open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тұрмыстық техника

**Тұрмыстық техника** — тұрмысқа қажетті, яғни күнделікті өмірге қажетті техникаларды айтады. Мысалы оларға келесі техникалар жатады:
* Үтік
* Қысқа толқынды пеш
* Теледидар
* Кір жуғыш машина
* Телефон
* Сағат

## Тарих
Көптеген аспаптар жүз жыл бойы қолданылып келсе де, дербес қоректендіруге ие электрлік және газ аспаптары нақты XX ғасырда пайда болған америкалық жаңашылдыққа жатады. 1900-шы жылдардың басында электрлік және газ аспаптары кір жуу машиналарынан, сужылытқыштардан, тоңазытқыштардан және тігін машиналарынан тұрды. Алғашқыда 1903 жылы Эрл Ричардсонның ойлап тапқан кішкентай электрлік үтігі тұрмыстық техника өндірісіне аздап дем берді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін америкалық экономикалық өрлеу кезеңінде ыдыс жуу машиналарын және киімге арналған кептіргіштерді қолдану тұрмыстық техника өндірісінің дамуының бір бөлігіне айналды. Дискрециялық табыстардың көтерілуі түрлі тұрмыстық аспаптардың санын арттыруға ықпал етті.

1980-ші жылы Америкадағы өндіріс жыл сайын 1,5 миллард доллар сомасында тауар өндіріп отырды және оған 14000-нан астам жұмысшы жұмылдырылды, 1982-1990 жылдар аралығында ол $ 3,3 млрд.-қа дейін еселенді.

АҚШ-тың энергетика Министрлігі 1987 жылғы энергияны үнемдейтін аспаптар туралы ұлттық Заңның сақталуын қарастыра отырып, өндірушілерден бес жыл сайын аспаптардың энергиялық тұтынуын 25%-ға азайтуды талап етті.

1990-шы жылдары АҚШ-та аспапты жасау барынша нығая түсті: 90%-дан астам өнімді бар болғаны бес компания сатты. Мысалы 1991 жылы нарықта ыдыс жуу машиналарының өндірістік үлесін нарықтағы үлесі 40%-бен General Electric, нарықтағы үлесі 31%-бен Whirlpool Corporation, нарықтағы үлесі 20%-бен Electrolux, нарықтағы үлесі 7%-бен Maytag және нарықтағы үлесі небары 2%-бен Thermador компаниялары өзара бөліп алған. Әлемде жалпы 4000-ға жуық тұрмыстық электроника өндірушілері бар.

2013 жылға әлемдегі ең ірі тұрмыстық техника өндіруші қытайлық Haier болып табылады, ал америкалық Whirlpool екінші орынға ие.

## Дереккөздер

Санат:Тұрмыстық техника
Асқат Расулұлы Жіткеев

**Асқат Расулұлы Жіткеев** (13 сәуір 1981 жыл, Ақсу ауданы, Жансүгіров қаласы, Алматы облысы) –  қазақстандық балуан, дзюдошы. Самбомен де, қазақша күреспен де айналысқан.

## Өмірбаяны
Бейжің Олимпиадасының 100 кг салмақ дәрежесінде күміс жүлдегері, Азияның  үш дүркін чемпионы, Қазақстан Республикасының дзюдодан ұлттық ерлер құрама командасының бас жаттықтырушысы (2010 жылдың Желтоқсан айынан бері).

2008 жылы Тамыздың 28-і Астанадағы «Қазақстан» спорт кешенінде Асқат Жіткеев атындағы зал ашылады. Бұл залда жас спортшыларға арналған шеберлік сыныптары өткізіледі.

Бірінші бапкері — Саяхат Құдайбергенов.

## Жетістіктері

* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (Пекин, 2008);
* Сидней, 2000; Афины, 2004 Олимпиадаларына қатысқан
* Әлем чемпионатының қола жүлдегері (Мюнхен, 2001);
* Азия чемпионы (2003; Алматы, 2004);
* Азия күміс жүлдегері (Ташкент, 2005);
* Әлем суперкубогының күміс жүлдегері (2001, Германия);
* Азия ойындарының қола жүлдегері (2002, 2006);
* Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы.

## Марапаттары
Қазақша күрестен спорт шебері, дзюдодан, самбодан халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Қазақстанның еңбек сiңiрген спорт шеберi

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* Асхат Жіткеев
* Асхат Жіткеев
* ҚДФ 

Санат:Қазақстанның еңбек сiңiрген спорт шеберлерi
Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:1981 жылы туғандар
Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:13 сәуірде туғандар
Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Сұлтанәлі

**Сұлтанәлі** – түркі жұрты ислам дінін қабылдағаннан кейін ел ішінде кең тараған есім. Арабтың «султе» (билік) және «а‘ли» (жоғары, асқақ) сөздерінің бірігуінен құралған. Жаңа туған сәбиге мерейі үстем, асқақ, абыройлы болсын деп осындай есім береді. Сұлтанәлі – қазақ арасындағы айрықша есімдердің бірі. 

Санат:Қазақ есімдері
Кемел

**Кемел** – арабтың «камал» (толық, кең) деген сөзінен шыққан. Сондықтан да күллі мұсылман жұртына ортақ есім. Қазақ сәбидің ақыл-ойы кемел, мінезі көркем, болашағы жарқын болсын деп осы есімді береді. Кемел – ел ішінде сирек кездесетін есімдердің бірі.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ есімдері
Санат:Сөз таптары
Қасым-Жомарт

**Қасым-Жомарт** – арабтың «қесм» (бөліп беруші, таратушы) және қазақтың «жомарт» (қолы ашық, мырза, молдық, кеңдік) сөздерінің бірігуінен құралған ныспы. Және де бұл жерде парсының «жавон+мәрд» (жас+еркек) сөзінің «жомарт» сөзімен төркіндес екендігін айта кеткен абзал. Қазақ бұл есімді жаңа туған сәбиге «қолы ашық, ағайын-туысқа қамқор, қара қылды қақ жарған әділ болсын» деген ниетпен қояды. Түркі жұртында тек қазақтарға ғана тән есім. 

Санат:Қазақ есімдері
Сағадат

**Сағадат** – парсының «Саадат» ( — бақыт) деген сөзінен шыққан. Бүкіл мұсылман жұртына ортақ есім. Қазақ халқы баласының бақытты болуын, саналы ғұмырында тек жақсылыққа жолығуын қалап осы есімді береді. Сағадат – басқаны айтпағанда, қазақ арасында сирек кездесетін есімдердің бірі.

Санат:Қазақ есімдері
Оразақын

**Оразақын** – парсының «рузе» (ораза) және қазақтың «ақын» сөздерінің бірігуінен құралған есім. Мұсылман жамағаты мен түркі қауымы арасында тек қазақ халқына ғана тән ат. Ораза кезінде, Рамазан айында дүниеге келгеніне байланысты осындай ат қойылуы мүмкін. Оразақын – басқаны айтпағанда, қазақ арасындағы айрықша есім. 

Санат:Қазақ есімдері
Санат:Парсы тілі
Әміржан

**Әміржан** – араб және қазақ сөздерінің бірігуінен құралған есім. «Әмір» – араб сөзі. «Бұйрық, жарлық, үкім» деген мағынаны білдіреді. Қазақ бұл есімді жаңа туған сәбиге «әмірі жүрсін, жарлығы өтімді болсын» деген ниетпен қойған. «Жан» деген қосымша сөз «жаны жайдары, жақсы болсын» деген тілекті білдірген. Бұл ныспы ел ішінде жиі кездеседі.

Санат:Қазақ есімдері
Қалдыбек

**Қалдыбек** – қалың мұсылман жамағаты мен түркі қауымы арасында тек қазаққа ғана тән есім болып келеді. Әдетте бір жерінде қалы бар нәрестелерге қояды. Сондағы ырым *«қал»* сөзі көп айтылса, қалы кетіп қалады немесе кішірейіп кетеді  деген түсінікпен астасады. Соған сай, қазақ арасында *Қалдыбек, Қалды­бай, Қалдыгүл* тағы басқа есімдер қойылып жатады. Әйгілі Шәмшінің әкесі, орденді ұста Қалдаяқтың есімі де осы негізге саяды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ есімдері
Майра

**Майра** – парсының «маһире» сөзімен төркіндес есім. Моншақ мағынасында қолданылады. Қазақ арасында жиі кездесетін есім. Бастапқы мағынасынан ажырап, қазақ ішінде май айында туылғандарға қойылатын ат сияқты болып кеткен. Өзге мұсылмандар арасында «Маһире» түрінде қолданылады.   

Санат:Қазақ есімдері
Ақмарал

**Ақмарал** – таза қазақ сөздерінен құралған есім. Қазақ арудың әдемілігін бейнелегенде ақ маралға теңеп жатады. Бұл теңеу ауыз әдебиетінде, лиро-эпостық жырларда көп кездеседі. Алайда жалқы есім ретінде бертінде ғана қолданыла бастады. Өмір есігін жаңа ашқан қыз балаға «сұлу, ақылды, көрікті болып бойжетсін» деген ниетпен қойылады. Бұл күнде жиі кездесетін есімге айналып отыр. 

Санат:Қазақ есімдері
Мұхит (есім)

**Мұхит** – араб сөзі. «Бәрін қамтушы, мұхит (су қабаты)» деген мағынаны білдіреді. Қазақ бұл есімді жаңа туған сәбиге құшағы кең, бәрін қамтыған, жан-жақты, білімді азамат болсын деген ниетпен қояды. Ел ішінде жиі ұшырасатын ныспылардың бірі. 

Санат:Қазақ есімдері
Үтік

**Үтік** — киім-кешектердің қыртыстарын тегістейтін, яғни үтіктейтін тұрмыстық техника. Үтіктер киімдерді тегістеп алғашқы әдемі қыртыссыз қалпына келтіруде өздерінің салмағын және температурасын пайдаланумен қол жеткізеді.
thumb|left|Үтіктер музейінде

## Тарихы
I ғасырда жазық жылтыр металдарды сумен қыздырып үтіктеу Қытайда қолданыла бастады.Үтіктеудің принциптері Көне Юнанстанда IV ғасырда пайда бола бастады.

thumb|right|Кәдімгі үтік.
[thumb|[Көмірбен қыздырылатын XIX ғасыр аяғы мен XX ғасыр басы үтігі]]

XI ғасырда М. Қашқари «Диуанда» былай деп жазған: "YTYK (اُتُكْ): Үтік. Күрек пішінді бір темір құрал, киімнің қыртыстарын жазу үшін оны қыздырып киімді бастыра сылайды".

Алғашқы электрлі үтікті 1882 жылы Генри Силей ойлап тапты, ол өз үтігін Нью Йоркте Маусымның 6, 1882 жылы патенттеді (патен нөмірі 259,054). Оның үтігі 15 поунд болып ұзақ қызатын.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыстық техника
Замартас

thumb|upright|''Замартас''
**Замартас** – минерал, силикаттар класына жататын берилдің жасыл мөлдір түрі. Химиялық формуласы Bе3Al2[Si6O18]. Гексогендік сингонияда кристалданып, ұзынша призма, баған пішінді болып түзіледі. Әдетте, жеке кристалл түрінде кездеседі, сирек друзалар түзеді. Ең ірі кристалл 1974 жылы Бразилияда табылған, оның салмағы 28,2 кг. Құрамында аздаған хром қоспасы (Cr2O3) болуына байланысты түсі қою жасыл, шыныдай жылтыр болып келеді. Қаттылығы 7,5–8,0, меншіктік салмағы 2,6–2,9 г/см³. Замартас кристалдарының ірілігі 0,5×3,0 см-ден 35×45 см-ге дейін, салмағы 5–30 каратқа дейін жетеді. Қышқыл интрузивті жыныстардың арасындағы пегматиттік желілерде немесе пневматикалық процестермен өзгерген гранит-грейзендерде түзіледі. Соңғы кезде жасанды түрлері синтез арқылы алынады. Замартастар зергерлік бұйымдарға ендірме жасауға пайдаланылады. Қазақстанда замартас Оңтүстік Қу және Делбегетей кендерінде (Қарағанды облысы) кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Асыл тастар
Санат:Минералдар
Жапырақты қырыққабат

**Жапырақты қырыққабат** (Brassica oleracea L. conv. acephala) - Ежелгі заманнан бері танымал, қырыққабаттылар тұқымдасының өсімдігі, Еуропада, Америкада және Азияда өсіріледі.
 
## Құрамы
100 г жапырақты қырыққабатта – 29 ккал бар.

Құрамында бета-каротин, лютеин, кальций, фосфор, магний, темір және A, B1, B2, B6, C, E және K дәрумендері бар.

### Бағалы антиоксиданттар

Құрамындағы антиоксиданттардың арқасында, жапырақты қырыққабаттың ісікке қарсы әрекеті, қатты қабынуға қарсы қасиеті бар, сондай-ақ склероздан сақтайды. Ол оңай сіңірілуіне және құрамындағы көп минералды тұздар мен дәрумендерге байланысты жасы үлкен адамдарға арналған емдәмдерде және балаларға ұсынылады.

## Көкөністі жол салушы
Орта ғасырларға дейін жапырақты қырыққабат барлық Еуропада танымал және өсірілетін көкөніс болған. Қазіргі таңда онсыз бразилиялықтар, голландтықтар, португалдықтар және де Оңтүстік Африка халықтары өз мәзірін елестете алмайды және ол Америка Құрама Штаттарында да қолданылады.

Санат:Орамжапырақтар
Санат:Көкөністер
Азықтық жасымық

**Азықтық жасымық** () – Азиядан шыққан өсімдік, қазіргі таңда әлемнің барлық елдерінде, сондай-ақ Польшада да өсіріледі.
## Құрамы

100 г жасымықта – 347 ккал бар

Жасымықтың құрамында каротин, ақуыздар, протеиндер, крахмал, кальций, фосфор, темір, фолий қышқылы және  A, B1, B2, B6, C және PP дәрумендеру бар.

## Денсаулыққа пайдасы

Құрамындағы темір мен фолий қышқылының көп мөлшерінің арқасында, жасымық қызыл қан түйіршіктерінің өндірілуіне себепші болады және жүйке жүйесінің жұмысын реттейді. Оның төмен гликемиялық индексінің арқасында, ол емдәмдердің, соның ішінде қант диабетімен ауыратын адамдарға арналған емдәмдердің де құрамдас бөлігі болып табылады. Крахмалдың арқасында асқорыту жолына тазарту әсерін береді және холестерин мен глюкозаның деңгейін төмендетеді.

## Нәрлі дән және дәмді өсінділер

Жасымықтың дәмді әрі өте нәрлі тұқымдарын дайындағаннан кейін, олар қолдануға жарамды. Оларды салаттарға қосуға болады, сонымен қатар, жасымықтан дайындалған сорпа да танымал, және сондай-ақ оның өсінділері де өте бағалы болып табылады, оларды бутербродтарға, салаттарға және де сорпалар мен ыстық тағамдарға ақжелкен мен аскөктің орнына қоса отырып, шикі түрінде жеуге болады.
 
## Тәураттағы жасымық

Тағы да біз жасымықтың жылдар бойы қалай бағаланғанын тәураттан білеміз. Бір тәрелке жасымық үшін Исаактың тұңғыш ұлы тұңғыш туған атағынан бас тартқан деп аңызда айтылған.

## Вегетариандық татым

Таңқаларлық нәрлі жасымық вегетариандықтардың үлкен ризашылығына ие болды. Оны салаттарға қосуға болады, ол сорпалар үшін негіз болып табылады, сонымен қатар ол ет алмастырғыш ретінде қолданылады – одан басқа көкөністерді қосу арқылы дәмді коттлеттер, паштеттер немесе лечо дайындауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Санат:Азия флорасы
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Брокколи

thumb|Брокколи орамжапырағы
**Брокколи** () — Қырыққабатты тұқымдастардың біржылдық өсімдігі, қою жасыл түсті гүл шоғыры болып табылады. Ең алдымен Англияда, Испанияда және Италияда кездеседі. Дон Брокколи Брокколиді Жерорта теңізінің жағалауында өсіре бастады. Осы көкөністің аты өркен немесе бұтақ деген мағынаны білдіретін «брокко» итальян сөзінен шыққан. Брокколиді ежелгі замандарда да өсірген, бірақ Еуропада ол XVI  ғасырда ғана әйгілі болды. Кейінірек итальян қоныс аударушылары брокколиді Америкаға алып келді. Және дәл сол жақтан бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін брокколиге деген сән қайта оралды. 

## Құрамы
Брокколидің 100 г – 25 ккал.

Брокколидің құрамында жасұнық, калий, фосфор, кальций, магний, темір, мырыш, марганец, күкірт, С, В1, В2, В5, В6, РР, Е, К дәрумендері, А дәрумен негізі бар.
 
## Қолданылуы
Брокколиді асқа тұрақты қолдану — күйзелістен ең жақсы қорғаныс.
 
Дәруменді қуат брокколидің құрамында дәрумендер мен минералды заттардың, атап айтқанда калийдің, фолий қышқылының, темірдің, бета-каротиннің және күкірт қосындаларының өте көп мөлшері бар. Брокколи - қарапайым көкөніс емес, бұл нағыз дәруменді-минералды қуат. Брокколи біздің төзімділік жүйемізді жұмылдырады, қаназдықтың, індеттердің, бауыр ауруларының, ісіктердің алдын алады. Ол аз болғандай, брокколиді қолдану қартаю үдерісін де бәсеңдетеді.

Кеудені құтқару брокколидің құрамында сүт безі ісігінің дамуын бәсеңдетуге мүмкіндік беретін қосылыс-сульфорафан бар. Сульфорафан қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тоқтатады және аурудың әрі қарай дамуына кедергі жасайды. 
 
Брокколидің құрамындағы С дәруменінің мөлшері лимон құрамындағы мөлшермен бірдей.

## Галерея

Сурет:Mmm... a wannabe fritatta (4837413903).jpg|Брокколи қосылған салат
Сурет:Broccoli al forno.jpg|Қуырылған брокколи
Сурет:Roasted Chicken Dinner Plate, Broccoli, Stuffing, Potatoes, Demi Glace.jpg|Ет тағамдарына арналған гарнир
Сурет:Tærte med broccoli, bacon, parmesan og pinjekerner (6877405177).jpg|Брокколи қосылған пицца
Сурет:Broccoli cheese soup 2.jpg|Брокколи қосылған ірімшік кремді сорпасы
Сурет:Broccoli Tree Muffins.jpg|Брокколи қосылған кекс
Сурет:Baby kailan chinese.jpg|Брокколи жапырағы тағамы


Санат:Орамжапырақтар
Брюссель қырыққабаты

thumb||Брюссель қырыққабаты
**Брюссель қырыққабаты** (Латын атауы:Brassica oleracea var. gammifera) - Қырыққабат тұқымдастарының екі жылдық өсімдігі, тамаққа жасыл жапырақты қауданшалары қолданылады. Қоңыржай климатта өседі.
## Құрамы
Брюссель қырыққабатының 100 г – 25-40 ккал. Брюссель қырыққабатының құрамында жасұнық, темір, фосфор, калий, С дәрумені, В тобының дәрумендері, А дәрумен негізі бар.

## Пайдасы

Жүктілік кезінде әйелдерге брюссель қырыққабатын фолий қышқылының көзі ретінде тамақтану үлесіне қосуға кеңес беріледі. Ол жүйке жүйесінің дұрыс дамуы үшін қажет және балалардағы туа біткен кемістіктердің пайда болуын азайтады. Бас антиоксидант С дәруменінің өте тамаша көзі ретінде брюссель қырыққабаты жас аналарға беттің өте жақсы реңін сақтауға көмектеседі. Құрамындағы жасұнық жүкті әйелдерді жиі тынышсыздандыратын іштің қатуына жол бермейді.

## Сый ретіндегі брюссель қырыққабаты

Еуропалық Одақтың ғылыми бағдарламаларының бірінің ең үздік қатысушыларына арналған сый хрустальді брюссель қырыққабаты болып табылады.
 
## Брюссель ғажайыбы

Брюссель қырыққабаты – Брюссель төңірегінде 1750 жылы жабайы өсімдік ретінде табылған қырыққабаттың бір түрі. Бельгиялықтар брюссель қырыққабатын 1821 жылы алғаш өсірдік деп сендіреді және оны бәрінен артық мақтан тұтатын (вафлимен, шашыратқымен, ірімшіктермен және бельгиялық печеньемен қатар) ұлттық тағам деп санайды. Брюссель қырыққабатының заманауи түрі аязға шыдамды. Бұл өсімдіктің биіктігі бір метрге дейін жетеді, оның сабағында 20-дан 75-ке дейін кішкене қауданшалар өседі.

Санат:Орамжапырақтар
Рауғаш

**Рауғаш** () – тарандар тұқымдастарға тиесілі өсімдіктердің тегі болып табылады. Ол Орта Азия, Болгария және Оңтүстік Сібір аумағынан шығады. Рауғаш көкөніс ретінде өсіріледі.
Бұл көкөністің пайда болуы қызықты болып табылады. Онда рауғаш 3000 жыл бойы белгілі қытай асханасынан ол - Волга жағалауына, ал одан Ежелгі Грекияға және Ежелгі Римге қоныс аударды. Грек тілінде рауғаш «рабарбарос» деп аталады, аударғанда «Волга жағалауынан әкелінген жат көкөніс» дегенді білдіреді.
## Құрамы
100г рауғашта – 16 ккал

Рауғаштың құрамында магний, калий, кальций, темір, фосфор, натрий, B тобының дәрумендері, C дәрумені және каротин бар.
 
## Пайдасы
Рауғаштың еліктіруі Рауғаш алғашқы көктемгі жемістердің бірі болып табылады. Әсіресе ол бізді өзінің жаңа піскендігімен қызықтырады. Рауғаш тамаққа оның жасыл немесе қызыл түсті сабақтарын қолдану үшін өсіріледі. Оның өзгеше қышқыл және шөл басатын дәмі бар және одан шырын, компот, ұннан пісірілген өнімдерге салынды әзірлеу үшін тамаша болып табылады.

## C дәрумені
Рауғаш темір мен С дәруменінің молшылығымен белгілі. Ол ас қорытылуына мүмкіндік туғызады, гастритті емдейді, тәбетті жақсартады. Әсіресе ішекті тазартып, оның жиырылуын жақсартады. **Рауғаш** асқазан сөлінің және өт бөлінуіне себепші болады, бұл зат алмасуын жеделдетеді. **Рауғаш** тіпті семірумен күресте пайдаланылады. Бірақ оның құрамында қымыздық қышқылы бар, осыдан нашар еритін кальций оксалаты түзіледі, ол бүйрек тасы түрінде шөгуі мүмкін. Сондықтан оны тым жиі және көп мөлшерде қолданудың керегі жоқ. Артриттен, бүйрек тасы ауруынан және асқазан-ішек жолы ауруынан азап шегуші тұлғалар емдәмінде рауғаштан аулақ болуы тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Таран тұқымдасы
Санат:Тұрмыс
Ас бұршақ

**Ас бұршақ** () — шырмалғыш немесе жер тағандап өсетін, біржылдық бұршаққынды өсімдік, асқа жасыл дәндері қолданылады.

Бұршақ, тіпті, ежелден-ақ әйгілі көкөністерге жатады. Ол Таяу Шығыста және Балкандарда өсіріле бастаған көкөністердің ең алғашқыларының бірі болды. Итальян бағбандары шикі түрінде қолдануға арналған сұрыпты шығарғанша, оны асқа кептірілген дәндер түрінде XVI ғасырға дейін қолданды. Бұршақты Версаль бақтарында өсіруге бұйрық берген XVI Людовик оны өте қатты жақсы көрген.

## Құрамы
Ас бұршағының 100 г - 79 ккал. Ағуыздың, көмірсулардың,  жасұнықтың тамаша көзі, құрамында темір, калий, фосфор, мырыш, С дәрумені, В тобының дәрумендері бар.

## Пайдасы
Холестерин деңгейін төмендетеді. Қатерлі ісіктен қорғайды және сүйек жүйесіне жақсы әсер етеді. Ол өте дәмді ғана емес, сонымен қатар пайдалы заттардың ерекше үйлесімділігі болып табылады. В1, В2, В6 мен С дәрумендерінің, сондай-ақ темірдің бар болуының арқасында, ол шаршағандыққа, қаназдыққа қарсы дәрі болып табылады, ақыл-ой қабілетін жақсартады, төзімділік жүйесінің мәселелерін шешуге көмегін тигізеді.
 
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Бақтияр

**Бақтияр** – парсының «бәхт» (бақыт) және «иар» (жар) сөздерінің бірігуінен құралған есім. Мұсылман жамағаты арасында қазақтар мен ирандықтар арасында көптеп кездесетін ат. Парсы шығанағына Орталық Азиядан ауып барған тайпаның бірі бахтиярлар деп аталады. Бұл есімнің түп-төркіні бақытты болсын деген тілекпен астасады.

Санат:Қазақ есімдері
Бұрыш

**Бұрыш** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
* Геометриядағы бұрыш
* Бұрыш көкөнісі
Гүлді қырыққабат

**Гүлді қырыққабат** (түсті орамжапырақ Brassica oleracea var. botrytis) -Қырыққабат тұқымдасының біржылдық өсімдігі. Жеуге жарамды бөлігі ақ түсті гүл шоғыры болып табылады. Бір қалыпты ауа райы бар аумақтарда өсіріледі. Гүлді қырыққабат Кипрден шыққан, сондықтан бастапқыда ол "Кипр қырыққабаты" деп аталды. Ол, тіпті, екі жарым мың жылдан астам уақыт бойы танымал. Оны, тіпті, ежелгі Египтте және Парсыда да өсірген. Содан кейін ол Италияға жетті, сол жерден ол XVI ғасырда бүкіл Еуропа бойына тарады.
Заманауи тағамда гүлді қырыққабат сорпалар және көкөністі тағамдар үшін құрамдас бөлік ретінде қолданылады, оны қайнатады немесе салаттарда шикі түрінде қолданады.
## Құрамы
Гүлді қырыққабаттың 100 г – 21 ккал
Құрамында калий, магний, кальций, марганец, темір, мыс, мырыш, фтор, каротин, С, К, В1, В2, В6 дәрумендері бар.

## Қолданысы
Бұл көкөністі, әсіресе, қатерлі ісік ауруларының алдын алу үшін қолдануға кеңес беріледі.

Гүлді қырыққабаттың көмегімен уыттарды шығару Гүлді қырыққабаттың құрамындағы энзимдер ағзадан уыттардың шығарылуына көмектеседі. Уақытылы жойылмаған уытты қосылыстар жасушалардың зақымдануын тудыруы мүмкін, нәтижесінде бұл ісіктердің пайда болуына әкеліп соғады. Гүлді қырыққабаттың құрамындағы дәрумендер мен минералдардың энзимдермен қосылысы, оның қатерлі ісікке қарсы қасиеттерінің негізінде жатыр.
 

Гүлді қырыққабаттың нәрлілігі төмен, бірақ ол тоқтық сезімін береді, осының арқасында артық килограмдар жинап алудан қорықпай-ақ гүлді қырыққабатты жей беруге болады.

 

## Ғылыми жағы

Гүлді қырыққабат фрактал түсінігін түсіндіруге мүмкіндік беретін табиғи нысан болып табылады. 70-інші жылдары оны математикаға енгізген Иель университетінің француз ғалымы Бенуа Мандельбор. Фракталдың өзіндік қасиеті өзінің өзіне ұқсастығы, яғни оның бөлігі - тұтастың кішірейтілген көшірмесі. Сонымен әр гүл шоғыры  тұтас гүлді қырыққабаттың бейнесі болып табылады. Фракталдар медицина, гидрология және  қаржы сияқты әр түрлі салаларда қолданылады.

Санат:Орамжапырақтар
Жапырақты қызылша

**Жапырақты қызылша** немесе Мангольд () - қызылшаның бір түрі, Жерорта теңізі аймақтарынан шыққан, Орталық және Шығыс Еуропада өсіріледі.

## Құрамы
100 г мангольдта – 35 ккал бар.

Мангольдтың құрамында жасунық, калий, натрий, кальций, 42 мг фосфор, темір, A, B1, B2, PP, C дәрумендері бар. Калийдің бай көзі. Барлық көкөністердің ішінде мангольдтың құрамында ғана калийдің ең көп мөлшері бар. Бұл минерал ағзадағы судың құрамын, бүйректердің және қан қысымының жұмысын реттейді, сондай-ақ жүйке жүйесінің дұрыс жұмыс жасауына, бұлшықеттердің жұмысына жауап береді және миды оттегімен қоректендіреді – ойлау қабілетін және зейінді жақсартады.

## Қолданылуы
Мангольд – бұл жапырақты қызылша, ал қызылшалы сабақ – бұл сабақтары бар жас қызылша. Жапырақтық айырмашылығы жиі бүріскен жапырақтарымен сипатталады және ол саумалдық ретінде дайындалады. Сонымен қатар, салаттарға, сорпаларға немесе голубецтерге арналған керемет қосымша болып табылады.
Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Санат:Көкөністер
Санат:Тамыр жемістер
Сабыр

**Сабыр** — адам мінез-құлқына тән байыптылық пен ұстамдылықты білдіретін асыл қасиет. 

“**Сабыр түбі — сары алтын**”, “**Сабырлы жетер мұратқа, сабырсыз қалар ұятқа**” деген халық даналығында сабырлылық адамды жамандықтан сақтап, жақсылыққа бастайтын ізгі қасиет ретінде айқындалады. Сабырлылық қажыр-қайратпен ұштасып, ер бойындағы ар, ұждан, ынсап сияқты қасиеттерге негіз болады. Сабырлылық әрбір істің ақырын ниет ақтығына табан тіреп, әділеттілікке сенімін жоғалтпай күтіп, байсалды әрекет жасаудан көрінеді. Сабырлылық өз ісінің ақтығына сенімді, ниет-тілеуі түзу, тағдырдың бір құдайдан екендігіне сенетін, әрбір қиындыққа сынақ ретінде қарап, мойымайтын адамға тән. Сабырлылықтың қажыр-қайратпен оның адам бойындағы бойкүйездік, немқұрайдылық, еріншектік сияқты жаман қасиеттермен ымыраласпайтындығының негізгі белгісі. Себебі аталмыш жаман қасиеттер үмітсіздіктен, торығудан, жасып, жабығудан, тоғышарлықтан туындайды. Сабырлылыққа қарама-қарсы тағы бір ұғым орынсыз ашушаңдық болса, ол адамның ақылға жүгінбей, шолақ ойлар байыпсыздығының, салмақсыздығының көрінісі. Сондықтан да сабырлылық адами кемелдіктің белгісі ретінде ақылды — азық, қайратты — қару, иманды — серік еткен ер бойынан байыптылық, ар-ұят, ынсап ретінде табылатын асыл қасиет. 

“**Ас-сабур**” — Құран Кәрімде Құдайдың көркем есімдерінің бірінен аталып, оны Алланың ізгі сипаты деп біледі. Құдайға тән “**сабыр**” сипаты адам ақылынан тыс екені белгілі. Себебі ол уақыт пен мекенге тәуелді емес. Ал уақыт пен мекенге және өзінің пенделік әлсіздігіне байлаулы адам үшін, “**Иеңдей болам деме, иеңе ұқса**” деген аталар өсиетіне лайық, ниетін түзеп, ізгілікке ұмтылуы, сабырмен серік болуы рухани дамудың жолы.

## Дереккөздер

Санат:Адам қасиеттері
Санат:Мінез-құлық
Саванна

thumb|200px|Венесуэла саваннасы
**Саванна** ( - кариб үндістерінің тілінен енген) — тропиктік ормандар мен шөлдер аралығындағы биом түрі. 

Саваннада субэкваторлық, тропиктік және субтропиктік өсімдіктер типінің ксерофитті шөптесіндері, жеке немесе шоқ ағаштары (акация, эвкалипт, т.б.) мен бұталары кезектесіп орналасқан. Өсімдіктері ұзаққа созылатын құрғақшылыққа бейім келеді. Шөптесін өсімдіктерінің жапырағы қатқыл, тікенекті. Олардың ішінде биіктігі 3 — 5 метрге дейін жететін астық тұқымдастары да бар. Ағаштары аласа, діңдерінің қабығы қалың, жоғарғы бөлігі шатыр тәріздес. 

Құрғақ маусымда кейбір ағаштар діңіне (баобаб, бөтелке ағашы, т.б.) су қоры жиналады. Саванна тропиктік егіншілікке қолайлы: мақта, жер жаңғақ, жүгері, темекі, күріш егіледі. Жануарлардан піл, мүйізтұмсық, керік, зебра, антилопалар; құстардан түйеқұс мекендейді. Солтүстік Африка аумағының 40%-ын қамтиды. Оңтүстік Америкада (кампос, льянос), Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Солтүстік-Шығыс Австралияда да таралған.

## Дереккөздер


Санат:Өсімдіктер экологиясы
Санат:Тропиктер
A Broken Frame

***A Broken Frame*** (ағылшынша "сынған шектеулер/сынған жақтау") — 1982 жылы 27 қыркүйекте шыққан Depeche Mode тобының екінші студиялық күйтабағы. Мартин Гордың ұжымдағы шығармашылық тізгінді қолына алғандағы тұңғыш альбомы.

Алдынғы күйтабаққа қарағанда, A Broken Frame музыка жағынан да, сөздердің тереңдігі жағынан да әлдеқайда жоғары сатыда тұрды. Бұл тікелей Гордың еңбегі.
Күйтабақтың үш синглына: «Leave in Silence», «See You», «The Meaning of Love» бейнеклиптер түсірілді. Алайда, топ мүшелеріне ұнай қоймады. Бұл кезеңде Алан Уайлдер ресми түрде топтың толық мүшелігіне алынбаған еді.

## Әндер тізімі
**Британдық басылым**

**Солтүстік Америка басылымы**

## Синглдар
* «See You» – 29 қаңтар 1982
* «The Meaning of Love» – 26 сәуір 1982
* «Leave in Silence» – 16 тамыз 1982

## 2006 жылғы қайта шығарылым
2006 жылғы қайта шығарылым

**Хаммерсмиттегі Концерт (қазан 1982)**

**Альбом жасау процесі туралы фильм**

## Күйтабақ мәліметтері
**Топ құрамы**
Эндрю Флетчер, Дэвид Гэан, Мартин Гор (Барлық әндер авторы)

* Продюсерлер: Дэниэл Миллер мен Depeche Mode
* Инженерлер: Джон Фрайер, Эрик Рэдклифф
* Blackwing Studios, Лондонда жазылған
* Фото: Брайан Гриффин
* Дизайн: Мартин Аткинс
* Шрифт: Чинг Чинг Ли
* Киім үлгілері: Джаки Фрай
* Баспа: Mute Records
* Дистрибьютор: Warner Music (АҚШ-та)
* Лейбл: Mute Records (Ұлыбритания) / Sire Records (АҚШ)

## Дереккөздер

Санат:Depeche Mode альбомдары
Дисс

**Дисс** (*disrespect* ағылшынша - сыйламау) - Ұқсас тректерде байбалам келiссiз сөз, балағат жауға қарай, кейде үйрейленіп көредi. Дисс жиi еленбейдi. Бифтада дисстар қолданылады.
Брейк-дансқа және билардағы, және оппонент (бәрiбiр ештеңе естiлетiн емес) сөздi пайдалануға болмай тюға болмайды.

Санат:Хип-хоп
Тәтті бұршақ

**Тәтті бұршақ** (Латын атауы:Pisum sativum var. axiphium) Қарапайым бұршақтың бір түрі, бұршаққынымен және піспеген дәндерімен бірге тұтастай қолданылады.
Бастапқыда бұршақты тек құрғақ дәндері үшін ғана өсірген. XVI ғасырда Голландияда бұршаққын ішіндегі нәзік, қытырлақ бұршақ өсіре бастады. Ол ризоттоға арналған керемет қосымша болып табылады, етпен және теңіз өнімдерімен тамаша үйлеседі.
Бұршақтың бұл түрі Азияға көшіп кетті, сол жақта ол өте танымал болды. Қазіргі таңда тәтті бұршақ азия тағамдарының маңызды элементі болып табылады. Тәтті бұршақтың дәмі осы асхананың соя тұздығы, устрица тұздығы, күнжіт дәндері және зімбір сияқты дәмдеуіштер мен қосымшаларын тамаша толықтырады. Ол күрішпен және қышқылды-тәтті тұздықтармен керемет үйлеседі. Қытайдың, Жапонияның немесе Корейдің экономикалық жетістіктеріне бұршақтың әсері әлі анық зерттеулермен дәлелденген жоқ, бірақ кім біледі?
## Құрамы
Тәтті бұршақтың 100 г - 42 ккал
Құрамында ағуыз, жасұнық, С дәрумені, В тобының дәрумендері, Е дәрумені, калий, фосфор, магний және кальций бар.
 

## Пайдасы

Қан құрамындағы қанттың деңгейін жоғарылатпай, ағзаны қуатпен қамтамасыз етеді.

Азия тағамдарында, сондай-ақ, саумалдық сияқты дайындалатын, тәтті бұршақтың жапырақтарын да қолданады.

Санат:Көкөністер
Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Патриотизм

**Патриотизм** - [грек, *patris* - отан, атамекен] - өзінің жеке және топтық мүдделерін жалпы елдің мүдделеріне бағындыратын, оған адал қызмет етіп, өз Отанын қорғауды мақсат тұтатын , Атамекеніне деген терең сүйіспеншілік сезімі.

Патриотизм мәселелері жаңа мемлекеттердің құрылуы, ұлттың қалыптасуы, ұлт-азаттық қозғалыстар мен соғыстар кезінде ерекше өзектілікке, саяси мәнге ие болады. Бүгінгі күні Патриотизм мәселесі жаһандану, интернационализация, мемлекетаралық, аймақтық және жер шарылық ықпалдастық жағдайында өрши түсуде. Шынайы патриотизмді интернационализм мен космополитизмге қарсы қоюға болмайды. Өз халқын басқа ұлттар мен этностарға қарсы қоюға бағытталған патриотизм шынайы емес, ол ұлтшылдыққа және шовинизмге ұласып кетуі оңай. Ал, ұлттық және ұлттық-мемлекеттік нигилизмге негізделген интернационализм мен космополитизм жалпыадамзаттық мүдделер мен құндылықтарға қайшы келеді. Н.Г.Чернышевский айтқандай: "Өз Отанына салқын адам бүкіл адамзатқа да опа бермейді".

Патриотизм – отбасына, туып-өскен ортасына, топырағы мен табиғатына, еліне деген құрметтен бастау алады. Өз ұлтын, жерін сүйіп, оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын адам ғана шынайы патриот бола алады. Оны зорлықпен, нұсқаумен жүргізу мүмкін емес. Ел Президенті Н.Назарбаевтың: «Әрбір адам біздің мемлекетімізге, оның бай да даңқты тарихына, оның болашағына өзінің қатысты екенін мақтанышпен сезіне алатындай іс-қимыл жүйесін талдап жасауы қажет. Елдің проблемалары да, келешегі де барлық адамға жақын әрі түсінікті болуы тиіс. Әрбір адам бала кезінен Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты екені сияқты мен де ол үшін жауаптымын деген қарапайым ойды бойына сіңіріп өсетіндей істеген жөн», – деуі патриотизмге баулудың жарқын үлгісі іспетті. Қазақстандық патриотизмнің анықтамасы да осынау парасатты ойдан бастау алатындай.

Жалпы, патриотизмді ұлттың тілі, діні мен ділімен тығыз байланысып, астасып жатқан ұғым деп қарастырған дұрыс болар. Дәл бүгінгі шақта көтеріліп отырған маңызды мәселелер қатарында жастарды патриоттық сезімге баулып, өсіру өзекті саналады. Қазақстанның кез келген азаматын отансүйгіштік, патриоттық рухта тәрбиелеудің орны бұрын да бөлекше болған, бүгін де маңызын жойған емес. Кез келген елдің дамуы саналы азаматтар қатарының көбеюімен де байланысты. Себебі болашақ – қазақ жастарының қолында. Ал осы жолда тайсалмай, елім үшін деп ерінбей еңбек ететін болсақ, өз үлесімізді қосарымыз анық. Келешекте ел тізгінін қолға алатын жастардың барынша білімді, жан-жақты, білікті болуы қаншалықты маңызды болса, олардың Отанына деген сүйіспеншілігінің мол болуы басты қажеттілік болса керек. Өйткені, елін, жерін сүймеген азамат Отанына адал қызмет ете алатыны күмән тудырады. Ұлтының патриоты болған адам ана тіліне бей-жай қарай алмайды. Ал өз тілінде де, өзге тілдерде де еркін сөйлейтін маман қай кезде де еліне пайда келтіре алатыны анық. Қазіргі тәуелсіздік жағдайында патриоттыққа баулу – айырықша маңызға ие мәселелердің бірі болып отырғаны да сондықтан.

## Дереккөздер


Санат:Саясат
Санат:Сезімдер
Ашық контент

нобай|"Еркін мәдени туындыларды анықтау" жобасының логотипі
**Ашық контент** () немесе ***ашық ақпарат*** () немесе ***ашық материалдар*** —  дегеніміз коммерциялық мақсатты қоса кез келген мақсатта пайдалануға, көшіруге, өзгертуге және өзгерген нұсқасын таратуға болатын мәтіндер, суреттер, әуен, бағдарламалар, жұмыстар  және  лицензиялар.  

Қоғамдық меншікке өткен барлық шығармалар ашық материал болып саналады. Қоғамдық меншікке өткен барлық материалдарды тарату арнайы лицензиялық келісім  шеңберінде жүзеге асырылады.

## Айқындығы
Мәдениет Тегін өнім - халқының бостандығы туралы ешқандай елеулі құқықтық шектеулер бар: бір
* Оны пайдалану материалдарын және пайда пайдаланыңыз
* Материалды зерттеп, және ол үйренгеніне қолдануға
* Жасау және тарату жұмысын көшірмелері және оның мазмұнын жеке бөліктері
* Материалды жақсарту және оның туындылары тарату үшін

Яғни тегін материал болып табылады - бұл мәтіннің нысаны мен мазмұны болып табылады, Суреттер | кез келген мақсатта оларды пайдалануға мүмкіндік береді және басқа да шығармашылық жұмыстары, лицензия Музыкалық (коммерциялық көшірмесі қоса) алғанда, өзгерту және түрлендірілген нұсқаларын таратуға.

Сондай-ақ, олардың Лицензиялық келісім лицензия, сол авторлық құқықпен қорғалған жұмыстар, қамтамасыз құрмет және жоғарыда аталған материалды пайдалану бостандығын қорғау Бостанық құрамы [қоғам қазынасынан доменінде
барлық жұмысты қамтиды. айрықша құқығын өз туындысы астам, қорғалған материалдық арнайы анық әдетте сілтеме немесе өнімге лицензиялау ережелерін қосу арқылы, тегін мәлімделген тиіс көптеген елдерде авторлық құқық заңдары болғандықтан, авторлық әдепкі иелерінен береді .

## Дереккөздер
Санат:Қоғам
Санат:Ақпараттану
Әскербасы

**Әскербасы** — қазақ халқының ежелгі әскери құрылымдарында белгілі бір әскер қосынын, жасақты басқаруға тағайындалған адамдардың жалпылама атауы. 
*Әскербасылар* қарамағындағы әскер санына байланысты онбасы, жүзбасы, мыңбасы, түменбасы, бас қолбасшы болады да, әскер түріне сәйкес жасақбасы, мергенбасы, қарауылбасы деп аталады. Жоғары дәрежелі *әскербасының* түркі тілінде “бек”, арабша “әмір”, моңғолша “ноян” деген атаулары бар. Парсы тілінен енген “салар”, сардар сөздері *әскербасы* дегенді білдіреді. Әскербасылыққа тағайындалған адамға әртүрлі әскери белгілер — ту, байрақ, дабыл, шыңдауыл, керней тапсырылған. Жоғары дәрежелі әкербасылардың меншігіне елді мекен, ұлыстар берілген. Әскербасылыққа тағайындалған адам бұл қызметіне өзінің жауынгерлік ерлігімен, әскерді басқара білетін қабылетімен ие болған. Шығыс елдерінде кейбір әскербасы дәрежесі әкеден балаға мұрагерлікке қалдырылған, мысалы, әмірлік, тархандық дәрежелер.

## Дереккөздер


Санат:Әскери шендер
Санат:Әскери тарих
Әскери ант

**Әскери ант** — әскери қызметке алынған азаматтың салтанатты түрде қабылдайтын анты.  *Әскери ант* қабылдау ежелгі замандардан сақталған дәстүр. Оның қазіргі заманғы мағынасы мен рәсімдері мемлекет Қарулы Күштерінің түпкі мақсат-мүддесін, халық пен әскердің тарихи және ұлттық дәстүрлерінің сипатын көрсетеді. *Әскери ант* қабылдау — маңызды құқықтық және саяси-тәрбиелік шара. Қазақстанның әскери қызметшілерінің әскери антында олардың негізгі әскери міндеттері. Отанымызды қорғау жолындағы борышы көрініс тапқан. *Әскери ант* мәтінін Қазақстан Республикасы Президентi, Қазақстан Республика Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев 1995 жылғы тамыздың 25-індегі Жарлығымен бекіткен.

**Әскери ант** (Военная присяга) - жауынгерлердін Отанына, халқына, үкіметіне, өзінің әскери борышына адалдығын білдіретін серті. Әрбір жауынгер қарулы күштердің қатарына кіргенде жеке-жеке әскери ант береді және оны өзінің қолын қоюмен бекітеді. Отанына ант бере отырып, азаматтар ең жоғары және ардақты міндеттеме алады. Әскери ант — үлкен мемлекеттік маңызы бар құжат, оның мәтінін Президент бекітеді және заңды күші бар. Әскери антта — Қарулы Күштердің негізгі міндеттері және жауынгерлердің маңызды қасиеттері кандай болуы керектігі көрсетілген. Антты бұзу, Отанға опасыздық ету, жау жағына шығып кету, мемлекеттің әскери куатына нұқсан келтіру, шпиондық әрекет — барып тұрған жауыздық болып есептеліп, заңның ең қатал күшімен жазаланады. Командирлер мен әскери басшылар қол астындағы жауынгерлерінің әскери анттың ардақтылығы және мызғымастығы туралы түсінігінің саналылығын куаттап, одан әрі дамытуға міндетті.

## Тарихы
Осы секцины толтыруыңызды өтінеміз

## Маңызы
әскери ант ер азаматтардың парызы

## Басқа елдерде
Осы секцины толтыруыңызды өтінеміз

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Санат:Ант пен серт
Уәжіп

**Уәжіп** () - орындалуы дәл парыз секілді
талап етілмеген, бірақ нақты дәлелдермен
айқындалған іс-әрекеттер мен міндеттер.
Мысалы, құрбандық шалу, айт намаздары, т.б.
Уәжіптің үкімі парызға ұқсас, яғни орындаған
адам сауап алады, орындамаса күнәлі болады. Бірақ сенім тұрғысынан алғанда Уәжіп
парыз емес. Уәжіпті теріске шығарған Адам
діннен шықпайды. Бірақ, діндегі бір өмірді
теріске шығарғаны үшін үлкен күнәға баталы.

## Дереккөздер


Санат:Фиқһ
Санат:Араб дін терминдері
Талғаулы хип-хоп

**Талғаулы хип-хоп**  (*Альтернативный хип-хоп*), сонымен бiрге **талғаулы рэп**(альтернативный рэп) есебінде танымал — хип-хоп стилі, фанк, поп/рок, сияқты мұндай жанрлармен рэпты музыкалық синтез өзiмен ұсынады, сонымен бiрге джаз, соул, регги және фолк.

Санат:Музыка
Санат:Хип-хоп
Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі

## Театр және кино әртістері
*Шәкен Айманов
*Ыдырыс Ноғайбаев
*Серке Қожамқұлов
*Фарида Шәріпова
*Әмина Өмірзақова
*Сәбира Майқанова
*Бикен Римова
*Шахан Мусин
*Хадиша Бөкеева
*Шара Жандарбекова
*Әнуар Молдабеков
*Асанәлі Әшімов
*Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва
*Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков
*Гүлфайруз Исмайылова
*Досқан Қалиұлы Жолжақсынов
*Тұңғышбай Жаманқұлов
*Құдайберген Сұлтанбаев
*Мейірман Нұрекеев
*Уайыс Сұлтанғазин
*Тоқсын Құлыбеков
*Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда
*Бекжан Асаубайұлы Тұрыс

## Қазақ арулары
*Қыз Жібек
*Еңлік
*Баян сұлу
*Ләйлі
*Зылиха

## Суретшілер және сәулетшілер
*Телжан Шонанов
*Әбілхан Қастеев
*Гүлфайруз Исмайылова
*Евгений Матвеевич Сидоркин

## Жазушылар, драматургтар, ақындар
*Абай Құнанбайұлы
*Ахмет Байтұрсынұлы
*Жамбыл Жабаев
*Мұхтар Әуезов
*Ғабит Мүсірепов
*Мұқағали Мақатаев
*Бердібек Соқпақбаев
*Ғабиден Мұстафин
*Сәбит Мұқанов
*Жүсіпбек Аймауытов
*Мағжан Жұмабаев
*Спандияр Көбеев
*Сәкен Сейфуллин
*Ілияс Жансүгіров
*Бейімбет Майлин
*Міржақып Дулатов
*Төлеген Айбергенов
*Сырбай Мәуленов
*Ғабиден Мұстафин
*Фариза Оңғарсынова
*Шерхан Мұртаза
*Әбдіжәміл Нұрпейісов
*Мұхтар Мағауин
*Тахауи Ахтанов
*Сәбит Дөнентаев
*Мұхтар Шаханов
*Дулат Исабеков
*Шәкәрім Құдайбердіұлы
*Мағауия Абайұлы
*Тұрағұл Абайұлы
*Арғынбай Жұмажанұлы
*Ақыт Үлімжіұлы
*Ақтан Бабиұлы
	
## Музыканттар
*Құрманғазы
*Дина Нұрпейісова
*Нұрғиса Тілендиев
*Молықбай қобызшы
*Мұқан Төлебаев
*Ахмет Жұбанов
*Ғазиза Жұбанова
*Қаршыға Ахмедияров
*Рахимов Тұрсынғазы

## Кино саласындағы қайраткерлер
*Сұлтан Қожықов
*Шәкен Айманов
*Серік Апрымов

## Ғалымдар
*Қожа Ахмет Ясауи
*Қадырғали Жалаири
*Махмұт Қашқари
*Әбу Насыр әл-Фараби
*Абай Құнанбайұлы
*Шәкәрім Құдайбердиев
*Мұхаметжан Тынышбаев

## Мемлекеттік қайраткерлер
*Абылай хан
*Әлихан Бөкейханов
*Тұрар Рысқұлов
*Дінмұхамет Қонаев
*Әйтеке би
*Бұхар Жырау
*Мөңке би
*Тәуке хан
*Төле би
*Қазыбек би

## Ұлт азаттығы жолындағы қайраткерлер
*Кенесары Қасымов
*Сырым Датұлы
*Махамбет Өтемісұлы
*Исатай Тайманов
*Амангелді Иманов
*Әлихан Бөкейханов
*Ахмет Байтұрсынұлы
*Тұрар Рысқұлов
*Қайрат Рысқұлбеков
*Ләззат Асанова

Санат:Қазақстан тұлғалары
Санат:Тізімдер
Электрондық мемлекеттік сатып алу

**Баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы электрондық мемлекеттік сатып алулар** – жеңімпазды анықтау үшін басты шарт болып әлеуетті өнім берушінің тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке ұсынған ең арзан бағасы болып табылатын электрондық мемлекеттік сатып алудың ең қарапайым түрі.

**Электрондық конкурс** – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда мемлекеттік сатып алудың жеңімпазын анықтауға әсер ететін тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке байланысты құнмен қатар басқа да белгіленген шарттар есептеледі.

**Электрондық аукцион** – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда тапсырыс беруші тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметті онлайн аукцион барысында анықталған ең арзан баға ұсынған әлеуетті өнім берушіден сатып алады.

Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазақстандағы мемлекеттік сатып алуды электрондық пішімде өткізуді ұсынды. Бүгін жүйе (www.goszakup.gov.kz) мемлекеттік сатып алу саласындағы электрондық қызметке біртұтас қол жеткізе отырып мемлекеттік сатып алуда тапсырыс беруші, ұйымдастырушы және жабдықтаушы ретінде Интернет желісіне қосылған кез келген компьютерден қатысуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде жүйе баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы мемлекеттік сатып алуды толық автоматтандырылған түрде, сондай-ақ пилоттық түрде электрондық конкурстарды өткізуді жүзеге асыруда.

**Электрондық мемлекеттік сатып алудың басты артықшылықтары мыналар:**

1. Жемқорлықпен тиімді күрес тәсілі; 2. Бюджеттік қаражаттың үнемделуі; 3. Мемлекеттік сатып алу саласындағы жұмыстың ыңғайлылығы; 4. Салауатты бәсекелестік үшін тиімді жағдайлар туғызу; 5. Отандық шағын және орта бизнесті дамытуды қолдау.

## Сілтемелер
Отандық электрондық мемлекеттік сатып алу жүйесі әділетті бәсеке кеңістігін қамтамасыз етеді – С. Ахметов

«Электрондық мемлекеттік сатып алу» жүйесінің жұмысы нәтижесінде 10 млрд теңге көлемінде бюджеттік қаражат үнемделді

Кедендік одаққа қатысушы елдердің мемлекеттік сатып алуының басым бөлігі электрондық пішімде өтеді 

Өңдеуші өнеркәсіп өнімдері мемлекеттік мекемелер тарапынан айтарлықтай сұранысқа ие

Санат:Физика
Кунг-фу

[thumb|right|150px|[Лос-Анджелестегі Қытай кварталындағы кунг-фу шеберлерінің көрсетілімі, 2006 жыл.]]
**Кунг-фу** - ежелгі шығыс жекпе-жегі. Оның негізі Қытайда қаланды. Қытай жазбаларында оның атын "у-и" деп жазған.
Кунг-фудың негізін қалаушы Қытай елінді Дамо деген атпен белгілі үнді монахы Бодхидхарма болатын. Негізінде ол үнді ханзадасы болатын.
Бодхидхарма мұрагерліктен және ханзадалықтан бас тартып, қарапайым өмір кешпекші болады.
## Тарихы
Біздің заманымыздың 520 жылы Бодхидхарма Қытай еліне барады. Сол елдегі Шаолинь монастрінің монахтары оған өте әлсіз, жігерсіз болып көрінді. Бодхидхарма оларға денсаулықты күшейтетін түрлі физикалық жаттығуларды жасауды ұсынады. Осындай жаттығулардың арқасында кунг-фу дүниеге келді. Кунг-фу жергілікті қарақшылардан, бұзақылардан қорғанудың бір тәсілі болды. Бұл спорт Қытайда әлі күнге дейін сақталған. Жекпе-жектің бұл түрі басқа шығыс жекпе-жектерінен шапшаңдығымен ерекшеленеді.
## Дереккөздер


Санат:Спорт
Меддаһ

**Меддаһ (түрікше meddah)** — түріктің кәсіби импровизатор әңгімешісі, әңгіме айтудың шебері. Меддаһтар діни-тұрмыстық тақырыптағы тарихи әңгімелер мен батырлық эпостан алынған аңыздарды құлпыртып, жаңғыртып, қызықты етіп орындайтын болған. Олар салтанатты жиын-тойларда, діни мейрамдар кезінде шайханаларда және тағыда басқа қоғамдық орындарда өнер көрсеткен. 17 ғасырдан мен 19 ғасырдың алғашқы жартысына дейін Стамбұл қаласында Меддаһтардың топтық ұйымы жұмыс істеді. 19 ғасырдың 2-жартысында бұл ұйым жабылып қалды. Меддаһ Стамбұлдың кейбір аудандарында әлі де кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Түркия тұлғалары
Үй қояны

right|thumb|300px|Үй Қояны
**Үй Қояны** (*Oryctolagus cunіculus*) — қоян тұқымдасына жататын сүтқоректі жануар. Жабайы үй қояны Испания мен Оңтүстік Францияда кең тараған. Ол қолға үйретілген қояннан кіші: тұрқы 40 — 50 см, салмағы 1,5 — 2 кг, түсі жыл маусымына сай өзгеріп, маусым бойынша көжектейді. Тоғайда, қалың бұта және шөп арасына терең ін қазып, жұптасып немесе топ болып мекендейді. Азығын түнде іздейді, қолға тез үйретіледі. Оңтүстік-Батыс Украина мен Каспий теңізінің аралдарында кездеседі. Үй қоянның 60-тан аса тұқымы бүкіл дүние жүзіне тараған. Ол тез жетіліп, шапшаң көбейеді. Үй қояннан түбітті тері, түбіт алынады. Жылына орта есеппен 3 — 4 рет (30 күнде), көбіне 3 — 4 көжектен кейде 5 — 6 көжектен туады. Көжегінің орташа салмағы 60 — 70 г, 30 күннен соң салмағы 800 — 900 граммға жеткенде енесінен бөлінеді. Тез жетілетін тұқымдары 4 — 5 айдан соң шағылысып, 7 — 10 жыл тіршілік етеді. Шаруашылық қажеттілігі үшін 3 жыл, ең әрісі 4 — 5 жыл қолда ұстайды. Бұдан басқа салтанат үшін өсірілетін тұқымдары да бар.

## Үй қоянын шағылыстыру және көжектендіру

Үй қояндарын жылдың кез-келген мезгілінде шағылыстыруға болады, оны ұрықтанғанын тексеру үшін, бес күннен кейін еркек қоянға қосады. Егер ұрықтанған болса, еркек қоянды маңайына жолатпайды.
Ұрғашы қояннан орта есеппен тәулігіне 120 г сүт шығады, туғанда көжектердің салмағы 40-80 г болады; оларды енесінен 45-60 күндігінде айырады.  Азықтандыру рационы басқа малдардың рационындай болады.

## Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы" 9 том

Санат: Биология
Санат: Жануарлар
Құқық социологиясы

**Құқық социологиясы** – құқықтың әлеуметтік институттар жүйесінде қызмет етуін, құқықтық нормалардың генезисін, динамикасы мен құрылымын, олардың қоғамдағы рөлін зерттейтін социология ғылымының саласы. Құқық социологиясы құқықтық тәртіпті сақтау негіздерін, сондай-ақ құқықтың әсерінен туындайтын әлеуметтік өзгерістердің себептері мен алғышарттарын зерттейді. Құқық пен құқықтық құбылыстарды зерттеуде жүйелілік пен функционалдық әдістеріне сүйеніп, заңды әзірлеу, заңның тиімділігі, халықтың құқық пен заң жөніндегі көзқарастары, құқықтық сана мен мәдениетті қалыптастыру, құқықтық әлеуметтену секілді қоғамдық жағдайлар мен құбылыстарды зерттейді. Құқық социологиясы құқықтық актілер мен нормаларды әлеуметтік реттеудің барлық түрлерімен тығыз байланыста және үндестікте қарастырады. Әлеуметтік реттеуді әдет-ғұрыптар, салт-дәстүрлер, мораль, топтық құндылықтар мен ұстанымдар, қоғамдық пікір, т.б. құрайды. Сондай-ақ ол құқықтық негізі бар барлық әлеуметтік-құқықтық құбылыстарды кешенді түрде зерттейді. Құқық социологиясы заңдар мен кейбір жеке нормалардың тиімділігін, құқықтық реттеу, тәрбиелеу, жоспарлау-болжау сияқты негізгі қызметтерді, құқық пен сот билігі туралы қоғамдық пікірді, құқықтық мамандықтардың мәртебесін зерттеуге ерекше көңіл бөледі. Құқық социологиясы жалпы құқық теориясы мен салалық заң ғылымдарына сүйеніп, құқықтанудың факторлық базасын нығайтады, оның әлеум. өмірмен, қоғамдық тәжірибемен байланысын күшейтеді. Құқық социологиясы заңдарды жетілдіру мен заң ғылымының дамуына тікелей ықпал етеді.

## Дереккөздер

*  Қазақ энциклопедиясы

Санат:Құқықтану
Фанди шығанағы

**Фанди Шығанағы** — Атлант мұхитындағы Мэн шығанағының солтүстік бөлігі. Солтүстік Американың солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Ұзындығы 300 км, ені 90 км, тереңдігі 208 м. Суының көтерілуі жарты тәуліктік. Мұнда дүниежүзілік мұхиттағы су деңгейінің ең биік көтерілуі (16 — 18 м) байқалады. Фанди шығанағында Сент-Джон порты орналасқан.

Санат:Атлант мұхиты шығанақтары
Үлкен Тобылжан

**Үлкен Тобылжан** – Ертіс алабындағы көл. 

## Географиялық орны
Павлодар облысы Успен ауданы жерінде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 92,0 м. биіктікте. Ауданы 12,5 км2. Ұзындығы 7,7 км, ең енді жері 2,1 км. Жаға сызығы 17,4 км. Жағалауы жайпақ, көбіне сортаңды, шығысы батпақты болып келеді. Көлден кәсіптік маңызы бар шөкпе ас тұзы алынады. Бұл тұзды Қазақстан және Батыс Сібірдің кейбір аудандары пайдаланады.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы
Санат:Успен ауданы көлдері
Қорғаныш орман алқабы

**Қорғаныш орман алқабы** – арнайы жүйемен егілген орман ағаштары. Олар, әдетте, егістіктің ауыспалы жүйесінің шекараларында жергілікті жерлерге бейімделген ағаш түрлерінен 3 – 5 қатардан отырғызылады. Егіс алқаптарында қар тоқтатып, желдің күшін бәсеңдетуге, топырақ бетіндегі ылғалдың сақталуына әсерін тигізетіндіктен қоршаған ортаны сақтау шараларының бірі болып табылады. Сондай-ақ, Қорғаныш орман алқабы жаңбыр мол жауатын тау беткейлеріндегі алаптарды қар көшкіндерінен сақтайды. Суармалы егіншілік дамыған оңтүстік аймақтарда каналдар мен арықтардың су эрозиясынан бұзылмауы үшін олардың жағалауларына ағаш жолақтарын отырғызады. Республикада мыңдаған шақырымдарға созылған тау жолдары мен автотрассалар бойларында да бірнеше қатар орман жолақтары отырғызылған. Бұлар қатты желдердің әсерінен жолдарды қар басып қалудан, құм көшкінінен сақтайды.

## Пайдаланған әдебиетттер
 Қазақ энциклопедиясы
(Е. Жамалбеков)

Санат:Орман шаруашылығы
Қышқылға төзімділік

**Қышқылға төзімділік ** – материалдардың жегі қышқылдар әсерлеріне төзу қабілеті; Ішкі төзімділік заттардың табиғатына, жегі ортаның тотығу-тотықсыздану қасиеттеріне, аниондардың табиғатына, қышқылдардың концентрациясы мен температурасына, сыртқы әсерлерге (қысым, температура, т.б.) тәуелді болады. Мысалы, хром және хромды болаттар 40%-дық азот қышқылына төзімді, ал 40%-дық күкірт қышқылында бүліне бастайды. Температура артқанда материалдардың қышқылға төзімділік күрт кемиді. Металдардың ішкі төзімділігі оның бірлік ауданынан жоғалтатын массасы бойынша анықталады (сағатына грамм/метр2). Бейметалл органикалық материалдардың ішкі төзімділігі қасиеті ісіну дәрежесіне және механикалық қасиеттерінің (беріктік шегі, аққыштық шегі, т.б.) өзгеру ерекшеліктеріне қарай бағаланады, ал бейметалл бейорганикалық материалдардың ішкі төзімділігі қышқылмен өңделгеннен кейін майдаланған материалдың массасының өзгеруі бойынша анықталады;  Қышқылға берік заттар.
## Дереккөздер
Қазақ Энциклопедиясы

Санат:Химия