open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юра кезеңінің саябағы

**«Юра кезеңінің саябағы»** және кейін **«Юра кезеңінің әлемі»** — динозаврларды клондау арқылы тірілтіп, пайда табу мақсатымен сауық-сайран саябағын құру талпыныстарын суреттейтін шығармалар тобы. Бұл медиафраншиза Майкл Крайтонның 1990 жылы жарияланған сол аттас романы мен Стивен Спилбергтің 1993 жылы шыққан фильмі негізінде пайда болды.

Крайтонның «Ғайып болған әлем» атты екінші романы 1995 жылы басылып, оның негізінде фильмнің жалғасы 1997 жылы шығады. Кейінгі фильмдер Крайтонның қатысуынсыз түсіріледі, ал Спилберг үшінші фильмнен бастап тек продюсерлік қызметті атқаруға көшеді.

Бүгінгі күнге медиафраншизаға жеті фильм, мультсериалдар, видео-ойындар, аттракциондар және т.б. кіреді.

«Юра кезеңінің әлемі» ең табысты фильмдер сериясының бірі болып келеді. 2022 жылға қарай франшиза фильмдері жалпы есеппен 6 миллиард доллардан астам табыс әкелді.

## Фильмдер

## Аттракциондар

Jurassic Park Canopy Flyer Universal Studios Singapore.jpg|Саябақ кіреберісі және Canopy Flyer аттракционы
Jurassic Park Rapids Adventure ending - Universal Studios Singapore.jpg|Rapids Adventure
Islands of Adventure Orlando (51149417278) (cropped).jpg|VelociCoaster

## Дереккөздер

Санат:Медиа франшизалар
Юра кезеңінің саябағы III

**«Юра кезеңінің саябағы III»** — Джо Джонстон түсірген 2001 жылғы кинотуынды, Юра кезеңінің саябағы медиафраншизасының үшінші фильмі.

Алдыңғы екі фильмде басты антагонист тұлға тираннозавр болса, мұнда оның орнына спинозавр келеді.

## Актёрлер
* Сэм Нилл — доктор Алан Грант, палеонтолог.
* Уильям Мэйси — Пол Кирби, Аманданың бұрынғы жұбайы, Эриктің әкесі.
* Теа Леони — Аманда Кирби, Эриктің шешесі.
* Алессандро Нивола — Билли Бреннан, Аланның көмекшісі.
* Тревор Морган — жоғалып кеткен Эрик Кирби.
* Майкл Джетер — Юдески, Кирбидің жалдамалы маманы.
* Джон Дил — Купер, тағы бір жалдамалы адам.
* Брюс Янг — Нэш, ұшақтың пилоты. 
* Лора Дерн — доктор Элли Сэттлер, Аланның бұрынғы аспиранты.
* Тейлор Николс — Марк, Эллидің жұбайы, АҚШ мемлекеттік департаментінде істейді.
* Блейк Брайан — Чарли, Элли мен Марктің баласы.
* Марк Харелик — Бен Хильдебранд, Аманданың жігіті.

## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Джо Джонстон фильмдері
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Динозаврлар туралы фильмдер
Гоу Эхед Иглз

**«Гоу Эхед Иглз»** () — Нидерланд футбол клубы. 1902 жылы 2 желтоқсанда құрылды. 1971 жылға дейін «Би Квик» деп аталды. Базасы Девентер қаласында. 

## Табыстары

* **Нидерланд чемпионы**: **4**
** 1916/17, 1921/22, 1929/30, 1932/33 
* **2 дивизион жеңімпазы**
** 1958/59
* **Нидерланд** **кубогы**
** Жеңімпазы: 2024/25
** Финалист: 1964/65 

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футбол клубтары
Утрехт (футбол клубы)

**Утрехт**  () — Нидерландтың Утрехт қаласындағы футбол клубы.

## Табыстары

* **Нидерланд чемпионаты**
** 3 орын: 1980/81
* **Нидерланд** **кубогы**
** Жеңімпаз (**3**): 1984/85, 2002/03, 2003/04
** Финалист (**3**): 1981/82, 2001/02, 2015/16
* **Суперкубок**
** Жеңімпаз: 2004

## Дереккөздер

Санат:Нидерланд футбол клубтары
Футболдан Қазақстан кубогының финалы 2025

**[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Футболдан Қазақстан кубогы]]ның финалы 2025** — Турнирдің 33-ші маусымының  шешуші ойыны. "Ордабасы" және "Тобыл" клубтары сынға түсті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Ордабасы ФК ойындары
Санат:Тобыл ФК ойындары
Армян шіркеушесі

**Армян шіркеушесі** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Форт-Шевченко қаласы, Н. Оңғарбайұлы көшесі, №49 ғимараттың жанында орналасқан. 

## Сипаты
Шағын шіркеуше 1892 жылы қаланың кез-келген бұрышынан көрінетін етіп салынған. Жоспары бойынша үйлестірілген 8 бұрышты етіп, төрт бұрыш іргетас үстіне салынған. Шіркеушенің төрт қасбеті бірдей. Есік қуысы шығы және қасбетіндегі алдамшы есік қуысы портикті лекпен бағанды (колонна) етіп көрсетілген. Төбе жабындысы кішігірім ұштық таспен және ағаш айқас белгісі (+) бекітілген (қондырылған) күмбезді етіп қаланған.
Шіркеу қасбеттері әкті-құмтастың тақта тастарынан қашап сәнделген. Маңдай алды карнизі өсімдік өрнекті оймышпен әшекейленген. Карниз бұрыштары (фронтоны) үстіне мүсіндік өрнектер (пальметтер) архитектуралық құрлысты қолданылар элемент акротермен сомдалған.
Іргетасы және қабырғалары ұлутас кесектерінен қаланып, қасбеттері сыланып, әктелген. Шіркеуше күмбезі күйдірілген қыш кесектен салынған. Күмбездің төбе шатыры қаңылтырмен жабылған. Шіркеу едені де ұлу тақта тастасынан төселген.
Құрлыстық жоспар өлшемі – 7,0×7,0 м. 

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Шіркеулер
Юра кезеңінің әлемі

**«Юра кезеңінің әлемі»** — Колин Треворроу түсірген 2015 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы төртінші фильм.

Түпнұсқалық фильмдегі оқиғалардан кейін 22 жыл өткенде, Нублар аралында динозаврлар мекендейтін саябақтың сәтті жұмыс істейтіні туралы баяндалады. Бірақ трансгендік мақұлық қорасынан қашып кеткенде, аралда хаос орнай бастайды.

«Юра кезеңінің әлемі» франшизадағы ең табысты фильм және Universal Pictures компаниясына ең көп түсім әкелген кинотуынды болды.

## Актёрлер
* Крис Прэтт — Оуэн Грэйди, саябақтың жұмысшысы, бұрынғы әскери адам
* Брайс Даллас Ховард — Клэр Диринг, саябақтың менеджері, Зак пен Грейдің тәтейі
* Винсент Д’Онофрио — Вик Хоскинс, InGen компаниясының қаупсіздік бойынша бастығы
* Тай Симпкинс — Грей Митчелл, Клэрдің жиені
* Ник Робинсон — Зак Митчелл, Грейдің ағасы
* Ирфан Хан — Саймон Масрани, Jurassic World саябағының иесі
* Брэдли Дэррил Вонг — Генри Ву, саябақтың бас генетигі
* Омар Си — Барри, Оуэннің көмекшісі
* Джейк Джонсон — Лоуэри Крутерс, саябақ жұмысшысы
* Лорен Лэпкус — Вивиан, саябақ жұмысшысы
* Кэти Макграт — Зара Янг, Клэрдің көмекшісі
* Брайан Ти — Катаси Хамада, рейнджерлер тобының басшысы
* Джуди Грир — Карен Митчелл, Зак пен Грейдің шешесі
* Энди Бакли — Скотт Митчелл, Зак пен Грейдің әкесі
* Колин Треворроу — мистер ДНҚ-ң дауысы 
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Колин Треворроу фильмдері
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Legendary Pictures фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Динозаврлар туралы фильмдер
Жоғарғы Түпқараған бағдарлық шамшырағы

**Жоғарғы Түпқараған бағдарлық шамшырағы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Форт-Шевченко қаласынан 10 км солтүстік бағытта, Түпқараған шығанағының жағасындағы, түбек шетіне қарай орналасқан. 

## Сипаты
Бағдарлық шамшырақ 1851 жылы кемелерге бағыт көрсету, бағдарлық жарық белгісін таныту үшін салынған. Навигациялық нысан ретінде қазіргі уақытта да қолданылып келеді. Бағдарлық 13 ұлутас блок қаландысынан тұрады. 

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Төменгі Түпқараған бағдарлық шамшырағы

**Төменгі Түпқараған бағдарлық шамшырағы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Баутин ауылының шығыс беткейі, Түпқараған шығанағының оңтүстік жағасында орналасқан.

## Сипаты
Бағдарлық шамшырақ 1851 жылы кемелерге бағыт көрсету, бағдарлық жарық белгісін таныту үшін салынған. 
Бағдарлық шамшырақтың ғимарат жоспары шеңбер түрінде, диаметрі 18,7 м. Ғимарат 2 қабатты, оптикалық құралдарға арналған мұнарасы бар. Ірге тасы әкті-тас, ұлутастан лай балшықпен салынған. Цоколь қарапайым түрде ұлутастың сом тастарынан қаланған. Кейін сыланып, әк ертіндісімен ақталған, қасбеттік оңтүстік жағында тік жолақпен жарма сызық көрсетілген, қара майлы бояумен боялған. Қабат арасын ағаш, бөренелмен жапқан. Төбесі конус тәрізді. Құрлыстың бір ерекшелігі ағаш тор көзбен, суағары жақсы жасалған. Бірінші қабаттың терезелері ағаш, терезе ойықтары арка ұстатқышымен жасалған. Екінші қабаттағы терезе өлшемдері кіші, пішін ойықтары төрт бұрышты. Құрлыс аумағы - 573,9 м3, текшелік өлшемі - 2833 м. 

## Дереккөздер

Санат:Маңғыстау облысы сәулеті
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Фредрикстад (футбол клубы)

**«Фредрикстад»** () — Норвегияның Фредрикстад қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Чемпионат:**
** Чемпион (**9**): 1937/38, 1938/39, 1948/49, 1950/51, 1951/52, 1953/54, 1956/57, 1959/60, 1960/61
** 2 орын (**9**): 1949/50, 1954/55, 1955/56, 1958/59, 1964, 1966, 1969, 1972, 2008

* **Кубок:**
** Жеңімпаз (**12**): 1932, 1935, 1936, 1938, 1940, 1950, 1957, 1961, 1966, 1984, 2006, 2024
** Финалист (**7**): 1945, 1946, 1948, 1954, 1963, 1969, 1971

## Сілтемелер

* http://www.fredrikstadfk.no/

Санат:Норвегия футбол клубтары
Самсунспор

**«Самсунспор»** () — Түркияның Самсун қаласындағы футбол клубы.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Чемпионат
** 3-орын (3): 1985/86, 1986/87, 2024/25
* Кубок
** Финалист: 1987/88
* Балкан Кубогы
** Жеңімпаз: 1993/94
* 1 лига
** Жеңімпаз (7): 1968/69, 1975/76, 1981/82, 1984/85, 1990/91, 1992/93, 2022/23
* 2 лига
** Жеңімпаз: 2019/20

## Дереккөздер

Санат:Түркия футбол клубтары
Санат:1965 жылы құрылған футбол клубтары
Юра кезеңінің әлемі: Қайта жандану

**«Юра кезеңінің әлемі: Қайта жандану»** — Гарет Эдвардс түсірген 2025 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы жетінші фильм.

Атқарушы продюсер Стивен Спилберг жаңа сценарийді жазуға алғашқы екі фильмді қоюға қатысқан Дэвид Кеппті шақырды. Жұмыс 2024 жылдың қаңтарында басталып, 2025 жылдың маусымында кино экрандарға шықты.

## Актёрлер
* Скарлетт Йоханссон — *Зора Беннетт*, құпиялы операциялар бойынша маман
* Махершала Әли — *Дункан Кинкейд*, Зора тобының жетекшісі
* Джонатан Бейли — доктор *Генри Лумис*, палеонтолог
* Руперт Френд — *Мартин Кребс*, фармацевтикалық компанияның өкілі
* Мануэль Гарсия-Рульфо — *Рубен Дельгадо*, кеме апатына ұшыраған жанұяның отағасы
* Луна Блэйз — *Тереса*, Рубеннің үлкен қызы
* Дэвид Иаконо — *Хавьер Доббс*, Тересаның жігіті
* Одрина Миранда — *Исабела*, Рубеннің кіші қызы
* Филиппина Вельге — *Нина*, Зора тобының мүшесі
* Бечир Сильвен — *Леклерк*, Зора тобының мүшесі
* Эд Скрейн — *Этуотер*, Зора тобының мүшесі

Scarlett Johansson by Gage Skidmore 2 (cropped).jpg|Скарлетт Йоханссон
Mahershala Ali by Gage Skidmore (cropped).jpg|Махершала Әли

## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Гарет Эдвардс фильмдері
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Динозаврлар туралы фильмдер
Александр Сергеевич Мрынский

**Александр Сергеевич Мрынский** (15 шілде 2004 жыл, Ақтөбе) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" клубының қорғаушысы. Қазақстанның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.

## Карьерасы
"Ақтөбе" клубының түлегі. Карьерасын 2021 жылы "Қайрат" сапында бастады.

2025 жылы 15 шілдеде Еурокубоктардағы тұңғыш голын Словенияның "Олимпия" қақпасына соқты, бұл ойында "Қайрат" 2:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл УЕФА Чемпиондар лигасының бірінші іріктеу кезеңі болатын, сондай-ақ сол күны Александр 21 жасқа толды.

## Жетістіктері

### Ұлттық

* Қазақстан чемпионы: 2024
* Қазақстан суперкубогы: 2025

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Абылайхан Мұратбекұлы Жұмабек

**Абылайхан Муратбекұлы Жұмабек**; 19 қазан 2001 жыл, Тараз) — қазақстандық футболшы, "Тұран" клубының шабуылшысы.

## Карьерасы

### Халықаралық
2022 жылы 22 қыркүйекте Беларусь құрамасына қарсы УЕФА Ұлттар лигасы матчында тұңғыш рет құрама сапында ойнады. Бұл ойында 87-минутта алаңға шықты. Үш күннен соң сырт алаңда Әзірбайжанға қарсы ойында 39 минут ойнады.

## Жүлделері

### Ұлттық
**«Ақтөбе»**

* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2023

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Тараз ФК ойыншылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Юра кезеңінің әлемі 2

**«Юра кезеңінің әлемі 2»** — Хуан Антонио Байона түсірген 2018 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы бесінші фильм.

## Актёрлер
* Крис Прэтт — Оуэн Грэйди, саябақтың жұмысшысы, бұрынғы әскери адам
* Брайс Даллас Ховард — Клэр Диринг, саябақтың бұрынғы менеджері
* Рейф Сполл — Илай Миллс, сэр Локвудтың атаққұмар ассистенті
* Джастис Смит — Франклин Уэбб, саябақтың бұрынғы IT-маманы
* Даниэлла Пинеда — Зия Родригес, Оуэннің досы, палеоветеринар
* Джеймс Кромвелл — сэр Бенджамин Локвуд, саябақтың алғашқы құрылтайшысы Джон Хамондтың досы
* Тоби Джонс — Гуннар Эверсолл, аукцион ұйымдастырушы
* Тед Левин — Кен Уитли, жалдамалы құтқарушы
* Брэдли Дэррил Вонг — Генри Ву, саябақтың бас генетигі
* Изабелла Сермон — Мейзи Локвуд, сэр Локвудтың немересі
* Джеральдина Чаплин — Айрис, Мейзиге қарайтын бикеш
* Джефф Голдблюм — доктор Ян Малкольм, математик, хаос теориясы бойынша маман
* Питер Джейсон — сенатор Шервуд
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Хуан Антонио Байона фильмдері
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Legendary Pictures фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Динозаврлар туралы фильмдер
Юра кезеңінің әлемі: Басымдық

**«Юра кезеңінің әлемі: Басымдық»** — Колин Треверроу түсірген 2022 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы алтыншы фильм.

## Актёрлер
* Крис Прэтт — Оуэн Грэйди, саябақтың бұрынғы жұмысшысы, Клэрдің жұбайы
* Брайс Даллас Ховард — Клэр Диринг, саябақтың бұрынғы менеджері
* Лора Дерн — доктор Элли Сэттлер, палеоботаник
* Джефф Голдблюм — доктор Ян Малкольм, математик, хаос теориясы бойынша маман
* Сэм Нилл — доктор Алан Грант, палеонтолог
* ДеВанда Уайз — Кайла Уоттс, динозаврлардың қара нарығындағы делдал
* Мамуду Ати — Рамзи Коул, Biosyn Genetics компаниясындағы менеджер
* Кэмпбелл Скотт — Льюис Доджсон, Biosyn Genetics компаниясының бастығы
* Изабелла Сермон — Мейзи Локвуд
* Брэдли Дэррил Вонг — Генри Ву, саябақтың бас генетигі
* Омар Си — Барри Сембен, Оуэнмен бірге істеген маман, ОБА агенті
* Джастис Смит — Франклин Уэбб, саябақтың бұрынғы IT-маманы
* Даниэлла Пинеда — Зия Родригес, палеоветеринар
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Колин Треворроу фильмдері
Санат:Amblin Entertainment фильмдері
Санат:Universal Pictures фильмдері
Санат:Perfect World Pictures фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Динозаврлар туралы фильмдер
Жаңарабат

**Жаңарабат** () — қала (1996 жылдан), Өзбекстанның Науаи облысы Қатыршы ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 15 500 адам.

## Сипаттама
Жаңарабат облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде, оның бір саласының Зеравшанға құятын жерінде орналасқан. Қала Навои мен Самарқанның ортасында, темір жолдан 14 шақырым жерде.
Қала құнарлы жерлері бар жазықта орналасқан. Өзеннің суын пайдаланып, ежелден мұнда егіншілер қоныстанған. Ертеде керуен жолдары Зеравшан алқабынан өткен, сондықтан бұл жерлердегi көне қоныстар сауда мен қолөнердiң дамуының арқасында дамыды.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Жаңарабат — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 121-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 20692 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ақтас (12 км), Бейсенбі (22 км), Зиадин (25 км), Қаттықорған (28 км), Су қоймасы (31 км), Іштіхан (44 км), Митан (49 км), Науаи (51 км), Қарман (52 км), Нұрабат (54 км), Тыныштық (55 км), Қосрабат (62 км), Нұрата (63 км), Жұма (68 км), Лайыш (68 км), Ғазған (74 км), Канимех (75 км), Пайарық (75 км), Шелек (77 км), Шарқын (82 км).

## Тарихы
1938 жылдан 1982 жылға дейін және 1988-92 жылдары Жаңарабат Самарқанд облысына қарасты. Ол 1972 жылы қала мәртебесін алды. Бұл күндері Жаңарабат аймақтық агроөнеркәсіптік орталық ретінде танымал.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қалада мақта тазарту зауыты, наубайхана, МТЗ, құрылыс компаниялары, шағын және орта кәсіпорындар орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, лицей, балалар музыка және өнер мектебі, кәсіптік лицей, ауданның орталық кітапханасы, мұражай, клуб мекемелері, мәдениет сарайы, орталық стадион, спорт алаңдары, спорт залдары және басқа да көптеген спорт нысандары бар. Халыққа аудандық орталық аурухана, перзентхана, емхана, дәріханалар және т.б. қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы қалалары
Маймылдар ғаламшары

**«Маймылдар ғаламшары»** — Пьер Бульдің сол аттас романына негізделген медиафраншиза. Осы атпен жарық көрген бірнеше фильм мен комикстер, видео ойындар бар.

## Түпнұсқалық фильмдер сериясы

Бұл топқа бір-бірімен сюжет жағынан байланысқан 5 фильм кіреді:

* Маймылдар ғаламшары (1968)

* Маймылдар ғаламшарының астында (1970)

* Маймылдар ғаламшарынан қашу (1971)

* Маймылдар ғаламшарын жаулап алу (1972)

* Маймылдар ғаламшары үшін шайқас (1973)

Алғашқы картинадағы оқиға ғарышкерлердің Маймылдар ғаламшарына кездейсоқ тап болуынан бастау алады. Әрі қарай, маймылдардың неліктен үстемдікке ие болғаны, адамдар неліктен өз статустарынан айырып қалғаны туралы баяндалады.

## Теленұсқалар

* Маймылдар ғаламшары (1974).

Сериалды жоғарыда тізімделген бес фильмнің оқиғаларына басқаша көзқарас деп қарастыруға болады. Олардың жалғасы да емес, кеңейтілген нұсқасы да емес.
* Маймылдар ғаламшарына оралу (1976)

Франшизадағы жалғыз анимациялық нұсқа. Мультсериал осыған дейінгі барлық бөлімдердің гибриді іспеттес болып кетті. 13 эпизодтан кейін көрсетілімі тоқтатылды.

## Жаңа кезеңнің фильмдері

2011 жылдан бастап франшиза қайта жаңғырды. «Маймылдар ғаламшарының көтерілісінен» бастау алған серияны «Жаңа кезең» деп атауға болады.

Мұнда Цезарь есімді маймылдың тұлғасына ерекше көңіл бөлінеді: оның өсіп-жетілуі, адамдарға көзқарасын өзгертуге себеп болған жағдайлар, ақыры маймылдардан қол жинап адамзатқа қарсы көтеріліс ұйымдастыруы.

* Маймылдар ғаламшарының көтерілісі (2011)

* Маймылдар ғаламшарының таңы (2014)
* Маймылдар ғаламшары үшін соғыс (2017)

* Маймылдар ғаламшарының патшалығы (2024)

## Сілтемелер

* *Dale Winogura* "Special Planet of the Apes Series Issue – Interviews & Set Visit" 1972 жыл

Санат:Медиа франшизалар
Маймылдар ғаламшары (фильм, 1968)

**«Маймылдар ғаламшары»** — Пьер Буль жазған фантастикалық антиутопиясының алғашқы экранға қойылуы, Маймылдар ғаламшары франшизасындағы бірінші фильм.

Фильмде ғарышкерлердің амалсыздан әлдебір планетаға қонып, оны зерттей бастауы туралы баяндалады. Бірте-бірте ғаламшарда саналы тіршілік бар екенін анықтап, олар маймылдардың дамыған қоғамына тап болады. Ал араларында кездескен адамдар жабайы болып шығады.

1969 жылы Оскар марапатында фильм үздік костюм дизайны және үздік саундтрек номинацияларына ілікті. Ол кезде грим бойынша номинация болмағандықтан, Джон Чэмберске арнайы жетістіктері үшін Оскар сыйлығы табысталған болатын.

2001 жылы бұл кинотуынды АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді.

## Актёрлер
* Чарлтон Хестон — *Джордж Тэйлор*
* Родди Макдауэлл — *Корнелиус*
* Ким Хантер — *Зира*
* Джеймс Уитмор — *Ассамблея президенті*
* Морис Эванс — *д-р Зейус*
* Джеймс Дэйли — *д-р Гонориус*
* Линда Харрисон — *Нова*
* Роберт Ганнер — *Лэндон*
* Лу Вагнер — *Луциус*
* Джефф Бёртон — *Додж*
нобай|Ким Хантерге грим салған кезі
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Эволюцияның негізгі заңдылықтары
* Постапокалиптика 

Санат:Франклин Шеффнер фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Уақыт бойымен саяхаттау туралы фильмдер
Санат:Постапокалиптикалық фильмдер
Санат:Ұлттық фильмдер регистрі
Маймылдар ғаламшары (фильм, 2001)

**«Маймылдар ғаламшары»** — Пьер Буль жазған фантастикалық антиутопиясы бойынша Тим Бёртон түсірген 2001 жылғы фильм.

## Актёрлер
* Марк Уолберг — *Лео Дэвидсон*
* Тим Рот — *Тэйд*
* Хелена Бонэм Картер — *Ари*
* Майкл Кларк Дункан — *Аттар*
* Крис Кристофферсон — *Каруби* 
* Эстелла Уоррен — *Даэна*
* Пол Джиаматти — *Лимбо*
* Кэри-Хироюки Тагава — *Крулл*
* Дэвид Уорнер — *Сандер*
## Дереккөздер

Санат:Тим Бёртон фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Уақыт бойымен саяхаттау туралы фильмдер
Дұбығалы көлі

**Дұбығалы көлі** (тағыда * Окуньки, Митрофаны* деп аталады) — Қазақстан Республикасы Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы көл. Дұбығалы тауының солтүстік беткейінің етегінде орналасқан. Көл ағынсыз келеді, бір ғана шағын өзен саласы болып табылады.

Көл суы аздап сортаңданған, жұмсақ және аздап сілтілі, шаруашылыққа жарамды. Дұбығалы көлінің түбі тасты, кей жерлері тұнбалы болып келеді. Жағалары негізінен аласа, саздақ қоспасы бар сұр құмтастардан тұрады, бірақ 10 м-ге дейін жартастары бар тастылары да бар.

Көлде оңғақ, алабұға және мөңке балығы кездеседі, бұл оны демалыс пен балық аулау үшін тамаша орынға айналдырады; мұнда су құстары ұя салады, ал жағалауда ондатрлар кездеседі.

Соңғы уақытта ұйымдастырылмаған туристердің жаппай ағынына байланысты Дұбығалы көлі шамадан тыс рекреациялық жүктемені алып жүр, бұл қазірдің өзінде қоршаған ландшафттың нашарлауына әкелді. 2017 жылы 14 тамызда Шығыс Қазақстан облысы әкімдігі Дұбығалы көлі мен маңайындағы су ресурстарына қатысты су қорғау аймақтары мен су қорғау белдеулерін және оларды шаруашылыққа пайдалану режимін белгілеу туралы қаулы бекітті.

Көлдің шипалылығы жайлы халық арасында аңыз-әңгіме таралған.

## Туристік инфрақұрылым
Көл жағалауында бірнеше демалыс базалары орналасқан:
* «Окуньки» кемпинг-мейманханасы: көлде шомылу, тауға серуен, балалар алаңы, монша, кафе-бар, дүкен және асхана ұсынады. 3–5 адамға арналған бөлмелер бар.
* «Акежан» демалыс аймағы: Гагарина ауылынан грейдер жолмен 15 км  жерде, орналасқан. Мұнда шомылып, серуендеп, кәуап жасап, беседкалар жалға алуға болады. Сондай-ақ, жайлы жабдықталған үйшіктер мен киіз үйлер бар.
* «Қараша» демалыс базасы: көл жағасында орналасқан, шомылу, серуен, кәуап дайындау, ашық беседкалар, орындықтар мен мангал аймағын жалға алу мүмкіндігін ұсынады. Түрлі көлемдегі үйшіктер бар.

Белсенді демалысты ұнататындар үшін көркем табиғатты қамтитын орташа қиындықтағы веломаршруттар (кросс-кантри) қарастырылған.

## Тағы қараңыз
* Шыбындыкөл
## Дереккөздер

Санат:Ұлан ауданы көлдері
Қызылтөбе (қала)

**Қызылтөбе** () — қала (1979 жылдан), Өзбекстанның Науаи облысы Қызылтөбе ​​ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 12 000 адам.

## Сипаттама
Науаи облысының оңтүстігінде, Зеравшан өзенінің аңғарында созылып жатқан құнарлы оазисте орналасқан. Қызылтөбе арқылы Касан-Науаи темір жолы мен М37 тас жолы (Бұхара-Самарқан) өтеді. Қала маңында суару каналы бар. Қызылтепа атауы «қызыл төбе» деп аударылады.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қызылтөбе — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 142-ші орында (Өзбекстан), облыста 7-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23533 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ғиждуан (15 км), Уәбкент (27 км), Шафырқан (30 км), Канимех (36 км), Галаасия (39 км), Ромитан (41 км), Тыныштық (41 км), Қаған (43 км), Бұхара (44 км), Науаи (45 км), Қарман (45 км), Зафарабат (56 км), Қарауылбазар (60 км), Жондор (65 км), Зиадин (70 км), Ғазған (82 км), Мүбарак (91 км), Нұрата (92 км).

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қызылтөбе қала мәртебесін 1970 жылдардың аяғында алды. Бұл көлік байланысы дамыған агроөнеркәсіптік орталық. Мұнда аудан шаруа қожалықтарынан шикізат, оның ішінде мақта тазалау зауыттарына қажетті мақта әкелінеді. Қалада мұнай-химия қоймалары мен құрылыс индустриясының кәсіпорындары да бар.

Жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка және өнер мектебі, лицей, мектеп-интернат, ауылшаруашылық кәсіптік техникум, орталық аудандық кітапхана, клуб мекемелері, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, стадион бар. Халыққа аудандық орталық аурухана, емхана, жедел медициналық жәрдем бөлімі, т.б. қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы қалалары
Кетікқала қалашығы

**Кетікқала қалашығы** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ортағасырлық көне қалашық.

## Орналасқан жері
Форт-Шевченко қаласы мен Баутин ауылының арасындағы теңіз жағалаулық төменгі тепсеңдік, құзды қатарға таяу орналасқан.

## Сипаты
thumb|right|300px|
Қалашықты 2006 жылы Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген.
Мәдени қабат аумағының батыс бөлігі, Каспий теңізінің су деңгейі жоғарылығанда (-22  м) су басып, қала жұртының төменгі тұсы құмды жағажаймен шектесетін болған. Қала аумағы алғашқыда 16 га ауданнан тұрған. Қала жұрты қыш ыдыс сынықтары бойынша жорамалдап мерзімделеді. Қазіргі уақытта қаланың солтүстігіндегі үштен бір бөлігі топырақ құмының шайылуымен, алынуымен бұзылған. Қалашықтың тек 5 га ауданы ғана, 3-ші немесе 4-ші құрылыс көкжиектері ғана сақталған.
Мәдени қабаттардың бөлініп шығуы 2 м болады. Қабаттар құм және қазіргі уақыттағы құрылыс материалдар қабатымен бастырылып жатыр. Қоныс үстімен төрт электр тоқ өткізгіш бағаны жүргізілген. Алдын-ала болжам бойынша, қонысты жайлағандар алғашында үлкен жертөлелерде тұрса, кейіннен оны алмастырған, өңделген таспен қам кесектерден қаланған жартылай жеркепе құрылыстары, сонымен бірге, жалпақ тастардан тік қойып орнатылған жартылай жертөрелерден де құралған.
Мәдени қабатта XIV ғасырға тән материалдар жиі ұшырасады. Олар қыш, тастан, мыс, темір, шыныдан жасалған бұйымдар мен тиындар және жер өңдеу шаруашылығының болғандығын растайтын бұйымдар деп айтуға болады. Қыштан жасалған материалдар Хорезм, Иран, Қытай және Әзірбайжан елдерімен арадағы қоян-қолтық байланыстың болғандығын аңғартады.  Кетікқаланың жоғарғы құрылыс көкжиегі әзірбайжандық ыдыс үлгілерімен ерекшеленеді. Бәлкім, аталған аймақта әзірбайжандық қыш бұйымдардың да көп мөлшерде қоланылу сыры, Хроезммен арадағы үздіксіз байланыста жатса керек. Оған себеп, Хорезмге XIV ғасырдың 70 жылдары Темірдің ойсыратқан шабуылдарының өзі қатты әсер еткендігі деп пайымдауға да болады. Мүмкін, бұл қала XIV ғасырдағы итальяндық карталарда берілуі ықтимал.
Қоныс Каспий теңізінің шығыс жағалауындағы кемелі су қаласының ролінде  келген.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан көне қалалары
Қарлыбас бекінісі

thumb|right|300px|Қарлыбас қамалының жалпы көрінісі.
**Қарлыбас бекінісі** – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түпқараған ауданы, Сайын Шапағатов ауылынан 40 км солтүстік бағытта орналасқан.

## Бекініс сипаты
Бекіністі 1986 жылы Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген.
Қамал қабырғасы құздың мүйістелген құлама қабырғаларымен және құрғақ арнаның далалық аймағындағы көтерілген жерде орналасқан. Қабырғаның ұзындығы 45 м құрайды. Көшпелілердің баспаналық-қамал құрылыс сипатында болған. Табиғи өңделмеген тастардан балшықсыз 2 қатар етіп және тас-топырақпен бос қуыстары толтыра қаланған. Қабырғаның қалыңдығы 1,7 м жетеді. Сақталған жерлердің биіктігі 2,8 м. Қабырға алаңдық жағынан биіктігі 3 м болатын және қабырға сызығынан сыртқа қарай 4 м шығыңқы келген бітеу мұнаралы. Қабырғаның оңтүстік жағында, жыраны бойлай өтетін тұсында қабырғаның ішкі бөлігінен қабырғадан шығыңқы келген 5 сатылы баспалдақ бар. Солтүстік жағынан шығыңқы келген жерді ұзындығы 70 м болатын тас қаланды бөгеп тұр. Ұзындығы 40 м болатын қамалдан оңтүстік-шығысқа қарай 110 м жерде, кейінгі ортағасырлармен мерзімделетін ескі құрылыс іргетасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Маймылдар ғаламшарынан қашу

**«Маймылдар ғаламшарынан қашу»** — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы үшінші фильм, 1971 жылы шықты.

Фильмде ядролық соғыс, жануарларды ғылыми тәжірибелерде пайдалану, өкіметтің адам жеке өміріне қолсұғуы тақырыптары көтеріледі.

## Актёрлер
* Родди Макдауэлл — *Корнелиус*
* Ким Хантер — *Зира*
* Брэдфорд Диллман — *д-р Льюис Диксон*
* Натали Транди — *д-р Стэфани Брэнтон*
* Эрик Браден — *д-р Отто Хасслин*
* Уильям Уиндом — *президент*
* Сэл Минео — *д-р Майло*
* Альберт Салми — *И-1*
* Джейсон Эверс — *И-2*
* Гарри Лотер — *генерал Уинтроп*
* М. Эммет Уолш — *Эйд*
* Рой Гленн — *адвокат*
* Питер Форстер — *кардинал*
* Джеймс Бэйкон — *генерал Фолкнер*
* Рикардо Монтальбан — *Армандо*
* Джон Рэндольф — *төраға*
* Билл Вудсон — *флот офицері*
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Дон Тейлор фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Уақыт бойымен саяхаттау туралы фильмдер
Орта Азия ұлттары кубогы 2025

**[[Орта Азия ұлттары кубогы]] 2023** — турнирдің 2-ші маусымы. 2025 жылы 29 тамыз - 8 қыркүйек аралығында Өзбекстан мен Тәжікстанда өтті. Cегіз құрама екі топқа бөлініп, күш сынасты. Бірінші орын алағандар финалға шықса, екінші орын алғандар үшінші орын үшін таласты.

## А тобы

----

----

## В тобы

----

----

## 3 орын үшін

## Финал

## Сілтемелер
*https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/cafa-nations-cup-2025-tajikistan-uzbekistan/final/130980/
Санат:2025 жылғы футбол
Санат:Орта Азия ұлттары кубогы
Санат:Тәжікстандағы футбол
Санат:Өзбекстандағы футбол
Маймылдар ғаламшарының астында

**«Маймылдар ғаламшарының астында»** — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы екінші фильм, 1970 жылы шықты.

## Актёрлер
* Джеймс Францискус — *Брент*
* Дэвид Уотсон — *Корнелиус*
* Родди МакДоуэлл — *Корнелиус* (үзінді)
* Ким Хантер — *Зира*
* Морис Эванс — *д-р Зейус*
* Линда Харрисон — *Нова*
* Пол Ричардс — *Мендес*
* Натали Транди — *Альбина*
* Джефф Кори — *Каспей*
* Грегори Сьерра — *Верджер*
* Дон Педро Колли — *Негро*
* Виктор Буоно — *Семіз адам*
* Джеймс Грегори — *генерал Урсус*
* Чарлтон Хестон — *Тейлор*
* Тод Эндрюс — *Мэддок*
* Томас Гомес — *министр*
* Пол Фриз — *әңгімелеуші*
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Тед Пост фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:Уақыт бойымен саяхаттау туралы фильмдер
Санат:Постапокалиптикалық фильмдер
Маймылдар ғаламшарын жаулап алу

**«Маймылдар ғаламшарын жаулап алу»** — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы төртінші фильм, 1972 жылы шықты.

## Актёрлер
* Родди МакДоуэлл — *Цезарь*
* Дон Мюррей — *билеуші Брек*
* Гари Родс — *МакДональд*
* Рикардо Монтальбан — *Армандо*
* Натали Транди — *Лиза*
* Северн Дарден — *инспектор Колп*
* Аза Мэйнор — *миссис Райли*
* Дэвид Чоу — *Альдо*
* Бак Картальян — *Фрэнк*
* Джон Рэндольф — *төраға*
* Гордон Джамп — *аукционер*
* Джон Дэннис — *полицей*
* Пол Коми — *екінші полицей*
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Джей Ли Томпсон фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Вирус туралы фильмдер
Ханикей Әліпова

**Ханикей Әліпова** (1899, Қанбақты құмы, Индер ауданы, Гурьев облысы) — кеңестік малшы, Гурьев облысы Испуль ауданындағы Жамбыл атындағы колхоздың аға шопаны, Қазақ КСР. Социалистік Еңбек Ері (1948).

Ханикей (Қаникей) Әліпова 1899 жылы Гурьев облысында, Индер ауданына қарасты Зеленый ауылдық кеңесінің Қанбақты құмында кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. Руы Беріш, бөлімі Құлкеш, Кіші жүз.

1917 жылы Алипов Сейітке тұрмысқа шықты. Сейіт Ұлы Отан соғысына қатысқан, денсаулығына байланысты соғыстың соңында елге оралып, Жамбыл атындағы колхозда аға шопан болып еңбек етті. Ол 1945 жылы 46 жасында қайтыс болды.

Қаникей Әліпова еңбек жолын 1936 жылы Қанбақты құмында құрылған Жамбыл атындағы колхозға мүше болудан бастады. Алғашында аға шопанның көмекшісі, кейін күйеуі қайтыс болған соң 1945 жылдан бастап Жамбыл атындағы колхозда аға шопан қызметін атқарды.
1947 жылы ол 400 бас еділбай қойынан 534 қозы алып, әр қозының салмағын 40 килограммға жеткізгені үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығы бойынша Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Сонымен бірге Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды.

Бірнеше мәрте депутат болып сайланды.

1954 жылы қыркүйекте зейнетке шықты.

## Марапаттары мен атақтары
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды.

7 баланы тәрбиелеп өсіргені үшін 1945 жылы 7 тамызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен «Ана даңқы» орденінің үшінші дәрежесімен марапатталған.

## Отбасы
Әкесі — Маманұлы Әлмұханбет жалдамалы жұмыс істеп күнін көрген, шешесі — Дәулетқызы Қамила бай есігінде жүрген кедейдің қызы болған. 

Балалары әр салада еңбек еткен:

Сейтова Күлйма — Гурьев қаласында дүкен қызметкері.

Сейтов Қабдіжан — Целиноград облысы, Атбасар ауданында автобазада диспетчер.

Сейтов Нудия — Индер ауданы, Кулагино селосында шофер.

Сейтов Қабдығали — аудандық тұтынушылар қоғамында шофер.

Сейтова Әсия — мұғалім.

Сейтов Муса — Орал қаласында ауыл шаруашылығы институтында оқыған.

Сейтов Нәсіпқали — Қазақ политехникалық институтында білім алған.

## Әдебиет
* Казахстанцы - герои труда: краткий биографический справочник (1937-2016гг.), стр.178 – Алматы: Қазақ университеті, 2020. ISBN 978-601-04-4471-3

Санат:Шоп
Маймылдар ғаламшары үшін шайқас

**«Маймылдар ғаламшары үшін шайқас»** — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы соңғы бесінші фильм, 1973 жылы шықты.

## Актёрлер
* Родди МакДоуэлл — *Цезарь*
* Клод Эйкинс — *генерал Альдо*
* Северн Дарден — *билеуші Колп*
* Натали Транди — *Лиза*
* Лью Эйрс — *Мандемус*
* Пол Уилльямс — *Вирджил*
* Остин Стокер — *МакДональд*
* Ноа Кин — *ұстаз Эйб*
* Франс Нгуен — *Альма*
* Пол Стивенс — *Мендес*
* Хизер Лоу — *Таня*
* Бобби Портер — *Корнелиус*
* Майкл Стирнс — *Джейк*
## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Джей Ли Томпсон фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Постапокалиптикалық фильмдер
Маймылдар ғаламшарының патшалығы

**«Маймылдар ғаламшарының патшалығы»** — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасының жаңа фильмдер сериясындағы соңғы төртінші бөлім, 2024 жылы шықты.

## Актёрлер
* Оуэн Тиг — жас шимпанзе Ноа, Цезарь заманынан 300 жыл өткенде дүниеге келген
* Фрейя Аллан — жабайы қыз Мэй, Ноамен бірге саяхаттауға келісті
* Кевин Дюранд — өршіл бонобо Проксимус Цезарь, жағалаудағы маймылдардың көсемі, адам технологияларын іздейді
* Питер Макон — салиқалы орангутан Рака, Ноаның жақтасы
* Уильям Х. Мэйси — адам Тревейтан, Проксимустың бас кеңесшісі
* Трэвис Джеффери — шимпанзе Анайя, Ноаның досы
* Лидия Пекхэм — шимпанзе Суна

## Дереккөздер

Санат:Сиквел фильмдер
Санат:Уэс Болл фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Құлдық туралы фильмдер
Санат:Постапокалиптикалық фильмдер
Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)

**Ауғанстандағы жер сілкінісі** — 2025 жылғы 31 тамызда Пәкістан шекарасына жақын Ауғанстан жерінде 23:47 AFT (19:17 UTC) жер 6,0 балл сілкінді. 1400-ден астам адам қаза тауып, тағы 3500-ден кем емес адам жарақат алды.

## Жер сілкінісі
Сілкініс эпицентрі Кузкунар ауданында болды. Нангарқар уәлаяты, Қонар уәлаятының Нургал ауданымен шекараға жақын, Джелалабад қаласынан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 27 км және Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясымен шекарадан батысқа қарай 25 км жерде болды. Оның гипоцентрі 8 км тереңдікте жатты, ал Меркалли шкаласы бойынша максимал қарқындылық эпицентральды аймақта VII—VIII, Желалабадта Vi және Кабул мен Пәкістанның Пешавар қаласында IV болды. Жер асты дүмпулері Исламабадта, Лахорда және Үндістанның кейбір бөліктерінде, соның ішінде Делиде де сезілді. Кем дегенде 13 афтершок тіркелді, оның ішінде 4,5 (сағат 21:33 UTC-те) және 5,2 бағалы екі мәртесі (сағат 21:33 және 23:46 UTC-да).

## Салдары
Ауғанстанда кем дегенде 1400 адам қаза тауып, 3500 адам жарақат алды. Тағы мыңдаған адамдар құлаған ғимараттардың құлауында болуы мүмкін. Кем дегенде мың үй құлады. Зардап шеккен үйлердің көпшілігі саздан және тастан салынған. БҰҰ гуманитарлық мәселелерді үйлестіру басқармасының бағалауы бойынша, апаттан кемінде 12 мың адам тікелей зардап шекті.

## Дереккөздер

Санат:Ауғанстандағы жер сілкінісі
Санат:2025 жыл Ауғанстанда
Санат:2025 жылғы жер сілкінісі
Нұрата (қала)

**Нұрата** () — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала, Нұрата ауданының орталығы. 2025 жылдың қыркүйек айындағы мәлімет бойынша Нұрата тұрғындарының саны 49 мың 200 адамды құрайды.

## Сипаттама
Ол облыс орталығынан солтүстікте Нұрата жотасын айналып өтіп, Науаиды Жизақпен байланыстыратын тас жолдың бойында орналасқан. Қаланың өзі Нұратаудың етегіндегі оазисте, Соғдының тарихи аймағында орналасқан.

Нұрата — Өзбекстандағы ең көне елді мекендердің бірі. Археологтар қала маңынан шамамен 40 мың жыл бұрынғы адам қонысын тапты. Елді мекеннің негізі біздің дәуірімізге дейінгі 4 ғасырда мұнда Нұр бекінісін салған Александр Македонскийдің есімімен байланысты.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Нұрата — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 65-ші орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13991 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Ғазған (16 км), Қарман (54 км), Канимех (55 км), Зафарабат (56 км), Науаи (57 км), Зиадин (59 км), Тыныштық (61 км), Жаңарабат (63 км), Ақтас (75 км), Бейсенбі (76 км), Қаттықорған (87 км), Қосрабат (89 км), Қызылтөбе (92 км), Су қоймасы (92 км), Іштіхан (94 км), Митан (95 км), Нұрабат (117 км), Жұма (125 км).

## Көрнекі орындары
Нұратаның ерекше көрнекті жері — жер асты су арналарының желісі - кяриздер. Олар орта ғасырларда құрылды және әртүрлі бағыттар бойынша бастау алады. Нұрата арналары сақталып қана қоймай, бүгінде белсенді жұмыс істеуде.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Нұратаның үлкен байлығы — оның мәрмәр кен орны. Қалада кеніштегі осы шикізат негізінде «Нұратамармар» өндірістік кәсіпорны жұмыс істейді. Сондай-ақ қалада наубайхана, тігін фабрикасы, «Нұрбұлақ», «Нұрабад» акционерлік қоғамына қарасты кәсіпорындар, бірнеше базарлар, сауда дүкендері, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету орталықтары бар.

2003 жылы мектеп, педагогикалық, ауылшаруашылық кәсіптік колледждері, 7 қоғамдық кітапхана, клуб, тарихи-өлкетану мұражайы болды. Қалада 2 аурухана, 10 дәріхана және басқа да емдеу мекемелері қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы қалалары
Үшқұдық (қала)

**Үшқұдық** () — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала, Үшқұдық ауданының әкімшілік орталығы. Қала тұрғындарының саны 2025 жылдың қыркүйегіне 34 400 адамды құрады.

## Сипаттама
Үшқұдық қаласы Өзбекстан Республикасындағы Науаи облысының Қызылқұм шөлінің орталық бөлігінде, Үшқұдық стансасынан 12 шақырым жерде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Үшқұдық — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 52-ші орында (Өзбекстан), облыста 3-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12184 орын.

*Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:* Зарафшан (83 км).

## Тарихы
Қаланың іргетасын қалау тарихы уран кені кен орнын игерумен байланысты. Алғашында қазіргі Үшқұдық орнында осы аумақтарда барлау жұмыстарын жүргізген геологтардың базалық қалашығы болған. 1958 жылы геологиялық қалашық орнында Бұхара облысына қарасты қала типтес елді мекеннің негізі қаланды. Елді мекеннің қалыптасуымен бір мезгілде 1958 жылы тау-кен металлургия комбинаты іске қосылып, мұнда тұрғындардың көпшілігі жұмыс істей бастады.

Біраз уақыттан кейін 1978 жылы елді мекен қалаға айналды. 1979 жылға дейін Үшқұдық стратегиялық маңызы бар жабық құпия аймаққа жатты. 1982 жылы сәуірде аумақтың бір бөлігі Бұхара облысынан бөлініп, оның құрамында Үшқұдық кіретін Науаи облысы құрылды. Карьерлерде және шахталарда уран өндірудің дамуымен қала кәсіпорындарында жұмыс істеуге адамдар легі артты. Одақтас республикалардан мамандардың жаппай келуіне байланысты халықтың басым бөлігін орыстілді ұлттар құра бастады.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Үшқұдықта алтын, күкірт және мәрмәр өндіретін кәсіпорындар, оның ішінде Науаи Солтүстік тау-кен басқармасы, Зарафшан құрылыс басқармасына қарасты «Север» кәсіпорны, Көкпатос геологиялық барлау экспедициясы, №31 Қызылқұм геологиялық барлау партиясы, «Промэлектро» өзбек-ресей бірлескен кәсіпорны, құрылыс, тұрмыстық кәсіпорындар мен станциялар, автомобиль өнеркәсібі жұмыс істейді.

6 жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектептері мен өнер мектептері, гимназия, тау-кен кәсіптік-техникалық колледжі, 3 кітапхана, клуб мекемелері бар. Тұрғындар стадионға, демалыс орталығына, бассейнге, басқа да спорт нысандарына қол жеткізе алады. Орталық аурухана, дәрігерлік-санитарлық бөлім, туберкулезге қарсы диспансер, емхана, әйелдер мен балалар консультациясы, дәріхана, дәрігерлік амбулатория, 4 аурухана, 2 медициналық пункт, мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау орталығы, басқа емдеу мекемелері қызмет етуде.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы қалалары
Ернар Жеңісұлы Баспаев

**Ернар Жеңісұлы Баспаев** (26 наурыз 1979, Атырау) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, заңгер, Президент кеңесшісі (2023—2025).

## Өмірбаяны
1979 жылы Атырау қаласында дүниеге келген.

Қазақ мемлекеттік заң академиясын, Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетін, Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясын бітірген. Мамандығы бойынша заңгер, экономика және бизнес бакалавры, іскерлік әкімшілендіру магистрі.

Еңбек жолын 2001 жылы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде Авторлық құқықтар жөніндегі комитеттің жетекші маманы болып бастаған.

2002—2006 жылдары Әділет министрлігінің Тіркеу қызметі комитетінің халықты тіркеу жұмыстарын ұйымдастыру басқармасының бас маманы, басқарма бастығының орынбасары болды.

2006—2010 жылдары Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетінің басқарма бастығы, Жоғарғы Сот аппаратының сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісінің орынбасары болды.

2010—2013 жылдары Атырау облысы бойынша Әділет департаментінің жетекшісі болды.

2013—2019 жылдары Атырау облысы әкімі аппаратының басшысы болды.

2019—2022 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды.

2022 жылғы 13 сәуір – 2022 жылғы 9 желтоқсан аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі — Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

2022 жылғы 9 желтоқсан — 2023 жылғы 1 қыркүйек аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып қызмет атқарды.

2023 жылғы 2 қыркүйек күні Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі лауазымына тағайындалды. 2025 жылғы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды.

## Марапаттары
«Құрмет» (2018), «Парасат» (2024) ордендерімен, ҚР Президентінің Алғысымен (2021, 2022), «Қазақстан полициясына 20 жыл» (2014), «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» (2013), «Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2011) ведомстволық және 3 мерекелік медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері
Санат:Атырау мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Planet of the Apes: Last Frontier

**Planet of the Apes: Last Frontier** () — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасындағы видео ойын, 2017 жылы шыққан.

Ойын желісі Маймылдар ғаламшарының таңы (2014) және Маймылдар ғаламшары үшін соғыс (2017) фильмдерінің арасындағы оқиғаларға негізделген.

Екінші фильмге қатысты 2016 жылдың қазанында берген сұхбатында актёр Энди Серкис жаңа ойынның дайындалып жатқанын хабарлады. Ол ондағы кейіпкерлердің қимылдарын motion capture арқылы компьютерге түсіруіне қатысқанын айтты.

## Геймплей
Ойнаушы 14 адам мен маймылдан тұратын топты басқарады. Ойын барысы ойнаушының таңдауына байланысты дамиды, кейде бұл таңдаулар топтың азаюына әкелуі мүмкін. Ойын аяқталуы 3 жалпы сценариймен өтуі мүмкін: адамдар жеңеді, маймылдар жеңеді, олар өзара бітімге келеді. Осы жалпы сценарийдің әрқайсысы түрлі жолдармен іске асырылуы мүмкін.
## Сын және бағалар
Metacritic сайтында ойынның PlayStation 4 нұсқасына 59/100 деген баға берілді.

GameRankings агрегаторында ойынның рейтингі 61,83 % құрады.
## Дереккөздер

Санат:2017 жылғы видео ойындар
Санат:Ғылыми фантастикалық видео ойындар
Санат:Ұлыбританияда жасалған видео ойындар
Санат:Фильм негізінде жасалған видео ойындар
Санат:PlayStation 4-ке арналған ойындар
Санат:Xbox-ке арналған ойындар
Санат:Windows-ке арналған ойындар
Волейболдан әлем кубогы

**Волейболдан әлем кубогы** ()— Халықаралық волейбол федерациясымен (FIVB) 4 жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық волейбол федерациясының ресми сайты

Санат: Волейболдан әлем кубогы
I Don't Want to Miss a Thing

**«I Don't Want to Miss a Thing»** — Aerosmith тобының ең танымал әндерінің бірі. 1998 жылы шыққан *[[Армагеддон (фильм, 1998)|Армагеддон]]* фильмі үшін жазылған, ол фильмде топтың вокалисі Стивен Тайлердің қызы Лив ойнаған болатын.

Ән Billboard Hot 100 чартына түскенде, бірден бірінші орыннан табылды, және cол орында 4 апта бойы тұрды. Сондай-ақ басқа елдердің чарттарында да топ жарды.

Бейнеклип 1998 жылдың мамырында Миннеаплоистің қару-жарақ қоймасында түсірілді. Онда НАСА баннерлері бар сахнада топтың оркестр сүйемелдеуімен ән орындағаны және фильмнен үзінділер араласып көрсетіледі.

1999 жылы өткен Оскар табыстау рәсімінде осы туынды үздік фильм әні номинациясына ілікті (алайда сыйлық When You Believe әніне берілді).

## Чарттар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Aerosmith әндері
Санат:1990-шы жылдардың балладалары
Санат:Billboard Hot 100 чартының көшбасшы әндері
Санат:Фильм үшін жазылған әндер