open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қабырға өрнек

[thumb|right|150px|[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының ішкі қабырға өрнегі.]]
**Қабырға өрнек** –  сәулет құрылысында ғимараттардың қабырғасының ішкі, сыртқы жағына салынған ою-өрнек түріндегі нақыштар. Қабырға өрнек фреска, желімді кескіндеме, темпера, бояулы және балауызды кескіндеме түрінде жасалады. Майолика, мозаиканың қабырғаға жасалатын түрлері де қабырға өрнекке жатады. Қабырға өрнек монументтік-декоративтік сипатта орындалса - шығармаға үлкен идеялық мазмұн, кең ауқымды жалпылауыш түр беруді көздейді. Сәндік сипатта орындалған қабырға өрнек нақышты ою-әрнекпен безендіруді, бедерлеуді мақсат етеді.

## Ежелгі үлгілердің дамуы
[thumb|right|150px|Қаптама тақталар (ХІ-ХІІ ғғ.). [Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ-ның көрме залынан.]]
[thumb|right|150px|Қабырға өрнектер: 1 - өрнекті сылақ (ХІІ-ХІІІ ғғ.), 2 - қаптама тақта (ХІ-ХІІ ғғ.). [Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ-ның көрме залынан.]]
Үңгірлерге салынған суреттер мен тастарға шекілген жануарлардың бейнелері қабырға өрнектің ежелгі үлгілеріне жатады. Қабырға өрнекпен әсемдеу б.з.б. 3-1-мыңжылдықтарда Ежелгі Мысырда, б.з.б. 2-мыңжылдықта Урартуда қанат жайып, орта ғасыр және қайта өркендеу дәуірінде Батыс Еуропада өркендей түсті. Қазақстан жеріндегі қабырға өрнекпен көмкерілген сәулет өнерінің ескерткіштері тек ою-өрнектік қабырға өрнекпен нақышталған. Бұл мұсылмандық орта ғасырда салынған Иран, Мауераннахр, Орта Азиядағы барлық сәулет қүрылыстарына тән ерекшелік. Айша бибі, Қарахан, Қожа Ахмет Ясауи ғимараттарының, кесенелерінің қабырғалары ою-өрнекпен, нақышты жазулармен көмкерілген. ХІХ ғасырдан бастап, әсіресе ХХ ғасырда қабырға өрнек өнері, сәулет құрылысында дами түсіп айрықша мән алды. Дәстүр сабақтастығын үзбеген сәулет қүрылыстарын безендірудің осы үлгісін ХІХ-ХХ ғасырлардағы ғимараттардан (Қазақ академия опера және балет театры, Қазақстан ҒА, т.б.), кейінгі жылдары салынған мешіттерден көруге болады.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* ҚР ҰМ – материалдарынан; 
* ОМЭЭ – материалдарынан.

Санат:Қазақ мәдениеті
Санат:Қолөнер
Санат:Сәулет элементтері
Таран халық театры

**Таран халық театры** - драмалық әуесқойлар ұжымы. 1947 ж. Қостанай облысының, Таран аудандық Мәдениет үйі жанынан ұйымдастырылды, 1960 ж. халық театры атағына ие болды. 1970 жылдан әуесқойлар ұжымынын көркемдік жетекшілік режиссері П.Г. Чермашенцев болды. Репертуарынан орыс драматургтерінің пьесалары орын алды. Республиқалық халық театрлары байқауының лауреаты (1973, 1975, 1980).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Инесса Юрьевна Тарасова

**Инесса Юрьевна Тарасова** (17.1.1969 ж.т., Қарағанды облысы Сарань к.) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1995). 1993 ж. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. Сол жылдан Қазақ опера және балет театрының әншісі. Осы театр сахнасында қойылған орыс және шет ел композиторларының операларында жетекші партияларды орындайды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Тарбағатай халық театры

**Тарбағатай халық театры** - драмалық әуесқойлар ұжымы. Шығыс Қазақстан облысының Тарбағатай ауданындағы Ақжар Мәдениет үйі жанынан 1955 ж. ұйымдастырылды, 1962 ж. оған халық театры атағы берілді. Көркемдік жетекшілері Н.Смағүлова, С.Дөңесбаев болды. Т. х. т. ұжымы 1963 ж. Мәскеудің Кремль театрында өнер көрсетті. Оның репертуарынан Қ. Сатыбалдиннің *"Текке кеткен еті"*, С.Дүршіновтің* "Тірі өлігі"*, Е.Домбаевтың *"Жоғалған адамы"*, Б.Тоғысбаевтың *"Жалын еді жүрегі"*, С. Жүнісовтің *"Жаралы гүлдері"*, М.Хасеновтің *"Тергеушісі"* т.б. қаламгерлердің драмалық шығармалары орын алды. Республиқалық халық театрлары байқауының лауреаты (1963,1978,1981).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Ахметжан Насырұлы Қадыров

**Ахметжан Насырұлы Қадыров** (12  қазан 1935 жылы Алматыда туған) – театртанушы. Өнертану ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1995). Қ.Қожамияров атындағы мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының көркемдік жетекшісі. Достық орденінің иегері (2010).

## Жалпы мәліметтер
Ташкент театр-көркемсурет инистутын бітірген (1962). Шелек ауданы Мәдениет үйінің көркемдік жетеқшісі, (1955 - 57) 1962 - 68 жылдары Қазақстан Мәдениет министрлігі аппаратында, 1968- 86 жылдары Қазақстан ҒА Тіл инистутының үйғыртану бөлімінде, 1986 -90 жылдары Қазақстан ғылым академиясының Ұйғыртану инистутында бөлім меңгерушісі, 1990 - 92 жылдары Қазақстан Мәдениет министрлігіндегі Ғылым жөне оқу орындары мекемелерінің үйғыртану бөлімі бастығының орынбасары қызметтерін атқарған. 1992 жылдан Қазақ ұлттық өнер академиясында оқытушы (1996 жылдан профессоры). Зерттеу еңбектері, "Ұйғыр халқының тарихы мен мәдениеті бойынша материалдар", "Ұйғыр әдебиетінің жанрлары" және "Ұйғыр кеңес әдебиеті" ұжымдық жинақтарына енген. Сондай-ақ, театр мен деректі фильмдер сценарийлерін жазған.

## Марапаттары
*1975 жылы Еуропа Халықаралық университетінің «Алтын Қыран»  Орденінің иегері (Германия); 
*1995 жылы президент жарлығымен   «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»  құрметті атағымен марапатталды.
*2005 жылы Тәуелсіз «Ильхом» сыйлығының лауреаты;
*2005 жылы ҚР президенттік степендиясының иегері;
*2006 жылы мемлекеттік степендия иегері;
*2007 жылы Қазақстан тұңғыш президентінің мәдениет саласындағы сыйлығының лауреаты;
*2010 жылы елбасының қолынан ІІ дәрежедегі  «Достық ордені» мен марапатталған.
*Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Өнертану докторлары
Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары
Тілес Шамғонұлы Қажығалиев

**Тілес Шамғонұлы Қажығалиев** (25 сәуір 1949 Алматы - 26 шілде 1996, сонда) — композитор. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1987). 

## Өмірбаяны
Төлеңгіт руынан шыққан.

Мәскеу консерваториясын (1974), Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) аспиратурасын бітірген (1981). 

1974 - 79 жылдары Қазақстан Композиторлар Одағында шығарм. секцияның меңгерушісі, 1982 жылдан өмірінің соңына дейін тәрағаның орынбасары міндетін атқарды.

## Еңбектері
Қажығалиев альт пен оркестрге арналған концерт (1970), "Отан туралы" оротория (1973), фортепьяно, ұрмалы және ішекті аспаптарға арналған концерт-симфония (1974), фортепьяно мен оркестрге арналған екі концерт (1976, 1982), әндер, романстар, спектакльдер, көркем және деректі фильмдерге арналған музыка шығармалар жазды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан сазгерлері
Татьяна Николаевна Тарская

**Татьяна Николаевна Тарская** (22.1939 ж.т., Грозный қ.) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. 1964 ж. Рига орыс драма театры жанындағы студияны бітірген. Сол жылы Воронеж қаласындағы Балалар мен жасөспірімдер театрына қабылданады. 1968 жылы Алматыға қоныс аударып, Жастар мен балалар театрының орыс труппасында еңбек етеді. Ол Золушка (Г. Цварңтың "Золушкасында"), Джульетта (У.Иекспирдің "Ромео мен Джульеттасын да"), Луиза (Ф. Пиллердің "Зұлымдың пен махаббатында"), Әлия Молдағүлова (Ә.Таразидің осы аттас шығармасында), т.б. рольдерді орындады. Тарская "Құрмет белгісі" орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Қазақ клубы

**Қазақ клубы** - архитектуралық ескерткіш. 1904 жылы Орынбор - Ташкент темір жолы құрылысын байланысты салынған. Қызылорда облысы Қазалы станциясында вокзал маңында орналасқан. Жаңа құрылыстармен үлкейтілген, ауданы 64x48 м, күйдірілген кірпіштен қаланған, іші сыланып, ақталған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мұнда теміржолшылардың мәдениет үйі және кітапханасы орналасқан. 1982 жылы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енгізілді.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Тау гүлі

**"Тау гүлі"** - әуесқой хор ұжымы. 1975 ж. қазіргі Қарағанды облысының Ұлытау аудандық Мәдениет үйі жанынан құрылды. Сол жылы оған халық хоры атағы берілді. Хор ұжымының құрамында Бүкілодақгық байқаудың лауреаттары К.Дәрібаев, К.Ермагамбетова, Ж.Наурызбаев, З.Шошақова, т.б., ал оның көркемдік жетекшісі М.Шоқтаев (1975 жылдан) болды. Репертуарынан қазақ, орыс композиторларының (С.Мұхамеджанов, Б.Жұманиязов,И.О. Дунаевский, Д.Ф. Тухманов, т.б.) шығармалары орын алды. Гастрольдік сапармен Алматы (1975), Қостанай (1977), Мәскеу (1981, КСРО ХШЖК-нде), Жезқазған (1978 - 80, 1982 - 83) қалаларында болып өнер көрсетті. Бүкілодақтық еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармашылығы фестивалінің лауреаты (1977).

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Владимир Пантелеевич Татенко

**Владимир Пантелеевич Татенко** (25.8.1931 ж.т., Украина, Донецк облысы бұрынғы Тельман ауданы Старая Лапса с.) - кинорежиссер, сценарист, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1978). 

1955 ж. Кишинев университетінің жаратылыстану факультетін, 1969 ж. Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының сңенарийлік факультетін (А.Я. Каплер мен К.К. Парамонованың жетекшілігімен) бітірді. 1955 - 72 ж. Қарағанды облысы телевизия мен радиохабар жөніндегі к-ті жанындағы *"[[Телефильм]]"* шығармашылық бірлестігінің жетекшілік әрі бас редакторы, 1972 жылдан *"[[Қазақфильм]]"* студиясында деректі фильмдер реж. ал 1986 жылдан Қазақстан Кинематографияшылары одағы басқармасының 2-хатшысы болды. 

Өмір материалына терең бойлай отырып, оны өзіне тән азаматтық әуен-сазымен ашып бейнелеу - Т. қойған фильмдерінің ерекшелігі болып табылды. Ол қоятын фильм сценарийлерін, негізінен, өзі жазды. Қойған фильмдері: "Жылдар өткен соң..." (1970), "Шахтерлер әулеті" (1971), "Донбасс - Карағанды" (1974, 1975 ж. тандаулы қысқа метражды фильмдер бойынша Кишинев қаласында өткен 8-Бүкілодақтық кинофестивалінің жүлдесіне ие болды), "Қарлығаш" (1977, 1978 ж. Ташкент қаласында өткен Халықар. Азия, Африка және Лат. Америкасы елдері кинофестиваллінің сыйл-на ие болды), "Алма гүліне оранған қала" (1978), "Алматы" (1979), "Тоқаш Бокин" (1983), "Аюдың ұжымшарға қажетіне не?" (1984, 1985 ж. Краков қаласында өткен Халықар. кинофестиваль дипломы берілді), "Мектеп: өзгеріс кезеңі" (1985, 1986 ж. Алматы қаласында өткен 19-Бүкілодақтық кинофестивальдің 1-сыйлығына ие болды), "Ең қымбатты" (1987), "Марьям мен Тадеуш" (1988), т.б.

ҚазКСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері (1979).

Үйленген. Жұбайы - Татенко (Тарасова) Светлана Ивановна. Қызы - Клебанова Дарья Владимировна.

## Дереккөздер


Санат:25 тамызда туғандар
Санат:1931 жылы туғандар
Санат:Донецк облысында туғандар
Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері
Санат:Қазақстан сценарийшілері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Кишинев университеті түлектері
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Санат:Қазақстан кинематографтары одағы мүшелері
Санат:Қазақфильм режиссерлері
Рәкүл Тәжиева

**Рәкүл Тәжиева** (1.5.1926, Алматы - 8.10.2000, сонда) - балет артисі, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1958). 1944 ж. Алматы хореографиялық училищесін (А.А. Александров пен А.В. Селезневтің класы бойынша) бітірді. 1944 - 68 ж. Қазақ академиялық опера және балет театрында соло-биші болды. Мұнда Жизель (А.Аданның "Жизелінде"), Мария (Б.В. Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Тао Хоа (Р.М. Глиэрдің "Қызыл гүлінде"), Сванильда (Ч.Пуньидің "Эсмеральдасында"), Назым (В.В. Великановтың "Қамбар - Назымында"), Жәмила (Н.Тілендиев пен Л.Б. Степанов пен Е.Манаевтың "Достық жолыменінде"), т.б. партияларды және ұлттық опералардан жеке билерді биледі. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры тұлғалары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Сәуле Жаманқызы Таудаева

**Сәуле Жаманқызы Таудаева** (8 наурыз, 1958 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы) - қазақ әншісі, халық және дәстүрлі әндерін орындаушы. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1996). 

## Өмірбаяны
Орта мектепті бітіргеннен кейін еңбек жолын аумақтық мәдениет үйінде автоклуб меңгерушісі болып бастады.

1979 жылы Алматы республикалық эстрадалық цирк училищесінің халық әні бөліміне оқуға түсіп, оны 1981 жылы бітірді. (Қазақ КСР халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтың сыныбы).

1981 жылы Алматы эстрада-цирк өнері студиясын бітіртен. Сол жылы *"[[Отырар сазы]]"* фольклорлық-этнографиялық оркестріне жұмысқа қабылданды. 1982 жылдан бастап, Ғ.Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармония әншісі. Сәуленің жетекшілік етуімен 1984 жылы "Гүлдерайым" триосы құрылды. Қазір Орал музыкалық колледжінде ұстаздық етеді. Сәуле бірнеше республикалық байқаулардың жеңімпазы. Шығармашылық сапармен шет елдерді аралап, өнер көрсетті.

1994 жылдан Құрманғазы атындағы Орал музыкалық колледжінде қазақтың дәстүрлі әндері мен термелері, Мұхит, Ғарифолла әндері пәнінің мұғалімі.

2002 жылдан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің (Орал) «дәстүрлі ән» кафедрасының оқытушысы болды.

## Марапаттары мен атақтары
Ғ. Құрманғалиев атындағы Халықаралық ән байқауының бас жүлдесі. (Ақтау, 1993);

Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі – *қазақ ән өнерін дамытуға сіңірген еңбегі үшін.* (10 желтоқсан 1996 ж.);

«Ғарифолла Құрманғалиевке 100 жыл» мерекелік медалі (2009);

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016);

«Астанаға 20 жыл» медалі (2018);

«Құрмет » ордені (3 желтоқсан 2020 жыл).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова

**Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова** (23.6.1955 ж.т., Шымкент қ.) актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1996). 1974 ж. Қазақ академиялық драма театрының жанындағы студияны, 1996 ж. қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясын бітірген. 1974 жыддан бастап Қазақ академиялық драма театрының құрамында еңбек етеді. Осы театр сахнасында Нигара (С.Ахмадтың "Келіндер көтерілісінде", Қарлығаш, Ажар (М.Әуезовтің "Қарақыпшақ Қобыландысы" мен "Абайында"), Шырын (Н.Хикметтің "Фархад-Шырынында"), Нәзиля (Д.Исабековтің "Әпкесінде"), т.б. рольдерді орындады. Сондай-ақ, "Абай" (Мағыш), "Беу, қыздар-ай!" (Айсұлу), "Шокан Уәлихановта" (Фатима) телефильмдерінде ойнаған. Гастрольдік сапармен Қазақстанның барлық облыстық орталықтарында, алыс-жақын шет елдерде болып өнер көрсетті.

## Дереккөздер



Санат:1955 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:Алфавит бойынша актрисалар
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Театр көктемі

**"Театр көктемі"** - 1950 - 60 жылдары өткен шығармашылық байқаудың бір түрі. Әдетте көктем айларында (сәуір-маусымда) откізілді. Оған республикалық, өлкелік және облыстық театр ұжымдары қатысып. өткен маусымдағы таңдаулы спектакльдерін керермендердің сарабына салды. Қазақстанда алғаш рет мұндай байқау 1957 ж. мамыр-маусым айларында *"Қазақ театр көктемі"* деген атпен Алматы қаласында өткізіліп, 1-орынды Атырау облыстық драма театры С. Мұқановтын "Ботагозі" бойынша қойған спектаклімен (реж. Т.Дүйсебаев) жеңіп алды: ал 1958 ж. өткен 2-байқауда бұрынғы Семейдің біріккен облыстық драма театрынын труппалары (Ә.Тәжібаевтын "Майрасы", Н.В. Гогольдін "Ревизоры", қазақ труппасы; М.А. Шолоховтың "Көтерілген тыны" бойынша, Л.Н. Толстойдын "Қаранғылық патшалығы", орыс труппасы), Орал облыстық орыс драма театры (Цао Юйдің "Дауылы), Солтүстік Қазақстан облысы орыс драма театры (Н.Е. Виртаның "Жазирасы") және Шымкент облыстық драма театры (Ә.Әбішевтің "Кім менің әкем?" мен О. де Бальзақтың "Огей шешесі") Қазақстан Мәдениет минлігінің 1-дәрежелі дипломына ие болды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Театр қоғамы

**Театр қоғамы** - ТМД елдері театрынын кайраткерлерін біріктіретін ерікті шығармашылық-қоғамдық ұйым. Бүкілресейлік (бұрынғы) театр қоғамының жол жобасы негізінде құрылған. Армян (1940), Әзірбайжан, Украин (1944), Грузин, Латыш, Өзбек, Эстон (1945), Белорус (1946), Литван (1947), Молдаван (1958), Қырғыз (1961), Тәжік (1971), Түрікмен (1973) және 1962 жылдан Қазақ театр қоғамы жұмыс істеді (қ. Қазақстан Театр қайраткерлері одағы).

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Театр мерекесі

**Театр мерекесі, театры думаны** - белгілі бір тақырыпқа біріктірілген көркем бағдарламалар мен нөмірлерден тұратын концерттік ойын-сауықтар; көпшілік думаны. Ол қоғамдық мөні зор уақиғаларға немесе атаулы күндерге орай - әдетте ашық сахна мен стадионда, арена мен алаңда, парктегі тоған жағалауы мен аллеясында өткізіліп отырды. Театр мерекесінің ерекшелігі бүкіл өнер түрлерін өзара қабыстыру болып табылады. Оған режиссерлер, актерлер, ақындар, суретшілер мен музыкалықыканттар қатысып, өз өнерлерін ортаға салады. Оның тарихы Ұлы француз төңкерісінің көпшілік думанымен тікелей байланысты. Қазан төңкерісінің алғашқы жылдарынан бастап КСРО-ның әр түрлі қалаларында Театр мерекесі ұйымдастырыла бастады. 1930-жылдары өмірге келген театр концерті соғыстан кеііін кеңінен таралып, 1960 - 70 ж. өз алдына жеке концерт-сауық түрінде тұрақты орынға ие болды. Қазақстанда 1971 - 72 ж. Абай мен Жамбылдың 125 жылдығына арнайы Театр мерекесі ұйымдастырылды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Театр мұражайлары

**Театр мұражайлары** театр тарихына байланысты күнды құжаттар мен материалдарды жинап сақтайтын ғылыми, мәдени-ағарту мекемесі. Бұлар көпшілік арасында ғылыми-ағарту жұмысын жүргізумен қатар аса бағалы колжазбаларды, мұрағат материалдарын жариялап, жұртшылыққа таныстырып отырады. Сондай-ақ, қөрнекті театр қайраткерлерінің шығармашылығына арналған тақырыптық кештер, лекциялар, әңгімелер, экспозициялар мен көрмелер бойынша экскурсиялар ұйымдастырады. Бахрушин атындағы театр мұражайы Ресейдегі ен ірі театр мұражайы болып табылады. Бұдан баска Театр мұражайлары Санкт-Петербургте, Киевте, Ереванда (Әдебиет және театр мұражайы), Бакуде, Таллиннде, Вильнюсте бар. Мәскеудің Коркем академиялық театры, Үлкен театр мен Кіші театр, Вахтангов атындағы театр, Санкт-Петербургтің Үлкен драма театры, Қазақ академиялық драма театры мен Орыс академиялық драма театрының жанында Театр мұражайлары жұмыс істейді. Сонымен қатар театр кайраткерлерінің өмір жолымен таныстыратын мемориалды мұражайлар (Мәскеудегі К.С. Станиславскийдің және В.И. Немирович-Данченконың мұражайы) мен мұражай-пәтерлер де (Мәскеу қаласындағы М.Н. Ермолованың, Л.В. Собиновтың, А.В. Нежданованың пәтерлері) бар. Шет елдердегі белгілі Театр мұражайларының қатарында "Гранд-Опера" мен "Комеди Франсез" театры (Праиж), "Кабуки" театры (Токио) және У.Шекспирдің мемориалды мұражайын (Стратфорд-он Эйвон) атауга болады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Театрлық маскалар

**Театрлық маскалар** - актерлердің театр ойын-сауығында пайдаланатын бет иер десі. Алғаш рет Театрлық маскалар Ежелгі Грекияда пайда болды. Ол алып амфитеатрларда отырған мыңдаған көрермендер алдында ойын көрсететін орындаушылардың роліне байланысты бет-әлпет құбылысын айқынырақ жеткізу мақсатымен (мыс., актерлер киетін масканың бір жағы қайғылы, ал екінші жағы куанышты адамның бетәлпетін бейнелеген) пайдаланылды. Театрлық маскалардың ішкі жағында актерлер дауысын күшейтіп отыратын арнаулы тетігі болған. Рим театрында Театрлық маскалар көбіне ателлана секілді халықтың нмпровизациялық ойын-сауығында бой көрсетті. Ежелгі орыс және орта ғасырлық Еуропада маскаларлы Скоморохтар мен гистриондар, ал 16 - 18 ғ-ларда итальянның дель арте комедиясындағы күлдіргі кейіпкерлер бейнесін жасаушылар пайдаланды. Театрлық маскалар ішінара қазіргі театрда да (мыс., "Берлинер ансамбль" театрында қойылған Б.Брехтің "Кавказдың борлы айналымы" спектаклінде) кездеседі. Театрлық маскалар Азия халықтарының (Жапонияның но театры, Индөнезияның топенг театры, Үндістанның раслила және рамлила халық ойын-сауығы) дөстүрлі театрында кең өріс алды. 20 ғ. театрында, негізінен, маска іспетті грим (Жапонияның қабуки, Үндістанның қатакхалн ойын-сауығы) қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Ермек Бектасұлы Шынарбаев

**Ермек Бектасұлы Шынарбаев** (24 қаңтар 1953 жылы туған, Алматы) - кинорежиссер, Қазақстанның еңбегі сіңген қайраткері (1996).

## Өмірбаяны
* Бүкілодақтық кинематография институтын актерлік (1974), режиссерлік (1982) бөлімдерін бітірген. 
* 1974 - 1977 жылдары "Қазақфильм" киностудиясында актер болды. 
* 1981 жылы алғашқы қысқаметражды "Қаралы сұлу" көркем фильмін түсіріп, ол "Бастау" республикалық бәйгесінде Бірінші жүлдені иеленеді.
* 1990-жылдары Шынарбаев "Қазақфильм" киностудиясының "Әлем" шығармалық-бірлестігінің көркемдік жетекшісі болды.

## Режиссурасы
* «Әпкем менің Люся» (1985)
* «Орманнан алаңға шығу» (1987)
* «Кек» (1989)
* «Сұр үш сайлы баскиімдегі орын» (1992)
* «Нәзік жүрек» (1993)
* "Мәжит Бегалин" (Оразбаевпен бірге, 1982)
* "Жаңа толқын" (1985)
* «Періштеге жазылған хаттар» (2009) және көптеген тағы басқа көркем фильмдердің;
* 20-ға жуық деректі фильмнің, оның ішінде
** «Рояль жанындағы монологтар»
** «Дуэт»
** «Прованс күнделігінен» фильмдерінің режиссері.

## Қоғамдық қызметі
Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі (1986 жылдан).

## Жетістіктері
* «Жігер» шығармашылық жастар байқауының лауреаты (1983). 
* «Орманнан алаңға шығу» кинофильмі үшін Халықаралық кино байқауындағы (Амьен қаласы, Франция, 1987) сыйлық, А. Ланглуа атындағы Халықаралық кино байқауындағы (Тур қаласы, Франция, 1992) Халықаралық мәдениет, өнер мен киноның дамуына көмек көрсету ұйымы СИДАЛК сыйлығының, Халықаралық кино байқауындағы «Алтын қабылан» сыйлығының (Локарно қаласы, Швейцария, 1993) және тағы басқа  жүлделердің иегері.

## Отбасы
* Әкесі - Шынарбаев Бектас (1906-1983). Анасы - Ұсманова Күзи (1921 жылы туған).
* Бойдақ.

## Дереккөздер


Санат:24 қаңтарда туғандар
Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері
Санат:Қазақфильм актерлері
Санат:Қазақфильм режиссерлері
Санат:Жігер шығармашылық жастар байқауының жеңімпаздары
Санат:Қазақстан кинематографтары одағының мүшелері
Санат:Алтын қабылан сыйлығының иегерлері
Санат:СИДАЛК сыйлығының иегерлері
Шірік-Рабат мәдениеті

**Шірік-Рабат мәдениеті** -Арал теңізі шығысында қоныстанған сақ тайпаларының мәдениеті (б.з.б. 5-2 ғасыр). Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедицияның жұмыстарының барысында 1940 - 1950 жылдары С.П. Толстов, Л.М. Левина, Б.И. Вайнберг зерттеді. Ескерткіштері Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Қызылқұм өлкелерінде, Сырдың ескі анғарларының бірі - Жаңадария алқабында шоғырланған. Шірік Рабат, Бәбіш-Молда, Баланды, Қабылқала, Сеңгірқала, т.б. қалалары, 200-ге жуық күшейтілмеген қоныстары, бұдан басқа зираттары мен ірі жерлеу кешендері, суармалы егіншілікті де жақсы меңгерген тұрғындары Жаңадария мен оның уақытша ағыстарының бойларында оазистік жүйемен қоныстанған. Ирригацияға неғұрлым ыңғайлы алкап жеке оазисті құрайды. Мұнда кала немесе кішігірім қоныс, кейде бекініс орналасқан. Мысалы,Баланды оазисінің ауданы 150 - 200 га болса, Бәбіш-молла қаласының оазисінікі 10 мың га. Жосалыдан оңтүстікке-батысқа карай 180 км жердегі Шірік Рабат қаласы - ең көрнекті ескерткіш. Жаңадарияның жағасындағы биіктігі 15 м төбе үстінің аумағы 600х850 метр жерін алып жатыр. Жалпақтығы 40 м, тереңдігі 4 м ормен қоршалған. Мұндағы үлкен бекіністің ауданы 40 га, екі қатар бекініс жүйесімен күшейтілген. Қаланың орта тұсында ауданы 12 га кіші бекініс бар. Бұлардан басқа бір үлкен кесене, 6 үлкен топырақ обалар және басқа да жерлеу құрылыстары анықталды. Шірік-Рабат мәдениетінің б.з.б. 2 ғасырға қарай даму желісі тоқтаған. Ғалымдардың пікірі бойынша, бұған ең алдымен Сырдария сағасының гидрографиялық жүйесінің кілт өзгеруі, яғни өзен арнасының ауысуы тікелей себеп болған. Шірік-Рабат мәдениеті халқын тарихтағы "дай" ("дах") тайпалары деп санауға негіз бар. Б.з.б. 2 ғасырдан бастап Сырдың суы Аралға Жаңадарияның солтүстік пен шығыска  таман жатқан Ескі Қуаңдария арналарымен ақканы белгілі. Осы кезде Жаңадария алқаптары түгелдей босап қалған.

## Дереккөздер



Санат:Қызылорда облысы
Санат:Қазақстан археологиялық мәдениеті
Санат:Сақтар
Виктор Алексеевич Щербаков

**Виктор Алексеевич Щербаков** (5.10.1935 жылы туған, Өзбекстан, Қызылқия қаласы) - гримерші, Қазақстанның еңбегі сіңген мәдениет қызметкері (1975). 

1949 жылдан Қазақ академиялық драма театрында еңбек етіп келеді. Арнаулы білім алмаса да, тәжірибесі арқылы осы театр сахнасында қойылған барлық күрделі спектакльдер бейнелерінің гримдерін жасады. Театр группасымен шет елдерде, Қазақстанның қалаларында гастрольдерде болған. Кино саласында да жұмыс істеген. 

Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің "Құрмет" грамотасымен марапатталған.

Анасы - Щербакова Анна Алексеевна (1911-1987).

Білімі - орта, мамандығы - гримдеуші.

1953 жылдан бері - М.Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының гримдеушісі, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы,доцент.

ҚР Еңбек сіңірген қызметкері.

**Үйленген.** Жұбайы - Щербакова Гера Георгиевна, дәрігер болған. Ұлдары - Щербаков Евгений Викторович
(1961 жылы туған), ІІМ полковнигі; Щербаков Андрөй Викторович(1963 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:5 мамырда туғандар
Санат:1935 жылы туғандар
Санат:Қызылқияда туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Бек Әнуарбекұлы Ыбыраев

**Бек Әнуарбекұлы Ыбыраев** (2.5. 1947 жылы туған, Қызылорда қаласы) — сәулетші, өнертанушы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1996). Қазақ техникалық университетінің архитектура факультетін және аспирантурасын (1977) бітірген. 1970 - 74 жылдары осында оқытушы, 1978 - 86 жылдары Қазақстан ғылым академиясының Философия және құқық институтында кіші ғылым қызметкер, 1987 - 90 жылдары Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер, 1990 жылдан «Елдана» жобалау бюросында археолог болып қызмет атқарады. Оның сәулет өнері саласындағы еңбектері: Қорқыт ата ескерткіші (1980, Қызылорда облысы), Ш.Уәлихановтың мемориалды кешені (1985, бұрынғы Талдықорған облысы), Қабанбай батыр (1990) және Абай кесенесі (1995, Шығыс Қазақстан облысы), Райымбек батыр кесенесі (1992, Алматы қаласы; бәрі де басқа авторлармен бірге) т.б.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан сәулетшілері
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері
Тілеутай Балағазыұлы Ыбыраев

**Тілеутай Балағазыұлы Ыбыраев** (4.4.1943 жылы туған, бұрынғы Талдықорған облысы Бөрлітөбе ауданы Лепсі станциясы) - музыкатанушы. 1971 жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. 1971 - 75 жылдары осында аспирантурада оқыды. 1975 - 78 жылдары Қазақстан КП ОК-інің Мөдениет бөлімінде нұсқаушы, 1978 жылдан Қазақ филармониясының директоры әрі көркемдік жағын басқарды. Оның музыка фольклоры, музыка өнер шеберлері туралы шығармалық портреттері, т.б. мақалалары мерзімді және энциклопедиялық басылымдарда жарық көрді. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, БЛКЖО және Қазақстан ЛКЖО ОК-інің грамоталарымен, медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер
Ырғыз халық театры

**Ырғыз халық театры** - драмалық әуесқойлар үжымы. Ол Ақтөбе облысының Ырғыз ауданы Мәдениет үйі жанындағы драма үйірмесі негізінде 1951 жылы құрылды, 1964 жылы халық театры атағына ие болды. Кезінде еңбекшілерге эстетикалық тәрбие беруде үлкен жұмыстар атқарды; жергілікті драма үйірмелерін қам-корлыққа алып, әр түрлі ақыл-ке-ңестер беріп отырды. Оның қарамағында балалар театр студиясы жұмыс істеді. М.Әуезовтің "Қара-гөзі", Ә.Әбішевтің "Кім менің әкем?", Б.Жәкиевтің "Әке тағдыры", О.Бодықовтың "Қанжар мен домбыра" және "Қаракұм трагедиясы", т.б. Республикалық халық театрлары байқауының жеңімпазы (1970,1973,1978).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Бициклет

**Бициклет** - диаметрлері тең қазіргі кезде қолданыстар велосипед доңғалақты.

## Дереккөздер


Санат:Көлік бөлшектері
Тойған Оспанқызы Ізімова

**Тойған Оспанқызы Ізімова** (5.9.1951 жылы туған, Ақтөбе облысы бұрынғы Новороссийск ауданы Мамыт ауылы) -биші, педагог, Қазақстанның еңбегі сіңген артисі (1987). 1971 жылы Алматы эстрада-цирк өнері студиясы,1999 жылы Алматы театр және кино институтын (қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясы) бітірді. Бишілік өнер жолын әнші Ақтөбе облысы филармониясында (1968 - 69) бастады; Iзімова бұрынғы Торғай ("Шертер" фольклорлық ансамблі, 1971 - 76) мен Целиноград (қазіргі Ақмола; 1976 - 82) облысы филармониялары, "Сазген" ансамблі (1982 -85) мен "Алтынай" би ансамблінің (1985- 95) құрамында жеке биші ретінде жемісті еңбек етті. Ол сахнада жеке билеумен қатар алғаш рет жұбайы Ү.Мақанмен жұптасып билеу арқылы да көрермен-көпшілікке кеңінен танылды; бірнеше би бағдарламасын әзірлеп, сахнаға шығарды. 1998 жылдан қазіргі Алматы эстрада-цирк өнері колледжінде педагогика қызметпен айналысады. Мөскеуде өткен Жастар мен сту-денттердің Бүкіл дүниежүзілік 12-фестивалінің дипломанты, Белгияда өткен халықаралық би фестивалі мен 1-республикалық бишілер байқауының (1985) жүлдегері.

## Дереккөздер


Санат:1951 жылы туғандар
Ілебай

**Ілебай** - 18 ғасырға жататын мазар. Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Ақкөл ауылының жерінде. Зерттеу жұмыстарын 1945 жылы Қазақстан Министр Кеңесі жанындағы республикалық архитектура басқармасының экспедиция (Г.И. Пацевич), 1949 жылы Жамбыл облысы мұражайының экспедиция (Л.И. Ремпль) жүргізген. Iлебай күйдірілген кірпіштен салынған шаршылы құрылыс. Төбесі көтеріңкі жалғыз күмбезден тұрады. Қабырғаларының сырт жағы тегіс те, іш жағы сүйір қуыстарға бөлінген. Мазар ішінен ретсіз жатқан оннан астам адам сүйектері бар екі ашық табыт табылған.

## Дереккөздер
Сағынбек Рақышев

**Сағынбек Рақышев** (20.11.1930 жылы туған, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Алғабас ауылы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. 

1945 - 52 ж. Ақсу аудандық театрында, 1952 - 55 ж. Қаратал ұжымшар-кеңшар театрында, 1965 - 74 ж. Шымкент облыстық драма театрында еңбек етті. 1958 - 65 ж. Талдықорған және Қызылорда театрларыңда дирекгор болды. 1979 жылдан Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы) драма театрында актер. 

Ол Абай, Сырым, Қобыланды (М.Әуезовтің "Абайында", "Қарагөзі" мен "Қара қыпшақ Қобыландысында"), Амангелді, Қозы, Ақан (Ғ.Мүсіреповтің "Өлі арасында", "Қозы Көрпеш - Баян сүлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Мұса Шорманов (С.Мүқановтың "Шоқан Уәлихановында"), Сыбанқұл (Ш.Айтматовтың "Ана - Жеранасы" бойыншада), т.б. рольдерін сомдады. 

Алматы облысының Құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:20 қарашада туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Ақсу ауданында туғандар
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері
Санат:Оңтүстік Қазақстан облыстық драма театры тұлғалары
Санат:Алматы облыстық драма театры тұлғалары
Санат:Алматы облысының құрметті азаматтары
Хайдар Рақымов

**Хайдар Рақымов** (18.8.1917, қазіргі Өскемен қаласы - 9.5.1980, Атматы) - кескіндемеші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Алматы көркем-сурет училищесін (1948) және қазіргі ҚазҰПУ-ды (1965) бітірген. Рақымовтың елеулі кескіндемелік еңбектері қатарында:" Абайдың туған жерінде" (1949), "Бұқтырма СЭС-і" (1958), "Ульбаның жаңа көпірі", "Комбайншы Ұрқьшбаевтың портреті", "Кенді Алтай" (1964), "Балықшылар", "Менің Қазақстаным" (1965), "Шұғыл тапсырма", "Тың көтерген Чапаев кеңшары" (1970) картиналар топтамасы т.б. Қызыл Жүлдыз орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қанат Әбутәліпов

**Қанат Әбутәліпов** (22 наурыз 1983, Баршын ауылы, Нұра ауданы, Қарағанды облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық боксшы, 2012 жылғы Жазғы Лондон Олимпиадасының қатысушысы.

## Өмірбаяны
Қарағанды облысы, Баршын ауылында туған. Әлемдік бокс сериясы бойынша Астана Арландары сапында 2010-2011 маусымында чемпион атанып Қазақстан үшін Лондон-2012-ге бокстан тұңғыш олимпиадалық лицензия алды.

## Жетістіктері
* 2000 жылдан ұлттық құрама мүшесі
* Бокстан халықаралық спорт шебері
* Азия чемпионы
* Орталық Азия ойындары-2003 чемпионы
* 2002 жылғы Әлем кубогы финалисты
* бірнеше дүркін Қазақстан чемпионы
* Бейжің-2008 жазғы олимпиадасы қатысушысы
* Милан 2009 әлем чемпионаты қатысушысы
* 2006 жылы Қазақстан чемпионы (Шымкент),
* AIBA президенті Әнуар Чаудри кубогы чемпионы (2006 жылы, Әзірбайжан, Баку),
* Қазақстан президенті кубогы иегері (Астана),
* Мысырдағы халықаралық турнирде 1-орын,
* Азиа ойындары 2006 қатысушысы (Катар, Доха),
* Таиланд 2007, Болгария 2008, ҚР президенті кубогы 2008, Қазақстан чемпионаты 2008 халықаралық турнирлерінің жеңімпазы.
* Бүкіләлемдік бокс сериясының чемпионы

Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:1983 жылы туғандар
Санат:Астана арландары
Экслибрис

**Экслибрис**(лат. libris - кітаптан), кітап белгісі - кітаптың кайда, кімге тән екендігін айқындайтын таңба-белгі.

Экслибрис кітап мұкабасынын ішкі бетіне жапсырылады. Көбіне кітап-таңба белгілері гравюра, литография түрінде жасалады. Экслибрис жасаумен айналыскан әйгілі шеберлер қатарында: 
*А.Дюрер, Г.Гольбейн (кішісі), Л.Кранах. Ф.Буше, У.Хогарт, АМаттис, Ф.Мазереель, В.Клемке (Бат. Еуропада); 
*А.Н. Бенуа, В.А. Фаворский, П.Я. Павлинов, Е.Е. Лансере, Д.И. Митрохин, А.Д. Гончаров, А.И. Кравченко (Ресейде), т.б. бар. 

20 ғасырдын 50-жылдарының соңынан бастап Қазакстанда да экслибрис бой көрсете бастады. Экслибрис көрмесі тұңғыш рет Алматы каласында (1968) өткізілді. Бұдан кейін 1971 жылы 1-Республикалық, 1983 жылы 2-Республикалық кітап-таңба белгілері қойылған экслибрис көрмелері (Алматы) болып өтті. Экслибристі дамытуда белгілі суретшілер В.И. Антощенко-Оленев, Н.С. Гаев, А.А. Гурьев, Р.Сахи, сондай-ак, А.Атабакиев, Қ.Зәкіров, И.Исабаев, Б.Ненахов, Ә.Өтегенов, Б.Пак, Т.Тілеуішев, т.б. елеулі еңбек етті.

## Дереккөздер
Эксцентрика

**Эксцентрика**(лат.ех - сыртқы және сепігит - түйін) - ңиркте белгілі бір қалыптасқан іс-әрекетті керісінше оғаш етіп көрсетуге негізделген күлдіргі жанрдың бір түрі. Эксцентрика Орындаушыдан мимикалық, панто-мимикалық, пластикалық, акробатикалық шеберлікті, сондай-ақ реквизитті (түрлі сахналық заттар) өте шеберлікпен пайдалана білуді талап етеді. Оның амал-тәсілдері акробатика, гимнастика, машықтандыру, музыкалық нөмірлер,т.б. секілді цирк өнерінің барлық жанрларында да қолданылуы мүмкін.

## Дереккөздер
Энгармонизм

**Энгармонизм**(грек. еп және harmonia- үндестік) - бір биіктікте әр түрлі аталатын (мысfks, до-диез-ре-бемоль; ми-диез-фа-соль-дубль-бемоль) дыбыстарды ұқсастыру, теңеу. Бір дыбысты энгармониялық түрде алмастырса, диатоникалық интервал хроматикалы (мысалы, кіші терциядан үлкейтілген секунда) болады, аккордтың құрылымы, т.б. өзгереді.

## Дереккөздер
Проскений

**Проскений** ()

1) классикалық дәуірдегі ежелгі грек театры (б.з.б. 5 -4 ғ.) скенасының ағаштан жасалған қасбет немесе оның алдынан тұрғызылған декорациялық қабырға. Сарайлар мен ғибадатханалар алдында көрсетілетін трагедияларда проскений спектекльдің көрермендер жағына қойылатын жабық колоннада (бағаналар тізбегі), т.б. ролін атқарды; ал комедияларда тұрғын үй қасбетін бейнеледі;

2) Эллинизм дәуірі театрында (б.з. б. 4 -1 ғ.) секенаға жапсарлас тұрғызылатын жадағай төбелі тас құрылыс (колоннада немесе портик іспетті) проскений деп аталды. Құрылыстың ағашпен жабылған жадағай төбесіне шығып спектакль көрсету қалыптасқан кезде құры лыспен қоса ойын көрсететін алаңды да "Проскений" деп атау дәстүрге айналды.

## Дереккөздер
Әубәкір Сыдықұлы Рақымов

**Әубәкір Сыдықұлы Рақымов** (1950 жылы туған, қазірігі Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы, Таскескен ауылы) - режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1998). 1968 ж. Қазақ академиялық драма театры жанындағы актерлік студияны бітіреді. 1968 - 1970 ж. Жамбыл облысы драма театрында актер, 1972 - 1974 ж. Қызылорда облысы қазақ драма театрында актер, режиссердің ассистенті болып еңбек етті. 1979 ж. Мәскеудегі театр өнері институтын бітірген. Сол жылдан Қазақ академиялық драма театрында режиссер. Рақымов 50-ден астам спектакльдер (Р.Сәрсенбаевтың "Түнгі диалог", Н.Хикметтің "Фархад - Шырын", А.Сүлейменовтің "Төрт тақта - жайнамаз", "Жетінші палата", "Кек", С.Балғабаевтың "Ғашықсыз ғасыр", Ж.Б. Мольердің "Акымақ болған басым-ай", М.Әуезовтің "Қилы заманы" бойынша, Б.Майлиннің әңгімелері бойынша "Сабатаж", Ф.Буляков "Отыз үлың болғанша...", т.б.) сахналаған. Олардың бірқатары республикалық театр фестивальдарының жүлделерін иеленген. Қазір Қазақ ұлттық өнер академиясында ұстаз. Махамбет атындағы сыйлықтың иегері (1996).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар

Санат:1950 жылы туғандар
Пуанте

**Пуанте** ( - сүйрік, сүйір ұшы), пуантемен билеу - аяқты тік созып тұрыи саусақтардың ұшы арқылы билеу; классик. әйелдер биінің негізгі бір элементі. Пуантені билеу үшін қатты материалдан тігілген арнайы балет аяқ киімі пайдаанылады. Пуанте, негізінен, романтик. балетте образды мәнерлеу құралы ретінде кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер
Қалампыр Рақымова

**Қалампыр Рақымова** (1949, Батыс Қазақстан облысы, Шыңғырлау ауданы, Алмаз ауылы - 1988, Алматы қаласы) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1988). Алматы консерваториясы жанындағы Ғ.Құрманғалиев мектебінде оқыған. Республикалық ән мен би жастар ансамблінің әншісі болды. Оның есімімен туған ауылында көше аталады.

## Дереккөздер


Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Шыңғырлау ауданында туғандар
Санат:1988 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Эренгольд

**"Эренгольд"** - әуесқой неміс ән-би ансамблі. 1971 жылы Павлодар облысының Успен ауданындағы Қазақстанның 30 жылдығы атындағы ұжымшарда ұйымдастырылды, 1974 жылы оған халық ансамблі атағы берілді. Жетекшісі Қазакстанның еңбегі сіңген мәдениет қызметкері А.И. Шиллер болды. Репертуарынан неміс халық әндері мен билері, хореогафиялық композиңиялар орын алды. Ансамбль ұжымы гастрольдік сапармен Алматы, Қарағанды, Ақмола т.б. бірқатар облыстарда болып, өнер көрсетті. Кезінде ұжым Еңбекшілер көркемөнерпаздар шығармаларының республикалық және одақтық байқауларының бірнеше дүркін жүлдегері атанды.

## Дереккөздер
Рахманов Уагиф

**Рахманов Уагиф** (Вагиф) Юсуфоғлы (12.3.1940 жылы туған, Баку қаласы) - мүсінші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1981). 1965 ж. Мәскеудің көркемсурет институтын бітірді. 1965 - 70 ж. Алматы көркемсурет училищесінде (қазіргі Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі) сабақ берді. "Спортшы қыз портреті" (1966), "Ойға шому" (1967) мүсіндері мен Талдықорған қаласындағы Черкасск қорғаны қаһармандарына (1972) тұрғызылған мүсін-ескерткіштердің авторы. Рахманов еңбектері үйлесімді әсемділігімен ерекшеленеді. 1999 жылдан Канадада тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Пьеро

thumb|250px
**Пьеро** () - француз халық театрының кейіпкері. 17 ғасырдың басында пайда болды. Ол итальяндық "дель арте" комедиясындағы қызметші Педролино бейнесі негізінде жасалды. 19 ғасырда актер Ж.Б. Дебюроның орындауында Пьеро пантомиманың орт. кейіпкерлеріне айналды, сөйтіп әлеум. қиын-шылыктарды жеңіп отыратын халықтың күлдіргі қаһарманы дәрежесіне дейін көтерілді. 20 ғасырда модернистік театрдың ықпалымен декаденттік бағыт алды. 20 ғасырдың 2-жартысындағы француз театрында Ж.Л. Барро мен М.Марсо өз өнерімен Дебюро дәстүрін дамытты.

## Дереккөздер
Эстрада оркестрі

**Эстрада оркестрі** - жеңіл музыка шығармаларды орындауға арналған оркестрлік ұжым атауы. Құрамына қарай мүндай ұжымдар әр қилы болып келеді. Ол орындаушылар кұрамына байланысты симфониялық оркестрге жетеқабыл ірі (мысалы, Қазақ мемлекеттік радиосы мен телевизиясының эстрадалық - симфония оркестрі) немесе шағын аспаптық ансамбльдерге (эстрадалық триолар, квартеттер, т.б.) бөлінеді. Әдетте шағын  эстрада оркестрілері үрлемелі (4-6 саксофон, 2-3 тромбон, 2-4 труба, т.б. муз. аспаптан), соқ-палы аспаптар тобынан, фортепьяно, гавайя гитарасы, контрабас, кейде бірнеше скрипкадан тұрады. Қүрамы жағынан осы муз. аспаптардан құралған шағын Эстрада оркестрі, негізінен, джаз музыкасын орындауға пайдаланылады.

## Дереккөздер
Жібек Рахымбердіқызы Лебаева

**Жібек Рахымбердіқызы Лебаева** (5.8.1953 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1991). Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1975). 1975 жылдан қазіргі Алматы облысы драма театрында қызмет істеген. Қазір Қазақ жастар мен балалар театрында актриса. Ол Ғабит Мүсіреповтің "Ақан сері - Ақтоқтысында" Ақтоқты, "Ұлпаны" бойыншада Ұлпан, М.Әуезовтің "Қарагөзінде" Қарагөз, А.П. Чеховтың "Ваня ағайында" Елена Андрееваның, У.Шекспирдің "Асауға тұсауында" Катерина, Д.Исабековтің "Алтын бесігінде" Гүлдариға, т.б. рольдерді орындады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театр актрисалары
Ревю

**Ревю**(-шолу) - театр өнерінің бір түрі. 

Ревю бір тақырыпқа бағындырылған сахналық көрініс немесе эстрадалық, вокальдық, хореографиялық нөмірлерден құралады; кейде құрамына цирк ойындары да енеді. Ревю 18 ғасырдың аяғында Францияда пайда болды. Ол алғашқыда әдеби шығармадағы жайттарды сықақ-пародия түрінде суреттеумен шектелді. Бертін келе әдеби-көркем Ревюдің орнына Франция төңкерісі оқиғаларына дер кезінде үн қосқан публицистикалық шолу келді. Ревюдің бұл түрі Париждің бульварлық театрларынан түбегейлі орын алды. 19-ғасырдың 2-жартысында Ревюдің осы екі түрі негізінде француз комедия театрлары репертуарынан орын алған "жылдық шолу" пайда болды. Ол саяси, ғылыми, әдеби және тұрмыстық мәселелерді қамтыды. Ревю 19-ғасырдың аяғында варьете және мюзик-холл секілді жаңа жанрлардың тууымен байланысты біршама тоқырады. Ол өзінің бұрынғы сатиралық бағытынан айырылып, демонстрациялық көріністер қаңқасына айналды. Ал мюзик-холл Ревюді сахналық эффектілер, қосымша нөмірлермен байытты. Осының негізінде үлкен Ревю пайда болды. Төңкерістен бұрынғы Ресейде Ревю жанры баяу дамыды. Қазан төңкерісінен кейін публицистикалық театрға ден кою артқан шақта саяси және әлеуметтік-тұрмыстық Ревю жаңа белеске көтерілді. Ревю - сатира және шолу театры репертуарынан орын алды.

## Дереккөздер


Санат:Театр өнері
Сырғанауды бағалушы блок

**Сырғанауды бағалаушы блок** - доңғалақ косақталуының
пайда болуын аныктайтын блок.

## Дереккөздер


Санат:Көлік бөлшектері
Санат:Механика
Николай Иванович Яковлев

**Николай Иванович Яковлев** (27.6.1927, қазіргі Санкт-Петербург қаласы - 1.4.1985, Семей қаласы)- кескіндемеші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1948 жылы Алматы көркемсурет училищесін (қазіргі колледж) бітірген. Ол "Үста" (1955), "Парк", "Күз", "Көктем" (1956), "Жаңа Семей" (1958), "Ертеңгі шақ", "Бұқтырма СЭС-і" (1959), "Ертіс жағалауында" (1960), "Ымырт" (1964), "Ертіс" (1965), "Партизан керуені" (1967), 1941 жылдың басы" (1985), т.б. туындыларымен танымал. Қызыл Жұлдыз орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Пропилеи

thumb|250px
**Пропилеи** ( - кіре беріс, қақпа) - портиктер және бағаналар тізбегінен көмкерілген салтанат қақпасы. Пропилеи тұрғызу Ежелгі Грекия архитектурасына (эгей мәдениеті дәуірінен белгілі) тән. Негізінен, Акропольге немесе Теменосқа (қасиетті орынға) кірер жолда тұрғызылатын болған. Афиныдағы Ақропольға кіре берістегі пропилеи (б.з.б. 437 - 432, арх. Мнесикл) жоғарғы классика дәуірінде тұрғызылған ежелгі грек сәулет өнерінің тамаша туындысы саналады. 19 ғасырда құрылыстың бұл түріне классицизм сәулетшілері (мыс., Мюнхендегі Пропилеи, 1846 - 60, арх. Л.Кленцев) ден қойды. 19 ғ-дың 2-жартысы мен 20 ғ-дан П. аса ма-ңызды архит. кешен (мыс., Санкт-Петербург қаласындағы Смольныйға кіре берістегі П., 1923 - 25, арх. В.А. Щуко, З.Г. Гельфрейх) немесе ме-мориал құрылыстардың (Санкт-Петербург қаласындағы Пискарев бейітіне тұрғызылған мемориал кешенінің П-і, 1960, арх. А.В. Васильев, Е.А. Левиисон, т.б.) құрамды бөлігі ретінде тұрғызылатын болды.

## Дереккөздер
Лебяжі халық театры

**Лебяжі халық театры** - драмалық әуесқойлар ұжымы. Павлодар облысы Аққулы ауданы мәдениет үйі жанынан 1937 жылы құрылды, 1959 жылы оған халық театры атағын берді.

Алғаш ұйымдастырып, оның көркемдік жағын (1937 - 1960) педагог Д.Ахметов басқарды. Бұдан кейінгі жылдары көркемдік жетекшісі болған А.Қалиев (1960 - 63) пен Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері К.Хамзин (1965 - 75) ұжымның өркендеуіне мол үлес қосты. 1980 жылдан көркемдік жетекшісі А.Жағыпаров болды. Мұнда 50-ден аса спектакль қойылды. Олардың қатарында қазақ қаламгерлері Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуы" мен "Қыз Жібек", М.Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайы", С.Субханбердиннің "Ақбет тауға беттеген", т.б. бар. Театр ұжымы Павлодар, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Омбы облысының аудандарын, Алтай өлкесін аралап, өнер көрсетті. Еңбекшілер көркем-өнерпаздық шығармашылығының Республикалық байқау жүлдесінің иегері (1973).

## Дереккөздер


Санат:Павлодар облысы мекемелері
Санат:Қазақстан театрлары
Санат:Аққулы ауданы
Моисей Зеликович Левин

**Моисей Зеликович Левин** (16 ақпан 1895, Санкт-Петербург қаласы - 19 тамыз 1946, сонда) — театр суретшісі, кинорежиссер, Қазақстанның халық суретшісі (1944).

## Өмірбаяны
Ол 1896 жылы 16 ақпанда (ескі стиль бойынша) Вильна қаласында Зелик Нохумович пен Сара Давыдовна Левиннің (Чабишки қаласынан) отбасында дүниеге келген. 1914 жылы көркемсурет училищесін, кейін Көркемсурет академиясын бітірген. 20-жылдардың басынан театр әртісі болып, негізінен Ленинград театрларында жұмыс істеді. 20-жылдардың бірінші жартысында конструктивизмді жақсы көрді; алғашқы маңызды жұмыс Жаңа драма театрында А.В.Сухово-Кобылиннің «Тарелкиннің өлімі» пьесасының безендірілуі болды (1922 ж.). 

1924-1926 жылдары Моисей Левин бұрынғы Александринский театрында бірнеше спектакльдер әзірледі, бірақ оның стилі сәйкес келе қоймады. 1925 жылдан бастап ол Үлкен драма театрымен жұмыс істеп, 1928 жылы бас суретші болды.

Негізінен Санкт-Петербург театрларында жұмыс жасады.

Моисей Левин 1934 жылдың аяғында құрылған «С. Юткевичтің көркемдік жетекшілігімен бірінші көркемдік шеберхананың» мүшесі болды, ал 1930 жылдардың екінші жартысынан бастап ол негізінен кинода суретші және режиссер ретінде жұмыс істеді. 30-жылдардың аяғынан – Қазақстанда, 1944 жылы Ленинградқа оралды.

Қазақстан Суретшілер одағының төрағасы. Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі (1939). Қазақстанның халық әртісі (1944).

Конструктивизмның ықпалымен жасалған Левинның алғашқы декорациялары актерлердің шынайы ойынына қайшы келді. 

20-жылдардың 2-жартысынан бастап суреткер шығармашылығында реалистік бағыт бой көрсете бастайды. Эмоциялық және психологиялық бояуының қанықтығы, бейнелі жинақтылық - оның таңдаулы спектакльдері декорациясына тән қасиет болды. 

30-жылдардың аяғында Левин кино өнерімен шұғылданды. 1938 жылы В.В. Иванов, Б.Майлин, Ғ.Мүсіреповпен бірлесіп жазған сценарийі негізінде "Амангелді", 1940 жылы М.Әуезовтің сценарийі бойынша "Райхан" атты көркем фильмдері қойылып, қазақ кино өнерінің дамуына үлкен үлес қосты.

## Фильмографиясы
### Режиссер ретінде
*1936 -  *[[Арзурумға саяхат]]*
*1938 -  *[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]*
*1940 -  *[[Райхан]]*

### Суретші ретінде
*1923 -  *[[Антанта және К сауда үйі]]*
*1928 -  *[[Балықшының ұлы]]*
*1929 -  *[[Көк экспресс]]*
*1929 -  *[[Ажалды нөмір]]*
*1930 -  *[[Өлілердің қастандығы]]*
*1930 -  *[[Кавказ тұтқыны]]*
*1933 -  *[[Қуаршақтар (фильм)|Қуыршақтар]]*
*1935 -  *[[Құрбылар]]*
*1936 -  *[[Арзурумға саяхат]]*
*1938 -  *[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]*
*1940 -  *[[Райхан]]*
*1942 -  *[[№12 әскери киножинақ]]*
*1943 -  *[[Ақ раушан]]*
*1946 -  *[[Ұлдар]]*

## Дереккөздер
Хамза Әбенұлы Якупбаев

**Хамза Әбенұлы Якупбаев** (3.8. 1930 жылы туған, Алматы облысы Райымбек ауданы Жалаңаш ауылы) - архитектор. 1959 жылы Мәскеу архитектор институтын бітірді. 1959 - 1966 жылдары "Казгрострой-проект" Бас Мемлекеттік жобалау институттарында архитектор, 1966 - 1967 жылдары Алматы қалалық атқару комитетінің құрылыс және архитектура істерінің техника қадағалау бөлімінің бастығы, 1968 -1969 жылдары "Алматыгипрогор" Мемлекеттік жобалау институты шеберханасының бас археология, 1969 - 1974 жылдары Типровуздың" шеберхана жетекшісі, 1975 - 1978 жылдары "Каз-граждансельпроектің" 1978 жылдан "Алмаатагипрогор" институтының бас архитекторы. Оның жобасьмен Достық үйі (1972, архитектор Р.Сейдалин, Л.А. Тименкомен бірге; Қазақстан Мемл. сыйл., 1974), ҚазПТИ-дің мүнай факультеті (1978), Алматы архитектор-құрылыс институтының бас корпусы (1980), ҚазҰУ-дың Білім үйі (1982), т.б. салынды.

## Дереккөздер
Қолөнерші

**Қолданбалы өнер** - дәстүрлі тұтыну және сәндік бүйымдарын жасайтын ұсақ өндіріс. Қолөнершілер негізінен табиғи шикізаттарды пайдаланып, қарапайым еңбек құралдарының көмегімен көркем композициялық шешімімен тұрмысқа қажетті мүліктер, музыкалық аспаптар, қару-жарақтар, құрал-саймандар жасайды. Әрбір Қ. туындысы әз заманының материалдық мәдениетінің үлгісі және халық талғамының, әлеум. қоғамдық жағдайының, діни сенімінің,салт-дәстүрінің нақтылы көрінісі. Қазақстанда көшпелі шаруашылықтың қажетіне сай қолөнершілер мал шаруашылығына керекті желі, шылбыр, ноқта, бұршақ, жүген, құрық, бұғалық, тұсау, өре, шідер, кісен, қада, ер-тұрмандар жасаумен шұғылданды. Олар құмнан, тастан, саздан құмыра, көзе, ыдыс-аяқ; мүйізден, сүйектен, мал мен аң терісінен, ағаштан әшекейленген нақышты дүние-мүліқ, домбыра, қобыз, сыбызғы, шаңқобыз сияқты музыка аспаптарын; **темірден**, **мыстан** **қылыш**, **найза**, **[[қанжар]]**,**[[айбалта]]**, **[[күрзі]]** секілді құрал, қару жасады. Қазақ халқының қолөнерінде киіз үй жабдықтарын, ағаш төсек жасау, түйін түю, ши орау, кесте тігу, өрмек тоқу, киіз басу, сондай-ақ моншақ, білезік, сақина, сырға, алқа, шолпы сияқты зергерлік бұйымдар жасау кең дамыды.

## Дереккөздер


Санат:Тарих
Санат:Өнер