open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қарабақ жанжалы

**Қарабақ жанжалы** -1988-89 жылдары Армения мен Әзірбайжан арасында болған қақ- тығыстар. Кеңес өкіметі жылдарында Таулы Қарабақ облысы автономиялық құрылым ретінде Әзірбайжан КСР-ның құрамында болды. Бірақ ондағы халықтың басым көпшілігі армяндар еді. 1985 жылы басталған Қайта құру кезеңінен кейін облыстағы армяндар Әзірбайжан КСР-нан бөлініп, Арменияға қосылуды талап ете бастады. Сөйтіп 1988 жылы көктемде жергілікті армяндар мен әзірбайжандар арасында жанжал туды. Жергілікті армяндар сан жағынан көптігін пайдаланып, әрі Армения КСР-ның көмегімен әзер- байжандарды қыспаққа алды. Таулы Қарабақтан қашқан әзірбайжандар Бакуге барып, онда тұратын армяндардан өш алуға кірісті. 1990 жылы 19 қаңтарда Кеңес өкіметі жергілікті билік органдарының келісімінсіз Бакуге әскер кіргізді. Бұл Қарабақ жанжалын өршітіп жіберді. КСРО тарап, екі республика да тәуелсіздік алғаннан кейін армяндар мен әзірбайжандар арасындағы жанжал ашық соғысқа ұласып, ол 1994 жылы мамыр айында ғана тоқтады. Бірақ Қарабақ жанжалы толық шешімін тапқан жоқ. Таулы Қарабақ облысы әзірбайжаннан бөлініп шығып, Арменияның қол астына кіргенімен Әзірбайжан үкіметі мұны мойындамай отыр.

## Дереккөздер


Санат:Әзірбайжан шайқастары
Санат:Армения шайқастары
Құрбан Сәкенұлы Қаражанов

**Құрбан Сәкенұлы Қаражанов** (10 маусым 1957 жыл, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы ‒ 31.07.2021 жыл, Астана қаласы) ‒ қазақ, генерал-лейтенант (2013).

1974-1975 жылдары «ПМК-7-де» әртүрлі жұмыстарда істегеннен кейін Алматы жоғары жалпы әскери командалык училищесін (1979 ж.),Мәскеу қаласы М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясының командалык факультетін (1996 ж.), РФ ҚК Бас штаб Әскери академиясын бітірген (2009 ж.).

Қиыр Шығыс ӘО қолбасшысының қарамағына жіберілді, Мотоатқыштар дивизиясы мотоатқыштар полкі мотоатқыштар танк взводының командирі, жалпы әскери армиясы мотодивизиясы материалдық қамсыздандыру жеке батаольоны жұмылдыру бойынша штаб бастығының көмекшісі, аға көмекшісі, Беларус ӘО жалпы әскери армиясы танк полкі штаб бастығының аға көмекшісі, батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, Орталық әскер тобында (1979-1989 жж.), ҚР ҚМ қарамағында кіші мамандар дайындайтын ОО гвардиялық мотополк оқу мотобатальоны және мотобатальон командирі, М.В. Фрунзе атындағы Әскери академиясының тыңдаушысы, полк командирінің орынбасары,штаб бастығы, гвардиялық полк командирі, жеке мотобригада, механикаландырылған бригада, мотодивизия командирі, «Астана» және «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы (1989- 2006 жж.) қызметтерін атқарған. РФ ҚК Бас штаб Әскери академиясының тыңдаушысы, ҚР ҚК Құрлық әскерлері басқолбасшысының әскери дайындық бойынша орынбасары - басқарма бастығы (2006- 2011 жж.), 2011‒2017 жылдары ҚР ҚМ ШБК Бас инспекция бастығы болған. 2018 жылдан ҚР ҚК Құрлық әскери институтының директоры. 2-дәрежелі «Даңқ» ордені, медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:10 маусымда туғандар
Санат:1957 жылы туғандар
Санат:Шиелі ауданында туғандар
Санат:II дәрежелі Даңқ орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Қаракерей Қабанбай батырдың әңгімесі (жыр)

**«Қаракерей Қабанбай батырдың әңгімесі»**- тарихи жыр. Қабанбай батыр туралы жырлардың бұл нұсқасы 1935 жылы Шығыс Қазақстан облысы,Күршім ауданында тұратын Қ. Омарұлынан жазылып алынған. Көлемі 700 жолдан тұрады. Басқа нұсқаларынан бір айырмашылығы мұнда қайта шыққан жау Әтеке-жырықтың баласы Садыр деп көрсетілген, қара: Ер Қабанбай (жыр).
	
## Дереккөздер


 Санат:Қазақ жырлары
Жұман Қарақұлов

**Жұман Қарақұлов**(1921, Өзбекстан, Қарақалпақ Республикасы,Ахунбабаев ауылы - 18.10.1944, Словакия, Дукл қаласы Звала елді мекені) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. Майданға 1942 жылдың 17 ақпанында шақырылып, 128- Түркістан гвардиялық атқыштар дивизиясының құрамында Солтүстік Кавказ, 4-Украина майдандарындағы урыстарға, Чехословакия жерін азат етуге катысты. 1944 жылдың күзінде Дукл қаласын азат етуде Звала (Чехия, Снина қаласының маңы) елді мекені түбіндегі 762-биіктік қолдан-қолға көше берді. 1944 жылдың 18 қазанында құрамында Қарақұлов бар рота бекіністі басып алып, күші басым жаумен бірнеше сағат бойы ұрыс жүргізді. Соңғы үшінші шабуылда Қарақұлов пен Саркисьянов жау траншеясына басып кіріп, ротаның ілгері басуына ықпал етті. Бірақ күтпеген жерден жау пулеметтен оқ жаудырып, ротаның ілгері жылжуы тағы тоқтады. Қарақұлов қолына граната алып, атыс ұясына тура ұмтыл- ды. Өшпес ерлік көрсеткен Қарақұловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Қарасақал батыр

**Қарасақал**, **Қарахан**, **Шона** (шамамен 1705 — 1749) - батыр. Шыққан тегі белгісіз. Алдымен И.Кириллов бастаған Орынбор экспедициясына қарсы шықты Башқұртстанның Ресейге қосылуына қарсы бағытталған 1740 жылы башқұрт көтерілісінің жетекшісі. Көтеріліс талқандалғаннан кейін Қара Ертіс жағына өтеді.  Қазақ даласына келіп, Орта Жүзді паналады. Мұнда Қазыбек бидің қамқорлығымен қазақ даласынан саяси баспана табады. Қаз дауысты Қазыбек бидің, Қаракерей Қабанбайдың қол астындағы руларды паналап, өзінің саяси күресін жалғастырды. Сол кездегі қалыптасқан жағдайды шебер пайдалана отырып, өзін «жоңғар қонтайшысы Қалдан Цереннің інісі Шонамын» деп жариялады. Қазақ еріктілерінен кұралған жасақтарды бастап, жоңғарларға, орыс бекіністеріне, қарақалпақтарға жиі- жиі жорық жасап тұрды. Өмірінің соңына дейін қазақ жерінде тұрған. Белгісіз жағдайда қазаға ұшыраған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
  Санат:Қазақ батырлары
Элжан Қарабаев

**Әлжан Қарабаев**(1874, бұрынғы Орынбор облысы,Торғай ауылы ,Жыланшық өзенінің бойы, қазіргі Қостанай облысы,Амангелді ауданы- 1960, сонда) - 1916 жылғы Торғай көтерілісінің батыры, мыңбасы. Әлжан қыпшаққа кіретін алпыс рулар бірлестігінің нәнжіл атасынан шыққан. Торғай қазақтарының Ресей патшасының 1916 жылы маусым жар- лығына қарсы басталған ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастыруға белсене қатысып, Қайдауыл болысы сарбаздарын баскарған. Көтеріліс басшысы Амангелді Имановтың ең сенімді серіктерінің бірі болған. Көтеріліске алғаш 500 сарбазбен келіп қосылған. Торғай қаласына шабуыл кезінде, полковник Тургенев бастаған жазалаушы отрядқа қарсы Күйік қопасындағы, Доғал-Үрпектегі шайқастарда Қарабаев бастаған мыңдық ерекше ерлік көрсетті. Қазан төңкерісінен кейін Қайдауыл болыстық кеңесінің төрағасы (1918-20) болды, Торғай кеңестерінің 1-съезіне делегат болып қатынасты. Кейін әртүрлі басшы шаруашылық жұмыстарын атқарған.

## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
 Санат:Қазақстан тарихы
Төлен Қабылов

**Төлен Қабылов**(1917, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Асысаға ауылы - 10.4.1945, Ресей, Калининград облысы,Чкалов қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия сержанты.1942 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, З-Беларусь майданы 43-армия 24-гвардиялық атқыштар дивизиясы 72-атқыштар полкі құрамында Сталинград шайқасына, Дон, Қырым, Украина, Беларусь, Литваны азат етуге қатысқан. 1945 жылы 10 сәуірде Кенигсберг қаласы (қазіргі Калининград) түбінде Қабылов басқарған бөлімше жау танкілеріне қарсы шайқасты. Осы ұрыста Қабылов жау танкісін өзімен бірге жарып, ерлікпен қаза тапқан. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен өжеттігі мен қаһармандығы үшін Қабыловқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.4.1945).
Туған ауылындағы мектеп Қабылов есімімен аталып, батырға бюст орнатылған. Калининград қаласындағы Өлкетану мұражайында Қабыловқа арналған бұрыш бар және қаладағы таңдаулы балықшы траулері, сонымен қатар Алматы көшелерінің бірі батырдың есімімен аталады. Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

	
Албан тайпасы Қыстық руынан шыққан.
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Қаратай әулеті

**Қаратай әулеті**- көрнекті, саясат, мәдениет қайраткерлері шыққан тұқым. Арғы аталары Әбілқайыр ханнан басталады. Әбілқайырұлы Нұралы хан баласы Қаратай сұлтанның бір ұлы Бейсәлідентуған Бақытжан Қаратаев 20 ғасырдың басында ірі қоғам қайраткері ретінде танылған. Оның екі баласы Орал нақты білімдер (реалды) гимназиясын, Орынборда әскери училищесін бітіріп, өзара қарсы екі саяси топта кызмет етті: Мұрат Қаратаев Алаш қозғалысына қатысты. Батыс Алашорда милициясы кұрамында шайқасып, азамат соғысы жылдары қаза тапты; Шәміл Қаратаев кеңестік қазақ қосыны құрамында Батыс Қазақстанды ақтардан азат етісіп, көп жылдар Қазақ ұлттық атты әскер полкінің комиссары болды. 1929 жылы осы ұлттық әскери қосынның Қазақстанның ескі астанасынан (Қызылорда) жаңа астанасына (Алматы) дейін жасаған жорығын басқарды. Саяси қуғын-сүргін құрбаны болды. Б.Қаратаевтың інісі Мағзұм Қаратаев Императорлық Санкт-Петербург университетінің заң факультетін бітіріп, төңкеріске дейін Қазанда, Оралда кұқық жүйесінде қызмет еткен. Кеңес дәуірінде ол да қуғын-сүргін кұрбаны болды. Тағы бір туған інісі Арон Қаратаев Патшалық Ресей тұсында білім алып, жоғары қызмет істеген зиялы азамат атанды. Орал қаласының полиция бастығы (обер-полицмейстер) лауазымына дейін көтерілген. Ескі тәртіптің құлауына байланысты қызметтен кетіп, жеке меншік шаруашылығгымен шұғылданған. Атақты бай және бұрынғы патшалықтың қызметкері ретінде 1928 жылы тәркіленіп, Алматы округінің Ащыбұлақ (қазіргі Алматы қаласы маңы) деген жерге жер аударылған. Қызы Шаһзада Аронқызы 20-30 жылдары қазақ зиялы қыздарының көрнекті бір өкілі болған, саяси қуғын- сүргін науқаны кезінде Алматы түрмесінде атылды. Қаратай әулетінен бірқатар өнерпаздар да шыққан. Қаратай сұлтанның Мерәлі деген ұлынан әйгілі әнші-сазгер, ақын Мұхит дүниеге келді. Оның ұрпақтарының да бірқатары өнерден өз орындарын алды: Лұқпан Мұхитов белгілі әнші, домбырашы, ұстаз болды; Ғұбайдолла Мұхитов (1896-1944) сазгер, әнші, Мұхит әндерін А.Затаевичке алғаш айтып, нотаға түсірткен тілші болды. Ол Батыс Алашорда қайраткері, Алаш әскерінің офицері ретінде саяси қуғын-сүргінге ұшыраған. Құбыш Мұхитов (1928 жылы туған) күйші, ұстаз, Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның профессоры, Шайхы Қаратаев (1890-1922) әнші, сазгер, күйші болған, атасы Мұхиттың әндерін Ғарифолла Құрманғалиевке үйреткен. Қаратай сұлтанның Тілеу деген баласынан тараған ұрпақтан әнші-сазгер Шынтас Қаратаев (1884-1948), домбырашы, күйші Қамбар Медетов (1901-38) шыққан. Шынтас - Мұхиттың әндерін сазгердің өзінен үйреніп, ел ішіне таратқан, әйгілі «Он алты қыз» әнін шығарған өнерпаз. Қамбар қазіргі Құрманғазы атындағы ұлт аспаптары оркестрін құрушылардың бірі, республикалық филармониясының әншілер мен бишілер тобына кеңесшісі, осы өнер ұжымы басшысының 30-жылдардағы орынбасары болған. Қаратай әулетінің аталас ағайындары, Нұралы ханның тағы бір баласы Бөкей ханнан тараған ұрпақ ішінде де саясат, ғылым, өнер, мәдениет қайраткерлсрі көп; қ. Бөкей әулеті.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ әулеттері
Морумби (стадион)

**Морумби** () — Сан-Паулу қаласында орналасқан футбол стадионы. Сыйымдылығы -  75000 көрермен. "Сан-Паулу" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Құрылысы 1953 жылы басталып, 1960 жылы пайдалануға берілді.

## Стадионда өткен турнирлер мен матчтар
* Либертадорес кубогының финалы 1974
* Либертадорес кубогының финалы 1992
* Либертадорес кубогының финалы 1993
* Либертадорес суперкубогы 1993
* Либертадорес кубогының финалы 1994
* КОНМЕБОЛ кубогының финалы 1994
* Либертадорес суперкубогы 1997
* Клубтар әлем чемпионаты 2000
* Либертадорес кубогының финалы 2005
* Либертадорес кубогының финалы 2006
* Футболдан Америка кубогы 2019

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Стадиондар
Санат:Сан-Паулу стадиондары
Санат:Бразилия футбол стадиондары
Тоғанбай Қауынбаев

**Тоғанбай Қауынбаев**(20 наурыз 1922 жылы — 11 шілде 2014 жылы, Өзбекстан, Жызақ облысы, Фариш ауданы Шымқорғаннан,) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі. 

Соғысқа дейін кеңшарда жұмыс істеген. Орталық майданда 69-атқыштар дивизиясының 20-жеке барлау ротасы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 15 қазанда Қауынбаев бастаған барлаушылар тобы Днепр өзенінен (Беларусь, Гомель облысы, Лоев кентінің маңы) өтті. Батыл қимылдардың нәтижесінде траншеялардың алдыңғы шебін жаудан тазартып, плацдармды басып алды. Осы ұрыста сержант Қауынбаев 10 жау әскерін жойды. Шағын топ жаудың 3 қарсы шабуылын тойтарып, дивизияның десантшылар отряды келгенше плацдармды ұстап тұрды. Днепрден өтуде көрсеткен ерлігі үшін Қауынбаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). 
1944 жылы кіші лейтенттар курсын бітірді. 1945 жылы Мәскеуде Жеңіс шеруіне қатысты. 1946 жылы запасқа шықты. 

Алматы қаласындағы заңгерлер мектебін (1948), Жоғары партия мектебін (1962) бітірді. Оңтүстік Қазақстан облысында, Алматы қаласында түрлі салаларда жұмыс істеді. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Қаһарман

**Қаһарман** () — ерлікті, мінездің асылдығын, жанкешті іс-әрекеттерін көрсететін, көбінесе басқаларға көмектесу немесе үлкен мақсатқа жету үшін сын-қатерлер мен қауіп-қатерлерге тап болған адам (нағыз немесе кейіпкерлер). Батырлар көбінесе төтенше ерліктермен, таңғаларлық қасиеттермен, қоғамның, қауымның немесе әлсіз тұлғалардың игілігі үшін мақсат немесе миссия сезімімен байланысты. Олардың іс-әрекеттері этикалық құндылықтарға, әділеттілікке, жанашырлыққа, қорғауға, дүниеде жағымды айырмашылық жасауға ұмтылуға негізделген болуы мүмкін. 

## Дереккөздер


 Санат:Қазақстан әдебиеті
Әлиасқар Қожамбергенов

**Әлиасқар Қожамбергенов(Көжебергенов)**  (1917, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Аққайнар ауылы - 16.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы,Волоколам ауданы,Дубосеково темір жолы айырмасы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. Ата-анасынан ерте айырылып, балалар үйінде тәрбиеленген. Соғыс басталар алдында «Большевик» ұжымша- рында (кейіннен «Амангелді» ұжымшары) трактор жүргізушісі болып жұмыс істеді.1941жылы Қаратал ауданы әскери комиссариатыарқылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкінің 4-ротасында ұрыстарға қатысты. Қожамбергенов 1941 жылы 16 қарашада Дубосеково темір жолы айырмасында ерлікпен 28 гвардияшы-панфиловшылар тобында болды. Қожамбергенов осы ұрыста қаза тапты. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Қожамбергеновке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942).
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Талғат Мамыртайұлы Қойбақов

**Талғат Мамыртайұлы Қойбақов** (2 қазан 1963, Тапа бөлімі, Шу ауданы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) - қазақ генерал-майоры. (2009). Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан.

Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін (1985), ҚР ҚК Әскери академиясын (2002), РФ К  Бас штаб Әскери академиясын (2011) бітірген. Оңтүстік әскерлер тобы 20624 әскери бөлімі барлау взводының, Түркістан ӘО 83328 әскери бөлімі тәртіп взводының, Республикалық Ұланның рота командирі, батальон командирінің орынбасары, жеке батальон, салтанат батальоны, полк командирі, әскери қызметінің бастығы (1989-2000), мотоатқыштар диви зиясы командирінің орынбасары, жеке гвардиялық десант-шабуыл бригадасының командирі, мотоатқыштар дивизиясының командирі, ҚР ҚМ ШБК жедел жоспарлау депар таменті басқармасы бастығының орынбасары, «Астана» өңірлік қолбасшылығығы әскери қолбасшысының орынбасары - Штаб бастығы, «Оңтүстік» өңірлік қол бастығы әскери қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы, бірінші орынбасары, РФ ҚК Бас штаб академияның тыңдаушысы 2000-11, 2001 жылы шілдесінен ҚР ҚМ әскери дайындық және әскери кызмет департаментінің бастығы. «Астана», т.б. медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары
Әлікбай Қосаев

**Әлікбай (Әлмембай) Қосаев** (1905, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы - 16.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы,Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. 1934 жылы Қосаев Алматыда құрылыста жұмыс істеді. 1938 жылы Қазақ зоотехника-малдәрігерлік институтының хирургиялық клиникасында санитар болып жұмыс істеді. 1941 жылы 18 шілдеде Қосаев әскер қатарына шақырылып, Алматыда құрылған 316- атқыштар дивизиясында болды. Ол Дубосеково темір жолы айырмасында болған панфиловшылар тобының аңызға айналған шайқасына катысушы. Күші басым жаумен шайқаста ерлікпен қаза тапты. Осы шайқаста корсеткен ерлігі үшін Қосаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). 

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1905 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Николай Мамбетұлы Қуатов

**Николай Мамбетұлы Қуатов**(6.09.1953 жылы Түркістан облысы Мақтаарал ауданы Славянка селосы) - қазақ, генерал-майор (2001). Ташкент жоғары танк командалық училищесін (1974), сауытты танк (1986), РФ ҚК Бас штаб Әскери академиясы жанындағы Жоғары академиялық курсын (2009) бітірген. 1974-78 жылы Германиядағы Кеңес әскері тобы мотодивизиясы танк взводы, рота командирі, КӘОҚ танк ротасы командирі, батальон командирінің орынбасары, Түркістан ӘО танк батальоны, полк командирінің орынбасары - штаб бастығы, Петропавл қаласы және Солтүстік Қазақстан облысы әскери комиссары, ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары - ұйымдастырып-жұмылдыру депар- таментінің бастығы, Батыс ӘО қолбасшылығы әскері қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб басшылығы, Шығыс ӘО қолбасшылығы әскері қолбасшысының орынбасары - басқарма бастығы (1978- 2004), «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскері қолбасшысының орынбасары - басқарма бастығы, ҚР ҚК Құрлық әскері бас қолбасшысының әскери дайындық бойынша орынбасары - бас басқарма бастығы, бірінші орынбасары, 2010 жылы маусымынан Ұлттық қорғаныс университетінің бастығы. «За службу Родине в ВС СССР» (Ресей, 1983), 2-дәрежелі «Даңқ» ордендері, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сәбит Бейсенұлы Құдайбергенов

**Сәбит Бейсенұлы Құдайбергенов**(15 тамыз, 1960 жылы туған, Алматы қаласы) - қазақ, генерал-майор (2007).

* И.С.Қонаев атындағы Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін (1981)
* М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны үздік (1997) бітірген.
* Германиядағы Кеңес әскері тобы мотоатқыштар полкі взводы, гранататқыштар взводы, мотоатқыштар ротасының командирі
* Орта Азия ӘО жеке мотобригада ротасының командирі
* ОҚО Азаматтық қорғаныс штабы жедел бөлімнің аға офицері, бөлім бастығы - штаб бастығының орынбасары, АҚ жеке полк командирінің орынбасары - штаб бастығы, полк командирінің орынбасары
* М. В.Фрунзе атындағы Әскери академия Тыңдаушысы
* ҚР ҚК Бас штабы жедел жоспарлау департаменті бөлімінің аға офицері, топ, басқарма бастығы
* ҚР ҚМ коллегиясының хатшысы - ҚМ аппараты құжаттық қамсыздандыру департаментінің бастығы
* ТМД қатысушы мемлекеттерінің әскери ынтымақтастығын оңтайландыру бойынша ҚР ҚК Штабының өкілі
* ҚР ҚК Аэроұтқыр әскери қолбасшысының орынбасары, әскери дайындық бөлімінің бастығы, қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы
* Құрлық Әскери интернатының бастығы (1997-2011)
* 2011 жылы қыркүйегінен Ұлттық қауіпсіздік университеті бастығының орынбасары - әскери және мемлекеттік басқару басқармасы факультетінің бастығы.

* Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:15 тамызда туғандар
Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Қызыл әскер, ОСОА-ВИАХИМ

**Қызыл әскер, ОСОА - ВИАХИМ** - қазақ тіліндегі тұңғыш әскери газет. Қазақстан өлкелік әскери комиссариатының өлкелік кеңесінің және «Еңбекші қазақ» газеті басқармасының органы. 1929 жылы 7 қарашадан 1936 жылы 31 қазанға дейін Алматыда аптасына 1 рет шығып тұрды. Газет Кеңес өкіметінің қорғаныс қуатын арттыру, қазақ жастарын әскери өнерге баулу, офицерлердің әскери білімдерін кеңейту, еңбекшілердің Қызыл әскермен байланысын нығайту жолында жұмыс жүргізді. Қазақ дивизионын, атты әскер полкін жасақтау ісіне белсене атсалысты. Нәтижесінде 1934 жылы қарашада Қазақстан ОСОА - ВИАХИМ аэроклубы ұйымдастырылды. Газеттің жұмысына *І.Жансүгіров, А.Лекеров, Ә.Көшімов*, т.б. белсенділер қатысып тұрды. Оның бүгінгі мұрагері - ҚР ҚМ орталық баспасөз органы - «Қазақстан сарбазы» басылымы.
	
## Дереккөздер


 Санат:Басылымдар
Қыстаубай Жиенәліұлы

**Қыстаубай Жиенәліұлы** (шамамен 1814-1845) - батыр. 

Кіші жүздің **[[Шөмекей]]** руы *Бозғыл (Бозғұл)* бұтағынан шыққан.

Сыр өңірі қазақтарының Хиуа, Қоқан хандықтарының езгісіне қарсы күресіне, 19 ғасырдың 40-жылдары Кенесары Қасымовтың Созақ жорығына *Жанқожа, Бұқарбай, Тоғанас* батырлармен бірге қатысқан. Қыстаубайдың ерлігі туралы Балқы Базар, Т.Ізтілеуов, Шораяқтың Омары, т.б. ақын-жыраулар көп жырлаған. Мәйіті Қызылорда облысы Сырдария ауданы Көктөбе деген жерге қойылған. 

*[[Шежіре]]: Қыстаубай-Жиенбай-Жиенәлі-Қоныс (Аю)-Қоңыр-Қожас-Қаратамыр- -Бозгул-Шомекей*

## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Қастек Жарылғапұлы

**Қастек Жарылғапұлы** (туған жылы белгісіз - 1723 ж.) — қазақ батыр. Наурызбай батыр әскерінің құрамында согысқан. Ұлы жүз шапырашты тайпасының есқожа руынан шыққан. Жоңғарларға қарсы күресте аты белгілі болды. 

1723 жылы тау ішінде жоңғарлармен соғысып, кейін шегіндірген. Сол соғыста бірнеше жерінен оқ тиіп мерт болған. Содан бері батыр өлген жер Қастек асуы атанып кеткен. 
	
## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Иван Михайлович Ландышев

**Иван Михайлович Ландышев**(18.1.1925, Ресей, Тверь облысы, Бежецк ауданы, Роща хуто- ры-18.3.1945, Польша
, Лыжица қаласының маңы, Баббин деревниясы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, взвод командирі,орыс. Соғысқа дейін Ақжол кенішінде жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1943 жылы Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы әскери комиссариаты арқылы шақырылып, Ташкент минометшілер училищесін бітірді. 1944 жылы кіші лейтенант шенінде майданға аттанды. 1945 жылдың ақпан-наурыз айларында Кеңес әскері Берлин бағытында соңғы соққыны беруге әзірлік жасап жатты. Беларусь майданы Польшаның Шеттин қаласы бағытында ұрыс жүргізді. 1945 жылдың 18 наурызында 257-атқыштар полкінің взвод командирі Ландышев келесі шабуылға дайындалуға бұйрық алды. Ландышев взводын көтеріп, алғашқылардың бірі болып жаудың тірек бекінісіне кірді. Рота командирі қатардан шығып қалған соң ротаны Ландышев басшылыққа алып, ұрысты жалғастыра берді. Жарақатына қарамастан, ұрыс алаңын тастап кеткен жоқ. Жауынгерлер командирдің нық, жігерлі дауысын естіп, шабуылға шықты. Ландышев жау пулеметінің үнін өшіріп, ротаға жол ашылды. Жаудың кезекті қарсы шабуылын тойтарып, атқыштар ротасы алға жүре бастады. Осы ұрыста Ландышев екінші рет ауыр жараланып, қаза тапты. Қайсарлығы мен ерлігі үшін лейтенант Ландышевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.5.1945). Қарағанды облысы Шет ауданындағы Ақжол полиметалл кеніші Ландышевтің есімімен аталады.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Семен Андриянович Лебедев

**Семен Андриянович Лебедев**(5.12.1919, Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Ақмешіт ауылы - өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, полковник. Кача (Севастополь) әскери училищесін (1938) бітіргеннен кейін Қиыр Шығыста әскери ұшқыш қызметінде болды. 1943 жылдың сәуір айынан 3-Беларусь майданы 1-әуе армия 3 - жойғыш (истребитель) авиация корпусы 278-жойғыш авиация дивизиясы 43-жойғыш авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Қырым, Балтық жағалауы елдерін, Беларусь жерін азат етуде, сонымен қатар Берлин қаласын алуда айрықша ерлік көрсетті. Эскадрилья командирі Лебедев 1944 жылдың тамызына қарай әуеге 169 рет көтеріліп, 34 әуе шайқасында дұшпанның 19 ұшағын жойды. Лебедевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.2.1945). Мәскеу Әскери-әуе академиясын (1952) бітіріп, Әскери ғылымдарының кандидаты әрі сонда доцент қызметін атқарды. Ленин, 3 рет Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», Александр Невский ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Иван Григорьевич Ледовский

**Иван Григорьевич Ледовский**(15.6.1920, Павлодар облысы, Железин ауданы, Моисеевка селосы - 1988, Павлодар қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі, аға лейтенант. Орыс. Соғысқа дейін ұжымшарда от жағушы, комбайн жүргізушісі болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1938 жылы шақырылып, Кеңес-фин соғысына қатысқан (1939-40). 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын тәмамдады. 2-Беларусь майданы 3-армиясына қарасты 250-атқыштар дивизиясы 918-полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылы 24 маусымда Гомель облысы Рогачев маңындағы ұрыстарда станокты пулеметтен оқ жаудырып, жаяу әскердің жедел алға басуын қамтамасыз етті. Оның взводына Березина өзенінің өткелінің бойында шоғырланған жаудың күшін барлау міндеті жүктелді. Взвод тапсырманы ойдағыдай орындап, 70-тен астам жауды жойды әрі қару-жарақ қоймасын, сонымен қатар тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы паромды қолға түсірді. Өткел мен паром арқылы жауынгерлердің өзеннен өтуін жеделдетті. Осы ұрыстарда көрсеткен батылдығы мен тапқырлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейін Павлодар қаласында тұрып, сонда еңбек етті. Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Василий Михайлович Литвинов

**Василий Михайлович Литвинов** (1922, Ресей, Новосібір облысы, Черепанов ауданы, Ромашкин селосы - 12.7.1974, Солтүстік Осетия, Орджоникидзе қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты, бөлімнің командирі. 

Ұлы Отан соғысы басталар алдында Өскемен қаласына қоныс аударып, сол жерден өз еркімен әскерге аттанды. 1941 жылдың 4 тамызында 55-гвардиялық атқыштар дивизиясы 166-гвардиялық атқыштар полкінің кұрамында ұрыстарға қатысты. 1944 жылы 24 маусымда Пружиница қаласы маңында дұшпанның нығайтылған қорғаныс бекінісін бұзу кезінде Литвинов бөлімшесі жаудың жауған оғына қарамастан, бірінші болып жау траншеясына жетіп, қолма-қол айқасқа қатысты. Автоматпен 6 жауды жойып, қанжармен тағы 3 әскерді жайратты. Литвинов көршілес окоптағы пулемет тұрған жерді байқап қалды да, граната лақтырып, жойып жіберді. 1944 жылв 27 маусымда Птичь өзенінен өту кезінде болған ұрыста Литвинов ерекше батырлық және ерлік көрсетті. Жаудың артиллериядан және пулеметтен өршелене оқ жаудыруына қарамастан, Литвинов пен лейтенант Лопатин өзеннен өтіп, 2 станокты пулемет пен бронды тесіп өтетін қаруды алып өтті. Литвинов осы ұрыста автоматпен 10-нан астам жау әскерін жайратып салды. Өткел алынды. Литвинов өзінің жауынгерлік жолын Берлинде аяқтады. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Литвиновқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 

Соғыстан кейін 1945 жылдың желтоқсанында ол Өскемен қаласына қайтып оралды. Онда 1954 жылға дейін қорғасын-мырыш завотында еңбек етті. Кейін Орджоникидзе қаласына (Ресей, Солтүстік Осетия) қоныс аударып, ондағы мырыш завотының электролит цехында жұмыс істеді.

## Дереккөздер


Санат:1922 жылы туғандар
Санат:Черепанов ауданында туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:12 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Владикавказда қайтыс болғандар
Санат:1974 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Владимир Степанович Лихотворик

**Владимир Степанович Лихотворик** (6.3.1906, Украина, Житомир облысы, Житомир ауданы, Зализня селосы - 22.12.1998, Ирпень) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полковник, полк командирі, украин. 

1928 жылы Алтай өлкесінің Бийск ауданы әскери комиссариаты арқылы Кеңес армиясына шақырылды. Ол Қиыр Шығыс және Қазақ шекара округтерінің шекаралық әскерлер қатарында қызмет етті. Қазақстаннан майданға аттанды. 1942 жылы қыста Холм қаласы үшін ұрыста капитан Лихотворик көше ұрыстарына қатысты. Кеңес әскері жау бекініске айналдырған үйді ала алмай жатты. Лихотворик шабуыл жасаушылардың бір тобын өзі басқарып, немістер отырған үйге басып кіріп, граната лақтырып, көздерін жойды. Осы жеңісті пайдалана отырып, батальон одан әрі шабуыл жасап, алдына қойылған міндетті орындап шықты. 1944 жылы полковник Лихотворик басқарған атқыштар полкі поляк жерін азат етуде Висла өзенінен бірінші болып өтіп, жау бекінісіне шабуыл жасады. Бірақ артиллеристері оқ атып, соның қолдауымен олар шабуылға шықты. Кеңес жауынгерлеріне 40-қа жуық танкілерін жіберді. Артиллеристер мен жаяу әскерлер жаудың 30-дан аса танкісін қиратты. Ұрыс майдандарында көрсеткен ерлігі мен тапқырлығы және полкті қиын-қыстау кезде шебер баскарғаны үшін Лихотворикке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (7.2.1945).

Соғыстан кейін запасқа шығып, Киев облысының Ирпень қаласында тұрды.
	
## Дереккөздер


Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:6 наурызда туғандар
Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Житомир ауданында туғандар
Санат:22 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1998 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ирпеньде қайтыс болғандар
Санат:КСРО полковниктері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:III дәрежелі Суворов орденінің иегерлері
Санат:Александр Невский орденінің (КСРО) иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Батылдар кресінің иегерлері
Санат:КВЖД шайқастарының қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысындағы полктер командирлері
Санат:Ирпеньнің құрметті азаматтары
Николай Евсеевич Лут

**Николай Евсеевич Лут**(1918, Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Митрофановка селосы - 11.4.1944, Украина, Житомир облысы,Овручи ауданы,Игнатполь станциясы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, бөлімше командирі. Соғысқа дейін Лут ұжымшарда жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылып, 1943 жылғы тамыздан майдандағы ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың 27 қыркүйегінде Днепр өзенінен өту үшін 218-атқыштар полкініц лейтенанты М.Мегерамов бастаған атқыштар ротасы түнгі сағат бірде өзенге беттеді. Олардың қайықтарын байқап калып, ракетаның жарығымен оқ жаудырды. Жағаға жете бергенде Луттың қайығы жарылған снарядтардан аударылды. Ол жанындағы жауынгерлермен өзеннің арғы бетіне жүзіп өтіп, жау траншеясына автомат және винтовкадан оқ жаудырды. Лут бірінші болып жау траншеясына жетіп, қолма-қол айқас басталды. Немістер оған төтеп бере алмай, кері шегінді. Осы кезде жау әскерін артиллерия снарядпен соққыға алды. Жауған оқтың артынан кеңес жауынгерлері шабуылға шықты. Көрсеткен қайсарлығы мен ерлігі үшін Лутқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944).
	
## Дереккөздер


Санат:1918 жылы туғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлан ауданында туғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Иван Мартынович Ладушкин

**Иван Мартынович Ладушкин**(22.10.1922, Ресей, Алтай өлкесі, Мамонтов ауданы, Корчино селосы - 16.3.1945, Ресей, Калининград облысы, Ладушкин қаласы) -  2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, танк ротасының командирі,орыс. Соғыстан бұрын Іле ауданындағы «Қызылту-3» ұжымшарында есепші болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы сәуірде шақырылып, қатардағы әскерден танк ротасының командиріне дейін көтерілді. Ол жауға қарсы ерлікпен шайқасты. Оның әскери таланты мен жауынгерлік мінез - құлқы 1945 жылы ақпан-наурыз айларындағы Шығыс Пруссияда болған ауыр ұрыстарда байқалды. Басты бекіністердің бірі Дойтше-Тирау маңында (Калининград облысы, Мамонтов ауданы) Кеңес әскерлері таңғы сағат 5-те шабуыл жасады. Ладушкин ротасына шабуыл жасаушы жаяу әскерлерге қолдау көрсету бұйырылды. Ладушкин ротасы қалаға кіре берістегі дөңесте орналасқан жау қорғанысын (4 батареясын) және орман ішінде жасырынған өздігінен жүретін 9 зеңбіректің күлін көкке ұшырды. Осы ұрыста жау бекінісінің екінші қатарына беттеген Ладушкин танкісінің іші түтін орағанын байқады. Ол есін жиғанда қасындағы әскерлердің оққа ұшқанын көрді. Жанып жатқан машинадан шықты да, жақын келе жатқан «34»-танкіге мініп, оның экипажымен өзінің дағдылы ісіне кірісті. Танкішілер тағы да ұрыс бастады. Қаланың шеткі көшелерінде келе жатқан танкіні бронды снаряд тесіп, экипаж қаза тапты. Қорғаныс министрінің бұйрығымен танк бригадасы 1-ротасының тізіміне Ладушкиннің есімі мәңгілікке жазылды. Ерлігі мен табандылығы үшін Ладушкинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.6.1945). Ресейдің Калининград облысында Ладушкин атты шағын қала бар. Оның орталық алаңында Ладушкиннің ескерткіші орнатылған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Сулги Лутфуллин

**Сулги Лутфуллин**(5.1. 1923 жылы туған, Алматы облысы,Панфилов ауданы,Жаркент қаласы - 1991, Әндіжан) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант, кейіннен кіші лейтенант, зеңбірек командирі. Лутфуллин Кеңес әскері қатарына 1942 жылы Панфилов ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. Ол 493-танкіге қарсы ататын артиллерияның құрамында Висла мен Одер өзендерінен өтудегі ұрыстарда ерекше көзге түсті. Висланың батыс жағалауындағы плацдармды кеңейту үшін жүргізілген ұрыста Лутфуллиннің зеңбірегі дұшпанның 4 танкісін және 2 бронетранспортерін қиратып, 140 әскері мен офицерін жойды. 1944 жылы 18 тамызда Лутфуллин басқарған зеңбірек өз бөлімінен бөлініп қалды. Жаудың 12 танкісі мен автоматшылар десанты Кеңес әскерінің аз ғана жауынгерлеріне қарсы шабуылға шықты. Артиллеристер жаудың 8 шабуылына тойтарыс беріп, 5 танкісін өртеп жіберді, 30-дан астам әскерін жойды. 1944 жылдың соңында 1-Украина майданының құрамалары Одер өзеніне жақындады. Жау осы жерде мықты қорғаныс бекіністерін салып, алғашқы күннен бастап Одер үшін кескілескен ұрыс жүргізді. Өзеннен өту кезінде Лутфуллиннің зеңбірек расчеті ерекше көзге түсті. Нейдорф елді мекені үшін болған ұрыста оның зеңбірегі жаудың 3 танкісі мен 2 бронетранспортерін қиратты. Герцог Свальдау елді мекені үшін шайқаста жаудың 13 танкісі шабуыл жасады. Артиллеристер дәлдеп атып, жаудың 5 танкісін қиратты және 30-дан аса әскерін жойды. Көп кешікпей жаудың 6 танкісі мен автоматшылар десанты отырғызылған 2 бронетранспортері қарсы шабуылға шықты. Зеңбіректің снарядтары бітіп қалғаннан соң Лутфуллин расчетінің жауынгерлері гранаталармен қаруланып, жау шабуылына тойтарыс берді. Лутфуллинге көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.4.1945). Ленин, 2 рет l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. 1945 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, 1946 жылы запасқа шықты. Әндіжан қаласында (Өзбекстан) тұрды. 1964 жылы Сауда институтын бітіріп, сол салада жұмыс істеді.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Евдоким Константинович Мазков

**Евдоким Константинович Мазков**(20.6.1922, Ақтөбе облысы,Мәртөк ауданы,Мәртөк ауылы - 11.7.1977, Қырғыз Республикасы, Жәлелабад қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, звено командирі, ага лейтенант. Фрунзе (қазіргі Бішкек қаласы) қаласындағы аэроклубты, Орынбор әскери ұшқыштар мектебін (1942) бітірген. 3- Украина майданы 17-әуе армиясы 9-аралас авиация корпусы 305-штурмдық авиация дивизиясы 237-штурмдық әуе полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылдың наурызына карай 85 әуе ұрысына қатысып, жаудың соғыс жүгі тиелген 89 автокөлігін, 7 танкісін, 26 зеңбірегін, т.б. соғыс техникасын, бірнеше әскерін жойған. Осы шайқастардагы көрсеткен батылдығы мен жауынгерлік ерлігі үшін Мазковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының батыры атағы берілді (1.7.1944) 1947 жылы капитан шенінде запасқа шықты. Жәлелабад қаласында тұрып, сонда еңбек етті. Лeнин, 2 Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Әлібек Хамитұлы Қасымов

**Әлібек Хамитұлы Қасымов** (18 қыркүйек 1954, Алматы) — қолбасшы, генерал-полковник, Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі.

## Өмірбаяны
1975 жылы Алматы жоғары жалпы әскери училищесін бітірген. 1975-82 жылы взвод, рота командирі, батальон штабы бастығы, 1982-85 жылдары *М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясы* тыңдаушы, 1985-87 жылдары полк штабы бастығы қызметтерін атқарған. 1987-92 жылдары Закавказье әскери округінде әуе-десанты әскерінде аға офицер, оперативті басқармада аға офицер, топ бастығы, оперативті басқарма бастығының орынбасары, округтік штаб бастыгының 1-орынбасары болды. 1992 жылы ҚР ҚМ оперативтік басқарма бастығы, 1992-95 жылдары Бас штаб бастығы, Қорғаныс министрінің 1-орынбасары, 1995-96 жылдары ҚР Қорғаныс министрі болды. 1997— 2000 жылдары Түркияда Әскери қызметін атқарды. 2000 жылы маусымнан Қорғаныс министрінің 1-орынбасары, Бас штаб бастығы, 2001-03 жылы ҚР Президенті жанындағы Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары. 2003 жылы отставкаға шықты. 2-дәрежелі «Даңқ»,3-дәрежелі «За службу родине в Вооруженных Силах СССР» ордендері, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1954 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан генерал-полковниктері
Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері
Санат:КСРО әскерилері
Санат:Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабының басшылары
Санат:3 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:2 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:1 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл медалімен марапатталғандар
Санат:Әскери достастықты нығайтқаны үшін медалімен марапатталғандар
Филипп Савельевич Мазуров

**Филипп Савельевич Мазуров**(12.6.1903, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Кудряшом ауылы - 15.12.1954, Ресей, Астрахан қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ефрейтор, сапер,орыс. Соғысқа дейін Астрахан қаласындағы балық комбинатында жұмыс істеді. 1942 жылдың қаңтарында Кеңес әскері қатарына шақырылып, сол жылдың ақпанынан Орталық майдан 61-армия 81-атқыштар дивизиясы 196-жеке саперлер батальоны құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы қазанның 3-інен 4-іне қараған түні 410-атқыштар полкі 3-атқыштар батальоны құрамында Новоселки деревнясы (Чернигов облысы,Репки ауданы,Любеч ауылы) аумағында жауып тұрған оқтың астында екі ескекті қайықпен Днепрден 9 рет өтіп, 55 жауынгер және оқ-дәріні, сонымен қатар батыс жағалаудан 3 жаралы жауынгер мен командирді, 3 станокты пулемет пен 1 рацияны жеткізген. Мазуровқа шайқаста жасаған ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). 
 
Соғыстан кейін Астрахан қаласында тұрып, сонда еңбек етті. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:Құрманғазы ауданында туғандар
Санат:1954 жылы қайтыс болғандар
Санат:Астраханда қайтыс болғандар
Бағдат Әбдіқадірұлы Майкеев

**Бағдат Әбдіқадірұлы Майкеев** (5 шілде 1953, Көктөбе ауылы, Еңбекшіқазақ ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері жоғары қолбасшылығының өкілі, генерал-майор (2005), Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары (2011-2014).

## Білімі
* Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (1982) бітірген.
* ҚР ІІМ Қарағанды жоғары мектебін бітірген (1992).

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын Көктөбе жеміс-шарап селосында жұмысшы болып бастадй.
* КСРО ҚК әскери қызметтен өткен.
* Қайтып келіп 1974—81 жылдары Көктөбе жеміс-шарап селосында автожүргізуші, клуб меңгерушісі болды.
* Алматы қаласы ІІБ мемлекеттік нысандарды күзету милиция полкі дивизиясының милиционері
* Ленин ауданы ІІБ ОБХСС инспекторы
* Фрунзе ауданы ІІБ ОБХСС аға жедел іс тексеруші, бастығының орынбасары
* Ленин ауданы ІІБ ОБХСС бастығы
* Алматы қаласы ІІББ экономикалық қылмыспен күресу ауданаралық бөлімінің бастығы
*  Ленин аудандық ІІБ бастығы
* Алматы қаласы қылмыспен күрес басқармасы бастығы (1981-96)
* ҚР ІІМ экономикалық полиция департаменті бастығының бірінші орынбасары
* Алматы қаласы 9-шы басқарма бастығы
* Ішкі істер көліктегі Шығыс басқармасы бастығының кадр және тәрбие жұмыстары бойынша бастығының орынбасары
* көліктегі ІІБ Бас басқармасы Алматы станциясы линиялық ІІБ бастығының орынбасары
* Алматы қаласы ІІББ 9-шы басқарма бастығы, бастықтың қызмет бойынша орынбасары
* ҚР ІІМ көліктегі Оңтүстік-Шығыс ІІБ бастығының бірінші орынбасары
* ҚР ІІМ ІӘ қолбасшысының орынбасары - ІӘ комитеті төрағасының орынбасары
* Алматы облысы II департаментінің бастығы
* ҚР ІІМ кеңесшісі
* ҚР ҚК математикалық-техникалық қамсыздандыру Бас басқармасының бастығы
* ҚР ҚМ аппараты басшысы - коллегия хатшысы. 
* 2011 жылы қыркүйегінен ҚР Қорғаныс минстлігінің орынбасары.
## Марапаттары
2-дәрежелі «Айбын» ордені, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:5 шілдеде туғандар
Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Еңбекшіқазақ ауданында туғандар
Санат:Даңқ орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Айбын орденінің иегерлері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерiне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз еткен үлесі үшін меділінің иегерлері
Санат:1 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:2 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:3 дәрежелі Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Николай Гордеевич Максимов

**Николай Гордеевич Максимов** (5.7.1911, Ресей, Ульяновск облысы,Мордовский кенті - 16.11.1941, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы,Дубосеково темір жолы айырмасы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атқыш, қатардағы жауынгер. 933 жылдан Алматы қаласында тұрған. Соғысқа дейін слесарь, машинист, электрик қызметтерін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың маусымында шақырылып, Батыс майданның 16-армиясы на қарасты 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальонының 4-ротасы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылы 16 қарашада Мәскеу облысы,Волоколам ауданы,Дубосеково темір жолы айырмасында болған кескілескен шайқаста 28 панфиловшы-батырлардың қатарында 18 жау танкісін жоюға қатысып, ерлікпен қаза тапқан. Максимовқа жасаған ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). 1966 жылы Мәскеуде (Солтүстік Тушино ауданы) панфиловшылардың есімі бір көшеге беріліп, монумент орнатылды. 1975 жылы Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеково темір жолы айырмасынан 1,5 шақырым жерде) ескерткіш қойылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында саябақ және олардың құрметіне қойылған монумент бар. Мәскеу қаласының гимніне айналған «Дорогая моя столица» әнінде 28 панфиловшы-батырлар туралы айтылады. 2005 жылы Ульянов облысы Старая Майна кентіндегі батырлар аллеясында Максимовқа бюст орнатылды. Ленин орденімен марапатталған. 
	
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1911 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Михаил Алексеевич Малиев

**Михаил Алексеевич Малиев** (1923, Ресей, Пермь облысы,Кунгур қаласы  - 1943, Украина, Полтава облысы,Кобеляки ауданы,Светлогорское ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, взвод командирі. Согыс қарсаңында Петропавл қаласына қоныс аударған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы Петропавл қаласы әскери комиссариатынан шақырылып, Златоуст қаласындағы (Ресей, Челябі облысы) әскери- инженерлік училищені бітірді (1942). 1943 жылдан Дала майданы 1-аспалы (понтон) көпір бригадасына қарасты 127-жеке аспалы (понтон) көпір батальоны құрамында Ұлы Отан соғысына, Ленинград және Оңтүстік майдандарында ұрыстарға қатысқан Малиев Днепр өзенінен өткенде ерекше көзге түсті. 1943 жылы 16 қазанда жау артиллериясының атқылауынан Перевалочная ауылы маңында суға батқан 16 тонналық паромды саперлердің көмегімен құтқару үстінде ерлікпен қаза тапты. Малиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). Ленин орденімен марапатталған.
	
## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:1943 жылы қайтыс болғандар
Иван Гаврилович Малин

**Иван Гаврилович Малин**(6.7.1897, Ресей, Брянск облысы,Брянск қаласы -18.12.1966, Саратов облысы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, гвардия старшинасы. 1918-20 жылы Азамат соғысы мен 1930 жылы ұжымшарлар ұйымдастыруға, ал соғыс қарсаңында Шығыс Қазақстанда әуежай кұрылысын салуға қатысқан. Ұлы Отан соғысының алғашқы жылдарында Алматы облысы,Кербұлақ ауданы,Киров кеңшарын (қазіргі Алтынемел ауылы) басқарды. 1942 жылы майданға аттанып, Сталинград, Орталық, 1-Украина майдандарында ұрыстарға қатысты. Днепрден өтуде көрсеткен ерекше ерлігі үшін Малинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Соғыстан кейін туған кеңшарына оралып, партия ұйымын басқарды. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Константин Яковлевич Малин

**Константин Яковлевич Малин**(14.8.1923, Ресей, Саратов облысы,Озинки ауданы,Малаховка селосы - 4.10.2003, Орал қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, гвардия кіші лейтенанты,еврей. 1930 жылы Қазақстанға қоныс аударған. Орал қаласындағы аэроклубты (1941), Орынбор Әскери-әуе училищесін бітірген (1944). 1944 жылдың маусымынан аға ұшқыш 1-Беларусь майданы 16-әуе армиясы 175-гвардиялық штурмдық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Кіші лейтенант Малин өзінің жауынгерлік жолын 1944 жылы 24 маусымда Бобруйск операциясы кезінде бастады. Малин Жауынгерлік тапсырмамен 106 рет ұшып шығып, 9 танкіні, 110 автокөлік, 58 зеңбірек, 9 миномет, 62 жүк тиелген арба, 14 атыс нүктесі,4 темір жол вагоны, 2 қару-жарақ қоймасын және 700-ге жуық әскер мен офицерді жойған. Малинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1945). 1947 жылы запасқа шығып, Орал қаласында тұрды. Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және «Берлинді алғаны үшін», «Варшаваны азат еткені үшін», т.б. медальдармен марапатталған.
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Оралда қайтыс болғандар
Николай Данилович Маркелов

**Николай Данилович Маркелов**(20.6.1920, Ресей, Барнаул қаласы - 16.11.1945, Украина, Ровно облысы,Червоноармейск қаласы) — 2-дуниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, аға лейтенант,орыс. 1929 жылы Алматы қаласына қоныс аударған. 1938 жылы Қазақ тау-кен институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. Сонымен қатар аэроклубта дәріс алған. 1941 жылдың маусымында геологиялық барлау факультетінің 3-курсында оқып жүргенде майданға аттанды. 1942 жылы Орынбор әскери-әуе училищесін бітіріп, сол жылдан 3-Прибалтика майданына қарасты 14-әуе армияның 7-штурмдық авиация корпусы 206-штурмдық авиация дивизиясы 806-штурмдық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Звено командирі Маркелов өзінің «Ил-2» ұшағымен 105 жауынгерлік ұшу сапарына шығып, жаудың 4 ұшағын, 600-ге жуық әскері мен офицерін, 25 танкісін, 20 батареясын, 8 жанармай және оқ-дәрі қоймасын жойған. 1944 жылдың күзінде Мариуполь қаласы маңындағы (Украина) әуе ұрысында басынан жараланған Маркелов ұшағын жаудың ipi жанармай қоймасына бағыттап, мина жарып жіберген. Маркеловке  КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.2.1945). Барнаул қаласындағы Даңқ мемориалына есімі жазылған. Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. 
	
## Дереккөздер


 Санат:Тұлғалар
Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары