Вагиф Сұлтанлы

**Вагиф Сұлтанлы** (; 26 наурыз, 1958 жыл, Курдамир ауданы) — әзербайжандық жазушы, әдебиеттанушы, аудармашы және публицист, филология ғылымдарының докторы, профессор.

## Өмір
Вагиф Сұлтанлы 1958 жылғы 26 наурызда Күрдамир ауданы, Шахсеван ауылында дүниеге келді.

Кохнебазар ауылындағы орта мектепті бітірген (1964–1974). Орта мектепте оқып жүріп бір мезгілде Курдамир ауданының музыка мектебінде оқыды (1970–1975). 
* Біраз уақыт Курдамир ауданының электр торабында жұмысшы болып жұмыс істеді (1974–1976).
* Әзербайжан мемлекеттік университетінің филология факультетін үздік бітірді (1981).
Еңбек жолын жолдама бойынша белгіленген Исмаиллы облысының Галаджиг ауылында әзербайжан тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады. Содан кейін білімін ӘМУ-нің Қазіргі Әзербайжан әдебиеті кафедрасының аспирантурасында жалғастырды.

1984 жылы «Әзербайжан драматургиясының характер мәселесі (1970–1980 жылдар)» тақырыбында кандидаттық диссертация және 1997 жылы «Мамед Эмин Расулзаданың өмірі мен әдеби қызметі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 1999 жылдан бастап Баку мемлекеттік университетінің Әзербайжан әдебиеті тарихы кафедрасының профессоры.

Үнемі қоғамдық жұмыстармен айналысады. 1991 жылы Дүниежүзілік Әзербайжан зерттеулер қауымдастығын құрды және оның төрағасы болып сайланды.

Американдық «Бостандық» және «Еркін Еуропа» радиостанцияларының Әзербайжан редакциясында әдеби хабарлардың корреспонденті болып жұмыс істеді (1995–1998). Поляктың «Худафарин» (1995), шведтің «Араз» (1996–1997) және америкалық «Әлем Әзербайжандары» (2000–2012) басылымдарының бас редакторы болған.

Ол Түркияда жұмыс жасайтын Кипр-Балкан-Еуразия түркі әдебиеті ұйымының (КИБАТЭК) Кавказ бюросының басшысы.

1999 жылғы маусымнан қазанға дейін Эдинбург университетінде ағылшын филологиясы және Батыс мәдениеті мамандығы бойынша ғылыми тәжірибеден өтті.

Хасанбек Зардаби аттындағы сыйлықпен (1995), Кипр-Балкан-Еуразия түркі әдебиеті ұйымының Халықаралық түркі тіліне қызмеі сыйлығымен (KIBATEK) (2003), Мысыр мәдениет министрлігінің Құрмет грамотасымен (2014) және Түркі тілдерін жаңғырту қозғалысы клубының үздік қызметі үшін марапатталған (2017).

Швецияда (2001), Нидерландта (2002), Германияда (2004), Бельгияда (2008) және Ұлыбританияда (2010) өткізілген Дүниежүзілік Әзербайжандар Конгресінің (САМ) Басқарма мүшесі болып сайланды.

2018 жылы ол АҚШ-та орналасқан Халықаралық жазушылар қауымдастығының мүшесі болып сайланды. Оның еңбектері АҚШ, Англия, Түркия, Дания, Мысыр, Иран, Ресей, Украина және т.б. елдерде жарық көрді.

Ол әлемнің әртүрлі елдерінде өткен халықаралық симпозиумдарға, конференцияларға, форумдар мен семинарларға қатысып, Әзербайжан әдебиеті мен мәдениетін насихаттады.

### Oтбасы
Үйленген, екі баласы бар.

## Әдеби шығармашылығы
Ол өзінің әдеби шығармашылығын ерте жастан бастаған, бірақ «Жусанның иісі» атты алғашқы әңгімесі 1980 жылы «Әзербайжан әйелі» журналында жарияланған. Содан бері ол өзінің әңгімелерімен, аудармаларымен және ғылыми-публицистикалық мақалаларымен үнемі баспасөзде шығады.

Автордың көрнекті шығармаларының бірі болып саналатын «Сон забвения» (1982) романында зираттың көшіру қоғамдық өмірдегі ауыр хаос пен мазасыздық ретінде сипатталған. Бұл хаос сипатталған бейнелердің ішкі рухани әлемін ашады. Зиратты бұзған бульдозер жүргізушісінің өзін-өзі өлтіруімен аяқталатын әңгімеде автор рухани-адамгершілік құндылықтарға қарсылықты өліммен байланыстыруды мақсат етеді.

Нақты және шартты метафоралық стильдердің үйлесімінде жазылған «Адам теңізі» романы (1992) автор әдеби шығармашылығында ерекше орын алады. Өткен ғасырдың сексенінші жылдарындағы оқиғалар орын алған романда өлім жазасынан құтылған және бөтен қалада жасырын өмір сүрген кейіпкерді бейнелеуде қоғамның руханилығы мен адамгершілігіне бой алдырған иеліктен шығару мәселесі өзінің көркемдік шешімін тапты.

«Шөлдегі шайқас» (2010) романында сипатталған оқиғалар өзіндік баяндау стилімен сипатталады, уақыттың бөлінуіне байланысты болашақты тастап, өткенге баратын кейіпкердің тағдыры аясында пайда болады. Осы жазықтықтағы оқиғалардың дамуы авторға адам мен әлем туралы философиялық пайымдауларын білдіруге мүмкіндік береді. «Шөлдегі шайқас» романы бүкіл әлемде иеліктен шығаруға, ұмытып кетуге, немқұрайдылыққа және пайдасыздыққа қарсы наразылық рухымен ерекшеленеді.

«Ақ жол», «Таңғы тұман», «Жапырақсыз бұтақтардың жасыл әні», «Саяхатшы», «Үңгір», «Полярлық түн», «Отаным», «Арал», «Марево», «Қайту ағыны», «Үнсіз сақина», «Пепельная клетка», «Клетчатая конура», «Көлеңке көлеңкесі», «Балшық сиқыршы» және  Вагиф Сұлтанлының басқа да әңгімелері ерекше стиль мен тілдік қасиеттерімен ерекшеленеді. Сондай-ақ, автордың қаламынан шыққан «Кездесу орны», «Наваи-Гумру», «Хумаюн» және т.б. тарихи әңгімелер бар. Ол сонымен қатар лирикалық-романтикалық стильде жазылған көптеген миниатюралардың авторы.

## Ғылыми шығармашылығы
Автор көркем шығармашылықпен қатар өнердің теориялық және эстетикалық мәселелерімен айналысады. Оның әдебиеттану мен әдебиеттануға қатысты ізденістері Мамед Эмин Расулзаданың «Әдеби әлем» (1993), «Қиын жол саяхатшысы» (1996), «Азаттық көкжиегі» (1997), «Әзербайжан  эмиграциялық әдебиеті» (1998), «Әдеби-теориялық суреттер» (2000), «Өмірді сақтау жағасы» (2004), «Әдеби сынды оқыту мәселелері» (2007), «Әзербайжан әдебиеттануы» (2012), «Тәуелсіздікке деген махаббат» (2014), «Әзербайжан әдебиетіндегі сын» (2019) т.б. Әзербайжанның эмиграциялық әдебиетіне қатысты зерттеулер автордың әдеби қызметінде ерекше орын алады.

Вагиф Сұлтанли — көптеген публицистикалық жұмыстардың, сын мен әдеби процеске байланысты ғылыми және публицистикалық мақалалардың авторы. Оның халықаралық конференцияларда, симпозиумдарда, форумдар мен семинарларда оқылған баяндамалары оның ғылыми жұмысының маңызды бөлігін құрайды.

### Аударма қызметі
Вагиф Сұлтанли аударма қызметімен де айналысады. Ол Рашад Нури Гюнтекиннің «Жапырақтың құлауы» және «Диірмен» романдарын азербайжан тіліне аударып, бастырып шығарды. Сергей Житомирскийдің «Сиракузадан шыққан ғалым» тарихи повесі, сондай-ақ Эрвин Штритматтер, Ярослав Гашек, Вери Мери, Густав Стопка және т.б. әңгімелерін орыс тілінен (бірлесіп) Мамед Эмин Расулзаданың «Пантуризм туралы» туындысын аударған.

### Кітаптар
* Сөңген жұлдыздар (повестер мен әңгімелер) - 1988 жыл
* Адам теңізі (роман) - 1992 жыл
* Магомед Амин Расулзаданың әдеби әлемі (оқу құралы) - 1993 жыл
* Қиын жол саяхатшысы (монография) - 1996 жыл
* Бостандық көкжиегі (мақалалар жинағы) -1997 жыл
* Әзербайжан эмиграциясының әдебиеті (оқу құралы) - 1998 жыл
* Құл базары (әңгімелер, миниатюралар, эсселер) - 1999 жыл
* Әдеби және теориялық суреттер (теориялық үзінділер) - 2000 жыл
* Сон забвения (роман, әңгімелер мен очерктер) – 2002 жыл
* Өмірді құтқару жағалауы (диалог-монография) - 2004 жыл
* Әдебиеттануды оқыту мәселелері (оқу құралы) - 2007 жыл
* Әзербайжан әдебиеттануы (оқу құралы) - 2009 жыл
* «Артықшылықтар алқабы» (роман және әңгімелер) - 2010 жыл
* Әзербайжан әдебиеттануы - жетілдірілген II басылым (оқу құралы) - 2012 жыл
* Тәуелсіздікке деген махаббат (монография) - 2014 жыл
* Шөлдегі шайқас (роман) - 2015 жыл
* Әзербайжан әдебиеттануы - жетілдірілген III басылым (оқулық) - 2019 жыл

;Қазақ тілінде жарияланған еңбектер:
* Ak jol. Қазақ тіліне аудармасы: Сарсенбек Бекмұратлы, «Almatı akşamı» газеті (Алматы), 13 kazan 2007, № 124 (3906).  
* Tanğı Tüman. Қазақ тіліне аудармасы: Бақытқұл Құлжанова, «Jüraqat» журналы (Алматы). 2008, № 6, s. 28-29,  
* Tuğan jеr. Қазақ тіліне аудармасы: Бақытқұл Құлжанова, «Jüraqat» журнал (Алматы), 2008, № 10, s.26-28, 

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Фейяз Саглам. Среди книг, мир Мехаммеда Эмина Ресулзаде, «Kardaş edebiyatlar» (Эрзурум, Түркия), 1995, № 31, с. 42-43.
* Grazyna Zajac. Azеrbaijanian Еmigration Litеraturе, «Studia Turcologica Cracoviеnsia» (Krakow, Poland), 2001, vol. 8, p.175-178
* Hеndrik Fеnz. Transformation Asеrbaidschan. Nationalismus als Brückе zur Dеmokratiе? Dissеrtation zur Еrlangung dеr Würdе dеs Doktors dеr Phi-losophiе dеr Univеrsitat Hamburg, Bеrlin, 2003, s.227-229
* Ихсан Ишык. Вагиф Султанлы. Энциклопедия литературы и культурологов в Турции, десять томов, том 10, Анкара, Еlvan Publishing, 2006, с.4071
* Ирфан Юлкю. «Боевая литература», газета «Енычак» (Стамбул), 15 ноября 2007 г
* Казим Гюрбюз. Азербайджанский литературный журнал, газета «Yéniçağ» (Түркия), 15 апреля 2008 г
* Ахмед Сами. Психология в азербайджанском романе (по роману Вагифа Султанлы «Море человека»), Филологические проблемы (Баку), 2009, № 7, с. 244—255
* Паша Алиоглу. «Долина пустоты», Газ. «Каспий», 14 мая 2011 г., № 085 (11522)
* Ирада Мусаева. О романе Вагифа Султанлы «Битва в пустыне», «Каспи» (Баку), 29 декабря 2013 г.

Санат:Әзербайжан жазушылары
Санат:Әзербайжан аудармашылары
Санат:Әзербайжан филологтары