Зәуірбек Молдағалиұлы Райбаев

**Зәуірбек Молдағалиұлы Райбаев** (13 ақпан, 1932 жыл, Алматы) - балетмейстер, мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ҚР халық әртісі (1982 жыл), Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, қазақ балет əртісі жəне педагог, профессор.

## Өмірбаяны
* Алматы қазақ хореографиялық училищесіндегі Александр Селезневтің класында оқыды. Училищеде онымен бірге Сара Көшербаева бірге оқыды. 1949 жылы Мәскеуде өткен Бірінші Бүкілодақтық методикалық конференцияда екі биші екінші орынды иеленді. Зәуірбек пен Сара «Раймондадан» және Е.Брусилловскийдің музыкасына жазылған «Балбырауынды» орындады. Олар алдағы жылдарда бір-бірінен үзілмес бишілік серіктестер болды.
* Ленинград академиялық хореографиялық училищесін бітірген (1954), режиссер-балетмейстер; Мұнда А.Писарев, А.Бочарова, А.Пушкина, И.Бельский сияқты ұстаздардың жетекшілігімен жөнге қойылған мектептің сабақтарын тыңдады.
* 1958 – 62 жылдары А.В. Луначарский атындағы Мемлекеттік театр өнері институтында профессор Л.Лавровскийдің класында оқып бітірген (Мәскеу, 1962), балет әртісі. 
* Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры (2001 жылдан). 
* 1954 – 58 жылдары - Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының балет солисі. Бұл жылдары театр репертуарындағы балеттерде басты партияларды П.И. Чайковскийдің «Аққу көлінде» – Принц, «Ұйқыдағы аруында» – Шурале, Л.Ф.Минкустың «Дон Кихотында» – Базиль, Ф.З.Ярулиннің аттас балетінде – Шурале, Р.М.Глиэрдің «Мыс салт аттысында» – Евгений, Б.В.Асафьевтің «Бахшасарай хауызында» – Вецлав пен Нұралы, Н.Тілендиев, Л.Б.Степанов және Е.В.Манаевтың «Достық жолыменінде» – Сабыр рөлдерін орындады. Зәуірбек Молдағалиұлының биші-солистік шебер техникасы, би орындаудағы сұлулық тазалығы, классикалық мәнерінің сезімтал музыкалығы таныла түсті. Ол әрбір партияда бір-біріне ұқсас емес өнерін паш етті. Концерттік жолда оның «Алтын бүркіт» биі асқақ бишілік өнер деп бағаланды. Ол рөлде Мәскеуде атқарылған Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде 1958 жылы бұл биді оның теңдессіз шеберлікпен орындаушылығы бағаланып, Кеңес Одағында оған үлкен танымалдық әкелді. Суретші В.Семизоров Зәуірбек Райбаевтың «Алтын бүркіт» биін орындау сәтін портрет етіп салып, көркемөнердің динамикалы шығармасына айналдырды. Бұл портрет Абай атындағы опера және балет театрының қабырғасында ілулі тұр.
* 1962 жылдан - Абай атындағы Мемлекеттік опера және балет театрының бас балетмейстері. Алғашқы сахнаға шығарған бір актілік балеттері – «Шопениана», «Францеска да Римни» және «Болеро».Зәуірбек Райбаетың шеберлік жолындағы табысының бірі – оның 1974 жылы Арам Хачатурянның «Спартак» балетін Алматы опера және балет театрында қоюы. Зәуірбек Райбаев Глазуновтың «Раймонда», С.Прокофьевтің «Ромео Джульетта», А.Хачатурянның «Спартак», Ғ.Жұбанованың «Хиросима», Т.Мыңбаевтың «Фрески» балеттер тізбегін сахнаға шығарды. Әрбір балеттің хореографиясы ерекше сазды. 
* 1970 -1986 жылдары - ҚазКСР Мемлекеттік би ансамблі көркемдік жетекшісі, директоры, «Салтанат» ансамблін құрды. Бұл өнер ұжымы Қазақстан жастарының және Республикалық сайыстың жүлдегері атанды.
* 1992 жылдан - Абай атындағы Мемлекеттік опера және балет театрының бас балетмейстері. 
* 2004 жылдан - зейнеткер.

## Марапаттары
* «Құрмет белгісі» ордені (1958)
* 1957 жылы Мəскеуде өткен жастар мен студенттердің Дүниежүзілік фестивалінің  лауреаты.
* 1958 жылы Бүкілодақтық эстрада əртістері конкурсының лауреаты. 
* ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1958).
* ҚР халық әртісі (1982). 
* «Құрмет» (2001) ордендері
* ҚазКСР Жоғары кеңесінің құрмет грамотасы
* «Ерең еңбегі үшін» медальімен мараптталды. 
* 1986 жылы оған ҚР-ның Мемлекеттік сыйлығы (1986).
* Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1969).

## Отбасы

* Әкесі - Райбаев Молдағали, марқұм, ҰОС қатынасқан, Кеңес Әскерінің офицері.
* Анасы - Сүлейменова Тұрсын, марқұм, фармацевт болып жұмыс істеген.
* Үйленген. Жұбайы - Талқыбаева Қаншайым (1944 ж. т.), экономист болып жұмыс істеген.

## Дереккөздер

Санат:13 ақпанда туғандар
Санат:1932 жылы туғандар
Санат:Қазақстан бишілері
Санат:Қазақстан балетмейстерлері
Санат:Қазақстан театр педагогтары
Санат:Қазақстан халық әртістері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Алматы хореография училищесі түлектері
Санат:Санкт-Петербург хореографиялық училищесі түлектері
Санат:Мәскеу театралдық өнер институты түлектері
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері