open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вахтанг Михайлович Чабукиани

**Вахтанг Михайлович Чабукиани** (1910 жылы 12 наурызда Тифлис қаласында дүниеге келіп, 1992 жылы 6 сәуірде дүниеден өткен) – грузин және совет балет әртісі, балетмейстер, ұстаз.

КСРО-ның халық әртісі (1950).

Вахтанг Чабукиани кедей отбасында дүниеге келген. Әкесі оны ойыншық шығаратын шеберханаға береді. Бір күні тапсырыстарын таратып жүрген тоғыз жасар Вахтанг Мария Перинидің би студиясына барады. Баласының қалауын орындап, әкесі Вахтангты би студиясына оқуға береді. 

1924 жылы балет студиясын бітіріп шығып, З.П. Палиашвили атындағы Грузин опера және балет театрында жұмыс істеп бастайды. 1926 жылы Вахтанг Ленинград хореография училищесіне оқуға тапсырады. 

1929-1941 жылдарда Ленинград опера және балет театрында жұмыс атқарады. Ол 1941 жылдан бастап Тбилисиде тұрған. 1973 жылға дейін Палиашвили атындағы Тбилиси опера және балет театрында жетекшілік қызметін атқарады. 

1950-1973 жылдарда хореография училищесі директоры болады. 

1965-1970 жылдары (Тбилисидегі) Ш. Руставели  атындағы Театр институтын басқарған.

## Дереккөздер


Санат:12 наурызда туғандар
Санат:1910 жылы туғандар
Санат:Тбилисиде туғандар
Санат:6 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1992 жылы қайтыс болғандар
Санат:Грузия балет әртістері
Санат:КСРО балет әртістері
Санат:Грузия балетмейстерлері
Санат:КСРО балетмейстерлері
Санат:Грузия балет педагогтары
Санат:КСРО балет педагогтары
Санат:КСРО халық әртістері
Иоганн Маттеус Бехштейн

**Иоганн Маттеус Бехштейн** - 11 шілде 1757 жылы туған, Вальтерсгаузенда – 23 ақпан 1822 жылы қайтыс болған – орнитолог, зоолог, ботаник.
thumb|180px|Иоганн Маттеус Бехштейн
1785 жылы Зальцман институтында жаратылыстану және математикадан дәріс берген. Бехштейн орман және аңшылық қауымдастығын құрады. Ол аквариумистикаға да қызығушылық білдірген. Бехштейн ғылыми мақсатта көптеген балық түрлерін ұстаған.

## Шығармашылығы
* *«Forstinsectologie»* (3 т., Гота, 1818);
* *«Forstbotanik»* (Эрфурт, 1810; 5 бас. Белена, 1841–1842); 
* *«Forst– und Jagdwissenschaft nach allen ihren Theilen»* (5 том, Эрфурт, 1818–1821), 
* *«Abbildungen naturhistorischer Gegenstände»* (8 том, Лейпциг, 1783–1810, 2 бас. 6 том, 1816–1823). 23 ақпан 1822 жылы қайтыс болған. 

## Дереккөздер
 

Санат:1757 жылы туғандар
Санат:1822 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия ботаниктері
Санат:Германия зоологтары
Барри Болтон

**Барри Болтон**  – ағылшын мирмекологі. 

## Өмірбаяны
Ұлыбританияда дүниеге келген. 

1971-2004 жылдары Британ жаратылыстану мұражайында қызмет еткен. Африка құмырсқаларын жікке бөлу, жүйелеу бойынша әлемдегі тәжірибелі маман. 

Оның 2000 жылы шыққан 1000 беттік кітабында шамамен құмырсқаның 454 түрі сипатталған. 100-ге жуық ғылыми еңбектердің авторы. 
## Марапаттары
Барри Болтон 1994 жылы дүниежүзіндегі құмырсқаларды топтастырып, жікке бөліп жазған ғылыми кітабы үшін Winner of the Professional/Scholarly Publishing Award of the Association of American Publishers, Biological Science Category сыйлығымен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания зоологтары
Санат:Мирмекологтар
Уильям Сьюард Берроуз

**Уильям Сьюард Берроуз** (ағыл. William Seward Burroughs; 1914 жылы 5 ақпан Сент-Луис, Миссури, АҚШ – 1997 жыл 2 тамыз, Лоуренс, Канзас, АҚШ) – американ жазушысы және эссеші. 20 ғасырдың екінші жартысындағы негізгі американ авторларының бірі, Аллен Гинзберг және Джек Керуак қатарындағы, сонымен қатар өз заманының жарқын жазушысы. 1981-1997 жылдар аралығында Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болады. Француз өнер және әдебиет орденінің командоры. 

## Ертеректегі балалық шағы
Уильям Сьюард Берроуз 1914 жылы 5 ақпанда Сент-Луисе (Миссури штаты) қаласында танымал кәсіпорын иесі отбасында дүниеге келеді.Оның атасы Burroughs Corporation компаниясының негізін қалайды және есеп машиналарын ойлап табады, дегенмен үлкен көлемді ақша таба алмады. Қырық бір жасында дүниеден өткеніне дейін ұйым фирмасында белгілі бір үлес иесі бола алмайды, игерген аз ғана үлесін де сатуға мәжбүр болады; өсиетнама атқарушысы есеп машинасының мүлдем пайдасыз және табыс әкелмейді деп есептейді. Өнертапқыш өз отбасына мұра ретінде ештеңе қалдырмайды. Болашақ жазушының әкесі Мортимер Перри Берроуз (ағыл. Mortimer Perry Burroughs) әйнек өндіретін фабриканың басшысы болған. 

## Жастық шақ
1942 жылы Берроуз өз еркімен армияға кетеді, алайда ол жерде көп болмайды; Уильям жаттығулардан тез шаршайды. Ол көбінесе офицер рөліне жақынырақ болғандықтан берілген жаттығуларды тастауға бел буады. Болашақ жазушы анасының көмегіне жүгініп, қызметке жарамсыз деп жаздырып алады. «Мені қызметте көтерілу құқығынсыз, мерзімсіз қызметке жарамды деп есептеп армияға шақыртады. Әскер жүгінің қиын болатынын сезінгеннен кейін, жындыханадан келісім жасатып алады».

1951 жылдың ортасында Уильям «қытай әдісі» бойынша есірткі қабылдауды тастауға тырысып, АҚШ-та Гинзберг хаттарына дайын тарауларды жіберіп, өзінің алғашқы кітабы бойынша белсенді жұмыс жасайды. Жазушы материалдардың автобиографиялығынан бір тақырыптан екінші тақырыпқа секіріп отырды, осының салдарынан қолжазба мәтіндері екі кітап – «Гомосек» және «Джанки» болып бөлінеді. Бұл кітаптың баспагері ретінде «Ase Books» басып шығаруы керек еді, алайда баспа өкілі автордың шектен тыс гомосексуальді тәжірибесін романға қосудан бас тартады, материалды бөлек екі жұмысқа бөлудің себебі де осы болатын: «Мен «Эйс Буксті» «Джанкиді» басып шығарған редактор ретінде білемін, егер ол «Гомосекті» басып шығарса абақтыға қамалатынын айтқан».

## Өмірінің соңғы кезеңі
## Қайтыс болуы
## Шығармашылығының бағасы
## Шығармалары
Ағылшын тіліндегі бірінші басылымдары:
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:АҚШ жазушылары
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Иосиф Михайлович Туманов

**Иосиф Михайлович Туманов** (шын тегі *Туманишвили*, 1909 жылы 2(15) қаңтарда Тбилисиде дүниеге келіп, 1981 жылы 8 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – совет актері, театр режиссері..

1964 жылы КСРО-ның халық әртісі атағына ие болып, 1950 жылы екінші дәрежелі Сталин сыйлығы лауреаты атанады.

Иосиф Туманов өзінің сахна қызметін 1923 жылдан бастаған. 1929 жылы Ю.А. Завадской басшылығымен драма курсын бітіріп шығады.

1925-1932 жылдар аралығында Завадской Театр-студиясында актерлік қызмет атқарады.

1933-1934 жылдары Мәскеу көркемөнер театрында бас режиссер; ал 1934-1936 жылдары Жаңа театрда режиссер болады. 1951 жылдан бастап ГИТИС-те сабақ беріп, 1965 жылы профессор болады.

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Актёрлер
Санат:Режиссёр
Роман Иринархович Тихомиров

**Роман Иринархович Тихомиров** (1915 жылы 24 маусымда (7 шілде) Саратовта дүниеге келіп, 1984 жылы 4 тамызда Ресейде дүниеден өткен) – совет музыканты, кинорежиссер және сценариші. 

1973 жылы Ресей Федерациясы халық әртісі атағын алған.

Н.А. Рим-Корсаков атындағы ЛГК-ға (скрипка тобына) тапсырып, 1941 жылы бітіріп шығады. Бұдан кейін сол консерваторияның дирижерлік класында оқып, 1945 жылы бітіріп шығады. 

1952-1957 жылдарда Роман Иринархович Новосибирь АТОБ-да режиссер болады. 1958 жылы өзі режиссер және сценариші болған «Евгений Онегин»атты бірінші фильмі экран бетінде жарық көреді.

1962-1977 жылдар аралығында С.М Киров атындағы ЛАТОБ-та режиссер болып жұмыс атқарады. Сонымен қатар Роман Тихомиров телекөрсетілімде де жұмыс істеген.

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар Санат:Ресей сценарийшілері Санат:Ресей кинорежиссёрлері
Санат:КСРО кинорежиссёрлері
Василий Дмитриевич Тихомиров

**Василий Дмитриевич Тихомиров** (шын тегі *Михайлов*, 1876 жылы 29 наурызда Мәскеуде дүниеге келіп, 1956 жылы 20 маусымда дүниеден өткен) – орыс және совет балет әртісі және балетмейстер.
.

1934 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атанған.

1885-1891 жылдарда Мәскеу театр училищесі И.А. Ермолов класында оқыған. 

Керемет қабілетінің арқасында 1891 жылы Петербург хореография училищесіне ауыстырылады. Бұл жерді 1893 жылы бітіріп, Мәскеуге қайта оралады.

Василий Дмитриевич 1893-1935 жылдары Адольф Аданның *«Корсар»*, П.И. Чайковскийдің *«Аққулар өзені»*, А.К. Глазуновтың *«Раймонда»* үздік балет партияларында билеген. 1900-1935 жылдарда ''Үлкен театр]]да балетмейстер үйретушісі болған. 

## Дереккөздер
 

Санат:29 наурызда туғандар
Санат:Ресей сценарийшілері
Санат:1876 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:20 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей балетмейстерлері
Санат:КСРО балетмейстерлері
Санат:Ресей балет әртістері
Санат:КСРО балет әртістері
Санат:Ресей халық әртістері
Ольга Николаевна Тарасова

**Ольга Николаевна Тарасова** (*басқа дерек көздерінде* – Ольга Тарасова-Сахаровская) (1971 жылы 28 ақпанда Ресейде дүниеге келген) – совет және орыс коньки тебушісі.

2004 - 2005 жылдарда көпсайыс түрінен Ресейдің екі дүркін жеңімпазы болған. Коньки тебу спортынан Еуропа мен әлем чемпионаты Кубогіне қол жеткізген. Өзінің спорттық мансабын 1989 жылдан бастаған. Көптеген халықаралық сайыстарға қатысып, жүлделі орындарды иеленген. Ольга Тарасова үлкен спорттағы мансабын 2007 жылы аяқтады.

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар Санат:Ресей сценарийшілері Санат:Балет әртістері
Геворг Амвросьевич Абазян

**Геворг Амвросьевич Абазян** (1946 жылы дүниеге келген) – театр және кино әртісі.

Ереван қаласындағы Капланян атындағы драма театрдың негізін салушылардың бірі. 1967 жылдан бастап Драма театрында жұмыс атқарады.

## Драма театры сахнасындағы рөлдері
* Мольердің *«Амалсыз дәрігер»* – Тибоны; 
* Шекспирдің *«[[Ромео мен Джульетта]]»* – Дәріханашы рөлін; 
* Эдуардо де Филиппоның *«Филумена Мартурано»* – Мигеле рөлін-; 
* Уильям Сароянның *«Менің жүрегім тауларда»* – Канингемді сомдаған. 

Сонымен қатар Геворг Абазян «Цыган» және «Где ты был, человек божий?» фильмдеріне түскен. 

## Дереккөздер
 

Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Армения актерлері
Санат:Армения киноактерлері
Санат:Капланян атындағы драма театр актерлері
Асхаб Абакаров

**Асхаб Абакаров** (1945 жылы 21 тамызда Кахиб, Дағыстанда дүниеге келіп, 1985 жылы 4 қарашада дүниеден өткен) – совет режиссері, актер және суретші .

1969 жылы Ш. Руставели атындағы Тбилиси театр өнері институтында кинорежиссер факультетін бітіреді. Сабағы басталғанша суретші-модельер болып жұмыс істейді.

Т. Абуладзенің *«Ожерелье для моей любимой»*, *«Древо желания» фильмдері*нде костюмдер суретшісі және суретші-қоюшы болып қызмет атқарған. Асхаб Абакаров көлік апатынан қаза табады.
## Дереккөздер
 

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша кинорежиссёрлер
Санат:КСРО кинорежиссёрлері
Санат:XX ғасыр кинорежиссёрлері
Санат:Алфавит бойынша актерлер
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Алфавит бойынша суретшілер
Санат:КСРО суретшілері
Осман Абдурахманов

**Осман Абдурахманов** (1912 жылы Дағыстанда дүниеге келіп, 1969 жылы 29 желтоқсанда дүниеден өткен) – дағыстандық атақты алып, палуан және цирк және кино әртісі

Бойы 2 м 37 см, салмағы 165 кг болған. Ұлты – авар. Цирк көрсетілімдерінде өнерін көрсеткен, сонымен қатар жабайы жануарлармен шайқасқан (Испанияда бұқалармен, Минскте Бизонмен, Душанбе қаласында түйемен). 1930-40 жылдары бірнеше кино эпизодтарына түскен.

## Дереккөздер
 

Санат: 1912 жылы туғандар  
Санат:1969 жылы қайтыс болғандар
Алиага Исмаилоглы Агаев

**Алиага Исмаилоглы Агаев** (1913 жылы 9 наурызда Бакуде дүниеге келіп, 1983 жылы 3 қарашада дүниеден өткен) – азербайжан және совет актері. .

1945 жылы Азербайжан еңбек сіңірген әртісі атағын, 1954 жылы Азербайжан халық әртісі атағын алған. 

Алиага Агаев бала кезінде әкесінен айырылады. 7-сыныпты бітіргеннен кейін 1930 жылы кәсіптік училищеде оқиды. Екі жылдан кейін Париж коммуна зауытында жұмыс істейді. Біраз уақыт өткеннен кейін зауыттың драма үйірмесіне жазылады.

Оның ең бірінші сомдаған рөлі Мырза Фатал Ахундовтың *«Гаджи Гара»* комедиясындағы Гаджи Гара рөлі болды. 1983 жылы достарымен анекдот айтып, күліп отырғанында қайтыс болады.
 
## Дереккөздер
Виктор Иванович Агеев

**Виктор Иванович Агеев** (1887 жылы 17 сәуірде Волгоград облысында дүниеге келіп, 1962 жылы 10 қаңтарда Орынборда дүниеден өткен) – совет актері.

1957 жылы Ресей Федерациясының халық әртісі атағын алған.

Кәсіби сахнаға ең алғаш 1907 жылы шығады. Бұған дейін тек қана қойылымдарға қатысқан. Орыс провинциясының әртүрлі театрларында, Красноярск, Курск, Астрахань, Тамбов, Омбы және Пензада жұмыс істеген. 

1936 жылдан бастап М. Горький атындағы Орынбор драма театрында актерлік қызмет атқарады. 
 
## Дереккөздер
 

Санат:17 сәуірде туғандар
Санат:1887 жылы туғандар
Санат:Дубовкада (Волгоград облысы) туғандар
Санат:10 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1962 жылы қайтыс болғандар
Санат:Орынборда қайтыс болғандар
Санат:Ресей империясы актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Ресей халық әртістері
Евгений Иванович Агеев

**Евгений Иванович Агеев** (1906 жыл, Саратов губерниясы, Кузнецк қаласы - 1976 жыл, Челябі) – совет актері. 

1969 жылы РКФСП халық әртісі атағын алған. 1952 жылы Сталин сыйлығының үшінші дәрежелі лауреаты атанған. 

Евгений Агеев Саратов театр техникумын бітіреді. Мәскеу реалистік театрында, Харьков, Астрахань, Архангельск, Днепропетровск театрларында қойылымдарын сомдаған.

1943 жылы Челябі драма театрында үздік актер ретінде танылады. Челябі драма театрына Евгений Агеев (1943-1976 жылдарда) өзінің 27 жыл өмірін арнаған. Тек қана 1957 жылдан бастап 1963 жылға дейін Омбы драма театрында ойнаған.

## Дереккөздер
 

Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Кузнецкде туғандар
Санат:1976 жылы қайтыс болғандар
Санат:Челябіде қайтыс болғандар
Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:РКФСР халық әртістері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Саратов театралды мектебі түлектері
Санат:Одесса орыс драма театры тұлғалары
Санат:Омбы академиялық драма театры тұлғалары
Санат:Челябі драма театры тұлғалары
Санат:Успен зиратында (Челябі) жерленгендер
Константин Михайлович Сергеев

**Константин Михайлович Сергеев** (1910 жылы 20 ақпанда (5 наурыз) Санкт-Петербургте дүниеге келіп, 1992 жылы 1 сәуірде дүниеден өткен) – орыс және совет балет солисті, балетмейстер және ұстаз.

1957 жылы КСРО-ның халық әртісі атағына, 1946, 1947, 1949, 1951 жылдары Сталин сыйлығы атағына ие болған. 1991 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алған. 

Ленинград хореография училищесінің кешкі курсында оқыған. Студент кезінде И.Ф. Кшесин тобыда билеп бастаған. Училищесін бітіргеннен кейін 1930 жылы С.М. Киров атындағы ЛАТОБ-қа қабылданады. 

1946 жылдан бастап балетмейстер болып жұмыс істейді. 1951-1955 және 1960-1970 жылдары Киров атындағы ЛАТОБ-та бас балетмейстер болады.
 
Ұстаздық шығармашылығын 1930 жылдан бастайды, ал 1973 жылдан бастап Ленинград хореография училищесінде классикалық би мен актер өнерінен сабақ береді. Сонымен қатар Константин Сергеев шетелде де жұмыс істеген.

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар Санат:Актёрлер Санат:Балет әртістері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Владимир Аполлонович Лосский

**Владимир Аполлонович Лосский** (1874 жылы 18 (30) маусымда Киевте дүниеге келіп, 1946 жылы 6 шілдеде Мәскеуде дүниеден өткен) – орыс және совет опера (бас) және оперетта әртісі, камералық әнші, режиссер және ұстаз.

1925 жылы Республиканың еңбек сіңірген әртісі атағын алған. 

1899 жылы Киев университетін бітіреді, 1897-1899 жылдары музыка училищесінде оқиды. Кейінірек білімін Италия, Париж және Бертрамиде жетілдіреді. 

1899-1900 жылдары жекеменшік Мәскеу орыс операсында ән айтады. 1902-1906 жыл]]дары Киев музыка училищесінде, кейінірек Киев және Одесса консерваториясында сабақ береді. 

1906-1918 және 1920-1928 жылдары Мәскеу Үлкен театр сахнасында өнерін көрсетеді.

## Дереккөздер
 

Санат:18 маусымда туғандар
Санат:1874 жылы туғандар
Санат:Киевте туғандар
Санат:6 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1946 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей империясы опера әншілері
Санат:КСРО опера әншілері
Санат:Ресей опера әншілері
Санат:Ресей империясы театр режиссерлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:Ресей театр режиссёрлері
Санат:Ресей империясы музыка педагогтары
Санат:КСРО музыка педагогтары
Санат:Ресей музыка педагогтары
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген әртістері
Санат:Үлкен театрдың опералық труппасы
Санат:Бастар
Санат:Мәскеу консерваториясы оқытушылары
Санат:Екатеринбург мемлекеттік академиялық опера және балет театры тұлғалары
Санат:КСРО мемуаршылары
Иван Валерьевич Агапов

**Иван Валерьевич Агапов** (1965 жылы 29 мамырда Мәскеуде дүниеге келген) – Ленком театр актері. 
. 

Мектепте оқып жүрген кезінде Спесивцев театр-студиясында дайындалады. Мектепті бітіргеннен кейін ГИТИС-ң режиссерлік факультетінің актерлік тобына тапсырады. Сабағынан тыс уақытта Маяковский атындағы театрда қызмет атқарады. Ол жерде Иван Агапов *«Правда хорошо, а счастье лучше»*, *«Страсти по Митрофану»*, *«Закат»* қойылымдарын сомдайды. 1989 жылы институтын бітіргеннен кейін Ленком театрына шақырылады. 1999 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атағын алған.

## Дереккөздер
 

Санат:КСРО актерлері
Санат:Ресей актерлері
Якуб Арбес

**Якуб Арбес** (12 маусым 1840 жыл, Прага – 8 сәуір 1914 жыл,Прага) – чех жазушысы және журналист. 
.

1868-1873 жылдары «Národní listy» газетінің шеф-редакторы болып жұмыс істейді. 

1873 жылы бір мақаласы үшін 15 жылға сотталады, алайда бір жылдан кейін ақталып шығады. 

1876-1879 жылдары «Prozatímní divadlo» театрының драматургі болады. 1880-1881 жылдары Миколаш Алешпен бірігіп, сатиралық «Гном» журналын шығарады. 

## Романеттолары
*Азаптайтын отырғыштағы ібіліс (Ďábel na skřipci), 1866 
*Сұр көзді әзәзіл (Sivooký démon), 1873 
*Әулие Ксаверий (Svatý Xaverius), 1873 
*Ғажап құдай-ана (Zázračná madona), 1875 
*Ньютонның ақылы (Newtonův mozek), 1877 
*Акробаттар (Akrobati), 1878 
*Эфиопиялық лилия (Ethiopská lilie), 1879 

## Романдары
*Бүгінгі күндегі қансорғыштар (Moderní upíři), 1879 
*Сотқарлар (Štrajchpudlíci), 1883 
*Мессии (Mesiáš), 1883 
*Әлемнің періштесі (Anděl míru), 1889 
*Адамзаттың соңғы күндері (Poslední dnové lidstva), 1895 
*Оғаш мінез (Záhadné povahy), 1909
*Чех Паганині (Český Paganini) 

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар  Санат: Журналистика
Ярослав Врхлицкий

**Ярослав Врхлицкий** (лақап аты – Jaroslav Vrchlický; шын аты-жөні Эмиль Фрида, чех. Emil Frída; 17 ақпан 1853 жыл, Лоуни – 9 қыркүйек 1912 жыл, Домажлиц) – чех ақыны, драматург, аудармашы.

Чех әдебиетінде *«космополитикалық»* деп аталатын мектептің негізін салған. Оның шығармашылығы төрт кезеңнен тұрады. 
* 1-кезеңге: 
** *«Эпикалық поэмалар»* (Epické básně, 1876), 
** *«Рух және әлем»* (Duch a svět, 1878),
** *«Симфониялар»* (Symfonie, 1878), 
** *«Виттория Колонна»* (Vittoria Colonna), 
** «Аңыздар» (екі кітап) (Mýty, 1879), 
** *«Әулие Прокоп туралы аңыз»* (Legenda o svatém Prokopu) және т.б. шығармалары жатады. 
* 2-кезең: 
**  Врхлицкий шығармашылығының шарықтау шегіне жеткен тұсы. Бұл кезеңге *«Гипподамиясы*(Hippodamie, 1889-1891) трилогиясы, 
**  *«Ағалар»* (1889) және *«Карлштейндегі түн»* (Noc na Karlštejně, 1885) атты комедиялары жатады. 
* 3-кезең: 
**  1894-1903 жылдар: Құлау мен дағдарыс кезеңі. *«Құдайлар мен адамдар»* (1899), 
*«Арнаулар»* (Votioni desky, 1902) атты шығармалары осы кезеңнің жемістері.
*  4-кезең: ақынның соңғы жылдары
**  *«Маржан аралдары»* (Korálové ostrovy, 1908) және 
** *«Өмір тармағы»* (Strom života, 1910) атты шығармалар жазған. 

Сондай-ақ Данте, Торквато Тассо,Ариосто, Бодлер және Гюголардың шығармаларын аударған. 

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар  Санат: Драматургтер Санат: Аудармпшылар
Адольф Гейдук

**Адольф Гейдук** (6 маусым 1835 жыл, Рыхмбурк – 6 ақпан 1923 жыл, Писек) – чех ақыны, жазушы. 
.

Прагада, кейін Брно қаласында білім алған. Париждік училищеде сызудан сабақ береді. 1876 жылы Umělecká Beseda деп аталатын суретшілер одағының төрағасы болып сайланады. Ол 60-қа жуық поэтикалық жинақ құрастырған. Оның өлеңдерінің көбісі әнге арнап жазылған. *«Атаның өсиеті»*(Dědův odkaz), *«Құстың әндері»* (Ptačí motivy) атты эпикалық шығармалар жазған.

## Лирикалары (таңдамалы)
*Өлең (Básně) 
*Солған жапырақтар (Zaváté listy) 
*Толқында (Na vlnách) 
*Қара күнге (Na černé hodince) 
*Цимбал және скрипка (Cimbál a husle) 
*Орман гүлдері (Lesní Kvítí) 
*Für Jan Krejčí – За Яна Крейча (Za Janem Krejčím) (чех геологі Ян Крейч туралы естелік) 

## Прозалары (таңдамалы)
*Екі таныс туралы (O dvou přátelích) (1860) 
*Витава (Vltava).

## Дереккөздер
 

  Санат: Драматургтер Санат:Чехия аудармашылары

Санат:1835 жылы туғандар
Санат:1923 жылы қайтыс болғандар
Ян Непомук Неруда

**Ян Непомук Неруда** (9 шілде 1834 жыл (1834.07.09) – 22 тамыз 1891 жыл) – чех жазушысы, ақын және журналист.
. 

Чехиядағы сыни реализмнің ірі өкілі. Прагада саудагердің отбасында дүниеге келген. Сонда құқық және философия факультетінде білім алады. 

1857 жылы *«Қабір гүлдері»* атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарыққа шығады. Оның құрметіне аталған Прага қаласында көше бар.

## Таңдамалы еңбектері
* 1857 – *«Қабір гүлдері»* (Hřbitovní kvítí) 
* 1867 – *«Өлең кітаптары»* (Knihy veršů) 
* 1878 – *«Ғарыштық әндер»* (Písně kosmické) 
* 1883 – *«Қарапайым сарындар»* (Prosté motivy) 
* 1896 – *«Жұманың ынтық әндері»* (Zpěvy páteční).

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар  Санат: Драматургтер Санат: Журналистика
Витезслав Галек

**Витезслав Галек** (сондай-ақ Виктор, Винценц) (5 сәуір 1835 жыл (1835.04.05), Одоленсвассер – 8 қазан 1874 жыл, Прага) – чех ақыны, драматург, жазушы, журналист, әдебиет сыншысы және публицист.

Ян Нерудамен бірге заманауи чех поэзиясының негізін қалаушылар болып саналады. 1861 жылдан бастап «Národní listy» журналында редактор болады. Витезлав жеңіл және оптимистік стилімен танылады. Өкпе қабынуынан қайтыс болған.

## Драмалары
* *«Алексей Царевич»* - (1830) 
* *«Король Рудольф»* - (1860) 
* *«Король Вукашин»* - (1862) 
* *«Сергей Катилина» * - (1863) 
* *«Антон мен Тамара»* - (1866)

## Дереккөздер
 

Санат:5 сәуірде туғандар
Санат:1835 жылы туғандар
Санат:Одоленсвассерде туғандар
Санат:8 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1874 жылы қайтыс болғандар
Санат:Прагада қайтыс болғандар
Санат:Чехия ақындары
Санат:Чехия драматургтері
Санат:Чехия жазушылары
Санат:Чехия журналистері
Ян Коллар

**Ян Коллар** (29 шілде 1793 жыл, Мошовце – 24 қаңтар 1852 жыл, Вена) – словак саясаткері, ақын,философ және лютеран дін қызметкері, поэзиядағы панславизмнің негізін салушы. 
. 

Кедей отбасында туған. 1821 жылы Прага қаласында 76 сонеттен тұратын "Básnè Jana Kollara" атты өлеңдер жинағын басып шығарады.

1824 жылы "Slavy Dcera" деген атпен 150 сонеті, ал 1832 жылы 600 сонеті жарық көреді. Сонымен қатар, журналдарға трактаттар жазған. Прага қаласынан шыққан "Spisy Jana Kollàra" атты 4 томдық кітабы автобиографиялық туынды. Кейбір сонеттері поляк, неміс, француз және ағылшын тілдеріне аударылған, сондай-ақ Н.В. Бергтің орыс тіліне аударған сонеттері де бар. 

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар  Санат: Саясаткерлер Санат: Философия
Энрико Авотс

**Энрико Авотс** (1952 жылы 2 қарашада Ригада дүниеге келген) – совет және Латвия актері.
.

1972 жылы Я. Райнис атындағы 8-ші Рига орта мектебінің кешкі бөлімін және Я. Витола атындағы Латвия мемлекеттік консерваториясында театр факультетін бітіреді. 

1976-1992 жылдарда Латвия мемлекеттік жас көрермен театрында актер қызметін атқарады. Киноға түсіп, 1973 жылы *«Цыплят по осени считают»* атты жастар фильмін дебютке шығарады. Актриса Майя Эглитпен бірге отбасын құрған. 

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар
Харий Авенс

**Харий Авенс** (1910 жылы 21 қазанда Вецпиебалг болысында дүниеге келіп, 1976 жылы 27 желтоқсанда дүниеден өткен) – совет және Латвия актері.
.

 1928 жылы Цесвайн орта мектебін және 1931 жылы Ригада Э. Фельдманис театр курсын бітіреді. Харий Авенс Латвия университетінің заң жүргізу және халық шаруашылық факультетінде оқиды. 

1930-1938 жылдарда Ұлттық театрда актерлік қызметін атқарады. Неміс армиясы әскери-құрылыс бөлігінде жұмыс істеген. Режиссер ретінде кішкентай эпизодтық рөлдерге шақырылған. Харий Авенс көптеген киноларға түскен. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Андре Жид

**Андре Жид**  22 қараша 1869 жыл, Париж – 19 ақпан 1951 жыл, сонда) – атақты француз жазушысы, Нобель сыйлығының иегері (1947).
. 

Жид көркемдік тілі жағынан символистерге жақын болды. *«Жер дәмі»* (фр. Nourritures terrestres, 1897) атты шығармасы сынға ұшырады. Париждегі (1935) антифашизмге қарсы жазушылар конгресіне қатысады. КСРО-да шығармалар жинағы жарық көреді. 1936 жылы *«КСРО-дан қайта оралу»* атты кітабы басылып шығады. Осыда кейін КСРО-да оның атын атауға және кітаптарын шығаруға тыйым салынады. Франциядағы ұлтшылдардың басқыншылығы кезінде Туниске көшіп келеді (1942).

## Таңдамалы шығармалары
**Изабелла* (Isabelle), 1911. 
**Ватиканның жер асты* (Les Caves du Vatican), 1914. 
**Пасторальді симфония* (La Symphonie pastorale), 1919. 
**Роберт* (Robert), 1930.

## Дереккөздер
 

  Санат: Жазушылар
Санат:22 қарашада туғандар
Эльза Триоле

**Эльза Триоле** , туғандағы аты Элла Юрьевна Каган, 24 қыркүйек 1896 жыл, Москва – 1970 жыл, Сент-Арну-ан-Ивелин) – француз жазушысы, аудармашы, Гонкуров сыйлығының иегері (1944). 

1922 жылдан бастап әдеби шығармашылықпен айналысады. *«Таитида»*, *«Қойбүлдірген»* және т.б. шығармаларын жарыққа шығарады. КСРО-да *«Нейлонды ғасыр»*, *«Шақырылмаған қонақ»* атты шығармалары басылады. 1970 жылы қаңтарда «Таң сәріде бұлбұлдың үні шықпайды» атты соңғы романы жарық көреді. Сол жылы маусым айында жүрек талмасынан қайтыс болады. Эльзаның көздері әдемі болған. Оған күйеуі Арагон поэма арнайды, ал Анри Матисс *«Эльзаның көздері»* атты сурет салған.

Санат:Франция жазушылары
Санат:Аудармашылар
Санат:Франция аудармашылары
Жорж Жозеф Кристиан Сименон

**Жорж Жозеф Кристиан Сименон** , 13 ақпан 1903 жыл, Льеж, Бельгия – 4 қыркүйек 1989 жыл, Лозанна, Швейцария) – француз тілді бельгиялық жазушы, әдебиеттегі детектив жанрындағы ең ірі тұлғалардың бірі. 
. 

Комиссар Мегрэ туралы детективтің авторы. Комиссар қатысқан 80 шығармасы бар. 1929 жылдары *«Қашқын Нокс »*, *«Мадемуазель Икс»*, *«Галле мырза қайтыс болды»*, *«Бастың бағасы»* атты шығармалар жазады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі адамдардың азапты өмірі *«Остендцтер қауымы»* (1946), *«Қардағы батпақ»* (1948) және *«Поезд»* (1951) сияқты шығармаларында көрініс тапқан. 1952 жылы Бельгия Корольдік Академиясының мүшесі болады. Сименонның шығармалары әлемнің көптеген тілдеріне аударылған. 

## Дереккөздер
 

Санат: Тұлғалар  Санат: Жазушылар
Натали Саррот

**Натали Саррот** ; туғандағы аты-жөні Наталья Ильинқызы Черняк; 18 шілде 1900 жыл, Иваново-Вознесенск, Ресей империясы – 19 қазан 1999 жыл, Париж (Франция)) – адвокат, француз жазушысы, «жаңа романның» негізін салушы. 

Ол көбінесе психологиялық шығармалар жазған. Француз сыншылары Сарроттың шығармаларына *«Ғасырдың әдеби константы»* деген баға береді. 1925 жылы Париж университетінің Заң факультетін бітіріп, 1940 жылға дейін сонда адвокат болып жұмыс жасайды.

## Шығармалары
*«Тропизмдер» *(«Tropismes», 1939)* 
*«Белгісіз біреудің портреті» *(«Portrait d’un inconnu», 1948)* 
*«Мартеро» *(«Martereau», 1959)* 
*«Планетарий» *(«Le Planetarium», 1959)* 
*«Алтын жемістер» *(«Les Fruits d’or», 1964)*
*«Өмір мен өлімнің арасында» *(«Entre la vie et la mort», 1968)* 
*«Ақымақтар айтады...» *(«Disent les imbeciles», 1976)* 
*«Театр» *(«Theatre», 1978) – сценарийлер жинағы *
*«Балалық шақ» *(«Enfance», 1983)*

Санат:1900 жылы туғандар
Санат:1999 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция жазушылары
Филипп Соллерс

**Филипп Соллерс** ; шын аты-жөні Филипп Жуайо) – француз жазушысы, әдебиеті сыншысы, эссеші, 20 шақты романның авторы. 
.

Оның тұңғыш романы *«Біртүрлі жалғыздық»* (Une curieuse solitude, 1958) деп аталады. Оның ұлы шығармашылық жолы 1960 жылдан басталады. 1973 жылы ешқандай тыныс белгілерін қолданбай, *«Жұмақ»* (Paradis) атты роман жазады. 

## Өмірінің соңында шыққан романдары
*«Студия» (Studio, 1997) , 
*«Құштарлыққа құмарту» (Passion fixe, 2000), 
*«Көңілдестің жұлдызы» (L’Etoile des Amants, 2002),
* "Une vie divine" (2006). 
Сонымен қатар эссеші ретінде де танылады. Медичи (1961) және Фенеон (1958) сыйлықтарының иегері. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар  Санат: Әдебиетшілер
Франсуаза Саган

thumb

**Франсуаза Саган** , шын аты-жөні – Куаре (фр. Quoirez); 21 маусым 1935 жыл, Кажар – 24 қыркүйек 2004 жыл, Онфлёр (Нормандия)) — француз жазушысы, драматург.

1985 жылы князь Монаконың сыйлығына лайық деп танылды. Оның 19 жасында шыққан *«Сәлем, қайғы-мұң!»* атты тұңғыш повесі мол табыс алып келді. Әлемнің 30 тіліне аударылып, экранға шығады. Шығармаларының негізгі тақырыбы – махаббат, жалғыздық, өмір туралы болды.

## Романдары
* Сәлем, қайғы-мұң! */ Bonjour tristesse, Éditions Julliard*, 1954.
* Көмескі күлкі */Un certain sourire*, 1956. 
* Айдан соң, жылдан соң */ Dans un mois, dans un an*, 1957. 
* Брамсты сүйесіз бе? */ Aimez-vous Brahms ?*, 1959. 
* Сиқырлы бұлттар */ Les Merveilleux Nuages*, 1961. 
* Қорғаушы періште */ Le Garde du cœur, Éditions Julliard*, 1968. 
* Салқын судағы кішкене күн */ Un peu de soleil dans l’eau froide*, 1969. 
* Жандағы көгерген жерлер */ Des bleus à l'âme*, 1972 
* Белгісіз профиль* / Un Profil perdu*, 1974. 
* Қаңғыбас */ Le Chien couchant*, 1980. 
* Боянған әйел */ La Femme fardée*, 1981.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Жазушылар
Луи-Фердинанд Селин

**Луи-Фердинанд Селин** , шын аты-жөні – Дету́ш, Destouches; 27 мамыр жыл , Курбевуа – 1 шілде 1961 жыл, Мёдон) – француз жазушысы, мамандығы дәрігер. 
. 

1932 жылы Францияда жарық көрген *«Түн өлкесіне саяхат»* (Voyage au bout de la nuit) және 1936 жылғы *«Қарызға өлім»* (Mort à crédit) атты романдары мол табыс алып келді, сондай-ақ әлемнің көптеген тілдеріне аударылады. Өмірінің соңында екі томнан тұратын автобиографиялық триллогия («Қамалдан қамалға» (D’un château l’autre) (1957), «Солтүстік» (Nord) (1960)) жазады. Оның үшінші романы *«Ригодон»* (Rigodon) 1969 жылы басылып шығады. Селиннің жүз жылдығына арнап неміс телебағдарламасы *«Селиннің құлауы»* атты фильм түсіреді. 

## Кітаптары
*Түн өлкесіне саяхат / Voyage au bout de la nuit (1932, орысша аудармасы 1934) 
*Қарызға өлім/ Mort à crédit (1936, орысша аудармасы 1994) 
*Mea Culpa / Mea Culpa (1936) 
*Мәйіттер мектебі / L’Ecole des cadavres (1938) 
*Guignol’s Band, немесе Паяцтер I / Guignol’s band (1944) орысша аудармасы 2001) 
*Траншея / Casse-pipe (1949) 
*Солтүстік / Nord (1960, орысша аудармасы 2003).

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Жазушылар
Филипп Супо

**Филипп Супо**, 2 тамыз 1897 жыл, Шавиль, Жоғарғы Сена – 12 наурыз 1990 жыл, Париж) – француз ақыны және прозашы. 
.

Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Андре Бретон және Луи Арагонмен бірге дадаизмнің негізін қалаушылардың бірі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тунисте радиожурналист болып жұмыс істейді. 
Өлеңдері мен романдарынан бөлек, француз жазушылары туралы эсселер қалдырған (Лабиш, Мюссе және т.б.). Француз академиясының поэтикалық сыйлығының иегері (1972). Оған арнап *«Филипп Супо және сюрреализм»* (1982) атты деректі фильм түсірген. 

1994 жылы Супоның достары *«Филипп Супоның дәптерлері»* атты кітап басып шығарады. 

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар  Санат: Әдебиетшілер
Ромен Гари

**Ромен Гари** (, шын аты-жөні Роман Кацев — ; 21 мамыр, 1914, Вильнюс, Ресей империясы — 2 желтоқсан, 1980, Париж, Франция) – еврей тегінен шыққан француз жазушысы, кинорежиссёр, елші.

Екі рет Гонкур сыйлығын иеленген (1956, 1975, Эмиль Ажар атындағы). 1945 жылы тұңғыш новелласы жарық көреді. Роменнің Вильнюс қаласында тұрған үйіне ескерткіш тақта орнатылған. *«Таңсәрідегі уәде»* деп аталатын автобиографиялық романында анасы екеуінің арасындағы қарым-қатынасы жазылған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Францияға келіп, елшілік қызметін атқарады. 

## Кітаптары
*Еуропалық тәрбие */ Education européenne (1945, орысша аудармасы 2004)* 
*Қызғалдақ */ Tulipe (1946, орысша аудармасы 2004)* 
*Аспанның тамырлары */ Les racines du ciel (1956, орысша аудармасы 1999)* (Гонкуров сыйлығы) 
*Таңсәрідегі уәде */ La promesse de l’aube (1960, орысша аудармасы 1993)* 
*Джонни Кёр */ Johnie Coeur (1961)* 
*Л. ханым */ Lady L. (1963, орысша аудармасы 1993)* 
*Шаңғы дүрлікпесі */ The ski bum (1965)* 
*Сганарель үшін */ Pour Sganarelle (1965)* (эссе) 
*Жұлдық жалмаушылар */ Les mangeurs d’étoiles (1966, орысша аудармасы 1999)* 
*Қош бол, Гари Купер!* / Adieu Gary Cooper (1969, орысша аудармасы 2002)* 
*Ақ ит / Chien blanc *(1970, орысша аудармасы1998)* 
*Қызыл теңіздің қазыналары*/ Les trésors de la Mer Rouge (1971)* 
*Еуропа / Europa *(1972, орысша аудармасы 2004)*.

## Дереккөздер

Санат:Франция жазушылары
Санат:Франция кинорежиссёрлері
Мишель Уэльбек

**Мишель Уэльбек** , (miʃɛl wɛlˈbɛk); 26 ақпан 1958 жыл, Реюньон аралы) – француз жазушысы, ақын. 
.

*«Элементар бөлшектер»* (1998) атты романы үшін Қараша сыйлығын және *«Карта және шекара»* (2010) атты романы үшін Гонкуров сыйлығын иеленеді. 2005 жылы *«Аралдың мүмкіндіктері»* романы үшін «Интералье» сыйлығын иеленеді. Ол өзінің кітаптарының желісінде деректі фильм түсіреді. 1991 жылы *«Тірі қалу»* атты тұңғыш эсселер жинағын шығарады. Бір жылдан кейін *«Бақыт жолында»* атты поэтикалық жинағы жарық көреді. Сонымен қатар ислам дініне сыни көзқараста болған. 

## Өлең жинақтары
*Бақыт жолын қуу */ La Poursuite du bonheur (1992, рус. перевод 2005)* 
*Күресудің мәні */ Le sens du combat (1996, рус. перевод 2005)* 
*Қайта туу */ Renaissance (1999, рус. перевод 2005)*.

## Дереккөздер
 

Санат:Тұлғалар
Санат:Франция жазушылары
Джейн Эйр

**«Джейн Эйр»** ( ) (роман) – Шарлотта Бронтенің классикалық романы, Британиядағы ең әйгілі романдардың бірі. 

Алғаш рет 1847 жылы *«Jane Eyre: An Autobiography»* деген атпен басылып шыққан. Бірден оқырмандардың және сыншылардың жүрегін жаулап алған. Роман готикалық дәстүр ұстанымымен жазылған. BBC нұсқасы бойынша «ең үздік 200 кітап» тізімінде *«Джейн Эйр»* романы оныншы орында тұр. Көптеген романдардың жазылуына түрткі болған. Кітап желісі бойынша 1934 жылдан бері біраз фильм түсірілген.

## Басылым
Роман алғаш рет 1847 жылы Лондонда Джордж Смит баспасында (Smith, Elder & Company) жарық көрді. Алғашында шығарма «Jane Eyre: An Autobiography» деген атпен және Каррер Белл ''(Currer Bell) бүркеншік атымен жарық көрді. Кітап жарық көре салысымен оқырмандардың көңілінен шығып, үлкен танымалдылыққа және сыншылар тарапынан, соның ішінде Уильям Теккерейден жағымды пікірлерге ие болды. Шығарманың екінші басылымын автор Уильям Теккерейдің құрметіне арнап шығарды. 

## Шығарма желісі
Шығармада өзінің тәуелсіз мінезімен өмір қиындықтарына төтеп берген кішкентай қайратты қыздың өмірі, балалық шағы, өмір жолын табу кезінде басынан өткендері жайлы әңгімеленеді. 

Оқиғалар бірінші жақтан баяндалады. Джейн Эйрдің ата-анасы кішкентай кезінде қайтыс болады. Кішкентай Джейн жетім қалғанда оны өз қамқорлығына алған Рид мырза (Джейннің анасының ағасы) да көп ұзамай қайтыс болады. Баяндау Джейн он жасқа толғаннан басталады. Кішкентай, әлсіз, бірақ жігерлі мінезді бала өте тұйық болып өседі. Ол Рид мырзаның әйелі мінезі өте қатты, билеп-төстеуге бейім Сара Ридтің қолында өседі. Сараның Джон, Элиза және Джорджиана атты үш басласы болады. Олар Джейнге жиен болып келеді. Джейн Сара жеңгесінің махаббатын, жылулығын көру үшін көп талпынады, бірақ еш нәтиже шықпайды. Өйткені Рид ханым бұл қызды жек көретін. Джейннің жалғыз қорғаушысы болды, ол осы үйдің қызметін істейтін Бесси Ли болатын. 
Бір күні Джейн мен Рид отбасының қызған темірдей күйіп тұрған қарым-қатынасы соңғы нүктеге дейін ушықты. Джон Рид кішкентай Джейннің басын жарады. Сол кезде кішкентай Джейн оған есесін қайтарады. Үйдегі айқай-шуды естіген Рид ханым тағы да Джейнді жазалайды. Қызыл бөлме – кішкентай және басы жарылған Джейн үшін жазаның ең қатаң түрі болды. Кезінде Рид мырза қайтыс болған қызыл бөлмеге бармаудың амалын іздеген Джейн жазалаудың басқа түрін сұрайды. Бірақ мұнысынан да түк шықпайды. Мұндай сұмдықты көтере алмаған Джейн талып қалады.

## Дереккөздер
 

Санат: Романдар
Жан Жене

thumb|right|200px|Жан Жене
**Жан Жене** ; 1910-1986 жылдар) – француз жазушысы, ақын және драматург.

1960 жылдың соңында елдің саяси өміріне белсенді араласады. Франциядағы африкандық келімсектердің өмірін жақсарту мақсатында ұйымдастырылған қозғалысқа қатысады. «Махаббат әні» */ Un Chant d’Amour* (қысқаметражды) (1950) және «Басында ұры болған */ Am Anfang war der Dieb*(қысқаметражды, деректі) (1984) атты фильмдердің режиссері. 1986 жылы қайтыс болған, Мароккода жерленеді.

## Өмірбаян
Жан Жене 1910 жылы 19 желтоқсанда Парижде дүниеге келген. Жанның анасы, психикасы тұрақсыз әйел оны шаруа отбасына тәрбиелеуге берді. Бала кезінде Генет он жасында ұрлық жасады деп айыпталғанға дейін тақуа, мойынсұнғыш бала болған. Кейін оның ұрлық жасамағаны белгілі болды. Дүниеге ренжіген ол ұры боламын деп шешті. Джин бұл туралы кейінірек былай деп жазды: «Мен мені жоққа шығаратын әлемді жоққа шығаруды шештім». Кішкентай кезінен Генеттің өмірі түрлі қиындықтар мен қиындықтарға толы болды - көптеген ұрлықтары үшін ол 15 жасында Метрдегі кәмелетке толмағандар колониясына түседі. Колонияда Жан бірден бірнеше жасөспірімнің кәнизаты болды, оны мақтан тұтады. Жазушының осы колонияда өткен өмір кезеңі оның «Раушан кереметі» романының сюжеті үшін негіз болды (Miracle de la rose, 1946). 1927 жылдың желтоқсан айының ортасында Генет колониядан қашып кетті, бірақ көп ұзамай сол жерге қайтарылды. Түрмеден құтылу үшін 18 жасар Жан Шетелдік легионға шақырылды, бірақ көп ұзамай өзімен бірге офицерлердің бірінің жеке заттарын алып, қашып кетті және жүйелі түрде ұсақ ұрлық жасағаны үшін бірнеше рет түрмеге жіберілді. жалған құжаттарды пайдалану және қаңғыбастық. Францияда неміс оккупациясында ол барлық уақытта дерлік түрмеде отырды.

## Романдары мен автобиографиялар
*Гүлдердің құдай-аналары(1944) 
*Раушан гүл туралы керемет / Miracle de la rose (1946) 
*Жерлеу рәсімі / Pompes funèbres (1947) 
*Керель / Querelle de Brest (1947) 
*Ұрының күнделігі / Journal du Voleur (1949) 
*Ғашық тұтқын / Un captif amoureux (1986) 

## Пьесалары
*Қызметшілер / Les Bonnes (1947) 
*Ол / Elle (1955) 
*Балкон / Le Balcon (1956) 
*Негрлер / Les Nègres (1959) 
*Батпақ / Le Bagne (1994). 

## Дереккөздер
 

Санат:19 желтоқсанда туғандар
Санат:1910 жылы туғандар
Санат:Парижде туғандар
Санат:15 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:1986 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Франция ақындары
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:XX ғасырдағы Франуия драматургтері
Санат:Франция жазушылары
Санат:XX ғасырдағы француз ақындары
Санат:Эротикалық әдебиет авторлары
Санат:Экзистенциалистер
Санат:Франция коммунистері
Санат:Франция әскерге қарсы белсенділері
Санат:Көмей обырынан қайтыс болғандар
Санат:Француздық шетелдік легион сарбаздары
Санат:Франция қылмыскерлері
Санат:Қашқындар
Санат:Ұрылар
Санат:Гомосексуализмге қарсы заңнама бойынша сотталғандар
Санат:Қамау орнынан қашып шыққандар
Кейт Уинслет

**Кейт Элизабет Уинслет** , 5 қазан 1975 жыл, Рединг, Ұлыбритания) – британдық актриса.

## Өмірбаяны
«BAFTA» (1996, 2009), «Оскар» (2009) және екі «Алтын глобус» сыйлықтарының иегері. *«Разум и чувства»* (1995), *«Титаник»* (1997), *«Айрис»* (2001), *«Вечное сияние чистого разума»* (2004) фильмдеріндегі рөлімен көпшілікке кеңінен танымал. Экранға алғаш рет он екі жасында, жарнама ролигінде шыққан. Театр сахнасында да тәжірибесі бар. Кинодағы дебюті 1994 жылы «Небесные создания» триллерімен басталады. 1997 жылы «Титаник» фильмінен кейін атақты жұлдыздардың біріне айналады.

## Фильмдері

*«Первый рыцарь при дворе короля Артура» (1995), 
*«Титаник» (1997),
*«Айрис» (2001), 
*«Заражение» (2011), т.б.

## Дереккөздер
 

Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Гвинет Пэлтроу

**Гвинет Кейт Пэлтроу** (; 27 қыркүйек, 1972 жыл, Лос-Анджелес) – америка актрисасы әрі әнші.

1998 жылы ең үздік әйел рөлі үшін «Оскар» сыйлығын, 2011 жылы комедиялық телехикаяда ең үздік актриса категориясы бойынша «Эмми» сыйлығын алған. Coldplay тобының мүшесі Крис Мартиннің жұбайы. Үлкен экранға «Крик» фильмімен шыққан. 2000 жылы Хью Льюиспен (Huey Lewis) бірге *Cruisin* әнін жазып шығарады. 2005 жылы Estée Lauder иіссу компаниясының өкілі атанды. 

## Фильмдері
*«Капитан Крюк» (1991), 
*«Осторожно, двери закрываются» (1998), 
*«Заражение» (2011),
Темір адам
Темір адам 2
Кекшілдер
Темір адам 3
Капитан Америка 3

## Дереккөздер

Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Дев Патель

**Дев Пате́ль** ( 23 сәуір 1990 жыл, Лондон, Ұлыбритания) – британдық актер. 

«Миллионер из трущоб» фильмінде басты рөлді және *«Молокососы» телехикаясы*нда Анвардың рөлін сомдаған. Мансабын жасөспірімдерге арналған *«Skins» (2007-2008) хикаяты*на түсіп бастаған. Алайда көпшілікке «Миллионер из трущоб» (2008) фильміндегі Джамалдың рөлімен кеңінен танылған. Осы рөлі үшін «British Independent Film Award», «Critics Choice Award», «CFCA Award», «NBR Award» және «PFCS Award» сыйлықтарымен марапатталған болатын. Патель кәсіпқой спортпен айналысады. Таэквондодан қара белдігі бар, көптеген халықаралық жарыстардың жеңімпазы. 

## Фильмдері
*«Повелитель стихий», 
*«Лучший отель Мериголда» (2010). 

## Дереккөздер
 

Санат:Режиссёр
Санат:Ұлыбритания актерлері
Чарли Шин

**Ча́рли Шин** (ағыл. Charlie Sheen; шын аты Ка́рлос И́рвин Эсте́вес , 3 қыркүйек 1965 жыл, Нью-Йорк, АҚШ) – американдық актер, актер Мартин Шиннің кіші ұлы.

Мансабының бастапқы кезінде «Взвод», «Дух мщения» және «Уолл-стрит» фильмдеріне түскен. Сонымен қатар «Спин-Сити» және 2003 жылдан 2011 жылға дейін түсірілген «Два с половиной человека» телехикаяларындағы рөлдерімен де танымал. Осылайша ол 2010 жылы жалақысы жоғары актерлердің қатарына қосылады (сериалдағы эпизоды үшін 1,8 млн $). Сондай-ақ ол қоғамдық және жеке өміріндегі жанжалдарымен да атақты.

## Фильмдері
*«Красный рассвет» (1984), 
*«Быть Джоном Малковичем» (1999), 
*«Уолл-стрит: Деньги не спят» (2010), т.б.

## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ актерлері
Бен Стиллер

**Бенджамин** (**Бен**) **Эдвард Стиллер** (; 30 қараша 1965, Нью-Йорк) – америка актері және кинорежиссер. 

Алғаш рет 10 жасында өзінің анасы ойнаған телехикаяға түскен. Кинодағы дебюті 1987 жылы Стивен Спилбергтің *«Империя солнца» фильмі* болған. 1992 жылы MTV арнасында *«Бен Стиаллердің Шоуы»* атты юмористік бағдарламаны жүргізе бастады. Алайда бір жылдан кейін бағдарлама жабылады. Стиллер режиссерлік жұмыспен айналыса бастайды («Реальность кусается», «Кабельщик»). Бұнымен өзін шектеп қоймай, киноларға да түсіп жүреді. Әр жыл сай Беннің қатысуымен комедиялар шығып отырған.

## Фильмдер тізімі
* Жақын туысқан (1989)
*Стелла (1990)
*Тозақтан сәлем (1992)
*Мадагаскар (2005)
*Мадагаскар 2 (2008)
*Сәтсіздік сарбаздары (2008)
*Маркпен танысу (2009) 
*Гринберг (2010) 
*Мадагаскар 3 (2012) 
*Уолтер Миттидің жұмбақ өмірі (2013) 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* .
* 
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:30 қарашада туғандар
Санта-Барбара

**«Санта-Барбара»** (телехикая) – АҚШ-та 1984 жылдың 30 шілдесінен бастап 1993 жылдың 15 қаңтарына дейін көрсетілген 2137 сериялы телехикая. 

Санта-Барбара қаласында түсірілген. Германияда қысқартылып 2123 сериясы ғана көрсетілген. Миллиондаған көрермендердің жүрегін жаулап алған хикаятта керемет бай Кэпвелл әулетінің бастан кешірген оқиғалары жайлы баяндалады. Түсіру барысында басты кейіпкерлерді сомдайтын актерлер бірнеше рет ауысып отырған.
 
## Дереккөздер
 

Санат:АҚШ телесериалдары
Санат:NBC телебағдарламалары
Андре Моруа

**Андре Моруа** , шын аты-жөні Эмиль Саломон Вильгельм Эрзог, Émile-Salomon-Wilhelm Herzog, 1885-1967) – француз жазушысы және француз академиясының мүшесі. 
 .

*«Махаббат тәлкегі»* (1928) және *«Отбасылық орта»* (1932) атты психологиялық романдар жазған. Шелли, Байрон, Бальзак, Тургенев, Жорж Санд, Гюго туралы биографиялық еңбектер жазған. Бірінші дүниежүзілік соғыс уақытында әскери аудармашы болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз әскерінің капитаны болады. 1921 жылы *«Дәрігер О’Грэди жайлы сөз»* (Discours du docteur O’Grady) атты романы жарыққа шығады. Соғыстан кейін «Круа-де-фё» журналында жұмыс істейді. 

## Орыс тіліне аударылған еңбектері
*Моруа А. Дюма. Мәскеу: Молодая гвардия, 1962. – 544 б.; 2-бас.: 1965 («ЖЗЛ») 
*Моруа А. Александр Флемингтің өмірі / Аударған И.Эрбург. – Мәскеу. «Молодая гвардия», 1964. – 336 б. – (ЖЗЛ; Вып. 379). – 100000 дана. 
*Моруа А. Жорж Санд. Мәскеу: Молодая гвардия , 1968. – 416 б. («ЖЗЛ») 
*Моруа А. Париж. Мәскеу: Искусство, 1970. 
*Моруа А. Байрон. Мәскеу: Молодая гвардия, 2000. – 422 б. – ISBN 5-235-02327-7 («ЖЗЛ») 
*Моруа А. Франция. СПб.: Б.С.Г.-Пресс, 2007. – 272 б. – ISBN 978-5-93381-246-3 
*Моруа А. Голландия. СПб.: Б.С.Г.-Пресс, 2007. – 224 б. – ISBN 5-93381-235-8, 978-5-93382-235-7 
*Моруа А. Франция тарихы. СПб.: Гуманитарная Академия, 2008. – 352 б. – ISBN 978-5-93762-049-1. 

## Дереккөздер
 

Санат:Франция жазушылары
Голливуд

thumb|302x302px|Голливуд Белгісі
thumb|right|400px|Голливудтың «Голливуд Белгісінің» артынан көрінісі
**Голливу́д** () – Калифорния штатындағы Лос Анжелес қаласының орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан аудан.

Голливуд Лос Анжелестің құрамына кіреді және өзінің муниципалитеті жоқ. Негізінен Голливудты АҚШ киноөндірісімен байланыстырады. Себебі бұл жерде неше түрлі киностудиялар бар және көптеген танымал киноактерлер тұрады. Голливудте әлемге әйгілі «Даңқ саяжолы» – Голливуд бульвары мен Вайн-стриттегі танымал адамдардың есімі жазылған 2600 жұлдызды тротуар бар. Көптеген актерлер осы жерге келіп, әлемге танымал болған.

## Дереккөздер

Санат:Голливуд
Санат:АҚШ мәдениеті
Санат:Лос-Анджелес аудандары
Одри Хепбёрн

**Одри Хепбёрн** (, туған кездегі есімі — **Одри Кэтлин Растон**; 4 мамыр, 1929, Брюссель, Бельгия — 20 қаңтар, 1993, Толошна, Швейцария) — британдық актриса, фотомодель және гуманитарлық белсенді. Голливудтың «алтын дәуірінің» иконасы ретінде танылған ол «EGOT» (Оскар, Эмми, Грэмми, Tony) сыйлықтарының барлығын иеленген санаулы тұлғалардың бірі. 

## Биографиясы

### Балалық шағы
Одри Кэтлин Растон 1929 жылы Брюссельде туған. Оның анасы — баронесса Элла ван Химстра, нидерландылық ақсүйек, ал әкесі — Джозеф Виктор Энтони Растон, британдық банкир болған. 1935 жылы әкесі отбасын тастап кеткенде, Одри 6 жаста еді. Ол бұл оқиғаны өміріндегі ең ауыр соққы деп атаған.

### Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары
thumb|left|220px|Одри Хепбёрн мен Мел Феррер «Майерлинг» қойылымында (1957)
Соғыс басталғанда Одри анасымен бірге Нидерландының Арнем қаласына көшіп барады. Нацистік оккупация кезінде ол «Эдда ван Химстра» деген жалған есімді қолданған. 

Одри қарсыласу қозғалысына көмектесу үшін жасырын би кештерін ұйымдастырып, жиналған ақшаны партизандарға берген. 1944 жылғы аштық кезінде Хепбёрн отбасы аман қалу үшін қызғалдақ (тюльпан) пиязшықтарын жеуге мәжбүр болған. Осы кезеңдегі аштық оның денсаулығына (анемия және тыныс алу жолдарының аурулары) қатты әсер еткен.

### Шығармашылығы
thumb|right|220px|Одри Хепбёрн «Сабрина» фильмінде (1954)
Соғыстан кейін Одри Лондонға көшіп, балетпен айналысты. Бірақ бойының ұзындығы мен денсаулығының әлсіздігі прима-балерина болуына мүмкіндік бермеді. 

1953 жылы шыққан «Рим демалысы» фильмі оған әлемдік даңқ пен алғашқы «Оскар» сыйлығын әкелді. Кейіннен ол «Сабрина» (1954), «Завтрак у Тиффани» (1961) және «Моя прекрасная леди» (1964) сияқты классикалық фильмдерде басты рөлдерді сомдады. 

### ЮНИСЕФ және соңғы жылдары
1988 жылдан бастап Хепбёрн ЮНИСЕФ-тің ерікті елшісі ретінде Эфиопия, Вьетнам және Сомали балаларына көмек көрсетті. 1992 жылы бұл еңбегі үшін АҚШ Президентінің «Еркіндік медалімен» марапатталды.

Одри Хепбёрн 1993 жылы 20 қаңтарда Швейцарияда қайтыс болды. 1999 жылы Америка кино өнері институты оны американдық кино тарихындағы ең ұлы актрисалар тізімінде 3-орынға қойды.

## Фильмографиясы
thumb|right|200px|Хепбёрн «Завтрак у Тиффани» фильмінде (1961)

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания актрисалары
Санат:Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Люк Бессон

**Люк Бессон** ; 18 наурыз, 1959, Париж, Франция) — франциялық кинорежиссёр, сценарийші және кинопродюсер.  

Оны танымал еткен 1985 жылы шыққан «Subway» фильмі. Бұл оның үшінші фильмі болатын. Бұған дейін ол музыкалық бейнебаяндардың қоюшысы, кейін режиссердің көмекші, сосын өзі режиссер ретінде жұмыс істейді. Люк Бессон «EuropaCorp» кино корпорациясының негізін қалаған. 90-нан аса фильмнің продюссері болған.

## Таңдаулы фильмдері
**Режиссёр**
* 1985 - Метро / Subway
* 1990 - Никита́ / Nikita
* 1994 - Леон / Leon
* 1997 - Бесінші элемент / The Fifth Element
* 1999 - Хабаршы: Жанна д ' Арк туралы хикая / The Messenger: The Story of Joan of Arc
* 2005 - Ангел-А / Angel-A
* 2013 - Малавита / Malavita
* 2014 - Люси / Lucy
* 2023 - Догмен / DogMan

**Продюсер**
* 1998 - Такси / Taxi
* 2001 - Васаби / Wasabi
* 2001 - Ямакаси - қазіргі заманның самурайы / Yamakasi – Les samouraïs des temps modernes
* 2002 - Тасымалдаушы / The Transporter
* 2004 - Қала маңы 13 / Banlieue 13
* 2005 - Револьвер / Revolver
* 2007 - Хитмэн / Hitman
* 2011 - Коломбиана / Colombiana

## Дереккөздер

Санат:Сезар сыйлығының иегерлері