Жорес Иванович Алферов

**Жорес Иванович Алферов** (; 15 наурыз 1930, Витебск – 1 наурыз 2019, Санкт-Петербург) — кеңес, белорус және орыс физигі, саяси қайраткер.

Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (2000 жыл, жартылай өткізгішті гетероқұрылымдарды жасағаны және жылдам опто- және микроэлектрондық компоненттерді жасағаны үшін).

1991 жылдан 2017 жылға дейін Ресей ғылым академиясының вице-президенті. Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының президиумының төрағасы.

КСРО Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1972), КСРО Ғылым академиясының академигі (1979), Ресей Ғылым академиясының академигі (1991).

Ресей Федерациясының еңбек сіңірген энергетикі (1996). Лениндік сыйлықтың (1972), КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1984), Ресей Федерациясы Мемлекеттік сыйлығының (2001) лауреаты. Ленин ордені (1986). «Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденінің толық иегері.

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1990) және АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының (1990), Корея ғылым және технология академиясының (1995), Қытай ғылым академиясының, Польша ғылым академиясының (1988) шетелдік мүшесі, Беларусь Республикасы (1995), Молдова (2000), Әзербайжан (2004) академиялардың мүшесі, Армения Ұлттық ғылым академиясының құрметті мүшесі (2011).

КОКП мүшесі. Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының II—VII шақырылымдарының депутаты (1995—2019). 1989 жылы КСРО Ғылым академиясынан КСРО халық депутаты болып сайланды, 1995 жылы желтоқсанда «Біздің үй – Ресей» қозғалысынан Мемлекеттік Думаның екінші шақырылымына Алферов сайланды; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 жылдары РФКП партиялық тізімдері бойынша Ресей Федерациясы Мемлекеттік Думасының депутаты болып, партия мүшесі болмай, қайта сайланды.

## Өмірбаяны
1930 жылы 15 наурызда белорус еврей отбасында дүниеге келген. Болашақ ғалымның әкесі Иван Карпович Алферов (1894—1982) Чашники қаласында дүниеге келген, анасы Анна Владимировна Розенблюм (1900—1982) Крайск қаласынан (қазіргі Беларусь Минск облысының Логойск ауданы) келген. Алферовтың әкесі 4-ші Мариуполь гусар полкінде сержант қызметін атқарды. Ол Солтүстік-Батыс майданында бүкіл дерлік соғысты және Әулие Георгий крестіне ие болды. Ақпан төңкерісінен кейін соғыстың жалғасуына қарсы белсенді күрескер болды. 1917 жылы шілдеде соғысқа қарсы үгіт жүргізгені үшін тұтқындалып, Двина бекінісіне қамалды. Қыркүйекте бостандыққа шыққаннан кейін бірден РСДРП(б) мүшесі болды. Полк комитетінің төрағасы, дивизиялық комитеттің мүшесі болды. Менің әкем Кеңестердің екінші съезінің делегаты болды, 1917 жылы 26 қазанда Смольныйда Лениннің тарихи баяндамасын тыңдады. 1920 жылдары И.К.Альферов Крайск өлкесіндегі шекара заставасына Чека өкілі болып тағайындалды, ол жерде болашақ әйелінің үйінде орналасты; осы жерден жас жұбайлар Витебскіге бірге көшті .

Жорес Жан Жорес есімімен аталды. Соғыс алдындағы жылдары ол, сол кезде әкесі — Архангельск индустриалды академиясының түлегі, инженер болып жіберілген, Сталинград, Новосибирск, Барнаул және Сясстройда болды ; анасы кітапханашы болып жұмыс істеген.

Ұлы Отан соғысы басталғанға дейін Альферовтар отбасы Туринск қаласына көшіп келді, онда оның әкесі целлюлоза-қағаз зауытының директоры болып жұмыс істеді, ал ол аяқталғаннан кейін соғыста қираған Минскіге оралды. Ағасы Маркс Иванович Алферов (1924—1944) майданда қаза тапты.

1947 жылы Минск қаласындағы №42 орта мектепті алтын медальмен бітіріп, физика пәнінің мұғалімі Яков Борисович Мельцерзонның кеңесімен Минск қаласындағы Беларусь политехникалық институтының (қазіргі БҰТУ) энергетика факультетінде бірнеше семестр оқыды, ал кейін ЛЭТИ-ге Ленинградқа оқуға түсуге барды. 1952 жылы В.И.Ульянов (Ленин) атындағы Ленинград электротехникалық институтының (ЛЭТИ) электроника факультетін бітіріп, онда емтихансыз қабылданған еді, содан кейін әкесінің жұмысының жаңа жерге ауысуына байланысты отбасы Ленинградқа көшті.

1953 жылдан бастап ол А. Ф. Иоффе атындағы физика-техникалық институтында жұмыс істеді, онда В. М. Тучкевичтің зертханасында кіші ғылыми қызметкер болды және алғашқы кеңестік транзисторлар мен германий қуат құрылғыларын жасауға қатысты. Техника ғылымдарының кандидаты (1961).

Алферов 1963 жылы наурызда гетеройысулар саласындағы өзінің алғашқы патентін алды. Ол Рудольф Казариновпен бірге гетеройысуларды зерттеді. Ғалымдар қазір талшықты-оптикалық байланыста және компакт-дискілер ойнатқыштарында қолданылатын жартылай өткізгішті лазермен жұмыс жасауда табысқа жетті. 1969 жылы гетеройысулардың ашылуынан алынған идеялар күн батареяларында және лазерлік көз хирургиясы саласында қолданыла бастады. Мұндай аккумулятор 1986 жылы «Мир» ғарыш станциясында орнатылып, орбитада оның бүкіл қызмет ету мерзімінде қуатты айтарлықтай төмендетпей жұмыс істеді. 1970 жылы Альферов жартылай өткізгіштердегі гетеройысуларды зерттеудің жаңа кезеңін қорытындылай отырып, докторлық диссертациясын қорғап, физика-математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды.

1971 жылдың қысында Алферов АҚШ-қа ұшып кетті, онда  гетеролазерді жасағаны үшін — Стюарт Баллантайн медалімен марапаттады.

1972 жылы Алферов профессор, ал бір жылдан кейін ЛЭТИ оптоэлектроника негізгі кафедрасының меңгерушісі болды.

1976 жылы Ленинград физика-техникалық институтының жанасу құбылыстары зертханасының қызметкерлері Алферовтың жетекшілігімен қосылыстардың кең саңылаудағы қатты ерітінділерін A_{3}B_{5} алғаны және зерттегені  және олардың негізінде спектрдің көрінетін бөлігінде тиімді инъекциялық сәулелену көздерін құрғаны үшін Ленин комсомолы сыйлығын алды.

1990 жылдардың басынан бастап Алферов кішірейтілген өлшемді наноқұрылымдардың қасиеттерін: кванттық сымдар мен кванттық нүктелерді  зерттейді. 1987 жылдан 2003 жылғы мамырға дейін — A. F. Иоффе Физикотехникалық институтының директоры.
[оңға|нобай|250x250 нүкте| Ж. И. Альферов Мәскеуде [Александр Михайлович Прохоров|А. М. Прохоров ескерткішінің ашылуында]]
2000 жылдың желтоқсанында Алферов ғалымдар Г. Кремер және Д. Килбимен (АҚШ) бірге заманауи IT-технологиялардың негіздерін жасауда жартылай өткізгіштер физикасы саласындағы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

2003 жылы Алферов Физикотехникалық институтының меңгерушісі қызметінен кетті және 2006 жылға дейін институттың ғылыми кеңесінің төрағасы болды. Кейіннен Альферов Физикотехникалық институтқа және оған байланысты бірқатар ғылыми құрылымдарға: Микроэлектроника және субмикронды гетероструктуралардың ғылыми-техникалық орталығына, Физико-техникалық институттың Ғылыми-оқу кешеніне (РЭК) және Санкт-Петербургтегі физика-техникалық лицей жанындағы Физка-техникалық мектепке ықпалы болды. 1988 жылдан (құрылған күні) Санкт-Петербург мемлекеттік политехникалық университетінің физика-техникалық факультетінің деканы.

1990—1991 жылдары — КСРО Ғылым академиясының вице-президенті, Ленинград ғылыми орталығы президиумының төрағасы.

1990 жылдары ол техникалық компания құрды, оның айналымы жылына шамамен 100 мың долларға жетті.

2003 жылдан — Ресей Ғылым академиясының «Санкт-Петербург физика-техникалық ғылыми-білім беру орталығы» ғылыми-білім беру кешенінің төрағасы. КСРО Ғылым академиясының академигі (1979), кейін РҒА, Ресей Білім академиясының құрметті академигі. Ресей ғылым академиясының вице-президенті, Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының президиумының төрағасы. «Техникалық физика журналына хаттар» бас редакторы.

«Жартылай өткізгіштердің физикасы және технологиясы» журналының бас редакторы, «Жер беті: физика, химия, механика» журналының редакциялық алқасының мүшесі, «Ғылым және өмір» журналының редакциялық алқасының мүшесі болды. РКФСР «Білім» қоғамы басқармасының мүшесі болды.

Ол 2002 жылы Жаһандық энергетикалық сыйлықты құрудың бастамашысы болды, ал 2006 жылға дейін оны беру жөніндегі халықаралық комитетті басқарды. Бұл сыйлықтың 2005 жылы Алферовтың өзіне берілуі оның бұл қызметтен кетуіне бірден-бір себеп болған деп есептеледі.

Ол жаңа Академиялық университеттің ұйымдастырушы ректоры.

2001 жылдан Білім және ғылымды қолдау қорының президенті (Альферов қоры).

2010 жылдың 5 сәуірінде Алферовтың Сколководағы инновациялық орталықтың ғылыми директоры болып тағайындалғаны жарияланды.

2010 жылдан — «Сколково» қорының Консультативтік ғылыми кеңесінің тең төрағасы.

2013 жылы Ресей ғылым академиясының президенттігіне кандидат болып, 345 дауыс жинап, екінші орынды иеленді.

500-ден астам ғылыми еңбектің, үш монографияның және 50 өнертабыстың авторы.

2016 жылы 14 қарашада Алферов пневмониямен Санкт-Петербургтегі Ресей ғылым академиясының ауруханасына жатқызылды.

2018 жылдың 30 қарашасында Жорес Иванович Алферов Мәскеудегі Ресей Ғылым академиясының отырысынан гипертониялық кризден кейін ауруханаға түсті, инсульт күдігі расталмады. 2018 жылы 29 желтоқсанда Мәскеу маңындағы санаторийге жіберілді.

2019 жылы 1 наурызда жедел жүрек-өкпе жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Қоштасу рәсімі 5 наурызда Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығында өтті, ол сол күні Санкт-Петербург маңындағы Комаровское зиратында жерленді.

## Саяси қызмет
[нобай|250x250 нүкте| Ж.И.Альферов және [Владимир Владимирович Путин|В.В.Путин]]
* 1944 — комсомол мүшесі.
* 1965 — КОКП мүшесі.
* 1989—1992 жылдары — КСРО халық депутаты,
* 1995—1999 жылдары — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 2-шақырылымының «Біздің үй — Ресей» (БҮР) қозғалысының депутаты, Мемлекеттік ғылым және білім комитетінің ғылым жөніндегі кіші комитетінің төрағасы. Дума, БҮР фракциясының мүшесі, 1998 жылдан — «Халық билігі» парламенттік тобының мүшесі.
* 1999—2003 жылдары — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 3-ші шақырылымындағы РФКП-дан депутат, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Білім және ғылым комитетінің мүшесі.
* 2003—2007 — Ресей Федерациясының Коммунистік партиясынан 4-ші шақырылымдағы Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының депутаты, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Білім және ғылым комитетінің мүшесі.
* 2007—2011 — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 5-шақырылымындағы Ресей Федерациясы Коммунистік партиясынан депутат, Коммунистік партия фракциясының мүшесі, Мемлекеттік Думаның Ғылым және жоғары технологиялар комитетінің мүшесі. Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 5-ші шақырылымындағы ең қарт депутаты.
* 2012—2016 — Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының Ресей Федерациясы Коммунистік партиясынан 6-шақырылымдағы депутаты, Мемлекеттік Думаның Ғылым және жоғары технологиялар комитетінің мүшесі.
* 2016—2019 — Ресей Федерациясының Коммунистік партиясынан 7-шақырылымдағы Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының депутаты. Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының 7-ші шақырылымындағы ең қарт депутаты.
** Мемлекеттік Думаның ТМД істері, еуразиялық интеграция және отандастармен байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі (2016—2019).
* «Слово» радиогазетінің редакциялық алқасының мүшесі.
* «Nanotechnologies Ecology Production» журналының редакциялық алқасының төрағасы.
* Дарынды студенттерді қолдау, олардың кәсіби өсуіне жәрдемдесу, ғылымның басым бағыттары бойынша ғылыми зерттеулер жүргізуде шығармашылық белсенділікті ынталандыру мақсатында Білім және ғылымды қолдау қоры құрылды. Қорға алғашқы салымды Нобель сыйлығының қорынан Жорес Алферов жасады.

2010 жылы 4 қазанда Алексей Кондауров пен Андрей Пионтковский Грани.Ру сайтында мақаласы жариялады. «Клептократияны қалай жеңуге болады?», онда олар РФКП-дан оң және сол оппозициядан президенттікке бірыңғай кандидат ұсынуды ұсынды. Олар кандидат ретінде орыс ақсақалдарының бірін ұсынуды ұсынды; бұл ретте Виктор Геращенко мен Юрий Рыжовпен бірге Жорес Алферовтың кандидатурасын да ұсынды.

Коммунистік партия фракциясының басқа мүшелері сияқты, Алферов 2018 жылы зейнетақы реформасына қарсы болды; оның сәйкес заң жобасын екінші оқылымда қолдағаны туралы ақпарат техникалық қатенің салдарынан пайда болды .

## Марапаттар мен сыйлықтар
нобай|250x250 нүкте| Алферов Expocentre жәрмеңкесінде ''Rusnanotech 2010'' нанотехнологиялар жөніндегі III халықаралық форумның ашылуында
нобай|250x250 нүкте| 2001 жыл

## Отбасы
Бірінші некесі қысқа болды, әйелі Тбилисиден болды. Ажырасқаннан кейін, Алферов Ленинградтағы пәтерімен қоштасып, зертханадағы төсекке көшуге мәжбүр болды. Бірінші некесінен Алферовтың Ресей ғылым академиясының Санкт-Петербург ғылыми орталығының қызметкері Ольга атты қызы болды.

Екінші әйелі — Тамара Георгиевна Альферова (Дарская) (2023 жылы 4 қаңтарда қайтыс болды), Воронеж музыкалық комедия театрының РСФСР еңбек сіңірген әртісі Георгий Дарскийдің қызы. Олар 1967 жылы мамырда Сочиде кездесті, ол сол кезде Химкидегі академик В.П.Глушконың «Энергомаш» ҒӨҰ-да жұмыс істеді. Алты айдан кейін олар үйленді — Тамара күйеуіне көшті. Той «Гранд Отель Европа» қонақ үйінің «Крыша» мейрамханасында өтті  .

Ұлы — Алферов Иван Жоресович, 1972 жылы Ленинград қаласында туған, орман шаруашылығына арналған құрал-жабдықтарды сатумен айналысады.

Асырап алған қызы — Ирина, бірінші некеден екінші әйелінің қызы, Ленинград мемлекеттік университетінің биология факультетін бітіріп, мамандығы бойынша жұмыс істейді. АҚШ-та тұрады.

### Ресейдің марапаттары
* «Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденінің толық кавалері:
** 1-дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» орденімен (14 наурыз 2005) — *отандық ғылымды дамытудағы ерекше қызметі және заң шығару қызметіне белсенді қатысқаны үшін*  .
** II дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (2000).
** ІІІ дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (4 маусым 1999) — *отандық ғылымды дамытуға, жоғары білікті кадрларды даярлауға қосқан зор үлесі үшін және Ресей Ғылым академиясының 275 жылдығына байланысты*  .
** IV дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (15 наурыз 2010) – *мемлекетке сіңірген еңбегі, отандық ғылымның дамуына қосқан зор үлесі және көп жылғы жемісті қызметі үшін*  .
* Александр Невский ордені (2015 жылғы 16 шілде) — *отандық ғылымды дамытудағы, заң шығарушылық ісіндегі, көп жылғы адал еңбегі мен қоғамдық қызметі үшін ерекше жеке еңбегі үшін*  .
* « Ресей Федерациясының еңбек сіңірген энергетикі » құрметті атағы (1996 жылғы 21 маусым) — *энергетика саласындағы қызметі және көп жылғы адал еңбегі үшін* 
* Ғылым және техника саласындағы Ресей Федерациясының 2001 жылғы Мемлекеттік сыйлығы (5 тамыз 2002 ) *«Кванттық нүктелері бар гетероқұрылымдардың түзілу процестері мен қасиеттерін іргелі зерттеулер және олардың негізінде лазерлерді жасау» жұмыстары сериясы үшін*  .
* Ресей Федерациясы Үкіметінің Құрмет грамотасы (14 қараша 2011) — *көп жылғы жемісті заң шығару қызметі үшін* 

### КСРО марапаттары
; 
* Ленин ордені (1986).
* Қазан революциясы ордені (1980 ж. 14 наурыз).
* Еңбек Қызыл Ту ордені (1975).
* «Құрмет белгісі» ордені (1959).

; Медальдар
* Лениндік сыйлық (1972) – *жартылай өткізгіштердегі гетеройысуларды іргелі зерттеулері және олардың негізінде жаңа құрылғыларды жасағаны үшін.*
* КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1984) — *A3B5 жартылай өткізгіш қосылыстардың төрттік қатты ерітінділері негізінде изопериодтық гетероқұрылымдарды жасағаны үшін.*

### Шетелдік марапаттар
* Князь Ярослав Дана ордені, V дәрежелі ( Украина, 2003 жылғы 15 мамыр) - *Украина мен Ресей Федерациясының әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық салалардағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі үшін*  .
* Халықтар достығы орденімен ( Беларусь, 22 қаңтар 2009 ж.) – *Беларусь Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты кеңейтуге, ғылыми кадрларды даярлауға қосқан елеулі жеке үлесі үшін*  .
* Фрэнсис Скорина ордені ( Беларусь, 2001 жылғы 17 мамыр) - *физика ғылымын дамытуға, белорус-ресейлік ғылыми-техникалық ынтымақтастықты ұйымдастыруға, Беларусь және Ресей халықтарының достығын нығайтуға қосқан үлкен жеке үлесі үшін [3]* 
* Құрмет легионының офицері ( Франция )
* «Достық» медалі ( Куба, 2008)  .
* Низами Гянджави атындағы алтын медаль ( Әзербайжан, 2015)  .
* *Беларусь Республикасы Министрлер Кеңесінің Құрмет грамотасы (23 наурыз 2000 ж.) - жартылай өткізгіштер физикасы, жартылай өткізгіштер және кванттық электроника саласындағы үлкен жетістіктері, Қазақстан Республикасындағы радиоэлектрондық өнеркәсібін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін Беларусь, Беларусь-Ресей достығы және Беларусь пен Ресей арасындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты нығайту [*  .
* Беларусь Республикасы Ұлттық Жиналысының Құрмет грамотасы (4 наурыз 2015 ж.) – *физика ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі, беларусь-ресей ғылыми-техникалық ынтымақтастығы және мемлекетаралық қатынастарды нығайтуға қосқан зор үлесі үшін*  .

### Басқа наградалар мен атақтар
* Стюарт Баллантайн медалі (Франклин институты, АҚШ, 1971) — *қос лазерлі гетероструктураларды теориялық және эксперименттік зерттеулері үшін, соның арқасында бөлме температурасында үздіксіз режимде жұмыс істейтін шағын өлшемді лазерлік сәулелену көздері құрылды.*
* Hewlett-Packard сыйлығы (Еуропалық физикалық қоғам, 1978) — *гетеройындар саласындағы жаңа жұмысы үшін.*
*   GaAs Symposium (1987) — *III-V топ қосылыстары негізіндегі құрылғылардың теориясы мен технологиясы бойынша және инъекциялық лазерлер мен фотодиодтарды жасаудағы алғашқы жұмыстары үшін.*
* Карпинский атындағы сыйлық (Германия, 1989) – *гетероқұрылымдар физикасы мен технологиясын дамытуға қосқан үлесі үшін*  .
* XLIX Менделеев оқырманы — 19 ақпан 1993.
* А.Ф.Иоффе сыйлығы (РАС, 1996) – *«Гетероқұрылымдарға негізделген күн радиациясының фотоэлектрлік түрлендіргіштері» жұмыстары сериясы үшін.*
* 1998 жылдан Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің құрметті докторы.
* Демидов атындағы сыйлық (Ғылыми Демидов қоры, Ресей, 1999).
* А.С. Попов атындағы алтын медаль (РҰА, 1999).
* Ник Холоняк сыйлығы (Американың оптикалық қоғамы, 2000)  .
* **[[Нобель сыйлығы]]** (Швеция, 2000) — *жоғары жылдамдықты оптоэлектроника үшін жартылай өткізгішті гетероқұрылымдарды жасағаны үшін.*
* Санкт-Петербург қаласының құрметті азаматы (2001)  .
* Санкт-Петербург заң шығару жиналысының Құрмет грамотасы (2 наурыз 2005) — *Санкт-Петербург ғылымының дамуына қосқан ерекше жеке үлесі үшін және туғанына 75 жыл толуына байланысты*  .
* Киото сыйлығы (Инамори қоры, Жапония, 2001) — *бөлме температурасында үздіксіз режимде жұмыс істейтін жартылай өткізгіш лазерлерді жасаудағы табысы үшін — оптоэлектроникадағы алғашқы қадам.*
* В.И.Вернадский атындағы сыйлық (Украина ҰҒА, 2001).
* Ресейдің Ұлттық Олимп сыйлығы. «Аңыз адам» тақырыбы (РФ, 2001).
* SPIE алтын медалі (SPIE, 2002).
* «Алтын тақтайша» сыйлығы (Жетістік академиясы, АҚШ, 2002).
* Минск қаласының құрметті азаматы (Беларусь, 2002)  .
* Мәскеу педагогикалық мемлекеттік университетінің құрметті профессоры атағы (2002)  .
* « Жаһандық энергетика » халықаралық энергетикалық сыйлығы (Ресей, 2005).
* МФТИ құрметті профессоры атағы мен медалі (2008)  .
* ЮНЕСКО-ның «Наноғылым мен нанотехнологияны дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі (2010)  .
* «РАУ Құрмет ордені» ордені. «Ресей-Армян (Славян) университетінің құрметті докторы» атағы берілді (GOU HPE Орыс-армян (славян) университеті, Армения, 2011). Молдова Ғылым академиясының құрметті академигі.
* Халықаралық Карл Бур сыйлығы (2013)  .
* «МЭИТ құрметті профессоры» атағы берілді (ҰЗУ МЭИТ 2015)  .
* «Ульяновск мемлекеттік университеті» Федералдық мемлекеттік бюджеттік жоғары оқу орнының құрметті профессоры (2005).

## Жарияланымдар
; Кітаптар
* Алфёров Ж. И. Физика и жизнь. — СПб.: Наука, 2001.
* Алфёров Ж. И. Власть без мозгов. Кому мешают академики. — М.: Алгоритм, 2013. — 320 б. — .

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны
* Өмірбаяндық анықтама
* ''Физик'' *(видео)* — деректі фильм, 1973 г., реж. Виктор Гранин, Б. П. Захарченя және Е. Л. Портной, физиктер пікірлері
* Жорес Алфёров на телеканале «Дождь» (эфир 3.04.2012) *(видео)*
* Жорес Алферов «Вести 24» телеарнасындағы «Пікір» бағдарламасының студиясында. Тақырыбы: Ресей ғылым академиясының президентін сайлау. 22.05.2013  *(видео)*
* Алфёров Жорес Иванович «Беларусь ғылымының тұлғалардағы тарихы» дерекқорында Якуб Колас ат. Орталық ғылыми кітапханасы Беларусь ҰҒА

Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар
Санат:Атеистер
Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессорлары
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:КСРО физиктері
Санат:Халықтар Достығы орденінің (Беларусь) иегерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:4 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:3 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:2 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:1 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей ғылым академиясының толық мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері
Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары
Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары
Санат:Физиктер