open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Залман Михаилович Танхимович

**Залман Михаилович Танхимович**(28.08.1908, Забайкальдегі Сретенск қаласы.,-15.02.1976, Алматы)- орыс кеңес жазушысы. 1939 жылдан КПСС мүшесі. Иркутск құрылыс институтын бітірген (1939). Отыз жылға жуық ірі құрылыс трестерінде істеді. 
## Еңбектері мен аудармалары
Оның құрылысшылар өмірін суреттеген  «Забайкалье даласында» атты тұңғыш романы 1953 ж. жарияланды.  «Баргузин» (1955), «Ертіс үстінде» (1959) романдары, « Қатерлі тапсырма» (1964), «Іздеу» (1965) атты деректі повестері, «Тізе бүгуші» (1960), «Жомарттық » (1967) деген очерктер жинақтары жарық көрді. Ол А.Лекеровтың  «Ақ қайың туралы жыр» повесін, Ә.Сарсенбаевтың, С.Омаровтың кейбір әңгімелерін орыс тіліне аударды.
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 547 бет

Санат: 1908 жылы туғандар
Санат: 1976 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Жазушылар
Таңқы шаян

**Таңқы шаян** () – он аяқты шаян тәрізділер отрядыныі бір тармағы. 4 мыңнан астам түрі бар. 

## Биологиялық сипаттамасы
Басы кішкене, баскеудесі кең, кеуде қалқаншасы 2-20 см, терең суда кездесетін Жапон Таңқы шаянның кеуде алқаншасы 60 см-ге дейін.Таңқы шаян аяғының бірінші жұбы қысқышқа айналған. Құрсағы қысқа, баскеудесі астына қарай иілген. Еркегінің бауыр аяқтарының 2 жұбы шағылыс аппараттарына, ұрғашысында 4 жұбы уылдырығын жетілдіруге арналған. Таңқы шаяндар теңізде, тұщы суларда, құрлықта тіршілік етеді. Дамуы метаморфоз арқылы өтеді. Уылдырығынан личинка- зоеа шығады, бұл  «мегапол» деп аталатын личинкаға, кейін ересек таңқы шаянға айналады.Жемі- омыртқасыздар. 

## Қолданылуы
Таңқы шаянның көптеген түрі жеуге жарамды, кәсіптік маңызы бар. Кәсіптік моллюскілерді құртатын, балық ауын жыртатын, кейде ін қазып бөгендерге зиян келтіретін түрлері бар.

## Дереккөздер

Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 550 бет

Санат:Онаяқты шаяндар
Махмуд Тараби

**Махмуд Тараби**(туған жылы белгісіз-1238)-1238 жылғы Бұхара шаруалары мен қолөнершілерінің монғол әкімшілігіне және жергілікті ақсүйектерге қарсы ірі антифеодалдық көтерілісінің басшысы,  Тараб  с-ның қолөнершісі. Тараби қалаға өз жақтастарымен келді, мұнда оларға жергілікті тұрғындар мен маңайдағы селолардың тұрғындары қосылды. Өкімет билігін басып алған Тараби өзін халиф деп жариялады. Дін иелерінің, жергілікті ақсүйектер мен чиновниктердің көпшілігі қаладан қуылды, ал бірқатары өлтірілді. Бұхарадан  қашқан жергілікті феодалдар мен монғол әскербасылары Тарабиге қарсы шықты. Соғыстың барысында монғол әскерлері талқандалды, бірақ ұрыста Тараби және оның жақын көмекшісі Шамсиддин Махбуби қаза тапты. Олардың өлімінен кейін монғол басқыншылары халық көтерілісін қаталдықпен басып жаныштады.
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том,553 бет

Санат:1238 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Лаврентий Игнатьевич Таран

**Лаврентий Игнатьевич Таран**(1892,Қостанай уезі, Федоров болысы, Назаровка поселкісі.,-1919 ж. мамыр, Торғай)- Қостанайда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысқан большевик. Шаруа семьясында туған. Қазан социа революциясының алғашқы күндерінен- ақ большевиктер жағында болды. 1917 ж. Омбы қалалық гарнизоны комитетінің секретары, 1919 ж. қаңтарда Қостанайда өткен шаруалар мен қазақтар сьезінің делегаты. Сьезде эсерлерге, меньшевиктерге және алашордашыларға қарсы күресті басқарып, делегаттарды большевиктер жағына шығаруда үлкен жұмыс атқарды. 1918 ж. Қостанайды ақ чехтар басып алғанда. Таран Қостанай түрмесіне қамалды. Түрмеден 1919 ж. 15 сәуірде Қостанай ақ гвардияшылардан азат етілген күні босатылды. Сол күні Соғыс революция кеңесінің құрамына сайланды. ОГсы кеңестің шешімі бойынша Таран басқарған партизан отряды Түркістан майданына қосылмақ болып, Торғайға аттанған. Отрядты алашордашылар алдап қолға түсіріп, Таранды азаптап өлтірген. Таран 1-2 сайланған шаруа, қырғыз және солдат депутаттары Кеңесінің Қостанай уездік аткомының предсадателі болды. Қостанай облысындағы бір ауданға, көшеге, мектепке Таран есімі берілген.
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 554-555 бет

Санат: 1892 жылы туғандар
Санат: 1919 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Қоғам қайраткерлері
Алла Константиновна Тарасова

**Алла Константиновна Тарасова**(06.02.1898, Киев,-05.04.1973, Мәскеу)- орыс кеңес актрисасы, КСРО халық әртісі (1937), Кеңес Еңбек Ері  (1973). 1954  жылдан КПСС мүшесі. 
## Өмірбаяны
Драма өнері мектебінде оқыған. К.С.Станиславский мен В.И.Немирович-Данченконың шәкірті. 1916 жылдан өмірінің соңына дейін МХАТ группасында қызмет етті. Ол өзінің шынайы эмоциялық және психологиялық бояуы мол өнерімен орыстың актерлік өнер дәстүрін ілгері дамытты. Аня, Соня,Еленеа Андреевна, Ирина, Маша (Чеховтың «Шиелі бақ», «Ваня ағай» және «Апалы-сіңлілі үшеуінде», Негина, Тугина (А.Островскийдің «Таланттар мен табынушылар» және «Соңғы құрбандығында» ), Анна Каренина 
(Л.Толстойдың ос аттас романы бойынша), Настя,Татьяна, Варвара (Горькийдің «Шыңырау түбінде», «Дұшпандар» мен «Сая бақшыларында») рольдері актриса творчествосының шыңына айналды. Киноға түсіп, Катерина («Найзағайда» ,1934), Екатерина («Петр I-де», 1937-1939) т.б. рольді орындады. Педагогикалық қызметпен шұғылданды. Гастрольдік сапармен 1965 ж. Алматыда өнер көрсетті. 3-5- сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. 
## Сыйлықтары
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941, 1946 ж. екі рет, 1947, 1949). 2 рет Ленин ордені, Қазан Революциясы орденімен және басқа 2 орденмен марпатталған.
## Қолданылған әдебиет
Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 555 бет

Санат: 1898 жылы туғандар
Санат: 1973 жылы қайтыс болғандар

Санат:Актрисалар
Maybach

**Maybach** (МФА: ) — неміс  автокөлік өндіруші, ең алдымен, эксклюзивті және қымбат люкс автомобильдер өндірісімен белгілі. Бастапқыда компания  дирижабльдерге арналған авиациялық қозғалтқыштар айналысты. I Дүниежүзілік соғыстан кейін Maybach машина маркасы өндірісін бастады. II дүниежүзілік соғыс кезінде Maybach нацистік Германия Қарулы Күштеріне танктар үшін қозғалтқыштар шығаратын болды.
1960 жылы компания Daimler тарапынан сатып алынды, ал 2002 жылы автомобиль өндірісі қайта жанданды. 2011 жылдың қараша айында Daimler концерні директорлар кеңесінің төрағасы Дитер Цетше 2013 жылы, Maybach сату төмендеуіне байланысты өз өндірісін тоқтатады деп мәлімдеді. 2012 жылы тамыздың ортасында бренд жойылды. 

## Модельдер қатары

### Соғысқа дейін
thumb|Maybach W5
thumb|Maybach SW42

### Жаңа
thumb|Maybach 62S базасындағы лимузин
thumb|Бірнеше Maybach автомобильдері

## Сілтемелер

*
Анализатор

**Анализатор** – *(талдағыш)* –  анализатор *([[грек]]. аnalysis – *қаз. бөлшектеу, жаю*)* талдама (сыртқы түйсікті мүшелерден бастап, миға дейінгі күрделі жүйке механизмі; ол дүниедегі сыртқы құбылысты,әсерді қабылдайды және талдайды). И.П.Павловтың ұсынған ұғымы. Тітіркендіргіштерге әсерлену мен қабылдауда, өңдеуде қатысатын афференттік және эфференттік жүйке құрылымының жиынтығын білдіреді. Көру, есту, дәм сезу, иіс сезу, тері, қимыл-қозғалыс *(кинестетикалық )* т.с.с. талдағыштар (анализаторлар) бар А. – организмнің сыртқы және ішкі ортасынан келетін тітіркендіргіштерді талдау және синтездеу қызметін атқаратын жүйке аппараты. Түйсіктердің физиологиялық негіздері болып табылатын – ол тітіркендіргіштің оған сәйкес анализаторға (сезім мүшесіне) әсері нәтижесінде пайда болатын жүйке процесі. И.П.Павлов бойынша, анализатор – бұл тітіркендіргіштерді қабылдау, өңдеу және оларға жауап қайтаруға қатысатын афференттік және эфференттік жүйке жолдарының жиынтығы. А. тітіркендіргіштердің әсерімен рефлекторлық түрде өзгеріп отыратын белсенді мүше, сондықтан түйсік пассивті емес, ал әрқашан қозғалыстық компоненттерден тұратын белсенді психикалық процесс болып табылады. А. үш бөлімнен тұрады: Перифериялық бөлім *(рецептор)* – сыртқы энергияны жүйке процесіне айналдыратын арнайы трансформатор. 
Афференттік *(орталыққа бағытталған)* және эфференттік *(орталықтан шығатын)* жүйке талшықтары немесе өткізгіш жолдар; А-дың мидағы қабықасты және қабықты бөлімдері; бұларда перифериялық *(шеткі)* бөлімдерден келетін жүйке импульстарының өңдеуі іске асады. А.-дың шеткі бөлімдерінің белгілі бір жасушаларына ми қыртысы жасушаларының белгілі бір бөлімшелері сәйкес келеді. Осылайша, мыс., көз торының әртүрлі нүктелеріне ми қыртысында кеңістік бойынша әртүрлі орналасқан нүктелер сәйкес келеді.

Санат:Биология
Санат:Жануарлар
Санат:Анатомия
Көлқұдық (көл)

**Көлқүдық** – Балтакөл ауылдық округі аумағындағы көл.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Отырар ауданы Балтакөл ауылының оңтүстігінде, өзімен аттас ауылдан солтүстікке қарай 1 км-дей жерде.

## Гидрографикасы
Ұзындығы 1 км-ге жуық, енді жері 200 м-дей. Жағалауы жазық, түбі тегіс. Жағалауында қамыс, құрақ өскен. Жаздың ыстық айларында құрғап қалды. Солтүстігі мен шығысында бірнеше қыстаулар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы көлдері
Санат:Сырдария су алабы
Мұнайлы (кент)

**Мұнайлы** - Атырау облысының Жылыой ауданындағы шағын кәсіпшілік, қалалық типтегі мұнайшылар кенті. Атырау қаласының оңтүстік-шығысында 205 км-де, мұнай кәсіпшілігі және темір жол станциясы Құлсарыдан оңтүстік-шығыста 60 км жерде орналасқан.

## Тарихы
1947 жылы ашылған, өзімен аттас шағын мұнай кен орны (Мұнайлы мұнай кен орны) негізінде іргесі 1948 жылы қаланды. Кент 2003 жылы таратылған. 

## Дереккөздер

Санат:Жылыой ауданының таратылған елді мекендері
Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері
Көлқұдық (көне қала)

**Көлқұдық** - ортағасырлық қалашық орны. 

Көлқұдық ауылының солтүстігінде, Шәуілдір - Балтакөл тас жолының оң жағында 500 м жерде. 2004 ж. Отырар мемлекеттік археология қорық-музейі мен Шымкент қаласының археология және этнология орталығы бірлесіп жасақтаған археология экспедициясы (Н.Алдабергенов, С.Ахмет, З.Исабек) зерттеген. Төрткүл түріндегі қалашық болғандығы анықталды. Қазіргі орны төртбұрышты келген төбе. Солтүстік жағының ұзындығы 65 м, оңтүстіктің ұзындығы 60 м, батысы мен шығысының ұзындығы 60 м. Биіктігі 4 м. 8 мұнара орны байқалады. Қорған қабырғасын айналдыра тереңдігі 2,30 м ор қазылған. 40—50 м қашықтықтан суландыру жүйесінің орны анықталған. Жинастырған археология заттарға (қыш ыдыстар сынықтары, т.б.) қарағанда, к-ты халық 9—11 ғасырлар шенінде мекендеген. Олар егін егумен, мал өсірумен айналысқан.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Түркістан облысы қоныстары
Санат:Қазақстандағы археология
Вест-Ричланд (Вашингтон)

**Вест-Ричланд** — Құрама штаттардың Вашингтон штатындағы, Бентон округіндегі қала. Халық саны 2010 жылғы санақ кезінде 11 811 болды.

## Тарих
thumb|солға|Батыс Ричланд Ричлендтен Якима арқылы көрінеді.
Аймақтың бастапқы халқы Якима өзені сағасына жақын жерде тұратын Хемнапум үндістері (Ванапум тайпасымен тығыз байланысты) болды. Льюис пен Кларк бұл аймақтан 1805 жылы өтті және Роберт Джонсон басқарған Топографиялық инженерлердің армия корпусы экспедициясы Якима аңғарын 1841 ж картасын жасады. 

1853 жылы конгресс Якима аңғары арқылы өтетін жолға рұқсат берді және қазіргі Батыс Ричланд арқылы өтті; дегенмен қоныстандыру 1870 жылдардың соңына дейін дұрыс басталған жоқ. Алғашқы мектеп үйі 1896 жылы қазіргі Ван Гизен көшесінің оңтүстігіндегі Ван Хорн меншігінде салынған. Бентон округі 1905 жылы құрылды, Ричланд 1906 жылы біріктірілді, ал Батыс Ричланд аймағы «Төменгі Якима» ретінде белгілі болды.

Ричлендке су әкелу үшін 1908 жылы Хорн-Рапидс бөгеті солтүстік жағынан суару каналы салынды.

Йеллоустоун соқпағы, Олбани, Нью-Йорктан Сиэтлге дейін созылатын ұлттық тас жолы 1917 және 1918 жылдары Якима аңғары арқылы орналастырылды. Ол Ричланд пен Батыс Ричланд арасындағы Фаллон көпірін кесіп өтті. Содан кейін тура батысқа қарай Кионаға қарай жүргізілді.

1940 жылдары Ричланд қаласын Манхэттен жобасы мерзімінде Соғыс департаменті тұрғызды, басқарды және оған қызмет көрсетті. Бірқатар тұрғындар үкіметтің ережелеріне наразылық білдірді және нәтижесінде олардың көпшілігі Якима өзенінің арғы бетінен көшіп кетті, онда жер сатып алуға және үйді (жалға алуға емес) иеленуге болады.

Карл Хемингер 1948 жылы біраз 80 акр (320 000 м2) сатып алып, қаланың жоспарларын жасады. Оны Хемингер қаласы деп атау ұсынылды (мүмкін оның атымен), бірақ 1949 жылы қала тұрғындары оның орнына Enterprise атауын таңдады. Хемингер наразылық ретінде жол бойымен бір миль жылжып, Хемингер Сити деп аталатын шағын қауымдастық құрды. Бұл, сайып келгенде, Батыс Ричланд Сити шекараларына қосылды. 1955 жылы қаланы біріктіру уақыты келгенде, жақын маңдағы Ричлендтің бұрыннан белгілі мәртебесін пайдалана отырып, Батыс Ричланд деп атау туралы шешім қабылданды. Батыс Ричланд ресми түрде 1955 жылы 17 маусымда Хемингер Сити мен Кәсіпорын екі қалаларын біріктіріп құрылды.

2008 жылы Батыс Ричланд әлемдегі ең жылдам шығарылатын автомобильге (Aero SSC TT) 250 миль*сағ (400 км/сағ) жылдамдықты сынау орны болды.

Санат:Вашингтон штаты қалалары
Жетіқарақшы шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі

* 
* 
* 

Санат:Астрономия
Санат:Жұлдыздар тізімі
Санат:Ғарыш
Қызылжон қызылқұйрық

**Қызылжон қызылқұйрық** () — Muscicapidae тұқымдасының () Қызылқұйрықтар тегіне жататын құс.

## Сипаттамасы
Кәдімгі қызылқұйрықтан едәуір ірі денелі (17-22 г) құс. Аталығы – қызғылт қызылсары жоны және күлгін сұр «телпегімен», көзді басып өтетін қара жолағы және қанатындағы ақ түсті «көзтартарымен» жақсы ерекшеленеді: аналығында тек қана ақ «көзтатар» болады. Әуені өте баяу, айтарлықтай уезді емес, сондай-ақ  бұл түрге жататын аталықтар сирек және қысқа сайрайды. Әуезі-бас-аяғы жоқ ызылдаған бәсең шиқыл: бір жолы екінші жолына өтіп, іркіліссіз бір әуез екінші әуезге айналаы. Қызылжон қызылқұйрық қызылқұйрық тек қана Азия материгінің орталығына таулы аумақта таралған.

Ұяларын жердегі қалтарыстарға - тастардың астына немесе ағаш түбірлерінің түбіне және бұталарға, кейде тастардың аралығындағы жіктерге салады. Салындыдағы 4-6 көмескі тат түстес секпілді ақшыл көгілдір жұмыртқаларды аналығы екі аптаға жуық басады. Сонша уақыт ата-енелері балапандарды ұяда қоректендіріп күніне 200 рет бунақденелілер тасиды. Аталық ұядан ұшқан балапандарды қоректендірген кезде аналық жұмыртқалап, екінші реткі жұмыртқаларды басады . Ал екінші ұялас балапандар ұядан ұшқанда (шілде-тамыз) ерексектері және жас балапандар түлейді де, осы кезде жидектермен, әсіресе ұшқаттың жидегімен қоректенуге көшеді.
Қызылжон қызылқұйрық тауларға қар жауған соң, шамамен қазанның басында, тау етегіне және шөл зонадағы өзендер аңғарына түседі. Олардың бір бөлігі батыс Тәңіртауға дейін беткейді бойлай жылыстайды. Бұл қызылқұйрық әдеттегідей осы таудың солтүстік беткейіндегі аршалы ормандарда қысты өткізеді. Қызылжон қызылқұйрықтар наурызда ұялау орындарына қайта оралады.

## Таралуы
Қазақстанда ол Солтүстік және орталық Тәңіртау, Жоңғар Алатауы және Оңтүстік Алайдың қылқанды орман белдемінің жоғарға бөлігінде және субольпілік бұталы белдемде мекендейді

## Дереккөздер

Санат:Азия құстары
Санат:Торғайтәрізділер
Санат:Қызылқұйрықтар
Бақалтақ қырандар туысы

**Бақалтақ қырандартуысы**- жыртқыштар отрядының құрамында бес түрі бар қаршығатұқымдастарға жататын құстар туысы. Бұларды қаршыға қырандар деп те атайды. Бұлар қанаты, құйрығы және табаны ұзын, дене бітімі әдемі құстар. Олардың аяғына саусақтарына дейін қауырсын қаптап өскендіктен, ағылшынша атауы Booted Eagle деп те аталған (сөзбе-сөз аударғанда-аяқкиімді қырандар).
Қазақстанда бір түрі- бақалтақ қыран кездеседі. Біздің аумақтың оңтүстігінде өмір сүретін қаршыа қыранның кездесуі туралы дәлелденбеген мәлімен бар.
### Пайдаланған әдебиет
Қазақстан қызғалдағы

Қазақстан қызғалдағы лалагүлдер тұқымдасына жатады. Бұл шөптесінде пиязшықты көпжылдық өсімдік, пиязшық, тамыр, сабақ, гүл және жапырақтан тұрады.   Өсімдіктің биіктігі 10-нан 65 см-ге дейін. Маусымдық дамуы жағынан эфемероидтарға жатады.

## Сабағы
Үш түрлі болады: түбіртек, тамырсабақ және гүл мен жапырақ өсетін жынысты сабақ. Сабағы тік, цилиндр тәрізді, биіктігі 5-20-дан 58-100 см-ге дейін.

## Жапырағы
Ұзынша таспа, жасыл немесе көкщіл сұр, тегіс немесе иректеліп жиектелген және жұқа балауыз қабатты, кейде түкті. Жүйкеленуі доға тәрізді. Кезектесіп орналасқан және сабақты қоршап тұрады. Төменгі жапырағы- ең үлкені, жоғарғы жапырағы- ең кішісі. Кейбір үлкен азиялық қызғалдықтар мен олардың бақтағы түрлерінің жапырақтарының жоғарғы жағы көбіне күлгін- қоңыр, қара қошқыл дақтар немесе сызықтармен, жолақтармен әшекейленген, бұл өсімдікке ерекше сән береді.

## Гүлі
Әдетте біреу, бірақ көпгүлді түрлері де бар, мысалы, түркістан қызғалдағы. Осылардан шығарылған кейбір бақ түрлерінің  гүлсидамында 3-5 гүл немесе одан да көп болады. Гүлі дұрыс, қос жынысты, гүл серігі алты бос жапырақшадан, алты аталық ұзарған тозаңдықтарымен, аналығы жоғарғы үш ұялы түйінмен, қысқа бағанды және үшқалақты ауызды.

Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Футболдан Қазақстан Кубогы 2000

**2000 жылғы [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Футболдан Қазақстан кубогы]]** - кубоктың тоғызыншы мәрте ойнатылуы.
## 1/8 финал
1/8 финал ойындары 2000 жылдың 8 шілде - 5 қазан арасында өтті.

## 1/4 финал
1/8 финал ойындары 2000 жылдың 5 - 30 қазан арасында өтті.

## 1/2 финал
1/2 финал ойындары 2001 жылдың 6 - 18 мамыр аралығында өтті.

## Финал

## Турнир бомбардирлері

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2000 жылғы футбол
Санат:2001 жылғы футбол
Армениядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Арменияның 3 нысаны бар (2011 жылғы мәліметі бойынша):
* Ахпат және Санаин монастырлері
* Эчмиадзиндағы собор және шіркеулер (соның ішінде Эчмиадзин кафедралы соборы, Әулие Рипсиме шіркеуі және Әулие Гаяна шіркеуі) және Звартноц археологиялық ескерткіші.
* Гегард монастырі мен Азат өзенінің жоғарғы жағы.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Бұдан басқа, Армения аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне  4 топ нысан үміткер ретінде тіркелген.
* Двин қаласы және сондағы археологиялық қазбалар
* Ереруй шіркеуі
* Татев және Татеви Анапат монастырлері және соған қатысты Воротан өзенінің каньонының аймақтары
* Нораванк монастырі және Амагу өзенінің каньонының алабы
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Азиядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер
* Армениядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі 

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Санат:Бангладеш
Тарих-и Гузида

**Тарих-и Гузида** - Иран тарихшысы әрі географы Хамдаллах Казвинидің тарихи хроникасы.
## Жазылуы мен тарихы
Автор 1334-1135 жылдардан бастап, 1349-1350 жылдары аяқтады. Оның баласы *Заид-ад Дин* әкесінің шығармасын негізінен Иранның солтүстік-батысында, 1393 жылы елді Әмір Темір жаулап алғанға дейінгі оқиғалармен толықтырды. Еңбек алғы сөз, кіріспе және 6 тараудан құрылған. «Тарих-и Гузида» XIV ғасырдағы ежелгі қолжазбадан 1910 жылы факсимелеге басылса, 1960 жылы Тегеранда 6 қолжазбаның негізінде жарық көрді. Түрік тіліне толық аударылып, *ағылшын, француз, орыс тілдеріне* жекелеген үзінділері қысқыртылып аударылған. 

## Дереккөздер



Санат:Тарихи еңбектер
Санат:Иран тарихы
Тарлан қияқ

**Тарлан қияқ** () – астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.  

## Биологиялық сипаттамасы
Биіктігі 25-80 см, сабағы жіңішке, жапырақтары көгілдір не сұр жасыл, қатты, жалпақ, екі беті де бұдырлы. Масағы жасылдау, піскенде қоңыр тартады, ұзындығы 5-11 см, ені 7-12 мм, 2-3-тен топтанған. Мамыр-шілдеде гүлдейді. 
## Таралуы
Моңғолия, Иран, Батыс Сібір мен Шығыс Сібірде, Орта Азияда, Қазақстанның құрғақ далаларында, сортаң жерлерде өседі.

## Кәсіптік маңызы
Мал азықтық сапасы орташа болғанымен, өнімі мол жемшөп. Қолдан егіп өсіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Тасбас балығы

**Тасбас балығы** (Gobio gobio) - тұқы тұқымдасына жататын балық.

## Биологиялық сипаттамасы
Тұрқы әдетте 15 см-ге дейін, кейде 22 см-ге дейін жетеді. Түсі жасыл қоңыр, бүйірі ақшыл, көгілдір не қара дақты, кейде бұл дақтары тұтасып, қара жолақты көрінеді. Арқа, құйрық қанаттары теңбілді, басқасы сұрғылт. 

## Тіршілігі
Тасбас ағысы күшті емес, түбі құмды не ұсақ тасты өзендерді мекендейді. Жемі - бентос, көктемде басқа балық уылдырығын да жейді. Үлкен үйір құрып, өмір сүреді. Жыныстық жағынан 3-4 жылда жетіледі, уылдырығын (3000) су түбіне шашады.

## Дереккөздер


Санат:Тұқылар
Өлгий (қала)

**Өлгий** (, ) — Моңғолиядағы қала, Баян-Өлгий аймағының әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы. Өлгий – Моңғолияның батысындағы қазақтар басым тұратын бірден-бір қала. Халық саны – 42 061.

thumb|right|300px|Өлгий қаласындағы Орталық Әбу-Бәкір Сыддық мешіті
## Географиясы
Өлгей қаласы Моңғолияның батыс бөлігінде, Ховд өзенінің бойында, Моңғол Алтай тауларының ортасында орналасқан. Астанасы Ұланбатырдан 1700 шақырымдай, Қытай шекарасынан 130 км, ал Ресей шекарасынан 80 км қашықтықта орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 1710 метр биіктікте орналасқан.

## Халқы
Қала халқы 2024 жылғы санақ бойынша 42061 адам. Өлгий – Моңғолиядағы қазақтар шоғырланған орталық. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды. Қалада қазақ тілінде білім беру, мәдениет мекемелері жұмыс істейді.

## Экономикасы
Қалада жеңіл өнеркәсіп (жүн өңдеу, киім), азық-түлік өндірісі, шағын бизнес дамыған. Өлгий аймақ орталығы болғандықтан, аймақтық әкімшілік пен мемлекеттік мекемелер де осында орналасқан.

## Транспорты
Қаладан 3 шақырым жерде Өлгий әуежайы орналасқан. Мұнда MIAT компаниясының ұшақтары ел астанасы Ұланбатырмен қатынайды. Әуежай 90 жылдары қазақтарды Қазақстанға көшіру мақсатында Өлгий-Өскемен-Алматы бағытында қатынаған.

## Мәдениет пен білім
Өлгийде қазақ ұлттық театрлары, мешіт, мәдениет үйлері, кітапханалар, мектептер мен колледждер бар. Қазақ тілінде білім беру кең таралған.

## Дереккөздер

Санат:Моңғолия қалалары
Санат:Баян-Өлгей аймағы
Абел Янсзон Тасман

**Абел Янсзон Тасман**  (; 1603, Лютьегаст, Гронинген - 1659 Батавия) - көпес, голланд теңізшісі, Австралия және Мұхиттық аралдарды зерттеуші. 1642-1643 жылдары Тынық мұхиты мен Үнді мұхитында жасалған бірінші экспедицияда, кейіннен өзінінің атымен аталған аралдың (Тасман аралы) оңтүстік және шығыс жағалауын ашып, Жаңа Зеландияның батыс жағалауына жетті; Тонга архипелагын, Фиджи аралдарын және *Бисмарк архипелагын* ашты. 

Абел Янсзон Тасманның құрметіне:
* Аустралия жағалауында өзі ашқан Тасман аралы аталған
* Тынық мұхитының оңтүстік бөлігінде Аустралия мен Жаңа Зеландия аралығында орналасқан Тасман теңізі 
* Тынық мұхитының оңтүстік бөлігінде Аустралия мен Жаңа Зеландия аралығында орналасқан Тасман щұңқыры 
* Выступ материка на северо-западе Аустралияның солтүстік-батысындағы Тасман жері шоқысы
* Тасманияның әкімшілік орталығы - Хобарт қаласындағы ұзындығы 1,3км көпір
* Тасмания аралындағы жол (Tasman Highway (or A3)) 
* Жаңа Зеландиядағы ұлттық парк
* Жаңа Зеландиядағы тау шыңы
* Жаңа Зеландиядағы көл
* Жаңа Зеландиядағы шығанақ
* Жаңа Зеландиядағы әкімшілік аудан аталған

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* 
* Абель Тасман — факты жизни

Санат:Саяхатшылар
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1603 жылы туғандар
Санат:1659 жылы қайтыс болғандар
Зденек Фирлингер

thumb|right|200px|Зденек Фирлингер
**Зденек Фирлингер** (; 11 тамыз 1891 жыл - 2 мамыр 1976 жыл) — чехословак мемлекет және саяси қайраткері, дипломат. 

1945 ж. гитлершіл басқынщылардан азат етілген чехословак жерінде құрылған алғашқы чехословак үкіметінің председатлеі. 1937-1945 ж. Чехословакия Республикасының КСРО-дағы кіші елшісі, кейіннен елшісі болды. 1953-1964 жылдары Ұлттық жиналыс Президиумының төрағасы. 1948 жылдан Чехословакия коммунистік партиясының (ЧКП), 1948-1971 ж. ЧКП Орталық Комитетінің, 1948-1966 ж. ЧКП Орталық президиумының мүшесі.

## Дереккөздер

Санат:Чехословакия  тұлғаларыСанат:1891 жылы туғандарСанат:1976 жылы қайтыс болғандар
Санат:Чехословакия премьер-министрлері
Санат:Чехословакия дипломаттары
Әзірбайжандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Әзербайжанның 3 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысандардың екеуі де тізімге мәдени  талаптар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2010 жылғы жағдайына сәйкес Бангладеш аймағындағы  Әлемдік мұра тізіміне 10 нысан үміткер ретінде тіркелген.

## Тізім
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Әлемдік мұра
* Азиядағы Әлемдік мұра нысандары
* ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері
* ЮНЕСКО

## Сыртқы сілтемелер

*  ЮНЕСКО ресми сайты: Әзербайжандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
* Әзербайжандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар каталогы

Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі
Финитизм

**Финитизм** (латынша Finite - шегі бар) - 1) шексіздік категориясын обьективті нақтылы мазмұнын бекерге шығаратын философиялық концепция. Финитизм не әлемде, не микро дүниеде, тіпті біздің ойымызда да ешқандай шексіздік кездеспейді, өйткені адам өз тәжірбиесінде тек шектелген дүниенің жеке заттарын, құбылыстарын, қасиеттерін ғана танып біледі - деген тұжырымға сүйенеді. Шексіздік пен шектілікті метафизикалық тұрғыда бір-біріне қарсы қою арқылы Финитизм олардың таным диалектасымен байланысын жоққа шығарады.

**Финитизм** - 2) Математика мен математикалық логикада формаларды жүйелерді негіздеуде  қайшылықсыз айқын тұжырымдарға сүйенентін тәсілдерді қолдану Финитизм деп аталады. 

## Дереккөздер
Тасжүрек

**Тасжүрек** - Ошақты тайпасынан тараған ата. 

Шежіре деректері бойынша Тасжүректен 12 атаға *Кенже, Бөлек, Тілеу, Солағай, Сейіт, Тоқтауыл, Қарсақ, Қарамен, Қайқы* болып бөлінеді. Олар Қазан революциясына дейін Шымкент, Әулиеата уезінде көшіп-қонып жүрген.

## Дереккөздер



Санат:Шежіре
Уэнделл Филлипс

**Уэнделл Филлипс** *([[29 қараша]] [[1811 жыл]] - [[2 ақпан]] [[1884 жыл]])* -- АҚШ қоғам қайраткері, абослиционизмнің революциялық қанаты басшыларының бірі. 

1837 ж. қара нәсілділерді құлдануға қарсы қозғалысқа қосылды, одан кйін құлдыққа қарсы күресуші  американ қоғамы басшыларының бірі болды. Аса шешендігімен атағы шықты. 70 жылдары жұмысщы қозғалысына араласып, жалдамалы еңбек жүйесін, моноплярлар мен артықшылықтары бар таптарды жою, 8 сағтаттық жұмыс күін енгізу, қайыршылдықты жою бағдарламасын ұсынды. Қара нәсілділерді қаруландырып, көтеріліс ұйымдастыруға, жұмысшы табының саяси қызметін өрістетуге шақырды.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ  тұлғалары
Үлкен Арлан шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі

Қолданылған белгілеулер мен қысқартулардың мағыналары:
**Б** — Байер белгілеулері
**Ф** — Флемстид белгілеулері
**HD** —  Генри Дейпер каталогындағы реті; 
**HIP** — Hipparcos каталогындағы реті; 
**RA** — тура шарықтау ; 
**Dec** —  Еңісу (астрономия).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* 
* 

Санат:Астрономия
Санат:Жұлдыздар тізімі
Санат:Ғарыш
Санат:Үлкен Арлан (шоқжұлдыз)
Днипро (футбол клубы)

**«Днипро»** () — Днипро қаласынан шыққан украиндық футбол клубы, Украинаның премьер-лигасында ойнаған. Кеңес одағының екі дүркін жеңімпазы, Украин чемпионатының екі дүркін вице-чемпионы.

2016/17 жылғы маусым қорытындысында бірінші лигаға түсіп қалды. Оған бірнеше ұпайларының алынып тастауы (қарыздарының салдарынан) себеп болды. Бірақ бірінші лигада ойнау да бұйырмай, ФИФА шешімімен екінші лигаға түсіп кетті. 2018 жылы маусым айында кәсіпқой статусынан айрылып, әуесқой клуб дәрежесіне түсіп қалды. 

Клуб 2019 жылы маусым айында клуб таратылды.

Еурокубоктердегі ең жоғары көрсеткіші — 2016 жылы УЕФА Еуропа Лигасының финалы. "Севильядан" 2:3 есебімен ұтылып қалды.

## Бұрынғы атаулары
*1918—1925 — «БРИТ» (Брян жұмысты индустриальды техникум)
*1925—1936 — «Петровец» (Г. И. Петровский атындағы завод атынан)
*1936—1949 — «Сталь»
*1949—1961 — «Металлург»
* 1961 жылдан бастап — «Днепр»

## Жетістіктері

### КСРО дәуірі

* **Чемпионат** 
** **Чемпион** (**2**): 1983, 1988
** **Вице-чемпион** (**2**): 1987, 1989
** **3-орын** (**2**): 1984, 1985
* **Кубок** 
** **Жеңімпаз** (**1**): 1989
* **Суперкубок** 
** **Жеңімпаз** (**1**): 1989
* **КСРО Футбол федерациялары кубогы**
** **Жеңімпаз** (**2**, ***рекорд***): 1986, 1989
** **Финалист** (**1**): 1990
* **КСРО 1-лигасы**
** **Жеңімпаз** (**1**): 1971
** 2-орын (**1**): 1980
* **Днепропетровск чемпионаты**
** **Чемпион** (**2**): 1923 (күз), 1927 (көктем)

### Украина

* **Чемпионат** 
** **Вице-чемпион** (**2**): 1993, 2014
** **Қола жүлдегер** (**7**, ***рекорд***): 1992, 1995, 1996, 2001, 2004, 2015, 2016
* **Кубок** 
** **Финалист** (**3**): 1995, 1997, 2004

### Халықаралық

* **УЕФА Чемпиондар Лигасы**
** **1/4 финал** (**2**): 1985, 1990
* **УЕФА Еуропа лигасы**
** **Финалист** (**1**): 2015
* **Интертото**
** **Финалист** (**1**): 2006

## Атақты ойыншылары

* Евгений Яровенко
* Руслан Ротань
* Сергей Назаренко
*Геннедий Литовченко
* Сергей Таран
* Олег Протасов
*Олег Шелаев

## Дәстүрлі топтарының түстері
Көк,ақ және көгілдір— «Днепр» футбол командасының дәстүрлі түстері.

Оның алдындағы түстері қызыл—сары болатын.Команда қолдаушылары қазіргі таңда көк,ақ және көгілдір тігінен орналасқан туларды қолдануда.

## Дереккөздер

Санат:Украина футбол клубтары
Фин шығанағы

**Финн шығанағы** (, , ) — Балтық теңізінің шығыс бөлігіндегі шығанақ. Финляндия, Ресей және Эстония жағалауларын жуады. Шығанақтың батыстағы шекарасы Ханко түбегі мен Пыызаспеа мүйісінің (Осмуссаар аралы) аралығындағы шартты сызық болып есептеледі.

Ауданы 30 мың *км<sup>2</sup>*. Ұзындығы 420 *км*, кіре берістегі ені 70 *км.* Тереңдігі 100 м-ге дейін барады. Солтүстік жағасы жартасты, күшті тілімделген, аралдары көп. Шығыс және оңтүстік жағасының  көп бөлігі жазық. Финн шығанағының шығыс бөлігіндегі Нева кірмесіне Нева өзені құяды; солтүстікке таман Выборг шығанағы, оңтүстікте Копорье және [Нарва[[ шығанақтары және [Луга кірмесі орналасқан. Қарашадан сәуірге дейін мұз қаьады. Су деңгей желдің әсеріне байланысты жиі өзгеріп отырады. 

## Дереккөздер

Санат:Балтық теңізі шығанақтары
Санат:Фин шығанағы
Борис Плотников

**Бори́с Григо́рьевич Пло́тников** *(туғ. [[1949 жыл]]ы)* —кеңестік пен ресей театр мен киноның аткері,Ресейдің еңбегі сінген әртіс(1998).

## Биография

Борис Плотнкиов 2 сәуірде 1949 жылы Невьянск қаласында(Свердловск облысы) туды.

Ол 1970 жылы № 57 мектебінде Новоуральск қаласында Орал мемлекеттік университетің және Свердловск театр училищесің (Ю.Жигульский курсы)  бітірді.

1970 жылдан 1978 жылға дейін Свердловск ТЮЗінде қызмет етті.1978 жылдан бастап Борис Мәскеу сатира театрында жұмыс істеп жүрді.1988 жылдан бастап Кеңес әскердің орталық академия театрында,ал 2002 жылдан бастап А.П.Чехов атындағы МХТ труппасында қызмет етіп жүр.

1976 жылы Плотников Лариса Шпитьконың «Восхождение» фильміне дебютке шықты.Тағы «Собачье сердце» фильмінде Борменталь дәрігерің ойнағаннан кейін әйгілі болды.

1992 жылы «Литургия оглашённых» фильмінде басты рөлді Даниловты ойнады.

Санат: 1949 жылы туғандар
Санат: Ресей актерлері
Мату-Гросу

**Ма́ту-Гро́ссу** () — Бразилияның орталығында орналасқан штат. 

Әкімшілік орталығы — Куяба қаласы. Жер Көлемі бойынша Бразилиядағы штаттар арасында үшінші орын алады. Солтүстігінде Пара және Амазонас, шығысында Токантис және Гояс , Оңтүстігінде  Мату-Гросу-ду-Сул, ал батысында  Рондония штатымен шекараласады.  Сонымен қатар, батысында Боливия мемлекетімен шекаралас. 
Ауданы — 903357,908 км².
Халық саны — 3 млн чел. (2009)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Мату-Гроссу

Санат:Мату-Гросу
Үбіқожа Әйкебайұлы

1925 жылдың 20 ақпанында Қарауылда туған ол соғыстың соңғы нүктесі - Берлинге дейін барып қайтқан оның өзгеше тағдыры бар. Ауылдағы ұсақ-түйек малға бас-көз болып, барып кел, шауып келде жүріп ер жеткен шақта Үбіқожаұлы Отан соғысы басталғанда он алты жаста еді. Артынша 1942 жылы майданға шақырылып, Өзбекстанның Катта қорған  қаласында әскери дайындықтан өтеді.

## Жаумен алғаш рет бетпе-бет
1943 жылдың көктемінде Үбіқожа Әйкебайұлы 1 Украина майданына жіберіледі. 410-полктің 39-батальонның командирі бойы аласа Үбіқожаны бірден ұрыс даласына кіргізуге дәті бармай аяйды. Асынған винтовкасы жерге тіреліп сүйретілген оны байланысшылыққа қояды. Одан командир "тіл" әкелуге барады. Жау блиндажы түбіне жақын келіп, баспағып жатып, немістің екі солдатын штикпен шаншып, ішке кіріп, таудай офицерді мас болып ұйықтап жатқан жерінен байлап-матап әрең сүйретіп жеткізеді, ,6  жауынгердің екеуі осы операция үстінде қаза болады. 1943 жылдың жазында алдыңғы майдан шебінде жаумен аңдасып жатқан кезде Үбіқожаны штабқа құпия пакетті апарып келуге жұмсайды. Аса сақтықпен орман арасымен барып, қайтып келе жатып, үлкен тоғайдың тасасына келгенде алдынан екі солдаты мен неміс офицері бұған қарсы келіп қолғанын көреді. Ойлауға уақыт жоқ, оларды босатуға тағы болмайды. Алдағы екі солдатты автоматпен сұлатып салып, офицерге тап бергенде, ол қолындағы пистолетін тастай салып қолын көтереді, сол бетте алға нұсқап таяу тұрған қзіміздің бекініске әкеліп тапсырады. Штабқа шақырып Үбіқожадан офицерді қалай қолға түсіргендігін сұрайды. -Орысша білмегендіктен бар жағдайды жеткізіп айта алмадым. Шұғыл шешім қабылдауым өмір мен өлімнің арасындағы кас-қағым сәттегі шапшаңдықта болған көзсіздік батылдықтың нәтижесі екенін өз тілімдегідей баяндай алмағаныма күні бүгінге дейін өкініштімін,- дейді ол. Бірақ, "тіл" әкелу операциясындағы менің әрекетімді бағалаған болар және неміс офицері өте үлкен құпияны айтқан болуы керек, маған 12 күн демалыс берді. Осы Висла маңызындағы ісім үшін 1943 жылы "Жауынгерлік Қызыл Ту" ордені берілді. Оны 30 жыл өткен соң 1973 жылы Семей облыстық әскери соғыс комиссары табыс етті. 
Осындай хикаялардың неше атасын бастан өткерген жауынгер Сандомир, Дрозден, Краковты, Чехословакия мен Польшаның біраз жерлерін азат етуге қатысып, Днепр, Висла, Одер өзендерінен өтіп, Берлинде соғысты жеңіспен аяқтайды. Майдандағы ерліктері үшін Ү. Әйкебаев "Кызыл Жұлдыз" , I, II дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордендерімен, "Германияны жеңгені үшін", "Украинаны азат еткені үшін" және тағы басқа медальдармен мараптталған.
## Дереккөздер
http://semeylib.kz/

Санат:Ардагерлер
Санат:Жауынгерлік Қызыл Ту орденінің иегерлері
Алексей Рыбников

**Алексе́й Льво́вич Ры́бников** *(17 шілде 1945, [[Мәскеу]], КСРО)*-кеңестік пен ресей композитор.Ресей Федерациясының еңбегі сінген әртіс(1999).Ресей мемлекеттік сыйлығының лауреаты(2002).

## Биография

Алексей өнер отбасында туған.Алексей Рыбниковтың анасы суретші-дизайнер,әкесі-Александр Цфасман оркестрінде жұмыс істеген скрипкашы. Рыбников өзіні композитор ретінде кіші кезінен бастап көрді:8 жасында бірнеше фортепьяно пьесаларды жазды,ал 11 жасында  «Кот в сапогах» балетің жазды.

1956 жылдан 1962 жылға дейін  Рыбников Мәскеу консерваторияның орта музыка мектебінде оқыған.  1962 жылы Мәчкеу консерваториясына түсті,  А. И. Хачатурянда композиция сыныбы бойынша оқыды.  1967 жылы  консерваторияны жақсыға бітіріп,   1969 жылы — сол музыканттің аспирантурасыңда жақсы бітірді.

1969 жылдан 1975 жылға дейін Алексей Рыбников композиция кафедра бойынша Мәскеу консерваториясында оқытқан.

Алексей Рыбников — көбінесе фильмдерінің, музыка қойылымдарының,және де   «Звезда и смерть Хоакина Мурьеты» мен «Юнона и Авось» рок-операның музыкаларының авторы

1979 жылы Алексей Рыбников ең әйгілі композитор деп саналдыжәне  Мәскеу халықаралық фестиваліндегі кинофильмнің мең мықты музыка жасағанына марапатталды.

1989 жылы А.Рыбниковпен рта сатылған дисктерінің тиражы 10 миллионнан астам даналар болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

http://www.imdb.com/name/nm0752984/

http://www.alexeyrybnikov.ru/ 

Санат:17 маусымда туғандар
Санат: 1945 жылы туғандар
Санат: Мәскеуде туғандар
Санат: Ресей актерлері
Санат:Сазгерлер
Ұйтас

**Ұйтас**- исламға дейінгі уақыттағы сәулетшіліктің түрі. Ұйтастар қазіргі Қазақстанның тарихи мәдени мұрасы болып табылады, себебі ұйтастар қазіргі күнге дейін сақталған тарихи ескерткіштердің қатарына кіреді. Ұйтастар адамды көмген жерге қойылатын құрылыс. Көбінесе 8 ғасырда Қарлұқ және Қимақ қағанаттары тіршілігі кезеңінде тарау тапты. Мұндай архитектуралық есткерткіштер Орталық Қазақстанда, Жетісуда, Тарбағатайда  және Маңғыстауда әлі күнге дейін сақталған. 
Сыртқы көрінісімен дөңгелек және киіз үйге ұқсайтын, қабырғалары тастан қаланған  бұл ғимараттарды қазақтар «ұйтас» немесе «дын» деп атаған.
Ұйтастар Қазақстан жерінде сақтардың мәдениетінің ең жарқын көрініс табатын белгілерінің бірі. Олардың арасында өзінің керемет байлығымен Есік  ұйтасы айрықша ерекшеленеді. Онда 1969 жылы археологиялық зерттеулер нәтижесінде Алтын адам табылған. 
## Дереккөздер
*http://www.t-story.ru/kazakhstan/skifskie_kurgany.html 
*http://www.detectorland.ru/page_23.html 
санат:Мәдени мұралар
Санат:Мәдениет
Санат:Тарих
Владимир Васильевич Гостюхин

нобай|2017
**Владимир Васильевич Гостюхин** *(10 наурызда 1946, [[Свердловск]])* — кеңес пен белорус кино мен театрдың актері, кинорежиссёр. Беларуссияның еңбегі сінген әртіс.

## Биография

Владимир Васильевич Гостюхин 10 мамырда 1946 жылы Свердловскте туған. Владимир Гостюхиннің әкесі-Василий павлович-Алапаевскте мәдениет үйін жетектеген,Орал ұлттық хорда жұмыс істеген, анасы - театрдың актрисасы.Өзі, Владимир радиотехникумді бітірді, Свердловскте орталық стадиондаэлектрші болып жұмыс істеген,ал кейін басты энергетик болды.Театрмен айналасып,Владимир Мәскеуге көшті,сол жерде 1970 жылы А.В.Луначарский атындағы мемлекеттік театр өнерінің институтың бітірді.Кеңес әскердегі қызметтен кейін ЦАТСАда жұмыс істеді.Сосын театрдегі қойылымдарда ойнады.1982 жылы -Минск театр-студияның киноактері.

## Отбасы

Әкесі — Гостюхин Василий Павлович (1910—1990)

Анасы — Зайкова Александра Ивановна (1910—1967)

Бірінші жұбайы — Галина

Екінші жұбайы — Зинаида

үшінші жұбайы — Светлана

Төртінші жұбайы — Алла Пролич

Санат: 1946 жылы туғандар
Санат: КСРО актерлері
Санат: Белоруссия актерлері
Санат: Ресей актерлері
Санат:10 наурызда туғандар
Санат:Екатеринбургте туғандар
Анатолий Солоницын

**Анато́лий (О́тто) Алексе́евич Солони́цын ** *(30 тамызда 1934, [[Богородск]], КСРО — 11 шілдеде 1982, [[Мәскеу]], КСРО)* — театр мен киноның кеңестік актері.Рсейдің еңбегі сінген әртісі.

## Биография

Анатолий Солоницын 30 тамызда 1934 жылы Богородск қаласында туған.Оның әкесі тілші болды,«Горьковская правда» газеттің хатшысы болды. Анатолий Сонициннің шын аты-Отто.Ол өмірге келген жылы барлық халық челюскинецтердің құтқару эпопеясына қарап отырды.Әкесі кішкентай баланы экспедицияның жетекшісі Отто Шмидт құрметіне атады.Ұлы Отан соғысында осы өте әйгілі ат кеңес уақытында өзінің маңыздылығың жоғалтты,сондықтан Отто Солоницын Анатолий Солоницинге айналды.

Соғыстан кейін Солоницын отбасысы Саратовке көшті,ананың туған қаласы.Мектепті бітіріп Анатолий құрал техникумына түсті.Сол жерде құрал-сайман жасаушы-слесарь маманың алып,ол зауыдқа көшті,бірақ оның жұмыс биографиясы көпке шыдаған жоқ,себебі оның әкесің жұмыс бойынша Кырғызстанға ауыстырды және осы отбасы Фрунзе қаласына көшті.Сол жерде Анатолий оқуды жалғастыруға шешті және ол 9-шы сыныпқа барды.Осы жерде ол түрлі тақпақтарды оқыды.

1955 жылы Солоницын Мәскеуге ГИТИСке түсу үшін барады,бірақ ол өте алмады,содан ол Свердловск студиясына Свердловск драма театрына түседі және өтіп кетеді.

Санат:1982 жылы туғандар
Санат:1982 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ресей актерлері
Людмила Полякова

нобай|2019
**Людми́ла Петро́вна Поляко́ва** *(туғ. 28 қаңтарда 1939 жылы, [[Мәскеу]])*  — кеңестік және ресей актрисасы, Ресейдің еңбегі сінген әртісі *(1994)*, Ресейдің халық әртісі *(1999)*.

## Биография

 *1964 жылы М. С. Щепкин атындағы Жоғары театр училищесің *( В. И. Коршуновтың курсы)* бітірді. Осындай театрларда жұмыс істеді:

*1964—1965 — Кіші Мәскеу драма театры

*1965—1982 —  К. С. Станиславский атындағы Мәскеу драма театры

*1982—1987 — Таганкадағы театр

*1987—1990 — «Школа драматического искусства» театры

*1990— қазіргі уақытта — Кіші театр

Санат: 1939 жылы туғандар
Санат: Мәскеуде туғандар
Санат: Ресей актрисалары
Металлист (футбол клубы)

**«Металлист»** (укр. *«Металіст»*) — 1925-2016 жылдары КСРО және Украина чемпионаттарында ойнаған Харьков қаласындағы украиндық футбол клубы. 2012—2013 жылғы Украина чемпионатының күміс жүлдегері. Футболдан жеті мәрте Украинада қола иегері атанды.

Клуб 2016 жылы жазда қаржы тапшылығынан жабылып қалды.

2016 жылы жазда клуб тараған соң Харьковте екі клуб құрылды, "Металлист-1925" (жабылған клубтың біраз футболшылары, менеджерлері және көптеген жанкүйерлері осы командаға ауысты, қазір Украина 1-лигасында ойнайды) және "Металлист" СК (қазір Харьков чемпионатына қатысады).

## Статистикасы

### Украина чемпионаттарында

## Жетістіктері

### КСРО
**Чемпионат**

* **6 орын**: 1961

**Кубок**

* Жеңімпаз (1 раз): 1987/88

**1-лига**

* Жеңімпаз (1 раз): 1981
* 3-орын (2 раза): 1965, 1980

**2-лига**

* 3-орын: 1974, 1978

**УКСР чемпионаты**

* Жеңімпаз: 1978
* 2-орын: 1974, 1976
* 3-орын: 1946

### УкраинА
**Чемпионат** 

* 2-орын: 2012/13
* 3-орын: 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2013/14

**Кубок** 

* Финалист: 1992

**1-лига**

* 2-орын: 2003/04
* 3-орын: 1997/98

## Атаулары
* 1925—1945 — ** «ХПЗ» ** — * [Малышев атындағы завод] *
* 1939—1940 — ** «Зенит» ** — * «Зенит» спорт қоғамының атынан  *
* 1945—1946 — ** «Трактор» **
* 1946—1956 — ** «Дзержинец» **
* 1956—1967 — ** «Авангард» **
* 1967 — 2016** «Металлист» **
## Президенттері
* Валерий Бугай — 1996—2001
* Александр Фельдман —2001—2004
* Александр Ярославский — 2004—2012
* Сергей Курченко —2012 жыл—2016
## Мәліметтер
*Алғашқы ресми футбол матчы Харьков қаласында 1910 жылдың 8 мамыр күні қаланың алғашқы және екінші футбол құрамаларының арасында стандарт бойынша футбол алаңында, яғни қазіргі кездегі Харьков өнер институтының алдында,Чернышевский көшесі 79 болды.
*Харьков «Металлисті»  — Украинаның жоғарғы лигадағы футбол құрамаларының арасындағы ең ескі футбол командаларының бірі.Ресми түрде 1925 жылы құрылды. Негізінен футбол командасы алғашқы рет ойынға Харьковта  1921 жылы қатысқан.
*Футбол құрамасының тарихындағы ең қымбат жартылай қорғаушы аргентиналық  Алехандро Гомес болатын.Оның контрактісі 2013 жылы тамыз айында 11  млн. шықты.

## Дереккөздер
#http://www.metalist.ua/ 
#http://sport.bigmir.net/footballclubs/metallist 

Санат:Украина футбол клубтары
Санат:2016 жылы жабылған футбол клубтары
Татра таулары

**Татра таулары**, **Биік Татра** - Польша және Чехия жеріндегі тау массиві, *Карпаттың* ең биік бөлігі. 
## Тау туралы
Ұзындығы 65 км, биіктігі 2655 м *(Герлаховски-Штит тауы)*. Гранит, гранодиорит және әк тастан түзілген. 
## Флора
Шырша, самырсын, қарағай, *субальпі, альпі шалғыны* өседі. 
## Туризм
*Закопане, Штрбске-Плесо, Смоковец* секілді климаттық курорттар ұйымдастырылған.

## Дереккөздер



Санат:Таулар
Санат:Еуропа географиясы
Юрий Александрович Филипченко

**Юрий Александрович Филипченко** - совет биологы, генетик. 
## Қызмет жолы
1905 ж. Петербург университетін бітіріп, сонда жұмыс істеген. 1912 ж. магистрлік, 1917 ж. докторлық диссертация қорғаған. Осы университетте Ресейде алғаш рет генетикадан лекция оқыды. 1919 жылдан университетте өзі ұйымдастырған генетика және тәжірбиелік зоологиялық кафедрасының  профессоры. КСРО Ғалымдар Академиясында генетика тәжірбиесін ұйымдастырды. 
## Еңбектері
Юрийдің негізгі еңбектері адам тұқым қуу  қасиетінің, ауыл шаруашылығы малдарының және өсімдік генетикасын зерттеуге арналған. Юрий - генетика, өзгергіштік, эксперименттік зоология, эволюция жөніндегі алғашқы оқулықтардың авторы, бидайдың *"Петергофка"* деген жаңа сортын шығарған.

## Дереккөздер

Санат:КСРО тұлғалары
Футболдан Қазақстан Кубогы 2015

**2015 жылғы Футболдан Қазақстан Кубогы** — кубоктың жиырма төртінші мәрте ойнатылуы. Турнирдың алғашқы кезеңі 2015 жылдың 29 наурызында өтті. Финалдық ойын 21 қарашасында өтеді. Кубок жеңімпазы Қазақстан атынан 2016/17 жылғы УЕФА Еуропа Лигасына қатысады.

## Қатысушы клубтар

## Жарыс күнтізбесі
2015 жылғы Қазақстан кубогының күнтізбесі ресми түрде осылай құрылған: 
* 1 кезең: 2015 жылдың 29 наурызы
* 2 кезең:2015 жылдың 12 сәуірі
* 1/8 финал: 2015 жылдың 29 сәуірі
* Ширек финал: 2015 жылдың 20 мамыры
* Жартылай финал: 2015 жылдың 2 маусымы мен 23 қыркүйегі
* Финал: 2015 жылдың 21 қарашасында Астанадағы Астана Аренада.
## Бірінші кезең
5 наурыз 2015 жылғы Қазақстан Кубогының бірінші кезеңінің жеребесі тартылды. Турнирдің осы кезеңіндегі жеңімпазы бір ойын арқылы анықталады. Бірінші кезең ойындары 2015 жылдың 29 наурызында өтті. Премьер-Лига клубтары бірінші және екінші кезең ойындарынан босатылған. Премьер-лига клубтары турнирді 1/8 финалынан бастайды.

----

----

----

----

## Екінші кезең
Екіші кезең ойындары 2015 жылдың 12 сәуірінде өтті. Спартак-Қызыл-Жар СК арасындағы ойын Семейдегі стадионның дайын болмағандығынан Өскеменге және 11 сәуірге көшірілді.

----

----

----

## 1/8 финал
1/8 финал ойындары 2015 жылдың 29 сәуірінде өтті. Қайсар-Спартак ойыны басқа ойындарға қарағанда бір күн алда өтті.
----

----

----

----

----

----

----

----

----

## 1/4 финал
1/4 финал ойындары 2015 жылдың 20 мамырында өтті. Тобыл-Жетісу ойыны ауа-райы салдарынан Қостанайдан Затобол қаласына көшірілді.
----

----

----

----

----

## 1/2 финал
1/2 финалдың алғашқы ойындары 2015 жылдың 2 маусымында өтті. Жауапты ойындар 23 қыркүйекте өтті.
### Алғашқы ойындар
----

----

----

### Жауапты ойындар
----

----

----
## Финал

## Турнир бомбардирлері

## Дереккөздер
* ҚР Кубогының бірінші кезеңіне төрешілер тағайындау 
* ҚР Кубогының бірінші кезең ойындары 
* Спартак-Қызыл-Жар СК арасындағы ойынының өткізілу уақытын ауыстыруы
* ҚР Кубогының екінші кезеңіне төрешілер тағайындау 
* ҚР Кубогының 1/8 финалының жеребе тарту рәсімі 
* ҚР Кубогының 1/8 финал ойындарына төрешілер тағайындау
* ҚР Кубогының 1/8 финал ойындары
* ҚР Кубогының 1/4 финалының жеребе тарту рәсімі
* ҚР Кубогының 1/4 финал ойындарына төрешілер тағайындау
* Тобыл-Жетісу арасындағы ойынының өткізілетін жерін ауыстыруы
* ҚР Кубогының 1/2 финалының жеребе тарту рәсімі 
* ҚР Кубогының 1/2 финал ойындарына төрешілер тағайындау 

Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:2015 жылғы футбол
Тауарпа

**Тауарпа** () – астық тұқымдасының арпа туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
## Биологиядық сипаттамасы
Биіктігі 50-100 см, сабағының түп жағы бадана тәрізді жуан, жапырақтары жіңішке, ені 3-7 мм, аздап бұдырлы, үстіңгі беті түкті. Масағы жіңішке, ұзындығы 6-13 см, ені 6-9 мм, сынғыш, қыры қатты түкті, үш-үштен топтанған, ортаңғысы тұқым береді, екі жағындағылары тұқымсыз. Мамыр-маусымда гүлдейді.
## Таралуы мен өсу аймағы
Жерорта теңізі маңында, Иранда, Қырым, Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібірде, Қазақстанда Түркістан маңы, Алтай, Қаратау, Батыс Тянь-Шаньда, оңтүстік құрғақ далалы аймақтарда таудың оүтүстік беткейлерінде, тау баурайларында өседі.

## Кәсіптік маңызы
Масақ салғанға дейін жақсы мал жайылымы және жақсы пішенді шөп.

## Дереккөздер


Санат:Астық тұқымдасы
Chevrolet Corvette

**[[Chevrolet]] Corvette** (ʃəvroˈleː kɔɐˈvɛːt) — 1953 жылдан бері General Motors шығаратын Chevrolet есімімен танымал, екі орынды  артқа қозғалғыш спорт автомобилі.

Қазіргі күні Chevrolet Corvette автомобилі Кентуки штаты Боулинг Грин қаласындағы  General Motors заводында\ негізгі завод\ және Миссури, Флинт, Мичиган және Сент-Луис, Миссури штаттарында жиналады.

Американдықтар шығарған алғашқы спорт автомобилі. Боулинг Грин қаласында  Корвет (National Corvette Museum) ұлттық музейі бар. 1953  жылдан бері  Corvette бірнеше буын өкілдері шықты.

1953 жылы Моторамадағы көрмеге  Америка үшін мүлдем жаңа автомобиль -  екі есікті купе  Chevrolet Corvette қойылды. Оның  пластикалы-әйнекті шанағы  түтікті рамаға қондырылған , көлемі  3,8 л , қуаты 152 ат күші  болатын қатарлас алты цилиндрлі моторлы  және  екі сатылы автоматты беріліс қорапты Powerglide. Құрастырылған 300 автомобилдің барлығы ақ бояумен боялған.

Бұл модельдің табысқа жетуі автошабандоз  Зоре (Захарию) Аркусу-Дантовудың еңбегінің арқасы. Ол Corvette үшін жаңа  Small Block моторын салды. Онда - 4,3-литрлы карбюратор  V8 , тағы да 3- сатылы механикалық беріліс қорабын орнатты. Ал   1957 жылдан автомобилге көлемі 4,6 л және 4- сатылы механикалық беріліс қорапты инжекторлы қозғалтқыш V8 орнатылды. Екі нұсқада да автомобиль родстер шанағымен шығарылған.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша көліктер
Санат:Chevrolet автомобильдері