open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иоганн Георг Гмелин

**Иоганн Георг Гмелин** (12.08.1709, Тюбинген - 20.05.1755) - Сібірді аралаған саяхатшы. 

Германиядан Ресейге 1727 жыл келді. Сол жылдан Петербург академигі. 1747-1749 жылдары Ғылыми академияның баспасы Гмелиннің Сібір флорасы атты 4 томдық еңбегін жарыққа шығарды. Гмелин 1747 жылы Германияға барып, онда Сібірге саяхат атты күнделігін басқызды. Ол Ресейге сол кеткеннен оралмады. Кейіннен оның бұл еңбегі еуропалық елдердің бірнеше тілдеріне аударылды.

## Дереккөздер

Санат:1709 жылы туғандар
Санат:Германияда туғандар
Санат:1755 жылы қайтыс болғандар
Санат:Германия саяхатшылары
Санат:Академиктер
Қара Үбі

**Қара Үбі өзені** – жоғарғы Ертіс алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 70 км, су жиналатын алабы 691 км2. 

## Бастауы
Қараүбі Көксу жотасының солтүстік-батыс беткейіндегі бұлақтардан басталып, Үбі өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Жоғарғы арнасы тар шатқалды, етегі қорымтасты. Арнасы тік, биіктігі 10-100 м-ге жетеді. Қар, жаңбыр, жер асты суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Потапов қонысы тұсында 9,05 м³/с. Өзеннен ағаш ағызылады, мал суарылады.

## Дереккөздер

Санат:Глубокое ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Қарашат өзені

**Қарашат** – Үлкен Қараой алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Біржан сал және Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 51 км.

## Бастауы
Заозёрный кентінің солтүстігінде 15 км жерден алып, Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы Ленинград ауылының тұсында Шат өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Жоғарғы ағысында аңғары айқын қалыптаспаған, орта және төменгі ағысының ені кең. Беткейлері жазық, кей жерлерінде тік жарлар кездеседі. Жайылмасының ені 50-100 м. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толығады. Жазда арнасы тартылып, қарасуларға бөлініп қалады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы өзендері
Санат:Біржан сал ауданы өзендері
Айтбек Жақсылықұлы Нығызбаев

thumb|right|200px|
**Айтбек Жақсылықұлы Нығызбаев** — , Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Ералиев ауылында дүниеге келген. Әнші. 

## Өмірбаяны
* 1985 жылы Алматы қаласындағы эстрада және цирк өнері студиясына оқуға түседі. 
* 1989 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Қ.Байбосыновтың сыныбын аяқтап шығады. 
* 1989 жылы жолдамамен Қазақконцерт бірлестігіне келіп, Қазақстан халық әртісі Р.Бағланованың ансамблінде жұмыс істеген. 
* 1995 жылдан Қарағанды қаласы Қ.Байжанұлы атындағы облыстық филармонияда әнші болып жұмыс істеген. 
* 1999 жылдан Қазақ Ұлттық Еуразия университетінде ән бөлімінде сабақ берді, әрі "Шалқыма" фольклорлық ансамблінде жұмыс істеген. 
* 2002 жылдан бастап Қазақ Ұлттық музыка академиясында халық әні бөлімінде жұмыс істеді. Онымен қоса Астана қалалық филармониясында қосымша әнші болып жұмыс істейді. 

## Жетістіктері
* 1992 жылы Ә.Қашаубаев атындағы республикалық байқауда жүлдегер болды. 
* 1998 жылы Ж.Елебеков атындағы республикалық байқауда жүлдегер атанды. 
* 1998 жылы "Шабыт" халықаралық байқауында лауреат атанды. 

## Дереккөздер

Санат:8 наурызда туғандар
Санат:1968 жылы туғандар
Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар
Санат:Қазақстан әншілері
Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері

**Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері** – инвестициялық жобалардың пайдалылығы мен өтелімділігі перспективасын бағалау мақсатымен капиталдың ұзақ мерзімді жұмсалымының тиімділігін анықтау тәсілдері. Жобаларды бағалау үшін қолданылатын критерийлер басты аспектілерді‚ оны іске асырудың шарттарын көрсетуге тиіс. Оларды алуан түрлілігіне қарамастан мынадай топтарға бөлуге болады: қаржы-экономика нормативтік критерийлер‚ ресурстармен қамтамасыз етілу критерийлері. Қаржы-экономика критерийлер – бизнес-жоспарда айқындалатын жобаның құны‚ ағымдағы таза пайда‚ пайда мен пайдалылық (инвестициялардың қайтарымы)‚ тиімділіктің ішкі коэффициенті‚ өтелімділік кезеңі‚ тағы басқалар. Нормативтік критерийлерге құқықтық талаптар (ұлттық және халықаралық құқық нормалары)‚ стандарттардың‚ конвенциялардың талаптары‚ экология талаптар‚ патент қабілеті және зияткерлік меншік құқықтарын сақтаудың өзге де шарттары жатады. Ресурстық критерийлер жобаның іске асуының әлеуеттік мүмкіндігін айқындайды және олардың мынадай топтарын қамтиды: ғылым-техника ресурстар (қажетті ғылым-техника бөлшектердің‚ тиісті кәсіптегі және біліктіліктегі мамандардың болуы)‚ өндірістік ресурстар (өнімді өндіру үшін қуаттардың болуы)‚ технология баламалар‚ қаржы ресурстарының көлемі мен көздері‚ тағы басқалар. Ғылым-зертхана және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардың орындалуын жеделдетуден болатын нәтижені есептеудің де елеулі мәні бар‚ өйткені бір жағынан‚ зерттеулер мен талдамалдар үдерісін жеделдету жобаны іске асырудың осы саласында айтарлықтай шығын жұмсауды талап етеді‚ екінші жағынан‚ жаңа тиімді өніммен (тауармен‚ бұйыммен) рынокқа ертерек шығу мүмкіндігі пайда болады. Әрбір әлеуетті жоба оның елдегі саяси‚ әлеуметтік жағдайларға сәйкес келуге‚ олардың өзгеруі мүмкін екендігі тұрғысынан да бағалануға тиіс. Күрделі жұмсалымды бағалаудың ең кең таралған әдістері: өтелімділік әдіс‚ пайданың жай нормасы әдісі‚ қаражатты‚ ағымдағы таза пайданы дисконттау әдісі. Олардың көбісі ЮНИДО-ның өнеркәсіптік техника-экономика зерттеулерді дайындау жөніндегі оқу құралында (БҰҰ басылымы) көрініс тапқан. Соның негізінде әзірленген бағдарламалар пакеті КОМФАР (COMFAR – Computer Model for Feasіbіlіty Analysіs und Reportіng немесе инвестиция жобалардың техника-экономика негіздемелерін әзірлеудің компьютерлік үлгісі деп аталады. Алайда бағалау әдістері мен критерийлерін таңдау жобаның ерекшелігіне‚ оларда жаңа енгізілімдердің болуына‚ сала тұрпатына‚ басқа да бірқатар факторларға байланысты. Түпкілікті шешімді тапсырыс беруші (кәсіпкер) қабылдайды‚ инвестормен‚ серіктестермен‚ контрагенттермен‚ басқа да мүдделі тұлғалармен келісіледі.

## Сілтемелер
*Инвестиции
*Инвестиция туралы реферат
*Инвестиция 
*Инвестиция

## Дереккөздер


Санат:Инвестиция
Сақалсыз жыланбас

**Сақалсыз жыланбас** (көсе жыланбас) - Алтайдан бастап Батыс Тянь-Шаньға дейінгі аралықта, Альпі ендігінің тас баурайларында және ұсақ тас жыныстарнда тіршілік ететін Қазақстанда кездесетін жиырма екі түрдің ең көп таралғаны және ең әдемісі. 

Биіктігі 30 сантиметр, тамырсабағынан төселмей бірнеше кейде ондаған гүлді өркен шығаратын онша биік емес көпжылдық өсімдік. Тамырға жақын жердегі жапырақтары ұзын сабақты аласа шоққа жиналған, сабақтағысы біртіндеп ұшына қарай кішірейе береді. Жапырақ тақталары сопақша- бүйрек тәрізді (1-4 сантиметр диаметрі) шеттерәнде ірі доғал тістері бар. Гүлдері қалың жұмыртқа тәрізді гүлшоғырға жиналған. Күлтелері тостағаншадан қысқа, жоғарғы бөліктері қылқанды қалаққа бөлінген. Тостағаншасы қандауырша тәрізді, тістері бар, онша анық емес екі ерінді болып келеді. Күлтесі үлкен (3-4 сантиметрге дейін ұзын) жіңішке түтікті және қвйырылған қос ерінді болып келеді. Жоғарғы ерні екі жартылай дөңгелек қалаққа, бөлінген төменгісі ұзындау үш қалақты: ортаңғы қалақ бүйрек тәрізді, жанындағыларға қарағанда үш есе кең. Күлтесі қанық - көк түсті, кейде ақшыл түстер де кездеседі. Маусым, шілде айларында гүлдейді, жемістері тамызда рісіп жетіледі. Жапырағы мен гүлі антибактериалды белсенділігі бар 0,5 пайыз эфир майынан тұрады.

## Дереккөз
 

Санат:Еріндігүлділер
Күлтегін нақыл сөздері

Күлтегін - (685-731) көне түркі мемлекетінің билеушісі. Есімі - Құл. Әкесі ел төресі - Құтлұғ қаған. Жеті жасында жетім қалған. Он жасында сарбаздар қатарына қосылады. Он алты жасында қол бастап, ерлігімен, ақылдылығымен көзге түскен. Әйгілі Орхон жазба ескерткіштерінде сақталған сахи сөздері ерлік пен елдік даналығының әлемдік үздік үлгілері қатарына жатады.
# Елін сүйген ер бақытты.
# Айбарлы қағанның атағының өзі жау қашырады.
# Халқына - бегі, бегіне халқы сенген ел ұзақ жасайды.
# Інің - ағаңдай болмас, ағаң - атаңдай болмас.
# Билеушісі біліксіз елдің жұрты жалтақ келеді.
# Түркінің қасиетті жер-суының қарғысына қалма!
# Жаратқан жар болса,жеңістің жолы ашылады. 
# Зердесіз қаған ел билесе - сол жаман, әлсіз қаған ел билесе - сол жаман.
# Жауыңды жеңу - бір басқа, жауықпас ету бір басқа.
# Елін сүйген ер бақытты. 
# Шағыстырған да - бір, шабыстырған да - бір.
# Кетіскеннен кектескен жаман.
# Қағанын сатқан халықты жаратқан да жаратпайды.
# Халқын жұтатпаған қаған бақытты.
# Күшке күш қосылса - құп, елге ел қосылса - құт.
# Ағасын танымаған - іні азар, атасын танымаған ұл азар.
# Тағдыр - тәңірі ісі.
# Тату елге - тыныштық пен тоқшылық нәсіп.
# Бек ұлдарың құл болмағай, пәк қыздарың күң болмағай.
# Жер-су иесіз болмауы керек.
# Кедейді - бай, азды - көп қылмақ парыз.
# Көтерген де - тәңірі, ел берген де - тәңірі.
# Қағаны кекшіл елдің халқы бүлікшіл келеді.
# Отша жайпап, бөріше бұру.
# Іші - ассыз, сырты - тонсыз.
# Ел ұстап,заң шығарған.
# Тізесі барлар - бүгілер, басы барлар - жүгінер.
# Ері жоқ елдің күні қараң.
# Бегі мен халқының ынтымағы жоқ жерде, дұшпанының алдауына сенген, арбауына көнген жерде, інісі мен ағасы дауласқан жерде, бегі менен қарашасы дауласқан жерде ел елдігінен айырылады.
# Қағанынан айырылған ел - ғаріп, иесінен айырылған жер - ғаріп.
# Бөрідей батыл елдің дұшпаны қойдай қырылар.
# Қаруы бар - қалың қолды қақыратар, найзасы бар - қызыл қаныңды шашыратар.
# Көктен тәңірі баспаса, жер айырылып жатпаса - кім қорлар қалың түркі елін?!
# Найза бойлар науша қар.
# Қайғы:көрер көзім көрместей, білгір ақылым білместей болды.
# Бас иесіз ел тозар.
# Көлгірдің күні қараң.
# Түзу жолдан шықпағанға темір қамыт тұр әзір.
# Жау да бір - жыртқыш та бір.
                                                    
## Дереккөздер
Гностицизм

right|thumb|150px|Гностицизм
**Гностицизм** ()&nbsp;— *білім, ілім*)&nbsp; - христиан дініндегі догматтар мен эллинзмнің идеалистік философиясының, шығыс діни қағидаларының қосындысы болып табылатын діни философиялық ағым. Гностицизмнің шығуына Рим империясының шығыс елдерін өзіне қаратып, олармен мәдени және экономикалық байланыстардың қалыптасуы себепші болды. Гностицизмнің мистикалық ілімі бойынша адам аян беру арқылы білімге жетіп, сол арқылы жанның жай табуына мүмкіндік туғызады, яғни материалдық күнәһар дүниенің бұғауынан құтылады деп аскетизмді уағыздайды.

## Дереккөздер

Санат:Христиандық
Гоа

**Гоа** (, ) — Үндістанның батыс жағалауындағы аймақ. 
1961 жылдан бастап Үндістан Республикасының одақтық жері. Гоа жерін мекендейтіндердің дені - маратхи тілінде сөйлейтін үндістандықтар. Админ орталығы Нова-Гоа (Панаджи) қаласы. Табиғи қазба байлықтары  - темір және марганец кендері. Халқы негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. 
## Тарихы
16 ғасырдың басына дейін Гоа әр түрлі Үнді мемлекеттердің құрамына енді. 1510 жылы португалиялық теңізші Албукерки Гаоны жаулап алды. Гао қаласы Португалияның шығыстағы барлық иеліктерінің орталығына айналды. 1953-1955 жылдары Гаоны португал отаршыларынан азат етуді көздеген қозғалыс үдей түсті. Португалия үкіметі Гаоны Үндістанға бейбіт келіс сөздер арқылы қосудан бастартқаннан соң, Үндістан әскерлері өз үкіметінің бұйрығы бойынша гаоға басып кірді (18.12.1961). Отаршылдар әскері көп ұзамай-ақ тізі бүкті. Гао сол кезде Үндістан құрамына біржолата енген болатын.

250px|left|Гаоның Португалия құрамында болған кезіндегі елтаңбасы
## Дереккөздер
Бояу қызылтамыры

**Бояу қызылтамыры** ( немесе ) – айлауыктар тұқымдасына жататын қызылтамыр түрі. Тауға тән түр, ірі қиыршық тасты беткейлерде, жартастарда және альпі белдеуіндегі қорымдарда өседі. Ұғам қызылтамырынан айырмашылығы бояу қызылтамыр бүкіл Тянь-Шаньда, сондай-ақ Жоңғар Алатауы және Алтайда кездеседі, ал екінші түр тек Қазақстандық Батыс Тянь-Шаньмен шектеледі. Онша биік емес (35  сантиметрге дейін) шөптесін көпжылдық, тамырсабағы жуан, күңгірт қызыл түсті, одан барынша тығыз жастық құратын көптеген вегетативті және генеративті өскіндер жетіледі. Сабақ түбіндегі және сабақтағы жапырақтар саны көп, қандауырша таспа тәрізді түкті (сабаққа ұқсас), бірақ бояуы олардың сары емес, шарап қызыл түсті. 
Қызылтамыр мамыр-шілдеде гүлдеп, жемістері (ұсақ дөңесті, қоңыр, жаңғақшалар) шілде-тамызда піседі. Бұл түрдің тамырсабағы қытай, тибет медицинасында жақсы таныс, ісіктің кейбір түрлерінің қан бұзылғанда, өкпе ауруларына және уланғанда қолданады. Құрамында болатын бояғыш заттар косметикалық заттарды жасауға (опа, іріңге жағатын бояу, далап) пайдаланылады. Сондай-ақ жүнді және жібекті қызыл, көк және күлгін түске бояу үшін қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Айлауықтар
Фергюсон қарсылықтары (2014)

Фергюсон, Миссури штатында Майкл Браунның полиция қызметкерімен атылуына байланысты туындаған протестер мен азаматтық тәртіпсіздіктер.

## Майкл Браунның өлімі
**Майкл Браун** 18 жасар афро-америкалық жігіт Фергюсон полиция қызметкері Даррэн Вильсонмен атылып өлтіреді. Қазылар алқасы соты бірнеше ай талқылаудан соң полиция қызметкері кінәсіз деген үкім шығарды.

## Өту барысы
Браун өлтірілген күні оқиға орын алған жерде азаматтар гүлдерден мемориал орнатты. Анықталмаған полиция офицері қызметтік итке мемориалға дәрет сындыруға мүмкіндік берген. Кейін полиция көліктері мемориалды толықтай бұзды. Осы әрекеттер сол жердегі азаматтардың наразылығын тудырды. Жаппай қарсылықтардың алғашқы көрінісі осыдан туындаған.

## Дереккөздер


Санат:Қақтығыстар
Санат:2014 жыл
Гаспачо

нобай|Газпачо, саздан жасалған кастрюльде
**Гаспачо** – испандық суық көкөніс көжесі.
Атақты испандық көженің көптеген алуан түрлері бар, бірақ оны дайындаудың дәстүрлі рецептісі – Андалузиядан шыққан. Дәстүр бойынша гаспачо ағаш тостағандарда беріледі және оны ағаш қасықпен жеу керек. Күн ыстықта гаспачо ауыстырылмайтын тамақ.

## Өнімнің сипаттамасы
1,25 кг піскен қызанақ

1 қияр

1 пияз

1 жасыл бұрыш 

2 бөлік сарымсақ 

200 г бөлкенің жұмсағы 

4 қасық зәйтүн майы 

2 қасық шарап сірке суы 

1 литр суық қайнатылған су 

мұз кесекшелері 

бұрыш, тұз

## Құрамдас бөліктері
Көкөністерді жақсылап жуып, бұқтырылған қызанақты қабығынан тазартып, төртбұрыштап кесу және дәндерін алу керек. Қиярды тазалап, дәндерін алып, 1 см-ге жуық мөлшерде төртбұрыштап кесу керек.
Тазаланған пиязды ұсақтап кесу керек. Сарымсақты ұнтақтау керек. Бұрышты дәндерінен тазартып, ұсақтап кесу керек.
Көкөністердің жартысын винегре тұздығымен, зәйтүн майымен, бөлкемен және суық сумен араластыру керек. Сонан соң жақсылап қақпағын жауып, 2 сағатқа тоңазытқышқа қою керек. Қалған көкөністерді жеке тостағанға салып, оларды да тоңазытқышқа қою керек.

## Беру тәсілі
Дастарханға берудің алдында гаспачоны бұлғауышпен көпірту керек. Тұз, бұрышты дәмі бойынша қосу керек. Көжеге міндетті түрде бірнеше мұз кесекшесін салу керек.

## Дереккөздер
http://www.bonduelle.kz/gaspacho 

Санат:Тағамдар
Голофитті қоректену

**Голофитті қоректену** (  — «барлық» және  — «өсімдік») - суда еріген органикалық заттар молекулаларын организмнің бүкіл денесімен сіңіріп алуы. Қоректенудің бұл түрі автотрофты организмдерге тән қасиет.

## Дереккөздер

Санат:Биология
Гавриил Иванович Головкин

нобай|Головкин Гавриил Иванович
**Гавриил Иванович Головкин** (1660 жыл — 25 шілде 1734 жыл, ) — орыс мемлекет қайраткері, граф, I Пётрға ең жақын болған тұлғалардың бірі. 

1706 жылдан Посоль Приканцлер. 1718 жылдан сыртқы істер коллегиясының президенті. 1726-1730 жылдары Жоғарғы құпия кеңесінің мүшесі. В.Л. Долгорукиймен бірге Аустриямен одақ жасауды қолдады, II Пётр өлгеннен кейін Анна Ивоновнаны қолдап, министрлер кабинетінің мүшесі болды.

## Дереккөздер

Санат:1660 жылы туғандар
Санат:25 шілдеде қайтыс болғандар
Санат:1734 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей империясы дипломаттары
Санат:Әулие апостол Андрей Первозванный орденінің иегерлері
Санат:Қылышты Әулие Александр Невскийдің орденінің иегерлері
Санат:Ақ қыран орденінің (Речь Посполита) иегерлері
Санат:Ресей империясы сенаторлары
Санат:Ресей империясы канцлерлері
Санат:Головкиндер
Санат:I Петр қарауындағылар
Санат:Жоғарғы құпия кеңес мүшелері
Годавари

**Годавари** - Үндістанда орналасқан өзен. Ұзындығы - 1450 км, алабы 313 000 км². батыс Гаттың шығыс беткейінен басталып, Бенгаль шығанағына құяды. Жоғарғы ағысында, жағалауға шығар тұсында шонғалды келеді. Орта ағысы мен атырауында кеме жүзеді. Годавариде плотиналар, қуатты СЭС-тер салынған. Басты саласы - Пранхита, жағасында Раджамандри қаласы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан өзендері
Цевиче

**Цевиче**-шикі теңіз балығына қоспалар қосылып дайындалатын Мексикалық тағам.
Оңтүстік американдық елдердің әрқайсысында бұл тамақ өзінше дайындалады. Перуде цевичені қызыл пияздың жұқа тілімдерімен береді, олар тікелей дастарханға қоюдың алдында цевиченің айналасына салынады. Егер пиязды алдын ала салып қойса, тамақтың дәмі өзгереді.

## Өнімнің сипаттамасы
700 г жас теңіз балығының жон еті, мысалы, корвина (күміс горбырь), теңіз жылан балығы, хита, меро, соли, парго немесе хуачинанго 

700 г қызанақ 

80 г кесілген жасыл зәйтүн 

400 мл жаға сығылған лимон шырыны 

минералды су 

70 мл зәйтүн майы 

3 бөлік сарымсақ 

2 қасық ореган 

2 қасық ұсақтап кесілген жас күнзе 

100 г пияз 

100 мл кетчуп 

2 қасық кесілген маринадталған чили серранос (chilli serranos) 

2 қасық қызыл бұрыш пастасы 

бұрыш, тұз және безендіруге арналған зәйтүн

## Құрамдас бөліктері
Балықтың жон етін жуып, кептіріп, төртбұрыштап кесу керек. Шыны ыдысқа салу керек. Лимон шырын құйып, бөлме температурасында 2,5 сағатқа жуық маринадтау керек.
Көлемі бойынша үлкен емес ыдыста зәйтүн майын қыздырып, сарымсақ қосып, 3 минутқа жуық қуыру керек. Әрі қарай сарымсақты алып тастап, зәйтүн майын суыту керек.
Бұқтырылған қызанақтың қабығын алып, тілімдерге бқліп, дәнінен тазарту керек, сонымен бірге қызанақтың шырынын сақтауға тырысыңыз. Тазаланған қызанақты кішкентай тілімдерге кесу керек.
Шыны тостағанға қызанақты, пиязды, күнзені, ореганды, кетчупты, чилиді, зәйтүнді және қызыл бұрыш пастасын салу керек. Цевичені дайындау кезінде тек қана шыны немесе эмальданған ыдысты пайдалану керек. Ешқашан металл ыдысты пайдалануға болмайтынын ұмытпаңыз. Сонан соң осының барлығының үстіне суытылған зәйтүн майын және қызанақ шырынын құю керек. Тұз бен бұрышты дәмі бойынша қосып, сонан соң барлығын жақсылап араластырып, қалдыра тұру керек.
Балықты маринадтан алып, суық суда үш рет шаю керек. Сонан соң балыққа минералды су құйып, 5 минут ұстап тұру керек. Балықты судан алған соң, оның жақсылап сорғытып, қызанағы мен дәмдеуіштері бар тостағанға салу керек. Араластырып, қақпағын жауып, 3 сағатқа тоңазытқышқа қою керек.

## Беру тәсілі
Мұздатылған шыны тостағандарда беру керек. Дайын тамақты зәйтүнмен безендірген әдемі болады.

## Дереккөздер
http://www.bonduelle.kz/ceviche
Рихард Соломонович Шульц

## <big>Шульц Рихард Соломонович</big>
**Шульц Рихард Соломонович** (16.06.1886, Саратов қаласы, - 09.10.1973, Алматы) - совет гельминтологының биолог ғылым докторы (1935), профессор (1939). ҚазССР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956). 

## Өмірі туралы қысқаша мәлімет
Азамат соғысына (С.М.Буденныйдың 1-Атты армиясы) және басмашыларды жоюға (Түркістан майданының Бұхар әскери тобы) қатысқан. Саратов университетін бітірген (1919). 1923-1924 жылдары паразиттік ауруларды зерттеу жөніндегі Бұқар экспедициясының қызметкері. 1924-1929 жылдары Бүкілодақтық эксперименттік малдірігерлігі институтында (Москва) гельминтология бөлімінің ассистенті. 1929-1941 ж. Бүкілодақтық гельминтология институтының директорының орынбасары. 1947-1967 ж. Қазақ малдәрігерік ғылыми-зерттеу институтында аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі , 1968 жылдан ғылыми консультант болды.  Негізгі ғылыми еңбектері гельминттер морфологиясы мен биологиясына , филогенезі мен систематикасына , сондай-ақ мал гельминтоздары иммунологиясы  мен патогенезіне ,оларды анықтау ,емдеу, олардан сақталу мәселелеріне арналған. Шульц шошқа аскаридозы мен өкпе гельминтоздары , мал эхинококкозы кездерінде мал денесіндегі құрттарды айдап шығу әдісін ұсынды, ішек цестоздарынан сақтану негіздерін салып, қой өсіретін шаруашылықтарды эхинококкоздан т.б. гельминтоздардан арылту жолдарын белгілеп берді. 

## Шығармалары
Шығармалары: Гельминты человека(1929); Гельминтозы крупного рогатого скота и его молодняка(1937);  Гельминты и гельминтозы сельскохозяйственных животных(1964); Основы общей гельминтологий (1970-1976).

## Дереккөз
Сувлаки

**Сувлаки**-Грек тағамдарына жататын,шошқа етінен жасалатын кәуәп.
## Өнімнің сипаттамасы

300 г майлы емес шошқа еті 

8 пита 

2 қатты қызанақ 

2 пияз 

бір шоқ ақжелкен 

100 г май 

бұрыш, тұз, ореган 

зразыларды шаншуға арналған түйреуіштер

## Құрамдас бөліктері

Алдын ала жуылған етті мұқият кептіріп, дәмдеуіштер жағу керек. Әрі қарай – етті 8 тең бөлікке кесіп, оның әрқайсысын түйреуішке түйреу керек.
Осы түрде дайындалған етті грильге салып, қуыру керек.
Қызанақты жұқа тілімдермен кесу керек. Пияз бен ақжелкенді ұсақтау керек.
Питаны грильде қуырудың алдында, оған май жағу керек.
Қуырылған етті түйреуіштерден алып, питаға бір тілімнен салу керек. Пиязды, қызанақ пен ақжелкенді қосу керек. Жаңа ұнтақталған бұрышты себуге болады.

## Беру тәсілі
Питаны көкөніс қосылған ет ішінде болатындай етіп орау керек. Тамақты ыстық күйінде беру керек.

## Дереккөздер
http://www.bonduelle.kz/suvlaki
Паэлья

нобай|300px

**Паэлья** () — зейтүн майы қосылып, күріштен жасалатын классикалық испандық (Валенсия өңірі) ұлттық тағам. Сонымен қатар, теңіз өнімдері, көкөніс, тауық еті қосылуы мүмкін. Атауы латын сөзі *patella*-дан (табақ) бастау алады.

## Даярлау тәсілі

Ақ ірі үрме бұршақты жуып, сонан соң суық қайнаған су құйып, 12 сағат бойы бұқтырылады. Содан кейін сол суында қайнатылады. Тауық пен қоян етін жақсылап жуылып, кесектерге туралады. Жасыл үрме бұршақты жуып, жуылған қызанақты суға бұқтырып, қабығын тазалап, кесектере бөледі.

Күнбағыс майын үлкен табада қыздырып, тауық кесектерін екі жағынан қуырады. Сол табаға қоянның етін салып, оны да екі жағынан қуырады. Бұршаққынды үрме бұршақ қосып, 2-3 минут бойы қуырады. Содан кейін пісірілген үрме бұршақты және кесілген қызанақты қосу керек.

Тәтті бұрышты қосып, барлығын араластырады. Барлығын ағаш қасықпен араластырып тұрып, күрішті жайлап салынады. Зағыпыран мен тұз қосу керек. Осының барлығының үстінен су құйып, қайнатып, қақпағын жауып бәсең отта пісіреді. Әрі қарай тамақты араластырудың қажеті жоқ.

## Беру тәсілі

Паэлья 18-20 минуттан ұзақ әзірленблейді. Содан кейін оны оттан алып, «бабына жетуіне» 5 минут беру керек. Тамақ жылытылған тәрелкеге салынып беріледі. 

## Дереккөздер

Санат:Ұлттық асханалар
Хориятики

**Хориятики**-жеңіл және төмен калориялы,дәрумендер мен микроэлементтерге бай Грек асханасының басты тағамы.
## Өнімнің сипаттамасы

3 қатты қызанақ 

180 г фета сыры

1 қияр 

1 пияз 

2 жасыл болгар бұрышы 

200 г қара зәйтүн 

125 мл зәйтүн майы 

60 мл шарап сірке суы 

бұрыш, тұз, ореган

## Құрамдас бөліктері
Қызанақты, қиярды, болгар бұрышын және пиязды тілімдермен кесу керек. Тостағанға салып, дәмдеуіштер сеуіп, зәйтүн қосып, мұқият араластыру керек.
Төртбұрыштап кесілген фета сырын қосу керек. Осының барлығының үстіне зәйтүн майын және шарап сірке суын құю керек. Салаттың барлық құраушыларын езбеу үшін, мұқият араластыру керек.

## Беру тәсілі
Грекше салатты суытылған түрде беру керек. Жеке жеуге немесе барлық тамақтарға қоспа ретінде жеуге болады.

## Дереккөздер
http://www.bonduelle.kz/horijatiki
Претория

**Прето́рия** ( ) — Оңтүстік Африка Республикасының астанасы және Трансвааль провинциясының әкімшілік орталығы, жол торабы, аэропорт. Апис өзенінің бойында орналасқан.

## Өнеркәсіп
Машина жасау,металл өңдеу,химия,мата тоқу,темекі цемент кәсіп орындары шоғырланған.

## Білім
Оңтүстік Африка университетінде көптеген жоғары оқу орындары бар.Претория атырабында алмас,темір рудасы өндіріледі.

## Халқы
thumb|left|Халық тығыздығы

## Бауырлас қалалар

* , Вашингтон
* , Тайбэй
* , Киев
* , Баку

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Африка Республикасы қалалары
Приам

[thumb|300px|Өмірбаян жинақтан портреті<br />[Promptuarii Iconum Insigniorum (1553 ж.)]]
thumb|333px|Денесін сұраудағы Приам
**Приа́м** ( ) - ежелгі грек мифологиясында Трояның кәрі патшасы. Гектордың, Паристің, Кассандраның, Троя соғысы кезінде көз жұмған ұл-қыздары толып жатыр. «Илиадада» Приам грек лагеріне келіп Ахиллден Гектордың денесін сұрап жалбарынады. Приам Ахиллдің баласы Неоптолемнің қолынан қаза табады.

## Дереккөздер

Санат:Билеушілер
Санат:Тарихи тұлғалар
Теріскен

**Теріскен** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Теріскенеспе
* Теріскен (көл)
* Теріскен (ауру)
* Теріскен (өсімдік)
Қарақол (Алакөл алабындағы өзен)

**Қарақол** – Алакөл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 184 км, су жиналатын алабы 1940 км².

## Бастауы
Бастауын Тарбағатай жотасының батыс сілеміндегі Ақшәулі, Түлкілі тауларынан алып, Сағат ауылының шығысында Сасықкөл көліне құяды.

## Гидрологиясы
Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық орташа су ағымы Таскескен ауылы тұсында 4,15 м³/с. Жоғарғы ағысы тау шатқалымен, жонды-белесті жерлермен ағады. Таскескен ауылынан төменде арнасы мен аңғары кеңейеді. Қарауыл ауылынан төменде жайылмасы (ені 8-10 км) пайда болады. Сасықкөл көліне құяр сағасында адам өте алмайтын батпаққа айналады. Суы егін суғаруға, жайылмасы шабындыққа пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы өзендері
Санат:Алакөл су алабы
Қарақол (Есіл алабындағы өзен)

**Қарақол** – Есіл алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Есіл, Жарқайың аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 92 км, су жиналатын алабы 1620 км².

## Бастауы
Бастауын Сарыадыр тауларының солтүстігіндегі бұлақтардан алып, Бұзылық ауылының тұсында Есіл өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Төменгі арнасы кең, ағысы баяу, жайылмасы 50-100 м-ге дейін жетеді, суы тұщы (тұздылығы 0,8-1 г/л). Салалары - Бөріктал, Біртал. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Суы шаруашылықтарға пайдаланылады. Жазда тартылып қарасуларға бөлініп қалады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) өзендері
Санат:Жарқайың ауданы өзендері
Санат:Есіл су алабы
Бұрандалы компрессор

нобай|Компрессор роторлары
**Бұрандалы компрессорлар** — ауаны сығу өзара бұрандалы тістермен байланысқан 2 ротордан тұратын роторлы компрессорлар. Бұрандалы компрессорлар аз шығын талап етіп, компрессор жұмысының жоғары сапасына кепілдік береді. Бұрандалы компрессорлар 2 спираль тәрізді ротордан тұрады. Бұрандалы компрессорларда қос бұранда ауаны сору арқылы майдың ішінде айналады. Бұрамалық компрессорларды өндірісте қолдану, поршеньдік копмрессорлармен салыстырғанда компрессордың құрыл-ғыларының күтім шығыны өте аз. Бұрамалы компрессорлар, орташа, жылына 1 рет диагностикадан өтуі керек және олар практика жүзінде  көп күтім қажет етпейтін компрессорлар болып табылады. Компрес-сорды жөндеу үшін арнайы жоғары квалификациялық маман керек емес. Поршеьдік компрессорлар периодты түрде демалуды қажет етсе, бұрамалы компрессорлар үнемі жұмыс жасауға есептелген.

## Жұмыс істеу принципі
Қосылған кезде қозғалтқыш «жұлдызша» схемасы бойынша қосылады. Бұл кезде компрессор  аз айналым кезінде жұмыс істейді, электроклапан ашық, ауа сору регуляторы жабық күйде болады.
Бұрамалы компрессор бұл режимде 5-7 секунд жұмыс жасайды. Одан әрі қозғалтқыш жұлдызшадан үшбұрыш схемасына ауысады: Электроклапан жабылып, ауа сору клапаны ашылып, ауа фильтр арқылы сорылады. Бұл кезде компрессор толық режимде жұмыс істей отыра, май айыру ыдысында ауаны сығады. Сығылған ауа 3-4 бар-ға келтірілген минимальды қысым клапанынан шыға алмайды. Сығылған ауаның әсерінен ыдыстағы май құбыр арқылы ағады. Әрі қарай май радиаторға келеді, ол арқылы компрессорға фильтр мен құбыр арқылы келеді. Бұл жерде май ауамен араласып, ауалы-майлы қоспа түзеді, ол компрессордың жұмыс істейтін органдарын майлау және герметикасын қамтамасыз етеді. Одан әрі ауалы-майлы қоспа ыдысқа қайта келеді, бұл жерде май мен ауаны ортадан тепкіш күш арқылы айырып,әрі қарай фильтр-сеператорлармен айырылады. Ыдыстан шыққан таза ауа құбыр арқылы радиаторға келіп, кран арқылы желіге жіберіледі.
Фильтр-сепаратордың астыңғы бөлігінде қалған май қайтадан компрессорға жіберіледі.

## Газды бұрандалы компрессордың типтері
* «Құрғақ» сығымдау компрессоры	
* Су толтырылған компрессорлар
* Май толтырылған компрессорлар

## Дереккөздер

Санат:Компрессорлар
Тандем велосипеді

**Тандем** - бірінен кейін бірі отыратын бірнеше немесе көп жағдайда екі адамға арналған велосипед. Әдеттегі тандемнің бір рамасы және екі доңғалағы бар, алайда әр адамның өзіне тиесілі велосипед меңгерігі, орындығы және тепкісі болады.

Велосипедті айдауда негізгі рөлді алда отырған адам алады, бірақ артта отыратын адамға бағытты басқаратын мүмкіндік беретін тандемдер де кездеседі. Егер, адам велосипедті басқармаған жағдайда меңгерікті таяныш ретінде қолданады. Екі адам да тандемнің тежеу жүйесін басқара алады. 

Қағида бойынша екі адамдық тандемнің ұзындығы 240 см болса, салмағы 15 - 20 кг - ды құрайды.

## Тарихы
1898 жылы Микаель Педерсон екі орындығы бар велосипедті патенттеп алады. Ол кездегі бірінші тандемнің салмағы 10,89 кг - ды құраған болатын. Бұл велосипед ағылшын - бурстық және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кең қолданылды. Ұлыбританияда 1971 жылы бірінші рет "Тандем клуб" ашылды. Тандем велосипедтерін жаппай шығаруды бірінші болып француздық "Lejeune and Gitane" фирмасы қолға алды. Тандем велосипедінің жаңартылған түрі АҚШ - та 1976 жылы "Santana Cycles" компаниясымен шыққан болатын.

## Дереккөздер

Санат:Велосипед
Санат:Транспорт
Нина Добрев

**Нина Добрев** (, туған кездегі есімі — Николина Константинова Добрева, 1989 жылы 9 қаңтарда София қаласында Болгарияда туылды ) — тегі болгарлық болған канадалық актриса, фотомодель және гимнастшы.

## Алғашқы кезеңдері
Добрев Болгарияда София қаласында бағдарламашы мен суретшінің отбасысында дүниеге келді. Нина екіге толғанда, оның отбасысы Торонто қаласына көшіп кетті. Кішкентай кезінен бастап Добрев өнерге құмар бала болып өсті. Алғашында  ол J.B. Tyrrell Sr. Public School мектебінде оқыды, кейін өнер мектебі Wexford Collegiate School for the Arts ауысып кетті, осы мектепте болашақ мамандығы актерлікті таңдады. Кейінірек ол Дин Армстронг атындағы актерлік мектепке түсіп, осыдан кейін көптеген агенттердің көзіне түсті.

Кейін Ryerson University университетіне социолгтің мамандығына түседі, бірақ оқуын 2008 жылы актерлік мансап үшін тастап кетті.

## Мансабы
нобай|солға|2012 жылы
Нина мансабын канадалық жасөспірімдерге арналған драма «Деграсси: Следующее поколение», кейін кішігірім «Вдали от неё» и «Как она двигается» фильмдарында рөльді ойнады. 2007 жылы көптеген фильмдарда ойнады: «Үйленуге тым жас», «Екі жүзді қаныпезер» және т.б.

2009 жылы «Вампир күнделіктері» телесериалының басты рөлі *Елена Гилбертті* ойнауға шықырылды. Осы рөль үшін Добрев 4 рет «Teen Choice Awards» және екі рет «Жыл таңдауы» сыйлықтарын алды. 
нобай|солға|Paul Wesley, Nina Dobrev, Ian Somerhalder
Сондай-ақ сериалдың үзіліс кезеңдерінде Добрев «The Roommate», «The Perks of Being a Wallflower» және «Arena» фильмдерінде түсті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Internet Movie Database сайтында 
*Твиттерде
Барри Гай

**Барри Гай** (ағылшынша Barry John Guy; 1947 жылы 22 сәуірде туған, Лондон қаласының тұрғыны) - шекті - қылды (контрабас) музыкалық аспабында ойнайтын британдық композитор. Оның қызығушылықтар: ерте басталған музыка, заманауи шығармашылық, джаз бен импровизация. Барри Гай континентті Еуропа мен Ұлыбританияның бірқатар оркестрлерімен жұмыс істейді. Сонымен қатар, ол Гилдхолл музыка және театр мектебінде сабақ береді.

## Дереккөздер

Санат:1947 жылы туғандар
Сәлем беру

**Сәлем беру**. "Төле би тоқсан жасқа келгенде Қаз дауысты Қазыбек би сәлем бере барыпты". Алыс жолдан келген жолаушы немесе сол елдің адамы ауыл ақсақалдарына, беделді адамдарға және жалпы ел ағаларына әдейі іздеп келіп сәлем беру, қалыптасқан ұлттық дәстүріміз. Кейде "алыстан алты жасар бала келсе, алпыстағы шал сәлем береді" дегендей жөн білетін үлкендердің өзі барып сәлемдесетін де жол бар. Егер сәлем ер адамға қатысты болса "сәлем берді" деп айтылады. Сәлемнің басқа түрі де бар. Мысалы, сыйлы ата, ене, қайынағаларына кездескенде, көргенде келіні оларға иіліп сәлем қылады. Үлкен кісілерден табақ қайтқанда да келін сәлем ету керек. Ондайда біреу "келіндеріңіз сәлем істеп жатыр" деп хабарлайды. Үлкендер оған риза болып, батасын береді. Келіннің сәлем етуі әдептілік пен сыйлаудың белгісі ретінде қабылданады және сәлем берген келінге әулет үлкенлері "Бақытты бол, айналайын" деп ыстық лебізін білдіреді. Сәлем әйел адамға қатысты болса оны "сәлем етті" дейді. Сәлем қылудың тағы бір өзгеше түрі де бар. Егер бір адамның мойны құяң болып, басын бұра алмай қалса, онда ол кербез адамның сыртынан сәлем қылуы керек. Халық ұғымы бойынша құяң сонда жазылып кетеді деген сенім болған. Мұндай сәлем қылудың аяғы көңілді күлкіге жалғасып жатады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Сәлем салу
* Сәлем бермеу
* Сәлемдесу
* Амандасу
* Қол алысу

Санат:Қатынас
Күйеу

**Күйеу** - бір рудың қызын алған жігіт сол елге "күйеу" болып есептеледі де, сол ел оның қайынжұрты деп аталады. Қайнылары алдында күйеудің жолы кіші болғанмен сыйлы адамдардың бірі. Оны көпшілік "күйеу - жүзден үлкен" деп сыйлайды, сонымен бірге елдің үлкен-кішісі, әйел-еркегі бәрі де қажап, ойнап отырады. "Әзілің жарасса - атаңмен ойна" деп, күйеу де беріспейді. Бірақ бұлар сыпайы әзілдеседі. Күйеу еркелей де алады, ойын арасында "осы елден тағы бір қыз аламын" деп айтуға толық хақы бар. Күйеу әйелінің апалары "қайынбикем" деп, сіңлілері мен інілерін "балдызым" деп, онымен әзілдесіп ойнай береді. Қазақта "балдыз - бүтін қатын, Қайынбике - жарты қатын" деген мәтел де бар. Кейде әлгі күйеудің әйелі қайтыс болса, онда оның қайын жұртынан тағы бір қыз алуға, сұрауға хақы бар. Егер басқа бір елдің қызына үйленсе, әлгі күйеудің бұрынғы қайын жұрты оның жаңа әйелін "біздің қыздың орнына келген" деп, оны да өздеріне жақын тартып, бұрынғы қатынасты үзбейді. "Күйеу - жүз жылдық" деген сөз осындайдан қалса керек. Қонақасы бергенде күйеуге төс тартылады. Күйеу бас ұстамайды.

## Дереккөздер

Санат:Туыстық
Докучаево

**Докучаево** — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы ауыл, Докучаев ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тимирязево ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде.  

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 928 адам (471 ер адам және 457 әйел адам) болса, 2009 жылы 769 адамды (380 ер адам және 389 әйел адам) құрады.

## Тарихы
1954 жылы ұйымдасқан "Докучаевский" астық сьезі мен сельсоветтің орталығы болған.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы елді мекендері
Қарақұдық (Қараторғай алабындағы өзен)

**Қарақұдық** – Қараторғай алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі аумағымен ағады. Ұзындығы 42 км.

## Бастауы
Бастауын Ашудасты ауылының батысындағы (8-12 км жерде) бұлақтардан алып, Қараторғай өзенінің саласы - Қайыңды өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Алабының басым бөлігі жазық даламен өтеді. тек орта ағысында жағалауы тік жарқабақты келген. Негізінен жер асты суларымен толығады. Жазда төменгі ағысы (Алуа ауылынан төменде) қарасуларға бөлініп қалады. Сағасында шағын көл орналасқан. Жалпы ұзындығы 23 км болатын 4 саласы бар.

## Дереккөздер

Санат:Арқалық қалалық әкімдігі өзендері
Санат:Торғай су алабы
Қараңғылық (Обаған алабындағы өзен)

**Қараңғылық**, *Қарағандық* – Обаған алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Меңдіқара ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 68 км, су жиналатын алабы 850 км2.

## Бастауы
Бастауын Архиповка ауылының тұсындағы шағын көлден алып, Мокрое ауылынан төменде Алакөл көліне құяды.

## Гидрологиясы
Жоғарғы ағысы төбелермен, қалған бөлігі сайлы-жыралы жерлермен ағады. Сәуір-мамыр айларында тасиды. Суымен шабындық суландырылып, егістік суғарылады.

## Дереккөздер

Санат:Меңдіқара ауданы өзендері
Санат:Обаған су алабы
Үстел ойындары

thumb|right|200px|Ежелгі Мысыр патшайымы Нефертити  (1295–1255 BC) үстел үстіндегі «Сенет» ойынын ойнап отыр
thumb|right|200px| Германиядан шыққан «Колонизаторлар» ойыны, 30 тілінде таралып,  2009 жылы 15 000 000 данасы сатылған.
**Үстел ойындары**  ( – ағаш тақтай,  – ойын) — үстел үстінде алдын ала дайындалған «ойын алаңын» пайдаланатын ойындар. Бұл ойындардың дәстүрлі түрлері: 
* шахмат, 
* нарды, 
* го, 
* сёги.

Бұл ойындарда белгілі қалыппен сызылған дайын ағаш тақтай қолданылады.

Ойын барысында ойын алаңымен бірге көбіне текшелер немесе карточкалар қолданады. Олар ойынның кезекті жүрісін немесе ұпайларды белгілейді

## Тарихы
Ойын алаңы пайдаланатын үстел ойындары ежелгі заманнан белгілі. Солардың бірі — б.з.б. 3500 жылдары Ежелгі Мысырда кең тараған сенет ойыны. Қытайдың го ойынының „жасы“  2500 жылдан асты. Колумбқа дейінгі Америкадағы ацтектер  патолли ойнына қызыққан. Ал атақты шахмат ойыны бір жарым мың жыл бұрын белгілі болған.

## Қазіргі үстел ойындары
Бұқаралық мәдениеттің таралуымен бірге үстел ойындарының да шалқып өркендеуі басталды. XX ғасырда көптеген жаңа ойын шыққан, оның ішіндегі ең танымалдары: 
* «Монополия» (1930), 
* «Теңіз шайқасы» (1931), 
* «Скрэббл» (1938), 
* «Риск» (1957),
* *[[Mastermind]]* (1970),
* «Колонизаторлар» (1995).

## Дереккөздер

Санат:Ойындар
Гуру Грантх Сахиб

thumb|right|300px|

«**Гуру Грантх Сахиб**» (*[[панжаби тілі]]нде:*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) немесе «**Ади Грантх**» — 1469 жылдан 1708 жылға сикхизм гуруларыныӊ кезеӊінде жазылған сикхисттардыӊ негізгі қасиетті діни мәтіні. «Ади Грантха» сикхтардыӊ діни дәстүрінде орталық орын алады. Мәтін сикхизмніӊ құдайыныӊ киелі қасиеттерін мадақтап көпетеген діни ұрандардыӊ жиынтығы болып келеді.  Және мәтінде құдайға арналған медитацияныӊ қажеттілігі туралы көп айтылған. Сикхизм гуруларыныӊ оныншысы – Гуру Гобинд Сингх (1666—1708) «Ади Грантха» мәтінін өзініӊ ізбасары деп жариялаған. Бұл әрекетімен Гобинд Сингх адамдар гуруларыныӊ желісін тоқтатып, «Ади Грантха» мәтінін гуру статусына дейін көтерді. 

Содан бері бұл мәтінді сикхтардыӊ киелі жазбалары деп сикхизмныӊ он гуруларымен бірдей құрметтейді. 
thumb|left|140px|

## Дереккөздер

Санат:сикхизм
Санат:Діндер философиясы
Дақты скат

**Көгілдір дақты скат**  - түтасқанаттылар - тақтажелбезектілер отрядының жоғары тобына жататын балықтар. Олар - Атлант мұхитының оңтүстік-шығысында, Оңтүстік Африка және Мозамбик суларында тіршілік етеді.
Көгілдір дақты скаттың ұзындығы 40-70 см аралығында.
Жалпақ түмсығы үшбұрышты. Днесінің жартысын қүйрығы алады.
Есейген кездерінде денесінің үстіңгі жағында ақшыл-көк дақ және қара нүктелер, құйрығында ақ және қара сақиналар пайда болады.
Скаттың ауыз қуысында екі түтігі болады, соның көмегімен асшаяндар мен теңіз шаяндарын бақалшықтарынан сорып алады.
Осы бір ашық түсті скат ірілігімен көзге түседі. Денесінің үстінде көгілдір дақтары бар. Қанаттары дөңгелектене келіп, тұмсығымен жалғасып кеткен.
Қүйрығының екі жағында да көк жолақтары бар. Ұзын қүйрығының үстіңгі жағында шанышқы сияқты мүшесі болады. Жауынан қорғанғанда осы қүйрығымен ұрып сақтанады.
## Қызықты деректер
*Көгілдір дақты скаттар топталып таяз, қүмды суларға моллюскалармең қурттармең теңіз шаяндарымен қоректену үшін қоныс аударып турады.
*Бұл скаттар 100 метр тереңдікте тіршілік етеді.
*Олар маржанды рифтерде тіршілік еткенді жақсы көреді.
*9 айға созылатын жүктілік кезеңінен кейің 1-5 ұрпағын өмірге әкеледі.
*Скаттың аузы мен желбезек саңылаулары бауыр жанында орналасқан
## Дереккөздер


Санат:Шеміршекті балықтар
Бушмейстер

**Бушмейстер** -  улы жыландардың ішіндегі ірісі болып саналады. Олар - сур жыландар тобына жататын шұңқырбасты жылан.
Ересек бушмейстердің ұзындығы - 2,5- 3 м. Салмағы - 3-5 келі шама- сында. Ауыр болмаса да, ұзын улы жыландар қатарына жатады.
Бушмейстер жыланының негізгі қорегі - кеміргіштер және ұсақ жәндіктер
Денесі сарғыш-қоңыр түсті. Арқасы мен бүйірлерін ұзына бойы қатарласа орналасқан бурыл түсті ромб тәріздес қабыршақтар жапқан. Қабыршақтары түлейді.
Бушмейстер жыланының құйрығы қатты. Құйрығында сылдырмағы болмаса да, өсімдіктерге соққан кезде дүңкілдеген дыбыс шығарады.
Улы тістерінің ұзындығы - 2,5 см. Уын көбіне жемтігін аулаған кезде ғана қолданады. Қорегін аулауға тек түнде шығады. Кеміргіштермең кейде құстармен, кесірткелермең басқа жыландармен қоректенеді.
Аналықтары кеміргіштердің ініне 10-20 жұмыртқа салады. 76-80 күнде жас жыландар тірідей жарып шығады да, бірден қорегін аулауға кіріседі. Екі жылдан кейін жыныстық жағынан жетіледі.
Бушмейстер жыланы сирек кездеседі, өйткені олар далалық жерлерде дара тіршілік етеді.
Уы қауіпті болғанымең адам өліміне соқтыруы сирек. Өйткені үлкен көлемде у шығарып, қатарынан бірнеше рет шағуға қауқарсыз.
Тіршілік ету ортасы - тропикалық ормандар, таулы аймақтар және су жағалаулары.
Бушмейстерлер - Орталық және Оңтүстік Америкадан Тринидад аралығына дейін таралған. 

## Дереккөздер


Санат:Сұржыландар‎‎‎
Тайпандар

**Тайпан жыланы**()&nbsp;— улы жыландар тұқымдасына жататын өте улы жылан. Бұл жыландардың екі түрі бар: Жағалау тайпаны және Папуа тайпаны.
## Жалпы анықтама
Тайпан жыланының ұзындығы 3,3 м-ге дейін жетеді. Улы тістерінің ұзындығы 13 мм-дей. Улы бездерінде шамамен 400 мг-дай уы болады. Денесінің үстіңгі жағы қою қоңыр түсті, бауыры сарғылт, кейде ақсары дақтары болады. Басы үлкен, кеудесінен айқын бөлінген. Ызақорлығы, денесінің ірілігі және шапшаңдығы жөнінен әлемде кездесетін улы жыландардың ішіндегі ең қауіптісі болып саналады. Жаз мезгілінде 7-20 жұмыртқа салады. Жұмыртқаны жаңадан жарып шыққан кездегі ұзындығы 30 см-дей болады. Бұл жыландар Австралияның Квинсленд штаты мен Папуа-Жаңа Гвинеяның оңтүстік жағалауларында таралған. Негізгі қорегі - ұсақ сүтқоректілер, егеуқұйрықтар, тышқандар. Оларды әдетте қант қызылшасы өсетін плантациялардан жиі кездестіруге болады. Өйткені осы жерден қант қызылшасымен қоректенетін егеуқұйрықтарды жейді. Бұл жыланның уы өте күшті. Тайпанның бір шаққанда бөлетін уы 100 адамды өлтіре алады. Уының күші кобрадан 100 есе, қара мамбо жыланынан 50 есе күшті улы жылан. Тайпан жыланының уы шаққаннан кейін адамды 4-12 сағатта өлімге душар етеді. Шаққан кезде адамның басы ауырып, жүрегі айнып құсады, іші ауырады, тыныс алуы қиындайды.

## Дереккөздер


Санат:Аспидтер
Мокасин жыланы

**Мокасин жыланы** — улы сур жыландардың бір түрі.
Денесінің ұзындығы кейде 1,8 м-ге жетеді, орташа ұзындығы - 90-120 см.
Түсі жылтыр қарадан сарғыш түске дейін өзгереді. Денесінің басым бөлігі қызғылт-сары жолақтармен немесе қошқыл дақтармен көмкерілген.
Мокасин улы жыланеа жатады
Үшбурышты басын қалқаншалар жапқан. Қуйрығының ушы жасылдау, кейде сарғылт түсті болып келеді.
Америкалық мокасин жыланының жуан азу тісі өте улы.
Осы жыландардың адамдарды жиі шағатындығы жөнінде деректер тіркелген. 

Шаққан жерінде ісік пайда болады да, адам денесінің барлық бөлігі ауырады.
Мокасин жыланы суда жақсы жүзеді, ағаштарға өрмелеп, кунге қыздырынғанды жақсы көреді.
Суға жақын жерлерде жүріп, балықтармен, бақалармең құстармен, басқа жыландармен, т.б. жәндіктермен Бүл жыландар табиғаттағы зиянкестермен қорек- теніп, қоршаған ортаға пайдасын да тигізеді.

Мокасин жыланы - ашуланшақ. Адам- дарға өздігінен шабуыл жасайтын өте қауіпті және улы жылан.
Мокасин жыланы үрпағын тірідей туады. Жаңа туған жыланның ұзындығы 20 см-дей болады

## Дереккөздер


Санат:Сұржыландар‎‎‎
Сквош

**Сквош** — доп және ракетка қолданатын жабық кеңістікте ойнайтын спорт түрі. Сквош өз атауын ойында қолданылатын майда жұмсақ допқа ( - сығу, майдалау) қатысты алды. Ойыншылардың дайындығына байланысты доптың сан алуан түрі қолданылады. Сквошты жаңа ойыншылар үшін доп қатты болуы керек, осыған байланысты оны ұру жеңіл және биікке серпіледі. Кәсіби ойыншылар жерден серпілуі төмен болатын неғұрлым жұмсақ доппен ойнайды. 
 
## Сипаттама
Спорттың шапшаң өте ауыр бұл түрі 140 жылдан астам бұрын шыққан. Қазіргі кезде әлемнің 185 елінде 50000-нан астам сквош алаңшасы бар. 

## Қажетті мәлімет

Сквош ойыншыларының жайлы киімдерімен қатар, жабдықтарына ракетка мен көбінесе  қорғаныш көзілдіріктері кіреді. Ракетканың неғұрлым рұқсат етілетін салмағы 255 грамм (9 унций). Сондықтан да ракетка графит, титан немесе кевлар сияқты салмағы жеңіл материалдан жасалады.

## Пайдаланылған әдебиет
*Алматыкітап баспасы 2013 "Балаларға спорт жөнінде энциклопедиясы" ISBN 978-1-4053-6850-6 УДК 373 ББК 74.200.55 Б 22

Санат:Сквош
Санат:Доппен ойнайтын ойындар
Пролетариат

thumb|right|200px|Пролетариаттық жұмысқа мысал
**Пролетарлар** ( немесе  — ауқатсыз) — Капиталисттік қоғамда жалдамалы жұмысшы табы.Бұл топтың өзіндік жекеменшік алуға құқығы жоқ.Пролетариаттарға басты табыс көзі тек жалдамалы жұмыс арқылы табыс алу.

## Дереккөздер
Протозоеа

**Протозое́а** (от — «алғаш» и  — «тіршілік») — он аяқты шаян тәрізділердің даму процесіндегі личинка сатысының бірі. Осы сатыдағы личинканың өзі де осы атаумен аталады. Денесінің кеуде бөлімі сегментті, құрсақ бөлімі сегменттелмеген. Кеуде тұсы аяқтары түгел емес, құрсақ тұсында аяқтары жоқ. Он аяқты шаяндардың көптеген түрінде бұл даму сатысы жұмыртқада өтеді, еркін жүзетін Протозое қарапайым креветкалардың біраз түріне тән. Протозое түлегеннен кейін келесі личинкалық саты — *зоеа* басталады.
## Дереккөздер
Пролеткульт

**Пролеткульт** — Қазан төңкерісінен қарсаңында пайда болып, 1917— 20 ж. белсенді бағыт ұстаған әдеби-көркем және мәдени-ағарту ұйымы. 1920 ж. оның 400 мың мүшесі болды, 20 шақты журналы шығып тұрды. 20 жылдардың басында бұл ұйым Ұлыбритания, Германия т. б. елдерде құрылып, ұзақ өмір сүре алмады. Пролеткульт теоретиктері (А. А. Богданов, 13. Ф Плетпев т. б.) ленинизмге жат эстетикалық принциптерді насихаттады. Олар «таза» мәдениетті пролетарлардың өздері жасайды деп уағыздады. Пролеткульттың сепаратизмдік және автономдық қағидалары социалды қоғамдағы лениндік принциптерге қайшы келді. Пролеткульттің мемлекетке және партияға бағынбауы туралы мәселе баспасөзде елеулі дискуссия туғызды. В. И. Ленин комсомолдың 3-съезінде (1920) сөйлеген сөзінде, РКП ОК-нің «Пролеткульттер туралы» (1920) хатында, баспасөзде Пролеткульт идеологтарының ұстанған принциптері мен бағыты қатаң сынға алынды. Компартия өткендегі прогрессивтік мәдени мұраның жаңа мәдениет жасаудағы мәні жөніндегі Пролеткульттің теріс көзқарасын батыл әшкереледі. Пролеткульт негізінен, театр, клуб ісімен шұғылданды (В. С. Смышляев, И. А. Пырьев, М. М. Штраух т. б.). Ол 1925 ж. кәсіподақ қарауына енді, 1932 ж. таратылды. Қазақстанда Жанкелдиннің қызыл керуені т. б. клуб жұмыстарына, жазушылардың кейбір шығармаларына Пролеткульттің ықпал, әсері болды.
## Дереккөздер
Протозоология

thumb|right|200px|
**Протозоология** — зоологияның бір клеткалы жануарларды(протозойлар) — қарапайымдарды зерттейтін бөлімі. Протозойлар-амебалар, протисттер, балдырлардың көптеген түрлері тәріздес басқада әртүрлі түрлердің  тобы. Олар әртүрлі тамақтану тәсілдері мен өмірлік циклдарға ие. Протозоология олардың биологиясын, систематикасын, экологиясын, эволюциясын және басқа организмдермен және қоршаған ортамен өзара әрекеттесуін зерттейді.Протозоологияны кейде протистология деп те атайды.

## Дереккөздер
Протопласт

thumb|right|200px|
**Протопласт**( — «алғаш» + )  —өсімдік клеткасы (қабығынан басқа) ішіндегі заттарының жалпы атауы. Протопластқа клетканың структуралық жүйесі — цитоплазма, клетканың зат алмасу процесіне қатысты маңызды құрамы — ядро, ақуыздық заттар — пластидтер, митохондрилер жатады. Цитоплазмада бұл органеллалардан басқа физиологиялық маңызы зор ұсақ органеллалар да болады. Бұған Гольджи аппараты, эндоплазмалық тор, рибосома, сферосома т. б. органеллалар жатады. Жалпы алғанда протопласт кілегейге ұқсас, химиялық құрамы органикалық және органик емес заттар қосылысы, бұнда клетканың тірі компоненттері орналасады, зат алмасу процесі өтеді. Протопласт элементтерін екі топқа бөлуге болады. Бұның бірі — ядро, цитоплазма және оның құрамдары, екіншісі—цитоплазма емес немесе эргастикалық (метоболит) заттар. Ядро мен цитоплазма және бұлардың құрамдары клетканың тірі бөлігін, ал эргастикалық заттар тірі емес бөлігін құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Химия
Александр Евгеньевич Голованов

**Александр Евгеньевич Голованов**  (7. 8. 1904) — Совет әскері қайраткері, Авиацияның бас маршалы (1944). 1929 жылдан КОКП мүшесі. Ол 1904 жылы жұмысшы сөмьясында туған. 1919 жылы майданға өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, Азамат соғысына қатысқан. ЦАГИ-дің жанындағы ұшқыштар даярлайтын мектепті (1932), Бас штабтың Жоғары әскери академиясын (1950) бітірді. 1933—41 жылдары Азаматтық әуе флотында жұмыс істеді. Халхын-Гол ұрысына (1939) және совет-финляндия соғысына (1939—1940) қатысты. Голованов  1941 жылы  шалғайлық бомбалаушы авиаполктің, кейін авиадивизияның командирі. 1942 жылғы февральдан шалғайлық авиацияның қолбасшысы, 1944 жылдан 18-әскери-әуе армиясының қолбасшысы. Шығыс Пруссия және Берлин операцияларына қатысты. 1946 жылдан шалғайлық авиацияның қолбасшысы. Бас штаб әскери академиясын бітірді (1950). 1953 ж. денсаулығына байланысты запасқа шықты. 2-сайланған КСРО Жоғарғы  Советінің депутаты. 2 рет Ленин орденімен, З рет Қызыл Ту, 3 рет І-дәрежелі Суворов Орденімен, Қызыл Жұлдыз, шетелдің 2 орденімен және басқа да медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:КОКП мүшелері
Протуберанец

250px

**Протуберанец** (,   — үрленемін) — Күн дискісінің жиегінде байқалатын қызған газдан тұратын бұлт тәрізді жарқыраған шашақ. 
## Дереккөздер