Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин

**Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин** (31 тамыз 1962 жыл, Қарағанды) — қазақстандық саясаткер, тарих ғылымдарының кандидаты және саясаттану ғылымдарының докторы. 2012–2014 және 2016–2022 жылдары Мәжіліс төрағасы, депутаты. 2006–2009 жылдары Қарағанды облысының әкімі, 2012–2022 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің мүшесі, 1-президент Нұрсұлтан Назарбаев кланының және «Ескі Қазақстанның» белгілі өкілі деп қарастырылады.

## Өмірбаяны
1962 жылы 31 тамызда Қарағандыда дүниеге келді. Қожа руынан шыққан. 

1984 жылы Қарағанды политехникалық институтын механик-инженер мамандығы бойынша тәмамдағаннан кейін 1 жыл “Қарағандыоблгаз” Өндірістік бірлестігінде автоколонна бастығы, инженері болып еңбектенді. 

1985 жылдан 1990 жылға дейін Қарағандыдағы Ленин аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Қазақстан ЛКЖО Орталық Комитетінің комсомол ұйымдары бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қарағанды облыстық ЛКЖО комитетінің хатшысы, бірінші хатшысы болды. 

1989 жылы БЛКЖО ОК жанындағы Жоғарғы комсомол мектебін саясаттанушы мамандығы бойынша аяқтады. 

1990—1993 жылдары Қазақстан Жастар одағының төрағасы; 

1993—1995 жылдары Қазақ-американ бірлескен “Тенгри” кәсіпорнының президенті; 

1995—1999 жылдары Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы, ұйымдастыру-бақылау бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. 

Бұдан кейін Нығматулиннің мансабы Астанада жалғасты. 

1999—2002 жылдары Астана қаласы әкімінің орынбасары; 

2002—2004 жылдары Көлік және коммуникациялар министрінің орынбасары; 

2004 жылғы сәуір—маусым айларында Отан партиясының Орталық аппаратының жетекшісі болды. 

Қазақстан Президентінің қаулысымен 2004 жылы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары —Ұйымдастыру-бақылау жұмысы және кадр саясаты басқармасының басшысы болса, 2005 жылы екінші лауазымынан босатылып Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалды. 

2006 жылы Қазақстан Президентінің  №27 жарлығымен Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды.

2009 жылы лауазымынан босатылып, Нұр Отан партиясы төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды.

2011 жылғы шілдеде Орталық сайлау комиссиясының № 65/122 қаулысымен Парламент Мәжілісінің 5-сайланымының депутаттығына үміткер болып тіркелді. 2012 жылғы 18 қаңтарда Орталық сайлау комиссиясының № 8/163 қаулысымен депутат болып тіркелді. 2 күннен кейін Нұр Отан фракциясы Нығматулиннің төрағалыққа үміткерлігін ұсынып, ұсыныс қолдау тауып, ол Мәжіліс төрағасы болып сайланды.

2014 жылғы сәуірде депутат болып отырғанында Қазақстан Президентінің №782 жарлығымен Президент Әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды. Қазақстан Конституциясының 52-бабына байланысты оның депутаттық өкілеттілігі тоқтатылды.

2014 жылғы қазанда Қазақстан Президентінің жарлығымен Мемлекеттік хатшы міндетін атқарушы болып тағайындалды. Бұл қызметте қарашаға дейін болды.

2015 жылы Қазақстан Президентінің  №9 жарлығымен Президент Әкімшілігінің басшысы өкілеттігі ұзартылып, ол қайта тағайындалды. 2016 жылғы жазда лауазымынан босатылды.

21 маусымда Орталық сайлау комиссиясының № 39/135 қаулысымен Парламент Мәжілісінің 6-сайланымының депутаты болып тіркелді. Келесі күні Нығматулиннің төрағалыққа үміткерлігіне 102 депутаттың 102-сі дауыс беріп, нәтижесінде ол Мәжіліс төрағасы атанды.

2020 жылы Орталық сайлау комиссиясының № 43/67 қаулысымен Парламент Мәжілісінің 7-сайланымының депутаттығына үміткер болып тіркелді. 2021 жылғы 14 қаңтарда Орталық сайлау комиссиясының № 62/396 қаулысымен депутат болып тіркелді. Келесі күні жасырын дауыс беру нәтижесінде 100 депутаттың 100-і Нығматулиннің төрағалығына дауыс беріп, ол Мәжіліс төрағасы болып қалды.

2022 жылғы 1 ақпанда Орталық сайлау комиссиясының отырысында Нығматулиннің өз еркі бойынша депутаттық өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатты.

## Жеке өмірі
* Үйленген, жұбайы Венера Хамитқызы Баймырзаева (1961 туған) жылжымайтын мүлік кәсібімен айналысады. 2024 жылғы мамырдағы мәліметке сәйкес Дубайда жалпы құны 4,3 миллион доллардан асатын 50-ден астам жылжымайтын мүлікке иелік етеді: Living Legends атты коттедж қалашығында орналасқан 860 шаршы метрлік және құны 1,5 млн долларлық вилла, FAIROOZ ғимаратындағы 500 шаршы метрлік және құны 1,9 млн долларлық пәтер, DM MESK кешенінде құны 1 млн долларлық екі пәтер, ROYAL OCEANIC ғимаратында 600 мың долларлық пәтер, REGAL TOWER кешенінде 550 мың долларлық пәтер, BAHAR кешенінде 380 мың долларлық пәтер.
** Үлкен ұлы Нұржан Нұрланов (1988 туған) кәсіпкер, экономика ғылымдарының кандидаты. 2019–2022 жылдары ҚазМұнайГаз-Аэро ЖШС (ҚазМұнайГаз еншілес компаниясы) бас директоры. 2018–2019 жылдары Бәйтерек холдингінің Басқарушы директоры. Оппозициялық “Бәсе” арнасысының мәліметінше ол Қазақстан азаматтығынан бас тартып, Дубайда тұрып жатыр. 2025 жылғы сәуірде оның үстінен қылмыстық іс қаралды, бірақ қозғалғаны белгісіз. Әйелі Лаура Ғарифоллақызы Сапа (1988 туған).
***Немерелері Ақбар (2010 туған), Абылай (2013 туған) және Айсара (2018 туған).
**Ортаншы ұлы Нұрхан Нұрланов (1993 туған) кәсіпкер. 2021–2022 жылдары Қазфосфат ЖШС бас директоры болды. Қызметінде отырған кезде Қазфосфат ЖШС басшылығына «аммофос» сатуға жоғары баға белгілеу және ұстап тұру арқылы өзіне заңсыз кіріс алу мақсатында монополиялық жағдайды теріс пайдалану әрекеті үшін қылмыстық іс қозғалған. Миллионер  қызы Мадинаға (1996 туған) үйленген. 
**Кіші ұлы Мәди Нығматулин (2003 туған) Қазақстандағы ең қымбат жекеменшік мектептердің бірі Хэйлибэри мектебін тәмамдаған. Қазір Лондон колледж университетінің студенті. 2024 жылғы тамызда желіде оның Ақмола облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы Талғат Нурмулдиннің қызы әрі өзінің сыныптасы Камиллеге үйленгені туралы ақпарат тарады.

Әкесі Зайролла Нығматулин (1919 немесе 1923–2013) Ұлы Отан соғысының ардагері, Қарағанды қаласының құрметті азаматы. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін, Жуков, Ленинградты қорғағаны үшін, Батылдық үшін медальдарімен және Құрмет, Қызыл жұлдыз, Отан соғысы, Даңқ ордендерімен марапатталған.

Анасы Зейнеп Қәриева (1920—2018).

* Сыңары Ерлан (1962 туған) Сенаттың 4-сайланым (2007-2011), (2011-2015), 3-сайланым (2004-2007), 2-сайланым депутаты (1999-2004), Импульс ЖШС Бас директоры (1995-1999), Ер-Қанат Сауда үйінің директоры (1993-1995) және техника ғылымдарының кандидаты. Әйелі - Бақыт Қәрібекқызы Серікбаева (1962 жылы туған). 
** Жиені Малика Бектұрова (1983 туған) техника ғылымдарының кандидаты. Green Mine компаниясының басшысы (2021 жылдан бастап), Астана қаласы әкімінің орынбасары (2016-2021)  Күйеуі - Қазаэронавигация бас директоры (2014-2022), Көлік және коммуникациялар министрінің орынбасары (2006-2014),  Эйр Астана әуекомпаниясы Президентінің орынбасары (2004-2006).
**Балалары: қыздары - Дәния (2007 жылы туған) мен Дәрия (2010 жылы туған); ұлы - Әлімжан (2009 жылы туған).
* Ортаншы баласы - Мәдина (1984 жылы туған).
* Кіші баласы - Кәрима (1995 жылы туған).
* Ағасы Арғын Нығматулин – «Сарыарқа хоккей клубы» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын директоры, Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты.

## Мәжіліс төрағасы (2012–2014, 2016–2022)

### 2012
20 қаңтарда төрағалыққа Нұр Отан партиясынан жалғыз ұсынылған үміткер Нығматулинге 106 депутат дауыс беріп, 1 депутат қалыс қалды. Нәтижесінде Нығматулин Мәжіліс төрағасы болып сайланды.

Бұдан кейін 5 минуттан көп сөйлеген депутаттардың микрофоны өшірілді. Сол жылғы сәуірге дейін 11 пленарлық отырыс өтті, 57 заң жобасы қаралып, оның 18-і Сенатқа жіберілді. 

25 сәуірде Нығматулин Ресей Мемлекеттік думасының төрағасы Сергей Нарышкинмен кездесіп Қазақстан мен Ресей депутаттары заңдарды бірге үйлестіріп, тәжірибе алмасып, жиі араласуы үшін келісімге қол қойды.

17 мамырда Қырғызстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Асылбек Жиенбековпен кездесті.

Маусымда Нығматулин Үкіметтен түсетін заң жобалары әлсіз — мысалы, сақтандыруға 224, бизнес бойынша 254, ал Салық кодексіне бір форматта 5 000 түзету енгізілген және 64% құжат кешігіп келеді деп Үкіметті сынға алды.

2 шілдеде Астанада  басқарған АҚШ Конгрессінің делегациясымен кездесіп, нәтижесінде Мәжілісте АҚШ-пен жұмыс істейтін 26 депутаттан тұратын топ құрылды. Ал 2008 жылдан бері АҚШ Конгресінде “Қазақстан достары клубы” жұмыс істейді.

## Марапаттары
* Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев орденінің (2015 ж.)
* 2-ші дәрежелі Барыс орденінің (2009ж.)
* Құрмет орденінің (2004ж) 
* Достық Ордені (Ресей, 2014)
* «Достастық» Ордені (2014)
* «Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» (2006)
* «Астанаға 10 жыл» мерейтойлық медалінің (2008) 
* «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011)
* «Астанаға 20 жыл» мерейтойлық медалінің (2018) медальдарының иегері.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары
Санат:Қарағанды облысының әкімдері
Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары
Санат:Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті түлектері