open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фариза Ескермес

**Фариза Ескермес** (6 тамыз 1994 жыл, Алматы) — қазақстандық актриса, әнші және жарнама моделі. Фариза атақты сәулетші мен өнертанушының ақылды және шығармашылық отбасында дүниеге келген.

## Отбасы
Фариза Ескермес 1994 жылы, 6 тамызда Алматы қаласында төртбалалы үйде дүниеге келген. Ағасы, інісі және сіңілісі бар. Оның әкесі Ермек Ескермес – белгілі қазақстандық сәулетші және Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының оқытушысы. Анасы Айгүл Ескермес – Алматының өнер мұражайында өнертанушы және куратор. Ата-анасы әрқашан Фаризаның өнерге деген құштарлығын қолдап, оны шығармашылық жолға шабыттандырған.

## Білімі
Фариза Ескермес Алматы қаласында бастауыш және орта білім алған. Жас кезінен бастап ол өнер мен шығармашылыққа қызығушылық танытты, бұл оны актерлік мансапты таңдауға итермеледі. Мектепті бітіргеннен кейін Фариза Т. Қ. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясына түсіп, «актерлік шеберлік» факультетінде оқыды.

## Мансабы
Фариза Ескермес өзінің мансабын қыздар музыкалық тобында бастады. Алайда, ұжым ыдырағаннан кейін ол жеке ән айтуға тырысты, бірақ сол кездегі вокалдық деректері оны жоғары деңгейде орындауға мүмкіндік бермейтінін тез түсінді. Ол музыка индустриясында өз жолын таба алмады, қай жанр оған сәйкес келетінін және музыкалық идеяларын қалай жақсы орындау керектігін білмеді. Продюсермен жұмыс істеу оның нұсқауларына бағынуды білдіреді, бұл Фаризаға сәйкес келмеді.

Содан кейін ол әрқашан армандағанындай фильмге түсу туралы шешім қабылдайды. Актерлік мансап оның нақты кәсібі болып шықты, онда ол өзінің әлеуетін толық ашып, жетістікке жете алды.

Фариза үшін даңққа апаратын жол театр сахнасынан басталды. Ол өзінің таланты мен харизмасын көрсете отырып, әртүрлі қойылымдарға белсенді қатысты. 2012 жылдан бастап кинода жеке киностудияда режиссердің көмекшісі болып жұмыс істей бастады, актриса ретінде «Кебенек» (2019) сериалында дебют жасады. Актрисаға «Алаяқтар» (2023) қылмыстық веб-сериялындағы Диана рөлі жетістік пен сәттілік алып келді. Оның алғашқы елеулі табысы танымал қазақстандық телехикаядағы дебютінен кейін келді, онда оның ойынын сыншылар мен көрермендер жоғары бағалады. Осы сәттен бастап Фариза Қазақстанның ең танымал актрисаларының біріне айналды.

Фариза өзінің жанкүйерлерін жаңа рөлдермен және жарқын бейнелермен қуантып, жаңа жобаларға белсенді қатысуды жалғастыруда. Оның қазақстандық кино өнерінің дамуына қосқан үлесі жоғары бағаланады және ол өзінің үлгісімен және еңбекқорлығымен жас актерлерді шабыттандыруды жалғастыруда.

## Фильмографиясы
* «Кебенек», сериал, 2019;
* «Дала қырандары», сериал, 2019;
* «Қазақ хандығы. Алтын тақ», фильм, 2019 — Aйша; 
* «Найзағай», сериал, 2021;
* «Бажа», сериал, 2022;
* «Алаяқтар», сериал, 2023 — Диана;
* «Нурикамал», фильм, 2024 — Нурикамал.

## Жеке өмірі
2014 жылы Фариза Ескермес өзінің сүйікті адамы Андреймен кездесті. 2024 жылдың 22 қаңтарында Андрей Фаризаға үйлену туралы ұсыныс жасады. Кейін актриса ұзатылып, тұрмысқа шықты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан актрисалары
Гүлбахрам Байбосынова

**Гүлбахрам Байбосынова** (27 шілде 1987 жыл, Жезқазған) — қазақстандық театр және кино актрисасы, тележүргізуші.

Байбосынова Гүлбахрам Ахатқызы 1987 жылы шілденің 27 жұлдызында Жезқазған қаласында дүние есігін ашқан. Актриса – егіздің сыңары. Өмір есігін қатар ашқан егізінің есімі – Гүлбарам. Көпбалалы отбасында өскен Гүлбахрамның жанұясында 7 бала.  Өнерлі, шығармашыл отбасында өмірге келген әртіс бала күнінен өнерге жақын өскен. Ол Жезқазғандағы №13 қазақ-орыс мектебінде білім алған.

## Мансабы
Мектеп ұясынан түлеп ұшқаннан кейін Алматы қаласына келіп, Темірбек Жүргенов атындағы Өнер академиясына түсіп, «Театр және кино» мамандығы бойынша оқыған. Университеттегі білімін тәмамдағаннан кейін, 2009 жылы Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрына жұмысқа қабылданып, түрлі қойылымдағы рөлдерді шебер сомдап келеді. 

## Сахнадағы рөлдері
* Қ.Мұхамеджанов «Бөлтірік бөрік астында» – Марфуға, Жәмила; 
* С.Ахмад «Келіндер көтерілісі» – Мухайе, Нигора;
* С.Сматаевтың «Көгілдір таксиінде» – Мариям;
* Т.Теменов «Шығыс сазы» – Патшайым;  
* «Махаббат сазы» – Қыз; 
* М.Хасенов «Жұбайлар-ай, жұбайлар!» – Элиза;
* Н.Ораздың «Адасқан жұлдызында» – Актриса; 
* «Таудағы түн» – Мәдина;
* Ш.Айтматовтың «Теңіз жағалай жүгірген тарғыл төбетінде» – Ана;
* М.Әуезовтің «Ай Қарагөзінде» – Қарагөз;
* В.Ежовтың «Бұлбұлдар түнінде» – Нина;
* Э.Хушвақтовтың «Сүйе білсеңінде» – Рушана және т.б. рөлдерін сомдаған. Киелі сахнаның қасиетін ұғынып, «өмірім - өнерім» дейтін актриса. Театрдағы жұмысынан бөлек, акриса бірнеше отандық фильмдер мен телехикаялардан бой көрсеткен. Көрермендер көңіліне жылу ұялатып, жүректеріне жол тауып, актрисаға танымалдық алып келген 100 сериялы «Қарашаңырақ» телехикаясындағы Алтынай рөлі. Инабатты, жарына адал, тіреу де сүйеу де болып, түсіне білетін, ата-ананы қадірлейтін қазақ келінінің бейнесі Гүлбахрамның "Алтынай" ретінде, әдеп сақтаған келін ретінде ел жүрегінде сақталуына, сүйсінуіне сеп болды.

## Фильмдер тізімі

## Жеке өмірі
Бүгінде актриса тұрмыста. Гульбахрам Байбосынова 2022 жылы Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрының актері Қазбек Төленмен отбасын құрды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театр актрисалары
Санат:Қазақстан актрисалары
Адам Ата бекінісі

**Адам ата бекінісі** — Әбілқайыр ханның ордасы. А.И.Макшеевтің айтуы бойынша ол Қаратөбеден оңтүстікке қарай 25 верст (26,6 км) қашықтықта ескі арна бойында орналасқан. Қаратөбе – Қазалы ауданы Абай ауданының іргесінде жатқан ортағасырлық қалашықтың орны. Барлау жұмыстары барысында бұл арақашықтық ОР8 құралымен өлшенді. Қаратөбе қалашығы мен Адам ата бекінісінің ара қашықтығы 27,6 км-ге тең, Макшеевтің өлшемінен айырмашылығы 1 км ғана. Қазіргі уақытта бұл жерде үлкен қорым қалыптасқан, жергілікті халық оны «Адам ата қорымы» деп атайды. Қорым ортасында 100-ге жуық тораңғыл ағашы өскен. Зерттеу барысында табылған керамика, силикат және кашин өнімдері коллекциясы және күміс тиын бойынша қоныстың ерте кезеңін 13–15 ғасырлармен салыстыруға болады. Табылған деректер бойынша Адам ата кешені Алтын Орда кезеңінде пайда болып, кейінгі орта ғасырларға дейін халықтың қоныстарын және бірнеше кезеңнен тұратын қорымның қалыптасқандығын білдіреді.

## Дереккөздер
Айғалиұлы Ертай

**Айғалиұлы Ертай** (5 наурыз 1953 жылы туған, Өзбекстан, Қашқадария облысы Шырақшы ауданы) – жазушы-журналист. ҚР Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі, ҚР Мәдениет қайраткері (2000), Ақпарат саласының үздігі (2015), Қазақ журналистикасының қайраткері (2017). ҚазМУ-дың (1978,қазіргі ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген. «Лениншіл жас» (1978-86, қазіргі «Жас алаш»), «Қазақ әдебиеті»(1986–90), «Ана тілі» газеттерінде (1990-2005) қызметтер атқарған. 2005 жылдан «Қазақстан дәуірі» халықаралық газетінің бас редакторы.  «Қара жапырақтар» (1995), «Сарайшық ханшасы және Иван Грозный» (2013), «Мен саған ғашықпын!» (2015) атты романдардың, «Қарға тамған қар», «Халық жауының балалары», «Өлімнен де күшті!», т.б. әңгімелердің, «Жер бетінен жоғалған ауыл», «Мен сені сағындым, әпке», т.б. кітаптардың авторы.

## Марапаттары
* «Дарабоз» (2001)
* «Халық алғысы» (2020)
Жандос Айбасов

**Жандос Айбасов** (30 маусым 1989 жыл, Алматы) – қазақ актері, каскадер, продюсер, сценарийші және режиссер.

Жандос Айбасов 1989 жылы 30 маусымда Қазақстанның ірі қалаларының бірі-Алматы қаласында дүниеге келген. Актердің қарындасы мен ағасы бар. Әкесі – кәсіпкер, анасы – педиатр. Ата-анасы оны кез-келген бастамаларында қолдайды.

Жас кезінде жас жігіт өз өмірін киномен байланыстыруды ойламады, бірақ ол оқушы кезінен шығармашылықпен айналысты, сондықтан ол Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжіне оқуға түсіп, онда ол «зергер» мамандығын алды. Онда ол өзін суретші ретінде сынап көрді. Бірнеше жыл көркемөнерпаздар сабағынан кейін Жандос Айбасов Т. Жүргенов атындағы ұлттық өнер академиясына оқуға түседі, онда режиссерлік шеберлікті оқыту бойынша төрт жылдық курс өтеді. Ол 2013 жылдан бастап ойнай бастады.

Оның киноға сапарының басталуы «Жол» картинасын қоюда режиссер А. Ұзабаевтың көмекшісінің жұмысы болды. Осыдан кейін Айбасов өзін актер және трюк режиссері, сондай-ақ продюсер және сценарист ретінде сынап көре бастады. Жандос Айбасов «Nomad Stunts» кәсіби каскадерлердің халықаралық тобының құрамына кіреді.

Актердің мансабы 2013 жылдан белсенді дами бастады. Содан бері ол 20-дан астам фильм мен сериалда ойнады.

## Фильмдер тізімі
* Кейінгі өмір (2023)
* MEOW (2023)
* Бақыт зертханасы (2023)
* Тор (2023)
* Бүркіт. Арнайы мақсаттағы жасақ (2023)
* Сенбе (2023)
* Алға (2022)
* Түнгі бақсылар (2021)
* Үш (2020)
* Қанды транзит (2019)
* Үлкен кішкентай өмір (2019)
* Күнбағыс (2019)
* Жаным, сен сенбейсің! (2019)
* Мен сені сүйемін (2019)
* Лифт (2018)
* По любви (2017)
* Тараз (2016)
* Аудандар (2016)
* Келинка Сабина 2 (2016)
* Золушка Зауре (2016)
* Үзілмеген (2015)
* Кенже (2015)
* Қазақша тонау (2014)
* Нархоз (2014)
* Сериал Марко Поло (США) (2014)
* Он и она (2013).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан каскадерлері
Санат:Қазақстан кинопродюсерлері
Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері
Какорток

**Какорток** (гренл.Qaqortoq, дат. Julianehåb) —  Гренландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы қала. 2009 жылдан бастап Какорток Гренландияның жаңа коммунасына кіреді,  және оның әкімшілік орталығы болып табылады (2009 жылға дейін қала Какорток муниципалитетінің орталығы болды).

Халық саны 3100 адамды құрайды, бұл Гренландиядағы халық саны бойынша төртінші қала және Гренландияның оңтүстігіндегі ең үлкен қала. Оңтүстігінде Нанорталикпен, солтүстігінде Нарсак пен Ивиттуутпен шектеседі.

Какортокта гимназия, сауда колледжі және халықтық қолөнер орталығы, верф пен былғары фабрикасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Гренландия қалалары
Сисимиут

**Сисимиут** (дат. Holsteinsborg) — Гренландияның орталық бөлігінде орналасқан қала. 2009 жылға дейін Батыс Гренландияның (Китаа) орталығындағы аттас муниципалитеттің орталығы болды.
Ол оңтүстігінде Маниитсокпен, солтүстігінде Кангаациакпен, шығысында Аммассаликпен шектеседі. Арктикалық шеңберден солтүстікке қарай 75 км жерде орналасқан бұл Гренландияның ең солтүстіктегі порты. 2007 жылы халық саны 5965 адамды құрады, бұл Гренландиядағы екінші үлкен қала.

Қазіргі Сисимиутта дүкендер, банк, орта мектеп, жастар жатақханасы, қонақ үйлер, конференц-орталық, бірнеше шіркеулер, кітапхана, пошта бөлімшесі және аурухана бар. Сондай-ақ мәңгі тоңға әсер етпеу үшін тіректерге салынған ашық жылытылатын бассейн бар. Қалада тас төселген жолдар бар, ал асфальт жол әуежайға апарады, бірақ Сисимиутты басқа елді мекендермен байланыстыратын жолдар жоқ.

Сисимиут қаласында «Kællingehætten» деп аталатын биік тау бар. Қыста және көктемде шаңғы маусымы ашылады, жазда тауының басына шығып, қаланың, теңіздің және таулардың керемет көрінісін тамашалауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Гренландия қалалары
Маниитсок

**Маниитсок** (гренл. Maniitsoq) — Батыс Гренландияның орталық бөлігінің астанасы және қаласы. Ол оңтүстігінде Нуукпен, шығысында Аммассаликпен және солтүстігінде Сисимиутпен шектеседі. Қала альпілік ландшафтпен елдің ішкі бөлігінде орналасқан, оның артында 2000 м-ге дейін көтерілген таулар бар. Температура жазда 20°С-тан қыста -40°С-қа дейін өзгереді. 

Жергілікті тұрғындардың негізгі азық-түлік көзі кит аулау, итбалық аулау, треска, асшаян және краб аулау болып табылады. Мұнда туризм де дамып келеді. Жақын жерде, солтүстікке қарай 30 шақырымдай жерде тау және шаңғы тебуге әуесқойларды тартатын мұздық бар.

## Дереккөздер

Санат:Гренландия қалалары
Бар (қала, Украина)

**Бар** () — Украинадағы Винница облысындағы Жмерин ауданындағы қала. 2020 жылға дейін ол таратылған Бар ауданының әкімшілік орталығы болды.

## Орналасуы
Халқы 16 500 адам (2013). Қала Ров өзенінің бойында, облыс орталығынан 68 шақырым және Бар теміржол вокзалынан 7 шақырым жерде орналасқан.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Ол өз елінде халық саны бойынша 164-ші орында (Украина), облыста 9-шы орында (Винница облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19540 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:
Деражня (27 км), Жмеринка (31 км), Гнивань (47 км), Шаргород (47 км), Хмельник (55 км), Новоднестровск (57 км), Винница (59 км), Дунаевцы (61 км), Хмельницкий ( 63 км), Могилёв-Подольский (69 км), Отачь (71 км, Молдова), Сокиряны (72 км), Фрунзе (74 км, Молдова), Калиновка (74 км), Окница (78 км, Молдова), Бричаны ( 80 км, Молдова), Староконстантинов (82 км), Красилов (82 км), Дондюшаны (95 км, Молдова), Ямполь (102 км).

## Тарихы
Ауыл 14 ғасырда литвалықтар Подолияны жаулап алғаннан кейін Ров деген атпен құрылған.

## Өндіріс орындары
Соғыстан кейінгі жылдары көпқабатты тұрғын үйлер, балабақшалар, педагогикалық училище, аудандық емхана, салтанатты іс-шаралар орталығы, су қабылдау кешені, қазандық, жылу желісі салынды.

Қала дамуының ең серпінді кезеңі 1970-1980 жылдары болды. Газ компрессорлық станциясы және магистральдық желіден Бар қаласына газ құбыры салынды (Украина учаскесінде барлығы 9 станция бар). 1978 жылы Бар ЛВУМГ «Черкассытрансгаз» құрылды. Қалада «Пфаннер» шырын зауыты, минералды су құю зауыттары, Бар машина жасау зауыты, Бар құс фабрикасы (ет комбинаты), киім фабрикасы орналасқан. 

## Көрнекі орындары
Қалада бірнеше көрікті жерлер бар - бекіністің қирандылары, Кармелит монастырьі (кейінірек православиелік Покровский монастырі), Әулие Анна шіркеуі, М.М.Коцюбинский тұрған үй, 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы қала орталығының тарихи дамуы.

## Бауырлас қалалар
*  Квидзин (Польша)
*  Рыбник (Польша)
*  Стараховице (Польша)
*  Бар (Черногория)

## Галерея

Сурет:Барський коледж транспорту та будівництва 2020-07.jpg|Көлік және құрылыс колледжі
Сурет:Барський гуманітарно-педагогічний коледж 2020-07.jpg|Бар гуманитарлық-педагогикалық колледжі 
Сурет:Бар - вул. св.Миколая, 16 DSCF9990.JPG|Тұрғын үй ғимараты 1913
Сурет:Бар - пл. Пам’яті,3 DSCF10130.JPG|Тұрғын үй ғимараты 1911
Сурет:Успенська церква Бар 03.jpg|Успен шіркеуі


## Дереккөздер

Санат:Украина қалалары
Санат:Винница облысы қалалары
Олег Николаевич Новачук

**Олег Николаевич Новачук** (9 ақпан 1971, Алматы) — қазақстандық кәсіпкер, миллионер, KAZ Minerals төрағасы (2007—).

## Өмірбаяны
1971 жылы 9 ақпанда Алматыда дүниеге келді.

### Білімі
1993 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін “қолданбалы математика” мамандығын магистр дәрежесімен тәмамдады.

### Мансабы

* 1998—2001 — Қазпромбанк төрағасының орынбасары, төрағасы;
* 2005—2007 — Қазақмыс қаржы директоры, бас директоры;
* 2007 — KAZ Minerals бас директор, басқарма төрағасы.

### Жеке өмірі
2024 жылы байлығы $ 256 млн бағаланды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Гиппократтық әлпет

нобай|Гипократтық әлпет. Іш сүзегімен ауырып жатқан науқас
**Гиппократтық әлпет** (; facies латын тілінен аударғанда – бет) – әртүрлі аурулардың белгісі және өлім алдында жатқан адамға тән әлпет. Айқын белгілері: шүңірейген көз,  мұрынның қырлануы, көкшіл, бозарған және жүдеп кеткен бет. 

Әдетте  іш қуысы мүшелерінің ауыр ауруларының белгісі (перитонит, асқазан мен он екі елі ішектің ойық жарасының перфорациясы және т. б.), сондай-ақ әлсіреу, созылмалы ұйқысыздықтың белгісі. 

Бұл ұғымды алғаш рет Гиппократ өзінің "Prognostikon" (Προγνωστικόν) еңбегінде сипаттаған.

## Ауру
* Тырысқақ ауруы;
* Перитонит;
* Перфоративті ойық жара;
* Ішек өтімсіздігі;
* Ұйқысыздық;
* Агония.

## Дереккөздер

Санат:Өлім
Санат:Медициналық белгілер
Есболат Кенғанұлы Өмірзақ

**Есболат Кенғанұлы Өмірзақ** (5 сәуір 1962 жыл , Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагог. ҚР Білім және ғылым министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері (2021). Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2007). 

## Өмірбаяны
Есболат Кенғанұлы 1962 жылы 5 сәуірде Гурьев (қазіргі-Атырау) облысы Мақат ауданы,​ Мақат поселкесінде туған. Ақтөбе​ қаласындағы​ педагогикалық​ институттың физика-математика факультетін ​ бітірген. Еңбек жолын 1983 жылы  Маңғыстау ауданы, Үштаған селосындағы Ленин атындағы орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып бастаған.

### Еңбек жолы
* 1983—1998 — Маңғыстау ауданы, Үштаған селосындағы Ленин атындағы орта мектебінде математика және информатика пәндерінің мұғалімі, директордың орынбасары.
* 1998—2004 — Маңғыстау ауданы, Үштаған селосындағы Ленин атындағы орта мектебінің директоры.
* 2004—2005 — Маңғыстау облыстық білім басқармасының жалпы орта және кәсіптік білім бөлімінің бастығы, Ақтау қаласы.
* 2005—2007 — Маңғыстау облысының білім департаментінің мектепке дейінгі және орта білімді дамыту бөлімінің бастығы, Ақтау қаласы.
* 2007—2010 — Маңғыстау облысы Мұнайлы аудандық білім бөлімінің бастығы.
* 2010—2011 — Маңғыстау облысының білім басқармасы басшысының Оқу және тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары.
* 2011—2012 — «Дарын» облыстық қосымша білім орталығы» МКҚК басшысы, Ақтау қаласы.
* 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін — ҚР Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті Маңғыстау облысының Білім саласындағы бақылау департаментінің директоры.

## Марапаттары
* 1998 — Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің «Құрмет грамотасы»;
* 2007 — білім беру саласындағы ерекше еңбегі үшін «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі;
* 2011 — Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі;
* 2013 — Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің «Құрмет грамотасы»;
* 2016 — Ыбырай Алтынсарин төсбелгісімен марапатталды.
* 2021 — Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі;
* 2021 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Еңбек сіңірген қызметкері құрмет дипломымен марапатталды.
* 2021 — Білім және ғылым саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің төсбелгісі;

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан педагогтары
Джоди Уильямс

**Джоди Уильямс** — америка белсендісі және оқытушы.

Ол Халықаралық миналарға тиым салу қозғалысын құрды. Бұл үшін оған 1997 жылы Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы берілді.

Сондай-ақ 2003 жылы ол Ирак соғысына қарсы шыққан белсенділердің бірі болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
Джоди Уильямс туралы мәліметтер

Санат:Нобель сыйлығын иеленген әйелдер
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығының иегерлері
Бузигтер

**Бузигтер** — Аттикада өмір сүрген ежелгі грек ақсүйектер тегі. Бұл әулеттің негізін қалаушы ретінде мифологиялық кейіпкер Бузиг есептеледі, оған мойынтіректі ойлап тапқан деген сенім бар. Бузигтер діни қызметкерлер болған: бұл әулеттің бір тармағы жергілікті егіншілік культін бақылап отырды. Әулеттің ең танымал өкілдері Перикл мен оның әкесі Ксантипп. Антикалық авторлар бұл әулетке б.з.д. V ғасырдың соңында өмір сүрген шешен Демостратты да жатқызады. Бұл әулеттің Элефсиннен шыққан болуы ықтимал, бірақ оның бір тармағы Афинаға көшіп келген. Олар Холарг демінде тұрған. Бузигтер б.з.д. VI ғасырдан бастап Писистратидтер және Алкмеонидтермен тығыз байланыста болған.

Бузигтер жыл сайын егін егу рәсімін ашу міндетін атқарған. Август Моммзеннің айтуынша, Эпименид бұл әулеттің негізін қалаушы немесе кеңейтуші болған, өйткені ол кейбір деректерде «Бузиг» немесе соқаны ойлап тапқан деп аталған. Моммзеннің пікірі бойынша, бұған дейін Бузигтердің арасында Деметра мен Элефсин культінен тәуелсіз дін болған, ол ауылшаруашылыққа бағытталған Афинаға және, мүмкін, Зевске негізделген. Кейінгі реформаның нәтижесінде Бузигтердің құлшылығы Элефсиндегі Деметра құлшылығымен біріктірілген сияқты. Бұл Прероэсийлерде (Афинадан Элефсинге дейінгі шеру, оның барысында үш қасиетті соқалау рәсімі өткізілген) Афина мен Деметраға арналған соқалау рәсімдері біріктірілді. Афина-Элефсин мемлекетінің заңы осы рәсімдер кезінде Бузигтердің бүкіл Аттикаға хабарлауымен орындалған. Бузигтер қасиетті малды күтіп-баптап, Элефсинде соқалау рәсімдерін жүргізген.

Элефсин рәсімдері егінге құдайлардың қолдауын сұрауға арналған дәстүрдің бір бөлігі болған. Әсіресе, егіннің шықпай қалған жылдарында адамдар қасиетті жерге барып, күнәларын мойындап, құдайларды ашуландырған немесе ренжіткен әрекеттері үшін өкініш білдіріп, кешірім сұраған. Прероэсий мерекесі кезінде Бузигтер жерді соқалау барысында қарғыс сөздер айтқан, ал бұл қарғыстарды бұзылған заңдарды бұзған адамдар өз басынан өткерген. Келесі жылы құдайлардың батасын алғысы келген әрбір адам адамгершілік қасиеттерін көрсетуге тиіс болған. Мысалы, көмек сұраған адамға су немесе ошақ беруден бас тартпауы, адасқан жолаушыға дұрыс жолды көрсетуі, немесе басқаларға өзін қалай құрметтегенін қаласа, солай қарауы қажет еді. Егер бұл талаптарды орындамаса, ол Бузигтердің қарғысына және құдайлардың қорқынышты қаһарына ұшыраған. Сол заманда Афина негізінен ауылшаруашылыққа тәуелді болғандықтан, Бузигтердің қарғыс сөздері арқылы бұл қарапайым адамгершілік қағидалары шаруаларға жрецтер арқылы жеткізілген.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Грекия әулеттері
Қазақстан президенттерінің тізімі

Қазақстан Конституциясы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті — Қазақстандағы мемлекет басшысы, жетіжылдық бір қайталанбайтын мерзімге сайланады. Қазақстан премьер-министрімен қатар елдегі атқарушы билікке басшылық ететін Президент, оған қоса, — Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы. 1990 жылғы 24 сәуірдегі лауазымның құрылғанынан бері оған тек екі тұлға ие болған. Қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2019 жылғы 20 наурызда, тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасынан кейін өкілеттігін бастаған.

## Президенттер тізімі

**Саяси партиясы**

; Статусы

1991 жылғы 16 желтоқсанға дейін мемлекет басшысы Қазақ КСР Президенті деп аталатын.

## Хронологиясы

## Өмір сүріп жатқан экс-президенттер

Сурет:Нурсултан Назарбаев (03-06-2021) (cropped).jpg|Нұрсұлтан Назарбаев(1990–2019) жаста


## Тағы қараңыз
* Қазақстан Республикасының Президенті
* Қазақстан басшыларының тізімі
* Қазақстан саясаты

## Дереккөздер

*Тізім
Санат:Президенттер тізімі
Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы

**Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы** — Қазақстан Президенті Әкімшілігіндегі жоғары лауазымды тұлға, Қазақстан Президентінің ресми өкілі.

## Тағайындалуы
Баспасөз хатшысын Қазақстан Президентінің өзі тағайындайды және қызметінен босатады.

## Өкілеттігі
Баспасөз хатшысы Қазақстан Президенті Әкімшілігінің құрамындағы Қазақстан Президентінің Баспасөз қызметіне басшылық етеді.

## Хатшылар тізімі

## Дереккөздер

Баспасөз

Санат:Қазақстандағы лауазымдар
Санат:Қазақстан президенті әкімшілігінің қызметкерлері
Бузиг (Ежелгі грек мифологиясы)

**Бузиг** (көне грекше: Βουζύγης, «өгіз жеккен») — ежелгі грек мифологиясындағы мәдени кейіпкер, көптеген ауылшаруашылық тәжірибелерін, әсіресе, өгіздерді соқаға жегуді және Афинаға егіншілікті енгізуді алғаш ойлап тапқан адам ретінде танымал. Элефсиннен шыққан және бұл атау Элефсин мистериясымен байланысты діни қызметкерлердің орденін де сипаттайды; бұл діни қызметкерлер, Бузигтар деп ұжымдық аталып, Палладиумдағы Зевс храмының діни қызметкерлері болған. Олар басқа жерлерде, мысалы, Илисос өзенінің маңында да қызмет атқарған. 

Оған Персефона мен Деметра құрметіне арналған көптеген ауылшаруашылық дәстүрлерін енгізу жатады. Алғашында оны Эпименид деп атаған және ол Эпименидпен байланыстырылған. Ол алғаш рет өзі ойлап тапқан қамытты өгізге таққан. Афинаның Бузиг діни қызметкерлері әулетінің негізін қалаушысы болып саналады. Қасиетті соқа салу кезінде бұл әулеттің мүшелері қарғыс сөздер айтқан. Бузигий («өгіз қамыты») соқасын афиналықтар Пелий етегінде қасиетті мереке ретінде атап өткен. Полиэннің нұсқасы бойынша, Демофонт Палладиумды берген афиналық адам болған.

Плутархтың айтуынша, Афинадағы үш қасиетті жыртудың (άροτοι) бірі Акрополь етегінде Бузигтің құрметіне өткізілген. Қалған екеуі Элефсин жолындағы Скирон ауылында және Рарос жазығында (Триптолемнің әкесінің атымен аталған) өткізілген. Бұл рәсім Триптолемнің алғашқы арпа себуін еске түсірді, ол Рарос жазығында алғаш егін еккен. Плутарх некені төртінші қасиетті жырту ретінде көрсеткен, бұл Бузиг (алғашқы жер жыртушы) пен Зевс Телиосқа қызмет ететін бузигтер арасындағы байланысты көрсетеді. Бузигті VI ғасырдағы грек лирика ақыны Лас Гермионалық еске алады, ол Афинада Писистратидтерге жұмыс істеген.

Бузигтар ұғымы Бузигтен тарағанын мәлімдеген әулетті де білдіреді. Оның құрметіне жыл сайын Акрополь етегінде мереке өткізілген, ал бұл мерекеге осы әулет мүшелері басшылық еткен. Кейбір мәліметтер бойынша, Перикл Бузигтардың бірі болған болуы мүмкін. Алайда, кейбір ғалымдар бұл пікірге күмән келтіріп, бұл әулетті Афиналық саясаткерден төмен деп санаған.

«Бузиг» атауы сондай-ақ Гераклдың лақап аттарының бірі болған.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Ежелгі грек мифтері батырлары
Айтуғанов Шамша

**Айтуғанов Шамша** (10 наурыз 1947 жылы туған, Қазалы ауданы, Жанай ауылы) – қазақ журналисті, қоғам қайраткері. КСРО Журналистер одағының (1974), Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

## Өмірбаяны
Айтуғанов Шамша еңбек жолын 1965 жылы Қазалы ауданындағы «Ленин туы» газетінде корректор ретінде бастаған. Кейін газетте әдеби қызметкер, аға әдеби қызметкер, еңбекші хаттары бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарған (1965–1976).

1971 жылы ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ) механика-математика факультетін, 2002 жылы Алматы экономика және құқық институтын (қазіргі Нархоз университеті), 2004 жылы Каспий қоғамдық университетінің қаржы және несие факультетін тәмамдаған.

Айтуғанов Қазалы аудандық партия комитетінде ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған (1988–1991). 1991–1994 жылдары Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Қазалы аудандық ұйымы басқармасының төрағасы әрі аудандық әкімшілік Тіл басқармасының бастығы болып жұмыс істеді. 1994–1995 жылдары Қазалы ауданы әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 1995–2010 жылдары әлеуметтік қорғау бөлімінің меңгерушісі, жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің бастығы болды.

2011–2016 жылдары «Қазалы» газетінің бас редакторы және «Сыр медиа» ЖШС-на қарасты Қазалы ауданындағы «Қазалы» газетінің директоры қызметін атқарған.

## Шығармашылығы
Айтуғанов Шамша бірнеше тарихи және мәдени еңбектердің авторы:
* «Қаракесек Ақайұлы Ақтан батыр»
* «Ұлысқа ұран болған Ақпан баба»
* «Ақша бұлтты Ақтан батыр» (2010)
* «Жанайым - құтты мекенім» (2010)
* «Ақтан батыр» (2015)

## Марапаттары
* «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі
* ҚР Президентінің Алғыс хаты
* Құрмет грамоталары

Айтуғанов Шамша қоғамдық өмірге белсенді қатысқан, аудандық партия комитетінің мүшесі және Кеңес депутаты болған.

## Дереккөздер
Алма Танабайқызы Ақдәулетова

**Ақдәулетова Алма Танабайқызы** (8 наурыз 1933 жылы туған, Алматы қаласы) – еңбек ардагері, биология ғылымдарының кандидаты (1972). Кеңестер Одағы деңгейіндегі Әйелдер съезінің делегаты (1987), Қызылорда облысының Құрметті азаматы (2011).
----

### Өмірбаяны
1954 жылы Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті) тәмамдаған. Еңбек жолын осы институтта бастап, оқытушы, аға оқытушы және зоология кафедрасының меңгерушісі міндетін атқарушы ретінде қызмет етті (1954–1969).

1969 жылы Қызылорда облыстық атқару комитетінде ғылым және білім бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Кейіннен облыстық атқару комитетінің хатшысы (1973–1978) және төрағаның орынбасары (1978–1988) лауазымдарын атқарды.

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін облыстық әйелдер қоғамының төрайымы болып қоғамдық жұмыстарға белсенді араласты.

Алма Танабайқызы 1973–1988 жылдары облыстық кеңестің бірнеше мәрте депутаты болып сайланды.
----

### Марапаттары

* «Құрмет белгісі» ордені
* «Ерен еңбегі үшін» медалі
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталары
* Облыс әкімінің Құрмет грамоталары
* ҚР Президентінің Алғыс хаты

2011 жылы Қызылорда облысының Құрметті азаматы атағына ие болды.
Өміртай Мақашұлы Бітімов

**Өміртай Мақашұлы Бітімов** (4 ақпан 1951 жыл, Семей) — қазақстандық дипломат, әскери қайраткер, Ауғанстандағы бұрынғы елші (2011—2018), генерал-майор және ұлттық қауіпсіздік органдарының құрметті қызметкері.

## Өмірбаяны
1951 жылы 4 ақпанда Семейде дүниеге келді.

### Білімі
1972 жылы Семей педагогикалық институтының физика және математика факультетін «физика және математика пәнінің мұғалімі», 1987 жылы КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің Қызыл Ту институтын тәмамдады. 1973–1974 жылдары КСРО Қарулы Күштерінде әскери қызметте болды.

### Мансабы
* 1972–1975 — орта мектепте оқытушы, оқу ісінің меңгерушісі;
* 1976–1979 — Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің Семей облысы бойынша Аягөз ауданындық бөлімінің тергеушісі;
* 1979–1992 — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің 1-бас басқармасында қызмет, интернационалист-жауынгер;
* 1992–1993 — Алматы қаласындағы Қазақстан Сыртқы істер министрлігінде қызмет;
* 1993–1994 — Қазақстанның Түркиядағы Елшілігінің консулы;
* 1994–1994 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Таяу, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка департаментінің басшысы;
* 1994–1995 — Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің кеңесшісі;
* 1995–1997 — Қазақстан Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары, Бас барлау басқармасының бастығы;
* 1997–2002 — Қазақстан Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Барлау қызметі ақпараттық-талдау орталығының бөлім бастығы, басшысы;
* 2002–2009 — Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті Барлау қызметінің бастығы;
* 2009–2010 — Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының кеңесшісі;
* 2010–2011 — Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі;
* 2011–2018 — Қазақстанның Ауғанстандағы елшісі.

### Өз өмірі
Үйленген, әйелі Айтжамал Өміртайқызы Бітімова. Балалары: қыздары — Жәмилә (1972 туған) мен Әлия (1987 туған) және ұлы — Әділет (1975 туған).

Қазақ, орыс, түрік, парсы және дари тілдерін меңгерген.

## Марапаттары мен атақтары
* Интернационалист-жауынгер (1983)
* Қызыл жұлдыз ордені (1985);
* Қазақстанның Құрмет грамотасы (2003);
* 2-дәрежелі Даңқ ордені (2009);
* 2-дәрежелі Достық ордені (2015);
* Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік органдарының құрметті қызметкері;
* Ұлттық қауіпсіздік комитетінің ардагері медалі;
* Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі;
* «Мәджиди ханның бейбітшілігі» (Ауғанстан).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан дипломаттары
Санат:Қазақстан әскерилері
Санат:Қазақстанның Ауғанстандағы елшілері
Санат:Қазақстан генерал-майорлары
Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім

2025 жылғы 15 қаңтарда **[[Израиль]] мен [[Хамас|ХАМАС]] арасында үш кезеңнен тұратын атысты тоқтату туралы келісімге** қол жеткізілді. Бұл бастаманы АҚШ, Мысыр және Қатар елдерінің делдалдары әзірлеп, 2024 жылғы 31 мамырда АҚШ президенті Джо Байден ұсынған болатын. 2025 жылдың қаңтарына қарай тараптар осы ұсыныс бойынша келісімге келді.

## Бітім
Израильдің министрлер кабинеті ХАМАС-пен атысты тоқтатуға келісті.
«Сенбі күні таңертең Израиль үкіметінің барлық мүшелері Қауіпсіздік кабинеті жұма күні келісімді мақұлдағаннан кейін ХАМАС-пен атысты тоқтатуға келісті» - деп жазады The Times of Israel басылымы.

Израиль мен ХАМАС 2023 жылдың қазан айынан бері жалғасып келе жатқан соғысты тоқтатуға келісті. Бұл туралы Қатар премьер-министрі Мұхаммед бен Абдул Рахман әл-Тани мәлімдеді.

## Әрекеттер
Жоспарға сәйкес, атысты тоқтату 19 қаңтар күні жергілікті уақытпен сағат 09:30-да басталады. Келісімге сай, Израиль әскері 22 қаңтарда Газа секторының оңтүстігі мен солтүстігін жалғайтын Нецарим дәлізіндегі бақылау-өткізу пункттерінен шығады.

#### Бірінші кезең
Бірінші кезең 42 күнге созылады, осы уақыт ішінде 33 израильдік тұтқын мен шамамен 1900 палестиндік тұтқын босатылады (олардың 1167-сі 2023 жылдың 7 қазанынан кейін ұсталғандар).

Израильдің Әділет министрлігі 735 палестиндіктің тізімін жариялады, олар алмасу аясында босатылады. Сондай-ақ, алғашқы кезеңде босатылатын 95 палестиндіктің есімдері жарияланды. Алмасу процесінде әр күні босатылатын тұтқындардың тізімі алдын ала бір күн бұрын жариялануы тиіс.

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық шарттар
Санат:Израиль тарихы
Бершадь

**Бершадь** () — Украинаның Винница облысындағы қала. Гайсин ауданының құрамына енеді. 2020 жылға дейін Бершадь ауданының әкімшілік орталығы болды.
Халқы: 13 038 (2015 ж.)

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Қала өз елінде халық саны бойынша 213-ші орында (Украина), облыста 11-ші орында (Винница облысы).

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: 
Гайворон (25 км), Ладыжин (41 км), Кодыма (41 км), Балта (48 км), Гайсин (50 км), Благовещенское (53 км), Тульчин (59 км), Христиновка (60 км), Подольск (67 км), Умань (68 км), Каменка (71 км, Молдова), Монастырище (72 км), Рыбница (76 км, Молдова), Ананьев (79 км), Резина (80 км, Молдова), Шолданешты (81 км, Молдова), Немиров (83 км), Ильинцы (85 км), Липовец (101 км), Жашков (106 км).

## Тарихы
Бастапқыда қала Литва мен Польша Ұлы Герцогтігінің шекарасында орналасқан. XVI ғасырдың ортасында Бершадь қала мәртебесін алды. XVI-XVIII ғасырларда көптеген қақтығыстар мен соғыстардың объектісі болды. Ол Польша, Осман империясы, тағы да Польша билігінде болды және 1793 жылы Ресей империясының құрамына кірді. ХІХ ғасырда Бершад Киев пен Одесса арасындағы сауда жолының маңызды нүктесіне айналады. 1863 жылы мұнда теміржол пайда болды, бұл қаланың дамуына одан әрі ықпал етті. 1917 жылғы төңкерістен кейін Бершадь РСФСР-дің, кейінірек КСРО-ның құрамына кіреді.

1991 жылы Украина Тәуелсіздік алумен Бершадь аймақтық орталық ретінде дамуда. Қазіргі қала шарап шығаратын зауытымен танымал, сонымен қатар коньяктарды да шығарады.

## Өндіріс орындары
1827 жылы Бершадта Украинадағы бірінші қант зауыты салынды. Бершадь ұзақ уақыт бойы қантымен танымал болды. Қазір зауыт қант шығармайды, зауытта газдалған бетоннан құрылыс блоктарын өндіру жолға қойылған.

## Көрнекі жерлері
Бершад өзінің сақталған сәулет ескерткіштеріне байланысты Украинаның тарихи қалаларының тізіміне енгізілген. Олардың негізгілері – синагога мен шіркеу (екеуі де 18 ғасырда салынған), Украинадағы ең көне қант зауытының ғимараты (1827).
Сонымен қатар, Бершадта шамамен ондаған храмдар мен шіркеулер бар. Аудандық өлкетану мұражайы Балановка ауылында (Бершадтан 10 шақырым жерде) орналасқан. 
Мұражай 19 ғасырдағы ескі үш қабатты сағат мұнарасы бар ғимратта орналасқан. 1989 жылы мұражай ретінде арнайы салынған, ол шетелдік туристер арасында өте танымал.

## Галерея

Сурет:Бершадь 01.jpg|Аудандық кітапхана
Сурет:Бершадь 03.jpg|Орталық парк
Сурет:Бершадь 06.jpg|Музыка мектебі
Сурет:1870391 original Bershad.jpg|Еврей үйі


## Дереккөздер

Санат:Украина қалалары
Санат:Винница облысы қалалары
Санат:Кировоград облысы қалалары
Тоқсан

нобай|
**Тоқсан** — күнтізбе бойынша жылдың үш-үш айға бөлінген мезгілі. Әр үш айда 90 немесе оған жуық күн болады.

Кәдімгі жылдың тоқсаны сияқты мектептегі оқу жылының бір ширегін де тоқсан деп атайды. Алайда оқу тоқсанында орта есеппен 40-45 күн болады.

Сондай-ақ тоқсан деп бұрын желтоқсан айын атаған.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* 90
* 90 жыл
* Тоқсан би

Санат:Уақыт өлшем бірліктері
Эккиклема

**Эккиклема** немесе **эксиклема** (/ˌɛksɪˈkliːmə/; грекше: εκκύκλημα; «жылжымалы құрылғы») — ежелгі грек театрында сахнаның (скенаның) ішкі бөлігінен көрермендерге көріністі шығару үшін пайдаланылған дөңгелекті платформа. Кейбір көне деректер бұл құрылғының айналдырылған немесе бұрылған болуы мүмкін екенін болжайды.

Бұл скененің негізгі есігіне сәйкес орналасқан жылжымалы немесе айналмалы платформа. Ол «ішкі кеңістіктің бір бөлігін сыртқа бағыттайды»; ол «ішкі көріністерді немесе ішінде болған әрекеттердің нәтижесін» көрсете алады.

Эккиклема көбінесе трагедияларда өлген денелерді көрсету үшін қолданылған. Мысалы, Еврипидтің *[[Ипполит (Еврипид)|Ипполит]]* пьесасының соңғы көрінісінде Ипполиттің өліп жатқан денесі, немесе Софоклдың *[[Антигона (Софокл)|Антигона]]* шығармасында Евридиканың мәйіті үйдің құрбандық үстеліне жайылған күйінде көрермендерге ұсынылған. Сондай-ақ, Софоклдың *[[Аякс (Софокл)|Аякс]]* трагедиясында Аякстың гректер деп ойлап, қойларды өлтіргені көрсетілген көріністе де қолданылған. Эккиклема комедияларда трагедиялық әсерді пародиялау үшін де пайдаланылған. Мысалы, Аристофанның *[[Фесмофория (Аристофан)|Фесмофория]]* пьесасында әйелсінген кейіпкер Агатонды сахнаға эккиклема арқылы шығарып, сахнаның күлкілі әрі абсурдтығын күшейтеді.

## Дереккөздер

## Ақпарат көздері
* Brockett, Oscar G. and Franklin J. Hildy. 2003. *History of the Theatre*. Ninth edition, International edition. Boston: Allyn and Bacon. ISBN 0-205-41050-2.
* Csapo, Eric, and William J. Slater. 1994. *The Context of Ancient Drama.* Ann Arbor: U of Michigan P. ISBN 0-472-08275-2.
* Davidson, John. 2005. "Theatrical Production." In Gregory (2005, 194–211).
* Goldhill, Simon. 2007. *How to Stage Greek Tragedy Today.* Chicago and London: U of Chicago P. ISBN 0-226-30128-1.
* Gregory, Justina, ed. 2005. *A Companion to Greek Tragedy.* Blackwell Companions to the Ancient World ser. Malden, MA and Oxford: Blackwell. ISBN 1-4051-7549-4.
* Ley, Graham. 2007. *The Theatricality of Greek Tragedy: Playing Space and Chorus.* Chicago and London: U of Chicago P. ISBN 0-226-47757-6.
* Rehm, Rush. 1992. *Greek Tragic Theatre.* Theatre Production Studies ser. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-11894-8.

Санат:Ежелгі Грекия театры
Карталкая курортындағы өрт

2025 жылғы 21 қаңтарда Түркияның Болу провинциясындағы Карталкая тау шаңғы курортында орналасқан Grand Kartal қонақ үйінде ірі өрт орын алды. Оқиға салдарынан 76 адам қаза тауып, тағы 51 адам жарақат алды.

## Өрт
Карталкая — Түркияның Болу провинциясындағы тау шаңғы курорты. Ол Көроғлу тауларында, теңіз деңгейінен 2200 метр биіктікте орналасқан. Өрт Grand Kartal қонақүйінде болған, оның сырты ағашпен қапталған. Қонақүйдің биіктігі 12 қабат (кейбір деректер бойынша — 11 қабат).

Өрт шамамен 3:27-де басталды. Алдын ала мәліметтер бойынша, өрт төртінші қабаттағы мейрамхана аймағында шыққан, содан кейін жоғарғы қабаттарға таралған. Оқиға орнына шамамен 267 төтенше қызметкерлері, 30 өрт сөндіру көлігі және 28 жедел жәрдем көлігі жіберілді.

Болу провинциясының губернаторы Абдулазиз Айдын құтқарушылар 4:15 шамасында келгенін мәлімдеді. Кешігу қонақүйдің Болу қаласынан алыстығы мен аязды ауа райына байланысты болған. Алдын алу шарасы ретінде көршілес қонақүй де эвакуацияланды. Өртті сөндіру операциясы 12 сағатқа созылды. Түркияның ІІМ-нің мәлімдеуінше, төтенше жағдайды тергеу аясында 9 адам ұсталды.

## Құрбандар
Қонақ үйде барлығы 234 (кейбір деректерде 237-ден 300-ге дейін жетеді) адам болған. Өрт салдарынан кемінде 76 адам қаза тауып, оның ішінде екеуі аман қалмақ болып терезеден секірген. Сонымен қатар, 51 адам жарақат алған, олардың біреуінің жағдайы ауыр деп бағалануда.

## Реакция
Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның мәлімдеуінше, қажетті жұмыстарды үйлестіру мақсатында оқиға орнына ішкі істер, денсаулық сақтау, еңбек және әлеуметтік қамтамасыз ету, мәдениет және туризм министрлері жіберілді. Қайғылы оқиғаның себептерін тергеу алты прокурор мен бес сарапшыдан құралған комиссияға тапсырылды. Мәдениет және туризм министрі Мехмет Нури Ерсойдың айтуынша, 2021 және 2024 жылдардағы тексерулер кезінде қонақүйде өрт қауіпсіздігіне қатысты айтарлықтай кемшіліктер анықталмаған.

Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған 22 қаңтар, сәрсенбі күнін ұлттық аза тұту күні деп жариялады. Солтүстік Кипрде де аза тұту күні жарияланды.

Еуропа одағы, Әзербайжан, Пәкістан, Грекия, БАӘ, Иордания, Кувейт, Украина, Армения, Қатар, Иран, Сербия, Германия, Ресей, Босния мен Герцеговина, Косово, Грузия, Эфиопия, Сомали, Египет, Бахрейн және Өзбекстан өздерінің көңіл айту сөздерін жолдады.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы өрттер
Санат:Қонақ үйлердегі өрттер
Санат:Түркиядағы өрттер
Санат:2025 жылдағы Түркия
Санат:2025 жылғы апаттар
Тас жол веложарыстарынан Азия чемпионаты

**Тас жол веложарыстарынан Азия чемпионаты** () - Азия велосипедшілер конфедерациясымен () велоспорттың тас жол тәртіптерінен ұйымдастырылатын жыл сайынғы халықаралық жарыс.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер

### Әйелдер

### Аралас

## Сыртқы сілтемелер
* Азия велосипедшілер конфедерациясының ресми сайты 

Санат:Тас жол веложарыстарынан Азия чемпионаттары
Әулиеата ауданы

**Әулиеата ауданы** — Тараз қаласындағы әкімшілік бірлік. 2024 жылы желтоқсанда құрылған. Жер аумағы – 14 535,96 га.

## Тарихы
2024 жылы 29 қаңтарда Үкімет қаулысымен Тараз қаласының жаңа Бас жоспары бекітілді. Бас жоспарда Тараз маңындағы елді мекендерді қалаға қосу, сонымен бірге қала халқы 400 мыңнан асқандықтан Заңға сәйкес қала аумағында екі аудан құру қарастырылды. Үкіметтің 2024 жылғы 29 қарашадағы №1014 қаулысымен Байзақ және Жамбыл аудандарының жалпы ауданы 12 906,7 гектар (129 км²) болатын жері Тараз қаласына қосылып, қала аумағы 188 км²-ден 317 км²-ге дейін артты.

2024 жылы 20 желтоқсанда Тараз қалалық мәслихаты мен әкімдігі қаланы 2 ауданға бөлу туралы шешім қабылдап, аудан шекаралары бекітілді. 2025 жылы 17 қаңтарда жаңа аудан атаулары Әулиеата және Жібек жолы болып бекітілді.

## Шекарасы
Әулиеата ауданы Тараз қаласының солтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстік бөлігі Жамбыл облысының Жамбыл ауданымен, солтүстік-шығыс бөлігі Байзақ ауданымен шектеседі. Ауданның оңтүстік бөлігі Тараздың Жібек жолы ауданымен шектеседі.

## Әкімдері
* Барлық Әдепханұлы Төреханов (05.2025 бастап)

## Дереккөздер

Санат:Тараз аудандары
Луна, луна

**«Луна, луна»** — София Ротаруның репертуарындағы әйгілі әндердің бірі.

Композиторы Владимир Матецкий, мәтіннің авторы Михаил Шабров болды. Гитарадағы солоны жазып шығаруға музыкант Сергей Кудишин қатысқан.

Осы әнді және сол авторлардың «Лаванда» атты шығармасын София Ротару «Жыл әні-1986» фестивалінде орындап шықты. Сондай-ақ «Жыл әні-1999» фестивалінде ол осы екі әннің жаңартылған нұсқаларын таныстырды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:София Ротаруның әндері
Санат:1985 жылғы әндер
Санат:Михаил Шабров жазған әндер
Санат:Владимир Матецкий жазған әндер
Садақ атудан Еуропа чемпионаты

**Садақ атудан Еуропа чемпионаты** () — Еуропа садақ атудан əлемімен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1968 жылдан бастап өткізіледі.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны (1992-2024)

 

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Еуропа чемпионаттары
Механе

**Механе** (грекше: μηχανή, mēkhanḗ) немесе машина – бұл әсіресе б.з.д. 5-4 ғасырларда грек театрында қолданылған кран. Ағаш арқалықтар мен блоктар жүйесінен жасалған бұл құрылғы актерді әуеге көтеру үшін, әдетте ұшу бейнесін көрсету үшін қолданылған. Бұл сахна машинасы әсіресе құдайларды жоғарыдан сахнаға түсіру үшін пайдаланылған, сондықтан латынша "deus ex machina" («машинадан шыққан құдай») термині пайда болған. Еврипид бұл құрылғыны «Медея» (б.з.д. 431 ж.) қойылымында, құдайлық сипатқа жатпайтын кейіпкер үшін, ерекше қолданған. Сонымен қатар оны Эсхил жиі қолданған. Комедия авторы Аристофан өз шығармаларында бұл құрылғыны кейде мазақ еткен, өйткені оның әсері шынайы емес деп есептелген.

Сахналық машиналар ежелгі Римде де қолданылған, мысалы, жерлеу рәсімдерінде жиі әсерлі қойылымдарда. Юлий Цезарьдың жерлеу рәсімінде Аппиан қанға боялған марқұм диктатордың балауыз мүсінін жерлеуге жиналған халыққа көрсету үшін механе қолданылғанын баяндайды. Бұл механе денені барлық бағытта айналдыру үшін пайдаланылған. Джеффри Суми механені қолдану "Цезарьдың құдайшылдығына ишара жасады" деп болжайды. Дегенмен, бұл өте күмәнді, өйткені Аппиан механені шынайы "deus ex machina" құрылғысы ретінде сипаттамайды. Сонымен қатар, Цезарьдың құдайшылдыққа көтерілуі (апофеозы) ресми түрде тек б.з.д. 42 жылы ғана мойындалды, ал Цезарь тірі кезінде тек бейресми түрде *[[Ежелгі Рим діні ұғымдарының түсіндірме сөздігі|divus]]* ретінде табынған. Ең алдымен, Марк Антоний халықтың көңіл-күйін көтеру және Цезарьдың беделін, сондай-ақ өзінің саяси ықпалын күшейту мақсатында бұл тәсілді қолдануға тырысты.

Христиан литургиясында механе кейде айқышпен теңестіріледі. Игнатий айқышты Иса Мәсіхтің "театрлық механасы" деп атайды.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Грекия театры
Гайсин

**Гайсин** () — Украинаның Винница облысындағы қала. Гайсин ауданының әкімшілік орталығы.
Гайсин Соб өзенінің жағасында, Винница-Кропивницкий тас жолының бойында орналасқан.
Халқы 23 027 адам.

## Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
Гайсин өз елінде халық саны бойынша 113-ші орында (Украина), облыста 6-шы орында (Винница облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 15059 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ладыжин (18 км), Ильинцы (34 км), Монастырище (36 км), Тульчин (41 км), Христиновка (42 км), Немиров (44 км), Бершадь (50 км), Липовец (52 км), Умань (60 км), Гайворон (63 км), Тетиев (65 км), Жашков (71 км), Погребище (75 км), Винница (81 км), Кодыма (81 км), Благовещенское (82 км), Калиновка (95 км), Балта (98 км), Каменка (100 км, Молдова), Сквира (104 км).

## Тарихы
Гайсин алғаш рет 1545 жылы белгілі болды. 1566 жылдан бастап Польшаның Братслав воеводының құрамында болды. 1744 жылы король Август III Гайсинге қала құқығын берді. Бұл Польшаның корольдік қаласы болды. 1793 жылы Польша екінші рет бөлінгеннен кейін ол Ресей империясына қосылды.

## Өндіріс орындары
Кәсіпорындар: спирт зауыты, тамақ комбинаты, наубайхана, тігін фабрикасы, жиһаз фабрикасы, сүт фабрикасы, консерві фабрикасы, мырыш зауыты, диірмен, өнеркәсіптік комбинат, ет комбинаты, асфальт зауыты, кірпіш зауыты, консерві қақпағын шығаратын зауыт, май базасы т.б.

## Көрнекі орындары
Гайсиннің жергілікті өлкетану мұражайы шаруалар көтерілістерінің тарихымен танымал, онда 20 ғасырдағы ауданның өмірі мен мәдениетінің экспонаттары, ежелгі әскери заттардың экспозициялары бар. Гайсиннің басты архитектуралық тартымдылығын Санкт-Покровский храмы деп санауға болады.  Басқа діни ғимараттар мен ескі әкімшілік ғимараттар бар. Қала маңында көлдер бар, ол жергілікті тұрғындардың сүйікті демалыс орындарына айналды.

## Галерея

Гайсин. Вул. 1 Травня, 52.jpg|No7 мектеп-лицей, XX ғасыр басы
Гайсин. Пам'ятник борцям за волю України.jpg|Украина бостандығы үшін күрескерлерге ескерткіш
Гайсин. Вул. Заводська, 4.jpg|Әкімшілік ғимарат
Гайсин. Будинок культури (пл. Миру, 1).jpg|Мәдениет үйі
Гайсин. Особняк (вул. 1 Травня, 69).jpg|Заңгер Литваковскийдің үйі


## Дереккөздер

Санат:Украина қалалары
Санат:Винница облысы қалалары
Чизбургер

thumb|right|200px|
**Чизбургер** — фастфудқа жататын тәтті тағамдардың бірі. Оны ірімшік қосылған гамбургер деуге де болады.

Оны бірінші рет Калифорнияда 1924 жылы дайындаған. Бірақ басқа пікір бойынша, алғаш рет чизбургерді Кентуккиде 1934 жылы ойлап тапқан.

18 қыркүйекте Чизбургер күні аталып өтеді.

Санат:Ет тағамдары
Санат:Гамбургерлер
Санат:Америка асханасы
Әйелдер арасындағы софтболдан Еуропа чемпионаты

**Әйелдер арасындағы софтболдан Еуропа чемпионаты** () — Еуропа Софтбол федерациямен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1979 жылдан бастап өткізіледі.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Еуропа софтбол федерацияның ресми сайты 

Санат:Әйелдер арасындағы софтболдан Еуропа чемпионаттары