open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ордубад

**Ордубад** () — Әзербайжандағы қала, Ордубад ауданының әкімшілік орталығы және Нахшыван Автономиялы Республикасындағы екінші үлкен қала.
Ордубад қаласының халқы 2026 жылы 10 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Иранмен мемлекеттік шекараны құрайтын Аракс өзенінен 1,5 шақырым жерде, Зенгезур жотасының етегіндегі Ордубад жазығында орналасқан. Нахшываннан 74 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
Ордубад V ғасырдан бері белгілі. Тарихы бойында ол Иран әулеттерінің, армян мемлекеттерінің және Селжук сұлтандығының құрамында болды. Оны моңғол-татарлар және Шыңғысханның ұрпақтары жаулап алды. 1747 жылдан 1828 жылға дейін ол Нахшыван хандығының құрамында болды.

Топонимі «әскер қаласы» дегенді білдіреді. Қала бұл атауды моңғол жаулап алуы кезінде алған болуы мүмкін. Ордубад XIII және XIV ғасырларда Илханидтер (Хулагудтар) әулетінің билігі кезінде гүлденді. Сол кезде ол Үндістан мен Қытайдан Еуропаға керуен жолдары өтетін сауда қаласы болды. Ордубад жасыл желекке толы болды, ал жергілікті жемістер, көкөністер және жібек базарда сатылды.

Соғыстардан туындаған қысқа мерзімді құлдыраудан кейін Ордубад XV және XVI ғасырларда жоғалған сауда позициясын қалпына келтірді. Қала салық жеңілдіктерін алды, ал қолөнері дамыды. Алайда, 1635 жылғы түрік-иран соғысы кезінде Ордубад қирады, ал қала бұл күйзелістен толықтай айыға алмады. Қаланың тарихи ғимараттарының көпшілігі 18 және 19 ғасырларда, салыстырмалы түрде бейбітшілік кезеңінде салынған.

1828 жылы Ордубад Ресей империясына қосылып, Эриван губернаторлығының Нахичеван ауданының құрамына кірді. 19 ғасырда біраз уақыт аудан орталығы болды. 1920 жылы қала Нахичеван КСР құрамына кірді, ол төрт жылдан кейін автономиялық республикаға айналды. Ордубад 1930 жылы аудан орталығы болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада піллә орау фабрикасы, агроөнеркәсіптік жеміс өсіру зауыты және дәнді дақылдар зауыты орналасқан.

## Танымал орындары
Ордубад — Әзербайжандағы жақсы сақталған тарихи орталығы мен сәулет ескерткіштері бар қалалардың бірі. 1977 жылы Ордубадтың тарихи орталығы мәдени қорық болып жарияланды. 2001 жылы қаланың тарихи ғимараттары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысандарының кандидаттар тізіміне енгізілді.

Қаланың тарихи ауданының орталық көрнекті жері — 1608 жылы салынған Жұма мешіті. Ескі қалада екі қабатты медресе (18 ғасыр) және Дилбер мешіті (18 ғасыр) ерекше көзге түседі. Аймаққа тән вестибюльдері бар тұрғын үйлер (18-19 ғасырлар) тарихи орталықтың көшелері бойымен кездеседі. 13 ғасырдағы армян монастырі бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Ақпан батыр

**Ақпан батыр** — қазақ батырларының аты:
* Ақпан Келімбердіұлы — Кіші жүздің батыры.
* Ақпан Нұрбайұлы — Ұлы жүздің батыры.
(1221) Амур

**(1221) Амур** — Жерге жақын нысандардың бірі.

Оны 1932 жылы 12 наурызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты.

Сол кездерде ол Жерге ең жақын нысан болып саналды. Орбиталары бұған ұқсас басқа астероидтар одан кейін Амурлар деп аталатын болды. Бұл топқа жалпы 7 мыңнан аса астероид кіреді.

Көнеримдік мифологиясындағы махаббат құдайы Амурдың құрметіне орай аталды.

thumb|center|400px|Күн жүйесіндегі орны
thumb|center|400px|

XX ғасырда осы астероидтың Жерге ең жақын ұшуы 1940 жылдың наурызында орын алды. Ол кезде екі аспан денесінің арақашықтығы 0,1052 астрономиялық бірлікті (15,7 миллион шақырымды) құрды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* (433) Эрос
Санат:Астероидтар
(1222) Тина

**(1222) Тина** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылы 11 маусымда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Әуесқой астроном болған досының есімімен атады.

Бұл 17-89 аспан денесінен тұратын астероидтар жанұясына атау берді. Тина жанұясындағы нысандар орбиталарының жоғары қиғаштығымен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1121) Наташа

**(1121) Наташа** — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид.

Оны 1928 жылы 11 қыркүйекте Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Бұл ол ашқан 19 астероидтың төртіншісі болды.

Өз әріптесі, астроном Григорий Николаевич Неуйминнің қызы есімімен атады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1120) Каннония

**(1120) Каннония** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1928 жылы 11 қыркүйекте Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Бұл ол ашқан 19 астероидтың үшіншісі болды.

Америкалық астроном Энни Джамп Кэннонның (1863–1941) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* Кэннон (кратер)
Санат:Астероидтар
(1112) Полония

**(1112) Полония** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Бұл әйел астроном ашқан алғашқы астероид болды. Оны Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында 1928 жылдың 15 тамызында ашты.

Астероид Польша мемлекетінің құрметіне орай аталды.

thumb|center|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* (1190) Пелагея
Санат:Астероидтар
(1113) Катя

**(1113) Катя** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1928 жылдың 15 тамызында Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Сол түні ол сондай-ақ (1112) Полония астероидын ашты.

Бұл астероид аталмыш обсерваторияда істеген Екатерина Лоськоның есімімен аталды.

thumb|center|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1213) Алжир

**(1213) Алжир** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылы 5 желтоқсанда франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Бұл оның 5 ашқан астероидтың ішіндегі біріншісі болды.

Осы обсерватория орналасқан мемлекеттің құрметіне орай аталды.

thumb|center|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1212) Франсетта

**(1212) Франсетта** — Хильда тобына кіретін ірілеу бір астероид.

Оны 1931 жылы 3 желтоқсанда франциялық астроном Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Бұл оның үшінші ашқан астероиды болды.

Осы астероидқа өз әйелінің есімін берді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1200) Императрикс

**(1200) Императрикс** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 14 қыркүйегінде неміс астрономы Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атауы латын тілінен «патшайым» деп аударылады.

Ол (10) Гигеянің жанында ұшатын астероидтар жанұясының бір бөлігі болып табылады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1201) Стренуя

**(1201) Стренуя** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылдың 14 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Атауды неміс астрономы Густав Старкенің жеке қасиетін елеп қойған болатын. Латын тілінен бұл «ұқыпты» деп аударылады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Ғайындынбор

**«Ғайындынбор»** () — Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империялық флотының әскери крейсері. Неміс әдебиетінде ол Дәріфұлланғыр класты ұрыс крейсерлері сериясындағы үшінші кеме болып саналады. Сол кездегі ресми неміс жіктеуінде линкорлар болған жоқ,ал Ғайындынбор брондалған крейсерлермен бірге ірі крейсерлерге ().

Оның дизайнында бірқатар айырмашылықтар болды, сондықтан ол ағылшын тілді әдебиетте жеке түр болып саналды. Дәріфұлланғырмен салыстырғанда, оның сауыты сәл ұлғайтылған болатын. Ол 2 метрге ұзынырақ және 300 тонн су ығыстырғыштық болды. Сыртқы жағынан, Ғайындынбор Дәріфұлланғырдан казематтағы қосымша 150 мм зеңбірек жұбымен және бүйірлік тіректерінің кішірек таралуы бар штатив діңгегімен ерекшелген.

## Суға батуы
«Ғайындынбор» әскери қимылдарға қатысып үлгермеді. Бітім шарттарына сәйкес крейсер интернирлеуге жатқызылып, 1918 жылғы 19 қарашада Ашық теңіз флотының құрамында Британияның Ферт-оф-Форт базасына өтті, ал 1918 жылғы 24 қарашада Скапа-Флоу айлағына жеткізіліп, сол жерде интернирленді.

1919 жылғы 21 маусымда «Ғайындынбор» басқа да неміс кемелерімен бірге өз экипажы тарапынан әдейі суға батырылды. Британдықтардың суға батырылуды болдырмауға тырысып, пулемёттен оқ жаудырғанына қарамастан, кеме сағат 17:00-де Кава аралынан батысқа қарай жарты миль қашықтықта ең соңғы болып теңіз түбіне кетті. Алайда басқа кемелердің көпшілігінен айырмашылығы, ол аударылмай, шамамен 22 метр тереңдікте дерлік түзу кильмен жатты. Толысу кезінде ют үстіндегі су қабатының қалыңдығы шамамен 9 метр, ал тұмсық бөлігінің үстінде 3 метр болды, әрі қондырмасының бір бөлігі қайық палубасына дейін судан шығып тұрды.

## Әрі қарайғы тағдыры
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аяқталған. Ол Қайсарлахмәрді теңіз флотының соңғы ірі әскери кемесі болды. Басқа неміс линкорларымен шайқастарға қатысу үшін тым кеш қызметке кірген. Соғыстың соңында ол интерндік қызметке қабылданды, 1918 жылы Ашық теңіз флотының басқа кемелерімен бірге Оркни аралдарындағы Скапа Флоуға ауыстырылды және кейіннен 1919 жылы экипажымен жойылды. 1930 жылы Эрнест Кокстың компаниясы теңіз түбінен көтеріп, металл сынығына сатылды.

## Дереккөздер

Санат:Кемелер
(1210) Морозовия

**(1210) Морозовия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын металды астероид.

Оны 1931 жылы 6 маусымда Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Орыс революционері және ғылымды насихаттаушы Николай Александрович Морозовтың (1854–1946) құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1202) Марина

**(1202) Марина** — Хильда тобына кіретін астероид.

Оны 1931 жылы 13 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Пулково обсерваториясында істеген әріптесі Марина Давыдовна Лаврова-Бергтің (1898–1943) құрметіне орай атады.

thumb|center|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Қарақыз (Маңғыстау ауданы)

**Қарақыз** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, жота. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қара (сын есім) және қыз (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Топонимикалық еңбектерде *қыз* – *қыр* мағынасындағы сөз, *з* мен *р* дыбыстары ауыспалы дыбыстар деп аталады.  Сонда атаудың мағынасы «тасы, топырағы қара түсті созылып жатқан биік жер».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Қарақұз (бұлақ)

**Қарақұз** — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы бұлақ. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қара (сын есім) және құз (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «үлкен таудың биік шыңынан аққан бұлақ».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Түпқараған ауданы географиясы
Қараның соры

**Қараның соры** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы сор.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
XVIII-XIX ғасырларда өмір сүрген, *Беріш* руынан шыққан, *Есполай* ұрпағы *Қара* есімімен байланысты аталған. Мағынасы «Қараның тамының маңындағы сор».

## Дереккөздер

Санат:Сорлар
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Қараңғыбұлақ

**Қараңғыбұлақ** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы бұлақ.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау қараңғы (сын есім) және бұлақ (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. «Суы аз бұлақ» мәніндегі атау.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Қарсақ (құдық)

**Қарсақ** — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау қары (сын есім) және сақ (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Көне түркі сөздігінде *сағ* – «таза, ауызсуы» деген мағынаны білдіреді. Мағынасы «ескі ауызсулы құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Қарақия ауданы географиясы
Қожыққұдық

**Қожыққұдық** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қожық (зат есім,адам аты) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Мағынасы «Қожықтың қаздырған құдығы». 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Микеланджело (айрық)

**Микеланджело** сөзінің мәндері:
* Микеланджело Буонарроти — XV-XVI ғасырларда өмір сүрген ұлы италиялық мүсінші әрі суретші
* (3001) Микеланджело — Негізгі белдеудегі астероид
* Микеланджело — Меркурий кратерлерінің бірі
* Микеланджело — ниндзя тасбақаларының бірі
* Микеланджело — Италияның мұхит кемесі
Саатлы

**Саатлы** () — Әзербайжандағы қала, Саатлин ауданының әкімшілік орталығы.
Саатлы қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 17 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Аракс өзенінің оң жағалауында, Бакуден оңтүстік-батысқа қарай 189 км жерде орналасқан.

## Тарихы
Атаудың шығу тегінің бірнеше нұсқасы бар. Біреуі ежелгі түркі тайпасы «Саадлы»-ға негізделген, екіншісі араб тілінен аударғанда «үш атты» дегенді білдіретін «ся адлы»-ға негізделген.

Саатлы ауылы Баку губерниясының Джавад ауданының құрамына кірді. 1943 жылы 25 мамырда жаңа аудан Сабирабад ауданынан бөлініп, орталығы Саатлы болды. 1947 жылы 24 қыркүйекте Саатлы ауылы қалалық үлгідегі елді мекен, ал 1971 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада азық-түлік өңдеу зауыттары мен мақта тазалау зауыты орналасқан. Саатлыда Әзербайжанның жібек шаруашылығын бұрынғы дәрежесіне қайтару жұмыстары жүргізілуде, ал жемшөп базасын нығайту үшін жібек құрттарын азықтандыруға арналған жаңа тұт бақтары құрылуда.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Сабирабад

**Сабирабад** () — Әзербайжанның Сабирабад ауданының қаласы және әкімшілік орталығы.
Сабирабад қаласының халқы 2026 жылы 28 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Кура өзенінің оң жағалауында, Бакуден 170 км жерде орналасқан. Кура өзенінің оң жағалауындағы айлақ (Аракс өзенінің құяр жерінде) бар.

## Тарихы
Сабирабад қаласының тарихы 1868 жылдан басталады. Петропавловка ауылы қазіргі Сабирабад аумағында 19 ғасырдың соңында салынды, онда украиндар 1887 жылы қоныс аударды.
1901 жылға қарай мұнда 87 шаруашылық болды. 20 ғасырдың басында ауыл дами бастады, ал 1930 жылы 8 тамызда Петропавловка аудан орталығына айналды. 1932 жылы 1 шілдеде Петропавловка ақын Мырза Алакбар Сабырдың құрметіне Сабирабад болып өзгертілді. 1952 жылдың қарашасында ауыл елді мекен мәртебесін, ал 1959 жылы 4 желтоқсанда қала мәртебесін алды. 1931 жылы Петропавловка атауы Сабирабад болып өзгертілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
ХХ ғасырдың басынан бастап қалада мақта тазалау зауыты, диірмендер және мал шаруашылығы мен бау-бақша өсіруге мамандандырылған бірнеше шағын кәсіпорындар жұмыс істеді.

Қазіргі қалада мектепке дейінгі мекемелер, жалпы білім беру мекемелері, ауруханалар мен емханалар бар.
XVI ғасырдағы Баба Самит ескерткіші, қаладан алыс емес жерде XIII ғасырға жататын ежелгі Галагайнин мешіті орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1300) Марсель

**(1300) Марсель** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1934 жылдың 10 ақпанында франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Оның 5 ашқан астероиды ішіндегі төртіншісі болды.

Астроном бұған және (1237) Женевьева мен (1376) Мишель астероидтарына өзінің үш қызының есімдерін берді.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1234) Элина

**(1234) Элина** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1931 жылы 18 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Доңызсырт өсімдігінің кейбір елдерде қолданылатын атау нұсқасымен аталды.

Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты:
* Geranium — (1227) Гераниум
* Scabiosa — (1228) Скабиоза
* Tilia — (1229) Тилия
* Riceia — (1230) Рицея
* Auricula — (1231) Аврикула
* Cortusa — (1232) Кортуза
* Kobresia — (1233) Кобрезия
* Elyna — (1234) Элина

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
* Акростих
Санат:Астероидтар
Анастасия Павелқызы Федько

**Настя Федько** (; 1 желтоқсан 2000 жыл, Тольятти, Самара облысы, Ресей) — театр мен киноның ресейлік актрисасы, дубляж актрисасы, сондай-ақ блогер.

## Өмірбаяны
Настя Федько 2000 жылғы 1 желтоқсанда Тольятти қаласында дүниеге келген. 17 жасында Санкт-Петербургке көшіп, А. С. Пушкин атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті, алайда жарты жылдан кейін өз еркімен оқудан шықты. Бұдан кейін Санкт-Петербург мемлекеттік кино және телевидение институтына продюсер мамандығы бойынша қабылданып, төртінші курстан кейін Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына түсуіне байланысты оқудан шығарылды.
2022 жылғы 8 наурызда сүйіктісімен бірге уақытша Тбилисиге қоныс аударды. 2023 жылдың күзінде Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына қабылдануына байланысты Нью-Йоркке көшіп, қазіргі уақытқа дейін сол жерде тұрады.
Анастасияның Neighborhood Playhouse School of the Theatre-дегі оқуын аяқтауы Кейт Гамильдің «Дракула» пьесасының премьералық қойылымымен қорытындыланды. Бұл спектакльде ол Ренфилд рөлін сомдады. Қойылым 4 рет көрсетілді: 2025 жылғы 2, 5, 8 және 10 мамыр күндері, барлығы кешкі 19:30-да өтті.
2021 жылы Санкт-Петербургтегі Н. П. Акимов атындағы Мемлекеттік академиялық театрда «У каждого свои недостатки» спектаклінде ойнады. Кинодағы дебюті — START ресейлік онлайн-кинотеатры Интернетті дамыту институтының қолдауымен түсірген «Новенькие» сериалында Кристинаның құрбысы рөліндегі эпизодтық көрініс болды. Жеке YouTube арнасын, Telegram арнасын, VK қауымдастығын, сондай-ақ TikTok парақшасын жүргізеді. 2022 жылы «Моя песня.mp3» атты әнін шығарды.
Оның әлеуметтік желілердегі негізгі контенті — сөйлесу форматындағы видеолар, влогтар және түрлі тақырыптағы скетчтер.
Қазіргі уақытта АҚШ-та, Нью-Йорк қаласында тұрады.

## «Алтын глобус»
Анастасияның қызыл кілемге шыққаны туралы оның жазылушылары мен бүкіл ел 11 қаңтар күні білді. Сол күні қыз Леонардо Ди Каприомен амандасып, әңгімелесіп тұрған сәті түсірілген видеоны жариялады.
«Майли Сайрустың анасы менің көйлегімнің өте әдемі екенін айтты, мен Дженнифер Лоуренспен қол алыстым, Селена Гомеспен құшақтастым, Charli XCX-ке оның фанаты екенімді айттым, ал ең соңында Тимоти Шаламенің өзін көрдім. Кеше ғана мұның бәрі мен үшін ақылға сыймайтын нәрсе болып естілер еді, ал бүгін — бұл менің өмірім».
## Фильмография

* «Жаңадан келгендер» (; 2020) — *Кристина досы*
* «Пассия гүлдері» (; 2026) — *Люси*.

## Қойылымдары
* *«Ешкім мінсіз емес, бірақ бұл сізді күштірек етеді»*
* *«Граф Дракула»*

## Дубляжы
Дубляж актрисасы ретінде келесі кейіпкерлерді орыс тілінде дыбыстады:
* Пэтти — «Флэш»; 
* Барби-заңгер — «Барби»; 
* Лилли Хорнинг — «Оппенгеймер».

## Дереккөздер

Санат:Ресей актрисалары
Санат:Актрисалар
Санат:Самара облысында туғандар
(1130) Скульд

**(1130) Скульд** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді.

Оны 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Скандинавия мифологиясындағы норналардың бірі атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
* (621) Верданди
* (167) Урда
Санат:Астероидтар
(1131) Порция

**(1131) Порция** — Марс орбитасын қиып өтетін астероид.

Оны 1929 жылдың 10 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Уильям Шекспирдің *[[Юлий Цезарь (трагедия)|Юлий Цезарь]]* трагедиясындағы кейіпкердің атымен аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1132) Голландия

**(1132) Голландия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылдың 13 қыркүйегінде голланд астрономы Хендрик ван Гент Оңтүстік Африкада орналасқан Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Голландияның құрметіне орай аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Қызылбас бұлағы

**Қызылбас бұлағы** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ, этногидроним. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
*Қызылбас* – азербайжан руының аты. Мағынасы «азербайжан халқының бұлағы».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан бұлақтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Қырыққұдық (Бейнеу ауданы)

**Қырыққұдық** — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қырық (сан есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Атаудың мағынасы «көп құдық».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Бейнеу ауданы географиясы
Қолтыққұдық

**Қолтыққұдық** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қолтық (зат есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «теңіздің құрлыққа ішкерілей жіңішкере кірген жерінен қазылған құдық». 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Қолшар (құдық)

**Қолшар** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қол (зат есім) және шар (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. «Шар» – «тез, қарқынды ағыс» мағынасындағы сөз. Атау «ойдан қазылған, ағысы қатты құдық» мәнін береді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Қырықсегізтеппе (құдық)

**Қырықсегізтеппе** — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, оңтүстік Үстірттегі құдық. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау қырық сегіз (сан есім) және теппе (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. *Теппе* – «шыңырау құдық ішіне түсіп-шыққан адамның аяғын тіреу үшін жасалатын ойық». Сонда атаудың мағынасы: «қырық сегіз ойықты, теппелі құдық». 

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Қарақия ауданы географиясы
Салиан

**Салиан** () — Әзербайжандағы қала, Салиан ауданының әкімшілік орталығы.
Салиан халқының саны 2026 жылғы мәліметтер бойынша 36 100 адамды құрйды.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Бакуден оңтүстік-шығысқа қарай 130 шақырым жерде, елдің оңтүстік бөлігінде, Кура өзенінің оң жағалауында орналасқан.

## Тарихы
Қоныстың нақты құрылған күні әлі күнге дейін белгісіз. Дегенмен, мұнда 13 ғасырда қоныс болған. Өткен ғасырларда Салиан қаласы елдің батыс және солтүстік елді мекендерін оңтүстік қалалармен және Таяу Шығыс елдерімен байланыстыратын ежелгі керуен жолының шетінде салынған. Ширваншахтардың Тембрис, Муган және Иранға баратын барлық сауда жолдары Салян арқылы өткен. Қала атауының шығу тегі Сал тайпасымен байланысты. Аңыз бойынша, Салиан қаласын осы тайпаның өкілдері құрған.
18 ғасырда қала Салиан сұлтандығының астанасы болған. 19 ғасырдың екінші жартысында аудан орталығына айналды. 1916 жылғы Қазан төңкерісіне дейін Салиан қала мәртебесін алды. 1930 жылдары, Кеңес дәуірінде, қала аудан орталығына айналды.
Қаланың жанында елдің әйгілі табиғи қорығы - Ширван ұлттық саябағы орналасқан. Бүгінгі күнге дейін сақталған тарихи мұраға 19 ғасырда салынған ежелгі мешіттердің ғимараттары жатады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада ірі, орта және шағын компаниялар мен фирмаларды қоса алғанда, табысты өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Оларға пластмасса зауыттары, электр дәнекерлеу жабдықтары зауыттары, мақта тазалау зауыты, сыра және алкогольсіз сусындар зауыты кіреді.

Қазіргі қалада көптеген белсенді спорт нысандары орналасқан, олардың ішіндегі ең маңыздылары - балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және қалалық стадион. «Муган» футбол клубы ұлттық Премьер-лигада ойнайды. Гейдар Алиев саябағы қала орталығында, жергілікті тұрғындар мен қонақтар үшін танымал демалыс орнында орналасқан. Жақын жерде жайлы бөлмелері мен тамаша қызметі бар әйгілі «Кур» қонақ үйі орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Pathfinder: Wrath of the Righteous

***Pathfinder: Wrath of the Righteous*** (*Жолтапқыш: Әділдердің қаһары*) — ресейлік Owlcat Games студиясы әзірлеген және META Publishing компаниясы шығарған изометриялық рөлдік видео ойын. Оның желісі *Pathfinder* үстел ойынының әлемі аясында өрбиді. 2020 жылдың ақпан айында Kickstarter науқаны арқылы жарияланған ойын Windows және macOS үшін 2021 жылдың 2 қыркүйегінде, ал PlayStation 4, Xbox One және Nintendo Switch (бұлттық нұсқасы) үшін 2022 жылдың 29 қыркүйегінде шығарылды.

## Әзірлеу
Ойын сол әзірлеушінің бұрын шыққан ** рөлдік ойынының жалғасы, бірақ басқа оқиғаны баяндайды. Жалғасы сыншылар мен ойыншылар көтерген мәселелерді шешу үшін *Kingmaker* қозғалтқышына негізделген және үстел ойынының қосымша ережелер жиынтығын, соның ішінде жаңа кейіпкер кластарын және мифтік прогрессия жүйесін кеңейтеді. 2020 жылдың ақпан айында Owlcat Games ойынды әзірлеуге қосымша қаражат жинау үшін Kickstarter сайтында краудфандинг науқанын бастады. Сұраған  долларға қарағанда 2 миллион доллардан астам сәтті жиналды, бұл әзірлеу кезінде бірнеше қосымша мақсаттарды қосуға мүмкіндік берді. Алдыңғы ойын сияқты, *Wrath of the Righteous* бастапқыда 2013 жылдың тамыз айында жарық көрген сол атаудағы шытырман оқиғалы жолмен жүреді.

2021 жылдың қарашасы мен 2022 жылдың қаңтары аралығында әзірлеушілер негізінен косметикалық сипаттағы төрт шағын тегін қосымшаны шығарды.

## Пікірлер
Metacritic шолу агрегаторының мәліметі бойынша, ойын сыншылардан жалпы алғанда оң пікірлер алды. 32 шолуға негізделген рейтинг 100-ден 83-ті құрайды.

2022 жылдың наурыз айында ресейлік Kanobu және Igromania веб-сайттары ұйымдастырған жыл сайынғы LUDI марапаттау рәсімінде ойын «Біздің жыл ойыны» санатында 1-ші орынды, «Жылдың RPG» санатында 2-ші орынды және «Ең үздік саундтрек» санатында 1-ші орынды иеленді.

2023 жылдың қаңтарында ойынның сатылымы 1 миллион данадан асқаны жарияланды.

## Дереккөздер

Санат:MacOS-ке арналған ойындар
Санат:Windows-ке арналған ойындар
Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар
Санат:Owlcat Games әзірлеген ойындар
Санат:Ресейде әзірлеген ойындар
Тольятти

**Тольятти** (*1964 жылға дейін — Ыстауырпол*) — Ресейдің Самара облысындағы қала, Ставрополь ауданының әкімшілік орталығы. Облыстық маңызы бар қала бола отырып, құрамында бір ғана елді мекені бар Тольятти қалалық округі муниципалдық құрылымын құрайды. Самара–Тольятти агломерациясының құрамына кіреді.

Қала Еділ өзенінің сол жағалауында, Жигули тауларына қарсы бетте орналасқан. Халқы — 662 683 адам (2025). Ресей Федерациясы субъектісінің орталығы болып табылмайтын қалалардың ішінде халқы ең көп қала, халық саны бойынша Ресейде 19-орында тұр.

## Қала туралы
Тольятти — ірі автомобиль жасау («АвтоВАЗ», «Лада Запад Тольятти») және химия өнеркәсібінің («Тольяттиазот», «Куйбышевазот», «Тольяттикаучук») орталығы. Сонымен қатар теміржол, өзен және автомобиль көлігі жақсы дамыған. М5E30 / AH6 автожолы Жигулёв СЭС-інің бөгеті арқылы Еділ өзенінен өтіп, қала аумағымен шамамен 2 км бойы өтеді. Ең жақын әуежай — Күрміш. Қала Еділ өзенінің бойымен шамамен 30 км-ге созылып жатыр және үш ауданнан тұрады: Автозавод, Орталық және Комсомол аудандары.

Тольяттиде бес жоғары оқу орны бар, олардың ішіндегі ең көнесі — Тольятти мемлекеттік университеті. Бірнеше ғылыми-зерттеу институттары жұмыс істейді. Қалада мұражайлар, театрлар, қалалық симфониялық оркестр, консерватория және филармония бар. Қала күні маусым айының бірінші жексенбісінде аталып өтеді. Қаланың маңында жыл сайын жүздеген мың қатысушыны жинайтын Грушин фестивалі өткізіледі.
## Тарихы
Қала 1737 жылы көшпелілердің шабуылынан орыс жерлерін қорғау және шоқынған қалмақтарды қоныстандыру мақсатында Василий Татищев негізін қалаған Волгадағы Ыстауырпол атты қала-қамал ретінде құрылды. 1737 жылғы 20 маусымда императрица Анна Иоанновна шоқынған қалмақ ханшайымы Анна Тайшинаға грамотаны табыс етіп, онда қаланың негізі қаланғаны жазылды. Осы күн қаланың тарихының басталуы болып есептеледі.XIX ғасырда және XX ғасырдың басында қала Ресейде қолжетімді климаттық курорт әрі қымызбен емдеу орны ретінде танымал болды.1744—1780 жылдары қала Орынбор губерниясының құрамында болды.
XIX ғасырдың басынан XX ғасырдың басына дейінгі жүз жыл ішінде қала халқы дерлік өзгермеді: Ыстауырполде 6 мыңнан сәл астам адам тұрды. Ол кезең үшін Ыстауырпол орташа көлемдегі қала саналды. Қалаға іргелес Ыстауырпол уезінде 250 мыңнан астам адам өмір сүрді. Қалада бір земство ауруханасы, 6 оқу орны, 2 қонақүй, 6 фабрика мен зауыт, 1 су диірмені және 4 жел диірмені жұмыс істеді. Экономикалық маңызының төмен болуына байланысты 1924 жылы Ыстауырпол ауылдық елді мекенге айналдырылды. Тек 1946 жылы Ыстауырполға қайтадан қала мәртебесі берілді.

## Дереккөздер
Самух

**Самух** () — Әзербайжанның солтүстік-батысындағы Самух ауданындағы қала. Самух ауданының әкімшілік орталығы.
Самух қаласының халқы 2026 жылы 9 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Гәнжа-Казах жазығының шығыс бөлігін және солтүстік Аджинохур жазығының шағын бөлігін алып жатыр.
Климаты субтропикалық, жазғы температура +30°C-тан +35°C-қа дейін, ал қысқы температура 0°C-тан -10°C-қа дейін.

## Тарихы
«Samonis» термині біздің заманымызға дейінгі II ғасырдағы Птолемейдің картасында кездеседі, бұл Кавказдың осы аймағын білдіреді деген теория бар. «Самух» топонимінің өзі албан тілінде «аңшылық үй» дегенді білдіреді. Бұл аймақ пен қаланың өзі ежелгі уақытта Кавказ Албаниясының құрамына кірді. Самух кейінірек алдымен Иранның сасанидтері, содан кейін Араб халифатының, содан кейін Селжук түріктерінің билігі астындағы Арран аймағының құрамына кірді. Ақырында, ол 19 ғасырда Ресей империясына қосылған хандықтардың (Гянджа) құрамдас бөлігіне айналады.

Самух қаласы 2008 жылы екі біріктірілген ауылдың орнында құрылған: 1992 жылы Нәбиғали болып өзгертілген Сафаралиев (революционердің құрметіне) және Күләйр ауылдары.
2008 жылы Әзербайжан президенті Нәбиғали ауылының атауын Самух деп өзгертіп, оған қала мәртебесін беру туралы заңды бекітті.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада ағаш өңдеу зауыты бар.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
Самара облысы

**Самара облысы** () — Ресей Федерациясының субъектісі, Еділ федералдық округінің құрамына кіреді.
Әкімшілік орталығы — Самара қаласы.

Батысында Сарытау және Ульянов облыстарымен, оңтүстік-шығысында Орынбор облысымен, солтүстігінде Татарстан Республикасымен, ал оңтүстігінде Қазақстанмен бір нүктеде шектеседі. Қазақстанның Батыс Қазақстан облысына жақын орналасуына байланысты Большечернигов ауданның бір бөлігі шекара маңы аумағы мәртебесіне ие.

## Физикалық-географиялық сипаттама
### Географиялық орны
Облыс Ресейдің еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында, Еділ өзенінің орта ағысында, өзеннің екі жағалауында орналасқан. Поволжьедегі аумағы жағынан бесінші орында. Солтүстіктен оңтүстікке — 335 км, батыстан шығысқа — 315 км-ге созылады.
Ең оңтүстік нүктесі Қазақстанмен шекарада, ең солтүстік нүктесі Татарстанмен шекарада орналасқан.
### Климат
Климаты — қоңыржай континенттік. Жылдың шамамен 58 %-ында антициклондық ауа райы басым. Қысы суық, көктемі қысқа, жазы ыстық әрі құрғақ, күзі салқын және жаңбырлы.
Шілденің орташа температурасы +20,7 °C, қаңтарда –13,8 °C. Жылдық орташа температура +3,8 °C. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 372 мм.
Жер бедері мен геологиясы
Самара облысы Шығыс Еуропа платформасында орналасқан. Жер бедері жағынан аймақ Оң және Сол Солтүстік сол жағалау, сондай-ақ Правобережье (Жигули таулары) болып бөлінеді.
Облыстың ең биік нүктесі — Жигули тауларындағы Бақылаушы тауы (381,2 м).
### Гидрография
Ең ірі су артериясы — Еділ өзені. Тольятти қаласы маңында Жигулёв ГЭС-і орналасқан. Сонымен қатар Самара, Сок, Чагра, Чапаевка, Безенчук, Үлкен Иргиз, Үса өзендері ағады.
Облыста шамамен 220 өзен мен су арналары, 100-ге жуық көл бар.
### Табиғи ресурстар
Негізгі пайдалы қазбалар: мұнай, табиғи газ, жанғыш сланецтер, битум, сондай-ақ құрылыс материалдары (әктас, саз, құм, гипс).
Самара облысы Ресейдегі мұнай қоры мен өндіру көлемінде маңызды орын алады.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Аймақ орманды-дала және дала табиғи зоналарында орналасқан.
Флорада 1800-ден астам өсімдік түрі, фаунада ондаған сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, балықтар мен жәндіктер түрлері бар.
## Тарихы
Облыс 1928 жылғы 14 мамырда Орта Еділ облысы ретінде құрылды. 1929 жылы Орта Еділ өлкесі, 1935 жылы Куйбышев өлкесі, 1936 жылы Куйбышев облысы деп аталды. Бұл атау 1936 жылдың 5 желтоқсанынан 1992 жылдың 16 мамырына дейін, яғни 55 жыл қолданылды.
1991 жылғы 25 қаңтарда облысқа тарихи Самара облысы атауын қайтару туралы шешім қабылданды. Тарихи тұрғыда бұл өңірге 1850 жылы құрылған Самара губерниясы (1928 жылы таратылған) негіз болған.
## Дереккөздер
Берлинді алғаны үшін медалі

**«Берлинді алғаны үшін» медалі** — КСРО-ның мемлекеттік наградасы. 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «„Будапештті алғаны үшін“, „Кёнигсбергті алғаны үшін“, „Венаны алғаны үшін“ және „Берлинді алғаны үшін“ медальдарын тағайындау туралы» Жарлығымен бекітілді. Медаль эскизінің авторы — суретші А. И. Кузнецов.

Бұл награда Ұлы Отан соғысының соңғы кезеңінде нацистік Германияның астанасы Берлиннің алынуына орай тағайындалды. Медаль туралы ережеге сәйкес, оны Берлинді шабуылдап алуға тікелей қатысқан кеңестік әскери қызметшілер, сондай-ақ осы қаланы алу кезіндегі әскери операцияларды ұйымдастырған және басқарған тұлғалар алды. Әртүрлі деректер бойынша, «Берлинді алғаны үшін» медалімен шамамен 1 100 000 адам марапатталған.
«Берлинді алғаны үшін» медалі — соғысқа дейінгі КСРО аумағынан тыс жерлердегі қалаларды алғаны үшін тағайындалған жеті кеңестік награданың бірі.

## Медаль туралы ереже
Медальмен Қызыл Армияның, КСРО Әскери-теңіз флотының және НКВД әскерлерінің әскери қызметшілері — Берлинді «қаһармандықпен шабуылдап алғаны» үшін, сондай-ақ осы қаланы алу операцияларын ұйымдастырып, басқарған тұлғалар марапатталды. Медаль КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының атынан, Берлинді шабуылдау мен алуға нақты қатысқанын растайтын құжаттар негізінде тапсырылды.
Марапаттау Қызыл Армия мен Әскери-теңіз флоты бөлімдерінде қызмет етушілерге — әскери бөлім командирлері арқылы, ал әскер қатарынан шығарылғандарға — тұрғылықты жері бойынша облыстық, қалалық және аудандық әскери комиссариаттар арқылы жүргізілді.
Медаль кеуденің сол жағына тағылады, ордендер мен басқа медальдар болған жағдайда «Венаны алғаны үшін» медалінен кейін орналасады.
## Сипаттамасы
«Берлинді алғаны үшін» медалі — диаметрі 32 мм болатын дөңгелек пішінді, латуньнан жасалған. Медальдағы барлық бейнелер мен жазулар бедерлі.

Медальдың алдыңғы бетінде ортасында «ЗА ВЗЯТИЕ БЕРЛИНА» деген жазу, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз, төменгі бөлігінде емен жапырақтарынан тұратын жартылай шеңберлі венок бейнеленген. Шеті жиекпен көмкерілген.

Артқы бетінде Берлиннің алынған күні — «2 МАЯ 1945» деген жазу қашалған, оның астында бесбұрышты жұлдыз орналасқан.

286x286 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы

Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын қызыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында бес жолақ бар: үшеуі қара, екеуі қызғылт сары (гвардиялық лента). Шеткі қара жолақтар жіңішке қызғылт сары жолақтармен көмкерілген.

## Дереккөздер

Санат:КСРО медалдары
Белградты азат еткені үшін медалі

**«Белградты азат еткені үшін» медалі** — КСРО-ның мемлекеттік наградасы. Ол 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен тағайындалды. Медальдың жобасын суретші А. И. Кузнецов жасаған.

## Медальдың сипаттамасы
«Белградты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді.
Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген.

Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан.
оңға|242x242 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы

Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған.
Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар.

## Дереккөздер

Санат:КСРО медалдары
Сиазан

**Сиазан** () — Әзербайжандағы қала, Сиазан ауданының әкімшілік орталығы.
Сиазан халқының саны 2026 жылғы мәліметтер бойынша 24 100 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Сиазан - Гилгильчай мен Атачай өзендерінің арасында орналасқан. Батысында Үлкен Кавказ таулары, ал шығысында Каспий жағалауымен шектеседі. Сиазан орналасқан Самур-Дивичи ойпаты қалаға жақын жерде Самур-Абшерон каналы кесіп өтеді. Қала арқылы ұлттық тас жол мен теміржол магистралдары өтеді.

## Тарихы
Қала атауы бір нұсқа бойынша «қара әйел» деген мағынаны, siyə («қара») және zən («әйел») білдіреді. Дегенмен, кейбір аудармаларда «siyahzən» - «аңшы» (немесе «гаравуран», «қара аңшы») делінген. Аңыз бойынша, бұл аймақ жыландарға толы болған, сондықтан да осы атау берілген.

Сиазан маңындағы аймақ ежелгі сауда жолдарының бойында орналасқан. Дегенмен, бұл аймақ ежелгі сәулет ескерткіштеріне бай болғанымен, тұрақты қоныстану орнының бар екендігі туралы ешқандай дәрек жоқ. 1954 жылға дейін қазіргі қаланың орнындағы шағын ауыл Қызыл-Бурун деп аталған. 1959 жылы қарқынды дамып келе жатқан қала Дивичи ауданына қосылды. 1992 жылы Сиазан ауданның орталығы болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Сиазан мұнай өндірісінің орталығы болып табылады, ал Кеңес дәуірінде қалада газ өңдеу зауыты мен асфальт зауыты орналасты. Балық шаруашылығы да жақсы дамыған.

Сиазан қаласы және оның айналасында бірнеше маңызды мәдени орындар бар. Қаланың өзі кеңестік жоспар бойынша салынған қалалық үлгідегі қоныс. Оның көрікті жерлері — бірнеше саябақтар, әзірбайжан қайраткерлеріне арналған ескерткіштер және аймақтың қазіргі тарихына арналған ескерткіштер. Сонымен қатар, Чирах-Қала бекінісі (4-6 ғасырлар). Оның қирандылары бір кездері қуатты болған Каспий (Гилгилчай) қорғаныс шебінің қалдықтарын білдіреді. Ол 18 ғасырға дейін күзет және сигнал мұнарасы ретінде пайдаланылды.
Сиазанның оңтүстігіндегі Беш-Бармаг (Бес саусақ) тауы бар. Ежелгі заманда саяхатшылар мен саудагерлер үшін ескерткіш болумен қатар, бұл жер аңызға да бай. Шыңында тілектерді орындайтын бұлақ бар делінеді. Беш-Бармагтың етегінде қажылар үшін қасиетті орын «Пир Хидыр Зунджа» орналасқан. Хурсангала қаласының қирандылары да осында.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан қалалары
(1134) Кеплер

**(1134) Кеплер** — Марс орбитасын қиып өтетін астероид.

Оны 1929 жылдың 25 қыркүйегінде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Атақты астроном Иоганн Кеплердің (1571–1630) атымен аталды. Бұл атау оның қайтыс болуына 300 жыл толғанына байланысты 1930 жылы берілді.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны
center|thumb|400px|Эклиптикадан ауытқуы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1144) Ода

**(1144) Ода** — Хильда тобына жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 28 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ол атау ретінде неміс тілінде шыққан *Der Lahrer hinkende Bote* күнтізбе анықтамалығынан алынған қыз есімін таңдады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1143) Одиссей

**(1143) Одиссей** — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L4 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің алдынан жүріп қозғалады.

Оны 1930 жылдың 28 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Гомердің *[[Илиада]]* және *[[Одиссея]]* жырларындағы бас кейіпкерлердің бірі атымен аталды.

Бұл аспан денесі 10 ең ірі Троян астероиды қатарына кіреді.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1142) Этолия

**(1142) Этолия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1930 жылдың 24 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Ежелгі Грекиянің аймағы құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1141) Бомия

**(1141) Бомия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді.

Оны 1930 жылдың 4 қаңтарында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Неміс филантропы Катарина Бом-Вальцтың құрметіне орай аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1140) Крымея

**(1140) Крымея** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1929 жылы 30 желтоқсанда Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Обсерватория орналасқан түбектің құрметіне орай аталды.


1140 Crimea 1.08.2014 flat view.png
1140 Crimea 1.08.2014 ecliptic view.png

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
Құздықара (көл)

**Құздықара** — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы көл. 

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Құзды (сын есім) және қара (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Мағынасы «биік жартасты тау, шоқы жанындағы көл».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көлдері
Санат:Түпқараған ауданы географиясы
(1204) Ренция

**(1204) Ренция** — Марс орбитасын қиып өтетін астероид.

Оны 1931 жылдың 6 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Орыс-неміс астрономы Франц Ренцтің (1860–1942) құрметіне орай аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1214) Рихильда

**(1214) Рихильда** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді.

Оны 1932 жылдың 1 қаңтарында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты.

Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1114) Лорен

**(1114) Лорен** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді.

Оны 1928 жылдың 17 қарашасында Александр Шаумассе Ницца обсерваториясында ашты.

Франциядағы Лотарингия тарихи аймағының французша атауымен аталды..

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1101—1200)
Санат:Астероидтар
(1244) Дейра

**(1244) Дейра** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1932 жылдың 25 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты.

Англиядағы көне қалашықтың атымен аталды.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
(1224) Фантазия

**(1224) Фантазия** — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид.

Оны 1927 жылы 29 тамызда Сергей Иванович Белявский және Николай Иванов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты.

Адамның фантазия деген психикалық әрекетінің атымен аталды.

center|thumb|400px|Күн жүйесіндегі орны 

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (1201—1300)
Санат:Астероидтар
Алтын глобус (2025)

**«[[Алтын глобус]]» сыйлығының 81-марапаттау рәсімі** — 2024 жылғы кинематограф пен телевизия саласындағы үздік жетістіктерді марапаттау рәсімі. Жеңімпаздардың есімдері 2025 жылғы 5 қаңтарда CBS телеарнасының тікелей эфирінде жарияланды. Салтанатты шараны комедияшы Никки Глейзер жүргізді. Ол «Алтын глобус» тарихында рәсімді жалғыз өзі жүргізген алғашқы әйел атанды.

## Үміткерлер тізімі
### Кино
#### Жеңістер мен номинациялар саны
* **4**/10: «Эмилия Перес»
* **3**/7: «Бруталист»
* **1**/6: «Конклав»
* **1**/5: «Субстанция»
* **1**/4: «Үміткерлер», «Нағыз ауырсыну», «Уикед»
* **1**/2: «Мен әлі осындамын»
* **0**/5: «Анора»
* **0**/4: «Жабайы робот»
* **0**/3: «Толықтай беймәлім»
* **0**/2: «Біз жарық деп санайтын нәрсенің бәрі», «Шәкірт», «Дөң: Екінші бөлім», «Гладиатор 2», «Ойжұмбақ 2», «Шоугёрл»

### Телевизия
#### Жеңістер мен номинациялар саны
* **4**/4: «Сёгун»
* **2**/3: «Хакс», «Кішкентай бұғы»
* **1**/3: «Пингвин», «Нағыз детектив»
* **1**/5: «Аю»
* **0**/4: «Ғимараттағы тек қана кісі өлтірулер»
* **0**/3: «Барлық сәйкестіктер кездейсоқ емес», «Дипломат», «Құбыжықтар: Лайл мен Эрик Менендес хикаясы», «Мистер мен миссис Смит», «Мұны ешкім қаламайды», «Рипли», «Баяу тұлпарлар»
* **0**/2: «Эбботт бастауыш мектебі», «Терапия», «Шибөрі күні»

## Арнайы марапаттар

## Тағы қараңыз
* Оскар 2025

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығын тапсыру рәсімдері
Сикхиодағы пойыз апаты (2026)

2026 жылғы 14 қаңтарда Үндіқытай уақытымен (UTC+7) сағат 09:13-те Тайландтың Накхон-Ратчасима провинциясындағы Сикхио ауданында жолаушылар пойызының үстіне құрылыс краны құлап, бортында 171 адам болған пойыз апатқа ұшырады. Соның салдарынан кемінде 32 адам қаза тауып, 66 адам жараланды, тағы сегіз адам хабар-ошарсыз кеткен деп есептеледі.

## Алғышарттар
2020 жылы Italian-Thai Development (ITD) компаниясына берілген Бангкок-Нонгкхай жоғары жылдамдықты теміржолының Лам-Тахонг пен Сикхио арасындағы учаскесінде құрылыс жұмыстары жүріп жатқан. Осы жоба аясында пайдаланылған көпірлі кран Бангкок Апиват орталық вокзалынан Убонратчатхани қаласына қатынайтын 21-маршруттағы жедел жолаушылар пойызының үстіне құлаған.

## Кранның құлауы
Пойыз Бангкоктан 06:10-да (ICT) жолға шықты, Бангкоктағы Крунг Тхеп Апхиват станциясынан шығып, Солтүстік-шығыс желісі арқылы Убонратчатхани провинциясына бағыт алды. Сағат шамамен 09:00 кезінде, Нонг Нам Кхун станциясы мен Сикхио станцияларының арасында, Бан Тханон Кхот ауылында, ITD компаниясы Бангкок-Нонгкхай жоғары жылдамдықты теміржолын салу үшін бетон плитасын көтеріп тұрған үстіңгі кран бұрыннан бар теміржол желісімен өтіп бара жатқан пойыздың үстіне құлады. Пойыздың соңғы екі вагоны қатты зақымданды. Кран бетон жүгiмен бірге құлап, пойыздың рельстен шығуына және қысқа мерзімді өртке әкелді. Апат сәтінде пойыз шамамен сағатына 120 км жылдамдықпен жүрген. Кранның салмағы 20–30 тонна болатын тірек негізі мен жүгi 1, 2 және 3-вагондарға соғылып, 3-вагон өртенді. 4-вагон рельстен шығудың салдарынан пойыздан ажырап қалды. Пойызға келген бастапқы залал 100 миллион баттан (31 млн АҚШ доллары) асады деп бағаланды.

Кран операторы, 52 жастағы Сомбат Симтхантук, апат алдында біркелкі емес бетон түйіспелерінің сырғып кеткеніндей дыбыс естігенін айтты. Сомбат жұмысшыларға платформадан түсуге бұйрық бергеннен кейін бетон плитасын ұстап тұрған тірек аяғы құлап, Сомбаттың өзі мен басқа да адамдар жарақат алған.

## Салдары
Солтүстік-шығыс теміржол желісіндегі қатынас ішінара тоқтатылды, ал Тайланд мемлекеттік теміржолдары (SRT) басқа пойыздарды апат болған учаскені айналып өтетін бағыттарға бұрды.

ITD компаниясы қаза тапқандардың отбасыларына өтемақы төлеуге уәде берді.

## Тергеу
Тайланд мемлекеттік теміржолдары (SRT) оқиға бойынша тергеу бастағанын және кранға жауапты құрылыс компаниясына қарсы заңды шаралар қабылдап жатқанын мәлімдеді. Теміржол көлігі департаменті Бангкок-Нонгкхай жоғары жылдамдықты теміржолына қатысты қауіпсіздік хаттамаларын қайта қарауды тапсырды. Кейінірек ведомство мердігер компания Көлік министрлігінің пойыз немесе кез келген көлік астынан өтіп жатқан кезде эстакадада жұмыс істеуге тыйым салатын қауіпсіздік бұйрығын орындамағанын, сондай-ақ нысандағы апаттық қауіпсіздік тетігі механизмі іске қосылмағанын хабарлады.

## Дереккөздер

Санат:2026 жылғы апаттар
Санат:2026 жылдағы Тайланд
Алтын глобус (2026)

**«[[Алтын глобус]]» сыйлығының 83-марапаттау рәсімі** — 2025 жылғы кинематограф пен АҚШ телевизиясы саласындағы үздік жетістіктерді марапаттаған жыл сайынғы салтанатты шара. Жеңімпаздардың есімдері 2026 жылғы 11 қаңтарда Беверли-Хиллз қаласындағы «Беверли-Хилтон» қонақ үйінде өткен тікелей эфирде жарияланды.

Салтанатты кешті екінші жыл қатарынан комедияшы Никки Глейзер жүргізді. Кино санаттарында «Хамнет» (үздік драма) және «Шайқас артынан шайқас» (үздік комедия немесе мюзикл) фильмдері басты жүлделерді иеленді. Телевизия саласында «Питт» үздік драмалық сериал, ал «Студия» үздік комедиялық сериал деп танылды. Ең көп жүлде санын «Шайқас артынан шайқас» фильмі мен «Бозбала шақ» мини-сериалы (әрқайсысы 4 марапаттан) жинады.

## Үміткерлер тізімі
### Кино
#### Жеңістер мен номинациялар саны
* **4**/9: «Шайқас артынан шайқас»
* **2**/7: «Күнәһарлар»
* **2**/6: «Хамнет»
* **2**/3: «K-Pop сайтан аулаушылары», «Құпия агент»
* **1**/8: «Сентименталды құндылық»
* **1**/3: «Марти Суприм»
* **1**/1: «Аяғым болса, сені тебер едім»
* **0**/5: «Уикед: Жақсылық үшін», «Франкенштейн»
* **0**/4: «Бұл жай ғана кездейсоқтық»
* **0**/3: «Бугония», «Басқа таңдау жоқ»
* **0**/2: «Аватар: От пен күл», «Көгілдір ай», «Джей Келли», «Аңдар шаһары 2», «Қирататын машина», «Қарулар», «Сират», «Пойыз түстері», «F1»

### Телевизия
#### Жеңістер мен номинациялар саны
* **4**/5: «Бозбала шақ»
* **2**/2: «Питт», «Студия»
* **1**/3: «Хакс»
* **1**/2: «Плюрибус»
* **1**/1: «Секс үшін өлу», «Рики Джервейс: Өлім-жітім»
* **0**/6: «Ақ лотос»
* **0**/4: «Ғимараттағы тек қана кісі өлтірулер», «Бөліну»
* **0**/3: «Аю», «Мендегі хайуан», «Қара айна», «Мұны ешкім қаламайды»
* **0**/2: «Бәрі оның кінәсі», «Дипломат», «Сүйікті қыз», «Ақсақ тұлпарлар»

### Сандық аудио (Digital Audio)

## Арнайы марапаттар

## Тағы қараңыз
* Оскар 2026

## Дереккөздер

Санат:Алтын глобус сыйлығын тапсыру рәсімдері