open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ильшат Раисұлы Шабаев

**Ильшат Раисұлы Шабаев —** (8 қаңтар 1978, Комсомол, Орынбор облысы, РКФСР, КСРО) — ресейлік биші, мюзиклдердің хореограф әртісі , өзі орындаушы, өзі тректер. MTV телеарнасындағы "Звезда танцпола" жобаның жеңімпазы. 

## Өмірбаяны
Ильшат Раисұлы Шабаев Орынбор облысы, Комсомол Александров ауылында дүниеге келген. Мектеп бітіргеннен кейін Ильшат Шабаев Орынбор училищесіне түсіп, оқу кезінде ол түрлі би бағыттарда жұмыс атқарады. 18 жасында Мәскеу мемлекеттік мәдениет университетіне (қазіргі МГИК) оқуға түседі. Оқу бітіргеннен кейін Ильшат жыл бойы аты аңызға айналған Игорь Моисеевтің  ансамблінде жұмыс істед. Ильшаттың бірінші мюзиклы - әйгілі "Нотр-Дам де Пари". 

2003 жылы биші ретінде қызмет атқарды хореограф бастап әнші, қатысушысы, "жұлдыздар Фабрикасы-2" Иракли, гастролируя онымен ел бойынша. Сондай-ақ, хореограф ретінде жұмыс істеді мұндай орындаушылары, Алсу, Влад Топалов, Сергей Лазарев және басқа да.
2006 жылы Ильшат жұмыс істеді келісім-шарт бойынша — Израиль би биледі " атты орасан зор шоу "One" белгілі израильдік әнші Риты. Сондай-ақ, ол келісім-шарт бойынша Қытайда.
Осыдан кейін Ильшат жаңадан белсенді жұмыс істейді мюзиклах. 2010-2012 жылдары ол ойнаған екі қойылымдарына, режиссер болатын Егор Дружинин. Әңгіме туралы мюзиклах "Махаббат" және "тыңшылық" (пьесасы бойынша Е. Греминой "Көз") Ларисой Долиной және Дмитрий Харатьяном басты рөлдерде және "Мен — Эдмон Дантес" (романының желісі бойынша. Дюма "Граф Монте-Кристо"), онда басты рөлдерді орындап, Дмитрий Певцов және Наталия Власова.
Келесі 2013 жылы әйгілі мюзикл "Чикаго", бірнеше рет қойылған Бродвее. Айтуынша, хореограф, дәл осы зал толы болған ол ең үлкен тәжірибе. Ол игерді, мұндай жанр ретінде "Фосси".
2014 жылдың жазында Ильшат орындады рөлі Гопчика зал толы болған "Однажды в Одессе ұйымдастыруымен танымал одноименному сериалу.
Сондай-ақ, Ильшат қатысты осындай мюзиклах "Bombay Dreams", "Мысықтар".

2014 жылдың күзінде ТНТ телеарнасында басталды жаңа би шоу — проект "Би", "сыйға тартты мүмкіндік барлық сүйетін жылжыту және билеуге, өз күшін сынап, өздерінің сезімін".
Бұл телевизиялық жобаға 280-нен астам бишілер 77 қалалар Ресей. Кастинг басталды 2014 жылдың сәуір айында. Бас жүлде телешоу — " ең үздік биші ел 3 миллион сом.
Телевизиялық кастинге Мәскеуде Ильшат әділ-қазылар алқасына биі заманауи хореография стилінде астында тректі Lana Del Rey "Young & Beautiful" қарағанда, таң қалдырды судьялар. Тәлімгер Ильшата болды хореограф, режиссер және актер Егор Дружинин.
10 жарыс шығарылымы Ильшат станцевал 10 би дуэтте және бір сольно.
## Ескертпелер

Санат:8 қаңтарда туғандар
Санат:Ресей бишілері
Санат:Орынбор облысы тұлғалары
Жеткерген Байбосынов

**Жеткерген Байбосынов** (16 мамыр1948 жыл; Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Шалқар қаласы - 20 шілде 2000 жыл, сонда) — қазақ жазушысы, ақын, сазгер.

Өзінің ғашығына арнаған «Сол бір кеш тілге келгенде» атты Жұмекен Нәжімеденовтің сөзіне жазылған өлеңге  әуенін жазып қазақ халқына танымал болған. Жеткерген жас кезінде осы әннің сөзін өзі жазған көрінеді. Кейіннен Жұмекен Нәжімеденовтің  «Сол бір кеш тілге келгенде» атты өлеңін естіп, қатты ұнатады. Содансоң өзі жазған әннің сөзін Жұмекеңнің сөздеріне өзгертеді. Осы жайында тіпті Жұмекен Нәжімеденовпен хат алмасқаны бар. Жеткерген сазгерлігімен қатар ақындығыда  қазақ халқына танымал. Жеткергеннің үш баласы бар: Жұбатқан, Сәкен, Ілияс. Немерелері:Жұбатқаннан тараған Арман, Асан, Әлихан. Сәкеннен тараған қызы Аружан ұлдары Абай, Абылай хан, Алдияр. Ілиястан тараған ұлдары Әлияс пен Аят, қызы Айя. 

Санат:16 мамырда туғандар
Санат:20 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:Шалқарда туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан сазгерлері
Карел Абсолон

**Карел Абсолон** (; 16 маусым, 1877 жыл, Босковице - 6 қазан, 1960 жыл, Брно) - чех ғалымы және тарихшысы, спелеолог және геолог. Көрнекті Чех ғалым Ванкель Йиндржих немересі.

## Сыртқы сілтемелер
*Карел Абсолон 

Санат:16 маусымда туғандар
Санат:6 қазанда қайтыс болғандар
Санат:Чехия ғалымдары
Хамид Карзай

**Хамид Карзай** (, ) (24 желтоқсан 1957 жыл, Карз, Қандағар) — Ауғанстан мемлекеттік қайраткері, 2004—2014 жылдары Ауғанстан президенті, 22 желтоқсан 2001 жылынан 7 желтоқсан 2004 жылы мерзімінде президенттің міндетін атқарушысы болған.

Санат:24 желтоқсанда туғандар
Санат:Ауғанстанда туғандар
Санат:Ауғанстан президенттері
Санат:Ауғанстан премьер-министрлері
Мұхаммед Фахим

**Мұхаммед Касим Фахим** (1957 — 9 наурыз 2014) — ауған әскери қайраткері, қорғаныс министрі, Ахмад Шах Масудтың орынбасары. Маршал (2001).

## Сыртқы сілтемелер
* Мұхаммед Фахим 

Санат:1957 жылы туғандар
Санат:9 наурызда қайтыс болғандар
Санат:Маршалдар
Санат:Ауғанстан қорғаныс министрлері
Қатынкөл

**Қатынкөл** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстік бөлігінде, Қарасор көлінен оңтүстік-батысқа қарай 6 км жерде орналасқан көл.

## Гидрографикасы
Аумағы 9,5 км2, ұзындығы 5,5 км, енді жері 2,2 км, жағалауының ұзындығы 16,3 км, ең терең жері 3,2 м, су жиналатын алабы 364 км2. Су көлемі 17,04 млн. м3. Жер асты, қар суларымен толысады. Көлге Жарым өзені құяды. Су тұзды, кермек татиды, сілтілігі төмен. Көлдегі тұз қоры 500 мың т-ға жетеді (негізінен натрий мен магний хлоридтері).

## Жағалау сипаты
Жағалаулары тік жарлы, бетеге, жусан, қызыл мия, ши өсетін жайылмалық және одан жоғары 2 террасадан тұрады (су деңгейінен 2-5 м биік).

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы көлдері
Нұрлыбек Хайруллаұлы Жұбатқан

**Нұрлыбек Хайруллаұлы Жұбатқан** (1968 жылы 17 қарашада Ақтөбе облысы Шалқар ауданында туған) — актер. Қазақстанның Мәдениет қайраткері (2011). Т. Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театрының және "Екі Езу" әзіл - сқақ театрының директоры..

## Толығырақ
* Нұрлыбек Хайруллаұлы 1968 жылы 17 қарашада Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Жылтыр елді мекенінде дүниеге келген.
* 1986 жылы Орта мектепті бітірген. 
* 1990 - 1995 жылдары Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті (бұрынғы Әль - Фараби атындағы Шымкент педагогикалық мәдениет институты)ның «Мәдени, ағарту жұмыстарын ұйымдастыру» факультетінің театр бөлімін бітірген.
* 1995 - 1997 жылдары Ақтөбе облыстық филармониясында және Ақтөбе мәдени ағарту училищесінің театр бөлімінде еңбек етті.
* 1997 - 1999 жылдары облыстық «Ақтөбе» газетіне меншікті тілші.
* 1998 жылы құрылған ақтөбелік «Екі езу» эстрадалық-миниатюра театрының негізін қалаушысы болды.
* 2008 жылы өзінің  «Ауылдағы Айтқыштар» атты жинағын жарыққа шығарған. Ол жинаққа интермедиялар мен монологтар, әзілдер мен өлеңдер жиынтығы енгізілген. 
* 2004 жылдан Қазақстан журналистер одағының мүшесі.
* 2010 жылдан Қазақстан Театр Қайраткерлері одағының мүшесі.
* 2013 жылдан Т. Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театрының директоры.

## Марапаттары
* 2002 жылы Ақтөбе облысының жыл адамы атағы.
* 2004 жылы ҚР Мәдениет министрлігінің «Құрмет Грамотасы» мен марапатталған.
* 2011 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет Қайраткері құрметті атағы берілді.
* 2012 жылы Ақтөбе облысының әкімінің арнайы сыйлығының иегері. 
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" мерекелік медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театр актерлері
Қарамола (тау, Ұлытау таулары)

**Қарамола** – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі шоқылы тау.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Қарсақпай кентінің солтүстік-батысында 10 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 643 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі тіктеу, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Қантөбе тауы, шығысында Қызылқұдық, оңтүстігінде Тасқұдық құдықтары, батысында Пионер қыстау орналасқан. Тау баурайындағы бұлақтардан Бала Жезді, Тумырза-Сарыбай өзендері бастау алады.

## Геологиялық құрылымы
Жер қыртысы протерозой дәуірінің жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Аласа таудың қоңыр, бозғылт сұр топырақ жамылғасында ырғай, қараған, тобылғы, қылқан селеу, сұлыбас, еркек шөп, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы таулары
Тоқтақия хан

**Тоқтақия хан**— 1377 жылы билік еткен Ақ Орданың ханы. Тоқтақия — Ұрыс ханның екінші ұлы. 
## Өмір баяны
1376 жылы Тоқтақияның ағасы Құтлық Бұға Тоқтамыспен болған шайқаста қаза болады. 1377 жылы Әмір Темірдің көмегімен Тоқтамыс Ақ Ордаға қарсы екінші жорығына аттанады. Оған қарсы жіберген Ақ Орда әскеріне Тоқтақия басшылық жасап, Тоқтамысты Сауран маңында тас-талқан етеді. Осыдан кейін Ұрыс хан Темірланға соғыс қаупімен Тоқтамысты өзіне беруді талап етеді, бірақ Ақсақ Темір бұл талапты қабылдамайды.

1377 жылы Әмір Темірдің өзі Ақ Ордаға қарсы жорыққа дайындала бастайды және көп ұзамай оның шекарасына басып кіріп, Сығанақтағы Ұрыс хан әскерлеріне қарама-қарсы орналасады. Бірақ қатты аяздан жауынгерлер қолдарына қару ұстай алмай, Темірлан Орданы жаулап алуды көктемге қалдырады. Алайда, Ұрыс хан кенеттен қайтыс болғандықтан, шешуші қақтығыс орын алмайды. Тоқтақия әкесінің орнын басқанымен, екі айдан кейін ол да қайтыс болады. Оның орнына билікке Ұрыс ханның келесі ұлы Темір-Мәлік келеді.
## Жанұясы
Тоқтақияның үш ұлы – Болат сұлтан, Бұғұшақ, Тәңірберді және үш қызы – Бақышбике, Севді, Тәтлі болды. Тоқтақия немересі, Болаттың ұлы Керей 1465 жылы Жәнібек інісімен Қазақ хандығын құрады. 
## Әдебиет
*Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010

Санат:Орда Ежен әулеті
Қарасай (Сарысу алабындағы өзен)

**Қарасай** – Сарысу алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ұлытау облысының Жаңаарқа ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 73 км, су жиналатын алабы 1680 км2.

## Бастауы
Бастауын Сарыарқаның оңтүстік бөлігіндегі Желдітау сілеміндегі бұлақтардан алып, Мұңлы тауының шығысында Көктас өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Аңғары кең. Қар және жер асты суларымен толығады. Көктем айларында ғана арансында ағын болады. Суына мал суарылады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданы өзендері
Санат:Сарысу су алабы
Карл Айгенман

**Карл Айгенман** (; 1863 жыл, Обердердинген - 1927 жыл, Сан-Диего) - неміс-американдық ихтиолог.

## Карьерасы
1886 жылы Айгенман бакалавр дәрежесін алды және Осыдан кейін көп ұзамай Калифорнияға кетті. Ол жақта ғалым өзінің болашақ жары Роза Смитпен танысады. 1887 жылы 20 тамызда олар үйленді және бірге Гарвард университетіне тапсырды.

## Публикация
*The leptocephalus of the American eel and other American Leptocephali, C.H. Eigenmann et al, 1902
*The Freshwater Fishes of British Guiana, including a study of the ecological grouping of species, and the relation of the fauna of the plateau of hatof the lowlands, C.H. Eigenmann, 1912
*On Apareiodon, a new genus of characid fishes, 1916
*The fishes of Western South America. Part I, C.H. Eigenmann, 1922

Санат:9 наурызда туғандар
Санат:24 сәуірде қайтыс болғандар
Санат:АҚШ ғалымдары
Санат:Ихтиология
Николай Сергеевич Авдонин

**Николай Сергеевич Авдонин** (1903 - 1979) - кеңестік агрохимик ғалым.

## Биография
1930 жыл - Воронеж ауылшаруашылық институтын бітірген
(1933 - 1936) жылдары - Шикізат алкоголь саласын институтында агрохимия зертхана меңгерушісі
1949 жылдан бастап - Мәскеу университетінде агрохимия кафедрасының меңгерушісі.

## Марапаттары
*Қызыл Ту ордені (1971)
*«Құрмет белгісі» ордені (1945).
*КСРО 4 медальі
*Ломоносов атындағы Мәскеу университетінің премиясы (1953)

Санат:16 желтоқсанда туғандар
Санат:12 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Ресей ғалымдары
Камиль Галиевич Азиев

**Камиль Галиевич Азиев** (16 шілде, 1930 жыл, Каргалытамак, Башқұрт Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы - 9 қаңтар, 1999 жыл) - ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1988), профессор (1992).

## Марапаттары
*«Құрмет белгісі» ордені (1980)
*Құрметті белгілері (1975, 1980).

## Сыртқы сілтемелер
*Камиль Галиевич Азиев

Санат:16 шілдеде туғандар
Санат:9 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:КСРО агрономдары
Санат:Ресей агрономдары
Санат:КСРО ғалымдары
Санат:Ресей ғалымдары
Alphabet Inc.

**Alphabet Inc**. — Калифорнияда орналасқан холдинг. Құрылғандығы туралы 2015 жылы 10 тамызда жария етілді. Басшылығында — бұрыңғы Google-дың тең құрылтайшылары Ларри Пейдж және Сергей Брин. Alphabet холдингі, Google-ға ауыстыратын болады деп жоспарланып, ал соңғысы оған бөлігі ретінде еншілес компания болып кірді. Қайта құрылымдау барысында Интернет бизнесімен тікелей байланысты емес тікелей барлық бөлімдер Google құрамынан шығарылды.

## Тарихы
Google-дың Alphabet болып қайта ұйымдастырылуы ресми түрде 10 тамызда, 2015 жылы жарияланды және 2 қазанда, 2015 жылы аяқталды. Барлық Google акциялары Alphabet акцияларына айырбасталған болтын, олар Nasdaq айналымында GOOGL және GOOG (A классы — GOOGL, —  бір дауыс құқығымен, және C класcы — GOOG, — дауыс беру құқығы жоқ) жалғастырылуда. Ал сондай-ақ, иелері он дауыс беру құқығы бар B классы акциялары бар. Бұл кластағы жалғыз акционерлері Google құрылтайшылары Ларри Пейдж және Сергей Брин, сондақ-ақ компанияның бұрыңғы CEO Эрик Шмидт.

нобай|солға|Холдингтің жоспарланған құрылымы

Alphabet 2016 жылдың 1 ақпанынан, Apple компаниясын асып түсіп, нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі компания болып отыр. Алайда, екі күн өткен соң, компанияның құны тағы да Купертино компаниясына жол берді. 15 мамырда Alphabet қайтадан нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.

## Сілтемелер
* Google Alphabet жаңа компаниясын құратындығы туралы жариялады // *Российская газета* (11 шілде 2015).

## Дереккөздер

Санат:АҚШ компаниялары
Санат:2015 жылы пайда болғандар
Санат:Интернет-компаниялар
Әзербайжан асханасы

[thumb|[Тұшпара]]
**Әзербайжан асханасы** () — әзербайжандардардың және Әзербайжан Республикасының халықтарының ұлттық асханасы.

Танымал әзербайжан аспазы Таир Әміраслановтың пікірінше, әзербайжан асханасы әлемдегі ең көнелігімен, әрі әртектілігімен ерекшеленеді. Әзербайжан ұлттық тағамы әртектілігімен ерекшеленіп: сүт, ет, ұн, көкөністен жасалған тағамдарды біріктіреді. Ал тағамдарды дайындау тәсілдері де әртүрлі. Бұрынғы уақытта тағам түрлері географиялық аумақ пен адамадардың әлеуметтік жағдайына байланысты болған. Асхананың негізгі компоненттері елдің табиғи ерекшеліктеріне байланысты: таулы және субтропиктік климат әзербайжан асханасында қой еті, құс еті, өзендік және теңіздік балықтардың, жеміс пен көкөністің жиі қолданылуына әсер етті. Онымен қоса әзербайжан асханасында әртүрлі дәмдеуіштер мен хош иісті шөптер: вазари, жасыл және қара рейхан, ащы бұрыш, тмин, кинза, шафран, сумахи кең қолданылады.

## Сыртқы сілтемелер

* Рецепты Азербайджанской кухни  
* Миллион Меню 
* Кухни Народов Мира  
* Особенности приготовления в азербайджанской кухне  
* Портал вкусных блюд  
* Пошаговые рецепты азербайджанской кухни с фотографиями и видео  

*
Темірмәлік хан

**Темірмәлік хан** — 1377-1378 жылдары билік еткен Ақ Орданың ханы. Ұрыс ханның үшінші ұлы әрі мұрагері.

## Өмір баяны
Үлкен ағасы Құтлық Бұға 1376 жылы Тоқтамыспен болған шайқаста қаза болған. Ұрыс хан да 1377 жылы Әмір Темір мен Тоқтамысқа қарсы жорықта қайтыс болады. Оның мұрагері Тоқтақия содан екі айдан соң дүниеден өтті. Сүйтіп таққа оның інісі, Ұрыстың үшінші ұлы Темірмәлік отырады. Темірмәлік өзінің жағымсыз өмір салтымен белгілі болғанды. Ол сұлу әйелдерді біреудің әйелі не қызы болғанына қарамай тартып алатын еді. Осы қылықтары үшін Ақ Орада әмірлері мен басшылары арасында ханның жаулары пайда бола бастайды. 1377 жылы әмірлердің талабымен Темірмәлік Тоқтамысқа қарсы жорық ұйымдастырады. Ұрыс хан кезінен бері келе жатқан қолбасшылардың арқасында Темірмәлік жеңіске жетеді. Әкесі мен ағаларының қазасына себеп болған Тоқтамыс қайтадан Темірге қашып пана табады.

Алайда Темірмәлікке наразылықтың күшейгені сонша, Ақ Орданың ең беделді өкілдері Тоқтамыстың жағына өте бастайды. Ұрыс ханға қызмет еткен беклербек Қазаншы Темірмәліктен кеткен кезде, оның орнына маңғыт әмірі Балтышақ тағайындалады. Оның үлкен үлы Иса Ақ Ордаға қызмет етсе, кіші ұлы Едіге Тоқтамыс жағына өткендердің қатарында болатын. Сүйтіп Едіге мен Исаның арқасында Сығанақтағы ақсүйектер ханға қарсы қастандық ұйымдастырады. Нәтижесінде 1378 жылы Сығанақ әмірлері Тоқтамысты таққа шақырып, Сауран мен Отырар қалалары оған ұрыссыз беріледі. Темірмәлік Тоқтамысты шайқаста жеңуді жоспарлағанымен, оның әскерлері Тоқтамыс жағына соғыссыз өтіп кетеді. Темірмәлік бірнеше сенімді әмірлері мен қорғаушыларының көмегімен қашуға әрекеттенеді. Бірақ хан қолға түсіп, Тоқтамыстың бұйрығымен басы алынады. Беклербегі Балтышаққа Тоқтамыс жағына қызметке өтуді ұсынса да, ол бас тартып, ханымен бірге өлтіріліп, сол бейітке жерленген.

## Жанұясы
Темірмәліктің екі ұлы болды – Шәдібек хан және Темір Құтлық хан. Олардың ұрпақтары Алтын Орда және одан ыдыраған Ұлы орда, Астрахан, Қасым, Қазан хандықтары мен Бұхарада хан болды.

## Әдебиет
*Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010

Санат:Ақ Орда хандары
Санат:Орда Ежен әулеті
Софья Залмановна Агранович

**Агранович Софья Залмановна** (24 маусым 1944 жыл - 18 шілде 2005 жыл) — Кеңес Одағының және Ресейдің филологы, әдебиеттанушысы, лингвисті, фольклористі. Самара университетінің орыс және шетел әдебиеті кафедрасының профессоры, көптеген кітаптардың және басылымдардың авторы.

## Биографиясы
Куйбышев (қазіргі Самара) жұмысшылар отбасысында 1944 жылы дүниеге келген. Куйбышев педагогикалық институтын бітірген. Льва Адольфовича Финка шақыруымен Куйбышев мемлекеттік университетінде жұмыс істейді.

## Сыртқы сілтемелер
* Софья неге үйреткен (орысша)

## Дереккөздер

Санат:18 шілдеде туғандар
Санат:24 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Самара облысында туғандар
Санат:Самара облысы тұлғалары
Санат:КСРО филологтары
Санат:Ресей филологтары
Санат:18 шілдеде қайтыс болғандар
Қаратал (өзен, Торғай алабы)

**Қаратал** – Торғай алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Бастауын Ұлытау тауының батыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Ұсабай қыстауы тұсында Жетіқыз (Қаражыланды) өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 37 км, 8 саласы бар. Ірілері: Танымбай, Айбас. Жағасы тік жарлы. Қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасиды, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзен аңғарындка шабындық пен жайылымдық жерлер және қыстаулар (Арпабұлақ, Қаратал, Ақмәмбет) бар. Суы ауыз суға және мал сурауға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Қараматақ (тау, Қарағанды облысы)

**Қараматақ** – Қызылтас тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы Қызылтау ауылының солтүстік-шығысында 8 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 1001 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі тіктеу, түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Етегінде қорымтастар жиналған.

## Өсімдігі
Саздауытты қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы таулары
Самгук саги

**«Самгук саги»** () — Кореяның Үш патшалығы: Когурё, Пэкче және Силла кезеңін баяндайтын тарихи еңбек. «Самгук Саги» қытай тілінде жазылған (сол кездегі барлық корей тарихи шығармалары сияқты). Еңбекті жазу корёлық ван Инджонның кезеңінен (1122— 1146) басталып, сарайдағы Ким Бу Сик (金富軾) бастаған ғалымдар тобы еңбектің жазылу процесін қадағалады. Еңбек 1145 жылы аяқталды. Қазіргі уақытта корей тарихындағы ең көне тарихи шығарма саналады. Еңбек 50 томнан (квоннан) тұрады:
*«Силла жайлы жазбалар» («Наги»; 나기 羅紀, немесе «Силла понги» 本紀) (16 том)
*«Когурё жайлы жазбалар» («Ёги»; 여기 麗紀/«Когурё понги») (10 том)
*«Пэкче жайлы жазбалар» («Чеги»; 제기 濟紀/«Пэкче понги») (6 том)
*Хронологиялық кестелер («Нёнпхё» 년표 年表) (3 том)
*Монографиялар («Чи» 지 志) (9 том): салтанаттар мен музыка, транспорт және тұрғын үй, география, саяси құрылымы
*Өмір жазбалары («Ёльджон» 열전 列傳) (10 том)
«Самгук саги» еңбегін қытайлық «Үш патшалық жайлы жазбалар» еңбегімен шатастырмау керек. Қытайлық еңбекті Чэнь Шоу жазып қалдырған болатын.
## Әдебиет
*Соловьёв А. В. Некоторые проблемы изучения культуры Кореи периода Трех государств (Ким Бум Сиктың «Самгук саги» еңбегін негізге алған).
*Ким Бусик. Самгук саги. —М. Шығыс әдебиеті, 2001.

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Тарихи еңбектер
Шипагерлік баян

**Шипагерлік баян** — қазақ халқының медицинасының әдіс-тәсілдері жинақталған еңбек.

## Еңбек жайлы
Авторы - Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы. Еңбекті жазуға оған Жәнібек хан бұйрық берген. 
Өзінің төл тәжірибелеріне сүйеніп, осыдан 5 ғасырдан бұрын жазған медициналық үлкен ғылыми еңбегі – «Шипагерлік баян» күні бүгінге дейін құндылығын жоғалтқан жоқ. Ғалым бұл кітапты Жәнібек ханның тапсыруымен 1470 ж. (жасы 70-тен асқан шағында) бастаған. Кітабында өзінің аты-жөнін ғана атап, өмірбаянын жазбаған. «Шипагерлік баянда» –жүрек, ми, сөл(адам организмінен бөлінетін), т.б. мүшелердің адам организмінде алатын рөлі, күйік, үсікті емдеу, тамыр ұстау сияқты өзекті мәселер айтылған. Кітапта шешек ауруына қарсы вакцина егуді ағылшын ғалымы Э.Женнерден(1796) 320 жыл бұрын жазғандығын атап айту қажет.
«Шипагерлік баянда» өсімдіктерден алынған 854 түрлі, жануарлардан алынған 455 түрлі шипалық қасиеті бар емдік дәрілердің тізімі, адам мүшелерінің 430-ға тарта атаулары, мыңнан аса дәрі және 4577 рецепт берілген.
Бұл қолжазбаны Райымбет, Шыбыл, Қоңырбөрік, Тама, Бұршақ бибір-біріне өсиетпен тапсырып, хижраның 1170-жылына келгенде (Григорий күнтізбесі бойынша 1827–1828 ж.) бесінші рет, 1952 ж.Түменбай Ыстанбайұлы (Іле аймағы, Текес ауданы Шиліөзек а.) алтыншы рет, 1991 ж. Нұртай Түменбайұлы 1952 жылғы нұсқаның 1968 ж. өртелгеннен кейін қалған бөлігін жетінші рет көшірген. Бұдан кейін 1994 ж. араб әрпімен Үрімшіде (Қытай), 1996 ж. Алматыда («Жалын» баспасында) қазақ тілінде басылып шықты.
"Шипагерлік баян" бүгінгі күнге Өтейбойдақтың ағайын-ұрпақтары арқылы жеткен. Кітап уақыттың алуан түрлі зобалаңынан өтіп, мейлінше көлемді мұраның төрттен бір бөлігі ғана бүгінгі ұрпақтың қолына тиген. Қалған бөлігі Қытайдағы атышулы "мәдени төңкеріс" кезінде "хуң-уейбиндер" тарапынан өртелген. Өтейбойдақтың "Шипагерлік баян" кітабы қазақтың дәстүрлі медициналық тәжірибесі туралы мейлінше мол мағлұмат береді. Бұл ретте, автордың мыңнан астам дәрі түрлерін тоғыстыру арқылы 4 мыңнан астам шипалық шаралардың қолданымын (рецепт беру) ұсынуы, оның білікті шипагер, ғүлама ғалым болғанын пайымдатады. Сондай-ақ, "Шипагерлік баян" кітабында өсімдіктен алынатын 728 түрлі, жан-жануарлардан алынатын 318 түрлі, металл-металлоидтардан түзілетін 318 түрлі шипалық қасиеті бар дәрілердің аталуы, 500-ге тарта анатомиялық атаулардың келтірілуі, бүл еңбектің тарихи-этнографиялық мән-маңызының ерекше екенін білдіреді. Теңдесі жоқ "Шипагерлік баян" — ол заманда да қазақ тілінің қаншалық тұнық, бай болғанының айқын дәлелі. "Шипагерлік баян" кітабы арқылы Өтейбойдақ Тілеуқабылүлының тек қана ғүлама шипагер емес, сонымен бірге халықтың өмір салтына, дүниетанымына, рухани мәдениетіне мейлінше қанық болғаны, өз заманының терең ойлы, ұлтжанды түлғасы болғаны айқын аңғарылады.

## Дереккөздер

Санат:Тарихи еңбектер
Тяньцзинь апаты (2015)

2015 жылдың 12 тамыз күні шамамен сағат 23:36 CST (15:36 UTC) қытайлық Тяньцзинь қаласында орын алған техногендік апат. 
Алдын ала мәліметтер бойынша 100-ден астам адам мерт болды (соның ішінде 12 өрт сөндіруші. 36 өрт сөндірушімен байланыс жоғалды) және 700-ден астам адам жарақаттанды.

## Өрт және жарылыстар
*Tianjin Dongjiang Port Rui Hai International Logistics Co. Ltd* компаниясына тиісті қоймада бастлаған өртті сөндіру үшін жергілікті уақыт бойынша сағат 22:50 апат орнына өрт сөндірушілер шақырылды. Сағат 23:30-да 30 секундтық аралықпен екі қуатты жарылыс болды. Жарылыстар кезінде шыққан оттың жалындары бірнеше жүздеген метрге дейін жетті. Жарылыстардан кейін масштабты өртті сөндіру үшін тез арада апат орнына 100-ге жуық өрт сөндіру көлігі жіберілді. 

Алғашқы жарылыс шамамен 3 тонн тротилды құрды, ал екінші жарылыс адамзат тарихындағы ең қуатты ядерлік емес жарылыс болып табылады - оның қуаты тротилдық эквиваленттегі 21 тоннаны құрды. 

Өрт 2011 жылы негізі қаланған *Tianjin Dongjiang Port Rui Hai International Logistics Co. Ltd* компаниясының ғимаратында басталған. Бұл компания қауіпті химиялық заттарды сақату, жеткізу және үйлестірумен айналысады. 
Жарылыстардан кейін, 12 тамыз күні, компаияның басшылары қамауға алынды.

## Апат салдары
Өрт және екі қуатты жарылыс нәтижесінде жеті логистикалық компаниялардың ғимараттары түгелдей қиралды. Сонымен қатар, апат орнынан екі шақырым аумақта орналасқан ғимараттардың терезелері сынған. 

Жергілікті прессаның мәліметі бойынша, жарылыстар салдарынан сақату орындарына орналасқан 10.000-ға жуық автокөлік қиралды, соның ішінде 2750 Volkswagen автокөлігі және 1.000-нан астам Renault автокөлігі.


2015 Tianjin explosion - Crop.jpg


## Тағы қараңыз
* Тяньцзинь
* Тяньцзинь порты

## Дереккөздер

Санат:Апаттар
Санат:2015 жыл
Санат:Жарылыстар
Санат:Қытай
Тяньцзинь порты

thumb|right|200px|
**Тяньцзинь порты** - Бохай шығанағынан батысқа қарай Хайхэ өзеннің сағасында, Бейжіңнен оңтүстік-шығысына қарай 170 шақырым қашықтықта және Тяньцзинь қаласынан шығысқа қарай орналасқан. Бұл солтүстік Қытайдың ең ірі порты болып табылады.

## Жүк айналымы
Жылдар бойынша порттың жүк айналымы (млн т):

*2004: 206,161
*2005: 254,1
*2006: 257,6
*2007: 309,465
*2011: 450

## Оқиғалар
2015 жылдың 12 тамыз күні порт аумағында қатты өрт нәтижесінде екі қуатты жарылыс болды; 50-ден астам адам мерт болды, 700-ге жуаық адам жарақаттанды.

## Дереккөздер

Санат:Қытай порттары
Санат:Бохай шығанағы
Григорий Захарович Айзенберг

**Айзенберг Григорий Захарович** (17 желтоқсан, 1904 жыл, Тимковичи (қазір Беларусь - 31 наурыз, 1994 жыл, Мәскеу) - электродинамика және байланыс саласындағы ресейлік ғалым, техника ғылымдарының докторы, профессор, Лениндік, Сталиндік және КСРО мемлекеттік сыйлықтарының иегері, 60 ғылыми жұмыстың (оның ішінде монографиялар бар) авторы.

## Жетістіктері
Жемісті ғылыми, педагогикалық және қоғамдық қызметі үшін Айзенберг Григорий Захарович, екі орденмен және сегіз медальмен марапатталған.

## Сыртқы сілтемелер
* Профессор Айзенберг Григорий Захарович және антенна техникасының дамуына қосқан үлесі

## Дереккөздер

Санат:17 желтоқсанда туғандар
Санат:31 наурызда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО ғалымдары
Санат:КСРО инженерлері
Санат:Ресей ғалымдары
Санат:Ресей инженерлері
Щ

thumb|left|110px|

thumb|right|400px|
**Щ**, **щ** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл алды, ызың, қатаң дауыссыз дыбысты белгілейді.

Орыс тілінен енген сөздер мен халықаралық терминдерге тән. Кейбір қазақ сөздерінің құрамында жазылғанымен, айтылуда қос яғни созылыңқы «шш» түрінде дыбысталады. Мысалы, жазылуы - «ащы», айтылуы - «ашшы».

## Кодтар кестесі

HTML жүйесінде бас әріп «Щ»-ны &amp;#1065; немесе &amp;#x429;, ал кіші «щ» әріпін - как &amp;#1097; немесе &amp;#x449;.__NOTOC__ деп белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Кириллица
Ъ

thumb|left|110px|

thumb|right|400px|
**ъ** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі, жуандық белгісі. Дауыссыз дыбыс пен кейбір дауысты дыбысты ажырататын таңба ретінде қазақ тілінде орыс тілінен енген сөздерде ғана жазылады. Мысалы, разъезд, подъезд, съезд.

## Кодтар кестесі

HTML жүйесінде бас «Ъ» әріпін &amp;#1066; немесе &amp;#x42A;, ал кіші «ъ» әріпін - &amp;#1098; немесе &amp;#x44A; деп белгілейді.

## Дереккөздер


Санат:Кириллица
Оскар (мысық)

**Оскар** (, 2005 жылы дүниеге келген) — дауасыз дертке ұшыраған адамдардың өлімін алдын ала болжайтын, Род-Айленд штатының Провиденс қаласындаға қарттар үйінде өмір сүретін мысық. 2007 жылдың шілдесінен бастап әлемге әйгілі болды. Бұл құбылыстың нақты түсініктемесін әлі ешкім таба алмады.

## Өмірбаян
Оскарды қарттар үйіне әлі кішкентай күнінде алып келген. Оны үйсіз жануарларға арналған панадан шығарып, оңалту орталығына алып келген. Ол бірден ғимараттың ақыл-есі кем және Альцгеймер дертіне шалыққан адамдар жататын үшінші қабатынан өзіне орын тауып алады. Жарты жылдан кейін медицина қызметкерлері мысықтың дәлізді аралап, палаталарға кіретіндігін байқайды. Сонымен қатар ол белгілі бір науқастардың жанына отырып, сол жерден кетпейтін. Осы бір құбылыстан кейін көп уақыт өтпей дертке шалдыққандар өмірден озатын. Бірнеше жыл ішінде Оскар 50-ден астам өлімді болжады.

Кейбір науқастардың туысқандары Оскарға алғыстарын білдіретін. Оскар бір науқастың жанына немесе құшағына жатқанында қарттар үйінің қызметшілері дереу ол қарттың жақындарына хабар береді, осылай жанұясы және туыстары науқастың соңғы сәттерінде жанында болады.

Браун университетінің профессоры Давид Доса бұл құбылыс туралы “New England Journal of Medicine” журналында жарияланған мақаласында мысықтың еш жаңылмағандығын 25 рет дұрыс жорығанын мәлімдеді.

Дәрігерлер де, ғалымдар да Оскардың бұл қабілетіне түсінік бере алмады. Алайда зерттеушілер бұл болжаудың табиғаты тек медициналық тұрғыдан екендігін және ешбір бөгде күштің жоқ екендігін айтады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Oscar the Cat  Picture in The New England Journal of Medicine.
Санат:Әйгілі жануарлар
Ы

thumb|left|110px|

thumb|right|400px|
**Ы**, **ы** — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Жуан, қысаң, езулік дыбысты белгілейді.

Сөздің барлық буынында жазылады. Бірінші буында еріндік дауысты кездессе, екінші буынындағы «ы» дыбысы айтылуда «ұ» болып дыбысталады. Мысалы, құрұқ, орұн - айтылуы; құрық, орын - жазылуы.

Сондай-ақ «Ы» дыбысы ауызекі тілде сөз басындағы р,л, сонанттарының алдынан ілесіп айтылуын жиі байқасақ болады, бірақ жазуда ол («Ы» дыбысы) ескерілмейді. Мысалы, айтылуы - ылас, ырахмет, жазылуы - лас, рахмет, т.б. 

«Ы» дыбысына біркен сөзге сонант «У» қосымшасы жалғанса (оқы - у), жазуда езулік «Ы»түсіп қалады. Мысалы, оқы + у - оқу (айтылуы оқұу), тоқы + у - тоқу (айтылуы - тоқу).

## Дереккөздер

Санат:Кириллица
Артур Авила

**Артур Авила** (; 23 маусым, 1979 жыл, Рио-де-Жанейро) — динамикалық жүйелер және спектр теориясы аясында жұмыс істейтін Бразилиялық математик,Филдс сыйлығының ()  иегері (2014).

## Марапаттамалары
* Халықаралық математикалық олимпиадасының алтын медальі (1995)
* Клэй математика институтының стипендиясы (2006)
* Жака Эрбран премиясы (2009)

## Сыртқы сілтемелер
* Қысқаша мазмұндама (Резюме)

Санат:23 маусымда туғандар
Санат:Математиктер
Едіге би Төлебайұлы

**Едіге би Төлебайұлы** (XVII ғасырдың ортасы - XVIII ғасырдың басы) - Тәуке хан ордасындағы билер кеңесінің беделді мүшесі.

## Биография
Орта жүздің Арғын руының Сүйіндігінен тарайтын. «Жеті жарғыны» түзуге қатысқан би, қазақ халқының күш біріктіріп, жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру ісінде көрнекті рөл атқарған саясаткер. Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының қаржас руынан шыққан. Оның шешендік сөздері ел аузында көп сақталған. Халық арасында Едіге би «Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітірген» деп те дәріптеледі.

Едіге би Шоң бидің туған әкесі. Жазушы Қ. Исабаев айтуынша, Баянауыл маңындағы төрт рудың басын қосып, қарадан суырылып шығып, алғашқы аға сұлтан болған осы кісі. Ал оның би ретіндегі қызметін белгілі ғалым, зерттеуші С. Дәуітов шежіреші М.Ж. Копеевтің сөзімен былайша көрсетеді "М.Ж. Көпейұлы шежіреде Төле би мен Едіге би арасындағы әңгімені қысқаша баяндап бергені әрі қызық, әрі. Едіге Төленің ауылын көріп: "Әділ бидің елін, ауылын дау араламайды, әділ патшаның жерін жау араламайды"", - деген осы екен-ау деп қызығыпты.

Санат:Қазақ би-шешендері
Пхумипон Адульядет

**Пхумипон Адульядет** ( ; 5 желтоқсан 1927 - 13 қазан 2016 жылы ) — 1946 жылдан бастап 2016 жылға дейін Таиланд патшасы.

Халық арасында «Ұлы» деген атаққа ие, сондай-ақ **IX Рама** ретінде әйгілі. Тақта 1946 жылдың 9 маусымынан бері отыр. 1950 жылдың 5 мамырында тәж кигізу жорасы жүргізілген. Билік басындағы монархтардың да, тіпті мемлекет басшыларының да ішіндегі ең ұзақ билік құрған монарх.Патшаның тәж кигізудегі есімі: «Phrabat Somdet Phra Paramindara Maha Bhumibol Adulyadet Mahitaladhibet Ramadhibodi Chakrinarubodind Sayamindaradhirat Boromanatbophit».

## Өмірбаяны

Пхумипон Адульядет АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Кембридж қаласында Жоғары Мәртебелі Ханзада Махидон Адульядет пен Мом Сангвалдың (кейін Сомдет Пхра Синакариндра Боромаратчачоннани) отбасында 1927 жылдың 5 желтоқсаны дүниеге келген.

## Қызықты мәліметтер

Пхумипон Адульядет алғаш рет жасанды бұлтты жасаап, оған патент иеленген. Ол көпірлер мен бөгеттердің жобаларын дайындаған, сондай-ақ кәсіби  саксофоншы. 1000 баттық банкнотада патшаның Canon фотоаппаратымен түскен суреті бейнеленген. Фотоаппараттың объективін жасап шығарушы

Санат:Монархтар
Юримен ван

**Юримен ван**(?— 18 б.з тірі кезіндегі есімі — Юри немесе Юрю) - ерте дәуірдегі феодалды Когурё мемлекетінің екінші билеушісі. Оның өмірі мен билік құрған кезеңі жайлы деректерді Самгук саги шығармасы келтіреді.

## Жастық шағы
Когурёның негізін қалаушы Тонмёнсонның үлкен ұлы бола тұра Юри Пуё мемлекетінде тәрбиеленді. Б.з.д 19 жылы ол анасымен бірге әкесінің сарайына келді. Тонмёнсон баласы Юриді мұрагері деп жариялаған соң, оның Онжо мен Пирю есімді ағаларының өміріне қауіп төнді. Олар анасымен бірге корей түбегінің оңтүстігіне қашып кетеді де, корей тарихындағы Үшпатшалықтың екіншісі — Пэкченің негізін қалайды. Самгук сагидің хабарлауынша ел негізін Пирю қалаған. Юри сол уақытта әкесінің орнына таққа отырған болатын.

## Басқаруы
Жылнамаларда Юримен беделді әрі әскери тұрғыда мықты билеуші ретінде суреттелген. Б.з.б 9 жылы ол сюнну державасын бағындырады, ал алты ай өткен соң ел астанасын Хвандо (қазіргі уақыттағы Қытайдың солтүстік-шығысында орналасқан Цзианьн қаласы) қаласына ауыстырады.
## Дереккөздер

Санат:Когурё билеушілері
Сарыөзен (өзен, Торғай алабы)

**Сарыөзен**, *Қоңыраулы* – Торғай алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ақмола облысының Жарқайың, Қостанай облысының Амангелді, Жангелді аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 164 км. Су жиналатын алабы 10100 км2. 

## Бастауы
Сарыадыр қыратынан басталып, Саға ауылы тұсында Сарықопа көліне құяды.

## Гидрографикасы
Суы мол жылдары Тәуіш өзені арқылы Торғай өзеніне жетеді. Ірі саласы — Үлкен Дәмді өзені. Арнасының ені 20 — 50 м, кей жерінде 160 м-ге жетеді. Жайылмасы 10 — 40 м, кейде 60 — 80 м-ге жетеді. Сарыөзен сәуір — мамыр айларында тасып, су деңгейі 2,5, кейде 4,8 м-ге дейін көтеріледі. Жауын-шашын, ішінара жер асты суымен толығады. Жылдық орташа су ағымы сағасында 3,57 м2/с. Жазда иірім қарасуларға бөлінеді. Төменгі ағысындағы суы ауыз суға жарамды.

## Дереккөздер

Санат:Амангелді ауданы өзендері
Санат:Жангелді ауданы өзендері
Санат:Жарқайың ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Қорғаушылар (фильм)

**«Қорғаушылар»** () — қазіргі уақытта түсіріліп жатқан, суперқаһармандар жайлы ресейлік фильм. Жобаны ресейлік кинокомпания Enjoy Movies жүзеге асырады. Фильмнің сюжеті кеңестік суперқаһармандар жайлы баяндайды. Бұл фильм американдық Кек алушылар атты комиксының аналогы болып табылады. Түсірілім жұмыстары 27 сәуірде басталып, 2016 жылы жарыққа шығады. Авторлар бұл фильмді негізге алып жаңа франшиза жасап шығармақ. Фильмге жаңа суперқаһармандар қосылып отырады.
Фильм 2015 жылғы мемлекет қолдау көрсететін 23 жобаның қатарына кірді.

## Сюжеті
Фильм суық соғыс кезеңінде құрылған суперқаһармандар отряды жайлы баяндайды. Отрядқа өзінің шын мәнінде кім екенін жасырып жүрген КСРО халықтарының өкілдері кіреді. Алайда олар ел үшін кім екендерін құпия ұстамай, қиын жағдайда іске кіріседі. Қаһармандардың бойындағы қасиеттері өздерінің халқының дәстүрлеріне негізделген.

## Актерлік құрам
Фильмнің ең негізгі кейіпкерлеріне Арсус (аң тектес адам, Сібірлік батыр), Хан (жел тектес адам, шығыс жекпе-жек өнерінің барлық түрлерін меңгерген), Лер (жер тектес адам, тастар мен өсімдіктерді басқара алады) және Ксения (су тектес адам, иілгіштік пен төзімділікке ие) жатады. Басты рөлдерге Антон Пампушный, Санжар Мәдиев, Себастьян Сисак Григорян және Алина Ланина.

* Антон Пампушный - Арсус.
Аң тектес адам. Арсус пулеметы бар аюға айнала алады. Жаужүрек, адал және сенімді. Жауын кішкентай бөлшектерге дейін «бөлшектеуге» қабілетті.
* Санжар Мәдиев - Хан.
Жел тектес адам. Суық қарудың барлық түрін шебер қолдана алады, және жекпе-жек өнерінің барлық түрін меңгерген.
* Себастьян Сисак-Григорян - Лер.
Жер тектес адам. Лер тастар мен өсімдіктерді басқара алады, сарқыраманы тоқтатып табиғат күштерін қолдана алады.
* Алина Ланина - Ксения.
Су тектес адам.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Фильмнің кинокомпания сайтындағы беті . 

Санат:Ресей фильмдері
Сарыөзен (өзен, Ертіс алабы)

**Сарыөзен** – Ертіс алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысының Қарқаралы ауданының және Абай облысы Жаңасемей ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 115 км, су жиналатын алабы 6056 км2 .

## Бастауы
Мыржық, Ақшоқы тауларынан басталып, Ақмолайсор (Шалқарсор) көліне құяды. 

## Гидрологиясы
Сарыөзен шоқылы, жонды өңірді басып өтеді. Өзен бойында кішкене тұйық көлдер көп. Жауын-шашын суымен толығады. Сәуірдің аяғында тасып, жазда иірім қарасуларға айналады. Суы егістік, мал суаруға пайдаланылады. Аңғары шабындық, жайылмасы — мал жайылымы.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Санат:Жаңасемей ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
UTC+8:30

**UTC+08:30** немесе **Пхеньян уақыты** — 2015 жылдың 15 тамызынан КХДР-да жыл бойы қолданылатын уақыт белдеуі.

Бұрын, «Чанбай уақыт белдеуі» (長白時區) деген атауымен 1912 жылдан бастап 1949 жылға дейін Қытайдың солтүстік-шығысында (Хэйлунцзян, Хоцзян, Цзилинь, Нэньцзян, Сунцзян, Аньдун проыинцияларында) қолданылған. 1954 - 1961 жылдар аралығында Оңтүстік Корея аумағында стандартты уақыт ретінде пайдаланылған. 

## Жыл бойы

*  (PYT — Пхеньянның қалыпты уақыты) (2015 жылдың 15 тамызынан бастап).

## Дереккөздер

Санат:Уақыт белдеулері
Сарыайдын (көл)

**Сарыайдын** — Сарыөзен алабындағы көл.

## Географиялық орны
Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы Жаңақазан ауылынан шығысқа қарай 2 км жерде, Сарыөзеннің сағасында орналасқан. Теңіз деңгейінен 6,0 м төмен. 

## Гидрографикасы
Аумағы 5,95 км2, ұзындығы 3,5 км, ені 2,3 км, жағалауының ұзындығы 12 км. Жаз айларында Сарыайдынның суы тартылып қалады. Жағалауы шабындық және жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақала ауданы көлдері
Гаджини

**«Гаджини»** (, ) — режиссер А.Р. Муругадосстың атыс-шабыс жанрндағы драмалық фильмі. Фильм Муругадосстың өзінің осы аттас фильмінің ремейкі болып табылады. Муругадосс режиссер Кристофер Ноланның «Есте сақта» атты голливудтық фильмін негізге алды. Фильмнің слоганы «Remember Dec.25». Премьерасы 2008 жылы 25 желтоқсанда болды.

## Сюжеті
Фильм Үндістанда болған оқиғаларды баяндайды. Санджай Сингханья қысқа мерзімді есте сақтау ауруына шалдығады. Ол өмірінде болып жатқан оқиғалардың тек соңғы 15 минутын ғана есте сақтай алады. Ол өзінің сүйіктісін өлтірген адамды табуға тырысса да, ауруының кесірінен ол мүмкін болмайды. Қылмыскердің кім екенін ұмытпау үшін Санджай денесіне әртүрлі адам есімдері мен суреттерді салады. Кейіннен оған Сунита есімді студент қыз көмектеседі. Гаджини есімді қылмыскер Санджайға көмек беретін құралдардың көзін құртқаннан соң, Санджайдың Гаджиниды мүлдем есіне түсіре алмайтындай қауіп төнеді. Осы кезде Сунита Санджайдың жазған күнделігін оған көрсетіп, барлығын есіне түсіреді. Көп ұзамай Санджай Гаджиниды тауып, оның көзін құртады.

## Рөлдерде
*. Аамир Хан — Санджай Сингханья
*. Тинну Ананд — Сатфир Кохли
*. Асин Тоттумкал — Калпана
*. Джиа Хан — Сунита
*. Рияз Хан — инспектор Радав
*. Прадип Рават — судья Дарматра
## Түсірілім тобы
*.Режиссер: А. Р. Муругадосс
*.Продюсеры: Хэриш Эмин, Аллу Аравинд
*.Сценаришы: А. Р. Муругадосс
*.Оператор: Рави К. Чандран
*.Композитор: А. Р. Рахман
*.Ән мәтіні: Прасун Джоши ()
## Саундтрегі

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* «Гаджини» фильмінің ресми сайты — Үндістан
Санат:Үндістан фильмдері
Санат:Үндістанның атыс-шабыс фильмдері
Арыстанды

**Арыстанды** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

**Елді мекендер:**

* Арыстанды – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы ауыл.
* Арыстанды – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.

**Өзендер:**

* Арыстанды – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы өзен.
* Арыстанды – Сырдария алабындағы Шаян өзенінің оң саласы.

**Басқа мағыналар:**

* Арыстанды – Түркістан облысындағы қоныс.
* Арыстанды – Қазақстанда (жалпы Еуразияда) табылған ең көне археологиялық мөдениет.
Талассыз 3

**«Талассыз 3»** () — 2010 жылғы режиссер Айзек Флорентайнның аралас жекпе-жек өнері жайлы  фильмі. Фильмде басты рөлді Скотт Едкинс сомдады.

## Сюжеті
Ресей файтері Юрий Бойко аяғынан жарақат алғаннан соң (фильмнің екінші бөлімінде Джордж Айсмен Бойконың аяғын сындырады), чемпион атағымен қоштасты. Осыдан соң Бойконың өмірі қиындап кетті. Дегенмен де ол аяққа тұрып файтерлік өмірін жалғастыра алды. Ол бүкіләлемдік түрме айқастары чемпионаты үшін Бразилияға аттанды. Ол жақтың түрмесінде Турбо есімді файтермен танысып, достасады. Бойко досы Турбомен түрмеден қашып шығады.

## Рөлдерде
*. Скотт Едкинс — Юрий Бойка
*. Майкл Шеннон Дженкинс — Джерико «Турбо» Джонс
*. Марко Сарор — Рауль «Доллор» Киньонес
*. Марк Иванир — Гага
*. Илрам Чои — солтүстік кореялық файтер.
*. Латиф Кроудер— бразильдық файтер, Андраго Силва

## Түсірілім тобы
*Режиссер - Айзек Флорентайн
*Продюсер - Дэнни Димборт, Дэвид Варод, Звия Димборт
*Сценарист - Дэвид Н. Уайт
*Рөлдерде - Скотт Едкинс, Майкл Шеннон Дженкинс 
*Оператор -Росс В. Кларксон
*Композитор - Минос Матсас

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов

**Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов** (19 мамыр 1964 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ұзынағаш ауылы) - индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі, экономика ғылымдарының кандидаты.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.

## Білімі
* 1986 жылы Қазақ политехникалық институтын инженер-металлург мамандығы бойынша бітірген.
* 2000 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік экономика және қаржы универститетін бітірген,

## Қызмет жолы
* 1985 жылдан - Норильск тау-кен-металлургиялық комбинатының мыс балқыту зауытының балқытушысы.
* 1986 жылдан - Шымкент мырыш зауытының балқытушысы, аға шебері, жетекші инженері, бөлім бастығының орынбасары.
* 1991-2006 жылдары - жеке секторда, өнеркәсіптік кәсіпорын басшылығында жұмыс істеді.
* 2006 жылдан - Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Елшілігінде кеңесші, кеңесші-елші.
* 2007 жылдан - Қазақстан Республикасының Ирандағы Елшілігінде кеңесші-елші
* 2008 жылдан - Қазақстан Республикасының Майндағы Франкфурт қаласындағы бас консулы.
* 2010 жылдан - Қазақстан Республикасының Малайзиядағы, Индонезиядағы, Бруней-Даруссаламдағы, Филиппиндегі Төтенше және өкілетті елшісі.
* 2012 жылдан - Қазақстан Республикасы индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің жауапты хатшысы.
* 2014 жылдан - Қазақстан Республикасы инвестициялар және даму министрлігінің жауапты хатшысы.
* 2015 жылдың 8 тамызынан Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі.
* 7 қазан 2016 жылы - Қазақстан Республикасының Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі.
* 26 желтоқсан 2018 жылы - 18 қыркүйек 2019 жылы Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі.
* 18 желтоқсан 2019 жылы - Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.
* 31 қаңтар 2020 жылы - Қазақстан шахмат федерациясының президенті болып сайланды.

## Марапаттары

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Малайзиядағы елшілер
Санат:Индонезиядағы елшілер
Санат:Брунейдегі елшілер
Санат:Филиппиндердегі елшілер
Санат:Түркістан облысының әкімдері
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан индустрия министрлері
Мұз дәуірі (мультфильм)

**«Мұз дәуірі»** () — Blue Sky Studios студиясының 20th Century Fox компаниясына арнап жасаған толықметражды мультфильм.

## Рөлдерді дыбыстағандар
### Оригинал нұсқасы
* Рэй Романо — Манфред (Мэнни), мамонт
* Джон Легуизамо — Сид, құмырсқажегіш
* Денис Лири — Диего, қылыштісті жолбарыс
* Крис Уэдж — Скрат, қылыштісті тиін
* Горан Вишнич — Сото, жолбарыстар үйірінің көсемі
* Джек Блэк — Зик, жолбарыс
* Алан Тьюдик — Ленни және Оскар, Дэб есімді жолбарыстар
* Седрик «Көңіл көтеруші» — Карл
* Стивен Рут — Фрэнк

## Авторлар тобы
*Режиссер - Крис Уэдж, Карлос Салдана
*Продюсер - Джон С. Докин, Лори Форте, Кристофер Меледанри
*Сценарий авторы -Майкл Дж. Уилсон, Майкл Берг
*Рөлдерді дыбыстағандар: Крис Уэдж, Джон Легуизамо, Рэй Романо, Денис Лири, Джек Блэк, Горан Вишнич
*Композиторы - Дэвид Ньюман

## Бейнеойын
Мультфильмге негізделген бейнеойын Ubisoft-та Game Boy Advance-мен жарияланды. Алайда әртүрлі пікірлерге, тіпті көбіне теріс пікірлерлге ие болды.

## Қызықты мәліметтер
* Мультфильм барысында басты кейіпкерлер - Мэнни, Сид және Диего өзге оқиғаның кейіпкері Скратпен барлығы төрт рет кезігеді. 
* Мультфильмнің оригинал нұсқасында Скратты фильмнің режиссері Крис Уедж дыбыстады  (Скраттың шығаратын әртүрлі дыбыстары)
* Мультфильмнің тек осы бөлімінде адамдар көрсетіледі.
* Мультфильмді Жолы болмағандар фильмінде Квентин тамашалап отырады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Мультфильмнің ресми сайты  — сайт ішін көру Скрет кейіпкерін басқару арқылы жүзеге асады.
* 

Санат:АҚШ мультфильмдері
Санат:2002 жылғы мультфильмдер
Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер
Санат:Карлос Салдана фильмдері
Санат:20th Century Fox мультфильмдері
Капитан Америка: Азамат соғысы

**Капитан Америка: Азамат соғысы** () — Ағайынды режиссерлер Джо және Энтони Руссо түсірген Marvel студиясының суперқаһармандық атыс-шабыс фильмы. Марвел комиксіндегі кейіпкер Капитан Америка жайлы үшінші фильм. "Капитан Америка: Қысқы жауынгер" фильмнің жалғасы.

Бұл фильм Марвел кинематографиялық әлемінің он үшінші фильмі және үшінші фазаның алғашқы фильмі. Кино 2016 жылдың 6 мамырынан бастап көрсетілді.

## Сюжеті
Фильм оқиғасы Альтронның шабуылынан бір жылдан кейін болады. АҚШ билігі Нью-Йоркке жасалған өзге ғаламшарлықтардың шабуылы, Күңгірт эльфтардың Гривичке шабуылы, Нигериядағы Лагосқа Алақызыл Мыстанның келтірген шығындары, Альтронның Зоковияны қиратуы барлығын қоса келгенде, әрбір суперқаһарманның актіде тіркелген болуы керектігін талап етеді. Тони Старк актты қолдайды ал Стив Роджерс бұған келіспейді.
Осы уақытқа дейін бір командада болған Тони Старк (Темір адам) мен Стив Роджерс (Капитан Америка) екіге бөлінеді. Старктің жағына Вижн (Аян), Джеймс Роудс (Соғыс машинасы), Т'Чалла (Қара Пантера), Наташа Романофф (Қара Жесір) және Питер Паркер (Өрмекші адам) өтеді. Ал Капитанның жағына Сэм Уилсон (Қыран), Баки Барнс (Қысқы жауынгер), Ванда Максимофф (Алақызыл мыстан) Клинт Бартон (Қаршыға көз), Скотт Лэнг (Құмырсқа-адам) және де S.H.I.E.L.D. агенттері өтеді.

## Рөлдерде

Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Санат:Энтони және Джо Руссо фильмдері
Санат:2016 жылғы фантастикалық фильмдер
Санат:2016 жылғы атыс-шабыс фильмдері
Сиквел

**Сиквел** (, латынша sequo — жалғасы) — кез келген туындының сюжеті жағынан жалғасы болып табылатын кітап немесе фильм. Сиквелдердің ерекше разрядына «рухани сиквелдер» жатады. Бұл сиквелдер туындылардың тікелей жалғасы болып табылмайды, оған қарамастан алдыңғы туындының идеяларын, түсініктерін, сюжетін сақтайды. 
## Қатысты түсініктер
### Приквел
При́квел (prequel, контаминация pre-(«дейін») sequel) — белгілі бір туындыда айтылатын оқиғалардың алдында болған жағдайларды баяндайды.
### Интерквел
Интерквел (Interquel, контаминация inter— sequel) — көркем шығарма. Бұл сиквел бұрын болған оқиғалардың арасында болған жағдайларды баяндайды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Математики нашли формулу идеального сиквела
* База данных сиквелов в Интернете (The Internet Sequels Database - ISDB)
* Sequel - From Wikipedia, the free encyclopedia
Санат:Кино терминологиясы
Приквел

**Приквел** (, контаминация pre-(дейін)) — белгілі бір туындыдағы оқиғалардың алдында болған жағдайларды баяндайтын кітап немесе компьютерлік ойын. Приквелдегі оқиғалар белгілі бір хронология бойынша, сиквелге дейінгі оқиғаларды көрсетеді. Оксфорд сөздігіне сүйене отырып, ең алғаш приквел термині 1958 жылы қолданысқа енді деп тұжырымдауға болады. Бұл термин Өкіл әке 2 фильміне қатысты жиі айтылған. Термин ағылшын тілді мәдениетке 1990 жылдары енді (кейіннен өзге тілдерге еніп, өзгеріске ұшырады , ). «Жұлдызды соғыс» фильмі бұл үрдісті жылдамдатты.

## Приквелдің пайда болу себебі
Егерде белгілі бір туынды коммерциялық тұрғыдан сәтті болып, көрермен тарапынан жақсы пікірлер туындатса, алайда туындыны жалғастыруға мүмкіндік болмаса (мысалға басты кейіпкер қаза болуы мүмкін) бұл жағдайда приквелдер сериясы жасалынуы мүмкін. Мысалға ең түсімді фильм болған «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» вестернінен кейін, қаһармандардың өткен шағын суреттейтін «Бутч және Сандэнс: жастық шақ» фильмі түсірілді. Ал өте танымал «Жұлдызды соғыстар» трилогиясынан кейін бірден үш приквел түсірілген болатын.

## Дереккөздер

Санат:Кино терминологиясы