open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Александрович Шубарин

**Владимир Александрович Шубарин** (23 желтоқсан 1934 — 16 сәуір 2002) — совет эстрада биші және әнші 1960-1980-ші жылдардағы еңбек Сіңірген әртісі, РСФСР (1960).

## Өмірбаяны
Қаласында дүниеге келген Сталинск (қазіргі Новокузнецк). Бала кезінен айналысқан, көркемөнерпаздар, оқыған домбыра, степ.

Қазақстан 1951 жылы қабылданған солистпен " би тобын атындағы Хоры Пятницкий. Оқыған би сыныпта Мәскеу хореографиялық училищесінің. С 1954 жылы әскери қызметтен өткен армия ансамбілі. Краснознамен ансамбльде  Болды солист . Ізденіп, классикалық биі, қазіргі заман биі және джаз биі.

Құрып, өз түпнұсқа би стилі. Бірге 1962 жылы жұмыс істеді "Москонцертте".

В 1967—1969 жылдары құрды, өз сольную би бағдарламасын Биі "қазіргі ритмах".

"1977 жылы ұйымдастырды меншікті би ұжымы, қолданыста болды. "1984 жылы құрды екінші ұжым — "Би машинасы" бастап қызмет атқарған дейін 1989 жылғы. Осы ұжымдарда Шубарин Владимир өзі солист болған.

Шубарин Владимир сонымен қатар талантты әнші. Дейін 60-шы жылдардың ретінде өнер көрсетті әнші, аккомпанируя өзі гитарада, орындаған әндерін өздері шығарған. Записывал музыкалық альбомдар.  " Кино фильмдерде ойнаған бастап Владимир Высоцкий, Алла Пугачеваның және басқа да.

Жазған мемуарлары Би "кедергімен", кейін оның кенеттен қайтыс болған петропавлдағы шыққанға дейін оның әйелі Галина Шубарина.

Қайтыс болды 2002 жылы мамырдағы ауқымды инфаркт " Мәскеу. Жерленген Востряковском зираты Мәскеуде.

## Дискографиясы
* 1987 - Күтпеген бұрылу
* 1988 - Отырықшы өмір салты
* 1989 - Алтын күз
* 1989 - Окурочек
* 1989 - Күлгін түн
* 1990 - Менің ашу Италия немесе спагетти на ушах
* 1991 - Наливай
* 2008 - Балаган

## Актерлік фильмография
* 1969 - Ескі таныс
* 1969 — Опасные гастроли
* 1976 — Аспан қарлығаштары
* 1978 — Женщина, которая поет
* 1986 — Крик дельфина

## Сілтемелер
* Моланың өмірден өткен ақындар
* Қайтыс Шубарин Владимир, сұхбат жұбайы Галина Шубариной

Санат:23 желтоқсанда туғандар
Санат:1934 жылы туғандар
Санат:16 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:Новокузнецкде туғандар
Санат:2002 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей мемуаршылары
Санат:Ресей әншілері
Санат:КСРО әншілері
Санат:Ресей бишілері
Санат:КСРО бишілері
Тассахара

**<br>
Тассахара** (*амер. ағыл.* Tassajara) — тау-кен орталығы дзен, аталған осылай географиялық принципі. Орналасқан алқабында Тассахара, Солтүстік Америка. Аумағында орналасқан АҚШштатындағы Калифорния.

Жапондық атауы — Дзэнсин-дзи, "храмы жүрек Дзен". Принадлежит к буддистской дәстүр Сото. Негізі 1967 жылы мен бірінші буддистским монастырем тысқары Азия. Бірінші аббат Тассахары — роси (буддистік мастер) Сюнрю жастағы бүлдіршіндерді судзуки. Қыркүйек 2011 жылғы аббатом Тассахары болып табылады мастер дзен Жынысы Халлер.

Монастырь тауларда орналасқан Калифорния, ұрады ыстық су көздері. Жазда монашеская қауымы ашады Тассахару қонақтарға қызмет көрсетіп, оны қалай танымал курорт.  "Маусымның қонақтар" Тассахаре өтіп, ондаған семинарлар, дәрістер, ретритов. Әрбір күзде монастырь жабылады бару үшін, қамтамасыз ету үшін тәжірибелік жүргізетін дзен қарқынды монашескую тәжірибе түрінде екі дәстүрлі үш айлық кезеңдер практика.

## Әдебиеті
* 
* Brown, Edward Espe. *The Tassajara Bread Book, 25th Anniversary Edition*. Boston: Shambhala Publications, 1995. ISBN 978-1-57062-089-8.
* Brown, Edward Espe. *The Tassajara Recipe Book*, revised edition. Boston, Shambhala Publications, 2000. ISBN 1-57062-580-8.

## Сілтемелері
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Байсын

**Байсын** (1997 жылға дейін — *Жаңатұрмыс*) — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл, темір жол станциясы, Жаңатұрмыс ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде, Сырдария өзенінің Шилі тармағы жағалауында орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 846 адам (418 ер адам және 428 әйел адам) болса, 2009 жылы 875 адамды (432 ер адам және 443 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1928 жылы «Жаңатұрмыс» ұжымшары негізінде қаланған. 1996 жылға дейін Жаңатұрмыс ауылы деп аталып, Ы.Жақаев атындағы ұжымшар бөлімшесінің орталығы болған.

## Инфақұрылымы
Байсын ауылында №207 Жаңатұрмыс орта мектебі бар.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Шұбартүбек

**Шұбартүбек** (2007 жылға дейін — *Красный рыбак*) — Жетісу облысы Сарқан ауданы, Қарашыған ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай 156 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданы елді мекендері
Доктор Стрэндж (фильм, 2016)

Нейрохирург Доктор Стрэндж автомобиль апатынан кейін өз карьерасына нүкте қоюына тура келеді. Өмір мәнін жоғалтқан ол тәні мен жанын емдейтін жол іздеп саяхатқа шығады. Нәтижесінде уақыт пен кеңістікті бағындырудың сырын үйренеді. Енді ол - параллель әлемдер арасын байланыстырушы буын, оның міндеті - Жер тұрғындарын түрлі кейіптегі зұлымдықтан қорғау.
## Дереккөздер

Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:2016 жылғы АҚШ фильмдері
№22-темір жол айрығы

**№22-темір жол айрығы** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Бәйтерек ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 186 адам (110 ер адам және 76 әйел адам) болса, 2009 жылы 141 адамды (72 ер адам және 69 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
№18-темір жол айрығы (Қызылорда облысы)

**№18-темір жол айрығы** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Тартоғай ауылдық округі құрамында болған темір жол айрығы, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 65 адам (35 ер адам және 30 әйел адам) болса, 2009 жылы 29 адамды (14 ер адам және 15 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданының таратылған елді мекендері
Серуен (фильм, 2015)

Нью-Йорктағы егіз ғимараттың арасына керілген темір арқанның бойымен жүріп өте алған әлемдегі жалғыз адам - акробат Филипп Пети туралы хикая.
## Дереккөздер

Санат:Биографиялық фильмдер
Санат:Роберт Земекис фильмдері
Жаназар батыр ауылы

**Жаназар батыр ауылы** (2018 жылға дейін — *Бірлестік*) — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Сұлутөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік–батысқа қарай 85 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 667 адам (340 ер адам және 327 әйел адам) болса, 2009 жылы 293 адамды (145 ер адам және 148 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1928 жылы қаланған. 1928-96 жылдары күріш өсіретін «Гигант» ұжымшары бөлімшесінің орталығы болған.   
 
## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Сұлутөбе

**Сұлутөбе** — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл, темір жол бекеті, Сұлутөбе ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік–батысқа қарай 73 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2604 адам (1356 ер адам және 1248 әйел адам) болса, 2009 жылы 2403 адамды (1220 ер адам және 1183 әйел адам) құрады.

## Ауыл суреттері

Сұлутөбе Мешіт 20210806 070953.jpg|Мешіт
Сұлутөбе ж.д.станция 20210806 071144.jpg|Темір жол стансасы 
Сұлутөбе 20210806 071213.jpg|Ауыл көрінісі


## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Еңбекші (Қызылорда облысы)

**Еңбекші** — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл, Еңбекші ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі кентінен солтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1401 адам (702 ер адам және 699 әйел адам) болса, 2009 жылы 1532 адамды (767 ер адам және 765 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1929 жылы Еңбекші «ТОЗ» шаруашылығы болып құрылды. 1933 жылы Еңбекшіге «Колхоз» деген атақ берілді. 1950 жылы Еңбекші, Жиделі, Үлгілі колхоздары бірігіп, ірілендірілді. Жаңа колхоздың атын «Молотов» деп атады. 1975 жылы аудан шаруашылықтарында мамандандыру саясаты жүргізілді. «Коммунизм» колхозынан «Еңбекші» бөлімшесі өз алдына отау тігіп, мал шаруашылығымен айналысатын «Еңбекші» қаракөл қой совхозы болды.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Ферма 2 (Қызылорда облысы)

**Ферма 2** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Тартоғай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 54 км-дей жерде.  

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 314 адам (146 ер адам және 168 әйел адам) болса, 2009 жылы 198 адамды (106 ер адам және 92 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданының таратылған елді мекендері
Қосүйеңкі (Шиелі ауданы)

**Қосүйеңкі** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Еңбекші ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі кентінен солтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 235 адам (118 ер адам және 117 әйел адам) болса, 2009 жылы 209 адамды (108 ер адам және 101 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Жансейіт

**Жансейіт** (1997 жылға дейін — *Райспецхозобъединение*) — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Иіркөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік–батысқа қарай 10 км-дей жерде, Сырдария өзенінің аңғарында.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 400 адам (219 ер адам және 181 әйел адам) болса, 2009 жылы 419 адамды (232 ер адам және 187 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Феликс Драйшок

нобай|Феликс Драйшок 1889.
**Феликс Драйшок** (; 27 желтоқсан 1860
) — Түбірі чех болып келетін неміс композиторы және пианисті . Скрипкашы Раймунда Драйшока мен әнші Элизабет Нозенің ұлы.

 1869 ж. әкесі қайтыс болғаннан және анасы Берлинге көшкеннен  кейін Лейппцигалық органист Карл Юннеде оқыған.онда ол  Эрнст Рудорф, Вильгельм Тауберт және Фридрих Киль, және ақырында, Штерн Консерваториясында   Генрих Эрлихадан дәріс алған, содан кейін өзі сол жерде дәріс берген. 1883 жылы солист ретінде дебют берген, онымен қоса ансамблдерде де өнер көрсеткен (мысалы, скрипкашы Арма Зенкрмен). Көптеген фортепианалық этюдтардың авторы , онымен қоса , Гейне, Пауля Хейзе және т. б. ақындардың өлеңдеріне ән жазған.

## Дереккөздер




## Сілтемелер
* " International Music Score Library Project
* Өмірбаяндық анықтама 1901 жылы  (нем.)
Санат:Германия сазгерлері

Санат:27 желтоқсанда туғандар
Санат:1860 жылы туғандар
Санат:1906 жылы қайтыс болғандар
Санат:Берлинде қайтыс болғандар
Стив Остин

**Сти́в О́стин** (ағылш. Steve Austin; туылған кездегі есімі— **Сти́вен Дже́ймс А́ндерсон** (), позже **Сти́вен Дже́ймс Уи́льямс** (); род. 18 желтоқсан 1964 года, Остин, Техас, США) — американский актёркино и телевидения, бывший профессиональный рестлер. Также известен под своим сценическим псевдонимом **«Ледяна́я Глы́ба» Сти́в О́стин** (). Желтоқсанда 2007 ж. *Wrestling Observer Newsletter* (WON) сообщил, что рестлер официально принял свой сценический псевдоним **Стив Остин** в качестве настоящего имени.

## Примечания




Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:АҚШ актерлері
Санат:18 желтоқсанда туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Леон-де-лос-Альдама

**Леон** (исп.&#x20;*León*) — Гуанахуато мексикалық штатының Леон муниципалитетіндегі әкімшілік орталық әрі қала. Толық ресми атауы **Леон-де-лос-Альдама** (исп.&#x20;*León de los Aldama*), Гуанахуато штатының тәуелсіздік үшін соғыста ерлік көрсеткен батырлар Хуану және Игнасио Альдама ағалы-інілерге құрмет береді. 2010 жылғы санақ деректері бойынша халық саны 1 238 962 адамды құрады.

## Тарихы
1575 жылдың 12 желтоқсанында Жаңа Испанияның вице-королі Мартин Энрикес де-Альманса осы алапта үлкен нығайтылған қоныстар құру жөнінде жарлық шығарды. 1576 жылдың 20 қаңтарында Хуан Баутиста де Ороско Леон елді мекенінің негізін қалады, ал 1580 жылы ол қала мәртебесін алды.

1833 жылдың 25 сәуірінде қалаға тырысқақ эпидемиясы тарпа бас салды, 18-19 маусымда ол басылған болатын.

## Тұлғалар
* Франсиско Эспиноса Асуэла — атақты мексикалық ақын және жазушы.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми бет 
* Portal de LeonGuanajuato.com
* Мексиканың муниципалитеттері жайлы энциклопедия 
* Parque Zoológico de León
* Información de León 
* Parque Metropolitano de León

Санат:Гуанахуато қалалары
Терпендер

нобай|Құрылымдық формуласы изопрен
[оңға|нобай|Көп терпенов бөлінеді жапырақты шайыр, мысалы, [қарағай]]
**<br>
 <br>
Терпендер-(лат.oleum oleum terebinthinae- скипидар) көмірсутек класы- <br>
*****'биосинтез өнімдерінің жалпы формуласы (СН2)n ,көміртекті қаңқа формальды болып табылатын туынды изопрен CH2=C(CH3)-CH=CH12. Көп мөлшерде олар қылқан жапырақты өсімдіктерде және көптеген эфир майларында кездеседі.*****'<br>
**

## Жіктелуі
Терпендер бар қатысушылардың саны бойынша изопреновых буындарын құрайтын көміртегі қаңқасы молекулалар:
* Семитерпены — C5H8,
* Монотерпены (терпендер бар) — C10H16,
* Сесквитерпены (полуторатерпены) — C15H24,
* Дитерпены — C20H32 (C10H16)2,
Терпендер бар көп конденсирленген молекулалардың (буын) құрайды, шайырды және каучук.
* Тритерпены — C30H48 (C10H16)3,
* Тетратерпены — C40H64 (C10H16)4,
* Политерпендер — (C5H8)*n*, мұндағы *n* > 8.

## Ескертпелер




Санат:Алкалоидтар
Санат:Терпендер мен терпеноидтар
Анатолий Васильевич Гришин

**Анатолий Васильевич Гришин** (3 маусым 1932, Владимирская облысы — 20 маусым 2013, Владимир

, РСФСР) — кеңестік мемлекеттік және шаруашылық қайраткер.

## Өмірбаяны
Анатолий Васильевич Гришин 1932 жылы 3 маусымда  Липна Петушинского ауылында дүниеге келген. 

1941жылдан 1948 жылға дейін Липндағы «Знамя Октября» колхозында жұмыс жасады. 1952 жылы Владимир энергомеханикалық техникумды тәмәдады және Серпухов Московски облысына бағытталды, мұнда ол «10 Октября» атты механикалық зауытта жұмыс істеді. ГСВГ Кеңес армиясының құрамындада болды. Үш жылдан осң өз зауытына қайта оралып, мотор цехының мастерынан директорына дейін көтерілді. Оның еңбек өмірбаянында басқа да цех басшысы, профком төрағасы, партком хатшысы, зауыттың бас инженері сияқты маңызды кәсіптер болды.

1964 жылы Владмириский политехничкалық институттың кешкі бөлімін аяқтады. 1978 жылы зауыттың бас директоры болып тағайындалды. 1993 жылы ОАО «ВТЗ» директорлар кеңесінің төрағасы және бас директоры болды. 

КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 

20 шілдеде дүниеден 81 жасында өтті. Владимир қаласында жерленген.

## Марапаттары
* Ленин ордені.
* Ленин ордені.
* Октябрь революциясы ордені.
* Еңбек Қызыл Ту ордені.
* "Құрмет Белгісі"ордені.
* халықтар достығы ордені.
* Мемлекеттік сыйлығы, КСРО
* Құрметті машина жасаушысы РСФСР

## Сілтемелер

Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері

Санат:3 шілдеде туғандар
Санат:1932 жылы туғандар
Санат:20 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:2013 жылы қайтыс болғандар
Жиделіарық

**Жиделіарық** — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл, Жиделіарық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі кентінен солтүстікке қарай 12 км-дей жерде, Шиелі-Телікөл каналы бойында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 840 адам (449 ер адам және 391 әйел адам) болса, 2009 жылы 905 адамды (475 ер адам және 430 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1928 жылы қаланды. 1928-96 жылдары күріш өсіретін «Коммунизм» ұжымшары бөлімшесінің орталығы болған. 

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Санта-Круз (Калифорния)

**Санта-Круз** () — Калифорния штатындағы қала, Санта-Круз округінің әкімшілік орталығы әрі ірі қалаларының бірі. 2010 жылғы санақ бойынша Санта-Круздің халқы 60 049 адамды құрады. Қала Монтерей шығанағының солтүстік жағалауындаСан-Францискодан оңтүстікке қарай 115 шақырым жерде орналасқан.

2007 жылы жергілікті бардың иесі Джесс Авшаломов () сыра мейрамының негізін қалады, санаулы жылдарда ол Халықаралық сыра күніне айналды.

## Бауырлас қалалар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Santa Cruz City official site
* 
* Pogonip Open Space Preserve
* Santa Cruz Chamber of Commerce

Санат:Калифорния қалалары
Санат:1791 жылы құрылған елді мекендер
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Абэ Масаси

**Абэ Масахиро**&#x20;(жап. 阿部正弘, あべまさひろ?,&#x20;3 желтоқсан 1819 — 6 қыркүйек 1857) — Жапонияның Эдо кезеңіндегі саяси және мемлекеттік қайраткері. 11-ші тарау түрдегі Абэ, Фукуяма-хананың жетінші билеушісі, Токугава сегуната басшысы. Анти-ажыратушы курстардың жақтаушысы, Ансэй реформаларының ұйымдастырушысы, батысы ғылымдары Академиясының, Нагасаки әскери-теңіз күштерінің Жаттықтыру орталығының негізін қалаушы. Лақап аты — Юкэн (裕軒, ゆうけん).

## Өмірбаяны
Абэ Масахиро 1819 жылы 3 желтоқсанында Эдода Самурайлар отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Токугава сегунатының  бағыныштысы болған және Бинго провинциясындағы Фукуяма-хан автономының басқарушысы болған. Үлкен ағаларының науқас болғандығынан Масахиро 1936 жылы Фукуяма-хананың басқарушысы болды. 1843 жылы оның қызметін Токугава сегунатының родзю басшысына дейін көтерді. 

## Дереккөздер

Санат:3 желтоқсанда туғандар
Санат:1819 жылы туғандар
Санат:1857 жылы қайтыс болғандар
Жуантөбе (Қызылорда облысы)

**Жуантөбе** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Жөлек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік–батысқа қарай 40 км жерде, Сырдарияның сол аңғарында. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 209 адам (110 ер адам және 99 әйел адам) болса, 2009 жылы 159 адамды (85 ер адам және 74 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Қызылқайың (Қызылорда облысы)

**Қызылқайың** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Ортақшыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан батысқа қарай 55 км-дей жерде, Сырдария өзенінің жағасында. Бұрынғы атауы – "Сырдария" ауылы. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 230 адам (144 ер адам және 86 әйел адам) болса, 2009 жылы 229 адамды (119 ер адам және 110 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
№20-темір жол айрығы

**№20-темір жол айрығы** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Алмалы ауылдық округі құрамында болған темір жол айрығы, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі кентінен солтүстік-батысқа қарай 15 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 41 адам (18 ер адам және 23 әйел адам) болса, 2009 жылы 40 адамды (18 ер адам және 22 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданының таратылған елді мекендері
№21-темір жол айрығы

**№21-темір жол айрығы** — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Алмалы ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі кентінен солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 543 адам (274 ер адам және 269 әйел адам) болса, 2009 жылы 559 адамды (281 ер адам және 278 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Тоғайлы (Қызылорда облысы)

**Тоғайлы** (2020 жылға дейін — *Лесхоз*) — Қызылорда облысы Шиелі ауданы, Алмалы ауылдық округі құрамындағы ауыл. 1946 жылы аудандық орман шаруашылығы есебінен құрылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шиелі кентінен солтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 128 адам (56 ер адам және 72 әйел адам) болса, 2009 жылы 91 адамды (50 ер адам және 41 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Тұран ауылдық округі

**Тұран ауылдық округі** – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. 2020 жылға дейін *Төңкеріс ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шеген Қодаманов ауылы кіреді. Орталығы – Шеген Қодаманов ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3278 адамды (1698 ер адам және 1580 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы ауылдық округтері
Шиелі (өзен)

**Шиелі** – Сырдария алабындағы өзен. Сырдарияның тармағы. 

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Шиелі ауданы жерімен ағады. 

## Гидрологиясы
Ұзындығы – 110 км. Қар суымен деңгейі көтеріледі. Аңғары кең, көбіне батпақты жазық, арнасы құмайтты болғандықтан тез өзгеріп отырады. Алабы – шабындық, жайылым. Суымен егістік алқап суарылады. 

## Бастауы
Сырдариядан Төменарық темір жол стансасы тұсында бөлініп шығып, Жөлек ауылы тұсында қайта құяды.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы өзендері
Санат:Сырдария су алабы
Уильям Роуэн Гамильтон

Сэр **Уильям Роуэн Гамильтон** (; 4 тамыз 1805 — 2 қыркүйек 1865) — ирландық математик, механик-теоретик, "XIX ғасырдың үздік математиктерінің бірі". Математикадағы белгілі іргелі жаңалықтарымен (кватернионы негіздері, векторлық талдау, вариациялық қисап, негіздеу кешенді сандар), аналитикалық механика және оптикадағы ашуларымен танымал. Физиканың көп бөлімдерінде қолданылатын ең аз әрекет вариационды приципінің авторы. 

Ирландияның корольдік астрономы (1827-1865). Ирландия корольдік академиясының мүшесі (1837; 1837-1845 жылдары оның президенті).  Көптеген ғылым академиялары мен ғылыми қоғамдарының корреспондент мүшесі, соның ішінде Ресей ғылым академиясының (1837) АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1864) алғашқы шетелдік мүшесі. Академик А.Н.Крылов былай деп жазған: Гамильтон — "өзінің көптеген еңбектерімен ерекшеленетін, ұлы математиктардың бірі, оның ашуларындағы ең маңыздысы. ой тереңдігі, тәсілдердің айқындығы, осымен қатар ол теңдессіз есепші".

оңға|нобай|320x320 нүкте|Тринити колледжінің кітапханаларының бірі
солға|нобай|300x300 нүкте|Дансинке Обсерваториясы

## Дереккөздер

Санат:XIX ғасыр математиктері
Санат:4 тамызда туғандар
Санат:2 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Математиктер
Санат:Ирландия математиктері
Санат:Механиктер
Санат:Ирландия механиктері
Санат:Физиктер
Санат:Ирландия физиктері
Қораши

**Қораши** — Ақтөбе облысының Байғанин ауданындағы ауыл, Көлтабан ауылдық округінің құрамында.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 548 адам (281 ер адам және 265 әйел адам) болса, 2009 жылы 482 адамды (241 ер адам және 241 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 362 адамды (193 ер адам және 169 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Байғанин ауданы елді мекендері
Майлытоғай

**Майлытоғай** — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл, темір жол бекеті, Майлытоғай ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шиелі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 58 км-дей жерде, Орынбор–Ташкент темір жолы бойында орналасқан.  

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1083 адам (569 ер адам және 514 әйел адам) болса, 2009 жылы 756 адамды (388 ер адам және 368 әйел адам) болды.

## Тарихы
Ауыл 1962-96 жылдары қаракөл қойын өсіретін «Первомайский» кеңшары бөлімшесінің орталығы болған.

## Дереккөздер

Санат:Шиелі ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Жұбан

**Жұбан** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Сарыкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстікке қарай 23 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 79 адам (49 ер адам және 30 әйел адам) болса, 2009 жылы 125 адамды (51 ер адам және 74 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Ажар (ауыл)

**Ажар** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Қызылқұм ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 123 км-дей жерде. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 171 адам (89 ер адам және 82 әйел адам) болса, 2009 жылы 304 адамды (165 ер адам және 139 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Қызылқұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)

**Қызылқұм ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Кәукей, Ажар ауылдары кіреді. Орталығы – Кәукей. 

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1208 адамды (625 ер адам және 583 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Рахманов сарқырамасы

## Сипаттама
2265 метр биіктікте шағын теңіздік (мұздық кейіптегі) бұлақ ағатын, атаусыз өзеншік орналасқан. Дәл осындай екі атаусыз тау арқылы терең жылғада ағып өте отырып, ол Рахманов көліне келіп құяды. Жылға түбінің жоғарғы бөлігі қатты қыңырлы болып (15 градусқа дейін), ал төменгісі – сәл кілтелі (15-20 градусқа дейін) келеді. Жартастардың бүйірлерінде құламалығы 35 градусқа дейін жетеді. Жылға қалың жапырақты ну орманиен жабындалған, оның төбесінен арналы үйінділерде өсетін альпі көгалы мен шөбі жайылып жатыр. Мықты да, алқапты, оңайлықпен бұзылмайтын таулар бір-бірінен сәл қашықтықта (10 нан 30 м дейін) болатын, бұлақ сулары иірмелі сарқырамалар арқылы ағып өтетін, тік сынды, қатты құламалы қабырғалары бар үш биік ойықты құрайды. Сарқырама ені шағын ғана, орташа алғанда, шамамен 1 м. Кемер қабырғалары құралай ағатын сарқырама есесінен жылтырланған, ал сарқырама негіздемелерінде (түрлердің мықтылығына орай), сәл иіліңкі, сумен тежелген ойықтар пайда болған. 
## Cілтеме
http://conf.rating.kz/kk/page/10298

Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар
Жәміш қақпалары

**Жәміш қақпалары** — Семей қаласының алғашқы құрылыс ғимаратының бірі. XVIII ғасырдың сәулет ескерткіші. Біздің заманымызға дейін Жәміш қақпаларының тек батыс бөлігі ғана сақталған. 1773 жылы қақпалар мен бекініс қабырғалары инженер-капитан Г.Г. Андреевтың басшылығымен жасалған жоба бойынша тұрғызылды. Қақпалар тау тақтайшаларынан және күйдірілген кірпіштен арка тәріздес күмбезді төбе және қарапайым суретті ернеуі бар етіліп салынды. Арканың қалыңдығы екі метр, қабырғалары 10 м тереңдікте болды. Жоғары жағы дөңгеленіп, кішігірім үңгіртау тәріздес болды. Қақпаның ұзындығы 7,27 м құраса, ал ені 7,79 м, ал максимальды биктігі 7,43 м құрады. Ғимаратқа барлығы 203 куб метр кірпіш салынған.

## Дереккөздер
Бұрынғы ерлер гимназиясы

## Бұрынғы ерлер гимназиясы
1894 жылы 282 адамға арналған ерлер  гимназиясы ашылды. Азамат соғысы жылдарында бұл ғимаратта ақ гвардияшылар атаманы Б.В.Анненковтың 2-ші сібірлік корпусы орналасты. Көтеріліс нәтижесінде 30 қарашадан 1 желтоқсанға қараған түні ол көтерілісшілермен алынып, мұнда Әскери-революциялық  комитет орналасты. 1934  жылы бұл ғимаратта мұғалімдер институты, ал 1937 жылдан бастап педагогикалық институт болды. Қазіргі уақытта ҚазМЗА оқу ғимараты орналасқан. Ол екі қабатты жақтауларында тереңдетілер ризалиттер орнатылған ғимарат. Ғимараттың орталығында карнизі бар шығыңқы бөлік бар. Оталық ризалиттің терезесі және төменгі қабаттың басты фасады арка тәріздес ретінде жасалған, ал жоғары қабатты бұрышты, жоғары жағында бұратылған сызықтар бар. Қабаттар шығыңқы жолақпен бөлінген. Орталық қасбет дөңес қаламалы. Төле және бүйір қас беттері тегістеліп сыланған. Ғимарат жоспар бойынша дұрыс емес "П" әріпі тәріздес. Бөлменің орташа биіктігі - 6,05 м. Іргетасы - кесектасты, таспалы. Қабырғалар кірпіштен, үш кірпіштен соң, ағаш бөлгіштер салынған. Шатыры темірден, терезелері екі қабатты. 
Орналасуы:Семей қ., Абай көшесі, 94.
Жастар саябағы (Өскемен)

## «Жастар» саябағы
«Жастар» этносаябағы Шығыс Қазақстан архитектуралық– этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығының құрамына кіреді. Революцияға дейінгі кезеңде "Жастар" саябағының территориясы Өскемен қаласының орталығында болып, онда қала базары, Покров соборы және Халық үйі орналасты. Покров соборы көпес Н.М. Михайловтың және басқа да қайрымдылық жасаушылардың қаражаты есебінен 1888 жылы тұрғызылған. Ол тастан жасалған, бес бұрышты, әулие-ана Покров, Иоанна Шоқынушы (оң жағында), Әулие Николай (сол жағында) шектерімен үш тәжді етіп тұрғызылған. Халық үйі 1902 жылы қала тұрғындарының демеушілігінің, сонымен бірге қалаға жер аударушылардың демеушілігінің арқасында салынған. Бұл алғашқы қалалық мәдени-ағарту мекемесінде кітапхана және мұражай бөлмесі, ал 1902 жылдан бастап театр орналасты. Халық үйі мен Покров соборы арасында Өскемен қазынашылығының ғимараты орналасты. Қазір ол Жамбыл атындағы облыстық драмалық театрының костьюмдер бөлмесі. 1934 жылы Өскеменге С.М.Киров келгенде қала басшыларына аудандық атқару комитетіне (қазіргі қалалық архитектура ғимараты) тура қарама-қарсы жерде базардың орналасқандығынына назар аударуды, оның орнына саябақ салуды ұсынды. 1935 жылдың тамызында саябақтың негізі қаланды. 1935 жылы күзде 4 806 ағаш пен бұталар отырғызылды. 1938 жылы 18 шілдеде саябақтың ортасында С.М. Кировқа арналған ескерткіш қойылды. 2001 жылы мұражайға берілген қалалық саябақта қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіле бастады. Алтай ботаникалық бағының қызметкерлерінің қатысуымен кәрі және ауру ағаштар орынына біртіндеп жаңа өскіндер отырығызыла бастады. Көбіне облыстық флораға сәйкес келетін ағаштар (самырсын, қарағай, балқарағай, қайың, шетен және т.б.) және қала жағдайында жақсы дамып, өсе алатын және шаң мен газға төзімді болатын ағаштар таңдалып алынды. 2002 жылы Ертістің сол жақ жағалауындағы сәулет-этнографиялық кешен Киров атындағы қалалық саябаққа (Тоқтаров көшесі) ауыстырылды. Киров саябағына ХІХ ғасырдың соңы - ХХ ғасырдың басындағы сәулет ескерткіштері көшіріліп әкелінді. Нәтижесінде ашық аспан астындағы сәулет-этнографиялық қойылым табиғи кешені салынды, онда дәстүрлі шаруашылық құрылыстары бар халықтық өнер ескерткіштері көрсетілген.
Акио Морита

**Акио Морита** (; 26 қаңтар 1921, Нагоя – 3 қазан 1999, Токио) — Sony корпорациясының негізін қалаушы. Американдық философиялық қоғамның шетелдік мүшесі (1992).

## Өмірбаяны
Осака физика-инженерлік университетті бітірді. Физикалық мамаңды бітіргеннен кейін Морита Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып жапон флотында әскери жұмыс жасады. Оның жанұясы «сакэ» шығаруымен айналысқан. 

Әскери зерттеу комитетінде ол Масару Ибакамен танысқан. Сол уақытта Ибука өзіннің компаниясына жас пен талантты инженерлерді іздеген болатын. 7 мамыр 1946 жылы олар «Токио телекоммуникациондық инженерлік корпорацияны» (жапон тіліннен 東京通信工業 То:кё: цусин ко:гё:, «Тоцуко», Tokyo Tsushin Kogyo K.K.) ашты. Sony компанияның ізашары, шамамен 20 қызметкерлер және бастапқы капиталы тек 190000 иен болған корпорация ашылды.Сол кезде Ибука 38, ал Морита 25 жасына келді.

1949 жылы компания алғаш магнитті жазушы пленканы шығарды, ал 1950 жылы Жапонияда алғаш бірінші магнитафонды сатты.1957 жылы компания қалта радионы өңдірді, бір жылдан соң Sony (sonus — латынша, «дыбыс», ал Sonny-boys — жапон жаргонынан, «гуілмен қозғалатын ұлдар») атына өзгерілді. 1960 жылы Sony алғаш транзитті теледидарды шығарды.

1961 жылы Sony Corporation of America Нью - Йорк қаласынның биржасының тізіміне кірген алғаш жапон компаниясы боп аталды. 1989 жылы Sony Columbia Pictures киностудиясын сатып алды

1990 жылдың басында Акио Морита саясаткер Синтаро Исахароның «Япония, которая может сказать нет» эссенің бірлескен авторы болған нәтижесінде өзінің танымалдылығын алды. Исахаро Жапонияны бизнес облысында тәуелсізділікті алуға шақырды.

25 қараша 1994 жылы Морита Sony компаниясын тастап, теннис ойыннын нәтижесінде алған жарақатты бос уақытты емдеуге жұмсаған. 

Морита сонымен қатар 60-шы жылдары "мектептегі маңызды емес жетістіктер" кітабын жазды, онда оқу үлгерімі, бағалар және басқа да жетістіктер бизнес жүргізу қабілетінің деңгейін көрсетпейді және ешкімнің осы саладағы жетістігі мен сәтсіздігін болжауға мүмкіндік бермейді. Ол сондай-ақ Жапония экономикалық ұйымдар федерациясының вице — президенті болды (жапон. 経団連), Жапония мен АҚШ — тың экономикалық қатынастар тобының мүшесі ("данышпандар тобы" деп те аталады), ал 1992-1993 жылдары-комиссияның үшжақты азиялық бөлімшесінің төрағасы болған.

Акио Морита 1999 жылы 3 қазанда 78 жасында пневмониядан қайтыс болды.

## Марапаттары
1972 жылы Морита американдық жетістіктер академиясының "алтын табақ" сыйлығын алды.

1982 жылы Акио Морита Британдық Корольдік өнер қоғамы кез-келген ұлттың адамдарына өнерді, өндірісті және сауданы ілгерілетудегі ерекше еңбегі үшін берген Альберт медалімен марапатталған алғашқы жапон болды. Екі жылдан кейін ол беделді Француз Құрмет легионы орденіне ие болды, ал 1991 жылы Жапония императорының 1 — дәрежелі Қасиетті Қазына орденіне ие болды.

1998 жылы ол Time журналы бойынша 20-шы ғасырдағы ең ықпалды 20 іскер адамның тізіміндегі жалғыз азиялық болды.

## Дереккөздер
Конкистадор

thumb|right|200px|
**Конкистадор** (архаизм *конквиста́дор*,  — басып алушы) - XV — XVI ғасырларда Жаңа Дүние дәуіріндегі Американың жерлерін басып алуға мақсатталған конкиста мүшесі. 

Конкистадор - ізашарларды аделананто деп атаған. Колумб Американы ашқаннан кейін ол жерге испандықтар және португалдықтар барды. Олар жаңа материкті бағындырмақшы болды, сондықтан олары конкистадор деп атады, испан тілінде – жаулап алушы деген мағынаны білдіреді. Ацтек империясын басып алған испандық Фердинандо Кортес және инктерді бағындырған Франсиско Писарро ең атақты конкистадорлар болды. Конкистадорлар Еуропаға бұрын көрмеген көкөністерді (картоп, қызанақ) және ғажайып құстарды (тотықұс) әкелді. Олар алыс Еуропадан қарағанда әлдеқайда көп еркіндік алды. Конкистадорлардың негізгі мақсаты - өздеріне ресурстар табу және жаңа жерлерді зерттеу.

## Дереккөздер

Санат:Америка тарихы
Санат:Испания тарихы
Санат:Конкистадорлар
Фотобиореактор

**Фотобиореактор** дегеніміз фототрофтық  микроорганизмдерді өсіруге жарықты қолданатын биореактор. Осы организмдер жарықты, көмірқышқыл газын қолдана отырып, мүктердің, макробалдырлардың, микробалдырлардың, цианобактреиялардың, күлгін бактериялардың биомассасын алады. Фотобиореактордың жасанды қоршаған ортасы нақты микроорганизмге арналған жағдайларды реттеп отырады. Осылайша, фотобиореактор табиғаттағы кез-келген жерден қарағанда микроорганизмдердің әлдеқайда жоғары өсуін береді. Фотосинтез процесі үшін жарық, көмірқышқыл газы, су және бейорганикалық тұздар қажет. Температура диапазоны 20-30°С, қоректік орта құрамында азот, фосфор, темір, кремний сияқты бейорганикалық тұздар болуы қажет.
*Ашық жүйелер*
Ашық жүйе ретінде  әлі де табиғи ашық тоған немесе жасанды тоған қолданылады. Ол жерде культуралды суспензияға қажет көмірқышқыл газы, жарық бар. 
*Жабық жүйелер*
Жабық жүйеде судың булануы, ластануы, бөгде заттардың түсуі сияқты мәселелер шешілді. Заманауи фотобииореакторлар стерильді, аз энергияны талап етеді.  
Фотобиореакторлардың қолдану аясы: микробалдырлар биомассасын алуда, ауыл шаруашылығында, балық шаруашылығында, тамақ өнеркәсібінде, биоотын алуда қолданылады.
Мангостан

Санат:Жеміс-жидектер
Санат:Өсімдіктер
Санат:Еуразия флорасы
Санат:Шайқурайлар

**Мангостан**, немесе **мангустин** (лат. *Garcínia mangostána*), сонымен қатар *мангостин*, *гарциния*, *мангкут* – герциния туысы, шайқурайлар тұқымдасы жататын ағаш түрі.

## Ботаникалық сипаты
Мангостан - биіктігі 25 метрге жететін, діңкегінің қоңыр-қара түсті қабығы бар, мәңгі жасыл ағаш. Жемісі ақ түсті, домалақ, диаметрі – 3,4-7,5 сантиметр. Үстінен қалың 1 см-ге дейін жететін қызыл-күлгін түсті жеуге жарамсыз қабықпен қапталған. Өсімдік жемісті өте кеш береді, жемістер ағаш отырғызылғаннан кейін 9-20 жыл аралығында пайда бола бастайды.

## Таралуы
Мангостан отаны — Оңтүстік-Шығыс Азия. Таиландта, Мьянма, Вьетнам, Камбоджа, Малайзия, Индияда, Шри-Ланка, Филиппин, Антиль аралдарында, Орталық Америкада, Колумбияда, тропикалық Африкада (Занзибар, Либерия, Гана және Габонда) кең культивацияланады.

## Мангостанның ерекшеліктері
Ол ешқашан жабайы күйінде өспейді және жыныссыз келеді. Оның гүлдері бір мезгілде аталық та, аналық та бола алады. Мұндай сирек құбылыс ғылымда "партеногенез" деп аталады. Гүлдерінде шірне түзілмейтіндіктен, гүлдену кезеңінде ешбір шыбын-шіркей жоламайды.
Мангостанның құрамында адам ағзасына қажетті ең маңызды элементтер кездеседі: С және Е дәрумені, рибофлавин, тиамин, азот, кальций, магний, мырыш, натрий және калий. Жеміс фармакология саласында жиі қолданылады.

## Мангостанның пайдасы
Мангостан жемісі өте қуатты табиғи құрал, ол ағзадағы артық радикалдар мен қышқылдарды бейтараптандырады, денені жасушалық деңгейде тазартады, иммунитетті нығайтып, ағзаны жандандырады. Мангостанның табиғи шырыны шаршағанда, қабынуларға, жараға, жүйке жүйесіне, ісіктерге, иммунитет төмендегенде, вирусты және бактериалды инфекцияларда, жүрек-қан тамырлары жүйесіне, аллергиялық ауруларға, терінің созылмалы ауруларына, ас қорытуға, ағзаны тазартуға өте пайдалы. Шырынды балаларды қосқанда барлық жастағы адамдар диеталық тағам ретінде қолдана алады.

## Дереккөздер
Қосжатаған қызғалдағы

Биіктігі 5-25 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 15-20 мм, қабық қабыршағы көн тәрізді, қызыл қоңыр, кейінірек сұр қоңыр, ішкі жағы өрмекті түкті, қабыршақтың ұш жағы едәуір қалың.
Сабағының жоғарғы жағы бұтақты, гүл сабағы сирек түкті, жапырағы екеу, алшақ орналасқан, қайырылған, сызылты, көкшіл сұр, жалаңаш, сирек кірпікшелі, төменгісінің ені 10-15 мм, сабағынан  шамалы ұзын.
Гүл саны - 2-3 (5), гүл шанағында бүгілген; гүл серігі жапырақшаларының ұзындығы 15-25 мм, ақ, түбі сары, ішкі жағынан ұзын кірпікшелі, тарамды, сүйір, сырты қызғылт күлгін, сопақша таспа тәрізді, сыртқылары ұзыншақ, ішкілерінен 1,5 есе жіңішке, аталық жіпшелері сары, түбі кеңейген, кеңейген жерінде түкті сақиналы, жоғарғы жағы түкті, тозаңдықтары сызықша сопақшалы, сары; қорапша ұзынша, балғындары жатаған, пісіп жетілгені тік.
Наурыз айының соңы мен сәуірде гүлдейді.
**Қазақстанда таралуы.** Эндемик. Қаратау жотасынан шығысқа қарай тау жұрнақтарының тасты және ұсақ топырақты беткейлерінде, Қырғыз Алатауынан солтүстікке қарай құмды топырақты Мойынқұм мен сазды шөл Балқаш маңына дейін өседі.

Санат:Қазақстанның қызғалдақтары
Мәдениет сарайы (Риддер)

## Мәдениет сарайы
Риддер қаласындағы мәдениет сарайы Семенова көшесінде орналасқан. Бұл ғимарат қаладағы әсем ғимараттардың бірі. Ол 1961 жылы Франц Феликсович Иванчуктың басшылығымен салынған, сонымен қатар ол Мәдениет сарайының декоративті безендіру жұмыстарына жауапты болды. Бұл ғимаратта қаланың басты музкалық шаралары өтетін үлкен концерт залы және атақты суретшілердің картиналары қойылатын көрме залы орналасқан. Мәдениет сарайында 2003 жылы Қазақстанның алғашқы президенті ашқан "Еуразия сақинасы" журналистердің халықаралық форумы өткізілді. Ғимарат сталиндік ампир стилінде жасалаған, салтанатты қасбеттік композиция төрт бағанаға негізделеді. Олардың үстінде арка орнатылған, онда кеңестік кезеңде Кеңес Одағының гербі бейнеленген жапсырылған композиция жасалған. Қазіргі уақытта бұл комозиция жоқ, ал үш қабатты ғимарат сыланып, екі түрлі түске боялған. Негізгі түс қою қызыл түс, ал ғимараттың сәндік бөлшектері ақ түспен боялған.

Орналасуы:071300 ШҚО Риддер қ.,.Семенова көшесі
Халықаралық бағдаршам күні

Халықаралық бағдаршам күні. 1914 жылы болған оқиғаға байланысты 5 тамыз күні атап өтіледі. Осы күні Американың Кливленд қаласында заманауи құрылғылардың алғашқы үлгілері пайда болды. Оның қызыл және жасыл шамдары болды, ал түстерін ауыстырған кезде дыбыс сигналын шығарып тұрды. Не дегенмен, ең алғашқы бағдаршамды британдық Джей Найт 19-ғасырда-ақ ойлап тапқан . Бұл аппарат 1868 жылы Лондон парламенті ғимаратының алдына орнатылды. Үш жылдан кейін бағдаршам өздігінен жарылып, полиция қызметкерін жарақаттады. Бұл оқиғадан кейін бағдаршам 50 жылға ұмытылып, тек 1910 жылы екі түсі бар алғашқы автоматты бағдаршам құрылғысы  патенттелді.
Қазіргі қолданыстағы үш түсті бағдаршамдарды алғаш рет 1920 жылы Детройт пен Нью-Йорк қалаларының тұрғындары көрді. Уақыт өте келе құрылғылар Америка мен Еуропаның түрлі қалаларында кең қолданыла бастады.
Мөрлі жүзік

**Мөрлі жүзік** — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т.б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландару үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. "Хат берген даулы жерге мөр басатын Қолында қызыл алтын жүзігі бар" (Қазақ эпосы, Алматы,1958, 485-б.).

## Дереккөздер
Гринвичтегі шарт

**Гринвичтегі шарт** - екі мемлекет Шотландия мен Англияның арасындағы бейбіт шарт, Гринвичте (Лондон қаласының маңы) 1543 жылдың 1 шілдесінде қол қойылды. Гринвичтік шарт 250 жылдық тоқтаусыз соғыстан кейінгі екі британдық мемлекеттің бір-біріне жақындасудың алғашқы қадамы
Халықаралық волейбол федерациясы

'''Халықаралық волейбол федерациясы —   әлемдік волейболды басқарушы құрылым, оған  220 ұлттық федерациялар кіреді. Бас бөлімі  швейцарияның   Лозанна қаласында  орналасқан.Қазіргі кезде ұйымның  президенті Ари Граса Фильо
    Тарихы 
    Ұйым  20 сәуір 1947 жылы  Париж қаласында құрылды.  1940-шы жылдардың соңында волейбол қаумдастығы халықаралық басшы орган қалыптастыру үшін алғашқы қадамдар жасады. Олардың Халықаралық волейбол федерациясының құруының бастапқы ниеті ол осы спорт түрінен әлем чемпионатын ұйымдастыру. Поль Либо осы ұйымның бірінші президенті болып сайланған. Сол жылдары ресми түрде халқаралық деңгейде ойынның ережелері қабылданған . Сонымен қатар ойын ережелерін жетілдіру мақсатында арнайы коммисия құрған . Халықаралық волейбол федерациясының ресми тілдері ол ағылшын , француз, орыс ,испан,қытай, араб тілдері .
Кеңқияқ ауылдық округі

**Кеңқияқ ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Темір ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Тарихы
Кеңқияқ ауылдық округі 2011 жылы құрылып, құрамына Сарыкөл ауылдық округінің Бәшенкөл, Шұбарши кенттік округінің Кеңқияқ ауылдары енгізілді.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Кеңқияқ, Бәшенкөл  ауылдары кіреді. Орталығы - Кеңқияқ ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 6068 адамды (3127 ер адам және 2941 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Темір ауданы ауылдық округтері
Кокос (арал)

**Кокос** () — Тынық мұхитындағы адам аяғы баспаған, ең ірі аралдардың бірі. Коста-Рика елінде, Пунтаренас провинциясында, мұхиттың батыс жағасынан 600 километр қашықтықта орналасқан арал. Оңтүстік-батысында бірнеше миль жерде Галапагос аралдарын көруге болады. Көптеген аңыздар бойынша Кокос аралында бұрын ешкім таппаған қазына-байлықтар бар екен.

Арал құрайтпен, теңіз түбі тез өсетін жасыл балдырлармен қапталған. Бұл аралдың  фаунасы күзетке алынып, 1997 жылы ЮНЕСКО Кокос аралын Әлемдік мұра қатарына кіргізді.

Санат:Коста-Рика географиясы
Санат:Тынық мұхит аралдары
Леон (Испания)

**Леон** (ис.&#x20;*León*) — Испаниядағы қала, аттас провинцияның әкімшілік орталығы. Халық саны 2013 жылғы санақ бойынша 130 601 адамды құрады. «Киелі Яков жолы» бағдарына кіреді.

## Тарихы
Б.з.б 29 жылы римдік VI Жеңістік легион (Legio VI Victrix) әскерлері лагері ретінде құрылған. Б.з 74 жылы VII Қос легионның лагерімен сыйыстырылған. Леонның қазіргі атауы — Legio («легион») латын тілінен туынды. Қала Империяның соңғы кезеңінде осы легиондардың штаб-пәтері болған, сондай-ақ жақын маңда өндірілетін алтынмен саудалау орталығы болып та қызмет атқарған. 540 жылы қала вестготтардың королі Леовигильдпен басып алынды, ал 717 жылы — маврлармен жаулап алынды. Дегенмен ол Реконкистаның барысында қайта алынған қалалардың бірі және 742 жылы Астурия патшалығының бөлігіне айналды. Ақырында аттас корольдіктің астанасына айналды.
* 988 жылы [ Самора] мұсылмандармен ойпандалған. Қиян-кескі шабуылдан кейін мұсылмандар Леонға баса-көктеп кірген. Граф Гонсало Гонсалестің басшылығында христиандар, көрсеткен ерліктеріне қарамастан барлығы талқандалды.
солға|нобай|225x225 нүкте|Собор

## Көрікті орындары
* Бернесги өзенінің жағалауында, Сан-Маркос көпірінің түбінде орналасқан Сан-Маркос алаңы 
* Санто-Доминго шіркеуі
* Сида гүл бағы
* Романдық Сан-Исидро базиликасы
* Леон соборы
* Епископий сарайы
1979 жылы Леон университеті құрылған. 2005 жылғы мәліметтер бойынша 13 мың студент саналады.

## Сілтемелер
* Мэрия
* Вебкамера
* Тағы бір қалалық сайты 
* Қазіргі заманғы өнер мұражайы 
* Туристік жол көрсеткіш

Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Санат:Леон (Испания)
Лотиан

thumb|Лотиан
**Лотиан** (, скотс. Lowden, шотл. Lodainn) — Шотландияның оңтүстік-шығысындағы тарихи аймақ, Ферт-оф-Форт бұғазының оңтүстігінде орналасқан. Аты аңызда айтылатын Лот королдің есімімен байланысты. VIII ғасырда Лотиан «апостолы» есептелінген әулие Балдред өмір сүрген.

VII ғасырда бұл аймақ Нортумбрия королдігінің құрамына кірді. Лотиан - кельттік тіл негізгі тіл ретінде тамырын жаймаған Шотландияның азғантай аймақтарының бірі.

Қазіргі уақытта бұл жерде Шотландияның үш әкімшілік аймағы бар - Батыс Лотиан, Мидлотиан және Шығыс Лотиан.

Санат:Шотландияның әкімшілік бөлінісі
Кертис Стивенс

**Кертис Стивенс** (, род. 10 наурыз 1985 жылы, АҚШ) — американдық кәсіпқой боксшы. Орта салмақта өнер көрсетеді ().

## Әуесқой бокстағы мансап жолы
2004 жылы өткен АҚШ чемпионатында жартылай ауыр салмақта алтын жүлдені иемденді. 

## Кәсіпқой бокстағы Кертис
2004 жылғы қыркүйек айында Стивенс кәсіпқой бокстағы алғашқы жекпе-жегін өткізді. Одан кейінгі 2 жылда 13 рет шаршы алаңға шығып, қарсыластарының бәрін мерзімінен бұрын ұтты. Алайда, 2006 жылдың шілдесінде күтпеген жерден венесуэлалық Марко Премьера Кертистің өзін нокаутқа жіберді. Бірақ, одан кейін екеуі қайта кездесіп, Кертис ұпай санымен ұтты.

2007 жылдың 16 маусымында Кертис өз отандасы Андре Диррелге ұпай санымен ұтылды. 

### Геннадий Головкинмен бокс
2013 жылдың 2 қарашасында Нью-Йорктегі Madison Square Garden-де өткен бокста Кертис Головкиннен 8-раундта ұтылды. Кездесудің ерекше әсерлі жері - Головкиннің 2-раундағы соққысынан құлаған Кертистің бет әлпеті. 

### Туреано Джонсонмен бокс
2014 жылы Кертис Стивенс Туреано Джонсонмен бокстасты. Кездесудің басты фавориті Кертис болғанымен, 10 раундта Туреано төрешілердің есебінде үлкен басымдықпен алда келе жатты. Алайда, соңғы раундтарда Кертис кездесуді қолына алып, біршама жақсы сериялар жасады. Туреаноны саудасы бітті деп ойлаған төреші кездесуді дереу тоқтатты. Туреаноныі командасы бұл шешіммен келіспей, реванш талап етті. 

### Хассан Н'Жикам
2014 жылдың 1 қазанында өткен кездесуде Кертис Хассан Н'Жикамға ұтылды. Соңғы раундтарда ғана қимылдаған, Кертис тым кеш қалды.



## Сілтемелер
* Стивенс, Кертис &#x20;(ағыл.) — статистика " кәсіби жекпе-сайтында *BoxRec*

Санат:10 наурызда туғандар
Санат:1985 жылы туғандар
Санат:АҚШ боксшылары
Майон жаңартауы

Майон жаңартауы Филиппин мемлекетіндегі Альбай Биколь аумағындағы Лусон аралында орналасқан.Майон-белсенді жанартау. Легаспи қаласының солтүстік-батысында 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Жанартау мінсіз конус пішінді. Майон жанартауын вулканологтар стратожанартау тобына жатқызады. Стратожанартау-қатқан лавалық тасқындар мен борпылдақ материалдардың жиынтығынан құралған көпқабатты құрылыс. Майон жанартауы Еуразия және Филиппин плиталарының шекарасында, плиталардың шектесу аймағында орналасқан. Жанартау шыңы теңіз деңгейінен 2421 м биіктікте тұр. Ал оның радиусы 48 шақырымды құрайды. Майон жанартауы жалпы аумағы 6 га құрайтын бес муниципалитет пен үш қаланың ортасында орналасқан. Бұл жанартау базальтты-андеитты жанартауларға жатады. Майонның ең алғаш атқылауы 1616 жылы тіркелді. Жанартау пирокластикалық лава ағындарының әсерінен пайда болған. Майон жанартауының ең ірі атқылауы 1814 жылы 1 ақпанда тіркелген. Осы атқылау салдарынан Сагзава қаласы түгел жойылып, 1200-ден астам адам көз жұмған. Жанартадың 1993 жылғы атқылауы нәтижесінде 79 адам қайтыс болды.
нобай
Ақсуат (Қазалы ауданы)

**Ақсуат** — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл, Майлыбас ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 55 км-дей жерде, Сырдария өзеннің бойында.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1252 адам (657 ер адам және 595 әйел адам) болса, 2009 жылы 1044 адамды (502 ер адам және 542 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Майлыбас

**Майлыбас** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Майлыбас ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 175 адам (90 ер адам және 85 әйел адам) болса, 2009 жылы 159 адамды (86 ер адам және 73 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Алтай (Қызылорда облысы)

**Алтай** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Қарашеңгел ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен шығысқа қарай 6,5 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 29 адам (33 ер адам және 26 әйел адам) болса, 2009 жылы 67 адамды (37 ер адам және 30 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Тапа

**Тапа** — Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Құмжиек ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Әйтеке би кентінен солтүстік-шығысқа қарай 96 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 228 адам (127 ер адам және 101 әйел адам) болса, 2009 жылы 363 адамды (183 ер адам және 180 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы елді мекендері