open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баткен

**Баткен** () — Қырғызстандағы қала, аттас облыстың және ауданның әкімшілік орталығы.

Халық саны — 23 134 адам (2009 жылғы санақ).

## Географиясы
Қырғызстанның оңтүстік-батысында, Оштан батысқа қарай шамамен 240 км қашықтықта орналасқан.

Қаланың жалпы көлемі 5180 га-ды құрайды. Қаланың өз аумағы (шеткі учаскелерді қоспағанда) 1143 га-ды құрайды. Қаланың ауыл шаруашылығы алқаптары 4037 гектарды құрайды.

Қала әкімшілігіне бағынатын аумақ көлемі 205 км² құрайды, оның 51,8 км² қаланың өз аумағына жатса, ал қалған 153  км² — 3 қала маңы ауылдары бар (олардың ішіндегі ең үлкені – халқы 3207 адамды құрайтын Қызыл-Жол ауылы), бәрін қосқанда 5 760 адам тұратын ауылдық аумақтар. Осылайша, қала әкімшілігіне бағынышты аумақта 23 134 адам тұрады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Баткен — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Қырғызстан) 14-ші орында және өз аймағында (Баткен облысы) 3-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 632-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Исфара (18 км, Тәжікстан), Шураб (24 км, Тәжікстан), Рауан (26 км, Өзбекстан), Шорсу (26 км, Өзбекстан), Йайпан (36 км, Өзбекстан), Советский (42 км), Канибадам (43 км, Тәжікстан), Айдаркен (45 км), Бесарық (47 км, Өзбекстан), Риштан (51 км, Өзбекстан), Қоқан (54 км, Өзбекстан), Бағдат (55 км, Өзбекстан), Үшкөпір (57 км, Өзбекстан), Даңғара (59 км, Өзбекстан), Ибрат (62 км, Өзбекстан), Кадамжай (76 км), Тыныштық (77 км, Өзбекстан), Шайдон (78 км, Тәжікстан), Марғылан (89 км, Өзбекстан), Ферғана (89 км, Өзбекстан).

## Тарихы
Баткен ауылы 1934 жылы сәуірде, аттас Баткен ауданының орталығы ретінде құрылды. 1999 жылы содырлардың бірқатар шабуылдарынан кейін осы жерлерді басқару тиімділігін арттыру үшін, Ош облысының батысындағы 3 ауданнан әкімшілік орталығы Баткен болатын Баткен облысы құрылды. Осыған орай 2000 жылы Баткен ауылына қала мәртебесі берілді, 2000 жылы ауылдағы халық саны 10 987 адам болатын. 2001 жылы қалаға 3 қала маңындағы ауыл бағындырылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Мұнда өсірілетін негізгі дақылдар — аймаққа танымал темекі мен өрік. Мұнда мал шаруашылығы дамыды, оған кең жайылымдар ықпал етті. Ет, сүт, жүн өндірісі жақсы жолға қойылған. Мұнда маусымдық азық-түлік өнімдері, ауыл шаруашылығы техникасының қосалқы бөлшектері, тұрмыстық тауарлардың алуан түрі сатылады.
Өңдеу, жеңіл өнеркәсіп, ағаш өңдеу, машина жасау салаларындағы кәсіпорындар табысты жұмыс істеуде. Бөлшек саудаға дүкендер, кафелер, асханалар және супермаркеттер жатады.
Қалада балабақшалар, мектептер, кәсіптік лицейлер, жоғары оқу орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Османлы әулетінің шежіресі

Төменде Ұлы Османлы Мемлекетін 1299 жылдан 1922 жылдар аралығында, яғни 7 ғасыр бойы билеген **Османлы әулетінің шежіресі** көрсетілген.

 Халиф атағы бар сұлтандар. Бұл атақты Османлы сұлтандарының ішінен алғашқы болып I Сәлім иеленген. 

## Тағы қараңыз
* Ұлы Османлы Мемлекеті
* Османлы Мемлекетінің сұлтаны
* Османлы әулеті

Санат:Османлы империясы
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Санат:Османлы әулеті
II Сүлеймен

**II Сүлеймен** (; 15 сәуір 1642 — 22 маусым 1691) — Османлы мемлекетінің 20-шы сұлтаны, Ислам халифатының 85-ші халифі.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|II Сүлеймен суреті

II Сүлеймен 1642 жыл османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны Ибраһим шаңырағында дүниеге келді. Ағасы IV Мехмет билеген кезде кафесте қамауда болды. 1687 жылы жаңа шеріктер көтерілісі нәтижесінде IV Мехмет тақтан тайдырылып, тақты II Сүлеймен иеленді.

### Билеген жылдары
Сұлтан өте діншіл жан болды, және уақытты көбінесе Алла Тағалаға ризық етумен, намаз, дұға оқуумен өткізді. Ал мемлекеттік істермен садрағзамдар мен уәзірлер айналысты. Солардың ең көрнектісі — Көпрүлі Фазыл Мұстафа паша.

Киелі Лигамен соғыс жалғасты, Аустрия 1688 жылы Белградты және Боснияны жаулап алды. 1889 жылы аустриялықтар шапқыншылығы тоқтатылып, 1690 жылы Оршова мен Белград қайтарып алынды.

### Ажалы
II Сүлеймен 1691 жылдың 22 маусымында жүрек шеменінен қайтыс болды. Мәйіті Сүлеймение мешітінің жаңындағы мазарда жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:15 сәуірде туғандар
Санат:22 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
II Ахмет

**II Ахмет** (; 25 ақпан 1643 — 6 ақпан 1695) — Османлы мемлекетінің 21-ші сұлтаны, Ислам халифатының 86-шы халифі.

## Өмірбаяны
II Ахмет 1643 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны Ибраһим мен Қадиша Муаззез Сұлтанның шаңырағында дүниеге келді. Ағалары IV Мехмет пен II Сүлеймен билеген жылдарында II Ахмет кафесте қамауда отырды.

### Билеген жылдары
Ағасы II Сүлеймен қайтыс болған соң II Ахмет таққа отырды. Оның тұсында Киелі Лигаға қарсы сәтсіз соғыс жүріп жатты. 1691 жылдың 19 тамызында османлылар Сланкамен шайқасында Людвиг Вильгельм Баден-Баден бастаған габсбург әскерінен үлкен жеңіліске ұшырады. Сол шайқас кезінде садрағзам Көпрүлі Фазыл Мұстафа паша қаңғыма оқтан қайтыс болды.

### Ажалы
1695 жылдың 6 ақпанында II Ахмет Эдирне сарайында қайтыс болды. Мәйіті Сүлеймение мешітінің жаңындағы I Сүлеймен мазарында жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:25 ақпанда туғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
II Мұстафа

**II Мұстафа** (; ақындық лақап аты — **İkbâlî**; 6 ақпан 1664 — 29 желтоқсан 1703) — Османлы мемлекетінің 22-ші сұлтаны, Ислам халифатының 87-ші халифі, аңшы, қолбасшы.

## Өмірбаяны
II Мұстафа 1664 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны IV Мехмет шаңырағында дүниеге келді. Өзінің көкелері және ізашарлары II Сүлеймен мен II Ахметтен айырмашылығы — кафесте қамалмай, Эдирнеде емін-еркін өмір сүрді.

Көкесі II Ахмет қайтыс болған соң таққа отырды. Таққа отырған кейін Киелі Лигаға қарсы сәтсіз соғысты жеңуге әрекет етті. 1696 жылы Балқан жорығын өзі бастады. Сұлтан әскер аустриялық әскерден сан жағынан басым болғаннан кейбір жетістіктерге жетті. Алайда 1697 жылы садрағзам Алмас Мехмет паша бастағана османлы әскері ханзада Еуген фон Савойен бастаған габсбург әскерінен жеңілді. 1696 жылы орыс әскері Азауды алды.

1699 жылдың 26 қаңтарында Карловци бітім шарты жасалды. Бұл бітім шарт бойынша Венецияға Морея мен Далмация, Аустрияға Мажарстан мен Трансильвания, ал Польшаға Подолье өтті. Бұл оқиға елдің Әлсіреу дәуірінің бастамасы еді. 1700 жылдың 14 шілдесінде жасалған Константиние бітім шарты бойынша Ресейге Азов өтті.

Соғысты аяқтаған соң көбінесе Эдирнеде аңшылықпен айналысты. 1703 жылдың тамызында оған қарсы көтеріліс басталды. Көтерілісшілерге жаңа шеріктер де қосылды. Біріккен соң олар сұлтан тұрып жатқан Эдирнеге жорық жасады. Сұлтан ұланы көтерілісшілермен кездескенде солардың жағына өтті. Содан кейін II Мұстафа тақтан безді. Тақты інісі III Ахмет мұралады.

### Ажалы
1703 жылдың 29 желтоқсанында II Мұстафа қайтыс болды. Мәйіті әжесі Тұрхан Қадиша сұлтан салған Жаңа Валиде сұлтан мешітінің жаңындағы мазарда жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:6 ақпанда туғандар
Санат:29 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Батыр Қапай

**Батыр Қапай** (2007 жылға дейін - *Васильковка*) — Абай облысы Жарма ауданы, Қалбатау ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Ауыл аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Жаңаөзен (Абай облысы)

**Жаңаөзен** (2007 жылға дейін – *Новореченск*) — Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл, Ақжал ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Ауыл орны аудан орталығы - Қалбатау ауылынан батысқа қарай 4 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Бүрліағаш

**Бүрліағаш** — Абай облысы Жарма ауданы, Қалбатау ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған. 

## Географиялық орны
Ауыл орны аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
Синьчжу

**Синьчжу** (қыт. 新竹市, пінин: Xīnzhú Shì) — Тайваннің солтүстік-батыс бөлігіндегі қала. Синьчжуді оның желді климатынан «Желдер қаласы» (қыт. 風城, пінин: Fēngchéng) деп атайды.

## Тарихы
1626 жылы испандықтар аралдың солтүстік бөлігін иемденіп алған, Тайваннің байырғы тұрғыны - таокас жұрты өмір сүрген Тек-Кхаме орынында испан миссионерлері пайда болған. XIX ғасырда жердің атауын Синьчжуге ауыстырған. 1920 жылы аралда жапон басқармасы кезінде, Синьчжу Стрит көшесі құрылып, Синьчжу Стрит ауданы әкімшілігі құрылды.

## Халқы
2008 жылдың сәуір айында жүргізілген санақтың мәліметтері бойынша Синьчжу қаласында 404 109 адам тұрады. Тайвань қалаларының арасында халық саны бойынша жетінші орында.

## Әкімшілік бөлінісі
alt=Districts of Hsinchu (Taiwan).|солға|нобай|Синьчжу қаласының әкімшілік бөлінісі : <big><font color="#F7CC1D">■</font></big> — Солтүстік аудан, <big><font color="#004A80">■</font></big> — Шығыс аудан, <big><font color="#C5FF49">■</font></big> — Сяншань ауданы.
Синьчжу 3 ауданға бөлінген:
Солтүстік (қыт. 北區, пінин: *Bei-qu*) (аумағы 15,73 км², халық саны 142 624 адам), Шығыс (қыт. 東區, пінин: *Dong-qu*) (аумағы 33,58 км², халық саны 193 310 адам) және Сяншань (қыт. 香山區, пінин: *Xiangshan-qu*) (аумағы 54,85 км², халық саны 71 453 адам).

## Экономикасы
Синьчжу Тайваннің жартылай өткізгіш және компьютерлік өнеркәсібінің орталығы болып табылады. Синьчжу Ғылыми паркі 360 компанияны біріктіреді, TSMC, Philips, United Microelectronics Corporation, Holtek, AU Optronics,  Epistar-ді қоса алғанда. Осының нәтижесінде қала Тайвань бойынша ең жоғарғы табыс деңгейіне ие.

## Көрікті орындары
* Шыны мұражайы  ([//en.wikipedia.org/wiki/Glass&#x20;Museum&#x20;of&#x20;Hsinchu&#x20;City ағыл.])
* Синьчжу хайуанаттар бағы
* Синьчжу қаласының шығыс қақпасы 
* Ченгхуанг ғибадатханасының маңындағы түнгі базар
* «Жасыл әлем» экологиялық фермасы ([//en.wikipedia.org/wiki/Green&#x20;World&#x20;Ecological&#x20;Farm ағыл.])

## Белгілі тумалары
* Ли Юаньчжэ - 1986 жылғы химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

## Туыстас қалалар
; Елдің ішінде
* Цзяи, Қытай Республикасы (2002)
; Шетелде
* Ричланд, АҚШ (1988)
* Бивертон, АҚШ (1988)
* Кэри, АҚШ (1993)
* [//en.wikipedia.org/wiki/Fairfield,&#x20;New&#x20;South&#x20;Wales Фэйрфилд]&#x20;(ағыл.)орыс., Аустралия (1994)
* Купертино, АҚШ (1998)
* Окаяма, Жапония (2003)
* Плейно, АҚШ (2003)
* Пуэрто-Принсеса, Филиппиндер (2006)

## Ескертпелер




## Сілтемелер
* Синьчжу басқармасының ресми сайты  
* Синьчжу әкімшілігінің туризм департаменті  
* Синьчжу Мәдениет басқармасының ресми сайты  


Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
№18-темір жол айрығы

* №18-темір жол айрығы – Абай облысы Аягөз ауданындағы темір жол айрығы.
* ''№18-темір жол айрығы'' – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы таратылған темір жол айрығы.
I Махмұт

**I Махмұт** (; ақындық лақап аты — **Себкати** ();  2 тамыз 1696 — 13 желтоқсан 1754) — Османлы мемлекетінің 24-ші сұлтаны, Ислам халифатының 89-шы халифі, ақын.

## Өмірбаяны
I Махмұт 1696 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны II Мұстафа шаңырағында дүниеге келді. Патрон Халил төңкерісі нәтижесінде өзінің жәкесі III Ахметті тақта ауыстырды.

I Махмұт билік құрған жылдарының басында Константинопольдегі билік шын мәнісінде Патрон Халил мен оның жолын қуушыларының қолында болды. Алайда 1731 жылдың 15 қарашасында сұлтан Патрон Халилді өлім жазасына кесті. Содан кейін Патрон Халил жолын қуушыларының көтерілістерін басып отырды.

I Махмұт тұсында Ахмет паша есімімен әйгілі Клод Александр де Бонневаль басшылығымен Османлы әскерін еуропалық әскерлердегідей жетілдіру іс-шаралары жүргізілді. Бірақ жаңа шеріктердің бұған қарсылығы әсерінен бұл шаралар жүзеге аспады.

1731-1735 жылдары және 1741-1746 жылдары османлылар парсылармен соғыс жүргізді. Соғыс барысында 1720 жылдары османлылар жаулап алған жерлер қайтадан парсыларға өтті. 1746 жылғы бітім шарт бойынша 1639 жылғы Қасришырын бітім шартына сәйкес шекаралар орнатылды.

1736-1739 жылдары османлылар ресейліктермен және аустриялықтармен соғыс жүргізді. Аустриялық әскерге көптеген жеңілістер әкелген османлылар Белград бітім шарты нәтижесінде жоғалтып алынған жерлерді қайтарып алды, яғни Солтүстік Сербияны, Белградты және Кіші Валахияны. Ал Ресейден Азауды қайтарды.

### Ажалы
1754 жылдың 13 желтоқсанында жұма намазынан кейін Топқапы сарайына қайтып бара жатқан I Махмұт аттан құлап, қайтыс болды.

## Суреттері

Сурет:BASA-516K-1-2080-24-Mahmud I.JPG|нобай|I Махмұт суреті.
Сурет:Mahmud I by John Young.jpg|нобай|I Махмұт суреті. Джон Янг


## Садрағзамдары

Санат:Османлы империясының сұлтандары
Жайма

**Жайма** — Абай облысы Жарма ауданы, Суықбұлақ кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл. Бұрынғы Жайма ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстік-батысқа қарай 98 км-дей жерде.

## Дереккөздер
 

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
II Әбділмәжит

**II Әбділмәжит** (, ; 29 мамыр 1868, Долмабахче сарайы, Ыстанбұл — 23 тамыз 1944, Париж) — Осман империясының 32-ші сұлтаны Әбділғазиздың алты ұлының бірі және 1922—1924 жылдары басқарған 102-ші, яғни соңғы ислам халифасы; 1926 жылдың 16 мамырынан 1944 жылдың 23 тамызы аралығында — Османлы әулетінің отағасы, суретші һәм музыкант.  

Немере ағасы Мехмет Уәхидеддін тақтан безіп, елден қашып кеткен соң, Осман империясының халифаты сұлтандықтан бөлініп, сұлтан билігі жойылды. 1922 жылдың 18 қарашасында Ұлы ұлттық мәжілісінің шешімі бойынша, *халифа* лауазымына Әбділмәжит тағайындалды. Ол «мұсылман үмметтінің халифасы» () атағын 1924 жылдың 3 наурызына дейін, Османлы халифатын ресми түрде аяқтаған № 431 Заң қабылданғанға дейін иеленді. Түркия һәм дүниежүзілік тарихқа Әбділмәжит соңғы османлы халифасы () ретінде кірді.

## Өмірбаяны
II Әбділмәжит 1868 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны Әбділғазиз шаңырағында дүниеге келді. Немере ағасы VI Мехмет тұсында Әбділмәжит таққа үміткер мұрагер болды.

1922 жылдың 17 қарашасында сұлтандық жойылып, VI Мехмет елден қашып кеткендіктен, халиф атағынан айырылады. Сөйтіп 1922 жылдың 18 қарашасы Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісі II Әбділмәжитті халиф етіп тағайындайды. Әбділмәжит тек дінбасы ретінде ғана саналып, мүлдем саясатқа кіріспеді.

Түркия 1924 жылдың 3 наурызында халифатты жою және Османлы әулетінің мүшелерін елден қуу жайлы заңды қабылдайды. Сондықтан II Әбділмәжит Түркияны тастап кетуге мәжбүр болды. Ажалына дейін Османлы әулетінің басшысы болып есептелді. Кейін Францияда өмір сүріп, 1944 жылы Парижде қайтыс болады. Мединедегі Бақи Жәннәт зиратында жерленді.

## Суреттері

Сурет:AbdulmecidII.jpg|нобай|II Әбділмәжит
Сурет:Şehsuvar,_wife_of_Abdulmecid.jpg|нобай|Жұбайы — Шаһсуар қатынәфенді
Сурет:Noul calif - Abdul Medjid, cu fiica sa Prinţesa Durri Chehvâr Sultana.jpg|нобай|Қызы Дүррішаһуар сұлтанмен бірге
Сурет:Caliph_Abdulmecid_II_of_the_Ottoman_Empire.jpg|нобай|Қызымен және күйеу баласымен бірге


## Дереккөздер
* *Фрили Дж.* Османлы әулетінің құпиялары. Сұлтандардың жеке өмірі / Ағылшын тілінен орыс тіліне аударылған. — Смоленск, 2004. — ISBN 5-8138-0504-4.

Санат:Османлы империясының сұлтандары
Жаңаауыл (Жарма ауданы)

**Жаңаауыл** — Абай облысы Жарма ауданы, Шалабай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстікке қарай 42 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
Солнечное (Абай облысы)

**Солнечное** — Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл, Әуезов кенттік әкімдігі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылының солтүстігінде 41 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Шалабай ауылдық округі

**Шалабай ауылдық округі** – Абай облысы Жарма ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Шалабай ауылы. Округ құрамында болған *Мөртас*, ''Қостөбе'', ''Черниговка'' ауылдары 2007 жылы, ''Жаңаауыл'' ауылы 2019 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы ауылдық округтері
III Осман

**III Осман** (; 2 қаңтар 1699 — 30 қазан 1757) — Османлы мемлекетінің 25-ші сұлтаны, Ислам халифатының 90-шы халифі.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|III Осман суреті

III Осман 1699 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны II Мұстафа шаңырағында дүниеге келді. Таққа отырғанға дейін елу жылдай кафесте қамауда отырды.

III Осман ән мен әншілерді жек көретін, және оларды Топқапы сарайынан қууды бұйырған. Сонымен қатар сұлтан әйелдер мен әйел қоғамын жек көрді. Сондықтан ол әйелдерге жақындағанда әйелдерді шегіндіру үшін шегелермен тағаланған аяқ киім киіп отырды.

Үш жыл ішінде III Осман жеті рет садрағзамдарды ауыстырды. Орнынан босатылған садрағзамның мүлігін өзінің қазынасының пайдасына тәркілеп отырды. Яһудилер мен христиандарға өте шыдамсыз болатын, және оларға киімде арнайы белгілер тағып жүруді бұйырған болатын.

### Ажалы
1757 жылдың 30 қазанында сұлтан инсульттен қайтыс болды. Мәйіті Жаңа Уәлиде сұлтан мешітінің жаңында салынған мазарда жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:Османлы империясының сұлтандары
Жарық (Абай облысы)

**Жарық** (1992 жылға дейін — *Воронцовка*) — Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл, Жарық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстікке қарай 85 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Малай (ауыл)

**Малай** — Абай облысы Жарма ауданы, Жарық ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 56 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Қызылқайың (Абай облысы)

**Қызылқайың** (1992 жылға дейін — *Засимовка*) — Абай облысы Жарма ауданы, Жарық ауылдық округінің құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстікке қарай 99 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 81 адам (2009). 

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
III Мұстафа

**III Мұстафа** (; 28 қаңтар 1717 — 21 қаңтар 1774) — Османлы мемлекетінің 26-шы сұлтаны, Ислам халифатының 91-ші халифі.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|III Мұстафа суреті. Левни

III Мұстафа 1717 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны III Ахмет шаңырағында дүниеге келді.

Сұлтан өте белсенді әрі көреген билеуші болды. Ол еуропалық державалардан артта қалмас үшін Османлы әскерін және мемлекетттік құрылымды жаңартқысы келді. Алайда оның тұсында елдің жалпы ыдырауы тоқтатылмады. Әскерді жетілдіру әрекеттері жалпы ыдырауды тоқтатуға жетіспеді. Кертартпа көзқарастары бар жаңа шеріктер мен дінбасылар кедергісінің кесірінен кез келген жаңартпа жүзеге аспады. Жаяу әскер мен зеңбіректерді жаңарту үшін сұлтанға еуропалық кеңесшілер қажет болды. Сонымен қатар III Мұстафа Математика, теңізде жүзу өнері және ғылым академиясын ашуға бұйрық берді.

Соғыс ісі жағынан еуропалықтардан артта қалғанын түсінген III Мұстафа кез келген қақтығыстан алшақтанды. Алайда Ресейдің Польшадағы шапқыншылығы және де француз мәмілегерлігі сұлтанды Ресейге соғыс ашуға мәжбүрлетті. Бұл соғыс үлкен жеңіліспен аяқталды.

### Ажалы
1774 жылдың 21 қаңтарында сұлтан қайтыс болды. Мәйіті III Мұстафа мазарында жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:Түркия тарихы
Санат:28 қаңтарда туғандар
Санат:21 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
I Әбділхамит

**I Әбділхамит** (;  20 наурыз 1725 — 7 сәуір 1789) — Османлы мемлекетінің 27-ші сұлтаны, Ислам халифатының 92-шы халифі.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|I Әбділхамит суреті

I Әбділхамит 1725 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны III Ахмет шаңырағында дүниеге келді. Ол өте тақуа жан болды. Оның тұсында Османлы мемлекетінің қаржылық жағдайының төмендігі сонша — жаңа шеріктерге кәдімгі жалақыны төлеуге ақша жетпеді.

Ресейге қарсы соғыс Козлуджа шайқасындағы жеңіліспен және Кішіқайнарша бітім шартымен аяқталды. 1774 жылдың 21 шілдесінде жасалған бұл бітім шарт бойынша Ресей Қара теңізде өзінің флотын құруға құқық алды. Османлылардың артта қалуы сұлтанды әкімшілік және әскери жаңартпалар жасауға мәжбүрлетті.

Сирия мен Мореядағы көтерілістерді басу сәтті өтті. Алайда 1783 жылы Қырым хандығы Ресейге құрамына тұтастай кірді. Османлылар жаңа соғыс мүлдем дайын болмады, бірақ қоғамдық пікір әсерінен сұлтан ресейліктерге соғыс ашуға мәжбүр болды. 1787 жылы Ресеймен жаңа соғыс басталды, ал 1788 жылы соғысқа Аустрия қосылды. Аустриялық патша II Иосиф Ресей патшайымы II Екатеринаның жағында болды, және патшайымның Қырымға салтанатты кіруіне көмектесті. 1788 жылы Очаков Ресейге өтті.

### Ажалы
1789 жылдың 7 сәуірінде I Әбділхамит инсульттен қайтыс болды. Мәйіті I Әбділхамит мазарында жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:20 наурызда туғандар
Санат:7 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Культті фильм

**Культті фильм** () — белгілі бір объектіні топтасқан қастерлеушілер, еліктегіш табынушылардан құралған діни топ мәдениеті секілді нәрсе. 

Бірақ культті фильм авторлық та, мейнстримді фильм де болуы мүмкін және кинопрокатта сәттілікке жетпей тұрып белгілі бір әлеуметтік топ пен субмәдениет  сүйіспеншілігіне бөленген фильмдер де жатады.

Жүйелі түрде көру әсерінен табыну, бірге көрулер («Ағайынды Блюз», «Рокки Хоррордың қорқыныш шоуы») салтқа айналу және субмәдениет қалыптасуы, тіпті ойдан шығарылған әлем («Жұлдызды соғыстар» т.б.) діні пайда болуы.

## Дереккөздер

Санат:Бұқаралық мәдениет
Санат:Кино және видео терминологиялары
Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт»** (), алғашында **«Жұлдызды соғыстар»** () атымен 1977 жылы шыққан, Джордж Лукас түсірген эпикалық, ғылыми фантастикалық фильм, оның үшінші толықметражды картинасы және Lucasfilm компаниясынан шығарған екінші продуктісі. Фильм сагада шыққан жылы бойынша бірінші және Жұлдызды соғыстар сюжет хорнологиясы бойынша төртінші фильм.

Джордж Лукас бойына шабыт жинап, 1974 жылы "Жұлдызды соғыстар" фильмімен жұмыс жасай бастады. 11 миллион долларлық бюджетімен фильм 1977 жылғы 25 мамырда шығып, АҚШ-та 215 миллион доллар жинап, ал әлем бойынша кинопрокатта 337 миллион доллар жинап, сол уақыттың ең популярлы фильмі болды. Бұдан бөлек, фильм Киноакадемияның 6 марапатын алған. Фильм бірнеше рет қайта шығарылған, жиі елеулі өзгерістермен — ең танымал нұсқасы жаңартылған арнайы эффектілермен және жаңа көріністермен толықтырылған 2004 жылғы Арнайы шығарылым болып табылады. КСРО-да фильм орыс тілінде Горький атындағы киностудия тәржімасымен кинотеатрларда 1990 жылы көрсетілді.

## Сюжеті
*"Галактикада азаматтық соғыс жалғасуда. Көтерілісшілер ғарышкемелері құпия базадан соққы беріп, жауыз Галактикалық Империяғы қарсы алғашқы соғыста жеңіске жетті. **Шайқас барысында көтерілісшілер тыңшылары Империя суперқаруының құпия сызбаларын қолдарына түсіре алды, ол — ӨЛІМ ЖҰЛДЫЗЫ — бүкіл ғаламшарды қиратуға жеткілікті күші бар қаруланған ғарыштық станция. **Империяның қатерлі агенттерімен қуғындалған Лея ханшайым өзімен бірге халқын құтқаратын әрі галактикаға бостандық әкелетін ұрланған сызбаларды алып, өз кемесінде үйіне қарай ұшуда..."**Түпнұсқа мәтін (ағылш.)**It is a period of civil war. Rebel spaceships, striking from a hidden base, have won their first victory against the evil Galactic Empire.**During the battle, Rebel spies managed to steal secret plans to the Empire's ultimate weapon, the DEATH STAR, an armored space station with enough power to destroy an entire planet.**Pursued by the Empire's sinister agents, Princess Leia races home aboard her starship, custodian of the stolen plans that can save her people and restore freedom to the galaxy....**— Кіріспе*

## 3D-да қайта шығарылым
2010 жылы 28 қыркүйекте барлық алты фильм 3D форматқа айналдырылатыны жарияланды. Оларды ішкі хронология бойынша қайта шығару жоспарланып, 2012 жылы ақпанда бірінші эпизоды 3D-форматта көрсетілді. Алайда, 2012 жылы 30 қазанда The Walt Disney Company компаниясының Lucasfilm компаниясын сатып алатынына байланысты және 2015 жылы "Жұлдыздар шайқасының" жаңа эпизоды шығатыны хабарланған соң, бұл идеядан бас тартып, барлық күшті жаңа трилогияға жұмсау шешілді.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*   

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Джордж Лукас фильмдері
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
IV Мұстафа

**IV Мұстафа** (;  8 қыркүйек 1779 — 16 қараша 1808) — Османлы мемлекетінің 29-шы сұлтаны, Ислам халифатының 94-ші халифі.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|Тақта отырған Телі IV Мұстафа

IV Мұстафа 1779 жылы османлы елордасы Константиниеде османлы сұлтаны I Әбділхамит шаңырағында дүниеге келді.

Ағасы III Сәлім тақтан тайдырылған соң, IV Мұстафа бұрынғы сұлтанның жаңартпаларын, соның ішінде "Низами Джедид" атты әскери жаңартулар жиынтығын жойды және көтерілісшілердің басшысы Қабақшы Мұстафа пашаны садрағзам етіп тағайындады.

Ресейліктерге қарсы соғыс өз жалғасын тапты. Шанаққала бұғазындағы оқшаулауды бұзу әрекетін жасаған Османлы флоты Афон теңіз шайқасында Ресей флотынан жеңілді. 1807 жылдың тамызында бітім шарт жасалды. Бітім шартқа сәйкес Ресей Молдова және Валахия елдерін жаулауды жалғастыруға рұқсат алды.

1808 жылы Әлемдар Мұстафа паша өзіне адал жауынгерлермен Константинопольге жорық жасап, III Сәлімді қайтадан таққа отырғызуға ниеттенді. IV Мұстафа жақтаушылары Әлемдар Мұстафа пашаға күшті қарсылық таныта алмады. Шайқас кезінде IV Мұстафа өз ағасы III Сәлімді және өз інісі Махмұт шаһзаданы (келешектегі II Махмұт) өлім жазасына кесуді бұйырды. Алайда соңғысын баскесерлер таба алмады. Топқапы сарайына басып кірген Әлемдар Мұстафа паша IV Мұстафаны қамап, III Сәлімді құтқаруға үлгермегендіктен, Махмұт шаһзаданы тауып алып, оны таққа отырғызды.

### Ажалы
1808 жылдың 16 қарашасында IV Мұстафаны таққа қайтадан отырғызуға ниеттенген жаңа шеріктер II Махмұтқа қарсы көтеріліс жасады. Бірақ II Махмұт сол кезде IV Мұстафаны өлім жазасына кесуді үлгерді.

## Садрағзамдары

Санат:16 қарашада қайтыс болғандар
Санат:8 қыркүйекте туғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы»** (), () атымен 1980 жылы шыққан, Ирвин Кершнер түсірген шытырман оқиғалы, ғылыми фантастикалық фильм, «Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт»фильмінің жалғасы және Lucasfilm компаниясы шығарған төртінші толықметражды кинокартинасы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*   

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Жұлдызды соғыстар: Эпизод II - Клондар шабуылы

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод II - Клондар шабуылы»** () — Джордж Лукас 2002 жылы түсірген, эпикалық ғылыми фантастикалық фильм,оның бесінші фильмі. Бұл Жұлдызды соғыстар шеңберінде шыққан жеті фильмнің бесіншісі, саганың хронологиялық сюжет желісінде екінші фильм. Lucasfilm кинокомпаниясы шығарған он тоғызыншы толықметражды кинокартина.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Жұлдызды соғыстар: Эпизод III - Ситхтер кегі

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод III - Ситхтер кегі»** () атымен 2005 жылы шыққан, Джордж Лукас түсірген шытырман оқиғалы, ғылыми фантастикалық фильмі, оның алтынша толықметражды фильмі. Бұл «Жұлдызды соғыстар» сагасында түсірілген алтыншы фильм, және фабуладағы үшінші серия.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*   

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод VII - Күштің оянуы»** () —  Lucasfilm және Bad Robot Productions бірлесіп шығарған, Лоуренс Кэздан мен Майкл Арндттың сценарийі бойынша түсірілген режиссёр Дж. Дж. Абрамстың эпикалық ғарыштық операсы. «Жұлдызды соғыстар» сагасының және «Скайуокерлер сагасының» жетінші эпизоды. «Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы» фильмінің хронологиялық жалғасы және сиквелдер трилогиясының бастамасы. Бұл франшизадағы Джордж Лукастың сценарийінсіз және продюсерлік қатысуынсыз түсірілген алғашқы фильм.

Фильмнің тұсаукесері 2015 жылы 14 желтоқсанда Лос-Анджелесте, 15 желтоқсанда Лондонда өтті. Фильм прокатқа АҚШ-та 18 желтоқсанда, Қазақстанда 17 желтоқсанда шықты. Фильмнің түсірілімі жайлы 2012 жылдың 30 қазанында Walt Disney компаниясы Lucasfilm компаниясын сатып алғаннан кейін белгілі болды. 

Фильм прокатта түсімдер бойынша тарихи рекордтар орнатты. Алғашқы уикендте АҚШ-та ($248 млн), әлемде ($529 млн); бар болғаны 12 күнде ($1 млрд) табыс тапты. Фильм АҚШ пен Канадада ($936 млн) табыс жинап, Джеймс Кэмеронның «Аватар» фильмінің жергілікті прокаттағы рекордын жаңартты.

## Сюжет
Фильм оқиғалары Империя құлағаннан 30 жылдан кейін басталады.Люк Скайуокер,соңғы джедай,із түссіз жоғалып кетеді.Империя күлінен Жаңа тәртіп атты жаңа түнек мемлекеті құрылады.Оны Түнек күшінің билеушісі Сноук,оның оң қолы - Кайло Рен басқарады.

## Рөлдерде
*Дэйзи Ридли — Рэй
*Джон Бойега — Финн
*Оскар Айзек — По Дэмерон
*Адам Драйвер — Кайло Рен (Бен Соло)
*Энди Сёркис — бас қолбасшы Сноук
*Донал Глисон — генерал Хакс
*Харрисон Форд — Хан Соло
*Кэрри Фишер — генерал Лея Органа
*Марк Хэмилл — Люк Скайуокер
*Энтони Дэниелс — C-3PO
*Питер Мейхью — Чубакка
*Кенни Бейкер — R2-D2
*Люпита Нионго — Маз Каната
*Гвендолин Кристи — капитан Фазма
*Макс фон Сюдов — Лор Сан Текка
*Юэн Макгрегор — Оби-Ван Кеноби (дауысы)

## Қазақша дубляж
*Сәуле Тұрдақынова — Рэй
*Шахмұрат Ордабаев — Финн
*Самат Қордабай — По Дэмерон
*Жасұлан Байсалбеков — Кайло Рен (Бен Соло)
*Ислам Зейноллаев — бас қолбасшы Сноук
*Бақытжан Жармұхамбетов —  генерал Хакс
*Бекболат Құрманғожаев — Хан Соло
*Тынышгүл Сұлтанбердиева— генерал Лея Органа
*Қайрат Мүкішев — C-3PO
*Гүлназ Әуесбаева — Маз Каната
*Ақмарал Әбдірахманова — капитан Фазма
*Болат Ыбраев — Лор Сан Текка

*Дубляж режиссері — Тимур Балымбетов
*Аудармашы — Диана Сабазова
*Мәтінді үйлестірушілер — Салтанат Дүнгенбаева, Тимур Балымбетов
*Жоба менеджері — Айгүл Байбек
*Жоба жетекшісі — Әсет Әбдуәлиев
*Шығармашылық кеңесшісі— Сергей Пасов
*Дыбыс операторы — Данияр Касымжанов

*Дубляж жасаушы студия— «Aray Media Group»
*Сәйкестендіру студиясы — «Shepperton International»
*Қазақша нұсқасын шығарған — Disney Character Voices International, Inc.

### Басқа рөлдерде
*Азамат Есқұлов
*Зере Мерген
*Алтынай Нөгербек 
*Жандәулет Батай
*Мұрытжан Махмұт
*Хазірет Төлегенов
*Мирас Жақыпов 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* «Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Күштің оянуы» StarWars.com сайтында

Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:2015 жылғы фантастикалық фильмдер
II Махмұт

**II Махмұт** (;  20 шілде 1785 — 1 шілде 1839) — Османлы мемлекетінің 30-шы сұлтаны, Ислам халифатының 95-ші халифі, ақын, сазгер.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|II Махмұт тұсындағы Османлы мемлекеті

II Махмұт 1785 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны I Әбділхамит шаңырағында дүниеге келді.

II Махмұт Әлемдар Мұстафа пашаның төңкерісі нәтижесінде таққа отырды. Таққа отырған соң өзінің ізашары IV Мұстафаны дәне оның қолдаушыларын өлім жазасына кесті.

Османлы мемлекетінің саяси және әскери әлсіздігінен II Махмұт III Сәлімнің жаңартпалық саясатын жалғастыруға себеп болды. II Махмұт жаңартпаларының ең атақтысы және ең маңыздысы: 1826 жылы жаңа шеріктерді жою. Оның орнына сұлтан жаңа әскер жинады, және бұл әскерді ұйымдастыру үшін Мольтке бастаған көптеген әскери нұсқаушыларды шақырды.

II Махмұт Османлы мемлекетінде зайырлы білімді таратуға (кітап басу ісін дағдыландыруға, әдебиет пен журналистиканы құруға); ішкі басқаруда дұрыс әкімшілікті енгізуге, сыбайлас жемқорлықты жоюға, намангерлерді орталық билікке бағынышты етуге тырысты. Оның қайраткерлігін дінбасылар да, шонжарлар да, халық та қолдаған жоқ. Наразы халық көптеген наразылық іс-шараларға шығып отырды. Жаңартпашы сұлтан нанымға, ырымға, салтқа, ғұрыпқа, тіпті ұлттық киімге қарсы шығуға тура келді.

Әлі өз әскери қабілеттігін жинай алмаған II Махмұттың жаңа әскері Грекия мен Ресейге қарсы соғыста пайдалы бола алмады.

### Ажалы
1839 жылдың 1 шілдесінде II Махмұт туберкулез бен бауыр циррозынан қайтыс болды. Мәйіті өзіне арнап салынған II Махмұт мазарында жерленген.

## Суреттері

Сурет:Mahmud II.jpg|нобай|II Махмұт
Сурет:Athanasios Karantz(ou)las - Sultan Mahmud II - Google Art Project.jpg|нобай|II Махмұт. Афанасий Карантзоулас
Сурет:Sultan Mahmud II.jpg|нобай|II Махмұт


## Садрағзамдары

Санат:1 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:20 шілдеде туғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Lucasfilm

**Lucasfilm** — 1971 жылы Сан-Франциско қаласында режиссёр, сценарист Джордж Лукас қолдауымен құрылған кинокомпания. Lucasfilm 2012 жылы Disney корпорациясы сатып алғанға дейін үлкен тәуелсіз компаниялардың бірі болды. 

*Lucasfilm Ltd.* Индиана Джонс жайлы кинотетралогия және «Жұлдызды соғыстар» (*Star Wars*) киноэпосын шығарды. Сондай-ақ, 2014 жылдан бастап танымал телевизиондық анимациялық сериал «Жұлдызды соғыстар: Бүлікшілер» атты анимациялық сериал шығарып келеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Lucasfilm.com
* ilm.com

Санат:Walt Disney
Санат:АҚШ кинокомпаниялары
Санат:Джордж Лукас
Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы»** () атымен 1983 жылы шыққан, Ричард Маркуандтың Джордж Лукас пен Лоуренс Кэздан сценариі бойынша түсірген шытырман оқиғалы, ғылыми фантастикалық фильмі, «Жұлдызды соғыстар» оригиналды сагасының үшінші фильмі және Жұлдызды соғыстар хронология желісінде алтыншы фильм. Режиссердің төртінші, Lucasfilm компаниясы шығарған алтыншы толықметражды кинокартинасы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*   

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп

**«Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп»** () — Джордж Лукас түсірген эпикалық ғылыми фантастикалық фильм. Бұл «Жұлдызды соғыстар» киносагасы шеңберінде шыққан төртінші фильм, приквел-трилогиясына кіреді
және сагадағы Жұлдызды соғыстар хроногиялық желісі бойынша бірінші фильм. Сондай-ақ, бұл  Лукастың 22 жылдық үзілістен алдыңғы 1977 жылғы «Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт» кейінгі, толықметражды төртінші картинасы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*   

Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Жұлдызды соғыстар
Санат:1999 жылғы фильмдер
V Мұрат

**V Мұрат** (;  21 қыркүйек 1840 – 29 тамыз 1904) — Османлы мемлекетінің 33-ші сұлтаны, Ислам халифатының 98-ші халифі, ақын, сазгер.

## Өмірбаяны
нобай|солға|200px|Телі V Мұрат

V Мұрат 1840 жыл османлы елордасы Ыстанбұл османлы сұлтаны I Әбділмәжит шаңырағында дүниеге келді.

Көкесі Әбділғазиз тақтан тайдырылған соң, V Мұрат таққа отырды. Жаңа сұлтан өте момын адам болды, еуропалық ағарту ісін жақтады, жаңартпаларды қалады. Мидхат паша бастаған шенеуніктер оның таққа отыруы — Османлы мемлекетінің жаңа дәуірінің басталуы деп санады.

Билеуінің 93 күні, 1876 жылдың 31 тамызында, тақтан тайдырылды. Жаңа сұлтан оның інісі II Әбділхамит болды. V Мұрат Босфор жағалауындағы Шыраған сарайына көшті. 1878 жылдың 20 мамырында бұрынғы сұлтанды таққа қайтаруды қалаған көтерілісшілер сарайға басып кірді, алайда V Мұрат таққа отыруды қаламады. Содан кейін II Әбділхамит әскері көтерілісті басты.

### Ажалы
1904 жылдың 29 тамызында V Мұрат Шыраған сарайында, қамауда, қайтыс болды. Мәйіті Жаңа Уәлиде сұлтан мешітінің жаңындағы мазарда жерленді.

## Садрағзамдары

Санат:21 қыркүйекте туғандар
Санат:29 тамызда қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Кіші Қарасу

**Кіші Қарасу** — Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл, Қарасу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстік-батысқа қарай 75 км-дей жерде. 
 

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Қарасу (Жарма ауданы)

**Қарасу** — Абай облысы Жарма ауданы, Қызылағаш ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 102 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Қызылағаш ауылдық округі (Абай облысы)

**Қызылағаш ауылдық округі** – Абай облысы Жарма ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қызылағаш, Қарасу ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылағаш ауылы. Округ құрамында болған ''Қаратоған'' ауылы 2013 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы ауылдық округтері
Әбділғазиз (Османлы сұлтаны)

**Әбділғазиз** (; 9 ақпан 1830 — 4 маусым 1876) — Османлы мемлекетінің 32-ші сұлтаны, Ислам халифатының 97-ші халифі.

Әбділғазиз жаңартпалар жүргізуді қалады, халық арасында танымал болды, және халыққа мемлекеттік қазынаны үнемдеуге ант берді. Бірақ ол өзінің жоспарларын жүзеге асыруға берік болмағандықтан, оның жаңартпалары жүзеге аспады. 1862 жылдан бастап сұлтан жүйке жүйесінің бұзылуына ұшырады, сондықтан 1871 жылға дейін мемлекеттік істерді садрағзамдар жүргізді.

## Өмірбаяны
нобай|солға|200px|Бақытсыз Әбділғазиз

Әбділғазиз 1830 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны II Махмұт шаңырағында дүниеге келді.

Әбділғазиз билеген жылдарының ең маңызды оқиғалары: 1866 жылы Кандияда төңкеріс басталуы, 1867 жылы Белградтың Сербияға өтуі, 1868 жылы Грекияның мәмілегерлік жеңісі, Мысыр бейлербейін басу болды.

1863 жылы Әбділғазиз садрағзам Кешешізада Мехмет Әмин Фуат пашамен бірге Мысырға сапар шекті.

### Ажалы
1876 жылдың 30 мамырында садрағзам Мүтержім Мехмет Рүшді паша мен уәзір Құсайын Әуні паша Әбділғазизді тақтан безуге мәжбүрлетті. Бірнеше күннен кейін, 4 маусымда, ресми жариялау бойынша, сұлтан өзінің көктамырын кесіп, өзін-өзі өлтірді. 1871 жылғы соттық үдеріс нәтижесінде Мидхат паша бастаған мемлекеттік қайраткерлер сұлтанның өліміне байланысты екені дәлел болды.

## Суреттері

Сурет:Sultan Abdulaziz of the Ottoman Empire.jpg|нобай|Әбділғазиз
Сурет:Abdülaziz.jpg|нобай|Әбділғазиз


## Садрағзамдары

## Қызықты деректер
* Әбділғазиз — Еуропаға сапар шеккен алғашқы османлы сұлтаны. 1867 жылдың маусымында Францияға сапар шекті, ал 1867 жылдың 30 маусымында Парижде өткен Дүниежүзілік көрмені көріп келді. Сонымен қатар сұлтан 12-23 шілде аралығында Лондонда болды, 24 шілдеде Кобленцте пруссиялық патша жұбымен жүздесті, бес күн Венада болып, 7 тамызда Константинопольге қайтып оралды.

Санат:9 ақпанда туғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Санат:Өлтірілген монархтар
I Әбділмәжит

**I Әбділмәжит** (; 23 сәуір 1823 — 25 маусым 1861) — Османлы мемлекетінің 31-ші сұлтаны, Ислам халифатының 96-шы халифі.

I Әбділмәжит тұсында Османлы мемлекетінің мемлекеттік туы мен әнұраны қабылданды, мұсылман болмаған азаматтар әскерде қызмет ету құқығын алды, Османлы заңнамасы Наполеон кодексі үлгісімен өзгертілді, темір жол мен телеграф пайда болды.

## Өмірбаяны
нобай|солға|250px|Танзиматшы I Әбділмәжит

I Әбділмәжит 1823 жылы османлы елордасы Константинопольде османлы сұлтаны II Махмұт шаңырағында дүниеге келді.

Қожа Мұстафа Рәшіт паша кеңесімен "Шәріп Хат" () атты құжат шығарып, сол құжат бойынша османлы азаматтарына теңдікті және олардың мүліктері мен өмірлеріне қожайындық ету секілді бұрынғы сұлтандық құқықтан бас тартуын жариялады. Сұлтан ұстанымды мінез иесі болмады және қоршаған адамдардың ықпалында болды, сондықтан жүргізген жаңартпалары жүйесіз болды.

### Сыртқы саясат
нобай|солға|250px|Одақтастар: I Әбділмәжит, Виктория және III Наполеон (солдан оңға қарай)

Британ үкіметінің қарсылығына қарамастан, 1840 жылдары сұлтан Ирландиядағы ашаршылық кезінде ирландықтарға ақшамен және нанмен көмектесті.

1850 жылы сұлтан, Ұлыбритания қолдауымен, 1848 жылғы төңкерістегі поляк төңкерісшілерін Аустрия мен Ресейге тапсыруға бас тартты. Жауап ретінде аустриялықтар 1852 жылы османлыларды Черногориядан қуып жіберді.

### Қырым соғысы
1850 жылдарының басында православиеліктер мен католиктерде Құдыстағы киелі жерлер үшін жанжал басталды. Осы шіркеулердің жанжалына І Николай мен III Наполеон кірісті. Бұл тайталас мәмілегерлік патқа әкеп соқты, османлылар Ұлыбритания мен Францияның қолдауымен Ресейге соғыс ашты. Осылайша Қырым соғысы басталды. Бұл соғыс басында ресейліктерді әлсіздендірген, бірақ 1860 жылдан бастап Ресей флоты жаңартылды, Қара теңіздегі бекіністер қайта салынды, ал 1870 жылдан кейін тіпті 1856 жылғы Париж бітім шартына сәйкес шектеулерге бағынбай бастады.

### Соңғы жылдары
1856 жылдың 30 наурызында жасалған Париж бітім шартына христиандар да, мұсылмандар да қанағаттанбады. Босния, Болгария және Албания секілді елдерде көтерілістер болды, Дамаск пен Ливанда христиандардың қырғыны болды.

### Ажалы
1858 жылы I Әбділмәжит сұлтандық қазынаның дағдарысын жариялады. Сұлтан халық алдында масқараға ұшырады. Бұл сәтсіздіктер оның еңсесін түсірді, сұлтан мемлекеттік істерге енді араласпады, өз уақытын көбінесе сарайда өткізді. Араққұмарлық пен құмарпаздық оның нашар денсаулығын одан әрі нашарлатты. 1861 жылдың 25 маусымында I Әбділмәжит туберкулезден қайтыс болды. Мәйіті өзіне арнап салынған I Әбділмәжит мазарында жерленді.

## Суреттері

Сурет:Abdulmecid I by Rupen Manas.jpg|нобай|I Әбділмәжит. Рупен Манас
Сурет:Sultan Abdülmecid I.jpg|нобай|I Әбділмәжит


## Садрағзамдары

Санат:23 сәуірде туғандар
Санат:25 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Стамбулда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Қызылағаш ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Қызылағаш ауылдық округі** – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бесқарағай ауылы кіреді. Орталығы – Бесқарағай ауылы. 2005 жылы округ құрамында болған *Подпуск* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Аққулы ауданы ауылдық округтері
Қаратоған (Талғар ауданы)

**Қаратоған** — Алматы облысы Талғар ауданы, Нұра ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан солтүстікке қарай 42 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Талғар ауданы елді мекендері
Боздақ (айрық)

**[[Боздақ]]** – түйе жүні.

**Елді мекендер:**

* Боздақ – Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы ауыл.
* ''Боздақ'' – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы таратылған ауыл.
15 бекет

**15 бекет** — Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы, Отпан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шетпе ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы

## Ауыл суреттері

Рзд 15 (Маңғыстау обл. Маңғыстау ауданы).jpg|№15 темір жол бекеті
Сурет:Рзд 15 Ауыл көрінісі. Маңғыстау обл.jpg|Ауыл көрінісі


## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол айрықтары
Нарын

**Нарын** () — Қырғызстандағы қала, Нарын облысы мен Нарын ауданының әкімшілік орталығы.

Халқы — 34800 адам (2009). Қала аумағының көлемі — 40,5 мың км²

## Географиясы
Қала Нарынтау жотасының баурайындағы Нарын қазаншұңқырында, теңіз деңгейінен 2000 м биіктікте, Нарын өзенінің бойында, Бішкек — Торугарт автомобиль жолының қиылысында орналасқан. Қаладан 180 км солтүстікке қарай, Ыстықкөлдің жағасында Балықшы темір жол станциясы орналасқан. Қытаймен шекарада, Нарыннан оңтүстікке қарай орналасқан "Торугарт" шекара пунктіне дейінгі арақашықтық  — 186 км.

## Климаты
Қысы суық, көбіне қарсыз және жазы салыстырмалы түрде салқын болып келетін континентті климат. Шілденің орташа температурасы +15 ˆС-тан +30 ˆС-қа дейін, қаңтарда -15 ˆС-тан -18 ˆС-қа дейін. Жауын-шашын жылына орта есеппен 200-ден 300 мм-ге дейін жауады.

## Тарихы
нобай|292x292 нүкте
Көптеген өзге де ортаазиялық қалалар сияқты Нарын да Шығыс Түркістаннан (Қашғар) Орта Азияға апаратын сауда жолы бойындағы шағын қамал ретінде құрылған болатын. XIX ғасырдың ортасына дейін бұл жерде айтарлықтай қала болған емес. Орта Азияның Ресей империясына қосылуынан кейін 1868 жылы осында орыс гарнизоны орналасты және осы сәттен бастап қала құрылысы басталады. 

1917 жылғы қазан төңкерісінен кейін Нарын Қызыл армия бақылауына өтті, бірақ 1920 жылы осында кеңес әскерлері мен ақ гвардияшылар арасында қақтығыс болды. Кейін қантөгіс айқастардан кейін мұнда Кеңес үкіметі орнады. 1927 жылы Нарын сол кезде құрылған Нарын облысының әкімшілік орталығы болды.

Қазіргі кезде Нарын өзімен аттас облыстың мәдени-әкімшілік орталығы болып табылады және "Нарын" еркін экономикалық аймағында орналасқан. Дәл осы жерде қалалық және облыстық бағыныстағы мемлекеттік, жеке және қоғамдық ұйымдардың бас кеңселері, Қырғызстан СІМ-нің консулдық бөлімі, "Торугарт" кеден басқармасы орналасқан.

## Оқу орындары
* С.Нааматов атындағы Нарын мемлекеттік университеті
* Нарын медициналық училищесі
* Нарын педагогикалық училищесі

## Белгілі тумалары
* Мұратбек Рысқұлов — драматург
* Жұмамүдін Шерәлиев — композитор
* Тәттібүбү Турсунбаева — театр және кино актрисасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қырғызстан қалаларының ассоциациясы сайтында 

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:Нарын ауданы (Қырғызстан) елді мекендері
X жобасы

**«X Жобасы»** () — 2012 жылы шыққан режиссёр Нима Нуризаде мен продюсер Тодд Филлипстың жастарға арналған кинокомедиясы.
Бұл фильм слоганы: «Сенің түсіңе де кірмеген - кеш».

## Рөлдерде
*Томас Манн—Томас Каб
*Оливер Купер—Коста
*Джонатан Дэниел Браун—Джей Би
*Дэкс Флэйм—Дэкс|оператор
*Кирби Блисс Блэнтон—Кирби| Томастың құрбысы
*Брейди Хендер—Эверетт| күзетші
*Ник Нервис—Тайлер| күзетші
*Алексис Кнапп—Алексис
*Майлз Теллер—Майлз
*Питер Маккензи—мистер Каб|Томастың әкесі
*Кэйтлин Далани—миссис Каб|Томастың анасы
*Роб Эворс—Роб| Томастың көршісі
*Рик Шапиро—Ти-Рик|есіртдилер
*Мартин Клебба— жынданған қортық
*Пит Гарднер— кештегі әке
*Брендан Миллер—Брендан
*Джимми Киммел—репортер
*Джиллиан Рейнольдс—репортер
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 

Санат:АҚШ кинокомедиялары
Жарма (Маңғыстау облысы)

**Жарма** — Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы, Ақтөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орналасуы
Аудан орталығы - Шетпе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 63 км қашықтықта орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау ауданы елді мекендері
Көшек

**Көшек** — Абай облысы Жарма ауданы, Шар қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде. 

## Дереккөздер
 

Санат:Жарма ауданы елді мекендері
Еспе (Абай облысы)

**Еспе** — Абай облысы Жарма ауданы, Шар қалалық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қалбатау ауылынан солтүстікке қарай 78 км-дей жерде орналасты. 

## Халқы
Тұрғыны 44 адам (2009).

## Дереккөздер
 

Санат:Жарма ауданы таратылған елді мекендер
Сенімен кездескенге дейін

**«Сенімен кездескенге дейін»** () — британдық мелодрама, Джоджо Мойестің 2012 жылғы романының желісі бойынша режиссер Теа Шэррок түсірген фильм.

Фильмге түскендер: Эмилия Кларк, Сэм Клафлин, Дженна Коулман, Чарльз Дэнс, Мэттью Льюис, Бен Ллойд-Хьюз және Джанет Мактир. Фильм американдық концернде  «Warner Bros» 2 шілде 2016 жылы шықты.
## Рөлдерде
* Эмилия Кларк — Луиза «Лу» Кларк
* Сэм Клафлин — Уильям «Уилл» Трейнор
* Джанет Мактир — Камилла Трейнор
* Чарльз Дэнс — Стивен Трейнор
* Брендан Койл — Бернард Кларк
* Дженна Коулман — Катрина Кларк
* Мэттью Льюис — Патрик
* Бен Ллойд-Хьюз — Руперт Фрешвел
* Ванесса Кирби — Алисия Дьюар
* Стивен Пикок — Натан
* Саманта Спайро — Джуди Кларк
* Джоанна Ламли — Мэри Ролинсон
## Марапаттары

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2016 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:АҚШ мелодрама фильмдері
Сазды

**Сазды**:
## Елді мекендер
* Сазды — Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Сазды — Қызылорда облысы, Арал ауданындағы ауыл.
* Сазды — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы ауыл.

## Өзен
* Сазды — Ақтөбе облысындағы өзен.

## Бөген
* Сазды — Ақтөбе облысындағы бөген.
## Тағы қараңыз
* Саз
* Сазды ауылдық округі

Санат:Айрық беттер
Бас жазу (фильм)

**«Бас жазу»** () — режиссёр Тодд Филлипс пен сценаристтер Джон Лукас, Скотт Мур кинокомедиясы.

Фильм бюджеті 35 миллион доллар болып, Солтүстік Америкада 5 шілде 2009 жылы экранға шықты. «Бас жазу» бірден коммерсиялық сәттілікке қол жеткізіп, көрермендер алғысына ие болды. Ол бүкіл әлем бойынша түсімнен 467 млн. доллар жинап, 2009 жылғы он ең кассалық фильмдер қатарына кірді.

## Басты рөлдерде

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты
* 
*  

Санат:АҚШ кинокомедиялары
Санат:2009 жылғы кинокомедиялар
Санат:Warner Bros. фильмдері
Санат:Тодд Филлипс фильмдері
Санат:АҚШ қара комедиялары
Санат:Бадди-муви
Санат:Роуд-муви
Санат:Лас-Вегас туралы фильмдер
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегер-фильмдері
Санат:Legendary Pictures фильмдері