open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иудея

**Иудея** (, Йехуда; , Эрец-Йехуда, «Яһуда/Иуда Жері», , Yahūdā) — Леванттағы таулы аймақ. Палестинаның Самариядан (Шомрон) оңтүстікке қарай жерінде орналасқан.

Дәстүрлі түрде Иерусалим қаласы үстемдік еткен бұл аймақ қазіргі кезде Израиль мен Батыс жағалаудың бір бөлігінде орналасқан. Атаудың қолданылуы тарихи сипатқа ие: ол көне дәуірден бері қолданылып келеді және бүгінгі күнге дейін сақталған; атау Иуда (Йехуда, Яһуда) руы атауынан шыққан. Иуда Жақыптың ұлы болған. Жақып кейінірек «Израиль» есімін алды да, оның ұлдары Израильдің Он екі тайпасының басында тұрды. Исраэлиттер арасындағы Иуданың ұрпақтары Иуда тайпасын құрады, онымен Иудея патшалығы байланысты. Байланысты атаулар Вавилония билігі кезінде (Иехуд провинциясы), Парсы кезеңінде (Иехуд провинциясы), эллинистік дәуірде (Хасмонейлік Иудея) және римдіктер тұсында атау қолданыла берді. Хасмонейлер, иродтықтар мен римдіктер кезеңінде бұл термин ертеректегі Иудеяға қарағанда әлдеқайда кең аумаққа қолданылды. Бар-Кохба көтерілісінен кейін (шамамен б.з. 132–136 жылдары) Иудея Рим провинциясының атауы Сирия Палестиналық деп ауысты.

Иудея шамамен Батыс жағалаудың (, *aḍ-ḍiffa al-gharbiya*) оңтүстік бөлігіне сәйкес келеді. Бұл аумақты Израиль 1967 жылдан бері басып алып, «Иудея мен Самария аймағы» (מחוז יהודה ושומרון, *Makhoz Yehuda VeShomron*) ретінде басқарып келеді. «Иудея және Самария» терминін көбіне Израиль саясатындағы оңшылдар қолданады.

## Дереккөздер

Санат:Інжілдегі жерлер
Санат:Евангелиялар географиясы
Санат:Израиль географиясы
Санат:Иудея
Санат:Ежелгі Израиль тарихи облыстары
Санат:Палестина мемлекеті географиясы
(62) Эрато

**(62) Эрато** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1860 жылы 14 қыркүйекте Оскар Лессер және Вильгельм Фёрстер Берлин обсерваториясында ашты. Бұл олардың жалғыз ашқан астероиды болды. Сондай-ақ екі адам бірлесіп ашқан бірінші астероид болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Мұхаммед Әмин инақ

**Мұхаммед Әмин инақ** (1730–1790) — 1763–1790 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан алғашқы билеуші.

## Өмірбаяны
XVII–XVIII ғасырларда Хиуа хандығындағы негізгі саяси күшті өзбек тайпалары құрады. Олардың қатарында қоңыраттар, наймандар, қияттар, маңғыттар, нукуздар, қаңлылар мен қыпшақтар болды. XVIII ғасырдың екінші жартысындағы билік үшін күресте қоңырат тайпасы үстемдікке ие болды.

1763 жылы Хорезмде ресейлік историографияда Хиуа хандығы деп аталған мемлекетте қоңырат өзбек руының өкілі Мұхаммед Әмин инақ билікке келді.

Мұхаммед Әмин ел экономикасын XVIII ғасырдың ортасындағы ауыр дағдарыстан кейін қалпына келтіру саясатын жүргізді. Оның билігі кезеңінде Хорезмде ауқымды ирригациялық жұмыстар атқарылды. Қатаң ішкі саясат ұстана отырып, бастапқыда елеулі қиындықтар мен сәтсіздіктерге тап болғанымен, уақыт өте келе мемлекетте салыстырмалы бейбітшілік пен саяси тұрақтылық орната алды. Тарихшы Агахидің дерегіне сәйкес, Мұхаммед Әмин мемлекет аумағына қарақалпақтардың ірі тобын қоныстандыруға рұқсат берген.

Ол 1770 жылы көшпелі түрікмен тайпалары тарапынан жасалған басқыншылықты және 1782 жылы Бұхара әмірлігінің шабуылын тойтара алды.

Мұхаммед Әминнің бұйрығымен Хиуаның Ичан-Қала бөлігінде 1788–1789 жылдары көпбағаналы жұма мешіті мен минарет салынды.

thumb|Хиуа, Ичан кала

## Қайтыс болуы
Мұхаммад Әмин инақ 1790 жылғы 14 сәуірде қайтыс болып, Хиуада жерленді.
Оның қайтыс болуынан кейін Хорезмдегі билік толықтай ұлы Аваз инаққа (1790–1804) өтті.

## Әдебиет
* Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времён до наших дней. Ташкент. 1957
* История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я. Г. Гулямов. Ташкент, 1967.
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.

## Дереккөздер

Санат:Хиуада таққа отырғандар
Санат:Хиуада қайтыс болғандар
Санат:Хорезм билеушілері
Санат:Қоңырат әулеті
Санат:Өзбекстан тарихы
(68) Лето

**(68) Лето** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1861 жылы 29 сәуірде Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Аполлон мен Артемиданы туған Летоның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(61) Даная

**(61) Даная** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид.

Оны 1860 жылы 9 қыркүйекте Герман Гольдшмидт Парижде ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Персейдің анасы құрметіне орай аталды.
thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(63) Аузониа

**(63) Аузониа** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид, Веста жанұясына кіреді.

Оны 1861 жылы 10 ақпанда Аннибале де Гаспарис Неапольдегі Каподимонте обсерваториясында ашты.

Италиядағы көне аймақтың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(69) Гесперия

**(69) Гесперия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі металды астероид.

Оны 1861 жылы 29 сәуірде Джованни Вирджинио Скиапарелли Миландағы Брер обсерваториясында ашты. Бұл атақты астрономның жалғыз ашқан астероиды болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Сондай-ақ бұл сөзбен гректер Апеннин түбегін атаған.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(79) Эвринома

**(79) Эвринома** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1863 жылы 14 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы осындай аты бар кейіпкерлердің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Говлар

**Говлар** () — Әзербайжанның Товуз ауданындағы қала.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Говлар халқының саны 14 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол елдің батысында, ел астанасы Бакуден батысқа қарай 400 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 429 метр биіктікте. Жер бедері солтүстік-шығысында жазық, ал оңтүстік-батысында төбелі. 

## Тарихы
1967 жылы 14 қаңтарда Говлар қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 2012 жылы 7 наурызда Әзербайжан Президентінің жарлығымен елді мекен қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Говлар тұрғындарының негізгі қызметі егіншілік, мал шаруашылығы және жүзім өсіру болып табылады. Қалада мектептер, ауруханалар, емханалар және басқа да әлеуметтік нысандар бар. Грузин-армян желісінде орналасқан Говлар стансасы жүк тасымалы бойынша Товуз теміржол торабының негізгі стансасы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(75) Эвридика

**(75) Эвридика** — Негізгі белдеуде айналып жатқан металды астероид.

Оны 1862 жылы 22 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Бұл оның екінші ашқан астероиды болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы Орфейдің жары атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(74) Галатея

**(74) Галатея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1862 жылы 29 тамызда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың үшіншісі.

Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* Галатея (серік) — Нептунның серігі
Санат:Астероидтар
Гобустан

**Гобустан** () — Әзербайжандағы қала (2008 жылдан бастап), Гобустан ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Гобустан халқының саны 9 556 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Гобустан Әзербайжан Республикасының шығыс бөлігінде, Үлкен Кавказдың шығыс және оңтүстік-шығыс етектеріне жақын жерде, Шамаха қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км, Бакуден 101 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
Гобустанның тарихи атауы — Мараза. Қоныс біздің заманымыздың басынан бері белгілі. Ол сауда жолдарының қиылысында орналасқан. Орта ғасырларда Мараза әртүрлі елдердің: парсы әулеттерінің және түркі қағанаттарының, соның ішінде 1820 жылы патшалық Ресей қосып алған Ширван хандығының құрамына кірді. 1918 жылға дейін Мараза Баку губернаторлығына қарады. Губернаторлық кезеңінде Мараза орыс қонысы ретінде тіркелген, дегенмен мұнда татарлар (әзірбайжандардың атауы) да тұрған.

Кеңес билігінің алғашқы жылдарында Мараза екі рет өзгертілді: алдымен Нариманкент, содан кейін Сталинкент болып өзгертілді. Қоныс үш рет аудан орталығына айналды: 1920, 1943 және 1990 жылдары. 1968 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. 2008 жылы Мараза Гобустан болып өзгертіліп, қалаға айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Гобустан ежелден бері кілем тоқу өнерімен танымал. Жергілікті қолөнершілер Ширван мектебінің өрнектері мен техникаларын пайдаланады («Мараза», «Чуханлы», «Чемчемли» кілемдері Ширван кілем тоқу мектебіне жатады).

## Көрнекі орындары
Дири Баба кесенесі - Гобустанның басты көрікті жері. Бұл екі қабатты құрылыс 1402 жылы жартасқа ойылған жасанды үңгірде салынған. Бұл Шейх Дири Бабаның соңғы орны және бұл жер қажылық нысаны болып табылады. Кесене Ширван ортағасырлық сәулет өнерінің туындысы болып саналады.

## Гобустан кілемдері

«Мараза».jpg
«Мараза»1.jpg
«Мараза»2.jpg
«Кабыстан» 1.jpg


## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(73) Клития

**(73) Клития** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1862 жылы 7 сәуірде Хорас Таттл Гарвард обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі.

Ежелгі грек мифологиясындағы океанидалардың бірі атымен аталды.

Бұл алғашқы 100 ашылған астероидтың ішіндегі өлшемдері бойынша ең кішісі.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* (66) Майя
Санат:Астероидтар
Джудит Линберг

**Джудит Линберг** — американ жазушысы.

## Роман
«Ақмарал» романы 2024  жылы жарық көрді.

«Ақмарал» – б.з.д. V ғасырда Орталық Азия даласында өмір сүрген көшпелі әйел-жауынгер туралы роман. Бұл туынды Қазақстан­да­ғы Есіктен табылған Алтын адам мен Тывадан табылған Сібір мұз ханшасы туралы археология­лық зерттеулерге негізделген. Жазушы көптеген археология­лық және тарихи дереккөзге жүгінді және өткен дәуірдің еншісіне тиесілі көшпелі мәдениетті шынайы көрсетуге тырысты.

Осы кітапқа кіріспес бұрын Джудит Линберг шығармашылық ізденіс аясында тарихқа, Орталық Азияның кең көсілген алқабына және мәде­ниетіне терең үңілді. Шығар­маны жазу барысында көшпе­лілердің мал шаруашылығы мен аңшылыққа негізделген дәстүрлі өмір салтын түсінуге тырыс­ты. Оның мақсаты – осы ұмыт қалған көне мәдениетті адамзат тарихының үлкен хронология­сында көрсету болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ербол Алшынбай өлеңдері: АҚШ жазушысы пікір білдірді
* About the author

Санат:АҚШ жазушылары
Санат:АҚШ аудармашылары
(72) Ферония

**(72) Ферония** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Ежелгі Римдегі шұрайлылық құдайының атымен аталды.

Оны 1861 жылы 29 мамырда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ол ашқан көп астероидтың ішіндегі біріншісі осы болды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(71) Ниоба

**(71) Ниоба** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид.

Оны 1861 жылы 13 тамызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Фив патшасының жұбайы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Асқар Жұмағұлұлы Ислямов

**Асқар Жұмағұлұлы Ислямов** (4 наурыз 1928 — 30 қазан 2001) — қазақстандық педагог, мектеп директоры, өлкетанушы, Шығыс Қазақстан топонимикасына арналған оқу-әдістемелік еңбектердің авторы; Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі, Қазақ КСР және КСРО халық ағарту ісінің үздігі.

## Өмірбаяны
1928 жылғы 4 наурызда Ақсуат ауданына қарасты Қызылкесік кеңшарында дүниеге келген.

1947–1950 жылдары Семейдегі мұғалімдер техникумында оқыды. 1952 жылы Өскемендегі мұғалімдер институтын, 1962 жылы Алматыдағы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын тәмамдады.

## Педагогикалық қызметі
Еңбек жолын Жанғызтал ауылындағы жетіжылдық мектепте бастады. Кейін Ақжар ауылындағы Абай орта мектебінде мұғалім, директордың орынбасары қызметін атқарды.

Оқушыларға арналған өлкетану экспедицияларын және туристік жорықтарды ұйымдастырды, жас өлкетанушылардың облыстық слёттеріне қатысты.

1970–1995 жылдары Жетіарал кеңшарындағы Ленин атындағы орта мектептің директоры болды.

## Ғылыми-әдістемелік және өлкетану қызметі
Ислямов Шығыс Қазақстан топонимикасын зерттеп, өлкетану материалдарын оқу үдерісіне енгізумен айналысты.

45 жылдық педагогикалық қызметі барысында тәрбие әдістемесі мен өлкетану мәселелеріне қатысты елуге жуық еңбегі аудандық, облыстық және республикалық басылымдарда жарияланды.

Ислямовтар педагогтер әулеті туралы материалдар Мәскеудегі А. С. Макаренко мұражайы экспозициясына енгізілді.

Негізгі авторлық еңбегі:

* *Шығыс Қазақстан топонимикасы* : әдістемелік құрал. — Алматы: Эверо, 2003. — 112 б.

Кейін еңбек өңделіп, үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын) монография түрінде қайта басылды:

* *Шығыс Қазақстан топонимикасы* : монография. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚУ, «Берел», 2022. — 212 б.

## Марапаттары
* «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі»;
* «КСРО халық ағарту ісінің үздігі»;
* «Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі»;
* «Еңбек ардагері» медалі;
* республикалық және облыстық деңгейдегі медальдар мен Құрмет грамоталары;
* мұғалімдер республикалық съездерінің және педагогикалық әулеттер съезінің (1987) делегаты.

## Естелік
Шығыс Қазақстан гуманитарлық колледжінде «Тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі» атты атаулы кабинет ашылды, студенттерге Ислямов атындағы атаулы стипендия тағайындалды.

2023 жылдан бастап колледж педагогтері арасында республикалық деңгейде
*«А. Ислямов атындағы үздік педагогикалық эссе»* байқауы өткізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:КСРО педагогтары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімдері
Санат:КСРО білім беру ісінің үздіктері
Санат:Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шығыс Қазақстан облысы
Горадиз

**Горадиз** () — Әзербайжанның Физули ауданындағы қала.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Горадиз қаласының халқы 7 600 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Аракс өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ол Армения мен Иранның мемлекеттік шекарасына жақын жерде жатыр.

## Тарихы
1947 жылы 24 қыркүйекте ол қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. Әзербайжан Республикасы Президентінің 1992 жылғы 1 шілдедегі Жарлығымен Иранмен шекараны бақылау үшін Горадизде шекара отряды құрылды.

Бірінші Қарабақ соғысы кезінде қоныс қиян-кескі шайқас алаңына айналды. 1993 жылы 24 қазанда Горадизді армян күштері басып алды, бұл әрекет БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1993 жылғы 12 қарашадағы 884 қарарымен айыпталып, оккупация деп танылды.

1994 жылы 5 қаңтарда қарсы шабуылдан кейін Әзербайжан армиясы қаланы бақылауды қолына алды. 2007 жылы 23 қазанда Горадизге қала мәртебесі берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Соғыстан кейінгі кезеңде қалада ірі әлеуметтік инфрақұрылым жобалары жүзеге асырылды: 24 мектеп, 2 аурухана, Олимпиадалық спорт кешені, жастар орталығы, тарихи-этнографиялық мұражай салынып жеке үйлер қалпына келтірілді.

Сонымен қатар 4 демалыс саябағы, автовокзал, көркемсурет галереясы, мемориалдық саябақтар, қонақ үй және мемлекеттік емес кәсіпорындар, сондай-ақ басқа да маңызды нысандар бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(51) Немауза

**(51) Немауза** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1858 жылы 22 қаңтарда Жозеф Жан Пьер Лоран Нимдегі жеке обсерваторияда ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Нимнің жебеушісі болып саналатын кельттердің құдайы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(57) Мнемозина

**(57) Мнемозина** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1859 жылы 22 қыркүйекте Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы титанидалардың бірі атымен аталды. Атауды Утрехт обсерваториясының директоры Мартин Хук ұсынды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(54) Александра

**(54) Александра** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1858 жылы 10 қыркүйекте Герман Гольдшмидт Парижде ашты.

Неміс саяхатшысы және зерттеушісі Александр Гумбольдтың құрметіне орай аталды. Еркек адамның атымен аталған алғашқы астероид.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(58) Конкордия

**(58) Конкордия** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1860 жылы 24 наурызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі  Римдегі гармониянің құдайы атымен аталды. Бұл атау Еуропадағы соғыстың аяқталуына және 1860 жылғы Турин шартының шығуына байланысты қойылды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* (40) Гармония
Санат:Астероидтар
(77) Фригга

**(77) Фригга** — Негізгі белдеуде айналып жатқан металды астероид.

Оны 1862 жылы 12 қарашада Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы Одиннің жары құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(70) Панопея

**(70) Панопея** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1861 жылы 5 мамырда Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Бұл оның 14-ші және соңғы ашқан астероиды болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Атауды ағылшын астрономы Роберт Мэн ұсынды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Александр (Могилёв)

**Митрополит Александр** (зайырлы есімі — **Александр Геннадиевич Могилёв**; 18 мамыр 1957 жыл, Киров) — Орыс православие шіркеуінің епископы, 2010 жылғы наурыздан бергі Астана және Қазақстан митрополиті, Қазақстан митрополия округінің басшысы және Орыс православие шіркеуінің Қасиетті синодының тұрақты мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:Астана және Қазақстан митрополиттері
Сәбит Әбілұлы Қожабеков

**Сәбит Әбілұлы Қожабеков** (25 қараша 1963, Текес ауылы, Нарынқол ауданы, Алматы облысы) - театр және кино актеры, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Атырау қаласының Құрметті азаматы. Махамбет атындағы Атырау облыстық академиялық қазақ драма театрының жетекші әртісі.

## Өмірбаяны
Қожабеков Сәбит Әбілұлы 1963 жылы 25 қарашада Алматы облысының Нарынқол ауданы Текес ауылында дүниеге келген. Әкесі Әбіл — ағаш шебері, күйші, қолөнердің бірнеше түрін меңгерген өнерпаз адам болған. Болашақ актердің өнерге қызығушылығы ерте жастан қалыптасты. Мектепте оқып жүрген кезінде ән айтып, көркемөнерпаздар үйірмелеріне белсенді қатысқан.

1971 жылы туған ауылындағы мектепке барып, 1981 жылы орта білім алды. Мектепті аяқтағаннан кейін әскери борышын өтеп, ауыл шаруашылығы институтына оқуға түсті.  

1984 жылы М.Әуезов атындағы академиялық драма театры жанындағы театр студиясына қабылдау жүріп жатқанын естіп, өз қалауымен актерлік өнер жолын таңдады. Құжатсыз қабылдау емтихандарына қатысып, 75 талапкердің ішінен іріктелген 11 студенттің қатарынан табылды. Курсты белгілі режиссер Әубәкір Рахимов жүргізді, ал емтихан қабылдаушылар қатарында Асанәлі Әшімов пен Құман Тастанбеков болды.

1986 жылы студияны бітіргеннен кейін Сәбит Қожабеков Махамбет атындағы Атырау облыстық қазақ драма театрына актер болып қабылданды. Театрға оны белгілі актер әрі режиссер, ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Шапай Зұлқашев шақырған. Осы театр сахнасында ол кәсіби актер ретінде қалыптасып, ондаған басты және күрделі образдарды сомдады. 

Актердің сахнадағы есте қалған рөлдерінің қатарында:
* Иса Тұраншах («Сұлтан Бейбарыс», Р.Отарбаев),
* Бүркіт («Мөлдір махаббат», С.Мұқанов),
* Ақан сері («Қарагөз»),
* Баймағамбет сұлтан («Жаралы жолбарыс»),
* Бөлтірік шешен («Сүйінбай», Иран-Ғайып)  
сияқты тарихи және классикалық бейнелер бар.

Сәбит Қожабеков театрмен қатар кино және телевизиялық жобаларға да қатысқан. Ол Атырау облысында түсірілген «Өмірзая» көпсериялы көркем фильмінде басты рөлдердің бірін сомдады. Фильмнің режиссері — Асқар Әшімов.

Сәбит Қожабеков жас актерлерге тәлімгерлік жасап, театрдың шығармашылық өміріне белсенді атсалысып келеді. Ол сахна мәдениеті, актерлік шеберлік пен көркем сөз дәстүрін сақтауға ерекше мән береді. Қазіргі уақытта театр репертуарындағы бірқатар жаңа қойылымдардың дайындық жұмыстарына қатысуда.

## Марапаттары
2003 жыл — республикалық театр фестивалінің лауреаты (Жәңгір хан рөлі үшін)

2008 жыл — «Ең үздік екінші құрамдағы ер адам» номинациясының жеңімпазы

2009 жыл — «Мәдениет қызметкері» төсбелгісі

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Атырау қаласының Құрметті азаматы

ҚР Мәдениет министрлігі мен Атырау облыстық мәдениет басқармасының құрмет грамоталары

## Отбасы
Сәбит Қожабеков жұбайы Ардақпен бірге Атырау қаласында өмір сүреді. Отбасында үш бала бар: қыздары — Айгүл мен Альбина, ұлы — Біржан. Немерелері (жиендері) — Диас пен Асылхан.

## Сілтеме
Атырау газеті, Ағиба Қатешова. «Тау баласы тауға қарап өседі», 28.02.2014

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театр актерлері
Санат:Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры тұлғалары
Қуба

**Қуба** () — Әзербайжанның Қуба ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қуба халқының саны 25 200 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Бакуден солтүстік-батысқа қарай 168 км жерде, Шахдаг тауының солтүстік-шығыс беткейлерінде, теңіз деңгейінен 600 метр биіктікте, Құдиалшай өзенінің оң жағалауында, Хачмаз теміржол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде орналасқан.

Аймақтың климаты қоңыржай және субтропикалық. Жазда температура 28 градус цельсийге дейін көтерілуі мүмкін, ал қыста -4-тен -5 градусқа дейін, кейде одан да төмен түседі. Қар жамылғысы бар, бірақ тұрақсыз.

## Тарихы
Қала XV ғасырда құрылған. Оның Қуба патшалығының астанасына айналуы 1735 жылға жатады. Сол кезде хандықтың билеушісі Хусейн Әли хан өз резиденциясын Худаттан Қубаға көшірді. Қала 1813 жылы Гүлістан келісімі бойынша Ресей империясының құрамына кірді. 1918 жылы Қубада жаңадан құрылған Кеңес үкіметінің өкілдері болып көрінген Дашнакзутюнның армян жауынгерлері әзірбайжан халқын қырғынға ұшыратты. Шамамен 4000 адам қаза тапты.

1920 жылы Қуба ауданы Әзербайжан КСР құрамына кірді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қуба қаласы — әйгілі кілем тоқу орталығы. «Qədim Quba Xalçaçılıq» кілем тоқу компаниясы осында орналасқан. 1712 жылы осында тоқылған "Голу Чичи" кілемі Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында көрмеге қойылған.

Қала ауданның бау бақша орталығы болып табылады. Қазіргі заманғы ғимараттардың арасында тарихи және сәулеттік көрнекті орындар бар. Аумағында жайлы пансионаттар орналасқан қаланың айналасы тамаша демалыс орындарын ұсынады. Қубада Әзербайжан өнер университетінің филиалы орналасқан. Сондай-ақ, жергілікті тарих мұражайы бар.

## Көрнекі орындары
Қаланың басты көрікті жері - 19 ғасырға жататын Жұма мешіті. 
Қала шекарасында 16 ғасырда салынған бекініс, Сакина ханым мешіті, 19 ғасырда салынған собор мешіті және Ардебиль мешіті бар. Қаланың көрікті жерлерінің арасында 19 ғасырда салынған қызықты тарихи экспонат — Гүмбезли моншасы ерекшеленеді.

Қубада сонымен қатар белгілі кеңес ақыны Владимир Маяковскийге, республиканың мемлекет қайраткері Бакихановқа және Ұлы Отан соғысы кезінде қаза тапқандарды еске алуға орнатылған Белгісіз сарбаз мемориалы бар. Жақын жерде Афурджин сарқырамасы, Худат теңізінің жағасы, Юсиф кесенесі және тау еврейлерінің қонысы орналасқан.
Қуба қазір Әзербайжандағы ең жақсы туристік аймақтардың бірі. Туризм мұнда жақсы дамыған және өсіп келеді. 

Қубадағы негізгі демалыс аймақтары:
*Дженнет Багы Куба,
*Лонг Форест,
*Терраса Куба,
*Bərpa SPA орталығы,
*Назлы Бұлақ шипажайы.

## Бауырлас қалалар
*  Эрзинь (Түркия)
*  Маалот-Таршиха (Израиль)
*  Қант (Қырғызстан)

## Галерея

Quba Özəl Türk Liseyi.jpg|Түрік лицейі
Ardebil Mosque Quba.jpg|Ардебил мешіті
Quba evləri (15).jpg|Қубадағы тарихи үй
Ruin of Gunbazli Hamman - Quba - Azerbaijan (17383695063).jpg|Ескі монша
Quba evləri (30).jpg|Ескі тарихи үй


## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2025

**[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты]] 2025** () — турнирдің 34-ші маусымы.
## Қорытынды
### Турнир кестесі

## Плей-офф
### Жартылай финал

### 2 раунд

### Финал

Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** (қысқаша **NIN**) — 1988 жылы АҚШ-тың Кливленд қаласында әнші, ән жазушы, мультиинструменталист және продюсер Трент Резнор құрған индустриалды рок тобы. Бастапқыда Резнор топтың жалғыз тұрақты мүшесі болса, 2016 жылы оның ұзақ уақыт бірге жұмыс істеген әріптесі, ағылшын музыканты Аттикус Росс ресми мүшеге айналды. Әдетте жаңа альбом жазылғаннан кейін Резнор концерттік турне үшін музыканттарды тартады; бұл концерттік құрам студиялық Nine Inch Nails құрамынан бөлек болады. Топ индустриалды рок, альтернативті рок және электрондық музыканы біріктіретін музыкалық эксперименттерімен танымал.
Nine Inch Nails топтың дебюттік альбомы Pretty Hate Machine (1989) арқылы танымал болды. 1994 жылы шыққан The Downward Spiral альбомы индустриалды рок жанрының классикасына айналды.

Nine Inch Nails бүкіл әлем бойынша 20 миллионнан астам альбом сатып, 13 рет Grammy сыйлығына ұсынылды, оның ішінде 1992 жылы "Wish" және 1996 жылы "Happiness in Slavery" әндері үшін жеңіске жетті.
2004 жылы Rolling Stone журналы «Барлық уақыттағы 100 үздік орындаушы» тізімінде Nine Inch Nails тобына 94-орын берді. 2020 жылы топ Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді.

## Құрамы
Топ тарихында жалғыз тұрақты мүшесі — Трент Резнор.

**Студиялық құрам:**
* Трент Резнор (1988 — қазіргі уақытқа дейін)
* Аттикус Росс (2016 — қазіргі уақытқа дейін)


Trent-Reznor 2009.jpg|**Трент Резнор**(негізгі вокал, синтезатор, фортепиано, гитара)
Robin Finck Victoria 2.jpg|**Робин Финк**(гитара, синтезатор, бэк-вокал)
Alessandro Cortini.jpg|**Алессандро Кортини**(синтезатор, драм-машина, бас-гитара, бэк-вокал)
Ilan Rubin, w Nine Inch Nails, Santa Barbara, 2009.jpg|**Илан Рубин**(барабаны, перкуссия, фортепиано)


## Дискография
### Студиялық альбомдар
* *[[Pretty Hate Machine]]* (1989)
* *[[The Downward Spiral]]* (1994)
* *[[The Fragile]]* (1999)
* *[[With Teeth]]* (2005)
* *[[Year Zero]]* (2007)
* *[[Ghosts I–IV]]* (2008)
* *[[The Slip]]* (2008)
* *[[Hesitation Marks]]* (2013)
* *[[Bad Witch]]* (2018)
* *[[Ghosts V: Together]]* (2020)
* *[[Ghosts VI: Locusts]]* (2020)

## Дереккөздер

Санат:АҚШ рок топтары
Санат:АҚШ индастриал топтары
Санат:АҚШ альтернативті рок топтары
Санат:Кливленд қаласының музыкалық топтары
Санат:Рок-н-ролл даңқ залына енген орындаушылар
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:Kerrang! Awards сыйлығының иегерлері
Санат:Universal Music Group орындаушылары
Санат:Interscope Records орындаушылары
Санат:Nothing Records орындаушылары
Санат:TVT Records орындаушылары
Санат:Columbia Records орындаушылары
Санат:1988 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Футболдан Қырғызстан чемпионаты 2025

**[[Футболдан Қырғызстан чемпионаты]] 2025** — турнирдің 33-ші жарысы. 10 команда чемпиондыққа таласты.

## Қорытынды

## Статистика
### Мергендер

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қырғызстан чемпионаты
Санат:2025 жылғы футбол
(80) Сапфо

**(80) Сапфо** — Негізгі белдеудегі астероид.

Оны 1864 жылы 2 мамырда ағылшын астрономы Норман Погсон Мадрас обсерваториясында ашты.

Ежелгі Грекиянің ақын әйелі Сапфоның құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Жыл альбомы үшін Грэмми сыйлығы

**Жыл альбомы үшін [[Грэмми]] сыйлығы** () — 1959 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Бұл сыйлық жыл ішіндегі ең үздік студиялық немесе концерттік альбомға беріледі және Грэмми сыйлығының төрт негізгі номинациясының ( — «Үлкен төрттік») бірі болып табылады.

Марапат альбомды орындаған әртіске, сондай-ақ продюсерлерге, дыбыс режиссерлеріне және мастеринг инженерлеріне беріледі. «Жыл альбомы» номинациясы музыка индустриясындағы ең жоғары жетістіктердің бірі саналады.

## Марапаттау ережелері
Жылдар бойы марапатқа ие болатын тұлғалардың тізімі бірнеше рет өзгерді:

* 1959–1965: Тек орындаушы.
* 1966–1998: Орындаушы және продюсер.
* 1999–2002: Орындаушы, продюсер және дыбыс жазу инженері немесе микшер.
* 2003–2017: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер.
* 2018–2020: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (альбомның жалпы ойнату уақытының кемінде 33%-ына қатысқандар ғана).
* 2021–2023: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (қатысу уақытына қарамастан).
* 2024–: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (альбомның жалпы ойнату уақытының кемінде 20%-ына қатысқандар ғана).

2019 жылы Номинанттар саны сегізге дейін, ал 2022 жылы онға дейін кеңейтілді. 2024 жылғы рәсімнен бастап номинанттар саны қайтадан сегізге дейін қысқартылды.

### Бірнеше рет жеңіске жеткен әртістер мен топтар
Сегіз орындаушы бұл марапатты бірнеше рет иеленген (негізгі орындаушы, дуэт немесе топ мүшесі ретінде; продюсер, микшер немесе инженер ретіндегі жеңістерді есептемегенде).

## Ескертпелер

## Тізім

### 1960-ші

### 1970-ші

### 1980-ші

### 1990-шы

### 2000-шы

### 2010-шы

### 2020-шы

## Дереккөздер

Санат:Грэмми сыйлығының санаттары
Санат:1959 жылы пайда болған марапаттар
(81) Терпсихора

**(81) Терпсихора** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1864 жылы 30 қыркүйекте Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың төртіншісі.

Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі (билеу өнерінің музасы) атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(83) Беатрис

**(83) Беатрис** — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид.

Оны 1865 жылы 26 сәуірде Аннибале де Гаспарис Неапольдегі Каподимонте обсерваториясында ашты. Бұл оның соңғы ашқан астероиды болды.

Данте Алигьери ғашық болған Беатриче Портинаридің құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(82) Алкмена

**(82) Алкмена** — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид.

Оны 1864 жылы 27 қарашада Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты.

Ежелгі  грек мифологиясындағы Гераклдың анасы атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(17062) Бардо

**(17062) Бардо** — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид.

Оны 1999 жылы 10 сәуірде Лоуэлл обсерваториясының Жерге жақын нысандарды іздеу жобасы аясында ашқан болатын. Бұл жоба 1998 және 2008 жылдары аралығында істеп, 20 мыңға жуық жаңа астероидтың ашылуына әкелді.

Осы астероид Франциянің атақты актриссасы Брижит Бардоның (1934–2025) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (17001—17100)
Санат:Астероидтар
(85) Ио

**(85) Ио** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1865 жылы 19 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Ежелгі грек мифологиясындағы Зевс сүйген арудың атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* Ио (серік) — Юпитер серіктерінің бірі
Санат:Астероидтар
(86) Семела

**(86) Семела** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1866 жылы 4 қаңтарда Фридрих Титьен Берлин обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы Дионистің анасы құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Қубатлы

**Қубатлы** () — Әзербайжандағы қала, Қубатлы ауданының әкімшілік орталығы.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қубатлы халқының саны 5 508 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Лашынның оңтүстігінде, Воротан өзенінің оң жағалауында, жалпақ жапырақты ормандардың арасында орналасқан.

## Тарихы
Қубатлы ауылы бір кездері Қарабақ хандығының құрамында болған. 1912 жылғы «Кавказ күнтізбесі» бойынша, Елизаветполь губернаторлығының Зангезур ауданындағы Қубатлы ауылында 672 адам, негізінен әзірбайжандар, «татарлар» деп аталған, өмір сүрген. Кеңес дәуірінде Қубатлы Әзербайжан КСР Қубатлы ауданының әкімшілік орталығы болды. 1962 жылы 23 маусымда қалалық үлгідегіі кент мәртебесін алды.
Ол 2020 жылдың 25 қазанында Әзірбайжанның бақылауына қайтарылды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада асфальт зауыты, құс өсіру фабрикасы, тас карьері, үш орта мектеп, екі кітапхана, қоғамдық орталық, кинотеатр және аудандық аурухана болды.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(97) Клото

**(97) Клото** — Негізгі белдеудегі металды астероид.

Оны 1868 жылы 17 ақпанда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың соңғысы.

Ежелгі грек мифологиясындағы мойралардың бірі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны
thumb|450px|center|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Иаков (Воронцов)

**Иеромонах Иаков** (зайырлы есімі — **Владимир Юрьевич Воронцов**; 20 ақпан 1986 жыл, Алматы) — қазақстандық филолог, православие священникі, Орыс православие шіркеуінің бұрынғы қызметкері.

## Өмірбаяны
Владимир Воронцов 1986 жылғы 20 ақпанда дүниеге келген.

Иаков бала кезімнен Алматыдағы шіркеулерге баратынмын, христиандық жайлы көп білетінмін деген. Жас кезінде Алматыдағы Никольск соборындағы жексенбілік мектепке баратын. Жергілікті священниктердің істерінен көңілі кетіп, діни семинарияда оқу, священник болу ұсыныстарынан бас тартты. Көп ұзамай, алайда, священниктікке барады, жеребе арқылы Иаков есімін алады.

Бір кезде Иаков Шымкент епархиясының клиригі архимандрит Филаретке (Московой) жүгінеді, кішкене уақыт махалласында тұрады. Филарет Иаковқа архимандрит Наумға барсын деді, Наум ол бірнеше талаптарға келмесе де Иаковқа рукоположение жасамақ болды.

Осылайша 1990 жылдары Иаков 7 жыл бойы Жамбыл облысының Меркі ауылында священник болды.

2023 жылғы сәуірде Иаков Ақтөбеде Евангелиені қазақ тілінде оқығаны үшін Интернетте белгілі болды.

2023 жылы Орыс православие шіркеуі оған қызмет етуге тыйым салды. Сол жылғы тамызда ол Ресейдің Украинаға басып кіруіне қарсы пост жасаған болатын. Желтоқсанда ол Орыс православие шіркеуінен тәуелсіз Қазақстан православие шіркеуін құрмақ болды. 21 желтоқсанда Қазақстан Дін істері комитеті бұған ешнәрсе кедергі бола алмайды деді. 27 желтоқсанда оған тамыздағы посты үшін алауыздық қоздырды деген айып тағылды да, қылмыстық іс басталды. Қазақстан психология-филология мамандары постқа зер салды, Иаковтың психикасы сау деді, алайда сот ісі өзгеріссіз тұра берді.

2024 жылғы 15 шілдеде Иаков атағынан айырылды. Сол жылғы 10 желтоқсанда Иаковқа қарсы «Әлеуметтiк, ұлттық, рулық, нәсiлдiк, тектік-топтық немесе дiни алауыздықты қоздырды» айыбымен қылмыстық іс жарияланды. Полиция Иаковты Facebook-тағы пост себібінен тергеген еді. Көп ұзамай ол Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдау жасап, көмек сұрады. 2025 жылғы сәуірде сот ісі «қылмыс құрамының жеткіліксіз болғанынан» толығымен тоқтады.

2025 жылғы шілдеде Иаков Константинополь патриархатының Қазақстандағы өкілдігі құрылсын деді. Тамызда ол Ыстанбұлдағы Константинополь патриархатына Мәскеу патриархтығынан тәуелсіз епархия құру жайлы ресми хатын жібермек болды. Бұған дейін хатқа бірнеше алматылықтар қол қойған болатын.

## Ұстанымы
Иаков Ресей саясатын, Ресейдің Украинаға басып кіргенін, Орыс православие шіркеуінің басшылығын сынайды. Ол, оған қоса, Қазақстанның ҰҚШҰ мен ЕЭАО ұйымдарынан шыққанын қалады.

## Өз өмірі
Иаков Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін қазақ тілін толыққанды үйренбек болды, алайда қазақ музыкасын, әндерін үнемі ұнататынын, қазақтілділермен жас кезінен бері достасып жүргенін айтты. Азаттық радиосына сұхбатына ол «Қазақ тілі — Қазақстанның болашағы» деді.

Орыс православие шіркеуінде қызмет етуге тыйымынан бері Иаков жексенбілерін Алматыдағы украин рим-католик шіркеуінде өткізіп жүр.

Иаков — Қазақстандағы шіркеу тарихы жайлы бірнеше кітап авторы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан діни қайраткерлері
Санат:Меркі ауданы тұлғалары
Санат:Алматы тұлғалары
(91) Эгина

**(91) Эгина** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1866 жылы 4 қарашада Эдуар Стефан Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі.

Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
* (89) Юлия
Санат:Астероидтар
Бобожан Ғафурұлы Ғафуров

**Бабажан Ғафурұлы Ғафуров** (, Хожант уезі, Ресей империясы – 12 шілде 1977 жыл, Душанбе, КСРО) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері, тарихшы-шығыстанушы, Тәжікстан Коммунистік партиясы ОК Бірінші хатшысы (1946–1956), КСРО ҒА Шығыстану институтының директоры (1956–1977), тарих ғылымдарының докторы (1949), Тәжік КСР ҒА академигі (1951), КСРО ҒА академигі (1968), Тәжікстан батыры (1997).

## Өмірбаяны
Рәзия Азат есімді ақынның ұлы болған Ғафуров Ресей империясының Хожант уезіндегі Исфисор ауылында туған.

«Исмаилия тарихы» жайлы диссертациясы арқылы Ғафуров 1941 жылы КСРО Ғылым Академиясының Тарих институтында тарих ғылымдарының докторы атанды. Оның «Тәжіктер» () кітабы Тәжікстанда қазірдің өзінде де аса ықпалды. Өзбек ұлтшылдары айтатын «тәжіктер — тілін ұмытқан өзбектер ғана» түсініктің орнына Ғафуров кітабында өзбектер — түркіленген тәжіктер деген тұжырым жасайды.

Ғафуров Тәжікстан Коммунистік партиясының 1944 жылдан 1946 жылға дейін екінші, 1946 жылғы тамыздан 1956 жылғы 24 мамырға дейін бірінші хатшысы болды. 1956 жылдан өмірінің соңына дейін Ғафуров КСРО ҒА Шығыстану институтының директоры, әрі «Азия мен Африка журналының» редакторы болды.

Тәжікстанның Соғды облысындағы Ғафуров елді мекені мен Ғафуров ауданы Ғафуров құрметіне аталған болатын.

## Марапаттары және атақтары
* Тәжікстан батыры (1997, өлгеннен кейін берілді)
* 6 Ленин ордені (соның ішінде 3 қаңтар 1944; 29 желтоқсан 1946; 21 ақпан 1948; 23 қазан 1954 күндері)
* Қазан төңкерісі ордені
* Еңбек Қызыл Туы ордені.
* медальдар.

## Галерея

Stamp of Tajikistan - 1998 - Colnect 290896 - Portrait of Bobojon Ghafurov.jpeg|1998 жылғы Тәжікстан пошта маркасындағы Ғафуров бейнесі
Тоҷикон, китоби Бобоҷон Ғафуров.jpg|Ғафуровтың «Тәжіктер» () кітабы
Бободжан Гафуров.JPG|Хожанттағы Ғафуров мүсіні
Могила Гафурова.jpg|Ғафуровтың Лучоб паркіндегі қабірі
Музей академика Б. Гафурова (зал 1).jpg|Ғафуровтағы Академик Б. Ғафуров музейі
Экскурсия дар музей, соли 2013.JPG|Академик Б. Ғафуров музейіндегі экскурсия


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Ресей Ғылым академиясының Азия мұражайы сайтындағы Бобожан Ғафуров 
*ЦентрАзия сайтындағы Бобожан Ғафуров 
*Ираника энциклопедиясы сайтындағы Бобожан Ғафуров 

Санат:Лучоб зиратында (Душанбе) жерленгендер
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:КСРО Ғылым Академиясының академиктері
Санат:Тәжікстан компартиясы ОК бірінші хатшылары
Санат:КСРО шығыстанушылары
Санат:КСРО тарихшылары
Санат:КСРО журналистері
Санат:Тәжік КСР ҒА академиктері
Санат:Одақ Кеңесі 2-шақырылымының депутаттары
Санат:Одақ Кеңесі 3-шақырылымының депутаттары
Санат:Одақ Кеңесі 4-шақырылымының депутаттары
Санат:Грузин КСР округтерінен Одақ Кеңесі депутаттары
Санат:Ұлттар Кеңесі 5-шақырылымының депутаттары
Санат:Ұлттар Кеңесі 7-шақырылымының депутаттары
Санат:Грузин КСР округтерінен Ұлттар Кеңесі депутаттары
Санат:Тәжікстан компартиясы ОК екінші хатшылары
Санат:Тәжікстан К(б)П Сталинабад облыстық комитеті бірінші хатшылары
Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары
Санат:КОКП XX съезінің делегаттары
Санат:Тәжікстан банкноттарында бейнеленген тұлғалар
Қусар

**Қусар** () — Әзербайжанның солтүстігіндегі қала, Қусар ауданының әкімшілік орталығы.
2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қусар халқының саны 18 534 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Шығысында Хачмаз қаласымен және оңтүстігінде Қуба ауданымен шектеседі. Үлкен Кавказдың етегінде, Гусарчай өзенінде, Худаттан оңтүстік-батысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Ел астанасы Бакуден қашықтығы 180 км.

## Тарихы
Қусар — ежелгі қоныс. Орыс тарихнамасында ол Кусар деп аталады. Бір нұсқа бойынша, бұл атау «таулы» дегенді білдіреді. Қусар Баку хандығының құрамына кірді, ал 1806 жылы оны патшалық Ресей қосып алды. Географиялық орналасуына байланысты Қусарда әртүрлі этникалық топтар: әзірбайжандар, орыстар, лезгиндер, парсылар және тіпті еврейлер мекендеді.

1820 жылдары Кавказ аймағында бүліктер болып, Қусар әскери қоныстардың біріне айналды. Қалада Кавказдың жеке корпусының бірнеше бөлімшелерінің штаб-пәтері орналасқан. Уақыт өте келе қоныста Шиван жаяу әскер полкі орналасты. 1877 жылы Кусар бекінісі көтерілісшіл Дағыстан таулы тұрғындарының қоршауына сәтті төтеп берді.

Қусар кейіннен Каспий аймағының Куба ауданына, содан кейін Дербент және Баку (1860 жылдан бастап) губернияларына қосылды. 1930 жылы Гиль ауданының орталығы болды. Сегіз жылдан кейін аудан орталығы қалаға айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қусар экономикасы ішінара ауыл шаруашылығына, ішінара туризмге бағытталған және кейбір өнеркәсіп салалары бар. Қалада консервілер, сүт және асфальт шығаратын зауыттар бар.
Қалада өлкетану мұражайы, Нариман Нариманов атындағы қалалық саябақ және заманауи спорттық Олимпиада кешені бар.

## Туризм
Қусар — тау туристері, жартасқа өрмелеушілер және спелеологтар үшін танымал орын. Қалада альпинизм клубы бар.
Қыста шаңғы трассалары мен шаңғы мектебі, ал жазда велосипед жолдары, атпен серуендеу, жаяу серуендеу және басқа да белсенді іс-шаралар бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(92) Ундина

**(92) Ундина** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1867 жылы 7 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты.

Фридрих де ля Мотт Фуке жазған *[[Ундина (хикаят)|Ундина]]* хикаятындағы бас кейіпкердің атымен аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(93) Минерва

**(93) Минерва** — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид.

Оны 1867 жылы 24 тамызда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты.

Көнеримдік Минерва құдайының құрметіне орай аталды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

## Серіктері
2009 жылдың 16 тамызында Кек обсерваториясының ғалымдары осы астероидтың екі серігін ашты. Өлшемдері 5 шақырымға жуығы негізгі денеден 625 шақырым қашықтықта болса, 3 шақырымнан аспайтын екінші серігі одан 375 шақырым қашықтықта айналады.

2013 жылы оларға сәйкесінше Эгида және Горгонейон деген атаулар берілді. Бұл мифологиялық Минерваның қаруларының аттарына саяды.
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
(29) Амфитрита

**(29) Амфитрита** — Негізгі белдеудегі ең ірі астероидтардың бірі.

Оны 1854 жылы 1 наурызда Альберт Март Лондондағы Бишоп обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды.

Ежелгі грек мифологиясындағы Посейдонның жұбайы құрметіне орай аталды. Осы атауды обсерватория иесі Джордж Бишоп ұсынды.

thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны

Астероид пішіні сфераға өте жақын. Орбитасы да төмен қиғаштығымен және азғана эксцентриситетімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1—100)
Санат:Астероидтар
Карл Вильгельм Райнмут

**Карл Вильгельм Райнмут** (4.04.1892 — 6.05.1979, Гейдельберг) — неміс астрономы.

1912 және 1957 жылдары аралығында Гейдельберг-Кёнигштуль обсерваториясында жұмыс істеген. Осы уақытта ол жалпы 395 астероидты және 2 кометаны ашты.

Оның құрметіне орай (1111) Райнмутия Негізгі белдеу астероиды аталды.

## Ашқан кометалары
* 30P/Райнмут — 1928 жылдың 22 ақпанында
* 44P/Райнмут — 1947 жылдың 10 қыркүйегінде

## Кейбір ашқан астероидтары
* (796) Сарита — оның алғашқы ашқан астероиды, 1914 жылдың 15 қазанында
* (911) Агамемнон — ең ірі троян астероидтарының бірі, 1919 жылдың 19 наурызында
* (954) Ли және (955) Альстеда — Лина Альстеда Райнмут есімді жарының құрметіне орай атады, 1921 жылы ашты
* (956) Элиза — өз шешесінің құрметіне орай атады
* (1297) Кадея — бауырының құдалары құрметіне орай атады
* (1862) Аполлон — Жерге жақындайтын астероидтардың ең ірі тобындағы алғашқы анықталғаны
* (5535) Аннафранк — 2002 жылы Stardust ғарыш кемесі жанынан өткен астероид
* (69230) Гермес — 1937 жылы ашылған, бірақ ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткен астероид ретінде болып, тек 2003 жылы өз нөмірін иемденген қайта ашылған астероид
* (2391) Томита — 1957 жылы ашқан соңғы астероиды

## Дереккөздер

Санат:Германия астрономдары
Санат:Астероидтарды ашушылар
Санат:Кометаларды ашушылар
Лучоб (парк)

[нобай|оңға|Лучоб паркіндегі [Мұхаммед Сайфитдинұлы Әсімов|Мұхаммед Әсімов қабірі]]

**Лучоб паркі** () — Тәжікстандағы парк. Аттас төбе (теңіз деңгейінен 60 метр жоғары) маңында, Душанбе қаласының солтүстік-батыс бөлігінде (Сино ауданында) орналасқан.

## Сипаттамасы
Лучоб паркі да, төбесі де Лючоб пен Варзоб өзендерінің иреңінде орналасқан. Оның солтүстік бөлігі Лучоб елді мекені мен Дене шынықтыру институты ғимараттар кешенінен, оңтүстік бөлігі аттас парк пен Тәжікстан мәдени мен ғылым тұлғаларына арналған ескерткіш алаңынан, батыс бөлігі өзендер иреңі мен Тәжік ұлттық университеті ғимараттынан құралған. Парктің аумағы абаттанған, жолы, ішілетін субұрқақтары бар. Жалпы ауданы — 10 гектар.

## Тарихы
Лучоб паркінің құрылысы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі заманда басталды. 1980 жылы оңтүстік бөлігінде Мырза Тұрсынзаде кесенесі құрылды (авторлары — архитектор  пен мүсінші Д. Рябичев).

## Ескерткіш комплексі
Парктің батыс жағында, Мырза Тұрсынзаде кесенесі маңындағы көгалдандырылған жерде «Лучоб зираты» делінетін ескерткіштер алаңы бар. Ол жерде Тәжікстан мәдениеті және ғылымының түрлі қайраткерлері жерленген: әдебиетшілер Лоик Шерәлі, Джалол Икроми, Фазлиддин Мұхаммедиев, ғалымдар Рауф Баратов, Мұхаммеджан Шакури, әртістер Мәлика Сәбирова, Туфа Фазылова, Асли Бурханов, Ғафар Валамат-Заде, басқалар.

2017 жылғы қазанда Тәжікстанның бұрынғы билеушілері Джабар Расулов пен Бобожан Ғафуров, халық ақыны Боки Рохимзода, академик Мұхаммед Әсімов, ғалымдар Камола Айни, Мұқаддим Ашрафи қабірлері Лучоб паркіне жылжытылды. Олар реконструкцияда болған С. Айни атындағы Мәдениет және демалыс паркінен жылжытылған болатын.

## Дереккөздер

Санат:Душанбе бақтары мен парктері
Санат:Душанбе зираттары
Исфисор

**Исфисор** () — Тәжікстандағы Соғды облысының Ғафуров ауданындағы ірі ауыл, аттас жамағат (джамоат) орталығы.

1936 жылы Исфисордың бірнеше бөлігі Ғафуров аудандық орталығына айналды.

Халқы — 39 590 адам (2015), көбіне өзбектер.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Ғафуров ауданы елді мекендері
Чарлз Тайсон Йеркс

**Чарлз Тайсон Йеркс** (25.06.1837 — 29.12.1905) — америкалық қаржыгер, Чикаго мен Лондонның қоғамдық көлік жүйелерін дамытуға үлкен үлес қосқан.

Ірі кәсіпкерлікпен айналысуда зор табыстарға жетіп, сонымен қатар заңсыз әрекеттері үшін бірнеше рет сотталып, түрмеге түскен болатын.

Оның өмірі Теодор Драйзердің *[[Қаржыгер (роман)|Қаржыгер]]* романына және соны жалғастырған тағы екі кітапқа негіз болған (қ. *[[Құштарлық трилогиясы]]*).

1890-шы жылдары ол Чикаго университетіне демеушілік көрсетіп, $500 мыңға жаңа обсерватория салдырады. Кейін обсерватория оның атымен аталып кетеді.

1900-шы жылдары ол Лондон метрополитенінің жаңа бағыттарын салдыруға бел буады. Алайда олардың ашылуына дейін бір-екі жыл жетпей, ол қайтыс болады.

1935 жылы Айдың көрінетін жағындағы бір кратерге оның есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ кәсіпкерлері