Владимир Путинмен болатын тікелей эфир

**Владимир Путинмен болатын тікелей эфир** () —  жыл сайынғы шарада Ресей Федерациясының Президенті, ал бұған дейін Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы болған Владимир Путин ресейлік азаматтардың сұрақтарына жауап береді. 2008 жылдан 2011 жылға дейін Владимир Путин Ресейдің премьер-министрі болған кезде бұл шара **«Владимир Путинмен сұхбат»** және **«Владимир Путинмен сұхбат. Жалғасы»** деп аталды.

Дайындық кезінде және «тікелей эфир» кезінде Ресейден, жақын және алыс шетелдерден кез келген адам әртүрлі байланыс құралдары арқылы: телефон, SMS және MMS хабарламалары, интернет сайты, мобильді қосымшалар және әлеуметтік желілер арқылы арнайы хабарламаларды өңдеу орталығына өз сұрақтарын жібере алады. Хабарламаларды өңдеу орталығы арқылы барлығы бірнеше миллион сұрақ өтеді.

Путиннің айтуынша, бұл шара «азаматтарға өз ұстанымы мен бағасын ел басшылығына жеткізуге мүмкіндік беретін ең қуатты әлеуметтік сауалнама».

Владимир Путин президент ретінде 17, премьер-министр қызметін 4 рет атқарды.

## Формат және мақсат
Кездесу барысында азаматтар Владимир Путинге телефон арқылы, жеделхат арқылы сұрақтар қойды, кейбір сұрақтарды жүргізушілер айтты, кейбіреулері Ресейдің ірі қалаларынан телехабарлар арқылы қойылды. Бұл хабарларға «Бірінші арна» мен «Россия-1» ақпараттық бағдарламаларының тілшілері қатысты. Телехабарлардағы адамдар арнайы іріктелді, содан кейін оларға бағдарламаның басты қонағына қоятын сұрақтары беріліп, келісілді. 2008—2017 жылдар аралығында студияда шақырылған қонақтар да сұрақтар қойды.

2016 жылдың сәуір айында РБК және «ВВС орыс қызметі» Мәскеу түбіндегі президент әкімшілігіне тиесілі Поляный пансионатында елдің түкпір-түкпірінен бірнеше жүз адам әкелінген «тікелей эфир» алдында өткен жаттығулар туралы хабарлады. Жаттығулар барысында қойылған сұрақтарды соңғы топты таңдаған мемлекеттік арналардың қызметкерлері өңдеп, тұжырымдады (атап айтқанда, алдын ала дайындалғандарын ұсыну арқылы). Іріктеуден өте алмаған қатысушылар қарапайым көрермендер болды. Қатысушылардың кейбірі нақты мақсатты білсе, басқаларына «бағдарламаға», «ток-шоуға» қатысу ұсынылды. Ондай іс-шаралар 3—5 жылдан бері өткізіліп келеді.

## Тарихы
### Бірінші эфир (2001)
нобай|2001 жылы 24 желтоқсанда Мәскеудегі Пушкин алаңындағы демонстрация
Алғашқы тікелей эфир 2001 жылдың 24 желтоқсанында болды. Тікелей хабар сол кезде және одан кейінгі 5 жыл бойы екі ұлттық арна – ОРТ және РТР жүргізді. Бұл формат идеясының авторлары екі хабар таратушының да басшылары болды: ОРТ бас директоры Константин Эрнст және БМТРК төрағасы Олег Добродеев. Телефон арқылы және http://orttr.ru сайтында түскен сұрақтарды президентке телекомпанияның жүргізушілері Екатерина Андреева мен Сергей Брилев жолдады. Телефон қоңырауларының модераторы Кирилл Клейменов болды. Владимир Путин ресейлік азаматтардың 47 сұрағына жауап берді – барлық хабар 2 сағат 20 минутқа созылды.

ОРТ және РТР арналарының тікелей эфирінде ресейліктердің сауалдарына жауап берер алдында сөйлеген сөзінде Ресей президенті өтіп жатқан 2001 жыл Ресей үшін табысты жыл болды деп мәлімдеді.

### Екінші эфир (2002)
Екінші тікелей эфир 2002 жылы 19 желтоқсанда өтті. Владимир Путинге 51 сұрақ қойылды. «Тікелей эфир» ұзақтығы 2 сағат 37 минутты құрады. Путин соңғы бір жылда жалпы ресейліктер жақсы өмір сүре бастағанын, елдің байығанын атап өтті.

### Үшінші эфир (2003)
Үшінші тікелей эфир 2003 жылы 18 желтоқсанда өтті. Хабар 2 сағат 50 минутқа созылып, президентке 69 сұрақ қойылды. Сұрақтардың көбін ер адамдар қойған, төрт бала да сол кездегі мемлекет басшысымен телефон арқылы сөйлескен.

### Төртінші эфир (2005)
Төртінші тікелей эфир 2005 жылдың 27 қыркүйегінде (басылымдық телебағдарламаларда айтылмай) өтті. Екатерина Андреева мен Сергей Брилев «тікелей эфир» жүргізушілері болып қалды, ал Наталья Семенихина телефон қоңырауларының модераторы болды. Бағдарлама 2 сағат 54 минутқа созылып, Владимир Путинге 60 сұрақ қойылды. Аймақтардан жергілікті тұрғындардың сауалдарын қою дау-дамайсыз өткен жоқ — Воркутада Владимир Путинмен сөйлеспек болған құқық қорғаушыны соққыға жыққан.

### Бесінші эфир (2006)
Бесінші тікелей эфир 2006 жылғы 25 қазанда өтті. «Тікелей эфир» ұзақтығы 2 сағат 54 минутты құрады, оның барысында 55 сұрақ қойылды. Путиннің халықпен теледидар арқылы сөйлесу рейтингі алдыңғы төрттіктен төмен болып шықты. Егер 2001 жылы мәскеулік аудиторияның 52% «Бірінші арнада» осындай хабарды қараса, 2006 жылы бұл көрсеткіш екі есеге дерлік азайды — 29%..

### Алтыншы эфир (2007)
Алтыншы тікелей эфир 2007 жылдың 18 қазанында өтті. «Тікелей эфир» ұзақтығы 3 сағат 3 минутты құрап, президентке 69 сұрақ қойылды. Содан кейін Владимир Путин премьер-министр болу үшін төрт жылдық үзіліс алдында Ресей президенті ретінде соңғы рет тікелей эфирде теле және радио арқылы өз жерлестерімен сөйлесті. Тікелей эфирді бастаған Владимир Путин футболдан Ресей құрамасын Англия құрамасын жеңуімен құттықтады.

### Жетінші эфир (2008)
2008 жылғы 4 желтоқсанда жетінші тікелей эфир болды, бірақ тек «Россия» және «Вести» телеарналарында (тек ВГТРК телеарналары өз мәртебесіне сәйкес премьер-министрге эфир уақытын беруге құқылы болғандықтан). Бұл жолы Владимир Путин премьер-министр ретінде сөз сөйледі. Хабардың шамамен 2,5 сағатқа, яғни жоспарланғаннан бір сағатқа ұзағырақ болғанына қарамастан, бар болғаны 46 сұраққа жауап беруге мүмкіндік туды.

### Сегізінші эфир (2009)
Сегізінші тікелей эфир 2009 жылдың 3 желтоқсанында өтті. Премьер-министр халықпен диалогын терроризм тақырыбынан бастады, атап айтқанда, бір күн бұрын болған «Невский экспресс» жолындағы жарылыстан. Қаржы дағдарысы мен оның салдары жалпы түрде талқыланды. Владимир Путинге барлығы 80 сұрақ қойылды; бағдарлама 4 сағат 1 минутқа созылды.

### Тоғызыншы эфир (2010)
Тоғызыншы тікелей эфир 2010 жылы 16 желтоқсанда өтті. Владимир Путин тікелей эфирде 4 сағат 25 минут сөйледі. Бағдарлама сайтында телефон қоңыраулары, SMS хабарламалар және хаттар түріндегі барлығы 2 миллионнан астам өтініштер түскен. Әңгімелесу барысында премьер-министр 88-ден астам сұраққа жауап бере алды. Эфир Владимир Путин мемлекет басшысы болуды тоқтатқаннан бергі ең аз көрерменді тартты.

### Оныншы эфир (2011)
2011 жылғы 15 желтоқсанда бағдарламаның оныншы, мерейтойлық тікелей эфирі өтті. Владимир Путин тікелей эфирде көрермендермен 4 сағат 33 минут бойы байланыс жасап, 90 сұраққа жауап берді.

2012 жылы, қайтадан президент болып сайланған Владимир Путин азаматтармен байланыс орнатуды жоспарлады. Жаңа байланыс форматы таңдалып, баспасөз мәслихаты түрінде болуы мүмкін еді. Кейінірек баспасөз хатшысы Дмитрий Песков «тікелей эфир» жобасын жылырақ мезгілге ауыстыру туралы хабарлады.

### Он бірінші эфир (2013)
2013 жылдың 25 сәуірінде тікелей эфирде он бірінші кездесу өтті. Тікелей эфирді қайтадан екі мемлекеттік арна — «Бірінші арна» және «Россия-1» жүргізді. Владимир Путин тікелей эфирде көрермендермен 4 сағат 47 минут бойы сұхбаттасты. Қатысушылардың саны үш миллионнан асты. Сол күні Путин өзінің үшінші президенттік мерзімінің алғашқы жылын қорытындылады.
### Он екінші эфир (2014)
Он екінші тікелей эфир 2014 жылдың 17 сәуірінде өтті. Талқыланған тақырып Украина болды және 3 сағат 56 минутқа созылды, оның ішінде — Қырымның Ресей Федерациясы тарапынан аннексиясы да қарастырылды. Бұл форматтың тарихында алғаш рет президентке бейне сұрақ қою мүмкіндігі болды. 2014 жылы „тікелей эфир“ көрермендер арасында өткен жылмен салыстырғанда әлдеқайда үлкен қызығушылық туғызды, себебі бұл Украинадағы жағдайдың шиеленісуімен және Қырымның Ресей тарапынан аннексиясымен байланысты болды.

### Он үшінші эфир (2015)
нобай|235x235 нүкте|2015 жылы Владимир Путинмен тікелей эфир
Он үшінші тікелей эфир 2015 жылғы 16 сәуірде Мәскеудегі Манеж ғимаратында арнайы жабдықталған студияда өтті және 3 сағат 57 минутқа созылды. Президент Владимир Путинге 74 сұрақ қойылды.

Ресей президенті өткен дағдарыс, импортты алмастыру, денсаулық сақтау, сыртқы саясат және Украинадағы жағдай туралы айтты.

### Он төртінші эфир (2016)
Он төртінші тікелей эфир 2016 жылдың 14 сәуірінде Гостиный двор ғимаратында өтті және 3 сағат 40 минутқа созылды.. Осы уақыт ішінде Владимир Путин 80 сұраққа жауап берді. Экономика, бағаның өсуі, жолдар мәселелері талқыланды. Сондай-ақ президент Украина, Сирия, Таулы Қарабақтағы жағдайларға, АҚШ және Түркиямен қарым-қатынастарға қатысты сұрақтарға жауап берді.

### Он бесінші эфир (2017)
Он бесінші тікелей эфир 2017 жылдың 15 маусымында өтті және 3 сағат 56 минутқа созылды. Осы уақыт ішінде президент 73 сұраққа жауап берді. 2017 жылы «тікелей эфирді» 6 миллионнан астам Ресей тұрғыны көрді.. Бағдарламаның жүргізушілері Дмитрий Борисов (Бірінші арна) және Татьяна Ремезова (ВГТРК) болды. Алғаш рет эфирде SMS және MMS хабарламалары реальды уақыт режимінде экранда көрсетілді, көбінесе президентке қатысты сыни пікірлерді қамтыды.

### Он алтыншы эфир (2018)
Он алтыншы тікелей эфир 2018 жылғы 7 маусымда өтті және 4 сағат 20 минутқа созылды. Эфир аяқталғаннан кейін президент журналистердің сұрақтарына жауап берді. Осы уақыт ішінде Владимир Путин 73 сұраққа жауап беріп, 32 адам тікелей эфир барысында өз сұрақтарын президентке қою мүмкіндігіне ие болды.

Бағдарламаның жаңалығы: 2008 жылдан бері алғаш рет студияда көрермен болмады, ал президент барлық федералдық министрлермен, Ресейдің аймақ басшыларымен және ірі мемлекеттік кәсіпорындардың жетекшілерімен on-line режимінде байланысу мүмкіндігіне ие болды.

2018 жылы «тікелей эфирді» 5,78 миллион адам көрді. Бұл көрсеткіш 2011 жылдан бері ең төменгі деңгейге жетті.

### Он жетінші эфир (2019)
Он жетінші тікелей эфир 2019 жылғы 20 маусымда өтті және 4 сағат 24 минутқа созылды.

2019 жылы телекөрермендер арасында «тікелей желінің» танымалдылығының төмендеу үрдісі жалғасты: эфирді 5,336 миллионнан астам адам көрді, бұл 2011 жылдан бергі ең нашар көрсеткіш болды. Тағыда тікелей желіде Путиннің қыздары деп пайымдалатын кәсіпкер әйелдер туралы сұрық қойылған.

### Он сегізінші эфир (2020)
Он сегізінші тікелей эфир 2020 жылғы 17 желтоқсанда Ресей Президентінің жыл сайынғы баспасөз конференциясының бір бөлігі ретінде өтті.

### Он тоғызыншы эфир (2021)
Он тоғызыншы тікелей эфир 2021 жылғы 30 маусымда өтті және 3 сағат 44 минутқа созылды. Mediascope деректері бойынша, бұл тікелей желіні Владимир Путинмен бірге 6,3 миллионнан астам ресейлік көрген, 2019 жылы бұл көрсеткіш 5 миллион 336 мың адам болған. Бағдарламаның басты тақырыптары вакцинация және COVID-19-бен күрес, билік транзиті және бағалардың өсуі болды. Владимир Путин 2,2 миллион сұрақтың ішінен 70 өтінішке жауап берді. Бағдарлама қорытындысы бойынша президент үкіметке бірқатар тапсырмалар берді, атап айтқанда балаларға төлемдер, шағын және орта бизнесті несиелеу, жеке шаруашылықтарды газдандыру мәселелері бойынша. Халықаралық БАҚ-тың пікірінше, тікелей желі президенттің азаматтармен қарым-қатынасының негізгі тетігіне айналып, билік вертикалінің әлсіз белгісі ретінде атап өтілді.

### Жиырмасыншы эфир (2023)
Жиырмасыншы тікелей эфир 2023 жылғы 14 желтоқсанда «Владимир Путинмен жыл қорытындылары» атауымен өтті. Владимир Путинмен тікелей желі және Владимир Путиннің қатысуымен өтетін жыл сайынғы баспасөз конференциясы бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерімен бірге Мәскеуде, Гостиный Дворда біріктірілген форматта ұйымдастырылды. Бағдарлама басталғанға дейін 2 миллионнан астам сұрақ түсті.

Бағдарлама 4 сағат 4 минутқа созылды, талқылау барысында Владимир Путин 67 сұраққа жауап берді. Мемлекет басшысы инфляция 7,5–8% болса да, Ресейдегі экономикалық өсімнің ЖІӨ-нің 3,5% деңгейінде екенін; екінші мобилизация толқынын жүргізудің қажеттілігі жоқ екенін; Ресейдің Украинаға басып кірудегі мақсаттарының сақталатынын; АҚШ-пен қатынастарды қалпына келтіруге Ресейдің дайын екенін, бірақ ол үшін негізгі алғышарттар жасалуы тиіс екенін; Қытаймен қатынастардың рекордтық жоғары деңгейге жеткенін атап өтті. Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің студенті жасанды интеллект арқылы президент сыңарын жасап жасанды интеллект қаупі туралы сұрақ қойды.

### Жиырма бірінші эфир (2024)
Жиырма бірінші тікелей эфир 2024 жылғы 19 желтоқсанда өтті. 4 сағат 30 минутқа созылды, 76 сұраққа жауап берілді. Барлығы 2 миллионнан астам сұрақ түсті, олардың іріктеуімен Сбербанк нейрожелісі айналысты. Владимир Путин Ресей Федерациясының экономикалық өсімі, жоғары инфляция және тарихи тұрғыдан ең төмен жұмыссыздық туралы айтты. Ресей президенті Қарсылас Украина армиясын Курск облысынан міндетті түрде «шығаратынын», онда бұзылған тұрғын үйлер мен инфрақұрылымды қалпына келтіретінін мәлімдеді. Ресей алдын ала шарттарсыз Киевпен бейбіт келіссөздерге дайын екенін атап өтіп, Владимир Зеленскийді Украина президенті ретінде легитимді емес деп атады. BBC тілшісінің сұрағына жауап бере отырып, Владимир Путин өз басқарған 25 жыл ішінде Ресейдің тұңғиықтан алшақтай алғанын айтты. Сұрақтарға жауап кезінде Путин Ресей соғыспаса ішіміз пысады. Ресейді оқ даусымен ғана билеуге болады деді.

### Жиырма екінші эфир (2025)
19 желтоқсанда өтті. Бағдарлама ұзақтығы — 4,5 сағат болды. Барлығы 3 миллионнан артық сұрақ қойылды. Оның ішінде 18,94% әлеуметтік тақырпта болды. Ал 7,81% Украинада өткізілетін арнайы операцияға қатысты болды.

## Сын
«Қоғамдық пікір» қоры 2015 жылғы сәуірде жүргізген сауалнама деректері бойынша, ресейліктердің 49 %-ы Владимир Путинге қандай да бір сұрақ қойғысы келген (ең танымал сұрақ — жоғары бағалар мен азаматтардың әл-ауқаты туралы), 46 %-ының қояр сұрағы болмаған, 5 %-ы жауап беруде қиналған. Сарапшылардың пікірінше, көптеген ресейліктер бұл шараны «көрсетілім» деп есептеген және жылдар өте келе одан шаршағаны атап өтілген.

## Баяндамашылар

### Негізгі
* Екатерина Андреева және Сергей Брилёв (2001—2007)
* Мария Ситтель және Эрнест Мацкявичюс (2008—2011)
* Кирилл Клеймёнов және Мария Ситтель (2013—2015)
* Валерия Кораблёва және Евгений Рожков (2016)
* Дмитрий Борисов және Татьяна Ремезова (2017)
* Кирилл Клеймёнов және Андрей Кондрашов (2018)
* Елена Винник және Павел Зарубин (2019)
* Екатерина Березовская және Наиля Аскер-заде (2021)
* Екатерина Березовская және Павел Зарубин (2023)
* Дмитрий Кулько және Александра Суворова (2024)

### Модератор
* Кирилл Клеймёнов (2001—2003)
* Наталья Семенихина (2005, 2007)
* Юлия Панкратова (2006)
* Татьяна Ремезова (2011, 2013)
* Анна Павлова және Татьяна Ремезова (2014)
* Наталия Юрьева және Татьяна Ремезова (2015—2016, 2018—2019, 2021)
* Наталия Юрьева және Мария Гладких (2017)

### Көмекші
* Пётр Ровнов, Анна Титова, Дмитрий Седов (2008)
* Фарида Курбангалеева, Александр Христенко, Татьяна Ремезова (2009)
* Мария Моргун, Татьяна Ремезова, Мария Китаева (2010)
* Иван Кудрявцев, Мария Китаева, Дмитрий Щугорев, Мария Моргун (2011)
* Ольга Ушакова, Валерия Кораблёва, Дмитрий Щугорев, Мария Моргун (2013)
* Ольга Ушакова, Валерия Кораблёва, Дмитрий Щугорев, Татьяна Столярова (2014)
* Ольга Ушакова, Валерия Кораблёва, Дмитрий Щугорев, Екатерина Миронова (2015)
* Ольга Ушакова, Ольга Паутова, Вера Красова, Наиля Аскер-заде (2016—2017)
* Валерия Кораблёва, Ольга Паутова, Мария Гладких, Наиля Аскер-заде (2019)
* Ресей Федерациясының батыры аға лейтенант Наран Очир-Горяев (2025)

## Ұқсас форматтағы іс-шаралар
«Владимир Путинмен тікелей эфирден» бөлек, Ресей президенті жыл сайын үлкен баспасөз мәслихатын өткізеді, онда аккредитациядан өткен ресейлік және шетелдік журналистер өз сұрақтарын қояды. Алғашқысы 2001 жылғы 18 шілдеде өтті, соңғысы 2021 жылғы 24 желтоқсанда, 17 рет ұйымдастырылды. Владимир Путинмен 16 телеефир, Дмитрий Медведевпен бір тікелей эфир өткізілді. 2022 жылы үлкен баспасөз мәслихатын өткізбеу туралы шешім қабылданды.

2008—2019 жылдары Дмитрий Медведевпен жыл сайын телесұхбат шығарылып тұрды. Оның президенттік кезеңінде «Дмитрий Медведевпен жыл қорытындысы» (2008—2012) деп аталды, премьер-министр болған кезде «Дмитрий Медведевпен тікелей сұхбат» (2012—2019) деп аталды. Медведев премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін бұл формат өткізілмейтін болды.

Ресей президентінің Федералдық жиналысқа жыл сайынғы Жолдауы орталық телеарналар мен радиостанциялардың тікелей желіде көрсетіледі.

Владимир Путиннің 2010—2011 жылдары әртүрлі федералдық округтерде өткен «Біртұтас Ресей» партиясының өңіраралық конференцияларындағы сөз сөйлеген баяндамалары да тікелей желіде көрсетілді.

Ресей өңірлерінің басшылары да тікелей желілер өткізеді.

Шешен Республикасы басшысы Рамзан Қадыров БАҚ үшін жыл сайын тікелей желі өткізеді.

### Украинадағы «Владимир Путиннің тікелей эфирі»
2004 жылғы 26 қазанда Украинаның «Интер», «Бірінші ұлттық» және «1+1» атты үш телеарнасында Украинаны нацистік басқыншылықтан азат етудің 60 жылдығына арналған Владимир Путиннің Украинаға сапарына орай «Владимир Путин. Тікелей эфир» бағдарламасы көрсетілді. Бағдарлама Украинадағы президенттік сайлаудың басталуына бес күн қалғанда өтті және сол кездегі Украинада танымал ресейлік президенттің сапары украиндар арасында Виктор Януковичке қолдауды күшейтуі тиіс болды. Президентке бірнеше сұрақ украин тілінде қойылды, Путин украин тілінің әдемілігі туралы айтып, Тарас Шевченконың бір шумағын келтірді. Бұдан бөлек, Путин Ресейдің Украинаның ішкі саяси үдерістеріне араласуға ниеті жоқ екенін мәлімдеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Бірінші арна телебағдарламалары
Санат:Россия-1 телеарнасы телебағдарламалары
Санат:Россия-24 телеарнасы бағдарламалары
Санат:ВГТРК телебағдарламалары
Санат:НТВ телебағдарламалары
Санат:ТНТ телебағдарламалары
Санат:ОТР телебағдарламалары
Санат:РЕН ТВ телебағдарламалары
Санат:Звезда телеарнасы телебағдарламалары
Санат:РБК телебағдарламалары
Санат:Дождь арнасы телебағдарламалары
Санат:Мир телерадиокомпаниясы телебағдарламалары
Санат:Мир 24 телерадиокомпаниясы телебағдарламалары
Санат:Путинизм