open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мүкден конгресі

**Мүкден конгресі (Түркі татарларының I Қиыр Шығыс съезі)** — белгілі татар қоғам қайраткері Г. Ысқақтың бастамасымен 1935 жылы 14 ақпанда Мүкден (Қытай) Қиыр Шығыста (Қытай, Корея, Жапония, Маньчжу-Го) тұратын татар эмигранттары өкілдерінің кездесуі. Съезге аймақтың татар көршілерінен 41 делегат, 100-ден астам Еділ-Орал комитеттерінің мүшелері, Маньчжурия мен Жапонияның ресми өкілдері қатысады. Конгрестің басты мақсаты жергілікті татарлардың саяси, діни және мәдени ұйымдарын біріктіру болды.Конгресс Ресейдегі коммунистік өзгерістерге, сонымен қатар, ақ гвардияшылдардың эмиграция өкілдері өткізген Ресейдің қалпына келтіруін теріс бағалайды.

Ресей аумағында татарлардың территориялық және мемлекеттік тәуелсіздігін (Орал-Еділ штаты) алуы сілтеме ретінде алынады. Жұртшылық өкілдері конгресстің қарарларына әр түрлі көзқараспен қарайды. Кеңес азаматтары мен ақ гвардия эмиграциясының өкілдері оппозиция мен дұшпандықты қарастырса, татарлардың көпшілігі бейтараптықты сақтайды. «Украинский вестник» газетінің беттерінде Г. Ысқақтың идеяларын насихаттайтын тек украиналық қоғамдастық конгрестің шешімдерін қолдайды. Г. Ысқақ татар эмигранттарының арасында КСРО-ға дұшпандық тудыра алмайды, ал Жапония мен Манчжоу-Го ресми өкілдері бұл идеяны қолдаудан бас тартады.

Конгресте Қиыр Шығыстағы түркі-татар мұсылмандарының Еділ-Орал ұлттық-діни комитеті ұйымдастырылды 30-жылдары Еуропаға, АҚШ-қа және Австралияға татар эмиграциясының күшейгеніне қарамастан, 1935-1945 жылдар аралығында Қиыр Шығыста комитет татарлардың мәдени және діни қажеттіліктерін қанағаттандырды, әрі татар қандастарының кітапханаларын, баспаларын және мектептерін басқарды. «Милли Байрак» (Ұлт байрағы) газеті мен «Шакирдләр таңы» (Шәкірттер таңы) журналы аймақтағы татар диаспорасының дамуына зор үлес қосады. 1937 жылы Харбинде мешіт, 1938 жылы қарттар мен мүгедектерге арналған зейнет үйі, 1940 жылы жетім балалар мен жағдайы төмен ата-аналардың балаларына арналған мектеп-интернаттың ашылуы комитеттің маңызды жетістіктері болды.

Еділ-Орал комитетінің қызметі 1945 жылы квантон армиясы талқандалған кезде және Жапония капитуляциясынан соң тоқтатылды, оның басшыларының көпшілігі кеңестік қарсы барлауы тарапынан тұтқындалды.

Қазақ-Башқұрт Кеңес Республикасы

## Әдебиет
# Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Гайнетдинов Р. Б. Тюрко-татарская политическая эмиграция: начало XX века — 30-е годы. — Наб. Челны, Камский издательский дом, 1997.
# «… Политический акт представителей многомиллионного мусульманского мира…» «Гасырлар авазы — Эхо веков» № 1/2 1999

## Сілтеме
* "Қазіргі мемлекет - Қиыр Шығыстағы түркі-татар ұлттық қозғалысы" (1935)   т.ғ.к. Рүстем Ғайнетдинов 

## Дереккөздер

Санат:Татарлар
Санат:Қытай тарихы
Диогу Фигейраш

**Диогу Жозе Розариу Гомиш Фигейраш** (; 1 шілде 1991, Каштаньейра-ду-Рибатежу) — португалиялық футболшы, "Риу Аве" клубының қорғаушысы. 

Португалияның 20 жасқа дейінгі құрамасында ойнаған. 

## Жетістіктері

### Командалық

; «Севилья»

* Еуропа лигасы (3): 2013/14, 2014/15, 2015/16

; «Олимпиакос»

* Грекия чемпионы: 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Севилия ФК сайтындағы профилі
* Soccerway.com сайтындағы профилі
* Твиттердегі профилі

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Пасуш де Феррейра ФК ойыншылары
Санат:Морейренсе ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Дженоа ФК ойыншылары
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Риу Аве ФК ойыншылары
Фернандо Наварро

**Фернандо Наварро Корбачо** (; 25 маусым 1982 жыл) — испаниялық футболшы, қорғаушы. 2008 жылғы Еуропа чемпионы.

"Барселона", "Альбасете", "Мальорка", "Севилья", "Депортиво" клубтарында және Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.

## Жетістіктері

### Клубтық
«Барселона»

* Испания чемпионы: 2004/05

«Севилья»

* Испания кубогы: 2009/10
* Еуропа лигасы: 2013/14, 2014/15

### Халықаралық
Испания

* Еуропа чемпионы: 2008

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Испания чемпионатындағы статистикасы
* Ұлттық құрамадағы статистикасы

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Альбасете ФК ойыншылары
Санат:Мальорка ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Асьер Ильяраменди

**Асьер Ильярраменди Андонеги** (; 8 наурыз 1990 жыл, Мотрико) — испаниялық футболшы, "Реал Сосьедад" клубының жартылай қорғаушысы. Испанияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 

2013 жылы жастар арасындағы әлем чемпионатында жеңімпаз атанды.  

## Жетістіктері
Реал Мадрид

* Испания кубогы: 2013/14
* Чемпиондар лигасы: 2013/14
* УЕФА суперкубогы: 2014
* Клубтар әлем чемпионаты: 2014

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (national-football-teams)

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Марко Марин

**Марко Марин** (; 13 наурыз 1989, Босанска-Градишка, Югославия) — германиялық футболшшы, "Әл-Ахли Жидда" клубының жартылай қорғаушысы.

2010 жылғы әлем чемпионатына қатысқан.

## Жетістіктері

### Командалық
«Боруссия Мёнхенгладбах»

* Екінші бундеслига чемпионы: 2007/08

«Вердер»

* Германия суперкубогы: 2009

«Челси»

* УЕФА Еуропа лигасы: 2013

«Севилья»

* УЕФА Еуропа лигасы: 2014

«Олимпиакос»

* Грекия чемпионы: 2016/17

«Црвена Звезда»

* Сербия чемпионы: 2018/19

Германия

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2009
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2010

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Боруссия Менхенгладбах ФК ойыншылары
Санат:Вердер ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Андерлехт ФК ойыншылары
Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары
Санат:Црвена Звезда ФК ойыншылары
Санат:Әл-Ахли Жидда ФК ойыншылары
Николас Гайтан

**Освальдо Николас Фабиан Гайтан** (; 23 ақпан 1988, Сан-Мартин, провинция Буэнос-Айрес провинциясы, Аргентина) — аргентиналық футболшы, "Брага" клубының жартылай қорғаушысы.

2016 жылғы Америка кубогының финалисі.

## Жетістіктері

### «Бенфика»

* Португалия чемпионы (3): 2013/14, 2014/15, 2015/16
* Лига кубогы: 2011/12, 2013/14, 2015/16
* Португалия кубогы: 2013/14
* Португалия суперкубогы: 2014

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Bdfutbol.com сайтындағы профилі

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бока Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Далянь Ифан ФК ойыншылары
Санат:Лилль ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Чикаго Файр ФК ойыншылары
Федерико Фасио

**Федерико Хулиан Фасио** (; 17 наурыз 1987, Буэнос-Айрес) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының қорғаушысы. 2008 жылғы Олимпиада чемпионы. 

2018 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* Испания кубогы: 2009/10
* Испания суперкубогы: 2007
* Еуропа лигасы: 2013/14; 2015/16

### Халықаралық

* Олимпиада чемпионы: 2008
* Жастар арасындағы әлем чемпионы: 2007

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Тоттенхэм Хотспур ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Аргентина Олимпиада чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Ержүректер кресті

**«Ержүректер креші» әскери үздіктік белгісі** () — Поляк Республикасының мемлекеттік марапаты.

## Тарихы
### 1920—1939

Санат:Польша крештері
Андерсон Луис да Силва

**Андерсон Луис да Силва** (; 13 ақпан 1981 жыл, Ампару, Сан-Паулу), немесе қысқаша **Луизан** () — бразилиялық футболшы, қорғаушы. Ұзақ жылдар бойы "Бенфика" сапында ойнады, және капитаны болды. Екі әлем чемпионатына (2006, 2010), үш Америка кубогына (2001, 2004, 2011) қатысты. Чемпиондар лигасы тарихындағы 5000-шы голдың авторы (2010 жылы 15 қыркүйекте "Хапоэль" қақпасына). 

Інісі Алекс Сильва да футболшы. 
 
## Жетістіктері

; «Крузейро»

* Бразилия чемпионы: 2003
* Бразилия кубогы: 2003
* Минас-Жерайс штаты чемпионы: 2003
* Сул-Минас кубогы (2): 2001, 2002

; «Бенфика»

* Португалия чемпионы (6): 2004/05, 2009/10, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17
* Португалия кубогы (2): 2003/04, 2013/14
* Лига кубогы (7): 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2015/16
* Португалия суперкубогы (3): 2005, 2014, 2016

; Бразилия

* Америка кубогы: 2004
* Конфедерациялар кубогы (2): 2005, 2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* "Ғussballdaten.de" сайтындағы профилі

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Крузейро ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Жувентус Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Родриго Жозе Лима дос Сантос

**Лима** (; толық аты — **Родриго Жозе Лима дос Сантос**; ; 11 тамыз 1983 жыл, Монти-Алегри) — Бразилиялық футболшы, шабуылшы. 

## Жетістіктері

### Командалық
* Параэнсе чемпионы: 2005
* Еуропа лигасының финалисі: 2010/11, 2012/13, 2013/14
* Португалия чемпионы: 2013/14, 2014/15
* Португалия лига кубогы: 2013/14, 2014/15
* Португалия кубогы: 2013/14
* Португалия суперкубогы: 2014

### Жеке

* Португалия чемпионатының үздік мергені: 2011/12 (Оскар Кардосомен бірге)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғootballdatabase.eu сайтында

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Парана ФК ойыншылары
Санат:Сантос ФК ойыншылары
Санат:Белененсиш ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Шабаб Әл-Ахли ФК ойыншылары
КСРО баскетбол құрамасы

thumb|right|250px|Құрама жейдесі
**Баскетболдан КСРО ерлер құрамасы** — Халықаралық турнирлерде КСРО намысын қорғаған құрама. Екі дүркін Олимпиада чемпионы (1972, 1988). 1947-91 жылдары ФИБА мүшесі болды. 

## Жетістіктері
### Әлемдік
* Олимпиада чемпионы (2): 1972, 1988
* Олимпиада күміс жүлдегері (4): 1952, 1956, 1960, 1964
* Олимпиада қола жүлдегері (3): 1968, 1976, 1980
* Әлем чемпионы (3): 1967, 1974, 1982
* Әлем чемпионатының финалисі (3): 1978, 1986, 1990
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері (2): 1963, 1970
### Құрлықтық
* Еуропа чемпионы (14): 1947, 1951, 1953, 1957, 1959, 1961, 1963, 1965, 1967, 1969, 1971, 1979, 1981, 1985

## Бапкерлері

* Павел Цетлин (1947)
* Степан Спандарян (1951—1952, 1956—1962)
* Константин Травин (1953—1955)
* Александр Гомельский (1963—1970, 1977—1983, 1987—1988)
* Владимир Кондрашин (1970—1976)
* Владимир Обухов (1985—1986)
* Владас Гарастас (1989—1991)

## Фильмография
2017 жылы "Движение вверх" атты көркем фильм (режиссері  Антон Мегердичев) түсірілді. Фильмде 1972 жылғы Олимпиададағы КСРО - АҚШ матчы баяндалады.

## Дереккөздер

Санат:Баскетболдан ерлер құрамалары
Санат:КСРО-дағы баскетбол
Орталық зират (Алматы)

**Орталық зират** — көрнекті қоғам қайраткерлері мен танымал тұлғалар жерленген жер.

## Сипаттамасы
Орталық зираттағы алғашқы жерлеу Алматы 20 ғасырдың аяғында пайда болды.Орталық зират бұрынғы Иверско-Серафим қыздар монастырінің орнында пайда болды. Қазіргі уақытта Орталық зират Алматы қаласының орталығындағы Райымбек (бұрынғы Ташкент) көшесінің бойында орналасқан.

## Жерленген тұлғалар
Орталық зиратта Ұлы Отан соғысы майдангерлері, соғыстың түрлі зардаптарынан және госпитальда қайтыс болған жауынгерлер мен тыл ардагерлері, сондай-ақ әйгілі әнші Күләш Жасынқызы Бәйсейітова, қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері Мұқан Төлебаев, қазақтың ұлы жазушысы, ғұлама ғалым Мұхтар Омарханұлы Әуезов, минералогия ғылымдарының докторы, профессор, академик, Қаныш Имантайұлы Сәтбаев, ақын, әнші-композитор, домбырашы Иса Байзақов, қазақтың әйгілі актері, режиссер, КСРО Халық әртісі Шәкен Кенжетайұлы Айманов, актер, қазақ ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін қалаушылардың бірі, КСРО Халық әртісі Қалыбек  Қуанышбаев, мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабай Шаяхметов, қазақ музыкасын зерттеуші көрнекті ғалым, әйгілі композитор, дирижер Ахмет Қуанұлы Жұбанов, революционер Әліби Жангелдин, әйгілі әнші Әміре Қашаубаев, атақты күйші Дина Нұрпейісова және басқа да Қазақстанға еңбегі сіңген мәдениет және қоғам қайраткерлері жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Алматы зираттары
АҚШ баскетбол құрамасы

**Баскетболдан АҚШ ерлер құрамасы** — Халықаралық Баскетбол турнирлерінде АҚШ-тың намысын қорғайтын құрама. Баскетбол тарихындағы ең күшті ұжымдардың бірі, Жазғы Олимпиада ойындарының 13 дүркін чемпионы.

1936 жылы Олимпиадаға баскетбол турнирі енгізілгеннен бастап қатарынан жеті Олимпиадада чемпион атанды. Тек 1972 жылы ғана аңыз финалда КСРО баскетболшыларынан ұтылды.

## Жетістіктері

### Олимпиада ойындары

* Чемпион — 1936, 1948, 1952, 1956, 1960, 1964, 1968, 1976, 1984, 1992, 1996, 2000, 2008, 2012, 2016. Күміс жүлдегер — 1972, қола жүлдегер — 1988, 2004.

### Әлем чемпионаты

* Әлем чемпионы — 1954, 1986, 1994, 2010, 2014. Күміс жүлдегер — 1950, 1959, 1982, қола жүлдегер — 1974, 1990, 1998, 2006.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.usabasketball.com/ 

Санат:Баскетболдан ерлер құрамалары
Егор Владимирович Кримец

**Егор Владимирович Кримец** (; 27 қаңтар 1992, , Өзбекстан) — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Пахтакор" клубының қорғаушысы. 

2015, 2019 жылдары Азия кубогына қатысты. 

2011 жылдан бері "Пахтакор" футболшысы. 2013 және 2016-17 жылдары Қытайдың "Бейжің Гоань" клубына жалға берілді. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* Өзбекстан чемпионы: 2012, 2014, 2019, 2020
* Өзбекстан вице-чемпионы: 2010, 2018
* Өзбекстан қола жүлдегері: 2011
* Өзбекстан кубогы: 2011, 2019
* Қытай чемпионатының қола жүлдегері: 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғootballfacts.ru сайтындағы профилі

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Бейжің Гоан ФК ойыншылары
Ислам Саидкамалович Тухтаходжаев

**Ислам Саидкамалович Тухтаходжаев** (; 30 қазан 1989 жыл; Кува, Фергана облысы, Өзбек КСР) — өзбекстандық футболшы, Қытайдың "Шэньян Урбан" клубының қорғаушысы. 2015, 2019 жылдары Азия кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### «Локомотив»

* Өзбекстан чемпионы: 2013, 2014
* Өзбекстан кубогы: 2014
* Өзбекстан суперкубогы: 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғootballdatabase.eu сайтындағы профилі

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нефтчи Ферғана ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Ташкент ФК ойыншылары
Санат:Шэньян Урбан ФК ойыншылары
Шэньян Урбан

«**Шэньян Урбан**» () — Қытайдың Шэньян қаласындағы футбол клубы, 2015 жылы 26 маусымда құрылды. Қазір Қытай екінші лигасында ойнайды. 

## Тарихы

### Атаулары

* 2015 Шэньян Сити (沈阳城市)
* 2016– Шэньян Урбан (沈阳城市)

## Атақты ойыншылары

* Ислам Тухтаходжаев

## Қызықты фактілер
2018 жылы 3 маусымда "Янбян Бэйго" клубына қарсы ойында "Шэньян Урбан" футболшысы, клубтық қазіргі президенті Чжуан И пенальтиден гол соғып, Қытай чемпионаттарында гол соққан ең қарт футболшы боп тіркелщі. Оның жасы сол жылы 44-те болатын.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://www.thecfa.cn/jlbjsnr/20170728/19108.html

Санат:Қытай футбол клубтары
Сардор Ихтиёрович Рашидов

**Сардор Ихтиёрович Рашидов** (; , , Өзбек КСР, КСРО) — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Пахтакор" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы

### Клубтық
Жызақ футболының түлегі. 2007 жылы "Курувчи" (қазіргі "Бунедкор") клубына қабылданды. "Бунедкор" сапында жеті маусым ойнап, Өзбекстан чемпионатында 22 голдың авторы атанды.

2015 жылы шілдеде Катардың "Әл-Жайш" клубына ауысты. Жаңа клубы сапында негізгі құрамға тез орнықты.

2017 жылы Біріккен Араб Әмірліктерінің "Әл-Жазира" клубымен келісім шарт жасасты.

2018 жылы Өзбекстанға оралып, "Локомотив" футболшысы атанды.

2019 жылдың басында Португалияның "Насьонал Фуншал" клубына ауысты.

Сол жылы жазда катарлық тағы бір клуб "Катар СК" клубымен келісім шарт жасасты.

### Құрама
2013 жылы 31 қазанда Өзбекстан құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 2015 жылғы Азия кубогына қатысып, Сауд Арабиясы қақпасына екі гол соқты. 

2019 жылғы Азия кубогына да қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; Бунёдкор

* Өзбекстан чемпионы (3): 2010, 2011, 2013
* Өзбекстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2007, 2012
* Өзбекстан кубогы (3): 2010, 2012, 2013
* Өзбекстан кубогының финалисі: 2014
* Өзбекстан суперкубогы: 2014
* АФК чемпиондар лигасының жартылай финалисі: 2012

; Локомотив

* Өзбекстан чемпионы (1): 2018

### Жеке

* Өзбекстандағы жыл футболшысы (№ 2): 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бунедкор ФК ойыншылары
Санат:Әл-Жаиш ФК ойыншылары
Санат:Әл-Жазира Абу-Даби ФК ойыншылары
Санат:Локомотив Ташкент ФК ойыншылары
Санат:Насьонал Фуншал ФК ойыншылары
Санат:Катар СК ойыншылары
Санат:Әл-Кувейт ФК ойыншылары
Санат:Умм-Салал ФК ойыншылары
Назар Караджаевич Байрамов

**Назар Караджаевич Байрамов** (; 4 қыркүйек 1982 жыл) — түрікменстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 

## Карьерасы
Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 2004 жылы Азия кубогына қатысты.

Түрікменстан, Қазақстан, Ресей, Украина, Әзірбайжан клубтарында доп тепті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* National-football-teams.com сайтындағы профилі

Санат:Түрікменстан футболшылары
Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Копетдаг ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Ворскла ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары
Санат:Қызылқұм ФК ойыншылары
Санат:Алтын Асыр ФК ойыншылары
Санат:Едиген ФК ойыншылары
Тарық ибн Зияд

thumb|upright|Стильденген сурет
**Тарық ибн Зияд** ( 670-719) — уестгот патшалығын жаулап алған бербер тектес араб қолбасшысы.

## Өмірбаяны
Тарықтың жеке басы туралы мәлімет өте аз. Ғалымдарда оның отбасы туралы да, қайтыс болған күні мен орны туралы да сенімді ақпарат жоқ. Оның есімі, әр түрлі нұсқаларға сәйкес, «таңғы жұлдыз», «есік қаққан», «жол» деп аударылады. Атаудың екінші бөлігі араб тілінен аударғанда «жаулап алушы, кезбе» деген мағынаны білдіруі мүмкін, бірақ бұл оның әкесінің атына байланысты ма, әлде Испанияны жаулап алғаннан кейін лақап ат ретінде берілген бе, белгісіз. Ол ислам дінін қабылдаған бербер болса керек, бірақ кейбір деректер оны парсы тектес деп санайды.

Ол қолбасшы және Танжер губернаторы ретінде Ифрикия наменгері Мұса ибн Нұсайырға (703-714) бағынышты болды. Тариф ибн Маллүктің басшылығымен марокколық мұсылмандардың уестгот аумағына алғашқы сәтті шабуылынан кейін (710 жылдың шілдесі), Тарық 711 жылдың көктемінде Пиреней түбегіне 7000-ға жуық әскермен, көбісі берберлермен басып кірді. Ол Гибралтар мүйісіне түсіп, ол содан бері оның атын алды (Жабал әл-Тарық - «Тарық тауы») және осы жерден бастап мұсылмандар Иберия түбегіне (әл-Андалуси) дейін өз билігін жая бастады.

5000 адамнан (арабтар мен берберлерден) тұратын қосымша күш келгеннен кейін, Тарық Гвадалете түбіндегі сегіз күндік шайқаста уестгот королі Родерихті жеңіп, шешуші жеңіске жетті. Ортағасырлық шежірешілер уестготтардың жеңілісін готтық ақсүйектердің бір бөлігінің сатқындығымен байланыстырғанымен, қазіргі зерттеулер бұлай емес екенін көрсетеді. Родерих шайқаста қайтыс болғаннан кейін уестготтардың қарсыласуы тез таусылды, ал Тарық Мұса ибн Нұсайырдың бұйрығына қарамастан, көп ұзамай Кордоба, Малага мен Толедоны басып алды.

712 жылы маусымда Мұса ибн Нұсайыр негізінен арабтар әскерімен (18000 адам) келді, олар көп ұзамай Медина-Сидония, Кармона және Севильяны басып алды. Тарық бұйрықтарды құрметтемегені үшін жазаланғанымен, екі қолбасшы да жаулап алуды жалғастырды және Сарагоса мен Наварраға дейін жылжыды. Алайда, көп ұзамай жаулап алынған жерлерді бөлу төңірегінде егес туды. Арабтар негізінен елдің оңтүстігінде қоныстанған болса, берберлерге солтүстік аймақтардан жер бөлді. Тарық Пиреней тауларынан өтіп, Септиманияға басып кіруге үлгермеді, өйткені ол 714 жылы өзінің жетекшісі Мұсамен бірге халиф І-нің Уәлид бұйрығымен Дамаскке шақырылды. Халиф Тарық пен Мұсаның оған жаулап алу барысы туралы хабарлағанына ашуланып, бірақ оның бұйрықтарын орындамағаны үшін оларды лауазымдарынан айырып, қудалады.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Абд әл-Хакам. Әл-Андалусты жаулап алу тарихы.
* Әл-Маккари. Испаниядағы мұсылман әулеттерінің тарихы.
* Dietrich Claude: Untersuchungen zum Untergang des Westgotenreichs (711—725). In: Historisches Jahrbuch 108, 1988, S. 329—358.
* Stephan und Nandy Ronart: Lexikon der Arabischen Welt. Artemis Verlag, 1972.
* Andre Clot: Das maurische Spanien: 800 Jahre islamische Hochkultur in Al Andalus. 2004. ISBN 3-491-96116-5.
* 

Санат:Орта ғасырлар қолбасшылары
Бегенчмухаммед Нурягдыевич Кулиев

**Бегенчмухаммед Нурягдыевич Кулиев** (; 4 сәуір 1977 жыл) — түрікменстандық футболшы, жартылай  қорғаушы. Қазақстан, Түрікменстан, Ресей, Иран чемпионаттарында ойнаған. Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 2004 жылы Азия кубогына қаттысқан.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғootballfacts.ru сайтындағы профилі

Санат:Түрікменстан футболшылары
Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Копетдаг ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Ниса ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Восток ФК ойыншылары
Санат:Небитчи ФК ойыншылары
Санат:Ашхабад ФК ойыншылары
Вохид Мухитдинович Шодиев

**Вохид Мухитдинович Шодиев** (; 9 қараша 1986 жыл, Науаи облысы, Өзбек КСР) — өзбекстандық футболшы, "Қызылқұм" клубының жартылай қорғаушысы. 2015 жылы Азия кубогына қатысқан. 

## Карьерасы
"Зарафшан" клубының түлегі. Карьерасында көптеген өзбекстандық клубтарда доп тепті. Тек 2015-16 жылдары ғана Малайзияның "Перак" клубында ойнады.  

2013 жылы қараша айында тұңғыш рет Өзбекстан құрамасы сапында ойнады. 2015 жылғы Азия кубогына қатысып, топтық кезеңде Сауд Арабиясы қақпасына бір гол соқты. 

## Жетістіктері

* Өзбекстан кубогының финалисі: 2014, 2015, 2017
* Өзбекстан суперкубогы: 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Футболшының профилі

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Уз-Донг-Жу ФК ойыншылары
Санат:Қызылқұм ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Ферғана ФК ойыншылары
Санат:Бунедкор ФК ойыншылары
Санат:Машал ФК ойыншылары
Санат:Динамо Самарқан ФК ойыншылары
Санат:Перак ФК ойыншылары
Зарафшан (футбол клубы)

**Зарафшан** — 1962-2013 жылдары КСРО және Өзбекстан чемпионаттарында ойнаған Науаи қаласындағы өзбекстандық футбол клубы. 2013 жылдың соңында қаржы тапшылығынан жабылып қалды. 

## Тарихы

### Атаулары

* 1962-1972 — «Зарафшан».
* 1973-1974 — «Согдиана».
* 1975-2009 — «Зарафшан».
* 2010 — «Зарафшан»-НЦЗ.
* 2011-2013 — «Зарафшан».

## Атақты ойыншылары

* Сергей Агаметов
* Вохид Шодиев

## Сілтемелер

* http://footballfacts.ru/clubs/36716-zarafshan-navoi

Санат:Өзбекстан футбол клубтары
Перак (футбол клубы)

**Перак** — Малайзияның Перак қаласындағы футбол клубы, 1921 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Перак" стадионында өткізеді. 2004 жылдан бері тек Малайзия суперлигасында ойнайды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Малайзия чемпионы: 2002, 2003
* Малайзия кубогы: 1926, 1931, 1957, 1967, 1970, 1998, 2000, 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* http://peraktbg.com.my/

Санат:Малайзия футбол клубтары
Уз-Донг-Жу (футбол клубы)

**«Уз-Донг-Жу»** — Өзбекстанның Әндіжан қаласындағы футол клубы, 2004 жылы құрылған. 

2008 жылы бір маусым жоғары лигада ойнады. 

## Жетістіктері

* Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2007

## Cілтемелер

* http://footballfacts.ru/clubs/485013-uzdongzhu-andizhan#tab49_485013r

Санат:Өзбекстан футбол клубтары
Владимир Караджаевич Байрамов

**Владимир Караджаевич Байрамов** (түрікм. *Wladimir Karajaýýewiç Baýramow*; 2 тамыз 1980, Ашхабад, Түрікмен КСР, КСРО) — түрікменстандық футболшы, шабуылшы. 2004 жылы Азия кубогына қатысты.

## Карьерасы
Карьерасын 1997 жылы "Копетдаг" сапында бастады. Бір жылдан соң Түрікменстан чемпионы атанды. 1999 жылы Астананың "Жеңіс" клубына ауысты. 

2000 жылы қазақстандық тағы бір клуб — "Аксес-Голден Грейнде" ойнады. Одан кейінгі маусымдарды Ресейдің түрлі клубтарында өткіздіп, Қазақстанға 2009 жылы ғана оралды. 2009 жылы "Химкиден" "Тобылға" жалға берілді. 2009 жылғы маусымда 20 гол соғып, Қазақстан чемпионатының үздік мергені атанды.

2011 жылы "Химкиден" "Қайратқа" ауысты. 

2012 жылы "Ахал" футболшысы атанды.

2013 жылы "Балкан" клубында ойнап карьерасын аяқтады.

## Жетістіктері

* Түрікменстан чемпионы: 1998
* Түрікменстан кубогы: 1997, 1999
* Қазақстан кубогының финалисі: 1999/00
* Қазақстан вице-чемпионы: 2000
* Ресей кубогы: 2003/04
* АФК перзиденті кубогы: 2013 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (National-football-teams.com)

Санат:Түрікменстан футболшылары
Санат:Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Копетдаг ФК ойыншылары
Санат:Жеңіс ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Ахмат ФК ойыншылары
Санат:Химки ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Ахал ФК ойыншылары
Санат:Небитчи ФК ойыншылары
Игорь Анатольевич Шквырин

**Игорь Анатольевич Шквырин** (; 29 сәуір 1963, Ташкент) — КСРО-лық және өзбекстандық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы сапында 1996, 2000 жылдары Азия кубогына қатысты. 1994 жылғы Азия ойындарының жеңімпазы.

## Жетістіктері

### Командалық

* КСРО чемпионы: 1988
* КСРО футбол федерациялары кубогы: 1989
* Азия ойындары: 1994
* Малайзия чемпионы: 1995
* Өзбекстан чемпионы: 1998
* Үндістан чемпионы: 2000

### Жеке

* 1 лиганың үздік мергені: (1990, 37 гол, 37 ойын)
* 1994 жылғы Азия ойындарының үздік ойыншысы
* Өзбекстан чемпионатының үздік мергені: 1998
* Үндістан чемпионатының үздік мергені: 2000

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ғootballdatabase.eu сайтындағы профилі

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Янгиер ФК ойыншылары
Санат:СКА Львов ФК ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Днипро ФК ойыншылары
Санат:Алания ФК ойыншылары
Санат:Хапоэль Тель-Авив ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Нетания ФК ойыншылары
Санат:Бней Иегуда ФК ойыншылары
Санат:Маккаби Петах-Тиква ФК ойыншылары
Санат:Өзбекстан футбол жаттықтырушылары
Санат:Қызылқұм ФК жаттықтырушылары
Санат:АТМК ФК жаттықтырушылары
Санат:Мохун Баган ФК ойыншылары
Санат:Черчилль Бразерс ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Тайынша қалалық әкімдігі

**Тайынша қалалық әкімдігі** — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамында Тайынша қаласы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 12418 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тайынша ауданы ауылдық округтері
Санат:Солтүстік Қазақстан облысы қалалық әкімдіктері
Канада күні

**Канада күні** (, ) — Канаданың ұлттық мерекесі, бүкіл мемлекет бойынша демалыс күні. Бұл мереке 1 шілде 1867 жылы Конституциялық актқа қол қойылуын тойлайды. Бұл акт Британ империясының Канада, Жаңа Шотландия және Нью-Брансуик сияқты үш отарларын "Канада" деп аталатын бір доминионға біріктірді. Бұл үш отардың одағы Канадалық конфедерация деп аталды. Кейіннен бұл конфедерацияның құрамына әр түрлі провинциялар мен отарлар қосылып, Канада есімді біріккен мемлекет құрылды. Бұл мереке алғашында "Доминион күні" (, ) деп аталған, мерекенің атауы 1982 жылы өзгертілді.

## Тойлануы
Кейде бұл мейрамды «Канаданың туылған күні» деп те атайды. Бұл атау қазіргі Канаданың аумағында орналасқан бұрынғы Британ империясының отарлары Жаңа Шотландия, Нью-Брансуик және Канада провинциясының (кейіннен 1867 Конституциялық акті бойынша Онтарио және Квебек деген екі провинцияға бөлінді) 1 шілде 1867 жылы Канада есімді бір федеративті мемлекетке бірігуін бейнелейді. 

Елдегі көптеген қауымдастықтар Канада күніне жаппай мерекелер ұйымдастырады, көбінесе парадтар, карнавалдар, фестивальдар, барбекю, әуе және теңіз қойылымдары, мерекелік отшашулар, тегін музыкалық концерттер сияқты ашық аспан астындағы мерекелер ұйымдастырады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Canada Day in the Capital Region
* History of Canada Day
* Canada Day

Санат:Канада мерекелері
Санат:Ұлттық мерекелер
Менде бір арман бар

[thumb|upright=1.1|[Мартин Лютер Кинг 1963 жылы Вашингтонда "Жұмыс және бостандық үшін" марышында түйінсөз сөйлеуде.]]
**Менде бір арман бар** () - бұл американ азаматтық құқық белсендісі Мартин Лютер Кингтің 1963 жылы 28 тамызда Вашингтонда "Жұмыс және бостандық үшін" маршында сөйлеген түйінсөзі болып, онда азаматтық және экономикалық құқықтар туралы айтады және АҚШ-тағы нәсілшілдікті, расизмді ақырластыруға шақырады. Вашингтондағы Линкольн мемориалының баспалдағында тұрып 250 000-нан астам азаматтық құқық қолдаушыларына қарата айтылған бұл сөз азаматтық құқық қозғалысының айқындаушы сәті болды және ол АҚШ тарихындағы ең танымал баяндамалардың бірі есептеледі.
## Сыртқы сілтемелер
* түпнұсқа видеосы

## Дереккөздер

Санат:АҚШ қоғамдық ұйымдары
Санат:Қара тәнділер қозғалысы
Санат:Нәсілшілдік
Санат:1963 жыл
Санат:Азаматтық құқық
Санат:Аргументтер
Санат:Баяндамалар
Уәли (лауазым)

**Уәли** — бұл ислам елдерін басқарудағы аймақтың немесе ел бөлінген басқа әкімшілік бірліктің наменгері лауазымына сәйкес келетін қызмет.

Бұл ұстаным VII ғасырдан бастап, исламдық мемлекеттік аппараттың қалыптасуының басынан бастап белгілі болды. Уәлилер жаңадан жаулап алынған жерлердегі халифалардың әкімдері болған және оларды тікелей тағайындаған. Кейіннен орталық үкіметтің әлсіреуіне байланысты уәли айтарлықтай автономия алды және олардың кейбіреулері тәуелсіз мұсылман әулеттерінің негізін қалаушылар болды.

Соңғы орта ғасырларда және жаңа дәуірде уәлилер Осман империясы аймақтарының наменгерлері (губернаторлары), ал өңірлердің өзі уәлаят деп аталды. Мысырда Мұхаммед Әли және оның мұрагерлері хедив атағын қабылдамас бұрын 1805-1866 жылдары уәли атағын қолданды.

Қазіргі уақытта аймақ әкімі атағы ретінде уәли термині бірқатар исламдық елдерде қолданылады, соның ішінде Ауғанстан, Алжир, Марокко, Оман, Тунис, Түркия және Түрікменстан.

## Әдебиет
* 

Санат:Лауазымдар
Санат:Түрік лауазымдары
Андре Алмейда

**Андре Гомиш Магальяйнш ди Алмейда** (; 10 қыркүйек 1990 жыл, Лиссабон) — португалиялық футболшы, "Бенфика" кллубының қорғаушысы. 

## Карьерасы
2013-15 жылдары Португалия Ұлттық футбол құрамасы сапында сегіз кездесуде алаңға шықты. 2014 жылы әлем чемпионатына қатысты.

"Белененсиш", "Бенфика", "Унион Лейрия" клубтарында ойнады. 2011 жылдан бері "Бенфика" ойыншысы.

## Жетістіктері

### «Бенфика»

* Португалия чемпионы (5): 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2018/19
* Португалия кубогы (2): 2013/14, 2016/17
* Лига кубогы (5): 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2015/16
* Португалия суперкубогы (4): 2014, 2016, 2017, 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (worldfootball.net сайтында)

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Белененсиш ФК ойыншылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Униан Лейрия ФК ойыншылары
Тұрхан сұлтан

**Тұрхан Қадиша сұлтан** (; 1627/1628 — 5 шілде 1683) —  Ибраһимнің әйелі (хасеки сұлтан), IV Мехметтің анасы (уәлиде сұлтан), ұлының биліктегі алғашқы жылдарында Осман империясының регенті; "қатындар сұлтанаты" дәуірінің соңғы өкілі.

## Өмірбаяны
Тұрхан Қадиша сұлтан 1627 немесе 1628 жылдары дүниеге келген, туған есімі - Надя, шығу тегі - орыс. Басқа деректер бойынша ол қазіргі Украина территориясында дүниеге келген. Татарлардың шабуылы кезінде тұтқынға алынып, құлдыққа сатылды. Шамамен 12-14 жасында Тұрхан  Қырым ханының Ибраһимнің анасы Көсем сұлтанға сыйы ретінде Топқапы сарайына жеткізілді. Энтони Алдерсонның сөзі бойынша, Тұрхан сұлтанның 1689 жылдың қаңтарында қайтыс болған ағасы - Юсуф аға болған, алайда, оның Ыстанбұлға қалай келгені белгісіз.

Көсем қызды гаремде жақсы болашақ күтіп тұр деп санап, оны тәрбиелеу үшін кіші қызы Әтике сұлтанның сарайына жібереді. Ол Әтике сарайында жақсы білім алып, Топқапыға қайтады. Өзінің сұлулығы мен ақылымен ерекшеленген Тұрхан Ибраһимнің жүрегін тез жаулап алып, хасеки титулын алады. 1642 жылдың 2 қаңтарында Тұрхан Қадиша өзінің үлкен ұлын, болашақ сұлтан IV Мехметті туды. Тұрхан мен Ибраһимнің тағы екі қызы - Гауһархан сұлтан мен Әтике сұлтан болды. Екінші ұлы Ахметтің сәби кезінде қайтыс болғанынан кейін, ол сұлтанға ықпалын жоғалтты.

Ибраһимнің психикалық жағдайымен бірге мемлекеттің жағдайы нашарлайды. 1648 жылы сарайдағылар  мен сұлтан анасы оны дереу тақтан құлату керек деген шешімге келеді. Тұрханның 6 жасар ұлы Мехмет сұлтан атанады. Баланың әжесі Көсем сұлтан билікті өз қолына алады. 

1651 жылы Тұрхан сұлтан янычарлардың Көсемнің келісімі бойынша IV Мехметті улап, таққа оның басқа немересі II Сүлейменді отырғызғысы келгенін білді. Бұл ақпаратты Тұрханға уәлиде сұлтан қызметшілерінің бірі - Мелеки қатын жеткізді. 2 қыркүйекте Көсем сұлтан Тұрхан сұлтан жақтастарымен өлтірілді. 

Тұрхан өзінің бас бәсекелесінің өлімінен кейін биліктен барлық бас уәзірлерді аластатты. Абаза Сиявуш паша бас уәзір, Абусаид эфенди шейх әл-ислам атанды. Тұрхан мемлекетті баласымен бірге басқарды: осының арқасында жас сұлтан қажет тәжірибені жинай алды. 

Сол кездері жүргізілген соғыстар үлкен қаражат талап етті. Уәзірлер бірінен кейін бірі ауысып отырды, Тұрхан билігін жоғалта бастады. Янычарлар бастаған бүлік кезінде Көсем сұлтанды сатқан Мелеки қатын өлтірілді.

Мемлекет ісін бас уәзір реттегесін, Тұрхан құрылыс және қайырымдылықпен айналысты.

## Өнерде
*  «Махпейкер» фильмі (2010 жылы, Тұрхан сұлтан рөлінде — Башак Парлак)
*  «Ғаламат ғасыр: Көсем дәуірі» телехикаясы (2015 жылы, Тұрхан сұлтан рөлінде — Ханде Догандемир)

Санат:Осман сұлтандарының жұбайлары
Санат:Уәлиде сұлтандар
Ювентус (стадион)

**Ювентус стадионы** — Италияның Турин қаласындағы футбол аренасы, 2009 жылы іргетасы құйылып, 2011 жылы  8 қыркүйекте ашылу салтанаты болды. "Ювентус" клубы өз алаңындағы ойындарын осында өткізеді.

2014 жылы УЕФА Еуропа лигасының финалы өтіп, "Бенфика" және "Севилья" клубтары кездесті. 

Бұрынғы "Делле Альпи" стадионының орнына салынған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ресми сайты

Санат:СтадиондарСанат:Италия стадиондарыСанат:Ювентус ФК
Санат:Италия футбол стадиондары
Родриго Морено Машадо

**Родриго Морено Машадо (Мачадо)** (; ; 6 наурыз 1991, ) — бразилиялық және испаниялық футболшы, "Лидс Юнайтед" клубының шабуылшысы. Немере туысы Тьяго Алькантара да футболшы.

## Карьерасы
Родрига Рие-до-Жанейрода дүниеге келген. 11 жасында "Фламенго" клубының академиясына қабылданды. 2003 жылдан кейін бірнеше испандық клубтың академиясынан өтті. 
2009 жылы "Реал" академиясына ауысты. 2010 жылы "Реал С" клубы сапында кәсіпқой карьерасын бастаған соң Испания азаматтығын алды. 

2010 жылы "Бенфикаға" ауысып, бес маусым ойнаса, соның екі маусымын "Болтон Уондерерс" пен "Валенсия" сапында арендада өткізді. 2015 жылы "Валения" футболшыны түпкілікті сатып алды.

2014 жылы Испания құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Топтық кезеңдегі үш кездесуге қатысты.

Сол жылы күзде УЕФА Ұлттар лигасына да қатысты.

2020 жылы араға 17 маусым салып ағылшын премьер лигасына оралған "Лидске" ауысты.

## Жетістіктері

; «Бенфика»

* Португалия чемпионы: 2013/14
* Лига кубогы: 2011/12, 2013/14
* Португалия кубогы: 2013/14

; «Валенсия»

* Испания кубогы: 2018/19

## Дереккөздер
 
## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Мадрид Кастилья ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Валенсия ФК ойыншылары
Санат:Лидс Юнайтед ФК ойыншылары
Рубен Аморим

**Рубен Филипе Маркеш Аморим** (; 27 қаңтар 1985 жыл, ) — футбол бапкері, 2003-2016 жылдары ойнаған португалиялық футболшы, қорғаушы болып өнер көрсетті. "Манчестер Юнайтед" клубының бас бапкері. Екі дүркін Португалия чемпионы. 

2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 

## Жетістіктері

### Бенфика

* Португалия чемпионы: 2009/10, 2013/14
* Португалия кубогы: 2013/14
* Лига кубогы: 2008/09, 2009/10, 2012/13, 2013/14
* Португалия суперкубогы: 2014

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Тransfermarkt

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Белененсиш ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Португалия футбол жаттықтырушылары
Санат:Брага ФК жаттықтырушылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК жаттықтырушылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК жаттықтырушылары
Алтай (ерлер волейбол клубы)

**«Алтай»** — Қазақстанның Ұлттық лигасында ойнайтын Өскеменнің ерлер волейбол командасы.

## Тарихы
Команда 2004 жылы Өскемен қаласындағы №4 БЖСМ негізінде құрылды және ұйымдастырылды. 2005 жылдың қараша айында Шығыс Қазақстан облыстық әкімдігінің шешімімен «Өскемен қаласының волейбол клубы» ашылды.

2015-2016 маусым Алтай үшін бұл Ұлттық лигадағы жетінші маусым. Алты жыл бойы өнер көрсеткен команда үш рет ҚР Кубогының қола жүлдегері (2009, 2011 және 2014 жылдары) және екі рет ҚР Чемпионатының қола жүлдегері атанды (2011 және 2012 ж.).

## Жетістіктері
* Қазақстан чемпионаты (2) — 2011, 2012
* Қазақстан кубогы (3) — 2009, 2011, 2014

## Құрамы

## Тағы қараңыз
* Алтай (әйелдер волейбол клубы)
* Алтай (волейбол клубы)

## Сілтеме
* Команданың ресми сайты 

Санат:Қазақстан волейбол клубтары
Санат:Өскемендегі спорт
Санат:Алфавит бойынша волейбол клубтары
Санат:2004 жылы құрылған волейбол клубтары
Миралем Сулеймани

**Миралем Сулеймани** (; 5 желтоқсан 1988 жыл, ) — сербиялық футболшы, "Янг Бойз" клубының жартылай қорғаушысы. Сербия Ұлттық футбол құрамасы сапында ойнаған.  

## Жетістіктері

### Командалық

; «Аякс»

* Нидерланд чемпионы (3): 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Нидерланд вице-чемпионы: 2009/10
* Нидерланд кубогы: 2009/10

; «Бенфика»

* Португалия чемпионы: 2013/14
* Португалия кубогы: 2013/14
* Лига кубогы: 2013/14

; «Янг Бойз»

* Швейцария чемпионы: 2017/18
* Швейцария вице-чемпионы (2): 2015/16, 2016/17

### Жеке

* Нидерланд чемпионатындағы жыл таланты («Херенвен»): 2007/08 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Сербия және Черногория футболшылары
Санат:Сербия футболшылары
Санат:Партизан Белград ФК ойыншылары
Санат:Херенвен ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Янг Бойз ФК ойыншылары
Санат:Сербия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Иван Кавалейру

**Иван Рикарду Невеш Абреу Кавалейру** (; 18 қазан 1993 жыл, Вила-Франка-ди-Шира, Португалия) — португалиялық футболшы, "Фулхэм" клубының жартылай қорғаушысы.

2014 жылы Португалия Ұлттық футбол құрамасы сапында екі кездесу өткізді.

## Жетістіктері

### Командалық
«Бенфика»

* Португалия чемпионы — 2013/14
* Португалия кубогы — 2013/2014

### Халықаралық
Португалия-20

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері — 2015

## Дереккөздер
 
## Сілтемелер

* Профилі (footballdatabase.eu сайтында)

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Фулхэм ФК ойыншылары
Тастан Башпанов

**Тастан Башпанов** (1884 - 1972) — Гурьев облысы Новобогат ауданы Молотов атындағы колхозының жылқы шаруашылығының меңгерушісі. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Еңбек жолын балық аулау кәсіпшілігінде бастап, Қазан революциясы кезінде қара жұмысшы, кейіннен мал шаруашылығы саласындағы серіктестіктердің мүшесі, Чапаев атындағы кеңшардың жылқышысы. 

1930-1957. Гурьев облысы Новобогат ауданы Молотов атындағы колхозының жылқы шаруашылығы фермасының меңгерушісі.

Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округі әкімінің 2016 жылғы 7 желтоқсандағы шешімімен Тұщықұдық ауылындағы көшеге "Тастан Башпанов" есімі берілді".

## Марапаттары мен атақтары

* КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағы,
* Ленин ордені
* "Орақ пен Балға" алтын медалі

## Дереккөздер
Ясухито Эндо

**Ясухито Эндо** (28 қаңтар 1980 жыл, ) — жапониялық футболшы, "Гамба Осака" клубының жартылай қорғаушысы. 2006, 2010, 2014 жылдары әлем чемпионатына, 2004, 2007, 2011, 2015 жылдары Азия кубогына қатысты. Ұлттық құрама сапында 152 ойын өткізген, ол әзірше рекордтық көрсеткіш.

## Жетістіктері

### Клубтық
Гамба Осака

* Жапония чемпионы: 2005, 2014
* Джей лига кубогы: 2007, 2014
* Жапония суперкубогы: 2007
* АФК чемпиондар лигасы: 2008
* Император кубогы: 2008, 2009, 2014

Жапония

* Жастар арасындағы әлем чемпионатының финалисі: 1999
* Азия чемпионы: 2004, 2011

### Жеке

* Жапониядағы жыл футболшысы: 2008
* Джей лиганың символикалық құрамы (11): 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014
* Азиядағы жыл футболшысы: 2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Soccerway.com сайтындағы профилі

Санат:Жапония футболшылары
Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гамба Осака ФК ойыншылары
Санат:Джубило Ивата ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Айтан Исмағұлов

**Тастан Башпанов** (1884 - 1972) — Гурьев облысы Новобогат ауданы Карл Маркс атындағы колхозының жылқы шаруашылығының меңгерушісі. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Еңбек жолын Айбас аудандағы “Карл Маркс” атындағы ұжымшарда жылқышы болып бастап, ұйымдастыру шеберлігімен танылған. Кейіннен бөлім меңгерушісі болып, Отанына адал қызмет етті.

## Марапаттары мен атақтары
1945 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округі әкімінің 2016 жылғы 7 желтоқсандағы шешімімен Тұщықұдық ауылындағы көшеге "Айтан Исмағұлов" есімі берілді".

## Дереккөздер
Қапизолла Кәрімов

**Қапизолла Кәрімов** (1928 - 1985) — Гурьев облысы Новобогат ауданы Чкалов атындағы колхозының аға табыншысы. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Гурьев ауыл шаруашылығы техникумын сырттай бітірген. Еңбек жолын Чкалов атындағы ұжымшарда жылқышы болып бастап, құлын алудың шебері атанды. Ұлы Отан соғысы жылдарында майданға сәйгүліктер дайындаған үшін мемлекеттің ең жоғарғы марапатына ие болды.

Кейіннен Чапаев атындағы кеңшардың ферма басқарушысы, қойма меңгерушісі қызметтерің атқарды.

## Марапаттары мен атақтары
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округі әкімінің 2016 жылғы 7 желтоқсандағы шешімімен Тұщықұдық ауылындағы көшеге "Қапизолла Кәрімов" есімі берілді".

## Дереккөздер
Тайыр Нысанов

**Тайыр Нысанов** (1898 - 1956) — Гурьев облысы Новобогат ауданы "Қарабатыр" колхозының жылқы шаруашылығының меңгерушісі. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Балықшылықтан еңбек жолын бастап, Теніз аудандағы “Жас буын” ұжымшарында еңбек етті. 

1930 жылдан бастап Новобогат аудандағы Забурын ауылдық кеңесінің хатшысы. 

1942 жылдан бастап соғыс жылдарында “Қара батыр” ұжымшарының ірі қара фермаларын басқарған.

## Марапаттары мен атақтары
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

Атырау қалалық әкімиятының 2009 жылғы 1 желтоқсандағы және Атырау қалалық мәслихатының 2010 жылғы 3 ақпандағы шешімімен Атырау қаласында көшеге "Тайыр Нысанов" есімі берілді".

## Дереккөздер
Жетісу (волейбол клубы)

thumb|right|250px|Жетісу волейбол клубының эмблемасы

**«Жетісу»** — Қазақстанның ұлттық лигасында ойнайтын Талдықорған қаласының әйелдер волейбол клубы.

## Тарихы
Ол 2001 жылы Алматы облысы әкімінің орынбасары, қазіргі кезде Алматы облысының әкімі Амандық Баталовтың бастамасымен құрылды.

## Жетістіктері

* Қазақстан чемпионы (8) — 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2020  Қазақстан Республикасы Спартокиада жеңімпазы (1) — 2011
* Клубтар арасындағы Азия чемпионатының күміс жүлдегері (2) — 2010, 2013  Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (6) — 2005, 2006, 2007, 2016, 2018, 2019
* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1) — 2017  Клубтар арасындағы Азия чемпионатының қола жүлдегері (2) — 2011, 2014
* Қазақстан Кубогының иегері (8) — 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014
* Қазақстан Суперкубогының иегері (3) - 2015, 2018, 2019
* «Вьетнам ТВ кубогының» иегері
* «Тайланд ханшайымдары кубогы» иегері

## 2019/2020 маусым
### Құрамы

### Жетісу-2

## Сілтеме
* Клуб профилі  Қазақстан Республикасы волейбол Федерациясының сайтында
*Инстаграмдағы ресми парақшасы
* Фейсбуктегі ресми парақшасы
*ВКонтактедегі ресми парақшасы

Санат:Қазақстан волейбол клубтары
Санат:Алфавит бойынша волейбол клубтары
Санат:2001 жылы құрылған волейбол клубтары
Қазақстан ұлттық баскетбол құрамасы

**Қазақстан баскетбол ерлер құрамасы** — халықаралық жарыстарда Қазақстанның намысын қорғайтын құрама. 1992 жылдан бері түрлі халықаралық турнирлерге қатысып келеді. Әзірше Баскетболдан әлем чемпионатының финалдық кезеңіне жолдама алған жоқ.

## Нәтижелері

### [[Олимпиада ойындары]]
Әзірше Олимпиада ойындарының іріктеулерінен өткен жоқ

### [[Баскетболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]
Әзірше әлем чемпионаттарының іріктеулерінен өткен жоқ.

### [[Баскетболдан Азия кубогы|Азия кубогы]]

* 1993 — қатыспады
* 1995 — *5-орын*
* 1997 — *13-орын*
* 1999 — шеттетілді
* 2001 — қатыспады
* 2003 — *7-орын*
* 2005 — *10-орын*
* 2007 — *4-орын*
* 2009 — *9-орын*
* 2011 — қатыспады
* 2013 — *8-орын*
* 2015 — *11-орын*
* 2017 — *16-орын*
* 2022 — *15-орын*

### [[Азия ойындары]]

* 1994 — *5 орын*
* 1998 — *4 орын*
* 2002 — *3 орын*
* 2006 — *7 орын*
* 2010 — іріктеу
* 2014 — *4 орын*
* 2018 — *13 орын*
* 2022 — *10 орын*

## Құрамасы

Бас бапкер: Олег Киселев  

## Сілтемелер

* http://www.asia-basket.com/Kazakhstan/basketball-National-Team.asp
* http://www.nbf.kz

Санат:Баскетболдан ерлер құрамалары
Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары
Волейболдан ерлер арасындағы Қазақстан чемпионаты

**Волейболдан ерлер арасындағы Қазақстан чемпионаты** — волейболдан Қазақстан ерлер командаларының жыл сайынғы жарысы. 1992/93 маусымнан бастап өткізіліп келеді.

Жарыстар үш дивизионда - Ұлттық лига және «А» және «В» жоғарғы лигаларында өтеді.
## Жарыс формуласы
2018/19 маусымында Ұлттық лигадағы чемпионат екі кезеңді қамтыды - алдын ала және плей-офф кезеңі. Алдын ала кезеңде командалар 4 турдан ойнады. Үздік төртеуі плей-оффтың жартылай финалына өтіп, содан кейін екі финалисті анықтауы керек еді. COVID-19 пандемиясы салдарынан чемпионат мерзімінен бұрын аяқталды. Нәтижелер турнир тоқтатылған сәтте шығарылады. «Буревестник-Алматы» чемпион деп жарияланды. 2-орынды «Атырау», 3-орынды «Динамо-Тараз» иеленді.

3: 0 және 3: 1 есебімен жеңіске жету үшін командалар әрқайсысына 3 ұпайдан, 3:2 есебімен жеңгені үшін 2 ұпай, 2:3 есебімен жеңілгені үшін 1 ұпай алады, 0:3 және 1:3 есебімен жеңілгендерге ұпай берілмейді.

2019/20 Ұлттық лигасында 7 команда ойнады: «Буревестник-Алматы» (Алматы), «Атырау», «Динамо-Тараз» (Тараз), «Маңғыстау» (Ақтау), «Алтай» (Өскемен), «Есіл» (Петропавл), «Павлодар».

## Чемпиондар
* 1993 «Азамат» Алматы
* 1994 «Азамат» Алматы
* 1995 «Болат» Теміртау
* 1996 ЦСКА-«Азамат» Алматы
* 1997 ЦСКА Алматы
* 1998 «Жайық» Орал
* 1999 ЦСКА Алматы
* 2000 ЦСКА Алматы
* 2001 ЦСКА Алматы
* 2002 «Конденсат» Орал
* 2003 «Атырау»
* 2004 «Атырау»
* 2005 «Рахат»-ЦСКА Алматы
* 2006 «Рахат» Алматы
* 2007 «Рахат» Алматы
* 2008 «Алматы»
* 2009 «Алматы»
* 2010 «Алматы»
* 2011 «Алматы»
* 2012 «Алматы»
* 2013 «Алматы»
* 2014 «Конденсат-Жайықмұнай» Орал
* 2015 «Тараз»
* 2016 «Алтай» Өскемен
* 2017 «Алтай» Өскемен
* 2018 «Сарматтар-Атырау» Атырау
* 2019 «ТНК-Казхром» Хромтау
* 2020 «Буревестник-Алматы» Алматы

## Тағы қараңыз
* Волейболдан әйелдер арасындағы Қазақстан чемпионаты

## Сілтеме
* Қазақстан Республикасының волейбол федерациясы

Санат:Қазақстан волейболы
Санат:Волейболдан ерлер арасындағы Қазақстан чемпионаты