open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Александр Арди

**Александр Арди** (Гарди; Alexandre Hardy; шамамен 1570-1632 жылдар) – француз драматургі .

Алғашында *«Корольдік актерлер»* ("Comediens du Roi") атты труппаның драматургі болады. Ол 1592 жылдан бастап жаза бастайды. 800-дей шығарманың авторы. «Александр Гардтың театры» (Le Theatre d'Alexandre Hardy, parisien) атты 5 томдық пьесалар жинағын құрастырады. 12 трагедия («Дидонның өзін-өзі өлтіруі» (Didon se sacrifiant), Scedase ou l'Hospitalite violee (Плутарх бойынша), Panthee, Meleagre, « Ахиллдің өлімі», «Кориолан» т.б.), 10 трагикомедия (Arsacome, Dorise, Fregonde, «Эльмира» (1627; Elmire ou l'Heureuse Bigamie), Gesippe (Дж. Боккаччо, Phraarte (Дж. Б. Джиральди), «Корнелия» (1613), 3 драмалық поэма және 5 пастораль («Альцея» (1610), Corinne, «Махаббат триумфі» (1626), L'Amour victorieux ou venge) жазған.

## Өмірбаяны
Жас кезінен бастап актер Валлеран Лекомте (Valleran Lecomte) басқарған "король комедиялары" ("Comediens du Roi") труппасымен бірге саяхаттады. Ең алдымен, ол труппаның драматургі ретінде орын алды, бірақ сонымен бірге сахнада өнер көрсетті. 1598-1600 және 1606-1612 жылдары компания Париждегі бургон қонақ үйінде қойылымдар ұсынды. Леконт қайтыс болғаннан кейін ұжымды Белроз басқарды (Bell rose; Pierre le Messier). Труппа 1629 жылы Бургон қонақ үйінде өнер көрсетуге айрықша құқық алды. Белрозбен қақтығысқа байланысты Арди 1627 жылдан бастап "корольдің ескі комедиялары" ("Vieux Comediens du Roi") труппасына жаза бастады, оны Клод Дешан (Claude Deschamps) басқарды, ол Ду Маре театрында (Театр Ду Мараис) қойылымдар берді. Обадан қайтыс болды.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Санат:1570 жылы туғандар
Санат:1632 жылы қайтыс болғандар
Санат:Драматургтер
Антуан де Монкретьен

**Антуан де Монкретьен** (, 1576-1621 жылдар) – француз драматургі және экономист .

*«Саяси экономия»* терминін тұңғыш енгізген тұлға. Драматург ретінде француз Қайта өрлеу дәуіріндегі сахналық трагедиялардың негізін салушы болып саналады. Ол 20 жасында «Софонисба» (Sophonisbe, 1596) атты тұңғыш трагедиясын жазып шығады. *1601 жыл*ы «Лакедемонянки» (Les Lacènes), «Давид» (David), «Аман» (Aman), «Шотландық немесе Мария Стюарт» (L’Ecossaise ou Marie Stuart) атты трагедиялар жинағын шығарады. Оның экономикаға деген қызығушылығы Англияға келгенде оянады. *1615 жыл*ы Мария Медичиге арналған «Саяси экономия туралы трактат» (Traite d’economie politique) атты еңбегін жарыққа шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Франсуа Бероальд де Вервиль

**Франсуа Бероальд де Вервиль** () (15 сәуір 1556 жыл – 26 қазан 1626 жыл), француз жазушысы .

1616 жылы шыққан «Le Moyen de Parvenir» атты шығармасымен танылады. Шығармалары орыс тіліне аударылған. Маньеризм бағытында жазады. 1593-96 жылдары «Флориданың бастан кешкендері» () атты романын жазады. Романның "Минерваның кабинеті" (,1596) атты бесінші бөлімі эстетикалық маньеризммен байланыстырылып жазылған. 1610 жылы «Жолы болғыш ханзаданың саяхаттары» () атты аллегориялық романы жарық көреді. Сондай-ақ трактаттар мен поэмалар жазған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Дю Бартас

**Дю Бартас де Сал(л)юст**, Гийом (Гильом) Du Bartas, Guillaume Sal(l)uste) (1544 жыл, Монфор – 28 тамыз 1590 жыл, Мовезен) – француздың діншіл ақыны, гугенот.

## Өмірбаяны
Тулуза қаласында құқық мамандығы бойынша білім алып, 1567 жылы доктор дәрежесін алады. 1565 жылы поэтикалық конкурстың жеңімпазы атанады. 1574-1590 жылдар аралығында 70-ке жуық шығармасы басылып шығады. Жанна Д'Альбренің тапсырысы бойынша «Юдифь» (La Judit) атты эпикалық поэма шығарады. Поэма королеваның өлімінен кейін шыққан «Христиан Музасы» (La Muse Chrestienne) атты шығармалар жинағында жарияланады. Шығармаларын маньеризм бағытымен, барокка стилінде жазған.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Белло Реми

**Белло Реми** Remy Belleau, шамамен 1533 жыл, Ножан-ле-Ротру, Шартра – 6 наурыз 1577 жыл, Париж), француз ақыны .

Пьер Ронсардың ең жақын досы. «Плеяда» одағының мүшесі. Эсхил, Феокрит, Мосх, Лонг, Вергилий, Гораций, Тибулл, Овидийдің шығармаларын көп оқыған. 1553 жылы Жодельдің «Күңдіктегі Клеопатра» атты трагедиясында актер ретінде ойнайды. 1555 жылы Петр Рамустың «Диалектика» атты латын тілді трактатын француз тіліне аударады. Белло көптеген сонет, мадақ өлең, идиллия, поэма, эпиталама, комедиялардың авторы. Сондай-ақ тастар туралы көптеген ғылыми еңбектер жазады («Шынайы тарих», «Полигисторе», «Этимология»).

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Маргарита Наваррская

**Маргарита Наваррская** , 11 сәуір 1492 жыл, Ангулем – 21 желтоқсан 1549 жыл, Одос) – француз ханшайымы, король I Францисканың апасы, Франциядағы алғашқы жазушы-әйелдердің бірі .

Латын тілін жетік меңгерген. Гийом Бюде, Клеман Маро, Деперье секілді әдебиет өкілдерін жақтаған. 1547 жылы «Кеме» (Le Navire) атты поэма жазады. Оның 72 новелладан тұратын «Гептамерон» («Heptaméron») атты кітабы атақты шығармаларының бірі. Кітаптың жарыққа шығуы жазушыға мол табыс алып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Жан Антуан де Баиф

**Жан Антуан де Баиф** (; 1532-1589 жылдар) – француздың атақты ақыны, композитор және аудармашы .

«Плеяда» одағының мүшесі. 1570 жылы музыкант Тибо де Курвильмен бірігіп, «Поэзия және музыка академиясының» (фр. Acadèmie de musique et de poésie) негізін қалайды. 1576 жылы жазған «Метеорлар» атты ғылыми поэмасы Вергилийдің «Георгиктері» мен Джованни Понтаноның «Метеорлар туралы» атты шығармаларымен үндесіп жатты. 1551 жылы «Маргарита Валудың қабірі» («Tombeau de Marguerite de Valois») атты тұңғыш өлеңін жазады. 1552 жылы «Мелинаға деген махаббат» (Amours de Mèline) деген атпен өлеңдер жинағын шығарады. 1572-1573 жылдары 4 томдық поэтикалық жинағы жарық көреді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Жоашен дю Белле

250px|thumb
**Жоашен дю Белле, Иоахим дю Беллэ** (; 1522 жыл, Тюрмельер сарайы, Анжу (Франция) – 1 қаңтар 1560 жыл, Париж) — француздың атақты ақындарының бірі.

«Плеяда» қоғамының мүшесі және оның басшысы Ронсардың жақын досы. Католик дінін ұстанады, кейін Ронсармен кездескеннен кейін дінді тастап, толықтай поэзияға бет бұрады. 1547-49 жылдары Ронсармен және Ж.А. де Баифпен бірге Кокредегі колледжде білім алады. Тұңғыш шығармалар жинағы «Зәйтүн» («L’Olive») деген атпен жарыққа шығады. 1552 жылы «Энеидтер» атты 4 томдық аудармалар жинағын құрастырады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Этьенн Паскье, также Пакье

**Этьенн Паскье, также Пакье** (, 7 маусым 1529 жыл, Париж, – 1 қыркүйек 1615 жыл, сонда) – француз заңгері, саясаткер, тарихшы, гуманист және ақын .

1554 жылы диалог түрінде құрылған «Монофил» (Le Monophile) атты трактаты жарық көреді. 1583-1584 жылдары «Бүрге» (La Puce) және «Қол» (La Main) атты өлеңдер жинағын бастырады. Өлеңдерін француз және латын тілдерінде шығарған. 1560 жылы жазған «Франция туралы ғылыми жазбалар» (Recherches de la France) атты еңбегімен көпшілікке танылады. Қазіргі кезде де оның шығармалары толық басылып шықпаған. 1723 жылы Амстердамда екі томдық шығармалары жарық көреді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Бонавентюр Деперье

**Бонавентюр Деперье** (Bonaventure des Periers) (шамамен 1501 жыл, Арне-ле-Дюк, Бургундия – 1544 жыл, сонда) – француз жазушысы .

Оның өмірі жайлы мағлұмат өте аз. Жас кезінде мектеп мұғалімі болған. 1536-1541 жылдары Маргарита Наваррскаяның камергері және хатшысы болып қызмет атқарады. Оның гуманистік көзқарастары төл шығармаларында көрініс табады. Оливетанмен бірге Інжілді аударған. 1538 жылы Парижде «Әлемнің кимвалығы» кітабын шығарады. Бұл кітабы дінбұзарлық деген айыппен өртеледі. Өмірінің соңында «Ойын-күлкілер мен күлдіргі әңгімелер» атты кітабы жарық көреді.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Луиза Шарлен Лабе

**Луиза Шарлен Лабе** (; 1526 жыл, Лион – 25 сәуір 1566 жыл, Парсьё-ан-Домб) – француз ақыны .

Оның өмірі жайлы мәлімет өте аз сақталған. Бізге жеткен 3 элегиясы мен 24 сонеті бар. Оның шығармашылығына итальян поэзиясы, әсіресе Петрарканың ықпалы зор болған. Сонеттерін Р.М. Рильке неміс тіліне аударады. Дариюс Мийо өлеңдеріне романс жазған. Орыс тілінде «Шығармалары» деген атпен 1988 жылы Мәскеу қаласында басылып шығады.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Морис Сэв, также Сев

**Морис Сэв, также Сев** (, шамамен 1501 жыл, Лион – шамамен 1560 жыл, сонда) – француз ақыны .

Лион поэтикалық мектебінің басшысы. Оның тұңғыш еңбегі – Хуан де Флорестің «Фламеттің қайғылы өмірі» (La déplourable fin de Flamete) атты кітабын испан тілінен аударуы. 1544 жылы шыққан «Делия» атты поэмасымен танылады.1547 жылы «Ивняк» (La Saulsaye, Eglogue de la vie solitaire) атты аллегориялық поэмасы жарық көреді. Сондай-ақ 228 өлеңнен тұратын *«Арион»* атты өлеңдер жинағы бар.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Этьен Жодель

**Этьен Жодель** (; 1532-1573 жылдар) – француз ақыны және драматург, «Плеяда» одағының мүшесі .

Ренессанс, маньеризм бағытында жазады. Никола Денизо, Марк-Антуан Мюре және Реми Белло секілді ақындармен дос болған. 1553 жылы Реймсте қойылған *«Күңдіктегі Клеопатра»* атты трагедиясымен көпшілікке танылады. Үш актіден тұратын трагедияда Мысыр патшайымының қайғылы өмірі туралы баяндалады. Тағы бір атақты шығармаларының бірі – *«Эжен»* (немесе «Евгений», Eugene, 1553) комедиясы. Мол табыс алып келген шығармаларының қатарында *«Өзіне өлім әкелген Дидона»* (Didon se sacrifiant, 1555) атты трагедиясы бар. Сонымен қатар көптеген трагедия, комедия, сонет, мадақ жыры, поэма, элегия және эпитафиялардың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Франция жазушылары
Байджи

**Байджи** қаласы (Ирак) – Ирактың Салах-эд-Дин провинциясында орналасқан қала 
.

Халық саны 60 000 адам. Байджи Ирактағы ірі өнеркәсіп орындары орналасқан қала болып табылады. Қалада мұнай өңдейтін, химиялық өнеркәсіп пен қару шығаратын орындар бар. Қазіргі таңда Байджи елдегі мұнай өңдейтін ірі кәсіпорындардың бірі. Сонымен қатар бұл кәсіпорын қала тұрғындарының көпшілігін жұмыспен қамтамасыз етіп отыр. Ирак соғысы кезінде қала АҚШ әскеріне шайқассыз беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Эль-Фаллуджа

**Эль-Фаллуджа** қаласы (Ирак) – Ирактағы Анбар провинциясында орналасқан қала 
.

Евфрат өзенінің жағалауында орналасқан. Қала маңындағы ауылдарда 200-ге жуық мешіт салынғандықтан, қаланы кейде «мешіттер қаласы» деп те атайды. Қаланың тарихы көне заманнан бастау алғанмен, бүкіл әлемге 1991 жылы «Шөлдегі дауыл» операциясы кезінде және 2003-2004 жылдардағы Ирак соғысы кезінде кең танылды. Халық саны 350 000 адам шамасында (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қаладан шыққан көптеген тұлғалар Баас партиясының мүшелігінде болып, жоғары қызметтер атқарған. 1991 жылы *«Шөлдегі дауыл»* операциясы кезінде жергілікті тұрғындардың арасында адам өлімі көп болған. Бірінші жағдайда Британ авиациясы қателікпен қала базарына екі бомба тастап жібереді, ал екінші жағдайда АҚШ авиациясы көпірді жарады, бірақ бір бомба қаланың басқа базарында жарылады. Жалпы жарылыс нәтижесінде 200-ге жуық адам көз жұмып, 500 қала тұрғыны жарланады.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Искандария

thumb|right|200px|
**Искандария** (Искандерия, Эль-Искандария, Эль-Искандерия) қаласы (Ирак) – Ирак орталығындағы көне қалалардың бірі.

Ескендір Зұлқарнайынның құрметіне аталған. Оны аты араб тілінде *«Искандер»* деп аталады. Халық саны 67 906 адам. 

Бабиль мухафазындағы қала. Жергілікті халық тұрғындарының көпшілігі суннит мұсылмандар. Искандария – елдегі көне қалалардың бірі болып саналады. Қазіргі таңда қалада зәулім ғимараттар бой көтеріп тұр. Ирак соғысы кезінде, 10 ақпанда жергілікті полицейлік бөлімшенің сыртындағы автокөлікте орнатылған бомба жарылады. Жарылыс нәтижесінде 45 адам қаза болып 150 адам жарақаттанды.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Эль-Кут

**Эль-Кут** қаласы (Ирак) – Ирактың шығысындағы Васит провинциясының астанасы 
.

Тигр өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. Сонымен қатар осы өзеннің бойында қаланың көне бөлігі орналасқан. Халық саны 400 000 адам шамасында. Эль-Кут– елдегі кілем тоқитын ірі орталықтардың бірі болып саналады. Ол астық тұқымдастарын өсіретін құнарлы аймақта орналасқан. Қаланың жанында ядролық сынақ жүргізетін орталық орналасқан. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі кілем және астық сатумен айналысады.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Муктадия

**Муктадия** қаласы (Ирак) – Ирактағы Дияла провинциясындағы қала 
.

Қаланың тарихы көне дәуірден бастау алады. Қала Сасанидтер әулеті басқарған парсы империясының заманынан бері бар. Қаланы зерттеу жұмыстары кезінде табылған деректерге қарағанда қаланы ол кезде  *«Шабрахан»* деп атаған. Қазіргі кезге дейін күрд тілінде ол осы атаумен аталады. Халық саны 298 000 адам шамасында. Қала тұрғындарының басым бөлігін түріктер мен күрдтер құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Эс-Самава

**Эс-Самава** қаласы (Ирак) – Ирактың оңтүстігіндегі Мутанна мухафазының әкімшілік орталығы 
.

Евфрат өзенінің жағалауында орналасқан. Халық саны 250 000 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізінб.з. 3 ғасыр шамасында ежелгі Химьяр патшалығының құрамына кірген Куда'а тайпасы қалаған. Бұл тайпа бұрын Йеменнің жерін мекендеген болатын, бірақ кейін ол жерлерді тастап, Ирактың шекарасындағы Самауа шөлейтті аймағына қоныстанады.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Таджи

**Таджи** қаласы (Ирак) – Ирактағы Салах-эд-Дин провинциясында орналасқан қала 
.

Халық саны 143 794 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Халықтың көпшілігі мұсылман-сунниттер. Саддам Хуссейн президент болған уақытта қалада Ирактың Республикалық гвардиясының базасы орналасты. Олар химиялық қарулар шығаратын. Сонымен қатар қалада Ирак танктерінің әскери тобы шоғырланған және әскери аэродром бар. Ирак соғысынан кейін база АҚШ-тың бақылауына өтіп, қазір американдық әскери база ретінде қолданылуда.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Дахук

**Дахук** (Дохук, Дехок немесе Дахок) қаласы (Ирак) – Ирактағы Дахук провинциясының әкімшілік орталығы 
.

Халық саны 500 000 адам. Қаланың негізгі тұрғындарын күрд және ассириялық ұлыстың өкілдері құрайды. Қаланың іргетасы 1236 жылы қаланған. Қазіргі таңда қалада 1992 жылы ашылған Дахук университеті бар. Ертеректе қала Ассирияның **«Наарда»** атты қаласы болған. Қазіргі таңда қалада туристік орталықтар жақсы дамуда. Қаланың атауын күрд тілінен аударғанда *«шағын ауыл»* деген мағына береді.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Хадита

**Хадита** қаласы (Эль-Хадита, Ирак) – Ирактағы Аль-Анбар провинциясында орналасқан қала 
.

Халық саны шамамен 100 мың адам. Қала жанында қуаттылығы жағынан елде екінші орында тұрған «Хадита» гидроэлектростанциясы бар. Оны салу барысында Бухайраталь-Кадисия жасанды суқоймасы салынды. 2004-2006 жылғы Ирактағы соғыс кезінде қалада көптеген әскери қақтығыстар болған. 2005 жылы қарашада АҚШ-тың теңіз жаяу әскерлері жергілікті халықты қырғынға ұшыратқан, ресми деректерде 24 адам қаза болды деп беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Халабджа

**Халабджа** қаласы (Ирак) – Ирактағы Сулеймания мухафазындағы Ирак Күрдстанында орналасқан қала .

Халық саны 80 000 адам шамасында. Қала тұрғындары Ирактағы күрдтердің арасында өздерінің діни ұстанымдарымен ерекшеленеді. Қала 1988 жылы Саддам Хуссейн жергілікті тұрғындарды химиялық қарумен қырғынға ұшыратқан. Бұл қалада күрдттің танымал ақыны мен әдебиетшісі – Горан, Абдулла Сулейман (1904-1962) туған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Кербела

**Кербела** қаласы (Ирак) – Ирактағы Кербела провинциясының астанасы 
.

Халық саны 572 300 адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Шеиттер қаланы Мекке, Медина, Иерусалим және Эн-Наджафадан кейінгі қасиетті қала деп санайды. Себебі 680 жылы Кербела шайқасы кезінде Язид ибн Муавиидің жауынгерлері имам Хусейнді өлтірген болатын. Қалада Ирактыңтанымал ақыны Мұхаммед Физула туған.

Кербела - Ирактың Бағдад қаласынан солтүстік- батысқа қарай 100 ша- қырым қашықтықта орналасқан қала.
Кербела провинциясының астанасы. Шииттер Кербеланы Мекке, Медине, Иерусалим және Наджафтан кейінгі қасиетті қала деп санайды.
Себебі 680 жылы Кербела шайқасы кезінде Язид ибн
Муавийдің жауынгерлері имам Хусейнді өлтірген болатын. Қалада Ирактың танымал ақыны Мұхаммед Физула туған.
Хусейн Ибн Әли өмір сүрген дәуірде бүл жерді сонымен бірге Хадириях, Найнава және Шатхи ул-Фурат деп те атаған.

Қала Кербела шайқасы өткен орын ретінде жақсы танымал.
Бұл қала исламдағы шииттермен байланысқан діни уағыздар мен құлшылық қылудың орталығы.
Қала мен оның мазарын мұсылман билеушілері кеңейтіп отырғанымен, алайда көп мәрте орын алған әскери шабуылдардың салдарынан қала да, мазар да көп зардап шеккен.
Қалада болатын шииттердің үлкен мейрамы бейбіт түрде өтеді. Бұл кезде орын алуы мүмкін қақтығыстарды болдырмау үшін мыңдаған әскер мен тәртіп сақшылары тәртіпті қадағалауға жұмылдырылады.

Ең алғаш салынеан мешітті Аббасидтер әулетінің халифы Әл-Мутаваккил 850 жылы қиратқан. Бірақ мешіт 979 жылы қайта тұрғызылды.
Кербела шайқасы Ислам күнтізбесі бойынша мухаррам айының 10-шы күні (қазанның 10-ы,
680 жыл) қазіргі кездегі Ирактағы Кербела қаласы тұрған жерде орын алған.

Қала екі бөліктен тұрады: біріншісі - діни орталық болып табылатын Ескі Кербела, екіншісі - тұрғын үйлер, медреселер және мемлекеттік мекемелер орналасқан Жаңа Кербела.
Саддам Хусейннің режимі
тұсында орын алған шииттердің көтерілісі қатыгездікпен басып-жанышталған кезде қалаға орасан нұқсан келтірілді және осы қақтығыс салдарынан көптеген адам қаза тапты.
Хусейннің қабірі - көптеген шиит мұсылмандары тәу етіп келетін орын. Әсіресе жыл сайын атап өтілетін Кербела шайқасының орын алеан күні, яәни Ашура күнінде адам көп жиналады.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Ханакин

**Ханакин** қаласы (Ирак) – Ирактағы Дияла провинциясындағы қала 
.

Провинцияның тұрғындары негізінен арабтар болғанымен, Ханакинде күрдтер саны басым. Ертеректе қала Парсы мемлекетінің құрамында болған. Ол кезде қала **«Ду-Ханаг»** («Екі үй») деп аталған. Араб әскері қаланы жаулап алғаннан кейін қаланың аты **«Ханак-аин»** болып өзгертілді. Қазір «Ханакин» болып айтылады. Қаланың жанында мұнай шығарылады және қалада мұнай өңдейтін кәсіпорын бар.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Мосул

**Мосул** қаласы (Ирак) – Ирактың солтүстігіндегі Найнава мухафазындағы қала.

Елордасы Бағдаттың солтүстік-батысында 396 км қашықтықтағы Тигр өзенінің бойында орналасқан. Халық саны 1 800 000 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Халқын негізінен күрдтер, арабтар, ассириялықтар, армяндар, еврейлер мен түрікмендер құрайды. Қалада Ирактағы ірі университеттердің бірі – Мосул универсиеті бар. Мосудың тұрғындары мен қаладан шыққан адамдар – **маслави** деп аталады. Қаланың тарихы көне болып саналады. Қала жайында алғашқы деректер біздің заманымызға дейінгі 700 жылдың ескерткіштерінде ұшырасады. 16 ғасыр мен 1918 жылға дейін қала Осман империясының құрамында болған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Самарра

**Самарра** – Ирактың шығысында, Тигр өзенінің жағалауында орналасқан қала.

Халық саны 201 700 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Қазба жұмыстары кезінде бұл жерде біздің заманымызға дейінгі 5 мыңжылдыққа жататын Самарра мәдениетінің болғандығы анықталды. Бірақ қалалық қоныстар кейінірек пайда болды. 833 жылы Исламға дейінгі көне қоныстардың орнына жаңа қала пайда болған. Аскария мешітінде Аскарияның екі имамы жерленгендіктен, шииттердің қасиетті қаласы болып саналады. Мұхаммед әл-Мұғтасымның мұрагері халифа Һәрун әл-Уәсиқ Самаррада шиыршық тәрізді мұнарасы бар, әйгілі Ұлы Мешітті салдырады. Оның биіктігі 52 м және ені 33 м-ге жетеді. Сол уақытта мешіт Ислам әлеміндегі ең ірі құрылыс болған. Аббасидтер кезеңіндегі сәулет өнерінің ескерткіштері (42 сарайдың орны, 4 мешіт, 3 халифаның кесенесі, сегіз бұрышты келген қаланың солтүстік бөлігі) ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар қорына енгізілген. Ескерткіштер №276 нысан болып тіркелген. 1911 жылы неміс археологтарының бастамасы бойынша зерттеле бастаған ескерткіштердің тек жартысы ғана арнайы ғылыми сараптамадан өткен.

## Дереккөздер

Санат:Ирак қалалары
Талль-Афар

**Талль-Афар** қаласы (Ирак) – Ирактағы Найнава провинциясындағы қала 
.

Халық саны 80 000 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Қала тұрғындарының көпшілігі түрікмендер. Талль-Афаны Інжілде аталған қалардың бірі ретінде ардақ тұтылады. 19 ғасырда қалаға әйгілі археолог Остин Лэйард келген. 1920 жылы ағылшындардың отарлауына қарсы шыққан қалалардың бірі болған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Тикрит

**Тикрит** қаласы (Ирак) – Ирактың солтүстігіндегі Тигр өзенінің бойындағы қала 
.

Халық саны 28 900 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Қала Саддам Хуссейн мен Саладиннің туған қаласы ретінде танымал. Тикрит – жиырма ғасырлық тарихы бар қала. Біздің заманымызға дейінгі 615 жылы Вавилон патшасы Набопаласар Ашшурға шабуыл жасаған кезде осы аймақты паналаған болатын. Осы кезден бастап қала жайындағы деректер ежелгі ескерткіштерде кездесе бастайды. 1137 жылы қалада аты аңызға айналған Саладин қолбасшы туған. Соның құрметіне провинцияның аты **«Салах-ад-Дин»** деп қойылған. 14 ғасырда моңғолдар қаланы басып алып қиратады. 2003 жылдың 13 сәуірде қала шайқассыз АҚШ әскеріне беріледі. Америка әскері Бағдатты жаулап алғаннан кейін Саддам Хуссейн Тикритке қашып келеді. Оны қалаға жақын жерде туысқандары мен жақтастары жасырған. Саддам Хуссейнді 2003 жылдың 13 желтоқсанында «Қызыл Таң» операциясы кезінде тұтқынға алды.

## Дереккөздер


Санат:Ирак қалалары
Умм-Каср

**Умм-Каср** қаласы (Ирак) – Ирактың оңтүстігіндегі портты қала 
.

Парсы шығанағына апаратын Абуллах бұғазының сағасында орналасқан. Халық саны 45-47 мың адам (2003 жылғы халық санағы бойынша). Қалада 82 көше бар, әр көшеде 72 үй бар. Ирак соғысына дейін қалада 13 бастауыш мектеп (ер балаларға 4және  қыз балаларға 4-еуі арналған, 5 аралас мектеп) және 5 орта мектеп (екеуі ер балаларға, біреуі ер балаларға арналған кешкі және екеуі қыз балаларға арналған мектеп) болған. Умм-Касрдан 1,5 км қашықтықта АҚШ-тың Кэмп-Букка әскери лагері орналасқан. Қала жайындағы алғашқы деректер 1903 жылға жатады. Әдепкіде қала шағын балық аулайтын қоныс ретінде болғандықтан, онша танымал болмаған. Ирак королі ΙΙ Фейсал осы жерге тұрақты порт салуды шешкенде қала дами бастады. Бірақ 1958 жылы корольді тақтан тайдырғаннан кейін портты салу кейінге шегеріледі. Ирак соғысы кезінде қала кең танымал болды. Аймақтың бақылауын қолға алу үшін екі жақтың әскері көп шайқасты. Умм-Касрды жаулау үшін АҚШ әскеріне бір апта уақыт кетті.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Эд-Дивания

**Эд-Дивания** қаласы (Ирак) – Ирактағы Кадисия мухафазының орталығы 
.

Халық саны 420 000 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Тигр мен Евфрат өзендерінің арасында орналасқан. Бағдат пен Басраны біріктіретін теміржол қала арқылы өтеді. Ауданның ауылшаруашылық орталығы болып табылады. Бұл жерлерде негізінен күріш пен финик егіледі.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Эр-Рамади

**Эр-Рамади** қаласы (Ирак) – Ирактағы Анбар провинциясының әкімшілік орталығы 
.

Халық саны 874 543 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). 1917 жылы қараша айында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал Моданың (Maude) басшылығымен британдық әскерлер осы жерде соғысқан болатын. Өткен ғасырдың соңғы ширегіндегі Ирак соғысы кезінде қала АҚШ әскеріне елеулі қарсылық көрсеткен. Қала арқылы Сирияға апаратын негізгі теміржол торабы өткендіктен, американдықтар Рамадиде көтерілісшілердің әскери базасы бар деп болжаған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Эр-Рутба

**Эр-Рутба** қаласы (Ирак) –Ирактағы Анбар провинциясындағы қала 
.

Халық саны 55 000 адам. Жылына 114 мм жауын жауатындықтан, «ылғалды жер» болып саналады. 2003 жылы АҚШ әскері Эр-Рутба қаласын басып алғаннан кейін қалада отарлаушы әскердің базасы орналасты. Қала Амман-Бағдат тасжолының бойында.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Заху

**Заху** — Ирактағы Дахук провинциясындағы қала.

Орта ғасырларда қалада еврейлер басым болғандықтан, қаланы «Шығыстың Иерусалимі» деп атаған. Халық саны 350 000 адам. XIX ғасырдың аяғында басталған қуғынның нәтижесінде осы жердегі еврейлердің алғашқы тобы 1920 жылы Палестинаға қоныс аударады. Еврейлердің екінші тобы 1950 жылдары Израильге көшкен. Қала Заху Халдей католик шіркеуі епархиясының орталығы болып саналады.

## Дереккөздер

Санат:Ирак қалалары
Бенгази

**Бенгази** қаласы (Ливия) – Ливияның ірі қалаларының бірі 
.

Көлемі бойынша Триполидан кейінгі екінші қала. Халық саны 670 797 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала көне Грек Береника қаласына жақын жерде орналасқан. Береника біздің заманымызға дейінгі 446 жылы қалыптасқан. Кейін қала **«Гесперидтер»** деп аталады. Бенгази 600 жыл бойы дамып өркендеді. Біздің заманымызға дейінгі 3 ғасырда Киренаикидің негізгі орталығы болды. Дегенмен 642-643 жылдары араб әскері қаланы жаулап алғаннан кейін Бенгази құлдырауға түсіп, үлкен қираған қаланың ішінде шағын қонысқа айналды. 2011 жылы ақпан айында Ливияда болған азамат соғысы кезінде қала көтерілісшілердің орталығы болды. 2011 жылдың 21 ақпанынан бастап қала Каддафи үкіметінің билігінің қоластынан шығады.

## Дереккөздер


Санат:Ливия қалалары
Мисурата

**Мисурата** қаласы (Ливия) – Ливиядағы ірі қалалардың бірі 
.

Көлемі бойынша елдегі үшінші қала. Халық саны 259 056 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың қашан пайда болғаны жайында үш түрлі нұсқа бар: біріншісі – 3000 жыл бұрын финикийліктер қалаған, екіншісі – римдіктер, ал үшінші нұсқа бойынша – қаланы 7 ғасырда Ислам жаулап алушылары негізін қалаған. 2011 жылы ақпанда болған Ливиядағы көтеріліс кезінде қала көтерілісшілер әскері жиналған орталықтардың бірі болды. Қаланы Муаммар Каддафидің әскері бомбалап қиратқан.

## Дереккөздер


Санат:Ливия қалалары
Аль-Байда

**Аль-Байда** қаласы (Ливия) – Ливияның ірі және негізгі қалаларының бірі 
.

Халық саны 206 180 адам (2006 жылғы халық санауы бойынша). 2011 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәлімдеуінше, халық саны 250 000-ға өскен. Көлемі бойынша елдегі төртінші орындағы қала. Кейде Байда, Эль-Бейда және Бейда деп те қолданылады. Бұрынғы аты «Антипиргус» болған. Италияның қаланы отарлау кезінде қала Беда Питтория деген атпен белгілі болған. Кирнаикидің солтүстігіндегі сауда және өнеркәсіп орындары бар қала.

## Дереккөздер


Санат:Ливия қалалары
Олту

**Олту**  – Түркиядағы Эрзурум иліндегі қала және аудан .

Армяндар Ултик, Ухтаец; Утаец, Олти деп атаған. Грузинше атауы – Олтиси. Орысша атауы – Ольта. Түрікше атауы – Олту. IV ғасырда Ултик  армян Тайк провинциясына қарасты қала болып, бұл жерді Мамиконянов тегінің өкілдері VІІІ ғасырға дейін басқарған. Қала тұрғындарының басым көпшілігі армяндар болатын. ХVІ ғасырда қала Осман империясына қосылады. 1829 жылы жазда орыс әскерлері қаланы басып алады. 1878 жылы орыс-түрік соғысынан кейін қала Ольта атанып Карск облысында Ольта округінің басты қаласы болады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен түріктер 1914 жылы Карск облысының көп бөлігін жаулап алады. Түріктердің қоластына түскен Ольта қаласындағы армян тұрғындары қашуға мәжбүр болады.

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Санат:География
Оф

**Оф** – Түркиядағы Трапезунд қаласының шығысында орналасқан қала 
.

Қала атауы – Офис – жылан деген мағынаны білдіреді. ХVII ғасырда қаланы түріктер жаулап алғаннан кейін қала халқының басым көпшілігін гректер құрағандықтан, олар ислам дінін қабылдауға мәжбүр болады. Гректердің көбісі ислам дінін қабылдап, Түркияның басқа елді мекендеріндегі гректер сияқты қуғын-сүргінге ұшырамаған. Қаланың грек тұрғындары грек тілінің понт диалектісінде сөйлескен. Бұл диалекттің қазіргі күнге дейін мемлекеттің осы аймағында қолданатындығы туралы мәлімет бар.

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Санат:География
Аһлат

**Аһлат** – Түркиядағы Шығыс Анадолы аймағындағы Битлис иліндегі қала және аудан 
.

1929-1936 жылдар аралығында Аклат Ван иліндегі қала болатын. Қала маңында ескі Хелят қаласының қираған орны сақталған. Түркиядағы тарихи маңызы өте зор көне қалалардың бірі. Қала маңында антикалық дәуірден қалған ескерткіштер сақталған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Эз-Зубайр

**Эз-Зубайр** қаласы (Ирак) – Ирактың Басра провинциясында орналасқан қала .

Халық саны 124 611 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Қалада Зубайр ибн аль-Авам жерленген. Қала атауы соның құрметіне аталған. Ол Мұхаммед Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) жақын сахабаларының бірі болған. Сонымен қатар Әбу Бакр мен Омар ибн Хаттабтың жақсы қолбасшылардың бірі болған.

## Дереккөздер


Санат:Ирак
Санат:Қалалар
Триполи

**Триполи** (, *Тарабулус*, немесе , *Тарабулус-әл-Гарб*) – Ливияның астанасы.

Халық саны 1 780 000 адам (2007 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізін біздің заманымызға дейінгі 7 ғасырда финикийліктер қалаған.Бұл жер әдепкіде «Эа» (Эя) деп аталған. Триполи – елдің ірі қаласы, негізгі теңіз порты, ірі сауда және өнеркәсіп орындары бар қала. 1986 жылы АҚШ Ливияны лаңкестікке қатысы бар деп айыптағаннан кейін АҚШ авиациясы Триполи мен Бенгазиді бомбалайды. Мальта АҚШ ұшақтарының Триполиге қарай ұшып бара жатқанын хабарлағанымен, қаланың ӘҚҚ-ы еш әрекет істей алмады. 2003 жылы Ливиядан БҰҰ-ның санкциясы алынған соң Триполидің портында жүк тасымалдау істері қарқынды дамып, қаланың экономикасына жақсы әсер етеді. Қаланың ауа райы, Жерорта теңізінің аймағына сай, жазы ыстық және құрғақ болса, қысы салқын жаңбырлы болады.

## Дереккөздер

Санат:Триполи
Санат:Миллионер қалалар
Бабаэски

**Бабаэски** – Түркиядағы Кыркларели иліндегі қала және аудан 
.

Қала Шығыс Фракия үстіртінің орталығында, Кырыкларели илінен 25 км қашықтықта орналасқан. Қала аумағында Осман империясының әскері мен болгар әскерлерінің шайқасы кезінде болгарлар жеңіліске ұшырайды. Бірінші Дүниежүзілік соғыста Осман түріктері жеңіліс тапқаннан кейін қала грек әскерінің қолына өтіп, 1920 жылғы Севрск бейбіт келісіміне сәйкес қала және бүкіл Шығыс Фракия аумағы Грекияға беріледі. 1923 жылы Лозан келісіміне сәйкес қала Түркия Республикасының құзырына өтеді. Қаланың грек тұрғындары Грекияға қоныс аударуға мәжбүр болды. Қалада 1467 жылы салынған ескі мешіт, 1555 жылы Синан сәулеткерінің салған Джедид Әли Паша мешіті, 1633 жылы салынған Бабаэски көпірі, ескі хамам, 1914 жылы салынған Ататүрік атындағы орта мектеп бар.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Бахче

**Бахче** – Түркиядағы Османие иліндегі қала және аудан .

Халық саны 12 841 адам (2009 жылғы халық санағының қорытындысы). Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 650 метр. Түркияның тарихи қалаларының бірі. Ежелгі заманнан бері адамдар осы жерді мекен еткен. Көптеген ежелгі мемлекеттердің құрамында болған. XVI ғасырда Осман империясының құрамына кірген.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Белек

**Белек** () — Түркиядағы Жерорта теңізінің жағалауында, Анталия илінде орналасқан курортты қала.

Түркияның жаңа курортты қалаларының бірі. 1984 жылы туризм және демалыс инфрақұрылымын дамыту ісі қолға алынып, кішкентай қала дүниежүзілік маңызы бар курорттардың біріне айналды. Белек — гольф ойынының орталығы. «Каньйон Кэпрюлю» атты саябақ қаланың 500 га аумағын алған қаладағы ең әдемі жерлердің бірі.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Гөреле

**Гөреле** – Түркияның шығысындағы Қара теңіз жағалауындағы қала, Гиресун иліндегі аудан. 

Халық саны 16 033 адам (2010 жылғы халық санағының қорытындысы). Генуэздар Қара теңіз жағалауындағы сауда орталығы ретінде негізін қалаған. Қаланың шығысынан 20 км қашықтықта геуэз сарайының қалдықтары сақталған. ХІІІ ғасырда қаланы Хорасаннан келген чепни атты түрікмен тайпасы мекен еткен. 1878 жылдан 1922 жылға дейін қала Трабзон уәлаятының құрамына кірген. Түркия Республика болып жарияланғаннан кейін қала жаңадан құрылған Гиресун илінің құрамына енді. 1916-1918 жылдары бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы орыс әскерлері басып алған.

Санат:Түркия қалалары
Санат:Қара теңізі порттары
Даламан

**Даламан** – Түркиядағы қала және аудан. Анадолы аймағының оңтүстік-батысында, Жерорта теңізінің жағалауына жақын Мугла иліндегі қала .

Қалада мекен ететін халық саны – 22 046, ал аудандағы халық саны 32 367 адам (2008 жылғы халық санағының қорытындысы). Ауданның жер көлемі – 622 км². Халық тығыздығы адам басына шаққанда 52 км² шамасында. 1987 жылы халықаралық әуежай салынған. Түркияның ең ірі курортты аймақтардың бірі. Қалаға жақын Мармарис, Дальян, Фетхие атты курорттар орналасқан. Даламанда қағаз шығаратын өндіріс бар.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Каш

нобай|300px|оңға|Қала порты
**Каш** — Түркияның Анталия иліндегі қала.

Жерорта теңізінің жағалауындағы порт, Анталияның оңтүстік-батысынан 180 км қашықтықта орналасқан. Б.з.д. IV ғасырда қазіргі қала орнында Антифеллос порты орналасқан еді. Феллос атты антикалық қаланың бірі бөлігі болған. Антифеллос грек тілінен аударғанда «Феллосқа қарама-қарсы» деген мағынаны берген. Ежелгі заманда Ликия қаласының маңызды сауда орталықтарының бірі болатын. Осы жерден Ликияның балқарағай ормандарынан ағаштар жөнелтілетін. Бұл жерде 1852-1923 жылға дейін гректер мекендеген Андифли атты портты қалашық болған. 1923 жылы қаланың грек тұрғындары түріктер келгеннен кейін қаладан кетуге мәжбүр болып, қала қазіргі Каш атауын алады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Дидим

**Дидим** – Түркиядағы Айдын иліндегі қала және аудан 
.

Түркияның оңтүстік-батысында, Эгей теңізінің шығыс жағалауында, Измир қаласынан 200 км қашықтықта орналасқан қала. Халық саны 41 250 мың адам (2009 жылғы халық санағының қорытындысы). Ежелгі заманда қазіргі қаланың орнында Дидим атты антикалық қала орналасқан. Дидим қаласында әйгілі Аппалон храмының ішінде оракул орналасқан еді. Бұл храм қазіргі күнге дейін сақталып, қаладағы көне грек сәулет өнерінің ескерткіші ретінде үлкен маңызға ие. Эгей теңізінің бойындағы туристік аймақ. Туризм инфрақұрылымы жақсы дамыған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Кумулджа

**Кумулджа** – Түркияның Анталия иліндегі қала және аудан 
.

Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан курортты қала. Анталия қаласының батысынан 90 км қашықтықта Теке түбегінде орналасқан. Қазіргі Кумулджа қаласы ескі Сарыкавак ауылы болған. Қазіргі атауы қарбыз жақсы өсетін құмдақ топырағына орай Кумулджа қойылған («кум» түрік тілінен құм болып аударылады).

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Санат:География
Ортаджа

**Ортаджа** – Түркиядағы Мугла иліндегі қала және аудан 
.

Анадолы аумағының оңтүстік-батыс бөлігінде, Эгей теңізі жағалауына жақын, Мугла және Фетхие қалаларының арасында орналасқан. Қала халқы саны 25 009 мың, ал аудан халқы саны 40 649 мың адам (2008 жылғы халық санағының қорытындысы). Қала құнарлы жазықтықта орналасқандықтан, ауылшаруашылығы жақсы дамыған. Туристік аймақ ретінде де көркеюде.

## Дереккөздер


Санат:Түркия
Санат:Қалалар
Санат:География
Османие

нобай|300px|оңға|Османие көрінісі	
**Османие** — Түркиядағы Османие илінің әкімшілік орталығы.

Ежелгі Киликия облысында орналасқан қала. Халық саны 154 000 адам (2008 жылғы халық санағының нәтижесі). Ежелгі заманда бұл қаланы хеттер, парсылар, римдіктер, гректер, күрдтер мен арабтар кезекпен иемденген. 1071 жылы Османие ауданы Осман империясының қолына өтеді. 1204 жылына дейін Византия империясының құрамында болады. Кейін қала Кіші Арменияның қоластында болып, XVI ғасырда Осман түріктері басып алады. ХІХ ғасырдың екінші жартысында қазіргі атауын алады.

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Сөгүт

нобай|оңға|Ертұғрылдың мұражайы
**Сөгүт** (; 1231 ж. дейін Февасий немесе Тебасион; грек. Θηβάσιον) – Түркиядағы халық саны 15,6 мың адамды құрайтын кішкентай қалашық.

Ескишехир қаласының солтүстік-батысынан 52 км қашықтықта орналасқан. Ескі атауы Февасий немесе Тебасион. Осман бейлігінің ең бірінші астанасы ретінде аты шыққан. Сөгүтте алғашқы түрік басқарушысы Ертұғрылдың баласы I Осман дүниеге келген (1258 жылы).

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Далян

**Далян** — Түркиядағы қала.

нобай|300px|оңға

Анадолы аумағының оңтүстік-батысында Мугла иліне бағынышты Ортаджа округінде орналасқан. Қала халқының саны 4 848 адам (2000 жылғы халық санағының қорытындысы). Дальян өзенінің жағалауында орналасқан әйгілі курортты қалалардың бірі. Қала маңында антикалық дәуірге жататын археологиялық ескерткіштер сақталған. Көне Кавн қаласының қалдықтары, Кейджегиз өзені – дүниежүзіне белгілі орындар. 

## Дереккөздер

Санат:Түркия қалалары
Абдуллах Аймаз

**Абдуллах Аймаз** – дінтанушы, журналист, жазушы.

1949 жылы Күтахиянын Эмет қаласының Хаджымахмұт ауылында 1949 жылы дүниеге келеді. Хаджыхамут ауылындағы мектепке оқуға барады. Измирдегі Имам Хатип лицейінде оқып жүрген кезінде «Гүрбет» журналында мақалалары жарық көре бастайды. Измирдегі Ислам институтының түлегі болып, Измир және Тире қалаларында мұғалімдік қызмет атқарады. 1978 жылы «Сызынты» атты журналға мақалалары жариялана бастайды. 1988 жылдан бастап «Заман» газетінің журналисі болып қызмет атқарады. 1988 жылдың наурыз айынан 1992 жылдың маусым айына дейін «Заман» газетінің баспа директоры болып қызмет атқарды. Қазіргі күнге дейін «Заман» газетінде шолушы журналист ретінде жұмыс істейді. Туындылары *Safvet Senih*, *Hüseyin Bayram* және *İsmail Yediler* деген лақап аттармен жарық көрген.

Санат:Түркия жазушылары
Абдуллах Маназ

**Абдуллах Маназ** (жазушы) – түрік жазушысы, журналист .

1958 жылы Йозгаттың Иеркөй қаласында дүниеге келген. 1978 жылы Анкарадағы Мамак лицейін, 1984 жылы Анкара университетінің Дінтану факультетінің Ислам философиясы бөлімін бітірген. 1978 жылы журналист қызметіндегі алғашқы қадамдары кейбір ұлттық газеттердегі мақалаларында, карикатура стилінде салынған суреттерімен көріне бастайды. 1984 жылы  Анкарадағы TRT теледидарына жұмысқа орналасады. Жүздеген бағдарламаның режиссері мен авторы болған. 1985, 1986 және 1994 жылдары бағдарламаларының жемісті болуына орай сыйлықтармен марапатталған. 1987 жылы Сирияда бір жыл араб тілін үйреніп, Солтүстік Ирак, Үрдүн, Лүбнан, Мысыр, Ливия, Тунус, Иран және Еуропа мемлекеттеріне зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін саяхаттар жасаған. 1995-1998 жылдар аралығында Эге университетінің қатынас факультетінде мұғалімдік қызмет атқарған. Ұлттық және халықаралық конференцияларға қатысқан. Қазірге дейін Измир теледидары TRT-де Стратегия маманы ретінде қызмет атқаруда. Көптеген кітаптардың авторы. Сонымен бірге электронды кітаптары да интернет сайттарында жарияланған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Әли Нар

**Әли Нар** – түрік ақыны, жазушы .

1941 жылы Сарыкамышта дүниеге келген. 1950 жылы отбасы Йозгаттағы Сарыкая қаласына көшіп, Әли 1953 жылы Кайсеридегі Имам Хатип лицейінде оқиды. 1969 жылы Ыстамбұлдағы Ислам институтіне түсіп, 1964 жылы тәмамдайды. Диярбакыр, Эрзинджан, Измит және Ыстамбұлдағы Имам Хатип лицейінде мұғалімдік қызмет атқарады. 1990 жылы зейнетке шығады. 1961 жылы «Su» атты бірінші өлеңі жарық көреді. 1975 жылы «Fetih» атты бірінші кітабы шығады. Milli газеті, Yeni Devir, Vahdet журналдарында мақалалары жарияланып тұрады. Араб тілінен классикалық және модерн шығармалардың аудармаларын жасайды. Түркия және Ислам әлеміндегі ең алғашқы ғылыми-фантастикалық «Uzay Çiftçileri» атты романның авторы.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:Журналистика
Айдын Арыт

**Айдын Арыт** – 1928 жылы Ыстамбұлда дүниеге келген, Түрік театр ойындарының сценарийлерін жазатын романшы және аудармашы 
.

Отбасы Черкес қуғын-сүргінінен кейін Түркияға қоныстанған. Абхаз-адыгей тегінен шыққан. Нағашы ағасы жазушы Фикрет Арыт болған. Қалада мекен ететін адам өмірін, адамның ішкі сезім сырларын суреттейтін шығармалар жазған. Үш романның авторы және көптеген детектив романдарды түрік тіліне аударған. Роберт колледжін тәмамдағаннан кейін Америкаға кетеді. Сол жерде теңізші болып, екі жыл бойы әлемге саяхат жасайды. Африкада басынан күн өтіп ауруға шалдығып, көп уақыт бойы көзі көрмей, ауруханада емделеді. 1951 жылы қайтадан көру қабілеті қалыптасқаннан кейін Түркияға оралады. 1959 жылы «Sapıklar», 2004 жылы «Gemi», 2006 жылы «Siyamlı İkizler» атты романдары өлімінен кейін жарық көреді. Театр ойындарының сценарийлерінің авторы.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:1928 жылы туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Айша Курин

**Айша Курин** – 1941 жылы Ыстамбұлда дүниеге келген түрік жазушысы және журналист .

Биографиялық шығармалары, романдары көп оқылатын жазушылардың бірі болып, көптеген сыйлықтардың иегері. Шығарма жазуда өзіндік стилі бар жазушының бірнеше әңгімесі сценарий ретінде өңделіп театр сахнасында көрсетілді. Арнавуткөй америкалық қыздар колледжінің түлегі. Әртүрлі газеттер мен журналдарда редактор және корреспондент болып қызмет атқарған. Көп жылдар бойы теледидарда жарнама және фильмдердің көркемдік жетекшісі мен сценаристі болып жұмыс атқарған. 1984 жылы *«Güneşe Dön Yüzünü»* атты әңгімелер жинағы жарық көреді. Осы кітаптағы *«Gülizar»* атты әңгіме желісімен «Kırık Bebek» атты сценарий жазылып, фильм түсіріледі. Осы фильм 1986 жылы Мәдениет Министрілігінің сыйлығын иеленеді. 1986 жылы «Ayaşlı ve Kiracıları» атты телехикаяның  көркемдік жетекшісі қызметін атқарғаны үшін Театр сценаристері бірлестігінен «Ең үздіккөркемдік жетекші» сыйлығының иегері атанады. 1996 жылы Мүнир Нуреддин Селчуктың өмірі туралы жазылған *«Bir Tatlı Huzur»* атты кітабы жарық көреді.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:Журналистика
Мұстафа Балел

thumb|right|170 px|Мұстафа Балел

**Мұстафа Балел** – түрік жазушысы, аудармашы .

1945 жылы Сиваста дүниеге келді. 1964 жылы Сивас лицейін, 1968 жылы Анкара Гази институтын тәмамдайды. Францияның Poitiers университетінде магистратура дәрежесін алады. 1978-1980 жылдары Ыстамбұлдағы Ататүрік институтында XX ғасырдағы француз әдебиетін, 1980-1997 жылдары Ыстамбұлдағы Бахчелиэвлер лицейінде француз тілін және әдебиеті пәнін, 1997-2000 жылдар аралығында Аднан Мендерес атындағы Анадолы лицейінде әдебиет пәнінен сабақ берген. 1972 жылдан бастап қолына қалам алған. Алғашқыда жергілікті газет пен журналдарға мақалалар жазудан бастаған.

## Дереккөздер

http://www.mustafabalel.com/ 

Санат:Түркия жазушылары
Санат:Журналистика
Саимбейли

**Саимбейли** – Түркиядағы Адана иліндегі қала және аудан 
.

Б.з.д. XVI ғасырда хеттер мекен еткен жер. Б.з.д. VI ғасырда парсылар мекен етіп, б.з.д. 333 жылы Александр Македонский басып алған. Кейін Рим мен Византия империясының құрамында болған. Қала Киликия Арменияның бір бөлігі болған кезде атауы Хаджин еді.

## Дереккөздер


Санат:Түркия қалалары
Эрхан Бенер

**Эрхан Бенер**  – 1929 жылы Кыбрыста дүниеге келген түрік жазушысы .

1950 жылы Анкара Саяси Білім факультетінің түлегі болған. 1956 жылы Анкара университетіндегі құқық факультетінен магистр дәрежесін алады. Оның ағасы атақты жазушы – Vüs'at Orhan Bener. 1945 жылдан бастап әртүрлі журнал мен газеттерде өлеңдері мен әңгімелері жарық көрген. Шығармалары бірнеше тілге аударылған. Романдар, әңгімелер, мемуарлар, театр ойындарына сценарийлер жазуымен қатар балаларға арналған кітаптардың авторы, аударма жұмыстарымен де айналысқан. Böcek, Sisli Yaz, Ölü Bir Deniz және Yalnızlar романдарының желісімен фильмдер түсірілді. Осылардың ішінен Böcek романының желісімен түсірілген фильм 1997 жылы Altın Portakal сыйлығын иеленді.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:Журналистика
Ахмет Неджип Фазыл Кысакүрек

**Ахмет Неджип Фазыл Кысакүрек** – Түрік жазушысы, ақын және ойшыл 
.

1904 жылы 26 мамырда Ыстамбұлда туып, 1983 жылы 25 маусымда қайтыс болған. 21 жасында «Örümcek Ağı»  және 24 жасында «Kaldırımlar» атты өлеңдер жинақтарының арқасында танымал болған. 1934 жылға дейін ақын ретінде танылған, есімі атақты Bâb-ı Âli сияқты ақындардың есімдерімен қатар аталады. Көптеген конференцияларда сөйлеген сөздері үшін сотталып, журналы «Büyük Doğu » шығарылған күнінен бастап 16 рет жабылып, жазушының шығармаларын жариялауға тыйым салынады. Tohum, Para, Bir Adam Yaratmak, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih пьесалары көпшіліктіңқұрметіне ие болады. 1980 жылы Мәдениет Министрілігінің сыйлығын, 1981 жылы «İman ve İslam Atlası» атты шығармасы үшін Ұлттық мәдениет қорының сыйлығын, 1982 жылы Түркия Жазушылар Бірлестігінің сыйлығының иегері болған.

## Дереккөздер


Санат:Түркия жазушылары
Санат:Журналистика
Мангал-кавья

**Мангал-кавья** (mangal-kavya),БЕНГАЛИЯДА Құдайдың немесе Құдай-ананың құрметіне арналған өлең түріндегі шығарма..  
Мангал-кавьяның көбінде жергілікті құдайдың бірі бүкіл әлемге танымал болғандығы жөнінде баяндалады. Өлеңдер көбінесе мадақталатын құдайлардың мерекесінде орындалады. Кейбір өлеңдердің танымалдылығы соншалық, олар  ауыл тұрғындарының сауық-кешінде орындалатын болған. 

Өлеңнің көптеген нұсқалары бар, өйткені әрбір әнші өз қалауына қарай мазмұнын өзгертуі мүмкін. Өлеңдердің көбі қарапайым шумақ нысанында жызылған; онда ағаш, дала, өзен тәрізді әдеттегі жер бейнелері қолданылады.  
## Дереккөздер


Санат:Наным-сенімдер
Манго

**Манго** (mango) (Mangifera indica), сумах (қараң. СУМАХ) тұқымдастарының МӘҢГІ ЖАСЫЛ ағашы, тропикалық әлемнің ең маңызды және молынан егілетін дәнді дақылдарының бірі.. 
 
Сары және сарғылт түсті, шырынды, өзіне тән дәмі бар жемісте А, С және D дәрумендері көп. Манго жемісі пішіні жағынан домалақтан сопаққа дейін, түсі жағынан ашық қызыл және сарыдан көмескі жасылға дейін, көлемі қараөрік немесе қауын сияқты болып түрленуі мүмкін. 

Жемісі буддалық Тхеравад салтанаты кезінде пайдаланылады. Ұзақ уақыт тіршілік ететін ағаштың биіктігі 15-18 м дейін жетеді, қияқ жапырақтары әрі ұсақ, қызғылт, хош иісті гүлдері бар.  

## Дереккөздер


Санат:Сумахтар
Мангуст

**Мангуст** () — Мангуст тұқымдасының () жыртыш жануарлар тегі.

Құйрығын қоса есептегенде ұзындығы 1 метрге жуық ширақ денелі қайсар және оңтайлы жануар. Сыртқы пішіні күзенге және мысыққа ұқсайды. Мангуста улы сұр жыландармен шайқаста тайсалуды білмейді. Ол өте сақ, сондықтан өзіне төнген қауіпты қалт жібермей, өте шапшаң бағдарлап, жыланның алқымына шап ете түседі. Ал көзіне іліккен жемін магуста тірі жібермейді. Ол өте айбарлы да улы гюрзаларды дәл осылай өлтіреді. Магуста қолға тез үйренеді. Үнділер мангустаны асырап улы жылан және тышқан аулатады.Бет-әлпеті сүйір, құлағы кішкентай, аяқтары қысқа. Көптеген түрлері күндіз белсенді болып жүреді. Сұр немесе қоңыр жүнінде ақ дақтар немесе қара белгілер болуы мүмкін. Жеке, жұп немесе үлкен-үлкен топ болып апандарда тіршілік етеді. 

Ұсақ сүтқоректілермен, құстармен, бауырымен жорғалаушылармен, жұмыртқалармен және жемістермен қоректенеді. Кейбіреуі улы жыланды жейді, оларды бас сүйегінен тістеп өлтіреді. 

## Қызықты деректер
Р.Киплингтің кейіпкері Рикки-тикки-тави - Сұр үнді мангусты () болған; Суриката да осы тұқымның бір түрі. Көлемі 17-ден 90 см аралығында құбылып отырады, ұзындығы 15-30 см болатын құйрығы үлпілдек болады. 
  
## Дереккөздер


Санат:Мысықтәрізділер
Манде тілдері

**Манде тілдері** (Mande languages), НИГЕР-КОНГОЛЕЗ тілдер тобындағы топ. . 

Топқа Батыс Африкада таралған 40 тіл енеді, Сенегал, Гамбияның оңтүстік-батысын, Мавританияның оңтүстігін, Малидің оңтүстік-батысын, Гвинеяның шығысын,  Сьерра-Леоненің солтүстік-шығысын, Либерияның солтүстігін және  Кот-д'Ивуардың батысын қамтитын аумақта 20 млн. астам адамдар осы тілде сөйлейді; анағұрлым ұсақ анклавтар аймақтың басқа да бөліктерінде кездеседі. 

Сенегал, Гамбия және Гвинеядан Мали арқылы шығыстағы Буркина-Фасоға дейін созылған аумақта сөйлейтін манден кешені, диалектілер мен тілдер кешені (БАМБАРА немесе бамана, МАЛИНКЕ, манинка және диула) негізгі болып табылады. Сьерра-Леондегі манде тілінде 1 млн. астам адам сөйлейді. 

Манде тілдерінде бір-біріне тәуелсіз бірнеше жазу жүйесі қолданылады; олардың бәрі – буындық. Вая жазуы анағұрлым танымал болып табылады; менде, лоома және кпелле халықтарының өзіндік жазу жүйелері бар. 
## Дереккөздер


Санат:Африка тілдері
Мандевиль Джон

**Мандевиль Джон** (Жак) (Mandeville, Sir John) (14 ғасырда өмір сүрген), сэр, саяхатшының Орта ғасырлық Англияға сапары кезінде ағылшын тілінде жазылған әңгімелер жинағының авторы болуы мүмкін.. 

 Нақты саяхатшылардың басынан кешкен оқиғаларынан іріктеліп, автордың өзіндік бояуы қосылып, өзінің басынан кешкен қызық оқиғалары ретінде жазылған әңгімелер. «Путешествия и приключения сэра Джона Мандевиля», «Рыцаря» 1356—57 жылдары француз тілінде шықты; ағылшын нұсқасы 1375 жылы пайда болды.

Әңгімеші өзінің саяхаты туралы 1322—56 жылдары жаздым деп сендіреді. Материалдардың көбі сол кездегі саяхаттар туралы энциклопедиялар мен кітаптарда жазылғандықтан, жалпы автор саяхатқа шықты ма, шықпады ма, ол жағы белгісіз, бірақ оның әдеби шеберліктері мен қиялы кітаптың атағын сақтап қалды. 

Әңгімелердің нақты авторы беймәлім болып қала береді, тіпті, ағылшын серісі сэр Джон Мандевиль расында да өмірде болды ма, жоқ па, ол жағы да белгісіз.  
  ==Дереккөздер==


Санат:Тұлғалар