open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әдебиет және кино

**«Әдебиет және кино» ( «Литература и кино»)** — Мұхтар Әуезовтің мақаласы, 1944 ж. «Казахстанская правда» газетінің 5 наурыздағы санында жарияланған.

Кейін Әуезовтің шығармалар жинақтарына, басқа да басылымдарға енбеген. Мақаланың қолжазбасы жазушының өз мұрағатында сақтаулы. Әуезов қазақ кино өнерінің туып, қалыптасу кезеңінің басы-қасында жүріп, оған мол үлес қосқан. *«Райхан»* (1940), *«Абай әні»* (1945), *«Әйел жолы»* киносценарийлерін жазып, киностудия көркемдік кеңесінің тұрақты мүшесі болды. 1944 ж. бұрынғы қазақ кинохроника студиясы (1936) мен көркем фильм студиясы (1941) біріктіріліп, Алматы көркем фильм және хроникалы-документті фильм студиясы болып қайта құрылған еді. Осы тұста жазушы аталмыш мақаласын жариялап, әдебиет пен кино өнерінің байланысы, ішкі үйлесім, ұқсастықтары мен өзіндік ерекшеліктері және қазақтың жас кино өнерінің алдағы міндеттері туралы ой-пікір білдіреді. Әуезов жалпы кино өнерінің туып-қалыптасуына әдебиеттің тигізер әсер-ықпалын жан-жақты ашып, өте жоғары бағалайды. Қайсы елдің болсын кино өнері өзінің туып, өсіп-даму кезеңдерінде халық шығармашылығымен, әдебиетімен тығыз байланыста болғандығын, соның нәтижесінде айтарлықтай жетістіктерге, мол табысқа жетіп отырғанын нақты мысалдар арқылы дәлелдейді. Ленин, Киров, Чапаев, сондай-ақ тарихи тұлғалар: Александр Невский, Суворов, Сухэ-Батор туралы жасалған үздік фильмдерді үлгі ретінде атайды. Ал кино өнері де өсіп-даму барысында, өз кезегінде өнердің басқа түрлеріне, әдебиетке де игі ықпалын тигізіп, мол мүмкіндіктер жасай алатынын, жасампаз қоғамның бүгінгі тыныс-тіршілігін кеңінен қамтып, тарихи дәуірлерді де тереңінен тартып суреттеуде жетекшілік қызмет атқаратынын айтады. Сондықтан жазушыларымыздың кино өнеріне белсене араласуы қажет екендігін, қазақ жазушыларының жас кино өнерінің қалыптасып, даму жолына тікелей жауапкер болатынын баса ескертіп, үлкен міндеттер жүктейді. Қазақ халқының бугінгі өміріндегі үлкен өзгерістер, жедел қарқынды өсіп-дамулардың адам санасында, ішкі жан дүниесінде сәулеленуі арқылы кино тілінде суреттелуі қажет. Сондай-ақ халқымыздың басынан өткен бай тарихы мен шығармашылық тұлғалары: Абай, Шоқан, Біржан, Құрманғазы, Жамбыл; батырлары: Абылай, Сырым, Исатай, Кенесары, Амангелді; эпостық жыр-аңыздардағы: Баян, Қыз Жібек, Қаншайым, Қорқыт, Асан қайғы, Алдар Көселер туралы да шынайы көркем фильмдер қою арқылы қазақ кино өнерін өркендетіп, өсіруіміз керек деген толғақты ой-пікірлерін ортаға салады. 2002 ж. бастап жыл сайын, жас ғалымдардың *«Әуезов оқулары»* атты халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы өткізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары
Санат:Мақалалар
Зейін Әліпбеков

**Зейін Әліпбек**  (27 сәуір 1973 жылы Түркістан облысы, Отырар ауданы, Шәуілдір ауылы) - тележурналист, 2015 жылдың наурыз айынан бастап "Білім және мәдениет" арнасының директоры..

ҚазҰУ-ді бітірген (1995). 1992-1993 жылдары Қазақ радиосының "Шалқар" бағдарламасында тілші, 1997 жылы **"Хабар"** агенттігінде "Жаналықтар" қызметінің Бас редакторы болады. Қазір "Жаналықтар" қызметінің продюссері. Телеэкрандағы "Жеті күн" 
ақпараттық-сараптама бағдарламасының жүргізушісі. Зейін Әліпбек сценарийдегі ойдың өзгешелігі мен көркемдік түрдің жаңалығын, саналуан кадрлардағы құрамдас бөліктер мен сөз және әуеннің құрылымдық өлшем өрнектерінің өзгеше бір поэтикасын телеэкранға алып келген.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қатты магнитті материалдар

**Қатты магнитті материалдар** () — коэрцитивтік күшінің жоғарғы мәні бар магниттік материалдар (шартты түрде 4 кА/м-ден асады). Қатты магнитті материалдардың магниттік қаттылығы (жоғары коэрцитивті күйі, магниттік анизатропия тұрақтысының жоғары мәндеріне байла- нысты болады және магниттік домендердің шекараларының жылжуынан немесе материал ішінде кері полярлы домендердің пайда болуына кедергі жасайтын құрылымның пайда болуынан туындайды. Қатты магнитті материалдарға өр түрлі белгілері бойынша бірнеше топтарға бөлінген материалдар жатады. Электрондық техникада солардың ішінен қатты ферриттер** Be, Sr** мен **Со, Ғе** мен **Ғе-Со** балқытпалары негізіндегі ұнтақтардан престелген Қатты магнитті материалдар, магниттік емес төсенішке (таспа, сым, иілгіш жөне қатаң фикілер) ұсақ ұнтақ байланыстырғышпен жалатылған өтпелі металдардың тотықтарының ұнтақтары, қатты магнитті ферриттер ұнтақтары немесе **Со—Ni, Со—W, Со—Ni—Р** балқытпаларының жабьілғылары пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Баркер тізбегі

**Баркер тізбегі** (Последовательность; Баркера- barker sequence). Өзара
корреляцияның периодты емес функциясы бар екілік тізбек, ол бұл тізбектің ұзындығынан аспайтын уақыт
арасында сигналды синхронизациялау
мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
5,7,11,13-ке тең символдар саны бар
Баркердің кодтық тізбекті катары
белгілі. Олардың жиі таралған түрлері мыналар: 11100010010 және
1111100110101.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Асантай Әлімов

**Асантай  Әлімов** (11.2.1929, Талапты ауылына қарасты Мыңшұңқыр елді мекені — 18.1.2002, Темір станциясы) — тарихшы, өлкетанушы, ақын, суретші, Отырардағы музейдің негізін қалаған. Көне жәдігерлерді қастерлеп, жинастырғандықтан "Дала археологы", "Музей-адам" атанған. 1951 жылы Шымкент педагогикалық институтын, 1957 жылы ҚазПИ-ді бітірген. 1957—73 жылы орта мектеп мүғалімі, 1973—80 жылы аудандық тарихи-өлкетану музейінің директоры кызметтерін атқарған. Кәсіпқой суретші ретінде салған Әбу Насыр әл-Фараби, Қажымұқан, Ыбырай, Шоқан, А.Жармұхамедов, т.б. портреттері, "Отырар корғанысы" полотносы, т.б. бар. Сонымен катар "Зүлымдық" (Шымкент, 1993) атты жыр жинағының авторы. 100-ден аса ғылыми-танымдық мақаласы жарық көрген. Әлімов шығармаларының негізгі тақырыбы: тарихи аңыз, ғылыми-білім, мәдени мүралар, сын-сықақ, т.б. Әлімов жинаған жәдігерлер Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінде, Отырар руханияты кітапхана-музейінде сактаулы. ҚР еңбек сіңірген кызметкер. Ауданның "Құрметті азаматы".
## Дереккөздер
Мұхамбетқали Мұқанов

Батыс Алашорданың мүшесі Мұқанов Мұхамбетқали Машқалиұлы Орал облысы, Орал уезі, Төменгі Барбастау болысы, Құлтай ауылында туған. Мұқамбетқали ел ішіндегі қоғамдық қызметке ерте араласты. Әсіресе, 1905 жылы 1-орыс төңкерісі тұсында Б.Қаратаевтың өз елінің сауатты, пікірлі азаматы Әнжан Жұбаналиннің жанында жүріп, әлеуметтік іске қатысты. 1905 жылдың соңына қарай 1-Мемлекеттік Думаға Жайық қазактарынан ұйытқы болды. Қазақ даласындағы тұңғыш саяси ұйым - Қазақ конституңиялық- демократиялық партиясын»]] құру, оның бағдарламасын әзірлеу ісіне атсалысты. 1905 жылдың желтоқсанында қазақ кадеттер партиясы ресімделген бес облыстың (Ақмола, Семей, Торғай, Орал және Жетісу ) Орал қаласындағы делегаттық съезін ұйымдастырушылардың бірі. Осы басқосуда Б.Қаратаев, Ғ.Бердиев, Х.Досмұхамедұлы, М.Рақымберлиев, Ы.Тоқберлиновпен бірге партияның 9 адамнан тұратын Орталық комитетіне кірді.
1910 жылдар шамасында Қараоба болысының төрағасы Жайтілеу Арғыншиевтің орнына М.Мұқанов болыс болып сайланды. 1917 жылы сәуірде өткен 1-Орал облыстық қазақ съезінде інісі Есқали Мұқанов Жайық сырты қазақтары комитетіне мүше, ал М.Мұқанов 1-Қараоба болысы жер басқармасының төрағасы Әбдіхалық Нысановқа орынбасар болып сайланды. 1917 жылы шілдеде Ойыл болысында өткен 2-Орал облыстық қазақ съезіне және Жайық сырты қазақтары жер басқармасы жиналысына қатысты. 1918 жылы мамырда Жымпитыда өткен 4-Орал облыстық қазақ съезінде Қараоба, Барбастау, Бөрлі, Кіндікті, Қарағаш атырабындағы отырықшы қазақ ауылдары атынан Ойыл облыстық Уақытша үкіметінің (Ойыл уәлаяты үкіметі) мүшелігіне сайланды. Алайда 1918-1919 жылдары ақ казактар мен Қызыл армияның алма-кезек жеңісі мен жеңілістері тұсында екі жақтан да табылды. Ал 1919 жылы маусым айында К.Есенғалиев басқарған Алаш милиция отряды Бұлақсай ауылында М.Ипмағамбетов, С.Бекмағамбетовпен бірге М.Мұқановты да тұтқындады. Жымпитыға әкелінген соң Батые Алашорда басшылығы алдыңғы екі тұтқынды Ойыл түрмесіне жөнелтіп, М.Мұқановты босатты.
Мұндай жағдайлар ақ казактар мен болыневиктер текетірескен аумалы- төкпелі кезеңде қазақ қайраткерлері қолданған белгілі бір әдіс-амалдан хабар береді. Бұған Батые Алашорда таратылғаннан кейін М.Мұқановтың Батыc Алашорда жауапты қызметкерлері қатарында Орынбор қаласына әкелінгені қоcымша дәлел 1920 жылы ақпан айынан бастап Қазақ өлкелік халық ағарту комиссариатында байланые қызметкері. Мұхамбетқали Мұқановтың бұдан кейінгі тағдыры белгіеіз.
## Дереккөздер


Санат:Алаш қозғалысы
Санат:Тұлғалар
Дүние жүзінің геоорталық жүйесі

**Дүние жүзінің геоорталық жүйесі** – “*Жер әлемнің ортасында қозғалмай тұрады, ал аспан шырақтары, Күн, [[планеталар]] және [[жұлдыздар]] оны айналып жүреді*” деген ерте замандағы түсінік. Дүние жүзінің геоорталық жүйесінің негізсіз екенін бірінші рет XVI ғасырда поляк астрономы Н. Коперник дәлелдеп берді.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
CASE-технология

**Программалық жасақтамаларды автоматтандырылған түрде әзірлеу, case-технология** (Автоматизированная разработка программного обеспечения, Case-технология) — программалық жасақтама әзірлеу кезінде компьютерлерді қосалқы құрал ретінде пайдалану. Программалық жасақтаманы жобалау, құжаттамаларды туыңдату жөне қызметтің басқа да түрлерінде аспаптық программалық құралдарды пайдалану көзделген.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ральф Дарендорф

**Дарендорф Ральф** (1929) - неміс әлеуметтанушысы және саясаттанушысы, осы ғылымдардағы қақтығыстық бағыттың ірі өкілдерінің бірі, либералды демократ. **Дарендорф Ральф** әлеуметтік жіктеу мен әлеуметтік қақтығыстардың қазіргі теорияларын жасауда қосқан үлесі зор.

### Негізгі еңбектері:
* "Әлеуметтік таптар және индустриалдық қоғамдағы таптық қақтығыс" (1957), 
* "Қоғам және еркіндік" (1961), 
* "Қиялдан арылу" (1967), 
* "Хомо социологикус" (1973) және т.б.

## Дереккөздер


Санат:1 мамырда туғандар
Санат:Гамбургте туғандар
Санат:17 маусымда қайтыс болғандар
Санат:Кёльнде қайтыс болғандар
Санат:Гамбург университеті оқытушылары
Санат:Pour le Mérite орденінің иегерлері
Санат:Баден-Вюртемберг жері алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері
Санат:Аустрия Республикасы алдындағы қызметі үшін Құрмет белгісінің I дәрежелі Үлкен Крестінің иегерлері
Санат:Леопольда II Үлкен Крест орденінің иегерлері
Санат:Итальян Республикасы алдындағы қызметі үшін орденінің Үлкен крестінің иегерлері
Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары
Санат:Аустриялық принц сыйлығының иегерлері
Санат:Германия әлеуметтанушылары
Санат:Ұлыбритания әлеуметтанушылары
Санат:Саясат әлеуметтанушылары
Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Либерализм қайраткерлері
Санат:Германия ерікті демократиялық партиясы мүшелері
Санат:Германия бундестагы мүшелері
Санат:Ольсдорф зиратында жерленгендер
Санат:Тюбинген университеті оқытушылары
Санат:Еуропа комиссарлары
Санат:Гамбург университетінің құрметті докторлары
Санат:Варшава университетінің құрметті докторлары
Санат:Британ академиясы мүшелері
Санат:Ұлыбритания либералдық демократтар партиясы мүшелері
Санат:Германия социал-демократиялық партиясы мүшелері
Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Констанц университеті оқытушылары
Санат:Өмірлік пэрлер
Бас кросс

**Бас кросс** (Главный кросс) -
бірнеше ғимараттың магистральдық
кабельдерін электр жүйесіне қосуға,
ұштарын бекітуге, сондай-ақ кабельдің ғимаратқа кіруін кростауға арналған құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Басқарушы тор

**Басқарушы тор** (Управляющая сетка) — үш электродты вакумдық
электрондық шамда катодтан анодқа
қарай қозғалатын электрондардың
ағынын озіне берілетін кернеу арқылы реттеп отыратын электрод. Б.т-
ға берілген кернеу мәніне байланысты электрондық шам арқылы өтетін
ток мәні не өсіп, не кеміп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Мухитдин Әлішев

**Мухитдин Әлішев** (1928 жыл, Акынтоғай ауылы – 1996 жыл, Маяқұм ауылы) — қазақ шопан. Қой шаруашылығының шебері (1964). Құрмет белгісі (1964), Ленин (1967) ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған. Есімі ҚазКСР-нің Құрмет алтын кітабына жазылған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дүниежүзілік ауа райы

**Дүниежүзілік ауа райы** – Жер шарының әр түрлі бөліктеріндегі атмосфералық құбылыстардың бір уақыттағы немесе едәуір уақыт өткеннен кейінгі байланыстары. Дүниежүзілік ауа райының байланыстары ауа райын ұзақ мерзімге болжау мақсатында пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Ғабдолғазиз Мұсағалиев

Тарихшы, қоғам қайраткері, заңгер Мұсағалиев (Мусин) Ғабдолғазиз 1880 жылы Бөкей ордасында туған. Алғаш ауыл молдасынан сауат ашқан Ғабдолғазиз одан әрі Қазақ медресесіне оқуға түскен. Медресені аяқтағаннан кейін арнайы ақсүйектер мектебінде оқиды. Каирдегі әл-Каһира университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Мысырдың бай кітапханасын сүзіп, халифат дәуіріндегі қолжазбалармен танысты, түркі халқыньщ ежелгі тарихын зерттеді. Шетелдің 8 тілін (қытай, араб,  парсы,  тұрік т.б.) білген.« Гүлжиһан» атты дастанды зерттеп, қазақ тіліне аударды. Университетті бітірген соң 1909-1910 жылдары Үндістан, Пәкстан, Индонезия, Жапония т.б. елдерді аралады. Сапардан оралған соң Жетісу  облысының Қапал уезіне келіп, « Мамания» мектебінде сабак берді. 1912-1914 жылдары қазақ, татар тілдерінде жарық көрген мерзімді басылымдарда қазақ халқының тарихы мен мәдениеті, қоғамдық-саяси мәселелері туралы көлемді мақалалар жариялады. Ғылыми еңбектерін « Мұса Ғ.», « Мұса Ғабдолғазиз», « Мусин Ғабдолғазиз» деген аттармен жариялаған. Ғ.Мұсағалиев « Айқап» журналы  мен« Қазақ» газетінің тұрақты авторларының бірі болған. « Айқап» журналында оның « Тарих», « Қазақ жайынан», « Ухшат», « Бәдәуит һәм мәденият», « Жазу мәселесі», « Айқапты ұлкейту қақында», « Кімге өкпелерге керек?» т.б. мақалалары жарияланып, оларда қазақ елінің арғы-бергі тарихы мен мәдениетінің өзекті мәселелері, шет елдермен қарым-катынастары жөнінде мәліметтер келтірілді. Ғ.Мұсағалиевтің [« [Жетісу  қазақтары жайынан»]] атты мақаласы (« Қазақ» газеті, 1914 ж.) ғылыми құндылығын осы кезеңге дейін жоймаған. 1917 жылы Ордада « Ұран» аталатын жартылай ресми газет шығарды. 1918 жылы сәуір-мамыр айларында өткен Бөкей ордасы Кеңестерінің бірінші съезіне төрағалық етті. Мұсағалиев Ордада 2-5 қыркұйекте өткен мұғалімдердің бірінші съезінде төралқаның тұрақты төрағасы міндетін атқарды. « Дұрыстык жолы» газетін, « Мұғалім» атты журналды (10 нөмірі жарық көрді) шығарып, таратуға үлес қосты. 1923 жылдан бірыңғай әдеби қызметпен айналысты. Ғ.Мұсағалиевтің бұдан кейінгі өмірі жөніндегі деректер тым аз. 1933 жылы Алматыда қайтыс болған.
## Дереккөздер


Санат:Алаш Орда қайраткерлері
Санат:Тұлғалар
Қатты сөйлегіш

thumb
**Қатты сөйлегіш** (*Громкоговоритель*) — дыбыс жиілігіндегі электр сигналын акустикалық тербеліске өзгертетін кұрылғы. Оған берілген электр сигналы оның қозғалмалы элементтерінде механикалық қозғалыс туғызады да, оның төңірегіне акустикалық тербеліс тарайды. Электродинамикалық, электромагниттік конденсаторлық және баска түрлері бар.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Гептод

**Гептод**  (*Hepta* — жеті электрод)
— жеті электродтан, яғни катод, анод
және екі басқарушы, екі экрандайтын
және қорғаушы немесе антидинатрондық шамдардан тұратын XX ғасырдың 30-жылдарында ойлап табылған электрондық шам. Негізінен, супергетеродинді радиоқабылдағыштарда электр тербелістердің (сигналдың) жиілігін басқару, оларды
қосымша генератордың (гетеродиннің) электрлеуі үшін қолданылады.
Гептод араластырғыш шам ретінде жұмыс
істегенде сигнал бірінші (катодтан
бастап санағанда) басқарушы торға
беріледі, ал тербелістер сыртқы гетеродиннен үшінші торга (ол да басқарушы) беріледі; осының нәтижесінде жиілігі гетеродин мен сигнал
жиіліктері айырымына тең тербелістер пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Басқарушы электрод

**Басқарушы электрод**  (Управляющий электрод) — көбіне
электрондық сәулелік түтікшелердің
(ЭСТ) электрондық зеңбіріктерінде
қолданылатын, катодтан кейін орналасып, одан шығатын электрондар
ағынын реттеп отыратын, кейде
модулятор деп аталатын, ортасында
дөңгелек тесігі бар жазық диск түріндегі электрод. Оның кернеуін өзгерте
отырып, катодтан шығатын электрондар мөлшерін, қозғалысын реттеп, ЭСТ-дің экрандағы сөуле жарық
тылығын өзгертуге болады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Программалық жасақтаманың архиві

**Программалық жасақтаманың архиві** (Архив программного обеспечения) — программалық жасақтаманы және тиісті құжаттаманы тұрақты архивтік сақтауға арналған программалық жасақтаманың кітапханасы.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дастарбасы тауы

**Дастарбасы** – Қожатоғай ауылдық округі аумағындағы тау.

## Географиялық орны
Түркістан облысы Отырар ауданы Қожатоғай ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 592 м, салыстырмалы биіктігі 90—120 м. Тау батыстан шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жуық.

## Геологиялық құрылымы
Тау құмтас, туф кумдақтарынан және эффузивті тау жыныстарынан түзілген.

## Өсімдігі
Етегінде жусан, қылқан, боз, қоңырбас, көкпек, бұйырғын өскен. Бұл өңір мал жайылымы саналады. Бөктерінде қыстаулар бар.

## Дереккөздер

Санат:Отырар ауданы таулары
Дыбысты канал

**Дыбысты канал** - мұхит суының кабатындағы зона. Мұнда дыбыстың жылдамдығы алдымен терендеген сайын азайып отырады да, одан кейін қысымның өсуіне байланысты жоғарылап кетеді. Бұл зонада күшейген дыбыс толқындары оның шегінен шыға алмайды, өйткені олар ирендей отырып, Дыбысты каналдың осіне қайтып оралады. Қоңыржай және тропиктік ендіктердегі суларда Дыбысты канал, әдетте, 30—200 м-ден (жоғары шекара) 3000—5000 м-ге дейінгі (төменгі шекара) қабатты қамтиды. Осындай каналға түскеннен кейін дыбыс мыңдаған км-ге дейін жетеді. Дүниежүзілік мұхитта Дыбысты канал акустикалық сигналдарды өте алысқа беру үшін пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Өкпе тосқауылы

**Өкпе тосқауылы** (аэрогематический барьер) — өкпе көпіршіктері мен қан капилярлары қабырғаларынан  құралған, ауа мен қан арасындағы  газдарды өткізіп, зиянды заттарды ұстап қалатын құрылым. Өкпе тосқауылын альвеолалы эпителиоциттер, оның негіздік жарғағы, капиллярлар эндотелиоциттері және оның негіздік жарғағы бірігіп түзеді. Өкпе тосқауылының орташа қалындығы 0,5 мкм.
## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Діндер географиясы

**Діндер географиясы** - әр түрлі діндердің таралуын, олардың жергілікті ерекшеліктерін, халықтың экономикалық және әлеуметтік жағдайларымен, этностық құрылымымен, әдет-ғұрыптық дәстүрлерімен байланыстарын зерттейтін географияның бөлімі. Діндер географиясы мәдениеттің аумақтық ерекшеліктері мен ортақтығын, мәдени дәстүрлердің шығу тегі мен тұрақтылығының дәрежесін, тұрмыс-тіршіліктеріндегі айырмашылықтарды, шаруашылықтың дәстүрлі нысандарымен байланыстарын, демографиялық мінез-құлқын жақсы түсінуге мүмкіндік береді. 

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Шертай Әмірбеков

**Шертай Әмірбеков** *(11.12. 1939 жылы туған [[Коммунизм ауылы]])* — спортшы, жаттықтырушы. "Буревестник" ерікті спорт коғамының, облысы "Южный Казахстан" газеті ұйымдастырған жарыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы. 1981 жылдан облысы спорт шеберлігін шындау мектебін басқарады. Осы мектептің түлектері Әмірбеков жаттықтыруымен Әлем кубогінің, Азия, Олимпияда ойындарында жүлделі орындарға ие болған. Олар: Нелли Ким — гимнастикадан Олимпиада чемпионы, Андрей Макаров — ауыр атлетикадан Азия ойындарының чемпионы, т.б.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Сараптау жүйесі

**Сараптау жүйесі** (білімдерге негізделген жүйе) (экспертная система (система, основанная на знаниях); expert system, knowledge-based system) — ережелер мен шығару механизмдерінің жинағы бар білім базасын қамтитын жасанды интеллект жүйесі. Бұл жинақ ережелер мен пайдаланушыға ұсынылатын мәліметтердің негізінде жағдайды білуге, диагноз қоюға, шешімді тұжырымдауға немесе әрекетті таңдауға нұсқау беруге мүмкіндік тудырады; белгілі бір ғылым саласындағы маманның (мысалы , медицина, энергетика саласында) білімі мен тәжірибесін компьютерде жинақталған білімдер базасы арқылы модульдеп көрсететін зерделік программа. Осындай программа көмегімен маман емес адамның өзі сарапшымен ақылдаспай-ақ, шешім қабылдай алады. Білімдер базасын оңын ережелерімен және нәтиже алу, шешімге келу тәрізді мүмкіндігімен бірге пайдаланатын, осы заңдылықтар көмегімен практикадан алынған нақты мәліметтерді енгізіп, солардың негізінде жағдайды болжауға, мысалы, диагноз қоюға, белгілі бір шешім қабылдауға ұсыныс жасауға мүмкіндік беретін программа немесе жүйе. Берілген ақпаратты бұрын енгізілген ережелер арқылы талдаудан кейін шешім қабылдауды жасақтайтын программалар кешені.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Берікбол Көпенұлы

**Берікбол Көпенұлы** (1862, Абай облысы, Абай ауданы, Мұқыр ауылы-1932,Абай облысы, Абай ауданы, Мұқыр ауылы) - әнші-ақын, күйші, биші әрі қуақы, өнерпаз. Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан.

Аяғына бақан байлап аттылымен жарысқан. Ағашаяқ өнеріне Әуезов жас күнінен тәнті болған. Онымен талай рет кездесіп, Абай әндерін, ол туралы әңгімелерін естіген. Ол Абай туралы зерттеулерінде ұлы ақын мұрасын жинап, насихаттаушылар қатарында ағашаяқ есімін де құрметтеп атап, «Абай жолы» роман-эпопеясында әнші-өнерпаз ретінде суреттеген. Ағашаяқ шығарған «Ағашаяқ» әнін Әміре Қашаубаевтың Семейде ойын-сауық кештерінде орындағанын Әуезов талай рет естіген.

## Дереккөздер

Санат:1862 жылы туғандар
Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар
Санат:1932 жылы қайтыс болғандар
Санат:Абай ауданында (Абай облысы) жерленгендер
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан бишілері
Санат:Қазақстан сайқымазақтары
Ақиқат сыйы

**"Ақиқат сыйы"** - тарихи- әдеби шығарма. Түпнұсқасы сақталмаған. 14—15 ғ-да жасалған 3 түрлі көшірмесі бар. Оның ішінде ең ескісі —1444 жылы Самарканда Арсылан Қожа тархан Әмірдің жазу шебері Зәйнүл Әбідін бин Сұлтан Бақыт Журжани Құсайынның көшіріп жазған нұсқасы. Хатқа түскен нұсқасының жалпы көл. — 508 жол. Бұл мұра қазір Стамбұлдағы Айя—София кітапханасы қорында сақтаулы; екінші нұсқасы Стамбұлда 1480 жылы Шайх зада Абд ар-Раззақтың ұйғыр және араб жазуымен көшірген, 506 жолдан тұратын үлгісі. Парсыша, тәжікше түсініктемелері бар, Стамбұлдағы Айя-София кітапханасында сақтаулы бұл жәдігерлікті Н.Әсім 1915 жылы, ал Қ. Махмудов 1972 жылы жариялаған; "Ақиқат сыйының" үшінші арабша нұсқасы 14 ғасырдың аяғында немесе 15 ғасырдың басында 524 жол өлең көлемінде көшірілген. Ол Стамбұлдағы Топ-Қапы сарайында сақтаулы. Сол сияқты "Ұзын көпірдегі Сейіт Әлі" кітапханасынан табылып, Анкара кітапханасына табыс етіліп, кейіннен мүлдем жоғалып кеткен Ахмет Жүгінеки мұралары туралы да дерек бар. Анкарадағы Маариф кітапханасынан табылған (кол. 4 бет), Берлиндегі Ғылым академиясында сақтаулы тұрған (1 бет) өзге нұсқалары кең көлемде таралғанын дәлелдейді. 15 ғ. түпнұсқасындағы фотокөшірмесі, транскрипциясы, қазақ тіліндегі қара сөзбен жолма-жол және өлең түріндегі аудармасы 1985 жылы жарық көрді. Белгілі филологтар "Ақиқат сыйының" Ә.Құрышжанов, Б.Сағындықов қазақша тәржімасын жасаған.

## Дереккөздер
Геркон

thumb|200px
**Геркон** — герметизацияланған шыны баллон ішіне қойылған ферромагниттік материалдан жасалған серпінді түйіспелері бар ажыратып қосқыш. Баллон ішінде (оның диаметрі
6 мм, ал үзындығы 50 мм) әр түрлі
қысымдағы вакуум немесе газ болады.
Бос ұштары бірнеше ондаған немесе
жүздеген мкм аралықпен бөлінген Геркон
түйіспелері баллонның сыртына
орналастырылған электромагнит
немесе тұрақты магнит өрісі әсерінен бір-біріне түйіседі.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Программалық жасақтаманың сенімділігі

**Программалық жасақтаманың** (бұйымның) **сенімділігі** (Надежность программного обеспечения (изделия); software (program) reliability) — өзіне жүктелген міндеттерді орындауға сұраныстар келіп түскен кезде программалық жасақтаманың оларды орындауға қабілеттілігінің сипаттамасы; программалық бұйымның өр түрлі жағдайларда жұмыс істеу кезінде сол бір ғана нәтижелерді беру қасиетін сипаттайтын сапа көрсеткіші. Программаның сенімділігі мен дұрыстығы бірдей ұғымдар емес.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарылатын станция

**Басқарылатын станция**
(Управляемая станция; controlled
station) — доменді басқарылуы бар
байланыс арқылы басқарылатын
және бақыланатын станция.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Иілу шығындары

**Иілу шығындары** (*Потери на изгиб*) — мәні иілу радиусына кері пропорционал болатын иілген сөулежолдың бүйір беті арқылы жоғары ретті модаларды жарықтандыруға негізделген сәуле шығару қуатының шығындары.

Арнайы қорғаныш болмаса, оптикалық талшықтар микроиілістер салдарынан оптикалық қуат шығындарына ушырайды.

*Микроиілістер* — бұл ядродан оптикалық қуат шығынына әкелетін сыртқы күштер әсерінен талшықтың микроскоптық бұрмалануы. Микроиілістердің пайда болуының алдын алу үшін талшық қорғаныштарының әр түрлі типтері қолданылады. Сатылы корсеткішті талшықтар градиенттік көрсеткішті талшықтармен салыстырғанда микроиіліс шығындарына тәзімділеу.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Программалық интерфейс

**Программалық интерфейс** (программный интерфейс; program interface) 
* 1) интерфейсті программалық жүзеге асыру; 
* 2) программалар арасындағы интерфейс.

## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Программалық жүзеге асыру

**Программалық жүзеге асыру** (Программная реализация; software support) 
* 1) қандай да бір мәселені программа арқылы шешу; 
* 2) белгілі бір алгоритмді сипаттайтын программа.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баспалық құрастыру

**Баспалық құрастыру** (Пе- 1 чатный монтаж) — жинақтаушы элементтер транзисторлар, ИС, диодтар,
резисторлар және т.б. баспалық
платада орналастырылып, баспалық
сымдармен, жіңішке электрөткізгіш
жолақтармен өзара қосылатын радиоэлектрондық аппаратураны құрастыру әдісі. Платада элементтерді
бекіту үшін, олардың шығыстарын
арнайы тесіктерге (баспалық сымдардың түйіспелік ауданшаларында
шығып тұрған) кіргізіп, түйіспелік
ауданшаларға қосып дәнекерлейді.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Гезакон

**Герметикалық есте сақтаушы түйспе (Гезакон)**. Герконды реленің
келесі жаңартылған қадамы гезакон болып
табылады. Гезакондағы серіппелер
ППГ материалынан жасалған, ол ферридтегі ярма секілді қызмет атқарады. Гезакон дифференциалды ферридке ұқсас қызмет атқарады, бірақ
мұнда ярма болмайды, сондықтан
оның көлемі кіші болады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Қазы Нұрмұхамедұлы

**Қазы Нұрмұхамедұлы** - 1896 жылы Семей уезі Еңірекей болысында дүниеге келген. Бала кезінде Семейде екі сыныптық мектепті бітіріп, бірер жыл елінде мұғалім болып істейді. 1915 жылы Семейде cеминарияға (мұғалімдер даярлайтын болу керек) оқуға түседі. 1917 жылы семинарияда оқып жүріп, елдің сол кездегі мүддесі үшін милиция болып жұмыс істеуге жазылады. Ол қызметте алғырлығы, тапқыр, ойшыл, батылдығымен ел назарына ілігеді. Қазыдан зор үміт күткен Алаш басшылары оны 1918 жылдың қысында Семейдегі Алаштың атты милициясына бастық етіп тағайындаған.

1918 жылы 6 наурыз күні таңертең Қазы күндегі әдетінше Алаш қаласында атты милицияның сарбаздарын жаттықтырып жүреді. Бұл жай ғана денешынықтыру машығы болғандықтан, олар қарусыз жүрген. Кенеттен 15 солдат келіп, Алаш әскерлерінің жаттығу жасауына қарсылық көрсетеді. Қарусыз дене машығымен айналысып жүрген Алаш жігіттері қорқып қалады да, алды қаша бастайды. Қазы - жастайынан ақкөңіл, талапты, ұлтжанды болып ержеткен, ұлт мүддесі үшін аянбай қызмет еткен қызу қанды, ақылды азамат. Қызылдардың сұсынан қорқып қашқан солдат елге қорған бола алмайтынын түсініп, жігіттердің намысын оятып, жауларының алдында төменшіктемеуге үйреткісі келсе керек. Жігіттерге тоқтау айтып, жазықсыз бола тұрып, қызылдардың алдында қоян жүректік көрсетпеуге шақырады. Бұл жай ғана тоқтау айту емес, азаматтарды батылдық пен ұлтжандылыққа жетелеу, рухани күш беру еді. Соны сезген қызылдың солдаттары Қазыны атып кетеді.
1918 жылы 7 наурызда Алаштың ұлт үшін жанын қиған тұңғыш құрбаны Қазы Нұрмұхамедұлы жерленеді.
Жерлеу кезінде Шәкәрім қажы елдің алдында сөз сөйлеп, Қазы өлімінің қасиетті өлім екенін айтады. Міржақып Дулатұлы  болса, оның құрметіне өлең оқиды. Қазы өлгенде Алаш үкіметі марқұмның басына белгі тас қояды, ақша жинап отбасына көмектеседі. Інісін оқыту үшін стипендия бөледі. Алаш басшылары Қазы өліміне байланысты большевиктерге наразылық білдіреді. Бұл оқиға Алаш тарихында «тұңғыш құрбан» деген атпен қалады.

## Дереккөздер


Санат:Алаш Орда қайраткерлері
Санат:Тұлғалар
Дробышев сызғышы

**Дробышев сызғышы** - координаталар торын қағаз бетіне салу үшін қолданылатын, ені 50 мм, қалыңдығы 5 мм-лік сызғыш. Жоғары сапалы жезден жасалған, бір жақ шеті мен қыры қиғашталған және аралары 10 см-ден межеленген тік бұрышты оймалары бар.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Баспалық плата

**Баспалық плата** (Печатная плата) — баспалық сымдары пластинаның бір жағынан немесе екі
жағынан да техникалық әдіспен жалатылып салынған диэлектрлі пластина
болып табылады; екі және одан да
коп қабатта орналасқан, олардың
арасында жалғанған сымдары бар
қабат-қабат оқшаулағыш материалдан тұратын көп қабатты баспалық
платалар бар. Иілгіш баспалық платалардың жұқа үлдірлі технология тәсілдерімен дайындалған сымдары бар
органикалық оқшаулағыш материалдардан (полимер, полисульфон жөне
т.б.) жасалған иілгіш негізі бар. Қажетті жылулық сипаттамаларын қамтамасыз ету үшін осындай платаларды тотганбайтын болаттан немесе
анодталған алюминийден жасалған
негіз үстіне қойып құрастырады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Ақ қаңбақ

**Ақ қаңбақ**(*Gypsophila paniculata*) — қалампыр тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 20— 100 см. Тамыры жуан, тік бұтақтанған дара, кейде бірнеше сабағы түзу болып келеді. Майда ақ, шоғырланған гүлдері сыпырткы тәрізденіп бытыраңқы орналасқан. Маусым—шілде айларында гүлдейді. Қазақстанның құмды далаларында, өзен жағаларында, тақырланған жерлерде өседі. 1 га жерден 40— 50 ц пішен алынады. Тамырында мал дәрігерлері және денсаулық сақтау мекемелері пайдаланатын 30% жуық сапонинал- калойды бар. Тамыр ұнтағы жүн жууға, сабын, шампун өндіру өнеркөсібіне қолданылады. Шөбінің тұнбасын бауыр ауруын емдеуге пайдаланады.
## Дереккөздер


Санат:Қалампырлар
Евтрофикация

*Евтрофикация* ( - жақсы тойынған) — суқоймалардың қоректік заттарға, әсіресе су өсімдіктерімен ассимиляцияланатын биогендік элементтерге молығу процесі. Ақаба судың қосылуынан дамитын антропогендік Евтрофикация су сапасын күрт нашарлатады.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Герметикалық түйіспе

**Герметикалық түйіспе**. Квазиэлектронды АТС-те жылдам әрекет
етуші коммутациялық электромеханикалық құрал ретінде герметикалық
түйіспелі реле қолданылады (геркон).
Герметикалық түйіспе екі тегіс түйіспелі серіппеден (тілшік) құрастырылған. Геркондар блокировкасыз
және электронды немесе магнитті
блокировкада жұмыс істей алатын герконды реле жасау үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Салық Омаров

Алашорданың батыс бөлімшесінде қызмет еткен қоғам қайраткері Омаров Салық - атақты Сырым Датұлының шөбересі. Атасы Қазы Сырымұлы да,әкесі Омар Қазыұлы да сөз ұстаған шешен, ел билеген адамдар екен. Әкесі Омар Өлеңті болысының бастығы болыпты. Туған жылы белгісіз, 

Байбақты руынан шыққан.

Орал облысы Жымпиты уезі Өлеңті болысы Жетікөл ауылында дүниеге келіпті. Салықтың қанша оқығаны туралы нақты дерек жоқ, алайда оқыған, білімді азамат болғаны анық.
С.Омаров 1917 жылы сәуірде өткен бірінші Орал облысы қазақтарының сиезіне арнайы шақырылып, сол сиезде Жайық сырты қазақтарының облыстық комитетіне мүше болып сайланады. 1917 жылы Жымпиты уездік атқару комитетінің жаңа аумақтық межелу саясатына қарсы шығып, бұрынғы аумақтық болыстық бөлістерді сақтап қалуды жақтаған. Өйткені жаңа аумақтық бөлім қазақ халқының мүддесіне тиімсіз еді. 1917 жылдың басында земстволық сиез шақыруға байланысты құрылған Жымпиты ездік ұйымдастыру комитетіне кіреді. 1918 жылы ақпанда Қаратөбеде өткен ұшінші Орал облыстық қазақ сиезінде Жайық сырты қазақтарының бөлек болыс болу ниетін қолдаған, жаңа болыстықтың құрылуына байланысты елге тұсетін салықты жұмыла көтеруді ұсынған. Жаңа құрылып жатқан Алаш әскеріне 200 ат берген. 1918 жылы мамырда өткен төртінші Орал облысы қазақтарының сиезінде Алаш ұкіметі мен Әскери ұкіметі арасындағы шартты бекітуге мүдделі болып белсенділік танытады. Сол сиезде Ойыл уәлаяты уақытша үкіметіне мүше болады. Жаңа ұкіметтің құрамында жер пайдалану мөселесіне жауапты болды. Батыс Алашорда таратылған соң Орал губерниясының төтшше комиссиясы жағынан ұсталып, конңлагерьге қамалады.
1920 жылы 5 жылға бас бостандығынан айырылады. Ә.Әйтиев пен С. Арғыншиев аратұсіп, ол жазадан құтқарады. Онан кейін елде шаруашылықпен айналысады. 1928 жылы мал мұлкі тәркіленіп, « жартылай феодал», « Алашорда белсендісі» ретінде ұй ішімен Жетісу округіне жер аударылады.
Онда барған соң шаруашылықпен айналысып, елдің құрметіне ие болады. 1937 жылы (1938 жыл деген де дерек бар) Жетісу дан Челябіге он жылға жер аударылады. 1941 жылы сонда қайтыс болады.
## Дереккөздер


Санат:Алаш қозғалысы
Санат:Тұлғалар
Программалық құжат

**Программалық құжат** (Программный документ; program document) — компьютерде белгілі бір есепті (программалық бұйымды) дайындау, шығару, сүйемелдеу жөне пайдалану үшін қажетті мағлұматтары бар құжат.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баспалық сымдар

**Баспалық сымдар** (Печатные проводники) — баспалық құрастыруда қолданылатын өте жіңішке
сым-жолақтар. Б.с-ды әр түрлі өдістермен, мысалы, металл фольгамен
қапталған диэлектрикті ойып-өндеу,
электрохимиялық тұндыру арқылы
алады. Осындай Баспалық сымдардың қалындығы
50—100 мкм, минималды арақашықтығы 0,3—0,5 мм.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Мұстафа Оразаев

**Оразаев Мұстафа** (1891 - 1970) Ахмет ишан Оразайұлының баласы. Бұхара қаласындағы діни медреседе оқыған. Уфа  қаласындағы медресе « Ғалияда» атақты ақын М.Жұмабаевпен бірге оқиды. « Қазақ» газетін шығару ісін ұйымдастырушылардың бірі. Ә.Бөкейханның Думада қазақ өкілі болуын қуаттап, « Жұрт жақсыларына ашық хат» деген ұндеуін жариялаған. Ә.Бөкейхан, М.Дулатовпен бірігіп «Алаш ұлына» деген ұндеу хат жазып жариялаған.
## Дереккөздер


Санат:Алаш қозғалысы
Санат:Тұлғалар
Программалық қате

**Программалық қате** (Программная ошибка; program error) — программада кездесетін кез келген қате. Олар синтаксистік жөне семантикалық қателерге бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аққорған-Ӏ

**Аққорған-Ӏ** — ортағасырлық қалашық-қамал орны. Көксарай аулынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км жерде. Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің 1993 жылы барлау жұмыстары кезінде (С.Ахмет, м.Қожа) табылды. Бұрыштары әлемнің торт тарапына қараған бұл ескерткіш аумағы 340х340х330х 320 м. Қабырғаларының қазіргі биіктігі 1,3—3 м. Бұрыштарындағы төрт мұнараны санамағанда, шығыс және батыс қабырғаларында 7, оңтүстік қабырғада 8 мұнара орны бар. Қорған қақпа орны солтүстік қабырға ортасында. Бұл қалашық "төрткөл" типтес қалашықтарға, қамалдарға жақын. Алынған материалдар қалашықты халық 10—14 ғасырларда мекендегенін аңғартады.
## Дереккөздер
Программалық модельдеу

**Программалық модельдеу** (Программное моделирование; software simulation) 
* 1) құрылғының немесе жүйенің іс-әрекетін программаның көмегімен модельдеу; 
* 2) программалық жасақтаманың жұмысын модельдеу.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Саундбластер

**Саундбластер** (дыбыстық карта) (саундбластер (звуковая карта); sound blaster) - дыбыстық сигналды файлға жазуға, кейін оны қайта ойнатуға мүмкіндік беретін электрондық құрылғы (тақша); creative labs фирмасы 1989 жылы  шығарған, кейіннен компьютерлердің дыбыстық тақшаларының стандартына айналған. Көптеген мультимедиалық программалар компьютерде осындай дыбыс тақшаларының болуын талап етеді.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Программалық модуль

**Программалық модуль** (;) — мәліметтер жинағында сақталатын мәтінінің мағыналық бөліктерінде бүтін ретінде қарастырылатын аудару, басқа **программалық модульдермен** біріктіру жөне жедел жадта орындау үшін жүктеу программасы.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Программалық құжаттың өзгерісі

**Программалық құжаттың өзгерісі** (Изменение программного документа; program document modification) — құжаттың жалпы бөлігін өзгертпестен оған қандай да бір мәліметтерді енгізу немесе жою. Өзгеріс программада немесе программалық құжаттың өзінен қате табылғанда, не программаның дамытылуы мен жетілдірілуі кезінде енгізіледі.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Академиялық басылым

**Академиялық басылым**, ақын-жазушылар шығармаларының ғылыми басылымдары. Мұндай туындылар текстологиялық негізде дайындалып,
әр шығарманың дұрыстығы, дәлдігі түпнұсқалар сақталған қолжазбалармен салыстырылады, бір қалыпқа түсіріледі, олардың жазылу тарихын,
қоғамдық мәнін, көркемдік сипатын айқындайтын түсініктемелер жазылады. Шығармалардың негізгі мәтіндерінен басқа, мүмкіндігіне қарай, өзге де
нұсқалары беріледі. Әуезовтің 12 томдық (*1967-69*), 20томдық (*1979-86*) шығармалар жинақтары, сондай-ақ 1997 жылдан алғашқы кітаптары жарық көре бастаған шығармаларының 50 томдық толық жинағы академиялық басылымға жатады.
## Дереккөздер


## Дереккөздер
Аққорған-II

**Аққорған-ӀӀ** - ежелгі қалашық орны. Көксарай аулынан солтүстікке қарай 12 км жерде. 

2004 жылы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық музейінің археологиялық экспедициясы (жетекші С.Ахмет) зерттеген. 

Қазіргі орны оңтүстіктен солтүстікке қарай созыла жатыр. Солтүстік-шығыс жағының ұзындығы 87 м, биіктігі 2—2,5 м. Батыс жағының ұзындығы 97 м, оңтүстігінің ұзындығы 82 м. Төрт бұрышындағы жөне ортасындағы мұнара орындары сыртқа шығыңқы келген. Үстінің жалпақтығы 2—3,5 м аралығында. Қорғанның солтүстік-шығыс қабырғасы тік жар болып келген, оңтүстік қабырға қатты жайылып кеткен, оңтүстік бұрыштан 5 м жерде ұзындығы 20 м жайпақ алаңқай жер бар. Бұл жер қақпа орнына ұқсайды. Жинастырылған материалдар (қыш ыдыстар сынықтары, т.б.) қалашықты халық 10—13 ғасырларда мекендегенін айғақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Отырар ауданы географиясы
Сахна

thumb|Сахна
**Сахна** (сцена; stage) —  театр ойын-сауықтары көрсетілетін орын. Қазіргі Сахна үлгісі драматургияның эволюциялық даму жолымен байланысты қалыптасты. Ол Ежелгі Грекия театрларында орхестра, эллинизм дәуірінде проскений, Ежелгі Рим театрында нросцениум деп аталды. Орта ғасырда қала мен деревнядағы ашық алаңдарда Сахна сияқты діни жанрларының тууымен байланысты Сахнаның алуан түрі (педжент, т.б.) дүниеге келді. 17 ғ-да Англия театрларында Шекспир сахнасы деп аталатын Сахна түрі пайда болды. Қайта өркендеу дәуірінде Италияда сахна төрін кеңейте түсетін нерспективалық планшеттер қолданылып, оған декорациялар орнатылды. 1539 ж. Виченцада (Италия) Сахнасы алдыңғы және артқы бөліктерге бөлінген театр ғимараты (арх. СахнаСерлио) түрғызды. Осы театр Сахнасы кейінен пайда болған қораб-сахнаның негізін құрады. Бертін келе: кулисалық жабдықтау (1585, Франция), кулисалық машиналар (1619, Пармадағы Фар- незе театры), айналмалы (1896, Мюнхен) сахна сияқты дамыған Сахна түрлері туды. Қалыптасқан классик. Сахна түрі көрермендер залы жағы ашық (сахна айнасы) тұйық қорап іспетті болып келеді. Сахнаның үлкен-кіші болуы сахна айнасының (мыСахна, Сахна биіктігі сахна айнасынан 2,5 - 3 есе биік, ені 2 есе артық болады) көлеміне байланысты. Сахна алаңы: ойын алаңы, авансцена, аръерсцена және екі қапталдағы кулисалардан тұрады. Сахнаның қаптал-қабырғаларына бірнеше қабатты жұмыс галереялары орнатылады да, оған Сахнаға жарық түсіретін электр техникасы, түрлі механизмдер және оларды басқару тетіктері қойылады. Бұл екі қапталдағы жұмыс галереяларына аспалы көпір арқылы қатынайды. Әдетте драма театрлары Сахнасының еденіне айналмалы шеңбер алаңдар жасалады. Қазіргі кездегі театрлардың көбінің Ссында сахна қалталары бар. Оған көтергіш механизмдер арқылы спектакль декорациялары қойылады. Бұл спектакльді үздіксіз жүргізуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Мәдениет
Өкпеқап

thumb| alt=A.| ''Өкпеқап''.
**Өкпеқап** (плевра); ( - «сірлі қабық») — өкпенің сыртқы сірлі қабығы. Өкпеқап бірқабатты жалпақ эпителийден (мезотелийден) және оның астындағы жұқа борпылдақ дәнекер ұлпасы қабатынан тұрады. Өкпеқаптың құрамында эластин талшықтары және жекеленген бірыңғай салалы ет жасушалары — миоциттер болады.

Өкпеқап 2 жапырақшадан тұрады:
* *висцералды өкпеқап* және 
* *раиеталды, қабырғалық өкпеқап*.

*Висцералды немесе өкпе өкпеқабы* өкренің өзін жауып, өкпе затымен тығыз тұтасатындығы соншалық, тінді зақымдамай оны айырып алуға болмайды; ол өкпе саңылауларына еніп өкпе үлестерін бір-бірінен бөледі. Өкпенің үшкір жиектерінде өкпеқаптың бүртәрізді томпақтары кездеседі. Өкпені барлық жағынан қаусыра, өкпе қабы өкпенің түбірінде тікелей париеталды өкпеқапта жалғасады. Өкпе түбірінің төменгі жиегімен түбірдің алдыңғы және артқы беттерінің сірлі жапырақшалары бір қатпарға,өкпе байламына жиналады,ол қатпар өкпенің ішкі бетімен тік төмен түсіп, көкетке бекиді.

Өкпеқап транссудация (шығару) және резорбция (сіңіру) үрдістерінде аса маңызды рөл атқарады. Олардың арасындағы қалыпты арақатынас кеуде қуысы ағзалары ауырған кезде күрт бұзылады.

Макроскопиялық жағынан біртегіс және гистологиялық құрылымы жағынан ұқсас бола тұра,париеталды және висцералды қабықшалар әртүрлі болуына байланысты. Лимфа тамырларына қарағанда қантамырлары тым басым болатын висцералды жапырақша негізінен шығару қызметін атқарады. Қабырғалық бөлімінде сірлі қуыстардан сіңіріп алатын арнаулы аппараттары бар және лимфа тамырлары қантамырлардан басым келетін париеталды жапырақша зезорбция қызметін атқарады. Тыныштық жағдайда өкпеқап қуысында 1-2 мл сұйықтық болады, ол капиллярлық қабатпен өкпеқап жапырақшарларының жанасатын беттерін бөледі.Осы сұйықтық арасында қарама-қарсы күштердің, кеуде тоының инспираторлық керілуі мен өкпе тінінің серпімді тартылуы әсеріндегі 2 бет ілінісіп ұстасады.

*Қабырғаралық өкпеқап* өкпені қоршайтын тұтас бір қап болып табылады, бірақ сипаттау мақсатында мынадай бөлімдерге бөлінеді: , және . Өкпеқап күмбезі сәйкес өкпенің деген атпен бөліп көрсетеді. Өкпеқап күмбезі сәйкес өкпенің ұшын жауып, мойын аймағындағы кеуде торынан I қабырғаның алдыңғы шетінен 3-4 см жоғары шығып тұрады. Өкпеқап күмбезін латералды жағынан шектеледі, медиаоды және алдында материалды және артқы жағында кеңірдек пен өңеш жатады.

## Өкпеқап қуысы
Өкпеқап қуысы (плевральная полость); (,  — «қуыс»,  — «сірлі қабық») — өкпе орналасқан сірлі қабық қуысы. Өкпеқап қуысы—өкпеқап пен қабырғалық сірлі қабық аралығында орналасады, ішінде сірлі сұйық болады. Организмде оң және сол өкпеқап қуыстары болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Адам анатомиясы
Гетер өткелі

**Гетер өткелі** -
химиялық құрамы немесе (және)
фазалық күйі бойынша өртекті екі
шалаөткізгіштің арасындағы шалаөткізгіш өткел. Гетер өткелін құратын
түйіспелер: Ge-Si, GaALAs-GaAs,
GaAs-Ge, ZnGaAs-ZnP. Электрондық
(*n*) және кемтіктік (*p*) электр өткізгіштігі бар ШӨ түйіскенде пайда
болатын гетер өткеліді изотипті (*p-n*-гетер өткелі
немесе *р-р*-гетер өткелі) деп атайды да, бөлек
қарастырады. Гетер өткеліді жасау үшін эпитаксия технологиясы қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Дәстүр

**Дәстүр** - ( - сабақтастық) - әлеуметтік-мәдени мұраның ұзақ уақыт бойы адамдар атадан балаға қалдыратын, әдетке айналған, сол қоғамның немесе әлеуметтік топтың құндылықтар жүйесі мен ережелеріне ұласқан бөлігі. Дәстүр тек мұраның нысандарын ғана емес, сонымен қатар, әлеуметтік мұрагерлік процесі мен оның әдіс-тәсілдерін де қосып алады. Олар қоғамның барлық салаларынан көрініс табуы мүмкін, олардың діндегі, ғылымдағы, өнердегі, әдебиеттегі және басқа да салалардағы алар орны ерекше. Қоғамдағы даму салдарынан дәстүр рөлі біршама төмендейді. Олардың қоғамдық қызметтері индустриалды қоғамға қарағанда, индустрияландыруға дейінгі қоғамда едәуір кең болды. Дәстүр - әдет-ғұрыпқа қарағанда ауқымды құбылыс. Дәстүр рөлін әлеуметтік тұрғыда бағалау нақты түрде жүргізілуі керек. Дәстүрді елемеуге болмайды, өйткені ол қоғамның тарихи дамуының сабақтастығының бұзылуына әкеп соқтырады. Сондай-ақ дәстүрді мүлде шексіздендіруге де болмайды, өйткені ол қоғамның ескірген тұстарын сол қалпында сақтап, оны тұралатып, тоқырауға ұшыратады. Саясаттың ғылымы мен өнері дәстүр мен жаңалықты үйлестіріп, оңтайлы жолын табуда жатыр.

## Тағы қараныз
* Салт
* Дәстүрлі қоғам
* Дәстүрлі үстемдік
* Салт-дәстүр

## Дереккөздер


Салт-дәстүр

Санат:Саясат
Санат:Салт-дәстүрлер
Ежелгі мұз басу

**Ежелгі мұз басу** - негізінен, Жер тарихының соңғы (төрттік) кезеңіңде болған мұз басу. Бұл кезеңде мұздық жамылғылардың, ұлан-ғайыр аудандарды басып жатуымен және олардан қалған мұздық құрылымдарының (мореналар, камдар, оздар, тағы басқа) аса көптігімен сипатталады.

## Дереккөздер


Санат:География және геодезия
Гетеродин

**Гетеродин** ( —
бөтен,  — козғалыс) — шагын
қуатты генератор. Супергетеродиндік
қабылдагыштарда қабылданған жоғары жиілікті тербеліс пен гетеродинде алынатын тербелісті араластыру арқылы аралық жиіліктегі тербеліс алынады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Саяхатты ұқсаттыру

**Саяхатты ұқсаттыру** (имитация путешествия; surrogate travel) — мультимедиа жүйелерінде — баратын жеріне қарай өзінің жолын таңдауға мүмкіндік беретін, тұтынушың физикалық орын алмасуының моделін жасайтын мультимедиа жүйелерінің нұсқасы.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аққұм (құмды төбе)

**Аққұм** - құмды төбе. Аққұм ауылдық округі аумағында. Аққұм ауылының оңтүстік жағында, ауыл орталығынан 0,5 км жерде орналасқан. Аумағы 1,5 га, биіктігі 1-3 м. Аққұм ауылы осы құм төбелерінің атауымен аталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан шөлдері
Санат:Қазақстан құмдары
Программалық өнімге үйретуші қосымша программа, автоматтандырылған дайындық

**Программалық өнімге үйретуші қосымша программа, автоматтандырылған дайындық** (Обучающее приложение к программному продукту, автоматизированная подготовка; computer based training system) — пайдаланушыға нақты программалық өніммен жұмыс істеуді үйретуге арналған үйретуші программа. Әдетте, программалық өнімге үйретуші қосымша программа, автоматтандырылған дайындық жатады. Үйрену кезінде пайдаланушыға программалық өнім моделімен емес, оның өзімен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін қондырғы түрінде жүзеге асырылады.
## Дереккөздер


Санат:ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Свопинг мәліметтер жинағын басқару блогы

**Свопинг мәліметтер жинағын басқару блогы** (блок управления набором данных свопинга; swap data set control block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінің уақытты бөлу жүйелерінде — свопингтің мәлімет тер жинағын сипаттайтын басқарушы кесте. Онда мәлімет терді басқару блогы, жад ресурсына кезек туралы ақпарат және  құрылғының ерекшелігін анықтайтын басқарушы ақпарат бар.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сеанс

**Сеанс** (session) — 
* 1) жауаптасу жүйесі мен пайдаланушының жүйеге кіруден бастап одан шыққанға өрекеттесуі; 
* 2) осы әрекеттестіктің уақыт мерзімі; 
* 3) мәліметтер алмасу үшін екі жұмыс бекетінің арасындағы логикалық желілік байланыс. Әр түрлі есептеу машиналарындағы екі қолданбаның орнататын және пайдаланатын байланысы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гетер өткелді шалаөткізгіш аспап

**Гетер өткелді шалаөткізгіш аспап** — бір
немесе бірнеше гетер өткелдері бар
(бұл жағдайда оның басқа да өткелі
болуы мүмкін) шалаөткізгіш аспап.
Гетер өткелді шалаөткізгіш аспап кәдімгі ШӨ аспаптың аналогі
(мысалы, диодтың, транзистордың)
болуы немесе тіптен өзгеше құрылғы
болуы мүмкін (мысалы, ИК сәулеленуді көрінетін жарыққа гетерөткелді түрлеңдіргіш). Жүзеге асырылган гетер өткелді шалаөткізгіш аспап тобы дискреттіктен
бастап интегралдық аспаптарға дейінгі электрониканың әр түрлі
саласының құрылғыларын қамтиды.
Гетер өткелді шалаөткізгіш аспапқа инжекциялық лазерлер,
тасқынды ұшып өту диодтары,
ауқымды аймақты элементтері бар
транзисторлар, жоғары вольтты импульстық ШӨ диодтар, спектрдің әр
түрлі бөліктерін жіктеуге арпалған
көгеренттік емес жарық көздері,
кішкене инерциалды фотоқабылдағыштар, координаталы-сезімтал
ШӨ фотоэлементтер және т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Аққұм (Аққұм ауылдық округі)

**Аққұм** — Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл, Аққұм ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Шәуілдір ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде, Сырдария өзенінің сол жағалауында орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1963 жылдан асыл тұқымды қаракөл қойын өсіретін «Ақтөбе» кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан шаруа қожалықтары құрылды. 

## Инфрақұрылымы
Аққұмда орта мектеп, кітапхана, фельдшірлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер жұмыс істейді.

## Дереккөздер
 

Санат:Отырар ауданы елді мекендері