open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александров көшесі (Алматы)

[thumb|[Александр Васильевич Александров]]
Көшеге Ресей композиторы, дирижер, КСРО әнұранының авторы, КСРО мемлекеттік сыйлығының иегері, КСРО халық артисі, генерал-майор Александр Васильевич Александровтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Александров Александр Васильевич (1883-1946) Рязань облысында дүниеге келген. Кеңес армиясының ән-би ансамбль құрған және оның жетекшісі болған. Атақты «Соғыс қасіреті» әнін жазған.

Көше Түрсіб ауданында орналасқан. Баум тоғайы мен Белинский көшесінің аралығында Рысқұлов даңғылынан солтүстікке қарай орналасқан. 
*Успенский, 
*Багратион, 
*Филатов көшелерін

- қиып өтеді. Көше ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абай-ақиқат

**«Абай-ақиқат»** - Абай аудандық газеті (редакциясы, Абай қаласы 3 ш. а., 42 үй). 1974 жылдан шығып келеді. 

Бастапқыда Мичурин аудандық «За коммунистический труд» газеті болды. 1997 ж. Мичурин ауданы Абай қаласына қосылып, Абай ауданы құрылуына байланысты «Абай-ақиқат» атымен аталады. Негізінен қамтитын тақырыбы — аудан және қала жұртшылығының әлеуметтік-экономикалық өмірі. 

Көлемі 1 баспа табақ. Аптасына бір рет қазақ және орыс тілдерінде шығады. «Абай-ақиқат» газетінің тұңғыш редакторы белгілі журналист Бағдат Мекей болды. Редакцияда басылады, таралымы 1500 дана. Бас редакторы Т. Орымбеков (2006).

## Дереккөздер

 

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы)
Санат:Қарағанды облысы газеттері
Санат:1974 жылдан шыға бастаған газеттер
Санат:Қазақ тілді газеттер
Санат:Орыс тілді газеттер
Самарқан көшесі (Алматы)

**Самарқан көшесі**.
Көшеге Өзбекстандағы қаланың, Самарқан облысы орталығының атауы (Алматы қаласы атқару
комитетінің 28.08.1957 Ме17 шешімі) берілген. Бұл қала 1924-1930 жылдары Өзбекстан КСР-нің астанасы болған.
Көше Алмалы ауданында орналасқан. Текелі көшесінен басталып, Горняцкая көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абай тігін фабрикасы

**Абай тігін фабрикасы** (Абай қаласы, К.Маркс көшесі,32), 1969 ж. құрылған. 2001 жылдан - «Қарағанды Тексти-Лайн» ЖШС. Синтетикалық, табиғи матадан, жасанды теріден ерлерге, әйелдерге, балаларға арнап спорт киімдерін, әскери киімдер, арнайы жұмыс киімдерін тігеді, фирмалық логотиптер (термобасу, тігу жолымен) жасалады. Фабрикада отандық өндірістің және шетелдік фирмалардың жабдықтары қолданылады.

## Дереккөздер

 

Санат:Қарағанды облысы кәсіпорындары
Санат:Абай (қала)
Мейрам Абақанов

**Мейрам Абақанов** (1931 ж. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы - 1998 ж. Жезқазған) - саяси, қоғам қайраткері. Отан алдында адал еңбегі үшін 2 мәрте "Еңбек Қызыл Ту", "Құрмет Белгісі" ордендерімен, он шақты медаль және екі рет республика Жоғарғы Кеңесі Президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған.

## Өмірбаяны
Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын бітірген (1954). 1958-1992 ж. аралығында Қарқаралы қаласы, Жезқазған ауданы кеңесінің төрағасы, Жезді, Қарсақбай, Шет ауданы, Ұлытау аудандарында І хатшысы т.б. басшы қызметтерде болды.

Қоғам қайраткері, ақын Кәкімбек Салықовтың Мейрам Абақановқа арнаған жүрекжарды жырында мынандай шумақтар бар:

*Сарырқа - жомарт өлке, қыраны көп,
Бір кезде қанаттасқан шұбады лек.
Шыңынан Қарқаралы қанат қағып,
Кетіп ең Ұлытаудың ұланы боп.*

Мейрам Абақановтың тегі жөнінде газет беттерінде төмендегідей жазылған.
*Ағайынды үш жігіт Абақан, Құрмаш, Құрманғалилер ерте есейіп, жаңа қоғам құрылысына белсене араласқан. Ал, олардың арғы аталарының аға сұлтан Жамантай төремен, азулы да әділ би Жанқұтты шешенмен аралас-құраластығы жайлы ұрпақтан-ұрпаққа ұмытылмай жеткен әңгімелер сол өңірдің халқына жақсы белгілі.*

*Абақан мен әйгілі ғалым [[Ақжан Жақсыбекұлы әл-Машани]] туған нағашы-жиендер. Құрмаш жайлы Сапарғали Бегалин мен Әлжаппар Әбішевтің кітаптарында Қарқаралыға, Қоянды жәрмеңкесіне байланысты салиқалы сипаттамалар бар. Мейрамның өз анасы - Ақлима Сұлтанмахмұт қызы Барлыбай тегі - Баянауыл бөктерінен.*

## Дереккөздер



## Тағы қараңыз
http://www.baq.kz/regional_media/post/31602
http://catalog.karlib.kz/irbis64r_01/Kraeved//VOV_kaz//Zenbirek_suiretken_soldat.pdf
http://ikitap.kz/books/GabidenAngimePiesa/files/assets/basic-html/page233.html
http://thenews.kz/2009/10/13/150822.html

Санат:Шет ауданы тұлғалары
Санат:Қарағанды облысы
Күдерин атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Күдерин атындағы көше** Көшеге Алаштың арда ұлдарының бірі, белгілі қоғам қайраткері, қазақтың тұңғыш ағартушы
ғалымы, тұңғыш өсімдіктану оқулығының авторы - Жұмахан Күдериннің есімі (Алматы қаласы
әкімінің 28.05.1997 №278 шешімі) берілген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Күреңбел көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Күреңбел көшесі** Көшеге Күреңбел атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы  әкімдігінің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданының «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абай (шахта)

**«Абай»**, «Миттал-Стил Теміртау» АҚ Көмір департаментінің(1996 жылдан) шахтасы. (Абай қаласы, 1971 жылга дейін 6-7 «Шерубай-Нұра» шахтасы). Жобасын 1949 ж. Қарағанды мемлекеттік шахта жобалау институты жасаған. 1954 жылдан бері пайлаланылады. 1998 ж. Абай және Калинин атындағы шахталар бірігіп, өндірістік бірлестік құрды. Шахтада көмір мен газдың кенеттен атылу қаупі мол. КЕ және К10 қабаттарын өндіргенде газдың бөлінуі 100-150 м3/мин. Кешенді дегазация қолданылады. Барлық көмір қабаттары өздігінен Жануға бейім. «Абай» «шахта-лава» жүйесімен жұмыс істейді. 2 ӨКП 70К механикаландырылған кешені, қуатты 8Б-300 комбайны қолданылады. Кен дайындау жұмыстары ГПКС, 4ПП-2 кен-проходка комбайндарымен жүргізіледі. Көмір ленталы конвейерлермен тасымалданады. Біріккен уақыттан шахта жылына 1,0 млн т көмір өндіріп келеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Қазақстан шахталары
Санат:Қарағанды облысы кәсіпорындары
Санат:Абай (қала)
Санат:АрселорМиттал Теміртау
Абай (Ақтоғай ауданы)

**Абай** — Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл,  Абай ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Қаршығалы, Қусақ өзендерінің аңғарында, Желтау тауының оңтүстік-шығысында, аудан орталығы – Ақтоғай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-дей жерде орналасқан. Ауыл маңы – ұсақ адырлы жазық.

## Тарихы
Округ аумағында 1930-32 жылдары Таң, Бидайық ұжымшарлары болған. 1984 жылы «Нарманбет», «Шұбартау», «Айыртас» кеңшарлары негізінде Абай атындағы кеңшар және ауылдық кеңес болып құрылған. Жерінің жалпы ауданы — 265,2 мың га. Шаруашылықтын мамандандырылған негізгі бағыттары — қой шаруашылығы, қосымша ірі қара, жылқы өсіру болды. Округ Ағашкөл, Тасқын елді мекендерін қамтиды. Кеңшар негізінде 26 шаруа қожалығы құрылған. 

## Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 394 адам (194 ер адам және 200 әйел адам) болса, 2009 жылы 288 адамды (155 ер адам және 133 әйел адам) құрады.

## Инфрақұрылымы
Мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, мәдениет үйі, кітапхана басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Балқаш темір жол стансасы 165 км жерде.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Абыз (өзен)

**Абыз** – Торғай өзені алабындағы Қараторғай өзенінің бір тармағы. 

## Бастауы
Бастауын Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы Айыршоқы тауынан алып солтүстікке, одан әрі батысқа қарай иіліп барып 30 км-ден кейін Бозай өзеніне қосылып, Қараторғайға құяды. 

## Гидрологиясы
Абыз өзені ағып өтетін алқап адырлы аласа төбелі келген. Олардың ара-арасындағы аумақты ойпаңдардың шабындығы мол, су көздері де жетерлік. Өзен сағалары мен адыр төбелердің етектерінде қайың, терек, шілік, қамыс өседі. Осы өзеннің бойында Арғын руының Сауранбай тармағына жататын елдің ескі қорымдары, тұрғын үй қораларының сілемдері жиі кездеседі. Жаз айларында үзік-үзік болып қалатын қарасуларында балық көп болады.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Санат:Торғай су алабы
Әсия Бозайқызы Абылаева

**Әсия Бозайқызы Абылаева**(1938 жылы туған),
актриса, ҚазКСР-інің халық артисі, 1990; ҚазКСР-інің еңбек сіңірген артисі, 1975; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының актерлік факультетін (1961) бітірген. 1964-1991 ж. Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының артисі. Абылаева Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш—Баян сұлуында» — Баян сұлу, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің «Қарагөзінде» — Қаракөз, Т. Ахтановтың «Сәулесінде» — Сәуле, Д. Исабековтің «Әпкесінде» — Қамажай, Э. Еврипидтің «Медеясында» — Медея, Шекспирдің «Макбетінде» — леди Макбет сынды рөлдерді сомдаған. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1982).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қарағанды облысы
Абылайдың Сарыарқаны азат етуі

**«Абылайдың Сарыарқаны азат етуі»**,
*«Абылай ханның 40 батырымен
Сарыарқаны қалмақ ханы Қалдан-
Сереннен тартып алған уақиғасы»*,
жыр. Хатқа түсірген Жаяу Мұса Байжанұлы.
1940 ж. оның қолжазбасынан баласы Салық
көшірген. Он бір буынды қара өлеңмен, араб
әрпімен жазылған. Қолжазба ҚР ҰҒА ОҒК-ның
қолжазба қорында сақтаулы. Жырдың қысқаша
мазмұны: Абылайды хан көтергеннен кейін ол
Түркістанды билеп, Сыр бойын мекен етеді. Бұл —
Сарыарқаны қалмақ ханы Қалдан-Сереннің алып
қойған кезі еді. Енді сол жерді қайтармақ болып
Абылай бастаған 40 батыр соғысқа даярланады.
Қалмақтар мұны естіп Ереймен тауына көшеді.
Қалданның «соғыспай Сарыарқаны тастап
кетейік» дегеніне, баласы Шаршы батыр «соғыспай
бермеймін» деп, өншең батырларын жинап алып
бір тауда тосып жатады. Бұл жерге ішінде атақты
Олжабай батыр бар 40 батырымен Абылай да
келеді. Қалмақтардың «біз көппіз, сендер
азсындар, жеңе алмайсындар» дегеніне, Абылай
«қайсысың барсыңдар?» деп сұрағанда Олжабай
өз атын атап ұрандап жауға шабады, қырық батыр
оған қосылады. Шаршы қорған салып, қалмақ
әскеріне зор бекініс жасаған болып шығады.
Кырық батырдың тобында Сары Баян, Малайсары, Олжабай, Қазыбек, Қуандық, Қарашолақ,
Ақмұрза, Бөгенбай, Жасыбай батырлар болады.
Олжабай жекпе-жекке шығып, қалмақ батырын
өлтіреді. Одан кейін Олжабай жау ортасында жаяу
қалған Малайсарыны аман алып қалады. Кырық
батыр Ереймен тауын босатады. Бұл соғысты
«Шүршіт қырылған» деп атайды, кейін Баянтауды
да босатады. Қалмақтардың қашқан асуын
«Жасыбай асуы» деп атайды. Қалмақтар да,
қазақтар да бұл соғыста көп қырғынға ұшырайды.
Сондықтан соғыс болған жердің атын «Қалмақ
қырылған» атапты» деп жыр аяқталады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ жырлары
Санат:Қарағанды облысы
Қабанбай батыр көшесі (Алматы)

thumb|right|
thumb|right|Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театры
thumb|right|200px
**Қабанбай батыр көшесі**(Алматы) Көшеге қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы ұлт-азаттық күресін ұйымдастырушыпардың бірі, батыл қолбасшы, Найман тайпасының Қаракерей руынан шыққан, «Хан батыры» атағына ие болған дарабоз тұлға, дау шешетін бітімгер, далалықтар қоғамында сот жұмысын жүргізген әділ би Қаракерей Қабанбай батырдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген. Қабанбай батыр (1691-1780) - Қазақ жасақтарын басқарып, Сайрам, Ташкент қалаларын, Шығыс Қазақстан аумағын жоңғарлардан азат еткен. Осы уақыт ішінде жаудан туған жерді азат етудегі 103 шайқасқа қатысып, оның бірде-бірінде жеңілген жоқ. Аса қатал жекпе-жектерде 54 қарсыласын жер жастандырған. Көше Медеу, Алмалы және Әуезов аудандарында орналасқан. Шығыстан батысқа қарай Орманов көшесінен басталып, Верещагин көшесіне дейін созылып жатыр. Мұратбаев, Әуезов, Жароков, Радостовец, Розабакиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Мещанская, Калинин көшелері. Көшенің ұзындығы - 6200 метр. Көше бойында Абай атындағы опера және балет театры (сәулетшілері: Т.Бәсенов, Н.Простаков), оның демалыс аймағында «Қарлығаш» кафесі, ҚР Ғылым академиясының геология институты, «Целинный» кинотеатры, «Алматы» қонақ үйі, «Есік» рестораны, «Астаналық» супермаркеті, «Достық» кітап дүкені, Республикалық шахмат-дойбы клубы, Алматы қалалық медицина колледжі, т.б. орналасқан. Көшедегі опера театрының демалыс алаңында Жамбыл Жабаевтың (мүсіншісі: Х.Б.Наурызбаев, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов), М.Әуезовтің (мүсіншісі: Т.Досмағамбетов, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов) ескерткіш-бюстері; ал Наурызбай батыр мен С.Сейфуллин көшелерінің арасындағы қарағайлы скверде М.Фрунзенің (мүсіншісі: А.Исаев, сәулетшісі: И.Белоцерковский), Калининнің (мүсіншісі: Х.Наурызбаев, В.Рахманов, сәулетшісі: А.Ордабаев), ескерткіш-бюстері орнатылған.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Дмитрий Александрович Буравов

**Дмитрий Александрович Буравов** (1909-1984), шаруашылық ұйымдастырушысы. 1925-1976 жылдары, Кольчугин түсті металл зауытында слесарьдың көмекшісі, нормалаушысы, диспетчерлік жабдықтау бөлімінің бастығы, зауыты Балқаш қаласына эвакуациялау жұмысына белсене қатысады. Зауытты аз күнде іске қосуда ерекше еңбек жасайды, осы зауытттың директорының орынбасары, Балқаш қаласы Еңбекшілер депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің төрағасы, Балқаш қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Балқаш түсті металл өңдеу зауыты директорының орынбасары, Балқаш тау-кен металлургия комбинаты директорының орынбасары, металлургия өндірісі жұмысшылары кәсіподағының орынбасары болды. 1976 жылдан құрметті демалыста. Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Балқаш қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:1909 жылы туғандар
Санат:1984 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Қабдолов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Қабдолов атындағы көше** (Алматы қаласы) Көшеге көрнекті жазушы, білімпаз әдебиеттанушы, ұстаз-ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының академигі, ҚР Халық жазушысы, Қазақстан және Қырғызстан Республикаларының еңбек сіңірген ғылым қайраткері - Зейнолла Қабдоловтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 02.08.2008 Ма128
шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 Ма 3/557 қаулысы) берілген. Қабдолов Зейнолла (1927-2006) Атырау облысы Мақат ауданы Доссор кентінде дүниеге келген. З.Қабдолов әдебиет теориясының негізін жасаушылардың бірі, бірнеше көркем шығармалардың авторы. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Маречек көшесі. Көшенің ұзындығы -1350 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Агроқалашық (Қарағанды облысы)

**Агроқалашық** — Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл, Мичурин ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Абай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 7 км жерде. 

## Тарихы
Іргесі 1973 жылы қаланған. 

## Халқы

## Шаруашылығы, инфрақұрылымы
Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары — картоп пен көкөніс өсіру, қосымша жеміс-жидек және сүт өндіреді. Жерінің жалпы ауданы —7,3 мың га. Округте мәдениет үйі, фельдшер-акушерлік пункт, дәріхана, балабақша, модельдік ауылдық кітапхана, 7 дүкен, полиция уәкілі, амбулатория, пошта, Мичурин негізгі мектебі және Мичурин афарлық-техникалық колледжі бар. Су құбырлары және канализация жұмыс істейді. Агрофирма негізінде «Агро-Арна» ЖШС, 1 қосалқы шаруашылық, 7 жеке шаруа қожалығы құрылған (2006). Ауыл облыс және аудан орталығымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Жақын Қарабас темір жол стансасы 20 км жерде орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері
Дмитрий Назарович Бурцев

**Дмитрий Назарович Бурцев** (1900-1971), геолог ғалым, Қарағанды көмір бассейнін алғаш игере бастаған кездегі (1930-1937) геология барлау жұмыстарының басшысы, геология-минералогиялық ғылыми кандидаты (1964), Шерубай-Нұра көмір ауданының алғаш ашушы (1932), Қарағанды тас көмір бассейніндегі төменгі карбонның көмірлі қабаттарының тұңғыш стратриграфиялық схемасын жасаушылардың бірі. Мәскеу тау-кен академиясын бітірген (1929). Бурцев Қарағанды тас көмір бассейнінің қоры 50 млрд т деп тұңғыш рет баға берді (1933). Жаңғыш қатты қазбалар геологиясы жөніндегі 26 ғылыми еңбектің авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:1900 жылы туғандар
Санат:1971 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан геологтары
Қабылбаев атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Қабылбаев атындағы көше (Алматы)** Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Ішкі істер генерал-лейтенанты, КСРО Ішкі
істер министрінің еңбек сіңірген қызметкері - Шырақбек Қабылбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Шырақбек Қабылбаев (1908-1991) Қазақ КСР-інің бұрынғы ішкі істер министрі қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы -1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Летняя көшесі (Алматы)

right|150px
**Летняя көшесі** - Көшеге бұл атау Алматы қаласы атқару комитетінің 21.11.1966 # 422 шешімімен берілген. 
## Орналасқан жер
Көше Жетісу ауданында орналасқан. 
*Көшенін ұзындығы - 850 метр.
## Бұрынғы атауы
*Зеленая көшесі.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сара ақын көшесі (Алматы)

**Сара ақын көшесі.** 
Көшеге қазақ айтыс өнерінің жарық жұлдызы, ақын ару Сара Тастамбекқызының есімі (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы № 61 шешімі) берілген. Сара Тастамбекқызы (1878-1916)
Алматы облысы Талдықорған өңірінде дүниеге келген. Сараның Біржан салмен айтысы ақындар
айтысының биік шыңы саналады.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 3-ші көше. Көшенің ұзындығы - 3000
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Щепетков атындағы көше (Алматы)

**Щепетков атындағы көше (Алматы)** - көшеге Ұлы Отан соғысында Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан 28 гвардияшы- панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Иван Алексеевич Щепетковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 24.06.1959 №17 шешімі) берілген. Щепетков Иван Алексеевич (1909-1941) Алматы қаласында дүниеге келген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Подхозная көшесі. Кешенін ұзындығы - 2100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Дөңес көтерілім

**Дөңес көтерілім**. Жер қыртысының біршама ауқымды
аймағын қамтитын яки иілу радиусы мөлшерінің ауқымдылығымен сипатталатын шаңырақ пішіндес тектоникалық құрылым.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қабылов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Қабылов атындағы көше (Алматы)** Көшеге Кеңес Одағының Батыры Төлен Қабыловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.10.1975 №398 шешімі) берілген. Қабылов Төлен (1917-1945) Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келген. Қырым, Украина, Белоруссия, Литва шайқастарына қатысқан, Кенигсберг түбіндегі шайқаста ерекше ерлік көрсеткен. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бестужев көшесінен басталып, шығысқа қарай Кіші станица аумағында созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Арычная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Щорс атындағы көше (Алматы)

**Щорс атындағы көше (Алматы)** - көшеге Азамат соғысының батыры, әскери қайраткері Николай Александрович Щорстың есімі (1956 жылы) берілген. Щорс Николай Александрович (1895-1919) Ресейдегі Черниговск облысының Сосновск елді мекенінде дүниеге келген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Тобаяқов көшесінен басталып, Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. Ломоносов, Дарвин, Радищев атындағы көшелермен қиылысады. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сандыққа ұқсас көтерілім

**Сандыққа ұқсас көтерілім**. Ұзындығы ондаған км-ге
жететін ауқымды да тегіс күмбезді брахиантиклинді пішінді шомбал көтерілім; көтерілу амплитудасы жүздеген м-те жетеді, беткі жазықтығы екінші дәрежелі күмбездермен күрделілене түскен, қанаттары флексура сипатын иелене отырып.
тік құлайды.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Лиманов атындағы көше (Алматы)

thumb
**Лиманов атындағы көше ** - көшеге техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы ғылымына еңбек сіңірген қайраткер Есенғали Лимановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.03.2005 # 138 еcіімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 # 2/185 қаулысы) берілген. Лиманов Егенғали (1930-1992) Солтүстік Қазақстан облысы Октябрь ауданы Балуан ұжымдық  шаруашылығында дүниеге келген. Ол - Қазақстанда барлаушылар мектебін ашқан өнертабыстары мен жаңашылдықтары бойынша КСРО Мемлекеттік комитетінің 38 "торлық куәлігіне ие болған ғалым.
## Орналасқан жер
Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. 
*Көшенің ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Толстой атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыстың ұлы жазушысы, педагог, Петербор Ғылым академиясының ақадемигі Лев Николаевич Толстойдың есімі (1941 жылы) берілген. 

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Р.Зорге көшесінен басталып, Джапаридзе көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - **1900 метр**.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ынтымақ атындағы көше (Алматы)

**Ынтымақ атындағы көше (Алматы)** - көшеге Жамбыл облысы Талас ауданы С. Шәкіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан ортағасырдағы қаланың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген.
Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ырғайлы атындағы көшесі (Алматы)

**Ырғайлы атындағы көшесі (Алматы)** - көшеге Ырғайлы шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №113 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/550 қаулысы) берілген. Көше Түрксіб ауданындағы «Шуақты» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қадыржанов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Қадыржанов атындағы көше (Алматы)** Көшеге елімізге танымал инженер-металлург, Қазақ КСР-інің еңбегі сіңген металлургі, Ұлы Отан соғысының ардагері Қамал Қадыржановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Қадыржанов Қамал (1906-1981) Талдықорған, Қарағанды облыстарының атқару комитеті төрағасының орынбасары, Қазақ КСР-інің Түсті металлургия министрлігінің шахта құрылысы басқармасының бастығы қызметтерің атқарған. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сарыарқа көшесі (Алматы)

**Сарыарқа көшесі (Алматы)**. Көшеге табиғи саябақ, шығысында Теңіз көліне дейін, батысында Ұлытау, солтүстігінде Есіл өзені, оңтүстігі Бетпақдалаға жалғасқан далалық қорықтың атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. 

Сарыарқа сөзінің мағынасы - арқадай кең көсіліп жатқан байтақ сары дала.
Көше Медеу ауданындағы, Думан 1 шағынауданында орналасқан. Бішкек көшесі мен Келес көшелерінің аралығында созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 2020 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сарыбай көшесі (Алматы)

**Сарыбай көшесі.** 
Көшеге Қазақстандағы Сарыбай кен байыту комбинатының атауы (Алматы қаласы
атқару комитетінің 26.12.1962 № 453/26 шешімі) берілген.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Смоленская көшесі. Көшенің
ұзындығы -1250 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сулы жастық

**Сулы жастық**. Біршама тереңдікте орналасқан, жоғары
дәрежелі қысымдармен сипатталатын жерасты суларының тұйықталған жерасты қорқоймасы. Бұрғылау ұңғымасы көмегімен суының белгілі бір бөлігі аласталған
жағдайда Сулы жастықтың беткі жазықтығы құрт төмендеуі ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Іле даңғыл жолы (Алматы)

**Іле даңғыл жолы (Алматы)** - көше Іле өзеніне жақын орналасқандықтан осылай аталды. Бұрынғы атауы - Капальская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1855 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сарымолдаев атындағы көше (Алматы)

**Сарымолдаев атындағы көше.** 
Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Қабылбек Сарымолдаевтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 Ме332Б шешімі) берілген. Сарымолдаев Қабылбек
(1898-1938) Жамбыл облысының Мерке ауданында дүниеге келген. Ол Алматы облыстық
ревкомын, Республиканың Мемлекеттік жоспарын, Қазақ КСР Халкомының Жер бөлімін
басқарған.
Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Асылбеков және Иванов көшелерінің
аралығында, Көшенін ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Томанов атындағы көше (Алматы)

right|thumb|ҚР Ғылым академиясы
Көшеге қазақтың белгілі тілші-ғалымы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Мархабат Томановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003  № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003  № 5/765 қаулысы) берілген. Томанов Мархабат (1934-2001) Қызылорда облысында дүниеге келген. Ол - көне түркі тіліне байланысты зерттеулер жүргізген ғалым.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Әбдірашұлы атындағы көшемен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 
*а) 7-ші; 
*ә) Асфальтная; 
*б) 5-ші көшелері.

Көшенің ұзындығы - **1000 метр**.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқат табаны

**Қойнауқат табаны** 1. **[[Геология]]да яки стратиграфияда:**
қалыпты жағдайда астасқан тау жынысы қойнауқатының (қабатының) астыңғы жазықтығы. Синонимі — "төсеніш".

2. **Taу-кен ісінде**: пайдалы қазба қойнауқатының (желісінің, шоғырының т.б.) астыңғы өңіріндегі пайдасыз
тау жынысытар. Синонимі - "төсеніш".

Санат:Геология
Санат:Терминология
Ырысты атындағы көше (Алматы)

**Ырысты атындағы көше (Алматы)** - Көшеге Ырысты шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 Ме 115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдіктің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ықылас Адамбеков

**Ықлас Адамбеков**(1912, Қарағанды облысы Шет ауданы №3 ауыл («Қатбар» колхозы) -1941) - ақын. 

## Өмірбаяны
Ықылас Адамбеков 1912 жылы №3 ауылда (қазіргі Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылы) дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руының Қояншы-Тағай руынан шыққан.. 6 жасында жетім қалып, 1927 – 1931 жылы Қарқаралы балалар үйінде оқып, тәрбиеленген. 1929 жылы комсомол қатарына қабылданды. 1934-1935 жылдары республикалық «Лениншіл жаста» жастар газетінің қызметкері болды. 1935-1938 жылдары Қазақ коммунистік журналистика институтында оқыды. 1938-1939 жылдары қазақ көркем әдебиеті баспасында жауапты хатшы қызметін атқарды.

Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін майданға аттанды. 316-атқыштар дивизиясының 857-артиллериялық полкінің барлаушысы болып қызмет еткен. Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан. 1941 жылы 18 қазанда (басқа деректер бойынша - 26 қазан) Мәскеу облысы Волоколам ауданы Голубцы деревнясы үшін болған шайқаста қаза тапты .

## Шығармашылығы
Өлең, ән мәтіндерін жазумен айналысқан, оның «Достар жүрегі» атты алғашқы жинағы осы кездерде жарық көрген. Жазушы Ә. Әбішевпен бірігіп «Қамбар батыр» операсына либретто жазған. 30 шақты ән сөзінің авторы. Оның «Қызыл әскер маршы»,«Алатау» әндері көпшілікке мәлім.

## Естелік
Балқаш қаласының тарихи-өлкетану мұражайында Ықылас Адамбековке арналған бұрыш бар. Балқаш қаласындағы No16 орта мектепте Ықылас Адамбеков туралы стенд орнатылған. Ақынның туған ауылында ескерткіш тақта орнатылды. Соғыстан оралмаған 25 қазақ жазушысына арналған Қазақстан жазушылар одағы ғимаратындағы мәрмәр тақтаға Ықылас Адамбековтың есімі жазылған.

## Дереккөздер


Санат:1912 жылы туғандар
Санат:Шет ауданында туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
Энгельс атындағы көше (Алматы)

**Энгельс атындағы көше (Алматы)** - көшеге ғылыми коммунизмнің негізін салушы, К.Маркстің досы, жұмысшылар табының белсендісі болған Фридрих Энгельстің есімі (1956 жылы) берілген. Энгельс Фридрих (1820-1895) Пруссияда дүниеге келген. Ғылыми коммунизмнің негізін салушы. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бейсебаев, Некрасов, Бартольд, Волгоградский көшелерімен қиылысады. Кешенін узындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Пелит

**Пелит** құрам-бөлшектерінің мөлшері *0,001 мм*-ден (екінші авторлар
бойынша *0,005 мм*-jxtn) аспайтын кез келген құрамды және кез келген текті
таужыныстар хақында қолданылатын жалпылама атау; тұнбаға түскен ұйық
түйіршіктерінің мөлшері* 0,01 мм*-ден аспаған жағдайда, олар да **П**. атауымен
аталып жүр.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сарысу көшесі (Алматы)

**Сарысу көшесі.** 
Көшеге Қарағанды, Қызылорда облыстары жерімен ағатын, Сарыарқадағы Бұғылы тауының етегінен басталатын Телікәл алабындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы
мәслихаттың 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 
1/38 қаулысы) берілген.
Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-1» шағын ауданында орналасқан. Көшенін
ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лизунова атындағы көше (Алматы)

thumb
**Лизунова атындағы көше** - Көшеге әдебиеттанушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, ҚР ғылым қайраткері Евгения Васильевна Лизунованың (1926-1993) есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 Ме 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 # 5/765 қаулысы) берілген. Ол - қазақ әдебиетін зерттеуде үлкен еңбек сіңірген ғалым.
## Орналасқан жер
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Қасым Шәріпов көшесінен басталып, Шорманов көшесіне дейін созылып жатыр.

## Бұрынғы атаулары:
* а) 26-шы көше; 
* ә) Садовая көшесі.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Қойнауқаттық газ

**Қойнауқаттық газ**. Қалыптасуы және шоғырлануы мұнайлы-газды алаптың қойнауқаттық жағдайында жүзеге асатын жерасты газы. Қойнауқаттық газ құрамында әдетте метан және оның гомологтары көбірек ұшырасады. Азот және көмірқышқыл құрамды қойнауқаттық газдар сирек кездеседі. Қойнауқаттық газдардан өндіріліп алынатын ең басты өнімдер жанғыш дербес газ және сұйық көмірсутектердің конденсаты. Бөлініп алынатын конденсаттың құрамына қарай қойнауқаттық газдар құрғақ, жұтаң, қоңды және газконденсатты газдар болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сарытоғай көшесі (Алматы)

**Сарытоғай көшесі.** 
Сарытоғай - Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Шонжы ауылынан 18,2 шақырым жердегі ертедегі көшпелілер обасының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №  5/765 қаулысы) берілген.
Көше Алатау ауданының «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Төлеген Дүйсенбайұлы Адам-Юсупов

**Төлеген Дүйсенбайұлы Адам-Юсупов** (1937 жылы туған), көрікші, КСРО-ның құрметті металлургі (1969), Социалистік Еңбек Ері (1981).

Еңбек жолын 1959 ж. Қарағанды металлургия комбинатында бастады, 1967 жылдан домна цехында аға көрікші. №4 домна цехының жобалық қуатын мерзімінен бұрын игеру жөнінде бастама көтеріп, оның 1,5 ай ішінде толық пайдаланылуына қол жеткізді. Комбинаттың 4-домна пешін іске қосу, ретке келтіру ісіне белсене ат салысты. Адам-Юсупов басқаратын №4 пеш ұжымы металлургтардың Бүкілодақтық социалистік жарысында сан мәрте жеңіп шығып, «КСРО-ның озық домна пеші» атағына ие болды (1978-1980). Адам-Юсуповтың бригадасы 10-бесжылдықтың тапсырмасын мерзімінен бұрын орындап шығып, жоспарға қосымша 5 мың т-дан астам шойын берді. КОКП 25-съезінің, Қазақстан КП 14-съезінің делегаты. 10-11-шақырылған КСРО Жоғарғы Кенесінің депутаты. 1984-89 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесі Ұлттар Кенесі төрағасының орынбасары. Екі рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:КСРО металлургтері
Санат:Қазақстан металлургтері
Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер
Бұқар жырау даңғылы

**Бұқар жырау даңғылы**, Қазыбек би ауданында орналасқан. Темір жол вокзалынан солтүстік-батысқа қарай Ермеков, Әлиханов, Комиссаров, Сәтбаев, Жамбыл көшелерімен, Нүркен Әбдіров, Ленин даңғылдарымен, Бейбітшілік бульварымен қиылысып, Үлкен Бұқпа өзенін кесіп өтеді. Соғысқа дейінгі жылдары, Қарағанды темір жол торабы мен кірме жолдардың дамуына, Жаңа қаланың жерін игеруге байланысты қалыптаса бастады. Оның бойына негізінен бес және тоғыз қабатты үйлер салынған, олардың бірінші қабаттарында сауда, қоғамдық тамақтандыру, тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары орналасқан. Әлиханов көшесімен қиылысында — қаланың орталық алаңы, «Арселор Миттал Теміртау» АҚ көмір департаменті әкімшілік үйі бар. Бұқар жырау даңғылының бойында мыналар орналасқан: Кеншілер мәдениет сарайы, Қарағанды академиялық музыкалық комедия театры, политехникалық колледжі (бұрынғы тау-кен техникумы), Абай атындағы облыстық балалар кітапханасы, бейнелеу өнері мұражайы, «Қарағанды» мейманханасы, Тұрмыс қажетін өтеу үйі, «Абзал» сауда орталығы. Бұқар жырау даңғылының бойында «Шахтер даңқы» монументі, Н. Әбдіров ескерткіші тұрғызылған.ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

## Дереккөздер


Санат:Көшелер
Санат:Қарағанды
Биостратиграфиялық бөлімше

**Биостратиграфиялық бөлімше**. Түзілімдердің тек қана палеонтологиялық сипаты тұрғысынан дараланған
стратиграфиялық бірлігі; американдық геологиялық әдебиетте өте жиі кездеседі Биостратиграфиялық бөлімшеге көбінесе әр түрлі белдемдер немесе жікқабаттың құрам-бөліктері сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Пенеплен (Мұнай және газ)

Адыр-бұйраттардың аздығымен, яғни негізінен тегіс жазықтармен сипатталатын, бұрынғы таулы
өңірдің *морылып* аласаруы нәтижесінде қалыптасқан жербедер түрі. Екінші сөзбен
айтқанда, **П**. өз аумағында эндогендік белсенділік толығымен тоқтаған
*тектоникалық құрылымның* жаппай етек алған *[[экзогендік процестер]]* әсерінен
типылдануы нәтижесінде қалыптасқан *жазық*.

## Пенеплендену

Суайырықтарға шендес өңірлердің бірте-бірте аласара отырып, осы өңірлерге тән *денудация* деңгейімен теңдесуін
қамтамасыз ететін процесс; нәтижеде *пенеплендер* қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Аманжолов Қасым атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың қайсар ұлы, Ұлы Отан соғысында қаруымен де, қаламымен де елін қорғаған қаһарман ақын Қасым Аманжоловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1962 №453/26 шешімі) берілген. Аманжолов Қасым Рахымжанұлы (1911-1955) Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Ол - «Абдолла», «Біздің дастан» т.б. көптеген шығармалардың авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Батыстан шығысқа қарай Саттаров көшесінен басталып, Алматының шығыс шекарасына қарай созыпып жатыр. Бұрынғы атауы - Школьная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Серіктес газ

**Серіктес газ**. Газмұнайлы жатындардан өндірілетін, газды тақия газы мен мұнай газының қоспасы болып табылатын табиғи газ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тоныкөк жырау атындағы көше (Алматы)

right|thumb|Тоныкөк жырау
Көшеге Екінші Шығыс Түрік қағанатының көрнекті мемлекет қайраткері, қолбасшы, ойшыл, 682 жылы Тан патшалығына қарсы күреске қатысып, Білге Құтылық (Елтеріс) қағанның кеңесшісі болған Тоныкөк жыраудың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Ол түркі әскеріндегі ең жоғары Аға Тархан, яғни «түркі әскерінің саяси жетекшісі» дәрежесіне ие болған. 646-731 өмір сүрген.

Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-А» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - **500 метр.**

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Якубов атындағы көше (Алматы)

**Якубов атындағы көше (Алматы)** - көшеге Кеңес Одағының Батыры Максим Якубовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 20.01.1978 №713 шешімі) берілген. Якубов Максим Якубу (1914-1974) Алматы облысында дүниеге
келген. Ол Ұлы Отан соғысында Днепр шайқасында ерлік көрсеткен. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Нарынқол көшесінен басталып, Коминтерна көшесіне дейін созылып жатыр. Кожедуб, Читинский, Беляков, Шаумян көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Электростроительная көшесі. Көшенің ұзындығы - 2500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айбас дарасы мазары

**Айбас дарасы мазары**, б. з. б. 13-11 ғасырда ірге көтерген сәулет өнері ескерткіші. Академик Ә.X. Марғұлан басқарған Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеген. Айбас дарасы мазары Ұлытау ауданы, Едіге тауының солтүстік-батыс етегінде Айбас өзенінің бойыңдағы әр дәуірден қалған үлкен бейіттің солтүстік бөлігіндегі қола дәуірі зиратының орталығына салынған. Сырт пішіні шаршыланып келген (12x12 м). Арасына лай салып, жалпақ тастардан қаланған қабырғаларының биіктігі 0,6-1,2 м. Сыртқы қабырғалары мықты болу үшін іргесіне лай араласқан ұсақ қиыршық тас төккен. Мазардың іші он бөлікке бөлінген. Трапеция іспетті. Ішкі қабырғалары ортадағы төртбұрышты тас қабірге барып тіреледі. Олардың ішінде құрбандық шалу т. б. әр түрлі жоралғылардан қалған мал сүйегі, қыш ыдыстар мен күл-көмір қалдықтары сақталған. Тас қабір бетін үлкен
қақпақ тастармен қиюластыра жапқан. Бірақ ертеде ұрланғандықған қақпақ тастардың көбі
қойған орнында сақталмаған. Қабір мұқият қашалып, тігінен көмілген төрт қақпақ тастан
құралған. Көлемі 2,8x2,6x1,5 м. Бетін жапқан қақпақ тас шашылып қалған. 
Қабір ішінен жерленген адамның сүйегі, сондай-ақ жылқы мен сиырдың сүйектері, 
сырты өрнектелген саз ыдыстар, ыдыстың бетін жапқан тас қақпақтар, саздан
жасаған ұршықтар, қола заттың сынығы және осында жерленген кісінің қадірлілігінің белгісін айғақтайтын өрнегі бар алтын білезік шықты.
Қабір іші отпен аласталған. Ортасында от жаққан орын бар. Айбас дарасы мазарынан 40-тан аса саз ыдыстар табылды. Оның жартысы бүтін. Олардың пішіні мен бетіндегі өрнектері Орталық Қазақстандағы осы кезеңнің ірі мазарларынан табылған ыдыстарға
ұқсас. Айбас дарасы мазары Беғазы-Дәндібай мәдениетінің ең жарқын ескерткіштерінің бірінен саналады.

## Дереккөздер


Санат:Археология
Санат:Қарағанды облысы
Мұнайда еріген газ

**Мұнайда еріген газ**. Мұнайда, мұнайлы, газды-мұнайлы және мұнайлы-газды жатындарда еріген түрде болатын, алайда олардың құрамынан қысымды қанығу қысымына дейін төмендеткенде бөлініп шығатын газ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Қайраң иіні

"Материктік қайраңның шеті"терминінің синонимі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Литостратиграфиялық бөлімше.

**Литостратиграфиялық бөлімше**  Таужыныстардың литологиялық өзгешелігі немесе басқа да физикалық-химиялық
сипаты тұрғысынан дараланған бөлімшесі; шет ел әдебиетіндегі Литостратиграфиялық бөлімшеге сәйкес келетін ең басты бірліктерінің бірі — "геологиялық формация " деп аталады
геологиялық түсіру (қарталау) жұмыстарын жеңілдету мақсатында дараланады.

## Дереккөздер


 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Айдау (Мұнай және газ)

*Бөлшекті айдау. "Фракциялау "терминінің синонимі.
*Мұнай айдау.  "Мұнай айыру "терминінің синонимі.
**Айдау** - сұйықтықтардың өзара еритін қоспасын фракцияға, бiр бiрiнен және бастапқы қоспадан да қайнау температурасымен айырмашылығы болатын, бөлу процесiн айтады. Айдау процесiнде қоспа қайнағанға дейiн қыздырылады, осының нәтижесiнде ол аздап буланады. Пайда болған бу бөлiнiп конденсацияланады. Айдау арқылы құрамы жағынан бастапқы қоспадан айырмашылығы бар, дистиллят және қалдық алады. Айдауды бiр қабат, көп рет немесе бiртiндеп буландырумен жүргiзедi. 
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дербес газ

**Дербес газ**. Қойнауқаттық газ құрамына кіретін, қалыпты жағдайда газ түрінде ұшырасуға қабілетті табиғи газ. Дербес газ, сайып келгенде, газ жатындары мен газконденсатты жатындардың табиғи газы болып табылады. Дербес газдың құрамы көмірсутекті болып келеді, кейде оның құрамында азот, некенсаяқ көміртек қостотығы мен күкіртсутек ұшырасады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Сатаров атындағы көше (Алматы)

**Сатаров атындағы көше.** 
Көшеге ұйғыр ақыны, драматург, аудармашы, Ұлы Отан соғысының ардагері Исмаил Сатаровтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 Ма18/458 шешімі) берілген. Сатаров Исмаил (1916-1944) Алматы қаласында дүниеге келген. Ол - «Цветущий сад», «Медсестра», «Начало пути» өлеңдері мен «Гериб-Санам» пьесасының авторы. Шевченко, Жамбыл, Островский шығармаларын ұйғыр тіліне тәржімалаған.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Рудзутак көшесінен басталып, Қасым Аманжолов көшесіне дейінгі
аралықта созылып жатыр. Оразбаев, Марозов, Чекалин көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Вулканная
көшесі. Көшенін ұзындығы - 650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Еркін сауда аймақтары

**Еркін сауда аймақтары** - өз шеңберінде сауда алымсыз жүргізілетін жекелеген елдердің аймақтық топтары.

**Еркiн сауда белдемi(Free trade area )** - кеден бажы, салықтар және жиындар ел-қатысушылардағы болмай қалатын халықаралық кiрiгудi түр сонымен бiрге халықаралық келiсiмшартпен сәйкес өзара саудадағы сандық шектеулерi. Преференциялық келiсiмге қарағанда кiрiгудi түрдiң бұл тым тереңiректерi. Әрбiр ел-қатысушыға үшiншi елдер қарағанда сауданың тәртiбiнiң дербес және тәуелсiз анықтауына құқық сақталынады. Еркiн сауда белдемiнiң шарттары жағдайлардың көпшiлiгiнде ауыл шаруашылығының өнiмдерiнен басқа барлық тауарларға таралады. Еркiн сауда белдемi елдердiң бiр орналасқан ептеген мемлекетаралық секретариатпен үйлестiре алады, бiрақ олсыз әдетте қарайды, елдiң өз дамытуының негiзгi параметрлерi тиiстi мекемелердiң жетекшiлерiнiң периодты Мәжiлiстерiне мақұлдайды. Ел-қатысушылардың арасындағы кеден шекаралары және олар го кесiп өтетiн тауардың тек тексенетiн орындар сақталынады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Аманжолов Сәрсен көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ тіл білімінің негізін қалаушылардың бірі, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ғылым академиясының корреспондент-мүшесі **Сәрсен Аманжоловтың** есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен әкімшілігінің бірлескен 26.12.2003 № 5/767 шешімі) берілген. Аманжолов Сәрсен Аманжолұлы (1903- 1958) Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Егінсу ауылында дүниеге келген. Оның қазақ тілінің грамматикасына арналған зерттеу еңбектері бүгінгі күн үшін де маңызды болып саналады.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бөгенбай батыр көшесінен басталып, Садовый көшесіне дейін созылып жатыр. Қабанбай батыр, Шевцева, Воронихина, Лазо көшелерімен қиылысады. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Тополевская көшесі (Алматы)

right|thumb|Қайындар
Көшеге Тополовская атауы, бойындағы ағаштың ерекшелігіне қарай (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Молотов көшесі. Көшенің ұзындығы - **1900 метр**.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Янушкеевич атындағы көше (Алматы)

**Янушкеевич атындағы көше (Алматы)** - көшеге поляк революционер-демократы, Адольф Янушкевичтіңесімі (Алматы қаласы әкімінің 28.08.1997 №544 шешімі) берілген. Янушкевич Адольф (1822-1869) Варшавада дүниеге келген. Ол Қазақстанның Семей облысына жер аударылған кезде жазған «Күнделіктер» атты кітабы қазақ тілінде екі рет басылып шыққан. Көше Медеу ауданында орналасқан. Нусіпбеков көшесінен басталып, Тияньшанская көшесіне дейін созылып жатыр. Потанин, Жангелдин, Бәйішев, Хамиди, Куратов көшелерімен қиылысады.
Бұрынғы атаулары: 
*Михайловская; 
*Коннозаводская; 
*Восток-3 көшелері. 
Көшенің ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнай, жанғыш газ, конденсат және ілеспе қүрам бөліктер қорларын есептеу

**Мұнай, жанғыш газ, конденсат және ілеспе қүрам бөліктер қорларын есептеу**. Мұнайдың және жанғыш газдардың өнімді қойнауқаттарда орналасу жағдайларын нақтылауға және мұнайдың, газдың, конденсаттың, оларға ілеспе
құрамбөліктердің қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен қорларының зерттелу дәрежесін анықтауға бағытталған геофизикалық зерттеу, геологиялі
барлау, тәжрибелеу және өндірістік игеру жұмыстары мәліметтерін саралау және тұжырымдау нәтижелеріне негізделген ғылыми-зерттеу жұмыстарының кешені.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Саттарханов атындағы көше (Алматы)

thumb
**Саттарханов атындағы көше.**
Көшеге қазақ боксшысы, Сеул олимпиадасының чемпионы Бекзат Саттархановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003
№ 5/764 қаулысы) берілген. Саттарханов Бекзат (1982-2000) Түркістан облысы Түркістан қаласында дүниеге келген.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Жантөрин көшесінен басталып, Бірімжанов көшесіне дейін
созылып жатыр. Шаймерденов, Қыстауов, Дәуленов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 11-ші
көше. Көшенін ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кенет бөлінетін газ

**Кенет бөлінетін газ**. Қойнауқаттық мұнайдың, жерасты газының, немесе жерасты суының кенеттен (өздігінен) газсыздануы нәтижесінде дараланатын табиғи газ. Аталған нысандардағы газ мөлшері біршама мол болған жағдайда кенет бөлінетін газдың көлемі мен құрамы бүкіл еріген газ массасының осы көрсеткіштеріне сәйкес келетін болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Топчиев атындағы көше (Алматы)

right|thumb|Александр Васильевич Топчиев
Көшеге Ресей химигі, академик, КСРО Ғылым академиясының вице-президенті, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Александр Васильевич Топчиевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 Ме453/26 шешімі) берілген. Топчиев Александр Васильевич (1907-1962) Волгоград облысының Михайлова елді мекенінде дүниеге келген. КСРО Жоғары Білім министрлігінің орынбасары қызметін атқарған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Өтемісов, Мұқатай, Асфендияров атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Восточная көшесі. Көшөнің ұзындығы - **700 метр**.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Есеп айырысу балансы

**Есеп айырысу балансы** - белгілі бір елдің басқа елдермен нақты уақыттағы (бір жылда) немесе нақты
күнге дейінгі (жыл басына) сауда, несие, тағы басқа байланыстары процестерінде пайда болатын талаптары мен міндеттемелерінің көлемін және арақатынасын бейнелейді.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Яссауи атындағы көше (Алматы)

**Яссауи атындағы көше (Алматы)** - көшеге халық арасында «баба-ұстаз» деп атанған, бүкіл түркі сопыларының атасы саналатын ақын әрі философ Қожа Ахмет Яссауидің (1093-1166) есімі берілген. Қожа Ахметтің «Диуани хикмет» - «Даналық кітабы» жинағына біріктірілген өлеңдері осы уақытқа дейін түркі халықтарының арасында кең танымал. Сол кезде өмір сүрген діни бағдарламалардан ерекшелігі кітаптың шағатай тілінде жазылғандығы. Соның арқасында ислам діні бірінші рет түркі тілінде сөйлеген. Ахмет Яссауи кесенесі дүниежүзілік сәулет өнерінің қазынасына кіреді. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Жандосов көшесіне дейін созылып жатыр. Төле би, Ташкенская, Шаляпин көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Центральная көшесі. Кешенін ұзындығы - 5100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Аманшин атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың көрнекті қаламгері, ақын, жазушы Берқайыр Аманшиннің есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 Ме 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/37 қаулысы) берілген. Аманшин Берқайыр Сәлімұлы (1924 - 1985) Орал облысы Қаратөбе ауданы Батпақкөл ауылында дүниеге келген. Оның «Жылқылы ауылда», «Бұтақтағы бұлбұлдар» т.б. 20 шақты жыр жинақтары бар.

Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сауранбаев атындағы көше (Алматы)

thumb
**Сауранбаев атындағы көше.** 
Көшеге қоғам қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері Сұраншы Сауранбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764
қаулысы) берілген. Сауранбаев Сұраншы (1901-1956) Алматы облысының Нарынқол ауданында дүниеге келген. Ол Уездік Халық Білім беру Бөлімінің меңгерушісі, Губерниялық Халық Білім беру
Бөлімінің меңгерушісі, Алматы Уездік Халық Білім беру Бөлімінің меңгерушісі, Баянауыл аудандық
партия комитетінің бірінші хатшысы, Халық жер өңдеу комитеті басқарма бастығы, т.б. қызметтерін
атқарған.
Көше Әуезов ауданының «Таугүл-3» шағын ауданында орналасқан. Жандосов көшесімен Әділов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лисаковск көшесі (Алматы)

thumb
**Лисаковск көшесі** - Көшеге Қазақстанның Қостанай облысындағы Тобыл өзөні маңындағы қаланың атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 # 453/26 шешімі) берілген.  Көшенін ұзындығы - 980 метр.

## Орналасқан жер
**Көше** Медеу ауданында орналасқан. Қаратал көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр.

## Бұрынғы атауы
* 1-ші Ключевая көшесі.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жұтаң газ

**Жұтаң газ**. Газдық факторы 33-100 мың м3/м3 аралығында, конденсат мөлшері 10-30 см3/м3 аралығында болып келетін қойнауқаттық газ.
Этанның, бутанның және пропанныңаз мөлшерлерімен сипатталады. Синонимі - "Құрғақ газ".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ