Ағылшын тілі

**Ағылшын тілі** () — Үнді-Еуропа тілдері жанұясының батыс герман тобына жататын тіл.
Ағылшын тілі — ежелгі тіл — қазіргі Ұлыбритания аралдарының аумағын ежелде басып алған Англосаксондардың тілі, бірақ жауланған кельттердің тілдері де әсер тигізген.

## Қолданылуы
Ағылшын тілі — халықаралық тіл (де-факто - лингва франка). Әлемдегі ең көп тараған, әрі қытай және испан тілінен кейінгі халық саны бойынша ана тілі ретінде ең көп пайдаланылатын тіл. Ағылшын тілі — Ұлыбритания, Америка Құрама Штаттары, Жаңа Зеландия, Аустралия және басқа елдерде ана тілі. Одан басқа көптеген мемлекетте — ресми тіл.

## Таралуы
Ағылшын тілі — БҰҰ-ның 6 тілінің бірі.
Ағылшын тілі — дүние жүзіне ең кең таралған тіл. Үнді-Еуропа тілдерінің батыс герман тілдеріне жатады. Ағылшын тілі құрылымы жағынан — флективті. Ұлыбритания, АҚШ, Аустралия, Жаңа Зеландияның мемлекеттік тілі. Канадада (француз тілімен қатар), Ирландияда (ирланд тілімен қатар) мемлекеттік қос тілдің бірі. БҰҰ-да қабылданған ресми 6 тілдің негізгісі. Алты құрлыққа кең тараған бұл тілде қазір 400 млн-нан астам адам сөйлейді.

## Қазақстанда мамандар дайындау
Қазақстанда да 20 ғасырдың 50-жылдарынан бастап Абылай хан атындағы Қазақ мемлекеттік халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде, өзге де жоғары және орта оқу орындарында Ағылшын тілі оқытылып, мамандар дайындалады. Жеке пән түрінде мектеп бағдарламаларына енгізілген.

## Тарихы
Ағылшын тілінің түп-төркіні 5-6 ғ-да құрлықтан Британ аралына қоныс аударған англ, сакс, ют тайпалары мен аралдағы байырғы кельт (бриттер) тайпаларының тілі болып саналады. Ағылшын тілінің даму тарихы ежелгі ағылшындық (7-11 ғ.), орта (12-15 ғ.) және жаңа (15 ғ-дан бері) дәуір болып үш кезеңге бөлінеді.

## Жазуы
Ағылшын тіліндегі жазба ескерткіштер 7–8 ғасырлардан белгілі. Ол уақытта ағылшындар руна жазуын пайдаланып, тасқа, ағашқа, сүйекке ойып жазған. 6–7 ғасырларда ағылшындар арасында христиан дінінің таралуына байланысты руна жазуы қолданыстан шығып, латын әліпбиі қолданыла бастады. Ағылшындар латын әліпбиін ілгері дамытып, оған W, J және V әріптерін қосты. 1066 жылы Англияны нормандар басып алды да, мемл. тіл — француз тілі болып, Ағылшын тілі қарапайым халықтың сөйлеу тілі есебінде сақталды. 1476 жылы Англияда ағылшын тілінде кітап басып шығару басталды. Бұл жағдай Лондон диалектісі негізінде ағылшынның жазба әдеби тілін қалыптастырды. Ағылшын жазуы – герман тілдері тобына жататын ағылшын тілінің жазуы. А.ж. ежелгі герман (ют, сакс, ағыл.)  тайпаларының руна жазуы түрінде пайда болған. V–VII ғасырларда латын және руна жазуының таңбалары араласып жүрген.

## Ағылшын-қазақ транскрипциясы
### Әріптер бойынша

### Фонема бойынша

## Диалектілері
Ағылшын тілі британдық және американдық болып екі түрге бөлінеді. Британдық Ағылшын тілі өз ішінде шотландиялық, солтүстік, батыс, шығыс, оңтүстік диалектілерге жіктеледі. 7-11 ғ-да англо-саксон тілінде 4 диалект болған: нартумбриялық, мерсиялық, уэссек және кент.

Ағылшын тілінің басты ерекшеліктері: 

а) фонетика жүйесінде дыбыстарының көпшілігі біресе созылыңқы, біресе қысқа айтылады. Осыған орай, Ағылшын тілінде сөз мағынасы бірсыдырғы өзгеріске түсуі мүмкін; 

б) морфол. саласындағы өзгешелік: сын есім мен сан есімнің барлық жалғаулары, яғни септіктері, сондай-ақ, зат есім мен етістік аффикстерінің көбі бұл күнде тарихи өзгерістерге түскен. Соған орай Ағылшын тілінде сөз бен сөзді байланыстыратын предлогтар, артикльдер, сондай-ақ көмекші етістік сияқты жаңа тұлғалар, формалар (морфемалар) пайда болған. Ағылшын тілінің жазу ережелері мен сөздердің айтылуында айырмашылықтар бар. Орфографиялық ережелер бойынша бұрынғы және қазіргі ағылшын тіліндегі дыбыстардың өзгерістері жазуда қатаң сақталады.

## Ағылшын әліпбиі
Ағылшын әліпбиі 26 әріптен құралады:

## Ағылшын тілін қолданатын негізгі елдер
300px|нобай|оңға|Ағылшын тілін қолданатын елдер
300px|нобай|оңға|Еуропадағы ағылшын тілі

Ағылшын тілі көптеген елдерде қолданады. Олардың қатарында негізгі осы елдер бар:
# Ұлыбритания
# АҚШ
# Аустралия
# Жаңа Зеландия
# Канада
# Ирландия

## Дереккөздер

Санат:Батыс герман тілдері
Санат:АҚШ тілдері
Санат:Аустралия тілдері‎
Санат:Канада тілдері
Санат:Үндістан тілдері‎
Санат:Ұлыбритания тілдері