open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MaNga

**Manga** — түрік рок рэп айтатын топ. Музыкасы Анатолиялық мелодияларымен электроникалық элементтер қосындысы. 2009 жылы олар Best Turkish Art марапатына ие болды. Manga тобы «Eurovision 2010» ән байқауында Түркия атынан «We Could Be the Same» әнімен өнер көрсетті.

## Топтың тарихы
Manga тобы 2001 жылы құрылған. Алдында олар басқа топтардың әндерін орындаған бірақ Хади Елаззи оларға назар аударып көмек беріп Sony Music музыка жазатын компанияға алып барып жеке альбомын жаздырады. Осы дан кейін Manga тобы Kargo Vega Göksel деген белгілі артистермен жұмыс істеді.
Yağmur топтың әндерінің жанырын, рэп рок және Анатолияның музыкасының косындысы деп сипаттады.
Түркияның  басты топ болып Saklıfest, Patlıcan, Rokofest және Rock'n Coke фестивальдарына катысады.

## Топ мүшелері
*Ferman Akgül вокал
*Yamyam" Yağmur Sarıgül електро гитара 
*Cem Bahtiyar бас гитара
*Efe Yılmaz тернтайбл
*Özgür Can Öney дабыл

## Дискографиясы
* 2004 *[[maNga (альбом)|maNga]]*
* 2009 *[[Şehr-i Hüzün]]*
* 2012 *[[e-akustik]]*
* 2014 *[[Işıkları Söndürseler Bile]]*
* 2021 *[[Antroposen 001]]*
* 2023 *[[Antroposen 002]]*

## Дереккөздер

Санат:Түркия рок топтары
Санат:Түркия ню-метал топтары
Санат:Sony Music орындаушылары
Санат:GRGDN орындаушылары
Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар
Санат:MTV Europe Music Award сыйлығының иегерлері
Санат:Eurovision ән байқауы 2010 қатысушылары
Санат:Eurovision ән байқауындағы Түркия өкілдері
Вуд қорытпасы

**Вуд қорытпасы** — оңай ерігіш (68 °с) қорытпа. Оның құрамында висмут 50%, қалайы — 12,5%, қорғасын — 25%, кадмий — 12,5%- өрт сөндіретін техникада, сигнал аппараттарында пайдаланылады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Обаған

**Елді мекендер:**

* Обаған – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл.
* Обаған – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Обаған – Тобыл алабындағы өзен.
* Обаған - Есіл артезиан алабы 
* Обаған (жинақ)
Тафта

**Тафта (Тафтица)** — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Царева өзенінің оң жағалауынан 46 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Двина өзен басынан Вычегда өзенінің құйылысына дейін, Юг өзені және Сухона өзендерін қоспағанда (бастауынан Кубень су торабына дейін). Өзен саласы — Сухона, өзен алабы — Солтүстік Двина.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03020100312103000008107
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103000810
* Су алабының коды — 03.02.01.003
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Вологда облысы өзендері
Санат:Архангельск облысы өзендері
Көбікті қабатта бағалы минералдардың қайталап жинақталуы

**Көбікті қабатта бағалы минералдардың қайталап жинақталуы** — флотациялау процесінде көбікті қабатта кездейсоқ пайда болған сулы минералдар өздігінен біртіндеп көбік астына түсіп, көбікті қабаттың сапасын арттырады. Осы процесті тездету үшін көбік бетіне шашыратқышпен су себіледі. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Терентьевка

**Елді мекен:**

* Терентьевка – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл.

**Өзен:**

* Терентьевка (Терентьевица) — Ресейдегі өзен.
Агрия (өзен)

**Агрия** — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопси-Я өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Сосьва. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15020200112115300023768
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115302376
* Су алабының коды — 15.02.02.001
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері
Үлкен Гнилуша

**Үлкен Гнилуша (балка Коренная)** — Ресейдегі өзен. Ростов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кундрючья өзенінің сол жағалауынан 166 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Солтүстік Дон Калитва өзенінің құйылысынан сағасына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010400712107000014834
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107001483
* Су алабының коды — 05.01.04.007
* ГЗ томының нөмірі — 07
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ростов облысы өзендері
Бедярыш

**Бедярыш** — Ресейдегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лемеза өзенінің оң жағалауынан 94 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сим өзені бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010200612111100019324
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101932
* Су алабының коды — 10.01.02.006
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Башқұртстан өзендері
Санат:Челябі облысы өзендері
Авжа

**Авжа** — Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Ленинград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суда өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Суда бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 08010200212110000007517
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000751
* Су алабының коды — 08.01.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Вологда облысы өзендері
Санат:Ленинград облысы өзендері
Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері
Сала-су

**Сала-су (Теренгул)** — Ресейдегі өзен. Дағыстан Республикасы, Шешен Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Акташ өзенінің оң жағалауынан 120 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 36 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сулак өзені Чиркейск су торабынан сағасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Терек.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07030000212109300000031
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109300003
* Су алабының коды — 07.03.00.002
* ГЗ томының нөмірі — 09
* ГЗ бойынша шығарылуы — 3

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Дағыстан өзендері
Санат:Шешенстан өзендері
Диди-хеви

**Диди-хеви** () — Грузиядегі өзен. Өзен сағасы Пирикительская Алазань өзенінің сол жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия өзендері
Пирикительская Алазань

**Пирикительская Алазань (Квахидис-цкали)** () — Грузиядегі өзен. Өзен сағасы Андийское Койсу өзенінің сол жағалауынан 144 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 46 км-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия өзендері
Чанчахованис-цкали

**Чанчахованис-цкали** () — Грузиядегі өзен. Өзен сағасы Тушинская Алазань өзенінің оң жағалауынан 5,8 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия өзендері
Андаки

**Андаки (Андакис-Цкали)** () — Грузиядегі өзен. Грузия жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аргун өзенінің оң жағалауынан 124 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия өзендері
Кхонис-Цкали

**Кхонис-Цкали (Харокис-Цкали)** — Грузиядегі өзен. Өзен сағасы Андаки өзенінің оң жағалауынан 9,6 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Грузия өзендері
Ясы-Дук

**Ясы-Дук** — Ресейдегі өзен. Шешен Республикасы, Дағыстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы өзен орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.

## Су тізілімінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің  мәліметі бойынша Батыс Каспий су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сунжа өзені Грозный қаласынан Аргун өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ аумағын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 07020001212108200006105
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108200610
* Су алабының коды — 07.02.00.012
* ГЗ томының нөмірі — 08
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Шешенстан өзендері
Санат:Дағыстан өзендері
Санат:Батыс Каспий су алабы өңірі өзендері
Айва (өзен)

**Айва** — Ресейдегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/526 орналасқан.  Өзен ұзындығы 81 км-ді құрайды.

## Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Сура Сура су торабынан Алатырь өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.

Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000036272
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003627
* Су алабының коды — 08.01.05.003
* ГЗ томының нөмірі — 10
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі 

Санат:Ульянов облысы өзендері
Санат:Пенза облысы өзендері
Санат:Мордовия өзендері
Санат:Чувашия өзендері
Торғай өзені

**Торғай өзені** бірнеше өзен атауы болуы мүмкін:
* Торғай – Шалқартеңіз алабындағы өзен.
* Торғай – Сілеті алабындағы өзен.
Мұғалжар

**Мұғалжар** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Мұғалжар ауданы
* Мұғалжар (ауыл)
* Мұғалжар ескерткіштері
* Мұғалжар желі
* Мұғалжар қарадауылы
* Мұғалжар маңы артезиан алабы
* Мұғалжар металлогения аймағы
* Мұғалжар мыс кенді белдеуі
* Мұғалжар орамы (Астана)
* Мұғалжар сирек металдар белдеуі
* Мұғалжар тауы
* Мұғалжар шыны құмдарының кен орны
Торғай

**Торғай** сөзі бірнеше мағына беруі мүмкін:

* Торғай үстірті
* Торғай құстары
* Торғай қақпасы

**Елді мекендер:**

* Торғай – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл.
* Торғай — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы темір жол бекеті.
* Торғай – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:**

* Торғай облысы (Қазақстан)
* Торғай облысы (Ресей империясы)
* Торғай (өзен, Сілеті алабы)
* Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)
Малдыбай

**Малдыбай** — Жамбыл облысының Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл, Ақыртөбе ауылдық округіне қарайды. 

## Географиялық орны
Аудан ортталығы - Құлан ауылынан оңтүстік-шығысына қарай 31 км жерде, қоңыржай-ыстық агроклиматтық белдемде орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы елді мекендері
Малдыбай (айрық)

**Малдыбай** сөзі бірнеше мағына беруі мүмкін:
* Малдыбай стансасы
* Малдыбай — Жамбыл облысының Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл.
Жұмабайұлы Әкуан

**Жұмабайұлы Әкуан** (1912-1990жж).

Жұмабайұлы Әкуан 1912 жылы Жұмайбайдың тұғыш баласы болып дүниеге келген.
Балалық шағы әке-шешесінің қасында өтеді. 1930 жылы әскери борышын өтеуге аттанады. Барған жерінде әскери білімін жетілдіріп қатардағы жауынгерден офицер шеніне дейін көтеріліп, Хобда горнизонында командир болып қызмет атқарған. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына Жапондармен болған соғысқа қатысып “Жеңіс” орденімен марапатталады.

Соғыс аяқталған соң Дорноговь аймағындағы Зүүнбаян қаласындағы мұнай өндіру кенішіне жұмысқа орналасып, қызметін аброймен атқарып, 1954-1955 жылдары осы өлкеден Моңғолияның Ұлы Құрылтайына (парламент) депутат болып сайланған. Бұл Баян-Өлгий аймағынан тысқары жерден Ұлы құрылтайға депутат болған тұңғыш қазақ азаматы. 
1956 жылы денсаулығына байланысты жұмыстан шығып, туған жеріне оралады. Онда 5-6 жыл болып, Хобда аймағына қоныс аударып, өмірінің соңына дейін мекен етті.
1985 жылы Моңғолия Жоғары әскери қолбасшысының бұйрығымен “Соғыс ардагері” атағы берілді.

Санат:Moңғолия
Ноғайұлы Мәмей

Ноғайұлы Мәмей (1910-1992ж)
Алтын жұлдыз орденінің екі мәрте иегері, және де көптеген орден медалдардың иегері.

1951 жылы Партия ұясының хатшысына тағайындалған. Хужырты сұмыны хатшысы болған. 
1951 жылы МХРП-ның ХІ съезіне сұмынымыздың алғашқы делегаттарының қатарында қатысып қайтқан.
1956 жылдың қараша айында Ëлт деген жерде “Салтанат” бірлестігін құрған адамдардың бірі.
Партиялық істе ұзақ жылдар  қызмет атақарып зейнеткерлік демалысқа шыққанда дұрыстап шығарып салмаған әріптестеріне сәл ренішпен босайды. Жиналыстан кейін сұмынның клубының алдында үйілген топыраққа құйырығын қойып отырған атама бір замандасы келіп: “Мәме бұл қай отырысыңыз, қайтпаймыз ба үйге?” деген екен. Сонда атамыз іркілмей: “Е, партияға күш қуаттың барда қан сөлің сарқылғанша еңбек істеп, қалың азайып шау тартқанда күресінге көтті қойған деген осы екен ғой деп, демалып отырмын да!” депті.

Санат:Моңғолия
Розалин Майлз

**Розалин Майлз** — (, 6 қаңтар 1943 жыл,Англия) — ағылшын жазушысы, әйелдерге арналған көптеген романдардың авторы. 

Оның романдары әйел затын үйіріп әкететін тақырыптардан тұрады. Махаббат пен өшпенділік, адалдық пен сатқындық сондай-ақ адам бойындағы осы секілді түрлі жақсы-жаман қасиеттерді қамтитын кейіпкерлердің өмірі жайлы ой толғайды.

## Шығармалары

* (1992-1994) — «Возвращение в Эдем». 2-томдық кітап.
* 1983-1986 жылдары  «Возвращение в Эдем» және «Возвращение в Эдем 2» фильмдері көрсетілді.
* (1995-1996) — «В порыве страсти» 
* (1996 жыл) — «Греховная связь» 
* (1997 жыл) — «Я, Елизавета». 

Тарихи романдары:

* "Незаконнорожденная" 
* «Девственница» 
* «Королева» 
* «Беллона» 
* «Глориана» 
* (2004 жыл) — «Расизм» 

## Дереккөздер


Санат:Англия жазушылары
Санат: Әдебиет
Санат: Тұлғалар
Худиксвалль

**Худиксвалль** – Швециядағы шағын қалашық. . Евлеборг ленде орналасқан. Худиксвалль коммунасының әкімшілік орталығы. Халқының саны – 15015 адам. Аумағы – 9.71 км². 

Стокгольмнен екі сағаттық жердегі Балтық теңізі жағалауында орналасқан. Қала өзінің  ірі мобильді телефондар өндіретін зауыттармен және жағалауда орналасқан  шипажайларымен танымалдыққа ие. Сонымен қатар хоккейшілердің көлемі 5 мың көрермен қауымға арналған стадионы бар. Әр жыл сайын жаз мезгілінде балалар хоккей лагерьі жұмыс істейді. Ол жерге  Еуропаның көптеген мемлекеттері мен Ресейде 10 мен 15 жас аралығындағы жасөспірімдер келеді. Лагерьде бірқатар танымал швед хоккейшілері шеберлік сыныптарын өткізеді. Игорь Захаркин жергілікті клубпен жұмыс атқарған уақытында жазғы лагерьге оның қолдауымен Торпедо  (Ярославль) және Динамодан (Москва) балалар шақыртылған.

## Дереккөздер


Санат:Қалалар
Санат:Швеция
Санат:География
Мэри Кингсли

**Мэри Хенриетта Кингсли** (, 13 қазан 1862 жыл Лондон — 3 маусым 1900 жыл, Саймонстаун, Южная Оңтүстік Африка) — ағылшын жазушысы, Африка зерттеушісі.

Ол тропикалық Африка жайында еуропалықтардың көзқарасын өз туындылары мен зерттеулерінің арқасында біршама өзгерткен тұлға. 

## Өмірбаяны

Мэри Кингсли жазушы әрі саяхатшы Джордж Кинсли мен Мэри Бейлидің тұңғыш қызы. Ағайынды роман жазушылар Чарльз және Генри Кингслилер оның нағашылары еді.

Оның бір жасында отбасы Хайгейтке қоныс аударады. Сол жерде 1866 жылы оның інісі Чарльз дүниеге келеді.

1870-1875 жылдары оның әкесі  іссапармен Оңтүстік Америкада

Мэри ресми түрде ешбір жерде білім алмаған.  Алайда ол әкесінің бай кітапханасынан білім нәріне қаныға өседі. Ол өз кезеңіндегі танымал романдардан гөрі, ғылыми-әдеби кітаптар мен  саяхатшылар естеліктерін оқығанды ұнататын. 

1880 жылы Мэридің анасы науқастанады. Ал 1892 жылы оның әкесі де, анасы да өмірден өтеді. Әкесінен оған мирасқа 4300 фунт қалады. Соның нәтижесінде Мэри саяхатқа шығуға мүмкіндік алады. 

Оның Канар аралдарына жасаған кішігірім саяхатынан кейін, Мэри Батыс Африкаға сапар шегуге дайындала бастайды. 

1894 жылы ол Африкаға аттанады. Африкада жүріп ол жергілікті халықтың мәдениетін, дәстүрін зерттеп, Африка климаты жағдайында өмір сүруді үйрене бастады. Габонға саяхаты кезінде Мэри Кингсли Огове өзені бойымен жүзіп, бұрын белгісіз болып келген балық түрлерін анықтады. Кейіннен бұл балықтардың үшеуіне оның есімі берілді.

Ағылшын-бур соғысы кезінде Кингсли Кейптаунға аттанады. Ол жерде ол медбикелікпен айналысады.Ол Симонстаун госпиталінде тұтқындағы бурларды емдеу ісіне атсалысады. 

Екі айдан соң 1900 жылдың 3 маусымында ол сүзек ауруынан қайтыс болады. 
Оның аманаты бойынша оның денесі теңізге жерленеді. 

## Шығармашылығы

Мэри Кингслидің Африкаға жасаған саяхаты жайында екі кітабы бар: "Travels in West Africa" (1897 жыл) және "West African Studies" (1901 жыл). Бұл кітаптары арқылы ол ғылыми қауымдастықта біршама бедел жинады. 

Алайда "Таймс" секілді кейбір газеттер оның сыни жарияланымдарын жариялаудан бас тартады. Оның себебі ретінде Кингслидің Британия отарлау саясатына қарсы келуімен түсіндіреді. 

## Шығармалары

* Blunt, A. Travel, Gender and Imperialism: Mary Kingsley and West Africa, Gilford Press 1994 
* Dea, B. Mary Kingsley: Imperial Adventuress, Palgrave Macmillan 1992 
* Katherine Frank, A Voyager Out: The Life of Mary Kingsley, (Boston: Houghton Mifflin Company, 1986)* Kingsley Mary Travels in West Africa — National Geographic, 2002. — ISBN 0-7922-6638-2. 
Kingsley, M.H. West African Studies, Frank Cass Publishers 1964 
* Kingsley, M.H. 'Travels on the western coast of Equatorial Africa' Scottish Geographical Magazine, 12, p. 113-124, 1896 
* Mcloone, M., Women explorers in Africa: Christina Dodwell, Delia Akeley, Mary Kingsley, Florence von Sass Baker, and Alexandrine Tinne (Capstone Press, 1997) 

## Дереккөздер


Санат:Англия жазушылары
Санат: Әдебиет
Санат: Тұлғалар
Кені алынған кеңістік

**Кені алынған кеңістік** — кенді жер асты тәсілімен қазып алу кезінде пайда болатын бос орын, кеңістік(үңгір). .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Mercedes-AMG

thumb|Mercedes-AMG автомобилі
*Mercedes-AMG*' (әдетте тек қана AMG) —  Мерседес-Бенц компаниясының автомобильдерді әшекейлеу және оның жылдамдығын арттыру мақсатында сілтеу үшін құрылған бөлімі.

AMG аббревиатурасы— A және M сәйкесiнше Ауфрехт пен Мельхер тегтерінің алғашқы әріптері. Үшінші G — Ханс-Вернер Ауфрехт туған Штутгарт қаласына арналған.

## Дереккөздер

Санат:Германия автомобиль жасау компаниялары
Санат:1967 жылы құрылған компаниялар
Санат:Mercedes-Benz
Кен ағызба

**Кен ағызба, кен түсіру** — тазалап қазып алу кеңістігінен немесе сақтау орнынан жүйелі түрде қопарылған пайдалы қазындыларды өз салмағы әсерімен тік қазба арқылы түсіріп (ағызып) алу. Қазып алу жүйесіне қарай қопарылған кенді түсіру барысында ол үстінде жатқан бос жыныстармен араласады да, оның жоғалымы мен жұтаңдануы артады. Оған көбінесе кен мен бос жыныстардың ірілігі және кеннің ылғалдығы әсер етеді. Кен жоғалымы оны түсіретін (ағызатын) тесіктердің радиусына, кен түсіру эллипсоидының биіктігі мен эксцентрлігі және де кен түсіретін тік қазбалардың бір-бірінен ара қашықтығына байланысты болады..
## Дереккөздер


Санат: Тау-кен ісі
Кеннің гранулометриялық сипаттамасының дөңестігі

**Кеннің гранулометриялық сипаттамасының дөңестігі** — елеуішті талдаудан алынған нәтижелер графикалық түрде сызылса, оның дөңестігі кен ішінде ірі кластардың үлестері жоғары екенін көрсетеді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Сыналану

**Сыналану** — ұзындық бойының сыналанып барып жоқ болуы. Сыналану себептеріне қарай: тектоникалық (тектоникалық қозғалыс әсерінен); тектоникалық емес (пластың пайда болған жеріндегі беттердің тегіс болмауынан) болып бөлінеді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Қазып алу учаскесі

**Қазып алу учаскесі (бөлігі)** — қазып алу алқабының бір қанаты мен аралық этаж аясындағы бөлігі. Кейбір ерекше жағдайда, қазып алу алқабы мен қазып алу учаскесі бір ұғымды білдіреді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жоғары сапалы болат

Жоғары сапалы болат — физикалық-химиялық және механикалық қасиеттері жоғары болат, электр пештерде технологиялық режим дәл сақталып қорытылады. Мұндай болаттың құрамында фосфор мен күкірт өте аз (0,03%-ке дейін) болады, ал көміртек, легирлеуші шынықтырғыш элементтер, басқа қоспалар қажетті нормадан аспайды. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Этаж биіктігі

**Этаж биіктігі** — этаждағы тасымалдау мен желдету штректерінің жобада көрсетілген тік жазықтағы ара-қашықтығы. Тіке қашықтық, көлбеуге қарағанда пластың сырт пішініне байланысты емес, тұрақты шама болып келеді. Этаж биіктігін есептегенде кенді ашу, дайындау, қазып алып жер үстіне шығару шығындары есепке алынады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Пайдалы қазындыларды байытудан алынған өнімдердің шығыны

**Пайдалы қазындыларды байытудан алынған өнімдердің шығыны** — кеннен алынған өнімдердің проценттік үлестері. Ол екі түрлі жолмен табылады: 
# Кеннің және өнімдердің массасын білу арқылы.
# Кендегі және өнімдердегі бағалы заттардың тек проценттік үлесін білу арқылы. 
Көпшілік жағдайда қысқа уақыт ішінде алынған өнімдер массасын технологиялық ерекшеліктеріне қарай білу мүмкін емес. Сондықтан негізінде екінші жол қолданылады. Ол үшін кеннен және өнімдерден сынамалар алынып, талданып бағалы заттардың проценттік үлестерін білу жеткілікті. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Жылжымалы құрамның сырт көлемі

**Жылжымалы құрамның сырт көлемі** — жылжымалы құрамның көлденең қимасының ауданы. Жылжымалы құрамның сырт көлемі кез келген бөлшегі осы аудан шегінен шықпауы керек. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Ерітіп ажырату

**Ерітіп ажырату** — еріткіш сұйық заттың көмегімен қатты дененің құрамындағы белгілі бір қоспаны ажыратып алу әдісі. Бұл процесс ажыратылуға тиісті заттың қатты денедегі басқа заттарға қарағанда тезірек, оңайырақ ерігіштігіне негізделген. Кен өңдеуде, химия өнеркәсібінде, гидрометаллургияда, қант өндірісінде қолданылады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Тау жынысының газ ұстағыштығы

**Тау жынысының газ ұстағыштығы** — тау жынысының еркін және сорбциялау жағдайында оның массалық немесе көлемдік бірлігіне сіңірілген газ мөлшері,(м3/т, м3/м3).Тау жынысының газ ұстағыштығы потенциалды, табиғи және қалдық газ ұстағыш болып бөлінеді. Потенциалды — белгілі термодинамикалық (температура, газ қысымы, қуыстық және т. б.) жағдайдағы газ ұстағыштығы; табиғи — тау жыныстарының қалыпты жағдайдағы газ ұстағыштығы; қалдық — тау жынысының кен қазу. Жұмыстар нәтижесінде жартылай газдан арылғандағы газ қалдығы. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Тау жынысының газ өткізгіштігі

**Тау жынысының газ өткізгіштігі** — тау қысымының төмендеуіне байланысты тау жыныстарының өзі арқылы газ өткізу қабілеті. Табиғи жағдайда көмірдің газ өткізгіштігі жоғары емес. Тұтастығы бұзылған көмірдің газ өткізгіштігі әлде қайда жоғарылайды. Тас көмір формациялы жыныстардағы газды ең жақсы өткізетін көмір, аз өткізетіндер — құм, тас және әрі қарай алевролиттер..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Аса берік шойын

**Аса берік шойын** — беріктік көрсеткіші өте жоғары шойын. Оны шойынға магний, кальций, церий және басқа элементтерді қосу арқылы алады. Иінді біліктер, шестернялар, шатундар, муфталар және т. б. өте беріктікті қажет ететін бөлшектер жасағанда болаттың орнына пайдаланылады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Гальвани элементі

**Гальвани элементі** — электр-химия реакциясының нәтижесінде тікелей электр энергиясы пайда болатын электр тоғының көзі. Гальвани элементі тұз немесе қышқыл ерітінділеріне салынған екі электроды (металл немесе графит) болады. Оның бірі — теріс электрод (катод), екіншісі — оң электрод (анод). Электродтарда физикалық-химиялық процестер нәтижесінде потенциалдар айырмасы пайда болады. Электродтарды жалғастыратын өткізгіште (сымда) электр тогын осы айырма тудырады..
## Дереккөздер


Санат:Физикалық химия
Гальванотехника

**Гальванотехника** — қолданбалы электр-химияның бір саласы: ол металл және металл емес бұйымдардың сыртына электролиз әдісімен басқа бір металды жалату, жабу процестерін қамтиды. Ерімтал аноды бар электролиз қазірде аса таза металдар алу үшін, мәселен, мысты электролиттік тазалау, бір металды екінші металмен қаптау кезінде қолданылады. Ерітіндіден ток жүрген кезде ондағы никель иондары тотықсызданып барып, катод бетіне қонады, ал оның орнын анодтан еріген иондары толтырып отырады. Электролиз жәрдемімен бір металды екінші металл бетіне жалату гальваностегия деп аталады..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Гартблей

**Гартблей** () — қорғасынның сурьма және қалайы қосылған қорытпасы. Оның құрамында қорғасын 73%, сурьма — 23% және қалайы 4%. Полиграфияда қолмен терілетін шрифтерді, машинамен теруді, баспахана сызғыштарын және аралық (қыстырма) материалды кұюға пайдаланылады. Балқу температурасы 240—350 °с..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Гартлинг

**Гартлинг** () — қалайы мен темір қоспаларының қорытпасы. Бұл қара қалайыны ликвациялық тазалаудан кейінгі қалатын қалдық. Гартлинг темірлі шлакты тотықсыздандырып, қалайыны азайту кезінде пайда болады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Фатима (Аллаһ расулының қызы)

thumb
**Фатима бинт Мұхаммед** (), **Фатима аз-Захра** ( ; 605 немесе 615,  — 28 тамыз 632 немесе 633, , Хиджаз) – Мұхаммед Пайғамбарымыздың және оның әйелі Хадишаның кенже қызы. Пайғамбарымыздың өмірінің соңына дейін өмір сүрген жалғыз баласы.

## Есімдер
* Фатима () — Жамандық пен тозақ отынан қорғалған
* Аз-Захра () — Жарықтандырушы
* Сиддика () — Шыншыл
* Кубра () — Дәріптелген
* Мубарака () — АЛЛАХ берген
* Тахира () — Пәк
* Закия () — Парасатты
* Радийя () — АЛЛАХтың жазған тағдырына риза
* Мардийя () — Мақтаулы

## Әкесімен қарым-қатынасы

## Дүниеге келуі мен өмірінің алғашқы жылдары

## Тұрмыс құруы

## Отбасылық өмірі

## Балалары
* Хасан (имам) (624 жылы туған)
* Хусәйн (имам) (627 жылы туған)
* Зәйнаб
* Умм-Кульсум
* Мухсин.

## Өлімі
Хижра жыл санауы бойынша 11 жылы өзінің әкесінің өлімінен кейін бірнеше айдан соң қайтыс болған. Өзінің мәйітін жолдасы Али жусын деп мирас еткен. Али Фатиманың денесін жасырын жерлегендіктен оның бейіті қай жерде екені белгісіз. 

## Дереккөздер

Санат:Исламдағы әйелдер
Санат:Мұхаммед жанұясы
Санат:Сахаба әйелдер
Гальвани әдісімен жалату

**Гальвани әдісімен жалату** — металл бұйымдарының сыртқы бетінің физикалық-химиялық ерекше қасиеті болуы, әрі тоттанбауы және ажарлы болуы үшін электр тоғымен өте жұқа қабыршақ жалату процесі. Мысалы, мыс немесе жез бұйымдарының сыртына никель, хром, күміс, алтын жабу, ал болат темір бұйымдарын мырыш, қалайы, никель, мыс немесе хром жабу. .

Ең көп қолданылатын әдіс – гальваникалық. Бұл әдіс металды тұндыру мақсатында негізделген. Мұнда катод ретінде капталған бөлшектер, ал анод ретінде жай металл, бөлшектің сыртын каптайтын. Жұмыс барысында металдың аноды тұз түрінде электролитке өтеді. Бұл тұз электролитте иондарға ыдырайды. Оң зарядталған иондар тұрақты ток өрісінің әсерінен катодка карай қозғалады. Сонда бөлшектер металлдық бөлшектер түрінде тұнады. Теріс зарядталған иондар болса анодты ыдыратады.

Кейбір жағдайларда ыдырамайтын анодтарды қолданады (мысалы никельмен қаптағанда – қорғасыннан). Бұл жағдайда тұздар шығыны ваннаға өз мерзімді қосымша тұздардын толықтырылуы арқылы өтеді ,анодты еріту арқылы емес.

## Дереккөздер

Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Ұсақ тасты диірмен

**Ұсақ тасты диірмен** — бұл диірмендердің конструкциясы жағынан шарлы диірмендерден айырмашылығы жоқ. Тек шарлар орнына кеңінен бөлінген белгілі ірілік класы салынып, флотациялау кезінде алынған аралық өнімдерді не коллективті концентраттарды қосымша ұнтақтауға қолданылады. Мұнда заттың мөлшерден тыс ұнтақталып кетуі азаяды да, бағалы минералдар концентратқа толығырақ шығады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Аударма әдістемесі

**Аударма әдістемесі** — жетпісінші жылдардың басында өте көп қолданылған әдістеме. Бұл әдістеменің негізінде тіл дыбыстарын үйрету тәсілдері жатыр..
## Аударма әдістемесінің ерекшеліктері
*сөйлеу іс-әрекетінің оқу және жазу түрлері алға шығып, тыңдау және сөйлеу өте төменгі деңгейде қалады; 
*екі тілдегі (ана тілі және үйретілген тіл) грамматикалық тұлғаларды салыстыра үйрету озық қолданылады; 
*үйретуде ана тілі мен үйретілетін тіл бірдей қолданыста жүргізіледі.

Аударма – сабақта сөздік жұмысын жүргізудің, жаңа сөзді семантикаландыру, яғни мағынасын жете түсіндіру үшін жиі қолданылатын тәсілдің бірі. Аударма жұмысының жүзеге асуының 2 жағы бар: ана тілінен қазақшаға, қазақшадан ана тіліне. Қайсы жақ тиімді деген нақты сұраққа Е.И. Пассовтың тұжырымдамасынан соң, жауап беру қиын емес. Тілдің үйрету ерекшеліктері жағынан оқушы немесе 2-тілде үйренуші адам өз ана тіліне емес, керісінше, меңгеріп жатқан тілге аударумен жиірек айналысқанда тілді үйрену нәтижесі жоғары болады. Оқулықтарда мәтіндер, негізінен қазақшаға беріледі. Мұғалім алдын-ала мәтінді орысшаға аударып, алдымен орысша нұсқасын беріп аудартып, содан соң қазақша нұсқасымен жұмысты жалғастырып, түрлендіріп жүргізуіне болады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Аударма
Әл-Харам мешіті

**әль-Харам мешіті** ( **әл-Мәсжид әл-Хара́м**, *Қасиетті мешіт*) –  Ислам әлеміндегі басты мешіт. Оның ішкі ауласында  Қағба бар. Мешіт Сауд Арабиясындағы Мекке қаласында орналасқан.
thumb|Меккедегі әл-Харам мешіті, кешкі көрініс

## Салыну тарихы
Қағба маңындағы мешіттің салынуы 638 жылға жатады. Ал қазіргі мешіт 1570 жылдан бері белгілі. Бастапқы мешіттің негізі жақсы сақталмағандықтан, мешітті бірнеше рет қайта салған.  

Мешітті алғаш болып Адамның (ғ.с) баласы Шис(Сиф) тұрғызады. Дегенмен көп уақыт өткен соң мешіт қирап тек орны ғана сақталып қалған. Бірнеше ғасырдан кейін Аллаһның бұйрығымен Ибраһим (ғ.с) мен оның ұлы Исмаил Қағбаны қайта салады. Оның негізіне сақталған көне тастар негіз болады. Аллаһға құлшылық ететін үй болатын болғандықтан Ибрахим (ғ.с) құрылыстың түзу салынуын қатты қадағалап, ұзақ уақыт бойы оған сырттан қарап тұратын болған. Қазір таңға дейін Ибрахимнің  (ғ.с) тұрған іздері сақталып қалған, оны *«Ибрахимның (ғ.с) орны»* деп атайды. 

Кейін Қағбаны құрайыш тайпасы да қайтадан салады. 

Пайғамбарымыз Мұхаммед пен бірге (с.ғ.с) Араб жазирасына Ислам келгенге дейін мешіт пұтқа табынушы тайпалардың сыйынатын орны болған. 

Мешітте соңғы рет құрылыс жұмыстары 1980 жылдардың соңында, оңтүстік-батыс жағынан үлкен екі мұнарасы бар корпус  салған уақытта жүргізілді. Қазіргі таңда мешітке кіретін басты есік дәл осы корпус та орналасқан. Ол – Фахд королдің қақпасы. Мешіт құрылысы  309 мың км² жер алып жатыр. 95 метр биіктікке жететін 9 мұнарасы бар. Төрт қақпасынан бөлек мешітке кіретін 44 есік бар. Мешітке бір уақытта 700 000 мың адам сыйып кетеді.

left|thumb|230px|Масджид аль-Харам

## Дереккөздер


Санат:Ислам
Санат:Ислам сәулет өнері
Санат:Сауд Арабиясы мешіттері
Фольксдойче

thumb|right|280px|Еуропада 1880 жылға дейінгі неміс тілді халықтың тарихи таралу картасы (Балтық елдері мен Еділ бойындағы немістердің қоныстарын есептемегенде)
**Фолксдойче** () — 1945 жылға дейін Германиядан тыс жерлерде өмір сүретіндер "этникалық германдарды" белгілейтін сөз. «Рейхсдойчеге» (, «рейх германдары») қарағанда фолксдойчелерді отбасылық тарихы, неміс тілінің тектілігі және жеке белгілер бойынша ажыратады.

Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін Германия мен Аустрия жерінің едәуір бөлігін жеңімпаз елдер  азаматтармен бірге соғыс шығыны мен репарациялар ретінде алды. Сонда «фолксдойче» тұжырымдамасы саяси сипатқа ие болып, бұл сөздің астары XX ғасырдың 40-60 жылдарына дейін белсенді қолданыста болды. Үшінші рейхтің өмір сүруі кезінде (1933-1945 жж.) фолксдойче рейхтің өзінде де, генерал-губернаторлықта да, протектораттар мен рейхскомиссариаттарда да, сондай-ақ одақтас елдерде де ерекше құқықтық мәртебеге ие болды.

## Тұжырымдама мен термин туралы түсініктемелер
### Терминнің пайда болуы

## Дереккөздер

Санат:Немістер
Санат:Нацистік терминдер
Navigator of the Seas

***MS Navigator of the Seas*** («Теңіз навигаторы») — «Voyager» класындағы төртінші лайнер. Кеме STX Finland верфінде 2002 жылы соғылады. 6 желтоқсанда 2002 жылы Майамиде шоқындыру салтанатында немістердің бұрынғы атақты теннисисті Штеффи Граф лайнердің  өкіл анасы атанады. *Navigator of the Seas* 2002 —2004 ж.ж. аралығында әлемдегі ең үлкен кеме болған.

## Тарихы
thumb|left|''Navigator of the Seas'' - Гдыня айлағында
27 қыркүйекте 2000 ж. зауыт нөмірі 1347-ші килі төселеді. 25 қаңтарда 2002 ж. суға түсіріледі. Өзінің алғашқы саяхатын Майамиден бастап, Кариб аралдарына аттанады. 2007 жылдан бастап Саутгемтоннан шығатын бағытпен жүзіп жүреді, қыста Кариб теңізін аралап, ал жазда Жерорта теңізімен саяхаттайды.

## Кемедегі ойын-сауықтар
* Басты мейрамхана, үш бөлек залдан тұрады: The Nutcracker, Coppelia және Swan Lake
* Viking Crown Lounge түнгі клубы
* Metropolis көпдеңгейлі театр
* Promenade — көпқабатты дүкендер мен барлар орналасқан атриум
* Жарға өрмелеу қабырғасы
* Studio B — мұз айдыны. Бұл айдынға әлемнің атақты фигуристері өнерлерін көрсетеді
* Casino Royal казиносы
* Portofino итальян мейрамханасы
* Баскетбол алаңы және т.б.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Royal Caribbean компаниясының ресми сайты

Санат:Круизді кемелер
Төреғали Тәшенов

**Төреғали Тәшенов** — қазақ ақыны, журналист. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, ҚР Мәдениет қайраткері. 1962 ж. Түркістан облысының Созақ ауданында туған. Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін бітірген. Үш жеке жыр жинағының авторы. Косово Республикасында  өткен Бүкіл Түркі дүниесі ақындарының поэзия фестивалінің лауреаты

Санат:Қазақ ақындары
Розмари Сатклиф

**Розмэри Сатклиф** — (; 14 желтоқсан 1920 жыл — 23 шілде 1992 жыл) — ағылшын жазушысы, көптеген тарихи романдардың авторы.

## Өмірбаяны

Сатклиф Уэст Клэндонда дүниеге келген. Кішкентай күнінде Розмэри Стилл-Шоффар ауруынан зардап шегеді. Осының салдарынан ол мүгедектерге арналған арбаға таңылған. Ол көп уақыт анасының жанында жүріп, оның аузынан кельт және саксон аңыздарын естіп өскен. Алайда тек тоғыз жасынан бастап  қана хат тани бастайды. Мүгедек болғандықтан оның толық білім алуға мүмкіндігі болмады.

14 жасында ол Бидфорд өнер мектебіне түсіп, онда үш жылдай білім алады. Осыдан кейін ол суретші – миниатюрашы болып қызмет жасайды.
Сатклиф әдебиетке 1950 жылы «Робин Гуд хроникалары» атты кітабымен келді. 1954 жылы қоғамда айтарлықтай беделге ие болған «The Eagle of the Ninth»  романын жазып шығарды.1959 жылы Сатклиф «Карнеги әдеби медалімен» марапатталған. 1974 жылы Г. Х. Андерсен атындағы сыйлыққа ұсынылғандардың қатарында болды.  1985 жылы оның «The Mark of the Horse Lord» кітабы Феникс сыйлығын жеңіп алады, ал 2010 жылы оның «The Shining Company» романы екінші Феникс сыйлығының екінші мәрте лауреаты атанады. 

Розмари Сатклиф  көп жылдар бойы Арудндэйл маңындағы Уалбертонда өмір сүрген.  1975 жылы жазушы Британ Империясының Орденіне қол жеткізеді. 

## Шығармашылығы

*	1954 — The Eagle of the Ninth 
*	1957 — The Silver Branch 
*	1980 — Frontier Wolf 
*	1959 — The Lantern Bearers 
*	1961 — Dawn Wind 
*	1963 — Sword at Sunset 
*	1990 — Sword Song 
*	1956 — Shield Ring 
*	1980 — Three Legions 
*	1957 — Алый знак воина 
*	1997 — Песнь меча (опубликован посмертно, на русском в 2009).

## Дереккөздер
 

Санат:Англия жазушылары
Санат:1920 жылы туғандар
Санат:1992 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ағылшын әйелдері
Гидравликалық классификациялау

**Гидравликалық классификациялау** — қозғалмалы бөлшегі жоқ классификаторларда минерал түйіршіктерін ірілік кластарға бөлу жоғары бағытталған су ағыны күшімен жүреді. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Көбікті басу

**Көбікті басу** — флотациялаудан алынған көбікті өнімді сыпырып тасымалдау кезінде науаға түскен көбік жарылып, су мен минерал түйіршіктері ғана қалады. Кей кезде кен қасиетіне байланысты немесе реагенттік режим бұзылғанда көбік бұзылмай науадан асып төгіледі. Сондай жағдайда оны басу шаралары қолданылады. Мысалы, ағынды су себіледі, арнаулы реагенттер беріледі және т. б..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гезенк

**Гезенк** () — тікелей жер бетіне шықпайтын, пайдалы қазындыларды өз салмағының әсерімен түсіруге немесе арнайы ыдыспен механикалық тәсілмен жеткізуге арналған тік қазба. Сонымен қатар бұл әдіс (кенішті) шахтаны желдетуге, жұмысшыларды, материалдарды, кұрал жабдықтарды, тау жыныстарын жоғары (төмен) бағытта тасу үшін пайдаланылады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Жалпылай сынамалау

**Жалпылай сынамалау** () — байыту фабрикаларында жылына бір немесе екі рет барлық байыту операцияларына түсетін және олардан алынатын өнімдерден сынамалар алынып, олардағы бағалы заттың проценттік үлестері, қатты зат массасының су массасына қатынасы анықталады. Соның нәтижесінде өнімдердің шығымдары, бағалы затты бөліп алу мөлшері, олардағы судың мөлшері анықталады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Кесектердің геометриялық өлшемдері

**Кесектердің (тау жыныстарының) геометриялық өлшемдері** — қопарылған пайдалы қазындылар жекелеген кесектерінің ұзындық өлшемдері мен оның пішін сииаттамасы. Тау-кен технологиялық жыныс тануда сандық сипаттамалары мен критерий жүйелері және соған сәйкес өлшеу ережесі жасалынған. Жекелеген кесектердің мөлшерлік сипаттамасы ұзындық аудан бетімен және көлемдік бірлік өлшемімен берілуі мүмкін. Мысалы, ұзындық өлшемге бір-біріне перпендикуляр болып келетін үш бағыттағы кесектің ең ұзындық мәні алынады кейде керек болған жағдайда кесектің ірілігін сипаттау үшін бір ғана орташа ұзындық пайдаланылады. Оны кесектің диаметрі деп атайды. Ол арнайы формуламен анықталады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Сара Уотерс

**Сара Уотерс**() — ағылшын жазушысы, ғылым докторы.

## Өмірбаяны

Ол 1966 жылы Уэльсте, Нейлэндте дүниеге келген. Жергілікті католик мектебінде білім алған. Мектепті бітіргеннен соң ол Кантебери Университетіне түсіп, ағылшын әдебиеті саласы бойынша бакалавр дәрежесіне ие болады. Ланкастер Университетінде "Тарихи проза" тақырыбында магистрлік жұмысын қорғаған. Осы жұмыс бойынша ол кейіннен Лондондағы Квин Мэри Университетінде докторлық жұмысын жалғастырды. 

## Шығармалары

•	Tipping the Velvet («Бархатные ножки»  немесе «Касаясь бархата кончиком языка» немесе «Бархатные коготки») (1998).2002  жылы «Бархатные ножки» фильмі жарыққа шықты. 
*	Affinity («Нить, сотканная из тьмы») (1999). 
*	Fingersmith («Тонкая работа») (2002). 
*	The Night Watch («Ночной дозор») (2006) 
*	The Little Stranger («Маленький незнакомец») (2009) 

## Дереккөздер


Санат:Англия жазушылары
Санат: Әдебиет
Санат: Тұлғалар
Гетерополярлі қосылыстар

**Гетерополярлі қосылыстар** ()— молекулалары (иондары) екі қасиеттен тұратын органикалық қосылыстар. Бұларға барлық дерлік бет активті заттар жатады. Кенді флотация әдісімен байытқанда қолданылатын жинағыш және көбіктендіргіш реагенттердің тек осындай қасиеттері болуы қажет. Олардыц молекулалар құрамына полярлі (активті) және полярсыз (көмірсутек радикалдары) топтар кіреді..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Иілмелі бөлгіш жамылғы

**Иілмелі бөлгіш жамылғы** — пайдалы қазындыларды жер қойнауынан алу барысында оның шығынын және бос жыныстармен араласып, сапасыздануын азайту мақсатымен кейбір қазып алу жүйелерінде арнаулы, иілмелі бөлгіш жамылғы қолданылады. Оның негізгі мақсаты пайдалы қазынды массивінен бөлініп алынған кеннің (көмірдің) үстінде жатқан бос жыныстармен араласып, ластанбауын және шығын болмауын қамтамасыз етеді. Иілмелі бөлгіш жамылғы конструкциясы кен орнының орналасуына қарай қолданылатын кен қазып алу жүйесінің ерекшелігімен анықталады. Иілмелі бөлгіш жамылғы тек қана қопарылған кен (көмір) мен бос жыныстарды бөліп ажыратуға ғана емес, белгілі дәрежеде салмақ көтеруге де қолданылуы мүмкін..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гигроскопиялық ылғалдық

**Гигроскопиялық ылғалдық** — заттың ауадағы бу түріндегі суды денесіне тартып, ылғалдануы. Алдымен су молекулалары зат бетіне адсорбцияланып, біртіндеп сіңіп, капиляр түтікшелерде бірігеді..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ылғал тартқыштық

**Ылғал тартқыштық** (ылғалданғыштық) — заттың ауадан су буын бойына сіңіру қабілеті. Ылғал тартқыштық су буының адсорбциялануы мен түтікшелердегі будың суға айналуынан тұрады. Ылғалданғыштықты анықтайтын аспапты гигроскоп деп атайды..
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Ерекше су қабаты

**Ерекше су қабаты** — әрекеттесу нәтижесінде минерал бетінде, ион айналасында пайда болатын су қабатында оның молекулалары катарласа орналасып, ерекше қасиетті су қабатын кұрайды. Молекулалардың қозғалысы күрт төмендеп, еріту қабілеті кемиді, тұтқырлығы артады, ол қабат арқылы еріген заттардың өтуі төмендейді. сөйтіп бұл қабаттағы су молекулаларының қасиеті көлемдегі су молекулаларына қарағанда көп өзгереді. Осындай жай көбіктендіргіштердің әрекеті нәтижесінде су-ауа көпіршігі шектесетін жерде де орын алады. Осы сипатталған құбылыс минералдың флотациялану қасиетін өзгертуде негізгі роль атқарады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Пайдалы қазындыларды гидравликалық тәсілмен өндіру

**Пайдалы қазындыларды [[гидравлика]]лық тәсілмен өндіру** — су ағысының күшімен, механикалық құралдармен немесе осы тәсілдерді қоса пайдалану нәтижесінде пайдалы қазындыларды кен массивінен бөліп алып, тұтынушыларға су ағынымен жеткізу тәсілі. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гидравликалық транспорт

**Гидравликалық транспорт** — сумен тасымалдау — пайдалы қазындыларды немесе бос жыныстарды су ағынымен тасымалдау. Су ағыны құбырда насостардың көмегімен қысым жасау арқылы жасалады, ал науадағы жынысты су өз ағынымен тасымалдайды, кейде су ағынының осы екі түрі де біріктіріліп пайдаланылуы мүмкін. .

## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Тау жыныстарын гидравликалық тәсілмен бұзу

**Тау жыныстарын гидравликалық тәсілмен бұзу** — қондырғыдан қысыммен атқылаған су күші мен тау жынысын бұзу. Мұндай бұзудың үш түрі бар: шаю, қопару және кесу. Егер тау жыныстарының бөлшектері /түйіршектері бір-бірімен байланыссыз немесе нашар  байланысса, онда оны шаяды, егер тау жыныстары тұтас болса қопарады, тау жыныстары берік, қатты болған жағдайда оны сумен кесіп, бұзады. Бастапқы бұзудың екі тәсілі 20 МПа дейінгі қысымда гидромонитормен су айдау арқылы орындалады, ал үшінші кесу тәсілі 30— 50 МПа және одан да жоғары қысыммен шығатын өте жіңішке су ағысының күшімен орындалады.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гидрофильділік

**Гидрофильділік** — заттың суды бойына сіңіру қасиеті. Гидрофильділігі бар заттарға жататындар: балшық, силикаттар және т. б. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Шпурдың сулы тығыны

**Шпурдың сулы тығыны** — жарып қопару жұмыстарында шаңға қарсы қолданылатын тәсіл. Әдетте шпурдағы жарылғыш затты нығыздап тығындау үшін қолданылатын саз балшықты сумен (полиэтиленді дорбадағы) алмастырады. Жару кезінде— атылған кезде су тозаңға айналып, пайда болған шаңды басады. Шаңның ауада азаюы сулы тығынның көлеміне байланысты болады. Су толтырылған полиэтиленді дорбаның ұзындығы 30 см, диаметрі шпур диаметрінен 1—3 мм кем болады. Сулы тығын шаңды басудың негізгі құралы емес, сондықтан қопарылған тау жынысын тиеу барысында пайда болатын шаңды қосымша су сеуіп басады. Сулы тығынның негізгі мақсаты жарып қопару кезінде шаң мен газдың тұтануына жол бермеу.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Су соққы

**Су соққы** — терең ұңғыны бұрғылау тәсілі. Ұңғы түбіндегі тау жыныстардың бетін бұзып, бұрғылау үшін сумен соққылайтын сүңгуір су машинасы қолданылады. Су машинасы жер үстінен құбыр арқылы су айдайтын насостың көмегімен берілгегі шайынды су қуатымен жұмыс істейді. Ұңғыға берілген сұйық, сонымен қатар, ұңғы түбіндегі бұзылып қопарылған тау жыныстар ұсағын шайып тазалап, жер бетіне шығарады. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Су жұқтырмау

**Су жұқтырмау** — минерал түйіршіктерінің ауа көпіршіктеріне жабысуы кезінде олардың беттерінде су қабатының болмауы. Ол үшін молекула құрамына полярлі топ және көмірсутек тізбегі кіретін бет активті органикалық қосылыстармен өңделеді. Полярлы топ минерал бетімен әрекеттесіп, ал көмірсутек тізбегі суға бағытталады. Осының нәтижесінде минерал бетінің сумен әрекеттесуі барынша төмендейді.  .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия
Гидрофобтылық

**Гидрофобтылық** — заттың (материалдардың) суды бойына сіңірмеу, су жұқтырмау қасиеті. Оған жататындар: көптеген металдар, органикалық қосындылар және бір сыпыра минералдар. Гидрофобтылық материалдармен металл бұйымдардың сыртын қаптау оларды коррозиядан сақтайды. .
## Дереккөздер


Санат: Физика
Санат: Терминология
Санат: Металлургия
Санат: Тау-кен ісі
Санат: Химия