Путиннің бункері

**Путиннің бункері** (немесе **РФ Президентінің бункерлері; РФ үкіметінің бункерлері**) — ядролық соғыс болған жағдайда Ресей Федерациясының Президенті мен жоғары саяси басшылықты паналауға арналған жерасты қорғаныс құрылымдарын білдіретін термин.

## Тарихы
[нобай|Сталиннің бункері ([Самара)]]
Сталиннің тұсында мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғаларына арналған бункерлер салына бастады. Периметр жүйесіне кіретін бірқатар құрылымдар бар. Елорданың айналасында «Трансинжстрой» компаниясына бекітілген ондаған құпия нысандар бар: Лучников көшесі (Лубянкадағы ФСБ ғимаратынан алыс емес), Крестовоздвиженский тұйық көшесі (Қорғаныс министрлігі ғимаратынан алыс емес), Таганка (Сталиндік бункердің жанында), көпшілігі бұрынғы қаңырап бос жатқан жерлерге шоғырланған. «Трансинжстрой» зымырандық силосты ұшыру қондырғыларын жасау ұйымы ретінде ойластырылған және ол ресми түрде метро құрылысымен айналысса да, ГУСП (Ресей Президентінің Арнайы бағдарламалардың Бас басқармасы) мерзімді түрде олардың талаптары бойынша, соның ішінде қазушыларға қарсы сотта үшінші тарап ретінде әрекет етеді. Арнайы нысандар ФСБ мен ГУСП қарамағында. Соңғысына 2008—2010 жылдар аралығында құрылысшылар Геленджик маңындағы сарай кешенінің астынан туннель қазған №30 құрылыс дирекциясы (бұрынғы Федералдық мемлекеттік унитарлық кәсіпорын) кіреді.

2020 жылдан бастап Межгорьедегі нысан қайта ашылды, Раменкиде құрылыс жұмыстары қарқын алды, радиациялық және химиялық барлау құрылғыларын тексеруге жаңа мемлекеттік келісімшарттар жасала бастады. «Трансинжстрой» мемлекеттік унитарлық кәсіпорнының әскери бөлімінің тапсырысы бойынша 112 миллион рубльге астаналық панахананы радиациялық жағдайды автоматты түрде үздіксіз қашықтықтан бақылауға және иондаушы сәулелену деңгейін өлшеуге арналған ауа сапасын бақылау жүйесімен (СКПВС) қамтамасыз етті. 2022 жылдың наурыз айының соңында Украинадағы соғыс ядролық сипатқа ие болады деген нақты қауіп төнгеннен кейін «Россия» авиаэскадрильясының ұшағы қалыптан тыс белсенділік көрсетті. Тіпті бір мезгілде сирек ұшатын ұшақтар да аспанға көтеріліп, кенет ішкі аймақтарға қарай бет алды. Әдетте Мәскеу, Санкт-Петербург және Сочи арасында ұшатын РА-61716 рейсінің өзі бір аптаның ішінде Екатеринбург пен Үфіға екі рет барды. Дәл осы күндері «Россия» эскадрильясының тағы бір ұшағы РА-96017 тек Екатеринбургте ғана емес, Магнитогорскіде көрінді.

## Бункерлер
* **[[Кремль]] астындағы бункер (№1 бункер).** Бұл бункер туралы АҚШ барлау қызметі 2000-жылдардың басында-ақ білген. 200−300 метр тереңдікте орналасқан. Бұл бункердің құрылысы 1950-жылдары, атом бомбасын сынақтан өткізгеннен кейін көп ұзамай басталған деп болжанады. Оның сыйымдылығы (шамамен) 10 мың адамға дейін жетіп, ықтимал ядролық шабуылдан кейін бірнеше ай өмір сүруге қажет ресурстармен қамтамасыз етілген. №1 бункер Ломоносов атындағы ММУ маңындағы бункермен (№2 бункер) және Внуково әуежайымен Метро-2 желісі арқылы жалғасқан.
* **[[Мәскеу мемлекеттік университеті|ММУ]] маңындағы бункер (Раменки-43).** Бұл бункер Кремль астындағы бункермен беріктігі жағынан ұқсас. Оның сыйымдылығы (шамамен) 10 мың адамға дейін, және ықтимал ядролық шабуылдан кейін бірнеше ай бойы өмір сүруге қажетті қорлармен жабдықталған. Басқа деректер бойынша, бұл бункер 50 мың адамға дейін қабылдай алады. Метро-2 желісі арқылы Кремль астындағы бункермен (№1 бункер) және Внуково әуежайымен жалғасқан. ММУ-дің бас ғимараты маңында үлкен бос аумақ бар, және 1992 жылы «Time» журналы бункерді Раменки-43 деп аталатын жерасты қаласы орналасқан болуы мүмкін деген мәлімет жариялаған.
* **Ново-Огарёво елді мекеніндегі бункер**. Бұл бункер туралы мәліметті Ново-Огарёво резиденциясы аумағында орналасқанын Илья Пономарёв хабарлаған.
* **Ямантау тауы астындағы бункер.** Бұл құрылым Башқұртстандағы жабық Урал қаласы Межгорьеде орналасқан. Қаланың негізін қалаушы кәсіпорын — «30-құрылыс басқармасы» (бұрынғы ФГУП), 1979 жылдан бастап өнеркәсіптік, азаматтық және әлеуметтік нысандарды, арнайы камералық жерасты құрылыстарын, тоннельдерді, метро желілерін, тік және көлбеу шахталарды жобалау және салумен айналысып келеді. КСРО тарағаннан кейін бұл жоба бастапқыда тоқтатылған. 1995 жылғы спутниктік суреттерде Ямантау тауы маңында жаңа әскери инфрақұрылымның құрылысы байқалған. Алайда, АҚШ-тың «ол жерде не салынып жатыр?» деген сұрағына Ресей жауап беруден бас тартты. Бұл нысан 1996 жылы The New York Times басылымындағы жарияланымнан кейін көпшілікке белгілі бола бастады. Ямантау үстінде, Геленджиктегі сарайдың үстіндегідей, ұшуға тыйым салынған аймақ орнатылған.
* **«Грот» бункері**. Бұл құрылым Свердловск облысында, Косьвинский Камень тауының астында орналасқан. Бастапқыда ол радиожелілер мен ғарыштық байланыс орталықтарынан келіп түсетін деректерді талдау үшін салынған.
* **«Газпром» шипажайының астындағы бункер («Алтайское подворье»).** Бұл бункер Алтай Республикасындағы тауларда, Мәскеуден шамамен 4000 км қашықтықта орналасқан деп болжанады. Урсул мен Қатын өзендерінің қиылысында, «Газпром» шипажайының астында орналасқан. Құрылысты «Газпром» компаниясы жүргізген. COVID-19 пандемиясы кезінде жергілікті тұрғындар бұл таудың маңында бірнеше рет президенттік тікұшақты көрген.
* Тағы екі бункер Мәскеуден 60 км оңтүстікте орналасқан. Бұл жерде оттегі, азық-түлік, отын және байланыс құралдары сақталады.

## Ресми реакция
2020 жылдың 13 желтоқсанында Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков Путиннің «пандемияға дейін тұрған жерінде», яғни Ново-Огарево резиденциясында тұрғанын хабарлады. 18 желтоқсанда Песков Путиннің бункерде жұмыс істеу мүмкіндігін жоққа шығарды, 29 желтоқсанда Путиннің бункерінің бар екендігі туралы тұжырымдарды «абсолютті нонсенс» деп атады.

2021 жылдың сәуірінде Ресей президентінің баспасөз хатшысы мемлекет басшысының Федералдық жиналысқа жыл сайынғы жолдауын қандай да бір «құпия бункерде» дайындау туралы Bloomberg-те жарияланған ақпаратқа қарамастан, Путиннің үндеуіне дайындық «бункерде» емес, Кремльде жүргізіліп жатқанын мәлімдеді. Песковтың айтуынша, өзеннің арғы жағындағы Ақ үйге қарама-қарсы жерде «бункер де, құпия да жоқ», бірақ «Украина» қонақ үйінің кешені орналасқан.

## Тағы қараңыз
* Бункерлік шал

## Дереккөздер

Санат:Стратегиялық бункерлер
Санат:Қырғи қабақ соғысы
Санат:Ресейлік қастандық теориялары
Санат:Владимир Путин
Санат:Мәскеу бункерлері