open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мағира Қожахметова

**Мағира Қожахметова** — 1946 жылы 5 ақпанда Көкшетау облысы, Зеренді ауданы, Қошқарбай ауылында дүниеге келді.

Көкшетау кітапхана техникумын бітіреді. Мектепте, кітапханада жұмыс істейді. 1969 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде 1981 жылға дейін қызмет істеген. 1981—1992 жылдары «Қазақстан әйелдері") журналында, 1992—1994 жылдары «Денсаулық» журналында, 1994—1996 жылдары «Ай», 1996 жылдан «Ақ желкен» журналында қызмет еткен. 2002 жылдан бастап балаларға арналған «Балбұлақ» журналын, 2005 жылдан бері көпшілікке арналған медициналық, танымдық «Дертке дауа» газетін шығарып келеді.

«Күннің алтын сынығы», «Әлем-әуен», «Жылы шырай», «Адам құпия», « Жантәсілім», «Жападан жалғыз» кітаптарының, көптеген танымдық материалдардың, шығармашылық портреттердің авторы. 2006 жылы шыққан Қазақстанның Халық жазушысы, ақын Мәриям Хакімжанованың ІІІ томдық шығармалар жинағын құрастырған.

1982 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен, 2006 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2008).

## Дереккөздер

Санат:Ақмола облысында туғандар
Санат:Қазақ жазушылары
Санат:Қазақстан журналистері
Санат:1946 жылы туғандар
Кеңес Нүрпейісов

**Нүрпейісов Кеңес** (15.3. 1935 жылы туған, Райымбек ауданы, Саты ауылы) — ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1973), профессор (1980), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан ҰҒА-ның академигі (2003; 1987 ж. — корреспондент мүшесі). 1957 ж. ҚазМУ-дің тарих факультетін бітірді. 1958 жылдан Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Тарих және этнологиялық институтыңда қызмет істейді. Нүрпейісов Қазақстан тарихы, ұлттық-мемлекеттік құрылым проблемалары жөнінде бірнеше монография, кітапша және 400-ге жуық ғылыми зерттеулер мақалаларын жариялады. Қазақстан мен Орта Азиядағы Азамат соғысы туралы 2 томдық құжаттар жинағын ("Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане". Документы и материалы, т. 1, 1963; т. 2, 1964), Қазақстандағы Қазан революциясының шежіресін (1967), Қазақстан ҒА Тарих, археологиялық және этнографиялық институтының Ақмола, Шығыс Қазақстан, оңтүстік Қазақстан, Қызылорда және Жамбыл облтарында жұмыс істеген ғылыми экспедицияларының зерттеу корытындыларын (в кн.: "Из истории соц. строительства в Казахстане", 1960; "Из истории Октябрь-ской революция и гражданской войны в Казахстане", 1962; "Из истории борьбы за власть Советов в Казахстане", 1963) жариялауға қатысты. 1982 ж. Қазақстан тарихының 5 томдық ужымдық жинағын шығаруға қатысқаны үшін Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген  ғылым мен техникалық қайраткері (1998). 3 ғылымдары докторы, 25-тен аса ғылым кандидатын даярлады. 300-ден аса ғылым жобаларының, соның ішінде 20-дан аса монографияның авторы.

## Дереккөздер
Қоғамға қарсы құбылыс

**Қоғамға қарсы құбылыс** - жалпы қабылданған адамгершілік пен ізгілік нормаларына қайшы келетін әлеуметтік өмірдің құбылысы. Алкоголизм, нашакорлық, бұзақылық, қылмыс, әлеуметгік паразитизмнің әртүрлі формаларында көрінеді.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Ауызекі (ауызша)

**Ауызекі** (ауызша) - дыбыстау түрінде, дыбысталып айтылатын, жазбаша тұлғаға көшірілмеген.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Айжарық Абылқасымов

**Айжарық Абылқасымов** - 1961 жылы 10 қазанда Семей облысы, Мақаншы ауданы, Жарбұлақ ауылында туған. 1979 жылы Жарбұлақ орта мектебін бітірген. 1984 жылы Талдықорған заң техникумын, Семей университетінің филология факультетін тамамдаған.

1979—1981 жылдар аралығында Кеңес әскері қатарында болып, 1984— 1986 жылдары Ішкі істер бөлімінде қызмет еткен.

Ақынның «Сағынған көздің моншағы» (1992), «Жүректе бүгін сызат көп» (1995), «Махаббатым менің» (1996), «Ең бақытты шақтарым» (2003), «Көңілдария» (2003) атты кітаптары жарық көрген. Бірнеше мүшәйраның жүлдегер!, Өлеңдері Т.Айбергенов туралы естелік кітапқа енген. Республикалық басылымдарда жарияланып келеді.

## Дереккөздер

Санат:10 қазанда туғандар
Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Мақаншы ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Айтыс ақындары
Санат:Талдықорған заң техникумы түлектері
Санат:Семей мемлекттік университеті түлектері
Нүрпейісов Рахметолла

**Нүрпейісов Рахметолла** (5.12.1927 жылы туған, Панфилов ауданы, Қаракол ауылы) - ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1970). Панфилов атындағы пед. училищені, 1953 ж. ҚазМУ-ді бітірген. 1953-70 ж. "Қазақстан пионері", "Түрксіб" теміржолшылар газетінде, Қазақ радиосы мен "Қазақ әдебиеті" газетінде қызмет істеген. 1970 ж. Алматы облыс партия комитетінде нұсқаушы, баспасөз, радио және телевизия секторының меңтерушісі болған. 1975-83 ж.
осында үгіт бөлімі орынбасары. "Туған өлкем" (1962), "Ақкуқаздар" (1969), "Гүлдер-гүлдер" (1971), "Қапшағай" (1972), "Қоңырелең" (1974), "Мейірім" (1976), "Туған өлке әуендері" (1978), "Жай толқын" (1979), т.б. өлендер жинағы жарьгқ көрген.

## Дереккөздер
Көп жасушалы жасыл балдырлар

Тұщы су қоймаларында, теңіз суында денесі жасыл түс беретін біржасушалы және көпжасушалы балдырлардың сан алуан түрі тіршілік етеді. Табиғатта жасыл балдырлардың 13 мың түрі бар деп саналады. Солардың бірі - спирогира.

thumb|left|Спирогира клеткасы
Спирогира - жібі бір катарға орналасып, ұзын жасушалардан құралған көпжасушалы балдыр. Ол өзге балдырлармен бірге жиналып, суға жасыл түс береді. Спирогира қолға алғанда жібектей жұмсақ болып сезіледі. Спирогираның құрылысын микроскоппен көруге болады. Оның жасушалары ірі. Жасуша қабықшасы астындағы цитоплазма ядроны қоршаған цитоплазмамен цитоплазмалық жіпшелер арқылы байланысады. Жіпшелердің арасын вакуоль шырыны толтырып тұрады. Жасыл түс беріп тұратын хроматофоры бір, екі немесе одан көп болады. Таспа пішінді хроматофоры жасушада оралма тәрізді орналасқан. Атауы осы қасиетіне негізделген. Ол өсімді және жынысты жолмен көбейеді.

Өсімді көбею спирогира жіпшесі бірнеше бөлшекке немесе жеке жасушаларының бөлінуі арқылы жүреді. Әр бөлшегінің жасушасынан қайтадан спирогира жіпшесі пайда болады. Жынысты көбею жіптеріндегі екі жасушаның цитоплазмасының қосылуы арқылы жүреді.

thumb|left|Улотрикс
Көпжасушалы жіп тәрізді жасыл балдырдың екінші түрі - улотрикс. Улотрикс ағын су түбіндегі заттарға бекінеді. Су түбіндегі қайыр - балшықтың бетін жауып жатады. Ол бірқатар қысқа жасушалардан түзілген жіп тәрізді болады, төсемікке бекініп өседі. Спирогирадан айырмашылығы әрбір жасушасындағы жасыл түсті хроматофоры жалпақ білезік тәрізді болып келеді.

Жыныссыз көбейгенде кез келген жасыл жасушаларында екі, төрт талшықты зооспоралар түзіледі. Олар қозғалып, төсемікке бекінеді. Талшығын жойып, жаңа жасушалар түзе бастайды. Біртіндеп улотрикс жіпшесі пайда болады.

Жынысты көбейгенде кез келген жасушасы бөлшектерге бөлінеді. Зооспоралардан кіші екі талшықты гаметалар түзеді. Олар екі-екіден қосылып, зигота пайда болады. Оның сырты қалың қабықтан қапталып, бүйыққан спораға айналады. Ол бірнеше бөлшекке бөлініп, әрқайсысы зооспора түзеді. Олардан жаңа улотрикстер өсіп жетіледі.

Спирогира мен улотрикс басқа жасыл балдырлар сияқты күн сәулесінің қатысуымен хроматофорларына судағы еріген көмірқышқыл газын сіңірт, ағзалық зат түзіл, қоректенеді. Сонымен бірге суға оттегін бөліп шығарады. Оттегімен судағы тірі ағзалар тыныс алады.

Балдырлардың және басқа да суда тіршілік ететін ағзалардың қалдықтары шіриді. Құнарлы заты тыңайтқыш есебінде егістікке пайдаланылады. Балдырлар су жәндіктерінің тіршілік ортасы және қорегі болып саналады.

Табиғатта біржасушалы және көпжасушалы жасыл балдырлардың 13 000 түрі бар. Солардың бірі - спирогира және улотрикс. Олар өсімді жолмен (спирогира), жыныссыз және жынысты жолмен (улотрикс) көбейеді. Бұлар өзге жасыл балдырлар тәрізді күн сәулесінің қатысымен хроматофорына судағы еріген көмірқышқыл газды сіңіру арқылы ағзалы зат түзіп, қоректенеді. Фотосинтез кезінде оттегін газ түрінде бөліп шығарады. Судағы тірі ағзалар оттегі газымен тыныс алады.
## Дереккөздер


Санат:Биология
Тұрақтылық

**Тұрақтылық** сөзінің мәндері:
* 1. Мінездегі бірқалыптылық, сабырлылық;
* 2. Махаббат сезіміндегі адалдық, айнымаушылық;
* 3. Достықтағы, жолдастықтағы адалдық, беріктік;
* 4. Тұтынушы мен өндіруші арасындағы бірқалыптылық;
## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Орнықтылық
Атмосфералық ауа

**Атмосфералық ауа** - жер атмосферасын құрайтын газдар қоспасы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Тальк

**Тальк** — майда ұнтаққа жылдам айналатын ұнтақ-минерал. Кондитер өнімдерін пішіндеуге қолайлы материал. Ерітілген қантты құюға қажетті материалдың бірі. Талькке крахмал қосуға да болады.

## Дереккөздер


Санат:Бейорганикалық заттар
Санат:Антифрикцион материалдар
Санат:Тағам қоспалары
Метеорологиялық жағдайлар

**Метеорологиялық жағдайлар (Метеорологические условия)** — белгілі бір аудандағы белгілі бір кезендегі немесе уақыттағы метеорологиялық элементтердің жиынтығы. Метеорологиялық жағдайлар қаруды, әскери техниканыпайдалануга, әскерлердің (флот күшінің) ұрыс қимылына, тыл жұмысына әсерін тигізеді және ұрыс жағдайының элементі болып табылады. Метеорологиялық жағдайлар температурамен, ылғалдылықпен, ауаның тазалығымен, атмосфералық қысыммен, желдің жылдамдығымен және бағытымен, күн радиациясымен, Жердің және атмосфераның жылулық сәулеленуімен, бұлттылықпен, күннің күркіреуімен, дауылдармен және тағы да баска метеорологиялық элементтермен сипатталады. Метеорологиялық жағдайлардың қарулы күштер мен әскер түрлерінің ұрыс кимылдарына әсері әр түрлі болады. Авиадия қозғалысына бұлттылық, түман, жанбыр, қар, күн күркіреу, көктайгақ, ауадағы мүз қату, шаңды дауыл, қатты жел, ауаның температурасы, яғни ұшақтар мен тіқұшақтардың ұшуы мен қонуын қиындататын, кейде үшырмай тастайтын жағдайлар әсерін тигізеді. Артиллерия атысының дәлдігі мен кейбір ракета типтерін жіберуге желдің бағыты мен жылдамдығы, атмосфералық, қысым, ауаның температурасы мен ылгалдылығы әсер етеді. Әскерлерді жаппай қырып-жою қаруынан корғауды ұйымдастыруда атмосферадағы биіктік бойынша желдің бағыты мен жылдамдығы, ауа мен жердің температурасы, ауаның жерге жақын қабатының вертикаль тұрақтылығы, бұлттылық, жаңбыр, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, күн радиациясы және басқалар есепке алынады. Метеорологиялық жағдайлар жергілікті жерден өткенде, су бөгеттерін шабуылдап өтуде, кемелердің жүзуіне және олардың қару-жарақ пен техникалық құралдарды пайдалануына әсерін тигізеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Самат Исмайылұлы Нұрсапаев

**Нұрсапаев Самат Исмайылұлы** (14.3.1947 жылы туған, Панфилов ауданы, Шежін ауылы) — мүсінші, Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1979). 1968 ж. Алматы көркемсурет училищесін (Т.Досмағамбетов шеберханасы бойынша) бітірген. 1979-92 ж. Жамбыл (Тараз) қаласында, 1992-2002 ж. Талдықорған қаласындағы шығарм. ұйымдарда жұмыс істеді. Қазір Панфилов ауданының Шежін ауылындағы Этнографиялық-тарихи көркемөнер паркін жасауда. Осы ауылдың түлегі, Қазақстанның халық суретшісі Ә.Қастеевтің туындыларындағы персонаждарды табиғи қой тастарды қашап, Елшібек, Батай батырларға арналған ескерткіш-белгілер өрнектеді. Нұрсапаев туындылары бірнеше рет республика, халықаралық көрмелерге қатысып, "Искусство молодых художников" атты альбомға (М., 1980; 1986) енгізілді.

## Дереккөздер


Санат:1947 жылы туғандар
Санат:Алматы облысында туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Тіл тұрақтылығы

**Тіл тұрақтылығы** - үздік сіз өзгеріске қарамастан тілде дәуірлер бойы өзінің тұракты әле ментерін сақтауы.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Тамақ концентраттары

**Тамақ концентарттары** - термиялық өңдеуді қажет ететін тамақ өнімдері болып табылады. Оның ерекшелігі - ылғалдылығының төмен болуы (4—12%), тағамдық заттардың жоғары концентрациясы және жоғары сіңімділігі. Тамақ концентраттарының сапасы төмендемей ұзақ мерзім сақталады. Тамақ концентраттарының құндылығы 100 г өнімге шаққанда 330—550 ккалды құрайды.

## Дереккөздер
Жер асты - миналы соғыс

**Жер асты - миналы соғыс** — жарылғыш заттардың тереңге көмілген зарядтарын (жерасты миналары мен жерасты жолдарын) қолдана отырып ұрыс қимылын жүргізу тәсілі. Оны камал кабырғаларына жакындау, оларды қирату және олар арқылы қарсыластың орналасқан орындарына баса-көктеп кіру мақсатында шабуылдаушы әскерлер қолданған. Тойтарыс беруші әскерлер де қарсыластың миналық галереяларын қирату үшін жер асты жолдары мен минаға қарсы миналарды қолданған.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тамақ майлары

**Тамақ майлары.** Майлар жоғары калориялы тамақ өнімдері болып табылады. Организмде 1 г май тотыққанда 37,7 кДж немесе 9,3 ккал энергия болінеді. Майлар жылу болумен қатар маңызды физиологиялық мәнге ие. Майлардан адам организмі қажетті май қышқылдарын, витаминдер, фосфатидтер және басқа заттар алады. Биологиялық жағынан есімдік майлар құнды болып саналады, олардың құрамында қанықпаған май қышқылдары — линол және арахидон болады. Бұл май қышқылдары атеросклероз ауруын тудыратын заттардың түзілуін тежейді. Майлар жеткіліксіз мөлшерде қабылданса, организмнің суық пен инфекциялық ауруларға қарсы түру қабілеті төмендейді.

## Дереккөздер


Санат:Азық-түлік өнеркәсібі
Санат:Майлар
Метеорологиялық ракеталар

thumb|right
**Метеорологиялық ракеталар (Метеорологические ракеты)** — атмосфераның метеорологиялық жағдайын айқындауға арналған ракета. Метеорологиялық ракеталардың қысымды, температура мен ылғалды өлшеуге арналған құралдары, сондай-ақ қабылдау пунктіне хабар жеткізуге арналған телеметрикалық құралдары бар контейнері болады. Ол берілген биіктікке дейін көтеріліп, парашютпен төмен түсіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Нақтылау

**Нақтылау** - дүниедегі заттар мен құбылыстардың қасиеттері мен өзіндік ерекшеліктерін ашатын синонимдердің семантикалық функциясы. Әдетте бір сөйлемнің ішін де бір-бірін өзара нақтылайтын эквивалентті сөздердің жақын орналасуы жағдайында еткеріледі. Нышанның, сапаның, касиеттің, әрекеттің, тағы басқа басқаларының айқындалу дәрежесі нақтылануы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Әлеуметтік ортаға қарсы жеке тұлға

**Әлеуметтік ортаға қарсы жеке тұлға** - қоғамда қабылданған нормаларды орындай алмайтын немесе орындағысы келмейтін жеке тұлға. Жауапсыздығымен, шыдамсыздығымен, қоршаған адамдармен және қоғамдық институттармен жиі қақтығыста болуымен, өзінің қателіктерін мойындауға қабілетсіздігімен, өзі жіберген қателіктері үшін басқаларды кінәләуға бейімділігімен және олардан әлеуметтенуінің жеткіліксіз екенін көрсететін сабақ ретінде қорытынды шығармауымен сипатталады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Облыстық балалар туберкулезі санаторийі

**Облыстық балалар туберкулезі санаторийі**,

Талдықорған қаласындағы емдеу мекемесі. 1954 жылдан жұмыс істейді (125 орындық). Жылына 400-ден аса бала емделіп шығады. Санаторийде ренттен, физиология және тіс кабинеттері, сондай-ақ, емдеу лабораториясы бар. Санаторий жанында сегіз жылдық мектеп, кітапхана, әр түрлі үйірме және қуыршақ театры жұмыс істейді. Балалар жазда қымызбен емделеді.

## Дереккөздер
Таңқурай

нобай
нобай
нобай
**Таңқурай ([[Латын тілі|лат]]. ''Rubus idaeus)**''- раушангүлділер тұқымдасының бір түрі. Биіктігі 1—3	м, сабағы тікенді, жапырағы қалың, атпа тамырлы, көп жылдық шала бұта. Жемісі сүйекті, түсі қызыл, сары. Жемісінің құрамында қант, пентон, органикалық қышқылдар, С, А, В витаминдері, хош иісті заттар бар. Жемісін жеуге және тосап, шырынсу, шырын, шарап, т.б. дайындауға пайдаланады.

## Өсімдік туралы
Таңқурай – раушангүлдер тұқымдасына жататын, жартылай бұталы көпжылдық өсімдік. Таңқурайдың бұталары алғашында шөптесін болып, кейіннен бұтаққа айналады. Жапырағы күрделі пішінді, жиегі аратісті, үстіңгі беті қою жасыл, ішкі жағы ақ түсті. Гүлдері ақ немесе ашық қызғылт болады. Гүлі 5 күлтелі, аздаған гүлшоқтар болып жеке-жеке өседі. Гүлдеуі маусымнан күзге дейін жалғасады. Сондықтан пісу мерзіміне қарай, өнімін жинау бірнеше айға созылады. Жидегі өте нәзік, күлгін- қызғылт түсті. Дәмі тәтті, аздаған қышқылдығы бар. Таңқурай ұсақ сүйекшелерден құралған бірнеше дәндердің бірігуінен тұрады. Жабайы түрінде бұл дәндер бір-бірінен оңай ажыратылып алынады. Ал, екпе түрлерінде сүйекшелері бірігіп кеткен тәрізді болып көрінеді. Жалпы пісу кезеңі шілде, тамыз айлары. Нәзік хош иісті.
Табиғатта таңқурай аралас ормандарда, қылқанжапырақты ағаштар арасында жақсы өседі. Өзен аңғарларында, бұталардың арасында, көлеңкелі, ылғалды жерлерде кездеседі.

## Қолданылуы
Таңқурай құрамында адам ағзасы үшін пайдалы заттар өте көп, атап айтқанда: аскорбин қышқылы, глюкоза, органикалық қышқылдар, спирттер, кетондар, ақуыздар, пектиндер, азот қоспалары, илік заттар,С, А, В топ дәрумендері. 
Таңқурайдан жасалған қайнатпаны дене қызуын түсіруге, несеп жүргізуге, бүйрек тасын шығаруға, іш ауруына, қант диабетіне, өт айдауға пайдаланады. Гемоглобин мөлшерін арттыру, қан тоқтату, суық тигенде дене қызуын басуға, іш тоқтатуға, қан аздыққа, жүйке ауруларына, бронхитке, жөтелге қарсы қолданады.
Таңқурай жемісін табиғи қалпында немесе кептірілген күйінде қайнатып, сусын жасап, қыста тұмау кезінде пайдаланады. Әсіресе, тибет медицинасында таңқурайдың жапырағы, жемісі және сабағы қолданылады. Жапырақтарын бұқтырып шайдың орнына ішеді. Сонымен қатар таңқурайдан тосап, сусын, шырын, джем жасайды. Кондитерлік тағамдарға қосады.

## Химияда
Егер суға финолфталеинды қосса таңкурай түсі шығады.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 

## Сілтемелер
* Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

Санат:Раушангүлділер
Ерсінбек Қойбағарұлы

right|thumb
**Ерсінбек Қойбағарұлы** - 1946 жылы 23 сәуірде Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Көмешбұлақ ауылдық әкімшілігіне қарасты Құрлық ауылында дүниеге келген. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. 1969 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетін тамамдаған. Еңбек жолын 1968 жылы қалалық жедел жәрдем стансасында дәрігерлік қызметтен бастаған. 1969 жылы Сайрам аудандық орталық ауруханада педиатр, 1970 жылдан осы аурухананың балалар бөлімшесінің меңгерушісі қызметін атқара жүріп, әңгіме, сатира жанрларына қалам тартып, туындылары газет-журналдарда жиі көріне бастаған. 1972-1974 жылдары Карель АССР-інде әскери дәрігерлік қызмет атқарған. 1975—1983 жылдары Сайрам аудандық ауруханасының балалар бөлімшесінің меңгерушісі, 1984 жылдан «Манкент» санаторийінде терапевт-курортолог, медпсихолог, психотерапевт, республикалық «Денсаулық», халықаралық «Дала» журналдарының Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша меншікті тілшісі болып қызмет еткен. Әскерилер өмірінен «Қараша», «Терістік шүғыласы», «Доктор Арсений» атты повестер, басқа да көптеген әңгімелер жазған. Әңгімелері «Арман қанатында», «Қисық шеге», «Күлеміз бе, қайтеміз?», «Қанат қақты» атты ұжымдық жинақтарда жарияланған.
Оннан аса өлеңдеріне белгілі композиторлар ән жазған.
«Қасірет қақпаны» трагедиясы облыстық Ш.Қаддаяқов атындағы филармонияда, «Бала мен қайыршы» пьесасы облыстық Ж.Шанин атындағы қазақ драма театрында, Жетісай, Тараз театрларында, «Аңқаудан алданган айлакер», Костинскиден аударған «Тосын сый» облыстық қуыршақ театрында, «Тырна үлпалары» облыстық Ж.Шанин атындағы қазақ драма театрында қойылған. «Қызғалдақты жұлмаңдар» пьесасы 2008 жылы «Қазіргі пьеса» атты республикалық конкурста ІІІ орынды иеленген.

Әңгімелері мен хикаяттары орыс, өзбек, түрік, қарақалпақ тілдеріне аударылған. «Қанат қақты», «Шабыт шашуы» атты топтамаларды құрастырған.

Облыстық комсомол комитетінің, ҚР Мәдениет комитетінің Құрмет грамоталарымен, Елбасының Алғыс хатымен марапатталған. Облыс әкімінің екі мәрте стипендияты. А.Фадеев атындағы Халықаралық әдеби сыйлықтың лауреаты, А.Фадеев атындағы Алтын медальдің иегері. Ресей әскери-теңіз флотының, Мәскеудегі Словецк мектебінің «Адмирал Рахимов» төс белгісімен марапатталған.

1996 жылдан Сайрам ауданының Құрметті азаматы. Мәскеудегі Халықаралық Жазушылар одақтары Қауымдастығының мүшесі.

## Шығармалары
*Қараша. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1984; 
*Мың бірінші құпия. Сатиралық әңгімелер. «Шымған», 1994; 
*Махаббатым менің - ғайып еренім. Повестер мен әңгімелер. «Шымған», 1995; 
*Терістік шұғыл асы. Повестер мен әңгімелер. Повестер мен әңгімелер. А., «Жазушы», 1996; 
*Бала мен қайыршы. Повестер мен әңгімелер. «Дала», 2001; 
*Мен күткен қыз. Повестер мен әңгімелер. «Нұрлы әлем», 2005; 
*Таңдамалы шығармалардың ІІ том-дығы. «Ордабасы», 2006; 
*Ешлигим, бебошлигим. Повестер мен әңгімелер. «Ташкент», 2006; 
*Адам асырайтуған арза. Әңгімелер. «Нөкіс», 2007.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Сайрам ауданында туғандар
Санат:1946 жылы туғандар
Серпімділік теориясы

**Серпімділік теориясы** -механиканың серпімді денеде жүктеменің эсерінен туатын орын ауыстыруды, деформацияны және кернеуді зерттейтін бөлімі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Облыстық балалар хирургиясы орталығы

**Облыстық балалар хирургиясы орталығы**, қысқаша Талдықорған балалар хирургиясы орталығы

## Дереккөздер
Тамаринд

нобай
**Тамаринд** — бұршаққынды жемістері татымдық болатын бұршақ тұқымдас ағаш. Жемісінің жұмсағынан татымдық пасталар жасалынады және карри құрамына кіреді. Қышқыл-тәтті жеміс дәмі бар. Ащы көжелерге және күріш тағамдарына қосылады.

## Дереккөздер


Санат:Өсімдіктер
Метеорологиялық шартты белгілер

**Метеорологиялық шартты белгілер (Метеорологические условные знаки)** — атмосфера мен ондағы өтетін процестердің физикалық жағдайына баға беру мен жағдайдың метеорологиялық элементтерін анықтау үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ауа бассейні

**Ауа бассейні** - қаланың немесе өндіріс кәсіпорны аумағы шегіндегі ауа кеңістігі.

## Дереккөздер


Санат:Атмосфера
Санат:Өндіріс
Антроподицея

**Антроподицея** - П.А. Флоренскийдің адам мен адам ақылының құдіреті мен қуаты Алланың әлемді жаратуындағы басты мақсаты мен қорытындысы іспетті деп негіздейтін тұжырымдамасы.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Талдықорған Облыстық баспахана

Облыстық баспахана " А л т а л " Талдықорған қаласындағы баспа өнімдерін шығаратын кәсіпорын. іргесі 1925 ж. қаланған. Баспаханада ол кезде газет басылып шығатын. Газетті теру, басу, т.б. жұмыстар атқарынатын. 1944 ж. баспахана өз алдына мекеме болын құрылды. 1948 ж. терім машиналары (линотшттер) іске қосыла бастады. 1953 ж. штемпель цехы, 1955 ж. фотоцинкография цехы ашылды. 1956 жылдан бастап баспаханада газеттер ротациялық машиналарда басылды. Қалалық баспахана негізінде 1968 ж. О.б. ұйымдастырылды. 1975 ж. баспахананың 3 қабатты үйі пайдалануға берілді. Оның өндірістік алаңы 2.315 м2. Қазіргі кезде О.б. бланк (63%), газет (35%), клише, штамп және мөр (2%) дайындалады. Қазір "Алтая" ЖШС ретінде қайта құрылды.

## Дереккөздер
Дәулетбек Байтұрсынұлы

**Дәулетбек Байтұрсынұлы (''Бек Сүйіндік'')** (8.03.1964 жыл, ҚХР, Іле қазақ облысы, Тәңір тауы бөктері) - ақын. 

1981 жылы орта мектепті, 1983 жылы Іле N91 педагогикалық техникумды, 1988 жылы Шыңжаң оқу-ағарту институтының физика факультетін тамамдаған.
## Жұмыс баспалдағы
1964 жылы 8 наурызда ҚХР Іле қазақ облысы, Тәңір тауы бөктерінде дүниеге келген, 1981 жылы орта мектепті, 1983 жылы Педогогикалық техникумды, 1988 жылы Шыңжаң оқу-ағарту институтының физика факультетін бітірген. Монғолкүре аудандық №1 орта мектебінде оқу ісінің меңгерушісі, Құлжа қаласындағы Саяси мектепте бірліксап және зиялылар мәселесі бойынша ұстаз болды.

1994 жылы тәуелсіз Қазақстанға біржолата көшіп келді. 1996 жылдан Қазақстан Республикасының азаматы. 

1994 жылдан жазушылар одағының, 2006 жылдан журналистер одағының мүшесі. «Халық Кеңесі», «Ислам және өркениет» газеттерінде жұмыс істеді. Қазақстан Жазушылар одағының жанынан шыққан «Әдебиет айдыны» газетінде тілші, жауапты хатшы, Бас редактордың орынбасары болып қызмет атқарды. 

Өлеңдері 1988 жылдан ҚХР және ҚР-дағы мерзімді баспасөзде үздіксіз жарық көріп келеді, «Жас толқын» жинағына енген. «Күнәсіз мекен», «Мәңгілік мекен», «Ләтипа лүпілі» жыр жинақтарының авторы. 

Әдеби басылымдарда жиырмаға жуық сын мақалалары жарық көрді. 

2004 жылы «Отан» партиясымен «Ана тілі» газетінің ұйымдастырған ғылыми экспедициясының құрамында бола отырып, Қазақстан, Ресей, Моңғолия, Қарақалпақстан, Өзбекстан, Қырғызстан секілді елдерді аралап, шекара өңіріндегі қазақтар өмірімен танысып, 35 күнде 20 мың шақырым жол жүріп, өте қиын әдеби-мәдени жәдігерлерді жинап, баспа бетінде жарияланды. Бірнеше мәрте туысқан Түрік Республикасында сапарда болып, ол туралы жазған мақалалары басылып шықты. Қазір халықаралық мәдени-интеллектуалды Диалог Еуразия Платформасының «da Қазақстан» журналының Бас редакторы болып қызмет істеп жатыр. 

Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы, «Алматы» телеарнасы ұйымдастырған жыр мүшайраларының жүлдегері, Түркияның Елазық қаласында өткен түркі мемлекеттерінің халықараалық «Һазар чиір акшамлары» фестивалінің дипломаты. Қырғыз Республикасының «Молда Бағыш» атындағы әдеби сыйлығының лауреаты (21 мамыр 2014 жылы).

## Дереккөздер


Санат:8 наурызда туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Іле Қазақ автономиялық облысында туғандар
Санат:Шыңжаң оқу-ағарту институты түлектері
Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері
Санат:Қазақстан журналистер одағы мүшелері
Санат:Халық Кеңесі газеті тұлғалары
Санат:Ислам және өркениет газеті тұлғалары
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Da Қазақстан журналының бас редакторлары
Санат:Молда Бағыш атындағы әдеби сыйлығының иегерлері
Тамыр жемістер

thumb|right|200px|Сәбіз
**Тамыр жемістер** - жер асты ет-женді органдардың пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер. 

Тамыр жемістілерге әдетте екі жылдық крестгүлділер (шалқан, шомыр, тарна, турнепс), шатырша гүлділер (сәбіз, ақжелкек, баддыркөк, ботташық), күрделі гүлділер (шашыратқы, скорноцера), кейде бір жылдық өсімдіктер (катран) жатады. 

Табиғи жеміс-жидек шырындары — сусындарға табиғи жемістерге тән дәм, иіс береді және тағамдық құндылығын жоғарылатады. Шырын құрамында витаминдер, органикалық қышқылдар, микроэлементтер, пайдалы экстрактивті заттар болады.

## Дереккөздер


Санат:Көкөністер
Санат:Өсімдіктер морфологиясы
Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов

**Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов** (15 сәуір 1938 жыл, Сарқан ауданы, Алмалы ауылы - 6 наурызда 2016 жыл Алматы) — балуан, еркін күрестен спорт шебері (1958), Қазақстанның ауыр және жартылай ауыр салмақ дәрежесіндегі 11 дүркін чемпионы (1958- 1969). Халықаралық жарыстарда 75 рет белдесіп, оның 72-сінде басымдық көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Сарқан ауданында туғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:КСРО балуандары
Тандыр самсасы

**Тандыр самсасы** - Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде арнайы пештерде — тандырда пісірілген самса кеңінен қолданылады. Бұл жоғары калориялы аспаздық тағам шайға дәмтатым ретінде пайдаланылады. Қой етін (майлы болғаны дұрыс) үлкен торлы еттартқыштан өткізеді, майдалап кесілген бас жуа, су, тұз, ұнталған қара бұрыш салып пісіреді.

## Дереккөздер
Релятивистік динамика

**Релятивистік динамика** –– механиканың, жылдамдығы вакуумдағы жарық жылдамдығына жақын, дененің қозғалысын оқып-зерттейтін бөлімі.

: E = \frac{mc^2}{\sqrt{1-\frac{\displaystyle {v}^2}{\displaystyle c^2}}},

## Дереккөздер


Санат:Механика
Тапиока

нобай
**Тапиока** — маниока түбірінен алынған крахмалдан дайындалатын саго типтес жарма; Шар пішінді жартылай түссіз, маниоки тамырларынан алынатын крахмал тәрізді экстракт түйіршіктер. Ауру адамдарға және балаларға диеталық тағам ретінде қолданылатын құнарлы, нәзік ботқа тәрізді тағам. Жылдам қайнатылады. Батыс Еуропа елдерінде сорпаға, көжеге салынады және антреме деген тағам дайындалынады. Ботқа пісіру үшін 1 л суға 70—75 г тапиока қажет. Тапиока Бразилия, Гайяна және Антиль аралдарындағы елдерде шығарылады. Куба тапиокасы да бар.

## Тағамдық Құндылығы
Тапиока құрамында 10-14% су, шамамен 3%-шикі ақуыз, 2,5%-май, 3,5-4,0%-талшық, 3,5-4,5%-күл, 80-83% органикалық заттар. , олар негізінен крахмалдан тұрады.

Шикі протеиннің құрамында «шын» ақуыздың шамамен 50%, ал қалғаны белокты емес азот. Тапиока протеинінің құндылығы аз: оның құрамында метионин, цистеин, лизин және басқа да маңызды аминқышқылдары аз. Тапиока майында қанықпаған май қышқылдары аз, сондықтан тапиока диетасына өсімдік майын қосу оның тағамдық құндылығын айтарлықтай жақсартады.

## Дереккөздер


Санат:Сүттігендер
Антропокосмизм

**Антропокосмизм** — философиялық және жалпы ғылыми көзқарас бойынша адам және оның іс-әрекетін табиғатта, дүниежүзілік эволюцияның ортасы ретінде есептеу. Педагогикада глобальды ойлау мен зорлықсыз тәрбиенің қалыптасуы және осылардың жалпы адамзаттық мәселелерді бейбітшілік шешуге бағытталуы қалыптасқан.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Дейксис

**Дейксис** ( - көрсету) — лексикалық және грамматикалық тәсілдер арқылы білдірілетін тілдік бірліктердің мағынасын не кызметін көрсету. Дейксис сөйлеу кезіндегі жағдайды айқындауға қызмет етеді. **Дейксис** әнгімеге қатысушыларды (сөйлеуші мен тындаушыны) көрсетеді де, оны есімдіктер арқылы білдіреді (1, 2 жақ: **мен, сен, менің, сенің**), сөйлеу объектісін көрсетеді (есімдіктің 3-жағы), сөз болып отырған объектінің қашықтық мөлшерін сілтеу есімдіктері арқылы (мынау, анау, міне) білдіреді. Дейксистің қызметін лексикалық тіл бірліктері мен грамматикалық категориялар атқара алады. Сөйтіп, **Дейксистің** көрсету қызметі әдетте есімдіктермен байланысты болып келеді.

## Тағы қараныз:
* Референцияның дейксис теориясы
* Дауыссыз дыбыстар
* Дауыссыздар үндестігі
* Дауыстылар үндестігі
* Тіл арты дауыстылар
* Тіл алды дауыстылар
* Дәстүрлі тіл білімі
* Грамматика
* Дыбыстар

## Дереккөздер

Санат:Грамматика
Санат:Семиотика
Санат:Семантика
Тарату алаңы

**Тарату алаңы** - ыстық пен салқын цехтарымен, нан кесетін бөлмесімен, буфетпен, сервизді бөлмесімен және асханалық ыдыс-аяқтарды жуу бөлмесімен жақын жерде жобалану керек. Тарату алаңының ені — 2,5—4 м болған жөн.

## Дереккөздер
Жылу түтігі

thumb
thumb
**Жылу түтігі** - температураның аз градиенті кезінде үлкен жылу куатын беруге кабілетгі жылу бергіш құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Облыстық гидрометеорология орталығы

**Облыстық гидрометеорология орталығы**, 1932 ж. Талдықорған қаласында метео-станция ретінде ашылды. 1940 ж. бірнеше метеорологиялық және гидрологиялық бақылау пункттері гидромете - орологиялық станцияға біріктірілген. 1967 жылдан стансасы гидро-метеорология бюросы деп атала бастады. 1989 ж. қызмет бағдарының, бақынау аясының кеңеюіне байланысты Талдыкорған облыс II дәрежелі гидрометеорология орталығы ретінде қайта құрылды. Орталық құрамында гидрологиялык бақынау, аг-рометеорология және метеорология бөлімдері, байланыс жүйесі жұмыс істейді. 1997 ж. Талдыкорған және Алматы облыстарының біріктірілуіне байланысты Алматы облыс гидрометеоро-логия орталығы құрамына енді. Келісім негізінде тапсырыс берушілерге гидрометеорологиялық қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер
Фонологизация

**Фонологизация** - фонологиялық айырмашылыктардың пайда болуы және оппозициялық аллофондардың нәтижесінде дербес фонемалардың туындауы. Фонологияның көздері 
* 1. Басқа фонеманың аллофонымен конвергенцияласу;
* 2. Морфонологизация, жаңа фонеманың морфологиялық позицияларға бекінісі. Мысалы: славян тілінде [х] сынъхъ, вьлцехъ үлгісімен водах, столах сиякты дыбыстардың пайда болуы;
* 3. Өзге тілдердерден енгізілу. Мысалы хижина, хлеб сияқты орыс тілі сөздеріндегі [х] дыбысы осылай пайда болған.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Тарталеткалар

**Тарталеткалар**. Халықаралық мейрамханаларда қолданылатын шағын қамырдан жасалған, ішіне әр түрлі (дәмдетілген ет, балық, саңырауқұлақ, көкөніс) салмалары салынатын ыдыс. Қамырдың құрамына май, жұмыртқа, қаймақ кіреді. Ішіндегі салмасымен бірге желінеді. Тарталеткаларды дайындау үшін арнаулы шағын формаларды қатарлап қойып, іштерін майлап, үстіне жаймаланған қамыр салып оқтаумен пішіндейді. Осыдан соң бетін майланған қағазбен жауып тұмшапешке орналастырады. Тарталетка қамыры үшін 250 г үн, 180 г май, 2 жұмыртқа, 2 ас қасық қаймақ жөне тұз қажет.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Ермек Қонарбаев

**Ермек Ламәліүлы Қонарбаев**(8.12.1938, Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын ауданы, Көктерек ауылы - 1984) - жазушы. Қазақ КСР ағарту ісінің үздігі.

Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан.

* Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының тарих-әдебиет факультетін бітірген.
* Комсомол комитетінің хатшысы, орта мектеп мүғалімі, аудандық партия комитетінің нүсқаушысы, партком хатшысы, облыстық газеттің меншікті тілшісі қызметтерін атқарған.

## Шығармалары
*Түнгі от. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1969; 
*Жол басы. Әңгімелер мен повесть. А., «Жазушы», 1977; 
*Тиек. Әңгімелер мен повесть. А., «Жалын», 1980.

## Дереккөздер


Санат:8 желтоқсанда туғандар
Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Қазақстан жазушылары
Санат:Қазақ КСР ағарту ісінің үздіктері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Тартинка

**Тартинка.** Өсімдік немесе сары майға қуырылған ақ немесе қара нан кесегінің бетіне піскен немесе қуырылған балық, піскен бауыр, бүйрек немесе осылардың езбесін (паштет) салып, үстіне үгітілген сыр себелеп тұмшапеште қызарғанша ұстап дайындалатын шағын бутерброд. Тартинкалар кешкі асқа немесе көп қонақтарға, ал кафелерде шай мен кофемен бірге беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Алматы Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы

Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы - С.Сейфуллин атындағы мәдени мекеме. 1945 ж. құрылды. Онда ғылым мен техниканың әр түрлі саласынан, сондай-ақ, өндірістік және әлеуметтік - экономикалық әдебиеттер жинакталған. 1956 ж. облыс кітапхана мөртебесін алды. 1964 ж. кітапханаға мемлекет қайраткері С.Сейфуллин есімі берілді. Кітапхана қорында шамамен 200 мыңнан аса кітап бар. Кітапханаға жыл бойы 10 мыңнан аса оқырман келіп, әр түрлі басылымдар және кітаптармен танысып, 486 білімдерін жетілдіреді. Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы ғылыми-әдістемелік, хабарлама библиография, қызмет көрсету, оқу залы, мерзімді басылымдар, кітапхана аралық, өнер, кітап қорын толықтыру және өндеу, кітап қорын сақтау бөлімдері жұмыс істейді.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан кітапханалары
Жер үсті артиллерия атысы

**Жер үсті артиллерия атысы** — жабық
атыс позицияларынан немесе тура бағытпен ашық атыс позицияларынан жүргізіледі. Ол траектория түрі бойынша төсей, аспалы, мортирлік атысқа бөлінеді. Төсей атыс траекторияларында кейбір жағдайларда рикошетті атыс жүргізілуі мүмкін. Жер үсті артиллерия атысының ретін толық дайындық негізінде (негізгі тәсіл) атыспен дәлдеуші зеңбіректер, атысты басқа жаққа ауыстыру, нысананы дәлдеу және қысқартылған дайындық мәліметтері негізінде анықтайды. Нысананы жою атыстары атыспен дәлдеусіз (толық дайындық және атысты басқа жаққа ауыстыру кезінде) немесе атыспен дәлдегеннен кейін кенеттен басталуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Серік Байхонов

**Серік Байхонов**1953 жылы 12 мамырда Қызылорда облысы, Шиелі ауданының «Авангард» кеңшарында туған. 1976 жылы Қазақ мемлекеттік университетін, 1980 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Республикалық газеттер редакцияларында,* «Қазақфильм»* киностудиясында жұмыс істеді. 1990—1998 жылдары Қазақ республикалық теледидарының Бас редакторы қызметін атқарды. Қазір *«Қазмырыш»* ашық акционерлік қоғамында еңбек етеді.
## Жетістіктері
Тұңғыш повесі *«Жалғасым менің — жалғасым»* 1973 жылы *«Жалын»* журналында жарық көрді. Шығармалары орыс тіліне аударылған. *«Жігіттің сұлтаны», «Тайбурыл», «Сиқырлы қазан», «Қазақтың Қажымұқаны»* республикалық конкурстық бағдарламаларының авторы. Қазақстан Жазушылар одағының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы сыйлығының лауреаты.
## Экпедиция
Кәсіби саяхатшы ретінде *«Сал үстіндегі маусым», «Аралға — араша», «Арналарға тіл бітсе», «Өсімдіктер желісіне саяхат», «Бетпақдала — шөл емес»* экспедицияларын басқарған.
## Шығармалары
**Жалғасым менің  жалғасым. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», [[1977]]; 
**Ең ыстық маусым. Повестер. А., «Жалын», 1979; 
**Қос шатырлы үй. Повестер. А., «Жалын», [[1983]]; 
**Сал үстіндегі маусым. Саяхат кітабы. «Жалын», 1987; 
**Құйылыста. Хикаяттар мен әңгімелер. А., «Жазушы», [[2001]]; 
**Ғажапстанға саяхат. Табиғат кітабы. «Рудный Алтай», 2001.
**Байхонов С. Алтай Асу. Этно-роман. Серікбай Байхонов. - Алматы: "Алматы - Болашак" АК, 2019.-544 бет. ISBN 978-601-7461-56-0*

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Қызылорда облысы
Санат:Қазақстан Жазушылар одағының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы сыйлығының лауреаты
Санат:1953 жылы туғандар
Минаатар

нобай|321x321 нүкте|101-ші әуе десанттық дивизиясының 81 мм экипаж мүшелері өздерінің минаатартерін Харрисон операциясы кезінде Туихоадағы базалық лагерінің жанында әрекет етуге дайындайды. Вьетнам, 27 ақпан 1966 жыл.
thumb|81,2 мм артиллериялық миналар
**Минаатар** — тегіс оқпанды зеңбірек. Минаатар қарсыластың адам күшін, ашық, сонымен қатар тасадағы (окоптағы, ордағы, жыралардағы, т.б.) әскерлері мен атыс құралдарын жоюға қолданылады. 

Артиллериялық, зеңбіректерге карағанда Минаатардың құрылысы қарапайым, салмағы жеңіл және маневрлі. Минутына 15 мина ата алэды. Атысының қашықтығы 85 метрден 3040 метрге дейін барады. Ашық жердегі нысанаға 2500 м, тасадағы нысанаға 1200 м жерден тигізеді. Минаатарлар 122 мм, 160 мм және 240 мм калибрлі болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Таро

**Таро** — түбірі картоп тәрізді шөптесін өсімдік. Бұқтырылған тағамдарға салынады. 
тамырлы, жаздық дәнді дақыл. Құрамында 3—4% май, 1—2% клетчатка бар. Тарыдан көптеген жармалар, тағамдар жасалынады.

## Дереккөздер
Тұрысжан Айнақұлов

**Тұрысжан Айнақұлов** (24.11.1933, Жамбыл ауданы, Жанкелдин ауылы - 9.2.1997, Қызылорда қаласы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1967). 

1956 ж. Алматы музыкалық училищесін бітірген. 1950-1952 ж. Еңбекшіқазақ ауданы театрында, 1956-1960 ж. Талдықорған, 1960-1990 ж. Қызылорда облыс драма театрларында актер болған. Ол 100-ден аса сахналық бейнелер жасады. Оның ішінде: Қозы, Қарабай Сердәлі, Хазірет (Ғ. Мүсірепов, «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында», «Ақан сері – Ақтоқты»), Алексей (В. Вишневский, «Оптимистік трагедия»), Тузенбах (А.Чехов, «Апалы-сіңілі үш қыз») т.б. рөлдерді сәтті орындады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Мәдениет
Ауа текшесі

**Ауа текшесі** - бөлме көлемінің бір адамға шаққандағы, текшеметрмен (м3) сипатталатын ондағы ауа ортасының санитарлық көрсеткіші.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бағандар

**Бағандар**  — бөренелерден (диаметрі кемінде 25 см), металл арқалықтардан, рельстерден, темір-бетон элементтерінен, ірі тастардан жасалынған, тігінен немесе қарсыластын танктері келетін жакка 60-75° келбеу етіп топыраққа казып орнатылған танкіге карсы бөгеттер. Жердін бетінен биіктігі **0,5-1,2 метр бағандар 3-5 қатар** етіліп, шахматтык тәртіпте орнатылады. Бағандардың катардағы бір-бірінен ара кашыктыгы қарсыластын танктерінін түріне және техникалык сипаттарына байланысты болады. Қатарлардың ара қашықтығы жалпы алғанда бәгеттердің барынша тиімділігіне және беріктігін камтамасыз ету жағдайына карай анықталады. Тікенекті сыммен оралған бағандар танктерге ғана емес, сонымен бірге жаяу әскерге карсы бөгеттер кызметін де қоса атқарады. Бағандар құру кеп еңбекті қажет ететіндіктен, әдетте, олар танктердің маневр жасауына мүмкіндігі шектеулі тар өңірлерде, қорғаныс алдын ала даярланып жатқан кезде орнатынады. Қазіргі жағдайда бағандарды тек танкіге гана емес, сонымен қатар, БТР-ларға, ЖҰМ-дарға және ұрыс даласында қолданынатын баска да жылжымалы құралдарға, сондай-ақ, теңіз жағалауы маңындағы аудандарда және десантка қарсы қолдануға болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Татымды көкөністер

**Татымды көкөністер** — тамырлы және жапырақты болып бөлінеді. Тамырлы көкөністерге түбіртамыр, катран жатады, ал жапырақты көкөністерге аскөк, эстрагон, базилик, майоран, чабер, кориандр (күнзе), розмарин, тмин, т.б, жатады.


Anethum_graveolens_02.jpg|Аскөк
Starr_080531-4956_Ocimum_basilicum.jpg|Базилик
Starr_051122-5330_Foeniculum_vulgare.jpg|Фенхель
Melissa_officinalis.jpg|Жаужапырақ
Mint-leaves-2007.jpg|Жалбыз жапырақтары
Coriander_fresh.JPG|Күнзе


## Дереккөздер

Санат:Көкөністер
Ауа базисі

**Ауа базисі** - өндірістік бөлменің шектелген бір кеңістігіндегі ауа ортасы жағдайын жақсартатын кірісілі ағынды желдету жүйесі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Антропологиялық педагогика

**Антропологиялық педагогика** - адам табиғатының  біртекті құрылысымен салыстыра отырып, тәрбие құрылысын түсінуге болатын философиялық тәрбиенің негізі: К. Ушинский. адамды өз табиғатының барлық тәрбие өнеріне арнайы қосымшамен көрініс арқылы зерттеу А.П. тәрбие адамзат болмысының агрибуты ретінде анықталады.
## Дереккөздер


Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Татымдықтар

**Татымдықтар**.Оларға өзіндік дәмі мен хош иісімен ерекшеленетін өсімдіктер өнімі жатады. Оларды тағамға дәмі мен иісін өткірлеу үшін, сонымен қатар тамақтың иісін "жөндеу" үшін қосады. Татымдықтар тағамның дәмін жақсартумен қатар, оның организмге сіңуін күшейтеді. Татымдықтардың 150 түрі белгілі, бірақ шамамен 20 түрі кең тараған. Татымдық ретінде өсімдіктердің кепкен бөліктерін қолданады. Өсімдіктердің қай бөлігін тамаққа қолданылатынына байланысты татымдықтарды келесі топтарға жіктейді: тұқымды — қыша, мускат жаңғағы; жемісті — анис, бадьян, тмин, кориандр, кардамон, бұрыш, ваниль; гүлді — қалампыр, зағыпыран; жапырақты — лавр жапырағы; кора — корица; тамырлы — зімбір.

## Дереккөздер
Қани Қожахметұлы Айпиев

**Қани Қожахметұлы Айпиев** (15.7.1937 жылы туған, Сарыөзек кенгі) — спортшы, жеңіл атлетикадан халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1966). "Труд" (1966), "Правда" (1967), "Сельская жизнь" (1967) газеттерінің жүлделері үшін болған жарыстарда қола жүлде иеленді. 1966 ж. Бостон-Нью Йорк марафонына қатысты.

## Дереккөздер
Мина іздегіш

**Мина іздегіш (Миноискатель)** Құрлықтағы, теңіздегі немесе өзендегі миналарды табуға арналған радиоэлектронды қондырғы. Tap мағынада мина іздегішті жергілікті жерде (топырақта, қарда) орнатылған металл бөлшекті миналарды табуға арналған тасымалды электрмагнитті құрал деп түсінуге болады. мұндай Мина іздегіш жиналмалы штангіге орналасқан іздеу ергенегінен, электр тоғын беретін батареядан, жалғастырғыш кабельдерден және басқа киетін құлак,шасы бар телефоннан тұрады. Мина іздегіштің жұмыс принципі мина орнатылған жерге ергенекті жақындаткадда шығатын дыбыс тоның өлшеуге арналады. Мина іздегіш қарсыластардың мина орнатылған жерлерінен әткелдер жасауда және жергілікті жерді минадан тазартуда қолданылады. Ол 3050 см-ге дейінгі терендіктегі топыракқа орнатылған, металдан жасалған танкіге қарсы миналарды таба алады. Қазіргі Мина іздегіштердің көпшілігі бір ғана адамның жұмыс жасауына негізделеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ауа сүзгісі

**Ауа сүзгісі** - желдету жүйелері мен ауа беретін бөлмелерге-жайларға жеткізілетін ауаны шаң-тозаңнан тазартуға арналған сүзгі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бағдарлану

**Бағдарлану** () — бағыныштыларға жағдайды дүрыс тусінуге және жауынгерлік міндеттерді орындауға уақытында дайындалуына көмек корсету мақсатында жоғарғы басшынық аркыны (штаб) берілетін, алда тұрған жауынгерлік міндеттер, ұрыстық жағдайда іс-қимылдарды жүргізуде жаңа құралдарды колдануды немесе әдіс-тәсілдерді колдану туралы ақпарат. Бағдарлану стратегиялық, оперативтік, тактикалық болып бөлінеді. Сонымен қатар, бағдарлану көршілес бірлестіктер, құрамалар, бөлімдер басшылықтарының (штабтарының) өзара бірлесе іс-қимыл жасауларын қамтамасыз ету үшін жасалады. Стратегиялык бағдарлану әдетте скери қимыл театрында қарсыласты жалпы бағалаудан, оның күштері мен құралдарының стратегиялық бағыттар бойынша орналасуы мен бөлінуінен, қарсыластың іс-қимылдарында қолданатын ықтимал тәсілдерінен; топтастыгынан, өз әскерлерінің (күштерінің) алда тұрған іс-қимылдары мен міндеттерінен тұрады. Оперативтік бағдарлану негізінде қарсыластын және өз бірлестік әскерлерінің іс-қимын сипаттары туралы мәліметтерді камтиды. Тактикалык бағдарлану қарсылас, оның іс-қимылі сипаты, сонымен қатар өз құрамасының (бөлімінің, бөлімшесінің) жауынгерлік міндеттерін орындау жағдайы мен дорежесі туралы мәліметтерден тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жер үстіндегі ядролық жарылыс

**Жер үстіндегі ядролық жарылыс** —
жердің үстінде немесе жарқыл шығару аймағы топырақпен астасатындай биіктікте жасалатын жарылыс. Пішіні жарты шар түрінде болады, жерден шаңды өзімен бірге ілестіре көтеріп, бірнеше минуттан кейін саңырауқүлақ пішініне ие болады. Жердің бетінде шүңқыр пайда болады,
оның көлемі жер үстіндегі ядролық жарылыстың куатына және топырақтың түріне байланысты. Жер үстіндегі ядролық жарылыстың соққы толқынымен, жарқыл сәуле шығаруымен және өткір радиациямен зақымдау радиусы әуедегі жарылысқа қарағанда аз. Жер үстіндегі ядролық жарылыс болған ауданда және радиоактивті бүлттың өткен ізінде радиоактивті зақым едәуір көп болады. Жер үстіндегі ядролық жарылыс жер үстіндегі берік салынған ғимараттарды қирату үшін колданылуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Текила

**Текила** - Мексиканың Халиско облысында өсетін (10— 12 жылдық) салмағы 90 кг-ға жететін (осы кезде шырыны мол  болады) агава кактусынан өндірілетін алкогольді ішімдік. Бір литр текила дайындау үшін 6 кг агава жұмсалады.

## Дереккөздер


Санат:Мексика
Санат:Алкогольдік ішімдіктер
Жылулық қозғалыс

thumb
**Жылулық қозғалыс** — интенсивтілігі дененің температурасымен анықталатын атомдардың, молекулалардың және дененің басқа бөлшектерінің хаосты қозғалысы.

Молекулалардың жылулық қозғалысын суреттеу үшін физикада екі әдіс қолданылады: статистикалық және термодинамикалық.

## Дереккөздер

Санат:Молекулярлық физика
Санат:Жылу
Алматы Облыстық қан құю орталығы

Облыстық қан құю орталығы — облыс қан құю стансасы (1968 ж ашылған) негізінде 1994 ж. ұйымдастырылған орталық. Облысы бойынша 4 қалалық және 8 ауданы қан кую бөлімшелері ұйымдастырылған. Қазіргі кезде орталықта қан массасын дайындаумен қатар, қан құраушылары да (эритроциттік масса, лейкомасса, тромбомасса, т.б.) жасалады.

## Дереккөздер
Тельное

**Тельное**. Балық етін сүйектерінен ажыратып, еттартқыштан өткізіп немесе майда кесектерге шабылып, мата немесе балық қабығына сығымдап орайды да тұзды суда пісіріледі. Мұндай тағамды қайнатылған тельное дейді. Орыс тағамы. Формасы жарты ай тәрізді.

## Дереккөздер
Сөздің ішкі формасы

**Сөздің ішкі формасы**  — сөз құрамындағы морфемалардың тілдің басқа морфемаларымен семантикалық және құрылымдық қатынастығы; сөздің жаңа лексикалық мағынасының жасалуына негіз болган белгі. Атауыш сөздің негізіне жатқан белгі қашанда тек мәнді ұғымды білдіруі шарт емес, көзге түскен белгі болуы да мүмкін, сол себепті белгілі бір зат әр тілде әр түрлі аталады. Мысалы, орыс тіліндегі "*портной*" ("*порты*" киім сөзінен) немісте "*scheider*" ("*scheiden*" кесу сөзінен), болгарда "*шивач*" ("*шия*" тігу сөзінен), қазақта "*тігінші*" ("*тігу*" сөзінен).

**Сөздің ішкі формасы** анық бола тұра, эмоционалдық қабылдау нәтижесінде **жағымды/жағымсыз** бейнелер тудыруы мүмкін. Мысалы, "*есек*" сөзі өзінің негізгі атауыштық мағынасынан басқа "*қыныр, нақұрыс адам*" мағынасында да қолданылады. **Сөздің ішкі формасы** лексикалық мағынаның мәнерленуі арқылы коннотацияға қатысты болғандықтан, лексикология мен стилистикада зерттеледі.

* **Сөздің ішкі формасы** теориясын В. фон Гумбольдт пен А. А. Потебня дамытқан.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Санат:Қазақ тілі
Санат:Орфография
Санат:Лексика
Санат:Грамматика
Сақтандыру шығынын өтеу

**Сақтандыру шығынын өтеу** - сақтанушыға, онымен түзілген жеке сақтандыру шарты бойынша әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамтамасыз ету және де басқа сақтандыру шарттарымен байланыссыз төленетін, шығынын өтеу төлемі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Бағдарлану туралы жалпы түсінік

**Бағдарлану туралы жалпы түсінік** (). Әрбір жауынгер ұрыс даласында тек қаруды мүлтіксіз меңгеріп қана қоймай, сонымен қатар жергілікті жерде жақсы бағдарлана білуі қажет. "Бағдарлау" сөзі () деген сөзінен шыққан. Бұл кездейсоқтық емес, өйткені шығыс ежелгі уақыттан бері маңызды түс болып саналған: шығыс жақтан күн шығады. Ал күн — жердегі жылу мен жарықтың қайнар көзі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс