open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кавур Камилло Бенсо

**Кавур (Covour) Камилло Бенсо** (10.08.1810,Турин – 06.06.1861, сонда) — граф, Пьемонт (Сардиния корольдығы) пен Италияның мемлекеттік қайраткері және дипломаты. Ақсүйек отбасынан шықты. *1829* жылы Туриндегі әскери академияны бітірді. *1848-1849* жылдардағы революция кезінде парламент депутаты. *1850-1852* жылы егіншілік және сауда министрі, сонымен бірге *1851-1852* жылы финанс министрі, *1852-1861* жылы (1859 жылды қоспағанда) Пьеомнт премьер-министру, бұған қоса сыртқы істер, финанс т.б. министрліктерді басқарды. Кавурдың ішкі саясаты Пьемонттың экономикалық және саяси құрылымын буржуазиялық рухта қайта өзгертіге бағытталды. Кавурдың үкіметі бірқатар антиклерикалдық шараларды іске асырды, Пьемонтта капиталистік кәсіпкерліктің өрістеуіне жәрдемдесті.

Кавурдың түпкі мақсаты Италияны Савойя әулетінің қол астына біріктіру болды, алайда оның жоспары 30 жылдарда Солтүстік Италия корольдығын құрумен шектелді. *1859* жылы дипломатиялық амал-айланы шебер қолданып, ол Австрияны Пьемонтпен соғыс ашуға мәжбүр етті. Кавур бұл соғыстың барысында Наполеон ІІІ-нің әскери қолдауына сүйеніп, Ломбардияны және Венецияны босатып алуды көздеді. Алайда Франция мен Австрия арасындағы сепараттық келісім оның бұл жоспарын іске асыртпай, оны орнынан түсуге мәжбүр етті. Патриоттық және революциялық қозғалыс өрге басқан кезде, *1860* жылы Кавур қайтадан өкімет басына келіп, халық көтерілістерінің нәтижесінде абсолюттік тәртіптен арылған Пармды, Моденаны, Тоскананы және Романьяны Пьемонтқа қосқызды. Революцияның одан әрі өрістеуіне жол бермеу үшін Кавур *1860* жылдың қыркүйегінде Пьемонт әскерлерін Папа облысына, одан соң Гарибальдидің армиясы азат еткен қос Сицилия корольдығына қарай жылжытты. 1861 жылдың наурызында бір тұтас Италия корольдығы жарияланғанда, Кавур Италияның тұңғыш премьер-министрі болды.

## Дереккөздер


Санат:Италия премьер-министрлері
Кавьядарша

«**Кавьядарша**» (*Kâvyâ-darça - поэзия айнасы*) —үнді жазушысы Дандиннің (*VII ғасыр*) поэтика жөніндегі трактаты. Үнді классикалық поэзиясының гүлденген кезіндегі бай тәжірибеге сүйеніп жазылған. «Кавьядарша» үш тараудан тұрады. 1-тарауда көркем әдебиеттің тегі мен жанрларын (*проза, өлең, «аралас» түрлері*), әдеби тілді, аллитерация түрлерін («*анупраса*») және табиғи, үлгі, анық «вайдарбхи» мен астарлы «гаудия» стильдерін анықтады. 2-тарауда аланкардың ішкі мағыналық және сөз тұлғаларына қарай салыстыру – (упама - 32 түрі), метафора (рупака), тұспал (акшепа), әсірелеу (атишайокти), сөз ойнақылығы (шлеша) туралы жазылған. Ал, сөздердің ауызша айтылуына қарай ямака (ішкі ұйқас) туралы зерттеу 3-тарауда берілген. Поэтика жөніндегі ежелгі санскриттік трактаттардың бірі – «Кавьядарша» үнді әдебиет теориясының дамуына үлкен ықпал жасады. 

## Дереккөздер


Санат:Санскриттік тракттатар
Кадис Конституциясы

**Кадис Конституциясы** — 1812 жылы 18 наурызда кадис кортестері (1810-1813) қабылдаған Испания Конституциясы. Кадис Конституциясы феодалдық абсолюттік тәртіптерге соққы берді. Жоғарғы билікті жүргізуші ұлт деп жарияланды, заң жүзіндегі билік кортестерге, орындаушылық билік корольға берілді. Феодалдық артықшылықтар жойылды. Кадис конституциясының антифеодалдық бағытты клерикалдық өктемдік дәуірінің дәстүрлерімен үйлестірді - католиктік дін «бірден бір шын мәнісіндегі дін» деп танылды. Кадис конституциясы Испанияда ғана емес, сомен қатар Еуропаның бірқатар басқа да мемлекеттерінде (мысалы, Португалияда, Неапольде, Пьемонтте) абсолютизмге қарсы күрестің туына айналып, 1837 жылы 18 маусымда жаңа конституция қабылданғанға дейін күшінде қалды.

## Дереккөздер


Санат:1812 жыл
Санат: Испания Конституциясы
Кадьяк (арал)

**Кадьяк, Кодьяк** (Kadiak, Kodiak, эскимосша – Кыхтак) — Алясканың оңтүстік жағасындағы арал (АҚШ). Материктен Шелихов бұғазымен бөлінген. Жері 9,3 мың км². Рельефі таулы (биіктігі 1653 м-ге дейін) келеді. Арал бетінің едәуір бөлігін Аляска түбегіндегі Катмай жанартауының атқылауынан (1912) пайда болған күл (қалыңдығы 6 м-ге дейін жетеді) жауып жатыр. Климаты қоңыржай, ылғалды, жылдық жауын-шашыны 1600 мм. Негізінен биік шалғын өседі. Кадьякты 1763 жылы орыс саяхатшысы Степа Глотов ашқан. Ең ірі елді мекені - Кадьяк.

## Дереккөздер

Санат:Кадьяк архипелагы
Эммануил Генрихович Казакевич

**Эммануил Генрихович Казакевич** (*24.02.1913, Кременчуг, – 22.09.1962, Мәскеу*) — орыс совет жазушысы. 1944 жылдан КОКП мүшесі. 1930 жылы Харьков машина жасау техникумын бітірді. 30 жылдардың орта шенінен бастап еврей тілінде өлең жазды. Тұңғыш жинағы «**Үлкен әлем**» 1939 жылы жарық көрді. Казакеевич Э.Г.-тің есімін жұртшылыққа кең танытқан оның орыс тілінде алғаш жазған шығармасы — «**Жұлдыз**» (1947, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1948) повесі. Жазушы бұл шығармасында суреткерлік ерекшелігін айқын көрсетті. «**Даладағы екеу**» (1948), «**Одердағы көктем**» (1949, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1950), «**Дос жүрегі**» (1953), «**Алаңдағы үй**» (1956) атты романдары мен повестерінде өмір шындығын жарқын бейнеледі. «**Көк дәптер**» (1961) повесінде В.И.Ленин образын суреттеді. Казакеевич Э.Г.-тің «Одердағы көктем» романы қазақ тіліне (1952) аударылды. Казакеевич Э.Г. 4 орденмен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО жазушылары
Кайнотип жыныстар

**Кайнотип жыныстар** (грек. kainos – жаңа,  typos – тұр, кейіп) — геологиялық жасына тәуелсіз үгілу, мүжілуден өзінің бастапқы кейпін сақтаған магмалық тау жыныстары. Алғашқы кезде кайнотип жыныстар үгілу мен мүжілуден кейпін өгерткен көне болып көрінетін палеотиптік жыныстарға қарсы қойылды. «Кайнотип жыныстар» термині 19 ғасырдың 2-жартысында (В.К. Бреггер, Ф.Ю.Левинсон-Лессинг) қалыптасты. Ол көзге дейінгі ғылымға енген жаңсақ түсінік бойынша үгіліп бұзылған жыныстар көне, ал үгілуге шалынбағандары жас деп саналды. Магмалық жыныстардың үгілуі мен сақталуы бұлардың химиялыө құрамы мен экзогендік процестердің әсеріне байланысты.

 
## Дереккөздер


Санат: Үгілу
Санат:Тау жыныстары
Баргузин жотасы

**Баргузин жотасы** (*[[орыс тілі|орысша]] -  Баргузинский хребет*) - Ресейде  Байкал Сыртындағы тау жотасы. Бурятияда, Байкал көлінің солтүстік-шығыс жағасын бойлай, Чивыркуй шығанағынан Жоғары Ангара өзеніне  дейін созылып жатыр. Ұзындығы 280 км, ораташа биіктігі - 2000 м(ең биік шыңы 2841 м). Жоғарғы протерозойдың граниті мен кристалл тақта тасынан түзілген. Жотаның басы - үшкір келген биік құз, беткейлері қатты тілімделгендіктен шатқалды келеді. Батыс беткейінде 1200-1400 м биіктікке дейін қарағай, май қарағай, самырсын өседі, одан жоғарыда селдір самырсын орманы, субальпі, альпі шалғыны, тау тундрасы. Шығыс беткейінде 1400-1800 м биіктікке дейін жапырақты тайга болады .

## Дереккөздер


Санат:Ресей географиясы
Каламиттер

**Каламиттер** (*Calamitales*) — алып қырықбуын тәрізді, сабағы бунақты, құрып біткен өсімдіктер. Биіктігі *8-12 метр*, діңінің диаметрі *0,5-1 м*. Каламиттердің анатомиялық құрылысының қырықбуындарға қарағанда айырмашылығы — бұнда сүрек күшті дамыған, бірақ қырықбуындардағыдай діңінің ішінде қуыс болады. Каламиттердің негізгі туысы — Calamites үш туыс тармағына бөлінеді. Қарапайым каламиттер девон дәуірінің аяғында пайда болып, тас көмір дәуірінің орта кезінде құрып кеткен. Бұлардың орнына дамыған кәдімгі каламиттер пермь дәуірінде құрыған. Тропик аймақтарда, әсіресе батпақты жерлерде каламиттер кең таралған және ірі болған. Каламиттердің девонперьм биостратиграфиясын анықтауда маңызы бар. 

## Дереккөздер


Санат:Қырыққұлақтәрізділер
Калевипоэг

нобай|оңға
«**Калевипоэг**» — эстондардың ұлттық эпосы. Халық арасына ертеден тараған **Калевипоэг батыр** туралы аңыздар жиынтығы. Алғаш жинаушы Ф.Р.Фельман, жүйеге түсіруші оның шәкірті Ф.Р.Крейцвальд болды. Ол жекелеген аңыз оқиғаларын жалғап, дамытып, эстон халық өлеңдері өлшемімен бір тұтас эпикалық шығармаға айналдырды. Эпос желісі ерте кезже эстон халқын билеген қаһарман батыр Калевипоэгтың халық жауларына қарсы күресіне құрылған. Эпостың соңғы эпизоды елге баса көктеп енген кресшілер жорығын (XIII ғасыр) бейнелейду. Жырда Калевипоэг тағдыры арқылы эстон халқының сан ғасыр бойындағы тәуелсіздік, ерлік күресі бейнеленеді. «Калевипоэг» эстон ұлт әдебиетінің қалыптасуы мен өркендеуіне үлкен ықпал жасады. 

## Дереккөздер


Санат:Эстон аңыздары
Мустафа әл-Барзани

**Мустафа әл-Барзани** (*[[күрдтер|күрдіше]]* - *Mistefa Barzanî*) - (14.03.1903 ж.т. ) - Ирактың саяси қайраткері , курдтардың Барзан тайпасы басшыларының бірі. 1943-1945 ж. Ирактағы ағылшын отаршылдығы мен монархиялық езгіге қарсы курдтар көтерілісін басқарды. 1946 жылдан Курдистан демократиялық партиясының председателі мен төрағасы. 1961 ж. ирактық курдтардың Ирак Республикасының көлемінде ұлттық право алу жолындағы ұлттық-демократиялық қозғалысына басшылық етті. 

## Дереккөздер
Чичестер

thumb|Кафедралық шіркеу
**Чиче́стер ** () - Англияның Батыс Суссекс графтығындағы орналасқан қала.Халық саны 25 мың адам.Мемлекеттің астанасы Лондон қаласынан 88 километр қашықтықта орналасқан.

IX ғасырдың екінші жартысында елдің маңызды мекені болған.Вильгельмнің кезеңінде епископтың резиденция орталығы болған.Кейін Суссекс графтығының орталығы болған.

Чичистер қаласында туризм индустриясы қарқынды дамыған.Тарихи қамалдар,шіркеулер мәдени туризмнің дамуына үлесін қосты.Бұдан басқа, қалада теңіздік яхт-клубтар жұмыс істейді.

## Бауырлас қалалары
 Шартр, Франция
 Форли, Италия 
 Равенна, Италия

## Дереккөздер

Город Чичестер в Великобритании

Санат:Англия қалалары
Камфоралы өсімдіктер

нобай|оңға|Камфоралы базилик
нобай|оңға|Камфора ағашы
**Камфоралы өсімдіктер** — құрамында камфора эфир майы бар ағаш не бұта. Камфоралы өсімдіктерден камфора ағашы (Cinnamomum camphora) мен камфоралы базиликтің (Ocimum conum) маңызы бар. Камфоралы базилик — еріндігүлділер тұқымдасына жататын, тропикте өсетін бір жылдық бұта, көбіне қолдан өсіріледі. КСРО-да камфоралы өсімдіктер бір жылдық өсімдік ретінде өскен бодатын. Елімізде сібір май қарағайынан алынған борнилацентаттан кафора жасалады. Камфоралы өсімдіктерден Қазақстанда ақ қарағай, андыз, сарғалдақ, ақ жусан, түйме шетен және тағы да басқалары бар. 

## Дереккөздер


Санат:Өсімдіктер
Санат:Камфора
Кальмар униясы

**Кальмар униясы** — 1397–1523 жылдары бар болған Данияның, Норвегияның (Исландиямен қоса) және Швецияның (Финляндиямен қоса) дат корольдарының қол астына бірігуі. Бірлестік 1397 жылы Кальмар (Швеция) қаласында біржолата бекітілді; кең мағынада — Скандинавия елдерінің экономикалық және саяси жағдайларына байланысты формальды түрде болса да, унияға біріккен бүтін бір тарихи кезеңі. Уния құрудың инициаторы Данияның әйел королі Маргарита болды. Ол Дания, Швеция және Норвегияға корольдік билікті өз әулетіне бекіту үшін немере туысы Эрик Померанскийді өзімен қосыла билік жүргізетін осы үш мемлекеттің ортақ королі етіп жариялаттырды. Алайда, уния жиі Ганза лигасымен соғысқандықтан, оның қазынасы сарқылды. Швед халқы жиі көтеріліске шығып тұрды. Швеция 1471 жылы ішкі автономияны алды. Швецияның униядан шығуына (1523) байланысты бұл бірлестік жойылды.

## Дереккөздер


Санат:Дания тарихы
Санат:Скандинавияның тарихи мемлекеттері
Санат:Норвегия тарихы
Санат:Швеция тарихы
Санат:Еуропа тарихы
Қанар бұлбұлы

**Қанар бұлбұлы** (Serinus canaria) — кезеген торғай тұқымдасының бір түрі. Дене тұрқы 12-14 см., қоразының арқасы қоңыр дақты сарғыш жасыл, жемсауы мен тамағы сары, мекиені солғын жасыл түсті. Канар бұлбұлы Мадейра, Азор және Канар аралдарында таралған. Еуропаға 16 ғасырларда әкелінген қолға тез үйренеді, жақсы сайрайды. Канар бұлбұлы Солтүстік-Батыс Африка, Кіші Азияда, Араб түбегінің солтүстігінде КСРО-ның Еуропа бөлігінің батысында кездеседі. Кана бұлбұлы парктерде, бақтарда ағаш басына ұялап, 3-5 жұмыртқа салып, 13 күнде балапан шығарады. Өсімдік дәнімен қоректенеді. 

## Дереккөздер


Санат:Торғайтәрізділер
Рассвет (Тимирязев ауданы)

**Рассвет** — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы, Тимирязев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тимирязево ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде.  

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 173 адам (84 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 66 адамды (38 ер адам және 28 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы елді мекендері
Садовое (Зеренді ауданы)

**Садовое** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл, Садовый ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы -  Зеренді ауылынан солтүстікке қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Кант Минна

**Кант Минна** — фин жазушысы. Мұғалімдер семинариясында оқыған. Алғашқы жинағы – Новеллалар мен әңгімелері 1878 жылы жарияланды. Оның «Ройниланың үйінде» (1883), «Жұмысшының әйелі» (1885, орыс тілінде 1960 жылы), «Қатал тағдырдың перзенттері» (1888) атты пьесалары мен «Жарлы-жақыбайлар» (1886), «Заң бойынша» (1889), «Саудагер Лопо» (1889) тағы да абсқа новеллаларында фин жұмысшылары суреттелді. Ал«Ханна» (1886), «Сюльви» (1893, орыс тілінде 1960) тағы да басқа. новелларында буржуазиялық мораль сыналды. Кант Миннаның «Пастордың отбасы» (1891), «Анна Лийса» (1895) атты соңғы шығармаларында ымырашылдық бағытқа ауытқыды.

## Басылымдары
Минны Канттың кейбір басылымдары
* *Agnes* (Otava 1911)
* *Anna Liisa* «Анна Лийса» (WSOY 1895)
* *Hanna* «Ханна» (Edlund 1886)
* *Hän on Sysmästä* (WSOY 1893)
* *Kotoa pois* (Otava 1895)
* *Kovan onnen lapsia* «Қатал тағдырдың перзенттері» (Edlund 1888)
* *Köyhää kansaa* («Жарлы-жақыбайлар») (Edlund 1886)
* *Lain mukaan*;«Саудагер Лопо» (Weilin & Göös 1889)
* *Murtovarkaus*  (WSOY 1883)
* *Papin perhe* «Пастордың отбасы» (Otava 1891)
* *Roinilan talossa* («Ройниланың үйінде») (WSOY 1883)
* *Salakari* (Edlund 1887)
* *Spiritistinen istunto* (Telén 1894)
* *Sylvi* «Сюльви» (Otava 1893)
* *Työmiehen vaimo* («Жұмысшының әйелі») (WSOY 1885)

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Жазушылар
Санат:Фин жазушысы
Санат:19 наурызда туғандар
Кантабри таулары

[орта|250px|[Торре-де-Серредо, 2,650 м.Кантабри тауларының ең биік шыңы]]
нобай|200px|Кантабри таулары қыс мезгілінде
right|нобай|солға|250px|2,450 m.

Кантабри таулары (Cordillera Cantabrica) — Испанияның солтүстік бөлігіндегі таулар. Бискай шығанағының оңтүстік жағалауын бойлай жатыр. Ұзындығы 500 км. Биіктігі. 2648 м. солтүстік беткейі тік жарлы, оңтүстік жағы жайпақ болып келеді. Палеозойлық кварциттен, әк тастан, мезозойлық құм тастан, доломиттен т.б. түзілген. Карст көп кездеседі. Тас көмір, темір, полиметалл рудалары бар. Климаты ылғалды. Жылдық жауын-шашыны 1000 мм. Емен, шамшат, қарағай, мәңгі жасыл жоғарғы жағында субальпі бұтасы мен альпі шалғыны өседі. 

## Дереккөздер


Санат:Таулар
Кампоманес Педро Родригес

нобай|оңға
**Кампоманес (Campomanes) Педро  Родригес (Rodriguex)** (01.07.1723 - 03.02.1802) — граф, испан мемлекетінің қайраткері, экономист, тарихшы, Испанияда «**ағартушы абсолютизм**» саясатын уағыздаушылардың ішіндегі көрнектілердің бірі. Кастилияның финанс министрі (1763-1789), корольдық кеңестің төрағасы (1789-1791), мемлекеттік секретары (1791-1798) болды. Кампоманес Р.П.-ге бағытталған реформалары өте мешеу феодалдық экономика жағдайында елеулі нәтиже бермеді. 1764 жылдан Кампоманес корольдық Тарих академиясын басқарды. Кампоманес П.Р. — экономика, құқық, тарих жөніндегі бірсыпыра еңбектердің авторы. Әсіресе оның Испанияның экономикалық тарихи жөнінде мол мағлұмат жинақталған еңбектерінің үлкен маңызы бар. 

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1723 жылы туғандар
Санат:Мемлекеттік қайраткер
Плимутрок тауығы

нобай|солға|200px
**Плимутрок тауығы** (ағыл.**Plymouth Rock**) етті-жұмыртқалы тұқым. IXX ғасырдың 2-жартысында Америкада шығарылған. Шұбар ала т.б. түсті. Шұбар ала Плимутрок тауығы ***қара испан тауығы, ақ кихинкин, доминикан ала тауығы, доркинг, ява қара тауықтарын*** будандастыру арқылы шығарылған. Қоразы *306-4,3 кг*, мекиені *2,7-3,4 кг*. Жылына *160-170* жұмыртқа салады, жұмыртқасының орташа салм. *55-60* г. Шұбар ала Плимутрок тауығы. Украинаның құс өсіру ғылыми-зертеу институттарының тәжірибе шаруашылығында өсіріледі. Ақ түсті плимутрок тауығы Қазақстанның жергілікті тауық тұқымдарын жақсарту үшін пайдалынылады. 

## Дереккөздер

Санат:Тауықтәрізділер
Пішен

нобай|оңға|Сапасы жақсы пішен
**Пішен** – шабылғаннан кейін ылғалдылығын *15-17 %* не бұдан да құрғақ етіп кептірілген шөп. 

**Пішен** – қыста қолда ұстаған малдың негізгі азығы. Қыста малға берілетін барлық жем-шөптің 40-45%-і азық өлшемі және қорытылатын протеиннің 50%-ке жуығы пішен үлесіне келеді. 
## Сапасы мен түрлері
Пішеннің азықтық сапасы оның ботаникалық құрамына, өсімдіктің өскен жеріне, шөптің шабу, жинау  мерзіміне және сақтау жағдайына байланысты. Ботаникалық сапасына қарай *мал жейтін шөптер астық тұқымдас, бұршақ тұқымдас өсімдіктер және аралас шөп* болып бөлінеді. Бұршақ тұқымдас, мысалы, беде, жоңышқа, екпе сиыржоңышқа т.б. шөптер Пішеннің сапасы өте жоғары. Сапасы бұдан сәл кем пішен – ***ақбас түйежоңышқа,  сарыбас түйежоңышқа, эспарцепт, альпі бедесі, ноғатық, бедебас т.б.***;  астық тұқымдасынан шалғындық шөп, қой-көде субетеге, бетеге, қарабас шалғын, раиграс, шалғындық атқонақ, қарабидайық, тарғақ шөп, еркекшөп т.б. сапасы ең жоғары аралас шөпті пішен таспажоңышқа, қой желкен, ұсақ өлең, сораңнан т.б. алынады. 
нобай|солға|Сапасы нашар
Құрамында селдірек, айрауық, аққылтаң т.б. шөп болатын пішеннің азықтық сапасы  төмен болады. Өлең, атқұлақ, шайқурай, папоротник, қырықбуын, субетеге т.б. өсімдіктер пішеннің сапасы нашар әрі малға жеуге жарамсыз келеді. Лапыз, мендуана, у балдырған, у қорғасын, сасық қурай, кекіре, сарыбасқурай, қынжыгүл, сүттіген, тамырдәрі т.б. улы келеді, пішенге жарамайды. 
нобай|оңға
## Құнарлығы
Пішеннің құнарлығы құрамындағы шөптің өскен жеріне, ауа райы жағдайына, агротехникасына байланысты. Батпақты жердің Пішеніне қарағанда далалы жердің  пішенінде көректік заттар көп болады. Күнгейдің пушенінде протеин көп. Шабындыққа азотты тыңайтқыштар шашылса пішенде протеин мөлшері артады. Шөп пісіп жетіле бастағанда шабылса, пішенде көректік заттар мен витамин көбірек болады. Астық тұқымдас  өсімдіктер масақ сала бастағанда, ал бұршақ тұқымдас өсімдіктер гүл түйінін түзе не гүлдей бастағанда  шабылса, сапасы ең жақсы пішен алынады. Шабылған шөптің жапырағы көп болса, жапырағы аз, сабағы көп шөпке қарағанда пішенде протеин 2-2,5, май мен минералды заттар 1,5-2, каротин 7-15 есе артық болады, сонымен қатар жапырақ организмге сіңімді келеді. Пішеннің сапасын бағалағанда  оның түсі, иісі, жұмсақтығы ескеріледі. Ең сапалысы – көк пішен, бұл оның дер кезінде шабылып жиналғанын , дұрыс кептірілгендіігін көрсетеді. Бұндай пішен стандартты деп саналады.  
## Галерея

Сурет:Romanian hay.jpg
Сурет:Hay cocks - geograph.org.uk - 1439469.jpg
Сурет:Beaverslide.jpg
Сурет:Hayrack_full.jpg


## Дереккөздер

Санат: Өсімдіктер
Санат: Шөптер
Питерборо

**Питерборо** — Англияның Кембриджшир графтығындағы орналасқан өнеркәсіптік қала.Елдің астанасы Лондон қаласынан солтүстікке қарай 120 км қашықтықта орналасқан.Нин өзенінің бойында орналасқан.

Қаланың халық саны - 183 600 адам (2011 жыл бойынша), тығыздығы 535 адам/км².

Қаланың ауданы 343 км².Оңтүстік және шығыс бөлігінде Кембриджшир графтығымен, солтүстігінде Линкольншир графтығымен, ал оңтүстік-батысында Нортгемптоншир графтығымыен шектеседі.

Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15&nbsp;°C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +2&nbsp;°C.

## Бауырлас қалалары

*  Бурж, Франция
*  Фирзен, Франция
*  Алькала-де-Энарес, Франция
*  Винница, Франция
*  Форли, Франция

## Дереккөздер
Питерборо, қала - Еуропа. Великобритания. Англия. Восточная Англия
Кохинхин

Кохинхин (九斤黄)— Вьетнамда шыққан етті тұқым ( Меконга дельтасындағы Кохинхина аумағы). Өнімділігі төмен болғандықтан Ресей, ТМД, Батыста құс шаруашылықтарында сирек  өсіріледі. Алайда Кохинхин тұқымын сақтап қалу үшін және кейбір жеке шаруашылықтарда сирек кездесетін декоративті тұқым ретінде өсіріледі.

250px|нобай|солға

## Тарихы
Ең бірінші 1843 жылы француздар кохинхиндарды Еуропаға әкелген болатын.

## Өнімділігі
Тірідей салмағы 3,5—4,0 кг; әтештер 5,0 кг-ға дейін тартады. Жұмыртқалығыштық  жылына 100—110 жұмыртқа. Қыс мезгілінде жұмыртқалағыштық артады.

## Дереккөздер


Санат:Тауықтәрізділер
Санат: Етті тұқым
Пломбьер келісімі

**Пломбьер келісімі** (1858) – Франция мен Сардиния корольдығының арасындағы құпия келісім. 1858ж. 21 шілдеде Пломбьерде Франция императоры Наполеон ІІІ мен Сардиния премьер-минситрі **К.Б.Кавур** қол қойған. П.к. бойынша Франция Сардиния корольдығына *Ломбардия мен  Венециананы* Австрияның үстемдгінен босатуға және Савойя әулетінің басшылығымен Солтүстік Италия  мемлекетін құруға  әскери көмек беруге міндеттенді, ал Сардиния корольдығы Францияға Савойя мен  Ниццаны беруге міндеттенді. Дегенмен Австрия – Италия – Франция соғысы басталғаннан кейін (1859 сәуір) Италиядағы ұлт-азаттық қозғалыстығ өріс алуынан және Пруссияның әскери қол сұғуынан қорыққан **Наполеон ІІІ**1859ж. Шільде айында Австриямен Вилафранко уақытша бітім шартын жасасты, бұл бітім шарты бойынша Венеция Австрияның қол астында қалды. 

## Дереккөздер

Санат:Франция тарихы
Санат:Сардиния тарихы
Понтий патшалығы

**Понтий патшалығы** – *б.з.б. 302 ж. (немесе 301 ж.)* Кіші Азияның солтүстік-шығыс бөлігінде пайда болып, *б.з.б. 64* жылға дейін өмір сүрген құл иеленуші мемлекет. Понтий патшалығы Кіші Азияның Македония басқыншыларынан азат етілген солтүстік-шығыс аймақтарынан құрылды. Б.з.б. 281 ж. Понтий патшалығының билеушісі Митридат ІІІ патша атағын қабылдады. 

Егін шаруашылығы (әсіресе тары), бау-бақша, арақ-шарап өндірісі өркендеген. Жылқы, сиыр т.б. мал өсірілген. Б.з.б. 3 ғ. – б.з.б. 2 ғ-дың 1-жартысында Понтий патшалығы галаттармен, Каппадокиямен, Вифиниямен, Пергам патшасымен т.б. соғысты. Митридат VI тұсында (б.з.б. 156-121 жж.) Понтий патшалығы Риммен тығыз байланыс орнатып, 3-Пуни соғысында (б.з. 149-146) және Пергам патшалығындағы құлдарға қарсы күресте  оған айтарлықтай көмек көрсетті. Понтий патшалығы мен Рим арасындағы үш митридат соғысының нәтижесінде (б.з.б. 89-88, 85-84,83-82 және 74-64/63) Понтий патшалығының әскерлері күйреп жеңіліп, Понтий патшалығы территориясының бір бөлігі Рим провинциялары **Вифиния мен Понттың** құрамына енді.

## Дереккөздер


Санат:Тарихи мемлекеттер
Белфаст

left|thumb|Белфаст қамалы

**Бе́лфаст** () — Ұлыбританияның Солтүстік Ирландия аймағындағы орналасқан қала.Ирланд теңізінің жағалауында орналасқан.Белфаст-Солтүстік Ирландиядағы ең басты және портты қала болып табылады.Қаланың халық саны - 579 554 адам.Ирландия аралындағы Дублиннен кейін екінші ірі қаласы.

Қаланың жер аумағы 115 км²

Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15&nbsp;°C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +4,5&nbsp;°C.Жылдық орташа температура +9,4&nbsp;°C.Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 855 мм.

Жеңіл өнеркәсіп және көлік өндірісі (әсіресе,кәме өндіру) қаланың экономикасында маңызды рөл атқарады.

## Дереккөздер
 Белфаст (Великобритания) - климат, описание
Рига бітім шарты (1921)

нобай|оңға
**Рига бітім шарты** – РКФСР, УССР және Польша аралында соғысты тоқтату, екі жақтың қарым-қатынасын қалыпқа келтіру туралы 1921 ж. 18 наурызда жасалған шарт.

## Тарихы
нобай|солға|Польша делегациясы
200px|нобай|оңға
Польша реакцияшыл топтары мен Антанта  империалистері бастаған 1920 ж. совет-поляк соғысы барысында РКФСР бейбіт бітімге келу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасады. Алайда Антантаның арандатуымен  Польша үкіметі уақыт ұту мақсатымен келіс сөз жүргізу үшін қисынға келмейтін шарттар ұсынды. 1920 ж. 25 сәуірде поляк әскерлері тағы да шабуылды үдете түсті. Бірақ қызыл Армия қарсы шабуылға шықты. Англияның сыртқы істер министрі Керзон уақытша басып алған Ресей жерін өз пайдасына шешу мақсатымен Антанта державалары өкілдерінің атынан нота жолдады. Кеңес үкіметі 12 шілдеде бұл нотаға келіспей, тек Польшамен ғана бітім шартын жасасатындығын білдірді. , тамызда Англия Қызыл Армияның алға жылжу шабылуын тоқтадуды талап етті. 
1920 ж. 12 қазанда Ригада бейбіт келісімнің алғашқы шарттары жасалды. 18 қазанда соғыс тоқтатылды. 5 ай келіс сөзден соң Рига бітім шартына қол қойылды. Онда Польшаға Украина мен Белоруссияның батыс аймақтары берілді. ЕКі жақ бір-бірінің ішкі істеріне қол сұқпауға, бір-біріне қарсы арандатушы ұйымдар мен топтар құрмауға келісті. Польша өз еліндегі орыстарға, украиндықтар мен белорустарға ұлттық мәдениетін, тілін дамытуға, дінін сақтауға толық құқық беруге  міндеттенді. РКФСР мен Украина жеріндегі поляктарға да сондай құқық сақталатын болды. Соғысқа байланысты  болған шығындарды өндіріп алудан екі жақ  та бас тартты.  Саяси тұтқындарды. Босатып, азаматтардың еліне қайтуына мүмкіндік берілді. Шартта экономикалық, құқықтық мәселелерді ретке келтіретін ұсыныстар да жасалды.

## Дереккөздер


Санат:Польша
Санат:Украина тарихы
Санат:Бітімгершілік келісімдер
Санат:1921 жыл
Ньюпорт

**Нью́порт** () — Ұлыбританияның Уэльс аймағындағы орналасқан қала.Провинцияның үшінші ірі қаласы (Кардифф және Суонсиден кейін).

Қала Уэльстің оңтүстік бөлігінде орналасқан.Кардиффпен батысында, Кайрфилли мен Торвайн облыстарымен солтүстігінде, Монмутшир графтығымен шығысында шектеседі.

Қала 1 097 000 халқы бар Кардифф-Ньюпорт агломерациясының құрамына кіреді.

2011 жыл бойынша қаланың шамамен 90%-ы - ақтар, 5,5%-ы - азиаттар, 1,7%-ы қара нәсілділер 1,1%-ы мулаттар және 0,5%-ы метистер.

## Бауырлас қалалары

 Хайденхайм-на-Бренце, Германия (1980)
 Кутаиси, (1989)
 Гуанси-Чжуан автономдық ауданы, Қытай (1996)
Ролланд туралы жыр

250px|нобай|оңға

«Ролланд туралы жыр» («Chanson de Roland») — орта ғасырдағы француздың батырлық эпосы.  Біздің дәуірімізге  «Роланд туралы жырдың» түрлі өзгертілген нұсқалары жеткен. Олардың ішінде әрі көне, әрі жетілдірілгені Окс-фордтық нұсқа (1170 жылы шыққан). 

Жырдың негізі Ұлы Карл тұсында басктерге қарсы шайқас тарихына байланысты туған. Алайда 9-10 ғасырларда жыршылары өндеп, өзгертіп жырлап, басктердің орнына маврлар-мұсылмандарды қосты, Карл, Ролландты эпикалық батыр дәрежесіне көтерді. «Роланд туралы жыр» алғаш рет 1837 ж. Парижде басылып шықты. Авторы белгісіз. Француз композиторы О.Мерме «Роланд Ронсельван шатқалында» операсының музыкасын жазды (1864 ж. қойылды). 

## Тарихшылдық
**Кейбір кейіпкерлердің тарихи түптұлғалары:**

## Дереккөздер


Санат:Батырлық эпос
Санат: Эпостық поэма
Вулвергемптон

left|thumb|Вулвергемптон орталық кітапханасы

**Ву́лвергемптон** () — Англияның Уэст-Мидлендс графтығының солтүстік-батысындағы орналасқан "сити" статусы бар қаласы.

Қаланың жер аумағы 69 км². Солтүстігінде және батысында Стаффордшир графтығымен, шығысында Уолсолл ауданымен , оңтүстігінде Дадли ауданымен шектеседі.

Қала ауа-райына океандық климат тән.Климаты қоңыржай болып келеді.Шілде айындағы орташа температура 21 °C шамасында, ал қаңтар айындағы максималды температура 6,5 °C.

Ву́лвергемптонде 249 900 адам тұрады (2011 жылға сәйкес). Соның ішінде 68 %-ы ақтар (еуропалықтар), 17,5 %-азиаттар және 6,9 %-ы қара нәсілділер.Қала халқының орташа тығыздығы 3 407 адам/км².

## Бауырлас қалалары

 Суботица, Сербия

 Клагенфурт, Австрия

 Венеция, Италия

 Джаландхар

 Буффало, АҚШ

## Дереккөздер
ДОСТОПРИМЕЧАТЕЛЬНОСТИ ВУЛВЕРХЕМПТОНА, Ұлыбритания
Вустер

**Ву́стер** () — Вустершир графтығының орталығында орналасқан, "сити" статусы бар Англияда орналасқан қала.

Қаланың жер ауданы 33 км².Шығысында Вечейвон ауданымен, ал батысында Малверн Хиллс ауданымен шектеседі.

Қалада 93 353 адам тұрады.Орташа тығыздығы 2 805 адам/км²..

Вустер қалалық кеңеспен басқарылады.Кеңес 15 округтердегі сайланған 35 депутаттардан тұрады.Кеңесте 16-сы - консерваторлар, 14-лейбористтер,2-либералдар, және 1-уі "жасылдар" партиясын өкілі.

Климаты океандық, жазы жылы, ылғалды.Қысы жұмсақ, жылы болып келеді.

## Дереккөздер
Әйет (Бейімбет Майлин ауданы)

**Әйет** — Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы ауыл, аудан және Әйет ауылдық округі орталығы. Ауыл 1968 жылға дейін "Викторовка", 2018 жылға дейін "Таран" деп аталды.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Қостанай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 91 км-дей жерде, Лисаковск қаласынан солтүстікке қарай 36 км-дей қашықтықта орналасқан.  

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 4480 адам (2232 ер адам және 2248 әйел адам) болса, 2009 жылы 3952 адамды (1871 ер адам және 2081 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері
Чкалово (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Чкалово** — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл, Чкалов ауылдық округі орталығы. Теңіз деңгейінен 167 м биіктікте орналасқан.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Тайынша қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 50 км-дей жерде.

## Тарихы
Ауыл 1932 жылы құрылған және алғашқы атауы "Блюхерово" болған. 1939 жылы Чкалово қазіргі атауына ие болды. 1997 жылға дейін ауыл Чкалов ауданының әкімшілік орталығы болған.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 4021 адам (1996 ер адам және 2025 әйел адам) болса, 2009 жылы 3274 адамды (1599 ер адам және 1675 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тайынша ауданы елді мекендері
Дерри

**Дерри** () — Ольстер (Солтүстік Ирландия) солтүстік-батыс жағындағы орналасқан қала. Дерри графтығының әкімшілік орталығы. Ірі экономикалық орталық және теңіздік порт. Белфаст қаласынан кейін Солтүстік Ирландиядағы 2-ші үлкен қала.

Қала Фойл өзенінің екі жағасында орналасқан.

Қалада 83652 адам тұрады.

Дерри - Солтүстік Ирландиядағы маңызды экономикалық орталық. Мұнда зығыр өнеркәсібі, тігін, химия және тамақ өнеркәсіптері дамыған.

## Атақты адамдары
*Дин, Шеймас — ирланд ақыны,прозаик, әдебиетші 
*Хэннон, Нил — ақын және композитор.

## Дереккөздер
ДЕРРИ, Северная Ирландия  
Город Дерри, Северная Ирландия
Солфорд

**Со́лфорд** () — Ұлыбританиядағы, солтүстік-батыс Англияда орналасқан, Үлкен Манчестер графтығына кіретін қала. Эруэлл өзенінің жағалауында орналасқан.

Қала статусына 1926 жылы ие болды. Халық саны - 76750 (2001 жыл бойынша), орташа тығыздығы 3468 адам/км².

1230 жылда  Солфорд қалалық елді мекен ретінде болған.

18 және 19 ғасырларда "өнеркәсіптік революция" кезінде қала ірі өнеркәсіптік қала және портқа айналады. Экономиканың негізгі салалары тоқыма өнеркәсіптері, және кемелермен айналысатын доктар жұмыс істеген.

## Бауырлас қалалары
 Клермон-Ферран, Франция

## Дереккөздер
Қараоттар тұқымдасы

**Қараоттар тұқымдасы** (лат. *Portulacaceae*) - дара желекті, қос жарнақтылар тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Дүние жүзінде 500-дей түрі бар.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|Гүлі
* Жапырақтарының жиектері бүтін, көбінесе шырынды болады.
* Гүлдері қос жынысты, бір үйлі, қос гүлсерігі бар. Тостағаншалары 2-ге бөлінген, кейде түбімен жатынға бірігіп өскен. Күлтелері 5 (сирек 4-9), бос немесе бірігіп өскен, аталықтары 3-15, гүл күлтелерінің түбімен бірігіп кеткен, аналығы - біреу, 3-6-ға бөлінген, жатыны бос немесе тостағаншасымен біріккен, бір ұялы. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, жемістенеді.
* Жемісі қауашақ, 2-3 немесе көп тұқымды, жарғақты, көлденеңінен немесе 3-ке жарылып ашылады. Тұқымдарында белок көп болады.

## Өсетін жері мен таралуы
Қараоттар тұқымдасы көбінесе Оңтүстік Америка мен Калифорнияда таралған. Қазақстанда Алтай тауларында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларында және Қаратауда жүргеніш және қараот туыстары кездеседі.

## Қолданысы
* Оңтүстік Америкада көкөніс ретінде тамаққа пайдаланады.
* Гүлдері әсем болғандықтан әсемдік үшін өсіріледі.
* Медицинада емдік дәрі ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Қараоттар
Санат:Қазақстан фаунасы
Сабадель

**Сабадель** () — Испаниядағы қала және муниципалитет.Барселона провинциясының Каталония автономиялық қауымына кіреді.Муниципалитет Вальес-Оксиденталь ауданының құрамына кіреді.Қаланың басшысы (мэрі) - Мануэль Бустос Гарридо.

Қаланың ауданы 37,89 км².Халық саны 207 338 адам (2010 жыл бойынша).Қала орташа айтқанда теңіз деңгейінен 190 метр биіктікте орналасқан.Провинцияның әкімшілік орталығы Барселона қаласына дейінгі қашықтық - 22 километр.

## Танымал адамдары
* Серхио Дальма — әнші
* Даниэль Педроса — танымал мотоайдаушы
* Нарцисо Касановас (1747-1799) — композитор және музыкант-органист.

## Галерея


File:BancoSabadell headquarters.JPG
File:Sabadell - Torre de l'aigua editada.jpg
File:Museu crusafont.jpg
File:Sabadell - Eix Macià.jpg



## Дереккөздер
* Ресми сайты
Владимировка (Қостанай облысы)

**Владимировка** — Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл, Владимиров ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Тобыл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 2864 адам (1443 ер адам және 1421 әйел адам) болса, 2009 жылы 2677 адамды (1351 ер адам және 1326 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы елді мекендері
Қараот

**Қараот** (лат. *Portulaca*) - қараоттар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|''Portulaca amilis''
* Биіктігі 10-30 см-дей. 
* Тамыры ұршық тәрізді, бұтақты. 
* Сабағы етжеңді, тармақталып бұтақталған, қоңыр түсті. 
* Жапырақтары етжеңді, жасыл түсті, доғал, жалпиған жұмыртқа пішінді. 
* Гүлдері ақ, сары, кейде қара қоңыр түсті, тармақталған сабақтарда 2-3-тен топталып орналасқан. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, жемістенеді.
* Жемісі - шар тәрізді қауашақ

## Өсетін жері мен таралуы
Дүние жүзінде тропиктік және субтропиктік белдеулерде тараған 100-ге жуық (кейбір мәліметтерде 200-дей) түрі белгілі. Қазақстанда Каспий маңында, Балқаш-Алакөл ойысында, Іле, Күнгей, Қырғыз Алатауларында кездесетін бір түрі бақша қараоты (*Portulaca olerаcea*) өзендердің құмды жайылымдарында, егістіктерді, бақшаларда, алаңқайларда өседі. 

## Қолданысы
* Халық медицинасында қараоттың дәні мен жапырағынан жасалынған дәрілер ем үшін пайдаланылады.
* Аспаздықта жас өркендері (шикідей, пісірлген және маринадталған түрі) тамақ дайындау барысында пайдаланылып, ет және балықтан дайындалған тағамдарға қосылып беріледі.
* Орта Азияда, Ресейде (Қиыр Шығыста), Украинада мәдени өсімдіктер ретінде гүлзарларда әсемдік үшін өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Қараоттар
Санат:Қазақстан фаунасы
Террасса

**Тeррасса** () — Испаниядағы қала және муниципалитет.Барселона провинциясының Каталония автономиялық қауымына кіреді.Муниципалитет Вальес-Оксиденталь ауданының құрамына кіреді.Қаланың басшысы (мэрі) - Пере Наварро Морера.

Қаланың ауданы 74,65 км².Халық саны 212.724 адам (2010 жыл бойынша).Қала орташа айтқанда теңіз деңгейінен 286 метр биіктікте орналасқан.Провинцияның әкімшілік орталығы Барселона қаласына дейінгі қашықтық - 21 километр.

## Танымал адамдары

* Хави — Испандық футболист,Барселона футбол клубының жартылай қорғаушысы.

## Галерея


File:Castell de Vallparadís.JPG
File:Masia Freixa 1.JPG
File:Egara. Conjunt episcopal.jpg
File:Egara. Sant Miquel.jpg



## Дереккөздер
* Ресми сайты
Келтешаш

**Келтешаш** () – қияқөлеңдер тұқымдасының келтебас туысына жататын көп жылдық өсімдік. Биіктігі суда *100-120 см*, сай-салада *30-40 см*, құрғақ жерде *5-10 см*. Сабағы тік, жіңішке (суда өскендерінде жуандау), өзегі жұмсақ, жапырақ өскен буындарында буылтық болмайды. Келтешаш Батыс Еуропа, Монғолия, Солтүстік Америкада, КСРО-ның Еуропа бөлігінде, Кавказда, Батыс және Шығыс Сібірде тереңдігі *30-40 см-ден* аспайтын суларда, саз-батпақты жерлерде, көл-көлшік және өзен жағалауларында, ылғалды жайылымдар мен сай-салаларда өседі. Қазақстанда Тобыл, Есіл, Ертіс су атырабында, Ақтөбе облысында, Торғайда, Зайсанда, Алтайда, әсіресе Балқаш маңында көбірек өседі. Келтешаштың шөбі мен пішенін малдың қай түлігі болса да сүйсініп жейді. 

## Дереккөздер


Санат:Қияқөлеңдер
Ньюкасл (Аустралия)

**Ньюка́сл** () — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала. 2007 жыл бойынша, қаланың халық саны - 289 000 адам, маңындағы елді мекендермен - 523,6 мың адам. Бұл штаттағы Сиднейден кейінгі екінші үлкен қала.

Штаттың әкімшілік орталығы Сидней қаласынан солтүстікке қарай 162 километр қашықтықта орналасқан. Хантер өзенінің атырауында, Тасман теңізінің жағалауында орналасқан.

Елдің маңызды экономикалық қала-порты. Ньюкасл порты тас көмірді экспорттау бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады. Бұдан басқа, қалада қара металлургия, кеме жасау, автомобиль және химия өнеркәсіптері дамыған.

## Бауырлас қалалары
*  Аркадия, АҚШ

## Дереккөздер


Санат:Аустралия
Шумер және Вавилон әдебиеті

Шумер және Вавилонның әдебиетін әлемнің ең көне әдебиеті деп айтуға болады. Ғалымдардың зерттеуіне орай, ең алғашқы қолжазбалар іскери құжаттар болған. Дегенмен, одан өзге ежелгі поэзия мен көне аңыз-әңгімелер легі бізге дейін сақталған. Солардың ішіндегі толық нұсқасымен жеткені «Гильгамеш туралы аңыз» эпосы болып табылады.

### Алғашқы ескерткіштер

Ең ежелгі шумерлік және вавилондық  мәтіндер б.з.б. IV-III мыңжылдықтарды қамтиды. Бұл тіркеу тізімдері, әнұран жазбалары, мақалдар, жаңылтпаштар мен аңыз-әңгімелерден тұратын қарапайым нұсқалар. Б.з.б. III-II мыңжылдықтан «Ниппур ережелері» деп аталатын 87 әдеби мәтіннен тұратын аңыздар жинағы сақталып қалған. Тура сол кезеңде «Гильгамеш туралы аңыздың» көне вавилондық нұсқасы жазылды. Б.з.б. II мыңжылдыққа орай әдеби ескерткіштер аккад тілінде жазыла бастады. Сол кезеңде аккад тілі негізгі тілдердің біріне айналды. Ал б.з.б. I мыңжылдыққа келіп Гильгамештің негізгі бізге жеткен нұсқасы жазып қалдырылды. Түпнұсқа б.з.б. VII ғасырда Ассирия патшасы Ашурбанипалдың айтуымен салынған кітапханада сақталған (1849 жылы табылды).

### Гильгамеш туралы аңыз

Екі өзен аралығының мәдениетіне жататын көне ескерткіш болып табылады. Поэманың соңғы нұсқасы Синликиуннинни деген адамның авторлығына жазылады. Бірақ басқа әдебиет тарихын зерттеушілер аңыздың жылдар бойы жинақталып жазылғанын мақұлдайды.

Гильгамеш – шумерліктердің Урук деген қаласының аты аңызға айналған билеушісі. Аңыздың желісі бойынша қаланың өркениетіне енді үйрене бастаған Энкиду есімді жігіт биліктен әбден масайраған Гильгамешке жолығады. Энкидудің мінезі тік, бағыты нақты болғандықтан Гильгамешті күшпен де, оймен де жеңеді. Сосын тұғырсыз патша адамдықтың негізін ұғу мақсатында тау-тасты аралап, қаңғып кетеді. Энкидумен достасып алып, ерліктер жасайды. Дегенмен, өзін басып озған досы Энкиду өмірден озғаннан кейін, мәңгілік өмірдің сусынын іздеуге бел буады. Бұл идея келесі мыңжылдықта алхимиктердің миссиясына айналғанын бәріміз білсек керек.

Гильгамеш пен Энкиду туралы жеке өлеңдер де біздің дәуірге аман жеткен. Екі достың бір жауы бар, ол – Хумбаба (Хувава). Олардың соғыстары мен ерліктерін көне аккад мифіндегі құдайлар бақылап отыратын болған. Бірақ осы жеке өлеңдерде бір-бірін жалғайтын еш ұқсастық жоқ. Тек батырлардың есімдері ғана бір аңыз екеніне дәйек болып отыр. Гильгамеш туралы аңыз – бұл нағыз достықтың бейнесін көрсететін ежелгі аңыз. Достардың тек бір-біріне деген қолдауы ғана емес, сонымен қатар, іштей адамгершілігін түзеуге бағытталғаны айдан анық.

Санат:Вавилон
Санат:Шумерлер
Санат:Әдебиет
Кеме құрты

**Кеме құрты** () — қос жақтаулы моллюскілердің бір тұқымдасы. Пішіні құрт тәрізді. 70-ке жуық түрі белгілі және олар негізінде екі туысқа (Teredo, Bankia) бөлінеді. Кеме құрты кеме тоқтайтын жердегі бөрене, ағаштан жасалған кемелердің су асты бөлігінде, теңіз өсімдіктерінің тамыр сабағында, ал тропикте мангр ағаштарында. суға батқан кокос жаңғағында тіршілік етеді. Кеме құртының мекендеген жерінде ағашты тесіп зиян келтіреді.

## Түрлері мен таралу жерлері
КСРО теңіздерінде кеме құрттың бірнеше түрі кездеседі. Балтық және Қара теңізде Teredo navails (ұзындығы 25 см-дей), Баренц теңізінде Nototeredo norvagica (ұзындығы 50 см-дей) және Teredinidae megotara бар. Жапон теңізінің КСРО жиегінде кеме құрттың ірі түрі Bankia setacea (ұзындығы 60 см-дей) және бірнеше ұсақ түрлері тірішілік етеді. Кеме құртына қарсы кеме тоқтайтын жердегі су астындағы құрылыстарды арнайы бояумен бояйды, ағашқа моллюскілерді уландыратын дәрілер креозот, тас көмір лагы, карбол қышқылы сіңіріледі. 

Ағаштан жасалған кемелерді 3-4 күнге тұщы суға шығару да көптен бері қолданылып келе жатқан тәсілдің бірі, өйткені бұл кезде кеме түбіне жабысқан кеме құртының личинкалары түсіп қалады. Бұнымен қатар кемені 5-30 күн кептіру әдісі де кездеседі. 

## Дереккөздер


Санат:Жануарлар
Бернхард Келлерман

**Бернхард Келлерман** ( 4 наурыз, 1879, Фюрт - 17 қазан, 1951, Потсдам) — неміс жазушысы.

## Шығармалары
* «Йестер және Ли» (1904)
* «Ингенборг» (1906)
* «Нақұрыс» (1909)
* «Теңіз» (1910) романдарында модернистік бағыт басым.
* «Туннель» (1913)
* «Батыстағы соғыс» (1915)
* «Аргон ормандарында шайқас» (1916)
* «9 қараша» (1920)
* «Анатоль қаласы» (1932) атты шығармаларында неміс халқының өмірі реалистік түрде бейнеленген. 
Келлерман Бернхард фашистік тәртіп орнаған жылдары гитлерлік идеологияға ұсынбай:
* «Достық әні» (1935)
* «Жасыл лента» (1938)
* «Георг Вендлантоның үндеуі» (1941) атты кітаптар жазды. 
* «Өлім биі» романы (1948) арқылы гитлерлік диктатураның адам баласына жасаған айуандық тәртібін әшкереледі. 
* Келлерман 1948 жылы КСРО-ға келіп қайтқан соң кеңес халқының өмірі туралы «Біз Кеңестік Ресейден қайтып келеміз» атты очерктер жинағын шығарады.

## Марапаттары
* ГДР-дің ұлттық сыйлығын алды.

## Дереккөздер

Санат:4 наурызда туғандар
Санат:1879 жылы туғандар
Санат:Фюртте туғандар
Санат:17 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1951 жылы қайтыс болғандар
Санат:Потсдамда қайтыс болғандар
Санат:Германия жазушылары
Санат:ГДР жазушылары
Санат:ГДР ұлттық сыйлығының иегерлері
Ступинка (ауыл)

**Ступинка** — Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданы, Семиполь ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Сергеев ауылынан солтүстікке қарай 13 км-дей жерде. Теңіз деңгейінен биіктігі - 148 м.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 574 адам (310 ер адам және 264 әйел адам) болса, 2009 жылы 346 адамды (182 ер адам және 164 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шал ақын ауданы елді мекендері
Введенка (Қостанай облысы)

**Введенка** — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл, Введен ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Боровской ауылынан солтүстік-батысқа қарай қарай 38 км-дей қашықтықта, Тобыл өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы ауылдың халық саны 1581 адам (790 ер адам және 791 әйел адам), 2009 жылға сәйкес, ауылда 1052 адам (526 ер адам, 526 әйел адамдар) тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Меңдіқара ауданы елді мекендері
Котор көтерілісі

**Котор көтерілісі** (*1918*), Каттар көтерілісі — Австрия-Венгрия флоты Котор матростарының 1-3 февральдағы революция көтерілісі. Ресейдегі Ұлы Октябрь социалистік революцияның идеяларымен рухтанған «Санкт-Георг» крейсері матростарының көтерілісіне 40 кеме, Котор бұғазындағы 6 мың хорват, словен, чех, венгр матросы мен порт жұмысшылары қосылды. Көтерілісшілер Кеңес Ресеймен бітім жасаулы, ұлттардың өзін-өзі билеуін талап етті. Үрейленген реакция Котор кқтерілісін күшпен басып, 800-дей адамды тұтқынға алды, көтеріліс басшылары Ф.Рашты, А.Грабарды, М.Бричевичті, Е.Шишгоричті атып тастады. 

## Дереккөздер


Санат: Австрия-Венгрия
Санат:Көтерілістер
Эжени Коттон

**Эжени Коттон** (13.10.1881, Субиз, - 16.06.1967, Севр)—  халықаралық және француз демократиялық әйелдер қозғалысының қайраткері, ғылым-физигі. 1904 жылы оқытушы, 1936-1941 жылы Севрдегі Эколь нормальдың (педагогикалық институттың) директоры. Физика ғылымының докторы (1925), 1934 жылы ғылым-зерттеу жұмыстарындағы табыстары үшін Құрметті Легион орденімен марапатталды.

Коттон Эжени Францияны фашистік Германия басып алған жылдарда (1940-1944) Қарсыласу қозғалысына қатысты. 1945 жылы француз әйелдері одағының төрағасы болып сайланды. Коттон Эжени Әйелдердің халықаралық демократиялық федерациясы құрылған күннен бастап (1945), өмірінік ақырына дейін оның төрағасы болды. Ол бүкіл дүниежүзінде бейбітшілікті жақтаушылар қозғалысының тууына белсене қатысып, оның комитетінің мүшесі, 1950 ж. оның вице-төрағасы, ал 1959 жылғы мамыр айынан Бүкіл дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі Президиумының мүшесі. Коттон — «Халықиар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықтың лауреаты. (1951).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Джелонг

**Джело́нг** ( — Аустралияның Виктория штатындағы қала.Мельбурн қаласынан кейін штаттағы екінші үлкен қала.Қаланың халық саны 160,991 (2006 жылғы санақ бойынша).Қалада ірі теңіз порты жұмыс істейді.

## Климаты

## Галерея

File:Market Square Shopping Centre Geelong.jpg
File:Waterfront-geelong.jpg
File:Grovedale-highton.jpg


## Дереккөздер


Санат:Аустралия
Ян Кохановский

**Ян Кохановский** — поляк ақыны. Краков университетінде (1544), кейіннен Кенигсберг және Падуан университетінде оқыған. Кохановскийдің алғашқы шығармалары (негізінен латын тілінде) 1550 жылдары жазылған. Ол басты шығармаларын поляк тілінде жазып, Қайта өркендеу дәуіріндегі поляк әдебиетін гуманистік мазмұнмен байытты.

## Шығармашылығы
Кохановский «Келісім» поэмасында (1564), «Чех және Лех туралы ғажайып әңгіме» (1589) атты прозалық шығармасында, «Пайғамбарлық» (1578), «Текті ханымдардың өмірі» (1585), «Фрашки» (1-3 кыта, 1584), «Әндер» (1-2 кітап, 1586) тағы да басқа жинақтарында және «Грек елшісін қабылдамау» (1578) атты драмасында поляк халқының сол кездегі қоғамдық өміріндегі сан алуан шындықты бейнеледі.

## Дереккөздер


Санат:Поляк ақыны
Санат:Тұлғалар
Лейк-Маккуори

**Лейк-Маккуори** () — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала.Қала атауына байланысты Маккуори көлінің жағасында орналасқан.Ньюкасл қаласының маңында орналасқан.

2009 жылғы мәліметтер бойынша қалада  199 277 адам тұрады.Лейк-Маккуори штаттағы Сидней және Вуллунгонг қалаларынан кейінгі үшінші үлкен қала.

## Қала спецификациясы

Шын мәнінде Лейк-Маккуори - бірнеше қалалардың біріккен территорясы деп саналады.

Қалалар:
* Белмонт 
* Бурагул 
* Кардифф 
* Чарльстаун 
* Глендейл 
* Мориссет 
* Спирс-Пойнт 
* Суонси 
* Торонто
* Валентайн 
* Варнерс-Бей

## Экономикасы
Қаладағы негізгі экономика секторы - көмір өндіру саласы.80-жылдары қала  Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының электр энергиясының төрттен бір бөлігін өндірген.

## Галерея


File:Lake Macquarie (Woods-Pt - Vales Pt).jpg
File:Lake_macquarie_dusk.JPG
File:Lake Macquarie aerial 1.jpg
File:LakeMacquarieWangiWangi.jpg 



## Дереккөздер
Карбонарилер

250px|нобай|оңға|Карбонарилердің туы
**Карбонарилер** ( сөзбе-сөз - көмірші) — революциялық құпия «Carboneria» ұйымының мүшелері. Италияда 19 ғасырдың 1-жартысында және Францияда 19 ғасырдың 20-30 жылдарында жұмыс істеді. Итальян карбонарилері елді Франция және Австрия қанауынан азат етуді және феодал-абсолюттік тәртіпті жоюды көздеді. Карбонарилер ұйымына қала буржуазиясы, буржуазиялық жолға түскен дворяндар, офицерлер, ұсақ буржуазия, қаланың төменгі әлеуметтік топтары мен шаруалар кірді.

Карбонарилер ұрандары республикалық демократизмді монархиялық декларациялармен, антиклерикализмді діни мистикалық идеялармен шатастырды. Карбонарилер 1820-1821 жылы қос Сицилия корольдығындағы, 1821 жылы Пьемонттағы буржуазиялық-революция қозғалыстарға жетекшілік етті. 1831 жылы Романье, Можена, Пармадағы революция көтерілістерге қатысты. Халық бұқарасымен байланысты болмағандықтан карбонарилер қозғалысы айтарлықтай нәтижеге жете алмады. 

## Дереккөздер


Санат: Тарих
Санат: Италияның тарихы
Санат:Еуропа тарихы
Санат:Құпия ұйымдар
Жанболат Амангелдіұлы Смаилов

**Смаилов Жанболат Амангелдіұлы** — Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі вице-министрі, экономика ғылымдарының кандидаты, «Нұр Отан» ХДП мүшесі.1969 жылы 2 қаңтарда, Целиноград облысы Астрахань ауданы Жарсуат ауылында туған. Целиноград инженерлік-құрылыс институтын (1993),Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін (2005) бітірген.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын 1991 жылы «Автомотосервис» Целиноград облыстық кәсіпорнында экспедиторлықтан бастады. Одан кейін «Казавтомотосервис» облысаралық базасында инженер болып жұмыс істеді. 1995 жылдан бастап «Ақмолатрансагенттігі» АҚ президент болып тағайындалды. 1997 жылдан бастап «Бұланды карьері» АҚ президенті болып қызмет атқарды. 2003 жылдан 2004 жылға дейін Ақмола облыстық мәслихатының депутаты болды. 2004 жылғы 20 мамырдан 2005 жылғы ақпанға дейін – Ақмола облысы Шортанды ауданының әкімі. 2005 жылғы ақпаннан 2008 жылғы мамырға дейін Ақмола облысы Степногорск қаласының әкімі. 2008 жылғы мамыр-қазан аралығында Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы. 2008 жылғы қазаннан бастап Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2010 жылғы сәуірден бастап ҚР Төтенше жағдайлар вице-министрі.

## Отбасы жағдайы
Үйленген. Жұбайы – Смаилова Анара. Балалары: қызы (Әсел, 1992 жылы туған) және ұлдары (Абай, 1995 жылы туған, Иманғали, 2004 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:ҚР Төтенше жағдай министрлігі