open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дене импульсі

Айталық, ұшып келе жатқан теннис добы адамға қатты тисе де, адам оның әсерін ауырсынбайды, ал қатты тебілген футбол добының кездейсоқ тиіп кетуінен әркім-ақ сақтанады.

Төбешіктен жылдам сырғанап келе жатқан жеңіл арбашаны адам қолымен оңай тоқтата алады, ал автомобильді тіпті баяу жылжып келе жатса да тоқтату оңай соқпайды. Осындай мысалдар қозгалыстағы денені оның массасына да, жылдамдығына да байланысты болатын қандай да бір шамамен сипаттауға болады деген қорытындыға әкеледі. Мұндай физикалық шама ***дене импульсі*** (—"соққы" дегенді білдіреді) немесе ***қозғалыс мөлшері*** деп аталады. Сонымен, дененің массасы мен оның қозғалыс жылдамдығының көбейтінідісіне тең болатын физикалық шама ***дене импульсі*** деп аталады:
\vec p=m\vec v мұндағы  \overrightarrow {p}  —  \overrightarrow {v}  жылдамдықпен қозғалып келе жатқан массасы  *m*  дененің импульсі.

Масса — скалярлық шама, ал жылдамдық векторлық шама болғандықтан, дене импульсі де векторлық шама болып табылады. Дене импульсі векторының бағыты жылдамдық бағытымен сәйкес келеді.

Бірліктердің халықаралық жүйесіндегі (SI) дене импульсінің  бірлігі секундына килограмм-метр ***кг·м/с*** болып табылады.

Енді қандай да бір дене v0 бастапқы жылдамдықпен қозғалып
келе жатсын делік. Белгілі бір Δt уақыт ішінде дененің қозғалыс бағытында оған түсірілген  \vec F  тұрақты күшінің әрекетінен оның
жылдамдығы  \vec v  -ға дейін өзгерсін. Егер үдеу  a = \frac {\vec v- \vec v_0} {\Delta t}  жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттайтынын ескерсек, онда Ньютонның екінші заңын өрнектейтін  \vec F = m \cdot \vec a  формуласын  \vec F = m \cdot \frac {\vec v- \vec v_0} {\Delta t}  немесе  \vec F \cdot \Delta t = m \cdot (\vec v- \vec v_0)   түрінде жазуға болады.

 \Delta t  уақыт аралығының бастапқы мезетіндегі дене импульсін \vec p_0=m \vec v_0, ал осы уақыт аралығының соңғы мезетіндегісін \vec p =m \vec v  деп белгілесек, онда соңғы формуланы:
\vec p - \vec p_0 =\vec F \cdot \Delta t  немесе  \Delta \vec p  =\vec F \cdot \Delta t  түрінде жазуға болады, мұндағы \Delta \vec p  шамасы \Delta t  уақыт аралығындағы дене импульсінің өзгерісі. Бұл формула Ньютонның екінші
заңын импульстік түсінік тұрғысынан өрнектейді. Ньютон өзінің «*Натурал философияның математикалық бастамалары*» кітабында бұл заңды дәл осы түрде тұжырымдаған болатын.

Күш пен оның әрекет ету уақытының көбейтіндісі  \vec F \cdot \Delta t  ***күш импульсі*** деп аталады.

Күш импульсі бағыты күш векторының бағытымен сәйкес келетін векторлық шама болып табылады.

SI жүйесіндегі күш импульсінің бірлігі — ньютон-секунд (Н • с).

Жаңадан енгізілген дене импульсі және күш импульсі физикалық шамаларын пайдалана отырып, Ньютонның екінші заңын төмендегідей тұжырымдауға болады: *Дене импульсінің өзгерісі күш импульсіне тең.*

## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Астрономия

Санат:Материалдар механикасы терминдері
Руслан Қайыржанұлы Әдиетов

**Әдиетов Руслан Қайыржанұлы** - 
1974 жылы 3 қазанда Гурьев қаласында туған. Қазақ.

«Қайнар» университетін бітірген (1999), заңгер.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1992 жылдың қыркүйегінен - «Көктем» ЖШС коммерциялық директорының міндеттерін атқарушы тауартанушы.
2000 жылдың қарашасынан - Атырау облысы Исатай
аудандық прокурорының көмекшісі м.а., көмекшісі. 2003
жылдың сәуірінен - Атырау қалалық прокуратурасы қылмыстық істер бойынша сот қаулыларының заңдылығын
қадағалау бөлімінің прокуроры. 2003 жылдың мамырынан - Атырау қалалық прокуратурасы мемлекеттік органдардың
қызметіндегі заңдылықты қадағалау бөлімінің прокуроры.
2004 жылдың сәуірінен - Атырау қалалық прокурорының
көмекшісі. 2004 жылдың қазанынан - Атырау облыстық
прокуратурасы мемлекеттік органдардың қызметіндегі
заңдылықты қадағалау бөлімінің прокуроры. 2006 жылдың
сәуірінен - Атырау қалалық прокуратурасы мемлекеттік
органдардың қызметіндегі заңдылықты қадағалау бөлімінің
бастығы. 2009 жылдың қаңтарынан - Атырау облыстық
прокуратурасы Тергеу мен анықтаудың заңдылығын қадағалау басқармасының прокуроры. 2009 жылдың сәуірінен - Атырау облыстық әлеуметтік бағдарламалар мен еңбекпен
қамтуды үйлестіру басқармасы бастығының орынбасары.

2009 жылдың қазанынан 2010 жылдың қарашасына дейін -
Атырау облыстық Еңбекпен қамтуды және әлеуметтік
бағдарламаларды үйлестіру басқармасының бастығы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мақсым Омарбекұлы

**Мақсым Омарбекұлы ** (1940 ж. т.), журналист.
Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтының тарих-филология
факультетін 1965 ж. бітірген. 1964 ж. Қарағандыда *«Жас
қазақ»* ұйымын құрып, ұлтшылдық мазмұнда
листовка таратқаны үшін бір жылға инcтитуттан және
комсомолдан шығарылған. 1965 жылдан баспасөз
қызметінде, журналистік еңбек жолын сол жылы
бұрынғы Егіндібұлак аудандық газетінде жауапты
хатшылықтан бастаған. 1968 жылдан Коммунизм таңы 
аудандық газетінде тілші. Қазақстан Журналистер
одағы сыйлығының лауреаты (1982). Бірнеше республикалық
конкурстардың жеңімпазы. *«Ақ жаңбыр»* (1982)
повестер мен әңгімелер жинағы, *«Адам ізі»* деректі
кітабы (1987), *«Махаббат пен қиянат»* атты таңдамалы кітабы (2003) шыққан. Әр жылдары жазған
туындылары 5 ұжымдық жинақтарға кірген.
Көптеген публицистикалық эсселер мен деректі шығармалардың авторы. 1990 жылдан2003 жылға дейін үш мәрте облыстық Кеңес пен Мәслихатка депутат болып сайланған. Қазыбек би, Қаркаралы ауданыдарының кұрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:1940 жылы туғандар
Берік Серікұлы Оспанов

**Берік Серікұлы Оспанов** 1976 жылы 29 қаңтарда Алматы облысының Мыңбаево ауылында туған. Қазақ. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. Әкесі - Оспанов Серік Рәпілбекұлы (1949 жылы туған), қой өсіру зерттеу орталығының, мал өсіру және жем өндірісі ҚазҒЗИ директоры. Анасы - Құралбаева Алмагүл Әмірбекқызы (1952 жылы туған), жеке кәсіпкер. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) экономист мамандығы бойынша; Орталық Азия университетін (2005) заңгер мамандығы бойынша; АӨК экономикасы және ұйымдастырылуы ҚазҒЗИ аспирантурасын (2000); АӨКЭ және ауылдық аумақтарды дамыту ҚазҒЗИ докторантура- сын (2008) бітірген. Экономика ғылымдарының докторы (2009). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарының әлеуметтік-экономикалық дамуы: проблемалары мен басымдылықтары». №1004 авторлық куәлікке ие (2003). Орысжәне ағылшын тілдерін біледі. 1997 жылдың маусымынан - Алматы облысының Мыңбаев атындағы ТҚШ экономисі. 1997 жылдың желтоқсанынан - АӨК экономикасы және ұйымдастырылуы ҚазҒЗИ аспиранты. 2001 жылдан - АӨКЭ және ауылдық аумақтарды дамыту ҚазҒЗИ аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі. 2002 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылық министрлігінің бөлім бастығы. 2003 жылдан - АӨКЭ және ауылдық аумақтарды дамыту ҚазҒЗИ директорының орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылық министрлігінің Департамент директоры. 2009 жылдың ақпанынан - ҚР Ауыл шаруашылық министрлігі «Қазагроинновация» АҚ президенті. 2009 жылдың сәуірінен бері - Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. Үйленген. Жұбайы - Иманбекова Мөлдір Есіркепқызы (1983 жылы туған). Қызы - Оспанова Жансая Берікқызы (2004 жылы туған); ұлдары - Оспанов Арнұр Берікұлы (2006 жылы туған), Оспанов Бексұлтан Берікұлы (2009 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:29 қаңтарда туғандар
Санат:1976 жылы туғандар
Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Санат:Орталық Азия университеті түлектері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Экономика ғылымдарының докторлары
Мария Александровна Щеглова

**Мария Александровна Щеглова** - 1952 жылы 8 тамызда Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Октябрь ауылында туған. Неміс. Әкесі - Шмидт Александр Александрович, марқұм. Анасы - Шмидт Фрида Генриховна, марқұм. Қостанай ауыл шаруашылығы техникумын (1970) бухгалтер мамандығы бойынша; Мәскеу жекешелендіру және кәсіпкерлік жоғары мектебінің қаржы және несие факультетін (1999) экономист мамандығы бойынша бітірген.
Орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.
*1971 жылдан - Қостанай облысы «Затобол» кеңшарының бухгалтері. 
*1973 жылдан - Қостанай облысы «Чураковский» кеңшарының бухгалтері. 
*1977 жылдан - Қостанай облысы Таранов аудандық білім беру бөлімінің бухгалтері.
*1980 жылдан - Қостанай облысы Таранов аудандық қаржы бөлімі бюджеттік инспекциясының бастығы. 
*1982 жылдан - Қостанай облысы Ленин аудандық қаржы бөлімінің бюджеттік инспекциясының бастығы. 
*1985 жылдан - Қостанай облыстық қаржы бөлімінің бас маманы. 
*1997 жылдан - Қостанай облыстық қаржы басқармасы бюджет бөлімінің бастығы. 
*1998 жылдан - облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары, бастығы. 
*1999 жылдан - Қостанай облыстық қаржы басқармасының бастығы.
*1999 жылдың желтоқсанынан - Қостанай облыстық Қаржы департаментінің директоры.
*2006 жылдан бері - Қостанай облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы. *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін»* (2006) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілген (2001).

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еркін, тәуелсіз, саяси және экономикалықжағынан орнықты Қазақстан».
Хоббиі - суда жүзу, шаңғы.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.

Жесір. Жұбайы - Щеглов Николай Павлович, марқұм. Ұлдары - Шмидт Андрей Николаевич (1970 жылы туған), жеке
кәсіпкер, Щеглов Александр Николаевич (1976 жылы туған), менеджер.

Санат:Тұлғалар
Санат:Экономика
Мұрат Мағауияұлы Оспанов

**Мұрат Мағауияұлы Оспанов** 1967 жылы 8 мамырда Алматы қаласында туған. Қазақ. Анасы - Оспанова Нәзима Қасымханқызы, зейнеткер. Семей ет және сүт өнеркәсібі технологиялық институтының «Тамақ өндірісінің машиналары мен аппараттары» факультетін (1994) инженер-механик мамандығы бойынша; Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетін (2006) экономист мамандығы бойынша бітірген. 1986 жылдың наурызынан - «Семипалатинскмелиорация» өндірістік құрылыс пайдалану бірлестігінің №32 ЖМК гидрогеолог-шебері. 1986 жылдың сәуірінен - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1988 жылдан - «Қазгидроводхоз» институты Семей филиалының жобалау бөлімінің 2-ші санат- ты технигі. 1989 жылдан - «Семипалатинскмелиорация» өндірістік құрылыс пайдалану бірлестігінің өндірістік-тех- никалық бөлімінің инженері, 1990 жылдан - №56 ПМК құрылыс учаскесінің шебері. 1991 жылдан - «Большевичка» АҚ сенімді басқарушысы (Семей қаласы). 1997 жылдан - «Мирас» ЖШС бас директоры (Семей қаласы). 2002 жылдың сәуірінен - Семей қаласы әкімінің орынбасары. 2002 жылдың қарашасынан - «Мирас» ЖШС бас директоры (Семей қаласы). 2004 жылдан - Шығыс Қазақстан облысы Мемлекеттік сатып алу басқармасының бастығы (Өскемен қаласы). 2005 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу агенттінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша басқармасының бастығы (Өскемен қаласы). 2008 жылдың қаңтарынан - Астана қаласы бойынша ҚР Табиғи монополияларды реттеу агентті төрағасының орынбасары. 2008 жылдың қазанынан - Павлодар облысы әкімі аппаратының басшысы. 2010 жылдың қарашасынан бері - Павлодар облысы әкімінің орынбасары. Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2-ші және 3-ші шақырылымдарының депутаты. «Құрмет» орденімен (2010) марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Юрий Алексеевич Щербак

*** Юрий Алексеевич Щербак*** (1928-1979), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1968). 1949-1954 жылдарында №50-52 шахтасында бекітуші, кен мастері. 1955 жылдан №101 шахтасында (кейін «Соқыр» шахтасы) кен қазушылар бригадирі. Ұйымдастырушылық қабілетінің арқасында бригаданы өндірістік көрсеткіштері бойынша озаттар қатарына шығарды. Күрделі кен-геолог. жағдайыңда ең қатты жыныстар бойынша үлкен кима қазбаларында жүрудін орташа айлық қарқыны, 84 текше м асып түсті, 7-бесжылдықта жоспарды мерзімінен бұрын орындауға және жоғарғы техника-экономикалық көрсеткіштерге қол жеткізді. Ленин орденімен, «Шахтер даңкы» құрмет белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Жыланды (Ұлытау облысы)

thumb|right|200px|

**Жыланды ** — Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы ауыл, Сарысу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ұлытау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 173 км-дей жерде, Қарағанды облысының шөлейтті аймағында орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1209 адам (621 ер адам және 588 әйел адам) болса, 2009 жылы 972 адамды (517 ер адам және 455 әйел адам ) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 771 адамды (450 ер адам және 321 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1937 жылы ТОЗ, бірлестік ұжымшары, 1957 жылы «Сарысу» кеңшары болып қайта құрылды. Жерінің жалпы ауданы — 156,6 мың га. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыты — мал өсіру болды. Округте 60 шаруа қожалықтары жұмыс істеді (2006).

## Инфрақұрылымы
Мектеп, кітапхана, клуб үйі, дәрігерлік амбулатория халыққа қызмет керсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы елді мекендері
Сәкен Жайлаубайұлы Оспанов

**Сәкен Жайлаубайұлы Оспанов** 1959 жылы 16 шілдеде Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Жаңаарқа (Атасу) кентінде туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қуандық руынан шыққан.. Қарағанды педагогикалық институтының дене тәрбиесі факультетін (1981) дене шынықтыру мұғалімі мамандығы бойынша; Қазтұтынуодағының Қарағанды экономикалық университетін (2006) құқықтану бакалаврі мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1976 жылдан - «Ертісарнақұрылыс» тресінің ӨМК-77 жұмысшысы (Жаңаарқа ауданы Атасу кенті). 1977 жылдың мамырынан - Жаңаарқа орман шаруашылығында жүргузіші (Атасу кенті). 1977 жылдың тамызынан - Қарағанды педагогикалық институтының студенті. 1981 жылдың шілдесінен - Атасу көнті локомотив депосының өндірістік гимнастика нұсқаушы-әдіскері. 1981 жылдың қыркүйегінен - «Ертісарнақұрылыс» ӨМК-78 жүргізушісі (Жаңаарқа ауданы Атасу кенті). 1981 жылдың қарашасынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1983 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Ағадыр аудандық комсомол комитеті комсомол үйымдары бөлімінің инструкторы (Жаңаарқа ауданы Атасу кенті). 1984 жылдан - БЛКЖО есеп және облыстық комсомол комитетінің статистикасы секторының меңгерушісі (Жезқазған қаласы). 1986 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Қарағанды облысы Шет аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдан - Қарағанды облысы Шет ауданы «Бурмин» кеңшары партия комитетінің хатшысы. 2001 жылдан - «Аружан» шаруа қожалығының басшысы (Жаңаарқа ауданы Атасу кенті). 2010 жылдың мамырынан - Қарағанды облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы орынбасарының м.а.; 2010 жылдың шілдесінен - басқарма бастығының орынбасары. 2010 жылдың тамызынан бері - Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының әкімі.

## Дереккөздер


Санат:Жаңаарқа ауданы тұлғалары
Марат Өмірбайұлы Ыбыраев

**Марат Өмірбайұлы Ыбыраев** - 1958 жылы 16 қаңтарда Петропавл қаласында туған. Қазақ.
Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтын бітірген (1980), физика пәнінің мұғалімі.

*1975 жылдан - Көкшетау қаласы №6 орта мектебі физика кабинетінің зертханашысы. 
*1976 жылдан - Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтының студенті.
*1980 жылдан - Көкшетау облысы Володар ауданы Светлое ауылы Тың орта мектебінің физика және математика мұғалімі, 1985-1987 жылдары - директордың оқу-тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары. 
*1986 жылдан - Көкшетау облысы Володар ауданы БЖСМ баскетбол бойынша жаттықтырушысы. 
*1987 жылдан - Көкшетау қаласы №2 ОМ физика мұғалімі. 
*1988 жылдан - М. Ғабдуллин атындағы № 3 орта мектеп-интернатының директоры (Көкшетау қ.).
*1990 жылдан - Көкшетау қаласы №19 ОМ директоры. 
*1997 жылдан - Көкшетау қаласы Білім беру департаментінің, басқармасының, бөлімінің бастығы. 
*2004 жылдан - Ақмола облыстық мемлекет қызметкерлері мен білім беру қызметкерлерінің біліктілігін жетілдіру және қайта даярлау институты Мемлекеттік қызметкерлерді оқытып-үйрету орталығы директорының орынбасары, 2005 жылдан - директоры (Көкшетау қ.). 2008 жылдың қаңтарынан бері - Ақмола облысы Білім беру басқармасының бастығы. *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен; «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 10 жылдығы» (2008), «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері»* (2010) белгілерімен; сонымен қатар ҚР Мемлекеттік қызмет істері Ақмола облысы бойынша агенттігінің грамоталарымен және алғыс хаттарымен (2008) марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ерсайын Ысқақұлы Әжібаев

**Әжібаев Ерсайын Ысқақұлы** (15.06.1947 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Тасқала ауданы, Арамқұрдақ ауылы) - мемлекеттік қайраткер. Қазақ.

Әкесі - Әжібаев Ысқақ, марқұм. Анасы - Әжібаева Раушан Болжырқызы, әр түрлі жұмыс атқарған.

Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының агрономдық факультетін бітірген (1970), ғалым-агроном.

Аудандық, облыстық, республикалық басылымдарда жарияланған ауыл шаруашылығы, әлеуметтік-экономикалық тақырыптардағы 60-тан астам мақалалардың, жарияланымдардың авторы.

КОКП мүшесі (1974-1991).

1970 жылдан - Ильич атындағы ұжымшар бөлімінің агрономы, бас агрономы. 1974 жылдан - Новороссийск аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бас агрономы. 1977 жылдан - Қазақстан Компартиясы Новороссийск аудандық комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі. 1978 жылдан - Жданов атындағы ұжымшардың төрағасы. 1984 жылдан - Құдықсай кеңшарының директоры. 1985 жылдан - Қазақстан Компартиясы Исатай аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдан - Қазақстан Компартиясы Қобда аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1991 жылдан - Ақтөбе облысы Қобда аудандық Кеңесінің, аудандық атқару комитетінің төрағасы, аудандық әкімшіліктің басшысы. 1993 жылдан - Ақтөбе облысы Мәртөк аудандық әкімшілігінің басшысы, әкімі. 1999 жылдан - облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының бірінші орынбасары, бастығы, «Ақтөбе облысы Ауыл шаруашылығы департаменті» МБ директоры.

2008 жылдан 2010 жылдың желтоқсанына дейін - Ақтөбе облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы.

Ақтөбе облыстық, Новороссийск, Исатай, Қобда аудандық Кеңестерінің депутаты. Қазақстан Компартиясының XVI, XVII съездерінің, КОКП XXVIII съезінің дөлегаты.

Еңбек Қызыл Ту (1982), «Құрмет белгісі» (1976) ордендерімен, «Ерен еңбегі үшін» (1974), «Тың жерлерді игергені үшін» (1984), «Астана» (1998), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғыс хатымен ескерілген (2001). Ақтөбе облысына Еңбек сіңірген қайраткері (2007).

Әскери атағы - запастағы майор.

Үйленген. Жұбайы - Әжібаева Әсия Марданқызы, зейнеткер, педагог болған, Қыздары - Светлана (1970 ж.т.), Тамара (1974 ж.т.); ұлдары - Серік (1973 ж.т.), Мұрат (1976 ж.т.), Сәкен (1980 ж.т.).

## Дереккөздер


Санат:15 маусымда туғандар
Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Тасқала ауданында туғандар
Санат:Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институты түлектері
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Қазақстан КП Исатай аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Қобда аудандық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қобжа аудандық атқару комитетінің төрағалары
Санат:Қобда ауданының әкімдері
Санат:Мәртөк ауданының әкімдері
Санат:КОКП XXVIII съезінің делегаттары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Тың жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Тыңға 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Ақтөбе облысының еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан майорлары
Олег Николаевич Щербаков

***Олег Николаевич Щербаков*** (1925-1945), Кеңес Одағының батыры (1945). 1941 жылында Балқаш қаласында
Максим Горький атындағы мектептің 9-сыныбында оқыды, жазғы демалыс кезінде Балқаш мыс зауытынын байыту цехында слесарь болып істеді. 10-сыныпта оқып жүргенде армия қатарына шақырылып, Ташкент қаласындағы Танк мектебін үздік бітірді. Ленинград қаласындағы №152 танк бригадасымен Карель мойнағында алғаш соғысқа араласады. Эстонияны азат ету жорығында кіші лейтенант Щербаков жаудың «Фердинанд» типгі өздігінен жүретін зенбірегін, 2 бронефанспортерін, түрлі
қапибрлі 8 зенбірегін, жүк тиелген 2 көлікті суға батырды, жау солдаттары мен офицерлерінің талайын (150) оққа ұшырды және бір өзі 50 солдат пен офицерді тұткынға алады. 1945 жылында наурыз айында Германия жерінде қаза тапты.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Жыланды (өзен, Қарағанды облысы, Тоқырау алабы)

**Жыланды** – Тоқырау алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында. Ұзындығы 45 км. 

## Бастауы
Жаман Қызыларай тауының оңтүстік беткейіндегі бұлақтардың қосылуынан түзіліп, Ұзынбұлақ қыстауынан шығыста 10 км жерде тартылып қалады.

## Гидрологиясы
Жағасы жоғарғы ағысында тік, жарлауытты, орта және төменгі белігінде жайдақтау келеді. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қара суларға бөлініп қалады. Суы мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Қадырхан Махмұтұлы Отаров

**Қадырхан Махмұтұлы Отаров** 1953 жылы 17 желтоқсанда Ақтөбе облысы Шалқар ауданының Бершегір кентінде туған.

## Өмірбаяны
Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтын (1975) ғалым-зоотехник мамандығы бойынша; Марксизм-ленинизм университетін (1978); АӨК Жоғары мектебін (1990) бітірген. Ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты. 

1975 жылдан - Ақтөбе облысының Ақтөбе ауданындағы Хлебодар шошқа өсіру кеңшарында зоотехник-сұрыптаушы. 1976 жылдан - Ақтөбе облысы Ақтөбе ауданы Пригородный кеңшарының бас зоотехнигі. 1983 жылдан - Ақтөбе облысы Ақтөбе ауданындағы К. Маркс атындағы астық кеңшарында бас зоотехник, директордың орынбасары. 1986 жылдан - Ақтөбе облысының Ақтөбе ААӨБ төрағасы. 1987 жылдан - Ақтөбе облыстық сүт комбинатының бас директоры. 1988 жылдан - Ақтөбе облыстық агронеркәсіп комитетінде қайта өңдеу және өндіру жөніндегі төраға орынбасары, бірінші орынбасары. 1992 жылдан - Ақтөбе облыстық әкімшілік басшысының орынбасары, облыстық Ауыл шаруашылық басқармасының бастығы. 1994 жылдан - ҚР ауыл шаруашылық министрінің орынбасары, вице-министр. 1999 жылдан - Ақмола облысы әкімінің орынбасары. 2010 жылдан бері - Ақмола облысы әкімінің бірінші орынбасары. 

## Марапаттары
«Құрмет» (2001), «Парасат» (2006) ордендерімен, «Астана» (2001), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:17 желтоқсанда туғандар
Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Шалқар ауданында туғандар
Санат:Қазақстан саясаткерлері
Санат:Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институты түлектері
Санат:Марксизм-ленинизм университеті түлектері
Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан вице-министрлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан зоотехниктері
Санат:Астана медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Тыңға 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Ізбақ Қуанышұлы Өмірзақов

**Ізбақ Қуанышұлы Өмірзақов** 1958 жылы 19 қаңтарда Ақтөбе облысы Новоресей ауданының Новоресей аулында туған. Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1980) орман шаруашылығы і мамандығы бойынша; Алматы саясаттану және басқару институтын (1991) саясаттанушы, әлеуметтік-саяси пәндердің оқытушысы мамандығы бойынша бітірген. 1980 жылдан - Дон кен-байыту комбинатының жөндеу- құрылыс цехының жүмысшысы. 1982 жылдан - «Хромтау- ауырқұрылыс» тресінің ағаш өңдеу цехының шебері, қосалқы өндіріс учаскесінің бастығы. 1984 жылдан - «Хромтауауырқұрылыс» тресі облыстық кәсіподақтары комитетінің босатылған төрағасы. 1984 жылдан - Хромтау қалалық Халық депутаттары кеңесі аткомының орынба- сары. 1987-1989 жылдары - Қазақстан Компартиясының Новоресей аудандық комитетініңұйымдықбөлімінің нұсқау- шысы. 1991 жылдан - Ақтөбе облысы Новоресей аудандық атқару комитетінің өнеркәсіп, құрылыс және көлік бөлімінің төрағасының орынбасары.1992 жылдан - Новоресей аудандық әкімшілігінің коммуналдық меншік нысандарын жекешелендіру жөніндегі комиссияның төрағасы. 1993 жылдан - «Дон кен-байыту комбинаты» АҚ кадрлар және әлеуметтік мәселелер жөніндегі директоры, әлеуметтік мәселелер жөніндегі бас директорының орынбасары. 1996 жылдан - Ақтөбе мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі аумақтық комитеті төрағасының бірінші орынбасары, төрағасы. 1997 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің кеңесшісі. 1998 жылдан - Қарғалы ауданының әкімі. 2002 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары. 2002 жылдан - Хромтау ауданының әкімі. 2003 жылдан - Атырау облысының Мұнай-газ кешені, сыртқы экономикалық байланыстар және инвестициялық саясат басқармасының бастығы. 2004 жылдан бері - Ақтөбе облысы әкімінің бірінші орынбасары. «Құрмет» орденімен (1999), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005),«Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1958 жылы туғандар
Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев

**Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев** (8 ақпан 1980 жыл, Қызылорда) — қазақстандық саясаткер, заңгер, 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі.

## Өмірбаяны
Қанатбек Жайсаңбаев 1980 жылы 8 ақпанда Қызылорда қаласында туған.

2000 жылы Қазақ мемлекеттік заң академиясын заңгер мамандығы бойынша бітірген. Сонымен қатар Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономика университетін 2012 жылы тәмамдап, экономика және бизнес бакалавры дәрежесін алды.

Еңбек жолын 2000 жылы Қазақ мемлекеттік заң академиясының Қызылордадағы филиалында оқытушы болып бастады.  

2001 жылғы тамыздан бастап Жоғарғы Сот жанындағы Соттық әкімшілендіру комитетінің Қызылорда облысы бойынша Сот әкімшілігінің бас маманы болып қызмет атқарды.

2001 жылғы желтоқсан айында Қызылорда облысы әкімі аппаратының Мемлекеттік құқық жұмысы бөлімінің бас маманы, кейін 2003 жылғы қыркүйектен бастап осы бөлімнің меңгерушісі болып тағайындалды.

2005-2007 жылдар аралығында Төтенше жағдайлар министрлігінде Құқықтық қамтамсыз ету басқармасының бастығы болып қызмет атқарған.
 
2007—2008 жылдар аралығында «Kazakh Integrated Services» ЖШС және «CNRG Capital» ЖШС-ның Астана қаласындағы өкілдігінде заңгер болып қызмет етті.

2008—2016 жылдар аралығында Қызылорда облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары, аппарат басшысы лауазымдарын атқарған.

2016—2022 жылдары Президент Әкімшілігінде мемлекеттік инспектор, Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі болып қызмет етті.

2022 жылғы 9 желтоқсанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің көмекшісі — Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2023 жылғы 1 қыркүйекте ол Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалды.

## Отбасы
Үйленген. Жұбайы - Амантаева И.А. Қызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері
Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Қожахан Көкірекбайұлы Жабағиев

**Қожахан Көкірекбайұлы Жабағиев** (1960 жылы 29 қазан, Жамбыл облысы, Шу ауданы, Бірлікүстем - ұжымшар) Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісі V шақырылымы Депутаты.
## Хронологиясы
*КСРО-ның 50 жылдығы атындағы Қырғыз мемлекеттік университетінің ауыл шаруашылығын жоспарлау факультетін (1982) экономист мамандығы бойынша; 
*КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын бітірген (1991).
*Экономика ғылымдарының кандидаты (1993). 
*Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Нарыққа көшу барысындағы біріккен кәсіпкерлік қызметтің дамуы (Қазақстанматериалдарында)». 
*Стратегиялық жоспарлау және саяси болжау академиясының академигі (Новосібір, 2006 жылдан).
*15 ғылыми мақала мен жарияланымның авторы.
*Қазақ және орыс тілдерін біледі.
*«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2010 жылдан).
*1983 жылдан - Жамбыл облысы «Далақайнар» кеңшарының экономисі, 
*1984 жылдың қаңтарынан - бас экономисі.
*1984 жылдың желтоқсанынан - Жамбыл облысы Шу аудандық ҚазақстанЛКЖО комитетінің бірінші хатшысы. 
*1986 жылдан - ҚазақстанЛКЖО Жамбыл облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 
*1990 жылдан - КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясының аспиранты. 
*1991 жылдан - Ресей басқару академиясының аспиранты. 
*1993 жылдан - «АД және К» ШК коммерциялық директоры. 
*1994 жылдың ақпанынан - Жамбыл құс фабрикасының директоры. 
*1994 жылдың желтоқсанынан - «Әулие-Ата құсы» АҚ бас директоры. 
*1998 жылдан - Жамбыл облысы Байзақ ауданының әкімі. 
*2002 жылдан - ҚР Премьер-министрі кеңсехана өндірістік саласы және инфрақұрылымы бөлімінің меңгерушісі. 
*2004 жылдан - ҚР Президенті әкімшілігінің ¥йымдастыру-бақылау жұмысы және мамандар саясаты басқармасы Мемлекеттік инспекциясының мемлекеттік инспекторы. 
*2005 жылдан - Алматы қаласы Жер қатынастары басқармасының бастығы. 
*2007 жылдан - Алматы қаласы әкімі аппаратының істерін басқарушы. 
*2008 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрінің кеңесшісі. 
*2009 жылдан - «Қазинтерсервис» фирмасы» ЖШС бас директоры.
*2010 ақпан - Жамбыл облысы Шу ауданының әкімі.
*2012 қаңтар - Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісі  V шақырылымы Депутаты.

## Жетістіктері
«Астана» (1998), 
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), 
«Қазақстан темір жолына 100 жыл» (2004), 
«Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. 
ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген (2001). 
Жамбыл облысы Байзақ ауданының Құрметті азаматы (2009).

Әскери атағы - запастағы подполковник. Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Абылай хан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан болашақта экономикасы дамыған, күшті азаматтық қоғам, билік пен халық арасындағы қатынастың тиімді үлгісі болады».
Хоббиі - ат спорты, волейбол. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық және тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Әлішбаева Зәуреш Алтынбекқызы
(1960 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Жабағиева Алуа Қожаханқызы (1984 жылы туған), Жабағиева Ғибадат Қожаханқызы (1995 жылы туған); ұлы - Жабағиев Ғазиз Қожаханұлы (1985 жылы туған).

## Отбасы
Әкесі - Еспенбетов Көкірекбай Жабағыұлы, зейнеткер. Анасы - Ыбырайымова Саракүл, марқұм.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мұхит Кәрімұлы Ізбанов

**Мұхит Кәрімұлы Ізбанов** - 1951 жылы 25 қазанда Ақтөбе облысы, Жұрын ауданы, Ащысай кентінде туған. Қазақ.
Анасы - Ізбанова Таразы Жаппасқызы (1930 жылы туған), зейнеткер, «Ақтөбе» кеңшарында жұмысшы болған.
Орал ауыл шаруашылығы институтын (1973) ғылым-зоотехник мамандығы бойынша; Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін (1994) заңгер мамандығы
бойынша бітірген.
Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2006 жылдан).
*1973-1982 жылдары - Ақтөбе облысы Ақтөбе ауданы Прогресс ауылы В.И. Ленин атындағы ұжымшардың зоотехник-сұрыптаушысы, бас зоотехнигі, кәсіподақ комитетінің төрағасы, басқарма төрағасының орынбасары. 
*1983-1989 жылдары - Ақтөбе облысы Ақтөбе ауданы Хлебодаровка ауылы «Хлебодаровский» кеңшары партия комитетінің хатшысы. 
*1990-1993 жылдары - Халық депутаттары кеңестерінің жұмысы, басқаруды және өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері жөніндегі комитеттің мүшесі, ҚР Жоғары Кеңесінің сыртқы қатынастар және парламентаралық байланыстар жөніндегі комитеті төрағасының орынбасары, төрағаның м.а. 
*1992-1993 жылдары - ЕҚЫҰ Парламент ассамблеясының вице-президенті. 
*1994-1996 жылдары ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон департаменті бастығының бірінші орынбасары.
*1997 жылдан - ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің әлеуметтік үдерістерді талдау және болжау бөлімінің маманы, бөлім бастығы, босқындармен жұмыс жөніндегі бөлім бастығы. 
*1998 жылдан - ҚР Көші-қон және демография агенттігі Көші-қон басқармасының бастығы, төрағасының орынбасары. 
*2004 жылдан - ҚР II Арнайы қорғау қызметі бас басқармасының бастығы. 
*2006 жылдың ақпанынан - «Теміржолжылу» АҚ аппаратының басшысы.
*2006 жылдың тамызынан бері - Атырау облысы ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Аумақтық басқармасының бастығы - Тәртіптік кеңесінің төрағасы.
ҚР Жоғарғы Кеңесінің 12-ші шақырылымының депутаты (1990-1993). «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2007) марапатталған.

Әскери атағы - полиция полковнигі.
Діни көзқарасы - атеист.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемнің 50 үздік елдерінің қатарына кіру».
Хоббиі - қазақ халқының тарихы.
Сүйіп оқитын әдебиеті - кітап оқу.

Үйленген. Жұбайы - Мұңайтбасова Күләш Хамитқызы, педагог. Қыздары - Гүлмира (1975 жылы туған), Әлия (1984 жылы туған);
ұлдары - Ерлан (1976 жылы туған), Қайсар (2000 жылы туған). Немерелері - Даниал (2004 жылы туған), Жанболат (2010 жылы туған).

Санат:Тұлғалар
Санат:Ауыл шаруашылығы
Жыланды кен орындары тобы

**Жыланды кен орындары тобы**, Жезқазған кенішінін солтүстігінде 30-45 км жерде орналасқан. Жыланды тобының құрамына Итауыз,
Батыс Сарыоба, Шығыс Сарыоба және қыпшақбай кен орындары кіреді. Осы кен орындарынын бәрі Жезқазған жүйесіне жататын бірыңғай
кешенді тұнба тектестігімен өзара байланысты.
Ілеспе қоспалардың құрамында күміс, рений, күкірт пен селен кездеседі. Рений Жылаңды кен орнынын
тұрақты серігі болып табылады. Ол мыс сульфидтерімен байланысты және кен
бойыңда Жезқазған минералы түрінде шоғырланған.
Жыланды кен орны тобының геологиялық және
кен-техникалық сипаттамасы көбінесе Жезқазған
кен орындарынын сипаттамасына ұқсас келеді. Кен
мен тау жынысының көлемді массасы текше метрде 2,6 т-ға тең. Кендегі күкірттің құрамы 2%-дан
темен, бұл онын өздігінен тұтануына мүмкіндік
бермейді. Кремнезем құрамы 60-73%. Кен ментау
жынысы радиациялық жағынан қауіпті емес.

## Дереккөздер
Арман Кәрімұлы Өтеғүлов

**Арман Кәрімұлы Өтеғұлов** 1964 жылы 28 желтоқсанда Орал қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Өтеғұлов Кәрім Тәжмағамбетұлы (1937 жылы туған), зейнеткер, кеңшар директоры қызметін атқарған. Анасы - Өтеғулова Бижамал Мақайқызы (1943 жылы туған), зейнеткер, мектепте мұғалім болып жұмыс істеген. Саратов зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін (1989) мал дәрігері мамандығы бойынша; Батыс Қазақстан инженерлік-технологиялық университетінің экономика факультетін (2007) экономист мамандығы бой- ынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1989 жылдан - Орал облысы Фурманов ауданының Ақкөл кеңшарында бас мал дәрігері. 1993 жылдан - Батыс Қазақстан облысы Фурманов ауданы «Ақкөл» ұжымдық кәсіпорнының бас мал дәрігері. 1996 жылдың маусымынан 1998 жылдың қыркүйегіне дөйін - Батыс Қазақстан облысы Казтал ауданы «Талдыапан» ұжымдық кәсіпорнының директоры. 1998 жылдан - Батыс Қазақстан облысы Казтал ауданы әкімінің орынбасары. 2002 жылдың желтоқсанынан - Батыс Қазақстан облысы әкімі аппаратының бас инспекторы - Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданының әкімі. 2010 жылдың тамызынан бөрі - Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданының әкімі. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - *«Қазақстан әлемнің алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің қатарында. Әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінің алғашқы 50 санатына қосылады»*. Хоббиі - волейбол. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер, қазақ ағартушыларының классикасы. Үйленген. Жұбайы - Өтеғұлова Аягөз Сейілханқызы, Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданының психологиялық- педагогикалық түзету кабинетінің директоры. Қызы - Өтеғұлова Жанна Арманқызы; ұлы - Өтеғұлов Назар Арманұлы.

## Дереккөздер
Мұқтар Жылқайдаров

**Жылқайдаров Мұқтар** *(1897-1937)*, әнші, термеші, ақын, сазгер. Алғашқықа ауыл молдасынан дәріс алып, кейін Атбасардағы орыс-қазақ
мектебінде оқыған. Жастайынан енерге үйір болып өседі. қазан теңкерісінен кейін ауылдағы мойынсерік, артельге мүше болып, 1928 жылға дейін ауылда еңбек етеді. 1929-1930 жылдары «байдың баласы» деген желеумен Қарсакбай абақтысына қамалады. Одан босанып шыққан сон, Онтүстік Қазақстан өңірінде әр түрлі қызметге жүріп, *«Қызыл отау»* жұмыстарына белсене араласады. 1932 ж. Ташкент радиокомитетінің әншісі болып жұмыска орналасады. Сондағы пед. Техникум дасабақ береді. 1937 ж. «халық жауы»деген жаламен Ташкент түрмесіне жабылады. Одан арғы тағдыры беймәлім. Жылқайдаров өлен жазып, ән шығарған.
«Сарыарка туып-өскен жерім едін, Ақшоқы күңде шыққан белім едін. 
Көк көденің толқыған ойқырында, Жүйрік пен жорға мініп желіп едім.
Сарыаркада сар дала, Сапқын соққан саз дала.
Он жетіге келгенде, Толықсиды қыз бала», деп
басталатын «Сарыарқа» әні ел арасында Мұқтардікі делінеді. Қазақ өнерінің жанашыры А. В. Затаевичтің *«Қазақ халкының мың әні»* деген жинағында М. Жьлқайдаров тыңорын дауымен 25 ән,
терме жазып алғандығы баяндалады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Термешілер
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан сазгерлері
Сарсынбай Әбуғалиұлы Абдоллаев

**Сарсынбай Әбуғалиұлы Абдоллаев** 1954 жылы 8 маусымда РКФСР Астрахан облысы Камызяк ауданының Қарауыл ауылында  туған. Қазақ. Әкесі - Абдоллаөв Әбуғали Есқалиұлы (1918-2000). Анасы - Абдоллаева Үміт Әбіжанқызы (1921-1999). В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының машина жасау факультетін бітірген (1985), инженер-механик. Экономика ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және аймақтың тұрақты дамуын қамтамасыз ету». «Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру» монографиясының (2003), мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері тақырыбындағы 8 мақала мен жарияланымның авторы.
Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). 
*1973 жылдан - КСРО 50-жылдығы атындағы кеңшарда гидротехник; Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
*1976 жылдан - БЛКЖО Казымяк аудандық комитетінде нұсқаушы, комсомол ұйымдары бөлімінің меңгерушісі.
*1977 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Маңғышлақ облыстық комитеті қаржы-шаруашылық бөлімінің референті, меңгерушісі. 
*1983-1991 жылдары - «Каспий маңы кең-металлургия комбинаты» ӨБ азаматтық қорғаныс бөлімінің аға инспекторы, аға инженері, тұрғын үй-коммуналдық басқарма бастығының орынбасары, режим-құпия бөлімі бастығының орынбасары. 
*1992 жылдан - «Қазақстан Коммерция» Республикалық сыртқы экономикалық қауымдастығы Маңғыстау филиалының директоры.
*1993 жылдан бері - «Салют и К» ЖШС директоры. ҚР Каратэ-до федерациясының президенті. Орталық
Азия елдері каратэ-до федерациясының президенті. Азия каратэ-до федерациясының құрметті консулы. Қазақстан Республикасы Құрметті спорт қайраткері (2006). «Құрмет» орденімен (2003); «Азияда каратэні дамытқаны үшін» алтын белгісімен (2005), «Маңғыстау облысы-на 35 жыл» Құрмет белгісімен (2009) марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хатымен (2005) ескерілген. 
*Әскери атағы - запастағы капитан. 
*Діни көзқарасы - мұсылман.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Шыңғысхан.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлдену және дамыған қоғам».
*Хоббиі - каратэ-до.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - халықтар тарихы.
*Үйленген. Жұбайы - Абдоллаева Любовь Николаевна (1952 жылы туған), «Салют и К» ЖШС бас бухгалтері. Қыздары - Әзиза (1979 жылы туған), Әмина (1982 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Ағдарбек Ыбыраев

***Ағдарбек Ыбыраев*** (1911-1979), ҚазКСР еңбек сіңірген артисі (1962). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сарым бұтағынан шыққан. Алматыдағы қазақ драма театры студиясын бітіріп (1939), арнайы жолдамамен С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрына қабылданды. Содан 40 жыл бойы өмірінің соңғы күніне дейін өнердін қара шаңырағыңда еңбек етті. Ол орыс жөне шетел классиктерінің, кеңес және қазақ драматурттері шығармалары бойынша қойылған спектакльдерде 100-ден астам рөлдер ойнады. «Ревизорда» — Дуанбасы, «Қозы Көрпеш—Баян сұлуда» — Қодар, «Амангелдіде» — Амангелді, «Еңлік—Кебекте» Есен т. б. бейнелерді сомдады.

## Дереккөздер



Санат:Қарағанды облысы
Марина Александровна Аитова

**Марина Александровна Аитова** (13қыркүйек 1982 жыл, Қарағанды) — қазақстандық жеңіл атлет. 2006 жылғы Азия ойындары чемпионы.

Әкесі - Коржов Александр Владимирович, жүргізуші. Анасы - Коржова Любовь Тимофеевна, қойма меңгерушісі.

Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университетінің халықаралық экономикалық қатынастар факультетін бітірген (2002), экономист-халықаралық білгір. 1997 жылдан - Қарағанды қаласы БЖСМ-де жеңіл атлетикадан спортшы-нұсқаушы. 2003 жылдан - Алматы қаласы ШҰКД спортшы-нұсқаушысы. Әлем кубогының қола жүлдегері (Афины, 2006); Азия ойындарының чемпионы (Доха, 2006); Азия чемпионы (Таиланд, 2006); ашық кеңістікте биікке секіруден Азия рекордшысы (Афины, 2009); ҚР көп мәрте чемпионы. Халықаралық кластағы спорт шебері (2000).
## Дереккөздер


Санат:1982 жылы туғандар
Санат:Қарағандыда туғандар
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері

Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер
Санат:Қазақстан жеңіл атлеттері
Санат:Жеңіл атлетикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Амантай Темірбайұлы Ыбыраев

***Амантай Темірбайұлы Ыбыраев*** (1962 жылы туған), әнші (лирикалық-драмалық баритон), Қазақстан Республикасы еңбек сіңірген қайраткері (2004).

Алматының Құрманғазы атыңдағы мемлекет консерваториясын бітірген (1991). 1994 жылдан Қарағандының музыкалық комедиятеатрында артист-вокалист, 1998 жылдан директоры. 20-дай рөлдер орындады, соның ішінде таңдаулылары: Мистер Икс, Раджами, Эдвин (И. Кальманның«Мистер Икс», «Баядера», «Сильва» оперетталары), Сандор Баринкай («Цыганбароны» И. Штраус). Ашхабад, Одесса, Краснодар, Рим (1997) қалаларында өткен халықаралық конкурстардың лауреаты, жүлдегері. Алматы, Астана опера театрыларының спектакльдеріне солист ретінде шакырьшады. Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінін «Мәдениет қайраткері» белгісіне ие.

2004 жылдан - К. Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театрының солисті.Қазақстанның Театр қайраткерлері одағының мүшесі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001)медалімен; Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі Мәдениет комитетінің грамотасымен (1998) марапатталған. Мәдениет қайраткері (2004). Қазақстаның Еңбек сіңірген қайраткері (2004).

Әскери атағы - старшина. Діни көзқарасы - төзімділік.Қазақстаның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық жоғары дамыған және өркендеген мемлекет». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Әуезов, Ф.М. Достоевский, А.С. Пушкин. Үйленген. Жұбайы - Ыбраева Меруерт Хайроллақызы (1964 жылы туған), Тәттімбет атындағы қазақ ұлттық аспаптар оркестрінің әртісі. Ұлдары - Ыбраев Темір Амантайұлы (1989 жылы туған), Ыбраев Нәби Амантайұлы (1997 жылы туған).

## Дереккөздер



Санат:Қарағанды облысы
Санат:Мәдениет
Меңдіхан Мырзалыұлы Өтепқалиев

**Меңдіхан Мырзалыұлы Өтепқалиев** 1951 жылы 10 қаңтарда Гурьев облысы Құрманғазы ауданының Ганюшкин ауылында туған. Қазақ. Ақтөбе мемлекеттік медициналық институтын бітірген (1974), дәрігер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1974 жылдан - Гурьев облыстық туберкулезге қарсы диспансерінің дәрігер-анестезиологы. 1982 жылдан - Гурьев қаласының жедел медициналық жәрдем ауруханасында анестезиология-реанимация бөлімшесінің меңгерушісі. 1986 жылдың наурызынан - жедел медициналық жәрдем ауруханасы бас дәрігерінің емдеу жөніндегі орынбасары. 1986 жылдың қазанынан - Гурьев облыстық туберкулезге қарсы диспансерінің бас дәрігері. 1991 жылдан - «Фтизиатрия» Аймақтық медициналық бірлестігінің директоры (Гурьев қаласы). 1992 жылдың наурызынан - №1 қалалық ауруханыныңбасдәрігері. 1995 жылдың сәуірінен -Атырау қалалық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі. 1998 жылдан - Атырау облыстық Денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары. 2000 жылдан - Атырау қалалық Аймақтық апат медицинасы орталығының директоры. 2001 жылдың шілдесінен - Атырау облыстық Денсаулық сақтау департаменті директорының тұрғындарға емдік- профилактикалық көмек көрсету жөніндегі орынбасары. 2002 жылдан - Атырау облыстық Денсаулық сақтау басқармасы бастығының ТЖ және жалпы мәселелер жөніндегі орынбасары. 2003 жылдан - «Inter teach» Қазақстан корпорациясының Атырау өкілдігінің директоры. 2006 жылдан - Атырау облыстық туберкулезге қарсы диспансерінің бас дәрігері. 2009 жылдың қарашасынан - Атырау облысы Индер ауданы Индербор кентінің әкімі. 2009 жылдың желтоқсанынан бері - Атырау облыстық Денсаулық сақтау басқармасының бастығы. Дәрігер социал-гигиенист, жоғары біліктілік категориясының ұйымдастырушысы. ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Мұрат Спанқұлұлы Іргебаев

**Мұрат Спанқулұлы Іргебаев** - 1949 жылы 17 маусымда Ақмола қаласында туған.
Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген
(1971), ғалым-агроном, экономист.
Экономика ғылымдарының кандидаты (1987). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: *«Ет өндірісінің тиімділігі». «Қазақстанның Тың аймағының агроөнеркәсіп кешенінің экономикасы»* кітабының (1987) тең авторы, 40-тан астам
мақаланың авторы.
Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2008 жылдан).

*1971 жылдан - Торғай облысы Арқалық ауданының «Целинный» кеңшарында еңбек және еңбекақы жөніндегі экономист; 1972 жылдан - бас экономист. 
*1974 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылық институтының экономикалық кибернетика кафедрасының ассистенті, аға оқытушысы; 1978 жылдан - экономика факультеті деканының орынбасары; 1980 жылдан - экономикалық кибернетика кафедрасының аға оқытушысы. 
*1983 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылық институтының саяси экономия кафедрасының аспиранты; 1985 жылдан - агроөнеркәсіп кешені экономикасы кафедрасының ассистенті; 1986 жылдан - агроөнеркәсіп кешені экономикасы кафедрасының аға оқытушысы. 
*1986 жылдан - Қазақстан Компартиясы Целиноград обкомының Саяси оқу үйінің кеңесшісі. 
*1988 жылдан - Қазақстан Компартиясының Целиноград обкомының насихат және үгіт бөлімінің дәріскері. 
*1991 жылдан - Целиноград мемлекеттік мүлік жөніндегі аумақтық комитетінің талдау, ақпарат, болжау және жарнама бөлімінің бас экономисі, төрағасының орынбасары - жекешелендіру бөлімінің бастығы; 1992 жылдан - төрағасының бірінші орынбасары. 
*1995 жылдан - Ақмола мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі аумақтық комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 
*1997 жылдан - Ақмола облысының Шағын кәсіпкерлікті қолдау департаментінің директоры. 
*1998 жылдан - Ақмола облысының Әкімі аппаратының сараптау-талдау бөлімінің сектор меңгерушісі. 
*1999 жылдан - Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың Ақмола облыстық филиалы директорының орынбасары; Астана қаласы әкімі орынбасарының кеңесшісі. 
*2000 жылдан - Астана қаласы әкімі аппаратының энергетика және коммуналдық шаруашылық бөлімінің бас маманы, бөлім меңгерушісі; 2001 жылдан - бюджет-қаржы мониторингі және мемлекеттік сатып алу бөлімінің меңгерушісі. 
*2004 жылдан - «Астана қаласының Табиғатты қорғау бағдарламаларын жүзеге асыру жөнінде басқару» ББ бастығының орынбасары.
*2005 жылдан - Астана қаласының Табиғи ресурстарды басқару және табиғатты пайдалану бастығының орынбасары, 2008 жылдан бері - бастығы. Астана қаласының Қоғамдық экологиялық кеңесінің мүшесі (2008 жылдан). *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы»* (2008) медальдарымен марапатталған.

Әскери атағы - запастағы аға лейтенант.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Халыққа қызмет ету». Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық, экологиялық және әлеуметтік жағынан орнықты даму».
Хоббиі - шахмат.

Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.
Үйленген. 3 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жылжыту жабдықтары зауыты

**Жылжыту жабдықтары зауыты** (Қарағанды, Жаңа Майқұдық), 1963 ж. пайдалануға
берідді. Шығаратын өнімдері: негізгілері — жылытқыш шойын радиаторлар, жылытқыш қазандар мен қазан агрегаттары, штампыланған болат
эмальды жуғыштар мен раковиналар; қосалқы
бұйымдары: оюлы шойыннан құйылған шарбақтар, эмальмен әшекейлеген қаптағыш плиталар, эмальдық жабындар. Қазан секциялары мен
радиаторларда гидромехан. тәсілмен даярлайтын
автоматты желі жұмыс істейді. Қол еңбегі механикаландырылған және автоматтандырылған.
Мемл. сапа белгісімен эмальды жуғыштар,
асбоцемент құбырларын жалғағыш шойын
муфталар. «Братск 1 Г» қазаны шығарылып тұрды.
3-гга еңбек данқы мұражайы, стадион, есептеу
орталығы, Жасыбай көлінде демалыс аймағы бар.

## Дереккөздер