open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
УЕФА Еуропа лигасының финалы 2024

**УЕФА Еуропа лигасының финалы 2024** () — 2023-24 жылғы Еуропа лигасының финалдық ойыны. 22 мамырда Дублин қаласындағы "Авива" стадионында өтті. Италияның "Аталанта" және Германияның "Байер 04" клубтары өзара кездесіп, "Аталанта" 3:0 есебімен жеңіске жетті.

"Аталанта" тұңғыш рет жарыс жеңімпазы атанды (сондай-ақ тұңғыш рет осы турнирде финалға шықты). Матчта Адемола Лукман хет-трик жасады.

"Аталанта" 2024 жылғы УЕФА Суперкубогына жолдама алды.

"Байер 04" клубының 2023/24 жылғы маусымдағы тұңғыш жеңілуі еді, сондай-ақ клубтың 49 ойынға жалғасқан жеңіліссіз сериясы тоқтады.

## Матч
### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Аталанта ФК ойындары
Санат:Байер ФК ойындары
Санат:УЕФА Еуропа лигасының финалдары
Санат:Ирландиядағы футбол
УЕФА Конференция Лигасы финалы 2024

**2023/24 жылғы [[УЕФА Конференция Лигасы]]ның** финалдық матчы. 2024 жылы 29 мамырда Афина қаласында "Айя-Софья" стадионында өтті. Грекияның "Олимпиакос" клубы 1:0 есебімен Италияның "Фиорентина" клубын ұтты.

Негізгі уақытта есеп ашылмады.

Қатарынан үшінші рет финалға Италия клубтары шықты.

Қатарынан екінші рет "Фиорентина" финалда жеңілді.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*УЕФА Конференция Лигасы финалы 2024

Санат:2024 жылғы футбол
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойындары
Санат:Фиорентина ФК ойындары
Санат:Грекиядағы футбол
Санат:УЕФА Конференция лигасының финалдары
Рашизм

**Рашизм** – бірқатар зерттеушілер, саясаткерлер мен журналистер Владимир Путин билікке келгеннен бері Ресейдің идеологиясын, әлеуметтік тәжірибесін және саяси режимін сипаттау үшін қолданатын термин. «Рашизм» саяси жүйенің агрессивті сипатын, экспансионистік сыртқы саясатты, әсіре ұлтшылдықты, жеке басына табынушылық пен шовинизмді атап көрсетеді.

«Раш» буыны Ресей сөзінің транскрипциясын білдіреді (ағылшын тілде - ​​«Russia»; айтылуы Раша), екінші буын «изм» Ресейде зорлы идеологиясының, ең алдымен, фашизмнің болуын көрсетеді. «Рашистер» деп Украинаға басып кіруге қатысқан ресейлік әскерлей, сондай-ақ Путин режимін жақтаушыларды айтады.

Санат:Рашизм
Санат:Орыс ұлтшылдығы
Санат:Путинизм
Ернар Айдар

**Ернар Айдар** (шын аты – *Ернар Жаңабайұлы Айдаров*; 1991 жылы 13 наурызда туған,  Өзбекстан КСР, Науаи облысы) – қазақ эстрада әншісі және ән жазушысы; қазақ тілінде ән айтады.

## Өмірбаяны
Әлімұлы елінің Шөмекей руынан шыққан. Ернар Айдар 2008 жылы Тараз қаласындағы Мұхтар Әуезов атындағы мектепті бітірген. 2008 жылы Тараз қаласында өткен облыстық концертте алғаш рет сахнаға шықты. 2011 жылы өзінің алғашқы *«Жарғым-ай»* әнін жазып, сол жылдың ең танымал әртісі атанды. 2009 жылы мектепті бітірген соң Қазақ ұлттық аграрлық университетіне оқуға түсті. 2011 жылы Талғат Айдар Ернар Айдардың продюсері болып, Ernar Aidar Production продюсерлік орталығы құрылды. 2016 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсті.

## Жеке өмірі
Әкесі – Ақметов Жаңабай Айдарұлы 1961 жыл 20 сәуір туған, анасы – Махмудова Құлман Ахметқызы, 1964 жылы туған, Берік, Бейбіт, Талғат есімді інілері, сонымен қатар сіңлісі Жазира.

## Шығармашылығы

### Белсенді жылдары
Музыкалық чарт рейтингтерінің қорытындысы бойынша 2011 жылы Ернар Айдар жылдың ең жылдам танылған әртісі атанды. 2012 жылы *«Жарығым-ай»* атты алғашқы альбомын шығарып, Қазақстан бойынша гастрольдік сапармен болды. 2017 жылдың 4 желтоқсанында *«Күнім сен сөнбеші»* трегі танымал болып, сол жылы Ернар өзінің концертіне «Күнім сен сөнбеші» деген атау берді.

Астана қаласының күніне орай Ернар Айдар Қазақстан халық әртістері Ескендір Хасанғалиев, Нұрғали Нүсіпжанов, Алтынбек Қоразбаев, Мирамбек Беспаев, Тоқтар Серіков, Мұхасан Шахзадаев, Саят Медеу, Досымжан Таңатаровтардың қатысуымен үлкен концерт берді.

2019 жылдың 20 желтоқсанында «Алматы Арена» кешенінің сахнасында және 22 желтоқсанда Астанадағы «Барыс Арена» кешенінде Ернар Айдардың «Махаббат қаласы» атты концерттері өтті. Шоуда сонымен қатар Араш, Сердар Ортач және Океана, әйгілі Wake Up би шоу жобасы болды және қойылымды киевтік Андрей Еремин басқарды.

2021 жылдың 19 мамырында шыққан «Сүйген жүрек» трегі ең танымал болып, аз уақыт ішінде хитке айналды.

### Орындаулары

## Марапаттары
* 2014 жыл — «Алтын микрофон» ұлттық музыкалық байқауының «Үздік әнші жігіт» номинациясының жеңімпазы.
* 2015 — «Жыл серпілісі» «Муззона».
* 2016 — «Интернет таңдауы» номинациясы бойынша V Еуразиялық EMA-2016 музыкалық сыйлығы.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  

Санат:Науаи облысында туғандар
Санат:Аманат партиясының мүшелері
Санат:YouTube күміс батырма иелері
Санат:Өзбекстан қазақтары
Маргарита Джепа

**Маргарита Джепа** (; 1932 жылы 2 сәуірде дүниеге келген) — албаниялық актриса, албан киносы мен театрының ұлы ханымдарының бірі ретінде танымал. Фатос Конголидің сол атаудағы романына негізделген «Bolero në vilën e pleqve» фильмінде Фирдусты бейнелеу сияқты соңғы фильмдерде ойнауды жалғастыруда.

## Жастық шағы
Джепа — Аромун этникалық болады. Маргарита Прифти ретінде Албанияның Люшня қаласында Зои мен Мариже Прифтидің отбасында дүниеге келген. Анасы Маргарита тоғыз жасында қайтыс болды. Кішкентай кезінен албан поэзиясын жақсы көрді, мұғалімі оны актерлік шеберлік сабағына қатысуға шақырды. Сол кездегі Люшня мәдениет институтының драма пәнінің мұғалімі Гезим Либохова театр қойылымындағы жас орыс қызының рөліне сәйкес келетін сәйкестік іздеу үшін жергілікті мектептер арасында барлау жүргізді. Джепаны көргенде, бірден ақшыл шашы мен көк көздеріне байланысты оны таңдады. Спектакльдің сәтті болғаны сонша, оның премьерасы Фиер мен Бератта да өтті.

Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін Тиранадағы әйгілі Liceu Artistik (Өнер мектебі) драма бөліміне құжат тапсырды.

## Мансапы
Мансабын Тиранада, Ұлттық театрда бастады. Онда Антон Чеховтың, Фридрих Шиллердің, Николай Гогольдің және басқалардың пьесаларында өнер көрсетті. 1962 жылы бірінші Festivali i Këngës фестивальда қатысты.

Албанияның халық әртісі атағын алды.

## Халықаралық жетістік
Актриса 19-шы рет өткізілген Халықаралық театр фестивалінде «Еуропа актері» сыйлығымен марапатталды. Үздік актерлік шеберлік үшін бас жүлде Балқан театрының кең кеңістігіндегі ең маңызды актрисалардың бірі, режиссер Лаэрт Василийдің Константин және Дорунтинаны әкелген қойылымындағы «Ана ханым» рөлі үшін берілді.

## Фильмографиясы

# *Unë Jam Lepuri* – (1999)
# *4 Nënat e Lepurit* dhe *Uznova '95* – (1995)
# *E dashur Armike* – (1993)
# *E Zeza e Nënës* – (1993)
# *E shtuna e 11 Korrikut Xhiro* – (1992)
# *Gjyshja dhe Motra* – (1992)
# *Nositi* – (1990)
# *[[Uznova '89]]* (1989)
# *Këngët Të Zemrës* – (1987)
# *Vrasje Në Gjueti* – (1987)
# *Rrethi i Kujtesës* – (1987)
# *Fjalë pa Fund* – (1987)
# *Dhe Vjen Një Ditë* dhe *Gabimi* – (1986)
# *Gurët e shtëpisë sime* – (1985)
# *Militanti* – (1984)
# *Apasionata* – (1983)
# *Dora e ngrohtë* – (1983)
# *Shokët* – (1982)
# *Dita e parë e emrimit* – (1981)
# *Me hapin e shokëve* – (1979) (TV)
# *Dollia e dasmës sime* – (1978)
# *Gjeneral gramafoni* – (1978)
# *Koncert në vitin 1936* (1978)
# *Dimri i fundit* – (1976)
# *Pylli i lirisë* – (1976)
# *Tokë e përgjakur* – (1976)
# *Vitet e para* – (1965)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*

Санат:Люшняда туғандар
Санат:Албания актрисалары
Санат:Албания театр актрисалары
Санат:XX ғасыр актрисалары
Санат:XXI ғасыр актрисалары
Санат:Албания халық әртістері
Өзбекфильм

**«Өзбекфильм»** — 1925 жылы Ташкентте құрылған киностудия.

1908 жыл өзбек киносының туған жылы болды. 1924 жылы «Бухкино» орыс-бұхара серіктестігі ұйымдастырылды. Келесі жылы, 1925 жылы «Өзбекгоскино» тресі ұйымдастырылып, «Шарқ жұлдызы» кинофабрикасы, 1936 жылдан «Өзбекфильм», 1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезінде «Ташкент киностудиясы», 1958 жылдан қайтадан ашылды. Өзбекфильм». 1979 жылы киностудияға Камиль Ярматов есімі берілді.

Өзбек көркем киносының тарихы 1925 жылы «Шарқ Юлдузи» киностудиясы құрылған кезден басталады.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекфильм
Санат:Өзбекстан компаниялары
Плацинда

**Плацинда** (молд. плэчинтэ, плэчинта;    — бәліш,  — жалпақ бәліш; ) — молдаван, румын және украиндық, салмасы бар дөңгелек (кейде төртбұрышты) шелпек түріндегі бәліш түрі.

Плациндалар созылған, ашытқы және қатпарлы қамырдан жасалған. Салманы шелпектердің ортасына салады, шелпектердің шеттерін шетінен ұшын шымшып, қабаттап, ортасынан алшақтайтын сәулелер түрінде және басқа тәсілдермен салады. Пісіруге дайындалған өнімдер параққа немесе қуыруға арналған табаға салынып, тігіс жағын жоғары қаратып, жұмыртқа жағылады (міндетті емес).

Салма ретінде кесілген қырыққабат, фета ірімшігі, шөп қосылған сүзбе, тәтті сүзбе, тұздалған сүзбе, картоп, ұсақ текшелерге кесілген ет, асқабақ, алма қолданылады.

Сурет:Placinta.jpg|Сүзбе қосылған плацинда
Сурет:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|Плацинда жасаушы (грек), Бухарест, 1880 ж.


## Тағы қараңыз
* Бәліш

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Похлёбкин В. В. Плэчинта (молдова асханасы) // Біздің халықтардың ұлттық тағамдары. — М.: Жеңіл және тамақ өнеркәсібі, 1983. — С. 112—113. — 304 с.
* Похлёбкин В. В. Плэчинта // Аспаздық сөздік. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 294. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
* Плэчинта // Тамақтану мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Петрусь Бровка атындағы беларус энциклопедиясы», 1993. — С. 282. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.
* Мельник В. 155. Плэчинтэ ку вишине // Молдова асханасы. — Кишинев: Картя молдовеняскэ, 1961. — С. 87—89, 187—188. — 248 с.
* 2624. Плэчинтэ молдовеняскэ // Пісіру / Гл. ред. М. О. Лифшиц. — М.: Госторгиздат, 1955. — С. 816. — 960 с.

Санат:Молдова асханасы
Санат:Румын асханасы
Илька Муйо

**Илька Муйо** (; 15 қазан 1953 жылы туған) — албан актрисасы, әсіресе коммунистік режим кезінде албан фильмдеріндегі рөлдерімен танымал. Актерлік шеберлігі үшін оған Албанияның еңбек сіңірген әртісі атағы берілді.

## Өмірбаяны
Илька Муйо монархизм кезеңінде Югославия Корольдігінің Туз қаласынан (қазіргі Черногория) Шкодерге көшіп келген албан отбасынан шыққан. Ел астанасы Тиранада дүниеге келген және актер Агим Муджоның әпкесі болған (1955/1956–2019). Оның мансабын мойындау үшін оған Албанияның Ұлттық театрында «Өнер шебері» атағы да берілді.

Муйо үйленген (қазір ажырасқан) Хайг Захарине, содан кейін Перметте туған Джергж Поликрон Захария және Амос Муйи Захария (1987 ж. т.) актер және режиссер бір ұлы болды; және бір қызы Элия Захария Зогу (1983 жылы туған), 2016 жылы 8 қазанда Албанияның мұрагер ханзадасы Лекаға үйленген актриса және әнші.

## Фильмографиясы
* I teti në bronz (1970)
* Malet me blerim mbuluar (1971)
* Beni ecën vetë (1975)
* Rrugicat që kërkonin diell (1975)
* Zonja nga qyteti (1976)
* Kur hidheshin themelet (1978)
* Taulanti kërkon një motër (1984)
* Rikonstruksioni (1988)
* Shpella e piratëvet (1990)
* Lettere al vento (2003)
* Lule të kuqe, lule të zeza (2003)
* Honeymoons (2009)
* Shqiptari (2010)
* Përballë (2015)

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 
* http://www.nla.gov.au/pub/nlanews/2000/jun00/story-4.pdf
* http://www.merchantnetworks.com.au/genealogy/web/godschalljohnson/pafg07.htm#29845

Санат:Тиранада туғандар
Лампада

нобай|Аспалы шіркеу лампадасы
**Лампада** — христиандық ғибадат кезінде қолданылатын шам. Христиандар алғашқы шамдарды қараңғы үңгірлерді жарықтандыру үшін пайдаланды, оларда қудалаудан қорқып, Құдайға қызмет етті. Кейінірек шамдар ғибадатханада жарық көзі ретінде (шамдармен және негізгі люстра шамымен бірге) және үйді безендіруде (қызыл бұрышты қараңыз) қолданыла бастады.

Христиан лампадасының прототипі кәдімгі май шамы болды, ежелгі әлемде кең таралған, ол күнделікті өмірде ғана емес, сонымен қатар діни мақсаттарда да қолданылған, оны ақырында христиандар қабылдады.

Кең мағынада лампада («лампадка») — бұл белгішелердің алдында немесе үлкен стационарлық шамдардың үстінде жағылатын маймен толтырылған шам. Шамның символдық мағынасы — зұлымдық пен сенімсіздіктің қараңғылығын тарататын Мәсіхке деген сенімнің мәңгілік жалыны.

Тар мағынада лампада — бұл литургияға кіші және үлкен кіреберіс кезінде диакон немесе діни қызметкер жүргізетін, сонымен қатар епископтың қызметі кезінде қолданылатын үлкен портативті шам (кандило). Православиелік литургиялық кітаптарда «шам» сөзі дәл осы мағынада қолданылады.

Үйде кейде шамды хош иісті заттар үшін пайдаланады, оның үстіне металл «өрмекші» тұғырын қояды.

## Әдебиеттер
* 
* Шамдар, лампадалар // Архимандрит Никифордың библиялық энциклопедиясы. — М., 1891—1892.
* Lucerna // Классикалық көне заттардың нақты сөздігі / авт.-сост. Ф. Любкер; под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
* Глава 8. Жарық және шамдар // Дін қызметкерінің анықтамалығы. В 7 т. Том 4 / Мәскеу патриархаты. Отв. ред. М. Дронов. — М.: Издат. отдел Московского патриархата, 1983. — С. 75—79.

## Сілтемелер

Санат:Шіркеу сәулеті
Тийу Кирсипуу

**Тийу Кирсипуу** (1957 жылы 29 қазанда туған, Тарту, Эстония КСР) — эстон мүсіншісі және суретшісі. Ең танымал туындыларының қатарында Тартудағы Оскар Уайльд пен Эдуард Вильденің мүсіндері бар.

Тартудағы №2 орта мектепте (1965-1975) және Таллин қаласындағы №46 орта мектепте (1975-1976) оқыған. Содан соң Эстония өнер академиясына оқуға түсіп 1983 жылы мүсінші мамандығы бойынша бітірді.   

1983-1987 жылдары Нымме пионер сарайында (Таллин қаласының маңында) мүсіндемеден сабақ берді. 1987 жылы Эстония КСР Суретшілер одағының мүшелігіне қабылданды.

1987 жылдан 1993 жылға дейін штаттан тыс мүсінші болды. 1993-2003 жылдары Эстония өнер академиясының мүсіндеме кафедрасының аға оқытушысы болды. 2003 жылдан 2019 жылға дейін Таллин университетінің мүсіндеме кафедрасының доценті болды.

2019 жылдан бастап Таллинде қайтадан мүсінші және штаттан тыс суретші болды.

Эстония, Финляндия, Германия, Голландия, Франция, Аустрия, Бельгия, Қытай, Ресей және Оңтүстік Кореяда жеке және топтық көрмелері жасалды.

Ол Эсти Банк тапсырысымен жасалған бірнеше монеталардың авторы.

* Номиналы 15,65 крон алтын ескерткіш монета (1999);
* Тарту университетінің мерейтойына арналған күміс ескерткіш монета (2001);
* Эстония университетінің 100 жылдығына арналған күміс ескерткіш монета (2006);
* Бейжің Олимпиадасына арналған күміс монета (2008).

2007 жылдан бастап Тийу Кирсипуу бірнеше эстон мәдениетінің белгілі қайраткерлерінің; Матти Милиус, Тыну Аав, Андрес Двинянинов, Юло Вилимаа, Марк Соосаар, Харди Фольмер, Леонхард Лапин, Пеэтер Лауритс және т.б. портреттік мүсіндерін жасады.

2019 жылы Таллиннің бауырлас қаласы Чэндуда биіктігі 6 метрлік «Таллин-Чэнду» металл мүсінін жасау жұмыстарын аяқтады.

Кейбір туындылары:
* «Екі жабайы аң» мүсіні, 1999 ж., (қола, гранит), Тарту;
* Таллиндегі Эстония ұлттық операсының 100 жылдығына арналған монумент, 2006 ж.;
* Упсала университетінің швед саясаткері—Йохан Скитт ескерткіші (1577–1645), Тарту университетінің мұражайының алдында 2007 ж.;
* «Мәңгілік студент Юлий» қола мүсіні 2008 ж., Таллин;
* Сэр Шон Коннеридің бюсті, 2011 ж.;
* Харди Фольмердің портреттік мүсіні, 2015 ж.

2012 жылы мүсіншінің шығармашылығына арналған «Тийу Кирсипуу. Сәттілік коды» фильмі жарық көрді.

## Марапаттары
* Ұлттық Президент сыйлығы, 2019 ж.
* IV дәрежелі Ақ Жұлдыз ордені (Valgetähe teenetemärk), 2019 ж.
* Антон Старкопф мүсін сыйлығы, 2010 ж.
* Кристян Рауд сыйлығы, 2010 ж.

## Сілтемелер
* https://noba.ac/en/artist/tiiu-kirsipuu/
* https://kylauudis.ee/2016/04/22/skulptor-tiiu-kirsipuu-avab-vana-voromaa-kultuurikojas-naituse/
* https://www.efis.ee/et/filmiliigid/film/id/16605

Санат:Эстония мүсіншілері
Санат:Эстония суретшілері
Дэвид Кепп

**Дэвид Кепп** (, ; 9 маусым 1963 жыл, Висконсин) — америкалық сценарийші, продюсер. Жалпы табысы 2.3 миллиард доллардан асатын ол — кассалық түсімдері бойынша АҚШ-тың ең табысты сценарийшілерінің жетіншісі. Юра кезеңінің саябағы (1993), Карлито жолы (1993), Орындалмайтын міндет (1996), Өрмекші-адам (2002), Индиана Джонс және хрусталь бассүйек патшалығы (2008) сияқты фильмдер үшін белгілі.

## Өмірбаяны
### Жастық шағы және білімі
Кепп Висконсин штатының  қаласында билборд компаниясына иелік ететін Дональд Кепптің төрт баланың кенжесі ретінде дүниеге келген. Анасы терапевт болған.

Бастапқыда актёр болу үшін алдымен Миннесота университетінде бір жыл, содан кейін Висконсин-Мэдисон университетінде екі жыл оқыды да, 1984 жылы Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің (UCLA) кино мектебіне оқуға түсті. Ол 1990 жылы ол сол университетте кино саласында бакалавриат дәрежесін алды.

### Мансабы
Кепп 1988 жылы Мартин Донованмен бірге өзінің алғашқы «» фильмінің сценарийін жазды. 1992 жылдан бастап ол атақты режиссер Стивен Спилбергпен (оның блокбастерлеріне сценарий жазды: «Юра дәуірінің саябағы» (Майкл Крихтонмен бірге I және II бөлімдері), «Әлемдер соғысы» және «Индиана Джонс және хрусталь бассүйек патшалығы»). Ол сонымен қатар Брайан Де Пальманың «Карлито жолы», «Миссия мүмкін емес» және «Жылан көздері» фильмдерінің сценарийшісі болды. Екінші толықметражды режиссерлік жұмысы  Гран-при алған «Жаңғырық дыбысы» фильмі болды.

## Фильмографиясы

## Дереккөздер

Санат:Қорқынышты фильмдердің кинорежиссёрлары
Санат:Калифорния университеті, Лос-Анжелес түлектері
Майдандардың қиылысуы

**«Майдандардың қиылысуы»** () — Сталинград шайқасындағы елеулі оқиғаға арналған монумент.

Сталинград түбінде шоғырланған жау әскерлерін қоршау және талқандау мақсатымен 1942 жылдың қарашасында кездескен Оңтүстік-батыс майданы мен Сталинград майданының жауынгерлері соғыс бағытын кері бұруға ұмтылды. Монументте жаяу әскер, атты әскер, мотоатқыш пен танк әскерлерінің жауынгерлері майдан жалауларын және қаруларын ұстаған күйінде бейнеленген.

Ескерткіштің биіктігі — 16 метр. Ол 11 метрлік төбенің үстіне орнатылған.

Авторы КСРО халық суретшісі Евгений Вучетич болды. Сәулетшілері — Леонид Поляков пен Леонид Дятлов.

«Майдандардың қиылысуы» монументі Ресейдегі федералдық маңызы бар мәдени мұра нысаны болып келеді.

нобай|солға|240px|

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Семсерден соқа соғып шығарайық
* Мамаев қорғаны

Санат:Мүсіндер
Санат:Волгоград облысы
Санат:Ұлы Отан соғысы ескерткіштері
Көшк

**Көшк** ( — күзет, қарауыл) — Орталық Азиядағы ерте ортағасырлық қамалдың донжонға ұқсас мұнара тәрізді тұрғын үй құрылысы. Балшық кірпіштен салынған Кёшк қиғаш жиектері саз платформа бар.

Орталық Азиядағы ерте ортағасырлық құлыптардың «алтын ғасыры» 5-8 ғасырлар — саяси бытыраңқылық, ыдыраушылық және феодалдық шаруашылық құрылымның орнығу кезеңі болды. Бұл уақыттағы шағын үйлер іс жүзінде тәуелсіз болды және үнемі жауынгерлік әзірлік жағдайында болды: әрбір билеуші өз көршілерінің шабуылынан қорқып, олардың меншігін тартып алуға қарсы болмады. Осындай жағдайларда, ең алдымен қорғаныс пен қауіпсіздікті ескере отырып, ақсүйектердің көптеген құлыптары салынды. Кешкі әдетте екі қабатта тұрғызылды, бұл жағдайда тұрғын және қабылдау бөлмелері жоғарғы қабатта орналасқан.

С. Г. Хмельницкий Орталық Азияның исламға дейінгі сәулет өнеріне арналған еңбегінде осы дәуірдегі құлыптардың макетін жағынан жалпы классификациясын беруге тырысты. 4 түрі анықталды:
# Ауланы қоршап тұрған біркелкі бөлмелер алаңы;
# Төменгі бөлмелермен қоршалған орталық қабылдау залы (шаршы және күмбезді болуы мүмкін) ғимарат;
# Орталық қабылдау залы (екі осьте де азды-көпті симметриялы) ғимарат, оның «өзегі» айналадағы бөлмелерді біріктіретін шағын күмбезді зал болып табылады;
# Асимметриялы түрде орналасқан (әдетте бұрышта) тік бұрышты қабылдау залы бар ғимараттар, ол екі немесе, әдетте, үш жағынан кең дәліз тәрізді дәлізмен қоршалған.

9-10 ғасырларда бұрынғы шағын иеліктер орнында Тахиридтер мен Саманидтер мемлекеттерінің құрылуы бекінген «рыцарлар ұяларының» маңыздылығын жоққа шығарды: серілер – «дехкандар» тәуелсіздіктерін жоғалтып, билеуші әулетке, феодалдық азаматтыққа қызмет етуге кетеді. Қақтығыстар тоқтайды немесе, ең болмағанда, әлсірейді, ал ақсүйек жер иесі мен оның отбасының қауіпсіздігі енді оның отбасылық қамалының қабырғаларының қалыңдығы мен биіктігінен гөрі мемлекеттегі істердің жағдайына көбірек байланысты. Жаңа жағдайды Ежелгі Бұхара оазисі төңірегіндегі «ұзын дуалды» (Қанпырақ) жөндеуден бас тартқан Исмаил Самани былай тұжырымдаған: *«Тірі болсам, Бұхардың қабырғасымын»*.

10-12 ғасырларда исламға дейінгі жергілікті серілік көштердің маңызын жоғалтқан кезде олардың кейбіреулері дәстүрлі емес үлгідегі және дизайндағы шағын керуен сарайларға айналды деген болжам бар.

## Ках
Үлкен көшк «ках» деп аталады. Кейде кахтың ең бекінген жерін кешк деп те атайды.

## Тағы қараңыз
* Дүңгіршек

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Хмельницкий С. Г. Кушандар мен арабтар арасында. V-VIII ғасырлардағы Орталық Азияның сәулет өнері. — Берлин—Рига: GAMAJUN, 2000. — 288 p.

## Сілтемелер
* http://stambul4you.ru  Кешк, қонақ, ялы және қасыр

Санат:Орта Азия сәулеті
Дөңгелек тақталардағы шахмат

нобай|240x240 нүкте|Қазіргі дөңгелек шахмат
alt=Представление начальной позиции для исторических круговых шахмат|нобай|Тарихи дөңгелек шахматтың бастапқы позициясы
alt=Представление начальной позиции для цитадельных шахмат|нобай|Цитадель шахматының бастапқы орны
alt=Представление начальной позиции для современных круговых шахмат|нобай|Қазіргі дөңгелек шахматтың бастапқы орны
Сақина тәрізді тақтадағы шахматтың екі тарихи түрі бар нұсқалары.

## Византия шахмат
**Византия шахматы** () немесе **затрикион** — 11-15 ғасырлардағы Византия дворяндары арасында танымал үстел ойыны. 14 ғасырдағы парсы тарихшысының айтуынша, Шатранждан шыққан. Амулдар Персияда *әл-Муддавара* (*дөңгелек*) немесе *ар-Румия* (*Римдік*) *шатранж* деп аталды.

Олар периметрі 16 ұяшық, ені 4 ұяшықты дөңгелек (сақина тәрізді) тақтада ойнады.

Фишкалар шатранж ережелері бойынша қозғалды: епископ диагональ бойынша бір шаршыға секірді, пешкалар бірінші қозғалыста тек бір шаршы алға жылжыды (пешкалардың кесектерге айналуы болған жоқ), патшайым диагональ бойынша тек бір ұяшықты жылжытты, бұл кәдімгі шахматтағы епископ.

Осылайша, ең күшті фигуралар қарға мен сері болды.

Нәтижесінде ойын қарапайым шахматпен салыстырғанда әлдеқайда «бейбіт» режимде ойналды.

Жеңіске жету үшін қарсыластың патшасын маттау қажет емес еді.

Бір ғана «жалаңаш патша» қалған жағы жеңілген болып саналды. Пат те шығын деп саналды.

Дегенмен, ойынның көпшілігі тең аяқталды.

Ойынның екі нұсқасы болды: біріншісінде ақ патшайым жарық шаршыға, ал қара патшайым қараңғы шаршыға тұрды; екінші вариацияда екі патшайым да бір түсті шаршыларда тұрды.

## Дөңгелек шахмат
**Дөңгелек шахмат** – Византия шахматының негізінде жасалған заманауи ойын, оның фигуралар заманауи ережелерге сәйкес қозғалуымен ерекшеленеді. Бұл нұсқаны ойлап тапқан ағылшын тарихшысы Дэвид Рейнольдс.

1996 жылдан бастап жыл сайынғы әлем чемпионаттары Ұлыбританияда орналасқан (Circular Chess Society) демеушілігімен өткізіліп келеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Дөңгелек шахмат қоғамы

Санат:Шахмат
Санат:Үстел ойындары
Алматы облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

**Алматы облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері** – тарихи қалыптасқан аумақтары бар жеке ғимараттар мен құрылыстар, мемориалдық үйлер, қорымдар, кесенелер және жеке қорымдар, монументалды өнер туындылары, тас мүсіндер, жартастағы суреттер. Ескерткіштер тізімі Алматы облысы әкімдігінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № 498 қаулысымен бекітілген 

## Балқаш ауданы

## Еңбекшіқазақ ауданы

## Жамбыл ауданы

## Кеген ауданы

## Қарасай ауданы

## Райымбек ауданы

## Талғар ауданы

## Ұйғыр ауданы

## Іле ауданы

## Қонаев қаласы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Алматы облысының тарихи орындары
Санат:Алматы облысы
Берекелі бейсенбі

**Берекелі бейсенбі** — Джон Стейнбек жазған роман, 1954 жылы жарияланды.

Бұл — Консервілеу көшесі романының жалғасы. Шығармада Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі өмір суреттеледі.

## Кейіпкерлер
* Док — теңіздік биолог. Оның протиотипі Стейнбектің досы Эдвард Рикетс болған.
* Сюзи
* Мак
* Хазел
* Фауна
* Джозеф және Мария Рива

## Дереккөздер

Санат:Джон Стейнбек шығармалары
Михаил Петрович Колесников

**Михаил Петрович Колесников**
* Михаил Петрович Колесников (1918–1974) — Кеңес Одағының батыры.
* Михаил Петрович Колесников (1939–2007) — ресейлік әскери жетекші, армия генералы.
Ақпан рулары

## Ақпан батыр Келімбердіұлы
Ақпаннан үш бала – Қаракүшік, Қармыс, Сармыс.

Ескерту: Сармыстан бала жоқ.

## Қаракүшік
Қаракүшіктен үш бала – Құдайқұл, Құтый, Байділә.

## Қармыс
Қармыстан екі бала – Онайбай, Жанайбай.

## Құдайқұл
Құдайқұлдан төрт бала – Бөтек, Таңатар, Шуақ, Жылыс.

## Бөтек
Бөтектен төрт бала – Қалматай, Бұлтақаш, Сапақ, Байсал.

## Таңатар
Таңатардан бес бала – Омар, Шама, Ырысбай, Баубек, Сүйіндік.

## Шуақ
Шуақтан бір бала – Айтбай.

## Жылыс
Жылыстан екі бала – Алдаберген, Кұлшы.

## Құтый
Құтыйдан үш бала – Өтемей, Төлемей, Бөтек.

## Өтемей
Өтемейден екі бала – Мендібай, Жылысбай.

## Төлемей
Төлемейден төрт бала – Таңатар, Шуақбай, Есенгелді, Байменбет.

## Бөтек
Бөтектен төрт бала – Байсал, Қалматай, Бултакаш, Сапак.

Ескерту: Бөтектің Калматай, Бултакай, Сапак деген ұлдарынан бала жоқ.

## Байсал
Байсалдан төрт бала – Сакетай, Бегемис, Шолак, Караман.

## Байділә
Байділәдан бір бала – Жанұзақ.

## Жанұзақ
Жанұзақтан бір бала – Қарақұл.

## Қарақұл
Қарақұлдан бір бала – Жұмағанбет.

## Онайбай-Жанайбай (Қармыс)
Қармыстың Онайбай мен Жанайбай деген екі баласынан ұрпақ жоқ.

Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Балықшы рулары

## Балықшы (Шыбынтай)
Балықшыдан екі бала – Өртілес, Қоршы-Жүйрік.

Ескі деректерде Балықшының үш ұлы болған дейді, олар Қостай, Есберді, Жүйрік.

## Қостай
Қостайдан төрт бала – Қожамберді (Қалдыаман), Қожағұл, Биғатай, Мәмбет.

## Қожамберді
Қожамбердіден бес бала – Қарамырза, Орыс, Сақай, Сатыбалды, Төлебай.

## Қожағұл
Қожағұлдан – бес бала, бәйбішеден - Бейбіт, Қадыр, екінші әйелінен – Аманқұл, үшінші әйелінен – Жантуған, Күнтуған.

## Аманқұл
Аманқұлдан алты бала – Жұмақ, Шақан, Аймағанбет, Айжарық.

## Жантуған
Жантуғаннан екі бала – Рах, Йін.

## Күнтуған
Күнтуғаннан бес бала – Серікбай, Құрымсы, Домалақ, Амандық, Айбас.

## Биғатай
Биғатайдан екі бала – Итас, Жұмат.

## Жұмат
Жұматтан төрт бала – Дүйімбай, Елқаман, Түмен, Қорлыбай.

## Итас (Итес-Есім)
Итастан бір бала – Қабыл.

## Есберді
Есбердіден төрт бала – Естібай, Ыстыбай, Жемет, Жұма.

Ескерту: Жеметтен бала жоқ.

## Естібай
Естібайдан екі бала – Майон, Айтуар.

Ескерту: Майоннан бала жоқ.

## Айтуар (Естібай)
Айтуардан үш бала – Бабыс, Көрпесары, Айтбай. 

## Ыстыбай
Ыстыбайдан екі бала – Айтуар, Майтан.

## Жұма
Жұмадан төрт бала – Болатбай, Есенгелді, Меңдіқұл, Әліқұл.

## Айтуар (Ыстыбай)
Айтуардан сегіз бала – Арыстан, Жабас, Амалдық, Еркесары, Көрпесары, Өтеген, Айтбай, Жарты.

## Есенгелді
Есенгелдіден үш бала – Демесін, Көбейсін, Бекболсын.

## Қоршы-Жүйрік
Қоршыдан төрт бала – Ыршымбек, Атамбек, Жолдыбай-Жетіқара, Қазанғап.

Ескерту: Атамбектен бала жоқ.

## Ыршымбек
Ыршымбектен бір бала – Бекболат.

## Бекболат
Бекболаттан бес бала – Бабай, Қожан, Атамбай, Ер Қармыс, Сары.

## Жолдыбай-Жетіқара
Жолдыбайдан екі бала – Мәметек, Жатаған.

## Мәметек
Мәметектен алты бала – Таңатар, Тойшыбай, Тұңғатар, Батық, Төлекбай, Құл.

## Жатаған
Жатағаннан бір бала – Орда.

## Қазанғап
Қазапғаптан бір бала – Көбентай.

## Көбентай
Көбентайдан екі бала – Өтеген, Асан.
Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Stellaris

**Stellaris** – Paradox Development Studio жасаған 4X гранд стратегия жанрындағы видео ойын. Ойында ойыншылар жұлдызаралық өркениетті таңдап, галактиканы зерттеу, колонизациялау, басып алған аумақтарды басқаруды жүргізеді. Таңдалған өркениет басқа жатғаламшарлық өркениеттерді кезіктіріп, дипломатия, сауда және соғыс әрекеттерін жүргізе алады. Ойын жасаушыларға Станислав Лемнің шығармашылығы қатты ықпал еткен және ойынның ішінде жазушының еңбектеріне көптеген сілтемелер бар. 

Ойын алғаш 2016 жылғы 9 мамырда Windows, macOS және Linux-та қолжетімді болды, ал PlayStation 4 пен Xbox One-ға 2019 жылдың 26 ақпананында Stellaris: Console Edition атымен шығарылды. 

## Ойын барысы
Stellaris шынайы уақытта ойналатын, 4X және гранд стратегия элементтерін қосқан ойын. Ойынның басты алаңы – Құс жолы галактикасының картасы. Картада жекелеген күн жүйелері мен оларды байналыстыратын гиперлейндар және қосымша элементтер көрсетіледі. Ойыншы FTL мүмкіндігі бар өркениетті басқарып, ойында империя деп аталады, галактиканы зерттеп, күн жүйелерін ашып, колонизация процесін жүргізеді. Өмір сүруге қолайлы ғаламшарларды империя құрамына қосып, экономикалық, технологиялық және әскери дамытуды қатар жүргізіп отырады. 

Ойынның басында әр ойыншыға империя иелік ететін "этикалық жүйелер" және азаматтық принциптерін таңдауға мүмкіндік беріледі. Этикалар жалпы саны 8 категориядан тұрады.

## Жасалуы мен жариялануы
Paradox студиясы Stellaris-ті осыған дейін 2007 жылы Europa Universalis III ойыны жасалған Клаузевиц қозғалтқышы негізінде дамытқан. Ойын алғаш рет 2015 жылдың тамызында Gamescom іс-шарасында таныстырылды. 

Stellaris көпшілікке 2016 жылдың 9 мамырында таныстырылды. Ойын сатылымға шыққан кейін қосымша кеңейтілімдер мен багтарды жөндейтін тегін апдейттер болатындығы мәлім болды. Апдейттер атауы ретінде танымал ғылыми-фантастика жазушылар есімдері қолданылды. Олардың қатарында Артур Чарльз Кларк, Айзек Азимов, Роберт Хайлайн, Дуглас Адамс, Рэй Бредбери, Карел Чапек, Пьер Боуле, С. Черрих, Ларри Нивен, Урсула Ле Гуин, Джин Волф, Танит Ли мен Мэри Шэллей бар. 2022 жылдан бастап жазушылар есімдері орнына шоқжұлдыздар атаулары беріле бастады.

## Спин-оффтар
2023 жылдың маусымында *Stellaris: Nexus* атты спин-оффы шығатындығы жарияланды. Бұл ойынды Whatboy Games жасады. Алғашқы қолжетімділік кезеңінде ойын атауындағы Stellaris түсіп қалып, атауы *Nexus 5X* деп өзгертілді. Дегенмен де, ойын *Stellaris* ғаламында орын алып отыр. 2023 жылдың 12 қазанында Paradox *Star Trek: Infinite* ойынын шығарды. Ойынның механикасы түпнұсқадағы *Stellaris-*тен айнымайтындығы айтылды. 

## Дереккөздер
Санат:Компьютерлік ойындар
Санат:Paradox Interactive
Томан би

**Томан би** (1724–1814) — Қазақтың XVIII ғасырдағы айтулы дана, дара билерінің бірі — толымды топ жарған Томан би. Жастабан-Бегімбет елінің Жолабайдан кейінгі екінші ұлағатты ұлы биі. Томан 1724 жылы туып, 1814 жылы 90 жасында қайтыс болады.

«Тұлпар дүлдүлдігімен танылады, адам бірлігімен танылады», ‐ деп Томан би айтқан, аталы сөздер өте көп. Оның көпшілігі мақал-мәтелдерде, нақылдарға айналып, ел ішіне кеңінен таралып кеткен. Соның кейбір қысқа, әрі нұсқасын үлгі ретінде айталық:

«Көсеу ұзын болса, қол күймейді, ағайын көп болса жан тимейді».

«Болдым, толдым дегеннің түбіне көр жетеді, жарлы байып, жас толқын ер жетеді».

«Құлақ естігенді көз көреді, атқан оқ ажалдыға кез келеді.»

«Жалған достан сақтан, қалған астан сақтан».

«Досы өткірді жау алмас, сөзі өткірді дау алмас».

«Әділеттілік — кісілікте, әдептілік — кішілікте».

«Жақсымды айтты деп дос деме, жаманымды айтты деп қас деме».

«Жолдас болсаң сұмға, отырғызар құмға».

«Жасық, жаман туған көп езден, асыл туған бір ер артық».

«Өтірікке өлмейсің, Қиянатқа көнбейсің. Шындықты айт шырқырап, Отқа салса күймейсің. Суға салса батпайсың».

«Сот дегеніміз — шот, Бүкірді шауып тастайды, Халықты әділдікке бастайды».

## Дереккөздер
Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:1724 жылы туғандар
Санат:1814 жылы қайтыс болғандар
Fallout (франшиза)

***Fallout*** — пост-апокалипсис әлемде орын алатын видео ойындардың медиа франшизасы. Негізін Тим Кейн мен Леонард Боярский Interplay Entertainment компаниясында жұмыс істеп жүргенде ойлап тапқан. Fallout әлемінде орын алатын оқиғалар ХХІ, ХХІІ және ХХІІІ ғасырларды қамтиды. Франшиза ретроспективті болашақтың атомдық панк жанрында жасалған. Бұл идеялардың қалыптасуына 1950 жж. АҚШ-ғы соғыстан кейінгі мәдениет пен атомдық соғыстың қорқынышы әсер еткен. Сериядағы басты идеялардың бірі - адамзатқа технология сыйлайтын үміт пен жақындап қалған атомдық жойылу қаупі. 

Сериядағы алғашқы өнімді *Fallout* атымен 1997 жылы Black Isle Studios шығарған. Келесі жылы *Fallout  2* сиквелін шығарды. Франшизаның жалғасы ретінде 2024 жылдың 10 сәуірде Amazon Prime-да *Fallout* телевизиялық сериялы жарық көрді.

Санат:Видео ойындар
Малайсары би Тілеукеұлы

**Малайсары би Тілеукеұлы** (1720–1805) Жайық өзені бойында өмір сүрген, қол бастаса батыр, ел басқарса көсем, сөз сөйлесе шешен, ердің құнын екі ауыз сөзбен бітіктірген би болған.

## Малайсары би сөздері
Ата тұрып ұл сөйлегеннен без, Ана тұрып қыз сөйлегеннен без.

Жаманнан жақсы туады — адам айтса нанғысыз, Жақсыдан жаман туады — бір елтіріге алғысыз.

Кісі болар баланың кісіменен ісі бар, Кісі болмас баланың кісіменен несі бар.

Ақыл жастан, асыл тастан. Ердің құнын — жастың жайсаңы даулайды.

Атқа мініп қол бастайтын деген бала екенсің, Топқа кіріп сөз бастайын деген бала екенсің.

Үйіңнің сыртынан дүбір кетпесін, Құлағыңнан сыбыр кетпесін.

Обал, сауап, борыш. Осы үш сөзді есіңнен шығармасаң, Айналаңнан ел кетпес, Елің сүйсе, сыртқы дұшпаның ештеңе етпес.

Жақыныңды жаралама — алысты қаралама,

Қадірсіз десең халқымнан сұра, Қазымыр десең қатынымнан сұра, Қыдырма десең көршімнен сұра,

Шиеленген түйінді, Шиыршықталған қиынды шешіп, Елдің ісін тындыратын, Жаудың белін сындыратын, Әділ айтулы кісі бол. Аумин!

## Малайсары би толғауы
Жаман болса — жақын жау, Шабан болса — атың жау, Шайпау болса — қатын жау, Кетеген болса — түйең жау,

Тебеген болса — биең жау, Күнде келсе — күйеу жау, Жымысқы болса — жиен жау,
Тіл алмаса — ұлың жау...

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Донецк халықаралық әуежайы

**[[Сергей Сергеевич Прокофьев|Сергей Прокофьев]] атындағы «Донецк» халықаралық әуежайы** (; IATA: **DOK**, ICAO: **UKCC**) — Украина аумағындағы Донецк қаласының қираған әуежайы. 2015 жылдан бері өзін-өзі жариялаған Донецк Халық Республикасының бақылауындағы аумақта орналасқан.

2014 жылғы 26 мамырда Украинаның мемлекеттік авиация қызметі әуежайдың жұмысын тоқтатты. 2014 жылдың маусымы мен 2015 жылдың қаңтар айларындағы ұрыс қимылдары кезінде әуежай толығымен қирап, ұшақтарға қызмет көрсетуге жарамсыз болып қалды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша әуежайлар
Санат:Донецк облысының әуежайлары
Санат:Донецк көлігі
Санат:Украинаның жоғалған ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Орыс-украин соғысы нәтижесінде қираған ғимараттар мен құрылыстар
Олимпиада ойындарындағы академиялық есу

right|150px|border|Семсерлесу
**[[Академиялық есу]]** барлық заманауи **[[Олимпиада ойындары]]ның** бағдарламасында болды. Алайда ауа райының жағдайына байланысты бірінші Олимпиадада бұл спорт түрінен сайыстар өткізілмеді. Әйелдер арасындағы сайыстар 1976 жылдан бастап өткізіледі.

## Сайыстар
### Ерлер

### Әйелдер

нобай|солға|
## Қазақстан атлеттерінің қатысуы
Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 2000 жылы — 1 атлет, 2008 жылы — 3 атлет, 2012 жылы — 2 атлет, 2016 жылы — 2 атлет, 2021 жылы — 1 атлет қатысқан.

## Дереккөздер

Санат:Олимпиада ойындарындағы академиялық есу
Роман Александрович Головченко

**Роман Александрович Головченко** (10 тамыз 1973 жыл, Минск облысы) — кеңестік және беларусьтік дипломат, экономист, саясаткер және 4 маусым 2020 жылдан 10 наурыз 2025 жылға дейін Беларусь премьер-министрі болды.10 наурыз 2025 жылы Беларусь Республикасы Ұлттық банкінің басқарма төрағасы болып тағайындалды.

## Жастық шағы және білімі
1973 жылғы 10 тамызда Жодино қаласында жалғыз бала болып дүниеге келген. Әкесі Александр Николаевич Головченко Беларусь политехникалық институтын бітіріп, Минск трактор зауытының конструкторлық бюросында инженер болып жұмыс істеді. Нағашы атасы да, өз атасы да Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагерлері болған. Роман Головченко Жодинода 10 жасына дейін тұрып, ата-анасымен Минскіге көшіп, орта мектепті сонда бітірген. 1996 жылы ол Мәскеу халықаралық қатынастар мемлекеттік институтын және 2003 жылы Мемлекеттік басқару академиясын бітірген.

## Мансабы
[нобай|солға|[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі Михаил Мишустин, Беларусь президенті Александр Лукашенко мен премьер-министрі Головченко, 2020 жыл]]
2013 жылы ол Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Елші болып тағайындалды, содан кейін Катар, Кувейт және Сауд Арабиясында елдің атынан өкілдік етуге жауапты болды.

Оны қазіргі қызметіне президент Александр Лукашенко 2020 жылғы президенттік сайлауына екі ай қалғанда тағайындаған. Бұл қызметке тағайындалғанға дейін ол Мемлекеттік әскери-өнеркәсіптік комитетінің төрағасы қызметін атқарған. Ол 2020 жылғы 17 тамызда, 2020 жылғы Беларусь наразылықтары кезінде министрлер кабинетінің ауысуы кезінде отставкаға кетуді ұсынды.

2022 жылғы маусымда Головченко Канаданың қара тізіміне енді.

## Өз өмірі
Роман Головченко үйленген, бір ұлы және екі қызы бар. Екі қызының Головченконың екінші некесінен туғаны белгілі. Головченконың өзі ағылшын, араб, неміс, поляк тілдерін меңгерген.

## Марапаттары
Роман Головченконың барлық марапаттары:
*  «Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасының құрылуына 100 жыл» медалі (2021, Татарстан, Ресей);
*  Халықтар Достығы ордені (2022, Башқұртстан, Ресей).

## Қосымша ақпарат

## Дереккөздер

Санат:Беларусь дипломаттары
Санат:XX ғасыр дипломаттары
Санат:XXI ғасыр дипломаттары
Санат:Беларусь елшілері
Санат:Беларусь экономистері
Санат:Алфавит бойынша ғалымдар
Санат:Алфавит бойынша экономистер
Санат:XXI ғасыр экономистері
Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері
Санат:Беларусь президентінің жанындағы Басқару академиясы түлектері
Санат:Беларусь премьер-министрлері
Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты

**Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты** (, **МГИМО**) — Мәскеу, Ресейде орналасқан жоғары оқу орны. Институтты Ресей Сыртқы істер министрлігі басқарады.

МГИМО халықаралық қатынастар және аймақтану, саясат, басқару, дипломатия, әлемдік экономика, құқық, журналистика, сыртқы сауда және менеджмент, энергетика істері, лингвистика және қоршаған ортаны зерттеу сияқты 18 оқу саласы бойынша білім беру бағдарламаларын ұсынады. Ол Іскерлік басқару магистрі (ІБМ) және атқарушы ІБМ бағдарламаларын және университетке дейінгі оқу ұсынады. Гиннесс рекордтар кітабына сәйкес, 2019 жылы МГИМО әр академиялық кезеңде 54 тіл оқытты, бұл кез келген академиялық мекемедегі оқытылған ең үлкен оқытылған тіл саны. МГИМО-ның Мәскеуде, Мәскеу облысында (Одинцово) және Ташкентте (Өзбекстан) кампустары, сондай-ақ Женевада (Швейцария) құқықтану бойынша білім беру орталығы бар.

## Құрылымы
МГИМО 18 бағыт бойынша оқытады: халықаралық қатынастар, шетелдік аймақтану, экономика (халықаралық экономикалық қатынастар), құқықтану (халықаралық құқық), журналистика (халықаралық журналистика), тарих, саясаттану, жарнама және қоғаммен қарым-қатынас, әлеуметтану, менеджмент, коммерция (сыртқы сауда), экология және қоршаған ортаны басқару, мемлекеттік және муниципалды басқару, қаржы және несие,лингвистика, педагогика, психология, персоналды басқару, бизнес-информатика.

## Оқытылатын тілдер
МГИМО-да оқытылатын тілдер саны 54:

* Әзербайжан
* Албан
* Амхар
* Ағылшын
* Араб
* Армян
* Африкаанс
* Бенгал
* Болгар
* Мажар
* Вьетнам
* Грек
* Дари
* Дат
* Иврит
* Индонезия / Малай
* Испан
* Итальян
* Қытай
* Корей
* Лаос
* Латын
* Латыш
* Литва
* Молдова
* Моңғол
* Неміс
* Нидерланд
* Норвег
* Парсы
* Поляк
* Португал
* Пушту
* Румын
* Орыс
* Серб
* Словак
* Словен
* Суахили
* Тәжік
* Тай
* Түрік
* Түрікмен
* Өзбек
* Украин
* Урду
* Фин
* Француз
* Хинди
* Хорват
* Чех
* Швед
* Эстон
* Жапон

## Санкциялануы
2023 жылғы 22 қыркүйекте Ресейдің Украинаға басып кіруі аясында МГИМО украиналық балаларды Ресейге депортациялауға, сондай-ақ жалған ақпарат пен үгіт-насихат жасау мен таратуға қатысы бар ұйымдарға қарсы Канаданың санкциялық тізіміне енгізілді. Сондай-ақ санкциялар тізіміне МГИМО ректоры Анатолий Торкунов «Кремль қаржыландыратын жалған ақпарат пен үгіт-насихат жасағаны және таратқаны үшін ресейлік режимнің одақтасы» ретінде енгізілген. Бұған дейін, 2022 жылғы 9 маусымда МГИМО Украинаның санкциялық тізіміне енгізілген болатын.

## Белгілі түлектері
МГИМО-ның белгілі түлектері арасында:
* Ильхам Әлиев, Әзербайжан президенті;
* Ирина Бокова, ЮНЕСКО бұрынғы бас директоры;
* Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан президенті;
* Мирослав Лайчак, Словакия Сыртқы істер министрі;
* Андрей Белоусов, Ресей Қорғаныс министрі;
* Роман Александрович Головченко, Беларусь премьер-министрі;
* Марош Шефчович, Еуропа комиссиясының вице-президенті;
* Кирсан Илюмжинов, ФИДЕ Президенті;
* Сергей Лавров, Ресей Сыртқы істер министрі;
* Феликс Вулис, Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясындағы CEO бар.

## Дереккөздер


Санат:Алфавит бойынша оқу орындары
Санат:1944 жылы құрылған оқу орындары
Санат:Ресей сыртқы істер министрлігі
Бөлек шығайық (фильм, 2023)

**Бөлек шығайық** — Күлкілі ситуацияларға, күтпеген бұрылыстарға, кейіпкерлер арасындағы бәсекеге толы фильм. Бұл біздің мүдделеріміз үшін не істей алатынымызды және жақын адамдармен қарым-қатынаста қандай оғаштықтардың пайда болатынын көрсетеді. Сонымен бірге фильмде кейде нағыз достық пен ынтымақтың бәсекелестіктен де күшті болатынын көрсететін тағылымды сәт бар.

## Шығу тарихы
***Нұржан Еркінұлы — режиссер, сценарист***
– Иә, мұнда ойдан шығарылған ештеңе жоқ. Барлығы әйелім екеуміздің өмірімізден алынған. Жалпы, фильмнің идеясы менің жұбайыма тиесілі. Ол да бір кездері енесімен бірге тұрған келіншек, сол уақытта өзінің басынан өткен оқиғасы. Ғазиза идеясын ұсынды, мен оны қолдадым. "Әйелдің жанын әйел түсінеді" деп, авторлар тобында міндетті түрде әйел адамның болғанын қаладық. 

## Сюжеті
Жансая мен Мөлдір — абысындар. Олар бір үйде тұрады, бір-бірімен жақсы араласады дос. Оларды ортақ жау – озбыр ене біріктіреді. Бірақ Жансая ойланса Мөлдір күйеуімен бірге көшіп, бөлек тұру үшін бір жоспар құрып жатыр. Ене жаман келін, жақсы келін жібереді дегенді абайсызда естіп, өзіне қалдырады, жаман келін боп көріну үшін, енесінің жаманын жіберер деген үмітпен бар өнері мен мықтылығын көрсете бастайды, ұлдар арасында шайқас басталады, әртүрлі стратегияларды қолданады және қиындықтарды болдырмау үшін ең нашар болып көрінуге тырысады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми трейлер

Санат:2023 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:2023 жылғы кинокомедиялар
Санат:Нұржан Еркінұлы фильмдері
Санат:Қазақстан кинокомедиялары
Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

**[[Алматы]] қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі** Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 6 сәуірдегі "Құқықтық актілер туралы» Заңының 27-бабына және Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 26 желтоқсандағы "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Заңының 21-бабына сәйкес, Алматы қаласының әкімдігі қаулысының 1-қосымшасына сәйкес бекітілген. 2021 жылы 9 қыркүйек айында Алматы қаласы әкімдігінің № 3/458 қаулысымен мемлекеттік тізімге өзгерістер енгізілді.

## Археология ескерткіштері

## Қала құрылысы және сәулет

## Монументтік өнер құрылыстары

## Қасиетті нысандар, ансамбльдер және кешендер

## Дереккөздер

Санат:Алматы ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Алматы ескерткіштері
Жәнібек Герей

**Жәнібек Герей** (; 1568—1636) — Герей әулетінен шыққан Қырым ханы (1610–1623, 1628–1635), Шақай Мүбарак Герей нұреддиннің ұлы (1593 қай.), Қырым ханы I Дәулет Герейдің немересі. Қырым ханы I Саламат Герейдің (1608-1610) асырап алған ұлы. II Ғазы Герейдің тұсында Алып Герейдің сыбайласы Мүбарак Герейдің отбасы Солтүстік Кавказға қашады, болашақ ханның нағашы жұрты сол жақтан. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін анасы І Фатих Герейге, одан кейін І Саламат Герейге тұрмысқа шығады. I Саламат Герей тұсында қашқын Мехмет Герейдің (1609-1610) орнына Жәнібек Герей қалғай болып тағайындалады.

## Өмірбаяны
Асырап алған әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Бақшасарайдағы хан тағын иеленді. Хан тағына отырған Жәнібек Герей інісі Дәулет Герейді (1610-1623) қалғай етіп тағайындайды. І Саламат Герейдің үлкен ұлы Азамат Герей (1632 қай.) 1610-1623, 1625-1627, 1628-1631 жылдары нұреддин болды.

Билік еткен кезеңде сұлтанның бұйрығымен Парсы мен Польшаға жорықтар жасап, өзін Осман империясының адал одақтасы ретінде көрсетті. Оның ұрыстарда жолы болмады: жеңістері ірі жеңілістерімен алмасып жатты. 1630-жылдары Шығыс Еуропа аймағында күш тепе-теңдігін сақтау үшін Ресейге қарсы Смоленск соғысында Польшаны қолдап, Мәскеу маңында сәтті жорықтар жасады.

Басқару стилі демократиялық және басқарудың маңызды мәселелерінде бейлермен ақылдасу үрдісімен сипатталады.

Жәнібек талғампаз, әдебиеттен хабардар адам еді.

1623-1628 жылдары III Мехмет Герей тұсында биліктен айырылды. Таққа екінші рет отырған ол Қырымда Шырын мен Мансұр рулары арасындағы ашық соғысқа тап болды. Хан Мансұрлардың әскери қолдауының арқасында екінші рет билікке келіп, оларға қарыздар болды, бұл басқа қырым руларын оған қарсы қойды. Ақсүйектер арасындағы теке-тіресті еңсере алмады.

Хан тағына екінші рет отырған Жәнібек Герей інісі Дәулет Герейді (1628-1631) қалғай етіп тағайындайды. 1631 жылы бұрынғы нұреддин Азамат Герей (1631-1632) қалғай етіп тағайындайды, кейін Жәнібек Герейдің бұйрығымен өлтірілді. 1632 жылы Жәнібек өзінің ұлы Мүбарак Герейді (1632-1635) қалғай етіп тағайындайды. 1631 жылы жаңа нұреддин болып Саламат Герей ханның ұлы Мүбарак Герей (1631-1632) тағайындалды.

1635 жылы сұлтанның жарлығымен Қырым ханы Жәнібек Герей тақтан алынып, Родос аралына зейнеткерлікке жіберілді, сол жерде ол көп ұзамай қайтыс болды. Ол Родостағы Мұрат Рейс мешітінің жанында бөлек кесенеге жерленді.

## Әдебиет
* О. Гайворонский «Герейлердің шоқжұлдызы»
* О. Гайворонский «Екі құрлықтың билеушілері» 1-2 том
* Хәлім Герей «Хандардың қызғылт гүлзары» (Қырым хандарының тарихы)

## Дереккөздер

Санат:Қырым хандары
Санат:Қырым хандығының қалғайлары
III Мехмет Герей

**III Мехмет Герей** (; 1584—1629) — Герей әулетінен шыққан Қырым ханы (1623-1628), Қырым ханы II Сағадат Герейдің ұлы.

## Өмірбаяны
Мехмет Герей Құмықстан мен Астраханда айдауда болған отбасыда дүниеге келіп, 1593 жылы Қырымға оралды. 1596 жылы Саламат Гереймен бірге Түркияға барып, онымен бірге Қара Йазыджи көтерілісшілерінің арасында қалады, содан кейін Ыстанбұлда жеті жыл түрмеде отырады. 1608 жылы І Саламат Герейдің қол астында қалғай болып тағайындалады, бірақ онымен жанжалдасып, Қырымнан Бұжаққа қашады. 1614 жылы қайтадан түрік түрмесінде болды, 1618 жылы одан Қырымға қашып кетіп, Кефедегі түріктер оны ұстап алып, Родос аралындағы түрмеге жібереді.

1623 жылы досы, бас уәзірдің көмегімен Мехмет Герей хан дәрежесін алды. ІІІ Мехмет Герей өзінің інісі Шаһин Герейді (1623-1628) қалғай-сұлтан етіп, Дәулет Шобан Герейді (1623-1625) нұреддин етіп тағайындады. Билікке келген соң өте батыл және тың саяси реформаны жүзеге асыруға кірісті. Елдің ұзақ жылдар бойы билердің дау-дамайынан азап шеккенін көріп, сұлтан үлгісі бойынша бірыңғай билік жүргізу тәртібін енгізді. Оның інісі әрі қалғай-сұлтан Шаһин Герей ханның келісімімен бұдан да асып түсіп, түріктердің Қырым ісіне араласуына қарсы шығып, 1624 жылы Османлы түріктері Жәнібек Герейді таққа қайта отырғызу үшін III Мехмет Герейді тақтан тайдыруға әрекеттенуіне қарсы қорғаныс ұйымдастырды, бірақ Сарысу түбіндегі шайқаста жеңіліп қалды.

Жаңа Қырым ханы Сұлтанның парсы жорығына әскери көмегінен үзілді-кесілді бас тартуы арқасында халық арасында үлкен беделге ие болды. Қырым хандығының Осман империясынан тәуелсіздігіне қол жеткізу үшін қалғай-сұлтан Шаһин Герей Польша-Литва мемлекетімен түріктерге қарсы одақ жасау үшін белсенді әрекеттерді бастады, бұл Запороже казактарымен одақтық шартқа қол қоюға әкелді. Дәл осы кезде Шығыста Кіші және Үлкен Ноғай Ордаларын Қырымға қайта қосу жұмыстары жүргізілді. Түркияның басты жауы Персиямен байланыс орнатылды.

III Мехмет Герей мансұрлармен дұшпандық қарым-қатынаста болды. Сұлтан бұл шиеленісті өз пайдасына келтірді. Бұл ноғай көсемі Қан-Темірмен қарулы қақтығысқа және 1628 жылы Қырық Ер бекінісінде ханның қоршауына әкелді. Қоршаудан одақтас Запороже казактары босатып, олар ІІІ Мехмет хан және қалғай Шаһин Гераймен бірге сұлтанның Жәнібек Герейді таққа отырғызу әрекетіне қарсы тұру үшін түріктердің Кефе бекінісіне бет алды. Татар әскері қолбасшыларының жаңа хан жағына өтуіне байланысты жорық сәтсіз аяқталды.

Ағайынды Мехмет Герей мен Шаһин Герей Запорожеге қашып, одан кейінгі 1629 жылы Қырым жақтастары мен казактарының біріккен әскерінің басында олар екі рет Қырымға кіруге әрекеттенді, бірақ казактар арасындағы қайшылықтарға байланысты сәтсіз аяқталды. Осы екі жорықтың соңғысында ІІІ Мехмет Герей Жәнібек Герейге берілуге әрекеттенгені үшін Запороже казактарының қолынан қаза тапты, ал қалғай Шаһин Герей осыдан кейін Персияға кетіп қалды. Қайтыс болған ханды Бақшасарайға жеткізіп, Ескі Жұрт дүрбесіне жерледі.

## Әдебиет
* О. Гайворонский «Герейлердің шоқжұлдызы»
* О. Гайворонский «Екі құрлықтың билеушілері» 1-2 том
* Хәлім Герей «Хандардың қызғылт гүлзары» (Қырым хандарының тарихы)

Санат:Қырым хандары
Санат:Қырым хандығының қалғайлары