open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иса Омарұлы Байтөлин

**Иса Омарұлы Байтөлин** 1928 жылы 15 қаңтарда Түркістан қаласында туған. Қазақ.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
биология факультетін (1952), биолог; С.М. Киров атындағы
Қазақ мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітірген (1955).
Биология ғылымдарының кандидаты (1963), докторы
(1979). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның қуаң аймағындағы өсімдіктердің тамырлық
жүйесінің экоморфозы».
Ботаника кафедрасының профессоры (1980). ҚазКСР
Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1983),
академигі (1989). Халықаралық экологиялық реконструкция академиясының академигі (1992).
«Ауылшаруашылық өсімдіктердің тамыр жүйесі» (1976),
«Қазақстанның аридтік аймағы өсімдіктерінің тамыр жүйесі» (1979), «Қазақстанның аридтік жағдайларындағы ағаш 
интродуценттердің тамыр жүйесі» (1983), «Қазақстандағы
өсімдіктер интродукциясына жүйелік-экологиялық ыңғай»
кітаптарының авторы.
1955 жылдан - ботаника бағының меңгерушісі, дарвинизм
және генетика кафедрасының ассистенті, аға оқытушысы.
1964жылдан-ботаника кафедрасыныңдоценті. 1967 жылдан - биология факультетінің деканы. 1973 жылдан
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті ботаника кафедрасының меңгерушісі. 1975 жылдан - Қазақ Ғылым академиясы бас ботаникалық бағының директоры.
1983 жылдан - ҚазКСР ҒА Ботаника институтының директоры. 1988 жылдан - ҚазКСР ҒА биологиялық ғылымдарының бөлімшесінің академик-хатшысы. 1990 жылдан - ҚР ҰҒА вице-президенті. 1994 жылдан - ҚР ҒА - Ғылым министрлігі
фитоинтродукция ботаникасы институтының дирекюторы.
1995 жылдан - ҚР Министрлер кабинеті жанындағы Бас гидрометеорология басқармасына қарасты Қазақ қоршаған ортаны қорғау және климат мониторингі ғылыми-зерттеу институтының директоры.
Бүкілодақтық ботаникалық қоғамның мүшесі (1951 - 1990). ҚР МАК биологиялық пәндер Сараптама көңесінің төрағасы (1975-1997). «Известия МН-АН РК», «Ботанический журнал», «Экология және климат» журналдары редакциялық алқасының мүшесі. Ризологтардың халықаралық қоғамының мүшесі (1975-1997). Ботаника мамандығы бойынша кандидаттық және докторлық дисертация қорғау жөніндегі мамандандырылған кеңестің
төрағасы (1976-1995). Қазақстан ботаниктері қоғамының төрағасы (1983-1997).

*«Қазақстанның өсімдіктер әлемі, оның қорларын халық шаруашылығында тиімді қолдану және қорғау»* проблемасы жөніндегі кеңестің төрағасы (1983-1997). Халықаралық
академияның мүшесі (1992). АҚШ-қа жасалған америка-кеңес ботаникалық экспедициясына бірнеше рет қатысқан.  «Құрмет белгісі» (1986), «Құрмет» (2005) ордендерімен; «Ерен еңбегі ушін» (1970), «Жоғары мектептің озаты» (1971), «Тың жерлерді игергені үшін» (1984), С.П. Королев атындағы медальдарымен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамоталарымен (1978, 1980); «Республика алдындағы еңбегі үшін» төске тағатын белгісімен (1980) марапатталған. ҚазКСР Еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

Иса Балтуев 1921 жылы 24 мамырда қайтыс болды

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Тұлғалар
Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов

**Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов** (23 қаңтар 1975 жыл, Кирово,  Сарыағаш ауданы) — қазақстандық саясаткер, экономист, Шымкент қаласының бұрынғы әкімі (2015—2017, 2018—2019).

## Өмірбаяны
Ғабидолла Әбдірахымов 1975 жылы 23 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысы Киров ауылында туған. Сіргелі тайпасының Батыр-Жайдақ руынан шыққан.

1996 жылы Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін экономист-бухгалтер мамандығы бойынша тәмамдаған. 1999 жылы Германияның Шпайер қаласындағы Неміс мемлекеттік
басқару жоғары мектебін «Болашақ» бағдарламасы бойынша мемлекеттік әкімшілік басқару магистрі мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ, орыс, ағылшын және неміс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі.

Еңбек жолын 1996—1997 жылдары Қазақ мемлекеттік аграрлық университетінің
қаржы және банк істері кафедрасының ассистенті болып бастаған.

1997—1999 жылдары «Болашақ» бағдарламасы бойынша Неміс мемлекеттік басқару жоғары мектебінің тыңдаушысы болды.

1999 жылдан бастап Мемлекеттік қызмет істері агенттігінде түрлі лауазымдар атқарды: 1999—2001 жылдары агенттіктің бас маманы, бөлім бастығы, агенттік төрағасының кеңесшісі; 2001—2003 жылдары агенттік төрағасының орынбасары; 2003—2005 жылдары агенттіктің төрағасы; 2005—2008 жылдары агенттік төрағасының бірінші орынбасары; 2008 жылғы қаңтардан қазан айына дейін Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы болды. Қоғамдық негізде 2001—2008 жылдары ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясы түлектері қауымдастығының президенті болды.

2008—2012 жылдары Премьер-министр кеңсесінің жетекшісі болды.

2012—2013 жылдары Бәсекелестікті қорғау агенттігінің төрағасы болды.

2013—2015 жылдары Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары болды.

2015—2017 жылдары Шымкент қаласының әкімі болды.

2017—2018 жылдары «Нұр Отан» партиясының хатшысы болды.

2018—2019 жылдары — Шымкент қаласының әкімі.

2019—2021 жылдары Премьер-Министр Асқар Маминнің кеңесшісі қызметін атқарды.

2021 жылғы қаңтар айында Ғабидолла Әбдірахымов Мәдениет және спорт вице-министрі болып тағайындалды. Сол жылы қазан айында қызметінен босатылды.

2025 жылғы желтоқсаннан бастап «Samruk-Kazyna Construction» АҚ басқарма төрағасының пайдалану жөніндегі орынбасары болып қызмет атқарады.

«Құрмет» орденімен (2006), «Астананың 10 жылдығы» медалімен (2008) марапатталған.

## Отбасы
Жұбайы Әбдірахымова Данара Тынысбекқызы — Оңтүстік Қазақстан облысының бұрынғы әкімі Зауытбек Тұрысбековтің әйелі Тұрысбекова Салтанат Тынысбекқызының сіңілісі.

Қыздары - Әсел (1998 жылы туған), Әдел (2003 жылы туған), Алтынай (2009 жылы туған); ұлы - Әлихан (2004 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Шымкент әкімдері
Ренат Құрметжанұлы Айтаев

**Айтаев Ренат Құрметжанұлы**.1976 жылы 10 қыркүйекте Өскемен қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Айтаев Қурметжан Айтайұлы, «ДЭУ - Восток» ЖІІІС директоры (Өскемен қ.). Анасы - Айтаева Қанижамал
Ахметқызы, «Құлыншақ» балаларға арналған дамыту орталығының педагогы.
Д.М. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің инженерлік-экономика факультетін (1998) инженер-экономист мамандығы бойынша; 
Қазақ мемлекеттік заң академиясының заң факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша бітірген.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2008 жылдан).
1999 жылдан - ШҚО Статистика басқармасы өнеркәсіп кәсіпорындарының мониторингі бөлімінің бас маманы. 2000
жылдан - ҚР Мемлекеттік кіріс министрлігі Талдау және болжау департаментінің жетекшісі, бас маманы. 2002 жыл-
дан - ҚР Қаржы министрлігі Кіріс және шарттар департаментінің кедендік кіріс бөлімінің бастығы; 2003 жылдан -
Кедендік бақылау комитетінің басқарма бастығы. 2008 жылдың маусым айынан - ҚР Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігі Ақпараттық қамтамасыз ету департаменті директорының м.а., 2008 жылдың
тамыз айынан - департамент директоры. 2009 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігі Индустриялық-инновациялық дамуды салааралық үйлестіру департаментінің директоры. 2010 жылдың сәуір айынан
ҚР Индустрия және сауда министрлігі Индустриялық саясат департаментінің директоры. 2010 жылдың маусым айынан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Индустриялық инновациялық даму белімі меңгерушісінің орынбасары
2010 жылдың қазан айынан бері - Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Кеңсесінің Индустриялық-инновациялық даму болімінің меңгерушісі.
Әскери атағы - кеден қызметінің майоры.
Діни көзқарасы - «Мұсылман дінін ұстанамын».
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
Хоббиі - кітап оқу, бильярд.
Үйленген. Жұбайы - Айтаева Гүлназ Әскерқызы, Астана қаласының №7 мектебінің мұғалімі.
 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Жанна Дачеровна Егімбаева

**Жанна Дачеровна Егімбаева.** 1953 жылы 12 мамырда РКФСР Камчатск облысы Қарағы ауданы Ивашка ауылында туған. Корей.

Талдықорған заң техникумын (1980); С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1985), заңгер.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1971 жылдан - Семей тоқыма фабрикасының тігінші-мотористі, Жамбыл аудандық түрмыстық комбинатының тігінші-моторисі. 1975 жылдан - Жамбыл аудандық соты кеңсесінің басшысы, Алматы облыстық сотының сот отырысының хатшысы. 1981 жылдан - «Казглаввторресурсы» келісімдік-құқықтық басқармасының аға заң кеңесшісі, басшысы. 1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік
жабдықтау комитетінің келісімдік-құқықтық басқарма басшысының орынбасары. 1991 жылдан - ҚР Президентінің Әкімшілігі мен Министрлер кабинетінің бас сарапшысы, заң белімінің меңгерушісі. 1994 жылдан - ҚР ПрезидентӘкімшілігінің заң белімінің меңгерушісі.
2002 жылдан бері - ҚР Премьер-министр Кеңсесінің заң бөлімінің меңгерушісі.

«Құрмет» орденімен (2008), «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2003) марапатталған.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өте оптимисттік».

Хоббиі - туризм.

Сүйіп оқитын әдебиеті - И.В. фон Гете, У. Шекспир, Ф. Ницше.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Егімбаев Ерболат Зәкірияұлы (1950 жылы туған), «Қазақстан-Варгаши» ЖШС директоры Қызы - Егімбаева Майя (1977 жылы туған), ұлы - Егімбаев Талғат (1982 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Камчатск өлкесінде туғандар
Санат:Қазақстан корейлері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Һомо хабилис

**Һомо хабилис** (мағынасы "*Епті адам*", ) — еңбекке бейімі бар, адам тақылетті ең ежелгі адам түрлерінің бірі. Оның сүйектерінің қалдықтары шығыс Африкадан табылған. Һомо хабилистер осыдан 1 миллион 750 мың жыл бұрын өмір сүрген деп есептеледі. Оның миының көлемі 652 см3, яғни  ертедегі маймыл миынан әжептәуір үлкен әр салмақты болған. Һомо хабилистің еңбек құралы ретінде малта тастың сындырылған түрлерінің қырларын пышақ секілді қолдану болып, көбінесе кесу үшін пайдаланған делінеді.

Санат:Тарих
Талғат Амангелдіұлы Жақан

**Талғат Амангелдіұлы Жақан.**
1965 жылы 7 қаңтарда Алматы қаласында туған. Қазақ.
Әкесі - Жақанов Амангелді, С. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің педиатрия факультетінің деканы. Анасы - Каренеева Өскен Халыққызы, зейнеткер, Алматы қаласының №86 ОМ оқытушысы болған.
Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1987), экономист. Дипломатиялық академияның Төтенше және
Өкілетті Өкілдерге арналған біліктілікті арттыру курстарын өткен.
Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.
«Нұр Отан» ХДП мүшесі.
1982 жылдан -Апматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1987 жылдан - ҚазКСР Көкшетау облыстық
мұнайөніммемком басқармасының Қызыл ту аудандық мұнай базасы (Көкшетау облысы Қызылту қтк.) бас бухгалтерінің тәжірибеден өтушісі. 1988 жылдан - Қазтұткеңес
Республикалық есептеу орталығының есептеуіш техникасын еңгізу Бөлімінің экономист-инженері (Алматы қаласы).
1991 жылдан - «Қазкоопиақпарат көмек» кіші еңгізушілік
кәсіпорынының директоры (Апматы қ.). 1992 жылдан - ҚР
қаржы Министрлігі жанындағы қаржы-валюталық бақы-
лау Комитетінің басқарма бас бақылаушы-ревизоры (Ал-
маты қ.). 1996 жылдан - ҚР СІМ Валюта-қаржылық департаменті бас маманы, валюталық операциялар бөлімінің
бастығы, 2001 жылдан - директорының орынбасары.
2007 жылдың шілде айынан - ҚР сыртқы істер министрінің
кеңесшісі. 2007 жылдың қазан айынан - ҚР Парламент
Сенатының Аппараты жетекшісінің орынбасары.
2010 жылдың шілде айынан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің макроэкономикалық талдау және бағдарламалық мониторинг белімінің меңгерушісі.
Хобби - спорт, әдебиет, театр.
Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, саясаттану.
Үйленген.
 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бердібек Қуанұлы Мейірбеков

1962 жылы 2 желтоқсанда Шымкент облысының Созақ ауданындағы Шолаққорған ауылында туған. Қазақ.
Әкесі - Мейірбеков Қуан, марқұм. Анасы - Әбілова Балажан, зейнеткер.
Т. Рысқұлов атындағы Қазақ мемлекеттік экономикалық университетінің қаржы және несие факультетін бітірген (1992), экономист.
Экономика ғылымдарының кандидаты (2004). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Шағын кәсіпкерлікті қолдау жолдары мен тәсілдері». Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі.
1983 жылдан - КСРО Мембанктің Созақ ауданы бөлімшесінде 2-ші разрядты сарапшы-кассир. 1988 жылдан - "Агропромбанк" ақша айналымы жөніндегі уәкіл. 1991 жылдан - Шымкент облысы Таукент кентінде "Агропромбанк" филиалының меңгерушісі. 1992 жылдың тамызынан -
«Қазақстан Әлембанкі» АҚ басқармасында жетекші экономист, бас экономист, басқарма бастығы, тераға орынбасары. 1995 жылдың қаңтар айынан - дамыту және ынтымақтастық Орталық Азия банк вице-президенті (Алматы қаласы). 1998 жылдың мамырынан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Құжаттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
1999 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Қаржы-шаруашылық бөлімінің меңгерушісі.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001),
«Ерен еңбегі үшін» (2005), «Қазақстан Конституцияна 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған.
Әскери атағы - полковник.
Діни көзқарасы - дінге сенеді.
Хоббиі - жүзу, серуендеу, табиғат аясында демалу.
Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер.
Үйленген. Жұбайы - Сопбекова Сәуле Сапарқызы, үй шаруасымен айналысады. Үлдары - Қуанов Бағлан (1992 жылы туған), Қуанов Рауан (1993 жылы туған); қызы - Қуанова
Айдана (1996 жылы туған).
 
## Дереккөздер


Санат:Қазақ ғалымдары
Әдрірахманов Серік Ахашұлы

**Әдрірахманов Серік Ахашұлы** - 1966 жылы 27 наурызда Павлодар облысы Баянауыл ауданының Баянауыл ауылында туған. Қазақ.

Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1990), заңгер.

## Үйленген
*Жұбайы* - Әбдірахманова Жәмиля Полатқызы (1968 ж. туған). *Қыздары* - Кәмиля (1991 ж. туған), Шолпан (1997 ж. туған).

## Дереккөздер


Санат:1966 жылы туғандар
Санат:Павлодар облысында туғандар
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан судьялары
Сайлаухан Ғазизұлы Райымбеков

**Райымбеков Сайлаухан Ғазизұлы.**
1951 жылы 1 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы Жарма
ауданының Балажал ауылында туған. Қазақ.
Н.К. Крупская атындағы Семей педагогикалық институтының филология факультетін үздік бітірген (1977), оқытушы; Қазақстан менеджмент, экономика және болжамдау институтының экономикалық пәндер факультетін үздік
тәмамдаған (1992), М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу
мемлекеттік университетінің экономика факультетінде
бітірген (2006). Йел университетінің Жоғары менеджмент мектебінде (АҚШ); Лондон экономика және саяси
ғылымдар мектебінде (Ұлыбритания) оқыған.
Экономика ғылымдарының кандидаты (2009). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстандағы аймақтық
жүйелердің бәсекеге қабілеттілігі: бағалау әдістері және
қамтамасыз ету механизмдері».
Республикалық БАҚ беттерінде жарияланған мемлекеттік
басқару және аймақтық даму мәселелеріне арналған
мақалалар қатарының авторы.
Орыс және неміс тілдерін біледі.
1968-1969 жылдары - Семей облысының Жарма ауданындағы «Аптайалтын» комбинатының «Боко» кеніш шах-
тасында жер асты үңгілеушісі. 1969-1971 жылдары - Кеңес
Әскерінің қатарында қызметте. 1977 жылдан - Қазақстан
ЛКЖО Семей қалалық комитетінің хатшысы. 1979 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Семей облыстық комитетінде бөлім
меңгерушісі. 1984 жылдан - Қазақстан Компартиясы Семей
обкомының әкімшілік органдары бөлімінің нусқаушысы.
1986 жылдан - Қазақстан Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысының көмекшісі. 1990 жылдан - Семей
облыстық халық депутаттары кеңесі аппаратының жетекшісі. 1992 жылдан - Семей қалалық әкімшілігі басшысының
орынбасары. 1994 жылдан - Алматы телекоммуникация
кәсіпорны бас директорының бірінші орынбасары.1997
жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Мемлекеттік
қызмет, кадрлар және бақылау бөлімінің бас инспекторы.
1998 жылдан - ҚР Премьер-министрі Хатшылығының бас
инспекторы; ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің ұйымдастыру, бақылау және қауіпсіздік бөлімінің бас инспекторы.
1999 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Аймақтық
даму және әлеуметтік сала бөлімінің бас инспекторы. 2001
жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Аймақтық даму
бөлімінің бас инспекторы.
2004 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің
Ұйымдастыру жұмысы және аумақтық даму бөлімінің
меңгерушісі.
Семей облыстық Халық депутаттары кеңесінің депутаты
(1992-1994), өзін-өзі үсынған.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
(2001), «Қазақстан Конституциясына Южыл» (2005), «Ерен
еңбегі үшін» (2006) медальдарымен, ҚазКСР Жоғарғы
Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1991).
Әскери атағы - запастығы полковник.
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев,
Ф.Д. Рузвельт.
Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан
әлемнің жоғары моралі, этикалық стандарттары жене рухани құндылықтары бар, экономикалық тұрғыдан дамыған
және гүлденіп-өркендеген елдерінің қатарында болады».
Хоббиі - тау шаңғысы, волейбол.
Сүйіп оқитын әдебиеті - орыстың және қазақтың классикалық әдебиеті, Шығыс поэзиясы, шетел классикасы.
Үйленген. Жұбайы - Райымбекова Гүлзия, шетел компаниясында менеджер. Ұлы - Райымбеков Рүстем (1974 жылы туған);
қызы - Райымбекова Еңлік (1977 жылы туған).
 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дархан Серікұлы Балпанов

**Дархан Серікұлы Балпанов** (17.04.1977 жыл, Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы, Үміткер ауылы) - химия ғылымдарының андидаты. Қазақ.

Әкесі - Балпанов Серік Бақышұлы (1953 жылы туған), Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Ботақара кентінің 1-ші қазақ ОМ директоры.
Анасы - Арыстанбекова Салтанат Әйткенқызы (1953 жылы туған), Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданының әкімі аппаратында Құжатнамалық қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы.

Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің химия факультетін (1998) химик, химия пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; Қазтұтынуодақ Қарағанды экономикалық университетінің заң факультетін (2006) заң ғылымының бакалавры дәрежесімен бітірген.

Химия ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: *«2-метилпиразин мен пиразин-2-карбон қышқылы аминінің синтезі».*
Референттелген журналдардағы, жақын шетелдің ұлттық басылымдарындағы 30-дан астам мақаланың авторы; 
* «Анабазин мен никотиннің химиялық трансформациялары» (2004), 
* «Fusarium микотоксиндері» (2004),
* «Оксидті ушкомпонентті катализаторлардағы 2-метилпиразин синтезі» (2005), 
* «Fusarium микотоксиндерін талдау, бөлу және детоксикациялау әдістері» (2005), 
* «Биотурин - қабыршаққанатты жәндіктермен куресуге арналған жаңа аспорогендік препарат» (2008) ғылыми жарияланымдарының тең авторы. 
*«2-метилпиразин синтезінің катализаторы»* ҚР пантентіне, 2 ҚР алдын ала берілетін патентіне ие.

1998 жылдан - ҚР Білім және ғылым министрлігі «Фитохимия институты» РКМК 2-ші дәрежелі зертханашысы, 2-ші дәрежелі инженері, 2000 жылдан - кіші ғылыми қызметкері ғылыми қызметкері. 2003 жылдан - ҚР Білім және ғылыми министрлігі «Фитохимия институты» РКМК бас хылыми хатшысы. 2006 жылдың маусым айынан - ҚР БҒМ «Қазақстан Республикасының Ұлттық биотехнология орталығы» РМГ
Ғылым департаментінің директоры.
2006 жылдың тамыз айынан бері - «Биомедпрепарат Ғылыми-талдау орталығы» ЖШС директоры.

Ресей Ғылым академиясы жанындағы «Ғылыми әріптестік" қорының күміс медалімен марапатталған (2002). ҚР жас көрнекті ғалымдарына тағайындалатын Мемлекеттік сыйлықтың стипендиаты (2004-2006).

*Үйленген. Жұбайы - Жөнелбекова Наталья Орынбасарқызы (1976 жылы туған), ҚР БҒМ «Қазақстан Республикасының Ұлттық биотехнология орталығы» РМК Информатика бөлімінің бас маманы.
Ұлы - Серіков Батыр Дарханұлы (2003 жылы туған),
қыздары - Серікова Әлия Дарханқызы (2008 жылы туған), Серікова Әдия Дарханқызы (2010 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:17 сәуірде туғандар
Санат:1977 жылы туғандар
Санат:Бұқар жырау ауданында туғандар
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қарағанды экономикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Химия ғылымдарының кандидаттары
Татьяна Александровна Ворошилова

**Татьяна Александровна Ворошилова.** 1952 жылы 5 шілдеде РКФСР Горьков облысы Шахунья
қаласында туған.
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін
(1981) физик мамандығы бойынша; Алматы облыстық партия комитетінің Марксизм-ленинизм университетін (1984)
бітірген.
Техника ғылымдарының кандидаты.
1971 жылдан - И.С. Конев атындағы Алматы жоғары
жалпы әскери командалық училищесінің зертханашысы, аға зертханашысы. 1981 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің инженері, кіші
ғылыми қызметкері, ғылыми қызметкері, комсомол комитеті
хатшысының орынбасары. 1988 жылдан - Алматы облыстық партия комитетінің дәріскері. 1991 жылдан
Қазақстан Компартиясы ОК нуқсаушысы. 1991 жылдан
ҚР Мемлекеттік кеңесшісінің кеңес берушісі, ҚР Президентінің Парламенттегі екілдігінің аға сарапшысы, ҚР
Президенті Әкімшілігінің қоғамдық-саяси белімінің сектор меңгерушісі, ҚР көлік және коммуникация министірінің
кеңесшісі, ҚР Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі
ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы,
«Қазақтелеком» АҚ президентінің кеңесшісі.
2007 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесі жетекшісінің орынбасары.
 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Светлана Ивановна Ферхо

thumb|Светлана Ивановна Ферхо
**Светлана Ивановна Ферхо** - 1953 жылы 9 наурызда Шығыс Қазақстан облысының Зырян қаласында туған. Орыс.

Анасы - Дилье Мария Григорьевна, зейнеткер, Зырян ет комбинатында 
бухгалтер болып жұмыс істеген.

Өскемен педагогикалық институтының тарих факультетін бітірген (1979); тарих, қоғамтану пәндерінің мұғалімі. Педагогика ғылымдарының кандидаты (2004). Кандидаттықдиссертациясының тақырыбы: «Оқыту процессіндегі электронды оқулық 
басылымдарын пайдалану жөніндегі мұғалімдердің біліктілік 
кәсіпқойшылығының  қалыптасуы». 20 жарияланымның авторы.

«Нұр Отан» ХДП мүшесі (1997 жылдан).

1970 жылдан - Ленин атындағы орта мектепте аға пионерлер жетекшісі, тарих, қоғамтану пәндерінің мұғалімі (Зырян қаласы). 1977 жылдан - Островский атындағы орта мектепте мектептен тыс жұмыстарды ұйымдастырушы
(Зырян  қаласы). 1983 жылдан - Островский атындағы орта мектептің директоры. 1991 жылдан - Зырян  қаласының білім беру бөлімінің меңгерушісі. 1999 жылдан - Шығыс Қазақстан облысының білім беру департаментінің директоры. 2006 жылдан - Өскемен  қаласы әкімінің орынбасары 2007 жылдан бері - Қазақстан Парламенті Мәжiлiсі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму 
комитетінің мүшесі.
Облыстық іскер әйелдер ассоциациясының мүшесі.

ҚазКСР білім беру үздігі (1985). ҚР Құрметті білім беру қызметкері 
(2002). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Ерен еңбегі үшін» (2004) медальдарымен; ҚазКСР Құрмет грамотасымен (1983) марапатталған.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу тәуелсіздік, жоғары 
бедел, Қазақстан халықтарының достығының мойындалуы».

Хоббиі - саяхат, достармен араласу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет.

Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ферхо Валерий Адольфович (1948 жылы туған), 
«Алтай Пауэр» Согринск ЖЭО АҚ кураторы.
Ұлы - Игорь (1974 жылы туған); қызы - Ольга (1985 жылы 
туған).

## Дереккөздер


Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Татьяна Ивановна Яковлева

thumb|Татьяна Ивановна Яковлева

**Татьяна Ивановна Яковлева**

1958 жылы 17 наурызда РКФСР Воронеж облысы Павлов
ауданының Воронцовка ауылында туған. Орыс.

Әкесі - Кривченко Иван Федорович, зейнеткер. Анасы -
Кривченко Полина Николаевна, зейнеткер.

Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық факультетін (1980), «Экономика және ауыл шаруашылығын  ұйымдастыру» мамандығы бойынша; Целиноград ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын
(1986) бітірген.

Экономика ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық
диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның агроенер-
кәсіп кешенінің даму келешегі».

Орыс,  қазақ және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.

«Нұр Отан» ХДП (2007 жылдан) мүшесі.

1978 жылдан - «Максимовский» кеңшарының экономисі.
1981 жылы - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық кибернетика кафедрасының ассистенті. 1984 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылығы
институтының аспиранты, 1986 жылдан - оқытушысы. 1993
жылдан - Целиноград облыстық агроөнеркәсіп кешенінің
экономикалық бөлімінің бастығы. 1994 жылдан - Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының экономика жөніндегі бастығының орынбасары, облыстық ауыл
шаруашылығы департаменті бастығыныңорынбасары. 1998
жылдан - облыстық Экономика және сауда басқармасының
бастығы, Астана қалалық Экономика басқармасының бастығы, Астана  қаласының Экономика және шағын бизнесті
дамыту департаментінің директоры. 2003 жылдан - «Астана-Таң фирмасы» ЖШС туристік компаниясының бас директоры. 2006 жылдан - Астана  қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры.

2007 жылдан бері -  ҚР Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан»
ХДП тізімі бойынша 4-ші шақырылымының депутаты,
Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.
ҚР Парламент Мәжілісіндегі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің мүшесі ; дағдарысқа  қарсы бағдарлама аясында бөлінген мемлекеттік  қаражатты пайдалануды бақылау
жөніндегі партиялық комиссияның мүшесі ; «Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік техникалық және кәсіби білім беру бағдарламасын жүзеге асыруды заңнамалық қамтамасыз ету туралы» мәселе бойынша парламенттік
тыңдауларды дайындау және өткізу жөніндегі уақытша арнайы комиссияның мүшесі.

«Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне
10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл»
(2005) медальдарымен;  ҚР Президентінің тес белгісімен
марапатталған.

Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге  қабілетті  Қазақстан».

Хоббиі - жүзу.

Сүйіп оқитын әдебиеті - классика.

Тұрмыс  құрған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Төлеген Тоқтасынұлы Ыбраев

**Төлеген Тоқтасынұлы Ыбраев**

1949 жылы 3  қарашада Шығыс Қазақстан облысы Большенарым ауданы Көктерек ауылында туған. Қазақ.

Әкесі - Ыбраев Тоқтасын (1927-1956), орта мектептің мұғалімі, директоры болып жұмыс істеген. Анасы - Ыбраева
Қанипа, зейнеткер, үй шаруасымен айналысқан.

Семей зооинженерлік-мал дәрігерлік институтының мал дәрігерлік факультетін (1980) мал дәрігері мамандығы бойынша;  Қазақстан-Американдық еркін университетін (2005)
заңгер мамандығы бойынша бітірген.

Қазақ және орыс тілдерін біледі.

КОКП мүшесі (1976-1991).

1980 жылдан - Шығыс  Қазақстан кеңшар-техникумы кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1982 жылдан - ШҚО  Қазақстан Компартиясы Таврия аудандық комитетінің нусқаушысы.
1984 жылдан - ШҚО Таврия аудандық арнайы шаруашылық бірлестіктігі партия комитетінің хатшысы. 1987 жылдан -Қазақстан Компартиясы Таврия аудандық комитетінің ауыл шаруашылық бөлім меңгерушісі, партия комиссиясының төрағасы. 1989 жылдан -  Қазақстан Компартиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің  ұйымдастыру-партиялық
және кадрлармен жұмыс бөлімінің нұсқаушысы. 1990 жылдан - Шығыс  Қазақстан облыстық Халық депутаттар кеңесі төрағасының референті. 1992 жылдан - ШҚО әкімі, аппарат басшысының жетекшісі. 1996 жылдың ақпан айынан «Жалын» АҚ (Өскемен қаласы) президенті. 1996 жылдың маусым айынан - ШҚО Катон-қарағай ауданының әкімі. 1997
жылдан - ШҚО облысы әкімі аппаратының жетекшісі. 2001 жылдан - ШҚО Ауыл шаруашылығы басқармасының, азық-түлік және  қайта өндіру өнеркәсібінің бастығы. 2005 жым
дан - ШҚО Ауыл шаруашылығы департаментінің директоры. 2005 жылдың шілде айынан -  ҚР Мемлекеттік  қызмет істері агенттігі Аумақтық басқармасының бастығы -  ҚМ
Мемлекеттік  қызмет істері агенттігі ШҚО Тәртіптік кеңесінің
төрағасы. 2006 жылдан - ШҚО Жер  қатынастары басқармасының бастығы. 2007 жылдың ақпан айынан - ШҚО әкімінің кеңесшісі - ШҚО әкімі хатшылығының меңгерушісі
2007 жылдың сәуір айынан - «Нұр Отан» ХДП Шыгыі
Қазақстан облыстық филиалының төрағасы.

2010 жылдың  қыркүйек айынан бері -  ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Аргарлық мәслелер комитетінің мүшесі.

«Нұр Отан» ХДП республикалық саяси кеңесінің мүшесі.

«Құрмет» орденімен (2005); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004) медальдарымен марапатталған.

Үйленген. 3 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Құттықожа Ыдырысов

**Құттықожа Ыдырысов** (1 маусым 1951, Жаңақорған ауданы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық саясаткер, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің IV және V сайланым депутаты (2010-2016).

## Өмірбаяны
Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1974), экономист.

1969 жылдан - Төгіскен кеңшарында жұмысшы (Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы). 1970 жылдан - Алматы халық
шаруашылығы институтының студенті. 1974 жылдан - Қызылорда облыстық ІІБ ЕТМ ЗЭК-169/2 аға нормалаушы 
Кеңес Әскерінің  қатарында  қызметте. 1976 жылдан
«Тегіскен» кеңшарында бухгалтер, 1977 жылдан - экономист. 1984 жылдан -  Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында тексеруші-бухгалтер. 1985 жылдан -  Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында  ұжымшарды  ұйымдастыру бөлімінің бастығы. 1990 жылдан -  Қызылорда облыстық  қаржы бөлімінде агроөнеркәсіп кешенін  қаржыландыру бөлімінің
бастығы. 1992 жылдан -  Қызылорда облыстық  қаржы басқармасында агроөнеркәсіп кешенін  қаржыландыру бөлімі бастығының орынбасары, бастығы, 1993 жылдан - басқарма бастығының бірінші орынбасары. 1994 жылдан -  Қызылорда облыстық  қазынашылық басқармасының бастығы. 2004 жылдан -  Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. 2008 жылдан -  Қызылорда облыстық  қазынашылық  қаржы басқармасының бастығы.

2010 жылдан бері -  ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты,  Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Парламентіне 10 жыл», «Ерен еңбегі үшін» (2006)
медальдарымен; «Қазақстан полициясына 15 жыл» белгісімен марапатталған. «Облыстың  қайырымды адамы»
номинациясындағы «Бірінші ұлттық ауылшаруашылығы санағы» (2007).

Діни көзқарасы - аздап сенеді.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біздің еліміздің болашағы - біздің балаларымыз, сондықтан біздің
міндетіміз - оларға жақсы білім, жақсы тәрбие беру әрі ерте бастан патриоттық рух сіңіру, еліміз сонда ғана өркендейді!»

Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - Абылайхан, Н.Ә. Назарбаев.

Хоббиі - спорт, балық аулау, саяхат жасау.

Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет,  қазақ поэзиясы.

Үйленген. Жұбайы - Мустафаева Рабат (1952 жылы туған).
Қыздары - Гүлнара (1979 жылы туған), Динара (1987 жылы туған); ұлы -
Бағлан (1983 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары
Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Бағдарлау рефлексі

**Бағдарлау рефлексі** — ми жұмыс мүшелеріне хабар жіберіп қана қоймай, ол өзінің жолдаған хабарынан мағлұмат алып та отырады. Осындай екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми айналасындағы құбылыстар туралы дұрыс мәлімет алып, нақтылы мұқтажын өтеуге өз әрекетін бағыттай алады. И.П. Павлов бұл рефлексті: "Бұл не?" деп атады. Бағдарлау рефлексі — ағзаның жаңа жағдайлар мен олардың өзгеруіне деген күрделі психофизиологиялық реакциясы. Бағдарлау рефлексі сенсорлы жүйелерді белсендіргенде, зейінді шоғырландырғанда, анализаторлардың жоғары сезгіштіктерінде, ағзаның қимыл-қозғалысын үдеткенде көрінеді.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Бағдар (жантану)

**Бағдар** субъектінің дайын, пейілді болуы; белгілі бір объектінің пайда болатынын күн ілгері білген кезінде пайда болады және осы объектіге қатысты іс-әрекеттің орнықты мақсаткерлік сипатта өтуін қамтамасыз етеді. Психологияда бағдар жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекетін, ағзаның алдын ала мәлім жағдаяттарға бейімделуінің психофизиологиялық механизмдерін, психикалық процестердің таңдамалылығы мен бағыттылығын, тұлғаның іс-әрекетінің ұғынылмай реттелуінің, мінез-құлық қалыптасуының механизмдерін зерттеуде қолданылады, әлеуметтік психологияда бағдар топтың мүшесі ретіндегі тұлғаның белгілі бір әлеуметтік объектілерге қатынасын, әлеуметтік мінез-құлықтың өздігінен реттелуі, орнықтылығы және үйлесімділігі механизмдерін, әлеуметтену процесін, бағдардың мысалы, насихат ықпалымен өзгерулерін зерттеу кезінде, соңдай-ақ белгілі бір жағдаяттарда тұлғаның мінез-құлқының ықтимал нысандарын болжамдау кезінде пайдаланылады.

**Іс-әрекеттегі бағдардың негізгі функциялары:** 
*а) іс-әрекеттің орнықты, дәйекті, мақсатқа лайық сипатқа өтуін анықтайды; 
*ә) субъектіні стандартты, бұрын кезіккен жағдаяттарға шешімдер қабылдау қажеттілігінен босатады; 
*б) іс-әрекеттің енжарлығына, қырсыздығына себепші болатын және субъектінің жаңа жағдаяттарға бейімделуін қиындататын фактор ретінде де көрінуі мүмкін. 
Бағдардың мазмұны оны туындатқан объективті фактордың, іс-әрекеттің құрылымындағы орнына тәуелді болады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Басқару психологиясы

**Басқару психологиясы** — өндіріс орындарында, корпорациялар мен фирмаларда және басқа да ұйымдарда іс-әрекетті басқарудың жалпы психологиялық қырларын арнайы зерттейтін және модельдейтін ғылым саласы. Басқару психологиясы іс-әрекетті арнайы басқарудың және психологиялық жағдайдың талдамалы модельдерін және еңбектің сапасын көтеруге бағытталған. Басқару психологиясы — басқару жүйелеріндегі (мемлекет басқару, ұйым, мекеме, топ, ұжым және т.б.) адамдардың қатынастарына байланысты мәселелерді зерттейтін және білімдерді жинақтайтын қолданбалы психологияның саласы.

## Дереккөздер

Санат:Психология
Санат:Жантану
Инем Ысқақов

**Инем Ысқақов** — танымал қазақ регбишісі. Талай жылдар Батыс Еуропа мықты клубтарында өнер көрсеткен. 1991 жылы КСРО құлағанда Францияға көшіп кеткен. Төрт жыл Францияда өнер көрсеткеннен кейін Ганноверге көшіп кетті. Кәсіби спортта сол Францияда аяқтады: Тулузаның мықты клубтарының бірінде ойнаушы бапкер ретінде бірнеше жыл ойнады. Осы қалада отанына «Қазақстан регби федерациясы» ассоциациясына вице-президент (2011 жылы) болуға шақырылғанға дейін тұрды.

Санат:Қазақстандағы регби
Санат:Қазақстан регбишілері
Бәсекелестік қасиеттер

**Бәсекелестік қасиеттер** - адам мінезіндегі бір-біріне қарама-қайшы, үйлеспейтін қасиеттер, ондай қасиеттер бірдей жағдайларда сәйкес келмейтін, қарама-қайшы формадағы қылықтарды тудырады. *Бәсекелестік қылық* — басқа адамдармен бәсекелестік жағдайында, олардан асып түсуге, бәсекеде оларды орағытып жеңуге бағытталған адамның қылығы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов

**Әдрірахманов Серіккелді Исағұлұлы** 1950 жылы 1 қаңтарда Алматы облысы Қаскелең ауданының Ворошилов кентінде туған.

Әкесі - Әбдірахманов Исағұл, Анасы - Әбдірахманова Айымхан, зейнеткер.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1982), заңгер.

## Марапаттары
# «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»
# «Қазақстан Конституциясына 10 жыл»
(2005) мерейтой медальдарымен марапатталған.

## Отбасы
* Үйленген. *Жұбайы* - Әбдірахманова Найля Михайловна (1952 ж. туған), мұғалім. *Қыздары* - Әбдірахманова Бибігүл (1974 ж. туған), Әбдірахманова Эльмира (1977 ж. туған), Әбдірахманова Гүлмира (1980 ж. туған); *ұлы* - Әбдірахманов Азамат (1985 ж. туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бейімделу (жантану)

**Бейімделу** (  — бейімделу)— ағзаның, сезім мүшелерінің ішкі және сыртқы тітіркендіргіштерге, орта жағдайына біртіндеп бейімделуі. Бейімделу  үрдістері биологияның негізгі ұғымдарының бірі — гомеостазды сақтауға бағытталады. Биологиялық бейімделу  ағзаның барлық деңгейлерін қамтиды: молекулярлықтан бастап, іс-әрекетті психикалық реттеуте дейін. Экстремалды жағдайларға бейімделу  сәттілігінде жаттығу процестері, индивидтің функционалдық, психикалық және моральдық күйі маңызды рөл атқарады. Бейімделу  сондай-ақ теориялық ұғым ретінде гештальт психология, швейцар психологі *Ж. Пиаже* шығарған интеллект даму теориясындағы индивид пен қоршаған орта арасындағы өзара қатынастың гомеостаздық тепе-теңесу процестері ретінде түсіндіретін психологиялық тұжырымдамаларда да кеңінен қолданылады. Талдағыштар сезгіштігінің тітіркендіргіштердің әсеріне икемделуі. Нәрселердің бейнесін қабылдау кезінде көз шағылыстыратын жарықтың әсерлігі біртіндеп бәсеңдейді, немесе қараңғы бөлмеге кірген адамның көзі біртіндеп маңындағыларды көре бастайды. Сол сияқты, құлаққа жағымсыз естілетін дыбыстарға да бейімделу түрліше болады. Адамның уақытты түйсініп қабылдауға бейімделуі де әр қилы болуы мүмкін. Бейімделу  мерзімі бірнеше секундқа, ондаған минуттарға созылады. Бейімделу  орталық және шеткі жүйке жүйесінің қызметтері арқылы реттеледі. Адамның бейімделуі *биологиялық* және *психологиялық* деп екіге бөлінеді: біріншісі, ағза функцияларының және құрылымының ортадағы жағдайға, шартқа бейімделуі; екіншісі адамның әлеуметтік индивид ретінде, белгілі талаптарға, жағдайларға, принциптерге, әлеуметтегі және қоғамдағы әдептілік ережелеріне, өзіндегі жекелік қасиеттерін ескере бейімделу үрдісі болып танылады. Әлеуметтік ортаның талаптарына индивидтің белсенді бейімделу үрдісі психологияда әлеуметтік бейімделу (әлеуметтену), әлеуметті аккомодация деп аталады. Қабылдаудың нәтижелілігін арттыру және рецепторларды шектен тыс жүктемеден сақтау мақсатымен сезім мүшелерінің әртүрлі стимулдар ерекшеліктсріне сәйкес бейімделу орын алады. Бейімділік — индивидтің өзін қызықтыратын белгілі бір іске тандамалы бағыттылығы. Өмірде кездесетін жағдайларға, ең жақсы түрде бейімделуге ықпал ететін адам қылығы.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Бейімділік (жантану)

**Бейімділік** — адамның белгілі бір әрекетпен айналысуға бет бұрысы оған көңілі аууы, оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Бейімділік әрекеітің бір саласына (сурет, музыка т.б.) әуестенушілікті көрсетеді. Бейімділікті балада қандай да бір нышанның барлығын хабарлайтын белгі деуге де болады. Балалық кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктер оның келешек қабілетінің көрсеткіші болып та табылады, мәселен, екі-үш жасар баланың музыка үніне құлағының елеңдеуі, онда музыкалық қабілетке байланысты табиғи негіздің бар екендігін көрсетеді. Жас балаларда әрекеттің әр түріне байланысты бейімділік жиі ұшырайды. Нағыз бейімділіктен алдамшы, шүбәлі бейімділікті айыра алу керек. Нағыз бейімділік адамның әрекетке тек құштарлығы ғана емес, оны нәтижелі етіп орындауында. Мәселен, осындай бала сабақ үлгіруде қатарындағы балалардан көп ілгері озып кетіп отырады. Ал бейімділіктің алдамшы түрінде адам іске қатты әуестенгенмен сол салада жақсы нәтижеге ие бола алмайды. Оның мүмкіндігі орта дәрежеде ғана болады.

## Дереккөздер

Санат:Жантану
Санат:Медицина
Биязылық

**Биязылық** — адамның сыртқы ортамен байланыс жасайтын қарым-қатынастарының ішіндегі сыпайыгершілік, әдептілік жиынтығы. Жағымды мінез бітістерінің бір сипаты. Әлеуметте белгілі нормалар мен адамгершілік принциптерін орындауға бейімділік. Биязылық  адамға қажет қасиет, сезімталдық мөлшерінің негізгі белгілерінің бірі. Ұлы ақын Абай "Жүректен қозғайтын, әдептен озбайтын" деп, биязылықтың нормасын сақтауды адамдық парыз санаған. Биязылық - мәдениеттіліктің белгісі. Игі әдет, оның әдет-ғұрыпқа айналуы биязылықты қалыптастырады. Биязылық әлеуметтік ортаның талабына бейімделуге жетелейтін тұлғаның қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов

**Әбілғазы  Қалиақпарұлы Құсайынов** (6 ақпан 1952, Қарағанды облысы) — қазақстандық ірі саясаткер, инженер және аға лейтенант. 2013—2017 жылдары Кәсіподақтар федерациясының төрағасы. 2012—2013 жылдары Қарағанды облысының әкімі. 2009—2011 жылдары Көлік және коммуникациялар министрі.

## Өмірбаяны
1952 жылы 6 ақпанда  Қарағанды облысының Тельман ауданы Майөзек кентінде туған.  Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан.

Қарағанды тау-кен техникумының тау-кен факультетін
(1971) техник-шахта салушы мамандығы бойынша;  Қарағанды политехникалық институтының автожол факультетін (1981) инженер-механик мамандығы бойынша; Ресей
басқару академиясының саясаттану факультетін (1992) саясаткер (әлеуметтік-саяси мәселелер және байланыс бойынша кеңесші) мамандығы бойынша бітірген.

* 1971 жылдан - РКФСР Кемеров облысы Шерегеш кенішінің 5-ші разрядтағы үңгілеуші. 
* 1972 жылдын - Кеңес Әскерінің қатарында  қызметте. 
* 1974 жылдан - «Қарағандыкөмір» бірлестігі «Долинская» шахтасының тау-кен шебері. 
* 1975 жылдан - №2 тау-кен кәсіби техникалық училищесінің шебері, аға шебері (Қарағанды  қаласы). 
* 1980 жылдан -  Қазақстан Компартиясы Киров аудандық комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, аудандық атқару комитеті төра- ғасының бірінші орынбасары,  Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшысы, бірінші хатшысы. 
* 1991 жылдан - Қарағанды облысы Мемлекеттік баға және монополияға қарсы саясат комитетінің төрағасы. 
* 1996 жылдан -  ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі. 
* 1999 жылдың наурызынан -  ҚР Парламенті Сенатының төрағасының орынбасары. 
* 1999 жылдың желтоқсанынан -  ҚР көлік және коммуникациялар вице-министрі . 2001 жылдан -  ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің төрағасы. 
* 2002 жылдың наурызынан - ҚР экономика және сауда вице-министрі. 
* 2002 жылдың қыркүйегінен -  ҚР индустрия және сауда вице-министрі 
* 2003 жылдан -  ҚР Индустрия және сауда министрлігі Стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің төрағасы.
* 2005 жылдан -  ҚР көлік және коммуникациялар бірінші вице-министрі. 
* 2007 жылдың  қазанынан ҚР Көлік және коммуникация министрлігінің жауапты хат шысы.
* 2009 жылдың наурызынан бері -  ҚР көлік және коммуникациялар министрі.

ҚР Парламенті Сенаты 1-ші шақырылымының депутаты (өзін-өзі ұсынушы, 1995-1999). «Қазтеңізтасымалфлот» ЖАҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2000-2001); «Қазақстан темір жолы» ҰК» ЖАҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2002-2003); «Қазмырыш» ЛҚ
Директорлар кеңесінің мүшесі (2003-2004).

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені

## Отбасы
Үйленген. Жұбайы -  Құсайынова Ғалия  Қадыржанқызы (1958 жылы туған), дизайнер.  Қызы -  Қымбат (1982 жылы туған), заңгер Ұлы - Арман (1984 жылы туған), экономист.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қарағанды облысының әкімдері
Санат:Қазақстан көлік және коммуникациялар министрлері
Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары
Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Ресей мемлекеттік қызмет академиясы түлектері
Санат:Қазақстан аға лейтенанттары
Санат:КОКП мүшелері
Бугер-Вебер заңы

**Бугер-Вебер заңы** (кейде Вебер заңы) - белгілі бір сенсорлық жүйе соған бейімделген тітіркендіргіштің шамасына I айырым табалдырығының AI тура пропорционалды тәуелділігі: AI / I = K(const). Психофизикалық заң түйсіктің күшін болар-болмас өзгертетін тітіркендіргіштер шамасының алғашқы негізгі шамасына жетілдіретін тұрақты қатынасын білдіреді: I - тітіркендіргіштің алғашқы негізгі шамасы, AI - оның өсімшесі, K - тұрақты. Бір өлшемдес сенсорлық тітіркендіргіштерді саралау жағдайы үшін белгіленеді. Вебер қатынасы деп аталған K коэффициенті әр алуан сенсорлық тітіркендіргіштер үшін әр түрлі: дыбыс жоғарылығы үшін - 0,003; көрінетін жарық үшін - 0,02; дыбыстардың қаттылығы үшін - 0,09 және т.б. Ол түйсінудің болар-болмас өзгерісін алатындай болу үшін тітіркендіргіш ұлғаюы не кемуі тиіс болатын шаманы тіркейді. Бұл тәуелділікті XVIII ғасырда француз ғалымы *П. Бугер* анықтап, кейін оны неміс физиологі *Э. Г. Вебер* егжей-тегжейлі зерттеді. Бугер-Вебер заңының одан әрі дамытылуы және түсіндірілуі Фехнер заңы болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Жантану
Санат:Медицина
Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы

**Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы** 1980 жылы 9 маусымда Жамбыл қаласында туған. «Қайнар» университетін бітірген (2001), заңгер. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерді біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан).

## Марапаттары
# «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған.
# ҚР әділет министрінің Алғысымен ескерілген.

## Қысқа сипаттама
* Діни көзқарасы - ислам.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Зияткерлік меншікті қорғау және патенттік құқықтың тиімді жүйесі қалыптасқан ел».
* Хоббиі - әртүрлі спорт түрлері (футбол, волейбол, бильярд және т.б.).
* Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми-танымдық тарихи әдебиет.
* Үйленген. *Жұбайы* - Әбілқасымова Мәдина Ерасылқызы, ҚР Президенті Әкімшілігінде бөлім меңгерушісінің орынбасары. *Қызы* - Әбдірахым Аружан Нұрланқызы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Білімді меңгеру

**Білімді меңгеру** — белгілі уақыт аралығын талап ететін үрдіс. Білімді меңгеру арқылы адам ой және дене еңбегінің мазмұнын жан-жақты, әрі терең ұғынады. Білімді меңгеруге ұмтылдыратын түрткілер (мотивтер) адамның жас ерекшелігіне байланысты өзгеріп дамып отырады. Жасы өскен сайын мотивтерінің түрлері мен мазмұны да дамиды. Білімді меңгеру адамның танымдық әрекеттерін ұйымдастыруға да тәуелді.

## Дереккөздер


Санат:Білім
Рахметқажы Ескендірұлы Берсімбай

**Рахметқажы Ескендірұлы Берсімбай** 1947 жылы 8 наурызда РКФСР Алтай өлкесі Көшағаш
ауданының Жазатор ауылында туған. Қазақ.
Новосібір мемлекеттік университетінің жаратылыстану
ғылымдары факультетін (1969) «Биология» мамандығы
бойынша; КСРО ҒА Сібір бөлімшесі Цитология және генетика институтының аспирантурасын (Новосібір қ.) бітірген.
Ұлттық медициналық зерттеулер институтында (Лондон,
1983-1984), Еуропалық молекулярлық-биологиялық зертханада (ГФР, 1987) машықтанудан өткен.
Биология ғылымдарының докторы. Профессор. Қазақстанның ҒА корреспондент-мүшесі (1995). ҚР Жоғары
мектеп ҒА (1999), Халықаралық Жоғары мектеп Ғылым
академиясының (2001) академигі.
АҚШ, Жапония, Ұлыбритания, Германия, Италия, Қытай,
Египет, Финляндия, Оңтүстік Корея, Сингапур және басқа
елдердегі ірі халықаралық ғылыми форумдарда баяндама
жасаған.
300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде ағылшын
тіліндегі монографиялардың және жоғары оқу орындарына
арналған қазақ тіліндегі жалпы және молекулярлық генетика бойынша оқулықтардың авторы. Оның жетекшілігімен
18 кандидаттық және 2 докторлық диссертация қорғалған.
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі.
1972 жылдан - КСРО ҒА Сібір бөлімшесінің Цитология
және генетика институтындағы молекулярлық генетика
зертханасының кіші ғылыми қызметкері. 1975 жылдан -
С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің
(әл-Фараби атындағы ҚазМУ) дарвинизм және генетика кафедрасында аға оқытушысы, доцент, кафедра меңгерушісі,
генетика және молекулярлық биология кафедрасының
меңгерушісі, биология кафедрасының деканы. 1995-
2000 жылдары - ҚР ҰҒА жаңадан құрылған Жалпы генетика және цитология институтына басшылық еткен. 2004
жылдан - ҚР Білім және ғылым вице-министрі, министрлік
аппаратының жетекшісі. 2005 жылдан - ҚР Президенті
жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының бірінші
вице-ректоры.
2008 жылдың шілде айынан бері - Л.Н. Гумилев атындағы
Еуразия ұлттық университетінің ғылыми жұмыс жөніндегі
проректоры.
Ганновер медициналық зерттеу орталығының (ГФР, 1987,
1991), Астон университетінің (Англия, 1994) шақырылған
профессоры.
Британ кеңесінің стипендиаты (1983-1984), Орталық
Азия мен Қазақстаннан Александр Гумбольдт қорының
бірінші стипендиаты (ГФР, 1986). Қазақстандағы Гумбольдт клубының президенті. INTAS, CRDF, INCOCopernicus, Welcome Trust Халықаралық ғылыми қорлары
гранттарының жетекшісі және жауапты орындаушысы.
Ұлыбритания Корольдық қоғамының П. Капица атындағы
сыйлығының лауреаты (1993). «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008)
медальдарымен; ҚР БҒМ «ҚР ғылым саласын дамытуға
сіңірген еңбегі үшін» белгісімен (2003) марапатталған. ҚР
білім беру саласының құрметті қызметкері (2007).
Үйленген. Жұбайы - Тоқсобаева Гүлмира Асанқызы, биология ғылымдарының кандидаты. Ұлы - Берсімбаев Ержан Рахметқажыұлы, тарих ғылымдарының кандидаты; қызы - Берсімбаева Айжан Рахметқажықызы, заңгер.
Немересі - Әсел.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Тұлғалар