Электрондық карта

**Электрондық карта** — цифрлық карталардың деректері негізінде қалыптастырылып, компьютердің бейнемониторында немесе басқа құрылғының бейнеэкранында (мысалы, спутниктік навигаторда) көрсетілетін картографиялық бейне. Жедел бақылау құралы болғандықтан, әрбір нақты электрондық карта тек белгілі бір уақыт сәтіне ғана қалыптастырылады, әдетте бейнелеу құрылғысының экранында көрініп тұрған қысқа уақыт ішінде ғана. 

Бұл — оларды графикалық шығару құралдары (мысалы, принтерлер) арқылы қатты негізде (қағаз, пластик) бейнеленетін басқа визуалды картографиялық материалдардан ерекшелендіретін басты белгісі. Бұл мағына «электрондық» сөзінің өзімен де жақсы үйлеседі, себебі электрондардың қозғалысы арқылы алынады, ал бұл құбылыс жұмыс істеп тұрған электрондық құрылғыда жүзеге асады.

Мемлекетаралық ГОСТ 28441-99 мемлекеттік стандарты төмендегі анықтаманы береді:

Электрондық карта (ЭК) — мазмұны белгілі бір түрдегі және масштабтағы карта мазмұнына сәйкес келетін, арнайы шартты белгілер жүйесінде ақпаратты көрсету құрылғысының экранында бейнеленген немесе бейнелеуге дайындалған цифрлық картографиялық модель.

Сонымен қатар электрондық картаның шартты белгілер жүйесіне арнайы әріптер де кіреді, ал электрондық карталардың жіктелуі карталардың жалпы жіктелуіне сәйкес келеді, мысалы: электрондық топографиялық карта, электрондық авиациялық карта, электрондық геологиялық карта, электрондық кадастрлық карта және т.б.

#### '''Электрондық карталардың жіктелуі'''
Электрондық карталардың жіктелуі олардың мазмұнына, қолданылу мақсатына және функционалдық мүмкіндіктеріне байланысты жүзеге асырылады. *Мазмұны бойынша электрондық карталар жалпы географиялық және тақырыптық (тематикалық) карталар* болып бөлінеді. Жалпы географиялық карталар жер бедерін, өзен-көлдерді, елді мекендерді және басқа табиғи нысандарды көрсетеді, ал тақырыптық карталар белгілі бір құбылысты немесе саланы, мысалы климатты, халық санын, экономиканы немесе экологиялық жағдайды бейнелейді.

*Қолданылу саласына қарай* электрондық карталар топографиялық, авиациялық, геологиялық, кадастрлық, навигациялық, жол, климаттық, метеорологиялық, гидрографиялық, экологиялық, демографиялық, экономикалық, ауыл шаруашылық, туристік және тарихи карталар болып бөлінеді.

Сонымен қатар электрондық карталар *интерактивтілік деңгейіне қарай статикалық, интерактивті және динамикалық карталар* түрінде де жіктеледі. Бұл карталар қазіргі кезде геоақпараттық жүйелерде (ГАЖ), навигацияда, ғылымда және түрлі шаруашылық салаларында кеңінен қолданылады.

#### '''Шартты белгілер'''
Электрондық карталарда қолданылатын шартты белгілердің дәстүрлі қағаз карталарда немесе компьютерлік карталарда (мысалы, ГАЖ көмегімен дайындалған қатты негіздегі карталар) қолданылатын белгілермен салыстырғанда өзіндік ерекшеліктері бар. Бұл бір жағынан қазіргі (2000-жылдардың соңындағы) бейне көрсету құрылғыларының дәлдік қабілетінің қағазға басып шығару технологияларымен салыстырғанда төмен болуына байланысты, ал екінші жағынан анимация саласындағы графикалық мүмкіндіктердің айтарлықтай кең болуымен түсіндіріледі.

Дисплейлердің дәлдігінің шектеулі болуы шартты белгілерді жеңілдету қажеттілігін тудырады (яғни бөлшектері аз графикалық бейнелерді пайдалану). Ал картаның статикалық бейнесін сақтау міндетті болмағандықтан, жеке объектілерді (мысалы, іздеу нәтижелерін) ерекшелеу үшін анимацияны (мысалы, жыпылықтау) қолдануға мүмкіндік береді.

#### '''Басқа анықтамалар'''
Әртүрлі дереккөздерде жиі осы анықтамадан өзгеше түсіндірмелер беріледі. Бұл КСРО мен Ресейде геоинформатика қалыптасуының бастапқы кезеңінде қалыптасқан ғылыми мәдениеттің және ашық қоғамдық талқылау тетіктерінің жеткілікті дамымауымен түсіндіріледі. Осындай түсіндірмелерде «электрондық карталар» ұғымына қате түрде цифрлық карталар (синонимдері: жергілікті жердің цифрлық модельдері, геоақпараттық деректер базалары, кеңістіктік деректер базалары, ГАЖ деректер базалары), тіпті олармен жұмыс істеуге қажетті бағдарламалық қамтамасыздандыру да енгізілуі мүмкін.

Бейресми тілде электрондық карталар деп кейде растрлық, векторлық немесе гибридті (растрлық-векторлық) форматтағы картографиялық бейнені қамтитын компьютерлік файлдарды да атайды. Мұндай бейне файлдағы деректер мен ережелер негізінде визуализацияланады.

*Салалық сөздіктерде электрондық картаға мынадай анықтама беріледі:*

Электрондық (қағазсыз) формадағы картографиялық өнім, ол цифрлық деректерден (соның ішінде цифрлық карталар немесе ГАЖ деректер қабаттары) тұрады және әдетте CD-ROM дискісіндегі жазбалар түрінде, оларды визуализациялауға арналған бағдарламалық құралдармен бірге (көбінесе картографиялық визуализатор немесе картографиялық браузер – map browser) ұсынылады  Мұндай түсіндіру формалды түрде дұрыс болмаса да, бейресми тілде бүкіл картографиялық ақпараттық жүйені білдіру үшін қолданылуы мүмкін (мысалы, «Мен кеше электрондық картасы бар диск сатып алдым» дегенде, компьютерге орнатуға және қарауға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету мен цифрлық карталар жазылған диск меңзеледі). 

Қазіргі кезде картографиялық онлайн-сервистердің (мысалы, Яндекс.Карталар, Рамблер-Карталар, Google Maps) дамуына байланысты мұндай түсіндіру іс жүзінде ескіріп қалды, өйткені оларды пайдалану үшін жеке компьютерге бағдарламалық қамтамасыз етуді орнату қажет емес, ал картографиялық деректер үнемі жаңартылып отырады.

ГОСТ Р 50828-95 мемлекеттік стандартында электрондық карта ұғымы «цифрлық карта» терминінің мағынасымен (ол іс жүзінде модель немесе деректер базасы болып табылады) араласып кеткен. 

Бұл стандарт электрондық картаны былай анықтайды:

қабылданған проекцияда, координаттар жүйесінде және шартты белгілер жүйесінде бағдарламалық және техникалық құралдардың көмегімен машиналық тасымалдағышта (мысалы, оптикалық дискіде) қалыптастырылған векторлық немесе растрлық карта; ол жергілікті жер және жағдай туралы деректер негізінде бейнелеу, талдау және модельдеу, сондай-ақ ақпараттық және есептік міндеттерді шешуге арналған. 

### Дереккөздер