Үржар (ауыл)

**Үржар** — Абай облысы Үржар ауданы және Үржар ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Семей қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 388 км-дей жерде, Тарбағатай тауларының  батысында орналасқан.

## Халқы
### Демография динамикасы
Үржар ауылының тұрғындарының саны 1989 жылдан 2025 жылға дейін демография динамикасын көрсетілген

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1989 text:1989
  bar:1999 text:1999
  bar:2009 text:2009
  bar:2015 text:2015
  bar:2023 text:2023
  bar:2025 text:2025

PlotData=
  color:barra width:30 align:center
  bar:1989 from:0 till:11600
  bar:1999 from:0 till:13200
  bar:2009 from:0 till:14300
  bar:2015 from:0 till:15400
  bar:2023 from:0 till:16800
  bar:2025 from:0 till:17181

PlotData=
  bar:1989 at:11600 fontsize:S text:11600 shift:(0,5)
  bar:1999 at:13200 fontsize:S text:13200 shift:(0,5)
  bar:2009 at:14300 fontsize:S text:14300 shift:(0,5)
  bar:2015 at:15400 fontsize:S text:15400 shift:(0,5)
  bar:2023 at:16800 fontsize:S text:16800 shift:(0,5)
  bar:2025 at:17181 fontsize:S text:17181 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(220,20)
  text:Үржар ауылы тұрғындарының динамикасы (1989–2025)

## Тарихы
1857 жылы 25 наурызда Александр II патша бекіткен *“Батыс Сібірдің Жетісу және Іле өлкелерінде орыс тұрғындарын көбейту туралы”* Сібір комитетінің ережесіне сәйкес алғаш станица ретінде құрылған. Ол соның алдында ғана құрылған Семей облысының оңтүстік-шығыс бөлігін игеру мақсатында салынды. Үржар станицасы патша үкіметінің қазақ жерін жаппай басып алуды көздеген отарлау саясатын жүзеге асырып, әскери, саяси және экономикалық тұрғыда бекініп алу бағытын мықтап ұстанды. Ол Ресей отарлау жүйесінің маңызды әскери бекінісі әрі әкімшілік-аумақтық орталығы болды. Сібір шептік әскерінің Семейде орналасқан 4-казак бригадасына қарасты 8-Сібір казак полкінің құрамына кірді. 
Үржар станицасы арқылы Орталық Азия мен Сібірге маңызды керуен жолдары өтті. 1867 - 1879 жылдары Үржар станицасында Қытайдың сауда өкілдігі болып, 1905 - 1915 жылдары қоныстандыру басқармасы орналасты. 
Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Үржар станицасы осы аймақта құрылған аудан орталығына айналды.
## Ауа райы
Үржар — шұғыл континенттік климаттық белдеуде орналасқан. Қысы ұзақ, суық әрі құрғақ, ал жазы – ыстық әрі қапырық. Қаңтардағы орташа температура −15 °C шамасында болса, шілдедегі орташа температура +22 °C шамасында. Жауын-шашын негізінен көктем мен күз мезгілдерінде түседі, жылдық орташа мөлшері 450 мм-ге жуық.




## Көлік және инфрақұрылым
Үржар ауылында қоғамдық көлік маршруттары жұмыс істейді. Ауылішілік және ауданаралық бағыттарда шағын автобустар жүреді. 2023 жылғы мәлімет бойынша жол ақысы – 100–200 теңге аралығында.

Ауылда кішігірім автобекет бар. Онда Үржар – Семей, Үржар – Өскемен, Үржар – Алматы бағыттарындағы рейстер қатынайды.

Үржарда Үржар әуежайы орналасқан. Маусымдық түрде Алматы қаласына әуе рейстері орындалады. Әуежай шағын ұшақтарды қабылдауға арналған. Әуе қатынасын негізінен **[[SCAT]] Airlines** және **[[Qazaq Air]]** орындайды.

## Мәдениеті
Үржарда мәдениет үйі, аудандық кітапхана, балалар шығармашылық орталығы мен өнер мектебі жұмыс істейді. Ауылда әртүрлі мерекелер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.

* Аудандық мәдениет үйінде концерттер, спектакльдер және жастарға арналған шаралар ұйымдастырылады.
* Ауылда **Үржар тарихи-өлкетану мұражайы** бар, онда өңірдің тарихы мен тұрмысын таныстыратын экспонаттар жинақталған.

## Көрнекті орындар
* Қабанбай батыр кесенесі — Үржар ауданы аумағында орналасқан тарихи нысан.
* Аудандық мәдениет үйі
* Аудандық мешіт
* Жастар саябағы
* Орталық алаң мен ескерткіштер

## Спорт
Үржар ауылында бірнеше спорт нысандары бар:
* Аудандық стадион
* Жасөспірімдер спорт мектебі (еркін күрес, футбол, жеңіл атлетика бағыттары)
* Жазда — ашық алаңдарда футбол, қыста — хоккей

## Әкімшілік бөлінуі
Үржар — Үржар ауданының әкімшілік орталығы. Ауылда аудан әкімдігі, білім беру, денсаулық сақтау және құқық қорғау мекемелері орналасқан.

## Су қоры
Үржар ауылы Үржар өзенінің бойында орналасқан. Ауылдың негізгі су көзі — осы өзен мен жерасты су көздері. Ауыз су жүйесі мен ауыл шаруашылығы үшін су тарту жұмыстары жолға қойылған.

## Ауылдан шыққан танымал тұлғалар
* Алмат Кебіспаев — еркін күрес шебері, әлем және Азия чемпионаттарының жүлдегері.
* Диас Кенешев — биатлоншы, Азия ойындарының чемпионы.
* Ляззат Танысбай — журналист, «Qazaqstan» телеарнасының басшысы.
* Оксана Яцкая — шаңғы спорты бойынша халықаралық дәрежедегі спортшы.

## Тағы қараңыз
* Үржар ауданы
* Үржар әуежайы
* Шығыс Қазақстан облысы

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы
Санат:Шығыс Қазақстан облысының елді мекендері