open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эмин Бекторе

**Эмин Бекторе** (, ; 1906–1995 ж. 15 сәуір ) — түрік және румын фольклоршысы және қырым-татар этнографы, Түркия мен Румыниядағы қырым-татар ұлттық қозғалысының белсендісі.

## Өмірбаяны
1906 жылы Добрич қаласында (қазіргі Добруджа облысы, Болгария) туған. 1913–1940 жылдар аралығында қала Румынияның қол астында болды және «Базарджик» атауын алды. Бекторе білімін Румынияда, Базарджик және Бухарест қалаларында алған. Түрлі румын және болгар халық ансамбльдерінде би мен ән айтуды үйренді. Ол Қырым татарларының бірнеше халық ансамбльдерін ұйымдастырды, олар үшін қырым татар тілінде бірқатар әндер мен пьесалар жазды: *Шахин Гирай Хан*, *Атилла*, *Бора*, *Кирим*, *Кок-коз Баяр*. 1930 жылы Констанцада Мюстеджиб Улькюсал ұйымдастырған топқа қосылды, сонымен қатар түрік тілінде Қырым татар диаспорасының «Эмель» тарихи-философиялық журналының негізін қалаушылардың бірі болды.

1940 жылы Бекторе Түркияға кетіп, Эскишехир қаласына орналасып, қырым татарларының халық мәдениетін зерттеу және насихаттау бойынша түрлі жұмыстар атқарды. Онда ол бәріне фольклорды үйретуді жалғастырды. Ол Түркияда этнографияның дамуы мен халық өнерін зерттеуде пионер болды, Бекторе қызметінің арқасында Эскишехирдегі және осы аттас ауылдағы мектептерде Қырым татарларының музыкасы мен биі міндетті пән ретінде оқытыла бастады.

1960 жылдары Бекторе Түркияда М.Улькюсалмен және Қырым татарларының ұлттық қозғалысының басқа да қайраткерлерімен кездесті: 1960 жылы Түркияда *«Эмель»* журналын шығаруды қайта бастаған Джафер Сейдамет Кырымер және Эдиге Қырымалмен.
## Дереккөздер

Санат:Түркия поэттері
Арф Джахит

**Арф Джахит** (; , Салоники – , Ыстанбұл) — түрік математигі, Хельмут Хассенің шәкірті. Оның есімі топологиядағы түйіндер теориясында қолданылатын квадрат түрдегі Арфа инвариантымен, сондай-ақ Хассе-Арфа теоремасымен, Арфа топтары мен сақиналарымен байланысты.

## Өмірбаяны
1912 жылғы Балқан соғысынан кейін Арф отбасы Измирге көшіп, Кахит бастауыш білімін сонда алды. Мектептегі білімін аяқтағаннан кейін, Арф Парижге көшіп, ол жерде қалыпты оқуға түсті.

Түркияға оралғаннан кейін Арф Галатасарай лицейінде математикадан сабақ берді. 1933 жылы Арф Ыстанбұл университетінің математика кафедрасында сабақ бере бастады. 1937 жылы Арф Геттинген университетіне жұмысқа орналасып, онда PhD дәрежесін алды, содан кейін Хельмут Хессемен бірге жұмыс істеді. Арф Ыстанбұл университетіне жұмысқа оралды және 1962 жылы Ғылыми-техникалық зерттеулер кеңесіне (TÜBİTAK) тағайындалғанға дейін сонда қалды. 1963 жылға дейін Кеңес төрағасы қызметін атқарғаннан кейін Арф Ыстанбұл Роберт колледжінің математика бөліміне ауысты. 1964–1966 жылдар аралығында Арф Принстон университетінде, содан кейін Берклидегі Калифорния университетінде бір жыл жұмыс істеді.

Түркияға соңғы рет оралғаннан кейін Арф Таяу Шығыс техникалық университетінің математика факультетіне шақырылып, 1980 жылы қызметінен кеткенге дейін жұмыс істеді.

Арф математика саласында көптеген жүлделі орындарға ие болды.

Арфтың түрік математикасына ықпалын бағалау мүмкін емес. Оның ресми студенттері аз болғанымен, көптеген түрік математиктері мансабының басында Арфпен бірге жұмыс істеген.

2009 жылы шығарылған түрік 10 лиралық банкноттың сырт жағында Арфтың суреті болды.

## Дереккөздер

Санат:Түркия математиктері
Санат:Түркия ғалымдары
Исмаил Хания

**Исмаил Хания** — палестиналық саяси қайраткер, Хамас қозғалысының жетекшісі. Хания Газа секторындағы Палестина Үкіметінің премьер-министрі ретінде 2006 жылы сайланған, алайда оның қызметін халықаралық қауымдастық мойындаған жоқ.

Исмаил Ханияның жетекшілігімен Хамас пен Фатх арасындағы қақтығыстар күшейді, бұл Палестина территориясында саяси бөлініске әкелді. 2007 жылы Хамас Газа секторында билікті толықтай өз қолына алды, ал Фатх Батыс жағалаудағы билікті басқарды.

Хания палестиналықтарды Израильмен қарым-қатынаста қатаң ұстанымда болуға шақырды. Ол Израильдің палестиналық жерлерге қиянат жасауы мен оккупациясын қатты сынға алып келді.

## Өмірбаяны
нобай|солға|Иранның жоғарғы көшбасшысы Али Хаменеимен кездесуі, Исмаил Ханияның өлімінен бірнеше сағат бұрын түсірілген соңғы суреті
Исмаил Хания 1963 жылы Газа секторында туған. Ол исламдық және саяси білім алған, содан кейін Хамас қозғалысына қосылып, осы ұйымның саяси жетекшілерінің бірі болды. Хания Хамастың стратегиялық бағыттарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Ханияның саяси мансабы 2006 жылы Палестина парламенттік сайлауында Хамас қозғалысының жеңісінен кейін басталды. Бұл жеңіс Хамасты Палестина Үкіметінің басына әкелді. Хания премьер-министр лауазымына тағайындалды, бірақ оның үкіметі халықаралық қауымдастықтың қолдауын алмады, себебі Хамасты көптеген мемлекеттер террорлық ұйым деп санайды.

Хания Катардың Доха қаласында тұрған.

2024 жылдың 31 шілдесінде Хания Тегеранда өлтірілді, ол жаңадан сайланған Иран президенті Масуд Пезешкианның инаугурациясына келген болатын.

2024 жылы 2 тамызда Катарда Доханың солтүстігіндегі Лусаил қаласындағы зиратқа жерленді.

## Дереккөздер

Санат:Палестина саясаткерлері
Санат:Хамас мүшелері
Санат:Палестина Үкіметінің премьер-министрлері
Санат:Газа ислам университетінің түлектері
Бехидже Боран

**Бехидже Боран** (; ; 1 мамыр 1910 ж., Бурса, Осман империясы — 10 қазан 1987ж., Брюссель, Бельгия) — түрік саяси қайраткері және әлеуметтанушы–ғалым, марксист. Ол бірінші әйел әлеуметтанушы және түрік тарихындағы алғашқы әйел партия жетекшісі болды. Солшылдардың сыни дауысынан, Боран, бірнеше рет қуғын-сүргінге ұшырап, түрмеге жабылды, 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін қуғында қайтыс болды.

## Өмірбаяны
Боран Бурсада 1890 жылдары Осман империясына қоныс аударған Қазан татарларының отбасында дүниеге келген. 1931 жылы Түркияның Ыстанбұл қаласындағы Американдық әйелдер колледжін бітіргеннен кейін ол Америка Құрама Штаттарындағы Мичиган университетінде әлеуметтану мамандығы бойынша оқуға түсіп, 1939 жылы докторлық дәрежесін алып, марксизмге қызығушылық таныта бастайды. Отанына оралып, Анкара университетінің тіл, тарих және география факультетінде әлеуметтану кафедрасының доценті болып жұмыс істеді.

Ол сондай-ақ астыртын Түрік Коммунистік партиясына (ТКП) қосылды және солшыл мерзімді басылымдар Yurt *ve* Dünya ( *Туған жер және әлем* ) және *Adımlar* арқылы ынтымақтаса бастады, ол үшін 1948 жылы университеттен солшыл ретінде жұмыстан шығарылды. 1951 жылғы қуғын-сүргін нәтижесінде оның құрылымдары жойылғаннан кейін Коммунистік партия қызметінен кетті.

1950 жылы ол Түркияның Аднан Мендерес үкіметінің Корей соғысына қатысуына наразылық білдірген Түрік бейбітшілік қоғамын құрды және басқарды. Бұл үшін ол қамауға алынып, 15 айға түрмеге жабылды. 1962 жылы ол Түркияның жаңа солшыл социалистік жұмысшы партиясына (ТЖП) қосылды. Оның атынан 1965 жылы Урфадан Түркия парламентіне депутат болып сайланды.

«Жаңа солшылдар» рухында 1968 жылы Кеңес әскерлерінің Чехословакияға кіруін және кеңес үлгісін сынаған ТЖП жетекшісі Мехмет Али Айбар қызметінен шеттетілгенде, оның орнына партия басшысы болып 1970 жылы Боран ауыстырылды. 1971 жылы 12 наурыздағы мемлекеттік төңкеріс және саяси партияларға тыйым салынғаннан кейін ТЖП басшылығы тұтқындалды, Боран 15 жылға бас бостандығынан айырылды. 1974 жылы амнистия бойынша босатылған ол 1975 жылы ЖТП-ны қайта құрды.

1980 жылы 12 қыркүйектегі әскери төңкерістен кейін партиялардың қызметіне тағы да тыйым салған Боран бірнеше ай үй қамауында болды, ал 1981 жылы ол Еуропаға қуғынға кетті. Түрік азаматтығынан айырылған соң ол Софияда, Брюссельде және Дюссельдорфта саяси босқын болды. 1987 жылы қайтыс болуынан бірнеше күн бұрын ол Түркияның жұмысшы және коммунистік партияларының бірігуін жариялады. Ол Брюссельде 77 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның денесі Ыстанбұлға жеткізіліп, Мәжіліс депутаттары мен басқа да ресми тұлғалар қатысқан Зинджирликю зиратында жерлеу рәсімі 1980 жылғы төңкерістен кейінгі солшыл күштердің алғашқы көпшілік демонстрациясына айналды.

Боран маңызды ғылыми және публицистикалық мұра қалдырды, соның ішінде Платон, Джон Стейнбек, Говард Фаст және Харли Гранвил-Баркер аудармалары болды. Ол контекстке қарамастан социализм теориясы мен практикасының әмбебаптығын жақтады.
## Сілтемелер

* Шлыков П.В. Боран, Бехидже // Орыс тарихи энциклопедиясы . - Т. 2. — OLMA Media Group Мәскеу, 2014 ж.

## Дереккөздер
Санат:Марксистер
Санат:Түркия әлеуметтанушылары
Октай Синаноглу

**Октай Синаноглу** (25 ақпан 1935 жыл – 19 сәуір 2015 жыл) — түрік физик-химигі және молекулалық биофизигі.

## Өмірбаяны
1935 жылы 25 ақпанда Италияның Бари қаласында Нюзхет Хашим мен Рювейде Синаноглу отбасында дүниеге келген. Октай Синаноглуның әкесі түрік консулдығының қызметкері  және жазушы болған. Ол грек және рим мифологиялары туралы кітап жазды. Оның басқа кітабы «Петрарка» 1931 жылы жарық көрді. 1938 жылы шілдеде Октай Синаноглуның әкесі мен оның отбасы Түркияға шақырылды. Октай Синаноглуның әпкесі түрік әншісі Эсин Афшар.

1953 жылы Синаноглу АҚШ-қа барды. 1956 жылы Берклидегі Калифорния университетін бакалавр дәрежесімен бітірді. Келесі жылы Синаноглу MIT-те магистр дәрежесін алды және Слоан қорының стипендианты болды. 1959–1960 жылдары физикалық химия ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды.

1960 жылдан Йель университетінде жұмыс істейді. 1963 жылы 1 шілдеде химия кафедрасының толық профессоры лауазымын алды. Синаноглу 20 ғасырда Йельдегі ең жас толық профессор болды және университет тарихындағы үшінші ең жас толық профессор болып саналады.

1964 жылы Синаноглу Йельде теориялық химия кафедрасын құрды. 1997 жылы Октай Синаноглу Йель университетінен кетті.

Йельден кеткеннен кейін 2002 жылға дейін Йылдыз техникалық университетінде химиядан сабақ берді.

1966 жылы химия саласындағы ғылыми-техникалық зерттеулер бойынша Түрік кеңесінің ғылыми сыйлығымен марапатталды.

Синаноглу екі рет Нобель сыйлығына ұсынылды.

2001 жылы түрік жазушысы Эмине Чайкара жазған «Түрік Эйнштейн Октай Синаноглу» Октай Синаноглуның өмірі туралы кітап жарық көрді.

2015 жылдың 10 сәуірінде Дилек Синаноглу күйеуінің Майамидегі ауруханаға жатқызылғанын хабарлады. Октай Синаноглу 2015 жылы 19 сәуірде 80 жасында қайтыс болды. Өлім себептері туралы ресми мәлімдеме болған жоқ. Синаоглу Шакирин мешітіндегі діни рәсімнен кейін Караджаахмет зиратында жерленді.
### Жеке өмірі
1963 жылы 21 желтоқсанда Синаноглу Паула Амбрустерге үйленді. Бұл некеден Синаноглуның үш баласы болды.

Синаноглының екінші әйелі Дилек Синаноглу болды. Ерлі-зайыптылардың егіздері болды. Ерлі-зайыптылар Техас пен Ыстанбұлда тұрды.

## Сілтемелер

* «Түрік Эйнштейн» қайтыс болды - профессор Октай Синаноглу

## Дереккөздер
Санат:Философия докторлары
Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері
Олимпиада ойындарындағы желкенді спорт

right|150px|border|Желкенді спорт
**[[Желкенді спорт]]** бірінші заманауи **[[Олимпиада ойындары]]ның** бағдарламасына кірген болатын, алайда ауа райы жағдайына байланысты жалғыз сайыс түрі өтпей қалған. Екінші Олимпиадада кеме салмағына қарай он үш сайыс түрі өтті. 1904 жылғы Олимпиадада бұл спорт түрінен еш сайыс өткізілмеді, одан кейін желкенді спорт барлық Олимпиадаларда болған.

Алғашқы заманауи Олимпиадаларда сайыстар жынысқа қарай бөлінбеген болатын. Тек ерлер немесе тек әйелдер арасындағы сайыстар 1988 жылдан бастап өткізілетін болды.

## Сайыстар
* А — ашық сайыстар
* Е — ерлер арасында
* Ә — әйелдер арасында
* Қ — қосжынысты экипаждар

[нобай|400px|[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон бағдарламасында болған сегіз кеме классы]]
## Медальдар кестесі

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы желкенді спорт
Киікбай би Айтуғанұлы

**Киікбай би Айтуғанұлы** — XVIII ғасырдың 2-жартысы мен XIX ғасырдың 1-жартысында қазіргі Батыс Қазақстан аумағында билік құрған атақты би, шешен.

## Киікбайдың Тоқсан биге айтқаны
"Уа, Тоқсанжан, Тоқсанжан,

Бұл бір кезім тоқталған.

Қара арғымақ қажып тұр,

Саз кешкендей қапталдан.

Жақсыларым келіпсің,

Салмағы ауыр батпаннан.

Үй жағалап жау келді,

Сұр жебесін оқтанған.

Қара өзек шақтың көжесі,

Қарында емес қуықта,

Бір биенің торсығы ілулі әне – уықта.

Келер – қонақ шығар жан,

Алыста емес жуықта", ‐ дегенде:

Сөзін аяқтатпай Тоқсан: О, Киеке, неге қысыла сөйледіңіз, біз сырғалаң боз емес, сырлас дос едік қой - десе керек. Киікбай:

"Таудан үлкен талабым бар,

Талғап ішер шалабым бар,

Қолымнан асырап өсірген,

Тары – деген тамағым бар".

## Киікбайдың Тоқсанға берген батасы
Кедейлік пен кәрілік,

Адамның жөнін басқалар.

Уа, Тоқсанжан, Тоқсанжан,

Бұл бір күнім тоқталған.

Үй артына жау келді,

Сұр жебесін оқталған,

Жалғыз жігіт би болмас,

Жалғаз ағаш үй болмас.

Шын жүйрікте күй болмас,

Қас жақсының белгісі,

Жауға түссе күйзелмес.

Ардақты атаң қара би,

Үш жүзге мәлім дара би.

Жабай әкең тағы би,

Күміс көрмей, жез таңдай,

Қаусырап жүрген жағы би.

Сабырында үш жүздің,

Аруағы қонып атаңнын,

Сен болғайсың сана би, - деп толғапты да, сәл бөгеліп барып:

Жолбарысша шабынба,

Бұрқылдама бураша,

Айғырша арқырама,

Текеше бақылдама.

Айтқан сөзің құрғандай қақпан болсын,

Суықтығың оқпандай болсын.

Қанды ауызға түскеннің қанын шығар,

Әділетсіздің жанын шығар.

Күле сөйлеп күңіренбе,

Сөзің заяға кетер.

Зейінділікпен айтқан сөзің,

Зерделінің санасына жетер.

Уа, Тоқсанжан, Тоқсанжан,

Осыны бір есіңе ал.

Үш жүздің дауы бар,

Саған деген жауы бар.

Уа, Тоқсанжан, Тоқсанжан,

Мынау тұрған біздің үй.

Айтамын саған жай мен күй,

Өзім кәрі, бала жас,

Дәулет біткен болар мас.

Қайтарыңда келе кет,

Атаңа сауға бере кет, - деп батасын беріпті.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Қазақстанның биметалдық естелік шақалары

right|250px
**[[Биметаллизм|Биметалл]] естелік шақаларын** Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңгенің 10 жылдығына арналған 4 шақалы топтамасы шығарылған 2003 жылдан бастап шығара бастады. Шақалар екі нұсқада шығарылады:
* атаулы құны 100 теңге болатын қымбат емес металдардан (нибрасс және нейзилбер) UNC сапасында;
* атаулы құны 100 және 500 теңгелік 925 сынамды күмістен және proof сапасында танталдан жасалған.

Барлық биметаллдық шақалар Қазақстан теңге сарайында соғылған. Шақалардың шығарылымы «Оқиғалар», «Теңгеге 10 жыл», «Ғарыш» және «Республика игілігі» жергілікті бағдарламалары аясында жүзеге асырылады.

Биметалл шақалар Қазақстанда заңды төлем құралы болып табылады, бірақ күміс шақалардың нарықтық құны олардың атаулы құнынан әлдеқайда жоғары болғандықтан және олар төлем құралы ретінде пайдаланылмағандықтан, тек бағалы емес металдардан жасалған шақалар ғана нақты айналыста болады.

## Статистикасы
2018 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша 17 естелік биметалдық шақа шығарылды.

## Бағалы емес металдан жасалған шақалар
Биметалл 100 теңгелік шақалар нейзилберден (орталық бөлігі) және нейзилберден (сақина) соғылады.

**Бет жағы:** белгіленген бағасы, ұлттық ою-өрнек, сегіз қырлы гүлөрнек, Ұлттық банктің қаз. аббревиатурасы ҚҰБ, теңге белгісі.

**Қыры** бұжыр, жұлдызшалармен бөлінген,  және  деген жазуымен белгіленген бағасы жазылған.

**Салмағы**: 6,45 г. **Диаметрі**: 24,5 мм. **Жуандығы**: 1,90 мм. Әрбір шақаның **таралымы** — 100 000 дана.

### «Теңгеге 10 жыл» топтамасы
Топтаманың шақалары 2003 жылы шығарылды. Дәл осы оқиғаға атаулы құны 1000 теңгелік екі күміс шақа арналды.

**Арт жағы:** бірінші шығарылымдағы теңгелік шақаларда жануарлар бейнелері,  жазуы, мемлекет атауы  және шақаның шығарылған жылы.

### «Оқиға» топтамасы
Оқиғалар топтамасында БҰҰ-ның 60 жылдығына арналған бір ғана биметалдық шақа шығарылды. Сондай-ақ, топтама аясында 1995 жылдан бастап 20 және 50 теңгелік нейзилбер шақалар шығарылады.

## Күміс пен тантал шақалар
### «Ғарыш» топтамасы
Белгіленген бағасы 500 теңге болатын топтамадағы шақалар 2006-2015 жылдары шығарылды. Ұқсас әрленіммен белгіленген бағасы 50 теңгелік мыс-никель шақалары шығарылды.

**Бет жағы:** Ғарыштың стильдендірілген бейнесі аясындағы «Күн құдайы», мемлекеттің атауы  және , атаулы құны, теңге сарайы, металдардың салмағы мен сынамасы.

**Қыры** бұжыр.

### «Республика игілігі» топтамасы
Осы топтама аясында белгіленген бағасы 500 теңгелік күміс шақалар да шығарылады.

### «Сиқырлы нышандар» топтамасы
Осы топтама аясында белгіленген бағасы 100 теңгелік күміс шақалар да шығарылады.

### «TILASHAR» топтамасы
Осы топтама аясында белгіленген бағасы 500 және 100 теңгелік шақалар шығарылады.

## Тағы қараңыз
* Қазақстанның естелік шақалары
* Қазақстанның бағалы емес металдардан жасалған естелік шақалары
* Қазақстанның алтыннан жасалған естелік шақалары
* Қазақстанның күмістен жасалған естелік шақалары

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның естелік шақалары
Санат:Естелік шақалардың тізімдері
Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс

right|150px|border|Қазіргі бессайыс
**[[Қазіргі бессайыс]]** **[[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1912 жылы Стокгольмде таныстырылды.

Заманауи Олимпиада ойындарының негізін қалаушы барон Пьер де Кубертен қазіргі бессайысты ойлап тапқанда, антикалық пентатлонды және Швецияда XX ғасыр басында кеңінен таралған мультиспорттық сайыстарды арқау еткен. Бұл спорт түріне келесі дисциплиналар кіреді:
* семсермен семсерлесу,
* үйретілмеген атпен конкур,
* 200 метр еркін стильмен жүзу (әу баста 300 метр болған),
* 3200 метрге кросстық жүгіру (бастапқыда — 4000 метр),
* тапаншамен ату.

Бастапқыда әр дисциплинаға бір күн берілген болатын. 1996 жылдан бастап барлық сайыстар бір күнде өткізілетін болды. Әйелдер арасындағы сайыстар 2000 жылдан бастап өткізіледі.

## Сайыстар

## Медальдар санағы

нобай|200px|Күміс 100 теңге.
## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан 1996 жылдан бері әр Олимпиадаға 2 атлеттен барып қайтқан. Тек 2000 жылы бұл спорт түрінен ешкім қатыспады.

Қазіргі бессайыстан 1996 жылы бір алтын медаль қоржынға түсті:

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс
Қорсанау комплексі

[thumb|right|250px|[Альфред Адлер]]
**Қорсанау комплексі** (, "**өздік қорсанау**" деп те аталады) — жиі кездесетін психологиялық комплекстердің бірі болып, адамда шынайы немесе қияли түрдегі жетіспеушілік, не кемшілік сезімі. Бұл сезімдер физикалық кемістіктен туындайды, немесе біз өзімізді өзгелерге қарағанда ақылсызырақ, әлсізірек, қабілетсізірек ... сезінген жағдайларда пайда болады. Басқа жағдайда өзін қорсанау сезімі таза ойдан шығарылған кемшіліктерден туындауы мүмкін.

Психологияда қорсанау комплексі – бұл дәйекті жеткіліксіздік сезімі болып, көбінесе біреу қандай да бір жағынан басқалардан кем, немесе төмен деген сезімге күпті болады.

Альфред Адлер өзінің "Өмірдің сен үшін мәні" (What Life Should Mean to You) атты еңбегінде, қорсанау сезімі бала кезіндегі тәрбиеден (мысалы, аға-інімен, қарындас, әпке-сіңлісімен үнемі жағымсыз салыстыру жасаудан), физикалық және психикалық мәселелерден, немесе төмен әлеуметтік жағдайдағы тұрмыс тәжірибесінен (мысалы, баланың құрбыластары жағынан жағымсыз мәмлеге ұшырауы) арқылы туындауы мүмкін.

Қорсанау комплексі бар адам өзінен жоғары дегендермен басартық, тіпті шектен шыққан бәсекелесуі мүмкін, мінездік тұрақсыздық айқын болады, жағымпаздану мен өшігу эмоциясы негізсіз және жүйесіз болады. Мысалы, қазіргі орташа бой биіктігіне жетпей өзін қор көретін адам ("Наполеон комплексі" деп те аталады)  өзінің басқаларға қалай көрінетініне тым алаңдауы, артық бас қатыруы мүмкін. Өздерін ұзын етіп көрсету үшін арнайы аяқ киім киюі мүмкін, немесе өздерінен де қысқа адамдармен бірге жүруді ұнатуы мүмкін. Егер бұл қорсанау сезімі шектен шығып кетсе, ол неврозға айналады.

Бұл комплекс сондай-ақ адамның нақты, немесе ойдан шығарылған кемшіліктерінің орнын толтыру үшін назар аудартуға тырысып, шамадан тыс бәсекеге түсуі, тіпті агрессияға дейінгі қылықтар (behavior) көрсетуі, басқалардың алдындағы өзінің көрінісіне тым мән беруін туғызуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Психологиялық терминдер
Санат:Психологиялық комплекстер
Санат:Психологиялық теориялар
Санат:Адлер психологиясы
Жандарбеков

* Болат Құрманбекұлы Жандарбеков — режиссер, жазушы, сценарийші, драматург
* Құрманбек Жандарбеков — әнші, актер, режиссер, педагог, ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін салушылардың бірі, Қазақстанның халық әртісі (1936)
Олимпиада ойындарындағы байдарка мен каноэде есу

нобай|Бұл спорт түріне арналған Қазақстанның пошта маркасы
**[[Байдаркада және каноэде есу]]** сайыстары **[[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1936 жылы өткізілді, оның алдында 1924 жылы көрсетілімді спорт түрі ретінде таныстырылды.

Слалом сайыстары Олимпиадаларда 1972 жылдан бастап өткізіледі.

Соңғы өткен Олимпиадада бұл спорт түрінен 16 медаль комплектісі сарапқа салынды.

## Сайыстар
### [[Сурет:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|25px|]] Спринт (тегіс суда есу)
#### Ерлер

#### Әйелдер

### [[Сурет:Canoeing (slalom) pictogram.svg|25px|]] Слалом сайысы

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 8 атлет, 2000 жылы — 4 атлет, 2004 жылы — 3 атлет, 2008 жылы — 7 атлет, 2012 жылы — 5 атлет, 2016 жылы — 13 атлет, 2021 жылы — 7 атлет, 2024 жылы — 6 атлет қатысқан.

## Тағы қараңыз
* Байдаркада және каноэде есуден әлем чемпионаты

Санат:Олимпиада ойындарындағы байдарка және каноэ есу
Жабай би

**Жабай би** **Қараұлы** (XVIII ғасыр) — Тоқсан бидің әкесі. Керей руынан шыққан. Омбы өңірінен шыққан аузы дуалы би. Баласы Тоқсан бидің тұлға ретінде танылуына атасы Қара би көп ықпал етті. 

## Жабай би туралы әңгіме
Қара қылды қақ жарған, Қара бидің баласы Жабай шешен билік айтып жүрген шағында, ауылында 55 жасқа келген Бірән дегеннің қатыны өледі де, үш баласы жетім қалады. Кедейге бұдан ауыр қайғы жоқ, Жабай шешен Бірәнге көңіл айтып біраз отырған соң: "Қайғырма, бір айдан кейін қатын аласың" - деп айтқан екен:

Көшкен елге қошқар кездесер,

Қатыны өлгенге қалың сор кездесер.

Бай болатын жігітке,

Жақсы қатын, жүйрік ат кездесер.

Кедей болатын жігітке,

Жалқау қатын, ажалды мал кездесер.

Басы өспейтін жігітке,

Бедеу қатын кездесер.

Биік дөннің үстіне шықпа,

Қайғы кіріп, ісің кетер.

Өгізді өрге салма, күші кетер.

Биік таудың басына шықпа,

Үйің қасына келер.

Қайғы елу би, болыс пен,

Хан, төренің де басына келер.

Бірән қатын алған соң, Жабай биге тағы барыпты. "Қайырлы ұзағынан болсын" - деп, Жабай былай айтыпты:

Бала – үйдің базары,

Қыз – үйдің жасауы.

Жаңа түскен келіншек,

Жақсы болса мереке,

Жаман болса келеке,

Атты айында мақта,

Қатынды жылында мақта,

Ол – үйретпеген бір үйдің асауы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Сарайшық ауданы

**Сарайшық ауданы** — Астана қаласындағы әкімшілік бірлік. 2024 жылы құрылған. Жер аумағы – 6 953 га.

## Тарихы
Жаңа аудан 2024 жылғы 23 мамырдағы бірлескен Астана қаласы әкімдігінің қаулысы мен мәслихатының шешімімен құрылды. 19 маусымда аудан атауы Сарайшық болып бекітілді.

## Шекарасы
Есіл өзенінен Арқар көпірі бойымен Сарайшық көшесімен Р. Қошқарбаев даңғылы бағытында жұп сандар жағымен магистральдық теміржолға дейін, магистральдық темір жол бойымен шығыс бағытта қала шекарасына дейін, қаланың шығыс шекарасымен оңтүстік бағытта Есіл өзеніне дейін, Есіл өзенімен Сарайшық көшесінің бойымен батыс бағытта Арқар көпіріне дейін.

## Әкімдері
# Мақсат Саматұлы (11.2024 бастап)

## Дереккөздер

Санат:Астана аудандары
Футболдан Испания кубогының финалы 2024

**Футболдан Испания кубогының финалы 2024** () — турнирдің 122-ші маусымының финалдық ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Футболдан Испания кубогы
Санат:Атлетик Бильбао ФК ойындары
Санат:Мальорка ФК ойындары
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті

**Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті** — еңбек қатынастары, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, халықты жұмыспен қамту саласындағы функцияларды жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ведомствосы.

## Міндеттері
* өз құзыреті шегінде еңбек қатынастары, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру;
* Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарының, Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту саласындағы заңнамасының сақталуына өз құзыреті шегіндегі мемлекеттік бақылауды ұйымдастыру мен жүзеге асыру.

## Аумақтық бөлімшелері
* Комитеттің Алматы, Астана, Шымкент қалалары мен облыстар бойынша департаменттері 

## Дереккөздер

М
Қажымұқан ауылдық әкімдігі

**Қажымұқан ауылдық әкімдігі **– Ақмола облысы Целиноград ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Қажымұқан ауылы.

## Тарихы
2024 жылы Талапкер ауылдық округінен жеке әкімшілік бірлік ретінде бөлініп шықты.

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданы ауылдық округтері
УЕФА Суперкубогы 2024

**УЕФА Суперкубогы 2024** () — турнирдің 49-жарысы. 14 тамызда Варшавадағы "Ұлттық стадионда" 2023/24 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазы "Реал Мадрид" пен 2023/24 жылғы УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Аталанта" клубтары кездесті.

"Реал Мадрид" футболшылары 2:0 есебімен ұтып, алтыншы рет турнир жеңімпазы атанды.

## Қатысушылар
* Реал Мадрид — 2023/24 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазы (9-шы рет қатысып отыр)
* Аталанта — 2023/24 жылғы УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы (1-ші рет қатысып отыр)
## Матч
### Детальдар




## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* УЕФА Чемпиондар лигасы 2023/24
* УЕФА Еуропа лигасы 2023/24

## Сілтемелер

Санат:УЕФА Суперкубогы
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Реал Мадрид ФК ойындары
Санат:Аталанта ФК ойындары
Украинаның Курск облысын басып алуы

Ресейдің Украинаға басып кіруі барысында, 2024 жылғы 6 тамызда Украина Ресейдің Курск облысына басып кірді. Украина әскері бірнеше елді мекенді, соның ішінде Суджа қаласын басып алды.

## Тарихы
2024 жылғы 15 тамызда Украинаның әскери қолбасшысы Олександр Сирський Курск облысының оккупацияланған бөліктерінде әскери әкімшіліктің құрылғанын және оны әскери комендант атағын алған генерал-майор Едуард Москальов басқаратынын жариялады. Ол, оған қоса, 82 елді мекеннің енді Украина бақылауында болғанын айтты. Ол Ресей жерін ұзаққа ұстауға қызықпайтынын айтқан.

## Қызметі
Украина әскери әкімшіліктің мақсаты — бейбіт тұрғындарға гуманитарлық көмек көрсету, мемлекеттік қызметті қолдау және Украина қарулы күштері бақылайтын аумақтардағы тәртіпті сақтау екенін мәлімдеді. Украина билігі халықаралық гуманитарлық ұйымдарға Курск облысының өздері бақылауындағы аудандарына кіруге рұқсат бермекші.

Украинаның Укрпошта ұлттық пошта қызметі, егер қызметкерлердің қауіпсіздігіне кепілдік берілсе, Суджада филиал ашу мүмкіндігін қарастырады.

## Басшыларының тізімі

## Басқарған елді мекендері

## Тағы қараңыз
* Украинаның уақытша жауланған территориялары
* Ресейдің Украинаға басып кіруі кезіндегі Ресейдегі шайқастар

## Дереккөздер

Санат:2024 жылғы Ресей
Санат:Курск облысы тарихы
Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі
Футболдан Англия кубогының финалы 2024

**[[Футболдан Англия кубогы]]ның финалы 2024** () — турнирдің 143-ші маусымының финалдық ойыны. Манчестердің қос клубы "Манчестер Юнайтед" пен "Манчестер Сити" клубтары өзара кездесіп, мықтыны анықтады. "Манчестер Юнайтед" 2:1 есебімен жеңіске жетті.

Екі клуб та осы ойыннан соң 2024 жылғы Англия суперкубогына жолдама алды.
## Матч
### Детальдар




## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Футболдан Англия кубогы
Санат:Манчестер Сити ФК ойындары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойындары
Футболдан Англия суперкубогы 2024

**Футболдан Англия суперкубогы 2024** () — турнирдің 102-ші маусымы. 2024 жылғы Англия чемпионы "Манчестер Сити" мен 2024 жылғы кубок иегері "Манчестер Юнайтед" өзара ойнады. Негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталып,  «Манчестер Сити» пенальтилер сериясында 7:6 есебімен жеңіске жетті.

## Матч
### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Футболдан Англия суперкубогы
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойындары
Санат:Манчестер Сити ФК ойындары
BYD

**BYD Company Limited** не **BYD** (, «*Өз армандарыңызды құрыңыз*») — қытайлық конгломерат, штаб-пәтері Шэньчжэньде орналасқан. Әлемдік нарықта электромобильдер, аккумуляторлар және жаңартылатын энергия көздерін өндіреді.

Бірнеше мемлекеттік кәсіпорындарды санамағанда, 2022 жылдан бергі Қытайдағы  ең ірі жұмыс күші бар жеке компания болып табылады. 2024 жылғы жағдай бойынша BYD-де 704 мың адам жұмыс істейді, оның 102 мыңы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық қызметкерлер. Сондай-ақ 2003-2023 жылдар аралығында 13000-нан астам патенттік өтінімдер бойынша көш бастап тұр.

BYD акциялары Гонконг қор биржасы мен Шэньчжэнь қор биржасында акциялардың екі түрі бойынша (сәйкесінше H және A) листингі бар. 2023 жылы компания Fortune Global 500 рейтингінде 212-ші орынға ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Шэньчжэнь қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар
Санат:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар
Санат:Қытай компаниялары
Санат:Электромобиль өндірушілері
Санат:Электробус өндірушілері
Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің 2023 жылғы 20 қарашадағы № 257 қаулысымен бекітілген.

## Алтай ауданы

## Глубокое ауданы

## Зайсан ауданы

## Катонқарағай ауданы

## Күршім ауданы

## Марқакөл ауданы

## Самар ауданы

## Тарбағатай ауданы

## Ұлан ауданы

## Үлкен Нарын ауданы

## Шемонаиха ауданы

## Өскемен қаласы

## Риддер қаласы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Шығыс Қазақстан облысының тарихи орындары
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Футболдан Германия кубогының финалы 2024

**[[Футболдан Германия кубогы]]ның финалы 2024** — Германия кубогының шешуші ойыны 25 мамырда Берлиндегі "Олимпиаштадионда" өтті. "Байер" футболшылары 1:0 есебімен "Кайзерлаутернді" ұтып, екінші рет Германия кубогын ұтып алды. Ойыын тағдырын шешкен жалғыз голды 16-минутта Гранит Джака соқты.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.dfb.de/dfb-pokal/start/
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Байер ФК ойындары
Санат:Кайзерслаутерн ФК ойындары
Санат:Футболдан Германия кубогы
Украина Қарулы күштерінің Бас қолбасшысы

**Украина Қарулы күштерінің Жоғарғы бас қолбасшысы** () — Украина қарулы күштеріне басшылық ететін тұлға. Лауазым 2020 жылғы 28 наурызда президент Володимир Зеленськийдың бұйрығымен құрылды және бұдан бұрын елдің жоғарғы бас қолбасшы қызметін Украина бас штабының басшысы атқарған еді.

## Өкілеттігі
Украина Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы Украина қарулы күштеріне басшылық жасайды, армияның әскери техникамен, қару-жарақпен және басқа да ресурстармен қамтамасыз ету жағдайын бақылайды, Президентке және Қорғаныс министріне есеп береді.

Украинаның «Украина Қарулы Күштері туралы» Заңында бұл лауазымды Украина Қарулы Күштерін дамыту, оларды техникалық жарақтандыру, даярлау және жан-жақты қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыруға бағытталған, сондай-ақ әскери қызметтің қолдану және басқаруының негізін айқындайтын қызмет ретінде айқындайды.

2020 жылғы 27 наурызға дейін Жоғарғы бас қолбасшы қызметін Украина бас штабының басшысы атқаратын.

## Қолбасшылар тізімі

## Дереккөздер
Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Шымкент қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Шымкент қаласы әкімдігінің 2020 жылғы 2 маусымдағы № 319 қаулысымен бекітілген. Тізімге Шымкент қаласы әкімдігінің 2023 жылғы 29 маусымдағы № 1486 қаулысымен өзгерістер енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Шымкент қаласының тарихи орындары
Санат:Шымкент
Мартин Субименди

**Мартин Субименди Ибаньес** (; 2 ақпан 1999 жыл, Сан-Себастьян) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Сосьедад" клубының қорғаушысы. Испанияның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған. 2024 жылғы Еуропа чемпионы. 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. 2023 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының жеңімпазы.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Реал Сосьедад»**

* Испания кубогы: 2019/20

### Халықаралық
**Испания**

* Еуропа чемпионы: 2024
* УЕФА Ұлттар лигасы: 2022/23

**Испания-23**

* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2021

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)

**Қазақстан Республикасының Президенттік Резиденциясы** — Алматы қаласында орналасқан мемлекет басшысының резиденциясы. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері қатарынан алынып тасталды.

## Тарихы
1979 жылы Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Дінмұхамед Ахмедұлы Қонаевтың бұйрығымен В.И.Ленин атындағы мұражайдың филиалы салу туралы шешім қабылданды. Құрылыс жобасын Қонаевтың өзі бекітті.

Құрылыс 1983 жылы басталды.

1986 жылы желтоқсанда Қонаев бірінші хатшы қызметінен алынып тасталды. Сонда Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының ұсынысымен мұражай құрылысы тоқтатылды. Ол кезде нысан 90%-ға құрылып болған еді.
1993 жылы құрылыс қайта басталды, бірақ ғимараттың мақсаты өзгерді: ол Қазақстан Президентінің резиденциясы ретінде аяқталды. Құрылыс 1995 жылы аяқталды.

1997 жылы Қазақстан астанасы Ақмолаға (қазіргі Астана) көшірілгеннен кейін ғимарат президенттік резиденция мәртебесін сақтап қалды. 

### Өрттелуі мен салдары
2022 жылдың 5 қаңтарында үкіметке қарсы наразылық кезінде нарызы халық Резиденция ғимаратын басып алды. Олар ғимараттың бірінші қабатына көлікті кіргізіп, оны өртеп жіберді. Өрт пен жарылыс ғимаратты түбегейлі қиратып, екінші қабаттың тірек құрылымын зақымдады.

Ғимаратқа келтірілген зақымдарды зерттеумен Қазақстандық көпсалалы қайта құру және даму институтының мамандары айналысты. Олардың пікірінше, ғимаратты қалпына келтіруге болатын еді. 2022 жылғы 16 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы резиденция толық қалпына келтірілетінін жариялады.

Алайда, 2 наурыз күні Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың резиденцияны бұзу және осы жерде саябақ салу туралы шешімі туралы хабарлады.

## Сәулет өнері
Бас сәулетші Қ.Монтақаев; сәулетшілер: С.Баймағамбетов, Қ.Нұрмамбетов, О.Цой. Жобалаушы Т.Ш.Алпысбаев.

Ғимарат монументалды құрылым ретінде жобаланған. Резиденцияның мұндай құрылымдық-кеңістіктік шешімі қасбеттің архитектурасымен жұмыс істеу еркіндігін және ішкі көп деңгейлі жоспарлау құрылымының икемділігін қамтамасыз етті. Ғимараттың архитектуралық семантикасында басты рөл ақ Каррара мәрмәрінің үлкен қара көк витраждармен үйлесіміне арналды, бұл резиденцияға салтанатты және ресми көрініс берді. Ғимараттың ішкі беті қазақ ою-өрнектерімен безендірілген. Қабылдау залының дөңгелек күмбезі Қарғалы диадемасына негізделе отырып бедерлі суреттермен көмкерілген. Резиденцияның батыс бөлігінде заманауи өнер туындыларымен безендірілген саябақ салынды .

## Ескерткіш мәртебесі
2000 жылғы 16 қазанда Резиденцияның сәулет кешені Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілді.

2022 жылғы қаңтарда Алматыда болған наразылықтар кезінде келтірілген залалдан кейін резиденция Қазақстан Мәдениет және спорт министрінің міндетін атқарушы 2022 жылғы 27 сәуірдегі бұйрығымен Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімінен алынып тасталды. Жарияланғаннан кейін күнтізбелік он күн өткен соң бұйрық қолданысқа енгізілді.

## Тағы қараңыз
* Ақорда

## Дереккөздер

Санат:Алматы ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Қазақстан сәулеті
Марк Гехи

**Адджи Кининкин Марк-Исраэл Гехи** (; 13 шілде 2000, Абиджан) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Кристал Пэлас" клубының қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының финалисі. 

## Жетістіктері
### Халықаралық
; Англия-17

* Әлем чемпионы: 2017

**Англия**

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2024
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Суонси Сити ойыншылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
Кобби Мейну

**Кобби Боатенг Мейну** (; 19 сәуір 2005, Стокпорт, Манчестер) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының қорғаушысы. 2024 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері. 

## Жетістіктері

### Командалық
**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия кубогы: 2023/24
* Жастар арасындағы Аеглия кубогы: 2021/22

**Англия**

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2024

### Жеке

* Англия чемпионатында үздік жас ойыншы: 2022/23
* Англия чемпионатының үздік голы: ақпан 2024

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің 2020 жылғы 6 қазандағы № 508-2075 қаулысымен бекітілген. Тізім Астана қаласы әкімдігінің 27.12.2022 № 508-3859 қаулысымен қолданыста.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Астана қаласының тарихи орындары
Санат:Астана
Олли Уоткинс

**Оливер Джордж Артур Уоткинс** (; 30 желтоқсан 1995 жыл, Торки), қысқаша **Олли Уоткинс** () — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен «Астон Вилла» клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2024

### Жеке

* Англия футбол лигасының үздік жас ойыншысы: 2016/17
* Екінші лиганың үздік ойыншысы: 2016/17

## Дереккөздер

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брентфорд ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Айван Тоуни

**Айван Бенджамин Элайджа Тоуни** (; 16 наурыз 1996, Нортгемптон, Англия) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен «Брентфорт» клубынының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Халықаралық

* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2024

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Барнсли ФК ойыншылары
Санат:Шрусбери Таун ФК ойыншылары
Санат:Уиган Атлетик ФК ойыншылары
Санат:Брентфорд ФК ойыншылары
Санат:Питерборо Юнайтед ФК ойыншылары
Юлиан Рюэрсон

**Юлиан Рюэрсон** (; 17 қараша 1997, Люндгал) — норвегиялық футболшы, Норвегия Ұлттық футбол құрамасы мен "Боруссия Дортмунд" клубының қорғаушысы.

## Жетістіктері

### Командалық

* УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі: 2023/24
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Норвегия футболшылары
Санат:Норвегия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Викинг ФК ойыншылары
Санат:Унион Берлин ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Унион Берлин ФК ойыншылары
Грегор Кобель

**Грегор Кобель** (; 6 желтоқсан 1997 жыл, Цюрих, Швейцария) — швейцариялық футболшы, Швейцария Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Дортмунд» клубының қақпашысы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
Чемпиондар лигасының финалисі: 2023/24

### Жеке

* Бундеслиганың символикалық құрамы (**2**): 2022/23, 2023/24
* УЕФА Чемпиондар лигасының символикалық құрамы: 2023/24

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Швейцария футболшылары
Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хоффенхайм ФК ойыншылары
Санат:Аугсбург ФК ойыншылары
Санат:Штутгарт ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Нико Шлоттербек

**Нико Седрик Шлоттербек** (; 1 желтоқсан 1999 жыл, Вайблинген, Баден-Вюртемберг) — германиялық футболшы, Германия Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Дортмунд» клубының қорғаушысы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

Жастар арасындағы Еуропа чемпионы (2021)

## Дереккөздер

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Фрайбург ФК ойыншылары
Санат:Унион Берлин ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Карим Адейеми

**Карим Давид Адейеми** (; 18 қаңтар 2002 жыл, Мюнхен, Германия) — германиялық футболшы, Германия Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Дортмунд» клубының шабуылшысы.

2022 жылы әлем чемпионатына қатысты.

Каримнің әкесі нигериялық, анасы румын.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Ред Булл» Зальцбург**

* Аустрия чемпионы (**3**): 2019/20, 2020/21, 2021/22
* Аустрия кубогы (**3**): 2019/20, 2020/21, 2021/22

**Германия-21**

* Еуропа чемпионы: 2021

### Жеке

* Аустрия чемпионатының үздік мергені: 2021/22

## Дереккөздер

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Санат:Лиферинг ФК ойыншылары
Иан Матсен

**Иан Матсен** (; 10 наурыз 2002 жыл, Алкмар) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Астон Вилла" клубының қорғаушысы. 2024 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері.

## Жетістіктері
### Клубтық
; «Бернли»

* Англия 2 дивизоны: 2022/23
### Халықаралық
; Нидерланд

* Еуропа чемпионы: 2019 (17 жас)
*Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2024
## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Чарльтон Атлетик ФК ойыншылары
Санат:Бернли ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Юлиан Брандт

**Юлиан Брандт** (; 2 мамыр 1996, Бремен, Германия) — германиялық футболшы, Германия Ұлттық футбол құрамасы мен «Боруссия Дортмунд» клубының жартылай қорғаушысы. 2017 жылғы Конфедерациялар кубогының жеңімпазы, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. 19 жасқа дейінгілер арасындағы Еуропа чемпионы (2014).

2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Вольфсбург»

* Германия чемпионы (19 жас): 2013

; «Боруссия Дортмунд»

* Германия кубогы: 2020/21
* Чемпиондар лигасының финалисі (1): 2023/24

; Германия

* Еуропа чемпионы (19 жас): 2014
* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2016
* Конфедерациялар кубогының жеңімпазы: 2017

### Жеке

* Фриц Вальтер алтын медалі: 2014
* Бундеслига жыл командасы: 2018/19, 2022/23

## Дереккөздер

Санат:Германия футболшылары
Санат:Германия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Джейми Байно-Гиттенс

**Джейми Джермейн Байно-Гиттенс** (; 8 тамыз 2004, Рединг) — англиялық футболшы, жартылай қорғаушы.

Англияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 
## Жетістіктері
### Клубтық
 **[[Боруссия Дортмунд]]**
*УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі: 2023/24
### Халықаралық
**Англия-19**

* Еуропа чемпионы: 2022
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі 
* Профилі 
Санат:Англия футболшылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Кэмерон Хоуисон

**Кэмерон Дрю Неру Хоуисон** (22 желтоқсан 1994) — жаңа зеландиялық футболшы, шабуылшы. 2024 жылғы Океания чемпионы. 
## Жетістіктері
### Халықаралық
****

ОФК Ұлттар кубогы: 2024

### Клубтық
 **Окленд Сити**
* ОФК Чемпиондар лигасы: 2017, 2022, 2023, 2024
* Жаңа Зеландия чемпионы: 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21

## Дереккөздер

Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тим Веллингтон ФК ойыншылары
Санат:Окленд Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Джесси Рандалл

**Джесси Рандалл** (ағылш. *Jesse Randall*; 19 тамыз 2002 жыл, Веллингтон, Жаңа Зеландия) — жаңа зеландиялық футболшы, Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Окленд Сити" клубының шабуылшысы.

## Жетістіктері
### Халықаралық
; Жаңа Зеландия

* ОФК Ұлттар кубогы: 2024

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Окленд Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Сырдария ауданы (Қазақ КСР)

**Сырдария ауданы** — 1928-1997 жылдары болған Қызылорда округі, Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Тасбөгет кенті.

## Тарихы
Аудан 1928 жылы Қазақ АКСР Қызылорда округінің құрамында **Қызылорда ауданы** деген атпен құрылды. Орталығы Қызылорда қаласы болды. 1930 жылы аудан Қазақ АКСР-нің тікелей қарамағына өтті. 1932 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының, 1938 жылы Қызылорда облысының құрамына енді. Кейін Қызылорда ауданының атауы Сырдария ауданы болып өзгертілді.

1958 жылы 28 қаңтарда Сырдария ауданының орталығы Қызылорда қаласынан Тасбөгет кентіне көшірілді.

1963 жылы 2 қаңтарда Тереңөзек ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Сырдария ауданына қосылды. Аудан орталығы Тасбөгеттен Тереңөзек кентіне көшірілді.

1966 жылы Тереңөзек ауданы Сырдария ауданынан бөлініп, аудан орталығы қайта Тасбөгет кентіне көшірілді.

1986 жылы ауданда Тасбөгет кенті мен 11 ауылдық кеңес болған: Айдарлы, Ақжарма, Жамбыл, Жетікөл, Интернационал, Киров, Қызылжарма, Ленин, Октябрь, Первомай және Тартоғай.

1997 жылы 17 маусымда Сырдария ауданы таратылды. Таратылған ауданның Айдарлы, Бесарық, Қоғалыкөл ауылдық округтерінің және Ленин ауылдық округі Амангелдi ауылының аумағы Тереңөзек ауданына, Сұлутөбе, Тартоғай ауылдық округтерінің аумағы Шиелі ауданына қосылды. Қалған аумақ Қызылорда қаласының қарамағына өтті. Сол жылы 10 қыркүйекте Тереңөзек ауданы Сырдария ауданы болып қайта аталды.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Макс Мата

**Макс Мата** (; 10 шілде 2002 жыл, Окленд) — жаңа зеландиялық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері
### Командалық
****
*ОФК Ұлттар кубогы жеңімпазы: 2024
## Дереккөздер

## Cілтемелер
*Профилі

Санат:Жаңа Зеландия футболшылары
Санат:Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Окленд Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Океания чемпиондары
Санат:Грассхопперс ФК ойыншылары
Санат:Нымме Калью ФК ойыншылары
Санат:Слайго Роверс ФК ойыншылары
Санат:Шрусбери Таун ФК ойыншылары
Лисандро Мартинес

**Лисандро Мартинес** (; 18 қаңтар 1998, Гуалегуай) — аргентиналық футболшы, Аргентина Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Юнайтед" клубының шабуылшысы. 

## Жетістіктері

### Командалық
**«Аякс»**

* Нидерланд чемпионы (**2**): 2020/21, 2021/22
* Нидерланд кубогы: 2020/21
* Нидерланд суперкубогы: 2019

**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия кубогы: 2023/24
* Лига кубогы: 2022/23

**Аргентина**

* Америка кубогы: 2021, 2024
* Финалиссима:2022
* Әлем чемпионы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:Аргентина футболшылары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Дефенса және Хустисия ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Сантьяго Ариас

**Сантьяго Ариас Наранхо** (; 13 қаңтар 1992, Медельин) — колумбиялық футболшы, қорғаушы. 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2015, 2016, 2019, 2024 жылдары Америка кубогына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**Колумбия**

* Тулон турнирі: 2011
* Америка кубогының финалисі: 2024

**ПСВ**

* Нидерланд чемпионы (**3**): 2014/15, 2015/16, 2017/18
* Нидерланд суперкубогы (**2**): 2015, 2016

**Атлетико Мадрид**

* УЕФА суперкубогы: 2018

**Цинциннати**

* АҚШ чемпионы: 2023

### Жеке

* Нидерланд чемпионатының үздік ойыншысы: 2017/18

## Дереккөздер

Санат:Колумбия футболшылары
Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Гранада ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Камило Варгас

**Камило Андрес Варгас Хиль** (; 9 наурыз 1989 жыл, Богота, Колумбия) — колумбиялық футболшы, Колумбия Ұлттық футбол құрамасы мен "Атлас" клубының қақпашысы. 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына қатысты, бірақ екеуінде де алаңға шыққан жоқ. 2023 жылғы Америка кубогының финалисі.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Санта-Фе»**

* Мустанг кубогының жеңімпазы (2) — Апертура 2012, Финалисасьон 2014
* Колумбия кубгы — 2009
* Колумбия суперлигасы — 2013

**«Атлетико Насьональ»**

* Мустанг кубогы (1) — Финалисасьон 2015

**«Атла»**

* Мексика чемпионы (1) — Апертура 2021

### Халықаралық
**Колумбия**

* Америка кубогының қола жүлдегері: 2021
* Америка кубогының финалисі: 2024

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Колумбия футболшылары
Санат:Колумбия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Индепендьенте Санта-Фе ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Насьонал ФК ойыншылары
Санат:Архентинос Хуниорс ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Кали ФК ойыншылары
Санат:Атлас ФК ойыншылары
Футболдан Франция кубогының финалы 2024

**Футболдан Франция кубогының финалы 2024** ()&nbsp;— турнирдің 107-ші маусымының финалы.
## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:Футболдан Франция кубогы
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Пари Сен-Жермен ФК ойындары
Санат:Олимпик Лион ФК ойындары