open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кәрібоз Әлимаев

**Әлімаев Кәрібоз** (1936, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бозкөл ауылы – 19 сәуір 1967) — күрішші, механизатор. Социалистік Еңбек Ері.

Еңбек жолын 1959 жылы туған ауылында механизатор болып бастады. 1964–1966 жылдары еңбек жоспарларын жыл сайын 141,1–158 пайызға орындады. 1966 жылы жоспарланған 528 гектар егістік орнына 1031 гектар жер жыртып, 33 гектар күріш алқабының әр гектарынан орта есеппен 125 центнерден өнім алды.

1970–1995 жылдары туған ауылында шопан болып еңбек етті.

1967 жылы Ленин орденімен марапатталды. Қазалы ауданының құрметті азаматы. Аудан орталығында Кәрібоз Әлімаевтің бюсті орнатылған.

## Дереккөздер

Санат:Қызылордада туғандар
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Құрметті азаматтар
Нью-Йорк мэрі

Нью-Йорк үкіметінің атқарушы филиалының басшысы (қала мэрі) төрт жыл қатарынан екі мерзімнен аспайтын мерзімге сайланады. Мэр барлық қалалық қызметтерді, полиция мен өртке қарсы қызметті, муниципалдық меншікті, көптеген муниципалдық ұйымдарды басқарады және Нью-Йорктегі барлық қала мен штат заңдарының орындалуын бақылайды. Мэр шенеуніктердің көпшілігін, соның ішінде қалалық министрліктердің басшыларын тағайындайды.

Мэрия Нью-Йорк ратушасында орналасқан. Оның юрисдикциясына Нью-Йорктің барлық бес боросы кіреді: Манхэттен, Бруклин, Бронкс, Квинс және Статен-Айленд.

Нью-Йорк мэриясының бюджеті АҚШ-тың барлық қалаларының ішіндегі ең үлкені болып табылады және жылына 70 миллиард долларды құрайды. Қалалық қызметтер штатында 250 000 адам бар. Қала бюджетінен шамамен 21 миллиард доллар кетеді. оқу үшін шамамен 1,1 миллион студент бар. Сонымен бірге бюджетке 27 млрд. салықтар және 14 млрд. штат пен Федералды үкіметтен.

## Тарихы

Нью-Йорктің алғашқы мэрі Томас Уиллет болды, оны 1665 жылы Нью-Йорк провинциясының губернаторы Ричард Николс тағайындады. Келесі бір жарым ғасыр ішінде мэрдің өкілеттік мерзімі бір жылмен шектелді. Бұл лауазым сайланбады — мэрді алдымен отаршыл губернатор, содан кейін Нью-Йорк штатының губернаторы тағайындады. Сол жылдары мэрдің билігі өте шектеулі болды, сонымен қатар мэр қалалық кеңестің құрамында болды.

Алайда, XIX ғасырға қарай бұл лауазымның ықпалы едәуір күшейе түсті. Сонымен, 1820 жылы мэр қалалық кеңес болып сайлана бастады, ал 1830 жылы ол енді кірмеген кеңестің шешімдеріне вето қою құқығын алды.

1849 жылы өкілеттік мерзімі екі жылға дейін ұзартылды. 1905 жылы өкілеттік мерзімі тағы да ұзартылды, бұл жолы төрт жылға дейін, ол әлі де солай.

ХІХ ғасырда негізінен кәсіпкерлер мэр болды. 
1680 жылға дейін 

Сол кезде қаржыландыру мәселелерінде қатты шектелген мэрдің өкілеттіктері 1934-1945 жылдары Фьорелло Ла Гуардия кезінде едәуір кеңейтілді.

1961 жылы Нью-Йорк мэрі күрделі бюджетті мақұлдау, операциялық бюджетке өзгерістер енгізу және муниципалдық кеңселерді қайта құру құқығына ие болды. 1975 жылы мэрдің кадрлық қамтамасыз ету және бюджеттеу жөніндегі өкілеттіктерінің бір бөлігі арнайы комиссарларға өтті 1989 жылы бюджеттеу комитетінің өкілеттіктері мэр мен қалалық кеңес арасында бөлінді.

2008 жылдың қазан айында Нью-Йорк қалалық кеңесі мэрдің рұқсат етілген мерзімін *үшке* дейін ұлғайтуға дауыс берді. Алайда, 2010 жылы Нью-Йоркте референдум өтті, онда дауыс берушілердің 76%-ы екі мерзімдік шектеуді қайтаруды жақтады.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* 

Нью-Йорк мэрлері
Садық Әлиев

**Садық Әлиев** (29 қаңтар 1940, Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Шәменов ауылы) — партия қызметкері, еңбек ардагері.

1961 жылы Ташкент авиация техникумын, 1974 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген.

Еңбек жолын 1961 жылы Қызылорда қаласындағы «Автотрактородеталь» зауытында фрезерші болып бастады. 1962–1967 жылдары Жалағаш ауылдық кәсіптік-техникалық училищесінде оқу шебері, оқытушы, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1967–1973 жылдары аудандық комсомол комитетінің екінші, кейін бірінші хатшысы болды.

1973–1974 жылдары «Аққыр» кеңшары партия комитетінің хатшысы, 1974–1976 жылдары «Казсельхозтехника» бірлестігінің басқарушысы қызметтерін атқарды. 1976–1985 жылдары «Таң» кеңшарының директоры болды.

1985–1992 жылдары аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы, «Агроөнеркәсіп» бірлестігінің төрағасы, аудандық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, аудандық партия комитетінің екінші хатшысы қызметтерін атқарды. 1992–2002 жылдары аудан әкімінің бірінші орынбасары болды.

2002–2004 жылдары «Қазақстан күріші» акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті қызметін атқарды. 2004–2022 жылдары аудандық сайлау комиссиясының төрағасы, 2009 жылдан бастап аудандық Ардагерлер кеңесінің төрағасы болды.https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-zhalagash/press/news/details/238526https://syrboyi.kz/zedelnews/audan-ardagerlern-dstrl-viii-spartakiadasy-tt-23933/

«Құрмет» орденімен (2023), сондай-ақ бірнеше медальмен марапатталған. 2009 жылы Жалағаш ауданының құрметті азаматы атағы берілген.

## Дереккөздер

Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қызылорда облысы тұлғалары
Дманиси

**Дманиси** () — Грузиядағы Дманиси муниципалитетіндегі қала.
Дманиси халқының саны 2026 жылы 2 661 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Машавара өзенінің бойында, Казрети теміржол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км жерде, теңіз деңгейінен 1250 м биіктікте орналасқан. Тбилисиден 102 км қашықтықта.

## Тарихы
Дманиси аумағы қола дәуірінен бұрын да мекендеген. VI-VIII ғасырларда Дманиси епископтық соборы орналасқан шағын елді мекен болған. Ол алғаш рет IX ғасырдағы арабтарға тиесілі болған кездегі дереккөздерде қала ретінде айтылады. 1080 жылдардан бастап ол селжүктердің бақылауында болды, 1123 жылы IV Давид Құрылысшы азат етті, содан кейін қайтадан жау қолына түсті. 1125 жылы Дманисиді I Деметр басып алды, содан кейін ол патшаның тікелей бақылауына өтті. Дманиси әсіресе XII-XIII ғасырларда дамыды, сауда мен қолөнер гүлденді, қалада ақша сарайы жұмыс істеді. XIV ғасырдың соңында Дманисиге Темір, ал 1486 жылы Якуб ханның әскерлері шабуыл жасады. XVI ғасырдан бастап қала құлдырауға ұшырады. XVI ғасырдың соңында Дманисиді қысқа мерзімге Осман империясы, ал XVII ғасырдың басында Парсы басып алды, ал XVIII ғасырдың ортасында ол қаңырап бос қалды.

Кеңес заманында Квемо Картли аудан орталықтарының біріне айналды. 1947 жылға дейін Башкичети деп аталды. 1959 жылы Дманиси қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1981 жылы қала болып жарияланды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Мал шаруашылығы фермасы, ірімшік фабрикасы, киім фабрикасы және әртүрлі шағын бизнестер болды. Дманиси маңында, шығысқа қарай 10 шақырым жерде, ортағасырлық ірі бекініс қаласы Дманисидің қирандылары орналасқан. Қазба жұмыстары 1936 жылдан бері жалғасып келеді. 2007 жылдың 24 қазанынан бастап Дманиси археологиялық орындары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

## Галерея

Cesko Dmanisi.jpg|Әкімшішік кеңсесі
დმანისის სიონი 02.jpg|Дманиси Сиони соборы
National Food Agency in Dmanisi, Georgia.jpg|Ұлттық азық-түлік агенттігі
Dmanisi. Western outskirts of the town (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Машавера өзенінің арғы бетінен Дманисидің көрінісі.


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Сақтапберген Әлжіков

**Сақтапберген Әлжіков** (1923, қазіргі Қызылорда қаласы, Қызылжарма ауылы — 1994, Алматы қаласы) — журналист, жазушы, соғыс ардагері.

Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетін (қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті), 1964 жылы Алматы жоғары партия мектебін бітірген.

1951–1962 жылдары облыстық «Ленин жолы» газетінде (қазіргі «Сыр бойы») қызметкер болды. 1964 жылы осы газетте бөлім меңгерушісі қызметін атқарды. 1966–1974 жылдары республикалық сатиралық «Ара» журналының жауапты хатшысы, 1974–1983 жылдары бас редакторы болды.

Сақтапберген Әлжіковтің шығармалары әртүрлі әдеби жинақтарда жарияланды. Бірнеше сын-сықақ және фельетон жанрындағы кітаптары жарық көрген.

1998 жылы Қызылжарма ауылындағы орта мектепке Сақтапберген Әлжіковтің есімі берілді.

## Дереккөздер

Санат:Журналистер
Санат:Жазушылар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Софья Владимировна Самоделкина

**Софья Владимировна Самоделкина** (; 18 ақпан 2007 жыл, Мәскеу) — қазақстандық мәнерлеп сырғанаушы.

2024 жылға дейін мұз айдынына Ресей атынан шығып тұрған. Сол жылдың желтоқсан айында ол Қазақстан чемпионатын жеңіп алған.

Ресейде спорт шебері атағын иеленген болатын.

## Сайыстарға Қазақстан атынан қатысуы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Sofia Samodelkina 2026 жылғы Олимпиада сайтында
* 

Санат:Қазақстан мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпиондары
Душети

**Душети** () — Грузиядағы Мцхета-Мтианети аймағында орналасқан қала. Душети муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Душети халқының саны 2026 жылы 6167 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Душети бассейнінде, Душетисхеви өзенінің екі жағалауында орналасқан. Теміржол стансасы Мцхетадан 33 км және Тбилисиден 54 км қашықтықта, теңіз деңгейінен 880 м биіктікте жатыр.
Қаланың климаты орташа ылғалды, қысы орташа суық және жазы ұзақ, жылы.

## Тарихы
Қала 1215 жылдан бері әртүрлі грузин патшалықтары мен княздіктерінің құрамына кірді, ал 17 ғасырдан бастап ол Картли-Кахети патшалығының вассалды мемлекеті - Арагви Эриставиясының орталығына және жергілікті билеушілердің резиденциясына айналды.

1799 жылы қала арқылы Грузия әскери жолы өтті, ал Душетиде пошта бөлімшесі ашылды. 19 ғасырдың басында аймақ Ресей империясының құрамына кірді, ал Душети Тифлис губернаторлығындағы аудан орталығына айналды.

1934 жылы Жинвали-Барисахо жолы салынып, артта қалып келген Хевсурети аудандық және республикалық орталықтарды автомобиль жолдарымен байланыстырды. 1928 жылдан бастап ол Душети ауданының орталығы болды. Кеңес дәуірінде консерві зауыттары, сүт зауыттары және грузин кілем тоқу шеберханасы болды, бірақ халықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысты.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кеңес дәуірінде Душети ауыл шаруашылығы және жеңіл өнеркәсіп орталығы болғанымен, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты қала экономикалық құлдырауды бастан кешіріп, халқы азайды. Қазіргі уақытта халықтың көпшілігі негізінен қызмет көрсету саласында (банк ісі, білім беру, бөлшек сауда) жұмыс істейді.
Қала және оның айналасындағы аудандар тарихи және туристік орындарға толы.

## Көрікті жерлері
Душети — әдемі табиғи сұлулығы бар шағын қала. Қаланың өзінде әртүрлі дәуірлердің сәулетін бейнелейтін бірнеше ғимараттар бар. Олардың қатарына Чилашвили (Чиляев) отбасының сарайы, Ақ қамал кіреді. Бұл бүгінгі күнге дейін сыртқы түрі сақталған XVIII ғасырдағы шынайы ғимарат.
Орталық бөлігінде жақсы күтіп ұсталған қалалық саябақ және Әулие Николай Ғажайып Шебер шіркеуі орналасқан, ал жақын маңда грузин жазушысы және ақыны Важа Пшавеланың ескерткіші орналасқан.

Тағы бір сәулет өнерінің ескерткіші — Әулие Григол шіркеуі. Құрылыс 9-10 ғасырларда салынған деп есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Геоконтент

**Геоконтент** ( - география, content - мазмұны, мәні) - бұл нақты аудитория үшін оның ағымдағы немесе болжамды орналасуына байланысты құндылық болып табылатын және географиялық ақпараттық жүйеден және кеңістіктік емес деректер көздерінен алынған деректер.

## Кіріспе
Геолокациялық сервистердің қарқынды дамуы кеңістіктік деректер қорларына жаңа талаптардың қойылуына әкелді. Өсудің негізгі себептері — геопозициялау модульдерінің жетілдірілуі мен арзандауы, сондай-ақ навигация, геолокация және толықтырылған шындыққа арналған құрылғылардың жаңа түрлерінің пайда болуы (кибер-көзілдіріктер, алдыңғы әйнекке проекцияланатын навигация және т.б.). Негізгі мәселелер — геодеректердің өзектілігі мен толықтығы.

## Ұғым
Осыған байланысты, контенттің басқа түрлеріне ұқсас (мәтіндік және мультимедиа), геоконтент деректердің контенттік-бағытталған қоймасын құруға мүмкіндік береді, тек бұл жағдайда ғана деректер ретінде геодеректер шығады. Геоконтент геотегтердің көмегімен географиялық координаталарды ақпараттың барлық түрлерімен (мәтіндік те, мультимедиялық те - бейнелер, аудио, видео) бірыңғай ақпараттық ағынға байланыстыруға мүмкіндік береді. Геоконтент геодеректерден, мысалы бейнеконтент сияқты бейне деректерден ерекшеленеді.

## Қолданылуы
Геоконтент геодеректерді ұсыну мен берудің жаңа нысанын (ақпаратты ағындық беру) қамтамасыз етуге арналған. Мысалы, кинопленкадан медиа-контентке көшуге ұқсатуға болады. Ақпаратты ұсынудың осы нысанының пайда болуы агрегаторлар мен геоконтент операторлары пайда болған кезде ғана мүмкін болады.

## Сілтемелер
* Сандық модельдеу негізі ретіндегі геодана
* Геодеректер

Санат:Геоақпараттық жүйелер
Алан (құдық)

**Алан** — ру атынан қойылған этногидроним, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Орталық Үстіртте орналасқан құдық.  

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
«Аландар – біздің заманымыздың I ғасырлардан бастап біздің заманымыздың IV ғасырына дейінгі аралықта географиялық жағынан бүгінгі Қазақстанның батыс аймағын қамти батысқа қарай Днепр, Дон, Днестр, Дунай аймақтарына дейін (уақытына қарай) мекендеген – сармат – савроматтар делінетін тайпалық бірлестіктің құрамында болған тайпа. С.И.Аджигалиев: «Деректер Аландардың Арал-Каспий аймағында біразға дейін өмір сүргендігін көрсетеді. Оның іздері Үстірттегі Аланқала атауы мен түрікмендердің алан (олам) тайпасының атауында да жатыр», – дейді. Алан этнонимін С.Атаниязов «Словарь туркменских этнонимов» атты монографиясында  алан этнонимін көнеирандық арияна сөзінен шығарады. Алан – «арийлер елі».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
StarCraft II: Wings of Liberty

***StarCraft II: Wings of Liberty*** — америкалық Blizzard Entertainment компаниясы 2010 жылы шығарған ғылыми фантастикалық компьютерлік стратегия. Бұл 1998 жылғы *[[StarCraft]]* ойынының жалғасы болып келеді.

Ойын негізімен Жерліктер расасына арналған. Жалпы, екінші бөлім трилогия болып шықты: кейінгі ойындар сәйкесінше Зергтер және Протостар жайында баяндайды.

Ойын көптеген жағымды бағалар алды. Мысалы, Metacritic аггрегаторы оған 93% берсе, GameRankings 92,39% берді. Интерактивті өнер мен ғылымдар академиясы ойынды «жылдың үздік стратегиясы» және «онлайн-геймплейдегі ерекше жетістік» деген номинацияларда марапаттады.

2016 жылы Time журналы оны өзінің *Барлық уақыттың үздік 50 видео ойыны* тізімінде 26-шы орынға орналастырды.

2017 жылдың қарашасынан бастап бүкіл трилогия Интернет қолданушыларға тегін пайдалануға берілді.

нобай|солға|Gamescom 2015 залында
## Дереккөздер

Санат:Windows-ке арналған ойындар
Санат:MacOS-ке арналған ойындар
Санат:Blizzard Entertainment ойындары
Санат:StarCraft
Санат:Сиквел видео ойындар
Ariel 2

***Ariel 2*** (сондай-ақ *UK-C*) — Ұлыбританияның екінші жасанды серігі, радиоастрономиялық ғарыш телескобы.

Миссиянің негізгі ғылыми мақсаты Галактикадағы жиілігі 10 мегагерцтен аспайтын радиотолқындарды тіркеу болды. Жер бетіндегі обсерваториялар ондай диапазондағы толқуларды ионосфераның бар болуына байланысты бақылай алмайды.

Аппаратты Ұлыбританияның Ғылыми және инженериялық зерттеулер кеңесі () тапсырысы бойынша америкалық Westinghouse Electric компаниясы құрастырып жасаған.

Ол ғарышқа 1964 жылдың наурызында ұшырылған. Одан соңғы сигнал 1964 жылдың қарашасынды келді. Айналған орбитасынан бұл жасанды серік 1967 жылдың 18 қарашасында шығарылды.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш телескоптары
Санат:Ұлыбританияның ғарыш бағдарламасы
Аденнің құлауы (2026)

2026 жылғы 7 қаңтарда Йемен үкіметі күштері (Президенттік көшбасшылық кеңес, ПКК) Оңтүстік өтпелі кеңестің (ОӨК) іс жүзіндегі астанасы Аденді басып алды, соның нәтижесінде ОӨК таратылғаны туралы хабарланып, аймақтағы топ күштері күйреді. Қаланың алынуы Сауд Арабиясының ОӨК позицияларына жасаған әуе соққылары аясында бұрын Хадрамаут және әл-Махра мухафазаларын басып алған ОӨК-ке қарсы үкіметтік қарсы шабуылдың шарықтау шегі болды. Аден алынғаннан кейін ОӨК-тің бас хатшысы ұйымның таратылғанын жариялады, ал оның жетекшісі Айдарус аз-Зубайди Біріккен Араб Әмірліктеріне қашып кетті.

## Алғышарттар
Аден қазіргі азаматтық соғыс барысында бірнеше рет қолдан-қолға өтті. 2015 жылы хуситтер Сана қаласын басып алғаннан кейін Аден Йеменнің «уақытша астанасы» ретінде белгіленді. Бірнеше аптадан соң хуситтер мен Президенттік басшылық кеңесі арасындағы Аден үшін шайқас басталды. Абдраббух Мансур Хади Аденнен қашып кеткеніне қарамастан, үкімет күштері қаланы қайта бақылауына алып, хуситтерді оның маңайынан ығыстырды. 2018 жылы Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) Аденді өз бақылауына алып, содан бері қаланы ұстап отыр.

## 2025–2026 жылдардағы шабуыл
2025 жылы Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) жүргізген шабуылдың нәтижесінде Йеменнің оңтүстігі мен шығысында ауқымды аумақтар бақылауға алынды. 2026 жылдың басында Сауд Арабиясының қолдауына сүйенген Президенттік басшылық кеңесі (ПБК) қарсы шабуыл бастап, Сауд Арабиясы әуе соққыларының көмегімен елдің шығысындағы жерлердің едәуір бөлігін қайта алды. 7 қаңтарда Сауд Арабиясы қолдайтын күштер Аден бағытына ілгерілей бастады, өңірде ОӨК күштеріне қарсы әуе соққыларын жасады.

## Шайқас
2026 жылғы 7 қаңтарда Сауд Арабиясы Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) күштеріне қарсы Аден маңында әуе соққыларын жасады. Үкімет армиясы алдымен Әл-Алам ауданынан өңірге кіріп, сол жерден қалаға жылжыды. Президенттік көшбасшылық кеңесі (ПКК) күштері қаланың халықаралық әуежайын және президенттік сарайды бақылауына алды. ПКК қала мен уәлаяттың барлық аудандарын толық бақылауға алғанын мәлімдеді, алайда ОӨК бұл талаптарды жоққа шығарып, кейбір аумақтар әлі де олардың бақылауында екенін айтты.

## Салдары
Аден қаласы Президенттік көшбасшылық кеңесі (ПКК) бақылауына өткеннен кейін, Айдарус әл-Зубайди қысқа уақытқа байланыссыз қалды. Ол бейбіт келіссөздер үшін Эр-Риядқа ұшуы тиіс еді, алайда ұшаққа мінуге келмеген. 2026 жылғы 7 қаңтарда Йемен үкіметі әл-Зубайдиге мемлекетке опасыздық айыбын тақты. 8 қаңтарда Сауд Арабиясы әл-Зубайди түн ішінде қайықпен Аденнен Сомалилендке қашып, кейін Могадишо арқылы Біріккен Араб Әмірліктеріне жеткізілгенін мәлімдеді. Ал Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) әл-Зубайди әлі де Аденде екенін алға тартты.

Шайқастан кейін 7 қаңтарда қалада коменданттық сағат енгізіліп, 9 қаңтарда алынды. ПБК әскерлері қаладағы мемлекеттік ғимараттардың үстіне Йеменнің туын көтерді.

9 қаңтарда ОӨК бас хатшысы ұйымның таратылғанын хабарлады деген мәлімет тарады. Алайда қозғалыс басшылығындағы өзге тұлғалар бұл ақпаратты жоққа шығарып, ОӨК қызметін жалғастырып жатқанын мәлімдеді.

## Дереккөздер

Санат:2026 жылдағы Йемен
Санат:2026 жылғы қақтығыстар
Зестафони

**Зестафони** () — Грузиядағы қала, Имеретия аймағының құрамына кіретін Зестафони муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Зестафони халқының саны 2026 жылы 20 814 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Колхида ойпатының ең шығыс бөлігінде, Квирила өзенінің (Рионидің сол жақ саласы) екі жағалауында, Тбилисиден батысқа қарай 180 км және Кутаисиден оңтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан.
Қаланың өзі үш жағынан таулармен қоршалған: Месхети, Лихи және Рача жоталары.

Зестафони субтропикалық ылғалды теңіз климатымен сипатталады, қысы орташа суық және жазы салыстырмалы түрде ыстық. Орташа жылдық температура 13,9°C. Қаңтардағы орташа температура 3,7°C, ал тамызда 23,9°C, абсолютті минимум -20°C, ал абсолютті максимум 42°C. Жауын-шашын жылына 1300 мм.

## Тарихы
Зестафони - грузин тілінде «зеда пони» — «жоғарғы өткел» деп аталған. Қазіргі Зестафонидің орнында қоныстың қашаннан бері қаланғаны белгісіз, бірақ ол алғаш рет тарихи жазбаларда XVI ғасырда пайда болған. Византия мен Грузия арасындағы шекара бір кездері осы аймақ арқылы өткені, кейінірек бірнеше монастырьлар мен бекіністер салынды. 
Бұл қоныс шалғай провинция болып саналды, негізгі салалары ауыл шаруашылығы, шарап жасау және қыш бұйымдары болды. 1820 жылдары Грузия Ресейге қосылғаннан кейін, қалада «Квирили» казак полкі  орналасып, осы себепті қоныс 1917 жылға дейін Квирили атауын алды. Кейінірек ол Джугелиге (атақты грузин социал-демократының құрметіне) өзгертілді, бірақ 1920 жылдары қаланың тарихи атауы қалпына келтірілді. Кеңес үкіметі 1926 жылы Зестафони қала мәртебесін алды. 1930 жылы қала жаңадан құрылған Зестафони ауданының орталығына айналды.

Кеңес дәуірінде Зестафони бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындардың орналасқан өнеркәсіптік орталығына айналды. Қаланың негізгі тірегі Читаури кен орнынан алынған марганец кенін өңдейтін ферроқорытпа зауыты болды. Жергілікті жүзім сорттарынан жасалған «Цоликаури» және «Цицка» сияқты шараптар да танымал болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Бүгінде Зестафони – бірнеше ғасырлық тарихы бар өнеркәсіптік қала. Онда әлі күнге дейін бірнеше зауыт жұмыс істейді. Солардың бірі – марганец кені өндірілетін Чиатура кен орнында орналасқан ферроқорытпа зауыты. Сондай-ақ, кабель зауыттары мен механикалық зауыт бар.

Қала арқылы S1 Грузин тас жолы және Гоми-Сачхере-Киатура жолдары өтеді. Зестафониде теміржол стансасы бар, осы жерден Грузин темір жолы және Чиатура-Сачхере тармағы  өтеді. Квирила өзенінде бөгет салынған.

Қалада медициналық мекемелер, соның ішінде бірнеше стоматологиялық кабинеттер, 4 аурухана, балалар клиникасы, перзентхана, дерматовенерология және туберкулезге қарсы диспансерлер, аудандық қоғамдық денсаулық сақтау орталығы, дезинфекция бөлімі және 2 терапия кабинеті бар. Қалада 7 мемлекеттік мектеп, 4 жекеменшік мектеп және 8 мемлекеттік балабақша бар.

## Туыстас қалалар
* Таураге, Литва 
* Кирьят-Бялик, Израиль
* Запорожье, Украина
* Элва, Эстония

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Manic Street Preachers

**Manic Street Preachers** — 1986 жылы Уэльстің Блэквуд атты шахтёрлік қаласында құрылған рок-топ. Бастапқыда шығармашылығы панк- және глэм-рок жанрларында орындалып, бірте-бірте олар альтернативті рокқа көшіп шығады.

## Құрамы
### Негізгі құрамы
* Джеймс Дин Брэдфилд (James Dean Bradfield) — вокал, негізгі гитара, пианино, пернелі аспаптар (1986–қазір), ритм-гитара (1988–1989, 1995–қазір)
* Шон Мур (Sean Moore) — барабандар, перкуссия, труба, бэк-вокал (1986–қазір)
* Ники Уайр (Nicky Wire) — бэк-вокал, бас (1986–қазір), ритм-гитара (1986–1988), пернелі аспаптар, кейде лид-вокал (1997–қазір)

### Бұрынғы мүшелері
* Майлз Вудворд (Miles Woodward) — бас-гитара, бэк-вокал, кейде лид-вокал (1986–1988)
* Ричи Эдвардс (Richey Edwards) — ритм-гитара, бэк-вокал (1989–1995)

### Турларға қатысатын музыканттар
* Ник Нэсмит (Nick Nasmyth) — пернелі аспаптар (1995–2005, 2013–қазір)
* Уэйн Мюррей (Wayne Murray) — гитаралар, бэк-вокал (2006–қазір)
* Гэвин Фитцджон (Gavin Fitzjohn) — гитаралар, бэк-вокал (2018–қазір)
* Дэйв Эринга (Dave Eringa) — пернелі аспаптар (1993–1995, 2025)


If You Tolerate This Your Children Will Be Next - 1930s poster.jpg|Әндердің біріне арналған постер
Manic Street Preachers in Brighton2004-4.jpg|Джеймс Брэдфилд, 2004 жыл
Manic Street Preachers at Ally Pally (cropped).jpg|Сахнада солдан оңға қарай: Ник Нэсмит, Джеймс Брэдфилд, Уэйн Мюррей, Шон Мур, Ники Уайр; 2024 жыл

## Дискография
* 1992 — *[[Generation Terrorists]]*
* 1993 — *[[Gold Against the Soul]]*
* 1994 — *[[The Holy Bible (альбом)|The Holy Bible]]*
* 1996 — *[[Everything Must Go (Manic Street Preachers альбомы)|Everything Must Go]]*
* 1998 — *[[This Is My Truth Tell Me Yours]]*
* 2001 — *[[Know Your Enemy (Manic Street Preachers альбомы)|Know Your Enemy]]*
* 2004 — *[[Lifeblood (альбом)|Lifeblood]]*
* 2007 — *[[Send Away the Tigers]]*
* 2009 — *[[Journal for Plague Lovers]]*
* 2010 — *[[Postcards from a Young Man]]*
* 2013 — *[[Rewind the Film]]*
* 2014 — *[[Futurology (альбом)|Futurology]]*
* 2018 — *[[Resistance Is Futile (альбом)|Resistance Is Futile]]*
* 2021 — *[[The Ultra Vivid Lament]]*
* 2025 — *[[Critical Thinking (альбом)|Critical Thinking]]*

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания альтернативті рок топтары
Санат:Ұлыбритания панк-рок топтары
Санат:Ұлыбритания хард-рок топтары
Санат:Брит-поп топтары
Санат:Brit Award иегерлері
Санат:NME Awards иегерлері
Санат:1986 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:Columbia Records орындаушылары
Санат:Epic Records орындаушылары
Санат:Heavenly Recordings орындаушылары
Азия ойындарындағы Қазақстан

Қазақстан Азия ойындарына дербес мемлекет ретінде 1994 жылдан бастап қатысады. Осы уақытқа дейін Қазақстан спортшылары 8 жазғы (1994—2022) және 7 қысқы (1996—2025) Азия ойындарына қатысты.

Жазғы Азия ойындарының қорытындысы бойынша Қазақстан құрамасы барлығы 637 медаль (165 алтын, 180 күміс және 292 қола) иеленді. Жалпы командалық есепте ең жоғары көрсеткіш ретінде 4-орынды төрт рет (1994, 2002, 2006, 2014) иеленген.

Қысқы Азия ойындарында Қазақстан спортшылары барлығы 216 медаль (82 алтын, 71 күміс және 63 қола) жеңіп алды. Қазақстан қатысқан барлық қысқы Азия ойындарында жалпы есепте үздік төрт елдің қатарына кірді.

2011 жылы Астана мен Алматы қалаларында VII Қысқы Азия ойындары өтті. Бұл додада Қазақстан құрамасы 32 алтын медаль иеленіп, жалпы командалық есепте алғаш рет бірінші орынға табан тіреді. Сонымен қатар Қазақстан делегациясы Азия Пара ойындары, Жабық кешендегі Азия ойындары және Жағажай Азия ойындары сияқты құрлықтық жарыстарға да тұрақты қатысып келеді.

## Жазғы Азия ойындары

Дереккөзі:
### Ойындар бойынша медальдар

## Қысқы Азия ойындары

:**Қызыл жиекпен белгіленген ойындар Қазақстанда өткенін білдіреді.*

### Ойындар бойынша медальдар

## Спорт түрлері бойынша медальдар
### Жазғы

### Қысқы

## Ту ұстаушылар
Дереккөзі:
### Жазғы Азия ойындары

### Қысқы Азия ойындары

## Дереккөздер

Санат:Азия ойындарындағы Қазақстан
Санат:Қазақстандағы спорт
Futurology (альбом)

**Futurology** — уэльстік Manic Street Preachers тобының он екінші студиялық альбомы. Оны Columbia Records лейблі 2014 жылы шығарды.

Альбомға кірген ән — Walk Me to the Bridge және Futurology жеке синглдер ретінде де жарияланды.

## Композициялар тізімі

## Чарттар

## Дереккөздер

Санат:Manic Street Preachers альбомдары
Кошице (футбол клубы)

**«Кошице»** () — словакиялық футбол клубы, Кощице қаласынан.

## Тарихы
2017 жылы таратылды. 2018 жылы «Вышны Опацки» және «Кошице-Барса» клубтары бірікті де, қайта құрылды.

2022/23 жылғы маусымда тұңғыш рет жоғары лигада ойнады.

## Жетістіктері

### Ұлттық
**Словакия чемпионаты**
* **Чемпион (2):** 1996/97, 1997/98
* **2 орын (3):** 1994/95, 1995/96, 1999/00
**Словакия кубогы**
* **Жеңімпаз (2):** 2008/09, 2013/14
* **Финалист (3):** 1997/98, 1999/00, 2003/04
**Словакия суперкубогы**
***Жеңімпаз (1):** 1997
** **Финалист (3):** 1998, 2009, 2014
**Чехословакия чемпионаты**
* **2 орын (1):** 1970/71
**Чехословакия кубогы**
* **Жеңімпаз (1):** 1992/93
* **Финалист (3):** 1963/64, 1972/73, 1979/80

## Дереккөздер

Санат:Словакия футбол клубтары
Санат:1952 жылы құрылған футбол клубтары
Ariel 3

***Ariel 3*** (сондай-ақ *UK 3, S 53, UK-E, United Kingdom Research Satellite 3*) — Ariel бағдарламасы бойынша ғарышқа ұшырылған үшінші жасанды серік. Алғашқы екеуін Ұлыбритания америкалық әріптестеріне тапсырып жасаған болса, бұл аппарат олардың өз күшімен құрастырған алғашқы жасанды серігі болды.

Ұшыру 1967 жылдың мамырында АҚШ-тан жүргізілді. Жасанды серіктен соңғы сигнал 1969 жылдың қыркүйегінде келді. Айналған орбитасынан ол 1970 жылдың 14 желтоқсанында шығарылды.

Миссиянің бес мақсаты болған. Олардың ішінде — термосфера зерттеу және найзағайлардың радиошуын анықтау.

Аппараттың істейтін дубликаты болған. Кейін ол жетілдіруден өтіп, *[[Ariel 4]]* миссиясының арқауы болды.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш телескоптары
Санат:Ұлыбританияның жасанды серіктері
Карели

**Карели** () — Грузияның Шида Картли аймағындағы қала, Карели муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Карели қаласының халқы 2026 жылы 6 654 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Ол Шида Картли жазығында, Мтквари өзенінде орналасқан. Оның биіктігі теңіз деңгейінен 620 метр және Тбилисиден 94 шақырым жерде орналасқан.

## Тарихы
Алғашқы деректер 1715 жылға жатады.
Ол дворян Цицишвилидің отбасына тиесілі болды. Бастапқыда өсіп, дамыған шағын ауыл болды, аумағы тарихи тұрғыдан ежелгі Иберия патшалығының, кейінірек Грузия патшалығының құрамына кірді. 1778 жылы Георгий Батонишвили (кейінірек XII Георгий) Триалатиге бет алып, осы сапарға Карели арқылы өтті. 

Карелидің тез өсуіне кейінірек теміржол құрылысы және ауданның әкімшілік орталыққа айналуы ықпал етті. 1921 жылдан 1930 жылға дейін ол Карели ауданының орталығы болды.
1962 жылы Карели қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін, ал 1981 жылы қала мәртебесін алды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Жергілікті экономика ауыл шаруашылығына, әсіресе бау-бақша шаруашылығына, астық және көкөніс өсіруге негізделген. Сондай-ақ, азық-түлік өңдеу және ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу кәсіпорындары бар. Карели арқылы Тбилисиді елдің батыс бөлігімен байланыстыратын теміржол және тас жол өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Каспи

**Каспи** () — Грузиядағы қала, Картлидегі ең көне қоныстардың бірі. Каспи муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Каспи қаласының халқы 2026 жылы 13 423 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Каспи Кура өзенінің аңғарында орналасқан. Бұл шамамен 530 метр биіктіктегі жазық, ол арқылы солтүстіктен Лехура өзені ағады. Өзеннің оң жағалауында аңғарға айналасындағы жазықтан шамамен 40 метр биіктікте үшбұрышты қырат созылып жатыр.
Ол Тбилисиден солтүстік-батысқа қарай 48 км және Оңтүстік Осетиямен шекарадан оңтүстікке қарай 10 км жерде орналасқан.

Климаты қысы салқын, жазы құрғақ, ыстық қоңыржай. Қаңтардағы орташа температура -1°C, тамызда 23°C дейін көтеріледі. Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 450 мм-ге дейін жетеді.

## Тарихы
Каспи — Грузияның ең көне қалаларының бірі. Ол алғаш рет IV ғасырда аталған. Осы кезеңде Каспи Пиреней патшалығының (ескі грузин мемлекеті) ең ірі және маңызды қалаларының бірі болған. Ол сауда жолдарының бойында орналасқан. Каспи «Каспис Саспарсаларо» тарихи әкімшілік кешенінің орталығы болған. VIII ғасырда арабтармен шайқастан кейін қала қирады. XX ғасырда қала жаңғыртылып, қайта салынды.

1962–1963 жылдары Каспи қаласындағы Лехури өзенінің оң жағалауында жүргізілген қазба жұмыстары нәтижесінде қола дәуірінің соңы мен темір дәуірінің ерте кезеңіне (б.з.д. XIV–VIII ғасырлар) жататын артефактілер табылды.
1938 жылы Каспи қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. Қала мәртебесі 1959 жылы берілді.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Каспи — Грузиядағы құрылыс материалдарын өндіру орталығы. Мұндағы цемент өндірісі Кавказдағы және ең алдымен Грузиядағы ең ірі өндірістердің бірі. Қазіргі уақытта қалада цемент зауыттары, спирт зауыттары, консервілеу зауыттары және кондитерлік өнімдер шығаратын зауыттар орналасқан. Шеберханалар мен фабрикалар блоктар, гипс және пластмассалар шығарады. Кеңес дәуірінде Каспиде цемент және шифрлау зауыты, электр зауыттары және блок зауыттары да болды. Каспиде өндірілген өнімдер ел ішінде де, халықаралық деңгейде де сатылады.

Қалада мәдениет үйі, салт-дәстүрлер үйі, индустриалды колледж, бес мемлекеттік және бір жекеменшік мектеп, екі өнер мектебі, күрес залы, футбол мектебі және стадион бар.

## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Zoo

**Zoo** — бұл Аңдар шаһары 2 мультфильмі үшін Шакира арнайы орындаған ән. Ол ағышынша басталады, бірақ испанша аяқталады.

Шакира мультфимльде Газель рөлін ойнайды. Ол бірінші бөлімде де болды, онда Try Everything әнін орындады.

## Сілтеме
YouTube сайтында ойнайтын клип

## Дереккөздер

Санат:Шакира әндері
Санат:Disney әндері
Санат:Мультфильмдерге жазылған әндер
Санат:2025 жылдың әндері
Ariel 4

***Ariel 4*** (сондай-ақ *UK 4*) — Ұлыбританияның ионосфераны зерттеуге арналған ғарыш обсерваториясы.

Жасанды серік ғарышқа 1971 жылдың 11 желтоқсанында ұшырылып, бір жылдай жұмыс істеді. Айналған орбитасынан ол 1978 жылдың 12 желтоқсанында шығарылды.

Құрастыру шығындарын азайту үшін ол *[[Ariel 3]]* аппараттының негізінде жасалды. Барлығы 1,25 миллион фунт жұмсалды.

Атауы Уильям Шекспирдің *[[Дауыл (комедия)|Дауыл]]* пьесасындағы кейіпкерге байланыстырылып қойылды.

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш телескоптары
Санат:Ұлыбританияның жасанды серіктері
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті

**Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті** — Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің ведомствосы.

## Тарихы
Ішкі істер министрлігінің жанынан Күзет қызметін бақылау комитеті ҚР Үкіметінің 2026 жылғы 29 қаңтардағы № 48 қаулысымен құрылды.

## Міндеттері

## Аумақтық бөлімшелері
* Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық өкiлдiктердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Үкiметтiк мекемелердi күзету жөнiндегi мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Астана қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақмола облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ақтөбе облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Алматы облысының және Жетісу облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Атырау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шығыс Қазақстан облысының және Абай облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жамбыл облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Батыс Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қарағанды облысының және Ұлытау облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Жезқазған қаласының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қостанай облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Маңғыстау облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Павлодар облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Солтүстiк Қазақстан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.
* Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Шымкент қаласының және Түркістан облысының мамандандырылған күзет қызметi басқармасы.

## Дереккөздер

Күзет
Кварели

**Кварели** () — Шығыс Грузиядағы қала, Кахетия аймағындағы Кварели муниципалитетінің әкімшілік орталығы.
Кварели қаласының халқы 2026 жылы 7 739 адамды құрады.

## Географиялық сипаттамасы
Қала Алазани аңғарының солтүстік-шығысында, Бурси және Дуруджи өзендерінің (Алазанидің сол жақ салалары) орталығында, теңіз деңгейінен 450 метр биіктікте, Тбилисиден 150 км және Мукузани теміржол станциясынан 19 км қашықтықта орналасқан.

Кварелидің климаты орташа ылғалды субтропикалық, мұндағы климат орташа жылы, жауын-шашын көп. Жылдың ең жылы айы - шілде, орташа температурасы 24оС. Қыста температура -7оС төмен түспейді.

## Тарихы
Кварели тарихы толық ашылмаған, қоныстың нақты құрылған күнін анықтау қиын. Мұнда 1533 жылы үлкен шарап жертөлесі салынғаны белгілі. Тағы бір факт — Кварели бекінісінің XVIII  ғасырда салынғаны белгілі. 1755 жылы Кварелидегі қамалдың маңында Картли мен Кахети патшалықтары мен Авар хандығы арасында шайқас болды. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындар әйгілі режиссер және грузин театрының негізін қалаушы Коте Маржанишвилидің 1872 жылы қалада дүниеге келгенін мақтан тұтады.
Ұлы публицист және «грузин ұлтының атасы» Илья Чавчавадзе Кварелиде тұрған. Оның үйі бірнеше бөлмесі бар қарапайым бір қабатты ғимарат, бірақ оның жанында үлкен шарап жертөлесі (марани) орналасқан. Үй шыршалар мен бамбук өскен бақпен қоршалған.

1960 жылы 30 желтоқсанда Кварели ауылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1964 жылы қала мәртебесін алды. Бұрын ол Грузин КСР-інің Кварели ауданының орталығы болған.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Кварели өнеркәсібі аймақтың ауылшаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындармен ұсынылған: шарап зауыты, коньяк спирт зауыты және эфир майы спирт зауыты. Сондай-ақ, жергілікті шикізатты пайдаланатын кірпіш зауыты болды.

## Кварелидің көрікті жерлері
*Қала орталығында XVIII ғасырдағы Кварели бекінісі орналасқан. XVI-XVII ғасырларға жататын бұл бекініс төрт мұнарасы бар шаршы құрылым болып табылады.
*Илья Чавчавадзенің үй-мұражайы. 1937 жылы Чавчавадзенің туғанына 100 жыл толуына орай ашылған. Илья Чавчавадзе бір кездері тұрған үйде үлкен көрме орналасқан. Әрбір бөлім жазушының өмірінің бір кезеңін бейнелейді.
*Коте Маржанишвилидің үй мұражайы — Грузин театрының негізін қалаушы Кварелиде дүниеге келген. Ол Киевте, Санкт-Петербургте және Тбилисиде жұмыс істеген, бірнеше ондаған пьесаларды қойып, жеті фильм түсірген.
*Иоанна Креститель соборы — XIX ғасырдың аяғында салынған шіркеу.
*Әділет үйі — Саакашвили кезеңінен қалған ерекше ғимарат. Ол Тбилиси, Батуми және басқа да қалалардағы әділет үйлерінің үлгісіне ұқсас.
*Киндзмараули корпорациясы — қала орталығында көгалдандырылған аумағы бар үлкен шарап зауыты. Барлық ниет білдірушілер үшін олар тегін экскурсиялар жүргізеді, өндірісті көрсетеді.
*Кварели туннелі — «Хареба» шарап зауытының аумағында орналасқан. Ол 1962 жылы ашылған. Туннельдің ұзындығы бірнеше шақырым, ал туристерге 800 метр жаяу жүруге рұқсат етіледі.

## Галерея

Justice House of Kvareli.jpg|Әділет үйі
ყვარლის ბიბლიოთეკა.jpg|Кітапхана
Stadium of Kvareli.jpg|Стадион
ილია ჭავჭავაძის სახლ–მუზეუმის ეზო.jpg|Коте Маржанишвилидің үй мұражайы


## Дереккөздер

Санат:Грузия қалалары
Graduation (альбом)

***Graduation*** () — америкалық хип-хоп әртісі Канье Уэсттің үшінші студиялық альбомы, 2007 жылдың 11 қыркүйегінде Roc-A-Fella Records-та жарық көрді. Жазба шамамен екі жылға созылды және АҚШ-тағы әртүрлі студияларда өтті. Альбомның мұқабасын жапондық иллюстратор Такаси Мураками жасаған. Альбом АҚШ-тың Billboard 200 бірінші нөмірімен дебют жасады. Бірінші аптада сатылым 957000 дананы құрады. 50 Cent сол күні өзінің «Curtis» альбомын шығарды. Мұндай оқиға музыкалық қоғам арасында үлкен дүрбелең тудырды. Бәсекелестік екі альбомның да жақсы сатылымына әкелді. «Graduation» көптеген музыка сыншыларынан жалпы оң пікірлер алды және «Үздік рэп-альбомы» номинациясында «Грэммиді» жеңіп алды, соның ішінде 2008 жылы «Үздік рэп/хип-хоп альбомы» номинациясында American Music Awards сыйлығының бірінші сыйлығы. Альбом АҚШ-та 2 166 000 дана сатылды және екі рет платина сертификатына ие болды. Сондай-ақ, Graduation-бұл алғашқы альбом 1970 жылдары 2025 жылы миллиардтан астам кастингтен өткен спотифай.

## Композициялар тізімі

(*) Сопродюсер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Hip-hop’s man of two minds, Los Angeles Times 
* The Ego Sessions: Will Success Spoil Kanye West?, New York Times 

Санат:Канье Уэст альбомдары
Санат:Roc-A-Fella Records альбомдары
Санат:Def Jam Recordings альбомдары
Санат:Канье Уэст шығарған альбомдар
Санат:Джон Брайон шығарған альбомдар
Санат:Billboard 200-ді басқарған альбомдар
Санат:Canadian Albums-ты басқарған альбомдар
Санат:Үздік рэп-альбомы үшін Грэмми сыйлығы
Санат:UK Albums Chart-ты басқарған альбомдар
Санат:UK Hip Hop және R&B альбомдарын басқарған альбомдар
Ерзат Дулат

**Ерзат Дулат** (1996 жылы туған, Алматы) — қазақстандық зерттеуші, жасанды интеллект (ЖИ) саласындағы маман, кәсіпкер. Бейнеконтентті генерациялауға арналған **[[Higgsfield AI]]** стартабының негізін қалаушы және техникалық директоры (CTO). Forbes Kazakhstan нұсқасы бойынша «30-дан кіші 30» рейтингінің қатысушысы. 

## Өмірбаяны

### Білімі
Ерзат Алматы қаласында дәрігерлер отбасында дүниеге келген. Алматы қаласындағы Республикалық физика-математика мектебінің (РФМШ) түлегі. Жоғары сыныптарда бағдарламалық инженерияға, компьютерлік жүйелер құруға және шынайы мәселелерді шешетін қосымшалар жасауға қызыға бастады.

Ерзаттың бағдарламалауға келуіне шабыт бергендердің бірі — Арман Сүлейменов болды.  Мектеп кезінде физика мен математикадан көптеген олимпиадалардың жеңімпазы атанған. 

Американдық физик-теоретик Митио Какудың «Болашақ физикасы» атты еңбегін оқығаннан кейін бәрі өзгерді. Ерзат Какудың жасанды интеллект туралы тарауына қалай арбалғанын еске алады.  Оның айтуынша, Қазақстанда оған қажетті білім деңгейі болмаған, ал шетелде оқу отбасы үшін тым қымбатқа түскен. Сондықтан жоғары білім алудан саналы түрде бас тартып, өзін-өзі оқыту (self-education) жолын таңдаған.  

2013 жылдан бастап бағдарламалаумен, кейінірек машиналық оқытумен (Machine Learning) терең айналыса бастады.

2014 жылы ол бағдарламашыларға арналған мамандандырылған GitHub әлеуметтік желісіне тіркеліп, өз идеяларын жариялай бастады. Оның зерттеулері Гарвард университеті мен әлемдік жетекші зертханаларда талқыланып, қолданыс тапты.

ChatGPT-дің негізін қалаушы Сэм Альтман Ерзаттың зерттеулеріне жоғары баға беріп, жеке хат жазған. 2018 жылы OpenAI-дің тең құрылтайшысы Джон Шульман оны өз командасына шақырғанымен, Ерзат өз жобаларын дамытуды жөн көрген.

Kaspi.kz, Kolesa Group және ERG сияқты ірі компанияларда машиналық оқыту бөлімдерін құруға және мамандарды оқытуға атсалысты.

### Higgsfield AI
2023 жылдың мамыр айында Ерзат инвестор Мұрат Әбдірахмановқа өз стартапының таныстырылымын жасады. Инвестор жобаға сеніп, $250 мың инвестиция салды. Осы қаражатқа Ерзат команда жинап, әзірлеуге кірісті. Кейінірек Кремний алқабының инвесторы Николай Давыдовтың көмегімен Ерзат Алекс Машрабовпен (Snapchat-тың ЖИ бойынша бұрынғы директоры) танысып, ол бірлесіп **[[Higgsfield AI]]** стартабын құрды. Компания **[[Diffuse]]** атты мобильді қосымшаны ұсынды. Бұл қолданба мәтіндік сұраныс (prompt) немесе селфи фото негізінде жоғары сапалы бейнероликтер жасауға мүмкіндік береді. 

Бастапқыда олар нейрожелілерді оқытуға арналған инфрақұрылым жасағысы келгенімен, кейіннен контент жасауға арналған foundation AI-model құруға бел буды. 2023 жылы олар алғашқы инвестициялар арқылы  $1 млн жинады. Команданың негізін оның РФМШ-да бірге оқыған достары мен таныстары құрады.
2024 жылдың сәуірінде стартап Menlo Ventures венчурлық қорынан және басқа да инвесторлардан $8 млн инвестиция тартты. Оған дейін қазақстандық инвестор Мұрат Әбдірахманов жобаға $250 мың алғашқы капитал салған болатын. 
Ерзат Дулат Қасым-Жомарт Тоқаевпен өткен кездесуде компанияның 90%-ын қазақстандық мамандар құрайтынын айтты. 
## Дереккөздер

Санат:Кәсіпкерлер
Санат:Республикалық физика-математика мектебінің түлектері
Айя Шалқар

**Айя Шалкар** (шын есімі — ***Аяулым Шалқар,*** 1996 жылы 29 қаңтарда Алматыда туған) — қазақстандық график-дизайнер, суретші, модель және киноактриса. Ол заманауи қазақ мәдениеті мен визуалды өнерін халықаралық деңгейде танытып жүрген  өнерпаз ретінде белгілі.

## Өмірбаяны
Айя Шалкар Алматы қаласында дүниеге келген. Мектеп қабырғасында жүргенде-ақ өзінің ерекше сырт келбетімен және шығармашылық қабілетімен көзге түсті. Алматы қаласындаңы №159 мектептің түлегі. 

Страсбургте (Франция) қолданбалы өнер мектебінде оқып, кейін Венадағы (Австрия) Қолданбалы өнер университетінде (Die Angewandte) «Графикалық дизайн» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.

## Шығармашылығы
Айяның танымалдылығы әлеуметтік желілердегі блогынан басталды. Оның ерекше стилі мен эстетикасы миллиондаған аудиторияның назарын аударды. Ол бірнеше мәрте **Forbes Kazakhstan** және өзге де халықаралық сән журналдарының мұқабасына шықты. Ол Louis Vuitton, Chanel секілді әлемдік брендтермен әріптестік орнатып, сән әлеміндегі Қазақстанның заманауи бейнесіне айналды. 

2010-жылдардың ортасында ол өзінің **«**Аshaya» киім брендін іске қосты. 

Соңғы жылдары Айя Шалкар өзін медиа-суретші ретінде танытып жүр. Ол толықтырылған шынайылық (AR) сүзгілерін жасаумен, цифрлық өнермен және дәстүрлі кескіндемені технологиямен біріктірумен айналысады. Оның туындыларында қазақ мифологиясы, әйел теңдігі және ұлттық бірегейлік мәселелері жиі көтеріледі.

### Кино мансабы
Айя Шалкар актриса ретінде де бағын сынап көрді. Оның ең танымал рөлдерінің бірі:
* «5:32» сериалы (2021)

### Қоғамдық белсенділігі
Ол әлеуметтік маңызы бар мәселелерге, әсіресе тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес және әйелдер құқығын қорғау тақырыптарына белсенді үн қосады. Оның «Ауруымды бер» секілді арт-жобалары қоғамда үлкен резонанс тудырды.

## Отбасы

* Айя Шалқардың анасы – **Гаухар Есімханова**. Қазіргі уақытта танымал заңгер Ержан Есімхановтың жолдасы. 
* Әкесі – кәсіпкер **Шалқар Нұртілеуов**. Қазақстанның Сыртқы істер министрі болған Мұрат Нұртілеудің інісі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан дизайнерлері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:Модельдер
Санат:1996 жылы туғандар
Оқсыз қалашығы

**Оқсыз қалашығы**
Отырар ауданы, Маяқұм ауылының солтүстігінде 9,5км қашықтықта, Ақжар деген жерде орналасқан. 
1900 жылы Н.В.Руднев қазба жүргізіп зерттеген. 1947 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялқ экспедициясы (А.Н.Бернштам), 1975 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (К.А.Ақышев, К.М.Байпақов) зерттеген. Ғылыми әдебиетте Оқсыз Әбу Насыр әл-Фараби туған ортағасырлық Весидж қаласы деп есептеледі. XIII ғасырда қала Зернук деген басқа атпен белгілі болған. Сырдария өзеніндегі өткел қасында орналасқан. XIII ғасыр ортасында Зернук қаласы армян патшасы Гетум саяхатының сипаттамасында аталады.

## Дереккөздер
Ariel 5

***Ariel 5*** (сондай-ақ *UK 5*) — Ұлыбританияның рентгендік диапазонда істеген ғарыш обсерваториясы.

Бұны құрастыру жоспары Ұлыбритания мен АҚШ арасында 1967 жылдыӊ мамырында, *[[Ariel 3]]* жасанды серігін ғарышқа ұшыру кезінде талқылана бастады.

*Ariel 5* ғарышқа Үнді мұхитының батыс бөлігінде орналасқан Сан-Марко теңіз платформасынан ұшырылған еді. Старт 1974 жылдың 15 қазанында орын алды. Айналған орбитасынан аппарат 1980 жылдың 14 наурызында шығарылды.

Атауы Уильям Шекспирдің *[[Дауыл (комедия)|Дауыл]]* пьесасындағы кейіпкерге байланыстырылып қойылды.
нобай|солға|170px|Старт кезі
## Дереккөздер

Санат:Ғарыш телескоптары
Санат:Ұлыбританияның жасанды серіктері
Paramore (альбом)

***Paramore*** — Paramore тобының төртінші студиялық альбомы, 2013 жылдың 9 сәуірінде жарық көрді. Бұл альбом ағайынды Джош пен Зак Фарро кеткеннен кейін жазылған бірінші альбом.

## Альбом туралы
2012 жылдың 18 сәуірінде Хейли Уильямс топтың сайтында жаңа альбомның продюсері Джастин Мелдал-Джонсен болатынын жариялады, ол Бекпен және Nine Inch Nails-тегі жұмысымен танымал, бұрын M83 және Neon Trees сияқты топтармен жұмыс істеген.

2012 жылдың 2 шілдесінде қазіргі уақытта Angels & Airwaves-те тұрған бұрынғы Nine Inch Nails барабаншысы Илан Рубин альбом жазуға қатысатыны белгілі болды.

Хейли Уильямс пен Тейлор Йорк Twitter арқылы альбомды жазу 2012 жылдың 1 қарашасына дейін аяқталғанын хабарлады.

2012 жылғы 6 желтоқсанда ресми сайтта альбомның атауы және оның шыққан күні, сондай-ақ альбомның алғашқы синглінің атауы туралы ақпарат пайда болды. 2013 жылдың 5 қаңтарында «Now» синглінің тизері жарық көрді, онда әннің үзіндісі және синглдің шыққан күні, 2013 жылдың 22 қаңтары. Альбомның Трек тізімі 2013 жылдың 18 қаңтарында Alternative press сайтында жарияланды. «Now» әніне арналған жаңа Paramore клипінің премьерасы 2013 жылдың 11 ақпанында MTV-де өтті. 2013 жылдың 5 сәуірінде альбом желіде пайда болды.

## Композициялар тізімі

## Чарттары

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Paramore ресми сайты
* «Brand New Eyes» альбомына шолу

Санат:Альтернативті рок альбомдары
Санат:Синти-поп-альбомдары
Санат:Жаңа толқын альбомдары
Санат:Пауэр-поп альбомдары
Санат:Поп-панк альбомдары
Санат:Fueled by Ramen альбомдары
Санат:Billboard 200-ді басқарған альбомдар
Санат:UK Rock & Metal Album Chart жетекші альбомдары
Санат:Австралия чартын басқарған альбомдар