open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пилюля

thumb|right|200px|Пилюлялардың түрі
**Пилюля** ( — *домалақ, шар тәрізді*) — дәрінің домалақтанған түрі. Фармокологиялық комитетінің қарарына сәйкес салмағы 0,1—0,5 г, диаметрі 3— 8 мм-ден аспауы керек. Фармокологияда таблетка шыққанға дейін Пилюля кең қолданылып келді. Пилюляның басқа дәрілерден ерекшелігі — кейбір дәрілердің ішуге жағымсыз иісі мен дәмін білдірмейді. Өз салмағындай таблеткаға қарағанда ішуге ыңғайлы, оңай жұтылады. Пилюля дәрілік заттарға су, спирт, глицерин, қант, бал, ұн, алюминий тотығы т. б. қосу арқылы жасалады. Бұл аталған заттардың қайсысын қосу дайындалатын Пилюля түріне және қолданылуына байланысты. Пилюля арнайы ыдыстарда (картон, шыны, пластмасса) құрғақ жерде сақталады.

## Дереккөздер

Санат:Фармацевтика
Пилястра

thumb|right|200px|
thumb|left|200px|
thumb|right|200px|

**Пилястр**, **пилястр** ( — *бағана тізбегі, тіреу*) — ордерлік бағаналарға ұқсас етіп үй қабырғасына немесе тіреуге жасалатын шығыңқы бедер. Оның ордерлік бағанадан айырмашылығы энтазисі болмайды. Ол архитектуралы ордерлерде кеңінен қолданылды. Пилястр кей жағдайда үй қабырғасын бөліп тұратын әсемдік элементі қызметін атқарса, конструкциялық жағынан қабырға беріктігін арттыра түседі

## Дереккөздер

Санат:Сәулет элементтері
Степан Степанович Пименов

**Степан Степанович Пименов** (1784, Санкт-Петербург,— 3. 4. 1833) — орыс мүсіншісі. 1795—1803 ж. Санкт-Петербург Көркемсурет академиясында (М. И. Козловский мен И. П. Прокофъевтен) оқыды; 1809—30 ж. сонда сабақ берді (1814 жылдан профессор). 1809—30 ж. императорлық фарфор зауыдының мүсін бөлімін басқарды; Пименовтың үлгісі бойынша ваза, ыдыс-аяқ және мүсіншелер жасалған. Пименовтың Санкт-Петербургтегі бірқатар озық архит. құрылыстарға жасаған мүсіндік әсемдеулері (В. И. Демут-Малиновскиймен бірге) орыс классицизміндегі монументті-сән мүсін өнерінің айшықты туындыларына жатады (мыс., Бас штабтың аркаларындағы топтамалар, 1827—28; қазіргі Ленинградтың академиялың драма театры аттикасындағы Аполлон арбасы, 1831—32; екеуі де мыстан құйылған). Композиция нақтылығы, архитектурамен етене тоғыстық — Пименов өнеріне тән қасиет. 
thumb|left|200px|Ленинградтағы институттың қас бетіндегі топтама

## Дереккөздер

Санат:Ресей мүсіншілері
Николай Корнильевич Пимоненко

thumb|right|200px|«Беседа» атты туындысы
**Николай Корнильевич Пимоненко** (; 1862, Киев — 1912, Украина) украин кескіндемешісі. Передвижниктер серіктігінің мүшесі(1899). 1882—84 ж. Петербург Көркемсурет академиясында (В. Д. Орловскийден) оқыды. 1884—1900 ж. Киев сурет мектебінде сабақ берді. «Нөсер алдында» (1906, Киев, Украин өнері музейі), «Фанатизм құрбаны» (1899,Харьков көркемсурет музейі) атты картиналардың авторы. Украин халқының еңбегі мен тұрмысы суретші шығармаларының негізгі арқауы болды.

thumb|left|200px|«Цветочница» атты туындысы

## Дереккөздер

Санат:Украина суретшілері
Пинд

**Пиндос** — Балқан түбегінің батысындағы тау жоталары. Меридиан бағытында оңтүстікке қарай Албанияның территориясын түгел және Солтүстік Грекияның бат. бөлігін қамтып, Пелопоннес түбегімен Крит аралына ұласады. Ұзындығы *200 км*. Ең биік шыңы Змоликас тауы 2637 м (Грекияда). Пиндос барлық жерде теңіз жағалауларына бірден құлама жартас жасап бітеді. Тау жоталары түгелдей әк тас, аңғарлары флиштен түзілген. Жоталардың биік учаскелері күрделілігімен және карст формаларының кең таралуымен көзге түседі. Пиндос *Ахелоос, Вьоса, Альякмон және Пиньос* терең аңғарларымен бөлінген бірнеше жоталардан тұрады. Климаты негізінен жерортатеңіздік. Жауын-шашын мөлшері шығыстан батысқа қарай (*800—1500 мм*) артады. Беткейлеріндегі латеритті қызыл топырақта субтропиктік бұталар өседі, цитрус жемістері, алма, алмұрт, өрік, жүзім егіледі. Бұдан жоғарырақ жағын жалпақ жапырақты (емен, жөке) және қылқан жапырақты орман жапқан. Бұғы, қоңыр аю, грек тасбақасы т. б. мекендейді.

## Дереккөздер

Санат:Еуропа таулары
Михаил Сергеевич Пономарев

**Михаил Сергеевич Пономарев** 1920 жылы желтоқсанның 15-де Ақмола облысы Вишнев ауданы Алексеев ауылында туған.

Ауылда оқып, кейінде Қарағандыға келіп, шахтаға түседі. 1940 жылы ол Қызыл Армия қатарында қызмет етті. 1942 жылы әскери ұшқыштар мектебін тәмамдады. 1943 жылдың наурызынан бастап жас ұшқыш Отан соғысы майдандарындағы ұрыстарға қатысты.

1944 жылдан 1947 жылға дейін Михаил Сергеевич Пономарев Польша әскері, кейін Кеңес Әуе Қарулы Күштері құрамында болды. Өзіне тапсырылған қызметті жанқиярлықпен орындағаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы 1951 жылғы қарашаның 13-де капитан, әскери ұшқыш М.С. Пономаревке Кеңес Одағының Батыры атағын беру жөнінде Жарлық шығарды. Ол Ленин, екі Қызыл Ту, I дәрежелі Отан соғысы және шет ел ордендерімен марапатталған.

1968 жылы подполковник Михаил Сергеевич Пономарев демалысқа шықты.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://airaces.narod.ru/korea/ponomar.htm

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Қазақстан ұшқыштары
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Диего Коста

**Диего да Силва Коста** (порт. Diego da Silva Costa; 1988 жылы 7 қазанда Лагарту қаласында Бразилияда туылды) — испаниялық және бразилиялық  футболшы, шабуылшы.

## Мансабы
Диего футболды Сан-Паулу штатында ойнай бастады. 2006 жылы ақпанда «Брага» атты португалиялық клубпен алғаш контракқа қол қойды, бірақ резервтік команда үшін ғана өнер көрсетті. 2006 жылы жазда арендамен «Пенафиелге» көшіп кетті. 2006 жылы желтоқсанда «Атлетико Мадридке» €1,5 млн көшіп кетті. Бірақ қайтадан арендаға «Брагаға» кетті. Келесі маусымдарда «Сельте» мен «Альбасетеге» аренда бойынша көшіп кетті.

2009 жылы 8 шілдеде «Реал Вальядолид» Костаны сатып алды. Бірақ келесі маусымда қайтадан «Атлетикоға» келді. 2011 жылы шілденің аяғында тізенің жарақатын алып, жарты маусымды жіберіп алды.

2014 жылы 1 шілдеде «Челси» «Атлетико Мадридтен» Костаны 38 млн. евроға сатып алды.

2018 жылдың басында "Атлетикоға" қайта оралды.

## Жетістіктері

### Командалық
«**Атлетико Мадрид**»

* Испания чемпионы: 2013/14
* Испания кубогы: 2013
* УЕФА Еуропа Лигасы (**2**): 2011/12, 2017/18
* УЕФА Суперкубогы (**3**): 2010, 2012, 2018

«**Челси**»

* Англия чемпионы (**2**): 2014/15, 2016/17
* Лига кубогы: 2015

### Жеке

* Англия чемпионатының үздігі (2): тамыз 2014, қараша 2016

## Сыртқы сілтемелер
* soccerbase.com сайтында профилі
* Челсидің ресми сайтында профилі

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Сельта ФК ойыншылары
Санат:Альбасете ФК ойыншылары
Санат:Брага ФК ойыншылары
Санат:Райо Вальекано ФК ойыншылары
Санат:Реал Вальядолид ФК ойыншылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Орхан Памук

**Орхан Памук** 1952 жылы Ыстамбұлда арғы тегі черкестерден шыққан бай отбасында дүниеге келген түрік жазушысы.

Әкесі білікті инженер болған.

Памук американ колледжінде дәріс алған, кейін ата-анасының бағыттауымен Ыстамбулдағы техникалық университетте оқыған(әке-шешесі оның инженер-құрлысшы болғанын қалаған), бірақ ол үш жылдан кейін кәсіби жазушы болу үшін бұл оқу орнын тастап кетті.

Орхан Памук 1977 жылы Ыстамбул университетінің журналистика институтын тәмамдайды. 1985-1988 жылдар аралығында ол АҚШ-та тұрып, Колумбия университетінде (Нью-Йорк) еңбек еткен, бірақ кейін тағы да Нью-Йоркке эмигратцияға кетеді.
Памук бірнеше ұлттық және халықаралықтардың иегері, оның ішінде 2006 жылы Нобель сыйлығының лауреты аталған.
Бұл күнде Гоа аралында үнділік әйел жазушысы Киран Десаимен тұрып жатыр. Қаламы қолынан түскен жоқ.

Жазушы шығармашылығының негізгі тақырыптары – *Шығыс пен Батыс, ислам мен христандық, дәстүрлік пен осы заман арасындағы қақтығыс пен қарама-қарсы тұрушылық* болып табылады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* http://www.orhanpamuk.net/

Санат:Түркия жазушылары
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері
Аустралия ұлттық университеті

**Аустралия ұлттық университеті** () -  мемлекеттік университет.

1946 жылы құрылған *Аустралия Ұлттық университетінің* кампусы ел астанасы Канберрадан 5 минуттық жерде орналасқан. АҰУ бакалавр және магистратура дәрежелерінде 60 астам мамандықтар бойынша білім береді. Бұл жоғарғы оқу орнында оқу құны бакалавр дәрежесінде гуманитарлық мамандықтарға *$22,464* құраса, бизнес, инженерлік, ғылым салаларындағы мамандықтарға *$26,016* құрайды. Ал магистр мен докторантура оқу құны $24,768-$28,656 арасында болады.
## Кампус
*Университеттің басты ғимараттары:*
*Брюс залы
*Урсул залы
*Феннер залы
*Бургмэн коледжі
*Джон ХХIII коледжі
*Тоад залы
*Түлектер уйі
### Университетті бітірген белгілі адамдар
* Кевин Радд
Нобель сыйлығының лауреаттары:
* Хоуард Флори
* Джон Экклес
* Рон Цинкернагель
*Ғалымдар:*
* Меннинг Кларк (тарих)
* Барт Бок (астрономия)
* Хана Ньюмэн (математика)
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.anu.edu.au/
* https://go8.edu.au/

Санат:1947 жылы құрылған оқу орындары
Санат:Аустралия университеттері
Санат:Аустралия ұлттық университеті
Комодо кеселі

**Комодо кеселі** () -  кесірткелер отряд тармағына жататын ең ірі бауырымен жорғалауыш. 

## Таралуы
Комодо кеселі Комодо, Ринка, Флорес, Жили Мотанг, Жили Дасами аралдарын және Орталық Индонезияны мекен етеді. 

## Биологиялық сипаттамасы
Комодо кеселі - әлемдегі ірі кесіртке. Ұзындығы 2 3 метр, салмағы 70 келіге дейін жетеді. Құйрығының ұзындығы денесінің ұзындығының жартысындай болады.
Комодо келесінің ерекше ірі болуы оның ас қорыту жүйесінің баяу жұмыс істеуге және Комодо аралында одан ірі етқоректі жануардың жоқтығына байланысты болуы мүмкін. Ірі дене тұрқына байланысты бұл кесірткелер өздері мекен ететін экожүйеде басшылық танытады. Өлекселерді жеумен қатар, аңдып жүріп түрлі омыртқалыларды, құстарды және сүтқоректілерді де аулайды. Мамыр мен тамыз айларында шағылысып, қыркүйек айында жұмыртқа салады. Жиырма шақты жиырма шақты жұмыртқаны 7 8 ай басып, құрт құмырсқа көбейген кезде, яғни сәуір айында балапандары жұмыртқаны жарып шығарады. 

Комодо келесінің тіршілік ететін ортасы аса жайлы емес. Комодо келесі жеке дара жүретін жануар. Қоректенетін кезде және шағылысу маусымында ғана берілетін. Аталық келестер екі шақырымдай аумақты иемденіп, бөгделерін ол жерге жолатпай, қорғаштайды.

Санат:Кеселдер
Санат:Қауіптен тыс түрлер
Ируканджи медузасы

**Ируканджи медузасы** ( , Carukia shinju, Malo kingi, Alatina mordens, Alatina moseri т.б.) - омытқасыз жануарлардың  ішекқуыстыларға жататын су жәндігі. Өз атауын Ируканджи аустралиялық тайпасының атымен алған.

## Таралуы
Ируканджи медузасы кезінде Тынық мұхитының Аустралиялық аймағында тіршілік еткен. Бірақ жаһандық жылынуға байланысты қазір дүниежүзіндегі мұхиттардың көптеген бөліктеріне тарап кетті. 

## Биологиялық сипаттамасы
Ересек дарасының дене тұрқы  12 мм х 25 мм шамасындай. 4 ұзын жеңішке түссіз ұзындығы 1 м-ге дейін жететін щупальцелері болады. Олардың үстінде улы бездер бар. Ируканджилердің тіршілігі мен уы әлі толық зерттелмеген, адамдар олар туралы аз біледі. Ируканджидің денесі өте нәзік. Сондықтан оны аквариумды асырауға болмайды. Медузалар бір орнынан қозғалмай суда бірқалыпты қалықтап тұрады. Сырттай нәзік те талдырмаш болып көрінбеген, Ируканджи медузалар қауіпті жыртқыштар.

Ируканджи медузасы шаққанда ируканджи синдромы деп аталатын бірнеше ауру түрлері белгі береді. Кей жағдайда соңы өлімге апарады. Академик Гюго Флекер оны1962 жылы ируканджи деген австралиялық тайпаның құрметіне атады. Ируканджи ересегінің дене тұрқы тігінен 12мм, ұзынынан 25мм, пішіні кішігірім ақ қоңырауға ұқсайды. Бірнеше мм ден бір метрге дейін өсетін төрт жіңішке қармалауышы болады. Қармалауыштар күйдіргіш жасушалардан тұрады. 

Санат:Ішекқуыстылар
IMac

**iMac** — 1998 жылы Apple корпорациясының қолдауымен шығарылған моноблокты дербес компьютерлердің топтамасы. Apple корпорациясының бұл сериясы үлкен сұранысқа ие болды және Apple үшін үй компьютерлерінің басты көзі болып есептелді. Компьютердің тұла бойында мониторынан басқа да жүйелі компоненттері бар. Оның ішінде SuperDrive және CD/DVD. 

## Түрлері
**iMac G3*
**iMac G4*
**iMac G5*
**iMac intel*
* *iMac aluminum*
**iMac slim*

## Даму эволюциясы
*Бірінші нұсқа – iMac G3 деп аталды. Ол 1998 жылдың тамыз айында сатылымға шыққан болатын. Оның құрылымының қалыптасуына Джонатан Айвтың өзі қатысқан. Машина 14-дюймді түрлі-түсті ЭЛТ-экранға ие ерекше корпуспен қапталған еді. Компьютердің оперативті жүйесі Mac OS 8 болып табылған.
*Екінші түрі 2002 жылы жарыққа шықты. Сол кезде тұтынушылар Mac OS X платформасындағы алғашқы қайта жаңартылған iMac G4 компьютерінің толық нұсқасына қол жеткізе алды. Оның ең бір артықшылығы заманауи қалыпты білдіретін жұқа панельді болып шыққаны еді. Оның *15, 17 және 20 дюймді* нұсқалары сатылымға шығарылды.
*с араға екі жыл салып сатылымға шықты. Жаңа модель «барлығы бір құрылғыда» принципін ұстанатын, ақ түсті болып шығарылды. Дегенмен оның көлемі өзгеріссіз қалған. Тек 2006 жылға келіп, силикондық компанияның инженерлері көлемді *24 дюймге* дейін үлкейте алды. Оған iSight камерасы да қондырылды.
iMac сериялы компьютерлердің толық өзгеріске енуі 2007 жылы орын алды. 17-дюймді нұсқаларды шығару мүлде жобадан алып тасталды.
Моноблок 2012 жылға келіп максималды әмбебап тұрғыдан құрастырыла бастады. Оның *27-дюймді* нұсқалары *LED сапасымен* қамтамасыз етілетін болды. Сондай-ақ, оның ені 5 мм-ге дейін қысқартылды.
Эволюциялық даму көрсеткішінің соңғы буыны ағымдағы жылы таныстырылған iMac болып табылады. Өзге электроника өнімдерін құрастыратын компаниялар 4K сапасына ұмтылып жатса, Apple олардан бір саты жоғарылап кетті. Компанияның берген мәлімдемесіне орай, **Retina iMac 5K** моноблогы өз бақталастарын 67 пайызға артта қалдырып кетті.
## Галерея

File:IMac Bondi Blue.jpg|1998 жылы шығарылған *iMac G3* түрі
File:IMac G4 sunflower7.png|*iMac G4*
File:IMac transparency.png|*iSight* камерасы қондырылған үшінші түрі
File:Imac_2007.png|2007 жылы шығарылған түрі

## Тағыда қараңыз
* Apple
* Macintosh
* Mac Pro
* MacBook Pro

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.gadgetblog.ru/
*http://www.apple.com/

* MacBook
* MacBook Air
* MacBook Pro
* Mac Pro
* Intel Penryn

Санат:Компьютер
Санат:Apple компаниясының өнімдері
Санат:Дербес компьютерлер
Камчаткалық теңіз шаяны

**Камчаткалық теңіз шаяны** (**) - омыртқасыз жануарлардың буынаяқтылар класының  Шаянтәрізділер жамағатының  Жоғарғы сатыдағы шаянтәрізділер  отрядына жататын  тұқымдасының биологиялық түрі. Он аяғы болғандықтан жәндікке жатпайды.

## Биологиялық сипаттамасы
Камчаткалық теңіз шаяны салқын су айдындарында тіршілік етеді. Көптеген түрлері жеуге жарамды,кәсіби түрде ауланып, азық ретінде сатылады.*Камчаткалық теңіз шаяны тақуа тағқышаяндардан тараған* деген болжам бар. Бұған дәлел - ересек семсерқұйрықтардың денесінің ассиметриялық пішіні.

## Дереккөздер

Санат:Онаяқты шаяндар
Оскар Жуниор

**Оскар дос Сантос Эмбоаба Жуниор** (порт. *Oscar dos Santos Emboaba Júnior*; 1991 жылы 9 қыркүйекте Американа қаласында, Сан-Паулу штатында, Бразилияда туылды)  — бразилиялық футболист, Қытайдың "Шанхай" СПИГ клубы және Бразилия ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Клубтағы карьерасы
Оскар карьерасын жастар командасы «Униан Барбаренсе» клубында бастады. 2004 жылы «Сан-Паулу» клубына көшіп кетті. 2008 жылы негізгі құрамға ілініп, сол жылы клубпен чемпионатты жеңді. Оскар барлығы 14 матчты өткізіп, 2010 жылы контракты бітіп қалды. Бірақ «Сан-Паулу» клубы контракты созбауға решім қабылдады.

2010 жылы 17 маусымда Оскар «Интернасьонал» клубына көшіп кетті. Бастапқыда ол 23 жасқа дейінгі чемпионатта ойнап, кейін негізгі құрамға қосылды. 2011 жылдан бастап Оскар «Колорадос» клубының негізгі ойыншысы аттанып, Андрес Д’Алессандромен дуэт жасады. Олар бірге командаға Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпионатың жеңуге көмектесті.

2012 жылы 25 шілдеде Оскар «Челси» клубымен 5 жылдық контракка қол қойды.Трансфер «Челси» ушін 25 миллион фунтпен қамтылды. 19 қыркүйекте Оскар Чемиондар Лигасында алғаш матч өткізіп, дубль жасады. Бұл голдар алғашқы болып, ойын 2:2 есебімен теңесті.
 
## Ұлттық құрамадағы карьерасы

2011 жылы Оскар Бразилияның жастар командасымен Оңтүстік Американың жастар чемпионатына барып, бразилиялықтар алтын медаль ұтып алды. Сол жылы Оскар командасына жастар әлем чемпионатын жеңуге көмектесті. Сондай-ақ, финалда Португалияға қарсы хет-трик жасап, ойынды 3:2 есебімен жеңді.

2011 жыл 14 қыркүйекте Оскар негізгі құрама үшін алғаш ойынын Америкада Аргентинаға қарсы өткізіді. Матч 0:0 есебімен аяқталып, Оскар Ренато Абреудың орынына 63 минутте шықты.
## Ұлттық құрамадағы cтатистикасы

## Сыртқы сілтемелер
* soccerbase сайтында профилі
* Челсидің ресми сайтында профилі

Санат:1991 жылы туғандар
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Интернационале ФК ойыншылары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Баталасу

**Баталасу** - әр азаматтың, елдің, тектіліктің, сөзде тұру және келісімнің, бірліктің, беріктіктің үлкен жолы. Бұл жол құдалықта, серт пен уәдеде, елшілікте, ел арасындағы маңызы үлкен шараларда жасалады. Сонымен бірге баталасу хан, ақсақалдар, билер алдында, аруақ орнында жасалып, қол алысып орындалатын ғұрып және ол ұзақ мерзімге, тіпті мәңгілікке жалғасады. Баталасыпты деген сөз - ел ішінде маңызы өте зор іс. Арғын Аманжолдан Әлімбет, Бәйімбет, Шақшақ туады. Шақшақ қайтыс болғанда оның жас әйелі Сомалтынды жақын қайнысы Әйдеркеге қосады. Осы Сомалтынның Шақшақтан туған жас баласы Есназар мен Әйдеркеден туған Жылқайдар екеуі енелес. Екі бала бірге өсіп, ер жеткеннен кейін елдің басты адамдары жиналып: "Сомалтын қасиетті, өнегелі ана болды. Бұдан былай одан туған Есназар мен Жылқайдар балалары бір ананың баласы болғандықтан, қанша ата өтсе де, бір - бірінен қыз алыспасын, өмір бойы туыс болып саналсын",-деп, қол жайып, аруақ атын айтып, баталасыпты. Міне, сол бата арасы 12 атаға толса да, әлі бұзылған жоқ.

Баталасу - қасиетті ұғым. Оны бұзу - қазақ арасында өте жаман іс. "Бата бұзған" деген - қарғыспен тең, өте ауыр сөз.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Билік ақы

Қай заманда болса да ел ішінде жер дауы, жесір дауы, мал дауы сияқты дау - жанжал болмай тұрмаған. Оның шешуі мен түйінін ел ақсақалдары мен билер шешіп отырған. Олар сот, прокурор, адвокаттар сияқты тәртіп заңдарын қарап, қадағалап, талқылап, шешім шығарған. Билер Тәуке ханның "Жеті жарғысын" басшылыққа алған. Мұндай шешімдерден кейін табысының (мал, зат, ақша т.б.) оннан бірін билік ақысы үшін биге берген. Билік ақысы - ел ішінде қалыптасқан қағида әрі заң.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Келін қолынан шай ішу

Келін түсіргеннен кейін тойға келгендер тарқап, үй иелері оңаша қалған кезде жақындар келін қолынан шай ішуге жиналады. Келгендерге келін қолынан әзірленген дастарқан жайылып, келін шай құяды.

## Мағынасы
Бұл дәстүрдің екі мағынасы бар. Біріншіден, келіннің үй шаруасына, дастарқан берекесіне ыңғайын байқау. Жас келін мұндайда кесені сылдырлатпай, баппен шай құя отырып, өзін танытады, шеберлігін, ыңғайын байқатады. Екіншіден, келін қолынан ене шалқып, ата шалқайып отырып қызыл күрең шай ішу - бір үлкен жетістік, қуаныш. "Біздің бала ержетіп, келін түсірді, ата-ене атандық, қолымыз ұзарды",-деп мақтанады, өзгелер алдында бедел, мәртебеге ие болады.

## Дереккөздер

Санат:Шай
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қоңсы қону

Қазақта "Иесі қаласа, қоңсы өкпелемейді" деген мақал бар. Қоңсы болудың немесе қоңсы қонудың да реті мен жөн-жобасы, өзіндік жолы бар. Қоңсы деген - бұрынғы кездерде бір ауқатты ауылға іргелес, аралас болып, оған арқа сүйей отырып, сол елдің байының шаруасын істеп, малын бағып, сауынын алып, атын мініп, тағы басқа қызметтері арқылы кү көріп, отбасын асырайтын адам деген сөз. Бұлар аталас та, туыс-жегжат та, бөтен елден келген кірмелер де болуы мүмкін.

## Қоңсы ауыл
Малы көп біреулер көрші елден, ауылдан уақытша жер сұрап алып, оның от, суын пайдаланады. Мұны қоңсы ауыл дейді. Қоңсылар ауыл, жер иесінің қас-қабағына қарап, олардың талап-тілегі мен айтқанын орындап отыруға мәжбүр екенін естен шығармайды. Олардың теріс ісі болса, ел иесі оларды көшіріп жіберуге хақысы бар.

## Тұрмысы
Алайда жергілікті адамдар оларды шетке қақпайды, зәбір-жапа көрсетпейді, сыйлайды, құрмет көрсетеді. Кейде олармен аралас-құралас отырып, барыс-келіс жасайды. Оның арты қыз алысып, қыз берісіп, құдай қосқан құдалыққа да жалғасып кетеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Сары түйежоңышқа

**Сары түйежоңышқа** () - бұршақ тұқымдасы түйежоңышқа туысына жататын, биіктігі 1 м-ге дейін жететін, екі жылдық, шөп тектес өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
нобай|
* Өсімдіктің биіктігі 30 – 90 см
* Өсімдік сабағыың түп жағы жуандау, ал жоғары жағы бұтақты және қырлы болып келеді.  
* Тамыры ақ, сабағының түп жағы жұмыр, жоғарғы жағы қырлы және бұтақты болып келеді.Өсімдіктің ақ түсті тамыры топыраққа тік еніп жатады.
* Жапырақтары қияқ тәрізді кезектесіп орналасқан, үш бөлімді, ара тісті, сағақтары ұзын. Қосымша жапырақшалары бар.
* Гүлдері сары, сабақтың ұш жағында жіңішке шашақ тәрізденіп шоғырланып тұрады. Гүлдерінің әдемі иісі бар. 
* Улы өсімдіктер қатарына жатады. Мамыр-тамыз айларында гүлдейді.

## Өсетін жері
Далалы аймақтардағы шалғынды жерлерде, өзендердің жағаларында, тың жерлерде, бұталардың арасында, жол бойында өседі. Республикамыздың Шымкент, Жамбыл, Орал, Ақтөбе облыстарының жерлерінде жиі кездеседі.

## Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында кумарин, меллиотин, глокозидтер, белок, эфир майлары С дәрумені бар.Кумарин қанның ұюын кешеуілдетеді.Құрамындағы кураминге байланысты бұл өсімдік улы болып саналады.
Курамин орталық нерв жүйесінің қызметін тежейді,сондай – ақ наркотиктер сияқты әсер етеді.


Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жоғарғы жағын гүлдеген кезінде жапырақтарымен, сабағының жіңішкелеу бөліктерімен қоса жинап алады. Оны кептіріп, жақсы жабылған шыны немесе темір ыдыстарда сақтайды.

Халық арасында сары түйежоңышқа қақырық түсіретін, жел айдайтын дәрі ретінде және бронхтар қабынғанда, іш желдегенде, ұйқы қашқанда қолданылады.
Ішектің қатты түйілуін басу үшін, сондай – ақ іш кепкенде, қуықтан несеп жүрмей қалғанда қолданылады. 

### Мал дәрігерлігінде қолданысы
Дәрілік шөптің тұнбасы мен қайнатпасының қақырық түсіретін, ауырсынуды басатын, жараны тез жазатын қасиеті бар. Нормадан көп берілсе малды улайды. Уланған мал дірілдеп, қалтырайды, мазасы кетеді, жеген азығын құсып, аузынан шұбыртып сілекей ағады.
Дербес шаруашылығында малы бар кісілер, сондай – ақ ферма малшылары бұл өсімдікті мал дәрігерінің рұқсатымен ғана қолданулары тиіс. 
Салмағы 50 – 60 кг бұзауға өсімдіктің 2 грамы ғана беріледі.
Дәрілік тұнба жасау үшін қайнаған 200 г суға жапырағы мен гүлінің 2 грамы салынып тұндырылады. 
### Дәрілік шикізат
Дәрілік шикізат ретінде сары түйежоңышқа сабағының жіңішкелеу бөлігін жапырықтарымен, гүлімен қосып жинап алады. Оны көлеңке жерлерде кептіріп, аузы жақсы жабылатын шыны ыдыстарға салып сақтайды.

## Дереккөздер

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Сынғақ итшомырт

**Сынғақ итшомырт**, *сынғақ қаражеміс* () - қаражемістер тұқымдасы итшомырт немесе қаражеміс туысына жататын тікенексіз, бұталы өсімдік.

## Ботаникалық сипаты

* Биіктігі 3 м-ге дейін жетеді.
* Қабығы жылтыр, жас бұтақтарының қабығы қызыл, әр жерінде ағарған дақтары бар.
* Эллипс тәрізді сопақша, кезектесіп орналасқан ұзын сағақты жапырақтарының ұштары сүйір, шеттері бүтін.
* Гүлдері майда, көкшіл түсті, жалпақтау дөңгелек екі сүйекше. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Қыркүйекте жеміс береді.

## Өсетін жері
Сынғақ итшомырт орманның шеттерінде, бұталардың арасында өседі. Далалы аймақтарда тек жыраларда және сайларда ғана кездеседі.

## Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Құрамында антраглюкозидтер, франгулин, эмодин, антракол, рамнустоксин, шайыр, эфир майлары, сапониндер бар.

Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жас бұтақтарының қабығын ерте көктемде жапырақтары бүршік жара бастағанда жинап алады. Халық медицинасында сынғақ итшомыртты іш жүрмей қалғанда, ішек түйіліп ауырғанда және тік ішектің шеті жарылғанда, геморрой ауруына байналысты үлкен дәретті сұйылтып шығару қажет болғанда пайдаланылады. Сонымен қатар өсімдіктің қабығын халық арасында шемен ауруын, бауыр ауруларын емдеу үшін және ішек құрттарын түсіру үшін де пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Қаражемістер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Ас қайыру

Асты "Бісміллә!" деп бастайтын қазақ тамақтанып болған соң, оны батамен қайыратын әдетінен әлі күнге дейін жаңылған жоқ. Мұны "**ас қайыру**" деп атаймыз. Ас қайыру тілек, батамен айтылады. Оны қара сөзбен де, өлеңмен де, тақпақтап та жеткізуге болады.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мәдениеті
Шаштеңге

Шолпының күміс, алтын теңгелерден тізбелеп жасаған түрі - **шаштеңге**. 

Шолпы мен шаштеңге шашбауға немесе бұрымның ұшына байланады. Тәжірбиелі халық шолпы таққан қыздардың басы ауырмайды, шашы ұзын әрі сұлу, берік болып өседі, ерте түспейді деп жорамалдаған. Шолпы, шаштеңге таққан қыз-келіншек мезгілсіз жүрмейді. Өйткені күміс сыңғыры "айтып" қояды.
## Дереккөздер

Санат:Әшекейлер
Қос көже

**Қос көже** - дәстүрлі еңбек мерекесінің ұлы көріністерінің бірі, егіншілік науқанының басы.

## Тарихы
Ежелгі егіншілік дәстүрі бойынша қар кетіп, көктем жетіп, дән себу үшін жер жырту басталар сәтте бүкіл ауыл Диқан баба құрметіне арнап "қос көже" қайнатып, кең далаға дастарқан жайып, құрметті ақсақалдарды шақырып дәм беріп, олардың батасын алған. Олар: "Еңбектерің жемісті болсын! Бір дәндерің мың дән болсын","Диқан баба қолдасын! Алла тілектеріңді қабыл етсін!"-деп, ақ батасын берген. Аруақтарға дұға бағыштаған. Дастарқан жиналғаннан кейін егіншілер ағасы жер жыртуды басталатын күнді белгілеген. Барлық егінші жұмысқа бір сәтте кірісетін болған. Жер жыртуға шығатын күні "тіл мен көзден сақтасын" деп соқаға жегілген өгіздердің мүйізі мен қамытына май жағып ырым жасаған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Рефлексия

**Рефлексия** ( - кейінге қаралу, назар аудару) - бұл дегеніміз субъектің өзіне және өзінің санасына назар аударуды, атап айтқанда, өзінің жеке белсенді өнімдеріне, және соның барлығына кішкене де болса қайта қарастыруды білдіреді. Атап айтқанда, - *дәстүрлі мағынада*, - өз сана мазмұны мен ерекшеліктеріне, соның ішіне тұлғалық құрылымдар кіреді (құндылықтар, мүдде, себепшілік), ойлау қабылеті, қабылдау/сіңдіру механизмдері, шешім қабылдау, эмоциялық жауап, мінез-құлық шаблондары және т.б..

Пьер Тейяр де Шарденнің айтуынша, рефлексия - ол дегеніміз адамдарды хайуандардан айыратын нәрсе, соның арқасында адам теқ қана белгісіз бір нәрсені біліп қоймай, сонымен қатар сол "білімін білуді" түсіндіреді.

Эрнст Кассирерудің айтуынша, рефлексияның мағынасы «барлық бөлінбеген ағындардың сенсорлық құбылыстарының ішіндегі кейбір тұрақты элементтерді бөлу қабілеті, оларды оқшаулап, сол элементтерге ажырамай көңіл бөлу»

Психологияда, рефлексияны карастыруда топ жаргандардың бірі А. Буземан (1925—1926 ж.). Осы кісінің тсүндіруі бойынша, рефлексия - «сыртқы әлеммен кез келген тәжірибені өзіне аудару».

Психологиялық зерттеулерде, рефлексияның мағынасы екіжақты талас көруде: 

• негіздері зерттеуші мен зерттеу нәтижелерін түсіну тәсілі ретінде;

• субъектінің негізгі меншік ретінде, осыған сәйкес ол өз тиімділін тану және реттеу мүмкін болып отыр.

Әртүрлі философиялық жүйеде рефлексияның мазмұны бірдей емес. Лоқтың ойынша, түйсік сыртқы заттармен тікелей ұштасады, ал бақылау сананың ішкі іс-әрекеттеріне бағытталғанда рефлексия ерекше білімнің бастамасы болмақ. Лейбниц үшін, рефлексия - адамның жан дүниесіндегі өзгерістерге көңіл бөліп, елеушілік, Юмнің ұйғарымынша, идеялар - сырттан қабылдайтын әсерлерді рефлексиялау. Гегель үшін, рефлексия - екі түрлі нәрсенің мысалы, мен құбылыстың өзара бейнеленуі. > термині сананы өз-өзіне үңілдіруді өз психикалық күйіне ой жүгіртушілікті сипаттайды

## Дереккөздер

Санат:Психология
Түзу қазтабан

**Түзу қазтабан** () - раушангүлділер тұқымдасы қазтабан туысына жататын шөп тектес, көп жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
thumb|left|150px|Гүлі
* Биіктігі жарты метрге дейін жетеді.
* Тамыры көлбеу өседі, жуан әрі қатты, көптеген қосымша тамырлары бар.Сыртынан қарағанда қоңырқай, сындырып қарағанда іш жағы қызыл түсті болады. 
* Сабағы тік, қысқа түктері бар, кейде көлбей өсіп барып жоғары көтеріледі де, жағарғы жағында жайыла өседі.
* Тамырдан тікелей өсіп шыққан жапырақтары үш және бес салалы болып, сағақтары ұзын келеді. Сабақтан өскен жапырақтары отырмалы, үш-үштен қосақталып тұрады, үлкендеу келген қосымша жапырақтары бар. Тамыр жапырақтары өсімдік гүлдеген кезде қурап түсіп қалады.
* Гүлдері жіңішке, олар сабақтарының ұшында бөлек-бөлек тұрады. Гүл тостағаншасы екі қабат. Әр қабатында төрт қалақшадан бар. Гүл жапырақтары төртеу, алтындай сары түсті, түп жағындав қызыл дақтары болады. Мамыр айынан тамыз айына дейін гүлдейді.

## Өсетін жері
Ормандардың ішіндегі алаңдарда, ылғалды және құрғақ шабындықтарда, бұталардың арасында өседі.

## Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы
Өсімдіктің құрамында илік заттар, крахмал, алма қышқылы, шайыр, камедь, эфир майлары, қант бар.

Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамырын жинап, кептіріп алады. Халық медицинасында түзу қазтабанның қақырық түсіретін, өт айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін, аурыған жерлерді және жүйке жүйесін тыныштандыратын қасиеттері бар. Өсімдіктің тамырынан жасалған дәрілер асқазан қабынғанда және асқазанға, ішекке жара түскенде, өкпе желденіп кеңігенде, өкпе туберкулезі мен іш өткенді, күшті жөтелді емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар асқазаннан, ішектен, жатырдан қан кеткенде де пайдаланылады. Ауыз уылғанда, тіс түбінің еттері қанайтын болғанда ауыз шаяды. Дене сыртындағы тері ауруларын, қанталаған және іріңді жарақаттарды емдейді. Еріннің және қолдың, аяқтың терілері жарылғанда осы өсімдіктің тамырынан жасалған май (ұнтақталған тамырының 5 грамын 1 стақан сиырдың майына қайнатады да, жылы күйінде сүзіп алады) дәріні жағады.

## Дереккөздер

Санат:Раушангүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Санат:Қазақстан флорасы
Еркін Тілеуқұлұлы Жуасбек

**Жуасбек Еркін Тілеуқұлұлы** – М. Әуезов атындағы Қазақтың Мемлекеттік академиялық драма театрының директоры,  өнертану ғылымдарының кандидаты.
## Өмірбаяны
1965 ж. Жамбыл облысы Байзақ ауданы Сарыбарақ ауылында дүниеге келді.
1982 ж. Алматы Мемлекеттік Театр-көркемсурет институтының театр факультетіне «Драма және кино актері» мамандығына оқуға түсті.
1984-1986 жж. әскери борышын атқарды.
1986-1988 жж. оқуын жалғастырып, бітіріп шықты.

## Еңбек жолы
Еңбек жолын  ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға лаборант болып бастады. 1990-1993 жж. осы институттың аспирантурасында оқыды.
1994 ж. театртану саласы бойынша кандидаттық диссертация қорғап, аталмыш институтта ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді.
1996-1997 жж. Қазақтың өнер мәселесі бойынша ғылыми Орталығына бөлім меңгеруші.
1997-1999 жж. ҚР Білім және мәдениет министрлігі Мәдениет комитетінің “Театр және кино” бөлімінің бастығы;
1999-2001 жж. Республикалық академиялық неміс драма театрының директоры;
2001 ж. М. Әуезов атындағы академиялық драма театрында әкімшілік директоры;
2004-2008 жж. ҚР Театр  қайраткерлері Одағының төрағасы;
2008 ж. желтоқсанынан 2013 ж. сәуіріне дейін Астана қаласындағы Қ. Қуанышбаев атындағы музыкалық драма театрының директоры;
2013 ж. 1-сәуірінен  М. Әуезов атындағы Қазақтың Мемлекеттік академиялық драма театрының директоры-көркемдік жетекшісі қызметіне тағайындалды.
Драматургия жанрында табысты еңбек етіп келе жатқан Е. Жуасбектің «Үйлену»,   «Күлеміз бе, жылаймыз ба?», «Антивирус», т.б пьесалары республика  театрларында қойылды.

## Сыртқы сілтемелер
* Жуасбек Еркін - Әуезов театр сайтында 
* Еркин Жуасбек назначен директором Казахского государственного академического театра драмы им. М.Ауэзова 

Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Санат:Қазақстан драматургтері
Шатори, Имре

И́мре Ша́тори (венг. Imre Sátori; 7 наурыз 1937 , Будапешт , Венгрия - 30 қараша 2010, сол жерде қайтыс болды) - Венгрия елінің футболисті,  Римде өткен Олимпиаданың қола жүлдегері (1960).
## Өмірбаяны
1958/1959 жылдарында "Чепель"(Будапешт) клубында ойнап Венгрия елінің чемпионы болып атанды. 
В сезоне 1958/1959 стал чемпионом Венгрии в составе клуба «Чепель» (Будапешт). Барлық  ұлттық біріншілікте ойнаған матчтар саны 134 матчты тең. Осы матчтарда Имре Ша́тори 22 гол қақты . 1960 жылы Римдегі өткен олимпиадасында қола медалін жаулап алды.
## Дереккөздер
Rózsaligeti László: Magyar olimpiai lexikon. Budapest: Datus. 2000.
Тибо Куртуа

**Тибо Николя Марк Куртуа** (фр. *Thibaut Nicolas Marc Courtois*; 1992 жыл  11 мамыр, Бре, Бельгия) — бельгиялық футболшы, Реал Мадрид футбол клубының және Бельгия ұлттық футбол құрамасының қақпашысы. 

## Карьерасы
### Клубтық
1997 жылы бес жасында туған қаласындағы "Билзен" клубының академиясына қабылданды. 1999 жылы "Генк" академиясына ауысты. 2009 жылы карьерасын осы клубта бастады. 17 сәуірде "Гент" клубына қарсы матчта тұңғыш рет кәсіби футболшы ретінде алаңға шықты. Бұл кезде оның жасы 17-ге де толмаған-ды.

2010-11 жылғы маусымда "Генктің" негізгі қақпашылары бірінен соң бірі жарақат алып, Куртуаға мүмкіндік ашылды. Куртуа мүмкіндікті құр жіберген жоқ, маусым соңына дейін негізгі құрамға орнығып үлгерді.

2011 жылы шілдеде "Челсиге" ауысты. Екі аптадан соң "Челси" сапында ьір ойында өткізбестен, "Атлеико Мадридке" жалға берілді. Мадридтік клуб оны "Манчестер Юнайтедке" ауысқан Давид Де Хеаның орнына шақырды. 2011 жылы 25 тамызда УЕФА Еуропа Лигасында "Витория Гимарайншқа" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. 

Арендаға сол кеткеннен "Челсиге" 2014 жылы ғана оралды. Осы аралықта бір рет Еуропа Лигасында, бір рет Испания чемпионатында топ жарды.

2018 жылы 8 тамызда "Реал Мадридке" ауысты. Жаңа клубта негізгі құрамға тез орнықты, Кейлор Навас бұл келген соң алаңға сирек шығатын болды да, 2019 жылы жазда "Пари Сен-Жерменге" ауысып кетті. 

Тибо 2018/19 жылғы маусымда 27 рет алаңға шығып, 36 гол жіберді. Статистиканың төмендігіне қарамастан, бәрібір 2019/20 жылғы маусымда да негізгі құрамда қалды.

### Ұлттық құрама
2011 ылы 3 маусымда Түркияға қарсы ЕУРО-2012 іріктеуінде тұңғыш рет ұлттық құрамаға шақырту алды. Тұңғыш ойынын сол жылы 15 қарашада Францияға қарсы өткізді.

2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2016 жылы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
«Генк»

* Бельгия чемпионы: 2010/11
* Бельгия кубогы: 2009

«Атлетико» Мадрид

* Испания чемпионы: 2013/14
* УЕФА Еуропа лигасы: 2012
* УЕФА суперкубогы: 2012
* Испания кубогы: 2013

«Челси»

* Англия чемпионы (2): 2014/15, 2016/17
* Англия кубогы: 2017/18
* Лига кубогы: 2015

Реал Мадрид

* Клубтар әлем чемпионаты (1): 2018
*Испания чемпионы: 2019/20
*Испания суперкубогы: 2019

### <big>Жеке</big>

* Бельгия чемпионатының үздік қақпашысы: 2011
* «Генк» жыл ойыншысы: 2011
* Самора жүлдесі (2): 2013, 2014
* Испания чемпионатының үздік қақпашысы: 2013
* Бельгия жыл спортшысы: 2014

## Дереккөздер

## Cілтемелер
* ФИФА сайтында профилі 
* soccerbase.com сайтында профтилі

Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Бельгия футболшылары
Санат:Генк ФК ойыншылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Сесар Аспиликуэта

**Се́сар Аспиликуэ́та Та́нко** (исп. César Azpilicueta Tanco; 1989 жылы 28 тамызда  Испанияның Памплоне қаласында туылды) — испаниялық футболист, Челси футбол клубы мен Испания ұлттық құрамасының сол қапталдығы қорғаушысы.

## Клубтағы карьерасы
### Осасуна
Аспиликуэта - кантераның «Осасуна»  клубының тәрбиеленушісі. Алғаш матчын «Реал Мадридқа» қарсы 8 сәуірде 2007 жылы өткізді. Алғашында жартылай қорғаушының позициясында ойнап, клубта қорғаушылар аз болғандықтан қазіргі позициясына ауысты. 2007/08 маусымда негізгі команданың тиянақты ойыншысы болса, 2009/10 маусымда «Осасуна» клубының алға бастар ойыншысы атанды. Жас қорғаушының ойыны Испания құрамасының негізгі бапкері Висенте Дель Боскені қызықтырып, 2010 жылғы әлем чемпионатына алынды.
### Марсель
2010 жылы 21 шілдеде «Марсельдің» ресми сайты Аспиликуэтаның көшкенің жариялап, 7 млн.евроға сатылып алынғаны белгілі болды.«Марсель» үшін барлығы 68 ойын өткізіп, 2 гол соқты.
### Челси
2012 жылы  24 тамызда 22 жасар Сесар Челсимен келісімге келіп, медециналық тексерілуден өтті. Кейбір статистикалар бойынша трансфердің құны 7 ден 9 милн.фунтқа дейін құрады. Алғаш матчын 25 қыркүйекте Кубок Лигасында «Вулверхэмптон Уондерерс» клубына қарсы өткізіді.
## Ұлттық командадағы карьерасы
2010 жылы 11 мамырда бас бапкер дель Боске Сесарды әлем чемпионтының  кеңейтлген құрамына қосқанымен,бірақ мундиальға барған жоқ. Сол кезде Сезар Давид Де Хеадан кейінгі ең жас ойыншылардың бірі болып саналд. 2013 жылы 1 ақпанда Уругвайға қарсы жолдастық ойынның 90 минутын алаңда өткізіп, 3:1 есебімен жеңді.
## Сілтемелер
*soccerbase.com сайтында 

*Челсидің ресми сайтында

*ФИФА ресми сайтында
Гари Кэйхилл

**Гари Джеймс Кэхилл** (ағыл. Gary James Cahill; 1985 жылы 19 желтоқсанда Англияның  Шеффилд қаласында туылды) — ағылшын футболисті, "Кристалл Пэлас" футбол клубы мен Англия құрама командасының  орталық қорғаушысы .

## Карьерасы
### Клубтық

Гари 15-ке толмай тұрып Дербишираның «Дронфилд»  футбол клубында өнер көрсетті. Сол жерде ойнап жүріп көптеген  «Барнсли», «Шеффилд Уэнсдей», «Дерби Каунти» және  «Астон Вилла» сияқты клубтар онымен қызыққан болатаын. Кейін  «Астон Вилла»  клубымен контракка қол қойды

2004 жылы Кэйхилл  «Астон Вилла»  клубымен алғашқы профессионалдық контракка қол қойып,Бернли клубына арендаға кетті. Ол сол жерде 27 матч ойнап,1 голды Сток Ситиге тықты.2004/05 маусым біткеннен кейін *Ең жас үздік ойыншы мен Бернли құрамындағы ең үздік ойыншы* аттанды.

2006 жылы 9 сәуірде Кэйхилл «Астон Вилла» үшін алаңға  алғаш матчын «Арсеналға» қарсы өткізіп, 5:0 есебімен жеңілді. Алғашқы бастапқы құрам ретіндегі матчын 9 сәуірде Вест Бромвич клубына қарсы өткізді.

2007 жылы 19 қыркүйекте 3 айға «Шеффилд Юнайтед» клубына арендаға кетті. Алғашқы матчын 22 қыркүйекте  Кристал Пэласқа қарсы өткізді.10 қарашада «Шеффилд Юнайтед» үшін алғашқы голын соғып,«Сток Ситиді» 1:0 есебімен жеңді. Аренда біткеннен кейін, қайта «Астон Виллаға» оралды.

2008 жылы 30 қаңтарда Кэйхилл «Болтон Уондерерс» клубымен 3,5 жылғы контракка қол қойды.2 ақпанда бірінші матчын өткізіп, 2 :0 есебімен Рединга клубын жеңді. Кейінірек негізгі құрамның тұрақты ойыншысына айналды.

2008 жылы 5 қазанда алғаш голын соғып, Вест Хэм Юнайтед клубын 3 : 1 есебімен жеңді.

2009 жылы тамызда клубпен контракты тағы да 3 жылға созды.

2011 жылы 30 желтоқсанда «Челси» мен «Болтон Уондерерс» трансфер жайлы келісімге келді. 16 қаңтарда «Челсидің» ресми сайты Кэйхилдің клубпен 5 жылдық контракка қол қойғаны жарияланды. Трансфер құны 7 млн. фунт стерлинг болды.

Алғашқы матчың «Манчестер Юнайтедке» қарсы 2012 жылы 5 желтоқсанда өткізді.

18 наурызда алғаш голын Лестер Ситиға қарсы ойынында соқты.

### Ұлттық құрама
2009 жылы 4 шілдеде  алғаш рет ұлттық құрама үшін жолдастық матч Қазақстанға қарсы  шақырылды. Бірақ тек 2010 жылы 3 қыркүйекте ғана алаңға Майкл Доусонды ауыстырып Болгарияға қарсы ойын өткізді. 2011 жылы 29 наурызда алғаш рет бастапқы құрамамен шығып,жолдастық матчты Ганаға қарсы өткізіп, 1:1 есебімен ойын аяқталды.

2011 жылы 2 қыркүйекте Кэйхилл алғаш голын 13 минутта Болгарияға қарсы өткізілген Еуропа 2012 чемпионатында соқты.

## Жетістіктері
**Челси**

* УЕФА Чемпиондар лигасы: 2011/12
* УЕФА Еуропа лигасы: 2012/13

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Челсидің ресми сайтында профилі
* Soccerbase сайтында профилі
Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Челси ФК ойыншылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Санат:Шеффилд Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Болтон Уондерерс ФК ойыншылары
Санат:Бернли ФК ойыншылары
Оңтүстік бұлбұлы

Оңтүстік бұлбұл (Luscinia megarhynchos) - кәдімгі бұлбұлға өте ұқсас құс. 
## Таралуы
Бұл құс Батыс Еуропада және Азияның оңтүстік аудандарында өмір сүреді, сондықтан Еуропада оны - батыстық, ал Азияда оңтүстіктік бұлбұл деп атайды. Ол кәдімгі бұлбұл сияқты Орталық Африкада және Арабияның оңтүстігінде қыстайды. Оңтүстік бұлбұл Қазақстанда, оның оңтүстік жартысында, бұл өңірде кәдімгі бұлбұлдың жоқтығын ескергендей, әжептәуір кең таралған. Сәуірдің аяғында ұшып келіп, тамызда ұшып кетеді. Өзендердің таулы және шөлді аңғарларын бойлай ағаш-бұталар қалың өскен жерлерге мекендейді. Дегенмен осы заманғы ірі қалаларға дейін елді мекендерде бақтар және тынымбақтарға қоныстанудан да қашқақтамайды.
## Биологиялық сипаттама
Одан айырмашыдығы - құйрығы ашық қызғылттау, бауыры да ешқандай алабажақсыз ақ түсті. Ұялау қылығы да кәдімгі бұлбұл сияқты, бірақ ұясын көбінесе тікелей жерге емес, шөбі қалың өсіп жасырған бұталардың төменгі бұтақтарына салады. Қалған қылықтарының барлығы - жұмыртқаларының саны, түсі, аталығы мен аналығының арасында міндет бөлісуі кәдімгі бұлбұлдікі сияқты.Оңтүстік бұлбұл кәдімгі бұлбұлдан едәуір нашар сайрайды деп саналады. Алайда екі түрдің де сайрауында өте үлкен географиялық (әйгілі курскілік бұлбұлдарды еске алсақ) және тіпті дара өзіне тән айырмашылығы бар. Оңтүстік бұлбұл аталықтарының арасында да әйгілі осы заманғы туыстары ішінен орташа орындаудан кем түспей, асып түсетін тамаша сайрағыштар жиі кездеседі. Әсіресе сайрау сапасын бағалау көбінесе әділетсіз болады.
## Дереккөз
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

Санат: Бұлбұлдар
Санат:Еуразия құстары
Бұлбұлрең шырылдақ

Бұлбұлрең шырылдақ (Locustella luscinioides) - торғайтәріздестер отряды сандуғаш тұқымдастарға жататын шырылдақтар туысының дене мөлшері орташа (13-20 г) өкілі. 
## Биологиялық сипаттама
Бұлбұлрең шырылдақтың жоны нағыз бұлбұлдан айырғысыз, бірдей реңкті қызғылтсары қоңырқай болып келеді, сондықтан мұның түрлік атауы бұлбұлрең шырылдақ болып аталған. Алайда оның қылығы нағыз шырылдаққа ұқсас: ол күннің көп бөлігін қалың өскен шөпте және бұталардың бұтағына қонақтап, ақырын ғана «чкчкчк» деумен өткізеді. Әуені су бетінде ауа көпіршіктерінің жарылуынан аумайтын шөпілдеген дыбыстардан басталады, бұдан соң «зерррррр» немесе «зирррррр» типтес шытырлауға ауысады. Аталықтар күйттеу кезеңі қызған кезде (мамыр-маусым) тәулік бойы сайрайды. Дауысты дыбыстармен сайрау кезінде олар бұтаның немесе қамыстың ұшар басына қимылсыз қонақтап, басын жан-жағына бұрып қана сайрайтындықтан, құс бірде жақыннан, бірде алыстан сайрағандай болып естіледі. Басқа уақыттардың барлығын қалың өсімдіктер нуында, жерге таяу өткізеді. Шырылдақ сол жерде әр алуан бунақденелілермен қоректеніп, жақсы жасырылған ұя салады. Көбінесе ұя жығылған қалың қамысқа жасырылғандықтан, сыртынан қарағанда мүлде көрінбейді. Салындыдағы 4-5 ұсақ қоңырқай секпілді сұрғылттау ақшыл немесе сарғыштау-ақ жұмыртқаларды аналығы 12 күндей басады. Аталық және анадық құстар балапандарды сонша уақыт жемдейді.
## Дереккөз
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Еуразия құстары
Тау жадырағы

**Тау жадырақ** () - Торғайтәрізділер отрядінің  Шақшақай тұқымдастарының биологиялық түрі. Өз атауына толық сай келген құс. 

## Таралуы
Тау жадырақ Қазақстанда оңтүстік және шығыстың тек қана таулы аудандарында қоныстанады, оның үстіне әдетте теңіз деңгейінен 2 500 м жоғары биік тауларда өмір сүреді. Тау жадырақ бізге орман жадырақтан ертерек (наурызда) келіп, кейінірек (қазанда) ұшып кетеді, кей жылдары қыста да кездесуі мүмкін.

## Биологиялық сипаттама
Дене мөлшері орман жадырақтай. Тау жадырақ орман жадырақтан гөрі ашық реңді және қауырсын жабыны бойлай созылатын алабажақсыз біркелкі реңкті. Жақыннан қара сирақтары жақсы көрінеді, ал орман жадырақтың сирақтары ақшыл, дене түстес. Тәңіртаудағы субальпілік шалғында іргелес жүріп кездесетін орман жадырағынан тау жадырағын осы белгілері бойынша ажырату оңай. Тау жадырақтың қылығы жадырақтар типтес, алайда орман жадыраққа қарағанда оның дауысы едәуір жоғары және сыңғырлап естіледі. Соған сәйкес орман жадырақтың сайрауы - «тититититн» сияқты емес, тау жадырақтың сайрау дыбысы «сисисисиси» деп аяқталады. Құсойнақта ұшу жолы шырқау биіктікке көтерілмей, тау беткейінен жазық доға түрінде өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Жадырақтар
Санат:Еуразия құстары
Түз жадырағы

Түз жадырақ (Anthus campestris) -бүкіл Қазақстанға кең таралған құс. 
## Биологиялық сипаттама
Бұл ашық реңді дене мөлшері сұр бозторғайдай құс. Сұр бозторғайдан айырмашылығы денесі созылыңқы, аяқтары ұзындау, құйрығы біршама ұзын, шақшадай сияқты кейде құйрығын теңселтеді. Аталығы басқа құстар әдетте тыныштықта болған ең ыстық уақытта да шөлде құсойнақ жасайды. Осы кезде аспаннан соңғы буынына екпін түсіріп, бірдей уақыт аралығында «цирли... цирли... цирли» деп мазасыз қайталанатын сыңғыр таралады. Түз жадырақтар тіпті қайтқанда да топ түзбей, жұбымен өмір сүреді. Ұялау кезіндегі ұясы әдетте шөппен жақсы жабылады. Аналығы салындыдағы 4-5 шұбар жұмыртқаны 13-14 күн басады және аталықпен бірлесіп, сонша уақыт балапандарды қоректендіреді. Бір жазда екі рет балапан өргізуі де мүмкін. 
## Таралуы
Бұл құс шөл зонадан орманды далаға және Тәңіртаудың биік тауларына дейін кездеседі. Африкада және Азияның оңтүстігінде қыстайды. Қазақстанда жарты жыл шамасында - наурыз-қыркүйек айларында болады.
## Дереккөз
1. Мектеп энциклопедиясы. Алматы: Атамұра, 2010.

Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Еуразия құстары
Күйлердің сәйкестік заңы

**Күйлердің сәйкестік заңы** барлық заттар бір күй теңдеуіне бағынады дейді. Бұл заң күй теңдеуінің айнымалыларын келтіру арқылы жазғанда ғана ақиқат болады. Күйлердің сәйкестік заңы жақындатып алынған заң болып табылады және тығыз газдар мен сұйықтарды қарапайым түрде, 10-15 пайыздық дәлдікпен бағалауға мүмкіндік береді. 1873 жылы Ван дер Ваальстың зерттеулерінде алғаш анықталған.

## Тұжырымы

Күйлердің сәйкестік заңы бойынша, күй теңдеуі келтірілген айнымалылар арқылы жазылған жағдайда кез келген зат үшін дұрыс болады. Келтірілген айнымалылардың мәндері сыни межелдегі мәндерге сәйкес келеді:

p_r = \frac{p}{p_c}, \;\;\; V_r = \frac{V_m}{V_{m,c}}, \;\;\; T_r = \frac{T}{T_c},

бұл формулалардағы p, \; V_m, \; T сәйкесінше қысым, молярлық көлем және температура болып табылады. Жүйенің термодинамикалық тепе-теңдігін осы үш айнымалының екеуін ғана қолданып сипаттауға болатындықтан, күйлердің сейкестік заңы бойынша, үшеуінің кез келген өлшемсіз комбинациясы кез келген екі келтірілген айнымалының функциясын құрайды: 

\frac{p V_m}{R T} = F(V_r, T_r),

Нақты жүйелер үшін, негізінен, төмендегі формула орынды:

\frac{p V_m}{R T} = z(p_r, T_r)

F,z - универсал функциялар

Формуладағы өлшемсіз шама  \frac{p V_m}{R T}
  сығылу коэффиценті деп аталады. Сыни межелде сығылу коэффиценті  \frac{p_c V_{m,c}}{R T_c} = F(1,1), яғни барлық заттар үшін бірдей болып табылады.

## Қолдану аясы мен теориялық негіздемесі
Заңның нақтылығын сығылу коэффицентінің мәніне \frac{p_c V_{m,c}}{R T_c} қарап анықтауға болады. Егер күйлердің  сәйкестік заңы толығымен орындалса, бұл коэффицент барлық заттар үшін бірдей болады. Әртүрлі заттар үшін тәжірибе көмегімен анықталған сығылу коэффицентінің мәндерді кестеде берілген. Қарапайым сфералық молекулалар үшін оның мәні 0{,}292 жуықтаса, көмірсу молекулаларында 0{,}267 дейін жетеді. 

## Дереккөздер
* Гиршфельдер Дж., Кертисс Ч., Берд Р. Молекулярная теория газов и жидкостей. М.: ИЛ, 1961. — 931с.

Санат:Физикалық химия
Санат:Күй теңдеуі
Шырылдақтар туысы

**Шырылдақтар туысы** () — Қазақстандағы сандуғаш тұқымдастарға жататын 8 туыстың біреуі. Шырылдақ туысты құстар - шағын денелі, ажарсыз құстар. Олардың денесі созылыңқы, қалың өскен шөптерде мекендеуге жақсы бейімделген және өзіне тән әуені бар. 

Олардың әуені бунақденелілердің, әсіресе шілделіктердің шырылына көбірек ұқсайды. Айқабақтар тәрізді шырылдақтардың да құйрығының ұшы дөңгеленген: сыртқы бұлқын қауырсындарының әрбір жұбы ішкі қалыпта орналасқан көршілес қауырсыннан көзге түсерліктей қысқа. Моногамиялы. Бунақденеқоректі. Аталықтары мен аналықтарының өңі бірдей.
Еуразияда қоныстанатын туыстың 10 түрінен Қазақстанда 5 түрі: кәдімгі шырылдауық , теңбіл шырылдауық, бұлбұлрең шырылдауық, сайрауық шырылдауық және өзен шырылдауықтары кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Сандуғаштар