open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сұлтанғали Садырбаев

нобай|оңға|Садырбаев Сұлтанғали
**Садырбаев Сұлтанғали** (1931 жылдың 15 тамызында Алматы облысы   Жамбыл ауданы Қарақыстақ ауылы) — ғалым, филология  ғылымдарының докторы (1994), профессор (1996). 1955 жылы ҚазМУ-ді, 1962 жылы Қазақстан ғылым академиясының Әдебиет жөне өнер институтының аспирантурасын бітірген. 1955-57 жылдары еңбек жолын орта мектептің мұғалімі ретінде бастаған. 1958-59 жылдары *“Лениншіл жас”*  газетінің өдеби қызметкері болып істеді. 1962 жылдан ҚазМУ-де оқытушы-профессор. Қазір осындағы “*Қазақ фольклористикасы*” ғылыми-зерттеу лабораториясының жетекшісі. Садырбаевтың ғылыми еңбектері қазақ фольклорының эстетикасы мен этнографиялық  сипатын, шешендік өнерді, қазақ-қырғыз этностарының тарихи негіздерін зерттеуге арналған. 
## Еңбектері
Ол “*Фольклор жөне эстетика*” (1976), “*Қазақ халқының ауыз әдебиеті*” (1977), “*Қазақ халық әдебиеті*” (1990), “Х*алық әдебиетінің тарихи негіздері”* (1992), “*Жамбыл жөне фольклор*” (1996), “*Фольклор жөне публицистика*” (2002) атты оқулықтар мен монографиялардың авторы.  Анасы Мәстүраның өнегесімен Сүйінбай өлеңдерін жинау, зерттеп, жариялау ісіне үлкен үлес қосты. 1982-96 жылдары Ж. Жабаевтың академиялық толық жинағын шығарды. Мұрын жыраудың “*Қырымның 40 батыры*” жыры туралы монография жазды. “*Сөздің пірі — Сүйінбай”, “Жамбьіл: адамзаттың ұлы жыршысы”, “Қарасай батыр” және “Қыз ұзату”* деректі телефильмдердің авторы.

## Марапаттары
2003 жылы Садырбаевқа “*ҚР-ның ғылымын дамытуға сіңірген ерекше еңбегі үшін*” ғылыми атағы берілді. Садырбаев Сұлтанғали Жамбыл ауданының және Форт-Шевченко қаласының "*Құрметті азаматы"*.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бальбоа (кратер)

**Бальбоа кратері** () Айдың көрінетін жағындағы кратер. Аты 1964 жылы испаниялық конкистадоры Васко Нуньес де Бальбоаның  (1475 — 1519) құрметіне берілген. Нектар немесе Нектрға деінгі кезенде қалыптасқан.

## Кратер сипаттамасы
Ең жақын көрші кратері -  оңтүстік-батыс жағында жабысып тұрған Дальтон кратері. Шығысында Боран мұхиты тұр . 

* Кратер диаметрі 69,19 км, 
* тереңдігі 2,14 км.
* Кратер орталығының селенографиялық  координаты - , 

350px

## Дереккөздер


Санат:Астрономия
Санат:Ай
Сан-Диего

left|250px|thumb|Түнгі көрініс
**Сан-Дие́го** () — АҚШ-ының оңтүстік-батысында орналасқан қала.Калифорния штатындағы Сан-Диего округінің әкімшілік орталығы.Мексика мен АҚШ шекарасының маңында, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан.

Сан-Диего елдегі 8-ші, ал Калифорния штатындағы 2-ші ірі қаласы.2014 жылға сәйкес, қаланың халық саны 1,345,895 адам, маңындағы орналасқан елді мекендермен-2,9 миллион адам.Сан-Диего-өркендеуіш қала.2006 жылы Money Magazine журналының "өмір сүру үшін ең жақсы" рейтингінде қала 5 орынды иемденді.

Жылдық орташа температурасы  — 17,6 °C.
Желдің орташа жылдамдығы — 2,7 м/с.
Ауа ылғалдылығы— 71 %.

## Халқы
2014 жылы қаланың халық саны 1,345,895

Этностық құрамы:
* 58,9 % — ақтар
* 28,8 % — латиноамерикандықтар
* 15,9 % — азиаттар
* 6,7 % — афроамерикандықтар
* 0,6 % — үндістер
* 12,3 % — басқалары

## Бауырлас қалалары

*  Алкала-де-Энарес, Испания
*  Варшава, Польша
*  Владивосток, Ресей Федерациясы
*  Джелалабад, Афганистан
*  Иокогама, Жапония
*  Кавите, Филиппиндер
*  Кампинас, Бразилия
*  Леон, Мексика
*  Перт, Аустралия
*  Тайчжун, Тайвань
*  Тема, Гана
*  Тихуана, Мексика
*  Чонджу, Оңтүстік Корея
*  Эдинбург, Шотландия, Ұлыбритания
*  Яньтай, Қытай

## Дереккөздер


Санат:Сан-Диего
Санат:Калифорния қалалары
Бальбоа (Леон)

thumb|left|200px|Бальбоа (Леон)
**Бальбоа (Леон)** () — Испаниядағы елді мекен және муниципалитет, Кастилия Автономдық бірлестігіндегі Леон провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Эль-Бьерсо ауданына (комаркасы) кіреді. Тұрғыны 398 адам (2010 жыл).

## Сыртқы сілтемелер
* Web del ayuntamiento 
* Balboa en la Diputación de León 
* Castillo de Balboa 

Санат:Леон муниципалитеттері
Қызылша сиреткіш

**Қызылша сиреткіш**— қызылша қатарын сиретіп, тойырағын қопсытып, арам шөп отайтын машина. Қызылша көктеп шығудан 3—4 кун бұрын егістікті тырмалайды. Ол арам шөптің қаулап өсуін кемітеді. Қызыл-ша алғашқы екі жапырағын салғанда Т-38М және «Беларусь» тракторына агрегатталған УСМП-5,4 Қызылша сиреткішпен си-ретіледі. Қазақстанда көп қолданыла-тын ППС-6 Қызылша сиреткіші Т-28, ДТ-24 және «Беларусь» тракторына агрегаттала-ды. Ені 3,6 м, жұмыс онімділігі сағатына 2,9 га. Қызылша сиреткішті тракторист басқа-рады.

## Дереккөздер
Бальбоа (ақша)

**Бальбоа** —  Панама Республикасының ақшасы, АҚШ долларымен қатар жүреді. 1 бальбоа 100  сентесимоға тең.

1904 жылы еңгізілген. Атын испания конкистадоры Васко Нуньеса де Бальбоаның құрметіне атаған. 1934 жылға дейін бальбоа  1, 5048 г таза алынға тең болған. Бұл көрсеткіш АҚШ долларынан артық еді (АҚШ доллары 1, 50463 г таза алтынға тең еді), бірақ шын мәнінде 1 бальбоа 1 АҚШ долларына тең болған.1934 жылдан бастап  ресми түрінде АҚШ долларымен қарым-қатынасы 1:1 болып есептелді.

## Мәнеттері және банкноттары
Айналымда  2, 1, 1/2, 1/4, 1/10 бальбоаға тең мәнеттер, 5 және 1 сентесимо бар. Және есетелік мәнеттер, құны  500, 200, 100, 75, 50, 20, 10, 5 және 1 бальбоаға тең болып шығарылған.
 
1941 жылы 20, 10, 5 және 1 бальбоаға тең банкноттар шығарылған, бірақ олар шамалы уақыттан кейін алынып, қайтадан АҚШ долларлар заңды төлем ретінде қабылданған 

## Сыртқы сілтемелер
* Обиходные монеты Панамы 

## Дереккөздер


Санат:Ақша
Қызыл шұбар шымшық

**Қызыл шұбар шымшық**— шымшық туқымдасына жататын құс. Дене тұрқы 15—19 см, салм. 30—35 г, тортайдан үлкенірек. Басы, қанаты, құйрығы қара, арқасы ақшыл сұр, жемсауы, бауыры қызыл (ұрғашыларының бауыры ақшыл сұр) түсті. Қызыл шұбар шымшық Еуропа мен Азияда,Кавказда, көбіне қылқан жапырақты орманды жерлерде таралған. Май — июньде ағаш басына үя жасап,__4—7 жүмыртқа салалады 13-15 күн басын, балапан шыға-рады. Қызыл шұбар шымшық көбіне өсімдік жапыра-ғы, оүршігі, еркені, гүлі, түқымы жә-не сирек те болса насекомдармен қо-ректенеді. Жақсы сайраптын құс.

## Дереккөздер
Қырғыз-қайсақ

**Қырғыз-қайсақ**— Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде қазақ халқының бұрмаланған аты. Қазақстанның Ресейге қосылған кезінен бастап қазан төңкерісіне дейінгі патша өкіметінің ресми құжаттарында қазақ халқының шын аты бұрмаланып, оған көршілес қырғыз халқының аты беріле салған. Осыған сәйкес, қазақтар туралы орыс тілінде басылып шыққан бұрынғы тарихи-этнографиялық шығармалардың біразында қазақ халқының тарихи шын аты жол-жөнекей көрсетілгенімен, қазан төңкерісіне дейінгі жалпы әдебиетте, тарихи жазбаларда, құжаттарда «Қырғыз-қайсақ» немесе «қырғыз» деген атау қалыптасқан. Тек 1925 жылдың 15-19 сәуір аралығында өткен ҚАССР Советтерінің 5-съезі қазақ халқының шын атын «қазақтар» деген атауды қалпына келтірді. Съезд шешімдерінің орысша мәтінінде «казаки», «Казакстан» деп жазылғандықтан кейінірек ҚАССР Орталық Атқару Комитеті Президиумының 1936 ж. 9 ақпанындағы қаулусы бойынша орыс тілі үшін неғұрлым дәлірек «казахи», «Казахстан» деген атау қабылданды.

## Дереккөздер
Қажытай Шалабаев

## Қажытай Шалабаев
Қажытай Шалабаев 01.06.1922 ж.Семей қаласында туған.Ұшқыш 3 жыл Отан соғысының ұшқышы болып,  50 жыл еңбек еткен ардагер.
Бала жасынан кеме жөндеу зауытында еңбек етті. 7 жылдық мектептi бiтiріп, осы зауыт жанындағы 6 айлық ФЗО (фабрично-заводское обучение) мектебiнен темiршебер (слесарь) мамандығын алады. Семейдегi терi өңдеу комбинатында  жұмыс iстеген. Кәсiбi- терi сұрыптаушы. 18 жасында Қажытай әскери комиссариатқа барып, Ақтөбе қаласындағы Азаматтық әуе флотының ұшқыштарын даярлайтын училищеге жолдама алды. 2 жылдық оқу орны әскери ұшқыштарды дайындайтын жедел оқыту-үйрету курсына дайындық кезінде Ұлы Отан соғысы басталып кеттi.Қажытаймен бiрге 4 жiгiт Армавирдегi әскери жойғыш (истребитель) ұшқыштарды даярлайтын 1 жылдық мектепке жiберiлдi.Бұл мектепте Пе-2 ұшағын игеруге дайындалып, 1942 жылдың басында майданға кеттi де,Ленинград және Балтық майданында жауды жаншыған 284-шi әуе дивизиясының 701-шi әуе полкiне келді.Қазақ даласының батыры Қажымұқан Мұңайтпасов өнерімен тапқан қаржысына ұшақ алып,оған Амангелді Имановтың атын  беріп, 1945 жылы қан майданға жібереді. Бұл ұшақ 1945 жылы 1-ші Беларус майданындағы  284-ші авиация, 701-ші түнгі бомбардировщиктер авиаполкінің құрамындағы  семейлік ұшқыш  Қажытай Шалабаевқа беріледі. Осы ұшақпен 120-дан астам жауынгерлік тапсырманы орындады. Әскери әуе күштерімен бірге 1945 жылы 24 маусымда Мәскеудегі Жеңіс парадына қатысады. Қажытай Шалабаев 1944 жылы 355 ұшылым, 1945 жылы жасалған 136 ұшырылымға қатысады.  1944 жылы 20 қыркүйекте  "Қызыл Жұлдыз" орденi, "аға лейтенант" шенi берiлдi."Ұлы Отан соғысының I-шi және II-шi дәрежелi" ордендерiмен, бiрнеше медальдармен марапатталады.08.05.2003 жылы 2003 жылы қайтыс болған.

=Сілтемелер=

#ҚАЖЫМҰҚАН МЕН ҚАЖЫТАЙ ҰШҚЫШ
#Қазақ спортының қаһармандары 
#Жауға қарсы ұшақ жасатқан Кенішбай ақын неге ескерілмей келеді?  
# Күш атасы — Қажымұқан
Санат:Ұлы Отан соғысы 
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Бессаусақ қарашағыр

**Бессаусақ қарашағыр** немесе **Қара Ажырақ** (→**Қара Ажырық**) () – астық тұқымдасының қарашағыр туысына жататын өсімдік. Төселе жайылып өсетін ұзын тамыр сабақты көп жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты

Сабағы тік, биіктігі 8 – 50 см, жер астындағы жатаған өркені шым түзеді. Жапырағы қандауыр пішіндес, түкті немесе тықыр. Гүлшоғыры 3 – 7 масақты шоғырланған бұтақша. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, қыркүйекте тұқымы піседі. Қара Ажырақ – суғармалы егістіктің арамшөбі. Күрес шаралары: ауыспалы егіс жерді сыдыра жырту, күзде терең айдау. Алаңдарды шымдандыру үшін егіледі. 

## Таралуы
Қарашағырдың тропиктік, субтропиктік және қоңыржай климаттық белдеулерде өсетін 10-ға жуық түрі өседі. Қазақстанда бессаусақ қарашағыр көп тараған. Шөптесін өскен тау беткейлерінде, шалғындарда, өзен жайылымдарында, тыңайған егіндіктерде, жол бойында өседі және бау-бақша мен егістік жерлерде арамшөп ретінде кездеседі.

## Шаруашылықтағы қолданысы
* Жайылымдарда малдың құнарлы азығы.
* Көгалдандыру, аэродромдар мен спорт алаңдарына шым төсеу үшін қолданылады.
*  Топырақ эрозиясымен күресуде пайдаланылатын ең басты өсімдік. 

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Масақты қарғашөп

**Масақты қарғашөп** () - сарғалдақтар тұқымдасы, қарғашөп туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|200px|Масақты қарғашөп: 1- гүлі, 2 - жемісі

* Биіктігі 40-70 см.
* Тамыр сабағы жуан, көп тармақты.
* Сабағы тықыр немесе жоғарғы жағы аздап түкті, түп жағында қоңырқай түсті жапырақ сағақтарының орны сақталған.
* Жапырағы үш салалы, сопақ, аздап үшкір немесе домалақ, кейде жүрек тәрізді, жиегі ара тісті немесе тілімделген.
* Ақ түсті ұсақ гүлдері қысқа сопақша келген гүлшоғырына топтасқан. Жеміс берген кезде пішіні ұлғаяды. Тостаған жапырақшалары жіңішке, жасыл немесе қызғылт, ерте түсіп қалады. Шірнелік күлтелері ақ, ұшы домалақ, ұзындығы 2 мм. Аталығы ақ, шірнелік күлтелерінен екі есе ұзын.
* Жемісі - шар тәрізді, сырты жылтыр қара жидек. Мамыр-маусым айларында гүлдейді.

## Өсетін орны мен таралуы
Қарғашөптің 10 түрі бар. Түрлері Солтүстік Еуропада, Кавказда, Батыс Сібірде, Моңғолияда, Қытайда, Жапонияда, Солтүстік Америкада кездеседі. Қазақстанда 2 түрі масақты қарғашөп және қызыл жемісті қарға шөп  Алтай тауларында, Жалпы Сырт сілемдерінде, Семей орманында, Каспий маңы ойпатында өседі. Екеуі де улы өсімдік.

## Емдік қасиеті
Емдік мақсатта халық медицинасында тамырынан жасалынған тұнбаны ревматизм, бақшаңкөз (базедова ауруы), демікпе, безгек ауруларына тыныштандыру үшін, жапырағын бас, соз ауруларына, қан тоқтатуға қолданады. Улы өсімдік болғандықтан оның сөлі дене терісін күйдіреді, тамыры дем алу жүйесін бұзады, жемісі құлақ естуіне кері әсер етеді.

## Шаруашылықтағы қолданысы
* Жемісінен қара бояу алады.
* Саябақтарда, көшелерде сәндік үшін өсіреді. 

## Тағы қараңыз
* Дәрілік өсімдіктер

## Дереккөздер


Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер 
Санат:Қазақстан флорасы
Гаэль Монфис

Гаэль Себастьян Монфис ( 1986 жылдың 1 қаңтар  айында Франция, [Бобиньи]да дүниеге келген) – франциялық кәсіби [теннисшы, әлемдегі  экс-7-ші ракетка.

## Жетістіктері
* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің  1  дүркін жартылай финалисты  ( Роллан Гаррос-2008). 
* Жеке сында Үлкен шлем турнирінің  1  дүркін 1/4 финалисты ( US Open- 2010 ).
* Жеке сында  [АTР] сериясындағы турнирлерде  5 дүркін жеңімпазы.
* Жеке сында  әлемдегі экс-7-ші ракетка.
* Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның  3  дүркін  жеңімпазы [Roland Garros,  Уимблдон, Australian Open).
* Жеке сында юниорлар арасында  әлемдегі экс-бірінші ракетка.

## Жалпы Ақпарат
Гаэльдың әкесі Руфин кезінде Францияға Гваделупадан қоныс аударған екен. Әкесі  бұрынғы кәсіби футболшы болғандықтан, уақытында Гаэль футбол мен теннистың арасынан таңдауға тура келді. Анасы Сильвет Мартиникиден екен. Екі баланың бірі, кіші інісінің аты Дэрил. 

Теннисшы кумиры – Артур Эш.  2004 жылдан бастап кәсіби теннисшы. 

Қыдырғанды, музыка тыңдағанды ұнатады.  Hello Мартин Сольвейга өлеңіне жазылған клипте сербиялық теннисшы Новак Джокович,   алаң шетіндегі  төрешінің  роліндегі  Матильда Юханссонмен  тұскен екен.

Футбол және баскетбол ойнайды. Швейцария, Трелекске қоныстаған.

## Спорттық карьерасы
Жеке сындағы жыл соңындағы рейтингі
* 2013 — 31
* 2012 — 77
* 2011 — 15
* 2010 — 12
* 2009 — 13
* 2008 — 14
* 2007 — 38
* 2006 — 46
* 2005 — 31
* 2004 — 231
* 2003 — 947
## Турнирларда Өнер Көрсету
Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету

Жеке сында  АТР турнирлердің финалы (21)

Жеңістер (5)

Жеңілістер (16)

## Командалық  турнирлары
Командалық  турнирлардың  финалдары (1) 

Жеңілістер (1)

## Сілтемелер
* ATP сайтындағы профилі
* ITF сайтындағы профилі 
* Кубок Дэвиса сайтындағы профилі
Сандық және сапалық пландар

## '''Сандық және сапалық пландар'''
### Қолданылу принципі
Сандық және сапалық пландар - шахтада не карьерада  кен қарау жұмысының жалпы жағдайын  кеннің қалпы мен сиппатамаларын, қорын жер бетінің бедерін, ондағы рудник бөліктерін,өндіріс құрылыстарын,үйінділерді т. б    бір проекцияда  гөрсететін геол. маркшейдерлік құжат.Әрбір тау-кен өндірісінің мекемесінде (рудник,шахта,карьер) осындай план болады және олар үздіксіз жаңартылып толықтырылып отырылады.Рудниктің маркшейдерлік қызметі кен денесінің әр бөлігіндегі  пайдалы қазба аумағының,бағытының,құрамының т.б өзгерістерін, оның қазылған мөлшерін және қазылып алынатын шамасын қазбалардың қалпын, келешектегі бағытын көрнекті планға түсіріп отырады. Осыған қарап өндіріс басшылары кен қазу жұмысын тиімді және қауіпсіз жағдайда  жүргізу үшін нақтылы  шаралар қолданады. С.ж.с.п-ның бір жылғы жиыны бір планшетке түсірілді де, архив документі ретінде сақталады.

## Дереккөздер
Саңылау іздеуіш

## '''Саңылау іздеуіш'''
### Жұмыс істеу принципі
Саңылау іздеуіш- вакуум жүйесіндегі тығыз емес және зақымдалған жерлерді анықтауға арналған құрылғы. Вакуум жүйесінің шыныдан жасалған бөлігінде герметикалықтың бұзылғандығын анықтау үшін газ разрядын қоздырып, электр ұшқынын тудыратын Тесла трансформаторы қолданылады. Бұл тәсіл қарапайым  тәсіл болып есептелінеді. Герметикалығы бұзылған не ақауы бар жерге сырт жақтан "сынама" газды(көбіне гелий) үрлей отырып та вакуум жүйесінің герметикалығы анықталады. Бұл да сезгіш тәсілдің қатарына жатады.Мұндай сезгіш С.і-ке жылу электрлік монометр,иондық монометр,масса-спектограф жатады.

## Дереккөздер
Саперлердің Түркістандағы көтерілісі

**Саперлердің Түркістандағы көтерілісі** 
### Нәтижесі
Саперлердің Түркістандағы көтерілісі - 1912 жылы 1 мамырда  Түркістанда болған бірінші және екінші саперлер  батальондарының көтерілісі. 1910жылы Түркістанның күзет бөлімі солдаттардың арасында революциялық ниет бар екенін, революциялық үйірмелердің пайда болғанын мәлімдеген болатын. 1912 жылы сәуірде  Ташкент маңындағы  Троицк лагерінде  солдаттар қарулы көтеріліске даярлана бастады.1912 жылы шілдеде Түркістан саперлері қарулы көтеріліске шықты, офицерлерге шабуыл жасап, біразын өлтірді. Көтеріліске жаяу әскерлер мен  артиллеристер көмекке келе алмай казактар күшімен басылды. Сотқа  228 адам тартылып, көбі  каторгаға айдалды,14 адам дарға асылды. 

## Дереккөздер
Сардиния корольдігі

**Сардиния корольдігі** — Савой әулетінің жерлерінің корольдікке айналуынан пайда болған, Австрияға қарсы соғыстар мен Франциямен одақ арқылы Италияны біріктірген мемлекет. 

### Жалпы мәлімет
Сардиния корольдігі -1720-1861 жылдардағы Италиядағы тарихи мемлекет. Раштадт және Утрехт келісімі нәтижесінде Сардиния аралының Савойя герцогтығына  қосылуына байланысты құрылды. ХVIII ғасырдың аяғында революциялық Францияға қарсы соғыста Сардиния корольдігі бірінші антифранцуздық коалицияға(1792) кірді. 1792 жылы француздар Савойя мен Ниццаны басып алды. 1796 жылы Наполеонның Солтүстік Италияға жорығы нәтижесінде Сардиния корольдігі құрамындағы бірқатар стратегиялық  маңызды бекіністер Францияға берілді. Напалеон империясы құлағаннан кейін, Вена   конгресінің (1814-1815) шешімі бойынша Сардиния корольдігінің бұрынғы шекарасы  қалпына келтірілді. ХІХ ғасырдың 40 жылдарында  Сардиния корольдігі Италиядағы экономикасы күшті дамыған  мемлекеттің бірі болды . Корольдік 1848-1849 жылдардағы Италия революциясы  кезінде Италияны біріктіруге тырысқанымен, Кустоцца және Новар шайқасында жеңілгендіктен, өз мақсаттарын уақытша орындай алмады. Рисорджименто  (1859-1860) нәтижесінде итальян мемлекеттері мен аймақтары түгел дерлік (Венето мен Лациодан басқа) Сардиния корольдігіне қосылды. 1861 жылы наурызда Сардиния корольдігі ресми түрде Итальян корольдігі болып жарияланды.

## Дереккөздер
Сарсадақ шөре

## '''Сарсадақ шөре'''
### Сипаттамасы
Сарсадақ шөре (salsola dendroides)-сораң туысына жататын шала бұта. Биіктігі 70-150 см сабағы қалың, қысқа, түкті сүректенген тамырынан 2-3 тармақты, бір жылдық  тік шыбық  өседі. Жапырақтары ұсақ кезекті орналасқан, ұзындығы 2-5 мм, гүл шоғыры жалпақ сыпыртқы тәрізді. Тамыз-шілдеде гүлдейді. Иран, Ауғанстанда, КСРО-ның Еуропа бөлігінің  оңтүстік-шығысында, Кавказ, Орта Азияда,Қазақстанда ,Үстірттің солтүстігінде, Маңғыстауда, Арал теңізі төңірегінде Қызылорда облысында , Қызылқұмда, Түркістан маңында сортаң, сазды жерлерде егістікке арам шөп ретінде өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Тұқым сепкіш

thumb|right|200px|
**Тұқым сепкіш** () — ауыл шаруашылығы дақылдарының ағаш бұта және екпе шөп тұқымын топыраққа қажетті тереңдікке сіңіретін, егістікке минералды тыңайтқыштар шашатын машина. Тұқым себу агротехникасына байланыты жай қатарлы, жаппай қатарлы, тар және кең қатарлы, суыртпақтап, шаршы ұялап тұқым шашатын сеялкалар бар. Елімізде астық, бұршақ, майлы өсімдіктер т.б дақылдардың тұқымын  қатарлап себетін универсальді және қызылша, жүгері, мақтаның тұқымдарын себетін арнайы сеялкалар шығарылады. КСРО-да құрылысы күрделі астық сеялкасы СУТ-47, СЛН-48 және СЗЛ-3,6 дәнді-дақылдар мен зығыр тұқымын себетін СУЛ-48, СЛН-48, СЗЛ-3,6 маркалы сеялкалар  пайдалынылады. Сеялканың негізгі жұмыс органы-тұқым себетін аппарат,тұқым өтетін жол,шүмек. Әрбір сеялкада  тұқым салатын 1-2  жәшік, минелалды тыңайтқыштар шашатын аппарат және жәшіктегі тұқымды тұқым себетін аппаратқа біркелкі түсіріп тұратын араластырғыш болады. Сеялканың тракторға тіркелетін және аспалы түрлері бар.

## Дереккөздер
Стационарлы Әлем теориясы

Космологияда "Стационарлы әлем теориясы" () — 1948 жылы Хойл Фред, Томас Голд, Германн Бонди және басқалар ойлап тапқан Үлкен жарылыс теориясының альтернативасы болып табылатын теория. Бұл теория бойынша бір-бірінен қашықтаған галактикалар арасында әрдайым жаңа материя пайда болып отрырады, осының әсерінен космологиялық принцип бұзылмайды. 60-50 жылдары көптеген ғалымдар оны қолдағанымен , қазіргі кезде оны ұстанушылар мүлде жоқ.

## Қосымша
* Теория масштабно расширяющегося космоса
* Утомлённый свет
Космогониялық гипотезалар

"Космогониялық гипотезалардың" мақсаты  - аспан денелерінің қозғалысы мен құрамының біртектілігін түсіндіру. Олардың бастамасы белгілі заттарға тән, барлық келесі эволюцияларды туындататын, бар кеңістікті толтырып тұратын материяның бастапқы қалпынан туындайды.
## Дереккөздер
Гравитациялық парадокс

**Гравитациялық парадокс**, не **Нейман - Зеелигер парадоксы** — Бүкіләлемдік тартылыс заңынан шығатын тарихтық космологиялық мәселе.:

Шексіз Әлемде Евклидтік геометриямен және нөлдік емес заттың тығыздығымен гравитациялық потенциал әрқашан шексіз мән қабылдайды

## Дереккөздер

Санат:Физикалық заңдар
Реликтік сәулелену

**Реликтік сәулелену**  — ( — қалдық) "Реликтік сәулелену" терминін қолданысқа алғарш рет кеңес астрофизигі И.С.Шкловский енгізген.
"Космостық микротолқындық жағдайдағы сәулелеу" - Абсолютті қара денеге тән, спектрдің және изотроптылықтың жоғары деңгейі бар ғарыштық электромагниттік сәулелену.
## Дереккөздер
Тағамдық талшықтар

нобай
**Тағамдық талшықтар** () — адам ағзасындағы асқорыту ферменттері қорыта алмайтын, бірақ ішек-қарынның пайдалы микрофлорасы өңдей алатын ас компоненттері.

Талшықтың екі түрі бар:
* Ерітілмелі
* Ерітілмейтін

## Дереккөздер

Санат:Тамақтану
Санат:Биологиялық белсенді қоспалар
Серрайе

## '''Серрайе'''
### Биографиясы
Серрайе (seraillier) Огюст Даниел  (27.7.1840, Драгиньян, Вар департаменті, өлген жылы белгісіз) - француз социалисі. Ұлыбританияда тұрды.1869жылы күзден 1-Интернационал Бас советінің мүшесі. Карл Маркстың ұсынысы бойынша 1870 жылы Бельгиядағы кейіннен Голландия мен Испаниядағы секретарь-корреспондент болып сайланды. Сент революциясынан кейін Бас советінің уәкілі ретінде Парижге жіберілді. Серрайе Париж Коммунасының мүшесі. Карл Маркс пен Ф. Энгельстің  бағытын қолдады.1873-1874 жылы 1-Интерноционалыдың Британ  федералдық советінің мүшесі.

## Дереккөздер
Серіппе орау станогы

## '''Серіппе орау станогы'''
### Жұмыс жасау принципі
Серіппе орау станогы- металл білеулер мен сымдардан серіппе,серіппелі шайба және сақиналар жасауға арналған станок(қондырғы). Ол автоматты және жартылай автоматты цикл бойынша жұмыс істейді. Серіппе орау станогында ыстықтай және суықтай түрде винтті, цилиндр пішіндес, конусты, мәнерлі серіппелер оралады. Станок құрамында жетек(әдетте электрлік), түзеткіш, орауыш, қадамдық және кескіш механизмдер , бақылау приборлары мен қосалқы жабдықтар болады. Серіппе орау станогы негізінен жаппай және сериялы өндірісте пайдалынылады. Серіппе орау автоматтары минутына 250-ге серіппе 2200-ге дейін серіппелік шайба өндіре алады.

## Дереккөздер
Космологиялық қызыл ығысу

**Космологиялық қызыл ығысу** — галактиканың барлық алыс көздерінде байқалатын, олардың бір-бірінен, әсіресе біздің галактикадан динамикалы алыстауымен, не Метагалактиканың стационарсыздығымен түсіндірілетін сәулелену жиілігінің азаюы.
Галактикалардың қызыл ығысуын алғаш 1912-1914 жылдарда байқаған америкалық астроном Весто Слайфер болды; Эдвин Хаббл алыстағы галактикалардың қызыл ығысуы жақындарға қарағанда үлкенірек болатынын және арақашықтыққа пропорционал өсетінін 1929 жылы ашты. (Қызыл ығысу заңы не Хаббл заңы).
## Дереккөздер
* Космология 
* Парадоксы Большого взрыва
* G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
Сыну көрсеткіші

**Cыну көрсеткіші** — электромагниттік толқындардың вакуумдегі және нағыз ортадағы жылдамдықтарының қатынасына тең шама. Бұл сонымен қатар басқа толқындарға (мысалға дыбыстық) қатысты.

## Дереккөздер

Линза акустическая

Санат:Физикалық шамалар
Санат:Оптика
Ньютондық емес сұйықтық

"Ньютондық емес сұйықтық" дегеніміз ағу барысында тұтқырлығы жылдамдық градиентіне тәуелді болатын сұйықтық. Көбінесе мұндай сұйықтықтар біртекті емес және кеңістіктің күрделі құрылымын пайда қылатын үлкен молекулалардан тұрады.
## Дереккөздер
4-вектор

4-вектор (төрт-вектор) — Минковскийдің төрт өлшемді кеңістігіндегі вектор. 4-вектор координаталары жүйенің ауысуы не бұрылысында Минковский кеңістігіндегі сәйкес координаталарға өзгереді. 4-вектор бір уақыттық компонент және 3 кеңістіктік компоненттен құралады.

## Дереккөздер
*  — гл. 25. «Электродинамика в релятивистских обозначениях». (Это простое введение для студентов младших курсов; во избежание путаницы следует обратить внимание, что в этой книге используются только нижние индексы, относящиеся, однако, к контравариантным компонентам 4-векторов).

Санат:Векторлар
Құрбашы

**Құрбашы **(өзбекше — күрбоши) — 1) Бұхар хандығы түсындағы қару-жарақ қоймасының бастығы; 2) революцияға дейінгі Түркістанда жергілікті полиция бөлімінің бастығы; 3) басмашылардың қозғалысы (1917—26) кезінде Сов. өкіметіне қарсы қарулы көтеріліске шыққан бандылар тобының басшысы. Құрбашылар шетел интервенттері мен контрреволюцияның сенімді тірегі болды; өздері шапқыншылық жасаған жергілікті халықты аяусыз жазалады. Басмашылардың талқандалуына байланысты Құрбашылар жойылды (қ. Басмашылық).
## Дереккөздер


Санат:Лауазымдар
Citizen

нобай
нобай|солға

***Citizen*** (  シチズン時計株式会社}} ) - ірі жапондық сағат өндірушісі. Shōkōsha Tokei Kenkyūsho (  尚工舎時計研究所), институт базасында 1930 жылы компания ашылып, 1918 жылдан баастап жұмыс істеуде. 1936 жылдан бері **Citizen** көптеген елдерге тауарын экспорттайды. 

## Сілтемелер
*citizen.co.jp/english

Санат:Сағат брендтері
Фридрих Вёлер

**(31.07.1800-23.09.1882)**
Неміс химигі. Гейдельберг университетінің медицина факультетін бітірген (1823). Гейдельберг университетінде Л.Гмелиннің жетекшілігімен, Стокгольм университетінде Й.Я. Берцелиустың жетекшілігімен химиядан мамандандырылған. 1825-1831 жылдары Берлинде техникалық мектепте, 1831-1835 жылдары Кассельдің техникалық мектебінде, 1836 жылдан батап Геттинг университетінде жұмыс істеген.
Зертеулері бейорганикалық және органикалық химияға бағытталған. Студент жылдарында өз бетінше *иодты циан* мен *сынап тиоцианатын* алған. 1822 жылы циан қышқылын ашқан. Ю. Либихпен бірге фульминаттардың (күркірек сынаптың тұдарының) изомерисын айқындаған.
Бейорганикалық заттан табиғи органикалық заттың алғашқы синтезі болып саналтын *[[аммоний]] цианатының* сулы ерітіндісін буландару арқылы несепнәрді (мочевина) алыну мүмкіндігін дәлелдеген (1828). Либихпен бірге бензой қышқылының формуласын анықтаған (1832). "Ащы бадамгүл майының" туындыларын зерттеп (1832) *бензой қышқылы* - *бензальдигит* - *бензоилхлороид* - *бензоилсульфит* - қатарындағы айналымдарда (C6H5CO) тобы бір қосылыстан екіншіге өзгерусіз өтетінін тапқан. Бұл топ *бензоил* деп аталынған. Бұл жаңалық *радикалдар теориясын* қуаттайтын жайт болды. Либихпен бірге амигдалиннің ыдырауын (1837) жүргізді, несеп және бензолгексакарбон қышқылдары мен олардың туындыларын зерттеген (1838). *Диэтилтеллур* (1840, *гидрохинон* 1844) алынды; апиын алколоиды зерттелді (1844, амигдалиннен бадам (мендаль) қышқылы алынды 1847). Хлоридтерін калиймен қыздырып металдық алюминий (1827, береллий және иттрий 1828) алынды, кальций фосфатынан фосфор (1829), кремний және оның сутектік қосылыстары, хлоридтері (1856-1858), кальций карбиді және одан ацетилен 1862 жылы алынды. *А.Э. Сен-Клер Девилмен* 1857 жылы бордың, бор гидридінің, титанның, титан нитридінің таза препараттарын дайындады, азоттық кремниймен қосылыстарын зерттеді. Алғаш рет аралас күкіртті газ тотығының мыс-хром өршіткілерін - CuO * Cr2O3 дайындап, сынаған (1852), бұл химия тарихында катализде (өршуде) ең алғаш хром оксидінің қолданылуы болды. 
Неміс химия қоғамының Президенті (1877) көптеген ғылыми академиялар мен ғылыми қоғамдардың мүшесі.  Санкт-Петербург ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1853).

=Пайдалған әдебиет:=

С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедилық анықтамлық Алматы 2012ж.)
Қызылқұйрық құмтышқан

**Қызыл құйрық құмтышқан** () – аламан тұқымдасына жататын кеміруші сүт қоректі. Дене түрқы 13—16 см, қүйрығы-нық үз. 12—16 см. салм. 70—125 г. Күрек тістерінің бір ғана сары жолағы болады. Денесінің үстіңгі жағы мен бүйірлері ашық сары не қоңырлау, бауыр — ақшыл, артқы аяқтары ұзынырақ. Қызыл құйрық құмтышқан Алдыңғы, Кіші Азияда, Солт. Бат. Қытай және Ресейде көбіне шөлді және шөлейтті жерлерде таралған. Бұл тышқан Қазақстанның оңт. және оңт.-шығ. бөлігінде кездеседі, көбіне тау бөктерін, өзен ал-қаптарын жэне егіс төцірегін мекен-дейді. Індеріне 12 кг-ға дейін қысқы азық қорын жинайды. Ол жылына 2— 3 рет 3—11, көбіне 7 үрпақ береді. Дәнді дақылға, мақта егісіне және мал жайылымпаоына зиян келтіреді.

## Дереккөздер


Санат:Кеміргіштер
Қызылқұйрық тұқымдасы

**Қызылқұйрық тұқымдасы** () — қос жарнақтыларға жататын бір не көп жылдық өсімдіктер. 

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|120px|
thumb|left|120px|
thumb|left|120px|

* Кейде бұға, шала бұта не ағаш.  
* Жапырағы бүтін жиекті, кезектесе орналасқан, бөбешік жапырағы болмайды.  
* Ұсақ гүлі дара не қос жынысты, ақшыл жасыл, сары, қызыл, жеке-жеке, кейде гүлшоғыры - сыпыртқыға топтасқан. 

## Өсетін жері мен таралу аймағы
Қызылқұйрық тұқымдасы Америка, Африка, Австралияда, сиректе болса Азияда таралған. 900 (65 туысы), оның ішінде Ресейде 15 (5 туысы) түрі белгілі. Қазақстанда бір жылдық шептесін өсімдік түрінде кездесетін 8 түрі бар. Қызылқұйрық тұқымдасы көбіне егістікте, бау-бақшада арамшөп түрінде өседі, кейбір түрлері әсемдік үшін колдан өсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Санат:Азия флорасы
Құртқамамай

**Құртқамамай**— Ұлы жүз Албан тайпасының құрамындағы рулар бірлестігі. 

Ботпай руынан шыққан Диқанбай батырдың шежіресі бойынша, Албанның Шыбыл тармағынан — Қызылбөрік, Қоңырбөрік, Боти, Бойдақ; Ботидан — Құртқамай; Бойдақтан — Мамай. Бүл аталар Қоңырбөрікпен (Өтей) бірігіп Қоңырбөрік атанған. Ал Құртқамай, Мамай есімдері бір атауға айналып, Құртқамамай делінген. Мамайдан Өтеміс, Сәду, Базар, Бәтшебатыр; Құртқадан Сағындық, Қалматай, Оспантай, Тоғызақ деген аталар тарайды. Бұлар Октябрь революциясына дейін қазіргі Шымкент облысы, Ленгер ауданының Бадам бойын, Өзбекстанның Бостандық ауданының Жоғарғы Шыршық бойын мекендеген. 19 ғ-дың аяқ шенінде 400 түтін болган. Ұраны — Өтей, Райымбек, таңбасы о (дөңгелек).

## Дереккөздер

Санат:Ұлы жүз
Санат:Қазақ рулары
Якоб Хендрик Вант-Гофф

Голландия химигі. 1871 жылы Делфт қаласында Политехникалық мектепті бітірген. *Лейден және Бонн* (Ф.А. Кекуледе) университетерінде, Париждің жоғары медициналық мектебінде (Ш.А. Вюрце) және Утрехт университетінде (1874 жылдан философия докторы) білімін жетілдірген. 1876 жылдан Утрехттегі Ветеринария мектебінің оқытушысы, 1878-1896 жылдары Амстердам университетінің, 1896-1911 жылдары Берлин университетінің профессоры.
Физикалық химия мен стереохимияның негізін салушылардың бірі.
Органикалық қосылыстардың оптикалық изометриясының түрлі көріністерін қарастырып Ж.А. Ле Белмен бір уақытта одан тәуесіз (1874), бүгінгі стереохимияның негізгі - органикалық қосылыстар молекуласындағы атомдардың кеңістіктік орналасу теориясының басты қағидаларын тұжырымдаған.
Көміртегі атомының ынтықтылық бірліктері тетраэдрдің бұрыштарына бағытталғандығы жайлы, әртүрлі төрт орынбасушылары бар көміртекті қосылыста екі стереоизомерлері болатыны жайлы және қос байланысы бар жағдайда тетраэдрлер қабырғалары арқылы жалғасатындығы жайлы болжамдар ұсынды. Аллен қосылыстарының изомериясын алдын ала болжаған. Тұжырымдаған ережесі бойынша бірнеше ассиметриялық центрлер бар қосылыстың молекулалық айналымын *"ротофор"* атты ассиметриялық центрлерінің молекулалық айналымдар үлестерінің алгебралық қосылыс ретінде қарастыруға болады. (*Вант-Гоффтың оптикалық аддитивтік принципі*)
Реакциялардың кинетикасын және химиялық ынтықтылықты зерттеген (1880 жылдан бастап). Химиялық реакциялардың жіктелуін ұсынды. Температураны 10о -қа жоғарылатқанда реакцияның жылдамдығы 2-4 есе артатынын  анықтаған (*[[Вант-Гофф ережесі]]*).
Химиялық термодинамиканың негізгі теңдеулерінің бірін - тепе-теңдік тұрақтысының температура және жылу эффектісіне тәуелділігін көрсететін ***изохор теңдеуін***, сонымен бірге химиялық ынтықтылықтың тұрақты температурада реакцияның тепе-теңдік тұрақтылығына тәуелділігін көрсететін ***изотерма теңдеуін*** шығарған. 1884 жылы *"Химиялық динамика очерктері"* атты жұмысы жарық көрді. онда химиялық кинетиканың негізгі постулаттары тұжырымдалған. Ең алғагш заттардың реакцияға қабілеттілігін реакцияның жылдамдығының тұрақтылығы көмегімен бағалауды ұсынды, бұл құрылымдық (структуралық химияның негізгі қағидасын (реакциондық қабілеттіліктің)  құрылымға тәуелділігін) химиялық кинетика ауқымында сандық жолға ауыстырды. Сұйытылған ерітінділерлің сандық теориясының негізін (1886-1889), ерітілген заттар заттардың газ күйіндегісіне ұқсас екенін және сұйытылған ерітінділерге қарапайым заңдарды (*[[Авогадро заңы]]мен* бірге) қолдануға болатындығын көрсету арқылы салған. Осмос қысымының заңын шығарған (*[[Вант-Гофф заңы]]*), 1890 жэылы біркелкі қатты қоспаларға ерітінділер туралы түсініктерін, таратып қатты ерітінділер теориясының негізін салды.

Бірқатар ғылым академияларына және ғылым қоғамдарына мүше. Петербург ғылым академиясының шетелдік мүше-корресподенті.

=Дереккөздер:=

С.К Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалақ Алматы 2012ж.)
Техника философиясы

Техникалық құралдар адамның табиғи мүшелерінің қызметін атқара алады. Мысалы, тігін станогы тігіншінің, авто және темір жол көлігі жүргізушінің функциясын орындайды. Техника туралы сөз еткенде толықтыру мәселесін де қарастыру қажет. Техника  адамның кейбір қасиеттері мен мүмкіндіктерін толықтырып отырса, оның өзі де техникалық жүйенің маңызды бөлшегі болып табылады. Сонымен қатар, транспорт пен байланыс, ғылым мен оқытудың, соғыс, медицина, мәдениеттің, күнделікті өмір сүрудің техникалары бар. Техниканың  тарихы – адамның еңбек ету функцияларының бірте-бірте техникалық құрылымдарға өту тарихы. Оның дамуында үш маңызды кезең бар: қол еңбегінің құралдары, машиналар, автоматтар. 
Техниканың өзі ғылымға жаңа талаптар қойып отырады. Қазіргі қоғамның даму деңгейін ғылым мен техниканың дамуы анықтайды. 
Техника философиясы – бүгінгі әлемдегі техника феноменінің философиялық методологиялық және дүниетанымдық мәселелерін арнайы зерттейтін бағыт. Оның негізгі мақсаты – техниканы, оның  дамуын біртұтас құбылыс ретінде қарастыра отырып, техникалық іс-әрекеттің мәнін ашу, техникалық мәдениетпен, саясатпен, адам іс-әрекетінің басқа да түрлерімен байланысын анықтау. Техника философиясының көрнекті зерттеушісі неміс ғалымы Ф.Рапп оның мынадай негізгі бағыттарын көрсетеді. 1) Техника тарихын және оның мәдениетпен қарым-қатынасын зерттеу; 2) Қазіргі техника мен еңбектің жалпы сипатының социологиясын сараптау; 3) еңбек етудің, әлеуметтік, саяси белсенділіктің экзистенциялық мәселелерін зерттеу; 4) эпистемология тұрғысынан органикалық әлем мен техникалық әлемнің бөлінуін қарастыру; 5) Басқару мәселелері және техника мен бүкіл адамзат құндылықтардың өзара қарым-қатынасын зерттеу. Техника адам өмірін жеңілдету және кеңейту, дамыту қажеттілігінен пайда болды. 
Техника болмысы туралы білім XІX ғасырда қалыптасты. Техника философиясының “техника-болмыс” қатынасын арнайы зерттейтін бөлімі техника онтологиясы деп, ал “техника-адам” қатынастарын зерттейтін бөлімі техника антропологиясы деп аталады. 
Техникалық білімнің негізі  ерекшелігі – оның объектісі табиғи емес, жасанды сипатта болады. Техника қоғам өмірінде кеңінен қолданыс табады. Бір адам техникалық құрылымның жобасын сызады, екіншісі оны өндірудің технологиясын жасайды, үшіншісі оны өндіреді. ал төртіншісі онымен тікелей жұмыс жасайды. 
## Дереккөздер

Санат: Философия
Құрылыс аспаптары

**Құрылыс аспаптары** — құрылыстық монтаждау жұмыстарында және құрылыс машиналары мен механизмдерін жөндеуге пайдаланылатын қол аспаптарының жиынтығы. Оның 500-ден астам турі бар. Құрылыстағы еңбекті көп қажет ететін жұмыстардың басым көпшілігі әр түрлі машиналар мен механизмдерге жүкте-луіне қарамастан кейбіреулері қол ас-паптарымен орындалады. Құрылыс аспаптары қолданылатын мақсатына байланысты құрылыстың монтаж жұмыстарында же-келей проңестерге пандаланылатын аспаптарга (мыс., сырлау біліктері, үккіш т. б.), өлшеуіш аспаптарға (мыс., деңгейлік, тіктеуіш, метр, рулетка т. б.), құрылыс машиналары мен меха-низмдерін жөндеуге арналган аспаптарна (мыс., кілт, слесарлық балға, шапқы, бұрауыш т. б.), кәсіпорындарда конструкциялық элементтер мен құрылыстық детальдар жасауға пайдаланылатын аспаптарға (мыс., қа-шау, сүргі, егеу т. б.) ажыратылады.

## Дереккөздер
London & Regional Properties

***London & Regional Properties*** - Еуропадағы ең ірі жеке меншік компаниялардың бірі. Компания жылжымайтын мүлікке инвестициялар салады. 1987 жылдан бері жұмыс істейді. 

12 мемлекет нарығында бар, сонымен қоса Англия, Германия, Ресей, Польша, ОАР, Панама т.б. Инвестициялар мөлшері 8,5 млрд. еуродан асады ($11,14 млрд). Компанияға әлемдегі 40-тан астам қонақүйлер тиесілі, соның ішінде Hilton (Майндағы Франкфурт), Hilton Park Lane және Hilton Trafalgar Square (Лондон), Berns Hotel (Стокгольм), Holiday Club (Финляндия) қонақүйлер жүйесі.

## Негізін  қалаушылар
The Times деректері бойынша, компанияның қалаушылары - ағайынды Ричард және Ян Ливингстондар.

## Инвестициялары

* Cliveden, Von Essen Hotels құлдыраған компаниясынан 2012 жылы ақпан айында сатып алынған
* Кэмбдридждегі Crowne Plaza қонақ үйі €45m - нан аса қаржыға бұрынғы Sean Quinn Group - тан 2012 жылы тамыз айында сатып алынды

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Компанияның ресми сайты

Санат:1987 жылы құрылған компаниялар
Санат:Ұлыбритания компаниялары
Тримаран

нобай|тримаран
**Тримаран** - үш корпусы бар желкенді қайық. Тримарандар мен екі корпусты катамарандар Тынық мұхитында пайдаланылған мықты ағаш тіреуі бар каноэ қайығынан шыққан. Олардың түрі король Чарльз ӏӏ мен оның ағасы Йорк герцогы Джеймстің арасындағы 1661 жылы Темза өзенінде өткен алғашқы яхталар жарысында қарсыластарын таңғалдырған болар еді. Бұрынғы яхталар даниялық желкенді қайықтар болды. Тримаранның орталық корпусында мачтаға және экипажға арналған бөлік бар; қалған екі бөлігі жоғарғы жылдамдық кезінде орнықтылықты қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

Санат:Кемелер
Санат:Тримарандар
Құрылыс банкісі

**Құрылыс банкісі**— күрделі қаржы беретін бүкіл одақтық банк. 1922 ж. сауда-өнеркәсіп банкісі ретін-де үйымдастырылды. Соның құрамында 1926 ж. ұзақ мерзімге кредит беретін арнаулы бөлім қүрылды. Елді индустрияландырудың кең көлемде құлаш жаюы ұзақ мерзімге кредит беретін арнаулы банкіні үйымдастыруды күн тәртібіне қойды. Осылардың не-гізінде 1928 ж. өнеркөсіп пен электр шаруашылығына ұзақ мерзімді кредит беру банкісі үйымідастырылды. Банк арнаулы бюджет қаржыларының есебінен өнеркәсіпке ұзақ мерзімді кредит беруді іске асырды. 1932 ж. ол өнеркәсіптегі, транспорттагы , байла-ныстағы күрделі құрылысты қаржыландыру банкісі болып ңайта құрылды. 1959 ж. банкіге қүрылыстың тұрғын үй, мәдени-тұрмыстық, коммуналдық және басқа да түрлерін қаржы- , ландыру жүктеліп, ол құрылыс банкісі деп аталды. Ол мемл. бюджет пен , кәсіпорындардан күрделі құрылысқа : бөлінетін ақшалай қаржыларды, оның ішінде кәсіпорын пайдасының бөлігін және амортизациялық жарналарды жинақтау, бюджет пен кәсіпорын қаржыларының есебінен қайтарылмай ңаржыландыруды іске асыру, күрделі қаржыға ұзақ мерзімді кредит беру, құрылыс үйымдарына ңысқа мерзімді кредит беру, күрделі құрылысқа бағытталатын қаржыларды үнемді және тиімді пайдалануға бақылау жасау міндетін атқарады. Құрылыс банкісі халық ш-ның негізгі өндірістік қорларын үлгаймалы ұдайы өндіруді іске асыруда, күрделі қаржыга жұмсалатын ақша қаржы-ларын тиімді пайдалануды қамтамасыз етуде маңызды орын алады. Жоспарлау мен экономик. көтермелеудің жаңа жүйесі бүл банкінің ісқызмет сипатына өзгеріс енгізді. Егер бұрын банк көбіне күрделі қаржы үшін бюд-жеттік финансылау аппараты ретінде ңызмет етсе, енді ол негізінен ұзаң мерзімді кредит беруді іске асырады.

## Дереккөздер
Қырмызы (ақын)

**Қырмызы **(т.-ө. ж. белгісіз) — 19 ғ-дың 2-ші жартсында жасаған ақын қыз. Ақындығымен, әншілігімен аты шыққан. Шығармалары кезінде хатқа түспегендіктен сақталмаған. 

Қырмызы — қырғыз елінің Исақ батыр деген атақты адамының қызы. Шешесі Айша - ақын, әрі әнші болған. 19 ғ-дың 60 жылдарында Қырмызы Жетісу өңіріне даңқы жайылған Дәурен сал (Сағышбек) ақынмен өнер жарыстырған. Ақындығы, әншілігі жарасқан екі өнерпаз бірін-бірі ұнатып, қосылған. Сол кезде айтқан Дәурен салдың: «Қош, сау бол, сал қарындас, Қырмызым-ай, Жаһанның таң шолпаны жұлдызым-ай», - деп басталатын өлеңі бар. Қырмызы мен Дәурен Салдың кейбір өлеңдерінің үзінділері Кенен Әзірбаевтың «Аңыздар сыры» атты кітабында (1969) мысалға келтірілген.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Қыршабақты

**Қыршабақты **— 78 қорғаннан тұратын оба. Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Қыршабақты өзенінің оң жақ жагалауында, Қыршабақтының Шабақты өзеніне құяр жерінен 3 км қашықтықта орналасқан. 1958 ж. Оңт. Қазақстан археол. экспедициясы (А. Г. Максимова) зерттеп, он қорғанды аршыды. Бұл қорғандардың ірге табаны таспен қаланған. Қорғандардың диаметрі 5 м-ден 30 м-ге дейін, биікт. 0,1—2 м. Беті таспен жабылған қабірлерден басы батысқа және шығысқа қаратып жерленген адам сүйектері, ертедегі көшпелі тайпалар тұтынған қыш ыдыстардың т. б. заттардың қалдықтары табылды.
## Дереккөздер


Санат:Археологиялық ескерткіштер
Теодор Уильям Ричардс

**(31.01.1868-02.04.1928)**

Американдық химик. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Гарвард университетін бітірген (1888 жылдан философия докторы). Бір жыл бойы білімін Германияда жетілдірген. 1889 жылдан соңғы күндеріне дейін Гарвард университетінде жұмыс істеді. 1901 жылдан бастап профессор болды. 1895 жылы Квалификациясын жоғарылату мақсатында В.Ф. Нернст лабораториясына Геттинг университеттерінің, 1904 жылы Берлин университетінде жұмыс барысында қатысты.
Негізгі зерттеулері химиялық элементтердің атомдық массаларын анықтауға арналған. Арнайы әдістеме мен біртума аспап құрып жоғары нақтылықпен *25* элементтердің атомдық массаларын анықтап (1888-1923), басқа ғалымдардың жұмыстарында кеткен қателіктерді жөндеді.  
1914 жылы Т. Лембертпен бірге әртүрлі уран құрамдас минералдардан радиогендік қорғасынның атомдық массасын анықтады және *қорғасын изотоптары* (сыңарлары) болатынын дәлелдеі. 1905 жылы Л. Гендерсон және Г. Форбеспен бірге кең ғылыми практикаға *адиабатты калориметрді* құрып енгізді және оның көмегімен көптеген термохимиялық тұрақтыларды анықтады. Металдардың қышқылдардағы еру жылуын, қышқылдар, негіздер және тұздар үшін меншікті жылу сыйымдылықтарын, бейтараптану жылуларын анықтады.
Американдық химия қоғамының мүшесі, оның президенті (1914). Америкалық өнер және ғылым Академиясының мүшесі, 1919-1921 жылдары оның президенті болған.
Нобель сыйлығының лауреаты.

=Пайдалаған әдебиет:=

С.К Мыразалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедичялық анықтамалық Алматы 2012ж.)
Құрылыс конструкцияларын монтаждау

**Құрылыс конструкцияларын монтаждау**— әр түрлі сыртқы әсерлердің салдарынан құрылыс конструкциялары пішінінің немесе мөлшерінің өзгерісі. Құрылыс конструкциялары немесе оның элементтері сыртқы жүктің әсеріне сәйкес бір жағдайда созылса, екінші жағдайда иіледі, үшінші бір жағдайда бұралып деформацияланады. Құрылыс материалдарының қасиетіне және сыртқы жүктердің әсер ерекшелігіне қарай бір жағдайда әсер етуші жүк әсері тоқтағанда деформация толықтай, ал екінші жағдайда жарым-жартылай жойылады. Осы жагдайларда деформацияның алғашқысы серпімділік, соңғысы қалдық немесө иластикалық деформация деп аталады. Жобаға сай дұрыс есептеліп салынған конструкциялардың деформациясы белгіленген шектен аспауы шарт. Конструкция элементтерінің деформациялауға қарсыласу қасиеті қатаңдық деп аталады.

## Дереккөздер
Әскери қоныстар

thumb|right|200px|
**Әскери қоныстар** — 1810-1857 жылдары Ресейде болған ерекше әскер құрамалары; әскери қызметті өнімді еңбекпен (негізінен ауыл шаруашылығындағы жұмыспен) ұштастырған полктарды қазына жеріне орналастыру. Әскери қоныстарды Александр I енгізді. Ондағы мақсат:армияға жұмсалатын шығындарды азайту, бұқараның бостандық жолындағы қозғалысына қарсы күресу үшін халықпен ешбір қатысы жоқ, оқшау тұрған ерекше күш жасақтау. 1825 жылы Санкт-Петербург, Новгород, Могилев, Слободка-Украина, Херсон губернияларының Әскери қоныстарында 375 мың адам болды; бұл армияның 1/4 бөлігіндей еді. Әскери қоныстардың ең үлкенбастығы А.А.Аракчеев болды (1817жылдан). Қоныстанушылардың тұрмысы өте ауыр еді. Сондықтан олар талай рет толқулар жасап, көтеріліске шықты (1819 жылғы Чугуев көтерілісі т.б.). 1831жылғы үкімет Әскери қоныстардың көбін «егінші солдаттар округы» деп атады.

## Дереккөздер

Санат:Әскери тарих
Никотинамидадениндинуклеотид

нобай

***Никотинамидадениндинуклеотид*** (НАД, NAD) - барлық тірі ағзаларда болатын кофермент, тотығу - тотықсыздану реакциясын катализдейтін, дегидрогеназ ферменттерінің тобына кіреді; сутек пен электрондарды таратушы функциясын атқарады. Тотықсызданған форма (NADH) басқа заттарға бір протон және екі электрон тасымалдай алады. 
Молекуласы амид никотинді қышқылдан және адениннен құралған, динуклеотид болып табылады, өзара D – рибоза және фосфор қышқылының қалдығынан тұратын тізбек арқылы байланысқан; клиникалық биохимияда қанның ферменттерін анықтауда қолданылады.
Никотинамидадениндинуклеотидфосфаттан немесе NADP айырмашылы – никотинамидадениндинуклеотид құрамында, рибозаның 2’ – көмірқышқылының атомымен байланысқан, фосфор қышқылының қалдығы болмайды.

## Тарихы
1904 жылы ашытқы шырынынан ағылшын биохимиктарымен А. Гарден мен У. Йоган ашылған; құрылысы 1936 жылы О. Варунг және Х. Эйлер ашқан. 

## Сілтемелер
*
Гиппарх

Гиппарх Никейский (шамамен 190ж б.з.б.- 120ж б.з.б.; көне грекше - Ἳππαρχος) - көне уақыттың ғаламат астрономы атанатын II ғасырда өмір сүрген грек астроомы, механик, географ, математик. Гиппархтың ең бағалы еңбегі оның Көне Вавилон астрономиясына грек геометриясындағы аспан денелері қозғалысы моделіне жуық дәлдік алып келгені болып саналады.
## Дереккөздер
* *Бронштэн В. А.* Астрономические исследования Гиппарха
Құмбетеге

**Құмбетеге** () – астық тұқымдасының бетеге туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 30-80 см. Қалың өсіп шымға айналады.
* Сабағы жоғарғы жағында түкті.
* Жапырақтары қатты, ширатылып немесе ұзыннан қабатталып өседі.
* Гүлшоғыры - сыпыртқы, ұзындығы 14 см.
* Масақшасы 4-6 гүлді, сұр жасыл түсті. Мамыр-шілде айларында гүлдейді.

## Өсетін орны мен таралуы
Құмбетеге Ресейдің еуропалық бөлігінде және Батыс, Шығыс Сібірдің қоңыржай белдеуінде, Кавказда, Финляндияда, Швецияда, Данияда, Шығыс Еуропаның кейбір жерлерінде кездеседі. Қазақстанда Ертіс алабында, Каспий теңізі жағалауында, Ақтөбе облысының құмды бұйраттарында, сортаңдау топырақты құмайт далада өседі. 

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Ауыспалы жұлдыз

**Ауыспалы жұлдыз** — физикалық процесстер ауданында жарықтығы уақыт бойынша өзгеретін жұлдыз. Нақты айтқанда, жұлдыз жарықтығы бірнеше деңгейге уақытқа тәуелді өзгереді. Мысалға, Күннің шығаратын энергиясы 11 жылдық жұлдыздық цикл деңгейінде 0,1%-ға өзгереді, яғни абсолютті жарықтығын мыңнан бірге өзгертеді.
Ауыспалы деп ба0ылаушы техниканың жеткен деңгейінде сенімді табылған жұлдыз аталады. Жұлдыз ауыспалылар қатарына енуі үшңр бір рет өзгеріс болса жеткілікті.

## Дереккөздер
* Пульсирующие звезды