open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джемма Скулме

**Джемма Скулме** (; кеңестік кезең құжаттарында – *Джемма Оттовна Скулме*, 20 қыркүйек 1925 – 9 қараша 2019) — кеңестік және латыш суретшісі. Латыш КСР халық әртісі (1976). КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984).

## Өмірбаяны
Латвия өнер академиясының кескіндеме факультетін және Илья Репин атындағы Санкт-Петербург өнер академиясын бітірген. 1956 жылдан Латвия Суретшілер одағының мүшесі, 1977 – 1982 жж. төрағаның міндетін атқарушы, 1982 – 1992 жж. төрағасы болды. Скульменің жеке көрмелері Ресейде, Аустрияда, Германияда, Канадада және АҚШ-та өтті.

## Отбасы
Джемма суретшілер әулетінен шыққан. Оның әкесі – Отто Скулме (1889-1967, 1961 жылға дейін Латвия өнер академиясының ректоры), анасы – Марта Лиепиня-Скулме (1890-1962). Оның әкесінің ағасы Уго (Угис) Скулме мен оның ұлы – Юргис Скулме де суретші болған. Юргис Скулме «Кеңес өкіметіне жала жабу» деп аталатын Сібірдегі латыштардың өмірін бейнелеген. Ал Джемма Скулме бастаған суретшілер одағы оны одақтан шығаруға дауыс берді. «Бұл тарихи шартты түрде өзіме жасалған опасыздық болды»,— деп кейін мойындаған 90 жастағы суретші.

Бірінші күйеуі – актер Артур Димитерс (1915-1986), бұл некеде плакат суретшісі – Юрис Димитерс (1947) атты ұлы болды.

Екінші күйеуі – суретші Оярс Густавович Аболс (1922-1983), қызы Марта Скулме (1962).

## Марапаттары мен атақтары
* КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1984) — «Ән» суретті триптихі және «Жіптер», «Ұрпақтар» картиналары үшін («Жүз жыл бұрынғы», «Аспанды найзағай жарып өтеді», «Ән»).
* Латвия КСР халық әртісі (1976).
* Латвия ғылым академиясының құрметті мүшесі.
* Латвия өнер академиясының құрметті докторы.
* IV дәрежелі «Үш жұлдыз» ордені (1995).

## Әдебиет
* **10 художников Латвии**: Оярс Аболс, Борис Берзинь, Рита Валнере, Эдвард Грубе, Индулис Заринь, Улдис Земзарис, Эдгар Илтнер, Лаймдот Мурниек, Херберт Силиньш, Джемма Скулме. Каталог выставки. Издатель: Союз художников СССР, Союз художников Латвийской ССР, Москва: Советский художник, 1979. — 70 стр. с иллюстрациями. Авт. вступ. ст. и аннотаций И. Нефёдова.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Biogrāfija un darbi 
* Джемму Скулмимен сұхбат
* Biogrāfija un darbi
* Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu 

Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
Санат:Репин атындағы институт түлектері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Латвия суретшілері
Санат:КСРО суретшілері
Агате Несауле

**Агат Несауле** (23 қаңтар 1938 – 29 маусым 2022) — Латвиядан шыққан американдық жазушы және «Висконсин-Уайтвотер университетінің ағылшын факультетінің» профессоры. Оның 1995 жылғы *«Женщина в янтаре» («A Woman in Amber»)* мемуары 1996 жылы *«До Колумба»* қорының *«Американдық кітап сыйлығын»* алды.

## Ерте өмірі және білімі
Несауле Латвияда дүниеге келген, Петрис В. Несауле мен Валда Несауленің қызы. Оның әкесі – лютерандық дін қызметкері болған; ал анасы жетпіс жасында доктор дәрежесін алды. Кішкентай қыз кезінде Несауле отбасымен бірге әскери күйзелістерден қашып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда бала тұтқын ретінде уақыт өткізді. Отбасы босқындар лагерінде тұрып, 1950 жылы, ол 12 жасында АҚШ-қа көшті.

Несауле Шортридж орта мектебінде оқыды және Индианадағы латын тілінен Ұлттық жарыста жеңіске жетті; сыйлық Блумингтондағы Индиана университетінде төрт жылдық стипендия болды. Ол Индианада бакалавр және магистр дәрежесін алды, сонымен қатар Висконсин-Мэдисон университетінде ағылшын тілі бойынша доктор дәрежесін алды. Оның диссертациясы « Дорис Лессинг феминизмі» (1972) деп аталды.

## Мансап жолы
Несауле 1963 – 1996 жж. Висконсин-Уайтвотер университетінде ағылшын тілі профессоры болды. Несауле мен Рут Шауэр 1972 жылы мектептің әйелдерді зерттеу бағдарламасын құрды. Оның 1995 жылғы *«Женщина в янтаре: исцеление от травм войны и изгнания» (1995)* мемуары 1996 жылы *«До Колумба»* қорының *«Американдық кітап сыйлығын»* алды. Ол сонымен қатар екі роман мен ғылыми мақалалар жариялады.

1998 жылы президент Билл Клинтон Латвия, Литва және Эстонияның НАТО-ға қосылуына мүмкіндік беру үшін қажетті келісімге қол қойған кезде Несауле қонақ болды. 2019 жылы ол эсседе: «Мен Америка Құрама Штаттарында 70 жыл тұрдым. Мен Тәуелсіздік Декларациясы мен Конституцияға ғашық американдық азаматпын. Мен бұл елдің маған берген барлық нәрселеріне өте ризамын, бірақ мен бұл жерге шынымен тиесілі емес екенімді сеземін»,— деп жазған.

## Жарияланымдары
* «Дорис Лессингтің бақылау тізімі» (1973); 
* «Әйелдер және қылмыс: Аллингемдегі сексизм, Сайерс және Кристи» (1974, Марго Питерспен бірге); 
* «Әйелдер неге өлтіреді» (1975, Марго Питерспен); 
* «Дорис Лессингтің феминистік пьесалары» (1976); 
* «Академиядағы кісі өлтіру» (1977, Марго Питерспен); 
* «Аспазияға не болды? Латвиядағы феминизмді іздеуде» (1993); 
* *«Кәріптастағы әйел: соғыс пен қуғынның жарақатын емдеу»* (1995);
* *Ежи Косинскиге ғашық: роман* (2010);
* «Фей Уэлдон романдарындағы феминизм және өнер» (2013); 
* *«Жоғалған жаз мезгілі: қуғындағы әйелдер достығы» романы* (2019);
* «Эмиграция қайтымсыз» (2019). 

## Жеке өмірі
Несауле ағылшын профессоры Гарри Кроузбен отбасын құрған. Олардың Борис атты ұлы болды. Олар ажырасып кетті. Ол 2022 жылы Висконсин штатының Мадисон қаласында 84 жасында қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ жазушылары
Atameken Business

**Atameken Business** — бизнес туралы хабар тарататын және бизнеске арналған қазақстандық коммерциялық телеарна, "inbusiness.kz" ақпарат агенттігімен бірге "Atameken Business" медиа холдингінің құрамына кіреді. Телеарна эфирінде жаңалықтар, аналитикалық бағдарламалар, нарық тенденциялары мен болжамдар, сараптамалық болжамдар, пікірталас бағдарламалары мен деректі фильмдер көрсетіледі. Телеарнаның Астана және Алматы қалаларында студиялары бар.

## Тарихы
Интернет-портал платформасында "Atameken Business Channel" мультимедиялық телеарна болып 2016 жылдың 23 мамырында іске қосылды.

Алғашында хабар тарату уақыты тәулігіне 4 сағатты құраса, бүгінде телеарна «KazSat-3» жер серігінің көмегімен Қазақстан аумағында 24/7 форматта хабар таратады.

2016 жылдың 1 желтоқсанынан бастап арна «KazSat» кабельді тарату телекомпаниясының тізіміне енді.

## Жүргізушілері
* Қайырбек Жәйлібек (Сөзбе-сөз)
* Айжан Ілиясқызы (Сол жағалау)
* Айгерим Дюзикенева (The Weekly Review)
* Диас Еркинов (Итоги Brief/Грани)
* Руслан Идрисов (Мир. Итоги)
* Рустам Байдәулет (Апта айнасы)
* Әлия Текенова (Әлем тынысы)
* Нағашыбек Алдан (Шыны керек)

## Бағдарламалар
* Басты жаңалықтар (Главные новости)
* Басты тақырып (Время говорить)
* Túski format (Дневной формат)
* JAŃALYQTAR (Новости)
* Дайджест JAŃALYQTAR (Дайджест НОВОСТИ)
* СПОРТ / SPORT
* SÓZBE SÓZ (Своими словами)
* ARNAIY REPORTAJ (Специальный репортаж)
* ӨҢІР / РЕГИОНЫ
* The Weekly Review
* BRIEF ТҮЙІН (ИТОГИ BRIEF)
* ÁLEM TYNYSY (МИР. Итоги)
* APTA AINASY
* БОЛАШАҚҚА БАҒДАР
* ҰЛТ МҮДДЕСІ
* Business & Woman
* SHYNY KEREK
* КЕРЕК ДЕРЕК
* АНЫҒЫН АЙТСАҚ
* Сұхбат (ИНТЕРВЬЮ)
* БІЗДІҢ АУЫЛ
* IТ NEWS
* EXCLUSIVE
* TRAVEL KZ
* ОТРАСЛИ / САЛА МЕН САПА
* АБАЙ АМАНАТЫ / ABAY AMANATY
* Вставай и делай / Қолыңнан келеді
* БИЗНЕСКЕ АПАРАР ЖОЛ / ИСТОРИЯ ОДНОГО БИЗНЕСА
* Время FinTech
* ҚАЗАҚСТАНДА ЖАСАЛҒАН
* Еңбек жолы / Призвание
* QAZAQ TILI
* QAZ-BREND
* CASE
* Семейный бюджет / Отбасылық бюджет
* БИЗНЕС БАСТА
* ГРАНИ
* Сіз білесіз бе?
* ҚАЛА. ЕЛ ТЫНЫСЫ
* ТҮСІНУ МАҢЫЗДЫ
* ДАВАЙ ЗАПРАВИМСЯ
* КАК ЭТО СДЕЛАНО?

## "inbusiness.kz" ақпарат агенттігі
**** – Қазақстан, ЕАЭО, ТМД және әлемдегі саяси, қоғамдық және экономикалық жаңалықтар туралы іскерлік ақпараттық портал. 2019 жылы іске қосылды. Ақпараттық платформа сайтында ATAMEKEN BUSINESS телеарнасы LiveStream режимінде көрсетіледі. Портал контенті қазақ, орыс тілдерінде қолжетімді.

## Басшылары
# Юлия Валиахметова (2016-2018)
# Қанат Сахариянов (2018 жылдан бері)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* «Atameken Business» арнасы Интернет мұрағатында:  (2016-2019 жылдар)

Санат:Қазақстан телеарналары
Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

right|150px|border|
**[[Мәнерлеп сырғанау]] [[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1908 жылы пайда болды.

1924 жылдан бастап өткізілетін Қысқы Олимпиадалардың барлығында бұл спорт түрі болған.

## Тарихы
Мәнерлеп сырғанау бойынша сайыстарды арнайы кешендердің ішінде ұйымдастыруға болғандықтан, бұл спорт түрі алғаш рет Жазғы Олимпиадада таныстырылды. Лондонда өткен бұл Ойындар барысында төрт медаль комплектісі ойнатылды: ерлер, әйелдер, жұптар арасында, сондай-ақ ерлер арасындағы арнайы амал жарыстары (бұл тарихта жалғыз рет қана өткізілді).

Екінші рет сайыстар тағы да Жазғы Олимпиадада 1920 жылы өтті.

Қысқы Олимпиада ойындары тек 1924 жылы пайда болды. Содан бері бұл спорт түрінен сайыстар барлық Қысқы Олимпиадалардың бағдарламасында болды.

1976 жылы билеу бойынша алғашқы сайыс өткізілді, оның алдында ол 1968 жылы демонстрациялық түрде көрсетілді.

2014 жылдан бастап топтық жарыстар өткізіле бастады.

## Сайыстар

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1994 жылы — 2 атлет, 1998 жылы — 5 атлет, 2010 жылы — 2 атлет, 2014 жылы — 2 атлет, 2018 жылы — 3 атлет, 2026 жылы — 2 атлет қатысқан.

Жарыстарда 1 алтын және 1 қола медаль қоржынға түсті:

## Дереккөздер

Санат:Қысқы Олимпиада ойындарындағы спорт түрлері
Санат:Мәнерлеп сырғанау
Тоян қалашығы

**Тоян қалашығы** (орыс. *Тоянов городок*) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қалашықтың қалдықтары Ресей Федерациясы, Томбы облысы, Томбы қаласында, Том өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан.

## Тарихы

Қалашықтың атауы эушталық татарлардың бегі Тоянмен байланысты. Тарихи құжаттарға сәйкес, ол XVII ғасырдың басында Мәскеуге аттанып, орыс патшасының бодандығын мойындап, өз иелігінде қалашық салдыруды сұраған.
Археологтар Тоян қалашығына ХІХ ғасырдың аяғында қызығушылық таныта бастады. Қалашықтың орналасуының сипаттамасы ХІХ ғасырдың аяғындағы деректерде кездеседі. Тоян қалашығын 1887 жылы А.В. Андрианов, ал қалашықтың маңындағы қорымды 1887 жылы В.М. Флоринский зерттей бастады. 1920-шы жылдары қалашыққа бірнеше танымал кеңес археологтары келіп, қорымның аумағында А.К. Иванов және М.П. Грязнов бастаған топ қазба жұмыстарын жүргізген. Бірнеше күннің ішінде 51 қорған қазылған. Экспедиция барысында Ленинград қаласындағы Орыс мұражайының қызметкері М.П. Грязнов қалашық пен қорымның сұлбасын дайындаған. 1946 жылы осы аудандағы ескерткіштерді құрамында А.П Дульзон, З.Я. Боярышникова, Е.М. Пеняев және В.С. Синяев болған топ зерттеген. 1950 жылы ТМУ ТФФ студенттері өндірістік тәжірибе кезінде екі қорғанда қазба жұмыстарын жүргізді. 1952 жылы Тоян қалашығының аумағында А.П. Дульзон барлау жұмыстарымен айналысқан. 2010 жылы «Архаика» ғылыми-практикалық орталығы О. Зайцеваның жетекшілігімен қалашықтың мәдени қабатын зерттеген. Көптеген құрылыс жұмыстарына қарамастан, ол бүгінге дейін сақталып, ғалымдар үшін қызығушылық тудыруда. 2011 жылы А.Я. Яковлев 1891 жылы Ф.Р. Мартиннің Тоян қалашығының қорымын қазу кезінде дайындаған жинағын жарыққа шығарды. 2012 жылы А.В. Матвеев пен С.Ф. Татауров жазба деректердің, этнографиялық мен археологиялық материалдардың көмегіне сүйене отырып, жергілікті халықтың Сібір хандығының құрамына енуін негіздеген. XVI ғасырдың аяғында осы аймақта мекендеген чат және эушталық татарлар көршілерінің шабуылдарына байланысты Көшім ханның билігін мойындауға мәжбүр болды.

## Әдебиет

* *Матвеев А.В., Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
* *Плетнева Л.М.* Тоянов городок (по раскопкам М.П. Грязнова в 1924 г.) // Из истории Сибири. Томск: Изд-во Томского ун-та, 1976. Вып.19. С. 65–89.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
* *Яковлев Я.А.* Могильник Тоянов Городок: Каталог коллекции Ф.Р. Мартина 1891 г. Из фондов Государственного Исторического музея (г. Стокгольм). Томск-Сургут: Изд-во Том. ун-та, 2009. 348 с.

Санат:Сібір хандығы
Санат:Сібір тарихы
Антанас Шкема

**Антанас Шкема** (; . Лодзь, Польша – , Пенсильвания, АҚШ ) — Литва жазушысы, ,  және режиссёр, АҚШ-тағы Литва эмиграциясының қайраткері. 

## Өмірбаяны
Антанас Шкема 1911 жылы 29 қарашада Лодзь қаласында Литвалық мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Шкема отбасы бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Лодзь қаласында тұрды. Осыдан кейін көптеген көшулер болды – олар Ресей мен Украинаның әртүрлі бөліктерінде тұруға мәжбүр болды. Бұл балалық шақ естеліктері Шкема шығармаларында мол көрініс табады. 1921 жылы олар тәуелсіз Литваға оралды, онда Антанас Каунас «Заря» гимназиясы — Литваның соғыс аралық тәуелсіздігі дәуіріндегі алғашқы гимназияға түсті, оның түлектері кейінірек Литва мәдениеті мен саясаты үшін маңызды тұлғаларға айналады. Гимназияны бітіргеннен кейін Шкема 1929 жылы Литва университетінің медицина факультетіне оқуға түсті (ол кезде Ұлы Витаутас университеті деп аталды), 1931 жылы заң факультетіне ауысады. 1935 жылы театр студиясына оқуға түседі. Ол жердегі оқуын бітіргенге дейін Шкема Каунас мемлекеттік театрының труппасына қабылданды, ол 1944 жылға дейін барлық дерлік спектакльдерге қатысты, сонымен қатар өзі қойылымдарды басқарумен айналысты. 

Кеңес өкіметі тұсында өзінің болашағы туралы ешбір ойы жоқ Шкема, 1944 жылы, Қызыл Армия Литваға кірер алдында, Батысқа қашып кетеді. Германиядағы босқындар лагерлерінен өткеннен кейін 1949 жылы ол АҚШ-та тұрып, сонда қалады. Литва эмиграциясының көптеген өкілдері сияқты, Шкема да зауыт жұмысшысы және лифтші ретінде төмен жалақы алатын қызметтерді атқарып, әртүрлі физикалық еңбекпен күн көруге мәжбүр болады. Сонымен бірге ол өзінің шығармашылық қызметін жалғастырады: ол эмигранттық Литва театрында ойнайды және пьесалар қояды, прозалық мәтіндер, пьесалар мен сын мақалалар жазады. 1961 жылы 11 тамызда Антанас Шкема Пенсильванияда жол апатынан қайтыс болды.

## Шығармашылығы
Шкеманың ең танымал шығармасы — жазушының өміріндегі оқиғаны бейнелейтін жалғыз «Белый саван» романы. ХХ ғасырдағы Литва әдебиетінің ең радикалды жаңашылдарының бірі ретінде Шкема модернистік және постмодерндік әдістер мен эстетиканы кеңінен қолданады. 

## Орысша аудармалар
* Белый саван /Перевод Наталии Воробьевой. Состав: Белый саван (роман). Солнечные дни (повесть в новеллах). М.: Baltrus, 2006. — 260 с. — ISBN 5-98379-066-8 .

## Сілтемелер
* Шкема және эмиграция әдебиеті 
* Эгзиль Литва әдебиеті 
* Литва әдебиетінің қысқаша тарихы
* Шуақты күндер – Шкеманың әңгімелер жинағы

## Дереккөздер

Санат:Литва жазушылары
Санат:Литва режиссёрлері
Чуваш қалашығы

**Чуваш қалашығы**, кейде **Мәметқұл қалашығы** (орыс. *Чувашский город, городок Махмет-Кула*) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Тобольск қаласының (Ресей Федерациясы, Түмен облысы) шығыс шекарасында орналасқан.

## Тарихы

XIX ғасырдың 20-шы жылдары Чуваш мүйісіндегі археологиялық ескерткіштердің сұлбасы дайындалды. Сұлбаға екі ормен қоршалған қалашық және жардың бойында орналасқан Потчеваш қорымының қорғандары түскен. «Мәметқұлдың қалашығы» ретінде М.С. Знаменскийдің картасында бейнеленген. Ескерткіштің түпнұсқасы М.С. Знаменскийде сақталғанымен, бүгінге дейін оның дайындаған көшірмесі ғана жетті. 1878 жылы Тобольск қаласының вице-губернаторы А.И. Дмитриев-Мамоновтың бұйрығымен Чуваш мүйісінде орналасқан қорғандарда қазба жұмыстары жүргізілген. Барлығы екі немесе үш қораған қазылған. XIX ғасырдың 70-ші жылдардың аяғында археологиялық ескерткіштерді зерттеу жұмыстарын тобыл өлкетанушысы М.С. Знаменский бастады. Тобольск қаласының мұражайында оның қазба жұмыстары кезінде жүргізілген күнделігі сақтаулы. Қазба жұмыстары 1878 жылы басталып, 1879 жылы жалғастырылды. Зерттеу жұмыстарының барысында 49 металл бұйым мен 79 жебенің ұштары табылды. Чуваш мүйісінен табылған бұйымдардың жинағы Томбы университетінің мұражайының қалыптасуына негіз болды. 1891 жылы Знаменскийдің «Чувашский мыс» еңбегі жарық көрді. XIX ғасырдың аяғында ескерткіштің аумағын В.М. Флоринский зерттеген.

## Әдебиет

* *Адамов А.А.* Послесловие публикации статьи М.С. Знаменского «Укрепление Махмет-Кула на Чувашском мысу» // Сибирская столица. Историко-краеведческий иллюстрированный альманах. Тобольск, 2000. №1. С. 30–32.
* *Матвеев А.В., Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2

Санат:Сібір хандығы
Санат:Сібір тарихы
Санат:Түмен облысы
Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары

Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары:
# Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары
Самар қалашығы

**Самар қалашығы** (хант. *Тунг-пох-вош, Самар-вош*, орыс. *городок Самар*) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі Ресей Федерациясы, Түмен облысы, Ханты-Мансийск қаласының аумағында орналасқан.

## Тарихы

Қалашықтың атауы остяк бегі Самармен байланысты. С.У. Ремезовтың жылманасындағы ақпаратқа сәйкес казак атаманы Ермактың отряды Самар қалашығын 1582 жылдың мамыр айында жаулап алды. Тиімді орналасуына байланысты орыс патшасының бұйрығымен 1637 жылы пошта станциясы пайда болды. Жаңа пошта станциясы болашақ Самарово ауылының құрылуына алып келді. Қалашыққа 1740 жылы барып қайтқан Г.Ф. Миллер оның орналасуы туралы қысқаша сипаттама қалдырған. Оның мәліметтері бойынша қалашық остяк бегі Самардың ордасы қызметін атқарды. Миллер аталған остяк бекінісінің қалдықтарын бақылаған. Бекініс, шамамен, 65-85 м биіктікте орналасқан. Таудың шыңына жету біршама қиындық тудыратын. Таудың шыңында өлшемі 21 м-ден аспайтын кішігірім алаңша шабуылдар кезінде тек жергілікті ақсүйектерге ғана қауіпсіздік қамтамасыз ететін. Остяктар бұл жерді «Samar wasch» деп атайды. 1888 жылы қалашыққа С.К. Патканов барып қайтты. Археологиялық ескерткіштің қалдықтары Ханты-Мансийск қаласының аумағындағы «Самаровский Чугас» табиғи паркінің солтүстік-шығыс шекарасында орналасқан.

## Әдебиет

* *Матвеев А.В., Татауров С.Ф.* Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
* Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2

Санат:Сібір хандығы
Санат:Сібір тарихы
Санат:Түмен облысы
Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаттары

Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаттары:
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары
# Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары
Ирена Изидоровна Вейсайте

**Ирена Изидоровна Вейсайте** (; , Каунас — , Вильнюс) — кеңестік және Литвалық әдебиеттанушы, театртанушы және театр сыншысы, қоғам қайраткері; Батыс Еуропа әдебиеті мен театр тарихына арналған еңбектердің авторы.

## Өмірбаяны
Ирена Каунаста еврей отбасында дүниеге келген. 1934–1941 жылдары Шолом Алейхем атындағы Каунас гимназиясында идиш тілінде оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Каунас геттосында ата-анасынан айырылды. Анасы оны Қызыл Армия басып кіргенше паналаған литвалық отбасына тапсырып үлгерді.

1947 жылы Вильнюстағы Саломея Нерис атындағы орта мектебін бітірді. 1953 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін неміс тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша оқып бітірді. 1963 жылы Ленинград мемлекеттік университетінде филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады («Поздняя лирика Гейне: Романсеро»).

1953–1997 жылдары Вильнюс педагогикалық институтында (1992 жылдан бастап Вильнюс педагогикалық университеті) Батыс Еуропа әдебиеті, неміс әдебиеті және 20 ғасыр театр тарихы курстарынан сабақ берді. 1965 жылы доцент; 1999 жылы Вильнюс педагогикалық университетінің құрметті профессоры атағы берілді.

1963–1964 жылдары театр сыншысы ретінде танылды.

Ол 2020 жылы 11 желтоқсанда Вильнюсте 93 жасында коронавирустық инфекцияның салдарынан қайтыс болды.

## Ғылыми қызмет
Ирена Вейсайте Литва және басқа елдердің баспасөзінде 200-ден астам мақалалар жариялады. Бірнеше кітаптың құрастырушысы және мектеп оқулықтарының бірлескен авторы.

## Әлеуметтік белсенділік

* 1990 жылы — профессор Чесловас Кудабомен бірге «Ашық Литва» қорын () құрды;
* 1993 жылға дейін — «Ашық Литва» қорының басқарма төрағасының орынбасары;
* 1993 – 2000 жж. басқарма төрағасы болды; 
* Ашық қоғам институтының (Будапешт) және басқа да халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың басқарма мүшесі;
* Нида қаласындағы Томас Манн мәдени орталығының кураторийінің мүшесі;
* ЮНЕСКО істері жөніндегі Литва Ұлттық комитетінің мүшесі;
* Литва мәдениет министрлігі Көркемдік кеңесінің мүшесі.

## Марапаттары мен атақтары

* 1995 ж. – Литва Ұлы Герцог Гедиминас орденінің офицері.
* 2006 ж. – Мәдениет және білім саласындағы қызметі үшін Барбара Радзивилл медалі.
* 2008 – Литва ғылым және білім министрлігінің құрмет белгісі.
* 2012 ж. – Литва-неміс мәдени алмасудағы қызметі және азаматтық ерлігі үшін Гете медалі.
* 2015 – Литва Үкіметінің мәдениет және өнер саласындағы сыйлығы.
* 2018 – Литваға сіңірген еңбегі үшін орденінің бас офицері.
* 2020 жылы – Германия Федеративтік Республикасының Құрмет грамотасының қолбасшысы.

## Кітаптар

* *Ауримас Шведас, Ирена Вейсайте*. Жизнь должна быть чистой. Перевод с литовского Анны Геросимовой. М.: Пробел-2000, 2019.

## Сілтемелер

* Гедиминас Земликас. «Mokslas be sąžinės - pragaištingas»
* Irenai Veisaitei – Barboros Radvilaites medalis už nuopelnus kultūrai ir švietimui
* Витаутас Толейкис «Иренос құбылыстары»
* Фотокроника
* Ирена Вейсайте «Холокауста мано гивениме»

## Дереккөздер
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Санат:Литва жазушылары
Санат:Литва әдебиеттанушылары
Санат:Литва театртанушылары
Мишель Сони

**Мишель Сони** (1947 жылғы 21 қарашада Францияның По коммунасында туған) - мажардан шыққан француз пианисі, сазгер әрі жазушы. Мишель "пианино тартуды бала кезде бастамасаң, үйрене алмайсың" деген пікірді жоққа шығаратын әдістеме ойлап тапқан. Осылайша түрлі жастағы адамдар пианино тартуды жеңіл әрі ынтамен үйрене алатын болған.

## Өмірбаян
Мишель Сони музыкалық шеберлікті Париждегі Музыка академиясында алған, оған Жюль Жантин мен Ивон Деспорт жетекшілік еткен. Ол психология магистрі, әдебиет бакалавры мен философия докторы секілді дәреже алған, оны 1974 жылы Сорбонна университетінде қорғады. Сондай-ақ ол SOS Talents қорының негізін қалаған.

Мишель Сони музыка әлеміне 1970 жылдары аяқ басып, инновациялық музыкалық әдістеме авторы ретінде тез танымал болды.

Мишель Валери Жискар д’Эстен мен Ференц Листтің шөбересі Бландин Оливье де Превомен бірлесе отырып, Ференц Лист атындағы француз ассоциациясын құрған. 

## Дереккөздер

Санат:Франция музыканттары
Санат:Франция жазушылары
Санат:Франция сазгерлері
Үздік жаңа әртіс үшін Грэмми сыйлығы

**Үздік жаңа әртіс үшін Грэмми сыйлығы** () 1960 жылдан бастап АҚШ-тағы жыл сайынғы рәсімде беріледі. Қазіргі музыка индустриясындағы ең беделді марапаттардың бірі. Өткен жылғы үздік дебютантқа (солистке немесе топқа) беріледі және осы сыйлықтың 4 негізгі (Үлкен төрттік, The Big Four) номинацияларының бірі болып табылады.

## Тізім

### 1960-ші

### 1970-ші

### 1980-шы

### 1990-шы

### 2000-шы

### 2010-шы

### 2020-шы

## Дереккөздер

Санат:Грэмми сыйлығының санаттары
Санат:1959 жылы пайда болған марапаттар
Баян Сұлу (кондитер фабрикасы)

**«Баян Сұлу»** (1993 жылдың аяғына дейін — «**Қостанай кондитер фабрикасы**») — Қазақстанның Қостанай қаласында кондитер өнімдерін шығаратын кәсіпорын. 1974 жылы желтоқсанда Қостанай кондитер фабрикасы болып ашылып, 1993 жылы қыркүйекте «Баян Сұлу» АҚ болып қайта құрылды.

Қостанай қаласы, Бородин көшесі, 198 мекенжайында орналасқан.

## Тарихы
солға|нобай|«Баян Сұлу» АҚ әкімшілік ғимараты
Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің қаулысымен Қостанай кондитер фабрикасы құрылды. 1974 жылдың желтоқсанында жобалық қуаттылығы жылына 24560 тонна кондитерлік өнім шығаратын фабрика пайдалануға берілді, содан кейін I және II механикаландырылған ағынды желілерден тұратын әрқайсысының қуаттылығы жылына 2260 тонна карамель өндіретін цехы іске қосылды.

1975 жылдың наурыз айында печенье цехы іске қосылды. СЛ-1П желісі – қуаттылығы жылына 6000 тонна қант печеньесін өндіруге арналған. А2-СЗЛ № 2 желісі – қуаттылығы жылына 2700 тонна печеньенің ұзақ сақталатын сорттарын өндіру үшін. 1975 жылдың шілдесінде какао өнімдерін өңдейтін құрал-жабдықтар іске қосылып, жылтыратылған және глазурьсіз кәмпиттер, шоколад және ассорти шоколадтар шығаратын кәмпит және шоколад цехы жұмыс істей бастады. 1975-1980 жылдары зауытта карамель, мармелад, вафли, драже және иристің жоғары сұрыптарын өндіру қуаттылығы игерілді. 1981 жылы кондитер фабрикасы үш ауысымда жылына 30 мың тонна өнім шығарды.

КСРО ыдырағанға дейін фабрика Қазақ КСР Азық-түлік өнеркәсібі министрлігінің «Кондитерпром» бірлестігінің құрамында болды. 1993 жылы «Кондитерпром» және Қазақ КСР Азық-түлік өнеркәсібі министрлігі таратылып, «Қазпищепром» мемлекеттік кооперативтік бірлестігіне өтті. 1995 жылы жекешелендіру нәтижесінде мемлекеттен жеке меншікке өтіп, «Баян сұлу» акционерлік қоғамы болып өзгертілді.

Фабрика кондитерлік өнімдердің 300-ден астам түрін шығарады және сатады: кәмпиттер, шоколад, зефир, печенье, карамель, вафли, мармелад, драже, ирис, шоколад жинақтары. Зауыттың қуаттылығы жылына 65 мың тонна өнімді құрайды, өндірілген өнімнің үштен бір бөлігі Ресейге, Германияға, Украинаға, Қытайға, Өзбекстанға, Әзірбайжанға, Қырғызстанға, Түрікменстанға, Тәжікстанға, Ауғанстанға экспортталады.

## Акционерлері
Негізгі акционерлер (2024 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша):

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы кондитер кәсіпорындары
Хотя бы кинода 3 (фильм, 2024)

**Хотя бы кинода 3** — Қайрат тағы да қиындыққа тап болады, бұл жолы ол екі қылмыстық топтың арасына түседі, бірақ ол қытайлық кунг-фу мектебіне тығылып үлгереді. Қайрат науқас анасын аман алып қалу үшін команда жинап, бұрынғы қазақ олигархтарының жоғалған алтындарын табуға дайындалып жатыр.

## Сюжеті
Қайрат түрмеден шыққан соң бірден науқас анасын құтқарудың амалын іздейді. Дәрігерлердің қойған диагнозы аяусыз болып шығады: анасының өмірін сақтап қалу үшін Қытайдан қымбат медициналық құрал-жабдықтар мен миллион доллар тұратын дәрі-дәрмек алу керек. Ақшасы мен тұрақты жұмысы жоқ Қайрат түрмеде отырған бұрынғы олигархтардың көмегіне жүгінеді. Олар көмектесуге келіседі, бірақ шарты бар: Қайрат Қытайға бір машина астық жеткізуі керек. Таңдау алдында тұрған Қайрат келіседі.

Қытай шекарасынан өтіп бара жатқан Қайрат пен оның жүргізушісін белгісіз қылмыстық топ тоқтатып, шабуыл жасайды. Екеуі есінен танып қалады. Қайрат есін жиса, Қытайдың «Кунг-фу мектебіне» түседі. Жергілікті тұрғын оған көліктері өртеніп кеткендіктен өзін және жүргізушіні құтқарып қалғанын түсіндіреді. Қайрат бірден Қазақстандағы олигархтармен байланысып, болған оқиғаны хабарлайды. Олар жоғалған жүктің ішінде бағалы алтын болғанын мойындап, оны табуды талап етеді, әйтпесе анамды енді көрмейтінін айтып қорқытады. Енді Қайрат жүктің ұрлануының құпиясын ашуы керек. Оған кунг-фу мектебінің мұғалімдері мен оқушылары көмектеседі.

## Қызықты фактілер
* Кинода Бишимбаевқа ұқсас кейіпркердің болуы.
* Джеки Чанның киноға шақырылуының ықтымалдығы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми трейлер

Санат:2024 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:2024 жылғы Қазақстан кинокомедиялары
Санат:Дастан Садманов фильмдері
Семей (футзал клубы)

**«Семей» футзал клубы** — 2023 жылы Қазақстанның Семей қаласында құрылған кәсіби футзал клубы. Футзалдан Қазақстан чемпионатының қатысушысы.

## Тарихы
Клуб 2023 жылдың 9 маусымында құрылды. Алғашқы маусымында (2023–24)  Қазақстан чемпионатының чемпионы атанып, Футзалдан Қазақстан Кубогының күміс жүлдегері атанды.

Қазақстан чемпионатындағы жеңісі «Семейге» 2024–25 жылғы маусымда Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының элиталық кезеңіне қатысуға мүмкіндік берді. Бұл клубтың халықаралық аренадағы алғашқы ірі жетістігі болды.

2024–25 маусымда команда Қазақстан Кубогын жеңіп алды. 

2025 жылы клуб Латвияның астанасы Ригада өткен Рига кубогына қатысты. 

## Арена
**«Абай Арена»** — Қазақстанның Семей қаласында орналасқан заманауи спорт кешені және «Семей» футзал клубының үйде ойнайтын аренасы. Сонымен қатар «Семей» футзал клубының негізгі жаттығу орталығы қызметін атқарады. 

## Клуб жетістіктері

### 2024–2025

## [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]]
### [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024/25 маусым]]
Семей футзал клубы турнирге 2024/25 маусымында тұңғыш рет қатысты. Топтық кезеңде алматылық Қайрат командасымен бір топқа түсті.  

2024/25 жылғы Чемпиондар лигасының элиталық раундында «Семей» D тобында қазіргі чемпион —  Пальма клубымен,  Рекорд (Бельско-Бяла) және  Лученец командаларымен ойнады. Тек Пальмаға есе жіберген Семей топта екінші орын алып, **Төрттік финалға** өте алмады. 

#### Негізгі раунд  [[Алматы]] қаласы

#### Элит-раунд  Пальма-де-Майорка

### [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2025-26|2025/26 маусым]]

## Тағы қараңыз
* Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2023-24
* Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25 
* Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2025-26

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Санат:Семей футзал клубының ойыншылары
Ақтөбе (футзал клубы)

**«Ақтөбе» футзал клубы** — Ақтөбе қаласындағы кәсіби футзал командасы. Команда Қазақстан чемпионатының және Қазақстан кубогының тұрақты қатысушысы. Клуб Ақтөбе (футбол клубы) футбол клубының құрылымдық бөлімшесі болып табылады.

## Тарих
Клуб 2007 жылы құрылып, алғашқы маусымдарын Қазақстанның жоғарғы лигасында өткізді. Алғашқы жылдары жергілікті ойыншылардан құралған ұжым біртіндеп кәсіби деңгейге көтерілді.  

2010 жылдардың ортасында команда құрамына тәжірибелі қазақстандық және шетелдік ойыншылар шақырылып, «Ақтөбе» елдің жетекші футзал клубтарының біріне айналды.  

## Жетістіктер
* 🥈 **Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері:** 2023/24  
* 🥉 **Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері:** 2019/20, 2021/22  
* 🏆 **Қазақстан кубогының иегері:** 2019  
* 🏆 **Қазақстан суперкубогының иегері:** 2020  
* 🇪🇺 **УЕФА футзал чемпиондар лигасы** қатысушысы: 2020/21, 2023/24  

## Маусым
### 2023–2024

### 2024–2025

### 2025–2026
#### Жанкүйерлер және мәдениет
Клубтың жанкүйерлері өз командаларын «Ақтөбе арландары» деп атайды.Команда Қоныс спорт сарайында ойнайды, үй матчтарында 1500-ге жуық көрермен жиналады.  

## Қазіргі құрамы (2025)

### Белгілі ойыншылар
## Қараңыз
* Футзалдан Қазақстан чемпионаты
* Футзалдан Қазақстан кубогы
* Қайрат (футзал клубы)
* Аят (футзал клубы)

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Рахмет (футзал клубы)

**Рахмет футзал клубы **  -  Ақтөбе қаласында орналасқан қазақстандық футзал клубы. 

## Тарихы

## Жетістіктері
#### Футзалдан УЕФА  Чемпиондар Лигасы

#### Футзалдан Қазақстан Чемпионаты

#### Қазақстан кубогы

## Маусым
### 2023 - 2024

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Бәйтерек (футзал клубы)

**Бәйтерек (футзал клубы)** — Қазақстанның кәсіби футзал клубы. Орал қаласында орналасқан. Команда Қазақстан чемпионатының Жоғары лигасында өнер көрсетеді.

## Жетістіктері
#### Қазақстан чемпионаты (Жоғары лига)
* Ең жоғары нәтиже — 8-орын (2024/25 маусым) 
#### Қазақстан кубогы
*1/4 финал (2023 жыл)

## Маусым
### 2023 - 2024
### 2024–2025

## Құрамы (2025)

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Астана (футзал клубы)

**Астана футзал клубы **  -  Астана қаласында орналасқан қазақстандық футзал клубы. 

## Тарихы

### 2024–2025

## Футболисты




Бұл мәліметтер алынған дереккөз: kazfutsal.kz.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Жетісу (футзал клубы)

**Жетісу футзал клубы **  -  Талдықорған қаласында орналасқан қазақстандық футзал клубы. «Жетісу» мини-футбол клубы 2008 жылы Талдықорған қаласында құрылған. Клуб 2021 жылдың қаңтарында қаржылық қиындықтарға байланысты жұмысын тоқтатқанға дейін Қазақстан футзалының көшбасшыларының бірі болды.

## Тарихы
Клуб тарихындағы маңызды кезеңдер:

Клуб 2008 жылы құрылғаннан кейін Қазақстанның Ұлттық футзал лигасында өнер көрсетіп, тез арада танымал болды.

### Жетістіктері
* 2011 жыл: Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері атанды.
* 2022 жыл: Қазақстан Бірінші лигасында қола жүлдеге ие болды (бұл нәтиже фарм-клубқа қатысты болуы мүмкін).

2021 жылдың қаңтарында қаржылық мәселелерге байланысты команданың таратылғаны туралы ойыншылар мен жаттықтырушылар құрамына хабарланды.
Қайта жандандыру әрекеті және жоққа шығарылуы: 2025 жылдың маусымында клубтың жабылуы мүмкін деген қауесет тарады, бірақ МФК «Жетісудың» баспасөз қызметі бұл ақпаратты жоққа шығарды. Алайда, бұл кезде клуб бұрыннан таратылып қойған болатын.

## Маусым
### 2023 - 2024

### 2024–2025

## Сыртқы сілтемелер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футзал клубтары
Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Арман Төлешұлы Қожахметов

**Арман Төлешұлы Қожахметов** (9 қазан 1967, Сәтбаев, Қарағанды облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің бұрынғы депутаты (2012–2016, 2016–2023).

## Өмірбаяны
Арман Төлешұлы 1967 жылы Қарағанды облысы, Сәтбаев қаласында дүниеге келген.

Қарағанды мемлекеттік университетін, Қазақ мемлекеттік басқару академиясы қарамағындағы Нарық институтын, Ресей Федерациясы Үкіметі қарамағындағы Халық шаруашылығы академиясының Жоғары бизнес мектебін бітірген.

Университетті бітіргеннен кейін «Жезқазғантүсмет» АҚ заңгер, заң бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды.

1999-2001 жылдары — «Қазақмыс» корпорациясы «Шығысқазмыс» филиалы директорының құқықтық мәселелер жөніндегі орынбасары болды.

2001-2007 жылдары — «Қазақмыс» корпорациясының Заң қызметі департаменті директорының орынбасары болды.

2007-2012 жылдары — «Қазақмыс» корпорациясының заң қызметтері департаментінің директоры болды.

2012 жылдың 18 қаңтарынан 2016 жылдың 20 қаңтарына дейін — «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің бесінші сайланым депутаты, ҚР Парламенті Мәжілісінің Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі болды.

2016 жылдың 24 наурызынан бастап — «Нұр Отан» партиясынан Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаты, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі болды.

## Марапаттары
* «КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл» мерейтойлық медалі (1988)
* «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі (1988)
* «Кеңес әскерлерінің АДР шығарылғанына 15 жыл» медалі (2004)
* «Кеңес әскерлерінің АДР шығарылғанына 20 жыл» медалі (2009)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011)
* «Ерен еңбегі үшін» медалі (13 желтоқсан 2012 жыл)
* «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» медалі (2015)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016)
* «Парламенттік ынтымақтастықты нығайтқаны үшін» медалі (ТМД ПАА 13 желтоқсан 2016 жыл)
* Медаль «ТМД ПАА. 25 жыл» (27 наурыз 2017 жыл, ТМД Парламентаралық Ассамблеясы) – *парламентаризмді дамыту мен нығайтуға сіңірген еңбегі, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы қызметінің құқықтық негізін дамытуға және жетілдіруге, халықаралық байланыстарды және парламентаралық ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі үшін*.

## Дереккөздер

Санат:Сәтбаевта туғандар
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Дуглас Ошеров

**Дуглас Дин Ошеров** (; 1 тамыз 1945 жыл, Абердин, Вашингтон, АҚШ) — американдық физик, 1996 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (Дэвид Ли және Роберт Ричардсонмен бөлісті) («гелий-3 асқын сұйықтығын ашқаны үшін». 1971 жылы, Ошеров Корнелл университетінің аспиранты болған кезде ашты.

Әкесі Ресейден келген еврей иммигранттарының отбасынан шыққан; Анасының ата-анасы Словакиядан келген. Ошеров 1967 жылы Калтехтен бакалавр дәрежесін алды. Ол 1973 жылы Корнелл университетінде докторлық дәрежесін алды.

1972—1987 жж — Bell Laboratories (1981 жылдан —қатты дене және төмен температуралық зерттеулер бөлімінің меңгерушісі). 1972—1974 жж Д. Ли және Р. Ричардсонмен бірге гелий-3 изотопының асқын сұйықтығы құбылысын ашып, зерттеді. Қатты гелий-3 құрамындағы магниттік ауысулар бойынша жұмыс. Аморфты денелердің төмен температуралық қасиеттері бойынша жұмыс жасайды.

1987 жылдан бастап Стэнфорд университетінің профессоры. 2006 жылдан бастап университетте физика және қолданбалы физика кафедраларында сабақ берді, оны 1991 жылдан 1996 жылға дейін басқарды.

Ошеров Колумбия ғарыш кемесі апатын тергейтін комиссияға қатысып, Челленджер апатын тергейтін комиссиядағы Ричард Фейнман сияқты функцияларды орындады.

Ол сондай-ақ құмар фотограф және Стэнфорд студенттеріне «Фотосуреттің техникалық аспектілері» деп аталатын жаңа келгендерді семинарда орта форматты кинофотографиямен таныстырады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *Д.Д.Ошеров.* «3-Хедегі асқын сұйықтық: ашу және түсіну». Нобель дәрісі  Архивная копия  // Физика ғылымдарының жетістіктері, 167 том, 12 шығарылым, 1997 ж.
* Нобель комитетінің веб-сайтындағы ақпарат Архивировано 22 2012 жылдың маусымы жылдың.
* Стэнфорд физика бөлімі - Osher    Архивная копия
* Ошеров  Нобель сыйлығының иегері болғанын   Архивная копия - Ошеров бұл жазбаны автожауап беру аппаратынан жариялады, бұл оның таңғы сағат 2:30-дағы қоңырауға қаншалықты ашуланғанын көрсетеді.
* Vega Scientific Trust компаниясының Ошеровпен тегін бейне сұхбаты   Архивная копия
* Гелий-3 асқын сұйықтығының ашылуы
* Өмірбаян   жүйесінде Архивная копия

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Корнелл университеті түлектері
Санат:Стэнфорд университеті оқытушылары
Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері
Санат:XX ғасыр физиктері
Роберт Колман Ричардсон

**Роберт Колман Ричардсон** (; 26 маусым, 1937 жыл, Вашингтон — 19 ақпан 2013 жыл) — американдық физик, 1996 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығын Дуглас Ошеров және Дэвид Лимен бірге «гелий-3 асқын сұйықтығын ашқаны үшін» алды.

АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1986).

## Өмірбаяны
Ол Виргиния технология университетінде оқып, 1958 жылы бакалавр дәрежесін, 1960 жылы магистр дәрежесін алды. Дьюк университетінде аспирантурадан кейін 1965 жылы докторлық дәрежесін алды.

* 1959—1960 және 1966 жылдан бастап Итакадағы Корнелл университетінде жұмыс істеді; 1968 жылдан — профессор.
* 1990—1997 жж — Атом және қатты дене физикасы зертханасының директоры,
* 1998—2003 жж — ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор.

Негізгі ғылыми жұмыстары төмен температуралар және аққыштық физикасына, кванттық сұйықтықтардың қасиеттеріне, ультра төмен температурадағы ЯМР-ға қатысты болды. 1972—1974 жылдары Д. Ли және Д. Ошеровпен бірге гелий изотопы 3He-дің артық сұйықтығы құбылысын ашып, зерттеді. Осы жаңалығы үшін оған 1996 жылы физика бойынша Нобель сыйлығы берілді (Д. Ошеров пен Д. Лимен бөлісті). Ол екі рет Гуггенхайм стипендиясын алды: 1975 және 1982 жылдары.

2013 жылы 19 ақпанда жүрек талмасынан кейінгі асқынулардан қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *Ричардсон* . «Померанчук әсері». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 167 том, 12 шығарылым, желтоқсан 1997 ж.
* Роберт Ричардсонның Корнелл университетінің веб-сайтындағы басты беті (archive.org сайтынан мұрағатталған)
* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат
* Ричардсонмен бейне сұхбат

Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері
Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты

**Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты** — Ұлттық конькимен сырғанау федерациясы ұйымдастыратын қазақстандық мәнерлеп сырғанаушылар арасындағы жыл сайынғы жарыс. Спортшылар ерлер мен әйелдер арасындағы жекелей конькимен сырғанау, жұптық коньки тебу және спорттық мұзда би билеуден жарысады. Елімізде спортшылар саны аз болғандықтан және олар басқа елдерде (Ресей мен АҚШ) жиі жаттығатындықтан, чемпионат барлық жылдары өткізіле бермейді.

## Чемпионат жүлдегерлері
### Ерлер

### Әйелдер

### Жұптар

### Билер

## Дереккөздер

Санат:Мәнерлеп сырғанаудан ұлттық чемпионаттар
Санат:Қазақстан чемпионаттары
Санат:Қазақстандағы мәнерлеп сырғанау
Олимпиада ойындарындағы синхронды жүзу

right|150px|border|Дзюдо
**[[Синхронды жүзу]]** **[[Олимпиада ойындары]]нда** алғаш рет 1984 жылы Лос-Анджелесте таныстырылды.

Алғашқыда сайыстар соло мен дуэттер арасында өткізілетін-ді. 1996 жылы олардың орнына топтық сайыс ұйымдастырылды. 2000 жылы дуэттер арасындағы сайыс қайтадан өткізілетін болды, яғни бағдарламада тағы да екі сайыс түрі орнады.

## Сайыстар

## Медальдар санағы

1992 жылы соло сайыстарында екі алтын беріліп, күміс медалі ешкімге тимеген болатын.

## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан 2000 жылдан бастап әр Олимпиадаға бір дуэт жіберіп тұрған.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы синхронды жүзу
Жәмила Науханнұрқызы Бақбергенова

**Жәмила Науханнұрқызы Бақбергенова** (6 қаңтар 1996 немесе 1 маусым 1996, Алматы облысы, Қазақстан) — қазақстандық еркін күрес балуан-қыз. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері, Азия чемпионатының чемпионы және жүлдегері, 2021 және 2022 жылғы әлем чемпионаттарының екі дүркін күміс жүлдегері.

## Өмірбаяны
2018 жылы жастар (23 жасқа дейін) арасында әлем чемпионы атанды.

2019 жылы Азия чемпионатында қола жүлдегер атанды. 2020 жылы Үндістанның Нью-Дели қаласында өткен күрестен Азия чемпионатында 72 келі салмақта алтын медаль жеңіп алды.

2021 жылғы әлем чемпионатында жапондық Масако Фуруичиден жеңіліп, екінші болды. Токио Олимпиадасының іріктеу турнирлеріне екі рет қатысты, бірақ лицензия ала алмады.

2022 жылы Моңғолия астанасы Ұланбатыр қаласында өткен күрестен Азия чемпионатында 72 келіге дейінгі салмақта 2 дүркін Азия чемпионы атанды.

2022 жылы әлем чемпионатында америкалық Амит Элордан жеңіліп, екінші орынды иеленді.

2023 жылы Астана қаласында өткен Азия чемпионатында 3 рет жеңімпаз атанды.

Қазақстан Республикасының 2022 жылғы үздік спортшысы.

Ішкі жарыстарда Астана қаласының намысын қорғайды.

## Сілтеме
* Жәмила Бақбергенова
* Жәмила Бақбергенова

Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары
Санат:Күрестен Азия чемпиондары
Футболдан Ресей кубогының финалы 2024

**[[Футболдан Ресей кубогы|Футболдан Ресей кубогының]] 2024 жылғы суперфиналы (финал)** — 2024 жылғы 2 маусымда Мәскеудегі «Лужники» стадионында өткен футболдан 2023/2024 жылғы Ресей кубогының финалдық матчы.

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Зенит ФК ойындары
Санат:Футболдан Ресей кубогы
Redmi 12C

**Redmi 12C** - Redmi сериясының бөлігі ретінде Android негізіндегі смартфон, Xiaomi Inc. қосалқы бренді. 2022 жылдың 31 желтоқсанында жарияланды.

2023 жылдың 21 ақпанында Үндістанда POCO C55 таныстырылды, Redmi 12C-тен артқы панель дизайнымен ерекшеленеді.

## Дизайны
нобай|298x298 нүкте|Графит сұр түсті Redmi 12C артқы панелі
Экран шыныдан жасалған, корпус Redmi 12C-де жолақ үлгілерін қалыптастыратын қырлы текстурасы бар пластиктен және POCO C55-де былғарыға ұқсас құрылымы бар.

Redmi 12C саусақ ізі сенсоры, оның алдыңғы нұсқасы сияқты, камера аралында орналасқан, бірақ бұл жолы аймақ корпустың түсімен бірдей және камералары бар аймақ Redmi 11 Prime-ге ұқсайды.

POCO C55 логотипі мен саусақ ізі сенсоры бар артқы жағының бүкіл еніне дерлік қара аймаққа ие.

MicroUSB порты, оның алдындағы USB-C-ден айырмашылығы, динамик пен микрофон төменде орналасқан. Жоғарғы жағында 3,5 мм аудио ұясы бар. Сол жағында 2 SIM картасына арналған науа және 512 ГБ дейінгі microSD форматындағы жад картасы бар. Оң жағында дыбыс деңгейін реттегіш пен қуат түймесі бар. Саусақ ізі сканері артқы панельде орналасқан.

Смартфондар келесі түс нұсқаларында сатылады:

## Техникалық сипаттамалар

### Платформасы
Құрылғылар MediaTek Helio G85 процессорын және Mali-G52 MC2 графикалық процессорын алды.

### Батареясы
Батарея 5000 мАч сыйымдылыққа ие.

### Камерасы
Смартфондарда 50 МП, PDAF және бейнеграфикалық матрица қосалқы сенсоры бар f/1,8 кең бұрышты объективі бар артқы қос камера және алдыңғы 5 МП, f/2,2 кең бұрышты камера бар. Негізгі және алдыңғы камералар 1080p ажыратымдылығында 30 кадр/сек жылдамдықта жаза алады.

### Экраны
Redmi 12C және POCO C55 HD+ (1650 × 720) ажыратымдылықтағы IPS СКД технологиясымен 6,71 дюймдік, пиксель тығыздығы 268 ppi, арақатынасы 20,6:9 және су тамшысының ойығымен ерекшеленеді.

### Жады
Redmi 12C 3/64, 4/64, 4/128 және 6/128 ГБ конфигурацияларында, POCO C55 4/64 және 6/128 ГБ конфигурацияларында сатылады.

### Бағдарламасы
Redmi 12C MIUI 13 нұсқасымен және POCO C55 POCO үшін MIUI 13 нұсқасымен шығарылды. Екі пайдаланушы интерфейсі де Android 12 негізінде жасалған. Телефондар кейінірек Android 14 негізіндегі HyperOS 1 нұсқасына жаңартылды.

## Дереккөздер

Санат:Android негізіндегі құрылғылар
Санат:Redmi смартфондары
Санат:Бірнеше артқы камерасы бар ұялы телефондар
Санат:Инфрақызыл таратқышы бар ұялы телефондар
Санат:2022 жылы шығарылған ұялы телефондар
Дхармаракша

**Дхармаракша** (265-313) — кушан (юечжи) отбасы Дунхуаңда бірнеше ұрпақ өмір сүрген.

Дхармаракша буддалық сутраларды қытай тіліне аударушы болды. Цзинь әулетінің соңғы жылдарында император У-ди Дхармаракша тауларда гермит болып өмір сүрді. Баспана іздеп Дхармаракша мен оның ізбасарлары шығысқа қашып, Мяньчиге жетті. Онда Дхармаракша ауруға шалдығып, жетпіс жеті жасында қайтыс болды.

## Сілтемелер
* ЛАЙЫҚ МОНАХТАРДЫҢ ӨМІРБАЯНЫ

Санат:Қытайда туғандар
София Иманғалиқызы Тасмағамбетова

**София Иманғалиқызы Тасмағамбетова** (2 ақпан 1983, Алматы) — қоюшы-суретші, сценограф, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2019).

## Өмірбаяны
1999-2000 жылдары Челси өнер және дизайн колледжінде оқыды.

2004 жылы Мидлсекс университетін «Интерьер әрленімі» мамандығы бойынша бітірді.

2007 жылы Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясын театр суретшісі Павел Драгуновтың шеберханасында бейнелеу өнері мамандығы бойынша бітірді.

## Мансабы
2011 жылы Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында «Шығыс ертегісі» мюзиклінің қоюшы-суретшісі қызметін атқарды. (Алматы).

2012 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрында театр жобаларының қоюшы-суретшісі болып істейді.

### Қоюшы-суретші, костюмдер бойынша суретші жұмыстары
Қоюшы-суретші және костюмші ретінде Ресей, Қазақстан және Еуропа театрларында бірнеше қойылым қойды.

## Отбасы
* Әкесі — Иманғали Тасмағамбетов (1956 туғ.) — Қазақстанның мемлекет және саяси қайраткері, саяси ғылымдарының докторы. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
* Анасы — Клара Дауымқызы Бекқұлова (1957 туғ.) — мұғалім. 

## Марапаттары мен атақтары
* 2019 — Қазақстан Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы Жарлығымен оған қоюшы-суретшінің үздік жұмысы үшін «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры тұлғалары
Санат:Мидлсекс университетінің түлектері
Джереми Фримпонг

**Джереми Агиекам Фримпонг** (; родился 10 желтоқсан 2000, Амстердам) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "Байер 04" клубының қорғаушысы.

2022 жылы әлем чемпионатына қатысушылар тізіміне ілінді, бірақ алаңға шықпады.

2024 жылғы Еуропа чемпионатына қатысушылар тізіміне ілінді.

## Жетістіктері

### Командалық
**«Селтик»**

* Шотландия чемпионы: 2019/20
* Шотландия кубогы: 2019/20
* Шотландия лига кубогы: 2019/20

**«Байер 04»**

* Германия чемпионы: 2023/24
* Германия кубогы: 2023/24

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футболшылары
Санат:Нидерланд Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Селтик ФК ойыншылары
Санат:Байер 04 ФК ойыншылары
Футболдан Италия кубогының финалы 2024

**Футболдан Италия кубогының финалы 2024** () — 2023/24 жылғы Италия кубогының шешуші ойыны.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Санат:Футболдан Италия кубогы
Санат:Ювентус ФК ойындары
Санат:Аталанта ФК ойындары
Санат:2024 жылғы футбол