Германиядағы парламент сайлауы (2025)

**Германиядағы кезектен тыс парламент сайлауы** 2025 жылғы 23 ақпанда өтті. Бастапқыда олар 2025 жылдың күзінде өтуі керек еді, бірақ «Бағдаршам» басқарушы коалициясындағы дағдарыс және 2024 жылдың 6 қарашасында ЕДП басшысы Кристиан Линднердің Қаржы министрі қызметінен кетуі нәтижесінде Олаф Шольц 2025 жылдың қаңтарында Бундестагта сенім дауысын өткізіп, сол жылдың наурыз айында жаңа сайлау тағайындағанын жариялады. 12 қарашада ХДО/ХӘО, СДП, және «Жасылдар» Шольц үкіметіне 2024 жылдың 16 желтоқсанында сенімсіздік туралы хабарлау күнін, сондай-ақ 2025 жылғы 23 ақпанда кезектен тыс парламенттік сайлау күнін келісті. Сол күнді ел Президенті бекіткен еді.

Сайлау нәтижелері бойынша Христиан-демократиялық одақ (ХДО) пен Христиан-әлеуметтік одақтың (ХӘО) консервативті блогы соғыстан кейінгі тарихтағы екінші ең нашар нәтижеге қарамастан, алынған дауыстардың үлесі бойынша бірінші орынды иеленді. Германия үшін балама партиясы бұрынғы ГДР-дің барлық жерлерінде бірінші орын алып, екінші орынға ие болды және ең жақсы нәтижеге қол жеткізді. Соғыстан кейінгі тарихта алғаш рет Германиядағы федералды сайлауда екінші орында ХДО немесе СДП емес. СДП 1933 жылдан бері алғаш рет 20%-дан аз дауыс жинады және 1887 жылғы Германия империясының сайлауындағы дауыс үлесі бойынша ең нашар нәтижеге қол жеткізді. Сайлауға дейін СДП-мен бірге басқарушы коалицияда болған «Жасылдардың» танымалдығы да төмендеді. Солшыл партия Бундестагта қатысуын сақтап, депутаттар саны бойынша өкілдігін бір жарым еседен астам арттыра алды. Сайлауға дейін Бундестагта ұсынылған ЕДП және Сара Вагенкнехт одағы сайлау тосқауылынан өте алмады.

## Күні
Германияның негізгі заңына сәйкес, Бундестагқа сайлау кезекті шақыру басталғаннан кейін 46 айдан ерте емес және 48 айдан кешіктірілмей өтуі керек. Дауыс беру тек жексенбіде немесе мемлекеттік мереке күні болуы мүмкін болғандықтан, шектеулі нұсқалар жиынтығы бар: 31 тамыз, 7, 14, 21, 28 қыркүйек, 3, 5, 12, 19 немесе (ең кеш) 2025 жылғы 26 қазан. 1998 жылдан бастап сайлау әрдайым қыркүйектің соңғы немесе соңғы жексенбісінде өткізіледі, бірақ бұл мәселе бойынша түпкілікті шешімді президент федералды және аймақтық үкіметтермен келіскеннен кейін қабылдауы керек.

Егер Бундестагтың 20-шақырылымы мерзімінен бұрын жұмысын тоқтатқан болса, онда сайлау осы оқиғадан кейін 60 күннен кешіктірілмей өтуі керек еді. 2024 жылдың 16 желтоқсанында Парламент Шольц үкіметіне сенімсіздік білдірді. 27 желтоқсанда Германия президенті Франк-Вальтер Штайнмайер канцлер Олаф Шольцтың өтініші бойынша Бундестагтың 20-құрамын таратып, 2025 жылғы 23 ақпанда кезектен тыс парламенттік сайлау тағайындады.

## Сайлау контексті
2021 жылғы сайлауда Еркін демократиялық партия мен Жасылдармен коалиция құрған Германияның Социал-демократиялық партиясы жеңді (олар бірге шамамен 52% дауыс жинады). Осының арқасында Олаф Шольц канцлер болды. 2024 жылғы маусымда Еуропарламент сайлауында билеуші ​​коалицияны құрайтын үш партия тек 31% дауыс жинай алды; Соған қарамастан, Шольц қайтадан сайлауға түсетінін мәлімдеді. Қыркүйек айында коалициялық партиялар Саксония мен Тюрингиядағы жергілікті сайлауда жеңілді, ал Бранденбургте ГСДП ГүБ-дан аз ғана басым түсті. Қарашада үкімет солшыл ГСДП мен оңшыл орталық ЕДП арасындағы келіспеушіліктерге байланысты 2025 жылға арналған мемлекеттік бюджет жобасын бекіте алмады, бұл либералдық министрлердің отставкаға кетуіне, коалицияның ыдырауына және саяси дағдарыстың басталуына әкелді.

## Сауалнамалары
center|thumb|1000x1000px|2025 жылғы парламенттік сайлаудағы партияның қалауы бойынша сауалнаманың орташа қисығы:

2025 жылғы 7–14 ақпан аралығында жастар сайлауы өткізілді. 166 413 дауыс берілді. Солшыл партия жастар арасында ең көп дауыс жинады — жалпы дауыстардың 20,8%. Одан кейін 17,9%-дан ГСДП, 15,7%-дан ХДО/ХӘО, 15,5%-дан ГүБ және 12,5%-дан Одақ 90/Жасылдар альянсы. Жануарларды қорғау партиясы 3,8%, Еркін демократиялық партия (ЕДП) 3,4%, ал Сара Вагенкнехт одағы (СВО) 3,4% алды.

## Партиялары
Барлық 16 жерде «ГСДП», «Одақ 90/Жасылдар», «ЕДП», «Солшыл», «Сара Вагенкнехт одағы», «Еркін сайлаушылар», «Вольт Германия», «Германия үшін балама», «Германияның Марксистік-Лениндік Партиясы» бар. Кейбір партиялар барлық жерлерде қатыса бермейді, мысалы, Баварияда «ХДО» «ХӘО»-пен, Шлезвиг-Гольштейнде «Оңтүстік Шлезвиг Сайлаушылар Одағы», Саксонияда «Еркін Саксония» және тағы бірнеше партиялар ұсынылған. Барлығы 229 жер тізімі ұсынылды. 64 жер тізімі қабылданбады. Округтерде 62 тәуелсіз кандидат сайлауға түседі.

## Мандаттарды бөлуі
Германия аумағы 299 ауданға бөлінген. Бундестагта 630 депутаттық орын 5%-дан астам дауыс жинаған партиялар, үш тікелей мандат алған партиялар (бір мандатты округтерде үш немесе одан да көп орын алған) және ұлттық азшылық партиялары арасында бөлінеді. Орындар партиялар (жер топтары) арасында бөлінеді. Партия ішінде бірінші кезекте Бундестагтағы орындарды тікелей мандат иелері, содан кейін жер тізімінің өкілдері алады.

## Нәтижелері

## Дереккөздер

2025
Санат:2025 жылдағы Германия