open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Элиас Лаферте

**Элиас Лаферте** (1886 жыл 19 желтоқсан, Кокимбо - 1961 жыл 18 желтоқсан, Сантьяго) - Чили *жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері*.
## Өмірі
Жұмысшы отбасында туған. Жас кезінен *жұмысшы қозғалысына* белсене араласты. 1912 жылы *Социалистік жұмысшы партиясын* (1922 жылы *Чили Коммунистік партиясы* деп аталды) құруға қатысты. 1926 жылы *Чили жұмысшы федерациясының* бас хатшысы, 1929 жылы Чили Коммунистік партиясы ОК-нің, 1936 жылы оның Саяси бюросының мүшесі. 1939 жылдары *ЧКП ОК-нің* төрағасы. Қудалауға ұшырап, бірнеше рет эмиграцияға кетуге мәжбүр болды. 1937 жылы *сенатор* болып сайланды.

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:Чили тұлғалары
Санат:1886 жылы туғандар
Санат:1961 жылы қайтыс болғандар
Отау жабар

## Отау жабар
**Отау жабар** — қазақ халықының ұлттық бұйымы: бұрын ұзатылатын қалыңдықтың отауын тіккенде, оның киіз жамылғышын жапқаны үшін әйелдердің куйеу шешесінен алатын кәдесі. 

*Отау жабар* кәдесін куйеу аулында отау тігуші әйелдер қызды ертіп әкелген адамнан да алады. Кәде ретінде көбінесе көйлектік мата немесе ақша беріледі де оны кәде сұраушы әйелдер өзара бөлісіп алады.

## Дереккөздер

Санат: Қазақ салт-дәстүрлері
Санат: Отбасы
Самуил Аронович Рейнберг

**Самауил Аронович Рейнберг** (1897—1966) — совет рентгенологы, РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Медицина ғылымдар докторы, профессор. 1940 жылдан КПСС мүшесі.

## Қызмет жолы
1-ші Ленинград медицина институтын бітірген. Ленинградтағы педиатрия медицина институтының жанынан дүние жүзіндегі  алғашқы балалар рентгенология кафедрасын  ұйымдастырды. Самауил Рейнберг 1930 жылдан Ленинград дәрігерлер білімін жетілдіру инстиутының  рентгенология кафедрасының, ал 1943 жылдан Орталық  дәрігерлер білімін жетілдіру институтының рентгенология және радиология кафедрасының меңгерушісі. Сонымен қатар Орталық рентгенология және радиология институтының директоры. Оның негізгі еңбектері баланың тыныс алу, ішек-қарын, қозғалыс органдарының рентгенодиагностикасы жөніндегі мәселелерге арналған. КСРО-да ангиография және рентгенодиагностикалық негізін салушылардың бірі. Ол - Бүкіл одақтық рентгенолог және радиологтар қоғамының президиум мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО медицина қызметкерлері
Орнитозух

## Орнитозух
**Орнитозух**(ornithosuchus)- теркодонттар тобына жататын өліп біткен *бауырымен-жорғалаушылар* туысы.

Дене тұрқы-үлкен емес, сүйек қаңқасы жеңіл келген, артқы екі аяғымен жүрген жыртқыштар. Батыс Еуропаның жоғарғы триас шөгіндісінен екі түрі белгілі. Текондонттар мен динозаврлар арасындағы форма ретінде эволюциялық маңызы бар.

## Дереккөздер

Санат:Жануарлар
Санат:Архозаврлар
## Сілтемелер
* http://www.palaeos.com/Vertebrates/Units/270Archosauromorpha/270.600.html#Ornithosuchidae 
* http://rainbow.ldeo.columbia.edu/courses/v1001/10.html
* http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/images/ornithosuchus.jpg
* http://www.elginmuseum.demon.co.uk/
Майкл Скьюдамор Редгрев

**Майкл Скьюдамор Редгрев** - ағылшын актері. 

Актер отбасында туған. 1931 ж. Кембридж университетін бітіргеннен кейін педогогикалық қызметпен шұғылданады. Әуесқойдар қойылымына қатсқан. 1934 ж. профессионалды актерлік өнер жолын бастады. 1936 жылдан Лондонның әр түрлі тетарларында қызмет етіп, *Гамлет король Лир, Тузенбах, Ракитин, Алексей Турбин т.б.* рольдерді шынайы орындады. Ол - өз шығармашылығында К.С. Станиславский жүйесіне сүйенетін, реалист суреткер. 1938 жылдан киноға түсіп, қойылымдарды қойған.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания  тұлғалары
Вилис Тенисович Лацис

нобай|оңға|КСРО пошталы конвертіндегі Вилис Лацистің бейнесі
**Вилис Тенисович Лацис** (1904 жыл 12 мамыр, Рига - 1966 жыл 6 ақпан, Рига) - латыш жазушысы, қоғам қайраткері. *Латвия КСР-інің халық жазушысы* (1947).

## Өмірі
1917-1918 жылдары *[[Барнаул мұғалімдер семинариясы]]нда* оқыды. Әдеби еңбегі 1921 жылдан жариялана бастады. 
* *«Қанатсыз құстар» (1931-1933) трилогиясын,
* «Балықшының баласы» (1933-1934),
* «Теңізшінің ескі ұясы» (1937),
* «Жер мен теңіз» (1938) романдарын* жазды. 

Ол Латвияда Кеңес үкіметі орнатылған (1940) кезеңнен бастап қоғамдық өмірге белсене араласты, шығармашылық зор шабытпен жаңа әдеби шығармалар туғызды. Ол *көп ұлтты кеңес әдебиетінің* айтулы шығармаларының бірі болып саналатын 
* *«Дауыл» роман-эпопеясын (1945-1948)* жазды. Бұдан кейін жарық көрген
* *«Жаңа жағалауға» романында (1950-1951)* латыш халқының социализм орнату жолындағы қажырлы күресін шыншылдықпен көрсетті.
* *«Теңіз жағалауындағы ауыл» (1954),
* «Нөсерден кейін» (1962) романдарында* да өмір шындығын жарқын бейнелеген. 

1940-1959 жылдар аралығында *Латвия КСР Министрлігі Кеңесінің* төрағасы. 19, 20 және 22-партия съездерінде *КОКП ОК-нің* мүшелігіне кандидат болып сайланды. 2-5 сайланған *КСРО Жоғарғы Кеңесінің* депутаты болды. 

## Марапаттары

* Екі мәрте *КСРО Мемлекеттік сыйлығының* лауреаты.
* 7 рет *Ленин орденімен* және 
* *1-дәрежелі Отан соғысы орденімен* марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:12 мамырда туғандар
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:Ригада туғандар
Санат:6 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1966 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ригада қайтыс болғандар
Санат:Латвия жазушылары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:XX ғасыр жазушылары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Лесной зиратында жерленгендер
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Латвия ішкі істер министрлері
Санат:Латыш КСР үкіметі басшылары
Санат:Август Кирхенштейн кабинеті
Санат:Латыш КСР халық жазушылары
Санат:Соцреалист-жазушылар
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары

Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесі Ұлттар Кеңесінің төрағалары

Санат:Латвия Халықтық Сеймі депутаттары
Санат:Латвия драматургтері
Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар
Өзеннің түсуі

## Өзеннің түсуі
**Өзеннің түсуі**-ағын мөлшерінің *күрт өзгеруінен* туатын өзендегі мұз жамылғысының бұзылуы. 

Жеке айдындарғы мұз кесектері өзендермен ағып шығады, немесе өз орнында ериді.Өзендерде өзеннің түсуі нәтижесінде сең жүру процесі қалыптасады. Еуропада  солтүстіктен оңтүстікке қарай ағатын өзендер (Волга, Дон) және Қазақстандағы Жайықта өзеннің түсуі сағалық бөліктерінен, Сібір өзендері керісінше алдымен жоғары ағысында басталады.

## Дереккөздер

Санат:География
Санат:Өзендер
Ориктоценоз

## Ориктоценоз
**Ориктоценоз**-(грек:*Oryktos*- қазылған, қазба және *koinos*- жалпы)- белгілі бір жерге көміліп қалған қазба организмдердің минерал тұздар сіңіп, тасқа айналған қалдықтары.

## Дереккөздер

Санат:Геология
## Сыртқы сілтемелер
*http://enc.sci-lib.com/article0001247.html
Омар Тоқаұлы Мұхаммади

## Омар Тоқаұлы Мұхаммади
**Омар Тоқаұлы Мұхаммади**-( 27.8.1905, қазіргі Алматы облысы-14.3.1931, Жаркент қаласы)- прозаик әрі ақын , ұйғыр совет әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. 
## Өмір жолы
Кедей отбасында туған. 1920 жылы Алматыдағы татар мектебінде, Ташкенттегі аз ұлттар оқу орнына түсіп оқыды. Осы кезден бастап *М. Горький*, *В. Маяковский*, *А. Тоқай*, *Хамза* т.б әйгілі қаламгерлердің шығармашылығымен танысты, өзі де өлең жазып, алғашқы шығармаларын қабырға  газетінде, кейін *“Кәмбәғаллар авази”* (“Кедейлер үні”) газетінде жариялады.Омар Тоқаұлы Мұхаммади 1927 жылы Алматыдағы *Зәрват ұйғыр мектебінде*, 1922-1929 жылдары Шелек ауданындағы үлгілі мектепте директор, 1930 жылы Жаркенттегі  пед. техникумда оқытушы болып жұмыс істеді. 1927-1930 жылдар аралығында Омар Тоқаұлы Мұхаммадидің *“Лашықтар”* ,*“Ерлік жылдар”* ,атты өлеңдер мен әңгімелер жинақтары жарық көрді. “Күрес жылдарында” романын аяқтай алмады. Ол шығармаларында жаңа дәуір өзгерістерін шабыттана жырлады.

## Дереккөздер
Гилберт Райл

**Гилберт Райл** (; 19 тамыз 1900, Брайтон — 6 қазан 1976, Оксфорд) —ағылшын философы, лингвистикалық философия көшбасшыларының бірі, Оксфордта философия профессоры, «Mind» журналының бас редакторы, картезиандық дуализмнің сынағанымен аты шыққан.

Райл үшін философияның міндеті - біздің танымдық құралдарымыздың жетілмегендігінен пайда болатын проблемаларды шешу ғана болып табылады. Райлдың ойды білдірудің грамматикалық формасы бірқатар жағдайларда бізді адастырмай қоймайды және категориялық қателіктер дейтінге әкеп соғады. Райл "Рух ұғымы" (1949) деген басты еңбегінде бихевиоризмге өте жақын тұжырымдама ұсынды.

## Дереккөздер

Санат:1900 жылы туғандар
Санат:1976 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлыбритания философтары
Андрей Сергеевич Гайдулян

**Андрей Сергеевич Гайдулян** (; 12 сәуір 1984, Кишинев, Молдова КСР, КСРО) — Ресей театр мен киноның актёры, «Универ» және «Сашатаня» телесериалдары арқасында танымал болып кетті.

## Өмірбаяны
Андрей 12 сәуірде 1984 жылы Кишинев қаласында туды. Мектептен бастап театр үйірмесімен айналаса бастады. Андрей Молдованың еңбегі сіңірген әртісі, Чехов атындағы мемлекеттік орыс драматикалық театрының әртісі Сергей Тиранинмен бірге жұмыс істеді.
 
*2002 жылы Гайдулян заманауи өнер институтіне актер факультетіне түсті. Сол институтты 2006 жылы бітірді. Институттан кейін кейбір уақыт «Глас» театрында ойнады. Ол эпизодтық рөлдерден түсуге бастады.

*2007 жылы «Универ» сериал-ситкомге басты рөлге қабылданды.Осы сериал актерге үлкен әйгішілік пен табыс әкелді. Кейін ол «Универ.Новая общага» мен «Сашатаня» жалғастарында түсе бастады.

*2013 жылы  «Монстрлар университеті» фильмінде Арт кейіпкерін дыбыстандырды.

## Сілтемелер
* http://www.kinopoisk.ru/name/1637067/

## Дереккөздер

Санат:Молдовада туғандар
Виталий Евгеньевич Гогунский

**Виталий Евгеньевич Гогунский** (14 шілде 1978, Кременчуг, Полтава облысы, Украин КСР, КСРО) — ресейлік актер, композитор, әнші.

## Өмірбаяны
Виталий 14 шілдеде 1978 жылда туды. Кішкене кезі Полтавщинада өтті. Оның әкесі Кременчуг қаласының депутаты. Кішкентай кезінен бастап әнмен қызыққан. Ол фортепиано сыныбынан мектепті бітірді және Полтава облысының лауреаты болды. Тағы да карате мен футболмен қызыққан.
12 жасынан бастап пошта бөлімшесінде сыпырушы болып қосымша табыс табуды бастады. Тағы да Гогункий облыстық телеарнада жүргізуші болып қызмет еткен. Содан кейін ол «Россия» телеарнасына шақырылды. Ол Одесса политехникалық ұлттық унисверситетін «инженер-технолог» мамандығы бойынша бітірді, ал кейін ВГИК эстрада бөліміне түсті. Ал 2007 жылы соны бітірді.
  
* 2004 жылы жас актер Марина Мигунованың фильміне *«Прощайте, доктор Фрейд!»* Антон рөліне дебютке шықты.
* 2006 жылы *«Человек безвозвратный»* фильмі шықты.Сол жерде Виталий Роман рөлін ойнады.
* 2008—2011 жылдары ол «Универ» сериалында Кузя рөлін ойнады. Кейін соның жалғасында түсті «Универ. Новая общага» 
* 2011—2013 жылдары; ал 2013 жылы Виталий сол жобадан кеттіп қалды. 
* 3 маусымда 2013 жылда «СашаTаня» сериал шықты. Сол сериалда Виталий бірнеше сериасында түсті.
* 2014 жылы *«Я это Ты»* Иракли мен St1m рэперінің клипінде түсті.
* 2014 жылы «Бармен» фильмінің түсіріліміне қатыса бастады. Осы сериал 2015 жылда киноэкрандарға шығады.

## Сілтемелер
* http://gogunskii.com/biografiya 

## Дереккөздер

Санат:Ресей сазгерлері
Бернард Хопкинс

**Бернард Хопкинс**  (; 15 қаңтар 1965, Филадельфия, Пенсильвания, АҚШ) — американдық кәсіпқой боксшы. Жартылай ауыр, екінші орта салмақта өнер көрсетеді. Орта салмақтағы (IBF тұжырымы 1994— 2005; WBC тұжырымы, 2001— 2005;WBA тұжырымы, 2001— 2005; WBO тұжырымы, 2004— 2005) және жартылай ауыр (IBO тұжырымы, 2006; WBC тұжырымы, 2011— 2012; IBF тұжырымы, 2013—2014.; WBA super тұжырым, 2014.) салмағының әлем чемпионы. Төрт негізгі тұжырым бойынша әлем чемпионы атанған тұңғыш боксшы. 46, 47 және 49 жасында белбеулерді біріктіріп, бокс тарихындағы үш рет жасы келген әлем чемпионы атанды. 49 жасында Бейбіт Шүменовты жеңіп, екі чемпиондық атақты біріктірді.

## Өмірбаяны
Бернард Хопкинс бала кезінен қылмыстық өмірге араласты. 13 жасқа толар толмастан ол үш рет пышақтан жараланып, адамдарға қылмыстық ниетпен шабуылдаған еді. 17 жасында ол онға жуық қылмыс жасап, 18 жылға бас бостандығынан айырылды. 1988 жылы ол түрмеде бес жыл отырып, бостандыққа шықты. Ол ислам дінін қабылдап, қылмыс әлеміне жоламауға ант берді. Жоламаудың бір әдісі ретінде боксты таңдады.
.

## Кәсіби мансабы
1988 жылы қазанда жартылай ауыр салмақта алғашқы айқасын өткізді. Бірінші айқасында Клинтон Митчеллден жеңіліп қалды. Осыдан кейін ол бір жарым жылға боксты тастады.

### Екінші орта салмақ
1990 жылы ақпанда Хопкинс 2-ші орта салмаққа түсіп, рингке оралды. 1992 жылы қаңтарда Бернард Хопкинс пен орта салмақтағы әлем чемпионы атағына бұрынғы үміткер Деннис Милтонмен шаршы алаңда кездесті. Бірінші раундтың ортасында Хопкинс қарсыласының басына оңжақ хук өткізді. Милтон соққыдан біраз есеңгіреген күйі тізерледі. Ол 8 есебінде аяғынан тұрды. Айқас клинчтерге толы, әрі көрерменнің айқай-шуымен өтті. 4-ші мен 5-ші раундардың арасында Милтонның бұрышы айқасты тоқтатты. Сөйтіп, Хопкинс техникалық нокаутпен жеңіске жетті.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ боксшылары
Нұролла Сәрсенбайұлы Сәрсенбаев

**Нұролла Сәрсенбайұлы Сәрсенбаев** (5 желтоқсан 1920 ж., Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Шәуілдір ауылы) - философиялық ғылымдар докторы (1966), профессор (1967).

Алматы тәу-кен металлургия институтының бітірген (1940), 1986 жылдан ҚазМУ-дің жанындағы оқытушылардың білімін арттыру факультетінің философия кафедрасының  меңгерушісі. Ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі бағыты - тарихи материализм мәселелері, этика, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлердің қалыптасуы мен дамуы.

## Негізгі шығармалары
* Қазақ халқының әдет-ғұрыптары мен дістүрлері А., 1958;
* Обычаи и традиции в развитии. А.-А., 1974.

## Дереккөздер

Санат:1920 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысы тұлғалары
Санат:Қазақстан философтары
Манас

**Манас** сөзі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін:

* Манас асуы —  Талас Алатауындағы ең биік асу, Қырғызстан жерінде
* Манас дастаны —  қырғыз халқының дәстүрлі эпосы.
* Манас (кент, Қытай)
* Манас көшесі (Алматы)
Нина Персиянинова

**Нина Леонидовна Персиянинова** (20 наурыз 1967 жылы) — Ресей кино және театр актрисасы.

## Биография
1994 жылы Б.В.Щукин атындағы жоғары деңгейдегі актер факультеті бойынша театр училищесін бітірді.Ең басында Таганакта Театрының актрисасы болды,ал сосын(1998 жылдан 2009 жылға дейін)-Оңтүстік-Батыстың театрының актрисасы.Театр өнері бойынша оқытады.

## Шығармышылығы
**Театрындағы рөлдер:**
*«Укрощение строптивой» (Уильям Шекспир) — Катарина
*«Сон в летнюю ночь» (Уильям Шекспир) — Титания
*«Самоубийца» (Николай Эрдман) — Пересветова
*«Три сестры» (Антон Чехов) — Ольга

## Түскен фильмдері
*1999 — Президент  және оның немересі
*1999—2003 — Простые истины — Анна Марковна
*2000 — ДМБ — врач-проктолог, әйел Топорова Г. С
*2000 — Дом для богатых
*2000 — Любовь до гроба
*2000 — Особенности банной политики, или Баня 2 — Петруханың қызы
*2001 — Семейные тайны
*2001 — Школа Этуалей
*2002 — Бригада (4-5 сериялар)
*2003 — Полосатое лето
*2003 — Даша Васильева  — Галина
*2004 — Афромосквич
*2005 — Охота на изюбря
*2005 — Туристы — Екатерина
*2005 — Умножающий печаль — Зинаида
*2006 — Громовы — бөбектер үйінің бастығы 
*2006 — Аэропорт 2 — Тамара,  Алексей Ивановичтың қызы № 1 (серия «Доказательство»)
*2006 — Гонка за счастьем — Софья
*2007 — Кто в доме хозяин?  — Марго
*2007—2011 — Папины дочки — Таисия Кирилловна, № 69 мектебінің бастығы
*2008 — И всё-таки я люблю — депутаттың әйелі.
 
## Сыртқы сілтемелер
*http://ruskino.ru/art/2695 
*http://www.teatr-uz.ru/akt/index.php?actor=pers 

Санат:1967 жылы туғандар
Санат:Ресей актрисалары
Валентина Павловна Рубцова

**Валентина Павловна Рубцова** (3 қазан 1977 жыл, Макеевка, Донецк облысы, Украин КСР, КСРО) — Украина мен Ресей театр мен киноның актрисасы, әнші.

## Өмірбаяны
Валентина Рубцова кіші кезінен бастап актриса болуын армандады.Жастық шағында ол түрлі театрлық қойылымдарда қатысып жүрді.
*1994 жылдан 1996-ға дейін Донецк облысының театрында  мынадай қойылымдарда ойнады:«Маскарад», «Два клёна». 
*1996 жылда РАТИ-ГИТИСке актерлік шеберлік курсына түсуы боды.Осы жерда ол  «Голый король», «Блоха», «И смех, и грех» қойылымдарында қатысты.
*1998 жылдан 2003 жылға дейін ГИТИС оқу уақытында ол *[[«Девочки»]]* группаның әншісі болды.Осы жрдегі әншінің карьерасы 5 жыл болды.
*2001 жылда актерлік шеберлік мамандығы бойынша театр өнерінің Ресей академиясын бітірді.
*2003 жылы Валентина Cats мюзиклында жұмыс істеуді бастады. 
*2006 жылы Валентина телевидиниеде шыға бастады.Ең басында СТС телеарнасындағы "Слава Богу,ты пришел!'' бағдарламасында, ал сосын Валентина «Универ» сериалында басты рөлінде ойнауды бастады.

## Жеке өмірі
2009 жылы азаматтық алғаннан кейін диджей Артур Мартиросянға күйеуге шықты. 1 желтоқсанда 2011 жылда оларда Софья қызы туды.

## Сілтемелер
* http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/912334/Valentina_Rubcova/bio// 
* http://twitter.com/valya_rubtsova

## Дереккөздер

Санат:Украина актрисалары
Санат:Ресей әншілері
Санат:Украина әншілері
Санат:Ресей актрисалары
Алексей Владимирович Климушкин

**Алексей Владимирович Климушкин** *([[2 мамыр]] [[1965]], [[Ленинград]])* — ресейлік актёр, радиожүргізуші.

## Биография

Темір жол көлігінің инженер Ленинград институтында оқыды. Флотта жұмыс істеді.
* 1992 жылда Ленинград ұлттық театр, музыка және кинематография институтын бітірді (мамандығы - актер, театр мен кино режиссері).
* 1990 жылдары - *Аркадий Арнаутский* жалған атымен «Радио Модерн» диджейі болды. Кейін *«Nostalgie»*  радиосының диджейі. Егор Дружинин мен бірге Петербургте *«Валхалл»* театрлық-билік ұжымының мейрамханасын басқарды.

*"Кыся"* қойылымында ойнап жатыр.

## Жеке өмір
Алексей үйленген. Қазір екі баласын тәрбилеп жүр.

## Дереккөздер

Санат:1965 жылы туғандар
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Ресей актерлері
Лаптев бұғазы

**Лаптев бұғазы** — *Үлкен Ляхов аралдары* мен Азия материгінің солтүстік жағасы аралығында орналасқан. 

Дмитрий Яковлевич Лаптевтың құрметіне аталған. Лаптев теңізі мен Шығыс Сібір теңізін жалғастырады. Ені 50-63 км, тереңдігі 10-14 м. Көбіне қатып жатады.

Санат:Якутия бұғаздары
Санат:Лаптев теңізі бұғаздары
Джеймс Ларкин

**Джеймс Ларкин** (; 1876 жыл 21 қаңтар, Ливерпуль - 1947 жыл 30 қаңтар, Дублин) - ирланд жұмысшы қозғалысының қайраткері.

## Саяси өмірі
1909 жылы транспорт және белгілі мамандығы жоқ жұмысшылардың *Ирланд одағын* құрушылардың бірі. Ларкин *Ирланд лейбористік партиясының* (1912 жылы негізі қаланды) сол қанатына мүше болып, оның оппортунистік басшылығына қарсы шықты. 1924 жылы *Ұлыбритания коммунистік партиясына* мүше болды. 1920 жылдардың ақырында жұмысшылардың *революциялық қозғалысынан* бас тартып, *тред-юниондық бағытқа* ойысты. 1937-1947 жылдары Ирландия парламентіне мүше болды.

## Дереккөздер


Санат:Ирландия коммунисттері
Санат:АҚШ коммунистері
Санат:Ұлыбритания социалистері
Дмитрий Яковлевич Лаптев

**Дмитрий Яковлевич Лаптев** (1701 жыл, Псков губерниясы, Великолук уезі, Болотово ауылы - 1771 жыл 31 қаңтар, сонда) - Арктиканы зерттеуші *орыс саяхатшысы*, вице-адмирал (1762).

## Еңбек жолы
1718 жылдан *теңіз флоты* қызметінде. 1736 жылдан *Екінші Камчатка экспедициясындағы* солтүстік жасақтың бірін басқарды. 1739-1742 жылдары ол Лена сағасынан *Үлкен Баранов мүйісіне* дейін және *Анадырь өзенінің* алабын, оның сағасын зерттеп, құрлық пен *Анадырь қамалшасынан* Пенжина кірмесіне дейінгі  жерге сипаттама жазды. 1741-1742 жылдары *Үлкен Анюй* және *Анадырь өзендерін* картаға түсірді. 1762 жылы қызметтен кетті. 

## Лаптев туралы
Лена атырауындағы мүйіске, *Үлкен Ляхов аралы* мен Азия материгі аралығындағы бұғазға *Лаптев есімі* берілді.

## Дереккөздер


Санат:1701 жылы туғандар
Санат:1771 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей саяхатшылары
Оброк

**Оброк** — помещиктердің басыбайлы шаруалардан заттай немесе ақшалай жинайтын салығы.

Феодализмнің алғашқы сатысында оброкты *азық-түліктей* алған. Тауарлық–ақша қатынасының дамуына  байланысты ол ақшалай оброкпен ауыстырылады. Ресейде 1861 жылғы *шаруалар реформасынан* кейін оброк төлеп алу ақысымен ауыстырылды. Ақша түрінде жиналатын оброк 1883 жылға дейін сақталды.

## Дереккөздер

Санат:Салық салу тарихы
Оброфобтар

[thumb|right|200px|[Аргентинадағы Формосса провинциясындағы оброфобты өсімдіктерден тұратын құрғақ орман.]]
**Оброфобтар-** ( - «жаңбыр» және  - «қорқу») — ұзақ жауатын жаңбырға төзімсіз, құрғақшылық аймақта өсетін өсімдіктер.  Әдетте оброфобтардың қатарына Ксерофиттер жатады.

Бұған қарағанда омброфилдер тобына жататын өсімдіктер (мысалы: *селагинелла*, *традесканция*) ұзақ жауған жаңбырға, топырақтың аса көп ылғалдылығына,  сондай-ақ жаңбыр тамшысының механикалық әсеріне төзімді келеді

## Дереккөздер

Санат:Ботаника
Санат:Өсімдіктер физиологиясы
Йожеф Реваи

**Йожеф Реваи** — венгр жұмысшы қозғалысының қайраткері, Венгр Халық Республикасының мемлекеттік және саяси қайраткері, әдебиет зерттеуші.

## Қызмет жолы
1918 жылы қарашада Венгрия коммунистік партиясын құруға қатысты. 1926–1930 жылдары - ВКП ОК Шетелдік бюросының мүшесі. Коминтерннің 6-конгресіне қатысушы. 1937 жылдан ВКП ОК мүшесі. 1945–1948 жылдары ВКП ОК саяси бюросының, 1948–1952 жылдары - Венгр еңбекшілер партиясы ОК Саяси бюросының мүшесі. 1953–1956 жылдары - ВХР Президиумы председателінің орынбасары. 1956 жылы ВЕП ОК Саяси бюросының, 1957 жылдан Венгр социалистік жұмысшы партияссы ОК мүшесі атанды. *«Кельчеи»*, *«Эндре Ади»* атты тарихи және әдеби зерттеу т.б. еңбектердің авторы. Венгр Ғылым Академиясының құрметті мүшесі. Кошут атындағы сыйлықтың лауреаты.

## Дереккөздер

Санат:Венгрия тұлғалары
Петр Александрович Ребиндер

**Петр Александрович Ребиндер** - совет ғалымы, физика және коллоидтық химия, молекулалық физика саласының маманы, КСРО *[[Ғалымдар Академиясы]]ның* академигі, Социалистік Еңбек Ері. 
## Қызмет жолы
1935 жылдан КСРО *Ғалымдар Академиясының* Физикалық химия институтында дисперсті жүйелер бөлімінің меңгерушісі және 1942 жылдан Мәскеу университетінің профессоры. Петрдың негізгі жұмыстары қатты зат пен сұйық арасындағы беткі адсорбцияланған қабаттарды зерттеуге арналған. Ол дисперсті жүйелердегі түйірішік түзудің бірнеше себептерін зерттеді. 

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Франьо Рачки

**Франьо Рачки** - хорват тарихшысы және саяси қайраткері. 
## Еңбек жолы
Вена университетін бітірді. 1852 жылдан священник болды. 1861 жылдан Либералдық халық партиясы, 1880 жылдан Тәуелсіз халық партиясы басшыларының бірі. Загребте Оңтүстік славян ғылым және өнер академиясын ұйымдастырушы әрі оның президенті. Франьо еңбектері негізінен 9-11 ғасырлардағы хорват мемлекетінің құрылуына, 11-15 ғасырларда оңтүстік слвяндарының тәуелсіздік жолындағы күресіне хорват мемлкеттік құқықтарының тарихына, орыс әдебиетінің тарихына және тарихнама мәселеріне арналған.

## Дереккөздер

Санат:Хорватия тұлғалары
Рашель

**Рашель** - Швейцариядан шыққан,француз актрисасы. 
## Өмір жолы
Актер әрі педагог Ж.И.Самсоннан драмалық өнер бойынша сабақ алды. Сахналық жолын 1837 ж. Париждің "Жимназ" тетарынан бастады. 1838-1855 ж. "Комеди Францез" театрында ойнады. Оның өнері француз сахнасында классицизмнің қайта өркендеуіне ықпал жасады. Камилла, Эмилия, Федра, Андромаха сияқты трагедиялық рольдерді, сондай-ақ 1848 жылғы Революция кезінде "Марсельезаны" орындады. 1840 жылдардың 2-жартысынан гастрольдік сапармен Еуропа, Солтүстік Америка елдерінде және Ресейде өнер көрсетті.1855 ж. сахнадан қол үзді. *М.С.Щепкин мен А.И.Герцен* актриса өнерін жоғары бағалады.

## Дереккөздер

Санат:Франция тұлғалары
Харитон Прокофьевич Лаптев

**Харитон Прокофьевич Лаптев** (1700 жыл - 1763 жыл 21 желтоқсан) - теңіз офицері, Арктиканы зерттеуші *орыс саяхатшысы*. 
## Қызметі
*Теңіз флотындағы* қызметі 1718 жылдан басталды. 1739-1742 жылдары *Екінші Камчатка экспедициясындағы* солтүстік жасақтың бірін басқарды. Бұл экспедицияға *С.И.Челюскин, Н.Чекин және Г.Медведев* қатысты. Бұлар Таймыр түбегінің Хатанга, *Пясина өзендерінің* сағалары арасындағы бөлігіне сипаттама жазды. Жағалауға жақын бірнеше аралды ашып, олар жайлы түсініктеме берді. Экспедиция аяқталғаннан кейін Лаптев өз қызметін *Балтық флотында* жалғастырды. 
## Лаптев туралы
Таймырдың теңіз жағалауына, *Челюскин түбегіндегі* мүйіске Лаптев есімі берілді. Солтүстік Мұзды мұхиттың *Лаптевтер теңізі* ағайынды Лаптевтердің құрметіне осылай аталды.

## Дереккөздер



Санат:Саяхатшылар

Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1700 жылы туғандар
Санат:1763 жылы қайтыс болғандар
Омброфиттер

## Омброфиттер
**Омброфиттер**(грек. *Ombros*-жаңбыр және *phyton*- өсімдік)- тамыры топырақ бетіне жақын орналасатын және  осыған орай топырақтың үстіңгі қабатына сіңген жауын-шашын суын пайдаланатын өсімдіктер.

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Ботаника
## Сілтемелер
*http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_biology/3854/%D0%9E%D0%9C%D0%91%D0%A0%D0%9E%D0%A4%D0%98%D0%A2%D0%AB
Уагиф Юсуф оғылы Рахманов

**Уагиф Юсуф оғылы Рахманов** - совет мүсіншісі, КСРО Суретшілер одағының мүшесі.  1965 ж. [Мәскеудегі [В.И.Суриков атындағы көркемсурет институтын бітірді. 1965-1970 ж. Алматы көркемсурет училищесінде сабақ берді. "Балғын", "Қыз бейнесі", "Спортщы қыз портреті", "Ойға шому" мүсіндері мен талдықорған қаласындағы Черкасск қорғаны батырларына, Алматывокзалындағы *М.И.Калининге* тұрғызылған мүсін ескерткіштердің авторы. Уагиф Юсуф оғылы Рахманов еңбектері үйлесімді әсемділікпен ерекшеленді.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Рафинер

**Рафинёр** (, *raffiner* - тазарту, бұрыңғыдан да жұқарту) - целлюлоза-қағаз өнеркәсібінде талшықты материалдарды ұнтақтауға арналған үздіксіз әрекетті аппарат. Талшықты массаның судағы суспензиясы Рафинердің  ұнтақтаушы дискілерінің арасындағы қуысқа түседі. Олардың жұмыстық жазықтығында ұнтақтауыш элементтер болады. Ұнтақтауыш элементтер шойынан, болаттан, қоладан, керамикадан т.б. дайындалады. Суспензиядағы талшықты массаның мөлшері Рафинердің типіне қарай *2-30%* -ке дейін болады. Рафинердің жұмыс өнімділігі 550 *т/тәулікке* дейін, ал оның электр двигательдерінің қуаты 8 *МВТ*-қа дейін жетеді. Рафинер жоңқалардан ағаш массасын дайындау үшін де қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Техника
Франсиско Ларго Кабальеро

**Франсиско Ларго Кабальеро**(; 1869 жыл 15 қазан, Мадрид - 1946 жыл 22 наурыз, Париж) - испан жұмысшы қозғалысының қайраткері. 
## Өмірі
1894 жылы *Испан социалистік жұмысшы партиясына (ИСЖП)* кірді. 1917 жылда тамызда *жаппай саяси ереуілдерді басқарған комитетке* кіргені үшін өмірлік айдауға кесілді. Бірақ 1918 жылы кортеске сайланды да, айдаудан қайтты. 1918-1937 жылдары *Еңбекшілердің жалпыға бірдей одағының (ЕЖБО)* бас хатшысы. *Примо де Ривера диктатурасы* (1923-1930) жылдарында мемлекеттік кеңесші болды. 1932-1935 жылдары *ИСЖП* төрағасы. 1936-1939 жылдары *Ұлттық революциялық соғыс* кезінде 1936 жылғы қыркүйектен 1937 жылғы мамырға дейін премьер-министр, Халық майданы үкіметі соғыс министрі болды. Осы қызметтерде отырып, бірте-бірте *антикоммунистік бағытқа* ойыса бастады. 1937 жылы үкімет құрамынан шығарылып, ЕЖБО, ИСЖП басшылығынан аластатылды. 1943-1945 жылдары немістің Орынбор конц.лагерінде болып, оларды Кеңес Әскері құтқарды. 

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:Испания  тұлғалары
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1869 жылы туғандар
Санат:1946 жылы қайтыс болғандар
Невельской бұғазы

**Невельской бұғазы** — Татар бұғазын Амур көлтабанымен жалғастыратын Азия материгі мен Сахалин аралы аралығындағы бұғаз. 

## Сипаттама
Ұзындығы - 56 км, ең тар бөлігінің ені - 8 км. Фарватеріндегі тереңдігі - 7,2 м. Қаңтар мен Наурызға дейін қатады. Бұғаз арқылы Жапон теңізінен Охота теңізіне жолы теңіз арқылы өтеді. Г. И. Невельской есімімен аталған.

Санат:Ресей бұғаздары
Санат:Тынық мұхит бұғаздары
Константин Яковлевич Рафлаьский

** Константин Яковлевич Рафлаьский** - Қазақстан партия, совет қызметкері. 
## Қызмет жолы
1919 жылдан КПСС мүшесі. Астраханьның 4 сыныптық училищесін бітірген, сондағы заводтарда әр түрлі жұмыс істеді. 1917 ж. Қызыл гвардия қатарына алынды. 1918 ж. Астраханьда Совет өкіметін орнатуға, контрреволюцияны, Деникин, Врангель, Махно әскерін талқандауға, Қырымды алуға қатысты. 1922-1933 ж. үгіт-насихат, баспасөз саласында қызмет атқарды. БКП ОК-нде редакторлар кабинетінің, мәдени-насихат, баспасөз жөніндегі сектордың меңгерушісі. Сонымен қатар *"Правда"* атындағы Бүкі л одақтық Коммунистік журналистика институының ректоры. 1933 ж. Батыс Қазақстан облысы партия комитетінің 2-секретары, 1935 ж. Батыс Қазақстан облыстық аткомының председателі. 1936-1938 ж. Қаз. ССР Халкомсовы председателінің орынбасары.1936 ж. БОАК-тің мүшесі болып сайланды. БКП қазақ өлкелік комитетінің Қазақстан Компартиясы ОК-нің Қазақстан ОАК-нің мүшесі болды, басқа да қоғамдық қызметтер атқарды.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Рудольф Эрих Распе

**Рудольф Эрих Распе** - неміс жазушысы. 1737 жылы Ганновер қаласында дүниеге келіп, 1794 жылы Маросс қаласында көз жұмды.

Көне ескерткіштердің білгірі және Кссельдегі монет колекциясын сақтаушы ретінде де белгілі болған. Ол ұрлық жасап, 1785 ж. Англияға қашты. Онда 1786 ж. өтірік әңгіме жазушы Мюнхгаузеннің қызықты оқиғаларға толы шығармаларын  ағылшын тіліне бүркеншік атпен аударып, "Көңілді адамдардың серігі" атты жинақ жариялады. Бұл кітапқа қосымша ретінде Англия] тарихынан да түрлі әңгімелер енген. Көп жылдар бойы кітап авторы Рудольфелініп жүргенімен, кейде автор барон К.Ф.Мюнхаузеннің өзі деген пікір де бар.

## Дереккөздер

Санат:16 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Германияда туғандар
Санат:Ирландияда қайтыс болғандар
Санат:Германия жазушылары
Рикки Хаттон

**Ричард Джон «Рикки» Хаттон** () 6 қараша 1978 туғ. Стокпорт графтығы, Үлкен Манчестер, Ұлыбритания) — британдық кәсіпқой боксшы, бірінші жартылай орта салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен. Бірінші жартылай орта (IBF тұжырымы, 2005 және 2007; WBA тұжырымы, 2005), жартылай орта (WBA тұжырымы, 2006) салмақ дәрежесі бойынша әлем чемпионы. Кәсіпқой боксшы Мэттью Хаттонның ағасы. Қазақстандық кәсіпқой боксшы Жанат Жақияновтың бапкері.
## Кәсіби мансабы
Рикки Хаттон алғашында туған жері Англияда жергілікті боксшыларға қарсы өнер көрсетіп жүрді.
### Рикки Хаттон —Деннис Хольбаек Педерсен
*.Өткен жер: М. Е. Н. Арена, Манчестер, Ланкашир, Ұлыбритания
*.Нәтиже: Хаттон 12 раундтық кездесудің 6-шы раундында техникалық нокаутпен жеңіске жетті.
*.Дәрежесі: Рейтингтік айқас
*.Рефери: Дейв Пэррис
*.Уақыт: 2:32
*.Салмақ: Хаттон 64,20 кг; Педерсен 63,50 кг
*.Трансляция: Showtime
*.Бейресми қазылардың есебі: Клод Абрамс (50—43), Кормак Кемпбелл (50—43), Крейг Уотт (50—43) —  Хаттонның пайдасына
Санат:Ұлыбритания боксшылары
Иван Павлович Погребак

## Иван Павлович Погребак
**Иван Павлович Погребак**(1901 жылы,Украина-1976 жылы,Украина)-көмір өнеркәсібі саласындағы көрнекті партия қызметкері.
## Өмірбаяны
1924 жылдан бастап КППС мүшесі.1913-1924 жылдары Донбасс шахаталарында әр түрлі жұмыстар атқарды.1924-1930 жылдары әуелі рабфакта,одан кейін Донецк тау-кен институтында оқыды.1930-1939 жылдары *“Ворошиловградугольда*“ инженер-админ қызметін атқарды.1939 жылдың сәуірінен 1940 жылдың қантарына дейін Криворожьенің *“1 бис шахатасында БК(б)П ОК*“ парторгы,партия комитетінің хатшысы болды.
## Жетістігі
Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Александр Сергеевич Лаппо-Данилевский

**Александр Сергеевич Лаппо-Данилевский** (1863 жыл 15 қаңтар, Днепропетровск облысы, Удалин ауылы - 1919 жыл 7 ақпан, Петроград) - орыстың буржуазияшыл тарихшысы. *Петербург ғылым академиясының мүшесі* (1899).
## Өмірі
Дворян отбасынан шыққан. 1886 жылы *Петербург университетін* бітірген. Сол университеттің *приват-доценті ([[1890]])*, кейін профессоры. Феодалдық дәуірдегі Ресейдің *әлеуметтік-экономикалық, саяси тарихы, орыс археологиясының тарихи методологиясы негіздері жөніндегі* көп еңбектің авторы. Ғылыми қызметінің алғашқы кезеңінде тарихи процестің мемлекеттік теориясын жақтады, *позитивистердің көзқарасында* болды. XX ғасырдың басында неміс философы Г.Риккерттің әсерімен неоканттық позиция ұстады, тарихты марксистің тұрғыдан түсінуге қарсы шықты, субъективтік  идеализмге ұрынды. Лаппо-Данилевскийдың нақтылы құжаттармен жазылған деректердің ғылыми маңызы зор.

## Дереккөздер



Санат:Тарихшылар

Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1863 жылы туғандар
Санат:1919 жылы қайтыс болғандар
Қазақстандағы су қоймаларының тізімі

**Қазақстанның су қоймаларының тізімі** 

Су қоймасы — суды тоқтатуға, жинақтауға және сақтауға арналған, өзендер алаптарында түзілген, су тірегіш ғимараттармен бекемделген, едәуір сыйымдылықтағы жасанды су қоймалары.

Қазақстан аумағында 300-ден астам су қоймасы бар. Оның 83-і республикалық меншікте, 191-і коммуналдық меншікте және 35-і жеке меншікте. "Қазсушар" РМК қарауында 78 су қоймасы бар, қалған 5-і сенімгерлік басқаруда.

## Дереккөздер

*
Сомдау

**Сомдау** - темірдің белгілі бір жерін жуандату. 

Ол үшін темірдің сомдайтын тұсын жақсылап көрікке ұзақ уақыт қыздырып, төстің бетіне тігінен қойып, балғамен төбесін ұру керек. Сомдауды ежелгі ғасырда қолданып өз бетінше ұсталар қолдан істеп, одан бұйымдар жасап сатқан. Қылыш, найза, жебе ұштарына арналған өткір темірді осы әдіспен істейді. Сондықтан да бұл қол жұмыс түрі ерте уақыттар да қатты бағаланған. Билікте отырған хандарға арналған сауыттарды да осы әдіспен қолданып, мықты шеберлер жасаған қол жұмыс түрі. 

## Дереккөздер

Санат:Метал өңдеу
Сояу

**Сояу**, *сүйрік* — сүйектен істелген ине. 

Ондай инемен қап, қанардың аузын, жабағына тігуге болады. Қамыс, қоғаның қылтиып жаңа шығып келе жатқан өркенің де қазақ сүйрік деп атаған. Аппақ, жұмыр сүйектен әзірленген сояу ине сол қамыс үйрігіне қатты ұқсайды. Тіліміздегі «саусақтары сүйріктей» немесе «тырнақтары сояудай» деген сөз тіркестері содан қалыптасқан.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* сояу

Санат:Құралдар
Ұршықбас

**Ұршықбас**. Ұршықтың басын (ебелегін), әдетте, ағаштан әзірлейді. Иірілетін жіптің ыңғайына қарай кейде ұршықбасты тастан да жасайды. Сол сияқты ірі қараның ортан жілігінің жамбас ұясына кіріп тұратын жұмыр басын шорт қиып алып та ұршық бас әзірлеуге болады. Ұршықбасты негізінен жіпті немесе екі затты біріктіру арқылы қолданылады. Бұл құрал арқылы арба, жіп сияқты заттарды біріктіріп тасуға болатын өте ыңғайлы құрал.

## Дереккөздер

Сіз білесіз бе ? - энциклопедиясы.
Санат:Құралдар
Қаратөс құмдауық

**Қаратөс құмдауық**- құмғақшадан ірірек (45-57 г, қанатының алымы -36 см шамасында) құс. 

Тұмсығы – едәуір ұзын, жіңішке, аздап имектеу. Жоны – тот түстес шұбарланған қара қоңыр, томаға, бөтегесі және бауырының алдыңғы бөлігі - қара қоңыр (құстың атауы соған қарай берілген), бауырының қалған бөлігінің реңі - ақ. Қаратөс құмдауыттардың күзгі және қысқы реңі: жоны - сұрғылттау, біркелкі реңкті, бауыры-ақ, бөтегесі - сұрғылт түсті.

### Мекені
Еуразияның тундрасында ұялайды. Қазақстанда көктемгі (наурыз - сәуір) және күзгі (шілденің аяғынан қазанның басына дейін) ұшып өту кезінде кездеседі. Ұшып жүрген жеке дарақтарын жаз бойы кездестіруге болады. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қаратөс құмдауық 

Санат:Тауқұдірет тұқымдастары
Қызылмойын құмдауық

**Қызылмойын құмдауық**- дене мөлшері құмғақшадан аздап қана үлкен және реңі соған ұқсас. 

Негізгі айырмашылық белгісі - күйттеу кезеңінде тамағы және төлінің тат түстес қызылсары болуы. Қызылмойын құмдауыттың жұмыртқасы қалған құмдауыттардікінен түсі бойынша ерекшеленеді. Оның жұмыртқаларының түсі кірпіш түстес қызыл болып келеді. 
Сібірдің солтүстік-шығысындағы тундрада да орын тебеді. Ұялау орындарының негізінде теңіз жағасын бойлай ұшады. Алайда бұл құстың біздің елден ұшатын жолы соншалықты тұрақты болғанына қарамастан, қызылмойын құмдауық анда-санда басқа құмдауықтардың тобында бізде пайда болады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қызылмойын құмдауық

Санат:Тауқұдірет тұқымдастары
Қызылтөс құмдауық

**Қызылтөс құмдауық**-  біздің елімізде кездесетін басқа құмдауықтардан денесі ірі (90 г шамасында ) құс. 

Қаратөс құмдауыққа ұқсас, бірақ барлығына бауырының сарғылт қызыл түсімен ерекшеленеді. Ұшып жүргенде құйрықүстінің ақ түсті болуымен де ажыратылады, өйткені қаратөс құмдауыттың құйрықүсті қошқыл реңді. Қызылтөс құмдауықтың қысқы жасануы: жоны – сұрғылт қоңыр, бауыры - ақшыл. Сібірдегі арктикалық тундра зонасында ұялайды, ал қыста оңтүстік жарты шарда қыстайды. Бұл - ең алысқа жылыстайтын құс. Қазақстанда қаратөс құмдауық және басқа құмдауықтар тобында ұшып өткен кезде кездеседі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қызылтөс құмдауық
* Қызылтөс құмдауық 

Санат:Тауқұдірет тұқымдастары
Құмқұс

**Құмқұс**-  қаратөс құмдауықтың үлкендігіндей, алайда тұмсығы - тегіс және аздап қысқалау келетін құс. 

Басқа құмдауықтардан айырмашылығы - төртінші саусағы болмайды. Кейбір жүйелеуде оны жеке туысқа қосады. Бұл құстың күзгі және қысқы реңі жонында – көмескілеу шұбары бар күлгін сұр және бауыры - ақ. Күйттеу кезінде жоны және басының үстіңгі ағы – тот түсті қызылсары теңбілді қара, ал тамағы және бөтегесі – қошқыл болып келеді. 

### Мекені

Еуразияда және Солтүстік Американың Қиыр Солтүстік бөліктерінде ұялайды, ал қыста Африканың, Австралия мен Оңтүстік Американың оңтүстік шегіне қыстауғы ұшып кетеді. Қазақстанда тек қана ұшып өткенде кездеседі. Жекелеген дарақтары сортаң, көбінесе өсімдіксіз көлдердің жағасында ұшып жүреді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Құмқұс 
* Calidris alba

Санат:Тауқұдірет тұқымдастары
Жолаққанат құралай

**Жолаққанат құралай**  () — Таушымшықтар тұқымдасының Құралайлар тегінің биологиялық түрі. Кәдімгі құралайдан аздап қана ірілей 30 г шамасындағы құс. Одан айырмашылығы – ересек аталығының реңі маңдайында  тамағында және екі жағында күмісше  жылтылдағын қызғылттау қауырсындары бар қан қызыл түсті болып келеді. Бозғылт қоңыр реңді аналығының бүкіл қауырсындарында қызғылт реңк болады.

## Таралуы
Орта және Шығыс Сібірдің қылқанды орманында қоныстанады. Қазақстанда тек қана шығыс шегі Алтайда болып, желтоқсаннан ақпандға дейін кездеседі. Күміс жалтылды қызғылт аталығы және қызғылт реңкті қоңыр аналықтар қыста  бұталар мен ағашарда жүреді, соның ішінде тұрғын мекенжайларда да кездеседі. Олар шығаратын қысқа, басыңқы «дзинь» немесе «сиинь» деген ысқырық шымшықтың дауысы іспеттес , ал өзге дыбыстары шөженің дауысына үйлеседі

## Дереккөздер

Санат:Азия құстары
Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Құралайлар
Қызғылт құралай

**Қызғылт құралай** () — Таушымшықтар тұқымдасының Құралайлар тегінің биологиялық түрі. Аршашыл құралайға өте ұқсас құс. Сондықтан оны көпке дейін бір түрге біріктірген. 

## Таралуы
Қызғылт құралай Қазақстанның оңтүстік шегіне таман Батыс Тәңіртаудың таулы жоталарында аршашыл құралайдың орнына жүретін сияқты. Піскем өзенінің басында және шатқал жотасының жартастарында кездеседі. Бұл Бостандық ауданы деп аталған, ал бұрын Оңтүстік Қазақстан облысының аумағына енген. Қазір Өзбекстан Ақсу - Жабағлыға жақын Батыс Тәңіртаудың басқа шекаралық үлесккелерінде пайда болуы ықтимал.

## Биологиялық сипаттамасы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson. 2012. The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7. Downloaded from http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist 

Санат:Азия құстары
Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Құралайлар
Қаратұма

**Елді мекендер:**

* Қаратұма – Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл.
* Қаратұма – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Қаратұма – Арал теңізінің шығысында, Қазақстан және Өзбекстан шекарасында орналасқан шығанақ.
Көшкентал (Жетісу облысы)

**Көшкентал** — Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл, Көшкентал ауылдық округі орталығы. Код КАТО — 193247100.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Жансүгіров ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 88 км-дей жерде.
Бұл жерде ағаштың түрі көп өседі. Әсіресе терек, қарағаш, түрлі жеміс ағаштары өте көп. Ұлы Отан соғысы жылдары ауып келген әр ұлт өкілдері отынның тапшылығынан сол ағаштарды тып-типыл етіп шауып, отқа жағып көп ағаштар жойылып кеткен. Орнында тұрған ағаштар қоныс аударғандай теп тегіс жазық далаға айналған. Сондықтан да бұл жерді халық “Көшкентал” деп атап кеткен. Алайда қазір ол ағаштардың орнына жас ағаштар егіліп жайқалып жатқан ауылдардың бірі.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ақсу ауданы елді мекендері
Терісбұтақ

**Терісбұтақ** – Шағалалытеңіз алабындағы өзен, Шағалалы өзенінің оң саласы.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Зеренді ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Бастауы Зеренді тауларының шығыс бөлігінде орналасқан. Бұндағы теріс сөзі *«солтүстік, теріскей»* мағынасында да, ағу бағытының әдеттен тыс өзгеше болуы немесе теріс болу мағынасында да қолданылуы мүмкін. Суы салқын, егіншілік игеруге ыңғайлы. Бұл аумақтың жан-жағын егіншілік орындар алып жатыр

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Парвиз Яхьяев

**Парвиз Яхьяев** (, , нақты аты — Парвиз Яхьяев Ровшанович, ; туғ. 24 мамыр 1991) — өзбек фотограф, режиссер, дизайнер.

## Өмірбаян

Балалық және жастық шағы Парвиз ол жасына қарамастан және тәжірибе, қаланың сәулет, жаңа көзқарас беруге, табиғатпен бірінде ғажайып атып жинау, әдемі пейзажы таба алды түрлі салаларда және шарттарда кірісті. Оның алғашқы сурет, «Менің Регистан» жарияланды атты «Самарқанд Жаршысы». Жасөспірім ол камерамен көп тәжірибе жинады. 

Самарқандтағы №42 Дзержинский мектебін аяқтағаннан кейін, 2008 жылы ата-аналар жас таланттарды қызығушылығын сақтап, Санкт-Петербург қаласында, теледидар, бизнес және дизайн институтында оқуға мүмкіндік берді. 2012 жылы өзі татуировкасы түрінде сіздің теле басылып жазылған жөні үйлестіре жеке логотипі «PY», дамыту. 2013 жылы Санкт-Петербургдан Өзбекстан оралғаннан кейін Парвиз атауы «PY production» бойынша Самарқанд өз студиясында ашылды. 

Режиссер, клипмейкер, фотограф және дизайнер табысты - Парвиз Яхьяев Өзбекстан ондығына фотографтар кірді. Жағар май материалдары «Castrol», «Jonhson & Jonhson», «Sumitomo Group», «Мақта клубы», «BMG», «Food Care Group» 2013 жылдан бастап, соның ішінде ірі өзбек және еуропалық компаниялар үшін Ташкентке жұмыс істейді. 

Портрет жанры Парвиз Яхьяев өздерін және фотография өз орнын табу үшін ұзақ жол болды, келген жоқ арқылы. Сән, жанрлық фото, портреттер, үйлену фотосурет, дизайн, Ол барлығын дерлік ататын бастады. Шығармашылық жұмыс Парвиз әрбір фототүсіру рахат бастап өндіреді. Оның жұмысы - бұл Парвиз ғана ақылы тапсырма емес, көңілді және демалуға мүмкіндік әуес болып табылады. Оның жұмысының мақсаты - қарапайым, ерекше емес инновациялық нәрсе жасауға. Өнер және озық адалдығын Махаббат ол енді ең күтпеген жолдармен өзбекті және ресей жұлдыздарының көтеріп, кеңінен фотограф және дизайнер ретінде белгілі болды, бұл іс жүзінде Парвиз Яхьяев әкелді.

## Бейне клиптер

* 2015 Mamay Berezovskiy & MC Pak «Дружба» (in Russian language)
* 2014 Daler Ametist (lead singer of Sahro Group) «То, что на душе» (in Russian language)
* 2014 Daler Ametist (lead singer of Sahro Group) «Моя мания» (in Russian language)
* 2013 Тимур Спб & АС –  «Swagg» (in Russian language)
* 2013 SeeL BP «#САЛАМНАШИМ» (in Russian language)
* 2011 Eksodos & Ako Shukur «No Luv» (in Russian language)
* 2009 Masta Rhyme «Tezyurar Poyezd 662» (in Uzbek language)
* 2009 Masta Rhyme «El klassiko» (in Uzbek language)

## Жеке өмір

5 қазан 2014 Парвиз Яхьяев Амира Яхьяевага үйленген. Олардың бірінші отырысы өте жас, әлі күнге дейін мектепте болды.

## Кафедраның марапаттары

* 2013 «Turkey Design» «Designer Substance» (2013)
* 2012 «Design Of The Month For The Month (3-month)» (2012)
* 2011 «Design Almaty» «Designer Of The Day» (2011)
* 2009 «Interior Design Of The Year 2009» (2009)
* 2008 «Photo of children's clothes» «Luxury clothing» (2008)

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтеме
* Official web site 
* Page on Facebook
* Page on Twitter
* Page on Instagram

Санат:Өзбекстан фотографтары
Санат:Өзбекстан режиссерлері
Санат:Өзбекстан дизайнерлері
Валерий Трошин

**Валерий Владимирович Трошин** (9 сәуір 1970, Мәскеу) — кеңес және ресей театр актері, Ресейдің еңбегі сіңген әртісі.

## Биографиясы
Валерий Трошин 9 сәуірде 1970 жылда Мәскеу қаласында туды. Оның анасы дәрігер, ал әкесі физика мұғалімі болған. Театрға деген қызығушылық әкенің арқасында пайда болған. Одан басқа Валерий Трошин көркемтанумен, графикалық пен техникалық дизайнмен айналықан. 

Бала кезінде театр үйірмелеріндегі түрлі қойылымдарда қатысқан. Мектепті бітіріп, театралды жоғары оқу орындарына бірнеше рет түсуге тырысқан, бірақ түрлі себептермен әрекеттері сәтсіздікпен аяқталды.

Вокалмен Вячеслав Михайлович Логвиновпен бірге айналасқан *(«Субботея» ұжымының жетекшісі)*. 1966 жылы МХАТ мектеп-студиясын бітірді және *Чезов* атындағы МХТ театрының труппасына қабылданды. 2010 жылда Валерий Трошин Н.Л.Скорика атындағы шеңберінде режиссер мен педагог  болып жұмыс істеді.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.skoriki.ru/педагоги/валерий-владимирович-трошин/
* http://www.mxat.ru/actors/troshin/

Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Ресей актерлері
Лада Марис

**Лада Евгеньевна Марис** — Ресейлік театр және киноактриса, 6 ақпан 1968 жылы Краснодарда туды. Шың фамилиясы — Завалко. Ол туралы актриса  *«Экспресс газетаға»* сұхбат берді.

## Биография
14 жасынан бастап '«Здравствуй, песня» вокал-аспапты ансамблінде вокалмен айналаса бастады. 1991 жылдан бастап - Моссовет атындағы театрының актрисасы. 1992 жылда ГИТИСті бітірді (Борис Покровский курсының жетекшісі). 1997 жылы венециалық карнавалдық маскаларды жасай бастады.

## Қазіргі жұмыс орны
Қазір Станиславский атындағы театрында жұмыс істейді.

## Жеке өмірі
Максим Суханов актерімен бірге неккеде тұрды. 1993 жылы оларда Софья қызы туды. Қазіргі уақытта Владимир Киридоновқа тұрмысқа шыққан.5 мамырда 2005 жылда оларда Климентий ұлы туды.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.eg.ru/daily/cadr/37351/

Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Ресей актрисалары
Елена Валерьевна Бирюкова

**Еле́на Вале́рьевна Бирюко́ва** *([[7 қараша]]да [[1970]], [[Минск]])* — Ресей, Украина және Беларуссияның театр мен киноның актрисасы. *«Саша+Маша»* сериалда түсіп, әйгілі болды.

## Биография

Әкесі - Валерий Антонович - инженер. Анасы - Ирина Алексеевна - инженер. Әпкесі - Анна, кадрлар бөлімінің бастығы.
* 1996 жылы РАТИні бітірді.
* 2003 жылы Вл.Маяковский атындағы Мәскеу академикалық театрында жұмыс істеді.
* 2003-2005 Георгий Дроновпен бірге «Саша+Маша» әгілі сериалында түсті. 
* 2004 жылы -антреприщамен киноның актрисасы.

## Жеке өмір

* Бірінші күйеуі - Александр Романовский - «Дети лейтенанта Шмидта» тобының рок-музыканты.
* Екінші күйеуі - Алексей Литвин, театр режиссері. Одан туған қызы - Александра (1998 жылы туды).
* Азаматтық күйеуі - Илья Хорошилов, бизнесмен. Одан туған қызы - Аглая (2012 жылы туды).

## Сілтемелер
* http://www.elena-biryukova.ru/
* http://www.prazdniki.ru/person/1/6334/ 

## Дереккөздер

Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Минскте туғандар
Санат:Ресей актрисалары
Санат:Украина актрисалары
Санат:Беларусь актрисалары
Анна Яновская

**Анна Львовна Яновская** *([[18 шілде]] [[1971 жыл]])* — ресейлік киноактриса.

## Биография
1996 жылы ГИТИСте режиссерлік факультетінің актерлік курстарына түсті. 1999 жылы Мәскеу жас көрермен театрында жұмыс істеді. «Сатирикон», «Школа драматического искусства», Антон Чехов театрларында жұмыс жасаған. Анна Яновская *«Комедиялық фильм фестивалінің»* сыйлығымен, ФИПРЕССИ сыйлығымен МКФде Берлин қаласында марапатталды, *«Лики Любви»* фестивалінің лауреаты болды.

## Фильмографиясы

1989 — *Под небом голубым...* — Лена

1993 — *Осенние соблазны* — Анна

1997 — *Ветер над городом* — Алина

1997 — *Новогодняя история* — Снегурочка

1998 — *Стрингер* — Света

1998 — *У Бога за пазухой* — Таня

1999 — *Д.Д.Д. Досье детектива Дубровского* — Даша Китаева (Влада)

2000 — *Редакция* — Наташа

2001 — *Хозяин империи* — Илзе

2003 — *Дальний свет* — камео

2006 — *Большие девочки* — Лена

2006 — *Накануне осени* — Генеральша

2007 — *Долг* — Марина

2007 — *Иное* — Надя

2008 — *Сердцеедки* — Полина Рябова

2008—2009 — *Универ* — Вера Павловна Аксёнова

2009 — *Неоконченный урок* — Инна Витальевна

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.rusactors.ru/ya/yanovskaya/index.shtml

Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Ресей актрисалары
Мэнни Пакьяо

**Эммануэль Дапидран «Мэнни» Пакьяо** () 17 желтоқсан 1978 жыл, Кибаве, Букиднон провинциясы, Филиппинде дүниеге келген) — филиппиндық кәсіпқой боксшы. Жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. 

Аса жеңіл (WBC тұжырымы, 1998—1999), 2-жеңілдеу (IBF тұжырымы, 2001—2003; WBO тұжырымы, 2001) және 2-жартылай жеңіл салмақ (WBC тұжырымы, 2008—2009), жеңіл (WBC, 2008-2009), 1-жартылай жеңіл (IBO, 2009), жартылай орта (WBO, 2009—2012, 2014—қ.у.), және 1-орта (WBC, 2010-2011) салмақ дәрежесі бойынша әлем чемпионы. «2006 жыл боксшысы» және «2008 жыл боксшысы», «2009 жыл боксшысы», бокс жайлы жазатын журналисттердің Ассоциациясының нұсқасы бойынша «Онжылдықтың боксшысы». 2009 жылы Американдық спорт академиясының тұжырымы бойынша үздік спортшы атанды. Лақап аты — «Pac-Man». Мансабын ең кіші салмақ дәрежесінде бастаған. Пакьяо өнер көрсеткен минималды және максималды салмақ дәрежесінің арасы 12 салмақ дәрежесін құрайды.

### Жекпе-жектер кестесі

Санат:Филиппин боксшылары