open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ысқырма (күй)

**«Ысқырма»** — Дəулеткерейдің ерекше күйлерінің бірі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Дәулеткерей кешке қыдырысқа шығып тұрады екен. Сондай бір серуендеуінде басына бір күйдің тақырыбы келіп қалады да, тақырыпты жоғалтпайын деп ысқырады. Үйіне жеткенше ысқырумен есіне сақтап келіп, бірден домбыраға түсіреді. Ысқыру арқылы басына сақтап келген тақырыптан туғасын ба, Дəулеткерейдің бұл күйі “Ысқырма” атанып кетеді. Қазақта ысқыру əдепке жатпайды. Балалар ысқырса үлкендер қойдырады. Бірақ Дəулеткерейдің бұл арада одан басқа лажы қалмайды. Күй — адамның бір қиялы, көп жерді шолып отырған ойы сияқты. Оның үстіне “Ысқырманың” кей жерлерінде шектен-шепке көшіп мандолина техникасымен тартатын жағдайлар кездеседі. Соған қарағанда Дəулеткерей əуесқойлық дəрежесінде болса да, орыс халық аспаптарында да ойнауы мүмкін.

## Сілтемелер
* Дəулеткерей Шығайұлының күйлері 
* Күйдің ноталары 

Санат:Күйлер
Шолтан (күй)

**«Шолтан»** — Дәулеткерейдің адамзат өмірінің баянсыздығын сөз етіп шығарған күйі. «100 күй» құрамына енген.

## Шығу тарихы
1868–69 жылдардан бастап ел билеуге старшындар мен болыстар тағайындала бастайды. Бұрын төре тұқымы, деп төбеге көтергендердің енді күні кетіп, тарихтың түкпіріне қарай ығысып бара жатқанын, болыс пен старшындыққа төре тұқымының үш қайнаса сорпасы қосылмайтынын, төсінің түгі, тізесінің күші бар адамдардың тағайындалып жатқанын Дəулеткерейдің алғыр ойы мен ақыл парасаты аңғармай қалған жоқ. Дəулеткерей тарихтың аяқ алысын сезініп, өткен дəуренге, кеткен заманға арнап, жоқтау күйін шығарады.

## Сілтемелер
* Күйдің ноталары 

Санат:Күйлер
Финляндия Ұлттық футбол құрамасы

**Финляндия Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Финляндияның намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган - Финляндия футбол қауымдастығы.

## Тарихы
Финляндияда алғашқы футбол ұйымы 1907 жылы құрылған. Келесі жылы Финляндия ФИФА-ға мүше болды.

Финляндияда футбол №1 спорт түрі санала бермейді, елде футболдан гөрі қысқы спорт түрлеріне қызығушылық басым. Сондықтан 1970 жылдарға дейін ұлттық құрама тек жолдастық кездесулер өткізумен ғана шектелді. Содан кейін ғана Еуропа және әлем чемпионаттарының іріктеулеріне тұрақты түрде қатыса бастады.

Бірақ әзірше Әлем чемпионаттарына қатысқан емес. 2020 жылы тұңғыш рет Еуропа чемпионатына жолдама алды. Топтық кезеңде әуелі Данияны 1:0 есебімен ұтты, екінші турда Ресейден ұтылды, 0:1. Үшінші турда да Бельгияға есе жіберіп, топта үшінші орын алды да, бұл нәтиже 1/8 финалға шығуға аздық қылды.

## Құраманың мергендері

## Құрама ардагерлері

## Сілтемелер

* ФФО ресми сайты
* Ойыншылары
* Барлық ойындары 

Санат:Финляндия Ұлттық футбол құрамасы
Сингапур Ұлттық футбол құрамасы

**Сингапур Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Сингапурдың намысын қорғайтын құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Бас бапкері - В. Судрамурти (Сингапур). Басқарушы орган - Сингапур футбол қауымдастығы. 
## Тарихы
Алғашқы матчын 1953 жылы Оңтүстік Корея құрамасына қарсы өткізіп, 2:3 есебімен ұтылып қалды. 

Құраманың мерген футболшысы - Фанди Ахмад. Оның еншісінде 55 доп бар.
### Ірі турнирлерде
1984 жылы Азия кубогына қатысқан. Бірақ топтық кезеңнен аса алмады. Одан басқа ірі турнирлерге қатысқан емес.

## Футбол формалары

## Сілтемелер
*https://www.fifa.com/associations/association=sin/index.html 

Санат:Сингапур Ұлттық футбол құрамасы
Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы

**Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық жарыстарда Вьетнамның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган — Вьетнам Футбол федерациясы. Әлем чемпионатына қатыспаған. Азия чемпионатына екі рет (2007, 2019) қатысқан.

## Тарихы

### 50 жылдарға дейін
Вьетнамға футбол 19 ғасырдың соңғы жылдарында келді. Әуелі француз әскерлері, әскери қызметкерлері өзара ойнап жүрді де, сосын вьетнамдықтарды да ойнауға шақырды. Осылайша футбол ойнауға жергілікті азиялықтар да үйрене бастайды. 1908 жылы алғашқы команда құрылды деген ақпараттар бар, ал 1928 жылы мұнда алғашқы ресми спорттық ұйымдар құрылды да, Вьетнамда кәсіби емес клубтық командалар көбейе бастады. Бірақ 50-жылдарға дейін бұл жақта ұлттық құрама деген болмады. Тек Вьетнам екіге бөлінген соң ғана ұлттық құрамалар бас қосты.

### 50-70 жылдар
*Қараңыз: [[Солтүстік Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Солтүстік Вьетнам құрамасы]], [[Оңтүстік Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Вьетнам құрамасы]]*

### 70-жылдардан соң
1976 жылы Солтүстік және Оңтүстік Вьетнам бірікті де, ұлттық футбол құрамалары да бірікті. Бірақ құрама 1991 жылға дейін бір ойын да өткізбеді. 1991 жылы 26 қараша күні Филиппиндер құрамасымен жолдастық кездесу өткізіп, 2:2 есебімен тең тарқасты.

2007 жылғы Азия чемпионатын Малайзия, Индонезия, Таиланд елдерімен бірігіп өткізді де, тұңғыш рет финалдық турнирге қатысып, ширек финалға дейін жетті.

2008 жылы құрама тізгінін португалиялық Энрике Калишту ұстады. Сол жылы Вьетнам құрамасы АСЕАН турнирінде чемпион атанды. Бұл жетістігін тек 2018 жылы ғана қайталай алды.

2019 жылғы Азия кубогында тағы да ширек финалға дейін жетті.

## Ірі турнирлерде

### [[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]

* 1994 — 2018 *іріктеуден өте алмады*

### [[Футболдан Азия Кубогы|Азия кубогы]]

* 1996 — *іріктеуден өте алмады*
* 2000 — *іріктеуден өте алмады*
* 2004 — *іріктеуден өте алмады*
* 2007 — **1/4 финал**
* 2011 — *іріктеуден өте алмады*
* 2015 — *іріктеуден өте алмады*
* 2019 — **1/4 финал**

### [[Футболдан АСЕАН чемпионаты|АСЕАН чемпионаты]]

* 1996 — 3 орын
* 1998 — 2 орын
* 2000 — 4 орын
* 2002 — 3 орын
* 2004 — *топтық турнир*
* 2007 — 1/2 финал
* 2008 — **чемпион**
* 2010 — 1/2 финал
* 2012 — *топтық турнир*
* 2014 — 1/2 финал
* 2016 — 1/2 финал
* 2018 — **чемпион**

## Сілтемелер

*  official site 
*  from FIFA website 

Санат:Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы
Беларусь Ұлттық футбол құрамасы

**Белоруссия Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Беларусьтің атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы орган - Беларусь футбол федерациясы (1989 жылы құрылған).

## Тарихы
1992 жылдан ФИФА, 1993 жылдан УЕФА мүшесі. Бас бапкері - Игорь Криушенко. Бірінші ойынын 1992 жылы Вильньюсте Литваға қарсы өткізіп, 1:1 есебімен тең түсті.

1994 жылдан бері әлемдік және құрлықтың чемпионаттардың іріктеуіне қатысып келеді. Көбіне турнир кестесінің ортан белінен жоғары көтеріле алмай, финалдық кезеңге жолдама ала алмай келе жатыр. 2002 жылғы әлемдік доданың іріктеуінде құрлықтық плей-оффқа өтуге мүмкіндігі болды. Шешуші ойында Уэльс құрамасынан ұтылып, үшінші орында қалды.

2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде топта соңғы орында қалып кетті.

## Құрама мергендері

## Құрамы
*Ойындары мен голдары 2019 жылғы 19 қараша күнгі есеп бойынша*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Белоруссия құрамасының тарихы мен статистикасы
* Белоруссия футбол құрамасы

Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасы
Молдова Ұлттық футбол құрамасы

**Молдова Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Молдованың намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган - Молдова Футбол Федерациясы. 

## Тарихы
Кеңес Одағы тарқаған соң ғана құрылды. Бірақ әзірге әлем және Еуропа чемпионаттарына қатысқан емес. Ең жақсы нәтижесін ӘЧ-2014 іріктеу турнирінде көрсетті. Бұл циклде 10 кездесуде 11 ұпай жинады.
Алғашқы матчын 1991 жылы 2 шілдеде Кишиневте Грузияға қарсы өткізіп, 2:4 есебімен ұтылып қалды.

2008 жылы ФИФА рейтингінде 37-орынға көтерілді. Бұл әзірше тарихтағы ең жоғарғы көрсеткіш. Ал 2018 жылғы 18 қаңтардағы есептеу бойынша 166-ші орында.

## Ірі турнирлерде

### Әлем чемпионаты

* 1930 — 1990 - қатыспады, КСРО құрамында болды
* 1994 - қатыспады
* 1998 — 2018 - іріктеуден өте алмады

### Еуропа чемпионаты

* 1960 — 1988 -  қатыспады, КСРО құрамында болды
* 1992 - қатыспады, молдовалық футболшылар ТМД құрамасында болды
* 1996 — 2020 - іріктеуден өте алмады

## Жаттықтырушылары

## Дереккөздер

* Молдова құрамасының арнайы сайты 
## Сілтемелер
* ФИФА сайтында  
* www.fotbal.md  
* 1991 жылдан бергі барлық матчтары  

Санат:Молдова Ұлттық футбол құрамасы
Черногория Ұлттық футбол құрамасы

**Черногория Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Черногорияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган - Черногория футбол одағы. 2007 жылы ФИФА мен УЕФА-ға мүше болды. 2018 жылы 18 қаңтардағы есеп бойынша ФИФА рейтингісінде 46-шы орында. 

2006 жылға дейін футболшылары Югославия, Сербия және Черногория құрамаларының сапында ойнады. 2006 жылы шілдеде Сербия және Черногория екіге бөлінді де, Черногория құрамасы өз тарихын бастады. 2007 жылы УЕФА-ға мүше болып, 24 наурыз күні алғашқы ресми ойынын Мажарстан құрамасына қарсы өткізіп, 2:1 есебімен жеңіске жетті. Алғаш қатысқан халықаралық ресми турнирі - 2010 жылғы Әлем чемпионатының іріктеуі.

## [[Футболдан әлем чемпионаты 2018 (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2018 іріктеуі]]

## Құрама рекордшылары
### Көп ойын өткізгендер

### Мергендер

## Бапкерлері

## Сілтеме
* ФИФА сайтында 

Санат:Черногория Ұлттық футбол құрамасы
Оман Ұлттық футбол құрамасы

**Оман Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Оманның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Оман футбол қауымдастығы.

Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған.

Азия кубогына 3 рет қатысқан - 2004, 2007, 2015. Үшеуінде де  топтық турнирден өте алмаған.

## Сыртқы сілтемелер
* Оман құрамасы жайлы ФИФА сайтында 

Санат:Оман Ұлттық футбол құрамасы
Литва Ұлттық футбол құрамасы

**Литва Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Литваның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган - Литва Футбол Федерациясы. Ұйым 1923 жылы құрылған. Құрама 1940 жылға дейін ойнады да, КСРО құрамына өтіп, 1990 жылы тәуелсіздік алған соң қайтадан бұрынғы атауына ие болды. 

Әзірше әлем және Еуропа чемионаттарына қатыспаған. 

## Ірі турнирлерде

### Әлем чемпионаттарында

### Еуропа чемпионаттарында

## Құрамы
2020 жылғы 2 қыркүйектегі құрамы.

: *Голдары мен матчтары 2019 жылғы 14 қазан күнгі*

## Атақты ойыншылары
*Валдас Иванаускас
*Жидрунас Карчемарскас
*Арминас Нарбековас
*Аурелиюс Скарбалюс
*Гинтарас Стауче
*Дейвидас Шемберас
*Эдгарас Чеснаускис
*Эдгарас Янкаускас
*Марюс Станкявичюс
*Томас Данилявичюс

## Форма

### Үйде

### Қонақта

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Литва футбол федерациясының ресми сайты 
* 1923 жылдан бергі барлық матчтары 
* ФИФА сайтында 

Санат:Литва Ұлттық футбол құрамасы
Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі (финал)

1962 жылғы футболдан әлем чемпионатының шешуші кездесуі 1962 жылы 17 маусымда Сантьягодағы Ұлттық стадионда өтті.Бразилия құрамасы Чехосоловакияны 3:1 есебімен ұтып, қатарынан екінші рет әлем чемпионы атанды да, 1934-38 жылдардағы Италияның жетістігін қайталады. 

## Матч

### Шолу
Осымен төрт чемпионат қатарынан финалда бірінші гол соққан құрама жеңіліп қалды. 15 минутта чехословактардың керемет комбинациясынан соң қорғаушылардан сытылып алға шыққан Иозеф Масопуст есеп ашты. Арада екі минут өткен соң Амарилдо айып алаңының сол жағынан кіріп барды да, өте қиғаш жерде тұрса да есепті теңестірді.  

Чехтардың қақпасына соғылған екінші голға да қақпашы Шройфтың қателігі себеп болды. Әуелеп келе жатқан допты қоылмен ұстап тұрып шығарып алды да, сол жерде пайда бола бола кеткен Зито бос қалған қақпаны дәл көздеді - 2:1. Ойын бітуге 12 минут қалғанда Вава есепті 3:1-ге жеткізді. 

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* ''planetworldcup.com сайтында''

Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Чехословакия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Футболдан 1962 жылғы әлем біріншілігі
Санат:1962 жылғы маусым
Санат:17 маусым оқиғалары
Санат:Сантьягодағы спорт
Санат:1962 жыл Чилиде
Санат:1962 жылғы футбол
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі (финал)

1954 жылғы футболдан әлем чемпионатының шешуші матчы. Соғыстан кейін мұндай додаға бірінші рет қатысып отырған ГФР құрамасы алғаш рет әлем чемпионаты атанды. 

## Матч

### Шолу
Бұл екі құрама топтық турнирде де өзара кездесіп, Мажарстан құрамасы 8:3 есебімен жеңіске жеткен болатын. Сол ойында жарақат алған мажарлардың жетекші футболшысы Ференц Пушкаш финалға дейін бір кездесуде де ойнай алмады. Финалда ғана алаңға шыққан ол алтыншы минутта есеп ашып, көзге түсті. Пушкаш екінші таймда да гол соғып еді, төреші оффсайд деп есептемей тастады.

Венгрлер сегізінші минутта-ақ 2:0 есебімен алға шықты. Екінші гол қақпашының қателігінен соғылды: Өзіне ақырын домалап келе жатқан допты ұстай алмады да, сол тұста пайда болған Золтан Цибор бос қақпаны дәл көздеді. 

Немістер жылдам есепті теңестірді. 10 минутта Макс Морлок қақпаға жақын жерден құлап жатып теуіп гол соқты. 18 минутта бұрыштан берілген допты Хельмут Ран аяқпен теуіп таразы басын теңестірді. Ран 84 минутта шешуші голды да соғып, чемпионат қаһарманына айналды.

### Фактілер
* 2003 жылы неміс режиссері Зенке Вортманн "Берндегі ғажайып" атты көркем фильм түсірді. Фильмде Хельмут Ран басты кейіпкерлердің бірі ретінде сипатталады. Фильмнің соңғы жағында 1954 жылғы финалдық матч — Мажарстан - ГФР құрамаларының кездесуі жайлы эпизодтар бар.

### Протокол
--------------

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.das-wunder-von-bern.de/hintergrund_bedeutung.htm

Санат:Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мажарстан Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі (финал)

**1958 жылғы әлем чемпионатының** шешуші матчы. Бразилия құрамасы Швецияны 5:2 есебімен ұтып, бірінші рет әлем чемпионы атанды.

## Фактілер

*Тарихта бірінші рет чемпионатты ұйымдастырған құрлық өкілдері чемпион атана алмады.
*Пеленің үшінші голы кейін әлем чемпионаттары тарихындағы ең үздік голдардың ондығына енді. Сол қапталдан асырылған допты кеудесімен тоқтатты да, алдынан шыққан қорғаушының үстінен асыра салды. Өзі де айналып өтіп, допты жерге түсірмей қақпаға дәл бағыттады.
*Матчқа 50-жылдары Швеция құрамасының үздік триосы саналған Гре-Но-Ли үштігінің екі өкілі - Гуннар Грен (Гре) мен Нильс Лидхольм (Ли) қатысты. Үштіктің тағы бір өкілі - Гуннар Нордаль ұлттық құрамамен әлдеқашан қоштасып кеткен-ді.
*2016 жылы түсірілген режиссерлер Джефф Цимбалист пен Майкл Цимбалистің "Пеле туралы аңыз" фильмінде осы финалдық матч жайлы эпизодтар фильмнің кульминациялық нүктесі ретінде көрсетілген.

## Матч
### Детальдар

## Матчтың статистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан 1958 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Швеция Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі (финал)

**Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі финалы** (ағыл. *2018 FIFA World Cup Final*) — 2018 жылы Ресейде өткен әлем чемпионатының шешуші матчы. 15 шілдеде Ресей астанасы Мәскеудегі "Лужники" стадионында өтті. Финалда Хорватия және Франция құрамалары әлем чемпиондығын сарапқа салды. Француздар 4:2 есебімен жеңіске жетіп, екінші рет әлем чемпионы атанды.

## Матч туралы фактілер

* Финалдық ойын нәтижелілігімен ерекшеленді. 1966 жылдан бері тұңғыш рет финалдық кездесуде алты доп соғылды. Сондай-ақ, 2002 жылдан бері бірінші рет негізгі уақытта ойын тағдыры шешілді.
* Дидье Дешам футболшы ретінде де, бапкер ретінде де чемпион атанған тұлғалардың қатарына қосылды. Бұған дейін мұндай нәтижеге қол жеткізгендер екеу ғана еді: Франц Беккенбауэр, Марио Загало
* Хорват футболшылары тұңғыш рет әлем чемпионатының финалына шықты. Бұған дейін, яғни 1998 жылы жартылай финалға жеткенді, ол жолы да Франция құрамасы бұларды тоқтатқан. Сол кездегі Франция құрамасы сапында Дидье Дешам бар еді.

## Финалға дейінгі жол

## Матч

### Шолу
Француздар о баста бұл матчтың фавориті болып саналғанымен, хорваттар да қарсыласына дес бермеді. Өкінішке орай, шама-шарықтары екінші таймның ортасына дейін ғана жеткен.

Үзілістен кейін есеп 2:1 болған кезде, Хорватия құрамасында француздарды қуып жетуге мүмкіндік болса, екінші таймның ортасында соғылған екі гол хорваттардың Кубок иеленуге деген ұмытылысын су сепкендей басты.

Алайда финалда тағы бір күтпеген жайт болды. Франция қақпашысы Уго Льорис өз қақпасы алдында біраз ойнаймын деп, матчтың барысын өзгертті. Өз-өзіне деген шектен тыс сенімділіктің салдарынан гол жіберіп алды: бірінші таймда автогол соққан Марио Манджукич бұл сәтті құр жібермей гол салып, 40 жыл ішінде әлем чемпионатының бір матчында автогол және гол соққан алғашқы ойыншы атанды.

Әрі қарайғы ойын тепе-тең өрбіп, қарсыластар өзара шабуылды үдетті. Алайда француздар басым түсіп, енді, міне, жиырма жыл өткен соң Әлем кубогы тағы да Парижге жол тартты.

Ал, бақандай алты гол соғылған Франция — Хорватия матчы 1966 жылдан бергі әлем чемпионатындағы ең нәтижелі финал болды.

### Детальдар
----------------

### Cтатистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Ресми веб-сайты 

Санат:Футболдан 2018 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Мәскеудегі спорт жарыстары
Санат:2018 жыл Мәскеуде
Санат:15 шілде оқиғалары
Санат:2018 жылғы футбол
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Жез киік

**«Жез киік»** — Ықылас Дүкенұлының орындаушылық және күйшілік шеберлігі шыңдалған шағында шығарған күйінің бірі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Жез киік – даланың ерке, сұлу аңы. Ол туралы халық аузында неше алуан аңыз да, ертегі де көп. Жез киік алтындай жалтылдап, күнге шағылысқан көркінің арқасында мергеннің көзін тайдырып, үнемі оқтан аман қалады екен. Кейін мергендер оны киелі жануар санап, атпайтын болған. Міне, осы сұлу аңға Ықылас “Жез киік” атты күй арнаған.

Санат:Күйлер
Шыңырау (күй)

**«Шыңырау»** — Ықылас Дүкенұлының ерекше туындыларының бірі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Ықылас бір күні жолаушылап келе жатып, астындағы атын шалдырып алмақшы болып, жалғыз ағаштың түбіне келіп аялдайды. Сол кезде ол ағаштың айналасында шыдамсыздана ұшып жүрген бір құсты, бұтадағы ұяда анасына шыр қағып, тағат таппай тұрған балапандарды көреді. Сөйтсе, ұяға қарай бір жылан жылжып барады екен. Ықылас жалма–жан орнынан атып тұрып, жыланды өлтіреді де, суға ағызып жібереді. Құс ұясына келіп қонып, балапандар тынышталады. Ықылыс: ”Озбырдың аты – озбыр, әлсізді жұтып қойғысы келеді. Осыны қобыздың үнімен айтып кетейін. Озбырлардың қара ниет қылықтары халықтың есінде болсын”, - деген ойға келіп, осы күйді шығарады.

Күйдегі ре ішегінің ми дыбысынан соль дыбысына дейінгі аралық глиссандо және флажолетамен орындалады. Мұндағы флажолеталармен әсерленген жерлер құстың шыдамсызданғанын, балапандардың шырылдағанын көзге елестетеді.

Санат:Күйлер
Көрғұлы (күй)

**«Көрғұлы»** — Дəулеткерейдің бұл күйі түрікпен тақырыбындағы перефраз. Аулы аралас, қойы қоралас болып көрші отырған халықтардың бір-біріне тигізетін өзара əсері ақиқат. Батыс Қазақстан күйлерінің дутарға арналған түркмен күйлеріне мүлде ұқсамайтын өз ерекшеліктері бар. Дəулеткерейдің түркмен тақырыбына арналған "Қөрғұлы", "Түркмен" күйлері П. Чайковскийдің итальян тақырыбына жазылған "Франческа жəне Риминиі" мен М. Глинканың испан тақырыбындағы "Арагон əуені" тəріздес деуге болады. «100 күй» құрамына енген.

## Сілтемелер
* 

Санат:Күйлер
Салық өлген (күй)

**«Салық өлген»** — Дәулеткерейдің Салық Бажановтың өліміне арнап шығарған жоқтау күйі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Дəулеткерей өзінің жиені, Қарауылқожадан туған Салық Бажановтың мезгілсіз өліміне орай шығарылған. Мұнда асқан жылылық, шын жүректен шыққан жақындық, жанашырлық үн айқын сезіледі. Əкесіне (Қарақожа) деген ашу-ыза қандай зор болса, баласына деген құрмет пен сый-сияпат сондай күшті болғандықтан, күйші сол кездің прогрессивті адамы Салық Бабажановқа күй арнады. Ол Орынбордың кадет корпусын бітіріп, елге келіп Уақытша Кеңесте істеп жүрген кезінде, шаруалардың қамқоры болып əкімдермен біраз таласты. Ал Петерборға барғанда тоқыма өндірісі, электр тағы басқа жаңалықтармен танысып, солардың қазақ даласына алып келуді арман етті. Бірақ жас талапкердің өмірі ұзақ болмады. Дəулеткерей мезгілсіз қайтыс болған жақынына арнап азалы, қайғылы күй шығарады.

## Тағы қараңыз
* Мұхамед-Салық Бабажанов

Санат:Күйлер
Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі (финал)

2010 жылы Оңтүстік Африка Республикасында өткен әлем чемпионатының шешуші матчы. 11 шілдеде Йоханнесбургтегі "Соккер Сити" стадионында өтті. Испания құрамасы 1:0 есебімен Нидерланд құрамасын жеңіп, бірінші рет әлем чемпионы атанды. Тарихта тұңғыш рет еуропалық құрама Еуропадан тыс жерде өткен әлем чемпионатында топ жарды.

## Матч
### Шолу

Матч өте дөрекі өтті. Төреші 13 ескерту жасады. Нидерланд футболшысы Джон Хейтинга екінші сары қағазды алып, алаңнан қуылды. Бұл ойын тарихтағы ең дөрекі финалдық матч боп жылнамаға тіркелді.

Нидерланд шабуылшысы Арьен Роббен екі рет гол соғатын мүмкіндікті пайдалана алмады. Екеуінде де испандық қақпашы Икер Касильяс шеберлік танытып, қақпаны аман алып қалды. 

Жеңіс добын 116 минутта Андрес Иньеста соқты. Қалған уақытта 10 он адам боп қалған Нидерланд футболшылары есепті теңестіре алмады. Испания тұңғыш рет әлем чемпионы атанды.

Нидерланд өз тарихында үшінші рет финалда жеңілді. Бұл жағынан Германия алда, олар финалда төрт рет сүрінген (1966, 1982, 1986, 2002)

------------------
### Протокол

### Статистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/27/25/92/64_0711_ned-esp_tacticalstartlist.pdf 

Санат:Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:2010 жылғы футбол
Санат:Футболдан әлем біріншілігінің финалдары
Шағын сағана

**Шағын сағана** — XIX ғасыр-XX ғасыр басында қабір басына қойылатын құлпытастар және көне қарапайым ескерткіштердің бірі. 

Ол, әдетте, ұзыншақтау төрт бұрышты, төбесі жабылған тас қорап тәрізденіп жасалады. Мұндай сағаналар төңкерілген бітеу қорап тәрізді болады. Бұлардың биіктігі - 1 - 1,5, ені - 1, ал ұзындығы - 1,5-2 метр шамасында болады. Сағанаға арналған тастарды мұқият өңдейді. Кейде керегелердің сыртына ою-өрнектер де жүргізеді. Әдетте, сағананың бас жағына құлпытас қойылып, кейбіреулерінің төбесіне қошқар тас, әсіресе, стильденген қой тастар қоса қойылады. Қой тас қойылған сағаналарды Маңғыстау, Үстірттің барлық бейіттерінен кездестірдік. Қошқар ата бейітінде бұзылып, қираған сағананың үстінде қошқардың мүсіндік бейнесі сомдалған. XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында жасалған сағаналардың көлемі де үлкенірек, сыртының әшекейі, алдына қойылған құлпытас, үстіндегі қой тасы да көз тартарлық әдемі келеді. Мұндай ескерткіштер, әсіресе, Сейсен ата, Ұшқан ата бейіттерінде молырақ кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Зираттар
Санат:XIX ғасыр мәдениеті
Санат:XX ғасыр мәдениеті
Жұмабике (күй)

"Жұмабике" — Дәулеткерей Шығайұлының Жұмабике деген қызға арнап шығарған күйі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Дəулеткерей бұл күйді Масқар руынан Жұмабике деген қызға арнаған екен, қыздың асқан əншілігі, ақындық өнері де бар екен. Малға сатылып, сүймеген адамға кетіп бара жатқанын Уақытша Кеңес төрағасының алдына кіріп өлеңге қосып, мұңын шаққан еді, дейді. Сонда қыздың дауысының да, əні мен сөзінің кереметтігі сонша, отырғандар қыз өнеріне риза болып, Уақытша Кеңес Жұмабикенің тілегі бойынша өзі қаламаған күйеуінің құрығынан құтқарады. Дəулеткерей күйін “Жұмабике” деген атпен халыққа таныстырады.

## Сілтемелер
* Дəулеткерей Шығайұлының күйлері 
* Күйдің ноталары

Санат:Күйлер
Тұраш Әбеуов

**Тұраш Әбеуов** — "Қазақтың 1000 күйі" жинағына енген күйлердің авторларының бірі, күйші. 

## Өмірбаяны
Ол 1922 жылы Жамбыл облысындағы Жамбыл ауданына қарасты Қыршынды деген жерде дүниеге келді. Жасынан Жетісудің ән-күйін, әсіресе, Байсеркенің күйлерін сіңіріп өскен ол 1938 жылы Алматыдағы Театр училищесіне оқуға түсіп, 4-курстан әскерге шақырылады.Соғыстан кейін Смоленскідегі әскери училищені бітіріп, 1958 жылы капитан шенімен демалысқа  шыққанша әр түрлі жерде әскери-саяси қызметтер атқарады.

## Шығармашылығы
Тұраш Әбеуовтың "Жастық шақ", "Жаралы жауынгер", "Қайдасыңдар,достарым", "Мәншүк", "Мәңгілік оттар", "Қуаныш" атты күйлері белгілі.

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) туғандар
Санат:Күйшілер
Сальвадор Ұлттық футбол құрамасы

**Сальвадор Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Сальвадордың атынан сынға түсетін ұлттық құрама. КОНКАКАФ және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган: Сальвадор Футбол Федерациясы. 

## Тарихы
Екі рет әлем чемпионатына қатысқан. 1970 және 1982 жылдары қатысып, бір ұпай да олжалай алмаған. 1982 жылы Мажарстан құрамасынан 1:10 есебімен ойсырай ұтылады. Бұл - әлем чемпионаттары тарихындағы ең ірі жеңіс немесе ірі жеңіліс еді. Сальвадорлықтар сапынан жалғыз голды 64 минутта Луис Рамирес енгізді. Бұл доп әзірге сальвадорлықтардың әлем чемпионатының финалдық турнирлерінде соққан жалғыз гол. 

1970 жылдан бері әлем чемпионатының іріктеу турниріне қатысып келеді. Аталмыш турнирде барлығы 130 ойын өткізіп, 61 матчта жеңіске жетіпті. 24 ойында тең түсіп, 45 матчта ұтылып қалған. Доп айырмасы: 221-145

КОНКАКАФ турниріне 1963 жылдан бері 16 рет қатысқан. Екі рет (1963, 1981) финалға дейін жеткен. (64 ойын, +18 =18 -28, Доп айырмасы:71-91).

## Құрама мергендері

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Құрама жайлы ФИФА сайтында 

Санат:Сальвадор Ұлттық футбол құрамасы
Израиль Ұлттық футбол құрамасы

**Израиль Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Израильдің атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган - Израиль футбол қауымдастығы. 1994 жылдан бері УЕФА мүшесі.

## Тарихы
[thumb|left|290px|Израиль құрамасы [Футболдан Азия Кубогы 1964|1964 жылы Футболдан Азия Кубогын жеңіп алды]]
1928-48 жылдары ойнаған Палестина құрамасының ізбасары саналады. 1948 жылы Палестина және Израиль боп екіге бөлінген соң, Израиль құрамасы өз алдына ойнай бастады. Кейіндей АФК құрамына мүше болды да, бірнеше рет Азия кубогына қатысты. 1956, 1960 жылдары Азияның күміс жүлдегері атанды да, 1964 жылы чемпион атанды. 1968 жылы Азияның қола жүлдесін ұтып алды. 
Кейін араб елдерімен қақтығыса беріп, Азия кубогына бойкот жариялап, Азиядан кетті. Әуелі Мұхиттық аралдарда конфедерациясында ойнады, 1982 жылғы ӘЧ іріктеуінде Еуропа құрамаларымен бірге жолдаманы сарапқа салды. 1986, 1990 жылдары іріктеуде Мұхиттық аралдарда ойнады. 1994 жылы ресми түрде УЕФА мүшесі атанды.

1950 жылдан бері әлем чемпионатының іріктеу турниріне қатысып келеді. Тек бір рет қана, 1970 жылы финалдық турнирге қатысты. Италия, Уругвай, Швеция құрамаларымен бір топқа түсіп, үш ойында екі ұпай жинады. Әуелі Уругвайдан ұтылып (0:2), келесі ойында Швециямен тең түсті - 1:1. Израиль сапынан голды Мордохай Шпиглер соқты. Соңғы турда чемпионаттың болашақ финалисі Италиямен тең ойнады. Бұл ойында есеп ашылмады.

## Дереккөздер

## Профильдері

* Worldfootball
* Transfermarkt
* Soccerway

Санат:Израиль Ұлттық футбол құрамасы
Флавий Виктор

**Флавий Виктор** () — 384-388 жылдары Рим императоры болды. Виктор империяның батыс бөлігінің әміршісі Магн Максимның ұлы болатын, ол 383 жылы ұлы Августты тағайындады.

Императордың шығыс бөлігіндегі император Валентин II және Феодосий I уақыт өте келе Максимді және оның ұлын заңды император деп таныды, бірақ кейін олардың арасындағы қарым-қатынастар нашарлады. Максим шығысқа, Италияға, император Валентиниан II-ге қарсы шыққанда, ұлын Галада қалдырды.

Максим алдымен Апеннин түбегін басып алды, бірақ кейін император Теодосиус оны Аквиледе тұтқындады және өлтірді. Әкесінің жеңіліске ұшырағаннан кейін, Триерде тұратын Флавий Викторұлы император Иодосдисадың бұйрығы бойынша Арбогастты қолға түсірді.

## Биографиясы
Виктор туған кезде Сармат болды, бірақ ол шомылдыру рәсімінен өтіп, христиан болды. Император Констанции II кезінде ол Шығыс елдерінде қызмет етті. Юлианның (Джулиан) тағына кіргеннен кейін, Виктор кітабына тағайындалды және парсы науқанына қатысты болды. 26 маусымда 363 жылы Джулиан қайтыс болды. Командирлер Флавий Аринфай, Дагалифа және Виктор Император Джовиан(Иовиана) сайлады. Көп ұзамай ол қайтыс болды. Рим императоры Валент болған кезде, Виктор атқыштар посты лауазымына тағайындалып, парсылармен шайқасты. 369 жылы Виктор билеуші ​​елшіліктің мүшесі болды. Сол жылы ол Галатпен консулға ауысты. Виктор Адрианопльдегі шайқасқа қатысып, Рим әскері жеңіліске ұшырады. Виктор Император Валентті құтқаруға тырысты, бірақ ол қайтыс болды, және ол Грацианаға шығындар туралы хабарлады. Содан кейін командир өзінің отбасымен бірге Антақияға көшті.

Санат:IV ғасырда туғандар
Санат:388 жылы қайтыс болғандар
Санат:Рим узурпаторлары
Тринидад және Тобаго Ұлттық футбол құрамасы

**Тринидад және Тобаго Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Тринидад және Тобагоның намысын қорғайтын құрама. ФИФА және КОНКАКАФ мүшесі. Басқарушы орган - Тринидад және Тобаго Футбол федерациясы.

## Тарихы
Алғашқы матчын 1991 жылы Британ Гвиана құрамасына қарсы өткізіп, 4:1 есебімен жеңіске жеткен. 1991 жылдан бері құрлықтық КОНКАКАФ кубогына қатысып  келеді. 2000 жылы аталмыш турнирдің жартылай финалына дейін жеткен. Бұл жетістіктері ФИФА-дағы рейтингке де әсер етіп, 2001 жылы 25-орынға дейін көтерілді. 

ӘЧ-2006 іріктеуінде КОНКАКАФ аймағында соңғы раундта төртінші орын алды да, құрлықаралық плей-оффқа жолдама алды. Азия құрлығының өкілі Бахрейн құрамасымен соңғы жолдаманы сарапқа салды. Өз алаңында 1:1 есебімен тең түсіп, сыртта 1:0 есебімен жеңіске жетті де, тұңғыш рет әлемдік доданың финалдық турниріне жолдама алды.

Әлем чемпионатында Швеция, Парагвай, Англия құрамаларымен бір топқа түсті. Әуелі бір ойыншысы кем болса да, Швециямен тең ойнады - 0:0. Келесі турда 83-минутқа дейін Англиямен 0:0 есебімен тең ойнап тұрды.  Бірақ осы есепті сақтап қалуға күштері жетпеді, Питер Крауч пен Стивен Джеррард бір-бір голдан соғып, ағылшындар 2:0 есебімен жеңіске жетті. Соңғы турда осындай есеппен Парагвайға жол берді де, бір гол да соға алмай, жалғыз ұпаймен елдеріне қайтты.

Кариб кубогының сегіз дүркін чемпионы.
## Құрама мергендері

Санат:Тринидад және Тобаго Ұлттық футбол құрамасы
Ямайка Ұлттық футбол құрамасы

**Ямайка Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Ямайканың атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы орган - Ямайка футбол федерациясы. КОНКАКАФ және ФИФА мүшесі. 

1998 жылы әлем чемпионатына қатысқан. Әуелі Хорватия құрамасынан 1:3 есеімен ұтылып қалды. Ямайкалықтардың жалғыз голын Роберт Ирл енгізді. Кеелесі турда Аргентинадан 0:5 есебімен ойсырай ұтылды. Бұл матч жайлы кейін ресейлік "Чайф" тобы "Аргентина-Ямайка-5:0" атты бейнебаян түсірді. Соңғы турда өздері секілді дебютатнт құрама - Жапонияны 2:1 есебімен тізе бүктірді. Екі голды да құраманың қазіргі жаттықтырушысы Теодор Уитмор енгізді.

КОНКАКАФ кубогына 6 рет қатысып, екі рет финалға шықты - 2015, 2017. Бірақ екеуінде де жеңіліп қалды.

Кариб кубогының 6 дүркін жеңімпазы.

## Құрама рекордшылары
### Көп ойын өткізгендер

### Мергендер

## [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2015|КОНКАКАФ кубогы-2015]]. Финал

## [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2017|КОНКАКАФ кубогы-2017]]. [[КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2017 (финал)|Финал]]

Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасы
Акра (Иерусалим)

**Акра** (ивр. ‏חקרא‏‎ или חקרה, арам. Хакра, еск-грек Ἄκρα, «биік, берік мекеме») — б.з.д 168 жылы Селевкид мемлекетінің басшысы Антиох Эпифанның Иерусалимда тұрғызған бекінісі. Маккавеев пен Хасмонейск хандықтарының айналасындағы көтерілістерде аса зор рөл атқарды. Бұл бекініс шайқас кезінде Симон Маккаевейдің бұйрығы бойынша жойылды. 
Осыған дейін бұл атау “Давид патшаның ескі Иерусалимдағы кварталдарының бірінің атауы” деген көзқарастар тараған. 

### Орналасуы
Акраның нақты орналасқан орны элиннистік Иерусалимде ұзақ талқыға салынған болатын. Тарихшылар мен археологтар нарративті сілтемелерге сүйене отырып, Иерусалимдегі түрлі орындарды зерттеуді ұсынады. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде 1960 жылдардың соңына қарай талқылама басқа деңгейге өтті. Жаңа ашылулар ескі әдеби сілтемелерді, Иерусалим географиясын және кезінде табылған артефакттарды қайта бағалауын талап етті. Йорам Цафрир “Храмды таулар” платформасының оңтүстік-шығыс бұрышындағы құрылыс топтарын жинақтап, оларды бекіністің орналасу жерінің кілті деп санаған. 1968-1978 жылдар аралағындағы қазба жұмыстары кезінде сол ауданнан Акрамен байланысы бар элементтер табылған, сонымен қатар, казарма бөлмелері және ауқымды цистерна. 2015 жылдың қараша айында Израилдің басқару жүйесі Акраның орналасқан аймағының басқа жерде екенін, яғни, Храмды таулардың оңтүстік-батысынан, Давид қаласының солтүстік-батысы аралығында орналасқанын жария етті.  

### Құлдырауы
Б.з.д 160 жыл бұрын Иуда қаза тапты, оның орнына ағасы Ионатан келіп, Акраны қамтамасыз етіп жүрген жолға бөген салуға тырысты. Ол бұл үшін барлық керектіні жинап алды, бірақ ол Диодот Трифон бастаған  Селевкид әскерінің сұрапыл соғысына қарсы тұрғанға мәжбүр болды. Ионатан  шақырылған келісімде  Трифон оны және оның қарамағындағы жұмысшылардың күл- талқанын шығарды. Ионатанның орнына б.з.д 141 жылы ақыры Акраны жаулап алған ағасы Симон келді. Екі дереккөзде де Акра тағдыры жайлы мәлімет берілген, алайда, олардың хабарламалары бір-біріне қарсы.
Атақты ғалым Бецалель Бар-Кохбаның  айтуы бойынша: Б.з.д 139 жыл бұрын Антиох VII Сидет  Симон жаулап алған Яффо және Гезер қалаларымен бірге Акраны тұтынған кезде, ол әлі құлдырамаған болатын. Симон екі қала туралы талқылауға дайын болғынмен, Акра жайлы еске салмады. Тап осы сәтте ол Иерусалимды сақтап қалу үшін, Акраны бермеуге шешті. Қорытындылай келе, Акраны б.з.д 130-ыншы жылдарда Симон бұзды.

Санат:Иерусалим тарихы
Куба Ұлттық футбол құрамасы

**Куба Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Кубаның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган - Куба Футбол Қауымдастығы. КОНКАКАФ және ФИФА мүшесі. Кариб бассейніне қарасты елдердің арасынан алғаш әлем чемпионатына қатысқан құрама. 

## Тарихы
1938 жылғы әлем чемпионатының іріктеу турнирінде 11-топқа түсті. Бұл топта Кубадан өзге алты құрама бар еді. Кубадан өзгесі ФИФА-ның сол кездегі президенті Жюль Рименің "Әлем чемпионаты екі жарты шарда кезек-кезек өткізіледі" деген уәдесінде тұрмай, екінші рет қатарынан Еуропада ұйымдастырып жатқанына наразы топқа қосылды да, бойкот жариялады. Осылайша Куба өз-өзінен иесіз қалған жолдамаға қол жеткізе салды.

Әлем чемпионатының 1/8 финалында бұларға Румыния тап келді. Қос құрама 5 маусым күнгі матчта  120 минут бойы бір-бірін ала алмай, 3:3 есебімен тең тарқасты. 9 маусым күні қайта ойналып, күтпеген жерде Куба 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бірақ осы 210 минутқа соқылған кескілескен ойын қатты шаршатып, 12 маусым күні Куба құрамасы шведтерге төттеп бере алмады - 0:8. Бұл құраманың өз тарихындағы ең ірі жеңілісі еді.

## Футболдан әлем чемпионаты-1938
### 1/8 финал

### 1/4 финал

## КОНКАКАФ КУБОГЫ-1971
КОНКАКАФ кубогына 8 рет қатысып, 1971 жылы 4-орынға қол жеткізген.

## Дереккөздер

Санат:Куба Ұлттық футбол құрамасы
Индонезия Ұлттық футбол құрамасы

**Индонезия Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Индонезияның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган: Индонезия Футбол Қауымдастығы.

## Тарихы
1957 жылға дейін Голландиялық Шығыс-Үндістан деп аталып келді. 

1938 жылғы әлем чемпионатына да осы ескі атаумен қатысқан. 1938 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде бұлардың қарсыласы Жапония іріктеуге қатысудан бас тартты да, Индонезия чемпионат жолдамасын оп-оңай иеленді. 1/8 финалда сол кездің күшті құрамасы Мажарстаннан 0:6 есебімен ұтылып, елдеріне қайтты. 

Содан бері әлі әлем чемпионатына қатысқан емес.

2015 жылы 30 мамырда футбол ісіне мемлекеттің кедергі келтіруіне байланысты, "саяси халі тұрақсыз" деген сылтаумен ФИФА Индонезия құрамасын мүшеліктен шығарып жіберді де, 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуі мен 2019 жылғы Азия кубогының іріктеуіне қатыса алмады. 2016 жылы 13 мамырда қайтадан мүше болды. 
## Жетістіктері
*Азия кубогына 4 рет қатысты (1996, 2000, 2004, 2007). Бәрінде де топтық турнирден асқан емес.
*Оңтүстік Шығыс Азия ойындарының екі дүркін жеңімпазы - 1987, 1991.
## Әлем чемпионаттарында
*1930 — 1934 — қатысқан жоқ
*1938 — 1/8 финал
*1950 — дисквалификация
*1954 — қатысқан жоқ
*1958 — дисквалификация
*1962 — дисквалификация
*1966 — қатыспады
*1970 — қатыспады
*1974 — 2014 — іріктеуден өте алмады
*2018 — дисквалификация
## Олимпиада ойындарында
Мельбурн 1956 — 1/4 финал
*Индонезия — КСРО — 0:0
*Индонезия — КСРО (қайта ойнау) — 0:4
## Сыртқы сілтемелер
ФИФА сайтында Индонезия құрамасы жайлы 

Санат:Индонезия Ұлттық футбол құрамасы
Того Ұлттық футбол құрамасы

**Того Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Тогоның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган - Того Футбол Федерациясы. 2006 жылы Әлем чемпионатына қатысқан. Африка чемпионатына 8 рет қатысқан. Жоғары көрсеткіші - 1/4 финал (2013).
## ӘЧ-2006
2006 жылы Корея, Франция, Швейцария құрамаларымен бір топқа түсті. Корейлермен ойында есеп ашқанымен (голдың авторы Мохамед Кадер), екінші таймда екі доп жіберіп, ұтылып қалды. Екінші-үшінші турларда Швейцария мен Франциядан бірдей есеппен ұтылып (0:2), бір ұпай да олжалай алмады.

## Африка кубогында
*1957 — 1965 — мүлдем қатыспады
*1968 — іріктеуден өте алмады
*1970 — іріктеуден өте алмады
*1972 — топтық турнир
*1974 — жарыстан шығарылды
*1976 — 1982 — іріктеуден өте алмады
*1984 — топтық турнир
*1986 — іріктеуден өте алмады
*1988 — іріктеуден өте алмады
*1990 — іріктеуден өте алмады
*1992 — іріктеуден өте алмады
*1994 — жарыстан шығарылды
*1996 — іріктеуден өте алмады
*1998 — топтық турнир
*2000 — топтық турнир
*2002 — топтық турнир
*2004 — іріктеуден өте алмады
*2006 — топтық турнир
*2008 — іріктеуден өте алмады
*2010 — іріктеуден өтті, бірақ жарыстан шығарылды
*2012 — іріктеуден өте алмады
*2013 — 1/4 финал
*2015 — іріктеуден өте алмады
*2017 — топтық турнир
## Сыртқы сілтемелер
*Того Футбол Федерациясы 
*Того құрамасы ФИФА сайтында 

Санат:Того Ұлттық футбол құрамасы
Селт еткізер

**«Селт еткізер»** — «Ұйқыашар» дайындап өздеріне құрмет көрсетіп қызмет етіп жүрген көңілі қалаған бойжеткен қыздарға жас жігіттер сақина, сырға, білезік сияқты ескерткіш сый-сияпат ұсынады. Ол жігіттің «жаман» ойын сезген сезімтал қыздар әрине «селк» ете қалады. Сондықтан да бұл сый «селт еткізер» деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Ангола Ұлттық футбол құрамасы

**Ангола Ұлттық футбол құрамасы** — халықаралық футбол жарыстарында Анголаның атынан сынға түсетін құрама. басқарушы орган - Ангола Футбол Федерациясы. КАФ және ФИФА мүшесі. 2018 жылғы 18 қаңтардағы есеп бойынша ФИФА рейтингісінде 142-ші орында.

## Тарихы
2006 жылы әлем чемпионатына қатысты. Әуелі өздерінің бұрынғы қожалары Португалиямен ойнап, 0:1 есебімен ұтылды. Кейінгі екі ойында қарсыластарымен (Мексика - 0:0, Иран - 1:1). Егер соңғы турда Иранды үш доп акйырмасымен ұтса, келесі кезеңге шығар еді. Бірақ азиялықтар бұларға мүмкіндік бермеді. Тоголықтар сапынан жалғыз голды Флавиу соқты.

Африка чемпионатына 7 рет қатысып, екі рет ширек финалға шыққан (2008, 2010).

## Жетістіктері

* **КОСАФА кубогы жеңімпазы** (1999, 2001, 2004)

## Мерген футболшылары
10 шілде, 2017

## Әлем чемпионаты-2006. D тобы

Санат:Ангола Ұлттық футбол құрамасы
Бүйрек салт

**Бүйрек** — соғым сойғанда үлкенге сыбаға жіберу, соғым басына шақыру ежелгі жақсы дәстүрлердің бірі. Сонымен бірге мұндай кездерде жас балалар да ұмытылмайды. Жақын таныс көрші адамдар соғым сойғаннан кейін бір-бірінің балаларына әдейі арнап "бүйрек" жібереді. Яғни балаларға лайықтап жүрек, бүйрек араластырып шағын сыбаға жолдайды. Бұл да балалардың көңіл, мерейін өсіретін, ағайын, туысты жақындататын халық тәрбиесінің бір түрі.

Соғым сойылған кезде көрші-қолаңға берілетін шағын сыбаға. Үлкендерге жіберілген сыбағамен қатар таныс, көрші адамдар бір-бірінің балаларына арнап, жүрек, **бүйрек** араластырып жіберетіндігіне байланысты осылай аталған. Бұл да балалардың мерейін өсіретін, ағайын, туысқа жақындататын мәні бар жоралғылардың бір түрі. Сондай-ақ мал сойғанда жетім-жесірлерге берілетін сыбаға да **бүйрек** деп аталады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Керегеге керу

**Керегеге керу** — бұл тәртіптік, құқықтық жазаның бұрынғы заманда көп қолданылған түрі. Қазір бұл жаза қолданылмайды. Керегеге керілу немесе керегеге таңылу - өліммен тең ауыр жаза. 

Ұрлық, зина жасайтындар немесе елдің шырқын бұзған сотқарлар билер, ақсақалдар шешімі бойынша іздеушілері мен туыс-туғандары келгенше киіз үйдің керегесіне аяқ-қолынан керіліп байланады. Мұндайларға бірнеше күнге дейін су да, тамақ та берілмейді. Олар ақталмайды және ауыр жазаланады. Мұндайлардың ұяты өзіне ғана емес, бүкіл ел-жұртына, руына, туған-туысқандарына да кір келтіреді. Сондықтан олар да сондай адамдардың бетіне түкіреді, елден де қуады. Кейде мұндай тәртіпсіздерді жерге төрт қазық қағып, аяқ-қолынан керіп байлап тастайды. Мұндай жазаны қазыққа керу дейді.
:Арсыз адам арсаңдап, арсылдайды,
:Әр жерде керегеге таңылса да. (Абай)

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Санат:Қылмыстық құқық
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/17

**УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/2017** — УЕФА Чемпиондар кубогының 62-ші маусымы. Финалдық матч 2017 жылы 3 маусымда Кардиффте өтті. Финалда Мадридтің "Реалы" 4:1 есебімен Туриннің "Ювентусын" ұтып, 12-ші рет жеңімпаз атанды.

## Маусым алдындағы кауымдастықтар рейтингі

## Квалификация
### 1 раунд

|}

### 2 раунд

|}

### Үшінші раунд
#### Чемпиондар

|}
#### Лига өкілдері

|}

### Плей-офф
#### Чемпиондар

|}
#### Лига өкілдері

|}

## Топтық турнир

### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### 1/8 финал

----

----

----

----

----

----

----

----
----
### 1/4 финал

----

----

----

----

### Жартылай финал

----

----

### Финал

Санат:2016 жылғы футбол
Санат:2017 жылғы футбол
Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 2016/17
Айрауықтың ащы күйі

**Айрауықтың ащы күйі** — Ықылас Дүкенұлының ерекше күйлерінің бірі. «100 күй» құрамына енген.

## Күйдің шығу тарихы
Бұл әуелде Тайлақ батырдың сыбызғыда тартқан күйі екен. Күйдің шығу тарихы былайша сыр шертеді. Тайлақ батырлығымен қатар шебер сыбызғышы болған адам екен. Батырдың қартайған шағында жау бір үйір жылқысын айдап әкетеді. Тайлақтың Секер және Барақ атты егіз ұлы малды қайтармақ болып жаудың артынан қуады. Шайқаста Барақ жау қолынан каза табады. Ал, Секер жауды жеңіп, малды қайырады. Секердің қаза болған Барақты ат алдына өңгеріп алып келе жатқанын көрген сексендегі қарт батыр сыбызғысын алып қайғылы сарын тартады. Осыдан осы күй дүниеге келеді.

## Дереккөздер

Санат:Күйлер
Санат:Қобыз күйлері
Қазақ радиолары

**«Қазақ радиолары» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі** — Қазақ радиосы, «Шалқар» радиосы, «Астана» радиосы және «Classic» радиосын біріктіретін «Қазақстан» Республикалық телерадиокорпорациясының құрамдас бөлігі.

## Тарихы
2016 жылы 14 желтоқсанда Қазақстан» РТРК» АҚ-нан өз алдына «Республикалық радио» ЖШС болып бөлек шығып, серіктестік директоры ретінде Досымбек Қонысбекұлы Өтеғалиев тағайындалды.
2017 жылы 30 қазанда «Республикалық радио» ЖШС атауы «ҚАЗАҚ РАДИОЛАРЫ» ЖШС болып өзгертілді.
Өзгертуде төмендегідей негіздемелер басшылыққа алынды: 
* Атау бір ғасырға жуық тарихы бар Қазақ радиосына негізделді. 
* 1921 жылдан бері халықтан өзінің лайықты бағасын алған Қазақ радиосының атауы бүгінде брендке айналды.
* Серіктестік құрамындағы «Шалқар», «Астана» және «Классик» радиосы осы Қазақ радиосынан тарады.
* Атау серіктестіктің «Қазақстан» РТРК» АҚ-мен бағытының, ұстанған саясатының бір екенін көрсетеді.
Қазір Серіктестіктегі радиолар негізінен тікелей эфирде хабар таратуға көшті. Бұл – тыңдаушымен тығыз байланыста болуға соны серпін берді. «TNS CA, 6+ Казахстан» компаниясының дерегіне сүйенсек, радио тыңдаушылар былтырғымен салыстырғанда 36%-ға,  жарнама берушілер 6%-ға, тыңдаушыны айлық қамту көрсеткіші 12 %-ға, радио тыңдаудың минуттық орташа уақыты 22%-ға өскен. 
Мемлекеттік мекемелердің (министрліктер, әкімдіктер) ресми сайтында да радиоларды онлайн тыңдауға мүмкіндіктер жасалып жатыр.
«Қазақ радиолары» ЖШС биыл эфирдегі әлеуметтік, қоғамдық-саяси, рухани-мәдени, сауықтық-көңілашар бағдарламалар үлесін арттырды.

## Басшылар
* Досымбек Қонысбекұлы (2016-2017)
* Мәди Манатбек (2017-2018)
* Құрманбек Жұмағали (2018-2019)
* Нұржан Мұхамеджанова (2019)
* Ернұр Бурахан (2019-2023)
* Нұртас Солтанұлы (2023 жылдың қарашасынан)

## Серіктестікке қарасты радиолар
«Қазақ радиолары» ЖШС өзіне қарасты радиолардың бағыт-бағдарын толық айқындады:
*Қазақ радиосы – әмбебап, әр түрлі бағытта хабар тарататын - Еліміздің Бас Радиосы; 
*«Шалқар» радиосы – рухани-мәдени;
*«Classic» радиосы – Отандық және шет ел композиторларының классикалық шығармаларын насихаттаушы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан компаниялары
Иосиф Леонидович Прут

**Иосиф Леонидович Прут** (18 қараша 1900 жыл - 16 шілде 1996 жыл) – драматург, сценарист.

РКФСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (31.10.1983).

## Өмірбаяны
Париждегі Эколь политекниктің екі курсын бітірген.

Алғашқы драматургиялық тәжірибелерін 1916 жылы бастады.

Азаматтық және Ұлы Отан соғысы қатысушысы. КСРО жазушылар Одағының мүшесі (1934).

1919 жылы Прут әдебиетпен айналыса бастады.

1924-1928 жылдары Прут "Межрабпом-Русь" киностудиясында, 1928-1932 жылдары Ленинград кинофабрикасында жұмыс жасады. 

Оның сценарийлері бойынша 28 көркем фильм қойылды. Олардың ішінде “Тринадцать”, “Секретарь райкома”, “Моя любовь” фильмдері бар.

## Шығармашылығы
Прут пьесаларының басым көпшілігінде социалистік мемлекеттің әскері туралы баяндайды. «Князь Мстислав Удалой» пьесасында (1932 жылы қойылды) Мамонтов бандасымен  қоршалған бронепоезд командасының ержүректікпен қайтыс болғаны туралы баяндайды. Бұдан кейін «Я вас люблю» (1935), ағайынды Турлармен бірге жазылған «Восточный батальон» (1935), Астрахань қорғанысына арналған «Год девятнадцатый» («Член Реввоенсовета», 1936), революциялық уақыттар туралы «Дорога на Юг» тарихи хроникасы (1938 жылы қойылды), «Артиллеристы» (1939 жылы қойылды), «Две ночи» (1940), «Тихий океан» (1947 жылы қойылды), Н. Шпановпен бірге жазылған «Западная граница» (1949) пьесалары болды. Пруттың көптеген пьесалары Қызыл Армия театрында қойылды. Басқа жұмыстардан сценарийі ескі театрлық энциклопедиясының «бейбітшілік тақырыбы» формулировкасымен алынған, В. Кожевниковпен бірге жазылған «Судьба Реджинальда Дэвиса» (1947) пьесасын, Астрахань және Петропавловск-Камчатскийда қойылған А. Фадеевтің «Разгром» романының инсценировкасын (1955) және Мәскеу сатира театрына жасалған Ги де Мопассанның «Милый друг» («Господин Дюруа», 1950) пьесасын еске түсіруге болады.

## Марапаттары
*«Жауынгерлік қызметі үшін» медалі (1944).
*«Құрмет белгісі» ордені (04.12.1970).
*Халықтар достығы ордені (17.11.1980).
*2 дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені (1985).

## Дереккөздер

Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Соцреалист-жазушылар
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Жауынгерлік еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері
Санат:Алфавит бойынша сценарийшілер
Санат:КСРО сценарийшілері
Санат:КСРО драматургтері
Санат:XX ғасыр драматургтері
Санат:XX ғасыр сценарийшілері
Олег Петрович Жаков

**Олег Петрович Жаков** (1 сәуір 1905 жылы, Сарапул, Вятск губерниясы - 4 мамыр 1988 жылы Пятигорск, Ставрополь өлкесі) — актер.

РКФСР еңбек сіңірген әртісі (1944). 

КСРО халық әртісі (1969).

## Өмірбаяны
Ленинград сахна өнерінің техникумын (1929) бітірген, ол мен қоса ФЭКС киношеберханасына барған.

Отыз жыл бойы Пятигорск қаласында тұрды.

Пятигорсктағы Краснослободск мазарында жерленген.

## Марапаттары
*2 дәрежелі Сталин премиясы (1946) — «Нашествие» фильміндегі Фёдор Талановтың рөлі үшін (1944)
*КСРО Мемлекеттік премиясы (1971) — «У озера» фильміндегі ғалым Барминның рөлі үшін (1969)
*Ағайынды Васильевтер атындағы РКФСР Мемлекеттік премиясы (1978) — «Фронт за линией фронта» фильміндегі Матвей атаның рөлі үшін (1977)
*Еңбек Қызыл Ту ордендары (1938, 1967)
*Қызыл Жұлдыз ордені (1944)
*Халықтар достығы ордені (1985)
*«1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін» медалі
*«1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысының 20 жылдығы» медалі
*«1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысының 30 жылдығы» медалі
*«1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысының 40 жылдығы» медалі
*А. П. Довженко атындағы алтын медаль (1975, «Фронт без флангов» фильмі)

## Дереккөздер

Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО дыбыс жазу актерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сахна өнері институты түлектері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген әртістері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:XX ғасыр актерлері