open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Глоттогенез

**Глоттогенез** *(грек. glotta – тіл, сөйлесу + genesis – пайда *
болу, орыс. глоттогенез, ағылш. Gllottogenesis)* – *1. Өзге таңбалар
жүйесінен ерекшеленетін адамзаттың табиғи дыбыс тілінің пайда 
болу процесі. Г. теориясы антропологтар мен паленеверолгтардың 
бірлесуімен ХХ ғ. бойында жасалды. (А. Тромбетти, Б. Розенкранц) 
1984 ж. Г. зерттеу бойынша халықаралық қоғам Парижде 
құрылды. Г. зерттеу нәтижесінде ғалымдар табиғи дыбыстық 
тілдің пайда болуына, оның алғашқы адамдар мен бүгінгі адамдар 
арасындағы дыбыстауларына жақын екендігіне мақсатты түрде 
жатқызады. (Home sapiens шамамен 100 мың жыл бұрын). 

2. Тілдің 
диахрониялық әлеуметтік лингвистиканың пәні ретінде пайда 
болуы (құрылуы). Г. мынадай факторлар сипатталған: тарихи-гендік, тілдік қатынас, тіл кодификациясы + стандартталуы, диалектілердің бөлінуі (миграция, 
изоляция, басып алу), пиджиндердің, креол тілдердің қалыптасуы, 
ұлттың қалыптасуы, этникалық тұтастық + сәйкестілік, діни 
ағымдар, жаңғырту, жеке адам қызметінің нәтижесі (Дамге, 
Лютер, К.Ататүрік т.б.) сауда қатынасы, құлдық, плантациялық 
шаруашылық, сондай-ақ халықаралық жасанды тілдері жасау 
жоспары. 

## Дереккөздер
Тілдік байланыс

**Тілдік байланыс** - тілдің құрылысы мен сөз қорына әсер ететін екі не одан көп тілдердің өзара қатынасы.

Тілдік байланыс әртүрлі этникалық және әртүрлі тілдік топ өкілдерінің араласу қажеттілігінен туындайды. Араласу бір не екі тілде жүруі мүмкін. Осыған байланысты адамдар екі тілде де сөйлейді немесе бір тілде сөйлеп, екінші тілде түсіне алады. 

*Нейролингвистика деректеріне сүйенсек,* адам миының сол жақ бөлігі негізгі тілмен байланысты болса, оң жақ бөлігі басқа тілмен байланысты болады.

Араласатын халықтардың әлеуметтік-мәдени дамуы бір деңгейде болмайды, сондықтан қай салада кірме сөздер көп кездессе, сол салада бөтен тілдің, яғни халықтың ықпалы күшті болғанын байқауға болады. Мысалы, орыс тіліндегі XVIII ғ. дейін түркі тілінен енген кірме сөздер сауда-саттық, экономика, әлеуметтік, әскери салаларда көптеп кездеседі. Ал XVIII ғ.-дан кейін орыс тіліне еуропалық терминдер ене бастады. Сол сияқты қазақ тіліндегі де кірме сөздерді (араб, парсы, монғол, орыс) атауға болады.
Макроәлеуметтік лингвистика

**Макроәлеуметтік лингвистика**  тілде өзіндік орын алатын
қандай да бір әлеуметтік факторлармен байланысқан ірі көлемдегі
процестер мен қатынастарды зерттейді. Бұл үдерістер мен
қатынастар бүтіндей қоғамды немесе біршама көлемді адамдар
жиынтығын: әлеуметтік жіктерді, этносты, этникалық топтарды т.б. сипаттауы мүмкін. Мысалы, тілдің әлеуметтік жіктелуін
зерттеу макродеңгейді көрсетеді, басқаша айтқанда, ұлттық тіл
және оның қосымша жүйелері сол тілді қолданушылардың әртүрлі
әлеуметтік жіктері арасында қалай бөлініп-таратылғандығын
макроәлеуметтік лингвистика өз зерттеу нысанасы етеді.

* Макроәлеуметтік лингвистика тілдік қауымдастықтың немесе оның маңызды бөлігінің барлық жағын қамтитын мәселелерді: тілдің нормалануы мен кодификациялану проблемаларын, тіл саясаты мен тілдік жоспарлауды, тілдік ахуалды зерттейді. Талдауға әлеуметтік-коммуникативтік жүйені құрайтын барлық компонентер қамтылады, олардың қарым-қатынас салалары бойынша таралуы, әрбір компоненттің түрлі әлеуметтік қызмет салаларындағы коммуникативтік салмағы, әлеуметтік-коммуникативтік жүйе компоненттеріне қатысты олардың өзара алда болатын, сондай-ақ қазіргі шынайы өзгерістері талданып, зерттеледі. Макроәлеуметтік лингвистика сондай-ақ мынадай мәселелерді: белгілі бір қауымдастықта қызмет етіп отырған тілдер, оларда сөйлеушілер санының өзара арақатынасы, ол тілдердің қызметтік айырмашылықтары, тілдік интерференция және оның типтері мәселелерін қамтиды. Айталық, макрозерттеулер қостілділік мәселесіне арналған еңбектерде жиі кездеседі: бұларда түрлі тілдердегі сөйлеушілер саны, тілдердің қызметтік жүктемелері, тілдік интерференция мәселелері сөз болады. 

* Тілдің нормалануы мен кодификациялануы, сондай-ақ тіл саясаты мен тілдік дамуды жоспарлау мен реттеу мәселелері алдымен макроәлеуметтік лингвистикалық тұрғыдан зерттеледі. Өйткені олар, әдетте, сол тілді тұтынушы барлық халықтың мүддесін қозғайды. Мысалы, бір мемлекетте тұратын аз санды халықтар тілі жөніндегі мемлекеттік тіл саясатын айтқанда зерттеуші сол этностың жекелеген өкілдері емес, бүтіндей этнос мүддесіне қатысты мәселеге соқпай кете алмайды. Сол сияқты тілдік жағдаят мәселесі де алдымен макромакроәлеуметтік лингвистикатұрғысынан сөз болады.

Соңғы жылдары социолингвистер өз назарларын тілдер қарымқатынасының тағы бір үлкен мәселесіне аударуда. Бүгінгі таңдағы
бұл өзекті мәселе – тілдік дау-дамай (конфликт) болып отыр.
Осыған байланысты әлеуметтік лингвистикалық зерттеулердің
жаңа түрі – лингвистикалық дау-дамайтану (конфликтология)
туып, қалыптасуда. Адамзат қоғамында пайда болып отырған даудамайды саясаттанушылар, психологтар, әлеуметтанушылар, этнографтар зерттейді, сондықтан оған лингвистикалық анықтама
беру – өмір талабы.
Тілдік дау-дамайдың негізінде әлеуметтік және экономикалық
себептер жатады, сондықтан қандай да бір дау-дамайды жеке
адамдық немесе топтық деңгейде емес, макродеңгейде қарастырған
абзал.

## Дереккөздер
Диалектілік континуум

**ДИАЛЕКТІЛІК КОНТИНУУМ** – тілдің бір-біріне үзілмей 
жалғасқан аумақтық саралануының түрі, көршілес говорлар немесе 
диалектілердің өзара ерекшелігі өте аз мөлшерде болғанымен, олар 
бір-бірінен алшақ орналасқан сайын арасындағы айырмашылық 
та ұлғая береді. Соған сәйкес түрлі диалектілік құбылыстардың 
изоглостары да сәйкестенбейді, диалектілер арасындағы шекара 
да болмайды.
Диалектілік континуум туыстас тілдердің таралу шекарасында тілдік 
континуумға ауысуы мүмкін, нәтижесінде ол идеомаларды бір-бірінен айырып көрсетуде айтарлықтай мәселелер туындайды.

## Дереккөздер
Канцеляризм

**КАНЦЕЛЯРИЗМ** (кеңсе тілі) – ресми іс-қағаздары стилінің
іскерлік (кеңселік) құжаттарында тұрақты шаблон ретінде 
қолданылатын сөз, сөз тіркесі, грамматикалық формалар мен 
құрылымдар. Канцеляризм іскери қағаздарға өте қажет, өйткені іскерлік 
басқару жұмыстарында қайталанбалы жағдаяттар жиі болады, 
ол ресми-іскерлік ақпаратты тұрақты түрде беруді талап етеді. 
Канцеляризм ерекше стилистикалық мақсаттарсыз ресми-іскери стилден 
тысқары қолдану әдеби норманы бұзу болып табылады.

**КАНЦЕЛЯРИТ** – ресми материалдардағы, газеттегі, радио мен 
телеарналардағы кеңселік тілдің күнделікті ауызекі сөйлеу тіліне, 
одан әдеби тілге, тіпті бала тіліне де еніп кетуі, ресми сөйлеудің 
кеңселік-бюрократтық стилі. Ол мәдениетке зарарын тигізетін, 
тілдің бүлінуіне әкелетін қауіп ретінде бағаланады. Терминді 
Корне́й Ива́нович Чуко́вский (1966) енгізген.

## Дереккөздер
Микроәлеуметтік лингвистика

**Микроәлеуметтік лингвистика** – кіші әлеуметтік қауымдастықтағы тілдің қолданылу мәселесін зерттейтін әлеуметтік
лингвистиканың бағыттарының бірі. Микроәлеуметтік лингвистика әлеуметтік психологияның көптеген негізгі ұғымдарын: мысалы, әлеуметтік рөл, кіші топ (формалді / формалді емес), референтті (эталонды) топ, бастапқы топ / екінші топ көшбасшы және
аутсайдер т.б. қолдана отырып зерттеушінің басты назарын адам
мен оның тікелей қоршаған ортасына аударады. Микроәлеуметтік лингвистика түрлі мәртебе мен рөлдердегі қарым-қатынасқа
түсшілердің тілдік бағытынның тетігін ашу мақсатында сөйлесім
әрекетін, айталық, дәрігер мен емделші, ері мен әйелі, мұғалім
мен оқушы, сот, сатталушы мен қорғаушы т.б. жұптап, үшемдеп
зерттейді.

* Микроәлеуметтік лингвистиканың айналысатын проблемаларын екі түрлі сұраққа жауап бере отырып топтастырып беруге болады: 
# белгілі бір кіші әлеуметтік топта қандай тіл (тілдер) қолданылады?
# кіші әлеуметтік топтың мүшелері тілді (тілдерді) қалай
қолданады?
Міне, осы сұрақтар негізіндегі жауаптар микросоциолингвистиканың зерттеу нысанасын көрсетеді.

## Дереккөздер
Екібастұз политехникалық колледжі

1956 жылы құрылған **Екібастұз политехникалық колледжі** (1956-1972 жылдары — кешкі тау-кен-құрылыс техникумы, 1973-1999 жылдары — тау-кен техникумы, 1999 жылы білім бөлімінің «Екібастұз политехникалық колледжі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны мәртебесін алды. Павлодар облысы бойынша колледжде екі (тау-кен экономикасы, көлік) және сырттай бөлімдері бар. 9 сынып базасында оқу мерзімі 3 жыл 6 ай, 11 сынып базасында 2 жыл 6 ай ғой. Оның 4 қабатты әкімшілік-оқу ғимараты бар, онда 37 оқу кабинеті мен зертханасы бар; оқу-өндірістік шеберханалары, оқу залы бар кітапхана; дене шынықтыру-сауықтыру кешені, компьютерлік сынып, тир, спорт залы, мұражай бар. 2003-2004 оқу жылында 504 оқушы оқиды. Оқу орны құрылған жылдар ішінде 8668 маман даярланды. Колледжде 59 оқытушы жұмыс істейді. Директор — Манибаев Арғын Бейбітұлы.

2022 жылдың қыркүйек айында Мәншүк Мәметова мен Естай Беркімбаев атындағы көшелерінің қиылысындағы Өңіраралық оқу орталығының жаңа ғимаратына көшті.

## Мамандықтар

### Тау-кен және шаруашылық бөлімі
* Есеп және аудит (ЕА)
* Қаржы (Қ)
* Компьютерлік технологиялар және бағдарламалық қамтамасыз ету (КТБҚЕ)

### Көлік бөлімі
* Теміржолдарды электрмен жабдықтау (салалар бойынша) (ТЭЖ)
* Электр және электромеханикалық жабдықтарды техникалық пайдалану, қызмет көрсету және жөндеу (ЭЭЖТПҚКЖ)

### Жол қозғалысын басқару бөлімі
* Теміржолдар, теміржол құрылыстары және құрылысы (ТТҚҚ)
* Теміржолдардың жылжымалы құрамын пайдалану, жөндеу және техникалық қызмет көрсету (ТЖҚПЖТҚК)
* Автокөлік құралдарына техникалық қызмет көрсету, жөндеу және пайдалану (AҚТҚКЖП)
* Теміржол көлігіндегі автоматтандыру, телемеханика және қозғалысты басқару (TКАТҚБ)
* Теміржол көлігінде тасымалдауды ұйымдастыру және қозғалысты бақылау (TКТҰҚБ)

### Қазақ тіліндегі кафедра
* Пайдалы қазбалар кен орындарын ашық әдіспен өндіру (ПҚКОАӘӨ)
* Тау-кен электромеханикалық жабдықтарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу (ТКЭЖТҚКЖ)
* Ғимараттар мен құрылыстарды салу және пайдалану (ҒҚСП)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт

Санат:Қазақстан колледждері
Диатеза

**Диатеза (лингвистика)** (грек. *diathesis* - орналасу) – сөйлемдегі етістік лексемаларының (субьект, обьект, адресат т.б) рөлі мен қызметі (бастауыш, толықтауыш) арасындағы сәйкестілік. 

Мысалы: «Бала есікті ашты» деген сөйлемде «ашты» етістігінің диатезасы «бала» сөзі – іс-әрекеттің субьектісі, бастауыш, атау тұлғасында тұр; «есікті» деген сөз іс-әрекеттің обьектісі, толықтауыш табыс септігінде. Ал «есік» баланың көмегімен ашылады» деген сөйлемде «ашылды» етістігінің диатезасы басқаша болады: «есік» - обьект, бастауыш, атау септігінде, «баланың көмегімен» - субьект, толықтауыш, көмектес септігінде тұр.  

«Диатеза» термині XX ғасырдың 70-жылдарында А.А. Холодович енгізді. Диатеза етіс ұғымынан өзгеше. Диатеза ұғымы универсальды болып есептеледі.
Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тіл білімі
Коммутация (лингвистика)

**Коммутация** ( – алмастыру) — тілдің екі белгісі арасындағы қатынас. Бұл қатынаста бір белгінің бейнесі мен мағынасы басқа бір белгінің бейнесі мен мағынасына ұқсас болған жағдайда, оларды коммутациялық байланыста болады деп есептейді.

«Коммутация» ұғымын Л.Ельмслев 1935 жылы ұсынған. Глоссемантикадағы белгілер арасындағы парадигматикалық қатынастарды анықтау үшін қолданған. Ол коммутациялық тексті ұсынды, мұнда ең кіші элементтерді (тексемалар) түрі мен мағынасына қарай бөлек қарастырды. Мысалы: «моль», «ноль», «роль», «руль» сөзздерінің жазылуы ұқсас, бірақ мағыналары мүлдем басқа, ал сөздердің мағынасы бір болса олар коммутацияға түспейді.

## Дереккөздер
Ономасиология (лингвистика)

**Ономасиология** – номинация (атау) теориясы. Семантиканың бір бөлігі. Семасиологияға қарама-қарсы қойылады. Ономасиологиядағы зерттеу зат немесе құбылыстан осы зат не құбылыс туралы ойға қарай бағытталады және оларды тіл құралдары арқылы белгілейді. Ономасиология бүкіл тіл бірліктерін олардың аталу немесе репрезентативтік қызмет атқаруы тұрғысынан зерттейді, атау техникасы мәселелерімен де айналысады. Қазіргі лингвистикада ономасиологияның тар мағынасындағы түсінігі де бар. Онда ономасиология атау процестері туралы ілім ретінде қабылданады, ал кең тұжырымдамада, тілдегі бүкіл номинативті қызмет саласын зерттеу деп қарастырылады.

Теориялық ономасиология өз бастауын антикалық дәуірден алады. Атау теориясы антикалық философияда маңызды орын алғаны белгілі. Одан кейінгі ғасырларды логикалық-философиялық тартыстар номиналистер мен реалистер арасында болды (қар. Логикалық бағыт). Олар заттың аталуы қалай жасалады, «табиғатынан ба» әлде «жасалуынан ба» деген сұраққа жауап іздеді. Оларды әсіресі қазықтырған мәселе-жалпы түсініктердің («универсалиялардың») пайда болуы. 1910 ж. Р.Мерингер, Г.Шухгардт еңбектерінде мағына  мен атауды бөлек қарастыру жөнінде айтылған болатын. Қазіргі О.А. Цаунерден басталады (1903). Ол талдаудың жаңа бағытын ұсынып, оны семасиологияға қарама-қарсы қойды.
Нағи Қалтайұлы

**Нағи Қалтайұлы Бақытбеков** (27 қазан 1987 жылы) Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Тереңөзек қыстағында  туған) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ «Qazsport» телеарнасы  директоры.

## Еңбек жолы
*2005 - 2006 жж. «Қазақстан студенттерінің Альянсы» Қызылорда филиалының директоры, «Қазақстан КВН Одағы» Қызылорда КВН филиалының директоры;
*2006 - 2008 жж. «Қазақстан студенттерінің альянсы» республикалық қозғалысының жетекшісі;
*2008 - 2011 жж. «Қазақстан КВН Одағы» РМҰ атқарушы директоры;
*2011 - 2015 жж. «Астана Қаласының Көңілді тапқырлар театрлары» ГККП театры әкімшісі, продюсері;
*2015 - 2018 жж. «KAZFOOTBALL.KZ» ақпараттық футбол порталы директоры;
*2018 - 2020 жж. Қазақстан футбол федерациясының маркетинг және PR департаменті директоры;
*2020 жылдың 8-маусымынан «Qazsport» телеарнасы директоры.
## Марапаты
*Ақпарат саласының үздігі төсбелгісі (2021 ж.).

## Дереккөздер
Флективтілік

**Флективтілік** – синтетикалық тілдерге тән сөзді түрлендіретін аффиксацияның болуы. Флективтілік агглютинацияға қарама-қарсы қойылады. Флективті тілдерге афразиялық, үндіеуропалық (ағылшын, француз, болгар тілдерінен басқа) тілдер жатады. Флективтіліктің негізгі белгілері:
# Кумуляция – әр түрлі грамматикалық категорияларға жататын графемалардың бір сөз түрлендіруші аффиксте тұрақты түрде болуы. Мысалы: орыс тіліндегі зат есімнің септік жалғаулары септікті, көпше не жекеше түрді білдіреді, ал сын есім жалғаулары – септік, род, түр категорияларының мағынасын білдіреді; 
# Сөз түрлендіретін аффикстердің омосемиясы, яғни бірдей грамматикалық мағынаға ие болатын бірнеше аффикстің болуы; 
# Фузия, яғни түйісетін морфемалардың өзара қатынасы. Флективтілік пен агглютинация қарама-қарсы түсінік емес, бір тілде флективті және агглютинативті қасиеттері болуы мүмкін. Агглютинативті тіл флективті тілге, флективтіліктен кейін «аналитизмге» айналуы мүмкін (мыс.: ағылш., фр., тілдерінің тарихы) деген ғылыми болжам бар. Бұған қарама-қарсы флективтіліктен кейін агглютинативті тілге айналады деген де көзқарас бар.

## Дереккөздер
Артем Викторович Дацишин

**Артем Викторович Дацишин** ( 26 қаңтар 1979 жыл, Херсон, Украина КСР - 17 наурыз, 2022 жыл) — украин балет әртісі және Украина Ұлттық операсының солисі. Халықаралық байқауларда жүлделі орындарға ие болып, Еуропа, Солтүстік Америка, Жапония елдерінде гастрольдік сапарда болды. Ол 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде ресейлік зымыраннан атқан оқтан қаза тапты.

## Өмірбаяны
1979 жылы 26 қаңтарда Херсон қаласында дүниеге келген. 1997 жылы Киев мемлекеттік хореографиялық училищесін, Киев ұлттық мәдениет және өнер университетін (2004, хореография бөлімі) бітірген.
Мектепте оқып жүргенде-ақ ерекше қабілетімен ерекшеленді. Мектеп қабырғасында жүргенде 1996 жылы Серж Лифар атындағы халықаралық байқауға қатысып, үшінші орынға ие болды. Келесі жылы ол Ұлттық опера балет ұжымының мүшесі болды. Бір жылдан кейін ол Рудольф Нуреев атындағы халықаралық байқауда күміс медальді жеңіп алды.

Ұлттық операда Артем «Аққу көлі», «Щелкунчик», «Ұйқыдағы ару», «Жизель», «Баядерка», «Ромео мен Джульетта» балеттерінде басты рөлдерді сомдады. Ол Жапония, Канада, АҚШ, Германия, Австрия, Швейцария, Италия, Испания, Франция, Португалия, Ливан елдерінде гастрольдік сапарда болды. Оның шеберлігі биінің академиялық мәнерлілігімен, мінезді жеткізе білуімен және романтикалық асқақтығымен жоғары бағаланды. Әріптестері оны бүкіл классикалық репертуарды билеген талантты әртіс деп атайды.

## Қазасы
26 ақпанда Дацишин орыс әскерлерінің атқысына түсіп, ауыр жараланған. Ол бірнеше аптаны ауруханада өткізіп, 17 наурызда Киевтегі ауруханада 43 жасында қайтыс болды.

## Рөлдері
*Зигфрид, ханзада, Дезире, фея Карабос («Аққу көлі», «Щелкунчик», «Ұйқыдағы ару»)
*Ален («Бос ескерту»)
*Джеймс, Герн, Мадж («Сильфида»)
*Альберт («Жизель»)
*Франц («Коппелия»)
*Эспада, Солор, Люсьен («Дон Кихот», «Ла Баядерка», «Пахита»)
*Жан де Бриен («Раймонда»)
*Парис, Меркуцио, Тибальд (Ромео мен Джульетта)
*Алтын құл («Шехеразада»)
*Эскамильо («Кармен-сюита»)
*Солло («Сюита в белом»)
*Бозбала («Қасиетті көктем»)
*Аукционшы (««Камелиялы ханым»)
*Қолбасшы («Юлий Цезарь»)

## Дереккөздер

Санат:Украина балет артістері
Семилингвизм

**Семилингвизм** *( – жартылай + lingua – тіл)* — ана тілінде де, екінші тілді де толық меңгермеген, яғни  жартытілділік, өз ойын екі тілде де дұрыс жеткізе алмау. Мыс., суржик (украин және орыс тілдерінің араласу нәтижесінде шыққан тіл).

## Дереккөздер

## Дереккөздер
Компьютерлік лингвистика

**Компьютерлік лингвистика** - информатиканың лингвистикалық негіздерін және тілдік байланыстардың барлық аспектілерін, ойлау мен ақиқаттықты модельдеу әрекеттерін компьютерлік программалар арқылы тікелей зерттеп танумен айналысатын ғылым саласы. Компьютерлік тіл білімі тілдік бірліктердің сөзден кіші, сөзге тең, сөзден үлкен түрлерін, яғни сез тіркестерін, сөйлемдерді (айтылымдарды), толық мәтін мәселелерін және тілдік әрекеттерді модельдеу проблемаларын зерттейді. Мысалы, соңғы айтылғанға қатысты, мәтін ішіндегі мән-мағынаны анықтау мен бір тілден екінші тілге аудару мәселелерін атауға болар еді. Лингвистикалық автоматтардың мүмкіндіктерінің күннен-күнге артуына байланысты компьютерлік лингвистиканың шешетін мәселелерінің де аясы кеңейіп, тереңдей түсуде. Оның шеңберінде жаңа әдістер мен теориялар тәжірибе жүзінде зерттеліп, сыннан өтуде.

## Дереккөздер
Abai TV

**«Abai TV»** — мәдени-ағарту бағытындағы қазақстандық телеарна.  2020 жылы мемлекет басшысының тапсырмасымен іске қосылған арна халықты ұлы Абай мұрасымен, еліміздің және бүкіл әлемнің мәдениеті мен өнерінің жетістіктерімен таныстырады.

Отандық медиа кеңістікте ұлттық мәдениет пен өнерді тоғыстырған арна тәулігіне 17 сағат (07:00-ден – 00:00-ге дейін) 80% қазақ тілінде, 20% орыс тілінде хабар таратады.

## Бағдарламалар
* Сарасөз
* Сана
* Мәдениет жаңалықтары
* Сырлы әуен
* Күміс көмей 
* Абайдың жолы
* Шаңырақ 
* Дәуір даналары
* Мұра
* Мазмұндама 
* Pro Art
* Құдіретті қылқалам  
* Киелі сахна 
* Жәдігер
* Шебер 
* Беймәлім алаш 
* Вечные ценности 
* Тұлға
* Үркер 
* Бірегей 
* Дала өркениеті 
* Шебер
* Соңғы муза
* Түркі әлемі 
* Ұлт қазынасы 
* Тағдырлы туынды 
* Оркестровая партитура
* Имена
* Мәдениет жауһарлары
* Әндіground
* Ғимарат
* Қилы заман 
* Ашық академия
* Кейіпкер 
* Інжу-маржан 
* Беймәлім дерек
* Ән-ғұмыр
* Қазақтар 
* Арт эксперимент
* Музыка Великой степи 
* Ауылдастар
* Ұмытпаймыз 
* Технократтар талқысы 
* Парасат майданы
* Бір туынды
* Магия звука
* В ритме танца
* Арт профессии
* Вечные ценности

## Басшылары
# Азамат Кеңесұлы (2020-2023)
# Еркін Мұхамеджанов (2023-2025)
# Азамат Кеңесұлы (2025 жылдан бастап)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Санат:Қазақстан мемлекеттік телеарналары
Санат:Қазақ тілді телеарналар
Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында

**«Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында»** () — 2024 жылы шыққан қырғыз көркем фильмі.

## Сюжеті
Фильмнің желісі психикалық дамуы сегіз жасар баланың деңгейінде қалған 35 жастағы Әділдің таңғажайып оқиғасына негізделген. Әділ шағын ауылда 75 жастағы анасы Райхан апамен тұрады. Райхан апа Әділге Алла тағала оны ерекше жақсы көретінін, сондықтан оның тікелей жұмаққа баратынын айтып отырады. Бірақ Әділ анасынсыз жұмаққа барғысы келмейді. Бір күні оған сегіз жасар досы анасын киелі Меккеге жаяу апарса, анасы жәннатқа барады дейді. Әділ таңғажайып саяхат жасау туралы батыл шешімге келеді. Ол анасын арбамен жаяу Меккеге апаруға бел буады. Райхан апа ұлы Әділге жұрт күле ме деп қорқып, сапарға келіседі. Осы қызық сапарда Әділ мен Райхан апа талай сынақтан өтіп, жол бойында көптеген мейірімді адамдарды кезіктіреді. Фильм ананың ұлына деген махаббаты шексіз екенін және ұлтына қарамастан адамзат атаулы ана үшін қиындықты еңсеруге барын аямайтынынын тағы бір дәлелдейді.

## Рөлдерде
* Адиль рөлінде— Эмиль Есеналиев
* Райхан апа  рөлінде  —  Анаркүл Назарқұлова
*Болот Тентимышов

## Кинотеатрдағы прокат
Прокаттауды AsanaFilm дистрибьюторлық компаниясы жүзеге асырады. Кинокомпанияның басты назары тәуелсіз шетелдік және отандық тайтлдарға, Қазақстандағы коммерциялық әлеуеті бар көп жанрлы мейнстрим және өнер мейнстримінің жекелеген өкілдеріне, отбасылық контент пен жоғары сапалы анимацияға бағытталған. Компания тарихында "Пейіш. Жұмақ ананың табаның астында" фильмі – ТМД ауқымындағы бірінші және ерекше жоба. 

## Пікірлер
***Анаркүл Назарқұлова, Қырғыз Республикасының халық әртісі: 
<blockquote>- Ене мен баланың ортасындағы тығыз байланыс, бір-бірін түсіну, егер де ене мен бала бір-бірін түсінбесе, қандай қиыншылық. Одан өткен тозақ жоқ. Фильмнің Алматыдағы тұсаукесеріне көрермен көп жиналды. Қонақтардың арасында қырғыз бен қазақ елінің танымал өнер адамдары да болды. Тіпті картинаның трейлерін көріп, толық нұсқаны тамашалау үшін шетелден арнайы келгендер бар.</blockquote>
 
***Гусейн Гасанов, блогер: ***
<blockquote>- Мен бұл фильмге Дубайдан арнайы ұшып келдім. Киноның айтары бар екенін трейлерінен байқадым. Ең қызығы, кейіпкерлер Меккеге жетті ме, жоқ па? Жолда көптеген қиындықтарға тап болғанын көрдім. Оқиғанын соңы қалай аяқталатынын көру үшін келдім. Фильм Қырғызстан, Қазақстан, Өзбекстан, Түркия, Мысыр және Сауд Арабиясында түсірілген. Кинокартинаны қазақ тілінен бөлек, өзбек, орыс және араб тілдіне аудару жоспарда.</blockquote> 

***Саламат Исабаев, фильмнің Қазақстандағы продюсері: 
- Киелі Түркістан қаласында жасалды, одан кейін Ақтау қаласында жасалды. Біз екі апталыққа жобаланған съемкамыз 12 күнге созылды. Қазақстаннан Мұхтар Әуезов драма театрынан Дулыға Ақмолда, Ерболат Әлқожа, Марат деген ағамыз түсті. «Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында» фильмі  Kinopark және Kinoplexx кинотеатрлар желісінен көрсетілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:Қырғыз тіліндегі фильмдер
Санат:Өзбек тіліндегі фильмдер
Санат:2024 жылғы Қырғызстан фильмдері
Санат:2024 жылғы фильмдер
Санат:Руслан Акун фильмдері
Ұлттық әлеуметтік лингвистикалық пішін

**Ұлттық әлеуметтік лингвистикалық пішін** (орыс. национальный социолингвистический профиль) - көптілді қоғамдағы тілдердің өмір сүру формалары мен қызметтері туралы нақты мәліметтерді алуға болатын символдар жүйесі. 
Р. Белл тілдің төрт түрлі әлеуметтік лингвистикалық пішінін (белгісін) ұсынады: 

1) тіл типі (немесе тілдің өмір сүру формасы);

2) тіл мәртебесі; 

3) тұтынушылар пайызы; 

4) тіл қызметі. 

Тілдердің әлеуметтік лингвистикалық пішіндерінің жиынтығы Ұлттық әлеуметтік лингвистикалық пішінді құрайды.

## Дереккөздер
Этнолект

**Этнолект** (этникалық диалекті, тілдің аймақтық варианты) тілдердің бір-бірімен түйісу аймағында және билингвтің интерференция арқылы ана тілінің әсерінен өзіндік белгісі бар тілдің бөлшектенуі нәтижесінде пайда болған тілдің түрі. Ұзақ уақыт бойы тоғысуда болу, бір типтегі интерференция құбылысының ұдайы әсер етуі сол аумақта қолданылатын тілдің түрлі деңгейлерін: просодикасын (интонациялық құрылысының бейнесінің өзгеруі), фонетикасын (дыбыстардың айтылымы, акценттік үлгісі), синтаксисін, лексикасын қамтиды. Ана тілін халық этнолект формасында меңгеруі мүмкін. Этнолект тұтынушылардың қарым-қатынастық қауымдастығының демографиялық базасын әртүрлі этностар құрауы мүмкін. Мысалы, орыс тілінің дағыстандық этнолектінде түрлі халық өкілдері, оның ішінде орыс халқының ересектері де сөйлейді.

## Дереккөздер
Лексикалық минимум

**Лексикалық минимум** – оқушылардың оқу мерзімінің белгілі бір аралығында міндетті түрде меңгеруге тиісті лексикалық бірліктері. Лексикалық минимум сандық және сапалық құрамы оқу мақсатына, оқу кезеңіне және тілді үйренуге бөлінген оқу сағатының санына байланысты болады. Әдістемелік әдебиеттерде лексикалық минимумды іріктеудің мынадай қағидаттары сипатталған: *статистикалық қағидат* (мұнда сөздерді іріктеу белгісіне оның жиілігі, кең өрістігі, қолданылымдығы, қажеттілігі немесе даярлығы жатады), *әдістемелік қағидат* (мұнда оқыту кезеңі, қатынас саласы мен тақырыбы есепке алынады), *лингвистикалық қағидат* (мұнда сөздердің тіркесу қабілеттілгі, сөзжасамдық құндылығы, стилистикалық шексіздігі, т.б. негізге алынады). 
Қазіргі әдістемеде лексикалық минимум тілді меңгеру деңгейіне қарай және оларды таңдап алу қағидатына бағытталған. Қазақ тілін шет тілі ретінде қарапайым деңгейде меңгерудің лексикалық минимумы шамамен 800 бірлік, базалық деңгейіне – 1300, сертификаттау деңгейіне 2300 бірлікті құрайды.

## Дереккөздер
Эталон тіл

**Эталон тіл** (үлгі тіл) (орыс. язык эталон) – екі немесе одан көп тілдерді өзара салыстыру үшін пайдаланатын бейтарап аралық-тіл. 

## Дереккөздер
Диахронды әлеуметтік лингвистика

**Диахронды әлеуметтік лингвистика** (грек dia… + chrohos уақыт, орыс. диахроническая социолингвистика, ағылш. diachronic sociolingustics) – тілдің пайда болуы мен тарихи дамуы заңдылықтарын, оның табиғаты мен қызметтік және құрылымдық жағын бірдей қатыстырып зерттейтін әлеуметтік лингвистиканың саласы. 
Диахронды әлеуметтік лингвистика тілдің пайда болу және жоғалу проблемаларын; әлеуметтік лингвистикалық аспектіде нақтылы тілдердің тарихын; тіл эволюциясының сыртқы және ішкі факторларын және олардың өзара әсерін; тіл тарихындағы стихиялы және саналылық рөлін; диахрониядағы тіл саясатын және тілдік құрылысты т.б. зерттейді. 

## Дереккөздер
Димотика

**Димотика** (грек. ðimotiˈci – халықтық тіл деген сөзі) – грек тілінің қазіргі сөйлеу тілі. Термин 1818 жылдан қолданылып келеді. 
Димотика 1976 жылға дейін грек тілінің ресми стандарты болған жасанды, көне кафаревуске қарсылықты түрде көне грек тілінен табиғи түрде дамып жетілген грек тілінің өмір сүру формаларының бірі болып табылады. Тілдік мәселе димотика пайдасына шешілгенге дейін грек тілінің осы екі өмір сүру формасы бірін-бірі толықтырып диглоссия үлгісінде қолданылып келді.

## Дереккөздер
Коммуникативтік акт

**Коммуникативтік акт** (орыс. коммуникативный акт; ағылш. сommunication act) – белгілі бір коммуникативтік жағдаят шегіндегі қарым-қатынастың бірнеше рет жүзеге асуы. 

## Дереккөздер

Абасилов А. Әлеуметтік лингвистика сөздігі. – Алматы, 2016.- 71 б.
Миноритарлық тіл

**Миноритарлық тіл** (фр. miboritaire – азшылыққа қатысты, лат. minor – азшылық; орыс. миноритарный язык) – азшылық ұлыстар тілі. 1992 мәлімет бойынша миноритарлық тілге сөйлеушілері 100-ге жуық болып келетін 155 тіл жатады. Олар дүние жүзіндегі 6604 тілдің 7 пайызын құрайды. 1215 тілдің (әлем тілдерінің 18 пайызы) сөйлеушілер саны қиындықпен анықталады. Жер бетіндегі миноритарлық тілдің жоғалу жылдамдығының өсуі өркениеттің және жаһандану процестерінің таралуымен байланысты болып отыр. Соңғы жылдарда тілдердің жартысының 10000 тұтынушысы азайса, тілдердің 4/1 бөлігінің 1000-нан астамының сөйлеушісі кеміген. Австралияда түgкілікті халықтың 250 миноритарлық тілдің 100 тілі өлі тілдерге айналса, 100-3 апат алдында тұр. 1926 жылы КСРО-да 1994 тіл болса, бүгінгі таңда ТМД елдерінде 120-150 тіл жөнінде ғана мәлімет бар. Сөйлеушілері 100 адамға жуық тілдер бір-екі ұрпақтан кейін жойылады. Кейбір ғалымдар ХХІ ғ. cоңына қарай барлық тілдердің тек 10 пайызы ғана қалады деп есептейді.

## Дереккөздер
Эзоп тілі

**Эзоп тілі** орыс. *эзопов язык* (ежелгі грек мысалшысы Эзоп есімінен шыққан) - айтайын деген пікірді нақты, тура білдірмей, астарлап жеткізу стилі. Эзоп тілі тәсілдеріне аллегориялар, концептуалды, ситуативті перифразалар, жасырын есімдер, сықақтап айту, мысалдап сөйлеу, фольклорлық кейіпкерлер т.б. жатады. Мысалы, Абай аударған И.А.Крыловтың мысал өлеңдері эзоп тіліне жатады. Қазақ тілінде ойды астарлап, бүркемелеп жеткізу кең дамымаған. 
## Дереккөздер
Макроаралық тіл

**Макроаралық тіл** – бұл көпұлтты мемлекеттегі ұлтаралық
қатынасты қамтамасыз ететін немесе бірұлтты мемлекеттегі
ұлттық тілдің әдеби формасы. 
Макроаралық тілдер екіге бөлінеді:
# сол қоғамның табиғи қалыптасқан байырғы тілі (олар мүмкін болатын барлық қызметтерді қамтамасыз етеді);
# өзге елдің тілі – олар әдетте өзінің бір ғана өмір сүру формасында қызмет етеді. Мысалы, Батыс Европадағы дін және ғылым тілі ретінде жазбаша қатынас құралы қызметін атқаратын латын тілі, Азия және Африка елдеріндегі бұрынғы колониялдық басқармалар тілі (ағылшын, француз т.б.). 

## Дереккөздер
Ғұрыптық тіл

**Ғұрыптық тіл** – бұл ерекше салаларда ғана қолданылатын
культтық тіл. Мысалы, котолик шіркеуіндегі латын тілі, провославян дініндегі шіркеулік славян тілі, хиндизмдегі санскрит тілі, буддизмдегі поли тілі, мұсылман дініндегі араб тілі т.б.

Тілдерді белгілі бір типтерге бөлуде шетелдік ғалымдар зерттеулеріне назар аударсақ, А.Мартине тілдің мынадай үш сатыдан
тұратын пирамида түріндегі қызметтік сипаттамасын ұсынады:
# диалекілер мен жергілікті жерлерге тән тілдер; 
# тар көлемде таралған тілдер; 
# аралық-тілдер.
Ал У.Стюарт тілдердің мынадай типологиясын көрсетеді:
# нормаланбаған ана тілі;
# нормаланған, бірақ қазіргі кезде қолданылмайтын тіл;
# аралас тіл (пиджиндер тәрізді);
# жасанды және маргиналды тілдер.
Ч.Фергюссон тілдерді мынадай үлгіде топтастырып көрсетеді.
# негізгі тіл; 
# екінші дәрежелі тіл; 
# арнаулы тіл. 
Қазақстандағы халық тілдерін сөйлеушісінің саны мен атқарып
келе жатқан қоғамдық қызметінің көлеміне қарай шартты түрде үш
топқа бөлуге болады:
# қоғамдық қызметінің ауқымы кең тілдер;
# қоғамдық қызметінің ауқымы тар тілдер;
# қоғамдық қызметі нашар дамыған тілдер.
Алғашқы топқа қазақ, орыс тілдері жатады. Өзге тілдердің
ішіндегі қоғамдық қызметі көлемдіректері – ұйғыр, дүнген, корей,
өзбек, тәжік, украин т.б. тілдері. 

## Дереккөздер
Тілдің қоғамдық қызметі

**Тіл** – адамзат қоғамында өмір сүретін әлеуметтік құбылыс.
Демек, кез келген қоғамда тіл коммуникативтік (қарым-қатынас
құралы), экспрессивтік (ойды жарыққа шығару құралы), конструктивтік (ойлау құралы) және аккумулятивтік (тәжірибе мен білімнен жиналған дағды) қызметтерін атқарады. Бұлар тілдің түрлі
кезеңдеріндегі даму деңгейлеріне тән және өзіндік жүйесінде
өзгермейтін туа бітті компоненттерінің негізгі
қызметтері деп аталады. Ал тілдің қоғамдық қызметі – бұл тілдің
сол негізгі қызметтерінің түрлі әлеуметтік орталарда, қоғамдық
өмір салаларында және әр түрлі мақсаттар мен жағдаяттарда пайдаланылуы мен қолданылуының көрінісі.

Тіл-тілдің атқаратын қоғамдық қызметі әр түрлі деңгейде болуы
мүмкін. Әсіресе көптілді қоғамда тілдер тұтынушылар тарапынан таңдалып, талғанып қолданылады. Міне, осыдан келіп, дүниедегі
қай тіл болмасын өзіндік ішкі жүйелілік, құрылымдық жағынан
өзге тілдермен артық-кем деп салыстыруға болмайтын жеке дара
адамзаттық құндылық болып табылса да, сол аумақта (белгілі
бір мемлекет, әкімшілік аумақ т.б.) атқаратын қоғамдық қызметі
тұрғысынан олардың өзара теңдігі жойылып, бірінің екіншіден не
артықшылығы, не кемдігі пайда болады. 
Тілдің қоғамдық қызметінің кеңеюі оның сөздік құрамының
ұлғаюына әсер етеді, кейде қандай да бір грамматикалық
құбылыстың пайда болуына не бұрынғысының жетілуіне септігін
тигізеді. 
Айталық, Қазақстан Республикасында қай тілді «мықты тіл»
немесе «ірі тіл» деп атауға болады? деген сұрақ тууы мүмкін.
Көпшілік халықтың төрттен бірі үшін ана тілі болып есептелетін, сөйлеушісі бір миллионнан асатын, кейде бүкіл орта
мектепті бітірушілердің кем дегенде тең жартысы оқу тілі
ретінде меңгерген тіл «ірі» «мықты» тіл болып есептелетін
ескерсек, республикада екі ғана «ірі» тіл бар. Олар -
әуелі қазақ тілі, онан соң орыс тілі. «Ірі» тілдер қатарына
«үміткерлер»: неміс, украин тілдері. 

## Дереккөздер
Эллиптикалық сөйлем

**Эллиптикалық сөйлем** (грек. *elliptikos* түсірілген, жетімсіз) орыс. *эллиптическое предложение* - сөйлемде түсіп қалған мүшенің қандай екені белгілі болып тұратын және оны анықтау, орнына келтіру қажет етілмейтін сөйлем. Әдетте ондай мүше баяндауыш болады. Мысалы: Жаңа жылдарыңызбен! (*құттықтаймын* сөзі түсіп қалып тұр). Қош! (*болыңыз*). Сәлем! (*бердік, етеміз*). 

## Дереккөздер
Нұртас Солтанұлы

**Нұртас Солтанұлы** (28 қаңтар 1984 жылы, Шығыс Қазақстан облысы, Марқакөл ауданы, Жиделі ауылында туған) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ «Qazaq radiolary» ЖШС Бас директоры.

## Еңбек жолы
*2004-2005 жж. «Қалкен ТВ» телеарнасының жүргізуші-корреспонденті;
*2005-2006 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Шығыс Қазақстан облыстық филиалының шығармашылық қызметінің редакторы; 
*2006-2011  жж. «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы ақпараттық бағдарламалар дирекциясы тілшісі;
*2011-2019 жж. «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасының Ресейдегі меншікті тілшісі қызметін атқарды;
*2019 -2023 жж. «Қазақстан» телерадиокорпорациясына қарасты «Altai» телеарнасының директоры;
*2023 жылдың қарашасынан «Qazaq radiolary» ЖШС Бас директоры.

## Білімі
*2001-2005 жж. Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті, бакалавр;
*2013-2015 жж. Ресей Президенті жанындағы Халық шаруашылығы және Мемлекеттік Қызмет Академиясы, магистр.

## Қоғамдық қызметі
*Бас редакторлар клубы мүшесі (2019 ж.);
*Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Өскемен қалалық филиалы төрағасы (2022 ж.);
*Қазақстан Журналистер Одағы Шығыс Қазақстан облыстық филиалы төрағасы (2023 ж.).
## Марапаты
*ҚР Президентінің Алғыс хаты (2011 ж.);
*«ТМД Парламентаралық ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі (2012 ж.);
*«Ұжымдық қауіпсіздік келісімшарты ұйымына 20 жыл» мерейтойлық медалі (2012 ж.);
*«Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісі (2020 ж.);
*«Қазақ телевизиясына 65 жыл» мерейтойлық медалі (2023 ж.).

## Дереккөздер

Санат:Марқакөл ауданында туғандар
Эльнура Жұмабекқызы Кішкенебаева

**Эльнура Жұмабекқызы Кішкенебаева** (14 қараша 1987 жыл, Жаңа Қазалы кенті, Қазалы ауданы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР, КСРО) — Алматы қалалық Адвокаттар алқасының мүшесі, Адвокат.

## Өмірбаяны
1987 жылдың 14 қарашасында Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке би кентінде көп балалы отбасында дүниеге келді. Әкесі Жұмабек Маханшаұлы бірнеше жыл ұстаздық қызмет атқарған, өте ақылды, байсалды, сабырлы, білімді адам. Ал анасы Нүрбибі Орманқызы ұлағатты ұстаз, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болған еді.

Анасы жүрек талмасынан небәрі 41 жасында қайтыс болып кетті, ал әкесі 79 жасында өмірден өтті. Анасы дүниеден өткен кезде,небәрі 5 жаста болды. 

1993 жылы Қазалы ауданы, Әйтеке би кенті №226  Мергенбаев атындағы Гимназия мектебінің табалдырығын аттап, 2004 отбасылық жағдайларға байланысты, Астана қаласында №11 Химия биологиялық лицейін аяқтады. Содан, 2004 жылы Қарағанды қаласында, «Көпсалалы Гуманитарлық Техникалық университеттің» «Учет и  аудит» мамандығы бойынша грантқа оқуға түсіп, оны 2008 жылы Кызыл дипломмен үздік аяқтап, одан әрі 2011 жылы «BOLASHAQ» Академиясының «Құқықтану» мамандығын 2014 жылы тәмамдады.

## Марапаттар
1      2021 жылы Қазақ қоғамының қайраткері, 

2      2022 жылы Бауыржан Момышұлы атындағы «Батыр Шапағаты» номинациясының иегері, 

3      2022 жылы Бауыржан Момышұлы атындағы «Намыс» номинациясының иегері, 

4      2022 жылы «Алтын адам» номинациясының иегері,

5       «Ел Жанашыры» номинациясының иегері,

## Алғыс хаттар
1.    2020 жылы Білікті заң көмегін көрсетудегі жемісті адвокаттық қызметі үшін Республикалық Адвокаттар алқасынан берілген Алғыс хат.

2.    2021 жылы «31» арнаның «Кел татуласайық» бағдарламасынан берілген Алғыс хат.

Санат:Қазалы ауданында туғандар
Корпустaр клaссификaциясы

**Корпустaр клaссификaциясы** – әртүрлі негіздеріне бaйлaнысты корпустaрды клaстaрғa (топтaрғa) жүйелеу. Корпустaрды клaстaрғa бөлудің екі негізгі тәсілі aнықтaлғaн:
#  бaрлық тілдерге қaтысты корпустaрды қaрaмa-қaрсы қою (немесе тілдің бір кезеңіне қою), сондaй-aқ, тілдің ішкі құрылымынa қaтысты корпустaрғa қaтысты (жaнр, стиль, белгілі бір жaс ерекшелік не әлеуметтік тортaр тілі, жaзушы не ғaлымның тілі және т.б.)
# Лингвистикaлық белгіленім типіне қaрaй корпустaрды бөлу: морфологиялық немесе синтaксистік тип корпустaры (treebanks, яғни «синтaксистік құрылым бaнкі»). 
Синтaксистік белгіленімді қaмтитын корпус лексикaлық бірліктің морфологиялық сипaтын дa қaрaстырaды. Корпустaр
өз белгілері бойыншa әртүрлі критерийлермен ерекшеленеді: a) тілдік деректердің типі бойыншa жaзбa, aуызшa және
aрaлaс; «пaрaллельдік» қaсиеті бойыншa біртілдік, екітілдік
және көптілділік; «әдебилік» бойыншa әдебиеттік, диaлектілік және aуызекі сөйлеу; мaқсaты бойыншa көпмaқсaттылық
және aрнaйы мaмaндырылғaн; жaнры бойыншa әдеби,
фольклорлық, дрaмaтургиялық, публицистикaлық; қолжетімділік бойыншa еркін қолжеткізушілік, коммерциялық,
жaбық; белгіленуі бойыншa зерттеуге, иллюстрaтивтік; динaмикaлық қaсиеті бойыншa динaмикaлық (мониторлық)
және стaтистикaлық; белгіленімнің бaр болуы бойыншa
белгіленген және белгіленбеген; белгіленім сипaты бойыншa морфологиялық, синтaксистік және семaнтикaлық, просодикaлық және т.б.; мәтін көлемі бойыншa толықмәтінді,
«мәтін фрaгменті» және т.б. 
## Дереккөздер
Лингвистикaлық белгіленім

**Лингвистикaлық белгіленім** (*лингвистическaя рaзметкa*) – лингвистикaлық бірлік процесі негізіндегі лингвистикaлық сипaттaмaлaр aтрибуциясы. Лингвистикaлық белгілердің
келесі түрлері бөлінеді: морфологиялық, синтaксистік, семaнтикaлық, aнaфориялық, просодикaлық, дискурстық және т.б.
Олaрдың бaрлығы келесі қaғидaттaрғa сәйкес жүзеге aсырылaды:
# орнaлaсу схемaсының сипaттaмaсы (негіздемесі);
# лингвистикaлық тұжырымдaмaлaрдың жaлпы қaбылдaнғaн жүйесі;
# пaйдaлaнушының тaныс тaлдaу схемaсы;
# пaрaметрлерді енгізуге уәждеме;
# теориялық бейтaрaп (дәстүрлі) орнaлaсу схемaсы;
# хaлықaрaлық стaндaрттaрғa сәйкестік. 

## Дереккөздер
Токенизaция

**Токенизaция** – тaбиғи тілді бөлек мaңызды бірлікке
бөлу (белгіше, сөздік формaлaр). Tокен– тaбиғи тілді әрі
қaрaй өңдеудің қaжетті шaрты. Егер тілдер мінсіз тыныс
белгілеріне ие болсa, токенизaция қиын болмaс еді –
тіпті қaрaпaйым бaғдaрлaмa мәтінді сөздерге, кеңістіктерге
және тыныс белгілеріне қaрaй бөлуі мүмкін. Шындығындa,
тілдерде токенизацияның тaпсырмaсын күрделендіретін пунктуaция жоқ, сондықтaн aғылшын тілінде бірден-бір тaңбaлaнбaйтын жaғдaйлaр бaр. Мысaлы, ол сөйлемнің соңындa
орнaлaсқaн сөздің қысқaртылғaн формaсы немесе сол
сөз деген болуы мүмкін. Мұндaй қиындықтaр шектеулі,
мәтінді өңдейтін көптеген қосымшaлaр олaрды жиі елемейді (мысaлы, қысқaртулaр мен күрделі сөздерді есепке
aлмaйды) немесе олaрды бөлек aлгоритм aрқылы өңдеген
жөн. 

## Дереккөздер
Павлодар машина жасау колледжі

thumb|Павлодар машина жасау колледжі
**«Павлодар машина жасау колледжі» КМК** – ең көне мемлекеттік орта кәсіптік оқу орны және Павлодар облысындағы өз профилін сақтап қалған жалғыз мекеме. ҚКГП «Павлодар машина жасау колледжі» машина жасау кешенінің өндірістік кәсіпорындарына қажетті техникалық мамандықтар бойынша кадрлар дайындайтын бірден-бір мамандандырылған оқу орны болып табылады. Павлодар қаласында орналасқан. Директор — Каирбаев Кайрат Айткенович. Мекенжайы — Павлодар қаласы, Мира көшесі, 43-үй. Телефон: 8 (7182) 55-45-72, 55-38-11, 55-46-90. Сайт: www.pmk-kolledg.edu.kz.

## Колледж тарихы
Павлодар машина жасау техникумының тарихы 1969 жылдың 1 тамызынан басталады. Рубцовск машина жасау техникумының филиалы болды. Оны ұйымдастыру туралы КСРО Трактор және ауылшаруашылық машина жасау министрінің 1969 жылғы 1 тамыздағы N 206 бұйрығында былай делінген: «Трактор және ауыл шаруашылығы машина жасау өнеркәсібі үшін орта білікті мамандарды даярлауды кеңейту мақсатында ұсыныс қабылдансын. Павлодар трактор зауыты 1969 жылғы 1 қыркүйектен бастап Павлодар трактор зауыты жанындағы Рубцовский машина жасау техникумының филиалын ұйымдастырсын.

Филиал 1968 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқанымен, PTZ-де филиалды ұйымдастыру туралы ресми құжат осылай пайда болды. Филиалдың бірінші басшысы 1970 жылы Луиза Павловна Денисенко болды, филиал басшысы болып Иван Иванович Яковенко болды. Мұражайда осы кезеңге қатысты құжаттар (бұйрықтар, фотосуреттер, өмірбаяндар) сақталған.

1974 жылы 13 маусымда № 229 КСРО Трактор және ауылшаруашылық машина жасау министрінің «Рубцовский машина жасау техникумының филиалын Павлодар кешкі машина жасау техникумы болып қайта құру туралы» бұйрығы шықты, оның директоры Яковенко Иван Иванович болды, ал 1977 жылдан 2003 жылға дейін Сальников Николай Георгиевич директор болды. 1989 жылдың 20 қыркүйегінен бастап техникумның негізгі қызметі туралы бұйрықтар негізінде ПВМТ Павлодар машина жасау техникумы деп атала бастады.

Павлодар машина жасау колледжінің 1996 жылғы 1 ақпандағы No 17 бұйрығымен Павлодар машина жасау колледжі Павлодар машина жасау колледжі болып өзгертілді, оның директоры 2003 жылға дейін Николай Георгиевич Сальников болды. 2003 жылдан 2006 жылға дейін Смағұлов Қайрат Теміржанұлы, 2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін Қайрат Айткенұлы Қайырбаев жетекшілік етеді.

Санат:Қазақстан колледждері
Нұргүл Қадырахметқызы Қасенова

**Нұргүл Қадырахметқызы Қасенова** (23 наурыз 1975 жыл, Дегерес, Жамбыл ауданы, Алматы облысы) — ғылым магистрі, педагог, Ел жанашыры.

## Өмірбаяны
1982-1992 ж.ж. Күрті ауданы Ұзынағаш орта мектебін аяқтады.

1992-1994 ж.ж. Есік қаласының Педагогикалық колледжі “ Мектепке дейінгі маманы “

2002-2005 ж.ж. Қазақ Ұлттық Педагогикалық  университеті (бакалавр) “Орыс тілі және әдебиет мамандығы “

2018-2020 ж.ж. Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті (магистратура ) “ Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі ” мамандығы

Білімі : Жоғары

## Марапаттары

* "Жыл үздігі" байқауында Ы. Алтынсарин төсбелгісінің иесі, 2020 ж
* «Қазақстанның үздік ұстазы» орденімен марапатталған 2020 ж
* 2020 ж « Абай-175 жыл» төсбелгісімен марапатталған 2020 ж
* «Лучший педагог сферы образования» 1 дәрежелі дипломмен марапатталған
* «Үздік авторлық бағдарлама» 2020 ж
* Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам“ атты «Қазақстанның жыл мұғалімі», «MEDIA BILIM» республикалық журналы басылымының иегері. Халықаралық “ XVlll Global Teaching Dubai“ бағдарламасы аясында БАӘ, Дубай қаласында 72-сағаттық семинарына белсенді қатысып, жоғары натиже көрсеткені үшін орденмен марапатталған.                  
* "Ел жанашыры" Алғыс хатымен марапатталған  13.09.2023 ж
* "Алтын Адам"  марапатының иегері 23.12.2023 ж

## Шығармашылығы

* “Методическое пособие по русскому языку и культуре речи” ;
* “Использование дидактических материалов на уроке русского языка в рамках обновлённой программы образования“ соавторы. 2022ж  2022ж
* «Үздік авторлық бағдарлама» 2020 ж

## Жеке өмірі

* Тұрмыста

Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар
Ақпарат саласының үздігі төсбелгісі

**Ақпарат саласының үздігі ** төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен
бекітілген

## Толығырақ
«Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен еңбекте жоғары нәтижелерге қол жеткізгені үшін қызметі бойынша оң мінездемесі бар, өздеріне жүктелген міндеттерді адал әрі жауапты орындайтын, Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес жалпы еңбек сіңірген жылдары күнтізбелік есеппен 5 жыл және одан да көп ақпарат саласының қызметкерлері мемлекеттік, кәсіптік, өзге де мерекелер мен мерейтой күндерін мерекелеу бойынша марапатталады.

## Құрметті белгінің сипаттамасы
«Ақпарат саласының үздiгi» төсбелгiсi диаметрi  35 мм шеңбер нысанында алтын түсті металдан дайындалады. Шеңбердің ішінде жайылған қағаз орама, қағазда қауырсын бейнеленген және ұлттық ою-өрнек орналастырылған. Төсбелгінің артқы жағындағы жиегінің бойымен алтын түстес реңкте «Ақпарат саласының үздігі» деген жазу орналасқан.

Төсбелгі құлақша мен шығыршық арқылы көгілдір түсі жібек қатқыл лентамен қапталған, ені 35 мм және биіктігі 15 мм тік бұрышты тағанмен жалғанады. Төсбелгі киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.

Санат:Қазақстанның құрметті атақтары
There'll Always Be an England

**«There'll Always Be an England»** () — ағылшын патриоттық әні. 1939 жылдың жазында жазылған және таратылған, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін кеңінен танымал болған. Сөзі мен әнін Росс Паркер мен Хьюи Чарльз жазған. Алғаш рет әнді Билли Коттон мен оның тобы жазады, осы жазбасы әннің 1939 жылғы түпнұсқа ноталарында ескертіледі және көптеген жылдар бойы оның шоуының финалы болды. Танымал нұсқаны кейінірек Вера Линнмен 1962 жылы жазылады.

## Тарихы
Ән мәтінінде ағылшын ауылының өмірі, еркіндік және Империя туралы әртүрлі клишелер қолданылады. Ән өзінің келесі қайырмасымен танымал:

Алғаш рет ән 1939 жылғы Кэрролл Левистің «Ашылулар» () фильмінде сопрано дауысты Глин Дэвис баламен шырқалды. 1 қыркүйек Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ән кеңінен тарап, танымал болды және әннің көптеген жазбалары жасалды, бірақ Вера Линн оны 1962 жылға дейін жазбады. Соғыстың алғашқы екі айында әннің 200 000 данасы сатылды. Бұл ән 1944 жылғы Филлис Калверт пен Патриция Рок басты рөлдерде ойнаған, басып алынған Францияда немістер тұтқындаған әйелдер туралы «Екі мың әйел» () фильмінің финалында британдық патриоттық бой ұсынбаушылықты білдіру үшін қолданылған.

Әннің нұсқалары Tiny Tim-мен және Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігіндегі Англия құрамасымен шырқалды. 2008 жылы осы әнмен Sex Pistols панк тобы сахнаға шықты.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Қазіргі заманғы тарих дереккөздері
* 
* 
* 

Санат:Ағылшын патриоттық әндері
Санат:1939 жылғы әндер
Албания Республикасының Конституциясы

**Албания Республикасының Конституциясын** () — 1998 жылы 21 қазанда Албания Парламенті қабылдады және оппозиция бойкот жариялаған сәтсіз референдумнан кейін 1998 жылы 28 қарашада президент жарлығымен расталды. Ол әртүрлі әрекеттерге бөлінген. Құжат 1976 жылы 28 желтоқсанда Албания Халықтық Социалистік Республикасы құрылған кезде қабылданған және 1991 жылы 29 сәуірде түбегейлі түзетулер енгізілген 1976 жылғы Конституцияның орнына келді.

Осы Конституция Албанияны унитарлы парламенттік конституциялық республика ретінде анықтайды. Оның 140 мүшеден тұратын бір палаталы заң шығарушы органы бар, олар Президентті мемлекет басшысы етіп сайлайды, үкімет басшысы ретінде Премьер-Министрден, Премьер-Министрдің орынбасарынан және барлық басқа министрлерден тұратын Министрлер кабинеті бар.

Конституция парламенттік демократияны, халық егемендігін және азаматтардың негізгі құқықтарын, сондай-ақ басқа да маңызды тармақтарды бекітетін 18 бөліктен тұрады. Конституция заманауи еуропалық конституцияға қойылатын барлық талаптарды орындады деп айтылады.

Саяси тұрақсыздыққа байланысты Албания өз тарихында көптеген конституцияларға ие болды. Қазіргі мемлекет алғашында 1913 жылы монархия ретінде құрылды, 1920 жылдары қысқаша республика болды, содан кейін 1928 жылы демократиялық монархияға қайта оралды. Кейінірек 1990 жылдары капитализм қалпына келтірілгенге дейін социалистік республика болды.

## Дереккөздер

Санат:Албания Конституциясы
Санат:Албания саясаты
Санат:1998 жылда Албания
Санат:1998 жылда саясат