open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сүңгуір қайықтармен байланыс

Адам баласы бүкіл жер жүзінде байланысудың түрлі тәсілдерін ойлап тапты, тіпті ғарыш кеңістігіндегі кемелермен де байланыс бар.

Дегенмен оңайшылықпен іске аспайтын баланыс та болады. Мәселен хабарды мұхит тереңдігіне, сүңгуір қайықтарға жеткізу қиын.

Мұхиттағы тұз концентрациясы келіп түсетін толқындардың энергиясын жұтып қояды немесе шағылыстырады.

Сол себепті теңіз базалары сүңгуір қайықтарға хабарлама жіберу үшін электромагниттік спектрдегі ең ұзын толқындарды қолданады.

Радиотолқындар.

Байланыс мақсатында құрлықтағы радиотолқындар әдетте 30 килогерц пен 300 мегагерц аралығындағы диапазонда жұмыс істейді.

Алайда бұл төмен жиілікті ұзын толқындар су астымен байланысу үшін тым қысқа.

Оның орнына, сүңгуір қайықтармен байланысу үшін өте төмен жиілікті немесе аса төмен жиілікті радиотолқындар қолданылады.

ӨТЖ – Өте Төмен Жиілік

Өте төмен жиілікті радиотолқындарға жиілігі 3 пен 30 килогерц аралығында болатын толқындар жатады.

Өте төмен жиілікті радиотолқындар 20 метр мұхит тереңдігіне ене алады, сол себепті сүңгуір қайықтар су бетіне жақын жүзгенде ғана осы толқындар арқылы хабарламаны жіберіп, қабылдай алады.

Сүңгуір қайыққа үлкен тереңдікте аса төмен жиіліктегі радиотолқындарды қолдану керек.

АТЖ – Аса Төмен Жиілік

Олардың жиілігі 3 пен 3000 герц аралығында болады. Алайда сүңгуір қайықтар 40 пен 80 герц аралығындағы жиіліктерді жиі қолданады.

Аса төмен жиіліктегі радиотолқындардың толқын ұзындығы өте үлкен. Ауада жиілігі 50 герц болатын радиотолқынны
### 
# Бөлім тақырыбы
* 
 ===
ң ұзындығы 6000 километрге тең.

Олар тіпті су астында да мыңдаған километрге жетеді.

Бірақ толқындар ұзын болған сайын, радиотолқын таратқыш құрылғы да үлкен болу керек.

Аса төмен жиіліктегі радиотолқындарды таратқыш құрылғылар жүздеген метрді қамтуы қажет, ал мұндай құрылғыны алып жүру сүңгуір қайықтар үшін өте қиын.

Сондықтан аса төмен жиілік байланысы – бір бағытты. Яғни базадан сүңгуір қайыққа ғана бағытталады.

Аса төмен жиіліктегі радиотолқындардың жиіліктері өте төмен болғандықтан, олар өте аз ақпарат жібере алады, сондықтан хабарламалар көбінесе қысқа болады. Әдетте толық ақпарат алу үшін су бетіне шық деген сияқты қарапайым бұйрықтар жіберіледі.
Кросс-мәдениеттік этнопсихология

**Кросс-мәдениеттік этнопсихология** — әртүрлі этностар мен ұлттардың рухани өмірін бір-бірімен салыстыру арқылы адамдардың психологиялық және әлеуметтік  мәдени ерекшіліктерін зерттейтін этнопсихологияның бір бағыты. Мұның кқрнекті  өкілдерінің бірі, америка этнографы Мид Маргарет (1901-1978). Ол көптеген этнологиялық материалдарды талдай, табиғи және әлеуеттік факторлардың  ара қатынасын салыстыра келіп, түрлі этностардың тұлғалық ерекшіліктерінің қалыптасу жолын, әсіресе баланың әлеуметтенуін зерттеу арқылы ұлттық мінез ерекшіліктерін көрсетті. Оның "Мәдениет эволюциясындағы сабақтастық" (1964) атты еңбегінде мәдениет факторының, адамның психологиялық ерекшіліктеріне елеулі әсер ететіндігі айтылған.

## Қазіргі зерттеу бағыттары мен әдістері
Кросс-мәдениеттік этнопсихологияда аксиологиялық (құндылықтық) талдау әдісі маңызды рөл атқарады. Бұл әдіс әртүрлі этникалық топтардың құндылықтар иерархиясын салыстыру арқылы олардың әлеуметтік бейімделу (адаптация) деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Әсіресе, Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі этникалық азшылықтардың ұлттық бірегейлену үдерістерін зерттеуде бұл әдіс этносаралық коммуникацияның тұрақтылығын бағалаудың негізгі құралы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Психология
Ричмонд (Квинсленд)

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|                                                                                                                          
**Ричмонд** () — Квинсленд штатының орталығында орналасқан кішігірім қала. 2006 жылғы есептеулер бойынша қала тұрғындарының саны 550-ге жуық, ал бүкіл облыс тұрғыны 950 адам (2008 жыл). Ең жақын ірі қала — Маунт-Айза (шығысқа қарай 380 км-де орналасқан).

## Географиясы
Ричмонд жартылай шөлді елді мекен. Ең басты өзені Флиндерс болып табылады. Өзен жағалауында облыстағы ағаш өсетін жерлер бар. Облыстың басқа жерлерінде өсімдіктер өседі. Қала бойында Таунсвилл жағалауы мен Маунт-Айза қаласын қосатын теміржол орналасқан. Қала қасында кішігірім аэропорт() орналасқан.
## Сипаттама
Европалықтардың келуінің алдында Ричмонд жерінде австралиялық унумурра() тайпасы өмір сүрді. Бұл қала өз атауын «Ричмонд Даунс» () фермасынан алған. Бұл ферма 1860 жылы осы аймақта ашылған. Қазіргі таңда бұл жерде қой және ірі-қара мал асыраумен айналысады. Тағы бұл аймақта сирек кездесетін сандалы ағашын өсірумен айналысады. Ричмондта сандалы ағашынан май және ағаштар өндіретін бірнеше зауыты бар. Бұл тауарлардан мүсінше, желпуіш, қобдиша, кәдесый және т.б. заттар жасау үшін Қытайға экспорт жасайды.
## Климаты
Кёппен сыныптамасы бойынша Ричмонд аудынында климат жартылай-шөлейт болып табылады. Жауын-шашын аз болғандықтан өсімдіктер қысқалау болып келеді. Бір жылда бұл аймақта екі кезең бар. Біріншісі қарашадан бастап наурыз аралығында болатын маусым - «Жауын-шашын маусымы», ал екіншісі сәуірден бастап қазанға дейінгі маусым - «Құрғақшылық маусымы», бұл кезеңде жауын-шашын өте аз болады. Жазда күндіз температура 37°С-қа дейін көтерілуі мүмкін, ал түнде 22°С-қа дейін түсіп кетуі мүмкін. Қыста температура 26°С-қа дейін көтерілуі мүмкін. Орташа түнгі температура 10°С құрайды. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  — Ричмонд советі
*  — Облыс сипаттамасы
*   — Австралияның климаттық зоналары

Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Санат:Аустралия қалалары
Ирландиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Ирландияның 2 нысаны бар (2012 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысанның екуі де тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Ирландия аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 7 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* ЮНЕСКО-ның ресми сайты. Ирландиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
* Ирландиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар каталогы
* 
* Andrew Halpin, Conor Newman, «Ireland: An Oxford Archaeological Guide to Sites from Earliest Times to AD 1600» http://books.google.com/books?id=LAvsu0vr-vMC,Oxford University Press,2006, 556бет,isbn =0192806718

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Ирландия
Гильерме Сикейра

**Гильерме Мадалена Сикейра** (; 28 сәуір 1986, Бигуасу, Бразилия) — бразилиялық футболшы, қорғаушы.

## Жетістіктері
### Командалық
**Бенфика**

* Португалия чемпионы: 2013/14
* Португалия кубогы: 2013/14
* Лига кубогы: 2013/14
* Еуропа лигасының финалисі: 2013/14

**Атлетико Мадрид**

* Испания суперкубогы: 2014

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Удинезе ФК ойыншылары
Санат:Анкона ФК ойыншылары
Санат:Гранада ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Кристиан Ансальди

**Кристиан Даниэль Ансалди** (исп. *Cristian Daniel Ansald*i; 20 қыркүйек 1986 жыл, Росарио) — аргентиналық футболшы, сол шептегі қорғаушы, "Торино" клубының және Аргентина ұлттық құрамасының экс-ойыншысы. Сол немесе оң шептегі қорғаушы ретінде ойнай алады, онымен қоса, сол шептегі жартылай қорғаушы да бола алады.

## Мансабы
Өзінің кәсіби мансабын 2005 жылы «Ньюэллс Олд Бойз» клубында бастаған еді. 2008 жылдың қаңтарында ресейлік «Рубин» клубына ауысты. Оны трансферлық сомасы 3,6 млн еуро болды.

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Рубин»

* Ресей чемпионы (2): 2008, 2009
* Ресей кубогы: 2012
* Ресей суперкубогы: 2010, 2012

; «Зенит» (Санкт-Петербург)

* Ресей суперкубогы: 2015

; «Атлетико Мадрид»

* Испания суперкубогы: 2014

### Жеке

* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (3): № 1 (2009); № 2 (2008, 2012)
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ньюэллс Олд Бойз ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Торино ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Хесус Гамес

**Хесус Гамес Дуарте** (исп. Jesús Gámez Duarte; туған күні 10 сәуір 1985, Фуэнхирола) — испаниялық футболшы, «Малага» клубының ойыншысы. Оң шептегі және орталық шептегі қорғаушы ретінде ойын көрсетеді, шабуылға жиі қосылып отырады. Ол екінші нөмірде ойнайды және команда капитандарының бірі болып табылады. Оның ең сүйікті ойыншысы - Хуанито Гомес.

### Мансабы
2014 жылдың 8 тамызында Хесус Мадрид қаласындағы Атлетикомен үш жылдық келісім-шартқа отырып, клубты толықтырды.

Өзінің жақсы ойыны үшін Испания елінің 23-жасқа дейінгі құрамына шақырылған болатын. Ол турнирдың 4 ойынына қатысып, 2 доп соқты.

### Дереккөздер
Ханс Ротфельс

**Ханс Ротфельс** (,12. 4. 1891 жылы, Кассель, 22.6.1976 жылы,Тюбинген)—Батыс Германия тарихшысы. 1926—34 ж. Кёнигсберг. 1951 жылдан Тюбинген университетінің профессоры. 20 жылдары —30 жылдардың басында көбінесе Бисмарктің сыртқы саясатын зерттеді. Фашизм диктатурасы кезінде Ханс Германиядан кетіп, АҚШ- та жұмыс істеді. 2-дүние жүзілік соғыстан кейін Батыс Германияға оралды. Қазіргі заман тарихын зерттей бастады. Германиядағы антифашисттік қозғалыс туралы еңбектерінде Ханс буржуазияның, офицерлердің, дін иелерінің өкілдерін дәріптеді, фашизмдік тәртіпке қарсы күрескен жалғыз солар етіп көрсетуге тырысты. Еңбектерінде герман фашизмінің әлеуметтік тамырларын, оның ГФР саясатына тигізіп келе жатқан әсерін көлегейледі. 50 жылдардың аяғынан Ханс және оның мектебі Батыс Германиядағы буржуазияшыл тарих ғылымындағы жетекші бағыт болып саналады.
## Дереккөздер
Ротшильдтер

**Ротшильдтер** ()—финанс алпауыттарының әулеті. Оның негізін Майндағы Франкфуртте Майер-Амшель Ротшильд (1773—1812) салды. 19 ғасырда оның үрім-бұтақтары Лондонда, Венада, Парижде және Еуропаның басқа да жерлерінде банкир үйлерін ұйымдастырды. Қазіргі кезде Ротшильдтер Англияның, Францияның т. б. елдердің финанс олигархиясында жетекші орын алады.
## Дереккөздер
Хуанфран Торрес

**Хуан Франсиско Торрес Белен** (, 9 қаңтар 1985, Кревильенте, Испания) — испаниялық футболшы, «Сан-Паулу» клубының оң қапталдағы қорғаушысы.

## Мансабы
Хуанфран мадридтық «Реал» клубының түлегі. Ол «Реал Мадрид» клубының қосалқы клубының және бірінші клубының құрамында ойын көрсетті, бірақ өзінің орның сақтай алмай қалды. 2005/2006 «Эспаньол» клубына жалға берілген еді, ал 2006 жылдың жазында «Осасуна» клубына көшті. Ол «Осасуна» клубында 147 ойын көрсетіп, 12 доп соқты. 

2011 жылы «Осасуна» және «Атлетико» Хуанфранның трансфері туралы келісімге келді.  

## Жетістіктері
### Командалық

**Атлетико Мадрид**

* Испания чемпионы: 2013/14
* Испания кубогы: 2005/06, 2012/13
* Испания суперкубогы: 2014
* Еуропа Лигасы: 2011/12, 2017/18
* УЕФА суперкубогы: 2012

**Ұлттық құрамада**

* Еуропа чемпионы (U-19): 2004
* Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (U-20): 2003
* Еуропа чемпионы: 2012

### Жеке

* Еуропа чемпионатының үздік ойыншысы: (U-19): 2004
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі
Санат:9 қаңтарда туғандар
Санат:Кревильентте туғандар
Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары 
Санат:Эспаньол ФК ойыншылары 
Санат:Осасуна ФК ойыншылары 
Санат:Футболдан жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Санат:Реал Мадрид Кастилья ФК ойыншылары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Генри Кресвик Роулинсон

thumb|right|Henry Rawlinson
thumb|Maj.Gen. Sir Henry Creswicke Rawlinson
**Роулинсон Генри Кресвик** (11. 4. 1810, Чадлингтон, Оксфорд,— 5. 3. 1895, Лондон) — ағылшын дипломаты, Шығысты зертеуші. 1840—43 ж. Ауғанстанда ағылшын үкіметінің өкілі, 1844— 49 ж.— Бағдадта консул, 1859—60 ж. Тегеранда елші. Генри Ассирия зерттеу ғылымының (қ. Ассириология) негізін қалаушылардың бірі. 1835 ж. Бехистун жазуын тауып, 1847 жыл қарсаңында қағазға түсірді. Генри археолог ретінде де белгілі. Қосөзен — Борсиппы (1854), Сиппара (1876) ежелгі қалалары орнында қазба жұмыстарын жүргізді. 1878—81 ж. Азиялық корольдық қоғамның, 1871—1872, 1874—1875 жылдары Географиялық корольдық қоғамның президенті.
## Дереккөздер
Жуан Миранда

**Жуан Миранда ди Соза Фильо** (; 7 қыркүйек 1984, Паранаваи, Парана) — бразилиялық футболшы, қорғаушы. 2018 жылы әлем чемпионатына, 2015, 2016, 2019 жылдары Америка кубогына, 2009 жылы Конфедерациялар кубогына қатысты. 

## Жетістіктері

; «Коритиба»

* Парана штатының чемпионы: 2004

; «Сан-Паулу»

* Бразилия чемпионы (3): 2006, 2007, 2008

; «Атлетико Мадрид»

* Испания чемпионы: 2013/14
* Испания кубогы: 2012/13
* Испания суперкубогы: 2014
* Еуропа лигасы: 2011/12
* УЕФА суперкубогы: 2012
* Чемпиондар лигасының финалисі: 2013/14

; «Цзянсу Сунин»

* Қытай чемпионы: 2020

; Бразилия

* Конфедерациялар кубогы: 2009

* Америка кубогы: 2019

## Жеке жетістіктері
Бразилия чемпионатының  символикалық құрамы: 2008

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Коритиба ФК ойыншылары
Санат:Сошо ФК ойыншылары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Рошани

**Рошани** — ауғандықтардың Ұлы Моғолдар империясына және ауған тайпаларының феодал ақсүйектеріне қарсы халық қозғалысының (1560 ж. ш.— 1638) әдебиетте қолданылатын атауы. Қозғалысқа мұсылмандардың рошани (сектаның негізін қалаушы Баязид Ансаридың — Пир Рошан деген екінші атынан шыққан) сектасы басшылық етті. Қозғалыс Ұлы Моғолдар қолдаған феодалдардың қауымдық жерлерді тартып алуына, хандар мен улемалардың айырықша праволарын жоюға бағытталды. Рошани Ұлы Моғолдар мен ауған феодалдарының әскерлерін талай рет талқандады. Ұлы Моғолдар Рошани қозғалысын басты.
## Дереккөздер
Рудольф I

**Рудольф I** (1. 5. 1218—15. 7. 1291, Шпейер) — 1273 жылдан герман королы, Габсбургтер эулетіпіц тұңғыш өкілі. Граф Альбрехт ІУ Габсбургтің баласы. 1276—78 ж. Пржемысл ІІ-ден чех Австриясы, Штирия, Каринтия, Крайнаны тартып алды. Габсбургтер иеліктеріне сүйеніп, бүкіл Германияда орталық өкімет билігін нығайтуға, империя ландфохтарына сүйеніп, жергілікті жерлерде король өкімет билігін күшейтуге тырысты.
## Дереккөздер
Логан Лерман

**<big>Логан Уэйд Лерман </big>** - 1992 жылы 19 қаңтарда Беверли-Хиллзде туған американдық актер, өзінің «Эффект бабочки», «Геймер», «Мушкетёры», «Привет, Билл!», «Поезд на Юму», «Хорошо быть тихоней» фильмдердегі, Перси Джексон туралы экранизацияларындағы және 2014 жылы  «Ярость» драмасындағы рөлдерімен  әйгілі. Ол Калифорния штатында еврейлік отбасыда туған. Оның анасы Лиса Голдман, ал әкесі Ларри Лерман - жекекәсіпкер. Логан айтуы бойынша ол әктерлік карьераны 5 жасында тандады. Ол сол кездері фильмдерді көріден жалықпайтын. Жастайынан ол түрлі жарнамаларда түскен, ал алғаш кинода 200 жылы Патриот атты фильмде түскен. 2003 жылы Логан телесериалдарда түсуді бастайды, сол сериалдардың бірі оған Ең жақсы жас әртіс премиясына ие болады. 2012 жылы ол Хорошо быть тихоней жастарға арналған мелодрамада басты рөлдердің бірін - Чарлиді ойнайды.
Рудольф аралы

**Рудольф аралы**, **Рудольф Жері** — Франц-Иосиф Жері архипелагының қиыр солтүстігіндегі арал, Архангельск облысына қарайды. Базальтпен жабылған құм тастардан түзілген. Аралды түгелдей мұз басқан.

Санат:Франц-Иосиф Жері архипелагының аралдары
Марио Суарес

**Марио Суарес Мата** (исп. Mario Suárez Mata; 24 ақпан 1987, Алькобендас) — испаниялық футболшы, Испания ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

нобай|Марио Суарес

## Мансабы
Испания ұлттық құрамасының жас командаларында ойын көрсеткен, U16 мен U21. 2007 жылы жас командалар арасында өткен әлемдік біріншіліктің финалдық кезеңінде ойын көрсеткен футболшы және 2009 жылы өткен Еуропа біріншілігінде ойын көрсеткен. 2006 жылы Еуропа чемпионы атаңды. 2013 жылдың 6 ақпаныңда ұлттық құраманың алғашқы сапында ойын көрсетті. 

## Ойнаған клубтары

## Жетістіктері

### Командалық
«**Атлетико Мадрид**»

* Испания чемпионы: 2013/14
* Испания кубогы: 2012/13
* Испания суперкубогы: 2014
* Еуропа Лигасы: 2011/12
* УЕФА суперкубогы (**2**): 2010, 2012

**Испания-19**

* Еуропа чемпионы: 2006

Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары 
Санат:Сельта ФК ойыншылары 
Санат:Мальорка ФК ойыншылары 
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Эзра Миллер

**<big>Эзра Мэттью Миллер </big>** - 1992 жылы 30 қыркүйек күні Хобоукен, Нью-Джерсиде туған американдық актер және музыкант. Ол неміс Марта Миллер бишісі және Роберт Миллер отбасысында дүниеге келеді. Оның екі апайы - Сайя және Кейтлин бар. Оның бала кезінде дауыс кемістігі болған, сол себептен ол ән айта бастайды. Алты жасында ол Белая Ворона Филип Гласс операсында рөл алды. Ол «Калифорникейшн», «Закон и порядок: Специальный корпус» және «Дорогой доктор телесериалдарында түсті. Әртіс «Выпускники», «Сити-Айленд», «Помни о Гонзо», «Каждый божий день», «Родственнички», «Что-то не так с Кевином» және «Хорошо быть тихоней» фильмдерінде ойнайды. Кинода түсуден басқа ол барабанда ойнайды және Sons of an Illustrious Father тобында әнші.
Рудольф көлі

**Рудольф көлі** немесе **Туркана** — Шығыс Африкадағы ағынсыз тұзды көл. Кения жерінде. Тектоникалық ойыста орналасқан. Ауд. 8,5 мың км², тереңдігі 73 м. Ертеректе Ніл өзенімен байланысқан. Біртіндеп тартылып, тұздылығы артуда. Омо сияқты бірнеше шағын өзендер құяды. Крокодил және гиппопотам мекендейді. Балық ауланады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша көлдер
Санат:Кения көлдері
Санат:Эфиопия көлдері
Санат:Африка ағынсыз көлдері
Санат:Оңтүстік Эфиопияның Ұлттар аймағы
Клод Жозеф Руже де Лиль

**Руже Де Лиль Клод Жозеф** (10. 5.1760, Лон-ле-Сонье,—26 немесе 27. 6. 1836, Шуази-ле-Руа) — француз ақыны әрі композитор. 1791 ж. Страсбург гарнизонында әскери қызмет атқарды. «Рейн армиясының әскери әнінің» авторы (1792). Бұл ән «Марсельдіктер маршы», кейіннен «Марселъеза» деген атпен француздың ұлттық гимніне айналды. Руже Де Лиль көптеген әскери және революциялық әндер, романстар, опералық либреттолар жазды, сондай-ақ И. А. Крыловтың мысалдарын француз тіліне аударған.
## Дереккөздер
Буындар биомеханикасы

Тірі адам организмде буындар 3 түрлі рөл атқарады:
1) Олар дене қалпының сақталуына жәрдемдеседі.
2)Дене бөліктерінң өзара орын ауыстыруына қатысады.
3)Дененің кеңістіктегі локомоция (орын алмастыру) ағзасы болып табылыды.
Эволюция барысында бұлшықет қызметі үшін жағдайлар әртүрлі болғандықтан,түрлі пішіндер мен қызметтердің буындасуы пайда болады.Пішіні жағынынан буындық беттерін геометриялық айналу денелерінің линдр ретінде 2 білікті айнала қозғалатын эллипс ретінде және 3 немесе одан да көп біліктерді айнала қозғалатын шар ретінде.
Буындарда қозғалыс 3 негізгі білікті айнала жүреді.
Буындарда мыныдай қозғалыс түрлерін ажыратады:
1)Фронталды(горизонталды) білікті айнала қозғалу-бүгілу ,яғни буындасатын сүйектер арасындағы бұрыштың кішіреюі және жазылуы,яғни осы бұрыштың үлкеюі.
2)Сагитталды білікті айнала қозғалу-келтіру, яғни орта жазықтыққа жақындаужәне әкету.
3)Верикалды білікті айнала қозғалу яғни айналу,ішке қарай және сыртқа қарай.
4)Шеңбер бойымен қозғалу,бұл кезде бір бірліктен екінші бірлікке ауысу іске асады,соның өзінде сүйектің бір шеті шеңбер сызады,ал бүкіл сүйек-конус пішінін сызып шығады.
Деви Рукмини

**Рукмини Деви** (29. 2. 1904 жылы)- үнді бишісі, қоғам қайраткері. Өнер академиясында (Калакшетрада) білім алып, «бхарат натьям» және катакхали сияқты үндінің би стильдерін үйренді. 1944 ж. Мадрас университетінің музыка бөлімін бітірді. Рукмини Девидің өшіп бара жатқан «бхарат натьям» биін қайта жандандырудағы рөлі өте зор. Ол бхарам нәсілінен шыға тұрып, бұл биді тұңғыш рет жұртшылық алдында биледі. 1926 ж. Рукмини Девидің орыс балеринасы А. П. Павловамен Австралияда кездесуі оның өнеріне елеулі ықпал жасады. Ол бірнеше балеттер қойды: «Кутрала Курванаджи» (1944),. «Сита Сваямварам» (1954), «Гита говинда» (1959) т. б. Рукмини Деви Үндістан республикасы парламентінің (1952 және 1956 ж. Мемлекеттік кеңес парламентінің), ЮНЕСКО және Үндістанның. ЮНЕСКО-мен қарым-қатынас жасау ұлттық комиссиясының мүшесі. 1956 ж. үндінің ұлттық билерін кең насихаттағаны үшін «Падма Бхушан» орденімен мараппаталып, 1957 ж. «бхарат натьям» биін үздік орындаушы деген сыйлық алды. Гастрольдік сапармен АҚШ пен Еуропада өнер көрсетті.
## Дереккөздер
Педро Антонио Саад

thumb|right|220 px
**Саад Педро Антонио** (19. 5. 1909 жылы, Гуаякиль—26 ақпанда 1982,сонда) — Экуадор коммунистік партиясының (ЭКП) қайраткері. Гуаякиль университетінің заң факультетін бітірді. 1931 ж. Коммунистік жастар федерациясына, 1932 ж. ЭКП-ге кірді, 1934 ж. ЭКП ОК-не, 1938 ж. ЭКП ОК Аткомына мүше болып сайланды. Педро — Экуадор еңбекшілері конфедерациясының (1944) негізін қалаушылардың бірі және оның алғашқы председателі (1944—46). 1944—51 ж. Латын Америкасы еңбекшілері конфедерациясы Аткомының мүшесі жөне секретары болды. Ұлттық конгрестің сенаторы (1944, 1947—59) ретінде Педро американ монополияларының іс-әрекетін әрдайым әшкерелеп, еңбекшілердің мүддесін қорғады. 1952 жылдан ЭКП ОК-нің бас секретары. КСРО-да бірнеше рет болып қайтты. КОКП 21—22-съездеріпе ЭКП делегациясын басқарып келді.
## Дереккөздер
Джессика Честейн

**<big>Джессика Честейн</big>** - 1977 жылы 24 наурызда Сакраменто, Калифорнияда туған американдық актер. Әртіс карьерасы «Скорая помощь», «Вероника Марс» и «Закон и порядок. Суд присяжных» телесериалдарынан басталды. Алғашқы фильмы 2008 жылғы «Жолин».  2011 жылы Джессика түскен алты фильм шықты. Олар: Тейт Тейлор «Прислуга» және «Древо жизни» Терренс Малик фильмдері және тағы да басқалары. Бұл екі фильм әртісті әлемдік деңгейге көтерді және Оскар мен Золотой глобус премияларына номинацияланды. 2012 жылы ол Мадагаскар 3 мультфильмінде, «Самый пьяный округ в мире» және «Цвет времени»драмасында ,ал жыл аяғында ол Кэтрин Бигелоу «Цель номер один» фильмі шықты, бұл  фильмде ол басты рөлді - Майяны ойнады. Бұл рөлі үшін ол "Золотой глобус" алды және "Оскар" премиясына екінші рет номинацияланды.  «Самый жестокий год» және «Интерстеллар» фильмдері 2014 жылы жарық көрді. 2012 жылы ол  "Time" журналының 100 ең танымал және табысты адамдар тізіміне енгізілген.

Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Тьягу Мендиш

**Тьягу Кардозу Мендиш** (порт. *Tiago Cardoso Mendes*; туған күні 2 мамыр 1981 жыл, Виана-ду-Каштелу, Португалия), **Тьягу** атымен танымал — португалиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазір "Атлетико Мадрид" клубында бапкер көмекшісі.

2002-17 жылдары Португалия құрамасында ойнап, 66 кездесуде алаңға шықты. 2004 жылғы Еуропаның күміс жүлдегері болды.

## Жетістіктері
«**Бенфика**»

* Португалия кубогы (**1**): 2004

«**Челси**»

* Англия чемпионы (**1**): 2004/05
* Англия футбол лигасы (**1**): 2005
* Англия суперкубогы (**1**): 2005

«**Лион**»

* Франция чемпионы (**2**): 2005/06, 2006/07
* Франция суперкубогы (**2**): 2005, 2006

«**Атлетико Мадрид**»

* Испания чемпионы (**1**): 2013/14
* Еуропа Лигасы (**2**): 2010, 2012
* Испания кубогы (**1**): 2013
* Испания суперкубогы (**1**): 2014

**Португалия**

* Еуропаның күміс жүлдегері: 2004

## Клубтары

## Дереккөздер

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Олимпик Лион ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Брайан Крэнстон

**Брайан Ли Крэнстон** (; 7 наурыз, 1956, Сан-Фернандо, Калифорния, АҚШ) — американдық актер, сценарист, режиссер, «Тони», «Эмми» және «Алтын глобус» марапаттарының  иегері. Голливудтағы даңқ аллеясында жұлдыз иегері. AMC телеарнасының «Breaking Bad» (Во все тяжкие) телесериалындағы Уолтер Уайт рөлімен әлемге танымал. Оның анасы - Одри Пегги Селл, әртіс, әкесі - Джозеф Луи Крэнстон, әртіс және продюсер. Өзінің ата-анасы туралы Брайан олар балаға көп қарамайтын, түк істемейтін адамдар болатын дейді. Сондықтан ол ағасымен апа мен атасының үйінде өсіп, тәрбиеленді.

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Анна Ганн

**<big>Анна Ганн</big>** - 1968 жылы 11 тамызда туды. Американдық актер, өзінің AMC телеарнасының «Во все тяжкие» телесериалындағы Скайлер Уайт рөлімен танымал. Бұл рөлі оған екі Эмми  премиясын әкелді.  Ол Санта-Фе қаласы, Нью-Мексикада дүниеге келді. Өзінің әртістік карьерасын театрда көріністерді қоюдан бастады. 1992 жылы ол Fox Down the Shore ситкомында ойнады. «Дэдвуд» (2005—2006) және «Во все тяжкие»  телесериаларында ойнады. «Во все тяжкие» телесериалы әртісті танымал еткеннен кейін, ол Секреты Эдема фильмінде түсті.

Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Актрисалар
Сааремаа

**Сааремаа**, **Сарема**, **Эзель** (, ) — Балтық теңізіндегі Моонзунд архипелагының ең ірі аралы, Эстонияға қарайды. Материктен Рига шығанағы, Ирбен және Муху бұғаздарымен бөлінген. Дамба арқылы Муху аралымен жалғастырылған. Негізінен әк тас және доломиттен түзілген. Климаты жұмсақ, теңіздік. Шағын өзендерге, көлге бай. Қиыршақ тасты, шымды-карбонатты және батпақтанған топырақта жергілікті жерде «альвара» аталатын селдір аршалы орман және қарағайлы орман, шалғын өседі. Теңіз жағасында теңіз құстары ұялайды. Егін егу, мал шаруашылығы және балық аулау дамыған. Сааремаада әк тас, сааремаа «мәрмәрі» және шипалы батпақтардың көптеген қоры бар. Аралда курортты қала — Кингисепп орналасқан.

Санат:Сааремаа
Санат:Эстония аралдары
Санат:Балтық теңізі аралдары
Санат:Моонзунд архипелагы
Брендан Фрейзер

**Брендан Джеймс Фрейзер** (; 3 желтоқсан  1968 жыл, Индианаполис, Индиана) — америкалық және канадалық театр, кино және теледидар актері, продюсер. «Оскар» сыйлығының иегері (2023). «Алтын глобус» (2023) және BAFTA (2023) сыйлықтарына үміткер. «Мумия» фильмінің трилогиясындағы *Рик О'Коннелл* рөлімен танымал.

## Фильмография

  

 

## Дереккөздер

Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ киноактерлерінің Гильдия сыйлығының иегерлері
Санат:Спутник сыйлығының иегерлері
Швейцариядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Швейцарияның 11 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 8 нысан мәдени, 3 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Франция аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 1 нысан үміткер ретінде тіркелген..

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* 
* ЮНЕСКО-ның ресми сайты. Швейцариядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар 
* Швейцариядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар каталогі 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Швейцария
Мырза Әлиакпар Таирзаде

**Сабир** (лақап аты; шын аты-жөні — **Мырза Әлиакпар Таирзаде**) () (31. 5. 1862, Шемаха қаласы,—25. 7. 1911, сонда) — азербайжан ақыны. Саудагер семьясында туған. Әуелі молдадан оқып, араб, парсы тілдерін үйренді, кейін жадид мектебінде оқыды. Өлең жазуды мектепте бастады. Лирикалық газелдер жазды, Шығыстың классик ақындарының шығармаларын аударды. 1905 жылғы революция Мырза Әлиакпар Таирзаде көзқарасы мен өнерін үлкен әсер етті. Оның шығармаларында азаматтық әуен, әлеуметтік сарын («Интернационал» өлен: т. б.) күшейді. «Молла Насреддин» атты журналға белсене қатысып, сатиралық шығармаларын жариялады. Журнал редакторы Ж. Мамедкулизаде және басқа да авторлармен бірге Мырза Әлиакпар Таирзаде азербайжан әдебиетінде жаңа әдеби мектеп ашты, сатираны биік белеске көтерді, оның әшкерелеушілік әсерін арттырды. Мырза Әлиакпар Таирзаде көптеген сатиралық шығармаларында қоғам өміріндегі әділетсіздік пен қайшылықтарды өткір шенеп көрсетті. Мырза Әлиакпар Таирзаде шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне, соның ішінде қазақ тіліне де (жекелеген сатиралық өлеңдері) аударылып басылды.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан сықақшылары
Минка Келли

**Минка Келли** — 1980 жылы 24 маусымда Лос-Анджелес қаласында дүниеге келген американдық актер. Ол  NBC телеарнасындағы  «Огни ночной пятницы» телесериалындағы Лайла Гэррити рөлімен танымал. Ол отбасыда жалғыз бала, әкесі Рик Дьюфей -  Aerosmith тобында ойнаған, ал анасы биші Морин Келли. Минки айтуы бойынша оның балалық шағы жақсы өткен жоқ, кішкентай кезінде әкесі анасын тыстап кеткенде ол ашуланған. Бірақ он жеті жасында ол Рикті кешірді. Оның атасы - Ричард Ней актер, Грир Гарсон әртісінің өткен жұбайы. 2012 жылы ол Maroon 5 тобының «One More Night» клипінде түсті.
Сабор

**Сабор** (серб-хорваттық) — кейбір оңтүстік славян халықтарындағы өкілдік орган. Алғаш рет Солтүстік Хорватияда 1273 жылы, Оңтүстік Хорватияда 14 ғасырда шақырылды. Саборға ақсүйектер, дворяндар, дін иелері, ерікті корольдық қалалардың өкілдері енді. Саборды бан басқарды. Онда ішкі саясат мәселелері қаралды. Сабор 3 жылда бір рет (1887 жылдан —5 жылға) шақырылып тұрды. 1848 жылдан Сабор сословиелік сипатын жоғалтты, бірақ ақсүйектер мен шіркеу шонжарлары жеке өкілдік правосын сақтап қалды. Далмацияда алғаш рет Сабор 1861 ж. шақырылды. Сабор 1918 жылы 1 желтоқсанда таратылды. Хорватия Социалистік Республикасында Сабор 
парламент деп аталады.
thumb|200px|right|Хорваттардың отырысы
## Дереккөздер
Райан Рейнольдс

**Райан Родни Рейнольдс** () - 1976 жылы 26 қазанда туған канадалық актер.  Өзінің ситкомдағы «Два парня, девушка и пиццерия» және «Король вечеринок», «Просто друзья», «Да, нет, наверное», «Предложение», «Люди Икс: Начало. Росомаха», «Зелёный Фонарь» фильмдеріндегі рөлдерімен әлемге танымал болған, 2003 жылы жас Голливуд премиясын алды. Әртістік карьерасы ол Hillside операсында Билли атты ұлдың рөлін ойнағаннан басталды. 2002 жылы ол «Король вечеринок» және «Кот в мешке», және де  «Два парня, девушка и пиццерия» фильмінде Майкл Берген студентінің рөлін ойнады. «Да, нет, наверное» фильмідн ол басты рөлдердің бірін алды.

Санат:Канада актерлері
Радиотолқын

[thumb|[Радар антеннасы]]
[thumb|[Жер атмосферасының электромагниттік сəулелерінің əртүрлі толқын ұзындығына, соның ішінде радиотолқынға күңгірттігі.]]
thumb|upright=1.4|Радиотолқынның сəуле шығару анимациялық тəсімі

**Радиотолқындар** — радиобайланыста колданылатын, электр-магниттік толқындар.Радиотолқындар көзі ретінде электромагнитгік тербелістер генераторлары пайдаланылады.
Адам баласы бүкіл жер жүзінде байланысудың түрлі тәсілдерін ойлап тапты, тіпті ғарыш кеңістігіндегі кемелермен де байланыс бар.

Дегенмен оңайшылықпен іске аспайтын байланыс та болады. Мәселен хабарды мұхит тереңдігіне, сүңгуір қайықтарға жеткізу қиын.
Мұхиттағы тұз концентрациясы келіп түсетін толқындардың энергиясын жұтып қояды немесе шағылыстырады.
Сол себепті теңіз базалары сүңгуір қайықтарға хабарлама жіберу үшін электромагниттік спектрдегі ең ұзын толқындарды қолданады.
Радиотолқындар.
Байланыс мақсатында құрлықтағы радиотолқындар әдетте 30 килогерц пен 300 мегагерц аралығындағы диапазонда жұмыс істейді.
Алайда бұл төмен жиілікті ұзын толқындар су астымен байланысу үшін тым қысқа.
Оның орнына, сүңгуір қайықтармен байланысу үшін өте төмен жиілікті немесе аса төмен жиілікті радиотолқындар қолданылады.
ӨТЖ – Өте Төмен Жиілік
Өте төмен жиілікті радиотолқындарға жиілігі 3 пен 30 килогерц аралығында болатын толқындар жатады.
Өте төмен жиілікті радиотолқындар 20 метр мұхит тереңдігіне ене алады, сол себепті сүңгуір қайықтар су бетіне жақын жүзгенде ғана осы толқындар арқылы хабарламаны жіберіп, қабылдай алады.
Сүңгуір қайыққа үлкен тереңдікте аса төмен жиіліктегі радиотолқындарды қолдану керек.
АТЖ – Аса Төмен Жиілік
Олардың жиілігі 3 пен 3000 герц аралығында болады. Алайда сүңгуір қайықтар 40 пен 80 герц аралығындағы жиіліктерді жиі қолданады.
Аса төмен жиіліктегі радиотолқындардың толқын ұзындығы өте үлкен. Ауада жиілігі 50 герц болатын радиотолқынның ұзындығы 6000 километрге тең.
Олар тіпті су астында да мыңдаған километрге жетеді.
Бірақ толқындар ұзын болған сайын, радиотолқын таратқыш құрылғы да үлкен болу керек.
Аса төмен жиіліктегі радиотолқындарды таратқыш құрылғылар жүздеген метрді қамтуы қажет, ал мұндай құрылғыны алып жүру сүңгуір қайықтар үшін өте қиын.
Сондықтан аса төмен жиілік байланысы – бір бағытты. Яғни базадан сүңгуір қайыққа ғана бағытталады.
Аса төмен жиіліктегі радиотолқындардың жиіліктері өте төмен болғандықтан, олар өте аз ақпарат жібере алады, сондықтан хабарламалар көбінесе қысқа болады. Әдетте толық ақпарат алу үшін су бетіне шық деген сияқты қарапайым бұйрықтар жіберіледі.

Маңызды деректер
Тұзды су дыбыс толқындарын сіңіріп, су астындағы байланысты қиындатады.
Су асты қайықтары радио сигналдарды байланыс үшін пайдаланады, әрі оларды суға жібере салысымен толқын ұзындығын өзгерту керек.
Су асты қайықтары өте төмен жиілікті (өтж) радиотолқындарды және экстремалды төмен жиілікті радиотолқындарды (шаж) пайдаланады.
Толқын жиілігінің аз болуы салдарынан хабарлама толық болуы керек.
Бірақ толқын ұзындығын арттыру толқынның әрі қарай тасымалданатынын білдіреді.

Пайдаланған деректер:
https://www.twig-bilim.kz/film/submarine-communication-5722/ 

Санат:Радио
Санат:Радиобайланыс
Трипура

**Трипу́ра** (ағыл. Tripura) — Үндістанның шығысында орналасқан кішігірім штаты. Астанасы және ең ірі қаласы — Агартала. Тұрғыны 3 671 032 адам (штаттар арасында 22-інші орында). Жер аумағы 10 492 км² (26-ыншы орын).

## География
Трипура Үндістанның солтүстік-шығысында ораналасқандықтан мұхитқа шыға алмайды. Жанында Бангладеш мемлекеті және Ассам,Мизорам Үнді штатары бар. Адыр-бұдырлы жер болып табылады.Климаты тропикалық және муссондық. Максималды ұзындық оңтүстіктен солтүстікке  184 км-ді құрайды, ал батыстан шығысқа 113 км-ді құрайды. 
## Тарихы
Бұл штат 1972-інші жылдың 21 ақпанында құрылған. 1960-ыншы жылдан бастап одақты аумақ мәртебесін иелінді.Оның алдында Ассам штатына кірген. 
## Тұрғындар
2001 жылдың есептеулері бойынша штаттың тұрғындарының саны 3 199 203 адамға жеткен. Орташа тығыздығы  305 адам/км². Бұл Үндістан халқының 0,31% ғана құрайды. Трипура штатының 70%-ы - Бенгальдықтар.Қалған 30% кокборок тілінде сөйлейтін Трипура халқы. 85,6% - индуизм дініне, 8% - ислам дініне, 3,2% - хрестиан дініне, 3,1% - буддизм дініне  табынады.
## Әкімшілік бөлу

Әкімшілік қатынаста штат 8 облысқа бөлінеді :
*Агартала
*Амбасса
*Белония
*Дхарманагар
*Гомати
*Кховаи
*Сипахиджала
*Унакоти
## Экономикасы
Штаттың 64% ауыл шаруашылығымен айналысады.Бұл еңбек етудің қайнар көзі. Ең көп егілетін - күріш.Кен байлық аса көп емес. темір кендері, комір және табиғи газ бар.Трипурада өнеркәсіп әлі дамымаған.
## Галерея

## Дереккөздер
*ресми сайты
*Трипура жайлы мәліметтер 
*http://www.tripurasociety.org
Санат:Үндістан штаттары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Зоуи Дешанель

**Зоуи Клэр  Дешанель** — 1980 жылы 17 қантарды Лос-Анджелес, Калифорния, АҚШ-та туған американдық актер және әнші. Алғашқы фильмі 1999 жылғы «Доктор Мамфорд». Одан кейін 2000 жылда ол Анита Миллер рөлін «Почти знаменит» фильмінде ойнады. Ал «Хорошая девочка» (2002), «Эльф» (2003), «Автостопом по галактике» (2005), «Любовь и прочие неприятности» (2006), «Мост в Терабитию» (2007) және «Явление» (2008) фильмдерімен ол әлемге танымал болды. Осы фильмдерден кейін Зоуи «Всегда говори „Да“» (2008) және «Жаздың 500 күні» (2009) фильмдері сияықты киноларда басты рөлдерді алатын болды. 2001 жылдан бастап бірнеше жыл бойы ол «If All the Stars Were Pretty Babies»  номерін өзінің Саманта Шелтон досымен көрсеткен.
Көру жүйесі

**Көру жүйесі**— көру жүйесі тірі ағзаның маңызды да, қажетті бөлігі.

Бізге көрінетін түстер:
* қызыл
* жасыл
* сары

Жануарлардың әлемді көруінің түрлі жолдары, түстерді қабылдаудан бастап ультракүлгін сәулелерге дейін. Жануарлар айналаны бізге қарағанда өзгеше көреді. Мысалы: иттер адамға қарағанда түстерді аз ажыратады. Иттерге бұл түстердің барлығы бірдей, бірақ иттер бізге қарағанда, азырақ көрінетін жарықты көреді. Олардың көру өткірлігі адамға қарағанда екі есе кем. Жануарлар көру жүйесінің орнына иіс сезу және есту қабілетіне сүйенеді. Алайда, құстар адамдардан гөрі жақсы көреді, тіптен кейбір ультракүлгін сәулені көре алады. Құстар адамға қарағанда секундына көбірек бейне көреді.

## Дереккөздер

Санат:Көру жүйесі
Валлетта

**Валлетта** (, , ) — Еуропадағы қала, Мальтаның астанасы.
## Тарихы
1566 жылы Мальтаны Османлы империясының шапқыншылығынан қаланы қорғау мақсатында салынған.

1565 жылы Османлы империясы Мальтаға шабуыл жасайды. Мальтаның “Ұлы магистр” Жан Паризот де ла Валет басшылығымен риттерлер жауға қарсы күресіп, жеңіске жетеді.

1566 жылы Валлета қаласының жобасы Жан Паризот де ла Валет атымен аталған “Ұлы магистр” қабылдайды.

1571 жылы “Ұлы магистр” Жан Паризот де ла Валет қайтыс болады, бірақ қала оның атымен аталады.

1600 жылы Валлета қаласының құрылысы аяқталады.
## Бауырлаас қалалар
*  Палермо, Италия
*  Родос, Грекия
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Жергілікті кеңес
* Тарихы 

Санат:Мальта
Санат:Еуропа елордалары
Электромагнитті

Секундына 300 мың километр жылдамдықпен қозғалатын электромагниттік сәулелену бізді айнала қоршап жатыр. Ол тіпті ғарыштық вакуумда да бар, өйткені ол таралуға орта талғамайды.

Электромагниттік сәулеленудің жылдамдығы = 3x108м/с. Бұл – жарық жылдамдығы

Оның сәулелену ошағындағы электрондар қозғалысынан пайда болатын энергиясы электр және магнит өрісі ретінде тарайды.

Бұл өрістер бір-біріне перпендикуляр тербеліп, көлденең толқын бойымен қозғалады, яғни олар қозғалыс бағытына перпендикуляр.

Толқын ұзындығының диапазоны өте үлкен. Ол атом өлшемінен басталып, мыңдаған километрге дейін жетеді.

Бұл электромагниттік спектр деп аталады.

## Электромагниттік спектр
Спектрдегі толқындар өздерінің толқын ұзындықтарымен немесе жиіліктерімен, яғни, бір секундтағы толқын санымен сипатталады.

Ең ұзыннан ең қысқасына дейінгі қатар мынадай: радиотолқындар, микротолқындар, инфрақызыл сәулелер, көрінетін жарық, ультракүлгін сәулелер, рентген сәулелері және гамма сәулелер.

Жұлдыз, Күн сияқты электромагниттік сәулеленудің табиғи көздері де бар.

Микротолқын мен радиотолқын секілді, сәулеленуді өткізетін көптеген жасанды көздер де жасалып, жетілдірілді.

Электромагниттік сәулеленуден пайда болған энергияны көп мақсатта қолдануға болады.

Толқын ұзындығы қысқарған сайын, жиілік те толқын тасымалдайтын энергия мөлшерімен қатар өседі.

Жоғары жиілікті ультракүлгін, рентген және гамма сәулелері атом не молекуладан электрондарды босата алатындай белсенді болады.

Бұл иондалу деп аталады. Атомдар зарядталған иондарға айналып, әртүрлі қасиеттерге ие болуы мүмкін.

Табиғи және техногенді көздерден бастау алатын электромагниттік сәулеленудің тіршілік үшін маңызы зор.

Электромагниттік сәулелердің электромагниттік спектріндегі алатын шегі өте үлкен. Бұл сәулелер қайдан келеді және оның жиіліктері мен толқын ұзындықтары қалай өзгереді?
Маңызды деректер

Электромагниттік сәулелер біздің айналамызды қоршап тұрады және оның қуаты қатты өзгереді.
Электромагниттік сәулелену электромагниттік спектрде өлшенеді.
Табиғи және жасанды электромагниттік сәулелер болады.
Ол бізге пайдалы, зиянсыз немесе қауіпті де болуы мүмкін.

## Дереккөздер:
https://www.twig-bilim.kz/film/the-electromagnetic-spectrum-5718/
Сабах

**Сабах** () — Малайзияның шығысында орналасқан штат. Ол мемлекеттің екінші ең үлкен штаты болып келеді. Сабахты жиі «Negeri di bawah bayu» немесе «Желдер астындағы ел» деп атайды. Британ колониясы болғанда Британ Солтүстік Борнеосы деп аталатын. 1963 жылдан бастап Малайзия федерациясының штаты.

## Географиясы
Штаттың толық ауданы - шамамен 73,904 км². Оның 1,743 км жағалауы бар және оның шамамен 295.5 км-і жағалық эрозияға ұшырап жатыр.

Сабахтың солтүстігінде елдiң ең биік нүктесі – Кинабалу шыңы (4095 м) орналасқан.

Солтүстік-батысын Оңтүстік Қытай теңізі және солтүстік-шығысын мен оңтүстік – шығысын Сулу мен Сулавеси теңізі шаяды. Олардың жағалауында көптеген майда аралдар мен Маржан жарлауыттар орналасқандықтан кемемен жүк тасуды қиындатады. Үш теңізбен шайылғандығынан штат жерінде көптеген теңіз ресурстары бар.

Штаттың басты аралдарының ішінен Себатикті атайды, оны ел Индонезиямен бірге белiп жатыр. Бұдан басқасының қатарында Банги, Джамбонган, Малавали, Тимбун-Мата мен Бум-Бумды айтып кетуге болады.

Сабахтың ең ұзын және суы ең мол өзен - Кинабатанган (560 км).

Сабах климаты ылғалды, әрқашан ыстық және экваторлық болып келеді. Тауларда климаты оған қарағанда коңыржайлау, және үлкен биіктіктерде ылғалды болады. Жылдық жауын-шашыны 3750 мм-ден (жазықтықта) 5000 мм-ге (тауларда) дейiн өзгеріп тұрады.

## Тарихы
1881 жылы Сабах британ протектораты болып кетеді, ол Британ Солтүстiк Борнео Компаниясымен басқарылатын. 1946 жылы британ корона колониясы Британ Солтүстік Борнеосы кұрылады, және 1963 жылы Сабах Малай Федерациясының құрамына кіреді.

## Әкімшілік бөлінісі
Сабах 5 облыстан (аудннан) тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Малайзия штаттары
Теа Леони

**Теа Леони** (; туылған кездегі есімі — Элизабет Теа Панталеони (); 25 ақпан 1966, Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық актриса және продюсер. «Жаман Ұлдар», «Тұңғиықпен қақтығыс», «қамқор әке» фильмдерінде түскен. Теа Леони диетолог Эмили Паттерсон және заңгер Энтони Панталеони отбасысында дүниеге келген. Оның Томас атты ағасы бар. Бірнші рет теледидарда ол Санта-Барбара» телесериалында түскен. 1955 жылғы «Жаман ұлдар» фильмінен кейін ол әлемге танымал әртіс болды. «Тұңғиықпен қақтығыс» (1998) киносы ең табысты фильмдер бірі болды, бұл фильмден кейін Теа атымен  № 8299 астероидті атады. Оның ең танымал жұмыстарының бірі - ол Адам Сэндлермен бірге түскен «Испандық ағылшын» (2004) және  «Алаяқтар: Дик пен Джейн» (2005) Джим Керримен.

## Фильмография

### Актриса

### Продюсер

* 1998 — «Жұмақта балық берілмейді» / *There’s No Fish Food in Heaven* (басты продюсер)
* 2007 — «Убей меня» / *You Kill Me* (басты продюсер)

## Марапаттар мен номинациялар

* 2001 — Сатурн — үздік актриса — «Қамқор әке»
Дили

**Дили** (тетум *Dili*, ) — Шығыс Тимор мемлекетінің ел ордасы және басқару орны орналасқан қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Азия елордалары
Санат:Шығыс Тимор елді мекендері
Медицинадағы толқындар

Көрінетін жарық таралған кезде, бізге айтарлықтай әсер етпейді. Ал рентген және гамма сәулелері сияқты жарық түрлері әлдеқайда қуатты болып келеді.

Электромагниттік спектр

Толқын ұзындықтары ең қысқа рентген және гамма сәулелері, электромагниттік спектрдің соңында орналасқан.

Жиіліктері басқа жарық толқындарына қарағанда жоғары болғандықтан, олар көбірек энергия тасымалдайды.

Олар ауамен ұзаққа тарай алады, бірақ қорғасын сияқты тығыз материалдар, олардың белсенділігін азайта алады. Бұл сәулелер адам денесі арқылы оңай өтеді.

Сондықтан да олар ауыр зардап тигізуі мүмкін.

Басты қауіп - олардың атомдар мен молекулалар арқылы өткенде ондағы электрондарды жылжыта алуында. Бұл "иондану процесі" деп аталады.

Иондану

Иондану тірі жасушаларды зақымдайды, тіпті жойып жібере алады.

Бірақ дәл осы қасиеттері үшін рентген және гамма сәулелері қатаң бақылаумен медицинада қолданылады.

Рентген сәулелері

Қазіргі таңда сүйек емес, ұлпадан өтетін рентген сәулелері адамның ішкі құрылысының дәл кескінін алу үшін медициналық диагностикада кең таралған.

Гамма сәулелері

Гамма сәулелер – электромагниттік спектрдегі толқын ұзындығы ең қысқа және энергиясы ең көп сәулелер.

Оның иондаушы күші қатерлі ісікті емдеуде қолданылады.

Гамма сәулелер ісікке әр түрлі бұрышпен бағытталады.

Олар тек нақты бір жерді көздейтіндіктен, айналасындағы ұлпаларға зиян тигізбей, зақымданған жасушаларды жоя алады.

Дәрігерлер рентген және гамма сәулелерінен қорғану үшін, экрандауды пайдаланады.

Экрандау оларды емделушілер үшін өмірлік маңызы зор аса қатерлі сәулелерден қорғайды.

Жоғары жиілікті электромагнитті сәулеленудің медицина әлемінде өте маңызды рөл атқарады. Олар дәрігерлерге адам денесінің ішін көруге, тіпті қатерлі ісік ауырымен күресуге көмектеседі.
Маңызды деректер

Рентген сәулелері мен гамма сәулелерінің толқын ұзындықтары қысқа, ал жиіліктері жоғары.
Олар басқарылатын жағдайда медициналық практикада пайдалы.
Рентген сәулелері сүйек емес, бұлшық ет арқылы ғана өтіп, медициналық диагнозда пайдалы қолданысқа ие болып отыр.
Гамма сәулелерінің иондалу қуаты қазірде қатерлі ісік жасушаларын жою үшін қолданылады.

Дереккөздер:
https://www.twig-bilim.kz/film/waves-in-medicine-5719/
Буындардың жіктелуі

Буындардың жіктелуі мен сипаттамасы
Буындардың мынадай принциптер бойынша жіктелуі:
1) Буындық беттерінің саны бойынша 
2)Буындық беттерінің пішіні бойынша 
3)Қызметі бойынша 
Буындық беттерінің саны былай ажыратылады:
1. Тек 2 буындық беті бар Қарапайым буын ,мысалы, саусақаралық буындар.
2.Екіден көп буындасқан беті бар **күрделі буын** ,мысалы, шынтақ буыны. Ол бірнеше қарапайым буындардан тұрады, оларда қозғалыс жеке-жеке жүре алады.
3.Буынды екі камераға бөлетін буын ішіндегі шеміршегі бар **кешенді буын**.
4.Бірлесе қызмет атқаратын,бірақ бір-бірінен бөлек орналасатын буын-үйлесімді буын деп аталады.Мысалы, шықшыт буындары,проксимальды және дисталды кәрі шынтақ жілік буындары және ,т.б.
Пішіні және қызметі бойынша былай жіктеледі:
Буынның қызметі айнала қозғалыс жасалатын біліктер санымен анықталады.Айнала қозғалыс жасалатын біліктер мөлшері берілген буында оның буындасқан беттерінің пішініне байланысты.Мәселен,буынның цилиндр пішіні тек бір айналу білігі бойында қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.
Бұған қарама-қарсы буын басының шар тәрізді пішіні шардың радиустарына сәйкес келетін көптеген біліктілерді айнала қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.
Демек,біліктердің саны мен буындасқан беттердің пішіні арасында толық сәйкестік бар,буындық беттердің пішіні буын қозғалыстардың сипатын белгілейді және керісінше берілген буын қозғалыстардың сипаты оның пішінін белгілейді.
РД-33

**РД-33** — турбореактивті екіконтурлы екібілікті форсажды камерасы бар қозғалтқыш. 1968-1985 жылдары С. П. Изотов пен В. В. Старовойтенковтің басшылығымен «Климов» ААҚ-да жасалып шығарылған. Барлығы 5000-ға жуық РД-33 қозғалтқышы шығарылған. Өз классындағы ең көп өндірілген екіконтурлы қозғалтқыш.

Бір РД-33 қозғалтқышының шамалы бағасы 68,3 млн Ресей рублі (2008 жылға сәйкес).

## Тарихы
РД-33 жобалау жұмыстары 1968 жылы басталды. Стендтік сынақтар 1972 жылы өтті. Жаппай тапсырулар 1981 жылы басталды. 1984 жылы қозғалтқыштың мемлекеттік сынақтары аяқталды, ал 1985 жылы қозғалтқыш қарулануға алынды.

2001 жылы жобаланған қозғалтқыштың РД-33МК модификациясы 2012 жылы мемлекеттік сынақтардан өтті. РД-33МК жақсартылған сипаттамаларға ие болды: қозғалтқыштың жұмыс қоры 4000 сағатқа артты, турбинаның алдындағы газдардың температурасын арттыру арқылы тарту күші 7%-ға артты. Сонымен қатар қозғалтқышқа FADEC жүйесі орнатылды.

## Әдебиет
* 

## Дереккөздер

Санат:Авиациялық қозғалтқыштар
Санат:Реактивті қозғалтқыштар
Ри́чард Дейл Дже́нкинс

**<big>Ри́чард Дейл Дже́нкинс</big>** - 1947 жылы 4 наурызда туған американдық актер. Алғашқы теледидардағы дебюты 1974 жылы болды. Ол телеарнасындағы HBO «Клиент всегда мёртв» телесериалындағы Натаниель Сэмюэль Фишера рөлін ойнағаннан кейін танымал болды. «Посетитель» фильмін ойнағаннан кейін ол Оскар премиясына номинацияланды. Ол Де-Калб қаласында туды. Оның анасы Мэри Элизабет жұмыс істеген жоқ, ал әкесі Дейл Стивен Дженкинс, тіс дәрігері болып жұмыс істеді. Ричард әртістік карьерасын бастар алдында ол жүк көлігінің жүргузішісі болып жұмыс істеген.