open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ева Лунд

}}

**Ева Лунд** (швед. Eva Lund; 1971 жылдың 1 мамырында дүниеге келген, Стокгольм, Швеция) — швед кёрлингисты, Швеция құрама командасының ойыншысы. Олимпиадалық екі мәрте жеңімпазы (2006, 2010-ыншы жылдары), әлемнің екі мәрте жеңімпазыа (2005, 2006-ыншы жылдары), Еуропаның жеті мәрте жеңімпазы (1993, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2007-ыншы жылдары).

Үйленген, күйеуі Стефан Лунд швед кёрлингшісі және жаттықтырушы.

## Дереккөздер

## Сәлтемелер
* Швед әйел кёрлингшілері |Швед керлинг қауымдастығының веб-сайты (веб-архив) (см. «Lund, Eva»)

Санат:Швеция кёрлингшілері
Санат:2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Швеция Олимпиада чемпиондары
The 1975

**The 1975** — Манчестерден шыққан британдық инди-рок топ. Топ Мэттью Хили (вокал, гитара), Адам Ханн (гитара), Джордж Дэниэл (барабан, бэк-вокал) және Росс Макдональд (бас-гитара)-тан құралған. Олар дебюттік альбом шығармай тұрып, 4 шағын альбом жазып үлгерген. **The 1975** 2013 жылдың 2-қыркүйегінде Dirty Hit/Polydor-мен шыққан. Үнтаспа UK Albums Chart-та нөмір-1 болып жарыққа шықты. 2013 жылдың 8-қыркүйегінде халықаралық тур жасап, 2014 жылы Coachella фестивалінде ойнаған.

## Топтың атауы
Бұрын топ материалдарын әртүрлі атаулармен шығарған: Talkhouse, The Slowdown, B I G S L E E P және Drive Like I Do. Ең соңында топ The 1975 атауымен тоқтады. Хилидің айтуынша, бұл атауды ескі кітаптың артында жазылғанын көріп, топты солай атады.

## Дискография
### Студиялық альбомдар

### Шағын альбомдар

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Ұлыбритания рок топтары
Санат:2012 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Фрэнк Макфарлейн Бернет

**Сэр Фрэнк Макфарлейн Бернет** (, 3 қыркүйек 1899, Траралгон, Виктория — 31 тамыз 1985) — аустралиялық вирусолог.

## Өмірбаян
Мельбурн университетін бітірген (1923), осы университеттің профессоры. Медициналық зерттеулер институтының директоры (Уолтер және Элиза Холл).

1947 жылы, ғылымға қосқан елеулі үлесі үшін, ғалым Лондон корольдік қоғамы Корольдік медалімен марапатталды.

## Негізгі жұмыстары
Негізгі ғылыми бағыттары вирустар экологиясына, вирустардың қарым-қатынасы және олардың «иелері», вирустардың таралу механизмі, олардың өзгергіштік қасиеттеріне арналған. Ку-лихорадкасы қоздырғышын алғаш рет зерттеді, ол оның есімімен аталады (*Rickettsia burneti*). Бурнет адамның вирустық ауруларын эволюциялық және экологиялық  тұрғысынан зерттейді.

Иммунология саласындағы жұмысымен аса белгілі. иммунитеттің клоналдық-селективтік теориясының авторы және  иммундық толеранттылық әсерлер қызметінің алғаш ашқан; соңғы ашылуы үшін Нобель сыйлығы берілді.

## Нобель жүлдесі
Физиология немесе медицина саласында Нобель жүлдесі (1960).

## Марапаттары
* Корольдік медаль (1947)
* Негізгі медициналық зерттеулері үшін Альберт Ласкер жүлдесі (1952)
* Копли медалі (1959)
* Нобель жүлдесі физиология мен медицина саласында (1960)
* Британ империясының ордені рыцарь-Командоры
* Аустралия орденінің рыцары
* Жыл аустралиялық (1960)

## Қайнар көзі

## Шығармалары
* Viruses and man, L., 1953.
* Principles of animal virology, N. Y., 1955.
* Integrity of the body, Camb. (Mass.), 1962; в рус. пер.— Вирус как организм, М., 1967.

Санат:Аустралия вирусологтары
Санат:Аустралия иммунологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Британ империясы орденінің рыцарь-командорлары
Санат:Аустралия орденінің рыцарлары
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Корольдік медаль иегерлері
Аванти!

**«Аванти!»** () — комедиялық, көркемдік фильм. Билли Уайлдер түсірген. Самюэл Тейлор пьессасы бойынша. 

## Сюжет
Балтимордағы миллионер, әкесі Италияда өлгенін біліп қояды. Әдемі италиандық курортқа, өзінің әкесін алып кету үшін келеді. Бірақ сол жерде әдемі, қызық әйелді кездестіреді. Содан ол бизнесменнен романтик жігіт болып кетеді. 

## Рөлдерде:
* Джек Леммон – кіші - Вернер Армбрастер
* Джульет Миллс — Памела Пигготт
* Клайв Ревилл — Карло Карлуччи
* Эдвард Эндрюс — Дж. Дж. Блоджетт
* Джанфранко Барра — Бруно

## Атау және марапаттар
1973 – «Алтын глобус», ең үздік жігіт рөлі – комедия немесе мюзикл - актёр Джек Леммон.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  
*  

Санат:АҚШ кинокомедиялары
Санат:1972 жылғы кинокомедиялар
Бөлтірік (Жамбыл облысы)

**Бөлтірік** (1993 жылға дейін — *Андреевка*) — Жамбыл облысы Шу ауданындағы ауыл, Дулат ауылдық округі құрамында.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 11 км-дей жерде орналасқан.   

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Дьёрдь фон Бекеши

**Дьердь фон Бе́кеши** (Джордж) (; 3 маусым 1899, Будапешт — 13 маусым 1972, Гонолулу, Гавайи, АҚШ) — американдық физик, биофизик және физиолог, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. «Леопольдина» Жаратылыстану ғалымдарының неміс академиясы мүшесі. Ұлты - венгр.

## Өмірбаян
Берн университетін, Будапешт университетін бітіріп (1923), Будапештте, Берлинде, Стокгольмде жұмыс істеді. 1947 жылдан АҚШ-та.

## Негізгі жұмыстары
Негізгі еңбектері есту биофизикасы және физиологиясы бойынша. Дыбыстық әсерлердегі ішкі құлақ құрышындағы базилярлы мембраның тербеліс заңдылықтарын  ашты және есту мүшесіндегі дыбыстардың бастапқы жиілік-амплитудалық талдау теориясын тұжырымдады. Ортаңғы құлаққа дыбыс берілуді зерттеді. Адамның есту бағалау құрылғысын және, естудіңайырым шегін, әдісін ұсынды (Бекеши аудиометрі). Сүйектің дыбысты өткізгіштігін, есту кеңістіктігін және сенсорлық жүйелердің қабылдау айырмашылығын  зерттеді.

## Шығармалары
* Experiments in hearing, N. Y., 1960
* Sensory inhibition, N. Y., 1967

## Естелік
1979 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы бетіндегі кратерге фон Бе́кеши есімін берді.

## Тағы қараңыз
* Адам есту жүйесінің биомеханикалық моделі

## Әдебиет
* 

Санат:АҚШ физиктері
Санат:АҚШ физиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері
Санат:Будапешт университеті түлектері
Таугүл

**Таугүл** , *сверция* () – көкгүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 

## Түрлері
**Swertia connata* – бітіңкі таугүл
**Swertia marginata* – жиекті таугүл
**Swertia obtusa* – мұкыл таугүл

## Дереккөздер


Санат:Көкгүлдер
Байқоныс

**Елді мекендер:**

* Байқоныс – Ақмола облысы Степногорск қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Байқоныс – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл.
* Байқоныс – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл.
* Байқоныс – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
Қызылбояу

**Қызылбояу** () – рияндар тұқымдасына жататын бір, екі не көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.

## Түрлері
**Galium odoratum* – иісті қызылбояу немесе иісті бояушөп (*Asperula odorata*) 
**Galium aparine* – жабысқақ қызылбояу
**Galium songaricum* – жоңғар қызылбояуы
**Galium tianschanium* – тянь-шань қызылбояуы
**Galium turkestanicum* – түркістан қызылбояуы

## Дереккөздер


Санат:Рияндар
Еңбек (Шу ауданы)

**Еңбек** — Жамбыл облысының Шу ауданындағы ауыл, Қорағаты ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км-дей жерде.   

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Бобров ауылдық округі

* Бобров ауылдық округі — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы Жаңабет ауылдық округінің бұрынғы атауы.
* Бобров ауылдық округі — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы әкімшілік бірлік.
Еспе (станция)

**Еспе** — Жамбыл облысының Шу ауданы, Шоқпар ауылдық округі  құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылының солтүстік-шығысында 45 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Бостандық ауданы

* Бостандық ауданы — Алматы қаласындағы аудан.
* Бостандық ауданы — Өзбекстанның Ташкент облысындағы аудан.
Тик

**Тик** немесе **тик ағашы** () – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық жапырақ тастайтын ағаш өсімдік. 

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Алтынды

**Алтынды** — елді мекен атаулары.

* Алтынды – Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл.
* Алтынды – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл.
Аққала (айрық)

**Аққала** сөзі мынандай мағыналар беруі мүмкін:

*Аққала — қыс мезгілінде қардан қаланатын пана.

*Аққала (мүсін) — қар жауатын аймақтарда жиі жасалатын антропоморфты қар мүсіні және қысқы дәстүр.

**Елді мекендер:** 
* Аққала – Абай облысы Ақсуат ауданындағы ауыл.
* Аққала – Атырау облысы Индер ауданындағы ауыл.
* Аққала – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
* Аққала – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
* Аққала – Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданындағы ауыл.
Топырақбас

**Топырақбас** () – ерінгүлділер тұқымдасына жататын шөп ретінде өсімдіктер туысы. 

## Түрлері
# *[[Prunella albanica]]* Pénzes – 
# *[[Prunella cretensis]]* Gand. – 
# *[[Prunella grandiflora]]* (L.) Scholler – 
# *[[Prunella hyssopifolia]]* L. – 
# *[[Prunella laciniata]]* (L.) L – 
# *[[Prunella orientalis]]* Bornm. – 
# *[[Prunella prunelliformis]]* (Maxim.) Makino – 
# *[[Prunella vulgaris]]* L. – кәдімгі топырақбас
# *[[Prunella × bicolor]]* Beck *(P. grandiflora × P. laciniata)* – 
# *[[Prunella × codinae]]* Sennen *(P. hyssopifolia × P. laciniata)* – 
# *[[Prunella × gentianifolia]]* Pau *(P. hyssopifolia × P. vulgaris)* – 
# *[[Prunella × intermedia]]* Link *(P. laciniata × P. vulgaris)* – 
# *[[Prunella × surrecta]]* Dumort. *(P. grandiflora × P. vulgaris)* – 

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Жарсуат

## Елді мекендер
* Жарсуат — Ақмола облысы, Астрахан ауданындағы ауыл.
* Жарсуат — Атырау облысы, Индер ауданындағы ауыл.
* Жарсуат — Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданындағы ауыл.
## Көл
* Жарсуат (көл)
## Басқа мағыналар
* Жарсуат орамы (Астана)
* Жарсуат жер асты су көзі
## Тағы қараңыз
* Жарсуат ауылдық округі
Жарсуат ауылдық округі (Атырау облысы)

**Жарсуат ауылдық округі** — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жарсуат, Ақтан, Кетебай, Құрылыс, Қызылжар ауылдары кіреді. Орталығы – Жарсуат ауылы.

## Тарихы
Жарсуат ауылдық округі 1920 жылы Ақтөбе, Отаркөл, Сарышығанақ, Индер тауының шығыс жағындағы тұрғындарды біріктіріп, Ақтөбеде алғашқы кеңес құрылған. 1925 жылы Томарөткел (Өтеген төбе) жеріне  көшіп келген, 1931 жылы Жарсуат деп аталып, екінші ауылға  орналасқан, Жарсуаттың  іргесі қаланған. 1942 жылы су тасқынынан үйлер құлап, қазіргі Жарсуат ауылы орнына көшірілген. Ауылдық кеңеске 1951 жылдары бұрынғы Қызылжар ауылдық кеңесі, 1954 жылы Қазбек, Құрылыс ауылдық кеңестері қосылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2696 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы ауылдық округтері
Макассед

Макассед (Иерусалим) - Иерусалимдегі араб бөлігінде аурухана.
Араб елінің бөлігінде орналасқан.
Ол 1967 жылы ашылған. Бұл перзентхана, Қызыл Жарты Ай кеңсесінің,Басма  және Виктория Аугуст құрған, соның ішінде Палестинаның мекемелердің емдеу жүйесінің бөлігі болып табылады.
Сол жерде 300-ге жуық төсек бар. Ол ортопедия, ашық жүрекке хирургия, педиатрия және дерматология маманданған. 
## Макассед Ауруханасының Бөлімшелері
*Ортопедиялық бөлім;
*Жалпы және лапароскапиялық хирургия бөлімі;
*Жедел медицина бөлімі;
*Әлеуметтік қызмет көрсету бөлімі;
*Акушерлік және гинекология бөлімі;
*Физикалық терапия бөлімі;
*Ішкі аурулар бөлімі;;
*Радиология және компьютерлік томография бөлімі;
*Педиатриялық бөлім;
*Перзентхана бөлімі;
*Хирургия және анестезиология бөлімі;
*Колледж;
*Амбулатория (балалар және жалпы хирургия клиникалары. 
## Дереккөздер

Санат:Ауруханалар
Санат:Араб елдері
Мариинск ауруханасы

**Мариин ауруханасы** — Санкт-Петербург қаласындағы көне ауруханалардың бірі, мыңға жуық пациенттер үшін сыйымдылығы бар көпсалалы аурухана болып табылады.

Орталық ғимараты келесі мекен-жай бойынша орналасқан: Санкт-Петербург, Құю, т.б., 56, аурухана ғимараты көшенің жарты  бөлігін алып жатқан.

## Сәулеті
Негізгі аурухана ғимараты Джордж. Кваренги әзірленген. Ол табысты ғимараттың дәлізі орналасуын қолданбалы және қолдау қызметтерін жертөлелеріне кіреді: ас үй, ванна, сақтау; бірінші қабатында - дәріхана және тексеру; жағында камералық, мәжіліс залы мен қоймалар бар.

Аурухананың аумағында 18 клиникалық және 20 қосалқы персонал бар, ол 15 ғимараттар орналасқан.

Соғыстан кейінгі жылдары, аурухана бірнеше рет жөндеуден, ал 1960 жылы басында, бас ғимараттың артында партиялық номенклатураның өкілдерінің емдеу үшін «арнайы құрылыс» салынды.

## Қазіргі заман
Бүгінгі күні, 1000-нан астам адам ауруханада жұмыс істейтін.

Мариин аурухана - Санкт-Петербург орталық бөлігінде тұрғындарына жедел медициналық көмек негізі, ол 500 000 -нан астам адамды құрайды. Ауруханада жыл сайын шамамен үштен бір науқас амбулаторлық көмек ала оның 60 000 -нан астам науқастарды, емделіп жатқан. Хирургиялық шәкірттері (600 төсек) 12 000 операцияларын айналасында жыл сайын жүргізіледі.

## Дереккөздер
Израиль қалалары

thumb|288x288px|Израильдің картасы
Израиль мемлекетінде 7 әкімшілік округтарға біріккен 75 қала бар. Израильде қаланың халық тығыздығы өте жоғары, қалаларда халықтың 90% өмір сүреді. Қаланың статусының халық санын айғақтауы міндетті емес, әйтсе де, статус халық саны 20 000 адамнан жоғары елді мекендерге беріледі.

Израильде нақты екі қалалық агломерацияларды ажыратуға болады:
* *Гуш-Дан*, мемлекет халқының үштен бір бөлігі жасайды.
* *Хайфа және Крайот*, мемлекет халқының 7 % шоғырланған.
Мәліметтер 2010 жылдың маусым айы жағдайы бойынша түзілген, ақпараттар Израильдің Орталық статистикалық бюросының есептемесінен алынған.

## Қалалар тізімі
Жалпы алғанда 75 муниципалитетке Израиль ішкі істер министрлігі «Қала» статусын берген, ең жаңа қала болып 2008 жылы Кафр-Касем араб кенті танылды.

Израильде халық саны 100 000 адамнан жоғары 14 қала бар, оның ішінде халық саны 700 000 адамнан асатын Израильдің елордасы Иерусалим.

Тізім Иудея және Самария округтарында, Иордан өзенінің батыс жағалауының аймағында орналасқан төрт өаланы қамтиды. Иерусалимнің ауданы мен халқы 1967 ж. соғыс нәтижесінде Иерусалиммен аннексияланған және 1980 жылғы «Иерусалим жайлы заң» бойынша Иерусалимнің муниципалдық шекараларына енген Шығыс Иерусалимді қамтиды. 

## Әкімшілік орталықтар

## Аңғартпалар




## Сілтемелер
* Израильдің Орталық статистикалық бюросы. 
* Еврей электрондық энциклопедиясы.

Санат:Израиль қалалары
Санат:Елдер бойынша қала тізімдері
Рави (өзен)

left|thumb
**Рави** (хинди रावी, -пандж. ਰਾਵੀ, урду راوی) — Үндістандағы және Пәкістандағы өзен. Рави (ежелгі атауы Иравати әлде Парушни), Ведыда айтылғандай Чинаб Жеті су өзендерінің бірі. Ұзындығы - 720 км және ол Пенджабтың атын берген өзендерінің бірі болып табылады.

Рави Гималайда ағады, солтүстік-батыс бағытта Химачал-Прадеш үнді штатынды ағады. Чамба  қаласына жақындаған сон оңтүстік-батыс бағытта ағады және Пәкістаның жеріне отпей тұрып, бірнеше шақырымнан сон  Үнді-Пәкістан шекарасын қалыптастырады. Рави ағыстын төмен жагынна барып,Чинабқа кұйылады. Лахор Равидағы ең үлкен қала.

Рави суың қолдана отырып, екі ел  Indus Waters Treatyкелісімге отырды. Үндістанын бетінде бірнешет бөгет соғылған, сол себептен Равидың астынғы жағында кейбір кезде су болмайды. Ранджит-Сагар бөгеті су қоймасын құрайды.

## Сілтемелер
* Рави туралы мәлімет  Pakistan Waterways  осы сайтта (ағылш.)

Санат:Пәкістан өзендері
Санат:Үндістан өзендері
Снепород

Снепород немесе Снопород- ежелгі орыс қаласы Сула өзенің  бойында орналасқан, алыс-жақын орыс қалаларының тізімінде аталған. Ол Переяславское Князьдігіндегі мүшесі болды және дала көшпенділердің рейдтер қарсы қорғаныс желісі Посулской бөлігі болды. 
П.А. Раппорт айтуынша, 3 км солтүстікке Мацковский Лубенский ауылының  ауданында жоғары ,  ежелгі Мыс елді орналасқан , қалдықтары, Сула өзені  Слепорд сағасында Полтава облысы ежелгі орыс Снепородом болып табылады.3 метрлік үш қақпасы бар  және жоғары аюлар іздері қоршалған 108 х 85 м білігінің жұмыртқа қорғаны өлшемдері. 3 га қалашығы іргелес Силеш аймағында орналасқан. Мәдени қабаты депозиттері XI-XIII ғғ болған. Снепород қаласының өлімі, монғолдардың Ресейге шабылуы қатысты.
Анна Петровна

**Анна Петровна** (27 қаңтар (7 ақпан) 1708 — 4 (15) наурыз 1728) — І Петрдің және Екатеринаның төртінші баласы және екінші қызы.

## Биография
left|thumb|292x292px|Анна Петровна
Анна туған кезде оның анасы І Екатерина әлі І Петрдің көңілдес әйелі болған, ол тек үш жылдан кейін ғана оның заңды әйелі болды. 5(16) қаңтарда 1708 жылы Петр қолхат-өсиетнама толтырады. Ол өзінің өлімінен кейін Екатерина мен оның қызына үш мың рубль беруге бұйырды.

Қыз өзінің бөлесі V Иванның қызының Анна Иоанновнаның атын алды.

1711 жылы 6 (17) наурызда патшаның қызы атанды, ал 1721 жылы 23 желтоқсанда патшаның тақ мұрагер қызы атанды.

Анна Петровна өте қабілетті оқушы болды, ол көп кітап оқитын, төрт шетел тілді жетік меңгерген.

1711 жылдан бастап Аннаның патша қызы екені туралы жарияланғаннан кейін оған Санкт-Петербургте жер беріледі.

Бассевичтің арқасында 1724 жылдың 23 қарашада (4 желтоқсанда) Карл Фридрих Шлезвиг-Гольштейн-Готторопский Анна Петровнамен некелесу туралы келісімге қолын қойды. Ұлы Петрдің Ресей тағын сүйікті қызына – Анна Петровнаға бергісі келгені туралы да ақпарат бар. Герцог пен Аннаның некелесу жорасы І Екатеринаның көзі тірісінде – 1725 жылы 21 мамырда (1 маусымда) &nbsp;өтті. Содан соң герцог Жоғарғы құпия кеңістің мүшесі болып, үлкен қуатты иеленді.

Герцогтың жағдайы І Екатеринаның өлімінен кейін өзгерді. Сол кезде бүкіл билік Мешиковтың қолына келді. Ол өз қызын ІІ Петрге үйлендірмек болды. Меншиков Аннаның оның қызын орыс тағында көргісі &nbsp;және оған бөгет болғысы келгендіктен, оның күйеуімен араздасты. Көп кешікпей 25 шілдеде (5 тамызда) 1727 жылы Анна мен герцог Петербургті қалдырып, Гольштейнға көшеді. 10 (21) ақпанда Кильде Анна Карл Петр Ульхрты (болашақ Ресей императоры ІІІ Петрді) дүниеге әкеледі. Бірақ Анна тез арада босанудан кейінгі толғақтан жиырма жасында көз жұмады. Өлімінің алдында оның Петербургте, Петропавл соборында, әкесінің мазарының қасында оны көмгенін қалады. Бұл оның өтінішін 1728 жылы 12 (23) қарашада орындайды.

Өз заманына Анна өте білімді болды, ол төрт шетел тілді: француз тілінде, неміс, италяндық және шведтік тілдерін жетік меңгерді. Сондай-ақ Анна Петровнаның балаларды өте жақсы көретіндігі және ол өзінің І Екатеринаның билігі кезінде көлеңкеде қалған жиенін Петрді (Алексей Петровичтің баласын) қатты жақсы көргені мәлім.

## Естелік
Аннаның құрметіне 1735 жылы оның күйеуі Әулие Анна орденің құрды. 1797 жылы Павел императоры тұсында Ресей империясының мемлекеттік сыйына айналды.
Жалқұйрық

**Жалқұйрық** () – ерінгүлділер тұқымдасына жататын шөптесін өсімдіктер туысы мен түрі. 

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Қызыл талды тұқымдасы

**Қызыл талды тұқымдасы** ()&nbsp;— қос жарнақтылардың қызыл талды тәрізділер  () сабының тұқымдасы. Тұқымдасты 2 сапты құрайтын 115 биологиялық түр кұрайды.

## Биологиялық сипаттамасы
[thumb|left|''[Cornus sanguineus*]]
Гүл формуласы: 

== Дереккөздер ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://delta-intkey.com/angio/www/cornacea.htm *Cornaceae'' на http://delta-intkey.com] 

Санат:Қызыл талды тұқымдасы
Самар теңізі

**Самар теңізі** () — Филиппин архипелагында орналасқан үлкен теңіз. Бұлтеңіз бірнеше аралдармен шектелген. Шығыста Самар, оңтүстікте Лейте, батыста Масбате және солтүстікте Лусон аралдарымен шектелген. Самар теңізі Тынық мұхиттың теңізімен деп есептеледі. 

Санат:Тынық мұхит теңіздері
Иісті көкемарал

**Иісті көкемарал** () – ерінгүлділер тұқымдасының көкемарал туысына жататын бір түрі. 
## Биологиялық сипаттамасы
Көп жылдық шала бұта, биіктігі 8-50 см, жуан тамырлы, тік сабақты. Жапырағының ұзындығы 0,6-2,5 см, ені 0,3-1,2 см, түкті не түксіз. Гүлі сабақ ұшына топтасқан, түсі жасыл не күлгін, қос ерінді, жоғарғы ерні тұтас, төменгісі 3 айырымды, тостағаншасы цилиндр тәрізді, ұзындығы 5-7 мм. Күлтесінің ұзындығы 10-12 мм, 2 аталығы аналық мойынымен бірге күлтеден шығып тұрады. Маусым-шілдеде гүлдейді. 
## Таралуы мен өсу аймағы
Көкемарал Моңғолия, *Батыс Қытайда,* Шығыс Сібір мен Батыс Сібірде, Қазақстанда Көкшетауда, Алтай тауларында, Жоңғар Алатауында, Кетпен жотасында, Теріскей Алатауында, Қырғыз Алатауында көбіне тау беткейлерінде өседі.

## Қолданылуы
Көкемаралдан иіс су өнеркәсібінде пайдаланатын эфир майы алынады. Гүлінен ара бал жинайды.

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Құрма (айрық)

**Құрма:**
* Құрма () - пальмалар тұқымдасының Пальма туысының биологиялық түрі.
* Құрма - Эбен тұқымдасына жататын ағаш және бұта туысы.
Құрма (Эбен тұқымдасы)

**Құрма** () — Эбен тұқымдасына () жататын ағаш және бұта туысы. Құрманың 700-ге жуық түрі бар.

[thumb|left|Кептірілген [шығыс құрмасы жемісі Қытайда танымал тәтті болып табылады]]
Құрма туысына ағаштар және бұталы өсімдіктер жатады. Құрманың 500-ге тарта түрі субтропиктік және тропиктік аймақтарда таралған. Шығыс құрмасының (D. kaki) биіктігі 10 — 12 м, жемісі ірі, шырынды, диаметрі 8 см-ге жетеді, түсі қызыл сары, сырты жылтыр, қабығы жұқа. Жас жемісінде 20% қант, 0,5 — 1,5% ақуыз, 2 — 3% күл, С, А дәрумендері бар. Кептірген жемісінде 52% қант, 48% глюкоза болады. Құрма тұқым күйінде және телу, ұластыру арқылы өсіріледі. Ұластыруға Қырым, Тәжікстанда өсетін кавказ құрмасының жабайы түрін, Орта Азияда суыққа төзімді Виргин құрмасын пайдаланады. Құрманы тұқымынан өсіргенде 5 — 7 жылда, ұластырылғандары 3 — 4 жылда жеміс береді. Ірі ағаштары жылына 250 кг-ға дейін өнім береді. Құрма –18 — 20оС суыққа төзімді. 50 — 60 жыл, ал қолайлы жағдайда 100 жылға дейін қурамайды. Олар пішініне, дәніне, түсіне, оның дәмі мен консистенттілігіне, пісу мерзіміне, т.б. белгілеріне қарай ажыратылады. Жемісі тәтті, шарап өндірісінде, джем жасауға пайдаланылады. Дәнсіз жемістерін кептіріп, тағамға інжір тәрізді қолданады. Құрманың Хачиа, Хиакуме, Емон, Зенджи-мару, Гейли, т.б. сорттары бар. Қытай, Әзірбайжан, Өзбекстан, Түрікменстан, т.б. елдерде өсіріледі. 

## Жіктелуі
Туысқа қазіргі таңда 725 биологиялыұ түр кіреді.

Кейбір түрлері:
* Diospyros celebica Bakh. 
* Diospyros crassiflora Hiern 
* Diospyros digyna Jacq. - Қара құрма
* Diospyros discolor Willd. 
* Diospyros ebenum J.Koenig 
* Diospyros humilis (R.Br.) F.Muell.
*  Diospyros kaki Thunb. - Шығыс құрмасы
* Diospyros lotus L. - Кавказ құрмасы
* Diospyros melanoxylon Roxb. 
* Diospyros mespiliformis|aut=Hochst. ex A.DC. 
* Diospyros oppositifolia Thwaites 
* Diospyros sandwicensis (A.DC.)  
* Diospyros virginiana|aut=L. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қытайдың Тайхан тауларындағы қар басқан құрма ағаштары

Санат:Эбен тұқымдасы
Шығыс құрмасы

**Шығыс құрмасы** (лат. Diōspyros kāki) — Эбен тұқымдасының құрма туысына жататын ағаш. Қытайда және көптеген субтропик жерде, Грузия, Әзірбайжан, Өзбекстан, Түркменстан, Ресейде Краснодар өлкесінде өсіріледі.

thumb|left|200px
Биіктігі 10-12 м, жемісі ірі (500 г), шырынды, қызыл-сары, сырты жылтыр, қабығы жұқа. Жемісі тәтті, жемісін жастай да, кептіріп те жейді, Жас жемісінде 20% қант, 0,5-1,5% ақуыз, 2-3% күл, С,А витаминдері бар. Кептірілген жемісінде 52%қант, 48% глюкоза болады. 

Шарап өндірісінде, джем жасауға т.б. қолданылады. Құрма тұқымынан және телу, ұластыру арқылы өсіріледі. 

Санат:Эбен тұқымдасы
Фор-де-Франс (айрық)

**Фор-де-Франс**:

* Фор-де-Франс — қала, Мартиниканың әкімшілік орталығы, Францияның тәуелді аймағы. Вест-Индияның ең ірі француз қаласы.
* Фор-де-Франс — Мартиника аймағындағы Францияның округы.
Кетебай

**Кетебай**:

**Елді мекендер:** 

* Кетебай – Атырау облысы Индер ауданындағы ауыл.
* Кетебай – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.

**Тұлғалар:**
 
* Кетебай батыр
* Кетебай Қиынов

**Басқа мағыналар:** 
* Кетебай күмбезі
Таласса (мифология)

Таласса, Фаласса, Талатта (грек. Θάλασσα, «теңіз») - ежелгі грек мифологиясының  кейіпкері. Эфир мен Гемераның қызы, Понтың әйелі, тельхиндер мен  Галияның анасы. 

## Қызықты деректер
Нептунның серігі Талассаның атымен аталған
Францияда "Таласса" телехабары бар
Айдағы аңғарлардың тізімі

Қабылданған ережелерге сәйкес, аңғарлар атаулары өздеріне жақын орналасқан геологиялық құрылымдар-кратерлер немесе таулар құрметіне қойылған.

## Тағы қараңыз
* Айдағы кратерлердің тізімі

## Сілтемелер
* Халықаралық астрономиялық бірлестік анықтамасы
* Ай бедері атауларының номенклатуралық реті 

Санат:Ай аңғарлары
Санат:Аспан денелерінің беткі бөлшектерінің тізімдері
Көктоғай

**Көктоғай** ұғымы келесі атауларды білдіреді:
## Қазақстан
### Әкімшілік бірлік
* Көктоғай ауылдық округі — Атырау облысының Индер ауданындағы әкімшілік бірлік.
### Елді мекен
* Көктоғай — Ақтөбе облысы, Алға ауданындағы ауыл.
* Көктоғай — Атырау облысы, Индер ауданындағы ауыл.

## Қытай
### Әкімшілік бірлік
* Көктоғай ауданы — ҚХР, Алтай аймағындағы әкімшілік бірлік.
### Елді мекен
* Көктоғай — Көктоғай ауданындағы кент.

## Басқа мағыналар
* Көктоғай көтерілісі
## Тағы қараңыз
* Көптоғай
Аляска штатының қалалары

Бұл мақалада берілген Аляска штатының қалалары, халық санының кемуі бойынша реттеліп түзілген, сонымен қатар Аляска штатының заңы қала деп жіктейтін елді мекендердің барлығы қамтылған. Қала муниципальдық басқару жүйелерінің бірі (екіншісі — біріккен боро, округ тәріздес). Кестеге 148 қала енгізілген, оның ішінде 4 жүйеленген сити-боро, 11 дербес өзіндік басқармасы бар қалалар, бірінші таптық 19 қала және екінші таптық 114 қала.

## Дереккөздер

Санат:Аляска қалалары
Санат:Тізімдер
Құрылыс (айрық)

**Негізгі ұғым:**

**[[Құрылыс]]** — әр түрлі үйлер мен ғимараттарды салу мен салынып жатқан нысандарды іске қосуға қатысты іс-әрекеттер. 

**Елді мекендер:**

* Құрылыс – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы ауыл.
* Құрылыс – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы ауыл.
* Құрылыс – Атырау облысы Индер ауданындағы ауыл.
* Құрылыс – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл.
* Құрылыс – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
Құлақшын (ауыл)

**Құлақшын** — Жамбыл облысының Шу ауданы, Шоқпар ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылының шығысында 84 км-дей жерде орналасқан.   

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Құмөзек (Шу ауданы)

**Құмөзек** — Жамбыл облысы Шу ауданы, Тасөткел ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылының оңтүстік-батысында 19 км-дей жерде орналасқан.   

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Көкжиек (ауыл)

**Көкжиек** (2018 жылға дейін — *Зверохозяйство*) — Жамбыл облысы Шу ауданы, Төле би ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылының оңтүстігінде 1 км-дей жерде орналасқан.   

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 168 адам (89 ер адам және 79 әйел адам) болса, 2009 жылы 287 адамды (142 ер адам және 145 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Сауытбек

**Сауытбек** (1992 жылға дейін — *Жаңатұрмыс*) — Жамбыл облысының Шу ауданы, Алға ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Төле би ауылының оңтүстік-батысында 10 км-дей жерде орналасқан.   

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шу ауданы елді мекендері
Мэтт Харди

**Мэ́ттью Мур Ха́рди** (ағыл. Matthew “Matt” Moore Hardy, 23 қыркүйек 1974 жылы дүниеге келген, Камерон, Солтүстік Каролина) — америкалық кәсіби рестлер, World Wrestling Entertainment қойылымдарымен молырақ танымал. Ол сонымен қатар  Total Nonstop Action Wrestling (TNA) және Ring of Honor (ROH) рестлинг-федерацияларында да өнер көрсетті.

WWE-ге келмес бұрын Харди өз ағасы Джеффпен тәуелсіз Organization of Modern Extreme Grappling Arts (OMEGA) рестлинг-органицзаиясын құрды, мұнда Харди көптеген чемпиондық титулдарды йеленді және бұл чемпиондық титулдар құрамына ауыр салмақтағы чемпион бен Джеффпен бірге болған басқа да топ мүшелерінің ортақ чемпиондарыда кіреді. 1999 жылы Мэтт өз қойылымдарымен үстел матчтарында командалық дивизионда атақ алған WWE-ға шыға бастады. Командалық дивизионда Харди сегіз рет чемпион атанды: алты рет әлем чемпионатына чемпион команда, бір рет WWE чемпионы, және бір рет WCW чемпионы. 

Бұдан өзге Харди бір рет ауыр салақтағы әлем чемпионы атанды және бір рет ECW чемпионы болды. Бұнымен қоса ол бірнеше екінші дәрежелі хадкорндық, еуропалық чемпиондық титулдардың йесі болып саналады. 

## Өмірбаяны
Харди — Гилберт пен Руби Мур Хардидің баласы, бір ағасы Джефф бар. 23 қыркүйекте 1974 жылы Солтүстік Каролинаның Камерон қаласында өмірге келген. Оның анасы Мэттке 12 жас болғанда 1986 жылы мидың қатерлі ісігінен қаза болды. 

### «Короналық қабылдаулары»
thumb|240x240px|Харди Рестламания Х8 де
* **Аяқталған қабыладулары**
** Twist of Fate (WWF/E) / Twist of Hate (TNA) 
** White Light Experience  — 2012 / Ice Pick (TNA) — 2011 / Scar — 2005 (Double underhook with bodyscissors) 
* **Коронналық қабылдаулары**
** Corner clothesline/running bulldog
** Corner powerbomb
** Diving clothesline
** Diving elbow drop (иногда на затылок противника)
** Diving leg drop
** Forearm smash
** Inverted DDT
** Moonsault
** Northern Lights suplex
** Ricochet
** Russian legsweep
** Side Effect
** Splash Mountain (Sitout crucifix powerbomb)

### Топтары
* The New Brood (WWF, 1999): Гангрел, Джефф Харди
* Los Conquistadores (WWF, 1999): Джефф Харди, «Dos» (Christopher Daniels), «Uno» (Aaron Aguilera)
* Team Mattitude (WWE, 2003): Шэннон Мур, Крэш Холли
* 2Xtreme (WWF, 2000—2001): Джефф Харди, Лита
* Immortal (TNA, 2011): Халк Хоган, Эрик Бишофф, Джефф Джарретт, Скотт Штайнер, Рик Флэр, Ганнер, Абисс, Джефф Харди

## Титулдары мен марапаттары
* **New Dimension Wrestling**
:* NDW Tag Team Championship (1 рет) — с Джеффом Харди
:* NDW Light Heavyweight Championship (1 рет)
* **Carolinia Wrestling Federation**
:* чемпион в тяжёлом весе CWF (1 рет)
* **National Championship Wrestling**
:* Чемпион в тяжелом весе NCW
:* NCW Light Heavyweight Championship (2 рет)
* **NWA 2000**
:* Командалық чемпион NWA 2000 — Джефф Хардимен
* **New England Wrestling Alliance**
:* Чемпион NEWA
:* NEWA Hall of Fame (Класс 2012)
* **New Frontier Wrestling Association **
:* Чемпион NFWA
:* Командалық чемпион NFWA — Venom


* 

## Дереккөздер




Санат:23 қыркүйекте туғандар
Санат:1974 жылы туғандар
Саву теңізі

**Саву теңізі** — Тынық мұхиттың араларалық теңізі. Малай архипелагының Флорес, Сумба және Тимор аралдарының арасында орналасқан. Алаңы 35 мың км², орташа тереңдігі 1683 м, ең терең жері 3475 м. Тамызда су бетінің температурасы 26 °С, ақпанда 28 °С, түбінде 3 °С. Судың тұздылығы 34 ‰. Теңіздің ортасында Саву шұнғымасы орналасқан (тереңдігі 3000 м-ден астам).Су бетінде ағыстар көбінесе батысты болып жүр. Тамызда ағыстардың жылдамдылығы 50 см/сек. Судың түбінде терригенді тұнбалар бар. Судың көтерілуі бұрыс жартытәулікті. Олардың мөлшері 2 м.

Санат:Тынық мұхит теңіздері
Санат:Индонезия теңіздері
Гортензия де Богарне

**Гортензия де Богарне** (фр. *Hortense de Beauharnais*, шын аты - *Ортанс Эжени Сесиль де Боарне* (фр. *Hortense Eugénie Cécile de Beauharnais*); 10 сәуір 1783, Париж — 5 қазаң 1837, Тургау, Швейцария) — 1810-1806 жылдары аралығында Голландия патшайымы.

## Өмірбаяны
Гортензия Богарне – Жозефина Богарне және оның бірінші күйеуі виконт Александр де Богарнедың қызы. Анасына 1796 жылы үйленген император І Наполеонның өгей қызы. Он екі жасында Гортензияны Кампан ханымының пансионына жібереді. Ақылды және әдемі қыз Наполеонның көңілінен шығып, ол оны және оның ағасын Евгенийді асырап алады.

Екі отбасы арасында қарым-қатынасты нығайту үшін Жозефина (күйеуінің кеңесімен) қызын Людовик Бонапартқа, Наполеонның кіші інісіне тұрмысқа береді. Неке тойы 1701 жылы 4 қаңтарда өтіп, Гортензия анасының жеңгесі болды.

1804 жылы жұбайлар Сан-Ле сарайын сатып алды. Сол жерде олар 1815 жылға дейін тұрды.

Гортензияның күйеуі, Людовик 1806 жылы Голландия патшасы, ал оның әйелі патшайым атанды. Олар 1810 жылға дейін билік етті.

Оның некесі сәтсіз болып шықты: Гортензия Жерер Дюрокқа (кейбірлер олар көңілдес болды деген ойда) ғашық болды, ал Людовик қорқыныш маниясы мен венерологиялық аурумен ауырған.

Кейін әдемі және еліктіргіш әйел Шарль де Фало, Талейранның некесіз баласына ғашық болады. Оларда Шарль Огюст, болашақ де Морни герцогы туылды.

1814 жылы Бурбондарды реставрациялаған кезде Гортензия І Александрдың қорғауында болды. Оның арқасында ол Сен-Ле герцогинясының атағын  патша XVIII Людовиктан алады. Жүз күн ішінде Гортензия өгей әкесін қолдағандықтан оны Наполеонның жеңілісінен кейін Франциядан қуады. Ол Германия мен Италияда саяхаттап, 1817 жылы Швейцарияда тоқталады. Ол сол жерде жалғыз ұлдарын тәрбиеледі. Анасы мен ағасы, Бавария патшасының жездесінің арқасында Гортензияда үш миллион франк болған.

1831 жылдың наурызында итальяндық көтерілістің кезінде Гортензияның ұлы Наполеон Людовик қайтыс болады. Сәуірде ол Парижге аттанады. Сол жерде жаңа Франция патшасының адъютантының көмегімен ол монархпен кездеседі. Ол өзінің Францияға оралуы жайында сөйлескісі келген. Алайда 1831 жылы 5 мамырда императордың өлімінің он жылдығына қатысып, ол Англияға қайтып кетті.  

Гортензия Богарне 54 жасында Швейцарияда 1837 жылы 5 қазаңда қайтыс болады.

## Балалары

### Гортензия мен Людовик
* Наполеон Людовик Карл (10 қазан 1802 — 5 мамыр 1807)
* Наполеон Людовик (11 қазан 1804 — 17 наурыз 1831)
* Карл Людовик Наполеон (20 сәуір 1808 — 9 қаңтар 1873), болашақ Наполеон III, Франция императоры.

### Гортензия мен Шарль де Фало
* Шарль Огюст (1811-1865) – де Морни герцогы.

Санат:Нидерланд патшалары
Фахардо (айрық)

**Фахардо**:

* Фахардо —  Пуэрто-Риконың муниципалитеті әрі қаласы.
* Педро Фахардо (1602—1647) — гранд, V маркиз де лос Велес, коннетабль.
* Франсиско дель Кастильо-и-Фахардо (1642—1716) — испан әскери қолбасшысы, генерал.
Эль-Фердан (көпір)

**Эль-Фердан** — Мысырдағы Исмаилия қаласының маңында орналасқан Суэц каналынан өтетін теміржол бұрылмалы көпірі. Әлемдегі ең ұзын бұрылмалы көпір (ұзындығы 340 метр). 1967 жылғы Алтыкүндік соғыстан кейін бұл көпір ескі көпірдің орнын ауыстырды. Бұл көпір Мысырмен Синай түбегін байланыстырады. Бұл көпір басқалардан ерекше, себебі кемелер өту үшін үнемі ашық, тек пойыздар өтетін кезде ғана жабылады. Толықтай ашылу үшін көпірге жарты сағат уақыт керек. Көпірдің құрылысы 2001 жылы аяқталған. Оны құрастыруға Бельгия, Германия және Мысыр сәулетшілері қатысты. Эль—Ферданды салу үшін 80- млн доллар қаражат кетірілді. Көпір ресми түрде 2001 жылдың қаңтарында ашылды. 
## Дереккөздер
http://structurae.net/structures/el-ferdan-swing-bridge
Шырайгүл

**Шырайгүл** , петуния () – алқалар тұқымдасына жататын көп не бір жылдық шөптесін немесе бұта тәрәздә аспалы өсімдіктер туысы. Өсімдігің *петуния* () атауы Бразилияның тупи-гуарани тіліндегі «petun», яғни «темекі, шылым» тіркесінен шыққан. Оңтүстік Американың тропикалық аймақтарынан тарқаған шырайгүлдің табиғи түрлері Бразилия, Боливия, Аргентина және Уругвайда өседі. 35 түрі белгілі. Биіктігі 20—30 см, кейде 60—70 см келеді. Бұл өсімдіктер жылу және жарық сүйгіш өсімдіктер. Оларды балкондарда, террасаларда, горшоктарда, жол жағалауында өсіруге пайдаланады. Шырайгүл күтім талғамайды және ұзақ гүлдеп тұрады. Сондықтан Оңтүстік Америкалық шырайгүл қала гүлзарларына сән беріп тұрады. Қазақстанда үлкен, түрлі-түсті әдемі гүлшанағы бар шырайгүлді қала көшелерін, саябақтарды, үйдің ауласы мен қылтималарды безендіру мақсатында отырғызады. Будан шырайгүлі қар түскенге дейiн гүлдейдi. 

## Түрлері
**Petunia altiplana* Ando & Hashimoto – 
**Petunia axillaris* (Lam.) Britton – 
**Petunia bajeensis* T.Ando & Hashim. – 
**Petunia bonjardinensis* Ando & Hashimoto – 
**Petunia exserta* J.R.Stehm. in Napaea – 
**Petunia guarapuavensis* T.Ando & Hashim. – 
**Petunia ×hybrida* hort. ex Vilm. – Будан шырайгүлі
**Petunia inflata* R.E.Fr. – 
**Petunia integrifolia* (Hook.) Schinz & Thell. – 
**Petunia interior* T.Ando & Hashim. – 
**Petunia littoralis* L.B.Sm. & Downs – 
**Petunia occidentalis* R.E.Fr. – 
**Petunia patagonica* Millán – 
**Petunia reitzii* L.B.Sm. & Downs – 
**Petunia riograndensis* T.Ando & Hashim. – 
**Petunia saxicola* L.B.Sm. & Downs – 
**Petunia scheideana* L.B.Sm. & Downs – 

## Дереккөздер


Санат:Алқалар
Темекі (өсімдік)

**Темекі ** () – алқалар тұқымдасына жататын құрамында өзімен аттас есірткі (темекі) бар көп не бір жылдық шөптесін немесе бұта тәрәздә өсімдіктер туысы. Темекінің құрғақ жапырағында танин, желім, шайыр, крахмал және алколоидтар бар. 67 түрі белгілі. Қазақстанда оның 3 түрі (кәдімгі темекі, мәдени темекі, махорка) өсіріледі. Сәндік хош иісті темекі (*Nicotiana alata*) қар түскенге дейiн гүлдейдi. 

## Дереккөздер


Санат:Алқалар
Лимон нарқайсары

**Лимон нарқайсары** () – нарқайсарлар тұқымдасына жататын көп жылдық бұта тәрәздә өсімдіктер түрі. 

Жапырақтары қысқа қарсы түсіп қалатын бұта. Жас өркендері эфир майының орнына жұмсалады, парфюмерияда қолданылады. Лимон нарқайсары көбінесе кесінділеп көбейтіледі. 

## Дереккөздер


Санат:Вербеналықтар
USB Implementers Forum

**USB Implementers Forum** (, қысқ. **USB-IF**) — USB-ге жағдай жасайтын және қолдайтын коммерциялық емес ұйым (Universal Serial Bus, ). Оның негізгі қызметі USB, Wireless USB, USB On-The-Go технологияларын сатуды насихаттау және ынталандыру болып табылады, сондай-ақ USB стандарты техникалық сипаттамаларын дамыту және қолдау және өндірілетін өнімдердің осы стандарттарға сай сақталуын бақылау. PCMCIA бірлестігі тарқаған соң USB-IF ұйымы, ExpressCard стандартының еруі үшін жауапты .

USB-IF 1995 жылы USB стандартын дамушы компаниялар тобымен(Intel, Microsoft, Philips, US Robotics және басқалар.) құрылды. Қазір форумның басты қатысушылары Intel, Microsoft, Hewlett-Packard, Texas Instruments, NEC және NXP Semiconductors, дәлірек айтқанда, осылардың қатысуымен USB 3.0 стандарты әзірленді.

## Vendor ID
Әзірлеушілер үшін USB стандарты бойынша құжаттамаға USB-IF сайтында еркін қол жеткізуге болады. Алайда, бірегей Vendor ID алу үшін 5000 АҚШ долларын аудару қажет. Сондай-ақ Vendor ID USB логотипін пайдаланған үшін ақы төлеген жағдайда тегін қол жетімді (3500 АҚШ доллар 2 жылға) немесе USB-IF мүшелігін төлеген жағдайда (жылына $ 4000).

## Тағы қараңыз
* PCMCIA
* PCI SIG

## Сілтемелер
* USB-IF Ресми парақшасы

## Дереккөздер

Санат:USB
Жатаған нарқайсар

**Жатаған нарқайсар** , жайылған вербена () – нарқайсарлар тұқымдасына жататын көп жылдық нарқайсар түрі. 

Жайылған вербена — тоғанның, арықтың, бұлақтын жағаларында шабындықта өсетін арамшөп. Барлық мүшелерінде вербеналин дейтін улы заты болғандықтан мүны көк күйінде ешбір мал жемейді. Шабылған вербена кепкен сайын оның құрамындағы уы кемиді де, шөбін жеген мал уланбайды.

## Дереккөздер


Санат:Вербеналықтар
Қабанбай

**Негізгі ұғым:**

* Қабанбай батыр — батыр, талантты қолбасшы.

**Елді мекендер:**

* Қабанбай — Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл.
* Қабанбай — Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл.
* Қабанбай — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл.
* Қабанбай — Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл.
* Қабанбай — Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы ауыл.
Қызылжар (Ордабасы ауданы)

**Қызылжар** — Түркістан облысы Ордабасы ауданы, Төрткөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Темірлан ауылынан солтүстік-батысқа қарай 60 км, округ орталығы – Төрткөлден солтүстікке қарай 5 км жерде, Арыс–Түркістан каналының жағасында.

## Климаты
Ауыл климаты қоңыржай континенттік. Қары аз, қысы жұмсақ. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы -5—7°С, жаз айлары 26— 28°С. Қыс айларындағы төменгі температура -30°С, жаз айларында 48°С. Қыстағы желдің басым бөлігі (45%) солтүстік-шығысқа, жазда солтүстікке (45%) келеді.

Ауыл тұсынан Қаратау жотасынан (солтүстік-шығыстан) әйгілі Арыстанды-Қарабас желі тұрады. Ол Арыстанды өзенінен бойлай оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Желдің күші 30—35 метр/секундқа дейін жетеді және кемінде 6—8 күн бойы қатарынан соғады. Қыста ауа температурасын тез төмендетіп жібереді (-22°С-қа дейін). Ал жазда соққан бұл жел аңызақты келеді. Нәтижесінде қуаңшылық болып, шаруашылыққа үлкен зиян келтіреді.

## Халқы

## Тарихы
Ауыл 1997 жылға дейін Қ.Спатаев атындағы кеңшардың бөлімшесі болып келді. Оның негізінде Қызылжарда жүгері, мақта, күнбағыс өсірумен және мал шаруашылығыменмен (қой, сиыр, т.б.) айналысатын 100 шақты шаруа қожалықтары құрылды.

## Шаруашылығы
Қазіргі таңда ауыл халқы көкөінс өнімдері (пияз, кортоп, қызанақ, қауын - қарбыз т.б),мал астықтары ( жүгері, жоңышқа) егіледі. Егістікке Арыс - Түркістан каналының суы пайдаланылады.Мал шаруашылығы ішінде ірі қара жəне қой өсіру қолға алынған.

## Әлеуметтік-мəдениет саласы
Ауылда алғаш мектеп 1967 жылы 8-жылдық боп ашылған. Кейін 1984 жылы орта білім беру мекемесіне айналды. Қазір оқу орнында 482 оқушы білім алады. Сондай-ақ ауылда клуб, клуб жанындағы ауыл кітапханасы жəне ауыл маңынан ашылған спортзал жұмыс жасайды. Спортзалда Бокс үйірмесі ұйымдастырылған. Ауыл орталығында орналасқан дəрігерлік емхана халыққа қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ордабасы ауданы елді мекендері
Қызылжар (Жаңаталап ауылдық округі)

**Қызылжар** (2001 жылға дейін - *Фабричное*) — Түркістан облысы, Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Жаңаталап ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Абай ауданындағы тұрғын үй массиві.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ақсукент ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде, Бадам өзенінің бойында орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 2788 адам (2009).

## Тарихы
1934 жылы "Жаңатұрмыс", 1950 жылы "Қызыл Октябрь" ұжымшарының, 1961 жылы жеміс-жидек кеңшарының бөлімшесі болды. Оның негізінде шаруа қожалықтары ұйымдастырылған.

## Инфрақұрылымы
Қызылжарда орта мектеп, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар.

## Дереккөздер

Санат:Сайрам ауданының таратылған елді мекендері
Шырмауықгүл

**Шырмауықгүл** , шырмауық гүл () – шырмауықтар тұқымдасына жататын көп не бір жылдық лиана тәрәздә шөптесін немесе бұта өсімдіктер туысы. 650 түрі белгілі

## Түрлері
**Ipomoea purpurea* – қарақошқыл шырмауықгүл 
**Ipomoea batatas*  – батат

## Дереккөздер


Санат:Шырмауықтар
Т-90

## Тарихы
Т-90 («Владимир»)- ресейлік танк. 1980 жылдардың соңында 1990 жылдардың басында Т-72б танкінін жаңартылуы болып есептеледі. Бірақ 1992 жылы Т-90 деп енгізілген. Владимир Иванович Поткин қайтыс болғанан кейін есімін Т-90 «Владимир» деген есім берілген. 
## Конструкциясы
Т-90 классикалық бітімді білдіреді. Экипажы үш адамнаң тұрады. 
Ресми мәліметтер бойынша 2012 жылға қарай Ресей Қарулы Күштерінде 500 танкі болған. 
## Экспорт
2001-2010 жылдары әлемдегі ең сатылатын танктерінің бірі болған. 
Шетелге сатылуын және Т-90С танкін 1992 жылы 5 қазанда бір мезетте шыққан.
## Сілтеме
http://btvt.narod.ru/4/lahat/lahat.htm
http://defense-update.com/directory/lahat.htm 

Санат:Танктер
Т-44

Т-44 (Объект 136) — советтік орта танкі. 1943-1944 жылдары Уралвагонзаводта Морозовтың қолжетекшісінде Т-34-ті ауыстыру үшін керек болған. Т-34-85-пен көп ұқсастықтары болса да, соғыстан кейін шыққан Т-54-пен бірдей жаңа танктердің ұрпағы болып есептелді.
## Тарихы
Т-34-85-ке келбеті қатты ұқсаса да, Т-44 дене пішімі, қару жарағымен өзгерістері болған. Кристи тоқтатуын алмастыруы, көптеген ішкі орынды босатты, сөйтіп іш бітімін өзгертуге мүмкіншілік берді. 
## Т-44 базасындағы танктер
СУ-100М-2 — Артиллерия проектінің бірі. 100-мм қарумен жабдықталған Д-10С (1944/45)
СУ-100-44 «Гром-1» — Артиллерия проектінің бірі. 100-мм қарумен жабдықталған Д-10С (1944/45)
СУ-122-44 «Гром-2» — Артиллерия проектінің бірі. 122-мм қарумен жабдықталған Д-25С (1944/45)
СУ-101 «Уралмаш-1» — Танк проектінің бірі. 100-мм қарумен жабдықталған Д-10С (1944/45)
СУ-102 «Уралмаш-1» (СУ-101М) — Танк проектінің бірі. 122-мм қарумен жабдықталған Д-25-44С (1945).
БТС-4 — танк тантаның трақтор.
## Сілтеме
http://bronetehnika.narod.ru/t44/t44_3.html

Санат:Танктер
Хаос (Мифология)

**Ха́ос** (грек. χάος грек. тен χαίνω, «ашылу») ежелгі грек мифологиясында - Гесиодтың «Теогония»-сында бірінші Хаос пайда болған. Хаоспен Қараңғылықтан Түн, Күн, Эреб пен Эфир пайда болды.  

Басқа дереккөздерде  Гея, Тартар, Уран Хаостың немерелері.  

## Терминология
χάος - "үмітсіздік, шыңырау, шексіз" деген мағына береді. азір  chaos "астаң-кестең" дегн мығынада қолданады. 

## Дереккөздер

Санат:Xaoc
Т-14

## Басқа танктермен салыстыру
Т-14 НАТО аналогтарынан қарағанда онда адамсыз мұнара болған соң, ол экипаждың тірі қалуына септігін тигізеді, тағы да экипаж бронекапсулада тұрады және ол да тірі қалуға көмектеседі. Массасы қалған танктерден қарағанда жеңілірек және оның максималды жылдамдығы 90 км. сағатына. Бұл НАТО аналогтарынан қарағанда жақсырақ көрсеткіш. Қаруы 125-мм 2А82-1М
немесе 152-мм 2А83 тегісстволды тағы да танкте екі пулемет бар 1 × 12,7-мм Корд және 
1 × 7,62-мм ПКТМ. Т-14 "стелс" танк сондықтан НАТО-ның  «Джавелин», «Спайк» және «Бримстоун» танкке қарсы системаларына карсы тұра алады

## Танк туралы
Т-14 «Армата» (Индекс ГБТУ — объект 148) — ресейдің ең жаңа танкі, мұнарасында адам жоқ және «Армата» платформасын қолданады. Универсалды бронекапсуланы қолданатын алғашқы танк. Барлық ерекшеліктері бойынша танктердің төртінші ұрпағы деуге болады, алайда НАТО әскерлері үшінші танк ұрпағын қолданады.Өндіріушісі Уралвагонзавод, қазіргі кезге дейін жуык шамамен 20 танк шығарылды. Қазіргі уақытта сынақ полигонында . Т-14 танкісінде «Афганит» активті және «Малахит» динамикалық қорғаныстары бар.

## Тарихы
Т-14-тің тарихы КСРО-да жалғастырылған жұмыстармен басталып жатыр, және РФ мен АҚШ-тың жарысы бойынша пайда болған. Арматаның бәсекелесі Future Combat Systems болатын.
1980-ші жылдары кеңес және америка конструктірлері мұнарасында адам жоқ танктер жұмыстарын бастаған болатын «лафеттік пішім», сөйтіп танк экипажын қауыпсіздікпен қаптамасыз етуге болар еді.
## Экспорт
Танкке қызығышулықты Индия, Қытай, Египет және оңтүстік-шығыс Азия елдері білдіріп жатыр.

Мүмкін Үндістан 1000 Т-14 танкін сатып алады.
## Сілтеме
http://technowars.ru/article/174/

Санат:Танктер
Коуплэнд Адам

**Эдж** (ағыл. ;Edge); шын аты **Адам Джозеф Коуплэнд** (ағыл. Adam Joseph Copeland), 30 қазан 1973 жылы, танымал рестлер, көбінесе  World Wrestling Entertainment өнер көрсетті. 2011 жылы сәуір айында үлкен травмалар санына байланысты өз мансап жолын аяқтады. 2012 жылы WWE Даңқты зал рестлері құрамына кірді. XXVIII Рестламанияға дейін. 

## Кәсіби рестлингтегі мансабы
90-жылдары Адам кішігірім канадалық және америкалық рестлингтер федерацияларына өнер көрсетті. Осы рестлингтердің бірінде Уильям Ресомен танысты, рестлинг индустриясындағы танымал рестлингшілердің бірі Кристиан сияқты рестлерімен танысты. Ол және Эджа арасында біраз уақытқа дейін достық қарым-қатынастар болды. Адам мен Уильям бастапқыда Hard Impact деп аталатын команда құрды, артынша бұл команда Suicide Blondes деп аталды. 

### World Wrestling Federation/Entertainment

#### Альянс Кристианмен (1998—2001)
1998 жылы екі жас атлеттерге әлемдегі ірі рестлинг федерацияларының бірі WWF назар аударды, екі рестелрлермен келісімшарт орнатылды. 
right|thumb|225x225px|Эдж және Кристиан Король Рингта 2000 жылы

#### Mr. Money in the Bank и Чемпион WWE (2005—2006)
right|thumb|300x300px|Эдж ақша толы чемоданмен банкта
left|thumb|Эдж Джон Синға қарыс хаус-шоуда

#### Ауыр салмақтағы чемпион; La Familia (2007—2009)
left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Эдж өз оққағарларымен бірге  (Зак Райдер және Курт Хоукинс).
right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Эдж Гробощикқа қарсы XXIV Ресталманияда ауыр салмақтағы чемпион
right|thumb|Эдж Патшалық ұрысты жеңді 2010 жылы

## Короналық қаылдаулары
thumb|209x209px|Эдж
thumb|200x200px|Эдж
* **Аяқталған қабылдаулары**
** *Spear*
** *Edgecator* (Обратный Sharpshooter).
** *Edgecution* / *Impaler DDT* (Ныряющее DDT), иногда с верхнего каната.
** *Downward Spiral* (перевёрнутое STO) — Использовалось на ранних этапах карьеры.
** *con-chair-to* (одиночное) — Использовалось в Хардкорных матчах.

* **Ерекше қабылдаулары**
** *Big boot*
** *Camel clutch*
** *Diving crossbody*
** *Edge-O-Matic*
** *Electric chair*
** *Flapjack*
** *Flying forearm smash*
** *Winning Edge* (Half nelson bulldog)
** *Missile dropkick*
** *Northern Lights suplex*
** *Running crossbody*
** *Russian legsweep*
** *Sharpshooter* (Использовался только в 2009 году)
** *Sitout powerbomb*
** *Somersault plancha*
** *Spinning heel kick*

## Титулдары мен марапаттары
right|thumb|230x230px|Эдж WWE чемпионы титулымен
right|thumb|376x376px|Эдж ауыр салмақтағы чемпион титулымен

## Дереккөздер




Санат:1973 жылы туғандар
Бежір

**Бежір** () – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. 16 түрі белгілі.

## Түрлері
# *[[Aegopodium alpestre]]* – Альпі бежірі
# *[[Aegopodium angelicifolium]]* – 
# *[[Aegopodium anthriscoides]]* – 
# *[[Aegopodium burttii]]* – 
# *[[Aegopodium calycinum]]* – 
# *[[Aegopodium carum]]* – 
# *[[Aegopodium handelii]]* – 
# *[[Aegopodium henryi]]* – 
# *[[Aegopodium kashmirica]]* – 
# *[[Aegopodium latifolium]]* – 
# *[[Aegopodium podagraria]]* – Кәдімгі бежір
# *[[Aegopodium simplex]]* – 
# *[[Aegopodium tadshikorum]]* – 
# *[[Aegopodium tenera]]* – 
# *[[Aegopodium ternatum]]* – 
# *[[Aegopodium tribracteolatum]]* – 

## Дереккөздер


Санат:Шатыршагүлділер