open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Батпақтардағы температуралық режім. Батпақтардың қатуы және еруі

**Батпақтардағы температуралық режім. Батпақтардың қатуы және еруі**— минералды топырақтардағы тәрізді температура құбылуының шымтезек қабатындағы жылу алмасу процесіне сәйкес жүруі. Батпақтардағы температура құбылуының амплитудасы мен температураның максимумы мен минимумы топырақ қабатымен сәйкес келмейді. Ол бұл орталардың су жылуы қасиеттеріне байланысты. Ал жер асты суларының деңгейінен төмен орналасқан шымтезек қабатының жылулық қасиеттері өзгермейді деуге болады. Жоғары, кұбылмалы "тірі" кабатты жер асты суларының тербелуіне және шымтезектің ылғалдығының өзгеруіне байланысты бұл қабаттың жылу сыйымдьшығы мен жылу өткізгіштігі бір ландшафтан екінші ландшафтқа өткенде мерзімдік және кеңістікте өзгеріске ұшырап отырады. Ұйықтар мен тартпаларда және аса күшті ылғалданған үлескілерде жылу өткізгіштік пен жылу сыйымдылық сфагналық-бұталық микроландшафтарға қарағанда, әсіресе жазда көбірек, бірақ минералды топырақтарға қарағанда азырақ болады. Температураның тәуліктік режімі 15—20 см тереңдікке дейін айқын байқалады, жылдық режім 3,0—3,5 м-ге дейін, 35—40 см және 4—5 м тереңдіктерде температураның тәуліктік және жылдық құбылуы өшеді. Мүк батпақтарының бетіндегі жазғы температураның құбылу амплитудасының максимумы ондаған градусқа жетуі мүмкін, жекелеген ашық түндерде, солтүстік-батыс аудандарда батпақ беттерінде суық ұруы болуы мүмкін. Батпақ массивтерінің қатуы температураның орнықты (тұрақты) түрде 0°С-тен теріс мәнге етуінен соң 12—17 күннен кейін басталады. Шымтезек қабатының қатуы 5—10 см тұрақты қар қабатының қалыптасуына дейін қарқынды жүреді. Батпақ массивтерінің еруі турлі ландшафтарда әрқилы жүреді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Идиморфты

**Идиморфты** — магмалық тау жыныстары құрайтын, тұрқы тек өздеріне ғана тән минералдардың кристалдық пішін ерекшеліктерін белгілейтін жалпылама термин.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Владимир Андреевич Киреев

**Киреев Владимир Андреевич ([[1944]] ж. т.)** - кескіндемеші.

Портрет саласында жұмыс істейді. Оның «Абайдың портретінде» (1983, кенеп, майлы бояу, Қазақстан Республикасы сурет көрмесі дирекциясының қорында) өмірдегі нақты кескіні мен халық жүрегіндегі ақынның көркем бейнесі жинақталып, сәтті көрініс тапқан.

## Дереккөздер


Санат:1944 жылы туғандар
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Жалған хабарламалық мәліметтер базасы

**Жалған хабарламалық мәліметтер базасы** *(Псевдореляционная база данных; pseudorelational database)* — кез келген қатынаста кортеждердің қосарлануына жол беретін хабарламалық мәліметтер базасы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пъезокварц

**Пъезокварц** — өн бойының нақтылы бөлігі өте таза сақталған (өзге минерал қоспаларын, газ немесе сұйық түйіршіктерін кіріктірмейтін, жарықшақтардан, свилдерден және телкосақтардан да), түссіз немесе бояулы болып келетін кварц кристалы немесе оның сынығы яки тасмалтасы. 
*Өзінің пьезоэлектрлік қасиетіне байланысты пъезоварцтар өнеркәсіп пен техникада кеңінен қолданылады  (радиотехника, ультрадыбысты гидроакустика және дефектоскопия; 
**газдардың, сұйықтықтардың және қатты денелердің өзіндік қасиеттерін зерттеу; 
**қысым мөлшерін, күш және тербеліс үдеулері қарқынын өлшеу және тағы басқа). 
*Пъезоварцтан дайындалған шағын тақташалар радиола, телефондар мен  телеграфтарда, микрофондарда, дауыс күшейткіштерде және тағы басқа кеңінен қолданылады. Өте таза пъезоварц кристалдары оптикада пайдаланылады. 
*Пъезоварц  кристалына қойылатын техникалық  талап — оның болмысынан мөлшері 12x12x1,5 мм таза тақташаны (бұлар монбластар деп аталады) ойып (бөліп) алу мүмкіндігі; 
кристал сапасы мен өнімділігі өз бойынан бөлініп алынған монбластар санымен анықталды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі

**Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі** — ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығымен ҚР Мәдениет министрлігі, ҚР Ақпарат министрлігі және ҚР Туризм және спорт жөніндегі агенттігі оларды ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігіне біріктіру, туризмді дамыту функциялары ҚР Индустрия және сауда министрлігіне, ал жастар саясаты саласындағы ҚР Білім және ғылым министрлігіне берілу жолымен қайта ұйымдастырылуының нәтижесінде құрылды, ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы қаулысымен министрлік туралы ереже бекітілді, министрліктің Спорт істері комитеті құрылды, ҚР Мәдениет министрлігінің Мұрағаттар мен құжаттаманы басқару жөніндегі комитеті ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағаттар комитеті болып қайта ұйымдастырылды.

Министрлік басшылықты, сондай-ақ заңнамамен көзделген шектерде оның құзіретіне жатқызылған қызмет салаларындағы салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын ҚР орталық атқарушы органы болып табылады. Министрліктің негізгі міндеті мәдениет, ақпарат, ішкі саяси тұрақтылық, ұлтаралық келісім, тілдерді дамыту, мұрағат ісі мен құжаттама, кітап шығару, полиграфия, дене шынықтыру және спорт салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру болып табылады. Министрліктің ведомстволары бар: Ақпарат және мүрағаттар комитеті, Спорт істері комитеті. Министрлік, оның ведомстволары және ведомстволық қарасты ұйымдары министрліктің біртұтас жүйесін құрады.

ҚР Үкіметінің 2005 ж. 4 ақпандағы қаулысымен министрліктің Тіл комитеті құрылды және оның ведомстволарының құрамына кірді.

## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының спорт шебері

## Дереккөздер

Мәдениет
Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы

**Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы** (избыточность данных (информационная избыточность); data redundancy) — ақпараттық жиымдарда қосарланатын жүйенің немесе қосымша мәліметтердің бар болуы. Олардың жойылуы пәндік салада олармен бейнеленетін жиымдардың бірдейлігін бұзбайды. Мәліметтер базаларында логикалық жене физикалық мәліметтердің артықтықшылығы орын алуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Каплан синдромы

**Каплан синдромы** (*алмасуының бұзылуынан буын-буынның салқын тиіп ауруы, ұсақ түйінді көбірек асқынған [[кониоз]]*) — шахтерлердің кәсіби сырқаты, пневмокониоз ауруының белгісімен және көптеген ұсақ буындардың қабынуымен байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Кәсіби аурулар
Жалғастыру

**Жалғастыру** *(Соединение; connection)* — 1) ақпаратты жеткізу үшін құрылғылардың арасында тағайындалған байланыс; 2) нейрондық желілердегі байланыс.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дриас уақыты

**Дриас уақыты** (тундра өсімдігінің аты бойынша) — соңғы мұзбасудың салқындау фазасы; көне (осыдан 12 800 жыл бұрын аяқталған), ортаңғы (12 300-11 400) және соңғы дриас (10 800-10 100) болып жіктеледі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Табиғат
Идиобластар (геология)

**Идиобластар** ( - ерекше, *βλάστος* — өскіні) — метаморфтық тау жыныстарында бластез нәтижесінде пайда болған минерал индивидтері.

## Идиобласты
Метаморфтық таужыныста кристаллографиялық пішіні дұрыс минерал. Идиобласты термині магмалық таужыныстағы идиоморфты терминіне сай келеді; айырмашылық — түзілімінде. Идиобласты минералдардың дұрыс пішінділігі кристалдану қасиетіне, ал идиоморфты минералдарда магмадан бұрын кристалдануына байланысты.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Минералогия
Идиоморфизм

**Идиоморфизм** — минералдардың, кристаллы заттардың тек өздеріне ғана тән пішіндік тұрпаттарды иемдену қабілеті; заттың кристалдану қабілетіне тәуелді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Батпақты экожүйелер

**Батпақты экожүйелер** — ойпатты, артық су жиналатын, батпақты топырақты, батпақты өсімдіктер өсетін, шымтезек түзілетін жерлер. Батпақты экожүйелердің жануарлар дуниесі жұтаң болады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Мәліметтердің атауы

**Мәліметтердің атауы** (имя данных; data name) — мәліметтер элементін ұқсастыруға пайдаланылатын символ немесе символдар тобы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Өкпедегі мелиоидоз

**Өкпедегі мелиоидоз** — өкпе мен басқа мүшелерде септикалық ошақтардың пайда болуымен зоонозды топтап қорытатын бактериялы жұқпалы ауру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жалғастыру операторы

**Жалғастыру операторы** *(Оператор присоединения)* — 1) With R do S түрінде жазылады, мұндағы With және do — қолғабыстық сөздер, R — аралас типтегі айнымалы шама, S — кез келген оператор; 2) Фортран тілінде CONTINUE түрінде болады. Бұл оператор алгол операторының құр эквиваленті болып табылады: оның орындалу нәтижесінде операторлардың дағдылы орындалу реті жалғасады. Әдеттегідей, жалғастыру операторы программадағы қажетті нүктені белгілеу үшін пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Радиогенді жылу

**Радиогенді жылу**– радиоактивті элементтердің (уран, торий және актиний  тізбектері, сол сияқты калий, рубидий, самарий тағы сондай сондай) ыдырау барысында бөлініп шығатын жылу. Мысалы, 1 г U238 бір жылда 0,71 кал, 1 г Тһ232 — 0,20 кал, 1 г К — 2,710-5 кал жылу бөліп шығарады.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Мәліметтердің базистік типі

**Мәліметтердің базистік типі** (базисный тип данных; primitive data type) — пайдаланушы адам есептеу жабдығының қандай да бір нақты типіне пайдалана алатын мәліметтер типі (мысалы бүтін сандар, нақты, логигалық және символдық). Әдетте, программалық құралдармен базистік элементтерден айтарлықтай күрделі мәліметтер құрылымын түзуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Полярография

**Полярография** ()—  ток пен заттың концентрациясының өзара тәуелділігінеқ туатын электр тоғын анықтауға негізделген, анализ жасауға арналған электрохимиялық тәсіл., Биологиялық сұйықтарда (қан, сілекей, зәр), пародонт тканьдерінде оттегі кернеуін (Р02 ) , тотығу-тотықсыздану) керсеткіштерін анықтауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Олигоклаз

**Олигоклаз** — плагиоклаздар деп аталатын минералдар тобының өкілі. Плагиоклаздарға тән, ұзын саны алты минералдан тұратын альбит-анортит изоморфтық қатарының (альбит-олигоклаз-андезин-битовнит-лабрадор-анортит) бір мүшесі.

## Дереккөздер


Санат:Силикат минералдар
Санат:Кальций минералдары
Санат:Натрий минералдары
Санат:Алюминий минералдары
Жалғасу жолы

**Жалғасу жолы** *(Строка продолжения; line of continuation)* — алдыңғы жолға сыймаған тіл құрылмасының (оператор, команда) бөлігі орналасатын кодтау бланкісінің жолы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Хондриттер

**Хондриттер** – ұсақ түйіршікті силикатты масса аралығына кіріккен хондрлар деп аталатын жекелеген шарт ұрқылас силикатты тамшылардан тұратын тасты таужасынтастар. Жекелеген хондрлар мөлшері 1 мм-ден бұршақ дәніне шамалас мөлшер аралығына сәйкес келеді. Хондриттер үш топқа — энстатитті, бронзитті және гиперстенді хондрит топтарына — бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Попов белгісі

**Попов белгісі**. Қарама-қарсы жоқ тістер бағытына қарай сау тістің орнынан жылжуы, қисаюы. Жылжыған, ұзарған тістер жақ-бет жүйесі мен бет-пішінін өзгертеді. Бұған жарақат, қарама-қарсы тістердің жұлынуы себеп болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Сульфатты таужыныс

**Сульфатты тау жынысы**  - негізінен сульфаттардан тұрады. Сульфатты тау жынысытардың
басым көпшілігі шөгінді түзілімдер болып, галогендік тау жынысытар тобына жатады. Олардың ішінде кеңінен тарағандары —ангидритит, гипсит, тастүз.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Изобаралар

**Изобаралар** *([[грек тілі|грекше]]: isos — тең, бірдей, baros — ауырлық, салмақ)* — ядроларындағы нуклондар саны бірдей, протондар саны әр түрлі, яғни электр заряды әркелкі әр түрлі химиялык элементтердің атомдары.

Изобаралар  — барометрлік қысымы бірдей нүктелерді қосатын сызықтар. Кар- талардың бетінде белгілі бір уакытқа арналып жасалады. Изобаралар тәуліктің, айдың, жылдың, т.б. орташа, ең жоғары немесе ең төменгі қысымдарына арналып жасалуы да мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:География
Санат:Геодезия
Жалғасу шарты бар цикл

**Жалғасу шарты бар цикл** *(Цикл с условием продолжения)* — қайталану саны (қадамдары) алдын ала белгісіз цикл.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Күрделі жиынды командалары бар компьютер

**Күрделі жиынды командалары бар компьютер** (*компьютер со сложным набором команд; complex instruction set computer*) — күрделі машиналық командаларды жүзеге асыратын процессор. Олардың күрделілігіне байланысты әрбір команданың орындалуы процессордың бірнеше ырғағын алады.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*компьютер со сложным набором машинных команд - Мультитран
*What is CISC (complex instruction set computer or computing ...

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Изобаталар

**Изобаталар** (изо + грек. bathos - терендік) — картадағы суқоймалардың (теңіз, көл және т.б.) бірдей тереңдік нүктелерін қосатын сызықтар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Нуклеарлық саты

**Нуклеарлық саты** - жер дамуының ең алғашқы кездеріндегі континенттер өңірі базальт және андезит лаваларының жаппай төгілуімен, негізінен граувакты шөгінділердің, азын-аулақ хемогендік тұнбалардың түзілуімен сипатталады деп есептейтін шартты тұжырым; ол кездерде қарқынды тектоникалық қозғалыстар онша болмаған, сондықтан негізінен брахипішінді құрылымдар қалыптасқан деп топшыланады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Жалпы көпшілік қатынас құра алатын программалар

**Жалпы көпшілік қатынас құра алатын программалар** *(Общедоступные программы; public domain software)* — таратылуына шек қойылмайтын және нақты иесі жоқ программалар. Бастапқы коды болған жағдайда программаны жетілдіріп, өзгертуге рұқсат етіледі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жергілікті ағынды

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Көктемдегі ағынды"]]

**Жергілікті ағынды**- біртекті физикалық-географиялық ауданда су ағынының құралуы. Су ағынының жыл бойындағы ағысы өзен алқабында бірқалыпты бөлініп тарамайды. Сондықтан оны су коймасы, су жинағыш бөгеттер арқылы жинап, құбылмалылығын реттеу арқьлы, жиналған суды жазда халық шаруашылығында пайдаланады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Мәліметтердің бөлінбес блогы

**Мәліметтердің бөлінбес блогы** (неделимый блок данных; quarantine unit) — есептеу желілерінде — мәліметтердің бір немесе бірнеше сеанстық сервистік блоктары. Оның барлық құраушыларына қол жеткенде ғана ол мағыналық мәнге ие болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лефлер синдромы

**Лефлер синдромы** (*өкпенің эозинофильді қабынуы, өкпе эозинофнлиясы*) — өкпеге «өткінші» затардың жиналуының сипаттайтын, табиғаты жағынан аллергиялық ауру, қандағы аозинофилиямен бірге болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Друзалық құрылым

**Друзалық құрылым** - габбро,норит, троктолиттерге тән құрылым; онда бұрынғы минералды реакцияның нәтижесінде екінші жаңа минерал қаптап өседі.Мысалы, пироксен оливинді, горнбленд пироксенді қаптайды.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Табиғат
Изоклин қатпар

**Изоклин қатпар** - екі қанаты да қатпардың осьтік жазықтығына параллель немесе параллельге жуық болып келетін қатпар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қалындық

**Қалындық** — геологиялык денелер
(қабат, желі, свита, жікқабат, жүйе және
т.б.) қалындығы; нақты қалындық және көріністі
қалындық болып екі түрге бөлінеді.

**Нақты қалындық** -
дененің табаны мен жабыны арасындағы
ең қысқа қашықтық, яғни ол қабаттардың
табаны мен жабынына перпендикуляр
бағытта өлшенеді.

**Көріністі қалындық** — дене
табаны мен жабыны арасының кез келген
сызығы бойымен өлшенген қалыңдығы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Күрделі жүйе

**Күрделі жүйе** (*Сложная система; complicated (informalized) system*) — дәл сипаттамасы ғылыми мөселені білдіретін жүйе. Әдетте, мұндай жүйелерді формальдауға қарағанда ұсыну жеңілдеу (тірі организмдер, әлеуметттік және экономикалық жүйелер, адамдық интеллект және т.б.).
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*СЛОЖНАЯ СИСТЕМА
*Complicated System - Glossary of Terms

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Нұсқама минералдар

**Нұсқама минералдар** - шөгінділердің қалыптасуына және шөгінді таужыныстардың келешек өзгерістеріне тән физикалық-химиялық жағдайлардың көрсеткіштері рөлін атқаратын минералдар.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Амьен декларациясы

**Амьен декларациясы** - 1906 жылы Дүниежүзілік еңбек конфедерациясы съезінде қабылданған кәсіподақтардың саяси партиялардан тәуелсіздігін жариялап, саяси күрестен бас тартқан принципі.

## Cілтеме
* Text of the Charter 
* sommaire de Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle, n° 24, 2006, intitulé : "Le syndicalisme révolutionnaire. La Charte d'Amiens a cent ans"

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Изоклиндік астасу

**Изоклиндік астасу** - қатты қатпарланған тау жынысы қабаттарының астасу пішіні; қатпарлар жүйесіндегі нақтылы бағытқа қарай еңістенген немесе төңкерілген барша қабаттардың еңістену бұрыштарының да бір-біріне шамалас болуымен және қабаттардың жүйе қимасында бірнеше рет қайталануымен сипатталады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қалыңдықтар мен фациялар әдісі

**Қалыңдықтар мен фациялар әдісі** — нақтылы аймақта нақтылы
уақыт аралығында түзілген шөгінділердің
қалындығы мен фациялық ерекшеліктерін
талдау негізінде сол аймақтың тік
бағыттағы қозғалыстарының мөлшері мен
жылдамдығын анықтау әдісі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтердің графикалық жинағы

**Мәліметтердің графикалық жинағы** (графический набор данных; graphic data set) — машиналық графикада —	графиктік объект болып табылатын сегменттердің иерархиялық жүйесіндегі жоғары деңгейлі сегмент.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мак-Леод синдромы

**Мак-Леод синдромы** — айқын аурулардың артуын, қан тамырларының жоғалуын, дем алғанда көкірек қуысының зақымданған жаққа қарай жылжуын сипаттайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Балалардың зиянды әдеттері

**Балалардың зиянды әдеттері**. Балалардың зиянды әдеттері жақ-тіс жуйесінің құрылысы мен қызметінің ауытқуына әсер етеді. Зиянды әдеттерге саусақтарды, тілді, ерінді, қаламды, жастық бұрышын т. б. заттарды тістеу мен сору жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Сульфидолит

**Сульфидолит** - пирротин, пентландит, халькопириттен түратын магмалық сульфидті кен. Қоспа ретінде пирит, пироксен, амфибол, хлорит болады. Сульфидолит нориттік интрузияның ликвациясынан пайда болады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қалыпты минерал

**Қалыпты минерал** - әр түрлі
минераддардың құрамы теория тұрғысынан
есептеліп шығарылған, олардың сындарлы
қалпына сәйкес келуі тиіс болмысы. Қалыпты минерал
болмысын есептеп шығарудың негізі ретінде одетте тау жынысытар мен минералдарды химиялык талдау нәтижелері алынады, ал шын мәніңде тексерілген тау жынысы құрамында есептеліп шығарылған
минерал мүлдем болмауы да ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтердің дерексіздік құрылымы

**Мәліметтердің дерексіздік құрылымы** (абстрактная структура данных; abstract structure of the data) — қызметі бойынша, яғни онымен операциялар орындалатын тапсырма арқылы анықталған мәліметтер құрылымы. Мұндай құрылым оны жүзеге асыру тәсіліне тәуелсіз болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Изомералар

**Изомералар** (изо + грек. meros— үлес, бөлік) — құрамы мен молекулалық массасы бірдей, бірақ құрылысы, демек касиеттері жағынан ерекшеленетін заттар. 1823 ж. Ю.Либих ашқан.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Биология
Тістестіру

**Тістестіру, үйлесу** (). Үстіңгі және астынғы тіс қатарларының тығыз қабысуы, бір-біріне дәл келуі. Тістердің үйлесуініңі физиологиялық және патологиялық түрлері бар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Қалыпты петрохимиялық есептеулер

**Қалыпты петрохимиялық есептеулер** — таужыныстардағы
химиялыққұрамбөліктерді сындарлы
минералдар түрінде біріктіре отырып, сол
таужыныстардың құрам ерекшеліктерін
сындарлы құрам түрінде кескіндеуге
негізделген химиялық талдау нәтижелерін
есептеу әдістерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Сульфидті кен орындардың тотықпен молығу белдеушісі

**Сульфидті кен орындардың тотықпен молығу белдеушісі**  — кен орындардағы тотығу белдеуі мен сульфидпен қайта молығу белдемі шекарасында ішінара кездеседі. Соңғысы белдемнің мол кенінің тотығуы нәтижесінде  пайда болады. Егер мыс кен орындары көлемінде байқалса, куприт, тенор ит және  мыс сомтумасы сияқты туынды минералдармен сипатталады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Мәліметтердің желілік құрылымы

**Мәліметтердің желілік құрылымы** (сетевая структура данных; network structure of the data) — өзі бейімделген граф болып ұсынылатын мәліметтер құрылымы, ал графтың кез келген торабы бірден артық байланысқа түсе алады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Нұсқама элементтер

**Нұсқама элементтер** — өздері табылған өңірлерде кенорындар мен кенді денелердің бар екендігін көрсететін элементтер; кейбір кендердің өте маңызды іздестіру сілтемелері рөлін атқарады; мысалы, молибден, қорғасын, күшән, мыс, радий, радон, 206-ншы қорғасын элементтері уран кенорындарының, сынап және күшән полиметалды кенорындардың, күшән, күміс, мыс, қорғасын, мырыш, алтын кенорындарының, ал уран, торий, сирек жерлер және т.б. сирек металл кенорындарының сілтемелері рөлін атқара алады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Ибрайым Жүсіпов

**Жүсіпов Ибрайым** (1929 жылы туған) - қарақалпақ ақыны. Бердақ атындағы сыйлықтың лауреаты. 1975 ж. «Әмудария» журналының 8-ші санында Абайдың Ж. аударған «Жазғытұры» өлеңі қарақалпақ тілінде басылды. Ж. аударған «Қор болды жаным...», «Қажымас дос халықта жоқ...», «Жақсылық ұзақ тұрмайды...» өлеңдері 1985 ж. Душанбеде жарық көрген «Мәңгі бұлақтар» атты жинақта жарияланды.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Изометрлі түйірлік (изометрлік) құрылым

**Изометрлі түйірлік (изометрлік) құрылым** - түйірлерінің пішіні домалақтау келетін кристалл түйірлі шөгінді тау жыныстарының құрылымы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қант тәрізді құрылым

**Қант тәрізді құрылым** - карбонатты, сульфатты, галогендік химиялық
шөгінді таужыныстардың қант тәрізді
ұсақ, біркелкі түйірлі кристалдык кұрылымы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Тотықпайтын болат дәнекері

**Тотықпайтын болат дәнекері**. Қорытпа қүрамына күміс, мыс және т. б. металдар кіреді. Балқыту температурасы 800—850°С жетеді. Бұлар тіс техникалық жұмыстарда қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Күрделілік

**Күрделілік** (*Сложность; complexity*) — өңделетін мәліметтердің көлеміне байланысты осы алгоритм сипаттайтын программаның орындалу уақытына тәуелділікті анықтайтын алгоритм сипаттамасы. Күрделілікті программаның мазмүны бойынша бағалауға болады. Сөйтіп, егер программада қадамдар саны сыртқы циклда тте тең және қабаттасқан циклда nге тең қабаттасқан цикл орындалса, онда күрделілік m*nre пропорционал болады. Алгоритмнің жұмыс уақытын өрнектейтін функцияның ретіне карай формальды түрде анықталады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*[

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтердің желілік моделі

right|thumb
**Мәліметтердің желілік моделі** (сетевая модель данных; network data model) — желілік құрылымның мәліметтерін ұсынуға және олармен амал-әрекет жасауға арналған мәліметтер моделі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Изометрлік

**Изометрлік** — тау жынысы (минерал) түйірлері мөлшерінің барлық бағытта бірдей өлшемдермен сипатталуы, яки домалақ пішіндерде болуы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Беткейлік (беттік) тартылыс күші

**Беткейлік (беттік) тартылыс күші** — су ішіндегі молекулаішілік күштер бір-біріне тарту күштері түрінде, ал ашық бетте жабысқақ күштері түрінде көрініс беруі. Бірінші күштер — тұтқырлықты, ал екінші күштер — беттік тартылысты айқындайды. Ашық су бетінде молекулааралық күштер барлық молекулаларды сұйыктықтың ішіне тартуға, сондықтан ашық су бетінің мөлшерін азайтуға бағытталған. Осының нәтижесінде беттік тартылыс күші пайда болады, ол куш су бетіне тік бағытталған. Беттік тартылыс коэффициенті 7,13*10^2 мөлшерінен 7,65 • 10^-2 н/м-ге (71,32-ден 76,52 дн/см-ге дейін) судың температурасы мен тұздылығына байланысты өзгереді. Беттік тартылыс және булану құбылыстарымен судың топырақ капиллярларымен және кеуектерімен су бетінен көтерілу қабілетін түсіндіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Қазақ поэзиясының антологиясы (жинақ)

**«Қазақ поэзиясының антологиясы»** - қазақ ақындарының 1958 ж. Мәскеудегі «*Художественная литература*» мемлекеттік баспасынан орыс тілінде жарық көрген өлеңдер жинағы.

**Құрастырушылар:**

Қ. Жармағамбетов, Е. Ысмайыловв, Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов.  Кітап Мұхтар Омарханұлы Әуезовпен Т. Әлімқұловтың «*Қазақ халқының өлеңдері*» деген мақаласымен ашылған. Онда қазақ поэзиясын өркендетудегі Абайдың ролі ерекше атап өтілген. Абайдың ақындық жаңашылдығы, ғылым-білім, прогресс жолындағы арпалысы, қоғамдық сыны, эстетикалық талғамы жан-жақты сөз болады. Антологияға Абайдың «*Қансонарда бүркітші шығады аңға...*» деген өлеңінен бастап, 38 туындысы енгізілген.

**Аударғандар:**

С. Липкин, М. Тарловский, Д. Бродский, П. Карабан, Вс. Рождественский, М. Петровых, П. Шубан, Л. Шифферс, А. Жовтис, А. Штейнберг, В. Звягинцева, А. Гатов, Л. Өзеров, А. Глоба, В. Державин. Кітап көлемі 25,32 б. т., 10 мың дана болып басылған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:1958 жылы шыққан кітаптар
Санат:Художественная литература баспасы кітаптары
Мәліметтердің иерархиялық моделі

right|thumb
**Мәліметтердің иерархиялық моделі** (иерархическая модель данных; hierarchical data model) — негізіне "бұтақ" типті граф жататын мәліметтер моделі. Бұтақтың ұшына жазба типі сәйкес келеді, доға жазбалардың екі типінің арасындағы қатынасқа сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Онколитгер

**Онколиттер** (грек, оnкоа — шор) — таужыныстардағы қазынды төменгі балдырлар мекендерінен қалыптасқан әктасты және доломитті түзілімдер; строматолиттерден ерекшелігі — онколиттер ежелгі сукоймалар түбінде еркін домалайтын болған.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Күтетін цикл

**Күтетін цикл** (*Ожидающий цикл; busy wait*) — үзуді күту кезінде орындалатын бос цикл.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
* busy-wait
* Busy-wait | Define Busy-wait at Dictionary.com
* Austria SpinLock Class Reference 
* Description

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қарлық мору

**Қарлық мору** — кар жабынының күшейген аяздық мору арқылы тау жыныстарды қиратуы. Негізінен қарлы шекараға жақын маңда болады. Қарлық моруға нивация қуысы, кар мен цирк, сонымен бірге нивациялық тегістелу процесі(эквиплен) байланысты.

## Дереккөздер

Санат:Геология
Жергілікті тазалау имараты

[right|thumb| alt=A.|220 px|["Тазалау имараты"]]

**Жергілікті тазалау имараты**—орталықтандырылған канализация жүйесі жоқ ауылдық жерлерде орналасқан жайлы үйлердегі (коттедждердегі) пайдаланылған тұрмыстық суларды ағызуға және залалсыздандыруға арналған, канализацияға  арналған жабдықтармен жарақтандырылған жер асты инженерлік құрылыс. Жергілікті тазалау имараты тұндырғыштан және пайдаланылған тұрмыстық суды жергілікті жерде биологиялық тазартуға арналған құрылғылардан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Жылағанды тоқтатып...

**«Жылағанды тоқтатып...»** - Абайдың 1895 ж. жазған өлеңі. Көлемі 62жол. Ақын шығармашылығының бір шоғыры, үркердей бір топ өлеңі ол - асыл Ұлы Әбдірахманға байланысты туған туындылар. Әке жаны дүниеден қыршын кеткен дарынды баласы үшін қандай сырқыраса, өлең де оқырман жанын соншалықты тебірентеді. Адам әрқашан да алладан алдымен ынсап сұрауы керек. Қай нәрседе де өзін-өзі тоқтата алуы керек. Ыждаһат, сабыр - кеңшілік кепілі. Қайткен күнде де : «Болған іске болаттай берік бол»деп халық тегін айтпаған. Қайғы да - бір дерт, езіліп-егіле берсең, «тұл бойыңа тарайды». Он екіде бір гүлі ашылмаған қайран, ару Мағыш! Ақ көңілің қарайса, қызыл гүлің суалар. Уайым да - иірім, тоқтамасаң, түбіне тартып әкетер. Айналаңа, жұртыңа бір сәт қарашы - қосағынан, сыңарынан айрылған бір сен бе екенсің! Тағдырдың басқа салған ісіне еш амал жоқ. Қасірет мұңға батқан әке келіні Мағышқа шер жүректен төгілген зиялы ақылмен басу айта отырып, өзін де жұбатқандай. Халықтарды билеп, ел басқарған патшалар да мәңгілік емес, «Уақыты жетсе, құлайды». Әрине, Әбдірахмандай асыл , нақты, тұрлаулы, ақиық азамат «Қолдан ұшқан ақ сұңқар қайтып келіп қонбайды».Жылап-еңіреп,жаси берме, Мағышым! Аяулы, асыл жарыңның әке-шеше, бауырларын да ая! Әзіңді де ойла, артын тіле құдайдан. Өмір бір қалыпта тұрмайды. Атаң да жетісіп отырған жоқ, үлкен ауырлық, қисапсыз ішкі у мен дертті, азапты көтермеске не шара! Бойды жеңіп тоқтау қыл, жылама, Мағыш, жылама! Мағышты жұбату үшін өз қайғысын алға салады. Ұлы ақынның арғы ойында енді осынша уайымды тарқатар ел, жақсы ағайын-туған, халық болатын шығар деген шұғылалы шындық шеті көрініп жатқандай. Өлең өзекті жарған өмірлік шындық пен қарапайым халықтық өдет-ғүрыптың төңірегінен ерікке қоймай егілгеннен туған. Шетсіз-шексіз құсалыққа қоса жан жылауы араласып, толқып көп Тоқтау деген тоспаға, бақыттан күдер үзбеу дегенге тіреледі. Өлеңнің мұраты да, ақын арманы да осы болса керек. Өлең 8 буынды жыр үлгісінде жазылған. Алғаш рет ақынның 1945 ж. жарық көрген толық жинағында жарияланған. Басылымдарында аздаған  текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945,1954жылғы жинақтардағы «Үсті-үстіне бассалса» деген 33- жол 1957, 1977 жылғы басылымдарда Мүрсейіттің 1905, 1907жылғықолжазбаларыныңнегізінде« Үсті- үстіне бастаса» деп өзгертілген. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.
## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Қатпар қанаты

**Қатпар қанаты** - барша қабаттары бір бағытта еңістенген, олардың
еңістену бұрышы да бір мөлшермен ғана
сипатталатын қатпар бөлігі. Әрбір қатпардың бір-бірімен қатпар құлпы арқылы
тоқайласкан екі канаты ғана болады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Жанама сілтеме

**Жанама сілтеме** *(Косвенная ссылка; the indirect reference)* — 1) кейбір ақпараттық объектіге мән телу арқылы тіл элементіне қатынасуға мүмкіндік беретін әдіс; 2) басқа сілтемеге сілтеме.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Изоморфизм (Жаратылыстану)

**Изоморфизм** (изо + грек, morрһe — пішін) — кристалдар мен минералдар құрамындағы химиялық элементтердің (атомдардың) бірін-бірі алмастыру қабілеті. Изоморфты атомдар өз қасиеттерінің ұқсастығымен (мөлшері, сыртқы электрон қабатының құрылысы, иондану потенциалы), қалыптасқан қосындының өзіндік сипатымен (ондағы әр түрлі атомдардың мөлшерлік қатынасы және химиялық байланыс түрлері), кұрылыс ерекшеліктерімен (кристалдық тор құрылымы) және термодинамикалық жағдайларымен (температура және қысым) анықталады. Изоморфизм элементтердің, әсіресе сирек және селдір элементгердің жер қыртысы көлемінде жылыстау процесінде маңызды рөл атқарады.

## Изоморфтық қатар
Бір-бірін изоморфтық түрде алмастыра алатын немесе аралас кристалдар түзуге қабілетті элементтер тізбегі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Анабаптистер

**Анабаптистер** - *[грек, "қайта батыру", екінші қайтара шоқындыру, басқа дінді қабылдаушылар]* - XVI ғ. Қайта өрлеу дәуірінде Германияда, Швейцарияда, Нидерландта радикалды сектанттық қозғалыстың мүшелері. Қайта шоқындыруды (ересек жасында) талап етті, шіркеу иерархиясын мойындамады, байлықты айыптады, мүлік ортақтығын енгізуге шақырды. 1525-1526 жж. Кресшілер соғысына қатысты, 1534- 1535 жж. Мюнстер коммунасын құрды, талқандалды. Анабаптистер ілімдерінің жекелеген элементтері кейбір протестанттық секталардың соқыр сенімге ғана сүйенген қағидаларына айналды.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Жылдың төрт мезгілі

**«Жылдың төрт мезгілі»** - «Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан» 1962 ж. жарық көрген Абай өлеңдерінің жинағы. Жинақта ақынның жылдың төрт мезгіліне арналған: «Жазғытұры», «Жаз», «Күз», «Қыс» өлеңдері топтастырылған. Ақынның табиғат тақырыбындағы бұл шағын жинағын суретші И. Исабаев көркемдеп, әр өлеңнің мазмұнын ашуға көп еңбек сіңірген. Көлемі 2,5 б. т., 18 мың дана болып басылған
## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Мәліметтердің иерархиясы

**Мәліметтердің иерархиясы** (иерархия данных; data hierarchy) — бір деңгейдегі мәліметтер жоғары деңгейде тұратын мәліметтерге бағынатын мәліметтердің ұйымдастырылуы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қар шекарасы (сызығы)

**Қар шекарасы (сызығы)** -
қатты жауын-шашынның жиналып
қорлануы — оның еруі мен булануынан
артық бола бастайтын биіктік деңгейі.
Экваторлық ендіктерде 4600 м, тропиктік
ендіктерде 5000-6000 м шамасында болса,
Арктикада 500-200 м-ге дейін, Антарктикада теңіз деңгейіне дейін төмендейді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Күту

**Күту** (*Ожидание*) — командалар орындалмайтын, бірақ рұқсат етілген үзілімдер өнделетін есептеу жүйесінің қалып-күйі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мәліметтердің инварианттылығы

**Мәліметтердің инварианттылығы** (инвариантность данных; data invariance) — қандай да бір берілген шаманың немесе жүйенің кейбір сыртқы жағдайларға немесе түрлендірулерге қатысты өзгермей сақталуы, яғни олардың физикалық шарттардан тәуелсіздігі

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жаңа ат қою, атын өзгерту

**Жаңа ат қою, атын өзгерту** *(Переименовывать, переименование; rename)* — ішіндегі мәліметтерді өзгертпей, тек файлдың, каталогтың немесе буманың атын өзгерту операциясы. Керекті объект таңдалып алынғаннан кейін, жанама менюді немесе файл менюінің ішкі командаларын шақыру арқылы орындалады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Изосейсталар

**Изосейсталар** (изо + грек. seistos - тербеліске түскен) — географиялық картадағы жерсілкінісі бірдей күшпен көрінген нүктелерді қосатын сызықтар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Шиллера-Писарев байқауы

**Шиллера-Писарев байқауы**. (йод 1 г. йодид калий 2 г. тазартылған су 40 мл ерітінді құрамы). Қызыл иектің қабыну сатысын анықтайтын әдіс. Ол тканьдегі гликогенді анықтауға негізделген. Созылмалы қабыну кезінде (пародонт ауруы) гликоген күрт көбейді. Ерітіндіңі жақ қанда сары түстен бастап қара қоңыр түске дейін боялады. Соған қарап диагнозды анықтаумен қатар, жасалған емнің нәтижесін білуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Сульфидті кендерді гидрохимиялық іздеудің көрсеткіштері

**Сульфидті кендерді гидрохимиялық іздеудің көрсеткіштері** — кенді минералданудың гидрохимиялық белгілері тура және жанама болып бөлінеді. 
*Тура белгілерге:
Mo, Zn, Cu, РЬ, Аsi, Ni, Со, Sn, Ві, Сr, Ті, Ве, Zr, Мn және т.б. кен денелерінің өнеркәсіптік маңыздылығын айқын-дайтын судағы металдардың ауытқымалы мөлшері жатады. 
*Жанама белгілер: жер асты суларының гипергенез белдеуі жағдайындағы химиялық құрамындағы кенді заттардың өзгеруі, судың жоғары минералдылығы, сульфат иондардың шоғырлануы, металл-серіктерінің мөлшері, судың қышқылды реакциясы (рН 

Санат:Геология
Мәліметтердің интерфейстік блогы

**Мәліметтердің интерфейстік блогы** (интерфейсный блок данных; interface data unit) — мәліметтер алмасудың бір операциясы процесінде есептеу желісі архитектурасының іргелес деңгейлерінің арасында интерфейс арқылы берілетін мәліметтер блогы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қарқынды (еркін) су алмасу

**Қарқынды (еркін) су алмасу** — белгілі бір сулы горизонттың,
кешеннің және т.б. жер асты суларының
барлық немесе көпшілік таралу ауданы
бойынша жердің үстінгі (күндізгі) бетімен
тікелей еркін байланыста болатын су
алмасу түрі. Мысалы, жарықшақтык грунттық сулар және т.б.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жаңа жолға автоматты түрде өту

**Жаңа жолға автоматты түрде өту** *(Автоматический переход на новую строку; wordwrap)* — мәтінді даярлау жүйелерінде — ағымдағы сөз жолы терезе шекарасынан немесе құжат өрісінен шығып кеткен жағдайда келесі жолға автоматты түрде тасымалдануы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Күту уақыты

**Күту уақыты** (*Время ожидания; waittime; latency*)

*тапсырма, есеп немесе программа ресурстың (процессордың, сыртқы құрылғының негізгі жадының) босауын күту күйінде болу кезіндегі уақыт аралығы;

*орталық процессор немесе сыртқы құрылғы кезекті тапсырманың, сүранымының түсуін күту уақыты;

*жазуоқу бастиегінің дискінің берілген секторына тиген уақыты;

*жалпы қызмет көрсету жүйесіндегі талап тілектің пайда болу сөті мен осы талаптың орындала басталу сөтінің арасындағы уақыт.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Wait Time

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Хризотил-асбест

**Хризотил-асбест** (*фек. hrisos* - алтын, *tilos* — талшық) — серпентиннің талшықты түрі. Оның агрегаттары серпентин массасының ішінде қабырғаларына тік орналасқан талшықтан тұратын желілер болып келеді. Талшықтардың ұзындығы мм-дің оннан бір бөлігінен 20- 25 мм, кейде 50 мм, өте сирек 160 мм-ге дейін жетеді. Түсі — жасыл сары, кейде ақ, қоңыр, жылтырлығы жібектей, қаттылығы — 2-3. Жіңішке, берік және майысқақ талшықтарға оңай бөлінеді. Талшықтардың қалындығы — 0,0001 мм, одан да жұқа болады. Отқа және сілтілерге төзімді, жылу, электр тоғын және дыбысты нашар өткізеді. Хризотил-асбест ульфанегізді таужыныстардың гидротермалық өзгеруінен қалыптасады. Кендері Канадада, Кипрде, Африкада, Қазақстанда (Жітіқара) белгілі. Хризотил-асбест от пен ыстыққа төзімді бұйымдар, маталар, құрылыс материалдарын, қағаз, резеңке, электртехника бұйымдарын жасауда әскери және ғарыштық техникада қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Қатпардың қалыпты (аспалы) қанаты

**Қатпардың қалыпты (аспалы) қанаты** — төңкерілген немесе
көлбеген қатпардың өз құрамындағы
тау жынысы қабаттарының алғашқы қабатталу ретін сақтап қалған канаты; қатпардың бұл бөлігінде тау жынысытардың қабат шалары қалыпты жағдайда астасады, яғни
әрбір жастау қабатша ұдайы өзінен гөрі
көнерек қабатшаны көмкеріп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Абай спектаклі

**«Абай»** - спектакль. М. О. Әуезов пен Л. С. Соболевтің бірігіп жазған «Абай» трагедиясын 1940 ж. А. Тоқпанов тұңғыш рет театр сахнасына шығарды. Спектакль қазақ театр өнерінің өркендеуіне үлкен үлес болып қосылды. Режиссер Абай рухының ұлылығын, ақын талантының сан қырынан ашып көрсетуді мақсат еткен. Спектакльде Абай бейнесі ақын, композитор ғана емес, ойшыл, философ ретінде де көрінген. Сондықтан да режиссер өз қойылымында Керім бейнесін Абайдың идеялық басты қарсыласы ретінде түсіндіріп, оқиға қақтығыстары мен философиялық ой қақтығыстарын шебер ұштастырып отырады. Спектакльдегі Абай бейнесін Қ. Қуанышбаев сомдады. Ақын образын сомдауда актер де режиссермен бірге тарихи ақиқат пен романтизмді ұштастыруға күш салды. Осы спектакль арқылы Қуанышбаев өнерінің бағыт-бағдары қалыптасып, өзі сомдаған тұлғаның дүниетанымын ашудағы шеберлігі көрінді.

## Дереккөздер


Санат:Абай Құнанбайұлы
Санат:Қазақстан спектаклдері
Сульфотұздар

**Сульфотұздар** — оттекті қышқыл тұздарының құрамындағы оттек рөлін күкірт атқаратын түзілімдер, яғни оттекті қышқыл тұздарының күкіртті баламалары. Күшан, сүрме, висмут, ванадий, қалайы сульфотұздары (тиотұздары) белгілі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Қазақстан әндері

**Қазақстан әндері** - Киевтегі «Музичка Украіна» баспасынан 1972 ж. қазақ, украин, орыс тілдерінде жарық көрген жинақ. Құрастырған - Б. Ғизатов. Жинаққа қазақ композиторларының вокалдық шығармаларымен қатар Абайдың «*Кеңіл құсы құйқылжыр шартарапқа*», «*Мен көрдім ұзын қайың құлағанын*» деген өндерінің нотасы менөлеңі енгізілген. Кітапкөлемі 9,59 б. т., 5 350 дана болып басылған.

## Дереккөздер


Санат:Абай энциклопедиясы
Сулы кешен

**Сулы кешен**— сулы таужыныстардың суға қанығу ерекшелігі мен геологиялық жасы бойынша азды-көпті біркелкі келетін қат-қабаты. Ол сулы горизонттар мен біршама су өткізбейтін, литологиялык құрамы бойынша бір-біріне жақын, нәтижесінде  сулылығы бойынша да жақын таужыныстардың жүйелері болып саналады. Сулы кешен ондағы жер асты суларының қалыптасу жағдайлары мен химиялық құрамының жалпылығымен сипатталады.

Екі аймақтық; сутірек қабаттардың (қақпақтардың)аралығынан орын тебе отырып, өзге өңірлерден өзгеше, яғни тек өздеріне ғана орта гидродинамикалық, гидрохимиялық, т.б. параметрлерімен сипатталатын, негізінен сұйықты (газды) жақсы өткізетін шөгінді таужыныстар қабаты. Өзінің көлемі жағынан мұнайлы-газды кешеннің жақсы өткізетін бөлігіне сәйкес келеді. Жоғары жағынан шектейтін аймақтық жапқыш болмаған жағдайда "толық дараланып бітпеген С.К." түсінігін енгізуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Сулы қаттың серпімді сыйымдылығы

**Сулы қаттың серпімді сыйымдылығы** - қаттағы серпімді күштің өзгеруін көрсететін шама. Серпімді сыйымдылық коэффициенті (bx) мына формула бойынша анықталады. bx = n* bc + bқ, мұндағы n — сулы қаттың кеуектілігі, bc)  — сұйық заттың көлемдік серпімділігінің коэффициенті; bx) — қаттың көлемдік серпімділігінің коэффициенті. bx)  коэффициентінің шамасы сан жағынан қаттық қысымды 1атм-ға азайтқанда сұйықтықтың серпімді қорының қат көлемі бірлігінде өзгеру (бөлініп шығу) мөлшеріне тең.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Сәулетәрізділер

**Сәулетәрізділер** (RADIOLARIA) негізінен планктондарға жататын бір клеткалы микроорганизмдер тобы. Көбінесе жеке дара, сирегірек құжынама түрде теңіз суларында тіршілік етеді. Қаңқасы кремнеземнен (опалдан) құралады, сондықтан жынысқұрушы роль атқарады; палеонтологиялық зерттеулерге де негіз бола алады, кембрий кезеңінен бері белгілі.

Капсула ішіңдегі цитоплазма тығыз, түйіршікті болып келеді, бір ғана немесе көп ядролар орналасқан, ал капсула сыртындағы цитоплазма жұқа көбіктенген, онда вакуольдер, қоректік бөлшектер, шырыш пен май тамшылары орналасқан. Цитоплазмалар бір-бірімен капсула түтікшелері арқылы байланысады. Көп жағдайда цитоплазмада симбиозды тіршілік ететін бір клеткалық балдырлар кездеседі. Олар сәулелілерді оттегімен қамтамасыз етеді.

*мөлшері 40 мкм-ден 1 мм-ге дейін, одан да ірі. 
*Қаңқасы кремнеземнен не стронций сульфатынан тұрады.
*Мұхит түбінде радиолярийлік тұнба түзеді.

Сәулелілерде екі түрлі жалған аяғы болады. Біріншісі - капсула ішіндегі цитоплазмадан түзілген капсула түтікшелері арқылы сыртқа шыққан жалған аяқтары, екіншісі - капсула сыртындағы цитоплазмадан түзілген жалған аяқтары. Осы жалған аяқтары бір-бірімен байланысып күрделі тор құрайды да, қоректік заттарын ұстау қызметін атқарады. Бұдан басқа көптеген сәулелілерде аксоподия деген жалған аяқтары болады. Олар тарамдалмаған, тік болып келеді. Аксоподиялары мен қаңқасының инелері денесінің су қабаттарында қалқып жүруіне мүмкіндік береді.
Сәулелілердің санаулы түрлері ғана жынысты жолмен көбейеді, ал көпшілігі жыныссыз жолмен екіге бөліну арқылы көбейеді. *Сәулетәрізділер класс тармағы бес отрядқа бөлінеді.
*
***Акантария отряды - Acantharia.** Акантариялардың қаңқасы күкірт қышқылды стронциядан құралған, 20 сәулелі инелері болады. Орталық капсуласы нығыздалған цитоплазмадан құралған, кейбір түрлерінде орталық капсуласы болмайды. Негізгі өкілі - Acanthometra elastica.

***Спумеллярия отряды - Spumellaria.** Спумелляриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған, кейбір түрлерінде қаңқасы болмайды. Орталық капсуласында көптеген майда саңылаулары болады. Негізгі өкілі - Thalassicola muleata.

***Насселярия отряды - Nassellaria.** Насселяриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған. Орталық капсуласы ұзын, ұршық тәрізді. Негізгі өкілі - Medusetta craspedota.

***Фаеодария отряды - Phaeodaria.** Фаеодариялардың кремнеземді қаңқасы өте жақсы жетілген. Орталық капсуласында бір немесе үш үлкен тесігі болады. Негізгі өкілі - Aulacantha scolymantha.

***Стихолонхеа отряды - Sticholonchea.** Қаңқасының инелері 18-20 шамасында сәулетәрізді шоғырланып орналасады. Өкілдері Жерорта теңізі мен Тынық мұхитында табылған.


Image:Haeckel Phaeodaria 1.jpg|1. Фаеодария 
Image:Haeckel Discoidea.jpg|2. Дискоидея 
Image:Haeckel Acanthometra.jpg|3. Акантометра
Image:Haeckel Spyroidea.jpg|4. Спироидея
Image:Haeckel Cyrtoidea.jpg|5. Сиртоидея
Image:Haeckel Acanthophracta.jpg|6. Акантофакта 
Image:Haeckel Polycyttaria.jpg|7. Полиситария 
Image:Haeckel Phaeodaria 61.jpg|8. Фаеодария 
Image:Haeckel Stephoidea edit.jpg|9. Стефоидея 
Image:Haeckel Spumellaria.jpg|10. Спумеллария


## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Биология
Қатпар (қатпарлы деформация)

**Қатпар (қатпарлы деформация)** — Жер қыртысының терең
қойнаулары мен беткі өңіріне тән тау жынысы жиынтықтарының иілмелі түрлермен сипатталатын құрылымдық пішіні;
өзін құрайтын тау жынысытар қабатының
тұтастығын бұзбай-ақ қалыптасады;
әдетте, Қатпар термині әр түрлі масштабтағы
(көлденеңі ондаған м-ге дейін) иілмелі
пішіндер кұрайтын шөгінді және метаморфтық тау жынысытар қабатына катысты
қолданылады. Қатпарлардың пішіні мен
кеңістіктегі орны олардың ұзындығымен
және көлденеңімен ғана емес, әр түрлі
шартты жазықтықтар мен түзу сызықтардан тұратын қабаттардың астасу элементтерімен де сипатталады. Қатпардың
мұндай элементтерінің қатарына жататындар: олардың қанаттары, ядросы, күлпы,
осьтік жазыктығы, осі, топшысы және
қанаттарының еңістену бұрышы, Антиклиндік қатпар тұрғысынан "күмбез", "айдар"
және "периклин", ал синклиндік қатпарға тән
"мульда", "түрен" және "центриклин"
деген түсініктер ерекшеленеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Сумен қамтамасыз ету

150px|right|thumb
**Сумен қамтамасыз ету, сумен жабдықтау**— елді мекендерді, өнеркәсіп кәсіпорындарын, көлікті және т.б. сумен қамтамасыз ету жөнінде атқарылатын әртүрлі жұмыстардың жиынтығы. 

Сумен қамтамасыз ету міндеттерін жүзеге асыратын инженерлік құрылыстар кешені сумен қамтамасыз ету жүйесі немесе су кұбыры деп аталады. Елді мекендерді сумен қамтамасыз етудің қазіргі кездегі жүйесі талықтандырылған. Олардың әрқайсысы тұтынушылардың үлкен тобын сумен қамтамасыз етеді. Сумен қамтамасыз ету мақсаты үшін жер үсті (өзен, көл, бөген, теңіз) және жер асты сулары пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Су шаруашылығы
Санат:Қызмет көрсету саласы
Суөлшегіш

**Суөлшегіш**— өзі арқылы ағып өткен су мөлшерін анықтайтын аспап. Ол тұтынушыларға жіберілетін судың көлемін есептеу үшін су құбырларына орнатылады. Суөлшегіштің қанатты не турбиналы, көлемдік және  шүмекті түрлері бар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Суспензия ағымы

**Суспензия ағымы** - суспензиялардың (суда қаныккан қалқыма түйіршіктердің) су алабы түбіндегі гравитациялық қозғалысы не ағымы. Синонимі: лайлар ағымы.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Изосызықтар әдісі

**Изосызықтар әдісі** - 1) геофизикада: екі сызықша бойына (сирегірек екі нүктеде) жер тұйықтау арқылы алынған төмен тербелісті электр тогының жер болмысында таралу сипатын зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі; өзін кіріктіруші таужыныстарға қарағанда электрөткізгіштік қабілеті біршама жоғары болып келетін кеңдеу денелерді іздеу барысында қолданылады; 2) металлогенияда яки тау-кен ісінде: қалыңдық көрсеткіші немесе өз құрамындағы пайдалы құрамбөлік мөлшері заңды түрде өзгеріп отыратын линза пішіңдес қатты заттардан тұратын пайдалы қазба кендерінің жалпылама қорын анықтау әдісі.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Хромитит

**Хромитит** — магмалық тау жынысы. Құрамының 90%-дайы хромшпинелидтен тұрады, онымен бірге серпентин, оливин, пироксен кездеседі; хромит кені.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Изотермалар

**Изотермалар** (изо + грек. therme — жылу, қызу) — жер бетінің жылдық, айлық немесе басқа да бір кесімді мерзімдік орташа температурасының теңдес мөлшерлерін белгілейтін нүктелерді қосатын сызықтар.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Изотоптар геохимиясы

**Изотоптар геохимиясы** - табиғи түзілімдер құрамындағы химиялык элемент изотоптарының таралу заңдылықтары негізінде Жер планетасының қалыптасу процесін зерттейтін геохимия тарауы.

## Изотоптық геология
Әр түрлі табиғи түзілімдер болмысында түрлі-түрлі геологиялық процестер нәтижесінде пайда болатын радиоактивті элементтер құрамындағы өзгерістерді зерттейтін геохимиялық ғылым саласының бір тармағы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология