open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Поль Дирак

**Дирак Поль Адриен Морис** () – ағылшын физик-теоретигі, кванттық физиканың негізін салушылардың бірі. Лондон корольдық қоғамның негізін салушылардың бірі. Ол әуелі Бристоль университетінде, кейін Кембридж университетінде оқып, оны 1932 жылы бітірген. 1932 жылдан бері Кембридж универститетінің профессоры, бір кезде И. Ньютон негізін қалаған кафедраны басқарады. Ол кванттық механикадағы түрлендірулер теориясын жасады (1926-27), спин туралы ұғымды еңгізді. Нобель сыйлығының лауреаты (1933)

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Физиктер
Санат:Ұлыбритания физиктері
Михаил Михайлович Кириченко

**Кириченко Михаил Михайлович** – 1923 жылы 28 қазанда Солтүстік Қазақстан облысы  Володар (қазіргі Айыртау) ауданы Лавровка селосында туған. 1941 жылы Алматының жаяу әскерлер училищесін бітірген. Ұлы Отан соғысына 1942 жылдың тамызынан қатысқан.
І Белорус майданы 8 ­гвардия Әскеріның батальон командирінің  орынбасары  гвардия  капитаны   Кириченко 1944 жылы 1 тамызда Висла өзенінен өту үшін жаудың үлкен күшімен шайқасқа түсті. Төрт сағатқа созылған ұрыста Кириченконың отряды карсыластарының қорғанысын бұзып, Руда­-Тарновска, Вулька­-Тарновска (Польша) елді мекендерін басып алды. Осындай қолайлы плацдармды басып алған Кириченко біздің әскерлердің Висла өзені арқылы өтуге жағдай жасады. Осы күндері ол үкімет наградасына ұсынылған болатын. Бірақ КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы тек 1991 жылдың 5 мамырында шықты. Михаил Михайлович Кириченкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Соғыстан кейін батыр армиядағы қызметін жалғастырды.1945 жылы офицерлер құрамын жетілдіру курсын бітірді.
1955 жылдан майор Кириченко запаста болды. Мәскеу қаласында тұрды. «Главмосавтотранстың» автожолдар басқармасында аға инженер болып істеді.
Екі рет Ленин, екі рет Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталды. Харьков облысындағы Изюм қаласының Құрметті азаматы. 1994 жылдың 8 мамырында қайтыс болған.

## Дереккөздер
#Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009
#Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011.

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1923 жылы туғандар
Санат:1994 жылы қайтыс болғандар
Қатын өзені

**Қатын** () - Об алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ресей Федерациясы жерімен ағады. Ұзындығы 688 км, су жиналатын алабы 60,9 мың км2, жалпы ұзындығы 700 км-ден асатын 250-ден астам саласы бар. Су жиналатын алабында жалпы ауданы 137 км2 болатын  2649 көл бар.

## Бастауы
Бастауынан Сәрсембай жайлауына дейін Қазақстан шекарасын 17 км-дей бойлай ағады. Бастауын Мұзтау (Ақтау, 4506 м) тауының оңтүстік-батысындағы мұздықтан алады. Жоғарғы ағысында Қазақстан аумағынан бірнеше өзен (сала) құяды. 

## Тармақтары
Қатынның жалпы ұзындығы 708 км болатын 254 өзені бар. Суы мол ағындар Алтай Республикасының аумағында жоғарғы және орта ағысында қабылданады. Негізгі салалары:

* 8 км: Каменка (сол, ұзындығы 110 км),
* 21 км: Талица
* 40 км: Кокша
* 42 км: Талица (Қарасу)
* 53 км: Дубровка
* 61 км: Березовка
* 80 км: Иша (оң, ұзындығы 162 км),
* 97 км: Алғайыр
* 102 км: Майма (оң, ұзындығы 60 км),
* 113 км: Ая
* 119 км: Соузга
* 127 км: Үстөбе
* 158 км: Қамысты
* 162 км: Сема (сол, ұзындығы 88 км).
* 167 км: Шашкунар
* 168 км: Чепош
* 174 км: Жұмырлы
* 186 км: Өзнесі
* 186 км: Онуыз
* 187 км: Қайым
* 192 км: Елікманар
* 195 км: Аюла
* 200 км: Чемал (оң, ұзындығы 54 км),
* 210 км: Бертка
* 221 км: Апшыйақтау
* 227 км: Тыткескен
* 232 км: Қосқол
* 235 км: Бийка
* 235 км: Қаспа
* 240 км: Чеба
* 244 км: Ежеған
* 247 км: Орықтой
* 255 км: Төменгі Күйіс
* 262 км: Саралу
* 264 км: Белтертүйек
* 265 км: Өлетау
* 272 км: Үлкен Аяла
* 277 км: Қайтыгем
* 288 км: Қайыңшы
* 296 км: Үлкен Сумульта (оң, ұзындығы 76 км),
* 298 км: Урсул (сол, ұзындығы 119 км),
* 324 км: Қадыран (оң, ұзындығы 95 км),
* 325 км: Жайлауыш (оң, ұзындығы 56 км),
* 330 км: Үлкен Ұлыгем (сол, ұзындығы 53 км)
* 333 км: Қарасу
* 343 км: Үлкен Жаламан

* 348 км: Кіші Жаламан
* 357 км: Иня
* 367 км: Шу (оң, ұзындығы 320 км),
* 373 км: Төменгі Еңеген
* 374 км: Теребеты
* 377 км: Жоғарғы Еңеген
* 383 км: Ебелі
* 390 км: Арғыт (оң, ұзындығы 232 км),
* 393 км: Қазынатау
* 400 км: Берткем
* 407 км: Ақкем
* 408 км: Торғынды
* 420 км: Жетікөшкі
* 427 км: Көжерлі (оң, ұзындығы 50 км),
* 428 км: Тюнгур
* 442 км: Қураған (оң, ұзындығы 51 км),
* 444 км: Төменгі Котанда
* 444 км: Үлкен Котанда
* 458 км: Ақжан
* 467 км: Марғалы
* 470 км: Мульта
* 474 км: Шеңдек
* 475 км: Үлкен Теректі
* 485 км: Үлкен Окол
* 487 км: Окол
* 490 км: Қастақтау
* 502 км: Көксу (сол, ұзындығы 179 км),
* 522 км: Кіші Суғаш
* 524 км: Қайтанақ
* 528 км: Үлкен Суғаш
* 546 км: Зайченок
* 548 км: Бирюкса
* 556 км: Собачья
* 563 км: Быструха
* 576 км: Зелёнка
* 578 км: Луковка
* 583 км: Тихая
* 596 км: Тихая
* 600 км: Озерная
* 606 км: Зайчиха
* 629 км: Огнёвка
* 641 км: Суетка
* 642 км: Быстрая
* 648 км: Жоғарғы Қураған
* 651 км: Ускучевка
* 657 км: Ұзын Қарасу
* 680 км: Қапшал

## Дереккөздер

Санат:Алтай өлкесі өзендері
Санат:Алтай Республикасы өзендері
Шерғазы

Шерғазы сөзі мына мағыналарды білдіруі мүмкін:
* Шерғазы хан
* Шерғазы (Хиуа ханы)
Қарашоқы (тау, Күршім жотасы)

**Қарашоқы** – Күршім жотасының орта бөлігіндегі тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Сарытау ауылының шығысында 28 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2238 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта  8 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км шамасында.

## Геологиялық құрылымы
Тау девон кезеңінің туфынан және эффузивтік жыныстарынан түзілген.

## Жер бедері
Беткейі тіке жарқабақты шатқалдармен тар өзен аңғарларымен тілімденген. Оңтүстік беткейінен бастау алатын өзен салалары Марқакөл көліне құяды.

## Өсімдігі
Тау етегінде далаға тән өсімдіктер мен жалпақ жапырақты орман қалыптасқан.

## Дереккөздер

Санат:Күршім ауданы таулары
Шеңгел

**Шеңгел** сөзі мына мағыналарда қолданылуы мүмкін:

* Шеңгел (құс уысы)
* Шеңгел (өсімдік)
Гиппократ серті

**Гиппократ серті** немесе **Гиппократ анты** () — медицина қызметкерлерінің қызметке алғаш кірген уақытта беретін моральдік-этикалық анты. Мәтінін Гиппократың өзі жазған. Алғашқы дәрігер саналатын Гиппократтың серті дәрігерлердің ортақ заңына жатады

## Гиппократ антының мәтіні (әр түрлі тілдерде)
thumb|220px|Гиппократ антының мәтіні, XII ғ. жазбасы

### Ежелгі грек (ион диалекті) тілінде

«».

### Латын тілінде

«Per Apollinem medicum et Aesculapium, Hygiamque et Panaceam juro, deos deasque omnes testes citans, mepte viribus et judicio meo hos jusjurandum et hanc stipulationem plene praestaturum.
Illum nempe parentum meorum loco habiturum spondeo, qui me artem istam docuit, eique alimenta impertirurum, et quibuscunque opus habuerit, suppeditaturum.	 
Victus etiam rationem pro virili et ingenio meo aegris salutarem praescripturum a pemiciosa vero et improba eosdem prohibiturum. Nullius praeterea precibus adductus, mortiferum medicamentum cuique propinabo, neque huius rei consilium dabo. Caste et sancte colam et artem meam.	 
Quaecumque vero in vita hominum sive medicinam factitans, sive non, vel videro, vel audivero, quae in vulgus efferre non decet, ea reticebo non secus atque arcana fidei meae commissa.	 
Quod si igitur hocce jusjurandum fideliter servem, neque violem, contingat et prospero successu tarn in vita, quam in arte mea fruar et gloriam immortalem gentium consequar. Sine autem id transgrediar et pejerem contraria hisce mihi eveniam.»

### Қазақ тілінде
«Аполлон дәрігердің, Асклепийдің, Гигиея мен Панакеяның және түрлі тәңірлердің атына атап, оларды куә ете отырып, мына серт пен жазбаша шартты шама-шарқымның жеткенінше адал орындауға ант етемін: өзіме дәрігерлік ілімін үйреткен ұстазымды ата-анаммен бірдей көріп, оған барымды бөліп беремін, әрі қажет жағдайда оның жоғын табуға көмектесемін; оның ұрпақтарын бауырларым деп есептеймін, егер олар осы ілімді үйренгісі келсе, оларға тегін әрі ешқандай шарт жасаспай-ақ сабақ беремін; оқу үстінде айтар ақылымды, ауызша сабақтар мен ілімдегі қалған жайлардың бәрін өз балаларыма ұстазымның балалары мен медицина заңы бойынша серттескен, ант беріскен шәкірттеріме хабарлаймын, басқа жанға тіс жармаймын. Науқастарға зиян келтіру мен қиянаттан бойымды аулақ ұстай отырып, бар шама-шарқыммен  оларға пайдасы тиетіндей етіп жасаймын.

Ешкімге кісіні өлімге ұшырататын дәрі бермеймін әрі оны жасау тәсілін көрсетпеймін; сонымен қатар, әйелге түсік түсіретін пессарий ұсынбаймын. Өмірде, ілімде де таза әрі адал боламын. Тас ауруларымен сырқаттанғандардың денесін ешқашан кеспеймін, мұны осы іспен айналысатын кісілерге тапсырамын. Қайсы үйге кірсем де науқастың қамын ойлаймын, әдейі қиянат пен қастандық жасаудан, әсіресе әйелдер мен еркектер, азат адамдар мен құлдар арасындағы махаббаттан аулақпын.

Емдеу кезінде, сондай-ақ, емдемеген кезде де, адам өмірінің ішіндегі мүлдем жариялауға болмайтын жайларды көргенімді немесе естігенімді құпия есептеп, жан баласына айтпаймын. Антты бұлжытпай орындағаным үшін өмірде де, ілімде де бақытты болып, ел арасында мәңгілік даңққа бөленгеймін; жалған ант беріп, қылмыс жасағандарды ант атсын.».

## Дереккөздер

Санат:Медицина
IBAN

**IBAN** (), ИСО (ISO, International Organization for Standardization - халықаралық стандарттау ұйымының) және Еуропа банк стандарттар комитетінің ECBS, European Committee for Banking Standards № 13616 стандарты — халықаралық банк шоты нөмірі.
## Мақсаты
IBAN кодын енгізу бастапқыдан Еуропа Одағы аумағында банкаралық есептерді стандарттау мақсатын көздеген, бүгінгі күні әлемнің басқа елдерінде де пайдаланылады. Ол банкаралық есеп айырысуды тездетіп оны арзандатады. Сонымен қатар осы жүйеге америкалық банкаралық есеп айырысу жүйесіде интеграциялануда.
Ресми түрде бұл ISO стандартты SWIFT компаниясы басқарады http://www.swift.com/products_services/bic_and_iban_format_registration_iban_format_r 
оңға|нобай|400px|IBAN (қазан, 2023 жыл)

## Форматы
IBAN коды келесі форматты жазылады
* 1–2 белгілер — ел коды, қабылдаушының банкі орналасқан жерде (ISO 3166-1 alpha-2 стандартына сәйкес)
* 3–4 белгілер — IBAN контрольдік ерекше саны, (ISO 7064 стандартымен есептеледі)
* 5–34 белгілер — қабылдаушының шоты, банк пен оның филиалының аттары да қамтылатын ішкімемлекеттік шот нөмірі. IBAN-ның осы біөлігі әр елге байланысты.

IBAN-ның жалпы ұзындығы 34 белгіден аспау керек. Адам оңай қабылдау үшін IBAN кодын 4 белгіден біріктіріп араларын бөліп жазуға тырысады. Электрондық және т.б. есепшоттарда IBAN еш пробелсыз жазалады.

## IBAN үлгілері

## Сілтемелер

Санат:Қолма-қол ақшасыз есеп
Санат:Банк ісі
Қарашоқы (тау, Көкжота таулары)

**Қарашоқы** – Көкжота тауының солтүстік-батысындағы тау массиві.

## Географиялық орны
Жетісу облысы Алакөл ауданы Қоңыр ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2024 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 6,5 км-ге созылған. Енді жері 5 км шамасында.

## Жер бедері
Беткейлері тіктеу, жонды-қырқалы келген. Таудан Тентек өзенінің салалары бастау алады. Солтүстігінде Сарымсақты, шығысында Жұмақ, оңтүстігінде Жамантас, батысында Көктөбе таулары орналасқан.

## Өсімдігі
Тау беткейінің қызғылт қоңыр топырағында қау, қараған аралас арша, көк терек, қайың, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы таулары
Санат:Жетісу Алатауы
Қарашоқы (тау, Қыземшек таулары)

**Қарашоқы** – Қыземшек тауларының солтүстік-шығысындағы тау сілемі.

## Географиялық орны
Алматы облысы Райымбек ауданы Күрметі ауылының батысында орналасқан. Ең биік жері 3000 м-ден жоғары. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 5 км.

## Жер бедері
Тау беткейлері мен өзен арналары қатты тілімденген. Беткейлері жоғары қарай біртіндеп биік шатқалдарға ұласады. Өңірде қар көшкіні, сел тасқыны, т.б. қауіпті табиғат құбылыстары болып тұрады.

## Өсімдігі
Солтүстік жоғарғы белдеулік беткейлерінде шырша, қарағай өскен. Өзен арнасының қара, таудың қызғылт топырағында альпілік шалғындар мен әр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер, шатқалдар мен тау баурайында тал, терек, қайың, арша, тобылғы, т.б. ағаштар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы таулары
Санат:Күнгей Алатау
Нефоскоп

thumb|right|200px|Нефоскоп
**Нефоскоп** (көне грек тілінен. νέφος — «бұлт») — бұлттардың бағыты мен жылдамдығын анықтайтын метеорологиялық құрал. Метеорологиялық станцияларды орналасады. Нефоскопты 1984 жылы орыс аэрологы Михаил Поморцев ашты. Ежелдегі нефосоптың танымал түрі — грабельді Бессон нефоскопы. Алайда заманның дамуымен қазірде нефоскоптың жаңа түрлері шығуда.

## Нефоскоптың түрлері
* Кузнецов нефоскопы
* Екі жақты нефоскоп

### Нефокөшіру
Нефоскоптың көмегімен бұлттардың жылдамдығы мен бағытын анықтай отырып жазу **нефокөшіру** деп аталады. Нефокөшіруді кейде нефоскоп көмегімен бақылау деп те айтады.

Санат:Метрологиялық құралдар
Либерал

**Либерал** (латынша liberis - еркін) - 
# қоғамның барлық: экономикалық, әлеуметтік-саяси, рухани салаларында жеке тұлғаның еркіндігін жақтайтын саяси және идеологиялық ағымды ұстанушы; либералды партияның мүшесі; 

# еркін ойлаушы; 

# шектен шыққан жұмсақтық танытып, жылы жауып, бетімен жіберетін адам. 

## Дереккөздер


Санат:Саясат әлеуметтануы
Саяси сенімділік

**Саяси сенімділік** - адамның *саясат субъектісі* ретінде өзінің білімі, көзқарастары, құндылық бағыттарына сәйкес әрекет жасауға саналы талаптануы. *Саяси сенімділік* жеке тұлғаның дүниетанымының өзегін құрайды, ал өздерін тәжірибелік әрекеттерден көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Саясат әлеуметтануы
Этникалық шектеу

**Этникалық шектеу**, Этношектеулік - өз этносының шеңберінен тыс байланыстарға баруға құлықсыздық.

Бұл әдетте моноэтникалық отбасын құруға ғана талпынудан, бірэтникалық ұжымдарда жұмыс істеуді дұрыс көруден, жетекші лауазымды орындарының барлық деңгейінде билік тізгінін тек өз ұлтының өкілдерінің қолына ұстатып, монополиялаудан көрініс табады.

Іс жүзінде кез келген, әсіресе, өз *ұлттық-мемлекеттік  немесе ұлттық-аумақтық автономиясы* барлары этникааралық келісімнің бұзылуына апаратын бұл "аурумен" ауырады.

## Дереккөздер


Санат:Этникалық топтар
Санат:Саясат әлеуметтануы
Этноэгоизм

**Этноэгоизм** - басқа этностардың есебінен өз этносына артықшылықтар әперуге талпыну.

XX ғасырдың 90-шы жылдарында посткеңестік республикалардың көпшілігінде бұл құбылыс байқалды. Табиғи ресурстарды бөлуде, иемденуде өз ұлттарына артықшылық беріп, басқа этнос өкілдерін тықсыру орын алды.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Этнос#Этноэгоизм

Санат:Саясат әлеуметтануы
Пермамәдениет

**Пермамәдениет**тің мақсаты – адамдар қызмет істейтін кеңістікті экологиялық мақсаттылыққа негізделген модельдер ұйымдастырудың дизайн жүйесі. Немесе бұдан басқа анықтамасы: “Пермамәдениет” (ағылшын тіліне "permaculture – permanent agriculture" - "Үздіксіз ауыл шаруашылық") бұл – тіршілік етуге қабілетті адамның қоршаған ортасын құру үшін жасалатын кешенді жоба.

Пермамәдениеттің принциптері – жұмсалған еңбек пен қазба отындардың орнына биологиялық ресурстарды тиімді пайдаланатын кіші көлемдегі қарқынды жүйені ақыл-ойлы түрде шоғырландырып жобалау.

## Дереккөздер

Санат:Ауыл шаруашылығы
Джерри Вейл

**Джерри Вейл** (, толық есімі **Хенаро Луи Витальяно**, ; 8 шілде 1930, Нью-Йорк, АҚШ&nbsp;— 18 мамыр 2014, Палм-Дезерт, Калифорния, АҚШ) — америкалық әнші, танымал және джаздық әндерді орындаушы, кино актёрі.

## Дискография
* 1958 жыл — I Remember Russ / Legacy Rock Artifacts Series / Columbia/Legacy
* 1958 жыл — I Remember Buddy / Legacy Rock Artifacts Series / Columbia/Legacy
* 1962 жыл — I Have But One Heart / Columbia
* 1963 жыл — Arrivederci, Roma / Columbia
* 1963 жыл — The Language of Love / Columbia
* 1964 жыл — Till the End of Time / Columbia
* 1964 жыл — Standing Ovation! / Columbia
* 1964 жыл — Be My Love / Columbia
* 1965 жыл — Have You Looked into Your Heart / Columbia
* 1965 жыл — There Goes My Heart / Columbia
* 1966 жыл — It’s Magic / Columbia
* 1967 жыл — The Impossible Dream / Columbia
* 1967 жыл — Time Alone Will Tell / Columbia
* 1968 жыл — You Don’t Have to Say You Love Me / Columbia
* 1968 жыл — This Guy’s in Love with You / Columbia
* 1969 жыл — Till album review Columbia / Columbia/Legacy
* 1969 жыл — Where’s the Playground Susie? / Columbia
* 1969 жыл — With Love, Jerry Vale / Columbia
* 1970 жыл — Jerry Vale Sings 16 Greatest Hits of the 60’s / Columbia
* 1970 жыл — Let It Be / Columbia
* 1972 жыл — Jerry Vale Sings the Great Hits of Nat King Cole / Legacy / Columbia/Legacy
* 1990 жыл — Italian Album / Columbia
* 2003 жыл — Have Yourself a Merry Little Christmas / Legacy / Columbia/Legacy

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* Джерри Вейл Allmusic сайтында
Эван Рейчел Вуд

**Эван Рэйчел Вуд** (, 7 қыркүйек, 1987 жыл, Роли, Солтүстік Каролина, АҚШ) — американдық актриса және әнші, «Эмми» и «Алтын глобус» жүлделерінің номинанты.

## Өмір баяы
Эван Рэйчел Вуд 1987 жылдың 7 қыркүйегінде Солтүстік Каролина штатындығы Роли қаласында дүниеге келді. Ол АҚШ-тағы еврей актёрлардың отбасында туды (неміс және француз тұяғынан). Анасы Сара Линн Мур — актриса және режиссёр, әкесі — актёр, режиссёр, сценарист, театр директоры  және әнші. Бауыры Эван да актёр.

## Жеке өмірі
2006 жылдың желтоқсанынан 2008 жылдың қазанына дейін шок-рокер Мэрилин Мэнсон кездесті. 2009 жылдың желтоқсанында Мэнсон Вудпен қарым-қатынасын түзеп алды. Ал 2010 жылдың қаңтарыда ол оған үйленуге ұсыныс білдіріп, олар үйленуді шешіп, атастырылды. 2010 жылдың тамызында атастырылу бұзылды.

2012 жылдың 30 қазаныда Эван Рэйчел Джейми Белл атты актерға тұрмысқа шықты. 2013 жылдың мамырынды ұлды болды. 2014 жылы олар айырылысты.

## Фильмографиясы
* 1995-1996 - Шериф из преисподней (сериал)
* 1995 - Отец для Чарли
* 1998 - Практическая магия
* 2000 - Прикосновение ангела
* 2001 - Хранительница секретов
* 2002 - Симона (фильм)
* 2003 - Тринадцать (фильм, 2003)
* 2003 - Последний рейд
* 2005 - Дьявол во плоти (фильм, 2005)
* 2005 - Это случилось в долине
* 2006 - На острой грани
* 2007 - Король Калифорнии (фильм)
* 2007 - Через Вселенную (фильм)
* 2008 - Рестлер (фильм)
* 2008 - Вся жизнь перед глазами
* 2009-2010 - Настоящая кровь
* 2009 - Будь что будет
* 2010 - Заговорщица
* 2011 - Милдред Пирс (мини-сериал)
* 2011 - Мартовские иды (фильм)
* 2013 - Опасная иллюзия
* 2014 - Босиком по городу (фильм)
* 2015 - Западный мир (телесериал)

## Дереккөздер

Санат:Солтүстік Каролина штатында туғандар
Бихевиористік әдіс

**Бихевиористік әдіс** - бұл әдістің мәні саяси шынайылықты әртүрлі қоғамдық және кәсіби топтардағы жеке саяси мінез-құлықтың негізінде нақтылы зерттеуде. 

Бихевиоризм жеке адамды, оның қылықтарын, әртүрлі саяси саналы немесе санасыз іс-қимылын саяси өмірдің ажырамас бөлшегі ретінде қарастырады. Саяси оқиғаларды мінез-құлықтың тәсіл арқылы зерттеудің құндылығы, Батыс саясаттанушыларының пікірінше, жеке адамардың кез келген мінез-құлықтық жауабын талдап қорытуға, жіктеуге, сандық өлшемін көрсетуге, қарқындылық, ширығушылық дәрежесін анықтауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Саяси ілім пәні, оның негізгі түсініктері мен категориялары

Санат:Саясат әлеуметтануы
Червонное

**Червонное** — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданына қарасты ауыл, Червонный ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Новоишим ауылынан солтүстік-батысқа қарай 8 км-дей жерде, Есіл өзенінің сол жағалауындағы кішкене көлдің жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1302 адам (636 ер адам және 666 әйел адам) болса, 2009 жылы 1111 адамды (538 ер адам және 573 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1914 жылы қаланған. 1930 жылдың бас кезінде - ұжымшар орталығы, 1946-97 жылдары - тұқымдық ірі қара мал өсіретін кеңшардың орталығы болды. 1997 жылы кеңшар негізінде "Червонное" ЖШС құрылды.

## Дереккөздер

Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы елді мекендері
Черен Дондук

**Черен Дондук**, Церен Дондук - Еділ қалмақтарының ханы (1724-32), Аюке ханның кенже баласы. Әкесі қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік жолмен Қалмақ хандығын биледі. 1726 ж. қазақ хандары Әбілқайыр хан мен Сәмеке хан бастаған қазақ әскері қалмақтардың Черен Дондук быстаған әскерімен шайқас жүргізді . Черен Дондуктен кейін тақ мұрагері болып Дондук Омбо жарияланды. 

## Дереккөздер
 

## Әдебиет

* *Батмаев М. М.* Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993.
* *Цюрюмов А. В.* Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007.
* *Эрдниев У. Э.* Калмыки: ист.-этногр. очерки. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1985.
* *Шовунов К. П.* «Очерки военной истории калмыков (XVII—XIX вв.)».

## Тағы қараңыз
* Әбілқайыр мен Сәмеке хандардың Еділ қалмақтарына қарсы жорықтары

Санат:Қалмақ хандары
Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:1732 жылы қайтыс болғандар
Жапырақты ормандар

нобай|
Солтүстік Америка мен Батыс Еуропада қылқан жапырақты ормандармен қатар жапырақтары түсетін ағаштары бар ормандар да кездеседі. Мұнда жапырақтары түсетін емен, шегіршін, үйеңкі және шамшат өседі. Қазақстанның орман зоналарында жапырақты ормандар кездеседі. Бұлар - жалпақ жапырақты емен, жөке ағашы, үйеңкі, шетен, тағы басқалары. Ұсақ жапырақты ормандарда қайың мен көктерек өседі.

Жапырақтары түсетін ағаштар күзде жапырақтарынан айырылады. Осы арқылы ағаштар көктемге дейін өн бойына суын сақтап, қоршаған ортаға бейімделеді.

## Қылқан жапырақты ормандар
Қылқан жапырақтылар қатал климатта өседі. Олар осындай қатал климатқа өздерінің қылқандарының арқасында бейімделген. Ине тәрізді қылқандар суды аз мөлшерде ғана булап шығарады. Сөйтіп, ағаш қатал қыста өз бойында жеткілікті мөлшерде суды сақтап тұрады. Қылқан жапырақтылар - мәңгі жасыл өсімдіктер.

## Дереккөздер

Санат:Өсімдіктер экологиясы
Санат:Ормандар
Мәрмәр ривулус балығы

**Мәрмәр ривулус балығы** () – бірнеше ай бойы сусыз өмір сүре алатын балық түрі. Көлемі шағын тропикалық балық Солтүстікжәне Оңтүстік Америка жерінде тоғайда көптеп кездеседі. Олар 60 күн бойы сусыз тіршілік етуге қабілетті.

Мәрмәр ривулус балығы құрлықта теңіз шаяны інінде немесе кокос дәнегі құлаған тұста, шалшық суда өмір сүреді. Шалшық су кеуіп кеткен жағдайда ол орнын құлаған ағаштардың біріне ауыстырады. Балық керек жеріне құйрығымен тербеліп, секіріп жетеді.

Тропикалық балықтың желбезегі құрлыққа шыққанда морфологиялық өзгеріске ұшырайды. Яғни, желкен тынысы жұмыс істеуін доғарады. Одан кейін ривулус тері қабаты арқылы демала бастайды. Ол денесіндегі ылғалдығын ағзасындағы нәрлі заттектердің көмегімен ұзақ мерзімге дейін сақтайды.  

Ғалымдардың айтуынша, мұндай балықтар зерттеу кезінде бір ай бойы өздерін құрлықта белсенді ұстаған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Сусыз өмір сүре алатын балық
* Знаете ли вы, что…есть рыбы, которые живут на деревьях 
* РЫБА-ГЕРМАФРОДИТ - Мраморный ривулус

Санат:Тұқытістітәрізділер
Санат:Аквариум балықтары
Гленн Куинн

**Гленн Куинн** (ағыл. *Glenn Martin Christopher Francis Quinn*, 28 мамыр 1970, Дублин, Ирландия — 3 желтоқсан 2002, Лос-Анджелес, АҚШ) — ирландық ата-тегі бар американдық актер.

## Жастық шағы
Гленн Куинн 1970 жылы 28 мамыр күні Дублин, Ирландияда өмірге келді. 17 жасқа дейін Дублинда тұратын. Мектепте оқып жүрген кезде, соқпалы музыкалық аспапта ойнап қойылымдарға белсене қатысатын. 1988 жылы анасы және екі апайымен АҚШ-қа көшіп кеткен. Басында ақша таба алмай, кафелерда официант болып жұмыс істеп жүретін, бірақ кейін актерлік мансабын жалғастыра алды. Әлемге көбінесе "Ковингтон Кросс", "Розанна", "Ангел", «Fair City», «Dr. Giggles», «Shout» фильмдер мен сериалдардағы рөлдерімен әйгілі.

## Мансап
Куинн Pepsi мен Ray-Ban шағын видео-ролик істеген, Ричард Марктың "Қанағаттанған" клипінде түскен.

1991 жылы Куинн өзінің мансабындағы алғашқы басты рөлге Shout кинофильміне шақырылған. Осы кинода әйгілі Джон Траволта, Гвинет Пэлтроу сияқты актерлер ойнаған. 1992 жылы Англиядағы Covington Cross сериалында Куинн кенже ұлы Седриктік рөлін иеленген. Осы сериалда түсіп жүрген кезде Куинн аттан құлап арқа жарақатын алды. 1997 жылы қорқыныш фильм Anthology Film Campfire Tales-та екі рөлде ойнаған. 1999 жылы " Ангел" телесериалында Фрэнсис Дойлдың рөлін ойнаған.

## Жеке өмірі
Лос-Анджелесте "Goldfingers" клубының бір қожасы болатын. Сол иығында арфаның бейнесінің, ал оң иығында Erin Go Bragh сөздің татуировкасы болатын.

## Өлімі
Гленн Куинн 2002 жылы 3 желтоқсан күні 32 жасында героинмен уланып қайтыс болған.
Тау каракаралары

**Тау каракаралары** (лат. Phalcoboenus) – сұңқар тұқымдасқа жататын жыртқыш құс.

## Сипаттама
Денесінің ұзындығы 45-60 см, массасы 0,8-1,2 кг. Бет терісі жалаңаш. Тұмсығы әлсіз, тіпті бүгілмеген. Табанында жалпақ тырнақтарымен ұзын саусақтары бар.

Құрт-құмырсқамен, кішкентай кеміргіштермен, құс жұмыртқаларымен және балапандарымен, жеміс – жидектермен қоректенеді. Қорегін жерден табады, сол себепті оны латынша – «жаяу-сұңқар» деп атайды.Құс балапандарымен және жұмыртқаларымен қоректенетін оңтүстік тау каракаралары қозыларға шапқаны үшін малшылардың арқасында қырылған және алыстағы аралдарда сақталған.

## Кеңістігі
Оңтүстік Американың оңтүстігінде ашық далада мекен етеді: алпілік шалғын мен Анд тау етегі, Патагония, Фолкленд аралдары және Отты Жер.

## Түрлерінің тізімі
* Phalcoboenus albogularis (Gould, 1837) — ақ тамақты таулы каракара, Дарвин каракарасы, ақ тамақты каракара
* Phalcoboenus australis (J.F. Gmelin, 1788) — оңтүстік таулы каракара, оңтүстік каракара
* Phalcoboenus carunculatus Des Murs, 1853 — әжімді каракара
* Phalcoboenus megalopterus (Meyen, 1834) —тау каракарасы

## Дереккөздер

Санат:Сұңқартәрізділер
Вермонт

**Вермонт** () — АҚШ-тың солтүстік-шығыс бөлігіндегі штат. Жаңа Англия штаттар тобына жатады. Жері 24,9 мың км². Халқы 627 мың, оның 40% пайызы қалада тұрады. Әкімшілік орталығы – Монтпилиер. Жерінің көп бөлігін Аппалач тауларының Жасыл таулар бөлігі алып жатыр. Экономикасының басты саласы ауыл шаруашылығы, оның ішінде сүтті мал өсіру. Жерінің 11%-ы егістік, оның 90%-на жем-шөп дақылдары егіледі. Ағаш өңдеу, мата тоқу, металл өңдеу кәсіпорындары бар. Асбест, гранит, мәрмәр, мыс рудасы өңдіріледі. Табиғат көркін тамашалау үшін туристтер көп келеді.

## Галерея

Burlington, Vermont.jpg|Берлингтон, штаттың ірі қаласы
Downtown Rutland, Vermont.jpg|Ратленд
Montpelier with state capitol in distance.jpg|Монтпильер, штаттың астанасы


## Сыртқы сілтемелер
* Vermont Counties, Towns, Mountains, Rivers, and Lakes, from Hayward’s Gazetteer of 1839. 
* State of Vermont.
* Vermont Department of Tourism and Marketing  
* Vermont.com Guide to the State of Vermont
* Vermont Historical Society. 
* Vermont Judicial System.  
* «Vermont QuickFacts.» U.S. Census Bureau.  
* «Vermont State Historic Sites.» Vermont Division for Historic Preservation. 
* Vermont State Legislature. 
* «Maps of Vermont.»
* VermontInformation.com News, events, and Vermont link directory.

Санат:Вермонт
Алып сколопендра

**Алып сколопендра** () - Буынаяқтылардың Сколопендралар тұқымдасының биологиялық түрі.

## Таралуы
Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Ямайка мен Тринидад елдерінде  өмір сүреді. 

## Сипаттамасы
Оның ұзындығы 26 сантиметрге дейін жетеді. Қырықаяқтар тіпті тышқан, бақа, құс, кесіртке секілді жануарларға шабуыл жасай береді екен. Олар улы болып келгендіктен қауіпті жануар түріне жатады. Әсіресе, ұрғашы қырықаяқтардың уы күштірек. Сколопендра адамды шағып алған жағдайда адамның аман қалуы екіталай.

Оның ағзасы 21-23 бөліктен тұрады. Негізгі түсі – қоңыр немесе қызғылт-сары. Әр бөлікте сары түстен тұратын жұп аяқтар бар. Қырықаяқтың артқы аяқтары жүн секілді қылтанақтармен қапталған, ол жерге жақсы бекініп жүру үшін керек. Оның жұп аяқ буындары уақыт өте келе аяқ қабыршағына айналған. Улы желбезектер тап сол аяқ қабыршақтарында орналасқан.

Сколопендра өз қорегін алдыңғы аяқтарымен ұстайды. Қорегін қолға түсіргенде улы қабыршақтарымен құрбанын шағып өлтіреді. Қорегі жан тапсырғаннан кейін қабыршақтарында орналасқан ферменттерімен азығын қорыта бастайды.

### Алып сколопендраның уының құрамы
Алып сколопендраның уының құрамында: лецитин, гиалуронидаза, ацетихолин, гистамин, серотонин, термолизин секілді улы химиялық заттар бар. Мұндай у түрі төменгі температурада күштілігін жақсы сақтайды. Алайда жоғары градуста улылық қасиетін жоғалтады. Сколопендра адамды шағып алатын болса, шаққан жері ісініп, қызарып қатты ауырады. Ауру белгілері тек бірнеше сағатқа қана созылады, бірақ ұрғашы қырықаяқ шағатын болса, онда ауру бірнеше күндерге ұласып кетеді. Ондай жағдайда адамдардың басы ауырып, дене қызуы көтеріледі.

## Дереккөздер

Санат:Буынаяқтылар
Алтын жолбарыс

**Алтын жолбарыс**. Бүгінде жануардың бұл түрін тек арнайы табиғи қорықтардан ғана тамашалай аласыздар. Жолбарыстың алтын түстес болу себебі гендік рецессивтілігіне байланысты болған. Мұндай табиғи өзгерістерді адамдар XX ғасырдың бас кезінде байқаған. Ғалымдардың айтуынша, мұның себебі гендік алмасудың әсерінен пайда болған дейді. Тараған аймағы – Бенгал, амур жолбарыстарымен туыстас. Ақ түсті жолбарыстар секілді олар амур жолбарыстарымен қан алмасқан. Тұқым алмасуының әсерінен гендік құрам өзгеріске ұшырап, жаңа гендік тұқым дүниеге келген. Қазіргі таңда, өкінішке орай, алтын жолбарысты тек зоопарктерден ғана көре аласыздар. Соңғы санақ нәтижесі бойынша, әлемде 30-ақ алтын жолбарыс қалған екен. Қазіргі таңда оларды будандастырып, табиғи ерекшелігін сақтап қалу мақсатында ұрпақ көбейту жұмыстарын жалғастырып жатыр.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Сирек кездесетін алтын аң
* Золотой тигр 
* Золотой тигр

Санат:Жолбарыстар
Влтава

**Влтава** (, , ) — Эльба өзенінің сол саласы, Чехияда. Ұзындығы 446 км, алабы 28 мың км². Шумава тауынан басталып, Лабаға құяды. Орташа су шығыны Прага қаласы тұсында 142 м³/сек. Көктемде тасиды, жазда таяздайды. Влатва өңіріннде бөген және СЭС салынған. Жағалауында Прага, Ческе-Будеёвице, Усти қалалары орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Чехия өзендері
Андерс Линдегор

**Андерс Розенкранц Линдегор** — 1984 жылы 13 ақпан күні Данияның Оденсе қаласында дүниеге келген Дания қақпашысы.  Ұлттық құрама сапында 2010-11 жылдары бес ойында алаңға шықты.

## Карьерасы
Ол өзінің футбол карьерасын "Оденсе" клубында бастаған еді. Қақпашы ең алғаш ойының 2009 жылдың 30-шілдесінде УЕФА Чемпиондар лигасының квалификациялық раундында "Работнички" клубына қарсы өткізіп, 4 - 3 есебімен жеңіске жеткен болатын. Алайда, "Манчестер Юнайтед" клубының экс-қақпашысы Рой Кэрролдың "Оденсе" клубына келген сәттен бастап, Линдегор норвегиялық "Олесунну" клубына жалға берілген болатын және де бірер уақыт өткеннен кейін осы клубпен келісім-шартқа отырды. Андерс Дания жас құрамасында ойнаған, ал 2010 жылдың 7 қырқүйегінде ұлттық құрамаға командасына қосылып Еуро-2012 чемпионатының Исландияға қарсы ойының өткізіп, 1-0 есебімен ойын Дания ұлттық құрамасының жеңісімен аяқталды.

2010 жылдың 27-қараша күні "Манчестер Юнайтед" Андерс Линдегорпен келісімге отырғанын жария етті. Бұл келісім 3,5 жылдық мерзімге есептелген. Сатып алынған құн әлі де беймәлім. Данияның қақпашысы 2011 жылдың қантарынан бастап жаңа клубта өзіні мансабын жалғастырды.
Қазіргі уақытта ол  29 ойын өткізіп, 11 ойынында қақпасына доп салдырмаған.

## Ойнаған клубтары

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Оденсе ФК ойыншылары
Санат:Вест Бромвич Альбион ФК ойыншылары
Санат:Престон Норт Энд ФК ойыншылары
Санат:Бернли ФК ойыншылары
Санат:Хельсинборг ФК ойыншылары
Вогез таулары

**Вогез таулары** (, ) — Францияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. 

Ұзындығы 160 км, ені 40 – 50 км. Басты шыңы Баллон-де-Гебвиллер, биіктігі 1423 м. Шығыс беткейі Жоғарғы Рейн ойпатына тік жар болып бітеді, батыс беткейі еңіс болып келеді. Вогез – герцин массивінің батыс қанатындағы оңтүстік бөлігі кристалл жыныстарынан түзілген, тау басы еңіс, мұнда антропогендік мұздалудың іздері білінеді. Солтүстік бөлігі құм-тасты болып келеді 1200 м дейін орман өседі.

## Дереккөздер

Санат:Франция таулары
Санат:Эльзас
Санат:Лотарингия
Санат:Еуропа тау жүйелері
Дененің шебер бойымен бірқалыпты қозғалысы

нобай
Дененің шебер бойымен модулі тұрақты жылдамдықпен қозғалуын табиғатта және техникада жиі кездестіруге болады. Мысалы, Айдың Жерді, Жердің Күнді айналуын әлдебір дәлдікпен осы қозғалыс түріне жатқызуға болады. 
Материялық нүкте шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалғанда, V жылдамдық векторының бағыты уақыт өте өзгеретін болғандықтан, бір қалыпты шеңберлі қозғалыс үдемелі қозғалыс болады.
## Центрге тартқыш үдеу
Жылдамдық векторының модулі уақытқа тәуелсіз болғандықтан, әрбір уақыт мезетінде үдеу векторы а жылдамдық V векторына перпендикулярлы болады, үдеудің жылдамдық бағытына құраушысы жоқ. Дене шеңбер бойымен бір қалыпты қозғалғанда, оның үдеуі уақыттың әрбір мезетінде шеңбердің орталығына бағытталады, сондықтан оны орталыққа немесе центрге тартқыш үдеу деп атайды.
Есім Шәйкенұлы Шайкин

**Шайкин Есім Шәйкенұлы**  (1926 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Үлгі ауылы – 2002 жылы, Благовещенка) – Социалистік Еңбек Ері (1976). Еңбек жолын 1943 жылы туған аулында қоймашы болып бастаған, кейін   сол   ауданның   Тегісшіл   ауылында   есепші   болып жұмыс істеген. 1944 жылы Кеңес Әскері қатарына алынып, Берлинді алуға қатысады. 1950 жылы  Новорыбин май зауытының директоры, 1952 жылы аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, 1955 жылы Преснов аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы. 1962 жылы Республика  совхоз  басшыларын  даярлайтын  мектебін  бітіріп, «Заградов», «Тораңғыл» кеңшарларының директоры, Соколов аудандық атқару комитетінің төрағасы, Мәскеу, Сергеев аудандық партия комитеттерінің бірінші хатшысы, 1985 жылы облыстық әлеуметтiк қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі, Жамбыл ауданы «Киров» кеңшарының директоры, Благовещенка селолық округiнiң әкiмi қызметтерін атқарған. Ордендермен және медальдармен марапатталған. Сергеев қаласының Құрметті азаматы.  

## Дереккөздер
#Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009

Санат:1926 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Шварц Христиан Готфридович

**Шварц Христиан Готфридович** 1912 жылы туды. 1934 жылдан бастап тракторист және комбайнер болып істеді. 1965 жылдан Солтүстік Қазақстан облысының Бескөл  ауданындағы ХХІІ партсъезд атындағы ұжымшарда машина­трактор шеберханасының меңгерушісі болып істеген.
1952 жылы 21 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Христиан Готфридович Шварцқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1956 жылы ол екінші рет Ленин орденімен марапатталды. Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған.

## Дереккөздер
Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:1912 жылы туғандар
Санат:Кеңес депутаты
Вольта (өзен)

**Вольта** () - Батыс Африкадағы, Ганадағы өзен. Қара және Ақ Вольта қосылуымен құрылады.

Ұзындығы – 1400 – 1600 км. Алабы 388 мың км2. Аса маңызды салалары: Оти, Дака, Афрам. Гвинея шығанағына құяды. Басты сауда пункттері: Кете-Крачи, Кпонг, Кпанду. Ең ірі СЭС-і Акосомбо.

## Дереккөздер

санат:Гана өзендері
Антон Иосифович Энгель

**Энгель Антон Иосифович** 1929 жылы Саратов облысындағы Первомай ауданының Воскресенка селосында туды. 1954 жылы комбайнерлер курсын бітіргеннен кейін Солтүстік Қазақстан облысының Коновалов МТС­де комбайнер­механик болып істеді. 1962 жылдан Краснокут ауданының Карл Маркс атындағы кеңшарда бас инженер қызметін атқарды.

1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Антон Иосифович Энгельге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді

## Дереккөздер
* Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
* Государственный архив Павлодарской области
* Павлодарское Прииртышье. Энциклопедия. — Алматы, 2003. — С.646.

Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Петр Иванович Чижевский

**Чижевский Петр Иванович** 1928 жылы Житомир облысындағы Ярун ауданының Малая Горбаша селосында туды. 1954 жылдан Солтүстік Қазақстан облысындағы Октябрь ауданының «Москварецкий» кеңшарында бастапқыда тіркеуші, кейін тракторист және трактор бригадасының бригадирі болып істеген.

1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен *Петр Иванович Чижевскийге* Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.Ол өте тәжірбиелі адам және сонымен қатар ақылды адамдардың бірі болған.

## Дереккөздер
#Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:1928 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Курземе

**Курля́ндия** (**Курземе**) (, ), орта ғасырлар әдебиетінде **Курония** — Латвиядағы тарихи облыс, Ливондық орден, Ресей империясы құрамына кірген.

1562 және 1795 жылдар аралығында —Курляндия және Семигалия герцогствосының құрамының бөлігі болған. Қазіргі таңда Латвия Республикасының үш негізгі облыстарының бірі.

## Сыртқы сілтемелер
* 

## Дереккөздер

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B5

Санат:Латвия
Эми Экер

thumb|Эми Экер (2015)
**Эми Луиз Экер** (ағыл. Amy Louise Acker; туған. 5 желтоқсан 1976) — американдық актриса. Әлемге көбінесе "Ангел", "Шпионка", "Кукольный дом", "В поле зрения" сериалдардағы рөлдерімен танымал.

## Өмірбаяны
Экер 1976 жылы 5 желтоқсан күні Далласта туып, сонда Лэйк Хайлэндс атындағы орта  мектебін бітірді. Кейін "Оңтүстік методисттік университетте" бакалавр дәрежесін алып шықты.

Колледжтің үшінші курсында Эккер J.Crew. киім шығарушы фирмасының моделі болатын. 1999 жылы "Тереза Ракен" қойылымындағы рөлі үшін Леон Рабин сыйлығына номинацияланағн. Сол жылы да көркем өнерінің бакалавр дәрежесін алып шықты.

Экердің теледидардағы нағыз дебюты "Ангел" телесериалындағы 3-5 сезонда Уинивред Беркл және сол сериалдың 5 сезоннан бастап Иллирия рөлімен келген. Бұл сериалдың арқасында 2003 жылы екінші пландағы ең үздік актер номинациясында "Сатурн" сыйын жеңіп алды.

2005 жылы Экер «Шпионка» сериалында кері кейіпкер Келли Пэйтонді ойнай бастайды. Шақырылған жұлдыздан бастап, кейін сериалдың басты актерлік құрамына еніп 2006 жылы сериалдың соңғы серияларында көрінеді.

2005 жылы "Лига справедливости" мульт-сериалында аңшы атты кейіпкерді дауыстаған. Тағыда Экер "Как я встретил вашу маму" сериалында шақырылған жұлдыз болып түскен.

2010 жыды "Счастливый город" сериалында басты рөлдердің бірін иеленген. Қоса кетсек, 2011 жылы шыққан "Хижина в лесу" фильмінде ойнаған, бұл Экердің тәжірибесінде 3D форматтағы алғашқы жұмыс.

## Жеке өмірі
2003 жылы 25 сәуір күні актер Джеймс Капинелло мен неке құрған. 2005 жылы 22 қаңтар күні ұлы Джексон Джеймс, ал 2006 жылы 1 қыркүйекте қызы Ава Грейс өмірге келді.

## Сілтемелер
# Эми Эккер Internet Movie Database сайтында
# Эми Экер TV.com - да 

Санат:1976 жылы туғандар
Санат:АҚШ актрисалары
Грирсон Джон

**Грирсон Джон** (26. 4. 1898 ж. т., Динстон) — ағылшын кинорежиссері. Глазго және Чикаго университеттін бітірген. Режиссерлік жолын 1929 ж. документті «Балықшылар кемесі» фильмін қоюмен бастады. Бұл фильм ағылшынның документті кино мектебінің негізін салды. Бұдан кейін «Индустриялы Британия», «Грентон Траулер», «Цейлов әні», «Түнгі почта» (1933—36) атты документті фильмдерді қойды. 1939—46 ж. шетелдерде (Австралия, Жаңа Зөландяя, АҚШ) қызмет етті. 1941 ж. түсірген «Черчилль аралы» фильм американ кино өнері мен ғылым академиясының сыйлығына ие болды.
Киммерик

**Киммерик** - ежелгі гректер көне қаласының орны. *[[Керчь түбегі]]нің* түстік жағасы, Опук тауының батыс жақ етегінде. 

Қаланың өмір сүрген уақыты б.з.б. V ғасырынан б.з. X ғасыры аралығын қамтиды. *Киммериктің* ең дамыған кезі біздің заманымыздың қарсаңы. Б.з. III ғасырында қала қиратылады да, б.з. IV - V ғасырларында қайта көтеріледі. Әр кезгі (1927, 1947-1949, 1950-1951) қазба жұмыстары нәтижесінде *бекініс іргелері* табылып, тұрғын үйлер аршылды. Бекініс және үй іргелері әк тастардан қаланыпты. Үйлерден шыққан тас келілер мен *дән үккіштер*, қала тұрғындарының диқаншылықты кәсіп еткенін көрсетеді. Б.з.б. V ғасырдағы қабатының асты қола дәуірінің мекен жайы болып шықты. Киммерик кезінде Опук тауының көптеген бекініс орындарының бірі болған. Оладың ең мықтысы таудың жазық төбесін орналасқан. 

## Дереккөздер


Санат:Көне қалалар
Санат:Грекия тарихы
Санат:Ресейдегі археология
Кинотелевизия техникасы

**Кинотелевизия техникасы** - кескінді (көріністі) жазып алу әрі оны тарату тәсілдерінің және осыларды іске асыратын кино мен телевизияның өзара үйлескен техника құралдарының жиынтығы.

*Кинотелевизия техникасы* кино техника мен телевизияны, *кескін жазуды* өзара байланыстырады. Ол тек *телевизиялық кинофильмнің* базасы ғана емес, кинематографияның бірқатар технологиялық процестеріне де негіз болған. Кинотелевизия техникасы *телевизиялық фильмдерді* киноға тікелей түсіру, телевизиялық кескінді және оның жазылу сапасын бақылап отырып киноға түсіру, телевизиялық кескінді кинескоп экранынан немесе оны электрондық сәуле арқылы тікелей киноға түсіру, кинофильмдерді құрастыру және көбейту кезінде кескін сапасын телевизия арқылы бақылау, *кинопленкаға* түсіріліп алынған фильмдерді *телевизиялық тракт* арқылы беру, фильмдер көшірмесін *телекино ойнатқыш аппарат* арқылы тікелей теледидардан көрсету мәселелерін іске асырады.

## Дереккөздер

Санат:Кинематограф
Иван Карпович Колмыков

**Колмыков Иван Карпович** 1908 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Преснов (қазіргі Жамбыл) ауданында туған. Еңбек жолын колхозшы болудан бастаған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1946­-1963 жылдары Баян МТС­да комбайыншы болып істеді. Кейін Киров атындағы кеңшарда машина аула­ сының меңгерушісі қызметін атқарған.
1952 жылы 28 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен  Иван  Карпович  Колмыковқа  Социалистік  Еңбек Ері атағы берілді. Бұған дейін ол Еңбек Қызыл Ту орденімен және «Еңбегі ерлігі үшін», «1941-­1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер
* Айбын  Энциклопедия. /Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы.
* Герои Социалистического труда — казахстанцы. — Т. 3. — Алма-Ата: Казахстан, 1970
* Герои труда — североказахстанцы. — Петропавловск; 2012

Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:1908 жылы туғандар
Кинохроника

**Кинохроника** - күнделікті өмірдің көкей кесті мәселелерін дер кезінде хабарлайтын *кинохабар*.

*Кинохроника* факт жайлы қысқаша дерек не түсініктеме берумен ғана шектеледі. Дегенмен оператор суреткер-публицист  ретіндегі өз ойын көркемдік тәсілдері (ракурс, жоспар, *кадр композициясы*) арқылы бере алады. *Кинохроника* экранда киножурнал, арнайы шығарылатын немесе *тақырыптық хроникалы фильмдер* ретінде көрсетіледі. Кинохроника *кинорепортаж*, *киноинтервью, кинокорреспонденция, киноочерк және кинофельетон* болып бөлінеді. Телевизиялық *кинохроника* кино хабардың бірден-бір ұтымды түріне айналып кетті.

## Дереккөздер

Санат:Телевидение
Есілбай Тәлкейұлы Қадралин

**Есілбай Тәлкейұлы Қадралин** 1948 жылы Көкшетау облысы Қызылту ауданы Чапаев селосында дүниеге келген. Социалистік Еңбек Ері (1980). Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1997). 

Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан.

1964-1982 жылдары шопан, жүргізуші, механизатор, 1982 жылдан трактор-егістік бригадасының бригадирі, 1989-1992 жылдары ауылдық кеңестің төрағасы қызметтерін атқарған. Мәскеудегі Дүниежүзі жастарының кездесуіне қатысқан (1972), Берлиндегі Жастар және студенттердің 10-бүкіләлемдік фестивалінің делегаты. 1975 жылы Қазақстан жастары атынан Бирма Республикасында болып қайтты. Қазіргі кезде фермер. 

2 мәрте «Ленин», Октябрь революциясы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Уәлиханов ауданы мәслихаты сессиясының 2007 жылдың 24 желтоқсанынан №6-4с шешімімен «Уәлиханов ауданының құрметті азаматы» деген атақ берілді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Елі үшін еңбек еткендер 
* Уәлиханов ауданының құрметті азаматтары 

Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Уәлиханов ауданында туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Уәлиханов ауданының құрметті азаматтары
Санат:Механизаторлар
Федор Васильевич Константинов

**Константинов Федор Васильевич** 1910 жылы туған. Еңбек жолын 1923 жылы әкесінің шаруашылығында бастап, кейін теміржолда жұмыс істеп, машина жүргізуші болды. 1941­-1945 жылдары Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1946 жылдан Конюхов ауданындағы «Красная крепость» ұжымшары басқармасының төрағасы болып істеген.
1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Федор Васильевич Константиновқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.Оның есімі Қазақ КСР Құрмет кітабына еңгізілді.

## Дереккөздер
#Қазақ Энциклопедиясы

Санат:1910 жылы туғандар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Яков Григорьевич Корабельников

**Яков Григорьевич Корабельников** (1938 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданындағы Калинин атындағы ұжымшарда туған) - ауыл шаруашылығы қызметкері. 

## Өмірбаяны

1954 жылдан «Пушкин» атындағы кеңшарында сауыншы болып істеген. Ол өзінің қажырлы еңбегімен кез келген жағдайда сиырдан мол өнім­сүт саууға болатынын дәлелдеген.

## Марапаттары мен атақтары
*1971 жылы 8 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Яков Григорьевич Корабельниковке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 

*Оның есімі Қазақ КСР Құрмет кітабына еңгізілді. 

## Дереккөздер

Санат:1938 жылы туғандар
Иван Макарович Устинов

**Устинов Иван Макарович** 1917 жылы 15 қыркүйекте Кемеров облысындағы Тайга қаласында туған. Кемеров құрылыс техникумын бітірген. 1938 жылға дейін Петропавл қаласындағы универмагтың директоры болып істеді. Осы жылы   Петропавл   ҚӘК­-тың   шақыруымен   Қызыл   Армия қатарына алынды. 1941 жылы кіші лейтенанттар курсын, 1944 жылы М.В. Фрунзе атындағы Әскери академияны бітіреді. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың маусымынан қатысты. ІІІ  Белорус  майданындағы  2­ гвардиялық  армияның 21­ гвардиялық атқыштар полкінің командирі гвардия майоры И.М. Устинов Шығыс­-Пруссия операциясын жүзеге асыруда ерекше көзге түсті. Ол Пиллау қаласы (Калининград облысы, қазіргі Балтийск қаласы) үшін 1945 жылы 25 сәуірде болған шайқаста полкті шебер ұйымдастыра алып, ерлік пен батылдық көрсетті.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 5 мамырдағы Жарлығымен Иван Макарович Устиновқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1958 жылдан запасқа шықты. Мәскеу қаласында КСРО КМ сауда бас басқармасында аға инженер болып істеді.
Ленин, екі рет Қызыл Ту, 3­дәрежелі Суворов, 1­ дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған.
1985 жылы 7 маусымда қайтыс болып, Мәскеу қаласындағы Кузьминск зиратына жерленген.

## Дереккөздер
#Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:1917 жылы туғандар
Винсент Картайзер

**Винсент Картайзер** (ағыл. Vincent Paul Kartheiser; туған. 5 мамыр 1979) — американдық актёр.

## Өмірбаяны
Винсент Картайзер АҚШ-тың солтүстігіндегі Миннеаполис қаласында туған. Ата - анасы оны әлемге әйгілі нидерландық суретші-постимпрессионист Винсент ван Гог құрметіне осы атпен атаған. 1993 жылы "Дикое сердце" атты фильм Картайзердің киноиндустриядағы бірінші тәжірибесі еді. 1990 жылдары Картайзер әдетте жасөспірімдер мен балаларға арналған фильмдарда түсетін: «Маленькая большая лига» (1994 ж.), «Индеец в » (1995 ж.), «Аляска» (1996 ж.).

1998 жылы Ларри Кларктың "Еще один день в раю" атты фильмінде Винсент басты рөлді ойнаған. 2002-2004 жылдар аралығында "Ангел" атты американдық сериалда Коннор рөлін 3, 4, 5 сезондарда ойнаған. 2007 жылдан бастап Картайзер "Безумцы" сериалында түсіп жүр. 2009 және 2010 жылдары бұл сериалдың барлық актерлік мүшелері АҚШ киноактер гильдиясы сыйын, "драматикалық сериалдағы ең үздік актерлік құрам" номинациясы үшін алған.

## Дереккөздер
# Винсент Картайзер Internet Movie Database сайтында
# Винсент Картайзер TV.com сайтында 
# Винсент Картайзер

Санат:1979 жылы туғандар
Санат:Актёрлер
Том Манн

**Манн Том** *(15.04.1856, Фолсхилл, Уорикшир графтығы, - 13.03.1941, Грассингтон, Йоркшир графтығы)* - Ұлыбритания жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1893 ж. Тәуелсіз жұмысшы партиясын құруға қатысты, 1894 - 97 ж. партияның секретары болды. 1916 ж. Британия социал партиясына кірді. 1920 ж. Ұлыбритания Коммугистік партиясының негізін қалаушылардың бірі болды.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания тұлғалары
Санат:1856 жылы туғандар
Санат:1941 жылы қайтыс болғандар
Манлий Капитолийский

**Манлий Капитолийский** Марк  - Ежелгі Рим қолбасшысы, б.з.б. 392 ж. консул, патриций, Манлий Капитолийский туралы нақты деректер аз, әредік мәліметтер сақталған. Манлий Капитолийский эквалармен соғыс кезінде Рим әскерлерін басқарған, галдардан Капитолйді қорғап қалған. Оған Капитолийский  есімі осы оқиғаға байланысты берілген. 384 ж. плейберлерді қорғап, кіріптарлық құлдыққа қарсы шықты. Манлий Капитолийскийді патрицийлер тирандыққа ұмтылғаны үшін айыптап, өлтірген (384).

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Рим қолбасышлары