Жақыпова Айгуль Досжановна

нобай|Жақыпова Айгуль Досжановна
**Жақыпова Айгүл Досжанқызы** (1970 жылы 28 шілде, Қостанай облысы Рудный қаласында дүниеге келген) — филология ғылымдарының докторы, жалпы тіл білімі және әдебиет кафедрасының профессоры, Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің ғылыми жұмыс және өңірмен өзара іс-қимыл жөніндегі проректоры. А.Д. Жақыпованың ғылыми қызығушылық саласы салыстырмалы лингвистика, когнитивті лингвистика, психолингвистика, лингвомәдениеттану, лексикография саласындағы зерттеулермен байланысты.

А.Д. Жақыпованың басым зерттеу бағыты салыстырмалы лексикология және лексикография, атап айтқанда салыстырмалы мотивология және әртүрлі тілдер материалында мотивациялық сөздіктерді әзірлеу болып табылады. Салыстырмалы мотивология белгілі бір тілдің мотивацияланған және мотивацияланбаған лексикалық бірліктерін басқа тілдермен салыстыра отырып, сөз мотивациясының құбылысы сияқты тілдік құбылыста әмбебап және спецификалық анықтау үшін зерттейтін салыстырмалы лексикологияның бөлімі ретінде қарастырылады. Тәсілдің ерекшелігі - кең ауқымды психолингвистикалық эксперимент жүргізу арқылы сөйлеушінің метатілдік санасына жүгіну. Осы бағыт аясында А.Д. Жақыпова 25 жыл бойы жұмыс істейді.

А.Д. Жақыпованың тағы бір маңызды ғылыми бағыты — салыстырмалы лексикография. Томск мемлекеттік университетінің түлегі, Жақыпова А.Д. студент кезінен бастап лексикографиялық жұмысқа тартылды және ТМУ аспиранты ретінде профессор О.И. Блинованың жетекшілігімен мотивациялық сөздіктерге арналған сөздік мақалаларын әзірлеу бойынша ТМУ орыс тілі кафедрасының лексикографтарының кәсіби ұжымында жұмыс істеді. Жақыпова А.Д. көптеген жылдар бойы «Орыс филологиясы» ББ докторанттарын басқарды. 20 магистрантты, 1 ғылым кандидатын, 2 PhD докторын даярлады.

## Білімі және еңбек қызметі
1992 жылы Томск мемлекеттік университетін «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша үздік бітірді.

1996 жылы Томск мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітіріп, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін диссертация қорғады.

1992-1994 жж.  – Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтының орыс тілі кафедрасының тағалымдамашы оқытушысы. 

1994-1996 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КПИ орыс тілі кафедрасының оқытушысы.

1996-1999 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ аспирантурасының меңгерушісі.

1996-2004 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ жалпы тіл білімі кафедрасының аға оқытушысы.

2002-2004 жж. – Университеттің Ғылыми кеңесінің ғалым хатшысы. 

2004-2005 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті жалпы тіл білімі кафедрасының доценті.

2006 ж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ жалпы тіл білімі кафедрасының меңгерушісі.

2006-2009 жж. – Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ күндізгі докторантурасындағы оқу (Алматы қ.) және филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғау.

2009-2010 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ орыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі.

2010-2011 жж. – Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті жанындағы сараптамалық кеңестің мүшесі.

2011-2019 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ оқу және оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректоры.

2019-2021 жж. – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры.

2021 жылғы наурыздан қазіргі уақытқа дейін – Ш. Уәлиханов атындағы КМУ ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры қызметінде.

## Ғылыми жетістіктері

## Web of Science және Scopus ғылыми-метрикалық мәліметтер базасына кіретін басылымдардағы жарияланымдар
1.      Монолингвистикалық балалардың мотивацияланған лексикасын түсіну стратегиялары және Солтүстік Қазақстанның екі тілді балалары. – Орыс тілі. – 2024. – № 2. – 208-224б. (процентиль 68, квартиль Q2). (**О.А. Анищенко, Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған).**  

2.      Біртілді балалар мен екі тілді балалардың мотивациялық рефлексиясын зерттеу (психолингвистикалық эксперимент негізінде) // Томск мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология – 2024. – №88. – 48-75б. (**О.А. Анищенко, Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған)**. 

3.      Н.Ә. Назарбаевтың президенттік дискурсының негізгі идеологтарының түсіндірме және әсер ету әлеуеті // Томск мемлекеттік университетінің Хабаршысы. Филология. 2022. №76. – 199–229б. **(Е.А. Юрина, А.О. Мукашевамен бірлесіп жазған).**  /19986645 /76/9//  

4.      Epistemic causal relations in German and Kazakh discursive texts // Astra Salvensis. Vol. 2021, 41–58 (**Л.Е. Дальбергенова, Г.Т. Тлеубердина, А.Т. Дуйсенбина, Р.С. Амреновамен бірлесіп жазған**). 

**5.      ** New ideologemes in publicistic discourse of modern kazakhstan // 10th International Conference «Word, Utterance, Text: Cognitive, Pragmatic and Cultural Aspects». – Челябинск, 2020. – 450-457 б. **(О.А. Анищенкомен бірлесіп жазған).** 

6.      Тілдің бейнелі құрылымы мен салыстырмалы мотивологияның лингвистикалық тұжырымдамаларында О.И. Блинованың идеяларын дамыту // Томск мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология. – Томск, 2020. – №68. – 170-193б. **(Е.А. Юринамен бірлесіп жазған).** 

7.      Updated content of philological education in contemporary Kazakhstan // 13th International Technology Education and Development Conference. – Spain, 11-13 March, 2019. – P. 4855-4858 (**О.А. Анищенко, Г.Т. Фаткиевамен бірлесіп жазған).**  /INTED2019/start/725

8.      Developing intercultural competency: study abroad experience. – Spain, 2016. (*Web of Science)* (**Б.А. Газдиева, Ж.О. Сагындыковамен бірлесіп жазған**). 

### '''ҚР ЖБЖҒМ Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті бекіткен басылымдардағы ғылыми еңбектер'''
1.   7-сынып оқушыларының образды лексиканы түсінуі: психолингвистикалық эксперимент нәтижелері // Торайгыров университетінің. Хабаршысы. Педагогикалық серия. – Павлодар, 2025. – №3. – 395-416б. //   **(И.Т. Мухамеджанов, А.О. Мукашевамен бірлесіп жазған).**

2.     7 сынып оқушыларының монолингвтер мен қостілділердің уәждемелік 

рефлексиясын талдау үшін психолингвистикалық эксперимент ұйымдастыру // Ш.Уәлиханов атындағы КУ Хабаршысы. Филологиялық серия. – Көкшетау, 2025. – №1 //  //  (**И.Т. Мухамеджановпен бірлесіп жазған**).

3.     Қазақстанның шағын комплект мектептерін дамытудың заңнама негізі: 

білім берудің алшақтығын қысқарту // Торайгыров университетінің. Хабаршысы. Педагогикалық серия.– Павлодар, 2024. – №4. – 98-111б. //  /storage/ journals/368.pdf **(А.Ж.Ахметова, А.М. Жиеналина, А.Е. Исмагулова, Б.А. Нурмагамбетовамен бірлесіп жазған).**

4. ** ** Қазіргі қазақстан әдебиетіндегі транскультуралық құбылыс // Ш.Уәлиханов атындағы КУ Хабаршысы. Филологиялық серия. – Көкшетау, 2023. – №4 **(Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған).** . 59102 /kufil/2023/iss4pp121-131 //  _page= archive&id =64  

5.     Балалар сөйлеу тілінің уәждемелік рефлексиясы // Торайгыров 

университетінің. Хабаршысы. Филологиялық серия.– №4 (2023). – 136-148б. //  (**О.А. Жумагулова, И.С. Кайырбекова, Г.Т. Тлеубердина, Р. Муратбекқызымен бірлесіп жазған**).

6.           Онтолингвистика және балалардың сөйлеу мотивациялық рефлексиясы // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ Хабаршысы. Филологиялық серия. – 3 (70) 2023. – 65-83б. (**О.А. Жумагулова, И.С. Кайырбекова, Г.Т. Тлеубердинамен бірлесіп жазған)**.  PHILS. 2023.70.3.005  

7.   Медиа дискурстағы түзуліктің коммуникативті-аксиологиялық категориясы // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ Хабаршысы. Филологиялық серия. – Алматы, № 2, – 2023 **(Н.Г. Омаровамен бірлесіп жазған).** 

8.   Илья Одеговтың транскультуризм контекстіндегі шағын прозасы // Қарағанды университетінің хабаршысы. Филология Сериясы. – Қарағанды, – 2023. – № 1(109). 65-73 б. **(Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған).**  // . ksu.kz/ apart /srch/2023_philology_1_109_2023.pdf

9.   Мотивациялық рефлексия-салыстырмалы мотивология объектісі / / Қарағанды университетінің Хабаршысы. Филология сериясы. – Қарағанды, 2022. –№ 2 (106). 80-88 б. (**Ж.Т. Балмагамбетовамен бірлесіп жазған)**. 

10.   Қазақстандағы зерттеу этикасының бастаулары мен дамуы: көшпенділердің моральдық философиясы халықаралық зерттеу этикасымен байланысты ма? // Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршы. Философия, мәдениеттану және саясаттану сериясы. 80 том. – № 2, – 2022. (**E. Sharplin, A. E. Ismagulova, G.M. Rakisheva, M.R. Ramazanova, R.Z. Abildinaмен бірлесіп жазған)**. 

11.  М.М. Копыленконың салыстырмалы мотивологияны дамытуға қосқан үлесі // Ш. Уәлиханов атындағы КМУ Хабаршысы. Филологиялық серия, 2020. – № 4(2). 312-323 б. .

12. ** ** Қазақстанның екі тілді лексикографиясын зерделеудегі перспективалық бағыттар // Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы, 2019. – №1, – 506-510б. **(О.А. Анищенко, Г.Т. Фаткиевамен бірлесіп жазған).** . kz/& journal _page=archive&id=48  

13. ** ** Нұрсұлу Жамалбекқызы Шаймерденованың мерейтойына // Ш. Уәлиханов атындағы КМУ хабаршысы. Филологиялық серия.– 2018. – № 4.5-8 б. **(А.Е. Исмагуловамен бірлесіп жазған).** 

### '''Шетелдік басылымдардағы ғылыми еңбектер'''
1.  «Музыка» тұжырымдамасы екі тілді транслингвальды орыс тілді жазушының шығармашылығындағы лингвомәдениеттің бейнесі ретінде // Шетелдегі орыс тілі. – М., 2023. – № 6. – 52-61б. **(Е.А. Юрина, Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған).** 

2.   Монолингвалық балалар мен екі тілді балалар орыс тілінің уәжді лексикасын түсінудің ортақтығы мен ерекшелігі // «Өзгермелі әлемдегі орыс тілі мен әдебиеті» ОТӘМХҚ ХІ Конгресс материалдары. – Санкт-Петербург, 2023.  files /Prog _ XV_ MAPRYAL _project%2028.08(1).pdf

3.   Балалардың мотивациялық рефлексиясын салыстырмалы-мотивологиялық зерттеу әдістемесі / / «Онтолингвистика мәселелері-2023: сөйлеу онтогенезінің өзгергіштігі» Халықаралық ғылыми конференциясының материалдары. – Санкт-Петербург: А.И.Герцен атындағы РМПУ. 2023 ж. – 176-186б. (**О.А. Жумагулова, Г.Т. Тлеубердина, И.С. Кайырбековамен бірлесіп жазған**).   

4.   Екі тілді мотивациялық-салыстырмалы сөздіктегі қарапайым метатілдік сананың көрінісі: мәдениетаралық диалог // «Цифрлық дәуірдің лексикографиясы» халықаралық симпозиумының жинағы. Томск мемлекеттік университетінің баспасы. 2021. – 397–400б. . // https:// vital.lib. tsu.ru/ vital/access/manager/Repository/ koha:000721821

**5.  ** Көркем мәтіннің концептосферасындағы онимдердің рөлі (Р.Сейсенбаевтың «Құрмет» шығармасының материалында) // The scientific heritage №38 Vol 2, – Budapest, 2019. – 33-36б. **(Ж.Г. Темировамен бірлесіп жазған).** 

### '''Қазақстан басылымдарындағы ғылыми еңбектер'''
1.   5 сынып оқушыларының мотивациялық рефлексиясын талдау үшін лингвистикалық эксперимент ұйымдастыру // Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің «Шоқан оқулары-28: Жаңа ғылыми парадигма: ынтымақтастық, цифрландыру және коммерцияландыру» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Кокшетау, Казахстан, 2024 ж. – 197-203б. Сборник ШО-28 ТОМ 1 (2024) (1).pdf **(О.М. Сенчукпен бірлесіп жазған).**

2.   Салыстырмалы-мотивологиялық аспектідегі балалардың мотивациялық рефлексиясын зерттеу // Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің «Шоқан оқулары-28: Жаңа ғылыми парадигма: ынтымақтастық, цифрландыру және коммерцияландыру» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Кокшетау, Казахстан, 2024 ж. – 203-208б. Сборник ШО-28 ТОМ 1 (2024) (1).pdf (**В.В. Шмельцермен бірлесіп жазған).**

3.       О.А.Сұлтаньяевтің «Түсінікті түсініксіздіктер» және балалардың мотивациялық рефлексиясы // филология ғылымдарының докторы, профессор О. А. Сұлтаньяевтің туғанына 85 жыл толуына арналған «Тілдегі сөз және сөйлеу: филология ғылымдарындағы заманауи зерттеулер» VII Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Қазақстан, Көкшетау, 2023. – 63-73б. **(О.А. Жумагулова, Г.Т. Тлеубердина, И.С. Кайырбековамен бірлесіп жазған)**. https:// www. shokan. edu. Kz /ru/departments/departament-nauki-i-kommercializacii-tehnologii/nauchnye-konferencii/

4. Қала мен ауыл білімі арасындағы алшақтықты азайту жолында: 

мемлекеттік тәсіл және нормативті база // Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің 60 жылдығына арналған «Шоқан оқулары-26: өңірмен өзара іс-қимыл контекстіндегі Қазақстан ғылымын дамыту векторлары» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Көкшетау, 2022. – 132-137б. **(А.Е. Исмагулова, А.К. Жукенова, А.С. Шариповамен бірлесіп жазған). //**   

5. Түркі-славян әлемі лексикографиялық сипаттамада // Шоқан Уәлихановтың 185 жылдығына арналған «Шоқан окулары-24» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. Көкшетау, Қазақстан, – 2020 ж. – 277-283б. https:// shokan.edu. kz /ru/ departments /departament-nauki-i-kommercializacii-tehnologii/nauchnye-konferencii/

6. Лексикография – әлем туралы деректерді ұсыну теориясы мен практикасы // «Көптілді әлемдегі орыс сөзі» ОТӘМХҚ ХІ Конгресс материалдары. // – Нұр-Сұлтан, – 2019. **(О.А. Анищенко, Г.Т. Фаткиевамен бірлесіп жазған).**  42958705&pff=1

### '''Ғылыми монографиялар'''
1.         Көптілді мотивациялық-салыстырмалы сөздік: құрастыру тәжірибесі (өсімдіктер мен құстар атауларының славян және түркі тілдерінің материалында). Күнделікті метатілдік сана: онтологиялық және эпистемологиялық аспектілер. IV б. Ұжымдық монография. / Жауапты редактор Н.Д. Голев. Кемеровский. – Кемерово, 2013. – 204-224 б.

2.     Тіл, мәдениет, диаспора: Еуропа қазақтары. Ұжымдық монография. – Көкшетау: Ш.Уәлиханов атындағы КМУ басылымы, 2014. – 167б. 

3.         Салыстырмалы мотивология: әдістері мен аспектілері. – Алматы: Эверо, 2021. – 256б.

4.         Түркі және славян тілдерінің салыстырмалы мотивологиясы. – Көкшетау: «Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті» КеАҚ басылымы, 2021. – 442б.

### '''Сөздіктер'''
1.  Лингвомәдениеттану сөздігі «Тілдік бейнелер аясыңдағы қазақ халқының тағамдық дәстүрі». – Көкшетау: Ш.Уәлиханов атындағы КМУ басылымы, 2014. – 171б. (**Е.А. Юрина, О.А. Жумагулова, И.С. Каирбекова, А.О. Мукашева, Ж.О. Сагындыкова, Г.Т. Тлеубердинамен бірлесіп жазған**)  378021 & shelfbrowse_itemnumber=615846

2.   Өсімдіктер мен құстардың мотивациялық-салыстырмалы сөздігі (қазақ және орыс тілдерінде) / А.Д. Жақыпованың ред. – Көкшетау: «Келешек-2030» басылымы, 2013. – 258б. (**Б.А. Газдиева, О.А. Жумагулова, И.С. Каирбекова, А.О. Мукашева, Ж.О. Сагындыкова, Г.Т. Тлеубердинамен бірлесіп жазған**). 

### '''Анықтамалықтар'''
1.     Диаспора. Библиографический справочник. – Көкшетау: «Келешек-2030» басылымы, 2014. –168б. **(Ж.О. Сагындыкова, Б.А. Газдиева, Г.Т. Фаткиева, А.А. Ахметжановамен бірлесіп жазған)**. 

2.     Казахская диаспора Европы: қысқаша статистикалық анықтама / А.Д. Жақыпованың ред. – Астана: Мастер ПО ЖШС, 2014. – 234 б. (2-бас.) 

### '''Жобалар'''
1)      «Шетелдегі қазақ диаспорасы (Финляндия, Германия, Польша, Ұлыбритания)» (ҚР БҒМ, 2012-2014 жж.).

2)      «Тіларалық және мәдениетаралық өзара іс-қимыл аспектісіндегі қазақ этносының ұлттық-мәдени доминанттары» (ҚР БҒМ, 2012-2014жж.).

3)     «Жеке тұлғаның моно- және екі тілді қалыптасуы жағдайындағы балалардың мотивациялық рефлексиясы» (ҚР ҒЖБМ, 2022-2024 жж.) ЖТН АР14869264.

4)     «Қазақстанның транслингвалдық орыс тілді әдебиетіндегі қазақ лингвомәдениетінің бейнелері» жобасы бойынша постдокторантурадағы ғылыми жетекші («Жас ғалым», 2022-2024 жж.) ЖТН АР13268752.

5)      «Қостілді және көптілді балалардың тілдік және метатілдік рефлексиясы: әлеуметтік лингвистикалық, психолингвистикалық, лексикографиялық аспектілер» (ҚР ҒЖБМ, 2025-2027 жж.) ЖТН AP26197041.

### '''Авторлық куәліктер'''
1. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі Зияткерлік меншік құқықтары комитетінің 2012 жылғы 27 желтоқсандағы № 1428 Авторлық құқық объектісіне құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы куәлігі («Классикалық тіл. Теория» (ЭЕМ арналған бағдарлама - электронды оқу-әдістемелік кешен)) атауымен авторлық құқық объектісіне айрықша мүліктік құқықтар тіркелген. 

2. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі Зияткерлік меншік құқықтары комитетінің 2013 жылғы 18 шілдедегі № 996 авторлық құқық объектісіне құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы куәлігі **(«Орыс тілінің тарихы. Теория. ПОӘК» (оқу құралы)  атауымен авторлық құқық объектісіне** айрықша мүліктік құқықтар тіркелген**).**

3. «Өсімдіктер мен құстар атауларының мотивациялық-салыстырмалы сөздігі (электрондық сөздік)» куәлігі. Нысанның құрылған күні: 25.07.2014 (08.10.2014 ж. №1839 тізілімдегі жазба).

4. «Ата-аналарға кеңес: балалардың тілі мен қиялын дамытамыз» авторлық куәлігі (04.10. 2024 ж. №50179 тізілімдегі жазба).

5. «Уәждемелік рефлексия әлемін ашып, ойланайық» авторлық куәлігі (25.09. 2024 ж. №49960 тізілімдегі жазба). 

6. «7 сыныптардағы біртілді және екі тілді оқушылардың мотивациялық рефлексиясын талдау үшін психолингвистикалық эксперимент ұйымдастыру» авторлық куәлігі (11.10. 2024 ж. №50372 тізілімдегі жазба). 

7. «Балалар сөйлеу тілінің уәждемелік рефлексиясы» авторлық куәлігі (01.10. 2024 ж. №50074 тізілімдегі жазба). 

8. «Бастауыш сынып оқушыларында мотивациялық рефлексияны дамыту: әдістемелік аспект. development of motivational language-awareness in primary schoolers: the methodological aspect» авторлық куәлігі (17.10.2024ж. №50512 тізілімдегі жазба). 

## Дереккөздер
Санат:PhD-докторлар
Санат:Профессорлар