open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Виталий Петрович Шляппо

**Вита́лий Петро́вич Шляппо** (туыл. 1975 жыл 18 маусым , қала. Витебск) – беларусстік сценарийші және продюсер. 2010 жылдан бастап Орыс телеарна Академиясының мүшесі.

## Биографиясы
Витебстік Мемлекеттік университетік бітірген. КВН-де БГУ командасында ойнаған. Оның капитаны болған. 2002-2003 жылдары «Пилот-ТВ» студиясының сценаристі болған, содан кейін 2003жылы сценарийші ретінде РЕН ТВ телеарнасына көшті. 2005 жылы Виталий Шляппо тағыда телеарнасын ауыстырады, СТС телеарнасында жұмыс істейтін болады. 2008 жылдан бастап «Yellow, Black and White Group»  компаниясының продюсері болады.

СТС телеарнасының сценариларының авторы және креативті продюсері болып табылады, сонымен қатар  «Папины дочки», «Я лечу», «Однажды в милиции», «Игрушки», «ДаЁшь молодЁжь!», «Кухня» атты түпнұсқалық телехикаяларды қайта қараумен де айналысқан.

## Шығармашылық жолы

### Сценарийші
# .Жарықты сөндіріңіз (орыс.Тушите свет)
# 2005 — Қымбат бағдарлама(орыс. Дорогая передача)
# 2005 —Студенттер(орыс. Студенты)
# 2005 — Туристер(орыс. Туристы)
# 2005 — Фирмалық оқиға (орыс. Фирменная история)
# 2006—2007 — 6 кадр (орыс. 6 кадров)
# 2006—2008 —суырып салма бағдарламасы Құдайға шүкір, сен келдің (орыс. Слава Богу, ты пришёл!)
# 2006 —Шебер әке ( орыс.  Папа на все руки)
# 2007—2011 — Әкесінің қыздары (1 – 16 маусымдар) (орыс. Папины дочки (1—16 сезоны))
# 2008 — Мен ұшамын (орыс.Я лечу)
# 2010 — Ойыншықтар (орыс. Игрушки)
# 2012—2014 — Асхана (орыс.Кухня)
# 2014 — Париждағы асхана (орыс. Кухня в Париже)

### Продюсер
# 2008—2014 — 6 кадр (орыс. 6 кадров)
# 2009—2013 — Жастар-ай (орыс. Даёшь молодёжь!)
# 2009—2012 — Бірі бәрі үшін (орыс. Одна за всех)
# 2009—2014 — Бағдарлама «оралдық пельмендер» (орыс. Шоу «уральских пельменей»)
# 2010 — Бір кездегі милицияда (орыс. Однажды в милиции)
# 2010 — Ойыншықтар (орыс. Игрушки)
# 2010—2011 — Кездейсоқ байланыс (орыс. Случайные связи)
# 2011—2014 — Бағдаршам (орыс. Светофор)
# 2011—2013 — Шынайы емес оқиға (орыс. Нереальная история)
# 2011—2013 — Хэ адамдары (орыс. Люди Хэ)
# 2012 — Кім, егер мен болмасам? (орыс. Кто, если не я?)
# 2012—2013 — Әкесінің қыздары (19 – 20 маусымдар) (орыс. Папины дочки (19—20 сезоны))
# 2012—2014 — Асхана (орыс. Кухня)
# 2013 — Әйел сияойла (орыс. Думай как женщина)
# 2013—2014 — Магикяндықтардың соңғысы (орыс.  Последний из Магикян)
# 2013—2014 — Екі әке және екі ұл (орыс. Два отца и два сына)
# 2013 — Алдамшы ағайындар (орыс. Братья по обмену)
# 2014 — Кеме (орыс. Корабль)
# 2014 — Париждегі асхана (орыс. Кухня в Париже)
# 2014 — Анжелика (орыс. Анжелика)
# 2014 — Әкесіне ұл (орыс. Сын за отца)
# 2014 — Алдамшы ағайындар 2 (орыс. Братья по обмену 2)

## Марапаттар
* ТЭФИ 2009 – «Телевизиялық көркем телехикаяның сценарийсті» номинациясымен марапатталды.

## Ескертпелер
# ↑ Команда YBW Group
# ↑ «Чтобы проект получился, нужно принести какую-то жертву» cinemotionlab, 10 Декабрь 2012
# ↑ ТЭФИ-2009  (рус.)

## Сілтемелер
* Виталий Шляппо  kino-teatr.ru сайтында

## Дереккөздер
Орыс Уикипедиясынан аударылған
Краузе Карл Фридрих

**Краузе Карл Фридрих** (1781-1832) - массондыққа жақын неміс философы. Маркстің айтуынша, осы ағымның "ығыр ететін дөрекі данышпандығын" Краузе пантеизм (гр. *pan en theo* - бәрін Құдай жаратқан) дейтіннің материализм мен идеализмнің "үшқарылықтарын" жоюға ұмтылған жүйемен толықтырды. Краузе бойынша, дүниені Құдай жаратқан, алайда онымен бірігп кетпейді. Дүниенің ең кемелденген бөлігі - табиғи және ақыл-ой негізін біріктіретін адам. Индивид отбасының, халықтың және адамзаттың негізі болып табылады. Бұл қайуымдардың өмірі табиғи хұқпен реттеліп отырады, ал бұл хұқтың қозғаушы принципі адамзаттың адамгершілік прогрессі болады. Осыдан келіп Краузе халықтардың бүкіл дүниежүзілік одағының қажет екенін тұжырымдады. Өз отанында мәлім болмаған Краузе философиясы Бельгияда, Испанияд, Латын Американың бірқатар елдерінде кеңінен таралды, оларда краузизм дейтіннің өкілдері католиктік шіркеуге қарсы күресіп, ағарту ісін дамытуды жақтады.
## Шығармашылықтары:
* "Адамзаттың болашағы" (1911);
* "Хұқ немесе табиғат хұқы философиясы жүйесінің очеркі" (1828)
және т. б.

## Дереккөздер
Леонид I

**Леони́д ** () —  б. з. б. 488—48 жылдардағы Спарта патшасы. Б. з. б 480 жылы парсылар Грекияға басып кіргенде парсы патшасы Ксеркске қарсы грек полистерінің біріккен әскерін бастады. Грек әскерінің негізгі бөлігінің шегінуіне жағдай жасап, аз отрядпен тосқауылда қалған Леонид Фермопил түбіндегі ұрыста қаза тапты.

## Дереккөздер

Санат:тұлғалар
Виктор Кузен

thumb|right|200px|Виктор Кузен
**Виктор Кузен** (; 28 қараша 1792, Париж, Франция — 14 қаңтар 1867, Канны, Франция) — француз философы, тарихшы және саяси қайраткер, Мен де Биран және Пьер Поль Руайе-Коллардың шәкірті, эклектизм мен спиритуализм доктриналарының негіздеушісі, Сорбоннанің профессоры, Франция Ғылым Академиясының мүшесі, 1840 жылы Францияның білім министрі. 

Кез келген философиялық жүйе әрқилы ілімдерде болатын "ақиқаттардан" құрылуы тиіс деп қарады. Кузен философиясы Гегельдің идеалистік жүйесінен, Шеллингтің "аян беру философиясынан", Лейбництің монадологиясынан және т. б. идеалистік ілімдерден алынған "ақиқаттардың" эклектикалық құрамасы болып табылады. Материализмнің қарсыласы бола отырып, ол әлемді жаратушы жаратқан туралы көзқарастарға қосылды, ол дүниені мойындады және философия мен дінді ымыраластыруға шақырды. Кузен ілімі Франциядағы идеалистік философияның кейінгі дамуына ықпал етті.

## Негізгі шығармашылығы:
"Философия тарихы курсы" (1815-29).

## Дереккөздер

Санат:1792 жылы туғандар
Санат:1867 жылы қайтыс болғандар
Санат:Философтар

Санат:Франция философтары
Санат:Франция саясаткерлері
Санат:Франция жазушылары
Қайшылықсыздық заңы

**Қайшылықсыздық заңы** — бірін-бірі теріске шығаратын екі сөйлемнің бір мезгілді бірдей шынайы бола алмайтындығын көрсететін логиканың заңы. 

Математикалық жазылуы:
:  P \wedge \neg P = 0,
бұл жерде: \wedge — конъюнкция белгісі, \neg — терістеу белгісі.

Қайшылықсыздық заңының алғашқы тұжырымдамасын Аристотель жасады. Қайшылықсыздық заңын былай деп те тұжырымдауға болады: сөйлем бір мезгілде шынайы да, жалған да бола алмайды. Формальды қайшылықтардың ой-пікірге немесе ғылыми теорияға енуі оларды негізсіз қайшылықтарға айналдырады. Кайшылықсыздық заңын объектілерден, объектінің өзгерісінен назарды басқа жаққа аударсақ, оның бір мезгілде бірін-бірі жоққа шығаратын қасиеттерге ие бола алмайтыны туралы фактінің ойлау жүйесінен көрініс табуы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Логика
Санат:Математикалық логика
Құлықтылық

**Құлықтылық** - адамның дүниеге, басқа адамдарға және өзіне эпикалық көзқарасының негізі формаларының бірі. 

Моральмен салыстырғанда Құлықтылықтың нормалары мен максималдары міндетті  әрі абсолютты болады. Бұл арада "кісі өлтірме" деген өсиетті "ең жоғары парыздың" және т. б. ешқайсысы бұза алмайды. Адамзат қоғамы тарихының бастауы деп аталған кезеңде әрбір адамның этикалық өмірі Құлықтылықтың абсолютті мүдделері мен моральдің түпкілікті, алайда неғұрлым айқын мақсаты (топтық, таптық және т. б.) арасындағы қақтығыс ретінде көрінеді.

## Дереккөздер

Санат:Этика
Жозеф Вандриес

**Жозеф Вандриес** (; 13 қаңтар 1875 ж., Париж — 30 қаңтар 1960 ж., Париж, Франция) — француз лингвисті, атақты кельтолог, үнді-еуропа тілдерінің және тілтану ғылымының зерттеушісі, Сорбонна және басқа көптеген университетінің профессоры. Жазбалар мен әдебиет академиясының және кейбір шетел академияларының мүшесі. 

Жозеф  Вандриестің басты еңбегі "Тіл" социологиялық мектеп идеялары тұрғысынан жазылған. Басқа зерттеудері классикалық латын, грек және кельт тілдеріне арналған. 

## Дереккөздер


Санат:Франция лингвисттері
Алгебралық логика

**Алгебралық логика** () — логикалық объектілер-кластарды, пікірлерді және басқаларды оқып білу үшін алгебралық әдістерді қолдануға негізделген математикалық логиканың тарауы. 

Тарихи тұрғыдан Алгебралық логика тап алгебрасы және пікірлер алгебрасы ретінде пайда болды. Алгебралық логика пікірлерді олардың тек ақиқаттық мағынасы тұрғысынан қарайды, бұл жерде ақиқаттың бірдей мәніне ие пікірлер бір-біріне папа-пар болып табылады. Пікірлердің өзін білдіретін символдардан басқа логикалық алгебраның бір өрнектерінен басқа өрнектер құрайтын логикалық операциялар үшін де символдар еңгізіледі. Қазіргі кезде Алгебралық логика электрлік және релелік-дәнекер жүйесі теориясында да қолданылады 

## Дереккөздер

Санат:Логика
Санат:Математикалық логика
Жан-Франсуа де Лаперуз

**Жан-Франсуа де Лаперуз**( [немесе *de Lapérouse*]; 23.8.1741, Альби&nbsp;— 6.02.2014) — француз теңіз саяхатшысы. 

1756 жылдан әскери флотта істеген. 1785—88 жылдары «Буссоль» және «Астролябия» желкенді кемелерімен Тынық мұхитты зерттеу экспедициясын басқарды. Гало Горн мүйісін айналып, Пасха аралы арқылы Гавай аралдарына барды. Одан Алясканың батысындағы Әулие Илья тауынан Солтүстік Американың батыс жағалауымен солтүстік ендіктің 60°-нан 36°30'-на дейін жетті, оңтүстік-батысқа бұрылып 20° солт. ендік бойымен Тынық мұхитты кесіп өтті. Содан Филиппин аралдары арқылы Шығыс Қытай, Жапон теңізімен жүзіп, Татар бұғазынан өтті. Экспедиция мүшесі Лессепсті зерттеу қорытындылары мен жүзген жерлер картасын беріп, оны Камчаткадан Петербург арқылы Парижге қайтарды. Кемелер Австралияға бағыт алып жолда Савайи аралын ашты. Сиднейден солтүстікке қарай шыққан экспедиция хабарсыз жоғалды.

## Дереккөздер

Санат:22 тамызда туғандар
Санат:1741 жылы туғандар
Санат:Лангедокта туғандар
Санат:Францияда туғандар
Санат:Соломон аралдарында қайтыс болғандар
Санат:Әулие Людвик ордені игерлері
Санат:Франция теңіз офицерлері
Санат:Жетіжылдық соғыс қатысушылары
Санат:АҚШ тәуелсіздігі үшін соғыстағы Франция әскерилері
Санат:Франция графтары
Санат:Тынық мұхитты зерттеушілер
Санат:Аустралия және Океанияны зерттеушілер
Санат:Сахалин және Курил аралдарын зертетушілер
Санат:Жаһандық саяхат қатысушылары
Санат:Франция матростары
Санат:Франция саяхатшылары
Санат:XVIII ғасыр саяхатшылары
Санат:Солтүстік-шығыс Азия тарихы
Лоренцо Валла

**Лоренцо Валла** (, 1407, Рим немесе Пьяченца – 1457, Рим) — италиялық Ренессанс заманының пәлсапашысы, гуманист. Антиклерикалдық бағытта жазылған шығармалары үшін оны католиктік шіркеу қуғынға ұшыратып, діннен безген деп жариялады. Валла «ләззаттануды» тек дененің ләззаттануы ғана емес оны ең жалпы мағынада деген сияқты пайымдаулары монархиялық пәлсапаға қарсы шығады.

## Негізгі ойы
*Эпикурдың* философиясы мен этикасын жақтаған. Валла оны христиандық *аскетизм* мен стоиктердің қатал этикасына қарсы қояды. Ол адамзат ақыл-ойының күшіне сенеді, ғылыми-зерттеу мен адамның өзінің барлық материалдық және рухани қажетін қанағаттандыруға ерік беруді талап етеді. Валла махаббат пен неке - бостандығын жақтайды. Валла жалпы түсініктерді субстанция деп қарауды теріске шығарып санайды.  Ол Аристотельдің логикасына талдау жасап. адамзат ой өрісін *силлогизм* шеңберіне  сыйғызуға болмайды деп санады. Валла *индукция* мен *дедукция* арасында ешқандай өткел жоқ деукшілердің пікірін қостамады. Валла таным теориясында дүниедегі заттар адам санасында бейнеленеді деген материалстік көзқарасқа сүйенеді.

## Дереккөздер


Санат:Италия  тұлғалары
Санат:Италия тарихы
Санат:Философтар

Санат:Филологтар
Санат:Италия жазушылары
Санат:Италия философтары
Альбрехт фон Валленштейн

**Альбрехт Венцель Эусебиус фон Валленштейн (Вальдштейн)** (, , 15 қыркүйек 1583 ж., Гержманице, Богемия, Чехия — 25 ақпан 1634 ж., Хеб, Богемия, Чехия) — қолбасшы, Отыз жылдық соғыста империялық бас қолбасшы болды. Тегі - чех дворяны.

## Атқарған қызметтері
Чех көтеріліс басуға қатысты. 
*1624 жылдан Фридландия герцогы. 
*1625 жылдан империялық бас қолбасшы.
*1626 ж. ол басқарған армия Дессау түбінде протестанттар әскерін жеңді, 
*1629 ж. Дания королы Кристиан IV-ні бітімге күштеп көндірді. Императордан мекленбург герцогтығын, Заган княздығын, "Мұхит және Балтық теңіздері" генералы атағын алды.

1630 жылы отставкаға шықты, 1932 жылы империя армиясының жоғарғы қобасшысы болып тағайындалды. 16 қарашада Лютцен маңында швед әскерлерінен жеңілді. Офицерлер тобының қолынан қаза тапты.

## Дереккөздер


Санат:Чехия тұлғалары

Санат:Германия саясаткерлері
Санат:Чехия тарихы
Санат:Отыз жылдық соғыс
Санат:Генералиссимустар
Отто Валлах

**Отто Валлах** (; 27 наурыз 1847, Кёнигсберг — 26 ақпан 1931, Гёттинген) — неміс химик-органик, химиядан Нобель сыйлығының иегері  (1910).

1869 жылы Геттинген университетін бітірген, 1876 жылдан Бонн университетінде профессор.

1884 ж. табиғи терпендер көмірсутектер қоспасынан тұрады деген пікірге сүйеніп, терпендер химиясы саласында ғылыми-зерттеу  жұмысын жүргізе бастады. Валлах терпендер класының бірнеше қоысылстарын ашып, оларды зерттеді, соынмен қатар 1891 ж. терпендердің изопренмен генетикалық байланысын түсіндірді; альдегидтер мен кетондарды біріншілік және егіншілік аминдерімен *[[құмырсқа қышқылы]]мен* аминдердің  тотықсыздандыру реакциясын ашты. Нобель сыйлығының лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Германия ғалымдары
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Химиктер
Вайгач

**Вайгач** — Баренц және Кара теңіздері аралығында орналасқан Солтүстік Мұзды мұхиттағы арал, Құрлықтан Югорский Шар бұғазымен, Жаңа Жерден Қара Қақпасы бұғазымен бөлінген.

РКФСР-дің Архангельск облысындағы Ненец ұлт округы құрамына кіреді. 3383 км2  жерді алып жатыр; ұзындығы 100 км, ені 45 км-ге жуық. Аралдың  жер беті жазық. Негізінен төменгі полеозой мен пермбнің сазды тақта тасынан, құм тасынан және әк тасынан  түзілген. Климаты суық. Қаңтардың орташа температурасы -20оС, маусымда 5оС-қа жуық. Солтүстік жағадауында Вайгач, Долгая Губа, оңтүстігінде Варнек ауылдары бар.

Санат:Баренц теңізі аралдары
Санат:Кара теңізі аралдары
Санат:Нанец автономды округі аралдары
Санат:Ресей аралдары
Мовсес Хоренатси

**Мовсес Хоренатси** (Մովսէս Խորենացի) — армян тарихшысы (5 ғасыр және 6 ғасырдың басы));«армян тарихының атасы» атанған. Мовсес Хоренатси— армян алфавитін жасаған Саак пен М. Маштоктың шәкірті. Өзінің «Армян тарихын» («Патмутюн хайоц») ол армяндардың аңыздағы арғы атасы Хайкадан бастап 428 жылға дейін әкеледі. Деректемелері — грек, Сирияның тарихи шығармалары, халық аңызы, фольклор. Әсіресе 4 ғасырдың аяғы — 5 ғасырдың басына жататын тарихи шындықты бейнелеген. Мовсес Хоренацидің еңбегі — Армения және онымен көршілерінің (Иран, Әзербайжан т. б.) тарихын, ауыз әдебиетін, этнографиясын зерттеуде құнды шығарма жазды.

## Дереккөздер

Санат:Армения тұлғалары
Санат:Армения тарихшылары
Санат:Тарихшылар

Санат:490 жылы қайтыс болғандар
Могилёв

**Могилев** ()—Беларусьдағы қала, Могилев облысының орталығы, жол торабы.

Днепр өзенінің оң жағасында орналасқан.

Металл өңдеу, машина жасау (С. М. Киров атындағы автозавод, «Строммашина», «Электродвигатель»), химия («Лавсан» комбинаты, жасанды талшық зауыды), тамақ және жеңіл өнеркәсіп орындары шоғырланған. Машина жасау, технологиялық, педогогика институттар, 9 арнаулы орта оқу орны, драма театры, өлке тану музейі т. б. мәдени-ағарту мекемелері бар.
## Дереккөздер

Санат:Беларусь қалалары
Борис Немцовтың өлтірілуі

Танымал ресейлік саясаткер, «Республиканская партия России — Партия народной свободы» (РПР-ПАРНАС) партиясының төрағаларының бірі, Ярославль облыстық Думасының депутаты Борис Немцовты 2015 жылдың 27 ақпан күнінің кешінде белгісіз адамдар тапаншадан атып кетті. Қастандық Мәскеудегі Васильев еңісінде орын алған. Тергеушілердің мәлімдемесіне сәйкес, ақ түсті көлік мінген қылмыскерлер Немцовқа қарай алты оқ жаудырып, оның төртеуі саясаткерге тиген екен.

Борис Немцов 2015 жылдың 1 мамыр күні өтетін Ресей оппозициясының кризиске қарсы «Весна» маршының алдында қаза тапты (ол осы шара ұйымдастырушыларының бірі болған еді). Немцов өлтірілгеннен кейін марш ұйымдастырушылары 

антикризистік марштың орнына Мәскеу қаласында қаралы шеру өткізуге бел буды.
нобай|Үлкен Москворецкий көпірі, Немцов тұрған Малая Ордынка көшесіне қарай көрініс
нобай|Борис Немцовтың зираты Мәскеудегі Троекуровский зиратында

## Дереккөздер

Санат:Ресей Федерациясының саясаты
Могилёв облысы

**Могилев облысы** ()—Беларусьның шығысында орналасқан облыс. 1938 жылы 15 қаңтарда құрылған. 20 ауданға бөлінеді,13 қаласы бар. Әкімшілік орталығы — Могилев қаласы.Могилев облысы Ленин орденімен марапатталған (1967).
## Табиғаты
Жері негізінен жазық.Облыстың солтүстік-шығысын Орша-Могилёв үстірті, оңтүстік-батысын Орт. Березина жазығы алып жатыр. Климаты қоңыржай континенттік.Ірі өзендері — Днепр (облыс шегіндегі ұзындығы 202 км), Сож, Березина, Друть, Птичь.Көпшілік жері шым, күлгін, шымтезекті-батпақ топырақты.Ормандарында бұлан, жабайы қабан, сусар, түлкі, тиін, қоян мекендейді.
## Шаруашылығы
Могилев облысы — өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы қатар дамыған облыстардың бірі.
## Дереккөздер

Санат:Беларусь облыстары
Иоганн Генрих Мозер

**Иоганн Генрих Мозер** (; 1805—1874)— швед саяхатшысы. 

Женевада оқып, бакалавр дәрежесін алды. 1865 ж. Ресейге қайтып келді.Генрих Сібірге (1867), Орта Азияға үш рет (1868, 1869, 1882-1883) саяхатқа шықты. 1885 ж. Парижде француз тілінде «Орталық азияға саяхат» деген кітабын жариялады, ол орыс тілінде 1888 ж. жарық көрді. Генрих еңбегінде 19 ғасырдың соңғы ширегіндегі орыс-қазақ қатынастары, Ырғыз, Қазалы, Қызылорда, Түркістан, Шымкент т. б. әкімшілік, сауда орталықтары туралы, қазақтардың кәсібі, отырықшылыққа ауыса бастауы, әдет-ғұрпы жөнінде деректер берілген. Генрих Қазақстанның Ресейге қосылуын отаршылдық сипаттап түсіндірді, қазақтарды «шапқыншы», көшпелі «варварлар» деп білді.

## Дереккөздер
Анри Лефевр

**Анри Лефевр** (, 16 маусым 1901 — 29 маусым 1991) - француз философы, ғылым докторы, неомарксизмның негіздеушісі. 

Ғылми-зерттеулердің орталығында қызмет атқарды. Француз коммунистік партиясының мүшесі болған. Сол кезде ол диалект және тарихи материализм, логика, эстетика, философия тарихы бойынша біраз еңбектер жариялаған. Олар Францияда маркстік философияны насихаттауға және буржуазиялық идеологияға қарсы күресуге себін тигізді. Бірақ осы еңбектерінің өзінде ол марксизмнің кейбір маңызды қағидаларын түсінбей, қателіктер жібергені байқалады. 1956 жылдан бастап оның бұл қателіктері революционизмге апарып ұластырды. Ол  марксизмнен біржола қол үзді. Анри Лефеврдің философиясы — эклектикалық идеализмнің бір түрі. Саясатта ол пролетариаттың азаттық жолындағы күресінен бойын аулақтатып, ұсақ буржуазия анархистік пікірлерді қолдады.

## Дереккөздер
Эмиль Левлиен

**Эмиль Левлиен** (22.09.1899, Летеи, Хедмарк, — 04.06.1973, Осло) — норвег жұмысшы қозғалысының қайраткері. 

Кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. 1918—1923 жылдары Норвегия жұмысшы партиясына мүше болды. Норвегия коммунистік партиясы (НКП) құрылған күннен бастап оның мүшесі болды (1923). 1933—1934 жылжары НКП Орталық органы «Арбейдерен» газетінің редакторы болып қызмет атқарды. 1934-1971 жылдары НКП басшылығының мүшесі боды. 1945-1949 және 1953-1961 жылдары стортинг депутаты болды.

## Дереккөздер

Санат:1889 жылы туғандар

Санат:Норвегияда туғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:Норвегия мемлекеттік қайраткерлері
Асы өзені

**Асы** – Шілік өзені алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Алматы облысы  Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады.  

## Бастауы
Бастауын Қараш тауының баурайынан алып, Қайрат ауылы тұсында  Шілік өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 64 км. Су жиналатын алабы 487 км2. Бақай және  Жамбас таулары аралығында жағалауы тік шатқалды, жартасты келген. Өзен суын  Асысаға, Қайрат ауылдарының шаруашылықтары пайдаланады.

## Этимологиясы
Белгілі ғалым Е.Қойшыбаев Аса, Асы топонимдерін асу оронимдік терминінің өзгерген нұсқалары деп табады. Ал профессор Т.Жанұзақ Асы топонимін көне түркі jazi өзбек, яси түркімен, әзірбайжан, язы, язи - бәрі де "дала", "жазық", "кең алқап" мағыналарын беретін сөзінен шығарады.
Т.Жанұзақ сілтеме жасалған еңбегінде Ә.Байбатшаның Асы тауы "ассақтар, яғни асы" этнонимімен қалыптасқан деген пікірін де келтіре кетеді.
Асы гидронимі Алматы облысының Кеген ауданына тән асы "қыр, биік, үстірт" диалект сөзінен пайда болған деп жорамалдаймыз. Ол диалектіні сөздікке енгізген әйгілі ғалым С.Аманжолов мынадай мысал келтіреді "Жаздыгүні Алатаудың асысында қар жатады". 
Биік таудағы жайлау да, өзен де "тау үстіндегі, асыдағы" деген мағынада Асы аталған тәрізді.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Иван Ильич Мозжухин

**Иван Ильич Мозжухин** (8 қазан (26 қыркүйек) 1889 ж., Кондоль, Саратов губерниясы, Ресей империясы — 17 қаңтар 1939, Париж, Үшінші француз республикасы) — Ресей дыбыссыз киносының актеры, Франция, Германия және АҚШта да жұмыс істеген.

Мәскеу университетінің заң факультетінде оқыған. Алдымен провинциялық театрларда, одан кейін Мәскеудегі халық үйінде қызмет етті. Киноға 1911 жылдан түсе бастады: скрипкашы Трухачевский (Л. Н. Толстойдың «Крейцер сонатасы» бойынша), адмирал Корнилов («Севастополь қорғанысында»), Бецкий («Ертеңгі күннің әйелдерінде») т. б. Реалистік бағыттағы талантты, қызу қанды актер. Мелодрамаларда ойнап, тұрмыстық комедиялар, салондық және декаденттік драмалар бойынша қойылған фильмдерге түсті. Таңдаулы рольдері: Ставрогин («Николай Ставрогинде», Ф. М. Достоевскийдің «Албастылар» романы бойынша; 1915), Герман (А. С. Пушкиннің «Қарғаның мәткесі» бойынша, 1916). 1920 ж. шетелге қоныс аударды.

## Дереккөздер

Санат:Франция актерлері
Санат:Германия актерлері
Санат:Дыбыссыз кино
Жорж Лефевр

**Жорж Лефевр** (, 6.8.1874 — 28.8.1959) — марксизм бағытын қолдайтын француз тарихшысы,  «Annales historiques de la Revolution francaise» журналының редакторы. 

«Ұлы  француз революциясы кезіндегі Солтүстік франция шаруалары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады, (1924). 1924 жылдан Франция жоғары оқу орындарында сабақ берді (1937 жылдан Ұлы француз революциясы тарихы кафедрасын басқарды). 1932 жылдан «Робеспьерлік қоғамның» президенті болды. Ол тарихшы ретінде марксизм ықпалына едәуір сын берді. Оның «Террор дәуіріндегі аграрлық мәселе» деген еңбегінің маңызы зор болды (1936 жылы  орыс тіліне аударылып, Ленинградта басылып шықты).

## Дереккөздер

Санат:Марксизм теоретиктары
Санат:Тарихшылар
Дэвид Копперфильд

**Дэвид Копперфильд** (,Чарльз Диккенстің романының кейіпкерінің атымен алған лақап аты; нағыз аты **Дэвид Сет Коткин** (), 16 кыркүйек 1956 ж., Метачен, Нью-Джерси штаты, АҚШ) — америкалық иллюзионист және гипнозшысы, әлемге атағы көріністі фокустарымен және өзіндік түсіндірмелерімен шыққан. Копперфильдтің екінші лақап аты - «Давино».

Дэвид 18 жасынан бастап АВС телеарнасынан көрсететін «Дэвид Копперфильд сиқыры» бағдарламасын жүргізген. Кейіннен одан ары танылып CBS арнасына шыққан. Ең мықты сиқырларының бірі – ұшақтың жоқ болуы. Одан соң жұрттың көзінше «Бостандық мүсінін» көзден ғайып қылған..

## Дереккөздер

Санат:16 қыркүйекте туғандар
Санат:Нью-Джерсиде туғандар
Санат:Фордем университеті түлектері
Санат:Өнер және әдебиет орденінің (Франция) иегерлері
Санат:АҚШ иллюзионистері
Санат:Лақап есімімен танымал әртістер
Ури Геллер

**Ури Геллер** (20 желтоқсан 1946 жылы, Тель-Авив) — атақты иллюзионист және балгер. 

Ури Геллер темір қасықты майыстыратын және Лондан қаласындағы Биг-Бен сағатын тоқтататын нөмірімен танылған. Геллер өзінің шоу бағдарламасын 35 жасынан бастап тоқтатқан. 2007 жылы «Магия әлемі» журналында:  деп сұхбат берген.

### Геллердің көркем әдебиет кітаптары
* Geller U., Ella, Martinez Roca, 1999, ISBN 0-7472-5920-8
* Geller U., Shawn, Goodyer Associates Ltd, ISBN 1-871406-09-9
* Geller U., Pampini, World Authors, 1980, ISBN 0-89975-000-1
* Geller U., Dead Cold, ISBN 0-7472-5921-6

## Дереккөздер

Санат:20 желтоқсанда туғандар
Санат:Тель-Авивте туғандар
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:Израиль иллюзионистері
Санат:Израиль актерлері
Санат:Парапсихология
Санат:Ресей тележүргізушілері
Санат:АҚШ тележүргізушілері
Санат:Израиль тележүргізушілері
Петр Анисимович Моисеенко

**Моисеенко Петр Анисимович** (1852,Смоленск губерниясы,— 30. 11. 1923, Харьков, Мәскеу, Орехово-Зуевода жерленді) — орыс жұмысшы революционерлерінің бірі. 

1871 жылдан Орехово-Зуевода тоқымашы болып істеді. 1874-1875 ж. Санкт-Петербургте жұмысшы үйірмелеріне қатысты. «Орыс жұмысшыларының Солтүстік Одағының» мүшесі, 1876 ж. Қазан демонстрациясына қатысты. 1878 ж. ерегіске қатысқаны үшін Омоленск губерниясына, 1880 ж. Енисей губерниясына жер аударылды. 1883 ж. қайта оралып, Орехово-Зуеводағы Морозов мануфактурасына жұмысқа орналасты. В. С. Волковпен бірге 1885 ж. Морозов көтерілісін ұйымдастырды. Сол үшін 2 рет сотталып, Архангельск губерния жер аударылды (1885-1889). 1894 ж. революциялық қызметі үшін Дондағы Ростовта тұтқынға алынып, Вологда губерниясына жер аударылды. 1898 жылы ол Донбассқа оралып, революциялық қызмет атқарды. 1905 жылдан РСДЖП мүшесі, большевик. 1905-1907 жылы революцияға белсене қатысты. 1909-1910 жылы Бакуде, 1912 жылдан Горловкада жұмыс істеді. «Правда» тілшісі. 1916 ж. 30 мың адам қатысқан Горловка кеншілері ереулі басшыларының бірі. 1914-1918 жылы 1-дүние жүзілік соғыста революциялық насихат жұмысын жүргізді, 1917-1918 жылы Бакуде, Солтүстік Кавказда совет жұмысында, Азамат соғысы кезінде Қызыл Армия қатарында болды. 1920-1921 жылы Кавказда халық ағарту инспекторы, 1922-1923 жылы Харьковте Истпартта істеді, «Естеліктер. 1873—1923» (Петр, 1924, қайта бас. 1964) жазды.

## Дереккөздер
Моламьяйн

**Моламьяйн**, **Моулмейн**  — Мьянмадағы қала. Мон ұлттық штатының әкімшілік орталығы. Тұрғын саны бойынша (400 000 адам) Мьянмадағы үшінші қала. Салуин өзенінің жағалауында орналасқан, Андаман теңізінің порты.

Ағаш тілу, күріш тазалау, кеме жөндеу шеберханасы, мата тоқу фабрикасы т. б. кәсіпорындар орналасқан. Шетке қалайы, вольфрам, резеңке, күріш, тақтай шығарады. Моутама шығанағы жағалауында балық аулау порты бар.

## Галерея

Mawlamyine 212.JPG
MawlamyaingMoghulShahMosque.jpg|Могул-шаха мешіті, Моулмейн
Mount Kyaiktiyo (The Golden Rock) 04.jpg
Mount Kyaiktiyo (The Golden Rock) 12.jpg
No.8 BEHS Mawlamyine.JPG


## Дереккөздер

Санат:Мьянма елді мекендері
Молукка аралдары

**Молукка аралдары** () — Малайя архипелагының шығыс бөлігіндегі аралдар тобы. Индонезия жерінде, Сулавеси, Жаңа Гвинея аралдарының аралығында орналасқан. 

Ірі аралдары — Хальмахера, Серам, Буру. Молукка аралдары таулы (Серам аралындағы Биная тауының биіктігі 3019 м), сейсмикалық ауданға жатады. Вулкандар көп. Қалайы, алтын, мұнай кен орындары бар. Климаты экваторлық, субэкваторлық. Жазық бөлігінде бута, папоротник және аланг-аланг өсімдігі аралас өседі. Шығыс Азия мен Австралияға тән жануарлар түрлері кездеседі. Саго және кокос пальмасы, қалампыр ағашы, мускус жаңғағы, бұрыш өсіріледі. Басты қаласы және порты — Амбон.

## Сыртқы сілтемелер
* George Miller (editor), *To The Spice Islands And Beyond: Travels in Eastern Indonesia*, Oxford University Press, 1996, Paperback, 310 pages, ISBN 967-65-3099-9
* Severin, Tim *The Spice Island Voyage: In Search of Wallace*, Abacus, 1997, paperback, 302 pages, ISBN 0-349-11040-9
* Bergreen, Laurence *Over the Edge of the World*, Morrow, 2003, paperback, 480 pages
* Bellwood, Peter (1997). *Prehistory of the Indo-Malaysian archipelago*. Honolulu: University of Hawai’i Press. ISBN 0-8248-1883-0.
* Andaya, Leonard Y. (1993). *The World of Maluku: Eastern Indonesia in the Early Modern Period*. Honolulu: University of Hawai’i Press. ISBN 0-8248-1490-8.
* Donkin, R. A. (1997). *Between East and West: The Moluccas and the Traffic in Spices Up to the Arrival of Europeans*. American Philosophical Society. ISBN 0-87169-248-1.
* Monk, Kathryn A., Yance De Fretes, Gayatri Reksodiharjo-Lilley (1997). *The Ecology of Nusa Tenggara and Maluku*. Singapore: Periplus Press. ISBN 962-593-076-0.
* Van Oosterzee, Penny (1997). *Where Worlds Collide: The Wallace Line*. Ithaca: Cornell University Press. ISBN 0-8014-8497-9.
* Wallace, Alfred Russel (2000; originally published 1869). *The Malay Archipelago*. Singapore: Periplus Press. ISBN 962-593-645-9.

Санат:Индонезия аралдары
Санат:Молукка аралдары
Момбаса

**Момбаса** ()— Кениядағы аумағы жағынан 2-ші қала, елдің басты порты, теңіз жағасындағы курорт.. Тамақ, мата тоңу, металл өңдеу, цемент, мұнай айыру, металлургия кәсіпорындары шоғырланған. Шетке кофе, шай, мұнай, сизал, цемент шығарады. Момбаса атырабында Порт-Рейтс аэропорты бар.
## Дереккөздер
Мүмін Қатын кесенесі

**Мүмін Қатын кесенесі** () — Әзербайжандық танымал сәулетші Әжәми Нахшыванидің туындысы және Нахшыван-Мараға сәулет мектебінің ең құнды ескерткіштерінің бірі. Нахшыван қаласының тарихи орталығында - Атабейлар сәулет кешенінің құрамында орналасқан. Мүмін кесенесі сол кешеннен дәуірімізге жеткен жалғыз ескерткіш болып табылады.

Әжәми Нахшыванидің осы күнге дейінгі ең әдемі туындысы Мүмін Қатын кесенесі әлі күнге дейін ортағасырлық Нахшыван қаласының ұлылығын көрсетеді.

## Тарихы

## Дереккөздер

Санат:Әзербайжан кесенелері
Теодор Моммзен

**Теодор Моммзен** (; 30 қараша 1817 жыл, Гардинг – 1 қараша 1903 жыл, Берлин) — неміс тарихшысы.Рим құқығы мен Ежелгі Рим тарихының маманы. Лейпциг (1848 жылдан), Бреслау (Вроцлав) (1854 жылдан), Берлин (1858—1903) университеттерінің профессоры, Нобель сыйлығының лауреаты. 

Прогресшілдер партиясынан Пруссия ландтагына (1863—66, 1873—79) және герман рейхстагына (1881—84) депутат болып сайланды. Теодор «Рим тарихы» деген негізгі еңбегінде 19 ғасырдың 50 жылдарындағы неміс буржуазиясының (феодализм қалдықтарын жою, Германияны біріктіру) мүдделерін қорғап, «демократиялық монархия» идеясын дамытты.
## Дереккөздер
Монасцидиялар

**Монасцидиялар**— асцидиялардың су түбіне бекініп дара тіршілік ететін (қарапайым) түрлері. Оны жеке отряд деп санап бұрын осылай атаған.Қазіргі кезде асцидиялар класын қарапайым және күрделі (колониялы) деп бөлмейді, сондықтан Монасцидиялар атауы қолданылмайды.
## Дереккөздер
Anime studio

**Anime studio** - белгілі бір векторға негізделіп, 2D анимация және бағдарлаалық графика жасау үшін Smith Micro Software компаниясы ұсынып отыр. Бұның екі түрлі нұсқалары қол жетімді: Anime Studio Debut және Anime Studio Pro. Бірінші шектеулі функционалы бар әуесқой және жаңадан бастағандар үшін қолайлы болып табылады.

### Тарихы
Бастапқада бағдарламаның атауы «Moho» болып аталды. Ең бірінші нұсқасы 1999 жылы Майк Клифтон құрды. Содан кейін 2014 жылы Майк Смит Micro  бағдарламалық қамтамасыз ету, **Анимация** студиясының жетекші әзірлеуші қызметін атқарды.

2006 жылы Moho 5.4. нұсқасы жарияланды. Содан кейін ол шығармашылық іске асыруына мұқтаж анимация жанкүйерлердің жапон стилінің жабылуы және осы өнімнің атауын өзгерту туралы шешім қабылдады.

2010 жылы 9 маусымда Smith Micro Software компаниясы 3D анимациясын қосып, жақсартылған интерфейс Anime Studio 7 программасын жасап шығарды.

2011 жылы 8 маусымда Anime Studio 8 нұсқасын шығарды. Бұларға бірнеше медиалық пен Photoshop қосылды. Anime Studio 8,1  жаңартуы арқылы Poser 9 SDK, Multi-touch API және де Multi-touch API арналды.

2012 жылы 10 қыркүйекте Smith Micro Software компаниясы Anime Studio 9 нұсқасын шығарды.

2014 жылы  4 наурызда  Anime Studio 10 программасының тұсауы кесілді.

### Мүмкіндіктері
* 3D кеңістік және анимация.
* 3D объектілерді көшіру және сүйек анимациясы.
* Камераны жандандырады.

## Дереккөздер

Санат:Компьютерлік бағдарлама
Мон-Кхмер тілдері

**Мон-Кхмер тілдері** — Үндіқытай түбегі мен Оңтүстік Қытай, Солтүстік-Шығыс Үндістан және Никобар аралдарына таралған туыстас тілдер. Австроазия тілдері семьясына жатады. Көне жазбалы кхмер (Камбоджаның мемлекеттік тілі; жазба текстері б. з. 7 ғасырдан белгілі) және мон (жазба текстері б. з. 10 ғасырдан белгілі) тілдерінің есімімен осылай аталған. Мон-Кхмер тілдері төрт топқа: оңтүстік-шығыс (Камбоджа, Вьетнам, Тайланд, Бирма, Оңтүстік Қытайға тараған мон, поар, срэ, бахнар, брао, бру т.б. тілдері), солтүстік-шығыс (Лаос, Тайланд, Оңтүстік Бирмаға тараған палаунг, ва, кава, лава, данау т. б. тілдері), солтүстік-батыс (Үндістанның Ассам штатына тараған кхаси тілі), оңтүстік-батыс (Никобар аралдарына тараған көп диалектілі никобар тілдері). Мон-Кхмер тілдерінде аффрикат және ызың дыбыстарға қарағанда дауысты дыбыстар мен дифтонгілер көбірек қолданылады. Жаңа сөз жасауда негізінен аффикстік (префикс және инфикс) тәсіл, кейде аналитикалық тәсіл де қолданылады.
## Дереккөздер

Санат:Тілдер
Моноаминоксидаза

thumb|right|200px|Моноаминоксидаза A
thumb|right|200px|Моноаминоксидаза Б
**Моноаминоксидаза**—оксидоредуктаз класына жататын фермент. Моноаминоксидаза моноаминдердің, оның ішінде биогендік аминдердің дезаминденіп тотығуын катализдейді.Моноаминоксидаза митохондрийдің сыртқы мембранасында жиналады да, онымен мықты липопротеид комплекс құрады. Моноаминоксидазаның простетикалық тобы-белокпен ковалентті байланысқан флавинадениндинуклеотид (ФАД). Моноаминоксидазаның активтілігіне сульфгидрильді топтардың маңызы бар.Моноаминоксидаза биологиялық активті қосылыстардың ыдырауына да олардың түзілуіне де қатысатын болу керек.
## Дереккөздер

Санат:Ферменттер
Монго

**Монго** (*монго-нкундо*) — Конго Демократиялық Республикасыдағы көптеген тайпалық топтардан құралған халық. Монгоның көпшілігі Конго өзені бойындағы тропиктік қалың ормандар арасында, бір бөлігі қалаларда тұрады.
Халық саны 2,5 миллионнан 5 миллионға дейін. (2010, бағалау).

## Тілі
Монго тілі - банту тілдерінің орталық тобына жатады. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Монгоның едәуір бөлігі христиандар (католиктер). Тропиктік ормандардың түкпірлерінде тұратын монгода алғашқы қауымдық құрылыстардың элементтері мен ата-баба аруағына, тәңірлерге т.б. табыну салты сақталған.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі - кетпенмен жер өңдеу, қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок). Ішінара аңшылық, балық аулау, терушілікпен айналысады.
Монгоның бір бөлігі май пальмалары мен кофе плантацияларында, сондай-ақ қалалардағы ауыл шаруашылық шикізатын өңдейтін кәсіпорындарда жұмыс істейді.
Олар өзен бойында делдалдық саудамен айналысты (құлдар, піл сүйегі, ангула ағашының ұнтағы – гигиеналық және косметикалық өнім).

## Өмір салты
Ішкі аймақтарда рулық жүйенің элементтері сақталған. Дәстүрлі қоғамдық ұйым – көсемдік. Этука деп аталатын, ата-бабадан тарайтын жиырмадан қырыққа дейінгі мүшеден тұратын бірлескен отбасылық шаруашылыққа негізделген.

Дәстүрлі елді мекендері сақина тәрізді қоныстар, тұрғын үйлері - конустық төбесі бар дөңгелек пішінді үйшіктер.

Дәстүрлі киімі - жамбасты жауып тұратын мата.

Негізгі тағамы - тұздық қосылған ботқа, отқа қуырылған ет.

Халық ауыз әдебиеті бай - жануарлар туралы ертегілер, мақал-мәтелдер, Иньянья батыр баба туралы эпос, т.б.

## Дереккөздер

 
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары
Ағайынды Монгольфье

thumb|200px|Монгольфье ағайындылардың шары
thumb|200px|Ауа шарында алғашқы ұшу
**Монгольфье** немесе **Монгольфьер** () — ағайынды **[[Жозеф-Мишель Монгольфье|Жозеф-Мишель]]** (1740—1810) и **[[Жак-Этьенн Монгольфье|Жак-Этьенн]]** (1745—1799), аэростатты (ауа шарын) ойлап тапқан француз өнертапқыштары. 1783 жылы 5 маусымда Видалон-лез-Анноне қаласында түтін толтырылған ауа шарымен дүние жүзінде тұңғыш рет көкке ұшты.
## Дереккөздер

Санат:Өнертапқыштар
Санат:Франция тұлғалары
Монтеррей

**Монттеррей** () және «Sultana del Norte» (Солтүстіктің сұлтаны) деген атаумен әйгілі— Мексикадағы қала.Нуэво-Леон штатының әкімшілік орталығы.Елдің маңызды өнеркәсіп, транспорт, финанс орталығы. Қара және түсті металлургия, электротехника, жеңіл және тамақ кәсіпорындары бар. 
## Дереккөздер

Санат:Мексика қалалары
Мишель де Монтень

thumb
**Мишель де Монтень** (28. 2. 1533, Бордо маңы,—13. 9. 1592, сонда) — француз философы, жазушы. «Тәжірибелер» деген еңбегімен мәлім. Философиясында өзек етіп ұстаған негізгі принципі — скептицизм (күдіктену). Мишель адамдар өзгеріп-жаңарып отырады, сонымен бірге оның сана-сезімі де, ой-пікірі де жаңаланады, себебі олар оның жеке басына төн қасиет дейді. Сондықтан адам біткеннің бәрінің айтқандарын асыра бағалап, оларға талғаусыз бас ие беру қате деп түсіндіреді.Құдай мен дінге қарсы шықпай-ақ адам өлгенімен «жаны өлмейді» деген негізгі қағидасының күдікті екендігін дәлелдейді.Мишель дүниені танып-білуге болмайды дейтін агностицизм бағытынан өзін аулаққа салады.
## Дереккөздер
Оскар Монтелиус

thumb|250px
**Монтелиус Густав-Оскар-Августин** (},(9. 9. 1843, Стокгольм,— 4. 11. 1921, сонда) — швед археологы.Еуропадағы неолит, қола және ертедегі темір ғасырларының хронология классификациясын жасады. Қазіргі археологтар археологиялық ескерткіштердің болжамды және дәл уақытын Оскар әдісі арқылы анықтайды. Оскар кейбір археолог-эволюционистер (мысалы, Г. Мортилье) сияқты заттар да жануарлар организміне тән заңдылықтармен дамиды деген қате жорамал айтты.
## Дереккөздер

Санат:Швеция тұлғалары
Гвадалахара

**Гвадалахара** () — Мексикадағы қала. Халиско штатының астанасы. 1542 жылы құрылды. Қала *Батыс інжуі* () және *Раушан қала* () ретінде танылып кеткен. Гвадалахар қаласында халықтың шоғырлануы бойынша Мексикадағы 2-ші орын алады.
## Дереккөздер

Санат:Мексика қалалары
Экатепек-де-Морелос

**Экатепек-де-Морелос** () —Мексикадағы қала және муниципалитет. Мехико штатына кіреді. 1877 жылы құрылды.Экатепек-де-Морелосшоғырлануы Мексикадағы 1-ші орны алады.
## Дереккөздер

Санат:Мексика қалалары
Прогерия

**Прогерия** (&nbsp;— астам, &nbsp;— шал)&nbsp;— өте сирек кездесетін генетикалық аурулардың бірі. Прогерия кезінде адам терісі мен ішкі мүшелерінің өзгеріске ұшырауы байқалады. Бұл ағзаның мезгілсіз қартаюымен пайымдалады. Прогерия балаларда (синдром Гетчинсон (Хатчинсон)-Гилфорд  синдромы) және ересек адамдарда (Вернер синдромы) кездеседі.

Қазіргі таңда, әлемде 80-ге жуық прогериямен ауырған жағдай тіркелген, оның ішінде 6 жасар Адалия Роуз (Adalia Rose), 13 жасар қыз – Хэйли Окинс, 7 жасар Ашанти Элиотт-Смит, сондай-ақ 12 жасар Онталаметсе Фалатсе (Ontlametse Phalatse). Фалатсе Йоханнесбургқа жақын қалашығында тұрады, ол прогериямен ауырған жалғыз негроидтық нәсілді адам. Сондай-ақ әлемге танымал болған, прогериямен ауырып, 2011 жылдың 5 маусымында қайтыс болған YouTube қолданушысы  – Леон Бота. Леон өзінің тағдырына қарамастан YouTube желісінде өзінің видеоблогын жүргізеді, сондай-ақ ол диджей және xип-хоп орындаушы. Осы аурумен ауырған тағы да бір талант иесі – америкалық үгіттеуші спикер, 17 жасар кезінде қайтыс болған Сэм Бернс.

## Дереккөздер

## Әдебиет

* 

Санат:Қартаю
Санат:Автосомалық-рецессивті аурулар
Санат:Сирек аурулар
Томас Хант Морган

**Томас Хант Морган** (; , Лексингтон&nbsp;— , Пасадина)&nbsp;— американдық биолог, генетиканың негізін қалаушылардың бірі, Итака, Нью-Йорк (1932) алтыншы Халықаралық генетика конгресінің төрағасы. «Тұқым қуалаудағы хромосоманың рөліне қатысты ашылулары үшін» физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1933 жылы лауреаты.

## Өмірбаян
Алғаш рет өз зерттеулерінде жеміс шыбыны дрозофиланы (*Drosofula melanogaster*) пайдаланды. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының президенті (1927—1931), КСРО РА- ның құрметті мүшесі (1932). Кентукки университетін (1886) және Балтимордағы Дж. Хопкинс университетін (1891) бітірген. Брин-Мордағы әйелдер колледжінде (1891—1904) және Нью-Йорктегі Колумбия университетінде (1904—1928) профессор. Пасаденадағы Калифорния технология институтының биология лабораториясының (1928—1945) меңгерушісі. Томас регенерация мен жануарлардың жынысын анықтау мәселелерін және эксперименттік эмбриологияны зерттеді,Морган өз кызметкерлерімен бірігіп, тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ашып, гендердің хромосомаларда орналасатындығын дәлелдеді. Нобель сыйлығының лауреаты (1933 ж.).

## Ғылыми еңбектері
* 

## Наградалары, ғылыми Танылуы
* Дарвин медалі (1924)
* Силлиманов лекциясы (1924)
* Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1933) 
* Копли медалі (1939)
Академиялар мүшесі:
* АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі(1909), президенті (1927—1931)
* Лондон корольдік қоғамы шетелдік мүшесі (1919)
* Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшесі-корреспондент (1923) және КСРО ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі  (1932).

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* *Самин Д.* Тайны живого. Хромосомная теория наследственности // Сто великих научных открытий 
* Thomas Hunt Morgan (1866—1945)  A Biographical Memoir by A. H. Sturtevant, 1959

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ генетиктері
Санат:Дарвин медалінің иегерлері
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:КСРО Ғылым академиясының мүшелері
Санат:25 қыркүйекте туғандар
Санат:4 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:АҚШ биологтары
Санат:АҚШ генетиктері
Санат:Физиология немесе медицинадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Георг Вайц

** Георг Вайц** - неміс тарихшысы.

1842 жылдан кильде, 1849 жылдан Гёттингенде, 1875 жылдан Берлинде профессор. 1848-49 ж. Франкфурт парламентінің депутаты. Аса күшті монархиялық өкіметті жақтап, либералдық-ұлтшылдық көзқараста болды. 1875-1886 ж. Германияның орта ғасырдағы тарихы жөнінде мол мағұлмат жинап, нақты деректерді бастырып шығару жұмысын басқарды. Басты еңбегі - "Германия мемлекет құрлысының тарихы". 

## Дереккөздер



Санат:Германия тұлғалары
Санат:Германия тарихы
J.P. Morgan & Co.

thumb|right|200px|Компанияның логотипі
**J.P. Morgan & Co.** немесе **Моргандар** — АҚШ-тың ертеден келе жатқан аса ірі финанс топтарының бірі. 

J.P. Morgan & Co.  Рокфеллерлер тобы мен елдегі жетекші финанс олигархияларының қатарына жатады. Моргандардың финанс-өнеркәсіп мүдделері бүкіл капитал дүниеге тамырын жайған. Бұл топ соғыс-өнеркәсіп комплексімен байланысты, ол АҚШ-тың саяси өміріне айтарлықтай ықпал етеді, топтың адамдары АҚШ үкіметінде көрнекті қызметтер атқарады.

Моргандар тобының негізін салған Джуниус Спенсер Морган және оның үлкен баласы Джон Пирпонт Морган еді (1871 ж.). 

Моргандар бақылауындағы жалпы сома (1970) 90 млрд. доллардан асады, оның 40 млрд-тайы кредит-финанс саласына жатады. 

Топ қатынас жүйесі, жеке уния және финанс қарым-қатынастары арқылы байланысып жатқан байтақ банкілік және өнеркәсіп монополиялар коалициясы болып табылады. 2-дүние жүзілік соғысқа дейін Нью-Йорктегі «J.P. Morgan & Co.» банкирлік үйі топтың жетекші орталығы болып келді. Бұл банкирлік үй өнеркәсіптік компаниялардың бағалы қағаздарын орналастыруда үстемдік етіп, Нью-Йорк пен Филадельфияның аса ірі коммерциялық банкілерін бақылады. 

Кейінгі кезде Моргандар тобының финанстық негізі коммерциялық 2 банкі («**Morgan Guaranty Trust Company**», «Банкерс траст») және « Morgan Stanley» инвестициялық банк болып отыр. Моргандардың өнеркәсіптік  империясы «United States Steel Corporation», «Дженерал электрик», «Дженерал моторс», «Коннекотт коппер корпорейшен», «Амёрикан телефон энд телеграф» сияқты корпорацияларды, сондай-ақ өнеркәсіптің ірі-ірі көмір, тоқыма, мұнай, химия т. б. компанияларын қамтиды. Моргандар тобының қазіргі ғылыми-технологиялық революцияның дамуымен тығыз байланысты салаларды (радиоэлектроника, ракета жасау т. б.) қамтымауы және ағылшын, француз капиталының халықаралық позициясының әлсіреуі (Морган банкілері олардың бағалы қағаздарын американ рыногына орналастыруда делдалдық етіп келген еді) Моргандар позициясын біршама әлсіретті. .

2000 ж. банкті Chase Manhattan Bank сатып алып, компанияның негізінде әлемдегі ең ірі банктердің бірі - JPMorgan Chase & Co. банкін құрды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Санат:1871 жылы құрылған компаниялар
Санат:2000 жылы жойылған банктер
Важа Пшавела

**Важа Пшавела** ( — **Лука Павлович Разикашвилидің** () лақап аты; 26 маусым 1861 ж., Чаргали — 10 маусым 1915 ж., Тбилиси) — 19 ғ-дың атақты грузин жазушысы және ақын, грузин әдебиетінің классигі, Бачана Разикашвилидің үлкен ағасы.

## Өмірдерек
Дін қызметкері отбасында туған. Телав діни училещесін бітірген. Гори мұғалімдер семинариясында оқып жүріп, грузин халықшылдарымен  жақындасқан. Ауылдық мектептің мұғалімі болған. Санкт-Петербург университетінің заң факультетіне еркін тыңдаушы болып түсті. Бірақ оқуға қаражаты болмағандықтан, 1884 ж. еліне қайтты. Важа Пшавела әдебиетке 80 жылдардың орта шенінде араласты. 36 поэма, 400-ге жуық өлең, бірнеше пьеса, көптеген әңгімелер, этнографиялық, публицистикалық және әдеби-сын мақалалар жазды. Ол буржуазилық қоғамның алаяқтары мен патша өкіметінің итаршыларын  аяусыз шенеді. 1905 ж. бірінші орыс революциясын үмітпен қарсы алды. Алайда Важа Пшавела шығармаларының идеялық жағынан көп қайшылықтары болды.Ақын патриархтық-рулық  қоғамды дәріптеді.

## Еңбектері
Ол өз дәуіріндегі  әлеуметтік күресті, халықтың ұлттық мақсат мүддесін, тілек-мұратын терең ашып көрсете алмады. Важа Пшавела поэмаларының көпшілігі тау халықтары өміріндегі  ерлік хикаяларға құрылған. "Алуда Кетелаури", "Бахтриони", "Қонақ пен қожайын", "Жыланқор" поэмаларының тақырып өзегі - Отан мен халыққа деген сүйіспеншілік, еркіндіті аңсау. Ол табиғат құбылыстарын шебер бейнелейді. Важа Пшавела шығармалары орыс ақындарының В.Державин, Б.Пастернак, С.Спаский т.б. аудармалары арқылы совет халқының иілігіне айналды, шетел тілдеріне де аударылды.

## Дереккөздер
Мукополисахаридтер

[thumb|[Хондроитин сульфаты]]
**Мукополисахаридтер** ( — «кілегей») немесе **Гликозаминогликандар** — гетерополисахаридтер класына жататын үлкен молекулалы табиғи қосылыстар. 

Мукополисахаридтер сополимерлер, екі не бірнеше моносахаридтерден тұрады. Мукополисахаридтер суда, тұзды суда жақсы ериді, спирт, ацетон, эфир т. б. органикалық ерітінділерде ерімейді. Судағы ерітінділері кілегейлі келеді. Мукополисахаридтер ағзада ақуыздармен қосылыс жағдайында, яғни мукопротеидтер түрінде болады. Химиялық құрамына байланысты қышқыл және бейтарапты қасиетті мукополисахаридтер бар. Мукополисахаридтер барлық дерлік орган, тканьде болады, биологиялық маңызы: мукопротеидтер, гликопротеидтер құрамына кіреді, ал бұлардың көбі — ферменттер мен гормондар.
## Дереккөздер

Санат:Гликозаминогликандар
Мукопротеидтер

**Мукопртоидтер** (синонимдері: **мукоидтер**, **муциндар**) — құрамында мукополисахарид болатын күрделі ақуыздар. 

Мукопртоидке жануарлар ұрығы қанынан алынған фетуин, жануарлар несебінде болатын уромукопротеид, қан құрамындағы мукопртоидтердің ерекше топтары, энтеропептидаза, протромбин, тромбин, гаптоглобин, тиреоглобулин, орсомукоид, церуллоплазмин, овомукоидтер т. б. жатады. Көптеген мукопртоидтердің физиологиялық ерекше қасиеттері болады (гормондар, ферменттер). Организмнің инфекция қоздырғыштарына реакциясы мен иммунитет құбылысында мукопртоидтердің маңызы үлкен. Мукопртоидтердің қандағы концентрациясы организмнің физиологиялық және патологиялық (мысалы, гепатит) жағдайына байланысты өзгереді.

## Дереккөздер

Санат:Ақуыздар
Мукурра

thumb|right|Нубии картасы
**Мукурра** (немес Макурия, ) — Ніл мен Атбар өзендерінің аралығына орналасқан, 6—7 ғасырлардан 16 ғасырға дейін өмір сүрген ежелгі феод. мемлекет. Астанасы — Ескі Донгола. Негізгі халқы — нобаттар 6 ғасырда христиан дінін ңабылдады. Мал, темір ұйымдарын және құл сату арқылы 12 ғасырда кемеліне жете гүлденді. 13 ғасырдан бастап елге ислам діні ене бастады.
## Дереккөздер
Феликс Ролан Мумие

**Феликс Ролан Мумие** (Мумье, , 1. 11. 1925, Фумбан,— 3. 11. 1960, Женева) — Камерунның саяси қайраткері. Сорбонна университетінің дәрігерлік факультетін бітірді. Камерун Халық Одағы партиясын (КХОП) (1948) ұйымдастырушылардың бірі, 1958 жылдан КХОП-нің председателі.
## Дереккөздер
Майлз Теллер

**Майлз Алекса́ндр Те́ллер** 1987 жылдың 20 ақпанында Пенсильвания штатында Даунингтауне қаласында дүниеге келген.Оның анасы Мэрри Флауэрс,ал әкесі Майк Тэллер.Майлздың 2 үлкен әпкесі бар.Оның атасы Ресейден шыққан еврей болған.Бала кезінде ол тұратын жерін жиі ауыстыратын болған.

## Биографиясы
Теллердің ата-анасы Мерри Флауэрс жылжымайтын мүлік агенті,ал Майк Теллер АЭС инженері.Майлздың екі әпкесі бар.Әкесінің жұмысының кесірінен Майлз бала кезінде тұратын жерін жиі ауыстырып отырған.Солай ақ майлз бала кезінде достарымен The Mutes группасын құрған.

## Карьерасы
Теллер фильмға түсердің алдында қысқа матреждарда көзге түсті.Осылай Теллер 2010 жылы «Кроличья нора» және «Свободные» атты музыкалық жанрдағы фильмде түскен еді.Оның қатысуымен түскен фильмдердің ең танымалы "Проект X: Дорвались" және «21 и больше» болды.2013 жылы Теллер «Захватывающее время» және «Дивергент» фильмдерінде түсті.

## Жүлделері
Теллер 2013 жылы жюриге арнайы жүлде наминациясы бойынша "Сандэнс" жүлдесін алды.Ал 2014 жылы ең үздік өбісу наминациясындағы "Спутник" атты жүлдеге ие болды.
Мунду

**Мунду** ()— Чад Республикасындағы қала. Логон өзенінің бойында. Мақталы ауданның орталығы. Тамақ өнеркәсібі (мақта майы және сыра қайнату), сигарет фабрикасы, аэропорт бар.
## Дереккөздер

Санат:Чад қалалары