open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қызыл қабырға ескерткіші

**«Қызыл қабырға»** – () (басқаша Ату немесе Қызыл қабырға) Қостанай қаласында орналасқан 1918-19 жылдары қызыл әскерлерді, партия және кеңес қызметкерлері атылған жер. Тарихи-революциялық ескерткіш, Азамат соғысы кезіңдегі оқиғалардың куәсі.

## Ескерткіштің сипаттамасы
1918 жылы орнатылды. Қостанай қаласында Алтынсарин көшесі, 115 мекен-жайында орналасқан. Орналасу координатасы 53°12'49"N   63°38'4"E.
Қызыл қабырға кәдімгі сазды кірпіштен қаланған. Қабырға өлшемі ұзындығы - 20,6 м, биіктігі - 4,5 м, қабырға тереңдігі - 0,6 м. Қабырғаның жоғарғы жағында оқ іздері көрініп тұр. Мемориалды тақтадағы жазуда «Осы қабырғада 1919 жылдың сәуірінде Колчак жәбірлеушілері Қостанай қаласы мен Қостанай уездінің қызыл әскерлер мен қызыл партизандарын, партия және кеңес қызметкерлерін атуды өткізді.»- делінген. 

## Тарихтан естелік
«10 сәуір түні колчак жәбірлеушілерінің жазалауы басталды. Тұтқындалған партизандарды, бейбіт азаматтарды, партизандарға көмек көрсеткен күдіктілерді Халықтық үйінің алдында, орыс-қырғыз училищесінің алдында атылды. Адамдарды қой отары секілді айдап, қабырғаға тақап атты. Өлтірілген және атылған партизандардың мүрделері екі жеті бойы зират алаңына тасылды. Қаланың және жақын жерде орналасқан село тұрғындары ұзын, терең зират қазды.
Жылаған дауыстар мен айғайлар алаңда естіліп тұрды, әкелер, аналар, әйелдер өздерінің туғандары мен жақындарын іздеп табатын. Мүрделерді алаңнан алып кетуге рұқсат берілген жоқ, туысқандары мүрделерді жеке жерлеу үшін кейде түнде алып кететін. Екі жетіден кейін, алаңда мүрделердің сасық иісі шыққанда ғана өлтірілеген және атылған партизандарды жерлеу аяқталды. Қаланың тұнжырап тұрған тыныштығын күнде туысқандар зиратының басында жылаған әйелдердің дауысы бұзатын».

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ескерткіштері
Хедив

[thumb|right|220px|[Исмаил паша - алғашқы хедив]]
**Хедив** ( [hıdiv]) - Мысырдың Османлы империясына тәуелділігі кезеңінде (1867—1914) болған Мысыр вице-сұлтан лауазымы. Бұл лауазымға Исмаил, Тауфик және Аббас II ие болған.

## Этимология
Бұл термин еуропалық тілдерге османлы түрік тілінен ( *hıdiv*) француз тілі () арқылы келді, ол өз кезегінде оны парсы тілінен (парс. خدیو *xadêv*), ал ол бактриялық тілден (бактр. *χοαδηο* билеуші) алды.

## Тарихы
Түрік сұлтаны Әбділғазиз мысырлық паша Исмаилге хедив атағын берді, бұл оны Османлы империясының басқа билеушілерінен жоғары қойды. 1914 жылы Мысырға ағылшын протектораты жарияланғаннан кейін Мысыр билеушілері сұлтан атағын қабылдады.

## Хедивтер
*Исмаил паша (1867—1879)
*Тауфиқ паша (1879—1892)
*Аббас II Хилми (1892—1914)

## Тағы қараңыз
*Мысыр хедиваты
*Перғауын

Санат:Мысыр тарихы
Санат:Мысыр мен Судан хедивтері
Санат:Мұхаммед Әли әулеті
Санат:Түрік лауазымдары
Дуа Липа

**Дуа Липа** (**Dua Lipa**, 1995 ж. 22 тамызда дүниге келген) — британ әншісі, әндер авторы және модель. Өз мансабын модель ретінде бастағанына қарамастан, ол Warner Music Group-пен 2015 жылы келісімшартқа қол қойып, ән айта бастады және 2017 жылы өзінің алғашқы дебют альбомын шығарды. «Be the One», «IDGAF» және «New Rules» сияқты жеті сингл шығарды, ол Ұлыбританияның Альбомдар тізімінде үшінші орынға көтерілді. «New Rules» Ұлыбританияда ең жоғары деңгейге жетіп, АҚШ-та 6-шы орынға ие болды. 2018 жылы Липа британдық әйелдердің соло әншісі және BRIT марапаттарында британдық үздік шығарылымын жеңіп алды. 

Ол Келвин Харриспен бірге 2018 жылдың сәуірінде шығарған «One Kiss» әні Ұлыбританияда бірінші орынға көтеріліп, сол жылы елде бірінші орында қалған әйел әртіс болды. Сондай-ақ, бұл ән 2019 жылы BRIT сыйлығын алды. Сол жылы Липа «Үздік жаңа әртіс» номинациясында Грэмми сыйлығын жеңіп алды, ал Silk City-мен оның «Electricity» дуэті ең жақсы бидің жазбасы номинациясында Грэммиді жеңіп алды. Тізімнің жоғарғы жағындағы бірінші альбомнан шыққан әндермен бірге бұл Spotify-да ең көп тыңдалған альбомдардың біріне айналды және әр түрлі елдерде платина сертификатына ие болды. Әнші «Don't Start Now», «Physical» және «Break My Heart» синглдерін 2020 жылдың наурызында шыққан «*Future Nostalgia»* альбомынан шығарды.

## Өмірбаяны
Липа 1995 жылы 22 тамызда Лондон қаласында дүниеге келді. Оның алғашқы аты, «Дуа» - албан сөзі және «мен сені жақсы көремін», «мен қалаймын» немесе «маған керек» дегенді білдіреді. Оның отбасы - этникалық албандар, Косоводан. Сильвия жас театр мектебінде оқыды. 2008 жылы Косово тәуелсіздігін жариялаған кезде ол отбасымен Косовоға қоныс аударды. 15 жасында ол Лондонға оралып, достарымен бірге тұра бастады. Оның бұл жолғы мақсаты музыка мансапбын құру болды және 16 жасында қайтадан модель болып жұмыс істей бастады. 

Оның әкесі бұрын рок музыканты болған және уақытты оның музыкасын тыңдаумен өткізген. 14 жасында ол өзінің сүйікті әншілері Кристина Агилера мен Нелли Фуртадоның YouTube-те каверлерін орындап, жариялады.  

## Мансабы
Липаның 2015 жылы дебюттік альбомы үшін Warner Bros. Records-пен жұмыс істей бастады. 2015 жылдың тамызында ол өзінің алғашқы «New Love» атты синглін шығарды. Ол Люси Тейлордың 2015 жылдың қазан айында жазған «Be the One» екінші синглін шығарды. 

Липа өзінің музыкалық стилін «Қара поп» деп сипаттайды. 

Дебюттік студиялық альбомы, оның атауы атау ретінде қолданылады, 2017 жылдың 2 маусымында шығады деп жоспарланды. 

## Дискографиясы

### Студиялық альбомдар

### Шағын альбомдары

### Single-дері

#### Басты әнші ретінде

#### Қонақ әнші ретінде

#### Жарнамалық синглдер

## Басқа альбомдарда қонақ болды

### Бейне роликтер

## Марапаттар мен номинациялар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты
* MusicFeeds Interview (Сәуір 2016)
* See in Blue деректі (Fader, Желтоқсан 2016).
Санат:NME Awards сыйлығының иегерлері
Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері
Санат:BRIT Awards сыйлығының иегерлері
Таро Окамото

**Таро Окамото** (жап. 岡本太郎 окамото таро: 1911 жыл. 26 ақпан Кавасаки — 1996 жыл. 7 қаңтар Токио) — жапон суретшісі, жапон авангарды мен сюрреализмнің ең ірі өкілдерінің бірі. 

## Биография

*1911 — Окамото Таро Кавасаки-Такацу қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Okamoto Ippei — суретші-карикатурист, анасы Kanoko Okamoto — ақын және жазушы.
*1929 — Токиодағы  Бидзюц Гакко  көркемсурет мектебіне түседі (қазіргі Токио өнер университеті), алайда жарты жылдан кейін оқуды тоқтатып, ата-анасымен бірге Парижге кетеді.
*1931 — Париждық Сорбоннадағы оқуы, онда Окамото философияны зерттейді.
*1932 — Пикассоның авангардтық өнерімен танысу Окамотоның өнер бағытына күшті әсер етті, нәтижесінде осы бағытының ізбасарына айналады.
*1939 — Париж университетін аяқтап этнология бойынша ғылыми дәреже ие болады.
*1940 — Германияның Францияға жасаған шабуылынан кейін отанына оралады.
*1942 — императорлық армияға жұмылдырылып, Қытайда әскери іс-қимылдарға қатысады; 1943 жылы Жапонияға оралады.
*1946 — әскери тұтқындарға арналған лагерьде.
*1959 — Токио қалалық жиналысыны ғимаратында орындалған қабырға кескіндемесі арнайы сыйлықпен марапатталады.
*1961 — Окамото Тароның  «*Ұмытылған Жапония*» кітабына Майнити баспа үйінің мәдениет сыйлығы беріледі.
*1970 — Окамото орындаған 60 метрлік  «*Күн мұнарасы*» мүсіні Осакадағы Дүниежүзілік көрменің символына айналады. ЭКСПО-ның символдық аймағының ортасында оның «*Ана мұнарасы*» мен «*Жастық мұнарасы*» орнатылған.
*1984 — француз үкіметі суретшіге Құрметті легион орденінің офицері атағын береді.
*1989 — Құрметті легион орденінің Ұлы офицері атанады.
*1993 — Кавасаки қаласының Құрметті азаматы атағы беріледі.
*1996 — Окамото Таро Токиода қайтыс болады.
*1998 — Токиода Окамотоның көркем ательесінде оның мемориалдық мұражайы ашылады.
*1999 — Кавасакиде Окамото Таро көркем мұражайы ашылады, Канагава префектурасы.

## Таңдамалы көрмелер
*1938 — халықаралық сюрреалистік көрме, Париж
*1941 — *28-ші Ник-тэн* марапаты, Токио
*1952 — Май салоны, Париж
*1953 — 2-ші биеннале, Сан-Паулу
*1954 — 27-ші биеннале, Венеция
*1955 — 3-ші Халықаралық жапон көркем көрмесі
*1957 — 11-ші триеннале, Милан
*1972 — *Сюрреализм*, Мюнхен, өнер үйі
*1985 — *Токио-Монпарнас және сюрреализм*, Токио, Итабасика көркем мұражайы
*1986 — *Жапония Авангарды 1910-1970*, Париж, Жорж Помпиду орталығы
*1990 — *Жапониядағы Сюрреализм*, Нагоя, Айти префектурасының өнер мұражайы.

## Әдебиет
* *Japanese Modern Art. Painting from 1910 to 1970, Edition Stemmle, Zürich — New York * ISBN 3-908161-86-X
Дмитрий Юрьевич Петров

**Дмитрий Петров** (; 1958 жылы 16 шілдеде КСРО, Тула облысының Новомосковск қ. дүниеге келген) — ресейлік ілеспе аудармашы, Мәскеу мемлекеттік лингвистика университетінің оқытушысы, 2012 жылдан бастап ресейлік "Культура" телеарнасындағы "Полиглот" реалити-шоуында тележүргізуші-ұстаз . 

## Өмірбаяны
1975 жылы Морис Торез атындағы Мәскеу мемлекеттік шет тілдер институтына (қазіргі кезде - Мәскеу мемлекеттік лингвистика университеті) оқуға түседі. 2015 жылдың наурыз айындағы дерекке сәйкес Петров осы университетте сабақ береді. 

Баспасөзде жарияланған сұхбатында Дмитрий Петровтың 30-дан астам тіл білетіндігі туралы айтылған. Өзінің мәлімдеуі бойынша ол 50 тілде оқи алады, алайда тек 8 тілде жұмыс істейді: ағылшын, француз, итальян, испан, неміс, чех, грек және хинди  . 

2011 жылы желтоқсанда Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі Тілдер комитетінің тапсырысы бойынша құрылған жаңа «Тілашар ENTER» циклді тележобасының шеңберінде Қазақ тілінн үйренуге арналған ынталандыру курсын өткізді . 

2012 жылдың қаңтарынан бастап Д. Петров — «Культура» телеарнасындағы «Полиглот» ағартушылық бағдарламасының тележүргізуші-ұстазы. 2016 жылдың маусымына сәйкес бағдарламаның келесі тілдерді үйрететін сегіз маусымы шықты: ағылшын, италиян, француз, испан, неміс, хинди/урду, португал және Қытай. Бағдарламаның барлық маусымы «Культура» арнасының сайтында ашық жарияланған. 

Петров сондай-ақ боғауыз сөздері бар орыс частушкаларының шет тілдеріндегі аудармасының авторы. Баспасөз мәліметтеріне сәйкес, Дмитрий Петров Михаил Горбачевпен, Борис Ельцинмен, Владимир Путинмен жұмыс істеген  . 

2019 жылы «Univer» телеарнасында татар тілін үйренуге арналған бірқатар сабақтар өткізді. «Тура сөз» () лекциялар циклінде тілдер тарихы туралы бірқатар аудио кітаптар жазды, «Сөз сиқыры» () және «Әлем тілі» () кітаптарын, ағылшын, неміс, француз, грек және испан тілдерін өз бетімен үйрену оқулықтарын басып шығарды.

## Жеке өмірі
Үйленген, жұбайы - Анамика Саксена , Үндістан тумасы, аудармашы. Ерлі-зайыптылардың үш баласы бар: ұлдары Демьян мен Илиан және қызы Арина. 

## Дереккөздер

## Әдебиет

* Петров Д. Ю., Борейко В. Н. Магия слова. Диалог о языке и языках. — М.: ПрозаиК, 2010. — 208 с. — ISBN 978-5-91631-105-1.

## Сілтемелер

* Языковые курсы, где Дмитрий Петров преподает лично
* Центр лингвистики Дмитрия Петрова
* Как научить полиглота новому языку? Интервью с Д. Ю. Петровым 
* Ведущий шоу «Полиглот» Дмитрий Петров: «Сложности с Гай Германикой? Все мы с её особенностями как-то уживались» *Вечерняя Москва*, 10 января 2014
* Беседы с полиглотом Петровым — 1 Forbes.kz
* Беседы с полиглотом Петровым — 2 Forbes.kz
* Галина Ребель. Мастер-класс Полиглота: уроки английского на телеканале «Культура» // Интернет-журнал «Филолог». — Научно-методический, культурно-просветительский ЖУРНАЛ ФГБОУ ВПО «Пермский государственный гуманитарно-педагогический университет», 2012. — Вып. 18.
* Дмитрий Петров в эфире  «Радио Маяк»
* Дмитрий Петров в эфире радиостанции «Эхо Москвы»
* Видеоблог Дмитрия Петрова на Youtube

Санат:Ресей аудармашылары
Санат:КСРО аудармашылары
Санат:Ресей тележүргізушілері
Тимофеев мұздығы

**Тимофеев мұздығы** – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық.

## Орналасқан жері
Үлкен Алматы өзенінің оң саласы Қызылсайдың бастауында орналасқан. 

## Аумағы
Жалпы ұзындығы 2,6 км, оның ішінде ашық бөлігі 2,5 км. Ауданы 2,6 км2. Мұзының орташа қалыңдығы 43 м, көлемі 0,113 км3.
Ашық жатқан мұздың бөлігі екі тармаққа бөліне 3520 м биіктікте аяқталады. Одан әрі мұздық морена шөгіндісі астымен 3420 м-ге дейін төмен жылжыған.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы мұздықтары
Санат:Іле Алатауы
Алматы шатқалы

**Алматы шатқалы** — Алматы қаласының маңындағы Іле Алатауы тауларында орналасқан табиғи тау аңғарлары. Өзінің маңыздылығы бойынша Алматы шатқалы *Үлкен Алматы шатқалында* екінші орынға ие. Сондай-ақ, Алматы шатқалында бейресми атауы бар - өтпелі. Шығыстан шатқалдың шекарасы Үлкен Алматы сілеміне, оңтүстіктен Іле Алатауының бас жотасына, батыстан Қарғалы сілеміне қатысты және Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің аумағында толығымен орналасқан. Табиғаты: шырша және арша ормандары; тау өзендері мен сарқырамалар; сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар.

## Сілтемелер
* Алматы облысы туризмінің ресми сайты 
* Іле-Алатау ұлттық паркінің ресми сайты 

Санат:Іле Алатауы
Санат:Алматы облысы географиясы
Городецкий мұздығы

**Городецкий мұздығы** – Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде, Үлкен Алматы өзенінің бастауында орналасқан мұздық.

## Аумағы, сипаты
1916 жылы В.Д. Городецкий зерттеді. 1936 жылы мұздыққа алғашқы зерттеушінің аты қойылды. Одан кейңн Н.Н. Пальгов зерттеді.
Мұздық екі тармақтан тұрады. Сол тармағының жалпы ұзындығы 5,5 км, ашық бөлігі 3,3 км, ауданы 3,8 км2. Оң тармағының жалпы ұзындығы 6,0 км, ашық бөлігі 2,8 км, ауданы 3,1 км2, ашық бөлігінікі 2,6 км2, мұзының көлемі 0,10 км3.
Мұздық тілі де сол және оң тармақтарға бөлінеді. Сол тармағы негізгі жалдың беткейіндегі 4300 м биіктіктен басталады, фирн сызығы 3770 м биіктіктен өтеді. Жалпы мұздық тілі 3550 м-ге дейін төмендейді.
Оң тармағы Үлкен Алматы және Солтүстік Талғар алаптарын бөліп тұратын жотаның бүйірлік сілеміндегі жалдан басталады. Бұл жалда Кошевой шыңы бар. Батыс бағытқа созылып 3650 м биіктікте құлама маңдай жасап аяқталады. Көмілген мұздың табанында шағын көл қалыптасқан. Фирн сызығы 3830 м-ден өтеді.
Жалпы мұздықтағы морена шөгіндісі кең аумақты келеді, 5 км-ге созылған аңғар түбі соған толы.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы мұздықтары
Санат:Іле Алатауы
Аршалы мұз айдыны циркі

## Аршалы мұз айдыны циркі
**Аршалы бұлағы** *Озерная өзенінің* ағысы болып табылады және оңтүстігінде альпілік аңғар мен және нәзік шыңдар қоршалған үлкен Алматы көлінің артында орналасқан. Алқаптың жақсы шөп жабыны бар кең шалғынды болғандықтан, өткен ғасырда 50-60-шы жылдары ол мал жаюға арналған орын болды. Аршалы мұз айдыны 7-мұздықтармен ұсынылған, олар ең үлкен болып саналады. Сол жотада, Чойболсан мен Озерный шыңдарының баурайларында күшті мұздақ орналасқан.

## Ескертулер
* Алматы облысы туризмінің ресми сайты 
* Іле Алатауы
* Алатау таулары
Лангесунн

**Лангесунн** (Langesund) — Норвегияның Телемарк провинциясындағы   Бамбле коммунысының әкімшілік орталығы.

## Атауы
Қала атауының мағынасы "ұзын фьорд".

## Көрнекті орындар
Лангесунн  туристер арасында ең алдымен күншуақты күндер санының көп болуы арқасында, жоғары сұранысқа ие Норвегия қалаларының бірі.

Қалаға барсаңыз міндетті түрде Лангесунна шіркеуін, Лангесунн  түбегінің ең соңында орналасқан қамал қалдқтарын көруіңіз керек. Бұл қамал екінші Дүниежүзілік соғыс барысында немістермен тұрғызылған, содан соң 1993 жылға дейін Норвег жағалаулық артиллериясымен және жергілікті қорғаныс отрядтарымен қолданылған.

Қаланың келесі көрнекті жерлерінің бірі — Лангесунн жанындағы жеке аралда орналасқан  Langøytangen fyr маягі.

Ал белгілі және қаладан тыс Wrightegaarden концерттік алаңында танымал норвегия музыкалық топтары, соның ішінде әлемге әйгілі топ A-ha тобы жаз бойы  әр демалыс сайын концерттер береді. Мұнда, тіпті  шетелдік орындаушылардан Элтон Джон және Боб Дилан өнер көрсеткен.

## Қалада дүниеге келді
Атле Селберг (14 маусым 1917 — 6 шілде 2007) —  өзінің аналитикалық сандар теориясы, автоморфтық функциялар теориясы салаларындағы жұмыстарымен атақты, норвег математигі.
Вадстена

thumb|right|200px|Вадстена

**Вадстена** (Vadstena) — Швеция, Лена Эстергетландта орналасқан қала. Аттас коммуна орталығы. 

Лена Линчепинга астанасынан батысқа қарай 40 шақырымда, Мутал қаласынан оңтүстік батысқа қарай 10 шақырымда, Веттерн көлінің жағалауында орналасқан.

## Тарихы
Вадстена — тамыры тереңге жайылған тарихы бар шағын қала. Қалалық беделі 1400 жылы алынса да,  оған дейін де, XIV ғасырда киелі Шведтық Бригиттамен негізі салынған, Бригитта орденінің католикалық монастырінің арқасында әйгілі болды.

## Көрікті жерлер
Қаланың негізгі көрікті жері даниялықтардың шабуылынан қорғануға мақсатталған, негізі 1545 жылы Густав Ваз бұйрығымен қаланған, сарай болып табылады.
Сілеті (өзен)

**Сілеті** – Ертіс алабындағы өзен.

## Географиялық орны мен бастауы
Ақмола облысы Шортанды ауданы Бозайғыр ауылының маңындағы жылғалардан басталып,  Солтүстік Қазақстан облысындағы  Сілетітеңіз көліне құяды. 

## Этимологиясы
Бұл өзен атының этимологиясы жөнінде бірнеше пікір бар. Ғ.Қоңқашбаевтың жазуына қарағанда, "атау моңғолдың чулуты немесе чулунты (қазақша тасты деген мағынада) сөзінен алынған. Бұған өзен басы терең шатқал, жартасты болып келуі себеп болған". Бұл пікірді қолдай отырып, А.Әбдірахманов: "Сонымен, чулуты//сілеті атаулары басқа түркі тілдеріндегі ташты//тасты сөзінің көне варианты" деп тұжырымдайды.
Сілеті атауы түркі тіліне тән, ортақ "су", "өзен" мәнін білдіретін чул сөзінен қойылғаны байқалады. Оны мына салыстыру мысалдардан анық байқаймыз: "чул" - өзен, "су", "бұлақ" (шор тілі) чул - "тау өзені (хакас) чул, усть-чул өзендері хакас республикасында; чулту - "өзенді, өзені бар", чулча көл - Алтайда. Түркі тілдерінде с/ш/ч дыбыстарының алмасу жайы - тарихи құбылыс. Сол сияқты, у/ы/і дыбыстарының алмасу құбылыстары да көптеген сөздерде кездесетін жайт. Тіліміздегі Сілеті өзені осы Чулту атауының дыбыстық тұрғыдан өзгерген - "өзенді, өзені бар" яғни ұзаққа ағатын ұзын өзен" мәніндегі атау болуы ықтимал.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 407 км. Су жиналатын алабы 18500 км2. Аңғарының ені 500-700 м, кей жерінде 1,5-2 км. Арнасы тік жарлы (3,5-4 м), ені 40-50 м, кейде 120-500 м. Жауын-шашын суымен толығады. Жылдық орташа су ағымы 5,4 м3/с. Ірі салалары: Қоянды, Ақжар, Жартас, Кедей, Шолаққарасу, Шилі. Сағасынан 133 км жерден Сілеті бөгені салынған.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы өзендері
Санат:Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) өзендері
Санат:Ерейментау ауданы өзендері
Санат:Ертіс ауданы өзендері
Санат:Уәлиханов ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Санат:Шортанды ауданы өзендері
Ерейментау қалалық әкімдігі

**Ерейментау қалалық әкімдігі** — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Ерейментау қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысы қалалық әкімдіктері
Мегаполис

[thumb|300px|[Токио Фудзи тауының алдында]]
[thumb|300px|[Нью-Йорк, АҚШ-тың ең ірі мегаполисі]]
**Мегаполис**, **шаһар** немесе **метрополис** — бірнеше миллион тұрғыны бар инфрақұрылымы дамыған ірі қалалар немесе қала агломерациясы. Оларды урбанизацияның жаңа нысандары деп санауға болады. Бұл ел немесе аймақ үшін маңызды экономикалық, саяси және мәдени, сондай-ақ аймақтық немесе халықаралық инфрақұрылым үшін де маңызы зор орталық.

## Шығу тегі
Ежелгі грек тілінен (* мкητρόπολις *) «ана қаласы» дегенді білдіреді (бұрын колониялардың орталығы немесе қоныс аударатын орындар деп аталған). Кейінірек олар оны белгілі бір аймақтың (кейде қызмет) орталығы немесе елдегі кез-келген үлкен, маңызды қала деп атай бастады. Кейінірек грек сөзі `` έγέγαπολις * (үлкен қала) пайда болды. Қазір миллионнан астам халқы бар қала метрополия деп аталады. 

== Қызықты ақпарат ==
Мегаполис *мемлекеттегі мемлекетке* жиі айналып жатады. Тіпті мемлекеттің тағдырын анықтайды. Қазіргі таңдағы ірі мегаполистер: Мехико-Сити, Нью-Йорк, Үлкен Токио-Йокогама, Үлкен Лондон. Олардың әрқайсысындағы халық саны шамамен 20 млн. адамды құрайды.

== Ең үлкен мегаполистер ==
=== Еуразия ===
* [[Гуанчжоу]] (халқы 45,600 мың адам)
* [[Токио]] (халқы 39,900 мың адам)
* [[Джакарта]] (халқы 30 300 мың адам)
* [[Шанхай]] (халқы 29,500 мың адам)
* [[Дели]] (халқы 28,400 мың адам)
Дәл осы қалалар әлемдегі ең үлкен қалалар.

==== Африка ====
* [[Лагос]] (халқы 17 200 мың адам)
* [[Каир]] (халқы 16,800 мың адам)
* [[Йоханнесбург]] (халқы 13,400 мың)
* [[Киншаса]] (халқы 10,700 мың адам)
* [[Луанда]] (халқы 6,800 мың адам)

=== Солтүстік Америка ===
* [[Мехико]] (халқы 22 600 мың адам)
* [[Нью-Йорк]] ( саны 22,200 мың адам)
* [[Лос-Анджелес]] (халқы 17,700 мың адам)
* [[Чикаго]] (халқы 9 750 мың адам)
* [[Вашингтон]] (халқы 8,500 мың адам)

=== Оңтүстік Америка ===
* [[Сан-Паулу]] (халқы 22 100 мың адам)
* [[Буэнос-Айрес]] (халық саны 16,100 мың адам)
* [[Рио-де-Жанейро]] (халқы 12,800 мың адам)
* [[Лима]] (халқы 10 300 мың адам)
* [[Санта-Фе-Богота]] (тұрғындар саны 9 650 мың адам)

=== Австралия және Мұхит елдері ===
* [[Сидней]] (халқы 4,900 мың адам)
* [[Мельбурн]] (халқы 4,400 мың адам)
* [[Брисбен]] (халқы 2,900 мың адам)
* [[Перт (Аустралия) | Перт]] (тұрғындар саны 2 075 мың адам)
* [[Окленд]] (халқы 1470 мың адам)

== Әдебиеттер ==  
* Dirk Bronger: *Metropolen, Megastädte, Global Cities. Die Metropolisierung der Erde.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2004.
* *Metropolen — Geschichte, Begriffe, Methoden (PDF)*. Center for Metropolitan Studies, Universidad Técnica de Berlín.
* [https://www.census.gov/population/www/estimates/aboutmetro.html Census.gov], [[U.S. Census Bureau]], *About Metropolitan and Micropolitan Statistics''
* MetroForum.com, forum dedicated to discussions on metropolis
* Blog.ar2com.de, a podcast with a worldwide analysis of megacities (focus Latin America)
* : research group, university of Paris-Diderot, France

Санат:Инфрақұрылым
Санат:Елді мекен
Монарх

**Монарх** (() «егемен билеуші»;  «бір» +  «билеуші») — мұрагерлік немесе (кей-кезде) сайланған мемлекет басшысы (император, қаған, шахиншах (падишах), дәрежесі төменірек; патша, Цезарь, қайсер, перғауын, патша, халифа және төменгі дәреже ; князь (мағынасында; герцог, князь), тагоре, экскарх, негус, шах, Шейх, Сұлтан, Эмир, Хан, Малик, Бей, Визир, махаража);
оң|нобай|Мұрагерлік бойынша қазіргі заманғы еуропалық монархиялар
Абсолютті монархия - Монархтың қолында жоғарғы (мемлекет, әскери және сот билік шоғырланады қазір Азия; Ватиканда - монархия теократиялық), қазір бұл әдетте мемлекеттің ең жоғарғы заң шығарушы органымен шектеледі: содан кейін олар парламенттік немесе конституциялық монархия туралы айтады. 

Парламенттік монархия - бұл монархтың билігі шектеулі конституция болған монархияның бір түрі. Конституциялық монархия жағдайында нақты заң шығарушы билік парламент, ал атқарушы - үкімет.

Санат:Монархтар
Санат:Титулдар
Lamborghini Diablo

**Lamborghini Diablo** (Испанияда ) - 1990 жылдан 2001 жылға дейін итальяндық Lamborghini шығарған орта моторлы артқы доңғалақты спорттық автомобиль. 

Ламборджини Диаблоны дамыту процесін 1989 жылы бастады. Диабло 1991 жылы 21 қаңтарда Countach орнына босатылды. Көлік құралы Lamborghini-дің аты аңызға айналған V12 қозғалтқышын 5,7 литрлік 48 клапанмен, үстіңгі камерамен, компьютермен басқарылатын 550 нүктелі инъекциялық модельмен 550 пайдаланды. &nbsp; а.к. (415) &nbsp; кВт) қуат және 579 Н · м момент. 0-100 &nbsp; Диабло, жылдамдығы км / сағ 3,9 секунд, 338 &nbsp; км / сағ соңғы жылдамдықпен жүрді. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Lamborghini ресми парақшасы  
* Lamborghini KLD тұжырымдамасы бойынша 

Санат:2010 жж. автомобильдері
Санат:Алфавит бойынша көліктер
Ефим Ильич Осипенко

**Ефим Ильич Осипенко** (1902-1981) - кеңестік партизан, әскери маман, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, 000001 нөмірлі «Отан соғысының партизан» медалінің иегері.
## Өмірбаяны
1902 жылы 7 қаңтар Чернигов губерниясы Ильсов ауылында дүниеге келген.

Азаматтық және Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол қылмыстық тергеу бөлімінде жұмыс істеді - ол Сухиничи полиция бөлімшесінің бастығы болды. Калуга облысы Сухиничи қаласында соғысқа шақырылды. Тула аймағында жау жолдарының астында жерасты жұмыстарын жүргізді, көптеген операцияларға қатысты.
Шахтёр болып, бомбалаушылар тобының командирі болды, кейін Тула аймағында жұмыс істейтін «Advanced» партизан отрядының мобильді тобының командирі болды. Мышбор станциясының аумағында, жедел шахтаның детонаторы істен шыққаннан кейін, Осипенко теміржол белгісінен детонаторды тірекпен ұрып, айыпты жаратты. Нәтижесінде майданға баратын пойыз рельстен шықты (паровоз және резервуарлары бар үш платформа); партизанның өзі қатты жарақат алып, көзінен айырылды.
Соғыс партизан отряды штабының бастығымен аяқталды. Соғыстан кейін ол әйелі және екі ұлымен бірге Сухиничи қаласында тұрды. Үй шаруасымен айналысты, патриоттық жұмыстар жүргізді, мектеп оқушылары мен студенттермен кездесулер өткізді. Он жыл бойы ол қалалық кеңестің депутаты болып сайланды, сауда комиссиясының төрағасы болды.

1981 жылы қайтыс болды.
## Марапаттары
Ленин және Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

Ол «Отан соғысының партизаны» 1-ші (№ 000001 үшін) және 2-дәрежелі медальдарымен, сонымен қатар КСРО-ның басқа медальдарымен марапатталған.
1966 жылдан бастап Тула облысының Суворов ауданының құрметті азаматы.
## Еске алу
Қазіргі уақытта Ресейдің ІІМ Орталық мұражайы Осипенконың 000001 нөмірлі «Бірінші дәрежелі Отан соғысының партизан» медаліне куәлігін көрсетуде.
Сухиничи көшелерінің біріне партизанның есімі берілген.		
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://statehistory.ru/4568/Pyat-podvigov-sovetskikh-partizan/ 
* http://orgsmi.ru/news/years/?item=1312 
* https://web.archive.org/web/20160603035707/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=45&id=13541 
* https://suvorov.bezformata.com/listnews/komsomola-vedut-rabotu-po-podgotovke/27449395/

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Санат:Ұлы Отан соғысы
Көк Жайлау шатқалы

=Көк Жайлау шатқалы=
Көк жайлауға көтерілу үшін шатқалдың Солтүстік су торабына көтерілу қажет. Бұл бағыт Көк Жайлау үстіртінен бір күн ішінде әртүрлі жорықтарды жасауға болатынына байланысты өте танымал: 
# Терісбұтақ өзені бойымен Үлкен Алматы шатқалында-қалаға "обсерватор тарағы" бойынша түсу;
# Каменский жотасы бойынша "Ақ қайын" сауықтыру санаторийі Кішіалматы және Каменск шатқалдары және т. б.

Бұл Құмбел шыңының астындағы Үстірт, "Шымбұлақ" тау шаңғысы курорты, "Медеу" шатқалы және Үлкен Алматы шыңы.

## Мекендеушілері
Көк-Жайлау аумағын жәндіктер, өсімдіктер, жануарлар мен құстар мекендейді, оның ішінде "Қазақстан Республикасының сирек кездесетін және Құрып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің тізбесіне" енгізілген.

## Туризм
Көк Жайлау шатқалы өзінің орналасқан жерінің арқасында ең қолжетімді (қол жетімді емес сілтеме) болып табылады. 2015 жылдың 22 сәуірінде мұрағатталды. жаяу, велосипед, шаңғы және ат туризмімен шұғылданатын алматылықтардың сүйікті демалыс орындары (қолжетімсіз сілтеме — тарих).. Қазіргі уақытта бұл Іле-Алатау ұлттық паркінің жалғыз бұрышы.

## Көк Жайлау шатқалының бұзылу қаупі
Қазақстан Республикасының Н. Ә. Назарбаевтың тапсырмасын орындай отырып, Алматы қаласының әкімдігі А. С. Есімовтың басшылығымен және ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Іле-Алатау ұлттық табиғи паркінің аумағында әлемдік деңгейдегі тау шаңғысы кешенін салу туралы шешім қабылдады. Құрылыстың бірінші кезеңі Көк-Жайлау шатқалы мен Құмбел таулары болып белгіленген. Келесі кезең Іле Алатауы табиғи паркін салу жоспарлануда. Кейінірек, 2017 жылдың қараша айында Алматы билігі шипажайдың құрылыс алаңы тоғыз есеге қысқаратынын мәлімдеді. Курорттың өзі халықаралық деңгейдегі объект ретінде қарастырылмайды және ол ең алдымен жергілікті тұрғындарға бағдарланады деп болжанады. Дегенмен, курорт құрылысына қарсы жұртшылықтың наразылықтары жалғасты.

## Қосымша
* Алматы облысы туризмінің ресми сайты 
* Іле Алатауы ұлттық табиғи паркі
*
Қасқабас тауы

**Қасқабас тауы** – Іле Алатауының солтүстік беткейінде орналасқан тау.

## Орналасқан жері
Қарғалы және Өткелді өзендері аңғарларының суайрығы болып табылатын Қарғалы сілемінің орта бөлігінде орналасқан.

## Сипаты
Қасқабас тауының жалаңаш шыңы – Қарғалы сілемінің осы маңдағы биіктігі орташа бөлігінде ерекшеленіп көзге түседі. Биікітігі - 2800 м. Беткейлері өзен аңғарларына 600-700 м-лік тік құлама жарлауыт жасап түседі. Әсіресе солтүстік беткейі биік құз тәріздес.
Тау төңірегі қысы жұмсақ, жазы қоңыржай жылы орманды-шалғынды өңір. Төменгі бөлігінде аралас орман, одан жоғары жағында қылқан жапырақты ағаштар басым өседі, ең жоғары беткейлері шүйгін шалғанды келеді.

ХХ ғасырдың ортасының ежелгі көздерінде ол "Көкшақ" деп аталды. 1911 жылы шығыс беткейінде апатты жер сілкіну салдарынан құлап, ол бүгінгі күні "тас гүлі" деп аталады және батыс беткейлері Қарғалы шатқалына бағытталған.

## Дереккөздер

Санат:Алматы облысы таулары
Санат:Іле Алатауы
Озерное шатқалы

## Озерное шатқалы
**Озерная** өзеніне жататын екі көз Іле Алатауының негізгі жотасы мен еріген мұздықтардан ағады.
## Сипаттамасы
Бірінші және негізгі көзі тікелей Озерный асуынан,  Перевальный (№84) және Қара (# 85) мұздықтарынан басталады. Екінші дерек Қызылсай шатқалындағы мұздығының айналасынан басталады, Туристер өтеді, ал Грязный (# 91), Тимофеев (# 90) және Мутный (# 92) мұздықтары. Озерная өзенінің циркі үлкен аумақты алып жатыр және шығыстан батысқа қарай ендік бағытта созылған. Алқап оңтүстіктен, жоғарыда айтылғандай, Іле Алатауының негізгі жотасынан басталады. Шығыста ол Кіші Алматы шоқысы мен Тимофеев және мұздықтарының циркімен шектеледі, батыстан Аршалы алқабына дейін, Үлкен Алматы сілемімен шектеледі, солтүстіктен Кеңес өкіметі мен Алағыр тауларына дейін. Алматы Алағыр таулары Үлкен Алматы шыңына жатады. Бұл шоқтың шамалы ұзындығы, шамамен 14 км, Жосалы кезеңі асуымен, Үлкен Алматы шыңымен аяқталады.
Бүгінгі күні кішіалматы шоғы бұрынғысынша емес деп саналады. Алғашқы 6 шақырым шыңы Озерная және Сол Талғар өзендерінің жоғарғы ағысы арасында орналасқан. Осыдан кейін Озерный шатқалының шекарасы Кұмбел сілемімен өтіп, сол жерде аяқталады.
Негізгі жотадан және Іле Алатауы мұздықтарының еруінен екі бастау Озерный өзеніне тиесілі.

## Ескертулер
* Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты 
* Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты
* Тимофеев Алексей Викторович
Бу автокөлігі

нобай|300x300 нүкте| Бу автокөлігі
**Бу автокөлігі** — бұл доңғалақты құрлықтық машина, бу машинасы берген энергиямен қозғалатын, жылу энергиясын механикалық энергияға айналдыратын сыртқы жану қозғалтқышты шосседе пайдалануға арналған машина. 

Бірінші белгілі мысал - француз инженері Николя Джозеф Кугнот жасаған Фарде болатын. Николас Джозеф Кугнот 1769 жылы өзінің кішкентай қазандығы Newcomen машинасын үш доңғалақты автомобильге салу арқылы тәжірибе жасаған. Алайда, қазандықтың суын буландыру арқылы азайған жүйені жаңарту жүйесі болмағандықтан, көлік әр 15 минут сайын тоқтап, су қайнағанша күтуге тура келді. 2,5 тонна әскери мылтық алып жүру жоспарланған көлік осы проблемадан бас тартты. 

Қазіргі уақытта Бирмингем мұражайындағы бу машина Уильям Мурдоктың 1790 жылдары паровоздарда жұмыс істегенін көрсетеді. Уильям Мурдок құрастырған көлікті жоғары қысымды қазандық және екі фазалы Ватт машинасы басқарды . 

Пароходтардың дамуына әсер ететін ең үлкен мәселелердің бірі көлік құралын жылжыту және оның үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін жоғары қысымға қол жеткізу болды. Оливер Эванс жасаған жүйенің көмегімен бұл проблема біршама шешілген. Оливер Эвенс өз жүйесін көлікке қолданды және Филадельфия көшелерімен кезді. Бірақ ол бұл жетістігін коммерциялық тұрғыдан бағалай алмады. 

Кейін Ричард Тревитик Оливер Эванс шығарған машинаның жобаларын өз мойнына алды. Ричард Тревитик немере ағасы Вивианмен бірге Эвенстың машинасын қалай пайдалануды білді және шеберханаларында оған ұқсас машиналарды шығарды. Бұл Camborne (Cornwall ) Plymouth-тың алғашқы 120 км жолы, шамамен сағатына 16 км жылдам жүре алды. Түрі жағынан сәтті болған бұл көлік Лондон көрмесінде де көрсетілді. Ричард Тревитик Оливер Эвенс сияқты коммерциялық табысқа қол жеткізе алмады. 

1860 жылдары Англияда жол құрылысында қолданылатын баллондар бу энергиясымен қозғалатын. Осы күндерде салынған Локомобил әсіресе ауыл шаруашылығында қолданыла бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын көптеген паровоздар әсіресе Лондон, Англияда жүрді. Осы жетістіктерге қарамастан, паровоздарда қажетті техникалық жетістіктерге қол жеткізілмеді және коммерциялық жетістіктерге қол жеткізілмеді. 

## Әдебиеттер
* Раук, Макс *Дж.Б: Кугнот*, *1769–1969: дер Урахн 200 Jahren Autos fuhr ver unseres шығарады.* Мюнхен: Мюнхенер Цайтунгсверлаг 1969 ж. 
* Бруно Жакоми, Энни-Клод Мартин: *Le Chariot à feu de M. Cugnot*, Париж, 1992, Натан /  ұлттық  техникасы, ISBN 2-09-204538-5 .
* Луис Андре: *Le Pre-апат автомобильдері*, La Revue du Musée de art et métiers, 1993, Numéro 2, p 44-46 
* B. *Roes* : *L'A Ауылшаруашылығы à toute vapeur   : hier et aujourd'hui*, *vTur, de lokomobiles және басқа да қызықты стильдер*, 2002 ж., ISBN 0-86111-127-3

Санат:Бу автокөліктері
Санат:Экологиялық автокөліктер
Санат:Ескірген технологиялар
Интернациональное

* Интернациональное – Ақмола облысы Есіл ауданындағы ауыл.
* Интернациональное – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл.
Нұрбек Шыңғысқазыұлы Көмеков

**Көмеков Нұрбек Шыңғысқазыұлы** (   , 15 ақпан 1988 ж., Алматы ) - қазақстандық әнші және продюсер. Нуртуан есімімен танымал.

### Өмірбаяны
Нұрбек 1988 жылы 15 ақпанда Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі Шыңғыс Давлетбекұлы Көмеков қарулы күштерде қызмет еткен, ал анасы Айткүл Оғызбайқызы Біржанова Алматы 2 теміржол станциясының инженері болған.

Нұрбек "Көкіл" музыкалық колледжін бітірген. Ол сонымен қатар Қытай мен Англия институттарында маркетинг және менеджмент саласында білім алды. 2010 жылы ол музыкалық мансабын Нью-Йоркте құруға шешім қабылдады.

## Мансап
Нұрбек еңбек жолын 2012 жылы Нұртуан ( *жарықтан туған*, қазақ сөздері - нұр және туған) деген сахналық есімнен бастаған.

2012 жылы Нью-Йоркте ол Nurtuan Records (2017 жылдан бастап De Qazo Records) атты жеке маркасын, содан кейін дыбыс жазушы компаниясын құрды.

2013 жылдың мамыр айында Нұрбектің «Маған мүмкіндік бер» атты дебюттік бейнебаяны жарыққа шықты, ал 2014 және 2016 жылдары осы әннің ремиксі де жарық көрді  .

2014 жылы ол Лос-Анджелеске көшті. Кейін ол Nurkom Promotions компаниясын және визуалды эффекттер мен  анимация Nurkom Pictures студиясын құрды.

2015 жылы Нұрбектің жаңа «Мен ұнататын жол» мюзиклі көрермендер мен сыншылардың оң пікірлерін алды  .

2016 жылы Нұрбек өзінің алғашқы «Алтын адам - дала мұрасы» атты комикстерін шығарды, онда қазақ халқының тарихи тәлімгерінің «Алтын адам» хикаясы көрсетілген  .

2017 жылы ол коммерциялық фильмдер, музыкалық бейнелер және теледидарлық жобаларға мамандандырылған «NurKom Production» кинокомпаниясын құрды.

## Дискография

#### Синглдері

* 2012 - Менің болғым келеді
* 2013 - Маған мүмкіндік бер
* 2015 - Маған ұнаған жол (feat. Елан Ноэлль)

## Пайдаланылған әдебиет
http://nurtuan.com  Нурбек Комековтың ресми сайты

Нурбектің YouTube арнасы

## Ескертпелер


Санат:1988 жылы туғандар
Санат:15 ақпанда туғандар
Санат:Қазақстан продюсерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Алфавит бойынша әншілер
Санат:Алматыда туғандар
Санат:XXI ғасыр әншілері
Игорь Юрьевич Войнаровский

**Игорь Юрьевич Войнаровский** (1912 - 2003) - кеңестік оперетта әртісі, әнші, РСФСР халық әртісі ( 1966 ) 

## Өмірбаяны
1912 жылы 22 сәуірде ( 5 мамыр ) Рыбинск қаласында (қазіргі Ярославль облысы ) дүниеге келді. 1931 жылдан бастап ол өзінің әкесі, актер және қаласында оперетта Войнаровский (Кильчевский) Юрий Николаевич (1892-1939, қуғын-сүргінге) директоры басшылығымен  қаласында опереттасы труппасында өнер көрсетті  ( КССР ). 

## Шығармашылық
1936-1973 жылдары - Хабаровск музыкалық комедия театрының солисті. 

1973 жылы Н.И.Симонова жұбайымен бірге Қазақ КСР-нің халық әртісі, РСФСР-нің еңбек сіңірген әртісімен 1998 жылға дейін өнер көрсеткен Қарағанды академиялық музыкалық комедия театрының құрылуына қатысты. 67 жылдық сахналық қызметінде ол 200-ден астам рөлдерді ойнап шықты, оның ішінде балетте де (әртістің ең маңызды туындыларының бірі Гиренің бөлігі Б. В. Асафьев «Бахчисарай фонтаны»). Ол Ю. С. Милютиннің «Цирк шамдарды жағад

ы» опереттасындағы Граф Лососиностровскийдің рөлін үздік орындаушы деп танылды. 

1960-1970 жылдары Т.И. Шмыга- мен бірге өнер көрсетті. 

2003 жылы 28 ақпанда қайтыс болды.

## Рөлдері

* « Малиновкадағы үйлену тойы » Б. А. Александрова - *Яшка атқыш*
* « Еркін жел » И. О. Дунаевский - Фома
* « Трембита » Ю. С. Милютина - *Сусик*
* «Севастополь вальсі» К. Мен Листова - *Боцман*
* «18 жас» В. П. Соловьев-Седойдың - *Дмитрий Михайлович*
* "Жарғанат" И. Штраус - *Фальк*
* « Көңілді жесір » Ф. Легара - *Данила*

## Отбасы

* жұбайы - Қазақ КСР халық әртісі, РСФСР-нің еңбек сіңірген әртісі Симонова Н. Мен
* ұлы - танымал актер және әнші Ресейдің халық әртісі Вячеслав Войнаровский
* немересі - театр және кино актері Игорь Войнаровский

1998 жылдан бастап зейнеткер атанды, Мәскеуде тұрды. Донск монастыры зиратының колумбарийінде күлі жерленген.  

## Марапаттары

* РСФСР халық әртісі (1966 ж. 29 наурыз)
* РСФСР-нің еңбек сіңірген әртісі (9 ақпан 1953)
* Қызыл Жұлдыз ордені (12.10.1945 ж.) 

## Пайдаланылған әдебиеттер
http://www.music-dic.ru/html-music-enc/v/1773.html 

http://bozaboza.narod.ru/voynarovskiy.html

http://www.muzteatr.khv.ru/jubilee/names 

## Дереккөздер
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген әртістері
Санат:РКФСР халық әртістері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері (КСРО)
Санат:КСРО мемлекеттік шекарасын қорғауда көзге түскені үшін медалінің иегерлері
Санат:Жауынгерлік еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Ресей әншілері
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:КСРО әншілері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша әншілер
Санат:XX ғасыр актерлері
Санат:Ресей актерлері
Санат:КСРО актерлері
Санат:Қазақстан актерлері
Санат:Алфавит бойынша актерлер
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:2003 жылы қайтыс болғандар
Санат:28 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1912 жылы туғандар
Санат:5 мамырда туғандар
Айдос Мансұрұлы Сағатов

**Сағатов Айдос Мансурұлы** ( , 25 қараша 1970 ; , Қазақ КСР, КСРО ) - Қазақстан -сі,вокалисті, композиторы, музыкалық педагог, күйсандық ойнатқышы және ән жазушы. «Үркер» қазақстандық эстрадалық тобының негізін қалаушы және солист (1994 ж. бастап).

## Өмірбаяны
Сағатов Айдос Мансурұлы 1970 жылы 25 қарашада Алматы қаласында композитор, Қазақстанның халық әртісі Мансұр Сағатовтың отбасында дүниеге келді. 

1988 жылы арнайы музыкалық мектебін бітірді. Қ. Байсейітова «фортепиано» сыныбында оқыған. 

1993 жылы КНК Құрманғазы атындағы «композитор, теориялық пәндердің оқытушысы» бойынша бітірді. Композитор, КСРО халық әртісі, профессор Жұбанова Г. А-ның сыныбында камералық ансамблінің мамандығы солисі бойынша оқыды. 

1995 жылы Құрманғазы атындағы КНК аспирантурасын «композитор, ұстаз» біліктілігімен бітірген. Композитор, Қазақ КСР халық әртісі, профессор Бычков А. Б. сыныбында болды. 

1994-1996 жылдары - Республикалық Жүсіпбек Елібеков атындағы цирк колледжінің оқытушысы.

1996 ж. Бастап - Қазақ ұлттық Құрманғазы атындағы консерваториясының Аспаптық орындау факультеті, жалпы фортепиано кафедрасының аға оқытушысы.

1997 жылдан бастап Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.  

1994 жылы консерваторияда екінші курсында танымал « Үркер» поп-тобын құрды.  

Топтың репертуары қазақ және орыс тілдеріндегі жеке әндерінен тұрады. Топтың көптеген хиттері: Наурыз, Жаным, Саулемай, Мен жаныңда боламын, Махаббат Әні, Сен, Қасымда болатын жан және т.б. композитор Айдос Сағат ақындармен бірлесіп Германия, Франция, Түркия, Түркіменстан, АҚШ, Ұлыбритания, Гонконг, Ресей, Қырғызстан, Түркіменстанда өнер көрсетті   . 

Қазақ, орыс, ағылшын тілдерін біледі.

Қазақстан Композиторлар одағы басқармасының мүшесі.  

2013 жылы БҰҰ-ның Қазақстандағы ізгі ниет елшісі болды. 

## Музыкалық жетістіктер

* 1989 ж. - Орта Азия республикаларында (Қырғызстан) пианисттер байқауының лауреаты.
* 1993 ж. - Қазақстанның музыка өнерін дамытуға қосқан зор үлесі үшін "Мәдениет арқылы Бейбітшілік" сыйлығының лауреаты.
* 1994 ж. - «Жас қанат» республикалық эстрадалық байқауының лауреаты (Қазақстан)
* 1998 ж. - Түркітілдес елдердің поп-музыкасы байқауының лауреаты (Түркия)
* 2000 ж. - «Жылдың үздік поп-тобы» сыйлығының иегері (Қазақстан)
* 2006 ж. - «Үздік кино композиторы» сыйлығының лауреаты. «Алтын батыр» халықаралық кинофорумы (Ресей)
* 2008 ж. - EuroFolk байқауында European Champion of Folk сыйлығының лауреаты (Болгария) 

## Марапаттары

* Мәдениет және өнер саласындағы екі рет Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің стипендиясының иегері.
* Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы 5 желтоқсандағы жарлығымен өнер саласындағы қызметтері үшін «Құрмет» орденімен марапатталды.  

## Ескертпелер
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы оқытушылары
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Қазақстан музыка педагогтары
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Алфавит бойынша әншілер
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:1970 жж. туғандар
Санат:25 қарашада туғандар
Санат:XXI ғасыр әншілері
Саиль Садырбекұлы Татубаев

**Саиль Садырбекұлы Татубаев** (1962–2010) — қазақстандық әнші, «Oriental Sound» тобының әншісі, филология ғылымдарының кандидаты.

## Өмірбаяны
Саиль Татубаев 1962 жылы 24 сәуірде атақты опера әншісі, Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының солисті Садырбек Татубаевтың және ағылшын тілі мұғалімі С.Г. Ахметова отбасында дүниеге келді. Арғын тайпасындағы Қаракесек руының Жалықпас бөлімінен шыққан.

Алматы педагогикалық шет тілдер институтын бітірген соң, Мәскеу мемлекеттік лингвистикалық университетінің аспирантурасына түсіп, оны бітіріп, диссертацияны сәтті қорғады.

Алайда, әкесінен қалған музыка мен әнге деген махаббаты басым болды. Сондықтан Саиль сахнада ән айта бастады.

С. Татубаев «Oriental Sound» тобының солисті (1988 жылы құрылған), Қазақстан Республикасы Президенттік оркестрінің солисті, «Алматы — менің алғашқы махаббатым» фестивалінде бірнеше рет өнер көрсеткен және тұңғыш қазақстандық «Такыр» рок-операсында теңіз бөлігін тамаша орындаған.

Саиль Татубаев 2010 жылы 20 маусым күні Алматыда ауыр сырқаттан 48 жасында қайтыс болды.

## Дискография
* Tales of Eurasia. Oriental Sound. (Another lullaby, The skies won’t open, Clumsy, Follow me, D.O.G. Man (Death — or — Glory), Again, Engagement, Ad astra, Talelike — taillike). — KMI Studio, Almaty, Kazakhstan. (2000).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Саиль Татубаев
* Танымал Қазақстандық әнші Саиль Татубаев қайтыс болды.
* Саильмен қоштасу

Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері
Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары
Байғали Ермекұлы Серкебаев

**Байғали Ермекұлы Серкебаев** (   , 27 маусым 1958 ж., Алматы, Қазақ КСР ) - орыс, кеңестік, қазақстандық музыкант, пианист, аранжировщик, продюсер, ән жазушы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері. 

## Өмірбаяны
Керей тайпасының Тарышы руының Ақсары бөлімінен шыққан.

КСРО халық әртісі опера әншісі (баритон) Ермек Серкебаевтың ұлы. Алматы  Құрманғазы атындағыконсерваториясын бітірген, фортепиано сыныбын. 

Консерваторияны бітіргеннен кейін ол «Арай» тобында жұмыс жасап, қазақ әншісі Роза Рымбаевамен бірге жұмыс жасады. 1982 жылы барлық Арая музыканттары тарап кетті, Роза Байғалиды жаңа топ жинауға және басқаруға шақырды. Топтың жаңа құрамы жұмысқа қабылданды, бірақ атауы өзгеріссіз қалды - «Aray». Кейіннен «Арай» «Алма-Ата-Студио» деп аталды, содан кейін - « A'Студио ». Қазіргі уақытта «A'Studio» командасын шығарумен айналысады. 90-жылдардың басында режиссер Алексей Беркович A-Studio тобы туралы музыканттардың өздері қатысқан «Джулия» музыкалық фильмін түсірді. 

Ол Emporio Cafe Мәскеу клуб-мейрамханасының бірлескен иесі болып табылады . 

Үйленген. Әйелі - Раушан Серкебаева   . Ерлі-зайыптылардың екі қызы бар: үлкені Камила және кішісі Сана.  Камила мен Сана скрипка сыныбында білім алды. Алматы мен Астанада Камила TheatreHD жобасын алға тарта бастады. Оның басты ерекшелігі - әлемге әйгілі театр премьераларын үлкен экранға шығару. 

2015 жылдың 12 ақпанында Emporio Cafe мейрамханасында Байғали мен қазақстандық композитор Ринат Гайсин шығарған The Jigits презентациясы өтті. «Джигиттер» - бұл «Жаңа толқын» халықаралық байқауында тұңғыш шыққан, алғашқы қазақстандық жұлдыздар фабрикасының финалистерінен құралған жас топ, онда балалар 4-орынды иемденді. Равиль Исаков, Әлішер Егембердиев және Батыржан Тазабеков кіретін қазақстандық балалар тобы.  

## Пайдаланылған әдебиеттер
A'Studio-ның ресми сайты

## Ескертпелер
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:27 маусымда туғандар
Санат:Ресей қазақтары
Ислам Русланұлы Рахимжанов

**Ислам Рахымжанов** (1979 жылы 3 қаңтарда туған, Қазақстан) — «Che Francisco» тобының орындаушысы, композитор, негізін қалаушы және солисті.

## Өмірбаяны
Анасы мен әкесі алкогольге тәуелді болып, ақыры ата-аналық құқығынан айырылды.  

2 жасынан бастап Өскемен балалар үйінде тәрбиеленді. 2004 жылдан бастап - Алматыда паркет төсеуші болып жұмыс істеді. 

Ол ән жазуды бастады, бір кездері оның «Күзгі пьеса» композициясы әйгілі шоумен Евгений Жагалтаевтың назарына ілікті .  Жалпы, Рахымжанов Жағалтаевқа арналған 12 шығарма жазды, олар Жағалтаевтың «Жаңбыр болу» альбомына енген (2012)   2005 жылы Қазақстандағы ең жақсы рок-топ атағын алған «Che Francisco» тобы құрылды.Топ өз атауын Габриэль Гарсиа Маркездің «Жүз жылдық жалғыздық» әйгілі романының кейіпкері Францисканың арқасында алды.  2006 жылдан бастап ол Мәскеуде өз тобының құрамында өнер көрсетті (фестиваль « Шабуыл », 2006  ; Эммаус, 2007). 2012 жылға қарай топ таралды .

Ол Анита Цойға әндер жазады («Сынған махаббат», «Қыс-жаз», «Сенің А») , т.б. д. ) «Сенің А» әні Анита Цойдың жеке концертіне атауы болып әлемдік гастрольге шықты, кейіннен бұл ән «Жыл концерті» номинациясында үздік деп танылды.

Оның әндерін Алла Пугачеваның «Өтірік»   , Аня Лорак («Сіз үшін»), Варвара («Жылдам өзен»), Марина Девятова, «Ассорти», « Лавика » («Қанаттар»), Нұрлан Абдуллин «Бәрі басқа» , сонымен қатар Абдулиннің «Бәрі әр түрлі» альбомына енген 11 ән (2015)  , Вячеслав Бутусов « Тоқтатпа »  .

И. Рахымжановтың әндерінің орындаушылары Алтын Грамофон сыйлығының лауреаттары атанды: 

* 2010 Шексіздік - «Сіз кеткен кезде» 
* 2011 Анита Цой - «Сынған махаббат»
* 2012 Анита Цой - «Қыс-жаз». 

сонымен қатар «Жыл әні» фестивалінің лауреаттары: 

* 2010 Шексіздік - «Армандап кеттім»  
* 2010-2011 Ани Лорак - «Сіз үшін». 

«Кадетство» сериалының «Шық үстінже жалаң аяқ» саундтрегінің авторы, сондай-ақ Универсиада-2017 «Алматы» әнұранының авторы .    

Ол Ресейдегі топ ең жақсы 30 композитордың бірі. Христиан дінін қабылдады.  Ол Мәскеу мен Киевте тұрады. Бес баласы бар. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://express-k.kz/show_article.php?art_id=63131 
* http://www.np.kz/index.php?newsid=10238 

Санат:Қазақстан ақындары
Санат:XX ғасыр әншілері
Санат:XX ғасыр ақындары
Санат:Ресей ақындары
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:XX ғасыр сазгерлері
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Ресей сазгерлері
Санат:Алфавит бойынша музыканттар
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Ресей әншілері
Санат:Алфавит бойынша әншілер
Санат:1979 жылы туғандар
Санат:3 қаңтарда туғандар
Санат:Ресей қазақтары