open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жаңа демократиялық партия

**Жаңа демократиялық партия** (*New Democratic Party*), Канада социал-демократиялық саяси партиясы; 1961 жылы КООПЕРАТИВТІ ДОСТАСТЫҚ ФЕДЕРАЦИЯСЫНАН құрылған, аралас қоғамдық және жеке экономиканы жақтайды, әлеуметтік жеңілдіктер мен интернационалдық сыртқы саясатты қолдайды.

Саскачеванда, Манитоба мен Британдық Колумбияда 1940-1990 жылдары, Юконде 1980 жылдан, Онтариода 1990 жылдан үкімет құрған. Жалпыұлттық дәрежеде үлкен табысқа қол жеткізбеген. Партияны жақтаушылардың дені Манитобадан және Саскачеваннан, Британдық Колумбия мен Онтарио қалаларының жұмысшылары.

## Дереккөздер

Санат:Жаңа демократиялық партия
Санат:Социалистік партиялар
Санат:Канада саяси партиялары
Санат:Социалистік интернационал
Санат:1961 жылы құрылған саяси партиялар
Добренька

**Добренька** — Ресейдегі өзен. Калужа облысы, Смоленск облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Гордота өзенінің оң жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Угра өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 09010100412110000020705
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110002070
* Су алабының коды — 09.01.01.004
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Калуга облысы өзендері
Санат:Смоленск облысы өзендері
Санат:Мәскеу облысы өзендері
Бірінші Пеженга

**Бірінші Пеженга** — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Нижегород облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пеженга өзенінің оң жағалауынан 6,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Унжа бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 08010300312110000014764
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110001476
* Су алабының коды — 08.01.03.003
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Кострома облысы өзендері
Санат:Вологда облысы өзендері
Санат:Нижегород облысы өзендері
Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері
Бизгинды

**Бизгинды (Клы)** — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Қызыл өзенінің оң жағалауынан 49 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Урал өзені Жоғарғы Урал су торабынан Магнитогорск су торабына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000212112200001701
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200170
* Су алабының коды — 12.01.00.002
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Башқұртстан өзендері
Санат:Челябі облысы өзендері
Абдан (өзен)

**Абдан** — Қазақстандағы өзен. Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Қызылжар ауылы аумағынан басталып, Киялы-Бөрте өзеніне құяды. Қиялы-Бөрте сол жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Жайық су алабы өңіріне жатады. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабы).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Ақтөбе облысы өзендері
Қиялыбөрте

## Географиялық орны
**Қиялыбөрте**, *Киялы-Буртя (Ангур)* - Ресейдің Орынбор облысының Қуандық ауданы және Қазақстанның Ақтөбе облысының Мәртөк ауданы жер аумақтарынан ағып өтетін өзен. Өзен сағасы Жайық өзенінің сол жағалауынан 1580 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 80 км-ді құрайды.

## Бастауы
Бастауын жонды–белесті аласа тау бөктеріндегі бұлақтардан алып, Ресей аумағында Жайық өзеніне сол жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Өзеннің 20 саласы бар. Ағысының 60%–дан астамы Қазақстан аумағымен өтеді. Бөрте аумағыныӊ маӊында Қиялыбөртеніӊ жоғарғы ағысында бірнеше ірі салалар, оныӊ ішінде Жоса, Сынтас және тағыда басқалар қосылады. Шекара бойындағы Студенчкское ауылыныӊ маӊында оӊ жағынан Қия өзені құяды. Бөрте ауылынан төменде өзен арнасы кеӊейіп, жағалауы жазық болып келеді. Арнасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен толығады. Суы қарашаныӊ бірінші жартысында ериді. Атырабыныӊ басым бөлігі жыртылған. Біраз бөлігі шабындыққа пайдаланылады.

## Негізгі салалары
Негізгі салалары:
* 27 км: Күшікбай өзені
* 36 км: Қия өзені
* 46 км: Абдан өзені
* 57 км: Айдарлысай өзені
* 62 км: Тораңғылы өзені
* 70 км: Қараүңгір өзені

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Жайық өзені Орск қаласынан Сакмара өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 12010000812112200004164
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200416
* Су алабының коды — 12.01.00.008
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Орынбор облысы өзендері
Санат:Жайық су алабы өңірі
Санат:Ақтөбе облысы өзендері
Баяк

**Баяк** — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уфа өзенінің сол жағалауынан 517 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уфа өзені Нязепетровск су торабынан Ай өзенін қоспағанда, Павловск су торабына дейін. Өзен саласы — Ақ, өзен алабы — Кама.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған Ресей территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201112111100021008
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102100
* Су алабының коды — 10.01.02.011
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Свердлов облысы өзендері
Санат:Башқұртстан өзендері
Санат:Челябі облысы өзендері
Акишевка

**Акишевка** — Ресейдегі өзен. Волгоград облысы, Воронеж облысы, Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Хопер өзенінің оң жағалауынан 148 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 49 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Хопер Ворона өзенінің құйылысынан Ворона, Савала және Бузулук өзендерін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010200512107000007568
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000756
* Су алабының коды — 05.01.02.005
* ГЗ томының нөмірі — 07
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Волгоград облысы өзендері
Санат:Воронеж облысы өзендері
Санат:Тамбов облысы өзендері
Думала

**Думала** — Ресейдегі өзен. Кабардин-Балқар Республикасы, Солтүстік Осетия-Алания Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черек Хуламский өзенінің оң жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Черек. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07020000612108200004940
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108200494
* Су алабының коды — 07.02.00.006
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Кабардин-Балқар өзендері
Санат:Солтүстік Осетия өзендері
Агафоновка (Улу-Юла тармағы)

**Агафоновка** — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Улу-Юл өзенінің сол жағалауынан 295 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021971
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202197
* Су алабының коды — 13.01.04.003
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Томск облысы өзендері
Санат:Кемеров облысы өзендері
Кіші Бахта

**Кіші Бахта** — Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Бахта өзенінің сол жағалауынан 8,3 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама аумағы Куйбышев суқоймасы Кама өзенінің сағасынан Шешма өзені және Еділ өзендерін қоспағанда, қала типті Камское Устьеауылына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Куйбышев суқоймасының бас жағынан Каспий құйылысына дейінгі Еділ.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 11010000312112100004040
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100404
* Су алабының коды — 11.01.00.003
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Татарстан өзендері
Ключевая Чизма

**Ключевая Чизма** — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чизма өзенінің оң жағалауынан 15 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чусовая Ревда қаласынан, қала типті Кын ауылындағы су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 10010100612111100010836
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101083
* Су алабының коды — 10.01.01.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Пермь өлкесі өзендері
Санат:Свердлов облысы өзендері
Санат:Кама су алабы өңірі өзендері
Анбуй

**Анбуй (Андуй)** — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шола өзенінің оң жағалауынан 29 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010200312110000009046
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000904
* Су алабының коды — 08.01.02.003
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Вологда облысы өзендері
1-Бурла

**1-Бурла** — Ресейдегі өзен. Новосібір облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы жерге сіңіп, арнасын жоғалтады . Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Тополь көлі су алаптары және Бурла өзендері. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Обь және Ертіс өзендері аралықтарындағы ағынсыз аймақ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 13020000412115200052782
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115205278
* Су алабының коды — 13.02.00.004
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Алтай өлкесі өзендері
Санат:Новосібір облысы өзендері
Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Вертенис

**Вертенис** — Ресейдегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Есіл өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 47 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Үлкен Уват көлінің су алабынан Үлкен Уват су сағасына Вертенис өзенінің бастауына дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс.

 Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010300112115300011935
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301193
* Су алабының коды — 14.01.03.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Түмен облысы өзендері
Әзірет Сұлтан мешіті

thumb|200px|right|21 қыркүйек 2011
**Әзірет Сұлтан мешіті** – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Астана қаласы, Тәуелсіздік даңғылы, 48, Бейбітшілік және келісім, Тәуелсіздік сарайлары мен «Қазақ елі» монументі сынды айбынды нысандармен іргелес орналасқан. Рухани орын 13 га жерді алып жатқан аумақта орналасқан, мешіттің жалпы аумағы 17,7 мың шаршы метрді құрайды. Мешіт жобасы қазақтың дәстүрлі ою-өрнектері мен ұлттық нақыштағы сәндік элементтері қолданыла отырып, классикалық ислам үлгісінде орындалған.

## Мешіттің ашылуы
Дәстүрлі ислам стиліндегі ғибадат үйі құрылысы 2009 маусым айында басталған болатын. 2012 жылдың 15 қаңтар күні мешітте өрт болуына байланысты көктемде ашылуы керек мешіт құрылысы кейінге шегерілді. Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласын дамытуға арналған жиналыста Әзірет Сұлтан мешітін салып жатқан құрылыс компаниясына құрылысты 6 шілде күні аяқтауды бұйырды. 

2012 жылдың 6 шілде күні Әзірет Сұлтан мешітің салтанатты түрде ашылуы өтті. Ашылу салтанатына ҚР-дың президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысты.

## Мешіт жайлы айтылған сөздер
Құрылыс жұмыстарына жоғары баға берген ҚР Президенті, 2011 жылы 7 желтоқсан күні мешітті зиярат етіп былай деді: «Бұл Орталық Азиядағы ең үлкен мешіт болып табылады. Ол мемлекет есебінен емес, адамдардың қосқан қаражатының есебінен салынып жатыр. Мешіттің құрылысы алдағы жылы аяқталады. Сол кезде салтанатты түрде ашатын боламыз», – деді.

## Мешіттің күмбезі
Биіктігі – 51, ені – 28,1 метр. Ал бұл күмбездің жиегіндегі 8 күмбездің әрқайсысының ені 7,6 метр, ал вестибюль күмбезінің ені 15,2 метр. Мешіттің айшықты келбетін 4 мұнара толықтырады. Олардың әрқайсысының биіктігі 77 метр.

## Сипаттамасы
Имандылық ордасы үш қабаттан тұрады. Әр қабатта ғибадатхана залдары, неке қиюға және дәрет алуға арналған бөлмелер, Құран оқуға және оқу ағартушылық топтың сабақ оқуына арналған залдар, асхана бар. Мешітте ерлерге арналған 4 000 адамдық намаз залы, халыққа қызмет көрсету орны, әйелдерге арналған 1 000 орындық намаз залы, имам, наиб имам, азаншы бөлмелері орналасқан. Сондай-ақ арнайы неке қию бөлмесі, кітапхана сынды қосымша орындармен жабдықталған. Мешіттің алдыңғы жағынан қабырғалары табиғи тастармен әрлендірілсе, темір-бетонды күмбездері металмен көмкеріле өрілген. Жоба жетекшісі Шефик Искендероғлының айтуынша, құрылысқа қажетті материалдар әлемнің 11 елінен жеткізілген. Сондай-ақ, отандық өнімдер де пайдаланылған.

Жоба классикалық ислам стилі мен дәстүрлі қазақ орнаменті және декоративті элементтер қосындысы ретінде құрастырылған. Жалпы құрылыс аумағы 20,6 мың шаршы метрді құрайды.
## Дереккөздер

Санат:Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Астана қаласы сәулеті
Нестериоидты қабынуға қарсы құрал

(NSALDs, non-steroidal anti-inflammatory druds), қабынуды, лихорадканы және ауруды (анальгетиктер) азайтатын дәрілік зат. Бұлардың көпшілігі дәрігердің нұқауынсыз сатылады және көпке созылмаған ауруларда қолданылады. Аспирин де НҚҚҚ болып табылады, бірақ жалпы бұл термин барынша жаңа дәрілерге байланысты қолданылады, ибупрофен және оған ұқсас заттарды (мысалы, напроксен, кепопрофен), аспиринге ұқсас, жұтқыншақтағы жырықты жинақтайды. Олардың жаман әсер ететіндері аз, бірақ аспиринге сезімталдығы жоғары адамдарға қолдануға болмайды.

Санат:Ғылым
Санат:Медицина
Санат:Фармацевтика
Санат:Нестериоидты қабынуға қарсы құрал
Нестор

**Нестор** (көне грекше: *Νέστωρ*) — грек мифологиясында Элидадағы Пилос патша. Оның барлық ағаларын Геракл өлтірген, бірақ Нестор тірі қалады. Гомердің Илиадасында ол жас кезіндегі ерлік істерін айтып, жауынгерлердің көңілін аулайтын қария деп суреттеген. Трояға қарсы соғыста гректерге көмек есебінде 90 кемені әкелген. Соғыс аяқталған соң, гректер үйіне қайтты, ал Нестор қарама-қарсы бағытта кетеді, ол теңіз дауылына шыдап, Афиныға барып,  грек кемелерін таратыпты. Одессеяда Телемах, Одессейдің ұлы Элидаға келіп өзінің әкесін іздепті, сонда Нестор оны өз үйінде қабылдайды. 

Жастық шағында эпейцамимен соғыста ағалардың опат болуынан кейiн қатысты, Мулияны және тағы да 100 адамды өлтiрдi. Идастың опат болуларынан кейiн және барлық мессенцамидың үстiнде өкiмет Линкеядан Несторға өттi. Анаксибия, Писидиктiң балалары, Поликаста әйелі, Фрасимед, Эхефрон, Писистрат, Антилох, Арет, Стратих, Персей.(Стратиха орынына гесиодқа сәйкес, Стратий және аталмаған Писистрат)  . 

Калидонск аң аулауға қатысушы, (Овидиюға сәйкес) кентаврларға қарсы  ұрыс. Аргонавт. Үшеу Паристың кенотафының үстiнде жүгiрiстер ойындарға қатысты.

Троя соғысының ең маңызды қатысушыларының бiрi. Трояда 90 кемелер астында болды. Терең қарттық, нестор Илиадаға және Одиссеяға сәйкес, неткенмен ерлiкпен және шаршамайтындықпен айырмашылығы болды және барлығына ортақ махаббатпен және құрметпен барлық тәжiрибелiлiк мен парасаттылықпен асып түсе пайдаланды. Көп зерттеушiлер көп сөздi Нестордың фигурасы Гомермен кекесiннiң кейбiр еншiсiсiз емес көрсетiлгенiн белгiлейдi.

Троядан қайту бақыт болды. Кеосеге Афины ғибадатхана Недусииiн тұрғызды. Одиссеяда қалай Телемахтарға қатысатыны әңгiмеленген.

## Дереккөздер


Санат:Тарих 
Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Нестор
Несториандар

right300px|thumb| Несториан уағыздаушылары

(Nestorian), Нестория көзқарасының әсерінен Кіші Азия мен Сирияда V ғасырда пайда болған христиан сектасы. Несториандар Христостың адами және құдайлық мәнін бір-біріне тәуелсіз екі бөлім деп санады. Персияны арабтар басып алған соң, араб мәдениетінің қалыптасуында несториандық ғалымдары ерекше рөл атқарған; несторияндықтар Үндістанға, Қытайға, Мысырға және Орта Азияға тараған, оны бүтін бір тайпа қабылдаған. Қазіргі уақытта несториандар шығыстық немесе Персия шіркеулері деп беріледі, Батыста әдетте Ассирияның немесе Несториандық шіркеу делінеді. Оның көптеген мүшелерінің жалпы саны — 200 000-дай, олар Иракта, Сирияда және Иранда өмір сүреді.

## Тағы да қараңыз
* Диофизиттер

## Сілтемелер
* Голубцов Владимир. ХХғ. Ассирия мұрагерлері
* ''Вселенские Соборы''. Париж, 1963 // Бөлімі: ''Несторианство.'' 
* Мерв метрополиясы

Санат:Тарих
Санат:Дін
Санат:Несториандар

Санат:Христиандық
Санат:Христиандық ағымдары
Несторий

(Nestorius) (IV ғасыр, Германия, Сирия, Ефратензия, Кіші Азия – 451 жыл, Панополис, Мысыр), несториане сектасының негізін қалаушы. Персиялық отбасында дүниеге келген, Антиохииде оқыған, дін қызметшісі болуға қол қойған. 428 жылы Константинополь епископы болған; дау туғызған Кирилл Александрлықтың шешіміне қарсы шығып, Теотокос («Богородица») Марияға шешім беруге қарсы, өйткені Христің адамдық мәніне күмәнданды. 431 жылы Эфесс соборында Христің барлығына күмән келтіргені үшін оның оқуларын еретикалық деп сынады. Несторий алдымен Ливиялық шөлейтке, сосын жоғарғы Мысырға айдалып, қуғынға ұшырады. Несторий Персия шіркеуінде қабылданған, Несторий идеясына оның мүшелері қазір де сенімді.

## Дереккөздер


Санат:Діни қайраткерлер
Санат:451 жылы қайтыс болғандар
Санат:Несториандар
Санат:IV ғасыр
Оқуға қабілетсіздік

(learning disabilities), оқуға, жазуға, сөзді әріптеп айтуға, есепке деген созылмалы қиындықтар, бұлар шығу тегі жағынан невралогиялық деп саналады. Бірақ олардың себептері мен табиғаты  толығымен белгілі емес, қазіргі уақытта оқуға қабілетсіздік интелектінің төмендігін көрсетпейтіні жөнінде жалпы мақұлданған көзқарас та бар. Онда оқуға қабілетсіз адамдардың невраологиялық қиындықтары әріп пен цифрды қолдануда кездеседі, яғни арнайы жоспарлар арқылы реттеу үшін оқыту немесе қосымша күшпен және жеке сбақтармен іске асырылады. Оқудың қиындықтарына мысал ретінде оқудағы қиындық (дислексия), жазуда (дисграфия), математикалық қиындықтар (дискалькулия) жатады. Оқуға қабілетсіздік тестің нәтижесінен көрінеді және мұндай жағдайда балалар арнайы көмек көрсететін бағдарламалар бойынша оқиды. Оқуға қабілетсіздік анықталмаған жағдайда мектептегі үлгерімнің нашарлауы, өзін-өзі бағалауының төмендеуі және бұзық қылықтарға жетелейді. 

Санат:Ғылым
Санат:Психология
Санат:Оқуға қабілетсіздік
Георгий Владимирович Вернадский

### Вернадский Георгий Владимирович

Вернадский Георгий Владимирович (20 тамыз 1888 – 20 маусым 1973) – алдыңғы қатарлы орыс және америка тарихшысы, В.И.Вернадскидің баласы.

## Биография

Орта білімді Вернадский мәскеу бесінші гимназиясында алды (қазірде мәскеу №91 мектебі). 1905 жылы Мәскеу университетіне студент болып қатылданды, бірақ 1905 жылы революция басталуына байланысты оқуын Германияда Фрайбурсг және Берлин университеттерінде жалғастырды.

1910 жылы мәскеу университетіне қайтып оралды. Сол кезде оның оқытушылары қатарында В.О.Ключевский және Р.Ю.Виппер болған еді. Келесі жылы жас ғалым «Кассо ісі» нәтижесінде университеттегі жұмысын тастады және Санкт-Петербург қаласына кетті. Жеті жыл ішінде ол Петергург университетінде сабақ берді. Сонымен қатар, осы жылдары «Русское масонство в царствование Екатерины II» атты магистерлік диссертациясын жетік қорғап шықты.

Азамат соғысы жылдары кезінде (1917-1920) Вернадский Пермде, Киевте және Симферополда сабақ берді. 1920 жылы көптеген ғалымдар қатарында эмиграцияға ұшырады. Ол Константинополде, Афинада және Прага қалаларында өмір сүрді және жұмыс істеді. Прага қаласында Карлов университетінде Орыс құқықтық факультетінде сабақ берді. Осы жерде ол Н.С.Трубецкой және П.Н.Савицкилермен бірге еуразияшылдық теорясын құруға қатысты.

1927 жылы М.И.Ростовцев және Ф.Гольдер Вернадскиға Йельск университетінде ғылыми қызметкер болуды ұсынады. Осы кезде Йельск университетіне Ресей тарихшысы маманы қажет болатын.1946 жылы осы университетте орыс тарихының профессоры атағын алды; 1956 жылы зейнетке шықты.

Вернадскидің Рус және татар-моңғол ортағасырлық тарихы жайлы еңбектері классикалық болып есептеледі.

## Негізгі еңбектері
* Русское масонство в царствование Екатерины II. Пг., 1917.
* Очерк истории права Русского Государства XVIII—XIX вв. Прага: Пламя, 1924
* Русская история. — М.: «Аграф», 1997. — 542 с. ISBN 5-7784-0023-3.
* Древняя Русь. — Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1996. — ISBN 5-85929-014-4.
* Россия в средние века Тверь. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-016-6.
* Русская историография. — М.: «Аграф», 1998. — ISBN 5-7784-0044-6.
* Московское царство. В 2-х чч. Ч. 1. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-016-0.
* Московское царство. В 2-х чч. Ч. 2. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-017-9.
* Монголы и Русь. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-004-6.

## Сілтемелер
* Научные труды Г. В. Вернадского.
* Труды Г. В. Вернадского в библиотеке «Гумер».
Алынбас қабырға

(bearing wall; load- bearing wall), ең маңызды қабырға, қабаттағы барлық салмақты көтеретін қабырға және үй төбесінен өз салмағын дәстүрлі өруде алынбас қабырға ел қарсы тұруға тиісті салмаққа орай теңгермелі дәрежедегі жаутыртады: өз салмағы, қабаттар мен үй төбесінің салмағы, адамдардың  салмағы сондай-ақ жанынан қасымдардың арок свадов? Және жел. Мұндай қабырғалар негізінен көп күш түсетін жауақырат болуы шарт. Алынбес қабырғаның арматурасы болуы немесе темір бетонны құрамады.

Санат:Тарих
Санат:Алынбас қабырға
Антонио Агостиньо Нето

оңға|сүрмесіз|thumb|Нето (1975)

Нето Антонио Агостиньо (17 қыркүйек 1922 жыл, Икола және Бенго, Ангола – 10 қыркүйек 1979 жыл Мәскеу КСРО), Анголаның тұңғыш президенті, ақын, дәрігер. 1948 жылы Анголаның өзіндік мәдениетін қайта ашуға ұмтылған қозғалыстың мүшесі болған. Лиссабонда медициналық білім алған және 1959 жылы Анголаға оралды. 1960 жылы өзінің пациенттерінің көзінше тұтқындалған, пациенттер қарсы шыға бастағанда үлкен өрт шығарған, ол колониялық басқарманың тұтқыны болды. Португалияда түрмеде екі жылын өткізіп, сосын қашып шығып, Анголаның тәуелсіздігі үшін марксистік халықтық қозғалыс қатарына кірген (МПЛА), 1962 жылы елбасы болды. 1975 жылы Ангола тәуелсіздік алғанда, оны президент ретінде сайлады, ал шындығында ол елді ешқашан басқармаған. (Й.Савимей). Португал тіліндегі елде Нетоның өлеңдері кеңінен белгілі.

## Сілтемелер
* Габриэль Гарсиа Маркес. «Карлота» Операциясы
* AGOSTINHO NETO POETA PRESIDENTE АГОСТИНЬО НЕТО — ПОЭТ ЖӘНЕ ПРЕЗИДЕНТ

Санат:Тұлғалар
Санат:Ангола тұлғалары
Санат:Нето Антонио Агостиньо
Дәстүрден тыс медицина

(балама медицина) (alternative medicine) дәрігерлер тәжірибесінде кеңейтілген сала, батыс медицинасында қолданылмайды. Олардың көпшілігі бапталған (холистік медицина) және алдын алу мен сауаттылықты мойындайды. Балама әдістердің ішінде ерекше аталатындары: ине шаншу, аромотерапия, Аюрведа, Қытай дәстүрлі медицинасы, хиропрактика, фитотерапия, гемеопатия, массаж, медитация, натуротерапия, қатынассыз массаж және йога. Батыста бұл әдістерді балама атағанымен, дамушы елдерде емдеуде 80% қолданылады және емнің басты көзі. Балама медицинаның кейбір әдістері тиімсіз және тіпті зиянды, ал кейбірі әлі емі белгісіз ауруларға дауа (мысалы, созылмалы ауруларда).

Санат:Ғылым
Санат:Медицина
Санат:Дәстүрден тыс медицина
Неф

[thumb|left|100px| Афинa Акропол [Парфенон жоспары. Шіркеу целласы колонналар бойнша нефтарға бөлінген.]]
thumb|250px| Үшнефтік роман шіркеуінің құрылғысы.

(nave), христиан шіркеуінің басты бөлігі, кіре берістен (нартекс) трансепке (көлденең нефке) дейін немесе алтар (алтар биіктігі). Базилик шіркеуінде жанама түкпірлер бар,  шіркеудің орталығын ғана неф деп атайды. Ортағасырлық нефтер өте ұзын етіп көрсететін аралықтармен жасалатын. Қайта өрлеу дәуірінде нефтің формасы иілгіштеу, оларды ауданы аз бөлмеге бөлді, бос кеңістікті байқайсыз және биіктігі, ұзындығы мен ені үйлесімді көрінеді, Қасиетті Павлдың соборындағыдай. 

right|300px|thumb|Роман шіркеуінің нефтері
center|300px|thumb|Ортағасырлық готикалық собор нефтері
[left|300px|thumb|Римдағы Базилика [Санта Мария Маджоре . Орталық және жандаоындағы нефтердің ені мен биіктігі жақсы көрінеді]]

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Христиан шіркеулері
Санат:Неф
Нефалинді сиенит

(nepheline syenite) орта және ірі дәнді нәсіл. Құрамы негізінен дала шпатынан және нефелиннен тұрады. Канадада нефилинді сиенит дала шпатының орнына керамика мен әйнек өндірісінде қолданылады. 

Санат:Ғылым
Санат:Табиғаттану
Санат:Өсімдіктану
Санат:Нефалинді сиенит
Нефертити

right|300px|thumb|Нефертити-Nefertiti

Нефертити - (Nefertiti) (б.ж.с.д. 14ғ. орт.), Б.ж.с.д. 1353-1336ж. басқарған Мысырдың патшасы және Эхнатонның әйелі. Оның әйгілі портреттік бюсті патшаның жаңа астанасы Тель-эль-Амарннан табылған. Азияның Митанини патшалығынан болуы мүмкін. Көбіне бедерлі суреттерде (рельеф) Атон құдайына табыну кезінде күйеуімен бірге салынған, бұл – оның енгізген культі. Патша отбасында 6 қыз, екеуі Мысырдың патшасы болған. Нефиртити Эхнатонды басқарған 12 жылында ауладан басқа жаққа, фараонның құдаииелігінен алыстаған немесе қайтыс болған.
thumb|left|150px|Нефертити мүсіні
## Еңбектер
* Aldred C. Akhenaten: king of Egypt. — London, 1988.
* Anthes R. Die Büste der Königin Nofretete. — Berlin, 1968.
* Arnold D. The royal woman of Amarna. — New York, 1996.
* Ertman E. The Search for the Significance and Origin of Nefertiti’s Tall Blue Crown.// Sesto Congresso Internazionale di Egittologia. Atti. Vol. I. — Torino, 1992, pp.&nbsp;189–193.
* Müller M. Die Kunst Amenophis’III. und Echnatons. — Basel, 1988.
* Pharaohs of the Sun: Akhenaten, Nefertiti, Tutankhamen. — Boston, 1999.
* Samson J. Nefertiti and Cleopatra: queen-monarchs of Ancient Egypt. — London, 1985.
* Tyldesley J. Nefertiti: Egypt’s sun queen. — London, 1998.

Санат:Тарих
Санат:Тұлғалар
Санат:Мысыр тұлғалары
Санат:Нефиртити
Нефрология

Нефрология - (nephrology)( — «бүйрек», и  — «оқу»), медицина саласы, бүйрек аурулары мен қызметін зерттейді. Бүйрек физиологиясын түсіну бүйрек ауруларын емдеуде ғана емес, дәрінің, диетаның, бүйрек аурулары гипертониясының және керісінше әсерлерін білу үшін өте қажет.17ғ. алғаш бүйректі Лоренцо Беллини (1643-1704) және М.Мальтиги зерттеген; К.Людвиг (1844) оның нағыз физиологиялық қызметін қарастырды. Нефрологияның дамуында (1960) күнделікті артерио-веналық шунттардың ашылуы ерекше маңызды, онда көп гемодиализ бүйрек созылмалы ауруымен ауыратындардың 90% ажалдан арашалайды. Қараңыз: гемодиализ; бүйрек жетімсіздігі; бүйрек тас ауруы; бүйрек ауыстыру; нефрон.

## Сілтемелер
* Орыс тіліндегі нефрология және урология бойынша журналдар 
* Нефрология бойынша дәрістер, мақалалар және жаңалықтар
* Диализ емделушiлерiнiң НЕФРОН қоғамдық ұйымы 
* Бала нефрологиясы - Дмитрий Самсонованың сайтындағы тегiн консультация 
* Нефрология в педиатрии — мәлiметтер, баптар, ақылдасулар
* Ағылшын тiлiндегі нефрология бойынша журналдар

Санат:Ғылым
Санат:Медицина
Санат:Нефрология
Мұнайжинақ

(petroleum trap), мұнайдың жер асты қоры. Мұнаймен бірге су және табиғи газ болады; барлығы ойықты тұқымға жатады. Табиғи газ ең жеңілі үстіңгі қабатта, сосын мұнай, сосын су орналасқан. Алынбас тұқым қабаты мұнайдың ағып кетпеуін қамтамасыз етеді. Мұнай мен табиғи газ бар бөлігі – мұнай қоры деп аталады.

Санат:Ғылым
Санат:География
Санат:Мұнайжинақ
Мұнайлы қатпар тас

(oil shale), майда дәнді сулы нәсіл, құрамында керогені бар (жанғыш қатпарлы тас) және қырдырғанда мұнай бөлінеді. Бұл шикі мұнай (қатпарлы тас майы) битуминозды қатпарлы тастар – бағалы жылытқыш қазба. Дегенмен оны алу тәсілі және тазалау қымбат тұрады, құрғаққа зиян келтіреді, суды ластайды, концерогенді қалдықтар береді. Мұнайлы қатпар тас мұнай қорлары таусылғанша өндірілмейді. Шектеулі көлемде мұнайлы қатпар тастармен Эстонияда, Қытай мен Бразилияда, АҚШ-та (Колорадо штатында) тәжірибе зауыттары жұмыс істейді.   

Санат:Ғылым
Санат:География
Санат:Мұнайлы қатпар тас
Нецауалькойотль

right|300px|thumb|Нецауалькойотль елтаңбасы

(Netzahualcoyotl), Мексиканың орталығындағы қала, қазір халық саны: 1 225 083 адам (2000). Мехико қаласының кіреберісіндегі өзін-өзі басқаратын ірі қалалардың бірі. 1900ж. Тескоко көлі құрғап, жер телімдері оңтүстік жағалауға дейін аршыла бастағанда халық орналасқан. Қаланың солтүстігіне қарай Хочиака (1946ж. салынған) бөгеті бар, ол су тасқынынан қорғайды.

## Сілтемелер
* Ресми беті

Санат:Қалалар
Санат:Мексика қалалары
Санат:Нецауалькойотль
Нечако

**Нечако** (Nechako River), Канада өзені, Британ Колумбиясы орталығы. Ірі  саласы Фрейзер өзеніне құяды, шығысқа қарай ұзындығы 240 км. Стюарт саласы Форт-Фрайзер және Принс-Джордж арасында құлап ағады. Канада ұлттық темір жолын (415 км) бойлап ағады. 1952ж. Кенней бөгетінен асып өтті, пайда болған су қоймасы электроэнергия береді.

Санат:География
Санат:Канада өзендері
Санат:Нечако
Дәл емес логика

(fuzzy logic), көптеген дәл емес, күңгірт тұжырымдамаға негізделген логика, ақиқат пен ықтималдықты білдіретін континуумы 0-ден (болмау) 1-ге (болу) дейін мағынасында. Нәтижесінде дәл емес логика ықтималдық мағынасын өзгерте алады, оның параметрлері сәйкес келеді. Мұндай жүйелер өз қатесінен «үйрену» жасанды интеллектінің дөрекі формасы. Дәл емес логика тұжырымдамасы және термині алғаш 1956ж. Лотфи Заденің зерттеуінде кездеседі (1921ж. туған). 1990ж. дәл емес логика жүйесі коммерсиялық мақсатта қолданылған. Мысалы, «интеллектуальді» жуғыш машина дәл емес логикамен судың қимылына қарай, жуудың уақытын, тазалығын, суды аз кетірудің жолдарын өзі реттейді. Дәл емес логиканың өнімдері: азтолқынды пеш, ыдыс жуғыш машина, фотокамера. Дәл емес логика өзі реттейтін және бақылайтын өнеркәсіпті басқарудың эксперт жүйесінде, компьютерлік бағдарламада сөйлеу тілі мен жазуын анықтауда қолданылады.

Санат:Ғылым
Санат:Дәл емес логика
Ниагара

**Ниагара** () - АҚШ пен Канаданың шекарасын бөліп тұратын, Нью-Йорк штатының батыс бөлігі мен Онтарио провинциясының оңтүстік бөлігінің арасында орналасқан өзен. Оның қатты ағысы мен тез сырғуынан ол Солтүстік Америкадағы суэлектрстанциясының ең тамаша көзі саналады.

## Гидрологиясы
Эри көлі мен Онтарио көлін қосады, ал оның жол бойының орта тұсында Ниагара сарқырамасы бар. Өзен жағасында бірдей аталатын екі қала бар Ниагара-Фолс, бірі АҚШ-та, бірі Канадада, әрқайсысы өз жағалауында. Эри өзенінен жоғарыға дейін кеме жүзеді.

## Өзен бойындағы қалалар
* Буффало (Нью-Йорк)
* Форт-Эри (Онтарио)
* Льюистон (Нью-Йорк)
* Ниагара-Фолс (Нью-Йорк)
* Ниагара-Фолс (Онтарио)
* Ниагара-он-те-Лейк (Онтарио)
* Куинстон (Онтарио)

Санат:Ниагара
Санат:Нью-Йорк штатындағы өзендер
Санат:Онтарио өзендері
Ниамей

**Ниамей** () — Нигердің астанасы, қазір 731 000 халқы бар (1990), Департамент орталығы. Нигер өзенінде орналасқан. Джерм, фульбе, кануридің  алғашқы ауылшаруашылық ауылы, Нигер колониясын көшіргеннен кейін 1926ж. әкімшілік орталығы және қала екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тез өсті. Нигер сауда жолдарының ортасындағы қала болғандықтан, басқа жерлердің тұрғындары көптеп қоныстанған, сонымен бірге йоруба және хаус саудагерлері мен коммерсанттары, қарыз алушылар мен Бенина және Того, Нигерияның қолөнершілері қоныстанған. Ниамей – сауда орталығы. Қалада Абду-Мун-муни (1971) университеті бар.

## Дереккөздер

Санат:Нигер қалалары
Ниань көтерілісі

(Nian Rebellion; Nien Rebellion) (1852-1868), Цин династиясы кезінде Солтүстік Қытайдағы көтеріліс. Ниань құпия қоғамы немесе қайта жаңғырған Ақ лотос кедей шаруалардан, контрабандистерден, армия қашқындарынан құралып, байларға партизан әдісімен тарпа бассалып, тез жоғалған, кейін ақшаны кедейлерге таратып берген. Ақырында Ли Хунчжан қазіргі қарумен және тұзақ құру әдісімен оларды жойды.

Санат:Тарих
Санат:Қытай котерілістері
Санат:Ниань көтерілісі
Ниархос Ставрос Спирос

(Niarchos, Stavros (Spyros)) (3 шілде 1909, Афины, Грекия – 15 сәуір 1996, Цюрих), грек магнат-кемеиегері. Басында өзінің ұн даяындайтын отбасылық кәсіпорнына бидай тасу үшін кеме сатып алған, 1939ж. Niarchos Group жекеменшік кеме компаниясын ашқан. Оның кмелері одақтастарының күшімен Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған; соғыстан соң суға кеткен кемелеріне берілген сақтандыру ақшаларына мұнай танкерлерін алған. Үлкен кемелері мен танкерлерінің (компонияның өрлеп тұрғанында 80-ге жуық кемесі болған) сыйымдылығы мен көлемі дүниежүзінде рекорд жасаған. Аристотел Онасиспен ұзақ уақыт бәсекелес болғаны белгілі.   

Санат:Тұлғалар
Санат:Грек тұлғалары
Санат:Ниархос Ставрос Спирос
Ниас

**Ниас** () — Индонезиядағы арал, Үнді мұхитында орналасқан. Суматра батыс жағалауындағы аралдардың ең іріcі, оның ұзындығы 129 км, ені 48 км, ауданы 4772 км². Халқының көпшілігі анимизмге сенеді, австронезия тілдерінің диалектілерінде сөйлейді. Басты ауыл – Гунунгстоли солтүстік-шығыс жағалауда. Аралда мегалиттік ескерткіштер мен ағаш мүсіндер көптеп кездеседі, олар өлген ата-бабалары немесе көп табысты суреттейді.

Санат:Индонезия аралдары
Санат:Үнді мұхиты аралдары
Санат:Солтүстік Суматра
Санат:Малай архипелагы
Бартольд Георг Нибур

thumb|Нибур Бартольд-Георг

(Niebuhr, Barthold Georg) (27 тамыз 1776, Копенгаген, Дания- 31 қаңтар 1831, Бонн, Пруссия) неміс тарихшысы. Дания мен Пруссияның мемлекет қызметкері, сосын мемлекет тарихшысы болған. 1810 Берлин университетінде лекция оқи бастаған, кейін ол Рим тарихы (1811-1832) деген көлемді еңбегіне негіз болды. Сол замандағы тарих ғылымына сыни көзқарасын білдірген және тарихи түпнұсқаларды талдаудың тұжырымдамасын жасаған, яғни пайдасы жоқ материалдарды сүзгіден өткізу және негізгі белгіліерін анықтап, солар арқылы тарихи деректер орнына келетінін көрсеткен.    

## Еңбектері
* *Römische Geschichte*, 3 Bde., Berlin 1811—1832.
* *Über die Nachricht von den Comitien der Centurien im zweiten Buch Ciceros de re publica*, Bonn 1823.
* *Nachgelassene Schriften B. G. Niebuhr’s nichtphilologischen Inhalts*, Hamburg 1842.

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Тұлғалар
Санат:Германия тұлғалары
Санат:Нибур Бартольд-Георг
Нидерланд Антиль аралдары

**Нидерланд Антиль аралдары** — (бұрынғы Кюросао) (Netherlands Antilles; Curasao) Кариб теңізіндегі 5 аралдың халқы 197 000 (2002).1954 жылдан өзін-өзі басқаратын нидерландықтар иелігінде. Ауданы: 800 км². Екі бөлек бөлімнен тұрады: солтүстік (Синт-Естатус, оңтүстік бөлігі Сен-Мартен көлі және Саба көлі) және солтүстік шеті желді аралдарда; оңтүстік бөлімше 800 км-дей оңтүстік-батыс, Венесэлланың жағалауына жақын (Кюрасао және Ванайре, аруба 1986 жылға дейін. Астанасы: Виллемстад (Кюрасад көлінде). 1493ж. Христофор Колумб аралды ашқан және Испанияның иелігінде деп жариялаған. 17ғ. Аралдаголландтар жаулап алған, 1845 жылы Нидерланд Антилласы атанған. 1954ж. Нидерландтар ішкі істерін толық автономияландырған. 1986ж. Аруба бөлініп шыққан.
 

Санат:Нидерланд
Санат:Нидерланд Антиль аралдары
Санат:Кариб теңізі аралдары
Нидерланд тілі

**Нидерланд тілі** — батыс-герман тілдерінің бірі, 20 млн. Адам сөйлейді. 

Нидерландыда және Францияның солтүстігіндегі кішігірім аудан халқы суринаменің, Н.А.аралдарының мемлекеттік тілі және Флиманд тілі Белгия королдігі, басқа атауына қарамай, сол тіл болып табылады, екі мемлекетте де нидерланд тіліаталады; екі мемлекетте де орфография мен грамматикаға күш түсіріп, көңіл бөледі. Көптеген нидерланд тілінің өкілдері өз диалектісін де, өз диалектісінен тыс  Голландияның ірі қалалары тұрғындарының сөйлеу тіліне негізделген әдеби норманы меңгерген. Фламанд тілінде (немесе «нидерланд» Белгияда осылай атайды) дыбыстық және лексикалық ерекшеліктер бар.

Санат:Нидерланд тілі
Санат:Еуропа одағы ресми тілдері
Санат:Нидерланд тілдері
Санат:Бельгия тілдері
Санат:Суринам тілдері
Санат:Нидерланд тілі тарихы
Джон Турбервиль Нидхэм

right|200px|thumb|Джон Турбервиль
(Nedham, John Turberville) (10 қыркүйек 1717ж., Лондон-30 желтоқсан. 1781, Брюссель, Бельгия), ағылшын натуралисі, католик қызметшісі. Микроскопиялық жасушалар туралы жұмыстармен айналысты, Лондонның нағыз тарихы мен Парижде (1746-1749) және неорганикалық анадан туындау теориясының жарқын жақтаушысы (өзінен-өзі тууылу теориясы) және витализм-өмірлік үдерістер физика мен химияның заңдарымен түсіндіруге болмайды. 1750ж. өзінің өмірге келу теориясын ұсынды және оны ғылыми дәлелдеді. 

## Дереккөздер


Санат:1717 жылы туғандар
Санат:1781 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия биологтары
Бронислава Нижинская

Бронислава Нижинская - (шын аты Бранислава Фоминична Нижинская) (8 қаңтар 1891ж., Минск - 21 ақпан 1972ж., Пассифик-Палисадес, Калифорния штаты, АҚШ), америка бишісі, хареограф, педагог, Ресейден шыққан. Петербург театр училищесінде білім алған, ал 1908ж. Маринский театрының труппасына түскен. 1909ж. бастап Нижинская өзінің ағасы В.Нижинскиймен Парижде орыс балетін биледі. Ол труппаның бірнеше балетін билеген, мысалы: (1920ж.) Свадевька, (1924ж.) Көгілдір экспресс және (1924ж.) Лани. 1920-1930жж. Нижинская басқалар үшін, ал 1932-1937ж. өз ұжымының алдында биледі. 1938ж. Лос-Анджелеске кетіп, онда өзінің балет мектебі ашты, 1960ж. дейін хареограф міндетін атқарды.

## Сілтемелер
* Қысқаша биография  
* «Фавна жартылай-күн демалысындағы» балерина  (Суреттер)

Санат:Тұлғалар

Санат:Нижинская Бронислава
Вацлав Нижинский

[thumb|right|200px|''Вацлав Нижинский'' ([1907)]]
[thumb|Вацлав Нижинский  ''[Le spectre de la rose-да*]]

Вацлав Нижинский - (шын аты Бацлав Фомич Нижинский) (12 мамыр 1890ж. Киев – 8 сәуір 1950 ж. Лондон), орыс балет артисі. Жас кезінен труппасы бар атақты биші ата-анасынан би сабақтарын үйренген, кейін өз апасы Б.Нижинскиймен Санкт-Петербургте оқуын жалғастырды, 1907ж. Мариский тератрының труппасына түскен. Өзінің үйлесімді секіруі мен таңғаларлық әдемі қоөғалысымен табысқа жетті. Жизель, Аққулар көлі, Ұйқыдағы аруда басты ролде ойнаған. Көбіне А.Павлов пен Т.Карсава серіктестікте билеген. 1909ж. В.Нижинский жаңа орыс балетіне түсті және көптеген М.Фокиннің балет партияларын қойған: Карнавал, Сольфида, Раушан көрінісі, Дафнас пен Хлояның Петрушкасы т.б. 1912-1913 жж. ол Фавна жарты күннен соңғы демалыс, Қасиетті көктем  би қойылымдарымен көрсетіп, үлкен жетістікке жетті. Нижинскийдің 1913ж. үйленуі С.Диагилевтің би труппасынан кетуіне тура келтірді. В.Нижинский әрі қарай билей берді, бірақ табысқа жетпеді. Психологиялық жағдайына байланысты 1919ж. ол балетті тастап кеткен, содан өле-өлгенше Швейцарияның, Францияның, Ұлыбританияның жындыханаларында ем қабылдаған. Барлық билері би тарихында теңдесі жоқ аңызға айналды. 


[[Библиография]]
* *Нижинская Р.'' Вацлав Нижинский. — М.: Терра, 2004. — ISBN 5-275-01012-5
* Н. Я. Надеждин. Вацлав Нижинский: «Отдых фавна»: Биографические рассказы. М.: Майор, Осипенко, 2011. 192 б.,  2000 экз., ISBN 978-5-98551-146-8

Санат:Әртістер
Санат:Мәдениет
Санат:Орыс әртістері
Санат:Нижинский Вацлав
Төмен жерлер

(Low Countries), Солтүстік Батыс Еуропаның жағалау аймағы: Бельгия, Нидерланд және Люксенбург. Бұл мемлекеттер территериясы Солтүстік теңіздің жағалауында және одан төмендігімен белгілі. Оларды көбінесе Төмен сөзімен тіркестіріп атайды.

Санат:География
Санат:Еуропа
Санат:Төмен жерлер
Ниверне

thumb|right|250px|Ниверне облысы 34 санымен көрсетілген

(Nivernais), Францияның ортасындағы тарихи облыс. Бастапқыда Бургундінің бір бөлігі болған, 10ғ. Бөлек графтың иелігінде. 1539ж. Франция королі Франциск І оны герцог иелігі етіп Франциска Клевскийге берген. 1659ж.Ниверне кардинал Мазариниге сатылды. Оның ұрпағы Ұлы Француз төңкерісіне дейін иеленді, ол соңғы ірі ферма болғанша, Францияға қосылғанша солай болған. «Ескі режимде» Невер қаласы арқылы басқарылған.

## Дереккөздер


Санат:География
Санат:Франция
Санат:Ниверне
Нигер-конголез тілдері

**Нигер-конголез тілдері**  () - африкандық тілдерінің макротобы,  1400-ге жуық тілдерінің қосындысы. Бұл тілдердің барлығы диалекті емес, жеке дара тіл болып қаралады. Егер барлық аты бар диалектілерді есепке алсақ, онда Нигер-конголез макросемьясында көптеген тілдер мен диалектілердің атаулары жоқ. Нигер-конголез тілдерін Африка халқының 85%-ы қолданады, Дакарадан (Сенегала астанасы) Момбасыға дейін (Кенияның астанасы) батысына және Кейптаун (ЮАР) оңтүстігінде. «Нигер-конголез тілдері» деген атауды ғылымға 1955 ж. Дж. Гринбург енгізген.

Бүгінде нигер-конголез тілдері 30 топқа бөлінеді: 

Санат:Тілдер
Төменгі Калифорния

200px|right|thumb|Төменгі Калифорния
Төменгі Калифорния - (Baja California), Мексиканың солтүстік-батысындағы жарты арал. Солтүстігінде АҚШ шекарасы, батысында Атлант Мұхиты, ал шығысында Калифорния шығанағы орналасқан. Ұзындығы-1220 км, ауданы-143 396 км². Әкімшілік қатынасы екіге бөлінеді: Төменгі Калифорния және Төменгі оңтүстік Калифорния. Жағалауға 3200 км, арал жағалаулары айлақпен қорғалған. 9ғ. бұрын халық қоныстанған, 1533ж. испандар келген. Иезуит-миссионерлер 17ғ. екінші жартысында осында қалған, бірақ барлық жергілікті үндістер испандар әкелген эпидемиялық аурудан қырылған. Бұл жер басқа жерден бөлініп қалған. 1846-1848ж. америка-мексика соғысынан кейін Американың Калифорния штатына келісімшартпен енген. 

## Сілтемелер
*  Штат үкiметi 
* Штат үкiметi.
* Штат қалалары және почталық индекстері .

Санат:Төменгі Калифорния
Төменгі оңтүстік Калифорния

right|300px|thumb|Төменгі оңтүстік Калифорния
150px|thumb|Төменгі оңтүстік Калифорния жалауы

Төменгі оңтүстік Калифорния - (Baja California Sur), штат халқы 423 516 адам (2000). Мексиканың солтүстік-батысында жартыаралдың оңтүстік бөлігінде төменгі Калифорния. Ауданы: 73 475 км², астанасы: Ла-Пас. 1974ж. штат пайда болған. Халқы көп емес және барынша дамымаған. Ла-Пастың қасында жаңа мақта егістігі бар, дегенмен табиғи шаруашылықты иеленеді. Туризмнің дамуы мен жолдың дамуы бірте-бірте штаттың бөлектенуін жойып отыр. 

## Тағы қараңыз
* Ресми сайты http://www.gbcs.gob.mx 

Санат:География
Санат:Мексика штаттары
Санат:Төменгі оңтүстік Калифорния
Ника

right|300px|thumb|Жеңіс құдайының ескертліші
**Ника** — гректің жеңіс құдайы, титан Паланнтидің қызы және Стикс өзенінің құдайы бастапқыда Ника Афина мен Зевстің қолдарындағы кішкене бұйым деп суреттелген. Кейіннен ажалдылар мен құдайлар арасында елші ретінде, сосын жеңіс хабаршысы ретінде пальма бұтағы, сыпырғы немесе асатаяқ секілді суреттеледі. Жеңісті елдің үстімен ұшатын қанатты мүсін деп көп бейнеленген. Ежелгі Римде Виктория деп қаралаған.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Никей сенім белгісі

(Nicene Creed), Католик және Православты қабылдаған Англикандық және көбіне пртестанттық шіркеулердегі христиан сенімінің ұстанымдарының экумендік тұжырымдары. Түпнұсқасы грек тілінде жазылған; көп уақыт сенімнің бейнесі Никей соборында (325) қабылданған деп санады, бірақ қазір бар және шоқынуға пайдаланып жүрген бейнеге  негіздеп Константинополь соборында (381) деп есептеледі. 

Санат:Тарих
Санат:Теология
Санат:Никей сенім белгісі
Никей соборы

right|300px|thumb|Никей соборы

Никей соборы - (Nicei Council of) (325),Никейде (қазір Изник, Түркия) өткізілген христиан шіркеулерінің алғашқы жалпы соборы. Никей соборына Император Коснтантин І шақырып, ариан мәселесі талқыланып Никей сенім белгісі қабылданған, дегенмен Пасха есептеудің бір ұстанымы қабылданбаған.

## Сілтемелер
* История Седьмого Вселенского Собора 
* Диль Ш. ''Византийские портреты'' (Глава: Императрица Ирина)
* Карташёв А. В. ''Вселенские соборы'' (Глава: VII Вселенский собор 787 г.) 
* Правила святого Вселенского Седьмого собора, Никейского 
* Лозинский С. Г. ''История папства''. (Глава вторая. Образование Папского государства (VI—VIII вв.))

Санат:Тарих
Санат:Теология
Санат:Никей соборы