open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Түйе шешпек

**Түйе шешпек (тайлақ шешпек)** — қазақ салт-дәстүрінде қалыптасқан ерте замандарда ірі тойларда өткізілетін ойын. Бұл ойын түркі тайпаларда, оның ішінде қазақ арасында болғаны түрлі жазба деректерде, аңыздарда да кездеседі. 

## Ойын шарты
Ойынның шарты бойынша үстінде қалың кілем жауып, асыл бұйымдар артқан түйенің бұйдасын жалаңаш әйел тісімен шешіп жетектеп әкетуі керек. Және оған жас келіншек шығады. Мысалы, "Манас" жырында осындай салтқа Ороңқа шығады. Өткен ғасырда Ұлытау  баурайында болған аста "түйені шешпекке" шыққан әйел "үлкендерінің көрген жерің, кішілерің туған жерің" деп келіп, шөккен түйенің бұйдасын тісімен шешіп әкетеді. Арқада өткен бір аста түйені шешпекке шыққан жас келіншек тәнін қолаң шашымен жауып, түйені жетектеп кеткендер нар тіккен жақ "жалаңаш шықпады" деп дау шығарып, биге жүгінеді. Сонда әділ би: "шаш әйелдің құдай жаратқан мүшесінің бірі, оған дау жүрмейді,"- деп әділ шешім айтады. 1920 жылдар ішінде Торғай даласына есімі көпке белгілі Қараман Досай қажының асындағы қалы кілем жабылған нарды Нарыш деген жас келіншек шешіп әкеткен. 

Ойынның бұл түрі оңтүстіктегі "тайлақ шешпек" деп аталады. 1914 жылы Қаратау - Қазығұрт елінде аса қадірлі Сопыбек датқа асында осы салтқа Айымбала деген жесір әйел қатысып, тайлақты шешіп алған. Кей жерлерде бұл салт "түйін шешпек" деп те аталады. Салттың бұл түрі көркем шығармаларда кеңінен суреттелген. Мысалы, белгісі суретші Н.Хлудовтың және Қ. Отарбайдың "Тайлақ шешпек" деген картинасында, қайраткер жазушы Шерхан Мұртазаның "Қызыл жебе" романында суреттелген. 

## Дереккөздер

Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
Жылқыбай Аралбаев

**Жалқыбай Аралбаев** (1921 ж.т., Маңғыстау обл. Жаңаөзен ауд.) — қоғам қайраткері. 

## Еңбек жолы
Ашхабад педагогикалық институтын бітірген (1941). 

1941-42 ж. Түрікменстанның Чаржау облысында орта мектептің  оқу ісінің меңгерушісі болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан (1942-45). 

Бір жылдық партия мектебінің тыңдаушысы (1945-46), Қызылорда облыстық партия комитетінің лекторы (1947-51), Қазақстан Компартиясы ОК-нің лекторы (1951-60), Жамбыл облысы партия комитетінің насихат және үгіт  бөлімінің меңгерушісі, хатшысы (1960-73). 

Жезқазған облыстық партия комитетінің хатшысы (1973-83), Жамбыл қалалық атқару  комитеті ономастикалық комиссиясының төрағасы (1988-91).

## Марапаттары
Аралбаев Жылқыбай Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы ордендерімен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, медальдармен марапатталған.

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері
Бругада синдромы

**Бругада синдромы** – науқастарда жүректің органикалық өзгерістерінсіз синкопальді жағдаймен және кенеттен өлім эпизодтарымен сипатталатын, ЭКГ-да Гис шоғырының оң жақ аяқшасының блокадасымен, оң жақ кеуде әкетулерінде (V1-V3) ST сегментінің жоғарылауымен және қарынша фибрилляциясы, қарыншалық тахикардия эпизодының дамуымен жүретін клинико- электрокардиографиялық синдром.
### Бругада синдромының эпидемиологиясы:

Бругада синдромын 1992 жылы испан кардиологтары ағайынды Бругадалар ашқан. Бругада синдромы әйелдерге қарағанда 30-40 жастағы ер адамдарда 8-10 рет жиі кездеседі. Оңтүстік- Шығыс Азияның кейбір мемлекеттерінде жас ер адамдар өлімдерінің жиі себебі болып осы синдром табылады. 
### Бругада синдромының этиологиясы:

Қазіргі кезде Бругада синдромы шығару трактісі маңындағы эпикардтың оң жақ қарыншасының электрофизиологиялық белсенділігінің ақауы нәтижесінде дамитын біріншілік «электрлік» жүрек ауруы деп саналады. Бругада синдромының генетикалық негізі болып SCN5A гендегі 2р21-24 3-ші хромосоманың қысқа иығындағы мутация саналады. Бұл ген натрий каналындағы α- суббірлікті белок құрамын тежейді. Бругада синдромы аутосомды- доминантты түрде беріледі. 
### Бругада синдромының негізгі патогенезі:

SCN5A мутациясы кезіндегі оң қарыншаның эпикардының клеткасындағы натрий каналдарының санының азаюы немесе жылдамдығының инактивациясы Бругада синдромының ионды механизмі болып табылады, ол натрий ағымының тығыздығының төмендеуіне және эпикардтың уақытынан бұрын реполяризациясына әкеледі. Сонымен қатар бұл синдромда жасуша бетінен эндоплазмалық ретикулумға натрий каналдарының шығатындығы анықталған. 

### Клиникалық көрінісіне байланысты:
* Симптомды (синкопальді)
* Симптомсыз

### ЭКГ өзгерістеріне байланысты:

Классикалық (ЭКГ-да синдром белгілерінің тұрақты түрде болуы)
Интермиттирлеуші (ЭКГ белгілері кенеттен пайда болып, кенеттен жоғалады.)
Жасырын (дәрілік немесе басқа стимуляциялардан кейін ЭКГ-да типті өзгерістердің пайда болуы)
### Бругада синдромының клиникалық белгілері:

Негізгі көрінісі:
Синкопальді жағдай
Кенеттен өлім эпизодтары
Қарыншалық
Тахикардия
Қарынша фибрилляциясы.

Науқастың белсенділігіне және уақытына байланысты қарынша фибрилляциясының дамуын келесі көрсеткіштен көреміз:

Түнде (18-6сағ.) — 93,3%
Күндіз (6-18сағ.) –  6,7%
Ұйқы кезінде — 86,7%
Жайдарлы кезінде – 13,3%

Кейбір науқастарда байқалады:

Есінен танусыз болатын ұстамалар
Әлсіздік
Бозару
Тахикардия
 
### Бругада синдромының диагностикасы:

ЭКГ: Гис шоғырының оң жақ аяқшасының блокадасы, V1-V3 әкетулерінде ST сегментінің жоғарылауы және соған сәйкес клиникалық белгілерінің болуы.

### Бругада синдромының емі:
Кардиовертер — дефибриллятор имплантациясын жасау.

Кардиовертера –дефибриллятор имплантациясын жасауға көрсеткіштер:

Ер адамдар;
30-40 жас;
Кенеттен өлім бойынша отбасылық анамнез;
SCN5A гендегі мутацияның болуы;
ЭКГ-да V1-V3 әкетулерінде кенеттен өзгерістердің болуы.

### Аурудың болжамы:
Бругада синдромының болжамы қауіпті. Көбінесе қарынша фибриляция ұстамасы салдарынан науқастардың өліміне әкеледі. Кенеттен өлім жиілігі емнің нәтижелігі болмағанда кейбір авторлардың мәліметтері бойынша жылына 10-40% құрайды.
Валерий Евгеньевич Майоров

Валерий Евгеньевич Майоров (1957 — 2011 жылдың 9 қарашасы, Рязань, Ресей) —кеңес теливизия журналисті, актер, режиссёр.
## Өмірбаяны
Валерий Майоров  1957 жылы туды.М. С. Щепкин атындағы жоғарғы татр училищесінде оқыған.Рязан драма театрында ойнаған.Гвардейская Таманская дивизиясының құрамында әскери борышын өтеу уақытында   «Служу Советскому Союзу» бағдарламасында «Полигон» рубрикасының жүргізушісі болатын.
1986 жылы Ленинград телевиденесіндегі «Музыкальный ринг» және «600 секунд» бағдарламаларында тағылымдамадан өтті. Ленинград мемлекеттік ,музыка және кино университетінде оқып жүргенде, Ленинград телевиденисіндегі «Телекурьер» бағдарламасында жұмыс істеді.
1990-2002 жылдары  Валерий Майоров  «Ока» Рязань телекомпаниясындағы «Субботний телеканал» бағдарламасының авторы, жүргізушісі және басшысы болды. Осыдан кейін «Эхо» телекомпаниясыемен бірге жұмыс жасады. Ресей Федерациясының Мемлекеттік Думасында арнайы корреспондент қызметін атқарды және бірнеше авторлық бағдарламаларын шығарған  («Околесица», «Кинообозрение», «За и против»). Был обозревателем «Новой газеты») телекомпанияның құрушысы болды.  «Жаңа газета» құрушысы болатын.
2011 жылы 9 қарашасында ұзаққа созылған аурудан дүние салды.Рязань жаңа азаматтық зиратында жерленген.
## Дереккөздер
http://www.nuralis.ru/6526.htm

Санат:1957 жылы туғандар
Санат:2011 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей актерлері
Санат:Режиссёр
Тимати

**Тимур Ильдарұлы Юнусов** (тат. *Тимур Илдар улы Юнусов*,  15 тамыз 1983, Мәскеу), **Тимати** лақап атымен белгілі) — Ресей әншісі, музыкалық продюсер, актер және кәсіпкер, «» шоу бағдарламасының қатысушысы. Шешен Республикасының еңбек сіңірген әртісі (2014). Snoop Dogg, Баста Раймс, Дидди және оның тобы Diddy – Dirty Money, Xzibit, Mario Winans, Fat Joe, Ив, Крейг Дэвид, Тимбалэнд және Flo Rida деген америкалық орындаушылармен бірге жұмыс істеген.

## Өмірбаяны
Тимати Мәскеуде 15 тамыз 1983 жылы туған. Әкесі — Ильдар Юнусов, ірі бизнесмен; анасы Симона Яковлевна Червоморская. Тиматидің тегінде татар және еврей қандары бар..

## Дереккөздер

Санат:Татарлар
Санат:Еврейлер
Сағымбек Әділбекұлы Ақшалов

**Сағымбек Әділбекұлы Ақшалов** (25 сәуір 1944 ж., Тараз) — инженер-құрылысшы, құрметті теміржолшы, Жамбыл облысының құрметті азаматы.

Ысты руынан шыққан.
## Еңбек жолы
Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтын (қазіргі М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті) бітірген (1962). 
1967-87 ж. инженер, аға инженер, бөлім бастығы, 1987-89 ж. темір жолдың Жамбыл бөлімшесінде бас инженер болып қызмет етті. 1989-91 ж. Орталық аудандық  халық депуттатары кеңесінің төрағасы, 1991-93 ж.  Тараз қаласының әкімшілік бастығының орынбасары, 1993 жылдан "Қазақстан темір жолының"  Жамбыл бөлімшесінің бастығы.

## Марапаттары
"Құрмет Белгісі"  орденімен, "КСРО құрметті теміржолшысы" төс белгісімен марапатталған. Облыстағы көпшілік мәдени іс-шараларға белсене араласып, 1999-2000 ж. "Тараз" футбол командасының президенті болды.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы тұлғалары
Санат:1944 жылы туғандар
Андрей Вадимович Макаревич

**Андре́й Вади́мович Макаре́вич** (11 қараша 1953, Мәскеу) — кеңес жәнек ресей музыканты,әншісі,ақыны,композиторы, суретшісі, тележүргізушісі және «Машина времени»  рок-тобының бастаушы және жалғыз ауыспайтын мүшесі. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі (1991). Ресей Федерациясының Халық әншісі (1999).
## Жеке өмірі
### Әйелдері
*Алғашқы әйелі- Елена Игоревна Макаревич (Фесуненко), неке 3 жылдан кейі бұзылды (1976—1979).
*Екінші әйелі-Алла Михайловна Макаревич, 1987 жылы ұлдары Иван туылғаннан кейін айырылысты.
*Үшінші әйелі-Наталья Голубь. 2010 жылы айырылысты.
В середине 1990-х СМИ писали о романе и возможном браке Андрея с ведущей радиостанции «Еуропа-плюс» Ксенией Стриж. Позже в интервью она называла слухи «сильно преувеличенными», хотя подтвердила, что в 1991—1995 годах они действительно были близки[25][27].
### Балалары
Андрей Макаревияте 3 бала бар
*Дана Макаревич (1975 жылы туды)-некесіз баласы
*Иван Макаревич (1987 жылы 310 шілдеде туды)-ресейлік актер.
*Анна Рождественская (2000 жылы 23 қыркүйекте туды)
## Дереккөздер
http://snob.ru/profile/5134

Санат:1953 жылы туғандар
Санат:КСРО әншілері
Санат:КСРО сазгерлері
Санат:КСРО ақындары
Санат:Ресей әншілері
Санат:Ресей сазгерлері
Санат:Ресей ақындары
Футболдан Қазақстан Кубогы 2004

**2004 жылғы Футболдан Қазақстан кубогы** - кубоктың он үшінші мәрте ойнатылуы.
## Бірінші кезең

Бірінші кезең ойындары 2004 жылдың 16 мамырында өтті.

## 1/16 финал

1/16 финал ойындары 2004 жылдың 16 маусым - 1 шілде аралығында өтті.

## 1/8 финал

1/8 финал ойындары 2004 жылдың 4 - 9 шілде аралығында өтті.

## 1/4 финал
1/4 финал ойындары 2004 жылдың 25 шілдеде және 19 қыркүйекте өтті.

## 1/2 финал

1/2 финал ойындары 2004 жылдың 26 қазанда және 6 қарашада өтті.

## Финал

## Турнир бомбардирлері

## Дереккөздер

Санат:2004 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Жамбыл-Тараз газеті

"Жамбыл-Тараз" - қалалық  апталық газет, 1996 жылдың 16 ақпанынан бастап шығады. Алғашында орыс тілінде жарық көрді. Арагідік қазақ тілінде де бет, парақ жарияланды.  2002 жылдың 22 наурызынан газет екі тілде - қазақшы және орысша  екі бөлек болып басылатын болды.  Қазіргі кезде  газеттің жалпы  тарлымы 11 мың данадай. Қазақ тіліндегісі 4 мың. Апталық газеттердің әрқайсысы 2 беттік. Редакциялық ұжымы  бар болғанымен  әр газеттің өзіндік мазмұны бар.  Аударма басылымдар емес, бірін-бірі қайталмайды. Газеттің редакторы Қ.Оршабеков.

## Тағы қараңыз
Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)

## Дереккөздер

Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ханты тілі

**Ханты тілі** *(өзд. атауы - [[остяк]] [[тіл]]і)* - ханты халқының тілі. Ханты тілінде сөйлеушілер Ресей Федерациясының Түмен обл-на қарасты Ямал-Ненец және Ханты-Манси ұлттық округінде, сондай-ақ Томь облысының Александровск, Каргасок аудандарында тұрады. Жалпы саны 29 мың адам (2002). Ханты тілі манси тілімен қоса финн-угор тілдерінің об-угор тобына жатады. Шашырай қоңыстанған халық болғандықтан, Ханты тілі әр түрлі жергілікті ерекшелікке бөлінеді. Батыс тобына *обдар, приобск, прииртыш* диалектілері, шығыс тобына *сургут пен вах-васюган* диалектісі жатады. Жеке диалектілер фонет., лекс., морфол. ерекшелігімен де ажыраталады.Батыс диалектілерінде үш септік жалғауы, шығыс диалектілерінде сегіз септік жалғауы бар. Әдеби тілісы екі топтың ортасындағы аралық диалектілік ерекшелігі негізінде қалыптасқан. Ханты тілінің лексикасында орыс тілінен енген сөздер басым. Фонетикасында дауысты дыбыстар көп кездеседі. Сан есімнің жекеше, көпше түрлері бар. Сөз екпіні негізінен алғашқы буынға түседі. Кенже жазулы Ханты тілінің жазуы тек Қазан төңкеріcінен кейін 1930 жылы латын әліпбиі, 1937 жылдан кириллица негізінде қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Фин-угор тілдері
Санат:Ресей тілдері
Фрезалау станогы

**Фрезалау станогы** - материалды фрезамен жоңқалап кесу арқылы өңдейтін металл кесу станогы. Ол өзінің әмбебаптылығымен ерекшеленіп, жазық, қисық беттерді өідеу, ойма салу үшін қолданылады. Металл өңдеуде Фрезалау станогы 
*әмбебап *(үстелі шпиндель осіне бұрыш жасай қозғалатын)* 
*тік және көлденең фрезалау *(шпиндель осіне орналасу қалпына қарай аталған)* 
*бірнеше шпинделі бар көлденең фрезалау *(жазық бетті өңдеу үшін қолданылатын)*, 
*көшірмелеуіш *(күрделі бұйымды көшірмесі бойынша өңдейтін)* және 
*арнаулы *(шпонкалы-фрезалау, тіс фрезалау, ойма салғыш әрі барабанды)* түрлері бар. 
Ағаш өңдеуде қолданылатын Фрезалау станогы фрезасы тік бағытта айналатын білікке *(шпиндельге)* бекітілген станок түрінде болады. Мұндай станоктың бір, екі шпиндельді, карусельді және көшірмелеуіш түрлері бар.

## Дереккөздер
Рулық меншік

**Рулық меншік** - меншіктің тұңғыш формасы, өндіргіш күштердің сипатына сай алғашқы қоғамның экономикалық негізі. Қоғамның төменгі сатысындағы өндіргіш күштердің тұрпайылығы жеке адамның табиғат күштеріне қарсы тұруына мүмкіндік бермеді. Сондықтан өндіріс пен еңбек процесінде коллективтік принцип орнап, құрал-жабдықтар мен еңбек өнімдері рулық меншікке айналды. 

## Дереккөздер

Санат:Экономика тарихы
Кен шырағы

thumb|right|200px|
**Кен шырағы ** - жер асты қазба жұмыстарында жарық көзі ретінде пайдаланылатын шам. Оның орнықты, жергілікті және жеке кісіге арналған түрлері бар. Орнықты рудник шырағы қопарылыс жұмыстары біткен күрделі қазбаларда орнатылады. Мұндай шамдар электр тогымен қоректенеді, олардың сырты қалың әйнекпен қапталады. Жергілікті рудник шырағы жер астында жұмыс істейтін машиналар мен механизмдерге орнатылады. Машинаның қозғалысына сәйкес мұндай шам арқылы жұмыс орнына үнемі жарық түсіп тұрады.     

Кеншырағы - ең қуатты шырақтардың бірі олып есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Фотографиялық материалдар

**Фотографиялық материалдар**, *фотоматериалдар* - фотография мен кинематографияда фотографиялық кескіндердіалу үшін қолданылатын жарық сезгіш материалдар мен оларды химиялық жолмен өңдейтін фотографиялық реактивтер, сондай-ақ кейбір қосымша материалдар. Жарық сезгіш материалдар белгілі бір негізге жұқа етіп жағылған эмульсия қабатынан тұрады. Олар сол негіздің түріне қарай фотографиялық қағаз *([[фотоқағаз]])*, фотографиялық пластинка *[[(фотопластинка)]]*, кино- және фотографиялыө пленка *[[(кинопленка және фотопленка)]]* болып ажыратылады. Кейде негіз ретінде металл мен керамика да пайдалынады. Жарық сезгіш фотографиялық материалдар жарық және түс сезгіштігіне, мөлшеріне, т.б. қасиеттеріне қарай ажыратылады. Фотографиялық реактивтер жасырын фотографиялық кескінді көрінетін кескінге айналдыру не көрінетін кескінің сапасын жақсарту үшін қолданылады. Ол үшін айқындағыш, бекіткіш *(фиксаж)* және илік заттар пайдалыналады. Кейбір ерітіндер, бояулар арқылы негатив не позитив кескіндердің сапасы жақсартылады. Ал қосымша Фотографиялық материалдарға жарық сезгіш фотографиялық материалдарды жарықтан не ылғалдан қорғайтын арнаулы қағаздар, кинопленкаларды жалғау үшін қолданылатын желімдер, т.б. жатады.

## Дереккөздер
Рудник тепловозы

**Рудник тепловозы** - іштен жанатын двигательмен жабдықталған локоматив. Ол карьерлерде кен тасу үшін пайдаланылады. Электровозбен салыстырғанда рудник тепловозының ПӘК коэфиценті жоғары болады жане оған тоқ түрлендіргіш электр станциясының, сондай-ақ аспалы сым желісінің қажеті жоқ. Мұнаймен жұмыс істейтін дизельдік генератор өндіретін тұрақты электр тоғы рудник тепловозының доңғалақтарын айналдыратын двигательдерге беріледі. 

## Дереккөздер

Санат:Механика
Санат:Құралдар
Рудимент органдар

**Рудинмент органдар** - организмдердің тарихи дамуында негізгі маңызы жойылған рудимент органдар организмнің ұрықтық даму кезінде пайда болғанмен жетік дамымайды. Рудимент органдар тек ұрықтық сатыда жойылып кететін органдарға қарағанда организмде өмір бойына сақталады. Рудимент органдар организмнің арғы ата-тегінде дұрыс дамып, тиісті қызметін атқарған. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Рамапитек

**Рамапитек** - қазбадан табылған адам тәрізді маймыл. Рамапитектің қазба қалдығы Үндістанда 1934 және 1935 жылы төменгі плиоцен шөгінділерінен табылған. Рамапитектің морфологиялық ерекшелігі төменгі жақ биік емес, ит тісі мен 1-күрек тісі арасындағы бос жер тар, жалпақ біткен азу тістері аласа бұдырщықты. Бұлардың барлығы рамапитектің ертедегі гомонидтерге ұқсастығын көрсетеді. 

## Дереккөздер

Санат:Құрып біткен приматтар
Пьер Ферма

**Пьер де** **Ферма** (фр. *Pierre de Fermat*; 17 тамыз 1601 жыл, Бомен-де Ломань – 12 қантар 1665 жыл, Кастр) — француз математик, физик. Мамандығы бойынша заңгер. *Сандар теориясының* негізін қалаушылардың бірі. Осы теорияның бір теоремасы Ферманың есімінен аталады (қ. *Ферма теоремасы*). Ферма геометриядағы координаттар тәсілін Рене Декарттан бұрынырақ жүйелі түрде дамытқан. Ғалым шексіз аз шамаларды есептеуде дифференциялаудың жалпы заңын ашты. 

Ол максимум мен минимумды *(экстремумдарды)* табатын есептермен, қисықтарға жанама жүргізу тәсілімен, дененің ауырлық центрін анықтаумен, қисық *(шеңбер)* доғасының ұзындыған есептеумен, ықтималдық теориясының есептерін шешумен, т.б. шұғылданды. Ферма физикада Ферма принципі деп аталатын геом. оптиканың негізгі принципін тұжырымдады. Бұл принцип Мопертюи- Эйлердің ең аз әсер  принципіне негіз болды.

## Дереккөздер
Ферма принципі

**Ферма принципі** - геометриялық оптиканың жарық сәулесінің кеңістіктің белгілі бір нүктесінен екінші нүктесіне ең аз уақыт кететіндей жолмен *(олардың арасын қосатын басқа жолдармен салыстырғанда)* таралатындығын тұжырымдайтын негізгі принципі. Ферма бұл принципті 1660 жылы тұжырымдаған. Ферма принципінен геом. оптиканың негізгі заңдары - жарықтың түзу сызық бойымен таралу, шағылу және сыну заңдары қорытылады. Толқындық оптикада Ферма принципі *[[Гюйгенс]]- [[Френель]]* приниципінің дифракцияны ескермеуге болатын шекті жағдайының салдары болып табылады. Дифракцияны ескермеуге болмайтын жағдайларда Ферма принципі қолданылмайды.

## Дереккөздер
Ракеталық әскер

**Ракеталық әскер** - СССР Қарулы Күштеріндегі ракеталармен жарақтанған арнаулы әскери бөлімдер. Алдына қойылатын міндетіне, ракеталарының түріне, алыс, жақынға ұшатындығына қарай ракеталық әскер стратегиялық ракета әскері және құрғақтағы ракета әскері болып екіге бөлінеді. Стратегиялық ракета әскері - СССР. Қарулы Күштерінің стратегиялық міндеттерін орындайтын басты саласы. 

## Дереккөздер

Санат:Мамандықтар
Кельсон Пинту

**Кельсон Карлус Сантус Пинту** (; 26 қараша 1976 жыл, Аракажу, Сержипи штаты, Бразилия) — бразилиялық боксшы. 1999 жылы Виннипегтегі (Канада) Панамерикалық ойындарда алтын медаль ұтып алған.

## Әуесқой мансабы
2000 жылы Сиднейде (Аустралия) өткен Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. Олимпиада ойындарында Гулам Шаббирға (Пәкістан) қарсы жеңді, Мұхаммадқадыр Абдуллаевқа (Өзбекстан) қарсы ұтылды.

## Кәсіпқой мансабы
2000 жылы кәсіпқой мансабына өтті. Бұл салада 2004 жылға дейін Мигель Анхел Коттоға дейін ешкімге жеңілмеген. 2005 жылы Винс Филлипске жеңілді.

## Сыртқы сілтемелер
*UOL Esporte Profile 
*Professional record 

Санат:Бразилия боксшылары
Ферменттік катализ

**Ферменттік катализ**, *биокатализ* - фермент немесе энзим деп аталатын катализатордың қатысуымен организмде химиялық реакциялардың жылдамдығының артуы. Ферменттердің ерекшелігі өте талғамды және белсенділігін жоғары болып келуінде. *Мысалы*, каталаза ферменті белоктың ыдырауын тезтетеді, бірақ тотығу процестеріне әсер етпейді. Осы ферменттің 1 молі қалыпты температурада 1 сек. ішінде 200 мың сутек асқын тотығы молекуласын ыдыратады. Организм тіршілігінде  болатын зат алмасу процесі барсында көптеген хим. реакциялар: қоректік заттардың ыдырауы, жаңа хим. қосылыстар синтезі, т.б. өтеді. Ондағы пайда болған энергия физиол. процестер энергиясына айналады *([[мысалы]], бұлшықет, бүйрек, жүйке жүйесі, т.б. мүшелердің жұмысы)*. Эволюция барысында бұл реакциялардың барлығы организмге қажетті қарқында өтетіндей механизм қалыптасқан. Ферменттік катализдің ерекшелігі - фермент әсерінен организм қажеттілігіне қарай өз белсенділігін арттыра немесе кеміте алатындығана Ферменттік катализдің  тиімділігі - энергиясы мол аралық реакциялардың болуында. Ферменттік катализ ферменттің полипептид тізбегіндегі және бөліктерінің арасы хим. осал байланыстармен жалғасып, орта жағдайы өзгергенде оның глобулырлық құрылымының жеіңл өзгеретіндігін негізделген. 

## Қолданылуы
Ферменттік катализ тамақ өнеркәсібінде, медицинада, биохимияяда, фармокологияда, т.б. өндіріс салаларында кеңінен қолданылады.

## Дереккөздер
Жіті коронарлы синдром

нобай|
**Жіті коронарлы синдром** - миокард инфарктісін немесе тұрақсыз стенокардияға күмән тудыратын кез келген симптомдар және клиникалық көріністер.

Жіті коронарлы синдромның түрлері:
* ST тісшесінің жоғарылауымен көрінетін миокард инфарктісі;
* ST тісшесінің жоғарылауынсыз крінетін миокард инфарктісі;
* Кардиоспецификалық ферменттер, биомаркерлер, ЭКГ соңғы кезеңінде жасағанда анықталатын миокард инфарктісі;
* Тұрақсыз стенокардия;

Жіті (жедел) коронарлы синдром диагнозы жеке нозология болып табылмайды. Науқас ауруханаға келген соң «Жіті коронарлы синдром» диагнозы басқа диагнозға ауысуы керек. Ол келесілер: тұрақсыз стенокардия, Q тісшесімен миокард инфарктісі, Q тісшесі жоқ миокард инфарктісі, тұрақты стенокардия немесе басқа ауру.

## Патогенезі

Жіті (жедел) коронарлы синдром патогенезінде келесі факторлар басты орынды алады:

* Атеросклеротикалық түйін жарылуы емесе эрозиясы;
* Әртүрлі сатыдағы коронарлы артерия тромбозы;
* Коронарлы артерия спазмы;
* Коронарлы артерия дистальды эмболизациясы;
* Қабыну;

Атеросклеротикалық түйіндердің жарылуы немесе эрозиясы оның тұрақсыздығы келесі себептермен байланысты:

* Липидтік ядроның үлкен көлемі;
* Коллаген зақымдалуымен, жіңішке фиброзды капсула;
* Біріңғай салалы бұлшықеттер төмен тығыздығы;
* Макрофагтардың жоғары концентрациясы;

## Клиникалық көрінісі

Жедел коронарлы синдром ST тісшесінің төмендеуінсіз жүретін түрінде екі нозологиялық формаға бөлінеді. Олар тек симптомдардың айқын көрінуімен ғана ерекшеленеді десе де болады. Бұл екеуіне ST тісшесіндегі өзгеріссіз инфаркт миокарды және тұрақсыз стенокардия жатады.

Санат:Кардиология
Санат:Жүрек аурулары
Фиджиліктер

**Фиджиліктер** - Фиджи аралының жергілікті халқы. Сондай-ақ Жаңа Зеландия, Канада және Австарилияда тұрады. Жалпы саны 351 мың адам (2003).  Антропология жағынан басқа меланезия және полинезиялық халықтар арасындағы аралық түрде жатады. Океания тобындағы батыс және шығыс фиджи тілдерінде сөйлейді. Әдеби тілі мбау диалектісіне, жазу (19 ғ) латын графикасына негізделген. Ағылшын тілі кеңінен таралған. 
*Дін жағынан - протестанттар.
*Этнос ретінде қалыптасуы 19 ғ-да Ұлыбритания отарлағаннан кейін аяқталады. Фиджиліктер этногенезінде полинезиялықтар елеулі рөл атқарған. 
*Дәстүрлі кәсібі - егіншілік, балықшылық және мал өсіру. Олар таро, ямс, маниок, т.б. дәнді дақылдар өсіреді. Қайық жасап, тоқымашылықпен, құмырашылықпен айналысқан. *Баспананы ағаш бұтақтары мен жапырақтарынан тік бұрышты немесе дөңгелек етіп тұрғызады. 
*Дәстүрлі тағамдары көкөніс пен балықтан жасалынады. 
*Ұлттық киімдері юбка, алжапқыш, белдемшелік жапқыш. Өзіндік фольклоры сақталған. 
## Дереккөздер
Мұхаммадқадыр Абдуллаев

**Мұхаммадқадыр Маматқұлұлы Абдуллаев** (; 15 қараша 1973, Андижан, Өзбек КСР) — өзбек боксшысы.

## Биографиясы
Мұхаммадқадыр Абдуллаев 1973 жылы 15 қараша күні Өзбек КСР-ның Әндіжан қаласында дүниеге келді. Әуесқой кезінде ол 1999 жылғы әлем чемпионатында және 2000 жылғы Олимпиадада жартылай орта салмақта алтын медаль жеңіп алды, Өзбекстанда Олимпиада туын ұстаушы болды.

## Мансабы мен жетістіктері
2000 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы, 1999 жылғы әлем чемпионы, 1997 жылы Азия чемпионы, 1998 жылы Азия ойындарының чемпионы, 1998 жылы бокстан әлем кубогының иегері, 1999 және 2000 жылдары - Өзбекстанның үздік спортшысы, Өзбекстанның еңбегі сіңген спортшысы. «Эл-юрт Хурмати» ордені және «Шухрат» медалімен марапатталған. 2001 жылы Мұхаммадқадыр Абдуллаевтың бейнесі Өзбекстан пошта маркасында шығарылған. Өзбекстан спорт тарихында алғашқы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Олимпиададағы статистикасы

Санат:Өзбекстан боксшылары
Санат:Бокстан Олимпиада чемпиондары
Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Өзбекстан Олимпиада чемпиондары
Санат:Бокстан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Өзбекстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Бокстан әлем чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Физиологиялық ырғақ

**Физиологиялық ырғақ** - тіршілiк процестерінің орындалу заңдылығын бейнелейтін организмнің әр түрлі функцияларының мерзімдік ауытқулары. Физилогиялық ырғақ оргaнизмде болатын көптеген биол. ырғақтардың негізі болып саналады. Ол адам мен жануарларда, өсімдіктерде, сондай-ақ клетка мен ұлпа өскіндерінде байқалады. Ырғақты әрекет организмнің *[[фотосинтез]], тыныс алу, гүл шашу, спорлану, клетканың бөліне көбеюі, қимыл белсенділігі, дене температурасы, метаболизм, қан  клеткаларын өндіру, т.б. қызметтеріне тән. Адамда физиологиялық ырғақ ұйқы мен сергек күй, дене және ой еңбегіне өабілеттілік, жүректің жиырылуы, клетканың, гормонның бөлінуі*, т.б. кезінде байқалады. Физиологиялық ырғақтың әрбір индивидуумда онтогенездің белгілі бір сатысына көп немесе аз тұрақты орт. кезеңі болады  *(мысалы, [[тамыр]]дың соғуы)* Бірақ сыртқы ортаның әсеріне және организмнің жалпы жағдайына байланысты Физиологиялық ырғақтың кезеңі де, амплитудасы да және оның фазасы да айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. Осының нәтижесінде өсімдік пен жануарлар организмі сыртқы ортаның құбылмалы жағдайларына бейімделеді. 
*Ғалымдардың айтуынша, физиологиялық ырғақ тұқым қуалайды. Организм мен физиологиялық ырғақтың өзара және сыртқы ортадағы мерзімдік өзгерістермен үйлесімдігі нәтижесіндегі организм функцияларын реттеудің күрделі жүйесі қалыптасады. Бұл жүйенің бұзылуы организм қызметінің бұзылуына әкеліп, әр түрлі аурулардың өршуіне себепкер болады.

## Дереккөздер
Палеонтологиялық әдіс

**Палеонтологиялық әдіс** - жер қабаты шөгінділерінің геологиялық салыстырмалы жасын, онда сақталған организмдер қазба қалдықтарына қарап айыру. Палеонтологиялық әдіс стратиграфия мәселелерін шешуге пайдаланылады. Бұл әдістің негізін құрушы ағылшын инженері У.Смит (1769-1839). Палеонтологиялық әдістің дамуына палеонтологияда эволюциялық көзқарасты бекіткен Ч.Дарвиннің еңбектері жағдай туғызды. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Палеотип жыныстар

**Палеотип жыныстар** - аса күшті үгілуге шалынып ыдыраған, геологиялық жасына қарамай сырт көрінісі «көне» сияқты болып көрінетін магмалық тау жыныстары. «Палеотип жыныстар» терминінің магмалық жыныстардың ақиқат геологиялық жасына еш қатынасы жоқ, антропогенге дейінгі де, тіпті антропоген жасты магмалық жыныстарды палеотиптік кейіпте болуы мүмкін. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:География
Планета аралық орта

**Планета аралық орта** - Күн жүйесі планеталарының арасындағы кеңістікті толтыратын зат. Планета аралық орта ұғымына планеталардың сыртқы атмосферасы, кометалар мен олардың қалдықтары, Күнге ең жақын жатқан күн тажының бөліктері, космостық сәулелер енбейді. Планета аралық орта зодиактік жарық құбылысына және күн тажының кейбір бөлігіне тығыз байланысты болады. 

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш
Санат:Астрономия
Планета аралық автомат станция

**Планета аралық автомат станция** - планета аралық космос кеңістігін, Айды, т.б. планеталарды зерттеу мақсатында аспан денелеріне ұшырылатын космостық ұшу аппараты. Оның бортына арнайы аппаратуралар орнатылады. Бұл станция өлшеу нәтижелерін радио жүйесі, ал аспан денелерінің көріністерін телевизия бойынша жерге береді. Планета аралық автомат станциясы астрономиялық бағдарлау жүйесімен траекториясын өзгертуге арналған реактивті двигательмен жабдықталады. 

## Дереккөздер

Санат:Ғарыш
Санат:Астрономия
Пицунда (ұлттық қорық)

**Пицунда** — Грузияда Абхазияның, Гагры ауданынан оңтүстігіне қарай 20 километр қашықтықта Қара теңіз жағалауындағы Пицунда мүйісінде орналасқан ұлттық қорық. 1926 жылы негізделген, жалпы алаңы 164,7 га.  Б. з. б. 1 ғасырдың аяғынан б. з-ға дейін Рим қорғаны һ. Б. з. 4 ғасырдан бастап Кавказдағы христиан діні орталықтарының бірі. 8 ғасырдың 80 жылдарында Абхаз хандығына, 10 ғасырда Грузия құрамына, 17-18 ғасырларда түріктердің қол астына, 19 ғасырдың басынан Россия құрамына енді. 

## Флорасы
Ормандар — 123 га, оның ішінде 70 гектарында пицунда қарағайы өседі; одан басқа емен, шаған, жөке т.б. ағаштар өседі. Солтүстік-шығыс жағында самшит өседі.

## Фаунасы
Қорықтың фаунасын қабандар, еліктер, қырғауылдар, сусары сияқты жануарлар құрайды.

## Сыртқы сілтемелер
* http://www.dpa.gov.ge/index.php?site-id=5&page=1&id=225 

## Дереккөздер

Санат:География
Санат:Тарих
Edmodo

**Edmodo** — білім беретін технологиялық компания. Өз бағдарламасында коммуникациямен, бірлестікпен және де оқушыны дайындарлық құралдармен мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайтады жәнеде ата-ана мен мұғалім арасындағы келіспеушіліктерді болдырмауға арналған білім көзі. 

## Тарихы
2008 жылы Ник Борг пен Джефф О'Гара осы сайттың ірге тасын қалады. Бұл сайт тек бой түзегенінен ақ оны Index Ventures ,Greylock Partners , SingTel Innov8 , New Enterprise Associates,  KDDI, Union Square Ventures және Glynn Capital Management атты әлемге әйгілі компаниялар қолдай бастады. 
## Артықшылығы
* Тіркелу кезінде көп ақпарат сұралмайды
* Мұндағы қолданушылар үшке бөлінген. Олар: оқушы, мұғалім және ата-ана
* Эдмодо-тегін сайт
* Тіркелу кезінде ұялы телефонның нөмері қажет қажет етілмейді 

## Кемшілігі
* Сайтқа орыс тілінде жазуға да болады, бірақ интерфейсы ағылшын тілінде.
* Бұл сайт әлі де толықтай өз алдына қойган мақсатына жеткен жоқ.
## Жетістіктері
2013 жылы Вибху Миттал Эдмодо сайтының бас директоры болып тағайындалды және осы жылы РС Журналының  "Мұғалімдерге ең қажетті қосымшалар " атты тізімінде Эдмодо сайты үздік қосымшалар қатарында болды. Эдмодо сайтының айтуы бойынша, оның 50 000 000 (миллионға) жуық қолданушысы бар. 
Сонымен қатар, 2015 жылдың наурызында Эдмодо сайты "32 ең үздік білім беретін онлайн құрал" атты тізімдегі көшті бастап келе жатыр.
## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша сайттар
Пісіру генераторы

нобай|
**Пісіру генераторы** — электрдоғасымен пісіруде тұрақты ток көзі ретінде қолданылатын электр генераторы. Конструкциясына қарай пісіпу генераторы ірге тасқа орнатылатын орнықты пісіру генераторы және қозғалмалы рамаға не арбаға орнатылатын жылжымалы пісіру генераторы болып ажыратылады. Пісіру генераторының жетекші двигательі ретінде айнымалы ток двигательі немесе *іштен жанатын двигатель* пайдаланылады. Қазірде пісіру генераторын қолданушылар саны артуды. Бірақ жаңа шыққан түрлері сұранысқа кеңінен ие болуда. 

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Санат:Техника
Пісіру трансформаторы

**Пісіру трансформаторы** - желідегі кернеуін  шамасын электрмен пісіруге мүмкіндік беретін шамаға дейін төмендететін бір не үш фазалы электр трансформаторы. Пісіру трансформаторының доғалы және контактілі пісіруге арналған түрлері бар. Доғалы пісіруге арналған трансформатордың екінші реттік кернеуінің  шамасы 60-70 ватқа, ал екінші реттік тогының шамасы 100 амперден мыңдаған амперге дейін жетеді. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Механика
Санат:Техника
Пұшық Мардан

**Пұшық Мардан** – орта ғасырдың алғашқы кезеңіндегі шағын қала, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Отырар ауданы, Көкмардан ауылынан 4 км оңтүстік-батыста, Арыс өзенінің сол жағасында.

## Деректер
1949 жылы А.Н. Бернштам басқарған Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеу жүргізді.
Солтүстік жағынан бекініс орны түйісетін шағын тепе. Аумағы төрт бұрыштау, биіктігі 15 м, ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке 137 м, батыстан шығысқа қарай 110 м.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Пішен тайлауыш

**Пішен тайлауыш** - шабылған пішенді дестеден, шөмеледен не маядан тайлайтын машина. ППВ-1,6 және ПСБ-1,6 тайлауыш пішенді жалдан тікелей арнайы камерада сыммен буып тайлайды. Бұл «Беларусь» тракторына тіркеледі не бір жерде тұрып тайлайды. ПСМ-5А маялаған пішенді бір орында тұрып тайлау үшін қолданылады. «Беларусь» тракторы не арнайы электр двигательі арқылы жұмыс істейді. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Механика
Санат:Техника
Плазмодий

**Плазмодий** - миксомицет саңырауқұлақтарының қалдықсыз, көп ядролы протоплазмадан тұратын реңсіз немесе айқын түсті вегетативтік денесі. Плазмодий бірнеше милиметр квадраттан, 1, кейде 1,5 метр квадратқа дейін болады. Плазмодий қорегін бүкіл дене бетімен сіңіріп, сапрофитті қоректенеді, протоплазма өсінділері - псевдоподиялар көмегімен қозғалады. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Плазмодилер

**Плазмодилер** - гемоспорий отрядының бір туысы. Омыртқалы жануарлар мен адамда паразиттік тіршілік етіп безгек ауруын тудырады. Плазмодилердің 60-тан астам түрі бар. Плазмодилерді насекомдар, әсіресе *Culicidae* тұқымдасына жататын безгек масасы таратады. Омырқалылар организміне плазмодилер особьтары жіпше тәрізді денешіктер - спорозоиттар түрінде масаның сілекейімен еніп, қан тамырлары немесе бауыр клеткаларына өтіп, онда жыныссыз жолмен көбейіп бір ядролы ұсақ клеткалар мерозоиттар түзеді. 

## Дереккөздер

Санат:Биология
Пішен тайлау

**Пішен тайлау** - пішенді тығыздығы мен пішінін әр түрлі етіп теңдеп байлау. Әрбір тең 35Х45Х85 сантиметр, ылғалдығы 20%, салмағы 30-45 килограмм болады. Пішенді дестеден, шөмелі мен маядан ПСБ-1,6, ППВ-1,6 және ПСМ -5А мішен таулауышпен тайлайды. Тайланған пішен тасымалданғанда және қоймаға салғанда шашылып ысырап болмайды, оның көлемі бос үйілген пішеннен 5-8 есе кіші болады. 

## Дереккөздер

Санат:Механика
Санат:Техника
Пішен қоймасы

**Пішен қоймасы** - тайланған және бос пішенді сақтайтын орын. Пішен қоймасы пішен тиелген машина кіріп, пішенді түсіретіндей етіліп, мал қораға жақын құрғақ жерге салынады. Пішен электр двигательі арқылы қозғалатын транспортер ленталары арқылы қоймаға біркелкі жиналады. Мал фермаларына қажетті пішен мөлшеріне қарай пішен қоймасы сыйымдылығы 100-300 тонна болады. 

## Дереккөздер

Санат:Мәдениет
Санат:Техника
Пішен жинау

**Пішен жинау** - табиғи не екпе шөпті ору және кептіру. Шөп құрамындағы қоректік заттар толық жетілген кезде шабылады. Мезгілінде шабылып, кептіріліп жиналған пішен сапалы да құнарлы, құрамында малға қажетті қоректік заттар, витамин де жеткілікті мөлшерде болады. Пішен жинаудың әр аймақта ауа райы ерекшелігіне сәйкес шөпті шабу, кептіру, жалға жинау, одан көпенеге, шошаққа, маяға салу мерзімдері әр түрлі. 

## Дереккөздер

Санат:Ауыл шаруашылығы
Пісірілген конструкциялар

**Пісірілген конструкциялар** - элементтері өзара пісіру арқылы байланыстырылған металл конструкциялар. Ол үйлерде, ғимараттарда т.б жерлерде қолданылады. Болат конструкциялардың 95%-і пісірілген конструкциялар түрінде дайындалады. Металл үнемдейтіндігіне, өзіндік құнының арзандығына т.б. байланысты тойтарма конструкциялардың орнына пісірілген конструкциялар жиі пайдаланылады. 

## Дереккөздер

Санат:Механика
Санат:Техника
Путь Ленина газеті

**«Путь Ленина»** - газет, Қазақстан КП Қызылорда облысы және қалалық комитеттері мен еңбекшілер депутаттары облысы Советінің органы. 1930 жылы 3 январьда «Ленинский путь» деген атпен шықты. 1930 жылы 15 құркүйекте жабылып, «Сыр бойы» газетінің қосымшасы ретінде, ал 1938 жылы 5 мамырдан «Ленинский путь» болып қайта шыға бастады. 1963 жылы сәуірде облыстың Оңтүстік Қазақстан өлкесі құрамына кіруіне байланысты газет жабылды. 1965 жылы 2 наурыздан «П.Л.» болып шығады. 

## Дереккөздер

Санат:Газеттер
Санат:Журналдар
Пуритандар

*Пуритандар* - кальвинизмнің жолын қуушы ағылшын протестанттарының 16 ғасырдың 2-жартысы - 17 ғасырдың 1- жартысындағы атауы. Олар Англияда жартылай жүргізілген діни реформаға риза болмай, оны аяғына дейін жеткізуді талап етті. Протестанттар епископтық жүйені жоюды, олардың орнына сайланып қойылатын старейшиналар құруды, кек алу орнына уағызды қолдануды т.б. жақтады. Пуританизм абсолютизмге қарсы саяси оппозицияның белгісіне айналды. 

## Дереккөздер

Санат:Діндер
Санат:Тарих
Пунук мәдениеті

**Пунук мәдениеті** - ежелгі эскимос мәдениеті (600-1100). Оны 1928-30 жылы Пунук, Әулие Лаврентий аралдарын зерттеген Г.Б. Коллинз экспедициясы ашқан. П.м. Беринг теңізі мәдениетінің жалғасы, ол кездегі қару-жараққа қарағанда мұнда найзаның бір қыры ірмектеніп, ұшы сүйектеніп қарадүрсін жасалған, үй құрылысына кит сүйегі қолданылған. Мүсіндеу мен ою өрнектері қарапайым да біркелкі. Сүйектен жасалған қабыршақ сауытқа қарағанда мұнда әскери қару-жарақ та пайда бола бастаған 

## Дереккөздер

Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Повитуха

**Повитуха** - дөңгелек тілді қос мекенділер тұқымдасының бір туысы. 2 түрі бар. Кәдімгі повитуха немесе құрбақа - повитуха Орталық Еуропа және Пиреней түбегінің шығыс бөлңгңнде таралған. Дене тұрқы 5 сантиметр-дей. Әдетте құрлықта ұрықтанады, құрлыққа жұмыртқалайды. Ұрғашысы 120-150 уылдырығын 1,7 метрдей екі жіпше етіп салады және оны еркегі санына орап алып, ұрпағы дамып шыққанша алып жүреді.  

## Дереккөздер

Санат:Биология
Санат:Жануарлар
Паспорт жүйесі

**Паспорт** - азаматтың жеке басын куәландыратын және оның жасы, жынысы, отбасының жағдайы, тұрғылықты жері, оны берген күні, мекеме көрсетілген ресми кұжат.
**Паспорт жүйесі** - орын ауыстыруын есепке алып реттеуге арналған право нормаларының жиынтығы. Паспорт жүйесі ұғымына паспорт беру, ауыстыру, пайдалану тәртіптері мен азаматтарды тиісті мекеніне тіркеу және шығару тәсілдері кіреді. Паспорт жүйесі алғаш рет СССР ОАК мен Халкомсовтың 1932 жылы 27 желтоқсандағы қаулысымен қалаларда, жұмысшы, ауылдарда және жаңа құрылыстарда енгізілді. 

## Дереккөздер

Санат:Жүйелер
Санат:Әлеумет
Баттал Жаңабайұлы

**Баттал Жаңабайұлы** (7 наурыз 1929 ж.т., Талас ауданы, Қызылтау а.) - журналист, қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1972). Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1950).

Ысты руынан шыққан.
## Еңбек жолы
1950-57 ж. бұрынғы Семей облысының "Екпінді" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, 1957-62 ж. Жамбыл обл. "Сталиндік жол"  газеті редакциясында  бөлім меңгерушісі, 1965-85 ж. "Еңбек туы" газетінің редакторы, 1985-89 ж. кино жөніндегі обл. кеңесінің төрағасы,  1989-91 ж.  Бейбітшілік пен татулық қорының обл. бөлімшесі төрағасы. 1996 жылдан Д.Қонаев атындағы  қордың облыс бөлімшесінің құрметті төрағасы. 
## Марапаттамалары
Екі "Құрмет белгісі"  орденімен және медальдармен марапатталған. Жамбыл облысының құрметті азаматы. 
## Дереккөздер

Санат:1929 жылы туғандар
Санат:7 наурызда туғандар
Санат:Талас ауданында туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:Жамбыл облысының құрметті азаматтары
Пассаждық аспап

**Пассаждық аспап** - аспап шырағының көрінерлік тәуліктік қозғалысы кезіндегі вертикаль арқылы өту моментін анықтауға арналған астрономиялық аспап. Әдетте Пассаждық аспап сағатқа ендірілетін түзетуді және аспан шырағының шарықтауын анықтау үшін меридиан жазықтығына орналастырылады.Пассаждық аспапты дат астрономы О.Ремер ойлап тапқан (1689 жыл ). 

## Дереккөздер

Санат:Құралдар
Санат:Механика
Патриоттық антигитлерлік майдан

**Патриоттық антигитлерлік майдан** - румын халқы патриоттық күштерінің бірлестігі. Антонескудің әскери-фашистік диктатурасына қарсы күресті күшейту үшін Румыния коммунистік партиясының (РКП) бастамасымен 1943 жылы құрылған.Патриоттық антигитлерлік майданға РКП, Егіншілер майданы (1933ж.  құрылған),Патриоттар одағы (1942ж.  құрылған),МАДОС (Румыниядағы венгр еңбекшілерінің ұйымы) кірді.Патриоттық антигитлерлік майданның құрылуы Румыниядағы қарулы көтерілісті даярлаудың маңызды кезеңі болды. 

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Ұйымдар
Право тану ғылымы

**Право тану ғылымы** - қоғам өмірінде мемлекет пен правоның атқаратын ролін, мәнін, даму зыңдылықтарын зерттейтін, заң білімдерін қамтитын ұғым. Мазмұны күрделі және көр салалы ғылым. Бұған мемлекет пен право дамуындағы объективтік заңдылықтар және олардың тарихын зерттеу,мемлекеттік өкімет, әкімшілік басқару,сот жіне прокуратура т.б органдар жүйесінің қызметін,құрылу принциптерін зерттеулер жатады. 

## Дереккөздер

Санат:Заң
Санат:Әлеумет
Поляк және Литва корольдығының социал-демократиясы

**Поляк және Литва корольдығының социал-демократиясы** - 1893 жылы шілдеде Поляк жұмысшылар одағы мен «Пролетариат» партиясының мүшелері жұмысшыларының бірігуінің нәтижесінде құрылды. «Пролетариат» партиясының интернационалдық дәстүрлерін жалғастырды. Партия өзінің 1-съезінде социализм үшін, пролетариат өкіметін орнату үшін күрес жүргізу қажеттігін мәлімдеп, патша өкіметін құлатып, саяси және экономикалық бостандық алу жолындағы күрес міндеттерін белгіленген программа-минимум ұсынды. 

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Ұйымдар
Патрон Халил көтерілісі

**Патрон халил көтерілісі** - Стамбулдағы қала кедейлерінің 1730 жылғы қарулы көтерілісі.Көтерілістің негізгі қорғаушы күші - қолөнершілер мен ұсақ саудагерлер болды. Көтеріліс алым-салықтың көбеюі,билеушілердің зорлық-зомбылықты күшейтуі,бағаның артуы салдарынан шықты. Көтерілісті Халил басқарды.Көтерілісшілер ұлы уәзір Ибрахим-паша мен сұлтан Ахмедті орнынан түсіріп,бұрынғы енгізілген алым-салықтарды жоюға мәжбүр етті,бірақ көтерілісшілер арасында жік туды,бұл билеуші топтың көтерілісті басуына мүмкіндік берді. 

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Санат:Көтерілістер
Пәтер ақы

**Пәтер ақы** - тұрғын жайды пайдаланғаны үшін үшін ай сайын өндірілетін ақы. СССР-де мемлекет тұрғын үй қоры қаржыларын мемлекет өзі өтейді. Совет азаматтар төлейтін пәтер ақы дүние жүзіндегі ең төмені. Пәтер ақыға газ, телефон, электр қуаты секілді коммуналдық қызмет құны кірмейді, олар бөлек төленеді. СССР кезінде пәтер ақы мөлшері мен төлетәртібі жалпыға ортақ СССР заңы арқылы белгіленеді. 

## Дереккөздер

Санат:Әлеумет
Пәлек жинайтын машина

**Пәлек жинайтын машина** - қатар аралығы 70 см етіп егілген картоп пәлегін жинайтын машина. Пәлек жинайтын машина пәлекті кесе жинап,турап бункерге салады,таситын машинаға тиеді. Картоп пәлегін жинайтын машинаны қызылша пәлегін, аласа өсетін жем-шөп дақылдарын жинауға да пайдаланады,СССР-де шығарылатын Пәлек жинайтын машина УВД-3-тің негізгі қызмет атқаратын органы - шанирлі - қозғалмалы бекітілген балғашықтары бар барабан. 

## Дереккөздер

Санат:Механика
Радиоспорт

**Радиоспорт** - әскери-техникалық спорттың бір түрі. Спорттың бұл түрі көбіне ДОСААФ ұйымдарында таралған. Радиоспорттың қысқа және ультрақысқа толқынды байланыс (УКВ). Радиограммаларды қабылдау және хабарлау «түлкі аулау» және радистердің көп сайысы деген түрлері бар. Радиобайланыста радиоәуесқойлар қашықтыққа, кедергідерге қарамай қажет корреспондентті тауып, хабарды тыңдап, оны жылдам екінші жаққа хабарлайды. 

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Спорт
Педагогикалық практика

**Педагогикалық практика** - педагогика институттары мен училищелерде, университеттерде студенттер мен оқушыларды педагогикасы, психологиясы жеке пән әдістемесі және арнаулы пәндерден алған ғылыми-теориялық білімдері мен практиалық дағдыларын педагогикалық қызметте қолдануға үйрету мақсатын көздейтін оқу процесінің құрамдас бөлігі. 

## Дереккөздер

Санат:Педагогика
Пегас

**Пегас** -(грек  тіліндеΠήγασος ) қанатты жылқы образы . Ежелгі грек мифологиясында *Персей* өлтірген Медуза Горгонадан туған жылқы. Кейін Беллерофонт қолға үйретіп мініп,аждаһа Химерді жеңді.Геликон тауында Пегас тұяғымен тарпыған жерден Гипокрена бұлағы пайда болған. Кейінгі аттикалық ұғвм бойынша,осы бұлақ суы ақындарға шабыт берген. «Пагасты ерттеп міну», яғни ақын болу деген сөз осыдан шыққан. 
Санат:Тарих
Санат:Грек мифологиясының кейіпкері
Перманетті революция

**Перманетті революция** - революциялық күресті үздіксіз жүргізу. Перманетті революция идеясын алғаш рет ұсынған (1848-1850) К.Маркс пен Ф.Энгельс. Олар пролетариат шаруалар мен басқа да еңбекші бұқараның көсемі ретінде буржуазиялық революцияға қатыса отырып, социалистік революцияны жүзеге асырып, өз диктатурасын орнатқанға дейін революциялық крестті үздіксіз жүргізе беруі тиіс деп көрсетті. 

## Дереккөздер

Санат:Тарих
Әлікен Жапаров

**Әлікен Жапаров** (1916, Мойынқұм ауд. - 1987, Алматы) - соғыс және еңбек ардагері. 
Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығына еңбек сіңірген қызметкер. 1931-38 ж. Мойынқұм ауданында мал дәрігері  болып еңбек етті.  1938 ж. әскер  әскер қатарына  шақырылып, 1939-40 ж.  фин соғысына қатысты, 1941-45 ж. совет-герман майданында болып, екі рет Даңқ орденімен, екі рет Отан соғысы орденімен марапатталды.  1945-52 ж. "Семисозақ"  ұжымшарыда  мал дәрігері, 1953 ж. Жамбыл атындағы ұжымшар төрағасының орынбасары,  1953-57 ж.  Карл Маркс  атындағы ұжымшардың төрағасы, 1957-78 ж. Фурманов атындағы қой шаруашылығы кең шарында ферма меңгерушісі  болып еңбек етті. 
## Марапаттамалары
Ол еңбектегі  жетістіктері үшін Ленин, Қазан революциясы орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Санат:Ардагерлер
Футболдан Қазақстан Кубогы 2005

**2005 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы** - кубоктың он төртінші мәрте ойнатылуы.

## Бірінші кезең

Бірінші кезең ойындары 2004 жылдың 15 - 18 сәуір аралығында өтті.

## 1/16 финал

1/16 финал ойындары 2005 жылдың 26 сәуірінде өтті.

## 1/8 финал

1/8 финал ойындары 2005 жылдың 3 мамырында өтті.

## 1/4 финал
1/4 финал ойындарының алғашқы ойындары 2005 жыл 17 мамырында, жауапты ойындар 21 маусымда өтті.

## 1/2 финал
1/2 финал ойындарының алғашқы ойындары 2005 жылдың 6 шілдесінде, жауапты ойындар 3 тамызда өтті.

## Финал

Санат:2005 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Көз ішілік қысымды өлшеу

**Көз ішілік қысымды өлшеу** - тонометрия, яғни тонометрмен жүргізіледі. 
Танометрлер импрессиондық және аппланациялық болып бөлінеді:

# Апплонациялық тонометр арқылы қасаң қабықты тегіс беті бар затпен көз қысымы өлшенеді. Бұл тонометрдің негізін А.Н. Макланов (1884) зерттеп шығарады.
# Импрессионды тонометрлер – қасаң қабықтың басылу тереңдігін жазады. Бұл принципте Грефе танометрі (1863) жасалған.
# Болжама тәсіл – пальпаторлы зерттеулер (саусақпен сипау). Қалыпты КІҚ -16-27 мм сынап бағанасы құрайды.

Көз ішілік қысымның төменгі шекарасы 14-15 мм.сынап бағанасымен, ал жоғарғы шекарасы 26-27 мм.сынап бағанасы. Көз ішілік қысым тәуліктік ауытқулары 5 мм.сынап бағанасынан артпау керек. Көз ішілік қысым деңгейі таңертең жоғары (6-7 сағат) кешке төмен (19-20 сағат) болады. Себебі:

* дене горизонтальды орналасса, яғни ұйқы барысында баста, көзде қаннның тоқырауы салдарынан КІҚ жоғарлайды, кешке дене қозғалыста болғандықтан көз ішілік қысым деңгейі төмендейді.

* Тамақтану кезінде осмостық өзгерістер және организмде қанның орналасуының өзгеруі салдарынан: қарашықтың диаметірі де өзгереді (қараңғыда кеңейеді, жарықта тарылады). Бірақ қарашық ұйқы кезінде тарылады, кеңеймейді, соған сәйкес таңертең көз ішілік қысым жоғары.

Келесі зерттеу тәсілі: тонография. Ол көздің ішкі қысымының мөлшерін анықтап қоймай, көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін де анықтайды. Тонометр қасаң қабықтың бетінде 4 мин. көлемінде ұстап тұрады, яғни ұзақ компрессия көрсетіледі. Тонометрді қасаң қабықтың бетіне түсіргенде, алғашқыда көз ішілік қысым көтеріледі, келесіде қысымның әсерінен көзден ағып кететін сұйықтың жылдамдығы ұлғаяды. Осциолографтың көмегімен КІҚ-ың көрсеткіштері лентаға жазылады. Ол жазуларға қарсы және қосымша есептеулер жасап ағу жолдарының жағдайын анықтауға болады. Ең маңызды көрсеткіштер: ағудың жеңілдік коэффиценті(с), ол 1 минутта 1 мм.сынап бағанасы фильтрациялық қысымда көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін мм көрсетеді. Ол қалыпты жағдайда орташа =0,3 (0,15-0,60). Р – ақиқат КІҚ 21-22 мм сынап бағ. артпау керек. Сұйықтың минуттық көлемі, көзен ағып кететін орташа 2,0 мм2/мин тең. Егер ол 4 мм3/мин тең болса, бұл гиперсекреция.

Санат:Құрал
Педагогикалық оқулар

**Педагогикалық оқулар** - мұғалімдер , халық ағарту жүйесі қызметкерлерімен , ата-аналар және жұртшылық өкілдерінің қатысуымен жыл сайын өткізілетін мерзімді қеңестер.Педагогикалық оқулардың негізгі мақсаты - алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірбиені қорыту және тарату.Педагогикалық оқулар СССР-де тұңғыш рет РСФСР педагогикалық ғылым академиясының ұйымдастыруы  мен 1945 ж. Москвада өтті.

## Дереккөздер

Санат:Педагогика