open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Диморфос

**Диморфос** — Жер және Марс орбиталарын кесіп өтетін (65803) Дидимос астероидының серігі.

Оны 2003 жылы 20 қарашада Ондржейов обсерваториясында Петр Правец ашты.

Өлшемдері: 177 × 174 × 116 метр.

2020 жылы астероидқа Диморфос деген атау берілді, бұл грек тілінен «екі түрлі пішіні бар» дегенді білдіреді. Ондай атау астероидқа DART миссиясын жіберуімен байланысты.

## Зерттелуі
2021 жылдың қарашасында НАСА астероидқа DART (*Double Asteroid Redirection Test*) миссиясын жіберді. Бағдарлама бойынша ғарыш кемесі Диморфосқа жоспарлы түрде соғылып, нәтижесінде траекториясын қалай өзгерткенін анықтауы керек еді. Астероидпен соқтығысу 2022 жылдың қыркүйегінде орын алды.

2024 жылдың соңында Еуропалық ғарыш агенттігі осы соғылыстан кейін астероидтың қандай жағдайда болғанын зерттеу үшін Гера ғарыш кемесін ұшыруға ниетті.

Animation_of_DART_around_Didymos_-_Impact_on_Dimorphos.gif|DART тракеториясы күлгін түспен, Диморфостікі сарымен белгіленген
Penultimate_image_of_Dimorphos_by_DART.png|Диморфос беті — DART соғылуынан 2 секунд бұрын


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Санат:Астероидтар
Гусилер

**Гусилер** (өз атауы: *киссии*, *косова*) — Кенияның оңтүстік-батысындағы банту тобының халқы. Олар Виктория көлінің шығыс жағалауындағы Кавирондо шығанағының оңтүстігінде тұрады. Саны 2,3 миллион адам. (2006, бағалау). 47 мың адам Танзанияда тұрады.
Гусилер қазіргі таулы жерлерге 500 жыл бұрын Эльгон тауынан келген болуы мүмкін.

## Тілі
Олар банту тілдер тобының гусий (икигусии) тілінде сөйлейді, жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы: католиктер, Легия Мария христиан-африкалық шіркеуінің кейбір жақтаушылары, дәстүрлі нанымдар.

## Кәсібі
Шаруашылығының дәстүрлі негізгі саласы қолмен атқарылатын егіншілік болып. Кейбір жерлерде суармалы каналдар мен таулардың беткейлерінде террассалы егістіктер бар. Негізгі дақылдар: (тары, құмай, жүгері, ямс, таро, кофе, мақта. Шаруашылықтың тағы бір дәстүрлі саласы – мал шаруашылығы (зебу, қой-ешкі).
Қолөнерден - металл өңдеу (соғу, пышақ, ұштық), ағаштан ою (тұрмыстық ыдыс, мүсін, бетперде жасау), тері өңдеу, олардан бұйымдар жасау дамыған.

## Өмір салты
нобай|солға|200px|Дәстүрлі тұрғын үйі
Әлеуметтік құрылым рулық және әлеуметтік-жастық байланыстарға негізделген. Олар жер иеленудің қауымдық нысаны бар патриархалды ауылдық қауымдастықтардан тұрады. Жастық таптар жүйесі сақталған, оның негізінде қоғамдық еңбек бөлінісі және ақсақалдар кеңесін құру жүзеге асырылады.
Музыкалық-ән және би фольклоры дамыған.

Гусилердің қоныстары шашыраңқы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары бұтақтардан тоқылған, төбесі сабанмен жабылған конустық пішінде болып келеді.

Дәстүрлі киімдер сақталмаған, ерлер еуропалық шалбар, жейде киеді, әйелдер көйлек, ашық түсті орамал, металдан, былғарыдан жасалған зергерлік бұйымдар пайдаланады.

Көкөніс және сүт тағамдары (жармалар, көкөністерден дәмдеуіштер қосылған бұқтырылған тағамдар, майлар, қуырылған дәндер, бәліштер, жемістер).

## Дереккөздер

 
Санат:Кения халықтары
Санат:Танзания халықтары
Абай (Бәйтерек ауданы)

**Абай** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 47 адам (23 ер адам және 24 әйел адам) болса, 2009 жылы 19 адамды (9 ер адам және 10 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданының таратылған елді мекендері
Усихино

**Усихино** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Перемётный ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2014 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Перемётное ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 219 адам (112 ер адам және 107 әйел адам) болса, 2009 жылы 51 адамды (28 ер адам және 23 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданының таратылған елді мекендері
Жұмалы

**Жұмалы** — Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы, Қазақстан ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Тасқала ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 77 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 145 адам (74 ер адам және 71 әйел адам) болса, 2009 жылы 8 адамды (2 ер адам және 6 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тасқала ауданының таратылған елді мекендері
Үлгілі (Батыс Қазақстан облысы)

**Үлгілі** — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы, Қызылкөл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Шыңғырлау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 77 адам (36 ер адам және 41 әйел адам) болса, 2009 жылы 22 адамды (10 ер адам және 12 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шыңғырлау ауданының таратылған елді мекендері
Шарақап

**Шарақап** — Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданы, Теректі ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Теректі ауылынан солтүстікке қарай 16 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 41 адам (23 ер адам және 18 әйел адам) болса, 2009 жылы 6 адамды (5 ер адам және 1 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Теректі ауданының таратылған елді мекендері
Дагари

**Дагари** (өз атауы:*дагааба*, *дагати*)  — Ганада және Буркина-Фасоның шекаралас аймақтарындағы гур халықтарының тобы (Бугуриба өзендерінің төменгі ағысы, Қара Вольта өзендерінің орта ағысы және Кулпон өзендерінің жоғарғы ағысы).
Жалпы саны 830 мың адам, Ганада -700 мың, Буркина-Фасода -130 мың адам, Малиде —30 мың, Тогода —20 мың адам тұрады.

## Тілі
Тілі - дагари тілі.

## Діні
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Кейбіреулері сүнниттік мұсылмандар, католиктік христиандар да бар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – тропикалық егіншілік, ішінара мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал). Құрғақ құмды жерлерге тары, жүгері, бұршақ, ойпаң жерлерге күріш, ямс, тәтті картоп, тауарлы дақылдардан мақта, жержаңғақ, ямс егеді. Гананың оңтүстік аймақтарында какао плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған.
Көркем қолөнерден – сабаннан, пальма жапырақтарынан өру, зергерлік бұйымдар жасау дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар, патрилиндік (боре) және матрилиндік (соба) рулар құрайды. Неке - вирилокальды, көп әйелділік, немере туыстарының некесі сақталған.

Дәстүрлі нанымдар – ата-бабалар культі, табиғаттың жанды күштері, сиқырға, тұмарға және бақсылыққа сенімдер. Негізгі фольклорлық жанрлардан ертегілер мен мақал-мәтелдер дамыған, сонымен қатар музыкалық фольклор, ішекті аспаптар басым.

Тұрғын үйлері негізінен төртбұрышты, қабырғалары сазбалшықпен сыланған, шатыры тегіс. Шаруашылық ғимараттары дөңгелек. Түнде мал ұстайтын жабық ауласы бар.

Дәстүрлі киімдерінде ақ және қара жолақтары бар ұзын зығыр жейделер, түрлі-түсті көйлектер, жемпірлер, белдемшелер басым.

Азық-түлік негізінен өсімдік тектес - (жарма, бұқтырылған, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер мен бұршақтар, көкөністер), сүт.

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Санат:Буркина-Фасо халықтары
Таусамалы ауылдық округі

**Таусамалы ауылдық округі** — Алматы облысы Қарасай ауданында болған әкімшілік бірлік. 2007 жылға дейін *Каменка ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына ''Таусамалы'', ''Ақжар'', Жаңатұрмыс, ''Наурыз'', ''Тастыбұлақ'', *[[Таужолы]]*, ''Шұғыла'' ауылдары кірді. Орталығы – Таусамалы ауылы болды. 2016 жылы Жаңатұрмыс ауылы Райымбек ауылдық округіне берілді.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 28093 адамды құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Қарасай ауданының таратылған ауылдық округтері
Таусамалы (Алматы облысы)

**Таусамалы** (2007 жылға дейін — *Каменка*) — Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Таусамалы ауылдық округінің орталығы болған ауыл. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Наурызбай ауданындағы шағын аудан.

## Халқы
1999 жылы халық саны 5787 адам болса, 2009 жылы 8591 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданының таратылған елді мекендері
Наурыз (Алматы облысы)

**Наурыз** — Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Таусамалы ауылдық округінің құрамына кірген ауыл. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Наурызбай ауданындағы шағын аудан.

## Халқы
1999 жылы халық саны 370 адам болса, 2009 жылы 380 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданының таратылған елді мекендері
Бектауата қорықшасы

**Бектауата қорықшасы** – мемлекеттік табиғи қорықша. Жалпы ауданы 500 га. Мақсаты – тікелей шөл зонасындағы таулардың орман-бұталы өсімдіктері мен жануарларын қорғау.

## Географиялық орны
Қарағанды облысының Нұра ауданы жерінде, Солтүстік Балқаш өңірінің оазисі болып табылатын Бектауата тау массивінде орналасқан.

## Флорасы
Қорықтың негізгі ландшафты – негізінен гранитті жыныстардан құралған. Тау баурайында шыршалы арша өседі. Тау аралық ойпаңдарда қайыңды-көктеректі ормандар алып жатыр. 500 га аумақта шалғынды және далалық өсімдіктердің 300-ге жуық түрі анықталған. Оның 50-ге жуық түрі дәрілік. Жабайы раушан, шалғынды, долана, ырғай, қарақат кездеседі. Жатаған қызғалдақ пен Бектауата тиынтағы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Қорғалған өсімдіктер қатарына Алтай қызғалдағы, Қазақстандық сарыбасшөп, торғайлық томағашөп, Кесслер таспашөбі, қазтамақ, ақ шеңгел, көкшіл құртқашаш, қара терек, төртқалқан жуантамыр, тікенді итмұрын, Виноградов талы, қызыл қойжелкек, казак (казацкий) аршасы, тасты қарақат, жасыл тұқымды долана, салбыраған тобылғы, ырғай жатады.

## Фаунасы
Қорықша аумағында сирек кездесетін аң – бессаусақты ергежейлі қосаяқ. Сонымен қатар қорықшада арқар мекендейді. Шөлдегі жасыл оазис көптеген құстардың мекені: олар түркептер, кәдімгі мысықторғай, алабұлбұл, сандуғаш, сұлыкеш, тасшымшықтар. Құстардан дала қыраны, жыланшы бүркіт, қарқұс, бүркіт, ителгі, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, дуадақ, безгелдек, қарабауыр бұлдырық, ақбауыр бұлдырық, жануарлардан қазақстан архары, қарақұйрық және бессаусақты ергежейлі қосаяқ Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Сондай-ақ табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау жөніндегі Халықаралық одақтың тізіміне енгізілген жануарлар түрлері де бар.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қарағанды облысы географиясы
Даго (халық)

**Даго** (*даджу*, *дагу*) — Судан халқы (Кордофан үстіртінің оңтүстік-батысында, Дарфур үстіртінің бір бөлігі). Жалпы саны 240 000 адам. Чадта олардың саны 140 000 адамнан, Суданда 100 000 адамнан асады.

## Тілі
Кир-Аббай отбасының Дажу тармағының даго (дажу) тілінде сөйлейді. Екінші тіл ретінде араб тілі кеңінен тараған.

## Діні
Діні бойынша даголар сүнниттік мұсылмандар.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі террассалы) және суармалы егіншілік (құмай, тары, күріш, жүгері, маниок, мақта тауарлы дақылдары) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, түйе). Қолөнерден – тоқу, қоржын, қыш, теріден жасалған бұйымдар, темір мен мыс жасау дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымды көп балалы отбасылардан тұратын қауымдастықтар құрайды.

Елді мекендері жинақы орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шикі кірпіштен салынған. Төбесі тегіс, топырақпен жабылған. Шаруашылық құрылыстары саз балшықты қабырғалармен қоршалған.

Ерлер киімі – жеңі кең, мойын сызығы бар туника тәрізді ақ жейделер, әйелдерде - ұзын көйлектер мен орамал.

Азық-түлікте көкөніс тағамдары мен сүт басым.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Санат:Чад халықтары
Белағаш қорықшасы

**Белағаш қорықшасы** – мемлекеттік табиғи қорықша. Жалпы ауданы 1,500 га.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы жерінде орналасқан.

## Флорасы
Қорықша аумағындағы Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдік түрлері: қарқаралы бөріқарақаты, қызыл қайың, жіңішке көкнәр, көктемдік жанаргүл, кәдімгі қарғакөз, ашық құндызшөп, жапырақсыз орашық, жатаған қызғалдақ, қылтан селеу. Сонымен қатар сирек кездесетін өсімдіктер өседі.

## Фаунасы
Қорықшада мекен ететін қара дегелек, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, жыланшы бүркіт, қылқұйрық бұлдырық, үкі, қазақстан архары Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау жөніндегі Халықаралық одақтың тізіміне енгізілген жануарлар түрлері де кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Қарағанды облысы географиясы
Лепсі қорықшасы

**Лепсі қорықшасы** – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Жалпы ауданы 258 мың га.

## Географиялық орны
Қорықша аумағы Жетісу облысының Алакөл және Сарқан аудандары жерінде, Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі биік жоталарда орналасқан.

## Флорасы
Лепсі қорықшасы аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген 25 өсімдік түрі бар: таңдамалы шоқпарбас, Тянь-Шань жанаргүлі, алтай гимноспермиумы, таушымылдық, дала таушымылдығы, Семенов айдаршөбі, торсылдақ сылдыршөп, жебежапырақты ергеш, үлпілдек жұлдызтүк, алтын тамыр, Сиверс алмасы, таспашөп, құс тұмсық тапашөп, жоңғарлық тұтасжапырақ, т.б.

## Фаунасы
Қызыл аяқбақа, данатин құрбақасы, Жетісу аяқтыбалығы, қара дегелек, лашын, бақалтақ қыран, бүркіт, сақалтай, т.б.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Жетісу облысы географиясы
Иль-де-Франс

**Иль-де-Франс** (, IFA: ) немесе **Париж аймағы** — Францияның тарихи аймағы және Париж бассейнінің орталық бөлігінде, Сена, Марна, Уаза өзендерінің аралығындағы аймақ. Иль-де-Франс аумағы (орталығы Парижде) француз мемлекетінің өзегі.

Иль-де-Франс () «liddle Franke» деген франк тілінен шыққан; «Кіші Франция». Сондай-ақ «Иль-де-Франс» атауымен 1715-1814 жылдар аралығында Үнді мұхитындағы Маврикий аралы да аталған.

## География
Иль-де-Франс аймағы Париж қаласы мен оның жақын маңындағы аудандарды қамтиды.

Парижді Фонтенбло, , , Эрменонвиль () және Рамбуйе  (Рамбуйе (), Версаль, Шантилли, Во-ле-Виконт саябақтары мен бақтары қоршайды. Аймақ ұлттық аумақтың 2% алып жатыр.

## Тарих
Аймақ 1976 жылы құрылған .
оңға|нобай| Иль-де-Франстың тарихи орындары
Иль-де-Франс тарихи орындары (contrées) — , Валуа, Француздық Гатине, Француздық Вексен, , Бове, Француздық Бри, ,  (Карт-де-Нойон),  және Парижге іргелес  (Пе-де-Франс).

## Әкімшілік бөлініс
Иль-де-Франс аймағы 8 департаменттен тұрады: Париж, Сена және Марна, Ивелин, Эссон, О-де-Сен, Сен-Сен-Дени, Валь-де-Марн және Валь-д'Уаз .

## Экономика
### Компаниялар
Ең ірі француздық корпорациялардың штаб-пәтері Парижде орналасқан: BNP Paribas, Engie SA, Société Générale, AXA, France Télécom, Sanofi, EDF Group, Vivendi, Christian Dior, Danone, CNP Assurances, Bouygues, Enviaoli, Airquiaviron ., Lafarge, PPR, Crédit Industriel et Commercial, Pernod Ricard, Natixis, Unibail-Rodamco, Safran, Publicis Groupe, Alcatel-Lucent, Technip, Capgemini, Gecina, Rexel, Finatis, Conste Valeo.

Елдің көптеген ірі корпорациялары астананың шетінде орналасқан: Total, Saint-Gobain and Areva (Курбевуа), Crédit Agricole (Монруж), Vinci және Schneider Electric (Рюэй-Мальмезон), Renault және Vallourec (Булонь-Бийанкур), L'Oréal (Клиши-ла-Гаренн), Carrefour (Эври), Alstom (Леваллуа-Перре), Sodexo (Исси-ле-Мулино), SCOR (Пюто), Eiffage (Аньер-сюр-Сен), Thales (Нёйи-сюр-Сен), Air France-KLM (Тремблей-ан-Франс), Essilor (Шарентон-ле-Пон), Dassault Aviation (Сен-Клу).

## Көрікті жерлер
* Tour First мұнарасы — биіктігі 231 метр, Еуропадағы ең биік ғимараттар тізімінде 26-шы орында (Қазақстанды қоса),  8-ші, және аймақтың ғана емес, бүкіл Францияның ең биік ғимараты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Иль-де-Франстың аймақтық кеңесі
Санат:Иль-де-Франс
Жайлау (Қарасай ауданы)

**Жайлау** — Алматы облысы, Қарасай ауданы, бұрынғы Үлкен Алматы ауылдық округінің құрамында болған ауыл. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Наурызбай, Бостандық аудандарындағы шағын аудан.

## Халқы
1999 жылы халық саны 267 адам болса, 2009 жылы 342 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданының таратылған елді мекендері
Первомай ауылдық округі (Іле ауданы)

**Первомай ауылдық округі** — Алматы облысы Іле ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін *Первомай кенттік округі* деп аталған. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына ''Первомайский'' кенті мен Қоянқұс ауылы кірді. Орталығы – Первомайский кенті болды. 2015 жылы Қоянқұс ауылы Байсерке ауылдық округіне берілді.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 12090 адамды құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Іле ауданының таратылған ауылдық округтері
Аққайың (Алматы облысы)

**Аққайың** — Алматы облысы Талғар ауданы, бұрынғы Көктөбе ауылдық округінің құрамында болған ауыл. Қазіргі уақытта Алматы қаласының Медеу ауданындағы шағын аудан.

## Халқы
1999 жылы халық саны 136 адам болса, 2009 жылы 225 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Талғар ауданының таратылған елді мекендері
Көктөбе ауылдық округі (Талғар ауданы)

**Көктөбе ауылдық округі** — Алматы облысы Талғар ауданында болған әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына ''Көлсай'', *[[Аққайың (Алматы облысы)|Аққайың]]*, *[[Ақтөбе (Алматы облысы)|Ақтөбе]]*, *[[Сұлусай (Алматы облысы)|Сұлусай]]*, *[[Ремизовка]]* ауылдары кірді. Орталығы – Көлсай ауылы болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3094 адамды құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Талғар ауданының таратылған ауылдық округтері
Интернациональный ауылдық округі (Целиноград ауданы)

**Интернациональный ауылдық округі** — Ақмола облысы Целиноград ауданында болған әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына ''Интернациональное'', Қызылсуат, *[[Күйгенжар]]*, Малотимофеевка, ''Мичурино'', Шұбар ауылдары кірді. Орталығы – Интернациональное ауылы болды. 2000 жылы Интернациональное, Күйгенжар, Мичурино ауылдары Астана қаласына қосылғаннан кейін, сол жылы округтегі қалған ауылдардан Шұбар ауылдық округі құрылды.

## Халқы
1999 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4073 адамды құрады.

## Дереккөздер

 
Санат:Целиноград ауданының таратылған ауылдық округтері
Шұбар ауылдық округі (Ақмола облысы)

**Шұбар ауылдық округі **– Ақмола облысы Целиноград ауданындағы таратылған әкімшілік бірлік.

## Тарихы
2000 жылы бұрынғы Интернациональный ауылдық округінің Астана қаласына қосылмаған ауылдарынан құрылды. 2001 жылы таратылып, Талапкер ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Шұбар, Қызылсуат, Малотимофеевка ауылдары кірді. Орталығы – Шұбар ауылы болды.

## Халқы
1999 санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1094 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Целиноград ауданының таратылған ауылдық округтері
Интернациональное (Целиноград ауданы)

**Интернациональное** — Ақмола облысы Целиноград ауданы, бұрынғы Интернациональный ауылдық округінің орталығы болған ауыл. 2000 жылы Астана қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Алматы ауданының аумағында орналасқан тұрғын үй массиві.

## Халқы
1999 жылы халық саны 1739 адамды (854 ер адам және 885 әйел адам) құраған.

## Дереккөздер

Санат:Астана
Санат:Целиноград ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Астана қаласының тұрғын алаптары
Ги мен Эстопаның шытырман оқиғалары

**«Ги мен Эстопаның шытырман оқиғалары»** () — Бразилиялық Flash-мультсериал. 2009 жылы Cartoon Network арнасы үшін шығарылды.

## Кейіпкерлер

* **Ги "Игиньо"** (, дыбыстаған: Мариана Кальтабиано) — мультхикаяның басты кейіпкері, жас вест-хайленд-уайт-терьер.
* **Эстопа** (, дыбыстаған: Эдуардо Жардим) — семіз сұр ит. Ол Гидің ең жақын досы.
* **Крокет Спаниель** (, дыбыстаған: Мариана Кальтабиано) — қоңыр ұрғашы ағылшын кокер-спаниель. Ол Гидің құрбысы.
* **Питибурро** (, дыбыстаған: Эдуардо Жардим) — бежевый питбуль. Ол Гидің досы және қарсыласы.
* **Дона Игильда** (, дыбыстаған: Мариана Кальтабиано) — Гидің анасы.
* **Фифивелинья** (, дыбыстаған: Мариана Кальтабиано) — күлгін шашы бар қыз.
* **Рибальдо "Риба"** (, дыбыстаған: Арли Кардосо) — сұр тышқан.
* **Рокет Спаниель** (, дыбыстаған: Мариана Кальтабиано) — француз бежевый ұрғашы спаниель. Ол Крокеттің үлкен немере ағасы.
* **Мұғалім Жарарака** () — жасыл ұрғашы жылан.
* **Питибела** () — Питибурроның құрбысы.
* **Питбалинья** () — Питибурроның іні.
* **Жайминьо** () — шошқа.
* **Нердсон** () — Гидің көршісі.
* **Үлкен аға** () — үлкен және күшті бежевый ит.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 
* 

Санат:Бразилия мультсериалдары
Санат:Cartoon Network телебағдарламалары
Санат:Португал тіліндегі телесериалдар
Respublica

**«Respublica» партиясы» қоғамдық бірлестігі** (көбінесе қысқартылып **«Respublica» партиясы** деп те аталады) — Қазақстандағы президентшіл, ресми тіркелген саяси партия.

2022 жылдың тамызында жарияланып, 2023 жылдың 18 қаңтар­ында тіркелген Respublica партиясының жетекшілері тізімінде бірнеше адам бар, солар қатарында: кәсіпкерлер Айдарбек Қожаназаров, Сырымбек Тау, Динара Шүкіжанова, Руслан Берденов, Максим Барышев, Бейбіт Әлібеков, Қуаныш Шонбай; және продюсер, актёр Нұрлан Қоянбаев.

## Тарихы
### Құрылуы және тіркелуі
Партияның құрылу жоспары тұңғыш рет 2022 жылдың 29 тамызында бизнесмен Бейбіт Әлібековтың Telegram арнасында жарияланды. Партияның 3 желтоқсанда, Алматыда өткізілген тұңғыш съезіне, басшысы Айдарбек Қожаназаров сөзі бойынша, мыңнан астам адам қатысты.

2023 жылдың 18 қаңтарында партияның ресми түрде тіркелгені Қожаназаровтың Facebook парақшасында жарияланды. Ол елдегі ресми тіркелген жетінші саяси партия болды.

25 қаңтарда Respublicaның тұңғыш облыстық филиалы Қостанай облысында ашылды.

### 2023 жылғы парламент сайлауы
2023 жылы Respublica партиясы 2023 жылғы Мәжіліс сайлауына қатысатынын мәлімдеді. 21 қаңтар күні оның сол жылғы мәслихаттар сайлауына қатыса алмайтыны айтылған еді, бірақ кейінірек, 27 қаңтар күні Respublicaның оған қатысуға рұқсат берілгені белгілі болды.

Партияның сайлауалды «турының» аяғына қарай партия мүшесі болуына 507,287 өтініш жіберілді. Сайлауалды үгіті Ұлытау облысында аяқталды.

Партия сайлауда жалпы дауыс санының 8.59%-ын (547,154 дауыс) жинап, 6 мандатқа ие болды да, мандат саны бойынша 3-орын алды. Respublica атынан 6 адам: Айдарбек Асанұлы Қожаназаров, Руслан Арысбекұлы Берденов, Динара Аманжелқызы Шүкіжанова, Динара Рустамқызы Наумова, Нұргүл Тау және Олжас Хайроллаұлы Құспеков депутат болды.

## Басшылығы
Партияның спикері мен төрағасы — Айдарбек Қожаназаров, және оның басқа тең төрағалары бар:

## Сын
### Партия идеологиясы
Партия құрылуы жайлы тұңғыш бейнеде «Соңғы реформалар мен жаңғыртулар жаңа Қазақстан құрылысының тірегі болады» деп айтылды.

## Сайлаудағы нәтижелері
### Мәжіліс сайлаулары

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саяси партиялары
Дагомба

**Дагомба** (*дагбамба* (өз атауы), *дагбома*, *дагбане*, *нгвана*) — Гананың солтүстік-шығысындағы гур тобының халқы (Солтүстік аймақтың шығысы). Олар Ақ Вольта мен Оти өзендерінің аралықтарында тұрады. Жалпы саны 785 мың адам. (2006, бағалау).

## Тілі
Тілі - дагомба (дагбани) тілі.
Жазуы 20 ғасырдың басынан латын әліпбиіне негізделген жазу («Африка» әліпбиі).

## Діні
Көпшілігі сунниттік исламды, сондай-ақ дәстүрлі нанымдарды, католицизмді және протестантизмді ұстанады.

## Тарихы
XV ғасырда астанасы Енди қаласында жоғарғы көсем (яна) және ауыл қауымдарының басшыларынан құралған ақсақалдар кеңесі басқаратын дагомбаның (Дагбон) ерте саяси формациясы құрылды.
18 ғасырдың ортасына дейін Дагомба Батыс Суданның сауда жүйесінің бөлігі болды, Алтын жағалаудағы орман аймағы мен Манде және Хауса елдері арасындағы сауда жолдарын бақылау үшін Нгбанья федерациясымен бәсекелес болды. Ашанти конфедерациясына тәуелділік кезеңінде (1745-1874) Дагомба Ашанти саяси және рухани мәдениетінің көптеген элементтерін қабылдады.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, тары, құмай, күріш, жүгері, фонио, жержаңғақ, бұршақ дақылдары), мал шаруашылығы, аңшылық, балық аулау, терушілік, қолөнерден - ұсталық, керамика, тоқу, тоқымашылық, ағаш ою дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйым ауылдық қауымдастықтарға негізделген, көп балалы отбасылар мен патрилинейлік рулар сақталған. Неке вирилокальды.

Дәстүрлі нанымдары сиқырмен, ата-бабалар культімен және жер культімен байланысты. Маңызды рөлді жер культінің діни қызметкерлері атқарады – тенгдана («жер сақшылары»). Музыкалық фольклор дамыған (сыбызғы, люталар, піл азуынан жасалған кернейлер, т.б.).

Дәстүрлі үйлері төбесі конустық пішінді, сабанмен жабылған дөңгелек ағаш үйлер.

Ерлердің дәстүрлі киімі – қысқа жеңді ұзын жолақты жейделер, әйелдер киімі – белдемше тәрізді жамбас киім, мерекелік киім ретінде ақан кентесі қолданылады.

Негізгі тағам - сүт және өсімдік тектес азықтар (жарма, бәліштер, бұқтырылған және пісірілген бұршақтар және түйнектер).

## Дереккөздер

 
Санат:Гана халықтары
Дружба (Қостанай ауданы)

**Дружба** — Қостанай облысы Қостанай ауданы, Дружба ауылдық округінің орталығы болған ауыл. 2008 жылы Қостанай қаласының құрамына енген.

## Халқы
1999 жылы халық саны 1083 адамды (528 ер адам және 555 әйел адам) құраған.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданының таратылған елді мекендері
Тепловское

**Тепловское** — Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қалалық әкімдігіне қарасты болған ауыл. 2018 жылы Петропавл қаласының құрамына енгізілген.

## Халқы
1999 жылы халық саны 57 адам болса, 2009 жылы 56 адамды құраған.

## Дереккөздер

Санат:Петропавл қалалық әкімдігінің  таратылған елді мекендері
Рожково

**Рожково** — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Январцев ауылдық округі құрамында болған ауыл. Тұрғындарының көшірілуіне байланысты 2007 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 113 км-дей жерде.

## Халқы
1989 жылы тұрғындар саны 363 адам болса, 1999 жылы 334 адамды (167 ер адам және 167 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бәйтерек ауданының таратылған елді мекендері
Ащысай (Қайыңды ауылдық округі)

**Ащысай** (2000 жылға дейін — *Русская Таловка*) — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы, Қайыңды ауылдық округі құрамында болған таратылған ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Казталовка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы
1989 жылы тұрғындар саны 319 адам болса, 1999 жылы 198 адамды (104 ер адам және 94 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Казталов ауданының таратылған елді мекендері
Таран (ауыл)

**Таран** — Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданы, Покатилов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2007 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Теректі ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы
1989 жылы тұрғындар саны 58 адам болса, 1999 жылы 27 адамды (18 ер адам және 9 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Теректі ауданының таратылған елді мекендері
Әлім Дәуренұлы Байел

**Әлім Дәуренұлы Байел** - ( *Alim Bayel*; 1984 ж. 16 қаңтар, Жамбыл облысы, Тараз қ., Қазақстан) - қазақ дипломаты, Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.

## Өмірбаяны
1984 жылы Жамбыл облысы Тараз қаласында дүниеге келген. Таяу Шығыс техникалық университетін (Анкара қ., Түркия) бизнес-әкімшілік мамандығы бойынша тәмамдаған. Джордж Вашингтон университетінің (Вашингтон қ., АҚШ) мемлекеттік басқару саласындағы магистратурасын бітірген. «Болашақ» бағдарламасының түлегі.

Қазақстан Республикасы Президенттік жастар кадр резервінің құрамында.

Қазақ тілінен бөлек, ағылшын, орыс, түрік және әзірбайжан тілдерін жетік меңгерген.

## Мансап

* 2012 - 2014 жж. – Түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастық кеңесінің сарапшысы;
* 2014 - 2015 жж. – Түркі академиясының халықаралық қатынастар орталығының директоры; https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B;
* 2016 ж. – ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігінде халықаралық ынтымақтастық басқармасының басшысы;
* 2016 - 2018 жж. – ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінде халықаралық ынтымақтастық басқармасының басшысы, стратегиялық әзірлеу басқармасының басшысы;
* 2018 - 2020 жж. – ҚР Түркиядағы Елшілігінің саяси мәселелерге жауапты бірінші хатшысы;
* 2020 ж. наурыз – 2023 ж. сәуір аралығында – Қазақстан Республикасының Ыстанбұлдағы Бас консулы.http://www.ulys.kz/news/572-alim-baiiel-naznachien-gienieralnym-konsulom-kazakhstana-v-stambulie.
* 2023 ж. 18 сәуірден бастап – Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі

## Марапаттары

* Халық алғысы медалі
* ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесіне ие.

## Отбасы
Үйленген, бір қыз тәрбиелеуде.

## Сілтемелер

* Қазақстан Республикасының Ыстанбұл қаласындағы Бас консулдығы https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-istanbul/about/structure/people/7958?lang=kk
* https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827
Ливанов ауылдық әкімдігі

**Ливанов ауылдық әкімдігі** — Қостанай облысы Қамысты ауданында болған әкімшілік бірлік. 2019 жылы Қамысты ауылдық округімен біріктірілген.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ливановка ауылы кірді. Орталығы – Ливановка ауылы болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 529 адамды құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Қамысты ауданының таратылған ауылдық округтері
Жайылма ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Жайылма ауылдық округі** — Қостанай облысы Қамысты ауданында болған әкімшілік бірлік. 2019 жылы Адай ауылдық әкімдігімен біріктірілген.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жайылма, Пушкино ауылдары кірді. Орталығы – Жайылма ауылы болды. Округ құрамында болған *Туфановка* ауылы 2009 жылы, ''Сахаровка'' ауылы 2019 жылы таратылған. 2012 жылы округке Пушкин ауылдық әкімдігі қосылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 569 адамды құрады.

## Дереккөздер

 
Санат:Қамысты ауданының таратылған ауылдық округтері
Дамара

**Дамара** (*дама*, тау *дамаралары*) — Намибиядағы халық (Угаб және Омаруру өзендерінің жоғарғы ағысы). Саны 100 мың адамды құрайды.

## Тілі
Банту тіліне жататын остигуэреро тілі готтентот тайпаларының жақын орналасуының әсерінен қатты өзгерді.

## Діні
Бір бөлігі протестанттар, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды сақтайды.

## Тарихы
Олар Нама көршілерімен ұзақ уақыт соғысып, көп зардап шекті, ақырында, 1863 жылы піл аңшылары Андерсон мен Гриннің көмегімен олар артқа ығыстырылды.
1886 жылдың аяғынан бастап Португалия мен Германия арасында жасалған келісім бойынша бұл ел Германияның протекторатында болды.

## Кәсібі
Олар шалғайдағы жайылымдық мал шаруашылығымен айналысады, егіншілік екінші дәрежеде.

## Өмір салты
нобай|солға|200px|Дамара үйлері
Дамаралар таяу өткен кезеңдегі әлеуметтік ұйымының көптеген ерекшеліктерін сақтап қалды, оларда аналық және әкелік рулардың формалары біріктірілді (соңғылары басым болды).

Дәстүрлі жануарлардың терісін жасалған киім, мата киімдермен ауыстырылды. 19 ғасырдың ортасында миссионерлердің әйелдерінен қабылданған дамароконы (Дамаран көйлегін) енгізді. Ер адамдар көйлек немесе пиджак киген, олардың түсі көк, ақ және жасыл, кейде кестеленген.

## Дереккөздер

 
Санат:Намибия халықтары
Аққошқар ауылдық әкімдігі

**Аққошқар ауылдық әкімдігі** — Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты болған әкімшілік бірлік. 2019 жылы Ашутасты ауылдық әкімдігімен біріктірілген.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққошқар ауылы кірді. Орталығы – Аққошқар ауылы болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 629 адамды құрады.

## Дереккөздер

 
Санат:Арқалық қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Лекер ауылдық округі

**Лекер ауылдық округі** — Павлодар облысы Баянауыл ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы Қызылтау ауылдық округімен біріктірілген.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Лекер ауылы кірді. Орталығы – Лекер ауылы болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 331 адамды құрады.

## Дереккөздер

 
Санат:Баянауыл ауданының таратылған ауылдық округтері
Шығыс қорықшасы

**Шығыс қорықшасы** – мемлекеттік табиғи қорықша.

## Географиялық орны
Ақмола облысының Біржан сал ауданында 100 000 га жерде орналасқан. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 1 маусымдағы № 351 қаулысына сәйкес қорық аумағы 528,7 гектарға қысқартылды. Қазіргі уақытта қорық аумағы 99 471 гектарды құрайды.

## Флорасы
Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсімдік түрлері (7 түрі) кездеседі: сарғылт құндызшөп, ашық құндызшөп, көктемдік жанаргүл, волжа жанаргүлі, буданды таушымылдық, жатаған қызғалдақ, селеу. Тек осы өңірде кездесетін сирек өсімдік түрлері (4 түрі) анықталған: казак аршасы, сепкілгүл, Сібір құртқашашы, тасқарақат.

## Фаунасы
Қорықшада Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлардың 13 түрі бар: бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, аққұйрықты субүркіт, ақ сұңқар, ителгі, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, дуадақ, безгелдек, тарғақ. Сондай-ақ аумақта Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген жануарлардың 7 түрі анықталған: секіргіш кесіртке, үлкен алақыран, қарақұс, дала құладыны, далалық күйкентай, суыр, қарсақ.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Ақмола облысы географиясы
Tour First

**Tour First** — Дефанс орамындағы кеңселік зәулім ғимарат (Курбевуа коммунасы, О-де-Сен департаменті, Иль-де-Франс аймағы, Франция). Биіктігі 231 метр, ол Еуропадағы ең биік ғимараттар тізімінде 26-шы орында (Қазақстанды қоса),  8-ші, және Франциядағы ең биік ғимарат (бірақ құрылым емес).

## Сипаттама
«Эспланад-де-Ля-Дефанс» және «Ля-Дефанс» метро станцияларынан зәулім ғимаратқа шығатын жол бар. Ғимарат, жоғарыдан қарағанда,  символы болып табылатын тұрақты үш бұрышты жұлдыздың пішінге ие. Кешкі және түнгі уақытта (қыста 17:30-дан келесі күні таңғы 9:00-ге дейін) ғимараттың жарықтандырылуы ертеңгі ауа-райы туралы түрлі-түсті хабар береді.
; Негізгі сипаттамалары
* Құрылысы: 1974 жылы аяқталды, 2007-2011 жж. күрделі жөндеуден өтті
* Биіктігі: 231 м (шпиль), 225 м (шатыры), 203 м (жоғарғы қабаты); күрделі жөндеуге дейін, 1974 жылдан 2011 жылға дейін — 159 м.
* Қабаттар: 52 + 3 жер асты
* Лифттер: 32 (максималды жылдамдық 7 м/сек.)
* Үй-жайлардың ауданы: 86 707 м²
* Тұрақ орындары: 139
* Сәулетшілер: **' ,  
* Бас инженер: **'
* Негізгі салушы: **'
* Иесі: **' 

## Тарих
нобай|солға
Зәулім ғимаратты 1974 жылы *Bouygues* салған, содан кейін оның биіктігі 159 метр (39 қабат) болатын. 2007 жылдың наурызынан 2011 жылдың күзіне дейін күрделі қайта жөндеу жүргізілді, нәтижесінде ғимараттың биіктігі 231 метрге жетті, ал 52 қабатқа жетті.

Бұған дейін зәулім ғимарат *Tour CB 31* (1974), *Tour UAP* (1974-1998), *Tour AXA* (1998-2007) және *Tour Assur* (2007-2010) деп аталды. 2010 жылдан бастап оның қазіргі атауы — *Tour First* .

Негізгі жалға алушылар: *[[Ernst & Young]]* (2011 жылғы қарашадағы жағдай бойынша 17 қабаттағы 3 100 қызметкер 33 500 м² аумақты алып жатыр) және *Euler Hermes* (2012 жылғы жағдай бойынша 21 000 м² аумақты алып жатыр).

## Сондай-ақ, қараңыз
* Еуропадағы ең биік ғимараттардың тізімі
**  
*** Франциядағы ең биік ғимараттардың тізімі
**** Париждегі ең биік ғимараттардың тізімі

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Tour First *structurae.net* сайтында
* La Defense: livraison de la tour First, la plus Haute de France *lepoint.fr* сайтында, 31 наурыз, 2011
* *Оде Моталье.* La tour First se hise au sommet de la Défense (диапорама) *batiactu.com* сайтында, 8 сәуір, 2009
* La Plus Haute Tour De France, Bouygues Livre La Tour First *blog-habitat-durable.com* сайтында, 2011 жылдың 1 сәуірі Түпнұсқадан мұрағатталған

Санат:Франция көк тіреген ғимараттары
Дасанеч

**Дасанеч** (өз атауы: *дасанеч*, *гэлеба*, *гэлюба*, *мариле*) — Эфиопияның оңтүстік-батысында Омо алқабында тұратын және осы аймақтың байырғы халқы. Жалпы саны 30 мың адам.
Оларға оромо, масаисамбуру, рендиле, арборе, иньянгатом, нкалабонг топтары кіреді, Дасанеч этникалық территориясында тұратын туркана тобын біртіндеп ассимиляциялауда.

## Тілі
Кушит тілдер тобына жататын дасанеч тілінде сөйлейді.

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Дәстүр бойынша дасанечтер мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысады. Ірі қара мал шаруашылығы негізінен сүтті, жергілікті тұқымды ірі қара, қой, ешкі, сондай-ақ есек пен түйе өсіріледі. Мал дасанеч руынан шыққан адам өмірінің тұрақты серігі, шаруашылық қызметін жүргізуге және өмір сүруді қамтамасыз етуге қажетті негізгі шарттардың бірі болып табылады. Мал шаруашылығы – негізінен халықтың ауқатты топтарының кәсібі. Халықтың кедей бөлігі қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады. Негізгі өсірілетін дақылдар – тары, бұршақ, асқабақ, жүгері және темекі. Сондай-ақ қоғам арасында ең аз танымал және беделге ие бірқатар кәсіптер бар: балық аулау, аңшылық және терушілік.

## Өмір салты
нобай|солға|200px|Дасанеч балалары
Дасанеч 8 рулық тайпалық топқа бөлінеді, ең үлкені - инкабела. Туыстары мен тармақтары бар. Жыныстық жас топтары, егіздердің әдет-ғұрпы маңызды рөл атқарады.

Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл төсеніштермен және терілермен жабылған ағаш жақтаулы жарты шар тәрізді жиналмалы шатыр үй. Жағалаудағы дасанечтер шөппен жабылған бұтақтардан жасалған жарты шар тәрізді үйшіктерде тұрады.

Дәстүрлі киімдері - теріден жасалған, ер адамдар үшін, кейде денеге оралған мата бөліктері.

Тағамдар негізінен өсімдік тектес, кейбір сүт өнімдері де қолданылады. Көбінесе дәнді дақылдар болып табылады. Кейде олар пісірілген ет жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
(243) Ида

**(243) Ида** — Негізгі белдеу тобының астероиды.

Оны 1884 жылы 29 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты.

Грек мифтерінен белгілі болған нимфалардың біреуі Иданың құрметіне орай аталды.

1993 жылы 28 тамызда астероид жанынан Галилео ғарыш кемесі ұшқан. Ол түсірген фотоларды зерттеу кезінде Иданың серігі бар екені анықталды. Бұл астероидтарда ашылған алғашқы табиғи серік болды.

Галилео Иданың алғашқы суретін 240 350 шақырым қашықтықтан түсірді. Астероидқа ең жақын ұшуы 2390 шақырымды құрған.

Астероидтың кратерлері мен шоқылары көп. Құрамы жағынан, негізі, оливин мен пироксендерден тұрады.

Кратерлердің көбісі Жердегі әйгілі үңгірлердің атымен аталған; ең үлкен кратер Ласко 12 шақырымға созылады. 

Ida orbit.svg|Иданың орбитасы
Ida-approach.gif|Идаға жақындау

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Астероидтар тізімі (201—300)
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Санат:Астероидтар
Дактиль (серік)

**Дактиль** — (243) Ида астероидының серігі. Астероидтарда ашылған алғашқы табиғи серік.

1993 жылдың тамызында Галилео ғарыш кемесі астероидты фотоға түсіріп, мәліметтерді Жерге жібере бастады. 1994 жылдың ақпанында жеткен және шығарылған фотоларды зерттеу барысында, Энн Хэрч жаңа шағын аспан денесін ашты. Жалпы алғанда, Галилео Дактильдің 47 фотосын түсірді: біріншісі 10870 шақырым қашықтықтан, кейінгісі — 3900 шақырымнан.

Дактиль грек мифтеріндегі Ида тауын мекендеген ағзалардың жалпылама атымен аталған.

Бетіндегі екі ең үлкен кратер Акмон және Кельмис дактильдердің есімдерімен аталды (оң жақтағы фотода, сәйкесінше, үстіде және төменде орналасқан кратерлер).

243 Ida - August 1993 (16366655925).jpg|Ида және серігі
Dactyl potential orbits.svg|Дактильдің мүмкін орбиталары


## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Санат:Астероидтар
Тораңғы қорықшасы

**Тораңғы қорықшасы** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 48,0 га.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде орналасқан. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің құзырында.

## Флорасы
Қорықшада сирек кездесетін негізгі өсімдік – тораңғы түрлі жапырақты терек. Басқа қорғалатын өсімдік түрлері: жусан, жоңғар талы, вильгельм талы, үшкір жемісті жиде, қызыл жыңғыл, борық жыңғыл, тікенекті жыңғыл, ұзын жыңғыл, ақ шеңгел, құрғақ айрауық, сортаңдық айбатмия, қызылмия, талжапырақ тергүл, гүлшырмауық.

## Фаунасы
Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енген құс түрлері мекен етеді: қызғылт бірқазан, бұйра бірқазан, кіші аққұтан, жалбағай, қарабай, қызылжемсаулы қарашақаз, сұңқылдақ аққу, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, балықшы тұйғын, жыланшы бүркіт, дала қыраны, үлкен алақыран, қарақұс, кезқұйрықты субүркіт, аққұйрықты субүркіт, ителгі, бидайық, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, қарабауыр бұлдырық, ақбауыр бұлдырық, қылқұйрық бұлдырық, үкі. Қорғауғы алынған жануарлар мен құстар: далалық күйкентай, жабайы шошқа, борсық, қырғауыл, қасқыр, түлкі, қарсақ, құмқоян, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, сұр қаз, қасқалдақ, ақмаңдайлы қаз.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Ұлытау облысы географиясы
Пеи-де-ла-Луар

**Пеи-де-ла-Луар** (, ) — Францияның батысындағы аймақ. Әкімшілік орталығы — Нант қаласы. 2011 жылдың 1 қаңтарында халық саны 3 601 113 адамды құрады (өңірлер арасында 5 орын).

Аймаққа Майен, Атлантикалық Луара, Мен және Луара, Сарта және Вендея департаменттері кіреді. Аумағы 32 082 км². Ол арқылы Луара, Луар, Сарта және Майен өзендері ағып өтеді.

ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысаны ретінде танылған Луара аңғары негізінен Орталық — Луара аңғары аймағына жатады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Луара аймағының аймақтық кеңесі
Санат:Пеи-де-ла-Луар
Джанджэро

**Джанджеро** (*ямма*, *ем*) —  Эфиопияның оңтүстік-батысындағы Гибе және Омо өзендерінің сағасындағы кушиттер тобының халқы.
Саны жөнінде нақты деректер жоқ, 2007 жылы жүргізілген ұлттық санақ 160 447 адам екенін анықталды.

## Тілі
Кушит отбасының батыс кушит тобы джанжеро тілінде сөйлейді.

## Діні
Көпшілігі монофизиттік христиандар.

## Тарихы
19 ғасырдың аяғына дейін олар тәуелсіз князьдық құрды, оны мва руынан сайланған билеуші ​​басқарды, ол сондай-ақ маңызды діни функцияларды атқарды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік (арпа, құмай, жүгері, енсет банандары, кофе, көкөністер). Өгіздер тарту күші ретінде пайдаланылады. Қолөнерден кең тарағаны – тоқымашылық, керамика, ұсталық.

## Өмір салты
Неке негізінен моногамды, дегенмен бұрын ауқатты отбасылардың ерлері 2-ден 8-ге дейін әйел алған. Олар қолтырауын түріндегі жоғары тіршілік иесіне сенеді, бұған дейін Гибе өзенінің жағасында ай сайын адам құрбандық шалынған.

Дәстүрлі тұрғын үйлері - дөңгелек үйшіктер (тукул), кептірілген шөптің немесе сабанның қалың қабатымен жабылған конустық лашық. Үйлерде пештері жоқ, ашық ошақ бар.

Дәстүрлі киімі - шапан-шамма. Суық мезгілде шамманың үстіне қара жүннен жасалған *бурнус* киіледі. Эфиопиядағы ең мерекелік түс — ақ түс.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Астероидтар тізімі (1001—1100)

(901—1000) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1101—1200)

:  Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары
:  Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары
:  Амур тобының Жерге жақын астероиды
:  Марс орбитасын кесіп өтетіндер

(901—1000) • **[[Астероидтар тізімі]]** • (1101—1200)

Санат:Астероидтар тізімдері
Көкашық қорықшасы

**Көкашық** – мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Ауданы 15000 га. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарауында.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде.

## Флорасы
Жер бедері Бетпақдала даласының солтүстік бөлігінің жоталы-дөңес жазықтарына тән ландшафттар. Қорықша - тобылғытүс (Шренк тобылғытүсі) эндемиялық шалғынды бұтаның реликті табиғи плантациялары кең таралған жердегі жалғыз орын. Шөлді аймақта орналасқан елді мекендерді жасылдандыру үшін пайдалану жоспарланып отырған бұл өсімдіктің ғылыми маңызы зор. Қорық аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген өсімдік түрлері: қауырсын қау, сарғылт құндызшөп, ашық құндызшөп. Қорғауға алынған өсімдіктер: үлпек қайың, қотыр қайың, кәдімгі қарағай, тікенекті итмұрын, тасқарақат, жасылтұқымды долана, тал, және т.б.

## Фаунасы
Қорықша аумағындағы Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар түрлері: қара дегелек, сұр тыран, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, қылқұйрық бұлдырық, үкі. Сондай-ақ Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген құстар: дала қыраны, қарқұс, ителгі. Қорық аумағында қорғалатын түрлер: жабайы шошқа, елік, түлкі, қасқыр, борсық, ақкіс, қарсақ, сасық күзен, ақ қоян, ор қоян, аққұр, далалық күйкентай, кәдімгі күйкентай, үлкен түркептер, жағалтай, көк кептер, құлақты жапалақ, құралай.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Ұлытау облысы географиясы
Ақдала қорықшасы

**Ақдала** –  мемлекеттік табиғи ботаникалық қорықша. Аумағы 2000 гектарды құрайды. Мақсаты – жусанның табиғи қопаларын қорғау. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің құзырында.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағына қарасты жерде, Сырдария мен Арыс өзендерінің аралығында, жоталы лессті жазықта орналасқан.

## Флорасы
Қорықша аумағында қорғалатын өсімдік түрлері: ақ топырақты жусан, қаратау жусаны, жантақ, кеурексасыр, кәдімгі адыраспан, қияқөлең, жуашықты қоңырбас, арпаған, мортық, теріскен, қызыл жыңғыл, тікенекті жыңғыл, гүлкекіре, көбенқұйрық, татар катраны, тауарпа. Дәрмене, Шренк қызғалдағы, Борщов қызғалдағы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Фаунасы
Қорықша аумағындағы құстардың, жануарлардың, бауырымен жорғаушылардың, жыландар мен балықтардың 33 түрі қорғалады, солардың ішінде құстардан дала қыраны, қарақұс, ителгі, қылқұйрық бұлдырық, бүркіт, қарабауыр бұлдырық, дуадақ, үкі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енген түрлер: қарақұс, дала қыраны, дуадақ, ителгі, дала тасбақасы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаумалдары
Санат:Түркістан облысы географиясы
Прованс — Альпі — Лазур жағалауы

**Прованс — Альпі — Лазур жағалауы** (,  — Францияның оңтүстік-шығысындағы аймақ. Басты қаласы — Марсель. Халқы — 4 916 069 адам (өңірлер арасында 3 орын).

## География
Аумағы 31 400 км². Ол арқылы Дюранс, Вар және Рона өзендері ағып өтеді.

## Әкімшілік бөлініс
Аймақ құрамына алты департамент кіреді:

* Жоғары Прованс Альпілері
* Буш-дю-Рон
* Вар
* Жоғарғы Альпілер
* Воклюз
* Альпі-Маритим.

## Сілтемелер
* 
* 
* Maison du Tourisme de la Provence d’Azur
* Provence-Alpes-Côte sur Wikivoyage
* Wiki de PACA Love
* Paca-Communiques.com 
* Annuaire des sites de la Côte d’Azur 
* Annuaire des sites en Provence — Photos 
* Toulonnais.com : Le passé et les projets de la ville de Toulon 
* Annuaire portail des Sites de Provence
* Toute la Grande Randonnée en Provence (France)
* NotreProvence.fr  Discover the Provence on NotreProvence.fr (en)

Санат:Прованс-Альпі-Зеңгір жаға
Джукун

**Джукун** (*вапа*, *авапан*, *джиба*) — Нигерия мен Камерун мемлекеттерінің аумағында тұратын халық.
Жалпы саны 270 мың адам. Негізгі елдері: Нигерия – 200 мың адам, Камерун – 70 мың адам.

## Тілі
Негізгі тілі - нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тобына жататын джукун тілі, (екі диалектісі бар, жибу және корорфа). Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Сенушілердің діни байланысы - дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар.

## Тарихы
Этногенетикалық аңыздар джукундардың Камерунның солтүстік-шығысынан қоныс аударғанын көрсетеді. XIV-XIX ғасырларда олар Коророфтың ерте саяси қалыптасуына ие болды.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Негізгі азық-түлік дақылдарына ямс, тары, құмай, маниок, жержаңғақ, көкөністер жатады. Мал шаруашылығы қосалқы рөл атқарады. Терушілік көмекші кәсіп болып табылады. Керамикалық қыш өнері дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар, тайпалық ұйым және ерлер одақтары құрайды. Неке – патрилокальды, туыстық есеп патрилинейлік. Ата-бабалар культі мен табиғат күштері, бақсылық, магияға сенеді. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үй шаруашылықтары – тұрғын үй, қонақтарға арналған үй, шаруашылық нысандары, қойманы құрайды. Тұрғын үйлер дөңгелек, қабырғалары саман, төбелері бұтақтардан тоқылған және шөппен жабылған конустық формада болып келеді. Төртбұрышты үйлер де кең таралған.

Дәстүрлі киімдері – белге оранған шағын мата қазір еуропалық киімдерге жол беріп барады.

Азық-түліктің негізін өсімдік тектес өнімдер (жарма, бұқтырылған тағамдар, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және қуырылған түйнектер) құрайды.

## Дереккөздер

 
Санат:Нигерия халықтары
Санат:Камерун халықтары