Бахрейндіктер

**Бахрейндіктер** (өз атауы - *бахарна*) — Бахрейннің негізгі халқы. Саны 433,7 мың адам (2005).

## Этнонимі
Ежелгі уақытта Бахрейн Дилмун деп аталатын империяның бөлігі болды. Бірақ кейінірек мемлекет оқшауланып, түріктер оны Бахрейн деп атады, бұл атау арабтың «Бахр» сөзінен шыққан, ол сөзбе-сөз «теңіз» деп аударылады.

## Тілі
Бахрейннің ресми тілі - қазіргі араб тілі, бірақ күнделікті өмірде, араб әлемінің басқа бөліктеріндегідей, Бахрейндіктер шығыс Арабия мен Ирактың оңтүстігіндегі жергілікті диалектіні пайдаланады. Бахрейн араб тілінде екі диалекті бар: ескі Бахрейн (Бахарна) және жаңа Бахрейн.
Ескі Бахрейн - байырғы халықтың (негізінен шииттер) диалектісі, ал Жаңа Бахрейн - сол жерге көшіп келген және Бахрейн қоғамында үстемдік ететін суннит арабтарының орталық араб диалектісі. Жазуы араб жазуына негізделген.

## Діні
Ислам дінін тұрғындардың 70%-дан астамы ұстанады, қалғандары христиандар, буддалар, индуистер. Тұрғындардың аз ғана пайызы ешқандай сенімге сенбейді. Шіркеу мемлекеттен бөлінбейді, соған байланысты шариғат заңдары (ислам құқығы) қолданылады. Мұсылман қауымы біртекті емес. Сүнниттер бәдәуилерді өздерінің ата-бабалары деп санайды, ал шииттер өз әулеттерін пайғамбардың өзінен алады деп есептейді. Шииттер негізінен бахарна этно-діни тобынан. Олар консервативті және тақуа. Сунниттер мен шииттер бір-бірінен бөлек орналасады, ал олардың сот дауларын әртүрлі сот органдары шешеді.

## Тарихы
Біздің дәуірімізге дейінгі үшінші мыңжылдыққа жататын археологиялық деректер негізгі аралды шумерлер мекендеген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шамамен б.з.д. 2000 жылы ол Дилмун деген атпен белгілі болды және Шумерия мен Инд аңғары арасындағы жолда сауда орны ретінде қызмет етті. IV ғасырда Бахрейн Сасанидтер империясына қосылды. VII ғасырда мұсылмандар бұл аумақты жаулап алып, XVI ғасырға дейін билік жүргізді. 1521 жылы Португалия Бахрейнді інжу алаңы және әскери гарнизон ретінде пайдаланып, Бахрейнді бақылауға алды.

IV ғасырда Бахрейн Сасанидтер империясына қосылды. VII ғасырда мұсылмандар бұл аумақты жаулап алып, XVI ғасырға дейін билік жүргізді. 1521 жылы Португалия Бахрейнді інжу алаңы және әскери гарнизон ретінде пайдаланып, Бахрейнді бақылауға алды. 1830 жылдары британдықтар Бахрейнмен Парсы шығанағына шығу үшін түріктерден қорғауды ұсынатын бірқатар келісімдерге қол қойды. 1869 жылы Ұлыбритания өз жолын тауып, Парсы шығанағына қол жеткізді.

1935 жылы Ұлыбритания Бахрейнде өзінің Таяу Шығыстағы негізгі әскери-теңіз базасын құрды. Бірақ 1950 жылы Бахрейнде британдыққа наразылықтар көтеріліп, сондықтан 1971 жылға қарай Англия Бахрейндегі аумақты тастап, ел 1971 жылы 14 тамызда өзін тәуелсіз деп жариялауға мүмкіндік алды.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері - егіншілік, теңіз қолөнері және сауда. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылы – құрма, цитрус жемістері, банан, інжір, анар, бадам, манго, бау-бақша дақылдары. нобай|оңға|200px|Балық базары 
Мал шаруашылығы (қой, ешкі) кең жайылымның жоқтығынан шектеулі деңгейде дамыған. Бахрейндіктер мұнай өнеркәсібінде де жұмыс істейді. Балық аулау – ауыл тұрғындарының негізгі кәсібінің бірі. Інжу-маржан өнеркәсібі дамыған. Қолөнерден – керамика, бояу, пальма ағашының жапырақтары мен талшықтарынан өру т.б.  Бахрейндіктер негізінен қалаларда тұрады және өмір сүру деңгейі жоғары.

## Өмір салты
Бахрейндіктердің өміріне тайпалық қоғамның дәстүрлері мен исламдық діни нормалар қатты әсер етеді. «муджахид» немесе «күш салу» термині моральдық және діни өзін-өзі жетілдіру процесін білдіреді. Бұл ұғымға әдетте ислам дінінің нормаларын сақтау, ата-ана мен қарттарды құрметтеу, жақын туыстарға және басқа да қоғам мүшелеріне көмек көрсету жатады. Басқа ислам елдеріндегі сияқты, Бахрейнде де шошқа етін жеуге және алкогольді ішуге тыйым салынған. Темекі шегуге, қарсы болғанымен, тыйым салынбайды.

Ислам дәстүрі бойынша жергілікті әйелдер көпшілікке кию үшін денені басынан аяғына дейін және қолдарын жауып тұратын киімдерді қолданғанды ​​жөн көреді.
Киімдері ұзын көйлек, шаровар, сандалдан, суық ауа райында жүннен жасалған сырт киімнен тұрады. Бас киім ретінде ер адамдар қызыл немесе ақ шарфты немесе ақ қалпақты пайдаланады. Әйелдер костюмдері өрнекті тігіспен немесе түрлі-түсті жіптермен кестеленеді. Негізгі тағамдары - бидай немесе арпа ұнынан жасалған бәтір нандар, сүт өнімдері, көкөністер, жемістер, балық қосылған палау (кейде ет қосылған) және ащы дәмдеуіштер.

Үйлену тойлары - бұл өте маңызды мерекелік іс-шаралар. Ауылдың тойларына бұл ауылдың барлық тұрғындары жиналып, тіпті көршілерден қонақ шақырылады. Қала әдетте 500-600 қонақ шақырады. Дәстүр бойынша мереке ерлер мен әйелдерге арналған дастарханға бөлінеді. Үйлену тойы үш күнге созылуы мүмкін, оның ішінде діни рәсімнің өзі, отбасы мен достары үшін үлкен мереке. Әйелдер өздерінің жеке іс-шараларын ұйымдастырады, онда олар қалыңдықтың қолдары мен аяқтарын қынамен безендіреді, киім таңдайды немесе үстелді безендіреді. Үйлену тойынан кейін қыз әдетте күйеуінің тегін алмайды.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары
Дәстүрлі тұрғын үйлері тастан немесе маржан тақталарынан жасалған тікбұрышты үйлер. Бұрын терезелер болмаған, ал желдету есіктің үстіндегі тесік арқылы қамтамасыз етілген. Кейінірек олар әйнексіз бірнеше аласа терезелер жасай бастады. Әдетте бір бөлме бар, бірақ оның бір бөлігі перделі есігі бар аласа қабырғамен бөлінген. Бұл жуыну бөлмесі (хаммам), сонымен қатар кофе мен шай дайындайтын және ас үй ретінде қызмет етеді. Негізгі ас үй бұтақтар мен төсеніштерден тұратын бөлек үйде орналасқан. Сонымен қатар қонақтар мен үйленбеген ұлдарға арналған маджилис үйі бар.

Егер үй иесінің бірнеше әйелі болса, онда әрқайсысының өз үйі бар. Тұрғын үйге қабырғалы қоршау қосылды, онда олар ыстықта жұмыс істейді, демалады, ұйықтайды. Әр отбасының тұрғын үй-шаруашылық кешені тас немесе пальма қоршауымен қоршалған. Бір үйде тұрып жатқан жақын туысқан отбасылардың кешендері жалғыз ағаш қақпасы бар биік қабырғамен қоршалған.
Ауылда бір немесе бірнеше мешіт, марқұмдарды жууға арналған ортақ үй бар.

### Дәстүрлі киімдері
нобай|оңға|200px|Бахрейннің дәстүрлі үйлену көйлегі
Ерлердің дәстүрлі киімі – ұзын шапан (қыста қара жүннен, жазда ақ мақтадан тігілген) және мақта-мата шалбар. Неғұрлым жайлы жағдайда әдетте алтын кестемен безендірілген сарғыш немесе қара түсті жеңіл жүннен жасалған «бишт» немесе «мишлах» (халат немесе кең шапан түрі) артықшылық береді.
Бас орамал – «гутра» немесе «гафея», тар мойын орамалымен «тарбуша» немесе «ағаал» толықтырылған.

Қоғамдық орындарда киім киюге және өзін ұстауға қатысты дәстүрлі ислам ережелері қолданылады, бірақ олар басқа араб елдеріндегідей қатаң емес. Дегенмен, қоғамдық орындарда консервативті жергілікті әдет-ғұрыптарды бұзбайтын киім кию ұсынылады - әйелдердің тізелері мен білектерін жабатын киімдер, жағажайға арналған шомылу киімдері т.б.
Ерлер үшін жеңіл шалбар мен ұзын жеңді жейде жеткілікті, шорт кию көп жағдайда орынсыз болады. Қоғамдық орындарда спорттық киіммен немесе жағажай киімімен шығу өте әдепсіз болып саналады. Қала тұрғындары еуропалық киім киюге бейім, әсіресе жұмыста. Мерекелік шараларда ұлттық киім басым орын алады.
   
### Дәстүрлі тағамдары
нобай|оңға|200px|Тауық қосылған Бирьяни  
Дәстүрлі тағамына балық, ет, күріш және құрма кіреді. Ең танымал тағамдардың бірі - ет немесе балықтан тұратын макбос. Тағы бір танымал тағам - мұхамар (тәтті күріш), ол қантпен бірге беріледі. Сонымен қатар араб тағамдары, фалафель, нанға пісірілген қуырылған ноқат шарлары және лаваш нанына оралған шаурма, қой немесе тауық еті. Ұлттық тағамдарға самба мен хош иісті, нәзік печенье кіреді. Үстіне ащы омлет қосылған хош иісті, жеңіл шафран кеспесі кешкі асқа жиі дайындалады.
Тағы бір деликатес Qoozi - пісірілген жұмыртқа, пияз және дәмдеуіштермен толтырылған қуырылған қой еті. Дәстүрлі жұмсақ, әуе нан Хубз деп аталады. Бұл арнайы пеште пісірілген үлкен шелпек.

Гахва деп аталатын кофе дәстүрлі қабылдаудың бір бөлігі болып саналады. Ол әдетте Лалла деп аталатын кофе ыдысына құйылады. Хош иісті сусын кофеге дайындалған шағын шыныаяқта беріледі. Әр отбасында ұрпақтан-ұрпаққа берілетін күшті сусынның өзіндік құпиясы, ерекше рецепті бар. Бахрейндіктер Гахваны қонақтарға хош иісті кондитерлік өнімдермен немесе шығыс тәттілерімен ұсынады.

### Фольклоры
Халық ауыз әдебиеті - әскерилердің әл-арда биі, інжу-маржанға арналған сүңгуірлердің әндері және т.б. сақталған. Ауызша дәстүрлер Араб шығанағы жағалауындағы басқа халықтардың мәдениетімен байланысты. Музыканыңң басым түрі әдетте аспаптық ансамбльдің сүйемелдеуімен ансамбльдік ән айту.
Қалалық музыканың жанрлары соот, ән-би баста (ирак текті) және әскери хор биі арда (бедуин текті). Аспаптардың ішінде барабандар, бубен (тар, дуф), қамыс барабандар (зурна, джирба волынка), металл тарелкалар (түе), арабтың соқпалы лютасы бар. Фиджри әндерінің құрылымы кеңейтілген ритмикалық үлгілерге негізделген.

## Сілтеме
* 

## Дереккөздер
  

 

Санат:Арабтар
Санат:Бахрейн халқы