Санья қаласы

**Санья** - Хайнань аралындағы ең оңтүстік қала және Оңтүстік Қытайдағы Хайнань провинциясының төрт префектуралық деңгейдегі қалаларының бірі .
## Тарихы
Ежелгі уақытта «Ячжоу» (), яғни «жартасты аймақ» деп аталған Санья қаласының тарихы Цинь әулетіне (б.з.д. 221–206 жылдар) дейін барады. Цинь әулеті тұсында бұл аймақ елдің саяси орталықтарынан алыс болғандықтан, оны кейде *Тянья Хайцзяо* () — «аспан мен мұхиттың шеті» немесе «жердің шеті» деп атаған. Сол себепті, бұл қала өз билеушілерінің ықыласынан айырылған шенеуніктер үшін жер аудару орны ретінде қызмет еткен.

Таң әулеті кезінде, бұл жерге кездейсоқ жеткен буддист монах Жапонияға миссионерлік сапарында аялдама ретінде пайдаланған.

### 20-ғасыр
thumb|right|1962 жылғы Санья картасы
1912 жылы Ячжоу атауы Ясянь (Яй-сянь) (; пошталық: Айхсиен) болып өзгертілді.

1958 жылы Ясяньнің әкімшілік орталығы Ячэннен Саньяға көшірілді, әрі Ясянь Баотин, Линшуй, Нюлоу және Синлун (Ваннинг қаласының бөлігі) уездерімен біріктіріліп, үлкен уезге айналды. 1959 және 1961 жылдары бұл аудандар қайта бөлініп, Баотин мен Линшуй қайта құрылды, ал Ясянь қазіргі округ құрамында қалды. ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің шешімімен 1987 жылғы 26 қыркүйекте Ясянь Санья қаласына ауыстырылды және ресми түрде 1987 жылғы 30 желтоқсанда Санья қаласы ретінде құрылды.

2007 жылы Бейжің Олимпиада ойындарын ұйымдастыру комитеті Санья қаласының 2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының Қытай аумағындағы алау эстафетасының алғашқы кезеңі болатынын жариялады.

## Географиясы
thumb|right|Санья қаласының картасы
Санья қаласы Санья шығанағы бойында, Хайнань аралының оңтүстігінде орналасқан. Ені бойынша 18° 15' солтүстік ендікте жатқан Санья — Саньшадан кейін (ол да Хайнань провинциясына қарайды) Қытайдағы екінші ең оңтүстікте орналасқан префектура деңгейіндегі қала болып саналады. Әкімшілік аумағы таулы және кедір-бұдырлы болғанымен, қаланың өзі солтүстік жақтағы аласа таулар мен Оңтүстік Қытай теңізінің арасында орналасқан жазық жерге жайғасқан.

Бұл қала — теңіз деңгейінің жылдам көтерілуінен ең көп зардап шегуі мүмкін Қытайдың көптеген жағалаудағы қалаларының бірі.

## Әкімшілік бөліністері
2014 жылғы 30 шілдеге дейін Санья қаласы төрт уездік деңгейдегі ауданға және екі ауылдық деңгейдегі қосалқы ауданға және төрт мемлекеттік шаруашылыққа тікелей бағынған. Қазіргі уақытта Санья қаласы төрт ауданнан тұрады.

## Туризм
[thumb|right|[Atlantis Sanya — Саньядағы көптеген курорттардың бірі]]

Соңғы жылдары Санья танымал туристік бағытқа айналды. Қазір бұл өңірде халықаралық бес жұлдызды люкс қонақүйлер желілері кеңінен орналасқан. 2009 жылы Dadonghai ауданында люкс санатындағы Mandarin Oriental, Sanya қонақүйі ашылды – бұл Хайнань аралындағы алғашқы Mandarin Oriental желісінің мүлкі. Atlantis Sanya 2018 жылы ашылып, Қытайдағы алғашқы Atlantis брендімен жұмыс істейтін қонақүй болды. Бүгінде халықаралық брендтерден бастап жергілікті басқарудағы курорттарға дейін 100-ден астам қонақүй жұмыс істейді.

Қалада орыс және ағылшын тіліндегі жазбаларды жиі кездестіруге болады. Туристерден (шетелдік те, қытайлық та) қала мейрамханаларында бағаның тым жоғары алынатыны туралы шағымдарға байланысты, Хайнань провинциясы мен Санья қаласының билік өкілдері бұл әрекеттерге қарсы қатаң шара қолдануға уәде берді. Саньяның Өнеркәсіп және сауда бюросы 1 мамыр мерекесі кезінде қаладағы теңіз тағамдары мейрамханаларын бақылау үшін нақты уақыттағы ақпараттық жүйені іске қосты.

Саньяда Наньшаньдағы Гуаньинь мүсіні орналасқан, ол Наньшань ғибадатханасының аумағында тұр.

Ялунвань маңында Ялунвань тропикалық жұмақ орман саябағы () мен Санья маржан рифтері ұлттық табиғи қорығы () орналасқан. Сонымен қатар, Ялунвань ұлттық туристік демалыс аймағы құрылған. Соңғы жылдары Санья шығанағы және төменде аталған өзге де сулар тазарып, табиғи жағдайы жақсарған соң, жойылып кету қаупі төнген қытай ақ дельфиндері де кіретін бірнеше дельфин түрлері жағалау бойында анда-санда пайда болып тұрады. Алайда олар арнайы туристік тартымдылық ретінде қарастырылмайды.

## Көлік жүйесі
Қалаға Санья Феникс халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. Қала ішінде таксилер кең таралған.

Хайнань аралының басқа бөліктерінен жүретін автобустар Саньяның автовокзалына қатынайды. №8 автобус әуежайды Дадунхай жағажайымен байланыстырады. Ол жерден туристер №24 немесе №25 автобуспен Ялунваньға, немесе №28 автобуспен Хайтан шығанағына жете алады. Сонымен қатар, Лухуэйтоу алаңынан Хайтан шығанағындағы Қытайдағы ең ірі кедендік салықсыз сауда орталығына тегін автобус қатынайды.

### Хайнань Шығыс шеңберлік қалааралық теміржолы
Хайнань Шығыс шеңберлік қалааралық теміржолы Санья мен Хайкоу қалаларын байланыстырады және Хайнань аралының шығыс жағалауымен өтеді. Бұл бағытта жұмыс істеп тұрған немесе салынып жатқан 15 станция бар. Поездар  жылдамдықпен жүруге жобаланған. Саньядан Хайкоуға дейінгі жол шамамен 1 сағат 22 минутты алады. Сондай-ақ, провинцияның батыс жағалауымен өтетін Хайнань Батыс шеңберлік жоғары жылдамдықты теміржолы да Санья мен Хайкоуды байланыстырады.

### Трамвай

thumb|Цзянган жолы станциясына жақындап келе жатқан трамвай
Санья трамвайы 2019 жылдың 7 қаңтарында сынақ режимінде іске қосылды. Трамвайлар бес вагоннан тұрады және барлығы 362 адамды отырғыза алады. Қала мен тығыз құрылысты аудандарда трамвайдың ең жоғары жылдамдығы – 50&nbsp;км/сағ. Қазіргі бағыт Санья теміржол вокзалынан басталып, Цзянган жолы станциясында аяқталады — бұл Қытайдағы ең оңтүстікте орналасқан теміржол станциясы. Бірінші желі толықтай 2020 жылғы 10 қазанда іске қосылды.

## Экономика және әлеуметтік қызметтер

### Ауруханалар
2019 жылғы наурыз айындағы жағдай бойынша Саньяда жалпы саны 54 аурухана бар, олардың қатарында мемлекеттік қаржыландырылатын қоғамдық ауруханалар да, жекеменшік ауруханалар да бар. Сонымен қатар, жыл сайынғы денсаулық тексерулеріне арналған көптеген клиникалар жұмыс істейді, олар көбінесе Қытайдағы ұлттық желілерге тиесілі, мысалы Ciming Healthcheck сияқты.

Хайнань 301 ауруханасы, Қытай Халық-азаттық армиясының Бас ауруханасының филиалы, Саньяның Хайтан шығанағы аймағында орналасқан.  
Аурухана заманауи медициналық және ғылыми-зерттеу жабдықтарымен жабдықталған. Олардың қатарында Da Vinci хирургиялық жүйесі, түрлі МРТ құрылғылары (1.5T және 3.0T MRI), 128 кесінділі спиральді КТ, медициналық сызықтық үдеткіш және электрондық микроскоптар бар, жалпы құны 450 миллион юаньнан асады. Ауруханада 500 науқасқа арналған төсек орны және 74 клиникалық, медициналық және мейіргерлік бөлім бар.

Санья дәстүрлі қытай медицинасы ауруханасы () Фэнхуан жолында орналасқан. Бұл – жоғары деңгейдегі, А санатты аурухана, ол медициналық көмек, білім беру, ғылыми зерттеулер, денсаулық сақтау қызметтері мен халықаралық қытай медицинасы саласындағы алмасу және ынтымақтастықты қамтамасыз етеді.

### Медициналық туризм
Хайнаньдағы Санья аймағы шетелдік қызмет көрсетушілерге жергілікті нарыққа шығуға мүмкіндік беретін еркін сауда порты болып табылады және ол медициналық туризмді дамыту үшін коммерциялық денсаулық сақтау индустриясын белсенді дамытып жатыр. 2013 жылы Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік Кеңесі мақұлдаған пилоттық жоба — *Боао Лэчэн халықаралық медициналық туризм пилоттық аймағы*, 2024 жылы бұл аймақ **Боао Үміт қаласы** (Boao Hope City) деп те аталады. Бұл – Қытайдағы жалғыз арнайы медициналық туризм аймағы. Мұнда арнайы лицензияланған дәрілік препараттар мен мамандандырылған медициналық қызметтер ұсынылады. Қытайда әлі тіркелмеген, бірақ шетелде қолдануға рұқсат етілген медициналық технологиялар мен жабдықтарды, сондай-ақ дәрілерді арнайы мемлекеттік рұқсатпен осы аймақта пайдалануға болады. Сонымен қатар, бұл аймақ клиникалық сынақтар мен тәжірибелер жүргізуге де жарамды. 2023 жылы Лэчэн шамамен 300 000 медициналық туристі қабылдады және аймақ ішінде тұратын 28 000-ға жуық адамға қызмет көрсетті.

## Білім беру

### Колледждер мен университеттер

Санья университеті () Сюэюань жолында, Инбин даңғылында орналасқан. Санья университеті — тәуелсіз бакалавриаттық жоғары оқу орны. Университетте он төрт мектеп бар: Әлеуметтік даму, Құқық, Қаржы және экономика, Менеджмент, Туризм менеджменті, Гуманитарлық ғылымдар және коммуникация, Өнер, Шет тілдер, Инженерия, Дене тәрбиесі, Жалпы білім және іргелі курстар, Халықаралық туризм, Халықаралық білім беру және Музыка. Жалпы 56 бакалавриат мамандығы бойынша білім береді.

Цюнчжоу университеті () Юцай жолы, №1 мекенжайында орналасқан. Бұл – Саньядағы жалғыз мемлекеттік университет. Цюнчжоу университеті шетелдік студенттерді көбірек тартуға тырысып, қытай тілі мен туризм саласына қызығушылық танытатын шетелдік жастарды қаланың жоғары оқу орындарына шақыруда. Шетелдік студенттерге ұсынылатын пәндерге мыналар кіреді: бастауыш, орта және жоғары деңгейдегі қытай тілі (тыңдау, сөйлеу, оқу және жазу), ағылшын тілі, орыс тілі (тыңдау, сөйлеу, оқу және жазу), қытай каллиграфиясы және сурет салу, қытай жауынгерлік өнері, қытай тарихы, ли және мяо халықтарының мәдениетін зерттеу, туризм және демалыс менеджменті, музыкалық өнер.

### Бастауыш және орта мектептер
Қалалық әкімдіктің ресми сайтында: «Хайнаньдағы екінші ірі қала ретінде, Саньядағы білім беру сапасы провинция деңгейінен жоғарырақ», — делінген. Дегенмен, балабақшалардың сапасы Қытайдың ірі қалаларындағы деңгеймен салыстырғанда төмендеу, ал бастауыш және орта мектептер әлі де Қытай бойынша ұлттық орташа көрсеткіштен төмен.

Әкімдік деректеріне сәйкес, №7 және №9 бастауыш мектептері қаладағы ең үздіктері болып саналады, ал Баи бастауыш мектебі де «жақсы деңгейде». Төменгі орта (негізгі мектеп) деңгейінде Санья Сыян орта мектебі, ал жоғарғы орта (жоғары сыныптар) деңгейінде Санья №1 орта мектебі үздік мектептер ретінде аталған.

Санья халықаралық мектебі (бұрынғы атауы — Канада халықаралық мектебі) Хайнаньда бір мезгілде канадалық және мандариндік екі бағдарлама ұсынатын алғашқы мектеп болды. Мектеп 2014 жылғы тамызда BanShanBanDao – Serenity Coast () тұрғын ауданындағы жаңа кампусқа көшетінін жариялады, ол жерде мектепке дейінгі даярлық, күндізгі бөлім және жатақханасы бар білім беру жүйесі қарастырылған.

## Іс-шаралар

Санья қаласында келесі халықаралық және ұлттық деңгейдегі маңызды іс-шаралар өткізілді:
* Азия үшін Боао форумы — Азия аймағы мен оның мүдделі тараптарына арналған жоғары деңгейдегі жыл сайынғы форумдар.
* 2014 жылғы WTTC жаһандық саммиті — Басты спикерлер: Кофи Аннан, Джеффри Катценберг, Дэйм ДеАнн Джулиус, Яо Мин.
* 2011–12 жылғы Volvo Ocean Race — 4-кезеңнің басталуы (Окленд бағыты).
* 2011 жылғы БРИКС саммиті.
* Elite Model Look байқауы (2008 және 2009 жылдары).
* Әлем аруы (Miss World) байқауы: 2003, 2004, 2005, 2007, 2010, 2015, 2017 және 2018 жылдары.
* Әлем мырзасы (Mister World) байқауы: 2007 жылы.
* Әлемнің ең мықты адамы (World's Strongest Man) жарысы: 2006 және 2013 жылдары.
* 2012 жылғы Санья халықаралық жағажай музыкалық фестивалі.
* 2013 жылғы ITF әйелдер туры – Санья.
* 2014–15 жылғы Volvo Ocean Race — порттық жарыс және Окленд бағытына 4-кезеңнің басталуы.
* Формула E — 2018–19 маусымынан бастап Санья ePrix жарысы.
* 2020 жылғы Азия жағажай ойындары.

## Туысқан қалалар
Санья қаласы әлемнің бірнеше қаласымен бауырластық (туысқандық) қарым-қатынас орнатқан:

## Галерея

Сурет:Sanya Sunset photo by Dale Preston.jpg| Саньядағы күн бату көрінісі
Сурет:Sanya Beach_Photo by Dale Preston.jpg| Санья жағажайындағы күннің батуы
Сурет:Hainan Sanya 2.jpg|Санья қаласының шығыс бөлігі
Сурет:Sanya River.JPG|Санья өзені
Сурет:Sanya beach scene.jpg|Жағажай көрінісі
Сурет:HainanSanya5.jpg|Санья шығанағындағы күн бату сәті
Сурет:HainanSanya3.jpg|Саньядағы қонақүй
Сурет:Sanya bay sea beach.JPG|Санья шығанағы жағажайы
Сурет:People in Sanya.JPG|Қаланың бір көшесі