Байғали Мақұлбекұлы Есенәлиев

**Байғали Мақұлбекұлы Есенәлиев** (10.12.1962 ж. т., Төле би ауданы Майбұлақ ауылы) – *актер*, *әнші*. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері,«Дарын» мемлекеттік Жастар одағы сыйлығының лауреаты (1992), "Парасат" орденінің иегері, Республикалық әнші-актерлер байқауының (1989) және бірнеше өнер байқауының жеңімпазы. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

1984 ж. Т.Жүргенов атындағы Мемлекеттік өнер академиясының актерлік факультетін бітірген. 1984 – 1998 ж. Шымкенттегі Ж.Шанин атындағы облыстық театрда, Алматыдағы Ғ.Мүсірепов атындағы Мемлекеттік Жастар мен балалар театрында актер болып, ұлы Абай, Ғ.Мүсірепов, М.Жұмабаев, т.б. тарихи тұлғалармен қатар замандастар бейнесін ***«Ең әдемі келіншек»*** спектаклінде *Абдолла*, ***«Ауылдан келген ару»*** қойылымында *Ақын*, ***«Бақыт пен мұңда»*** – *Сері жігіт* сынды бір-біріне ұқсамайтын көптеген кейіпкерлер бейнесін жасады. 30-ға жуық образдарды сомдады. Сонымен қатар ол орындаған Ә.Бейсеуов, Ә.Телғозиев, И.Сапарбай, Т.Ізтаев, Г.Шәмшиева, И.Бәйгісиев, т.б. авторлардың әндері қазақ радиосының *«Алтын қорына»* енді. Өзінің де шығарған көптеген әндері бар. 1998 ж. Қ.Қуанышбаев атындағы Астана драма театрында М.Әуезовтің *«Көксерек»* әңгімесінің желісі бойынша жазған ***«Қанды азу»*** пьесасы қойылып, республикалық және халықаралық өнер фестивалінде жүлдеге ие болды. "Мұхаммед Хайдар Дулати", "Ана жүрегі", Базарың тарқамасын, т.с.с. көптеген пьесалардың авторы.  Осы жылы оның *«Ерке едім әні желге ұшқан»* жыр кітабы, ал 2002 ж. *«Адам боп өтсем – сол арман»* атты естеліктер кітабы жарық көрді. Ø  2016 жылы Мемлекеттік тапсырыс бойынша «Массагет» баспасынан **«Жанымның жәдігерлері», «Сана сандығы», «Ұлы дала перзенттері»** атты үш томдық шығармалар жинағы жарық көрді.  Қазір көп жылғы ізденістер нәтижесінде дүниеге келген ***«Сүгір»***, ***«Әніме қорған болар кім?!»***, ***«Тірі өлік»*** драмалық пьесаларының қойылымдары әзірленуде.

Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» Киностудиясында «Хабар» телеарнасының түсірген телевизиялық фильмдерінде да әр жылдары жемісті еңбек етіп, экранда төмендегі кейіпкерлерді сомдады:
* «Асуда» реж: С.Жармұхамбетов. Саламат-ролі. 1986 ж.      
* «Жусан» реж: А.Әшімов. Дерменеші жігіт-ролі. 1986 ж.
* «Таудан да биік» реж: Б.Омаров. Жолдасбек-ролі. 1987 ж.      
* «Әурелең» реж: С.Құрманбеков. Мәдениет басқармасының-ролі. 2007 ж.       
* «Кешіккен хат» реж: Б.Сейтқазиев. Сәкен-ролі. 2008 ж.       
* «Жаңа қала туралы аңыз» реж: Б.Санитасов. Марс-ролі. 2009 ж. «Хабар»
* «Елім-ай» реж: А.Айтуаров. Болат Қарабаев-ролі. 2009 ж.
* «Мың бала» реж: А.Сатаев. Ақсүйек-ролі. 2011 ж.
* «Балкон» реж: Е.Аманшаев. Әнші дос-ролі. 2011 ж.
* «Көк тарландары» реж: Е.Рүстембеков. Подполковник Дулат. 2012 ж. «MG production»
* «Оазис любви» реж: А.Насыбуллин. Кияс. 2012 ж. «ГРИН-ФИЛЬМ» Р.Ф.
* «Сүйінбай» реж: Д.Даутов,Г.Насыров.  Қатаған-ролі. 2012 ж. 
* «Біз балалар үйіненбіз» реж: У.Исабаев. Сот төрағасының ролі. 2012 ж. 
* «Испытания любовью» реж: Анна Дранская. Работадатель. 2012 ж.
* «Олимпийцы» реж: Мұрат Нұғманов. Айдар Мұратович. 2013 ж. Киност.«СКИФ»
* «Аманат» реж: С.Нарымбетов. Ескелді Сержанов-ролі. 2013 ж.
* «Скорая помощь»  отец Бакытжана. Астана-ТелеФильм. 2013-14 ж.
* «Айгерім» реж: Еркін Рақышев. Дәрігер. 2015 ж.
* «Путь Лидера» реж: С.О.Снежкин. Министр-ролі. 2015 ж. 
* «Тақиялы періште-2» реж: Н.Садықов. Нартай-ролі. 2015 ж.
* «Іңкәр жүрек» 12 сериялы. реж: Г.Абуева. Әуез-ролі. 2015 ж.
* «Жамбыл» 4-сериялы.  реж: Әнуар Райбаев. Жамбыл-ролі. 2015 ж.
* «Мажоры». Реж: Жәнібек Ғұсманов. Мәлік-ролі.2016 ж.  
* «Іңкәр жүрек». 24 сериялы. Реж: В.Задорновский. 2- сезон. 2016 ж.
*«Сүйе білсең...» 1-сезон реж: Е.Нұрғалиев. Тимур Мұратұлының-ролі. 2016 ж.
*Келинка тоже человек» реж: А.Ұзабаев. Берік-ролі. 2016 ж.
*«Іңкәр жүрек». 20-сериялы.Реж: В.Задорновский.3-сезон.2017 ж.   
* «Сүйе білсең...» 2-сезон реж: Е.Нұрғалиев. Тимур Мұратұлының-ролі. 2017 ж.
*«Келинка тоже человек» 2-сезон. реж: А.Ұзабаев. Берік-ролі. 2018 ж.
*«Гәухар» Ж.Пошанов. Полковник. 2019 ж.
*«Әскерден хат» М.Әлімхан. Мектеп директоры. 2019 ж.
*«Жүрек» реж:      Профессор Бекетов. 2019 ж.
* «Таңшолпан» реж: Т Бейсебаев. Таңат. 2020 ж.
* «Досмұқасан» реж: Айдын. Қамит. 2020 ж.
* «Қызыл жебе» реж: Ж.Пошанов. Саймасай. 2021 ж.
*«Ахмет – Ұлт ұстазы» реж: Мұрат Есжан. Ахмет Байтұрсынұлы. 2021 ж.
*«Кісен ашқан» Қ.Тілеуханның деректі фильмі. Әшім. 2022 ж.
*«Дала данышпаны» реж: Ж.Пошанов. Ахмет Байтұрсынұлы. 2022 ж.
* «Міржақып. Оян қазақ» реж. Мұрат Есжан. Ахмет Байтұрсынұлы. 2022 ж.
*"Жатбауыр" 1-сезон. 30 серия. реж. Д.Бекмахамбетов. Санжар. 2022 ж. 
*«Жат бауыр» 2-сезон – 30 серия. Реж: М.Оспанов. Санжар. 2023 ж.
* «Достық 13» реж: А.Ержанұлы. Ахмет Ьайтұрсынұлы ролі. 2025 ж.
* «Номері 177» реж: Д.Бекмахамбетов. Мектеп директоры. 2025 ж.
* «Менің Фаризам» реж: Байұзақ Е. Әбіш ролі. 2025 ж.
* «Қара алтын» реж: Мұрат Есжан. Үлкен кісі ролі. 2025 ж. 
* «105» реж:Даулет Бегмагамбетов. Директор ролі. 2025 ж.
  
2009-шы жылы «Мұхаммед Хайдар Дулати» атты тарихи трагедиясы Оңтүстік Қазақстандағы Ж.Шанин атындағы облыстық театры сахнасында қойылды.            
	  
2006-шы жылы Түркістан қаласында өткен «Түркістаным-Тұраным» атты Республикалық сазгерлер байқауында «Ескі жұрт» деп аталатын әнімен лауреат болды. 
2007-ші жылы  Оңтүстік Қазақстанның Ленгір қаласында өткен «Төле би өрнектері» фестивалінде «Қазығұрт» әнімен бас бәйгеге ие болды.           
2009-шы жылғы желтоқсанның 4-дегі Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді.        
2010-шы жылғы Қараша айының 8-ші жұлдызында Республикалық «Алтын қалам» әдеби жүлдесінің «Жылдың үздік драматургы»     номинациясы бойынша жеңімпазы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері