Уильям Филлипс

**Уильям Дэниэл Филлипс** (1948 жылы 5 қарашада дүниеге келген) — американдық физик. Ол 1997 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын Стивен Чу және Клод Коэн-Таннуджимен бөлісті.

«Температура — кинетикалық энергия деп атайтын нәрсенің өлшемі, яғни қозғалыс энергиясы».

## Өмірбаяны
Филлипс Пенсильвания штатының Джуниата қаласында тұратын Уильям Корнелиус Филлипс пен Италияның Рипакандида қаласынан Мэри Кэтрин Савиноның отбасында дүниеге келген. Ол анасы жағынан итальяндық, ал әкесі жағынан уэльс текті. Ата-анасы 1959 жылы Кэмп Хиллге (Харрисбург маңы, Пенсильвания) көшіп келді, онда ол орта мектепте оқыды және 1966 жылы өз сыныбының қоштасу сөзімен бітірді. Ол 1970 жылы Джуниата колледжін үздік бітірді. Осыдан кейін ол Массачусетс технологиялық институтында физика докторы дәрежесін алды. 1978 жылы NIST-ке қосылды.

1996 жылы Франклин институтының Альберт А. Мишельсон медалін алды.

Филлипстің докторлық диссертациясы H2O-дағы протонның магниттік моментіне қатысты. Кейінірек ол Бозе—Эйнштейн конденсаттарымен біраз жұмыс жасады. 1997 жылы ол Клод Коэн-Таннуджи және Стивен Чумен бірге Ұлттық стандарттар және технологиялар институтында газ тәрізді атомдардың қозғалысын жақсырақ зерттеу мақсатында олардың қозғалысын баяулататын лазерлік салқындатуға қосқан үлесі және әсіресе Зееман баяу ойлап тапқаны үшін физика бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алды.

Филлипс сонымен қатар Мэриленд университетінің компьютерлік, математикалық және жаратылыстану ғылымдары колледжінің құрамдас бөлігі, Мэриленд университеті, Колледж Парк физика профессоры.

Филлипс 2008 жылдың мамыр айында президент Джордж Бушқа хатқа қол қойған физика бойынша Нобель сыйлығының 20 американдық иегерінің бірі, оны,  Энергетика департаментінің ғылым басқармасына, Ұлттық ғылым қорына және Ұлттық стандарттар мен технологиялар институтына қосымша төтенше қаржыландыруды сұрау арқылы «2008 қаржы жылында іргелі ғылыми зерттеулерге келтірілген зиянды жоюға» шақырған. 

Ол президент Обамадан таза энергияны зерттеуге, технологияға және демонстрацияға жылына 15 миллиард доллар тұрақты қолдау көрсетуге шақырған хатқа қол қойған 35 Нобель сыйлығының лауреатының бірі.

Ол дін мен ғылым диалогына араласқан әйгілі үш ғалымның және әдіскердің бірі. Қалған екі ғалым және әдіскер әріптестер — химик Чарльз Коулсон және 1981 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты Артур Леонард Шоулоу.&#x5B; *[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2012)">цитата қажет</span>]]* &#x5D;

2010 жылдың қазан айында Филлипс лауреаттық бағдарламамен АҚШ-тың Ғылым және инженерия фестивалінің түскі асына қатысып, онда орта және жоғары сынып оқушылары Нобель сыйлығының лауреаты ғалыммен түскі ас үстінде бейресми әңгімеге кірісті. Филлипс сонымен қатар АҚШ ғылым және инженерлік фестивалінің консультативтік кеңесінің мүшесі.

## Марапаттар мен құрметтер
Филлипс көптеген марапаттарға ие болды.

* Мэриленд Ғылым академиясының көрнекті жас ғалым сыйлығы, 1982
* Сауда департаментінің күміс медалі, 1983
* Ұлттық стандарттар бюросының Сэмюэль Уэсли Страттон сыйлығы, 1987
* Вашингтон Джейси орталығының Артур С. Флемминг сыйлығы, 1988
* Сауда департаментінің алтын медалі, 1993
* Американдық өнер және ғылым академиясына сайлану, 1995
* NIST стипендиаты ретінде сайлану, 1995
* Франклин институтының Мишельсон медалі, 1996
* Ұлттық ғылым академиясына сайлану, 1997
* Физика бойынша Нобель сыйлығы, 1997
* Артур Л. Шоулоудың лазерлік ғылымдағы сыйлығы, (APS) 1998
* Американдық жетістіктер академиясының Алтын тақта сыйлығы, 1999 
* Американ физика мұғалімдерінің ассоциасының Рихтмейер сыйлығы, 2000
* Еуропалық өнер, ғылым және гуманитарлық ғылымдар академиясына сайлану (титулдық мүше), 2000
* 2004 жылы Папа Ғылым академиясының академигі болып тағайындалды.
* Президенттік дәрежелі марапат, 2005
* Америкаға қызмет сыйлығы – Мансап жетістігі – 2006
* Ғылыми аспап жасаушылардың табынушылық компаниясының құрметті леверисті

## Жеке өмір
Филлипс MIT-ге барар алдында Джейн Ван Виненге үйленді. Екеуі де некелерінің басында тұрақты шіркеуге бармаған. Дегенмен, 1979 жылы олар Мэриленд штатындағы Гайтерсбург қаласындағы Фэрхейвен Біріккен Методисттік Шіркеуіне қосылды, өйткені олар оның әртүрлілігін жоғары бағалады. Ол Халықаралық ғылым және дін қоғамының негізін қалаушы мүшесі. Олардың екі қызы бар; Rebound Designs негізін қалаған Кэйтлин Филлипс (1979 жылы туған) және ғылыми коммуникация саласында жұмыс істейтін Кристин Филлипс (1981 жылы туған).

Мэриленд университетінің химия және биохимия кафедрасында өткен семинарда Филлипс *«Оптикалық торлардағы когерентті атомдар»* деп атап: «Рубидий – Бозе-Эйнштейн конденсаттарына Құдайдың сыйы» деп атап өтті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Curriculum Vitae from NIST.
* Atoms floating in optical molasses. Press Release: The 1997 Nobel Prize in Physics-for development of methods to cool and trap atoms with laser light.
* "Nobelist William Phillips Addresses ASA '99" 
* William Daniel Phillips in Hyde Park Civilization on ČT24 18.9.2021 (moderator Daniel Stach)

Санат:АҚШ ғалымдары
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері
Санат:XX ғасыр физиктері