open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тәңірберлі Молдабай

**Тәңірберлі Молдабай** (1858, Ақтөбе уезі - 1923 Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы) — қазақтың халық күйшісі, ақын, әнші, жыршы. Ол қазақ музыка мәдениетінің дамуына зор ықпал етті.

## Өмірбаяны
1858 жылы қазіргі Ақтөбе облысы Мәртөк ауданына қарасты (бұрынғы Торғай облысы Ақтөбе уезі Бөрлі болысын) №4 ауылында туған. Кіші жүздің Тама руының Аташал тайпасы Тәңірберлі ұрпағынан тарайды.

Молдабай – қазақ халық музыкасының тарихында ерекше орын алатын тұлғалардың бірі. Молдабайдың әкесі қойшы-малшы болған. Жастайынан үлкен ағасы Сандыбаймен бірге атасы Торғайдың тәрбиесінде болады. Торғай ақындарды, әншілерді, домбырашыларды өз шаңырағына шақыратын, өзі де домбыра шертіп, жақсы ән салатын қонақжай адам болған. Осы ортада өскен Молдабай жастайынан өнерге берілген, қазақтың тарихын, көне аңыздарын жақсы білген. Замандастарының айтуынша, Молдабай жан-жақты шығармашылық адамы болған, онымен бірге жүретін 20-25 жігіт болған, олармен ауылдарды аралаған. Молдабайдың Желжетпес атты тазы, бүркіті болған. Молдабай ән салғанда Желжетпес баяу жүріп, сазға қимылдап үйренген дейді. Әнші ретінде Молдабай табиғи дауысымен ғана емес, ерекше орындау техникасымен, өзіндік стилі бар әнші ретінде ерекшеленді. Молдабай өз әнімен Орынбор жәрмеңкесінің мән-мағынасын, сәнін келтірді. Молдабай қайтыс болғаннан кейін Күшікбай өзенінің бойындағы Қойбас тауының етегіндегі отбасылық зиратқа жерленген.

## Шығармашылығы
Молдабай еңбегінің арқасында Ойылдағы, Орынбордағы жәрмеңкелерді аралады. Молдабайдан «Молдабайдың әні», «Бестоспа», «Қойшының әні», «Сусар-ай» т.б. әндері қалды. Белгілі күйші Әли Құрманов Молдабайдың шәкірті болған.

## Отбасы
Молдабайдың Жиеншора деген баласы болды, одан Есенаман. Мұрат Есенаманнан туған. Жиеншора да әкесі сияқты биік дауысты әнші болған. Немересі Есенаман да күйші, әнші, домбыра тарта білген. Жалғыз ұлы Мұрат та ән айтып, домбыра тартатын. Мұрат Екінші дүниежүзілік соғыстан оралмады. Мұраттың өлімімен Молдабайдың әулеті үзілді.

Санат:Қазақстан әншілері
Мишель Хазанавичус

**Мишель Хазанавичус** (; , Париж, Франция) — франциялық кинорежиссёр, сценарийші және актёр.

1988 жылы Canal+ телеарнасында режиссёр ретінде жұмыс істей бастады.

2011 жылы ақ-қара түсті таспаға және еш диалогсыз түсірілген Әртіс фильмі үшін оған екі Оскар және басқа да көптеген киножүлде тарту етілді.

Оның ағасы Серж те режиссёр әрі актёр болып келеді, ол Мишельдің бірнеше фильмінде түсті.

Мишель актриса Беренис Бежомен неке қиған, екі баласы бар.

## Фильмдері

Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Санат:BAFTA марапаты иегерлері
Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері
Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері
Леонид Иович Гайдай

**Леонид Иович Гайдай** (1923—1993) – кеңестік кинорежиссёр және сценарийші, КСРО халық әртісі (1989).

Оның көптеген туындылары культті фильм болып танылды.

## Өмірбаяны
Әкесі Иов теміржолшы болған. 1906 жылы ол саяси баппен тұтқындалып, екі жылдан кейін Қиыр Шығысқа айдалады. Шешесі Мария Рязань облысынан болады. Олар құрған жанұяда үш бала туады, Леонид кенжесі болады.

1941 жылы мектеп бітірісімен ол Ұлы Отан соғысына аттанады. Бастапқыда Моңғолияда қызмет етіп, кейін Тверь жаққа жөнелтіледі. 1943 жылы барлау кезінде минаның жарылысынан жараланып, жарты жылдай эвакогоспитальда емделіп жатады. Бірнеше соғыс медалімен марапатталады.

1949—1955 жылдары ВГИК-те режиссёрлік факультетте оқиды. Одан кейін «Мосфильмде» жұмыс істей бастайды.

Өзі түсірген фильмдердің көбісіне сценариін өзі жазған, кейде кішігірім рөлдерді де ойнаған.

Әйелі Нина Павловна Гребешковамен 40 жыл бірге өмір сүрген. Ол жұбайының 9 фильмінде түскен екен. Олардың қыз баласы — Оксана.

## Есімінің ұлықталуы
«Мосфильмдегі» алаңдардың бірі кинорежиссёрдің есімімен аталады.

2000 жылы 23 жыл бұрын ашылған астероидке Гайдай есімі берілді.

2013 жылы Мәскеуде Гайдай тұрған үйдің қабырғасына мемориалды тақтай орнатылды.

2016 жылы Курган қаласында жаңа көшелердің біріне режиссёрдің есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:Мосфильм тұлғалары
Сибо

**Сибо ** (өз атауы; *сибо*, *сибэ*, *сибо* *маньчжу*) — Солтүстік-Шығыс және Солтүстік-Батыс Қытайдағы халық. Саны 189,4 мың адам. (2010, халық санағы).
Қытайдағы ресми түрде танылған 55 азшылық ұлттың құрамына кіреді. Олар негізінен Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының солтүстік-батысында, ішінара Ляонин және Цзилинь провинцияларында тұрады.
Шыңжаңда Сиболардың қоныстану орталығы Іле Қазақ автономиялық облысының құрамына кіретін Чапчал-Сибо автономиялық уезі болып табылады. Уез Іле өзенінің оңтүстік жағалауында, Құлжаның оңтүстігінде, Қазақстанның Алматы облысы шекарасында орналасқан.

## Тілі
Негізгі сөйлеу тілі – маньчжур тілі, бірақ сибин диалектісі бар. Жазуы 1946 жылы өзгертілген маньчжур тілі, сонымен қатар қытай тілі. Сибу тілінің тілінің маньчжур бөлігі Маньчжурияға қарағанда әлдеқайда жақсы сақталған. Бұл себулердің салыстырмалы түрде оқшауланғандығына байланысты, сондықтан олардың қарым-қатынас тілі әлдеқайда аз өзгеріске ұшырады. Маньчжур және Сиби тілдеріне мемлекеттік деңгейде қолдау көрсетілуде. Қытайдың солтүстік-шығыс бөлігінде тұратын Сиболар қытай тілінде еркін сөйлейді.

## Діні
нобай|оңға|200px|Сибо отбасылық храмы     
Негізгі діни көқарасы – шамандық, бұрын ламаизмді ұстанушылар да кездескен. Қазір зерттеушілердің айтуынша, олардың арасында көптеген атеистер де бар.

## Тарихы
Сиболардың шығу тегі ежелгі сяньбэй, шивэй және чжурчэндермен байланысты. XVII ғасырдың ортасында Хулунбуйр өлкесінен сиболар Мергень, Цицихар, Фуюға қоныс аударған деген болжам бар. 1764 жылы Чахарларды тыныштандыру үшін Шыңжаңға Іле өзені аймағына 3000-нан астам адам қоныстандырылды.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері - мал шаруашылығы, аң аулау, балық аулау, егіншілікті біртіндеп игерді.

## Тұрмыс салты
Сиболар ру сияқты, фамилиясы бірдей адамдардың топтарына бөлінеді. Қазіргі кезге дейін олардың бір шаңырақтың астында үш буынның адамдарының бірге тұруы кең орын алған. Дәстүр бойынша, әкесінің көзі тірісінде ұлының жеке отау құруына болмайды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Бір кездері сиболар периметрі 1,5-3,5 шақырым болатын бекіністе тұрған. Онда 100-200 үй болды. Әр аула өз кезегінде аласа қабырғамен қоршалған. Үйлер саз балшықтан тұрғызылған және үш бөлмелі болған. Үйге іргелес бақша, бау-бақша, қора болатын.
Сиболардың тұрғын үйлері - негізгі кіреберісі оңтүстікке бағытталған, қаңқалы-сазды болып келеді, міндетті жантайма төсегі (кан) болады.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – күртеше, шалбар, қыста ұзын халат, әйелдерде ұзын тар көйлек, Қытайдың солтүстік-шығысындағыларға Қытайдың ықпалы күшті.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамның негізін жарма, көкөністер, ет, балық, сүт өнімдері, сүт қосылған шай құрайды.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Сикка

**Сикка** — Индонезияда Флорес аралының орталық-шығыс бөлігінде, Сикка әкімшілік аймағында тұратын халық. Маумере қаласында (облыс орталығы), олар жеке кварталды алып жатыр. Саны шамамен – 175 мың адам.

## Тілі
Тілі - сикка тілі. Сикканың диалектісі Лио болуы мүмкін (кейде жеке тіл болып саналады).

## Діні
Дінге сенушілердің діни қатысы: католиктер, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
Сикка - Флорес аралының автохтонды халқы. Таулы аймақтардың материалдық мәдениеті жағалауға қарағанда дәстүрлі элементтерді көбірек сақтап қалды, XVII ғасырдан бастап католиктік миссия белсенді жұмыс істеп келе жатқан батыс бөлігінде, мәдениет еуропалық ерекшеліктерге ие болды.

## Кәсібі
нобай|оңға|200px|Сикка әйелі мата тоқуда
Сиккалар егін шаруашылығымен айналысады (азық-түлік дақылдары – күріш, жүгері, маниок, тары, құмай, тауарлы дақылдар – жержаңғақ және кокос пальмасы). Олар жылқы, ұсақ мал, құс ұстайды. Жағалауда балық аулау кең таралған. Тоқу пен тоқымашылық дамыған.

## Тұрмыс салты салты
Таулы ауылдарда шағын отбасымен қатар үлкен отбасылық қауымдастық сақталған. Неке келісімі әйелдің төлемін толық төлегеннен кейін патрилокальды болып табылады. Төлем жылқылардан, алтыннан және піл сүйегінен жасалған зергерлік бұйымдардан тұрады. Туысқандық некеге артықшылық беріледі.
Христиан дінін қабылдағанға дейін қайықтарда жерлеу рәсімі болған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
нобай|оңға|200px|Сикка ауылы     
Таулы ауылдар шағын, дөңгелек пішінді, таудың тік беткейлерінде орналасқан. Елді мекеннің ортасында ғибадатхана мен ата-баба мегалиттері бар алаң бар. Жағалаудағы елді мекендер жолдың немесе өзеннің бойында орналасқан. Таудағы тұрғын үйі үлкен отбасылық қауымдастыққа, жағалаудағы аудандарда - шағын отбасына арналған.

### Дәстүрлі киімдері
Таулықтардың киімі жамбасты жауып тұратын матадан немесе белдемшеден тұрады. Жағалаудағы ауылдарда каин, кофта немесе көйлек киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Азық-түлік – көкөністер (дәнді дақылдар мен жүгеріден ащы дәмдеуіштер, жемістер мен шырындар қосылған дәнді дақылдар). Мереке күндері балық пен ет жейді.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Джек Кирби

**Джек Кирби** (; туған кездегі аты **Джейкоб Курцберг** ( ); 28 тамыз, 1917 жыл, Нью-Йорк, АҚШ - 6 ақпан 1994, Таузанд Окс, Калифорния, АҚШ) — американдық жазушы, суретші және комикстердің редакторы. Дарксайд, Капитан Америка, Халк, Фантастикалық төрттік, Икс адамдар және т.б. сол сияқты кейіпкерлерді жасауға қатысқан. Стэн Лимен тұрақты соавтор болған.

## Жастық шағы
Джейкоб Курцберг 1917 жылы 28 тамызда дүниеге келген. Оның ата-анасы Розмари мен Бенджамин Австрия-Венгриядан келген еврей иммигранттары. Бір күні оның әкесі өте мықты мерген болған неміс ақсүйегін балағаттайды. Неміс оны дуэльге шақырды, бірақ Бен Австрия-Венгриядан қашуға шешім қабылдады. АҚШ-қа көшкеннен кейін отбасы Нью-Йорктегі Суффолк-стриттегі үйге қоныстанды, олардың Дэвид есімді екінші баласы дүниеге келді,  әкесі тігін фабрикасына тігінші болып жұмысқа орналасты. Манхэттен көшелерінде жас Джейкоб  газет таратушы болып жұмыс істеді. Бала газеттерге, кино билеттеріне және таблоидтық журналдарға ақша жұмсады. Оның әдеби дағдыларын түсінуге газеттер, ал фильмдер мен журналдар суретшілік дағдыларын дамытуға көмектесті.

## Шығармашылығы
1940 жылдары Кирби мен Джо Саймон «Timely Comics» үшін «Капитан Америка» кейіпкерін жасады. 1960 жылдары Джек Стэн Лимен бірлесіп, Марвел комикстеріне арналған Халк, Фантастикалық төрттік және Икс адамдары сияқты кейіпкерлерді жасады.

1970 жылы Марвел компаниясына ренжіп, Кирби олардың бәсекелестері - DC Comics-ке ауысады. Ол жерде белгілі және табысты автор «Мистер Керемет», «Мәңгілік адамдар» және «Жаңа Құдайлар» сериясын қамтитын Төртінші әлем трилогиясын жазып, суретін салады. Ол сондай-ақ бүгінде канон саналатын «OMAC», «Каманди», «Жын», «Кобра» және басқа да сериалдарда жұмыс істеді.

## Марапаттары мен құрметті атақтары

*1963 - Үздік қысқа әңгіме - «Алау Адам және Капитан Америка», Стэн Ли және Джек Кирби. 
*1964: 
** Үздік роман – «Кек алушылар» фильміндегі Стэн Ли мен Джек Кирбидің «Капитан Америка Кек алушыларға қосылады» романы №4
** Үздік жаңа кітап: Стэн Ли мен Джек Кирбидің « Кездесу ертегілеріндегі Америка капитаны».
* 1965 - Үздік әңгіме - «Қызыл бас сүйегінің шығуы», Стэн Ли және Джек Кирби  .
* 1966 - Үздік кәсіби жұмыс - Стэн Ли мен Джек Кирбидің «Асгард туралы ертегілері», Тор 
* 1968: 
** Үздік кәсіби фильм – «Адамгершіліксіздер туралы ертегілер», Стэн Ли мен Джек Кирби, Тор сериясының шығарылымы
** Үздік кәсіби спектакль, Даңқ залы – Фантастикалық төрттік, Стэн Ли және Джек Кирби; Ник Фьюри, SHIE агенті l. Д., Джим Стеранко 

Кирби 1971 жылы «Төртінші әлем» фильмі үшін ерекше жеке жетістіктері үшін Shazam Award сыйлығын жеңіп алды. Джек Кирби марапаттары оның құрметіне аталған. Оның жұмысы да 1998 жылы қайтыс болғаннан кейін Харви сыйлығымен  және Эйснер сыйлығымен  марапатталды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* Mitchell, Elvis. Jack Kirby Heroes Thrive in Comic Books and Film (27 тамыз 2003). Архивтелген уақыты 16 маусым 2013 жыл.
* 
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Нью-Йоркте туғандар
Санат:1917 жылы туғандар
Санат:28 тамызда туғандар
Рустам Эмомали

**Рустам Эмомали** (, туған аты-жөні **Рустам Эмомалиевич Рахмонов**, , 19 желтоқсан 1986 жыл, Данғара, Куляб облысы) — тәжікстандық саясаткер, Тәжікстан Ұлттық Кеңесінің және ел астанасы Душанбе қаласының төрағасы және қазіргі президент Эмомали Рахмонның үлкен ұлы.

Әкесі Рустам Эмомалиді Тәжікстан басшысының мұрагері болуға дайындауда деген болжамдар бар; конституция бойынша ол президент орнын босатқан жағдайда оның орнын алады. Рустам Эмомали Тәжікстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік пен мемлекеттік қаржылық қадағалау агенттіктерін басқарады. Жастығына қарамастан, қарулы күштер қатарында қызмет өтпеген ол генерал-майор шенінде.

## Өмірбаяны
### Ерте жылдары және футбол мансабы
Рустам Эмомалиевич Рахмонов Тәжік КСР-ның Куляб облысындағы Данғара қаласында (қазіргі Хатлон облысы) дүниеге келген. Ата-аналары — сол жылдары Данғара совхозының төрағасы болған Эмомали Шәріпұлы Рахмон мен Азизмо Ассадуллаева.

Рустам Рахмонов жылы Тәжік Ұлттық университетінде білім алады да, Халықаралық экономикалық қатынастардың специалисті дәрежесін алады. Кейінірек ол Ресей Сыртқы Істер министрлігінде дипломатия курстарын өтті. 2007 жылы әкесінен үлгі алып, ол орыс үлгісіндегі "әкесінің атын" мен тегін алып тастап, әкесінің аты Эмомалиді жаңа тегі ретінде қабылдады.

2007 жылы ол Истиқлол футбол клубының негізін салушылардың бірі болды. Ол клубтың капитаны қызметін атқарды және онда шабуылшы ретінде ойнады

2011 жылы Рустам Эмомали Тәжікстан футбол федерациясы (ТФФ) президентінің орынбасары болып тағайындалды және Азия Олимпиада кеңесінің халықаралық байланыстар комитетіне қосылды. 2012 жылдың қаңтарында ТФФ Рустам Эмомалиді өзінің жаңа президенті деп атады. Тағайындалуынан кейін ол «Истиқлол» ФК құрамында ойнауын тоқтатты және клубпен барлық байланысты үзетінін айтып кетті. 2012 жылдан бастап ол екі жыл бойы ФИФА даму комитетінің мүшесі қызметін атқарды. 2016 жылы ТФФ Рустам Эмомалиді тағы төрт жылға өзінің президенті етіп қайта сайлады.

### Саяси мансабы

## Жеке өмірі
Ол өзінің екі қымбат хоббиімен танымал: көлік жарысы және спорттық көліктерді жинау.

## Сын

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан саясаткерлері
Жасұлан Құдайбергенұлы Шаймерденов

**Жасұлан Құдайбергенұлы Шаймарданов** (28.03.1955) — биология ғылымының докторы, профессор.

## Өмірбаяны
*2015 — Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің ректоры Д.Серікбаева
*2014-2015 жылдары - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі білім және халықаралық ынтымақтастық департаментінің директоры.
*2012-2014 жылдары - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің Павлодар облысы бойынша білім беру саласындағы бақылау департаментінің директоры.
*2011-2012 жылдары - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры.
*2007-2011 жылдары Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры.
*2004-2007 жылдары - Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры
*1996-2007, 2012 жылдары - Павлодар мемлекеттік университетінің гуманитарлық-педагогикалық білім беру, ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры, бірінші проректоры.  Торайғырова С
*1991-1996 жылдары - Павлодар педагогикалық институтының қашықтықтан оқыту, оқу жұмысы, әлеуметтік-экономикалық мәселелер жөніндегі проректоры.
*1979-1991 жылдары - Павлодар педагогикалық институтының оқытушысы, кафедрасының доценті.
*1977-1979 жылдары - Кеңес Армиясы қатарында қызмет еткен

## Білімі
*1993-1996 Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының Зоология институтында докторантура (Алматы), Қара Теңіз техникалық университеті, Түркия (Трабзон, Түркия)
*Биология ғылымдарының докторы (1997)
Профессор (2004)
*1981-1985 Қазақ КСР ҒА Зоология институтының аспирантурасы (Алма-Ата қ.)
биология ғылымдарының кандидаты (ВАК КСРО, 1985)
доцент (ВАК КСРО, 1991)
*1972-1977 Павлодар педагогикалық институты

## Марапаттары
*2011 ж. – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі
*2011 жыл — Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы
*2005 ж. – «Құрмет» ордені
*2005 ж. – «Конституцияға 10 жыл» медалі
*2005 жыл – Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы
*2001 ж. – «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамоталары
Аралас республика

**Аралас республика** (кейде **жартылай-президенттік**, **президенттік-парламенттік**) — президенттің және премьер-министрдің билігі бірге болатын республика, премьер-министр мен оның парламенті бірге заң шығарушы органына жауапты. Оның парламенттік республикадан ерекшелігі – онда халық сайлайтын мемлекет басшысы бар.

center|thumb|'''Басқару формалары бойынша дүние жүзі мемлекеттері:'''<br>       |800x800 нүкте

## Аралас республикалар тізімі
*Курсивті* жазу мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттерді білдіреді.

### Премьер-президенттік жүйелер

Санат:Мемлекет басқару формалары
Синьмун

**Синьмун ** (өз атауы *синмун*, *пуок*, «таулық» дегенді білдіреді) — Вьетнам мен Лаостың солтүстік шекарасының екі жағында тұратын халық.
Солтүстік Үндіқытайдың автохтондары. Олар Вьетнамның ресми түрде танылған 54 халқының қатарына кіреді.
Саны шамамен 20 мың адам, оның 18 018 (1999 жылғы санақ) Вьетнамда тұрады.

## Тілі
Олар аустроазия отбасының мон-кхмер тобының тілінде сөйлейді. Таи тілі кең тараған, Вьетнамдавьетнам тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - таудағы егістік немесе қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, көкөністер). Шошқа, құс, ешкі өсіріледі (негізінен діни жоралғылар үшін). Қазіргі таңда ірі қара мал өсірілуде. Терушілік маңызды рөл атқарады. Үй ыдыстарын бамбуктан тоқу, кейбір аудандарда ұсталық өнері кең таралған.

## Тұрмыс салты
Синмун тхай қоғамдық ұйымының бөлігі болды, тхай дворяндарына тәуелді болды және оның пайдасына әртүрлі міндеттер атқарды. Неке патрилокальды. Үйленгеннен кейін ерлі-зайыптылардың есімдерін бір жалпы есімге ауыстыру дәстүрі бар. Қоғамдастықтың өзара көмек көрсету салты сақталған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Синмун ауылдары - «кол» - шағын, кейде көп балалы отбасылар тұратын бірнеше сопақ төбесі бар қадалы үйлерден тұрады.

### Дәстүрлі киімдері
Пуок және тай дам қауымдары этникалық топтың әйелдерінің киімдері мен бас киімдері жиі ұқсас. Әйелдерге арналған ең көп таралған көйлек қысқа және көбелек пішініндегі күміс түймелермен жабдықталған.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары - ащы дәмдеуіштері бар күріш және жүгері тағамдары. Барлық жерде бетел шайнау кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Лаос халықтары
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2022

**[[Қазақстан Премьер Лигасы]]ның 31-ші маусымы**. Қатысушылар саны 14. «Астана» қатарынан 7-ші рет чемпион атанды.

## Турнир кестесі

## Чемпионат статистикасы
### Мергендер

## Сілтеме
* Ресми сайты 

Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Ичкерия Шешен Республикасы

**Ичкерия Шешен Респубикасы** (, ) — бұрынғы Шешен-Ингуш АКСР территориясында КСРО ыдырағаннан кейін өз тәуелсіздігін жариялаған де-факто мемлекет. 1993 жылы Ичкерия атауы Шешен Республикасы болып өзгертілді де, ол Ресей құрамына енді.

Тәуелсіздігін 1991 жылы шілдеде жарияланды, Жохар Дудаев тұңғыш президенті болды. Шешенстанның біржақты тәуелсіздігін жариялауы Ресей үкіметі мен көтерілісшілер арасындағы ұзаққа созылған соғысқа әкеліп соқты, нәтижесінде айтарлықтай шығын мен қираулар болды. 1994–1996 жылдардағы соғыс қимылдарының нәтижесінде Ресей армиясы ИШР Ресей Федерациясы құрамына қайтаруға тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. 1996 жылы өтетін президенттік сайлаумен байланысты Ресей басшылығы Шешенстаннан әскерді шығаруға мәжбүр болды. 1999 жылы Екінші Шешен соғысы басталып, 2000 жылдың көктемінде ИШР мемлекет ретінде іс жүзінде жойылды.

2022 жылдың қазан айында Украина парламенті Ичкерия Шешен Республикасын «уақытша оккупацияланған» деп тануға дауыс берді.

## Дереккөздер

Санат:1991 жылы құрылған мемлекеттер мен аумақтар
Санат:2000 жылы жойылған мемлекеттер мен аумақтар
Санат:Ичкерия Шешен Республикасы
Санат:Бұрынғы КСРО аумағында бұрын танылмаған мемлекеттер
Санат:1990 жылдардағы Шешенстан
Санат:2000 жылдардағы Шешенстан
Санат:Ресейдегі сепаратизм
Санат:Оңтүстік Ресей тарихындағы мемлекеттік құрылымдар
Әлмира Жылқашинова

**Жилкашинова Альмира Михайловна ** (1981 жылы 26 қыркүйекте Өскемен қаласында дүниеге келген) физик-инженер. Төменгі температурада жұмыс жасайтын жел генераторларын ойлап тапқан ғалым.

## Биография
*1999 жылы орта мектепті бітірген соң С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-ға оқуға түсті. 2004 жылы «физик-инженер» мамандығын алып, сол жылы оқуын «Физика» мамандығы бойынша магистратурада жалғастырды.
*2006 жылы физика магистрі деген академиялық дәрежеге ие болып, «Физика конденсированного состояния» мамандығы бойынша аспирантураға түсті. 2010 жылы Ядролық физика институтында (Алматы қаласы) кандидаттық диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты деген ғылыми атаққа ие болды.
*2007 жылдан бері өзінің кәсіби мансап жолын С. Аманжолов атындағы ШҚМУ –нің физика кафедрасында инженер болудан бастады.
*2008 жылы осы кафедрада ұстаздық етті.
*2009 жылы университетте ұжымдық негізде пайдаланатын Ұлттық ғылыми зертхана құрылып, күні бүгінге дейін сол зертханада қызмет етуде.
*2010 жылы «Ядролық физика» базасында кандидаттық дисертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды.

## Ғылым жолында жеткен жетістіктері
* Ресей Федерациясында ғылыми тағылымдамадан өту үшін Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті Қорының грантының иегері;
* үздік инновациялық жобаға арналған «Қазақстанда жасалған» республикалық байқауының жеңімпазы;
* Республикалық «Үздік инновациялық бизнес жоба» байқауының жеңімпазы;
* Жылдың үздік ғылыми қызметкері» атағы
* Ұлыбританияда ғылыми тағылымдамадан өту үшін British Council грантының иегері (Imperial College London – Renewable Energy Laboratory);
* USAID бағдарламасының түлегі – АҚШ-та (Солтүстік Каролина – theResearchTrianglearea) «Инновациялар мен технологиялар арқылы шағын бизнесті дамыту, технологияларды коммерцияландыру» тақырыбында тағылымдамадан өткен;
* BOKU университетінде ғылыми тағылымдамадан өту үшін TOSCA Еуропалық стипендиясының иегері, Австрия (Вена);
* Ғылыми тағылымдамадан өту үшін ITEC бағдарламасы бойынша Үндістан үкіметінің стипендиясының иегері (жел технологиясы орталығы) (Ченай, Үндістан);
* «Жасыл» экономика және G-Global-ды дамыту үшін коалициясы» АИҚ «Таза шағын энергетика» басым бағыты бойынша Ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі.
* 2010 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің мемлекеттік бюджеттік ғылыми жобаларының, шаруашылық мердігерлік жұмыстардың ғылыми жетекшісі, «ҰАТД» АҚ және Темпус халықаралық жобасы қаржыландыратын жобалардың жетекшісі.
* 2015 жылы А.Жилкашиноваға Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі атағы берілді.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Өнертапқыш әйел-2015» республикалық «Шапағат» байқауының жеңімпазы.
2017 жылы ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің «Қазақстан» (Сфера) ұлттық павильонында А.Жилкашинова және оның командасының жаңартылатын энергия саласында әзірлеген ғылыми жобасы қойылған болатын.
Симуле

**Симуле** (өз атаулары; *сималур*, *симеулоэ*, *симулул*, *Лонг Бано* және *деваян*) — Индонезияда тұратын халықтар тобы.
Жалпы саны 50 мың адам.

## Тілі
Тілі - сималур немесе лембано тілі.

## Діні
Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіп — күріш өсіру. Буйволдар өсіріледі.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Бітімгер (телесериал)

«**Бітімгер**» () —  Max стримингтік қызметіне арнап түсірген Джеймс Ганнның телесериалы. DC Comics кейіпкері Бітімгерге негізделген. Бұл DC Universe (DCU) ғаламының бірінші телехикаясы және сонымен бірге 2021 жылы шыққан «Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы» фильмінің спин-оффы. Сериал фильмдегі оқиғалардан кейін орын алады және одан әрі жингоисттік көзқарастағы өлтіруші Кристофер Смит/Бітімгерді зерттейді. Сериалды The Safran Company және Troll Court Entertainment Warner Bros-пен бірлесіп шығарды, ал Ганн сериалдың жетекшісі болды.

Джон Синамен бірге басты рөлдерді сомдайтын Даниэль Брукс, Фредди Строма, Чукуди Ивуджи, Дженнифер Холланд, Стив Эйдж және Роберт Патрик «Жанкештілер жасағы» фильміндегі рөліне оралды. Ганн «Бітімгер» фильмін «Жанкештілер жасағы» фильмін түсіру кезінде Синаның драмалық актер ретіндегі күшін байқағаннан кейін ойлап тапты және ол барлық сегіз эпизодты COVID-19 пандемиясы кезінде фильмді аяқтау кезінде жазды. HBO Max бірден 2020 жылдың қыркүйегінде Бітімгер сериалына толық тапсырыс берді, келесі айларда қосымша кастинг жасалды. Түсірілім Ванкуверде (Канада) 2021 жылдың қаңтарында басталды, Ганн бес эпизодты өзі түсірді. Өндіріс сол жылдың шілде айында аяқталды. Ганн сериалдың саундтрегі үшін hair metal әндерін, оның ішінде Wig Wam-ның «Do Ya Wanna Taste It» әнін қолдануды жөн деп тапты; Сериалдың кіріспесінде хореографиялық би нөмірін орындайтын актер құрамы көрсетіледі.

«Бітімгер» фильмінің алғашқы үш сериясы  Max арнасында 2022 жылдың 13 қаңтарында көрсетілді. Сериалдың қалған бөлімдері 17 ақпанға дейін апта сайын эфирге шықты. Әрбір эпизод алдыңғысына қарағанда көбірек көрермен жинады және маусымның финалы бір күнде Max түпнұсқа эпизодтарының ең көп қаралым рекордын жаңартты. Сериал оң пікірлерге ие болды, оның ішінде Синаның ойыны, Ганның режиссерлігі мен сценарийіне мақтаулар бар. Екінші маусымға 2022 жылдың ақпанында тапсырыс берілді, оған Ганн барлық эпизодтарды жазып, режиссерлік етті. Сонымен қатар, «Бітімгердегі» және «Жанкештілер жасағындағы» кейіпкерлер жайлы бірнеше басқа спин-оффтары әзірленуде.

## Марапаттары

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар
Санат:DC кинематографиялық ғаламы
Санат:DC комикстерін экранизациялау
Срэ

**Срэ ** (*кохо*, *кэхо*) — Вьетнамның оңтүстігінде тұратын үлкен этникалық топ, мон-кхмер халықтары тобына жатады. Таулы кхмерлер болып саналады.
Туысқан этникалық топтармен бірге лат, тринг, тил, тола және ноп кохо қауымына (тямша таулық) кіреді. Кохолардың жалпы саны 92 мыңнан асады. Субэтникалық топтар: мангто, риен. Жалпы саны 207 мың.

## Тілі
Тілі - кохо тілінің срэ диалектісінде сөйлейді. Вьетнам тілі де кеңінен таралған. 

## Діні
Діни сенімдері – анимизм және аграрлық культтер.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі суармалы күріш өсіру. Керамика дамыды.

## Тұрмыс салты
Материалдық мәдениеті жағынан олар оңтүстік Вьетнам мен тямдарға жақын. Қоғамдық және тайпалық институттардың қалдықтарын сақталған. Үлкен отбасы басым, неке матрилокальды.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
HBO Max

**HBO Max**— Warner Bros. Discovery компаниясына тиесілі «сұраныс бойынша бейне» принципінде жұмыс 
жасайтын америкалық стримингтік қызмет. Қызмет 2020 жылдың 27 мамырында іске қосылды.

## Тарихы
2018 жылдың қазан айында WarnerMedia компаниясы 2019 жылдың соңында өзінің жеке стримингтік қызметін іске қосатынын хабарлады. Қызметтің бастапқы жоспары бойынша 2019 жылдың соңында іске қосылады деп жоспарланды. WarnerMedia-ның бас компаниясы AT&T бас директоры Рэндалл Стивенсон 2019 жылдың мамыр айының ортасында бұл қызмет HBO брендін қолданатынын және кабельдік телевидениеге қосылатынын айтты, өйткені HBO кабельдік операторының абоненттері бейне стримингтік қызметтеріне қол жеткізе алады. Бета тестілеу 2019 жылдың төртінші тоқсанында басталып, 2020 жылдың бірінші тоқсанында толық іске қосылды.

## Контент
2020 жылдың соңында , COVID-19 пандемиясына байланысты WarnerMedia бастапқыда жалпы прокатқа арналған негізгі фильмдерді шығарды: 22 қазаннан *бастап Мыстандар* және 25 желтоқсаннан бастап *[[Ғажайып әйел: 1984]]* (қызметте тек бір ай көлемінде қолжетімді болды). 2020 жылдың желтоқсан айында Warner Bros. фильмдерінің кинотеатрлардағы премьерасымен бір мезгілде стримингтік қызметке шығатынын жариялады және мұндай алғашқы фильм 29 қаңтарда  шыққан *«Егжей-тегжейлі шайтан»* болды.

## Дереккөздер

Санат:Warner Bros.
Чэнь Дун

**Чен Дон** (  陈冬, пиньинь *Чен Донг* ; 1978 жылы 12 желтоқсанда туған, Лоян, Хэнань, Қытай ) — 2016 жылы Шэньчжоу-11 ғарыш кемесінде ұшқан қытайлық астронавт.

## Өмірбаяны
Ол 1978 жылы 12 желтоқсанда Хэнань провинциясының Луоян қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген  . Балалық шағы Луоянда өтті. 1997 жылы тамызда Чанчунь қаласындағы Әуе күштерінің ұшу академиясына қабылданды  . Ол «Цзян-5» дыбыстан тез ұшатын құрылғысымен ұшты (J-5 - Миг-17 F ұшағының қытайлық көшірмесі). 1999 жылы сәуірде Қытай Коммунистік партиясына қабылданды. Қытай Халық азаттық армиясының ғарышкерлер корпусының мүшесі . 2010 жылдан бастап ол ғарыш кемесінде болашақ ұшуға жаттығады. Подполковник шені бар.

2022 жылы ол Шэньчжоу-14 экипажына қосылды және 2022 жылдың 5 маусымынан бастап ғарышқа екінші ұшуын жасайды.

2022 жылдың 1 қыркүйегінде ол Лю Янмен алғашқы ғарышқа ұшуды жасады, ұзақтығы 6 сағат 7 минут , 17 қыркүйек - екінші рет Цай Сюжемен бірге ұшты, ұзақтығы 4 сағат 12 минут .

Чэнь Дун Тяньгун станциясында 200 күннен астам уақыт өткізу арқылы ғарышта болу уақыты бойынша Қытай рекордын орнатты .

## Жеке өмірі
Үйленген, екі егіз ұлдың әкесі.

## Дереккөздер

Санат:Қытай коммунистік партиясы мүшелері
Санат:Тірі тұлғалар
Санат:1978 жылы туғандар
Санат:12 желтоқсанда туғандар
Стиенг

**Стиенг** — Оңтүстік-Шығыс Азияда Вьетнамның таулы аймақтарында, сондай-ақ Камбоджада тұратын халық.
Жалпы саны 85 мың адам. Вьетнамда 60 мың адам, Камбоджада 25 мың адам. Негізгі субэтникалық топтары: було және будех.

## Тілі
Стиенг тілі аустроазиат тілдердің мон-кхмер тармағына жатады (Бахнар тармағы).
Вьетнам және кхмер тілдері кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік. Ең көп таралған ауыл шаруашылығы дақылдары – күріш, көкөніс, жүгері. Сонымен қатар терушілікпен, балық аулаумен аңшылықпен айналысады. Тұрмыстық қолөнер дамыған - тоқу, тоқымашылық, ұсталық, қыш бұйымдарын жасау т.б.

## Тұрмыс салты
Жаңа мекеннің құрылысына, сондай-ақ балалардың дүниеге келуіне және ата-бабаларына табынуға байланысты тыйым салу жүйесі бар. Ауылдық қауым – сайланған басшысы мен ақсақалдар кеңесі бар бір немесе бірнеше ұзын үйлерден тұратын ауыл. Отбасы шағын, патриархалдық. Негізгі мерекелер: Жаңа жыл және жаңа күріш мерекесі. 
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Екі типті тұрғын үйлері бар: қадалы және жер үсті, тікбұрышты, шатыры бар.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі, әйелдер белдемше киеді. Көптеген білезіктер, алқалар, піл сүйегінен жасалған сырғалар кең таралған. Тістерді аралау және қаралау, татуировка жасау әдет-ғұрыптары сақталған.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдарға - күріш, көкөністер, балық және ет жатады, негізгі сусын - күріш сырасы.

### Фольклоры
Фольклоры эпос, миф, этногенетикалық аңыздар, ертегілер арқылы бейнеленген.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Камбоджа халықтары
Балқан облысы

**Балқан облысы** — Түрікмен КСР аумағында 1939-1947, 1952-1955, 1973-1988 жылдары болған әкімшілік бірлік.

1991 жылы бұрынғы облыс аумағында Балқан облысы, ал 1992 жылы Балқан уәлаяты құрылды.

Ауданы — 138,5 мың км². Халқы – 352 мың адам. (1987), оның ішінде қала халқы – 82%. Әкімшілік жағынан 6 аудан, құрамына 5 қала, 17 кент кірді (1987).

Әкімшілік орталығы — Красноводск қаласы (кейін Небітдақ).

Аумағының көп бөлігін Қарақұм шөлі алып жатыр, батысында Каспий теңізі ұласып жатыр.

## Әкімшілік бөлінісі
Облыс КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 21 қарашадағы Жарлығымен құрылды.

1939 жылы облыс 5 ауданға бөлінді: Хасанқұлы, Қазаншық, Қарабұғазкөл, Красноводск және Небітдақ. 1943 жылы Ашхабад облысынан Қызылетрек ауданы Балқан облысына қосылды. 1944 жылы 21 наурызда Қарабұғазкөл ауданы таратылды.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1947 жылғы 23 қаңтардағы Жарлығымен облыс таратылып, барлық аудандар Ашхабад облысына берілді.

1952 жылы 4 сәуірде облыс қайта құрылғанда оның құрамына 6 аудан кірді: Хасанқұлы, Қазаншық, Қызылетрек, Красноводск, Құмдақ және Желекен. 1955 жылы 9 желтоқсанда олардың барлығы Ашхабад облысына өтті.

Үшінші рет құрылғанда (1973 ж. 27 желтоқсан) оның құрамына 6 аудан: Хасанқұлы, Қазаншық, Қарақала, Қызыларбат, Қызылетрек және Красноводск кірді. 1988 жылы облыстың үшінші таратылуына аз уақыт қалғанда Хасанқұлы және Қарақала аудандары таратылды.

## Тұрғындары
1939 жылы облыста 85,8 мың адам тұрды. Соның ішінде түрікмендер – 43,7%; орыстар – 26,4%; қазақтар – 20,9%; украиндар – 3,1%; татарлар – 1,8%; армяндар – 1,1%. 1987 жылға қарай облыс халқының саны 352 мың адамға дейін өсті.

## Табиғаты
Климаты күрт құбылмалы. Негізгі өзендері – Етрек, Сумбар. Хазар қорығы мен Сүніт-Хасардақ қорығы орналасқан.

## Экономикасы
* Мұнай мен табиғи газды, мирабилитті өндіру (Қарабұғазкөл шығанағында).
* Мұнай өңдеу, химия, тамақ және хош иістендіргіш, жеңіл, металл өңдеу өнеркәсібі салалары, құрылыс материалдары өндірісі жақсы дамыған.
* Негізгі өнеркәсіп кәсіпорындары — Красноводск, Небітдақ, Желекен, Қызыларбат, Бекташ қалаларында орналасқан.
* Ауыл шаруашылығының жетекші саласы – отарлы-жайылымдық қой шаруашылығы (оның ішінде қаракөл қой шаруашылығы). Суармалы егіншілік. Дәнді және көкөністі-бақшалық дақылдар; Етрек және Сумбар аңғарларында субтропиктік дақылдар (анар, зәйтүн және т.б.) өседі. Жібек шаруашылығы.
* Теңіз порты - Красноводск. Теңіз паромдық өткелдері болды:
** Красноводск — Баку
** Бекташ — Баку
* Батыс Түрікменстан – Бекташ – Маңғыстау газ құбыры
* Дауалы жерлер: Моллақара

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан уәлаяттары
Суай

**Суай** (*суой*) — Лаостағы кхмер таулы тобына жататын халықтардың бірі. Негізінен Салаван, Тямпасак және Секонг провинцияларында (Лаостың оңтүстігі) тұрады. Жалпы саны 50 мың адам.

## Тілі
Олар австроазиялық тілдер семьясының мон-кхмер тармағының куй-катуй тобының куй тілінде сөйлейді. Лаос тілі де кеңінен таралған.

## Діні
Суайлардың көпшілігі буддизмді ұстанады, кейбіреулері католиктер. Дәстүрлі наным-сенімдер (анимизм, шаманизм, ата-бабалар культі) сақталған.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі алқаптарда суармалы күріш өсіру және тау етегінде егістік егіншілік (күріш, жержаңғақ, соя, көкөністер). Шошқа, ірі қара, құс өсіріледі. Терушілік және аңшылық белгілі бір рөл атқарады. Қолөнерден тоқу өнері дамыған.

## Тұрмыс салты
Отбасы шағын, кенже қыздың отбасы бірге тұрады. Неке матрилокальды, бастапқы мұрагерлік құқығы кенже қызына тиесілі. Көптеген суайлар Лаостың ықпалында болды және олардың дәстүрлері мен күнтізбесін ұстанады. Кейбір ауылдарда суайлар жергілікті дәстүрлі әдет-ғұрыптарды, соның ішінде құрбандық шалуды (тауық, шошқа) ұстанады, ең маңызды мереке — тя мон, ата-баба рухтарының құрметіне (мамыр айында атап өтіледі) тойланады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендер өзен аңғарларында және су көзіне жақын тау бөктерінде орналасқан, 35-80 үйден тұрады. Көптеген суайлар аралас халқы бар елді мекендерде қоныстанған (лао, катанг, таой, лавен). Үйлері қадаларда орналасқан, ағаштан немесе бамбуктан жасалған, тікбұрышты, төбесі сабанмен жабылған.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Лаос халықтары
Мақтұмқұлы атырабы

**Мақтұмқұлы атырабы** () — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап.

1926 жылы қаңтарда орталығы Қарақала бекінісінде болған Түрікмен КСР Полторацк округіне қарасты Қарақала ауданы болып құрылды.

1926 жылы тамызда Полторацк округі жойылып, Қарақала ауданы Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қарақала ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1963 жылдың қаңтарында Қарақала ауданы таратылды, бірақ 1965 жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді.

1973 жылы желтоқсанда аудан Балқан облысына берілді.

1988 жылы тамызда аудан таратылды.

1990 жылдары Қарақала ауданы қалпына келтіріліп, Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен **Қарақала атырабы**, 2005 жылы Мақтұмқұлы атырабы деп аталды.

## Дереккөздер

* Дүниежүзілік тарих жобасы

Санат:Балқан уәлаяты атыраптары
Берекет атырабы

**Берекет атырабы** () — Түрікменстанның Балқан уәлаятындағы атырап.

## Географиясы
Тұщы көлдері: Қарадөңгелек және т.б.

## Тарихы
1925 жылы қаңтарда орталығы Қазаншық станциясында болған Түрікмен АКСР Полторацк округіне қарасты Қазаншық ауданы болып құрылды.

1926 жылы тамызда Полторацк округі таратылып, Қазаншық ауданы Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1939 жылы қарашада Қазаншық ауданы жаңадан құрылған Балқан облысына берілді.

1947 жылы қаңтарда Красноводск облысы жойылып, аудан Ашхабад облысына берілді.

1952 жылы сәуірде Балқан облысы қалпына келтіріліп, Қазаншық ауданы қайтадан оның құрамына енді.

1955 жылы желтоқсанда Балқан облысы қайтадан жойылып, аудан қайтадан Ашхабад облысының құрамына енді.

1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, облыс Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1973 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Балқан облысына берілді.

1988 жылы Балқан облысы қайтадан жойылып, облыс Түрікмен КСР тікелей бағынышты болды.

1992 жылы Қазаншық ауданы Балқан уәлаятының құрамына еніп, алдымен **Қазаншық атырабы**, содан кейін Берекет атырабы болып өзгертілді.

## Дереккөздер

* Дүниежүзілік тарих жобасы

Санат:Балқан уәлаяты атыраптары
Қарадөңгелек

**Қарадөңгелек, Қарадөңгелек көлі** () — Түрікменстанның батысындағы Балқан уәлаятының орталық бөлігіндегі Берекет атырабының солтүстігіндегі тұщы көл. Ол кеуіп қалған Өзбой өзенінің арнасының бір бөлігі.

Оның пішіні бұрыс сопақша, оңтүстік-батыс — солтүстік-шығыс бағытында бағытталған, ұзындығы 125 м, ені 75 м. Көлдің тереңдігі 4,5-4,8 м, көлемі 19 мың м³.

Санат:Түрікменстан көлдері
Санат:Балқан уәлаяты
Субанон

**Субанон** — Филиппиннің оңтүстігіндегі үлкен Минданао аралының батыс бөлігінде тұратын тау халқы. Субанон атауы «суба» немесе өзен сөзінен шыққан «өзен адамдары» дегенді білдіреді. Жалпы саны 180 мың адам.

## Тілі
Тілі - аустронезиялық отбасының Филиппин тобының субанон тілінде сөйлейді. Сонымен қатар тағал, бисай және ағылшын тілдері де кең таралған.

## Діні
Субанондардың көпшілігі дәстүрлі нанымдар мен культтерді ұстанады, кейбірі христиандар (католиктер, протестанттар) және мұсылмандар.

## Тарихы
XVIII-XIX ғасырларда моролар құлдарды басып алу және тонау мақсатында субанон аумағына шабуыл жасады. ХХ ғасырда мигранттардың қарқынды ағымы (бисай, тағалдар, және лактар) Минданао жазығындағы халықтарға мәдени әсерін күшейтті, субанонның дәстүрлі өмір салтын ассимиляциялау және өзгерту процестерін күшейтті.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тәтті картоп, таро, ямс), аңшылық, терушілік, бау-бақша (кәді, бұрыш, қызанақ, баклажан), тоқымашылық, ағаш өңдеу және керамика.

## Тұрмыс салты
Субанондардың әлеуметтік өмірі ақсақалдар (тимуки) басқаратын шағын жергілікті топтармен байланысты. Отбасы моногамды, неке матрилокальды немесе неолокалды.
нобай|оңға|200px|Таулық субанон үйлері
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері шағын – 3-10 үй, шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үй бір бөлмелі, төртбұрышты, қадалы, аласа төбесі пальма жапырақтарымен жабылған.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі ерлер киімі – жамбасты жауап тұратын мата кесіндісі, әйелдердікі – тігілмеген белдемше. Тұмарлар, зергерлік бұйымдар, татуировкалар, тістерді қаралау дәстүрлері кең таралған.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдары - өсімдік тектес.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары
Қоршаған интеллект

нобай|1960–2010 жылдардағы есептеулердің (күтілетін) эволюциясы|421x421 нүкте
**Қоршаған интеллект**  (, AmI) — адамдар бар жерге сезімтал гаджеттермен жабдықталған қоршаған ортаны белгілеуге арналған термин. Қоршаған интеллект парадигмасының ағылшын тілді ақпарат көздерінде бөлінген есептеулер технологиясына, жеке профильдерді құруға, контекстік бағдарлану, адам-компьютер өзара үйлесімділігінің клиентке бағдарлануына негізделген және келесі ерекшеліктерінің бар болуымен сипатталады:

* *орнатылымдылық*: көптеген желі құрылғылары қоршаған ортамен кіріккен;
* *контекстік бағдарлану:* бұл құрылғылар қолданушыны және оған байланысты ситуациялық контексті тани алады; 
* *кастомизация* (*to customize*): олар нақты қолданушының қажеттіліктеріне бейімделуі мүмкін;
* *адаптивтілік*: олар қолданушының реакциясына жауап қайтарып өзгере алады;
* *алдын ала ескерте алу:* олар қолданушының қалауын сыртқы тараптың қандай да бір әрекетінсіз біле алады.

Қоршаған интеллектің үлгі мысалын Беликова мен Крайчович сипаттаған үй ахуал жай күйін айтса болады.

## Дереккөздер

Санат:Жасанды интеллект
Санат:Заттар интернеті
Суи (халық)

**Суи** (*лавен* (лао тілінде), *тьру*, *джуру* (өз атауы)) — Лаоста тұратын этникалық топ.
Жалпы саны 100 мың адам.

## Этногенезі
Этногенетикалық аңыз бойынша суилердің ата-бабалары Вьентьян аймағынан қоныс аударған (б.з. V ғасыр шамасында). Суилер автохтондық аустронезия тілінде сөйлейтін халықпен байланыста болды. Орта ғасырларда суилер кхмер империясының мәдени ықпалына ұшырады, XVII ғасырдан бастап Лаоспен байланыс күшейді, олардан суилер темір бұйымдарын, жаңа ауылшаруашылық дақылдарын алды.

## Тілі
Тілі ловен тілі, лаос тілі де кең тараған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенім, буддистер де бар.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, темекі, кендір, рами, кардамон). Өзен қайықтарын жасау кең тарады.

## Өмір салты
Отбасы патрилокалды. Туысқандық есеп рулық болып табылады. Жақсылық пен зұлым рухтарға сену дәстүрлі болып саналады.
Дәстүрлі тұрғын үй, киім және тағамында Лаоспен көптеген ортақ белгілер бар.

## Дереккөздер

Санат:Лаос халықтары
Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі

File:Tajikistan provinces.png|300px|оңға|Тәжікстанның әкімшілік бөлінісі

rect 58 61 87 102 Соғды облысы
rect 112 95 144 124 Республикалық бағыныстағы аудандар
rect 59 158 90 189 Хатлон облысы
rect 223 139 263 180 Таулы Бадахшан автономиялы облысы

desc bottom-left


Әкімшілік жағынан Тәжікстан мемлекеті осылай бөлінген:

* бір автономиялы облыс () 
* екі облыс/уәлаят () 
* Республикалық бағыныстағы аудандар
* Елордасы Душанбе.

1 Облыс атауын тәжік тілінен аударсақ, оның атауы *Куһистон Бадахшон Автономиялы облысы* болады, бірақ орыс тілі аудармасы көбірек қолданылады.

Әр облыс аудандарға ( or ) бөлінеді, және олар джамоаттарға бөлінеді, және олар ауылдардан () құрылған. Тәжікстанның жалпы 58 (Душанбе құрамындағы 4 ауданды санамағанда) ауданы бар.

## Республикалық маңызы бар аудандар

*Файзабад ауданы
*Лахш ауданы (бұрынғы Джиргатол ауданы)
*Нурабат ауданы (бұрынғы Дарбанд ауданы)
*Рашт ауданы (бұрынғы Ғарм ауданы)
*Рудаки ауданы (бұрынғы Ленинский ауданы)
*Сангвор ауданы (бұрынғы Тавилдара ауданы)
*Шаһринав ауданы (бұрынғы Қаратоғ)
*Тәжікабад ауданы (бұрынғы Қалаи Лабиоб ауданы)
*Варзоб ауданы

## Дереккөздер

Санат:Тәжікстан әкімшілік бөлінісі
Санат:Тізімдер
Сула (халық)

**Сула** — Шығыс Индонезиядағы Сула аралдарындағы халықтар тобы: суландар, талиабуандар, собойо, манге, кадаи, мбоно, самада, тало, биха, жалпы саны 85 мың адам.

## Этногенезі
XV - XX ғасырларда сулулар Тернат сұлтанатының құрамында болды, бұл олардың мәдениетіне Солтүстік молукканың күшті әсері болды (соның ішінде XVI—XX ғасырларда исламды қабылдау). Сула-санана және талиабуандықтар - Индонезияның әртүрлі аудандарынан келген мигранттармен (тернаттар, амбондар, бугистер, малайлар және т.б.) жергілікті этникалық құрамдастардың араласуы нәтижесінде дамыған сауда этникалық топтары.

## Тілі
Тілдері - санани, талиабу. Индонезия және тернат тілдері де кең таралған.

## Діні
Сулалардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар (сула-санана, талибуандар), кейбіреулері дәстүрлі анимистік нанымдарды (манге, кадаи) сақтаған, бір бөлігі XX-ғасырдың басынан реформаторлық протестантизмді ұстанады.

## Кәсібі
Бұрын аңшылық және терушілікпен, саго өндірумен және балық аулаумен айналысқан. Сула-санан мен талибуандықтардың шаруашылығының негізін қолмен атқарылатын егіншілік құрайды (тамыр және түйнектер, банандар, жемістер, күріш және жүгері), балық аулау дамыған, Сула-сананның едәуір бөлігі орман және ағаш өндірумен айналысады.

## Тұрмыс салты

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі елді мекендері қатар көшелері бар жағалауда орналасқан. 3-4 отбасынан тұратын жергілікті қоныстар сақталған. Үйлері қадалы, қаңқалы құрылыс, қабырғалары мен төбелері саго пальма жапырақтарының кесінділерінен жасалған тақтайшалармен жабылған.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері малай киіміне ұқсас (саронг, банжу), тайпалар жамбасты жауып тұратын мата бөлігін пайдаланады.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары - пісірілген тәтті картоп, ащы дәмдеуіштері қосылған маниок, пісірілген банан, саго ботқасы (папеда), мерекелерде күріш, пісірілген тауық немесе ешкі еті.

### Фольклоры
Ән мен би фольклоры бар, халық аспаптары – гонг және барабан.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Сулу (халық)

**Сулу ** (*таусог*, *таосуг*, *таусуг*, *суг*) — Филиппиндегі моро тобының халқы. Олар Сулу архипелагында қоныстанған. Саны 430 мың адам.
Сулу Баджао мен самальға жақын, олармен кейде сулу-самал тобын құрайды.

## Тілі
Аустронезиялық отбасының Филиппин тобының сулу (таосуг) тілінде сөйлейді. Самал, бисай, тағал, араб тілдері де жиі кездеседі.

## Діні
Діни ұстанымы жағынан сулулар - сүнниттік мұсылмандар.

## Тарихы
Сулулар ежелгі Сулу халқының ұрпақтары. XIV ғасырда олар иммигранттардың – арабтардың, малайлардың және үнділердің күшті ықпалын бастан кешірді. XV ғасырдың ортасында Сулу архипелагында алғашқы сұлтандық пайда болды (астанасы Джоло (Джоло аралы). Сұлтандықта сұлтандар мен көсемдер шыққан жоғарғы ақсүйектер табы басым этникалық топ болып қала береді.

## Кәсібі
Олар ежелден жауынгерлер, теңізшілер және саудагерлер ретінде танымал болды, бірақ олар егіншілікке ерте көшті, бұл әсіресе ішкі аймақтардың (таогимба) тұрғындары арасында кең таралған. Олар күріш, абака, жүгері, кофе, көкөністер өсіреді. Карабао бұқалары, жылқылар, құстар өсіріледі. Інжу мен маржандарды өндіру, жүк тасымалдау олардың дәстүрлі қызметі. Зергерлік бұйымдар мен қару-жарақ (зеңбірек пен суық қару жасау), ағаш және інжу-маржан оюы, мата бояу, тоқыма өнері жақсы дамыған. Кейбір сулулар қалаларда тұрады.

## Тұрмыс  салты
Сулулар тұйық қауымдастықтарда тұрады, басшылар (дато) мен дінбасылар (имамдар) билікке ие. Отбасы моногамды ​​болып табылады. Отбасылық байланыстар мен туыстық маңызды рөл атқарады. Неке неолокалдық. Қалыңдықтың құн төлейді. Қазіргі уақытта Минданао аралында аралас неке кең таралған.
Сулу барлық мұсылман мерекелерін атап өтеді, ай күнтізбесін пайдаланады. Дегенмен, олар зұлым рухтарға деген кейбір исламға дейінгі нанымдарды сақтайды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендер үлкен және шашыраңқы орналасқан. Ауласы бамбукпен қоршалған, төбесі тік және ұзын беткейлері бар бір бөлмелі қадалы үйлерден тұрады, бамбук пен нипа пальмасынан жасалған сәндік элементтері көп.
нобай|оңға|200px|Дәстүрлі киімдегі би тобы     
### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі ерлер киімі әр түрлі — ұзын және тізеге дейінгі шароварлар, саронгтар, күртелер, жейделер, конус тәрізді сабан қалпақтар, орамалдар, турникет немесе сәлде, таңғыштар. Костюмнің міндетті аксессуары — кең белбеу және крис (пышақ).
Әйелдер киімі - саронг, тығыз көкірекшелер, жемпірлер, ұзын және тізеге дейін шароварлар, олардың үстіне белдемше, моншақтардан жасалған кішкентай бас киімдер, кең шарфтар, көптеген зергерлік бұйымдар киіледі.

### Дәстүрлі тағамдары
Дәстүрлі тағамдары – күріш, көкөністер, жемістер, теңіз өнімдері, балық. Ет тағамдары мерекелік. Шошқа етін және алкогольдік сусындарды пайдаланбайды.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин этникалық топтары