open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эрьон Богдани

**Эрьон Богдани** (; 14 сәуір 1977 жыл, Тирана) — албаниялық футболшы, шабуылшы. Албания Ұлттық футбол құрамасында ойнаған.
## Футболшы жайлы фактілер
*Албания Ұлттық футбол құрамасы сапында 19 гол соққан. Бұл рекорд 2011 жылдан бері өзгермей тұр.
*Карьерасын "Партизани" клубынан бастап, кейін Түркияның "Генчлербирлиги", Хорватияның "Загреб" клубында ойнады да, 2000 жылы Италияның "Реджина" клубына ауысты. Содан 2013 жылы карьерасын аяқтағанша тек италиялық клубтарды доп тепті.
## Жетістіктері
*Албания кубогы: 1996/97
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Албания футболшылары
Санат:Албания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Партизани ФК ойыншылары
Санат:Генчлербірлігі ФК ойыншылары
Санат:Загреб ФК ойыншылары
Санат:Реджина ФК ойыншылары
Санат:Эллас Верона ФК ойыншылары
Санат:Сиена ФК ойыншылары
Санат:Кьево ФК ойыншылары
Санат:Ливорно ФК ойыншылары
Санат:Чезена ФК ойыншылары
Армандо Садику

**Армандо Садику** (; 27 мамыр 1991 жыл, Эльбасан, Албания) — албаниялық футболшы, Албания Ұлттық футбол құрамасы мен "Лугано" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасын 2009 жылы албаниялық "Грамози" клубында бастады. Одан кейінгі он жыл көлемінде бірнеше рет клуб ауыстырды, көбіне Швейцария командаларында ойнады. Тек 2017-19 жылғы аралықта Польшаның "Легия" және Испанияның "Леванте" команжаларында ойнап, 2019 жылы "Луганоға" қайта оралды. 

### Ұлттық құрамада
Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2012 жылы 29 ақпанда Грузияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді.

Албания құрамасы өз тарихында тұңғыш рет 2016 жылғы Еуропа чемпионатына жолдама алды да, Армандо да турнирге қатысып, соңғы турда Румынияның қақпасына құраманың тұңғыш әрі осы турнирдегі жалғыз голын соқты. Және осы жалғыз гол құрамаға халықаралық турнирлердегі тұңғыш жеңісін сыйлады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Албания футболшылары
Санат:Албания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Эльбасани ФК ойыншылары
Санат:Локарно ФК ойыншылары
Санат:Лугано ФК ойыншылары
Санат:Цюрих ФК ойыншылары
Санат:Вадуц ФК ойыншылары
Санат:Легия ФК ойыншылары
Санат:Леванте ФК ойыншылары
Марсело Морено

**Марсело Морено Мартинс** (; 18 маусым 1987, Санта-Крус-де-ла-Сьерра) — боливиялық футболшы, шабуылшы. Боливия Ұлттық футбол құрамасында және Қытайдың "Шицзячжуан Эвер Брайт" клубында доп тебеді.

2008 жылғы Боливияның үздік футболшысы.

## Ұлттық құрамада
Марсело Мартинстің әкесі бразилиялық, анасы боливиялық. Бразилияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнағанымен, Бразилия Ұлттық футбол құрамасының негізгі құрамынан орын алу мүмкіндігі аз болды да, Боливия құрамасын таңдады. 2007 жылы 12 қыркүйекте Перуге қарсы ойында Боливия сапында тұңғыш рет алаңға шықты.

2011, 2015, 2019 жылдары Америка кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Витория»

* Баия штатының чемпионы: 2004, 2005, 2007
* Баия штаты кубогы (*Taça Estado da Bahia*): 2004, 2005, 2006

; «Крузейро»

* Бразилия чемпионы: 2014
* Минас-Жерайс штатының чемпионы: 2008
* Либертадорес кубогының үздік мергені; 2008

; «Шахтёр»

* УЕФА кубогы 2008/09
* Украина чемпионы: 2010/11
* Украина кубогы: 2010/11

### Жеке

* Боливиядағы жыл футболшысы: 2008

## Дереккөздер

## Профильдері
*http://www.national-football-teams.com/player/23503.html
*https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/22497
*http://resultados.as.com/resultados/ficha/deportista/moreno/17549
*https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=48034
*http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=person&id=8989
*https://www.thefinalball.com/player.php?id=32698
*http://www.worldfootball.net/player_summary/marcelo-moreno/

Санат:Боливия футболшылары
Санат:Боливия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Витория Сальвадор ФК ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары
Санат:Вердер ФК ойыншылары
Санат:Уиган Атлетик ФК ойыншылары
Санат:Гремио ФК ойыншылары
Санат:Фламенго ФК ойыншылары
Наки Уэллс

**Наки Майкл Уэллс** (, 1 маусым 1990 жыл, Гамильтон, Бермудалар) — бермудалық футболшы, Бермудалар Ұлттық футбол құрамасы мен "Бернли" клубының шабуылшысы. 2019 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысқан.

## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасында Бермудалар мен Англия чемпионаттарында ойнады. 2009-2010 жылдары Бермуданың "Данди Таун Хорнетс" және "Бермуда Ходжес" клубтарында доп теуіп, Англиядағы «Экклсфилд Юнайтед» әуесқой клубына ауысты. Содан бері Англия клубтарында ойнап келеді.

2016/17 жылғы Англия чемпионатының қорытындысында "Хаддерсфильд" клубымен бірге Премьер-Лигаға жолдама алды. Бірақ жаңа маусым басталғанша "Бернлиге" ауысып кетті.

2018/19 жылғы маусымды "Куинз Парк Рейнджерс" клубы сапында өткізді.э

### Ұлттық құрамада
2007 жылы тұңғыш рет Бермудалар құрамасы сапында алаңға шығып, Кариб елдері кубогында төрт ойынға қатысты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Бермудалар футболшылары
Санат:Бермудалар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Данди Таун Хорнетс ФК ойыншылары
Санат:Бермуда Ходжес ФК ойыншылары
Санат:Брэдфорд Сити ФК ойыншылары
Санат:Бернли ФК ойыншылары
Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары
Марьян Пахарь

**Марьян Васильевич Пахарь** (; 5 тамыз 1976 жыл, Чернобай, Черкасск облысы) — латвиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Латвия Ұлттық футбол құрамасы сапында 75 ойын өткізіп, 15 гол соққан. 2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысқан. Карьерасында Латвия, Англия, Кипр клубтарында ойнаған. 

Қазір "Елгава" клубының бас жаттықтырушысы. Оған дейін Латвия жастар құрамасы мен Латвия Ұлттық құрамасын және "Сконто" клубын  жаттықтырды. 

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Латвия чемпионы (4): 1995, 1996, 1997, 1998
* Латвия кубогы (3): 1995, 1997, 1998
* Кипр кубогы: 2007
* Англия кубогының финалисі: 2002/03

### Бапкер ретінде

* Латвия кубогы: 2012

### Жеке

* Латвиядағы жыл футболшысы (3): 1999, 2000, 2001

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Марьян Пахарь на Футбольном портале про легионеров из бывшего СССР
* Марьян Пахарь на сайте о чемпионате Европы 2004 (Газета.ру)
* Марьян Пахарь на sports.ru
* Интервью газете «Телеграф» 

Санат:Латвия футболшылары
Санат:Латвия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары
Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары
Санат:Саутгемптон ФК ойыншылары
Санат:Анортосис ФК ойыншылары
Санат:Латвия футбол жаттықтырушылары
Санат:Сконто Рига ФК жаттықтырушылары
Санат:Латвия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Досай Қажы

**Досай Қажы** (1853, бұрынғы Торғай оязы Қараторғай болысы, Аманторғай а. - 1923, сонда) - аузы дуалы ел ағасы, дін қызметкері. Арғын тайпасының қараман атасынан шыққан. Ақыл-парасатымен, ел алдындағы азаматтық беделімен есімі көпке белгілі болған. 1916 жылғы ұлт-азаттық Торғай көтерелісін қолдаған. Әбдіғапар хан, Аманкелді сардар болып сайланған жиында ел бастаған әкі азаматқа ақ жол тілеп, бата берген. Көтерілістің ұйымдастыру жұмыстарына белсене араласып, сарбаздарға киім-кешек, ат-көлік, азық-түлік жинауға мұрындық болған. Д.қ. алаш қайраткері М. Дулатовтың туған нағашысы. Ақын қажының Дәмеш деген қызынан туған. 1937-жылдың жаппай қуғын-сүргінінде қажы ұрпақтары да жазықсыз жазаланды.

Әдеб.: М.Сүлейменов, Әбдіғапар хан, А.,.1995.

С.Кенжеахметұлы
Дулығалы медресесі

**ДУЛЫҒАЛЫ МЕДРЕСЕСІ** – діни оқу орны. Дулығалы өз-нің бойында 19-шы ғ-дың 60-шы жылдарында салған бердікейлер мешітінің жанынан Әбдірахман ишан ашқан. Әбдірахман Торғай, Ұлытау еліне атағы тараған Сары ишан әулетінен шыққан ғұлама. Тоғыз күмбезді, 24 бөлмелі бұл оқу орны құрылысы ерекше, аса қымбат сәулет өнерінің ескерткіші. Оның бөлмелері тіреусіз жабылғанб төбесіне ағаш бөренелер салынбаған. Мұнда сауат ашу, дін уағыздарын, шариғат жолын үйретумен қатар, мүридтерге география, есеп негіздерінен дәріс берілді, араб тілі үйретілді. Медресе қазақ балаларының сауатын ашу ісінде әжептәуір ағартушылық қызмет атқарды. Амангелді Имановтың замандастары қалдырған естеліктерде болашақ халық батырынық балалық шағында осы медреседен білім алғаны айтылады. Кесене ішінде 1916 жылы Ресей патшасының Маусым жарлығына қарсы шыққан көтерілісшілер басшысы Амангелді Имановқа ишандар әулеті бата беріп, құрбандыққа шалған қошқардың бас сүйегі әлі күнге дейін тұр. Дулығалы бойындағы мешіт үйінің ғимараты менжекелеген қосымша құрылыстар осы күнге дейін жақсы сақталған.

Ш. Байділдин
Галуст Петросян

**Галуст Арменович Петросян** (; 5 қыркүйек 1981, Ереван, Армян КСР, КСРО) — армениялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Армения Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы. Ұлттық құрама сапындағы жылғыз голын 2004 жылы ақпанда Кипрде өткен қысқы турнирде Қазақстан құрамасының қақпасына соқты.

Арменияның екі дүркін чемпионы (2003, 2004).

## Жетістіктері

* **«Пюник»**
* *командалық:*
** **Армения чемпионы** 2003, 2004
** **Армения кубогы**: 2004
* *жеке:*
** **Арменияның үздік мергені**: 2004
* **«Зимбру»**
** **Иолдова кубогы**: 2006/07

## Жеке өмірі
Ағасы Артур Петросян да (1971 ж) кәсіпқой футболшы болған, 1992-2004 жылдары Армения Ұлттық құрамасында ойнаған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профиль на armfootball.tripod.com

Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Арарат ФК ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Армения футбол жаттықтырушылары
Санат:Зимбру ФК ойыншылары
Артавазд Карамян

**Артавазд (Артём) Суренович Карамян** (; , Ереван, Армян КСР, КСРО) — армениялық футболшы, жартылай қорғаушы. Армения Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы. Ұлттық құрама сапында 51 ойында екі гол соқты.

Сыңары Арман Карамян да футболшы, ұлттық құрамада ойнаған.

Карьерасында Армения және Румыния клубтарында доп тепті.

## Жетістіктері

### Клубтық

* Армения суперкубогы: 1997, 2002
* Армения чемпионы: 2001, 2002
* Армения кубогы: 2002
* Румыния кубогы: 2006

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі
* Профилі
* Профилі

Санат:Армения футболшылары
Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пюник ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Киев ФК ойыншылары
Санат:Рапид Бухарест ФК ойыншылары
Санат:Тимишоара ФК ойыншылары
Санат:Стяуа ФК ойыншылары
Санат:Униря Урзичени ФК ойыншылары
Көшімбеков Сейітқасым

**Көшімбеков Сейітқасым** (1883, бұрынғы Торғай оязы, Қайдауыл болысы Дулығалы бойы – 1932, Амангелді) – қоғам қайраткері, халық батыры Амангелді Имановтың немере інісі. Әкесі Көшімбек би ауылында мектеп ашып, мұғалім жалдап, орысша білім әперген. Кейін Торғай каласындағы екі сыныптық орыс-қазақ мектебін бітірген соң ояздык бітістіру сотында, адвокатурада, шаруалар ісін баскару бөлімшесінде кызмет атқарған. 1916 ж. көтерілісшілергс қолдау көрсеткен санаулы окыған азаматтардың бірі болды. Торғайда кеңес өкіметі орнағаннан кейін аймақты кеңестендіру жұмыстарына белсене араласқан. 1919 ж. 21 наурыз -3 сәуір аралығында Орынбор каласында өткен Торғай кеңестерінің бірінші сыязына катынасып, Далалык өлкенін төтенше комиссары Ә.Жангелдин баскарған обл. атқару к-тінің ұлт істері жөніндегі бөлім бастығының орынбасары болып сайланды. Азамат соғысынан кейін Торгай ояздық кеңесі атқару к-тінің төрағасы болды. осы қызметін атқарып тұрған кезде (1920-21) өлке тұрғындарын жаппай кырғынға ұшыратқан ашаршылыққа байланысты Кеңес Үкіметінің басшысы В.И.Ленинге хат жазып, Торғай өңіріндегі мүшкіл халді баяндап, бүл аймақтын мал, ет салығын алуды тоқтата тұру туралы өтініш білдірген. К. оязда шаруа шаруашылықтарын ұжымдастыру, тұрғын халықты аштықтан сақтап калу, ауыл мәдениетін көтеру, білім беру істерін ұйымдастыруға айтарлықтай еңбек сіңірді.
Күйік қопасындағы атыс

**КҮЙІК ҚОПАСЫНДАҒЫ АТЫС** – Торғай көтерілісшілерінің Қостанайдан шыққан жазалаушы отрядқа қарсы 1917 жылғы 14 қаңтардағы ұрысы. Шошқалы шайқасынан кейін подполк. Кисловтың әскері елсіз қопада кідірмей, қалайда елді мекенге жетуге күш салатынын білген көтерілісшілер дұшпанның алдын орау мақсатымен ымырт үйіріле атқа отырып, оппы қарға қарамай төте жолмен екі мың сарбазбен Күйікке келді. Амангеді мен Өмен Мұсабайұлы бастаған ықшамтоп жол соғып қалжыраған қостанайлық 600 солдатты қопа ішінде қапылыста бас салмақ болды. Сардар сарбаздарын Тышқан батыр тамынан әрі асқан соң үлкен қалың қопаны жарып өтетін жолдың екі жағына жасырып, отряд қопа ішіне енген кезде екі қанаттан бір мезгілде шабуыл жасауды жоспарлады. Дұшпанның үш барлашысы қопа ішіне кірген кезде бір мерген оқыстан оқ шығарып, екі барлаушы оққа ұшты да, үшінші қашып барып отрядқа қосыды. Жоспары бұзылған Амангелді сарбаздарды қопа ішіне қайта орналыстырып, өзінен бұйрық болмай шабуылға шығуға тыйым салды да, жанына мергендерді ертіп жаяулап бір шақырмай жердегі Тышқанның тамына барды. Мергендер там тасасынан дұшпанға оқ жаудырды. Жазалаушы отряд мергендер жасырынған қопа ішіне кіре алмай, қоршауда қалдық деген оймен бас сауғалап атыса берді. Анда-санда зеңбіректерінен оқ шашты. Киімдері жұқа солдаттар әбден қалжыраған еді. Бірақ он үш адамы қаза тапқан Науырзым болысының сарбаздары қараңғылық түсе кейін шегііп кетті де, Амангелді айналдырған 300 адаммен шабуылға шыға алмай, атысты тоқтатты. Командирі оққа ұшқан жазалаушылар отрядты Батпаққара бағытынан бас тартып, өлгендер мен жаралы жауынгерлерін шанаға тиеп, таң саз бере Қостанайға шегініп кетті.
Қапыш Молда Жүсіпұлы

**Қапыш Молда Жүсіпұлы** (1903, бұрынғы Торғай оязы, Сарықопа болысы Қызбел а. - 1987, Жангельдин ауд. Сарықопа а.) - дін қызметкері. Кəтен Қодаұлының медресесінде арабша сауатын ашып, діни білім алған. 1942 жылға дейін  «Төңкеріс» ұжымшарында мал бақты. Неміс фашистеріне қарсы соғыста Орел қ-ның түбіндегі шайқаста тұтқынға түсіп Испания, Италия, Франция, Англия елдерінде болған. Елге «опат болды» деген қаралы қағазы келген еді. 1945 жылы толып жатқан тергеу-тексеруден кейін еле оралғанымен 1947 ж. «Отан сатқыны» еген айып тағылып, 10 жылға Якутияға жер аударылды. 1954 ж. аман есен туған жерге қайтып келіп, сеніміне беріктігін танытып, бұрынғы молдалық жолын жалғастырды. Жерлестері 2003 жылы Қапыш Молданың 100 жылдығына орай ас берді. 

## Дереккөздер
Қошқар Батыр Дауұлы

**Қошқар Батыр Дауұлы** (1780, Қайдауыл болысы Қабырға өз-нің бойы – шамамен 1867, Қошқардың қоңыр түбегіндегі Қабырға а.) – елге қорған, жерге ие болған халық қаһарманы, 1837-47 ж. Кенесары Қасымовтың Ресей отаршылығына қарсы ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан. Арғы тегі Орта жүз ұзын қыпшақтың алтыс тармағына жататын сары (өтетілеу) атасынан бастау алады. Ағайындас Иман батырымен бірге елге қайрат, дұшбанға айбат болған. Екі батырдың әзілі жарасқан достығы, ынтымақ-бірлігі жайлы ел ауызында көп әғгіме сақталған. Қ.б. ерге тән ерен қимылымен қатар қара қылды қақ жарған әділдігімен де жұртына үлгі-өнеге көрсете білген, дуалы ауыз көріптілдігі бар әруақты кісі, сонымен қатар ьала мінез, аңқау, ақкөңіл адам болған. Негізгі Қ.б-дың көріптілігі әлдеқандай болжам жасайтын сәуегейлік емес, ел ішінде, көрші жұрттар арасында бел ала бастаған әлеум., әкімшілік, саяси жағдайларды бақылап, салыстыра аужайлаған, ақылға сүйенген, байыпты жорамалдан туындаса керек. Арқадан ойысып, Ұлы жүз, қырғыз жерлеріне беттегенде «ханның бұл сапарда жолы болмайды» деп Кенесары қолына ермей қалған. Қимас досы Иман батырды да бұл жорықтан бас тартуға үгіттеген. Қ.б-дың бұл жорамалы кейін тарихта дәлелденді. Ресей мемлекетінің қазақ жерін отарлау саясаты басталған тұста атқа мінген Қ.б-дың қарамағындағы ел-жұртын шегара басқармасының озбырлақтарынан, Хиуа, Бұхар, Қоқан хандықтардың таусылмайтын ірілі-ұсақты шапқыншылықтарынан, көршілес ру-тайпалардың барымта-қарымтысынан қорғауына тура келді. 1997 ж. Батыр ұрпақтары Амангелді ауд-ның қабырға а-ндағы Қоңыртүбекте ата-қабірінің басына ескерткіш орнатты. Амангелді Жәуке батырлармен бірге Қ.б-дың кеуделік мүсіні қойылған. Батырдан Аяпберген, Қожабай, Айдабол, Жайынауыз, Әти, Айтқожа ұрпақтары тарайды.

Әдеб.: О.Тұрашұлы, Бәйтерек бұтақтары, Аст., 2005.
Құбаш ақын Шалбайұлы

**ҚҰБАША АҚЫН Шалбайұлы** (1880 ж., бұрынғы Торғай оязы Тосын болысы 5-а. – 1952 ж, Жангелдин ауд. Торғай кеңшары) – төкпе ақын, ұстаз. Шақшақ Жәнібекке жататын Дәуітбай атасынан шыққан. Торғайдың Кіші құмындағы 4 сыныптық орыс мектебін бітірген. 1920 жылдардан бастап Торғайдың шалғай түкпірлерінде бала оқытып, елді сауаттандырі ісіне айтарлықтай үлес қосқан. Кедейлерге жер бөліп беру сияқты науқандық жұмыстарға араласқан. Өлеңдерінің ұйқасы, бітім болмысы Жұмабай ақын мектебінің үлгісін айқын аңғартады. Ол халықтың ауыз әдібиетімен қоса орыс әдебиетімен де жақсы таныс болған. Ақын өлеңдері көбіне ойға құрылады, философиялық толғанысқа толы болып келеді. «Құбаша, қолыға алшы қаламыңды», «Сөзге шықтым сертпенен», «Әбеке, өлең толқын тоқтамасын», «Шын жақсымен дос болсаң» деген толғаулары мен термелерінде өмір мен өлім, адалдық пен арамдық, кедейлік пен байлық мәселелерін қозғап, жұртшылықты ынтымақ-бірлікке, оқу-білімге үндейді. Өзіне орыс тілін үйреткен ұстазы А.Д.Садыров деген орыс мұғаліміне арнаған «Көзімді ашып, көкірегіме нұр құйып» деген өлеңінде адамның адамға бауырластық сезімін, халықтар достығын алға шығарады, оны нағыз жан сырын бөліскен дос деп таниды. Арғы атасы Шақшақ Жәнібек тархан жорықтарын баяндайтын ұзақ дастаны оны эпикалық жанрға қаламы жүйрік, шабыт көзі ширақ, кең тынысты ақын болғанын танытады. Ахмет Байтұрсыновты ұстаз тұтып, жиі хат жазып, «Ахмет ақыл-ойы түпсіз терең», «Жан аға, ойың терең қатарынан» деп басталатын өлеңдерін жазып, зұлмат заманның тауқыметін тартқан ғұламаның басына ауыр күн туған жылдары қол ұшын беріп тұрған. Замандасы Әбіқай ақынға жазған хатында: «Жазғаным жарық көріп жатпаса да, Келемін келер күнге сенуменен», - дегеніне қарағанда өлеңді қанша өнімді жазғанымен көзі тірісінде шығармалары баспа көзін көрмегені аңғарылады. Қ.а. шығармаларын жинап, сақтау ісінде көрнекті ақындар Н.Ахметбеков, С.Мәуленов, ұстаз Сейітжан Хамзаұлы көп жұмыс атқарған. Ақынның Екінше Дүниежүзілік соғыста хабарсыз кеткен ұлы Әбдіқадыр, қызы Күнзипа жап-жақсы өлеңдер шығарып, бұл әулетке Алла ақындық өнерді бойларына дарытқанын танытты.

Н.Бектемісұлы
Назар Абыз

**Назар Абыз** — көріпкел, әулие. Ұзақ жасап, білгір де әділетті, даналық қасиеттері үшін көзі тірісінде абыз атанған. Ұзын қыпшақтың тілеулі руына жататын әжіқабай атасынан шыққан. Рулас Тілеулі батырмен достық қарым-қатынаста болған, ел ішінде дау-дамайларды бірге шешкен. Батыр қалмаққа шапқан бір жорығында олжаға түскен қызды Назар абызға әкеп берген. Абыз елді бірлікке шақырып, жетім-жесірлерге қамқор болып, ұрланған малды көрегендікпен тауып, ат тұяғы жетер жерде ұрлық-карлық тыйылған. Әулие Қызбелдегі жайлаудан Жыланшық бойындағы қыстауына қайта көшіп келе жатқан жолда кенеттен қатты ауырып, қайтыс болды да, өз өсиеті бойынша Қызбел тауының етегіне, Қоңыраулы өзнің бойына жерленеді. Абыз мазарын жергілікті халықәлі күнге кие тұтып, құрбандық шалып, басына түнеп тұрады.

## Дереккөздер
Партизансай

**ПАРТИЗАНСАЙ** – Торғай кентінің шығыс жақ іргесіндегі жыра, тарихи орын. 1919 ж. Торғайда төңкеріс жасап, жергілікті өкімет билігін өз қолдарына алған Алаш үкіметінің шешімімен «большевиктің жолында жүрген» 17 адам тұтқындалып, көктемде осы сайда атылған. Олар 1916 жылғы Торғай көтерілісіне белсене қатысқан сарбаздар: Омар Тынымұлы, Хакімбек Төкеұлы, Махмұт Смағұлұлы, Мағау Баймағамбетұлы, Жанділда Бекжанұлы, Бәділда Бекжанұлы, Әбәйділда Бекжанұлы, Шарафитден Әбдірахманұлы, Сәкен Нарымбайұлы, Сәбденұлы, Әубәкіро Бектасұлы, Алпысбай Жарқымбайұлы, Дабай Бұзаубақұлы, Васлий Кулаков, Иван Никитин. Бұлардың ішінен Бәділда Бекжанұлы ғана түн қараңғысында қашып, өзенге секіріп, аман қалған.

Әдеб.: З. М ұ х а м е т ж а н о в, Торғай коммисарлары, А., 1974.

Т.Барақұлы
Хорхе Вильяфанья

**Хорхе Антонио Флорес Вильяфанья** (ағыл. *Jorge Antonio Flores Villafaña*; 16 қыркүйек 1989, Анахайм, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Портленд Тимберс" клубының қорғаушысы.

2011 жылға дейін әсекінің тегімен (Флорес) жүрді де, анасының тегіне (Вильяфанья) ауысты. Флорестің тегі мексикалық, оның Мексика құрамасында да сынға түсуіне мүмкіндіктер болған. Ертеректе АҚШ жастар құрамасына шаөырылды да, Ұлттық құрамада тек 2017 жылы ғана өнер көрсете бастады. 

2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының жеңімпазы.
## Жетістіктері
### Командалық
 **[[Портленд Тимберс]]**
*MLS кубогы жеңімпазы — 2015

 **[[Сантос Лагуна]]**
*Мекика чемпионы — Клаусура 2018
### Халықаралық
**** 
*КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2017
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сантос Лугано ФК ойыншылары
Санат:Портленд Тимберс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Валентин Иванович Двуреченский

**Валентин Иванович Двуреченский** (1936 жылы 7 қаңтар, Воронеж облысы, үлкен Алексеевка ауылы, 2 қыркүйек, 2014) - Кеңес және Қазақстан мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрі (1990-1992), ҚР Еңбек Ері (2011).

## Биографиясы
1936 жылы 7 қаңтарда - Үлкен Алексеевка ауылында (қазір —Тамбов облысы Петровском ауданы ) дүниеге келген. Орыс.

1962 жылы И . В. Мичурин атындағы Жеміс-Көкөніс институтында ғалым-агроном мамандығы бойынша бітірген; 1982 жылы — халық шаруашылығы Академиясын, КСРО.

1962 жылғы "Раздольный" совхозының бас агрономы (Қостанай облысы Әулиекөл ауданы).

1967 жылдан Қостанай облысы Науырзым ауданы "Буревестник" совхозының бас агрономы.

1970 жылдан — Қостанай облысы Джетыгаринский ауданы "Шевченковский" совxозының директоры.

1973 жылдан — бастықтың бірінші орынбасары, 1975 жылдан бастап — Қостанай облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.

1982 жылдан —Қостанай облысы Қазақстан КП Сарыкөл аудандық комитетінің бірінші хатшысы.

1985 жылдан — Қазақстан КП Қостанай облыстық партия комитетінің екінші хатШысы.

"1986-1992 жылдары — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

1989 жылдан — Қазақстан КП ОК хатшысы.

1990 жылдан — ауыл шаруашылығы министрі, Қазақ ССР.

1992 жылғы ақпаннан бастап "Қостанай АШҒЗИ"ЖШС бас директоры.

"Нұр Отан" ХДП мүшесі..

2014 жылы 2 қыркүйекте қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері
Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері
Серік Ғазизұлы Сұлтанғабиев

**Серік Ғазизұлы Сұлтанғабиев** – Ресей офицері, Ресей ІІМ ішкі әскерінің полковнигі, Ресей Федерациясының Қаһарманы. 
Бірінші және Екінші Шешен соғыстарының ардагері. Екінші гвардия танк дивизиясының 78-інші барлаушы батальонының барлаушы взводының командирінен бастап, 20-ыншы мотоатқыштар дивизиясының 255 мотоатқыштар полкінің мотоатқыштар батальонының командирі лауазымына жетті. 2009 жылдан бастап, ІІМ ішкі әскерінде және полицияда қызметін жалғастырады. 2014 жылдың 25 қыркүйегінде РГД-5 гранатасының жарылысы кезінде, әскери қызметкердің өмірін аман сақтап қалды.

## Биографиясы
1972 жылдың 25 қарашасында Қазақ КСР-ның Қостанай облысындағы Меңдіқара ауданының Введенка ауылында дүниеге келген. Алты баласы бар көпбалалы қазақ отбасында тәрбиеленген. Әкесі – малшы, анасы – сауыншы. Ауылдық орта мектепті бітіргеннен кейін, Челябі қаласындағы жоғарғы танк басқару мектебіне оқуға түседі.
Бірінші Шешен соғысына қатысты. 1995 жылдың қаңтар айында 2-нші гвардия танк дивизиясының 78-інші барлаушы батальонының құрамында Грозный қаласының шабуылына қатысты. “Ерлігі үшін” алқасымен марапатталды.
2000 жылы Екінші Шешен соғысынан кейін, «Отанына қызмет еткені үшін» алқасымен марапатталды. 
2007-2009 жылдары арасында М.В. Фрунзе атындығы Әскери академияда оқып, Солтүстік Кавказ өңіріндегі Қарулы Күштерінің танк бөлімшелерінде қызметін жалғастырады. 
2014 жылдың 5 мамырында Свердловск облысынындағы №3275 әскери бөлімшесінің  командирі лауазымына тағайындалды.
25 қыркүйек күні жергілікті уақыт бойынша 12:30-да әскери оқу кезінде кіші сержант Алексей Телениннің қолынан байқаусыздан РГД-5 гранатасы түсіп қалып, сержанттың және оның қасындағы әскери қызметшілердің өміріне қауіп төндірді. Сұлтанғабиев сержант өмірін сақтап қалу үшін оны жарылыс көзінен итеріп, гранатаны өз денесімен жауып, көптеген жарақаттар алды. Емделу барысында, оншақты ұзақ оталарды басынан кешіріп, 14 қазан күні есін жиды. 
2014 жылдың 24 қараша  Ресей Федерациясы Президентінің Жарлығына сәйкес, әскери міндеттерін орындау барысында аса ерлік танытқаны үшін Ресей Федерациясының Қаһарманы атағы берілді.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Ресей қазақтары
Дарлингтон Нагбе

**Дарлингтон Нагбе** (; 19 шілде 1990, Монровия, Монтсеррадо округі, Либерия) — либериялық және америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Атланта Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының жеңімпазы. 
## Жеке өмірі
Тегі либериялық, Либерия Ұлттық футбол құрамасында ойнаған Джо Нагбенің ұлы. 1990 жылы-ақ анасы оны азамат соғысынан қорғану үшін елден алып кетті де, әкесі футбол ойнаған Франция, Швейцарияда тұрақтады. 2001 жылы АҚШ-қа қоныс аударды. 
## Карьерасы
Дарлингтон АҚШ футболнының түлегі, Акрон университетінде футбол ойнауды үйренген. 

Кәсіпқой карьерасын 2008 жылы "Кливленд Интернешнл" клубында бастады. 

2011 жылы "Портленд Тимберске" ауысты. "Портлан Тимберс" сапында 2015 жылы МЛС чемпионы атанды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі

Санат:Либерия футболшылары
Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атланта Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Портленд Тимберс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Әпитөк

**Әпитөк** – қазақ халқының әні. Тарихта ол Әсет Найманбайұлының, Дос-Мұқасанның және басқа нұсқаларда орындалды. Бұл ән композитор және музыка қайраткері А.В.Затаевичтің «Қазақтың 500 ән-күйі» деген музыкалық-этнографиялық еңбекке кірді.

## Сөздері
Қамысы әупілдектің мүше-мүше
Сарғайдым осынау көлдің суын іше, әпитөк
Қос қанат құсқа біткен маған бітсе
Бармас пе ем сәулетайға әлденеше, әпитөк
*Қайырмасы:*
Сөйлесуге тіл-хат жоқ
Өздеріңдей бір зат жоқ
Келсе қалқам көп кешікпей алыстан
Туған екен сол перизат асыл тек
Басында әупілдектің мұнары бар
Мойнында көк бестінің тұмары бар, әпитөк
Құрбылар бұл қалай деп сөге көрме
Ғашықтың тарқалмаған құмары бар, әпитөк
*Қайырмасы*
Басынан әупілдектің мұнар кетпес
Кей адам уәде берген сертке жетпес, әпитөк
Кебістің жалаң аяқ басын киіп
Ей қалқа, қош дегенің естен кетпес, әпитөк
*Қайырмасы*
## Дереккөздер

Санат:Қазақ әндері
Келлин Акоста

**Келлин Акоста** (; 27 шілде 1995 жыл, Плейно, Техас, АҚШ) — гренадалық және америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Колорадо Рэпидз" клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ чемпионы.

## Карьерасы
"Даллас" клубының түлегі. Клубтағы тұңғыш матчын 2013 жылы 4 тамызда "Сиэтл Саундерс" клубына қарсы өткізді. 

2018 жылы жазда "Колорадо Рэпидз" клубына ауысты.

Келлинде Гренаданың және АҚШ-тың азаматтығы бар. Бірақ Гренада футболына еш қатысы жоқ, тек АҚШ құрамалары мен клубтарында ойнап келеді. Карьерасында 2011 жылы Мексикада өткен жастар арасындағы әлем чемпионатына және жастар арасындағы КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2017 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты.

## Жетістіктері

* Жастар арасындағы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2011
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Даллас ФК ойыншылары
Санат:Колорадо Рэпидз ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Дэкс Маккарти

**Майкл Дэкс Маккарти** (; 30 сәуір 1987, Уинтер-Парк, Флорида) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Чикаго Файр" клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы. 

АҚШ-тың 20, 23 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. 2008 жылы Бейжіңде өткен Жазғы Олимпиадалық ойындарға қатысты.

2009 жылы 14 қараша күні Словакияға қарсы жолдастық кездесуде Ұлттық құрама сапындағы дебют ойынын өткізді. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* МЛС чемпионы: 2013, 2015

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Даллас ФК ойыншылары
Санат:Ди Си Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары
Санат:Чикаго Файр ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Джермейн Тейлор

**Джермейн Омар Тейлор** (; 14 қаңтар 1985 жыл, Портленд, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы. КОНКАКАФ Алтын кубогының екі дүркін күміс жүлдегері (2015 және 2017). Кариб елдері кубогының үш дүркін жеңімпазы (2005, 2010, 2014 жылдары).

Карьерасында Ямайка және АҚШ клубтарында ойнаған. Ал Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2004 жылы алаңға шықты. Карьерасында төрт КОНКАКАФ Алтын кубогына (2005, 2011, 2015, 2017), екі рет Америка кубогына (2015, 2016) қатысқан.
## Жетістіктері
### Клубтық
* Ямайка чемпионы: 2007
* Кариб елдері клубтар чемпионатының жеңімпазы: 2004
### Халықаралық
* КОНКАКАФ Алтын кубогының күміс жүлдегері: 2015, 2017
* Кариб елдері кубогының чемпионы: 2005, 2010, 2014
## Дереккөздер

## Профильдері

* https://int.soccerway.com/players/-/67902/
* http://www.worldfootball.net/player_summary/jermaine-taylor/
* https://www.national-football-teams.com/player/9770.html
* https://www.mlssoccer.com/players/jermaine-taylor

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Харбор Вью ФК ойыншылары
Санат:Сент-Джорджес ФК ойыншылары
Санат:Портленд Тимберс ФК ойыншылары
Санат:Миннесота Юнайтед ФК ойыншылары
Ромарио Уильямс

**Ромарио Уильямс** (; , Портмор, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Атланта Юнайтед" клубының шабуылшысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының күміс жүлдегері.

Есімі бразилиялық танымал футболшы — Ромарионың құрметіне қойылған.

Карьерасында Ямайка, Канада, АҚШ клубтарында ойнап келеді.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монреаль ФК ойыншылары
Санат:Атланта Юнайтед ФК ойыншылары
Ледейл Ричи

**Ледейл Осаджи Ричи** (; 31 мамыр 1988 жыл, Кингстон, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Монтего-Бей Юнайтед" клубының қорғаушысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогының күміс жүлдегері. 2017 жылы Кариб елдері кубогыне де қатысты. 2013/14, 2015/16 жылғы маусымдарда Ямайка чемпионы атанған.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі
*Футболшының профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монтего-Бей Юнайтед ФК ойыншылары
Кевон Ламберт

**Кевон Ламберт** (; 22 наурыз 1997 жыл, Сент-Джеймс, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен АҚШ-тың "Финикс Райзинг" клубының жартылай қорғаушысы.

Ұлттық құрама сапында 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты.

2017 жылдан бері "Финикс Райзинг" клубыныда ойнайды. оған дейін 2016-2017 жылдары Ямайканың "Монтего-Бей Юнайтед" клубында доп тепті.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (''Caribbeanfootballdatabase.com'') 

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монтего-Бей Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Финикс Райзинг ФК ойыншылары
Қаратоған

* Қаратоған – Абай облысы Жарма ауданы, Қызылағаш ауылдық округінің құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.
* Қаратоған – Алматы облысы Райымбек ауданындағы ауыл.
* Қаратоған – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
Оуэйн Гордон

**Оуэйн Омар Гордон** (; , Кингстон, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы  «Монтего-Бей Юнайтед» клубының шабуылшысы.

## Карьерасы

### Клубтық
Кәсіпқой карьерасын 2011 жылы ямайкалық "Арнетт Гарденс" клубында бастап, жарты маусымда 10 кездесуде алаңға шықты. 2012 жылдың басында "Монтего-Бей Юнайтед" клубы 20 жасар футболшыны өздеріне шақырды. Жаңа клубы Оуэйн үшін біршама табысты болды, екі дүркін Ямайка чемпионы атанды.

2016 жылы сәуірде АҚШ-тың "Инде Илеван" клубына жалға берілді.

2017 жылы қаңтарда "Монтего-Бей Юнайтедке" қайта оралды.

### Ұлттық құрама
2015 жылы 30 наурызда Кубаға қарсы жолдастық кедесуде тұңғыш рет Ямайка құрамасы сапында алаңға шықты. 2017 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогының күміс жүлдегері атанды.

## Жетістіктері

* Ямайка чемпионы (2): 2013/2014,  2015/2016
## Дереккөздер

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Монтего-Бей Юнайтед ФК ойыншылары
Дуэйн Миллер

**Дуэйн Сейнт Обин Миллер** (; 14 наурыз 1987, Сент-Томас, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Сюрианска" (Швеция) клубының қақпашысы.

## Карьерасы
Ямайка және Швеция клубтарында ойнаған. 

2007 жылы 28 маусымда Малайзияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Ямайка Ұлттық құрамасы сапында алаңға шықты. 2009, 2011, 2015, 2017 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына барған футболшылар тізіміне қосылды. Одан бөлек 2015 жылы Америка кубогына да шақыртылды.

## Жетістіктері

* Ямайка чемпионы: 2006/07, 2009/10
* Швеция екінші дивизионының жеңімпазы: 2010
* Кариб кубогының жеңімпазы: 2008, 2010
* КОНКАКАФ Алтын кубогының күміс жүлдегері: 2015, 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Харбор Вью ФК ойыншылары
Санат:Сюрианска ФК ойыншылары
Санат:Тиволи Гарденс ФК ойыншылары
Кори Бёрк

**Кори Берк** (; 28 желтоқсан 1991 жыл, Кингстон, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Бетлехем Стиль" (АҚШ) клубының шабуылшысы.

2017 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысып, күміс жүлдегер атанды.

"Филадельфия Юнион" клубының фарм-клубы саналатын "Бетлехем Стил" клубында 2016 жылдан бері доп теуіп келеді. Тек 2018 жылы ғана негізгі команда сапында 20-дан аса ойын өткізді. 

Оған дейінг 2013-16 жылдары ямайкалық "Риволи Юнайтед" клубында ойнаған.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профиль (''Uslsoccer.com'') 
* Профиль («Бетлехем Стил» клубының сайтында) 

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Риволи Юнайтед ФК ойыншылары
Ахмед Хегази

**Ахмед Эль-Саед Хегази** (; 25 қаңтар 1991 жыл, Исмаилия, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Бромбич Альбион" клубының қорғаушысы. 2017 жылы Мысыр құрамасы сапында Африка Ұлттары кубогының күміс жүлдегері атанды. 

## Карьерасы

### Клубтық
Мысырдың "Исмайлия" клубының түлегі. Кейін Италияның "Фиорентина", "Перуджа", Мысырдың "Әл-Ахли" клубтарында ойнап, 2017 жылы Англияның "Вест Бромбич Альбион" клубына жалға берілді.

### Ұлттық құрама
2011 жылы 14 қарашада Бразилияға қарсы жолдастық кездесуде Мысыр құрамасы сапында тқңғыш рет алаңға шықты.

2012 жылы 23 жасқа дейінгі Мысыр құрамасы сапында жазғы Олимпиадалық ойындарға қатысты.

2017, 2019 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы Ресейде өткен әлем біріншілігіне қатысты.

## Жетістіктері

* Мысыр чемпионы: 2015/2016, 2016/2017
* Мысыр кубогы: 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі (sports.ru)

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Перуджа ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары
II Аршак

**II Аршак** немесе **Арсук** (, б. з. 1), латын дереккөздерінде Артаксиас аталатын — б. з. д. 20 жыл — 1 жыл аралығындағы (кейбір деректермен б. з. д. 23—3 жыддар аралығы) Иберия патшасы. Әкесі II Мирван, ал анасы — армяндық (кейбір деректер бойынша парфяндық, Ибериядан болуы да ғажап емес) ханшайым.

II Аршак немесе Арсук, грузин жылнамаларындағы ортағасырлық тарихи жазбаларға сүйінсек, Вавилондық мұнараны аспан биіктігіндей етіп құрастыруға тырысқан вавилондық патша Нимрод пен Иберия патшалығының негізін қалаған I Фарнаваздың тұқымы, анасы бойынша Аршакидтерден қалыптасқан.

Біздің дәуірдің басталуымен Аршак жігіт болған князь Адеркидің Армениядан қайтып оралуына тап болды. Адерки шайқаста жеңіп, Парсман немесе I Фарсман патша атанды.

Санат:Армения патшалары
Санат:Аршакидтер
Алвас Пауэлл

**Алвас Элвис Пауэлл** (; 18 шілде 1994 жыл, Денверс-Пен, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "АҚШ-тың "Цинцинатти" клубының жартылай қорғаушысы. КОНКАКАФ Алтын Кубогының екі дүркін күміс жүлдегері (2015 және 2017 жылдары), 2014 жылғы Кариб елдері кубогының жеңімпазы.

## Жетістіктері

* МЛС Кубогы: 2015
* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2015, 2017
* Кариб кубогы: 2014

## Дереккөздер
 
## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі 

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Портмор Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Портленд Тимберс ФК ойыншылары
Санат:Цинцинати ФК ойыншылары
Санат:Интер Майами ФК ойыншылары
Санат:Әл-Хилал Омдурман ФК ойыншылары
Санат:Филадельфия Юнион ФК ойыншылары
Онил Фишер

**Онил Дэвид Фишер** (; 22 қараша 1991 жыл, Портмор, Сент-Кэтрин, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Ди Си Юнайтед" клубының қорғаушысы.э
## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасын 2012 жылы АҚШ-тың "Дерси Экспресс" клубында бастады. Бірақ ол клубта оншалық ойнай алмады, бір ғана кездесуде клуб намысын қорғады. 2012 жылдың соңында "Нью-Йорк Ред Буллз" клубының жастар командасына қосылды. Негізгі құрамға ілінген жоқ, 2015 жылы "Сиэтл Саундерс" клубына ауысып кетті.

2018 жылғы қыркүйектен бері "Ди Си Юнайтед" клубында доп тебеді.

### Ұлттық құрама
Ұлттық құрама сапында 2010 жылдан бері ойнап келеді. 2017 жылғы КОНКАКАФ Турниріне қатысып, күміс жүлдеден алқа тақты.
## Жетістіктері
 **[[Сиэтл Саундерс]]**
*МЛС чемпионы: 2016
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Джерси Экспресс ФК ойыншылары
Санат:Сиэтл Саундерс ФК ойыншылары
Санат:Ди Си Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Джо Гатьенс

**Джозеф Эдуард Гатьенс**(, (*Гетченс*)  немесе  (*Гейдженс*);  19 наурыз 1924 жыл, Порт-о-Пренс, Гаити — 10 шілде 1964 жыл, Гаити) — гайтилік және АҚШ-тық футболшы, 1950 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

## Карьерасы

### АҚШ Ұлттық құрамасында
Джоның әкесі гаитилік, анасы неміс. 

1947-1950 жылдары "Нью-Йорк Брухэттан" клубында ойнап жүріп, АҚШ футбол құрамасына шақыртылды. 1950 жылы Бразилия өткен екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тұңғыш әлем чемпионатына қатысып, топтық кезеңдегі үш ойынның үшеуінде де алаңға шықты. Екінші турда Англия қақпасына ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соғып, әлемге әйгілі боп шыға келді. 

*Толық мақаласы: [[Англия — АҚШ футбол матчы (ӘЧ-1950)|Англия - АҚШ футбол матчы (1950)]]*

Бәрібір Джо АҚШ азаматтығын ала алмады. Әлем чемпионатынан соң оны қайтадан АҚШ құрамасына ешкім шақырған жоқ.

### Гаити Ұлттық құрамасында
1950-53 жылдар Франция клубтарында ойнады.

1953 жылы туған клубы "Этуаль Гаитиенге" қайта оралды.

1954 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Гаити құрамасында ойнауға шақыртылды да, Мексика құрамасымен ойында алаңға шықты. Бұл ойын 1953 жылы 27 желтоқсанда Порт-о-Пренсте өтіп, Гаити 0:4 есебімен ұтылды. Бұдан соң қайтадан ұлттық құрама сапында ойнаған жоқ.

## Футболдан кейінгі өмірі және қазасы
1957 жылы "Этуаль Гаитиен" сапында ойнап жүріп футболшылық карьерасын аяқтады.

1955 жылы үйленіп, үш перзент көрді.

Джо Гатьенстің өзі оншалық саясатпен айналыспаса да, туыстары оппозициялық көзқараста еді. 1964 жылы 8 шілдеде Гаитидің президенті Дювале өзін мемлекеттің мәңгілік басшысы деп жариялаған соң Джоның отбасы мемлекеттен кетті. Көп ұзамай Гатьенс тұтқындалды да, артынша (шамамен 10 шілдеде) өлтірілді. Оның мүрдесі еш жерден табылған жоқ.

2005 жылы "Өмірге айналған ойын" атты кино түсіріліп, Джо Гатьенстің рөлін қара нәсілді актер Джимми Джан-Луи сомдады. Бірақ оның келбеті шындығында қара емес, ақ түсті болатын.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 
* Профилі 
* Профилі
* Профилі

Санат:Гаити футболшылары
Санат:Гаити Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:АҚШ футболшылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Этуаль Гаитиен ФК ойыншылары
Джордж Веа

**Джордж Таулон Манне Оппонг Усман Веа** (;  1 қазан 1966 жыл, Монровия) — либериялық футболшы, шабуылшы, саясаткер, 2018 жылғы 22 қаңтардан Либерия президенті.

## Ойыншы карьерасы
Футболшылық карьерасында Либерия, Кот-д'Ивуар, Камерун, Франция, Италия, Англия, БАӘ клубтарында ойнады. Оның жарқыраған шағы 90-жылдардың ортасына тұспа-тұс келді: "Милан" сапында ойнап жүріп, 1995 жылы ФИФА-ның "Алтын доп" жүлдесін жеңіп алды. Веа — қара құрлықтан шыққан жалғыз "Алтын доп иегері" және ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған футболшылар арасында да бұл тұрғыда бір өзі ғана.

"Миланнан" бөлек ПСЖ, "Монако", "Челси" секілді танымал клубтарда доп тепті.

Спорттан кеткен соң да Либерия құрамасы сапында жолдастық кездесулерге қатысып тұрды, Соңғы рет 2018 жылы құрама сапында президент ретінде бір кездесу өткізді.

## Саяси карьерасы
Футбол ойнауды доғарған соң саясатпен айналыса бастады. 2005 жылы президенттікке үміткер болып, Африкадағы тұңғыш әйел президент — 67 жастағы Элен Джонсон-Серлифтен жеңіліп қалды.

2017 жылы қыркүйекте тағы да президенттік сайлауға түсті. Джозеф Бокаймен бірге келесі турға өтіп, 2017 жылы желтоқсанда оны жеңді де, Либерия президенті атанды. 

## Жеке өмірі
Әйелнің аты — Клэр Дункан-Веа, Джордж Веа, (1987), Марта и Тимоти атты үш перзенті бар. Тимоти 2018 жылдан бері АҚШ Ұлттық футбол құрамасында ойнайды.

## Жетістіктері

### Командалық
«**Майти Баролл**»

* Либерия чемпионы (**1**): 1985/86
* Либерия кубогы (**1**): 1986

«**Инвинсибл Элевен**»

* Либерия чемпионы (**1**): 1986/87

«**Монако**»

* Франция кубогы (**1**): 1991

«**Пари Сен-Жермен**»

* Франция чемпионы (**1**): 1993/94
* Франция суперкубогы (**2**): 1993, 1995
* Франция лига кубогы (**1**): 1995

«**Милан**»

* Италия чемпионы (**2**): 1995/96, 1998/99

«**Челси**»

* Англия кубогы : 2000

### Жеке

* ФИФА Алтын добы (**1**): 1995
* Еуропадағы жыл футболшысы (Onze d'Or) (**1**): 1995
* ФИФА жыл футболшысы (**1**): 1995
* Африкадағы жыл футболшысы (**3**): 1989, 1994, 1995
* Чемпиондар Лигасының үздік мергені (**1**): 1994/95 (7 гол)
* ФИФА 100
* Golden Foot: 2005
* ХХ ғасырдағы мықты футболшылар тізімінде бар
* «Милан» клубының құрмет залы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі, статистикасы
*Футболдан кейінгі өмірі

Санат:Либерия президенттері
Санат:Либерия футболшылары
Санат:Либерия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Алтын доп иегерлері
Санат:Майти Баррол ФК ойыншылары
Санат:Африка Спорт ФК ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Марсель ФК ойыншылары
Санат:Әл-Жазира Абу-Даби ФК ойыншылары
Анисе Абель

**Анисе Андрианантенаина Абель** (малаг. *Anicet Andrianantenaina Abel*; 13 наурыз 1990, Антананариву, Мадагаскар) — мадагаскарлық футболшы, Мадагаскар Ұлттық футбол құрамасы мен "Лудогорец" клубының шабуылшысы.  

## Карьерасы
Ұлттық құрамадағы тұңғыш ойынын 2007 жылы 4 шілдеде өткізді. 

2019 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысып, топтық кезеңнің бірінші турында Гвинея құрамасының қақпасына бір гол осқты. Матч 2:2 есебімен тең аяқталды. 

Карьерасында Франция және Болгария клубтарында ойнаған. Болгарияның бес дүркін чемпионы. 

## Жетістіктері
 **[[Лудогорец]]**

* Болгария чемпионы: 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Andrianantenaina Skynetblogs 
* Профилі

Санат:Мадагаскар футболшылары
Санат:Мадагаскар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Осер ФК ойыншылары
Санат:Черноморец Бургас ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА София ФК ойыншылары
Санат:Ботев ФК ойыншылары
Санат:Лудогорец ФК ойыншылары
Махмуд Хассан

**Махмуд Хассан** (;  1 қазан 1994 жыл), **Трезеге** ретінде де белгілі мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Астон Вилла" клубының шабуылшысы.

2017, 2019 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты.

2013 жылы 21 жасқа дейінгілер арасындағы Африка чемпионатының жеңімпазы атанды.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Әл-Ахли»

* КАФ чемпиондар лигасы (2): 2012, 2013
* КАФ суперкубогы (2): 2013, 2014
* КАФ конфедерациялары кубогы (1): 2014
* Мысыр суперкубогы (1): 2014

### Халықаралық

; Мысыр-21

* Жастар арасындағы Африка чемпионы (1): 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Али Габр

**Али Габр** (, 10 қаңтар 1987 жыл, Исмаилия, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы. мен «Аль-Ахли (Каир)» клубының қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
"Исмаили" клубының түлегі. Жалпы карьерасында тек мысырлық клубтарда ғана ойнаған. 
2018 жылы Англияның "Вест Бромбич Альбион" клубына жалға берілгенімен, англиялық клуб сапында бір ойында да алаңға шықпай, "Замалектен" "Пирамидз" клубына қайта ауысты.

### Халықаралық
2014 жылы тұңғыш рет Мысыр құрамасы сапында алаңға шықты. 2017 жылы Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы Ресейде өткен әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

* Мысыр чемпионы: 2014/15
* Мысыр кубогы: 2015, 2016
* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Исмаили ФК ойыншылары
Санат:Әл-Иттихад Александрия ФК ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Каролюс Андриамахицинуру

**Шарль Каролюс Андриамахицинуру** (малаг. *Charles Carolus Andriamahitsinoro*; 6 шілде 1989 жыл) — мадагаскарлық футболшы, Мадагаскар Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Адала" (Сауд Арабиясы) клубының шабуылшысы.

## Ұлттық құрамада
Мадагаскар құрамасында 2009 жылдан бері ойнап келеді.
2012 жылы Олимпиадалық құрамаға шақыртылып, бір кездесуде алаңға шықты.

2009 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысып, топтық кезеңнің бірінші турында Гвинеяның қақпасына бір гол соқты. Кеездесу 2:2 есебімен аяқталды.

## Жетістіктері

* Алжир чемпионы: 2014, 2016
* Алжир кубогы: 2013
* Алжир суперкубогы: 2013, 2016
* Араб чемпиондар Лигасы: 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Мадагаскар футболшылары
Санат:Мадагаскар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Жапан Актюэль ФК ойыншылары
Санат:Академия Ни Анцика ФК ойыншылары
Тарек Хамед

**Тарек Хамед** (,  24 қазан 1988 жыл, Эль-Мансура, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Замалек" клубының жартылай қорғаушысы.

2017 жылғы Африка Ұлттары кубогының күміс жүлдегері. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.
## Жетістіктері
### Клубтық
*Мысыр чемпионы: 2015
*Мысыр кубогы: 2015, 2016
### Халықаралық
*Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2017
## Дереккөздер

## Профильдері
*https://www.national-football-teams.com/player/51689.html
*https://int.soccerway.com/players/tarek-hamed/87633/
*https://www.national-football-teams.com/player/51689.html

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Замалек ФК ойыншылары
Абдаллах Саид

**Абдаллах Махмуд эль Саид Бекхит** (;  13 шілде 1985 жыл, Исмаилия, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен "Әл-Ахли" клубының жартылай қорғаушысы.

2017, 2019 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысты. 

## Жетістіктері

### Командалық
**«Әл-Ахли» (Каир)**

* Мысыр чемпионы (4) — 2013/2014, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018
* Мысыр кубогы — 2016/2017
* КАФ Чемпиондар Лигасы (2) — 2012, 2013
* КАФ Конфедерациялары кубогы — 2014
* КАФ суперкубогы (2) — 2013, 2014

### Халықаралық
**Египет**

* Африка Ұлттары кубогының күміс жүлдегері — 2017

## Профильдері
* https://int.soccerway.com/players/-/33935/
* https://www.sports.ru/tags/161055363/
* https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=230099/index.html 
* https://www.national-football-teams.com/player/27150.html

## Сілтемелер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Исмаили ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Жидда ФК ойыншылары
Амр Варда

**Амр Медхат Варда** (,  17 қыркүйек 1993 жыл, Александрия, Мысыр) — мысырлық футболшы, Мысыр Ұлттық футбол құрамасы мен ПАОК клубының жартылай қорғаушысы. 

2017, 2019 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2018 жылы әлем чемпионатына қатысқан.

## Жетістіктері
### Клубтық
;  **[[Әл-Ахли (футбол клубы, Каир)|Әл-Ахли (Каир)]]**

* Мысыр чемпионы: 2013/14

; ПАОК

* Грекия кубогы: 2017
### Халықаралық
; ****

* Африка Ұлттары кубогының финалисі: 2017
## Дереккөздер

## Профильдері
* http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=person&id=416155
* http://www.national-football-teams.com/player/60834.html
* https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/236103

## Сілтемелер

Санат:Мысыр футболшылары
Санат:Мысыр Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Каир ФК ойыншылары
Санат:Әл-Иттихад Александрия ФК ойыншылары
Санат:ПАОК ФК ойыншылары