Лина Соломоновна Штерн

**Лина Соломоновна Штерн** (туған кездегі аты – *Либе-Лея Шоломовна Штерн*; 26 шілде 1875, Вилиямполе (Слободка), Ковен уезі, Ковен губерниясы — 7 наурыз 1968, Мәскеу) — швейцариялық, кейін кеңестік биохимик және физиолог.

Лина 1910 жылы жасушалық тыныс алу саласындағы іргелі зерттеулердің авторы, 1918 жылы гематоэнцефалиялық бөгет тұжырымдамасын жасаушы. 1939 жылы КСРО Ғылым академиясының алғашқы әйел толық мүшесі болды, ал 1944 жылдан бастап КСРО Медицина ғылымдары академиясының академигі. 1943 жылы II дәрежелі Сталин сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаяны
1875 жылдың 26 шілдесінде Слободкада (кейін Вилиямполе — Каунас қаласының аудандарының бірі) көпбалалы еврей отбасында дүниеге келген. Ол отбасындағы тұңғыш бала болған. Оның әкесі Шолом Мовше-Ицикович Штерн астық саудасымен айналысқан, ал анасы Гинде Мовшевна Штерн үй шаруасындағы әйел болған. Ата-анасы Ковен губерниясындағы Яново қаласынан шыққан. 1886 жылға қарай отбасы Курлянд губерниясындағы Либава қаласында тұрған.

Білімін Женева университетінде (Швейцария) алған, Жан-Луи Превоның шәкірті болған. 1918 жылы Женева университетінде экстраординарлық профессор атағын алып, осы университеттің алғашқы әйел профессоры атанған.

1925 жылы Кеңестік Ресейге (КСРО) қайтып оралды. 1925—1948 жылдары Н. И. Пирогов атындағы 2-ші Мәскеу медицина институтының профессоры және КСРО Ғылым академиясының Физиология институтының директоры болды. Н. Ф. Гамалеяның пікірінше, Штерннің ерекше еңбектерінің бірі — шокпен күресу әдісін жасауы.

1933 жылы Г. Я. Хволеспен бірге жүргізілген тәжірибелерде калий тұздарын интрацистерналық және интравентрикулярлық енгізу тәжірибелік жануарларда бірқатар реакциялар туғызатынын көрсетті. Олардың қатарында бұлшықет белсенділігінің артуы, тыныс алудың күшеюі, қан қысымының көтерілуі және брадикардия болды.

Осы тәжірибелер негізінде 1942 жылы соғыс жағдайында симпатикалық жүйке жүйесін ынталандыру үшін калий фосфатын интрацистерналық енгізу әдісін ұсынды. Бұл әдіс жарақаттан кейінгі шок кезінде қан қысымын және басқа физиологиялық қызметтерді сақтауға бағытталған еді (т. н. «Штерн әдісі»). Кейін бұл әдіс Е. М. Беркович (1944) және басқа зерттеушілер тарапынан әскери-далалық жағдайда зерттелді, бірақ кең таралмады.

1938 жылдан бастап БК(б)П мүшесі болды. Еврей антифашистік комитеті президиумының мүшесі болған. 1949 жылы «ЕАК ісі» бойынша тұтқындалды. 1952 жылдың шілдесінде айыпталғандардың ішінде 3,5 жыл түрме және кейін 5 жыл жер аудару жазасына кесілген жалғыз адам болды (басқалары атылды). Ол Жамбылда айдауда болды.

1953 жылы амнистия бойынша Мәскеуге оралуға рұқсат берілді, бірақ толық ақталуы тек 1958 жылдың қарашасында болды. 1953 жылғы 1 қыркүйекте оған академик атағы қайта берілді. 1954—1968 жылдары ИБФАН-дағы физиология бөлімін басқарды.

### Отбасы
Оның немере әпкесі — кеңестік педагог Нина Исааковна Стриевская (1897 – 1969 жылдан кейін). Ол Н. К. Крупскаяның жақын серіктесі, Қызыл профессура институты директорының орынбасары және А. И. Герцен атындағы ЛГПИ-дің директоры болған. 1937 жылы тұтқындалып, Ныроблагта және Норильскіде 17 жыл айдауда болған.

Тағы бір туысы — пианист Дмитрий Башкиров (кіші қарындасы Хананың, кейін Аннаның немересі).

## Марапаттары
* II дәрежелі Сталин сыйлығы (22 наурыз 1943) — гематоэнцефалиялық бөгет туралы зерттеулері үшін
* Еңбек Қызыл Ту ордені (30 наурыз 1944)
* Қызыл Жұлдыз ордені
* Медальдар

## Негізгі еңбектері
* Die Katalase (1910, Ф. Баттеллимен бірге)
* Über den Mechanismus der Oxydationsvorgänge im Tierorganismus (1914)
* «Тыныс алу ферменттері» (1932)
* «Гемато-энцефалиялық бөгет» (1935)
* «Ағзалар мен тіндердің тікелей қоректік ортасы...» Таңдамалы еңбектер (1960)

## Дереккөздер

Санат:КСРО биохимиктері
Санат:Алфавит бойынша физиологтар
Санат:КСРО физиологтары
Санат:Швейцария физиологтары
Санат:Женева университеті оқытушылары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері
Санат:КСРО-да ақталғандар
Санат:Женева университеті түлектері