open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хасан (жанартау)

**Хасан тауы**, Хасандаг - Түркиядағы Нигде провинциясындағы сөнген жанартау болып табылады. Оның биіктігі 3253 м-ді құрайды.
Қазіргі уақыттағы шыңға жақын орналасқан кальдералар б.з.д. 7500 жыл бұрын пайда болған.

Тау «Хасан Даги» деген атпен де белгілі. Таудың әсем табиғатын көпшілік сүйіп тамашалайды.
Орталық Анадолыдағы массивті қос шыңды стратожанартау салдарынан Хасан тауындағы төрт кальдера қираған. Соның нәтижесінде ені 4-5 шақырымды қурайтын кальдера пайда болды.

Хасан Даг Чатал халқы ұшін құрметті тұлға болған. Хасан Даг XII ғасырда II Кылычарслан сұлтанның тұсында армия командирі болған. Кратердің батыс жағында Хасан Дагтың зираты бар. Тауға көлікпен жету мүмкін емес. Сол себепті тау шыңына шығу үшін алты сағат бойы жаяу жүруге тура келеді. Ал, қыс мезгілінде Хасан тауына көтерілу өте қауіпті.

Таудың биік шыңдарын одан сәл кішілеу шыңдар қоршап турады. Бұл көрініс Хасан тауы нөкерлері қоршап тұрған патша бейнесін елестетеді. Хасан сөнген жанартау болып есептеледі.

Хасан тауының бөктерінде мәдени әрі тарихи құндылықтар бар. Олар: Нора ежелгі қоныстары, Саригол шіркеуі және т.б. Шыңда тұрып Орталық Анадолы үстіртің сонымен қатар бүкіл Кападокияны тамашалауға болады.

Хасан тауының қар басқан шыңының биіктігі - 3268 м. Ол Ақсарайдағы жолдан ары қарай алыс аймақта орналасқан. Хасан тауы мәдени саяхаттау орталығы болып табылады. Хасан тауы Орталық Анадолыда биіктігі бойынша екінші орын алады. 

## Дереккөздер

Санат:Түркия жанартаулары
Санат:Сөнген жанартаулар
Қойбағар (өзен)

**Қойбағар** – Обаған алабындағы өзен.

## Географиялық орны мен сипаты
Қостанай облысы Қарасу ауданы жерімен  ағады. Ұзындығы 32 км.

## Бастауы
Бастауын Астана-Қостанай темір жол бойындағы Дружба ауылынан төменгі бұлақтардан алып, Симферополь Қарасу өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Арнасының жоғарғы ағысы жазық жермен, Степное ауылынан төменде сайлы-жыралы өңірмен ағады. Бұл бөлігіндегі жағалауы жарлауытты келген. Сағасында (Симферополь ауылы маңында) шағын жайылма түзейді. Арнасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен (грунт суымен) толығады. Алабының 30%-дан астамы егістікке жыртылған. Қалған бөлігі мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасу ауданы өзендері
Санат:Обаған су алабы
Кения (тау)

Кения тауы танымал саяхат орталығы болып табылады.
Тау Найробидің солтүстігінде 180 шақырым қашықтықта орналасқан.
Кения тауын Найроби мен Тиканың зәулім ғимараттарын- да турып та та- машалауға болады.

Кения тауы биік таулы аймақта жатыр.
Тау 3200 м биіктікте тұр. Ол қорғалатын аймақ болып саналатын Кения Ұлттық саябағында орналасқан.

Кения тауы Кениядағы ең биік тау болып саналады. Ол Африкада биіктігі бойынша екінші орынды иеленеді.

Таудың ең биік шыңдары: Батиан - 5199 м, Нелион - 5188 м және Ленана - 4985 м.

Бұл - сөнген жанартау. Ол соңғы рет, жуықтап алғанда, 2,6— 3,1 млн жыл бұрын атқылаған.
Кения тауы экваторлық аймақта орналасқан. Онда тамаша жартастар мен мұздықтар бар.
Кения тауындағы ең биік шың - Нелион шыңы.

Кения — 2 миллион жыл бұрын пайда болған сөнген жанартау
Көлдер мен көгалдарда, түрлі өсімдіктерге мен тамаша атта серуендеу адамға тамаша әсер қалдырады.
Тауда 12 мұздықтың қалдықтары бар. Қазіргі кезде аталған еріп жатыр деген деректер бар.

Кения тауының Жабайы табиғатты қорғау ұйымы жойылуға аз қалған жануарларды Ұлттық саябақтар мен қорықтарға көшірді. Өте сирек кездесетін аң, қустарды аңшылар мен басқа да қауіптерден қорғау үшің қауіпсіз аймақтарға орналастырып, бақылауға алды.

Кения тауының кейбір аймақтары ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Полибутадиен

**Полибутадиен** — бутадиенді полимерлеу арқылы алынатын қанбаған карботізбекті үлкен молекулалы қо- сылыс. Бутадиен - 1,3 полимерлеу әдісіне және реакция жағдайына байланысты Полибутадиеннің бірнеше изомерін түзеді. Оның қасиеттерінде кейбір айырмашылықтары болғанымен, бұлар каучук болып есептеледі.  Полибутадиен бензолда, көмірсутектердің галоген туындыларында ериді. Бутадиеннің полимерленуі арқылы каучукке ұқсас полимер түзетіндігін С. В. Лебедев (1909) анықтады. Полибутадеин алудың бірнеше әдісте- рі белгілі. Мысалы, натрий бутадиен каучукті металл натриймен әсер ету ар- қылы алуға болады. Осы әдіспен КСРО-да 1932 ж. синтездік каучук алынды. Циглер катализаторының А1- (С2Н6)з+ТіС1 көмегімен алынатын  Полибутадиен кейбір қасиеттері жағынан табиғи каучуктен артық. Полибутадеин каучугы автомоб. шині, резина бұйымдарын жасауда т. б. қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Полимерлер
Евгений Дмитриевич Поливанов

**Поливанов Евгений Дмитриевич** (12. 3. 1891, Смоленск,— 25. 1. 1938) — орыс шығыс зерттеушісі, түрколог. 

Петербург университетінің профессоры (1919). Ол 1912 ж. Петербург университетін және шығыс практикалық академиясын бітірген соң, сонда салыстырмалы тіл білімі кафедрасында (жетекшісі — И. А. Бодуэн де Куртенэ) қалдырылды. 1917 ж. Сыртқы істер халық комиссариатын құруға қатысып, онда 1918 ж. февралына дейін Шығыс елдері бөлімін басқарды. 1921 ж. Мәскеуде, кейін Ташкентте (1926 ж. дейін) Коминтернде қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:1891 жылы туғандар
Санат:1938 жылы қайтыс болғандар
Санат:Шығыстанушылар
Санат:Түркітанушылар
Санат:Профессорлар
Мессин жер сілкінісі

thumb|right|250px| Мессин жер сілкінісі
**Мессин [[жер сілкінісі]]** - 1908 жылы 28 желтоқсанда Мессин шығанағы және Сицилия мен Апеннин түбегінің арасында болған. Нәтижесінде Мессин және Реджо-Калабрия қалалары қираған. Бұл Еуропадағы ірі зілзала. Сілкініс 28 желтоқсан күні сағат таңғы 5:20-де Мессин шығанағы түбінде басталады. Шығанақ түбіндегі дүмпу 15−20 минут сайын қайталанған биіктігі үш метр үш цунами туғызды. Екінші сілкіністе ғимараттар қирай бастаған. Сицилия және Калабария аралдарындағы жиырма шақты елді мекен қирайды. Мессин қаласының 60 000 тұрғыны қаза тапқан. Калабрия жағалауының екі ауылының тұрғындарының 43,7%-ы мерт болған..

## Дереккөздер


Санат:Табиғат апаттары
Санат:Жерсілкініс
Санат:1908 жыл
Hello Nasty

***Hello Nasty*** — америкалық Beastie Boys тобының бесінші студиялық альбомы. Альбом 1998 жылдың 14 маусымда «Capitol Records» лейблінде жарық көрген. Альбом алғашқы аптасында 681 000 данасымен сатылып, «Billboard» чарттарында бірінші орынға шықты. 1999 жылы альбом «Үздік альтернативті альбом» және «Үздік рэп-орындаушы дуэт немесе топ» («Intergalactic» әні үшін) номинацияларында екі «Грэмми» сыйлығын алды.

## Композициялар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Beastie Boys альбомдары
Байсерке (аэродром)

нобай|Ми-2 ұшуға дайындалуда
**Байсерке аэродромы** — бұрыңғы Әскерді, авиацияны және флотты ілгерілетудің ерікті қоғамы аэродромы Алматының Солтүстік Орталығынан 35 шақырым қашықтықта орналасқан, ұшып қону жолымен, 1 секіріп түсу жолағы бар жәнеде оның барлығы арнайы құралдармен жабдықталған. Оған жету үшін баяғы Қапшағай трассасымен жүріп Меркур айрық жолында ортамен жүрі керек. Тура Өтеген батыр  кентінен кейін баяғы Энергетический темір жолға жетпей оңға бұрылу керек. Саяхат вокзалынан бірнеше автобуспен жетуге де болады. Аэродромда жазғы дайындықтар болған және де алдағы ғарышкерлерда дайындалған, оны бастаған Байқоңыр ғарыш айлағы. Дмитрий Юрьевич Кондратьев халықаралық космонавттық экипаж кемесі «Союз ТМА-20» өз оқуын ДОСААФ аэроклубында жаздық дайындық бағдарламасымен Як – 52 ұшағымен бітірген болатын. 

## Тарихы
солға|нобай|Ұшақ тұрағы
Бұл аэродром тарихы Осоавиахим, Әскерді, авиацияны және флотты ілгерілетудің ерікті қоғамы пен тығыз байланысты .

## Жағдайы
Бүгінгі күнде кезіндегідей парашютпен секіруге болады. Оны АН – 2 ұшағымен жасайды.  Биіктік – 1000 м. Парашюттың системасы Д-1-5у. Өзіне сенімсіз немесе қорқатын адамдар тандем системасының көмегімен арманын жүзеге асыра алады. Аэродром, сондай-ақ,  жаттығулар өткізуге арналған арнайы үйрететін адамдары да бар. Көбіне авиашоу көрсету үшін пайдаланылады. 
Байсерке аэродромында сондай–ақ радиомоделдер жолағы да бар. 5 жыл бұрын адамдар жиналып аэродром көлемін қаржы салып үлкейткен болатын. Қазіргі кезде радиомоделисттер осы жолақты қолданады. 

## Жетістіктері
нобай|Парашютшінің қонуы
Ең бірінші ұшақ «Арай», Канадалық лицензиямен Алматы «АвиаМастер Эйркрафт» компаниясымен жасалған, өз демонсративті ұшуын осы Байсерке аэродромында 14 ақпанда 2012 жылы сағат 12.00  жасаған. 

## Қызықты материал
Аэродромда жазғы дайындықтар болған және де алдағы космонавтар да дайындалған, оны бастаған Байқоңыр космодромы. Дмитрий Юрьевич Кондратьев халықаралық космонавттық экипаж кемесі «Союз ТМА-20» өз оқуын Әскерді, авиацияны және флотты ілгерілетудің ерікті қоғамы пен тығыз байланысты аэроклубында жаздық дайындық бағдарламасымен Як – 52 ұшағымен бітірген болатын.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әуежайлары
Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл

**Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл** (1993 жылы 22 желтоқсанда туған) — қазақстандық зілтемірші, әлем чемпионаттарының екі дүркін күміс жүлдегері, 2010 жылғы жасөспірімдер арасында Олимпиада чемпионы, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс иегері.

## Өмірбаян
Оның ең алғашқы жаттықтырушысы, дене шынықтыру пәнінен сабақ берген және осы спортқа алып келген кісі - Дүйсенбек Құрманбеков.

Жазира жаттығу кезінде жұлқа көтеруден 123 келіні, серіппе көтеруден 150 келіні оңай еңсереді. Алматыда өткен әлем чемпионатында (2014 ж.) 69 келі салмақта сынға түскен 20 жастағы Жазира Жаппарқұл қоссайыста 262 келі салмақты еңсеріп, күміс жүлдеге ие болды. Жазира өзінің басты қарсыласы Ре Ын Хиден (КХДР) 3 келі ұтылды. Жазира Жа­п­парқұл екінші ретте 118-ді ала ал­мағанмен, соңғы мүмкіндігінде тө­­бе­сіне тік көтерді. Ол қытай қызы Ю Я Ченнен бір­неше грамға ауыр болған соң бұл бағдарла­ма бойынша үшінші орында қалды. Жазира Жаппарқұл 140 келіден бастап, екіншісінде 144 келіні ал­ғанымен, төрешілер есепке алған жоқ. Үшінші тәуекелге  шыққан Жазира бәрібір бұл салмақты бағындырды. Алматыда өтіп жатқан әлем чемпионатында (2014 ж.) 145 келі көтерген Ре Ын Хиден (КХДР) әлем чемпионы атанды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан зілтеміршілері
Санат:Әлем чемпионатының күміс жүлдегерлері
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Керинчи

**Керинчи** тауы Индонезиядағы ең биік жанартау болып табылады. Керинчи тауы Индонезиядағы орталық-батыс Суматраның Пегунунганда аймағында орналасқан.

Бұл жердің өзіне тән ерекшелігі - қоршалып тұрған бассейннен 2400-3300 м биіктікте орналасқан емен ағаштарының орманы бар. Керинчи тауының маңы Ұлттық саябақ болып табылады. Керинчиға Керсик То елді мекені арқылы көтерілуге болады. Керинчи жыл сайын атқылап тұратын басқа индонезиялық жанартаулармен салыстырғанда белсенді жанартау болып табылады.

Керинчи соңғы рет 2004 жылы атқылаған болатын. Тау басынан 1000 м биіктікке таралған күкіртті түтіннен тұратын бұлттар шыққан. Жанартау әлі күнге дейін атқылауда.

Саябақта әлемге танымал ең ірі гүлдер өседі. Олардың қатарында адам шошырлықтай ірі, паразит болып табылатын қызыл гүл Рафлезия Арнольди және биіктігі 2 м болатын алау іспетті Аморфоппалус Титанум гүлі де бар.

Ол жерден түрлі құстарды тамашалауға болады.

Керинчи тауында мүйізтұмсықтар, жолбарыстар, пілдер, аюлар мен жабайы жануарлар кездеседі.
Керинчи тауы шыңының биіктігі 3805 м-ді құрайды. Ол - Ириан-Джая Пунсак Джаявиджаядан кейінгі Индонезиядағы ең биік екінші тау.

Аталған тау батыс жағалауға таяу Пенинунгуан Букит Барисанда, аралдың батыс орталық бөлігіндегі Джамби провинциясында орналасқан. Керинчиге жеңіл көлікпен Падангтан 6-7 сағат уақытта Керск Туо елді мекені арқылы көтерілуге болады.

Керинчи алғаш рет 1934 жылы атқылаған болатын.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия географиясы
Санат:Белсенді жанартаулар
Киркпатрик

**Киркпатрик** - Антарктидағы биік тау. Ол Дикерсон тауының батысында 8 шақырым қашықтықта орналасқан. Киркпатрик өз тау тізбегінде де, трансантарктикалық таулар тізбегінде де ең биік нүкте болып табылады. Ол Батыс Антарктида тізбектерінен бастау алады. Киркпатрик тауы ең қысқа, бірақ Антарктида тізбегіндегі ең биігі болып табылады. Киркпатрик тауында Антарктидадағы ежелгі хайуандардың тасқа айналған бейнелері көп кездеседі.

1907-1909 жылдар аралығында тауға алғаш көтерілген және оған атау берген Британ антарктикалық экспедициясы болатын. Тау экспедицияны қаржыландырған глазголық демеушінің құрметіне сол адамның есімімен аталған болатын.

Киркпатрик тауында ғылыми мәлімет бойынша алғашқы динозавр табылған. Оны ірі жыртқыш Криолопозавр деп атаған.

Киркпатрик тауының ең жоғарғы қатпары базальттан тұрса, Хансон құрылымы негізінен құмтастан құралады, ал басқа қатпарлар жанартау қалдықтарынан тұрады. Киркпатриктің биіктігі Эверест тауымөн салыстырғанда 305 м-ге аз. Киркпатрик тауының құрылымында бірнеше қатпар бар, олардың әрқайсысы әртүрлі тау жыныстарына жатады. Киркпатрик тауы үнемі мұз жабынын жамылып жатады. Таудың биіктігі - 4528 м. Киркпатрик тауына шығуға ең қолайлы ай - сәуір айы. 

## Дереккөздер

Санат:Антарктида географиясы
Санат:Таулар
Эми-Кусси

250px|нобай|Эми-Кусси

**Эми-Кусси тауы** - Тибести тау тізбегіндегі ең биік тау.
Ол солтүстік-батыс Чадтағы Тибести массивіндегі Фаяның солтүстік-батысынан 166 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тау пирокластикалық қалқанды жанартау болып саналады.

**Эми-Кусси жанартауы** - Тибестидің оңтүстік бөлігіндегі биік қалқанды жанартау.
Жанартау Тибести массивіндегі бірнеше жанартаудың бірі болып табылады. Ол теңіз деңгейінен 3445 м биіктікте орналасқан. Тау өзін қоршап түрған қүмды жазықтан 2,3 шақырым биіктікке көтеріліп тұр. Тау маңында Куси деп аталатын елді мекен бар.
Эми-Кусси - белсенді жанартау. Ол голоцен дәуірінде пайда болған деген деректер бар. Аталған жанартау алғаш рет 1938 жылы атқылаған.
Эми-Кусси жанартауы 4600 шаршы шақырымды алып жатыр. Эмми-Куси әйгілі марсиандық жанартау Элизиум Монстың баламасы ретінде қолданылған болатын. Жанартауда екі кратер бар. Сондай-ақ онда екі кальдера бар. Оның сыртқысының ені 12-15 шақырымға дейін барады. Біріншісінің диаметрі - 12x15 шақырым, ал екіншісінің көлемі 2-3 шақырымды қурайды. Тереңдігі - 350 м. Кальдераның ішінен қалқанның сыртқы бүйіріне қарай көптеген лава күмбездері, шлак конустары және лава ағындарын байқауға болады. Оның ені 60-тан 80 шақырымға дейін жетеді. Эми-Куссидің биіктігі 3445 м-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Африка таулары
Малиндиг

250px|нобай|оңға|Малиндиг
**Малиндиг тауы** Маридюк аралындағы өң ірі тау болып табылады.

Малиндиг тауға шығу мен аралға жорық жасау жағынан альпинистер арасында өте танымал. Ол өзінің табиғи құрылысымен еркешеленеді. Тау аралдың оңтүстік шетінде Сибуян теңізіне жақын орналасқан. Малиндиг тауы жабайы өсімдіктерге бай. Бүл тауда түрлі жабайы жануарлар мекендейді. Бұл сөнген жанартаудың үш шыңы бар. Оған көтерілу оңай.

Филиппин аралдарында америкалықтар билік еткен кезеңде, Малиндиг тауларын олар «Марланга тауы» деп атаған болатын. Бұл атау кейіннен өзінің бастапқы атауы «Малиндиг тауы» деп өзгертілді.

Малиндиг жанартау ормандары Мариндюктің оңтүстік шетінде орналасқан. Малиндиг бұрынеы кезде Марланга деген атпен танымал болған. Малиндиг Тагалог ауданының дәл орталығында орналасқан. Ол жерден Миндороны, Верде аралын және Оңтүстік Лусонды тамашалауға болады. Малиндиг тауында күкірт пөн Буэна-Вистадағы Малбог ыстық булақтарының болуына байланысты тау белсенді жанартау болып саналады. Ол бұрын-соңды атқыламаған. Осыған қарамастан ол белсенді жанартау болып табылады.

Малиндигтауы солтүстікте 13,2694 0 және 121,9922 0 шығыс бойлық координаталары бойынша орналасқан. Малиндиг — аралдағы альпинистер мен саяхатшылар көп келетін ірі тау.

## Дереккөздер

Санат:Филиппин
Санат:Океания таулары
Пинатубо

250px|нобай|солға|Пинатубо

**Пинатубо** - Лусон күрделі жанартау тізбегінде орналасқан. Бұл Лусон аралының батыс-орталық бөлігіндегі ең биік шыңдардың бірі болып табылады. Пинатубо - белсенді стратожанартау.
Оның бұрынғы шыңының биіктігі 1745 м-ді құрайды.

Бул жанартау 500 жыл бұрын орын алған ірі эруптивті атқылаулар нәтижесінде пайда болған лава күмбезінің қыры болуы мүмкін. Пинатубо еңістеу беткейден небәрі 600 м және айналасындағы таулардан 200 м ғана биіктікте орналасқан. Оны сырттай тамашалау қиындық тудырады. 1991 жылдың 15 маусымындағы атқылауға дейін Пинатубо доғад тік күмбезді болатын.

1991 жылғы атқылау бүкіл әлемге сезілді. Ол 10 миллиард тонна магма, 20 млн тонна SO2-ні бөліп шығарды. Нәтижесінде өте көп мөлшердегі минералдар мен металдар жер бетіне шығарылды.
Пинатубо Три Кабусилан тау қыратында орналасқан. Пинатубо жанартауының 1992 жылғы атқылауы кезінде көп адам көз жұмған. Атқылау кезінде небәрі 9 сағат ішінде жанартаудағы барлық материалдар- дың 90%-ы жер бетіне шыққан болатын. Пинатубода күлмен қоса алғанда, 15-30 млн тонна күкірт газын бөліп шығарады. Пинатубо бурын андезит және дацит сияқты жанартаулық тау жыныстарынан тұратын. Жанартау, шамамен аләанда 500, 3000 және 5500 жыл бурын атқылаған. 

## Дереккөздер

Санат:Филиппин
Санат:Белсенді жанартаулар
Раусу тауы

250px|нобай|солға|Раусу тауы
**Раусу тауы** страто жанартау болып табылады. Раусу Жапониядағы Хоккайдоның Ширетоко түбегінде орналасқан. Раусу тауы Жапониядағы белгілі 100 таудың бірі болып табылады. Таудың Оннебетсу және Ширетоко деп аталатын негізгі шыңдары бар. Раусу тауы Ширетоко түбегіндегі ең биік тау болып табылады. 

Хоккайдо аралы - Жапониядағы негізгі төрт аралдың бірі. Ол көлемі бойынша Хонсюдан кейінгі орынды иеленеді. Раусу тауы - Хоккайдо аралының солтүстік-шығысында орналасқан жанартау. Бұл таудың ашылу фестивалі жыл сайын 3 шілдеде өткізіледі. Себебі, дәл осы уақытта тауға шығу науқаны басталады.

Раусу тауы Шари және Раусу қалаларының арасында орналасқан. Раусу тауынан Жапониядағы қоңыр аюды кездестіруге болады. Раусу тауы өзінің әдемілігімен, жабайы табиғатымен және адам аяғы баспаған жұмбақ жерлерімен танымал. Тау бүкіләлемдік мұра болып табылады. 

Раусу тауының биіктігі 506 м-ді құрайды. Раусу тауының маңында Раусу елді мекені бар. 2010 жылғы санақ бойынша онда 6010 адам болған. Елді мекен 400 шаршы шақырым аумақты алып жатыр. Раусу стратожанартаулардың бір түрі болып табылады. 

## Дереккөздер

Санат:Жапония таулары
Рисири

250px|нобай|оңға|Рисири жанартауы
**Рисири тауы** ()  Жапониядағы Хоккайдо аралының жағалауында орналасқан. Оны «Рисири Фудзи» деп те атайды, себебі оның конус пішіндес түрі Фудзи тауына ұқсайды. Бүл таудың ашылу фестивалі жыл сайын шілде айының 2-3-і күндері өткізіледі. Өйткені осы мейрамда тауға шығу науқанын ресми түрде ашық деп жариялайды. 

Тау кейінгі плейстоцен дәуіріндегі 130000-18000 жыл бұрынғы сілтілі және сілтісіз тау жыныстарынан тұрады. Рисири тауы - Рисири аралының дәл ортасында орналасқан. Оның биіктігі -1721 м. Рисири - сөнген жанартау.
Пон тауы Рисири тауының беткөйіндө орналасқан шағын шың болып табылады. Оның шыңына Рисири тауының 3-ші бекетінен бастап есептегенде 30-40 минутта немесе Хайм Пондтан есептегенде 60-90 минутта жаяу жетуге болады. Хайм Понд есімді кісі Рисири тауының етегінде су қоймасын жасаған өкен. Рисири тауында қыс мезгілінде 2- 3 м-ге дейін қар жауады. Рисири аралының маңы 1965 жылы Ұлттық саябақ деп жарияланды. Мүнда түрлі жабайы гүлдер бар.
Рисири аралы Хоккайдоның солтүстік шетінен 20 шақырым қашықтықта тұр. Оның айналу шеңбері 60 шақырымды қүрайды. Рисири тауына шығу өте күрделі. Тау шыңына апаратын екі жол бар, бірі Ошидомари деп аталады. Ол жолмен көбінесе кәсіби деңгейі орташа альпинистер көтеріледі. Ал екіншісі Кутсугла деп аталады. Ол кәсіби деңгейі жоғары альпинистерге арналған. Рисири - Жапониядағы жүз белгілі таудың бірі. 

## Дереккөздер

Санат:Жапония таулары
Мұғаллакат

**Мұғаллакат** - өлең түрі. Көне араб поэзиясында (исламға дейінгі) бірнеше ғасыр бойы тек ауызша түрде тарап, қазіргі заманға 8-10 ғасыр  жазбалар жеткен. 
### Мұғаллакат жайлы
Мұнда әр ақын өзінің артықшылары жайында, кейде біреуді мадақтау сипатында өлең айтқан. Араб, тәжік, парсы, әзірбайжан әдебиетінде бар. Әуезов 1946 жылы Жамбылдың 100 жылдық тойында жасаған "Жамбылдың айтыстағы өнері" атты баяндамасында айтыс жанры, суырыпсалма ақындық өнер, импровизация жайында айта келіп: "Олардың арасынан айтыстың дәл өзін ұстанған - арабта мұғалакаттауды тудырушылар бір алуан" деген (20 томдық шығармалар жинағы, 8 том, 180-бет). 1948 жылы шыққан көп томдық "Қазақ әдебиеті тарихының" 1-томына жазған "Айтыс өлеңдері" тарауында "... арабта жәрмеңкелерге жиналған ақындардың айтысқан жарыс өлеңдері қағазға жазылып, көпшілік оқуына, сынауына қолайлы  етуп, жәрмеңке ортасына ілініп қойылатын болған. Ол айтыс өлеңдерін арабтар **Мұғаллакат** деген" деп пікір білдірген.

## Дереккөздер

Санат:Өлеңдер
Санат:Араб тіліндегі әдебиет
Мирза Ибрагимов

**Мирза Ибрагимов**  (15 (28) қазан 1911  Оңтүстік Әзірбайжан провинциясы, Иран - 17 желтоқсан 1993 Баку, Әзірбайжан) — әзірбайжан жазушысы, драматург, қоғам қайраткері. Әзірбайжанның халық жазушысы (1961), Әзірбайжан ғылым академиясының академигі  (1954—1958), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951), КСРО Жоғарғы кеӊесініӊ депутаты (1937—1991) 
### Еңбектері
"Мұхтар досыма" ("Қазақ әдебиеті", 1957, 28 қыркүйек ), "Мұхаң бізбен мәңгілік бірге" ("Лениншіл жас", 1967, 7 желтоқсан) мақалаларыда Әуезовке деген ыстық ықыласын, достық көңілін білдірген. Қазақ жазушысының 90 жылдық мерейтойына қатысып, 1987 жылы 2 қыркүйекте Мәскеудегі Одақтар үйінде салтанатты кеште баяндама жасады. Ал "Қарапайым ұлылық" атты естелігінде: "Ол Шығыс пен Еуропа мәдениетінің әрі-бергісін жатқызып-өргізетін. Әсіресе өз қазақ халқының ауыз әдебиеті, тарихы мен мәдениетіне келгенде, жатқан бір шексіз-шетсіз алып мұхит еді. Ол осы өз топырағының дәстүрінен молынан сусындаған болатын. "Абай" көп тілге жайылып, тарап кетті, табынушылары да қисапсыз. Бірақ ол қашан да ұстамды, қарапайым еді, өзңн әдебиеттің қатардағы еібеккері есептейтін. Бірде сөз, бірде-бір мінезінен тоқтық, асқақтық сезі деп, жеткіншек ұрпақты жақсылардан үлгі алуға шақырады.

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан жазушылары
Санат:1911 жылы туғандар
Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Санат:КСРО жазушылары
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Академиктер
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Террор (жанартау)

250px|нобай|оңға|Террор жанартауы
**Террор тауы** Антарктидадағы Росс аралының шығыс бөлігін қамтыған базальт қалқанды жанартау болып табылады. Бұл жанартаудың қалқан жақтарында көптеген күл конустары мен күмбездері бар. 

Террор тауының көп бөлігін қар мен мұз басқан. Бүл қалқанды жанартау болып табылады. Ол көлемі бойынша Росс аралындағы үш жанартаудың арасында екінші орынға ие. Террор тауы одан 30 шақырым қашықтықта орналасқан Эребус тауымен қатар тұр. Ол 1841 жылы британ зерттеушісі Джеймс Кларк Росстың 1 «HMS террор» деп аталатын кемесінің құрметіне осылай аталған болатын.
Жанартау басындағы жартастар әлі зерттеле қойған жоқ. Ал оның шығыс беткейіндегі төмен жатқан аймақтар зерттелген. Альпинистер Террор тауына алғаш рет 1959 жылы көтерілген. Террор тауы Антарктидадағы Росс аралының шығыс бөлігін қалыптастырады. Деректерге сүйенсек, төмен аймақтағы тау жыныстарының жасы 0,82-1,75 миллион жылдарды құрайды.

Росс аралы жанартаулардан тұрады. Террор Эребус жанартауынан 30 шақырым қашықтықта түр. Таудың биіктігі - 3230 м. Террорды 820 000 жыл бұрын пайда болған деген деректер бар. Террор тауының биіктігі 3230 м-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Антарктида жанартаулары
Тайри

**Тайри тауы** - Антарктидадағы көлемі бойынша екінші тау. Тайри Антарктидадағы Винсон массивінің солтүстік-батысында 13 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тау 1958 жылы Америка Құрама Штаттары Әуе күштерінің барлауы кезінде белгілі болған. Тайри контр-адмирал Дэвид М.Тайридің құрметіне аталған. Ол АҚШ-тың Антарктидадағы әскери әуе күштерін 1959 жылдың 14 сәуірінен 1962 жылдың 26 қарашасына дейін басқарды.

Бұл таудағы альпинистік науқан қарашадан қаңтарға дейін созылады. Тайри тауына алғаш рет 1967 жылы Николай Клинчтің командасындағы Барри Корбет және Джон Эванс шыққан болатын. Тайри тауы Антарктидада орналасқан Тайри тауы шығыс жағынан тік, қырлы және тас тіректі ірі пирамида секілді көрінеді.

Тайри тауының биіктігі 4852 м-ді құрайды. Тайридің оңтүстік беткей жағының биіктігі 2011 м-ді құрайды. Таудың бұл бөлігінің құрылымы күрделі екен. Сондықтан Тайриге оңтүстік беткей арқылы әлі ешкім көтерілмепті.
Тайри тауына алғаш рет альпинистер 1958 жылы көтерілген. Тау Винсон массивінің солтүстік-батысынан 12 шақырым қашықтықта орналасқан. Тайри тауының шыңы биік қорған секілді. 

## Дереккөздер

Санат:Антарктида таулары
Токати

250px|нобай|Токати жанартауы
**Токати шыңы** Дайсетсузан тауларының оңтүстік-батысындағы белсенді стратожанартаулар аймағында орналасқан. Ол -Токати тау тізбегіндегі негізгі шың. Ол оңтүстік-батыстағы Камикава Субпрефектурасы мен оңтүстік-шығыстағы Токати Субпрефектурасы арасындағы шекараның бір бөлігін қалыптастырады. Токати тауы - Токати жанартаулар тобындағы ең биік жанартау болып табылады. Тау Дайсетсузан Ұлттық саябағының аймағында орналасқан.
Токати тауының шыңын жанартау күлі мен күкірт диоксидині бөліп шығаратын саңылаулар басып жатыр. Алайда жақын арадағы кейбір беткейлерде жасыл желек пен ағаштар өседі. Жаз мезгілінде жабайы гүлдер гүлдейді.
Токати жанартаулар тобы - оңтүстік-батыстан солтүстік-шығыстағы Хоккайдоға дейін созылып жатқан тізбек бойымен орналасқан жанартау шыңдарының тобы. Токати тауы Жапониядағы атақты 100 таудың қатарына кіреді. Токати белсенді жанартау болып табылады. Ол - Дайсетсузан Ұлттық саябағының негізгі нышаны.
Токати тауындағы ірі атқылаулар 1857, 1926, 1962 және 1988 жылдары орын алған болатын. Ол соңғы рет 2004 жылы атқылаған. Бул тауға шығу кезеңі маусым айынан қазан айына дейін созылады. Токати тауының биіктігі м-ді құрайды. Дайсетсузан Ұлттық саябағында ыстық булақтары бар Асахидаке Онсен, Соункио Онсен, Фукиэйдж Онсен және Тинненкио Онсен саяжайлары орналасқан. Дайсетсузан Ұлттық саябағы биік тау алқабындағы көгалдарымен танымал. Жанартау тобындағы ең биік шың Токатидің атауымен аталады.

## Дереккөздер

Санат:Жапония жанартаулары
Санат:Белсенді жанартаулар
Моюта

**Моюта жанартау** (испан.*Volcán Moyuta)* - стратожанартаудың бір түрі.Бұл жанартау Гватемаладағы Хутьяпа аумағында Моюта қаласына таяу орналасқан.

Моюта тауы Ялтапаганың оңтүстік шетінде тұр.Жанартаудың биіктігі 1662 м-ді құрайды.Моюта жанартауы Гватемаланың оңтустік бөлігінде орналасқан.

Моюта - орман басқаң тік, бір жақты, андезитті лава күмбездерінің тобынан туратын тау. Оған алыстан қарағанда жазық болып көрінеді.

Андезит - бул әлемдегі көптеген жанартаулық аймақтарда кездестіруге болатын магмалық тау жыныстарының бір түрі.

Лава күмбездері - бұл уақыт өте келе өсу, коллапс, кристалдану және эрозия сияқты әртүрлі үрдістерге ұшырайтын динамикалық құрылым.Моюта жанартауының соңәы рет қашан атқылаганы белгісіз Моюта жанартауы Гватемаладағы Хутьяпа аумағында Моюта қаласына, таяу орналасқан.
солға|нобай
Моюта жанартауын кофе өсірілетін алқап пен орман басып жатыр.

Фумаролалар - кратердегі жарықшақтар мен саңылаулар. Олар жанартаудың солтүс- тік және оңтүстік бет- кейлерінде тур. Ал ыстық бұлақтар Азулко маңындағы солтүстік-шығыс базада орналасқан.

Фумаролалар арқылы жанартау газы атмосфераға таралады.Моюта жанартауын кофе өсірілетін алқап пен орман қоршап тұр.

## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.

Санат:Жанартаулар
Синай (тау)

250px|нобай|оңға|Синай тауы
Синай тауы Хорив, Мусса, Габал Мусса және Жабал Мусса деген атаулармен де белгілі.
Бүл таудың басында қира- ған мешіт пен шіркеу қал- дықтары бар.
Кейінірек ескі ғимараттар орнына Грек православиялық шағын шіркеуі салынған.

Синай тауы Әулие Екатерина тауының жанында орналасқан. Әулие Екатөрина тауы Синай түбөгіндөгі ең биік тау болып табылады.
Бәдеуилердің дәстүрі бойынша, Синай тауы Құдайдың израильдықтарға берген заңды жері деп есептеледі.
Бәдеуилер негізінен шөлде өмір сүретін араб этникалық топтарына жатады.

Жорамалдар бойынша, дәл осы жерде Моисей он түрлі уағыз алған екен.
Синай тауына баратын екі бағыт бар. Екеуі де Әулие Екатерина шіркеуінөн бастау алады.
Таудың биікшігі 2285 м-ді қүрайды
Синай тауының ислам дінінде орны бөлек. Осы жерден Мұхаммед пайғамбар пырақпен аспанға көтерілген жер деп саналады.
Ең үзақ және тар жол Сикет Эль Башаит болып табылады. Тауға жету үшін жаяу жүргіншіге 2,5 сағат уақыт кетеді.

Ол Мысырдағы Синай түбегіндегі орналасқан Әулие Кэтрин қала- сында орналасқан.
Анағүрлым тік және жайлы жол «Сикет Саидна Мұса» деп аталады. Ол ежелгі уақытта сиынушылардың жүрген жолы болған. Жол тастан қашалып жасалынғаң ұзындығы 3700 м-ді құрайды.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Супан

250px|нобай|оңға|Супан жанартауы
**Супан немесе Сюпхан тауы** - базалыті және риолитті стратожанартаулардың бір түрі болып табылады.

Жанартау беткейлері радиалды және сақиналы жарықшақтарды бойлай атқылайтын лава күмбездері мен пирокластикалық конустарға толы. Әсіресе олар солтүстік, оңтүстік және шығыс тараптарда өте көп.
Бұл - ұйқыдағы жанартау.

Бүкіл қыс бойы Супан тауында үнемі қар жауады. Оның қалыңдығы 3,57 м-ге дейін жетеді.
Супан тауының биіктігі 4434 м-ді қурайды. Оның басында турып Адильджеваздағы селжуқтар қамалының сонымен қатар массивті Ван көлін тамашалауға болады.

Ван көлі - Түркиядағы ең ірі көл. Ол өзінің су қорын жақын маңдағы таулардан келетін ағындар арқылы толықтырып отырады. Көлдің суы тузды болып келеді.
Таудың тік беткейлерінен шаңғымен сырғанауға болады.
Супан тауы — сөнген жанартау.

Супан жанартауының шыңында қар басқан кратер бар. Сыртқы көрінісі бойынша оның көлемі үлкен.
Мұнда келушілерді тауға тікұшақтармен тасиды.
Бул - биіктігі бойынша Арараттан кейін екінші орынды алатын Түркиядағы тау.
Супан тауы Ван көлінің жанында, Түркияның шығысында орналасқан.
Супанның оңтүстік және шығыс беткейлеріне шығу оңай. Сол себепті альпинистер осы беткейлер арқылы тауға шығады. Екі беткейден де таудың керемет көріністерін тамашалауға болады.
Супан соңғы рет б.з.д. 8050 жылы атқылаған болатын.

## Дереккөздер
Усу

2000 жылдың наурыз айында Усу тауы 22 жылдан кейін алғаш рет атқылады.
Атқылау нәтижесінде 13 мың адам жедел түрде қоныс аударуға мәжбүр болды.
Жанартаудың атқылауы жер сілкінісінен кейін екі күн өткен соң басталды. Усу жанартауы атқылау барысында құрылысын өзгерткен.

Усу шыңында О-Усу, Ко-Усу және Шова-Шинзан сияқты лава күмбездері бар.
1663 жылы Хоккайдодағы Усу жанартауында ауқымды атқылау орын алған.
Усу тауы белсенді стратожанартау болып табылады.
Ол Жапониядағы Хоккайдода орналасқан Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағында тұр.

2008 жылы дәл Тоя көліндегі Усу тауының жанындағы G8 шыңына альпинистер көтерілді.
Усу жанартауы - белсенді жанартау
Бүл жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған
Жапонияның Хоккай- до аралы Усу жанар- тауының атқылай беруі байланысты үнемі жанартаулық қауіп- қатерде қалған.

Бул жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған екен.
Усу тауының оңтүстік шетінде шағын кальдералар пайда болған.
Хоккайдо аралындағы көрнекті орындар Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағындағы Усу тауында орналасқан.
## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Wild Wadi Water Park

**Wild Wadi Water Park** – Араб Әмірлігінде орналасқан көрікті де келушілердің барлығына ортақ саябақ. Ол Бурдж Аль Арабтың жанындағы Джумейреде орналасқан. Вайлд Вади – Дубайдың ең жақсы да атақты жерлерінің бірі. Бұл жерде әлем бойынша екінші орынды алатын Еркін Құлау деген атқа ие ең биік сырғанақ төбешік бар.

Көңіл көтеру кешенінің бағдарламасында дәстүрлі су төбешігі, серфингке арналған жеңіл көліктер, бассейндер және бұдан да өзге қызықтырарлық жерлер бар. Саябақ отбасылық мерекелер мен достармен бірге отырып көңіл көтеру үшін арналған. Вади ақ суы, Hos’N Hurler, Wadi Twister, Tumble Falls, Falcon Fury, Rushing Rapids, Thunder Rapids –  сол жердегі аттракциондар.

## Жалпы анықтама
Breakers Bay Таяу Шығыстағы ең үлкен толқынды бассейн. Ол 5 түрлі конфигурацияға сәйкес, параллель және тор көзге ұқсас 1,5 метр биіктігі бар толқындарды түзеді. Duha’s Dhow and Lagoon – Вайлд Вадидегі кішкентай балаларға арналған 100 түрлі су ойындары мен сырғанақ төбешіктері бар жері. Ең қолайлы уақыт, әрине, жаз уақыты.

Вайлд Вади аква саябағында Jumeirah Sceirah (қорқақтар үшін емес) стиліндегі аттракциондар мен алып суға түсуге арналған сырғанақ төбешіктері, үлкен таулы құрылымдар, тропикалық өсімдіктер бар. Ал егер жәй ғана рахаттанғыңыз келсе, үрленген дөңгелекке шығып, Жалқау Өзенмен төменге сырғанап түсіңіз. 
 
Балалар қуана отырып мини бассейндерге шомылады. Суға батырмайтын кеудешелер барлық келушілерге беріледі, ал төтенше жағдайда құтқарушылар үнемі бақылаумен болады. Вайлд Вади Дубайдағы демалысты қызықты өткізуге болатын барынша көлеңке әрі ең ыстық жер.

## Сыртқы сілтемелер
* Wild Wadi Water Park сайты 

Санат:Дубай
Банахо

Банахо тауы Филиппинде Лагунадағы Маджейджей мен Лузандағы Квезон арасында орналасқан. Ол жергілікті халық үшін мінажат ету орны болып табылады. Банахо «ұлы тау» деген атаумен де белгілі. Банахо альпинистер арасында өте танымал. Банахоның уш шыңы халық тығыз орналасқан аймақта, яғни Лагуна жәнө Кусон провинцияларының жанында бой көтерген. Ол Банахо Люкбан тауына жақын орналасқан. Қасиетті апта кезінде Банахо тауларына саяхатшылар мен діндарлар, сиынушылар көп келеді. Бұл тауға шығуға 2-3 күн кетеді. Шыңға көтерілу барысында көптеген үңгірлер мен сарқырамаларды кездестіруге болады. Қасиетті аптада тауеа шыаушылардың саны арта түседі
Банахо тауы өзінің әсем табиғатымен ғана емес, сонымөн қатар мәдени және діни маңыздылығымен де ерекшеленеді. Батыс беткөйдегі Сан Кристобаль тауы, солтүстік-шығыс беткейдегі Банахо Гюкбан тауы, оңтүстік-батыс беткейдегі Бухо Масалакот күмбездері және Маябобо таулары Банахоның көрші жанартаулары болып табылады.
Банахо тауының оңтүстік шеті құлаған. «Банахо» термині - Филиппиндегі жергілікті тагал халқының заманауи сөзі. Бул сөз «киелі болуы мүмкін» дегөн мағынаны білдіреді.
анахо төңіз деңгейінен 2158 м биіктікте орналасқан. Банахо тауы кратерінің тереңдігі 210 м-ді құрайды.
## Дереккөздер


Санат:Филиппин
Тейде

250px|нобай|солға|Тейде жанартауы
Тейде тауы - Ұлттық сая- бақтың табиғи демалыс орны.
Саябақта көп тараған өсімдіктің түрі - Тейде ақ шілігі.
Аталған жанар- тауды Біріккен *
Ұйымының табиғи апаттар зардаптарын азайту комитеті Декадалық жанартау деп атаған болатын.
Таудың атауы испан тілінде «Ечид» және «Ечейд» деген атаулардан шықса керек. Ол «тозақ» деген мағынаны білдіреді екен.

Тейде тауы Ұлттық саябағының аумағы өте кең, ол адам аяғы баспаған тасты қурылымдарға, дала гүлдері мен емен ормандарына ұласып, түрлене түседі. Саябақтың аумағы 18900 гектарды қурайды.
Мунда өсетін өсімдіктің турі көп. Ағаштар, әдемі гүлдермен қатар тауды мекендейтін түрлі жәндіктер, қустар мен басқа да жануарларды кездестіруге болады. Бұл аймақ әлемдегі ең қызықты табиғи аймақтар қатарына қосылған.
Тейде тауы теңіз деңгейінен 3718 м биіктікте орналасқан.

Тейде тауы 2007 жылы 29 маусымда ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізі- міне енгізілді.
1954 жылы Тейде жанартауы өзінің аумағы мен кіршіксіз табиғатының арқасында «Ұлттық саябақ» деген дәрежеге ие болды.
Теңіз деңгейінен 3718 м, ал Атлант мұхиты түбінен 7500 м биіктікте орналасқан Тейде тауы Испаниядағы ең биік тау болып саналады.

Тейде жанартауы соңғы рет 1909 жылы атқылаған болатын. Ол әлемдегі ең ірі жанартаулар арасында З-ші орынды иеленген.
Сонымөн қатар Тейде Атлант мүхитындағы ең биік тау болып саналады.
center|1200px|thumb|Кальдера панорамасы .
## Галерея

Сурет:El_Teide_landscape.jpg|Тейде ұлттық саябағының "марстық" пейзажы
Сурет:Echium Wildpretii at The Teide.jpg|Echium wildpretii Тейде суретінде
Сурет:Tejde.JPG|Тейде шыңы.
Сурет:Finger tejde.JPG| Тейде "саусағы".
Сурет:Teide 3d - version2.gif|Тейде 3D.

## Дереккөз
1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Абдул Қадим Заллум

**Абдул Қадим**  - 1924 жылы Палестинада әл-Халил (Хеврон) қаласында дүниеге келген. Абдул Қадимнің балалық шағы әл-Халил қаласында өтеді. әл-Халил қаласындағы «әл-Ибраһимия мектебінде 1939 жылға дейін оқып, осы жылы Каирде әл-Азһар университетіне түседі. Университетті бітірген соң Палестинаға қайта оралып, жергілікті мектептерде сабақ берумен айналысады.

Абдул Қадим Тақиюддиннің оң қолы болған. Партия істеріне араласа отырып, Тақиюддин қайтыс болған соң 1977 жылы басшылықты өз қолына алады. 2003 жылы наурыз айының 17 жұлдызында Абдул Қадим денсаулығына байланысты партия басшылығынан кетеді. Осы жылы 29 сәуір күні 80 жасында Бейрутте дүние салады.

## Абдул Қадим Заллумнің кітаптары
#Хизбут тахрирдің анықтамасы (التعريف بحزب التحرير),
#Хизбут тахрирдің өзгерту әдістемесі (منهج حزبالتحرير في التغيير),
#Демократия – күпір системасы (الديمقراطية نظام كفر),
#Халифаттың дүние мүлкі (الأموال في دولة الخلافة),
#Исламдағы басқару жүйесі (نظام الحكم في الإسلام (توسيعهوتنقيحه)),
#Шариғаттың клондау, мүшелерді трансплантациялау, қолмен ұрықтандыру, аборт жайлы үкімі (حكم الشرع في: الاستنساخ – نقل الأعضاء – الإجهاض),
#Исламды жоюдағы Американың әрекеті (الحملةالأميركية للقضاء على الإسلام),
#Мұсылмандарға қарсы Джордж Буштың крест жорығы (الحملة الصليبية لجورج بوش على المسلمين),
#Мәдениеттер арасындағы қақтығыстар (حتمية صراع الحضارات),
#Нестабильность фондовых бирж (هزات الأسواق المالية).

## Дереккөздер


Санат:Ислам діни басшылары
Әксам бин Сайфи

**Әксам бин Сайфи** (?-630) Әксам бин Рийах бин әл-Харис бин Мухасин бин Сайфи. Хижазда дүниеге келген. Әбу Хайда, Әбу әл-Хафад деген лақаб аттарға ие. Өз заманының басшы, бай-шонжарлары уағыз-насихатын тыңдау үшін зиярат етіп келетін болған.
## Өмірінен қызықты деректер
Ислам діні келгенде Әксам Мұхаммед пайғамбарға екі адам жіберіп, ол адамның ата-бабасы жайлы және не айтып жүргендігін біліп келіңдер дейді. Ол екеуі пайғамбарға келіп сұрақтарына жауап алады. Соңында Құраннан аят оқып береді: «Әлбетте, Аллаһ әділдікке, игі амалдар істеуге және ағайынға жақсылық істеуге бұйырады және де бұзақылық, жаман істер және зорлық – зомбылықтардан қайтарады. Ол, әрине, ғибрат – үлгі аларсыңдар деп, сендерге үгіт-насихат қылды». Жіберген елшілері қайтып оралғанда, Әксам халқына қарап: «Уа Халқым! Ол адам игі амалдар істеуге бұйырып, бұзақылық, зорлы-зомбылықтардан қайтарады екен», – деп насихат айтады. Дегенмен Әксам 612 жылы мұсылманшылықты қабылдамаған күйінде қайтыс болады.
## Дереккөздер

Санат:Ислам тұлғалары

Санат:630 жылы қайтыс болғандар
Санат:Араб ақындары
Әл-Ағша

**Әл-Ағша** (?-629). Толық есімі – Әбу Басир Маймун бин Қайс бин Жандал. Йамамада Манфуха ауылында туған. 629 жылы қайтыс болған. әл-Ағша (اَلأَعْشَى) әл-Кабир, әл-Ағша Қайс деген аттарымен әйгілі болған. Лақабы Саннажатул араб. «Ламия» атты қасида кітабы жазылған..
## Өмірінен қызықты деректер
Өлеңдерінде шараб жайлы көп жырлаған. Қартайған шағында Мұхаммед пайғамбар жайлы естиді. Оған арнап қасида шығарады. Пайғамбармен кездесу үшін шықанда Құрайштықтар оның мұсылан болуынан қорыққан. Құрайштардың басшылары Әбу Суфян: «Мұхаммед пен оның достары келгенде арабтың отты өлеңдерін жаудырып, қарсы шығатын адамға 100 түйе беріледі дейді. Бұны естіген әл-Ағша түйелерді алып кері қайтады. Қайтар жолында түйеден құлап, мойны үзіледі.
Әл-Ағшаның өлең жазу стилі, атағы замандастары Имрул Қайс, Зуһайр, әл-Набиғалармен салыстырылады. Өлеңдері мақтау кейде даттау болып келген. Мақтауға байланысты әл-Мухаллақ оқиғасы бар. Мухаллақ арабтың ең пақыр, кедей адамы болған. Өсіріп отырған сегіз қызы болса керек. Кедей болған соң арабтардың ешбірі оның қыздарын айттырып келмейді әрі қыздары отырып қалған көрінеді. Бір күні Мухаллақтың әйелі күйеуіне үйге әл-Ағшаны шақырып қонақ қылайық деген ұсыныс айтады. Мухаллақ қолындағы жалғыз түйесін сойып әл-Ағшаны қонаққа шақырады. Мухаллақтың үйінде қонақ болған әл-Ағша ол жайында қасида шығарады. әл-Ағшаның қасида арабтардың арасына тарап, қыздарына құда түсіп келгендер көбейіп, барлық қызына күйеу табылады..
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:629 жылы қайтыс болғандар
Әл-Набиға әл-Зйубяни

**Әл-Набиға әл-Зйубяни.** (?-604). Хира патшаларының сарайы ақындарынан болған жаһилиет дәуірінің христиан шайыры..
## Өмірбаяны
Әл-Набиғаның толық есімі: Зияд бин Мұғауия бин Сағд бин Зубйян. 530 жылы Муһалһил қайтыс болған соң Хира патшалығында сарай ақындарының қатарына қосылады. Сарайда әл-Мунзир ибн Маус Сама жайлы өлеңдер шығарады. 554 жылы таққа Амр ибн Һиндтің келуімен әл-Набиғаның Хира сарайындағы шайырлығына нүкте қойылады. Хирадан кеткен әл-Набиға ғассандықтар патшалығына жол тартады. 569 жылы Амр ибн Һиндтің өлімінен соң Хира патшалығының тағына Нұғман Әбу Қәбус келеді. Нұғманның таққа отырғанын естіген әл-Набиға Хираға қайта оралады. Сарай шайырларының қатарына қайта қосылып Нұғманды мақтап өлеңдер шығара бастайды. Дегенмен Әбу Қәбустың әйелін сипаттап өлең шырарып Нұғманның ашуына қалады. Осылайша Хирадан ғассандықтар патшалығына қайта кетеді. Екі патшалықтың арасында жүрген әл-Набиға қартайған шағында 604 жылы дүние салады. .

## Әл-Набиғаның шығармалары
*Диуан әл-Набиға Зубйяни. Париж. 1869 ж. 1899 ж.
*Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1293 һижри жылы.
*Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут. 1929 ж.
*Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1351 һижри жылы.
*Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут 1960 ж.

## Әл-Набиға Зубйяни жайлы жазылған кітаптар
*Таудих уәл байан ъан шиғр Набиға Зубян. Набиға Зубянның поэзисы. Каир. 1910 ж.
*әл-Набиға Зубйяни. Сәлим әл-Жунди. Дамаск. 1945 ж.
*әл-Набиға Зубйяни. Умар әл-Дасуқи. Каир. 1949 ж.
*әл-Набиға Зубйяни. Мұхаммед Заки. Каир. 1960 ж.
*әл-Набиға. Илья Салим Хауи. Бейрут. 1960 ж.
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:604 жылы қайтыс болғандар
Алқама әл-Фахл

**Алқама әл-Фахл.** (?-598). Толық есімі: Алқама ибн Абда ибн әл-Нұғман (علقمة الفحل). Тамим руының Бәни Рабиға тайпасынан. Имрул Қастың замандасы. Әл-Харис ибн Аби Шамир әл-Ғассани жайлы мадақ өлеңдер айтқан. Әл-Харис Алқаманың Шас есімді бауырын Бәни Тамимнің жетпіс жігітімен тұтқынға алады. Осы уақытта Алқама әл-Хариске арнаған мадақтама өлеңдерін шығарған. Әл-Харистен соң Хираның патшасы Нұғман Әбу Қәбустың сарайында болады..
Фахл Алқаманың лақабы. Сол уақытта Алқаманың «Алқама ибн Саһл» есімді замандасы болса керек. Алқамаға Фахл лақабты ибн Саһлден ажырату үшін атаған.
Алқама һижреттен 3 жыл өткен соң 625 жылы қайтыс болған.
## Алқаманың шығармалары
*Диуан Алқама әл-Фахл. Каир 1293 және 1324 һижри жылдары.
*Алқама әл-Фахл поэзиясы. Альберт Социн. Лейпциг. 1867 ж.
*Шарх диуан Алқама. Мұхаммед ибн Шанаб. Алдир. 1925 ж.
*Диуан Алқама әл-Фахл. Ахмад Сақр. Каир. 1353 һижри жылы.
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:598 жылы қайтыс болғандар
Кағб бин Зуһайр

**Кағб бин Зуһайр** (; туған жылы белгісіз - 645 ж.). Каъб бин Зухайр бин Әби Сулмә (كعب بن زهير بن أبي سلمى‎‎). Анасы Кәбшә бинт Аммар. Кағб муаллақат шайырларының бірі Зуһайр ибн Әби Сулмәның екінші әйелінен туған ұлы. . Кағбтың Бужәйр деген ағасы болады.
 
## Өмірінен қызықты деректер
Ислам діні келгенде Кағб пен Бужәйр жаңа дінді қабылдауға асықпайды. Жаңа дін Араб жазирасына жайыла бастағанда Бужәйр мұсылман болып Кағб исламды қабылдамай қояды. Исламнан бас тартып Пайғамбарға қарсы өлеңдерін шығарып жүре береді. Бужәйр райыңнан қайт, мұсылман бол деген насихаттарын құлағына аспайды. Өзі жайында айтылған өлеңдерді естіген пайғамбар Кағбты ұстаңдар, өлтіріңдер деп әмір береді.

Бұл уақытта әлі мұсылманшылықты мойындамаған Кағб бин Зуһайр, Абдулла ибн әл-Зибағра және Әби Суфйан бин әл-Харис пайғамбар жайлы өлеңдерін ел арасында таратып жүрген болатын. Пайғамбар олардың өлеңдерін лағынеттейді.
Бұдан соң Кағб тығылатын жер таппай, ақыр соңы 630 жылы Мединеге Әбу Бәкрге жасырынып келіп көмек беруін сұрайды. Әбу Бәкр таң намазында Кағбты пайғамбарға ертіп келеді. Кағб пайғамбарға қолын созып, мұсылман болғысы келетіндігін айтады. Пайғамбар Кағбты тыңдап, разылығын білдіреді.

Кағб пайғамбарға арнап шығарған өлеңін ғазал кіріспесімен бастап, оқып береді. Ақын өзінің ғашығын, екеуі қоштасар кездегі ғашығының бейнесін суреттей келіп, негізгі тақырыбы мақтауға көшеді. Шайыр атақты «Бәнәт сағад» (بانت سعاد) өлеңнің мына жолдарын оқып береді :

ان الرسول لنور يستضاء به

وصارم من سيوف الله مسلول

Осы өлеңнен соң Мұхаммед пайғамбар иығындағы шапанын ақынға жабады. «Бәнәт сағад» өлеңі осы оқиғадан соң «қасидату әл-бурда» шапан қасидасы деп аталып кетеді. Осы шапанда айт күндері пайғамбардан кейінгі халифалар хұтпа оқығанда киеді. Кейін Мұғауия шапанды 20 мың дирхамға сатып алады..

Кағб араб шайырларының «Шуғарау әл-Мухадрамин» (مخضرم) тобына жатады. Араб әдебиетінде жаһилиет пен ислам дәуірінде өмір сүрген шайырды «мухадрам» деп атайды. Мухадрамун көпше түрі.

## Шығармалары

#«Шарх қасидату Бәнәт сағад» (Бәнәт сағад қасидасының түсіндірмесі). Әбу Мухаммад Абдулла бин Юусуф бин Һишам. Каир. 1290 һ.ж.
#«Шарх қасидату Бәнәт сағад» (Бәнәт сағад қасидасының түсіндірмесі). Шаһабуддин Ахмад ибн Умар әл-Һинди. Хайдарабад. 1323 һ.ж.
#«Шарх диуан Кағб бин Зуһайр. әл-Суккари. Баспаға дайындаған: Абдулазиз әл-Мәймәни. Каир. 1950.
#Диуан Кағб бин Зуһайр. Құрастырғандар: Умар әл-Сууайди. Карло Лэнбдург. Лондон. 1303-1306 һ.ж.

## Дереккөздер


Санат:645 жылы қайтыс болғандар

Санат:Ақындар
Санат:Араб ақындары
Ади ибн Зайд

**Ади ибн Зайд** (?-590). Ади инб Зайд (عدي بن زيد) ибн Хамад ибн Аййуб. Хираның христиан әл-Ғибад тайпасынан. Ади Хирада туылып, балалық шағы да осында өткен. Араб, парсы тілдерін меңгерген. Адидің отбасы әл-Муназара патшалығына жақын жерде өмір сүрген. Осы себепті атасы, әкесі, өзі, ұлы сарайда парсыларға қызмет атқарған. Адидің атасы Хаммад осы отбасының алғаш жазуды білген адамы. Хаммад сарай жазушысы, ал әкесі Зайд парсы патшасының сарайында қызметте болды. Әкесінің жолын қуған Ади де сарайда Һәрмаз 4-ке қызмет еткен.. 579 жылы парсы патшасы Ану Шеруан Адиді Константинопольға елші етіп жібереді. Қайтар жолында Дамаскіні зиярат етеді.
Әбу Қәбус Нұғман ІІІ Адидің арабтарға емес парсыларға көп қызмет етеді деп ренжілу болатын. Әл-Муназараға емес парсыларға қызмет етттің деген айыппен абақтыға жауып, шамамен 604 жылы түрмеде өтіреді.  Адидің өлтірілуімен парсы мен әл-Муназара арасында шайқас басталады. Нәтижесінде әл-Муназара патшалығы құлайды.
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:590 жылы қайтыс болғандар
Әл-Муталаммис

**Әл-Муталаммис** (?-569). Бахрейннен шыққан жаһилиет дәуірінің шайыры. әл-Муталаммис (المتلمس) Жарир ибн Абдул Масих. Тарафа ибн әл-Абдтың нағашысы. Толық есімі Жарир ибн Абдул Ғузза әл-Дабағи Бәни Дубайға ибн Малик тайпасынан. Хираның патшасы Амр ибн Һиндтің заманында өмір сүрген. Әкесі Абдул Ғузза. Муталаммис пұтпарас семьяда туылғанымен кейін христиан дінін қабылдаған..
## Өмірінен қызықты деректер
Амр ибн Һинд Муталаммис пен жиені Тарафаға ашуланып Бахрейнге бір іспен жұмсайды. Бахрейндегі әл-Мукағбир есімді адамына хат алып баруын өтінеді. Екеуенің қолына екі хат беріп, шығарып салады. Хатып алып шыққан Муталаммис Амрдің әрекетінен күмәнданып жиеніне хатты оқы дейді. Дегенмен Тарафа оқудан бас тартады. Жиеніне оқыта алмаған Муталаммис жол бойында Хиралық бір жас баланы кезікітіріп, соған оқытады. Хаттың ішінде Муталаммисті өлтір деп жазылған екен. Бұны естіген Муталаммис Тарафаға қарап саған солай жазылған шығар ашып оқып көрелік дейді. Тарафа келіспейді. Осы жерден екеуі айырылады. Дегенмен Тарафа Бахрейнге жеткен соң өлтіріледі. Екеуінің де хаттарының мәтіні бір болған екен.

Тарафа Бахрейнге жетке соң Амр ибн Һиндке бағынышты әл-Мукағбирдің қолынан қаза табады. Кей жерде Тарафаны өлтірген адам Рабиғ ибн Жаусара немесе Рабиға ибн әл-Харис әл-Абди деп келген. Ал Муталаммис Ирак жеріне Шам еліне қоныс аударып сол жерде қартайғанша өмір сүреді. Осы аймақта һижреттен бұрын 42 жылы шамамен 570 ж. қайтыс болады. .

## Муталаммистің шығармалары

*«Ашғарул Муталаммис» (Муталаммистің поэзиясы). 1903 ж. К.Воллерстің басшылығымен кітап етіп жарияланған.
*Диуанул Муталаммис. әл-Асмағи жинақтаған.
*Шарх диуанул Муталаммис. Әбу Убайда Муғмар. Каир.
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:569 жылы қайтыс болғандар
Туфайл ибн Ауф

**Туфайл ибн Ауф** (?-610) Толық есімі: Әбу Қурран Туфайл бин Ауф бин Дубайс бин Дуләйф бин Кағб бин Ауф бин Жиллән бин Ғанам бин Ғани бин Ағсар. Туфайл арабтың әлсіз Ғани тайпасынан. Осы себепті қуатты Бәну Жағфар тайпасынан көршілес Тай тауының оңтүстік шығысында отырған.  әл-Ғаррад бин Қайс әл-Кинани есімді жігіт 585 жылы Бәну Жағфардың Ғуруа әл-Раххал есімді адамын өлтіріп қояды. Осы өлімнен соң Ғани мен Жағфар тайпасының арасында қастандық туады. Осы оқиғадан соң Ғани тайпасы шығысқа Ямаманың оңтүстігіне Бәни Сағд бин Ауф тайпасының жанына барып қоныстанады. Туфайл жылқы малын қатты жақсы көрген шайырлардың бірі. Туфайлдан әл-Набиға және Зуһайр тәрбие алған. әл-Асмағи Туфайл жайлы былай дейді: «Туфайлдың поэзиясы мен үшін Ирул Қайстан артығырақ».
Поэзиясында жылқыны көп сипаттағандығы себепті «Туфайл әл-Хайл», «Зәйдул хайл» деген лақаб аттары болған..
## Шығармашылығы

*Диуан Туфайл әл-Ғанауи. Лондон. 1927.
## Дереккөздер


Санат:Араб ақындары
Санат:610 жылы қайтыс болғандар