open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Регел тарбақайы

**Регел тарбақайы** () – Қызылқұйрық тұқымдасына жататын эндемикті, жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Миоцен дәуірінің қалдығы. 

Сырдария Қаратауы мен Талас Алатауының батыс бөлігінде (оңтүстігінде Ақсу өзені арнасына дейін) кездеседі. Тау етегінен ортаңғы ортаңғы тау белдеуіне дейінгі ( теңіз деңгейінен 1900 м. биіктікте) шатқалдар мен тасты беткейлерде өседі. Гүл бүршігін жарған және гүлдеген кезінде өте тартымды, ашық қара қошқыл түсті жылдық өркендері мен осы түстегі гүл жапырақтарымен ерекшеленеді. Әдетте бірнеше жүздеген шаршы метр жерде популяциясы оқшауланып кездеседі. Бір шаршы метрде орташа тығыздығы -23 өсімдік. Малды шектен тыс жаюдан және өрттен зардап шегеді. Өсімдіктің тек жоғарғы бөлігін ғана тез шалып өткен өрттен кейін , өсімдік қайтадан өседі. Мәдени түрде тұқымы арқылы өсіріледі. Екпе көшет өсімдіктері төртінші жылы гүлдейді (Алматы). Ақсу-Жабағылы, Қаратау қорықтарында, сонымен қатар Берікқара мен Боролдай қорықшаларында қорғалады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Батпақ жылантамыры

**Батпақ жылантамыры** () — сүйсіндер тұқымдасының жылантамыр туысына жататын сирек кездесетін, саны қысқарып бара жатқан түр. 

Қазақстанның солтүстігінде және шығыс пен оңтүстік тауларында – Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін кезедеседі. Республика жерінен тыс Азия мен Еуропада кең таралған. Ылғал, балшықты шалғынарда, қияқөлеңді саз балшықтарда, бұталар арасында және жағалаудағы жапырақты ормандарда өседі. Ұзын жатағай тамырсабағымен және кәдімгі биік сабағымен (70 см-ге дейін), көптеген сопақша жарырақтарымен ерекшеленеді. Ернінің қабыршақ тәрізді бөлігінен бөлінетін шырын, тозаңдандырғыш насекомдарға есірткілік әсер етеді. 

Оның ұйықтататын әсерінен (сондықтан «ұйықтатқыш» деп атайды) жабыйы бал аралары мен аралар ұша алмай, тек гүлден гүлге жорғалап қозғалады. Осылай жаппай тозаңдандыруға жетеді, яғни 80 % жеміс береді. Тұқымы жеңіл, ұсақ (әр жемісте 4500-ге дейін). Туыстың ең сәнді өкілдерінің бірі, өте ертеден мәдени өсіріледі.(III ғасырдан бері). 

Табиғаттағы саны батпақты жерлердің құрғауынан, өзендердің су тәртібінің бұзылуынан, малдың таптауынан және отаудан қысқарып отыр. Шағын популяциялары Ақсу-Жабағылы қорығы мен «Бурабай» ұлттық паркінде қорғалады.

## Дереккөздер
Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 34 бет.

Санат:Сүйсіндер
Жапырақсыз орашық

**Жапырақсыз орашық** , жапырақсыз епипогон () – сүйсіндер тұқымдасына жататын сирек кездесетін түр, таралу аймағының оңтүстік шекарасында орналасқан. Алтай тауларында (Азутау, Күршім жотасы, Тарбағатай, Иванов жотасы) және Қазақ шоқыларының шығыс бөлінгінде (Кент және Желтау таулары) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Жапония, Корея, Солтүстік Қытай, Қиыр Шығыс, Кавказ, Оңтүстік Сібір және Еуропаның солтүстік-шығысында оқшауланған тіршілік орталары бар. Ылғалды қылқан жапырақты және аралас ормандарда , кейде шалшықтанған жерлерде де өседі. Ерекше сапрофитті (саңырауқұлақ есебінен тіршілік етеді) нәзік маржан тәрізді тамырсабағы бар. Құрамында 50, сирек 100 өсімдік бар оқшауланған бір-бірінен алшақ орналасқан топ болып өседі. Вегетативті жолмен көбейеді. Жаңа өркен ұзын (10 см) созылған тамырсабақ ұшында орналасқан бүршігінен өседі. Популяция саны төмен және жер үсті өркендерін есептегенде , әр жылы әр түрлі болады. Ең жақсы популяциялары Марқакөл қорығы мен оның маңында орналасқан. Түр малды шектен тыс бағу, ормандарды кесу, ылғалдылық тәртібінің бұзылуынан зардап шегіп отыр. Марқакөлден басқа Батыс Алтай қорығы мен Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады. Қазақ шоқыларындағы тіршілік орталарын ерекше қорғауға алу қажет.

## Дереккөздер
Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 67 бет.
Санат:Сүйсіндер
Іріжапырақ көбенқұйрық

**Іріжапырақ көбенқұйрық** () – астралылар тұқымдасына жататын сирек кездесетін, тар эндемикті, саны қысқарып бара жатқан, қалдық түр. Таралу аймағы түгел Талас Алатауының батыс бөлігінде (Тасқар, Машат, Даубаба таулары) және Боролбайтауда ( Боролдай, Көкбұлақ өзендері аңғары) орналасқан. Жартас көлеңкесінде, яғни соның астында , шөгінділер мен тасты баурайларда , көбіне солтүстік беткейінде өседі. Теңіз деңгейінен 900-1400 м биіктік аралығында кездеседі. Ақсары гүлдері мен жұмсақ жапырақтары (көп түрлердегі сияқты тікенек емес) бар, туыстың өзіндік ерекше түрі. Саны төмен, шағын топ болып (50- ден 100-200 дараға дейін) кездеседі. Тұқымы арқылы көбейеді. Мәдени өсірілуі зерттелмеген. Тұқымынан өсірілген біздің көшеттеріміз ботаника бағында (Алматы қаласы) бес жылдай өсті де, одан кейін солып қалды. Түр ерекше қорғауды қажет етеді, сонымен қатар табиғатта да мәдени түрде де зерттеу қажет. Ақсу-Жабағылы қорығына шекаралас Тасқара тауын (Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауданы) қосу керек. Боролдайда (заказнигінде) қорғалады.

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Қабақты жалынгүл

**Қабақты жалынгүл** () – қалампырлар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Тек Қаржантау мен Угам өзені аңғарында шағын жерде ғана кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Жерорта теңізі, Қырым, Кавказ, Иран, Кіші және Орта Азияда кең таралған. Құрғақ беткейлерде , аласы таудағы сиретілген пыста мен қалың бұталар арасында өседі. Тау көрінісін әшекейлейтін әдемі сәндік көпжылдық өсімдік. Саны жерді игеру , малды шектен тыс бағу және гүл шоғыры үшін жинаудан азайып отыр. Мәдени түрде жақсы өседі. (1599 жылдан бері белгілі). Тұқымнан өссе, екінші жылы гүлдейді. Өскіндері күзде пайда болады. Көшеттері мен бірінші жылғы жас өсімдіктер жасыл жапырақтарымен қыстайды. Қазақстанда таралу аймағының қорғалатын жері жоқ. Табиғи популяцияларының жағдайы мен таралу көлемін анықтау қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қалампырлар
Қар дәуаяғы

**Қар дәуаяғы** () – орамжапырақ тұқымдасына жататын сирек кездесетін қалдық түр. Тарбағатай, Сауыр және Алтай тауларының жоғарғы белдеулерінде кездеседі. Қазақстаннан тыс Оңтүстік Сібір мен Моңғолияда таралған. Тасты беткейлерде, қарлы тау басында, өзендер мен жылғалар жағасында, альпі шалғындарында өседі. Ежелгі түр, гүлінің құрылысының кейбір қарапайым белгілерімен ерекшеленеді. Мысалы, гүл тәжінен шығып тұратын ұзын аталықтар саны 16-ға жетеді. Басқа айқышгүлділердің аталықтары әдетте алтау, кейде төртеу немесе тіпті екеу де болады. Тығыз ашық жасыл жапырақтары мен көптеген ақ гүлдері бар өзгеше сәндік өсімдік. Мәдени өсірілуі зерттелмеген. Алдыңғы түр сияқты Марқакөл мен Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады.

## Дереккөздер
Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 33 бет.
Санат:Орамжапырақтар
Қолпан салпысы

Қоқан салпысы(Morina kokanica)- салпыстар тұқымдасына жататын, Қазақстанда сирек кездесетін , қалдық түр. Батыс Тянь-Шаньда (Талас, Угам жоталары, қҚаржантау) және Қаратаудың оңтүстік-батыс бөлігінде (Боролдайтау) кездеседі. Тауортаазиялық түр (сонымен қатар Памир-Алтайдан табылған), плиоцен дәуірінің шығысжерортатеңізі субтропикалық саванна қалдығы. Ұсақ топырақты, сирек шағыл тасты баурайларда, тау етегінен субальпі белдеуіне дейінгі аршалы ормандар арасындағы алаңқайларда өседі. Қоқан салпысы гүлдеген кезінде өте әдемі. Ірі ақшыл қызғылт қос ерінді гүлдері берік сабағына айнала жабысып тұрады және әсіресе жертаған жапырағының жылтыр жасыл реңінде керемет тартымды болып көрінеді. Әдетте шағын топ болып (оннан бірнеше жүздеген дараға дейін) кездеседі. Жалғыз популяциясы (саны 1000 дара шамасында) Ақсу-Жабағылы қорығындағы Кіші Қайыңды өзені аңғарында орналасқан, оның жоғарғы тығыздығы бір шаршы метр жерде 11 дараға дейін. Тұқымы арқылы көбейеді, мәдени түрде көшеттері үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Алматы мен Ташкенттегі ботаника бақтарында өсіргенде жақсы гүлдеп, жеміс берді, өздігінен тұқым шашып та өсті. Мәдени түрде өсіруге кең енгізу керек, сөйтіп көгалдандыру жұмысында пайдалану қажет.

## Дереккөздер
Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 64 бет.
Мартышка

**Мартышка** - Африканың тропиктік ормандарында өте көп таралған. 

Дене тұрқы 40-60 см, құйрықтарының ұзындығы 1 метрге дейін жетеді. Түктерінің түсі жиі өзгеріп, сарғыш, қоңыр- жасыл болып келеді. Салмақтары 3 кг-6 кг дейін жетеді. Көбінесе бұлар таудық жауын-шашын жиі жауатын аймақтарында кездеседі. Өте тез, жылдам қозғалады. Өсімдіктердің жапырақтарымен, жас өркендерімен қоректенеді.

Бұлар әр топта 40-55 болып топтасып өмір сүреді. Күндіз балаларымен 2-3 ірі айбатты аталықтары қалып, қалғандары қорек іздеуге кетеді. Аналықтары құрсақта балаларын 6,5 ай көтеріп, дүниеге 1-2 бала әкеледі. 7 күннен кейін баласы өрмелеп жүруге үйрене бастайды. 7 апта өткен соң өз бетінше өмір сүруге дағдыланады.

## Дереккөздер

Санат:Приматтар
Сәлдегүл таушымылдығы

Сәлдегүл таушымылдығы(Pаeonia hybridа)- таушымылдықтар тұқымдасына жататын , дерлік эндемиктік, таралу аймағы таралып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай, Сауыр және Жоңғар Алатауының солтүстік бөлігі, сонымен қатар Шығыс шоқыларының шекаралас аймақтарында кездеседі. Ашық ылғал тасты және тасты далалы беткейлерде, тау етегінен орта тау белдеуіне дейінгі бұталар арасында өседі. Дөңгеленген (дерлік шар сияқты) түйнек тәрізді жуандаған тамырымен, биіктігі (35-40 см) және гүлінің ашық қызыл немесе ақшыл көк түсімен ерекшеленеді. Таралу аймағы адамның тікелей әсерінен, яғни гүл шоғырына жинау, емдік қасиеті үшін тамырымен қазып алудан қысқарып отыр. Мәдени түрде жақсы өседі, көшеттері үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Жақсы күтім болса, үлкен болып өсіп, 20 жылдан кем гүлдемейді. Батыс Алтай мен Марқакөл қорықтарында, Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады.

## Дереккөздер
Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 75 бет.

Санат:Таушымылдықтар
Суворов жуасы

**Суворов жуасы**  () – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын өте сирек ездесетін түр. Жекелеген популяциялар болып Батыс Тянь-Шаньда, Қаратау мен Балқаш ойпатының оңтүстік батысында әр жерде кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шаньнан басқа , Памир-Алай, Бадхыз, Иран, Ауғанстанда таралған. Басқа жақын түрлерден сабағының түбін орап тұратын, пиязшығының созылған қатты қабықшасымен анық ерекшеленеді. Жұмсақ сары топырақты жазықтықтарда және тау етегі баурайларында , жиі егістік шеті мен жол жағасы орман жолақтарында арам шөп сияқты өседі. Әдемі сәндік өсімдік, көгалдандыру ісінде топтап отырғызуға қолайлы. Мәдени түрде жақсы өседі, тұқымы арқылы өнсе, үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Көрші елдерде табиғи популяция саны пиязшығын жаппай маринадталған түрде дайындағаннан азайып кеткен. Пиязшығының басқа да пайдалы қасиеттері (дәрілік) бар, ертеде бұнымен маталарды крахмалдаған. Қазақстандағы табиғи популяцияларының жағдайлары зерттелмеген. Елді мекендерді көгалдандыру үшін кең түрде қолдану керек. 

## Дереккөздер

Санат:Амариллистер
Тамырлы жуа

**Тамырлы жуа**,  **Тамыр жуа** () – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Тарбағатай (Шелекті аңғары) мен Маңырақ жоталарында кездеседі. Қазақстаннан тыс Шығыс Сібір, Моңғолия, Манчьжурияда таралған. Шөлді далалардағы сортаңды топырақтарда , шағыл тасты және тасты тау баурайларында өседі. Кейде көлемі 100-300 шаршы метр шағын пияз даласын құрайды. Жуашықтары қысқа тамырсабағына жиналған, нәтижесінде тығыз шым топырақ пайда болады. Керемет азықтық өсімдік, мал бағатын жайылым ретінде пайдаланылады. Моңғолияда бұл түрдің жасыл бөлігі мен пиязынан жергілікті мал өсірушілер малға қыста беретін тұздалған, жентектелген мал азығын дайындайды. Қазақстанда тек мал жайылымы үшін ғана пайдаланады. Бұл жуаларды мал жеп, отап тастаған. Түр толық қорғауды қажет етеді. Мәдени өсіруге төзімсіз (тек Алматы ботаника бағында өсіріліп байқалған).

## Дереккөздер


Санат:Амариллистер
Таңдамалы шоқпарбас

**Таңдамалы шоқпарбас** () – шоқпарбастар тұқымдасына жататын шөптес өсімдік.

## Таралуы
Қазақстанда өте сирек кездесетін түр. Тек Алтай, Жоңғар Алатауы тауларында және Қазақ шоқыларының бір жерінде (Бурабайда) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Еуразияның орманда аймақтарында (Сахалинга дейін), Солтүстік және Оңтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда кең таралған. Ылғалды мүк басқан шатқалдарда, шөгінді тастар арасында, биік таулы тасты тундраларда, сирек орманды белдеудің жоғарғы бөлігінде өседі. 

## Ботаникалық сипаттамасы
Көпжылдық мәңгі жасыл шөптесін өсімдік, споралар арқылы және жоғарғы жапырақ қындарында орналасқан өскін бүршіктер арқылы көбейеді. Дәрілік өсімдік ретінде дайындалады, құрамында жансыздандыратын қасиеті бар улы селагин алколойды бар. Саны барлық жерде төмен, тіршілік ету жағдайының өзгеруіне байланысты азайып отыр. Мәдени өсіруге төзімсіз, тек Алтай ботаника бағанда (Риддер қаласы) өсіріледі. Марқакөл және Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Бурабай ұлттық паркінде (Көкштау) қорғалады.

## Дереккөздер

Санат:Плаунтәрізділер
Фукс бармақтамыры

**Фукса саусақтамыры** () — сүйсіндер тұқымдасына жататын, Қазақстанда сирек кездесетін түр. 

Алтайда (оңтүстігінен батысына дейін) және Қазақстанның солтүстік облыстарында оқшауланған популяциялары кездеседі. Қазақ шоқыларындағы Қарқаралы тау сілемінде және Азутау тауында (таралу аймағының қиыр оңтүстік нүктелері) таралған. 

Жалпы таралу аймағы Батыс Еуропадан Оңтүстік Сібір мен Солтүстік Моңғолияға дейін жіңішке жолақ болып созылып жатыр. Тал, қайың, көктерек және аралас ормандарда, алаңқайлары мен шетінде, өзен мен жылға жағалауларында өседі. Қарашірікке бай, ылғалды топырақты ұнатады. 

Табиғатта көшеттері 8-10 жылда гүлдейді, 20-25 жыл тіршілік етеді. Тіршілік ортасының құрғауынан және дем алушылардың гүл шоғырына жинауынан зардап шегеді. Қарқаралы тау сілемінде 6 жыл (1976-1982 жылдары) оның ішінде популяция тығыздығы 1 шаршы метрде 6-24-тен 0-2 дараға дейін төмендеді. Мәдени түрде Ю.А.Котухов Алтай ботаника бағында өсірді. Тұқымымен көбейеді, қалың мүк жапқан ылғал шалғында өздігінен тұқым шашып көбейеді. Батыс Алтай және Марқакөл қорықтарында, Қатонқарағай, Қарқаралы, Көкшетау ұлттық парктерінде қорғалады.

## Дереккөздер

Санат:Сүйсіндер
Санат:Еуразия флорасы
Санат:Солтүстік Америка флорасы
Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаев

**Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаев** (20 тамыз 1915, Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы, Қарақия ауылы - 1996) - гидротехника, мелиорация  және сумен қамтамасыз ету саласының маманы, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қаз.КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.
## Қызмет жолы
Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру институтын бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысты. Бейбіт еңбекке оралысымен Қаз.КСР су шаруашылығы министрлігінде басқарма бастығы, Қаз.КСР министрлер кеңесінде аға референт, бөлім бастығы, сондай-ақ ВАСХНИЛ Қазақ филиалы республикалық тәжірбие-мелиоративтік станциясының директоры болып қызмет атқарды. 1952 жылдан Қазақтың ауыл шаруашылық институтында қызмет істейді. 1961-1963 ж. Су ресурстарын қорғау және пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы қызметін қоса атқарды. 1963-1996 жылдары - Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының «Гидротехника және мелиорация» кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарған.

## Ғылыми жұмысы
Оның ғылыми еңбектері негізінен егістік жерлерді суландыру және сумен қамтамасыз ету, мәдени жайылымдарды жақсарту процестерін механикаландыру әрі автоматтандыру т.б. арналған.
«Водные ресурсы и схемы водоснабжения сельскохозяйственных территорий» (1963г.), «Основы водоснабжения сельскохозяйственных районов Казахстана» (1970ж.), «Автоматизированное культурное пастбище» (1987ж.), «Основы гидравлики и гидромеханизации сельскохозяйственного производства» (1986ж.), «Ауыл шаруашылық тұтынушыларын сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру» (1992ж.) атты еңбектері жарық көрген.

Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

2003 жылы Қазақтың ұлттық аграрлық университетінің «Гидротехника және мелиорация» кафедрасына профессор Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаевтің аты берілген.
## Дереккөздер

Санат:20 тамызда туғандар
Санат:Қазығұрт ауданында туғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан инженерлері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Кирилл Прокофьевич Орловский

**Кирилл Прокофьевич Орловский** (30.01.1895, Могилев облысы, Беларусь - 13.01.1968, Могилев облысы) - колхоз өндірісін және Беларусьда партизан қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі. Кеңес Одағының Батыры, Социалистік Еңбек Ері.

## Қызмет жолы
1908-1915 ж. ауыл шаруашылығының түрлі саласында қызмет істеді, 1917 жылдан Қызыл Армия қатарында болды. 1918-1925 ж. Батыс Беларусь және Польшадағы қызыл партизандар отрядына басшылық етті. 1930 ж. Комвузды бітірді, Испания республикасы үшін соғысқа қатысты. 1939-1942 ж. Чкалов ауыл шаруашылық институтында директордың көмекшісі болды, 1942-1943 ж. *"Сокол"* партизиан отрядының командирі болды. 1943-1944 ж. Беларусь Сыртқы істер комиссариятында қызметте жасады, 1945 жылдан Могилев облысы, Киров ауданындағы "Рассвет" колхозының төрағасы болды. Бұл колхоз КСРО егіншілігі мен мал шаруашылығы қатар дамыған көп салалы, ең ірі өндіріске айналған шаруашылықтардың бірі болды.

Кирилл 3-7 сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КОКП 20, 23 съездерінде Беларусь  КП-нің 19-22, 24-26 съездерінде Беларусь КП ОК мүшесі болып сайланды. 5 рет Ленин орденімен, басқа 1 орденмен және медальдармен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:30 қаңтарда туғандар
Санат:Могилев облысында туғандар
Санат:13 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:Могилев облысында қайтыс болғандар
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Қазіргі заман 7 кереметтері

**Қазіргі заман 7 кереметтері** - заманауи сәулетшілер мен инженерлердің әлемге таң қаларлықтай етіп ойлап тапқан кереметтері. 

Олар заман ағымына қарай ойлау қабілетін ғана өзгертіп қойған жоқ, сондай-ақ болашақта әлемге әйгілі болатын құрылыстардың материалдарына да түбегейлі өзгерістер енгізді.
Қазіргі заман 7 кереметтері:
# Торонтондағы Си-Эн мұнарасы - бұл мұнара Гиннестің рекордтар кітабының әлемдік рекордтар тізіміне енген. Ол 31 жыл бойы әлемдегі ең биік ғимарат болып саналған. Оның негізгі бақылау қабатындағы аспан нүктесі айналаны шолуға арналған әлемдегі ең биік орын болып саналады.
# Алтын қақпа көпірі - Бұл көпір құрылысы 1933 жылы басталып, 1937 жылы аяқталған. Бұл әлемдегі ең биік және ең ұзын көпір болып саналады.
# Сент-Луистегі қақпа - Бұл қақпаның құрылысы 1963 жылдың 12 ақпан айынан басталып,1965 жылдың 28 қазан айында аяқталған. Бұл қақпаның жобасын фин-америкалық архитектор Ээро Саариненом ойлап тапқан.
# Париждегі Лувр пирамидасы - Бұл пирамида әйнек пен металл тіректен соғылған. Лувр пирамидасының құрылысы 1985 жылдан басталып, 1989 жылы аяқталған. Лувр пирамидасын қытайлық архитектор Бэй Юймин ойлап тапқан.
# Итайпу гидроэлектростанциясы - Бразилия мен Парагвай елдерінің шекарасында орналасқан әлемдегі екінші ең ірі гидроэлектростанция. Оның ұзындығы 7235 метр.
# Жапония көпірі - Бұл туынды жапон инженерлерінің сәтті жұмысы. Ол әлемдегі ең ұзын аспалы көпір ретінде 3911 метр ұзындығымен рекорд соқты. Бұл шамамен Бруклиннің 4 көпірінің қосындысы. 12 жыл бойы салынған Жапония көпірі 1998 жылы ашылды.
# Панама каналы - Солтүстік және Оңтүстік Американы бөліп тұратын, халықаралық маңызы зор жасанды су жолы. Құрылысы Орталық Америкадағы Панама мойнағының ойпаңдау жерінде 1904 жылы басталып, 1914 жылы аяқталды. Бұл канал әлемдегі барлық жобалар арасындағы ең қиын инженерлік жоба болып саналады. 

## Дереккөздер

Санат:Әлемнің жеті кереметі
Павел Николаевич Орленев

** Павел Николаевич Орленов** (06.03.1869, Мәскеу - 31.08.1932, Мәскеу) - орыс актері, Республика халық артисі.
## Қызмет жолы
Ұсақ көпес отбасында туған. Кіші театр жанындағы драма курсында оқыды. Алғаш рет 1886 ж. профессионалды сахнада ойнай бастады. Провицияда, Корш театры және Петербургтегі әдебиет пен көркемдік қоғам театрында қызмет етті. Гастрольдік сапармен Ресей қалаларында, Германияда, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Швецияда, Норвегияда өнер көрсетті. Саханалық  өнері трагедиялық бояуының молдығымен ерекшеленеді. 

Басты рольдері: патша Федор Ионнович, Раскольников, Дмитрий Кармазов, Освальд т.б.

## Дереккөздер

Санат:6 наурызда туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:31 тамызда қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей актерлері
Санат:Ресей халық әртістері
Наитивизм

**Наитивизм** - танып-білудің мистикалық-дінисипаты туралы ілім. Оған сәйкес ақиқат ұтымды - логикалық жолмен, пікір таластыру арқылы емес, тосыннан, ешқандай әзірліксіз, бір ғана түйсіктің, яғни шабыттан туындап, Құдайдың адамға жоғарыдан берген ойының көмегімен ашылады. *Наитивизм* таза күйінде сирек, негізінен теологиялық доктриналарда кездеседі, ал іс жүзінже бұл принципке иррационализм қосылады. 

**Пікірлерді есептеу** (пропозициялық есептеу) - ішкі тың құрылымын еске алмай пікірлердің ақиқаттық қатынасына негізделген пайымдауларды формалдылайтын логика жүйе. Классикалық пікірлерді есептеу қайшылықсыз (Аксиомалық теория қайшылықсыздығы), толымдыққа ие (Аксиомалық теория толымдығы). Классикалық емес пікірлерді есептеу жөнінде Конструктивтік логика. Көп мәнді логика.
## Дереккөздер
Витторио Эмануэле Орландо

**Витторио Эмануэле Орландо** (19.05.1860, Палермо,-01.12.1952, Рим)- иальян мемлкеттік қайраткері. Итальян либерализмі басышларының бірі. 

1917-1919 ж. үкімет басшысы болды. Фашизмнің қаупін жете бағаламай және оны революциялық қозғалысты басып-жаншудың құралы деп санап, 1925 жылға дейін фашизмге қызмет етті. Итальяның конститутциялық мемлекеті күйретіле бастағаннан кейін оппозициялық қарсы әрекетке көшті. 1943 ж. Муссолиниді үкімет басынан тайдыруда елеулі роль атқарды. 1948 жылдан сенатор болды.
.


File:Orlando, Vittorio Emanuele – Riforma elettorale, 1883 – BEIC 15760918.jpg|*La riforma elettorale*, 1883


## Дереккөздер

Санат:Италия тұлғалары
Жан-Теофиль Леклерк

**Жан-Теофиль Леклерк** (; 1771 жыл 7 тамыз, Монбризон, (қазіргі Луара (департамент) - 1796 жыл) - Ұлы француз буржуазиялық революциясының қайраткері, *«Еліргендер» тобының* өкілі *Кордельерлер клубының* мүшесі. 

## Өмірі
Мартиникада (1790-1791), Лионда (1793) *революциялық қозғалысқа*, Париждегі халық көтерілісіне (1793) қатысты. *«Халық досы» газетінде* қала кедейлерінің тұрмысын жақсарту, контрреволюцияға қарсы күресті өрістету мәселелерін көтерді. *«Болото»* мен *дантоншылар* өкілдерін конвенттен шығаруды талап етті. *Конвент мүшелерін* қайта сайлау туралы талапты да жақтады.

## Дереккөздер

Санат:Франция редакторлары
Александр Сергеевич Орлов

**Александр Сергеевич Орлов** - орыс совет әдебиет зерттеушісі. Мәскеу университетінің профессоры, КСРО ғылым академиясының академигі. Мәскеу университетін бітірген. Александр еңбектері көне орыс әдебиет тарихын, өнердің әр алуан саласын, орыс жылнамаларын зерттеуге, полеграфия, эпиграфика, фольклор мәселелеріне арналған. Ол қазақ эпосы туралы да жазды. *И.А.Крылов, А.Грибоедов, А.Пушкин, Н.Лесков* шығармашылығы туралы еңбектердің авторы..

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Лейкократ жыныстар

**Лейкократ жыныстар** (грекше leikos - ақшыл және kratos - күш, беріктік) - қатты магмалық тау жыныстары. 

Бұлардың құрамында ашық түсті минералдар (дала шпаттары, кварц, фельдшпатоидтар) басымырақ келеді. Гранит құрамында түсті минералдар 10-15% болады, егер құрамындағы түсті минералдар 1-2%-тен аспаса, онда олар *лейкократты*, 20-25% болса *меланократты граниттер* (түсі күңгірт, қара) саналады.

## Дереккөздер



Санат:Тау жыныстары
Сергей Петрович Обнорский

**Сергей Петрович Обнорский** - советі тіл маманы. КСРО ғылым академиясының академигі. Пермь, Ленинград университтерінің профессоры. 1910 ж . Петербург университетін бітірген. Басты зерттеулері  орыс тілінің тарихына, диалектологиясына, тіл мәдениетіне, әсіресе  орфография мен орфоэпия мәселелеріне арналған. Ол орыс тілі академиялық сөздігінің редколлегия мүшесі. КСРО мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты. Болгария және Чех ҒА-ларының корр. мүшесі. Ослодағы honoris causa университетінің докторы. 
.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Ева Ле Гальенн

нобай|Ева Ле Гальенн
**Ева Ле Гальенн** (1889 жыл 11 қаңтар, Лондон - 1991 жыл 3 маусым, Нью-Йорк) - американ актрисасы, режиссер.
## Еңбек жолы
Лондондағы *Драмалық өнердің корольдық академиясында* оқыды. Сахналық жолын 1914 жылы бастады. 1915 жылдан АҚШ-та қызмет етті. Нью-Йоркте көпшілікке арналған *драмалық театрлар* ұйымдастырып,  драматургияның озық туындыларын (Шекспир, Мольер, *Гольдони, Л.Н.Толстой, Чехов, Ибсен*) насихаттады. Таңдаулы рөлдері: *Гедда Габлер (Ибсеннің осы атты пьесасында), Елизавета (Шиллердің «Мария Стюартында»), Аркадина, Маша, Раневская (Чеховтың «Шағала», «Апалы-сіңлілі үшеуі» мен «Шиелі бағында»).*

## Дереккөздер



Санат:Актрисалар
Санат:1889 жылы туғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Васил Левский

**Васил Левский** (; шын есімі **Васил Иванов Кунчев**; 1837 жыл 6 маусым, Карлово - 1873 жыл 6 ақпан, София) — *болгар революцияшыл демократы*, ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері.
## Өмірі
Бірінші және екінші Болгар легиясына кірді. Ол болгар революционерлерінің ішінде бірінші болып *революциялық ұйым құру идеясын* жүзеге асырды. 1868-1869 жылдары ел аралап,  кең көлемдегі *астыртын комитеттер жүйесін* құруға көп еңбек сіңірді. 1870-1871 жылдары Левский бірқатар программалық мәні бар *Болгар революциялық орталық комитетінің жарғысын* жасады. Ол *болгар революциялық қозғалысының ішкі және эмигранттық орталықтарын* біріктіруді мақсат етті. 1872 жылы желтоқсанда түрік үкіметінің қолына түсіп, 1873 жылы 6 ақпанда дарға асылды.

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:1837 жылы туғандар
Санат:1873 жылы қайтыс болғандар
Митрофан Васильевич Левченко

**Митрофан Васильевич Левченко** (1890 жыл 23 қараша, Суджа - 1955 жыл 22 қаңтар, Ленинград) - Византия тарихын зерттеуші ғалым, профессор (1938), *тарих ғылымдарының докторы* (1941).
## Еңбек жолы
1925 жылдан КОКП мүшесі. 1939 жылы *КСРО ҒА Тарих институтының Ленинград бөлімшесінде* Византия тобын ұйымдастырды. 1940-1944 жылдары КСРО ҒА Тарих институтының Ленинград бөлімшесін, 1944-1950 жылдары *Ленинград университетінің Византия тану кафедрасын* басқарды. Ол - *Византия тарихын* тұңғыш рет маркстік тұрғыда жазған ғалым.

## Дереккөздер



Санат:Тарихшылар
Санат:Ғалымдар
Санат:1890 жылы туғандар
Санат:1955 жылы қайтыс болғандар
Намдинь

right|250px|thumb|Намдиндағы Чан Хынг Даоға арналған ескерткіш
## Намдинь
**Намдинь**-Солтүстік Вьетнамдағы *қала* және *порт*, *жол торабы*.*Хонгха* өңрінің атырауында.*Намха провинсияның* админ орталығы.*Ханойдан* 90 шақырым жерде және *Хошиминадан* 1961 шақырым жерде.  
Халқы -**243186**.*Тоқыма*, *күріш тазалау*, *бұйымдар кәсіпорындары* бар. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Намдинь БСЭ
* Городской портал Намдинь 

Санат:Вьетнам
Санат:Вьетнам қалалары
Анри-Луи Лекен

**Анри-Луи Лекен** (, **Лёке́н** деген атпен белгілі ( немесе *Le Kain*; 1729 жыл 31 наурыз, Париж — 1778 жыл 8 ақпан, сонда) - француз актері.
## Өмірі
Зергер отбасында туған. XVIII ғасырдың 40 жылдары *жеке меншік театрлардың спектакліне* қатысты. Вольтердің шәкірті; оның *қоғамдық* және *эстетикалық көзқарастарын* берік ұстанды. Ағартушы классицизмнің көрнекті актері болды. 1750 жылдан *«Комеди Франсез» (Париж) театрының* актері. Вольтер драмалық шығармаларында (трагедия) *Оросман («Заирада»), Сейіт, Мұқамет («Мұқаметте»), Шыңғысхан («Қытай жетімінде»)* т.б. рөлдерді ойнады. 1759 жылдан спектакльдер қоюға қатысты. *М.Барон* мен *А.Лекуврердің* *өнер дәстүріне* сүйене отырып, актерлік ойындағы *ақсүйектік-салондық талғампаздыққа* қарсы күрес жүргізді. *Сахналық киім-кешектің* тарихи-этнографиялық жағынан шынайы болуына көңіл бөлді. 

## Дереккөздер



Санат:Актёрлер
Максим Григорьевич Левин

**Максим Григорьевич Левин** (1904 жыл 16 қазан, Слоним - 1963 жыл 18 сәуір, Мәскеу) - белорус антропологы, этнограф және археолог. *Тарих ғылымдарының докторы* (1958), профессор (1960). 1944-1963 жылдары *КСРО ҒА Этнография институты директорының орынбасары*.
## Еңбегі
*Тувада* (1926, 1952), Солтүстік Байқал маңында (1927), Алтайда (1929), *Охот теңізінің жағалауында* (1930-1931), *Амур өзені бойы* мен *Сахалинде* (1947) және 1957 жылдан бастап жыл сайын *Чукоткада* *Уэлен және Эквен обаларында* жүргізген қазба жұмыстары *эскимостар тарихына* байланысты аса бай деректер берді. Ол Қазақстан халықтарының антропологиясын зерттеуде үлкен ғылыми үлес қосты.

## Дереккөздер



Санат:Тарихшылар
Санат:Ғалымдар
Санат:1904 жылы туғандар
Санат:1963 жылы қайтыс болғандар
Нам-Цо

thumb|right|Нам-цо
**Нам-Цо** — (*моңғолша Тэнгри – Нур*) – Тибеттің *оңтүстік-шығысындағы* *тұйық* *тұзды* көл. Ауданы 2 мың км². Ұзындығы 80 км. Су деңгейінің биіктігі - 4627 м.

## Климаты
Нам-цода ауа райы тұрақты емес, сол себебтен өзгергіш. Қараша айынан бастап мамыр айына дейін қатып жатады. Соған қарамастан ол тұзды көл болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Тибет автономды ауданы көлдері
Нұра қыстағы

## Нұра қыстағы
**Нұра қыстағы**-қола дәуіріне жататын *мекен орны*. Ақмола облысындағы *Ахметауыл* ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 14 км жерде, Нұра өзенінің  оң жағалауында. Нұра қыстағын 1955 жылы *Ақмола археологиялық экспедициясының меңгерушісі* К. А. Ақышев тапты. 
## Сипаттама
Нұра қыстағының ұзындығы *175-180* м, ені *30-40* м жерді қамтиды, мәдени қабаттың қалыңдығы *86-90* см. Қыстақ үстінен табылған құмыраның сынықтары және тас қарулар мен сүйектен жасалған бұйымдар,Нұра қыстағын қола дәуірінде өмір сүрген адамдардың тұрағы екендігін дәлелдейді.

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Қола дәуірі
Наньлин

## Наньлин
**Наньлин** - Қытайдың оңтүстік-шығысындағы Янцзы және Сицзян өзендерінің алаптарын бөліп тұратын су айырық жота. 

Ұзындығы - *1200 км*, биіктігі - *2185 м*. Негізінен *құм тас*, *сазды тақты тас*, *гранит* және *әк тастан* түзілген; *карст* дамыған.Тау жоталары бойлама тектоникалықаңғарлармен және көлденең эрозиялық шатқалдармен бөлінген. Қалайы, вольфрам, қорғасын-мырыш рудалары  т.б. кен орындары бар. Солтүстік беткейлерінде субтропиктік, оңтүстік беткейлерінде тропиктік орман өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қытай таулары
Василий Иванович Лебедев-Кумач

**Василий Иванович Лебедев-Кумач** (Шын фамилиясы - Лебедев; 1898 жыл 5 тамыз, Мәскеу - 1949 жыл 20 ақпан, Мәскеу) - орыс ақыны. 

## Өмірі
Ол 1920 жылдары *саяси өткір сықақ өлеңдер* мен әңгімелердің, фельетондардың авторы ретінде танылды. Алғашқы шығармалары *«Крокодил»* т.б. газет, журналда жарық көрді. *«Айырылысу» (1925), «Барлық болыстардан» (1926), «Мұңды күлкі» (1927)* т.б. өлеңдер жинақтары жеке кітап болып басылды. *«Көңілді балалар» (1934), «Цирк» (1936), «Капитан Гранттың балалары» (1936), «Волга-Волга» (1937)* т.б. кинокомедиялардың *ән мәтіндерін* жазды. Лебедев-Кумач есімі кеңес көпшілік әндері жанрының негізін салушылардың бірі ретінде халық арасына кең танылды. Оның *«Отан туралы жыры» (1936)* қазақшаға аударылған, *«Көңілді балалар маршы» (1934), «Қасиетті соғыс» (1941)* т.б. шығармалары *патриоттық рухқа* толы пафосымен, азаматтық асқақ әуенімен жүрек баурайды. 
## Марапаттары
Лебедев-Кумач *КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты* (1941). 3 орденмен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:5 тамызда туғандар
Санат:1898 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:20 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1949 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Ресей ақындары
Санат:Ресей сазгерлері
Санат:КСРО ақындары
Санат:КСРО сазгерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Нитрон

## Нитрон
**Нитрон**-полиакрилонитрилден алынатын синтездік талшық. Кеңес дәуірінде *полиакрилонитрилді талшық* деген атпен шығарылды.Басқа елдерде бұған ұқсас *орлон*, *акрилан*, *кашмило*, *куртель*, *дралон*,*вольпрюла*, *анилан* талшықтары шығарылады. Нитрон түрлі техикалық бұйымдар мен көйлектік мата жасауда пайдаланылады.
## Қасиеттері
**артықшылығы**
*беріктік
*арзандығы
**кемшілігі**
*майсқақтығы нашар
*гигиеналық таптарға сай емес

## Дереккөздер

Санат:Полимерлер
Алтынемел

**Елді мекен:**

* Алтынемел – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Алтынемел – ұлттық парк.  
* Алтынемел – асу.
* Алтынемел – жота.
* Алтынемел – көше.
* Алтынемел – тарихи мекен.
Филипп Франсуа Жозеф Леба

**Филипп Франсуа Жозеф Леба** (;1765 жыл, Фреван - 1794 жыл 28 шілде, Париж) - Ұлы француз революциясының қайраткері, адвокат.
## Революцияға қатысуы
*Максимилиан Робеспьердің* ісін жалғастырушы. 1792 жылы *Ұлттық конвенттің* мүшесі болып сайланды. Король Людовик XVI-ны өлтіруге дауыс берді. 1793 жылы қазанда *Луи Антуан Сен-Жюстпен* бірге Конвент комиссары ретінде Рейнге, ал 1794 жылы қаңтарда революциялық Францияның *Арден әскеріне* жіберілді. *Термидорлық төңкеріс* кезінде контрреволюционерлерге қарсы ұйымдастырылған әрекеттері сәтсіздікке ұшыраған соң өзін-өзі өлтірген.

## Дереккөздер



Санат:Франция тұлғалары
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1765 жылы туғандар
Санат:1794 жылы қайтыс болғандар
Валентин Витальевич Лебедев

**Валентин Витальевич Лебедев** (1942 жыл 13 желтоқсан, Мәскеу) - КСРО-ның ұшқыш-ғарышкері, екі мәрте Кеңес Одағының батыры. 1971 жылдан КОКП мүшесі.

Мәскеудің *С.Орджоникидзе атындағы авиация институтын* 1966 жылы бітіргеннен кейін, *конструкторлық бюрода* қызмет етті. 1972 жылы ғарышкерлер тобына қабылданды. 1973 жылы *18-26 желтоқсан аралығында* *«Союз-13» ғарыш кемесінің* борт инженері ретінде *П.И.Климукпен* бірге ғарышқа ұшты. Ленин орденімен марапатталды.

## Дереккөздер



Санат:Ғарышкерлер
Санат:1942 жылы туғандар
Герасим Степанович Лебедев

**Герасим Степанович Лебедев** (1749 жыл 15 шілде, Ярославль - 1817 жыл 27 шілде, Санкт-Петербург) - орыс саяхатшысы әрі ғалымы, *үндітану ғылымының* негізін салушылардың бірі, музыкант.
## Өмірі
Еуропалықтардың ішінде бірінші болып *бенгал, хинди тілдерін* үйренді, *санскрит жазуымен* танысты. 1795 жылы Калькутта қаласында *еуропалық типте* театр ұйымдастырды. 1801 жылы Лондонда *«[[Хинди тілі]]нің грамматикасы»* атты еңбегін ағылшын тілінде жарыққа шығарды. Орыс тілінде Үндістанға арналған бірқатар еңбек жазып, басып шығарды, олардың ішінде *«Шығыс Үндістан халықтарының әдет-ғұрыптары мен салттары»* т.б. еңбектері бар.

## Дереккөздер


Санат:15 шілдеде туғандар
Санат:1749 жылы туғандар
Санат:Ярославль облысында туғандар
Санат:27 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1817 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Ресей саяхатшылары
Санат:Ресей шығыстанушылары
Санат:Ресей ғалымдары
Ағаш түрлері

**Қарағай** - ағаштардың ішіндегі ең "шешені, сөйлегіші" қарағай саналады. Қарағайдан домбыраны тұтас шауып та жасайды немесе басқа ағаштан шабылған домбыраның қақпағын міндетті түрде қарағайдан салады. Шеберлер сан жылдаған тәжірбиенің нәтижесінде қарағайдың тербелу арқылы дыбыс шығару қабілеті өте жоғары екендігін дөп басып таба білген. Әдетте, халық шеберлері домбыра жасау үшін таудың теріскей беткейіне (қапталына) өскен қарағай дінінің солтүстік қараған жағындағы жартысын пайдаланады. Өйткені ағаш дінінің солтүстік бағыттағы жартысында шайыры аз, бұтақ өспейді, жылдық сақиналары жиі орналасады, сондықтан оның дыбыс шығару қасиеті жоғары болады.

## Ағаш түрлері

**[[Үйеңкі]]** - қатты әрі тығыз ағаш. Сүрегі біртекті ақ сарғыш түсті болып келеді. Домбыраны үйеңкіден тұтас шауып немесе құрап әзірлеуге де болады. Үйеңкі - музыка аспаптарын әзірлеуге өте қолайлы ағаш.

**[[Емен]]** - өте қатты, тығыз, берік ағаш. Ағаш сүрегінің түсі сарғыш қоңыр болып келеді. Емен ағашынан бұйымдар жасағанда өте абай болу керек. Себебі емен өте жарылғыш келеді, сақтықпен кептірмесе, өзегін қуалай шытынап, жарылып кетеді. Еменнен жасалған музыка аспабы өте әдемі болады, ұстала келе табиғи өрнектері ашылып, жылтырай береді.

**Қайың** - сүрегі біркелкі ақ түсті, қатты ағаш. Қайыңның безінен жасалған бұйым әдемділігімен, беріктігімен ұтымды. Ол күнге қаңсымайды, ыстық-суыққа төзімді болады. Қайыңның тозын музыка аспаптарына қап жасау үшін қолданады.

Терек - сүрегі ақ түсті, жұмсақ ағаш. Бабымен кепкен терек көп жарылмайды, кепкен сайын киізденіп қатая түседі. Теркеті зімпарамен өңдессе түгі шығып тұрады. Сондықтан шеберлер теректен бұйым жасағанда өткір сайманмен өңдеп қана қояды.

**[[Тал]]** - иілгіш, сүрегі ақ түсті, жұмсақ ағаш. Кебе келе қатайып кетеді, кепкен тал өте жеңіл болады, Домбыра құрап жасағанда талды домбыраның иін болып келетін жерлеріне қолданады.
Сонымен қатар түрлі бұйымдар жасауға жеміс ағаштары да пайдаланылады. Олар: алма, алмұрт, шие, жиде, алхоры, долана, өрік, т.б. Барлық жеміс ағаштарына тән қасиет: олар қатты, тығыз, жылтыр болып келеді. 

## Дереккөздер

Санат:Ағаштар
The Ring журналы

**The Ring** (қаз. «Ринг») — бокс жайлы айсайынғы журнал. Негізі 1922 жылы АҚШ мемлекетінде қаланған. Иесі — Оскар Дела Хойя басқаратын Golden Boy Promotions компаниясы.

## Тарихы
Журналдың бірінші редакторы бокстың Даңқ залының мүшесі Нэт Флэйшнер болған еді, ол бокс әлеміндегі болып жатқан дау-жанжалдарды басты назарға алды, жас әрі талантты боксшыларға танымалдыққа жетуге қол ұшын берді. Журналдың мұқабасында сол кездегі ең маңызды айқастардың суреттері жарияланған. Дэн Дэниэл журналдың негізін қалаушылардың бірі болды, әрі «Рингтың» тарихындағы маңызды авторларының бірі болған еді. 1977 жылы журналдын үш шетелдік нұсқасы жарық көрді: жапон, испан және француз тілдерінде. 1989 жылы «Ринг» журналы құрудың аз-ақ алдында тұрды. Сондықтан журнал сол жылы мүлдем шықпады десе де болады. Үздіксіз шығарылым 1990 жылы қалпына келтірілді. Журналдың мұқабасында әр жылдары: Эндрю Голота, Джек Демпси, Джо Луис, Рэй  Робинсон, Джейк Ламотта, Рокки Марчиано, Уилли Пэп, Мохаммед Али, Роберто Дуран, Ларри Холмс, Марвин Хаглер, Рэй Леонард, Майк Тайсон, Эвандер Холифилд, Томас Хирнс, Рой Джонс, Бернард Хопкинс, Хулио Сесар Чавес, Феликс Тринидад, Мэнни  Пакьяо, Оскар Де Ла Хойя, Джеймс Тони сияқты боксшылардың суреттері жарық көрді. Журнал мұқабасында суреті жарияланған жалғыз әйел боксшы -Кэти Дэвис болған еді. 2006 жылы журналдың баспасын Sports and Entertainment Publications компаниясы сатып алды. Бұл компанияны Оскар Де Ла Хойя басшылық еткен жабық инвесторлар тобы басқаратын еді. Рингпен қоса: KO, World Boxing и Pro Wrestling Illustrated журналдары да сатып алынды. Бұл журналдардағы боксшылардың рейтингтері көптеген телеарналардың назарында болды, мысалға ресми ESPN. Көпшілік пікірлердің қақтығысына назар аударды. Бұл журналдардың иесі промоутер Де Ла Хойя болатын.

Санат:Журналдар
Тюхе

**Тю́хе** (Тихе, Тихэ, Тиха, Тихея, көне грекше Τύχη, «кездейсоқтық», жеребемен алынған тағдыр[1]) — ежелгі грек мифологиясында жағдайдың, сәттіліктің және тағдырдың Құдайы.

Ежелгі рим мифологиясында оған Фортуна ұқсас келеді. Тюхе классикалық мифологияда кездескен жоқ, Тахо-Годи айтқандай, ежелгі өзгертілмейтін тағдыр деген ұғымға қарсы салыстыру ретінде, эллинизм эпохасында шықты. Ол әлемнің ауыспалылығын, кездейсоқтығын және табансыздығын көрсетіп тұрады. Нәтижесінде Тюхе, қалай сәттіліктің Құдайы болса, солай, бақытты жағдайдың кеіптеуі.

Тюхе есімі, Персефонаның серігі мен океаниданыкы, алғаш рет Гомердің өлеңінде Деметраға  кездеседі, бірақ ол жерде ол есімі Тюхемен ешқандай ортақ белгісі жоқ. Тағы Гесиод Тюхены Океан мен Тефеяның қыздарына қосады. Архилохта Тюхе Мойраның жанында тұрады; Пиндарда, ол Зевстің қызы және тағы да мойралармен жақын. Павсаний, Тюхе Мойралардың бірі және олардын мықтырақ деген Пиндардың сөзімен келіседі. Орфиктарда, Тюхе Артемидаға ұқсастырылады. 

Тюхенің атрибуттарының бірі, «үстінде болған зат, астыда да болады» деген айналымы бар, сәттіліктітің ауыспалылығын көрсетіп отыратын тегершік. Осыдан,  рим мифологиясындағы Фортунамен ұқсастығы, қанатты сөзге айналып кеткен « Фортунаның тегершігі» деген сөз шықты. Тағы да, оның атрибуттарының бірі байлықтың мүйізі болып табылады.

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Жансеңгір (тау)

**Жансеңгір**, *Жансүгір* – Ерейментау тауларының батысында тұрған оқшау тау.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданы Жарық ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Қарасу өзенінің оң аңғарында.

## Жер бедері
Абсолюттiк биіктігі 483 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созыла орналасқан. Енді жері 1 км. 

## Геологиялық құрылымы
Жоғарғы протерозойдың кварцит, құмтасты, порфирит жыныстарынан түзілген. 

## Өсімдігі
Жансеңгірдің қиыршықтасты қара топырағында бетеге, боз, қайың, терек өседі.‎

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы таулары
Жансеңгір (көл)

**Жансеңгір**, *Жаңа Сеңгір* — Шалқар көлі алабындағы тұзды көл.

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Шалқар темір жол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 51 км жерде орналасқан тұзды көл. 

## Аумағы, гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 169,8 м биіктікте, аумағы 8,8 км2, ұзындығы 12 км, енді жері 3 км. Жағалау бойының ұзындығы 20,7 км. Қарашаның аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ери бастайды. Деңгейінен жылдық ауытқуы 2 - 3 м шамасында. Оңтүстігінде Сарыкөл (266 м) шоқысы орналасқан. Суы кермек. Көл атырабы жайылымға пайдаланалады. 

## Дереккөздер

Санат:Шалқар ауданы көлдері
Санат:Шалқар су алабы
Жильбер Лафайет

**Мари Жозеф Поль Ив Рош Жильбер дю Мотье, маркиз де Ла Файет** (; 1757 жыл 6 қыркүйек, Шаваньяк (Канталь) - 1834 жыл 20 мамыр, Париж) - француз саяси қайраткері.
## Саяси өмірі
1777 жылы Солтүстік Америкаға барып, Англия тағына қарсы шыққан *көтерілісшілер күресіне* қатысты. *Америка әскерінің* генералы атағын алды. Францияға келген соң, 1789 жылы *Генералдық штатқа* депутат болды. Бастилия алынған күннің ертеңінде (1789 жылдың 14 шілдесі) *ұлттық гвардия қолбасшысы* болып тағайындалды. Кейін Лафайет революцияның одан әрі дамуына кедергі жасауға тырысты. Реставрация жылдарында ол *либерал-буржуазиялық оппозиция* басшыларының бірі болды.

## Дереккөздер



Санат:Саясаткерлер
Санат:Франция тұлғалары
Санат:1757 жылы туғандар
Санат:1834 жылы қайтыс болғандар
Василий Васильевич Латышев

**Василий Васильевич Латышев** (1855 жыл 10 тамыз - 1921 жыл 2 мамыр) - орыстың филолог-классигі, эпиграфист және тарихшы. *Петербург ғылым академиясының академигі* (1893).
## Еңбек жолы
1876 жылы *Петербург тарих-филология институтын* бітірді. 1903-1918 жылдары осы институттың директоры. Латышевтың көптеген еңбектері ішінде: *«Солтүстік Қара теңіз маңынан табылған көне жазулар жинағына нақты түсініктеме»* және *«Ежелгі грек, латын жазушыларының Скифия мен Кавказ туралы хабарламасы»* атты еңбегінің маңызы зор. Ол *ежелгі тарихтың* түрлі мәселелеріне, этнографиясына, Византия *агиографиясына* т.б. арнап бірқатар кітап пен көптеген мақала жазды. Ол 1900 жылдан *Археологиялық комиссияның* жұмысына белсене қатысты, *«Известия археологической комиссии»* атты журналды ұйымдастырушы және оның тұрақты редакторы болды.

## Дереккөздер



Санат:Тарихшылар
Санат:Ғалымдар
Санат:1855 жылы туғандар
Санат:1921 жылы қайтыс болғандар
Жан Ренуар

**Жан Ренуар** (; 15 қыркүйек, 1894, Париж, Франция — 12 ақпан, 1970, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ) — франциялық кинорежиссёр, сценарийші, кинопродюсер және актер. Суретші Огюст Ренуардың ұлы, актер Пьер Ренуардың ағасы.
 
## Қызмет жолы
Кинодағы қызметін 1924 жылы бастады. *"Нана", "Қаншық"* атты фильмдері француз қоғамының өмір тұрмысын бейнеледі. Халық майданы қозғалысына ат салысан Жан Француз *Компартиясының* тапсырмасы бойынша қысқа метражды "Өмір біздікі" фильмін қоюға басшылық етті. "Ұлы иллюзия" фильмінде Халық майданының идеясы өз өрінісін тапты.

Бұдан басқа қойған фильмдері: *"Марсельза", "Шыңырау түбінде", "Алтын күйме", Шөп үстіндегі ертеңгі ас т.б.* АҚШ-та тұрды. 1952 жылы отанына оралды. 30 жылдардағы шығармашылығы итальян *неореализмге* әсер етті.

## Дереккөздер

Санат:Франция тұлғалары
Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері
Карл Реннер

**Карл Реннер**- Австрияның мемлекеттік және саяси қайраткері; Австрия социал-демократиясы мен 2-Интернационал басшыларының және австромарксизм идеологтарының бірі. 

1907 жылдан ауыл-аудандық партияның парламент депутаты. 1918-1920 ж. (маусым) - Автрия республикасының мемлекеттік  канцлері, 1931-1933 ж. - парламент председателі. 1945 ж. Уақытша үкімет басшысы, 1945 (желтоқсан) - 1950 (желтоқсан) - 2-Австрия республикасының президенті. Ол ауыл-аудандық партияның оңшыл реформашыл қанатын басқарды. 1938 ж. ұлтшылдық Германияның басқыншылық саясатын ашық жақтады. 1946 жылдан *"қырғи қабақ соғыс"* саясатының шиеленісуіне  орай батыс державаларының  Автрияны оккупациялауын қолдап, Потсдам келісімдерінде негізделген Совет Одағының заңды құқықтарын қанағатандыруға қарсы шықты. Жұмысшы қозғалысында буржуазия мүддесі үшін тап күресінің *"Жұмсартылуын"* қолдады.

## Дереккөздер

Санат:Аустрия тұлғалары
Латифа

**Латифа** ( - әзіл, тапқырлық) - араб, парсы, тәжік және басқа *Таяу Шығыс халықтары әдебиетінде* кездесетін *әдеби фольклорлық жанр*.

Латифа - негізгі мазмұндық түйіні ұтқыр айтылған, көлемі шағын, әзіл-күлкілі әңгіме. Халықтың ауыз әдебиеті шығармашылығына кеңінен таралған латифаның түпкі шығу төркіні X ғасыр әдебиетінен басталады. Латифа үрдісі, әсіресе, XIV ғасырда жасаған парсы-тәжік сатиригі *Заканидің* шығармашылығында ерекше дамыған. *Фахр ад-дин Сафидің* *«Лотаф от-таваф»,* *Ахмад Суруштың «Маджмуэе латаиф»* т.б. латифа үлгісімен жазылған әңгіме жинақтары кеңінен мәлім.

## Дереккөздер



Санат:Терминология
Санат:Әдебиет
Ларинготрахеит

**Ларинготрахеит** - көмей мен *кеңірдек кілегей қабығының* қабынуы.
## Қоздырғышы мен белгісі
Ауру қоздырғышы - *инфекциялы вирус*. Ларинготрахеит ауруы көбіне балаларда жиі кездеседі. Науқас ларинготрахеит кезіне қатты жөтеледі, көп қақырады, қабынған жердің ауыруы арта береді. 
## Емі
Мойынға жылы компресс қою, кеудеге қыша қағаз жапсыру. Жылы сүтке минерал су қосып ішу, ингаляция алу, аяқты ыстық сіға булау, дәрігер кеңесіне сай дәрі ішу және уақытылы медициналық тексерістен өтіліп тұру..

## Дереккөздер



Санат:Аурулар
Санат:Медицина
Иоганн Рейхлин

**Иоганн Рейхлин** - неміс гуманиясі. Вюртемберг герцогының кеңесшісі болды.

Өмірінің соңғы жылдары - Ингольштадт және Тюбинген университетінің профессоры. Германияда ежелгі латын, әсіресе еуропа және ежелгі грек тілдерінің білгірі саналды. Кельн университетінің  доминиканшылдары Иоганнды дін бұзар деп айыптап, оны жазалауды талап етті. Гуманистер Иоганн Рейхлинді қорғады. Тарихта бұл *"Рейхлин дауы"* деген атпен белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Германия тұлғалары
Лансанг

**Лансанг**; **Лан Санг**; **Лан Санг Хом Кхао** — «Миллион пілдер мен ақ шатырдың корольдігі» (пали: शिसत्तनखनहुत् Sisattanakhanahut, , ) — 1353-1707 жылдардағы феодалдық лаос мемлекеті. Шамамен алғанда, қазіргі Лаос пен шығыс Тайландқа тең аумақты алып жатты. 

## Тарихы
1353-1373 жылдары Фа Нгум билік еткен тұста Лансангының шекарасы негізінен белгіленіп, оның баласы билік жүргізген кезде *мемлекеттік аппарат* пен *дін жүйесі* қалыптасты. Комбоджамен дәстүрлі достық қарым-қатынас жасап тұрды. 1545 жылы Лансанг мемлекеті *Чиангмай* князьдығын өзіне бағындырып, *Сиамды* жеңіліске ұшыратты. Сол кездері *Чиангамай* үшін *Бирмаға* қарсы соғысты. 1570-1581 жылдары бирмалықтардың жорықатырна тойтарыс берді.

## Мемлекеттің бөлініуі
1707 жылы Лансанг *Луангпрабанг* және *Вьентьян* деген князьдыққа бөлінді.

## Дереккөздер

Санат:Тарихи мемлекеттер
Санат:Лаос тарихы
Луис Эмилио Рекабаррен

**Луис Эмилио Рекабаррен** - Чили және Латын Америкасының басқа да елдері жұмысшы қозғалысының қайраткері. 
## Қызмет жолы
Чилиде баспаханашылардың ереуілдеріне басшылық етті және маркстік бағыттағы күнбе-күн шығатын жұмысшы газеттерін құру жөнінде  бастама көтерді. Луис Эмилио Рекабаррен - Чили Социалистік жұмысшы партиясын құрушылардың және оның басшыларының бірі. Эмиграцияда жүріп, Аргентина Коммунистік партиясын құруға қатысты және оның алғашқы бас секретары болды. 1922 ж., 1923 ж. КСРО-да болды. Чилиге қайтып оралғаннан кейін *"Жұмысшы Ресей"* атты кітап жазды. Луис - Чилидегі жұмысшы және социалистік қозғалысы тарихына арналған бірнеше кітапшалардың авторы.

## Дереккөздер

Санат:Чили тұлғалары
Джошуа Рейнолдс

**Джошуа Рейнолдс** (, 16 шілде 1723 ж. — 23 ақпан 1792) —  ағылшын кескіндемешісі. представитель английской школы портретной живописи XVIII ғ-дың ағылшын кескіндеме мектебінің үәкілі. Өнер теоретигі. Первый президент Корольдік Өнер Академиясының алғашқы президенті.

1740-1743 ж. Лондонда Т.Хадсоннан оқыды. Девоншир мен Лондонда жұмыс істеді. 16 ғасырдағы Венеция кескіндемесі мен Пембрандт және Рубенс шығармашылығынан тәлім алды. Лондон көркемсурет академиясын ұйымдастырушы және алғашқы президенті. "Джен - граф әйел  Харрингтон", "Д.Гаррик ирагедия мен комедия музасы аралағында", "Жазушы С.Джонсон", "Адмирал лорд Дж.О.Хитфильд" атты портреттер мен автопортреттердің авторы. Джошуа шығармашылығына психологиялық дәлдік қарапайымдылық тән.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания суретшілері