open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бауыржан Амангелдіұлы Ердембеков

**Бауыржан Амангелдіұлы Ердембеков** (1974 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Асқаралы ауылы) – филология ғылымдарының докторы, профессор.  

Қазақ әдебиетінің тарихы, абайтану, шәкәрімтану, әуезовтану, әдеби өлкетану мәселеріне арналған 170-тен аса ғылыми және ғылыми-танымдық мақалалар мен баяндамалардың, соның ішінде 2-монография, 1-оқулық, 6-оқу құралы, 2-оқу-әдістемелік құралдың авторы. 

**Негізгі ғылыми енбектері:**
* «Әріп ақын» (монография, 2001), 
* «Семей өңірінің ақын-жазушылары» (арнаулы курс материалдары, 2003),
* «Қазақ әдебиетінің тарихы. ХІХ ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы кезең» (оқу-әдістемелік нұсқау, 2004),
* «XX ғасыр басындағы қазақ әдебиеті» (оқу құралы, 2006),
* «Тәңірбергенұлы Ә. Шығармалары» (өлеңдер, айтыстар, қисса-дастандарды құрастырушы, 2006),
* «Ә.Тәңірбергенұлының әдеби мұрасы (оқу құралы, 2007),
* «Абайдың әдеби ортасы» (монография, 2008),
* «ХІХ ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті» (оқу құралы, 2008),
* «Абайтану» (Абайдың әдеби айналасы. 1-кітап. Оқу құралы, 2010),
* «Абайтану» (Абайдың ақындық мектебі. 2-кітап. Оқу құралы, 2010),
* «Ғасырлар тоғысындағы қазақ әдебиеті» (2010),
* «Абайтану» (оқу құралы, 2012),
* «Бұл өлең шыққан екен бірталайдан...» (2013),
* «Алтай-Тарбағатай өңірінің сөз зергерлері»,
* «Алаштың ақиығы ‒ Әріп қыран» (2014).
Сонымен қатар, мемлекеттік тапсырыспен шығатын жоғары оқу орындарына арналған «Қазақ әдебиеті» (2012) оқулығы авторларының бірі.

**Алған мемлекеттік сыйлықтары:**
* «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісінің иегері (2009),
* «ЖОО-ның үздік оқытушысы» мемлекеттік грантының иегері (2009),
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалінің иегері (2011),
* «Моңғолия білім беру ісінің үздік қызметкері» медалінің иегері (2013).
## Дереккөздер


Санат:1974 жылы туғандар
Санат:Жарма ауданында туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Мереана

''Мерена- көздерді өлтіруші (Жүрегі әлсіз жандарға көруге болмайды)

  youtube.com желісіндегі ең қорқынышты видеолардың бірі екен. Егер өсекке сенер болсақ, осы роликті көрген адамдар, араға ұзақ уақыт салмай өздерін өлімге қиятын болған. Бұл қалай сонда? 
2008 жылы Ютуб желісінде, аталмыш ролик келіп түскен, араға ұзақ уақыт салмай, Сан-Брунодағы Ютуб желісін бас кеңсесіне хабарлама келеді. Онда осы видеоны көрген ер адам, ас үй пышағымен өз көзін ойып алғандығы жайында айтылған. Бірақ әкімшіліктегілер, бұл жай әзіл болар деп қабылдайды. Бірақ, осы тәрізді хабарлар көбейе береді, видеоны көрген жандардың 153 адамның қаза болған екен. Осыдан соң әкімшіліктегілер, осы видеоны тексеріп көрмекші болады. Видеоның атауы Mereana Mordegard Glesgorv (қай тілде екені белгісіз). Роликтің ұзақтығы 2 минут, бірақ, күтпеген жерден 45 секунтта техникалық қолдау қызметкерлері роликті жауып тастайды. Басқалары, бірден барлық видеоапараттарды сөндіреді. Ролик дереу федеральдық қорғау қызметіне жөнелтіледі. Ол жердегілер видеоның әуелгі 22 секундын қойып көреді.
Осы видеоны толық көрген 153 адам көздері ойып алып, өздерін өлтірген болса, тек жарым-жартылай көрген техникалық қолдау қызметкерлерінің барлығы писихикалық емдеу орындарына жөнелтіледі.
Кадрдағы адам АҚШ батыс жағалауын мекендеуші Майк Шемрихен (Mike Shemrihen). Өсек сөзге қарағанда ол Индонезияға кино түсіру мақсатымен кеткен. Бірақ, Индонезияға барған, бармағанын ешкім білмейді. Индонезия елі де шекарадан өткен-өтпегеніне жауап бере алмаған. Туристке іздеу жарияланады. Ол жоғалып кеткен соң үш аптадан соң желіге видеоролик салынады.
Каменная (тау, Ақмола облысы)

**Каменная**, Тасты – Итемген көлінің шығысында 7 км жерде орналасқан тау. 

## Географиялық орны
Ақмола облысы Ақкөл ауданының солтүстігінде, Ақкөл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 49 км жерде. 

## Жер бедері
Абсолюттік биіктігі 366 м. Беткейлері көлбеу келген. Таудың бірнеше шыңы бар. Жоғарғы девонның граниттерінен тұратын интрузивті тау жыныстарынан түзілген. Оның бетін делювийлі-пролювийлі шөгінділері жауып жатыр. 

## Өсімдігі
Етегінде бетеге, сұлыбас, т.б. шөптесіндер өседі.

## Дереккөздер

Санат:Ақкөл ауданы таулары
Emaar Properties

**Emaar Properties** - 1997 жылы, БАЭ-де қалыптасқан инвестициялық компания. Бас бөлімшесі Дубай қаласында орналасқан. Дубай және Абу-Даби қалаларындағы құрылыс проекттарын инвестициялау - *Emaar Properties* компаниясының басты міндеті. Сонымен осы компания, араб әлеміндегі ең үлкен девелопер болып саналады.
## Тарихы
Бастапқы капиталы $274 млн болып, осы компания 1997 жылы қаланды.
## БАЭ-дағы қызметі
Осы компания құрамына, әр түрлі кұрылыс денгейінде тұрған 1400 құрылыс жатады. Сонымен қатар осы ұйым, «Gold and Diamond Park» паркіне иеленеді.

1998 жылы *Emaar Properties*, даунтаун Бурдж-Халифа атты, осы күнге белгілі ең амбициялық проект жасауға аттанды. Айта кетсек, даунтаун Бурдж-Халифа — әлемдегі ең биік құрылыс болып саналады. Сонымен қатар *даунтаун Дубайға Dubai Mall, Burj Khalifa Business Hub, The Lofts, The Old Town, The Old Town Island, Burj Khalifa Boulevard, The Residences* атты ғимараттар жатады.

Бурдж-Халифа ғимататының ішінде «Люкс» классты 160 нормер, ресторандар, спасымен, және жалпы аумағы 40 000 м² «Армани қонақ үйі бар» (Armani Hotel). Осы барлық проект Emaar Properties компаниясы мен Джорджио Армани бірлестігімен жасалып жатыр. Келешекте жалпы бағасы $1 млрд болатын тағы да 14 қонақ үй салуды жоспарлап жатыр.
## Бас мүшесі
Дубайдағы Экономикалық Даму Депортаментінің бас директоры - Мохаммед Али Алаббар. Сонымен қатар Emaar Properties команиясының директорлар кеңесінің басқарушысы. Euromoney Алаббарды әлемдегі финансты лидерлардың арасында ең сәтті тұлғалардың бірі деп жазған

Санат:БАӘ сәулеті
Санат:1997 жылы құрылған компаниялар
Металл эрозиясы

thumb|right|250px|Ескек винтінің тозуы
**Металл эрозиясы** - металдан жасалған бұйымдардың сыртқы қабатының әр түрлі сыртқы әсерлерден бірте-бірте бүлінуі немесе тозуы.

## Эрозия тудыратын әсерлер
* Механикалық эрозия - қатты немесе сұйық заттар майда бөлшектерінің ұрылып-соғылуы.
* Электрлік эрозия - импульсті разряд әсерінен дененің микроскопиялық бөлшектерінің бұзылуы.
* Термиялық эрозия - қатты қызғаннан және химиялық әсерден болатын бүліну.
Металл эрозиясы бұйымға әсер ететін бөлшектердің кинетикалық энергиясы мен дене бетінің күйіне (кедір-бұдырлығы, ылғалдылығы т.б.) тәуелді.

## Эрозия зияны
Металл эрозиясы зиянды құбылыс - мыстардың, бу турбиналарының, желдеткіш қондырғылардың, ескек винттердің қалақтары, клапандар, бу қазандарының детальдары, электр және радиотехникалық приборлар бөлшектерінің бүлініп тозуына әкеп соқтырады. Сонымен қатар ол бұйымдардың бетін құм жаудырып өңдеу, ультрадыбыстық бұрғылау, жалтырату т.б. мақсаттарында әдейі пайдаланылады.
 
## Эрозияның алдын алу
* Бұйымдарды металмен қаптау.
* Термиялық өңдеу (мыстау, беттік шынықтыру).

## Тағы қараңыз
* Металл

## Дереккөздер


Санат:ТерминологияСанат:ХимияСанат:Техника
Паскуаль, Мануэль

**Мануэль Паскуаль**(итал. Manuel Pasqual; 13 наурыз 1982, Сан Дона ди Пьяне, Венеция, Венето) — Италия «Фиорентина» командасының сол жақ қорғаушысы.
## Карьера
### Клубтағы карьера
Мануэль Паскуаль өз футбол өмірін «Дертона» клубында бастап, жыл соң *D сериясындағы* басқа командаға кетеді. Яғни оны *С1 сериясынан* «Тревизо» клубы сатып алады, бірақ мұнда Паскуальға камандасы жағынан ондай жақсы сенім болған жоқ, сондықтан да ол, не бары 2 матч ойнап шықты. 

2002 жылдың қаңтарында Мануэль *C1 сериясындағы* «Ареццо» клубына көшіп, бастапқы құрамда орнын нақтытып алды. Бірақ та, команда үшінші италиандық дивизионда соңғы орны алып,  «Ареццо» үшін сезон қиын өтті. Уақыт өтті, және 2003-2004 жылдары арасындағы өткен сезон клуб "B сериясына" өтіп, Мануэль Паскуаль осы дивизионның ең үздік қорғаушы атағын алды. Содан, осы ойыншыға қатысты, "А сериясындағы" клубтардың қызығушылығы әлде қайда арта түсті.

2005 жылдың жазында, Джорджо Кьеллини атты ойыншы «Фиорентина» командасынан, «Ювентус» клубына кеткен соң, «Фиорентина» сол жақ қорғаушыны іздеп, Мануэль Паскуальды сатып алады. Осы кезде бірінші дивизион клубтарының арасында Мануэль атағы жылдар тарап кетті.
### Халқаралық карьера
Оның ең алғаш Италия үшін ойыны 2006 жылы,ойынның соңғы минуттарында Германияға қарсы болды. Сол кезде ол, әлем чемпионатына баратын ойыншылардың қатарында болды, бірақ осы кандидатураны  Фабио Гроссо мен Джанлука Дзамбротта алып қойған
## Дереккөздер
* Профиль dbfootballdatabase.com сайтында
* Профиль acffiorentina.it сайтында
Арал балық өңдеу зауыты

## Арал балық өндіру зауыты

Арал балық өндіру зауыты - Қызылорда облысының Арал ауданында  орналасқан жеке меншік зауыт. Зауыттың құрылысы  2007 жылы басталып,  2009 жылдың қаңтарында іске қосылған. Зауыттың ең басты міндеті - балықты өңдеу.bӨндіріс орнына  балықты сақтайтын арнайы мұздатқыштар, тұздау және қақтау камералары, сұрыптау және балық қабылдау, жуу цехтары, дайын өнімді қаптау бөлмелері кіреді.
## Зауыт өнімдері
Шығарылатын өнім түрлері: көксерке, сазан, жайын, шортан, дөңмаңдай, камбала, ақмаңдай, табан, аққайран балық өнімдері ( аз тұздалған, маринадталған, кептірілген. 
Арал зауыты жылына 6000 тонна әр түрлі балық өнімін өндіреді. Тәулігіне 5 тонна балық шикізатының жон етін (филе), 1 тонна фарш өндіреді және 15 тонна балық тұздайды.
Зауыт өз өнімдерін Германия, ТМД елдері және Турцияға экспорттайды. 
## Зауыт жұмыскерлері
Зауытта қазіргі таңда 75 адам жұмыс жасайды. Жұмысшылардың орташа жалақысы 50000-100000 теңге аралығында. Балықтардың уылдырық шашу кезеңіне байланысты  шілде мен тамыз айларында зауыттың жұмысы тоқтатылады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысы экономикасы
Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі

**Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі** — Қазақстан Республикасы үкіметі құрамына енетін Қазақстан Республиксының орталық атқарушы органы, Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік реттеуді, заңнамада көзделген шекте мәдениет, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық және конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету және діни бірлестіктермен өзара іс-қимыл, тілдерді дамыту, мемлекеттік рәміздер салаларында салааралық үйлестіруді жүзеге асырады.

## Тарихы

## Құрылымы
* ҚР ММ Мәдениет комитеті
* ҚР ММ Тіл комитеті

## Дереккөздер
Ғани Мұратбаевтың мемориалдық мұражайы

**Ғани Мұратбаев атындағы тарихи-мемориалдық мұражай** – Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қазалы ауданы, Қазалы қаласы, Қорқыт ата көшесі.

## Кезеңі
Мұражай ғимараты XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында салынған. XIX ғасырдың II жартысында Сібірден әкелінген ағаш бөренелерден салынған орыс саудагерінің үйі болған, кейін Кеңес үкіметі орнаған жылдары мұражайға Еңбекшілер депутаттары Қазалы қалалық Кеңесінің кеңсесі орналасқан ғимарат берілді. 

## Тарихи деректер
1968 жылғы 7 қарашада Халық депутаттары кеңесінің Қазалы аудандық атқару комитетінің шешімімен Қазалы қаласында Қазақстанның алғашқы жастар бірлестігін құрудың бас бастамашыларының бірі Ғани Мұратбаев атында Революциялық Мемориалды мұражай ашылды. Ұзақ уақыт бойы мұражай облыстық тарихи-өлкетану мұражайының кішкентай филиалы болып саналды.
1981-1984 жылдары мұражайға толығымен қайта бастау және қайта құру жұмыстары жүргізілді, жалғама жұмыстары жасалды. 1981 жылан бастап Ғани Мұратбаев мұражайы республикалық маңызы бар жеке мұражай болып құрылады.
1991-1992 жылы Ғани Мұратбаевтың 90-жылдығына орай, мұражайда қайта бастау жұмыстары жасалып, кино залы, сақтау қорлары мен қазандық сияқты кейбір бөлмелер қосылды.
1998 жылы Қазақстанда Ғани Мұратбаев атында қор ашылды.
2007 жылы мұражай Ғани Мұратбаевтың туғанына 105 жыл толуын тойлады.
2008 жылы наурыз айынан сәуірге дейін мұражай залдарын қайта бастау жұмыстары жүргізілді.

## Мұражай экспозициялары
Мұражайдың кіреберіс залында Ғанидің гипстен жасалған бейнесі қойылған. І және ІІ залы Ғани туған өлкенің тарихына арналады. ІІІ-VI залдар экспозициясы оның балалық шағы мен қызмет еткен уақыты туралы. VII зал Ғаниді ақтық сапарға шығарып салу сәтіне және Ғанидің замандастары мен ізбассарларына арналған. Үлкен көлемді жаңа "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі" залы пайда болды. Онда Елбасы мен Елбасының бағадараламары, рәміздер Желтоқсанның құрбандары, қазақтың тұңғыш ғарышкерлері және Астана туралы фотосуреттер мен мәліметтер берілген.
Бүгінде мұражай топтамасы 5710 жәдігерден тұрады, оның ішінде 1130 жәдігер Ғани Мұратбаевтың өмірі мен жұмыстарына қатысты,

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Санат:Қазақстан мұражайлары
Арал балықшылар мұражайы

**Арал балықшылар мұражайы** - Қызылорда облысының Арал қаласында орналасқан. Бұл мұражай 2012 жылы ашылған. Мұражайда  көптеген экспонаттар: түйе шана, ат шана, шығыр, көптеген кемелер мен қайықтар орналасқан. Әр кеменің сыртқы бетінде кеме капитандарынын аты-жөні жазылған. Бұл экспонаттар бұдан бірнеше жылдар бұрын қолданыста болған. Бірақ, 1962 жылы Арал теңізінің тартылуына байланысты порт жабылып, порттың маңайына спорт кешені, спорт алаңы салынып, көгалаңдырылып ашық аспан астындағы мұражайға айналдырылған.

## Дереккөздер


Санат:Арал
Санат:Қазақстан мұражайлары
Miles Hawk Trainer

**Miles M.2 Hawk Trainer** 1930-жылдары британдық Miles Aircraft Limited компаниясы жасап шығарған екі орынды жеңіл моноплан жаттығу ұшағы, Miles M.2 Hawk ұшағының негізінде жасалынған. Ұшақ британдық әуе күштері құрамында алғашқы ретті жаттығу ұшақ ретінде қолданылған. Бұл ұшақты меңгерген ұшқыштар артынша Miles Magister ұшағына көшкен.

## Тарихы
Miles Hawk Trainer ұшағы Hawk Major негізінде жасалды. Ол de Havilland Tiger Moth ұшағымен бірге Ұлыбритания Патшалық әуе күштерінің жаттығу ұшақтары флотын құрады. Ұшақта қосарланған басқару жүйесі, соқыр ұшуқ құрылғылары мен вакуумдық жалғасқанатшалар болды. 1937 жылы ұшақ жобасы Авиация министрлігінің тапсырмасымен жақсартлып, қарулануға M.14 Magister атауымен қабылданды.

## Нұсқалары
**M.2W Hawk Trainer** — de Havilland Gipsy Major жабдықталған ұшақтың алғашқы нұсқасы, 4 дана шығарылған.
**M.2X Hawk Trainer** — бағыттаушы рөлінің балансы жоғарлатылған нұсқасы, 9 дана шығарылған.
**M.2Y Hawk Trainer** — шамалы өзгертілген M.2X, 13 дана шығарылған.

*Ескерту: Hawk Trainer Mk II және Mk III Miles Magister ұшағының нұсқалары болып табылады.

## Техникалық сипаттамасы
Ұшақтың техникалық сипаттамасы:

## Қоданушылары
### Әскери қолданушылар
;
*Ұлыбритания Патшалық Әуе күштері
;
*Румыния Патшалық Әуе күштері
; Испания
*Испан Республикасының Әуе күштері
## Дереккөздер


Санат:Әскери ұшақтар
Санат:Спорттық ұшақтар
Санат:Жаттығу ұшақтары
Санат:Miles ұшақтары
Металмен қаптау

thumb|right|200px|Диффузиялық қаптау - хромдау
**Металмен қаптау** - қажетті физикалық, химиялық, механикалық қасиеттер беру мақсатында бұйымның немесе металдың бетін металмен намесе қорытпалармен қаптау. Металмен қаптау тәсілі бұйымдарды коррозиядн, тозудан, эрозиядан сақтау, тозған детальдарды бастапқы қалпына келтіру, антифрикциялық қасиет беру және әшекейлеу т.б. мақсаттар үшін пайдаланылады.

## Түрлері
Металл қапталатын бұйыммен оны қаптауға арналған металдың (не қорытпаның) өзара әсерлесу ерекшеліктеріне қарай металмен қаптау бірнеше түрге ажыратылады:
* механикалық (адегезиялық ) күштер арқылы қаптау - әшекейлік мақсаттар үшін, бұйымның қаттылығын, шыдамдылығын арттыру, коррозиядан қорғау үшін пайдаланылады;
* металдық ішкі күш арқылы қаптау - бұйымға қажетті қаттылық, шыдамдылық, коррозияға және ыстыққа төзімділік, сондай-ақ белгілі бір жылулық және электрлік қасиеттер беріледі;
* бұйым бетіне диффузиялық қабат түсіру - әр түрлі температураларда едәуір механикалық әсерлерге ұшырайтын детальдар үшін пайдаланылады. Бұл әдіс металдан, қорытпалардан және металл емес материалдардан (пластмасса, шыны, керамика, қағаз, мата т.б.) жасалған бұйымдарға қорғаныш қабат жасау және арнайы физикалық-химиялық қасиеттер беру үшін пайдаланылады.
Диффузияланғыш заттарға сәйкес бұйымның бетін қаптау алитирлеу, хромдау, молибдендеу, мыстау т.б. болып аталады.

## Металмен қаптау тәсілдері
* Салқындай немесе ыстықтай жабыстыру (мыстау, алтын жалату). 
* Гальвонотехникалық. 
* Газ жалынымен қаптау (мыстау, тозаңдату). 
* Қопарылыс арқылы қаптау. 
* Балқымаға батыру. 

## Пайдаланылуы
Металмен қаптау элктротехника, радиотехника, оптика, машина жасау т.б. салаларда пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:ТерминологияСанат:Техника
Батыс Ириан

thumb|right|350px|Индонезия Батыс Ириан (жасылмен белгіленген)
**Батыс Ириан** немесе **Батыс Жаңа Гвинея**, немесе **Ириан Джая** - Индонезия Республикасы құрамындағы Жаңа Гвинея аралының батыс бөлігі. Жері  421 981 км² - бұл Индонезияның құрғақ аумағының 22 %-ы. Халқы - 3,59 млн тұрғын  (2010 жылдың мәліметі), тығыздығы 8,64 адам 1 км²-ге. Халқының ¾ бөлігі ауыл жерде жекешеленген топтар құрап тіршлік етеді.  Негізгі халқы - ириандықтар. Еуропалықтар да тұрады. Жергілікті халық егін егеді, балық, аң аулап, жабайы жеміс тереді.

Әкімшілік орталығы -  Джаяпура, бұрынғы Холландия (тұрғыны 149 618 адам). Ірі қалалары:
* Маноквари
* Соронг, 
* Мерауке 
* Биак.

Батыс Ириан орта ғасырларды Шривиджая әкімдерінің бақылауында (7-13 ғ.) болып, кейін Маджапахит империясының құрамына енді (13-16 ғ.). 20-шы ғ. баснда Нидерланд Ост-Индия деп аталған отаршыл бірлестіктің құрамына өтті. 1952 ж. ақпаннан бастап  Нидерланд корольдығының бір бөлігіне айналды. Индонезия қарулы күштерінің соғыс қимылынан қорыққан голланд үкіметі 1962 ж. 15 тамызда Нью-Йоркта Батыс Ирианды Индонезияға беру туралы келісімге қол қойды. Батыс Ириан 1963 ж. 1 мамырда Индонезияға қосылды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Список обитателей животного мира Западной Новой Гвинеи 

Санат:Индонезия географиясы
Батыс Сахалин таулары

**Батыс Сахалин таулары**  (орысша: *Западно-Сахалинские горы*)  немесе **Батыс Жота** - Сахалин аралының оңтүстік-батыс бөлігіндегі таулар (Ресей). 
Ұзындығы - 650 км. 
Биіктігі - 1325 м (Вззвращение тауы, Журавлев шыңы).

Аңғарлармен бөлінген бірнеше жотадан тұрады. Камышовый жотасы - бас су айырық, ал 48° солтүстікке ендіктен оңтүстікке қарай Оңтүстік Камышовый жотасы жатыр.  Батыс Сахалин таулары негізінен тақта тастан, құм тастан, конгломераттан және тереңдегі магмалық жыныстардан түзелген. Тас көмір кені бар. 

Ламанон мүйісі маңында сөнген жанартаулар (Ичара, Краснов) кездеседі. Цусима жылы ағысы әсер ететін оңтүстік-батыс беткейінде жалпақ жапырақты  ағаштар көбірек кездесетін  аралас орман өседі; қалған жерлері -  шырша, май қарағай, бамбук өсетін тайга. *Южносахалинск-Холмск  темір жолы* осы тауларды кесіп өтеді.

## Дереккөздер


Санат: Таулар
Санат:Ресей географиясы
Батыс Сьерра-Мадре

**Батыс Сьерра-Мадре** () - Мексикадағы тауі, Мексика таулы қыратының  батыс шетінде. 

Ұзындығы - 1098 км, ені - 80-200 км.

Докембрийлік тақта тастан, палеозойлық және мезозойлық  әк тастан түзелген. Көп жерінің биіктігі 1500-2500 м. Ең биік шыңы 3150 м (Чоррерас тауында - Сьерро-Гордо шыңы). Юатыс беткейінде 2000 м биіктікке дейін  емен, бұта,  одан жоғары қарағай орманы, одан әрі субальпы  шалғыны, шығыс беткейінде қуаңшылыққа төзімді бұта өседі.

## Дереккөздер


Санат: Таулар
## Дереккөздер
Батыс Карпат

**Батыс Карпат** — Карпаттың Чехия, аздап Польша мен Мажарстан жеріндегі ең биік батыс бөлігі. Ұзындығы 400 км-ге жуық, ең биік шыңы - Герлаховски-Штит тауы  (2655 м). Батыс Қарпаттың солтүстік  бөлігінің тау бөктеріндегі төбелер мен биіктігі  орташа Батыс және Шығыс Бескид жоталары көбінесе құм тастан, тақта тастан (флиш), ішкі орталық бөлігі  (Фатра, Биік және Төмен Татра)  кристалл жыныстардан, ал оңтүстік бөлігі (Матра, Кремницк-Штявницк таулары) шөгінді және вулкан  жыныстарынан түзелген.  Батыс Карпатта темір, магнезит,  мыс, сүрме,  тұз, мұнай және газ кендері бар. Оңтүстік бөлігінде  минералды бұлақтар  кездеседі. Климаты қоңыржай, континенттік.

## Дереккөздер


Санат: Таулар
Санат:Польша географиясы
Санат:Мажарстан
Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты

## Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты

Қызылорда аз-тонналық мұнай өндіру зауыты (ҚАМӨЗ,  ор. КМНПЗ) – Қызылорда облысы Қызылорда қаласында орналасқан мұнай өндіру зауыты. 2008 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан зауыт жеке меншік қолында.Мұнайды өңдеу үшін Украина және Қазақстанның Алматы қаласындағы «Монтаж Инженеринг» компаниясының жасаған құрылғылары қолданылады. Мұнайды тазарту үшін айналмалы суды пайдаланады.
Зауыт қазіргі таңда 128 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр:  
•	лаборатория  қызметкерлері;
•	машинисттер;
•	инженерлер; 
## Зауыт мақсаты

Зауыттың ең басты мақсаты – мұнайды өңдеу. Мұнайды Құмкөл бассейніндегі Сарыбай кен орынынан өңдіріп, Қызылорда қаласындағы бұл зауытқа тасымалдайы. Бұл өнім өңдеуге жіберілмес бұрын лабораториялық тексерістен өтеді. Тасымалданған мұнайдан үш түрлі өнім алынады: бензин, мазут және дизельдік отын. Күнделікті өндірілетін өнімнің, яғни 305 тоннаның, 45% -ы дизельдық отын, 37% -ы мазут, 18%-ы бензин.  Өндірілген бензин Қызылорда облысы аймағына таратылып, ішкі рынокты дамытса, мазут Голландия мен Ұлыбритания мемлекеттеріне экспортталады. 
## Экологияға тигізетін әсері
Ауаға иіс газы мен көмірқышқыл газы бөлінбеуі үшін сақтандырғыш клапандар орнатылған. Алайда, мұнайды өңдеу табиғатқа қалай болса да зиянын тигізбей қоймайды. Экологиялық орталықтардың сараптау нәтижесінде пропан және бутан газдары атмосфераға ұшатыны дәлелденді.
## Зауыттың тұтынушылары
Өнімді қолдануға келетін болсақ, бұл зауыттың тұрақты тұтынушылары жоқ, яғни өнім ақшаға сатылады немесе дайын өніммен айырбас жасалады. “ҚұмкөлТрансСервис” компаниясымен мұнайды көлік немесе поезд арқылы тасымалдап, соляркамен айырбас жасайды. Көбінесе жаз айларында өнім көлемі жоғары, ал қыс айларында өнім біршама төмен дәрежені көрсетеді.

Санат:Қызылорда облысы
Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Санат:Мұнай өнімдері
Қопа таспасы

**Қопа (қопалы) астрагалы** (лат. *Astragalus kopalensis*) - бұршақ тұқымдасына жататын бұта.

## Ботаникалық сипаты
* Биікітігі 50 см-ге дейін жетеді.
* Діңін құба сұр қабық жапқан.
* Қандауыр тәрізді жапырағының ұзындығы 5-10 см, 6-7 жұбы сабаққа қатарласа орналасқан.
* Гүлсидамы жапырағынан ұзын, қысқа ақ түк басқан.
* Гүлшоғыры тығыз, цилиндр пішінді, ұзындығы 13 мм-дей болатын тостағаншасы гүлдеу мерзімінің соңына қарай жұмыртқа тәрізденеді. Күлтесі күңгірт сары түсті. Ұзындығы 1 см-дей, бұршаққабы тостағаншаға бекіген, ақ үлпілдек және тығыз қара түгі бар. Тұқымынан көбейеді. Маусым айында гүлдеп, шілде-тамызда жеміс береді.

## Өсетін орны мен таралуы
Қазақстанда Жоңғар Алатауында кездеседі. Тасты-қиыршықтасты тау баурайында, далалы шалғында, бұталар арасында өседі. Сирек кездесетін эндемик. Мал жайылымы ретінде пайдаланылатындықтан саны жылдан-жылға азаюда. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Қоржынжемісті қоржынгүл

**Қоржынжемісті қоржынгүл** (лат. *Gamanthos gamocarpus*) - алабұталар тұқымдасы, қоржынгүл (қойжелек) туысына жататын бір жылдық өсімдік.

## Ботаникалық сипаты
* Биіктігі 3-20 см, түбінен бұтақталған.
* Жапырақтары таспа, жартылай цилиндр тәрізді, ұзындығы 1,5-5 см, ені 1-2 мм.
* Аталығының таспа тәрізді тозаңдығы болады.
* Етті әрі тығыз, жемісі жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 2,5-3 мм. 
* Мамыр-маусым айларында гүлдейді.

## Өсетін орны мен таралуы
Қазақстанда Қызылорда облысында, Бетпақдала, Мойынқұм шөлдерінде, Балқаш-Алакөл ойысында, Қызылқұм шөлінде, Қаратау жотасында кездеседі. Өсетін жері - шөлді аймақтар, тақырлар, тұзды құмдар, егістікте. Түйе мен қойдың күзде және қыста сүйсініп жейтін жайылымдық азығы.

## Дереккөздер


Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы
Санат:Қазақстан флорасы
Олжас Отар

**Отар Олжас Асангелдіұлы** (, 30 мамыр 1977 жыл, Талас ауданы, Жамбыл облысы) - ақын, сазгер, салық қызметкері.

## Өмірбаяны

1977 жылы 30 мамырда Жамбыл облысы, Талас ауданының Бостандық ауылында дүниеге келген. 1991 жылдан бастап ақындар айтысына қатысып келеді. Ол 1998 жылы Қызылжар қаласында өткен республикалық айтыста үздік өнер көрсетсе, 2002 жылы студент жастар арасында өткен «Жас толқын» атты республикалық айтыстың І орын иегері. Сондай-ақ, ол 1995 жылы Абай Құнанбаевтың 150 жылдық, 1996 жылы Жамбыл Жабаевтың 150 жылдық, 1997 жылы Мұхтар Әуезовтың 100 жылдық мерейтойларына байланысты өткізілген Жамбыл облыстық ақындар айтыстарының жүлдегері. 2005 жылғы «Жасампаз елдің ертеңі – жастар» атты облыстық жас ақындар айтысында ІІ орынды, 2006 жылы өткен «Желтоқсанды жырлаймын» атты облыстық жас ақындар айтысында ІІІ орынды бағындырған өнерпаз. Айтыстағы жеткен жетістіктеріне байланысты 2005 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің квотасына ие болып, Қазақстанның өнер және қоғам қайраткерлерімен бірге Мекке-Мәдинаға умра қажылығына барып қайтқан қажы. 2007 жылы Түркияның Стамбул қаласында өткен ақындар айтысына Қазақстаннан жолдама алған 6 ақынның бірі болып барып, шетелдегі қазақтардың алғысын алып, елге абыроймен оралған айтыс ақыны. Ол салық жүйесіндегі көп жылғы жемісті еңбегі үшін 2007 жылы ҚР Қаржы министрлігі Салық комитеті төрағасының Құрмет грамотасымен, Тараз қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан елеулі еңбегі үшін 2010 жылы Тараз қаласы мәслихатының Құрмет грамотасымен және 2011 жылы Тараз қаласы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталған азамат. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы салық басқармасында бас маман болып қызмет атқарады. Үйленген, үш ұл тәрбиелеп өсіруде.
## Сыртқы сілтемелер
http://baq.kz/kk/blog/292
http://lite.bnews.kz/kk/news/post/5313/ 
## Дереккөздер


Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан сазгерлері
Әлмен Байқалмаққызы

**Әлмен Байқалмақызы** (1860, Қордай ауданы Сұлутөр өңірінде туған)- айтыскер ақын. 

Дулат тайпасының Жаныс руынан.

Төртінші атасы Қарабек Салтангелдіұлы айтулы батыр болған. Әлейбек, Әлімбай, Иман дейтін үш ұлдың ортасындағы жалғыз қыз болғасын Әлмен ерке өсіп, өткір де батыл, жігітке бергісіз өр тұлғаға айналады. Оның ақындық өнері қарашадай қыз күнінде-ақ танылған. Өз тұсындағы өлеңші, ақын атаулының бәрін де бет қаратпай жеңіп отырған. Сол кездегі белгілі ақынның бірі Тәкен сал онымен өмір бойы айтысып, ешқашан жеңе алмаған. Әлмен бесіктегі кезінен-ақ "бесік кертпе" салтымен бір байдың баласына атастырылады. Ақын қыз өсе келе, болашақ күйеуін менсінбейді. Өйткені, атастырылған жігіті "айрантаз" көрінеді. "Оған берсең у ішіп өлем" деп қорқытқасын, әкесі құдалармен астыртын хабарласып, қызының нағашысынікіне бармақ ниетін жеткізеді де, оны жолдан алып кетуге кеңес береді. Бұл ұсынысты құп алған күйеу бала жол торып, Әлменді қолға түсіреді. Әлменнің осындай зорлықпен ұзатылып бара жатқаны Тәкен салға жетеді. Бір сүріндіретін реті келген шығар деген оймен Тәкен сал Әлменнің артынан қуып жетіп, онымен айтыс бастайды.

Ел аузындағы бұл айтыс - Әлменнің ақындық өнерінің қаншалықты ерте жетілгенін айғақтай түссе керек. Тағдырына еріксіз көніп, сүймеген күйеуімен өмір сүруге мәжбүр болған Әлмен өмір бойы өксумен өткен. "Сайрап жүрген саяда бұлбұл едім, мойыныма түсірді-ау тұзақ тор ғып", - деп зарлаған.

## Сыртқы сілтемелер

* Әйел көркейсе, әлеуетіміз артады 

## Дереккөздер
 
Санат:1860 жылы туғандар
Санат:Қордай ауданында туғандар
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Санат:Қазақ ақындары
Ляудининктер

**Ляудининктер** (литв. liaudininkas – халықшыл), толық атауы Литва шаруа-ляудининктер одағы – орта және ұсақ буржуазия либерал партиясының мүшелері. 1902 жылы Литва демократиялық партиясы, 1905 жылы Литва шаруалары одағы (кулактар партиясы) құрылды. Неміс әскерлері оккупациялаған (1915-18) Литвада демократтардың өкілдері 1917 жылы қыркүйекте басқыншылар құрған контрреволюциялық «Литва советіне» кірді. Ақпан революциясынан кейін демократиялық партияның мүшелері социалистердің Литва  Ляудининктер (эсер) партиясын, ал оңшыл элементтері социалистердің Литва Ляудининктер-демократтар партиясын құрды (1917 жылы қарашада) Ляудининктер талай рет Литва министрлер кабинетін басқарды. Оның басшылары 1926 жылы 17 желтоқсандағы фашистік төңкеріске бөгет жасамады, фашистік диктатураны Литвада заңдандыруға көмектесті. Ляудининктердің қатарындағы мүшелері басшыларының саясатына наразы болып, 1935 жылы шаруалар ереуілі кезінде коммунистер жақындасты, халық майданының антифашистік комитетін құрды.1936 жылы Ляудининктердің ұйымдарын үкімет жапты. Ляудининктер партиясының кейбір прогресшіл мүшелері 1940 жылы Литвада Кеңес өкіметінің жариялануын қарсы алып, социалистік құрылысқа араласты. Ляудининктердің реакцияшыл басшылары 1941-44 жылы неміс фашистеріне қызмет етті. Олардың кейбіреуі фашистік Германия жеңілгеннен кейін буржуазиялық- ұлтшылдардың астыртын ұйымына қосылды, басшылары гитлершіл әскерлермен бірге АҚШ, Канадаға қашып кетті.

## Дереккөздер

Қазақ  энцеклопедиясы

Санат:Литва
Арай Sunrise лагері

**Арай Sunrise  лагері** - 180 балаға арналған республикалық жастар лагері. 1997 жылдың 14 шілдесінде PetroKazakhstan компаниясының қолдауымен ашылған. Лагердің басшысы –Светлана Серікбаевна. Лагерь 4-14 жас аралығындағы балаларға арналған. Бүкіл персоналды қоса есептегенде 50 адам жұмыс жасайды.Лагерь 20 тәрбиелеуші және 7 отрядтан тұрады.Әр отрядта 24 баладан бар.Балалар арнайы бөлмеде 12 адамнан тұрады.Лагерь 25 мамырдан бастап 25 тамыз уақыт аралығында жұмыс жасайды. Бұл лагерьде оқушыларды үш бағытта оқытады:

•	экономика

•	өнер

•	спорт

Лагерь  балаларды пайдалы білімге үйрете отырып, бала қабілетін жан-жақтан барша дамытады.Бекерден емес бұл лагерь Қазақстанның ең жақсы лагерьлар арасында ең алдыңғы орындарды  алады. Әр лагерь кішкентай мемлекет секілді. Арай лагерінің де өз туы,әнұраны және елтаңбасы бар.
Арай лагері алты облыстан тұрады:
-Қазақ ауылы         
                               
-Англия қалашығы

-Үнділер мекені  
                                  
-Чайнатаун

-Орыс хуторы 
                                       
-Мультимедиа

## Лагерь өмірі
Оқушылардың күн тәртібі:
•	7.00- ұйқыдан тұру

•	7.30- таңғы жаттығу

•	8.00- таңғы ас

•	9.00-11.00 – үйірме

•	10.00- жеңіл ас

•	12.00 –түскі ас

•	13.00 –демалыс уақыты

•	15.00 – бассейнге шомылу

•	16.00 –жеңіл ас

•	18.00- кешкі ас

•	19.00 –спорттық ойындар 

•	21.00- дискотека

•	23.00- ұйықтау

## Секциялар
•	кілем тоқу;

•	ши,құрақ көрпеше және гобелен тоқу;

•	ағаш бұйымдарын жасау;

•	қазақша күрес;

•	фитнес;

•	бисертоқу;

•	фитнес;

•	сурет секциялары жұмыс жасайды.
## Лагерь валютасы
Лагерьдің өз жеке валютасы «лучик» оқушылар арасында кенінен танымал.Оқушылар лагерь территориясында өзінің виртуалды компаниясын басқарып,өз тауарларын шығарады.Балалар еңбек биржасын басқаруды үйреніп, ақша табудың тәсілдерін арнайы мастер-класстарда үйренеді. Тағы да балалар журналист, редактор, бухгалтер мамандықтары бойынша жұмыс жасай алады. Әр оқушы жұмыс жасап «лучик» валютасын өз жеке банкіне жинай отырып, әр күннің сонында лагерь дүкенінде қалаған затын сатып ала алады. Ең белсенді балаларды «Күлімсіреген күн» орденімент марапаттайды.

Санат:Қазақстан лагерьлері
ПетроКазахстан Құмкөл Ресорсиз

## ПетроКазахстан Құмкөл Ресорсиз

ПетроКазахстан Құмкөл Ресорсиз - әлеуметтік-жауапты компаниялардың бірі болып саналады, әлеуметтік дамуға үлкен үлес қоса отырып, ПетроКазахстан Құмкөл Ресорсиз  көптеген қайырымдылық акцияларына демеуші. Негізінен бұл компанияның басты мақсаттары-емдеу акциялары болып табылады, әсіресе, бұл ретте айрықша көңілді  мерзімді бағдарламаға,  көмекті қажет ететін ауылдарға,оның ішінде балаларға, соғыс және еңбек ардагерлеріне, мүгедек адамдарға,мәдениет және өнер мекемелеріне көп көңіл бөлінеді.
## Қызылорда облысындағы Компанияның дәстүрлі жобалары

- Балалар үйіне жыл сайын Науырыз,Жаңа жыл,Балалар күнінде  барып,көңіл күйлерін түрлі сыйлықтармен  көтеру;

- № 2 мектепке "Мұрагер"(ағылшын тілдің даму проектісімен);
  
- Азық-түлік пакеттері облыстың 250 халқына таратылуда. Ол: нпо-ға,аз қамтылған отбасыларға, мүгедектерге арналған. Азық-түлік пакеті бас-басы отбасы үшін ең маңызды азық-түліктерді қамтиды. Акция жылына екі рет өткізіледі - Жаңа жылда және Наурыз мерекелерінде;

-300-ге жуық жетім балалар мен кем-тар отбасынан шыққан балаларға ертеңгіліктер ұйымдастыруда;

-7000 порциялық  балмұздақтарды,конкурстық бағдарламалардан жеңген балаларға жүлделі сыйлықтарды  компания Балалар күнінде спонсрлайды;

-«Мектепке жол »атты акциясы.Оған:мүгедек балалар мен 250 мектеп оқушылардай қатыса алады;

-Отан соғысының ардагерлеріне көмек көрсету:көптеген газеттерге подпискалар, шипажайларға тегін жолдамаларды беру;

-«Қуаныш караваны» атты акциясы.Ол 2011 жылдан бастап жұмыс істеуде.Оған: 1500-дей белсенді балалар көптеген спорттық,ғылыми, мәдени тұрғыда сайыстар өткізілуде.
Miles Falcon

**Miles M.3 Falcon** 1930 жылдарғы британдық Miles Aircraft Limited компаниясы жасап шығарған үш/төрт орынды кабиналы моноплан ұшақ.

## Тарихы

## Нұсқалары
Ұшақ нұсқалары 
* **M.3** — үш орынды прототип, 130 а.к. бар de Havilland Gipsy Major қозғалтқышымен жабдықталған, 1 дана өндірілген.
* **M.3A Falcon Major** — төрт орынды өндірістік нұсқа, 130 а.к. бар de Havilland Gipsy Major қозғалтқышымен жабдықталған, 18 дана өндірілген.
* **M.3B Falcon Six** — 200 а.к. бар de Havilland Gipsy Six қозғалтқышы орнатылған үш орынды нұсқасы, 11 дана өндірілген, 1 Falcon Six-ті қоса есептегенде.
* **M.3C Falcon Six** — төрт орынды, қосарланған басқаруы бар, 200 а.к. бар de Havilland Gipsy Six қозғалтқышы орнатылған, 1 дана өндірілген.
* **M.3D** — конструкциясы қаттыланған нұсқасы, 200 а.к. бар de Havilland Gipsy Six қозғалтқышы орнатылған, 3 дана өндірілген. Бір ұшақ M.3B нұсқасынан конвертацияланған.
* **M.3E** — 200 а.к. de Havilland Gipsy Six қозғалтқышы орнатылған нұсқасы, 1 дана құжаттамасыз өндірілген.
* **M.3F** — бұрынғы M.3B ұшағы, қанаты, спойлері және сытқа шығарылған элерондары Fairey ұшағының технологияларын тексеру (RAE, *R4071* жобасы) үшін жақсартылды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери ұшақтар
Санат:Miles ұшақтары
Қызылорда қаласының Ана мен Бала орталығы

## Қызылорда қаласының Ана мен Бала орталығы
**Қызылорда қаласының Ана мен Бала орталығы** 2014 жылдың 2-ші шілдеде Астана қаласының туған күнінің қарсаңында  ашылды.Бұл орталықтың басты мақсаты ана мен баланың денсаулығың сақтау болып табылады. Мекемеде барлығы 230-ға жуық адам жұмыс істейді. Жұмыскерлердің арасында неонатолог,реаниматор,гениколог мамандары жұмыспен қамтамасыздандырылған. Мекемеде барлығы 10 бөлімше бар. Әр бөлімшеде 25 орын. Орталықта консультация, тренингтер және курстар тегін. Бұл ана мен баланың денсаулығына өте үлкен пайда алып келеді. Күндізгі стационар 9:00-ден 17:00-ге дейін жұмыс істейді. Мекеме бастығы Күлтбаева Лейла Айтбаевна, ал басты акушер Алимова Алтынай. Орталықта айына бір рет ашы есіктер күні ұйымдастырылады.
Халил Бейсеев

**Халил Бейсеев** 22.3.1940 жылы Тұрар Рысқұлов ауданы Луговая станциясында туған- инженер-механик, қайраткер, Қазақстан Республикасы Инженер академиясының корр. мүшесі.техника ғылымының кандидаты Қазақ ауылшаруашылығы институтын бітірген.(1962).1962-72,1974-78 жылы Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы)"Трудовой пахарь" ұжымшарында механик, машина-трактор шеберханасы меңгерушісі, бас инженер, 1971-1974 жылы ауыл шаруашылығы басқармасының бас инженері,   1978-84жылы "Облсельхозтехника" бірлестігі төрағасының орынбасар төрағасы,  1984-85 жылы Луговой ауаткомының төрағасы,1985-91жылы Шу аупарткомының 1-хатшысы,  1991-93 жылы облатком төрағасының орынбасары,  1993-95 жылы облыстық эконоимка, ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы ,1995-96 жылы облыстық әкімнің кеңесшісі, 1996-97 жылы ауыл шаруашылығы депортаменті бастығының орынбасары, 1997 жылы "Жамбылгазавтосервис" АҚ президентінің кеңесшісі. "Халықтар достығы" орденімен, медальдармен марапатталған. Шу ауданының құрметті азаматы.

## Дереккөздер
  
#Тараз Жамбыл энциклопедия "Қазақ энциклопедиясының Бас редакциясы Алматы,2003 175-бет

Санат:Инженерлік сала
Санат:Инженерия
Ғайникен Айдарханқызы Бибатырова

**Ғайникен Айдарханқызы Бибатырова** 15 қазан 1934 жылы Талдықорған облысы, Бөрлітөбе ауданы, Көкжиде ауылында дүниеге келген. Кеңес және қазақ мемлекеттік және қоғам қайраткері, ғалым, тарих ғылымдарының кандидаты (1973), Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2004).

## Қызметі
*1952 жылы М.Мәметова атындағы Алматы қыздар педагогикалық училищесін бітірді.
*1957 жылы Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірді. 
*1973 жылы КОКП ОК жанындағы қоғамдық академияны саясаттану мамандығы бойынша бітірді..
*Еңбек жолын 1957 жылы С.М.Киров атындғы Қазақ мемлекеттік университетінің комсомол комитеті хатшысының орынбасары болып бастады.
*1957-1959 жылдары - Алматы қаласындағы Қазақстан комсомолының Фрунзе аудандық комитетінің екінші, бірінші хатшысы.
*1959-1963 жылдары - Қазақстан комсомолының Алматы қалалық комитетінің екінші, бірінші хатшысы.
*1963-1965 жылдары - Қазақстан комсомолының Алматы облыстық комитетінің хатшысы.
*1965-1966 жылдары – Алматы Кеңес аудандық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары.
*1966-1970 жылдары - Калинин аудандық партия комитетінің екінші хатшысы.
*1973-1986 жылдары - Жамбыл облыстық партия комитетінің хатшысы.
*1986-1988 жылдары - Қазақ КСР Мәдениет министрінің орынбасары.
*1988 жылдан 1991 жылға дейін - Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Баспасөздегі мемлекеттік құпияларды қорғау жөніндегі бас басқарманың бастығы.
*1992 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғалымдар үйінің директоры.
Аудандық комитеттің, қалалық комитеттің, облыстық комитеттің, Қазақстан комсомолының орталық комитетінің мүшесі, комсомолдың 14 съезіне, Қазақстан комсомолының 9, 10-съездеріне делегат болған.

## Марапаттары
*1976 жылы — Еңбек Қызыл Ту Ордені.
*КСРО-ның көптеген үкіметтік және мерейтойлық медальдарымен марапатталған.
*Қазақ КСР және КСР Жоғарғы Президиумының құрмет грамоталарымен марапатталған.
*2004 жылы - мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық және мәдени-гуманитарлық дамуына қосқан үлесі үшін «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағын алды. 
*2011 жылы - Жамбыл облысының құрметті азаматы.
*Қазақстан Республикасы Президентінің алғыс хатымен және алтын белгісімен марапатталған.
*2016 жылы - «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалімен марапатталды. 
*2019 жылы - Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы Жарлығымен «Парасат» орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Еңбек статистикасы

**Еңбек статистикасы** - еңбек ресурстарының саны мен пайдаланудың және жұмыс күшін ұдайы өндірудін шартын зерттейтін статистика саласы. Еңбек статистикасы жұмыс күшінің қозғалысын, яғни қызметкерлерінқабылдануы мен босануының және кәсіп орнының тізімділік құрамындағы басқа да өзгерістерді зерттейді. Жұмыс уақытын пайдалану статистикасы іс жүзінде істеген уақытты, өндірісте пайдаланылмаған уақытты көрсетеді.Жұмыс уақыты, *адам-күн* мне *адам-сағат* мөлшерімен есепке алынады.Еңбек статистикасы кәсіптік-техникалық білім беру оқу орындары мен тікелей өндіріс жанында ұйымдастырылған мектептер арқылы жұмысшы және қызметші кадрларын даярлау саласында болып жатқан процесстерді зерттейді. Еңбек статистикасында еңбек өнімділігінің өсуін зерттеу басты орын алады.

Еңбек статистикасы халық шаруашылығының әр саласында еңбек өнімділігінің өсуінің индекстері мен абсолют деңгейін зерттейді, еңбек өнімділігін арттырудағы жекелеген факторлардың рөлі мен маңызын көрсетеді. Еңбек статистикасы жұмысшылар мен қызметкерлердің орташа жалақысының, жалақы қорының мөлшері мен құрамын, жалақы қорының жұмсау жөніндегі жоспардың орындалуын зерттейді, жұмысшылар мен қызметкерлердің нақты жалақысын, мемлекеттік бюджет, әлеуметті қауіпсіздендіру қоры арқылы берілетін қосымша төлемдерді есептеп шығарады . 
## Дереккөздер
Алматыкітап, 1997ж., 4-том
Мучник Галина Михайловна

**Мучник Галина**  (1937 жылы Алматы облысы Талғар ауданы Панфилов қаласында дүниеге келген) - ғалым, 1996 жылы филология ғылымдарының докторы, ал 1997 жылы профессор атағын алды. 1959 жылы қазіргі  Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген.

## Қызметі
1964-1966 жылдары Ыбырай Алтынсарин атындағы педагогикалық - ғылыми ҒЗИ-нде, 1966-97 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарды.
 
## Еңбегі
Қазіргі уақытқа дейін 50-ден аса ғылыми еңбектері жария етілген.

## Пайдаланылған әдебиет


Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Профессорлар
Мұқашев Берік Алтайұлы

**Мұқашев Берік Алтайұлы** (1970 жылы Алматы облысы Райымбек ауданы Текес ауылында дүниеге келген) - халықаралық дәрежелі спорт шебері, бокстан халықаралық дәрежедегі төреші. 1992 жылы Қазақ дене тәрбиесі институтын бітірді. 1987-91 жылдары бокстан КСРО құрама командасының мүшесі болды. 
## Жүлделері
1988-89 жылдары Қазақстан Республикасының Чемпионы,  Кореяда өткен *"Дружба"* халықаралық турнирінің жүлдегері атанды.     
## Дереккөздер


Санат:1970 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері
Санат:Алфавит бойынша боксшылар
Санат:Қазақстан чемпиондары
Санат:Қазақстан боксшылары
Санат:КСРО боксшылары
Мұқыры қорығы

**Мұқыры қорығы ** — Алматы облысы  Көксу ауданындағы Ақын Қалқа ауылының аумағында орналасқан және көбінесе жануарлар әлемін қорғайтын қорықтардың бірі. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Балпық би кентінен оңтүстікке қарай 7 км, облыс орталығы - Талдықорғаннан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде. Қорық аймағында Ақын Қалқа ауылы, Н. Алдабергенов, Қ. Жапсарбаев, Д. Рақышев ескерткіштері мен музейлері, өлкетану музейі, Алтыуайыт тауы, Ащыбұлақ сайы, 35 га алма бағы бар.  

## Жануарлары
Түлкі, қасқыр, қырғауыл, суыр, ондатра. 

## Дереккөздер
 

Санат:Қорықтар
Кіші Қос асар қамалы

## Кіші қос асар қамалы
**Кіші қос асар қамалы** –төртбұрышты ескерткіш, көлемі 200х100 м. Қамал «Жетіасар» мәдениетіне жатады. Өмір сүрген уақыты б.з. I мыңжылдығымен мерзімделеді.  Оның көлемі 75х50 м үлкен кесектерден қаланған, биіктігі 10 м асатын қабырғалармен қоршалған қамалы бар. Қамал қабырғалары күмбезді айналмалы баспалдағы бар, екі қатардан тұратын жебе ату ойығы салынған бекіністі алты мұнаралармен нығайтылған. Ескерткіш «Жетіасар» мәдениетіне жатады және б.з. І мыңжылдығымен мерзімделеді.
Мартина Штоссель

Мартина Штоссель - (21 наурыз 1997 жылы Буэнос-Айрес, Аргентина) - Аргентиналық актриса, биші және әнші. Көрерменге "Виолетта" сериалы арқылы танымал.

=Отбасы=
Мартина Штоссель Аргентина елінде дүниеге келген. Әкесі -  Алехандро Штоссель «Baila Conmigo Paraguay» программасының директоры, анасы - Мариана Муслер, ағасы -  Франциско. Мартина Штоссель пианинода өте жақсы ойнайды, билейді және ән айтады. 2011 жылы «Жарқырау» (the «Glow») әнін жазды. Кейіннен бұл ән «Disney Princess» әнжинағына кірді.
=Мансабы=
Мартина Штоссель 2012 жылы "Виолетта" сериалында басты рөлді сомдады. 2013 жылы «Монстрлар университеті» мультфильмінде және «Суық жүрек» мультфильмінде басты рөлдерді сомдады.
=Бейнебаяндары=
2011-Tu Resplandor,	
2012-En Mi Mundo,	
2012-Tienes Todo,
2012-Te Creo,
2012-Habla si puedes,	
2012-Junto a Ti,
2012-Ser mejor,
2013-Hoy Somos Mas, 
2013-Nuestro camino,	
2013-Si es por amor.

=Хоббиі=
Бос уақытында сауда орталықтарын аралап, жаңа киім іздейді. Мартинаның ойынша әрбір қыз баласы дукен аралағанды жақсы көреді.
=Сілтемелер=
http://violetta.org.ru/?p=2083 
http://violettafan.ru/16-martina-shtossel-new.html 

Санат:Тұлғалар
Моңғол операциясы

**Моңғол операциясы** (1921) - генерал барон Р.Ф.Унгерн фон Штернбергтің ақ гвардияшыл бандыларын Моңғолияда талқандау қимылы. Унгерн бандылары 1920ж. күзде Забайкальеден Моңғолияға баса-көктеп кірді . 1921 ж. 4 ақпанда Урганы (қазіргі Улан-Батор) және басқа бірнеше ауданды басып алды. Сухе-Батор мен Х. Чойбалсан басқарған халық бұқарасы басқыншыларға қарсы күреске аттанды. 1921 ж. 10 сәуірде Моңғолияның уақытша халық үкіметі РКФСР үкіметіне Унгерн бандыларымен күресте өздеріне көмек көрсету жөнінде өтініш білдірді.

Санат:Әскери операциялар
Моңғол ғылым академиясы

**Моңғол ғылым академиясы** -МХР-дің басты ғылыми мекемесі. 1961 ж. мамырда құрылған. Үш бөлімнен тұрады: қоғамдық ғылымдар, биология және Жер туралы ғылым , физика-матемтика және химия ғылымдары бөлімі. Академия жүйесіне ірі кітапхана, обсерватория, баспа енеді. Әр тоқсан сайын > (>, 1961) журналы шығып тұрады. 1973 ж. академия жүйесінде 700-дей ғылыми қызметкер жұмыс істеді. Көптеген шетелдердің ҒА-лары және ғылыми ұйымдарымен байланыс жасайды.

Санат:Әлемнің ғылыми мекемелері
Ботай шабуыл құралдары

Құралдарды даярлаудың шикізаты ретінде тақта тастар, құмдақ тастар, әк тастар және т.б тас  жыныстары пайдаланған.Жыйынтықтарды зерттеу барысында бізге дейін жеткен құрралдардың түрлері олардың жасалу және қаншалық тозғандығы ескерілді:

1.ірі бастапқы жарықтары бар дайындалмалар;

2.буйір шеттері жөнделген және жүздері бар дайындамалар;

3.жүздері тегістелген дайындамалар;

4.бүйір жақтары тегістелген және жүздері бар жұмысқа дайын құралдар;

5.жұмыстық жүздерді жылтыратылған және іздері түзу құралдар;

6.жұмыстық жүзі жарылған және кертілген құралдар;

7.түзету іздері бар құралдар;

8.істен шыққан құралдар;

Шабатын құралдардың арасында балта мен шот көзге түседі.Бұл құралдарыныңерекшелігі кырында-балталарда ол симетриялы, ал щоттарда-ассиметриялы.Барлық ағаш өңдейтін құралдардағы микроіздер ағашқа үйкелу нәтижесінде түскен жіп тәрізді сызықтар болып келеді, алайда көп жағдайда микроіздермен қатар жүздері ағаштың қатты жерлеріне (көзге) тигеннен қалған кетіктер  мен сынықтар  да бар.Іздер құралдың жұмыстық ше  еріне перпендикуляр, пл бел ортасына паралель оранасқан.КЕйбіреулерінде сызық іздер жүздерін түзеткен іздермен жабылып қалған.Типология бойынша қашау тәрізді құралдар тобына қималар шаршы,ромб,үшбұрышты,сопақ болып келген.

## Дереккөздер


1. Ботай дала өркениетінің бастауы кітабы, Виктор Зайберт, 2011ж, 204бет
Ботай жерінің қазба заттары

Ботай жерінің қазба заттары
Табылған заттардың басым бөлігі еденде үш үйіндімен көрсетіледі.Олардағы жаңқалар өңделмегендіктен,оларды өндіріс алаңдарының  қалдықтары ретінде сипаттауға болады.Барлық құралдар түгел  дерлік баспананың батыс бөлігінен,қазаншұңқырдың солтүстік-шығыс қабырғасының  бойынан  табылды,сондай-ақ ошақтардың шығысында доға тәрізді шашылып жатты.Осы баспанада тастан және сүйектен жасалған құрал-саймандардың  аса бай жиынтығы кездеседі.

## Сілтеме
Ботай дала өркениетінің мәдениеті энциклопедиясы