open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ауырсыну адаптациясы

**Ауырсыну адаптациясы**. Мыс: теріге ине шаншып, инені қозғалтпай ұзақ ұстаса ауырғаны сезілмей қалады, ал инені сәл қимылдатса ауырғанды сезеді. Инені ұзақ уақыт бір қалыпты ұстағанда, ауырғанды қабылдағыш рецептор иненің сол әсерінің күшіне бейімделіп, сезбей қалады. Ауырсыну түйсігі. Ауырсыну биологиялық өте маңызды қорғаныс бейімі болып табылады. Сипаты мен күші бойынша қиратушы тітіркендіргіштердің әсерінен ауырсыну организм үшін қауіпті әсерлер жөнінде бслгі береді. Адам денесінде ауырсынуға сезімтал емес және ауырсынуға сезімтал болімдер болады. Шамамен, 1 см-ге 100 ауырсыну нүктелері сәйкес келеді. Экспершіенттік зерттеулер көрсеткеңдей, ауырсыну нүктелерінің таралуы динамикалық, қозғалғыш сипатта болады. Ауырсыну түйсіктері белгілі бір тітіркендіргіштен келетін импульстардың қаркындылығы, ұзақтығы мен жиілігінің шамадан тыс артуының нәтижесі болып табылады. Ауырсыну сезгіштігіне аз қозғыштық тән. Ауыртатын тітіркендіргіштен кейінгі импульстар баяу өткізіледі. Ауырсыну импульстарына бейімделу оте баяу жүреді. Ауырсынуды сезіну белгілі бір қанағаттанбағандықпен немесе азап шегумен байланысты. Ауырсынудың орналаскан жері айқынсыз болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Ауыру

**Ауыру** — сыздау, қақсау. Ағзаны өте күтіггі күйрететін және оның өмір сүруіне немесе тұтастығына қауіп туғызудың нәтижесінде пайда болатын психикалық күй. А. жануарлар әлемі эволюциясының тапқан бағалығы. Ауыру физиологиялық үрдістің дұрыс жайымен өтуіне кедергі болу жағынан психикалық маңыздылығы өте жоғары. Эмоциялық жағынан ауру жәбірлейтін және қиын өтетін сипатта болады. Адамның өте жоғары дамыған өнегелілік ниеттері ауруға берілмеуге көмектеседі.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Джон Роулз

**Джон Роулз** (1921 ж.) — американың әлеуметтік философы. Ең негізгі еңбегі "Әлеуметтік әділет теориясы" (1971).

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Рөлдер бөлінісі

**Рөлдер бөлінісі** -  жеке адамның уақтылы өмірінен белтілі бір рөлді ығыстырып, оны санадан өшіру жолымен, бірақ
осы рөлге тән рөлдік талаптар жүйесіне жауаптық қабілетті сақтау аркылы рөлдік қозуды төмендету үшін қолданылатын салаланбаған әдістердің бірі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Рөлдерді реттеу

**Рөлдерді реттеу** - соның барысында жеке адам белгілі бір рөлді орындау жауапкершілігінен босай алатын сараланған және арнайы ресми рәсім.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Раушан Нұртайқызы Нұртай

**Раушан Нұртайқызы Нұртай** 1955 жылы 18 маусымда Көкшетау қаласында туған. Қазақ. 

Әкесі - Баймағамбетов Нұртай Баймағамбетұлы, педагог болған. Анасы - Баймағамбетова Сақыш Қайырқызы, педагог болған.

Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1977), құқықтанушы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1977 жылдан - Балқаш қалалық прокуратурасының аға тергеушісі міндетін атқарушы. 1978 жылдан - Балқаш қалалық прокурорының көмекшісі. 1980 жылдан - Алматы қалалық прокуратурасы тергеу бөлімінің прокуроры. 1982 жылдан - ҚазКСР прокуратурасы Тергеу басқармасының прокуроры. 1989 жылдан - СҚО соттарындағы азаматтық істердің қаралуын қадағалау бөлімі прокурорының көмекшісі. 1992 жылдан - СҚО прокуратурасының сот қаулыларының заңдылығын қадағалау бөлімінің аға прокуроры. 1995 жылдан - Көкшетау облыстық Әділет басқармасының аға маманы. 1996 жылдан - Көкшетау облыстық сотының судьясы. 1997 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының судьясы. 2000 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының шаруашылық істер жөніндегі сот алқасының төрайымы. 2002 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының судьясы. 2005 жылдан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы. 

«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен марапатталған. 

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденген, тұрақты және дәулетті ел». 
* Хоббиі - кітап оқу, мұражайларға, театрларға бару, қала сыртына саяхат жасау.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи жене көркем классикалық шығармалар.
* Отбасылы. Жұбайы - Абдулов Болат Қасымұлы (1955 жылы туған). Ұлы - Абдулов Жантас Болатұлы (1987 жылы туған); қызы - Абдулова Жанар Болатқызы (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан судьялары
Рөлдердің ұтымдылығы

**Рөлдердің ұтымдылығы** — тұлғаның өзі үшін әлеуметтік және жекелік тұрғыда жағымды түсініктер арқылы белтілі бір жағдайларды ауыр қабылдаудан сақтану үшін қолданатын сараланбаған әдістердің бірі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Рөлдік жанжал

**Рөлдік жанжал** - жеке адамның сәйкес келмейтін, қарама-қайшылықты міндеттер мен талаптардан құралған бір
немесе бірнеше әлеуметтік рөлдерді орындауымен байланысты туындайтын жанжал.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Рөлдік жүріс-тұрыс

**Рөлдік жүріс-тұрыс** - жеке адамның әдетте күтілетін
жүріс-тұрысы ретінде танылатын әлеуметтік рөлді жай ғана
орындаудан ерекше, белтілі бір әлеуметтік рөлі бар нақты жүріс-тұрысы.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Рөлдік күтулер

**Рөлдік күтулер** - тиісті әлеуметтік рөлдердің орындалуына қойылатын бей ресми талаптардың жиынтығы ретінде көрініс табатын топтар мен ұйымдардағы адамдардың жүріс-тұрысын реттеу механизмінің ерекше бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Ауытқыған мінез-құлық

**Ауытқыған мінез-құлық** (девиаштық мінез-құлық) - балалар мен жасөспірімдердің әкімшілік жазалау шараларын қолдануға апарып соғатын құқық бұзушылықтарды үнемі жасауы; оқудан, жұмыстан қасақана жалтаруы, отбасынан немесе балаларды оқыту-тәрбиелеу ұйымдарынан үнемі кетіп қалуы, і ондай-ақ олардың қылмыстық жауаптылыққа жатпайтын қылмыс белгілері бар, қоғамға қауіпті әрекетгер жасауы. Ауытқыған мінез-құлық физиологиялық және патологиялық түрлерге ажыратылады. Физиологиялық негіздегі ауытқымалы күйдің (aшу, ыза, үрей) психикаға әсері күшті болғанымен, адамды оның салдары үшін жауапкершіліктен босатпайды. Яғни Мұндай сезімдік ахуал жағдайында жасаған қылмысы үшін кінәлілік жоққа шығарылмайды, тек ол белгілі бір жағдайларда жеңшдетілуі мүмкін. Патологиялық негіздегі Ауытқыған мінез-құлық адаады бір сөтке сана-сезімнен айырып, мақсатсыз немесе қауіпті іс-әрекеттер жасауға итермелейді. Егер қылмысты әрекетті патологиялық Ауытқыған мінез-құлық ұшыраған адам жасаса, ондай адам есі кіресілі-шығасылы деп танылады. Девианттық қьшық — қоғамдық нормаларға қарсы қылықтар жүйесі немесе жеке қылықтар. Мұндай қылықтар әлеуметте қоддау табатын (дарындылық, альтруизм, ерлік т.с.с) және әлеуметте қолдау таппайтын болып бөлінеді. Әлеуметті қолдау таппайтын қылықтар — қылмыстық іс-әрекет және жөнсіз іс-әрекет (маскүнемдікке, нашақорлыққа бейім қылықтар). Девианттық қылықтар ауытқушы қылықтар. Адамның орныққан құқықты немесе өнегелілік тәртіптерден ауытқитын немесе сол тәртіп ережелерін бұзатын қылықтары.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Руткевия

**Руткевия М.Н.** (1917 ж.) — орыс әлеуметтанушысы. Әлеуметтануға "Әлеуметтік ауысулар" терминін енгізді. Оның айтуынша "әлеуметтік мобильділік" түсінігі әлеуметтік кұрылымындағы өзгерудің кез келген процесі туралы ойларды өзінің
мазмүнына қосады. Ол интеллигенцияның негізгі топтамасын
берген ғалым.
Ол Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі,
жалпы теория социологиясын зерттеген. Жастар әлеуметтануыменде айналысқан. Теория мен әлеуметтанулық білімнщ арақатынасын анықтайтын еңбектері бар. Негізгі еңбектері: "Интеллигенция в развитом социалистическом обществе", "Диалектика и социология", "Общество как система" деген еңбектері бар.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Әдіснама

*Әдіснама* /методология/(грек. *methodos* — зерттеу жолы, теория және* logos* — ілім) — ғылымды дамыту үшін керек.
# ғылыми таным әдісі; 
# ғылымда қолданылатын негізгі принциптер. Психология теориясына лайықты танымның ұстанымы, әдісі, нысаны мен таным амалдары арқылы психологиялық болмысты өзгеріске түсіру. Зерттеуші психологтың нәтижеге жетуі оның ғылыми құрал-жабдықтармен қарулануымен қатар, түрлі тәсілдерді әдіснама қорынан таңдап алуына байланысты;
# дүниенің, қоғамның объективтік заңдылықтары мен құбылыстарын практика және теорияны игертуге және өзгертуге бағытталған таным принциптерінің жиынтығы. Әдіснама — әдістер туралы ілім, әдістер теориясы, зерттеліп отырған объекті жөніндегі мәліметтерді және жаңалықтарды бірізге келтіру тәсілдерінің жүйесі. Ғылыми әдістің негізгі мақсаты — объективтік ақиқатты aшy. Зерттеудің нәтижесі де, оған апаратын жол да, әдіс те ақиқат болуы қажет. Әдіснаманың негізінде белгілі бір білімдер (ұғымдар, заңдылықтар) жүйесі жатады. Әдіснаманың ақиқаттығы оның негізінде жатқан теорияның ақиқаттығына байланысты. Ғылыми әдіснама дұрыс құрылған теорияға негізделгендіктен, қате болуы мүмкін емес. Дегенмен, объектіні тану кезінде әдіснаманы қолдануда қателік болуы мүмкін. Әдіс пәннің ерекшелігі арқылы анықталғанымен, олар бір-бірімен қарама-қарсылықта болады. Пән мен әдістің бірлігі қарама-кайшылықтардың бірлігі болып табылады. Әдіс зерттелетін пәннің ішкі заңдылықтарын біртіндеп қарау арқылы ғана аша алады. Әдіс пен пәннің толық сәйкес келуі субъектінің объектіге біртіндеп жақындауы нәтижесінде болуы мүмкін. Әдіснама ғылыми-танымдық іс-әрекеттің формасы мен әдістері, әдістемелер бірлігі мен байланысының теориялық негіздеулері туралы ілім. Ғылым әдіснамасы зерттеу компоненттеріне (объектіге, затқа, мақсатқа және зерттеу мәселелеріне) сипаттама береді.

## Дереккөздер


Санат:Эпистемология
Әлеуметтік ұстаным

**Әлеуметтік ұстаным** 
# Индивидтің немесе топтың беліілі бір белгілер бойынша айрықшалайтьш және мінез-құлқын анықтайтын қоғам жүйесіндегі орны, жағдайы; 
# Тұлғаның референтгік топтарда ол жүзеге асыратын және қорғалатын өз тіршілік жағдайына қатысты көзқарастары, түсініктері, бағдарлары мен өлеуметтік бағдарлары.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Елена Юрьевна Садовская

**Елена Юрьевна Садовская** (1954 ж.) - философия
ғылымдарының кандидаты Жанжалдарды зерттеу Орталығының
жетекшісі. 1971 — 1975 жылдар аралығында Алматы шет тілдерінің педагогикалық институтын, 1991 — 1992 жылдары М.В.
Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін, 1984 —1987 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және
саясаттану факультетінің жанындағы аспирантураны, 1998 —2001 жылдарда докторантураны бітірді. 1989 жыны философия
мамандығы бойынша "АҚШ-тың әлеуметтік-саяси өміріндегі
өмір сапасын концептуализациялау" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 1991 - 1993 жылдары Басқару Академиясыңда Жұмыс істеді. 1993 — 1997 жылдар аралығында ҚР
еңбек және Жұмыспен қамту Министрлігінің ғылыми-зерттеу
институтында халықтың қоныстануы демография мәселелері
бөлімінің меңгерушісі болды. 1997 жылдан бері Көші-қонға байланысты Халықаралық Ұйымның, Орта Азия мен Ресейдегі еңбек миграциясына байланысты халықаралық Ұйымньщ эксперті.
Ресей Ғылым академиясының Халық шаруашылығын болжау
институтының миграциялық зерттеулер Орталығы жанындағы
ТМД және Балтия елдеріндегі көші-қонға байланысты Кеңесінің эксперті. Қазақстандағы жанжалдар теориясына және оларды
шешу жолдары бойынша түңғыш маман. Қазақстанның тұрғындарына жанжалдарға және азаматтық білімге байланысты насихатты жүргізуші. Қазақстанда жанжалдарды шешу теориясы мен
практикасына байланысты меқтептерді, тренингтерді, семинарларды өткізуде.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан ғалымдары
Рамазан Саттарұлы Салықжанов

**Рамазан Саттарұлы Салықжанов** (1969 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің аақпараттық-аналитикалық орталығының диреқторы. 1994 жылы Шәкәрім атындағы Семей
мемлекеттік университетінің тарих-педагогика факультетін бітіріп, тарих, қоғамтану пәнінің мұғалімі және тәрбие Жұмысы
бойынша методист мамандығын меңгерді.1996 - 1999 жылдары
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің социология кафедрасы жанындағы аспирантурасын бітіріп, әлеуметтану мамандығы бойынша "Студенттердің саяси мәдениетіне әлеуметтанулық талдау"
атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 2004 жылдан әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің социология кафедрасы жанындағы докторантурада окуда.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Санат:Қазақстан әлеуметтанушылары
Әрекет нәтижелерінің акцепторы

**Әрекет нәтижелерінің акцепторы** - функционалдық жүйелердегі қимыл-қозғалысты, әрекет нәтижелерін болжап, бағалап, ойша құрылған мақсатпен тексеріп тұратын
психогиялық механизмі. Әрекет нәтижелерінің акцепторы шешім қабыддау барысында ес процесінен шығарылатын *"нәтиженің ақпараттық эквиваленті* болып табылады; организмнің мінез-қүлық актіндегі қимыл-қозғалыстық белсеңділігін анықтап, нәтижені оның алдын ала болжамалы бейнесімен салыстырады: 
# пара-пар сәйкес келген жағдайда жүзеге асқан функционалдық жүйе схемасы талкандалады да, организм басқа мақсатты мінез-құлыққа ауыса алады; 
# ішінара сәйкессіздік жағдайында әрекет бағдарламасына түзетулер енгізіледі; 
# толық сәйкессіздік жағдайында бағдарлау-зерттеулік мінез-құлық іске асады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Садуақас Сайран

**Садуақас Сайран** (1964 ж.) - Қытай халық республикасының әлеуметтанушысы. Сайран Бүрілтоғай орта меқтебін бітіріп, 1983-1987 жылдары Үрімші экономикалық университетінің
саясаттану және экономикалық факультетінде оқыған. 1987-94
жылдары Шиньжан экономикалық сауда баскару мекемелерінде қызмет жасап, кейіннен 1994 - 2001 жылдары Шиньжан университетінің Орта Азия мәдениетін зерттейтін гуманитарлық
орталығында еңбек етеді. 2001 - 2003 жылдары әл-Фараби атындағы ұлттық университетінің социология кафедрасының магистратурасын оқып бітірген. Содан кейін сол кафедраның аспирантурасына түскен. 2003 жылдан Шиньжан университетінің саясаттану институтында мәдени саласын зерттеу Жұмыстарымен айналысуда. Елуге тарта ғыными еңбектердің авторы.
Соның ішінде "Тілдік әлеуметтену және тұлғаның әлеуметтік
іс-әрекетін калыптастыру" деген монографияның авторларының бірі. Көптеген еңбектерінде қоғамдағы тілдін әлеуметтік
функцияларын зерттеген. Ғылыми жетістіктері:
1. тұлғаны қалыптастыруда, үлтаралық мәдениетті көтеруде
тілдік әлеуметтенудің орнын анықтаған.
2. Тілдің әлеуметтік институт ретіндегі функцияларын көрсеткен.
3. Тіл әлеуметтануының заңдыныктарын, принциптерін,
категорияларын, ғыными ситуациясын дәлелдеген.
4. Қазақ тілінің болашағын болжап көптеген ұсыныстар
берген.
5. Мемлекеттік тілдің халықты достастыруға, біріктіруге бағьттталған функцияларын нақты зерттеулер аркылы дәлелдеген.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Сапабеков И.Ж.

**Сапабеков И.Ж.** (1958 ж.) — социология ғылымдарының
кандидаты. 1992 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "қазіргі жағдайдағы басшының беделі" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Шаймұрат Шәукетұлы Отарбаев

**Шаймұрат Шәукетұлы Отарбаев** 1958 жылы 7 желтоқсанда Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының Бірлік ауылында туған. Қазақ. Ысты руынан шыққан. Әкесі - Отарбаев Шәукет, зейнеткер, мектепте жұмыс істеген. Анасы - Тұрғанова Кәмила, зейнеткер, балалар бақшасының меңгерушісі болған.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1980), құқықтанушы. 1980 жылдан - ҚазКСР Ғылым Академиясы философия және құқық институтының кіші ғылыми қызметкері. 1984 жылдан - ҚазКСР ҰҚК органдарында қызметте. 1995 жылдан - ҚР ҰҚК төрағасы аппаратының жетекшісі. 1997 жылдан - ҚР ҰҚК Кадрлар департаментінің бастығы. 2000 жылдан - БҚО бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2003 жылдан 2009 жылдың мамыр айына дейін - Қарағанды облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - Маңғыстау облысы бойынша ҰҚК Департаментінің бастығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл» (1988), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Мінсіз қызметі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған. ҚР ҰҚК Құрметті қызметкері. Запастағы генерал-майор.
*Діни көзқарасы - «Аса діни адам емеспін».
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік - Қазақстандық барыс аю, жолбарыс және айдаһарлардың алдында жасқана қоймайды».
*Хоббиі - кітап оқу.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - барлық жанрлар.
*Үйленген. Жұбайы - Отарбаева Раушан Жаңабекқызы.
Қыздары - Сандуғаш (1983 жылы туған), Сәлима (1999 жылы туған), Медина (2004 жылы туған); ұлы - Санжай (1985 жылы туған). Немересі - Іңкәр (2005 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан заңгерлері
Индира Сарыбайқызы Сарыбаева

**Индира Сарыбайқызы Сарыбаева** (1982 ж.) - 1999
жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің социология кафедрасына оқуға түсіп, бакалавриат пен магистратураны бітірген. Қазіргі уақытта социология кафедрасынын
екінші курс аспиранты болып табылады. Кандидаттық диссертациясын "Арнайы кәсіби білім беру орыңдары әлеуметтік
институт ретінде" атты тақырыбында социология ғылымынын
докторы, профессор З.Ж. Жаназарованың жетекшілігімен жазып жүр. Жас ғалымның кьізығатын ғылыми салалары жастарға
кәсіби білім беру мәселелері. Осы мәселеге қатысты 20-ға жуык
ғылыми мақалалары жарық көрген. Мақалалары ғыными конференция жинақтарында, журналдарындажарияланған. Ғылыми жетістіктері: кәсіби білім берудің маңыздылығы, кәсіби білім берудің әлеуметтік мәселелері, білім беру әлеуметтануының ғыными статусын анықтап, жаңа функцияларын, білім беру
әлеуметтануының категориялары мен зандылықтарын ашқан.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Марат Серікқазыұлы Өмірғалиев

**Марат Серікқазыұлы Өмірғалиев** 1973 жылы 14 қыркүйекте Семей қаласында туған. Қазақ.

Әкесі - Өмірғалиев Серікқазы Қабидоллаұлы, ҚР ІІМ зейнеткері. Анасы - Өмірғалиева Раиса Карповна, Семей қалалық №10 ОМ мұғалімі.

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1997), заңгер.
«Орал өңірі» газетіндегі «Қазақстан Республикасындағы сот-сарапшылық қызметінің міндеттері мен алдағы мақсаттары» (2009), «Казахстанская правда» газетіндегі «Қазақстан Республикасындағы жол-келік оқиғаларын зерттеу және қайта қалыптау жағдайын талдау» (2010) мақалаларының авторы. Оның редакциялауымен ҚР ӘМ Соттық сараптау орталығының «Соттық сараптау ісі саласындағы халықаралық ынтымақтастық» халықаралық ғылыми-тәжірибелік мәслихаты» (2008), «Қазақстан Республикасы соттық сараптау ісінің даму келешегі» халықаралық деңгелек үстелі» (2009) жинақтары жарыққа шықты. 

Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан). 

1992 жылдан - ҚазССҒЗИ Өскемен бөлімінің Семей секторында зерттеуші қызметіне сынақ мерзімінен өтуші. 1997 жылдан - Семей гарнизоны бойынша ҚР МТК ӘТБ тергеушісі. 1998 жылдан - Семей гарнизоны бойынша ҚР ІІМ ӘТБ жедел өкілі. 2001 жылдан - Павлодар гарнизоны бойынша ҚР ІІМ ӘТБ. 2002 жылдың ақпанынан ШҚО Өскемен қаласының БІІБ Үлбі ІІБ ПБ аға тергеушісі. 2002 жылдың қазанынан - ШҚО БІІБ Семей қаласының ІІБ аға тергеушісі. 2003 жылдан - ҚР Әділет министрлігінің «Сот сараптамасы орталығы» ҚБ сот сараптамасы ғылыми өндірістік лабораториясының бастығы (Семей қ.). 2007 жылдан бері - ҚР Әділет министрлігінің «Сот сараптамасы орталығы» ММ директорының орынбасары. ҚР әділет министрінің Алғысымен ескерілген (2010).

*Әділет капитаны.
*Діни көзқарасы - мұсылман.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан таяу келешекте тұрақты да қарышты экономикасы, сонымен қатар тұрғын халқының әрқайсысы жоғары кіріс иеленетін дамыған мемлекеттердің қатарында тұратын құқықтық мемлекетке айналады».
*Хоббиі - жеңіл атлетика, суда жүзу, бокс.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - әлем халықтарының тарихы классикалық әдебиет, романдар.
*Үйленген. Жұбайы - Өмірғалиева Алла Мұратқзы (1975 жылы туған), «Х-Реаlсоmpani» ЖШС заңгері. 
*Қызы - Өмірғалиева Маржан Маратқызы (1997 жылы туған); 
*Ұлы - Өмірғалиев Арыстан Маратұлы (2008 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1973 жылы туғандар
Санат:Семейде туғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Сәбит Манзурұлы Өскембекова

**Сәбит Манзурұлы Өскембекова** Дария станциясында туған. Қазақ. Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1984), заңгер. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1975 жылдан - Жезқазған облысы «Дария» кеңшарының құрылыс бөлімінде жөндеу жұмысшысы. 1976 жылдан - Қарағанды темір жолының «Үлкен Михайловка» станциясында жол монтері. 1977 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1978 жылдан - Қарағанды облысы Мичурин ауданының «Ортаазияэнергоқұрылыс» жылжымалы механикаландырылған колоннасының тас қалаушысы, Жезқазған облысы «Дария» кеңшарында балғашы. 1979 жылдан - Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. 1984 жылдын Шахтинск қаласының прокуратурасында сынақ мерзімі өтуші, аға тергеуші. 1986 жылдан - Шахтинск қаласының партия комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушы и 11 1987 жылдан - Шахтинск қалалық сотының халық судентік 1989 жылдан - Қарағанды облыстық сотының мүшесі. 1996 жылдан - Қарағанды облыстық сотының судьясы жылдан - Қарағанды облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2010 жылдың ақпан айынан бері - Ақмола облыс 
сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы. 
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ж. Ташенов.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еуратинның орталығына айналады». 
*Хоббиі - футбол, жүзу.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.
*Үйленген. Жұбайы - Өскембекова Гүлнәр (1962 жылы туған). Ұлдары - Айдос (1986 жылы туған), Еркебұлан (1988 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Айгүл Кәкімбекқызы Сәдуақасова

**Айгүл Кәкімбекқызы Сәдуақасова** (1973 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару Академиясьщда Социологиялық орталықтың жетекшісі, "Психология. Социология. Дефектология." атты республикалық ғылыми журналдың жауапты редакторы. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің тарих факультетін, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының жанындағы аспирантураны бітірді. 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстандағы әлеуметтік ойдың институционалдануы" атты тақырыпта
кандидаттық диссертация қорғады. " ЦЕССИ - Қазақстан" салыстырмалы зерттеулер Институтының аймақтық менеджері, ҚР-ның мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім Министрлігінің БАҚ департаментінің бөлім бастығы, мемлекеттік басқару
және мемлекеттік қызметтің теориясы мен практикасы ҒЗИ-дің директорының көмекшісі, ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік қызмет Академиясының ғылыми хатшысы, ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік қызмет академиясының социологиялық орталығының жетекшісі кызметтерін атқарды. Мемлекеттік қызметтің әлеуметтанулықжақтарын, саяси технологияларды, электоральдык мінез-кұлықты, персоналды басқаруды, ақпараттық кеңістікті зерттеумен айналысады. 50-ден астам ғылыми еңбектердің авторы.

## Дереккөздер
Сезіну

**Сезіну** — материалдық дүниедегі белгілі бір кезде адамның тиісті сезім органдарына әсер ететін заттар мен құбылыстардың жеке сапаларын бейнелейтін психикалық үрдіс. 

Алдымызда тұрған бір затты, мысалы, үстелді көруіміздің арқасында біз оның түсін, пішінін, көлемін белгілейміз; сипап-сезіну аркылы оның қатты, тегіс екенін; қолымызбен қозгап көріп оның салмағын т.с.с. білеміз. Мұның бәрі - сол материалдық заттың жеке қасиеттері, олар туралы мәліметтерді бізге Сезіну хабарлайды. Барлық сезіну жүйке жүйесі арқылы өтетін сигналдарды қамтиды, бұл өз кезегінде сезім жүйесінің физикалық немесе химиялық тітіркенуінен туындайды.

Сезіну материалдық дүниедегі заттар мен құбылыстардың жеке сипаттары мен касиеттерінің біздің сезім мүшелерімізге әсер етіп, миымызда бейнеленуі. Сезіну - біздің айналамызда, ішкі жан дүниемізде не болып жатқанын хабарлап отыратын қарапайым психикалық үрдіс. 

Түйсік адамды қоршаған шындықты бейнелеуден пайда болады. Сезіну таным үрдістеріне жатады, өйткені адам соның арқасында дүниені таниды. Сезіну басқа психикалық үрдістерге — қабылдауға, еске, ойлауға, қиялға материал жеткізеді. Сезінудің табиғи физиологиялық негізі ағзаның арнаулы жүйкелік механизмі - талдағыштар арқылы жүзеге асады. Мысалы, көз торына түскен жарық сәулесі қозу туғызады, ал ол жүйке талшығы арқылы үлкен ми сыңарларының қыртысына келген кезде адамда көру түйсігі пайда болады. 

Адамда пайда болатын түйсіктерді үш топқа бөлуге болады. Бірінші топқа біздің денеміздің сыртқы жағында болатын сезім ағзаларының қозуынан туатын түйсіктер (экстроцепторлар - сыртқы қабылдаушы дегенді білдіреді) жатады. Бұл түйсіктер бізге сырт заттардың қасиеттерін бейнелейді. Бұған - көру, есту, иіскеу, дәм, тері және сипап-сезу түйсіктері жатады. Екінші топқа рецепторлары ішкі ағзалардағы сезім органдарының қозуынан туатын түйсіктер (интероцепторлар) кіреді. Органикалық түйсіктер (ашығу, шелдеу) дейтіндерді осыған жатқызуға болады. Үшінші топқа қозғалыстар мен дененің кеңістікте орналасуымен байланысты болатын козғалыс (немесе кинестетикалык) түйсіктері кіреді. Қозғалыс анализаторларының рецепторлары (проприоцепторлар) бұлшық еттерде және сіңірлерде болады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Санат:Сана философиясы
Серік Тұрарұлы Сейдуманов

**Cерік Тұрарұлы Сейдуманов** (1957 ж.) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Алматы қаласы
Әкімінің орынбасары, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының вице-президенті, Қазақстан Республикасы әлеуметтанушынары академиясының академигі. Мәскеу химиялық машинажасау институтын, Жоғары комсомол мектебін, Мәскеудегі қоғамдық ғынымдар академиясының аспирантурасын бітірген. 1998 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстанда көппартиялықтың қалыптасуы: саяси-әлеуметтанулық
талдау" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
50-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Соның ішінде:
Қазақстандағы көппартиялық феномен. Алматы, 1997.
Социологиялық ақпараттық қьізметтер: ретроспективгік-аналитикалық шолу. Талдықорған, 1990.
Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы)
Астаналық Клубтың мүшесі. ҚСА-ның Алматыдағы, Түркістандағы, Өскемендегі, Ақтөбедегі мектептерін Ұйымдастырушынардың бірі.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Себептік талдау

**Себептік талдау** - белтілі бір құбылыстардың белтілі бір
себептерден туындайтындын зерттеуге арналған ғылыми тәсілдер мен жолдардың жиынтығы. Мұндай зерттеу ықтималдық,
детерминизмдік теориялардың жетістіқтеріне, зерттелетін құбылыстардың өлшеуге болатын жақтарын статистикалық, математикалык үлтілеу әдістеріне сүйеніп жасалады. Себептерді тэуелсіз, экзогендік белтілер, ал салдарларды тәуелді, эндогендік белгілер деп атайды. Белтілі бір салалар келесі бір қатынастар мен байланыстар үшін себептік негіздер болып табылуы да мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Нұрлыбек Ақынұлы Сейітқұлов

**Нұрлыбек Ақынұлы Сейітқұлов** - социология ғылымдарының кандидаты. Қазақ-түрік халыкаралық университеті Заң факультетінің деканы. Түркияда көп жылдар оқып, диссертация қорғаған. Қоғамның әлеуметтік құрылымын зерттеп
бірқатар еңбеқтер шығарған. Түрік социологиясының антологиясын жетік зерттеген жас қазақ ғалымы.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2001

**2001 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Белфаст қаласында, Солтүстік Ирландия, маусымның 3-10, аралығында 2001 жылы өтті.

## Жеңімпаздар

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*Нәтижелері 

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Санат:Ирландиядағы бокс
Санат:2001 жылғы бокс
Символдық Интеракционизм

**Символдық Интеракционизм** - Батыс әлеуметтануындағы және әлеуметтік психологиядағы теориялық-әдіснамалық бағыт. Ол негізінен, әлеуметтік өзара дербестілік
катынастардың символдықтарын зерттеңці. Оның негізін салушы философ, әлеуметтанушы және әлеуметтік психолог Дж. Г.Мид (1863 - 1931). Оның пікірі бойынша әр адам баска адамдармен қарым-катынастары арқылы "әлеуметтік менді" (яғни әр
адамның "мені" өзіндік тұрғыдаи алғанда, "кіммін, басқалармен калай қатынаса аламын" сияқты түсініктерін біртұтас) қалыптастырады. Қоғамдағы адамның мөні адамдар арасындағы
қарым-қатынастардың мазмүны анықталады. Ал қатынастардың
мазмүны әртұрлі рөлдер, мән тұрғысында қалыптасады. Адам
соларды түсіну, оларды өз бойына, іс-әрекетіне сіңіру арқылы
басқа адамдармен тұрақты, мақсатты қатынастарға түсе алады.
Қазіргі әлеуметтануда Символдық Интеракционизмнің екі бағьтты бар: чикаголық (Г.Блумер], Т.Шибуни], А.Сросе], т.б.) және айовлық (М.Кун], Т.Партленд, т.б.). Егер, біріншілері қарым-қатынас, қозғалыс-көріністеріне, әлеуметтік символдардың шығу, калыптасу, күнделікті
пайдалану жақтарына баса көңіл аударса, екіншілер қоғамда орныққан тұрақты символдардың маңызын жоғары бағалайды.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Баян Смағамбет

**Баян Смағамбет** (1964 жылы т.) - әлеуметтану ғылымдарының кандидаты, доцент, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 

1998 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Көпұлтты еңбек ұжымдарында басшы мен бағынушы арасындағы қарым-қатынастар" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

## Дереккөздер

Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан әлеуметтанушылары
Абай Әбдіғалиұлы Раисов

**Абай Әбдіғалиұлы Раисов** 1964 жылы 27 ақпанда Қостанай облысы Семиозер ауданының 230-шақырымында туған. 

Әкесі - Раисов Әбдіғали Омарұлы, зейнеткер, қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Анасы - Раисова Сәлима, зейнеткер, аудандық тутыну одағында сатушы болып еңбек еткен. 

Қостанай ауылшаруашылық институтының зооинженерлік факультетін (1986) зоотехник мамандығы бойынша; Е.А. Бекетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін (1995) заңгер мамандығы бойынша бітірген. 

1981 жылдан - Қостанай ауылшаруашылық институтының студенті. 1986 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдың сәуір айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданының «Диев» кеңшарында зоотехник, аға зоотехник, мал шаруашылығы жөніндегі бригадир. 1987 жылдың қараша айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданы «Колос» бидай өсіру кеңшарының №1 бөлімшесінде ұйымдастырушы бригадир. 1991 жылдың шілде айынан - Қостанай облысы Семиозер ауданының Чернышевский атындағы кеңшарында зоотехник-селекцияшы, 1991 жылдың қазан айынан - «Колос» бидай өсіру кеңшарының зоотехнигі. 1992 жылдан - Қостанай облысы Семиозер ауданының Баймағамбетов атындағы кеңшарында №І бөлімше зоотехнигі; Семиозер аудандық сотының сот орындаушысы. 1996 жылдан - Қостанай облысы Семиозер аудандық сотының судьясы. 2005 жылдан - Қостанай облысы Қамысты аудандық сотының терағасы. 2010 жылдың ақпан айынан бері - Қостанай облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған аудан аралық сотының төрағасы. 

*Үйленген. Жұбайы - Раисова Алла Шәйкенқызы, аудандық қаржы бөлімінің бас маманы. Қыздары - Раисова Меруерт Абайқызы (1985 жылы туған), Раисова Камила Абайқызы (2000 жылы туған); ұлы - Раисов Арғын Абайұлы (1986 жылы туған).

## Дереккөздер
Сорит

**Сорит**— алдыңғы силлогизмнің қорытындысы одан кейінгі силлогизмнің алғышарттарының бірі болып табылатын, ал алғышарттардың бірі айқын формада көрінбейгін силлогизмдер тізбегі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов

**Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов** —  1950 жылы 23 қыркүйекте Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Бірлік кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Пақырдінов Ахмедия, марқұм, аудандық өнеркәсіптік комбинаттың директоры, аудандық атқару комитеті
төрағасының орынбасары болып қызмет атқарған. Анасы - Ілиясова Әсия, зейнеткер, тігінші болған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1973), құқықтанушы.
Заң ғылымдарының кандидаты (2003). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қылмыстық іс жүргізуде тұрғын үйге қол сұқпаушылық принципін қамтамасыз ету». «Қылмыскерден қалай қорғануға болады» атты кітаптың, сондай-ақ 11 мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1973 жылдан - Алматы қаласының Фрунзе аудандық прокуратурасында тергеуші қызметіне сынақ мерзімінен өтуші, тергеуші, аға тергеуші. 1977 жылдан - Алматы қалалық сотының судьясы. 1981 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы Сотының судьясы. 1985 жылдан - Апматы қаласының Октябрь аудандық заңгерлік кеңестің меңгерушісі. 1986 жылдан - Жамбыл қаласының Орталық аудандық прокурорының орынбасары. 1989 жылдан -Жамбыл қаласының Зауыттық аудандық прокурорының орынбасары. 1990 жылдан - Алматы қаласы Совет аудандық прокурорының орынбасары. 1992 жылдың қаңтар айынан - Алматы қалалық прокуратурасында жалпы қадағалау бөлімінің бастығы. 1992 жылдың сәуір айынан - Апматы облысының Талғар аудандық прокуроры. 1996 жылдан - Алматы облыстық прокурорының орынбасары. 1997 жылдан - Апматы қалалық прокурорының орынбасары. 1998 жылдан - БҚО
прокуроры. 2000 жылдан - ШҚО прокуроры. 2001 жылдан - Жамбыл облысының прокуроры. 2003 жылдан -
ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық басқармасында сот жүйесінің мәселелері жөніндегі бөлімнің меңгерушісі. 2004 жылдың желтоқсан айынан - Қарағанды облыстық сотының төрағасы.
2009 жылдың желтоқсан айынан бері - Шығыс Қазақстан облыстық сотының төрағасы. 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі.
ҚР әділет біліктілік алқасының төрағасы (2003-2004). «Құрмет» орденімен (2005), «Қазақстан Республикасының
тәуелсіздігіне Южыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен марапатталған. ҚР прокуратура органдарының Құрметті қызметкері. 
* Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының құрметті азаматы.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Лайықты тұлғалар көп, сол себепті ешкімді бөліп атағым келмейді».
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Нарықтық экономикалы қарқынды дамыған ел».
* Хоббиі - үстел теннисі, балық аулау, бильярд.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет.
* Үйленген. Жұбайы - Тұрсынқұлова Седеп Тойшыбайқызы, үй шаруасымен айналысады.
* Ұлдары - Ғалымжан (1973 жылы туған), Бауыржан (1975 жылы туған), Нұржан (1979 жылы туған). Немерелері - Қадижан (1998 жылы туған), Жанерке (2002 жылы туған), Жәңгір (2005 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Мәнсия Сапарғалиқызы Садырова

**Мәнсия Сапарғалиқызы Садырова** - (1958 ж.) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы әлеуметтанушылары Академиясының академигі, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының меңгерушісі. 1981 жылы
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің тарих факультетін, 1987 жылы
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия саласы бойынша аспирантураны философия мамандығы бойынша бітіріп, "Қазақстандағы өндірістік ұжымдардың әлеуметтік белсенділігі" атты
тақырьптта кандидаттық диссертация, 1999 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің социология кафедрасы жанындағы доқторантураны бітіріп, "Қазақстан интеллигенциясының әлеуметтік-кәсіби мобильділігі" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 1981 — 1990 жылдары А.С. Пушкин атындағы Оралдың педагогикалық институтында, 1990 — 1994 жылдар аралығында Е.Бекетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің социология және политология кафедрасында оқытушы, аға
оқытушы, доцент қьізметін атқарды. 1994 жылдан бері әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының аға оқытушысы, доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі қызметтерін аткаруда. 70-тен астам ғыными еңбектердің авторы. С. еңбектері интеллигенция
өкілдерінің әлеуметтік-кәсіби мобильділігін, Жұмыссыздық пен
кедейлік, миграция, индустриалдық-инновациялық дамудың
өзекті мәселелеріне арналған. Негізгі еңбеқтері:
Ингеллигенцияньщ әлеуметтік-кәсіби мобильдді. Алматы, 1999.
Қоғамның әлеуметтік дамуындағы интеллигенция. Алматы,
1999.
Қоғамның әлеуметтік құрылымы. Алматы, 2004.
Кедейлік социологиясы. Алматы, 2005.
Қазақстан социологиясы ғасырлар тоғысында. Алматы, 2006.
Экономикалық социология. Алматы, 2001.

Әлеуметтану. Сөздік. Алматы, 2004. (Авторлар ұжымы)
әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар ұжымы)
Қазақстан жастары өзгеруші қоғамда / / Да-Қазақстан, 2005,1 2.
6-дан астам ғылыми жобаларға қатысты. Қазақстан әлеуметтанушьглары Ассоциациясының мүшесі. ҚСА-ның Алматьщағы.
тұркістандағы, Өскемендегі, Ақтөбедегі мектептерін Ұйымдастырушылардьщ бірі. 2005 жылы Коджаели қаласыңда (Түркия)
өткен тұркітілді елдер әлеуметтанушынарының 1-ші құрылтайына Қазақстан делегациясы құрамында қатысушынардың бірі.
С. ғылымға қосқан ерекше еңбегі үшін "Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" медалімен
марапатталды. 2007 жыны "Үздік оқытушы" грамотасымен марапатталды.

## Дереккөздер


Санат:Терминология
Ербол Мұқажанұлы Рақымбеков

**Ербол Мұқажанұлы Рақымбеков** 1964 жылы 14 қаңтарда Қарағанды облысы Тельман ауданының Ростовка ауылында туған. Қазақ. Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1989), заңгер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1984 жылдың мамыр айынан - Қарағанды облысы Тельман ауданының С.М. Киров атындағы кеңшарында жүргізуші. 1984 жылдың тамыз айынан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. 1989жылдың тамыз айынан-СҚО
Жамбыл аудандық нотариалдық кеңсесінің мемлекеттік нотариусы. 1990 жылдың наурыз айынан - СҚО Жамбыл аудандық халық депутаттары кеңесінің төралқа заңгері. 1991 жылдың маусым айынан - СҚО Булаев аудандық
сотының судьясы. 1994 жылдың ақпан айынан - Қарағанды облысы Нұра аудандық сотының судьясы. 1996 жылдың
қараша айынан - Қарағанды облысы Нұра аудандық
сотының төрағасы. 2000 жылдың қазан айынан - Қарағанды
қаласы Октябрь аудандық сотының құрамындағы Киров
сот учаскесінің аға судьясы. 2001 жылдың қыркүйек айынан - Қарағанды қаласы Октябрь аудандық №3 сотының
төрағасы міндетін атқарушы, 2002 жылдың наурыз айынан - сот төрағасы. 2002 жылдың желтоқсан айынан - Қарағанды облысы Теміртау қалалық сотының төрағасы. 2008 жылдың қараша айынан - Қарағанды облысы Қазыбек би атындағы аудандық соттың төрағасы. 2010 жылдың қараша айынан бері - Солтүстік Қазақстан облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы.
1-ші біліктілік сыныбына ие.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан судьялары
Күзем алу

Халықтың қой бағуға байланысты еңбегін бейнелейтін мерекеге ұласатын ойын-сауық ойындарының бірі — **«Күзем алу»** болып өткізіледі де, үлкен тойға ұласады. «Күзем алып» жатқан ауылдың сыртынан байқастаған адам, ығы-жығы адамдарды көрер еді, біреуі ән салып, бірі күй шертіп, енді біреулерінің айтысып жатқанын естисің, жүнді шаңырақтан шығара көтере сабаған жастар, киізді шиге орап қарпығанда, жон асырып бір ауыл мен екінші ауылдың арасында домалатып теуіп жүргенде де, әзіл мен айтыс өлеңдерді, киізді басуға арналған ән-жырларды айтады. «Қой басты, қой басты»,— деп үлкен үйлердің алдына әкеліп — ырымын алады. Қазіргі «Өрмек биі» осындай халық ойындарынан алынған.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Ойын-сауық, тұрмыс-салт ойындары
* Қалтырауық қамыр кемпір және Ақ боран
* Күзем алу
* Тоғыз аяқ, тоғыз табақ
* Тоқым қағар
* Жар-жар (ойын-сауық)
* Қыз кәде
* Беташар
* Бастаңғы
* Бұғынбақ
* Шалма (ойын)
* Түйілген шыт
* Дауыста, атыңды айтам
* Сиқырлы таяқ
* Шертпек
* Инемді тап
* Айдап сал
* Қарамырза
* Белбеу тастау
* Монданақ
* Қаһарлы-Бану
* Көрші ойыны
* Кім шертті?
* Есімде (ойын)
* Сақина тастау (ойын)
* Жылдырт-жылдырт
* Үйімнің үстіндегі кім?
* Алтыбақан

## Жануарлар дүниесіне, аңшылыққа байланысты ойындар
* Аңшылар (ойын)
* Тұзақ құру
* Ақ байпақ
* Көк сиыр
* Түйе-түйе
* Жануарлар қалай үндейді (ойын)
* Қой бағу (ойын)

## Дене шынықтару спорт ойындары
* Атқаума (ойын)
* Айгөлек (ойын)
* Айтжүргін
* Мәлкі тотай
* Соқыртеке
* Орамал тастау
* Жаяу жарыс
* Әуе таяқ
* Жанды дөңгелек
* Қап киіп жарысу (ойын)
* Тоспа доп
* Қарғымақ
* Қарақұлақ (ойын)
* Алакүшік
* Доп тебу
* Қасқырқақпан
* Қырықаяқ (ойын)
* Бойға доп дарытпа
* Ақ сандық, көк сандық
* Көген тартыс
* Тең көтеру
* Кім түртті?
* Бүркіт (ойын)
* Ұшты-ұшты
* Сақ құлақ (ойын)
* Қуалап соқ (ойын)
* Сен тұр, сен шық!
* Шымбике
* Тауқырайдан
* Асау мәстек
* Көги гөк
* Үй артында қол ағаш
* Марламқаш
* Айқұлақ ойыны
* Біз де
* Арқан тарту
* Ептілік (ойын)
* Бәлләй
* Теңге ілу
* Ортаға түспек
* Дәл басу
* Етек-етек
* Даусынан біл
* Күшің жетсе — үзіп кет
* Жаңылма
* Байқап қал!
* Қазан доп
* Күллій
* Ақ сүйек (ойын)
* Орда (ойын)
* Жаяу көкпар
* Таяқ ойнау
* Таяқ жүгірту
* Атшылар жарысы
* Қардан жасалған тир
* Тепе-теңдік (ойын)
* Жүйріктер жеңеді
* Қармақ (ойын)
* Судағы жасырынбақ
* Бөрік теппек
* Жігіт қуалау
* Тымақ ұру
* Бұғынай
* Қосқұлақ (ойын)
* Тартыс (ойын)
* Қындық-сандық
* Қара сиыр
* Сиқырлы таяқ
* Қарагие
* Түйілген орамал
* Жүрелей секіру
* Қазақ күресі
* Жатып күресу
* Тауық күрес
* Білектесу
* Сірес
* Арқан тартыс
* Бәйге мен аламан бәйге
* Тай жарыс
* Құнан жарыс
* Дөнен жарыс
* Жорға жарыс
* Аударыспақ
* Түйе жарыс
* Табақ алып қашу немесе мүше алып қашу
* Қыз қуу
* Теңге алу
* Ат омыраулату
* Жігіт қуу
* Ат үстіндегі тартыс
* Жаяу тартыс
* Сайыскерлер
* Аш қасқыр
* Дүмпілдек
* Кім жылдам?
* Үш орындық
* Шүлдік (ойын)
* Домалақ ағаш
* Арынды арқан
* Қарт-құрт
* Тұтқын алу
* Бөрік жасырмақ
* Қамалды қорғау
* Жасырынбақ
* Ошақ (ойын)
* Шалма тастау
* Жапалақтар мен қарлығаштар (ойын)
* Асық ойындары
* Бес тас
* Атбақыл

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындары

*
Санат:Тізімдер
Тоғыз аяқ, тоғыз табақ

Ойын-сауық, әдет-ғұрып ойындарының бір түрі — **«Тоғыз аяқ, тоғыз табақ»**. Бұл әсіресе қазақтың баласын үйлендірерде қыздың әкесіне барып, құда түскенде, екі жақтың келісімі жарасқан шат-шадыман көңіл күйін, туыстық жарастық көңіл күйді білдірген. Осы құда түсу кезінде қонақ сыйларын халық «тоғыз аяқ, тоғыз табақ» деп атаған. Халықтың әдетінде жайшылықтағы қонақ асы бөлек те, құданың асы бөлек берілген. Құдалардың арасындағы сөз әбден келісіліп болғаннан кейін, енді құданың қайтардағы қонақ асысы тағы бөлек — «Құйрық-бауыр» болыпты. Мұнда құйрық май мен бауыр туралып, оған қосымша айран араластырып, қайтар жолда жесең де жейсің, жемесең де жейсің деген ойын-кәде жасаған. Жемесең тойғаныңның белгісі деп, құдаларға асатқан кезде айранды бетаузына дейін түгелдей жағып шыққан. Құда енді бұл асатудан тек кәдесін жасап барып әрең құтылған. «Құйрық-бауыр» асататын көбінесе жас келіншектер болып келеді де, олар асататын адамдарына арнайы ән айтумен болады. Қатынасушылар көбінесе тапқырлық, шапшаңдық көрсетіп жазадан құтылып кетуге, асатушылардың саусақтарын тістеп алуға тырысады.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Шалма (ойын)

**«Шалма»** — ойынына екі адам катынасады да, қалғандары көріп, тыңдап отырады. Ойын үйде, аулада өте береді. Ойыншылар біріне-бірі қарсы қарап отырады да, дайын болған шалманы бірінің қолынан бірі алады. Алғашында екі ұшын біріктіріп түйеді де, екі қолға, яғни төрт саусаққа кигізеді, ортаңғы саусақпен кезекпен іліп алады, сонда «ыңыршаң» шығады.
 
Екінші жағдайда, келесі ойнаушы басбармақ және сұқ қолымен ыңыршақтың екі жақ керегесінің үстінен астына қарай алып, «кереге» шығарады. Үшінші жағдайда керегені үстінен астына қарай алып, «шаңырақ» шығарады. Төртінші жағдайда шаңырақты екі шынашақпен айқастыра іліп алып, «астауша» шығарады. Бесіншіде «кереге» қайталанады, алтыншыда «шынтақ» шығады. Енді әрі қарай жалғастырып ойнай берсе — «астау», «кереге», «шынтақ», «астау», «кереге», «шынтақ» болып қайталана береді.

Ойлы ойыншылар бұл бейнелердің жаңа көріністерін өзінше өрнектеп кеңейте беруге тырысады.

Бұл жас өспірімдердің тұрмыстағы үй жабдықтарын қалай пайдаланатындықтарын көз алдына елестетіп, соларды өзі жасағандай әсерлендіре түседі. Жастардың қиялын қозғап, творчестволық ізденіске, ой-жүйелерін дамытуға бастайды.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Түйілген шыт

**«Түйілген шыт»** — ойынына қатынасушыларға шек қойылмайды. Ойынға ортасынан бір-екі рет түйілген орамал, болмаса шыт керек. Ойынды ымыртта немесе іңір қараңғысында да ойнауға болады. Қара көлеңкеде көрнекті болуы үшін ойынға-ақ орамал қолданылады.

Ойнаушылар өзара келісіп, араларынан біреуін; ойын жүргізуші етіп тағайындайды. Ойын жүргізуші ойнаушыларды маңайына шақырып алады да, өзін қоршап, ынтыға ентелеп түрғандарға қарап бір, екі, үш деп дауыстайды. Осы кезде ойыншылар жан-жаққа тез бытырап кетеді. Ал жүргізушінің өзі қолында түйілген орамалы бар ойыншыны қуалайды, мақсаты: оны ұстап, орамалды алу. Ол қолындағы орамалды оп-оңай алғыза қоймайды.

Қуғыншы жете бергенде қолындағы орамалды қатарласа берген басқа ойыншыға лақтырады, орамалды қағып алған ойыншы оны келесі ойыншыға лақтырады. Осылайша жүргізуші қашан орамалды ұстап алғанша ойын жалғаса береді. Ұсталған ойыншы ортаға шығып, көпшіліктің ұйғаруы бойынша өнер көрсетеді. Өнер көрсету аяқталғаннан кейін түйілген орамалды соның өзі қуалайды, яғни ойын жүргізушіні ауыстырады, ойын осылай жалғаса береді.

Бұл ойын жастардың таза ауада демалуларын, денсаулықтарын жақсартып, денелерін сомдаумен бірге, оларды коллектив болып ұйымдаса білуге үйретеді, білгендерін ортаға салуға баулиды.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Дауыста, атыңды айтам

Қазақтың ұлттық ойындарының бірі — **«Дауыста, атыңды айтам»** ойыны. Бұл ойын жастар кешінде ойналатын ойындардың қызықтыларының бірі. Ойынға көз байлайтын орамал, ұзындығы бір, бір жарым метр таяқ керек. Ойынға қатынасушылардың саны шектелмейді. Ойнаушылардың саны көп болса, ойын солғұрлым қызықты болады.

Ойнаушылар қол ұстасып, шеңбер бойымен дөңгелене тұрады. Шеңбердің сыртына шығарып бір ойыншының көзін байлайды да қолына таяқ ұстатып, шеңбердің ішіне кіргізеді. Көзі байлаулы ойыншы шеңбердің ортасына келген соң, қолындағы таяғын өзіне карсы тұрған ойыншылардың кез келгеніне ұсынады да «дауыста, атыңды айтам» дейді. Таяқтың екінші басынан ұстаған ойыншы атын біліп қоймас үшін дауысын өзгертіп үн қатады. (Шеңбер бойында тұрған ойыншылар белгілі бір бағытпен үнемі қозғалыста болады, тек ортадағы көзі байланған ойыншының таяғы бір ойыншыға тиген кезде ғана бір орында тоқтап тұрады). Көзін байлаған ойыншы таяғының кімге тигенін дәл тапса, сол ойыншымен орын ауыстырады. Таба алмаса, келесі ойыншыға ұсынады, оны да таба алмаса, үшіншіге ұсынады. Осылайша ол үш ойыншының атын атайды. Олардың атын анықтай алмаса, көзі шешіліп, сол ортада тұрған бойында көпшіліктің ұйғарымымен өнер көрсетеді. Болған соң көзі қайта байланады да ойын жалғаса береді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Софистика

**Софистика** - дауласу немесе дәлелдеу кезінде қисынсыз пікірлерді, софизмдерді, яғни, сырттай ғана дұрыс болып көрінетін айлаларды саналы тұрде қолдану. Софистикаға тән әдістер мыналар: бір құбылыстың басқа құбылыстардан байланысын үзу, бір топқа жататын құбылыс зандылықтарын басқа топқа
жататын құбылысқа қолдану, бір тарихи кезеңнің оқиғаларын келесі тарихи кезеңмен алмастыру т.б. Ғылымдағы сияқты, саясатта да Софистика керітартпа рөл атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Сиқырлы таяқ

Қазақ халқының ұлт ойындарының жастар арасында көп тараған және өте ертеден келе жатқан, аса сүйіп ойнайтын түрлерінің бірі — **«Сиқырлы таяқ»**. Бұнда ойнаушылар санына шек қойылмайды. Ойынға жиналғандар қол ұстасып, дөңгелене шеңбер құрып тұрады да, араларынан біреуін ойын жүргізуші етіп тағайындайды. Жүргізуші қолына таяқ ұстап, шеңбердің ортасына шығады да, ойын тәртібін, жолдарын түсіндіреді. Ойнаушылардың бір шетінен бастап барлығына рет қатарын білдіретін сандарын атайды. Сонан кейін жүргізуші қолындағы таяғының бір басын жерге тіреп тік ұстайды да, кез келген бір ойыншының санын атап, таяқты қоя береді. Айталық, жүргізушінің атаған саны төртінші, бесінші, оныншы не жиырмасыншы бола ма, әйтеуір, рет саны аталған ойыншы ести салысымен жүгіріп барып таяқты құлатпай ұстауы керек. Егер ол дауысты аңғармай я болмаса жай басар болып, дереу алмай, таяқты құлатып алса, онда ол ортада тұрып, көптің ұйғаруымен өнер көрсетеді. Ол өлең айтып, би билеп, домбыра тартады, әйтеуір көпшілік нені талап етсе, бәрін орындауға тиісті. Ол өнерін көрсетіп болған соң қайтадан орнына барып тұрады. Егер таяққа тез жетіп жерге құлатпай ұстап алса, онда жүргізушімен орын ауыстырады.

Бұл ойынның екінші түрі үлкен жиындарда, ойын-сауық кештерінде кең бөлмелерде ойналады. Ойынға ұзындығы бір метрдей таяқ пен доп керек (ертеде допты сиырдың жүнінен жасаған, доп болмаған жағдайда кез келген затты алуға болады). Ойын жүргізуші жиналғандарды отырғызғаннан кейін ойын тәртібімен таныстырады. Сонан соң ойынға қатынасушының біреуін өзіне шақырып алып, допты ортаға қояды да, ойыншының көзін байлайды. Ондағы қоятын шарты — көзі байланған адам қолына берген таяқпен допты тауып барып ұруы керек. Мұндай жағдайда ойнаушылар допты қашықтау қоюға тырысады.
Осы кезде ойын жүргізуші көзі байланған ойыншының қолына таяқтың былғанған басын ұстата қояды. Көзі байланған ойнаушы еш нәрседен қаперсіз таяқтың былғанған басын ұстай алады. Ойын жастарды шапшаңдыққа тәрбиелейді.

Ескерту : ойынның мақсаты допты ойыншыға ұрғызу емес, көзі байланған балаға бір басы былғанған таяқты ұстата қою.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары