Раймонд Дэвис

**Кіші Рэймонд Дэвис** (14 қазан 1914 – 31 мамыр 2006) — американдық химик және физик. Ол 1960-1980 жылдардағы Хоумстейк экспериментінің жетекшісі ретінде танымал, бұл Күннен шығарылатын нейтриноларды анықтауға арналған алғашқы тәжірибе болды; Бұл үшін ол физика бойынша 2002 жылғы Нобель сыйлығын бөлісті.

## Ерте өмірі және білім алуы
Дэвис Вашингтонда дүниеге келген, оның әкесі Ұлттық стандарттар бюросының фотографы болған. Әуенді көтере алмаса да анасының көңілінен шығу үшін бірнеше жыл хормен айналысты. Әуе қозғалысының дыбысы әуенді басатындай болғанға дейін ол Уотергейттегі концерттерге қатысуды ұнататын. Өзінен 14 ай кіші інісі Уоррен бала кезінде оның тұрақты серігі болды. Ол 1938 жылы Мэриленд университетінің Компьютерлік, математикалық және жаратылыстану ғылымдары колледжінің құрамына кіретін химия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол да сол мектептен магистр, 1942 жылы Йель университетінен физикалық химия бойынша Ph.D.  дәрежесін алды.

## Мансап
Дэвис соғыс жылдарының көп бөлігін Юта штатындағы Дугвей сынақ алаңында химиялық қару сынақтарының нәтижелерін бақылау және оның алдындағы Боннвилл көлінің дәлелі үшін Ұлы Тұзды көл бассейнін зерттеумен өткізді.

1945 жылы әскерден босағаннан кейін Дэвис Огайо штатының Майамисбург қаласындағы Монсанто қорған зертханасына жұмысқа орналасып, Америка Құрама Штаттарының Атом энергиясы жөніндегі комиссиясының мүддесіндегі қолданбалы радиохимиямен айналысты. 1948 жылы ол атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалануды іздейтін Брукхавен ұлттық зертханасына қосылды.

Дэвис одан «жұмыс істеу үшін қызықты нәрсе табуды» сұрағанын және өзінің мансабын бета-ыдырау процесін түсіндіретін, бірақ бөлек болуы расталмаған нейтриноларды, бөлшектерді зерттеуге арнағанын хабарлайды. Дэвис бета-ыдырау арқылы нейтринолардың анықталуын зерттеді, бұл процесс нейтрино белгілі бір тұрақты изотоптарды радиоактивті изотоптарға айналдыру үшін ядроға жеткілікті энергия әкеледі. Бұл процестің жылдамдығы өте төмен болғандықтан, нейтрино эксперименттерінде жасалған радиоактивті атомдардың саны өте аз және Дэвис нейтринолардың сигналына ұқсайтын бета-ыдыраудан басқа процестердің жылдамдығын зерттей бастады. Детекторлар ретінде төрт хлорлы көміртекті бөшкелер мен цистерналарды пайдалана отырып, Дэвис аргон-37-ді өндіру жылдамдығын биіктік функциясы ретінде және жер астындағы тереңдік функциясы ретінде сипаттады. Ол 1954 жылы Брукхейвен реакторында хлор атомдары бар детекторды, кейінірек Саванна өзеніндегі реакторлардың бірін орналастырды. Бұл эксперименттер реакторлар жабылған кезде реакторлар жұмыс істеп тұрған кезде радиоактивті аргонның артық мөлшерін анықтай алмады және бұл хлор реакциясын тудыратын нейтрино мен реакторларда өндірілген антинейтринолардың бір-бірінен ерекшеленетіндігінің алғашқы тәжірибелік дәлелі ретінде қабылданды. Нейтриноларды анықтау антинейтриноларды анықтамаудан әлдеқайда қиын болды. Дэвис күн сәулесінен нейтринолардың дәлелін алғаш рет анықтаған кең ауқымды радиохимиялық нейтрино детекторы Хоумстейк экспериментінің жетекші ғалымы болды.

Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын жапон физигі Масатоши Кошибамен және итальяндық Риккардо Джакконимен астрофизикаға қосқан ізашарлықтары үшін бөлісті, Дэвис ғарыштық нейтриноларды анықтаудағы жұмысы, Хоумстейк экспериментінде күн нейтрино мәселесін қарастырғаны үшін танылды. Сыйлық алған кезде ол 88 жаста еді.

## Жеке өмір
Дэвис әйелі Анна Торримен Брукхейвенде кездесті және олар бірге 21 футтық ағаш желкенді, *Halcyon* кемесін құрастырды. Олардың бес баласы болды және 50 жылдан астам Нью-Йорктегі Блю Пойнттағы бір үйде тұрды. Ол Альцгеймер ауруының асқынуынан Нью-Йорктегі Блю Пойнт қаласында қайтыс болды.  

## Құрмет грамоталары мен марапаттары
нобай| Дэвис президент Буштан ғылым медалін алу сәті, сол жақта OSTP директоры Марбургер

* 2003, Бенджамин Франклин медалі (Джон Н. Бахколл және Масатоши Кошибамен бірге)
* 2002, физика бойынша Нобель сыйлығы (Масатоши Кошибамен бірге)
* 2001, Ұлттық ғылым медалі
* 2000, Физика бойынша Вольф сыйлығы
* 1996, Америка астрономиялық қоғамының Джордж Эллери Хейл сыйлығы
* 1994, Америка астрономиялық қоғамының Беатрис М.Тинсли сыйлығы
* 1992, Америка физика қоғамының В. Х. Панофский сыйлығы
* 1988, Том В. Боннер Америкалық Физика қоғамының сыйлығы
* 1978, Ұлттық ғылым академиясының физика бойынша Комсток сыйлығы

## Көрнекті жұмыстар
*  – Non-detection of antineutrinos with chlorine
*  – Proposal for Homestake Experiment
*  – final results of Homestake Experiment

## Басқа басылымдар
* Дэвис, кіші Р. және ДС Хармер. «Күн нейтриндері», Брукхавен ұлттық зертханасы (BNL), (желтоқсан 1964).
* Дэвис, Р.Кіші «Күннен нейтриноларды іздеу», Брукхавен ұлттық зертханасы (BNL), Америка Құрама Штаттарының Энергетика министрлігі ( Атом энергиясы жөніндегі комиссияның бұрынғы агенттігі арқылы), (1968).
* Дэвис, кіші Р. және Дж. Эванс кіші «Брукхавен күн нейтриносының эксперименті туралы есеп», Брукхавен ұлттық зертханасы (BNL), (22 қыркүйек, 1976 ж.).
* Дэвис, кіші Р., Эванс, JC & BT Кливленд. «Күн нейтрино мәселесі», Брукхавен ұлттық зертханасы (BNL), (28 сәуір, 1978 ж.).
* Дэвис, кіші Р., Кливленд, BT және Дж.К. Роули. «Күн нейтрино ағынындағы өзгерістер», Пенсильвания университетінің астрономия және астрофизика бөлімі, Лос-Аламос ұлттық зертханасы (LANL), Брукхавен ұлттық зертханасы (BNL), (2 тамыз, 1987 ж.).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Елес бөлшек PBS NOVA

Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Физиктер
Санат:АҚШ физиктері