open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Миллард Филлмор

thumb|300px|
**Миллард Филлмор** (, 1800–1874) — АҚШ-тың 13-президенті (1850—1853). АҚШ Вига партиясының соңғы президенті және ізашарының қазасынан соң президенттік орынға отырған екінші президент. Кейін екі рет президенттікке өз еркімен кандидатурасын ұсынды, алайда екі ретте де сәтсіздікпен аяқталды. Әдетте Филлмор өзінің тікелей мұрагерлері Пирс пен Бьюкенен сияқты АҚШ президенттері тарихындағы нашар президенттердің бірі деп есептелді.(қайнар көзі көрсетілмеген)

## Мансабының бас кезеңі
Миллард Филлмор — Нью-Йорк штатының аса бай емес фермерінің ұлы.
Тігінші шеберлігін үйреніп, 15  жасында шұға фабрикасында еңбек етті.
Миллирд Филлмор бос уақытын кітап оқуға арнайтын.
Миллард бірнеше дәулетті адамдардың көмегімен Буффалода құқықтануды игеруге мүмкіндік алып, ары қарай қарыздарға бола жеке тұтқынға алуды жою туралы заң жүргізіп, штаттың заң шығару жиылысының мүшесі және қорғаушы қызметіне ие болды.

1828 жылы Миллард Филлмор Т.Уидпен танысты. Ол болашақ президентті масондық қозғалысқа қарсы қозғалысқа қосылуға шақырды.
Ал келесі жылы Миллардты Нью-Йорк штатының заң шығару мәслихатына сайланды. Сол уақыттарда ол Уидтің ізімен Джексонға қарсы қозғалысқа өтіп кетеді.

1833—1835 және 1837—1843 жылдары АҚШ конгресінде мәслихатшы болды. 1830 жылы вига партиясына кіріп, ымыраға бейімділігі мен үлкен ұстамдылығымен ерекшеленіп тұрды.
 
1848 жыл сайлауында АҚШ вице-президенттер орнына оның кандидатурасын ұсынып, 1849 жылы 4 наурызда осы орынды иемденді. 1850  9 маусымдағы Закари Тейлордың қазасы оны Құрама Штаттардың он үшінші президентті етті.
 
## Президенттігі
Ол Калифорниядағы Одақ құрамына еркін штат құқығы заңымен басқа да еркін штаттардың қашқын құлдарын іздеудегі құл иеленушілерге сыйақы берген Клей ымырасын жүргізуге атсалысты. Бұл заң Филлмор мен демократтарды келестермеді, алайда оны Солтүстік вигтерден аластатты, 1852 жылы президенттіктің келесі төрт жылына үміткерлікке ұсынылғанда, тек Оңтүстік вигтіктердің азғантай бөлігінен қолдау тауып, нәтижесінде президенттікке партиядан Уинфрид Скотт кандидаттыққа ұсынылды.

На выборах 1856 жылғы сайлауда президенттікке оның кандидаттығын Know nothing эфемерлік партиясы (сол құлиелену отты  мәселесіне бейтарап көзқарасты ұстанған және Құрама Штаттарға қоныс аударушылардың келуін тоқтату талабындағы ) ұсынды. Соңғы үміткерлікке ұсынылуда 296 сайлаушылардың 8 ғана жауыс берді ( сайлауда 4 млн. жалпы санынан 874 000 дауыс қана берілді).  Осыдан соң оның саяси мансабының жолы тәмамдалған болатын. Қараңыз. J. Chamberlain, «Biography of Millard F.» (Буффало, 1856)

## Дереккөздер

#Энциклопедический словарь Брогкауза и Ефрона
#Миллард Филлмор на сайте «Peoples»
#Газета "Аргументы и Факты", №51 от 2007 г.

Санат:АҚШ президенттері
Санат:АҚШ вице-президенттері
Әкімқара

**Әкімқара / Әкімқаралар** - Істің байыбына бара бермейтін және өз ісіне немқұрайлы қарайтын, қарапайым халыққа тікбақайшылық танытатын жергілікті әкімшіліктің басшыларына халықтың берген атауы. Сондай-ақ, ащы кекесін, ажуалы мағынадағы бұл атау мансапқор, жалтақ, кеңсеқұмар, менменшіл дегенді де білдіреді.

Көбінесе көпше түрінде қолданылады. Бұл атаудың *қара* деп аталатын қосымшасын кейбір лауазымды адамдардың жоғарыда аталған жағымсыз қасиеттерінің көп кездеседі деген мағынадағы халықтық типологиясы деуге болады . Әкімқара XX ғ.-дың 20-60-шы жылдары халық арасында кең тараған партия және совет органдарының жергілікті басшыларының шолақбелсенді, шолақетек деген атауларының қазіргі кезеңдегі эквиваленті деуге болады   

## Дереккөздер

Санат:Мінез-құлық
Санат:Әкімшілік құқық
Әсемпаз

**Әсемпаз** - жеке адамның сәнқойлығын, әуесқойлығын білдіретін сөз . 

Әсемпаз адам сыртқы сән-салтанатқа әуестеніп, сұлулықтың ішкі болмысына мән бермеуімен ерекшеленеді. Әсемдіктің ішкі дүниесін емес, сыртқы пішінін ғана бағалайтын адамдардың әдетте көрсеқызарлыққа, мінсіз үлгіге, формаға құмарлығы басым болады 

Әсемпаздықтың мәні қоғамға байланысты өзгеріп отырады. Бір кездері қазақ ортасы сал-серілерді де *әсемпаз* деп атаған. Әсемпаздық арқылы адам бойындағы ерекше қасиеттерді ерекше даралап алуға болады .

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат: лексика
Әскери атақ

**Әскери атақ** — әскери қызметкердің атқаратын қызметіне, сіңірген еңбегіне, әскери немесе арнайы дайындығына байланысты берілетін атақ. Көшпенді түркі халықтарының әскери атақтарының жүйесі VI ғасырларда қалыптасты. Түркі жазба ескерткіштерінен бег, тархан, апа-тархан сияқты әскербасылық атақтар мен құрметті әскери титулдарды кездестіреміз. Ортағасырлық әскери атақтар жүйесінде әскердің қатардағы мүшесінің жауынгер, шерік деген атақтары, әскербасылардың онбасы, жүзбасы, мыңбасы, түменбасы деген лауазымдары болды. Мыңбасы, түменбасы, қолбасы атақтары жоғары дәрежелі әскери атақ болып, оларға бек мансабы қоса берілген. Әскердің Бас қолбасшысы *беглер бегі* деп аталды. Түркі халықтарында тікелей әскери қызметке байланысты лауазымдық атақтармен бірге *тархан, батыр, баһадүр* сияқты құрметті әскери титулдар да болды. 

Әр кезеңде кейбір әскери атақтардың мәні, атауы өзгеріп, кейбірі қолданыстан шығып, оның орнына әскери атақтардың жаңа түрлері пайда болып отырды. XV–XVI ғасырлар арасында жоғары дәрежелі әскербасылық атақтар болған бек, беглер-бегі дәрежелерінің орнына араб тілінен енген әмір, әмір әл-умара атақтары қолданылған. *Сарбаз, сарәскерб сардар* т.б. әскери жүйе атақтары қазақ ортасына кейінгі кезеңде парсы тілінен еніп, әскери жүйеде берік қалыптасты. Ерте түркілер дәуірінде ханның оң және сол жағында отыратын кеңесшілері, ұрыс кезінде әскердің оң қолы, сол қолы болып саналғандар майсары немесе маймене деп аталған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат:Шен

Санат:Этнография
Әскери тұрақ

**Әскери тұрақ** () - әскердің соғыс, жорық жағдайында тұрақтанған орны. 

Әскери тұрақ жаудың шабуылына тойтарыс беруге дайындалған және түрлі соғыс мақсаттарын орындауға тірек бекеті болған далалық бекіністердің алғашқы формасы болды.

Көшпелі халықтарда әскери тұрақ әдетте шеңбер түрінде құрылды да, бекініп, тұйықталған қорғаныс түріндегі ұрыс позициясына айналды. Құрылымы мен қолданылуына қарай лагерьлер уақытша (жорықтық) және тұрақты (көп уақытқа арналған) болып бөлінеді. Кейін көп уақытқа арналған лагерьлердің көбінде тұрақты құрылыстар салынып, терең қазылған ормен және балшықтан, тастан жасалған қабырғалармен қоршалып, қамал-қалаға айналды

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Зоогигиена

**Зоогигиена**- қоршаған орта мен күтім жағдайларының жануарлар денсаулығы мен өніміне әсері жөніндегі ғылым. 

Зоогигиена жануарлар организмі мен қоршаған ортаның байланысын зерттейді, қоршаған ортаның қолайсыз әсерін жою тәсілін іздестіреді және малдың денсаулығын сақтап, мол өнім алу үшін оларды бағып-күту, азықтандыру мен суару, пайдаланудың тиімді жолдарын белгілейді. Жекелеген түліктің жыныс, жас, өнім бағытының ерекшелігін ескере отырып мал қорасы салынатын жерге, құрылыс материалдарына, мал басына қажетті орын, жарық, қораның жылылығы мен ылғалдылығы, ауасының құрамы, оны қалыпты сақтайтын ауа алмастыру жүйесіне, жегізілетін жемшөп пен суарылатын су сапасына, азықтандыру мен суару, малды пайдалану тәртібіне қойылатын талаптарды Қазақстанның әр түрлі табиғи-экономикалық аймақтарына сәйкес белгілейді. Ол талаптар мал түлігінің түріне, өніміне, жасына, жынысына карай ерекшеленеді. Оны бұлжытпай орындау мал өсірушілердің міндеті.

## Дереккөздер

Санат:Мал шаруашылығы
Санат:Ветеринария
Санат:Гигиена
Нимёллер Фридрих Густав Эмиль Мартин

**Нимёллер Фридрих Густав Эмиль Мартин** (Niemoiier, (Friedrich Gustav Emil) Martin)(1892ж.14 қаңтар, Липштадт, Германия – 1984ж. 6 наурыз, Висбаден,Германия) — неміс дін ғалымы. Бірінші дүниежүзілік соғыста суасты қайығында пәрмен жүргізіген, соғыс батыры. 1924ж. өмірін рухани санға арнаған. Билік басына ұлтшылдар келген соң, 1933ж. Шіркеу өміріне тиісулеріне қарсы шығып, христиан еврей тектілердің қуғындалуына қарсы күрескен. Ұлтшылдарға қарсы шоқынатын шіркеуде белсенді жұмыс істеген. 1937ж. тұтқындалып және соғыс біткенше концлагерьде болған. Соғыстан соң Евангелий шіркеуін қалпына келтіруге көмектескен. Қарусыздандыруға барынша қарсы шығып, ядролық қаруды қалдыруды қолдаған. 1947-1964 ж. Гессен-Нассаудағы Евангелий шіркеуінде епископболды. Кеңестік елдерде достық байланыстарды кеңейту ісіне күш салғандығы үшін дүниежүзілік Ленин сыйлығын алған (1967ж.), ал ГФР үкіметі – қызметі үшін үлкен крест берген (1971ж.).

Санат:Дін ғалымдары
Санат:Нимёллер Фридрих Густав Эмиль Мартин
Честер Уильям Нимиц

**Нимиц Честер Уильям** (Nimiz, Chester W(illiam)) (1885 ж. 24 ақпан, Фрейдериксберг, Техас, АҚШ – 1966 ж. 20 ақпан,  Сан-Францискоға таяу, Калифорния, АҚШ) — америка әскери-теңіз офицері. 

1905 ж. АҚШ-тың әскери-теңіз академиясын бітірген, Атлантикадағы суасты күштері құрамында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1939 ж. әскери-теңіз навигациялық бюросын басқарған. Жапондардың Перл-Харборға шабуылынан кейін АҚШ-тың Тынық мұхиттағы флотында пәрмен жүргізді, Мидуэй және Коралл теңізіндегі ұрыстарда жеңген (1942 ж.). Кейіннен оның пәрменіндегі Тынық мұхиттағы флоты Соломон аралдарындағы (1942-1943), Гилберт аралындағы (1943 ж.), Иодзимдегі және Окинавадағы (1945 ж.) ұрыстарға қатысты. Жапонияның берілгендігі жөніндегі құжатқа оның жалаулы «Миссури» кемесінде қол қойылған. 1945-1947 жж. Америка теңіз әскері құрамында пәрмен жүргізген.

## Дереккөздер

Санат:1885 жылы туғандар
Санат:Техаста туғандар
Санат:1966 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ әскерилері
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Нимфа

*Нимфа — жәндіктің толық өзгеретін дернәсілі
*Нимфалар — грек мифологиясында әйел құдайлар
Нимфей

300pxright|thumb|Иераполдағы Нимфей

(nymphaeum), су нимфаларына арналған Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римдегі храм. Үйлену тойларын өткізуге және суқоймасы ретінде қызмет еткен. Алғашқыда шынайы түрде сыңғырлайтын үңгір бұлақтары атанған, кейін жасанды үңгірлер мен құрылыстар, өсімдіктер толып, мүсіндер мен субұрқақтары және әдемі суреттермен сәнделген. Коринфте, Константинополдегі Антиохиде, құлаған қалдықтары Римнен, Кіші Азия мен Солтүстік Африкадан табылған. 

## Сілтеме
Монументальный источник (НИМФЕУМ) г.Сиде 

Санат:Тарих
Санат:Храм
Санат:Нимфей
Нимфенбург форфоры

(Nimphenburg porcelain), 18ғ.ортасынан қазір де Баварияда өндірілетін немістің қатты және нағыз [форфоры. Рококо стиліндегі мүсініне қарай ол әйгілі, бұл 1654 және 1763 Франц Артон Бустелли (Bustelli; 1723-1763)ұсынған моделі. Мюнхеннің маңайында орналасқан Нимфенбург фабрикасының асхана ыдысы жиегіндегі өрнегімен ерекшеленеді.

Санат:Форфорлар
Санат:Нимфенбург форфоры
Нимф тотықұсы

**Нимф тотықұсы** (Nymphicus hollandicus), австралия тотықұсы. Басында сары айдары, құлағында қызыл дақтары бар. Тұмсығы ірі, какаду тұмсығына ұқсас. Денесінің ұзындығы 32 см. Нимф тотықұсы ашық кеңістікті мекендейді, шөп дәндерімен қоректенеді. Үйде өсірілетін құстардың бірі, түрлі түсті нұсқалары бар.
## Дереккөзі

Санат:Тотытәрізділер
Санат:Aвстралия тотықұстары
Санат:Нимф тотықұсы
Нимейри Гаафар Махаммед аль

right300px|thumb|Нимейри Гаафар Махаммед аль

(Nimeiri, Gaafar Mohamed el-) (1930ж. 1 қаңтар, Вал-Нубави, Омдурман, Судан), Судан елбасы (1971-1985). 1969ж. Исмаил аль-Азхаридің азаматтық тәртібіне қатысқан. 1971ж. Нимейридің өз үкіметі қуғынға ұшыраған, бірақ плебисциттен кейін билікке қайта оралған. 1972ж. Оңтүстік Суданға автономия берілді, 1981ж. дүниежүзіндегі ең ірі қант зауытының жобасына қатысқан, сондай-ақ ауыл шаруашылығын дамытуға ұмтылған. Оның ислам заңдарын жүргізгісі келгені христиандар мен оңтүстіктің басқа да тұрғындарының қарсылығын оятты, осы қадам оны тақтан түсірген.

Санат:Елбасылар
Санат:Судан
Санат:Судан елбасы
Анаис Нин

Анаис Нин (1903ж. 21 ақпан, Нейи, Франция – 1977ж. 14 қаңтар, Лос-Анджелес, АҚШ), америка жазушысы, ұлты-француз. Куба сазгері Хоакин Нинаның (1878-1949) қызы. 1932ж. Парижде өзінің әдеби мансабын бастаған. 1940ж. Нью-Йоркке көшкен, өзінің қаржысымен романдар мен әңгімелер жариялаған. Нин шығармалары және Жандар қаласы романы 5 томнан тұрады (1959), психоталдау және сюрреализм әсерімен жазылған. 1966 ж. жеке күнделіктерінің бірінші томы шыққанда ғана мойындалып, кейін тағы 7 томы жарияланған. Оның әкесімен ұзақ уақыт қанаралас қарым-қатынасы туралы әңгімесі ол қайтыс болған соң жарияланды.

Санат:Жазушылар
Санат:Америка жазушысы
Ниневия

right300px|thumb|Ниневия қақпасы

(Nineveh), Көне Ассириядағы көне және ірі қала, Тигрдің шығыс жағалауында, Ирак жерінде қазіргі Мосулаға қарама-қарсы орналасқан.Қарқынды дамыған дәуірі б.ж.с.д. 7 ғ. Синахериб және Ашшурбанипал үкіметінің тұсында. Б.ж.с.д. 612ж. Вавилони Набопаласар және оның одақтастары, скифтер, мидийлер қаланың тас-талқанын шығарған. 1845-1851ж. сарайлар, кітапханалар, қала қабырғаларының аулалары және көптеген тұрғын құрылыстары қазылып, аршылған.

Санат:Қалалар
Санат:Көне қалалар
Санат:Ниневия
Нинсун

**Нинсун** (Ninsun) - Месопотамия дінінде Куллаб қаласының құдайы. 

Оңтүстік Месопотамия көшпенділері ерекше саналған. Сиыр секілді салынған, құдайдай қабілетті барлық сапаларымен малға ұқсас. Адам түріне ұқсас және адам тууылуын сыйлайды деп ойлаған. Оның баласы жабайы бұқа болған, ол жыл сайын салт-дәстүрге байланысты. Оның күйеуі – Лугальбанда аты аңызға айналған батыр. Шумер таңғажайыптарының ішінде Нинсун Нинхурсаг құдайы болған.

## Дереккөздер

Санат:Месопотамия құдайлары
Әулие-әнбие

thumb|right|200px|
**Әулие-әнбие** - халық түсінігінде ерекше тылсым қасиет иелері - әулиелердің жалпы атауы. 

Қазақы мұсылман агиологиясында әулие-әнбиелер қатарына Мұхаммед   пайғамбардың серіктері мен үрім-бұтақтары да жатқызылады.

Қазақы ортада әулие-әнбиелер этникалық реңкке ие болды. Осы категорияға мұсылман агиологиясында рәсімделген әулие-әнбиелерден басқа мифопоэтикалық образға айналған әулеттің, рудың, тайпаның ата тектері деп саналатын тұлғалар және өзінің қамқор қарекетімен, ерекше өнегелі ісімен әулие атанып, ел жадында мәңгі қалған жандар да кірді. Қазақ халқының дүниетанымында әулие-әнбиелерге табыну, жалбарыну дәстүрі ежелден бар. Әулие-әнбиелер білімпаздығымен ізгі қасиеттерімен сондай-ақ, халыққа келетін апаттарды алдын ала болжау, бағдарлау, көріпкел, алдағыны болжағыш, көреген, сәуегейлігімен халық арасында үлкен беделге ие болды.
Күнге, айға, отқа табыну, ел иесі Көкбөріні қасиет тұту, су иесі Сүлейменге жалбарыну, мал пірлері Қамбар ата, Шопан ата, Ойсылқара, Зеңгі баба, Шекшек атадан жәрдем күту сияқты жосындар әулиеліктің, көріпкелдіктің негізгі атрибуттары болып табылады. 

Қазақ халқының ислам дінін қабылдауы барысында тәңірлік дүниетанымның кейбір элементтері жаңа дүниетанымдық ұстанымдармен біте қайнасып әулие-әнбиелер ұғымының мазмұны толыға түсті. Бақсы, әдетте, төмендегідей сарын айтқан. Оның мотиві әулие-әнбиелерге сыйынудан басталады: Мағруптағы әулие, Машруптағы әулие, Түркістанда Түмен баб, Сіздерден медет тілеішін. Сайрамдагы Сансыз баб, Отырарда отыз баб, Ец үлкені —Арыстан баб, Ең кішісі — Алаша қап, Сіздерден медет тілеймін. Қазығұрт ата, әулие, Арғы жақта Қыңырақ бар, Бергі жақта Қарақ бар, Сіздерден медет тілеймін. Қарамұрт ата, әулие, Бекбау ата, бек ата, Бегіш ата, қолдай гөр. Шақпақ ата, әулие, Қошқар ата, әулие, Сіздерден медет тіледім. Тектұрмас ата, әулие, Қарахан бабам, қолдай гөр, Шілтен бабам, қолдай гөр. Айналайын атыңнан, Тілеуімді оңдай гөр, Шайқы Борық, әулие, Аруақты жиын жинаған, Сайтан көрсе байлаған, Жина бермен, дәу пірім 
Бақсы өзінің білетін әулие-әнбиелерінен ешкімді қалдырмай түгел атап, ақырында:Жер жүзіндегі әулие, Күн көзіндегі әулие, Ал, сыйындым сіздерге, Жәрдем бергей біздерге,— деп түйеді. «Мен оның сөзінен түк те ұққаным  жоқ, - дейді А.Янушкевич, - бірақ әртүрлі құдайлардың, әулиелердің ішінде Ысырайыл мен Жебірейіл де болды» . 
Бақсы әулие-әнбиелерге сыйынып болдым-ау деген кезде сарынын аз-кем тоқтатып, отырғандарға: «Ләилаһа илла Алла» (Алладан басқа Тәңір жоқ) деңдер», - дейді, қатысушылар мұны бір ауыздан қайталайды. Бұдан кейін ол аруақтарды шақыруға кіріседі. Аруақтарды шақырудың бірнеше типі бар. 

## Дереккөздер


Санат:Мифология
Нинся

right300px|thumb| Нинся территориясы

(Ниң шиа-Хуэй Қытайдың солтүстігіндегі автономды ауданы), (Ningxia; Ningsia; HuiAutonomous Region of Ningxia). Халқы: 5 620 000 адам (2000). Шэньси және Ганьсупровинцияларымен, Ішкі Моңғолия автономды аудандарымен шекаралас. Ауданы: 66 400 км. Ұлы Қытай қорғаны оның солтүстік-шығыс шекарасымен қатар өтеді. Әкімшілік орталығы: Иньчуань. Аудан территориясы 13ғ. басында Шыңғыс хан жаулап алған көне тангуттар корольдігі астанасының жеріне дәл келеді. Ауданның біраз жері халқы аз шөл дала, кең дала Хуанхэнің солтүстігінде сан ғасырлық көш-қон жүйесі бар; көптеген каналдар ұрпақтан ұрпаққа жалғасып салынған.

## Тарихы
Шамамен III ғасырдпа Қытай империясынның құрамына Цинь әулетi мерзiмiнде автономды ауданның аумағы ендi. Хань және Таңның әулеттерiнiң өлкесiндегi мерзiмге iрi қалалар негiзделiп, Суна әулетi бақылайтын тайпалар тангутскиенiң XI ғасыдың аяғында аумағы  Сяолардың Батыс әулеттерiне шекараларда негiзделген. Иньчуаняны XIII ғасырда жаулап алғаннан кейін Шыңғысханға бағынады. Маңғолдардың кеткені олардың ықпалы қысқартылды, Нинсяға батысынан түркi тiлдi мұсылмандарды кiре бастады. XIX ғасырда мұсылман көтерiлiсі болды.
Нинся 1914 жылы Ганьсу провинциясымен қаланған. 1928 жылды Нинсяда қайта бөлiну болды және дербес провинция болып қалыптасады.  1914-1928 жылдары  Цинхай, Нинся және Ганьсу провинцияларын Ма атты үш ағалар басқарды (кейбір әдебиетте  "солтүстiк-батысты Ма" деп аталады). Нинся басқарған Хункуй Ма милитарист және Гоминьданға жататын мұсылман болды. 1958 жылы Нинся ҚХР-дың автономды ауданының мәртебесiн ресми  түрде алды. Нинсяға 1969 жылы АРВМ-ның бiр бөлiгi қосылды, бiрақ ол жерді 1979жылы керi қайтарды. Нинся қазiргi аумағы - Шыңғысханмен XIII ғасырда тартып алынған Хуэйский автономды ауданы   Тангут хандығымен дәл келетiн территория.

## Экономикасы
2009 жылдағы ауданның ҰЖТ-сы 133,4 миллиард юаньге жетті, салыстырмалы бағада, алдыңғы жылға қарағанда өсу пайызы -  11,6% құрады. Жалпы қаржы табыстары  19,61%-ға өстi және 21,3 миллиард юань құрады.

## Көліктер
### Әуежайлары
* Аэропорт Хэдун Иньчуаня (银川河东机场)
* Аэропорт Хэлашань Иньчуаня (银川贺兰山机场)
* Аэропорт Чжунвэй Сяншань (中卫香山机场)
* Аэропорт Гуюаня (固原机场)
* Аэропорт Ухай (обслуживает северную часть)
### Көпірлер
Көліктер көпірі Хуанхэ - Таолэ (陶乐黄河大桥) арқылы.

### Автожолдар
* Годао 109
* Годао 110
* Годао 211
* Годао 307
* Годао 309
* Годао 312

### Теміржолдар анықтамасы
* Баотоу-Ланьчжоу теміржолы (包兰铁路)
* Бао-Чжун теміржолы (宝中铁路)

## Халқы
[thumb|left| [Иньчуань|Иньчуанедегі мешіт]]
Нинся — көпұлтты аймақ. 2009 жылдың басында 6,22 млн халқын, ханьцылар - 62 %,  титульды ұлты , хуэйцзу, 34 %, яғни 1/3-і. Барлығы аймақта 1/5-і ҚХР хуэйцтері. Халықтың көпшілігі солтүстік аймақта өмір сүреді, орталығы аздап қонысталған, ал оңтүстігінде өте аз. 
Ең үлкен халықтың тығыздығы:
* Иньчуань - 260,5 адам/км2;
* Шицзуйшань - 150,4;
* Гуюань - 110,1;
* Учжун - 65,9. 

## Әкiмшiлiк аумақтары
Автономды аймақ 5 қалалық округтерге бөлінеді.

## Тағы да қараңыз
* Мэнцзян
* Тангуттар

## Сілтемелер
* Нинся үкіметінің аудандық ресми сайты(қыт.) 
* Нинся  muhranoff.ru да  
* Карта

Санат:Қытай
Санат:Қытай аудандары
Санат:Нинся
Нинурта

thumb|Нинурта

**Нинурта** (Ninurta) - месопотамия дінінде Гирсу қаласының құдайы. 

Энлил мен Нинлильдің баласы, күн күркіреуі, көктемгі жаңбырлар, тасқын, егістік құдайы. Бастапқыда Имдугуд деген аты болыпты («Жаңбырлы бұлттар»); оның жас кезіндегі суретіде күн күркірегендегі бұлтқа ұқсаған, күн күркіреуін шығаратын үлкен арыстан басты қара құс секілді болған. Кейін Нинуртаны адам жүзіндей етіп суреттейтін, ал бұрынғы суреті оның жауын білдірген. Егістік басталғанда оған мейрам арналған. 
Туысқандық қатынастары:
* әйелі —  Гула ханым;
* ағайындары —  Нергал және Ниназу жер астындағы патшалықтың құдайлары.

## Тағы да қараңыз
* Нинурта-кудурри-уцур —  Вавилон патшаларының кейбір есімдері.

## Әдебиеттер
* 

## Дереккөздер

Санат:Соғыс құдайлары
Санат:Месопотамия құдайлары
Санат:Жер құдайлары
Нинхурсаг

right|thumb|250px|Нинхурсаг
**Нинхурсаг** (Ninhursag) - месопотамия дінінде Адаб пен Киш қалаларының құдайы. 
Солтүстік Месопотамия көшпенділері үшін ерекше есептелген. Тасты қырлы жерлердің құдайы және шөл дала мен тау бөктерін тірілтетін қабілеті болған. Ананың жүзіндей және туу құдайы саналған. Қиналған ана және баласын аңсап жылаған ана, жас құлын бейнесінде болған. Оның күйеуі - Шульпа құдай. Балаларының ішінде ажалды құдай Мулуллиль болып, жыл сайын оған қайғыру рәсімін жасаған. 
Бұл құдайдың мiндеттерiнiң шеңберi бiр жағынан айқын сызбай және мәдени оның шумер тарихтың кенжелеу мерзiмдерiнде айқын кең таратуы болмай, патшалар және үкiметтер көне заманда оны өз аналарымен деп атады. Әртүрлi аттардың астында алға шыққан Нинхурсаг - (өмiр берген ханым) Нинту, (биiк ханым) Нинмах тағы басқалар, ең ежелгi тiзiмдерде  Энки құдайы алда тұрады. Сiрә, бұл құдайлар - бастапқыда Ки(жер)деп аталды және Ананың(таңдай)  әйелі болып есептелдi, ең ежелгi бейнелеумен, мақлұқаттарды аталуы тек құнарлылықтың қамқоршысы және өнiмдер болып табылды. Ол - құдай және оның сызығының анасы әйел етегi тәңiрлерi көпшiлiгiнде мәлiм болады. Нинхурсаг адам жаратудағы өте маңызды рөлде ойнады, сонымен бiрге болды. Оның мәдениеті кешiрек Инанны инанна мәдениетімен ығыстырылған.

## Дереккөздер

Санат:Месопотамия құдайлары
Санат:Матриархат
Санат:Жер құдайлары
Ниобид Живописi

[thumb|300px|right|Еркек тұлға, бөлшек B Niobid kraterдiң тарабынан, [Louvre Museum.]]

(Niobid Painter)(б.ж.с.д. 475-б.ж.с.д. 450, Грекия), грек құмыра жазғышы, кратер атанған, Ниоба балалары өлімінің суретін салушы. Ниобид Живописецтің  кеңістік пен тереңдікті ойлағаны денелерді әртүрлі дәрежеде қоюы, ыдыс бұрын жоғалған қабырға суретшісі Полигноттың жаңашыл техникасын қайталаған бейне саналады.   

Niobid-шi  суретшi бiр тарапқа Аполлон құдайға көрсететін  және барлықтарын "Niobids" деп атайтын, Niobe балаларды оның апасы Артемида қырып-жоятын деп   көрсететiн, "krater" атына аталған стильге ежелгi Афиналық көзешi болды. Ешбiр iшiнен таңба жасамағандықтан, қарсы жақта бейнеленетiн туралы кейбiр тәртiпсiздiк бар. Бiр де бiр сендiрмегендiгiменнен, алайда, белгiлi, мынау не болып табылады - немесе "аргонавттар" жиын "Жетi Фивқа қарсы". Бұл суретшi болуы мүмкiн және сонымен бiрге ол Poikileнiң портигi қабырға әшекейлеген Афины Micon Miconi суретiн салған фрескалардағыны көрген шебер элементтер қолданатын Тасоса Polygnotos ықпалымен болды.

"Кrater Mus" ендi Парижде Musée du Луврде орналастырылған.
Бұл - биiктiктігi 54см және диаметрдігi 56 см. Көркем жұмыстар санның стильсiнiң қызыл техникаларын қолданды, стиль айнала 530BC тарқатқан. Суретшi үш өлшемдi кеңiстiктi алдыңғы жоспар, middleground және фонды жалпы көріністерде сызып шығуға талаптанды. Үш өлшемдi мақсат ойдағыдай бiтiрмедi, бiрақ күш оңай байқалған. Формалар әр түрлi қолданылатын түстер және қолданған бөлшектi сан оңай көрсетiлген. Естен тану грек мәдениетiнде классикалық мерзiмге мифологиялық сенулерді және тарихтарды көптiк ететiнiн көрсетедi. Бұл амазонка, кентавр және Trojansтермен алысушы гректерге көрсетедi. Бұл үлкен суреттер Афиналық жетекшiлiк туралы бейнелi түрде болып табылады.

## Тағы қараңыз
*Қазақ энциклопедиясы

Санат:Живописьтер
Санат:Ниобид Живописi
Ниоба

* **[[Ниоба (Тантал қызы)|Ниоба]]** - көне грек мифологиясының кейіпкері, алаларынан айрылған ананың символын  білдірген. 
* **[[Ниоба (Фороней қызы)|Ниоба]]** - көне грек мифологиясының кейiпкерi. Зевс патшасымен төсектес болған алғашқы ажалды жан, әйел.
Нипигон

right300px|thumb|Нипигон көлі

(Nipigon, Lake), Канаданың Онтарио провинциясындағы көл, көлдің солтүстігінде Жоғарғы көл және солтүстік-шығысында Тандер-Бей қаласы бар.Ұзындығы 110 км, ені 80км-ге жуық, ауданы: 4840 км². 320 м биіктікте жатыр, тереңдігі 165 м. Оның үндіше атауы «терең, таза су» деген мағына береді. Көлде көптеген орманды аралдар бар, жағалауы толған зауыттар. Көлден Нипигон өзені ағады, ол Жоғары көлге құяды.

Нипигон Көл Ұлы Көлдердiң Ұлы Көлдерi жүйесіне жатады, олардың iшiнен аттас өзен (өзен ) Нипигон шығады - Жоғарғы Көл Жоғарғы Көлге солтүстiк ойшаң тандер (онтарио ) тандер қалалар шығысқа таман орналасқан.

Көл жағалалары өте аз қонысталған, жағалау сызығы күштi кескiнделген, көлде  500-ге жуық арал бар. Су жинағыштың аумағы - карибқа бұғылардың мекендеуiнің ортасы.
Геологиялық көл үлкен Агассис (Көл ) Агассис мұз дәуiрi қарсаңындағы көлiнiң хауызының қалдықтары болып есептелінеді.

## Тарихы

Аталуы  Оджибве халқында үздiксiз суды бiлдiретiн Animi-bee-gong-нiң сөзiнен құрастырылды. Көл қабақ бүгiн орналастыратын Оджибвелер кридiң бұрынғы мекендеушi халықтардың бұл орындарынан XVIIIғ.  ығыстырды. Еуропалықтармен бiрiншi көл тiркеулi 1667 жылдың 29 мамырында болды. 1684 жылы көл жағасына солтүстiк-шығыстарда бiрiншi форт - Fort La Tourette құрастырылды. Содан соң, Гудзон шығанағының серiктестiгiнiң аралығында күндестiктiң нәтижесiнде және көлдер серiктестiкпен солтүстiк-батыс жағаға бiрнеше саудалық факторлар пайда болды, бiрақ олар сол сияқты iрi елдi мекендерге айналып кетпедi. Көл, олардан ептеген тұрғынмен, қозғаусыз дерлiк табиғатпен, демалыс және күштердiң қалпына келтiруi үшiн тамаша ағыл-тегiл балық қорларымен тамаша. Әуесқойлық балықшылықтағы мамандандыру - көксерке, көл бахтағы, көл сигi, солтүстiк шортаны бойынша қалыптасқан.

Нипигон көлі Онтариода көлемі бойынша төртiншi, ептеген коммерциялық балықшылықты қолдайды, көршi көлде қағаз өнеркәсiбiмен жергiлiктi целлюлоздар қолданылады. Огоктер өзеннiң 1940 суларында Нипигон кезiнен бастап оның табиғи сыйымдылығын Олбани өзенiнiң хауызыдан көлге асыра лақтырған Нипигонды өзенде СЭС электр энергиясының 266 мың киловаттына үшке iстеп шығаруға мүмкiндiк беретiнiн деңгейге жеткізілген.

## Дереккөздер


Санат:Онтарио көлдері
Ниписсинг

thumb|left|260px|Көлдің космостан көрінісі
thumb|left|260px|Норт-Бей қаласына көрініс
thumb|right|300px|Ниписсинг көлінің жағалауы

## Географиясы
(Nipissing, Lake), Канададаның Онтарио провинциясының оңтүстік-шығысындағы көл. Оттава өзеннің жарты жолында және Джорджиан-Бей шығанағы орналасқан. Ұзындығы 80 км, ені 48 км. Ауданы: 832 км². Ең максималды тереңдігі: 80м, орташа тереңдігі: 5м. Жағалауының ұзындығы: 794,6км. Судың көлемі: 3,2куб км. Алгонкин мұз көлінің қалдығы, көлде аралдар көп. Көлден Френч өзені ағады, Джорджиан-Бейге құлайды. 1610ж. Этьенн Брюл ашқан, кейін Ұлы көлдердің жоғары бөлігі мен Оттава өзенін жалғастыратын қымбат тері саудасының жолы болған. 

Жағалау сызығын бойлай кішігірім аралшықтар орналасқан. Кішігірім өзендер мен Кклдердiң жиынынан қоректенеді. Френч-Ривер өзені бойынша Гуронның-Джорджиан шығанағына ағып шығады. Желтоқсаннан сәуiрге дейiн мұз қату байқалады.

Ниписсинг көлі провинцияда мәнi бойынша он бiрiншi  көл болып табылады. Атауы "кiшкентай су" сияқты аударылады. Бұл факторды ептеген тереңдiк көл суына жақсы  аэрацияға мүмкiндiк туғызады және балықтың өмiрi үшiн ғажайып шарттарды құрады. Көлде балықтардың 40 түрлерi, олардың ішінде - малып-аланың бiрнеше  түрлерi, көксерке, көл сигi және маскинонг, солтүстiк шортаны. Спорттық балықшылық дамыған. Ірi қала Норт көлдің  солтүстiк-шығыс жиегiнде орналасқан (54мың тұрғын).

## Тарихы

Көлдің жағасына алғаш рет  1610жылы француз зерттеушiсi Этьен Брюль келді, көл келесi 200жыл бойында терiлердiң саудагерлерi үшiн көлiк коридоры сияқты маңызды мәндi алды. Тұрақты тұрғын 1874 жылы көл ауданында пайда болды, 1882 жылы Канадалық Тынық мұхит темiр жолы көл жағасының солтүстiк-шығысымен жеткенде едәуiр үлкейдi. Көл -  көшiп келгендер және ағаш дайындаушылар, бумен жүретiн қатынас үшiн Бiрiншi әлемдiк соғыс басталғанға дейiнгi 80-шi жылдардың XIX ғасырларымен сол кезде жүйелi болатын бас көлiк маршрут болды. Дәл қазiр көлдегi су көлiгi  туристтардың қызмет көрсетуi үшiн негiзiнде арналған.

## Табиғатты қорғау

Табиғатты қорғаулар үшiн бiрнеше провинциал бақтары жасалған: Маниту - (Грейт, Литл - Маниту, Колдер) Маниту Остравадағы Айлендсi.

## Дереккөздер


Санат:Онтарио көлдері
Ниппур

(Nippur), Вавилонның оңтүстік-шығысындағы көне месопотамия қаласы. Қазіргі Ирак территориясында. Қала Ефрат өзенінің жағасына орналасқан, кейін өзгерген. Б.ж.с.д. 2500 Ниппур найзағай құдайы Шумер Энлилоға табыну орталығы болған. Парфиян құрылысында (Парфия) бұл құдайдың көне қасиетті заттарын бірге көмген. 3ғ. бастап, құлаған. 12ғ. немесе 13ғ. қала халқы тастап кеткен. Қазба жұмыстары храмдар, зиярат жасайтын жер және мыңдаған сазды тақташаларды тапқан – бұл Шумер өркениетінің көзі саналады. Аккад кезеңіндегі (Аккад) табыттар мен месрпотамия дәрігерлігіне арналған үлкен храм табылған.

## Тарихы

[right300px|thumb|[Хамурапи кезіндегі Вавилония]]
Бұл қала басқа қалалардағы монархтарында "Хан санасы" толық  Мәжiлiске қабiлеттi деп санағандықтан Ниппур саяси гегемониямен өз алдына ешқашан ие болмады, бiрақ оның бақылауы маңызды болды. Бұл айқын қасиеттi қала, маңызды Enlil-дiң белгiлi қасиеттi жерiн иелiктен болды.
Tummal, Enmebaragesi-нiң ұзақ тарихына сәйкес, Kish-тiң ерте үкiметi, бұл храмды жасалуы үшiн бiрiншi болды. Сонымен бiрге Ниппурға оның ықпалы археологиялық тұрғыдан болған. Хроника храмдағы аумалы рәсiмдерiн жалғастырғандықтан бiртiндеп ерте шумер үкiметтерiн қайта санады: Киша, Enmebaragesi-нiң ұлы  Mesannepada; оның ұлы Мескиэнгi - Нанн; урук Gilgamesh; оның ұлы Ур - Nungal; Оның Meskiang-лерi - Нанни ұлының күтушісі болған. Сонымен бiрге бұл тәжiрибе жаңа шумер Уро замандарында қалпына келтiргенiн көрсетедi - күтуші Nammu,  Enmegalana-ның бас дiн қызметшiсiн уруктегi Ibbi - күнәні   тағайындамады (шамамен б.з.д. 1950ж.).
Lugal-Zage-Si және Lugal-kigub-nidudu-дiң жазуы, хан уруктер және сәйкесiнше үкiметтердiң ерте семит басқарушылары, есiк ұялар және тас құмыраларына тағы басқалар, ежелгi қасиеттi жерге сонда жүргiзiлетiн табыну және заңдылықтың нақтылы мөрiнiң беру оның иелiк берiлген мәнін сәйкесiнше көрсетедi. Бұл үкiметтердiң кейбiрi ұсыныс дiни ант бойынша оларды орындалған ensis, немесе губернаторлар сияқты өздерiн тағайындады.

## Тағы да қараңыз
*University of Pennsylvania Museum excavations at Nippur
*The Nippur Expedition: the holy city of Nippur; history of excavations. 
*Nippur Archaeological Site Photographs at Oriental Institute 
*Drehem cuneiform tablets at Milliken University 
*GeoLocation from Google
*Tablet, cuneiform receipt for livestock, terracotta, Drehem, 2041 BCE

## Дереккөздер


Санат:Қалалар
Санат:Көне Месопотамия қалалары
Нисрани

(Nasrrani, Cape; Ras Nasrani), Мысырдың Симай жартыаралы оңтүстік-шығыс жағалауындағы қойнау және мүйіс. Қойнауда Израильдің Синай компаниясы 1956ж. (Суэцк дағдарысы) басып алған Мысыр әскери базасы орналасқан. 1967ж. Израиль 6 күн соғыстан соң, бұл жер тілімін қоршап Синая әскері шыққанша, 1980ж. дейін ұстаған. 1972ж. онда Офира қаласы салынып (қазір Шарм-әл-Шейх), аудан тиризм және демалыс аймағы болып дамуда.

Санат:Мысыр
Санат:Мысыр қойнаулары
Санат:Нисрани
Нисса

**Нисса** тұқымына жататын ағаштың (Nyssaceae) 7 түрі. Бес түрі Солтүстік Американың шығысында сулы және батпақты аймақта, біреуі-Шығыс Азияда және біреуі Малайзияның батысында кездеседі. 

Бұтақтары көлденең және салбыраңқы, жапырақтары үлкен, аталық пен аналық гүлдері әртүрлі өсімдікте өседі. Солтүстік америкалық түрлерінде гүлдері жасыл-ақ және жемістері ұсақ көкшіл-қара немесе күлгін болады. Солтүстік америкалық түрі-орман ниссасы (N. aquatica) кең таралған.Ағашы (көбіне су ниссасы қолданылады) ашық сарыдан және ашық қоңырға дейін мықты  өрілген. Себеттер, қораптар, еден жаймалары, ағаш ыдыстар және фанерлер жасалынады.

Санат:Қызыл талды тұқымдасы
Орман ниссасы

**Орман ниссасы** (Nyssa sylvatica), жапырақты ағаштар ылғалды аймақтарда, АҚШ-тың шығысындағы Мэн штатының оңтүстігінде Мексикан шығанағына дейін және Оклахома штатының басына дейін, ниссаның көп тарған түрі өседі (қараңыз: нисса). 

Ағашы жеңіл, жұмсақ, бірақ мықты. Ниссаны жалтыраған алқызыл күзгі жапырақтарынан кейде сән бұйымы ретінде өсіреді. 


Baden-Baden-Nyssa sylvatica-08-Tupelobaum-Fruehling-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-20-Tupelobaum-2013-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-34-Tupelobaum-vor Eiche-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-48-Tupelobaum-2013-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-70-Tupelobaum-frischer Trieb-Blatt-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-76-Tupelobaum-Blaetter-Bluete-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-92-Tupelobaum-Lichtentaler Allee-Herbst-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Nyssa sylvatica-98-Tupelobaum-letztes Doppel-Blatt-2011-gje.jpg


Санат:Қызыл талды тұқымдасы
Нитирэн

(Nichiren Buddhism), Нитирэн негізін салған  жапон буддизмінің ірі мектебі. Будда ілімінің мәні Лотос сутрасында және басқа будда мектептерінің ілімі қате. Нитирэн мектебі Лотос сутрасының алғысөзін монотонды қайталау құтқаруға жеткізеді. Нитирэн қайтыс болған соң, мектеп бірнеше сектаға бөлінген, олардың ішінде әйгілісі Нитирэн негіздеген Минобу қаласындағы храмды басқарған - Нитирэн-сю және Фудзиями етегінде орналасқан храм орталығындағы Нитирэн-сю]], онда АҚШ-ты қолдаушылар бар, Жапонияда оның ізін қуғандар-миряне Соко-гаккай ұйымына енген.

Санат:Жапон ілімі
Санат:Буддизм мектептері
Санат:Нитирэн
Зооинженер

Зооинженер - мал өсірудің жоғары білімді маманы. Зооинженер - мал тұқымын асылдандыруды, табыңды өз төлінен өсіруді, мал азық қорын құрып, малды тиімді азықтандырып, пайдалануды, мал өнімін өндіру мен оны өндеу технологиясын жетік меңгерген мал шаруашылығының шебер ұйымдастырушысы әрі басқарушысы.

## Дереккөздер


Санат:Мал шаруашылығы
Дзэннити

**Дзэннити** (Nichiren; Zennichi)(1222ж. 30 наурыз, Коминато, Жапония – 1282ж. 12 қараша, Икегами), жапон буддизм идеясын қолдаушы, Нитирэн мектебінің негізін қалаушы. Балықшының баласы, будда монастрына 11 жасында барған. Жапонияның негізгі будда мектептерін әбден үйренген соң, 1253ж. Лотос сутрасы оның дәуіріне сай келетін жалғыз ілім деген шешімге келіп, басқа секталар өздерінің ілімін тоқтатпаса Жапонияға жамандық келетінін алдын ала болжаған. Айтқан үшін оны монастрдан қуды. Жапонияның таңдамалы ел екенін бекіте айтқан, басқа елдердің құтылуы осы елден тарайтынын да мәлімдеген. Ақырында Жапония теңізіндегі аралға айдалды, онда 1272 ж. өзінің Соқырлықтан құтылу еңбегін жазған. 

Санат:1222 жылы туғандар
Санат:Буддизм тұлғалары
Санат:Дзэннити
Санат:1282 жылы қайтыс болғандар
Санат:XIII ғасырда туғандар
Санат:Жапония тұлғалары
Жіп кресті

(thread cross), екі таяқтан жасалған нысан, түрлі түсті жіптермен бір-біріне крест сияқты, жіптер шатасатындай етіп байланған; жауыз рухтарды шатастыру үшін тибеттің магиялық салт-дәстүрінде қолданылған. Осыған ұқсас заттар Оңтүстік Африкадан, Перуден, Австралия мен Швециядан табылған. Олар жай ғана ромбыдан дөңгелекке дейін күрделенеді, ұзындығы 3м. жетеді. Жүндер арқылы, қауырсындар мен қағаз бөліктерімен  бай өрнектелген. 

Санат:Салт-дәстүрлер
Санат:Тибеттің магиялық салт-дәстүрі
Санат:Жіп кресті
Нитриттейтін бактериялар

(nitrifying bacteria), аэробты бактериялардың кішігірім тобы, азотты энергия көзі ретінде пайдаланады. Азот циклінде үлкен мәні бар, аммиак тұқымын нитраттарға, өсімдіктерге пайдаланатын қосындыларға айналдырады. Нитрификация үшін екі әртүрлі бактериялар тобы қажет: бірі-аммиакты нитритке, екіншісі-нитритті нитратқа айналдырады. Ауыл шаруашылығында тұқымды тыңайтуға аммаиак ерітіндісіне араластырып, нитриттер мазмұнын жоғарлатып, нәтижесінде тұқымды нитриттетін бактериялар болады.

Санат:Ғылым
Санат:Химия
Санат:Нитриттейтін бактериялар
Ницца

**Ницца** (; антикалық Niceaca), Францияның оңтүстік-шығысындағы қала, халқы: 342 738 адам (1999; жақын қалашықтарымен 888 784 адам); Италия шекарасына жақын маңда Жерорта теңізінің жағалауында, Лазур жағалауында. Гректер салған б.ж.с.д. 350-ден б.ж.с. І ғ. дейін римдіктер басып алған және сауда орталығы болған. 10 ғ. Прованс графтігі басып алды. 1388 ж. Савойя графтігіне көшіп, 1860ж. Франция қарамағына өткен. Сұлу молалар төбешігі, Ницца жағымды климатымен ерекшеленеді және Француз Ривьерінің әйгілі курорты бар. 

300px|right|thumb|Ницца

## Сілтемелер

* 
* 
* 
* 

## Flower Parade


File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg


## Дереккөздер

Санат:Альпі-Маритим департаментінің коммуналары
Санат:Жерорта теңізі порттары
Нитроқосындылар

(nitro compound), химиялық қосындылар класы, молукулалық құрылымы нитротоп (-NO2). Көптеген жалпы мысалдарда органикалық, яғни көміртегі атомы ковалентті байланысқан азот атом нитротобының азот қышқылдары күрделі эфирлерінің изомирлері қосынды саналады. Көптеген нитро қосындылар коммерциялық қолданысқа ие: жарылғыш заттар, еріткіштер немесе шикізат материалдары және химиялық аралық заттар. Оларды негізінен азот қышқылынан және органикалық қосындылардан алады.

Санат:Ғылым
Санат:Химия
Санат:Нитроқосындылар
Ни Цзань

right1200px|thumb|Ни Цзянь портреті ш.1340ж. Аноним.Гугун, Тайбэй|

(Ni Zan; Ni Tsan) (Уси, Цзяньсу провинциясы, Қытай ), қытай суретшісі. Қытай суретшілер тобының мүшесі, кейіннен Юань әулетінің 4 шебері атағын иеленген (оның арасында: У Чжень, Хуан Гунван және Ван Мэн бар). Бай отбасында дүниеге келген, бірақ шетелдік Юань моңғол әулетіне қызмет еткісі келмеген және оның орнына сабақ беру мен жеке өмір сүруді ұнатқан. Оның замандастары өте тыныш және талап қойғыш екенін, оның өнерінен бұл сапаларды аңғаруға болаынын айтады. Өзінің суреттерінде, әсіресе пейзажды, монохромды тушпен салған, қағаздың көп бөлігін бос қалдырады. Оның жұмыстарына тұнжыраған тыныштық және деревня хижинасы, бірнеше ағаштар не өсімдік белгісі және жер түрлері тән. Оған өзінен кейін өмір сүрген суретшілер еліктеген, сондықтан оның жұмыстарының түпнұсқасын табу қиын.

## Сілтемелер

* Ни Цзань каллиграфиясының үлгілері

Санат:Тұлғалар
Санат:Суретшілер
Санат:Қытай суретшілері
НКР

(NCR Corp.), касса аппараттарын, компьютерлер мен ақпараттарды реттейтін өндіретін америкалық компания. Дейтон, Огайо қалаларындағы  қарызға белшесінен батқан касса аппараттарын өндіретін мекемені сатып алған Джон Х. Пэттерсон 1884ж. National Cash Register Co. негізін қаланған.Олардың дизайнін жақсартты, сатуға көп күш жұмсады және өз өнімдері сатылған соң жөндеушілерді жалдады. 20ғ. компания кеңейді, 1920ж. есептеу техникасын сата бастады, Екінші дүниежүзілік соғыста электронды өнімдерін, компьютер бөлшектерін және бағдарламалық қамтамасыз етуді 1960ж., микроэлектрониканы 1970ж. сатты. 1991ж. оны «Америка телефон және телеграф» (АТТ Корп.) сатып алды және АТ&Т Global Information Solutions деп аталды. 1996ж. АТ&Т үшке бөлінді, НКР өз атын қайтадан қойды.

Санат:Компаниялар
Санат:Америка компаниялары
Санат:Техника
Кваме Нкрума

thumb|right|200px|
**Фрэнсис Нвиа Кофи Кваме Нкрума**, (; 1909ж. қыркүйек, Нкрофул, Алтын жағалау – 1972ж. 27 сәуір, Бухарест, Румыния), Гананың алғашқы премьер-министрі, алғашқы президенті (1960-1966); философ, әлеуметтанушы және саясаткер. 

Мұғалім болып істеген, сосын АҚШ-қа кетіп әдебиет пен социолизмді оқыған (1935-1945). 1949ж. Халықтық конвента партиясын құрып, саяси күрестердің зорламау әдістерін қолдаушы – қарсы шығушы, түгел көшеге шығу, британ үкіметінен бас тартушы. Алтын жағалаудың премер-министрі сайланған (1952-1960), сосын тәуелсіз Гананың елбасы болып, африканизация саясатын дамытты, жаңа жол, мектептер және медициналық мекемелер салған. 1960ж. гана экономикасы есебінен Ганафрикандық қозғалысқа үлкен үлес қосқан. 1962ж. беделін бақылап, қоғамдық өмірге араласудан бас тартты, коммунистік мемлекеттермен байланыстарын нығайтты және саяси философиядан бірнеше еңбектер жазған. 1966ж. Пекинде болғанда елінде әскери төңкерісі болып, соның нәтижесінде биліктен айрылған.

1972 жылы Бухарестте тері карциномасынан қайтыс болған.

Санат:Президенттер
Санат:Гана
Санат:1909 жылы туғандар
Санат:1972 жылы қайтыс болғандар
Но

(no theatre немесе noh theatre), көне заманан келе жатқан театрдың бір түрі, жапон классикалық театры. Театрдың өз ерекшелігі бар, бірақ батырлық тақырыптары, хорлар, стилді қимылдар, костюмдер және сахнаның сәнделуін сақтаған. Актерлер (тек ер адамдар) әңгіме қылып айтып тұрады, сюжетжелісінің өркендеуіне олардың костюмдері мен қылықтары әсер береді, дегенмен оны көрсетпейді. «Талант» нені білдіреді немесе «өнер» көне би қойылымынан дамыған және 14ғ. театрдың өзіндік бөлек бір түрі болып танылған. Қойылымдардың (пьеса) төрт түрі бар, бірақ коми(kami, құдай) киелі оқиғалардың желісімен СИНТОИЗМА; сурамоно (shura mono, әскери қойылым), жауынгерлерге арналған; каиурамоно (katsura mono, жалған шаштар қойылымы) әйелдердің қатысуымен; гендаймоно (gendai mono, қазіргі қойылым) немесе кедзвмоно (kyojomono, жынды әйелдің қойылымы) әртүрлі мазмұндағы қойылымдар; кири (kiri, шарықтау шегі) немесе китику (kichiku, әзәзіл) қиянатшыл нәрселер мен албастының қатысуымен. Канъами (1333—84) және оның баласы Дзэами (1363—1443) көптеген тамаша мәтіндерді жазған, дегенмен екі жүз жылдың ішінде қазіргі театр репертуарында кейбіреуі ғана сақталған. 

Санат:Мәдениет
Санат:Театр
Санат:Классикалық театр
Санат:Жапон классикалық театры
Санат:Но
Новалис

right300px|thumb| Новалис
(Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg)

(шын аты чя Фридрих Леопольд, фон Хартенберг) (Novalis; Friedrich Leopold, Baron von Hardenberg) (2 мамыр 1772, Обервидерштедт, Прусская Саксония — 25 наурыз 1801, Вейзенфельс, Саксония), барон, немістің романтик ақыны және философ. Дворян отбасында дүниеге келген, отбасының көне фамилиясын лақап ат етіп алған. Құқықтану мен тау ісін бітірген, 1799 ж. тау инженері болған. Түнге тамаша әнұрандар (1800) шығарамасында жас келіншек өліміне ақынның қайғы-қасіретін суреттеген. Өмірінің соңына қарай идеализмге негізделген философия жүйесіне ден қойып, өзінің үлкен мәні бар поэтикалық жұмысын жазған. Оның мифологиялық романы Генрих фон Офтердинген (1802) жас ақынның мистикалық және роматикалық ізденісі тәрбиесін көрсетеді. Өкпе ауруынан қайтыс болған.

## Сілтемелер
*  Новалиске арналған сайт 

Санат:Германия жазушылары
Санат:Неміс ақындары
Санат:1772 жылы туғандар
Санат:Эстетиктер
Новар шайқасы

right300px|thumb|Новар шайқасы|
**Новар шайқасы** (23 наурыз 1849 жыл), Новар қаласындағы шайқас, Миланға жақын, (Италия), тәуелсіздік үшін Бірінші итальян соғысы. 

Йозеф Радецский бастаған Аустрия әскері сардин королі Карл Альберт бастаған италяндықтар күшінен басым түсті. Шайқас ірі италяндық мемлекет Пьемонттың өз дәрежесінде қолдамауын көрсетті, ал Карл Альберттің райынан қайтуына тура келген.

Санат:Шайқастар
Санат:1849 жыл оқиғалары
Новартис

right300px|thumb|Новартис орталығы

(Novartis AG), швейцар фармацевтикалық компаниясы. 1996ж. екі швейцар фирмаларының бірігуінен пайда болған: Ciba («СИБА—ГЕЙГИ») және Sandoz, химиялық компания фармацевтика, тамақ өнеркәсібі және ауыз шаруашылығымен бірге жұмыс жасайды. Novartis өнімі тамаққа қосымшаға және дәрілерге генериктер қосады, ол көздің көруін жақсартады. 2002ж компания этика комитетін құрды, онда адамның дің жасушасын пайдалануын бағалауды зерттейді. 

Санат:Трансұлттық корпорациялар
Санат:Швейцария фармацевтикалық компаниялары
Санкт-Галлен

250px|thumb|Картада орналасуы
**Санкт-Галлен** () — Швейцарияның шығысында орналасқан қала. Санкт-Галлен кантонынының астанасы, әрі шығыс Швейцарияның экономикалық және мәдени орталығы болып табылады. Қалада еуропа бойынша бизнес мектептер арасында (business school) үздіктердің бірі Санкт-Галлен Университеті жұмыс істейді.

2008 жылғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 74 879 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 39.41 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — *3203*, пошта индексі — 9000-9029.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Швейцария қалалары
Нкомо Джошуа Мкабука Ньонгола

**Нкомо Джошуа Мкабука Ньонгола** (Nkomo, Joshua (Mqabuko Nyongolo)) (1917ж. 19 маусым, Симокв қоры, Матабелеленд, Родезия – 1999ж. 1 шілде, Харэр, Зимбаба), зимбабвелік (бұрын родезилік) қара ұлтшыл. Родезицте ақтарға қарсы партизан соғысын жүргізген, бірақ Г.Мугабе әскерімен салыстырғанда  оның күші қажет болмаған. Зимбабадағы Африка халықтарының одағы көшбасшысы есебінде (ЗАПУ) ұзақ уақыт Мугабенің бәсекелесі болды. 1980-1982 екеуі де уақытша үкімет құрамына енген, бірақ олардың арасындағы қарым-қатынастың үзілуінен Нкомо билігінен айрылды. 1987ж. ЗАПУ және Африкаұлттық одағы (ЗАНУ) Мугабекетіріп, ЗАНУ – Патиоттар фроантын құрды. 1990ж. Мугабе елбасының орынбасары болды. 

Санат:Зимбабве тұлғалары
Санат:1917 жылы туғандар
Санат:Нкомо Джошуа Мкабука Ньонгола
Жаңа Англия

right300px|thumb|Жаңа Англия
**Жаңа Англия** () — АҚШ-тың аймағы.

Санат:Жаңа Англия
Санат:АҚШ географиясы
Жаңа аттикалық комедия

**Жаңа аттикалық комедия** (New Comedy), б.ж.с.д. 320-дан б.ж.с.д. 3 ғ. ортасына дейінгі грек драмасы, үш кезеңдегі афины қоғамын сатиралық суреттелумен көрсетеді. Қоғамдық тұлғалар мен оқиғаларды (Аристофан) мысқылдайтын ескі комедиядан айырмашылығы, жаңа комедия ойдан шығарылған жай адамдардың күнделікті өмірін суреттейді. Хор өмірдің жолындағы күшті, қуатты елестетеді, музыкант оркестрі мен бишілерге дейін қысқарған. Қойылымның кілті дәстүрлі желіс жауапсыз махаббаттың құрбаны саналатын кейіпкерлер. Менандр – жаңа комедияның негізін қалаушы және оның әйгілі өкілі. Плавт және Теренций рим сахнасына икемдеген. Аттикалық комедия бөлшектері 18 ғ. дейін еуропалық драмаларға әсер етті. 

## Дереккөздер


Санат:Грекия мәдениеті
Санат:Драматургия
Жаңа құндылықтар

**Жаңа материалдық құндылықтар** (), 1920 жылдардың және 1930 жылдың басындағы неміс кескіндемесіндегі жаңа бағыт, бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанын мойындау мен бағалауды білдіреді. 
Терминді 1925 ж. Маннгейм сурет галереясының директоры Густав Хартлауб (Hartlaub) енгізген, осы бағыттың көрнекті өкілдері Ж.Гросс, О.Дикс және М.Бекман көрмелерінің атымен атаған. Олар репликалық стилде басқарып тұрған стилге абстракция және экспрессионизм ретінде, әрбір бөлшегін барынша суретке түсіріп, тыныштықтағы ашуды, суық әрі бірқалыпты бейнелерді, италян метафизикалық суретінен мұраға қалған, өте уытты әлеуметтік мысқылмен салған. Ұлтшылдар билікке келгенде 1930 ж. бағыт аяқталды.   

## Дереккөздер

Санат:Бейнелеу өнері
Жаңа Гвинея

**Жаңа Гвинея** (индонезияша *Papua*, ) — Тынық мұхиттың батысындағы арал. Меланезия топаралына кіреді. Үлкендігі жағынан Жер шарындағы Гренландиядан кейінгі екінші арал. Ауданы 829 мың км² . Австралиядан Торрес бұғазы бөліп тұр. 

Аралдың орталық бөлігінде батыстан шығысқа қарай Орталық таулар созылып жатыр (абсолютiк биіктігі 5030 м, Джая тауы), ал солт-нде Жағалаулық таулар (абсолютiк биіктігі 4103 м, Бангета тауы) орналасқан. Оңтүстік бөлігі ойпатты кең жазық, абсолюттік биіктігі 100 м-ден аспайды, оңтүстік-батысы — батпақты. Солтүстік жартысының климаты — экваторлық, оңтүстігінде — субэкваторлық. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері жазықта 1000 мм, таулы аймақтарда 4000 мм-ге дейін жетеді. Биікт. 4000 м-ден асатын тауларда мұздықтар қалыптасқан. Өзендері ұзын, суы мол (Мамберамо, Сепик, Дигул, Флай), кеме жүзуге қолайлы. Ылғалды тропиктік орман өседі. Оңт-нде саванна кездеседі. Ормандарда папоротник, лавр, мирта, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлары — кенгуру, қалталы борсық, крокодил. Аралдың батыс бөлігі Индонезияның территориясына (Батыс Ириан), шығысы Папуа — Жаңа Гвинея мемлекетінің территориясына енеді. Аралдың тұрғылықты халқы — папуастар мен меланезиялықтар. Негізгі кәсібі — егіншілік. Негізінен, батат, жүгері өсіреді. Кокос пальмасы, какао, кофе, каучук гевеясы плантациялары бар. Мұнай, күміс, алтын, көмір өндіріледі. Балық аулау кәсібі дамыған. Ірі қалалары: Порт-Морсби, Маданг (Папуа — Жаңа Гвинея), Соронг, Джаяпура (Индонезия). Жаңа Гвинея аралында европалықтардан алғаш рет 16 ғ-дың 1-жартысында португал саяхатшылары болып қайтты. Аралды орыс ғалымы Н.Н. Миклухо-Маклай (1846 — 1888) зерттеген.

Санат:Жаңа Гвинея
Санат:Аустралия және Океания аралдары
Санат:Жаңа Гвинея
Санат:Индонезия аралдары
Санат:Елдер арасында бөліске түскен аралдар
Жаңа Гранада

right300px|thumb|Жаңа Гранада

(New Granada, Viceroyalty of; қолданылатыны: Nova Granada), испан вице-королдігі, отарлау дәуірінен Оңтүстік Американың солтүстік-батысында. 1537-38ж. дейін бұл жерлерді испандықтар басып алып, [1740ж.[[ дейін [ПЕРУ вице-королдігіне бағынды. Сосын олар: қазіргі Колумбия, Панама, Венесуэла и Эквадор кіретін бөлек вице-королдік болды. Астанасы: Санта-Фе (қазіргі БОГОТА). Жаңа Гранада Испаниядан 1823ж. тәуелсіздігін алды.

Санат:География
Санат:Елдер
Санат:Жаңа Гранада