open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хан ван Мегерен

*Меегерен Хан ван*' (шын аты Хенрикус Антониус ван Меегeрен)  (Meegeren, Han van  Henricus Antonius van Meegeren) (10 қазан 1889 жыл, Девентер, Нидерландия — 30 желтоқсан 1947 жыл, Амстердам),  голландиялық өнер бұрмалаушысы (фальсификаторы). Кем дегенде бұрынғы 14 шебердің танымал туындыларына көшірме жасап, оларды сату арқылы табыс тапқан; сыншылар оның «Христос и ученики в Эммаусе» картинасын Ян Вермеердің өнер туындысы ретінде қабылдаған.  Екінші Дүниежүзілік Соғыстан кейін нацистік басшылар ұрлап әкеткен өнер туындыларын иелеріне қайтару жөніндегі комиссия құрылған кезде оның қызметі әшкереленді. Г.Геринг жинаған суреттердің ішінен Вермеердің жұмысын тауып алған комиссия Меегреннің ізіне түседі. Оған  коллаборационист деген  айып тағылып, ол туындыларға көшірме жасағанын мойындады. Меегерен үкім шығарылғанға дейін жүрек талмасынан қайтыс болады. 

1889 жылы 10  қазанда католиктер отбасында дүниеге келген. Ол бала күнінен картиналарға әуестенген.
Әкесі ұлының коркем онерге махаббаты бар екенін біле тұра, Ханды Дельфтский атындағы техникалық университетке сәулетші мамандығы бойынша оқуға жіберді. Ван Меегерен бейнелеу өнеріне деген махаббаты бар екенін көрсетіп және білімін жетілдірді.Ван Меегеран білімін жетілдіргеніне байланысты көркемөнер және сәулетші бөлімшесіндегі оқытушының көмекшісі болып орналасты. Ол шіркеудің суретін акварельмен салғаны үшін Алтын медальмен марапатталды.

## Отбасы жайлы
Меегерен Анне де Вогтқа үйленді. Көп ұзамай екі баланың әкесі атанды: Жак және Паулин.Меегерен өзінің шығармаларын көркем әдебиет көрмелеріне қоя бастады. Содан кейін суретшінің отбасында қиындықтар басталды. Осыған байланысты ол ішімдікке салынды. Ол 1925 жылы 3 ай бойы Италияда саяхаттап жүрді және Итальяндық шеберлердің суреттерін зерттеді. 1922 жылы Библия тақырыбында көрме өткізді және барлығы сатылып кетті. Ол 1923 жылы ресми түрде Анна мен ажырасты.

## Дереккөздер


Санат:1889 жылы туғандар 
Санат:1947 жылы қайтыс болғандар
Санат:Голландия суретшілері
Спорт классификациясы

**Спорт классификациясы**, спортшының керсеткіштеріне қарай разрядтар және атақтар беру жүйесі. Қазақстанда спорттың 58 түрінен жасөспірімдер мен ересектер үшін 3, 2, 1-разрядтары, спорт шеберлігіне кандидат, спорт шебері, халықаралық дәрежедегі және еңбек сіңірген спорт шебері, дойбы мен шахматтан гроссмейстер атақтары беріледі. Сонымен қатар Президенттік кепсайысынан спорт шебері және кейбір ұлттық спорт түрлерінен разрядтар мен республикалық спорт шебері атағы беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Спорттық клубтар

**Спорттық клубтар**, олардың қайсыбір спорт қоғамына қатыстылығы немесе спорттық қызығушылығы, жас топтары бойынша спортты сүйетіндерді біріктіретін қоғамдық ұжымдар. Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің спорт комитеті 1997 жылы құрылды. Әскери қызметшілердің дене дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығын жеделдіру, жоғары  жетістіктер спортын дамыту мәселелерімен айналысады. Барлық кезде де ЦСКА-ның негізгі міндеттері халықаралық жоғары  дәрежедегі спортшыларды дайындаудың ілімі мен тәжірибесі болады, кейінгі уақытта таулы-шөлді далалық жерлердің күрделі жағдайларында жауынгерлік-жаттығу міндеттерін шешуге қабілетті ҚР Қарулы Күштерінің бүкіл адам құрамы дене дайындығының күн сайынғы жауапты міндеттері де қосылады. Әскердің дене дайындығы-халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындау жөніндегі Спорттық клубтар жұмысының сан-салалы, ерекше, өзгеше бөлігі. Қарулы Күштердің дене дайындығын нығайту мен әскер спортшыларының спорттағы табыстарына әртүрлі уақыттарда: А. Красенко, Г. Брушко, М. Бычков, М. Оленин, Н. Попов, Г. Александров, В. Мокроносов, Н. Пуч- канев, В. Гаенко, А. Глухов,
Рыбников және өзге де көптеген спортшылар елеулі үлес қосты. Қорғаныс Министрлігінің ЦСКА спорт комитетінде АДК-нің оқу спорттық базасы, тау шаңғы базасы мен қала маңындағы шаңғымен түғырдан секіру кешендері бар, Тамаровский кеңшарында, Баянкөл шатқалында, Атырау қаласы мен Ыстықкөлдегі Тамға поселкесінде де оқу-жаттығу орталықтары бар.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Спорт құрал-саймандары

**Спорт құрал-саймандары**, спорттың әр түрінен жаттығуларды, жарыстарды ұйымдастырып, өткізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін бұйымдар. Спорттық жабдықтар мен құрал-саймандарға жататындар спорт снарядтары, спорт киімдері, аяқкиімдері, төрешілердің ақпараттар беретін, медициналық-биологиялық аппараттар және басқалар. Спорттық снарядтар - спорттың кейбір түрлерінің негізгі заттары: доптар, имек таяқтар, спорт ойындары үшін қалақшалар; нысананы көздеп ататын спорттық құралдар (винтовкалар, пистолеттер, мылтықтар), садақтар, семсерлесу (шаншитын, семсерлесетін қылыштар) құралдары, және атлетикалық найза, диск, балға, сырық; гимнастикалық қоссырық, шығыршық, бөрене, белтемір; ауыр атлетикалык штанга, коньки (жүгіретін, мәнерлеп сырғанайтын, хоккей ойнайтын), шаңғылар (жүгіретін, тау спорты, секіру үшін) және басқалар. Снаряд-аппараттар ерекше топты құрайды: су (академиялық, байдаркалар, каноэлар) және желкенді қайықтар, шаналар (оның ішінде шана-бобслей), велосипедтер және т.б.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Алматыдағы ипподром

**Алматыдағы ипподром**, 1930 жылы ашылған. Ат спорты жарыстарын және мейрамдарды ұйымдастырады, желісті және міністі жылқылар сыналады. Аумағы 40 гектардан астам. Міністі және желісті аттар ушін 2 жүрделі және 2 жүріс жолы, түрлі ойындар мен ат спорты жарыстарын өткізу үшін алаң, 3 мың орындық трибунасы бар. Желісті жылқылар үшін жолдардың жасанды жамылғылары бар, бұл жаттығуды жыл бойы жүргізуге мүмкіндік туғызады. Ипподромда аумағындағы 500 орындық атқора, малдәрігерлік емдеу орталығы, аттарды шомылдыратын бассейн, ұстахана, аттарды жалдайтын пункт, "Тұлпар", қонақүйі, жылқы шаруашылығы мұражайы орналасқан. Ипподромда ат спортынан ойындар, Ауыл шаруашылығы министрлігінің жүлдесі үшін ат спортынан дәстүрлі жарыстар мен мерекелер өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Алматы үй құрылысы комбинатының спорт комбинаты

**Алматы үй құрылысы комбинатының спорт комбинаты**, спорт кешенінің негізінде 1987жылы құрылды, АДК спорт клубының орталығы болып табылады. Аумағы 4,8 га. бола-тын стадионда 10 мың орындық трибуна футбол, баскетбол, волейбол, гандбол алаңдары, теннис корты (7), жеңіл атлетикалық, ядро серпу секторлары, ату тирі, спорт ойындары үшін спорт залдар, гимнастика, ауыр атлетика, дзюдо күресінің залдары, шахмат-дойбы клубы, жүзу бассейні (ұзындығы 25 м.) бар. Мұнда күн сайын 30 денсаулық сақтау тобы шұғылданады, спорттың 21 түрі бойынша секцияларда мыңнан астам адам жаттығады. Жарыстар, қысқы және жазғы спартакиадалар, спорт мерекелері өткізіледі. Стадион -3 БЖСМ-ның 2 - спорт гимнастикадан және волейболдан әйелдер олимпиялық ізбасарлар мектебі, 1 - кешенді (аралас) базасы болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Атырау спорт кешені

**Атырау спорт комплексі** Атырау қаласында 1997-1999 жылдар арасында салынған төрт қабатты спорт ғимараты. Жалпы 6160 шаршы м., ғимараттың көлемі 3200 шаршы м. Ғимаратта ойын залы, бассейн, басқа да спорт түрлеріне арналған 6 зал бар. Барлық залдар ERXARD sport каталогына сәйкес еуропалық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Ғимаратта ауа тазартқыш, су жылыту, өз алдына АТС, VIP-ложа, телестанциямен, радио байланыс жүйесі, кафе, төрешілерге, жаттықтырушыларға, спортшыларға арнал¬ған бөлмелер, пресс-клуб жұмыс істейді. Мұнда бокстан Азия чемпионаты, волейболдан президент кубогы үшін халықаралық турнир, шағын футболдан, баскетболдан, таэквандодан, күрес түрлерінен республикалық чемпионаттары өтіп келеді.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Гому Қошанұлы Бәсенов

**Гому Қошанұлы Бәсенов** (12.09.1909, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы - 4.05. 1996 Алматы қаласы.) - сәулетші, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы (1966), КСРО Сәулет академиясының корреспондент-мүшесі. (1950). Алматы қаласындағы ірі спорт құрылыстарының Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, "Медеу" спорт кешені архитектурасын дайындауға белсенді түрде атсалысқан.
Орталық бассейнде, жүзу айдыны, 1967 жылы салынған кешенді қысқы жүзу бассейні (50 х 21 метрлік, 8 жолды), жүзу үйретуге арналған балалар бассейні (3,5 х 2 м.), секіру трамплині сүңгитін ванна (20 х20 м), қыздырыну залы, ашық ойын алаңы бар, Орталық бассейн - жүзуден, суға секіруден, су полосынан, су астына жүзуден, қазіргі бессайыстан республикалық құрама командасын дайындайтын негізгі база. Мұнда халықаралық, республикалық, жарыстар өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Сәулетшілер
Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков

**Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков** (25.11.1966, Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданы, Әбжаппар ауылы) - бокстан спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық Д. Шопоков турнирінің жеңімпазы (1994 ж.), КСРО-ның қарулы күштерінің біріншілігінің жеңімпазы (1986 ж.).

Нұрлан Ақүрпеков бокспен 1983–1994 жылдар аралығында шұғылданған. 1992 жылдан бері Тараз қаласындағы Гидромелиоративті институтында жатықтырушылықпен айналысады.

## Атақты шәкірттері
### [[Бақтияр Артаев]]

Нұрлан Ақүрпеков Афинада өткен Олимпиада чемпионы, Баркер кубогының иегері, Қазақстанның жеті дүркін чемпионы - Бақтияр Артаевтың жеке бапкері. Нұрлан Ақүрпеков Бақтияр Артаевты 11 жасынан бастап (1995) бастап жатықтырған.

### Олжас Сәттібаев
### [[Ғани Жайлауов]]

## Дереккөздер

Санат:Бокс жатықтырушылары
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Динамо шаңғы базасы

**"Динамо" шаңғы базасы.** Орал қаласындағы ірі спрот құрылыстарының бірі. Шаған өзенінің жағасында орналасқан. Осы базада 1987 жылдан 1993 жылға дейін байдарка мен каноэ өсуден республикалық жарыстар, Өзбекстан, Әзірбайжан, Қазақстан командаларының арасында (1989) аймақтық жарыстар өткізілді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан спорт кешендері
Санат:Орал
Тамара Владьевна Падерова

**Тамара Владьевна Падерова** (1969 жылы туылған) ХДСШ-і. Апдымен 15 жасында ауыр атллетикамен, кейін пауэрлифтингпен айналысты. Республиканың, Азияның, зілтемірмен отырып-тұрудан Әлемнің чемпионы (1996-183 кг.) Шсивоконь Пауэрлифтинг маэстросы, жасөспірімдер арасындағы Әлем біріншілігінің екі дүркін (1993- 1994) жеңімпаз. Республиканың, Азияның, Әлемнің чемпионы әрі зілтемірді сығымдап көтерудегі рекордыысы (1993- Джеколинг, Швеция 1994- Финляндия, 1997-Прага, 1998-Черкаск, Украина; Васса,Финн; 1998- Амберг, Германия; 1999-200р Актио, Жапония). Өзінің спорттық жолында Әлем рекордтарын 25 рет жаңартты.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша пауэрлифтингшілер
Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер
Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Санат:Қазақстан пауэрлифтингшілері
Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары
Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты
Динамо (жүзу бассейні)

**"Динамо"**, Алматы қаласындағы ашық жүзу бассейні. "Динамо" спорт кешенінің құрамына кіреді. 1963 жылы салынған 25x12,5 метрлік негізгі ваннасын, жүзуге үйрететін (12 х 6 м.) балалар ваннасы, қыздырыну залы бар. "Динамо" бассейні су полосы мен жүзгіштер командаларын даярлау базасы болып табылады. 2008 жылы бұзылды "Динамо", Өскемен қаласындағы спорт кешені. Спорт залы 36x18 м. Салынып біткен уақыты - 1972 жылы Барлық жас топтары бойынша оқу-жаттығу сабақтарын, спорт- көпшілік шараларын өткізу үшін салынған. Өткізілген жарыстар: rip көтеруден дүниежүзілік 11 чемпионат, көркем гимнастикадан, еркін, самбо, дзюдо күрестерінен, каратэ, дзюдодан, ҚР чемпионаты, көркем гимнастикадан "Шығыс сұлулары " халықаралық және т.б. турнирлер өтті.

## Дереккөздер


Санат:Алматы спорт кешендері
Санат:Бассейндер
Пентатлон

**Пентатлон**, көне заманғы (байырғы гректердің) Олимпиялық ойындардың бағдарламасына енген бессайыс. Бұл жарыс жүгіру, секіру, дискі және найза лақтыру, күрестен, кейбір мәліметтер бойынша жұдырықтасудан да өткен.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Федор Тусуниди

**Федор Тусуниди** (1964, Қарағанды қаласы), ХДСШ-і. Республикада пауэрлифтинг спортының негізін қалаушылардың бірі. Республиканың (1988-1992), КСРО-ның (1989), Азияның (1992) чемпионы. 1992 жылғы Әлем, Еуропа чемпионаттарының күміс жүлдегері.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша пауэрлифтингшілер
Санат:Қазақстан пауэрлифтингшілері
Санат:Пауэрлифтингтен Азия чемпиондары
Жасыбай спорттық-сауықтыру кешені

**"Жасыбай", спорттық- сауықтыру кешені**, Жасыбай спорттық-сауықтыру кешені ( Павлодар облысы Екібастүз қаласы.) 1988 жылы пайдалануға берілді. Жасыбай спорттық-сауықтыру кешенінде электр таблоны 18 дм. 2 балконды, 120 орындық жылжымалы орындар бар, бұдан бөтен де 33 м 2 балконы бар, 289 м2 күрес, 207 м 2 дзюдо, аумағы 47,3 м2 балконды 508 м2 гимна¬стика, 294 м2 бокс, 190 м2 ауыр атлетикалық залы; аумағы 30 м2 балконы, алты жүзу жолы бар 25 х14 м көлеміндегі ваннасымен 516 м2 жүзу бассейні, аумағы 30 м2 балконы, 12,5 х5м көлемінде ваннасы бар 144 м2 балалардың жүзу бассейні бар. Жасыбай спорттық-сауықтыру кешенінде: 1) Кешенді балалар және жасөспірімдер спорт мектебі (акробатика, бокс, жүзу, атлетика, самбо, дзюдо күрестері); 2) Еркін күрестің арнайы олимпиялық ізбасарлар мектебі; 3) "Этюд" шахмат-дойбы клубы; 4) авиа- техникалық мектеп жұмыс істейді. Спорт кешенінің негізгі міндеті - қаланың ересек түрғындарын, жастарды, жеткіншектер мен балаларды дене тәрбиесі және спортпен шұғылдануға тарту және осы арқылы сауықтыру.
Спорт кешенінің базасында спорттың әр түрі бойынша халықаралық, республикалық, облыстық және қалалық жарыстар өткізеді.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Пиндар

**Пиндар**, (518 ж.ш., Беотия, - 442 не 438 б.з.б.), көне грек ақыны. Ақсүйек семьясында туған.

Пиндар мерекелерде айтылатын хор үшін  лирикалық өлеңдер жазған. Александрия филологтары жинаған Пиндар шығармалары 17 том болған, қазір оның сақталғандары тек эпиникилер деп аталатын 4 кітап қана.Өлеңдерінің көпшілігі грек халқының діни мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Сондай-ақ Пиндар шығармаларында құдайдың құдіреті, адамдарға оның рақымы негізгі орын алған. Пиндар ұлы істерді ұрпаққа жеткізуші деп ақын рөлін, поэзияны жоғары бағалады. Өлеңдерінің кепшілігі грек халқының мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Шығармалары: Оды, "Вестник древней истории", 1973, N2-4.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі грек ақындары
Президенттік сынама

**Президенттік сынама**, 24.06. 1996 ж. Қазақстан Үкіметінің №774 қаулысымен Қазақстан халқының денсаулығын сақтау мен қорғау үшін күнделікті емірге енгізген дене тәрбиесінің нормативтері. Президенттік сынама бірнеше жас топтарына бөлінген. Одан жарыстар сол жас топтары бойынша жыл сайын өтіп тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Психикалық шыдамдылығы

**Психикалық шыдамдылығы**, жаттығулар мен жарыстар кезінде тәнге түсетін әжептәуір ауыртпашылықтың әсерінен пайда болатын қалжырау, шаршау белгілерін байқатпай спортшының өзіне тән мінез- құлқының психикалық қалпын сақтай алу қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Промоутер

**Промоутер**, кәсіби боксшылар ұйымының матчты еткізу құқығын сатып алған ұжымының басшыларымен матчты қаржыландыру және ұйымдастыру мәселелерін шешу тапсырылған өкілі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Жанкүйерлердің белсенділігі

**Жанкүйерлердің белсенділіг**і, кез келген спорт түрлерінің өздерінің тілеулестері, жанкүйерлері бар. Олар өздері қалаған спорт түрлеріндегі қаһармандарды, жұлдыздарды жақсы біледі, солардың өмірі мен өнерін әңгімелеріне өзек етеді. Мысалы, 2008 ж. ҚХР-дың Пекин қаласында өткен XXIX жазғы Олимпиялық ойындардың бәсекелерін жер шарын мекендеген 6 миллиардқа жуық халықтың 3,5 миллиарды теледидар арқылы тамашалапты. Сол сияқты футболдан, хоккейден, бокстан Әлем чемпионатары мен ірі халықаралық жарыстар еткен кезде миллиондаған адамдар қай уақытта көрсетілсе де дидар- бейне алдына жиналады. Ал жарысты тікелей тамашалаған кезде оның жанкүйерлері стадиондар мен спорт залдарына жалпы жарыс өтетін құрылыстарға барып өзі тілеулес спортшыға қолдау көрсетеді. Мұндай қолдаудың спортшыға тигізетін әсері үлкен. Тіпті қазір Спорт жарыстарын ұйымдастырушылар өз командаларын жігерлендіру үшін арнайы топтар құрады. Мұны *"волонтерлер"* деп атайды. Жарысқа тікелей қатыспайтын, бірақ қолдау керсететін топтар бар олардың қатарына 
* А спортшының отбасы, туған-туыстар;
* Б достары мен таныстары;
* В Сол спорт түрінің жаттықтырушылары мен әртүрлі елдердегі жанкүйерлері жатады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Пульсометрия

**Пульсометрия** (лат. *pulsus* + metreo соғу, дүрсіл - өлшеу), тамырдың (жиілігіне, өзгешелігіне қарап) тәннің жағдайын бақылау тәсілі. Тамыр соғысының жиілігі жүректің жиырылу жиілігіне сәйкес келеді.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Спортшыға қарсы көрермендер

**Спортшыға қарсы көрермендер** тобы да болады, олар сол спортшының өнер көрсетуіне айқайлап, шулап қарсы әрекеттер жасайды. Кейде ақпарат құралдарында мақалалар жазып оның психологиясына әсер етеді. Жарыс кездерінде көрермендердің ықыласы біржақты болмайды, кейде өзгеріп қарсы команда немесе спортшы жағына ауып кетіп отырады. Мұның себебі спортшының асқан шеберлік қажыр-қайрат көрсете білуіне байланысты. Команданың немесе спортшының тәсілі мен әдіс айласына сүйсінген жанкүйерлер өзі бұрын ниетін танытқан команданы немесе спортшыны емес енді оның қарсыласын жақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қимыл-қозғалыс касиеттері

**Қимыл-қозғалыс касиеттері**, спорттағы жаттығулар түрлі қимыл-қозғалыстар және оны қайталаулар арқылы жан- жақты дайындықты жетілдіру болып табылады. Жаттықтырушы өзінің шәкіртінің қимыл-қозғалыс қасиеттерін мүмкіндігінің шегіне жеткенше дайындауға және оның нәтижесін жарыстар кезінде көруге тырысады. Мұндай қасиетті меңгеру кез келген жаттықтырушының қолынан келмейді. Мұнда оның үйрету тәсілдері ерекше орын алады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қателіктерді түзету

**Қателіктерді түзету**, спортшы өзіне жүктелген тапсырманы бірден дұрыс орындап кете алмайды. Әуелі оның қарапайым бөліктері жасалады. Содан кейін 2,3 бөліктері бірте- бірте олардың бастары қосылып белгілі бір жаттығуға айналады. Спортшыны үйрету барысында сол бөліктердің мінсіз орындалып оның үйлесімді жалғасуын қадағалау керек. Дұрыс жасалмаған қимыл-қозғалыс сол бойда көрсетіліп ол әбден дұрыс орындалғанша қайталана береді. Сан мәрте қайталаулар дағдыны қалыптастырады. Мұндай жағдайда спортшыны тоқтатып қателіктерін көрсетіп, түсіндіріп оның дұрыс орындалу жолдарын айтып әбден түзелгенше қимыл- қозғалыстар жасапа береді. Шеберлік осылайша қалыптасады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Жеке бастың мінездемесі(спорт)

**Жеке бастың мінездемесі**, шәкіртін дұрыс үйрету үшін жаттықтырушы олардың әрқайсысының мінездерінің ерекшеліктерін жақсы білуге тиіс. Мұны түсінбей, зерттемей күшті шәкірт дайындаймын деуге болмайды. Ол өзінің жаттығу жоспарларын шәкірттерінің бейімделігіне, мүмкіншілігіне талап- тілегіне сәйкес құруға тиіс. Олардың мінез-құлықтары былайша бөлінеді: 
1) Ыңғайлағыш адамдар - олар өздерін, іс- әрекеттерін үнемі бақылап, сол жайлы қобалжып, жақсы орындауға тырысып асығып жүреді. 2) Ыңғайланғыш белсенді топ - қолына алған іске белсене кіріседі. Оған өте көп қажыр-қайрат жұмсайды. Қандай қиын болса да өзінің дегенін орындауға тырысады. 3) Сақтанғыш топ - алға қойған мақсатын жете зерттейді, соны орындау жолындағы іс-әрекеттерін қатаң бақылауға алады. 4) Бейжай топ - жаны таза, көңілді, қолға алған ісін орындауға табандылық көрсетпейді, белсенділігі нашар, жан-жағында болып жатқан істерге адамдардың әрекеттеріне, кейде өзіне арнап айтқан сөздерге бейжай жайбарақат қарайды. 5) Ширыққыш топ - оған кез келген жаңалық күшті әсер етеді. Басқалардан озық, алда түргысы келеді жүйкесіне күш түскен сәтте сабырсыздық танытып шыдамсыз болады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Пэдбол

**Пэдбол**, көптеген шет мемлекеттерде дамыған спорт түрлерінің бірі. Мүның негізгі мақсаты - қабырғаға допты соғып, оны арнайы қалақшамен кейін қайтару. Кейде бір қабырғаға, кейде бірнеше қабырғаға доп соғады. Бұл адамның бойындағы шапшандықты дамытады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Рекордшы

**Рекордшы**, спорттың белгілі бір түрінен ең үздік нәтиже көрсеткен спортшы. Рекорд уақыт, салмақ, қашықтық өлшемімен және үпай санымен өлшенеді. Мысалы: коньки, жеңіл атлетиканың жеке қашықтарында уақыт, ал көпсайыста ұпай есептелінеді. Әлемдік, олимпиялық, аймақтық (жеке құрлықтардағы үздік нәтижелер), ұлттық жеке және командалық рекордтар болады. Қазақстанда аумақтық (аудан, облыс, республикалық) рекордтар тіркелген. Қазақстан спортшылары да көптеген құрлықтық, әлемдің рекордтар жасады. Мысалы, 2009 ж. Оңтүстік Кореяда өткен ауыр атлетикадан Әлем чемпионатында республиканың өкілі С.Подобедова бірден 3 әлемдік рекордты жаңартты. 2012 жылы Лондон жазғы олипиадасында Илья Ильин, Зульфия Чиншанло, Светлана Подобедова әлемдік рекордты жаңартты. 

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Республикалық рекордтар

**Республикалық рекордтар**, жеке спортшылардың немесе командалардың арнайы жарыстардағы ең жоғары көрсеткіштері. Мысалы, С. Ульянов зілтемір көтеруден (1958-69) 14 рет дүниежүзілік рекордтарды (жеңіл және жартылай жеңіл салмақта), ал В. Дрекслер 6 рет дүниежүзілік рекордтарды (жеңіл салмақта) жаңартты. Қазақстан спортшыларынан жеңіл атлетикадан А. Тұяқов, В. Герасимова, атқыш И. Серов, жүзуден В. Абоимов (командада), конькиден Г. Романова, В. Троицкий, В. Гейдерх, О. Шабаров, В. Барабаш, зілтемір көтеруден П. Ким, А. Колодков, И. Ильин т.б. дүниежүз. және КСРО рекордтарын жасады. Дискі мен ядро лақтырудан Л. Шейдина 26 рет республикалық рекордты жаңартты (1955-71).

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қазақстандағы семсерлесу

нобай|
**Қазақстанда семсерлесуден** сайыстар 1939 жылдан бастап дами бастады. Осы жылы алғашқы республикалық чемпионаты өтті. Чемпионаттық атаққа әйелдер арасында Л. Котова (рапира), ерлер арасында И. Столн (қылыш) ие болды. Республиканың II чемпионаты 1947 ж. өтті. Бұл жолы жеңіске В. Алешин (рапира), П. Жүрин (қылыш), В. Рамашков (семсер), Г. Исаков және Г. Кульковалар чемпион атанды. Ал 1950 жылдан бастап жасөспірімдер арасындағы жарыстар өте бастады. 1958 ж. республикалық "Е" спорт қоғамының командасы Болгарияның "Академик" командасымен кездесіп республиканың құрама командасы (А. Кудяков, И. және Г. Исаковтар, А. Күзеков, М. Хисаметдинов, Т. Әбубәкіров Ж. И. Ярмолкевич) төрт қару түрінің үшеуінде жеңіске жетті. 1961 ж. Польшада өткен халықаралық турнирде И. Исаков үш бағдарламада, Н. Рзаева рапирада жеңіске жетті, А. Күзеков қылыштасуда үшінші орынға шықты. 1971 ж. алматылық И. Валетов семсерлесудің Әлем чемпионы (1971), 1972 ж. Мюнхенде өткен XX Олимпиялық ойындарда қола жүлдегер атанды. Республиканың семсершілер командасы КСРО халықтарының VIII спартакиадасында (1983) күміс медальға ие болды. ҚР-сы тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық бірлестік бүкілдүниежүзілік және Азия құрлығы сайысшылар қауымдастығына мүше болып ірі жарыстарға өз алдына қатыса бастады. 2002 ж. семсершілер командасы (С. Шабалин, А. Шипилев, А. Аксенов) Оңтүстік Кореяның Бусан қаласында өткен XIV Азия ойындарының чемпионы атанып бүдан 6 жыл бұрынғы Жапонияның Хиросима қаласында 1994 ж. өткен табыстарын (А. Писцов, С. Шабалин, Ю. Цветов, Д. Димов) қайталады. 2003 ж. Азия чемпионатында (Таиланд) қазақ сайыскерлері 2 алтын, 2 күміс, 3 қола медальға ие болды. Жекелей есепте өскемендіктер А.Аксенов және С. Шабалин даңқ тұғырына көтерілді, жігіттер командасы тағы да 3-ші жүлдегер атанды. Республиканың сайысшыларының қатары соңғы жылдары талантты сайыскерлермен толықты. Олардың Қазақстанның үлкен спортына қосар үлестері алда.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстандағы спорт түрлері
Республикалық жоғарғы спорт мектептері

**Республикалық  жоғарғы спорт мектептері**, ҚР- ның "Білім туралы", "Дене тәрбиесі және спорт туралы" заңдарына сәйкес құрылған спортқа (немесе спорттың белгілі бір түріне" мамандандырылған жастардың тәрбие жұмысымен спорттық шеберлікті жетілдіруін қамтамасыз етіп, олардың бойында салауатты өмір салтын қалыптастыратын мектеп. Мектептертің негізгі мақсаты өздеріне бекітілген спорт түрлөрінен құрлықтық чемпионаттар мен Азия, олимпиялық ойындарға қатысып елдің намысын қорғайтын мемлекеттің құрама командалар дайындауы болып табылады. Мұндай мектептер спорттық жоғары шеберлікке қоса өзінде тіркелген жас спортшыларға медицина, психология, физиология, гигиена жайлы білім салаларынан түсініктемелер береді. 

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Көкбастау (ипподром)

**"Көкбастау" ипподромы** Алматы қаласынан 43 км. Ұзынағаш поселкесінен 6 км. 1995 жылы жасалды қашықтықта 1998 жылдан бастап жыл сайын Қазақстанның Ата-заңы күніне (30.08.) ҚР Президентінің жүлдесіне арналған халықаралық бәйге жарысы өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қасым Рымбекұлы Иляшев

**Қасым Рымбекұлы Иляшев** (22.04.1 973, ШҚО. Өрлітөбе ауданы Железинка поселкесі), коньки спортынан халықаралық дәрежедегі төреші. ҚазМУ-ді (1961), Ленинград по¬литехникалық институтын бітірген. 1961- 71 жылы С.М.Киров атындағы ААМЗ-ның инженер-конструкто¬ры. 1971-74 жылы КСРО Мемлекеттік жабдықтау комитетінің жобалау-технологиялық институтының бас инженері. 1974-86 жылы спорт кұрылыстары директорының орынбасары. 1986-2004 жылы спорт күрделі құрылыстарын салу мен пайдалану басқармасының бастығы. "Медеу", "Шымбұлақ" спорт кешендерін, Астанадағы Қажымұқан атындағы стадионды салуға, Алматыдағы және Байқоңырдағы, Қарағандыдағы, Оралдағы жүзу бассейндерін жаңғыртуға қатысты. 64 авторлық, оның ішіндегі лотореялық және ойын бизнесі бойынша кубоктың иегері. "Құрмет белгісі" орденімен (1981), медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Төрешілер
Сайыс (ойын)

**Сайыс**, ат үстіндегі Қазақтың байырғы әскери ойыны. Найзамен қаруланған, қорғанатын тері немесе киіз қалқандары бар екі салтатты шауып келіп бірін- бірі ер үстінен қағып түсіруге тырысады. Сайыс. (нем. тілінен *fech- ten* - айысу, төбелесу, алысу), негізіне белгіленгөн тәртіп бойынша спорттық суық қарудың бір түрінен (рапира, қылыш, семсер) жекпе-жек өткізілетін спорт түрі. Сайыс спорттың түрі ретінде пайда болған уақыты 1925 ж. деп айтылып жүр. Бірақ оның тарихы тым әріге біздің дәуірімізден бұрынғы мыңжылдықтарға кетеді. Адамзат қауымдастығынан бері құнарлы жер, малы үшін жақсы жайылымдарды, сулы, нулы аймақтарды иеленгісі көлді. Бұл үшін күресу, таласу, керек болды, қақтығыстар, соғыстар шықты.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Марго Бекасов

**Марго Бекасов** (1972, Алматы қаласы), СШ-і (рапира). КСРО-ның жасөспірімдер арасындағы біріншілігінің жеңімпазы, республиканың чемпионы. Азия чемпионатының күміс жүлдегері (1995-Сеул, Оңтүстік Корея). Жаттықтырушысы: А. Әбілханов.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан спортшылары
Марат Исағалиұлы Жәкиев

**Марат Исағалиұлы Жәкиев** (12.09.1968, Ақтау қаласы, Маңғыстау облысы) - жақтықтырушы, Қазақстанның еңбек сіңірген бапкері, Astana Arlans командасының бас жаттықтырушысы. 

Марат Жәкиев бокспен 1981–1991 жылдар аралығында шұғылданған, жасөспірімдер арасындағы КСРО біріншілігінің жүлдегері (1984), КСРО кубогының жүлдегері (1988), КСРО Чемпионатының жүлдегері (1989), бірқатар халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 1992 жылдан бері жатықтырушылықпен айналысып келеді.. 
2014 жылдың 19 қараша күні Astana Arlans командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 

## Атақты шәкірттері
### Ердос Жаңабергенов

Марат Жәкиев Әуесқой бокстан әлем чемпионы (2005), халықаралық спорт шебері - Ердос Жаңабергеновтың жеке бапкері.

### Әділбек Ниязымбетов

Марат Жәкиев Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (2012), Әуесқой бокстан әлем чемпионатының күміс жүлдегері (2011) - Әділбек Ниязымбетовтың жеке бапкері.

## Дереккөздер

Санат:Бокс жатықтырушылары
Всеволод Андреевич Виноградов

**Всеволод Андреевич Виноградов** (1989, Алматы қаласы) - CШ-i.

Республиканың 2 дүркін (1962 - 63), ВСЕС-тің чемпионы. КСРО Халықтарының I-III спартакиадасында қатысушы. 2001 жылға дейін "Е" ерікті спорт қоғамында Қ. Сәтбаев атындағы техникалық университеттің дене тәрбиесі кафедрасында қызмет істеді.

## Дереккөздер


Санат:1989 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Қазақстан чемпиондары
Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары
Өркен спорттық кешен

**"Өркен"**, әмбебап спорттық кешен (Талдықорған). Сәулетшісі В.Карагин. 1993 ж. желтоқсанда пайдалануға берілген. Бүгінгі күні "Өркен" спорт кешені Алматы облысындағы таңдаулы спорт базаларының бірі, облыстық, қалалық БЖСМ-рі, Талдықорған қаласының спорт секциялары осында жаттығады. Бір күнде 1400 адам шұғылдана алады. Түрліше мәдени-бұқаралық, тартымды және спорттық шаралар тұрақты өткізіледі. Жылына 307 мың адам шұғылдануға мүмкіндігі бар, олардың 60 % -ы мектеп жасындағы балалар мен жеткіншектер 40% -ы Ж.о.о-ры, колледждердің оқушылары және қаланың түрліше мекемелердегі денсаулық топтары. Спорт кешенінде: жан-жақты пайдаланылатын көлемі 36 х 18 метрлік зал, 18 х 18 м. арнайы бокс залы, 36 х 18 м. күрес залы; 25 х 14 м., 12 х 6 м. ванналармен жүзу бассейндері; дайындық жаттығуларын өткізу үшін 18 х 18 метрлік зал; 21 хб метрлік тренажерлік зал бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан спорт кешендері
Санат:Талдықорған
Модуль (стадион)

**"Модуль",** Өскемен қаласының қысқы стадионы, спортзалының көлемі 32 х 18 м². ОІОБЖСМ-ның меншігінде. Спортзалдың жобасын Б.Мезенцев атындағы ЦНИИЭП дайындаған. Сәулетшілер: В.Давыденко, И.Михаилов, В.Колесник, Л.Грибова, Н.Розина, Инженерлер: М.Глинкин, В.Травун, Д.Леонтев, А.Усанов, Г.Коренцвет, В.Шишков. Денені жалпы дамыту және атлетикалық дайындық үшін, денсаулық тобының шұғылдануы, көркем және ырғақты гимнастика, воллейбол, теннис, бадминтон спорт ойындары үшін, бокстан, жеңіл атлетикадан, ауыр атлетикадан, күрестен және басқа спорт түрлері бойынша оқу-жаттығу жұмыстарын өткізуге арналған. Спорт кешені 1997 жылы қыркүйектен бастап жұмыс істейді. Осы уақыт ішінде: ауыр атлетикадан ҚР чемпионаты, еркін дзюдо, грек-рим күрестерінен жарыстар, бокстар, қала әкімінің жүлдесіне арналған II халықаралық спорт ойындарының бағдарламасы мен мүгедектер арасында жарыс өткізілді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан стадиондары
Санат:Стадиондар
Вера Александровна Жукова

**Вера Александровна Жукова** (1948, Алматы қаласы), Рапирадан СШ-і, ҚР-сының ЕСЖ-сы, жастар арасындағы КСРО біріншілігінің (1966, Мәскеу) финалисі, республиканың әлденеше дүркін чемпионы. 

1977-91 ж. республиканың мемлекеттік жаттықтырушысы. Жаттықтырушысы: Г. Исаков.

## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан семсершілері
Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Семсерлесуден Қазақстан чемпиондары
Дмитрий Валерьевич Димов

**Дмитрий Валерьевич Димов** (1969, Алматы) - Шпагадан ЕССШ-і. 

КСРО халықтары X спартакиадасының күміс жүлдегері (1991, Санкт-Петербург), Әлем кубогының финалисі (1997, Таллин), республиканың әлденеше дүркін, Азияның (Сеул, Оңтүстік Корея), Азия ойындарының (1994, Хиросима, Жапония; 2002, Бусан, Оңтүстік Корея). 

Жаттықтырушысы: В. Димов.

## Дереккөздер


Санат:1969 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан семсершілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:КСРО халықтары спартакиадасының күміс жүлдегерлері
Санат:Семсерлесуден Қазақстан чемпиондары
Виктория Козлова

**Виктория Козлова** (1971, Алматы қаласы) - рапирадан СШ-і. 

Республиканың әлденеше мәрте, III Бүкілодақтық жасөспірімдер ойындарының (Николаев, РФ) жастар арасындағы Әлем біріншілігінің жеңімпазы.

Жаттықтырушысы: Н. Панченко.

## Дереккөздер


Санат:1971 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Санат:Қазақстан семсершілері
Санат:Семсерлесуден Қазақстан чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша семсершілер
Семей мемлекеттік университетінің спорт ғимараттары

**"Семей"**, мемлекеттік университетінің спорт ғимараттары, №1 спорт кешені. 1978 жылы пайдалануға берілді. Аумағы 5100 м2 үлкен ойын 36 х 18,3; гимнастикалық 12 х 18,2; тренажер залы 12 х 18,2; күрес залы 60 х 6. №2 спорт кешені (Семей қаласы) 1979 ж. пайдалануға берілді. Аумағы - 3950 м2 Бассейні - 25x14; кіші бассейні - 12,5x6; ойын залы - 30x18; кіші залы - 18x12.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Алмаз Хәкімұлы Күзеков

**Алмаз Хәкімұлы Күзеков** (Алматы қаласы.), қылыштасудан СШ-і. Республиканың әлденеше мәрте чемпионы, КСРО халықтарының I III спартакиадаларына, Қазақстан-Болгария матчына қатысушы.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан семсершілері
Санат:Алфавит бойынша семсершілер
Қанат Қоспамбетов

**Қанат Қоспамбетов** (1971, Алматы қаласы.), рапирадан СШ-і. Республиканың әлденеше дүркін чемпионы, Әлем кубогінің қола жүлдегері (1993, С-Петербург).

## Дереккөздер


Санат:Спорт

Санат:Тұлғалар
Спорт құрылыстарын паспорттандыру

**Спорт құрылыстарын паспорттандыру**, 1947 жылы енгізілді және ол елдегі тұрғызылған барлық спорттық құрылыстар, спорттық ғимараттар үшін белгіленген паспорт арнайы форма бойынша есепке алыну керектігін білдіреді. Паспортта спорттық құрылысының адресі, оның көлемі мен барлық негізгі бөліктері, олардың сапасы керсетіледі. Паспорт 4 данамен толтырылып, тиісті орындарға жіберіледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Александр Макарович Моисеенко

**Александр Макарович Моисеенко** (22.01. 1948, Ұлан ауданы ШҚО) - семсерлесуден СШ-і, Қаз КСР-інің ЕСЖ-сы.

* 1967-83 жылдардың арасында КСРО халықтарының спартакиадаларына қатысушы.
* Өскемен қаласында жаттықтырушы болып қызмет істеп, езінің ұлы ТМД елдері спартакиадасының чемпионы А. Моисеенкоға, КСРО чемпионы, КСРО халықтары VIII спартакиадасының күміс жүлдегері В. Скорневскийге үлкен спортқа жолдама берді.

Қазір Ресей федерациясы Омбы облысында №12 Олимпиада резервтері спорт мектебінің жоғарғы санаттағы шпагадан жаттықтырушы 

## Дереккөздер


Санат:КСРО семсерлесушілері
Санат:Қазақстан семсершілері
Санат:Семсерлесуден спорт шеберлері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары
Санат:Өскемен тұлғалары
Санат:Омбы облысы тұлғалары
Санат:Алфавит бойынша семсершілер
Сергей Геннадиевич Исаков

**Сергей Геннадиевич Исаков** (1952, Алматы қаласы) рапирадан ХДСШ-і. Республиканың әлденеше мәрте, КСРО-ның (1978-Львов, Украина), Әлемнің (1973, Гетеборг,Швеция, командалық есепте) чемпионы. Жаттықтырушысы: Г. Исаков.

## Дереккөздер


Санат:Рапирашылар

Санат:Тұлғалар
Николай Александрович Огай

**Николай Александрович Огай** (11. 06. 1921, Владивосток қаласы, РФ-2001 Алматы қаласы.), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. 1946 ж. С-Петербургтегі Лесгафт атындағы дене тәрбиесі институтын бітіргеннен кейін Алматыға келді. Қазақ ауыл шаруашылығы академиясында оқытушы, кафедра меңгерушісі, сайыстан республикалық құрама командасының аға жаттықтырушысы, команда бастығы болып қызмет істеді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Облыстық спорт және туризм басқармасының спорт залы

**Облыстық спорт және туризм басқармасының спорт залы** (Орал қаласы) – 1987ж.Сәулетшісі - В.Иванов. 1995 - самбо күресінен Азия чемпионаты; әйелдер арасында дзюдодан М.Мәметованы еске алу халықаралық турнирі; 1997 - воллейболдан ерлер арасындағы Қазақстан кубогы; 1998 - волейболдан ерлер арасындағы ҚР-ның чемпионаты; 2002 - самбо күресінен чемпионаты; ҚР Президентінің кубогы үшін во¬лейболдан халықаралық турнир өтті.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Талдықорған ипподромы

**"Талдықорған" ипподромы** Талдықорған қаласынан 2 км. 2000 жылы ашылды II Халық ойындарының ақтық жарыстары өтті. Аймақтық ат жарыстары өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Тұлпар ипподром

**"Тұлпар" ипподромы** Астана қаласынан 3 км. 2000 жылы ашылды. Жыл сайын Астана күнінің (12.06) қарсаңында халықаралық турнир және өзге де ат жарыстары, ат спорты ойындары өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Орал қаласының спорттық корпусы

**Орал қаласының спорттық корпусы** - баскетбол, теннис, волейбол мен гимнастикадан жаттығу мен жарыс өткізуге арналған типтік жобамен арнайы салынған. Спорт корпусының тиісті құрал-жабдықтары және спортшылар мен төрешілер үшін қажетті барлық жанама және қосымша бөлмелері бар. Спорттық корпусының залдарында волейболдан, баскетболдан, теннистен, гимнастикадан, бокстен, күрестен, жеңіл атлетикадан жаттығулар мен жарыстар өткізілді.

## Дереккөздер


Санат:Спорттық ғимараттар
Санат:Батыс Қазақстан облысы
Спорт орталығы

**Спорт орталығы**, жеңіл атлетикалық ойындар еткізілетін алаң. Типтік спорттық алаңы үш топқа: қалыпты, мектептік және оқу- жаттығуға арналған болып бөлінеді. Қалыпты үлгідегі спорттық ядро деп ұзындығы 400 метрлік жеңіл атлетикалық жүгіру жолымен қоршалған, оңтүстік және солтүстік  жағында жеңіл атлетикалық секторлары бар, 104 х 69 м. футбол алаңы алады. Қалыпты спорттық ядро стадион аумағына енді және барлық стадиондар мен үлкен спорт алаңдарын салғанда міндетті болып табылады. Қалыпты спорттық ядро құрылымының барлық бөліктері типтік жоба бойынша жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Мектеп Спорт Орталығы

**Мектептің Спорт Орталығының** өзінің негізінде балаларға арналған футбол алаңы, ол жеңіл атлетикалық жүгіру жолдарымен қоршалады. Спорт орталығы жанында волейбол мен баскетбол алаңдары, сондай-ақ секіретін және лақтыратын орындар болады. Мектептің спорт орталығы қалыпты спорттық алаңынан айырмашылығы, оның үлкен осі меридиан бойынша емес, мектептің орналасқан жердің жергілікті жағдайларына бағыт ұстауы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Хамитжан Орманбайұлы Юнусбаев

**Хамитжан Орманбайұлы Юнусбаев** (23. 12.1956, Алматы қаласы.), СШ-і (1976).

Жасөспірімдер арасындағы КСРО біріншілігінің жеке және командалық есептегі жеңімпазы. Республиканың және Бүкілодақтық студенттік ойындардың (1979 - Баку) чемпионы, көптеген халықаралық турнирлердің жүлдегері, КСРО халықтарының VII спартакиадасына (1976) қатысушы. Жаттықтырушысы: Д. Тоқтаева.

## Дереккөздер


Санат:1956 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан спорт шеберлері
Балақжүн

[thumb| alt=A.| ''[Бүркіт*.]]*'Балақжүн''', бүркіттің екі санында бұрқыраған қалың мамық майда жүндер мен елібше талшықтары, өте жұмсақ әрі салалы, әрі тығыз біткен қауырсыншалар. Бұл жүндер құсқа арнайы кигізген шалбар сияқты оны ыстық-суықтан, жел-бораннан, жауын-шашыннан қорғайды. Отырғанда құстың аяғынан басына дейін түгел жабады. Бурют табиғатында балақ жүндер қысқа-ұзын, аз-мол, түстері де әртүрлі бола береді. Құсбегілер балақжүннің әрі ұзын, әрі салалы, әрі мол болғанын ұнатады.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қазақстандағы стадиондар

**Қазақстандағы стадиондар** Қазақстанда алғаш Алматыда, "Динамо" қоғамы XX ғасырдың 30-жылдарында салынады. Содан соң Петропавлда, Семейде салынды. Түрксібті салу уақытында Шымкент, Жамбыл, Қазалы, Қызылорда қалаларында стадиондар тұрғызылды. Республикадағы ең үлкен стадион Алматыдағы - Орталық стадион (30 мың орын). Қазір Шымкентте, Қарағандыда, Теміртауда, Павлодар да, Астанада, Ақтөбеде т.б. салынған үлкен стадиондар бар. Республикада 01.06.2003 жылы 155 стадион болды.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Барқын

**Барқын**, бәрінен бұрын ұшып, бұрын алатын, дәурені өткен. Осы күнде топтың алдын да, топтың артында да емес, топтың ортасында, топ ішінде, көп ішінде, көптің қара барқын ортасында жүреді дегенді ұқтыру үшін кәрі қыранға "барқын" дейді.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Петр Атоян (стадион, Орал)

**П.А. Атоян атындағы стадион** — Орал қаласындағы ірі спорттық нысандардың бірі. Салынған уақыты - 1927. Сәулетшісі - С.Прудкова. Мұнда жасөспірімдер арасында допты хоккейден біріншілігі өткізілді (1989).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан стадиондары
Санат:Стадиондар
Далбай

**Далбай**, қаз-үйректің немесе басқа құстардың қанаты, түлкінің құйрығы, тұлыбы, қоянның терісі сияқты заттарды кептіріп қояды да, құсты баулығанда солардың бірін көрсетіп, далбалақтап сүйрей қашып, құстың көзін қызықтырады. Құс тілеп ұшып далабайды басқан кезде соның астына қызыл тарттырып, құстың өзім басып алдым дейтіп өктемдік сезімін қоздыру.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Павлодар қаласының әкімшілігінің спорт құрылыстарының басқармасы

**Павлодар қаласының әкімінің спорт құрылыстарының басқармасы.** Қалалық орталық стадион (1968). Сыйымдылығы - 15000 мың адам. Аумағы - 3035 шар¬шы м., мұнда Италия, Бразилия, Түрікменстан командаларының қатысуымен футболдан халықаралық ойындар өткізілді. Жыл сайын футболдан ҚР-ның чемпионаты, Президенттік сынамалары, ҚР-ның чемпионаттары өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан стадиондары
Санат:Павлодар
Жезтұяқ

**Жезтұяқ**, бүркіт, қасқыр не түлкіге түскен кездегі арпалыста абайсызда саусағын жыртқыштардың аузына түсіріп алады да, ызалы аң аузына түскен саусақты қыршып тастайды. Бүркіттің осы кемтарлығын толықтыру мақсатымен шеберлер оған жезден немесе темірден тұяқ жасап, кигізеді.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Жембасар

**Жембасар**, бұл саусақтың атқарар қызметі өзінің жембасар (жем басар) атынан-ақ айқын байқалады. Тегеуріннен кейінгі ең әлді, қарулы саусақ та осы. Қырандардың негізгі қорегі ет болғандықтан, кесек етті қылғи саларлықтай бөлшектеуге белгілі дәрежеде күш жұмсау керек. Құс қашан да өз жемін екі аяғына басып тұрып, тұмсығымен тістеп, тебе тартады да, жұлып- үзіп қылғиды. Сонда екі аяқтың ішкі жағына біткен екі саусақ жемнің үлкенінен ұсағына дейін өткір болат тұяқтарымен басып ұстап тұрады.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Жем қалта

**Жем қалта**, аңға шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі аулауға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген "қызылды" көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жем қалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек, әйтеуір, құсты шақыруға арналған қол басындай "қызыл" болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда қызылдың қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Өскемен дене тәрбиесі-сауықтыру кешені

**"Өскемен", дене тәрбиесі- сауықтыру кешені** (1969), бірінші - 36x18 м, екінші-үшінші залдары 36x18 м. Қазақ түсті металдар өндірісінің жобасы бойынша салынған. Жалпы дене дайындығы топтарының, спорттың ойындар түрлері, көркем гимнастика бойынша оқу-жаттығу топтарының шұғылдануына,қалалық, облыстық және республикалық жарыстар өткізуге арналған. Мұнда еркін күрестен, көркем гимнастикадан. "Шығыс сұлуы" халықаралық турнирлері, ауыл спортшылары арасында ауыр атлетикадан Бүкілодақтық біріншілік (1977), волейболдан, гандболдан, спорттық акробатикадан Қазақстан чемпионаттары өткізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан спорт кешендері
Санат:Өскемен
Құс аяқбаулары

**Құс аяқбаулары**, балақ (білезік), бау, шолақ аяқбау, ірге (ортақжелі) бау, шыжым деп жабдықтар қатарында өлшемі мен үлгісі айтылады. Ол жұмсақ қайыс, жарғақ, былғары, хром сияқты ұлпа заттардың бедерсіз, жылтыр өң жағын ішке қаратып астарласа, қозғалғанда аяқ түгін қажамайды (арасына жұқа киіз, жүн, не мақта қойса, тіптен жақсы), сырты мықты, жұмсақ қайыс, не былғары болумен бірге құстың жіліншігіне дәлме- дәл болуы да шарт.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Сұңқар тектестілер

**Сұңқар тектестілер**, жыртқыш құстардың ішінде сұңқар тектестілердің саны аз емес. Ғылыми деректерге қарағанда сұңқар тектестілердің 58 түрі бар екен. Ал, ТМД елдерінде соның 10 түрі, Қазақстанда 8 (лашын, сұңқар, ителгі, бөктергі, ақтырнақ, қаршыға, тұйғын, тұрымтай, жағалтай, күйкентай) түрлері бар.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Толқын жабық жүзу бассейні

**"Толқын", жабық жүзу бассейні** (1984). Пайдалы алаңы - 1867 шаршы метр. Сәулетшісі - Павлодар қаласындағы республиканың солтүстік селоларын жобалау орталығы. Халық арасында бұқаралық сауықтыру дене тәрбие және спорттық шараларды өткізу мақсатында жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Спорттық ғимараттар
Санат:Павлодар
Қара сұңқар

**Қара сұңқар**, қазақ топырағында мекен еткен, яғни осы жердің төл құсы. Осында ұялайды, осында өседі. Сыртқы түсі - қою қара сүр. Екі қабағының үстінде аздаған ақ шулан жолағы бар. Кейбірінің көз айналасы сәл ақ сұр таңлақтау, алқымы аздап ақ сұр бөртелеу. Екі шекесінің артын ала және екі самайында қарасұр сағалды.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Шымкент қаласының спорт сарайы

**Шымкент қаласының спорт сарайы**, қазіргі уақыттағы бірегей спорт құрылысы, 2003 жылы пайдалануға берілді. Спорт сарайының салтанатты ашылуына ҚР-ның Президенті Н.Назарбаев қатысты.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Шымыр бассейні

**"Шымыр", Павлодар қаласының дене тәрбиесі - сауықтыру бассейні.** 1991 жылы қазанында пайдалануға берілді. Бассейннің ұзындығы 25 м, 5 жүзу жолы бар. Әр жол ең аз дегенде 8 (5x8 = 40 адам), көп болғанда 10 (10х 5 = 50 адам) спортшыны өткізуге мүмкіндік бар. Қала бюджетінен есебінен салынды. Атлетикалық гимнастика мен үстел теннисі үшін бейімделген. ДШСБ " Шымырды" балалар үйлерінің тәрбиеленушілері, аз қамтылған отбасыларының балалары, спорт ардагерлері, сондай-ақ жетекші спортшылар жалпы дене дайындығы үшін ақысыз пайдалана алады. 1998 жылы осы бассейнде Президенттік көпсайыс бағдарламасы бойынша чемпионат, қалалық және облыстық деңгейдегі жарыстар өткізілді.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Құндақ (құстарға)

**Құндақ**, құстарды алып жүруге, салбурында, боранды-желді күндерге, ұзақ жол, суыт көштерде асау құсты, жараланған, арықтаған, ұшынып қалған құстарды бөлеуге, кейде құсбегінің қолын босату үшін де құсты бөлеп алуға арналып жасалған бесік.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Мұзбалақ

**Мұзбалақ**, бұл - жас емес. Мұның дәл түсінігі - өзінің әлі жететінінің бәрін құтқармайтын, ертеден кешке дейін алысса да жалықпайтын, аңды көргенде өлермендене жанып түсетін, өжеттігі мен қайраты бойында, талабы мен бақыты маңдайына қатар біткен, қырып сал қыран.

**Мұзбалақ** – бес жасар бүркіт; қыран бүркіт, ақ иық алғыр құс 
## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Юбилейный (спорт сарайы)

**"Юбилейный", Өскемен қаласының спорт сарайы**, 1964- 1968 жылдары салынды (Сәулет-Ленгипроект). Хоккейден, мәнерлеп сырғанаудан, бокстен, кикбоксингтен, күрестен спорт шараларын, концерттер мен көрмелер өткізуге арналған. Спорттық стадион жоғары лигадағы командалар арасында шайбалы хоккейден матчтар, КСРО кубогы, чемпионат, "Алтын шайба" турнирінің ақтық жарыстары, жасөспірімдер арасында хоккейден 1996 жылы Азия мұхиты елдерінің ойындары, кәсібилер арасында кикбоксингтен Әлем чемпионаты, Ресей және Қазақстан командалары арасында матчтар өткізілді. Балалар мен жасөспірімдер командасының біріншілігі, жоғары лигадағы шайбалы хоккейден Қазақстан Республикасы мен чемпионатының ойындары етеді. Спорттық стадионның негізінде "Алтай" спорттық кәсібилер клубы, (шайбалы хоккейден мамандандырылған ОІДБЖСМ) жұмыс жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Спорт лотореялары

**Спорт лотореялары**, спортқа қызығушылық түрліше спорт лотореясының әлемде пайда болуына әкеледі. Қазақстанда "Спортлото" спорттық сандық лоторея көбірек кең тарады. Оның алғашқы тиражы 1970 жылы қазанда ойналды. Бұл лотореяның ұраны: "Сіз де ұтасыз - спорт та ұтады". Карточкаларды сатудан түскен қаражаттың жартысы ұтыстарды төлеуге, екінші жартысы - спорттық, құрылыстарға жұмсалды.

## Дереккөздер


Санат:Спорт
Қарақылыш

**Қарақылыш**, құсбегілер сұңқар, ителгі, жағалтай үшеуін бір туысқа, лашын, тұрымтай екеуін бір туысқа бөліп жіктейдіде, осы жеті қыранды сұңқар тектестілерге жатқызады.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт
Тегеурін

**Тегеурін**, қырандардың өкше саусағы (шартты түрде айтқанда, құстың тегеуріні), адамның бас бармағы сияқты саусақтарының ішіндегі ең әлдісі. Әрекеті, қимыл-қозғалысы кеп, тіршілік етуге икемді, мықты.

## Дереккөздер


	
Санат:Құсбегілік
Сұңқарлар

**Сұңқарлар** ()&nbsp;— сұңқартәрізділер отрядының (*Falconiformes*) жыртқыш құстар тұқымдасы. 

Тұқымдаста 11 тек пен 58 биологиялық түрі бар. Ең кішкентайы - ергежейлі сұңқар, дене тұрқы 15-19 см. 

## Таралуы
Антарктидадан басқа жерлерде тундрадан тауға дейін (шөлді аймақтарда да) кең таралған. Қазақстанда 7 (ителгі, бөктергі, тұрымтай, жағалтай, лашын, ақтырнақ, бөктергі, күйкентай) түрі бар.

## Сипаттамасы
Жұптасып тірлік етеді. Мекиені үш-төрт жұмыртқа табады. Көбіне тасқа ұялайды. Жұмыртқасын бір ай мөлшерінде басып, балапан шығарады. Балапаны бір жарым ай мөлшерінде ұядан ұшады. Сұңқарлар өз ауын (жемін) күндіз аулайды, ұшқан құстың көбіне қожа. Сұңқар өз жемін көбіне аспанда теуіп түсіреді. Кішігірім құстарды жерге жеткізбей, қайта оралып, іліп әкететін кездері де болады. Қонақтаған құстарды өздері үркітіп барып, теуіп түсіретін сәттері де жиі, Қоян сияқтыларды қашып бара жатқанда-ақ тебеді.

## Жіктелуі
Тұқымдаста 11 тек бар:
* *Daptrius*
* *Ibycter*
* *Phalcoboenus*
* *Caracara*, бұрын *Polyborus*
* *Milvago*
* *Herpetotheres*
* *Micrastur*
* *Spiziapteryx*
* *Polihierax*
* *Microhierax*
* *Falco*

## Дереккөздер


Санат:Сұңқарлар
Санат:Сұңқартәрізділер
Топшы

**Топшы**, адамның иық буыны, құс қанатының топшысы, қамшы ұшындағы өткермелеп тастаған түйін, көген бүршағының бір жақ басындағы тобыршығы-түймесі, арқанның, жіптің, құс ірге бауының бір жақ ұшындағы еткермелеген түйін-түйме, ескі, тозығы жеткен киім-кешектің жыртық-тесігін жамап-жасқап, бүріп-бүріп қалпына жақындатып, лекерлеп тігу сияқты сөздерде де топшы атауы кезігеді. Қолға ұсталмаған, көзге шалынбаған, дәмін, иісін сезбеген, құлақ естіген істі ғана ойша түйіндеу, жорамалдау, ойша бір түйінге келу кездерінде де топшылау сөзі ұшырасады. Құс қанатындағы топшы-түйін, түйме, тобыршық, тоғыз тарау деген мағынада тұр. Құс топшысы құс саусақтарын құрамдап, біріктіріп тұратын буын.

## Дереккөздер


	
Санат:Спорт