open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жоба

**Жоба** — жасалуға, қайта құрылуға, қалпына келтірілуге, салынуға тиісті кәсіпорындар мен ғимараттардың, қондырғылар мен жабдықтардың, аппараттардың, т.б. макеттері, есептеулері және принципті дәлелдері көрсетілген техникалық құжаттар жиынтығы. 

Жобаны ғылыми тұрғыда дайындау үшін жобалық тапсырма беріледі де, сол бойынша есептеу жүргізіліп, Жоба қамтитын мәселелер тұтас шешім табады. Кәсіпорындарды жобалауға тапсырма берілгенде нарықтық экономика жағдайына сәйкес жаңа құрылыстың немесе қайта құрудың тиімділігі ескеріле отырып, техникалық-экономикалық дәлелдерге сүйенеді. Жобалық тапсырмада мынадай негізгі сипаттамалар: үкіметтің тиісті қаулысы, құрылыс салынатын аудан, шығарылатын өнім мен кәсіпорынның өндірістік қуаты, шикізатпен, отынмен, газбен, электр энергиясымен, сумен, т.б. қамтамасыз ететін көздер мен әдістер, өндірісті белгілі бір өнім түрлерін шығаруға ыңғайлау, құрылыстың аяқталу мезгілі және оның кейбір жеке бөліктерінің іске қосылуы, жұмсалатын қаражат мөлшері, өзіндік құн көрсеткіштері, болашақта ұлғайту мүмкіндіктері, т.б. мәліметтер түгел көрсетілуге тиіс.
* *Жұмыстық жоба* - бұйым жасау кезіндегі конструкциялық құжаттаманың (техникалық жобадан кейін) жасаудың 4-ші сатысы; оған мына этаптар жатады: 
** жұмыстық сызбаларды және техникалық жағдайларды жасау, транспорттық құралдардың тәжірибеден еткен агрегаттарының ұлгілірін дайындау және сынактан еткізу конструкциялық құжаттаманы жөнге келтіріп отыру; 
** сонымен қатар бұган мыналар жатады: бос серияны және орнату сериясын сынау; конструкциялық құжаттаманы женге келтіру; 
** құжаттарға - тәжірибелік ұлгілер үшін «о» литерін, орнату сериясы үшін «а», басты серия үшін «б» беру.
* *Техникалық жоба* - конструкциялық құжаттаманың бұйымды жасау кезіндегі үшінші стадиясы (эсқаиздік жобадан кейін) оған мына этаптар жатады: 
** жалпы құрастыру сызбасын аяқтау, шасси пакетін жасап шыгару, агрегаттар конструкциясын жасап шығару; 
** құжаттарға «т» литерін тағайындайды.
* *Нобай жоба* - бұйымды жасау кезіндегі конструкциялық құжаттаманы жасаудың екінші сатысы (техникалық ұсыныстан кейін)- мынадай кезендер жатады: 
** эскиздік құрастыру сызбасы, ізденіс макеттерін құру, ішкі және сыртқы пішімдеу; 
** бұл конструкциялық құжаттар мен пішіндердіқ жиынтығында, ол жолаушылар мен жүргізушінің орналасуы, бұйымның сыртқы және ішкі пішіндері туралы толық көрініс беретін қорытынды техникалық шешімдер болуы керек.

## Дереккөздер

Санат:Жобаларды басқару
Санат:Менеджмент
Санат:Жүйелік инженерия
Тебінгі

**Тебінгі** – таралғының айылбасы салт атты адамның балтыры мен тақымын қажамау үшін қолданылатын тұрман. Тебінгі аттың тері балаққа жұқпауына да септігін тигізеді. Былғарыдан жасалған тебінгінің астары жұқа, талдырған киізден басылады. Тебінгі бедерленіп, өрнектеліп металл әшекейлерімен безендіріледі. Тебінгі жасағанда алдымен киізді арнаулы үлгімен пішіп алады да былғарыны одан сәл артықтау етіп пішіп, жиегін астына қарай көмкере қайырып тігеді.

## Сілтемелер
Тайлақ

**Тайлақ** — бір жастан асып, екі жасқа толмаған түйе. Жынысына қарай еркек Тайлақ, ұрғашы Тайлақ деп аталады. Түйе жыл сайын боталамайтындықтан тайлақты інгенді жергілікті ел сауын малы ретінде ұстайды. Тайлақты көбіне жұмысқа пайдаланбайды, бірақ қолға, мініске, жегуге үйретеді. Тайлақтың ұлпа жүні өте қымбат бағаланады.

## Дереккөздер

Санат:Түйелер
Жартас (өзен, Нұра алабы)

**Жартас ** – Нұра алабындағы өзен.. 

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 39 км. 

## Бастауы
Бастауын Қарағаш тауының оңтүстік-батыс беткейінен алып, Шерубайнұра өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Арнасының ені 15 – 30 м. Жауын-шашын суларымен толығады. Суы қараша айының басында қатып, сәуірдің ортасында ериді. Шаруашылық мақсаттарына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы өзендері
Санат:Нұра су алабы
Жартас (тау, Қарағанды облысы)

**Жартас** – Сарытаудың оңтүстік-батыс сілеміндегі тау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Семізбұғы ауылының солтүстік-батысында 12 – 13 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 – 5 км-ге созылған, ені 2 – 3 км. Ең биік жері 800 м. 

## Геологиялық құрылымы, жер бедері
Девон жыныстарынан түзілген. Беткейлері тік, сай-жыра, аңғарлармен қатты тілімденген. Жартастың оңтүстік-шығыс бөлігінде түп жыныстарының жер бетіне шығуы байқалады. 

## Өсімдігі
Қызғылт қоңыр, сортаң топырағында әр түрлі дала өсімдіктері өседі.

## Дереккөздер

Санат:Бұқар жырау ауданы таулары
Сағалбай Жанбаев

**Сағалбай Жанбаев** (1904, Омбы облысы, Алабота болысы, 4 а. – 18.5.1972, Алматы) –партия, кеңес қайраткері. Петропавл педагогика техникумын (1948), БК (б)П ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірген. 1928 – 1938 ж.Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Көкшетау,Ақмола облыстарында комсомол, партия органдарында басшы қызметтерде болған, 1939 – 1945 ж. Ақмола облысы парткомының 3, 2 хатшы, 1948 – 1954 ж. Ақмола, Қызылорда облысы парткомдарының 1 хатшысы, 1954 – 1958 ж. Семей қалалық аткомының төрағасы, облыс атком төрағасының орынбасары, 1958 – 1963 ж. Қазақстан КП ОК парткомиссиясының мүшесі болды, республика еңбек резервтері комитетінде жауапты қызметтер атқарды. КСРО және ҚазКСР Жоғарғы кеңестеріне бірнеше дүркін депутат болып сайланды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Өмір өткелі», «Кенді алқап» атты кітаптары жарық көрген.

Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Целиноград облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Жартас (тау, Абай облысы)

**Жартас** – Абай облысы Аягөз ауданындағы Шар және Ащысу өзендері аралығындағы тау. 

## Жер бедері
Ең биік жері – Қосымбет тауы (699 м). Шар және Ащысу өзендерінің орта ағысы тұсында солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзындығы 25-30 км-ге созылып жатыр.

## Геологиялық құрылымы
Пермьнің сазды тақтатас, конгломерат, құмтас жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Топырағы бозғылт, қызғылт қоңыр, сортаң. Өзен аңғарымен жылға, сай-жыраларда қараған, тобылғы өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Рақымбай Төлебаев

**Төлебаев Рақымбай** (1910, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Қызылтас а. – 8.8.1982, Алматы) – қайраткер. ФЗО мектебін, Алматыдағы екі жылдық Марксизм-ленинизм ун-тін (1938), СОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1947) бітірген. 1928 – 1936 ж. Риддер (Лениногорск) қ-ндағы қорғасын з-нда жұмысшы, з-т парткомы хатшысының орын¬басары, Риддер қ-лық парткомының нұсқаушысы болған. 1938 – 1940 қазіргі Түркістан облысы парткомының 3, 2-хатшысы, 1940 – 1945 ж. Қызылорда облысы парткомының 1-хатшысы болған. 1947 – 1950 ж. Талдықорған облысының Қапал ауданында кеңшар директоры, 1950 – 1958 ж. және 1958 – 1959 ж. Алматы облысы, Қаскелең ауданында мектеп директоры. 1959 – 1961 ж. Шығыс Қазақстан облысы Бұқтырма ауданында кеңшар директоры, 1961 – 1963 ж. Өскемен қ-нда Кондитер з-ты директорының орынбасары, 1963 – 1971 ж. Шығыс Қазақстан облысы мемл. мекеме қызметкерлері кәсіподағы к-тінің төрағасы қызметтерін атқарды.

## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Рощин ауылдық округі (Тайынша ауданы)

**Рощин ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Рощинское, Димитровка, Краматоровка, Макашевка, Октябрьское, Сарыбай ауылдары кіреді. Орталығы – Рощинское ауылы. Округ құрамында болған ''Комсомольское'' ауылы 2024 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1590 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тайынша ауданы ауылдық округтері
Пирротин

**Пирротин** (грек. pyrrotes — оттай қызыл), магнитті колчедан — сульфидтер класының минералы. Хим. формуласы: Fe1-xS. Хим. құрамы ауыспалы: х=0,0 — 0,11. Іоспалары Nі, Co, Cu, Pb, Mo, As. Одан басқа қатты ерітінділері — халькопиротиндер (FeS — CuFeS2) белгілі. Құрамындағы темірдің мөлшеріне байланысты гексагондық және моноклиндік сингонияларда кристалданып, тұтас масса, бұрыс пішінді сеппе, түйірлі, жалпақ кристалдар түзіп, кейде радиалды бағаналы және талшықты агрегаттар күйінде кездеседі.

Табиғатта гексагонды троилит (FeS) және моноклинді клинопирротин (Fe7S8), т.б. минералдары кездеседі. Пирротин эндогендік геологиялық процестерде жаралады. Түсі қола түстес сары, металл сияқты жылтыр күңгірт, морт; қаттылығы 3,5 — 4,5, тығыздығы 4,5 — 4,7 г/см3, электр тогын жақсы өткізеді. Күкірті мол моноклиндік Пирротиннің ферромагн., ал күкірті аз гексагонды Пирротиннің 348oС-та жойылатын парамагн. қасиеттері бар.

Қазақстанда Шығыс және Батыс Ұлытау (Қараторғай, Тойғыл), Шар мен Горностаев (Мақсұт) ультрамафиттерінде, мыс-полиметалды кен орындарында (Ақбастау, Іұсмұрын, Ертіс) кездеседі. Пирротин күкірт қышқылы және күкірт өндірілетін шикізат ретінде қолданылады.
## Дереккөздер</span>
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том

Санат:Қазақстан табиғаты
Рощин ауылдық округі

* Рощин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Рощин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.
Серікбол Қыпшақбаев

**Серікбол Қыпшақбаев** (1962 – 2003) – спортшы, спорт шебері. 1981 – 83 жылы Ауғанстан елінде интернационалдық борышын өтеген. Қызылорда политехникумын және Қорқыт ата атындағы мемлекеттік университетін бітірген. Қызылордалық «Қайсар жас» футбол командасының аға бапкері және капитаны болды. «Мелиоратор», «Қайсар» футбол командаларының құрамында 117 ойынға қатысқан. 1993 жылы Ақтау қаласының «Мұнайшы» командасының қақпасына соққан 100 доптың авторы. Жылына екі рет Қыпшақбаев атындағы футбол турнирі өткізілуде. 
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау

92.46.5.245 21:28, 2011 ж. маусымның 19 (ALMT)

Санат:Тұлғалар
Тебіссор

**Тебіссор**, *Тебізсор* – Өлкейек алабындағы ағынсыз көл. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылынан солтүстікке қарай 95 км жерде.

## Гидрографикасы
Ауданы 11,0 км2, ұзындығы 5,7 км, енді жері 2,8 км, жағалауының ұзындығы 14,6 км. Көл теңіз деңгейінен 152,1 м биіктікте жатыр. Су жиналатын алабының аумағы 448 км2. 

## Жағалау сипаты
Жағалауы жайпақ. Көлге Қарасай өзеншесі құяды. Қар суымен толығады. Күзде көпшілік жері сорға айналады. Алабы көктемде жайылым ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы көлдері
Санат:Өлкейек су алабы
Жанғабыл Төлегенұлы

**ЖАНҒАБЫЛ Төлегенұлы** (шамамен 1805 – ө. ж. б) – батыр, би, Жаппас руының Қаракөз тармағынан. 35 жасынан билікке араласқан. Қоқан, Хиуа басқыншыларына қарсы күрескен. 1840 жылы Орынбор шекара комиссиясымен қарым-қатынас орнатқан. Райым бекінісін салуға көмектескен. 1844 жылы зауряд-хорунжий атағын алған. 1846 жылы ғ46 дистанцияның бастығына тағайындалып, ел басқарған. Ағасы Алтыбай Көбековтың ауылын шапқан соң Кенесары Қасымұлына қарсы шыққан. 1844 жылы жаппастықтардан зекет жинауға келген 100 адамдық Наурызбай батыр жасағынатүн ішінде тұтқиылдан шабуыл жасап, 95 адамын өлтірген. Осы қырғыннан Наурызбай қашып құтылып, жас батыр Байтабын қаза тапқан. Бұл жөнінде және Жанғабыл жайында халық ақыны Н.Ахметбековтің «Жасауыл қырғыны», О.Шипиннің «Жеті батырдың оқиғасы», Нысанбай жыраудың «Кенесары – Наурызбай» дастанында айтылған.
Мүтәліп Қыраубаев

**Мүтәліп Қыраубаев** (1921, Жаңақорған ауданы Төменарық ауылы – 23.12.1987) – айтыскер ақын. 1942 ж. Қызылорда педагогика институтында оқып жүріп, майданға аттанған. 1943 ж. ұжымшар шаруашылығының әр-түрлі саласында бригадир, директордың орынбасары, ұжымшар төрағасы, инженер-технолог қызметтерін атқарған. Ол 1979 ж. облыстық ақындар айтысында бірінші, 1980 ж. республика айтыста үшінші орын алған. «Шаһнама», «Кеншімбай мен Ақсұлу», «Мансұр мен Дәме қыз» айтыстарын, «Сұрмерген», Нартай, Тұрмағамбет, т.б. ақындардың көптеген жыр-дастандарын жатқа айтып, жыршылық-жыраулық дәстүрді дамытқан. Қыраубаевтың «Өмір туралы», «Балаларға», «Сақтанғанның майданнан хаты», т.б. туындылары «Жыр шашу» (1982), «Өсиет» (1989) кітаптарында жарияланған.

## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау

Санат:Тұлғалар
Оңалбай Аяшев

**Оңалбай Аяшев** (25 қараша 1950 жылы, Сарыағаш ауданы Сарыағаш) – педагогикалық ғылым докторы, профессор (1991). Халықаралықпед. ғылымдары «Еуразия» эконом., Ресей педагогикалық және әлеуметтік ғылымдар академияларының толық мүшесі. Шымкент пед. ин-тын бітірген (1971). Мәскеуде 1983 ж. аспирантураны, 1991 ж. докторантураны бітірген. «Сырдария» университетінің президенті болып қызмет атқарған. 2004 ж. ҚР Парламентінің Мәжілісіне депутат болып сайланды. 2003 ж. Түркістан облысының «Үздік ғалымы», Мақтаарал ауданының құрметті азаматы. Аяшев 1 ғылым докторын, 8 ғылым кандидатын даярлаған, 14 монографияның, 95 ғыл. мақаланың авторы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан педагогтары
Александр Владимирович Богдан

**Александр Владимирович Богдан** *(5 тамыз 1946 жылы, [[Ресей]], [[Краснодар|Краснодар қаласында]] туған)* – техника ғылымының докторы *(1993 жылы)*. Новочеркасск политехника институтын *(1969 жылы)* бітірген. *1972–73 жылдары* Павлодар индустриялды институтында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі *(1977 жылы)*, доцент *(1997 жылы)* қызметтерін атқарған.

## Дереккөздер</span>
Рузаев ауылдық округі

**Рузаев ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Рузаевка, Берёзовка, Золотоноша, Сарыадыр, Сивковка, Чернобаевка ауылдары кіреді. Орталығы – Рузаевка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5993 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы ауылдық округтері
Давид Лазаревич Шамис

**Давид Лазаревич Шамис** (10.12.1902, *[[Украина]], [[Одесса облысы]] Рени қаласы* – 16.5.1972, *[[Алматы]] қаласы*) – биология ғылымдарының докторы (1948), профессор (1949). Қазақстан ғылым академиясының корр. мүшесі (1958). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). 

Одесса халық-ағарту институтын бітірген (1926). 1944 жылдан Қазақстанда тұрған. 1944–1963 жылы Қазақстан ғылым академиясының [Микробиология және [вирусология ғылыми-зерттеу институтында зертхана, сектор меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер, директор (1956–1963); 1963 жылдан өмірінің соңына дейін зертхана меңгерушісі қызметін атқарған. 

Негізгі ғылыми еңбектері техникалық микробиология мәселелеріне арналған. 70-тен астам ғылыми жарияланым, оның ішінде 1 монографияның авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:10 желтоқсанда туғандар
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:Одесса облысында туғандар
Санат:16 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан биологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Пірмағамбет Лаубаев

**Пірмағамбет Лаубаев** (1892, Қармақшы ауданы Ақжар ауылы – 07.04.1930, Қараүңгір қыстағы) – Қарақұм көтерісшілерінің басшысы. 

Алшын тайпасының Шөмекей руының Бозғұл аймағынан шыққан. Атақты Қашқынбай батырдың ұрпағы. 

1930 жылы  ірі байларды тәркілеуге қарсы шыққан адамдардың бірі. Алғашқы Қарақұм шайқасында қаза тапты.

## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау

Санат:Тұлғалар
Қарақозы Әбдәлиев

**Қарақозы Әбдәлиев** (1908, Төле би ауданы – 22.10.1943) – Кеңес Одағының Батыры (1.11. 1943), гвардия лейтенанты. 

Ұлы жүздің Сіргелі руынан шыққан. Сіргелі тайпасының Тутаңбалы руынан шыққан. 

2-дүниежүзілік соғыс кезінде 126-горловтық дивизияның 690-атқыштар полкінің құрамында ұрысқа қатысқан. Мелитополь қаласы үшін болған ұрыста Әбдәлиев  өз взводымен дұшпан бекінісіне шабуыл жасап, 17 үйді жаудан босатты, фашистердің оқ жаудырып тұрған 23 ұясын, 60-тан астам гитлершілді жойды. Көше бойындағы жекпе-жек шайқаста сол қолынан жараланғанына қарамастан, Әбдәлиев қаптап келе жатқан жау танкілеріне пулеметтен оқ жаудырды, тұтанғыш гранаталар лақтырып, олардың бірнешеуін істен шығарды. 20-дай автоматшыны өлтірді. Осы ұрыста Әбдәлиев қол созым жерден жау танкісіне гранат лақтырып, қаһармандықпен қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Санат:КОКП мүшелері
Дариялықтақыр

**Дариялықтақыр** – Сырдария өзенінің оң жағалық аңғарындағы (көне арнасында жатқан) тегіс жазық. 

## Географиялық орны
Қызылорда облысының Жалағаш, Сырдария, Шиелі аудандары жерінде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 230 км-ге созылған, ендірек жері 50 км. Теңіз деңгейінен 110–145 м биіктікте жатыр. Жазық жерлерінде құдықтар (Доңыз, Табаққабыл, Қатын, т.б.) және қоныстар (Жайсаң, Қаракемер, т.б.) көптеген. Жер қыртысы бор шөгінділерінен түзілген. Оның үстін ысырынды құмдауыт балшық жапқан. 

## Өсімдігі
Тақырдың сор, сортаң топырағында бұйырғын, тасбұйырғын, күйреуік, жусан басым өскен. Оңтүстік-шығысындағы құмды алқабында және құрғақ арналарда жыңғыл, жүзгін, сексеуіл шоғырлары кездеседі. Қараөзек өзені сағасында тоғай, орталығының жазық бөлігінде сексеуіл өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысы географиясы
Санат:Қазақстан жазықтары
Төлегетай баба

**Төлегетай баба** жазба деректерде **Тұлын Қожа, Толым бек** (шамамен XV ғасыр) — қазақ батыры, тарихи тұлға, ел бастаған би, көш бастаған көсем.

## Тарихи деректер
thumb|right|250px|Төлегетай-Қылышты ата кешені
Деректер бойынша, Төлегетай баба – тарихи тұлға, Алтын Орданың билерінің бірі, найманның ақсүйектер әулетінен шыққан, Ақсопы әмірдің шөбересі Найман хандығының билеушісі Күшлік ханның ұрпағы. Наймандар жерді бөліп алғаннан кейін, Төлегетайдың үлесіне Сырдарияның сол жағалауындағы Өзкент қаласы тиеді. Бұл аймақтарда Төлегетай дана атанып, Қылышты батырмен танысады. Олардың достығы, құрметі мен бір-біріне деген сыйластығы ұрпақтарына үлгі боп қалды. Олардың кесенеслері (Төлегетай-Қылышты ата кешені) Жаңақорған ауданы, Әбдіғаппар ауылынан оңтүстікке қарай 7-8 км жерде орналасқан.
Аңыз бойынша, Төлегетай баба тек атақты жауынгер ғана емес, сонымен бірге күшті көріпкелдігімен де танылды. Әсіресе, оның жерасты суларының орналасуын дұрыс таба білу қабілеті ерекше аталады. Қуаң шөлді ландшафтты аймақтардағы сулармен мұндай сакралды байланыстың өзіндік ерекшелігі болды. Оның адамдардың бірлігі, әділеттілік пен біреумен бөлісу қабілеті туралы рухани өсиеттері әлі күнге дейін халық арасында айтылады.
Найманнан – Белгібай, одан Сүйініш. Бұл күнде "Төрт Төлегетай" атанып жүрген Найманның төрт тайпасы: Қаракерей, Матай, Садыр, Төртуыл – Төлегетай бабаның немерелері.

## Дереккөздер

Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:Қазақ батырлары
Жарық (өзен)

**Жарық** – Жайық алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 76 км, су жиналатын алабы 766 км2. 

## Бастауы
Бастауын Тоқмансай темір жол станциясы тұсындағы бұлақтардан алып, Қарамола тауының солтүстігіндегі Елек өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Қар және жер асты суларымен толығады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Жылдық орташа су ағымы 0,92 м2/с. Суы тұщы.
 
## Дереккөздер

Санат:Мұғалжар ауданы өзендері
Санат:Жайық су алабы өңірі
Төлек ата кесенесі

**ТӨЛЕК АТА КЕСЕНЕСІ** – орта ғасыр ескерткіші. Жаңақорған ауданы орт-нан 30 км жерде, Қырөзгент пен Қылауыз Ата арасында, Қылышты Ата кесенесімен бір жерде орналасқан. Төлек Ата 11 – 12 ғ-ларда өмір сүрген. Төлек атадан төрт ата Найман тарайды. Ол кісі Қылышты атаға өкіл бала болып тәрбиесін алған. Қылышты ата өзінің қызын беріп, күйеу бала еткен. 1992 ж. Қылышты ата ұрпағы Есқожа Ысқақұлының ұйымдастыруымен екі ата басына кесене орнатылып, ас берілді. Қазір ата басына жұртшылық зиярат жасайды. Төлек Ата к-нің ауданы 6х6 м, биікт. 4 м.
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Археология
Светлопольский ауылдық округі

**Светлопольский ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Знаменское, Байсал, Метлишино, Новоникольское ауылдары кіреді. Орталығы – Знаменское ауылы. Округ құрамында болған *[[Янцено]]* ауылы 2019 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1624 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылжар ауданы ауылдық округтері
Александр Алексеевич Генбач

**Александр Алексеевич Генбач**(1952 ж.т., Алматы қ.) – техника ғылым доктыры (1992ж.), профессор (1990ж.). Алматы энергетика институтын (1975, қазіргі Алматы энергетика және байланыс институты) бітірген соң осы институтта 1975–1980 ж. стажер, оқытушы, 1981–1986 ж. ассистент, аға оқытушы, 1986–1990 ж. доцент, 1990–1992 ж. Мәскеу мемлекеттік тех. университетінде докторант, 1992–1995 ж. Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясында (қазіргі Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясы) профессор 1995 жылдан Алматы энергетика және байланыс институтында профессор қызметтерін атқарады. 160-тан астам ғылым мақала мен 6 монографияның авторы.

## Дереккөздер



Санат:Қазақстан ғалымдары
Төлеп бағы

**ТӨЛЕП БАҒЫ** – Сырдария өз-нің сол жақ жағалауы мен Қуаңдария аралығында орналасқан жасыл желек. Жаңақала қорғанынан 6 км төмен Өтетілеу қолтығы, Маметек арығының тұсында орналасқан. Оны 19 ғ-дың басында медресе балаларына қамқор болған Төлеп деген молда еккен.  Райым бекінісінің салынуына орай Төлеп молда Қуаңдарияның батыс жағалауына көшіп кеткен. Өлерінде балаларына мұра етіп қалдырған бақ күтімсіз қалып,  тек 1857 ж. орыс әскерлері қоныстанып, баққа талдың бірнеше түрі, тобылғы, тұт ағашы, жиде, жүзім, т.б. көптеген ағаштар өсірілген. Бүгінде оның орнын құм басқан. Бақ жөнінде А.Макшевтің, Майердің қолжазбалары мен Н.Ановтың еңбектерінде айтылған.
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:География
Әлемдік валюта жүйесі

**Әлемдік валюта жүйесі** – валюталық қатынастарды ұйымдастырудың және реттеудің мемлекетаралық келісіммен баянды етілген нысаны. 

Әлемдік валюта жүйесі атқарымының сипаты мен тұрақтылығы оның құрылымдық қағидатының дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымына, күштердің орналасуына және жетекші елдердің мүдделеріне сәйкес келуі дәрежесіне байланысты. Осы шарттар өзгергенде Әлемдік валюта жүйесі дүркін - дүркін дағдарысқа ұшырап отырады. Әлемдік валюта жүйесі ғалами әлемдік шаруашылық мақсаттарды көздейді. Олар: халықаралық айналымды сенімді төлемдік және есептесу қаражатымен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ету; халықаралық валюталық қатынастардың біршама тұрақтылығын және валюталық тетіктің әлемдік шаруашылықтағы өзгерістерге және әлемдік орталықтар күштерінің ара салмағына икемділікпен бейімделу. Әлемдік валюта жүйесі ұлттық валюта жүйесімен тығыз байланысты. Әйтсе де ұлттық валюта жүйесінің Әлемдік валюта жүйесінен міндеттері, атқарым және реттеу қағидаты, жекелеген елдердің экономикасына және әлемдік шаруашылыққа ықпал етуі жағынан өзгешеленеді. Бұл байланыс пен айырмашылық олардың элементтерінде көрініс табады. Әлемдік валюта жүйесі алғаш рет 19 ғасырда өздігінен қалыптасып, 1867 жылы Париж конференциясында мемлекетаралық келісіммен заң жүзінде ресімделді. Онда алтын әлемдік ақшаның бірден бір нысаны деп танылды. Ұзаққа созылған валюталық аласапыраннан кейін 2 Әлемдік валюта жүйесі 1922 жылы Генуэ халықаралық экономика конференциясында үкіметаралық келісіммен ресімделді. 2 дүниежүзілік соғыстан кейін Бруттен Вуд келісімі негізінде 3 Әлемдік валюта жүйесі құрылды. Бұл келісім Бреттен Вудтта өткен валюталық қаржылық конференцияда (1944 жылы) қабылданды. Онда доллардың үстемдігіне негізделген долларлық стандарт бекітілді. Бреттен Вуд валюталық жүйесі әлемдік сауда мен өндірістің дамуына 25 жылдай септігін тигізді. Бұл жүйенің дағдарысы 1960 – 70 жылы басталды. Валюталық дағдарыстан шығу жолын ұзақ іздестіру нәтижесінде 1976 – 78 жылдары Ямайка валюталық жүйесі құрылды. 1999 жылы Еуропа экономикалық қоғамдастығына мүше елдер аймақтық Еуропа валюталық жүйесін құрды. Ол Әлемдік валюта жүйесі нің құрамдас бөлігі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Әлемдік экономика
Санат:Макроэкономика
Жарыпшыққан (өзен)

**Жарыпшыққан**, *Жанкелді* – Ойыл алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 244 км. Миялы селосынан төмен 7 шақырым жерде Ойылдан 73 тармакталып шығып Тайсойған құмын оңтүстікке қарай қақ жарып ағады. Тайсойған аулынан төменірек Жаманаша, Үлкенаша, Қарабау тармақтарына бөлініп кететін өзен. 50-60 км-ден дейін Айғыркөл көліне қайта қосылады да, Ұлкияқ көліне құяды. Суы кермектеу келеді. Жағасында Қарабау ауылы орналаскан.

## Бастауы
Бастауын Қамыстыкөл аулының тұсындағы Ойыл өзенінен алып, Миялы аулынанан төмен 7 км жерде Ойылдан тармақталып шығып Тайсойған құмын кесіп өтіп, Бөлекаяқ көліне құяды.

## Гидрологиясы
Арнасы ауысып отырады, орта ағысында бірнеше тармаққа бөлінеді. Суы кермектеу келеді. Жағасында Қарабау ауылы орналасқан. Көктемде қар ерігенде суы көтеріледі, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзенді Қызылқоға ауданының шаруашылықтары пайдаланады. 

## Дереккөздер

Санат:Қызылқоға ауданы өзендері
Санат:Ойыл су алабы өзендері
Рашит Саттарұлы Кәренов

**Рашит Саттарұлы Кәренов** (1944 жылы туған) – 
*1992 экономика ғылымының докторы, профессор (1993). 
*1967 Қарағанды политехникалық институтын, (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) бітірген соң осы институтта 
*1970-90 аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 
*1991–94 ҚР ҰҒА Жер қойнауын кешенді игеру Қарағанды ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі. 
*1994–2001 және 2002 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 
Кәренов 1200 ғылыми және әдеби жарияланымның, оның ішінде 23 монографияның авторы.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Радиохимиялық талдау

**Радиохимиялық талдау** — аналитикалық химияның ядролық өзгерістер өніміндегі радиоактивті изотоптардың сапалық құрамы мен мөлшерін анықтайтын әдістер жиынтығы. Табиғи және жасанды жолмен алынған изотоптардың g және a бөлшектерін шығару активтілігі арнайы спектрометрде өлшенеді. Егер зат изотоптардың қоспасы немесе b сәулесі мен рентген сәулесін шығарса, онда оны суда болмаса қышқылда ерітіп, оған изотопты, изотопсыз өнімді қосып радиохимиялық талдау жасайды. *Тұнбаға түсіру*, *экстракция*, *хроматография*, т.б. әдістермен қоспаны іздестірілуші элементтерге жіктеп, бөліп, тазалайды. радиохимиялық талдау жаңа радиоактивті изотоптар ашуда және олардың қасиеттерін зерттеумен байланысты ғылыми жұмыстарда кеңінен қолданылады. 

*Қазақ энциклопедиясы 


Санат:Физика
Смирнов ауылдық округі

* Смирнов ауылдық округі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Смирнов ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бақыт Кәрібаева

**Бақыт Кәрібаева** (2.11.1943 жылы туған, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы) – ақын, филолология ғылымдарының докторы (1994), профессор (1994).

## Өмірбаяны
* ҚазМУ-ды (1965, қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) және аспирантурасын (1973) бітірген. 
* (1965-66) Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Ынталы орта мектебінде мұғалім, 
* (1967–70) Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтында кітапханашы, (қазіргі Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті), аға оқытушы, доцент, 
* (1975) профессор қызметтерін атқарды.

## Еңбектері
Кәрібаева бірнеше ғылыми-зерттеулер мен кітаптардың
* «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы», Астана, 1988;
* «Қара өлең мен лирика», Астана, 2001; 
* «Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму арналары», Астана, 2001).

## Дереккөздер

Санат:2 қарашада туғандар
Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің профессорлары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер
Даңмұрын Кенжебекұлы

**Даңмұрын Кенжебекұлы** (1870 жыл, Жалағаш ауданы Аққошқар ауылы – 1923 жыл, Жалағаш ауданы  Аламесек (қазіргі Есет батыр ауылы) ауылы) – ақын.

Жасында мұсылманша оқып, хат таныған. Егіншілікті кәсіп етіп, арық қаздырып, елдің отырықшылыққа бет бұруына ықпал жасаған. «Даңмұрын арығы» деп аталатын арық қазір де бар. Даңмұрын толғау, терме, арнау өлеңдер мен дастандар шығарған. Олардың негізгі тақырыбы – адамгершілік, әділдік, ел тағдыры. Даңмұрын ақындар айтыстарына да қатысқан. Оның Қаңлы Жүсіппен айтысы «Айтыс» кітабының екінші томына (1965) енген.

## Дереккөздер


Санат:1870 жылы туғандар
Санат:Жалағаш ауданында туғандар
Санат:1923 жылы қайтыс болғандар
Санат:Жалағаш ауданында қайтыс болғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Семиполь ауылдық округі

**Семиполь ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Семиполка, Балуан, Өзтоған, Ступинка ауылдары кіреді. Орталығы – Семиполка ауылы.
 
## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1769 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шал ақын ауданы ауылдық округтері
Жұмыскер (Атырау облысы)

**Жұмыскер** — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне бағынышты Жұмыскер ауылдық округі орталығы болған ауыл, 2018 жылы таратылған. 1980 жылдан 2000 жылдарға дейін кент болған.

## Географиясы
Атырау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай, Жайық өзенінің оң жағалауында, Балықшы кентіне қарсы жағада орналасқан. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 4702 адам (2263 ер адам және 2439 әйел адам) болса, 2009 жылы 9498 адамды (4732 ер адам және 4766 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1970 жылы “Каспий” көкөніс кеңшарын құруға байланысты қаланды. 1980 жылы кентке айналды. 1996 жылы кеңшар таратылғаннан кейін мұнда шаруа (фермер) қожалықтары құрылды. 

## Инфрақұрылымы
Жұмыскерде байланыс бөлімі, өзен айлағы, 2 орта мектеп, клуб, кітапхана, 2 аурухана бар. Атырау қаласымен автомобиль және өзен жолы арқылы қатынасады.

## Ауыл суреттері

Жумыскер.jpg
Жумыскер 1.jpg


## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Алтын дән ауылдық округі

**Алтын дән ауылдық округі** – Мағжан Жұмабаев ауданындағы әкімшілік бірлік. 2018 жылға дейін "Совет ауылдық округі" деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Советское, Придорожное ауылдары кіреді. Орталығы – Советское ауылы. Округ құрамында болған ''Сүлікті'' ауылы 2017 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2652 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы ауылдық округтері
Юрий Александрович Шаповалов

**Юрий Александрович Шаповалов** (1946, *[[Алматы қаласы]]*) – техника ғылымдарының докторы (1992).

ҚазМУ-ды (1973, *қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]*) бітірген. Осы оқу орнында ғылым қызметкер (1966–1971), Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институтында кіші, аға ғылым қызметкер (1971–1992); 1992 жылдан Эргономика институтында лаборатория меңгерушісі болды. Физиология институтында жетекші ғылым қызметкері. 70-тен астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1946 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Ақжарқын ауылдық округі

**Ақжарқын ауылдық округі** (2009 жылға дейін – *Совхозный ауылдық округі*) – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақжарқын, Ащыкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Ақжарқын ауылы. Округ құрамында болған *Бауырқамыс* ауылы 2008 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1285 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы ауылдық округтері
Төлепова Шәмшат

**Төлепова Шәмшат** (1930, Қармақшы ауданы Т. Көмекбаев а. – 17.7.2002, сонда) – термеші, жырау. Қазақстанның еңб. сің. мәдениет қызметкері (1990). 12 жасынан ән мен жыр, терме айтып жыраулық дарыны мен өнерге бейімділігі ерте байқалған. 1948 жылдан Н.Бекежанов басқарған эстрад. өнер тобында жұмыс істеп, ұстазы Р. Жиенбаевтан жыраулық өнердің қыр-сырын толық меңгерген Төлепова 1976 ж. жыраулардың облысы слетінде алғашқы жүлдесін алды. 1986 ж. Қармақшы ауданы мәдениет үйі жанынан «Жиенбай жырау» мектебін ашып, Сыр бойы мақамының кең таралуына үлкен ықпал жасады. 1987 ж. Алматыда өткен Бүкілодақтық халықтар шығарм. фестивалінің лауреаты болды. Сол жылы ғыл.-теор. конференцияда Т-ның дауысын жапондық мамандар «алтын» дискіге жазып алған. 1997 ж. Алматыда болған «Лорд» конференциясында ән салып, еуроп. саз өнері мамандарының құрметіне ие болды. 1999 ж. ауданы комиссия қорытындысымен «Ғасырдың өнер шебері» атағын алды. Т. белгілі Сыр сүлейлері: Базар, Оңғар, Омар, Тұрмағамбет, Нартай, т.б. жырау-ақындардың дәстүрін жалғастырушы.
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Эдуард Бернетт Тайлор

**ТАЙЛОР Эдуард Бернетт** (1832 – 1917) – ағылшын этнографы,  антрополог]] ғалым. Тайлордың көзқарастары Канттың эволюциялық теориясының ықпалымен қалыптасты. Ол мәдениет тарихын ілгерілемелі даму процесі ретінде қарастырып, мәдениеттің даму барысында құрал-жабдықтар, өнер салалары, діни наным-сенім түрлері – бәрі де жетілдірілу үстінде болады деп білді. Тайлор өзінің мәдениет тарихын, діннің бастауларын зерттеген шығармаларымен белгілі. Ол мәдени эволюционизм позициясын ұстанды, яғни мәдениеттің дамуы ілгеріге ұмтылу, өткеннен асып түсу, бұрынғыны жетілдіру деп түсіндірді. Мәдениет прогресі бүкіл дүние жүзі халықтарының (олардың әрқайсысының қандай даму сатысында тұрғандығына қарамастан) әкелген үлесіне тікелей байланысты. Оның айтуы бойынша “мәдениет туралы ғылым – реформалар туралы ғылым”. Мәдени реформалар көбіне діни наным-сенімдер мен табынушылық түрлерін жетілдіруден, күрделі де өнімді еңбек құралдарының пайда болуынан, жаңа өнер түрлерінің көбеюінен көрінеді. Осы орайда Тайлор көне наным-сенім түрлерін, анимизмді жете зерттеді. Ол діннің негізін адамның психикасынан, рационалды қызметінен іздестірді.

## Сілтемелер
* Введение к изучению человека и цивилизации (Антропология), П.–М., 1924; Первобытная культура, М., 1989.
* "Қазақ Энциклопедиясы", 8 том
Жұмыс күші

**Жұмыс күші** – 1) дүние жүзінің көптеген елдерінің статистикалық көрсеткіштерінде қолданылатын ұғым. Экономикалық белсенді тұрғындар санын, яғни елдегі еңбекке жарамсыз адамдарды қоспағанда, 16 жастан бастап зейнетке шығу жасына дейінгі аралықтағы жұмысқа қабілетті (жұмыс істеп жүрген және жұмыссыз) тұрғындардың жалпы санын білдіреді. Елдегі Жұмыс күші жалпы Жұмыс күші және азаматтық Жұмыс күші болып бөлінеді. Жалпы Жұмыс күші – елдегі еңбекке қабілетті адамдардың жалпы саны. Азаматтық Жұмыс күші – елдегі әскери қызмет атқарып жүрген азаматтарды қоспағандағы еңбекке қабілетті адамдардың жалпы саны. Қазақстанда еңбекке қабілетті 16 жастан 63 жасқа дейінгі ер адамдар, 16 жастан 58 жасқа дейінгі әйелдер елдегі Жұмыс күші көрсеткішін құрайды. Олардың жалпы саны 8,531 млн. адам (2000); 2) белгілі бір адамның еңбекке қабілеттілігі, яғни оның бойындағы қоғамдық пайдалы өндіріске қажетті физикалық және ақыл-ой қабілеттерінің (білігі, дағдысы, тәжірибесі) жиынтығы.

## Жұмыс күші ұсынысының кері қисығы
Жұмыс күші ұсынысының кері қисығы - еңбек жалақысы өсуге емес, керісінше қосымша сағаттарға жұмыс істеуге дайындықты төмендетуге әкеп соқтыратын жағдаят. Мысалы, әдеттегі ісімен айналысатын шаруалар және толық жұмыс кестесі бойынша оқу жылы ішінде жұмыс істейтін студенттер қосымша ретінде «мақсатты табыс» алуы мүмкін; осыған байланысты аз сағатты жұмыс пен еңбек жалакысын жоғарлату арасындағы таңдау.

## Дереккөздер


Санат:Еңбек
Санат:Экономика
Спасов ауылдық округі

**Спасов ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Спасовка, Сарман, Тауағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Спасовка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 984 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) ауылдық округтері
Сәмит Далдабаев

**Далдабаев Сәмит** (5.11. 1938 жылы туған, Жалағаш ауданы Еңбек ауылы Ынтымақ мекені) – қайраткер, Қазақ КСР-на еңбек сіңірген ауыл шарушылығы қызметкері (1973), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (1998).

Жетіру тайпасы Керейіт руынан шыққан.

Алматы зоотехникалық – малдәрігерлік институтын (ҚазҰФУ),СОКП жоғарғы партия мектебін бітірген (1961). 1961 – 64 жылы Тереңөзек ауданында (қазіргі Сырдария ауданы) бас мал дәрігері, малдәрігерлік станциясының бастығы, 1965 – 74 жылы Тереңөзек ауданындағы  Кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, аудан ауыл шаруашылық басқармасының бастығы, Жалағаш аудандық партия комитетінің екінші хатшысы, 1975 – 79 жылы Сырдария ауданы Кеңесі атқару комитетінің төрағасы, 

1979 – 89 жылы Жаңақорған аудандық партия комитетітінің бірінші хатшысы, 1989 – 91 жылы облыс партия комитетінің хатшысы, 1991 – 92 жылы облыс Кеңес төрағасының кеңесшісі, облыс атқару комитетінің бірінші орынбасары, Жалағаш ауданының әкімі (1992 – 97), 1998 жылдан облыс тәртіптік кеңестің төрағасы. «Құрмет белгісі», Халықтар достығы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Жаңақорған, Жалағаш аудандарының құрметті азаматы.

## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том
	

Санат:Тұлғалар
Төленді Кәрімов

**Төленді Кәрімов** (26.12.1939 жылы туған, Атырау облысы Теңіз ауданы) – фармаколог, медицина ғылымының докторы (1988). 
*1969 Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Батыс Қазақстан медицина академиясы) бітірген соң осы институтта аспирант (1970 жылдан), ассистент, доцент болып қызмет атқарды. Кәрімовтің негізгі ғылыми-зерттеулері фармакология және тағам гигиенасы на арналған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Төлешов Сейділда

**Төлешов Сейділда** (1906, қазіргі Шиелі ауданы – 1955, Алматы) – жазушы, фельетоншы. Төлешовтің журналистік қызметі 1931 жылдан басталды. Ауданы газеттің редакторы, кейін «Социалистік Қазақстан» («Егемен Қазақстан») газетінде, екі жыл Қазақстан Компартиясы Орт. к-тінің органы «Коммунист» журналының редакторы қызметтерін атқарған. Ұзақ жылдар бойы ұстаздық қызметпен айналысқан. ҚазМУ-да  (ҚазҰУ) арнаулы курстар мен семинарлар жүргізді. Ол фельетондарын бүркеншік атпен (С.Шынаров) жариялап тұрған. Сонымен қатар әдеби сын саласында да еңбек етті. 
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Соколов ауылдық округі

**Соколов ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Соколовка ауылы кіреді. Орталығы – Соколовка ауылы.
 
## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2749 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылжар ауданы ауылдық округтері
Станов ауылдық округі

**Станов ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Афонькино, Орёл ауылдары кіреді. Орталығы – Афонькино ауылы. Округ құрамында болған ''Пробуждение'', ''2574 км'' ауылдары 2014 жылы, ''Орлёнок'' аялдамасы 2017 жылы, ''Новоукраинка'' ауылы 2024 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 939 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы ауылдық округтері
Раушан Байдалықызы Кәрімова

**Раушан Байдалықызы Кәрімова** (3.9.1953 жылы туған, Түркістан облысы Түркістан қаласы) – психология ғылымының докторы (2002), профессор (2006). 
*(1976) Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. *(1994–2004) ҚазПИ-де аға оқытушы,
*(2004) кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. :«Особенности нарушений психического развития дошкольников с церебрально-органической патологией и основы их комплексной коррекции» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Кәрімованың 70 ғылыми жарияланымы, оның ішінде 2 монографиясы, 7 оқу-әдістемелік құралы жарық көрген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Степной ауылдық округі

* Степной ауылдық округі — Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Степной ауылдық округі – Ақтөбе облысы Қарғалы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Степной ауылдық округі — Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Степной ауылдық округі — Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Степной ауылдық округі — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы Құртай ауылдық округінің бұрынғы атауы.
Виталий Александрович Кащеев

**Кащеев Виталий Александрович** (1953 жылы туған, Ресей, Тверь қаласы)
* 1994 - биология ғылымының докторы, 
* 1997 - профессоры. 
* 1976 - Харьков мемлекеттік университетін бітірген. 
* 1976–77 - Кировоград облысы Знаменка ауданында, 
* 1977–78 - Харьков қаласында мектеп мұғалімі, 
* 1978–89 - Қазақстан ғылым академиясының Зоология институтында лаборант, кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1989–95) қызметтерін атқарды.

Кащеев 73 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1953 жылы туғандар
Санат:Тверьде туғандар
Санат:Қазақстан биологтары
Санат:Биология ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:Харьков мемлекеттік университеті түлектері
Игорь Львович Квасов

**Квасов Игорь Львович** (1939 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы) – ветеринария ғылымының докторы (1988), профессор (1991). 
*(1962) Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 
*(1962–68) Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында мал дәрігері, лаборант, аспирант, 
*(1969–1991) Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында аға лаборант, аға ғылыми қызметкер, ғылыми-өндірістік бөлімнің бас маманы болып істеді. 
*(1991) жылдан қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университетінде профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Квасов 40-тан астам ғылыми жарияланымның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Квитка Валерий Васильевич

**Квитка Валерий Васильевич** (1939 жылы туған, Украина, Днепропетровск облысы Кривой Рог қаласы) – техникалық ғылымының докторы (1994), профессор (1996). 
*1963 жылы Криворожск тау-кен институтын бітірген. 
*1963–68 жылдары түсті металдар ғылыми-зерттеу институтында инжинер, аға инжинер, кіші, аға ғылыми қызметкер, 
*1968–92 жылдары бөлім және лаборатория меңгерушісі, 
*1992–96 жылдары институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары болды. 
*1996 жылдан Шығыс Қазақстан техникалық университетінде профессор қызметін атқарады. Квитка 98 ғылыми-зерттеу жарияланымның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шахизат Хамитұлы Төребаев

**Төребаев Шахизат Хамитұлы** (20.9.1948 ж.т., Жалағаш ауданы, «Таң» а.) – қайраткер. Қазақ политехн. ин-тының (ҚазҰТУ) «Автоматика және есептеу техникасы» ф-тін (1971), Алматы мемл. ун-тінің (ҚазҰУ) заң ф-тін (1998) бітірген.

Жетіру тайпасы Керейіт руынан шыққан.

1971 – 1976 ж. Қызылорда политехникумының оқытушысы, ЛКЖО облысы к-тінің, 1976 –1986 ж. облысы партия к-тінде жауапты қызметтер атқарды. 1987 – 1995 ж.  Қызылорда қ-лық халық депутаттары кеңесі аткомы төрағасының орынбасары, 1992 – 1995 ж. Қызылорда қ. әкімінің орынбасары, 1-орынбасары болды. 1995 – 1999 ж. Парламент Мәжілісінің депутаты, Қызылорда облысы әкімінің орынбасары, 2001 – 2004 ж. Қармақшы ауданының әкімі, 2004 жылдан облысы орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармасының бастығы. Көптеген медальдармен марапатталған.
## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Сухорабов ауылдық округі

**Сухорабов ауылдық округі** — Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Сухорабовка,  Ольгинка ауылдары кіреді. Орталығы – Сухорабовка ауылы. Округ құрамында болған ''Неждановка'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1244 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шал ақын ауданы ауылдық округтері
Тайманов

**Тайманов** (1992 жылға дейін – *Төменгі Боралдай*) — Түркістан облысы Бәйдібек ауданы, Боралдай ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шаян ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км жерде, Боралдай өзенінің жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1996 жылға дейін Төменгі Боралдай деп аталып келген. 1978-96 жылдары асыл тұқымды шошқа өсіретін “Боралдай” кеңшарының бөлімшесі болған. Кеңшар негізінде Таймановта шаруа қожалықтары құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы елді мекендері
Төребай би ауылы

**Төребай би** — Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы ауыл, Жосалы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жосалы кентінен батысқа қарай 20 км жерде, Сырдарияның сол жағалық жайылмасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 869 адам (445 ер адам және 424 әйел адам) болса, 2009 жылы 526 адамды (259 ер адам және 267 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Ауыл 1997 жылға дейін «Қызылжұлдыз» деп аталып келген. Ауыл 1964-1996 жылдары күріш өсіретін «Жосалы» кеңшарының орталығы болған. Кеңшар негізінде Төребай би ауылында шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері
Сырымбет ауылдық округі

* Сырымбет ауылдық округі – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы әкімшілік бірлік. 
* Сырымбет ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік.
Садық Әбдіжаппаров

**Садық Әбдіжаппаров** (15.7.1925, Бәйдібек ауданы Алғабас кеңшары – 31.7.2004, Алматы қ.) – Кеңес Одағының Батыры (22.7.1944).
Ұлттық қауіпсіздік органдарының ардагері, полковник. Ысты руынан шыққан.

## Екінші Дүниежүзілік соғыс кезіндегі ерлігі
1943 ж. өз еркімен майданға аттанып, 90-гвардиялық атқыштар дивизиясында пулеметші болды. Калинин, І-Балтық жағалауы майдандарында Великие Луки, Невель, Витебск, Полоцк, Шяуляй, Клайпеда қалалары үшін болған шайқаста ерліктің үлгісін көрсетті. 1944 ж. 24 маусымда Бат. Двинадан жалғыз өзі жүзіп өтіп, жау пулеметінің ұясын талқандады және 30 шақты неміс солдатын өлтірді.

## Соғыстан кейінгі қызметі
1954 ж. Мәскеу мемлекеттік университетін бітірді. 1961 ж. мемлекеттік қауіпсіздік органдарына шақырылып, мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (МҚК) Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша Тергеу тобының тергеушісі, одан кейін жедел уәкіл, аға уәкіл, бөлімше бастығының орынбасары, бөлімше бастығы болды. 1971 ж. Киев қ-ндағы КСРО МҚК басшылық және құрам білімін арттыру курсын аяқтады. Ол сондай-ақ Қазақ  КСР-інің Әділет министрлігінде, Түркімен КСР-інің Ашхабад қалалық 3 учаскелік халық соты, Түркімен КСР-і Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігінің бөлім бастығы, Петропавл, Шымкент қалалары прокурорының көмекшісі болып қызмет істеді. Ленин, 3-дәрежелі «Даңқ», Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған.

## Қызықты фактілер
КСРО Халық әртісі, Халық Қаһарманы әнші Роза Бағланованың алғашқы күйеуі. Соғыстан кейін екеуі Бәйдібек ауданы, Жүзімдік аулында үйленген, кейін ажырасқан.

## Дереккөздер


Санат:Бәйдібек ауданында туылғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Ұлттық қауіпсіздік қызметінің ардагерлері
Квон Сергей Сын-Гувич

**Квон Сергей Сын-Гувич** (7.8.1923 жылы туған, Ресей, Приморье өлкесі. Хасан ауданы Посьет кенті) – техника ғылымының докторы (1971), профессор (1973). Мәскеу тау-кен институтын бітірген (1948). 
*1950–67 жылдары «Қарағанды мемлекеттік шахта» жобалау институтында жобалаушы, бас инжинердің орынбасары. 
*1967 жылдан Қарағанды политехникалық институтында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) доцент болды. Оның негізгі ғылыми еңбектері шахта алаңдарын аршу және әзірлеу әдістерін жетілдіруге, көмір шахталарын жобалауға арналған. 145 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 11 монографияның авторы, 40 өнертабыстық куәлік алған. «Шахтер даңқы» белгісінің толық иегері.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар