open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақмарал Ерімбетова

**Ақмарал Тастанбекқызы Ерімбетова** (1976 жылы Маңғыстау облысы Теңге ауылында туған) - Маңғыстау өңірі әндерінің орындаушысы.

## Өмірбаяны
1976 жылы Маңғыстау облысы Теңге ауылында дүниеге келген. 

1997 жылы Маңғыстау өнер колледжінің жыр-терме мектебін бітірді. Колледжде оның жетекшілері ҚР еңбек сіңірген өнер қайраткерлері  Бауыржан Сатыбалдин мен Аманжол Самықов болды.

1997-1998 жылдары ол М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облысы филармониясының солисі және Абыл атындағы музыкалық мектептің мұғалімі қызметтерін атқарды.

1998 жылы ол Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясындағы халық музыкасы кафедрасына түсті. Консерваторияда оның жетекшілері Батыс Қазақстан қазақ фольклорлық музыкасының шеберлері Сәуле Жанпейісова, Елдос Еміл мен Айгүл Қосанова болды.   

2003 жылы консерваторияны бітірген соң ол М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облысы филармониясының солисі болып және Маңғыстау өнер колледжінде мұғалім болып қабылданды. Қазіргі уақытта сол жерлерде қызмет атқаруда..

## Марапаттары
ҚР еңбек үздігі белгісімен марапатталған.

## Дереккөздер
Ақмарал Кемелханова

**Ақмарал Кемелханова** (1 қантар 1978 жыл, Маңғышлақ облысы Жаңаөзен қаласы) — қазақ әнші.

## Өмірбаяны
1978 жылы Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласында дүниеге келген. 

2000 жылы Ақтау қаласындағы Өнер колледжін

2005 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясын бітірген. 

Қазір «Сазген сазы» фольклорлық-этнографиялық ансамблінде әнші.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Санат:1978 жылы туғандар
Санат:Жаңаөзенде туғандар
Ақмарал Ноғайбаева

**Ақмарал Ноғайбаева** 1973 жылы Қызылорда облысы Шиелі ауданында дүниеге келген. Қазір Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде ұстаздық етеді. Репертуарында Н. Бекежановтың шығармалары, халық әндері бар.
## Дереккөздер


Санат:1973 жылы туғандар
Амандық Көмекұлы

**Амандық Көмекұлы** – 1956 жылдың 20 қазанында Түркіменстан Республикасы, Шарджау облысы, Данев ауданында туған. Маңғыстау жыршылық мектебінің өкілі. 

Жамбыл Гидромелиорация құрылыс институтын және Қорқыт атындағы Қызылорда Мемлекеттік университетін бітірген. 

1977 – 2003 жылдар аралығында Алматы, Қызылорда, Атырау, Мәскеу, Ленинград, Ақтау, Самарқанд, Ташкент, Киев, Вашингтон, қалаларында өткізілген әр деңгейдегі облыстық, Республикалық, Бүкілодақтық және халықаралық  байқаулар мен фольклорлық фестивальдардың бірнеше дүркін лауреаты және жеңімпаз жүлдегері. 

1988 жылы Ташкент «Мелодия» фирмасынан өзінің жеке орындауында «Термелер» (Гигант) күйтабағы шығарылған.

2001 жылы «Ғасырлар сазы» атты Қазақстан халық шығармаларын орындаушы өнер шеберлерінің антологиясына (алтын диск) енген.

2001 жылы «Арнау», 2003 жылы «Мен ақсұңқар құстың сойы едім» атты үнтаспалары шығарылған.

2003 жылы Махамбеттің 200 жылдығына арналған ЮНЕСКО шеңберіндегі жыраулар сайысының бас жүлдегері (Гран-при)

1990–2006 жылдар аралығында Алматыдағы Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияда, Астанадағы «Өнер» Академиясында, Атыраудағы Д.Нұрпейісова атындағы өнер Акдемиясында шеберлік-сыныбын (мастер-класс) өткізді.

2007 жылы «Мәңгілік сарын» бағдарламасының «Күміс көмей» жүлдесінің иегері.

2009 жылы ҚР «Мәдениет қайраткері» атағына ие болған.

2009-2011 жылдар аралығында «Ел» продюссерлік орталығының ұйымдастыруымен «Алпамыс», «Ер Тарғын», «Қыз Жібек», «Қырымның 40 батыры» дастандарын жырлаған жазбалары Мәдениет Министрлігінің «Алтын қорында» сақтаулы.

Тарих мамандығы бойынша педогогика ғылымдарының магистрі. ҚҰӨУ «Қорқыт» атындағы ғылыми зерттеу институтының «Біліктігі жоғары деңгейдегі маман» ғылыми қызметкері. «Дәстүрлі ән» кафедрасының доценті. 

2022 жылы «XVIII-XXI ғасырлар арасындағы Маңғыстау ақын-жыраулары» 420 беттен тұратын хрестоматиялық оқулық кітабы жарық көрді.     

## Дереккөздер

Санат:1956 жылы туғандар
Асылхан Шүңіреков

**Асылхан Шүңіреков** 1960 жылы Жамбыл облысы Мойынқұм ауданында дүниеге келген. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын бітірген. Студент кезінде «Алатау» халықтық жастар ансамблінің, жамбылдық домбырашы әншілер триосының тұрақты мүшесі болған. Қазір Жамбыл облыстық филармониясының әншісі және « Тараз» триосы ЖШС директоры.
## Дереккөздер


Санат:1960 жылы туғандар
Әділет Мұса

**Әділет Мұса** 1969 жылы Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Айнабұлақ ауылында туған. 1989-1991 жылдары Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде оқыған. 1994-99 жылдар аралығында Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында білім алған. Қазір Қорғаныс министрлігі Орталық ансамблінің жетекшісі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Әйгерім Нартүйеева

**Әйгерім Нартүйеева** 1985 жылы Алматы облысы Райымбек ауданы Көмірші ауылында туған. 2005 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясының әншісі және Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында оқытушы.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Әмина Нұғыманова

**Әмина Нұғыманова** (1928-2007) Шығыс Қазақстан облысының Бақты ауылында дүниеге келген. Бала кезінде атасы Нұғыман қажы Кеңес үкіметі тарапынан қуғынға ұшырап, ҚХР Шыңжаң өлкесінің Шәуешек қаласын паналаған. Әмина Үрімжі университетін, кейін өз Отанына оралып, 1960 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Ғылым кандидаты, доцент.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Әскербек Еңкебаев

**Әскербек Еңкебаев** 1938 жылы Қызылорда қаласында туған. Қазіргі Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. «Қазақконцерт» бірлестігінде, Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясында, Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде қызмет атқарған.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Әсімхан Қосбасаров

**Әсімхан Қосбасаров** (1916-2005) 1916 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Шолақ Қарғалы ауылында туған. Қазақстанның халық ақыны, ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Жамбыл, Кенен, Үмбетәлі сияқты белгілі өнер иелерінен тәлім алған. Ә. Қосбасаровтың «Ақжамал», «Қалипа-Жамал» атты бірнеше әні бар.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ерлан Құжиманов

**Ерлан Құжиманов** (1969 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Ақсуат ауданы, Социал ауылы) - әнші.

## Білімі
* 1994 жылы Қарағанды педагогикалық институтын;
* 2004 жылы Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін бітірді.

## Еңбек жолы
* Қазір Қарағанды облыстық Қ. Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің әншісі. Қ. Байжанов атындағы концерттік бірлестіктегі 1995 жылы құрылған ұжым - «Әуен» ансамблінің орындаушысы. 

## Марапаттары
* 1997 жылы Ш. Қалдаяқов атындағы II Халықаралық конкурстың лауреаты атағына ие болды.
* 1999 жылы ол «Шабыт» Республикалық жастар шығармашылығы фестивалінде бас жүлдеге ие болып, Президент стипендиаты болды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері
Санат:Шәмші Қалдыаяқов атындағы халықаралық байқауының жеңімпаздары
Санат:Шабыт жастар шығармашылығы байқауы жеңімпаздары
Гүлзира Бөкейхан

**Гүлзира Бөкейхан** (1969 жыл, ҚХР ШҰАР Алтай аймағы) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. 

1999 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Астана мемлекеттік филармониясында және Президенттік мәдениет орталығында әнші.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Гүлзира БӨКЕЙХАН, ҚР еңбек сіңірген қайраткері: Жүрегімнен шығатыны – халық әндері

Санат:1969 жылы туғандар
Санат:Алтай аймағында туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Астана мемлекеттік филармониясы әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Ербол Біләл

**Ербол Біләл** 1979 жылы қазіргі Алматы облысы Сарқанд қаласында туған. 2003 жылы Талдықорған қаласындағы Қ. Байсейітов атындағы музыка колледжін, 2009 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Ерлан Рысқалиұлы Рысқали

**Ерлан Рысқалиұлы Рысқали** (1982 жылы 15 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы Шұбартау ауданыда туған) — қазақтың дәстүрлі және халық әндерін кеңінен насихаттап жүрген дарынды әнші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2016). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ұстазы. Сегіз сері, Біржан сал, Ақан серілерден бастау алған халқымыздың Арқа әншілік мектебінің жалғастырушы өкілі.

## Толығырақ
* Ерлан Рысқалиұлы 1982 жылы 15 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы Шұбартау ауданы Қосағаш ауылында дүниеге келген. 
* 1995 - 2001 жылдары  А.Жұбанов атындағы республикалық арнаулы музыкалық мектеп-интернатында білім алған.
* 2001 - 2005 жылдары  Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының  халық әні кафедрасында оқып бітірген.
* 2005 - 2007 жылдары Аталған оқу орнының ассистент-стажерлығын Қазақ ССРнің халық артисі, профессор Қайрат Байбосыновтың сыныбы бойынша бітірген. 
* Қазақ мемлекеттік филармониясының жеке орындаушысы.
* Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ұстазы..
* Қазақ радиосында редактор-жүргізуші.

## Жетістіктері
* 2003 - 2004 жылдары өткен Майра Уәлиқызы атындағы халықаралық байқаудың, Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық, Әсет Найманбаев атындағы аймақтық, Республикалық «Асыл мұра» бауқауларының жүлдегері. 
* 2005 - 2006 жылдары Мәди Бәпиұлы атындағы байқаулардың жүлдегері.
* 2009 жылы өткен  Н.Тілендиев атындағы ІІ халықаралық әншілер және күйшілер байқауының ән номинациясы бойынша І дәрежелі, Әміре Қашаубаев атындағы VІІ республикалық дәстүрлі  әншілер байқауының І дәрежелі лауреаты. 2011 қыркүйектің 15-25 аралығында Ресей федератциясында өткен халықаралық «Голоса Золотой степи» атты байқаудың Гран При жүлдесін жеңіп алған.

## Марапаттары
* 2011 - Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті - елбасы қоры сыйлығының лауреаты
* 2016 - Елбасының жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Жанар Мерғалиқызы Айжанова

**Жанар Мерғалиқызы Айжанова** (6 ақпан 1968, Тұмалыкөл, Шалқар ауданы, Ақтөбе облысы) – әнші, айтыскер, актриса, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері (2020)

Қожа руынан шыққан.
* 1995 жылы қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің музыка факультетін бітірген.
* 1985-86 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар аудандық мәдениет үйінде автоклуб меңгерушісі болды.
* 1991-2000 жылдар аралығында Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында, «Адырна» фольклорлық-этнографиялық ансамбльінде еңбек етті. Қазір «Гүлдер» ансамбльінің әншісі.

## Дереккөздер


Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Шалқар ауданында туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Адырна фольклорлық-этнографиялық ансамблі
Санат:Гүлдер ансамблі
Санат:Айтыс ақындары
Жасұлан Базарбеков

**Жасұлан Базарбеков** 1982 жылы Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Сәкен ауылында туған. Қарағанды облыстық Тәттімбет атындағы өнер колледжін тәмамдаған. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Қазақ радиосында редактор-жүргізуші.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ерлан Стамғазиев

**Ерлан Стамғазиев** 1970 жылы Алматы облысы Кеген ауданы Көппияз ауылында туған. 1989 жылы Алматыдағы П.И.Чайковский атындағы музыка колледжін, 1995 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. 1998 жылдан Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Жақсыгелді Кемалов

**Жақсыгелді Кемалов** 1960 жылы Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Ақтүбек ауылында туған. Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері. Қазір Қ. Байжанов атындағы Қарағанды облыстық концерттік бірлестігінің әншісі. Тәттімбет атындағы өнер-саз колледжінде ұстаздық етеді.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Жоламан Құжиманов

**Жоламан Құжиманов** 1958 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Қарағайлы ауылында туған. . 1978 жылы Қарағанды музыкалық колледжін, 1983 жылы Қарағанды педагогикалық институтын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясының әншісі.

## Дереккөздер


Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Жұмабек Қамбаров

**Жұмабек Қамбаров** 1950 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Қасқабұлақ ауылында туған. 1973 жылы Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 1975-1980 жылдары Семей қаласындағы Абай атындағы драма театрының әншісі болды. 1980-2002 жылдары Семей облыстық Радио-телевидение комитетінде, 2002-2006 жылдары Абай атындағы драма театрында қызмет етті. Қазір Семей қалалық Мәдениет басқармасының өнер-музыка бөлімінде инспектор.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Зәуреш Есбергенқызы

**Зәуреш (Закон) Есбергенқызы** (1940 жылы, көкек айының 27-ші жұлдызында Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Ақтөбе ауылында дүниеге келген) - республикаға танымал әнші, даусы сирек кездесетін контральт, әрі талантты режиссер. 
Зәурештің әкесі Есберген өз ортасында жыршы, әншә атанған. Ол Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапты. Анасы Рабиға халық әндерін көп білген. Зәурештің әнге құмарлығын оятқан сол анасы болатын.
* Есбергенқызы Атырау қаласындағы Ордженикидзе атындағы орта мектепті (1957), Алматыдағы Құрманғазы атындағы өнер институтының режиссерлік бөлімін (1964), Алматы эстрадалық студиясының вокалдық бөлімін (1972) бітірген.
* Еңбек жолын Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облыстық драма театрында режиссер болудан бастайды.
* Ол "Әке тағдыры", "Сөнбейтін от", "Нәркес", "Кімге күлеміз?" сияқты т.б. спектакльдерді сахнаға шығарады. Кейін Жамбыл, Торғай облыстық театрларында режиссерлік қызмет атқарған.
Ұзақ жылдар "Қазақконцерт" гастрольдік бірлестігінде әнші болып, еліміздің көптеген аймағын аралайды. Зәуреш мектеп сахнасынан ән сала бастаған, жас кезінде-ақ аудандық, облыстық өнерпаздар олимпиадаларының жеңімпазы атанды. 
* Москвада өткен көркемөнерпаздарың бүкілдодақтық фестиваліне (1955), өнерпаздардың республикалық фестиваліне қатысып (1959), жүлделі орынға ие болған.

Ол әншілік өнерде ешкімге де ұқсамайтын, өзіндік дауыс ерекшелігі айқын әнші.
* Оның репертуарында "Сәулем-ай", "Ахау бикем", "Жылой", "Құдаша" сияқты халық әндерімен қатар, халық сазгерлері Мұхит, Досат әндері де бар.
Есбергенқызы негізінен сирек кездесетін халық әндерін насихаттап келеді. "Әнім менің-Атырау" атты тақырыптық концертпен талай рет облыстарды аралаған. Оның республикаға белгілі әртіс болып қалыптасуына ұстаз педагогі Қазақстан Республикасының халық әртісі Нәдия Әбдірахманқызы Шаріпова мен концертмейстрі Республикаға еңбегі сіңген әртіс Людмила Михайлова Иванова-Сокольская көп еңбек сіңірген.

Қазіргі кезде З.Есбергенова Қазақ радиосында режиссер болып қызмет атқарады. Оның өнері туралы мерзімді баспасөзде (Душа народной песни. "Казахстанская правда" 16 көкек 1986) жылы пікірлер айтылған.
* 1985 жылы Ташкент қаласынан ән табағы жарық көрді.

.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Келденбай Өлмесеков

**Келденбай Өлмесеков** 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Жылытау ауылында туған. 1977 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. Қазір Әміре Қашаубаев атындағы Семей филармониясында қызмет істейді.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Кенжегүл Сыздықова

**Кенжегүл Сыздықова**  (1949-2003) 1940 жылы қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған. Қарақалпақстанда, Оңтүстік Қазақстан облысында, Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші болған.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Керім Елемес

**Керім Елемес** 1963 жылы 5 қарашада ҚХР Шыңжаң өлкесі, Буратал облысы, Жыңғылды ауданында туған. Ақын, домбырашы, әнші. Өз жанынан шығарған бірнеше күйлер мен әндері бар. Қазір Алматы қаласында тұрады.

## Отбасы
Әкесі - Елемес Таласбайұлы

## Еңбек жолы
* 1986-1991 жылдары Іле Қазақ автономиялық облысының облысының "Іле" газетінің бөлім редакторы
* 1991-1993 жылдары "Шыңжаң халық радиостанциясында" әдебиет қызметкер
* 1994-1995 жылдары "Егемен Қазақстан" газетінде тілші
* 1997-1998 жылдары "Қазақ елі" газетінде тілші
* 1995-97 жылдары "Жалын" баспасында редактор
* Қазір Балдырған журналында бөлім редакторы

## Кітаптары
* "Ақ жалын" (1988)
* "Жетінші аспан" (2002)
* "Жұлдызды түн" (2003)

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қайрат Кәкімов

**Қайрат Кәкімов** 1976 жылы Батыс Қазақстан облысы  Сырым ауданы Өлеңті ауылында туған. 1991-93 жылдары Сырым аудандық музыка мектебінде, 1993-97 жылдары Орал музыка колледжінде оқыған. 1997 жылдан Атырау облыстық академиялық оркестрінде әнші.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Қалампыр Рахимов

**Қалампыр Рахимов** (1949-1988) Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы Алмас ауылында туған. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. Қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқыған. Республикалық ән-би ансамблінің әншісі болды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Қалыбек Ақтаев

**Қалыбек Ақтаев** (1939-2003) Оңтүстік Қазақстан облысы Қайнарбұлақ ауылында туған. 1961 жылы Алматы қаласындағы Құрылыс училищесін, 1969 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. 1969-1973 жылдары «Гүлдер» ансамблінде әнші болды. 1984-2001 жылдары қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде, 2001-2003 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаздық етті.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ләззат Жанаманова

**Ләззат Жанаманова** 1977 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Ұзынағаш ауылында туған. 1999 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Алматы қаласындағы Жамбыл атындағы мемлекеттік филармонияда әнші.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қуанғали Жұмалиев

**Қуанғали Жұмалиев** (1936-1998) Атырау облысы Бақсай ауданы Сарайшық кентінде дүниеге келген. 1961 жылы Атырау педагогикалық институтын бітірген Қуанғали Атырау облысында әртүрлі қызмет атқарған. Репертуарында Мұхиттың «Кіші айдай», «Зәуреш»; Қисаның, Кәштеннің әндері, халық әндері бар. Ол, сонымен қатар, Бала Ораз, Қиса, Ауқат, Аманғали әндерін жинақтап зерттеген.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Құралай Шаяхметова

**Құралай Шаяхметова** 1980 жылы Талдықорған қаласында туған. 1999 жылы Қ. Байсейітов атындағы музыка колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітіріп, Ықылас атындағы халықтық музыка аспаптары мұражайында қызмет етті. Қазір «Шекарашылар» ән-би ансамблінің әншісі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Майра Әлімғажинқызы Ілиясова

**Майра Әлімғажинқызы Ілиясова** (1956 жылы 3 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданында туған) — әнші, продюсер. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1995). Парасат және Құрмет ордендерінің иегері.

## Толығырақ
* Майра Ілиясова 1956 жылы 3 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Ақсуатта дүниеге келген.
* 1979 жылы Ж.Елібеков атындағы Республикалық эстрда-цирк колледжі (бұрынғы Алматы эстрадалық цирк студиясын) Қазақстанның халық артисі, профессор Бекен Жылысбаевтың классын бітірген.
* 1985 жылы Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет инистиуты)ның "драма актері" мамандығы бойынша қызыл дипломмен бітірген. Қазақстанның халық артисі, профессор Кәукен Кенжетаев, Қазақ ССРнің еңбек сіңірген артисі, профессор Рахилям Машурованың классын бітірген.
* 1985 жылы оқуды бітіргеннен кейін "Сазген сазы" фольклорлы ансамбльінің әншісі болды.
* «Сағындырған әндер-ай», «Жан Анам», «Алтын домбыра», «Күміс көмей, жез таңдай» сынды авторлық бағдарламаларымалардың авторы.
* "Майра" продюссерлік орталығының директоры.

## Марапаттары
* 1995 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді.
* 2009 жылы "Құрмет ордені"
* 2013 жылы "Парасат ордені" мен марапатталған.
* Тарбағатай ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Қазақстан продюсерлері
Мұқаш Байбатыров

**Мұқаш Байбатыров** (1899-1980) Жетісу өңірінде туып-өскен. 1936-61 жылдары қазіргі Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театрында қызмет істеді. Ол көптеген ауыз әдебиеті мұраларын хатқа түсіріп, арнаулы қорларға тапсырған. Әншілігімен қатар, ақын ретінде сөз  сайысына түскен.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Мәдина Сахарбаева

**Мәдина Сахарбаева** 1979 жылы Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласында дүниеге келген. 1999 жылы Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Қазақ радиосында музыкалық редактор.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Мекес Төрешев

**Мекес Төрешев** 1940 жылы Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданында туған. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. 1960-67 жылдары «Қазақконцерт» бірлестігінде еңбек етті. 1967 жылдан Атырау облыстық филармониясында әнші.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Набат Айдәулетова

**Набат Айдәулетова** 1947 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған. Қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. «Гүлдер» ансамблінде әнші. Қазір Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаз.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Нұрбек Әділбеков

**Нұрбек Әділбеков** 1946 жылы Талдықорған облысы Андреев ауданында туған. 1976 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 2001 жылдан бастап Павлодардағы С.Торайғыров атындағы Мемлекеттік университеттің домбыра шеберханасының меңгерушісі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Перизат Тұрарова

**Перизат Тұрарова** 1984 жылы Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласында дүниеге келген. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Бірнеше дәстүрлі ән байқауларының жүлдегері. Қазір Астана Мемлекеттік филармониясының және Президенттік мәдениет орталығындағы Ұлттық дәстүрлер театрының әншісі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Райымқұл Темірбаев

**Райымқұл Темірбаев** 1948 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданы Рабат ауылында туған.

Сіргелі тайпасының Батыр-Жайдақ руынан шыққан.

1964-1969 жылдары Шымкент музыка училищесінде оқыған. Қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының халық аспаптары бөлімін бітірген. 1975-78 жылдары М.Әуезов атындағы Шымкент педагогикалық институтында, 1980-83 жылдары Әл-Фараби атындағы Шымкент мәдениет институтында мұғалім болды. 1983-93 жылдары Қазығұрт ауданында музыка мектебінің директоры, 1993-96 жылдары Сарыағаш аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі, 1996-99 жылдары Қазғұрт аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі болып еңбек етті. Қазір Қазығұрт аудандық өлкетану мұражайының директоры.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Рымкеш Жұмаділова

**Рымкеш Жұмаділова** 1957 жылы Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қарамеңді ауылында туған. 1986 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік опера және балет театрында әнші және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаз.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Рымтай Бөдешов

**Рымтай Бөдешов** (1957-2000) қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған. 1980 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 1980-1982 жылдары Солтүстік Қазақстан облысында еңбек етті, 1982-1998 жылдары «Қазақконцерт» бірлестігінде әнші болды.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Сержан Мұсайын

**Сержан Мұсайын** 1977 жылы Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында туған. 1999 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген.  Қазір Қ.Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің әншісі.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері
Серік Кәрібайұлы Оспанов

**Серік Кәрібайұлы Оспанов** 1957 жылы Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданындағы Түгіскен ауылында туған. ҚР еңбек сіңірген артисі. Жаңаарқа ауданында, Тайжан Қалмағанбетов атындағы Жезқазған мемлекеттік филармониясында көп жылдар еңбек еткен. Қазір Астана қаласындағы С.Сейфуллин мұражайының директоры.

Арғын тайпасы Қуандық руының мойын рақпанқұл бөлімінен шыққан.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әртістері
Сыздық Әбілғазин

**Сыздық Әбілғазин** (1924-2005) қазіргі Қостанай облысы Меңдіқара ауданында туған. Өлкетанушы, ақын. Нұржан Наушабаев мұрасын бүгінге жеткізуші. Қазір Қостанай мемлекеттік университетінде және мәдениет колледжінде ұстаздық етті.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Тәмті Ибрагимова

**Тәмті Ибрагимова** (1908-1992) Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында дүниеге келген. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1931 жылы Қазақ радиосында диктор, 1932-35 жылдары Қазақ драма театрында актриса болған. Мұхит әндерін алғашқы орындап, таратушылардың бірі.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Сағат Дабайұлы

**Сағат Дабайұлы** 1925 жылы туған. Қазақтың жыр-қиссаларын, қара өлеңдерін көп білетін айтыскер ақын. Көптеген тарихи деректерді жеткізуші. Қазір Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы Жаңатұрмыс ауылында тұрады.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Ақындар
Сәбит Дабылов

**Сәбит Дабылов** 1976 жылы Өзбекстан Республикасы Тамды ауданында туған. Сыр, Тау елі өңірінің ақын-жырауларының жырларын орындаушы. Сырмағамбет, Балқыбазар жыраулардың бірден-бір орындаушысы.
## Дереккөздер

Санат:Қазақ жыраулары
Тоқтар Серіков

**Тоқтар Қадырұлы Серіков** (1976 жылы қарашаның 16 күні дүниеге келген Шығыс Қазақстан облысы Шұбартау ауданы) – белгілі әнші, эстрада саңлағы, термеші, домбырашы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, мемлекеттік "Дарын" сыйлығының лауреаты, сазгер.

Найман тайпасының Қаракерей руының Семіз найман бөлімінен шыққан. 

1999 жылы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері.

## Дереккөздер
Толғанбай Сембаев

**Сембаев Толғанбай Токтағанұлы** 1964 жылы 01 қаңтарда Алматы облысы Үшарал селосында дүниеге келді, 1966 жылдан бастап Аягөз ауданының Тарбағатай совхозында тұрып, мектепті 1971-1981 жылдары Тарбағатай совхозының "Октябрь" орта мектебінен білім алды, 1982-1984 жылдары Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеді. 1989 жылы Алматы эстрада-цирк өнері студиясында, Қазақстан халық әртісі Қайрат Әукенұлы Байбосыновтың ән сыныбында оқып, «Домбырамен ән салу әртісі» деген біліктілік алды. 1989 – 2015 жылдар аралығында Семей мемлекеттік Әміре Қашаубаев атындағы филармонияда солист болып қызмет атқарды. 2007 жылы Семей мемлекеттік педагогикалық институтында  «Музыкалық білім» мамандығы бойынша білімі «Музыка мұғалімі». Толғанбай Сембаев  көптеген республикалық және халықаралық конкурстардың лауреаты. 

## Марапаттары
1. 2006 жылы «Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері» атағы;

2. 2010 жылы Шығыс Қазақстан облысы бойынша «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» облыс әкімі сыйлығы («Музыка» номинациясы);

3. 2016 жылы «Ерен еңбегі үшін» мемлекеттік медалі.

4. 2025 жылы «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері».

## Жұмыс орны
1.	Күләш Байсейітова атындағы Қазақ Ұлттық Өнер университетінің дәстүрлі ән кафедарсының доценті. 

2.	Роза Бағланова атындағы Қазақ Концерт ұжымының жеке әншісі.. 

## Дереккөздер
Төлеутай Серіков

**Төлеутай Серіков** 1975 жылы Шығыс Қазақстан облысы Бидайық ауылында дүниеге келген. Павлодар қаласындағы П.И.Чайковский атындағы музыка колледжін және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Төрткен Кененқызы

**Төрткен Кененқызы** 1936 жылы Жамбыл облысы Қордай ауданында туған. 1955 жылы қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірген. Оқу бітірген соң 15 жылдай орта мектептерде ұстаз, 1975 жылдан бастап, Алматы облысы Іле ауданында халық ағарту, мәдениет орындарында қызмет істеген. 1999-2009 жылдары қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде ұстаздық еткен. ҚР Мәдениет қайраткері.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ұлту Қабаева

**Ұлту Қабаева** 1967 жылы Түркістан облысы Шардара ауданы Қоссейіт ауылында дүниеге келген. 1989 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2000 жылы Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының эстрада бөлімін бітірген. Қазір Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамблінде әнші.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Шолпан Дәржанова

**Шолпан Дәржанова** 1980 жылы Алматы облысы Сарқан ауданы Қойлық ауылында туған. 2000-2002 жылдары Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде ұстаздық етті. Қазір «Гүлдер» ансамблінің әншісі.

## Шығармашылығы

*1997- 2000 жылдар аралығында Республикалық Ж.Елебеков атындағы эстрада-цирк колледжінің студенті.
*2000 - 2004 жылдар аралығында Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық Консерваториясының студенті. 2007-2009 жылдары осы аталған оқу орнының аспирантурасын тәмамдады. 
*1999 жылы II Халықаралық «Шабыт» фестивалінің бас жүлдегері;
*2001 жылы I - Республикалық Кенен Әзірбаев атындағы әншілер байқауының бас жүлдегері;
*2004 жылы II - Республикалық Ж. Елебеков атындағы әншілер байқауының лауреаты.
*Қазақтың дәстүрлі ән өнерін Жапония, АҚШ, Иордания, Корея т.б. шет елдерінде гастрольдік сапарларымен көрсетіп жүр. 
*2006  жылдан Гүлдер (ансамбль)нің әншісі. Алғашқы жеке концертін 2009 жылдың мамыр айында Алматы қаласында өткізді.
*Қазіргі таңда Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер Академиясының аға оқытушысы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ырысты Сүлейменова

**Ырысты Сүлейменова** 1977 жылы Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Ақсу ауылында дүниеге келген. 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір ҚР Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамблінде әнші.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Ізбасар Шыртанов

**Ізбасар Шыртанов** (1941-2001) Маңғыстау түбегіндегі Жыңғылды деген жерде дүниеге келген. Әнші, жыршы, күйші және халықтың әдеби, музыкалық мұраларын насихаттаушы. І.Шыртанов–Маңғыстаудың сирек айтылатын әндерін кейінгі ұрпаққа жеткізуші.
## Дереккөздер


Санат:1941 жылы туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Кітаб-и-Ағдас

**Кітаб-и-Ағдас** (, ) — Баһаи дінінің негізгі қасиетті кітабы.1872—1873 жылдары Акка қаласында Баһаулла тарапынан жазылып, 1890 - жылдары басылған. Сонымен қатар, «Ең қасиетті кітап» деп те аталады. Баһаи сенімінің негізгі заңдарының жинақтамасын қамтиды. Араб тілінде түсіріліп, көптеген тілдерге аударылған. Орыс тіліне алғаш рет Александр Туманский 1899 жылы аударған..

## Дереккөздер


Санат:Қасиетті жазулар
Санат:Баһаи
Баби

[thumb|150px|[Баб кесенесі]]

**Баби** немесе **Баби Сенімі** (1844 ж. 24 мамыр  — 1853 ж. 12 қаңтар) — 1844 жылы Иранда Баб құрған дін. Баби сенімінің қасиетті жазбасы  — *Байан*. Көптеген қуғын-сүргіндерге ұшыраған баби ізбасарлары  Баб уәде еткен Мессия, яғни Баһаулланың жариялымынан кейін Баһаи сеніміне бет бұрады.

## Тағы қараңыз
* Баб
* Байан
* Баһаи

## Сілтемелер
* The Religion of Bayan
* «Персидский Байан»
* библиотека исследователей Веры Бахаи 
* Edward Browne, A Traveller’s Narrative — Written to Illustrate the Episode of the Báb
* The Bab Collected Works

Санат:Дін
Санат:Баһаи
Өрмекшінің торы

thumb|right|250px|Өрмекшінің торы
**Өрмекшінің торы** — салмақты көтеретін жіп-жіңішке жіптерден және осы жіптердің үстінен жүргізілген спираль тәріздес жабысқақ, ұстап алатын жіпшелерден және тордың жіптерін бір-біріне біріктіретін байланыс жіптерінен құралады. Кейбір буынаяқтылардың өрмек безі түзетін зат. Өрмек негізінен суда ерімейтін альбуминдердің, *ɑ-аланин*, глютамин қышқылының күрделі қосылыстарынан құралған протеид-фиброиннен тұрады. Өрмек жібек құрты жібіне ұқсас, ауада тез қатады, серпімді және жабысқақ келеді. Өрмектің алғашқы арқаулары жуанырақ, құрғақ, ал қорегін ұстайтын жеріндегі жіпшелері жіңішке, әрі жабысқақ келеді және ол ұзақ уақыт бойы кеппейді. Өрмекті өрмекшелердің кейбір түрі жемін ұстауға, тор құруға, жауынан жасырынатын баспана жасауға, жемін шырмауға, жұмыртқасына піллә жасауға қолданады.Бір тор құрау үшін, өрмекшінің денесінде тігін фабрикасы сияқты жұмыс атқаратын тарақтардың, химиялық элементтерді өңдейтін лабараторияның және басқа да көптеген өндіруші ағзаның болуы қажетті.

Барлық өрмекшінің денесінде, өте күшті қорыту секрециясын өндіретін мүшелер, ең сезімтал тербелістерді сезетін сезім мүшелері, у инъекциясын жасайтын мықты қысқыштар бар. Өрмекшілер, торларындағы тербелістерге қарсы өте сезгіш болып келеді. Өрмекшінің артқы екі аяғының міндеті – өндіріліп шығарылған жіпшелерді өру. Бұл аяқтарында жіпшелерді өруге қажетті ерекше тарақтары болады. Өрілетін жердің үсті жүздеген өру түтіктерімен жабылған. Осы түтіктердің көмегімен қарнындағы жібек бездерінен бөлінген сұйық жібек, дененің сыртына шығарылады да, жіпшелер күйінде өріледі.

Өрмекшілер торларын, ауламақшы болған жәндігінің көлеміне қарай өреді. Өрмекшілер өздері үшін өте қадірлі болған торларын әдетте таса жерлерде құрады. Мұның себебі – жануарлар немесе табиғат құбылысы тарапынан тордың бұзылуының алдын алу.

## Түсініктемелер
* Большой энциклопедический словарь «Биология». — под ред. М. С. Гилярова, М.: Большая российская энциклопедия, 1998. ISBN 5-85270-252-8.
* Рупперт Э. Э., Фокс Р. С., Барнс Р. Д. Зоология беспозвоночных. Т. 3: Членистоногие. М. «Академия», 2008.

Санат:Өрмекшілер
Apache Tomcat

**Apache Tomcat** (немесе **Tomcat**, бұрынғы атауы *Jakarta Tomcat*) Apache Software Foundation (ASF) коммунасы дамытқан ашық-кодты веб-сервер және servlet container.

Tomcat жобасы Java Servlet әне JavaServer Pages (JSP) спецификацияларын өңдейді және Java тілі коды жұмыс істеуіне қажетті HTTP веб сервері ортасын құруға септігін тигізеді.

## Компоненттері
Tomcat 4.x версиясы Catalina (servlet container)імен, Coyote (HTTP connector) және Jasper (JSP engine) мен бірге біртұтас шықты.

## Тағы қараңыз
* JBoss Application Server
* GlassFish

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* торабы
* Уики жобасы

Санат:Java EE
Санат:Java (бағдарламалау тілі)
Папалық

**Папа** (, , *páppas*, сөзбе-сөз аударғанда *әке*) — **Рим епископы**, католиктер қауымының көрінетін басшысы. Ол тағы **жоғарғы понтифик**, **Рим понтифигі**, **егемен понтифик** делінеді. 8-ғасырдан 1870 жылға дейін Рим папасы Папа облысының егемені және мемлекет басшысы болса, 1929 жылдан бері кішігірім Ватикан мемлекетін басқарады. Католик көзқарасынша, Рим папасы — Әулие Пётрдің апостолдық ізашары. Бұл дінде Әулие Пётрдің өзіне Иса Мәсіх ұлықтылық және Көк Тәңірінің кілттерін берген еді деп саналады.

XIV Лео — 2025 жылғы 8 мамырдан бергі Рим папасы.

## Рим папалары

## Тағы қараңыз
* Кардинал

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Католицизм
Санат:Шіркеу титулдары
Санат:Христиандық
Шоги Эффенді

**Шоги Эффенді** (1897 - 1957) — Абдул-Баһаның үлкен немересі, 1921 - 1957 жылдар аралығындағы Баһаи Сенімінің басшысы. Абдул-Баһа өзінің өсиетінде оны «Құдай Ісінің Сақтаушысы» және «Сенімнің Түсіндірушісі» ретінде тағайындаған. Шоги Эффенді Баһаулла мен Абдул-Баһаның негізгі еңбектерін араб және парсы тілдерінен ағылшын тіліне аударған. Сонымен қатар, Бүкіләлемдік Баһаи Орталығы және Баб кесенесі құрылысына атсалысқан.

Санат:Баһаи
Үлкен Көгілдір Ойық

[thumb|500px|[Белиздегі Ұлы көк ойық]]
thumb|500px|Лайтхаус-Риф. Ұлы көк ойық дәл ортасында орналасқан

**Ұлы көгілдір ойық** әлде **Үлкен көгілдір ойық** () — Белиз барьерлік рифының құрамына кіретін Лайтхаус-Риф атолласының ортасында орналасқан ірі көк ойық. Ойық диаметрі 305 м., тереңдігі 120 м. дөңгелек карст шұңқырлары болып саналады.
## Құрылу және ашылу тарихы
Бұл геологиялық қалыптастыру алғашында мұз дәуірінде құрылған әктас үңгірлер системасы болып табылды. Сол уақытта теңіз деңгейі қазіргі уақытқа қарағанда төмен болды, алайда теңіз деңгейі көтерілген соң үңгір күмбезі құлап, карст шұңқыры пайда болды (бедердің бұндай пішіні Белиз жағалауында көп кездеседі).

Ел аузында бұл ойық ата-бабаларымыз қазына сақтаған "ыдыс" деген әңгімелер кең тараған. Тесіктің қабырғаларының біркелкі әрі тегіс болуы бұл пікірді одан сайын алға тарта бастады.

Десе де, француз зерттеушісі Жак-Ив Кусто бұл пікірді жоққа шығарып, қабырғалардың адам қолымен жасалмағандығын толықтай дәлелдеп берді. Ол 1972 жылы Калипсо кемесімен бірге ойықтың тереңдігін өлшеп, оның табиғи құбылыс екенін дәлелдеді
. Ойыққа бір орынды субмариналарда түсіп экспедиция қатысушылары вертикальдан 10-13 ° бұрышта орналасқан массивты сталактиттерді табады. Бұл ойық геологиялық қозғалыс пен үстірттен төмен еңкеюге ұшырағанын дәлелдеді.

Жоғарылау кезінде Ұлы көк ойықта иірім пайда болып, сол иірім ойық бетінде орналасқан барлық заттарды, соның ішінде:балдырларды, қайықтарды өзіне сіңіреді. Жиі бұл иірімдерде адамдар көз жұмады. Үңгірден шыға берісте, осында қаза болған ондаған дайверлердің тізімі жазылған кесте ілінген. Мұнда болып көрген туристер су түбінде бақилық болған адамның үш қаңқасын кезіктірген көрінеді. Су қайтқан кезінде ойықта бұрқақ пайда болып, ол қуатты су (кейбір кезде қоқыс қосылған су) ата бастайды.
## Туризм
thumb|500px|Ұлы көк ойықта орналасқан коралл
Белизден алыс орналасса да (шамамен 96 км қашықтықта) қарамастан, Ұлы көк ойық рекреациялық дайвинг үшін танымал орын болып табылады. Сүңгуірлер бұл жақта алып груперді, медбике акулаларды және кариб риф акулаларын кездестіру мүмкін.

Бұндай пішінде үңгірлер Белиз пен Юкатан түбегінде сенотес (испанша *cenotes*) атымен белгілі. Бұл үңгірдің құрлықтағы түбектерден басты айырмашылығы - басқа үңгірлермен бірге көлденең дамудың дәлелінің аздығы.

2012 жылы Discovery арнасы бұл ойықты өзінің "әлемдегі ең ғажайып 10 орын" тізіміне енгізді.
## Дереккөздер
Санат:Белиз
Сарпай (анатомия)

**Сарпай** (, ) — әйел адамның сыртқы жыныстық мүшелерінің медициналық (яғни: ғылыми) атауы; жалпы атауымен келесі зәр шығару және жыныс мүшелерін қамтиды: қынап алды, пәктік қабығы (жыныстық қатынасқа түспегендерде), алдыңғы үлкен без (Бартолин бездері), зәр өзегі, кіші жыныстық еріндер, клитор, үлкен жыныстық еріндер, әйел қуысы және ұма.

Жұмсақ қаптаушы қабықтан — тері мен шырышты қабаттан құралған; даму деңгейіне байланысты гинекологиялық және сексологиялық әдебиетте өзіндік классификациясы бар.

Санат:Анатомия
Санат:Жыныстық мүшелер
Санат:Көбею
Он екі имам

**Он екі имам** — шииттердің сенімінше Мұхаммед пайғамбардың  діни және саяси орынбасарлары. Шиит-онекіліктерің діни сенімі бойынша Мұхаммед пайғамбардың  орынбасары күнадан сақталған тұлға, қауымды әділдікпен басқарады және Аллаһтың заңдарын сақтауға, оны және оның «жасырын», эзотерикалық мағынасын түсіндіруге билігі бар.  

Пайғамбар  мен имамдардың сөздері мен істері дұрыс есептелінеді және адамдар еруі тиіс үлгі болып табылады, соның нәтижесінде олар күнәдан пәк болуы және Құдайдың әмірімен, дәни мәтінмен (*насс*) немесе пайғамбармен таңдалуы тиіс.

## Он екі имам
Әли ибн Әбу Талибтың ұрпағынан тараған шииттердің он екі имамының тізімі:
# Әли ибн Әбу Талиб, шииттер оны «Мұртаза» атайды; 661 жылы қайтыс болған.
# Хасан ибн Әли ибн Әбу Талиб; шииттер оны «Муджтаба» атайды; Мединеде 669  жылы қайтыс болған.
# Хусәйн ибн Әли ибн ӘБу Талиб; шииттер оны «Шәһид» атайды; Кербалада 680  жылы қайтыс болған.
# Әли ибн әл-Хусәйн ибн Әли; шииттер оны «Зәйн әл-абидин» немесе «Сәджжад» атайды; Мединеде 713  жылы қайтыс болған.
# Мұхаммед ибн Әли ибн әл-Хусәйн; шииттер оны «Бақыр» атайды; Мединеде 732  жылы қайтыс болған.
# Джафар ибн Мұхаммед; шииттер оны «әс-Садиқ» атайды; 765 жылы Мединеде  жылы қайтыс болған.
# Мұса ибн Джафар әс-Садиқ; шииттер оны «Казым» атайды; Бағдатта абақтыда 799  жылы қайтыс болған.
# Әли ибн Мұса ибн Джафар әс-Садиқ; шиитер оны «Риза» атайды; Тус маңындағы Санабид мекенінде 818 жылы қайтыс болған.
# Мұхаммед ибн Әли ибн Мұса; шииитер оны «Тақий» немесе «Джәууад» атайды; Бағдатта 835  жылы қайтыс болған.
# Әли ибн Мұхаммед ибн Әли ибн Мұса; шииттер оны «Нақий» немесе «Һади» атайды; Самаррада 868  жылы қайтыс болған.
# Хасан ибн Әли ибн Мұхаммед; шиитер оны «Зәкий» немесе «Аскәри» атайды; Самаррада 873/874  жылы қайтыс болған.
# Мұхаммед ибн Хасан әл-Аскәри; шииттер оны «Мәһди» немесе «Худжжатул-қаим әл-Мунтазыр» атайды. Олардың сенімі бойынша ол һижри 256-шы жылы туылып, 260-шы жылы аспанға көтерілген. Содан кейін 329-шы жылы әкесінің үйіндегі жертөлеге кіріп, «ғайып» болып кеткен.

## Дереккөздер


Санат:Шииттер
Санат:Әли әулеті
Михаил Васильевич Инюшин

**Михаил Васильевич Инюшин** - Социалистік Еңбек Ері(1958), Қазақстандағы су жүйесі құрлысының ардагері, 1906 жылы Ресейдің Тула облысы Тула қаласында  туған.

## Еңбек жолдары
* 1930 жылдан КОКП мүшесі.
* 1939-1965 жылдары Өскемен СЭС-да және  Бұқтырма СЭС-да аға инженер, құрылыс бастығы болды. Ол СЭС құрылысына көптеген рационализаторлық ұсыныстар енгізіп, станцияны пайдалануға беруді тездетуге ат салысты.
* 4-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

## Жетістіктері
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

## Наградалары
* Ленин ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1958)
* Медальдар
* Грамоталар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Тақлид

**Тақлид** ( — *еру, ұқсап бағу* және т.б.) деп мұсылмандардың діннің практикалық міндеттемелерінде белгілі бір мазһабтың муджтаһидының немесе мүфтиінің сөзіне еруін атайды. Тақлидке Ислам дінінің құқықтық мәселелерін терең білмейтін мұсылмандар жүгінеді. Оларға кей дүнияуи мәселелердің шешімін фиқһ білгірлерінен сұрап, оларға еруі жеткілікті саналады. Тақлид жасайтын мұсылмандарды *муқаллидтер* деп атайды. Бірақ барлық заманда тақлидқа қарсы шығып, мұсылмандардың мүфтилердің шешіміне олардың дәлелдерін білмей соқыр еруін айыптағандар да болған. Тақлидқа рұқсат беретін ғалымдар жәй мұсылмандардың Құран, Сүннет және ижмағ секілді шариғат негіздерінен ешбір көмексіз пәтуа шығара алмайтындығын айтады. Ибн Таймийа, Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия, әш-Шаукани секілді мұсылман ғалымдары мұсылмандардың тақлид қылып, діни көсемерге соқыр еруіне тыйым салған. Олардың айтуынша Құран мен Сүннет мәтіндерінде бағыну Аллаһ пен оның елшісі Мұхаммедке  болуы керектігі айтылған және әрбір муджтаһид пәтуа бергенде Құран мен Сүннетке жүгінуі керек.

Тақлид қылған ғалымның сөздері Құранның аяттарына немесе хадистерге қарама-қайшы келсе, мұсылман соңғысын таңдау керек, себебі пәтуа шығарушы адам қателесуі де мүмкін. Сонымен қатар анық діни парыздарда (мысалға: Аллаһқа сену, періштелерге сену) және көпшілкке белгілі мәселелерде (намаз оқудың, зекет төлеудің парыздығы, өсімқорлықтың харамдығы және т.б.) тақлид жасауға болмайды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Фиқһ
* Иджтиһад

Санат:Фиқһ
Санат:Араб дін терминдері
Флэшмоб

[thumb|Жастықты шайқас, Манхайм, [Германия]]

**Флэшмоб** ( — flash — жарқыл; сәт, мезет; mob — топ; адамдар жиыны) — жастар арасындағы кеңінен тараg қалыптасып келе жатқан салт-дәстүр. Интернеттің көмегімен іске асатын бұл іс-шараға адамдардың көпшілігі өзгелерден ерекшеленіп, көзге түсу үшін қатысады. Көбінесе ерекше киімдер киіліп, арнайы плакаттар дайындалады. Ол бірнеше күн бұрын жоспарланып қояды да, тағайындалған күнде бір топ адам жиналып,қойылым қояды (көбінесе билейді,өлең айтады).

Флэшмобтың бірнеше ережелері бар, егер жасалған "қойылым" сол ережелерге сай болмаса оны флэшмоб деп санамайды:
* Әрекет спонтанды болу керек, флэшмобқа дейін адамдардың назарына ілігуге тыйым салынған. Акция біткеннен кейін қатысушылай бір-бірін танымайтындай сыңай танытып, жан-жаққа тарап кетуі тиіс;
* Сценарийде терең мағына жатуы тиіс емес;
* Сценарийге толық бағыну қажет;
* Флэшмоб 5 минуттан артық созылу тиіс емес, өйткені көрермендер күзет шақырып немесе түрлі сұрақ қоюы, қызығушылығы жойылуы және т.б. мүмкін;
* Моральді заңдарға бағыну керек, антижарнама немесе политикалық көзқарас білдіруге тыйым салынады.Флэшмобтың «Флэшмоб дінге, политикаға, экономикаға қатысы жоқ!» деген ұраны бар, сондықтан оны әркім өз мақсатында қолдана алмайды;
* Өзіңмен бірге куәлігің болуы тиіс;
* Флэшмобқа мас күйде қатысуға болмайды.

### Тағы қараңыз
* Смартмоб

### Cілтемелер
* MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community (ағыл.)

Санат:Интернет
Санат:Мәдениеттер
Лимфоретикулез

**Мысық тырнағы ізінің ауруы (жағымды (доброкачественный) лимфоретикулез)** '–мысық тырнағаннан кейін не тістегеннен және онымен тығыз байланыста болғаннан кейін пайда болатын жұқпалы ауру, сонымен қатар инфекция ошағы жанындағы без түйінінің ұлғаюымен сипатталады. Кейде жүйке жүйені де қоздырады. Бұл ауру алғаш рет балаларда 1932 жылы Францияда сипатталды, ал 1955 жылы КСРО-да М.Ф. Марецскаямен қарастырылды.  
Қоздырғышы – ұсақ таяқша - бартонелла. Жұқпа көзі мен резервуары – әдетте, 5-6 айлық марғаулар болып табылады, олар аурудың пассивті тасымалдаушылары, сондықтан өздері сау болады. Балаға қоздырғыш марғаумен ойнаған кезде болатын тырнау не тістеуден түседі. Адамнан адамға ауру жұқпайды. Ауру жылдың суық кезеңінде жиі кездеседі – қарашадан наурызға дейінгі айларда.
Қоздырғыш майып тері арқылы өтіп кетеді, ол жерде қабыну пайда болады. Сосын ол без  жолдары арқылы жақын жердегі без түйініне жетеді, ол жерде де қабыну пайда болады, одан кейін ол қанға кіреді де түгел организмге жайылады.  
Инкубациондық кезең 2-3 апта, кейде 2 айға да жетуі мүмкін. Мысық тырнаған жерде дақ не 2-3 мм ісік пайда болады, ол кейде везикулаға не пустулаға айналады. Регионарлы лимфоаденит дамиды, кейде без түйіндерінің іріңдеуі байқалады.  Бұндай уақытта ауру баланың басы аурады, дене қызуы көтеріледі, әлсіздік, байқалады.  Әетте, тері бөртпелері пайда болады, бауыр мен көкбауыр ұлғаяды, қан жағынан лейкацитоз, нейтрофилез және СОЭ үдемелілігі негізінде қабыну процестері байқалады.
Аурудың болжамы жағымды және 1,5-2 айда жазылумен аяқталады.
Арнайы ем жоқ, кең қолданатын антибиотиктер, жұқпағы қарсы дәрі-дәрмектер, ауыр жағдайда гормональді дәрі-дәрмектер де қолданылады.

Санат:Бактериялдық аурулар
Санат:Жұқпалы аурулар
Санат:Мысықтар
Генко Гүлән

**Генко Гүлән** ( 1969 жылдың 13-қаңтары) — түрік суретшісі. Ол 21 ғасырдың бірінші декадасының танымалы суретшілерінің бірі. Генко Гүлән сәулет өнерінің маманы, бұған қосы жазушы. Ол Стамбұлда, Түркияда дүниеге келгенімен, Франкфурт пен Нью-Йоркта тұрған. Гүлән белгілі мәдениет пен классицизмде ғана ықыластанғанған емес, одан әрі жаңа технологияларда да ықыласы бар. Ол түстерге ғана емес әр түрлі идеяларда да қызығушылық танытқан. Оның өнері тұжырымдылық көркем-өнері, поп-өнері мен және де жаңа бұқаралық ақпарат құралдарынының қосындысы. Гүлән өзінің еңбегінде бейнелемені қолданады, ал әлеуметтік мәлімдемесі қабаттамада табылынады. Қазір ол Мимар Синан академиясында және Боғазіші университетінде сабақ береді.

## Сыртқы сілтемелер
* The Sunday Times. 
* Galerie Artist , Istanbul, Berlin
* Banff Centre , Banff, Canada
* Rhizome , au New Museum, NY
* Java Museum , Cologne
* Sovereign Art , Hong Kong