open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Артём Витальевич Романов

**Артем Витальевич Романов**, ( 3 маусым 1979 ж., Целиноград, Қазақ КСР ) - қазақ әншісі, композитор, аранжировщик және дыбыс режиссері . Республикалық және халықаралық байқаулар мен фестивальдердің лауреаты. 1998 жылдан 2006 жылға дейін Қазақстан Республикасы Республикалық ұланының Президенттік оркестрінің солисті болды  .

## Өмірбаяны
Артем шығармашылық және музыкалық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Виталий Романов - кәсіби барабаншы. 9 жасында Артем "Denim Clouds" тобының жетекші әншісі болды. 1996 жылы №1 математика-экономикалық лицей мен №3 музыкалық мектепте фортепиано сыныбын бітіріп, содан кейін Л. Н. Гумилева мәдениет және өнер факультетіне түсті.

1997 жылы бірінші курс студенті ретінде, ол «Жас Қанат » республикалық байқауының жас орындаушылар дипломаты атанды  . Байқауда Артем өзінің «Жаңбыр музыкасы» әнін және қазақтың «Қара торғай» әнін орындады. Артем «Ең белсенді және жігерлі қатысушы» арнайы сыйлығына ие болды.

1998 жылы «Шабыт» халықаралық байқауында Гран-при жеңіп алды және "Таңғы жұлдыз" халықаралық телевизиялық конкурсының лауреаты болды .

1998 - 2006 жылдары - Қазақстан Республикасы Республикалық Ұланы Президенттік оркестрінің солисті. Осы кезеңде ол ресми іс-шараларға, Қазақстан қалаларында және шетелде концерттерге белсенді қатысты.

2005 жылы ол «Қазақстан» әнін жазып, оған бейнеклип түсірді. Республиканың Тәуелсіздік күніне орай, Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен 2005 жылы 12 желтоқсанда Артем Романов «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды.

Артем грек және қазақ музыкасының концертін жазуға дыбыс режиссері ретінде шақырылды (Астана, 2009 ж. 18 қараша, Президенттік мәдениет орталығы). Ол концерттегі негізгі дыбыс режиссері болды. Қазақстанның ЕҚЫҰ-дағы төрағалығының ашылуы (Вена, 2010 ж., Ховбург сарайы), Оңтүстік Кореядағы (Сеул, 2010 ж. Сәуір) және Үндістанда (Нью-Дели, 2011 ж.) Астанадағы Успен кафедралды соборының хорын жазу, араластыру және игеру (ақпан 2012).

ARmix дыбыс жазу студиясымен басқарады (аранжировка, композитор).

Бүгінгі таңда Артем әр түрлі стильде және бағытта алпыстан астам музыкалық туындылар жазды, соның ішінде саундтректер. Оның алғашқы «Сіз үшін» альбомында әндер мен аспаптық музыка енгізілген. Сонымен қатар репертуарында қазақ тіліндегі халық әндері, 80-жылдардағы орыс және ағылшын тілдеріндегі хиттер, сондай-ақ тойларға, жаңа жылға арналған тақырыптық әндер және т.б. бар.

## Дискография
«Сіз үшін» - 2006 ж

## Пайдаланылған әдебиеттер
http://romanov.kz/

http://www.ndfm.kz/estradnieproekti/361-2010-07-27-11-23-48

https://www.youtube.com/watch?v=dPzd4lH9v2M

https://www.youtube.com/watch?v=8A50tFP3wHo

## Ескертпелер

Санат:Алфавит бойынша әншілер
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Астанада туғандар
Санат:1979 жылы туғандар
Санат:3 маусымда туғандар
Есіл қалалық әкімдігі

**Есіл қалалық әкімдігі** — Ақмола облысы, Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Есіл қаласы.  

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы қалалық әкімдіктері
Қарғалы шатқалы

## Сипаттамасы
**Қарғалы** ауылынан алыс емес жерде (Фабричное) Ұзын Қарғалы деген шатқал  Тянь-Шань Іле Алатауының батыс бөлігінде орналасқан. Шатқалдың жотасы Қастек шатқалына өтеді. Шатқалдың ландшафты әртүрлі таулы ландшафт басым болады. Шатқалдың төменгі аймағында өрік, бөріқарақат, жабайы раушан және тікенді бұталар өседі.
Шатқалда 3 сарқырама және мұзды-тасты белгісіз шың бар.
Алғашқы сарқырама, оның саласы - Кіші Шымбұлақ, 1400 метр биіктікте орналасқан. Екінші сарқырама - Үлкен Шымбұлақ 1450 метр биіктікте, үш шатқалы сарқыраманың ең биік, қол жетімді және терең сарқырамасы. Үшінші сарқырама 1700 метр биіктікте орналасқан.
Атаусыз шың үш шыңнан тұрады. Оның биіктігі 460 метрге жетеді. Солтүстікте шыңы 400 метр тік қабырғалармен бұзылады. Шың - шатқалдың ең биік нүктесі.

## Көздері
* Алматы облысы туризмінің ресми сайты 
* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты 
* Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты
Мадонна Бенуа

**«Мадонна Бенуа»** (1478—1480) — Леонардо да Винчидің ерте жұмысы, болжам бойынша аяқталмаған суреті. Ол шын мәнінде авангардтық жұмыс болды.

## Сипаттамасы
Мадонна Бенуа — суретте ұлымен ойнап жатқан, жас итальяндық әйел бейнеленген болатын. Жас Мадонна ана қуанышы үлгісі ретінде берілген. Бұл әйел XV ғасырдың аяғындағы флоренциялық сән бойынша киінген. Суретте анасы балаға крест түрінде гүл көрсетеді, ол өз кезегінде қызығушылықпен бейтаныс затқа созылады. 

Ерте Ренессанс белгілері кездеседі. Бірнеше  жүзжылдық өтіп сурет өзгерсе де Леонарданың дәстүрлі Флоренцияның сурет салу тәсілің қолданбағаның көруге болады. Туындыда кватроченто өнерінің белгілері байқалды.

## Тарихы
Әлі күнге бұл туынды туралы нақты мәлімет жоқ. XIX ғасырға дейін іздері жоғалған сурет өзінің қазіргі заманғы атын ресейлік Бенуа әулетінің  арқылы алды және бұл суреттің соңғы иелері атанды. Ол 1914 жылда императорлық Эрмитажбен Леонтия Николаевич Бенуа — Мария Александровнаның әйелінен сатып алынды (1858-1938).

## Әдебиет
*
*
*

Санат:Суреттер
Санат:Леонардо да Винчи туындылары
Жәкула Күшікұлы

**Жәкула Күшікұлы** (1863, Өкпеті – 1933, Шәуешек) — қазақтан шыққан тұңғыш фельдшерлердің бірі, болыс.

## Өмірбаяны
Жәкула 1863 жылы Өкпеті өңірінде дүниеге келді. Шежіресі: Найман – Өкіреш – Белгібай – Сүйінші – Төлегетай баба – Қытай би – Қаракерей – Байторы – Мейрам – Байыс – Сары(Мұрын) – Жолымбет – Қыдыр – Желкілдек – Смайыл – Қараш – Дүйсен – Есіркеп – Тоқболат – Күшік – Жәкула.

1881–1885 жылдары Ресейдің Омбы қаласында фельдшерлік мектепте оқыған. 1885–1909 жылдары Қырғызстанның Пржевальскінде Патшалық үкіметтің әскери дәрігері, губерния хатшысы болған. Халқына қызмет еткен қалаулы болыс қызметін атқарған. (1911–1920 жж Семей, Зайсан уезі). Ұлт азаттығын аңсаған саясаткер (1913–1933 жж. Семей, Аягөз, Тарбағатай, Шәуешек). Аяулы мекенін, мыңғырған малын алдырып, айдауға түскен. (1928 жыл Семей, Әулиеата). Қас жауымен қан төгіскен соғыста оққа ұшқан. (1933 ж. Шәуешек).

## Ұрпақтары
Ұрпақтары - елімізге белгілі Жакулиндер әулеті. Танымал ұрпағы - Асқар Жакулин.

## Әдебиеттер
* Жәкула болыс. А. Сағындықұлы. Алматы, 2013 жыл.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://qamshy.kz/article/513-qabdesh-zhumadilov-zhakulanynh-qyzyl-tasy
* https://www.youtube.com/watch?v=yX01nEOUbOg

Санат:Қазақстан дәрігерлері
Санат:Қазақ болыстары
Клайд (өзен)

**Клайд** (, шотл. *Cluaidh*) — көлемі жағынан Ұлыбританияда сегізінші және Шотландияда үшінші өзен, Шотландияның оңтүстігінде орналасқан. Бұл ұзындығы 176 км (эстуариямен 208 км), бассейнінің ауданы 4,1 мың км². Ол Оңтүстік-Шотланд қыратының солтүстік беткейлерінен басталады, жоғарғы бөлігінде ол аласа таулардың бойымен ағып, содан кейін Ланарк қаласының үстіне таман шоңғалдар түзеді. Ол Ферт-оф-Клайд шығанағына құйылады. Сағада жұмсайтын судың орташа шығыны шамамен 70 м³/сек құрайды. Күзде де, қыста да суға мол. Клайд өзенінде Ұлыбританиядағы ең ірі қалалардың бірі - Глазго орналасқан, оған теңіз кемелері көтеріліп, жоғары (шетіне дейін) - өзен кеме қатынасы, босаға тастарда ГЭС орналасқан. Клайд өзені Солтүстік теңіз арналарымен де жалғанған. Британ империясы кезінде кеме жасау мен саудада маңызды рөл атқарды.

## Туризм
thumb|left|200px|Эрскин көпірі, Ферт-оф-Клайд және Аргайл дөңдеріне аспанан түсірілген өзен бойы көрінісі
Балық аулау Клайд өзенінде кең таралған. Балық аулау маусымы заңды түрде 15 наурыздан 30 қыркүйекке дейін белгіленген. Өзен бақтақты жақсы көретіндерді көптеп еліктіреді.

## Әдебиет
*Millar, William John. The Clyde: from its source to the sea, its development as a navigable river.... (1888)
*Shields, John. Clyde built: a history of ship-building on the River Clyde (1949)
*Walker, Fred M. Song of the Clyde: a history of Clyde shipbuilding (1984), 233 pages
*Williamson, James. The Clyde passenger steamer (1904)

## Сілтеме
*The data base of ships built on the Clyde and in the rest of Scotland – lists over 22,000 ships built on the Clyde 
*Carmen Thyssen-Bornemisza Collection on loan to Museo Thyssen-Bornemisza, Shipping on the Clyde in Glasgow from Grimshaw, on Flickr.com 
*Clyde Waterfront regeneration  
*Clyde Waterfront Heritage 

Санат:Шотландия өзендері
Бутаковка шатқалы

нобай
 

**Бутаковка шатқалы** - қазақ тілінен "Бутаковка"  "бұтақ"сөзінен аударылады.
Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі-30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем.

## Сипаттамасы
Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын Тянь –Шань пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Кіші Алматы және Сол Талғар бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші губернаторы Г. А. Колпаковский саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар
казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860-шы жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак "сучок". Шын мәнінде өзен Бутаковка Кіші Алматының оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы Медеу мен өзен алқабына оралу Сол Талғар. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы - сарқырамалар. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі көк ән естуге болады
құстар. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн.

## Орналасқан жері
Іле-Алатау МҰТП Медеу филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді. Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан.

## Көздері
* Алматы облысы туризмінің ресми сайты 
* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты 
* Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты
Форт (өзен, Ұлыбритания)

**Форт** (, шотл. *Uisge For (Abhainn Dubh)*) - Шотландиядағы өзен. Өзеннің бастауы таулы жерлерде басталады. Өзенмен толатын Лох-Ард көлі кішігірім тау ағындарынан су алады. Ең ірісінің ұзындығы 4,5 км. Бірінші, өзен шығысқа қарай ағады. Бұл жол ирек. Стерлингке жақындағанда өзенге су құйыла бастайды. Бастаудың биіктігі теңіз деңгейінен 33 м биік.
thumb|left|200px|

Санат:Шотландия өзендері
Парыгин

**Парыгин** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Александр Владимирович Парыгин – бессайысшы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері. Азия чемпионатының күміс жүлдегері.

* Роман Геннадиевич Парыгин — вокалшы, сазгер.
Клуб 27

**Клуб 27** - бұл тізім негізінен 27 жасында қайтыс болған танымал музыканттар, суретшілер немесе актерлер. Осы жастағы музыканттардың өлімінің "статистикалық өршуі" туралы тұжырым бірнеше рет зерттеулермен терістелген болса да, ол атақты адамдардың өлімін құжаттайтын мәдени феномен болып қалады, олардың кейбіреулері өмір сүру үшін жоғары тәуекелмен ерекшеленеді. Атаулар жиі қосу үшін ұсынылады, бірақ клуб толығымен шартты, ресми мүшелік жоқ.
## Мәдени феномен
27 клубына 27 жасында қайтыс болған танымал музыканттар, суретшілер, актерлер мен спортшылар, көбінесе есірткі мен алкогольді теріс пайдалану немесе кісі өлтіру, өзін-өзі өлтіру немесе көлікпен байланысты жазатайым оқиғалар сияқты күш қолдану әрекеттері нәтижесінде кіреді. 1969 және 1971 жылдар арасында бірнеше 27 жастағы танымал музыканттардың өлімі өлім осы жаста көп таралған деген сенімге әкелді. Статистикалық зерттеулер осы жастағы музыканттардың өлімінің қандай да бір ерекше заңдылықтарын анықтай алмады, оны 25 және 32 жас аралығындағы аздаған ұлғаюмен салыстыра отырып, Ал BMJ 2011 жылғы зерттеуі оның орнына жас ересек музыканттардың қалған жас ересек тұрғындардың қалған бөлігіне қарағанда өлімнің жоғары деңгейі бар екенін атап өтті: "Даңқ музыканттар арасында өлім қаупін арттыруы мүмкін, бірақ бұл тәуекел 27 жасымен шектелмейді".

"Клуб" бірнеше рет музыкалық журналдарда, журналдарда және күнделікті баспасөзде жазылған. Бұл идеяға бірнеше көрмелер, сондай-ақ романдар, фильмдер мен театрлық қойылымдар арналды. мұндай ерте өлімдердің себептері мен олардың ықтимал байланыстары туралы көптеген әртүрлі теориялар мен болжамдар бар. Кобейның биографы мен Хендрикс Чарльз Р. Кросс BMJ зерттеуінің жариялануына дейін төрт жыл бұрын жазды: "27 жасында қайтыс болған музыканттар саны кез келген стандарттар бойынша шын мәнінде тамаша. Дегенмен адамдар үнемі кез келген жаста өледі, 27 жасында өлген музыканттар үшін статистикалық қалқымалығы бар."

## Тарихы
Барлығы 70-ші жылдарында басталды. Аз уақыт ішінде бірден рок субкультурасынын  үш маңызды тұлға қайтыс болды.Джими Хендрикс, Дженис Джоплин, Джим Моррисон.Болашақта бұл 3 тұлға қоғамды феномен құруға итермелейді. Клубты құруға түрткі болған олардың өлімінің ең басты бөлшегі-олар 10 ай уақыт аралығында қайтыс болды . Бұл бірден қоғамның қызығушылығын тудырды. Бұдан әрі ақпарат рокерлер мен блюзмендер 27-де қайтыс болғаны туралы шықты, сондықтан бұл клубқа Брайан Джонс пен Роберт Джонсон жазылды. Соңғысынан, әдетте бұл тарихты бастайды. Бұған дейін бұнын барлығы жай ғана сәйкестік болды. Бірақ Курт Кобейн қайтыс болғаннан кейін "27 клубының" феномені қабылданды. Әрі қарай 27 клубына тек музыканттар ғана емес, актерлерді, танымал адамдар мен суретшілер де қоса бастады.

## Тағы қараңыз
* Блюз-рок

## Сілтемелер
*https://www.bmj.com/content/343/bmj.d7799
*https://jech.bmj.com/content/61/10/896#T2
*https://www.seattlepi.com/news/article/P-I-s-Writer-in-Residence-Charles-R-Cross-1229072.php

Санат:Музыка
Шотланд фунты

**Шотланд фунты** (шотл. *Pund Scots*, ) — XII-XVIII ғасырлардағы Шотландияның ақша бірлігі. Шотландия банктерінің қазіргі уақытта шығарылатын банкноталарды кейде «шотланд фунты» деп те атайды.

## Тәуелсіз Шотландияның ақша бірлігі
Шотландия тиындарын шығару Дәуіт I-нің тұсында басталды (1124-1153 жж.). Бастапқыда тиындар ағылшын тиындарына сәйкес мөлшерде және салмақта стерлинг үлгісінде шығарылды. Шотландия фунты, фунт стерлинг сияқты, 20 шиллинг пен 240 пенстерден тұрды.

Бірте-бірте шотландық тиындар үлесінің азаюымен шотланд фунтының құны фунтқа дейін төмендеді. 1603 жылы Шотландия королі Яков VI Англия патшасы болған кезде, бағам белгіленді: 1 фунт стерлинг = 12 шотланд фунты. 1707 жылы Уния туралы акттың қабылдануымен және біртұтас мемлекеттің құрылуымен шотланд фунты айналымнан алынды.

## Шотланд банкінің банкноттары
Шотландия тәуелсіз мемлекет болмаса да, Ұлыбритания құрамына кірсе де, Шотландияның үш банкі өз банкноттарын шығаруға құқылы. Ресми түрде бұл банкноттар «шотланд фунттары» деп аталмайды, олардың атаулы құндары фунт стерлингте көрсетіледі. Бұл банкноттар заңды валюта болғанымен, «заңды төлем қаражаты» () терминінің қатаң мағынасында шотланд банктердің банкноттары Шотландияда да заңды төлем құралы болып табылмайды, бірақ оны Біріккен Патшалықта қабылдауға болады.
*Банкноттың негізгі түсі - қоңыр, кіршең (сарғыш), жасыл.

## Сілтеме
*Scottishmoney сайтындағы шотланд тиындары 
*Шотландық тиындардың тарихы  
*Шотландия банкінің банкноттары (1943 ж. бастап)
*Заманауи шотландық банкноттар

Санат:Айналымнан шыққан ақшалар
Санат:Фунт
Санат:Тарихи ақшалар
Санат:Еуропа валюталары
Айман Болатқызы Қожахметова

нобай|Кожахметова, Айман Болатқызы
**Қожахметова Айман Болатқызы** ( 1991 ж. 23 сәуірде туған ) - қазақстандық спортшы ( жаяу жүру ), Лондон Олимпиадасының қатысушысы.

## Өмірбаяны
Айман, әпкесі Шолпан сияқты, Талдықорған қаласында дүниеге келген. Қазіргі уақытта апалы-сіңлілер Алматыда тұрады және Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ биология факультетінде оқиды. Сонымен қатар, апалы-сіңлілер ұзақ уақыт жүзумен кәсіби түрде айналысып, өте жақсы нәтижелер көрсетті. Бірақ кейінірек олар спорттық жүріске ауысып кетті.

Ол Лондондағы 2012 жылғы Олимпиадада Мәскеуде өткен Ресей ашық чемпионатында сөз сөйлеу құқығына ие болды, онда 20 км қашықтықта уақытты 1: 31.55 көрсетті. Олимпиаданың өзінде 1.35.00 қашықтықты бағындырған Айман Қожахметова 42-ші нәтиже көрсетті.

2013 жылғы әлем чемпионатында Айманның допинг ( экзогендік тестостерон және эритропоэтин ) бар екендігі анықталды. Соның салдарынан ол 2015 жылдың 11 қыркүйегіне дейін дисквалификацияланған болатын және оның нәтижесі ( 20 км қашықтықта 27 орын) жойылды  .

## Пайдаланылған әдебиеттер
Айман Қожахметова IAAF-те

Айман Қожахметова  Olimpic Sports сайтында

## Ескертпелер


Санат:Талдықорғанда туғандар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1991 жылы туғандар
Санат:23 сәуірде туғандар
Тың игерушілер монументі

**«Тың игерушілер» монументі** – 1973 жылы қазанда тың және тыңайған жерлерді игерудің 20 жылдығына арналған салтанатты шеруде Қостанай қаласында вокзал алаңында  алғашқы тың игерушілердің ерлігін мәңгі есте сақтау туралы шешім қабылданды.

1973 жылы 12 желтоқсанда монументтің жобасын жасауға шығармашылық  ұжымдардың бүкілодақтық жабық конкурсы жарияланды. 1975 жылы 12 мамырда құрамына мүсінші Михаил Смирнов, Мәскеу сәулетшісі Анатолий Семенов және қостанайлық сәулетші Александр Тимошечкин кіретін авторлық  ұжым конкурс жеңімпазы болып  танылды. 1976 жылы КСРО мәдениет Министрлігінің көркемдік-сараптамалық Кеңесі монументтің негізгі ережесін бекітті.

1983 жылы Қостанайдағы қалалық атқару комитетінің шешімі бойынша Комсомол алаңы пайда болды. Вокзал маңындағы алаңда орын жеткіліксіз болғандықтан алғашқы тың игерушілерге арналған ескерткішті Комсомол алаңында орнатуды шешті.

Ескерткіштің барлық саз элементтері Мәскеуде жасалды, содан кейін осы негізде айдалған жер мен жыртылған жер Минскіде жасалды. Тұқым себушілер фигуралары мен Даңқ таспасы «Монумент-мүсін» Ленинград зауытында қоладан құйылды. Салмақ түсетін  құрылымы  Алматыда әзірленді, ал монтаждық және граниттік жұмыстарды Мәскеу, Қостанай және Рудный шеберлері орындады.

1984 жылы 13 қазанда "Тың және тыңайған жерлерді игеру" монументі партия, кеңес қызметкерлерінің, өндіріс озаттары, комсомолдар мен тың игерушілердің қатысуымен салтанатты түрде ашылды.

1984 жылы 10 желтоқсанда Қостанай қалалық атқару комитетінің шешімімен монумент тарих және сәулет ескерткіші ретінде мемлекет қорғауына алынды.

## Сипаттамасы
Монумент композициясы үш фигурадан және трапеция пішіндес көлемнен көтеріліп желбіреп тұрған ұзын ленталардан тұрады. Жасөспірімдер мүсіні тұқым себушілерді, қыздар - алғаш  жыртылған жерде жүріп келе жатқан қоныстанушыларды бейнелейді. Олардың артында бидай масақтары бейнеленген лента желбірейді. Даңқ лентасының шығыс және оңтүстік жақтарында тың эпопеясының барлық кезеңдерінің суреттері бар: алғашқы жыртылған жер, алғашқы жеңіс, алғашқы өнім. Лента шығыс беткейінің қыры қиғаш көлемнің биік бөлігіне орналастырылған. Тұқым себушілер мен қыздардың бейнелері және  Даңқ лентасы қоладан құйылған. Негізі бетоннан салынып, гранит тақталармен қапталған. Алаңға тас төселген.
## Дереккөздер

Санат:Қостанай монументтері
Шолпан Болатқызы Қожахметова

нобай|'''Қожахметова Шолпан Болатқызы'''
**Шолпан Болатқызы Қожахметова** ( 1991 ж. 23 сәуірде туған ) - қазақстандық спортшы ( жаяу жүру ), Лондон Олимпиадасының қатысушысы (2012 ж.), Жаяу жүруден Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы және жүлдегері.

## Өмірбаяны
Шолпан, қарындасы Айман сияқты, Талдықорған қаласында дүниеге келген. Қазіргі уақытта апалы-сіңлілер Алматыда тұрады және Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ биология факультетінде оқиды . Сонымен қатар, апалы-сіңлілер ұзақ уақыт бойы жүзумен кәсіби түрде айналысып, жақсы нәтиже көрсетті, бірақ кейінірек спорттық жүруге көшті.

Ол Лондондағы 2012 жылғы Олимпиада ойындарында Ресей Ашық Чемпионатының нәтижелері бойынша сөз сөйлеу құқығына ие болды, онда 20 км қашықтықта 1: 32.05 уақытты көрсетті. Олимпиадада ол мәреге жетпестен жарыстан шықты.

2013 жылы Мәскеуде өткен Әлем кубогына қатысты. 2014 жылы Жапондық Наомиде өткен Азия чемпионатында 5 орын алды  .

## Ескертпелер


Санат:Талдықорғанда туғандар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1991 жылы туғандар
Санат:23 сәуірде туғандар
Мират Түлегенұлы Сәрсембаев

**Мират Сарсембаев** (1986 жылы 13 шілдеде туған) — қазақстандық боксшы, 2005 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері (48 келіге дейін), 2008 жылғы Олимпиада ойындарының қатысушысы (51 келіге дейін), Қазақстанның халықаралық спорт шебері. 

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Құрамысов Сұлтанбек

**Құрамысов Сұлтанбек** — 1924 жылы Ордабасы ауданы, Төрткөл ауылында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысып, бір қолынан жарақат алған. Алматы госпитальінде қолына ампутация жасалып, 2 топтағы мүгедек берілгендіктен әскерден босатылып, соғысқа жіберілмеді. Кейін Ордабасы ауданы Төрткөл ауылында, Шаян, Бөген савхоздарында бухгалтер-экономист қызметін атқарды. 1951 жылы жұбайы Бауенова Сара Жандарбекқызымен отбасы құрады. 
Ұлдары - Құрамысов Пернехан 1963 ж., Құрамысов Әбдіманап 1971 ж. 
Қыздары - Құрамысова Салима 1952, Құрамысова Жамила 1955 ж., Құрамысова Гүлнар 1958 ж., Құрамысова Ұлжалғас 1960 ж., Құрамысова Халида 1965 ж.

Жойқын майданда өзінің білгірлігімен, жауынгерлік тапқырлығымен көзге түскен ол "Қызыл жұлдыз", "Гвардиялық белгі" ордендері мен  ерлік істеріне берілген медальдар мен төсбелгілерге ие болады.

1978 жылы 7 тамызда Төрткөл ауылында дүниеден өтті.
Какидзава Кодзи

**Кодзи Какидзава** (жап. 柿澤 弘治 Какидзава Ко:дзи, 26 қараша 1933 – 27 қаңтар 2009) — жапондық саяси қайраткер, Жапонияның сыртқы істер министрі (1994).

## Өмірбаяны
Токио универститетін аяқтағаннан кейін қаржы министірлігінің шенеунігі болып жұмыс істеді.
* 1997 жылы Кеңесшілер палатасына сайланды.
* 1980-2003 жж. -  Жапония Парламенті Өкілдер палатасының мүшесі (қатарынан жеті мерзім).
* 1994 жылдың сәуір-маусымы – Жапонияның сыртқы істер министрі.
* 2003 жылдан бастап зейнетке жыққан.

## Сілтемелер
* https://archive.is/20120713170306/search.japantimes.co.jp/rss/nn20090128b1.html
Альфер, Владимир Филиппович

**Владимир Филиппович Альфер** (10 наурыз 1927, Ялуторовск – 9 желтоқсан 2003, Екатеринбург) – хоккей тренері және атқарушы. Ресей федерациясының еңбек сіңірген дене шынықтыру қызметкері.
## Өмірбаяны
* Ұлы Отан соғысының қатысушысы. Сібір Қызылтулы округінде қызмет етті. Германиядағы Кеңес әскері тобында, Орал Қызылтулы округінде: қатардағы сарбаз, 1-інші Томск артиллерия училищесінің курсанты, взвод, рота, батальон командирі.
* Чебаркуль қаласындағы «Звезда» әскери командасының алғашқы аға тренері және басшысы. 1959/60 маусымының Чебаркуль қ. Әскери бөлімінің ойнаушы тренері.
* 1975-1979 жж. «Автомобилист» (Свердловск) командасының басшысы.
* «Спартаковец» (Свердловск) Олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің оқу ісі меңгерушісі.
* 20.10.1989 — 1992 ж. Свердлов облысының хоккей Федерациясының төрағасының орынбасары.
* 1992 ж.  — 22.10.1996 Свердлов облысының хоккей Федерациясының президенті.
* Ресей хоккей федерациясының аймақтық филиалының президенті, «Орал - Батыс Сібір» ХКК Аймақаралық үйлестіру кеңесі, 14.07.1992 - 12/9/2003.

* 30.05.1997 — 09.12.2003 Ресей хоккей Федерациясының вице-президенті

* Ол қайтыс болғаннан кейін Отандық Даңқ Залына тағайындалды (03/11/2004).
* КСРО және Ресей Федерациясының 14 медалімен марапатталған.
* 2003 жылдың 9 желтоқсанында қайтыс болды. Екатеринбургтың батыс зиратында жерленген.
## Еске алу
* 2007 жылдың 15 тамызында Ялуторовск қаласында (Тюмень облысы) өсінің жерлесі Владимир Филиппович Альфердің атымен мұз спорт сарайы ашылды.
## Сілтемелер
* Альфер Владимир Филиппович на портале «Спортивная Россия»
* Альфер Владимир Филиппович на сайте «Спорт на Урале»
* Официальный сайт ФХР. Зал славы Российского хоккея
* Российская суперлига по хоккею — «Служу российскому хоккею!»
* В Екатеринбурге скоропостижно скончался вице-президент ФХР Владимир Альфер
Әнуар Әуезұлы Өскенбаев

**Өскенбаев, Әнуар Әуезұлы**  (26 ақпан, 1976 жылы туған, Жамбыл, Жамбыл облысы, Қазақ КСР ) - бұл қазақстандық азаматтық қызметші, "Нұр Отан" партиясының орталық аппаратының басшысы ретінде тамыздың 26, 2019 жылдан бастап жұмыс істеді.

## Өмірбаяны
1976 жылы 26 ақпанда Жамбыл (қазіргі Тараз ) қаласында дүниеге келген  .

2000 бастап 2001 дейін, ол "Казфосфат-НПФ3" ЖШС слесарь ретінде, содан кейін инженер болып, жұмыс істеді. 2002-2005 жылдары «ЭмирПроект» ЖШС заңгері болды .

2005 жылдан бастап 2007 жылға дейін Қазақстан Республикасы Индустрия министрлігі қызметкері(бас маманы, талап бөлімінің бастығы). 2007 жылдан бастап 2013 дейін, ол республикалық бюджет (бас сарапшысы, сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісі) іске асыру мониторингі жөніндегі есеп комитетінің қызметкері болды  .

2013 жылдан бастап 2015 дейін, ол Орталық аппаратының ,Нұр Отан партиясының Ішкі аудит қызметінің бастаған .

2015 жылы Алматы қаласы әкімінің аппарат басшысының орынбасары болып тағайындалды. 2016 жылдан бастап Алматы қаласы тұрғын үй және тұрғын үй инспекциясы басқармасының бастығы қызметін атқарды  .

2018 жылдың 26 қыркүйегінен бастап  - 2019 жылдың 26 тамызына дейін Алматы қаласы, Әуезов ауданының әкімі болды  .

2019 жылдың 26 тамызында « Нұр Отан» партиясының орталық аппаратының басшысы болып тағайындалды .

## Марапаттары
Ерен еңбегі үшін медалі

Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі

"Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл"

## Ескертпелер

Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Таразда туғандар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1976 жылы туғандар
Санат:28 ақпанда туғандар
Үстел

**Үстел** — бір немесе бірнеше аяққа бекітілген және бір нәрсені қоюға немесе қоюға қызмет ететін тақталардың (ағаш, мәрмәр және т.б.) кең бетін білдіретін үй жиһазының бөлігі. Ол заттарды үстіне қою, тамақ ішу, сурет салу, оқу және тағы да басқа әрекеттерді орындауға арналған, көтерілген горизонталды беткі қабаты бар.
Үстел түрлері: билъярдтық үстел, ас үй үстелі, кофе үстелі, мини-бар үстелі, офистік үстел, дөңгелек үстел, жазу үстелі, асхана үстелі, ломбер үстелі, ас үй үстелі, киім үстелі және тағы басқа.

Жиһаздың бір бөлігі ретінде үстел туралы алғаш рет Ежелгі Мысырда айтылады және біздің заманымызға дейінгі 2650 жылда аталып кеткен.

## Дереккөздер

Санат:Жиһаз
«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапкандар» мемориалы

**«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы**  — 1968 жылы Жеңіс саябағында Ұлы Отан соғысында қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш-мемориал салтанатты түрде ашылды. Оны жергілікті мүсіншілер Леонид Прокопьевич пен Муза Александровна Белоусовтар сомдады. Сол күні Мәңгілік алау жағылды.

## Сипаттамасы
«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы - төмен түсірген  оң қолында автомат, сол қолындағы лавр бұтағын жоғары көтерген жауынгердің асқақ бейнесін көрсетеді. Лавр жеңіс пен татулықтың, демек, соғыстың аяқталғанының нышаны. Мүсіннің жалпы биіктігі – 7 м. 40 см. Мүсін жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісі, дюралюминийден жасалып, гранит тақталармен қапталған үш сатылы тұғырға орнатылған.

Жауынгер мүсінінің артқы жағында соғыста қаза тапқан қостанайлық жауынгерлердің аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған мемориалды қабырға (ұзыңдығы -18 м, ені - 5 м) орналасқан.  

Жеңімпаз жауынгер мүсінінің алдында мәңгілік алау орналасқан. Тұғырбет тікбұрышты, екі сатылы, тас төселген.
## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Ескерткіштер
Биогумус

**Биогумуc** — органикалық тыңайтқыш, ауыл шаруашылығы қалдықтарының жауын құрттары және басқа да микроағзалармен (саңырауқұлақтар, бактериялар, актиномицедтер, жәндіктер, буынаяқтылар) өңделінген өнім.

Вермикомпостану кезінде арам шөптердің дәнектері жауын құртының ағзасынан өтіп, тамырлануға бейімдігінен айырылады. Сонымен қатар, биогумуста көңге қарағанда ішек таяқшасы және басқа да патогендіктік ағзалар азырақ кездеседі.

Биогумус топырақтың құнарлылығын, құрылымын және физикалық қасиеттерін жақсартады. Биогумус қолданылғаннан кейін топырақты бірнеше жылдар бойы қатарынан қолдануға болады.

## Тағы қараңыз
* Жауын құрттары
* Компост
Орындық

**Орындық** - күнделікті тұрмыста қолданылатын жиһаз. Оны үстелге отырып, жұмыс жасау үшін қолданады. Ол ағаштан, темірден, пластмассадан жасалады. 

Жиһаздың ең көп таралған және кең таралған түрі, орындықтардың көптеген түрлері, модельдері мен стильдері бар. Жиһаздың барлық басқа бөліктеріне қарағанда орындық сәнге көбірек әсер етуі мүмкін.

Орындықты артқы орындық ретінде ойлап тапқандар ежелгі мысырлықтар сияқты, ең көне боялған және табылған орындықтар біздің дәуірімізге дейінгі үшінші мыңжылдыққа жатады.

Орындықтың негізгі бөліктері: орындық, арқа және аяқтар.

Арқасы бар орындықтарды ойлап тапқан - ежелгі мысырлықтар болып табылады, ең көне салынған және табылған орындықтар б.з.б. үшінші мыңжылдыққа жатады.

Санат:Үй жабдықтары
Шойындыкөл (көл)

**Шойындыкөл**, Шаяндыкөл – Терісаққан өзені алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Жарқайың ауданы жерінде, Шойындыкөл ауылының оңтүстігінде орналасқан.

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен биіктігі 325,0 м. Ауданы 18,84 км2, ұзындығы 6,4 км, ең енді жері 5,0 км, су жиналатын алабы 281 км2. Көл бетін толықтай құрақ жапқан. Жағалары жарқабақты, биіктігі 4 – 6 м. Түбі жайпақ, саздақты, лай қалыңдығы 0,3 – 0,4 м. Көлдің 4 саласының тек солтүстігіндегі Алтынқарасу жылғасы ғана жыл бойы сулы. 7 км батыста жатқан Сабынды көлінен Алтынқарасуға құятын тармақтың ені 10 – 15 м, арнасы құбылмалы. 1 км оңтүстік-батыста жатқан Жаркөлден келетін екі тармақтың суы аз. Су деңгейі көктемде суы мол жылдары 30 – 40 см, суы аз жылдары 15 – 20 см-ге көтеріледі. Көл соңғы 50 – 60 жылда 15 рет құрғаған. Суы ащылау, тек мал суаруға жарамды.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы
Құмсуат (жарқабақ)

**Құмсуат** – Арал теңізінің батыс жағалауындағы жарқабақты жер. Абсолют биіктігі 108 м. Ақтөбе облысы жеріндегі Құмсуатта құдық, ал Қызылорда облысына қарасты шығыс жағында қорым (мола) бар. Табиғаты өте қатаң, жазы ыстық, қысы суық, сусыз шөл дала. Өсімдік жамылғысын жусан, еркекшөп, әртүрлі бұталар мен эфемерлер құрады. Жер қыртысы олигоцендік саз, құмдық мергельден тұрады. Құмсуаттың жерін жаз айларында жайлауға ғана пайдаланған. 
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Қазақстан географиясы
Державинск қалалық әкімдігі

**Державинск қалалық әкімдігі** — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Державинск қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы қалалық әкімдіктері
Вашингтон Монументі

**Вашингтон Монументі** () — Вашингтон қаласындағы Ұлттық Алаңда орналасқан, АҚШ-тың алғашқы президенті Джордж Уошингтон құрметіне салынған биіктігі 169 метр, салмағы 91 мың тонна болатын монумент.

Монумент мәрмәр, гранит, кварцит сынды материалдардан жасалған. Бұл монумент Вашингтонда және әлемде қабатты, биік құрылыс болып саналады. Жобасын 1840 жылдары Роберт Миллс жасады. Құрылысы 1848 жылы басталып, 1884 жылы аяқталды. Құрылыстың ұзаққа созылған және арасында кідіру болған себебі, ықпалды партиялардың кедергі келтіруі, қаражаттың аздығы және АҚШ азаматтық соғысы. Монументтің ең алғашқы элементі 4 шілде 1848 жылы АҚШ-тың тәуелсіздік күнінде қойылды, ең соңғы элементі 6 желтоқсан 1884 жылы қойылды, ал толыққанды құрылысы 21 ақпан 1885 жылы аяқталды. Монумент 9 қазан 1888 жылы ресми түрде ашылды. Вашингтон монументі Эйфель мұнарасы салынғанға дейін бес жыл бойы әлемдегі ең биік құрылыс болып саналды. Монументтің басына 896 баспалдақ арқылы немесе лифт арқылы көтерілуге болады. Монументтің шығыс жағында «Құдайға мадақ» () деген латынның екі сөзі бар.

## Тарихы
thumb|left|Роберт Миллс жобасы, 1836 жыл.
Монумент жобасын құру жұмыстары 1832 жылы басталды. Бұл жылы Джордж Вашингтонның туылғанына 100 жыл болды. Осы мерейтойға орай тұрғындар қайырымдылық жинай бастады. 1835 жылға қарай тұрғындар 28 мың доллар жинады (2010 жылғы бағам бойынша 709 мың доллар) және мемориалдың ең жақсы жобасына байқау басталғаны туралы хабарлады.

Байқау 1836 жылы өтті. Байқаудың жеңімпазы Роберт Миллс атанды. Роберт Миллс монумент ретінде обелиск салуды жоспарлады. Миллстің жобасы бойынша бұл биіккке созылған, төбесі алюминиден қапталған баған болуы керек. Сонымен қатар монументті жерде дөңгелек колоннада қоршауы керек.

Алайда жобаға тағылған сындардың және 1 миллион доллар (2009 жылғы бағам бойынша 21 миллион доллар) тұратын бағасының кесірінен қоғам бұл жобаны бірден қабылдамады. 1848 жылы колоннаданың шешімін кейінге қалдырып, тек обелиск салу шешіледі.

Қазіргі күнгі ескерткіш төбесінде төртжақты пирамидасы бар бағаннан құралған. Пирамиданың ішінде төрт жаққа қарайтын, сегіз терезеден құралған туристтік орын бар.

## 2011 жылғы жер сілкінісі
22 тамыз 2011 жылы Вирджиния штатының орталығында 5,9 баллдық жер сілкінісі болды. Жер сілкінісінің толқыны Вашингтонға дейін жетті. Бұқаралық ақпарат құралдары Вашингтон монументіне қауіп төніп тұрғанын хабарлады, монументтен бірнеше тастар жерге құлады, бірнеше жырықтар пайда болды. Алайда АҚШ саябақтар ұлттық қызметі монументке төніп тұрған қауіп сейілгенін хабарлады.
Сурет:Washington Monument entrance.jpg|Вашингтон монументіне кіру есігі
Сурет:Washington Monument 2011 earthquake damage 5.jpg|Жер сілкінісінен кейін пайда болған жырық.


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт: Washington Monument
* 
* ''Harper's Weekly'' cartoon, February 21, 1885, the day of formal dedication
* Today in History—December 6
* Prehistory on the Mall at the Washington Monument

Санат:Вашингтон (Колумбия аймағы) ескерткіштері мен мемориалдары
Санат:Джордж Вашингтон
Санат:Обелисктер
Тұманды ормандар

нобай|
**Тұманды ормандар** не **Мүкті ормандар** не **Нефелогилея** — тропиктік немесе субтропиктік, ылғалды, мәңгі жасыл ормандар. Олардың ең басты ерекшелігі — аласа орналасқан бұлттардың болуы, яғни тұмандардың конденсация үрдісі жүретін белдеуде орналасуы, теңіз деңгейінен 500-4000 метрде. Температурасы түнде шамамен 0° жетуі мүмкін, бірақ көбінесе 8 - 20° аралығын сақтайды.

Жоғары ылғалдылық мүктер,қыналар, қырықжапырақтар,сүйсіндер сынды эпифиттердің биомассасының және биоалуантүрлілігінің зор болуына септігін тигізеді. Эндемик өсімдіктер өте мол болуы мүмкін. Ағаштардың биіктігі 20 метрден аспайды. Қоңыржай белдеудің де, тропикалық белдеудің де өсімдік түрлері бар.

Ылғалдылықтың жоғары болуы, күн сәулесінің жерге аз түсуі, шіру және минералданудың қарқындылығы төмен болғандықтан, топырақ өте қышқыл болады және оның үстінгі қабатын көбінде гумус немесе шымтезек құрайды.

Дүниежүзінде ормандарлың тек 1% құрайды. БҰҰ зерттеуі бойынша 736 тұманды орман 59 мемлекетте кездеседі, көбінесе Венесуэла, Гондурас, Мексика, Экуадор, Колумбия, Индия, Шри-Ланка, Тайланд, Орталық және Шығыс Африка.
## Дереккөздері
* Hostettler, Silvia (2002). "Tropical Montane Cloud Forests: A Challenge for Conservation
* Hamilton, Lawrence S; Juvik, James O; Scatena, F. N (1995). "The Puerto Rico Tropical Cloud Forest Symposium: Introduction and Workshop Synthesis".
* Grubb, PJ; Tanner, EVJ (July 1976). "The montane forests and soils of Jamaica: a reassessment". Journal of the Arnold Arboretum.

Санат:Ормандар
Экзоқаңқа

**Экзоқаңқа** (грек тілінен. έξω - сыртқы және σκελετος - қаңқа) сыртқы жақтау мен жетекші бөліктердің арқасында жоғалған функцияларды қалпына келтіруге, адам бұлшық еттерінің күшін арттыруға және қозғалыс ауқымын кеңейтуге арналған құрылғы.

Экзоқаңқа, қозғалыс кезіндегі күшті пропорционалды үлкейту мақсатында  адамның биомеханикасын қайталайды.
Қазіргі кезде, экзоқаңқаның үлгілері Ресейде, Жапонияда, АҚШ және Израильде жасалған. Экзоскелет скафандрғада орнатыла алады.
## Тарихы
Алғашқы экзоскелет 60-жылдары General Electric пен АҚШ Қарулы Күштерімен бірлесіп әзірленді және Hardiman деп аталды. Ол 110 кг-ды көтергенде, 4,5 кг-ды көтеру кезінде жұмсалатын күшті жұмсайтын. Алайда, оның массасы 680 кг болғандықтан ол ыңғайлы болмады. Жоба сәтті болмады. Толық экзоқаңқаны пайдалану әрекеті қарқынды бақыланбайтын қозғалыспен аяқталды, нәтижесінде ол ешқашан іштегі адаммен сыналмады. Әрі қарай зерттеу бір қолға бағытталған. Ол 340 кг көтеруге мәжбүр болса да, оның салмағы 750 кг болды, бұл оның көтеру қабілетінен екі есе көп. Барлық компоненттерді бір-біріне жалғамастан, Hardiman жобасын қолдану шектеулі болды.
ReWalk робототехникасы жасаған ReWalk экзоқаңқасы сал ауруына шалдыққан адамдарға серуендеуге мүмкіндік береді. Зерттеушілердің айтуынша, жаңа жүйені пациенттер күнделікті өмірде қолдана алады.
Эрих Георг Себастьян Антон фон Фалькенхайн

**Эрих Георг Себастьян Антон фон Фалькенхайн** (кейде **Фалькенгайн**, немісше *Erich Georg Sebastian Anton von Falkenhayn*; 11 қыркүйек 1861, Бург-Бельхау – 8 сәуір 1922, Потсдам) – неміс соғыс қайраткері, Германия әскери министрі (1913-1914), Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия Бас штабының бастығы (1914-1916). Соғыстан кейін әскери тақырыпта бірнеше кітаптар жазды.

## Соғыс жылдарында
1913 жылы Фалькенхайн Пруссияның әскери министрі ретінде тағайындалса, 1914 жылдың 14 қыргүйегінде майдандық Бас штабтың бастығы лауазымын иеленді. Оның бастамасы бойынша Францияны бейбітшілікке мәжбүрлейтін Верденге шабуыл жасалды. 1916 жылдың 21 ақпанында басталған және сол жылдың күзіне таяу аяқталған Верденнің астындағы шайқас Фалькенхайнның және бүкіл Германияның үміттерін ақтамады: керісінше, германдық армия талқандалып, орасан зор зиян шекті.

Оған қарамастан, Фалькенхайн басқа майдандарында үлкен жетістіктерге жетті. Мәселен, 1915 жылдың мамыр айынан қыркүйек айына дейін оның басшылығымен орыс майданында сәтті шабуылдар өткізілген;  ал сол жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін ол әзірлеген жоспар бойынша алдымен Сербия, содан кейін Черногория жаулап алынды.

1916 жылдың 29 тамызы жемісті Брусиловски шабуылына байланысты Фалькенхайн Бас штаб бастығы қызметінен босаталды. Алайда сол жылы IX әскердің қолбасшысы ретінде тағайындалған Фалькенхайн Румынияға жорыққа басшылық жасап, 6 желтоқсанда Бухарестті алды. 1918 жылдың наурызынан бастап Фалькенхайн Х әскерді Палестинида  басқарды. 1919 жылы қызметті доғарып, өмірінің соңғы жылдары Потсдамдағы Линдштедт сарайында өткізді. Борштедт зиратында жерленген.
Катилинариялар

thumb|320px|нобай|оңға|Цицерон Катилинаға қарсы сөйлеуі 
(Чезаре Маккари, 1882—1888)
**Катилинариялар** (, *Катилинаға қарсы сөйлеулер*) — б.з.д 63 жылдың қарашасы мен желтоқсанында Катилинаның астыртын әрекетін ашуға бағытталған Рим сенатының консулы Цицеронның төрт сөйлеулері. Б. з. д. 61-60 жылдардағы автордың әдеби өңдеуі түрінде сақталып, бүгінгі күнге дейін жеткен. Бұл сөздер  Катилина саяси қастандығы тарихының маңызды көзі, сондай-ақ шешендік өнердің көрнекті үлгісі болып табылады.

Катилинаға қарсы Цицерон төрт рет сөйледі:
* Бірінші сөз (Сенатта, Статор Юпитер храмында, б. з. д. 63 жылдың 8 қарашасы);
* Екінші сөз (Форумда, , б. з. д. 63 жылдың  9 қарашасы);
* Үшінші сөз (Форумда, б. з. д. 63 жылдың 3 желтоқсаны);
* Төртінші сөз (Сенатта, Келісім ғибадатханасында, б.з. д. 63 жылдың 5 желтоқсаны).

## Сөйлеу сипаттамасы
Катилниға қарсы бірінші сөз ең танымал болып табылады, себебі сөздің нәзік иірімінің күш-қуатын ажарландырушыларға, яғни кейіптеулерге, метафораларға және риторикалық сұрақтартарға толы. Сөздің алғашқы сөздері ең танымал латын цитаталарының бірі болды:

*Қашанғы сен, Катилина, біздің тағатымызға қиянат жасай бермекшісің? Бізді кернеген ашуыңмен қашанға дейін қорламақшысың? Қай шегіңе дейін өзіңнің еріксінген дөрекілігіңмен даңдайсынбақшысың?*

## Дереккөздер

Санат:Цицерон сөздері
Санат:Рим құқықтары
Санат:Б. з. д. 63 жыл
Feci quod potui, faciant meliora potentes

**Feci quod potui faciant meliora potentes** — латын қанатты сөзі. "**Мен қолымнан келгеннің барлығын жасадым, енді, одан жақсысын жасай алатындарға мүмкіндік беріңіз**" деп аударылады.

Бұл қанатты сөз қандай да бір салада өз жетістіктеріне қорытынды жасағанда немесе қайсыбір сотқа өз жұмысын ұсынғанда қолданылады.

Сөз Рим консулы есеп беруін аяқтап, өзінің өкілеттілігін мирасқорына тапсыру кезінде айтылатын формула негізінде тууындаған.

Санат:Ежелгі Рим саясаты
Санат:Латын сөздері мен фразалары
Қосбастау шатқалы

**Қосбастау** – Алтынемел ұлттық саябағы аумағындағы шатқал.
thumb|right|200px|<small>Қосбастау шатқалындағы 700-жылдық құбатал</small>.
## Географиялық орны
Алматы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 182 км, Алматы облысы Кербұлақ ауданындағы Басши ауылынан 29 км жерде.

## Сипаты
Үлкен Қалқан мен Қатутау таулары арасында, тау аралық жазықта тұзды және құмды сусыз шөлдерде табиғи жағдайда тораңғы бұралып, шыңдары жарыққа қарай созылып тұратын жалғыз кішкентай тоғай бар. Бұл жер көпшілікке 700 жылдық тал немесе Қосбастау шатқалымен белгілі. Аңыз бойынша, ХІІ ғасырда осы талдың астында Орта Азияға бет алған ұлы Шыңғыс ханның өзі әскерімен тынығыпты. Ғажайып ағаш өсетін аумақта құбатал Сазды құмтөбе мен Ақтаудың бор таулары сияқты көрікті жерлер орналасқан. Тораңғы мұндай «Биші» көрінісі ерекше өсу жағдайларына байланысты пайда болған – мұнда радон ағыны ағып жатыр, топырақ ылғалды, көлеңке мен шөптер көп, ал тораңғы ағаштары өзі бір-біріне тығыз өседі. Қосбастау шатқалының өзі демалуға өте қолайлы-жазда ыстықта ол әрдайым салқын, суық су ағады, көлеңке мен жасыл шөптер көп, кішкентай көл бар. Нысанды күзету «Алтын-Емель» МҰТП  әкімшілігіне жүктелген.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер тізімі
Лютерович О.Г., Оразымбетова Б.К."Алматы туристік аймағы бойынша экскурсиялардың технологиялық карталары" 2016.

## Қосымша ақпарат
* "Атын-Эмел" мемлекеттік табиғи паркінің ресми сайты 
* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты 
Санат:Қазақстанның көрікті орындары
Санат:Алматы облысы ескерткіштері
Калининское

* Калининское – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы ауыл.
* Калининское – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
Гельмут Коль

thumb|right|200px|Гельмут Коль
**Гельмут (Хелмут) Йозеф Михаэл Коль** (гер. Helmut Josef Michael Kohl; 3 сәуір 1930, Людвигсхафен-ам-Рейн, Веймар республикасы — 16 маусым 2017, Людвигсхафен-ам-Рейн, ГФР) — германиялық мемлекет қайраткер жəне саясаткер. Германияның Федеральдық канцлері (1982—1998).
Хайделберг университетінен білім алған. Оның басшылығындағы Германия елі Еуропамен бірігіп Қырғиқабақ соғысын бəсендетуге маңызды рөл атқарды. Өйткені АҚШ пен Кеңес Одағының екеуара бəстесуінен туындаған екі полярлы əлемнің салқын қарым-қатынасы саналған Қырғиқабақ соғысының ең көп кері əсерін сезген өлкелер де осы Еуропа құрлығы еді. Коль Христиан-демократиялы одағының ұзақ жылдарғы төрағасы (1973—1998) болды. ГФР-ның канцлердік қызметін Отто фон Бисмаркден кейінгі ең ұзақ 16 жыл бойы атқарған екінші адам. Кезіндегі фашистік германияның құпия құрылымы - Штазиде жұмыстап тұрды деп басы саяси дауға іліккен саясаткер 87 жасында өз үйінде қарттық жайлап қайтыс болған. Алғашқы некедегі əйелі қайтыс болған соң екінші рет үйленген, екі баланың əкесі.
Татарстан егемендігі туралы референдум

**Татарстан егемендігі туралы референдум** 1992 жылғы 21 наурызда Татарстанда өтті. Дауыс берушілерден Татарстанның егеменді мемлекет болуын мақұлдау-мақұлдамау туралы сұрақ қойылды. Ұсынысты сайлаушылардың 62% мақұлдады. Референдум нәтижесі республиканың мемлекеттік егемендігін жариялау болып табылды.
## Тарихы
1990 жылы 6 тамызда РКФСР Жоғарғы Кеңесінің басшысы Борис Ельцин Үфіде мынадай мәлімдеме жасады: *«біз Жоғарғы Кеңеске, Башқұртстан үкіметіне: сіз өзіңізді жұта алатын биліктің үлесін алаңыз*», бұл бұқаралық ақпарат құралдарында «қанша жұат аласыз сонша егемендікті алыңыз» деген атқа ие болды. 1990 жылы 30 тамызда Татар АССР Жоғарғы Кеңесі Татар КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылдады. Декларацияда одақтық және барлық дерлік басқа автономиялық ресейлік республикалардан (Шешен-Ингушетияны қоспағанда) өзгеше республиканың РСФСР немесе КСРО құрамында болуын тікелей көрсетпеді және Татар КСР Конституциясы мен заңдарының бүкіл елде үстемдікке ие екендігі жарияланды. 

1991 жылы 26 желтоқсанда КСРО-ны тарату және ТМД құрылуы туралы Беловеж келісіміне байланысты Татарстанның ТМД-ға құрылтайшы ретінде кіруі туралы декларация қабылданды.

1992 жылғы 7 ақпанда Татар КСР - Татарстан Республикасы Татарстан Республикасы деп аталды, бірақ бұл 1992 жылдың 16 мамырына дейін РСФСР Конституциясына сәйкес келмеді. 1992 жылдың 21 наурызында референдум өтті..

22 мамырда Татарстанның егемен мемлекет мәртебесі туралы Жоғарғы Кеңестің қаулысы қабылданды.

1992 жылы 30 қарашада Татарстан Республикасының егеменді мемлекет болып жарияланатын жаңа Конституциясы енгізілді..

2001 жылғы 19 сәуірде Ресей Федерациясының Конституциялық Соты Татарстанның егемендігі туралы ережелерді Ресей Федерациясының Конституциясына қайшы деп тапты. 2002 жылғы 19 сәуірде Татарстанның Мемлекеттік кеңесі Ресей Федерациясының Конституциясымен сәйкестендірілген Республика Конституциясының жаңа редакциясын қабылдады.

## Нәтижесі
Татарстан республикасы Ресей Федерациясымен және басқа республикалармен (мемлекеттермен) қатынастарын тең негізде құратын, халықаралық құқықтың субъектісі болып табылатын егемен мемлекет екендігімен келісесіз бе?

## Дереккөздер

Санат:1992 жылғы референдумдар
Санат:Ресейдегі 1992 жыл
Санат:Егемендік референдумдары
Санат:Татарстан
Санат:Қеңес Одағының ыдырауы
Санат:Ресей референдумдары
Бендебике кесенесі

**Бендебике (Пендебике) кесенесі** () — башқұрт мәдениетінің 15-16 ғасырдағы тарихи-архитектуралық ескерткіші

Башқұрт аңызы бойынша, Бендебике өзінің даналығымен әйгілі әйел. Ол башқұрт тайпалары арасындағы шиеленісті тоқтатуды қолдады. Сол аңыз бойынша Бендебике башқұрттар мен қазақтар арасында ұзақ мерзімді татулықты орнатуға өз үлесін қосты.

Ескерткіш 1968-1969 жылдары Нияз Мәжитов басқарған археологиялық экспедициямен зерттелді

Қабір құрылымы жағынан негізі 8,7*7 м тіктөртбұрыштан тұрып, қабырға үстінде сегізбұрыш болып, ең үстінде ғимарат күмбезбен аяқталды.

Құрылыс екі түсті кірпіштен жасалған. Сұр фонда қызыл кірпіштер шыршаның ою-өрнегін жасады.

Қабірге кіреберіс оңтүстіктен портал түрінде тар есікпен 2,25*1,86 м келген. Еден саман кірпіштен жасалған. Қабір әктас тақталармен қапталған. Тас қораптың ішінен әйелдің қанқасы табылды.

Бендебике ханым  және оның ұрпақтары IX ғасырда қазіргі Көгершін ауданындағы Мақсұт ауылында өмір сүрген. Ол өз халқын жетелейтін және оларды апаттардан қорғайтын өте парасатты адам, тек жақтаушы ретінде ғана емес, сонымен бірге өз халқының кеңесшісі ретінде де, оның есімі «Жиренше шешен» аңызында осы күнге дейін сақталған. Ол өз заманында «Әулие» атағына ие болды және тарих беттерінде ғасырлар бойы сақталып келді.
## Сілтемелер
* Кешене (мавзолей) Бэндэнбикэ 
*Легенда о Бэндэбикэ
*Кэшэнэ Бэндэбикэ в энциклопедии Башкортостан
*Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән. Киске Өфө. 01.08.11
*Татьяна Зонова.Возвращайся домой, Бэндэбике 

## Әдебиет
* ["Бэндебике и Еренсе-сэсэн" Пьесы  [Айдар Хусаинов|Айдара Хусаинова.]]
## Дереккөздер

Санат:Башқұрт мәдениеті
Санат:Башқұртстан мәдениеті
Санат:Башқұртстан көрікті жерлері
Санат:Башқұртстан тарихы
Санат:Ресей кесенелері
Санат:Кугарчин районы