open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маоизм

**Маоизм** (maoism) – қытай төрағасы Мао Зыдоң қалыптастырған экономикалық және әлеуметтік-саяси идеологиялық көзқарастар жүйесі. 1976 жылы төраға Маоның көзі тірісінде Қытай Халық Республикасы мен Қытай коммунистік партиясының ресми идеологиясы болып қабылданды.

Маоизм ілімі марксизм-ленинизм, сталинизм және дәстүрлі қытай философиясы – Конфуцишілдік деген үш тұғырға негізделген. 

Аграрлық саладағы оның пікірі өз жақтастарының пікірімен сәйкес келмеді: Мао Қытайда тапшы болған қалалық пролетариатты маужыраған шаруа күшіне (дәстүрлі марксистер назарға алмайтын) алмастырды.

Техникалық және зияткер элитадан гөрі маоистердің төңкеріс құлшынысына сенуі және шаруалардың қулығының жетіспеушілігі 1950 жылы аяғында үлкен өзгерістердің болуына және 1960 жылы және 1970 жылы мәдени төңкеріске үлкен әсерін тигізді.

Бұл оқиғалардың зиянды салдарынан Маоның ізбасарлары ақыры экономиканың құлдырауына және қоғамда тәртіпсіздік тудыруға әкеп соғатын маоизмді тастауға мәжбүр болды. 

Маоизм бүкіл дүниежүзіндегі бүліншілік жансыздар отрядын қамтып алды, қызыл кхмер маңында ол Камбоджаның ұлттық идеологиясына айналды.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Маори

[thumb|right|200px|Маори халқының дәстүрі: Маори жауынгерлері [https://www.youtube.com/watch?v=yiKFYTFJ_kw Хака] (Haka) билеп, қонақты қарсы алуда](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:Haka_performed_during_US_Defense_Secretary%27s_visit_to_New_Zealand_%281%29.jpg)

**Маори** (Maori), Жаңа Зеландияның полинезиялық халқы.. Олар әйгілі Хака (Haka) биімен танымал.

Маоридің дәстүрлі тарихы олардың Жаңа Зеландияда пайда болуын 12—14 ғасырлардағы мифтік атамекендерінен бірнеше рет көшуімен сипаттайды, бірақ археологтардың мәліметтері бойынша Жаңа Зеландияға халық 800 жылы қоныстанған. Олармен байланысқа түскен алғашқы еуропалық А.ТАСМАН (1642) болды, ол маори тобымен шайқасқан. 
[thumb|left|150px|[Джеймс Кук және оның экипажы көрген татуировкасы (маоко) бар маори басшысы]]
Олар еуропалықтарды қуана-қуана қарсы алады, бірақ қару-жарақтың, аурулардың, ауылшаруашылығын жүргізудің батыстық әдістерінің, миссионерлердің пайда болуы маори мәдениетін талқандап, бұл қақтығысқа әкеп соғады. 

Британдықтар 1840 жылы Жаңа Зеландияны ресми түрде басқаруға көшті; үш онжылдық ішінде жер иелігі үшін бірнеше рет шайқас болды. 1872 жылы соғыс аяқталып, маори жерінің көп бөлігі тәркіленді. 

Қазіргі кезде Жаңа Зеландия халқының шамамен 9%-ы маориге жатады, олардың бәрі еуропалықтармен араласқан. 

Қазіргі урбандалған өмірге төселсе де, маорилердің көбі дәстүрлі өмір салтын ұстанып, ата-бабадан қалған жерін сақтап қалу үшін күресіп келеді. 
 
## Дереккөздер
  

Санат:Жаңа Зеландия
Санат:Ежелгі халықтар
Маошань

**Маошань** (Mao Shan), Қытайдағы Цзянсу провинциясындағы киелі тау, көріпкел  Ян Цзыға Шанцин («жоғарғы тазалық») аспанындағы ажалсыздардан көп құпияның сыры (364-370) түскен жер..
 
Олар көріпкелге ақыр заманның болатынын хабарлайтын ұйғарымдар мен уағыздар жинағын берген, ол кезде жақсылықты Маошань тәрізді киелі таудың астындағы жарық жақсы түсетін үңгірлерге салып қою керек.

Маошань мектебі даосизмге БУДДИЗМ элементтерін енгізіп, дәстүрлі ДАОСИЗМДІ реформалады, оның ішінде сексуалды салттарды алып тастады, оның орнына аспан серіктесімен рухани байланысқа түсуді енгізді.

## Дереккөздер


Санат:География
Мапам

**Мапам** (тиб. Маним Юм Цо; бұрын. Манасаровар) (Мараm, bike; қыт. Мараm Yumco, Ma-fa-mu-ts'o; Manasarowar), ТИБЕТТІҢ Оңтүстік-Батыс ГИМАЛАЙЫНДАҒЫ көл, Қытай..
 
Теңіз деңгейінен 4570м биіктікте орналасқан, әлемдегі ең биік таулы тұщы сулы су қоймасы деп танылған. 

Ол индуистік мифологияда танымал және индуистердің қажылығындағы ең құрметті жерлердің бірі болып табылады.  
## Дереккөздер


Санат:Тибет автономды ауданы көлдері
Мапонос

**Мапонос** (Мак инд Ог; Энгус) (Maponos; Mac ind Og; Oenghus), КЕЛЬТ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ құдай, Аполлонмен бірдей теңестіріледі; оған көбіне емдеушілік қасиеті тән. .

Валлий мифологиясында ол ана құрсағынан үш түннен кейін суырып алынған Мабон ретінде пайда болады. 

Ирландия мифологиясында  ДАГДА және БОАНННЫҢ ұлы, ал Ирландия аңыздарында киелі өзеннің кейіптелуі  болып саналады (басқа нұсқа бойынша – киелі Марна өзенінің жебеушісі Дагда мен Матронның ұлы). ]

Мапонос неолит дәуірінде (кельт кезеңіне дейін) үлкен Ньюгрендж асуында өмір сүрді деп болжанады.   
## Дереккөздер


Санат:Діндер
Мапплхорп Роберт

**Мапплхорп Роберт** (Mapplethorpe, Robert) (4 қараша 1946 жыл, Нью-Йорк —9 наурыз 1989 жыл, Бостон), американдық фотограф. Пратга (1963-70) институтында оқыды. .

1970 жылдың ортасында өз қызметіндегі сүйікті тақырыптары натюрморт, гүл, достары мен атақты адамдардың портреттері, сондай-ақ еркек денесін гомоэротикалық тұрғыдан зерттеу болды деген қорытындыға келеді. 

Оның композицияларының көп бөлігі қатып қалған болатын, суық студия жарығы мен нақты фокусты байланыстырған кезде драмалық үндестік контраст құрады. 

Бұлшық етті еркек модельдері тегіс фонға түсірілді, кейді сексуалды белсенділік кезінде немесе қамшы не шынжыр тәрізді садомазохистік бұйымдармен түсірілді. Оның анық, сенімді стилі көрермендерді осы бейнемен бетпе-бет кездесуге мәжбүрледі. Сонымен бірге фотосуреттің құрылымды көркем сюжеттерін таңдау мен көркем-тарихи дәстүрді қалыптастыру комбинациясы көп адам есептегендей, порнография мен өнердің аралығындағы «шекараны» құрды. 

Өлгеннен кейін 1990 жылы ҰЛТТЫҚ ӨНЕР ҚОРЫ (NEA) ішінара қаржыландырған оның еңбектерінің ретроспективті көрмесі үкіметтің «әдепсіз» өнерді қолдағанына қатысты пікірталас туғызды, бұл Конгрестің болашақта NEA грантын шектеуге әкеп соқтырды.  
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Маппо

**Маппо** (mappo), жапон буддизміндегі Будда ілімінің құлдыраған дәуірі.  .

Будданың өлімінен кейін бұл дәуір үш кезеңге бөлінді: шынайы заң кезеңі, көшірме заң кезеңі және соңғы заң кезеңі (сондай-ақ, заңның құлдыраған кезеңі). Шынайы дін келетін жаңа дәуір орнағанда МАЙТРЕЙЕЙ (жапондықтарда — Мироку) жарияланады. 

Жапон буддистері маппо дәуірі 1052 жылы басталды деп болжайды. Бұл дәуір 10000 жылға созылады деп болжалынады, сондықтан қазіргі дәуір де маппо дәуірі болып саналады.  
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Уолтер Джон Де Ла Мар

**Map Уолтер Джон де ла** (de la Mare, Walter (John)) (25 сәуір 1873 жыл,Чарльтон, Кент, Англия — 22 маусым 1956 жыл, Твиккенхем, Миддлсекс), ағылшын ақыны әрі романшысы, француздық гугенот босқындардың ұрпағы. .

Лондонда білім алып, жазушылық жолын бастағанға дейін «СтандартОйл» (1890-1908) корпорациясында қызмет етті. Бастапқыда Уолтер Рамал лақап атымен жазған. 
Балалар мен ересектерге арнап кітап жазған. Оның «Иди сюда» (1923) жинағы «Мемуары лилипута» (1921) тәрізді, әсіресе, танымал. 1947 жылы «Избранные истории для детей» жарық көрді.
## Дереккөздер


Санат:Ағылшын ақындары
Санат:1873 жылы туғандар
Санат:1956 жылы қайтыс болғандар
Мара

**Мара** (Mara), будда мифологиясында Будда Гаутамеге үнемі залал келтіруге ұмтылған әруақтардың билеушісі. .
Гаутама Бодхи ДРЕВТІҢ тағына салтанатпен отырған кезде оның көз алдына елші кейпіндегі Мара пайда болып, оның отбасының тағына дұшпанның отырғанын жариялайды. 

Жиналған құдайларды үрейлендіру үшін Буддаға қатты жауын-шашын жібереді, тас жаудырады, күл тәрізді бұлт пен қараңғылық орнатады. Содан кейін ол Гаутаманың ағаш астында отырғанына наразы болды, оны арбау үшін Трена, Рати және Рагу (аңсау, нәпсіқұмарлық және ләззат) атты өзінің үш қызын жібереді. 

Олардың әрекеттері сәтсіз аяқталды. Будда таққа отырған соң, Мара оның уағыз айтуына кедергі келтіргісі келді, алайда құдайлар Гаутамаға көмектеседі.  
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Марави конфедерациясы

**Марави конфедерациясы** (Maravi confederacy), 1480 жылы Оңтүстік Африкада қалыптасқан орталықтандырылған басқару жүйесі..
 
Солтүстіктен қазіргі Орталық және Оңтүстік МАЛАВИГЕ қоныс аударған өзара әрекеттесетін этникалық топ мүшелері құрған. 
МАЛАВИ көлінен оңтүстік батысқа қарай орналасқан, 17 ғасырдағы өрлеу дәуірінде Замбези өз. 

Мозамбик жағалауына дейінгі кең байтақ территорияны алып жатты. Оның сауда лидерлері португалдардықтар мен арабтарға піл сүйегін, құлдарды және темір сатқан. 

1720 жылға таман бірнеше автономды бөліктерге ыдыраған.   
## Дереккөздер


Санат:География
Маражо

**Маражо** () — Бразилиядағы Амазон өзеннің сағасындағы арал. .

Дүниежүзіндегі ірі өзен аралы, ұзындығы 295 км, ені 200 км, ауданы 40 100 шаршы шақырым. Негізгі су ағыны Маражодан солтүстікке қарай өтеді, бірақ өзен суы көптеген тар тармақтармен ПАРА өзеніне бағытталған, бұл аралды оңтүстіктегі құрлықтан бөліп тұратын өзеннің су басатын сағасы. 

Саваннаға толы аралдың шығыс бөлігіндегі археологиялық қазбалар колумбияға дейінгі Анд ӨРКЕНИЕТІНЕ тиесілі ежелгі мәдениеттің қалдықтарын анықтады. 
## Дереккөздер


Санат:Бразилия географиясы
Санат:Алфавит бойынша аралдар
Маракайбо

**Маракайбо** (Maracaibo), Венесуэланың солтүстік-батысындағы қала, халық саны - 1 764 038 адам (2000). 

Маракайбо көлін Венесуэла шығанағымен байланыстырып тұратын бұғаздың жағалауында орналасқан, көлемі жағынан Венесуэладағы екінші қала..

1571 жылы Нуэва-Самора деген атаумен пайда болған, сауда айналымы бойынша көлдің басында орналасқан Гибралтардан кейінгі екінші қала, 1669 жылы талқандалды. 

Испаниядан тәуелсіздік алу үшін шайқасқан соғыс кезінде бірнеше рет қолдан-қолға көшкен. 1917 жылы мұнай табылғаннан кейінгі он жылда қала Венесуэла мен Оңтүстік Американың мұнайлы астанасына айналды.

## Дереккөздер


Санат:Венесуэла қалалары
Санат:1571 жылы құрылған елді мекендер
Маранта

**Маранта** () – маранталар тұқымдасына жататын көп жылдық шөпті өсімдіктер туысы. Тамырында крахмал (яғни, аррорут) бар..

Анағұрлым танымал түрі – қамысты немесе вест-индтік маранта (М. arundinacea). Марантаның тамырынан алынатын ұнтақ – таза крахмал; оны аспазханада қоюландырғыш ретінде қолданады. 

Аррорут жеңіл қорытылады және құрамындағы тұз бен ақуыз мөлшері төмен жұмсақ тағамдар талап етілетін диеталық тағамдарда пайдаланылады. 

Бразилиялық КАССАВА өсімдігінен де тағамдық крахмал - тапиока алынады.

## Дереккөздер


Санат:Маранталар
Мапуче

**Мапуче** (Mapuche), АРАУКАН атты оңтүстік американ үндістерінің ең үлкен тобы, Чилидегі Орталық аңғар. .

Испания мен Чили өктемдігіне қарсы 350 жыл бойы күрескендігі мәлім. 16—18 ғасырларда аттарды соғыста пайдаланып үйренді, испандықтарды жібермей үлкен арақашықтықта шайқасқа түскен. 

Чили қайта біріккеннен кейін 19 ғасырда тәуелсіздік алады, үкімет оларды резервацияға орналастырады. 1980 жылы жер жеке тұлғаларға беріледі, бұл мапученің құқығына қауіп төндірді, өйткені мемлекеттің ішкі қарызы көбейді де, үкімет дәстүрлі тиімділігі орташа ауылшаруашылығын қолдауға қаражат бөлуді тоқтатты.  
## Дереккөздер


Санат:География
Мапуту

**Мапуту** (; 1976 жылға дейін **Лоренсу-Маркиш**, ) — Мозамбик астанасы және айлақ, халық саны - 989 386 адам (1997).

Үнді мұхитының Делагоа шығанағының жағалауында орналасқан. Қаланың алғашқы атауы 1544 жылы осы жерді зерттеген португал саудагерінің құрметіне аталған болатын.

Қала 1787 жылы салынған португал бекінісінің айналасында дамыды. 1887 жылы қала мәртебесіне ие болды. 
1907 жылы Мозамбикті Португалдық Шығыс Африканың астанасы ретінде алмастырды.

Ұлттық тәуелсіздік алған 1975 жылдан бастап туризм мен сыртқы сауда байланыстарының күйреуінен қаланың экономикалық жағдайы нашарлай бастады.

## Дереккөздер

Санат:Мозамбик қалалары
Санат:Миллионер қалалар
Марандар

**Марандар** (Marrano), қуғын-сүргіннен қашу үшін христиандықты қабылдаған испан еврейлері, бірақ жасырын түрде иудаизмнің жолын ұстанған. .

14 ғасырдың соңындағы қатаң қуғын-сүргін кезінде еврейлердің көбі дінді ауыстырудың орнына өлімді қалады, алайда кем дегенде 100 мың еврей қуғын-сүргіннен қашу үшін христиандықты қабылдады. 

Уақыт өте келе марандар Испанияда тұйық қауым құрды, дәулет жинап, саяси ықпалын пайдалана бастады. Бірақ, оларға әлі де болса күмәнмен қарау жалғасты және «маран» сөзі қорлау реңкін білдірді. Оларға деген ызаланушылық сезімі 1473 жылы тәртіпсіздіктер мен қиян-кескі ұрыстарды тудырды. 

1480 жылы инквизиция қуғын-сүргінді күшейтті, мыңдаған марандықтарды дарға асты. 1492 жылы король жарлығына сәйкес дінін ауыстырудан бас тартқан барлық еврейлер мемлекеттен қуылды. 

Марандардың көбі Солтүстік Африкаға және Батыс Еуропаға қоныс аударды. 18 ғасырдағы эмиграция мен ассимиляция марандардың жойылуына әкеп соқты.  
## Дереккөздер


Санат:Халықтар
Мараньон

thumb|right|250px|Лаурикоча және Нупи өзендерінің қосылған жері
**Мараньон** (Maranon River) — орталық Перудағы өзен. Амазон өзенін құрайтын екі өзеннің бірі.

## Географиясы
АНД тауларының шығысынан Лаурикоча және Нупе өзендері қосылған жерден бастау алады. АМАЗОНКА өзенінің бастау бұлағы. 

Өзен солтүстік-батыста, 3650 м биіктікте ағады; таудан бастау алған өзен құрайт арқылы ағады. Өзеннің бұл жерінде табалдырық көп болғандықтан, бұнда кеме жүрмейді. 

Ең көрікті жері Понго-де-Мансериче арқылы өткенде көрінеді, өзен теңіз деңгейінен небәрі 175 м биіктікте орналасқан. 1415 км ұзындығында Мараньон шығыс бағытқа қарай ағады, УАЛЬЯГА өзенінің тармағы құяды, содан кейін УКАЯЛИ өзенімен байланысып, Амазонканы құрайды.
## Сілтемелер

* https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_001336965?page=221

Санат:Перу өзендері
Санат:Алфавит бойынша өзендер
Жан-Поль Марат

**Марат Жан-Поль**(Marat, Jean-Paul) (24 мамыр 1743 жыл, Будри, Невшателя маңында, Швейцария — 13 шілде 1793 жыл, Париж), француз саяси қайраткері және Ұлы француз революциясы дәуірінде МОНТАНЬЯР радикалды фракциясының көшбасшысы. .
 
1770 жылдары Лондонда танымал доктор болды. 1777 жылы Францияға оралған соң, XVI ЛЮДОВИКТІҢ ағасы, граф д'Артуаның (кейінірек КАРЛАХ) сарайына дәрігер болып тағайындалды. Ғылыми басылымдары, саяси памфлеттері болды. 

1789 жылдан бастап «Друг народа» газетінің редакторы лауазымында жүріп, ақсүйектерге қарсы батыл шаралар үшін күресте ықпалды дауысқа ие болды. Бірқалыпты төңкерісшіл көшбасшыларды сынға алды және ДВОРЯНДЫҚ ЭМИГРАЦИЯНЫ қорғауға қарсы болды,  контрреволюционерлерді өлім жазасына кесуді қорғады. 

ҰЛТТЫҚ КОНВЕНТТІҢ (1792) ең ықпалды мүшелерінің бірі болды, көше шерулерінде париждіктердің белсенді қолдауына ие болды. 1793 жылдың сәуірінде ЖИРОНДИСТЕР төңкерісшіл әскери сотқа шақырады, бірақ ақталып шығады. 

Шілдеде жирондистердің жас жақтаушысы Ш. КОРДЕ оның бөлмесіне кіріп, оны жуынатын бөлмеде халық ісі үшін күрестің азапшысы ретінде жарып өлтіреді.
## Дереккөздер

Санат:1743 жылы туғандар
Санат:1793 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция саясаткерлері
Санат:Франция ғалымдары
Санат:Франция революционерлері
Маратх шайқасы

**Маратх шайқасы** (Maratha Wars), 18 ғасырдың аяғы 19 ғасырдың басында британдықтар мен Маратх Конфедерациясының арасындағы қарулы қақтығыстар. .

Сол кездерде конфедерация Деканның айтарлықтай бөлігін және  Үндістан түбегінің батыс жағалауын бақылап отырған. Пешв (бас министр) лауазымына үміткерлердің біреуін қолдаған британдықтар 1-ші соғыста (1775-82) жеңіліп қалады. 2-ші соғыста жеңеді (1803—05), қуылған пешв лауазымын қалпына келтіруге тырысады. 

Ағылшындар қарақшылардың ізіне түсіп, маратх территориясына кіргенде 3-ші соғыс басталды. Ағылшындарға қарсы күш көрсеткен маратх әскерлері талқандалды, маратх территориясы аннексияланды, ал британдықтар Үндістанда толығымен өктемдігін жүргізді.

## Дереккөздер


Санат:Үндістан тарихы
Марафон

thumb|250px|right|Вазада бейнеленге ежелгі грек желаяқтары(шамамен б.з.д 530 жылы)
thumb|250px|right|1896 жылғы Олимпиададағы марафон
**Марафон** (, ), ашық кеңістікте 42 км 195 м (26 миль 385 ярд) арақашықтыққа жүгіру.
Әлемнің жетекші марафондары Халықаралық марафондар мен қашықтыққа жүгіру қауымдастығы ( AIMS) қолдауымен және ережелеріне сәйкес өткізіледі. () ережелері атлетика [Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы]мен () расталған.

Алғаш рет марафон жарысы 1896 жылғы алғашқы Олимпиада ойындарында өткізілген болатын.

Марафон ұғымы 490 жылы гректерге МАРАФОН шайқасы кезінде өз әскерлерінің жеңісі туралы хабарлау үшін Марафоннан Афинаға дейін жүгіріп келген аты аңызға айналған грек жауынгерінің батырлығын еске түсіреді. 40 км астам жолдан жүгіріп келіп, өзіне берілген бұйрықты орындаған жауынгер жерге құлап мерт болған.

Қазір марафон жарысына әйелдер де, еркектер де қатысады. Жүгіруге кейде мыңдаған жүйрік қатысады, мысалы дәстүрлі Бостон марафоны (алғаш рет 1897 жылы ұйымдастырылған). Әйелдерге арналған марафон жарысы 1984 жылғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енген.

## Тарихы
### Антика

Аңыз бойынша, грек жауынгер Фидиппид деп аталатын (басқа көздерден сәйкес - Филиппид) Марафон шайқасынан кейін 490 б.з.д, тоқтамастан от Марафоннан Афинаға гректердің жеңіске жеткенін жариялау үшін жүгіріп жеткен. Афиныға жүгіріп жетіп, ол «Қуаныңдар! Афиндықтар, біз жеңдік!»деп айқайлай, өзі өліп құлаған. Бұл аңыз дерек көздерімен расталған емес; Геродот деректерінде Фидиппид(Pheidippides) Спарта Афинаға қосымша күш жеткізуін сүрауға хабаршы болып жіберілген, кем дегенде екі күн 230 шақырым қашықтықты жүгіріп өткен. Ол туралы аңыз алғаш бірінші Плутархтың "Жасасын Афина" эссесінде айтылады біздің заманымыздың бірінші ғасырында (нақты оқиғалардан 550-жылдан астам жыл өткен соң).

### Қазіргі заман

Халықаралық Олимпиада комитеті марафонының майданнан Афинаға дейін қашықтықты нақты ұзындығын 1896 жылы өлшеді; ол 34,5 км екені анықталды. Алғашқы 1896 жылы Ойындар марафонында және 2004 жылы Олимпиада ойындарында шын мәнінде Афинаға қашықтықта өтті.

Осы жарысты ұйымдастыру идеясы осы тәртіп Афинада 1896 жылы бірінші қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілді, оны француз филологы Мишель Бреаль ұсынған болатын. Бұл идея қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының негізін қалаушы Пьер де Кубертендікі еді, сондай-ақ оның идеясы грек ұйымдастырушылар тарапынан қолдау тапты. Грекияда бірінші біліктілік марафонында 3 сағат және 18 минут жүгіріп, Charilaos Vasilakos жеңіп алды. Грек жұртшылығының  қуанышына орай Спиридон Луи біліктілік перспективада бесінші келген грек су тасымалдаушы, 2 сағат 58 минут 50 секунд есебімен бірінші Олимпиада жеңімпазы болды. Аңызға айналған желаяқ тіпті Xalandri (Халандри) ауылында жақын ағасының ұсынған бір стакан шарапбын ішіп келсе де, ол оған кедергі болған жоқ. Әйелдер марафон бірінші 1984 жылы жазғы Олимпиада (Лос-Анджелес, АҚШ) ойындарында енгізілді.

### Қашықтық

## Ең жылдам 10 марафоншылар

### Ерлер

### Әйелдер

Лилия Шобухованың көрсеткіші допинг жанжалынан соң қабылданбады.

## Дереккөздер

Санат:Жеңіл атлетика
Марблхед

**Марблхед** (Marblehead), АҚШ-тағы қала, халық саны - 20 377 адам (2000), Массачусетстіңң солтүстік-шығысында орналасқан. .

Марблхед мойнағындағы айлақ, ұзындығы 2,5 км. 1629 жылы Салемнің бір бөлігі ретінде негізі қаланған, 1649 жылы жеке мемлекет болып, балық аулау және кеме жасау орталығы ретінде дамыды. 
1812 жылғы соғыстан кейін айлақ талқандалды. Қазір бұл курортты кент.  

## Дереккөздер


Санат:Массачусетс қалалары
Қу тұмсық қаз

### Қу тұмсық қаз
**Қу тұмсық қаз.** Жалпы түсі сұр қоңыр, бауыры, канатының кейбір жері және кұйрық қауырсыны ақ: тұмсығы қара, аяғы қызғылт сары келген. Салмағы 3—3,5 кг. Бұл қаз шығыс Ачияда ғана шағын аумақта мекендейді.
Шығыста Сахалин аралынан батыста Зайсан ойпатына дейін таралған. Негізгі қыстайтын жері — Шығыс Қытай мен Корея. Қазақстанда мына аймақтарда ұя салып, жұмыртқалайды. Қутұмсықтың (сухонос) едәуір қоныстанған мекені — Қара Ертіс бойындағы тал өскен жерлер. Аздап Күршім өзені бойында да бар. Кейде ол Шығыс Қазақстан облысынан шығысқа қарай біраз жер ұшып барады. Бірақ ол маңда жұмыртқаламайды. Мәселен, аңшылар бұл қазды бірен-саран Сырдария, Іле өзені жағасынан, Панфилов қаласынын төңірегінен ұстаған.
Қутұмсық әр түрлі өзендер мен көл жағасын мекендей береді. Басқа қаздардан негізгі айырмасы — жақсы жүзіп, жақсы сүнгиді. Мамырлап түлеген кезде қауіпті жағдай туа қалғанда денесін суға батырып, басын ғана судан шығарып тұрады. Балапандары да жауларынан сүнгіп кетіп қорғанады. Осындай қимылы арқылы олар қалын қамыс немесе жағада өсіп тұрған бұта астына тығылып, жоқ болады. Өзінің дене пішіні, қимылы жағынан қутұмсық сұрала қазды (гуменник) еске түсіреді. Алыстан ол екеуін ажырату киын, бірақ дауыстары бір-бірінен өзгеше болады. Қутұмсық қаздың қаңқылдауы созылыңқы ыңырсыған сияқты болып келсе, ал сұрала қаздың даусы буынға бөлініп, үздік-создық шығады. Қутұмсықтың басқа түрлері сүңгуге шорқақ келеді.
Ұяларын жерден қазады. Жерді шұңқырлап, оған шөп пен өзінің аздап түбіт қауырсынын төсеп жасаған ұясына 4-тен 9-ға дейін, көбіне 5—6 жұмыртқа туады. Оны ұрғашысы басады да, еркегі оның "қорғаушысы" болып қалады. Балапандарын өргізіп жібергенше екеуі де қамқоршы болады. Күзде түлеп біткен соң, бүл кұстың бірнеше ұяда өрбіген ұрпақтары қосылып, 30—50-ден үйір кұрады. Жылы жаққа ұшар алдында олар осы тобын жазбай, кайта көбейте береді. Салқын түсісімен қазақ жерінен сол үйірімен жылы жаққа тартады.
Жалпы біздің өлкеде қутұмсық саны өте аз қанаттыға жатады. Сондықтан да оның кәсіптік маңызы шамалы. Бірақ оны қаздың жаңа, ірі тұқымдарын шығару үшін пайдалануға болады. Өйткені, бұл қаз қытайдағы үй қазының ата-тегі. Колға өте тез көндігеді. Қазірдің өзінде-ақ Шығыс Қазақстан облысының кейбір тұрғындары оның балапандарын ұстап, колға үйретті. Республикамызда қоры тым мардымсыз болғандықтан қорғауды керек ететін кұс.

## Дереккөздер


Санат:Қазтәрізділер
Огюстен Эжен Скриб

**Огюстен Эжен Скриб** (, 25 желтоқсан 1791 жыл, Париж – 21 ақпан 1861 жыл, сонда) – француз драматургі. 
Көбінесе Мелесвиль, Эрнест Легуве және Жан Франсуа Байярлармен бірге жұмыс істейді. Оның көптеген шығармалары **бір күндік оқиға** желісіне құрылады. 1834 жылы Француз Академиясына Антуан Арноның орнына сайланады. Ресейде «Бір стақан су» атты пьесасымен танылады. 
1979 жылы пьесаның желісімен Юлий Карасик фильм түсіреді. «Адриенна Лекуврер» атты пьесасы Ресей сахнасында ұзақ жылдар бойы қойылады. Скрибтің 130 пьесасы мен 20 опералық либреттосы орыс тіліне аударылған. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Филипп Огюст Матиас Вилье де Лиль-Адан

**Филипп Огюст Матиас Вилье де Лиль-Адан** (, 7 қараша 1838 жыл, Сен-Бриё, Бретань – 19 тамыз 1889 жыл, Париж) – француз жазушысы, граф. 
1858 жылы «Алғашқы өлеңдер» деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағын бастырады. Кейін роман, драма және новелла жазуға көшеді. 
1862 жылы «Isis» атты романы, 1865-1870 жылдары «Elen», «Бунт» («La Révolte»), «Моргана» («Morgane») атты драмалары, 1883 жылы «Мейірімсіз әңгімелер» атты новеллалар жинағы жарық көреді. «Мейірімсіздік» – оның шығармаларының басты тірегіне айналады. Ол екі ағымды ұстанады: католицизм және оккультизм. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Франсуа Коппе

**Франсуа Коппе** (толық аты-жөні Франсуа Эдуард Жоашен Коппе,; 26 қаңтар 1842 жыл, Париж – 23 мамыр 1908 жыл, сонда) – француз ақыны, драматург және прозашы, Парнас мектебінің өкілі. 
1884 жылы Француз Академиясының мүшесі болады. Оның тұңғыш өлеңдер жинағы «Реликварий» (Reliquaire, 1866) деген атпен шығады. 1869 жылы «Жүргінші» (Le Passant, орысша аудармасы 1892) атты пьесасы арқылы драматург ретінде танылады. Сонымен қатар тарихи тақырыпта жазылған «Якобиттер» (Les jacobites, 1885, орысша аудармасы 1889) атты драмасы бар. 
1888 жылы Құрмет легионы орденімен марапатталады. Ресейде ХІХ ғасырдың аяғында Коппенің шығармалары көптеп басылып шығады. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Теодор де Банвиль

**Теодор де Банвиль** ( – ; 14 наурыз 1823 жыл, Мулен, Франция – 13 наурыз 1891 жыл, Париж, Франция) – француз ақыны, драматург, сыншы, журналист және жазушы.

1842 жылы «Кариатидтер» («») деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағы жарыққа шығады. 
«Қазіргі Парнас» атты жинақ шығарған Парнас поэтикалық тобының мүшесі. Осы топтың ықпалымен «Сталактиттер» атты өлеңдер жинағын жазады. Клод Дебюсси оның бірнеше өлеңдеріне романс жазады. 
Оның шығармашылығына Виктор Гюго мен Альфред де Мюссенің ықпалы зор болды. Париждегі ақын тұрған үйге ескерткіш тақта орнатылған.
## Дереккөздер


Санат:1823 жылы туғандар
Санат:Франция жазушылары
Санат:1891 жылы қайтыс болғандар
Теофил Готие

**Пиер Жюл Теофил Готие** (; 30 тамыз 1811, Тарб – 23 қазан 1872, Париж маңындағы Нёйи (Франция) – француз ақыны және романтикалық мектептің сыншысы. 

1830 жылы «Poésies» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көреді. 1830-1836 жылдары жарық көрген атақты шығармалары: «Albertus» («Альбертус», 1832) поэмасы, «La Jeune-France» (Жас Франция», 1834) романы, «Mademoiselle de Maupin» («Мадемуазель Мопен», 1835), «Fortunio» (1838), «Une larme du diable» (1839), сондай-ақ XV-XVII ғасырдағы ұмыт қалған ақындар туралы жазылған «Гротесктер» «Grotesques» атты кітабы. 

Оның шығармаларын В.Г. Бенедиктов, В.Я. Брюсов, Н.С. Гумилёв, В.В. Левика, О.Н. Чюмина, А.С. Эфрондар орыс тіліне аударған. Сондай-ақ саяхат жасауды ұнатқан. Ол бүкіл Еуропаны және Ресейді аралап шыққан.

Санат:Франция жазушылары
Санат:Франция ақындары
Пьер Жан де Беранже

thumb|right|200px|
**Пьер Жан де Беранже** (, 19 тамыз 1780 жыл, Париж – 16 шілде 1857 жыл) – француз ақыны, ән шығарушы, сондай-ақ сатиралық шығармаларымен танымал.

1815 жылы тұңғыш поэтикалық жинағы жарық көреді. Оның әндері аристократтарды сынауға («Маркиз де Караба», «Marquis de Carabas», 1816) бағытталған, XVIII Людовик («Навуходоносор», «Nabuchodonosor», 1823), иезуиттер («Әулие әкелер», «Les révérends pères», 1819) туралы әндері де бар. Ол Наполеон («Бесінші мамыр», «Le cinq mai», 1821) туралы романтикалық аңыз жазушылардың бірі болды. 
Оның шығармалары испандық ақын Агилерге үлкен ықпал етеді. Шығармалары В.С. Курочкин мен М.Л. Михайловтың аудармаларының арқасында Ресейге танылады. 

## Дереккөздер

Санат:19 тамызда туғандар
Санат:1780 жылы туғандар
Санат:Парижде туғандар
Санат:16 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1857 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Франция ақындары
Санат:Франция орындаушы-авторлары
Санат:Француз ақындары
Санат:XIX ғасырдағы француз ақындары
Санат:Гогетта
Анри-Огюст Барбье

**Анри-Огюст Барбье** (, 29 сәуір 1805 жыл, Париж – 13 ақпан 1882 жыл, Ницца) – француз ақыны, драматург, романтикалық мектептің өкілі. 
«Ямбтар» («Jambes», 1831) атты тұңғыш шыққан өлеңдер жинағымен бүкіл Францияға, тіпті Ресейге танылады. Артынша «Сильвалар » (Silves, 1864), «Сатиралар» (Satires, 1868), «Батырлық жырлар» (Rimes héroiques) атты өлеңдер жинағы жарыққа шығады. «Бенвенуто Челлини» (1838) атты либреттоның авторларының бірі.
1869 жылы Француз Академиясының мүшелігіне қабылданады. Барбьенің поэзиясын Лермонтов өте жоғары бағалаған. Шығармаларын В. Бенедиктов, В. Курочкин, Д. Минаев, С. Дуров, В. Буренин, П. Вейнберг, О. Мандельштам, П. Антокольский, Вс. Рождественскийлер орыс тіліне аударған. 
## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат: 1805 жылы туғандар
Санат:1882 жылы қайтыс болғандар
Жерар де Нерваль

**Жерар де Нерваль** (лақап аты – ; шын аты-жөні Жерар Лабрюни, Labrunie; 22 мамыр 1808 жыл, Париж – 26 қаңтар 1855 жыл, сонда) – француз ақын-романтигі. 
1827 жылы «Халықтық элегия және саяси сатиралар» (Élégies nationales et satires politiques) атты жинағы жарық көреді. 
Ақын артына бірнеше өлеңдер жинағы («Немісше өлеңдер» – «Poésies allemandes», 1830; «Сыпайы богема» – «La bohême galante», 1855) мен тарихи драмалар, опералық либреттолар («Фаустты ауыптау» – «La damnation de Faust», 1846) қалдырады. 
Шығысқа және Германияға жасаған саяхаттары кезінде «Шығыстық өмірдің сахнасы» (Scènes de la vie orientale, 1848), «Шығысқа саяхат» (Voyage en Orient, 1851), «Лорелей» (Loreley, 1852) сияқты кітаптар жазады. Оның өлеңдерін В. Брюсов, В. Козовой, А. Ревич, А. Гелескулдер орыс тіліне аударады. 
## Дереккөздер


Санат: 1808 жылы туғандар
Санат:1855 жылы қайтыс болғандар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Француз ақындары
Альфред де Мюссе

**Альфред де Мюссе** (), 11 желтоқсан 1810 жыл (Париж) – 2 мамыр 1857 жыл, сонда) – француз ақыны, драматург және прозашы, кейінгі романтизмнің өкілі. 
Үлкен ағасы Поль-Эдм да әдебиетпен айналысады. Оның тұңғыш өлеңі Гюго, Виньи, Сент-Бев, Шарль Нодьелер басқарған «Сенакль» («cénacle») атты романтикалық қоғамның ықпалынан туады. Содан соң скептицизм бағытына бет бұрады. Осы бағытпен «La Coupe et les lèvres», «A quoi rêvent les jeunes filles» және «Namouna» атты драмалық поэмалар шығарады.
Ақын мерез ауруына шалдығып қайтыс болады. 
## Дереккөздер


Санат:Франция драматургтері
Санат:Франция жазушылары
Санат: 1810 жылы туғандар
Санат:1857 жылы қайтыс болғандар
Жак-Анри Бернарден де Сен-Пьер

thumb|right|200px|
**Жак-Анри Бернарден де Сен-Пьер** (, 19 қаңтар 1737 жыл, Гавр – 21 қаңтар 1814 жыл, Эраньи-сюр-Уаз, Валь-д’Уаз басқармасы) – француз жазушысы, саяхатшы және XVIII ғасырдың ойшылы, «Поль мен Виржини» атты атақты повестердің авторы. 

1803 жылдан 1814 жылға дейін Француз Академиясының мүшесі болады. Оның тұңғыш кітабы «Иль-де-Франсқа саяхат» (1773) деп аталады. «Табиғат туралы этюдтер» атты кітабы Бюффонның ықпалымен жазылады. 
## Басты шығармалары
*1773 – Иль-де-Франс аралына саяхат 
*1784 – Табиғат туралы этюдтер (3 томдық) 
*1787 – Поль мен Виржини 
*1788 – Галлия 
*1790 – Үнді лашықтары 
*1800-1805 – Амазонка(аяқталмаған роман)
*1815 – Табиғат үндестігі (3 томдық).

## Дереккөздер

Санат:19 қаңтарда туғандар
Санат:1737 жылы туғандар
Санат:Гаврде туғандар
Санат:21 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1814 жылы қайтыс болғандар
Санат:Эраньи-сюр-Уазде қайтыс болғандар
Санат:Француз академиясы мүшелері
Санат:XVIII ғасырдағы Франция жазушылары
Санат:Франция философтары
Санат:Франция саяхатшылары
Санат:Франция ботаниктері
Санат:XVIII ғасыр философтары
Санат:XVIII ғасырдағы француз жазушылары
Санат:Ағарту авантюристері
Санат:Сентиментализм
Октав Мирбо

thumb|Октав Мирбо (Octave Mirbeau)

**Октав Мирбо** (, 1848 жыл, Тревьер, Кальвадос басқармасы – 1917 жыл, Париж) – француз жазушысы, драматург, публицист және сыншы, Гонкуров Академиясының мүшесі .

*Себастьян Рок* (Фр.*Sébastien Roch*) атты автобиографиялық роман жазған. Журналист ретінде әдеби және саяси тақырыптарға мақалалар жазған. 
1886 жылы екі бірдей кітабы жарыққа шығады: бірі *Менің лашығымнан келген хат* атты әңгімелер жинағы, екіншісі *Голгофа* (Фр. *Le Calvaire*) атты автобиографиялық роман. 

1900 жылы «Қызметшінің күнделігі» (*Le Journal d’une femme de chambre*) атты **жаңа роман** жазады. Мирбоның *Ақшаның билігі* (Фр. *Les affaires sont les affaires*) (1903) атты пьесасы сахнаға қойылады. 

## Романдары

* *Le Calvaire* (1886).
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1892-1893).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d'un neurasthénique* (1901).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo* (1913).

## Сыртқы сілтемелер

* http://mirbeau.asso.fr/.
* http://www.mirbeau.org/.

## Дереккөздер



Санат:Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат:Тұлғалар
Антуан Франсуа Прево

**Антуан Франсуа Прево**, сондай-ақ аббат Прево (; 1 сәуір 1697 жыл – 23 қараша 1763 жыл) — XVIII ғасырдағы ең ірі француз жазушыларының бірі, «Манон Леско» атты романның авторы. 

Голландияда «Mémoires d’un homme de qualité» (1728-32) атты кітабын басып шығарады. Англияда «За и против» («Le Pour et le Contre») деген журнал шығарады. Оған өзінің атақты «Ағылшын философы» («Histoire de M. Cleveland, fils naturel de Cromwell, philosophe anglais», 1732-39) және «Манон Леско» («Histoire du chevalier de Grieux et de Manon Lescaut») атты романдарын жариялайды. Бұл шығармалары оған мол табыс алып келеді. 
Сонымен қатар Ричардсон мен Дидроның романдарын француз тіліне аударған. 

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:1697 жылы туғандар
Санат:1763 жылы қайтыс болғандар
Эркюль Савиньен Сирано де Бержерак

**Эркюль Савиньен Сирано де Бержерак** (, 6 наурыз 1619 жыл, Париж – 28 шілде 1655 жыл, Саннуа) – француз драматургі, философ, ақын және жазушы, ғылыми фантастиканың негізін салушы, гвардияшы. 
Э. Ростанның «Сирано де Бержерак» пьесасы кейіпкерінің прототипі. Оның «Агриппинаның өлімі» (La Mort d’Agrippine, 1653) атты трагедиясын атеистік бағытта жазылған деген сынмен  айыпталған. Сатиралық шығармалар да жазған: «Мазаринад» (Masarinades, 1649), «La Lettre contre Les Frondeurs», 1651), «Сатиралық хаттар» (Lettres satyriques, 1654). «Бөтен түс» атты философиялық шығарма жазады, онда Айдағы өмір туралы айтылады. Л. Галленің "Капитан Сатана немесе Сирано де Бержерактың басынан өткендері" атты кітабының басты кейіпкері. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Мари Мадлен де Лафайет

**Мари Мадлен де Лафайет** (18 наурыз 1634 жыл, Париж – 25 мамыр 1693 жыл) – француз жазушысы, «Ханшайым Клевская» (1678) атты романымен танымал. 
1662 жылы «Ханшайым де Монпансье» ({{lang-fr| фр. La Princesse de Montpensier) атты тұңғыш психологиялық новелласы басылып шығады. 1669-1671 жылдары «Заида» ({{lang-fr| фр. Zaïde) атты екі томдық шығармасы жарық көреді. Осы шығармасы орыс тіліне тұңғыш аударылады. «Ханшайым Клевская» атты романы орыс тіліне 1959 жылы ғана аударылады. Осы романның желісімен Жан Деланнуа фильм түсіреді. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Жан де Лафонтен

**Жан де Лафонтен** (; 8 шілде 1621 жыл, Шато-Тьерри – 13 сәуір 1695 жыл, Париж) – француздың атақты мысалшысы.

Оның тұңғыш шыққан жинағы «Евнух» (Eunuque, 1654) атты комедиясы болды. Ертегілері 1664 жылдан бастап шыға бастады. 1668 жылы 6 кітаптан тұратын мысалдар жинағы басылып шығады. Оның бірінші томына И.А. Крыловтың мысалдарының үлгісімен «Қарға мен түлкі» (Le Corbeau et le Renard) және «Шегіртке мен құмырсқа» (La Cigale et la Fourmi) атты мысалдары кірген. 1662 жылы «Психей мен Купидонның махаббаты» атты повесі жарық көреді. Пушкиннің «Қалашық» атты өлеңінде ақын жайлы айтылған шумақтары бар.

Санат:Франция ақындары
Санат:Француз ақындары
Санат:Француз академиясы мүшелері
Санат:Пер-Лашез зиратында жерленгендер
Мадлен де Скюдери

**Мадлен де Скюдери** (, 15 қараша 1607 жыл, Гавр – 2 маусым 1701 жыл,Париж) – француз жазушысы. 
Көптеген атақты романдары ағасының атымен басылып шыққан. Оның мансабы 1641 жылдан басталады. Сол жылы «Ибрагим немесе Ұлы патша» (Ibrahhim ou i’Illustre Bassa) атты тұңғыш романы жарық көреді. «Артамен немесе Ұлы Кир» (Artamene ou le Grand Cyrus,1649-1653) және «Клелия немесе Рим тарихы» (Clelie, histoire Romaine, 1654-60) атты романдары жазушыға мол табыс алып келеді. 1660-63 жылдары «Альмахида немесе күң-патшайым» (Almahide ou l’esclave-reine), ал 1667 жылы «Матильда д’Агилар» (Mathilde d’Aguilar) атты романдары басылып шығады. 
## Дереккөздер


Санат:Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат:Тұлғалар
Шарль Сорель, сьёр де Сувиньи

**Шарль Сорель, сьёр де Сувиньи** (, sieur de Souvigny, 1599 немесе 1602 жыл , Париж – 7 наурыз 1674 жыл, сонда) – француз жазушысы, тарихшы және сатирик. 
 Оның «Фансионның күлкіге толы өмірі» (La vraye histoire comique de Francion) атты шығармасы жазушыға мол табыс алып келеді. Шығарма 1623 жылы басылып шығады. Орысша аудармасы 1965 жылы шығады. 1622 жылы «Анжелидің сарайы» (Le Palais d’Angélie’) аты галант стилінде жазылған шығармасы жарық көреді. 1627-1628 жылдары «Делқұлы бақташы» (Le berger extravagant) атты романын жазады. Ал 1629 жылы «Француз монархиясының тарихы» атты еңбегін жарыққа шығарады. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Шарль Куапо д’Ассуси

**Шарль Куапо д’Ассуси** (16 қазан 1605 жыл, Париж – 29 қазан 1677 жыл (Париж) – француз ақыны, актёр, әнші және композитор. 
Оның музыкалары бізге жетпеген, бірнеше төрт дауысты әндері ғана сақталған. 1642 жылы Гассендидің үйірмесіне қатысады. Сент-Аман, Скаррон және Сирано де Бержеракпен танысуы оны бурлеск жанрында жазуына ықпал етеді. Сол уақытта «Төреші Парис» атты поэма жазады. 1650 жылы Корнельдің «Андромеда» және «Аполлон мен Дафнаның махаббаты» атты трагедияларына музыка шығарады. 1655 жылы «Д’Ассусидің саяхаттары» атты екі томдық шығармалар жинағын жарыққа шығарады. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Пьер Карле де Шамблен де Мариво

**Пьер Карле де Шамблен де Мариво** (; 4 ақпан 1688 жыл, Париж – 12 ақпан 1763 жыл) – француз драматургі және прозашы. 
Журналистикамен айналысады. 1721 жылы апта сайын шығатын «Французский наблюдатель» атты журналдың негізін салады. Көптеген пьеса және бірнеше романдардың авторы. 1743 жылы Француз Академиясының мүшелігіне қабылданады, кейін оның хатшысы болып сайланады. 1712 жылы «Фарзамон немесе Жаңа Дон-Кихот» атты шығармасы жарық көреді. Мариво – психологиялық мінездер мен астарлы нюанстар жасаудың шебері. 
## Дереккөздер


Санат:Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Франсуа Фенелон

**Франсуа Фенелон** (де Салиньяк, маркиз де ля Мот Фенело́н, 6 тамыз 1651 жыл (1651.08.06) – 7 қаңтар 1715 жыл) – француздың атақты жазушысы. 
1687 жылы «De l’Education des filles» атты тұңғыш еңбегін жарыққа шығарады. 1689 жылы XIV Людовик оны немересіне тәрбиеші болуға шақырады. Сол уақытта «Мысалдар» және «Өлілердің әңгімесі» (Dialogues des morts) атты шығармалары басылып шығады. 
1695-1696 жылдары «Телемак» атты кітабын жазып, 1699 жылы баспа бетіне шығарады.
Ол XIV Людовиктің өлімінен 8 ай өткен соң қайтыс болады. 
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
**Шарль Перро** (; 12 қаңтар 1628 жыл, Париж – 16 мамыр 1703 жыл, Париж) – француз ақыны және классицизм кезеңінің сыншысы, «Ана қаздың ертегілері» атты шығармасымен танымал.
1671 жылы Француз Академиясының мүшесі болады. 1697 жылы «Ана қаздың ертегілері» атты ертегілер жинағы жарық көреді. Жинақ 9 ертегіден тұрады: «Етік киген мысық», «Қызыл телпекті қыз», «Рике-Хохолок», «Ұйқыдағы ару», «Золушка», «Перінің сыйлықтары», «Есектің терісі», «Мальчик-с-пальчик» және «Синяя Борода». 
Оның ертегілерінің желісіне опера және балеттер қойылған (Дж. Россинидің «Золушка» операсы, П.И. Чайковскийдің «Ұйқыдағы ару», С.С. Прокофьевтің «Золушка» секілді балеттері). 
## Дереккөздер

Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Мадам д’Онуа, Мари-Катрин д’Онуа

**Мадам д’Онуа, Мари-Катрин д’Онуа** (, Madame d'Aulnoy, 14 қаңтар 1651 жыл, Барневиль (төменгі Нормандия) – 13 қаңтар 1705 жыл, Париж) – француз жазушысы, классикалық француз ертегілерінің авторларының бірі.
 Ол өзінің шығармаларын 1690 жылдан бастап шығара бастайды: «Испанияға саяхат туралы хаттар» (Relations du voyage en Espagne), «Ипполит пен граф Дугластың тарихы» (Histoire d’Hippolyte, comte de Douglas, 1691), «Граф де Варвик» (Le Comte de Warwick,1703). «Шаттық аралы» (L’Île de la félicité) – Францияда шыққан тұңғыш қиял-ғажайып ертегісі. 1697 жылы «Қиял-ғажайып ертегілер» (Les contes des fées) атты 4 томдық шығармасы басылып шығады. Танымал ертегілері: «Ханшайым мысық», «Көгілдір айдар», «Жасыл жылан», «Грейс пен Дерек» және т.б.
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Жан Ротру

**Жан Ротру** (Jean Rotrou), 21 тамыз 1609 жыл, Дрё – 28 маусым 1650 жыл, сонда) – француз драматургі. 
XVII ғасырдың ортасында оның пьесалары драматургқа мол табыс алып келеді. Нормандия мен Парижде құқық факультетінде білім алады. Драматургиямен 1626-1628 жылдар аралығында айналысады. Оның «Ипохондрик» («L’Hypocondriaque») деп аталатын тұңғыш пьесасы 1628 жылы қойылады. 1825 жылы Ресейде «Венцеслав» атты трагикомедиясының бірінші бөлімінің толық аудармасы басылып шығады. 1830 жылы үшінші бөлімі жарық көреді, қалған бөлімдері жоғалған. 
## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:Обадан қайтыс болғандар
Поль Скаррон

**Поль Скаррон** (4 шілде 1610 жыл, Париж – 6 қазан 1660 жыл, Париж) – француз романшысы, драматург және ақын. 
1643 жылы «Тифон немесе Гигантомахия» (Typhon ou la Gigantomachie) атты поэмасы жарық көреді. Сондай-ақ «Жодле немесе қызметші-мырза» (Jodelet, ou le maître valet) (1645), «L’héritier ridicule» (1649), «Дон Иафет Армянский» (Don Japhet d’Arménie) (1653), «Le gardien de soi-même» (1655) сияқты комедияларды жазады. 1763 жылы «Қызықты повестер» (Roman comique) атты кітабы орыс тіліне аударылады. Оның бүкіл шығармасы 1737 жылы Амстердам қаласында басылып шығады. 

## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
xxxx

**Жорж де Скюдери** (, 22 тамыз 1601 жыл, Гавр – 14 мамыр 1667 жыл, Париж) – француз ақыны және драматург. http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BA%D1%8E%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B8,_%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B6_%D0%B4%D0%B5
Мадлен де Скюдеридің ағасы. 1650 жылы Француз Академиясының құрамына қабылданады. Ол алғашында драматург ретінде танылады. 1629-1942 жылдар аралығында 16 пьеса: 12 трагикомедия, 2 трагедия, 2 комедия жазады. «Скюдери мырзаның галереясы» (Cabinet de M.de Scudery, 1646) атты поэтикалық жинақ шығарады. «Аларих» атты батырлық эпопеяны жазып шығуына Т. Тассоның үлкен әсері болады. 
## Дереккөздер

Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Франсуа Лё Метель де Буаробер

**Франсуа Лё Метель де Буаробер** (François Le Métel de Boisrobert, 1 тамыз 1592 жыл, Кан – 30 наурыз 1662 жыл, Париж) – француз ақыны және драматург.
Діни білім алған. Ол 19 пьеса жазған, оның 9-ы трагикомедия. Оның «Әдемі даукес» атты комедиясы көпшілікке танылады. Шығармалары Мольердің шығармаларымен үндесіп жатты. Сондай-ақ көптеген өлеңдер де шығарған. Бернар де Ла Моннуаның айтуы бойынша Буаробер ертегі де жазған. 1634 жылы Француз Академиясының мүшелігіне сайланады. 
## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат: 1592 жылы туғандар
Санат:1662 жылы қайтыс болғандар
Франсуа Лермит

**Франсуа Лермит** (); наурыз 1601 жыл, Солье сарайы – 7 қыркүйек 1655 жыл, Париж) – француздың сарай ақыны, драматург және романшы. 
IV Генрихтің некесіз туған ұлы. 1620 жылы Ла-Рошель қоршауына қатысады. Сонда ауыр жараланады. 1649 жылы Француз Академиясының мүшесі болып сайланады. 
## Шығармалары
*«Марианна» (трагедия, 1637) 
*«Пантей» (трагедия, 1637) 
*«Тристанның махаббаты» (поэтикалық жинақ, 1638) 
*«Лира Тристана» (поэтикалық жинақ, 1641) 
*«Қуғынға ұшыраған паж» (роман, 1643) 
*«Сенеканың өлімі» (трагедия, 1644) 
*«Тристанның батырлық жырлары» (поэтикалық жинақ, 1648) 
*«Амариллис» (пастораль, 1653)
## Дереккөздер


Санат: Жазушылар
Санат:Франция жазушылары
Санат: Тұлғалар
Джо Дассен

**Джо Дассен** (; толық есімі Джозеф Айра Дассен, {{lang-en| Joseph Ira Dassin; 5 қараша 1938 – 20 тамыз 1980) – Франция  әншісі, композитор, музыкант. 

Ол отбасымен бірге АҚШ-тан Еуропаға көшіп келген. Джозеф Швейцарияда «Institut Le Rosey-де» білім алады, кейін АҚШ-қа қайтып келіп, «Анн-Арборе» университетін тәмамдайды. 1958 жылы режиссер әкесі Джо Дассеннен «Заң» фильміне ән жазып беруін сұрайды. 
1959 жылы осы фильмге жазылған әндер «Versailles» ән жазу орталығында жарыққа шығады. Әндері: «Les deux mondes de Joe Dassin»,  «Les Champs-Elysées», «La fleur aux dents», «Elle etait oh!...», «Joe», «13 chansons nouvelles» т.б.

## Дереккөздер

Санат:Бруклинде туғандар
Санат:Папеэтте қайтыс болғандар
Санат:Hollywood Forever зиратында жерленгендер
Санат:АҚШ әншілері
Санат:Франция әншілері
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:Шансоньдар
Санат:XX ғасыр музыканттары
Санат:Франция музыканттары
Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар
Санат:RCA Records орындаушылары
Санат:Columbia Records орындаушылары
Ив Монтан

**Ив Монтан** (, шын есімі Иво Ливи (итал. Ivo Livi), 13 қазан 1921, 19 қараша 1991)  – әнші, актер. .
17 жасында Ив Монтан лақабымен алғаш рет сахнаға шығады. 1944 жылы Монтананың өнеріне Эдит Пиаф тәнті болады. 1946 жылы Жак Превердің роман желісіне түсірілген «Врата ночи» фильмінде басты рөлді сомдайды. Атақты Мэрилин Монромен түскен фильмі үлкен табыс әкеледі. Ол Еуропа мен Американы бағындырған өз заманының даңқты актері саналады. Ив Монтан Париждегі Пер-Лашез зиратында жерленген. 
Әндері: «Récital au théâtre de l'Etoile» 1953, «Chansons populaires de France» (1955), «Dix chansons pour l'été» (1958), «Récital Etoile» (1958); Түскен фильмдері: «Звезда без света» (1946 ), «Étoile sans lumière» (1946), «Врата ночи», «Les Portes de la nuit» (1947), «L'Idole» 1950, «Потерянные сувениры», «Souvenirs perdus» т.б.

## Дереккөздер
Жан Ферра

thumb|right|200px|Жан Ферра
**Жан Ферра** ( ), (26.12.1930, Вокрессон, Франция - 13.03.2010, Ардеш) – композитор, ақын. 

Жюль Ферри колледжінде оқыған. 1942 жылы әкесі өлтірілген соң, отбасын асырау үшін оқуын тастап кеткен. 1958 жылы Жан Ферраның алғашқы синглі жарық көреді. 
1960 жылы «Decca Records-пен» келісімшартқа отырып, екінші «Ma Môme» атты синглін жазады. 1961 жылы өзінің әндерін орындаушы Кристиан Севрмен некелеседі. Бельгия мен Германияның әншісі Дидье Сезар Ферраның бірнеше әнін неміс тіліне аударған. Жан Ферра 2010 жылы 79 жасында қайтыс болған.

## Дереккөздер


Санат:26 желтоқсанда туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:О-де-Сенде туғандар
Санат:13 наурызда қайтыс болғандар
Санат:2010 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ардеште қайтыс болғандар
Санат:Франция әншілері
Санат:Франция автор-орындаушылары
Санат:Decca Records орындаушылары
Серж Генсбур

'
*Серж Генсбур*' (, шын есімі – Люсьен Гинсбург, ; 1928-1991) – ақын, композитор, әнші, автор, актер, режиссер. .
Көркемсурет колледжінде білім алған. Жастайынан  барда фортепиано ойнап, ақша таба бастаған. 1950 жылдың соңында Серж Генсбур лақабын алады. 1967 жылы Бриджит Бордоға арнап бірнеше ән жазған. Биркинмен қосылып айтқан әні әлемге таралады. Жүрек талмасынан қайтыс болған. Париждегі Монпарнас зиратында жерленген. Түскен фильмдері: «Ce sacré grand-père», «Le Pacha», «Je t’aime moi non plus», «Charlotte For Ever»;

## Әндері
*«Du chant à la une!…» 
*«L'étonnant Serge Gainsbourg»
*«Gainsbourg Confidentiel» 

## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Санат: Тұлғалар
Серж Реджани

**Серж Реджани** (; 2 мамыр 1922, Реджо-Эмилия, Италия – 23 шілде 2004, Париж (Франция) – актер, суретші. .
Серж Реджани Францияның азаматтығын алған итальян. 1930 жылдан бастап киноға түсе бастаған. «Отверженных» фильмінде Анжольрастың, ал «Искатели приключений» фильмінде ұшқыштың рөлін сомдаған. Ол киноға ғана түсіп қоймай, эстрадада шансон айтумен айналысқан. Монпарнас зиратында жерленген. 
Түскен фильмдері: «Les Disparus de Saint-Agil» (1938),  «Casque d’or» (1952), «Le deuxième soufflé» (1966), «Les aventuriers» (1967) т.б.
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Санат: Тұлғалар
Франсис Кабрель

**Франсис Кабрель** () – автор, композитор, әнші. .
1953 жылы 23 қарашада Анженде (Франция) туған. Қарапайым отбасынан шыққан. 13 жасар Франсис Кабриель радиодан Боб Диланның  «Like a Rolling Stone» әнін естіген соң, музыкаға деген құлшынысы артады. Кейін ол Нил Янг, Леонард Коэн және Боб Диланның әндерін аудара отырып, ағылшын тілін меңгеріп алады. 1974 жылы Тулузда өткен «Sud Radio» байқауына қатысып, жеңімпаз атанады. 2000 франк және «CBS» фирмасымен келісімшартқа отыруға мүмкіндік алады. 
Әндері: «Les Chemins de traverse» (1979),  «Fragile» (1980), «Carte postale» (1981), «Quelqu’un de l’intérieur» 1983 т.б.

## Дереккөздер


Санат: Тұлғалар
Генри Томас (музыкант)

**Генри Томас** (; 1874, Биг Сенди, Техас, АҚШ) – музыкант, автор, блюз орындаушысы. 

XIX ғасырдың соңы және XIX ғасырдың басында қайыр тілеп күн көрген, қара нәсілді көше музыканты болған. 1927-1929 жылдар аралығында 23-ке жуық ән жазған. Әндерін гитарада орындаған. 
Елге таралған әндері: «Fishin' Blues», «Bull Doze Blues», «Goin' Up The Country» т.б. Қай жерде, қалай қайтыс болғандығы белгісіз.

## Дереккөздер


Санат:1874 жылы туғандар
Санат:АҚШ музыканттары
Санат:Блюз музыканттары
Санат:XX ғасырда қайтыс болғандар
Санат:Vocalion Records орындаушылары
Санат:Биг Сендиде туғандар
Жак Устен

**Жак Устен** (, 15 наурыз 1940 Льеж, (Бельгия) – 6 сәуір 2009) – Бельгия әншісі, композитор, француз тіліндегі лирикалық жанрдағы эстрадалық әндерді орындаушы, суретші. 
Бала кезінде «Les Petits Chanteurs a la Croix de Bois» атты хор құрамында ән айтқан. Дизайн және кескіндеме саласында оқыған. 15 жасқа келгенде эстрадалық әндерімен танымал болып, өнер көрсете бастаған. 
1976-1987 жылдар аралығында Румыния, Польша, Канада, Германия, Швейцария, Франция елдеріне, Африка жерлеріне гастролдік сапарға шыққан. Көптеген Халықаралық марапаттардың иегері.  
 
## Дереккөздер


Санат: Бельгия әншілері
Санат: 1940 жылы туғандар
Санат:2009 жылы қайтыс болғандар
Мемфис Минни

**Мемфис Минни** ({{lang-en| Memphis Minnie, шын есімі Лиззи Даглас, ; 3 маусым 1897 – 6 тамыз 1973) – блюз орындаушы, гитарашы, автор. .
1930-1940 жылдары атақты блюзмендермен теңестірілген, электрлі гитарада ойнаған бірінші әйел. «Nothing in Rambling», «In My Girlish Days», «Looking The World Over», «My and My Chauffeur Blues» атты әндері Мемфис Минниге даңқ әкеледі. Ол 3 рет тұрмыс құрған. Өмірінің соңғы жылдарын қарттар үйінде өткізген. 
1973 жылы жүрек талмасынан Мемфисте (Теннесси штаты) қайтыс болған.  

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар