open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қара киімділер 3

**«Қара киімділер 3»** () — америкалық ғылыми-фантастикалық комедия, 2002 жылғы «Қара киімділер 2» фильмiнiң жалғасы. Лента Aircel, Malibu және Marvel баспаханаларымен әртүрлi уақыт шығарған Лоуэлл Каннингем адамдардың комикстерiнiң топтамасында қара негiзделген. Фильм 3D-шi қолдануымен сыдырылды - технологиялар. Уилл Смит, Джонс және Джош Бролин томмиларымен дердi бас рольде түстi. Зонненфельд фильмнiң режиссерi, сонымен қатар бiрiншi екi жиiрек, барри, Стивен Спилберг атқарушы продюсер ретiнде сөз сөйлеген болды. Columbia Pictures серiктестiгi сценарийдің жазулары үшiн сәтсiздiктiң жауынгерлерiнiң үстiнде және «Мадагаскар 2» жұмыс iстеген Итан Коэн жалдады.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Men In Black 3: Official Site

Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Columbia Pictures фильмдері
Беклер бегі

**Беклер бегі** немесе **Бектердің бегі** (*османша:*بكلربكی = Beylerbeyi) — орта ғасырлардағы және ерте жаңа дәуірдегі мұсылман елдеріндегі жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер. Беклербегі лауазымы Селжук империясында, Хулагуидтер мен Сефевидтерде, Осман империясында болды. Беклербегі тікелей хан немесе сұлтанға бағынып, азаматтық және әскери билікті өз қолына алатын. Одан бөлек кей елдерде аймақты, ірі тайпаны немесе халықтар тобын басқаратын.

Алтын Ордада Өзбек ханнан бастап беклербегі мен қарашы бектер билігі күшейді. Әдетте, бектер қарасүйек табынан шыққан рубасылары мен беделді әскербасыларынан таңдалған. Беклербегі қазіргі премьер-министрдің функцияларына ұқсас ұлыстың екі негізгі әкімшілік лауазымының бірі болған. Беклербегі лауазымын иеленген адамдар мемлекеттік таққа қуыршақ хандарды отырғызып, оларды толығымен бақылауға тырысты. Хандардың көпшілігінде қажетті білім болмағандықтан және олар көбінесе егжей-тегжейге үңілмеуді жөн көргендіктен, ішкі және сыртқы саясатты, шаруашылық пен әскерді беклербегі басқарды.

Сефевидтер мемлекетінде ол хандар арасынан, Осман империясында сұлтанның жақын серіктері арасынан тағайындалған. Сефевидтер мемлекетінде бейлербей лауазымы хакім қызметімен біріктірілді.

## Алтын Орда беклербектері
* Ноғай, Жошы хан немересі — 1256-1267, 1280-1299
* Бек Темир Алшын —  1267-1280
* Елбасмыш (Ильбасар), Тоқта хан ұлы — 1299-1309
* Құтлұқ-Темір — 1309-1321
* Исатай Қият — 1321-1337
* Моғұл Бұқа Қыпшақ — 1337-1351, 1359-1361
* Құтлұқ Бұқа Найман — 1351-1357
* Мамай Қият, Исатайдың немересі — 1357-1359, 1363-1380 Орданың батыс бөлігінің беклербегі
* Қазаншы Баһадүр — 1368-1377 Ұрыс хан беклербегі, 1378-1395 Тоқтамыс хан беклербегі
* Едіге Маңғыт — 1395-1419
* Мансұр би Едігеұлы — 1419-1427 Барақ ханның беклербегі
* Наурыз би Едігеұлы — Ұлық Мұхаммед хан және Кіші Мұхаммед хан кезеңіндегі беклербегі
* Темір Мансұрұлы — 1470-1486 Ахмат хан беклербегі

## Дереккөздер

Санат:Әскери шендер
Нуллификация (АҚШ)

**Нуллификация** () — АҚШ-тың құқы жөніндегі тұжырым кез келген федеральді актінің заң күші жойылғанын хабарлайды.

## Тарихы
Бастапқыда бұл тұжырым Вирджин-Кентук Қатарынан (1798) шыққан, 1828 ж. тарифті ендіргенде Джон Калхаун белсенді пайдаланды. Джон Калхаун штат өз территориясындағы федерелді заң күшін енгізуді жоюға құқылы деп санаған. Оңтүстік Королинаның заңды мәжілісі Ордонанс нуллификациясы жөнінде (1832) шешім шығарып, егер федеральді үкімет 1828 ж. тарифке сай жинауға мәжбүрлесе деп арнайы бөлім бөлінген.

Президент Эндрю Джексон өз кезегінде федералді дәреже шешімінен биіктігін мәлімдеді. АҚШ Конгресі салық көлемін төмендететін шешімді екі жақты пайдалы етіп шешкен, бірақ бір уақытта Мәжбүрлеу билі шығарған, онда фередальді үкімет күшпен заң енгізеетінін құптайды. Оңтүстік Каролинадағы заң туралы мәжіліс өзінің Ордонансын қайтып алды, бірақ жанжал нулификацияның қаупін ашып берді.

## Сыртқы сілтемелер
*2010 State-by-State Nullification Efforts 
*South Carolina Ordinance of Nullification, қараша 24, 1832 
*Nullification Revisited, An article examining the constitutionality of nullification (from a favorable aspect, and with regard to both recent and historical events)
*Nullification Overview, A research paper examining nullification bluntly (from a student perspective, and keeping other events in mind.)

Санат:АҚШ конституциясы
Джесси Норман

**Джесси Норман** (; 15 қыркүйек 1945, Огаста, Джорджия штаты, АҚШ) — АҚШ әншісі (сопрано).

1968 ж. Мюнхен халықаралық музыка байқауында жеңіске жеткен. 1969 ж. Берлинде Елизавета рөліндегі («Тангейзер» Вагнера), 1972 ж. Ла Скалада Аида рөлінде дебюті болған («Аида» Верди).

Келесі жылы Лондонда және Нью-Йоркте жеке концертін бере бастаған. Тамаша атақ-даңқы үшін еңбектеніп, 1983 ж. өз заманының ұлы сапронасы екенін дәлелдеген. Оның сахнадағы ашық және иілгіш дауысы өте әсерлі шығатын, ал опера және концерттік репертуары үлкен кеңістікті еді.

## Әдебиет
* Gates, Henry Louis and Higginbotham, Evelyn Brooks (eds.) (2004) «Norman, Jessye» African American Lives Oxford University Press, New York, pp.&nbsp;629–631, ISBN 0-19-516024-X

## Сыртқы сілтемелер
* Өмірбаяны, рөлдері, дискографиясы
* Jessye Norman's School for the Arts Official Site 

Санат:АҚШ әншілері
Нуакшот

**Нуакшот** ( немесе انواكشوط, ) — Мавританияның елордасы. Атлант мұхиты жағалауында Африканың Батысындағы үстіртте, Дакар (Сенегал) қаласының солтүстігінде орналасқан. Халқының саны шамамен 760 мың адамды құрайды (2001 жылғы санақ бойынша). Қаланың атауы бербер тілінен аударғанда *«жел соғатын жер»* деген мағына береді. Жалпы жер аумағы 1000 км².

## Тарихы
Қаланы салу жұмыстары 1957 жылы басталды. 1960 ж. Мавритания Франциядан толық тәуелсіздігін алғанша, кішкене ғана ауыл болған. Мавританияның тәуелсіздігі жарияланған уақытта астананы таңдау мәселесі қиынға соқты. Елдің аймағында ірі қала болмағандықтан, шағын Нуакшот ауылы таңдалды. Сөйтіп қала жаңа ел астанасы болып дами бастады. Нуакшот 1970 ж. құрғақшылықта қашқындардың басты паналаған жері болды, сондықтан халық саны тез өсті.

## Этимологиясы
Нуакшот атауы бербер тілінен аударғанда «желді жер» дегенді білдіреді: бұл мұхит жағалауына жақын, пассаттық жел аймағында орналасқан аймақтың табиғи жағдайларына байланысты.

## Географиясы
Теңіз порты мұнай мен мысты сыртқа шығарады. Нубий шөл даласы (Nubian Desert), Суданның солтүстік-шығысына орналасқан. Ливий Шөл дала алқабымен, батысында Ніл арқылы бөлінген. Құмшауыт бархандар мен жартастан тұрады, суларын Нілге құятын мезгілдік өзендермен (вали) қиылысады. Жыл сайынғы ылғалдық дәрежесі 13 см-ден аспайды.

## Экономикасы
Қалада халықаралық әуежай, теңіз порты, университет және Ислам әлемін зерттейтін институт бар. Сонымен қатар тамақ және ағаш өңдейтін кәсіпорындар бар.

## Климаты
Жазы құрғақ және ыстық ал қысы жылы болады.

## Бауырлас қалалар
*  Мадрид, Испания
*  Тусон, Аризона, АҚШ
*  Ланьчжоу, Қытай
*  Амман, Иордания

## Қызықты айғақтар
Сен-Экзюперидің "Адамзат ғаламшары" деген повесінде Нуакшоттың маңында басты кейіпкердің ұшағы қираған болатын.

## Суреттер

Сурет:Chinguetti mosquee.jpg
Сурет:Nouakchott-mosquee.jpg
Сурет:Nouakchott-marche.jpg


## Сыртқы сілтемелер

* Life in Nouakchott 
* NASA Image 

Санат:Мавритания қалалары
Нотр-Дам университеті

**Нотр-Дам университеті** (; қысқаша **Notre Dame** ) — АҚШ-тың Саут-Бенд маңындағы Нотр-Дам жекеменшік университеті. Католик шіркеуінің қарамағында.

1842 жылы Эдвард Сорин негізін қалаған, 1920 жылы таратылған; 1972 жылы бірігіп оқыту енгізілген.

Гуманитарлық, жаратылыстану және техникалық ғылымдары, бизнес-әкімшілік колледждері, аспирантурасы мен құқықтану мектебі бар.

Университетте 10 000 студент оқиды. Көп жылдардан бері бұл университет АҚШ-тың ең үздік деген 20 оқу орнына кіреді. 1972 жылға дейін мұнда тек ерлер оқып келген.

## Қосымша әдебиеттер
* Burns, Robert E. *Being Catholic, Being American: The Notre Dame Story, 1934–1952, Vol. 2.* (2000). 632pp. excerpt and text search
* Corson, Dorothy V. *A Cave of Candles: The Spirit, History, Legends and Lore of Notre Dame and Saint Mary's* (2006), 222pp.
* Hesburgh, Theodore M. *God, Country, Notre Dame: The Autobiography of Theodore M. Hesburgh* (2000)
*McAvoy, Thomas T. "Notre Dame, 1919–1922: The Burns Revolution." *Review of Politics* 1963 25(4): 431–450. in JSTOR
*McAvoy, Thomas T. *Father O'Hara of Notre Dame* (1967)
* Massa, Mark S. *Catholics and American Culture: Fulton Sheen, Dorothy Day, and the Notre Dame Football Team.* (1999). 278 pp.
* O'Brien, Michael. *Hesburgh: A Biography.* (1998). 354 pp.
* O'Connell, Marvin R. *Edward Sorin.* (2001). 792 pp.

## Сыртқы сілтемелер

*University of Notre Dame
*Notre Dame Fighting Irish, the Official Athletic Site 
*Campus map

Санат:Индиана университеттері
Филип Джон Бейкер

**Филип Джон Бейкер** () (1 қараша 1889, Лондон — 8 қазан 1982, сол жерде) — АҚШ мемлекет қайраткері, Дерби қаласының Ноэль-Бейекер бароны. 

Ұлттық Лига секретариатында (1919–1922) жұмыс істеген, содан кейін Лондон университетінде (1924–1929) халықаралық қатынастардан оқытушы болды. 

1929–1931 ж, 1936–1970 ж. — Қауым Палатасының мүшесі, 1945–1961 ж. үкімет басқарушы орындарда қызмет етті. 

Филип Джон Бейкер БҰҰ жарғысын құрастыруға қатысқан, белсенді кампанияны дүниежүзіне қолдау көрсету мен қарусыздандыру саясатына бұрған. Олимпиада ойындарына қатысушы (жеңіл атлетика) 1912,1920 және 1924, 1960–1982 ЮНЕСКО-дағы спорт және физикалық дамытудың халықаралық кеңесінің президенті болған. 

1959 ж. дүниежүзілік Нобел сыйлығының иегері.

## Сыртқы сілтемелер
* Nobel Committee information on Noel-Baker .
* http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/philip-baker-1.html 
* 

Санат:АҚШ мемлекеттік қайраткерлері
Нонконформизм (христиандық)

**Нонконформизм** () — Англия Шіркеуінің доктринасы немесе салтына қарсы шығушылар, яғни ағылшын протестанттары. 

Термин алғаш рет 1660 жылы сенушілерге, Англия шіркеуінен бөлініп қалғандарға монархияны ретке келтіргенде мағынасын түсіндіру үшін қолданылған. Бұл қауым, сондай-ақ сепаратистер мен диссентерлер Англия доктринасы мен дәстүрінен католицизмге өте жақын деп бас тартатын. 19 ғасырда Нонконформистер әртүрлі сенімде табынушылар бірікті және Федеральді кеңестің Еркін Шіркеуін құрған. 

Англияда және Уэльсте термин Англия шіркеуіне қатысы жоқ кез келген протестантқа, конгрегационалистерге, унитаристерге, пресвитериандарға, әдіскерлерге, квакерлерге және басқа шіркеулерге мағынасын түсіндіруде қолданылады.

## Сыртқы сілтемелер
* Catholic Encyclopedia: Nonconformists

Санат:Христиандық
Northern Pacific Railway

**Northern Pacific Railway** — АҚШ-тың ірі теміржол компаниясы, оның теміржолдары Сент-Пол мен Сиэтлді байланыстырады. Ол Конгресстің қолдауымен 1864 ж. Жоғарғы өзеннен Тұнық мұхиты жағалауын жалғастыру мақсатында салына бастаған. 

1873 ж. дейін оны Д. Кук қаржыландырған; кейіннен ол Г. Виллардтың қолдауымен аяқталған. 

1890 ж. қаржылық тапшылықтың әсерінен Дж. П. Морган таратып жіберген, бірақ Оған бәсекелес компания Great Northern Railway Со. бастығы Д. Д. Хилл өзінің бақылауына алды, сондай-ақ екі жолды қосып, Чикаго, Бэрлингтон мен Куинси Northern Securities Со көмегімен салған. 

1904 ж. Жоғарғы соты трестке қарсы заңдарын жариялады, үш теміржол қаржы жағынан бір-бірімен байланысты болды, 1980—1995 ж. Santa Fe Pacific Corp. деп аталған.  

## Сыртқы сілтемелер

* Northern Pacific Railway Corporate Records, Minnesota Historical Society.
* Northern Pacific Railway Historical Association (NPRHA) Quarterly magazine *The Mainstreeter*, calendar, annual convention, research pages.
* Teriffic! It's Northern Pacific!  Articles, research and rosters for the Northern Pacific.
* White River Valley Museum (WRVM) Tri-annual presentations on NP history; the Albert E. Farrow photographic collection; the Robert E. Munn photographic collection; the Harold R. Burch locomotive manual collection.
* University of Washington Libraries Digital Collections – Transportation Photographs An ongoing digital collection of photographs depicting various modes of transportation in the Pacific Northwest region and Western United States during the first half of the 20th century. Includes images of the Northern Pacific Railway.
* Guide to the Northern Pacific Railway Company Records at the University of Montana Contains company materials predominantly from the late 1880s through the early 1940s.

Санат:АҚШ компаниялары
Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс

**Сэнди Хук мектебіндегі атыс** — 2012 жылдың 14 желтоқсанында Коннектикут штатының Ньютаун қаласындағы Сэнди Хук бастауыш мектебінде болған қанды оқиға. Атыс нәтижесінде 28 адам қаза табылды (өзін атып тастаған өлтірушіні қоса).

## Оқиғаның барысы
Сэнди Хук бастауыш мектебінде қанды атысты бастамас бұрын, Адам Ланза сол мектепте мұғалім болып жұмыс істеген 52 жастағы өз анасын Нэнси Ланзаны өлтіріп тастайды. Кейін анасының машинасына отырып, екі тапаншамен (Glock 9 мм және 22 калибрлі SIG Sauer) және жартылай автоматты пулеметпенен (.223 калибрлі Bushmaster) мектепке бет бұрды.

Жергілікті сағат таңғы 9, ол ішінде шамамен 600 адам болған мектептің алдына автомобильмен келді. Ғимарат кіреберісінде оған видеокамерамен жабдықталған домофонды қолданылуға тұра келді, бірақ оны 47 жастағы мектеп директоры Дон Хочспранг (Dawn Lafferty Hochsprung) кіруге рұқсат берген жоқ, сондықтан Адам мектепке кіру үшін, терезеге бірнеше рет оқ атқан. Ғимаратқа кіргеннен кейін ол басына қара масканы киіп, 5-6 жастағы балалар болған сыныпқа кіреді, бірде бір сөз айтпай, атуды бастады. Кейін мұғалімдер мен оқушылар отырған көршілес кабинетке бет бұрды.

Екі сыныпта болған атыс кезінде 20 бала (олардың 18-і оқиға орнында жан тапсырды, ал 2-і ауруханада)  мен 6 ересек адам құрбан болды. Сонымен қатар қылмыскердің құрбандарының ішінде мектеп директоры мен 56 жастағы Мери Шерлач мектеп психологы бар. Құрбандарының көбісі 5 және 6 жастағы мектеп оқушылары.

## Атыс құрбандары
thumb|right|Барака Обаманың үндеуі
Қылмыскердің алғашқы құрбаны:
# Нэнси Лэнза (52 жас)

Мектепте құрбан болған адамдар:
;Ересектер

# Рейчел Девино, 29
# Dawn Lafferty Hocksprung (Дон Хочспранг), 47 жас — мектеп директоры
# Анна Мария Мёрфи, 52 — мұғалім
# Лорен Рассоу, 30 — мұғалім
# Mary Sherlach (Мери Шерлач), 56 жас — мектеп психологі
# Victoria Soto (Виктория Сото), 27 жас — бірінші сынып мұғалімі

;20 мектеп оқушылары
# Шарлотта Бэкон (6 жас)
# Даниэль Барден (7 жас)
# Оливия Энгель (6 жас)
# Жозефина Гэй (7 жас)
# Ана Маркес-Грин (6 жас)
# Дилан Хакли (6 жас)
# Мэдлин Хсу (6 жас)
# Екатерина Хаббард (6 жас)
# Чэйс Ковальский (7 жас)
# Джесси Льюис (6 жас)
# Джеймс Маттиоли (6 жас)
# Грейс МакДоннел (6 жас)
# Эмили Паркер (6 жас)
# Джек Пинто (6 жас)
# Ной Понзе (6 жас)
# Кэролайн Превиди (6 жас)
# Джессика Рекос (6 жас)
# Авиелла Ричман (6 жас)
# Бенджамин Уилером (6 жас)
# Элисон Вьят (6 жас)

Адам Лэнзаның (20 жас) мәйіті полиция келгеннен кейін мектеп сыныптарының бірінде табылды.

## Дереккөздер


Санат:2012 жыл
Санат:АҚШ
Нормандия

[thumb|[Мон-Сен-Мишель|Сен-Мишель тауы]]
thumb|Картасы
**Нормандия** () — Францияның солтүстік-батысындағы тарихи және мәдени аймақ.

Жалпы жұрты 3,2 млн адам. Нормандияның астансы — Руан қаласы. Негізгі қалалары: Кан, Шербур, Эврё, Гавр, Дьеп. 

## Тарихы
Нормандия жерінде палеолит дәуірінен бастан адамдар мекен ете бастаған. Б.з.б. 56 ж. кельт тайпасы осы территорияда тұрған. Кейін римдіктер басып алып Нормандия Лугдундік Галлияның бір бөлігі айналған. 

911 ж. ІІІ Карл Простоваттың басқаруында болған. Нормандия герцогі Вильгельм «Норман жаулап алуы кезінде» кезінде 1066 жылы Англия королі болған. Ол Нормандия мен Англияны қосып, өзі Англияның І Вильгельм  королі (Вильгельм жаулап алушы) атанды. 

1450 ж. Нормандия Франция провинциясына айналды. Ұлы Француз Революциясынан кейін бірнеше департаментке бөлінді.

## Сыртқы сілтемелер

* The Normans, a European People. The Norman heritage, 10th-12th century 
* Gallery of photos of Normandy 
* Normandie Web — A community Web site about Normandy (in French)
* Normandy Tourist Board 
* Le Havre on the World Heritage Site 
* Клуб исторической реконструкции «Нормандия» 

Санат:Нормандия
ARD

**ARD** (аббр. , «Германия Федеративтік Республикасының қоғамдық-құқықтық хабар тарату станцияларының жұмыс достастығы») — Германияның ең ірі телерадиокомпаниясы.

## Тарихы

ARD-ның негізі 1950 жылы бірнеше аумақтық телерадиокомпанияларының бірігуі нәтижесінде қаланды.

## ARD-ның мекемелері және мүше ұйымдары

## Сыртқы сілтемелер
* Official Site 
* Official information about ARD in English (PDF document)

Санат:Германия қоғамдық хабар таратушылары
Санат:Қоғамдық хабар таратушылары
Санат:Герман тілді қоғамдық хабар таратушылары
Санат:Алфавит бойынша телекомпаниялар
Нью-Джерси

**Нью-Джерси** () — штат Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысында орналасқан. Астанасы — Трентон, ірі қаласы — Ньюарк. Халқы — 8 874 955 адам (2011 жылғы санақ бойынша АҚШ ішінде 11-орында 2011 жыл). АҚШ штаттарының ішінде көлемі бойынша 47-орында.

## География
Штат территориясы батысында Пенсильвания штатымен, солтүстігінде — Нью-Йорк штатымен, шығысында — Атлант мұхитымен, оңтүстігінде — Делавэр штаттарымен шекараласады. Ірі қалалары: Ньюарк (астана), Джерси-Сити, Хаккенсак , Атлантик Сити. Территориясы жиырма бiр өңірге бөлінеді. Штатта барлығы 566 қала және елді мекен бар.

## Халқы
Халықтың расалық бөлінуі:
* ақ нәсіл —68,6 %
** итальян тектілер — 17,9 %
** ирланд тектілер— 15,9 %
** неміс тектілер — 12,6 %
** поляк тектілер — 6,9 %
* афроамерикандықтар — 13,7 %
* үндістер — 0,3 %
* азиаттар — 8,3 %

## Атақты түлектері
* Майкл Дуглас
* Уитни Хьюстон
* Джон Траволта
* Энн Хэтэуэй
* Бриттани Мёрфи
* Джек Николсон
* Мишель Родригес
* Брюс Уиллис
* Мұхаммед Әли

## Дереккөздер


## Cілтемелер
* Official New Jersey state tourism site
* A list of official and unofficial NJ county and municipal web sites
* Descriptions of NJ forms of government  (e.g., township, borough, etc.) from NJ State League of Municipalities
* AboutNewJersey.com
* New Jersey History
* US Census Bureau  (Бюро переписи АҚШ)
* Weird NJ
* Fishing in New Jersey

Санат:Нью-Джерси
Грегори Джон Норман

**Грегори Джон Норман** () (1955 жылы 10 ақпанда туған, Маунт-Иса, Куинсленд штаты, Австралия) — австралиялық гольф ойыншысы.

1984 ж. АҚШ ашық чемпионатында плей-оффтың 18 лункасында ұтылып қалып, 1986 ж. және 1993 ж.Ұлыбританияның ашық чемпионатында жеңіске жеткен. Ойыншының шашы ашық түсті және агрессивті стилі үшін, лақап аты – «Үлкен ақ акула» болған. 

Кәсіпқой ойыншылар арасындағы ең жоғары төлемді жеңімпаз бола тұрып, нағыз мүмкіндікке толы чемпионаттарда жеңіліп қалған. 1986 ж., 1987 ж. бір ұпай ғана жетпей, Шебер турнирінде ұтылған. Ал басқа 8 ірі турнирлерде екінші орын алған. Оның Ник Фалдтан (1996) ұтылғанындағы адамгершілік әрекеті оған көптеген жанкүйерлерді жинап берген.

## Сыртқы сілтемелер
*
*Greg Norman on About.com  Profile and stats
*Greg Norman on MacGregor Golf  Norman on MacGregor Golf's Tour Staff

Санат:1955 жылы туғандар
Нормандия (айрық)

* Нормандия () — Францияның солтүстік-батысындағы тарихи аймақ.
**Топонимдер**:
* Нормандия — алдымен ерекше герцогтік, кейін Франция провинцияларының бірі.
* Нормандия () — Францияның солтүстік-батысындағы аймақ.
** Жоғарғы Нормандия
** Төменгі Нормандия
* Нормандия — Бразилия муниципалитеті.
* Нормандия — Америка Құрама Штаттарының Миссури штатындағы қала.
* Нормандия — Миссури штатында, АҚШ-тың қалаларында орналасқан.
**Басқа**:
* «Нормандия» (*SS Normandie*) — 1930-ші жылдардағы танымал француз лайнері.
* «Нормандия» — Францияның авианосеці (ұшақтың ұшуына, қонуына қолайланып істелген ірі соғыс кемесі).
* «NORMANDY» — "Mass_Effect" ойынындағы ғарышқа ұшытан аппарат.
Клиенттермен қарым-қатынасты басқару

**Клиенттермен қарым-қатынасты басқару** ( немесе **CRM**) компанияның клиенттермен қарым қатынастарын бақылау, зерттеу, және болашақта сатылым мөлшерін арттыруға негізделген технология. Мақсаты жаңа клиенттер тарту, қызмет көрсету және клиенттердің санын арттыру. Клиенттермен қарым-қатынасты басқару компанияның бинесс стратегиясын айқындайды, компанияның бұл саласын ары қарай дамыту мақсатында клиент-интерфейс атты бөлімшелер құрылуы мүмкін. Бұл стратегияны жүзеге асыруда қымбат және үлкен кіріс алып келетін клиенттермен қарым қатынасыты дамыту зор маңызға ие.

## Тарих

Клиенттермен қарым-қатынасты басқару концепциясы 1970 жылдардың басында, клиенттердің қанағаттануы жыл сайынғы сауалнамалар арқылы немесе тікелей сауалнама арқылы бағаланған кезде басталды.
Қазіргі CRM-нің аса танымал ізашарларының бірі Фарли файлы болып табылады. Франклин Рузвельттің сайлау алды компаниясының жетекшісі Джеймс Фарли әзірлеген Фарли құжаттамасы Рузвельт пен Фарли кездескен немесе кездесуге тиіс болған адамдар туралы саяси және жеке фактілерді егжей-тегжей көрсететін жазбалардың толық жиынтығы болды.

1982 жылы Кейт және Роберт Д. Кестенбаум деректер базасының маркетингі концепциясын, атап айтқанда, клиенттер туралы деректерді талдау мен жинауға арналған статистикалық әдістерді қолдануды ұсынды. 1986 жылы Пэт Салливан және Майк Мани АСТ деп аталатын клиенттерді бағалау жүйесін іске қосты! Бұл байланыстарды басқару қызметін алғаш рет ұсынған цифрлық анықтамалық принципіне негізделді.

Бұл үрдісті көптеген компаниялар және көшбасшылық әлеуетін барынша арттыруға тырысатын тәуелсіз әзірлеушілер ұстанды, олардың ішінде алғаш рет 1993 жылы CRM-өнімін әзірлеген Siebel Systems-тегі Том Сибел, Siebel Customer Relationship Management бар. Осы бір жаңа және жылдам өсетін дербес CRM-шешімдермен бәсекелесу үшін, Oracle, Zoho Corporation, SAP, Peoplesoft (2005 жылдан бастап Oracle еншілес компаниясы) және Navision сияқты кәсіпорындар ресурстарын (ERP) жоспарлау мақсатында, бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуші-компаниялар құрды, орнатылған CRM модульдерінің көмегімен сату, дистрибуция және клиенттерге қызмет көрсету бойынша өз мүмкіндіктерін кеңейте бастады.

## Өндіріс
Бағдарламалық жасақтама жасау өндірісі 2008 жылы 12.5 пайызға өскен, 2007 жылы $8.13 миллиард долларынан 2008 жылы $9.15 миллиардқа дейін. 2006–2008 жылғы өндіріс (АҚШ долларымен санағанда) Gartner студиясының мәліметі бойынша:

## Сілттемелер


Санат:CRM
Эмотикон

**Эмотикон**, яғни **күлегеш**, **смайл** (), **смайлик**, **өңтаңба** ,  () — эмоция білдіретін пиктограмма. Жиі типографиялық белгілерден құралады. Интернет пен SMS-терде ерекше қолданыс ауқымына ие болып отыр.

## Күлегеш түрлері
Күлегештер қарқынды дамып келе жатқан жүйе болғандықтан, олардың қалыпты немесе қабылданып қойылған белгілер топтамасы жоқ. Алайда, олардың өздеріне ортақ функционалдық мақсаты бар, яғни сұхбаттасушымен контакт орнатып, оны демеп тұру, әңгімелесушінің эмоционалдық жағдайын нақтырақ білдіру т.б.

### Классикалық күлегештер

Классикалық күлегештердің ерекшелігі бет пен дененің вертикалды аймақтарының горизонталды орналасуында. Бұл эмотикондар адамның эмоциясын, мимикасын, ымдауын, әрекеттері мен жағдайын, сонымен қатар әртүрлі персонаждарды білдіреді.

### Азиялық күлегештер

Шығыс Азияда эмотикондардың басқаша стилі - каомодзи () қабылданған. Бұл өңтаңбаларды аудармай-ақ түсініге болады. Каомодзи күлегештері шынтуайт адами прототип бейнелері бойынша емес, аниме мен мангадан алынған кейіптерге негізделе эмоция, ым, мимиканы сұлбалық түрде көрсетеді. Мысалы:

## Тағы қараңыз
* Facepalm
* Интернет-мем

Санат:Желілік қатынасу
Санат:Пиктограмма
Санат:Чат
Salesforce.com

**Salesforce.com Inc.** — жаһандық мекемелік бағдарламалық жасақтама компаниясы  Калифорния штатындағы Сан Франциско қаласында орналасқан. Компания өзінің Клиенттермен қарым-қатынасты басқару (CRM) бағдарламалық жасақтамасы өнімдерімен танымал, Salesforce қазіргі кезде "әлеуметтік мекеме аренасы" болып саналады.Fortune журналының ақпаратына сәйкес, компания 2012 жылы әлемде жұмыс істеуге лайық компаниялар санатында 27 орында иеленіп келген.

## Тағы қараңыз
* Customer Relationship Management
* Web application

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Salesforce.com ресми веб сайты
* Salesforce.com certification preparation website
* 

Санат:CRM
Норик

thumb|400px|Рим империясы құрамындағы Норик
**Норик** () — Б.з.б. IV–I ғасырлардағы көне корольдік және Орталық Еуропадағы Рим провинциясы. Драва және Дунайдың жоғарғы ағысында, қазіргі Италияның солтүстігінде орналасқан (б.з.б. I ғ. соңы — 420 ж.).

Латын деректеріне сүйенсек б.з.б. IV ғасырда нориктердің иллирилік тайпалары қол астына бірнеше кельт және венет тайпаларын біріктірді. Сөйтіп Альпі тауларының солтүстік-батысында өз мемлекетін құрды. Корольдіктің астанасы Норея болды (қазіргі Клагенфурт).

Антикалық Нориктің даму деңгейі биік болды. Мұнда өзінің жазу жүйесімен қатар, жеке ақша монеталары да қолданыста болды.

## Әдебиеттер
* Géza Alföldy. Noricum. Routledge & K. Paul, 1974
* Егоров К. Л. Образование Киевской Руси. 1.3. Норики и венеды (Тацит, Плиний, Клавдий Птолемей)

## Сыртқы сілтемелер

*Noricum
*Noricum, its cities and traffic routes in the 2nd century 

Санат:Рим империясы провинциялары
Санат:Аустрия тарихы
Адольф Эрик Норденшельд

**Адольф Эрик Норденшельд** ( ) (18 қараша 1832, Хельсинки, Финляндия — 12 тамыз 1901, Далбью, Швеция) — барон, швед геологы, минеролог, географ және зерттеуші, саяхатшы. 

1858 жылы Стокгольмде тұрған, Швед мемлекеттік мұражайының минералогия бөлімінің тәлімгері және профессоры қызметін атқарған. 

1864–1873 жылы Шпицберген экспедициясына, 1870 жылы Гренландия экспедициясына қатысқан. 1878–1879 жылы солтүстік-шығыс өткел арқылы Норвегиядан Аляскаға «Бега» кемсімен өткен. Оралған соң, барон титулына ие болған. 

1883 жылы алғаш рет Гренландияның оңтүстік-шығысындағы үлкен мұзды кедергіден өткен.

## Әдебиеттер
* Vega-expeditionens vetenskapliga jakttagelser, bd 1—5, Stochk., 1882—87; Facsimile atlas to the early history of the cartography, Stockh., 1889; Periplus. In essay on the early history of charts and sailing directions, Stockh., 1897; рус. пер. — Плавание на «Веге», т. 1—2, Л., 1936.
* *Островский Б. Г.* Адольф Эрик Норденшельд. — Архангельск, 1937.
* *Визе В. Ю.* Моря Советской Арктики, [3 изд.] — М.-Л., 1948.
* *Пасецкий В. М.* Нильс Адольф Эрик Норденшельд (1832—1901). — М.: Наука, 1979.
* Путешествие А.Э. Норденшельда вокруг Европы и Азии на пароходе "Вега" в 1878-1880 г. / А. Э. Норденшельд ; пер. С. И. Барановский - Санкт-Петербург, 1881

## Қосымша мәліметтер

* Encyclopædia Britannica Eleventh Edition
* Үлкен кеңес энциклопедиясы

Санат:Швеция ғалымдары
Норидж

**Норидж** ( //, сондай-ақ **Норвич** және **Норич**) — Норфолк графтігінің басты қаласы (Шығыс Англия). 

Лондон қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 160 км жерде, Уэнсем өзені бойында орналасқан.  2006 жылғы мәліметтерге сүйенсек халық саны 129&nbsp;500 тұрғын.

## Тарихы
11 ғасырда Данияның қоршауы дәуірінде қажетті сауда орталығы болды. Бірнеше жүздеген жылдар бойы Англияның гүлденген провинциялық қаласы еді. Норидждің экономикалық дамуына Эдуард III кеңшілік жасаған. Фламанд тігіншілерін шақырып, сондай-ақ Елизавета І тұсында көшіп келушілердің есебінен мәртебесі өсті. 

Англияның аяқ киім шығаратын ірі орталығының бірі болған. Нориджде Норман қорғаны мен соборы орналасқан. Бұл Шығыс Англияның дәстүрлі астанасы. Нориджде Норман шыбуыланан кейін 1066 жылы кафедралді собор қойылған.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты
* Norwich Literary History

Санат:Англия қалалары
Норденшельд

**Норденшельд** — швед фамилиясы. Танымал тұлғалар:
* Адольф Эрик Норденшельд — (18 қараша 1832 — 12 тамыз 1901), швед (фин) геологы және географ, Арктикаданы зерттеушілердің бірі, теңіз саяхатшысы, тарихшы, картограф, Н. Г. Норденшельдің ұлы.
* Нильс Густав Норденшельд (1792—1866) — химик, минералог, Петербур ғылым академиясының корреспондент-мүшесі http://runeberg.org/nfbs/0691.html.
* Нильс Отто Густав Норденшельд — (6 желтоқсан 1869 — 2 шілде 1928), швед поляр зерттеушісі және геолог.
Ірі ақпараттық технология компанияларының тізімі

2009 жылғы санақ бойынша *[[Datamonitor]]* мәліметі бойынша әлемнің **Ең ірі технологиялық компаниялар тізімі**  . "Ақпараттық технология" секторының құрамына "электр және электроника жабдықтары", "бағдарламалық және компьютерлік қызметтер" және "компьютер темірі және жабдықтар технологиясы" кіреді.

## Топ 50 ақпараттық технология компаниялары. Кірісі бойынша іріктелген.

## Елдер бойынша (2009-2011)

## Тағы қараңыз
*Әлемнің ең ірі бағдарламалық жасақтама мекемелері

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*Datamonitor - All lists
*Forbes - The World's 2000 Largest Public Companies
*Fortune Global 500 - 2009
*2009 R&D Scoreboard

Санат:Технология компаниялары
Санат:Алфавит бойынша тізім
Санат:Тізімдер
Норидж (айрық)

**Норидж** (; сирек — **Норвич**):

* Норидж — ағылшындық Норфолк гравтігінің басты тарихы қаласы.
** Норидж — ағылшындық Норидждің әуежайы.
* Норидж — Коннектикут штатындағы қала.
* Норвич Сити — Норидждегі ағылшындық футбол клубы.
Виктория

**Виктория** ( — «жеңіс»):
* Виктория (есім) — әйел есімі. Ең танымал Виктория  — Виктория (Ұлыбритания патшайымы) (1819—1901).__NOTOC__

## Мифологияда
* Виктория — Ежелгі Римдегі жеңіс құдайы.

## Астрономияда
* 12 Виктория — астероид, орбитасы Марс пен Юпитердің ортасында орналасқан.

## Биологияда
* Виктория — су өсімдігі.
* Виктория — бақша бүлдіргенінің аса таралған сорты.

## География атаулары
* Виктория — Африкадағы ірі көл.
* Виктория — Австралиядағы өзен.

## Кемелер
* «Виктория» — Жер шарын айналған тарихтағы бірінші саяхат кемесі.
* «Виктория» (HMS Victory) — ағылшындық желкенді кеме.

## Өнерде
* Виктор және Виктория — комедиялық кино (1982).

## Тағы қараңыз
* Виктория шыңы
Жартылай өткізгіштер сату бойынша компаниялар тізімі

Бұл мақалада әлемнің ең ірі 10~25 **[[жартылай өткізгіштер]] сату бойынша компаниялары** тізімі келтірілген.

## iSuppli analysis баяндамасы

### 2011 жылғы ранкинг
Ресурс: IHS iSuppli Semiconductor preliminary rankings for 2011
IHS iSuppli supplied rankings for 2011





### 2010 жылғы ранкинг
Ресурс : iSuppli Corporation supplied rankings for 2010





## Сілттемелер


Санат:Меншікті өткізгіштік компаниялары
Санат:Тізімдер
Танганьика

**Танганьика** () — Орталық Африкадағы ірі көл. Әлемдегі ең ұзын тұщы көл.

Жер шарының ең терең көлдерінің бірі  (Байқал көлімен қатар), сонымен қатар пайда болу уақыты да терең тарихта жатыр. Көлемі мен тереңдігі жағынан Байқал көлінен кейінгі екінші тұщы көл. Көл жағалаулары төрт мемлекетке тиесілі — Конго Демократиялық Республикасы, Танзания, Замбия және Бурунди.

Көл Африканың терең тектоникалық ойпатында, теңіз деңгейінен 773 метр биіктікте орналасқан және қазіргі уақытта Шығыс-Африка рифттік жүйесінің бір бөлігі болып табылады.

Танганьика көлін 1858 жылы ағылшын саяхатшылары Ричард Фрэнсис Бёртон және Джон Спик ашқан болатын.

## Сипаттамалары
Көл ұзындығы — шамамен 650 км, ені — 40–80 км. Ауданы 34 тыс. км². теңіз деңгейінен 773 метр биіктікте жатыр.

## Әдебиет
* A. Koenings, H.W. Dieckhoff: *Geheimnisse des Tanganjikasees*, ISBN 3-928457-10-1

## Сыртқы сілтемелер

* «Танганьика (озеро)» в Большой Советской Энциклопедии
* Food and Agriculture Organization of the United Nations 
* Index of Lake Tanganyika Cichlids 

Санат:Африка көлдері
Танганьика (айрық)

**Танганьика:**

* Танганьика — Шығыс Африкадағы көл.
* Танганьика — бұрынғы британ мандаты.
* Танганьика Республикасы — 1961 және 1964 жылдар аралынғында өмір сүрген мемлекет.
* Танганьика — Конго Демократиялық Республикасындағы  провинция.
Procter & Gamble

**The Procter & Gamble Company** (), қысқаша **P&G,** американдық мульти-ұлттық тұтынушы тауарларын шығаратын компания. Штаб-пәтері Цинциннатиде (Огайо, АҚШ) орналасқан. Компания үй жануарлары қорегі, тазалаушы жуғыш заттар, жеке гигиена тауарларын өндірумен айналысады.

## Нұсқа

## Сыртқы сілттемелер
*Ресми вебсайты http://www.pg.com
Конго

**Конго** сөзі келесі мағыналарға ие:

* Конго (*Kongo*) — конго елінің атауынан шықса керек (*kongo* — «аңшылар») немее баконго («конго елі деген мағына береді»).
* Конго Демократиялық Республикасы — Африка құрлығындағы жер көлемі жағынан үшінші орындағы мемлекет.
* Конго Республикасы — Орталық Африкадағы ел. 
* Конго (баконго) — орталық Африкадағы халық.
* Конго (киконго) — банту тілдер тобына кіретін конго елінің тілі.
* Конго  — Орталық Африкадағы ірі өзен.
* «Конго» — Майкл Крайтоннның фантастикалық романы.
Джәһилия

**Джәһилия** ( — надандық) — арабтардың Исламға дейінгі кездегі қалпы. Мұхаммед пайғамбар  келмей тұрып араб тайпалары әртүрлі пұттар мен құдайларға сиынып, көріпкел-бақсыларға сенген кезі мұсылмандармен «надандық дәуірі» аталады. Аллаһ Құранда айтады:

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Санат:Ислам тарихы
Бағдарлама жасақтамасын құжаттау

**Бағдарлама жасақтамасын құжаттау** немесе **бағдарлама кодін құжаттау** компьютер бағдарламасын құжаттайтын текст. Бұл текст әр қызметтегі адамға әр түрлі мән беруі мүмкін, негізгі қызметі бағдарламалық жасақтаманың мақсаты мен қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді.

## Құжаттаудың бағдарлама жасақтамасын жасаудағы рөлі
Құжаттау бағдарламалық жасақтама жасаудың ең маңызды қадамдарының бірі саналады, оған:

# Талаптары (Requirements) – бағдарламалық жасақтама аттрибуттарын, мүмкіндіктерін, сипаттамаларын, және қасиеттірін түсіндіретін мәлімдемелер жинағы.
# Ахитектура/Дизайн (Architecture/Design) – Бағдарламалық жасақтаманы жалпылай қарап шығу. Бағдарламалық жасақтама компоненттерінің дизайнын жасауға арналған мәліметтер, ең алдымен қоршаған ортасы және құрастыру/конструкция принциптеріне негізделген.
# Техникалық (Technical) – Кодтарды, алгоритмдерді, интерфейстер және API ларды құжаттау.
# Қолданушы (End User) – Қолданушыға арналған нұсқаулар, жүйе администраторлары және system administrators and қолдаушы демеуші  персоналға арналған.
# Маркетинг (Marketing) – Жасалынған өнімді сату және нарық жөнінде анализ жасау.

### Талаптар құжаттамасы

### Архитектура/Дизайн құжаттамасы
### Техникалық құжаттау

### Қолданушы құжаттамасы

## Жазбалар

## Тағы қараңыз
* Бағдарламалық жасақтама
* API Writer
* Comparison of documentation generators
* Design by contract
* Docstring
* Documentation
* User Assistance
* Design document
* README files
* Unified Modeling Language UML
* Literate programming

## Сыртқы сілтемелер
* kelp - a source code annotation framework for architectural, design and technical documentation.
* automated software documentation  - application documentation
* ISO documentation standards committee - International Organization for Standardization committee which develops user documentation standards.

Санат:Бағдарламалық жасақтама
Санат:құжаттау
Куросио

thumb|250px|Куросио ағысы (№ 1)
[right|thumb|[Курил ағысы|Оясио және Куросио ағыстары|250px]]
[right|thumb|[Тынық мұхиттың солтүстік аймағындағы ағыстар схемасы|250px]]
**Куроси́о** (, «қара ағыс») — Тынық мұхиттағы жылы ағыс, Жапонияның оңтүстік және шығыс жағалауында. Солтүстік Пассат ағысының жалғасы. 36° с.е. пен 150° ш.б. тұсында шығысқа ауытқып, Солтүстік Тынық мұхит ағысына айналады. Куросионың бұл тұстағы тармағы солтүстікке қарай ағып, 40° с.е-ке таяу маңда Курил суық ағысына қосылады. Сиономисаки мүйісінен оңтүстікке қарай Куросионың ені 170 км-дей, тереңдігі 70 м-ге жетеді. Суының температурасы тамызда оңтүстігінде 28°С, солтүстігінде 25°С, ақпанда оңтүстігінде 18°С, солтүстігінде 12°С. Ағыстың жылдамдығы 1-6 км/сағ. Солтүстік-батыстан соғатын суық желдердің әсерінен Куросио температурасының жылдық ауытқуы 9°С-қа (Сиономисаки мүйісі тұсында) жетеді. Атлант мұхитындағы Гольфстрим сияқты Тынық мұхиттағы Куросио да жылы ағыстар жүйесін құрайды. Бұл Тынық мұхиттың солтүстік бөлігінің климатына, гидрология жағдайына үлкен әсер етіп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Тынық мұхит ағыстары
Санат:Жапония географиясы
Жоғарғы Гаронна

**Жоғарғы Гаронна** (, ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Миди-Пиреней аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 31. Әкімшілік орталығы — Тулуза. Халық саны 1,046 млн адам (департаменттер арасында 17-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6309 км². Департамент арқылы Гаронна өзені ағып өтеді. Оңтүстік бөлігі Пиреней тау жүйесінде орналасқан. Ең биік нүктесі — Пердигер тауы(3222 м).

Департамент 3 округ, 53 кантон және 588 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Гаронна — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Байырғы Лангедок провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Гаронна өзенінен шыққан.

## Сілтемелер
* Conseil Général website (in French)
* Prefecture website  (in French)
* http://www.cdt-haute-garonne.fr/  (in French)
* http://www.toulouse.fr/

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Гаронна департаментінің коммуналары

*
Жер (департамент)

**Жер** () — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Пиреней тау бөктерінде орын тепкен.

Жер аумағы — 6,29 мың. км². Әкімшілік орталығы — Ош қаласы. Атауы Жер өзенінен шыққан. Құрамында 31 кантон бар.

Ұлттық құрамы (172,3 мың. тұрғын, 1999) — француздар және (шамамен 10 %) иммигранттар (негізгі бөлігі испандықтар). Ресми тілі — француз, бірақ департаменттің оңтүстік бөлігіндегі кейбір тұрғындар  гаскон тілін қолданады. Жер департаментінің ескі қалалары — Кондом, Лектур, Марсиак, Флеранс.

## Климаты
Климаты — теңіздік (орташа температурасы қаңтарда 4,8 °C, шілдеде — 20,5 °C).

## Экономикасы
Департаменттің негізгі экономикасы ауыл шаруашылығы болып табылады. Бидай, жүгері, жүзім өсіріледі. 

Мал шаруашылығымен оңүстік таулы амақтарында айналысады (ірі қара, шошқа, қашыр). Өнеркәсіп нашар дамыған. Басты кәсіп — ауыл шаруашылығы өнімдерін ұқсату (ұн өнеркәсібі, шарапшылық).

Департаменттің әкімшілік орталығында ауыл шаруашылық тауарларын сатумен айналысады.

## Тарихы
Департаменттің тарихы аумағы Гасконға тиесілі болған.

## Назар аударарлық орындары
* Ескі Фларан аббатствосы. Бұрынғы цистерциандық монастырь, қазір Баиз өзенінің жағалауындағы мұражай.

## Сілтемелер
Ресми саты (француз тілінде)

## Тағы қараңыз
* Жер департаментінің коммуналары

*
Жиронда

**Жиронда** (, ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Аквитания аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 33. Әкімшілік орталығы — Бордо. Халық саны 1,39 млн адам (2006 ж. мәліметтер бойынша).

## Географиясы
Жер аумағы — 10 мың км². Жиронда Атлант мұхитының жағалауында, Гаронны өзенінің сағасы тұсында орналасқан. Оңтүстік-шығысынан бастап солтүстік-батысын Гаронна және Дордонь өзендері кесіп өтеді.

## Тарихы
ДЖиронда — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Гиень және Гасконь провинцияларының аймақтарында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Жиронда департаментінің коммуналары

*
Эро (департамент)

**Эро** (, ) — Францияның оңтүстігіндегі департамент, Лангедок-Руссильон аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 34. Әкімшілік орталығы — Монпелье. Халық саны 896,4 мың адам (департаменттер арасында 22-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6101 км². Департамент арқылы Од, Орб, Эро, Видурль өзендері ағып өтеді. Солтүстігінде Севенна тау жүйесі орналасқан.

Департамент 3 округ, 49 кантон және 343 коммунаны қосады.
thumb|300 px|left|3 округі

## Тарихы
Эро — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лангедок провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Эро өзенінен шыққан.

## Сілтемелер

* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website (in French)
* http://www.canal-du-midi.org/accueil/patrimoine.htm  (in French)

## Тағы қараңыз
* Эро департаментінің коммуналары

*
Иль және Вилен

**Иль және Вилен** (, ) — Францияның батысындағы департамент, Бретань аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 35. Әкімшілік орталығы — Ренн. Халық саны 903,4 мың адам (департаменттер арасында 23-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6878 км². Департамент арқылы Илль, Вилен, Ранс, Куэнон өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 53 кантон және 352 коммунаны біріктіреді.

## Тарихы
Иль және Вилен — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Бретань провинциясының аймағында пайда болған. 

Атауы Илль және Вилен өзендерінен шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website (in French)

## Тағы қараңыз
* Иль және Вилен департаментінің коммуналары

*
Эндр (департамент)

**Эндр** () — Франция орталық бөлігінің батысындағы департамент, Центр аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 36. Әкімшілік орталығы — Шатору. Халық саны 231,14 мың адам (департаменттер арасында 81-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6791 км². Департамент арқылы Эндр өзені ағып өтеді.

Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады және келесі департаменттермен шектеседі: Эндр и Луара, Луар және Шер, Шер, Крёз, Вьенна.

## Тарихы
Эндр — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Берри провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Эндр өзенінен шыққан.

## Саяси құрылымы
Президенті және департаменттің бас консулы - Луи Пентон.

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website (in French)

## Тағы қараңыз
* Эндр департаментінің коммуналары

*
Эндр және Луара

**Эндр және Луара** () — Франциядағы департамент, Центр аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 37. Әкімшілік орталығы — Тур. Халық саны 554 мың адам (1999 ж.). Департамент атауы аумағындағы екі басты өзеннен шықса керек.

## Географиясы
Жер аумағы 6127 км2.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 37 кантон және 277 коммунаны қосады.

## Тарихы
Эндр және Луара — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Турень провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Эндр және Луара департаментінің коммуналары

*
Изер (департамент)

**Изер** (, ) — Францияның оңтүстік-шығысындағы департамент, Рона-Альпі аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 38. Әкімшілік орталығы — Гренобль. Халық саны 1,094 млн адам (департаменттер арасында 16-шы орын, 1999 ж.).

## География
Жер аумағы 7431 км². Департамент арқылы Изер өзені ағып өтеді. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 58 кантон және 533 коммунаны қосады.

## Тарихы
Изер — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Дофине провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Изер өзенінен шыққан. 1852 және 1967 жылдары департамент территориясы екі мәрте өзгертілген.

## Экономикасы
Департаментте жинақы автомобильдер, «жеңіл квадрициклдер» жасаумен аналысатын Aixam-MEGA өндірісі орналасқан.

## Сілтемелер
* Conseil Général website 
* Prefecture website 

## Тағы қараңыз
* Изер департаментінің коммуналары

*
Юра (департамент)

**Юра** () — Францияның шығысындағы департамент, Франш-Конте аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 39. Әкімшілік орталығы — Лон-ле-Сонье. Халық саны 251 мың адам (департаменттер арасында 79-шы орын, 1999 ж.). Ең ірі қаласы — Доль.

## Тарихы
Юра — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Франш-Конте провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Юра тау жүйесінен шыққан.

Департамент аумағында кезінде Евгенд (V—VI ғасырда) және Рибарий (VIII ғасыр) басщылық еткен ежелгі Сен-Клод монастырьі орналасқан.

## Географиясы
Жер аумағы 4999 км².

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 34 кантон және 545 коммунаны қосады.

## Климаты
Юра климаты әр аймақтардағы жер бедеріне байланысты. Жазық жерлердің климаты бірқалыпты болса, таулы жерлерінде суық қатты қыс (атап айтқанда, Юрада Францияның ең төменгі температурасы тіркелген — минус 47 °C).

## Экономикасы
Юрада жүзім өсіру жақсы жетілген. Юра Шараптары өзінің ерекшеліктерімен танылған.

## Тағы қараңыз
* Юра департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Департамент сайты  (французша)

*
Луар және Шер

**Луар және Шер** () — Францияның батысындағы департамент, Центр аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 41. Әкімшілік орталығы — Блуа.

## Географиясы
Жер аумағы 6343 км², бұл көрсеткіш бойынша 31 орында.

Департамент 3 округ, 30 кантон және 291 коммунаны қосады және келесі департаменттермен шектеседі: Эр және Луар, Луаре, Шер, Эндр, Эндр және Луара және Сарта.

Департамент арқылы Луар және Шер өзендері ағып өтеді.

## Демографиясы
Халық саны 326 мың адам (департаменттер арасында 70-ші орын, 2008 ж.). Тұрғыны 1990 жылмен (11323 адам) салыстырғанда 3,6%-ға өскен.

## Тарихы
Луар және Шер — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Орлеане және Турень провинцияларының аймақтарында пайда болған. Атауы Луар және Шер өзендерінен шыққан.

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* http://www.ville-blois.fr/ 

## Тағы қараңыз
* Луар және Шер департаментінің коммуналары

*
Шафак Сезер

**Шафак Сезер** - (10 қазан 1970 жыл Синжан, Анкара) Түркияның кино және театр актері.
## Өмірбаяны
1989 жылы Анкара Халық театрында Халдун Танердің 'Есектің көленкесі' атты пьесасында алғаш рет сахнаға шыққан. Анкара халық театрында 'Дәуір Қателігі', 'Басымызда Ашық бұлт', 'Сен Бұл таңдауынды ұмыт' деген пьессаларда рөлдері болған. Комедия жанрындағы әйгілі әртіс 30-дан астам фильмдерде басты рөлде ойнаған.
## Фильмдері
"Bir Düğün Masalı" (1993)
"Dostlar Pasajı" (1997)
"Baskül Ailesi" (1997)
"Sıdıka" (1997)
"Vizontele" (2000)
"Oyunbozan" (2000)
"Zalim" (2002)
"Rus Gelin" (2002)
"Ekmek Teknesi" (2002)
"Hababam Sınıfı: Merhaba" (2003)
"G.O.R.A" (2004)
"Hababam Sınıfı Askerde" (2004)
"Simbiyotik" (2004 )
"Altın Kafes" (2004)
"Hababam Sınıfı 3,5" (2005)
"Maskeli Beşler: İntikam Peşinde" (2005)
"Bendeniz Aysel" (2005)
"Ah Polis Olsam" (2006)
"Bir Demet Tiyatro" (2006)
"Maskeli Beşler: Irak" (2006)
"Düş Yakamdan" (2007)
"Kutsal Damacana" (2007)
"Fesupanallah" (2007)
"Maskeli Beşler: Kıbrıs" (2008)
"Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz" (2008)
"Kadri'nin Götürdüğü Yere Git" (2008)
"Aynadaki Düşman" (2009)
"Kolpaçino: Bir Şehir Efsanesi" (2009)
"Kutsal Damacana 2" (2009)
"Türk Malı" (2010)

## Дереккөздер


Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Түркия актерлері
Жоғарғы Луара

**Жоғарғы Луара** (, ) — Францияның оңтүстігіндегі департамент, Овернь аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 43. Әкімшілік орталығы — Ле-Пюи-ан-Веле. Халық саны 209,1 мың адам (департаменттер арасында 85-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 4977 км². Департамент арқылы Луара өзені ағып өтеді.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 35 кантон және 260 коммунаны қосады.

## Тарихы
Жоғарғы Луара — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Овернь, Лангедок және Лионне провинцияларының аймақтарында пайда болған. Атауы Луара өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Жоғарғы Луара департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Préfecture 
* Conseil général 

*
Атлантикалық Луара

**Атлантикалық Луара** (, ) — Францияның батысындағы департамент, Луара Жерлері аймағының департаменттерінің бірі. Департамент 1790 жылы құрылды және 1957 жылға дейін «Ішкі Луара» деп аталған. Реттік нөмірі 44. Әкімшілік орталығы — Нант. Халық саны 1,134 млн адам (департаменттер арасында 13-ші орын, 1999 ж.). Атлантикалық Луара — Бретань облысының тарихи бес аймақтарының бірі саналады.

## Географиясы
Жер аумағы 6815 км&sup2;. Департамент арқылы Эрдр,Шезин, Севр, Луара өзендері ағып өтеді. 

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 4 округ, 59 кантон және 221 коммунаны қосады.

## Тарихы
Атлантикалық Луара — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Бретань провинциясының аймағында пайда болған.

## Тағы қараңыз
* Атлантикалық Луара департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* Nantes City website  (in French)

*
Луаре

**Луаре** () — Франция департаменті, Центр аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 45. Әкімшілік орталығы — Орлеан. Халық саны 618 000 адам (1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 6775 км².

## Тарихы
Луаре — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Орлеане провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Луара өзенінің тармағы саналатын Луаре өзенінен шыққан.

## Тағы қараңыз
* Луаре департаментінің коммуналары

*
Ло (департамент)

**Ло** (, айтылуы «лот»; ) — Францияның оңтүстік-батысындағы департамент, Миди-Пиреней аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 46. Әкімшілік орталығы — Каор. Халық саны 160,2 мың адам (департаменттер арасында 90-ші орын, 1999 ж.).

## Географиясы
Жер аумағы 5217 км². Департамент арқылы Лот және Селе өзендері ағып өтеді.

Аймақ шарап шаруашылығымен танымал (кагор шарабының атауы Каор-Cahors тауынан шықса керек).

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
Департамент 3 округ, 31 кантон және 340 коммунаны қосады.

## Тарихы
Лот — 1790 ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы Лангедок провинциясының аймағында пайда болған. Атауы Лот өзенінен шыққан. 1808 жылы Ло жерінің бір бөлігі Тарн және Гаронна департаментіне қосылған болатын.

## Тағы қараңыз
* Ло департаментінің коммуналары

## Сілтемелер
* Prefecture website  (in French)
* Conseil Général website  (in French)
* Map of the department  (French and English)
* lot-tourisme.com (in French)

*