open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сальвадор коммунистік партиясы

**Сальвадор коммунистік партиясы** - 1932 жылы, наурызда 1-съезде негізі қаланды. 1932 жылғы халық көтерілісіне белсене қатысты. 1944 жылы мамырда еңбекшілердің жаппай ереуілі нәтижесінде диктатура құлады. Бұл ереуілді ұйымдастыруда коммунистер маңызды роль атқарды. Партияның 3-съезінде Ұлттық бірлік программасы қабылданды. 5-съезінде жалпы және аграрлық программалар жобасы талқыланып, партияның жаңа уставы қабылданды. 

## Дереккөздер
Шолпан Асқарқызы Мұханбетова

**Шолпан Асқарқызы Мұханбетова** — артист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері. Ол 1961 жылы 18-ші шілдеде дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Алған білімі арнаулы орта - студияға мамандалған. Театрда 1987 жылдан қызмет етеді. Дауысы жағымды әрі күшті. Шолпан Асқарқызы - әнші, домбырада жақсы ойнайды. Эстрадалық ән де айтады. Қазіргі  кезде ол Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театрында артист ретінде жұмыс істеп жатыр.

Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері:

* У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Телли
* С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Мухое
* Б. Әлімжанов «Қайран кемпір, шалдар-ай» - Күлшира
* С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Алтын
* Т. Ибрагимов, Т. Базарбаев «Жас Абай» - Жеңге
* С. Тұрғынбеков «Абай - Біржан» - Ділдә.

## Дереккөздер

Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драма театры әртістері
Самай (ру)

**Самай** - Орта жүз *Ашамайлы Керейден* тараған рулар бірлестігі. Шежіре деректері бойынша, Самайдан Жарқын, Мерген, Қазан, Меңгесер, Ақбалық деген рулар тараған. 

## Шежіресі
Шежіре бойынша Самай руы өз бастауын Тарышы атадан бастайды.

Өлкетанушы Қайролла Мұқановтың "Самай Керей Шежіресі" атты кітабында былай таратылған: "*Тарышыдан бір бала: Шимойын, одан — Естияр, Достияр, Есжияр. Достиярдан — Смайыл, Смағұл, Ысқақ.* *Смайылдан 5 бала: Ақсары, Жансары, Құрсары, Матақай, Тезағай. Тезағайдан 3 бала: Әйтеке, Тәйтеке, Бәйтеке(Самай). Әйтекеден — Қанай, Қанайдан 2 бала: Әлдеберлі, Шағалақ. Тәйтекеден — Мамай, одан бір бала: Қапсыт. Қанай мен Мамай ерте қайтып, олардың жесір қалған әйелдерін әмеңгерлік жолмен Бәйтеке алады да, олардың балалары Әлдеберліні, Шағалақты, Қапсытты өз балаларымен бірге тәрбиелеп өсіреді. Бәйтекенің өз бәйбішесінен, өз кіндігінен шыққан бес ұл туған екен, олар: Жанбура, Толыбай, Жанкісі, Бақы, Шуай.*"Ал жазушы, журналист Жақсыбай Самраттың "Тауағаш деген ел едік" атты кітабында:"*Жоғарыда айтқан Тарышы атамыздың екінші немересі Смайылдың кіндігінен Ақсары, Күрсары, Жамансары, Сақал, Матақай, Шұбар, Самай, Ителі, Қаратау деген тоғыз ұл дүниеге келген... Бәйтекеден(Самайдан) біздің ақсақалдарымыздың көрсетуі бойынша Жанбура, Толыбай, Жанкісі, Досай, Қапсыт, Шуай, Бақы, Сары, Тоғызбай туады... Жалпы Самайдың төрт әйелі болған. Жанбура, Толыбай, Жанкісі, Шуай үлкен әйелден, Қапсыт екінші әйелден, Бақы мен Сары үшінші тоқалдан, ал Тоғызбай жалғыз өзі кіші тоқалдың баласы.*"

## Бәйтеке батырдың "Самай" деп атануы
Бәйтеке батырдың Самай деп атануы туралы бірнеше аңыздар бар: 

Бәйтеке батырдың жас кезінің өзінде самай шашы ақ болыпты, содан жұрт оны “Самай” деп атап кетіпті. Кейіннен оның өз балалары да, ұрпақтары да Керей ішінде Самай атаныпты.

Тағы бір аңыз бойынша қазақ-қалмақ соғысы кезінде қазақтар қалмақтың бір батырын өлтіріпті. Ал оның мініп келген шұбар аты көп уақыт бойы осы Самай(Байтеке) батырдың жерінде ешкімге ұстатпай жүріпті. Содан Самай батырдың елін жұрт “Шұбар ат самай” елі деп атап кеткен. Сол ат осы күнге дейін сақталған. Қазірдің өзінде біреу қай рудансың деп сұраса, Самайлар: “Шұбар ат самаймыз” деп жауап береді.

Үкілі Ыбырайдың бір өлеңінде мынадай жолдар бар:"*Хан Абылай тұсында сары Баян*

*Адамын Орта жүздің малдай бақты.*

*Кешегі Еменалы-Бәйтекеден*

*Асқан адам жоқ-ты, ынтымақты...*"

## Таралған жері
Ұлы Октябрь революциясына дейін қазіргі Солтүстік Қазақстандағы Көлденең Есілдің теріскей бетін, бұрынғы Петропавл уезінің Анастасьевка, Аққусақ болыстарын, Петропавлды мекендеген. Ұраны -  Ошыбай, таңбасы - Х (ашамай). 

Санат:Шежіре
Санат:Тарих

## Дереккөздер
Самай доғасы

**Самай доғасы** - құрлықта тіршілік ететін омыртқалы жануарлар бас сүйегінің самай тұсындағы сүйектері. Жануарлар эволюциясында құрлыққа шыққан омырқалылардың бас сүйегі құрылысы алғашқы кезде бір тұтас, тек көз ұясы, танау тесігі ғана болған. Бұдан кейін омырқалылар эволюциясында олардың әр түрлі тобында бас сүйектің самай тұсындағы жабын сүйектері құрылысында ойықтар, тесіктер пайда болған.

## Самай доғасына ие жануарлар
Кесірткелерде төменгі самай доғасы құстарда жоғарғы самай доғасы сүйектері, ал жыландарда екі самай доғасы да жойылып кеткен. 

Санат:Биология
Санат:Эволюция
Санат:Анатомия

## Дереккөздер
Салыстыру электродтары

**Салыстыру электродтары-** металдардың стандарт потенциалдарын табу үшін қолданылатын электродтар. Салыстыру электродтары ретінде нормаль электрод, каломельді электрод, хлор-күмісті электрод, меркур-сульфатты тағы да басқа электродтар жиі пайдаланылады. Сутек электроды 1 *атм.* қысымды сутекпен қаныққан 1 молекула күкірт қышқылы ерітіндісіне батырылған кеуекті платина пластинкасынан жасалады. Оның нормаль электродтық потенциалы шартты түрде нөлге тең етіп алынған. 

Санат:Физика
Санат:Химия
Санат:Механика

## Дереккөздер
Салыстырмалы педагогика

**Салыстырмалы педагогика** - педагогика ғылымының шетелдердегі тәрбие және оқыту жүйесін салыстырмалы түрде зерттейтін саласы. *Салыстырмалы педагогика* - әлі толық қалыптаспаған пән. Шетелдік педагогикалық тәжірибелерін зерттеу 18 ғасырдың аяқ шетіне басталды. 19 ғасырда Швейцарияда Цюрих қаласындағы Песталоцци институтында және Берлин музейі жанында, Лондон, Париж, Петербург университеттерінде түрлі елдер бойынша педагогикалық документтер жинақтайтын мекемелер құрылды. 

Санат:Педагогика
Санат:Пәндер

## Дереккөздер
Жауырын ашу

**Жауырын ашу** — қазақтың әдеп-ғұрыпындағы қалыптасқан салт.

## Жауырын ашу салтының қалыптасу тарихы
Малдың жауырын сүйегінің бітімі тектен-тек емес, оны жаратушы тылсым-сырларды білуге, не бір құпияны ашуға арналған "айна", киелі қасиетті сүйек санаған. Ұсақ малдың жауырын сүйегінің бітімі (қалақ үстіндегі қыр сүйектің имектеу немесе жазық болып келуі) қыстың қатты немесе жылы болатынын білдірген. Қыр сүйектің имегі саусаққа ілініп тұрар дәрежеде болса, алдағы қыстың суықтығын аңғартқан. 

Жауырынның қасиетті сүйек екендігін балгерлер жоғары бағалаған. Халық арасында жауырын ашатын, тұқымында көріпкелдік қасиет бар сәбиді жауырынмен ауыздандыру салты сақталған. Қойдың отқа қақталған жауырын сүйегін сәбидік жөргегімен бірге бөлеп, кейін оны бала көрмейтін жерге сандықтың немесе әбдіренің түбіне сақтайды. Бала он төрт, он беске келгеннен кейін ғана, алғаш жауырынмен ауыздандырған, бойын таза ұстайтын, иманы аузындағы бәйбіше (ауылға сыйлы ана) ғана баланы бөлек бөлмеге апарып жауырынды көрсетеді. Алланың жауырыннан көрсеткен суретінен қорықпау керек екенін, оны көру қасиеті тек бір адамғы, әлгі балаға тән екенін айтады. 

Аса қажет болған жағдайда ғана жауырынды алу керектігін, бала жауырын ұстарда жуынып-шайынып, бойымен таза ұстауға міндетті екенін ескертеді. Жауырынға қарап сөйлеу баланың ата-бабасынан қалған қасиет екенін, оғын ерекше ілтипатпен қарау керектігін баса айтады. Бала жігіт жасына толғанша оны жауырынға са жақындатпау жағын оның әке-шешесіне қатал тапсырады. Жауырыншылардың өтіп кеткен оқиғаны суреттеп айтып беруі, болашақты айнытпай болжауы жайындағы аңыз-әңгімелер халық арасында мол сақталған. Әсіресе, ертегілер мн батырлар туралы жырларда жауырыншы немесе құмалақшы жағымды кейіпкердің бірі болып жүреді. Әсіресе жауырын ашу - атадан балаға даритын сирек қасиет екенін мойындаған жөн. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Мерей Қартов

**Мерей Қартов** - театрдағы әдебиет бөлімінің меңгерушісі. Ол Шығыс Қазақстан Облысы, Тарбағатай ауданы, Үштөбе ауылында 1989 жылы дүниеге келген. Абай атындағы республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тiлi мен әдебиетiн терендете оқытатын мектеп-интернатта оқыған. 2007-2011 жылдары Семей мемлекеттiк педагогикалық институтының қазақ филология факультетiнде білім алған. Республикалық  «Жұлдыз»,  «Тұмар» журналдарында,   «Ана тiлi»,   «Қазақ әдебиетi» газеттерiнде жырлары жарыққа  шыққан. «Есiмiң сенiң…» атты тұңғыш жыр жинағы жарық көрген. Қазіргі кезде Мерей Қартов Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театрында жұмыс істейді.

## Дереккөздер
Байдалы

**Елді мекен:**
* Байдалы – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.
* Байдалы – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл.

**Көл:**
* Байдалы – Уызбай шоқысының солтүстік-шығысында, Аршалы ауданында орналасқан көл.
Байжігіт өзені

**Байжігіт**- Ертіс өзенінің алабында, бастауы Мариновка ауданының солтүстігінде, Есіл өзенінің оң саласы, Атбасар ауданындағы өзен. Кісі есімінен қойылған атау.

**Байжігіт**- Терісаққан өзенінің төмендегі ағысының сол жағалауында, Жақса ауданындағы көл.

**Байжігіт**- Өлеңті өзенінің сол жағалауында, Ерейментау ауданындағы қоныс.

**Байжігіт**- Жақсы ауданындағы ауыл.
## Байзығыр
**Байзығыр**- Қалқұтан өзенінің төменгі ағысының оң жағалауында, Атбасар ауданында орналасқан көл. Көл маңында жабайы зығыр өсімдігінің көп болуынан қойылған атау.

### Дереккөздер

Санат:Айрық беттер
Бабай

*Бабай*

**Бабай**- Нұра өзенінің төменгі ағысында, Қорғалжын ауданындағы өзен. Бабай деп ел құрметті ақсақалды айтады. «Бабай көлі» деген атаудан қалған топоним. 

Бабай – эмоц. 1. «Баба» сөзінің құрметтеу, сыйлау мағынасында қолданылған құрметтеу түрі.  2. Жас балаларды қорқытқанда айтылатын сөз.

### Дереккөздер

Санат:Айрық беттер
Басқасауын

**Басқасауын**- тау, Жаңаарқа ауданы. Бас (зат есім) + қасауын (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған атау. Топонимнің бірінші компоненті бас " басқы, жоғарғы, алдыңғы, бастапқы", "негізгі" мағынасын білдірсе, оның екінші компоненті қасауын сөзінің этимологиясы белгісіз. Көне түркі тілінде Qasuj деген өзен аты болғаны белгілі. Соған қарағанда ескі замандарда осы тау етегіндегі өзен аты Qasuj аталып, тау аты сол өзен атымен Басқасауын аталуы мүмкін. Ал Qasuj атауы кейінгі этаптарда қасауын формасына бейімделіп кетуі тарихи құбылыс болса керек.

### Дереккөздер
Бастуайт Приоз ауданы

**Бастуайт**- тау, биік. 789,4 м, бұрынғы Приоз ауданынды орналасқан. Е. Қойшыбаев пікірінше: " түр. басту" () +ай +т: бастуайт, яғни "бастаудағы айлар" мағынасын беретін этнотопоним. Біздің ойымызша, бұл түсінік жаңсақ, шындыққа жанаспайды. Атау бас және туайт деген екі сөздің бірігуінен жасалған. Оның бірінші компоненті бас "басқы, негізгі, жоғарғы" мәнін білдірсе, екінші компоненті Таулы Алтай, Шығыс түркі тілдеріндегі Табат топонимінің параллелі, негізінде моңғолдың давтой- "жоталы, төбелі, қырлы" сөзінен болуға тиіс. Демек, Бастуайт топониміндегі туайт сол dobutai сөзінің фонетикалық тұрғыдан өзгерген түрі. Олай болса, топонимінің мағынасы: "негізгі, басты төбелер мен жота қырлар" болуы ықтимал.

### Дереккөздер
Салыстырмалы бағалар

**Салыстырмалы бағалар** - әр кезеңде өндірілген өнім көлемінің немесе құн түріндегі басқа экономикалық көрсеткіштердің өзгеруін анықтау үшін пайдаланылатын бағалар. Өнім бағаларының дәрежесі әр кезеңде әр түрлң болуына байланысты қолданылып жүрген бағалармен есептелінген өнім көлемін салыстыру, осы өнімді өндіру динамикасы жөнінде дұрыс ұғым бермейді. Сондықтан мұндай жағдайда қайсыбір жылдың немесе датаның салыстырмалы бағалары қолданылады. 

Санат:Статистика
Санат:Экономика

## Дереккөздер
Жолдастық қарыз

**Жолдастық қарыз** —  қазақтың ұлттық қағидаларында қалыптасқан ұғым, жол-жоралғыларында адамгершілік қарыздың жөні мүлде бөлек және ардақты ғұрып. 

Қарыз жолының да бірнеше түрлері бар (аталатындары, ата-ана парызы, ел-жұрт алдындағы азаматтық парыз және жолдастық парыз-қарыз). Қазақ халықының Жолдас деп ауыр әрі ұзақ жолда бірге болып, қиын жағдайларда жан аяспай, бір-біріне жәрдем жасап "жарты құртты жарып жеп, бүтін құртты бөліп жеген сапарлас, дәмдес" болған адамдарды айтқан. Ұлттық ұғымымызда осындай кісілердің қай жерде де болмасын бір-біріне деген жолдастық қарызы болады.

## Халық аузындағы жолдастық қарызды өтеудің мысалдары
Қостанай облысының Амангелді ауданынан Жанпейіс Аяпұлы мен Шіменбай Әлшөреұлы 1937 жылы "халық жауы" болып ұсталып, Сібірге бірге айдалады. Бірнеше жылдай бірге болғаннан кейін Шіменбайды Сахалинге аударады. 10 жыл жүріп "жазасын" өтеп шыққан Жанпейіс еліне қайтпай "тар жерде бірге болдым, жолдастық қарызым бар" деп айлап жүріп, ауыр азаппен қаһарлы қыстың суығында Сахалиндегі Шіменбайды іздеп табады. Дәл сол күні жылына 2-ақ рет қатынайтын пороход түтіні бұрқыратып кете барады, Жанпейіс сонда тағы 6 ай күтеді. Бірнеше жылдан кейін Шіменбай да еліне аман оралады да, өзінің туған қарындасы Ақшолпанды Жанпейіске қосады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Салт ертегілері

**Салт ертегілері** - ертегінің бір түрі. Әдетте ғылымда ертегінің бұл түрін тұрмыс-салт ертегілері деп те атайды. Салт ертегілері қазақ ертегілерінің ішінде көптігі және тақырыбы мен идеясының алуандығы жағынан хайуанаттар жайындағы және қиял-ғажайып ертегілерінен асып түседі. Салт ертегілеріне көлемі жағынан өте қомақты халықповестері, әсем новеллалар, даналық сынасу мәселелері туралы ертегілер мен әңгімелер, өмірдің алуын саласында кездесетін әр түрлі кемшіліктерді түйрей сынайтын өткір мысқыл ертегілер, қысқа, көңілді де күлкілі анегдоттар енеді. 

Санат:Шығармалар

## Дереккөздер
Салона

**Салона** - иллирийліктердің алғашқы қонысы, кейінірек Далмациядағы римдіктердің бекініс пункті.

Б. з. б. 27 ж. салона далмат тағы да басқа жергілікті иллирий тайпалары мен арал тұрғындарын қауымға біріктірген Рим отары статусын қабылдады. Салонадан ел ішіне бірнеше Рим жолы салынды. Флавийлер кезінде салона Далмация провинциясының ірі сауда-кәсіптік пункті әрі админ орталығы.

## Дереккөздер

Санат:Иллирия
Ащылы

**Ащылы**- өзен. Ертіс алабында, бастауы Жақсы Түкті тауының оңтүстігінде, Жабай өзенінің сол саласы, Атбасар ауданында. Атау өзен суының "ащы" екендігін білдірумен қатар "сортаңды, тұзды" дегенді аңғартады.

**Ащылы**- өзен. Ертіс алабында, бастауы Киевское ауданының солтүстік-шығысында, Жекебұлақ өзенінің оң саласы, Сандықтау ауданында. 

**Ащылы**- ауыл. Сандықтау ауданында.

**Ащылы**-жылға. Ертіс алабында,бастауы Барақбай ауданының батысында, Ащылы өзенінің төменгі сол саласы, Сандықтау ауданында. 

### Дереккөздер

Санат:Айрық беттер
Салмақтық анализ

**Салмақтық анализ** - бастапқы заттан элемент күйінде немесе құрамы белгілі қосылыс түрінде бөлініп алынған компонеттің дәл массасын өлшеп табуға негізделген сандық анализ әдістерінің бір түрі. Салмақтық анализдің тұндыру және айдау әдісі бар. Тұндыру әдісінде навесканың біраз мөлшерін өлшеп алып, суда ерітеді. Анықталатын элементті немесе ионды тиісті реактив жәрдемімен ерітіндіден тұнбаға түсіреді. 

Санат:Химия

## Дереккөздер
Бағдад Омарқызы Сүлеева

**Сүлеева Бағдад Омарқызы** [1947 ж.т., Сверлов(қазіргі Байзақ) ауд.] - ғалым, медицина ғылымының докторы(1995). 1971 жылы Алматы медицина институтын бітірген. 
### Еңбек жолы

1971-79 ж. Қазақстан ҒА  көз аурулары ғылымдарын зерртейтін институтта кіші, аға ғылымының қызметкер, 1985-89 ж. бөлім бастығы, 1989 ж. осы институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орныбасары. 100-ден аса ғылыми еңбектірдің авторы.

### Шығармалары
*Орта глаукома, А.-А.,1984.
*Гидрофилді материалдарды әзірлеу және іске асыру. М., 1996;
*Көз алма жарақаттан кейінгі асқынулардың роконструктивті микрохирургиясы/ /Офтаоьмологияның өзекті мәселелері. Уфа. 1996.
### Дереккөздер

Тұлғалар

Санат:1947 жылы туғандар
Салма алу

**Салма алу** - қазақтың ертеден белгілі ұлттық ойынының  бірі. Салма алу сарбаздарды шабандоздыққа, ептілікке үйрету әдісі ретінде шыққан.Бұл ойында қошқар не тайынша денесі, салмағы сондай ауыр зат салынған қап қазылған шұңқырға тасталады. Бұл салма деп аталады. Жігіттер шауып келе жатып салманы іліп алып кетуге тиіс. Аттың шабысын бәсеңдетуге тізгінін тежеуге, тоқтатуға болмайды. 

Санат:Ұлттық ойындар
Санат:Мәдениет

## Дереккөздер
Жылан қайыс

**Жылан қайыс** — қазақтың әдеп-ғұрыпындағы қалыптасқан ескі ырым, жас адамның сана-сезімін, сенімін, болашаққа деген үмітін, талап-мақсатын шыңдайтын салт.

Ырым баланын 4 жасқа толған, яғни қоян мүшел жасына келген кезінде жасалады. Баланың әкесі мен сол ауылдың дарханы (темірші ұста) өздері бір күнді белгілейді. Бұл әдетте күздің мазаң желді күні болады. Айтылған күні түске қарай ата-ана, баласын ертіп дарханның үйіне баратын болған. Қонақтарын төрге отырғызған дархан дүрілдертіп көрік басады, темір соғып ырым жасайды. Содаң соң үйдің іргесіне, болса шын, болмаса бутафориялық жасанды сауыт-сайман мен қару-жарақты үйіп қояды. Дарханның өзі үстіне жылан түстес сұр торқадан тоқылған шекпен киеді. Ырым былайша жасалынатын болған: дархан сауыт-сайман мен қару-жараққа арқасын, балаға бетін беріп, екі аяғын алшақ қойып тұрады. Содан баланы аяғының арасынан ары бір, бері бір екі рет өткізеді. Бірнеше еңбектеп өткенде бала сауыт-сайманды киеді. Екінші өткенде бойына қару-жарақ тағынады. Содан соң дархан екі алақанын отқа қақтап алады да, баланың бетін сипайды. Ырым осымен аяқталады. Кейде ырымның соңында балаға басқа ат қойылуы мүмкін. 

. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Қызыл шешек

Бұл тоған шаруашылықтарында және табиғи суларда ең көп тараған ауру. Аурудың қоздырғышы әлі белгілі емес. Қайсыбір ғалымдар аурудың қоздырғышы арнаулы сүзгіден өтетін вирус, ал енді біреулері **Аеrоmоnаb рunсtаtа** бактериясы деп есептейді.
## Ауруға бейімділік және аурудың таралуы.
Ауруға бейімділік және аурудың таралуы. Бұл ауруға барлық жастағы тұқым балық шалдығады. Табиғи сулардағы сазан, табан, көксерке және басқа балықтар да осы ауруға шалдығады. Аурудың шығуына балықты тасымалдаудың бетімен жіберілуі, судың өнеркәсіп орындарының қалдық суымен ластануы, балық терісінің зақымдануы әсерін тигізеді.
Салқындату

**Салқындату** - бұзылудан сақтау үшін тамақ өнімдерінің температурасын жасанды түрде төмендету. Салқындатудың нәтижесінде тамақ өнімдерінің сапасын бұзатын ферменттердің әсері азаяды. *Салқындату* - тамақ өнімдерін тоңазыту алдындағы процесс. Жеміс-жидек және көкөністер көбінесе 1-1.2°C температурада салқындатылады. Салқындату процесі камераларда не арнаулы қондырғыларда қажетті ылғалдықпен жүргізіледі. 

Санат:Химия
Санат:Механика

## Дереккөздер
Салқындай прокаттау

**Салқындай прокаттау** - алдын ала қыздырмай-ақ прокат станының біліктері арасында металдар мен қорытпаларды қысып өңдеу тәсілі. Салқындай прокаттау нәтижесінде металдан көбінесе табақ немесе ленталар дайындалады. Салқындай прокаттау қалыпты жағдайда рластикалығын жоғалтпайтын әрі морт емес материалдарға пайдаланылады. Жоғары температурада прокатталған металл арнаулы механизмдер көмегімен бетінің тотталған қабатынан арылтылады да, белгілі температураға дейін салқындатылады. 

Санат:Химия
Санат:Механика

## Дереккөздер
Салий заңы

**Салий заңы** - салий  франктарының қарапйым заң ескерткіші. 6 ғасырдың басында король Хлодвигтің бұйрығымен жазылған. Кейін Хлодвиг мұрагерлері тұсында толықтырылып, қайта жазылған. Салий заңында қылмыстар тізімі мен соған байланысты айыптар тізімі де келтірілген. Салий заңы ертедегі сот процедураларының әр кезеңін қайта өңдеп шығарған. Салий заңында франк мемлекетінің қалыптасуының алғашқы кезеңі жөнінде тұжырымды деректер берілген. 

Санат:Тарих

## Дереккөздер
Алдияр-Әли Түсіпов

**Алдияр-Әли Асқарұлы Түсіпов** (9 қыркұйек 1947 жыл, Байзақ ауданы, Ильич ауылы) - Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлiгi Жамбыл аумақтық                          қоршаған ортаны қорғау басқармасының бастығы, қоғам қайраткері. 

## Еңбек жолы
Жамбыл  гидромелиорация-құрылыс институтын бітірген (1973). Еңбек жолын 1966 жылы слесарьлықтан бастады. 1973-76 ж. суперфосфат  зауытында инженер, аға инженер,  ДПО Химпром күрделі құрылыс саласында бас инженер, 1976-89 ж. Орталық ауд. партия комитетінің нұсқаушысы, Жамбыл қалалық партия комитеті бөлім меңгерушісі, Орталық аудандық  атқару комитетінің иснпекторы, 1989-92 ж. Қаратау  қалалық атқару комитетінің  төрағасы, 1992-95 ж. Жамбыл қаласының әкімі, 1996 жылдан бастап Жамбыл облысы  қоршаған ортаны қорғау басқармасының бастығы.

## Дереккөздер

Санат:Қоғам қайраткерлері
Салдар

**Салдар** - негіз болып табылатын пікірден логикалық қажеттілікпен келіп шығатын жаңа пікір. Шартты пікірдің бір бөлігінің ақиқаттылығы осы пікірдің басқа бөлігіндегі айтылатын оймен анықталса оны негіз дейді. Мысалы, «Егерде мыс арқылы электр тогын өткізсек, онда мыс қызады» деген пікірдің «мыс қызады» деген екінші бөлігі салдар болады. Сондай-ақ салдар деп ой қорытындысы нәтижесінде бір немесе бірнеше пікірден алынатын жаңа пікірді айтады. 

Санат:Психология

## Дереккөздер
Нұрбағила Чинкебаева

**Нұрбағила Чинкебаева** — труппа меңгерушісі, режиссердің көмекішісі. Ол 1952 жылы 2-ші қазанда дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Алған білімі жоғары. Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы- драма театрында 1978 жылғы 8 ақпаннан бастап қызмет атқарады. 2004 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері атағын алды. Нұрбағила Чинкебаева ұлттық және орыс тілінде сценарийлердің барлық түрін жаза білетін. Ертегілер және ересек көрерменге спектакль қоя біледі.

*Сценарий авторы және режиссері:*

* 1. “Аладдиннің сиқырлы шамы” /ертегі/
* 2. “Кішкентай Мукар” /ертегі/
* 3. М. Сәрсеке “Заңды неке” /комедия/
* 4. С. Жүнісов “Қысылғаннан қыз болдық”
* 5. Е. Елубаев “Асар” /ертегі/
* 6. Л. Симонова “Қасиетті сөздер”Сценарий авторы және режиссері
Жасөспірімдерге Жасыл Шырша, Наурыз, концерттік бағдарламаларды дайындау қабілеті бар.

## Дереккөздер

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері
Санат:Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драма театры әртістері
Арықбалық ауылдық округі (Айыртау ауданы)

**Арықбалық ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Арықбалық, Горное, Ағынтай батыр, Қарасай батыр, Баян, Целинное ауылдары кіреді. Орталығы – Арықбалық ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4622 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Айыртау ауданы ауылдық округтері
Арықбалық ауылдық округі (Қазалы ауданы)

**Арықбалық ауылдық округі** – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жанқожа батыр ауылы кіреді. Орталығы – Жанқожа батыр ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1531 адамды (832 ер адам және 699 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қазалы ауданы ауылдық округтері
Грегори Хайнс

**Грегори Хайнс** (); (1946 ж. 14 ақпан, АҚШ, Нью-Йорк — 2003 ж. 9 тамыз, АҚШ, Лос-Анджелес) — америкалық актер, хореограф жəне биші.

## Өмірбаяны
1946 жылдың 15 ақпанында Нью-Йоркта дүниеге келген. Афроамерикандық. Өз ағасы Мориспен бірге бес жасынан чечётка биін үйренеді, ал үш жылдан кейін Бродвейде өнер көрсетеді. Дəл осы өнерін кейінірек гангстерлік-музыкалық *«„Коттон“ клубы»* фильмінде қолданып, биден қойылымдар қояды.

Хореограф жəне Кеңестік ГУЛагқа түсіп қалған американдық чечётка билеуші ретінде *«Аппақ түндер»* (1985) фильмінде балет шебері Михаил Барышниковпен бірге жұмыс істейді.

Алайда, комедиялық фильмдерді дұрыс көріп, *«Дүниежүзі тарихы, бірінші бөлім»* () (1981); *«Ғасыр алаяқтығы»* () (1983); *«Артымызға қарамай жүгіреміз»* () (1986); *«Гарлемдегі ашу»* () (1991); *«Қайта өркендеу заманының адамы»* () (1994); *«Өлімді күтуде»* () (1995) секілді фильмдерге түседі.

Сонымен қатар, мистикалық (*«Қасқырлар»*, 1981), қиялғажайып (*«Қиратудың қарсаңында»*, 1990), музыкалық фильмдерде (*«Степ»,* 1989; *«Боджанглс»*, 2001) түсуді тоқтатпайды.

2003 жылы АҚШ-та, Лос-Анджелес қаласында бауыр рагынан қайтыс болады.

## Фильмографиясы
* «„Коттон“ клубы»
* «Дүниежүзі тарихы, бірінші бөлім»
* «Ғасыр алаяқтығы»
* «Аппақ түндер»
* «Қиратудың қарсаңында»
* «Қайта өркендеу заманының адамы»
* «Гарлемдегі ашу»
* «Степ»
* «Құтырған төбеттер уақыты»
* «Боджанглс»
* «Уилл мен Грейс»
* «Әйелдер құпиясы»

## Дереккөздер

Санат:Лос Анжелесте қайтыс болғандар
Санат:14 ақпанда туғандар
Санат:9 тамызда қайтыс болғандар
Санат:АҚШ бишілері
Санат:АҚШ хореографтары
Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Евдокия Ильинична Истомина

**Авдо́тья (Евдоки́я) Ильи́нична Исто́мина**  (1799 ж. 17 қаңтар—1848 ж. 26 маусым) — Санкт-Петербургтық балеттің атақты бишісі.

## Өмірбаяны
Театр училищесінде Пушкиннің «Евгений Онегинінде» аты аталатын Шарль-Луи Дидлоның шəкірті болды.  Истомина ең үлкен жетістіктерге *«Зефир жəне Флора»*, *«Африкандық арыстан»* (орыс. «Африканский лев») (1818), *«Бағдаттық халиф»*, *«Евтимий мен Евхарис»*, *«Роланд пен Морган»*, *«Лиза мен Колен»* (1820), *«Лелия Нарбон»* секілді балеттерде ойнаған рөлдері арқылы жетті. 

Истомина кейде əңгіме айтушы ретінде сықақтарда да қатысып жүрді. Өзінің таланты мен сұлулығының арқасында Истомина əрдайым табынушыларының ортасында жүретін. Жастардың арасында оның жүрегін жаулап алу үшін бірнеше рет жекпе-жектер өткізіліп, кейбіреулері қайғылы түрде аяқталып жатты.

1840 жылдары балеттен кеткеннен кейін Истомина драма театрының актері П. С. Экунинға тұрмысқа шықты. 1848 жылы Евдокия тырысқақ ауруынан көз жұмды, Үлкен Охта зиратында жерленген.

## Дереккөздер

Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Санкт-Петербургте қайтыс болғандар
Санат:Ресей балеті
Санат:Балет әртістері
Санат:Тырысқақтан қайтыс болғандар
Ефим Исаакович Шехтерман

**Шехтерман Ефим Исаакович**  (5.8.1923 ж. т., Одесса) - философия ғылымының докторы (1970), профессор (1971). ҚазМУ-ді бітірген (1945). 1984 жылдан Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтында этикалық эстетика, ғылыми атеизм  кафедрасының меңгерушісі. Ғылыми-зерттелік жұмысының негізгі бағыты - 19 ғасырдағы Қазақстандағы прогрессивтік және қоғамдық ойдың даму тарихы.
#### Шығармашылықтары:
* Вера или знание. А. - А., (1957);
* Человек , религиия, атеизм. А. - А., (1975).
Санат:Философия Санат:Философтар Санат:Ғылым Санат:Ғалымдар Санат:1923 жылы туғандар
### Дереккөздер

Санат:Профессорлар
Шлегель Фридрих

**Шлегель Фридрих** (1772-1829) - неміс идеалист-философы, сыншы, жазушы, тіл маманы, романтизм теоретигі. Ағасы Август Вильгельм Шлегелмен (1767-1845) бірге Иена романтикатер үйірмесінің бағдарламалық қағидаларын әзірледі (органы - "Атеней" журналы, 1798-1800). Жаңа заман мәдениетін сынай келіп, ежелгі үнді дәуіріндегі сияқты мифология жасау идеясын ұсынды, онда қазіргі сананың "жіктелуі" жойылып, ғылым, философия, өнер, дін етене бірігіп кетер еді. Оның пікірінше, өмір шындығын эстетикалық тұрғыдан өзгерту де осылайша, "шексіз универсумға" ұмтылған мәдениет арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Өмірінің соңында жазылған шығармаларында шынайы философия христиан діні принциптеріне негізделуге тиіс деп тұжырымдады.
### Негізгі шығармалары:
* "Философия туралы хат" (1799);
* "Идеялар" (1800);
* "Поэзия туралы әңгіме" (1800);
* "Өмір философиясы" (1828);
* "Тарих философиясы" (1829).
Санат:Философия Санат:Философтар Санат:Ғылым Санат:Ғалымдар
### Дереккөздер

Санат:1772 жылы туғандар
Санат:1829 жылы қайтыс болғандар

Санат:10 наурызда туғандар
Эзотерикалық және экзотерикалық

**Эзотерикалық және экзотерикалық** (гр. ***esoterikos*** - ішкі және ***exoterikos*** - сыртқы). Тек белгілі адамдарға ғана арналған, мамандарға ғана түсінікті идея "эзотерикалық" деген терминмен аталады. Оған қарама-қарсы "экзотерикалық" деген термин "көпшілікке арналған", "маман емес адамдарға" да ұғынықты деген мағынада қолданылады. Құбылыстардың ішкі (эзотерикалық) және сыртқы (экзотерикалық) байланыстарын белгілеуге де қолданылады.
Санат:Ғылым 
### Дереккөздер
Эквиваленттілік

**Эквиваленттілік** ( - шамалас, мәндес) логикада — екі пікірдің ақиқаттық маңызының бірдей (яғни екеуі де ақиқат немесе екеуі де жалған) болатындығын білдіретін пікірлер (пайымдаулар, жорамалдар, формулалар) арасындағы қатынас. "Э" термині неғұрлым кең мағынасында, теңдік типінің алуан түрлі қатынастарын, яғни рефлекстік, симметриялылық және алмастурышылық қасиеттері бар қатынастарды белгілеу үшін де қолданылады. Мұндай қатынастарға геом. фигуралар көлемінің бірдей немесе әр түрлі болуы, көп түрлілік күшінің әр алуан болуы (Көптүрлік теориясы), қандай да болсын жүйелердің изоморфизмі (Изоморфизм және гомоморфизм), түзу сызықтардың немесе көлбеулердің паралелдігі  мысал бола алады.

## Дереккөздер

Санат:Логика
Экономикалық материализм

**Экономикалық материализм** - экон. "факторды" (немесе "ортаны"), экономиканы нақты индивидтерден бөліп қарамай, адамдардың орнына барлық міндеттер жүктелген тарихи субъекті ретінде қарастыратын қарабайыр материалистік концепция. Экономика тарихты адамдардың қатысынсыз тек өзі ғана жасайтын болып шығады. Адам болмысының, оның  мәд. дүниесінің, сондай-ақ саясаттың, саяси мекемелердің, идеялардың, теориялардың тарихи процестегі маңызы бұл орайда теріске шығарылады немесе кемсітіледі. Егер Маркс заттардың қатынасынан адамдар қатынасын ашса, экономикалық материализм керісінше, адамды заттық функцияға әкеліп саяды. Экономикалық материализм тарихты материалистік тұрғыда түсініудің тұрпайылау формасы ретінде пайда болды. Жақтаушылары батыста Бернштейн және басқалар.
Санат:Ғылым 
### Дереккөздер
Эмпедокл

**Эмпедокл** ((Агригенттен Сицилия ар.) б. з. б. 490-30 ж. ш.) - ежелгі гр. материалист-философы, құл иеленушілік демократияның идеологы. Өзінің "Табиғат туралы" филос. поэмасында алуан түрлі заттарды төрт "түп тамырға" әкеліп тірейді, олар : жер, су, ауа және от. Табиғаттың төрт элементі (немесе құбылысы) туралы ілім ретінде көп ғасырлар бойы ертедегі және орта ғасырлардағы философияда сақталды. Элементтердің қосылуын және ыдырауын эмпедокл бір-біріне қарама-қарсы екі күштің: тартылыс және серпіліс күштерінің ("достық" пен "өшпенділік") әсерімен түсіндірді. Мәлім бір күштің басым түсуі ғарыштың дамуында белгілі бір циклмен болып жататын өзгерістердің әртүрлі кезеңдерін белгілеп береді. Неғұрлым өміршең, үйлесімді түзілістердің табиғи сұрыпталуы нәтижесінде тірі мақұлықтардың заңды эволюциясы туралы эмпедокл айтқан болжамдардың тарихи маңызы зор.
Санат:Философия Санат:Философтар Санат:Тарих Санат:Ғылым
### Дереккөздер
Энтелехия

* **Энтелехия** (гр. - өзіндік мақсаты бар). - Аристотельде және схоластикада - қозғаушы күш ретіндегі мақсаттылық, нысаналылық (*Телеология*), өзіндік мақсат, мүмкіндікті өмір шындығына айналдыратын негіз. Энтелехия ұғымы Лейбництің монадологиясында пайдалынған. Биол. құбылыстарды идеалистік түсіндіру де (Витализм) осы ұғыммен байланысты.
* ** Энесидем** (б. з. б. 1-ғ.) - гр. скептик-философы, Пиронның шәкірттерінің және Платон Академиясының скептицизмді қорғаған жақтастарының бірі. Энесидем бойынша, заттарды ешқашан танып-білу мүмкін емес.

### Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Тарих
Санат:Ғылым
Эристика

**Эристика** (гр.*eristikos* - даукес) - айтса білу онері, әсіресе ежелгі гр. софистері арасында кең тараған. Эристика ақиқатты талас жолымен іздестіру құралы ретінде пайда болды; көп кешікпей диалектика және софистика болып бөлінді. Біріншісін Сократ өз тәслінді дамытты. Ал софистика таласта қарсыласын жеңуге ғана ұмтылып, эристика кез келген пайымдауды бірдей дәрежеде ойдағыдай дәлелдеуге де, теріске шығаруға да болатын жиынтығына айналдырды,сондықтан Аристотельдің өзі- ақ эристика мен софистиканың арасында айырма бар деп санамады. Санат:Философия Санат:Тарих
### Дереккөздер
Эстетикалық талғам

**Эстетикалық талғам** - әртүрлі эстетикалық қасиеттерді көңіл күй сезімімен бағалау, ең алдымен сұлулықты, әсемдікті ұсқынсыздықтан ажырата білу жөнінде қоғамдық практика қалтырап тастаған адам қабілеті. Өнер шығармалары бағаланатын жағдайда эстетикалық талғам деп көркемдік талғамды атайды. Эстетикалық талғам шын мәніндегі сұлулықтан ләззат алу қабілетін, еңбекте, тұрмыста, мінез-құлықта, өнерде әсемдікті қабылдап, жасау қажеттігін білдіреді. Керісінше, нашар, эстетикалық талғам адамның шындыққа эстетикалық көзқарасын бұрмалайды, оны нағыз сұлулыққа нем құрайлы етеді, ал кейде адамның сұрықсыз нәрселерден ләззат алуына апарып соғады. Эстетикалық талғамның дамуы оның өмірі мен өнердің эстетикалық игіліктерді қаншалықты терең және жан-жақты танып-білуімен сипатталады. Дамыған эстетикалық талғам қалыптастыру эстетикалық тәрбиенің аса маңызды міндеттерінің бірі.
Санат:Философия
### Дереккөздер
Юшкевич Павел Соломонович

**Юшкевич Павел Соломонович** (1873-1945) - публицист, философ, әдебиет аудармашысы. "Материализм және сыншыл реализм" (1908) деген кітабында марксизм философиясын махистік және субъективтік идеалист ретінде сынады. Эмпириосимволизмді уағыздады. "Дүниетаным және дүниетанымдар" (1912) деген еңбегінде идеализм аңыздарын филос. шығармашылыұтың өзіне тән сипатымен ақтауға тырысты. Юшкевич бойынша, философия ғылым емес, қайта жартылай көркем эмоционалдық - интеллектуалдық аңғарымның нәтижесі, "ұжымдық ойлау мен сезінудің формасы". Бұл жөнінен ол Джемске, Дильтейге, Ницшеге жақын.
Санат:Философия Санат:Философтар
### Дереккөздер
Этикалық релятивизм

**Этикалық релятивизм** - моральды түсіндірудің методол. принципі, оның негізіне адамгершілік ұғымдар мен түсініктердің тек салыстырмалы, шартты сипатта болып отырғаны туралы пікір алынған. Этикалық релятивизм ғылыми этика жасау мүмкіндігін теріске шығаруға апарыд. Оны жақтаугшылар адамгершіліктің әлеум. жағдайларға тәуелді екенін көріп отырған жоқ, сондықтан да она айқындайтын объективті тарихи заңдарын мәнін түсіне алмайды. Этикалық релятивизм скептиктердің (Пиррон және т.б.) ілімінде, содан кейін Мендевильдің (Адамгершілік сезім теориясы) ізбасарларында айқын көрінді. Ол философиядағы кейбір осы заманғы бағыттарға: неопозитивизмге, экзистенциализмге және прагматизмге тән. Мысалы, Айер мен Карнап моральдық бағаның дұрыс немесе бұрыс екені туралы мәселе қоюдың өзін мүмкін емес деп санайды. Этикалық релятивизм биморальдықты ақтауға тіреледі.
Санат:Философия
### Дереккөздер
Детективті фильм

**Детективті фильм** — кинематография жанры, қылмыс және олардың тергеу көрсетілімдерін қамтиды. Кинематографияның пайда болған уақытында өмірге келген. Детектив фильмдердің негізгі кейіпкерлері құқық бұзушы және олардың құрбандары, тұтқындар, Детективтер, полиция қызметкерлері, адвокаттар. Детективные фильмы эксплуатируют желание зрителя заглянуть в преступный мир и одновременно избежать фатальных последствий, которые связаны с этим опытом в реальной жизни. Данная двойственность — страх столкнуться с настоящим преступлением и притягательность криминальной жизни — объясняет популярность жанра
Детектив фильмдер көрермендердің қылмыстық әлеміне қарауға және сол уақытта осы нақты өмірде тәжірибеге байланысты қылмыстың ауыр салдарларын болдырмау  деген ниетін пайдаланады. Бұл дуальділік - нақты қылмыс пен қылмыстық өмір тартымдылымынан тап қорқыныш - жанрдың танымалдығын түсіндіреді.

## Дереккөздер

## Қосымша
* Детектив фильмдердің тізімі

*
Санат:Кино жанрлары
Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Аустрияның 9 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұлардың бәрі тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Аустрия аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 11 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер

* Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі 
* Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Аустрия
Жанболат Фазылғалиұлы Амантөлеуов

**Жанболат Фазылғалиұлы Амантөлеуов** - театр артисті. Ол 1993 жылы 3-ші қыркүйекте Шығыс Қазақстан Облысындағы Абай ауданы Құндызды ауылында дүниеге келген.2011 жылы Шәкір Әбенов атындағы мектепті бітіріп, Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы саз колледжінің «Бұқаралық қойылымдар режиссері, ұйымдастырушы, педагог» мамандығына оқуға түскен.
2014 жылы аталмыш оқу орынын тәмамдап, «Дариға-ай» жастар театрына актер болып қабылданған.
Театр сахнасында «Пай-пай, жас жұбайлар-ай» «Маугли» «Бәйтерек» және тағы басқа спектакльдар мен қойылымдарда рөлдер сомдаған.
Назира Төлеубайқызы Аптеева

**Назира Төлеубайқызы Аптеева** - театр артисті. Ол 1997 жылы облыстық қыздар гимназиясын бітіріп, Мұқан Төлебаев атындағы Семей саз колледжінің «Сөз сөйлеу жанры» мамандығы бойынша  профессорлар Д.Тұранқұлқызы, М.Омарбаевалардан дәріс алды. 
2001 жылы МұқанТөлебаев атындағы саз колледжін «Театр өнері» бөлімін қызыл дипломмен бітіріп «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды.
2003 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері байқауының лауреаты атанды.
2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Ең үздік әйел ролі» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды. Назира Төлеубайқызы Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді.
*Сахнада ойнаған негізгі рольдері:*

* Д.Исабеков «Әпке» - Назилә
* М.Шаханов «Танакөз» - Зерегүлдің шешесі
* М.Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Бану
* Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Эрита
* Д.Исабеков «Есепшот, домино және түйетауық» - Қаршыға
* Р.Куни «№99» - қонақүй қызметшісі
* Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бұғы ана
* Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Леди Капулетти
* Р.Киплинг «Маугли» - қасқыр
* М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - коммунист
Сымбат Қажымұратқызы Ахметова

**Сымбат Қажымұратқызы Ахметова** - театр артисті. Ол 1979 жылы желтқсан айының 6 жұлдызында Семей облысы, Аягөз ауданы, Ақшәулі ауылында дүниеге келді. Ақшәулі орта мектебін бітіріп, 1998 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз кооледжінің «Театр өнері» бөліміне профессор Д.Тұранқұлқызының класына қабылданды. Актер шеберлігі, сахна тілінен профессор М.Омарбаева, режиссер А.Айтибаев, аға оқытушы М.Алепаровлардан дәріс алып, актерлік өнерімен әншілік өнерін ұштастыра білді. 2001 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз колледжді үздік бітіріп,  «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды. 2004 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері конкурсының лауреаты атанды. Актерлық шеберлігі жоғары, дауысының диапазоны кең, лирикалық сопрано, сомдаған рольдері социалдық және лирикалық героинялар. Сымбат Ахметова Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді.

*Сомдаған рольдері:*

* Д.Исабеков «Әпке» - Кәмиля, Гауһар образы

* М.Шаханов «Танакөз» - Нұргүл апа образыі

* Ж.Б.Мольер «Сараң» - Элиза  образы

* М.Хасенов «»Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Зәуреш образы

* Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клементина  образы

* Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бекей

* Н.Оразалин «Аққұс туралы аңыз»- Меңсұлу образы

* К.Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Санитарка

* Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Джульеттаның анасы

* Р.Киплинг «Маугли» - Ана бөрі

* М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - мейірбике

* Ә.Тауасаров «Махаббат аралы» - Айна

Кәсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі Тұңғышбай Жаманқұлов, профессор Дариға Тұранқұлқызы, белгілі режиссер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязов, режиссер Жұлдызбек Жұманбай сынды өнер қайраткерлерінің шеберлік кластарының дәрістерін, тәжірибелік білімдерін тыңдады. 

2010 жылы Театр күніне арналған, көркемдік кеңестің шешімі бойынша театр тағайындаған жылдық ең үздік актрисасы атанып «Акбар» сыйлығын жеңіп алды.

2013 жылы Бүкіләлемдік театр күніне арналған «Маска» сыйлығы «Ең үздік әйел адамның ролі» номинациясы бойынша дипломмен марапатталды.

2014 жылы Бүкіләлемдік театр күніне орай Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мақтау грамотасымен марапатталды.

2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Жыл актрисасы» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды.
Амангелді Талғатбекұлы Бахтинов

**Амангелді Талғатбекұлы Бахтинов** - артист. Ол 1980 жылғы 14 маусымда бұрынғы Семей облысы Көкпекті ауданы Биғаш ауылында дүниеге келген.  1998 жылдан бастап 2001 жылға дейін Мұқан Төлебаев атындағы Семей музыкалық колледжінің «Актер өнері» мамандығының «Драма актеры және көркемсөз шебері» біліктілігі бойынша оқыды.
2011 жылы Бибисары Бейшеналиева атындағы Қырғыз мемлекеттік өнер институтын «Драмалық театрдың режиссеры» мамандығының «Режиссура» біліктілігін бітірді. Өзінің еңбек жолын 1999 жылдан бастап «Дариға-ай» жастар театры» ЖШС театры актеры қызметінен бастады.
Оралхан Бөкей атындағы республикалық көркем сөз шеберлері конкурсының лауреаты (2 жүлдегер), 2004 жылы Халықаралық «Шабыт» фестиваліне қатысып, дипломант атанды.
2008 жылғы ақпан айынан бастап «Семей қаласы «Дариға-ай» жастар театры» КМҚК директоры болып тағайындалды.
*Сахнада ойнаған негізгі рольдері:* 

* Д. Исабеков «Әпке» - Тимур;
* М. Шаханов «Танакөз» - Мұхтар; 
* М. Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Қасым; 
* Г. Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клеон; 
* А. Айтибаев «Алаш және Қайым Мұхаметханов» - А. Байтұрсынов; 
* К. Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Коршунов; 
* М. Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - Каширин.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:1980 жылы туғандар
Рауан Бейсенұлы

**Рауан Бейсенұлы** - театр артисті. Ол 1996-1999 жылдары Мұқан Төлебаев атындағы саз колледждің «Театр өнері» бөлімін профессор Д.Тұранқұлованың класына қабылданды. Актер шеберлігі, сахна тілі пәндерінен профессор М.С. Омарбаева, А. Айтибаев, аға оқытушы М. Алепаровадан дәріс алды.
2001 жылдан бастап «Дариға-ай» жастар театрына қабылданды. Қазіргі кезде ол Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі.

* *Сахнада ойнаған негізгі рольдері:*

* Д. Исабеков «Есепшот, домино және түйетауық» - Ботбай;

* М. Шаханов «Танакөз» - Мұрат;

* Ж.Б. Мольер «Сараң» - Вальер, Ансельм;

* М. Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Багратион;

* Г. Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Тисоферн; К. Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Власов;

* Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Оразқұл;

* Р. Куни «№99» - Ричард Уилли;

* Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Капулетти;

* Р. Киплинг «Алаулаған қызыл гүл» - Балу;

* Р. Кунидің «№99» спекталіндегі - Ричард Уиллидің 

* М. Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - театр директоры, Губком өкілі

* Ә.Тауасаров «Махаббат аралы» - Орманшы.

Сатиралық образдарды сәтті шығарғаны үшін Республикалық «Тазша бала» байқауында лауреат атанды. Д. Исабековтың «Есепшот, түйетауық, домино» спектакліндегі Ботбай образы ерекше сатиралық сарказммен, әжуа мысқылмен шебер жасалған. 2013 жылы Әміре Қашаубаевтың 125 жылдығы қарсаңында Астана қалалық Тілдерді дамыту басқармасының алғыс хатымен, Бүкіләлемдік театр күніне орай театр әкімшілігінің мақтау қағазымен марапатталды. 2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Ең үздік ер адам ролі» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды. 

Кәсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі Тұңғышбай Жаманқұлов, профессор Дариға Тұранқұлқызы, белгілі режиссер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязов, режиссер Жұлдызбек Жұманбай сынды өнер қайраткерлерінің шеберлік кластарының дәрістерін, тәжірибелік білімдерін тыңдады.
Кристоф Фуке

**Кристоф Фуке** (фр. Christophe Fouquet, 4 мамыр 1974, Нант, Луары жерлері) — француз бобслеисті, Франция құрама командасына 1996-шы жылдан  2006-шы жылға дейін ойнаған. Екі Қысқы Олимпиада ойындарының мүшесі, Еуропа чемпионы Франция үш дүркін чемпионы.

## Биографиясы
Кристоф Фуке 4 мамыр күні 1974 жылы  Нант қалашығында дүниеге келген, бала кезінен спортқа қызыққан,  жеңіл атлетикамен айналысқан. Жақсы нәтижелер арқасында , ұлттық командаға жылдамдатқыш ретінде қабылданған. 2000 жылы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен, ал екі жылдан соң дәл осы дисциплинада күміс медальға ие болған. Табысты жетістіктер үшін 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситиде өткен Олимпиада ойындарында қатысып,  Брюно Минжонаның экипажында болып 5 орынға иеленді. 

2003 жылы Фуке Франция чемпионы атанды, және дәл осы жетістікке  2005 және 2006 жылдарда да жетті.  Әлем кубогына үздік нәтижені  2005 жылдың ақпанында көрсетті, американдық Лейк-Плэсидте алтыншы болып финишқа келді. . Ұлттық команданың ең мықты жылдамдатқышы ретінде 2006 жылы Туринде өткен Олимпиада ойындарына қатысты, бірақ он екінші орынға ие болды. Осы сәтсіздіктен кейін Кристоф Фуке  карьераны аяқтап, жастарға дол  ашуды шешім қылды. 

Санат:Спортшылар
Санат:1974 жылы туғандар
Санат:Франция бобслейшілері
Санат:Алфавит бойынша бобслейшілер
Борис Александрович Мыльников

**Борис Александрович Мыльников** (2 тамыз 1952, Ленинград, РСФСР, КСРО — 12 маусым 2013, Мәскеу, Ресей Федерациясы) — ТМД елдерінің ланкестікке қарсы орталығының   қолбасшысы (2000—2006), зейнеттегі генерал-полковник.

## Биографиясы
1975 жылы Ленинградтағы нақты механика және оптика институтын, Минсктегі МҚК (КГБ) жоғары курстарын, Солтүстік-Кавказ техникалық университетін бітірген.

1975 жылдан в КСРО МҚК-де қызмет атқарған. Ол Ленинград барлау қалалық басқару бөлімінің бастығы болды.

* 1993—1995 жж. — Свердловск облысында бастығының орынбасары, Федералдық қызметінің жетекшісі (ФТБ),
* 1995—1999 жж. —Ставрополь облысының ФТБ басшысы,
* 1999—2000 жж. — операциялар директоры,
* 2000 г. —конституциялық тәртіп пен жауынгерлік терроризм қорғау департаментінің бастығының бірінші орынбасары, анти-терроризм мен саяси экстремизм ФТБ басшысы; бірнеше рет жинау қызметі жөніндегі тапсырмаларды орындау және Шешенстанға тегін кепілге арнайы операцияларға қатысты,
* 2000—2006 жж. — ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Лаңкестікке қарсы орталығының басшысы.

## Атақтары мен марапаттары
«Отан алдындағы еңбегі үшін» ордені мен IV дәрежелі "Әскери үлес үшін" медалімен марапатталған.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.cisatc.org/169/179/565.html 
* http://museum.ifmo.ru/person/456/204/0/person_456.htm Страница Мыльникова Бориса Александровича в Виртуальном музее Университета ИТМО

Санат:1952 жылы туғандар
Санат:2013 жылы қайтыс болғандар
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО МҚК қызметкерлері
БК-6 «Неринга»

**БК-6 «Неринга»** — Б.Карвялистің бір орындық планер конструкциясы. Сериялық түрде Симферополь планёрлік шеберханаларымен шығарылған. 1959 жылдан 60-тан астам планерлер шығарылған.

## Пайдалануы
*  — барлық даналар КСРО-ның Прибалтика республикаларында іқолданылған.
*  — Куба елінің планершілеріне 2 данасы сыйлық ретінде берілген.

## Құрылысы
БК-6 — ағаштан жасалған жеңіл ортаплан. Ұшқыштың жарық қуаты фюзеляжда орналасқан.

## Әдебиет
* Ландышев Б.К. – Расчет и конструирование планера (1939).
* Шереметьев Б.Н. – Планеры (1959).
* Красильщиков А.П. – "Планеры СССР".

Санат:Планерлер
Қырман қандау

**Қырман қандау** — қазақтың ғұрыпында қалыптасқан салт, егіннің өнімі мол болу үшін жасалатын шара.

Егіншілер қауымы күзде еңбек жемісін көріп, мол өнім алып, оны қамбасына құйып алар алдында қырман қандау қамына кіріседі. Яғни мал сойым (мұндайда негізінен еркек мал сойылады) құран оқылып, бата жасалады. Мал еті қырман басындағы адамдарға үлестіріледі. Аталған салт еліміздің кей жерлерінде "қырман тойы" деп аталады. Бірақ қырман тойы әдетте қырман қандаудан гөрі ауқымдырақ болады. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Андорраның 1 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Андорра аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 2 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер

* Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары тізімі 
* Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Андорра
Науқасты күзету

**Науқасты күзету** — қазақтың әдеп-ғұрыпындағы қалыптасқан салт, адамның соңғы сәттерінде жасалатын құрмет, беті әріге бұрылған ауру кісіні күзетіп отыра, аялау және оны күтіп-бағу. 

Күзетке науқас адамның жақыны, жанашыры сияқты жасы егде тартқан кісілер немесе молда отырады. Олар ауруды күтумен бірге, оның айтқанын, өсиетін естіп қалуға міндетті. Шөлдесе аузына су тамызып, күтімін қадағалайды. Күзете отырғандар неме күн, ай болса да тапжылмай кезектесе отырып күтеді. Науқас әлсіреген кезінде деп салады, жақсы сөздерімен жұбатып отырады, ренжітпейді. Ауру үзілер сәтте иманын айтады, бетін ақпен жабады, оң жаққа ән салады. 

Егер ауру жалғыз қалып өмірден өтер болса - халық арасында бұл ағайындары мен ұрпақтары үшін де, дін жолында да ауыр күнә болып саналады. Сондықтан ауыр науқасты қай кезде де жалғыз қалдырмаған. 

Мысалы, атақты Шорманның Мұсасы қайтыс болғанда оның басында Уәлиханның Шыңғысы отырып иманын айтып, бетіп жапқан. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақ салт-дәстүрлері