open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кула (жанартау)

352px|right|Кула жанартауы
Бұл — Азия мен Еуропадаеы ең биік әрі белсенді жанартау
Кула жанартауы Түркияның батысында орналасқан.
Кула жанартауы	жанартау алқабын	
қалыптастырады. Кула өз аумааындаеы конус пішінді
жанартаулы шыңдарымен әйгілі
Ол Карапинар жанартау алқабында орналасқан орталық Түркиядағы голоцен дәуіріне жататын С-3 жанартауынан 450 шақырым қашықтықта тұр.
Кула жанартауы белсенділігі жоғары жер қыртысында тур. Алқапта 10-нан 100-ге дейін жанартаулар болуы мүмкін.
Олар кластерде13 орналасқан.
Кула жанартауы аумағындағы жас жанартаулар плейстоцен дәуіріне жатады. Жуықтап алғанда, олардың жасы 1,1 млн жылды құрайды.
Кула облысындағы тұрғылықты аудандардың саны 500- 1100-ге дейін жетеді.
Кула аумағында атқылаған магма көлемі басқа жанартау алқаптарымен салыстырғанда аз кездеседі.
Кула жанартау алқабы жарылыс қалдықтары мен маар деп аталатын жанартау тау жыны- сынан тұрады. Кула лавасын сараптау барысында мантия көзі анықталған.
Жанартау маңындағы елді мекендерде ауыл шаруашылығы, оның ішінде мал өсіру жақсы дамыған.
Селенди қаласының оңтүстік-батысында жанартаудың жарылыс қалдықтары мен маараларды кездестіруге болады.Куланың ең әйгілі өнімдерінің бірі — таудың төменгі бөлігінде өсетін Маули пиязы.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Түркия жанартаулары
Кунианг Киш

**Кунианг Киш** - Пәкістанның Қарақорым тауындағы Гиспар Музтаг тау қырқасы биік шыңдарының екіншісі болып табылады.
Кунианг - Қарақорымның негізгі мұздықтарының бірі. Кунианг Киш Гиспар муздығының сол жағында, Гиспар Музтагтың дәл ортасында орналасқан.
Тауға альпинистер үш рет сәтті көтерілген болатын. Кунианг Киш — тегіс, биік, күрделі шың.
Кунианг Киштің биіктігі 7823 м-ді құрайды. Ол әлемдегі ең биік таулардың арасында 21-ші орынды иемденген.
Бұл - Кунианг мүздығының оңтүстігіндегі ең биік шың. Ал мұздықтың солтүстік жағында Дистагил Кап орналасқан.
Таудың географиялық координаталары: 36 ° 12’ 19“ С, 75 ° 12’28” Ш.
Аталған тау Дистагил Сардан бастау алады.
Кунианг Кишқа алғаш рөт 1971 жылы Анджей Завада бастаған поляк тобы көтерілген еді.
Кунианг Кишқа шығуға 1962 жылы талпыныс жасалынған болатын. Бірақ кенеттен болған қар көшкінінің кесірінен өкі альпинист қаза тапты. Осы себептен шыңға көтерілу мақсаты іске аспады.
Келесі талпыныс
1965 жылы жасалынды. Бірақ бұл жолы да 7200 м биіктіктегі тау тізбегі опырылып кетіп, тағы да бір альпинистің қаза болуымен аяқталды.
Кунианг Киш тауының биіктігі аймақтағы жөр бедерінен жоғары. Ол Кунианг мұздығында орналасқан оңтүстік базалық лагерьден 4000 м биіктікте тұр.Тау Кунаянг Кхиш, Кунианг Киш жәнө Кхианг Киш деген түрлі атаулармен аталады.
Кунианг Киш тауының дөңестігі 1765 м-ді құрайды. 

## Дереккөздер

Санат:Пәкістан шыңдары
Макалу

350px|нобай|Макалу тауы
**Макалу** Эверест тауының шығысында, бар болғаны 14 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол оқшауланған тау болып табылады.
Макалу тауы Непал мен Қытай шекарасында орналасқан.
Макалудың екі қосымша шыңы бар: Чомо онзо - 7804 м және Кангчунгцзе немесе Макалу II - 7648 м. Аталған шыңдар аңғар арқылы өзара байланысып тур.Макалу — әлемдегі көтерілуге қиын, күрделі таулардың бірі. Макалуға шығуға бірінші болып 1954 жылы Уильям Сири басқарған америкалық топ талпыныс жасап, сапар сәтсіз аяқталды.
Макалу тауына апаратын жол Непалдан алыс әрі шөлді аудандарының бірі - Барун алқабы арқылы өтеді.
Макалу-Барун аймағы - түрлі өсімдіктер мен жануарларға бай аймақтардың бірі.
Макалу орманында көптеген жабайы аңдар тіршілік етеді. Олардың қатарында сирек кездесетін әрі жойылуға айналған қызыл панда, буғы, Гималай тары мен барыс та бар.
Макалу-Барун Ұлттық саябағында 400-ге жуық әртүрлі құстар мекен етеді. Онда дақты Рен мен сайрағыш қустар да кездеседі.
Макалу тауы теңіз деңгейінен 8463 м биіктікте орналасқан.
Сондықтан да ол әлемдегі ең биік таулардың бірі болып табылады.
Чомо Лонзо шыңы Макалудың қатарлас шыңы болып табылады. Ол шағын аңғар арқылы бөлініп турған ең биік шыңнан солтүстікке қарай созылып жатыр.
Макалу ең биік таулар арасында бесінші орынды иеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Непал
Санат:Қытай таулары
Манаслу

350px|нобай|оңға|Манаслу тауы
**Манаслу тауы** - Непал Гималайының бөлігі ретінде Аннапурна тауының шығысында орналасқан.
Бұл тау Непалдағы Ламджанг аймағындағы  ең биік тау болып саналады. Манаслу өте тегіс және үшкір шың. Манаслуды кейде Кутанг деп те атайды. Манаслудағы жазық жоталар мен мұздықтар шыңға кез-келген жақтан көтерілуге мүмкіндік туғызады. Тауды жасыл орман қоршап тұр. Манаслу Гурха массивінде бой көтерген.
Манаслу географиялық орналасуына байланысты әлемдегі ең биік сегіз таудың ортасында тұр. Бұл альпинистер үшін біраз қиындықтар тудырады.
Манаслу шыңынан Непалдағы сегіз сегізмыңдықтардың жетеуін көруге болады. Ол - мұндай мүмкіндік беретін әлемдегі жалғыз шың.
Алғаш рет 1953 жылы жапондық топ Манаслуға оның солтүстік-шығыс беткейі арқылы шығу үшін талпыныс жасады.
Манаслу атауы «Мана - са» сөзінен шыққан, «Киелі Рух тауы» деген мағынаны білдіреді.
1974 жылы жапондықтардан құралған топтағы барлық әйелдер де бұл шыңға көтерілген.
Олар «биіктігі 8000 метрлік шыңға шыққан ең алғашқы әйелдер» ретінде тарихта қалды. Манаслу — өлім жағдайлары жиі тіркелетің төменгі бауырайларында көшкін қауіптілігі жоғары, өте күрделі шың
Манаслу — әлемдегі ең биік сегізінші тау. 

## Галерея

Сурет:Manaslu Himal air view.jpg|Солдан оңға қарай: Манаслу, Нгади-Чули, Гималчули
Сурет:Manaslu_view_from_Timang.jpg|Мансири-Гимал, Марсъянди өзенінен қарағандағы көрініс. Сол жақтан санағанда үшінші - Манаслу
Сурет:Conquest of Manaslu.JPG|Почта маркасы, Жапония 1956 жыл, Манаслудың бағындырылуына арналады.

## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Непал
Машебрум

350px|нобай|оңға|Машебрум шыңы
Машербрум Пәкістанның солтүстік аудандарында орналасқаң тас пен мүз- дан тұратын шың болып табылады.
Тау тізбегінің солтүстік бет- кейі тік, тар жоталары бірден биік шыңдарға ұласатын пирамида тәрізді болып келеді.
Машербрумға алғаш рет 1960 жылы АҚШ-Пәкістан экспеди- циясындағы Джордж Белл мен Вилли Ансоелд шыққан болатын. Тау альпинистер үшін үлкен тәжірибе алуға мүмкіндік береді
Машербрум он төрт сегізмыңдықтың төртіншісі болып та-былады. Сондай-ақ ол - К-2, Гашербрум I, Броуд-Пик және Гашербрум II орналасқан Қарақорым тізбегіндегі биіктігі 8000 м шыңдардың арасындағы үлкен әрі ерекше шың.
Машербрум тізбегі Бальторо мұздығының оңтүстігінде орналасқан. Қарақорымның негізгі тізбегі Бальтороның солтүстігінде тұр.
Машербрум атауын жергілікті халық ойлап тапқан екен. Оны 1856 жылы Британ Патшалық инженерлер лейтенанты Томас Монтгомери К-1 деп атаған болатын.
Машербрум Пәкістанның солтүстік аудандарында орналасқаң тас пен мұздан тұратын шың болып табылады.
Тау тізбегінің солтүстік беткейі тік, тар жоталары бірден биік шыңдарға ұласатын пирамида тәрізді болып келеді.
Машербрумға алғаш рет 1960 жылы АҚШ-Пәкістан экспеди- циясындағы Джордж Белл мен Вилли Ансоелд шыққан болатын.ау альпинистер үшін үлкен тәжірибе алуеа мүмкіндік береді
Машербрум он төрт сегізмыңдықтың төртіншісі болып та- былады. Сондай-ақ ол - К-2, Гашербрум I, Броуд-Пик және Гашербрум II орналасқан Қарақорым тізбегіндегі биіктігі 8000 м шыңдардың арасындағы үлкен әрі ерекше шың.
Машербрум тізбегі Бальторо муздығының оңтүстігінде орналасқан. Қарақорымның негізгі тізбегі Бальтороның солтүстігінде тұр.
Машербрум атауын жергілікті халық ойлап тапқан екен. Оны 1856 жылы Британ Патшалық инженерлер лейтенанты Томас Монтгомери К-1 деп атаған болатын.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Маусон

350px|нобай|оңға|Маусон шыңы. НАСА суреті
Моусон шыңы Батыс Австралия дағы Перттің оңтүстік-батысынан 400 шақырым қашықтықта, Оңтүстік Мүхиттағы Херд аралында орналасқан.
Моусон шыңы - Биг Бен массивінің бөлігі болып табылатын белсенді жанартау кешені.
Аталған шыңды 1948 жылы Анапа Херд экспедициясы сэр Дуглас Моусонның қүрметіне Моусон шыңы деп атаған.Моусон шыңы Австралия аумаеындаеы ең биік шың болып саналады
Таудағы ең биік жанартаулы шың Биг Бен деп аталады.
Биг Бен Хердтың дәл ортасында орналасқан. Оның ені 20 шақырымды құрайды.
Бүл жанартау кешенінде магма бағанасы жанартаудан 1 шақырым биіктікте орналасқан. Атқылау екі саңылау арқылы жүзеге асады деген болжам бар. Оның біреуі Моусон шыңы болып табылады.
1993 жылы қаңтар айының орта түсында Моусон шыңында жаңа лава ағыны байқалған.
1986 жылдың 21 желтоқсанында кратердің 40-50 м, 50-70 м тереңдігінде лаваның қызу шамы байқалған.
Моусон шыңының кратері 1985-1987 жылдардағы атқылаудан пайда болған. Бұл шыңға 1965 және 1983 жылдар аралығында шыққан альпинистер кратерді көре алмады.Моусон шыңына, австралиялық Антарктика бөлімінің хабарлауынша, альпинистер тек үш рет қана көтерілген.
Моусон шыңы - Австралия аумағындағы белсенді екі жанартаудың бірі. Жанартаудың Херд аралындағы ұзындығы - 43
шақырым,
ені 21 шақырымды құрайды.
Моусон шыңы теңіз деңгейінен 2745 м биіктікте жатыр.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Аустралия шыңдары
Абу (тау)

Абу тауы теңіз деңгейінен 1219 м биіктікте орналасқан. Бұл Раджастан шөлді аймағындағы оазиc болып табылады. Бұл аймақ жаз мезгілінде «жазғы астана» деген атқа ие
болады. Себебі жасыл орманды таулы аймаққа демалушылар көп келеді.Абу тауының басында бірнеше көл бар. Абу тауы бүкіл әлемнің түкпір-түкпірінен саяхатшылар арнайы баратын Дельвара Джейл мінажатханасымен бөлгілі. Жыл сайын 3 млн-нан аса ұлттық және халықаралық саяхатшылар Абу тауының әсемдігін өсімдіктер мен жануарлар әлемін тамашалайды. 1965 жылдан бері Абу таулары жабық аймақ болып жарияланды. Ежелгі заманда Абу тауын Шығыс-Үнді компаниясы Сирохи Махараджасынан жалға алған болатын. Ол 1974 жылға дейін Раджпутана резиденттері үшін штаб-пәтер әрі әскерилерге арналған шипажай ретінде қолданылып келді. Абу тауының тарихы ерте заманнан бастау алады. Ол Раджастан Гаухан әмірлігінің құрамында болған. Абу тауын бұрынғы заманда көптеген әулиелер мен данышпандар паналаған екен. Абу тауының тамаша табиғаты субұрқақтар мен жасанды көлдерге, сарқырамаларға бай. Бұл орынды джайндар қатты қүрмет тутады. Джайндар дегеніміз - ерте дәуірдегі дхарма дініне сиынушы топ.
Абу тауының баурайында джайндардың бірнеше шіркеуі орналасқан. Сондықтан тау діни орын ретінде бағаланады. Абу тауының маңында түрлі демалыс орындары мен саябақтар бар.
## Дереккөздер


Санат:Үндістан таулары
Араят

350px|нобай|оңға|Араят тауы
Аумағы 3,715,28 га құрайтын Араят тауы Филиппин аралдарындағы Лусон аралындағы Пампанга провинциясында орналасқан.
Араят - ұйқыдағы көне жанартау.
Өткен ғасырларда мұнда ешқандай атқылау тіркелмеген.
Тау кеңінен танымал. Және ол қарапайым альпинизммен айналысуға қолайлы.
Кейінгі кезде Араят тауында ешқандай өзгеріс болмаған. Таудың айналасындағы 3700 га аумақ Араят Ұлттық саябағының құрамына кіреді.
Жанартау ауыл шаруашылығы дамыған жазық аумақта 15 0 12С, 120 ° 45 Ш координаталары бойынша, Пампангадағы Араят қаласының маңында бой көтерген.
Араят тауының батысында ондаған шақырым қашықтықта Анджелс Сити және бурынғы Кларк Эйр Бейз орналасқан. Ал батыста Пинатубо да орын тепкен.
Араят тауының биіктігі - 1026 м.Көктем мезгілінде Араят тауының бөктерінде саяжайлар көбейе түседі.
Тау бөктерінде Араят тауының Ұлттық саябағы бар.
Араят тауында жанартаудың атқылауы мүлдем тіркелмегең
ол голоцен дәуірінде белсенді болды деген болжамдар бар.Анджелес Сити - Араят тауына шығушыларды жөнелту орны болып табылады.
Жанартау соңғы 2000 жыл бойы белсенді болды деген ақпарат бір академиялық баяндамада
көрсетілген, алайда бұл жанартаудың геотермиялық белсенділігіне жатады.
Тау шыңына апаратын жолдың бойында егу кезінде жап- жасыл түске, ал дақыл жинау көзінде сары алтын түске боялатын күріш алқаптары жатыр.
Араят тауы — Лусан аралындағы сөнген жанартау.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Филиппин
Санат:Таулар
Бейкер (тау)

350px|нобай|оңға|Бейкер тауы
Бейкер тауы Вашингтон штатының солтүстік Каскад жағында, шамамен алғанда,
Белингэм тауының шығысынан 50 шақырым қашықтықта орналасқан.
Бұл Вашингтон штатындағы ең биік таулар қатарынан төртінші, Каскад тауларының арасынан алтыншы орынды иемденеді.
Бейкер тауы - Каскад жанартаулары арасында Рейниер тауынан кейінгі мұз жамылып жатқан екінші тау. Бейкер тауының биіктігі - 3285 м
Бейкер тауында қардың көптігі соншалық, 1998-1999 жылдары 3 м көлемде жауған қардың деңгейі бойынша рекорд жасаған болатын.
Бейкер тауы саяжайы Снокуалми Форест аймағында орналасқан. Онда адамның тіршілік етуі мумкін емес. Саяжайға ең жақын орналасқан қала - Вашингтон штатындағы Глейсиер қаласы.
Бейкер тауындағы қар мен мұз көлемі Каскадтағы басқа жанартаулардағы қар мен мұз көлемінен асып түседі.
Бейкер тауында жанартау белсенділігі 1975-1976
жылдар аралығында байқалды.
Ол әлі де атқылайды деген болжамдар бар.
Бейкер тауының қауіптілігі - түрлі ағындар. Онда күд тас және су ағындары байқалған.
Бейкер ағындары АҚШ-тың солтүстік-батысында орналасқан Сиэтл сияқты ірі қала тұрғындарының өмірін қиындатады. Сан-Хуан аралының айлақтарын қиратады. 
Бейкер тауы шаңғымен сырғанау және жаяу жүргіншілер саяхатына өте қолайлы болуымен әлемге әйгілі.
Бейкер тауын үнемі мұз басып жатады.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:АҚШ таулары
Адамс (жанартау)

350px|нобай|оңға|Адамс тауы
Адамс тауы - Каскад тауларындағы потенциалдық белсенді стратожанартау.
Бұл Каскад тізбектерінің биіктігі бойынша үшінші шың болып табылады.
Адамс тауы жанартау конусының жоғарғы және батыс бөліктері жабайы табиғат аймағына кіреді. Таудың шығыс бөлігі Якама аумағының қурамына кіреді.Адамс тауының оңтүстігінде Ұлы Бұғаз атты ірі мұз құламасы бар.
Тау Цинциннати қаласы мен көрікті Огайо өзенінің ортасында бой көтерген. Адамс тауы 200 жылдан астам уақыт бойы Цинциннати тарихына куә болып келеді.
Қазіргі уақытта Адамс тауы баурайында 1300-ден астам турғындар мекен етеді. Онда бөлшек саудамен айналысатын ондаған кәсіпорын жумыс істейді.
Қазіргі күні Адамс тауының 2%-ын муздықтар басып жатыр. Соңғы мұз дәуірі кезінде оның 90%-ын мұздықтар алып жатқан.
Көптеген ірі муздықтар, соның ішінде Кликитат, Лайман және Уайт Салмон Адамс мұздықтар тізбегінен бастау алады.
Адамс тауы Тынық мухитының солтүстік-батыс жағалауына жақын орналасқан Хуан де Фука үстіртінен пайда болды деген болжам бар.
Адамс тауы Каскадтың басқа жанартауларымен салыстырғанда кейінгі плейстоцен дәуірінде пайда болған.
Жанартаудың ең ірі қапталдарының бірі Гоат Бат Адамстың шығысында орналасқан. Ол - базальт қалқанды жанартау.Адамс тауының биіктігі 3742 м-ді құрайды.
Адамс тауы Крест Каскадтың екі жағында, Сент-Хеленс жанартауынан 50 шақырым қашықтықта орналасқан.
Адамс тауы Вашингтон штатында биіктігі бойынша екінші орынды иеленген
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:АҚШ таулары
Санат:Жанартаулар
Мейдоб

Сілтілі Мейдоб жанартау даласы - Суданның батыс бөлігінде орналасқан.
Бұл жанартау даласы - Кембрий дәуіріне дейінгі магмалық және метаморфтық іргетастардың әсерінен пайда болды.
Мейдоб жанартау даласы шығыстан батысқа қарай созылып жатыр. Малха Мейдоб- жанартау даласының кратері болып табылады.
Жанартау даласының негізгі сипаты жарылыс қалдықтары, базалы конустары және олармен байланысты лава ағындары .
Трахит, фонолиттік лава күмбездері, туф сақиналары және мааралар секілді тау жыныстары, осы аймақтағы жас жанартауларда кездеседі.
Жанартау даласының орталық бөлігінде жас фонолитті лава ағындары, трахитті пемза шоғырлары, ингимбриттер және мааралар бар.
Бул жанартау даласындағы ең алғашқы атқылау 5000 жыл бұрын орын алған. Сол кезде, туф сақинасы мен лава пайда болған екен.
Мейдоб жанартау даласы шығыстан батысқа 100 шақырым, солтүстіктен оңтүстікке 50 шақырымға созылып жатыр.
Зерттеушілердің пайымдауынша, Мейдоб жанартауының атқылауына себеп болған химиялық заттардың көлемі-
1400 шаршы шақырымды құрайды. Ал материалдар атқылап шыққан үстірттің қалыңдығы - 400 м.Мейдоб жанартауы 5000 шаршы шақырымды алып жатыр. Оның кайнозой дәуіріне жататын 700 желдету саңылауы бар.
Малха кратері теңіз деңгейінен 105-130 м биіктікте орналасқан.

## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Судан
Санат:Сөнген жанартаулар
Апо

350px|нобай|оңға|Апо тауы
Апо тауы Филиппиндегі Минданао аралындағы үлкен стратожанартау болып табылады. Апо тауының ұшар басы жазық. Таудың үш шыңы бар. Апо тауы ені 500 м-ді қурайтың шағын көлдері бар жанартау кратерінен турады.
Таудың атауы «шебер ата» деген мағынаны білдіреді.
Апо тауы - теңіз деңгейінен 3000 м биіктікте орналасқан Филиппиндегі ең биік тау. Оның шыңдары аспанмен таласып тур.Апо тауы - биіктігі бойынша Азиядаәы екінші тау
Бұл тау Котабатодаң Давао дель Сурдаң Агусандағы Даваодан бастап Солтүстік Минданаодағы Мисамис Ориенталға дейін созылып жатқан ұзын таулы үстірт болып табылады.
Апо тауына Филиппиндегі альпинистер жиі көтеріледі. Себебі оның шыңына көтерілу оңай.
Апо тауы - осы елдегі ең биік тау. Ол Давао қаласында бой көтерген.
1936 жылдың 9 мамырында президент Мануэль Л.Кесон Апо тауын «Ұлттық саябақ» деп жариялады.
Жалпы тау 72796 га аумақты алып жатыр. Ол тропикалық ормандардаң өзендерден сарқырамалардаң түрлі өсімдіктер мен жануарлардан турады. Апо тауы - жойылуға айналған филиппин бүркіті үшін таптырмас мекен.Аталған тауға 1880 жылы 10 қазанда Дон Хоакин Раджал бастаған топ көтерілген болатын.
Мұндағы көз тартарлық көрікті орындардың бірі - Филиппиндегі ең биік көлдер қатарына кіретің Апо тауының шыңына таяу орналасқаң аталған таудың көне кратері Ведано көлі болып табылады.
Апо тауының атауы «шебер ата» деген мағынаны білдіреді.
## Галерея

File:Mount Apo.JPG|Венадо көлінен қарағандағы Апо тауы және оның баурайы.
File:Mount Apo (3854826623).jpg|Филлипин Әуе Қарулы Күштерінің ұшығы Апо тауының үстінен ұшып бара жатыр. 
File:Mount Apo sulfur vent4.JPG|Апо тауындағы күкірт ағып жатқан тесік.
File:Lake venado.JPG|Венадо көлі.

## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Филиппин
Санат:Сөнген жанартаулар
Адзума

350px|нобай|оңға|Адзума тауы
Адзума таулары Бандай-Асахи Ұлттық саябағында орналасқан. Ол бірнеше жанартаудан тұрады. Атап айтқанда: Хигаши- Асумасан Иссайкио-ямо, Адзума Кофуд-жи және Ниси-Асума-сан жанартаулары. Бандай Адзума Скайлайн және Бандай Адзума Лейклайн жолдары арқылы жүре отырып, таудың көрікті келбетін тамашалауға болады.
Жанартаулар теңіз деңгейінен шамамен 1350 м биіктікті құрайтын тау арасындағы жолдарға жақын орналасқан. Адзума-Кофуджи Жапониядағы Фукусима префектурасындағы сөнген стратожанартау. Адзума тауының ортасында ормандар бар Адзума тауындағы кратер және көптеген онсэндары мен таяу фумаролалы аймақтар тауды әлемге таныта түсті. Бандай-санның биіктігі - 1819 м. Ол Асахи Ұлттық саябағының оңтүстік шетінде орналасқан. Бандай-сан Жапониядағы ірі ұлттық саябақтар арасында Дайсетсузан Хоккайдодан кейін екінші орында. Көктем мөзгілінде Адзума тауының беткейінде қардың еруі салдарынан ақ қоянның бейнесі пайда болады. Адзума тауы конус пішіндес. Адзума тауы орналасқан таулы аймақ Хонсю аралындағы тау тізбектерінің бөлігі болып табылады. Жапония теңізі мүндағы климатқа әсер етіп, өзгертіп отырады.
Адзума жанартаулар тобы Гошики-Нума, «Бес түсті» көлдерін қоса алғанда, бірнеше жанартау көлдерінен тұрады. Адзума тауына қар қалың түседі. Сол себепті тау тізбегі бойында қалың қатпарлардан туратын бат- пақтар көп. Таудың тамаша табиғаты мен тартымды кратері Адзуманы әйгілі саяхат орталығына айналдырды.
## Дереккөздер


Санат:Жапония жанартаулары
Бона (тау)

350px|нобай|оңға|Бона тауы
Бона тауы биіктігі бойынша Құрама Штаттардағы төртінші және Солтүстік Америкадағы ең шыңдардың арасында 11 орында. 
Бона Аляскадағы Врангел таулары мен шығыс Канадаға қарай созылып жатқан Элиас тау тізбектерінің артында орналасқан.  
Сырт көзге Бона тауы аталған таулардың артында жасырынып тұрғандай әсер қалдырады.
Тау массивін түгелдей дерлік мұз алқаптары мен мұздықтар басып жатыр. Канададағы Юкон аймағының шығысындағы 64 км қашықтықта созылып жатқан Клутлан мұздығы Бона тауынан бастау алады.
Тауға атау берген Абруши герцогі, князь Луилджи Амедео еді. Ол осы маңның оңтүстік-шығысында 1ЗО шақырым қашықтықта жатқан Әулие Илья тауына көтеріліп бара жатып, Бона тауын көрген екен. Бұл оқиға 1897 жылы болған.
Оның шыңы дөңестігі бойынша Аляскада 25-ші орынды алады.
Бона тауының биіктігі шамамен 5030-5045 м аралығында.
Бона тауы альпинистерге өте қолайлы. Себебі бұл тауға шығу өте оңай.
Бона тауы - экспедиция өткізуге және өз бетімен тауға шығу тәжірибесін жинақтауға таптырмас орын.
Бона тауының қиындығы - жарықшақты болып келуінде. Бұл тауға алып баратын жол ұзақ. Бона тауына алғаш рет 1930 жылы А.Карпе, А.Тейлор және Т.Мур көтерілген. Бұл - Аляскадағы биіктігі жөнінен 5-ші орында тұрған тау.
Бона жабайы аймақта орналасқан.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Аляска таулары
Эстегляль (футбол клубы)

**«Эстегляль»** () — Тегерандық футбол клубы, 1945 жылы желтоқсанда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Азади" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 78 000 адам.

Иранның сегіз дүркін чемпионы, Азия чемпиондар кубогында екі рет (1970, 1991) топ жарды. 



## Жетістіктері

### Ұлттық

* Иран чемпионы (8): 1970/71, 1974/75, 1989/90, 1997/98, 2000/01, 2005/06, 2008/09, 2012/13
* Иран вице-чемпионы (10): 1973/74, 1991/92, 1994/95, 1998/99, 1999/00, 2001/02, 2003/04, 2010/11, 2016/17, 2019/20
* Иран екінші дивизионының чемпионы (1): 1993/94
* Иран кубогы (7): 1977, 1996, 2000, 2002, 2008, 2012, 2018
* Иран кубогының финалисі (4): 1990, 1999, 2004, 2016

### Халықаралық

* Азия чемпиондар лигасы (2): 1970, 1991
* Азия чемпиондар лигасының финалисі (2): 1992, 1999
* Түркменстан президенті кубогының финалисі (1): 1998
* Каспий кубогының жеңімпазы (1): 1996

## Атақты ойыншылары
* Тарлан Ахмедов
* Араш Борхани
* Сироус Динмохаммади
* Фархад Маджиди
* Али Реза Мансурян
* Джавад Некунам
* Мехди Пашазаде
* Мехди Рахмати
* Хасан Ровшан
* Вахид Талеблу
* Реза Энаяти
* Андраник Эскандарян
* Ринальдо Крусадо
* Саша Илич
* Джей-Ллойд Сэмюэл

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Иран футбол клубтары
Хесус Навас

**Хесус Навас Гонсалес** (исп. J*esús Navas González*;  1985 жылы 21 қарашада Лос-Паласиос-и-Вильяфранка қаласында туылды) — испаниялық футболшы, «Севилья» мен Испания ұлттық құрамасының вингері.

## Клубтары
### Севилья
нобай|солға|Севильяда
17 жасында Хесус өзінің жергілікті командасының негізгі құрамында ойнай бастады. «Севильяда» өзінің үлкен ағасы Маркуспен бірге ойнап жүрді. 2004/05 маусымда негізгі құрамның тұрақты ойыншысы болып, 23 ойын ойнап, 2 рет голмен ерекшеленді. Жас жартылай қорғаушының сәтті ойынының арқасында клуб 2005 жылы контракты тағы да 5 жылға созуды жөн көрді.Келесі маусымдарда комадасынының үздік ойыншыларының бірі болды. 2007/08 маусымда Навас барлық турнирлерді есептегенде 50 ойын өткізіп, 5 гол тықты.
### Манчестер Сити
2013 жылы 1 шілдеде Навас «Манчестер Ситиге» көшіп кетті. Трансфер құны 20 млн. еуроны құрады. Алғаш рет жаңа клуб үшін «Ньюкаслға» қарсы ойында шығып, командасына 4:0 есебімен жеңуге көмектесті. Алғаш голын кубоктік матчта «Уиган Атлетиктың» қақпасына соқты. Ал чемпионатта Тоттенхэмге қарсы дубльмен және бір голдық доппен ерекшенді. 
## Ұлттық құрамада
нобай|солға|Испания құрамасында, Конфедерация кубогі 2013
Испанияның 2004-2005 жыл аралығындағы жастар құрамасында өнер көрсетті. 2008 жылы жазда Навас жастар құрамасы үшін 5 ойын өткізіп, 3 гол соқты. Алайда 2008 жылы негізгі құрамға шақырылмай, Еуро-2008 чемпионатына қатыспады.

Алғаш рет негізгі құрам үшін тек 2009 жылы 14 қарашада Мадридта Аргентинаға қарсы ойында шықты, құрамасы 2:1 есебімен жеңіске жетті. 
## Жеке өмірі
Хесустың ағасы Марко да футболшылардың бірі. 
 
Хесус хроникалық сағынышпен қиналады, сондықтан Севильидан тыс жерде көп бола алмайды. Сондай ақ Наваста паникалық аурулар мен  эпилепсия байқалған.
## Жетістіктері
### Севилья
*УЕФА Кубогінің иегері: 2006, 2007, 2020, 2023
*УЕФА Суперкубогінің иегері: 2006
*Испания Кубогінің иегері: 2007, 2010
*Испания Суперкубогінің иегері: 2007
### Манчестер Сити

*Премьер-лига чемпионы: 2013/14
*Англия Кубогінің иегері: 2014
### Испания ұлттық құрамасы

*Әлем чемпионы: 2010
*Еуропа чемпионы: 2012
## Сілтемелер
*  Севильяның ресми сайтында профилі 
* soccerbase.com сайтында профилі 

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Руд ван Нистелрой

**Рютгерюс Йоханнес Мартиниус ван Нистелрой** (нидерл. *Rutgerus Johannes Martinius van Nistelrooij*; 1976 жылдың 1 шілдесінде дүниеге келген, Осс, Нидерланд), Руд ван Нистелрой атымен танымал  — голландиялық футболшы, шабуылшы. 

## Карьерасы
Карьерасында ПСВ, "Манчестер Юнайтед", "Реал Мадрид", "Гамбург", "Мальорка" клубтарында ойнап, 2012 жылы карьерасын аяқтады. Нидерланд, Англия, Испания чемпионы атанды. 

2006 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Екінші турда Кот-Д'Ивуар қақпасына екінші голды соқты. Сондай-ақ ЕУРО-2004, ЕУРО-2008 турнирлерінде де бірнеше маңызды голдарды қақпаға енгізді.

## Қызықты мәліметтер
* Руд ван Нистелрой голландиялық тағы бір танымал футболшы Патрик Клюйвертпен бір күнде дүниеге келген.
*Нистелрой өз отбасымен көптеген қоғамдық көмек акцияларына қатысады

## Жетістіктері

### Командалық
**«ПСВ»**

* Нидерланд чемпионы: 2000, 2001
* Нидерланд суперкубогы: 1999, 2000

**«Манчестер Юнайтед»**

* Англия чемпионы: 2003
* Англия кубогы: 2004
* Англия суперкубогы: 2003
* Лига кубогы: 2006

**«Реал Мадрид»**

* Испания чемпионы: 2007, 2008
* Испания суперкубогы: 2008

### Жеке

* ФИФА-100 тізіміне енген
* Нидерландыдағы жыл футболшысы: 1999, 2000
* Премер Лиганың үздік футболшысы: 2002/03

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі (Нэшнл.футбол.тим)

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:ПСВ ФК ойыншылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:Малага ФК ойыншылары
Персеполис (футбол клубы)

**«Персеполис»** () — ирандық футбол клуб. 1963 жылдың желтоқсанында құрылған.

## Жетістіктері

### Ұлттық
Иран чемпионаты
* Чемпион (15): 1971/72, 1973/74, 1975/76, 1995/96, 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2001/02, 2007/08, 2016/17, 2017/18 , 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2022/23
* 2 орын (9): 1974/75, 1976/77, 1977/78, 1989/90, 1992/93, 1993/94, 2000/01, 2013/14, 2015/16.

Иран кубогы
* Жеңімпаз (6): 1987/88, 1990/91, 1998/99, 2009/10, 2010/11, 2018/2019.
* Финалист (2): 2005/06, 2012/13.

### Халықаралық
АФК Чемпиондар лигасы

* Жеңімпаз: 1991.
* Финалист: 1993, 2018, 2020

## Сілтемелер

* http://fc-perspolis.com/ 

Санат:Персеполис ФК
Санат:Иран футбол клубтары
Себастьян Коатес

**Себастья́н Коа́тес Ни́он** (исп. Sebastián Coates Nion; 1990 жылы 7 қазанда Монтевидео қаласында туылды)  — уругвайлық футболшы, «Сандерленд» футбол клубы мен Уругвай ұлттық құрамасының орталық қорғаушысы. 2009 жылдан бастап Уругвайдың қосалқы құрамаларына жиі шақырылып, 2011 жылы негізгі құрам үшін алғашқы ойыннын ойнады. 
## Мансабы
### Насьональ
Себастьян Коатес —  «Насьональ» клубының жастар академиясының тәрбиеленушісі. 2009 жылы алғашқы профессионалдық контракқа қол қойды. «Үш түстілердің» қатарына тез қосылып, негізгі құрамға ілініп кетті. Өзінің физикалық сипатамасының(196 см- 85 кг) арқасында өз позициясында жақсы ойнайды. Либертадорес Кубогінде командасымен бірге жартылай финалға дейін жетіп, Коатес 5 матч өткізіп, 1 голмен ерекшеленді. Сондай-ақ 2008/09 маусымда Уругвай чемпионатын жеңіп алды. 

Бара-бара командасының тұрақты ойынышысы атанып, 2009 жылдың соңында ұлттық құрамасына шақырылды. 2010 жылы әлем чемпионатының іріктеу ойындарында Швейцарияға қарсы ойынға шақырылғанымен, алаңға шыққан жоқ. 

2009/10 маусымда чемпионаттағы сәтті ойынның арқасында, Рамплы Хуниорс клубына қарсы ойында дубльмен ерекшеленді. 

### Ливерпуль
нобай|солға|Ливерпуль сатысында, Мартин Кэллимен бірге
2011 жылы тамызда Коатестің «Ливерпульға» көшуі туралы өсек тарады. 25 тамызда Себастьянның өзі «Ливерпульға» көшпек екенің айтып, сондай-ақ серігі Луис Суарестің оған кеңес бергеннің жариялады. 30 тамызда «Ливерпуль» ресми түрде Коатестің медециналық тексерілістен өтіп, көп жылдық контракқа қол қойғанның жариялады. 2011 жылы 18 қыркүейкте Тоттенхэмге қарсы алғаш матчын өткізіді, ол алаңға жарақаттанған Аггераны ауыстыра отырып кірді. 2012 жылы 21 наурызда Ливерпуль үшін алғаш голын «Куиз Парк Рейнджерстің» қақпасына әдемі тықты. 
### Ұлттық құрамада
2011 жылы 23 шілдеде Уругвайдың негізгі құрамында алғаш рет алаңға шықты. Ол 60 минутта Маурисио Викториноны ауысытырып, Эстонияға қарсы ойында өнер көрсетті. Себастьян осы сәтте Уругвай құрамасы үшін өнер көрсеткен 250 ойыншы атанды. 

2011 жылы Америка Кубогінде 4 матч өткізіп, құрамасының негізгі қорғаушысы атанды. Ол Кубоктің үздік ойыншысы болды. 

2012 жылы 10 маусымда алғаш голын әлем чемпионатының іріктеу ойындарында соққан болатын. Алайда ФИФА бұл голды есепке алмады. 
## Жетістіктері
### Насьональ
*Уругвай чемпионы: 2009, 2011 
### Ливерпуль
*Лига Кубогі: 2012
### Уругвай
*Америка Кубогі: 2011
### Жеке
*Америка кубогінің үздік жас ойыншысы: 2011

*Уругвай чемпионатының үздік ойыншысы: 2011
## Сілтемелер
* Ресми сайты  
* Профиль и Ойыншы туралы жаңалықтар  Liverbird.ru 
* soccerway.com сайтында профилі 

Санат:Уругвай футболшылары
Санат:7 қазанда туғандар
Санат:1990 жылы туғандар
Санат:Монтевидеода туғандар
Санат:Уругвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының футболшылары
Санат:Насьональ Монтевидео ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Санат:Сандерленд ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Оңтүстік Америка чемпиондары
Санат:Спортинг Лиссабон ФК ойыншылары
Дүниежүзілік жастар күні

**Дүниежүзілік жастар күні** — жыл сайын қарашаның 10-жұлдызында аталып өтілетін, Дүниежүзілік демократияшыл жастар федерациясының қамқорлығындағы бейресми халықаралық жастар мерекесі.
## Тарихы
Бұл мейрам 1945 жылы, Екінші Дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан шамамен екі ай өткен соң бекітілді. "Дүниежүзілік жастар күнінің" тойлау мезгілі 29 қазан мен 10 қараша аралығында Англия астанасы Лондонда өткен Дүниежүзілік жастар конференциясының аяқталуына ұштастырылған. Конференцияның аяқталған күн маңызды болып есептелінеді, өйткені ең алдымен, бұл күн өзінің "Империализмге және кертартпалыққа қарсы, бейбітшілік, демократия, ұлттық тәуелсіздік үшін, жастардың саяси, әлеуметтік және экономикалық құқықтары мен қызығушылықтарын қорғауға әртүрлі жастар ұйымдарының бірігуі" атты мақсатын жариялаған  Дүниежүзілік демократияшыл жастар федерациясының негізделген күні. Бұл ұйымда Кеңес Үкіметі "КСРО жастар ұйымдарының комитетін" ұсынды. "Дүниежүзілік жастар күнін" жаппай тойлау ықыласын білдірген дәл ДДЖФ болатын.
### КСРО құлағаннан кейінгі мезгіл
КСРО құлағаннан кейін және Шығыс Еуропада социализмнің бұзылуынан кейін бұл мейрам іс жүзінде аса тойланған жоқ. Бірақ ауық-ауық қарасақ, жоғарғы мемлекет шенеуніктері Дүниежүзілік жастар күніне ұштастырылған құттықтау мәлімдемелерін жасап жатты.  

Дүниежүзілік жастар күні демалыс күндеріне түспесе, былай жұмыс істемейтін күндердің(демалатын, жұмысқа шықпайтын. Мысалы, 8 наурыз, не 16 желтоқсан сияқты емес күн) қатарына жатпайды. 

Әлем жастарында тағы бір дүниежүзілік, ғаламдық деңгейде Біріккен Ұлттар Ұйымы қамқорлығымен ұйымдастырылатын күн — Халықаралық жастар күні бар(жыл сайын 12 тамызда аталып өтіледі).
## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8C_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%91%D0%B6%D0%B8_(%D0%92%D0%A4%D0%94%D0%9C)

Санат:Халықаралық күндер
Қара шаршы

thumb|right|200px|
**Қара шаршы** — 1915-ші жылы салынған Казимир Малевичтің ең танымал суреті.

Қара шаршы Ресей көркемөнерінде ең танымал суреттердің бірі. Осы сурет май бояулар көмегімен холс үстінде жасылған. «Қара шаршы» суретті «0,10» көрмесінде алғаш рет көрсетілген болатын. «Қара шаршы» суретті бірінші қарағаннан-аққа өте қарапайым және мағынасыз. Бірақ ол солай емес, оның терең мағынасы бар екенің әрбір адам біле алмайды. Осы суретті 20-шы ғасырдың жұмбағы деп те атайды. 

## Тарихы
3 және 5 желтоқсанда болған М.В Матюшинның «Кунді жену» опера қойылымы өткен болатын. Каземиров Малевич сол қойылым үшін декорацияларға нобай жасап, көйлектерге дизайн жасаған болатын.  Осы нобайларда қара шаршының суреті алғаш рет салынған болатын. Осы қойылымда қара шаршы күннің орында болған. Осы қара шаршының бейнесі Малевичқа шабыт беріп, Казимир Малевич 1915 жылы «Қара шаршы» суреттің салды.

## Ақыры
«Қара шаршы» суреттің нақты мағынасы әлі белгіссіз. Әрбір адам осы суретің мағынасын әртүрлі түсінеді. Біз қалай өмірді көрсек бізге осы сурет сондай мағына береді. Барлығы бізге байланысты.

Санат:Суреттер
Санат:Казимир Малевич суреттері
Санат:Мемлекеттік Третьяков галереясы жинақтамасындағы картиналар
Санат:Абстракционизм
Құртқашаштар (Ван Гог суреті)

**«Құртқашаштар»** () — Винсент ван Гог нидерланд суретшінің суреті. Суретші бір жылдай көз жұмар алдында, Сен-Реми-де-Провансқа жуық Әулие Павл Мавзолийскийдің емханасында тұрғанда, 1889 жылы осы суретті салған.

Оның келесі жұмыстарында байқалатын, суретте жоғары қауырттылық жоқ. Ол суретін «ауруы үшін найзағай тартқыш» деп атады, өйткені ол осы суретті салуға жалғастырса, ол өз сырқатын теже алатынын сезді. Ван Гогтың басқа жұмыстарында және  оның замандастың бөліктерінде сияқты, суретте укиё-э жапон өрнектерінің беделі көрінеді. Бұл ұқсастылық объектілерді айналдыра жиектеуде, қарапайым ракурсте, қолда барда толық салынған салаларда, жаппай түспен құйылған, бірақ шындыққа сәйкеспейтінде байқалады. 

## Провенанс
Суреттің бірінші иесі француз өнер зерттеушісі және анархист Октав Мирбо болды, ол кенеп үшін 300 франк төледі. Жаңа рекорд жасап, екі жарым жыл тұрған 1897 жылы «Құртқашаштар» ең қымбат сурет болды, сол кезде сурет Алан Бондқа 53,9 млн долларға сатылды, бірақ келісімді аяқтау үшін оның ақшасы жеткен жоқ. 1990 жылы «Құртқашаштар» Лос-Анджелестегі Гетти мұражайына қайта сатылды.

Санат:Суреттер
Санат:Ван Гог жұмыстары
Мұқтар Омарұлы Жанғалин

**Жанғалин Мұхтар**  (1910–1975) - 3 желтоқсанда Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында туған. 1932 жылы Қазақ пединститутының тарих факультетін бітірген.
1955 жылы тарих ғылымы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 

Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыстан кейінгі жылдары Қазақтың мемлекеттік Біріккен баспасының директоры, Қазақ Достық қоғамының төрағасы, Қазақ КСР Ғылым академиясы Тіл білімі институтының меңгерушісі, Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің мұрағат басқармасы бастығы болды.
Әдеби қызметін 30-шы жылдары қоғамдық саяси әдебиет аудармашысы ретінде бастады. Соғысқа дейінгі жылдары А.Н.Островскийдің «Мысыққа бәрі майшабақ емес», Ф.Шиллердің «Зұлымдық пен махаббат», М.Горькийдің «Егор Булыч және басқалар» пьесаларын, К.Станиславскийдің «Менің өнердегі өмірім» мемуарын, соғыстан кейін Л.Леоновтың «Шапқын» пьесасын, В.Васильевскаяның «Шұғыла» повесін, Н.Никитиннің «Солтүстік аврора» романын, Үнді жазушысы П.Чанданың «Тха хури құдығы» атты әңгімелер жинағын, М.Горькийдің «Коновалов» әңгімесін аударды.

## Аудармалары
* Марк Твен. Том Сойердің басынан кешкендері. Повесть. А., ҚМКӘБ, 1949; 
* Т.Семушкин. Аласталған Алитет. Роман. А., ҚМКӘБ, 1950; 
* А.Макаренко. Ұстаздық дастан (бірігіп аударған), А., ҚМКӘБ, 1951; 
* Лев Толстой. Соғыс және бейбітшілік. А., 1963;
* Ф.Достоевский. Қылмыс пен жаза. А., «Жазушы», 1972; 
* Т.Семушкин. Аласталған алитет. Роман. ІІІ кітап. (Ғ.Ахмедовпен бірігіп аударған.) Екінші басылым. А., «Жазушы», 1985.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Жаналин 

* Вритерс

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:Қызылорда облысында туғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Питерлоо

thumb|right|200px|Манчестерлік қантөгіс
«**Питерлоо**» , **Манчестерлік қантөгіс** — 1819 ж. 16 сәуірде Манчестердегі Питерсфилде болған қанды оқиғалардың жалпыға мәлім атауы. Сайлау реформасының талаптарын қолдау үшін митингіге жиналған мыңдаған қарусыз адамдарға қала басшыларының бұйрығымен тұрақты армия бөлімшелері, оның ішінде Ватерлоо («*Питерлоо*» атауы осыдан шыққан) маңындағы ұрысқа қатысқан гусарлар шабуыл жасады. Митинг таратылды. Митингіні ұйымдастырушылар мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, тұтқынға алынды.
## Дереккөздер
Севилья (футбол клубы)

**«Севилья»** () — испандық кәсіпқой футбол клубы. 1905 жылдың 14 қазанында құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Рамон Санчес Писхуан" стадионда өткізеді.

Клуб Испания чемпионатында бір рет қана топ жарды: 1945/46. Есесіне ХХІ ғасыр басында УЕФА кубогында (УЕФА Еуропа лигасы) сәтті ойнаған клубтардың бірі болды. 2006-2020 жылдар аралығында АЛТЫ рет жеңімпаз атанды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Испания чемпионы: 1945/46
* Испания вице-чемпионы **(4)**: 1939/40, 1942/43, 1950/51, 1956/57
* **Испания кубогы** **(5)**: 1935, 1939, 1947/48, 2006/07, 2009/10
* Испания кубогының финалисі **(4)**: 1955, 1961/62, 2015/16, 2017/18
* **Испания суперкубогы**: 2007
* Испания суперкубогының финалисі **(3)**: 2010, 2016, 2018
* **Сегунда жеңімпазы** **(4)**: 1929, 1933/34, 1968/69, 2000/01

### Халықаралық

* УЕФА Чемпиондар Лигасының ширек финалисі **(2)**: 1957/58, 2017/18
* УЕФА Еуропа Лигасы мен УЕФА кубогының жеңімпазы **(7)**: 2005/06, 2006/07, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2019/20, 2022/23
* УЕФА суперкубогы: 2006

## Құрамы
*2019/2020 маусымда*

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ресми сайт 
* SevillaFC.Ru Жанкүйерлер сайты  

Санат:Испания футбол клубтары
Санат:Севилья ФК
Александр Анатольевич Кержаков

**Александр Анатольевич Кержаков** (1982) — Ресейлік футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Үш дүркін Ресей чемпионы. 2014 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Ресей чемпионаты тарихындағы үздік мерген (233 гол). Сондай-ақ "Зенит" сапындағы ең көп гол соққан футболшы. 

Карьерасында "Зенит", "Динамо" (Мәскеу), "Севилья" (бұл команда сапында 2007 жылы УЕФА кубогының иегері атанған), "Цюрих" клубтарында доп тепкен.

Қазір Ресей-17 футбол құрамасының аға бапкері.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Зенит»**

* Ресей чемпионы **(3)**: 2010, 2011/12, 2014/15
* Ресей кубогы **(2)**: 2003, 2009/10
* Ресей суперкубогы **(2)**: 2011, 2016

**«Севилья»**

* Кубка УЕФА кубогы : 2006/07

* Испания кубогы : 2006/07
* Испания суперкубогы : 2007

**«Цюрих»**

* Швейцария кубогы : 2015/16

### Жеке

* Ресей чемпионатының үздік мергені: 2004.
* Ресей чемпионатындағы таңдаулы 33 **(9)**: № 1 (2002, 2003, 2004, 2010, 2011/12), № 2 (2009), № 3 (2001, 2005, 2012/13).
* Ресей жыл футболшысы: 2010.
* Григорий Федотов мергендер клубының мүшесі (2006).
* Нетто клубының мүшесі (2009).
* Ресейдің еңбек сіңірген спорт шебері (2007).

## Статистикасы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Кержаковтың профиль Зените сайты

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Севилья ФК ойыншылары
Санат:Цюрих ФК ойыншылары
Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары
Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары
Попокатепетль

**Попокатепетль** () —тоғыз миллион тұрғыны бар Мексика астанасы Мехикодан бар болғаны 70 шақырым жерде орналасқан жанартау. Попокатепетль Мексикадағы ең үлкен жанартаулардың ішіндегі ең қауіптісі болып саналады. 2000 жылы осы жанартаудың аяқ асты оянуы он мыңдаған адамның басқа аймаққа көшуі мен мұздықтардың жаппай еріп кетуіне алып келді. Науатль тілінен аударғанда Попокате́петль сөзі *«Тұтанған тау*» дегенді білдіреді. Бір кездері жергілікті тұрғындар арасында бұл жанартау «сөніп қалған» деген түсінік қалыптасқан болатын. Алайда кейін «отты тау» өзінің әлі де қуаты сарқылмағанын сан мәрте көрсетіп, халық арасында тараған жоғарыдағы әңгіменің жалғандығын дәлелдеді. Дегенмен оның баурайына шоғырланған халықтың жанартауға деген құрметі шексіз. Себебі ондағы топырақ құнарлығы аса жоғары саналғандықтан, ол жерде халық тұрмысында қолданылатын маис (жүгерінің бір түрі) өсімдіктерінің алқабы жайқалып тұрады. Попокате́петльде туризмнен бөлек, альпинизм де жақсы дамыған.

## Дереккөздер
Санат:Жанартаулар
Питеовтар

**Питеовтар**— француз актерлері, театр қайраткерлері. 
## Тұлғалар
*П. Жорж (4. 9. 1884, Тбилиси,—17. 9. 1939, Женева)—режиссер, актер. 1905 жылдан Парижде заң факультетінде оқумен қатар әуесқойлардың театр сауығына да қатысады. Ресейге қайтып оралғаннан кейін, Петербургтегі В. Ф. Комиссаржевскаяның театры мен П. П. Гайдебуров пен Н. Ф. Скарскаяның жетекшілігіндегі театрда қызмет етті. 1912 ж. осында өз театрын ұйымдастырып, гастрольдік сапармен Ресейді аралады. 1915—22 ж. Швейцария мен Францияда (Парижде) тұрып, театр труппасын басқарды. Халық театры үшін күрес жүргізді. Ол Францияда А. П. Чехов драматургиясын насихаттады. 1920—29 ж. У. Шекспирдің «Гамлетін», Б. Шоудың «Әулие Иоаннасын», А. П. Чеховтың «Апалы-сіңлілі үшеуін» қойды. Рольдері: Гамлет (Шекспирдің осы аттас трагедиясында), Протасов (Л. Н. Толстойдың «Тірі өлігінде»). 
*П. Людмила (25. 12. 1895, Тбилиси,—15. 9. 1951, Рюэй-Мальмезон)—актриса, П. Жорждың зайыбы. Творчеств. жолын 1916 ж. Швейцарияда бастады. Әр түрлі, кебінесе кереғар рольдерде ойнаған: Иоанна (Шоудың «Әулие Иоаннасында»),Нина Заречпая (Чеховтың «Шағаласында»), Хедвиг (Ибсеннің «Жабайы үйрегінде»), Педогокикалық қызметпен шұғылданды. 1939 жылдан Швейцарияда, АҚШ-та, Канадада, ал 1945 жылдан өмірінің соңына дейін Парижде тұрып, қызмет етті.

## Дереккөздер
Мерапи (Ява)

**Мерапи** — Индонезиядағы Ява аралында орналасқан ең ірі жанартаулардыӊ бірі.
Бұл жанартау әлемдегі ең қауіпті табиғи объекті болып саналады. Аяқ астынан атылып, белсенді түрде лава шашатын ол баурайында тұратын халық арасындағы бірнеше адамдардың өліміне себепші. Мысалы аталған жанартау кесірінен 2006 жылы 5000 адам қаза тапса, 2000 аса жан үй-күйсіз қалды. Ал 2010 жылы жанартау қайта оянып, алайда жергілікті билік тұрғындардың көпшілігін қауіпсіз жерге көшіріп үлгергендігі себепті үлкен көлемдегі адам шығынына алып келген жоқ.

Мұнда жанартаудың ұсақ-түйек атқылаулары жыл сайын екі рет болып тұрса, ал үлкен көлемдегісі әр жеті-сегіз жылда орын алады. Туристерді жанартаудан бөлек оның баурайындағы керемет стильде салынған тарихи ғибадатханалар мен әр түрлі ежелгі құрылыс нысандары қызықтырады. Мысалы, таудың оңтүстік бөктерінде ЮНЕСКО  ұйымының қорғауына жататын Прамбанан атты ортағасырлық индуис және буддалық ғибадатханалар кешені мен *Рату Боко* патшалығының сарайы орналасқан.
250px|нобай|солға
Жанартау Джокьякарта қаласына өте жақын орналасқан. Мирапи тауы теңіз деңгейінен 1700 м биіктікте тұр. Жанартау маңында елді мекендер бар.
Мерапи Яваның оңтүстігінде орналасқан жанартаулардың арасындағы ең жасы болып табылады. Ол Үнді-австралиялық платформасының Еуразия плитасының астымөн өтетін аймақта орналасқан.

Бурындары Мерапи тауының айналасында халық тығыз орналасқан болатын. Жанартаудың атқылауынан көп адам көз жумып, көптеген мәдениет ошақтары туп-тамырымен жойылған.
Ява аралындағы жанартау - Индонезиядағы ең белсенді жанартаулардың бірі.

Мерапи тауы суыған лавадаң жанартау кулінен турады. Тауда атқылаулар кезінде лақтырылған тастар көп кездеседі.
Мерапи 10000 жыл бойы белсенді болып келеді

Мерапи — белсенді жанартау. Оның 4 жылдық атқылау кезеңі бар. Бұл оның әр төрт жыл сайын атқылап отыратынды- ғын білдіреді.
Мерапи жанартауы әлемдегі ең белсенді және
қауіпті жанартаулардың бірі болып табылады.
Оның үнемі пирокластикалық ағындар шығарып отыратын белсенді лава күмбезі бар.
Жанартау халық ең тығыз орналасқан аймақта тұр.

Ғалымдардың пайымдауынша, жанартау жақын арада тағы да атқылауы мүмкін.
Оның атауы «Отты тау» деген мағынаны білдіреді.
Мерапи жанартауы 1548 жылдан бастап 68 рет атқылаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Volcano Live

Санат:Жанартаулар
Томаш Росицкий

**Томаш Росицкий** (чех. *Tomáš Rosický*; 4 қазан 1980, Прага) — чехиялық футболшы, «Арсенал» клубының экс-жартылай қорғаушысы және Чехияның экс-капитаны. «Кіші Моцарт» лақабатын иеленген. Жойқын соққысымен керемет пастары арқылы көзге түскен.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Спарта» Прага

* Чехия чемпионы (3): 1998/99, 1999/00, 2000/01

; «Боруссия» Дортмунд

* Германия чемпионы: 2001/02

; «Арсенал»

* Англия кубогы: 2013/14, 2014/15
* Англия суперкубогы: 2014

### Жеке

* Чехия жыл футболшысы: 2001, 2002, 2006
* Чехия жыл таланты: 1999
* Чехия алтын добы: 2002

## Қатысқан турнирлері

* Футболдан Еуропа чемпионаты: 2000
* Футболдан Еуропа чемпионаты: 2004
* Футболдан әлем чемпионаты: 2006
* Футболдан Еуропа чемпионаты: 2012
* Футболдан Еуропа чемпионаты: 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спарта Прага ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Гуммиарабик

**Гуммиарабика**  ( – шырын және  - арабтық) немесе **гумми арабикус** немесе **қараған шайыры** - Аравия мен Батыс Азияда жабайы түрінде өсетін қараған талдарының екі түрінен: Senegalia (Acacia) senegal және  Vachellia (Acacia) seyal  ағаштарынан бөлініп, ауада қататын мөлдір, қою, тұтқыр сұйық зат. Ертеде резенке ретінде кең қолданған. 

Гуммиарабик суда ерігенде жабысқақ, әлсіз қышқыл ерітіндісін түзетіндіктен, ол су қосып қыздырғанда аутогидролиз процесіне ұшырап, гидролиз нәтижесінде түрлі сахаридтерге ыдырайды. Гуммиарабик – полиэлектолит, сондықтан оның ерітінділерінің тұтқырлығы өте жоғары. Оны ертеден көптеген өнеркәсіп саларында желім ретінде пайдаланған; полимерлер өндірісінің дамуына байланысты оның маңызы кеміп келеді.
## Дереккөздер

Санат:Полисахаридтер
Йоан Джуру

**Йоан Джуру** (; 8 қаңтар 1987 жыл, Абиджан, Кот-д’Ивуар) — швейцариялық футболшы. Швейцария Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 2006 жылы әлем чемпионатына, 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан.

## Карьерасы
"Арсенал" (Лондон) клубының түлегі. Кәсіби карьерасын 2004 жылы бастады. 2014 жылға дейін зеңбірекшілерге тиесілі футболшы болғанымен, әр кезде "Бирмингем Сити", "Ганновер", "Гамбург" клубтарында жалда ойнады. 2013/14 жылғы маусымды "Гамбург" сапында арендада өткізді де, маусым біткен "Гамбургқа" түпкілікті ауысты. 

2017 жылы "Антальяспорға" ауысты. Бір маусымнан соң Италияның СПАЛ клубының қатарын толықтырды. 

## Статистикасы

## Жетістіктері
## Дереккөздер

Санат:Швейцария футболшылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Бирмингем Сити ФК ойыншылары
Санат:Ганновер 96 ФК ойыншылары
Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Гамбург ФК ойыншылары
Санат:СПАЛ ФК ойыншылары
Сайпа (футбол клубы)

**«Сайпа»** () —Кередждегі Иран футбол клубы. 1989 жылы қарашада құрылған. Команда  Футболдан Иран чемпионатыда ойнайды

## Жетістіктері
* 1993/94, 1994/95, 2006/07 жылдарындағы «Футболдан Иран чемпионатында» - 3 рет Иран чемпионы атанды 
* 1993/94 жылы Футболдан «Иран кубогының» иегері

## Мемлекеттік жарыстар
Команда Сайпа Автоқа тиесілі, Iran Khodro конкурентімен жасалған.

## Әйгілі ойыншылар
*  Масуд Шоджаеи

## Дереккөздер

Санат:Иран футбол клубтары
Шарль Гуно

**Шарль Франсуа Гуно** (; 17 маусым 1818 — 18 қазан 1893)  — француз композиторы, органшы, дирижер.

## Өмірбаяны
Франция институтының мүшесі(1866), 1836-1838 жылы Париж концерваториясында оқыды. 1845-1852 жылы Парижде шіркеу органшысы болған. Гуно 1852-1860 жыллдары «Орфеон» хор қоғамын басқарды. 1870-1875 жылы Лондонда тұрып, сонда *«Гун хоры»* ғамы( қазір Король хор қоғамы) ұйымдастырды. Гуно – француз лирикалық операсының негізін салушы. Оның «Фауст» операсы – лирикалық операсының тамаша үлгісі. Бұл шығарма – қарапайым адамдардың реалистік бағытта шынайы аша білген туынды. Операның музыкалық тілі мелодиалық әуенділігімен ерекшеленеді. Гуно 14 опера «Фауст» (1859), «Миретль» (1864), «Ромео мен Джульетта» (1865) т.б., драмалық спектакльдерге музыкалар, ораиорлиялар, аспаптық пьеасалар, романс т.б. шығармалар жазды.

## Дереккөздер

Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары
Сьерра Негра

**Сьерра Негра** — Исабела (Галапагос аралдары) жерінде теңіз деңгейінен мың метр биіктікте орналасқан жанартау. Ал оның кратері 11 шақырымды құрап, өлшемі жағынан әлемдегі екінші аталады. Соңғы рет ең үлкен жарылыс 2005 жылы орын алды.
Тау маңайындағы әдемі табиғат көрінісі, сондай-ақ жанартау кратеріне шығып, оның айналасында атпен қыдыру, ал баурайында ерекше өсімдіктер мен жануарлар әлемімен танысу осында жыл сайын ағылып келетін туристердің өз көздерімен көргісі келетін басты мақсаттары.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* GLOBAL VOLCANISM PROGRAM 
* Vulcanism.ru 
* Volcano Live
* http://www.panoramio.com/photo_explorer#view=photo&position=0&with_photo_id=16421361&order=date&user=260528&tag=Galapagos%20Islands 

Санат:Жанартаулар