open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бота Құсайынов

**Құсайынов Бота** (1930 жылы туған, бұрынғы Көкшетау ауданы Шонай ауылы) – қоғам қайраткері. Көкшетау қазақ педагогикалық училищесін (1948), ҚазПИ-ді (1952) бітірген. 1952 – 54 жылдары Көкшетау ауданы Красный-Яр орта мектебінде директор, 1954 – 55 жылдары Көкшетау қалалық оқу бөлімінің меңгерушісі, 1956 – 60 жылдары Еңбекшілдер ауданы Макинск орта мектебінің директоры,1960 – 62 жылдары Еңбекшілдер ауданы партия комитетінде үгіт-насихат бөлімінің бастығы, 1962 – 68 жылдары Көкшетау ауданы Курапаткино орта мектебінде директор, 1968 – 70 жылдары Көкшетау облысы партия комитетінде саяси-ағарту үйінің кеңесшісі – әдістемешісі, ғылым және білім бөлімінің бастығы (1970–83), облыстық халыққа білім беру басқармасының бөлім меңгерушісі (1983 – 88) және бастығы (1988 – 90), облыстық халық депутаты Кеңесінің депутаты (1971 – 90). Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен марапатталған. КСРО және ҚазКСР білім беру ісінің үздігі.
## Дереккөздер


Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Көкшетау ауданында туғандар
Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері
Қабдуахит Құсайынұлы Құсайынов

**Құсайынов** Қабдуахит Құсайынұлы (1926 жылы туған, Акмола қаласы) – темір жолшы ардагері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Еңбек жолын Ақмола депосы ст-нда слесарь болып бастады (1942). Т. жылы саласында барлығы 53 жыл, оның ішінде 25 жыл – темір жолдың Көкшетау бөлімшесі материалдық-техникалық жабдықтау бөлімінің бастығы болған. Құсайынов «Құрмет белгісі» ордені және медальдармен марапатталған. КСРО-ның құрметті теміржолшысы. Көкшетау қаласының. Құрметті азаматы (2001). 
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Амангелді Құсайынов

**Құсайынов Амангелді** (1942 жылы туған, Павлодар облысы Ертіс ауданы Үлгілі ауылы) – ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1991), профессор (1991).

КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің үздігі (1980). ҚазМУ-ды (1969), оның аспирантурасын (1976) бітірген. 1960–63 жылдары Үлгілі 7-жылдық мектебінде мұғалім болды, 1963–66 жылдары Қызыл армия қатарында азаматтық борышын атқарды. 1969–70 жылдары Алматы медициналық институтында оқытушы, 1970–76 жылдары Алматы қаласында партия органдарында, 1976–92 жылдары ҚазМУ-де аспирант, аға оқытушы, доцент (1987–92), проректордың орынбасары, проректоры (1980–87), аға ғылыми қызметкері болды. 1992 жылдан Ақмола педагогикалық институтында (қазіргі ун-т) ректор.

Негізгі ғылыми зерттеулерінің бағыттары – Қазақстан тарихының мәселелері. 40-тан астам еңбектің оның ішінде 3 монографияның авторы,

Орден және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Ертіс ауданында туғандар
Санат:Қазақстан тарихшылары
Санат:Тарих ғылымдарының докторлары
Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті оқытушылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Санат:Астана педагогикалық университетінің ректорлары
Қасымхан Құдайбергенұлы Құсайынов

нобай|'''Құсайынов Қасымхан Құдайбергенұлы'''
**Қасымхан Құдайбергенұлы Құсайынов** (1946 жылы туған, Зеренді ауданы Қошқарбай ауылы) – ғалым, экономика ғылымдарының докторы, профессор (2005). Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1968). 1970 – 77 жылдары Рузаев ауданы Уәлиханов кеңшарында бас экономисі облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы және Агроөнеркәсіп комитеті  бастығының орынбасары, 1992 жылы Көкшетау облыстық жер қатынастары комитеті  төрағасының 1-орынбасары, 1993 – 97 жылдары облыстың экономика басқармасының басшысы және облыс әкімш. бастығының орынбасары қызметтерін атқарған. Мәскеудегі басшы кадрлар даярлайтын Жоғары мектепті. 1997 жылдан ғылыми- педагогикалық қызметке ауысты. 

1968 жылы Алматы мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын бітіргеннен кейін еңбек жолын Көкшетау облысы Зеренді ауданының «Қарабұлақ» кеңшарында бастады, онда бірнеше жыл бас экономист болып жұмыс істеді. Бас экономист болып жұмыс істеген кезінде ол ауылшаруашылық өндірісінің экономикалық тиімділігін арттыру жолдарын іздестірді. 1986 жылы «Солтүстік Қазақстанның ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының мысалында ауыл шаруашылығы салаларында жоспарлаудың нормативтік әдісін жетілдіру» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Қарапайым экономистен бастап, облыстық экономика басқармасының бастығына дейін көтерілді, Жер комитетінің төрағасы, кейін Көкшетау облысы әкімінің орынбасары лауазымдарында айтарлықтай уақыт жұмыс істеді. Отыз жылдық өндірістік тәжірибесі бар Қасымхан Құдайбергенұлы, «Қаржы және несие» кафедрасын 11 жыл бойы сәтті басқарып келді.

2005 жылы «Экономиканы салықтық реттеу: Қазақстанның солтүстік облыстарының мысалында» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.

2008 жылы Жоғары аттестаттау комиссиясы оған профессор атағын берді.

Әр жылдары ол экономиканың әртүрлі салаларын зерттеп, қаржы мен салық салудың дамуына сүбелі үлес қосты. Профессордың тоқсаннан астам ғылыми еңбегі бар. Оның ішінде жетпістен астам ғылыми мақала, бір монография және бірнеше оқу құралы жарияланған. Ғалымның еңбектерінде Ақмола облысы мен Қазақстан экономикасының түрлі салаларында шоғырланған экономистердің, менеджерлердің, қаржыгерлердің бірнеше буыны өсті. «Салықтарды ұйымдастыру теориясы», «Корпоративтік басқару» оқу-әдістемелік құралдарын ерекше атар едік.

Ғалым экономистің кең көзқарасы тек кәсіби еңбектермен ғана шектелмейді, сонымен қатар «Өмір өрістері» сияқты ғылыми-гуманитарлық кітап және туған жер мен қазақ халқының тарихы туралы «Әлем мен Адам», «Ақиқат» кітаптары жарық көрді.

Қ.Құсайынов көптеген Құрмет грамоталарымен және медальдармен марапатталды. 2016 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Білім және ғылымның құрметті қызметкері» белгісімен марапатталды.

Құсайынов 65 ғылыми мақаланың, 1 монографияның, 3 оқулықтың авторы. Диссертациялық кеңестің мүшесі. 

Санат:Тұлғалар
Санат:1946 жылы туғандар
Щербаково (Қостанай облысы)

**Щербаково** — Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл, Мәриям Хакімжанова ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Обаған ауылынан солтүстікке қарай 10 км-дей жерде, Арақарағай орманының оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 2615 адам (1285 ер адам және 1330 әйел адам) болса, 2009 жылы 1766 адамды (856 ер адам және 910 әйел адам) құрады. 

## Тарихы
Іргесі ауыл шаруашылығын ұйымдастыру жылдары “Қобыланды” деген атпен қаланған. 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру басталған кезде Щербаков атындағы астық кеңшарын құруға сәйкес “Щербаково” деп аталды. 20 ғасырдың 90-жылдарының 2-жартысынан бастап мұнда кеңшар негізінде астық өндірумен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды. Ауыл жанынан (3 км) Қостанай – Көкшетау автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

Санат:Алтынсарин ауданы елді мекендері
Шәкім Құсайынов

**Шәкім Құсайынов** (1884, Біржан сал ауданы – 1983) – еңбек ардагері. Социалистiк Еңбек Ері (1948). Еңбек жолын Каганович атындағы ұжымшарда жылқышы болып бастады. 1929 жылдан жылқы фермасында аға жылқышы болып істеді.

Санат:Социалистік еңбек ерлері
Сахан Құсайынұлы Құсайынов

**Құсайынов** Сақан (1917, Атбасар ауданы №15 а. – 1989, Алматы қаласы) – мемлекеттік және қоғам. қайраткері, Социалистiк ЕңбекЕрі (1973). 2-дүниежүзілік соғыс ардагері. Щучинск тау-кентехникумын (1939), Алматы жоғары партия мектебін (1958) бітірген. Бұрғылаушы, «Қазақалтын» тресінде, В.В. Куйбышев атындағы шахтада телім бастығы, бұрғылаушылар бригадасының бригадирі (1934), бұрынғы Торғай облысының 1-хатшысы (1971 – 78), Талдықорған облысы партия комитетінің 1-хатшысы (1978 – 84). КСРО Жоғары Кеңесі 9-,10-шақырылымдарының, ҚазКСР Жоғары Кеңесі 6-, 8-шақырылымдарының депутаты. Орден және медальдармен марапатталған. 
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Санат:Қазақстан КП Торғай облыстық комитетінің бірінші хатшылары
Құрылыс (Ақтөбе облысы)

**Құрылыс** — Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы ауыл, Қызылжар ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ырғыз ауылынан батысқа қарай 36 км-дей жерде, Ырғыз өзенінің оң жағалық аңғарында.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 1281 адам (684 ер адам және 597 әйел адам) болса, 2009 жылы 1024 адамды (509 ер адам және 515 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 888 адамды (479 ер адам және 409 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Ауыл 1957 — 97 жылдары Калинин атындағы қой өсіретін кеңшардың орталығы болған. Оның негізінде Құрылыста 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылды. 

## Дереккөздер

Санат:Ырғыз ауданы елді мекендері
Биномдық үлестірілу

**Биномдық үлестірілу**, **Бернулли үлестірілуі** — тәуелсіз сынаулар тізбегіне байланысты болып келген негізгі ықтималдықтар үлестірілулерінің бірі. X1, X2, … ықтималдығы р-ға және (1 — р)-ға тең әрі әрқайсысы 1-ді не 0-ді қабылдайтын тәуелсіз кездейсоқ шамалар тізбегі болсын. Егер тәуелсіз сынаулар саны n алдын ала берілген болса, онда мұндай сұлба Бернулли сынаулары деп аталып, Y=X1+X2+…+Xn оң нәтижелі сынаулар қосындысы келесі өрнекпен сипатталады:
: p_Y(k) \equiv \mathbb{P}(Y = k) = \binom{n}{k}\, p^k q^{n-k}, \ \ k=0,\ldots, n, 
мұндағы

:\binom{n}{k} = \frac{n!}{(n-k)! \, k!} — биномдық коэффициент, q=1-p. Биномдық үлестірулері бар Y кездейсоқ шамасының математикалық күтімі және дисперсиясы 

*<big>Е[Y]=np</big>* және *<big>D[Y]=np(1—p)</big>* болады. Іс жүзінде биномдық үлестірулер ықтималдығын есептеу үшін: n-нің шамасы кіші болғанда — кесте, n-нің шамасы үлкен болғанда — шекті теоремаларға негізделген жуық формулалар пайдаланылады. Биномдық үлестірулердің көп өлшемді жалпыламасы полиномдық үлестірілу болып есептеледі.

## Дереккөздер</span>


Санат:Дискреттік үлестірулер
Қайнар (Қарағанды облысы)

**Қайнар** (2017 жылға дейін — *Щербаковское*) – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы ауыл, Тассуат ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Құланөтпес өзенінің оң жағалауында, аудан орталығы – Нұра кентінен оңтүстікке қарай 112 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесін 1955 жылы Мәскеудің Щербаков ауданынан келген тың игерушілер қалаған. 1976-1995 жылдары Нұра ауданының мал бордақылау бірлестігі аталды. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыты – етті мал өсіру, қосымша саласы – астық шаруа. Кеңшар негізінде 1996 жылы 1 шаруа қожалығы, “Қайнар” ЖШС құрылған. Жерінің жалпы ауданы — 108,0 мың га.

## Инфрақұрылымы
Ауылда клуб, мектеп, кітапхана, ОДА, мәдени орталықтар жұмыс істейді. 1962 жылы егістікте шыққан өртті сөндіруде ерлікпен қаза болған ауыл механизаторлары Владимир Котешков пен Никол Грибовка «Отты факторшылар» атты ескерткіш қойылған. Котешков есімімен Щербоковскоеда көше аталады (мемориалды тақта бар). Басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданы елді мекендері
Құрманов Қайырлы Хамзаұлы

**Құрманов** Қайырлы Хамзаұлы (1941 жылы туған) – дәрігер, Қазақстанның еңбегін сіңірген дәрігері.

Төре руынан шыққан.

Қарағанды медициналық институтын бітірген (1968). 1968 жылы Балкашино ауданы ауруханасында фтизиатр-рентгенолог, 1973 жылы Көкшетау ауданы ауруханасында бас дәрігердің орынбасары, 1974 жылы Щучинск қаласындағы ауданаралық туберкулез диспансерінде, 1977 жылы Балкашино ауданы ауруханасында, 1981 жылы «Бурабай» санаторийінің және респ. «Қарағай» сауықтыру орталығының бас дәрігері болды. Облыстық мәслихаттың депутаты (2000 – 07). «Құрмет» орденімен марапатталған. 
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Ұзыншілік

**Ұзыншілік** – Ертіс алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ерейментау ауданының солтүстік-шығыс бөлігімен ағады. Ұзындығы 29 км. 

## Бастауы
Қойтас тауының етегінен бастау алып, Шоқыкөл көліне құяды. Жалпы ұзындығы 9 км болатын 3 саласы бар.

## Гидрологиясы
Су жиналатын алабының жоғарғы жағы шоқылық, ортаңғы және төменгі жақтары – аллювийлі және денудациялы жазықтық. Қар суымен толығады. Арнасы жазда ұсақ қарасуларға бөлініп қалады. Суы жақын жердегі елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады.

## Өсімдігі
Күңгірт қоңыр топырағында шымтезекті-астық тұқымдасты шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы
Санат:Ерейментау ауданы өзендері
Ақан Кұрманов

**Ақан Кұрманов** (1918, қазіргі Атбасар ауданы Қосбармақ ауылы – 1943, Украина, Чернигов облысы Мысы селоы) – Кеңес Одағының батыры (1944). Еңбек жолын ұжымшарда бастады. 
## Өмірбаян
1939 жылы Қызыл Армия қатарында, кіші командирлер даярлайтын полк мектебінде оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдары 61-армияның 76-гв. Чернигов атқыштар дивизиясы 234-атқыштар полкінің 2-ротасында бөлімше командирі болды. Ақан құралайды көзге атқан мерген. 1943 жылдың 28 қыркүйегінде гвардия сержанты Құрманов Ақан тоғыз жауынгерден құралған топ қатарында Днепрден өті кезінде ерекше тапсырманы орындап, Чернигов облысының Мысы селосының маңайына бекініп, негізгі күшке жол ашып, батальон жауынгерлері жеткенше қорғаныс шебін ұстап тұрған. Ақан осы шайқаста зеңбірек оғынан мерт болды. Ақан Құрманов Чернигов облысындағы (Украина) Репкин ауданына қарасты Мысы селосының орталығында 61-армиясының 415 және 76-гвардиялық атқыштар дивизиясы жауынгерлерінің бауырластық қабірінде жерленген. 
1944 жылы 15 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Презиндиумының Жарғысы бойынша Днепр өзенінің арғы жағасына өтіп, алған плацдармды қорғау кезінде көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін гвардия сержанты Құрманов Ақанға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Соғыстан кейін
Қосбармақ ауылында 1972 жылы батырдың мүсіні қойылып, 2008 жылы Ақан Қүрмановқа арналған мұражай ашылды. Батырдың өнегелі өмірі сыр шертіп, жас оқырмандардың ұлтжандылық, руханияты молайды.
Қазіргі Нұр-сұлтан қаласындағы №17 гимназия мектебі (2002 ж. ҚР Президентті Н.Назарбаев ашқан) мен Атбасар қаласындағы №2 арнайы коррекциялық мектеп-интернатына батырдың ыты берілді. Есімі Ақмола облысындағы Атбасар ауданнының орталығы Атбасар қаласындағы және Украинадағы Мысы селосындағы көшелерге беріліді. Атбасар ауданында жылма-жыл батырды еске алу құрметіне дәстүрлі түрде спорт жарыстары өткізіледі. Батыр бабаның есемі Көкшетау қаласындағы Даңқ ескірткіші тақтасы бетіне алтын әріппен жазылған.
Ақан Құрманов жайлы батырдың қанды көйлек досы Жәлел Қизатов «Ақан батыр» атты дастан жазған. Батыр «Ленин» ордені және медальдармен марапатталды

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Ұйытқы

**Ұйытқы** — сүт ұйытып, айран жасайтын ашытқы. Қазақ халқы піскен сүттен гөрі ұйытылған, ашытылған сүт адам организміне сіңімді болатынын ертеден білген. Сондықтан мамыр айынан бастап ақ молая түскен кезде өткен жылдан арнайы кептіріп дорбаға сақтаған Ұйытқыны сүтке құйып араластырады да, оны қанжылым етіп қымтап жабады. Сүт жылы болса айран кілегейленіп, ұйиды. Өте ыстықтау болса, дәмі ащылау қатық айран болып шығады. Ұйытқысы күшті, бабы келіп ұйыған айранға ағаш қасық тік тұрады. Айран ұйытуға арнаулы ыдыстар (кеспек, керсен, тегене, т.б.) пайдаланылады.

## Ескертпелер

## Тағы қараңыз
*Айран
*Сүт

## Сыртқы сілтемелер

Санат: Ауыл шаруашылығы
Санат: Өндіріс
Федор Андреевич Щербина

**Щербина Федор Андреевич** (1.2.1849, Кубандағы Новодеревянковская станицасы – 1936, Прага) – статист-ғалым, Санкт-Петербург ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1904). Петров (қазіргі Тимирязев) ауыл шаруашылық академиясын және Новороссийск (Одесса) университетін бітірген. Жас кезінде халықшылдар қозғалысына белсене қатысты. 1884 – 1903 ж. Воронеж земстволық статистика бөлімшесін басқарды. 1895 ж. Ресей мемлекеттік мүлік министр орталығы аудандардағы орыс шаруаларын империяның шығысындағы аудандарға қоныстандыру үшін экспедиция ұйымдастырды. Щербина басқарған бұл экспедиция қазақ жерлерінің “артығын” анықтау мақсатын көздеді (қазіргі. Щербина экспедициясы). 1907 ж. халықтық социалистер партиясынан Мемлекет екінші Думаның мүшесі болды. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін шет елге эмиграцияға кетіп, сол жақта қайтыс болды. Оның: “Острогож уезіндегі шаруалар шаруашылығы” (1887), “Воронеж губерниясының 12 уезі бойынша қорытынды жинақ” (1897), “Шаруалардың бюджеттері мен олардың астық бағаларына тәуелділігі” (1897), т.б. статистикалық еңбектері жарық көрген.

## Сілтемелер
Қазақ энциклопедиясы, 9 т.

Санат:Тұлғалар
Ұзынсор

**Ұзынсор** – Нұра алабындағы ағынсыз көл. 

## Геологиялық орны
Ақмола облысы Целиноград ауданының оңтүстік-батысында, Жалғызқұдық ауылынан шығысқа қарай 5 км жерде орналасқан. 

## Гидрографикасы
Теңіз деңгейінен 355 м биіктікте жатыр. Аудан 6,8 км2 (кей жылдары 5,8 км2). Ұзындығы 6,7 км, енді жері 1 км. Жағалау бойының ұзындығы 21 км. Су жиналатын алабы 131 км2. Жағалауы жайпақ, түбі таза. Қар және жер асты суларымен толығады. Суы тұзды, өте таза. Көл құрғамайды. 

Санат:Целиноград ауданы көлдері
Санат:Нұра су алабы
Асқарбек Съезбекұлы Үйсімбаев

**Асқарбек Съезбекұлы Үйсімбаев** (1961 жылы туған, Сандықтау ауданы Веселое ауылы) – қоғам қызметкері. Арғын тайпасы Қарауыл руынан шыққан.

## Еңбек жолы
* Целиноград инженерлік-құрылыс институтын бітірген (1986).
* Еңбек жолын 1978 ж. Веселое ауылында трактор жүргізушісі болып бастаған. 
* 1979 – 81 жылдары Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеді.
* Веселое ауылында инженер (1986 – 91),
* Каменский ауылының аға инженері (1991 – 92)
* «Мәдениет» ЖШС-нің директоры (1992 – 98)
* Сандықтау ауданы ауыл шаруашылық басқармасының бастығы (1998 – 2000)
* Бұланды ауданының әкімі (2000 – 2002)
* Ақмола облысы ауыл шаруашылық басқармасының бастығы (2002 – 04) қызметтерін атқарған.
* 2004 жылы Ақкөл ауданының әкімі болып тағайындалды.

## Марапаттары
* «Құрмет» ордені
* медальдар
* Қазақстан Республикасының құрмет грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Сандықтау ауданында туғандар
Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері
Санат:Бұланды ауданының әкімдері
Санат:Ақкөл ауданының әкімдері
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Құрманбаев Қоңыратбек Кұрманбайұлы

**Құрманбаев** Қоңыратбек Кұрманбайұлы (1936, бұрынғы Жезқазған облысыЖезді ауданы Карсақпай кенті – 1993) – дәрігер-ғалым, КазКСР-не еңбегін сіңірген дәрігер, медицина ғылымдарының докторы (1978). Қарағанды медициналық институтын (1959) бітірген. 1958 – 68 жылы Жезқазған қаласында фтизиатр, бас дәрігер, 1968 жылдан Көкшетау облысында туберкулез диспансерінің бас дәрігері, Қазақ туберкулез ғылыми-зерттеу институтында (қазір Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы) бөлім меңгерушісі болды. Негізгі ғылыми еңбектері фтизиатрия мәселелеріне арналған. Құрманбаев адам мен мал туберкулезінің эпидемиологиясын, өзара байланысын зерттеп, малшыларды бүйрек туберкулезінен сақтандыру шараларын ұсынды. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Ақпан Үкібаев

**Үкібаев Ақпан Үкібайұлы** (1919, Ерейментау ауданы Жылбұлақ ауылы  – 1963, Қызылжар)  – қоғам қайраткері. Жоғары партия мектебін бітірген. 2-дүниежүзлік соғысқа қатысқан. Соғыстан 1947 ж. оралып, Ақмола облысы атқару комитетінде нұсқаушы, Шортанды ауданы атқару комитеті төрағасының орынбасары, Солтүстік Қазақстан облысы партия комитетінің 2-хатшысы, 1955 ж. қазіргі Жарқайың ауданы комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған. Орден, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Құрғақ өзен

**Құрғақ өзен** – Есіл өзені алабындағы өзен. Боқсық өзенінің сол жақ саласы.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Бұланды ауданының оңтүстік-шығыс бөлігінің, Ақкөл ауданының батыс бөлігінің жерімен ағып өтеді.

## Бастауы
Ақкөл ауданының Наумовка ауылынан шығысқа қарай 3 км жерден бастау алады. Өзенге 4 шағын сала қосылады. Боқсық өзені сағасына Құрғақ өзені 59 км жерден, Ярославка ауылының маңынан, Астана қаласынаң солтүстік-батысқа қарай 170 км жерден құяды. Өзен суы еріген қар суымен толығады. Жазда кішігірім бөліктерге бөлініп қалады. Наумовка ауылының маңында қардың еріген суын тоқтату үшін топырақтан тұрғызылған бөгет бар.

## Дереккөздер

Санат:Бұланды ауданы өзендері
Санат:Есіл су алабы
Санат:Ақкөл ауданы өзендері
Үлгі (Ақмола облысы)

**Үлгі** (2007 ж. дейін — *Казгородок*) — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл, Үлгі ауылдық округі орталығы.  Іргесі 1927 жылы қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Степняк қаласынан солтүстік-батысқа қарай 7 км, Көкшетау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 120 км жерде, Көкшетау тауының шығыс бетіндегі Жөкей көлінің шығысында 7 км жерде орналасқан.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, амбулатория, мәдениет үйі, кітапхана, дүкендер бар. 2-дүниежүзлік соғыста қаза болған жауынгерлерге ескерткіш орнатылған. Ауыл арқылы Көкшетау  – Степняк автомобиль трассасы өтеді. Ең жақын темір жол бекеті – Бурабай шипажайы (45 км).

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Ұқсастық

**Ұқсастық**, аналогия — құқықтық реттеуді талап ететін, алайда тікелей заңмен немесе заңнан туындайтын актімен көзделмеген құқықтық реттеуді қажет ететін қоғамдық қарым-қатынастарға ұқсас қарым-қатынастарды реттейтін құқықтық нормаларды қолдану (заң ұқсастығы), ал ондай нормалар болмаған жағдайда құқықтың немесе құқықтық институттың тиісті саласын құқықтық реттеудің жалпы ережелері мен қағидатттарын қолдану (құқық ұқсастығы).

Ұқсастық құқықта ақтаңдақтар ұшырасқан кезде нақты істің шешімін табудың құралы ретінде пайдаланылады, яғни бір мәселе заңды жолмен шешілуге тиіс болса, бірақ мұндай шешім жолы заңдарда көзделмеген немесе толықтай көзделмеген жағдайда қолданылады. Құқық қорғаушы органдардың ұқсастықты қолдануы құқықтағы ақтаңдақтың орнын толтырмайды әрі жаңа норма жасау актісі болып саналмайды. ҚР Азаматтық кодексінде заңның ұқсастығына, ал нақты жағдайда құқықтың ұқсастығына жол берілген. Егер белгілі бір қарым-қатынастар заңдармен немесе тараптардың келісімімен тікелей реттелмеген болса және оларға қолдануға келетін әдет-ғұрып болмаған жағдайда мұндай қатынастарға, бұл олардың мәніне қайшы келмейтіндіктен, азаматтық заңдардың ұқсас қарым-қатынастарды реттейтін қалыптары қолданылады (заң ұқсастығы). Заң ұқсастығын пайдалану мүмкін болмаған кезде тараптардың құқықтары мен міндеттері азаматтық заңдардың жалпы негіздері мен мәнін (құқық ұқсастығы) және адалдық, парасаттылық, әділеттілік талаптарын басшылыққа ала отырып айқындалады. Отбасылық  қатынастарға да неке-отбасы заңдары мен азаматтық заңдарды Ұқсастық бойынша қолдануға жол беріледі (Қазақстан Республикасының “Неке және отбасы туралы” Заңы, 5-бап). Қылмыстық заң ұқсастық бойынша қолданылмайды.

## Заң ұқсастығы
Тікелей заңмен немесе соған ұқсас қатынастарды реттейтін заңға тәуелді актімен, құқықтық нормалармен қарастырылмаған, құқықтық реттеуді талап ететін, нақты қоғамдық қатынастарға қолдану.

## Құқық ұқсастығы
Құқықта ақтаңдақ болған кезде, белгілі бір мәселе заң құралдарымен шешілуі қажет болғанда, бірақ мұндай шешім заңнамамен қарастырылмаған кезде немесе толық қарастырылмаған жағдайда, заңнаманың мағынасы мен жалпы басталуын негізге ала отырып, нақты іс бойынша шешім қабылдау.

## Тау-кен саласындағы ұқсастық
**Анология** () — ұқсастық, сәйкестік — құбылыстардың, процестердің, ұғымдардың, заттардың белгілі бір шартты қатынастарының арасындағы сәйкестік..

## Тағы қараңыз
*Заң
*Құқық
*Кодекс

## Дереккөздер


Санат:Құқық
Санат:Заң
Санат:Лингвистика
Жүсіпбек Тәшірбайұлы Сүлейменов

**Жүсіпбек Тәшірбайұлы Сүлейменов** (13 шілде 1947 жылы, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке Би кентінде туған) — ғалым. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2012). Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2006).

## Толығырақ
*Жүсіпбек Тәшірбайұлы  1947 жылы 13 шілдеде Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке Би кентінде дүниеге келген. 
*1971 жылы Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген.
*1974 жылы Мәскеу химия технологиялық институты аспирантурасын бітірген.

## Еңбек жолы
*Қазақ химия-технологиялық институтының, «Жалпы силикат-тар технологиясы» кафедрасының кіші ғылыми қызметкері
*1971 – 74 жылдары Д.И.Менделеев атындағы Мәскеу химия-технологиялық инсти-тутының аспиранты
*1974-77 жылдары  Құрылыс материалдар кафедрасының аға оқытушысы, жалпы инженерлік факультет деканының орынбасары
*1977-1992 жылдары  Құрылыс материалдары кафедрасының доценті қызметін атқарушы, сырттай оқу проректорының орынбасары, құрылыс материалдары және топы-рақтану кафедрасының меңгерушісі, ғылыми жұмыстар бойынша проректоры, Жамбыл гидромелиорациялық құрылыс институтының ректорының міндетін атқарушысы
*1992-98 жылдары Жамбыл гидромелиорациялық құрылыс институтының ректоры
*1998-2008 жылдары  М.Х.Дулати атындағы ТарГУ проректоры
*2008-11 жылдарыҚожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің проректоры 
*2011 жылдан бастап Құрылыс материалдар және конструкциялар кафедрасының меңгерушісі;

## Шығармашылығы
* Строительные материалы на основе местного сырья, Жамбыл, 1993;
* Строение и свойства силикатных и других неметаллических тугоплавких материалов, А., 1997.
160-қа жуық ғылыми еңбектің, оқу құралының авторы, 34 авторлық куәлік пен патент алған.

## Ғылыми атақтары
*1988 жылы Техника ғылымдарының докторы 
*1989 жылы профессор құрметті ғылыми атағы 
*2003 жылдан Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының  академигі.

## Мемлекеттік марапаттары
*Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесінің күміс медалі  (КСРО);
*Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесінің қола медалі  (КСРО); 
*2006 жылы «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» құрметті атағы;
*2012 жылы президент жарлығымен «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді;

Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Техника ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері
Құмсуат (Ақмола облысы)

**Құмсуат** — Ақмола облысы Жарқайың ауданы, Құмсуат ауылдық әкімдігі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Державинск қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 50 км-дей жерде.

## Тарихы
1931 жылы «Терісаққан» кеңшары негізінде Құмсуат фермасы ұйымдастырылды. 1997 жылы «Ростов» ЖСШ, 1998 жылы «Құмсуат» ЖШС болып қайта құрылды. 

## Халқы

2-дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарға орнатылған мемориальдық ескерткіш бар.

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы елді мекендері
Щербина экспедициясы

**Щербина экспедициясы**, 1896 – 1903 ж. Далалық өлкені зерттеу үшін арнайы шығарылған. 

Далалық өлкенің барлық уездерін зерттеуді мақсат еткен бұл экспедицияны құрғанда Мемлекеттік мүлік министрлігі зерттеу нәтижелерін Қазақстандағы жер саясатын жүргізуге пайдалануды көздеді. Экспедицияның міндеті аумақты табиғи, тарихи жағынан зерттеп суреттеу, осы мәселедегі ауылдар мен болыстардың маңызын, шаруашылық жүргізу, жер пайдалану тәсілдерін анықтау және көшпелі, жартылай көшпелі шаруашылықтарға қажетті жер көлемін белгілеп, оның қоныстандыру қорына алынатын көлемін анықтау болатын. Әсіресе, Ресейдің орталығы губернияларынан көшіріп әкелінген шаруаларды қоныстандыру мақсатында шаруашылық – статистиканы зерттеуге баса көңіл бөлінді. 
Экспедицияны земство статистигі Федор Андреевич Щербина басқарды. 
Құрамына қазақ зиялыларынан – Ә.Бөкейханов, Ұ.Базанов, Т.Жалмұхаметов, И.Жақсылықов, И.Құдайқұлов, И.Тілекеев, Г.Саркин, Р.Мәрсеков, Е.Итбаев, М.Бекетаев, М.Сатыбалдин, Т.Есенқұлов, т.б. кірді. Щербина экспедициясы Ақмола, Торғай және Семей облыстарының 12 уезін мұқият зерттеді. Экспедиция осы аймақтардың “бос жерлерін” анықтауы тиіс болды. Нәтижесінде 1893 – 1905 ж. далалық облыстарда қазақ руларынан 4074180 десятина, оның ішінде Ақмола қоныстандыру ауданында – 2550202 десятина, Семейде – 499566 десятина, Торғай – Орал аймағынан 1024412 десятина жер тартып алынды. Жиналған материалдардың негізінде қазақтардың жер пайдалануы жөнінде он үш томдық жинақ басып шығарылды (1 – 13 т., 1898 – 1908). Экспедиция материалдарын патша өкіметі қазақтардың “артық” жерлерін күшпен тартып алуды күшейту үшін пайдаланды. Бұл материалдар 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі қазақ шаруашылығының жай-күйі жөнінде теңдесі жоқ деректеме болып табылады. Экспедиция мүшелері жер нормалары асыра көрсетілген, көшпелі қазақтарға үлкен кеңістіктің керегі жоқ, өйткені олар жер-жерде отырықшылық пен егіншілікке көшіп жатыр деген тұжырым жасады. Щербина экспедицияның деректері бойынша қазақ шаруашылықтары үшін аймаққа және басқа жағдайларға қарай жер пайдаланудың ең төмен нормасы 110 – 209 десятина, ал ең көбі 187 – 510 десятина болса, 1904 – 08 ж. қайта ұйымдастырылған экспедициялардың деректері бойынша олар тиісінше 70 – 125 десятина және 119 – 219 десятинаны құрады. Щербина экспедициясы қазақ жерін отарлауға ғылыми негіз жасап берді.

## Сілтемелер
Қазақстан тарихы, 3-том, А., 2002.

Санат:Экспедиция
Фотомонтаж

thumb|200px|1835
**Фотомонтаж** (фото және монтаж) — фотография бейне жасау мақсатымен, фотосуреттердің белгілі бір ортақ тақырыпқа топтастырылып берілуі. Фотомонтаж плакаттар, жарнамалар және фотоәзілдер дайындауда кеңінен қолданылады. Кейде Фотомонтажда графикалық материалдар да пайдаланылады. Фотомонтаж мех. және проекц. тәсілдермен жасалынады. Бірінші жағдайда фотосуреттерден қажетті бейнелерді (немесе бөліктерді) ойып, немесе қырқып алады да, оларды қалың қағаздың бетіне желімдейді; араларына ретушь жасап, фотоға қайта түсіреді. Екінші тәсіл бойынша, фотоқағаздан бетіне фотоүлкейткіштің көмегімен негативтен қажетті бейнелердің проекциясы ретімен түсіріп алынады. Дж. Хартфилд, Ж.Гросс, А.М. Родченко, Э. (Л.М.) Лисицкий, Г.Г. Клуцис сынды суретшілер өз шығармасында Фотомонтаж әдісін қолданған.

Санат:Фототехника
Санат:Коллаж
Құмкөл (кеңшар)

**Құмкөл** – Қорғалжын ауданының солтүстік-батысында орналасқан кеңшар. 1984 жылы Арықты кеңшары мен Қорғалжын ауданындағы мамандандырылған шаруашылық бірлестігі негізінде ұйымдастырылды. Кеңшар негізінен қой шаруашылығы және астық өндіруге маманданған. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру үшін пайдаланылатын жер көл. 53327 га. Оның ішінде егістік 14464, жайылымдық 37701, шабындық 162; қой саны 9502 бас. Балабақша, орта мектеп, кітапхана, клуб, 2 дүкен, т.б. нысандар бар.
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Қазақстан географиясы
Үсенов Оралхан Үсенұлы

**Үсенов Оралхан Үсенұлы** (1929 жылы туған, Көкшетау қаласы) – спорт шебері (1959), альпинизмнің еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1977), КСРО чемпионы (1956). «Горельник» тау спортшыларын дайындаушы нұсқаушылар мектебін бітірген (1947). Қазақ республикалық альпинистер клубының нұсқаушысы (1947 –97). Мрамор қабырға (6400 м), Петровский (5860 м), Горький (6050 м), Мушкетов (4550 м), Пржевальский (6350 м) шыңдарын алғашқы бағындырушылардың бірі. Тянь-Шаньдағы ең биік Победа шыңына (7439 м) бірінші шыққан.

## Дереккөздер
Үлкен Шарықты

**Үлкен Шарықты** – ағынсыз көл. Ақмола облысы Ерейментау ауданының солтүстігінде, Торғай ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 288 м биіктікте жатыр.

## Аумағы
Ауданы 6,8 км2 (кей жылдары 6,6 км2). Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2,5 км. Жағалау бойының ұзындығы 9,2 км. Су жиналатын алабы 90 км2. 

## Гидрографикасы
Жағалауы биік, түбі лайлы. Қар және жер асты суларымен толығады. Суы тұзды, өте кермек, ішуге жарамсыз.

Санат:Ерейментау ауданы көлдері
Дмитрий Павлович Щербов

**Дмитрий Павлович Щербов** (12.8.1906, Эстония, қазiргi Тарту қ. – ө.ж.б. Алматы қ.) – химия ғылымдарының докторы (1961). Қазақ КСР-iнiң еңбек сiңірген ғылым қайраткерi (1966). 

Ленинград (қазiргi Санкт-Петербург) сурет-кино техникумын (1927) және сондағы Химия-технология институтын (1937) бiтiрген. 1940–46 ж. Медвежьегорск, Орск, Свердловск (қазiргi Екатеринбург) қалаларындағы геология талдау лабораториясында, 1946–56 ж. Алматы қаласындағы Оңтүстік Қазақстан геология басқармасында жұмыс iстеген. 1956 жылдан Қазақ минералдық шикiзаттар ғылыми-зерттеу институтында аналитика-химия лабораториясын ұйымдастырып, лаборатория меңгерушiсi болды. 

Оның басшылығымен 60-қа жуық элементтердiң спектрофотометрлiк және флуориметрлiк анықтау әдiстерi зерттелдi. Ол 400-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы. Щербов заттардың өте аз мөлшерiн анықтайтын 2 аналитикалық аспап – флуориметр жасап, авторлық куәлiк алған. 

Еңбек Қызыл Ту орденiмен, медальдармен марапатталған.
## Шығармалары
* Флуориметрия в анализе минерального сырья, А.-А., 1965; 
* Аналитическая химия кадмия, А.-А., 1973.

## Дереккөздер


Санат:12 тамызда туғандар
Санат:1906 жылы туғандар
Санат:Тартуда туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Химия ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Санкт-Петербург сурет-кино техникумы түлектері
Санат:Санкт-Петербург химия-технология институты түлектері
Санат:Қазақ минералдық шикiзаттар ғылыми-зерттеу институты тұлғалары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Үшқарасу (Ақмола облысы)

**Үшқарасу** — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл, Үшқарасу ауылдық әкімдігі орталығы. Іргесі 1929 жылы қаланған. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Державинск қаласынан солтүстікке қарай 57 км-дей жерде.

## Халқы

2-дүниежүзлік соғыста қаза болған жерлестеріне ескерткіш орнатылған (1998). 

## Дереккөздер
 

Санат:Жарқайың ауданы елді мекендері
Үшқарасу (тау)

**Үшқарасу** – Ақмола облысы Егіндікөл ауданының оңтүстік-батысындағы тау. Теңіз көлінен солтүстікке қарай 20 км, Көбіккөл көлінен оңтүстік-шығысқа қарай 20 км, Астана қаласынан батысқа қарай 220 км жерде орналасқан.

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 383 м. Батыстан шығысқа қарай 2 – 2,5 км-ге созылып жатыр, ені шамамен 1 км. Беткейлері көлбеу, өзімен аттас қоныстың ең биік нүктесі болып табылады.

## Геологиялық құрылымы
Палеоген кезеңінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықты, ірі кесекті элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан.

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы таулары
Құмай (ауыл)

**Құмай** — Ақмола облысы Есіл ауданы, Красивое ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 1939 жылы қаланған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Есіл қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Негізгі мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, асхана, кафе, «Құмай-Есіл» ЖШС диірмені бар. Құмай ауылының жанынан Астана – Қостанай автомобиль жолы өтеді.

## Дереккөздер

 

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) елді мекендері
Федоров Геннадий Андреевич

**Федоров Геннадий Андреевич** (1938 жылы туған) – қызметкер. Боровской орман шаруашылығы техникумын, Целиноград инжинерлік-құрылыс институтын бітірген. Еңбек жолын қатардағы жұмысшы болып бастаған. «Көкшетауқұрылыс» тресінде өндірістікомитетех. бөлімінің, «Проминдустрой» құрылыс-монтаж басқармасының бастығы (1958 – 80), «Щучинсккурортстрой» тресінің бастығы (1980 – 88), Байкал-Амур магистралінде, Оралдың құрылыс кәсіпорындарында жұмыстар жасаған (1988 – 92). Щучинск қалалық әкімш-нің басшысы.

## Дереккөздер
Федосеев Владимир Михайлович

**Федосеев Владимир Михайлович** (1924 жылы туған, Украина, Херсон қаласы) – соғыс және еңбек ардагері. Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы Сұлукөл МТС-нда механизатор (1941 – 42), Ленинград әскери байланыс училищесінде курсант (1942 – 1943), Воронеж және Украина майдандарында 138-атқыштар дивизиясы 296-атқыштар полкінде аға радиотелеграфист болған. Мәскеу қаласындағы Ленин атындағы әскери училищеде курсант (1944 – 46), комсомол, партия ұйымының хатшысы (1948 – 51), Майкоп қаласындағы 121-полк командирінің орынбасары (1951 – 53), 9-атқыштар дивизиясында партия ұйымының хатшысы (1953 – 56), Егіндікөл ауданы «Тайыншақұ-рылыс» тресінде бөлім бастығы, Егіндікөл ауданы партия комитетінде бөлім меңгерушісі (1956 – 64), Степногорск қалалық партия комитетінде бөлім бастығы (1964 – 69), Степногорск қалалық халық депутаттары кеңесінің төрағасы (1969 – 74) қызметтерін атқарған. Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер
Айдабол (көл)

**Айдабол** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы көл. Теңіз деңгейінен 427 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Климат жағдайларына байланысты аумағы 15,3 км2-ден 35,0 км2-ге дейін өзгеріп отырады. Орташа ұзындығы 5,7 км, енді жері 3,9 км, жағалау бойының ұзындығы 15,2 км, ең терең жері 3,0 м-ге жетеді.

## Жер бедері
Жағалауында ені 100-150 м-ге дейін қоға аралас қамыс өседі. Суы тұщы, мал суаруға, т.б. шаруашылық қажетіне пайдаланылады. Айдабол көлін солтүстігінде Зеренді, оңтүстігінде Сандықтау және Жақсытүкті орманды таулар қоршап жатыр. Көлге шығысынан Аршалы өзені, батысынан Жабай өзенінің бір тармағы келіп құяды. Батыс жағынан Көкшетау-Атбасар автомобиль жолы өтеді. Жол бойында орта жүздің биі Айдабол бидің құрметіне аталған кент орналасқан. Көлге жақын жерде қола және темір дәуірлерінің (б.з.б. 5 - 4 ғасыолар) археологиялық ескерткіштері сақталған.

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы көлдері
Құмдыкөл (айрық)

**Көлдер**:
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы. 
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Сандықтау ауданы. 
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Бурабай ауданы.
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Зеренді ауданы.
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Біржан сал ауданы.
*Құмдыкөл - көл, Ақмола облысы Ерейментау ауданы.
*Құмдыкөл - көл, Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы.
*Құмдыкөл - көл, Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы.

**Ауыл**:
*Құмдыкөл – ауыл, Ақмола облысы Сандықтау ауданы.
Василий Владимирович Филоненко

**Филоненко Василий Владимирович** (1930 жылы туған, Украина, Полтаво облысы Чернигов ауданы Васкивцы селоссы) – еңбек ардагері, механизатор. Социалистік Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1945 ж. қазіргі Бурабай ауданы Совет ұжымшарында комбайн жүргізушісі болып бастаған. 1965 жылдан осы ауданындағы «Золотой колос» кеңшарында комбайн жүргізушісі болып жұмыс жасады. Медаль, бағалы сыйлықтармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Өсек өзені

**Өсек**,  *Үсек * – Іле алабындағы өзен. 

## Географиялық орны
Жетісу облысының Панфилов ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 164 км, су жиналатын алабы 1970 км2.  

## Бастауы
Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік сілемдері – Тоқсанбай, Тышқантау жоталарындағы мұздықтардан басталып Ілеге құяды.

## Гидрологиясы
Аңғары жоғары және орта бөлігінде таулы жерлермен ағады. Ағыны қатты, суы мол. Жылдық орташа су ағымы Талды ауылы тұсында 15,7 м3/с. Өзен бойындағы балшығының емдік қасиеті бар. Алабы – жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Финк Карл Карлович

**Финк Карл Карлович** (1915, Ресей, Саратов облысы Унтервальден ауданы Унтервальден с.) – еңбек ардагері, агроном. Қазақстанның ауыл шаруашылығына еңбек сіңірген қызметкер. Ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. Механизатор (1932 – 36), Базель МТС-нда телімдік агроном (1936 – 38), Кеңес армиясында (1938 – 39), Унтервальден МТС-нда телімдік агроном (1939 – 41), Қима ауданы Запорожье ауылына жер аударылды. Запорожье МТС-нда аға агроном (1941 – 43), Красивое МТС-нда, Дальный кеңшарында бас агроном, Заречный кеңшары бөлімшесінде басқарма (1943 – 63), Есіл ауданы Знамя труда ұжымшарында бас агроном (1963 – 77) болып жұмыс жасады. 2 мәрте «Құрмет белгісі» ордені, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Агрономдар
Иван Константинович Хабло

**Хабло Иван Константинович** (1932 жылы туған, Ресей, Новосібір облысы Кочковский ауданы Решеты с.) – еңбек ардагері, механизатор. Социалистік Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1950 ж. бастаған. Миргород дизилистер училищесін бітіріп (1954) бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту ауданы Бидайық кеңшарына алғашқы тың игерушілердің қатарында келген. «Құрмет белгісі» ордені, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Құлышев Манаш

**Құлышев** Манаш (1908, бұрынғы Көкшетау облысы Көкшетау ауданы Қараөзек ауылы – 1976) – еңбек ардагері. Социалистiк Еңбек Ері (1951). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1929 жылы Көкшетау жылқы зауытында жылқышы, 1932 жылы бұрынғы Көкшетау облысы Красноармейск ауданы Киров атындағы кеңшарда трактор, комбайн жүргізушісі болды. «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер</span>
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

Санат:Тұлғалар
Мұғалімдердің біліктілігін жетілдіру институттары

**Мұғалімдердің біліктілігін жетілдіру институттары** – мұғалімдер мен білім беру саласындағы басқа да қызметкердің кәсіби біліктілігін жетілдірумен айналысатын әдістемелік мекемелер. Оның міндеттері: озық педагогикалық іс-тәжірибені зерттеу, жинақтау және тарату; білім беру мекемелерінің қызметкерлері мен мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету. Мұғалімдердің біліктілігін жетілдіру институттары оқу жылының ішінде қысқа мерзімдік курстар, практикумдар, семинарлар, ал жазғы демалыс кезінде мұғалімдерге, мектеп және оқу орындарының басшыларына, мектепке дейінгі және мектептен тыс ұйымдардың қызметкерлеріне дәрістер, ғылыми-тәжірибелік конференциялар ұйымдастырады. Сондай-ақ ғылыми-педагогикалық, әдістемелік материалдар мен жинақтар шығарады.

## Дереккөздер
“Қазақ энциклопедиясы – VI том”

Санат:География
Хадыркеев Наурызбай Абдулбахиұлы

**Хадыркеев Наурызбай Абдулбахиұлы** (1961 жылы туған) – қызметкер. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін бітірген (1998). Кеңшарда шопанның көмекшісі, көлік жүргізушісі, Целиноград облысы аңшылар мен балықшылар қоғамында аңшы, Солтүстік Қазақстан облысы аңшылар қоғамында кинолог, Целиноград облысы аңшылар мен балықшылар қоғамында ихтиолог (1972 – 92). Ақмола облысы балық испекциясында мемлекеттік инспектор (1992 – 96), ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі бас мемлекеттік департаментінің бастығы (1997 – 2000), «Бабыр» ЖШС директорының орынбасары (2000 – 02), ҚР ауыл шаруашылық мин. орман және аңшылық ш. комитеті төрағасының орынбасары (2002 – 05), 2005 жылдан төрағасы қызметін атқарады. Медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Хазірет Бейім

**Хазірет Бейім** – Атбасар ауданындағы ауыл, Маринов аудандық округі құрамында. Аудан орталығы – Атбасар қаласынан шығысқа қарай 63 км, округ орталығы – Мариновка ауылынан батысқа қарай 10 км жерде, Қалқұтан өз-нің оң жағалық аңғарында орналасқан. Тұрғыны 0,46 мың адам (2008). Іргесі 1883 ж. қаланған. Ауылда мектеп, фельдш.-акуш. пункт, кітапхана бар. Х. Б. ауылы жанынан Атбасар – Астана автомобиль және темір жолдары өтеді. Ең жақын темір жол станциясы – Ирченко (10 км).

## Дереккөздер
Анатолий Иванович Шеин

**Анатолий Иванович Шеин** *(17.8.1920, [[Украина]], [[Чернигов облысы]] – 25.12.1982, Қаратау қаласы)* – Жаңатас қаланың құрметті азаматы. Иркутск тау-кен институтын бітірген (1944). 1944 – 1955 жылдары Орталық Азия республикаларының тау-кен өндірістерінде инженер, 1955 – 1957 жылдары Чехословакияда кеңесші-инженер қызметтерін атқарған. 1957 – 1963 жылдары Оңтүстік Қазақстан ауыр өнеркәсіп басқармасы бастығы, 1963 – 1972 жылдары «Қаратау» тау-химия комбинатын директоры, 1972 – 1975 жылдары Бүкілодақтық «Союзфосфор» бірлестігінің бастығы, 1975 – 1982 жылдары «Қаратау» өндірістік бірлестігінің бас директоры. Анатолий Иванович есімі КСРО химия өнеркәсібі министрлігінің құрмет кітапшасына енгізілген; Қазақстанға еңбегі сіңген тау-кен қызметкері. Ленин, 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту, Қазан Революциясы орденімен, КСРО және Чехословакия үкіметтері медальдарымен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесі грамотасымен марапатталған.
## Сілтемелер
Ұқсастық (геометрия)

**Ұқсастық** - геометриялық фигуралардың (олардың мөлшеріне тәуелсіз) бірдей болатындығын сипаттайтын геометриялық ұғым. Ұқсас екі фигураның бірін бірнеше есе үлкейтіп немесе кішірейтіп, екіншісіне дәл келтіруге болады. Бір фигурадағы  \ A,  \ B кесіндісіне екінші фигураның  \ A',  \ B'  кесіндісі сәйкес болса,  \ |A'B'|=k|AB|  теңдігі орындалады, мұндағы  \ k саны ( \ k >0) Ұқсастық коэффициенты деп аталады.  \ k  =1 болғанда ұқсас фигуралар өзара тең болады. Екі фигура бір-біріне ұқсас болғанда олардың сәйкес сызықтық элементтері пропорционал және сәйкес бұрыштары тең болады. Евклид геометриясында үшбұрыштардың, көпжақтардың, т.б. Ұқсастықтары зерттелген. Ұқсастық теориясы Евклидтің параллель түзулер жөніндегі постулатына негізделеді. Н.И. Лобачевский мен Б.Риманның геометрияларында ұқсас фигуралар болмайды. 

## Мысалы
thumb|border|center|Ұқсас екі фигураның тусі бірдей

## Ескертпелер

## Тағы қараңыз
*Геометрия
*Фигура

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Геометрия
Санат:Математикалық қатынастар
Теміржан Жәнібекұлы Хамитов

**Теміржан Жәнібекұлы Хамитов** (1962 жылы туған) – қоғам қызметкері. 

## Білімі
* Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1988) бітірген.
* Қазақ мемлекеттік заң академиясын (2000) бітірген.

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1980 ж. Целиноград ауданы Ильинов кеңшарында жұмысшы болып бастаған.
* Целиноград ауыл шаруашылық институтының №2-оқу-шаруашылық бөлімшесінде механик, бригадир, №2-бөлімшенің басқармасы, өндірістік істер жөніндегі директордың орынбасары (1988 – 94), бас инженер (1994 – 97) жұмыстарын атқарған.
* «Шұбар» шаруа қожалығының басшысы.
* Шалқар ауданы ауыл шаруашылық бірлестігінің директоры (1997 – 98)
* «Барыс» ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы (1998 – 2000)
* Шұбар аудандық округінің әкімі (2000 – 01)
* Сандықтау ауданы «Подлесное» ЖШС-тің директоры (2001 – 03)
* Сандықтау ауданының әкімі (2003 – 04)
* Қорғалжын ауданы «Ақмол 2003» ЖШС-тің директоры
* Ақмола облысы табиғатты пайдалану басқармасының бастығы (2004 – 05)
* Ақмола облысы сәулет-құрылыс мемлекеттік бақылау басқармасының бастығы (2005 – 06) қызметтерінде болған.
* 2006 жылдан Еңбекшілдер ауданының әкімі.

## Қоғамдық жұмыстары
* «Нұр Отан» ХДП аудандық филиалының төрағасы (2006 жылдан).

## Марапаттары
* «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалі;
* «Тыңға 50 жыл» (2005) медалі;
* ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

## Отбасы
* Үйленген. Жұбайы - Хамитова Райхан Рахымжанқызы, үй шаруасында.
** Қыздары - Анар (1988 жылы туған), Айғаным (1989 жылы туған), Зибаш (1993 жылы туған), Әлия (1997 жылы туған), Жәмилә (2008 жылы туған);
** ұлы - Болат (1996 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері
Санат:Қазақ мемлекеттік заң академиясы түлектері
Санат:Сандықтау ауданының әкімдері
Санат:Біржан сал ауданының әкімдері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Тыңға 50 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасының иегерлері
Марденов

**Марденов Жүкен Баймұханбетұлы** (12.12.1934 ж.т., Павлодар облысы Ақтоғай ауданы Жаңа аттаныс а.) — әскери қайраткер, генерал-майор. Алматы мемл. шет тілдер ин-тын бітірген (1956). 1961 — 68 ж. МҚК Павлодар облысы басқармасында оперативтік қызметкер болды. 1968 — 79 ж. Қазақ КСР МҚК орт. аппаратында, 1979 — 83 ж. МҚК Көкшетау және Шығыс Қазақстан облысы басқармаларында жұмыс істеді. 1983 — 87 ж. Қазақстан МҚК Бірінші (барлау) басқармасының бастығы, 1987 — 90 ж. МҚК Целиноград облысы басқармасының бастығы, 1990 ж. Қазақ КСР МҚК төрағасының кадр жөніндегі орынбасары, 1991 ж. Қазақстан МҚК барлау бөлімінің бақылаушысы болды. “Құрмет белгісі” орденімен, бірнеше медальмен марапатталған. *С. Арғынғазин*
 
## Дереккөздер
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
## Сілтемелер


  

Санат:Қазақстан тарихы
Айдабол спирт зауыты

**Айдабол спирт зауыты** — Зеренді ауданында орналасқан кәсіпорын. 

Зауыттың негізін 1906 жылы фабрикант Г.И. Шмурло қалады. Зауытқа қажетті құралдар Варшавадағы (Польша) «Борман Швейде» зауытынан жеткізіліп, 1908 жылдың ақпан айында зауыт пайдалануға берілді. Бастапқы өнімін спирт шикізаты құрады. 1910 жылы ректификатты цех іске қосылып тәулігіне 500 шелек таза спирт алынды. Спирт зауытның негізгі шикізаты арзан астық өнімдері болды. Зауыт өнімдерін Ресей қалаларына жіберіп отырды. 1917 жылы диірмен іске қосылды. 1918 жылы зауыт мемлекет қарамағына өтті. Алғашқы қайта жөндеу жұмыстары 1930 ж., екінші 1957 ж. өткізілді. 1993 жылдан зауыт тұрақты түрде **«Экстра»** ректификатты этил спиртін өндіре бастады. 

1998 жылғы қазан айында Айдабол спирт зауыты Астана қаласында өткен дегустация байқауына қатысып жоғары сапалы деген баға алып, алтын медаль және құрмет дипломымен марапатталды. Зауыт «Көкшетау Минводы», «Натурпродукт», Петропавл лекер-арақ зауыттарын шикізатпен қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтеме
* АЙДАБОЛ СПИРТ ЗАУЫТЫ

Санат:Зеренді ауданы экономикасы
Санат:Ақмола облысы кәсіпорындары
Санат:1906 жылы құрылған компаниялар
Айдаркөл

**Айдаркөл** — Жарқайың ауданындағы көл. 

Бірсуат ауылдық округі аумағында. Бірсуат ауылынан 5 км жерде орналасқан. Көлдің аумағы 200 га, орташа тереңдігі 1 м, ең терең жері 1,5 м. Суы тұщы, көл табаны тұнбалы. Жағалауының 90%-нда қамыс өскен.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтеме
* Айдаркөл

Санат:Жарқайың ауданы көлдері