open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кханг

**Кханг** (*ма ханг*, *бу ханг*, *сакхао*)  — Вьетнамның солтүстік-батысында тұратын ежелгі халықтардың бірі.
Жалпы саны 10 мыңға жуық адам (1999 жылғы мәліметтер бойынша).
Этникалық топтары: Кханг (Ся Кхао, Ся Сюа, Ся Дон, Ся Данг, Ся Хок, Ся Ай, Ся Бунг и Куанг Лам).

## Тілі
Олар кханг тілінде сөйлейді, тхай тілі де кең таралған.

## Діні
Хандықтар дәстүрлі діндерді ұстанады - ата-бабаларды, сонымен қатар табиғат рухтарын (ағаштарды, жерді және т.б.) қастерлеу дамыған. 1995 жылғы мәліметтерге сәйкес, кхангтардың жартысына жуығы буддизмді ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен өңдейтін немесе террассалы егіншілік (күріш, жүгері, маниок, тәтті картоп  т.б.) және мал шаруашылығы (буйвол, шошқа, жылқы және т.б.). Аң аулау, балық аулау және терушілік әлі маңызын жойған жоқ. Бамбуктан (кілемше, ыдыс, т.б.) және ротаннан (себет, орындық) тоқу, қайық жасау, ұсталық өнері дамыған.

## Өмір салты
Кханг қоғамы шағын патриархалдық отбасылар төңірегінде ұйымдастырылған, қарым-қатынасы екі жақты, көп балалы отбасылар да кездеседі, көп әйел алушылық бар. Кханг әйелдері күйеулеріне толығымен тәуелді, олар бұрынғы отбасыларына өтемақысыз ажыраса алады. Дегенмен, бір кездері Кхан қоғамында болған матриархалдық режимнің іздері мен әдет-ғұрыптарында әлі де кездеседі. Мысалы, ер адамның некеде тұрған кезінде, егер оның балалары болса, оларға анасының тегі немесе қыздардың анасының тегінде болған.
Үйлену тойынан үш жылдан кейін күйеу жігіттің отбасы «Ту Бай Хап» рәсімін ұйымдастыруы керек. Осы рәсім арқылы ғана ерлі-зайыптылар ресми түрде танылады. Осындай салтанатты кешке ауылдың барша тұрғындары шақырылады.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Олар негізінен өзендердің жағасында орналасқан шағын елді мекендерде қауымдастықтарда тұрады. Тұрғын үйдің екі түрі бар: уақытша үй және тұрақты үй. Үйлер қадаларға салынған, бөлмелері аз. Үйдің бір шетінен екінші шетіне баспалдақпен апаратын негізгі кіреберіс есігі бар.

### Дәстүрлі киімдері
Кхангтардың ұлттық киіміне таи халқы айтарлықтай әсер етті.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам – күріш, балық, көкөністер, ет. Ащы сусынды танау арқылы ішу дәстүрі сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Дәстүрлі діндер

**Дәстүрлі діндер** — бірнеше ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрі, діни әдет- ғұрыптары, қоғамық қатынас нормалары мен отбасылық қарым- қатынасы және белгілі бір ұлттың дәстүрлі өмір сүру формасы мен мәдени құндылықтарын жоққа шығармай, өз ілімдері тұрғысынан қабылдап, оған қарсы келмей ұрпақтан- ұрпаққа мұра етіп қалдыратын құбылыс.

## Дереккөздер

Санат:Дін
Дхоти

нобай|оңға|200px|
**Дхоти ** — Үндістандағы дәстүрлі ерлер киімі. Бұл үнді ерлер мен ұлдар арасында өте кең таралған көйлек түрі. Қарапайым матаның түзу бөлігінің ұзындығы 2м-ден 5м-ге дейін жетеді. Бұл матаны жамбасқа, белге және аяққа орап алады. Мұндай таңғыштың бір ұшы ер адамның аяқтарының арасына өтеді және бұл әдіс кәдімгі таңғыштан шароварға ұқсайды.

Дхотидің ұзындығы, матаның сапасы, жиек түсі және драп жасау әдісі адамның әлеуметтік жағдайына байланысты.
Жоғарғы каста өкілдері негізінен ұзын дхоти киеді, ал төменгі касталар жұмыс істеуге ыңғайлы қысқа киім киеді. Қазіргі Үндістанда дхоти (әсіресе қалаларда) еуропалық кесілген шалбарға немесе шортқа ауыстыруда.

## Дереккөздер

Санат:Киім
Санат:Үндістан мәдениеті
Қабанқұлақ

* Қабанқұлақ – Бақырлытау тауының солтүстігіндегі төбе.
* Қабанқұлақ – Айырқызыл құмының оңтүстік-шығысындағы төбе.
Қазақстан музейлері

2022 жылға Қазақстанның мемлекеттік музейлері тізімі.

__TOC__
## Кесте тізім

### Қорық музейлер

### Абай облысы

### Ақмола облысы

### Қарағанды облысы

### Маңғыстау облысы

### Павлодар облысы

### Алматы облысы

### Алматы қаласы

### Жетісу қаласы

### Ақтөбе облысы

### Батыс Қазақстан облысы

### Қызылорда  облысы

### Қостанай облысы

### Солтүстік Қазақстан облысы

### Шығыс Қазақстан облысы

### Ұлытау облысы

## Статистика
Дереккөз.
### Музей қызметінің негізгі көрсеткіштері

### Музейлер саны

## Тағы қара
* Қазақстан кітапханалары
* https://e-history.kz/kz/historical-education/show/12830/
* https://edu.e-history.kz/kz/contents/view/674 
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұражайлары
Санат:Тізімдер
Өзбекстан премьер-министрі

**Өзбекстан премьер-министрі** (; сөзбе-сөз аударғанда **Өзбекстан Бас уәзірі**) — Өзбекстан Республикасының Министрлер Кабинетін басқаратын үкімет басшысы.

Өзбекстанның қазіргі премьер-министрі — қызметін 2015 жылғы 14 желтоқсан күні бастаған Абдулла Әріпов.

## Міндеттері
Өзбекстан конституциясы бойынша, премьер-министр Министрлер Кабинетінің қызметін ұйымдастырады және басқарады, оның жұмысының тиімділігі үшін жеке жауапкершілікте болады, халықаралық қатынас кезінде оның өкілі болады, барлық жиналыстарына қатысады және заңдарда көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады.

## Премьер-министрлер тізімі

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан премьер-министрлері
Санат:Премьер-министрлер тізімдері
Қабанқұлақ (тау, Ақтөбе облысы)

**Қабанқұлақ** – Айырқызыл құмының оңтүстік-шығысындағы төбе. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылының оңтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан. Ырғыз өзенінің аңғарында жатыр.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 213 м. Солтүстік-батыстан шығысқа қарай доғаша иіліп 5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Төбенің оңтүстік бөлігі көлбеулеу, солтүстігіне қарай құмды төбешікті қырқаларға ұласады. Солтүстігінде Сабынкөл, оңтүстік-шығысында Соркөл көлдері, оңтүстігінде Ақмұрын, батысында Бөгенбай төбелері орналасқан.

## Өсімдігі
Тақыр типтес сортаңды қоңыр топырағында қара жусан, құм жусан, бұйырғын, күйреуік өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы таулары
Санат:Төбелер
Освенцим лагері

**Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)** — Освенцим қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Көбіне тарихта мұны неміс тілінде Аушвиц-Биркенау деп атайды. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе  «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған.

## Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні
Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады.

Тарихи мәліметтерге сүйенсек, 1933-1945 жылдар арасында Еуропадағы еврей халқының 60 пайызына қысым көрсетілген. Олардың ішінде әйелдер, балалар мен қарттар болған. Түрлі статистика деректері бойынша Освенцимде (Аушвиц-Биркенау) 1,5-нан 4 миллионға жуық адам мерт болған. Освенцим Польшаға немістер басып кіргеннен бір жыл өткен соң, яғни 1940 жылы жұмыс істей бастаған. Еврейлермен қоса онда 85 мың поляк, 20 мың сыған, Еуропа елдерінің басқа 12 мың азаматы және Совет одағының шамамен 15 мыңға жуық әскери тұтқыны өлтірілген делінеді.

## Дереккөздер

Санат:Польшадағы Әлемдік мұра
Санат:Освенцима концлареры
Санат:Нацистік медицина
Санат:Польша мұражайлары
Қамыскөл

* Қамыскөл – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ағынсыз көл.
* Қамыскөл – Атырау облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан көл.
Тілеуберді Мелдешұлы Бинашев

**Тілеуберді Мелдешұлы Бинашев** (16 ақпан 1956 — 29 тамыз 2022) — қазақстандық мүсінші және суретші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. «Құрмет» орденінің иегері, Қазақстан суретшілер одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы көркемсурет академиясының толық мүшесі, сондай-ақ Ресей өнер академиясының құрметті шетелдік мүшесі.

Тілеуберді Бинашевтың туындылары, атап айтқанда Күләш Байсейітова, Құрманғазы, Ахмет Жұбанов ескерткіштері, Райымбек даңғылындағы этнографиялық мүсіндері Алматының сәулет келбетін, сонымен қатар Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік мұражай коллекциясын безендіріп тұр.

## Өмірбаяны
Бинашев Тілеуберді Мелдешұлы 1956 жылы Түркістан облысы (бұрынғы Оңтүстік Қазақстан облысы)  Арыс қаласына қарасты Байырқұм ауылында дүниеге келген. «Өнер ордасы музейі» ЖК-нің директоры, көркем академиясының академигі.   

Бала кезінен мүсін өнеріне қызығып, ағаш жонып, тастарды қашап, мүсінмен әуестенген. Халқымыздың басынан кешкен түрлі оқиғаларға байланысты композициялық монументтер жасаған. Жасаған дүниелерінің ішінде Абылай хан, Кейкі батыр, Қарасай батыр, Шақшақ Жәнібек, Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би, Әйтеке би, Қажымұқан, Бауыржан Момышұлы, Шәмші Қалдаяқов, Дінмұхаммед Қонаев, Талғат Бигелдинов, Мәншүк Мәметова сияқты тарихи тұлғалар мен қоғам, әдебиет, мәдениет қайраткерлерінің мүсінін жасаған. Шаңырағын шағын мұражай-көрмеге айналдырған. Мүсіншінің еңбектері бірнеше республикалық, бүкілодақтық және халықаралық көрмелерге қатысқан.

Арыс қаласындағы орталық алаңда эпостық жырға сүйенген, сәтті бейнеленген «Мұңлық-Зарлық» символикалық ескерткішін тұрғызды. Туған жерінде Алатау батыр ескерткіші орнатылған.

Түркістан қаласы оқушылар сарайының алдында Абай, Түркістан қалалық музыкалық драма театрдың алдында Әл-Фараби және «Ақжайық» музыка мектебінің алдында Шәмші Қалқаяқовтың ескерткіштері қойылды. Тәуелсіздік күні қарсаңында Түркістанда жаңа әкімшілік-іскерлік орталығының алдында ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа биіктігі – 4 метр, тұтастай қоладан құйылған ескерткіші орнатылды.

«Мұңлық-Зарлық», «Керей-Жәнібек», «Баба рухы» монументтері, Қажымұқан, Абылайхан, Құрманғазы, Күләш Байсейтова ескерткіштері Т.Бинашевтің өнердегі эпикалық кең құлашын көрсетеді. Лирикалық лебі бар «Атамекен», «Әуен», «Сырласу», «Байырқұмның баласы», «Көктемгі жаңбыр», «Сүйінші» «Қиял» «Бинаш ата», «Аршагүл ана», «Байырқұмның қыздары», «Кемпірқосақ», «Дала қызы», «Сыр бойы» «Сағыныш» және т.б. туындылары туралы айтуға болады.

## Марапаттары
ҚР Мәдениет  Министрлігінің «Мәдениет қайраткері»,  «Алпамыс батыр» медалі, Ордабасы ауданының Құрметті азаматы, ҚҚ «ҚР Көркем Академиясының Академигі, Арыс қаласының Құрметті Азаматы, «Талғат Бигельдинов» атындағы медалі, «Сағадат Нұрмаханбетов» атындағы медалі, «Облысқа сіңірген еңбегі үшін» медалі.

2018 жылы «Құрмет» орденімен марапатталған. «Алтын адам» сыйлығының мүсіншісі.

Ресей өнер академиясының құрметті шетелдік мүшесі (2018).

Түркістан облысының Құрметті Азаматы (15.09.2021).

## Дереккөздер

## Сілтеме
* 
* 

Санат:Қазақстан мүсіншілері
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері
Қалмақкөл

**Елді мекен:**
* Қалмақкөл – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы ауыл.

**Көл:**
* Қалмақкөл – Есіл алабындағы тұзды көл.
Кегейлі ауданы

**Кегейлі ауданы** (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — Кегейлі кенті.

## Тарихы
Кегейлі ауданы 1930 жылы құрылды. 1959 жылы 4 наурызда оған Куйбышев ауданы қосылды.

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді:
*аудан бағынысындағы қала
#Халықабат
*қалалық елді мекен
#Кегейлі
*азаматтардың ауылдық жиындары
#Абат
#Ақтөбе
#Аспантай
#Еркіндария
#Жаңабазар
#Жалпақжал
#Құмшынкөл
#Құсқанатау
#Қызылүй

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Кегейлі

**Кегейлі** (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстандағы кент. Кегейлі ауданының орталығы. Ауыл Құмшынкөл (Найманкөл-Шымбай желісінде) теміржол станциясынан 18 шақырым жерде орналасқан.

1978 жылдан бері кент мәртебесін иеленеді.

## Тұрғындары

## Әдебиет
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан кенттері
Халықабат

**Халықабат** (, ) — Қарақалпақстанның (Өзбекстан) Кегейлі ауданындағы қала.

## Географиялық орны
Халықабад Әмудария атырауының шығыс бөлігінде орналасқан, оны көптеген арналар кесіп өтеді. Аймақтың көптеген қалалары сияқты ол да Арал теңізінің тайыздануымен және климатының құрғақшылығына байланысты экологиялық апат аймағына кіреді. Өзбек тілінен аударғанда «халық қаласы» немесе «халықтық») дегенді білдіреді. Ол Термез қаласынан солтүстікке қарай 52 шақырым жерде, ең жақын теміржол стансасынан 20 шақырым жерде орналасқан. Халқабаттан Занг каналы өтеді.

Қалада теміржол стансасы (Найманкөл-Шымбай желісінде) бар. Шығысқа қарай тура 10 км жерде Тасқұдық шөлінің құмдары басталады. Дәнді дақылдар мен мақта өсіретін аграрлы аймақтың орталығы.

## Тұрғындары

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Халықабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 120-шы, облыста (Қарақалпақстан Республикасы) 13-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 20 483-ші орында.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Кегейлі (14 км), Ақмаңғыт (18 км), Шымбай (27 км), Нүкіс (28 км), Қожалы (39 км), Тақиятас (41 км), Қараөзек (44 км), Қазанкеткен (46 км),  Тақтакөпір (58 км), Қаңлыкөл (61 км), Көнеүргеніш (62 км, Түрікменстан), Шоманай (65 км), Маңғыт (69 км), Қоңырат (82 км), Дашоғыз (96 км, Түрікменстан), Гүрлен (108 км), Жаңабазар (127 км).

## Тарихы
Халықабад XIX ғасырдың бірінші жартысынан бері белгілі. Бір кездері бұл жерде Бағаналы арнасының жанында бекініс болған, ол уақыт өте келе тұрғын үйлер, медресе, кітапхана және әкімшілік мекемелермен үлкейді.

Қала мәртебесі 1986 жылы берілді (бұған дейін 1970 жылдардан бастап кент мәртебесіне ие болды).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
1965 жылы мақта тазалау және автомобиль зауыты, 1967 жылы жылжымалы механикаландырылған колонна, 1970 жылы мамандандырылған механикаландырылған колонна іске қосылды. Сонымен қатар тігін шеберханасы, байланыс бөлімі және басқа да нысандар салынды. Қалада «Халқабад Момиги», «Халқабад», «Агрокурилиш», «Водное строительство» (Су құрылысы) автокөлік кәсіпорындары, Кегейлі құрылыс басқармасы, фермерлер базары, «Халкободматлубот» филиалы, тігін цехы, ресей-өзбек бірлескен кәсіпорны «Каррокишлокмаш» жеке фирмалары орналасқан. Сондай-ақ қалада үш жалпы білім беретін мектеп, өндірістік кәсіптік колледж, балабақша, спорт кешені, ауылдық аурухана жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан қалалары
Кхму

**Кхму** (өз атауы; *кхму*, *кха*, *кса*, *тай-хат*, *футхень*) — Оңтүстік-шығыс Азиядағы халық. Жалпы саны 440 мыңға жуық адамды құрайды. Олар Лаоста (384 мың адам), Тайландтың солтүстігінде (40 000 адам), Вьетнамда (16 000 адам), сонымен қатар Мьянма мен Қытайда тұрады.

## Тілі
Тілі - кхму тілі.
Диалектілер: кхму, кханг және кхао. Негізгі кхмер сөйлеу бірлігі - қытай-тибет түбір буыны мен индонезиялық түбір сөздерінің арасы.

## Діні
Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, буддистер.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері: қолмен атқарылатын егіншілік (негізінен күріш), өзеннен балық аулау, аңшылық, терушілік. Қолөнерден – керамика, тоқымашылық, металдан зергерлік бұйымдар жасау дамыған.

## Тұрмыс салты
Ата-баба рухына табыну (хрой таза), жердің әруағы (хрой пте), аспан, су, күріш, т.б.сақталған. Жер учаскелері шағын және көп балалы отбасыларға тиесілі.  Қалыңдықты таңдау көбінесе баланың ата-анасының қалауымен анықталады. Тойдан кейін 3-4 жыл әйелінің әке-шешесінің үйіне қоныстанады, содан кейін өз үйін салады.
нобай|оңға|200px|Тұрғын үйлері
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүр бойынша, хкму халқының ауылдарындағы үйлер қадаларға салынған. Алайда, лао үйлерінен айырмашылығы, үйдің астындағы кеңістік тұрғын үй немесе сарай үшін пайдаланылмайды.

### Дәстүрлі киімдері
Киімдері тхай, тай және лао костюміне жақын. Киім сатып алынған матадан тігіледі. Әйелдер үшін тігілмеген белдемше мен блузкадан, ерлерде шалбар мен күртеден тұрады. Басына сәлде киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағам - буға пісірілген күріш, жүгері, маниок, таро, ет азырақ пайдаланылады. Мұрын арқылы ішу салты сақталған.

### Фольклоры
Кхму халқының өкілдері жергілікті ерекшеліктерді айқын көрсететін халық әндерінің бай қазынасымен танымал. Кхму халқының арасында ең танымал ән жанры - эпикалық сипаттағы диалогтық болып табылатын том әні. Олар Сое биін жақсы көреді. Бамбуктан музыкалық аспаптарды, соның ішінде әр түрлі флейталарды, ауызды үрмелі аспаптарды өз бетінше жасайды.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Лаос халықтары
Санат:Тайланд халықтары
Санат:Вьетнам халықтары
Қадыр Қарқабатұлы Бәйкенов

**Қадыр Қарқабатұлы Бәйкенов** (10 қазан 1944 жыл, Күршім ауданы, Шығыс Қазақстан облысы – 31 тамыз 2022) — қазақстандық мемлекет қайраткері және саясаткер.

## Өмірбаяны
1944 жылғы 10 қазанда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Күршім ауылында туған. Уақ тайпасынан шыққан.

1961 жылы Орал қаласындағы орта мектепті бітірген.

1966 жылы Мәскеу машина жасау институтын «машина жасау» мамандығы бойынша бітірген.

1983 жылы КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Халық шаруашылығы академиясына түсіп, оны халық шаруашылығын басқару жөніндегі жетекші маман мамандығы бойынша бітірді.

## Еңбек жолы
1967-1985 жылдары — Алматы ауыр машина жасау зауытының инженер-конструкторы, цех бастығы, өндіріс бастығының орынбасары, бас инженердің орынбасары, партия комитетінің хатшысы, ауыр машина жасау зауыты директорының экономика жөніндегі орынбасары.

1985-1987 жылдары — Қазақстан Компартиясы Алматы облыстық комитетінің хатшысы.

1987-1989 жылдары — Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары.

1989-1991 жылдары — Қазақстан Компартиясы Алматы қалалық комитетінің бірінші хатшысы және Алматы қалалық кеңесінің төрағасы.

1991-1993 жылдар аралығында — Қазақстан премьер-министрінің орынбасары.

1993-1994 жылдар аралығында — Энергетика және отын ресурстары министрі.

1994-1995 жылдары — Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанындағы Қорғаныс өнеркәсібі комитетінің төрағасы.

1998-1999 жылдары — «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ұлттық компаниясының президенті.

1999 жылдан — «Инвестконсультинг Компани» ЖШС президенті.

## Қоғамдық қызметі
2001 жылдан — Қазақстан Республикасының жұмыс берушілер (кәсіпкерлер) конфедерациясы басқармасының төрағасы.

2002 жылдан — Қазақстан Республикасы инжинирингтік компаниялар одағы кеңесінің төрағасы.

2005 жылдан — өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлердің халықаралық конгресінің басқарма мүшесі және вице-президенті.

2012 жылдың қазан айынан 2013 жылдың қазан айына дейін — өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлердің халықаралық конгресінің басқарма төрағасы.

## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстан Республикасының құрметті грамотасы (2001)
* «Ресей Федерациясының құрметті мұнайшысы» төсбелгісі (2003)
* Құрмет ордені (Қазақстан 2013)
* Достық ордені (Ресей, 2016)
* Парасат ордені (ҚР Президентінің 2021 жылғы 2 желтоқсандағы жарлығы).

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан энергетика министрлері
Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары
Татарстан жетондары

**Татарстан жетондары** () — Татарстан аумағында тауарлар мен қызметтерді бөлшек саудада сатып алу үшін суррогат төлем құралы (эрсац-ақша). 1992 жылы экономика мен сауданы ырықтандыруға және Ресейдегі өмір сүру деңгейі күрт құлдырауына байланысты халықтың аз қамтылған бөлігін әлеуметтік қолдау және тауарларды реттелетін бағамен сату үшін «нарыққа жұмсақ кіру» бағдарламасы бойынша республика үкіметі енгізген, олар дереу алынып тасталды. 1993 жылы қайта енгізілді. Оларды республикалық бюджеттің кепілдігімен меншік нысанына қарамастан республиканың барлық сауда кәсіпорындары рублмен тең дәрежеде қабылдауды бұйырды. Әлеуметтік және коммуналдық жетондардың айналымы 2001 жылы тоқтатылды.

Бұған дейін Татарстанда азаматтардың барлық санаттары үшін тапшы тұтыну тауарларының аймақтан сыртқа шығарылуына жол бермеу үшін тұтыну карталары тауарлардың жекелеген түрлерін сатып алуға талон түрінде, содан кейін — нақты тауарларға байланбаған эрзац-валютлар — Татарстан купондары түрінде шығарылды. Сондай-ақ, Татарстанның әлеуметтік чектері ауқатсыз халыққа берілетін суррогат ақша ретінде айналымда болды.

## Сипаттамасы және мақсаты
### «Нан» жетоны
Әлеуметтік («нан») жетон әлеуметтік қорғау органдары ауқатсыз халыққа әлеуметтік қолдау көрсету мақсатында беретін төлем құралы болды, әлеуметтік чекке ұқсас, бірақ атаулы құны азырақ — соңғы кездері 2 рубл, бұған дейін ұзақ уақыт бойы — 1 рубл, бастапқыда (деноминацияға дейінгі бағада) 5000 руб. (1 кг нанның баламасын енгізумен) болды. Ол реттелетін тізімдегі тұтынушылық азық-түлік өнімдерін төлеу кезінде дүкендерде, сондай-ақ әлеуметтік асханаларда ресейлік ақшамен тең қолданылды.

Бет жағында «ТАТАРСТАН» мәтіні және стилдендірілген лалагүлмен көмкерілген күн мен оның сәулелерінің аясында Қазан кіремілінің Сүйімбике мұнарасының сұлбасынан көркем композициясында болды. Артқы жағында ою суреттердің дөңгелек жақтауында бидайдың үш масағы бейнеленген.

### «Отын» жетоны
Отын (кейде «коммуналды» және «бензин») жетондары - сәйкесінше 10 және 20 литр бензинге тең төлем құралы болды. Оларды тиісінше әлеуметтік қорғау органдары ауқатсыз халыққа әлеуметтік қолдау мақсатында (6 дана) пәтерақы мен тұрғын үй-коммуналдық қызметтерді төлеуге және республикалық қазынашылық бөлімдері мемлекеттік органдарға бензин төлеуге берді. Олар сәйкесінше есеп айырысу орталықтарында және жанармай құю бекеттерінде ресейлік ақшамен тең дәрежеде пайдаланылды.

Олар сәйкесінше сары (жез) және ақ (никель) металдан диаметрі 2,5 см, қалыңдығы шамамен 1,5 мм қырлы жиегі бар орташа өлшемді жетон түрінде соғылған. Бет жағында «ТАТАРСТАН» мәтіні және стилдендірілген лалагүлмен көмкерілген күн мен оның сәулелерінің аясында Қазан кіремілінің Сүйімбике мұнарасының сұлбасынан көркем композициясында болды. Артқы жағында ою суреттердің дөңгелек жақтауында мұнай айдау қондырғысының суреті орналастырылған болатын.

### Кәдесый жетондары
2008 және 2013 жылдары коллекционерлер үшін белгіленген бағасы ресей рубліндегі шақа тәрізді кәдесый жетондар сериясы шығарылды. Бұл жетондар ешқашан төлем құралы болған емес. Жетондарды өндіруші белгісіз.

## Дереккөздер

Санат:Татарстан экономикасы
Қарашажы

**Қарашажы** – Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Жетібай кентінен солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан төрткіл шоқы. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 162 м. Шоқы маңында суы мол құдықтар бар. Төрткілдің оңтүстігіндегі тақыр табаны да Қарашажы деп аталады. Көне түркі тілінде ол "Қарашаның аджысы" – ащы құдығы деген атауы содан қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарақия ауданы таулары
Қарашоқат

**Елді мекен:**
* Қарашоқат – Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы ауыл.

**Төбе:**
* Қарашоқат –  Жосалы даласының солтүстігіндегі оқшауланған төбе.
Қарашоқат (төбе)

**Қарашоқат** – Жосалы даласының солтүстігіндегі оқшауланған төбе. 

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Байқоңыр қаласының шығысында 26 км жерде, Сырдария аңғарында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 146 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Ұзына бойы созылып жатқан төбенің беткейі көлбеу келген. 

## Өсімдігі
Құмайтты сұр топырақ жамылғысында боз жусан, еркек шөп, баялыш, бұйырғын, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Қармақшы ауданы таулары
Санат:Төбелер
Олий Мәжілісінің Сенаты

оңға|нобай|Олий Мәжілісінің Сенатының құрамы:<br /> Партиясыз (100)
**Өзбекстан Сенаты**, ресми атауы — **Өзбекстан Олий Мәжілісінің Сенаты** () — Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің жоғарғы палатасы.

## Құрамы
Сенат құрамында 100 мүшесі бар: 84-і сайланады және 16-ауы Президентпен тағайындалады.

## Сайлауы
Сенаторларды жергілікті кеңестердің мүшелерінен тұратын сайлаушылар алқасы сайлайды, елдің 12 облысынан, Ташкент пен жартылай автономиялы Қарақалпақстан Республикасынан әрқайсысы 6 сенатор сайлайды. Сенаторлар 5 жыл қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан үкіметі
Танзила Камалқызы Нарбаева

**Тәнзилә Камалқызы Нәрбаева** (; 24 шілде 1957 жыл, Шаһрихан ауданы, Әндіжан облысы) — Өзбекстан саясаткері, 2019 жылдан бастап Өзбекстан Олий Мәжілісі Сенатының төрайымы.

Танзила Нарбаева Сенат төрайымдығына дейін 2016–2019 жылдар аралығында премьер-министрдің орынбасары, 2016–2019 жылдары Әйелдер комитетінің төрайымы болған. Саясатқа келгенге дейін Ташкентте мұғалім болып жұмыс істеген. 2011 жылдан бастап Өзбекстан Велосипед спорты Федерациясының төрайымы.

## Өмірбаяны
Танзила Камалқызы Нарбаева Әндіжан облысының Шаһрихан ауданында 1957 жылы, 24 шілде күні дүниеге келді.

1981 жылы Ташкент Университетін (қазіргі Өзбекстан Ұлттық Университеті) бітірді. Социология ғылымдарының докторы.

1975–1991 жылдары Ташкент қаласында мұғалім, мектеп директоры орынбасары, Оқушылар Сарайы директоры болып жұмыс істеді..

Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы аудандық кеңесінің хатшысы, сонымен қатар осы партияның Орталық кеңесінде сектор меңгерушісі қызметтерін атқарған.

1995–2010 жылдары еңбек қызметін Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетінде жалғастырды.

2010 жылдың 21 желтоқсанынан 2016 жылдың 20 желтоқсанына дейін Өзбекстан кәсіподақтар федерациясы кеңесінің төрайымы қызметін атқарды.

2016 жылы желтоқсанда ол кезектен тыс президенттік сайлаудан кейін құрылған үкіметте Өзбекстан әйелдер комитетінің төрайымы — Өзбекстан премьер-министрінің орынбасары болып сайланды және тағайындалды.

2019 жылдың 20 маусымында Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевтің жарлығымен Олий Мәжіліс Сенатының құрамына тағайындалды. Келесі күні, 21 маусымда президенттің ұсынысымен Танзила Нарбаева парламенттің жоғарғы палатасының төрайымы болып сайланды. Нарбаева осы лауазымдағы тұңғыш әйел болды.

2019 жылы 22 желтоқсанда халық депутаттары Ташкент қалалық кеңесіне өткен сайлауда Танзила Нарбаева жеңіске жетті.

2020 жылдың 17 қаңтарында Ташкент қаласынан сенатор болып сайланды.

2020 жылдың 20 қаңтарында ол Олий Мәжіліс Сенатының төрайымы қызметіне қайта сайланды.

## Жеке өмірі
Танзила Нарбаева үйленген, екі баласы бар, немерелі.

## Марапаттары

### Өзбекстан

* «Шуһрат» медалі (25 тамыз, 2000 жыл)
* «Меһнат Шуһрати» медалі (25 тамыз, 2010 жыл)
* «Фидокорона хизматлари учун» ордені (2016)

### [[Ресей]]

* Достық ордені (4 наурыз, 2022 жыл)

### Басқалары

* Өзбекстан Ұлттық Ақпарат Агенттігінің конкурсы жеңімпазы «Жыл таңдауы – 2019», «Ең белсенді саясаткер — Өзбекстан Жыл адамы»

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан саясаткерлері
Санат:Саясаттағы Өзбекстан әйелдері
Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы

оңға|нобай|

**Өзбекстан Заң шығару палатасы** (), ресми атауы – **Өзбекстан Олий Мәжілісінің Заң Шығару палатасы** () — Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің төменгі палатасы. Палата 150 мүшеден тұрады; дәл қазір оның 89-ы Үкімет коалициясының және 61-і оппозицияның ішінде.

## Сайлау барысы
Сайлау күніне он сегіз жасқа толған Өзбекстан Республикасының азаматтары сайлау құқығына ие. Сайлау күніне жиырма бес жасқа толған және Өзбекстан Республикасында кемінде бес жыл тұрған азаматтардың Заң шығару палатасына сайлануға құқығы бар.

Заң шығару палатасына сайлау өткізу үшін бір жүз отыз бес аумақтық сайлау округі құрылады. Заң шығару палатасына сайлау өткізу үшін бір жүз отыз бес аумақтық сайлау округі құрылады. Әр округтен бір депутат сайланады. Заң шығару палатасының депутаттарын сайлау бойынша сайлау округтерін Орталық сайлау комиссиясы құрады. Бұл Қарақалпақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің (Парламентінің), Облыстық әкімдіктердің және Ташкент қаласының ұсынысымен жасайды. Сайлау округтерiнiң тiзiмдерiн олардың шекаралары мен сайлаушылар санын көрсете отырып, Орталық сайлау комиссиясы сайлауға кемiнде жетпiс бес күн қалғанда жариялайды.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан үкіметі
Санат:Өзбекстан мемлекеттік құрылымдары
Кувейттіктер

**Кувейттіктер** — Кувейттің негізгі халқын құрайтын араб халқы.
1957 жылғы халық санағы бойынша 206,4 мың адам, 1985 жылы – 1,712 млн, 1995 жылы – 1,576 млн, 2001 жылы – 2,275 млн адам тұрды.

## Тілі
Олар араб тілінің араб тобының шығыс араб диалектісінде сөйлейді. Парсы және ағылшын тілдері де кеңінен таралған.

## Діні
Дінге сенушілердің діни ағымы: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі – шииттер.

## Кәсібі
Бәдеуилердің дәстүрлі кәсібі - көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (түйелер мен ұсақ мал). Олар оазистерде егіншілікпен айналысады (негізінен құрма, жеміс ағаштарының кейбір түрлері, бақша және бұршақ дақылдары). Жағалаудағы аудандардың тұрғындары балық аулау және асшаяндарды өндірумен айналысады. Өнеркәсіптің басты саласы — мұнай.
Экономиканың дамуы және типтік араб менталитеті кувейттіктерді табысты кәсіпкерлерге айналдырды. Мұнда көптеген жеке кәсіпкерліктер бар. 

## Өмір салты
Отбасы Кувейт қоғамының маңызды элементтерінің бірі болып табылады, дәстүрлі түрде бұл ұғым румен немесе қауыммен байланысты. Мұнай өндірісі басталғаннан кейін Кувейт өмірінің модернизациясы отбасының жағдайын біршама өзгертті. Кувейттер дәстүрлі түрде көп балалы отбасыларды жақсы көреді. Балалардың, әсіресе ұлдардың саны әрқашан беделдің өлшемі болды, сондықтан төрт-бес бала қалыпты болды.

Бәдәуилердің үйі – ешкінің жүнінен жасалған қара шатыр. Отырықшы және жартылай отырықшы халық төбесі тегіс, ауласы бар бір қабатты, бір бөлмелі саман үйлерде тұрады.

Көшпелілердің киімінде ерлердің орамалының түсі ақ-қара немесе қызыл-ақ. Отырықшы тұрғындардың киімдері дәстүрлі және еуропалық ерекшеліктерді біріктіреді (ұзын жеңді кең көйлек үстінде – пенжак). Дәстүрлі әйелдер киімі ерлердікінен сәл ғана ерекшеленеді. Оңтүстікте қара жүннен немесе жібек матадан тігілген дәстүрі бойынша көзге саңылаулары бар бетперде (бурга) киеді. Қалалық әйелдер үшін еуропалық көйлек бетті жабатын жұқа шарфпен біріктірілген.

Отырықшы тұрғындардың тамағы – бидай немесе арпа шелпектері, қайнатылған ұсақталған бидайдан жасалған ботқа, қышқыл сүт, қой ірімшігі, құрма, мереке күндері – ет және құс еті, жағалау аймақтарында – жаңа және кептірілген балық. Көшпелілер мен жартылай көшпелілердің тағамында сүт өнімдері басым.

## Дереккөздер

Санат:Арабтар
Матуш Беро

**Матуш Беро** () — словакиялық футболшы, Словакия Ұлттық футбол құрамасы мен "Витесс" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жүлделері
### «Тренчин»
* Словакия чемпионы (2): 2014/15, 2015/16
* Словакия кубогы (2): 2014/15, 2015/16

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Словакия футболшылары
Санат:Словакия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Тренчин ФК ойыншылары
Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Санат:Витесс ФК ойыншылары
Желіде (фильм, 2021)

**Желіде** (; әдеби тілде **Дауыс** ()) — 2021 жылы  Ким Гок пен Ким Сон Sufilm Co. Ltd. үшін түсірген оңтүстік кореялық криминалды атыс-шабыс фильмі. Фильм сюжеті дауыстық фишингтің құрбаны болған, ақшасын қайтару үшін Қытайдағы қылмыскерлер ұйымына тап болатын Со Джунның айналасында өрбиді.Қазақша аударылмаған, ресми дубляж жасалып көрсетілмеген.

Ол Чхусок мейрамымен сай келген 2021 жылдың 15 қыркүйегіндегі уақытта кинотеатрлардан көрсетілді. 2021 жылдың 12 желтоқсанындағы жағдай бойынша кассалық жинақпен Оңтүстік Кореядағы 2021 жылы шыққан кәріс фильмдері арасында ол 4-орын алды, жалпы құны 11,87 млн АҚШ доллары және 1,42 миллион қаралым жинады.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея фильмдері
Санат:Корей тіліндегі фильмдер
Антони (футболшы)

**Антони Матеус дус Сантус** (; 2000 жылы 24 ақпанда туған, Озаску), **Антони** ретінде белгілі () — бразилиялық футболшы, ағылшындық "Манчестер Юнайтед" клубы мен Бразилия құрамасының шабуылшысы. Токиода өткен 2020 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы.

## Клубтық карьерасы
Озаску тумасы, Антони 2010 жылы «Сан-Паулу» футбол академиясында карьерасын бастады. 2018 жылы «Сан-Паулу» клубының 17 жасқа дейінгі құрамасында Жапонияда өткен Джей лигасының жолдастық кездесуінде жеңіске жетіп, турнирдің үздік ойыншысы деп танылды.

2018 жылдың 26 қыркүйегінде Антони, Элиньо және Игор Гомис Сан-Паулудың негізі құрамасына ілікті. Сонымен бірге Антони Сан-Паулумен 2023 жылға дейін кәсіби келісімшартқа қол қойды. 2018 жылы 15 қарашада клуб үшін дебютін жасады, «Гремиоға» қарсы Бразилияның Серия А матчында Элиньоның орнына шықты. 2019 жылы 13 ақпанда ол өзінің Либертадорес кубогында дебютін жасады, екінші іріктеу турында аргентиналық «Тальерес» командасына қарсы ойнады.

2020 жылы 22 ақпанда «Аякспен» 5 жылдық келісімшартқа қол қойды. Трансфер құны 15,75 млн еуроны құрады және бонустарды ескере отырып ұлғаюы мүмкін.

2022 жылдың 30 тамызында ағылшындық «Манчестер Юнайтед» клубы Антонимен келісімге қол жеткізгенін жариялады. Трансфер құны 95 млн еуроны (82 млн фунт стерлинг) құрады, бірақ белгілі бір бонустарға қол жеткізілген жағдайда тағы да 5 млн еуроға (4,3 млн фунт стерлинг) өсуі мүмкін. Антони клубпен 2027 жылға дейін және тағы бір жылға ұзарту мүмкіндігімен келісімшарт жасасты.

## Жетістіктері
**«Аякс»**
* Нидерланд чемпионы (**2**): 2020/21, 2021/22
* Нидерланд кубогының иегері: 2020/21

**Бразилия құрамасы (23 жасқа дейін)**
* Олимпиада ойындарының жеңімпазы: 2020

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі «Манчестер Юнайтед» ФК ресми сайтында

Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бразилия Олимпиада чемпиондары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Сан-Паулу ФК ойыншылары
Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Реал Бетис ФК ойыншылары
Малай (айрық)

**Негізгі ұғым:**
* Малай – дәулетті адамдардың үй жұмыстарын атқаратын адам.

**Басқа мағыналар:**

**Елді мекен:**
* Малай – Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл.

**Өзен:**
* Малай – Шығыс Каспий алабындағы өзен.
Ладактар

**Ладактар** (*ладакхи*) — Үндістанның Джамму және Кашмир штатының солтүстік-шығыс бөлігінде тұратын халық. Жалпы саны 57 мың адамды құрайды (2010 ж.).

## Тілі
Тілі қытай-тибет тілдеріне жатады.
Жазуы тибет жазуына негізделген, 1940 жылдардың соңынан латын әліпбиіне негізделді. Қалаларда 40%-ға дейін тибет, урду, хинди және ағылшын тілдерінде сөйлейді.

## Діні
Діни бойынша ладактардың ​​көпшілігі ламаистер. Мұсылмандар (шииттер) мен индуистер бар.

## Кәсібі
Ладактар - Инд аңғарында және оның салаларында егіншілікпен айналысты, негізінен арпа, аз дәрежеде бидай, қарақұмық, бұршақ және тамыр дақылдарын өсіреді. Чампа - қой өсіретін жартылай көшпелі малшылар, әсіресе ешкілер, олар кашмир шәлісін жасау үшін жүн береді.
Ладахтар дәстүрлі түрде Үндістан мен Қытай, Моңғолия, Тибет арасындағы транзиттік саудаға қатысты; олар керуендер жүргізіп, транзиттік базаларға ие болды. Материалдық мәдениеті жағынан тибеттіктерге, балтиге жақын. Монастырлар экономикада үлкен рөл атқарады.

## Өмір салты
Ладактардың негізгі ерекшеліктерінің арасында бауырластық полиандрия болып табылады. Бұл отбасында тек үлкен ағасы үйленіп, оның әйелі барлық інілерінің  әйелі болып табылады. Әйел барлығынан бірден туады, сондықтан ладактардың «бөтен» балалары жоқ, барлығы ортақ болып саналады, ал мұра (көбінесе бұл жер телімі) үлкендік тәртібімен алынады. Бір жанұя ішіндегі жерді ағайындылардың үлкеніне беру учаскелердің кез келген бөлшектенуіне жол бермейді, яғни бұл бір үлкен учаскеден - бүкіл отбасын бірден егінмен қамтамасыз етіп, өмір сүруге мүмкіндік береді.

Соңғы уақытта ладактар өркениетті бола бастады, кейбір өкілдері өз қоныстарын тастап, қоғамда өмір сүріп, қалыпты өмір сүре бастады.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан этникалық топтары
Ламахолоттар

**Ламахолоттар** (солорлықтар) — Индонезиядағы Амбон-Тимор халықтарының бірі.
Олар Флорес аралының шығысында, Солор, Адонара және Ломблин аралдарында тұрады. Жалпы саны 310 мың адам. Географиялық орналасуына қарай ламахолоттар субэтникалық топтарға бөлінеді: ларантуктар, солорлықтар, адонарлар, левотололар және т.б.

## Тілі
Олар ламахолот тілінде немесе солор тілінде сөйлейді, диалектілері бар.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: католиктер, суниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, күріш, тары, ямс, маниок, тәтті картоп, бұршақ, асқабақ, жемістер мен көкөністер) және жағалауда балық аулау. Мал шаруашылығы қосалқы рөл атқарады. Бірқатар жағалаудағы ауылдардың тұрғындары маталармен, киіммен, ауылшаруашылық құралдарымен делдалдық сауда жасауға мамандандырылған. Ламалера ауылында (Ломблен аралы) кит аулау дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйым патрилинейлік руларға (суку) негізделген. Неке патрилокальды. Одақтың үйлері, байлығы мен міндеттемелері жергілікті жердегі мұрагерлік ережелерге сәйкес, әдетте әкелік жолмен беріледі.

### Дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі елді мекендері - тығыз маржан дуалдармен қоршалған, үйлер қаңқалы, төртбұрышты, биік тік төбесі бар. Ұзын үйлер XX ғасырдың басына дейін ұзын үйлер  болды. Қазіргі заманғы тұрғын үйлер шағын отбасына арналған.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары - көкөніс және балық дәмдеуіштері қосылған қайнатылған жүгері мен күріш.

## Дереккөздер

Санат:Индонезия этникалық топтары
Маңәулие

**Маңәулие**, *Мыңәулие* – Ырғыз өзенінің оң жағалаулық аңғарында, Тілепіттау тау сілемінің солтүстігіндегі тау. 

## Географиялық орны
Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Шеңбертал ауылының батысында 7 км жерде орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 211 м, салыстырмалы биіктігі 79 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан таудың ұзындығы 8 км, енді жері 4 км-ге жуық. Көлбеу беткейлері нашар тілімденген. Ырғыз өзенінің арнасы өтетін батыс, солтүстік, солтүстік-шығыс беткейлері тіктеу келген. Оңтүстігінде Аққұдық қыстауына ұласады. Батысымен Ырғыз өзенінің саласы – Ащысай өзені ағып өтеді. 

## Өсімдігі
Қуаң даланың кебірленген бозғылт қоңыр және қоңыр топырағында бетеге, боз, жусан, теріскен, бұйырғын, т.б. шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы таулары
Ламеттер

**Ламеттер** — Лаос аумағында тұратын халық.
Олардың саны, кейбір мәліметтер бойынша, шамамен 20 мың адамға жетеді.

## Тілі
Олар аустроазиялық отбасының мон-кхмер тобына жататын ламет, лемет немесе кха ламет тілінде сөйлейді.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы (күріш, таро, ямс, тәтті картоп, жүгері, асқабақ, бұрыш, банан, манго, цитрус жемістері). Сонымен қатар аңшылық (найзамен, арбалетпен және қақпанмен), балық аулау және терушілік. Бамбук, ротан, пальма жапырақтарынан тоқу.
Ламеттер құрал-саймандар, киім-кешек және керамика алу үшін лаостармен және тайлармен сауда жасайды. Кейбір Ламеттер жалдамалы жұмыс істейді.

## Өмір салты
Қауымды сайланбалы староста басқарады. Бай қоғам мүшелерінің қабаты пайда болды. Беделді байлық — буйволдар мен қола барабандар болып есептеледі. Неке матрилокалды, туыстық қатынас патрилинейлік.

### Дәстүрлі баспаналары
Тұрғын үйлері қадаларда бамбуктан жасалған, сабанмен немесе пальма жапырақтарымен жабылған, бір немесе екі верандасы бар. Елді мекенде 15-ке жуық үй бар.

### Дәстүрлі киімдері
Әйелдер киімі тігілмеген белдемше мен ашық жемпірден, ерлер киімі күрте мен шалбардан тұрады. Ерлер мен әйелдер сәлде киіп, әшекейлер тағады. Ерлер беттеріне татуировка жасайды, өрнек солтүстік және оңтүстік ламеттер арасында ерекшеленеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Тағамның негізі - жабысқақ күріш, пісірілген ет жейді.

## Дереккөздер

Санат:Лаос халықтары
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2001

**Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2001** () Түркияның Анталия қаласында қараша айының 4-11 күндері аралығында өтті.

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 

Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпионаттары
Мойнақ ауданы

**Мойнақ ауданы** (, ) — Өзбекстан Республикасы құрамындағы Қарақалпақстан Республикасының әкімшілік бірліктерінің бірі. Әкімшілік орталығы – Мойнақ қаласы.

## Орналасқан жері және географиясы
Мойнақ ауданы Қарақалпақстан Республикасының (Өзбекстан Республикасының құрамындағы автономиялы республика) солтүстік бөлігінде орналасқан, ол өз кезегінде Өзбекстанның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Аудан солтүстіктен және ішінара солтүстік-шығыс жағынан Арал теңізі арқылы Қазақстанмен, батыс және оңтүстік-батыс жағынан Қоңыратпен, шығысында Тақтакөпірмен, оңтүстігінде Қарақалпақстанның Кегелі, Шымбай, Қараөзек аудандарымен шектеседі.

Ауданның ресми ауданы 37,9 мың км², бірақ соңғы онжылдықтарда Арал теңізі деңгейінің төмендеуіне байланысты ауданның ауданы күрт ұлғайды. Алып жатқан жер көлемі бойынша Мойнақ ауданы Қарақалпақстан аудандары арасында екінші орынды (бірінші орында Қоңград облысы 74,4 мың км²) иеленеді. Мойнақ ауданының географиясы біршама бірыңғай және аумақтың негізгі бөлігін шөлдер, далалар мен сортаңдар, сонымен қатар Арал теңізінің бір бөлігі алып жатыр.

## Тарихы
Мойнақ ауданы 1930 жылы құрылды. 1963 жылы аудан таратылып, 1964 жылы қалпына келтірілді.

1942 жылдан 1992 жылға дейін Арал теңізіндегі Возрождение аралында (Қарақалпақстанның Мойнақ ауданына кіретін арал аумағының бөлігінде) «Барқан» шартты атаулы әскери биохимиялық сынақ полигоны жұмыс істеді. Ресми атауы: 52 далалық ғылыми-зерттеу зертханасы (ДҒЗЗ-52).

## Табиғаты
### Климаты
Ауданның климаты күрт құбылмалы, жазы ыстық және құрғақ, қысы біршама суық келеді. Орташа жылдық температура +14,5 °C; қаңтардың орташа температурасы -7,4 °C, шілденің орташа температурасы +26,3 °C. Абсолюттік ең төменгі температура -28 °C, абсолюттік температура максимумы +60 °C болды. Аудан аумағына жылына орта есеппен 150-180 мм жауын-шашын түседі (жауын-шашынның көп бөлігі көктем мен күзде түседі). Өсімдік өсетін мезгіл 210-213 күнге созылады.

2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді::
* аудандық бағыныстағы қала
# Мойнақ
* азаматтардың ауылдық жиындары
# Бозатау
# Қазақдария
# Мәделі
# Тікөзек
# Үшсай
# Хәкімата

## Есімнама
*Тілеуберген Күпбатуллаұлы Жұмамұратов (1915—1990) — Қарақалпақ АКСР халық ақыны, Өзбек КСР халық ақыны.
*Аяпберген Мұсаұлы (1880—1936) — Қарақалпақ АКСР халық ақыны.

## Дереккөздер

Санат:Қарақалпақстан аудандары
Маяжон

**Маяжон** – Дегелең тауларының солтүстігіндегі аласа тау. 

## Географиялық орны
Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 618 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 3 км. Салыстырмалы биіктігі 20 м. Беткейлері көлбеу тізбектелген шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Етегінде элювийлі-делювийлі шөгінділер қалыптасқан. 

## Өсімдігі
Тауалдының қиыршықтасты қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бөрте жусан, қылқан селеу, бетеге, көде, тобылғы, т.б. бұталар мен әр түрлі шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Жаңасемей ауданы таулары
Лати (халық)

**Лати** (*кутэ*, *тхо*, *ден*, *са*, *и пи*, *и то*) — Вьетнам аумағында тұратын, жалпы саны 6 мың адамнан тұратын халық.

## Тілі
Олар кадай тілдерінің бір бөлімі лати тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенім.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – суармалы егістік және қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, мақта, индиго). Қолөнердің ішінде тоқыма тоқу және ауылшаруашылық құрал-саймандарын жасау дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізгі формасы – көршілік қауымы. Отбасы шағын, неке патрилокальды, туыстық есеп рулық. Сороратқа (апалы-сіңілілерге үйленуге) рұқсат етіледі.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Лати қоныстары шашыраңқы (әдетте тау етегінде) орналасқан. Тұрғын үйлері қадаларға, бір бөлігі жерде орналасқан, төртбұрышты, шатырлы.

### Дәстүрлі киімдері
Ер адамдар сол жағында түймелері бар халат пен шалбар, әйелдер шалбар, түрлі — түсті кең белдікпен байланған халат және бай оюланған көкірекше киеді.

### Дәстүрлі тағамдары
Лати халқы негізінен күріш жейді. Күрішті пісірген кезде күрішті қайнаған су құйылған қазанға салады. Күріш пісуге жақын қалғанда, оны төгіп тастайды, содан кейін пісіруді аяқтау үшін келесі қазанға салады. Халықтың әдеттегі тағамдары - кептірілген буйвол терісі мен қышқыл маринадталған ет.

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Қытай этникалық топтары
Ақшат (айрық)

* ''Ақшат'' — Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты болған таратылған ауыл.
* Ақшат — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл.
* Ақшат — Ақтөбе облысындағы тау.
* Ақшат — Батыс Қазақстан облысындағы үстірт.
* Ақшат — Ақтөбе облысындағы кен орны.
Лахалар

**Лахалар** (*кхла*) — Вьетнамның солтүстік-батысында тұратын халық. Лаокай және Шонла провинцияларында тұрады. Вьетнамның ресми түрде танылған 54 халқының қатарына кіреді.
1999 жылғы халық санағы бойынша 5686 адам тұрады.

## Тілі
Олар тай отбасының лаха тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

## Кәсібі
Лахалардың негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік және ішінара мал шаруашылығы. Қолөнер негізінен тоқыма және тоқу болып табылады.

## Өмір салты
Лахалардың отбасы шағын болып келеді, туыстық қатынасы патрилинейлік. Тістерді қаралау және жапырақ шайнау салты сақталған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Лаха елді мекендерін өз тілінде  «Кхункай» деп атайды. Әр ауылда шамамен 10 үй бар. Олпр екі баспалдақ апаратын екі кіреберісі бар қадаларға орналасқан үйлерде тұрады. Бұл жағдайда бір кіреберіс арнайы қонақтарға, ал екіншісі отбасы мүшелеріне арналған.

### Дәстүрлі киімдері
Дәстүрлі киімдері тай киімдеріне ұқсас (алдыңғы жағында бірнеше ілгектері бар көкірекше, белдікпен байланған ұзын тік белдемше), әшекейлі орамал.

### Дәстүрлі тағамдары
Негізгі тағамдары - жүгері және күріш. Маниок пен таро да ерекше орын алады. Жай күріш жабысқақ күрішті жей алмайтын қонақтарды сый-құрмет көрсету үшін қолданылады.
Фестивальдар, үйлену тойлары және жерлеу рәсімдері кезінде танымал сусынға самагон жатады.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер

Санат:Вьетнам халықтары
Лаху

**Лаху** — Қытайдың оңтүстігінде, сондай-ақ Вьетнамның солтүстік аймақтарында, Таиланд, Мьянма және Лаоста тұратын халық. Қытайдың 56 ресми танылған халықтарының және Вьетнамның 54 ресми танылған халықтарының қатарына кіреді.

## Этнонимі
Лаху тілінде «ла» «жолбарыс» және «ху» «отқа қуыру» дегенді білдіреді. «Лаху» сөзі «отқа қуырылған жолбарыс еті» дегенді білдіреді. Халықтың бұл атауы тарихи тұрғыдан лахулардың негізгі кәсібі аңшылық болғанын көрсетеді.

## Таралу аймағы
2000 жылғы халық санағы бойынша олар:
*Қытайдың оңтүстік-батысында (453,7 мың адам). Негізінен Ланцан-Лаху, Минлян-Дай-Лаху-Васки автономиялық округтері, және Пуэр округіндегі Чжэнь­юань-и-Ха­ни-Ла­ху­, Линцан округіндегі Шуанцзян-Лаху-Ва-Булан-Дайский;
*Мьянмада (155 мың адам). Негізінен Шан ұлттық округіндегі Ченгтун ауданында);
*Таиланд (54 мың адам). Чиангмай, Чианграй, Мэхонгсон, Лампанг және Так провинциялары); 
*Вьетнамның солтүстік-батысында (15,6 мың адам). Лаитяу провинциясы; 
*Лаос (14 мың адам) Бокео провинциясы.

Жалпы саны - 760 мың адам (2009).

## Тілі
Олар қытай-тибет отбасының тибет-бирма тобының лаху тілінде сөйлейді. Диалектілер: лаху на, лаху ши, лаху ньи. 19 ғасырдан бастап жазу латын әліпбиіне негізделген.
нобай|оңға|200px|Лахулар
## Діні
Дәстүрлі лаху діні политеистік. Буддизм 17 ғасырдың аяғында пайда болып, кең тарады. Қытайдағы көптеген лахулар буддистер. Христиандық 19 ғасырда Бирмада пайда болды және содан бері таралуда.

## Кәсібі
Лахулар қолмен атқарылатын егіншілікпен (жүгері, ішінара күріш), терушілікпен, аңшылықпен және балық аулаумен айналысады. Қолөнерден ұсталық, бамбук тоқу (жиһаздар, төсеніштер, ыдыстар) және тоқымашылық дамыған.

## Өмір салты
Лахулар отбасы шағын болып келеді, неке патрилокальды, матрилокалдылық пен матрилиналдықтың қалдықтары сақталған.
нобай|оңға|200px|Ұлттық киімдегі Лаху әйелі     
### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Елді мекендері тау баурайында шашыраңқы орналасқан 3-4 үйден тұрады. Тұрғын үйлері қадаларда орналкасқан, көрші халықтардың әсерінен жер үсті үйлер салынуда.

### Дәстүрлі киімдері
Ерлер киімі – жағасыз күрте және кең шалбар. Әйелдер киімі – оң жағында ілгектері бар ұзын халат, шалбар.

### Дәстүрлі тағамдары
Лаху өкілдері негізінен кәдімгі күріш, көкөніс, жеміс-жидек, ет жейді. Тағамдарды кептіру және маринадтау сияқты сақтаудың кейбір әдістері бар. Лаху өкілдерінің жұмыс күндері, әсіресе мерекелерде, үйлену тойларында және қоныс тойларында самогон ішетін әдеті бар. Темекі шегу ерлер мен әйелдер арасында кеңінен таралған.

## Дереккөздер

Санат:Қытай этникалық топтары
Санат:Тайланд халықтары
Санат:Мьянма халықтары
Санат:Лаос халықтары
Санат:Вьетнам халықтары