open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алмасбек Батанұлы Белботаев

**Белботаев Алмасбек Батанұлы** (1949 ж. т.), тілтанушы. Филология ғылымының кандидаты (1992). Негізгі еңбектері лингвистика мәселелеріне арналған. «Құманша-қазақша жиілік сөздікті» жасауға (1978), «Қазақ тілін үйренушілерге» (орыс тілінде, 1-том, 1992; 2-том, 1993; 3-том, 1994) кітабын Құрастыруға қатысты. Әуезовтің «Өскен өркен» романының жиілік сөздігін» (1988), «Қараш-қараш оқиғасы» повесінің алфавиттік-жиілік сөздігін» (1989) құрастырды (авторлармен бірге).  Әуезовтің «Үндістан очерктеріндегі жалқы есімдердің түсіндірме сөздігі»; «М.О.Әуезов шығармаларындағы (драматургия, повесть) етістік сөздердің үлестірімділік-желілік сөздігі» («Қазақ тексінің статистикасы», 2-шығарылуы, 1990, 162-187, 188-189) деген мақалаларын жариялады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Виктор Осипович Перцов

**Перцов Виктор Осипович** (01.07.1898 жылы туған, Харьков - 09.02.1980) - совет әдебиет сыншысы, ғалым. *Виктор Осипович Перцовтың* негізгі еңбегі В.В.Маяковский шығармашылықтарына арналған.

## Биография
*1922 жылы - Москва университетінің қоғамдық ғылымдар факультетін  бітірді. 
*1921 жылдан - жаза бастады. 
*1929 жылы - «Ертеңгі күннің әдебиеті» атты алғашқы кітабы  шықты.
*1937 жылы - «Совет әдебиеті туралы этюдтер» 
*1946 жылы - «Ерлік және қаһарман. Совет әдебиеті туралы этюдтер»
*(1958, 1961) жылдары - «Жазушы және жаңа шындық» , 
*1969 жылы - «Айбарлы жылдардың ақындары мен жазушылары»  т.б. кітаптарын жариялады.  
*(1969 - 1972) жылдары «Маяковский. Өмірі мен творчествосы» атты күрделі зерттеуі 
*1973 - СССР Мемлекеттік сыйлығын алды

## Марапаттары
**Виктор Осипович Перцов** «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері.

## Сыртқы сілтемелер
*Виктор Осипович Перцов
*Үлкен совет энцилопедиясынан

## Әдебиеттер
* Гончаров Б., Плодотворное исследование, «Знамя», 1970, №7.

## Дереккөздер

Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО ғалымдары
Қобда (өзен)

**Қобда**, *Үлкен Қобда* – Елек алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қазақстанның Ақтөбе ( Алға, Қобда аудандары) және Ресейдің Орынбор облыстары жерімен ағады.

## Бастауы
Қобда ауданындағы Көксай ауылының солтүстік-шығысында 5 км, Қарақобда мен Сарықобда өзендерінің қосылған жерінен басталады. Орынбор облысының (Ресей) Покровка селосы тұсында Жайық өзенінің саласы Елек өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 225 км, су жиналатын алабы 147000 км2. Алабында жалпы ұзындығы 133 км болатын 37 саласы бар. Ірі салалары: Ащықара, Қарақобда, Сарықобда, Тамды, Терісаққан, Сауқайың, Кіші Қобда, Итқырған (Ешкіқырған), т.б. Орта ағысындағы арнасы 200-250 м, аңғары бас жағында 3-4 км, жайылмасы 1,5-2, кейде 3 км. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Қобда ауылы тұсында 5,5 м3/с. Суы тұщы, жер суғаруға, тоғанда құс, балық өсіруге пайдаланылады. Өзен өңірі жақсы шабындық, мал жайылымы.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Елек. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000912112200008574
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200857
* Су алабының коды — 12.01.00.009
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

Санат:Алға ауданы өзендері
Санат:Қобда ауданы өзендері
Санат:Жайық су алабы өңірі
Санат:Ресей өзендері
Вилле Песси

**Вилле Песси** (****, 24.03.1902 жылы туған, Каукола, қазіргі Ленинград облысы,РСФСР - 06.11.1983, Вантаа, Финляндия) - финляндия және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері.

## Биография
*1923 жылы - Жастардың социалистік одағына, кірді 
*1924 жылы - Финляндия коммунистік партиясына (ФКП) кірді
*(1930 - 1931) жылдары - Вас, Турку қалаларында ФКП-нің астыртын округ комитеттерін ұйымдастырды
*1931 жылдан - ФКП ОК-нің мүшесі
*(1932 - 1933) жылдары - ОК-нің ұйымдық жұмыс жөніндегі 
*1934 жылы - Т.Антикайнен тұтқындалғаннан кейін компартияны басқарды
*(1935 - 1944) жылдары - коммунистік қызметі үшін түрмелер мен концлагерьлерде отырды
*(1944 - 1972) жылдары - ФКП ОК Саяси бюросының мүшесі 
*(1944 - 1969) жылдары ФКП ОК бас 
*1972 жылы - апрельде ФКП-нің құрметті председательі болып сайланды
*(1945 - 1966) жылдары - парламент депутаты
*1945 жылы - Вере Сундвалльге үйленді.

## Марапаттары
*Песси Вилле* Октябрь Революциясы орденімен марапатталды (1972). 

## Сыртқы сілтемелер
*Песси  Вилле (Үлкен совет энциклопедиясынан)
*Ville Pessi munzinger.de 

## Дереккөздер

Санат:24 наурызда туғандар
Санат:6 қарашада қайтыс болғандар
Санат:Финляндия коммунисттері
Павел Иванович Пестель

**Пестель Павел Иванович** (24.06.1793, Москва, - 13.07.1826, Петербург) - дворян революционері, декабрист, полковник.

## Биография
*(1805 - 1809) жылдары Дрезденде оқыды
*(1810 - 1811) жылдары - Паж корпусында оқыды
*1812 жылы - Отан соғысына қатысты
*(1813 - 1814) жылдары - шетелдік жорықтарға қатысты
*1816 жылы - «Құтқару одағына» кірді, оның уставының негізгі авторы
*1818 жылы - «Игілік одағын» құрды
*1821 жылы - декабристердің Оңтүстік қоғамын ұйымдастырды

## Программасы, оның мәні
Россияның әлеуметтік-экономикалық және саяси программасының жобасын әзірлеп, оны «Орыс шындығы» деп атады. *Павел Иванович Пестель* программасы әлеуметтік-экономикалық мазмұны жөнінен демократизмнің белгілі элементтері баяндалған буржуазиялық программа болды. Ол помещииктің жер иеленушілік мәселесін шешуде халық қозғалысына емес, әскери революцияға қимылдар жасау жөнінде келіс сөздер жүргізгені үшін сол жылы тұтқынға алынды. Төрт декабристпен бірге Петропавл қамалында дарға асылды.

## Әдебиеттер
*Востание декабристов. Материалы и документы, т. 4, 7, 8, М. - Л., 1927-1958;
*Никандров П.Ф., Мировозрение Пестель - идеолог и  декабристов, М., 1972.

## Естелік
*Петербургте *Пестельдің* атына берілген көше бар. Сонымен қатар **Москвада, Владивостокта, Калугеде, Липецкеде, Ставропольде, Новосибирскте**.

## Петербургтегі мекен-жайы
*1812—1813, 1816 жылдары - дом Мижуева, Фонтанки өзенінің жағасы, 26.

## Сыртқы сілтемелер
*Декабристтер музейі
*Пестель Павел Иванович (krugosvet.ru)
*«Русская правда» 

## Дереккөздер
Ысқат

**Ысқат** – қайтыс болған адамның тіршілігінде өтелмеген ғибадаттарын кешу, жасаған күнәсін жеңілдету үшін атқарылатын парыз. 

Өлік жөнелтудің ежелгі жосын-жоралғылары ислам ережелерімен біте қайнасып, аралас
түрде атқарылғандығының айқын бір дәлелі осы ысқат беруден көрініс тапқан. Шариғат мұны ысқат-підия ретінде кедейлерге беруді міндеттеген.
Қазақта ысқаттың атқарылуы екі жолмен жүзеге асырылады. Біріншісі, қайтыс болған адамның тірі күнінде қаза кеткен намаздары мен рамазан айындағы оразасыз өткізген күндері үшін кедей, кемтарларға садақа ретінде таратылады. Екіншісі, жаназа, дәлел (Құран Кәрімнен аят аудару рәсімі) шығарған молданың өтеміне, ақысына беріледі. Аталмыш рәсімдерге қатысқан молдаларға түйе жетектетіп, ат мінгізген. Ал, бұған шамасы келмегендер сиыр, қой беріп немесе шапан жапқан. 

Ысқат малы берілетін дәлел шығару рәсімінің сипатын Х.Арғынбаев былай деп таратты: 

«Аңқау елге арамза молда» – деп халық аузында айтылғандай, кей жағдайда молдалар асыра сілтеп ысқатқа шығарылған малдан көбірек алуға тырысқан. Ысқатқа таратылатын садақа шығыны қайтыс болған адамның ағайын-туысы әкелген аза малының есебінен толықтырылды. Шариғат бойынша жалпы садақа, алым түрлері астықтай берілетін болса, қазақтар төрт түлік мал түрлерінен беретін болған.

Ислам дінінде бір адамның күнәсін екінші адам көтеретіндігі жөнінде қағида жоқ. Керісінше, ақыретте әрбір адам баласы өз күнәсі үшін өзі жауапқа тартылатындығы ескертілген. Бірақ араб тіліндегі исқат сөзі шегеру, кеміту мағынасын білдіретіндігін ескерсек, шариғатта да қаза болған адамның тіршілікте орындалмаған ғибадаттарының өтем ретінде белгілі бір жоралғыға рұқсат берілді. Ал қазақтың тіршілік цикліндегі атқарылатын сан алуан ғұрыптық рәсімдер саласында ысқат ысырапшылдық сипат алды. 

Бұл жайт исламның қағидаларына мүлдем қайшы болғандықтан, қазір жаназа шығару барысында ысқат беруге тыйым салынған. 

## Дереккөздер

Санат:Ислам мәдениеті
Календжин

**Каленжин** (*кипсигис*, *мараквет*, *сабаот*, *туген*, *элгейо*, *эль-мало*) — Кения аумағында өмір сүретін этникалық топ. Олар нилот ұлтына ұқсас. Календжиндер құрамына: кипсигис, мараквет, нанди, покот, сабаот, туген (тукен), элгейо және басқа да кіші этникалық топтар енеді.
Жалпы адам саны - 3,6 млн (2008)

## Тілі
Каленжиндер ана тілі ретінде каленжин тілінде сөйлейді. Суахили және ағылшын тілдері екінші және үшінші тілдер ретінде кеңінен қолданылады.

## Тарихы
Деректерге сүйенсек, календжиндердің отаны Элгон тауы, басқа нұсқа бойынша Ежелгі Египет болып саналады. Календжиндер Орталық таулардың батыс беткейлері мен керио аңғарын мекендейді.

## Діні
Каленжин діні күннің символы болған Асис атты құдайға сенді. Қайтыс болған ата-бабалардың рухына тағзым етіліп, олардың құрметіне құрбандық шалынды. Бүгінгі таңда, Кениядағы көптеген тайпалар сияқты, Каленжиндер де өздерінің кейбір дәстүрлі нанымдарымен араласқан христиан дінін ұстанады.

## Кәсібі
Каленжиннің негізгі дәстүрлі кәсібі - егіншілік, жүгері мен бидай, аз дәрежеде құмай мен тары сияқты дәнді дақылдарды өсіреді.
Нандилер, кипсигилер және т.б. арасында көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы дамыған. Сондай-ақ егіншілік пен мал шаруашылығы (көбінесе сүтті мал) біріктірілген. 
Каленжиндердің едәуір бөлігі Кениядағы қалаларға көшті, онда көптеген қызметкерлер Кения үкіметінде, әскери, полиция, банк, қаржы және бизнесте жұмыс істейді.

## Өмір салты
Каленжиннің құрамында Мет ақсақал кеңесі деп аталатын әртүрлі Каленжин рулары мен қосалқы руларының мүшелерінен тұратын ақсақалдар кеңесі бар. Бұл кеңес Кения тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде құрылған. Тайпадағы отбасылық қатынастар полигамдық.
Дәстүр бойынша, Каленжиннің жерлеу дәстүрі бойынша тек ұрпақ әкелген отбасылар жерленеді, ал «баласыздарды» жыртқыштардың талауына тастайды.

Дәстүрлі тұрғын үйі - бұтақтардан жасалған жақтаулы лашық, төбесі шөппен жабылған.

Сүт Каленжин диетасының негізгі бөлігі болып табылады. Угали, күріш немесе чапати қуырылған етпен, әдетте сиыр етімен немесе ешкі етімен, кейде тауық етімен бірге беріледі.
Дәстүрлі жеңіл тағам марио (жүгері шелпектеріне ұқсайды) бүгінгі күнге дейін танымал. Дәстүрлі мурсик сусыны мен бал ежелден деликатес (кариесе) ретінде танымал.

## Дереккөздер
 
Санат:Кения халықтары
Дмитрий Онисифорович Свиренко

**Дми́трий Онисифо́рович Свире́нко** (, 1888—1944) — кеңестік альголог және гидробиолог.

## Өмірбаяны
Дмитрий Свиренко 24 қазан (&nbsp;5 қараша 1888жылы) Мерчик ауылында дүниеге келген (Привокзальное ауылындағы жол станциясының маңындағы). 1909 жылы Харьков атындағы университетке түсті, 1912 жылы морфология және өсімдік систематикасы кафедрасына (В. М. Арнольди құрған) түсті. 

1922 жылы Свиренкогың үш томдық еңбегі жарық көрді.

1920-1923 жылдар аралығында ол Екатеринославтық университетте сабақ өтті.1921 жылы ботаника кафедрасын меңгерді. Сосын, 1927 жылға дейін Халық Білімі институның ботаника кафедрасының меңгерушісі және Ботаникалық бақшаның директоры болды. Осыдан кейін Днепрға қайта оралды.

1925—1926 жылдары оңтүстік Бугаға экспедицияны жетектеді.

1928 жылы Дмитрий Онисифорович ерте Днепр гидробиологиялық станцияның директоры болды. 1934 жылдан бастап Д. О. Свиренко АН Украинаның корреспондент мүшесі болды. 1938 жылы ол өзінің «Дніпровське водосховище» деген атпен бес томдық монографиясын шығарды.

1941 жылы ауыр сырқаттанған Дмитрий Оренбургке кетті. Осында ол ізкесушілік және Оренбург педагокикалық институнда ұстаздық ісін ары қарай жалғастырды.  Ол Орал өзенінің гидробиологиясын меңгерді.

26 <nowiki/>қазан1944 жылы Свиренко қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:Биология ғылымдарының докторлары

Санат:5 қарашада туғандар
Санат:1888 жылы туғандар
Санат:26 қазанда қайтыс болғандар
Санат:1944 жылы қайтыс болғандар
Витория Сетубал

**Витория** () — Сетубал қаласындағы португал футбол клубы.

## Тарихы
Сетубал 1934/35 жж. маусымнан бастап Лига Чемпионатында ойнай бастады.

1964–65 жж. маусымда Витория Сетубал алғашқы рет Португалия Кубогына ие кетті (финалда клуб Бенфиканы 3:1 есебімен жеңді). 1967 жылғы финалда клуб Кубокты екінші мәрте жеңді (финалда клуб Академиканы жеңді).

Осы жеңістерден кейін клуб алғаш рет еурокубоктерде өнер көрсетті. УЕФА Кубок иегерлер Кубогында клуб екі мәрте бірінші кезеңнен шығып қалды (Орхустан 4:2 және Бавариядан 7:3 есебімен жеңілді). 

Витория Сетубал 1969/70 жж. Ярмаркалар Кубогының бірінші кезеңінде Ливерпульді жеңсе де, екінші кезеңде клуб Гертаға жеңілді.

1973–74 жж. маусымда Витория чемпионатта үшінші орынға қол жеткізді. 

1980-ші жылдардан 2000-ші дейін клуб Португалия екінші дивизионында ойнады. Сагриш лигаға клуб теқ қана 2004/05 жж. маусымда оралды.
## Жетістіктері

### Ұлттық титулдар

***[[Португалия Хонра Кубогы]]**
:**Жеңімпаз (2)**: 1923–24, 1926–27

***[[Португалия Кубогы]]**  
:**Жеңімпаз (3)**: 1964–65, 1966-67, 2004-05

***[[Португалия Лига Кубогы]]**
:**Жеңімпаз (1)**: 2007-08

### Аудандық титулдар

***[[Лиссабон Чемпионаты]]**  
:**Жеңімпаз (2)**: 1923–24, 1926–27

***[[Сетубал Чемпионаты]]** 
:**Жеңімпаз (14)**: 1927–28, 1928–29, 1929–30, 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1933–34, 1934–35, 1935–36, 1936–37, 1943–44, 1944–45, 1945–46, 1946–47

## Ойыншылар
### Негізгі құрам
:*Құрам 2015 жылдың 31 қаңтарына қарай*

}}

### Жалдауда

Санат:Португалия футбол клубтары
Осип Иванович Дранше

**Осип Иванович Дранше́** (1824—1849) — француз қойылымдарындағы орыс провинциалық актері. Сол кездегі атақты Петербург балеринасы Софьи Драншенің кіші інісі. Өз ғұмырының 25 жылында ол өзін қажымас актер, "керемет комик" репутациясын меңгерді. Харьков театрында өнер көрсетті, осы кезде оған атақты провинциалы актер Карп Соленик қызмет көрсетті және кейбір рөлдерінде Осип Карптан да асып кететін. 
## Өмірбаяны
Осиптің әкесі Жан Дранше француз және сахна суретшісі, қиын механикалық декорацияларды құрастырудағы шебер болды. Оның өнері оған көптеген атақтар алып берді. Одан кейін, өз кезегінде 1819 жылы халықаралық жиын болған «Рауль де Креки́» қойылымы оған атақ алып берді.

Осыдан кейін Жана Дранше туралы деректер жоғала бастайды.1830-жылы оның қызын Петербургтегі театр мектебінің тәрбиеленушісі ретінде көреміз. Бұл мектепте, бала актерлер, сахна жұмысшылары, қызметшілер мен жетімдер тәрбиеленді. 1836-жылы жиырма жастағы мектеп бітіруші Софья Дранше мектепті ерекше бітірді. Патша Николай 1 балерина сұлудың Смайловый Василимен некесіне ерекше көңіл бөлді. Осы кезде патша қызды өз шапағатына бітті.

1842-жылы Петербург театрында жаңа жұлдыз-патшаның сүйікті балеринасы Осип Дранше пайда болды. Көбінесе ол «Ревизоре» қойылымындағы Гибнер рөлін ойнады.

Петербург театрлық мектебін 1830-1840 жылдары бітірушілер он сегіз жаста болатын. Мектеп бітіруден кейін тағы екі жыл толықтай мектептің қамқорлығында болды. Оларды пансионер деп атады. Осындай пенсионерлердің қатарында Осип Дранше болды.  

## Дереккөздер

Санат:1824 жылы туғандар
Санат:1849 жылы қайтыс болғандар
Григорий Ефимович Грум-Гржимайло

**Григо́рий Ефи́мович Грумм-Гржима́йло** (5.2.1860, Ресей, Санкт-Петербург - 3.3.1936, сонда) - орыс ғалымы, Орталық Азияны зерттеуші. 1884-87 ж. Памирге, Алтайға, Тянь-Шаньға және Қашқарияға бірнеше рет саяхат жасады. 1889-90 ж. Ресей География қоғамының Орта Азиялық экспедициясын басқарды. Экспедицияны бүкіл Шығыс Тянь-Шань және Наньшань тауларын, Оңтүстік Жоңғарияның құмды шөлдерін зерттеді, Бэйшань тауы мен Турфан қазаншұңқырын ашты.
## Жетістіктері
Оның "Батыс Қытай саяхатының сипаттамасы" деген 3 томдық еңбегінде өлкеге географиялық, этнографиялық және тарихи сипаттам берілген. Осы еңбегі үшін Грумм-Гржима́йлоға Ресей География қоғамы Н.М. Пржевальский атындағы сыйлық, Францияда Париж Ғылыми академиясының П.А. Чихачев атындағы сыйлық берілді. 1903-14 ж. "Батыс Моңғолия және Ұраңқай өлкесі" (3 томдық) және басқа географиялық, тарихи және этнографиялық еңбектерін осы өлкелерді зерттеуші ғалымдар қазіргі кезге дейін кеңінен пайдаланады. Грумм-Гржима́йло Ш. Уәлихановтың ғылыми еңбектеріне айрықша көңіл бөліп, оның өмірі мен қызметі туралы мақалалар жазды. Шығыс Тянь-Шаньның Богдо-Ола таулары мен Памирдегі мұздықтар, Сихотэ-Алиндегі асу Грумм-Гржима́йло есімімен аталады.
## Дереккөздер
 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Арнольд Джозеф Тойнби

**Арнольд Джозеф Тойнби** (ағылш.&nbsp;*<span lang="en">Arnold Joseph Toynbee</span>*; 14 сәуір 1889 жыл, Лондон — 22 қазан 1975 жыл) — британдық тарихшы, тарих философы, культуролог және социолог. Өркениет теориясын өндірушілерінің бірі, «Тарих түсініктемесі» деп аталатын салыстырмалы өркениет тарихы туралы он екі томдық еңбектің авторы. Қадір Иегері Орденімен марапатталды.

## Биография
Винчестер колледжінде және оксфордтық Бейлиол-колледжінде оқып, 1912 жылы оқытушылық қызметін бастады. Кейін Кингс-колледжінде Орта ғасырлар және Византия<nowiki/> тарихын оқытты. 1913 жылы Гилберт Мюррейдің қызы Розалинда Мюррейге үйленді. 1919-1924 жж. Лондон университетінде сабақ берді. 1929-1955 жж. Лондондағы экономика мектебінде және Чэтэм-Хаус қаласындағы халықаралық қатынастардың Корольдік институтында оқытты. Кейін сол институтта 1929-1955 жж. директор болды.

Көптеген қоғамдық және политикалық мәселелер бойынша тарих-философиялық зерттеулерінің авторы. Оның алғашқы жұмысы (1913) ежелгі Спарта тарихына арналды.
Бірте-бірте "Тарих түсініктемесі" еңбегін жазып, шығара берді.

Ұлы, Филипп Тойнби, журналист, жазушы және коммунист болған.

Тарихшы қадіріне арнап оның атымен астероидты  атаған : "7401 Тойнби".

## Тойнбидің жергілікті өркениет туралы теориясы
Тойнби дүниежүзілік тарихты туылудан өлімге дейін бірдей фазалардан өтетін шартты ерекшеленетін өркениеттердің жүйесі деп қарастырды. Оның айтуынша, өркениет - ол екі критерий бойынша қаралатын тұйық қоғам:
1) дін
2) діннің ұйымдастыру формалары.

Тойнби 21 өркениетті қарастырды: 
1. египеттік  
2. андтық 
3. ежелгі қытайлық 
4. минойлық 
5. шумерлік 
6. майяндық 
7. сирийлік 
8. индтік 
9. хеттік 
10. эллиндік 
11. батыстық 
12. қиыр шығыстық (Корея және Жапония) 
13. православтық христиандық (негізгі)  (Византияда және Балканда) 
14. православтық христиандық Ресейде 
15. қиыр шығыстық (негізгі) 
16. ирандық 
17. арабтық 
18. индуисттық 
19. мексикандық 
20. юкатандық 
21. вавилондық

Осыларға қоса, Тойнби туылмаған өркениеттерді (қиыр батыстық христиандық,  қиыршығыстық христиандық, скандинавтық, туылмаған сирийлік) қарастырады. 
## Дереккөздер

Санат:Оксфорд университеті түлектері

Санат:1889 жылы туғандар
Санат:Лондонда туғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Гурон

**Гурон** () — Солтүстік Америкадағы көл. АҚШ пен Канада аумғында. Ұлы көлдер жүйесіндегі аумағы бойынша 2-көл (59,6 мың км²), ұзындығы 330 км, енді жері 293 км, ең терең жері 208 м. Көлге көптеген өзендер құяды. Солтүстік жағасы биік, тік жарбақты, оңтүстік жағасы аласа, жайпақ. Желтоқсанда қатып, сәуірдің ортасында мұзы ериді. Көл балыққа бай (форель, сиг, табан балық, жайын, т.б.). Кеме қатынасы бар. Басты порттар: Канада — Сарния, Мидленд; АҚШ — Алпина.

Санат:Ұлы көлдер
Лев Иосифович Петражицкий

**Петражицкий Лев Иосифович** (, 13.04.1867, Витебск губерниясы, Коллонтаево ауылы, - 15.05.1931, Варшава) - право теоретигі, право психологиялық мектебінің негізін қалаушы және көрнекті өкілі. Ұлты - поляк. Киев университетінің заң факультетін бітіп, Берлинде оқыған.

## Биография
*1897 жылы - Заң ғылымдарының докторы.
*(1898 - 1918) жылдары - Петербург университетінде энциклопедия және право философиясы кафедрасын басқарды. 
*1912 жылдан - Поляк академиясының мүшесі.

## Қоныс аударуы
Саяси көзқарасы - оңшыл кадет, 1-Мемлекеттік думаның депутаты.Октябрь социалистік революциясынан кейін, *Лев Иосифович Петражицкий* Ресейдан қоныс аударып, Варшава университетінде заң факультетінің право социологиясы кафедрасын меңгерді.

## Құқық туралы ойы
*Лев Иосифович Петражицкий* правоның негізі және оның қорғаушы күші адам психологиясы деп идеалистік тұрғыдан түсінді. Мемлекет, право, мінез-құлық, шаруашылық т.б. туралы ғылми-зерттеу жұмыстары психологиялық құбылыстарды талдауға сүйенуі қажет дейді. Право категорияларын ол «ресми» немесе позитивтік (правоның қазіргі жүйесі) және «түпкілікті» немесе адамның жеке басы психологиясының қасиеті мен нәтижесі деп тұжырымдады. *Лев Иосифович Петражицкий* капиталистік қатынастарға қайшы патшалық Россияның ескірген право нормаларын либералдық тұрғыдан сынады.

## Негіздер туралы ойы
*Лев Иосифович Петражицкийдің*  антимарксистік, абстракциялық концепциялары право жөніндегі буржуазиялық пікірлердің дамуына негіз болды.

## Шығармалары
*Очерки философий права, в. 1, СПБ, 1900 (орысшы)
*О мотивах человеческих поступков..., СПБ, 1904 (орысша)
*ВВедение в излучение права и нравственности, Эммоциональная психология, 3 изд., СПБ, 1908 (орысша)

## Сыртқы сілтемелер
*Лев Иосифович Петражицкий

## Дереккөздер
Чихэн (метро станциясы)

**«Чихэн»** (кор. 지행역) — тіреу жұмыстарына, жүк түсіруге арналған бірінші сызықтағы Сеул метро станциясы; бұл Тондучхон территориясындағы бес станцияның бірі болып саналады (барлығы бір сызықта). Ол екі аралдық платформалармен ұсынылады. Станция Кореяның темір жол корпорацияларына қызмет көрсетеді. Чихэндон кварталында  (мекен-жайː 424-1 Jihaeng-dong, 2285 Pyeonghwaro)  Тондучхон қаласында орналасқан (Кёнгидо провинциясы,  Корея Республикасы)

Жолаушылар тасқыны-бір сызықта 14 504 адам/күн ( 2012 жылғы көрсеткіш). 

Станция 2005 жылдың 30 қаңтарында ашылды, ал екі жылдан кейін астаналық метрополитен системасымен бірікті. Бірінші Сеул метрополитенінің Тондучхонға дейінгі ұзындығы 23,2 км-ді көрсетті және тағы тоғыз бірдей станция ашылды: Соёсан, Тондучхон, Посан, Тондучхончунан, Чихэн, Токчон, Токке, Янджу, Нокян.

## Көрші станциялар

## Дереккөздер
Real Change

**Real Change**  — америкалық күнделікті шығарылатын газет, Сиэтледе шығарылады. Газет арнайы журналисттердің көмегімен шығарылады. Басқа да көше газеттері тәрізді бұл газет те үйсіздердің көмегімен іске асады. Бұл басқаларға қайыршылықты көрсетеді және қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік мәселелерін, соның ішінде қайыршылық пен үйсіздік жабады. 2005 жылдан бастап газет апта сайын шығарылады және бұл оны екінші америкалық газет етеді. 

«Real Change» газеті 1994 жылдан бастап «Real Change Homeless Empowerment» проектінің демеуімен шығарылады. Газеттің негіздеушісі Тим Харрис «Spare Change News» атты көше газетін 1992 жылы Бостон қаласында шығарды. Сиэтлге қоныс аударылғаннан кейін 1994 жылы Тим «Real Change» газетінің негізін қалады және әр айлық газеттің штаттық редакторы ретінде болды. Біраз уақыт өткеннен кейін, газет екі аптада бір рет шығатын болды.

2005 жылдың ақпанында оқырмандардың газетке қызығушылығының және оны сату деңгейінің жоғары болуынан «Real Change» күнделікті басылатын болды. Осыдан кейін газет еркін, озық және альтернативтік газет атану үшін газет басқармалары көптеген журналистерді қарамағына алды. 2013 жылдың сәуір айында газеттің құны бір доллардан екі долларға дейін өсті.

2012 жылы  «Real Change» газетінің  872 562  копиясы сатылды және 957 949 доллар пайда келді : 68.42 пайызы гранттардан ; 31.26 пайызы рекламалар мен қолтаңбалар; и 0,32 пайызы басқа көздерден.

«Real Change» газеттеріндегі шығарылымдардың тақырыбына түрткі болатын қайыршылар мен үйсіздерге қатысты прогрессивті жергілікті жаңалықтар мен ақпараттар болып саналады. Газет жергілікті жаңалықтарды жазады және "әлеуметтік теңсіздікке" ашық түрде қарсы шығады, сонымен қатар оқырмандарға үйсіздіктің азабын түсіндіреді. Кейбір оқырмандар өздерінің газетті оқып, қызыққаннан емес, сатушыларға көмектесіп, сауданы жүргізу үшін алатынын мойындайды. Бұл тәсіл көше газеттерінің саудасы кезінде көр тараған.

 Кез-келген адам «Real Change» газетінің сатушысы бола алады. Тек, сатушылардың көбісі кедей немесе қарапайым жұмысты істеуге физикалық мүмкіндіктері қауқарсыз, психикалық ауру немесе басқа мәселелері бар адамдар болады. Инструктаждан өтіп және өзін-өзі ұстау кодексіне қол қойғаннан кейін сатушы өзінің алғашқы 10 газетін тегін алады. Осыдан кейін сатушылар газетті алпыс центке алып, оны екі долларға сатады. Газеттер орташа есппен 350-400 белсенді сатушыларға йе.

Газеттердің көпшілігі Сиэтлде сатылады, дегенмен, кейбіреулері Истсайда да сатылады. Сатушылар шектеусіз тратуарлар мен арнай орындарда да  сата алады. Кейбір кездерде олар тауарды шектеу қойылған мысалы сауда орталығында сатуға рұхсат алады. Кейбір сатушылар өте табысты болады, олар айына екі мың газет сатады, көпшілігі бұдан едәуір аз мөлшерде сатады.

## <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">Дереккөздер</span>

* 
Санат:Алфавит бойынша газеттер
Витория (футбол клубы, Гимарайнш)

**Витория** () — Гимарайнш қаласындағы португал футбол клубы.

## Тарихы
1922 жылы клуб **Vitória** атымен құрылды. Алғашқы жылдары клуб Брага Футбол Федерациясының чемпионатында ойнады. 1941 жылы Гимарайнш алғаш рет Португалия Жоғарғы дивизионында өнер көрсетеді. Сол жылы клуб Португалия Кубогының финалына дейін жетеді.

2000-ші жж. басында Витория Суперлигадағы орнын сақтап қалуға тырысты. Бұл кездегі клуб президентін (Пимента Мачадо) қаражатты бос құртумен айыпталды. Бұған қарамастан клуб 2005 жылы чемпионатта 5-ші орын алып, еурокубоктерге жолдама алды. Бұл нәтиже клубқа Суперлигадағы орнын сақтап қалуға көмектескен жоқ. Клуб келесі жыл екінші дивизионға түсіп қалды. 

Клуб екінші дивизионға түскен соң Суперлигаға бір жылдан кейін оралды.
Суперлигадағы алғашқы маусымын клуб 3-ші орынмен бітірді. Келесі жылы клуб алғаш рет УЕФА Чемпиондар Лигасында өнер көрсетті.

В 2012–13 Витория клубында қаржы мәселесі туындап, клуб көптеген үздік ойыншыларын сатуды шешеді. Бұған қарамастан клуб осы жылы Португалия Кубогында жеңіске жетеді (финалда Витория 2:1 есебімен Бенфиканы жеңді).
## Дербилер
Клубтың басты қарсыласы ретінде Брага клубы саналады. Клубтар арасындағы ойындар *Миньолық дерби (порт. O Derby do Minho)* атымен аталады.

## Жетістіктері
***[[Португалия Кубогы]]**
:*Жеңімпаз (1): 2012–13
:**Финалист (5):* 1941–42, 1962–63, 1975–76, 1987–88, 2010–11

***[[Португалия Суперкубогы]]**
:*Жеңімпаз (1): 1988
:**Финалист (2):* 2011, 2013
Санат:Португалия футбол клубтары
Санат:1922 жылы құрылған футбол клубтары
Брага (футбол клубы)

**Спортинг** () — Брага қаласындағы португал футбол клубы.

## Тарихы
thumb|500px|Брага-Сельта футбол ойыны, 1945 жыл
Брага 1921 жылы **Arsenal do Minho** атымен құрылған. Сол кездегі клуб президенті Антунеш Гимарайнш лондондық Арсеналдың жанкүйері болып клубтың жейде түстерін 1946 жылы жасыл мен ақтан қызылға ауыстырды. 1947 жылы клуб алғаш рет Португалияның бірінші дивизионына жолдама алды.

Брага клубының эмблемасында Браганың қалқаны мен Иса баланы ұстап тұрған Мәриям суреттелген. Эмблеманың жоғарысында алтын әріптермен **Sporting Clube de Braga** деп жазылған. Брага жанкүйерлерін көбісі клуб жейдесінің түсі Арсенал клубының жейдесіне ұқсас болған соң *Arsenalistas* деп атайды.
## Дербилер
Клубтың басты қарсыласы ретінде Гимарайнш клубы саналады. Клубтар арасындағы ойындар *Миньолық дерби (порт. O Derby do Minho)* атымен аталады.
## Жетістіктері

### Ұлттық титулдар
***[[Футболдан Португалия чемпионаты|Лига Сагреш]]**
:**Күміс жүлдегер:* 2009–10

***[[Португалия Кубогы]]**
:* **Жеңімпаз:** 1965–66
:**Финалист (4):* 1976–77, 1981–82, 1997–98, 2014–15

***[[Португалия Лига Кубогы]]**
:* **Жеңімпаз:** 2012–13

***[[Португалия Суперкубогы]]**
:**Финалист (2):* 1982, 1998

***[[Португалия екінші дивизионы]]**
:* **Жеңімпаз (2):** 1946–47, 1963–64

***[[Рибейру душ Рейс Кубогы]]**
:**Финалист:* 1970–71

***[[ПФФ Кубогы]]**
:* **Жеңімпаз:** 1976–77

### Дүниежүзілік титулдар
***[[Интертото Кубогы|УЕФА Интертото Кубогы]]**
:* **Жеңімпаз (1):** 2008

***[[УЕФА Еуропа Лигасы]]**
:**Финалист (1):* 2010–11

## Дереккөздер

Санат:Португалия футбол клубтары
Санат:1921 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Интертото кубогының жеңімпаз клубтары
Михаил Васильевич Петрашевский

**Петрашевский Михаил Васильевич** (01.11.1821, Петербург, - 07.12.1866, Бельское ауылы, қазіргі Красноярск өлкесі) - орыс революционері. Сыртқы істер министрлігінде аудармашы болып қызмет істеді.

## Биографиясы
*1839 жылы - Царское Селодағы лицейді 
*1841 жылы - Петербург университетінің заң факультетін бітірген.  
*1846 жылы - Шетел сөздігінің редакторы 
*1845 жылдан - Үйінде «жұмалық» атанған жиналыс өткізіп, проресшіл қауым арасында даңққа бөленді. Жиналысқа қатысушылар *Михаилдың* кітапханасынан материалистік философия, утопиялық социализм, революциялық қозғалыс тарихы жайлы тыйым салынған кітаптарды пайдаланды.  
*1848 жылдың аяғында - жасырын қоғам құруға арналған жиналыстарға қатысты. 
*1849 жылы - Қамауға алынып, ату жазасына кесілді. 
*1856 жылдан -  Иркутскіде тұрды 
*1860 жылы - «Амур» газетін шығарды 
*1860 жылы - Жергілікті әкімдердің озбырлығына қарсылық білдіргені үшін  Минуса округына айдалды. 

## Жұмыстары
*Петрашевскийшілердің* және *Михаилдың* тағдыры, істері жайлы документтерді Ресей халқына таныстырған «Колокол» болды. Теориялық мақалаларында демократиялық, материалистік идеяларды, утопиялық социализмнің принциптерін насихаттады.Михаил өзін Ш.Фурьенің жолын ұстаушымын деп есептеді, Россияның саяси құрылысын демократияландыруға, шаруаларды басыбайлылықтан жерімен қоса босатуға шақырды. 

## Өмірінің соңғы сәттері
Мәңгі каторға жазасымен ауыстырылып Шығыс Сібірге айналды.

## Шығармалары
*Очерки философий права, в. , СПБ, 1900 
*О мотивах человеческих поступков..., СПБ, 1904
*Введение в излучение права и нравственности, Эмоциональная психология, 3 изд., СПБ, 1908

## Сыртқы сілтемелер
*Петрашевский Михаил Васильевич «Хронос» сайтынан 
*Максим Мошконың кітапханасынан
*В. А. Прокофьев. Петрашевский. 

## Дереккөздер
Николай Васильевич Петров

**Петров Николай Васильевич** (03 маусым 1890, Екатеринбург - 29 қыркүйек 1964, Мәскеу) - Кеңес Одағының театр режиссері, РСФСР халық әртісі (1945 жыл), бірінші дәрежедегі Сталин сыйлығының иегері, В.И.Немирович-Данченконың шәкірті.Режиссура жайлы мақалалар мен кітаптардың авторы.

## Өмірдерек
* 1945 жылы - РСФСР халық артисі
* 1946 жылы - Өнер тану ғылымының докторы, профессор
* 1908 - 1910 жылдары - Мәскеу Көркем театрының режиссерлік класында оқыған
* 1910 - 1933 жылы - Александрин театрында қызмет етті
* 1927 жылы - Вс. Ивановтың «Броне-поезд 14-69-ын»пьесасын қойды
* 1930 - 1931 жылдары - А.Н.Афиногеновтың «Әпендесі» мен «Қорқынышн»  т.б. пьесаларды қойды
* 1939 - 1948 жылдары - Бұдан кейін харьковтың орыс драма театрында қызмет етті
* 1956 жылы - А.С.Пушкин атындағы театрда қызмет етті
* 1910 жылдан - педагогикалық қызметпен айналысып, Гитис-тің актерлік және режиссерлік факультетін басқарды

## Қойылған спектальдері
### Үлкен драммалық театр
* 1921 — «Синяя птица» М. Метерлинка
* 1921 — «Двенадцатая ночь» У. Шекспира
* 1921 — «Рюи Блаз» В. Гюго
* 1922 — «Земля» В. Я. Брюсова;

### Александр театры
* 1922 — «Ночь» Мартине
* 1923 — «Как важно быть серьезным» О. Уайльда
* 1923 — «Идеальный муж» О. Уайльда
* 1924 — «Сарданапал» Дж. Байрона
* 1925 — «Яд» А. В. Луначарского (К. П. Хохловым бірігумен)
* 1926 — «Пугачёвщина» К. А. Тренёва (Л. С. Вивьеном және К. П. Хохловым бірігумен)
* 1926 — «Конец Криворыльска» Б. С. Ромашова
* 1927 — «Штиль» В. Н. Билль-Белоцерковского
* 1927 — «Ревизор» Н. В. Гоголя
* 1927 — «Бронепоезд 14-69» Вс. В. Иванова
* 1929 — «Огненный мост» Б. С. Ромашова
* 1930 — «Ярость» Е .Г. Яновского
* 1930 — «Чудак» А. Н. Афиногенова
* 1930 — «Рельсы гудят» В. М. Киршона
* 1931 — «Страх» А. Н. Афиногенова

### Харьков орыс драмма театры
*1933 — «Чужой ребёнок» В. В. Шкваркина
*1934 — «Вишнёвый сад» А. П. Чехова
*1935 — «Далёкое» А. Н. Афиногенова

### Мәскеу транспорт театры
*1940 — «Со всяким может случится» Б. С. Ромашова
*1941 — «Машенька» А. Н. Афиногенова

### Мәскеу Сатира театры
*1951 — «Пролитая чаша» Ван Ши-фу (В. Н. Плучеком біріккен)
*1952 — «Потерянное письмо» И. Л. Караджале (В. Н. Плучеком біріккен)
*1953 — «Баня» В. В. Маяковского (В. Н. Плучеком және С. И. Юткевичем біріккен)

### А.С.Пушкин атындағы Мәскеу драмма театры
*1956 — «Игрок» по Ф. М. Достоевскому

## Қосымша қойылымдары
*1937 — «Правда» А. Е. Корнейчука (Мәскеу Революция театры)
*1947 — «Великая сила» Ромашов, Борис Сергеевич (Кіші театр, К. А. Зубовыммен бірігіп)
*1958 — «Баня» В. В. Маяковского (Берлин театры «Volksbühne» нем. Freie Volksbühne Berlin)

## Шығармалары
*«Режиссер читает пьесу». Л., 1934;
*«Встречи с драмматургами», М., 1957;
*«50 и 500», М., 1960
*«Режиссер в театре», М., 1961
*«Пути к творчеству», М., 1963 

## Сыртқы сілтемелер
*Петров, Николай Васильевич

## Дереккөздер

Санат:3 шілдеде туғандар
Санат:Екатеринбургте туғандар
Санат:Ресей театр режиссёрлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Белененсиш

**Белененсиш** () — Санта-Мария-де-Белен қаласындағы португал футбол клубы.

## Тарихы
Клуб 1933 жылға дейін Португалия әуесқой лигасында 3 рет жеңіске жетті. 1933 жылы құрылған Португалия кәсіпқой клубтар арасындағы чемпионатында Белененсиш "Португалияның үздік төрт клубтың" арасында болды.

1945/46 жж. маусымда клуб алғаш рет және әзірше жалғыз рет чемпионатта жеңіске жетті. 1947 жылы клуб Сантиаго Бернабеу стадионының ашылу ойынында Реал Мадридке қарсы жолдастық кездесу өткізді (есеп 3:1 Реалдың пайдасына). 1954/55 және 1972/73 жж. маусымдарда клуб чемпионаттың күмісіне қол жеткізді.

1987–88 жж. маусымда клуб УЕФА Кубогында "Барсеноладан" жеңіліп қалды (қор. есеп 1:2). Келесі маусымда клуб Кубокты жеңіп, УЕФА Кубогінде қайта өнер көрсетті.

## Жетістіктері
### Ұлттық титулдар
* **[[Футболдан Португалия чемпионаты|Лига Сагреш]]**
:**Жеңімпаз (1):** 1945–46

* **Португалия Кубогы**
:**Жеңімпаз (3):** 1941–42, 1959–60, 1988–89
:Финалист (5): 1939–40, 1940–41, 1947–48, 1985–86, 2006–07

***Португалия Суперкубогы
:Финалист (1): 1989

* **Португалия Лига Кубогы**
:**Жеңімпаз (3):** 1926–27, 1928–29, 1932–33
:Финалист (3): 1925–26, 1931–32, 1935–36

* **Сегунда Лига**
:**Жеңімпаз (2):** 1983–84, 2012–13

* **Лиссабон чемпионаты**
:**Жеңімпаз (6):** 1925–26, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1943–44, 1945–46

***Лиссабон Кубогы**
:**Жеңімпаз (6):** 1959–60, 1960–61, 1969–70, 1975–76, 1989–90, 1993–94
:Финалист (6): 1964–65, 1970–71, 1971–72, 1979–80, 1983–84, 1985–86

===Дүниежүзілік титулдар===
* **Интертото Кубогы**
:**Жеңімпаз (1):''' 1975

## Сілтемелер

Санат:Португалия футбол клубтары
Санат:1919 жылы құрылған футбол клубтары
Макс Айронс

**Максимилиан Пол Диармид «Макс» Айронс** - ағылшын актері. "Қызыл телпек" триллеріндегі Генри, "Қонақ" фильміндегі Джаред Хоу, "Ақ патшайым" сериалындағы Эдвард рөлдері арқылы танымал.

## Өмірбаян
Макс Айронс Лондонда дүниеге келді. Ирландық актриса Шинейд Кьюсак және Джереми Айронстың баласы.

Макс Айронс Оксфордта оқыған. Демалысын Ирландияда орналасқан отбасылық "Айронс" сарайында өткізеді. Кейін Дорсетшир мектебіне көшіп, регбимен айналысқан.

2008 жылы Гилдхоллск музыка және театр мектебін бітіреді.

Макс Айронс жарнамаларға да түскен.

2011 жылы "Қызыл телпек" триллеріне түсті.

2013 жылы 22 наурызда "Қонақ" фильмінің премьерасы өтті. Бұл фильмде *Джаред Хоу* рөлін сомдады.

2013 жылы "Ақ патшайым" сериалына түсті.

## Жеке өмірі
2011 жылдан бастап Эмили Браунингпен жүрді. Қазіргі таңда Софи Перамен жүруде.

## Фильмография

## Дереккөздер
 http://www.kinopoisk.ru/name/673440/
Шейн Мосли

**Шейн Мосли** (, 7 қыркүйек, 1971 жыл Линвуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық кәсіпқой боксшы, жартылай орта салмақта өнер көрсетеді. 3 салмақ дәрежесінде әлем чемпионы атанған: жеңіл (IBF тұжырымы, 1997— 1999), жартылай орта (WBC тұжырымы, 2000— 2002, WBC тұжырымы бойынша уақытша чемпион, 2007) және 1-ші орта (WBC тұжырымы, 2003— 2004; WBA тұжырымы, 2003— 2004).

## Кәсіпқой мансабы
### 1993— 2000
1993 жылы ақпанда алғашқы айқасын өткізген. 1997 жылы тамызда жеңіліс көрмеген қос боксшы — Шейн Мослимен IBF тұжырымы бойынша әлем чемпионы Филип Холидей қолғап түйістірді. Мосли қазылардың бірауыздан шешімімен сенімді жеңіске ие болып, осы салмақтағы бірегей жолын бастады. 1997 жылы қарашада Мосли 11-ші раундта Мануэль Гоместы нокаутқа түсірді. 1998 жылы ақпанда ол 8-ші раундта Деметрио Кебаллосты нокаутқа түсірді. 1998 жылы мамырда Мосли 8-ші раундта Джон Молинаны тізе бүктірді. 1998 жылы маусымда ол 5-ші раундта Вилфредо Руисты нокаутқа түсіріп жеңіске жетті. 1998 жылы қыркүйекте Мосли 5-ші раундта Эдуардо  Бартоломео Моралесты нокаутпен тізе бүктірді.
Санат:АҚШ боксшылары
Бокстан бірінші ауыр салмақта әлем чемпиондарының тізімі

**Бокстан бірінші ауыр салмақта чемпион** — кәсіби боксшыларға берілетін атақ.

Қазіргі уақытта атақты бере алады:

* Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы (ББА, WBA) (бұрынғы NBA), 1921 жылы негізі қаланған,
* Бүкіләлемдік бокс кеңесі (ББК, WBC), 1963 жылы негізі қаланған,
* Халықаралық бокс федерациясы (ХБФ, IBF), 1983 жылы қаланған
* Бүкіләлемдік бокс ұйымы (ББҰ, WBO), 1988 жылы құрылған.

Ұйымдар пайда болғанға дейін атақ абсолютті берілген.

## Атақ иелері

### Сілтемелер
:1 Кейінірек Дуайт Мұхаммед Кауи ретінде белгілі.
:2 Чемпиондықтан алынып тасталды деп танылуы, чемпиондық істен / міндетті немесе тағайындалған қарсыласына қарсы атағын қорғаудан бас тартқаны үшін кері қайтарып алынады.
:3 Бас тартылған атау.

### Басқа бөлімшелерде чемпиондық белбеуді жеңіп алған бірінші ауыр салмақтағы чемпиондар
*Бракстон, Михальчевски, Хилл және Тиоззо барлығы жартылай ауыр салмақтағы чемпиондар.
*Холифилд и Тони являются только два бывших чемпионов тяжелом, чтобы выиграть кусок супертяжелом весе. Тони также завоевала титулы в среднем весе и суперсреднем
*Тек Холифилд пен Тони ғана ауыр салмақты атағын ұтып алған екі бұрынғы бірінші ауыр салмақтағы чемпиондар. Тони орташа және супер орташа салмақтағы атағын да жеңіп алған.

### 1980 жылға дейін бірінші ауыр салмақтағы әлем чемпиондары
Бірінші ауыр салмақ класы ББК (WBC) арқылы 1979 жылы ашылды, және белбеу Мате Парлов пен  Марвин Кэмел арасындағы жекпе-жек жеңімпазына берілуі тиіс болатын. Ұрыс тең аяқталды, және чемпиондық 1980 жылы 31 наурыздағы олардың арасындағы реваншта дейін Кэмэл иеленгенге дейін бос болды. ББА (WBA) 1982 жылы талап арыз кейіннен Оззи Окасио мен Робби Уильямс арасындағы шайқаста өз белбеуін ашты, бұл жолы Окасио жеңген болатын.  
 

*Бірінші ауыр
Бірінші ауыр
Полиция саны бойынша елдер тізімі

**Полиция саны бойынша елдер тізімі** — полиция қызметкерлер санын халық санына ара қатынасын әлем елдері бойынша салыстырады. 2006 жылғы БҰҰ анализінде орташа есеппен 300 полицейді 100 000 тұрғынға қарастырады. БҰҰ полиция қызметкерлердің минималды санын 100 000 тұрғынға 222 деп ұсынады.

## Тізім
''Бұл толық тізім емес, 131 ел және мойындалмаған мемлекеттер.

## Сілтемелер
* The Tenth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (Tenth CTS, 2005—2006)
* International Statistics on Crime and Criminal Justice — page 135

## Дереккөздер

Санат:Елдердің салыстырмалы тізімі
Санат:Полиция
Метро бекеті

thumb|Мәскеудегі "Арбатская" метро бекетінобай|«Абай» бекеті
**Метро бекеті** — тоқтайтын орын, метро жолаушыларын отырғызуға немесе түсіруге арналған.

Көп жағдайда бір станцияға бірнеше кіреберіс жасалып салынады.

## Бекеттің құрылымдық жіктелуі
Метро бекеті оның орналасуына, яғни жер асты, жер үсті және су асты болып орналасуына байланысты бөлінеді. Өз кезегінде, метро бекеті терең немесе таяз орналасуына байланысты да бөлінеді.

Құрылысына байланысты жер асты метро бекеттері әр түрлі болып бөлінеді.

Жолаушылар әрлі-берлі өтушілерді біріндеп жіберіп тұру үшін өтетін жерге қойылған айналып тұратын жабдық, яғни турникет немесе көпшілік орындардың алдындағы ауыз үй, яғни вестибюль арқылы өтеді. Вестибюльда кассалар мен билетке арналған автоматтар да болады.

Жер  метро бекеттері қаладан шығуға да мүмкіндік тудырады.

Жер үсті метро бекеті өзімен бірге жекеменшік арнайы тоқтауға арналған залды ұсынады.

## Платформалар мен жолдар геометриясы
Бекет аралдық және жағалаулық платформаларға ие болуы мүмкін.

Соңғы бекет ерекше жол кескіндемесіне ие болуы таңқаларлық іс емес.

Бекет ауысып мінуге арналуы мүмкін. Мұндай жағдайда бекет басқа метро бекетімен біріккен, осылайша жолаушы бір бекеттен екіншісіне орын ауыстырғанда ақша төлемейді немесе басқа бекеттерді тосуға тура келеді.

Қазірде көпжолдық және көпдеңгейлік метр бекеттері жұмыс атқаруда.

Көптеген жағдайларда ауысып отыратын метро бекеттері кедергілі платформалық бекет болып табылады.

## Сыртқы сілтемелер
* *[https://www.urbanrail.net/ UrbanRail.Net]* — әлемдегі барлық метро жүйелерінің сипаттамасы, әрқайсысында барлық станцияларды көрсететін схемалық картасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қоғамдық көлік
Санат:Бекеттер
Уильям Брэдфорд Шокли

**Уильям Брэдфорд Шокли** (1989 ж.қ.б.), америкалық физик, транзисторды ойлап табушылардың бірі, Нобель сыйлығы иегері (1956).
Пасуш де Феррейра (футбол клубы)

**Пасуш де Ферейра** () — Пасуш-де-Ферейра ауданындағы португал футбол клубы.

## Тарихы
Клубтың пайда болу тарихы 1930-шы жылдар құрылған **Sport Club Pacense** клубынан алады. 1950-шы жылдарға дейін клуб әуесқойлар арасында ойнады. 1950 жылы клуб атын **Futebol Clube Vasco da Gamaға** ауыстырып Португалия үшінші дивизионында ойнауға рұқсат алды. 3-4 жыл өткен соң клуб атын **Futebol Clube Paços de Ferreiraға** ауыстырды.

Алғашқы кәсіпқой ойынын клуб 1950 жылдың 19 қарашасында Лусадуға қарсы ойнады. 1973-74 жж. маусымда клуб үшінді дивизионды жеңіп, екінші дивизионға жолдамаиалды.

## Жанкүйерлері
Ең жанкүйерлер тобы ретінде "Ultras Yellow Boys" саналады. Бұрын болған, қазір жойылған жанкүйер топтары: "Febre Amarela" және "Yellowmania".

## Жетістіктері
***[[Португалия Кубогы]]**
:*Финалист (1):* 2008–09

***[[Португалия Лига Кубогы]]**
:*Финалист (1):* 2010–11

***[[Португалия Суперкубогы]]**
:*Финалист (1):* 2009

***[[Сегунда Лига]]**
:**Жеңімпаз (3):** 1990–91, 1999–2000, 2004–05

***[[Португалия Үшінші Дивизион]]**
:**Жеңімпаз (1):** 1973–74
Санат:Португалия футбол клубтары
Андрей Анатольевич Болсунов

**Андрей Анатольевич Болсунов** (14 қаңтар 1969 жылы туған) — Ресей театр және кино актёрі.

## Фильмография
*1995 — Сады Диониса, режиссёр М. Беберашвили — суретші
*1999 — Святой и грешный, режиссёр И. Соловов — камео
*2005 — Авантюристка (сериал), режиссёр Д. Дьяченко — Том
*2006 — Рудольфио, режиссёр О. Лобанова — Рудольф
*2007 — Слуга государев, режиссёр О. Рясков — Карлдың адъютанты
*2010 — Записки  Тайной канцелярии, режиссёр О. Рясков — Франция елшісі
*2012 — Второй убойный (сериал), режиссёр С. Власов — Геннадий

## Театрдағы қойылымдары
### Н. В. Гоголь атындағы Мәскеу драма театры
* 1994 - «Знак батареи Красного Дьявола»
* 1995 - «Долгий день уходит в ночь» — Эдмунд
* «Вернись, малютка Шеба»
* «Чужой ребёнок» — Костя
* 1997 - «Иванов» — Евгений Константинович Львов
* «Мария Стюарт» — Мортимер
* 1998 - «Петербург» 
* 1999 - «Моё преступление» — Андрэ Боннар
* 2000 - «Долетим до Милана» — Лукаш
* 2006 - «Веер леди Уиндермир» — Сесил Грэхем
* «Однажды в Калифорнии («Истинный Запад»)» — Остин
* 2007 - «Театральный роман» — Ксаверий Ильчин, Романус 
* «Мистраль» - Гоген
* 2009 - «Портрет»
* 2010 - «Тётка Чарлея» — сэр Фрэнсис Чеснэй
* 2012 - «Мистраль» — Поль Гоген
### "Модернъ" театры
* «Петля»  — Жюль

## Сыртқы сілтемелер
*Андрей Анатольевич Болсунов («Афиша» сайтынан)

Санат:14 қаңтарда туғандар
Санат:Ресей актерлері
Санат:Одесса облысында туғандар
Иван Сергеевич Бердинский

**Иван Сергеевич Бердинский** (16 маусым 1918, Пермь қаласы — 19 мамыр 1997, Пермь қаласы) — Совет, Ресей химигі, профессор.

## Биография
Анасы — *Анна Павловна Бердинская*. Әкесі — *Сергей Григорьевич Бердинский*. № 17 Перьм гимназиясын бітірген. 

## Марапаттамалары
* «Қызыл жұлдыз» ордені ;
* «Отечественной войны II степени» ордені;
* «Трудового Красного Знамени»ордені;
* «За победу над Германией» медальі;
* «За оборону Москвы» медальі;
* «За освобождение Варшавы» медальі;
* «За отвагу» медальі;

## Сыртқы сілтемелер
*Биология химия кафедрасының тарихы

Санат:16 маусымда туғандар
Санат:19 мамырда қайтыс болғандар
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:КСРО химиктері
Ғарыштық құқық

**Ғарыштық құқық** - ғарышты зерттеп, пайдалануға қатысы бар мемлекеттердің, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың қарым-қатынасын реттейтін әрі ғарыш кеңістігі мен аспан денелерін пайдалану режимін айқындайтын құқықтық жосындар жиынтығы, халықаралық құқықтың бір саласы.
Ғарыштық құқықтың жосындарын БҰҰ, соның ішінде 1959 ж. Бас Ассамблеяның көмекші органы ретінде құрылған Ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі  к-т әзірлейді. 
## Ғарыштық құқықтың бастаулары
Ғарыштық құқықтың бастаулары - "Айды және басқа аспан денелерін қоса алғанда, ғарыш кеңістігін зерттеу мен пайдалану жөніндегі мемлекеттер қызметінің принциптері туралы келісімшарт" (1967)
"Ғарышкерлерді құтқару, ғарыш кеңістігіне ұшырылған ғарышкерлер мен нысандарды кері қайтару туралы келісім" (1968), "Ғарыштық нысандардың шектірген залалы үшін халықаралық жауапкершілік туралы конвенция" (1972) 
"Ғарыш кеңістігіне ұшырылған нысандарды тіркеу туралы конвенция" (1975) 
"Айдағы және басқа аспан денелеріндегі мемлекеттердің қызметі туралы келісім" (1979). 
Сондай-ақ, мемлекеттердің аспан әлемін бірлесе игеру әрекеттерін реттейтін халықаралық ғылыми-техникалық құжаттар да ғарыштық құқықтың негізгі бастауларының бірі саналады. Олар, негізінен, үкіметаралық ұйымдардың құрылтайшылық актілерін, мемлекеттердің ғарыштағы бірлескен әрекеттерінің жалпы да нақты мәселелері жөніндегі екі жақты не көп тарапты келісімдерін қамтиды. 
## Дереккөздер
 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Дабысын қоңырқұмы

**Дабысын қоңырқұмы** - Бетпақдаланың солтүстік-батысында, Сарысу өзенінің төменгі ағысындағы құмды алқап. Қарағанды облысы жерінде орналасқан. Абсолютті биіктігі 250 м. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 25 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км-ге жетеді. жер бедеріне ұсақ төбелі қырқалы жазықтар тән. Құмның сұр қоңыр топырағында еркекшөп, жусан, қияқ, құмаршық, теріскен, жүзгін өскен. Сәл минералданған тұщы суы жер бетіне жақын (1-2 м) жатыр. Құмды алқап жыл бойы жайылым ретінде пайдаланады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Дайн

**Дайн**, мұсылмандық құқықта - қарыз міндеттемесінің бір түрі. Оның *сәлем уа салфтан* айырмашылығы: қарызға алынған мал-мүлік не қаражат иесіне өсімпұлсыз, бәз қалпында қайтарылады. Шариғат ережелері бойынша, мәмілелесуші тараптар өзара келісімшарт жасасып, куәлар алдында дайнды өтеу мерзімін алдын-ала белгілейді, қарызға берілетін нәрсенің саны мен сапасын анықтайды. Қарыз беруші пайдалануға берген дүниесінің орнына бағасы бірдей өзге зат талап етуге ерікті. Иесіне қайтарылатын нәрсенің құны борышты өтеу мерзіміндегі бағамен белгіленеді. Дайн міндеттемесі қарыз алушы куәгерлердің көзінша мал-мүлыкке не қаражатқа ие болған (қарыз алған) сәттен бастап күшіне енеді. Кесімді мерзімге шейін одан борышын өтеуге талап етуге ешкімнің құқы жоқ. Шариғатта "арамға" жатқызылған нәрселер қарызға берілсе, сондай-ақ өтем мерзімі алдын ала белгіленбесе, өсімақы талап етілсе, ақша не мал-мүлік куәлардың көзніше табыс етілмесе, дайн міндеттемесі заңсыз, жарамсыз мәміле болып саналады. Борыш алдын ала келісілген уақытта, тиісті мөлшерде әрі спалы өтелген, кейде қарыз  берушінің өзі кешірім еткен ретте ғана дайн шарты өзінің міндетті күшін жояды. 
## Дереккөздер
 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2
Дальверзинтепе

**Дальверзинтепе** - Өзбекстанның оңтүстігіндегі ескі қала орны. Дальверзинтепе 3-4 ғасырларда Кушан патшалығының орт алығы, саудасы мен өнеркәсібі дамыған ірі қалаларының бірі болған. қала орнын 1967 жылдан Өзбекстанның өнертану экпедициясы (жетекшісі Г.А. Пугаченкова) зерттеген. Қала үш бөліктен - доғал келген цитадель, тік бұрыштышахристан және қосымша қала аймағынан тұрады. қазба жұмыстары барысында қолөнершілер мен көзешілердің жұмыс орындары табылған. Қала тұрғындарының әлеуметтік жағдайын көрсететін үй орны аршылды. 1972 ж. алтын көмбеден табылған білезік, сырға, алқа, т.б. заттар сол заманғы зергерлердің талғамы жоғарылығын көрсетеді. Ал үй қабырғаларындағы бейнелер ежелгі грек өнері ықпалын білдірумен қатар сақ-сармат халықтарына тән "аңдар стилінің" нышаның аңғартады. Соның ішінде көне үнді жазуы сақталуының ерекше маңызы бар. Үндістанмен байланысты аңғартатын екі будда ғибадатханасы (3-4 ғ-лар) зерттелді. Оның бірі қаланың орталығына орналасқан. Онда будда бейнесінде бірнеше мүсіндер гипстен, саздан жасалып, түрлі түске боялған. 6-7 ғ-ларда астананың Бедрач қаласынан ауысуына байланысты Дальверзинтепе бірте-бірте қирай бастады. 
## Дереккөздер
 Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 3 том. ISBN 5-89800-149-2