Шалом алейхем

***Шалом алейхем*** (  ; Hebrew   šālōm ʿalēḵem , lit. « Сізге бейбітшілік болсын » )   еврей тіліндегі амандасу. Біреу осы сөздермен амандасқанда, тиісті жауап алейхем шалом ( ).   Алейхем термині көпше түрде қолданылады, бірақ бір адамға жүгінгенде кезде де қолданылады.

Бұл бүкіл әлемдегі еврейлер арасында дәстүрлі амандасу түрі және әдетте діни контекстті білдіреді. Бұл әсіресе ашкенази еврейлері арасында кең таралған.

## Тарихы
Киелі кітаптағы тұлғалар бір бірімен шалом ләка деп амандасқан (шалом саған жекеше түрде) немесе шалом лакем (көпше түрде).

Шалом алека (еркек арасындағы жекеше түр) термині алғаш рет Өлі теңіз шиыршығы болып табылатын Бірінші айға арналған баталар шиыршығында (б.з.д. 30 жылға дейін) кездеседі, онда ол олардың жазуындай соңғы ''хе'' әрпімен жазылған.

Көпше түрдегі шалом алейкем алғаш рет Иерусалим Талмудында кездеседі (шамамен б. з 400), бұл амандасу әрқашан көпше түрде қолданылады. Ол бұл жазбада алты рет кездеседі және жауап ретінде шалом алекем сөзін қайталау керек. Шевиит 4:3-ке сәйкес бұл сол кездегі яһудилердің амандасуы болған.

Кері жауап алека шалом (еркектік жекеше) алғаш рет Мидраш Абба Горионда (б.з. 1050 жылға дейін), Естер 3:5- тегі жылтырақ мәтінде көрсетілген:« Хаман өтіп бара жатқанда, Мордехай онымен амандаспағанда не істеді?  Ол бір жағынан келіп, Мордехай онымен амандасқандай түр көрсетті,  « *әлека шалом*» деді, бірақ Мордехай: « Жаратқан Ие зұлымдарға шалом жоқ дейді» деп жауап берді» - Исайаһ 48:22Келесі мыңжылдықтың екінші жартысында ашкенази еврейлері арасында көпше түрде амандасу және жауап беру кең таралған, өйткені құрмет көрсету үшін көпше түрдегі формалар француз және неміс тілдерінен алынған. 

Көптеген қауымдастықтарда Киддуш Левана салт жораларының бөлігі ретінде *Алейхем шалом деп* жауап беретін үш адамға *Шалом алейхем* деп айтылады. 

## Басқа тілдерде
Басқа да көптеген семит тілдері (иврит тілі жататын тілдік отбасы), сондай-ақ кейбір үндіеуропалық тілдер бұл амандасумен туыстас.

### Семит тілдері
Арабтар арасында ас-саләму ғалейкум (арабша:  ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُم, сізге тыныштық болсын немесе сізге бейбітшілік тілеймін) Ислам гүлденгенге дейін  уа ғалейкум ас-салам (  сағанда тыныштық тілеймін) дәстүрлі амандасу болғанын алғаш рет Фахр ад-Дин әр-Рази куәландырған.  VII ғасырдағы алғашқы мұсылман жаулап алуларынан кейін, бұл көптеген араб емес мұсылмандар арасында кең таралған амандасу ретінде қалыптасты.

Классикалық сирия тілінде шама ғалаухонn (, саған тыныштық болсын) деген сөз жиі кездеседі.

### Үнді-еуропалық тілдер
Еуропалық христиандықтың пайда болуымен осындай амандасулар кеңінен танымал болды. Католик шіркеуінде және Шығыс православие шіркеуінде епископтар мен діни қызметкерлер құдайлық қызмет кезінде бастапқыда «сізге бейбітшілік болсын» (; ) литургиялық амандасуын қолданған. Месса кезінде епископ емес католик діни қызметкерлері «Иеміз сіздермен бірге болсын» (Dóminus vobíscum), «және рухыңызбен» деген жауап қолайлы жауап болған. Епископтар мен діни қызметкерлер де месса кезінде «Құдайдың тыныштығы әрқашан сіздермен болсын» деген ұқсас амандасу қолданған. Ортодокс шіркеуінде қызмет кезінде әрқашан «сіздерге тыныштық болсын» деп амандасқан.

Сол сияқты, «сізге тыныштық болсын» сөзі англиканизмде, әсіресе епископтық шіркеудің және Англикан қауымының басқа литургияларында қолданылады, мұнда «сізге де соны тілеймін» деген жауап беру керек болады. Лютеран шіркеуінің литургиясында пастордың амандасуы « Мәсіхтің тыныштығы әрқашан сізбен бірге болсын» деген сөзден кейін қауымның жауабы ретінде «сізге де соны тілеймін» деген сөз қолданылады. Пресвитериан шіркеуі мен Бауырластар шіркеуі сияқты басқаларында да осындай дәстүрлі амандасулар бар.

## Еврей әндері
Бұл амандасу дәстүрлі халық әні «Хевену Шалом Алейхемге» шабыт берді, ол ақырында көптеген тілдерге аударылып, шетелдегі бейбітшілік шерулерінде танымал болды.

## Тағы қараңыз

* Шалом, еврей тіліндегі «бейбітшілік» дегенді білдіретін амандасу
* Әссәләму алейкум, арабша амандасу

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*