға атсалысады. Сонымен қатар, ақ май ұлпасы аяқ пен қолдың үштарындағы былқылдақ май табандарды жасауға қатысады. Ақ май ұлпасы шел жене шөлейт жерлерде тіршілік ететін жануарлар үшін судың қоры қызметін де атқарады. Ғылыми мәліметтерге сүйенсек, 100 гр. ақ май ұлпасы өзінің ең қарапайым құрам бөліктеріне (көмірқышқыл газы мен суға) дейін ыдыраған кезде 107 мл су бөлінеді екен
## Дереккөздер


.

Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұсынылмаған ұлттар мен ұлыстар ұйымы жөніндегі пакт

**Ұсынылмаған ұлттар мен ұлыстар ұйымы жөніндегі пакт** — 1991 жылы 11 ақпанда Гаагада құрылтай ассамблеясының жұмысында қабылданды. Барлық ұлттар мен халықтардың өзін-өзі басқару құқын есепке ала отырып, соған сәйкес олардың өз саяси бағыты мен экономикалық, әлеуметтік және мәдени дамуы бағдарын еркін таңдауын қамтамасыз етуді естен шығармау керек. 

Бүгінгі таңда көптеген этностар теперіш көріп, кемсітушілікке, қуғын-сүргінге, депортацияға, жерінен қуылуға, басқа да ресурстарынан айырылып, тіпті кейде, геноцид қүрбанына айналып, қүқы бүзылуда. Мұндай ұлттардың, халықтардың құқын үкіметаралық ұйымдардың мойындамауы нәтижесінде жағдай тіптен өрши түсуде. Сондықтан да осы ұлттар мен халықтардың мәселесін тиімді шешуді қарастыратын арнайы ұйым құру қажеттігі туындады. Осы Пакт бойынша ұлттар мен ұлыстар өз араларында келісіп, ұйым құруды жөн санады. Ұйымның мақсаты - арнайы форумдарда қолдау тобын құрып, қатысушы ұлттар мен ұлыстардың мүң-мүқтажын күш қолданусыз әдістермен жеткізу. 

Ұйымға мүше ұсынылмаған ұлттар мен ұлыстар: Абхазия, Аустралия аборигендері, Аче/Суматра, Македония Албандықтары, Ассирия, Башқұртстан, Батуа (Руанда),Бугенвилль, Бурятия, Калахуи(Гавайи), Карен мемлекет (Мьянма), Коми, Косово, Күрдістан (Ирак), Дакота ұлты (АҚШ), Маохи халқы, Мапуче, Марий-Эл, Ичкерия Шешен Республикасы, Шеркестер, Кордильера (Филиппин), Чамерия, Чувашия, Қырым (Қырым татарлары), Шығыс Тимор, Шығыс Түркістан (Қытай), Гагаузия (Молдавия), Албаниядағы грек азшылығы, Инкери, Ингушетия, Ирактық түркімендер, Мондар (Кампучия), Нагаленд (Үндістан), Огони (Нигерия), Санджак, Скания, Оңтүстік Моллук республикасы, Тайвань, Татарстан, Тибет, Тува, Удмуртия, Батые Папуа, Саха Республикасы, Занзибар.
## Дереккөздер


Санат:Саясат
Верификация

**Верификация** - [лат. verificatio - дәлелдеу] -фактілер мен нақтылы істің сәйкестігінен тұратын әлеуметтік лингвистикалық жорамалдардың бағалану процедурасы; теориялық болжамдардың шынайылығын, олардың дұрыстығын тәжірибе жолымен белгілеп тексеру; жорамалдардың шынайылығын эмпирикалық қуаттау. В. әлеуметтік болжамдарды ғылыми негіздеу процесінде аса маңызды. Верификация нәтижесінде олар не дәлелденеді, не теріске шығарылады. Статистикалық және басқа да әдістермен қоса қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Ғылым
Түк емізікшесі

**Түк емізікшесі** (волосяной сосочек)(papilla pili, лат. papilla—кеуделік емізікше, pilus — түк) — түк баданасының пішіні емізікшеге ұқсаған төменгі дәнекер ұлпалы бөлігі. Түк емізікшес қан тамырлары мен жүйкелерге бай талшықты борпылдақ дәнекер ұлпасынан құралған. Ол түк баданасын қоректендіріп, түктің өсуін қамтамасыз етеді.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Ұрықтық кезең

**Ұрықтық кезең** (зародышевый период) — эмбриогенездің бастапқы кезеңі. Ұрықтық кезеңде бөлшектену, гаструляция, ұрықтың жатыр қабырғасына жабысып енуі (имплантация), ұрық жапырақшалары мен біліктік мүшелердің қалыптасу процесі жүреді. Мүшелер бастамалары дамып, олардың құрамындағы ұлпалар маманданып жетіледі. Ұрықтық кезенде ұрықтан барлық хордалыларға және сүтқоректілерге тән белгілер дамиды.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Секуляризация

**Секуляризация** - *[лат. saecularis - зайырлы]* - саясаттың діннен азат етілуі, оның табиғи-тарихи үрдіске айналуы. Биліктің секуляризациялануының нәтижесінде саяси ұйымның құндылықтары, беделі, қызметтері өзінің сакралды, табиғаттан жоғары, тылсым күштік мазмұнын жоғалтады. Саясат - қоғамдық өмірдің табиғи нәтижесі.

Саясат мемлекет органдарымен дайындалатын құқыққа бағынады. Дамыған демократиялық қоғамдарда саясатпен адамдар айналысады, ол өзінің қасиеттілігінен айрылады. Заңдарды дайындайтын адамдар, ал адамдар заңға бағынулары керек.

Бірақ қоғамдық үрдістерді тиімді түсіндірулерге қарамастан XX г. сая¬аттағы тиімді емес, түсіндіруге мүмкін емес жағдайлар қалып отыр. Демократия идеологтары зайырлы биліктің кемшіліктерін бейтараптандыру мақсатында табиғи тетіктер ұсынды: сайлау, жариялылық, құқық үстемдігі, билікті бөлу қағидаты, т.б.
## Дереккөздер


Санат:Саясат