open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кеңгір жағасында. Жезқазғанның адамдары мен олардың істері (очерк)

**Кеңгір жағасында. Жезқазғанның адамдары мен олардың істері** - Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан 1950 жылы орыс тілінде жарық көрген очерк; көлемі 6,5 баспа табақ. Авторы - А.Весин-Харченко, Жезқазғанда 12 жыл жұмыс істеген кен инженері. Кітапша 14 тараудан тұрады. Жезқазған тарихы, оның өсіп, өркендеу кезеңі, өнеркәсіптің дамуы, кеншілердің ауыр еңбегі, сондай-ақ Қаныш Сәтбаевтың Жезқазғандағы еңбек жолы, қарапайым геолог-инженерден Қазақстан Ғылым Академиясының президентіне дейінгі өмір жолы жан-жақты баяндалады. Кітапта ғалымның суреті беріліп, Жезқазған көріністері туралы 23 сурет қамтылған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Жезқазған
Кеңес Одағы коммунистік партиясының кезектен тыс 21 съезі (кітап)

**Кеңес Одағы коммунистік партиясының кезектен тыс 21 съезі** - 1959 жылы Мәскеу қаласындағы саяси әдебиеттері мемлекеттік баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап, көлемі 38,5 баспа табақ; оның соңында съезге қатысушы 106 делегат пен жарыссөзге шыққан 139 делегаттың тізімі берілген. 1959 жылы 27 қаңтар - 5 ақпан аралығында Мәскеу қаласында КСРО Компартиясының кезектен тыс 21-сьезі өтті.

Онда КП ОК-інің 1-хатшысы Н.С.Хрущевтің «1959-1965 жылдарға арналған КСРО халық шаруашылығын дамытудың бақылау цифрлары туралы» баяндамасы тыңдалып, талқыланды. Кітапта 2-5 ақпанда өткен отырыстардың стенографиялық есебі берілген. 1959 жылы 4 ақпанда кешкі 16-отырыста Қазақстан Ғылым Академиясының президенті Қаныш Сәтбаевқа сөз беріліп, ол Қазақстанда өнеркәсіптің қарқынды дамуда екендігін айтып, Қазақстан ғылымы мен минералды байлықтары туралы қысқаша баяндама жасаған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Кеңестік Қазақстан (кітап)

**Кеңестік Қазақстан** - 1970 жылы Алматы қаласындағы «Қазақстан» баспасынан орыс тілінде шыққан кітап; көлемі 36,5 баспа табақ, 45 фотосурет қамтылған. Құрастырушылары: Я.Белоусов, Хабдрашитов. Қазақ КСР-і мен Республика Компартиясының 50 жылдығына арналған. Қазақстанның көрнекті партия және мемлекеттік қайраткерлерінің, жұмысшылар мен шаруа, зиялы қауым өкілдерінің 39 мақаласы қамтылған, республикада Кеңес өкіметі орнаған 50 жыл ішінде орын алған үлкен өзгерістер баяндалады.

Тарихи және деректі материалдар негізінде қазақ халқының өркендеуі, республика облыстарындағы халық шаруашылығында қол жеткен табыстар, мәдениет, ғылым және білім беру ісінің дамуы көрсетілген. Қарағанды облыстық партия комитетінің  1-хатшысы В.К.Акулинцевтің «Көмір және металл өлкесі» атты мақаласында облыстағы индустриялдық, экономикалық өркендеу, партия ұйымдарының жұмысы жайлы айтылып, академик Қаныш Сәтбаевтың Жезқазғандағы және Орталық Қазақстандағы геологиялық-зерттеу жұмыстарына баға беріледі. 15 жыл ішінде Жезқазған кен орындарының пайдалы қазбаларын нақты анықтап, «Үлкен Жезқазған» мәселесін шешудегі қажырлы еңбегін айрықша атап өтеді. Кітап насихатшыларға, лекторларға, үгітшілерге, мұғалімдер мен студенттерге, жалпы оқырман қауымға арналған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Көмір геологиясының мәселелері (кітап)

**Көмір геологиясының мәселелері** - 1962 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ; көлемі 16,25 баспа табақ. Бас редакторы - академик Қаныш Сәтбаев. Еңбек РКФСР-ін еңбек сіңірген ғалым және техника қайраткері, КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты, геология-минерал ғылым доктары, профессор, КСРО-дағы ірі геолог-көмір маманы А.А.Гапеевтің (1881-1958) 80 жылдығына арналған. Алғашқы бетінде сүрси беріліп, 24 ғалымның ол жайында жазылған мақалалары мен естеліктері жариялапған.

Еңбектері мен әдебиеттердің тізімі көрсетілген. Жинаққа Гапеевтің мақалалары мен еңбектерінің тізімі, естеліктері, геологиялық тарихы жөніндегі мақалалары, басты көмір бассейндерінің (Кузнецк, Донецк, Қарағанды, Сахалин, тағы басқалары) зерттелуі, көмір геологиялық жөніндегі әр түрлі мақалалар (стратиграфии тектоника, көмірлілік, көмірдің сапасы мен метаморфизмасы, көмір петрографиясы және полинологиясы жайында жазылған) енген. Академик Сәтбаевтың «Көрнекті геолог-көмір маманы және азамат» атты мақаласын да Гапеевтің өмір жолы мен қайраткерлік ісіне жалпы шолу жасалып, оны көрнекті геолог, Кеңес Одағындағы көмір кен орындарының білгірі, бірінші болып Қарағанды бассейнінің байлығын дұрыс бағалаған маман деген баға берілді. Ғалымның еңбектеріне талдау жасап, Қарағанды геологтарымен тығыз байланыста болғандығын атап көрсетеді. Геологтармен көмір бассейнін зерттеушілерге арналған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
КСРО геологиясының табыстары мен минералды шикізат базасының дамуы (кітап)

**КСРО геологиясының табыстары мен минералды шикізат базасының дамуы** - 1963 жылы Мәскеу қаласындағы «Наука» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ; көлемі 5,5 баспа табақ. Еңбекке академик - ғалымдар А.П.Виноградов, А.В.Сидоренко, А.К.Кортунов, П.М.Ломако және В.С.Виноградовтардың Қазан төңкерісінің 50 жылдығына арналған КСРО Ғылым Академиясының жер туралы ғылымдар бөлімшесінің жалпы жиналысының мерекелік сессиясында оқылған мақалалары енген. Жинақта біздің ғаламшарымыздағы жаңа жетістіктер, жер құрылымы туралы білімнің жетілуі, кеңес геологтарының елімізде біртұтас мемлекеттік геологиялық қызмет құруда қол жеткен табыстары туралы деректер, тағы басқалары келтірілген.

Сидоренко мен Ломаконың баяндамаларында академик Қаныш Сәтбаевтың еліміздің минералды шикізат қорларын дамытудағы және мыс өнеркәсібін өркендетудегі баға жетпес үлесін, сондай-ақ геологиялық ғылымын биік деңгейге көтергенін атап өткен. Геологтарға, геохимиктерге, геофизиктерге, ізденушілер мен барлаушыларға және кен инженерлеріне арналған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Көркейген қазақ халқының ғылымы мен мәдениеті (мақала)

**Көркейген қазақ халқының ғылымы мен мәдениеті** – Қаныш Сәтбаевтың 1945 жылы «Қазақстан большевигі» журналында (№6-7, 48-52-бет) жарияланған мақаласы. Бұл мақаласында ғалым көркейіп келе жатқан Қазақстан ғылымы мен мәдениеті, әрі бай өнеркәсіптері жайлы айтады. Ұлы Қазан төңкерісінен кейін 28 жыл ішінде Қазақстан өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығының қаншалықты ілгері басқаны және соның ішінде еліміз бойынша Бүкілодақта үшінші тас көмір ошағы Қарағанды көмір бассейні құрылғанын, әрі Кеңес Одағы мен Еуропадағы ең үлкен өндіріс орындары Балқаш мыс зауыты және Шымкент қорғасын зауыты салынғанын, сонымен қатар мұнай, түсті металл, сирек кездесетін металдар, алтын, ферроқорытпа шығаратын ірі өнеркәсіп орындарының құрылғаны жайлы жазады. Қазақстанда мұнымен қатар сол салаларға байланысты түрлі білім ордалары, ғылыми-зерттеу институттары ашылып, өнеркәсіп ошақтарының өркендеуіне кең жол ашылып жатқанын білдіреді.

Республиканың шаруашылығы мен мәдениетін дамытуға орасан зор еңбек сіңірген көптеген қазақ зиялылары осіп келе жатқанын тілге тиек етеді. Мақалада КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесі жайлы мағлұматтар да қамтылған. Қазақ бөлімшесінде 1940 жылы 276 қызметкер болса, қазіргі таңда қызметкерлерінің саны мыңға жеткенін, 5 академик және КСРО Ғылым Академиясының мүшелері, 60 ғылым доктары мен профессорлар, 140-тан аса ғылым кандидаттары мен доценттер жұмыс істейтінін, соның ішінде бөлімшенің ғылым қызметкерлері арасында жүздеген жас қазақ қызметкерлері бар екенін ерекше атап өтеді. Солардың қатарынан ғылымға елеулі еңбек сіңіріп келе жатқан филология ғылым докторлары І.Кеңесбаев пен Н.Т.Сауранбаевтың тіл зерттеу, көркем өнер доктары А.Қ.Жұбановтың қазақ музыкасының тарихы, биология ғылым доктары К.Мыңбаевтың каучукті өсімдіктер, химия ғылым доктары Ә.Бектұровтың фосфорлы тыңайтқыштар химиясы, Қазақ бөлімшесінің докторанттары, ғылым кандидаттары Ө.Оспановтың шөл жерлердің топырағы, А.Машановтың геологиялық құрылысы, Н.Кенесариннің жер асты сулары, Ғ.Жүнісовтің гидрология, Қ.Жандеркиннің мал шаруашылығының биологиясы мәселелерін зерттеу жөніндегі еңбектері республикадан тыс, бүкіл Кеңес Одағының ғылыми жұртшылығына жақсы мәлім екендігін айтады.

Мақала 1988 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан Сәтбаевтың «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» жинағына, 8 томдық еңбектері жинағының 7-тарауына (Алматы, 1999,171-77-беттер), 2007 жылы Шымкент қаласындағы «Оңтүстік полиграфия» баспа үйінен шыққан шығармалар жинағының 1-томына енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Олар - Жезқазғанның мақтаныштары (кітап)

**Олар - Жезқазғанның мақтаныштары** - 2004 жылы Алматыдағы «Үш қиян» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап. Авторлары: К.Салықов, Е.Салықов. Жезқазған қаласының 50 жылдық мерейтойына арналып шығарылған. 

Жезқазған-Ұлытау өңірін даңққа бөлеген атақты адамдар – Қаныш Сәтбаев, В.В.Гурба, М.Бөпежанов, B.И.Штифанов, Т.А.Сәтбаева, И.И.Анарқұлов, Ө.Байқоңыров, Ш.Есенов, Г.Омаров, Д.Ешпанов, Т.М.Урумов, И.Е.Ли, Ж.Жанасов, О.Асылбеков, А.Абдулин, Т.Шарманов, C.Л.Лапан, Ж.Сейілов, Т.Қалмағанбетов, С.Асатов, Ә.Құсайынов, О.Исаев туралы, олардың сіңірген еңбектері, Үлкен Жезқазғанды құруы мен Жезқазған қаласының дамуы деректер негізінде баяндалады.

*«[[Қаныш Сәтбаев]] - Жезқазғанның ұлы мақтанышы»* атты мақалада ғалымның өмірі мен қызметі, Жезқазғанды зерттеудегі аса ірі еңбегі, артында қалған ұлан-ғайыр істері барынша ашып көрсетілген. Көпшілік оқырманға арналған. Көлемі 264 бет, таралымы 1000 дана.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Октябрь және Қазақстан ғылымы (жинақ)

**Октябрь және Қазақстан ғылымы** - 1967 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ, көлемі 39 баспа табақ. 

Қазан революциясының 50 жылдығына арналған. Бас редакторы - Ш.Есенов. Жинақта 50 жыл ішінде Қазақстан ғылымының құрылуы мен даму жолы баяндалған. Кітаптағы мақала авторлары - Қазақстан ғылым академиясының академиктері, мүшелері және басқа да көрнекті ғалымдар.

Мақалаларда заманауи зерттеулерге талдау жасау және талдап қорытуға, ғылым ойлаудың болашақтағы бағыттарына, ғылыми-зерттеу мекемелерімен өндірістің шығармашылық байланысын нығайтуға баса назар аударылған. Жинақта академик Есеновтың «Қазақстан ғылымының көкжиегі» мақаласы, физика-математикалық ғылым саласынан 13 адам, әлем және жер туралы ғылымнан 15 адам, химия-технология ғылымынан 10 адам, биология ғылымынан 15 адам және қоғамдық ғылымдардан 11 адамның мақалалары жарияланған.

Сондай-ақ академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың Қазақстан Ғылым Академиясын құрып, академик болып сайланғаны айтылған, ғылымның әр саласына сіңірген еңбегіне жан-жақты баға берілген. Академияның Сәтбаев бастаған 69 академигі мен КСРО Ғылым Академиясының академиктері: В.Л.Комаров, С.И.Вавилов, И.П.Бардин, И.В.Курчатов, В.А.Обручев, И.И.Мещанинов, А.М.Панкратовалардың фотосы, тағы басқа суреттер берілген.

## Дереккөздер


Санат:1967 жылы шыққан кітаптар
Санат:Ғылым баспасының кітаптары
Октябрьдің 20 жылдығы және Жезқазған ауданының тау-кен байлығы (мақала)

**Октябрьдің 20 жылдығы және Жезқазған ауданының тау-кен байлығы** – Қаныш Сәтбаевтың 1937 жылы жазған мақаласы. Қазақстандағы индустрияның ірі ошағы болып табылатын Жезқазған комбинатының жетістіктері мен кемел келешегі туралы сөз қозғайды. Қазан революциясына дейін мұнда шет мемлекет концессионерлері иелік етіп, Жезқазғанның кенін дұрыс зерттемегенін, оның өндірісін толықтай іске қоспатанын сөз етеді.

Мұндағы мыс кенінің үлкен қорын әр жылдармен салыстыра келіп, Жезқазған кенінің кем дегенде 5-6 млн. тоннаға дейін мыс бере алатынына сендіреді. Бұл өлкеде мыстан басқа марганец, темір кентастарының мол коры барын анықтап ашып, бұл кен байлықтары Жезқазғанды Қазақстандағы және Кеңес Одағындағы алдыңғы қатарлы индустриялды аудандардың қатарына қосатынын айтып, мақаласын аяқтайды. Мақала «Қызыл кенші» газетінің 1937 жылғы 7-қарашадағы санында және «Қазақстан - менің отаным» (1999) жинағында жарияланды.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Санат:Жезқазған
Одақтас республикалар шоқжұлдызында (мақала)

**Одақтас республикалар шоқжұлдызында** – Қаныш Сәтбаевтың КСРО Конституциясы күніне орай жазылған публицисттік мақаласы. 1944 жылы 5-желтоқсанда «Казахстанская правда» газетінде жарияланған. Талым басқалармен терезесі тең республикаға айналған Қазақстан халқының бесжылдықтар барысында қол жеткізген табыстарын тілге тиек ете отырып, бұл еңбекшілердің өз қолдарымен жасаған игіліктері екенін баса көрсетеді. Міне, сондықтан да, гитлершілер елімізге тап бергенде әр жауынгер, әр жұмысшы сол өз иелігін, мал-мүлкін қорғау үшін қолына қару мен қайла алды.

Сәтбаев осы тұста қан майданда қаһармандық көрсеткен Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағулова, Сергей Луганский, Агәділ Сұханбаев, Тілеуғали Әбдібеков, Әшірәлі Османәлиев сияқты батырлардың есімдерін атайды да елдегі еңбек майданындағы табыстарға тоқталады. Сұрапыл соғыс жасампаз ел еңбекшілерінің сағын сындыра алмаған, әркімнің отаншыл жүрегін кернеген өшпенділік олардың күш-жігерін тасытып, еңбегін еселеп арттырған. Шаруашылықтың қай саласында болмасын өнім шығару еселеп артқан.

Мысалы, Қазақстанда мұнай өндіру 1943 жылы соғысқа дейінгі 1940 жылдағыдан 43,4 % өскен. Республика марганеці қиын-кыстау кезеңде Орал зауыттарын қамтамасыз етті, ферроқорытпа, никель, қорғасын, вольфрам жеткілікті мөлшерде шығарылды. Ауыл шаруашылығының табыстары да аз емес. Егістік жер көлемі 630 мың га-ға ұлғайып, соғыстың үш жылында мемлекетке соғысқа дейінгі үш жылдағыдан астық 760 мың центнер, картоп 640 мың центнер, ал көкөніс 566 мың центнер өнім артық тапсырылған. Ғылымдағы жетістіктер де қуанарлық. Соғыс жылдарында ғылым кадрлар қатары 276-дан 700 адамға дейін өсіп, 260 ғылым экспедиясиясы отряд жұмыс істеген. Осының бәрі әділ конституция әперген теңдіктің арқасы дейді ғалым; ол сол кезеңдегі қалыптасқан идеологиялық қағидаларға сай тұжырым жасаған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Обаған (жинақ)

**Обаған** - 1996 жылы «Рауан» баспасынан жарық көрген мақалалар жинағы. Құрастырушы - филология ғылым доктары А.Қ.Егеубаев. Жинаққа Қаныш Сәтбаев пен Ә.Х.Марғұланның қазақ тарихына, мәдениеті мен өнеріне, тұрмыс-салтына байланысты жазған мақалалары топтастырылған. Сәтбаевтың әр жылдары жарық көрген «Жезқазған жеріндегі көне ескерткіштер», «Обаған», «Қазақстанның ұлт театры туралы», «Ер Едіге туралы аңыз» атты мақалалары берілтен. Мысалы, «Обаған» атты мақаласы «Қазақ тілі» газетінің 1923 жылы 13 желтоксанында жарық көргені, оның соңына «Байшуақ» деген лақап есіммен қол қойғаны айтылған және «Оқшау сөз» сынды қосымша анықтамасы бар. Онда Обаған өзеніне байланысты «Обаған» әнінің шығу тарихы сөз болады. «Обаған» жинағынан оқырман қауым, мұғалімдер, студенттер мен оқушы жастарға ой-салатын пікір, қызықты материалдар молынан табылады. Кітап көпшілікке арналған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992** — тәуелсіз Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында ең бірінші өткен маусымы. Премьер-лиганың бірінші маусымының ұтыс ойынында 25 клуб қатысуын жоспарлаған, алайда Жезқазған қаласы атынан өнер көрсеткен Металлург клубы қатысудан бас тартты.

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың тарихындағы бірінші маусым жеңімпазы лауазымын Алматы қаласы атынан өнер көрсеткен Қайрат клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы Қайраттан 1 ұпайға қалып қалған Шымкент қаласындағы СКИФ-Арсенал клубы болды. Қола жүлдесін Павлодардың Трактор клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы құрамалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға 2 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

1992 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 21 қаласы атынан 24 клубтар ат салысты.

## Бастапқы кезең. A тобы

* Металлист (Жезқазған) «Арман» (0:0) және «Целинник» (0:2) клубтарына қарсы екі ойынынан кейін жарыстан шығарылды.  Ойын қорытындылары жойылды.


## Бастапқы кезең. Б тобы


* «Зенит» құрамасына 0:3 техникалық жеңілісі есептелінді (Зенит 2:1 Восток ойыны)
* «Металлист» құрамасына 0:3 техникалық жеңілісі есептелінді (Металлист 3:1 Қайсар ойыны)


## Соңғы кезең. 1-14 орындары


* «Химик» құрамасына 0:3 техникалық жеңілісі есептелінді (Химик 2:1 Шахтёр ойыны)


## Соңғы кезең. 15-24 орындары

Футболдан Қазақстан чемпионаты 1992

## Дереккөздер


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1992 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993** — Қазақстан Республикасының Қазақстан Премьер Лигасы тарихында өткен екінші маусымы. Премьер-лиганың екінші маусымының ұтыс ойынында 25 клуб қатысты.

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың екінші маусым жеңімпазы лауазымын Павлодар атынан өнер көрсеткен "Ансат" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы "Ансаттан" 4 ұпайға қалып қалған Екібастұздан шыққан "Батыр" клубы болды. Қола жүлдесін Хромтаудың "Горняк" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға 2 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

1993 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 21 қаласы атынан 25 клубтар ат салысты. Алматы қаласы атынан 4 клуб өнер көрсетті: Қайрат, Достық, Намыс, Динамо.

## Бастапқы кезең. A тобы

## Бастапқы кезең. Б тобы

## Соңғы кезең. 1-12 орындары

## Соңғы кезең. 13-25 орындары


* 17-ден 25-ке дейінгі орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1993 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен үшінші маусымы. Премьер-лиганың үшінші маусымының ұтыс ойынында 16 клуб қатысты. Осы маусымда, бірінші рет Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. "Достық" клубы 1992 маусымында 7 орынды иеленген. Бірақ клубтың жабылуына баланысты оны екінші маусымда 17 орында ойынын тоқтатқан "Елімай" клубымен алмастырды.

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың үшінші маусым жеңімпазы лауазымын Семей атынан өнер көрсеткен "Елімай" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы 6 ұпайға қалып қалған Павлодардан шыққан "Ансат" клубы болды. Қола жүлдесін Шымкенттің "Жігер" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға 2 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған.
## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

1994 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 15 қаласынан 16 клубтар ат салысты.

## Қорытынды кесте


* 15-тен 16-ға дейінгі орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1994 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1996

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1996** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен бесінші маусымы. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағыдай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. Бұл маусымда жоғарғы лигадағы құрамалар саны 16-дан 19-ға дейін көбейді. Сондықтан алдыңғы маусымда 15 және 16 орынды алған "Болат" пен "Мұнайшыға" жоғарғы лигада қатысуына рұқсат берілді. Сонымен қатар бірінші лигадан жоғарғы лигаға "Қайсар", Еңбек және "Көкше" клубтары өтті. Кейіннен Хромтаудың "Горняк" клубы жарыстан алынды.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың бесінші маусым жеңімпаз лауазымын "Тараз" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы 2 ұпайға қалып қалған "Ертіс" клубы болды. Қола жүлдесін "Елімай" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы
1996 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 17 қаласынан 18 клубтар ат салысты.

## Қорытынды кесте

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1996 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1997

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1997** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен алтыншы маусымы. Премьер-лиганың алтыншы маусымының ұтыс ойынында 14 клуб қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. Премьер-лиганың жаңа қатысушысы "Автомобилист" клубы болды.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың алтыншы маусым жеңімпаз лауазымын ұпай саны тең түскендіктен алтын матч "Ертіс" және "Тараз" клубтарының арасынды өтті. 54 минутта Антонов соққан голы, "Ертіс" клубын жүлдегер етті. Қола жүлдесін "Қайрат" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

1997 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 14 қаласынан 14 клубтар ат салысты.

## Қорытынды кесте


* 14 орындағы құрама бірінші лигаға шығып қалады


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1997 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1999

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1999** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен сегізінші маусымы. Премьер-лиганың сегізінші маусымының ұтыс ойынында қатысушылар саны алдыңғы жылға қарағанда 14 клубтан 16 клубқа өсті. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың сегізінші маусым жеңімпаз лауазымын үшінші рет "Ертіс" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы 4 ұпайға қалып қалған "Aкcесс-Есіл" клубы болды. Қола жүлдесін "Қайрат" клубы иеленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. Ең жақсы ойыншы лауазымы құрамалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Алдыңғы маусымдардан өзгешелігі, бірінші рет үздік ойыншыны таңдау, бас жаттықтырушылармен қатар қазақстандық спорт журналистері де қатысты.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

1999 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 14 қаласынан 16 клубтар ат салысты.

## Турнир кестесі

*15 және 16 орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады



Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:1999 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2000

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2000** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен тоғызыншы маусымы. Премьер-лиганың тоғызыншы маусымының ұтыс ойынында 16 клубтар қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Маусымдық шолу
Бірінші айналымнан соң "Томирис" және "Жігер" клубтары бірікті де, жаңадан құрылған "Достық" клубы ретінде жарысты жалғастырды. "Достық" "Томирис" клубының жолын жалғады. Ал "Жігердің" қалған ойындарының бәріне техникалық жеңіліс жазылды.

Премьер-лиганың тоғызыншы маусым жеңімпаз лауазымын ұпай саны тең түскендіктен алтын матч "Жеңіс" клубы мен "Aкcесс-Голден-Грейн" клубтарының арасынды өтті. 7 минут пен 86 минуттарда Сепашвили және Корниенко соққан голдары, "Жеңіс" клубын жүлдегер етті. Қола жүлдесін "Ертіс" клубы иеленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. Ең жақсы ойыншы лауазымы құрамалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. 
## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы
2000 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 13 қаласынан 16 клубтар ат салысты, бірақ маусым барысында "Батыр" клубы жарыстан қаржы тұрғысынан шығып қалды.

## Турнир кестесі


* ЦСКА-Қайрат клубынан мүшелік жарнасын уақытында төлемегені үшін 3 ұпай шешілді
**  "Батыр клубынан мүшелік жарнасын уақытында төлемегені үшін 6 ұпай шешілді, кейін Батыр клубы қаржы тұрғысынан жарыстан шығып қалды
*** Батыр клубына қатысты матчтардың қорытындысы жойылды


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2000 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2002

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2002** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихындағы он бірінші маусымы. Премьер-лиганың он бірінші маусымының ұтыс ойынында 12 клубтар қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. 2002 жылдан бастап Футболдан Қазақстан Чемпионаты Футболдан Қазақстан Суперлигасы деп аталынатын болды. Чемпионат екі кезеңнен тұрды. Бірінші кезеңде құрамалар бір-бірімен екі мәрте ойнап, содан 1-6 орындағы құрамалар өзара жүлде ұтысына қатысты. Ал 7-12 орындағы құрамалар Суперлигада қалу ынтасына қарай өзара ойнады. 12-орындағы құрама жоғарғы лигаға шығып қалса, 11-орындағы құрама жоғарғы лигадағы 2-орынды иеленген құрамамен бәстесуге тұра келеді.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы
2002 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 12 қаласынан 12 клубтар ат салысты.

## Бірінші кезеңдегі қорытынды турнирі

## Екінші кезең

### Турнирдегі 1-6 орындар

### Турнирдегі 7-12 орындар

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2002 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2003

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2003** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында он екінші маусымы өтті. Премьер-лиганың он екінші маусымының ұтыс ойынында алдыңғы маусыммен салыстырғанда қатысушылар саны 12-ден 18-ге дейін өсті. Турнир барысында "Каспий" клубы жарыста қатысуынан бас тартты.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Қатысушы клубтар
2003 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 17 қаласынан 17 клубтар ат салысты.

## Турнир кестесі

## Бәсекелес матчтар

* "Горняк" құрамасы жауапты матчқа келмеді

## Дереккөздер


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2003 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2004

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2004** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында он үшінші маусымы өтті. Премьер-лиганың он үшінші маусымының ұтыс ойынында алдыңғы маусыммен салыстырғанда қатысушылар санын 19-ға дейін өсіруге шешім қабылдады. 17, 18, 19 орындарды иеленген құрамалар Бірінші лигаға шығып қалады. 16 орынды иеленген құрама Бірінші лиганың жеңімпазымен бәсекелес ойынды өткізеді. Турнир барысында Степногорск қаласынан өнер көрсеткен Химик клубы жарыс барысында қатысуынан бас тартты.
## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

2004 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 18 қаласынан 19 клубтар ат салысты.

## Турнир кестесі

## Бәсекелес матчтар

* Қайсар мен Ақжайық клубтары дисквалификацияланғандықтан бәсекелес матчтарда ойнау *Алматы* клубына рұқсат берілді.

## Дереккөздер


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2004 жылғы футбол
КСРО Ғылым Академиясына – 250 жыл (кітап)

**КСРО Ғылым Академиясына – 250 жыл** - 1974 жылы Мәскеу қаласындағы «Знание» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітапша; көлемі 3,42 баспа табақ. Авторы - тарихшы Б.В.Левшин. Кітапшада академияның 1725-1974 жылдар аралығындағы тарихи өткен жолынан қысқаша мәлімет береді. Академияның ғылымдағы жеткен табыстары мен оның көп қырлы қызметіне талдау жасалады. Кітапшада 1932 жылы ғылыми-зерттеу станциясының Қазақстандық базасы құрылып, ол 1933 жылы КСРО Ғылым Академиясының бөлімшесіне айналды делінген.

Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін 1942 жылы сәуірде КСРО Ғылым Академиясының президенті В.Л.Комаровтың басшылығымен Қазақстанда қорғаныс қажетіне байланысты қорларды жұмылдыру жөніндегі Комиссияның құрылуы, КСРО Ғылым Академиясының кеңселері Алматы, Қазан, Свердловск, Ташкент, Фрунзе, тағы басқалары қалаларға көшіріліп орналастырылуы, 1946 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының құрылуы жөнінде қысқаша баяндалады.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында он төртінші маусымы өтті. Премьер-лиганың он төртінші маусымының ұтыс ойынында 16 құрамалар қатысты.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

2005 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 15 қаласынан 16 клубтар ат салысты.

## Турнир кестесі

## Дереккөздер


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2005 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007** — Қазақстан Премьер-Лигасының 16-шы маусымы. "Ақтөбе" клубы жеңімпаз атанды.

## Қорытынды кесте

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2007 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2006

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2006** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында он бесінші маусымы өтті. Премьер-лиганың он бесінші маусымының ұтыс ойынында 16 құрамалар қатысты.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Жаңа ереже
**Ұпай есептеу жүйесі:** ұтқан құрамаға 3 ұпай, тең ойынға 1 ұпай, жеңілген құрамаға ұпай қосылмайды.

Ұпай саны тең болған жағдайда, орынды тарату үрдісі төменгі реттердің көрсеткішіне қарай орындалады:

# Барлық ойындардағы ұтқан матчтар саны
# Екі құраманың жеке ойындардағы нәтиже (ұпай саны, соққан және өткізген доптардың айырмашылығы, соққан доптар саны, қонақта соққан голдар саны)
#  Барлық матчтардағы соққан және өткізген доптардың айырмашылығы
# Барлық матчтарда соққан доптар саны
# Барлық қонақтағы матчтарда соққан голдар саны
# Ағымдағы чемпионат кестесі — алдыңғы чемпионаттағы орны, қорытынды — қосымша матчтың нәтижесі ( немесе турнирі —  егер  мұндай құрамалар саны екіден көп болса).

## Қорытынды кесте

## 22 үздік ойыншылар

## Үздік бомбардирлер

## Үздік қақпашылар

## Дереккөздер


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2006 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001

**Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001** — Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында оныншы мерейлі маусымы өтті. Премьер-лиганың оныншы маусымының ұтыс ойынында 17 клубтар қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағылардай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. Футболдан Қазақстан одағы 2002 жылғы маусымға 12 құраманы қалдыруға шешті. 2001 маусымда соңғы 13-тен 17-ге дейінгі орынды алған құрамалар Қазақстан футбол комитетінің арасындағы жеті үздік құрамаларымен бірге бірінші лиганы құрады.

## Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер

## Маусымдық шолу
Премьер-лиганың оныншы маусым жеңімпаз лауазымын екінші рет "Жеңіс" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы 11 ұпайға қалып қалған  "Атырау" клубы болды. Қола жүлдесін "Есіл-Богатырь" клубы иеленді. Ұтқан құрамаға 3 ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға 1 ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. Ең жақсы ойыншы лауазымы құрамалардың бас жаттықтырушыларын сұрастыру арқылы белгіленді. Алдыңғы маусымдардан өзгешелігі, бірінші рет үздік ойыншыны таңдау, бас жаттықтырушылармен қатар қазақстандық спорт журналистері де қатысты.

## Қатысушы клубтар
### Жарыстардың географиясы

2001 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 17 қаласынан 17 клубтар ат салысты.

## Турнир кестесі

* 13 орыннан 17 орынға дейінгі құрамалар бірінші лигаға шығып қалады


Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2001 жылғы футбол
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2008

**[[Қазақстан Премьер Лигасы|Футболдан Қазақстан Премьер лигасының]]** 17-ші маусымы. 8 наурыз және 5 қараша аралығында өтті. "Ақтөбе" клубы үшінші рет чемпион атанды.

2007 жылғы бірінші лиганың жеңімпазы "Қазақмыс" премьер лигада ойнаудан бас тартты да, орнына "Энергетик" (Екібастұз) клубы қатысты. Ал "Екібастұз-1979" клубы 2007 жылдың соңында таратылып, "Энергетикке" қосылды да, орнына "Оқжетпес" қатысты.


## Турнир кестесі



## Алтын матч
"Ақтөбе" мен "Тобыл" бірдей ұпай жинады, да алтын жүлденің иесін өзара спарринг өткізу арқылы анықтады. 

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2008 жылғы футбол
КСРО-ның аймақтық тектоникасы жөніндегі материалдар (кітап)

**КСРО-ның аймақтық тектоникасы жөніндегі материалдар** - 1964 жылы Мәскеу қаласындағы «Недра» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ, көлемі 16,94 баспа табақ. Жинақта 1 карта, 5 кесте, 7 сурет және 57 сызба берілген. Кітаптың редакторы - Н.А.Белявский, алқа мүшесі - академик Қаныш Сәтбаев. Еңбекке 28 автордың 18 мақаласы енген. Әр мақала соңында әдебиеттер тізімі көрсетілген. КСРО-ның әр түрлі ауданында (Орал, Гай-Хой, Таймыр, Сахалин, Қиыр Шығыс, Солтүстік Қазақстан, Жоңғар Алатауы, Кавказ, Солтүстік Қара тауы, Азов тауы жаталауы, тағы басқалары) жүргізілген ірі аймақтық геологиялық жұмыстардың материалдары жарияланып, тың деректер арқылы окырмандардың аймақтық тектоника жөніндегі және тектоникалық зерттеулердің әдісі туралы түсініктерін кеңейтуге айрықша мән берілген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Қажымұқан тасы

**Қажымұқан тасы** - көлеміне құлаш жетпейтін үлкен тас. Бұл тасты кез келген адам көтере алмайды, салмағы да тым ауыр. 1920 жылдың жазында Баянауыл тұрғыны Қуанышбайдың Сүбегі деген ұстаның үйіне түскен атақты палуан Қажымұқан Мұңайтпасұлы алғашқы автономиялық республика тойы өткен соң қайтарда шаңырақ иесіне: *«Менен не қалайсың?»* - дейді. Сүбек анадай төбе үстінде дөңкиіп жатқан алып тасты көрсетіп, *«дүкенім жанына әкеліп тастаңыз, үрім-бұтағыма «Қажымұқан әкеліп қойған тас» деп айтып жүрейін, бар қалауым осы»* — депті. Сүбектің «қалауын» орындаған соң Қажымұқан, онымен құшақтасып, қош айтысып жүріп кетеді. Сол кезден ол ел аузында «Қажымұқан тасы» аталып кеткен. Қажымұқан тасы бүгінде бабадан қалған қасиетті белгідей орталық алаңда шынжырлап жасалған әсем қоршау ішінде тұр. Баянауыл өңіріне келушілер оған соқпай өтпейді. Палуан Баянауылға Қазақ автономиясының бір жылдық тойына арнайы шақырумен келген. Шақырушы – Қаныш Сәтбаев.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ Ғылым Академиясы (мақала)

**Қазақ Ғылым Академиясы** – Қаныш Сәтбаевтың «Пионер» журналының 1946 жылы 1-санында (12-бет) жарияланған мақаласы. Талым өзінің сөзін балаларға арнай отырып, оларды 1946 жылдың 1 маусымы күні ел астанасы Алматы қаласында тұңғыш Қазақстан Ғылым Академиясы құрылғандығымен құттықтайды. Соған орай, маусымның бірінен жетісіне дейін Қазақстан Ғылым Академиясының І-құрылтай сессиясы болғанын хабар етеді. Осыдан кейін ол Ғылым Академиясы туралы және оның тарихына байланысты балаларға қысқаша түсінік береді. Осыларды айта келіп, Қазақстан Ғылым Академиясының жағдайына тоқталады. Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесінің Қазақстан Ғылым Академиясына айналдырылуы тек оның атын өзгерткендік емес, бұл республикада ғылымның сапа жағынан ерекше алға басқандығын білдіреді дей келіп, Сәтбаев балаларға жаңа Академия - болашақтағы ғылым иесі сендердікі, ол үшін сендер ғылымға жан-тәндеріңмен беріліп, өздеріңді ғылым адамы болуға бейімдей беруге тиіссендер, өлке байлығын тексерудегі, ауа райын бақылаудағы, түрлі модельдер жасаудағы, ән-күй үйренудегі сендердің үш-қыр ақылдарың ғылымға көп пайда келтіре-ді, адам қандай ғылым, қандай өнердің болса да қайраткері болуы үшін, оған жастайынан бой ұрып, машықтануы тиіс дегенді айтады. 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан «Қазақстан - менің Отаным» (420-21-бет) жинағына енген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Қазақ жерінің зиялы азаматтары (кітап)

**Қазақ жерінің зиялы азаматтары** – жинақ. Алматы қаласындағы «Дәуір» баспасынан 1999 жылы қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген; көлемі 19,2 баспа табақ. Құрастырушы – Ж.Ә.Уралбаев. «Ғұмырнамалық жинақтар» топтамасы бойынша шығарылған 1-кітабы қазақтың біртуар ұлы, ұлы ғалым Қаныш Сәтбаевтың 100 жылдық мерей тойына арналған.

Жинаққа Қазақстанның 2-дүниежүзілік соғысы мен еңбек ардагерлері, көрнекті мемлекет пен қоғам, білім мен ғылым және мәдениет қайраткерлері, тағы басқалары туралы деректі ғұмырнамалық мақалалар топтастырылған. Осы жинақтағы Халықаралық Қаныш Сәтбаев қорының президенті, ақын Қ.Салықовтың «Қаныш Имантайұлы Сәтбаев» атты көлемді мақаласында ғалымның өмірі мен еңбек жолы, бағалануы мен насихатталуы, оны ұлықтауда атқарылған іс-шаралар кеңінен баяндалған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Санат:Кітаптар
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012

Футболдан Қазақстан біріншілігінің 21-ші маусымы, оған 14 клуб қатысып, Қарағандының "Шахтер" клубы чемпион атанды.

Күміс медальды "Ертіс", қола медальды "Ақтөбе" иеленді. 



## Қорытынды кесте



## Рекордтар

* **Алаң иелерінің ірі жеңістері (+6):**
** 21/10/2012 «Тобыл»  — «Ақжайық»  — 6:0
* **Қонақтардың ірі жеңістері (+4):**
** 09/07/2012 «Жетісу» — «Шахтёр» — 1:5
* **Нәтижелі матчтар (7):**
** 18/03/2012 «Жетісу» — «Қайсар»  — 5:2
** 15/09/2012 «Ақтөбе» — «Оқжетпес»  — 5:2
** 26/09/2012 «Ақтөбе» — «Акжайык»  — 3:4

Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты
Санат:2012 жылғы футбол
Қазақ өнері (энциклопедия)

**Қазақ өнері** - 2002 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан даму институтының «Білік» редакциялық - баспа орталығынан қазақ тілінде жарық көрген ұлттық көркем өнері туралы тұңғыш энциклопедия; көлемі 800 бет. Бас редакторы - К.Ә.Нұрпейісов, құрастырушы-жауапты редакторы А.Ж.Құдабаев. «Қазақ өнері» энциклопедиясында қазақтың сәулет пен бейнелеу өнері, музыка мен би, кәсіби театр өнері мен балет, кино мен цирк және эстрада өнерінің тарихи тұрғыдан туып қалыптасуы мен жан-жақты өркен жаюы, даму процесі мен жетістіктері, әрі оның дүниежүзілік мәдениет шежіресінде алатын орны, оған қоса түркі тілдес елдер өнерімен тамырлас туыстығы мен өзара тығыз байланысы, өнертану терминдері мен ұғымдары, өнер ұйымдары мен ұжымдары, жалпы сәулет пен өнер түрлері, сан-алуан жанрлары, тағы басқалары жайында жазылған мақалалар қамтылған.

Сан ғасырлық тарихы бар ұлттық өнер мен оның өсіп-өркендеуіне өз тұсынан айтарлықтай үлес қосқан атақты сәулетшілер мен суретшілер, әншілер мен күйшілер, композиторлар мен дирижерлер, актерлер мен режиссерлер, өнертанушылар мен тағы басқалары өнер мамандары жайында да қысқаша ғұмырнамалық мақалалар енгізілген. Энциклопедияда қазақтың көркем мәдениетіне, әсіресе ұлттық музыка мен театрына аса елеулі үлес қосқан біртуар өнер қайраткерлері қатарында ұлы ғалым Қаныш Сәтбаевтың (236, 372, 657-бет, тағы басқалары) есімі де аталған. «Қазақ өнері» энциклопедиясы өнер қайраткерлеріне, ғалымдар мен аспиранттарға, жоғары және орта арнаулы өнер мектебінің ұстаздары мен шәкірттеріне, сондай-ақ жалпы өнер сүйер оқушы қауымға арналған.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясының КОКП XXI съезі шешімдерінен туындайтын аса маңызды ғылыми зерттеулерді өрістету міндеті туралы (баяндама)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының КОКП XXI съезі шешімдерінен туындайтын аса маңызды ғылыми зерттеулерді өрістету міндеті туралы** - 1959 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген академик Қаныш Сәтбаевтың баяндамасы. Бұл баяндаманы Сәтбаев Одақтас республикалар Тылым академиялары мен КСРО бөлімшелерінің ғылыми қызметтерін бақылау кеңесінің XVIII сессиясында жасаған. Онда негізгі 2 мәселеге тоқталған: республикадағы 1957-58 жылдардағы ғылым зерттеулердің негізгі көрсеткіштері және 1959-65 жылдарға арналған ғылым зерттеулердің негізгі бағыттары.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
Қазақ ССР Ғылым Академиясының көшпелі сессиясының ашылуы (сөз)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының көшпелі сессиясының ашылуы** - 1949 жылы Батыс Қазақстанда өткен Қазақстан Ғылым Академиясының көшпелі сессиясының ашылу салтанатында Қаныш Сәтбаевтың сөйлеген сөзі. Ғалымның осы сөзі «Социалдық құрылыс» газетінің сол жылғы 26 қаңтардағы санында жарияланған. Ол Батыс Қазақстанның өндіргіш күштерін зерттеу және пайдалану жөніндегі кейбір негізгі мәселелерді сөз етеді. Батыс Қазақстан Кеңес өкіметі тұсындағы кең зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Қазақстанда ғана емес, бүкіл КСРО көлемінде аса маңызды экономикалық аудандардың біріне айналғанын, сонымен қатар, Батыс Қазақстан республикамызда мал шаруашылығы мен балық өнеркәсібі жөнінде жетекші аймақ болып табылатынын, Батыс Қазақстанның өндіргіш күштерінің көбі қазірдің өзінде жеткілікті дәрежеде зерттелгенін, Жайық-Жем бассейнінің жер қойнауындағы қоры Кеңес Одағында және бүкіл дүние жүзінде бірінші орын алмаса да, соған жақын екендігін ескертеді. Сөзінің соңында ғалым Батыс Қазақстанда жанатын газ бен сланец, минерал тұздар және құрылыс материалдары өте нашар игеріліп, тіпті әлі күнге дейін зерттелмегеніне қынжылыс білдіреді. Мұнайлы жерлердегі тұзды күмбездердің химиялық және минералогогиялық құрамы толық зерттелмей отырғаны, Маңғыстау түбегінің минерал байлықтарын зерттеу жұмысы да қанағаттанғысыз екендігіне сын айтып, оларды игерудің мүмкіншіліктерін көрсетеді. Ғалымның көшпелі сессиядағы сөзі 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан 8-томдық еңбектері жинағының 5-тарауына (330-32-беттер) енген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясының президенті академик Сәтбаев жолдастың сессияны жабар алдындағы сөзінен

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының президенті академик Сәтбаев жолдастың сессияны жабар алдындағы сөзінен** – Қаныш Сәтбаевтың Гурьев (қазіргі Атырау) қаласында өткен Қазақстан Ғылым Академиясының көшпелі сессияны жабар алдындағы қорытынды сөзі. Ғалымның осы сөзі «Социалдық құрылыс» газетінің 1949 жылы 2 ақпандағы санында жарияланған. Бұл сөзінде ғалым көшпелі сессияға қатысушылар Батыс Қазақстанның өндіруші күштерін зерттеуге және меңгеруге байланысты негізгі мәселелерді жан-жақты талқылап, алты күн ішінде 70-ке жуық баяндама тыңдалғаны, ол баяндамалар Батыс Қазақстанның өндіруші қүштерін өркендетудің негізгі мәселелеріне арналғаны туралы айта келіп, осы күрделі мәселелер жөнінде қабылданған қаулылардың терең ғылым және практикалық маңызы бар екенін айта келіп, сөзінің соңында алдағы уақытта осы мәселелердің оңтайлы шешілетініне сенім білдірген. 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан - менің Отаным» (235-38-беттер) мен сол жылғы 8-томдық еңбектері жинағының 5-томына (336-38-беттер) енген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясының хабарлары, биология топтамасы (журнал)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының хабарлары, биология топтамасы** - Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан 1963 жылдан жылына 6 рет орыс тілінде биология ғылымдары бөлімі шығарған журнал; көлемі 9 баспа табақ. Әр түрлі шолу  мақалалар және жалпы теориялық мақалалар, биология ғылымдары бөлімі мен оның мекемелерінің ғылыми ұйымдық қызметінің қорытындылары және зоология, ботаника, генетика, тағы басқалары жөніндегі теориялық материалдар, ғылым жетістіктерінің халық шаруашылығында қолданылуы жөніндегі жұмыстар жарияланып тұрды. Топтаманың 1969 жылы шыққан 2-санының алғашқы бетінде академик Қаныш Сәтбаевтың суреті беріліп, Қазақстан Ғылым Академиясының академик Ф.Мұхамедғалиевтың орыс тілінде «Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың туғанына 70 жыл» атты мақаласы жарияланған. Онда Сәтбаевтың басшылығымен биология ғылымының басты салалары құрылып, зерттеудің негізгі бағыттары анықталып, топырақтану, ботаника, зоология, физиология, тағы басқалары ғылыми-зерттеу институттары ұйымдастырылғаны жайында жазылған.

Сәтбаевтың бастамасымен еліміздің топырақ-географиялық жағдайлары, өсімдіктер байлығы, жануарлар дүниесі зерттеледі. Ауыл шаруашылық жерлерін игеру мақсатында республиканың барлық облыстарының картасы жасалды, көп томдық «Қазақстан флорасы» шығарылды, медицинаның дамуына, тың жерлерді игеруге ғалым Сәтбаевтың орасан ұйымдастырушылық қызметі де зор әсер  етті делінген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясының хабарлары, көркемөнер зерттеу топтамасы (журнал)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының хабарлары, көркемөнер зерттеу топтамасы** – 1950 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс және қазақ тілінде көркемөнер бөлімі шығарған журнал; көлемі 7,3 баспа табақ. Республика өміріндегі өнер жаңалықтары, табыстар, өнертану ғылымының мәселелері жөнінде тың зерттеулер жарияланған. Осы журналдың 1950 жылғы 1-санында академик Қаныш Сәтбаевтың 50 жылдығына арналып жазылған академик А.Қ.Жұбанов пен Б.Г.Ерзаковичтің «Қазақ музыкасының қазынасына қосылған бағалы үлес» атты мақаласы берілген. Мақалада Сәтбаевтың қазақ музыкасы фольклорын жинау ісіне айтарлықтай қосқан үлесі мен ұлттық өнердің дамуындағы рөлі атап көрсетілген. А.В.Затаевичтің «Қазақ халкының 500 әні мен күйінде» 25 әннің (№324-348) тікелей Сәтбаевтың орындауымен жазылғанын және осы әндердің тарихына сипаттама берілген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясының хабарлары, қоғамдық ғылымдар топтамасы (журнал)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясының хабарлары, қоғамдық ғылымдар топтамасы** – 1962 жылдан Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының қоғамдық ғылымдар бөлімі орыс тілінде «Ғылым» баспасынан жылына 6 peт шығарып тұрған журнал; көлемі 9,12 баспа табақ. Журналда әлеуметтік-экономикалық және идеология жөніндегі мақалалар жарияланды, ғылыми-техникалық революция мәселелерін талдаумен бірге Қазақстанның қоғамдық өміріндегі маңызды оқиғаларды, тағы басқалары қамтып отырған.

Журналдың 1969 жылғы 2-санында С.Бәйішевтің «Өнегелі адам, ойшыл ғалым» атты макаласы академик Қаныш Сәтбаевтың туғанына 70 жыл толуына арналған. Онда автор Сәтбаевтың өмір жолына, ғылымға қосқан зор үлесіне шолу жасап, «Академик Қаныш Сәтбаев - энциклопедиялық білімі бар, өз заманындағы ғылымның шыңына шыққан ғылым тұлпары. Ол ақыл-ойдың жарық жұлдызы, айрықша сипаттағы ғалым, 20-ғасырда қазақ жеріндегі ломоносовтік сипаттағы ғалым. Өткен 19-ғасырда Шоқан Уәлиханов шығысты зерттеуде бір-ақ рет жалт етіп сөне қалған жұлдыздай болса, Қаныш Сәтбаев 20-ғасырдағы ғылымның нағыз алыбы болды, ғылыми еңбектің бірден-бір ұйымдастырушысы, бүгіндей бір ғылыми бағыттың басшысы болды, советтік құрылыс  тұсында құрылып, ұйымдасып, тәрбиеленіп шыққан ғалымдар армиясының қолбасшысы болды» - деп баға берді.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев
Қазақ ССР Ғылым Академиясына екі жыл (мақала)

**Қазақ КСР Ғылым Академиясына екі жыл** – Қаныш Сәтбаевтың 1948 жылы 1-маусымда «Социалистік Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласы. Ғалым мақаласында екі жыл бұрын, 1946 жылдың 1-маусымында КСРО Ғылым Академиясы Қазақ бөлімшесінің негізінде Қазақстан Ғылым Академиясы құрылғаны және ол содан бері екі жылда қарамды ғылыми-зерттеу орталығы болып өскені, оның құрамында 17 институт, 13 дербес секторлар бар екені, бұлар техникалық медицина, биология, физика, математика, химия, тарих, тіл, әдебиет, өнер, тағы басқалары білімдер саласының сан алуан мәселелері жөнінде жұмыс істейтіні жайлы жазады. Соның ішінде геология ғылымдары институтының зерттеп жатқан басты тақырыптарына тоқталып өтеді, олар: Қазақстандағы қара металл кендерін зерттеп, оған карта жасау, Қазақстандағы және КСРО-дағы мысты құм кендерінің геологиясын, Қазақстанның және КСРО-ның мыспорфир рудалары кендерін, Үлкен Алтайдың полиметалл рудалары кендерін зерттеу тағы басқалары Сонымен қатар Химия ғылымдары институты, Тау-кен институты, Металлургия және байыту институты, Энергетика институттарының негізгі тақырыптары бойынша біршама іс атқарылғаны жайында айтылады. Мақала ғалымның 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан - менің Отаным» (210-15-бет) мен 8-томдық еңбектері жинағының 5-тарауына (297-301-бет) енген.

## Дереккөздер


Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары