Софья Хафизовна Хакимова

**Софья Хафизовна Хакимова** (; 20 желтоқсан 1924 ж., Канибадам – 12 қазан 2015 ж., Душанбе) — Кеңес медицина ғалымы. 33 жасында ол медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды (мұндай дәрежеге жеткен алғашқы тәжік әйелі), КСРО Медицина ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі және Ресей Медицина ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі. Тәжік КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Ол Душанбедегі алғашқы перзентханада КСРО-дағы алғашқы адам генетикасы зертханасын құрып, акушерлік және гинекология саласындағы жетекші маман ретінде халықаралық танымалдылыққа ие болды.

## Жастық шағы және отбасы
Софья Хакимова 1924 жылы 20 желтоқсанда Тәжікстанның солтүстігінде, Канибадом қаласындағы Пулотон махалласында дүниеге келген. Бастауыш мектепті (1933) және Канибадамдағы медициналық училищеде екі дайындық курсын (1935) бітіргеннен кейін, Софья Сталинабад (Душанбе) медициналық училищесіне оқуға түседі.
1939 жылдан 1943 жылға дейін С.Хакимова Тәжік мемлекеттік медициналық институтында оқыды. Медициналық білім алғаннан кейін, ол Куляб облыстық ауруханасының хирургиялық бөлімінде ординатор (1943), содан кейін Қорған-Төбе облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары (1944 жылдан 1945 жылға дейін) және сонымен бірге облыстық аурухананың хирургиялық бөлімінде ординатор болып жұмыс істеді.

Әкесі — Хафиз Хакимов (1896-1984).
Анасы — Ойшахон Хакимова (1910-1936).
Жұбайы — Хикмат Абдуллаұлы Юлдашев (1911 ж.т.).
Ұлы — Саидхаким Дододжанұлы Икрамов (1943 ж.т.).
Қызы — Ділбар Хикматовна Хакимова (1957 ж.т.).

## Еңбек жолы
1950 жылы КСРО Медицина ғылымдары академиясының акушерлік және гинекология институтында аспирантураны бітіргеннен кейін, Софья Хафизқызы диссертациясын сәтті қорғап, 25 жасында медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алған алғашқы тәжік әйелі болды. Бір жылдан кейін, С.Хакимова Тәжік мемлекеттік медициналық институтының акушерлік және гинекология кафедрасында ассистент және сонымен бірге Сталинабад қалалық денсаулық сақтау бөлімінде бас маман және акушер-гинеколог болып қызмет етті. 

Софья КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығымен 1-ші МОЛМИ медицина факультетінің акушерлік және гинекология кафедрасына докторантураға қабылданды. 1957 жылдың көктемінде С.Х.Хакимова «Денсаулық пен ауру кезіндегі жатырдың жиырылуының нейрогормоналды реттелуінің кейбір ерекшеліктері» тақырыбында докторлық диссертациясын аяқтады. 1958 жылы С.Х. Хакимова Тәжікстан мемлекеттік медициналық институтының акушерлік және гинекология кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды (ол бұл қызметті 1980 жылға дейін атқарды). Сол жылы ол Тәжікстанның акушер-гинекологтарының республикалық ғылыми қоғамының төрайымы болып сайланды. 1964 жылы профессор атағын алған Софья Хафизқызының басшылығымен кафедра бірнеше жыл ішінде ғылыми-зерттеу институтына айналды. 1963 жылдан 1965 жылға дейін С.Х.Хакимова Тәжікстан КСР Денсаулық сақтау министрлігінің бас акушер-гинекологы жұмысын атқарды.

## Шығармашылығы
С.Х.Хакимова ғылыми басылымдардың, соның ішінде 10 монографияның (5 қолжазба түрінде), 4 әдістемелік ұсыныстың және 100-ден астам басқа ғылыми мақалалардың, соның ішінде шетелде жарияланған мақалалардың авторы. Олардың ең маңыздылары: «Эндокринологиялық гинекология негіздері» (К.Н.Жмакинмен бірлесе авторлық, Мәскеу, 1966 ж.), «ДНҚ синтезіндегі эстрогендердің рөлі және эндометриялық эпителийдің митоздық белсенділігі» (Душанбе, 1970 ж.),  «Die Rolle der Hormone in der Genese der Fibromyome der Gebarmutter» (Zentralblatt f. Gynaekologie, 1968, H. 47, 1588-1603), «Zur Frage Localbedingter Besonderheiten in Stoffwechsel und in der Klimatischgeographischen Bedingungen der Republik Tadschikistan» (Endokrinologie, 1968, В.53, Н.5-6, s. 355-364); «Жүкті әйелдердегі гемоглобинопатия» және «Жүкті әйелдердегі бета-талассемияның клиникалық зерттеуі» еңбектері баспа түрінде жарық көрді. Оның бес жаңалығы мен бес рационализациялық ұсынысы бар.

## Қоғамдық жұмыстары мен марапаттары
С.Х.Хакимова көптеген жылдар бойы қоғамдық жұмыстарға белсене араласты. Ол Республикалық акушер-гинекологтар ғылыми қоғамының төрайымы (1958-1993), Бүкілодақтық акушер-гинекологтар қоғамы (1958-1991), Бүкілодақтық медициналық генетиктер ғылыми қоғамы (1985-1991), КСРО Медицина ғылымдары академиясының «Анемия және гемоглобинопатиялар» проблемалық комитетінің мүшесі (1981-1991), Кеңес әйелдер комитетінің мүшесі (1970-1974), Тәжікстанның шетелдермен достық және мәдени байланыстар қоғамы төралқасының мүшесі (1958-1978) және «Акушерлік және гинекология» журналының редакциялық алқасының мүшесі (1970-1990) және басқа да лауазымдарда қызмет етті.

С.Х.Хакимоваға Тәжікстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағы берілді (1968). Ол Ленин орденімен (1960), «Құрмет белгісі» орденімен (1964), «Халықтар достығы» орденімен (1985), медальдармен және басқа да марапаттармен марапатталған. Софья Хафизқызы - Орталық Азия аймағынан КСРО Медицина ғылымдары академиясының (1992 жылдан бастап Ресей Медицина ғылымдары академиясы) корреспондент мүшесі (1968 жылы), ал 2014 жылдан бастап Ресей Ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланған алғашқы және жалғыз әйел дәрігер.

## Дереккөздер