open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мұнайлы-газды жатындар газы.

**Мұнайлы-газды (газды-мұнайлы) жатындар газы**. Мұнай жатынының үстіңгі өңіріндегі газды тақия түрінде және мұнайда еріген түрде ұшырасатын табиғи көмірсутекті газ. Газды тақияға тиесілі газ мұнайда еріген газбен тепе-теңдік жағдайда болады. Алайда, жатындағы қысым мөлшері мен мұнайдың түрлік ерекшеліктеріне қарай, дербес газдар мен еріген газдардың өзара қатынасы және олардың құрамы өзгерістерге ұшырайды. Синонимі — "мұнай газы".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Нонтронитті саздар

**Нонтронитті саздар**. Негізінен нонтронит
минералынан тұратын саздар; жасыл, сарғылт-жасыл, жасыл-сұрғылт түстермен
сипатталатын бұл саздар негізді және ультранегізді таужыныстардың, сол сияқты
гидроротермалық өзгерістерге ұшыраған таужыныстардың морылу қыртыстарында
ұшырасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шилов атындағы көше (Алматы)

**Шилов атындағы көше (Алматы)** - көшеге ғалым-физик, әскерде химиялық қорғану тәсілін енгізген ғалым Николай Александрович Шиловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12.1956 шешімі) берілген. Шилов Николай Александрович (1872-1930) Мәскеуде дүниеге келген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Сейфуллин даңғылы, Багратион, Жансүгіров, Филатов атындағы көшелермен қиылысады. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ералиева атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың күміс көмей əншісі, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Мадина Есмалайқызы
Ералиеваның есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы
әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Мәдина Ералиева Есмалайқызы (1954-2000)
Қызылорда облысында дуниеге келген. 1985 жылдан өмірінің соңына дейін Алматы облысы
филармониясының жетекші əншісі болды. Нәзік те сыршыл үн, өзіндік мәнерімен халықтың сүйікті
әншісіне айналды.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданында орналасқан. Дауленов көшесінен басталып
Кәрменов көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенін ұзындығы - 470 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Клочков атындағы көше (Алматы)

**Клочков атындағы көше**  — Қарасай батыр көшесінен басталып, Абай даңғылында үзіліп, Сәтбаев көшесіне дейін жалғасады.
нобай|Василий Клочков атындағы көше(Бұқар жырау көшесінен сәл жоғары, Ғабдуллин көшесіне қарай жасалған бейне).
## Атауы
Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшы жауынгердің бірі, Кеңестер Одағының Батыры - Василий
Гөоргиевич Клочковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.07.1979 №269 шешімі) берілген. 
**Клочков Василий Георгиевич** (1911-1941) Саратов облысында дүниеге келген. Оның «Шегінетін
жер жоқ, артымызда Москва» деген сөзі Мәскеуді қорғаушылардың ұранына айналды. Сол ұран
Алматыдағы 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағындағы Даңқ мемориалына ойып жазылды.
alt=thunb|оңға|281x281 нүкте|Василий Клочковтың бейнесі.
Көше Алатау, Алмалы, Бостандық аудандарында орналасқан. Төле би көшесінен басталып, Тимирязев көшесіне дейін созылып жатыр, «Атакент» көрме кешеніне барып тіреледі. Бұрынғы атауы - 7-ші көше. Көшенің ұзындығы - 2200 метр.
## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Карпат көшесі (Алматы)

**Карпат көшесі**. Көшеге Еуропадағы таулар жүйесі (Словакия, Польша, Венгрия, Украина, Румыния)
атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі) берілген. Карпаттың
ұзындығы - 1500 шақырым, биіктігі - 2655 метр.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Рысқұлов даңғылынан басталып, Райымбек
даңғылына дейін созылып жатыр. Ақсай, Қаскелең, Мартехов көшелерін қиып өтеді.
Кешенін ұзындығы - 780 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көл-батпақ саздары

**Көл-батпақ саздары**. Көлдер мен батпақтарда
түзілетін саздардың жиынтық атауы; әдетте үсақдисперсиялық құраммен
сипатталады, өсімдік қалдықтарын және көмірлі заттарды молынан кіріктіреді;
соңғы жағдай мүндай саздардың қара-қошқыл және қоңырқай реңдерді иемденуін
қамтамасыз етеді. Көл-батпақ саздары кейде жұқапарақты бітіммен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Коннотация

**Коннотация** (; *con*&nbsp;— «бірге» және *notare*&nbsp;— «белгілеу») — тіл бірлігінің эмоциялық, бағамды немесе стилистикалық рең білдіруі. Кең мағынасында: тіл бірлігінің грамматика және заттық-ұғымдық мағынасын толықтырып, оған эксперссивті сапа беретін бөлігі. Коннотация — сөйлеушінің тәжірбиелік, тарихи, мәдени, танымдық біліміне, олардың сәз болып отырған нәрсені үнатуы не ұнатпауына, бағалауына, стильдік деңгейге, тіл қызметінің саласына, олардың әлеум. қатынасына және т. б. байланысты болатын құбылыс. Tap мағынасында: Коннотация тіл бірлігі мағынасының бөлігі, сол мағынаның ассоциотипті-образдық ішкі тұлғасын түсінуден туындайтын қосымша мағынасы, яғни троп не сейлеу фигурасы болып табылады. Коннотацияның субъектілігін бір сөздің қарама-қарсы мағынада қолданыла апуынан байқауға болады. ХІV ғасырдың аяғынан бастап «Коннотация» термині эмоциялық бояу бар сөздерге байланысты қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Семантика
Шмидт атындағы көше (Алматы)

**Шмидт атындағы көше (Алматы)** - көшеге ғалым, Арктика зерттеушісі, астроном, геофизик, академик, Кеңес Одағының батыры Отто Юльевич Шмидтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 №27 шешімі) берілген. Шмидт Отто Юльевич (1891-1956) Ресейде Могилевте дүниеге келген. Ол Үлкен Кеңес энциклопедиясының бас редакторы, КСРО ҒА вице-президенті қызметтерін атқарған және Солтүстік теңіз жолын игеруді ұйымдастырушының бірі ретінде «Седов», «Челюскин», «Сибиряков» экспедициясын басқарған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Тельман, Бекмаханов атындағы көшелермен қиылысады. Көшенін ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Еркіндік көшесі (Алматы)

Көшеге Еркіндік атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/184 қаулысы) берілген. Еркіндік сөзі азаттық, бостандық
мағыналарын білдіреді.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 8-ші линия көшесі. Көшөнің ұзындығы
- 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кәрменов атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Кәрменов атындағы көше**. Көшеге қазақ ән өнеріндегі жарқын құбылыс деп бағаланған танымал әнші, ҚР еңбек сіңірген
әртісі, Қазақстанның Лениндік комсомол сыйлығының лауреаты, КСРО Жазушылар Одағының
мүшесі - Жәнібек Кәрменовтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №26 шешімі мен
Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген. Жәнібек Кәрменов (1949-1993)
Талдықорған облысында дүниеге келген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1070 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Борис Федорович Братченко

**Борис Федорович Братченко** (1912-2004), тау-кен инженер-экономисі. Социалистік Еңбек Ері (1982). Мәскеу тау-кен институтын бітірген (1935). Соғыстан кейін 1949 жылы «Карағандыкөмір» комбинатының бас инженері етіп жіберілді. Содан кейін КСРО көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары болды (1953-1957). 1959-1961 жылдары Қарағанды халық шаруашылығы кеңесі төрағасы, 1961-1965 жылдары Қаз КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары — Мемлекеттік жоспарлау комитетінін төрағасы. 1965- 1985 жылдары КСРО көмір өнеркәсібі министрі. Қазақстан экономикасы, КСРО-ның көмір өнеркәсібі туралы бірнеше кітаптың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:2004 жылы қайтыс болғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жерасты газы

**Жерасты газы**. Жер қойнауының термобаралық жағдайында газ түрінде болатын табиғи ерітінді; қалыпты жағдайда жерасты газы конденсатқа және дербес газға ауысады. Жер қойнауында жерасты газы дисперленген түрде (жеке-жеке көпіршіктер құрайды) немесе жекелеген жатындар түрінде ұшырасуы ықтимал. Ол өзін кіріктіретін таужыныстарда қозғалыссыз қалуы немесе өзге өңірлерге жылыстауы мүмкін. Соңғы жағдайда табиғи газ білінімдері көрініс беретін болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Буда

Буда
Екі мағынада қолданылады. 
*1. *Свитаның* немесе свита бөлігінің (подсвитаның) нақтылы фациялық-литологиялық және полеонтологиялық өзгешелігімен сипатталатын шағын ғана бөлшегі; бұл
мағынасында әрбір **Б**. өзінің сандық немесе әріптік *[[шартты белгі]]сін* иемденуі шарт. 
**2. Кейбір ортақ белгілерімен сипатталатын тау жынысы *[[қабатша]]ларының жиынтығы*; бұл мағынасында **Б**.-ның өзіндік шартты белгіні иемденуі шарт.

## Литологиялық-стратиграфиялық буда

Өзін кіріктіретін тау жынысытар қабатында литологиялық, сирегірек полеонтологиялық ерекшеліктерімен дараланатын, қалыңдығы біршама жұқа
(ондаған м-ден аспайды) *шөгінді тау жынысытар кешені*. тау жынысытар қимасында
өзіне ғана тән стратиграфиялық деңгейді иеленеді, әдетте свитаның немесе
жаққабат бөлігінің құрам-бөлшегі болып табылады. Өзінің литологиялық
ерекшеліктерін ұзақ қашықтықтар бойына (бірнеше жүз км) сақтауға бейім.

## Қабаттар будасы

Кейбір ортақ белгілерімен сипатталатын
онша қалың емес қабаттар жиынтығы;* Қабатшықтар будасынан* айырмашылығы
бұлардың тау жынысытар қимасында бірнеше рет қайталануы шарт емес.

## Қабатшылар будасы

Қабатшықтар тобынан тұратын буда,
бұл буданың ішкі құрылысында белгілі бір бағытта өзгеру белгілері байқалады;
өздерін кіріктіретін шөгінділер (тау жынысытар) қимасында мұндай будалар бірнеше
рет қайталанады және жаңағы айтылған буда ішіндегі бағдарлы өзгерістер осы
будалардың бәріне де тән болып келеді, яғни олар тау жынысы қимасында арнаулы
*[[ырғақ]]тартар* құрайды.

## Фациялық буда

Бір ғана динамикалық *белдем* ауқымында
түзілген қабаттар тізбегі.

## Пелит

Құрам-бөлшектерінің мөлшері *0,001 мм*-ден (екінші авторлар
бойынша *0,005 мм-jxtn*) аспайтын кез келген құрамды және кез келген текті
тау жынысытар хақында қолданылатын жалпылама атау; тұнбаға түскен ұйық
түйіршіктерінің мөлшері *0,01* лш-ден аспаған жағдайда, олар да **П**. атауымен
аталып жүр.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ержанов атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге Қазақстанның халық артисі, актер, композитор, әнші (тенор) Манарбек Ержановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 04.07.2000 № 1/53 қаулысы) берілген. Ержанов
Манарбек (1901-1966) Қарағанды облысында дүниеге келген. Ол - Қазақ филармониясының еншісі,
опералық шығармаларды шебер орындаушы, бірнеше күйлердің авторы.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Түркісіб темір жолынан басталып, Жансүгіров көшесіне дейін
созылып жатыр. Тынышбаев, Шолохов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Федеративная көшесі.
Кешенін ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Конвертацияланатын валюта

**Конвертацияланатын валюта** - басқа шетел валюталарына еркін және шек қойылмай айырбасталатын валюта.

## Дереккөздер


Санат:Ақша
Санат:Экономика
Санат:Халықаралық сауда
Шоқай атындағы көше (Алматы)

**Шоқай атындағы көше (Алматы)** - көшеге қазақтың арда ұлы, қоғам және мемлекет қайраткері, публицист Мұстафа Шоқайдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 №278 шешімі) берілген. Шоқай Мұстафа (1890-1941) Қызылорда облысында дүниеге келген. Ол 1917 жылы Түркістан автономиясының төрағасы болған. «Жас Түркістан» журналын басқарған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Ахмедсафин, Верненский атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Микоян көшесі. Кешенін ұзындығы - 2900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ұңғыма өнімділігі

**Ұңғыма өнімділігі.** Игерудің ұтымды жағдайларында бұрғылау ұңғымасының нақтылы уақыт аралығында белгілі бір мөлшердегі өнім беру қабілеті. Ұңғыма таза өнім берген жағдайда (мысалы, су араласпаған мұнай немесе газ массаларын берген жағдайда) оның өнімділігі сандық тұрғыдан сол ұңғыма дебитіне тең. Мұнай мен су, немесе газ бен су өндірілген жағдайда Ұңғыма өнімділігі пайдалы өнімнің дебитімен ғана анықталады. Ұңғымадан мұнай, газ, конденсат үшеуі қатар өндірілген жағдайда, Мұндай ұңғыманың өнімділігі аталған өнімдердің әрқайсысы тұрғысынан жеке-жеке анықталады. Ұңғыма өнімділігінің сандық көрсеткіштері өнімділік тендеулері көмегімен кептеліп шығарылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шөгінді саздар

**Шөгінді саздар.** Мүлдем ағынсыз немесе ағыны өте баяу,
су құрамындағы электролиттердің немесе гуминдік қосындылардың әсерінен
саз тозандарының коагуляцияға үшырауына жағдай жасалған, тұнған саздардың
лайлану мүмкіндігі өте төмен суқоймаларда морылу қыртысының сазды
өнімімдерінің, өзге де сазды тау жынысы тозаңдарының шайылуы, тасымалдануы
және қайтадан түзілімденуі нәтижесінде қалыптасатын тау жынысытар жиынтығы.
Шөгінді саздар құрамындағы саздардың тегі терригендік те, аутигендік те болуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кәрібжанов атындағы көше (Алматы)

**Кәрібжанов атындағы көше**. Көшеге белгілі мемлекет және қоғам қайраткері - Фазыл Кәрібжановтың есімі (Алматы қаласы
мәслихаты мен Алматы қаласы әкімшілігінің 27.02.2003 №1/129 қаулысы) берілген. Ф.Кәрібжанов
Қазақ КСР ауылшаруашылыгы министрі, Қазақстан Компартиясы ОК-нің 2-ші хатшысы, Қазақ КСР
Жоғары Кеңесі Президиумының төрағасы, КСРО Жоғары Кеңесі Президиумы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лидия Сергеевна Будовская

**Лидия Сергеевна Будовская** (1925-1987), кітапханашы, Қаз КСР еңбек сіңірген кітапханашысы (1957). Мәскеуде туған, 1941 жылы Қарағандыға көшіп келген. 1944 жылдан Н. В. Гоголь атындағы облыстық кітапханада жұмыс істеді. 25 жыл біріктіру және сұрыптау бөлімін басқарды. КСРО медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан кітапханашылары
Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1987 жылы қайтыс болғандар
Қалдық саздар

**Қалдық саздар.** Континент бетіндегі немесе теңіз түбіндегі
Әр түрлі таужыныстардың морылу өнімдері есебінен қалыптасқан, сол морылу
орнында сақталып қалған саздар жиынтығы. Континент бетінде қалыптасқан
мұндай саздардың қимасы өзінің төменгі деңгейінде бірте-бірте өздерін
қалыптастырған түп таужыныстарға ауысады. Элювийлік саздарға жататын
мұндай саздар құрлықтарда жиі ұшырасады, олардың өндірістік маңызы жоғары.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шоланов атындағы көше (Алматы)

**Шоланов атындағы көше (Алматы)** - көшеге белгілі мемлекет және қоғам қайраткері Болат Шолановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген. Ол Қазақ КСР-інің Түсті металлургия министрлігінде, Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінде түрлі жауапты қызметтер атқарған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кәрімбаев атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Кәрімбаев атындағы көше**. Көшеге қазақ композиторы, музыкант, Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері Садық Кәрімбаевтың есімі (Алматы қаласы атқару
комитетінің 02.09.1987 №21/4620 шешімі) берілген. Садық Кәрімбаев (1918-1975) Павлолар қаласында дүниеге келген. Ол - жүзден астам әннің авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атаулары: 
# Бригадная көше
# 2-ші көше.
Кешенін ұзындығы - 850 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Келес көшесі (Алматы)

**Келес көшесі**. Көшеге Сырдария алабындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы мәслихаттың
24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/185 қаулысы)
берілген. Келес өзені Түркістан облысының Сарыағаш, Қазығұрт, Шардара
аудандары арқылы ағып өтеді. Ұзындығы - 241 метр, су жиналатын алабының ауданы
3310 шаршы шақырым.

Кешенін ұзындығы - 620 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шолохов атындағы көшесі (Алматы)

**Шолохов атындағы көше (Алматы)** - көшеге орыстың ұлы жазушысы, академик, Нобель сыйлығының иегері, Социалистік Еңбек Ері Михаил Александрович Шолоховтың есімі (1991 жылы) берілген. 

Шолохов Михаил Александрович (1905 -1984) Ростов облысында (Кружилин хуторы, Вешенск станицасы) дүниеге келген. Ол - «Тихий Дон», «Поднятая целина», «Они сражались за родину», «Судьба человека» шығармаларының авторы.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып, Ержанов көшесіне дейін созылып жатыр. Көшені оңтүстік жағында Алматы-2 темір жол тармағы салынған. Чехов, Толстой, Ақындар, Ақан сері атындағы көшелермен қиылысып жатыр. Бұрынғы атауы - Центральная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1850 метр. 

Көше бойында Алматы темір жол бөлімшесінің көптеген кәсіпорындары мен мекемелері орналасқан. «Айсұлу», «Тұлпар» дүкендері, «Береке, мейрамханасы, «Север» және «Жаңалық» фирмаларының бөлімдері бар. С. Сейфуллин атындағы саябақ, балалар саябағы, т.б. жанасып жатыр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кемеңгерұлы атындағы көше (Алматы)

**Кемеңгерұлы атындағы көше**. Көшеге белгілі жазушы, ғалым, тіл маманы, дәрігер, «Алаш» қозғалысының қайраткері Қошке Кемеңгерұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 02.08.2008 №129 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 №3/558 қаулысы) берілген. Кемеңгерүлы Қошке (1896-1937) - «Қазақ тарихынан», «Бұрынғы езілген ұлттар», «Жағропалықтар үшін оқу құралы» атты еңбектердің авторы.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 470 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қайдар Самықұлы Бурабаев

**Қайдар Самықұлы Бурабаев** (1939), партия-кеңес, шаруашылық қызметкері. 

Мектепті алтын медальмен бітірген (1959), Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын бітіріп (1964), еңбек жолын бұрынғы «Еңбек» кеңшарында бастаған. 1974-1982 жылдары аралығында бұрынғы «Қырғызстан» кеңшарында директор болды. 1982 жылы бұрынғы Талды ауданы Кеңесі атқару комитетіне төраға болып бекітілді. 1983-1988 жылдары осы аудандық партия комитетінің 1-хатшысы болды. 1988- 1991 жылдары облыстық партия комитетінің аппаратында қызмет атқарды. 1991 жылдан кайтадан «Қырғызстан» кеңшарының директоры. 1997 жылдан «Арқа» шаруа қожалығының басшысы.

## Дереккөздер


Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан аудандарының әкімдері
Ибрагим Смағұлов

**Ибрагим Смағұлов** (1913-1987), егінші, Соцолистік Еңбек Ері (1948). 1938-1950 ж . Кекезек ұжымшарында тракторшы. 1950-1953 ж. Трудовик ұжымшарының («Индустриальный» ұжымшары) трактор бригадасының бригадирі, 1954-1958 ж . Киев МТС-інің трактор бригадасының бригадирі, учаске механигі, 1958-1961 ж . Трудовик ұжымшарында бригадирдің көмекшісі, тракторшы, 1961-1968 ж. Нұра ауданының «Индустриальный» ұжымшарында бригадирдің көмекшісі әрі моторист . 4-бесжылдықта (1946-1950) бидайдан мол өнім (156 га жерден гектарынан 23,1 ц) алды. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шопен атындағы көше (Алматы)

**Шопен атындағы көше (Алматы)** - көшеге поляк композиторы, пианист, көптеген классикалық шығармалардың авторы, поляк классикалық музыкасының негізін салған Фридерик Францишек Шопеннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген. Шопен Фридерик Францишек (1810-1849) Варшаваға жақын Желязнова-Воля деген жерде дүниеге келген. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Байқадамов, Ходжанов, Есқараев атындағы көшелермен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 1040 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қиманың техникалық жағдайын қадағалаудың геофизикалық әдістері

**Қиманың техникалық жағдайын қадағалаудың геофизикалық әдістері** - қыланып жатқан және игеріліп жатқан ұңғымаларды зерттеудің қомақты да
маңызды бөлігі. Бұл әдістер жиынтығына кіретіндер: термометрия — ұңғыма окпанының температурасын өлшеу; инклинометрия — ұңғыма оқпаны еңістігінің
зениттік бұрышын және азимутын өлшеу; үраметрия — ұңғыманың орташа диаметрін өлшеу; кескінметрия — ұңғыманың көлденең қимасынының мөлшерін 
өлшеу және пішінін анықтау. ұңғыманы керіштеу сапасын қадағалау әдістері де кеңінен қолданылады, бұл әдістер құбырсырттық кеңістікте керіштің көтерілу
биіктігін анықтауға және керіштің иіегендеу тізбегімен және таужыныстармен ілінісу сапасын бағалауға мұмкіндік береді. Шегендеу тізбегінің жай-күйін
қадағалауға, оның ақаулары мен зақымдарын тап басуға, жалғау муфталарының орналасу деңгейін анықтауға, теспелеу сапасын бағалауға, бүрғылау тізбегін
түгып қалған орындарды нақтылауға т.б. мүмкіндік беретін өзге де әдістер белгілі. Кейбір жағдайларда ұңғыманың техникалық жағдайын қадағалау үшін
каротаж әдістері де қолданылады, олар қойнауқаттық қысымды бағалауға, ұңғыма қимасындағы сорылу және сығымдалу аралықгарын тап басуға мұмкіңдік
береді. Сөз болып отырған қадағалау әдістері, өз кезегінде, каротаж материалдарын кешенді түрде сараптау ісінде пайдаланылады. Методы нейтронные - нейтрондық әдістер. Кейбір пайдалы қазба түрлерін іздеу және барлау мақсатында қолданылатын, нейтрондардың таужыныстармен және кендермен өзара әрекетгесу заңдылықгарын саралауға негізделген ядролық геофизика әдістері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кеңесбаев атындағы көше (Алматы)

**Кеңесбаев атындағы көше**. Көшеге көрнекті ғалым, тілші, ұстаз, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым
қайраткері - Ісмет Кеңесбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Ісмет Кеңесбаев (1907-1995) Түркістан облысы Созақ ауданы Жанысата ауылында дүниеге
келген. Ол-қазақ тіл білімінің фонетика және лексикология саласының дамуына үлкен үлес
қосқан ғалым. Ғылыми еңбектері: "Қазақ тілінің фразеологиясы", «Қазақ тілінің түсіндірме
сөздігі» және «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі», «Орысша-қазақша сөздік».

Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін
ұзындығы - 1250 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кербұлақ көшесі (Алматы)

**Кербұлақ көшесі**. Көшеге Алматы облысындағы елді мекеннің атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің
04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Дачная көшесі. Кешенін
ұзындығы - 1280 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кереку көшесі (Алматы)

**Кереку көшесі**. Көшеге қазіргі Павлодар қаласының көне атауы (Алматы қаласы мәслихатының
4.04.2001 №200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 №200 қаулысы) берілген.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 4-ші көше. Кешеннің ұзындығы
- 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шубай атындағы көше (Алматы)

**Шубай атындағы көше (Алматы)** - көшеге қоғам қайраткері Әбдірахман Шубайдың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Шубай
Әбдірахман (1852-1925) Алматы (бұрынғы Верный) қаласында дүниеге келген. Ол Жетісу өңірінің ақсақалдар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кенбаев атындағы көше (Алматы)

**Кенбаев атындағы көше** — суретші Молдахмет Сыздықұлы Кенбаевтың құрметіне аталған Алматы көшесі.

Көше өз атауын Алматы қаласы мәслихатының 2008 жылғы 6 наурыздағы №83 шешімі мен Алматы қалалық әкімдігінің 2008 жылғы 14 наурыздағы №2/139 қаулысы арқылы алған.

Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы — 900 метр.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Аутигендік

Өзінің жаралу орнынан қозғалмаған, яғни қалыптасқан жерінен табылған деген мағынаны беретін анықтауыш. Термин әдетте минералдар сипаты ретінде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Киев көшесі (Алматы)

**Киев көшесі**. Көшеге Украинаның астанасы, қаһарман қала, Киев облысының орталығы, Днепр өзеніндегі
портты қаланың атауы (2000 жылы) берілген.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бестужаев
көшесінен басталып, Кутузов көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенін ұзындығы - 820 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шукшин атындағы көше (Алматы)

**Шукшин атындағы көше (Алматы)** - көшеге XX ғасырдағы орыстың ұлы жазушысы, кинорежиссер, актер, кинодраматург, Ресейдің өнер қайраткері Василий Макарович Шукшиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 №18/458 шешімі) берілген. Шукшин Василий Макарович (1929-1974) Алтай өлкесі Сростки елді мекенінде дүниеге келген. Ол «Живет такой парень», «Печки-лавочки», «Калина красная» фильмдерін түсірген. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Чайковский көшесі. Кешенін ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кожедуб атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Кожедуб атындағы көше** Көшеге ұшқыш-жоюшы, авиация генерал-полковнигі, үш рет Кеңес Одағының Батыры атағын алған Иван Никитович Кожедубтың есімі (1979 жылы) берілген. 

Кожедуб Иван Никитович (1920-1991) Украинаның Сүмек облысының Ображеевка селосында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысында жойғыш авиацияда 330 рет жауынгерлік тапсырмамен ұшып, 120 әуе шабуылын жасап, фашистің 62
ұшағын атыл түсірген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып Айтықов көшесіне дейін
созылып жатыр. Қазақбаев, Потанин, Герцен көшелерін қиып өтеді. 

Көшенің ұзындығы - 1150 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шухов атындағы көше (Алматы)

**Шухов атындағы көше (Алматы)** - көшеге Қазақстанның белгілі жазушысы Иван Петрович Шуховтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 17.01.1978 №7 шешімі) берілген. Шухов Иван Петрович (1906-1977) Солтүстік Қазақстанда (Пресновки стансасы) дүниеге келген. Ол - «Простор» журналының бас редакторы. «Горькая линия», «Ненависть» т.б. прозалық шығармалардың авторы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Казачка өзенінен басталып, Іле Алатауының оңтүтстік жақ етегіне барып тіреледі. Ахмедсафин, Орманов көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Крестьянская көшесі. Кешенін ұзындығы - 1450 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шұғыла көшесі (Алматы)

**Шұғыла көшесі (Алматы)** - көшеге Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық өлкесіндегі Жазушылар Одағының қазақ тілінде жарық көретін әдеби журналының атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген.
Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 760 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қайсар Нұрмағамбетов

**Нұрмағамбетов Қайсар Елубайұлы** Байдарка және каноэмен есу спорты бойынша халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Доха және Бангкок қалаларындағы XIII Азия ойындарының чемпионы. 1996 ж. Атланта (АҚШ), 2000 ж. Сидней (Австралия), 2004 ж. Афины (Грекия), 2008 ж. Бейжің (Қытай) Олимпиада ойындарының қатысушысы. Бірнеше дүркін ҚР чемпионы. Бүгінгі күні Қазақстан ұлттық құрамасының басшысы.

Санат:Алфавит бойынша байдарка және каноэ ескекшілері
Санат:Қазақстан байдарка және каноэ ескекшілері
Санат:Байдарка және каноэ есуден Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Шымкент көшесі (Алматы)

**Шымкент көшесі (Алматы)** - көшеге Түркістан облысы орталығының атауы берілген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1350 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шыңғыстау көшесі (Алматы)

**Шыңғыстау көшесі (Алматы)** - Көшеге Сарыарқаның шығыс бөлігіндегі тау жотасының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жуғыштау сұйығы сүзбелерінің сіңбеленуі

**Жуғыштау сұйығы сүзбелерінің сіңбеленуі**. Ұңғыма оқпанындағы қысым қойнауқаттық қысымнан жоғары болуы салдарынан қойнауқаттың тесілуі барысында жуғыштау сұйығы сүзбелерінің оқпаннан сол жинауыш қойнауқат өңіріне өтуі. Бұл құбылыс нәтижесінде ұңғыма оқпанына іргелес өңірлерде сіңбелену белдемі қалыптасатын болады, оның ауқымында сүзбелердің сазды түйіршіктермен әрекеттесуі нәтижесінде мұнай мен газдың фазалық өтімділігі төмендейді және олардын абсолюттік өтімділігі азаяды, ал мұның өзі ұңғыма өнімділігінің төмендеуіне және оны игеру уақытының артуына әкеліп соқтырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Геологиялық өтімділік

**Өтімділік**. тау жынысытардың сұйықтарды сүзбелеу мүмкіндігімен анықталатын сипаты. Өтімділік тау жынысытардың жинауыштық қабілетін анықтайтын ең басты сипаттарының бірі болып табылады.
* *Абсолюттік өтімділік.* тау жынысытардың жинауыштық қабілетін анықтайтын ең басты сипаттарының бірі. Абсолюттік өтімділік тау жынысытың ашық кеуектері кеңістігін толық қанықтыратын және белгілі бір қысым градиенті әсерімен оның көлденең қимасының берілген ауданы арқылы сүзбеленетін тұтқырлығы нақтылы, тау жынысытың минералдық қаңқасымен әрекеттеспейтін сұйықтың көлемдік шығынымен өлшенеді. Абсолюттік өтімділік әдетте зертханалық әдістер көмегімен анықталады, Бұл әдістер кеуек кеңістігі ылғалдан, тұздардан, мұнай мен таушайыр қалдықтарынан, өзге де ластағыштардан алдын-ала тазартылған тау жынысытың цилиндр пішінді үлгісінде сүзбелену процесін моделдеу шараларына негізделген. Үлгінің кесіктері арқылы тау жынысытын минералдық қаңқа жазықтықтарымен әрекеттеспейтін сұйықжіберіледіде, сол кесіктердегі сұйықтың қысым айырмашылықтары және оның шығыны өлшенеді. Абсолюттік өтімділікті есептеу *К=Qml/(s∆<sub>p</sub>)* теңдеуі арқылы жүзеге асады, мұндағы: *Q* - сұйық шығыны; *m* - сұйықтың тұтқырлығы; *s* — сүзбелену ауданы; *l* - цилиндр пішінді үлгінің биіктігі; *∆<sub>p</sub>* — үлгі кесіктеріндегі қысым айырмашылығы.
* *Бағдарлы өтімділік.* Анизотропты ортаның кез-келген берілген бағыттағы өтімділігін сипаттайтын мөлшер. 
* *тау жынысытар өтімділігі.* Қысым мөлшеріндегі айырмашылықтар салдарынан қозғалыстарға ұшыраған сұйық және газ түйіршіктерін тау жынысытардың өз бойынан өткізу қабілеті; өтімді, нашар өтімді және өтімсіз тау жынысы түрлері белгілі.
* *Жарықшақтық өтімділік.* тау жынысы көлемінде жарықтар мен жарықшақтар болуына байланысты, оның өз бойынан сұйық газ массаларын өткізу қабілеті. Жинауыш ролін атқара алатын жарықшақты тау жынысытардың Жарықшақтық өтімділік көрсеткіші олардың түйіраралық өтімділігінен жоғарырақ болып келеді. Солай бола тұрса да, мұнай мен газ массаларының жинауышы рөлін атқаратын тау жынысытар қалындығының Жарықшақтық өтімділік мөлшері онша жоғары емес (ондаған, сирегірек жүздеген миллидарси).
* *Жарықшақтың (жарықтың) өтімділігі.* Нақтылы тұтқырлықты иемденген сұйық массасының кысым градиентінің тұрақты жағдайында тау жынысытағы жарықшактың (жарықтың) көлденең қимасының арқылы уақыт бірлігі ішінде ағып өткен мөлшері. Жарықшақтың өтімділігі түсінігі мен "жарықшақтық өтімділік" түсінігін шатастыруға болмайды. 
* *Фазалық өтімділік.* тау жынысытардың қосфазалы немесе көпфазалы жүйе кеуектеріндегі қозғалыстардың жалғыз ғана фазасына тиесілі өтімділік. Бұл көрсеткіш тау жынысытың физикалық қасиеттеріне, сұйықтар мен газдардың физикалық-химиялық қасиеттеріне, сол сияқты әрбір фазаға қатысты қуыс кеңістіктің қанығу дәрежесіне тәуелді.
* *Тиімді өтімділік.* Кеуекті ортада бір немесе бірнеше қозғалыссыз фаза(лар) жанындағы (арасындағы) жалғыз ғана қозғалмалы фазаға тиесілі өтімділік.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Протомұнай

**Протомұнай**. Мұнайдың қалыптасуы жер қойнауындағы бүкіл органикалық заттардың диагенез белдемінде биогендік факторлар әсерінен немесс катагенез белдеміндегі термокатализ салдарынан жаппай таушайырлануы  нәтижесінде жүзеге асады деп есептейтін ескірген жорамалдар мен тұспалдарға сәйкес туындаған термин — мұнай қалыптастырған органикалық заттар мен солардың есебінен қалыптасқан мұнай аралығында болуы тиіс зат атауы. *"[[Прототаушайыр]]", "[[оксишайыртас]]"* терминдері Протомұнай түсінігіне ұқсас ұғымдарды білдіреді. Сайып келгенде, бұлардың бәрі де ескірген терминдер.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Магниттеллурлық кескіндеу

**Магниттеллурлық кескіндеу**. Жердің магниттеллурлық өрісіндегі варияцияларды зерттеу ісіне негізделген электрбарлау әдісі. Әдісті қолдану барысында магниттеллурлық, (электрлік) өрістің және әдетте 10-15 сек-тен 60-80 се/с-қа шейінгі аралықтағы тұрақты кезеңмен сипатталатын 1 магниттік өрістің көлбеу құрамаларылың варияциялары тіркеледі. Жүзеге асырылған тіркеулер нәтижесінде сол тіркеу нүктесіне тиесілі көлбеу электрлік өткізгіштік мөлшері (S) есептеліп шығарылады. Тіркеу жиілігінің диапазондарын өзгерту арқылы зерттеу тереңдігін жүздеген м-ден бірнеше км-ге шейін өзгертуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғыма кескінметриясы

**Ұңғыма кескінметриясы**. Ұңғыма оқпаны көлденең қимасының мөлшерлері мен пішіндерін және олардың тереңдеген сайын өзгеру сипаттарын анықтау. Ұңғыма кескінметриясының екі түрі белгілі, олар —* "тік бағыттағы ұңғыма кескінметриясы"* және *"көлбеу бағыттағы ұңғыма кескінметриясы"* Тік бағыттағы барысында ұңғыма оқпаны диаметрінің өзгерістері бір-біріне перпиндикуляр бағытта тіркеліп отырады. Тиянақты зерттеулер жүргізу барысында көлбеу бағыттағы Ұңғыма кескінметриясы да қолданылады. Бұл әдісті қолдану барысында ұңғыма оқпанының әрбір нүктесінде оқпан радиусы сегіз бағытта өлшенеді, сөйтіп оқпанның орналасу бағыты магниттік полюс тұрғысынан бағдарланады. Ұңғыма кескінметриясының екі түрін бірдей қолдану тиімді. Тік бағыттағы Ұңғыма кескінметриясының нәтижелері ұңғыма оқпанындағы ұралардың қалыптасті белдемдерін анықтауға көмектессе, көлбеу бағыттағы Ұңғыма кескінметриясы көмегімен сол ұралы белдемдер деңгейіндегі ұңғыма оқпанының көлденең қимасына тән пішіндфі мен мөлшерлер анықталады. Синонимі — "ұңғыма шығынметриясы ".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Биогендік процестер

**Биогендік процестер.** 
# Минералогияда және жалпы геологияда: организмдер және олардың тіршілік әрекеттері тікелей араласуы нәтижесінде (мәселен, жәндік яки өсімдік қалдықтары есебінен әктастардың қалыптасуы) немесе органикалық қалдықтардың өзгерістерге үшырауы салдарынан (мысалы, қазба көмірдің қалыптасуы) минералдар мен жыныстардың түзілу процесі. Синонимі — "органогендік процестер". 
# Геоморфологияда: организмдердің морфогендік маңызы бар әрекеттері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Геохимиялық процестер

**Геохимиялық процестер**. Жер қойнаулары мен оның беткі өңіріндегі барша минералдар мен таужыныстардың жаңадан қалыптасуын немесе ыдырауын, олардың химиялық құрам өзгерістерін қамтамасыз ететін химиялық процестер жиынтығы. Бұл процестер нәтижесінде жер қыртысының нақтылы өңірі белгілі бір элементпен қаныға түсетін болса, екінші өңірлері, керісінше, селдірленіп жатады, яғни Геохимиялық процестер химиялық элементтердің ұдайы жылыстауын қамтамасыз етіп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Эндотермикалық процестер

**Эндотермикалық процестер**. Өзінің жүзеге асуы барысында сырт ортадан жылу сіңіретін процестердің жалпылама атауы. Мұндай процестердің мысалдары ретінде руда құрамындағы металдардың тотықсыздану реакциясын, тау жынысы қабатындағы мұздың еруін т.с.с. атауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Колпаковский атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Колпаковский атындағы көше** Көшеге орыс армиясының генералы - Герасим Алексеевич Колпаковскийдің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 20.06.2000 №618 қаулысы) берілген. Колпаковский
Герасим Алексеевич (1819-1896) Харьковта дүниеге келген. Ол 1867-1882 жылдары Жетісу, сосын
Далалық өлкенің губернаторы болған. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Грибоедов көшесінен басталып, Жетісу көшесіне дейін со-
зылып жатыр. Есенов, Нүсіпбеков, Бәйішов, Жангелдин көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары:
Новосельская; Д.Бедный; Степная; Георгиөвская көшелері. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Колыма көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Колыма көшесі** Көшеге Ресей Федерациясының солтүстік-шығысындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 23.02.1955 №6 шешімі) берілген. Колыма өзені Шығыс-Сібір теңізіне құяды.
Көше Жетісу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 120 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Гидростатикалық тепе-теңдік

**Гидростатикалық тепе-теңдік**. Қосымша сырт жағдайлар әсер етпеген сұйық қабатында қалыптасатын тепе-теңдік. Бұл тепе-теңдікті қамтамасыз етуде сұйық қабатының өзіне тән күштер араласады, олар — сұйықтың дербес беткі қабатында туындайтын капиллярлық күш және сұйыққа батырылған денелерге әсер ететін статистикалық көтеру күші.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Экзотермикалық процестер

**Экзотермикалық процестер**. Өзінің жүзеге асуы барысында жылу бөліп шығаратын процестердің жалпылама атауы. Жер қойнауының нақтылы жағдайларында ғана көрініс береді. Мұндай жағдайлардың мысалдары ретінде қазба көмірлердің тотығуын, немесе таужыныстарға тәуелді судың қатуын (мұзға айналуын) т.с.с. атауға болады, Бұл процестер барысында белгілі дәрежеде жылу бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Коммунарлар көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Коммунарлар көшесі** Көше Париж Коммунасына қатысушылар құрметіне (1871 жылы) аталған.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1080 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Тектоникалық процестер

**Тектоникалық процестер.** Қатты жердің болмысына тән барша қозғалыстарды, олардың ішінде жер қыртысы құрылысындағы өзгерістерді яки осы өңірдегі тектоникалық құрылымдардың орналасу және даму ерекшеліктерін қамтамасыз ететін қозғалыстарды тудыратын бүкіл пропестер жиынтығы. Мәселен, тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде тау жынысы қабаттарының (геологиялық формациялардың) алғаш қалыптасуы және олардың кейінірек әр түрлі деформацияларға (дислокацияларға) ұшырауы планетаның бағдарлы түрде геологиялық даму процесін қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Котельников атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Котельников атындағы көше** Көшеге Кеңестер Одағының Батыры Яков Степанович Котельниковтың есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 08.10.1958 №27 шешімі) берілген. Котельников Яков Степанович (1922-1972) Шығыс Қазақстан облысының Бұқтырма ауылында дүниеге келген. Сталинград, Күрек түбіндегі шайқастарда
ерлікпен шайқасып, табандылық көрсеткен. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Ақан сері көшесінен басталып Жансүгіров көшсіне дейін созылып жатыр. Кассин, Мосин көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 1040 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Котовский атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Котовский атындағы көше** Көшеге 1905 және 1915 жылдары молдаван шаруаларын көтеріліске ұйымдастырушы, Молдавияда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқан Григорий Иванович Котовскийдің есімі берілген. Котовский Григорий Иванович (1881-1925) Молдавияның Ганчештах поселкесінде дүниеге келген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Тобаяқов көшесінен басталып, Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. Радыщев көшесін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ресурстардың барлану дәрежесі

**Ресурстардың барлану дәрежесі.** Мұнай және газ ресурстары мен қорларының бір-біріне қатынасын көрсететін сол мұнай және газ ресурстары құрылымының сандық сипаттарының бірі. Ресурстардың барлану дәрежесінің коэффиценті мұнайдың және газдың *А, В, С,* категорияларына қарасты белгілі бір мерзімге өндіріліп алынған және өтпелі қорларының бүкіл категорияларға тиесілі жиынтығы мен сол мерізімге шейін бағаланған ресурстарының қосындысына қатынасы, яғни* К<sub>p</sub>=А+В+С<sub>1</sub>+Q/А+В+С<sub>1</sub>+С<sub>2</sub>+С<sub>3</sub>+Д<sub>1</sub>+Д<sub>2</sub>*; мұндағы *А, В, С<sub>1</sub>, С<sub>2</sub>, С<sub>3</sub>, Д<sub>1</sub>, Д<sub>2</sub>* — әр түрлі категорияларға тиесілі өтпелі қорлар мен келелі және болжамдық ресурстар; *Q* — мұнайдың немесе газдың игеріле бастау мерізімінен бастап бағалау мерзіміне дейінгі аралықта өндіріліп алынған мұнай және газ қоры. Ресурстардың барлану дәрежесі ресурстар жағдайын сипаттауға, қордың өсімділігі мен бұрғылау көлемін келелі жоспарлау барысында іздеу-барлау жұмыстары тиімділігінің өзгеру көрсеткіштерін саралауға пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Көбеев атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Көбеев атындағы көше** Көшеге қазақ жазушысы, ағартушы-педагог, Қазақ КСР-не еңбек сіңірген ұстаз - Спандияр Көбеевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 №453/26 шешімі) берілген. Көбеев Спандияр
(1878-1956) Қостанай облысының Мендіқара ауданы Ақсуат ауылында дүниеге келген. Ол - «Қалың
мал», «Үлгілі бала» т.б. шығармалардың авторы. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Қаланың солтүстігінен оңтүстігіне қарай Кремль көшесін қиып өтіп, Тоқай көшесіне барып тіреледі. Бұрынғы атауы - Молодежная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1320 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көбіков атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Көбіков атындағы көше** Көшеге Кеңестер Одағының Батыры - Хамит Қожабергенұлы Көбіковтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.05.1975 №194 шешімі) берілген. Көбіков Хамит Қожабергенұлы (1916-1973)Алматы облысы Панфилов ауданында дүниеге келген. Ол Днепр, Львов шайқастарында ерлігімен ерекше көзге түскен.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. 1-Алматы темір жол станциясының солтүстік жағында
орналасқан. Батыстан шығысқа қарай Орел көшесінен басталып, Бостандық көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Ғабдуллин көшесі. Көшенің ұзындығы - 1630 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көкорай көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Көкорай көшесі** Көшеге Көкорай атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен
Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/552 қаулысы) берілген. «Көкорай» сөзінің
мағынасы жасыл шөп, қалың шөп дегенді білдіреді.
Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің
ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Космодемьянская атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Космодемьянская атындағы көше** Көшеге Кеңестер Одағының Батыры - Зоя Анатольевна Космодемьянскаяның есімі (1976 жылы) берілген. Космодемьянская Зоя Анатольевна (1923-1941) Тамбов облысында дүниеге келген. Мәскеудағы №201 орта мектептің оқушысы, партизан отрядына өз еркімен барлаушылыққа барған. Петрищево деревнясында (Мәскеу облысы) фашистер қолынан қаза тапқан. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Қаланың солтүстік шетінде, 1-Алматы темір жол станциясы маңында оңтүстіктен солтүстікке қарай Перонная көшесінен басталып,Суворов көшесіне дейін барады. Көшенің ұзындығы - 570 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Көксу көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Көксу көшесі** Көшеге Балқаш алабындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006
№ 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген. Көксу
Алматы облысының Ескелді би, Көксу аудандарының жерімен ағып өтеді. Ұзындығы - 205 шақырым, су жиналатын алабы 4670 текше шақырым. Көшенің ұзындығы - 780 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Литостатикалық тепе-теңдік

**Литостатикалық тепе-теңдік**. Жер қойнауының кез-келген нүктесіндегі қысым мөлшері сол нүкте деңгейінің үстіне орналасқан таужыныстар бағанының салмағымен анықталатындығынан туындайтын қатты жер болмысының немесе оның жекелеген бөліктерінің өзіндік жағдайы. Литостатикалық тепе-теңдік түсінігі негізінде жер қойнауының нақтылы тереңдіктеріндегі қысым мөлшерін есептеп шығаруға болады. Литостатикалық тепе-теңдік түсінігінің физикалық мәні гравитациялық сығымдау күші жер қойнауының әрбір нүктесінде өзіне сәйкес келетін кысым мөлшерімен теңдеседі деген тұжырымға саяды. Бұл тұжырым қатты жер болмысының статикалық жағдайында ғана дұрыс деп есептелінеді. Алайда планета қойнауларында сан түрлі процестер болып жататындығы белгілі, ал мұның өзі Жер планетасының статикалық жүйе емес, динамикалық жүйе екендігін дәлелдейді. Сондықтан да аталған процестерді зерттеу барысында Литостатикалық тепе-теңдік зандылығына негізделген есептеулерді қолдану мүмкіндігі шектеулі болатындығы түсінікті.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұнайдың газдан арылуы

**Мұнайдың газдан арылуы.** Қойнауқатта немесе зертханалық жағдайда қойнауқаттық қысымның қанығу қысымына дейін азаюы салдарынан қойнауқаттық мұнай құрамынан газ құрамбөліктерінің бөлінуі. Бұл процесс сол газдардың еру ретіне қарама-қарсы ретпен жүзеге асады, яғни газдардың бөліну реті төмендегідей: азот; метан; этан; пропан; бута; пентан т.с.с. Жатынды игеру барысында жіктелген газдардан және жапсарлы газдардан арылу процестері бір-бірімен орайлас жүреді. Синонимі — "мұнайдың газсыздануы".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Трансформалық жарылымдар

**Трансформалық жарылымдар (ығыспалар)**. Астеносфера деңгейіндегі конвекциялық ағымдар күшімен көлбеу бағытта дәйім жылжып отыратын мұхит түбінің литосферасын (спрединг процесі) мұхиттың орталық жоталарына көлденең бағытта жарғыштайтын жыртылу деформацияларының арнаулы түрі. Сырт көрінісі байырғы ығыспаларға ұқсай тұрса да, бұл терең жарылымдар өзіндік ерекшеліктермен сипатталады: 
# бұл жарылымдар мұхиттың орталық жоталары өсіне бағыттас емес, оған көлденең бағытта өрбиді; 
# бір-бірімен бағыттас созылған Мұндай жарылымдар мұхит түбінде ұшырасатын бірен-саран құрылым емес, олар мұхит өңірінде жаппай дамыған, сөйтіп мұхит түбінің көлбеу бағытта қозғалмалы* "жолақтарын"* қалыптастырады; 
# әрбір *"жолақ"* дербес түрде қозғалады және де бұл қозғалыстардың нақтылы кезеңдегі жылдамдықтары да әрбір *"жолақ"* үшін түрліше; 
# бір-бірімен аталған жота өңірінде ұштасқан әрбір жарылым бойымен өтетін мұхит түбінің қозғалысы сол жотаның қарама-қарсы қапталдарында карама-қарсы бағытта өтеді, яғни жарылым бойымен өтетін қозғалыстардың бағдары центрден тепкіш сипатты иеленген.
Трансформалық жарылымдар өңірі сейсмикалық тұрғыдан белсенді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сирету

**Сирету**. Барлау торабының ең ұтымды тығыздығын анықтау тәсілдерінің бірі. Барлау торабын әдейі өте тығыз етіп алғандағы нәтижені және осы торапты екі есе, үш есе, төрт есе т.с.с. сиретуден кейінгі нәтижелерді бір-бірімен салыстыру негізінде нақтылы кенорынның нақтылы параметрінің (мәселен, кен кіріккен қойнауқат қалыңдығының) орташа мөлшері анықталатын болады. Кенорын параметрінің осы мөлшері тұрғысынан сол кенорынды ең тиімді барлаудың ең оңтайлы торабы тығыздығы ретінде барлау тораптарын түгел қанағаттандыратын ең сирек тығыздық алынады. Осылайша анықталған барлау торабының ең ұтымды тығыздығы кенорын ауқымының көршілес қанатын немесе өзге де ұқсас кенорындар алабын барлау барысында қолданылатын болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Таужыныстардың жұмсарғыштығы

**Таужыныстардың жұмсарғыштығы**. Таужыныстың ылғалдануы барысында оның беріктігінің бәсеңсуі; Таужыныстардың жұмсарғыштығының  мөлшері сумен қаныққан таужыныстың сығымдалуға деген уақытылы кедергісі мөлшерінің сол таужыныстың ылғалданғанға дейінгі уақытылы кедергісі мөлшеріне қатынасымен анықталатын жұмсарғыштық коэффициентімен сипатталады. Бұл көрсеткіш таужыныстың кеуектілігіне, беріктігіне, минералдық құрамына тәуелді бола отырып, таужыныстың морылуға және суыққа төзімділігін анықтайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Краснодар көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Краснодар көшесі** Көшеге Ресей Федерациясындағы Краснодар (1920 жылға дейін — Екатеринодар) өлкесінің атауы (1973 жылы) берілген. Краснодар Кубано-Приазовский ойпатының, Кубань өзенінің оң жақ жағалауына орналасқан.
Көше Жетісу ауданында орналасқан. Алматы 1 темір жолынан басталып Дегтяров көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы — 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқатты гидравликалық жарғылау

**Қойнауқатты гидравликалық жарғылау**. Мұнай өндіру ұңғымасы оқпанына жапсарлас орналасқан өнімді қойнауқатты жасаңды тұрде жарғыштау арқылы, яғни мұнайлы қойнауқатта жарықтар мен жарықшақтар мөлшерін жасанды түрде молайту нәтижесінде ұңғыма дебитін арттыру әдісі. Ұңғыма оқпанына өте жоғары қысыммен тұтқыр сұйықтар айдау нәтижесінде жүзеге асырылады, мұның нэтижесінде ұңғыма оқпанына жапсарлас қойнауқаттарда жарықтар мен жарықшақтар қалыптасады немесе бұрыннан бар жарықшақтардың кеңи түсуі қамтамасыз етіледі. Осылайша қалыптасқан жарықтар мен жарықшақтарды олардың өн бойына құмдарды немесе өзге де материалдарды нығыздай енгізу арқылы сақтап қалу шараларын жүзеге асыру мүмкіндігі туады. Синонимі — "сұйықпен жарғылау ".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Барлау торабы

**Барлау торабы.** Барлау қазындыларының кеңістікте орналасу жүйесі. Таужыныстар мен пайдалы қазба жатындарының астасу ерекшеліктеріне орай, барлау қазындылары бір-біріне қатарластырыла немесе Барлау торабы ұяшаларының бұрыштарына орналастырылады. Қазындыларды орналастырудың соңғы тәсілі толық мағынасындағы Барлау торабы болып табылады. Барлау тораптарының шаршы пішіндес, төртбұрышты, үшбұрышты, ромб пішіндес т.с.с. түрлері болады; ең жиі қолданылатындары — шаршы пішіндес және төртбұрышты барлау тораптары, бұларда барлау қазындылары шаршы пішіндес немесе төртбұрышты шартты ұяшалардың бұрыштарына сәйкес орналастырылады. Сөз болған ұяша ауқымы кенорынның геологиялық-өндірістік түрлеріне, ондағы пайдалы қазба жатындарының кеңістіктегі өзгермелілігіне және кенорынды барлау сатысына тәуелді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ