open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақтасты (Ұлытау облысы)

**Ақтасты** — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Талдыбұлақ ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2025 жылы таратылған. 2017 жылға дейін таратылған Ақтасты ауылдық округінің орталығы болды.

## Географиялық орны
Жартас тауының етегіңде, аудан орталығы Жаңаарқа кентінен солтүстікке қарай 14 км-дей жерде.

## Тарихы
Іргесі 1982 жылы кеңшар болып каланған. Жерінің жалпы ауданы - 11,5 мың га. Шаруашылығың мамандандырылған негізгі бағыттары - сүт, қосымша шаруашылығы көкөніс өсіру болды. Округте 25 шаруа қожалығы бар. Олар егін және мал өсірумен айналысады.

## Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 429 адам (206 ер адам және 223 әйел адам) болса, 2009 жылы 218 адамды (117 ер адам және 101 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 38 адамды (23 ер адам және 15 әйел адам) құрады.

## Инфрақұрылымы
Округтің елді мекендерінде (Ақтасты, Үлкен бұлақ, Алғабас, Жаңа Алғабас ауылдары) 2 мектеп, 2 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, клуб, кітапхана, басқа да мәдени тұрмыстық мекемелер бар. Басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Атасу темір жол станциясы 35 км жерде.

Ақтастыдан 6 км жерде Ақтасты гидроторабы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Жаңаарқа ауданының таратылған елді мекендері
Ақтасты, станция

**Ақтасты, станция** - 4-класты теміржол станциясы, Қазақстан теміржолының Қарағанды-Астана учаскесінің негізгі
желісінде, Қарағанды қаласынан солтүстікке таман 110 км жерде орналаскан. 4 қабылдау-жөнелту жолы, 3 тұйығы бар. Астық қабылдау пунктіне
қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер
Оразғали Тінәліұлы Жұмағұлов

**Оразғали Тінәліұлы Жұмағұлов** (1911, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы - 11.6.1944) -жауынгер-актер, әнші. Қазақ драма театрының студиясын бітірген (1935). 30-жылдары Риддердің (кейіннен Лениногорск) қорғасын зауытында жұмысшы бола жүріп, осындағы Жұмысшы жастар театрының спектакльдеріне қатысады. 1933 - 41 ж. Қазақ академиялық драма театрында актер болды. Жұмағұлов - Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлу" трагедиясындағы Қозы ролінің тұңғыш орындаушысы. Ойнаған рольдері қатарында Жағыпар(С.Сейфуллиннің "Қызыл сұңқарларында"), Серік (Б.Майлин мен Мүсіреповтің "Амангелдісінде"), Вася (Н.Ф. Погодиннің "Менің досымында"), т.б. бар. 2-дүниежүзілік соғыста ерлікпен қаза тапты. Даңқ орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Үмітжан Рахметоллақызы Жұмақова

**Үмітжан Рахметоллақызы Жұмақова** (21.1.1954 ж.туған, қазіргі Алматы облысы Үштөбе станциясы) - музыкатанушы, өнертану кандидаты (1985). Алматы Республикалық арнаулы музыка мектебін (1972), Мәскеу консерваториясын (1977), ал 1981 ж. аспирантурасын бітірді. 1981 - 98 ж. Алматы консерваториясында (қазіргі Қазақ ұлттык консерваториясы) педагогикалық қызметпен айналысты; 1998 жылдан Қазақ ұлттық музыка академиясының (Астана) ғылыми жұмысы жөніндегі проректоры.

## Дереккөздер
Ақтасты (Қарағанды облысы)

**Ақтасты** — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Тәттімбет ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 116 км-дей жерде. 

## Тарихы
Іргесі 1934 жылы Жаңа негіз, Қызыл ту ұжымшарлары негізінде құрылған. 1959 жылы ұйымдастырылған «Ақтасты» кеншарының орталығы болды. Шаруашылығының мамандандырылған негізгі бағыттары - қой және етті мал шаруашылығы. Жерінің жалпы ауданы — 133 мың га. 1844 жылы Қу тауындағы Түндік өзенінің оң қапталынан Қазақстанда ең тұнғыш металлургия зауыты (Благодатно-Стефановск зауыты) салынған. 1844-1861 жылдары қорғасын, алтын аралас қара мыс өндірген. Қазіргі уақытта ауылда 14 шаруа қожалығы жұмыс аткарады (2006).

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Мектеп, ОДА, клуб, 2 кітапхана, пошта байланыс торабы жұмыс жасайды. Бұл жерде атақты күйші Тәттімбет Қазанғапұлы дүниеге келген. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері
Семей тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты

**Семей тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты** - сәулет өнері ескерткіші. 19 ғасырлардың 50 жылдары қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласында салынды. Қазан төңкерісінен кейін мұнда "Бостандық үйі" (алғашқы Совдеп кеңесі), 1977 жылдан облысы (бұрынғы) тарихи-өлкетану мұражайы орналасты. Ғимарат "П" әрпі пішінді тең қабырғалы симметриялық стильде, *"орыс классицизмі"* үлгісінде түрғызылған. Пайдалы ауданы 857,4 шаршым, биіктігі 4,10 м. Іргесі қима тастардан қаланып, қабырғасы күйдірілген кірпішпен өрілген, шатыры каңылтырмен жабылған. Орталық және 2 бүйір бөліктерден тұрады. Орт. бөлігі биіктеу, оның дөдегесі шыгыңқы өрнектермен әшекейленген, сылағы оюланған. Бүйір бөліктерінің алдыңғы жағы қашалған, қима бедерлі. Ғимарат терезелері қиматас маңдайшалы, төменгі жақтары қабырғаға тірелген.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мұражайлары
Санат:Семей
Тепең көк

**Тепең көк**- Садак биі"-қазақ биі. Осы аттас халық күйінің сүйемелімен орындалады. Музыка өлшемі 6/8 жөне 9/8 1934 ж. Е.Г. Брусиловскийдің "Қыз Жібек" операсында (балетмейстер - А.А. Александров) қойылды. Би жігіттердің ат жарысын, садақ тартудағы мергендігін, қылыш сайысындағы ептілігі мен шеберлігін, сондай-ақ төзімділігін бейнелейді. "Қыз Жібек" операсының жана спектаклінде (1954, 1984) және "Әнші ауыл" көркем фильмінде бидің балетмейстер Д.Әбіров қойған нұсқалары орындалды. Көркемөнерпаздар ұжымының репертуарында "Тепең көк" биінің басқа нұсқалары да бар.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениеті
Санат:Қазақ билері
Теректі халық хоры

**Теректі халық хоры** - әуеской хор ұжымы. 1969 ж. қазіргі Батыс Қазақстан облысының Теректі ауданындағы Федоровка селосында ұйымдастырылды, 1978 ж. халық ансамблі атағына ие болды. Оның көркемдік жағын 1969 жылдан Н.А. Федоскина басқарды. Хор репертуарынан орыс және қазақ композиторларының музыка шығармалары (С.С. Туликовтың "Арта берсін балға мен өлең даңқы", М.Төлебаевтың "Отаны", т.б.) орын алды. Хор ұжымы Алматы қаласында (1980) өнер көрсетті. 1982 ж. Мәскеу қаласында КСРО ХШЖК-нде өткен Қазақстан күндері мерекесіне қатысты. Еңбекшілер көркем өнерпаздық шығармашылығының Бүкілодақтық фестивалінің лауреаты (1977).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан мәдениеті
Теңіз халық театры

**Теңіз халық театры** - әуесқой драма ұжымы. Атырау облысының Теңіз ауданы Мәдениет үйі жанында 1955 жылдан жұмыс істеп келе жатқан драма үйірмесі негізінде ұйымдасқан. 

1959 ж. драма ұжымы Алматы қалысында болып, Ғ.Мүсіреповтің "Қыз Жібегін" көрсетті; осыған орай ол Республикалық халық театрлары байқауының лауреаты атанып, Қазақстан Мәдениет министірінің 1-дәрежелі дипломымен марапатталды. Сол жылы ұжымға халық театры атағы берілді. Оның құрамында Бүкілодақтық және Республикалық байқаулардың лауреаты А.Қаюпова, А.Бекешева, А.Елеуов, т.б. бар. 1955 жылдан театр режиссері, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Д.Ғұмаров болды. 

Спектакльдері: Б.Майлиннің "Шұғасы", М.Әуезовтің "Қарагөзі", Ш.Құсайыновтың "Рәбиғасы" мен "Біздің Ғаниы", Э.Н. Раннеггің "Адасқан ұлы", т.б. 
1964 ж. Мәскеу қаласындағы Кремль театрыңда өнер көрсетті. Республика халық театрлары байқауының лауреаты (1964, 1981).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Санат:Құрманғазы ауданы
Моңғолхан Арғынбайұлы Теңізбай

**Моңғолхан Арғынбайұлы Теңізбай**  (1930, Моңғолия, Баян-Өлгий аймағы, Толбо ауданы) – Моңғолиядағы қазақ театр өнерінің негізін салушылардың бірі, режиссер, драма және кино актері. Моңғолияның халық артисі (1994). 1968 ж. Мәскеудегі театр өнері институтын бітірген. 1950 - 1963 ж. Баян Олгий аймақтық театрында актеры бас режессер көркемдік жетекші қызметтерін атқарды. 1968 - 1971 ж. Улан-Батыр қаласында Моңғол драма театрында бас режессер және Моңғол жастар мен балалар театрында бас режессер болды. 1971 жылдан қазірге дейін Баян Өлгий аймақтық театрында еңбек етіп келеді. Ол 110-нан астам спектакльді сахналады. Киноға түскен ("Шайқас алдында" - Ордабай, "Моңғолкино" студиясы, 1976). Моңғолияның "Алтын жұлдыз" орденімен (1960) марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Моңғолия қазақтары
Нұрия Сәлімқызы Кетегенова

**Нұрия Сәлімқызы Кетегенова** - (16.2.1937 жылы туған , қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласы) - музыкатанушы, өнертану кандидат (1967). Алматы консерваториясын (қазірғі Қазақ ұлттық консерваториясы, 1961), әрі аспирантурасын бітірген. 1959 жылдан осында консерваторияда оқытушы (1973 жылдан доцент, 1995 жылдан профессор). Ол - Қазақстан композиторлары мен музыкатанушылары туралы анықтамалықтардың (1968,1973), кітаптар ("Қазақ музыкасының абызы", жинағы, 1999; "Өнер өрінде", жинағы, 2000; "Ер- лікке толы өмір", 2002; (қазақ және орыс тілдерінде), оқулықтар ("Қазақ музыка әдебиеті", 1995, орыс тілінде, 2000, қазақ тілінде; Ұ.Жұмақовамен бірғе), мақалалар, теле және радиохабарлар, т.б. авторы.

## Дереккөздер



Санат:Тұлғалар
Санат:1937 жылы туғандар
Торайғыровтың әдеби-мемориалдық мұражайы

**Торайғыровтың әдеби-мемориалдық мұражайы**
1965 ж. Павлодар облысы Баянауыл ауданы Торайғыр ауылында ашылды. Мұражай Мәдениет үйінде орналасқан.
Түрлі құжаттар, фотосуреттер мен
жеке заттар мұражайдың төрт бөлмесіне орналасқан. 1-бөлме ақынның балалық шағы мен жастық кезеңдерін бейнелейтін суреттер мен
материалдар, 2-бөлмеге ақынның
замандастары туралы экспонаттар,
3-бөлмеге ақын өмір сүрген ортаның
күнделікті тұрмыс жағдайларын
бейнелейтін материалдар, 4-бөлмеге сол ауылдың мәдени өмірі,
еңбекшілерді Кеңес өкіметі жылдарында қол жеткізген табыстары,
жетістіктері туралы экспонаттар
қойылған.
## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әдебиеті
Санат:Қазақстан мұражайлары
Терракота

**Терракота** немесе **қыш** ( - жер, күйдірілген балшық ) — көзешіліктің бір түрі. 

Терракоталық бұйымдар түрлі түсті (ақ, сары, қызыл, қоңыр, қара,т.б.) болғанымен сыртына жылтырақ жалатпа жағылмайды. Терракотаны саздан қалыптап күйдіреді. Ертеде Терракота архитектуралық құрылыстарда кеңінен қолданылды.

## Дереккөздер


Санат:Мүсін жасау материалдары
Ақтау тау массиві

**Ақтау тау массиві** - Сарыарканың орталық бөлігіндегі тау массиві, Жаңаарка ауданының шығысында,
оңтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай
20 км-ге
созылып
жатыр.
Ені
10
км,
биіктігі
1133
м-ге жетеді.
Бірнеше қырқадан
тұрады.
Орталық және Шығыс қырқалары
жоғарғы протерезойдың
ақ кварцитінен, батыс
қырқасы қызыл
кварцитінен құралған. Қиыршық
тасты,қара коңыр
топырақта
көбіне
жусан,
бетеге
еседі.
Тау аңғарлары
шалғынды топырақты.
Тауда
бұлақ
көп. Жайылым ретінде
пайдаланылады.

## Дереккөздер
Гетероциклді қосылыстар

**Гетероциклді қосылыстар** циклге көміртек атомдарынан басқа да элементтердің атомдары кіретін қосылыстар. Ондай атомдарға азот, күкірт, оттек және т.б. элементтердің атомдары жатады. Гетероциклді қосылыстар мейлінше көп және әр алуан.

Көміртекпен бірге цикл құруға қатысатын элемент атомдары *гетероатомдар* деп аталады. Олардың санына байланысты моно-, ди-, три-, және т.б. гетероатомды қосылыстар болады.

Гетероциклді қосылыстар табиғатта көп таралған (витаминдер, алкалоидтар, пигменттер және жануарлар мен өсімдіктер клеткаларының құрамды бөліктері). Азотты гетероциклді қосылыстардың биологиялық процестерде маңызы зор. Бес мүшелі, алты мүшелі қосылыстар тұрақты болады. Осы қосылыстарға тоқталамыз.

## Пиррол

Пиррол. C4H5N — бес мүшелі азотты гетероциклді қосылыс:

300px

Пиррол тас көмір шайырының құрамында болады, сондықтан одан фракциялық айдау арқылы алынады. Өндірісте фуран мен аммиакты әрекеттестіріп алады. Пиррол — түссіз сұйықтык, суда нашар ериді, ауада тез тотығып, қоңырайып кетеді. Пирролда екіншілік азот атомы (NH тобы) бар, екіншілік аминдерге ұқсас болғанымен, негіздік қасиеті әлсіз, қышқылдармен тұрақты түз түзбейді. Себебі, азот атомының жұп электроны ароматты-электронды жүйе құруға қатысады.

Пиримидин молекуласында екі азот атомы бар, алты мүшелі гетероцикл. Оның сақинасы көптеген биологиялық маңызды заттардың құрамына (нуклеин қышқылы, дәрі-дәрмектер, кейбір витаминдер) кіреді. Пиримидиннің оттекті туындылары — урацил, тимин және цитозин:

500px

Бұларды жалпы атаумен *пиримидин негіздері* деп атайды.

Олар нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді (РНҚ, ДНҚ) және олардың гидролизі кезінде түзіледі.

Пиримидин (1) және имидазол (2) сақиналарынан тұратын күрделі гетероциклді қосылысты *пурин* деп атайды:

250px

Пурин топтары көптеген қосылыстардың нуклеин қышқылы құрамына пурин негіздері — аденин (А), гуанин (Г) түрінде кіреді:

400px

## Дереккөздер


Санат:Гетероциклды қосылыстар
Сергей Николаевич Сериков

**Сергей Николаевич Сериков** (1904, Ресей, қазіргі Саратов облысы Аткарск ауданы Үлкен Еқатириновка а. 26.6.1951, Бішкек қ.; Алматыда жерленген) - актер, әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1947). 1934 ж. Украинаның жылжымалы музыкалық комедия театры студиясын бітірді. Тобыл, Орынбор (1934 - 37) мен Қостанай (1937 - 38) театрларында қызмет етті. 1939 жылдан өмірінің соңына дейін М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрының құрамында актер болды. Ол Сорокин (Б.Войтехов пен Л.С. Ленчтің *"Павел Грековында"*), Қазан (М.Әуезовтің "Қара қыпшақ Қобыландысында"), т.б. көптеген рольдерді орындады. С. радиожұмысына да қатысты.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Ақшам намазы

[thumb|250px|Ақшам намазы. [Қайыр, Мысыр, 1865 жыл]]
**Ақшам намазы** (арапша *мағриб*)  - мұсылмандарға парыз болып тұрған бес намазының бірі. Күнде күн батуынан кейін, іңір басып, кеш қонғанда, қас қараланғанша және түн басқанша яғни құптан намазынан бұрын кешкі кезде оқылады. Үш рақағат намаз. Рамазан айында ораза тұтылған кезде ақшам намазы уақыты ауыз ашар яғни ифтар кезіне сәйкес болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Намаз
Жүнісбай моншасы

**Жүнісбай моншасы** - Тараз қаласында 19 ғ-дың соңынан сақталған архитуралық ескерткіш. Жалпы аумағы 18x25 м. Көлемі әр түрлі 10 бөлмесі сақталған, ІІ-іні бәлмесі қалпына келтірілген. Аралық дәліздер монша бәлмелерін бір-бірімен жалғастырып тұр. Қабырғаның қалыңдығы 0,8 м, биіктігі 2,5 -3 м, жалпы үйдің күмбезіне дейінгі биіктігі 4-6 м-ге дейін жетелі. Әр бөлменің төбесі күйдірілген кірпіштен қаланған күмбездерден жабылған. Күмбездің жоғары ұшында үйге жарық түсіретін тік бұрышты шағын саңылаулар бар. Бөлмелер ішкі жағынан әсемделе қаланған қуыстармен безендірілген. Моншаны салғызған жергілікті тұрғыны Қалп Юнус бай. Кезінде тұрғындарға ақысыз қызмет көрсеткен. Монша 1941 жылға дейін істеп келген. 1986 ж. Жамбылдағы арнайы ғылыми қалпына келтіру шеберханасы моншаның қалпына келтіру жұмыстарын жүргізген.

## Дереккөздер
Тоқтар Кәрімұлы Серік

**Тоқтар Кәдірұлы Серік** (16 қараша 1975, Шығыс Қазақстан облысы Шүбартау ауданы) — әнші, сазгер. 1999 ж. Қазақ ұлттық консерваториясынбітірген. Оның репертуарында қазақ халық және халық композиторлары, қазіргі композиторлардың (АҚоразбаевтың "Сағындым сені", т.б.) әндері бар. 2001 . Ш.Кдлдаяқов атындағы өншілер байқауының, 2002 ж. *"Жаңа ғасырға жаңа ән"* байқауының лауреаты. Сондай-ақ, С. бірқатар әндердің *("Ерке қыз"*, т.б.) авторы.

## Дереккөздер

Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Қабылбек Төретайұлы

**Қабылбек Төретайұлы**(13.11
1950 жылы туған, Түркістан облысы Сайрам ауданы Қайнарбұлақ ауылы) - ақын
ҚазҰУ-ды бітірген (1977). Облыстық комсомол комитеті, Еңбекші ауданы, облыстық партия комитеттерінде, 1992 жылдан облыстық
әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып
қызмет атқарған. Қазір облыстық Мұрағат
және құжаттама бөлімінің бастығы
"Жетісай әуендері" (1981), 1995 ж
"Қарлығаш" ұжымдық жинағын;
өлеңдері енген. 1993 ж. "Қазығұрт -
қайнарбұлақ" жыр жинағы, "Бас басына би болғаннан сақтасын" кітабы, "Жан шуағы" жыр жинағы
1996 ж. жарық көрген. "Достар әні"
"Жар назы", "Қызғалдақ дәурен"
"Жауқазын ғұмыр", "Нұрлы наурыз", "Өмір - арман", "Періштеден
пәк сезім", "Төле би", т.б. өлеңдеріне
ән жазылған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:1950 жылы туғандар
Гүлнәр Тазауылыбекқызы Жұмасейітова

**Гүлнәр Тазауылыбекқызы Жұмасейітова** (17.5.1968 ж.туған, Алматы) -театр және балеттанушы, өнертану кандидаты (1999). Алматы хореография училищесін (1986), Ташкент өнер институтын (1993), Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын (1997, профессор Б.Құндақбайұлының жетекшілігімен) бітірген. 1986 - 88 ж. Қазақ академиялық опера және балет театры группасында биші, 1993 -94 ж. "Түркістан-пресс" ақпараттық агенттігінде редактор, 1997 жылдан Әдебиет және өнер институтының театр және бейнелеу өнері бөлімінде ғылыми қызметкер, 2000 жылдан осы институттың ғылыми хатшысы. Ұлттык балет өнерінің мәселелері туралы мақалалары мерзімді баспасөз беттерінде жарық көрді. "Жігер" фестивалінің лауреаты (1984), Мәскеу қаласында өткен 12-Бүкіл дүниежүзілік жастар мен студенттер фес-тивалінің дипломанты (1985).

## Дереккөздер
Алмас Ермекұлы Серкебаев

**Алмас Ермекұлы Серкебаев** (31 наурыз 1948 ж.т., Алматы) — композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1984).

## Өмірбаяны
Керей руынан шыққан.

1966 ж. музыкалық мектебін, 1973 ж. Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) композиция (Г.Жүбанованың класы бойынша) бөлімін бітірген. 

1973 - 74 ж. осында стажер-зерттеуші, 1974- 78 ж. стажер-ассистент, 1982 жылдан Қазақстан Композиторлар одағының дыбыс жазу қабинетінің меңгерушісі болды.

## Еңбектері
С. симфониялық, аспаптық-камералық, вокалдық және эстрадалық жанрда еңбек етті. Оның камералық оркестрге арналған *"Шалқыма"* (1974), *"Кербез"* (1976), *"Отырар"* (1979), *"Шертпе күй"* (1982); *"Хорлан"*, *"Мәңгі өшпес даңқ"* (1974) атты вокалдық шығармалары; *"Ақсақ құлан"* балеті (1975) мен *"Маугли, менің бауырым"* рок-опера-балеті (1982), т.б. бар. 

## Марапаттары
Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері (1986).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақстан музыканттары
Санат:КСРО музыканттары
Синкреттік

**Синкреттік, синкретизм** ( - біріктіру) — *"жігі ашылмаған"*, *"біте қайнасқан"* деген сөз тіркестерінің синонимі болып табылатын бұл ұғым қандай да болмасын құбылыстың жетіле қоймаған бастапқы күйін білдіреді. Ұғым көбінде алғашқы қауымдық немесе архаикалық мәдени кезеңге байланысты көп қолданылады. Өйткені дәл осы мәдени кезеңде мәдениет салаларының жіктелінбегенін байқаймыз. Қазіргі кезде бұл термин эстетика, өнертану, мәдениеттану салаларында әр түрлі өнер түрлерінің элементтерінің бірлестігімен айқындалады.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Қабыш Сиранов

**Қабыш Сиранов** (11 ақпан 1914, казіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 19 қараша 1976, Алматы) — кино тарихшысы, өнертану ғылымының кандидаты (1964).

## Өмірбаяны
1942 ж. Бүкілодақтық кинематография интитутының киносценарий бөлімін бітірген. 

*"Лениншіл жас"* (казіргі *"Жас алаш"*) газеті редакциясында, 1940 - 1942 ж. КСРО Халкомсовы ведомствосында, 1942 - 1946 ж. Орт. біріккен киностудияда, 1954 - 60 ж. *"Қазақфильм"* киностудиясында сценарийші. 

1961 - 1976 ж. Әдебиет және өнер институтындағы театр және кино бөлімінде ғылым қызметкер болып еңбек етті. 

## Еңбектері мен шығармашылығы
Сиранов қазақ кино өнері тарихының мәселелерін зерттеумен айналыскан алғашкы кинотанушы. "Ақ гүл" (1943. В.Г. Морозовпен бірге), "Өмір жолы" (1960, Д.Тарасовпен бірге) көркем фильмдерінің; "Домбыра үні" (1944, С.А. Тимошенкомен бірге), "Алматы" (1945), "Тыңдағы кеңшарлар" (1956) және "Кенен Әзірбаев" (1974), т.б. деректі фильмдердің сценарийін жазды. 

## Марапаттары
"Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Зайсан халық театры

**Зайсан халық театры** - драмалық әуесқойлар ұжымы. Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы Мәдениет үйінің жанынан 1953 жылдан жұмыс істеп келе жатқан драма үйірмесі негізінде құрылды. 1960 ж. халық театры атағы берілді. Театр ұжымының репертуарында қазақ жазушыларының шығармалары (Ғ.Мүсіреповтың "Қы^ Жібеғі", А.Шамкеновтің "Табамын сені", т.б. болды. Облыс аудандарын (Зайсан, Ұлан, Самар, Күршім, Тарбағатай) аралап өнер көрсетті. Республикалық халық театрлары байқауының лауреаты (1981).

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан театрлары
Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)

**Қаратөбе** — Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы ауыл, аудан (1935 жылдан) және Қаратөбе ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Орал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 233 км жерде, Қалдығайты өзенінің оң жағалауындағы еркекшөп, көкпек, бетеге өскен бозғылт қоңыр, сортаңды қоңыр топырақты шөлейт белдемде орналасқан. Ауылды кішігірім Ақкөл, Сабынкөл көлдері (оңтүстік-батысында) және Қарағандықұм, Көкөзекқұм (солтүстігі мен шығысында) құмды алқаптары қоршап жатыр. 

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 3652 адам (1946 ер адам және 1706 әйел адам) болса, 2009 жылы 3434 адамды (1728 ер адам және 1706 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4106 адамды (2090 ер адам және 2016 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Іргесі 1860 жылы Орал қаласы мен Ойыл кенті арасында жолаушы таситын лау үйі ретінде қаланған. Лау үйі жанындағы төбе жолаушыларға алыстан үнемі қарауытып көрінетін болғандықтан «Қаратөбе» атанып кеткен. Кейін лау үйдің төңірегінде жаңадан қоныстанушылар шоғырланып, Қаратөбе үлкен ауылға айналған. Мұнда жыл сайын көктемгі жәрмеңке өткізілген. Қаратөбедегі бұрынғы кәсіпорындар, құрылыс, көлік, халыққа қызмет көрсететін, т.б. мекемелер мен ұжымдар 1997 жылдан 25 шаруа қожалығына және 1 акционерлік қоғамға біріктірілген.

## Инфрақұрылымы
Әлеуметік инфрақұрылымда 2 орта мектеп, клуб, мәдениет үйі, 2 кітапхана, мұражай, амбулаторлық емхана, аурухана, дәрігерлік амбулатория бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобилдік жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Қаратөбе ауданы елді мекендері
Симфониялық музыка

**Симфониялық музыка** симфониялық оркестрде орындауға арналған музыкалықықалық шығарма. 

С. м-ға хор, өнші-солистер қатысатын, алайда аспаптық жағы басым шығармаларда жатады. Симфониялық музыка деген түсінік жеке аспапқа немесе аспаптар мен оркестрге арналған шығармаларға да қолданылады. Симфониялық музыканың негізгі жанрлары: Симфония, увертюра (жеке концерттік пьеса немесе операға кіріспе), концерттер, сиюта, симфониялық поэма, фантазия, т.б. Сондай-ақ, Симфониялық музыкаға операның оркестрлік эпизодтары - симфониялық картиналар, интермеццо да жатады. 18 ғасырда симфониялық оркестрдің классикалық түрінің қалыптасуына байланысты Симфониялық музыка кеңінен дамыды. Оның негізін салған композиторлар Й.Гайдн, А.Моцарт, Л.В. Бетховен; олардың шығармашылық еңбегімен Сифониялық музыка жанры жан-жақты өріс алды. Қазақтың кәсіби музыкалықыкасының Симфониялық музыка жанрында Е.Г. Брусиловскггй, Е.Рахмадиев, Ғ.Жүбанова,С.Мұхамеджанов,Қ.Мусин, М.Қойшыбаев, Қ.Қожамияров, М.Сағатов, т.б. композиторлар жемісті еңбек етті.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Өнер
Никита Сергеевич Михалков

**Никита Сергеевич Михалков** (21 қазан 1945 ж.т., Мәскеу қ. КСРО) - актер, режиссер, сценарийші, Ресейдің халық әртісі (1984).

## Өмірбаяны
Б.В. Щукин атындағы театр училищесінде (Мәскеу) оқыды (1963-1966). 

Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген (1971). 
Оқып жүрген кезінде "Мәншүк туралы дастан" көркем фильмінде (1970) солдат Ежовтың рөлін орындады. 

1971 жылдан режиссер өнерімен айналысты. 

1978 ж. А.А. Адабашьян және А.С. Михалков-Кончаловскиймен бірлесіп, "Транссібір экспресі" атты көркем фильмінің сценарийін жазуға катысты. 

1998 ж. кино өнерін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін оған Қазақстан Президентінің арнаулы сыйлығы берілді.

## Дереккөздер


Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Яков Константинович Смирнов

**Яков Константинович Смирнов** (1.12.1906, казіргі Ресей, Смоленск облысы Ельна ауданы Гранкино а. - 12.1.2000, Алматы) - кинорежиссер, кинооператор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1956), 1937 ж. Бүкілодақтық кинематография интын бітіргеннен кейін Алматының киношежіре студиясында қызмет етті. 2-дүниежұзындығы соғыс жылдары әскери кинооиератор ретінде "Соғыс күні", т.б. деректі фильмдер, сондай-ақ, 1945 ж. 8 мамырда Карлсхорстта Германиянын созсіз тізе бүгуі актісіне қол қою сәтін түсіруге қатысты. С. "Күнделікті жаңалықгар" және "Кеңестік Қазақстан" киножурналына арнап сюжеттер, деректі фильмдер түсірді. 1953 жылдан деректі және ғылыми-көпшілік кино саласы бойынша режиссер болып, "Тында" (1954), "Казақстанның тұңғыш шойыны" (1961), "Академик Сәтбаев" (1967), "Ихтиологгар" (1973), "Шүрат жерде жемшөп дайындау" (1975), "Далақосы" (1975),т.б. көптеген фильмдерді түсірді. Кэзақртанның Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1986), 2-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Михаил Владимирович Соколовский

**Михаил Владимирович Соколовский (Сокольский)** (1901, Петербург қ. - 1941, қазіргі Санкт-Петербург қаласының маңы) - режиссер.

## Өмірбаяны
*1920 - 1930 жж. кең өріс алған Жұмысшы жастар театры қозғалыс өкілдерінің бірі. 

*1919 - 1925 жж. Ленинградтың мәдени мекемелерінде қызмет етті. 1925 - 1935 жж. осындағы Жұмысшы жастар театрын басқарып, бірқатар спектакльдер қойды. 

*1939 - 1940 жж. Қазақ академиялық драма театрында У. Шекспирдің "Отеллосын", Н.Ф. Погодиннің "Мылтықты адамы" мен Н.В. Гогольдің *"Ревизорын"* қойды. Бұдан кейін Ленинградқа қайта оралып, Эстрада театрының көркемдік жағын басқарды. 

*Ұлы Отан соғысы басталысымен халық жасақшыларының қатарында болып, ұрыста қаза тапты.

## Дереккөздер
Александр Иванович Соломарский

**Александр Иванович Соломарский** (12.7.1897, Ресей, Ейск қ. 12.6.1980, Киев қ.) - режиссер, актер, педагог, Қазақстанның (1943) және Украинаның (1954) халық артисі. 1923 ж. Киевтің халық ағарту институты мен театр студиясын бітірген. Алғашында актер болып, бірқатар рольдерді орындады. 1939 - 44 ж. Алматыда тұрып, қызмет етті. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының көркемдік жетекшісі болып, орыс және шет ел драматургиясы бойынша бірнеше елеулі спектакльдер қойды. Одесса театр училищесінде (1944- 53) және Киевтің театр институтында (1954 - 78) педагогикалық қызметпен шұғылданды.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Скена

**Скена** ( - шатыр) ежелгі грек театры ғимаратының құрамды үш бөлігінің (С., орхестра және көрермендер орны) бірі. Алғашқыда ол актерлердің киініп, сахнаға шығуы үшін уақытша ағаштан түрғызылған жай. Б.з.б. 5 ғасырдың 1-жартысында 2-және 3-актердін енгізілуімен әрі театр әрекетінің күрделене түсуімен байланысты Скена орхестраның артына немесе екі жақ бүйіріне жанамалап түрғызылатын болған.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Жалбыр операсы

**Жалбыр** — Е.Г. Брусиловскийдің операсы. Либреттосы Бейімбет Майлиндікі.

Алғаш рет 1935 жылында 7 қарашада (қазіргі Қазақ академиялық опера және балет театрында) қойылды.

## Режисерлері
Ж.Шанин мен Қ.Жандарбеков, дирижері - Ф.А. Кузьмич, суретшісі - А.В. Ненашев.

## Басты рольдер
Қ.Жандарбеков (Жалбыр) пен К.Байсейітова (Хадиша) ойнады.

Бұл опера 1936 ж. Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің 1-онкүндігінде көрсетілді. Операның муз. тілі халықтың ән-күйлері мен қазақ әндеріне құралған.

## Дереккөздер


Санат:Опералар
Григорий Арнольдович Столяров

**Григорий Арнольдович Столяров** (8.3.1892, Одесса қ. - 14.9. 1963, Мәскеу қ.) - дирижер, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1947).

1915 ж. Петроград консерваториясын - Л.С. Ауэрдің скрипка, Н.Н. Черепиннің дирижерлік және А.К. Глазуновтың аспаптау кластары бойынша бітірді. 1945 - 48 ж. Алматыда тұрып, Қазақ академиялық опера және балет театрында бас дирижер болды. М.Төлебаевтын "Біржан Сара" операсының премьерасында дирижерлік етті. Ол пед. қызметпен де айналысты: Одесса консерваториясының ректоры (1923 - 29), Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы, 1945 - 48), Мәскеу консерваториясы (1934 - 43) және Мәскеу әскери дирижерлер институтынын (1948 53) профессор болған.

## Дереккөздер


Санат:20 наурызда туғандар
Санат:1892 жылы туғандар
Санат:Одессада туғандар
Санат:14 қыркүйекте қайтыс болғандар
Санат:1963 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:КСРО дирижерлері
Санат:XX ғасыр дирижерлері
Санат:КСРО музыка педагогтары
Санат:XX ғасыр музыка педагогтары
Санат:Мәскеу консерваториясы оқытушылары
Санат:Мәскеу консерваториясының ректорлары мен директорлары
Санат:Одесса музыка академиясы оқытушылары
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Вера Павловна Строева

**Вера Павловна Строева** (21 қыркүйек 1903, Киев қ. - 27 тамыз 1991, Мәскеу қ.) — кинорежиссер, кинодраматург, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1944), Ресей халық артисі (1973).

## Өмірбаяны
Киев театр өнері институтының актерлік бөлімінде оқыды. 

Кинодағы шығарм. жолын сценарий жазудан (1925) бастады. 

1930 жылдан режиссурамен шұғылданды. Төңкеріс тақырыбын қозғайтын "Жеңімпаздар ұрпағы" (1936), "Ресей жүрегі" (1971) фильмін қойды. Ол режиссер Г.Л.Рошальмен бірлесіп Ф.М. Достоевскийдің, Ф.И. Панферовтың шығармаларын, сондай-ақ, М.П. Мусоргскийдің "Борис Годунов" пен "Хованщина" операсын экрандады. 

2-дүниежүзілік соғыс жылдары Алматы қаласында болып, "Алып туралы ән" мен "Жауынгер ұлы" (1942) фильмін коюға қатысты. Строева пьесалар мен сценарийлер жазған.

## Фильмографиясы
### Режиссер ретінде
*1930 -  *[[Әкелер құқығы]]*
*1931 -  *[[Қаптамасыз адам]]*
*1934 -  *[[Петербург түні]]*
*1936 -  *[[Жеңімпаздар ұрпағы]]*
*1939 -  *[[Қуаныш іздеуінде]]*
*1942 -  *[[№12 әскери киножинақ]]*
*1945 -  *[[Жас музыканттар]]*
*1947 -  *[[Марите]]*
*1951 -  *[[Үлкен концерт]]*
*1954 -  *[[Борис Годунов]]*
*1954 -  *[[Көңілді жұлдыздар]]*
*1956 -  *[[Алаңқай]]*
*1959 -  *[[Хованщина]]*
*1965 -  *[[Біз, орыс халқы]]*
*1970 -  *[[Ресей жүрегі]]*
*1983 -  *[[Бір шоқ қожағай]]*

### Сценарист ретінде
*1926 -  *[[Скотининдар]]*
*1927 -  *[[Жоғары мәртебелі]]*
*1929 -  *[[Екі әйел]]*
*1930 -  *[[Әкелер құқығы]]*
*1931 -  *[[Қаптамасыз адам]]*
*1934 -  *[[Петербург түні]]*
*1936 -  *[[Жеңімпаздар ұрпағы]]*
*1954 -  *[[Борис Годунов]]*
*1959 -  *[[Хованщина]]*
*1965 -  *[[Біз, орыс халқы]]*

## Марапаттары
"Құрмет белгісі" орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:21 қыркүйекте туғандар
Санат:27 тамызда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан кинодраматургтары
Санат:Ресей кинодраматургтары
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Ресей халық әртістері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Сурет галереясы

**Сурет галереясы** - негізінен немесе бірыңғай кескіндеме туындылары жинақталатын көркемсурет мұражайы. Үлкен мұражайлардың кескіндеме бөлімдері мен картиналарды сактауға арналған сарай залдары да Сурет галереясы деп аталады. Мыс., Лондон қаласындағы Үлттық галерея, Вашинггон к-ндағы Үлттық өнер галереясы, Мәскеу қаласындағы Третьяков гатереясы және қазіргі Қазақстан Мемлекеттік өнер мұражайы галереясы, т.б.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Колхоз-совхоз театры

**Колхоз-совхоз театры** - ауыл тұрғындарына мәдени қызмет көрсеткен кеңес дәуіріндегі кәсіби театрдың құрылымдық бір түрі. 1930 жылдардың басында пайда болып, мәдениеттің дамуына елеулі ықпал етті. 1935 жылы 1 шілдеде Қазақстан үкіметі Қазақстанда "Колхоз-совхоз театрларын құру туралы" қаулы қабылдады. Алғашқы кезде театр труппасы халық шығармғының шеберлерінен құралды. Кейінірек олардың қатарында арнаулы театр мектебін бітірушілер де болды. Театр репертуары концерттік нөмірлерден (ән-күй, би, күлдіргі сықақ әңгімелер, тақпақтар, т.б.) аспады. Кейбір Колхоз-совхоз театры концерт қәюмен қатар драм. спектақльдерді да (М.Әуезовтің "Айман - Шолпанын", Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуын", т.б.) қойды. Кезінде Еңбеқшіқазақ (Алматы облысы), Жамбыл (Жамбыл облысы драма театры). Қаратал (қазіргі Алматы облысы). Теңіз (Атырау облысы), Ойыл (Ақтөбе облысы), т.б.Колхоз-совхоз театрылары болды. Кейбір Колхоз-совхоз театры негізінде облысы театрлар құрылды.

## Дереккөздер



Санат:Мәдениет
Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев

**Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев** (1967 жылы 3 мамырда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Көкпияз ауылында туған) — қазақтың халық әндері мен дәстүрлі әндерін кеңінен насихаттап жүрген әнші. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). "Құрмет" орденінің иегері.

## Толығырақ
* Рамазан Өмірәліұлы 1967 жылы 3 мамырда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Көкпияз ауылында дүниеге келген. Ұлы жүздің Албан тайпасы Бозым руынан шыққан.
* 1987 - 1989 жылдары  Алматы эстрада-цирк училищесін (Қайрат Байбосыновтың класы бойынша) бітірген.  
* 1991 - 1995 жылдары Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетіның музыка бөлімінің "домбыра" мамандығы бойынша бітірген.
* 2012 - 2014 жылдары Өнер магистрі ғылым атағы берілген.

## Еңбек жолы
* 1989 - 2005 жылдары Қазақконцерт өнер бірлестігінде әнші.
* 2006 - 2009 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқытушы.
* 2009 - 2012 жылдары Республикалық эстрада - цирк колледжінде оқытушы.
* 2012 жылдан Қазақ ұлттық өнер академиясының "дәстүрлі ән музыкасы" кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі лауазымын атқарады.

## Марапаттары
* 1992 жылы Ә.Қашаубаев атындағы әншілер байқауының жеңімпазы. 
* 1997 жылы Халықаралық ән байқауының жеңімпазы (Самарқанд қаласы);
* 1998 жылы 22 қазанда елбасының жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді.
* 2001 жылы "ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі
* 2011 жылы елбасының жарлығымен "Құрмет" орденімен марапатталды.
* 2011 жылы Әлихан Бөкеханов атындағы алтын медалі
* 2013 жылы Моңғолия Республикасының Құрмет ордені
* 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі.
* 2017 жылы Алматы облысы Райымбек ауданының құрметті азаматы атағымен марапатталды.
* 2017 жылы 29 қарашада "ҚР Ұлттық Қауіпсіздігі Комитетінің 20 жылдығы" медалі

## Отбасы
Үйленген. жары: әнші, "Құрмет" орденінің иегері Ұлту Қабаева

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Зейнолла Жақыпов

**Зейнолла Жақыпов** (5.12.1916, қазіргі Қарағанды облысы Қоңыртас кенті - 18.5.1981, Қарағанды қаласы) - актер, режиссер, драматург.

1944 жылында Қазақстанның еңбек сіңірген артисі .

1939 жылында Алматы театр училищесін бітірген.

Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) театр, музыка және кинематография ин-тында тәжірибе жинақтаудан (1950) өтті. Ол Қарағанды облысы драма театрында актер, директорлық орынбасары (1939 - 1948), бас режиссеры., әрі директор (1954 - 1978), әдебиет бөлімінің меңгерушісі (1978 - 1981) болып қызмет атқарды.

Сондай-ақ, 1948 -19 54 жылдары Қарағанды облысы атқару комитеттінің өнер істері бөлімін басқарды.

## Ойнаған рольдерінің
 
Намысұлы (М.Әуезов пен Ә.Әбііпевтің "Намыс ғвардиясында"), Шораяқ (Ш.Қүсайыновтың "Алдар көсесін-де"), Науан хазірет (Ғ.Мүсіреповтің "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Осип (Н.В. Гоғольдің "Ревизорында"), т.б. көрнектілері бар.

Режиссер ретінде Әуезовтің "Еңлік - Кебегін", "Айман - Шолпанын", Ш.Қүсайыновтың "Біздің Ғани" мен "Кеше мен бүгін", Ә.Тәжібаевтың "Майра", т б. спектакльдерін қойды. Ж.Сәрсековпен бірігіп "Зауреш", "Бажалар мен балдыздар", "Жүрек жырлары", т.б. пъесалар жазды.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қайрат Сүгірбеков

**Қайрат Сүгірбеков** (13.8.1966 ж.т., Алматы облысы Панфилов ауданы Үшарал а.) - режиссер. Қазақ ұлттық өнер академиясының режиссерлік бөлімін бітірген (1994). 1994 - 2004 ж. Қазақ академиялық драма театрында қоюшы реж. қызметін атқарды. 2003 жылдан Алматы облысы қазақ драма театрының көркемдік жетекшісі әрі директоры қызметін атқарды. С. Ф.Кафканың "Құбылыс", Г.Ибсеннің "Қуыршақ үй", М.Жұмабаев пен Ә.Таразидің "Шолпанның күнәсі", Д.Амантайдың "Сәлеметсің бе, коңыр мұң", Ж.Аймауытов "Ғашықтық дерті", Ғ.Мүсірепов "Махаббат дастаны", т.б. спектакльдерді сахналады. Бірқатар халықаралық фестивальдардың жүлдегері. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Санат:Тұлғалар
Дүйсен Тоқбергенұлы Сүлеев

**Дүйсен Тоқбергенұлы Сүлеев** (16.1.1936 ж.т., Алматы) - театр суретшісі, педагог. 

1963 ж. Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институты) кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтының кескіндеме бөлімін бітірді. 1963 - 68 ж. Қазақ академиялық драма театрында коюшысуретші, 1968 - 78 ж. казіргі Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры және Мемлекеттік академиялық орыс балалар мен жасөспірімдер театрының бас суретшісі, 1978 - 2001 ж. қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясында пед. қызметпен шұғылданды. 

С.Е. Рахмадиевтің "Қамар сұлу" операсын (1963), З.Ақышевтың "Жаяу Мұса", Б.Майлиннің "Майданы" (1965) мен "Шүға" (1969) мен "Алғашқы үшқындар" (1967), М.Кәрімнің "Ай тұтылған түн" (1968), Ш.Аймановтың "Жас Абай" (М.Әуезовтің романы бойынша, 1969), О.Бодықовтың "Отырардың күйреуі" (1974), Т.Жұртбайдың "Құнанбай" (республикалық театрлар фестивалінің 1-жүлдесі, 1995; Семей музыкалық. драма театрында), т.б. спектакльдерді көркемдеді. 

1996 жылдан зейнеткер.

## Дереккөздер


Санат:16 қаңтарда туғандар
Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан театр суретшілері
Санат:Қазақстан театр педагогтары
Санат:Репин атындағы институт түлектері
Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Санат:Мемлекеттік академиялық орыс балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары
Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары
Санат:Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары
Әсия Қалиқызы Сүлеева

**Әсия Қалиқызы Сүлеева** (1.3. 1950 ж.т., Жамбыл облысы Қордай ауданы Георгиевка а.) - кинорежиссер. 1975 ж. Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген. Мектепте оқып жүрген кезінде "Қазақфильм" киностудиясы жанындағы актерлік студияда оқыды. 1975 жылдан "Қазақфильм" киностудиясында реж. қызметпен айналысады. Ол "Кәмшат" (1975), "Жіптер" (1977), "Орынбасар әндері" (1982), "Атамекен" (1993), "Бекет-Ата" (2000) деректі фильмдерінің, "Ауылым Ала- таудың баурайында" (1986, бірқатар халықаралық кинофестивальдардың жеңімпазы), "Бақыт іздеушілер" (1994 95), "Сиқырлы демеуші" (2001), т.б. көркем фильмдердің реж., сондайақ, бірнеше деректі, мультфильм сценарийлерінің авторы. 1998 жылдан бастап Қазақ ұлттық өнер академиясында педагогикалық қызметпен шұғылданады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Нұрғазы Оразымбетов

**Оразымбетов Нұрғазы** (2.03.1909, Алматы облысы, Кеген ауданы, Тоғызбұлақ қыстағы - 1987, Алматы) -құрылыс инженері, Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы (1967). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) жол қатынасы инженерлері институтын бітірген (1936). 1940- 41 жылдары Қазақстан Халком кеңесі құрылыс бөлімінің бастығы, 1941 - 47 жылдары Қазақстан Министрлік кеңесінде күрделі құрылым кеңесшісі, 1947 - 50 жылдары Қазақстан ғылым академиясының антисейсмика секторында бөлім бастығы кызметтерін атқарды. 1950 - 73 жылдары Алматы қаласындағы жобалау институттарында басшы қызметте (1958 - 73 жылдар "Қазгипроторг" институтының директоры) болды. Оразымбетов бірқатар ірі ғимараттарды салу ісінде инжинерлік жағынан (Алматы қласындағы "Балалар әлемі" дүкені, "Алматы" мейрамханасы, Неке сарайы, "Ауыл" мейрамханасы, Жабық базар, т.б.) басшылық етті. Құрылыс ісіне жергілікті материалдарды қолдану жайында және жер сілкінісінің зардабына талдау жасайтын еңбектер бар. Қызыл Ту және "Құрмет белгісі" орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Цайен

**Цайен**( 18.4.1906, Ресей, Владивосток қаласы - 20.5.1981, Алматы) - режиссер, драматург, Қазақстанның еңбегі сіңген өнер қайраткері (1947). Бүкіл-одақтық кинематография институтын 1932 жылы бітірген. Сол жылы "Арменкино" студиясында қызмет етті. 1933 - 1934 жылдары Цайен Владивосток қаласындағы қытай Жұмысшы жастар театрында режиссер болды. 1934 жылдан өмірінің соңына дейін Корей музыкалық драма театрында режиссер әрі бас режиссер міндетін атқарды. Мұнда ол корей, қазақ және шет ел драма-тургтерінің пьесаларын қойды. Олардың қатарында М.Әуезовтің "Еңлік - Кебек" (1962), Б.Жәкиевтің "Әке тағдыры" (1963), О.Бодықовтың "Қарақүм трагедиясы" (1970) секілді т.б. спектакльдері бар. Цайен корей әдебиеті туындыларынан бірқатар инсценировка жасаумен және пьесалар жазумен айналы-сып, оның кейбіреулерін өзі сахнаға шығарды. Оз шығармашылығымен корей театры мен драматургиясының қалыптасып дамуына зор үлес қосты. "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

 

Санат:Тұлғалар
Санат:Ресей
Санат:1906 жылы туғандар
Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова

**Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова** (8 мамырда 1977 жылы, Қызылорда облысы, Арал ауданы, Қаратерең ауылында туған) — қазақстанның эстрада әншісі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері.

## Өмірбаяны
1977 жылы 8 мамырда Қызылорда облысы, Арал ауданы, Қаратерең ауылында дүниеге келген. 2000 жылы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген.

## Толығырақ
1997-2000 жылдары Қызылорда облыстық халық шығармашылығын дамыту орталығының әдіскері.

2000-2001 жылдары Қызылорда облысы мемлекеттік филармониясының әншісі болды.

2001-2010 жылдар аралығында Алматы қаласындағы «Қазақконцерт» өнер бірлестігінің солисті болды.

2010 жылдары Алматы облыстық филармониясының солисті.

2015 жылдан бастап «Qazaqstan» телеарнасы «Tańsholpan» ақпараттық ойын-сауық бағдарламасының жүргізушісі.

2020 жылдан бастап Астана қаласының Мемлекеттік академиялық филармониясының әншісі.

## Жетістіктері
Гүлнұр Оразымбетованың шығармашылық жолындағы жетістіктері:
* 2000 жылы "Жас қанат" әншілер байқауының «Жыл адамы» сыйлығының иегері;
* 2000 жылы Х-шы Халықаралық «Азия Дауысы» фестивалінің лауреаты;
* 2004 жылы Болгарияда өткен VIII Халықаралық «Дискавери» байқауының лауреаты.

## Шығармашылығы
Оның репертуарында Р.Таймановтың "Қоркыт-қобыз", Б.Оралұлының "Толғау", С.Жолбарыстың "Сағынышы" мен "Ойлаймын сені", С.Сыздыковтың "Қоштасу", т.б. қазақ халық және қазіргі композиторлардың әндері бар.

## Дереккөздер
Целинник

**"Целинник"** - Астананың бұрынғы Тың игерушілер сарайы жанындағы халық ән-би ансамблі. Әнші О.Д. Андрееваның жетекшілігімен 1962 жылы ұйымдастырылды. 1963 жылы халық ансамблі атағына ие болды. Ансамбль қүрамы жұмысшылар мен қызметкерлерден кұралды. Көркемдік жетекшісі - хормейстер В.Н. Снигирев (1965 жылдан), балетмейстері В.А. Петряков (1981 жылдан) болған. Репертуарынан "Тың", "Құтқарылғандар жайлы баллада", "Мәншүк туралы жыр", "Нүркен Әбдіров", "Достық", т.б. вокалдық-хореография композициялар орын алды. Ансамбль үжымы кезінде Кремль театры мен Одақтар үйінде (Мәскеу қаласы, 1964), Венгрияда (1979) өнер көрсетті. Республикалық әуесқойлар өнері фестивалінің (1972) дипломы мен жүлдесіне, сондай-ақ Рудольштадте қаласында (Германия, 1974) өткізілген көркемөнерпаздар шығармаларының фестиваліне қатысып, бас жүлде мен үлкен медальға ие болды. КСРО ХШЖК-нің алтын медалімен (1973) марапатталған,орын алды. Ансамбль ұжымы кезінде Кремль театры мен Одақтар үйінде (Мәскеу қаласы, 1964), Венгрияда (1979) өнер көрсетті. Республикалық әуесқойлар өнері фестивалінің (1972) дипломы мен жүлдесіне, сондай-ақ Рудольштадте қалсында (Гермашія, 1974) өткізілген көркемөнерпаздар шығармалырының фестиваліне қатысып, бас жүлде мен үлкен медальға ие болды. КСРО ХШЖК-нің алтын медалімен (1973) марапатталған.

## Дереккөздер
Файзолла Мұртазаұлы Оразаев

***Файзолла Мұртазаұлы Оразаев*** (15.12.1938, Түркістан облысы Түркістан ауданы Иқан ауылы)- ғалым, филология ғылымдарының докторы (1975).

ҚазҰУ- ды (1960), ҚазҰПУ-дың аспирантурасын бітірген (1969). 1960 - 1966 жылдары *"Лениншіл жас"* (қазіргі *"Жас Алаш"*) газетінде, *"[[Мәдениет және тұрмыс]]"* (қазіргі *"Парасат"*), *"Жұлдыз"* журналдарында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, *"Қазақфильм"* киностудиясында аға редактор, 1971 - 1980 жылдары Әдебиет және өнер институтында кіші, аға ғылыми қызметкер, 1980 - 1994 жылдары ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1994 жылдан Алматы Халықаралық мамандықтар институтының ректоры.

Қазақ әдебиетінің түрлі мәселелеріне арналған көптеген мақалалардың,* 
* "Басты тұлға" (1973), 
* "Жастық шақ театры" (1978),
* "3амана қаһарманы" (1981), 
* "Қазақ әдебиетін зерттеушілер" (1991)* зерттеу еңбектері жарық көрген. 
* *"Қазақ театрының тарихы"* I және II томдар,* 
* "Стиль сыры" (1975), 
* "Уақыт және қаламгер" (1975 - 81), 
* "Художественное искание современной многонациональной литературы" (1980), 
* "Фольклор. Литература и история Востока" (1984), 
* "Қазақстандағы патша отаршылдығы" ("Царская колонизация в Казахстане", 1995)* кітаптары авторларының бірі.

Оразаевтың ғылыми ізденістерінің бір саласы журналистика. Ол - 
* *"Орыс журналистикасының тарихы" (1986), 
* "Қазақ журналистикасының тарихы"* (1996, Қ. Алдабергенов пен Ж. Нұсқабайұлымен бірге), т.б. оқулықтардың авторы. Орыс жазушылары М. Горькийдің, А. Станюковичтің, өзбек жазушысы П. Қадыровтың, У. Хашимовтың шығармаларын қазақ тіліне аударған.''

## Дереккөздер


Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Түркістан облысында туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер
Ордабаев Әубәкір

**Ордабаев Әубәкір** (19.05.1915, қазіргі Қарағанды облысы, Нұра ауданы -22.12.1990, Шымкент қаласы) - актер, режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1958). Мәскеу Театр өнері институтының жанындағы қазақ студиясын бітірген (1938). 1938 - 43 жылдары Қазақ академикалық драма театрының құрамында актер болды. 1943 - 47 жылдары Жамбыл облысында драма театрының көркемдік жағын басқарды. 1947 -53 жылдары Шымкент облысында драма театрында режисер болып, К.М. Симоновтың "Прага түбінде", А.В. Софоновтың "Мәскеу салты", Б.А. Лавреневтің "Америка дауысы", А.Е. Корнейчуктың "Бүргенді тоғайы", ҚМұхамеджановтың "Бөлтірік бөрік астында", Ә.Әбішевтің "Кім менің әкем", Ғ.Мүсіреповтің"Амангелді",С.Адамбековтің "Аюбайдың ажалы", т.б. қойды. 1974 жылдан осы театрда режисер әрі актер болып қызмет етті. Қ.Шанинмен бірлесіп, "Сенім күші" пьесасын (1956) жазды. Киноға түскен.

## Дереккөздер


Санат:КСРО актерлері
Орда халық аспаптар оркестрі

**Орда халық аспаптар оркестрі** (Батыс Қазақстан облысы) - әуесқой оркестр. 

1949 жылы ұйымдастырылды. 1974 жылы халық оркестрі деген атақ берілді. Ұйымдастырушы - белгілі домбырашы Ж.Темірәлиев. Ұжым репертуарынан қазақ халық күйлері (Құрманғазының "Сарыарқасы" мен "Кішкентайы", Сейтектің "3аманайы", Д.Нұрпейісованың "Он алтыншы жылы"), симфониялық шығармалар (С.Мұхамеджановтың "Отан шаттығы"), т.б. орын алды. Оркестр ұжымы 1-Бүкілодақтық көркемөнерпаздар шығармашылығы байқауына қатысты. Республикалық халық оркестрлері байқауының лауреаты.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан оркестрлері
Санат:Батыс Қазақстан облысы
Оркестрлеу

**Оркестрлеу** - музыкалық шығарманы оркестрге лайықтап жасау немесе партитураға түсіру.

## Дереккөздер


Санат:Өнер
Панда

**Панда**:
* Үлкен панда () - бамбук аюы;
* Кіші панда () - қызыл панда.
Жанат Аңсабайқызы Чайкина

**Жанат Аңсабайқызы Чайкина** (1954 жылы 14 маусымда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Ертіс ауылында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1991). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актрисасы. 

## Толығырақ
* Жанат Аңсабайқызы 1954 жылы 14 маусымда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Ертіс ауылында дүниеге келген.
* 1971 - 1975 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының актерлік бөлімін бітірген.
* 1975 жылы Талдықорғандағы облыстық қазақ драма театрына қызметке келіп, театрдың негізін қалаушылардың бірі болды. 
* 2008 жылы Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрына ауысты.

## Сахнадағы негізгі рөлдері
Ғ. Мүсірепов «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» – Баян, «Ақан сері-Ақтоқты» – Ақтоқты, «Қыз Жібек» – Қамқа, М. Әуезов «Қарагөз» – Қарагөз, «Еңлік-Кебек» – Еңлік, «Хан Кене» – Қарашаш, К. Гольдони «Екі мырзаға бір қызметші» – Беатриче, У. Шекспир «Асауға тұсау» – Катарина, «Сонеттер» – Ақын, «Король Лир» – Корделия, Шут, А. Чехов «Ваня ағай» – Соня, «Шағала» – Заречная, Ф. Шиллер «Мария Стюарт» – Мария Стюарт, Еврипид «Медея» – Медея, А. Цагарели «Ханума» – Ханума, Ш. Айтматов «Ана–Жер Ана» – Жер Ана және т.б бейнелерді сомдайды.

## Марапаттары
* Халықаралық театр фистивальдерінің бірнеше мәрте лауреаты.
* 1978 жылы республикалық жастар шығармашылығы байқауының дипломанты. 1995 жылы "Матай" қоры жарияланған І.Жансүгіров атындағы бәйгені жеңіп алды.
* 1991 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (Қазақ КСР);
* 2015 жылы елбасының жарлығымен «Құрмет ордені» мен марапатталған.
* 2016 жылы Қазақстанның "Еңбек ардагері" медалінің иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Санат:Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры тұлғалары
Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері
Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері
Шабақты зираты

**Шабақты зираты** - ежелгі зират. Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы бұрынғы "Степной" кеңшары аумағынан табылған 16 корған тобына жатады. Қорған топырақтан үйілген. Диаметрі 10 - 50 м, биіктігі 0,2- 1.2 м. 15-16-қорғандар жері жыртылған, қалған-дары Шабақты елді мекеніне дейін созылған. Бұл қорғандарды Батыс Қазақстан облысы мұражайы экспедиция (жетекшісі Б.Райымқұлов) ашты. Қазба жұмыстары жүргізілмеген. Шамамен ерте темір дәуіріне жатады.

## Дереккөздер


Санат:Батыс Қазақстан облысы зираттары
Санат:Тасқала ауданы