open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халк (футболшы)

**Живанилду Виейра де Соуза** (; 25 шілде 1986, Кампина-Гранди, Бразилия), немесе қысқаша **Халк** (), португал тілінде **Улк** деп те айтылады) — бразилиялық футболшы, "Атлетико Минейро" клубының  шабуылшысы. Бразилия Ұлттық футбол құрамасы сапында 2016 жылға дейін ойнады.

## Карьерасы

### Ұлттық құрамы

#### Қатысқан турнирлері

* 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
* Конфедерациялар кубогы 2013
* Футболдан 2014 жылғы әлем чемпионаты
* Футболдан Америка кубогы 2016

## Жетістіктері

### Командалық

; «Порту»

* Португалия чемпионы (3): 2008/09, 2010/11, 2011/12
* Португалия кубогы (3): 2008/09, 2009/10, 2010/11
* Португалия суперкубогы (3): 2009, 2010, 2011
* Еуропа лигасы: 2010/11

; «Зенит»

* Ресей чемпионы: 2014/15
* Ресей кубогы: 2015/16
* Ресей суперкубогы: 2015

; «Шанхай СИПГ»

* Қытай чемпионы: 2018
* Қытай суперкубогы: 2019

; «Атлетико Минейро»

* Минас-Жерайс штатының чемпионы: 2021

; Бразилия

* Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 2012
* Конфедерациялар кубогы: 2013

### Жеке

* Португалия чемпионатының үздік мергені: 2010/11
* Ресей чемпионатының үздік мергені: 2014/15
* Ресей чемпионатының үздік ассистенті: 2015/16
* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (3): № 1 (2012/13, 2013/14, 2014/15)

## Дереккөздер

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Токио Верди ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Шанхай СИПГ ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Минейро ФК ойыншылары
Приштина (футбол клубы)

**«Приштина»** () — Косованың Приштина қаласындағы футбол клубы. 1922 жылы құрылған. Югославия дәуірінде тек екінші лигада ойнаған. 

## Жетістіктері

### [[Футболдан Косово чемпионаты|Суперлига]]

* Чемпион (8): 1999/00, 2000/01, 2003/04, 2007/08, 2008/09, 2011/12, 2012/13, 2020/21

### Косово кубогы

* Жеңімпаз (7): 1993/94, 2005/06, 2012/13, 2015/16, 2017/18, 2019/20, 2022/23
* Финалист (4): 1999/00, 2002/03, 2008/09, 2010/11

### Югославия 2 лигасы

* Чемпион (1): 1982/83

### Сербия және Черногория 2 лигасы

* Чемпион (1): 1996/97

## Дереккөздер

Санат:1922 жылы құрылған футбол клубтары
Санат:Косово футбол клубтары
Санат:Югославия футбол клубтары
Тоңазытқыш магниті

нобай|282x282 нүкте|Ас үйдің декорына арналған тоңазытқыш магниттер жиынтығы.
**Тоңазытқыш магниті** — бұл кішкентай магнит, көбінесе әртүрлі заттарды жапсыру үшін қолданылады: балалар суреттері, фотосуреттер, сауда тізімі және т.б.; сонымен қатар негізінен безендіру үшін қызмет етеді, олар әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде.

Тоңазытқыш магниттері - танымал сувенирлер мен коллекциялық заттар.

## Өндіріс
солға|нобай|Әр түрлі тоңазытқыш магниттеріндегі магнит өрісін көруге арналған пленка.
Алғашқы тоңазытқыш магниттері цилиндрлік немесе қатты тік бұрышты магниттер болды. Кейінірек пластикалық байланыспен араласқан жоғары мәжбүрлі ферромагниттік қосылыстан (әдетте темір оксидінен) тұратын икемді магнит жасалды.
нобай|Бір жақты Тоңазытқыш магниттері Халбах массиві негізінде жасалады.

## Қолдану
[нобай|Дүкеніндегі тоңазытқыш магниттері. [Амстердам]]
Тоңазытқыш магниттерін тоңазытқыштарды безендіру үшін қолдануға болады. Тоңазытқыш магниттері қазір жарнамалық сыйлықтар мен саяхаттар үшін кеңінен қолданылады. Жарнамалық және сувенирлік тоңазытқыш магниттері ретінде қолданылатын логотип материалдарына байланысты тоңазытқыш магниттері резеңкеден, ПВХ, полирезиннен, металдан, фарфордан, эпоксидтен немесе олардың кейбіреулерінің қоспасынан жасалған болуы мүмкін. Көптеген сыйлық дүкендерінде жергілікті тұмар басылған сувенирлік магниттер сатылады.

## Галерея

Сурет:Souvenir magnets.JPG|Кәдесый магниттері
Сурет:Fridge magnets board.jpg|Магниттердың коллекциясы
Сурет:Gursky 99 Cent Diptychon inspiration.jpg|Магниттер жиынтығы.
Сурет:Refrigerator magnet 1.jpg|Әріптер түрінде магниттер.
Сурет:Ukrainian fridge magnets.jpg|Ыдыс түріндегі магниттер. Украина


## Тағы қараңыз
* Тоңазытқыш

## Дереккөздер

Санат:Сәндік-қолданбалы өнер
Санат:Магнит түрлері
Артём Александрович Довбик

**Артём Александрович Довбык** (; 21 маусым 1997, Черкассы облысы, Украина) — украиналық футболшы, шабуылшы. 2021 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Черкасский Днепр»

* Украина 2 лигасы: 2014/15

; «Мидтьюлланн»

* Дания чемпионы: 2017/18
* Дания кубогы: 2018/19

; «Сённерйюск»

* Дания кубогы: 2019/20

### Жеке

* Украина чемпионатының үздік жас футболшысы: 2016/17

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Украина футболшылары
Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Днипро-1 ФК ойыншылары
Санат:Днипро ФК ойыншылары
Санат:Мидтьюланд ФК ойыншылары
Санат:Сеннерюйск ФК ойыншылары
Санат:Жирона ФК ойыншылары
УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22

**УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22** (ағыл. *2021–22 UEFA Champions League*) — аталмыш турнирдің 67-ші маусымы.

## Квалификация

### Бастапқы раунд

#### Жартылай финал

|}

#### Финал

|}

### Бірінші раунд

|}

### Екінші раунд
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

### Үшінші раунд

#### Чемпиондар жолы

|}
#### Лига өкілдерінің жолы

|}
### Плей-офф
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

## Топтық кезең
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### D тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей офф

### 1/8 финал

|}

### 1/4 финал

|}
### Жартылай финал

|}

## Финал

## Дереккөздер

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22
Фольгоре/Фальчано

**«Фольгоре/Фальчано»** — Сан-Мариноның Фальчано кентіндегі футбол клубы, 1972 жылы құрылған. 
 
## Жетістіктері

### Ұлттық
* Сан-Марино  чемпионы (4): 1996/97, 1997/98, 1999/00, 2014/15, 2020/21
* Сан-Марино кубогы (1): 2015.
* Сан-Марино суперкубогы (3): 1997, 2000, 2015.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/1888/

Санат:Сан-Марино футбол клубтары
Табақ (айрық)

**[[Табақ]]** — ыдыс түрі.

Басқа мағыналары:
* Баспа табақ — баспасөзде және полиграфияда пайдаланылатын өлшем бірлігі.
* Граммофон табағы — бетінде дыбыс жазылған дөңгелек бұйым.
* Табақ металл — металлургия өнімдерінің бір түрі.
Хуан Карлос Валерон

**Хуан Карлос Валерон Сантана** (; 17 маусым 1975, Аргинегин, Гран-Канария) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазіргі күнде "Лас-Пальмас" клубында бапкер көмекшісі (2017 жылдан бері). Испания Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Карьерасының басым бөлігін "Депортиво Ла-Корунья" клубында өткізді.  

2000, 2004 жылдары Еуропа чемпионатына, 2002 жылы әлем чемпионатына қатысты. 

## Жетістіктері

### Командалық
'''Депортиво Ла-Корунья'''

* Испания кубогы: 2002
* Испания суперкубогы (2): 2000, 2002
**Испания-21**

* Еуропа чемпионы: 1998

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Лас-Пальмас ФК ойыншылары
Санат:Мальорка ФК ойыншылары
Санат:Депортиво Ла-Корунья ФК ойыншылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Испания футбол жаттықтырушылары
Дмитрий Сергеевич Кириченко

**Дмитрий Сергеевич Кириченко** (17 қаңтар 1977) — ресейлік футболшы, футбол жаттықтырушысы, Шабуыл шебінде ойнаған. 2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысып, топтық кезеңнің соңғы турында Грекияның қақпасына 2-минутта гол соқты. Бұл Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жылдам гол.

## Жетістіктері

### Командалық

; ЦСКА

* Ресей чемпионы: 2003
* Ресей суперкубогы: 2004
* УЕФА кубогы 2005

; «Сатурн»

* Интертото кубогының финалисі: 2008

### Жеке

* Ресей чмепионатының үздік мергені: 2002, 2005.
* Интертото кубогының үздік мергені: 2008.
## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Сатурн ФК ойыншылары
Санат:Мордовия ФК ойыншылары
Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары
Санат:УФА ФК жаттықтырушылары
Санат:Ростов ФК жаттықтырушылары
Киров халық театры

**Киров халық театры** — Театрдың негізі алпысыншы жылдардың басында драма үйірмесінен басталды. Бастапқыда шағын скетч, интермедия қойып, шеберліктерін шыңдап, 1986-1994 жылдары Б.Майлиннің “Шұғаның белгісі”, С.Жүнісовтың “Ажар мен ажал”, М.Әуезовтың “Айман — Шолпан”, “Еңлік—Кебек”, Ғ.Мүсіреповтың “Қыз Жібек”, “Күтпеген кездесу” және басқа қойылымдарды сахнаға шығарды.
1967 жылы ұжым “Халық театры” атағына ие болды.
Театрдың қалыптасуына, шығармашылық жетістіктерге қол жеткізуге оның жетекшісі, әрі режиссері, 3.Ысмағұловтың еңбегі зор. Халық театрының белді әртістері Н.Қалиев, С.Қайыров, М.Есмұханов, С.Жұманиязов, М.Әлсымақов, “Құс жолы” көркем филімінде басты ролдердің бірін ойнаған С.Қуанышбаев, А.Хамзин, Б.Қалиев, П.Әбенова, С.Марданова, М.Құмарғалиева және басқалары облыс, Алматы сахналарында өнер көрсетіп, бірнеше рет лауреат атанды.
Кейінгі толқын ішінде Ж.Әйтекешов, С.Садықов, Г.Жұманиязова, Ш.Тәжібаев, Б.Балтаев, Қ.Қалиеваларды атауға болады. Халық театрының режиссері Жексенбай Әйтекешов /2001 ж./

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан театрлары
Санат:Құрманғазы ауданы
Vincent (ән)

**«Vincent»** — Дон Маклиннің әйгілі суретші Винсент Ван Гог құрметіне жазған әні. Кейде бейресми түрде әнді бастапқы жолдың «Starry Starry Night» сөздерімен де атайды.

Ән 1971 жылы American Pie альбомының құрамында жарияланды.

Аккомпанемент ретінде негізімен гитара қолданылды, бірақ аккордеон, маримба және ішекті аспаптардың дыбысы да естіледі.

2020 жылдың шілдесінде әннің қолжазбасы 1,5 миллион долларға сатылды.

[нобай|«[Жұлдызды түн» суреті (1889)]]
Әннің қалай жазылғанын Дон Маклин былай суреттеген:

## Каверлер
Көптеген әншілер бұл әннің өз кавер-нұсқаларын шығарған. Олардың арасында Хулио Иглесиас, Рик Эстли, Джош Гробан, Гарт Брукс, Ронан Китинг, Джеймс Блэйк, т.б. бар. 2016 жылы шыққан «Ван Гог. Ізгі ниетпен, Винсент» фильмінде әнді Лианн Ла Хавас орындады.

Роберто Веччиони 2000 жылы әннің итальянша нұсқасын ұсынды. Сплин тобының вокалисі Александр Васильев 2016 жылы өлеңді орысшаға аударды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
УЕФА Конференция Лигасы 2021/22

**УЕФА Конференция Лигасы 2021/22** () — аталмыш турнирдің алғашқы маусымы.

## Квалификация

### Бірінші іріктеу раунды

 

|}

### Екінші іріктеу раунды

#### Лига өкілдері

|}

#### Чемпиондар
 
 
 
 
 
 
 

 

|}

### Үшінші іріктеу раунды
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

### Плей-офф раунды

#### Чемпиондар жолы

|}
#### Лига өкілдерінің жолы

|}
## Топтық кезең
### А тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### 1/16 финал

|}
### 1/8 финал

|}

### 1/4 финал

|}

### 1/2 финал

|}

## Финал

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Уеб-сайт

Санат:УЕФА Конференция Лигасы 2021/22
Санат:2021 жылғы футбол
Санат:2022 жылғы футбол
УЕФА Конференция Лигасы финалы 2023

**[[УЕФА Конференция Лигасы 2021/22|УЕФА Конференциялары лигасының]]** 2023 жылғы, яғни екінші маусымының финалы. 2023 жылы 7 маусымда Прагадағы "Фортуна Аренада" "Фиорентина" және "Вест Хэм Юнайтед" клубтары кубокты сарапқа салды. 

Қатарынан екінші рет финалға Италия командасы шықты. 

"Вест Хэм" аталмыш турнирде топ жарған тұңғыш англиялық клуб. 
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Турнирдің ресми сайты

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:УЕФА Конференция Лигасы 2022/23
Санат:УЕФА Конференция лигасының финалдары
Санат:Фиорентина ФК ойындары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойындары
УЕФА Конференция Лигасы финалы 2022

**УЕФА Конференция Лигасының финалы 2022** () — аталмыш турнирдің тұңғыш финалы, 2022 жылы Албания астанасы Тирана қаласындағы "Комбетаре Аренада" Италияның "Рома" және Нидерландтың "Фейенорд" командалары арасында өтті.

32-минутта Николо Дзаньоло соққан жалғыз доп ойын тағдырын  шешті. Осылайша "Рома" турнирдің тұңғыш жеңімпазы ретінде тарихта қалды.

Эльдор Шомуродов Өзбекстан футболшылары арасында бірінші болып еурокубоктердің жеңімпазы атанды. 

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:УЕФА Конференция Лигасы 2021/22
Санат:УЕФА Конференция лигасының финалдары
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Рома ФК ойындары
Санат:Фейеноорд ФК ойындары
УЕФА Конференция Лигасы 2022/23

**УЕФА Конференция Лигасы 2022/23** — аталмыш турнирдің екінші маусымы.

## Іріктеу кезеңі
### 1 раунд

|}

### 2 раунд
#### Чемпиондар  жолы

|}

### Лига өкілдерінің жолы

|}

### 3 раунд
#### Чемпиондар жолы

|}

#### Лига өкілдерінің жолы

|}

## Плей-офф
### Чемпиондар жолы

|}

### Лига өкілдерінің жолы

|}

## Топтық турнир
### А тобы

### В  тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ тобы

### G тобы

### Н тобы

## Плей-офф
### Іріктеу кезеңі
Бұл кезеңде топтық турнирде екінші орын алған командалар мен УЕФА Еуропа лигасының топтық турнирінде үшінші орын алған командалар кездеседі.

|}
### 1/8 финал

|}
### 1/4 финал

|}
### Жартылай финал

|}
## Финал

## Дереккөздер

Санат:УЕФА Конференция Лигасы 2022/23
Санат:2022 жылғы футбол
Санат:2023 жылғы футбол
Арба соққан

**Арба соққан** — қазақтың күйші-композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Осы кезде өздерінің жоғалған бір бөлек аттарының іздері Бөкейге қарай кеткені үшін, баяғы шыққан қызылқұрттың ұрылары алған болуы керек деп, елдің қазақ әскерлерінің жіберген қарулы отряды қызылқұрттың көп жылқысын қуып кетеді. Ондай бұзақылыққа шыдай алмаған Құрманғазы інісі Байғазы және басқа жеті-сегіз кісіні алып, Гилинин мешітінің азаншысы болып тұрған бұрынғы қазақ-орыс Сейтқұловтардың тоғыз жылқысын қуып кетеді. Бұл жөнінде Сотник Черноморсков рапорт түсіріп, Құрманғазының істері шекаралық комиссия уақытша совет және Орынбор генерал-губернаторлығының араларында жүреді. Бұл 1857 жылы болатын. Бірақ архивтік деректердің бірінде, бұл іс сол кездегі Орынбор генарал-губернаторы Перовскийдің бұйрығы бойынша қысқарады.

Ауызша деректер бойынша, Құрманғазыны осы сапарда тағы ұстап, айдап Орынбор түрмесіне салады. Жолда кетіп бара жатып Құрманғазы «Арба соққан» деген тағы бір күй шығарады. Бұл күйде сырттай аты «Арба соққан» болғанымен, онда арбаның салдыры, ат тұяғының тасырлы, дауысы, талған куердің дыбысын бермейді. Мұнда күндіз-түні ағаш арбаның үстінде шаршап, езіліп, еріксіз елінен айырылып, тағы айдауға кетіп бара жатқан адамның жан дүниесінің ауыр жайы бар.

## Дереккөздер

Санат:Құрманғазының шығармалары
Не кричи, не шуми

**Не кричи, не шуми** — қазақтың аспапты музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі. 

## Тарихы
Құрманғазыны арғы жағалауға өткізуге тиісті, солдаттар күзеткен, арба паромға жақындап келе жатты. Арбасында заттары бар бір шаруа паромның шеткі қапталында тұрды. Олардың қастарынан жас әйелді шығарып салмақ болған ұлық өтпекші болды. Әйелдің кең көйлегінен үркіген арбаға жегулі тұрған ат, әйелді қаға-соға алға ұмтылды. Ұлық шаруаға айқайлап ұрсып, паромнан түсіріп тастамаққа әрекет жасады. Паромдағы барлық адамдарды балағаттап қорқытты. Осы кезде Ұлыққа арналған «Не кричи, не шуми» деген сөздер Құрманғазы домбырасынан күй болып төгілді. Арбаны күзеткен солдаттар да еріксіз күліп, паромдағы халықтар бұл күйдің қайта-қайта орындалуын сұрады.

Құрманғазы бабамыз салған бүлік
Астраханьда айдауда жүргенінде
Күй сыйлапты бейтаныс елге мүлде.
Сол осы күй «Не кричи, не шуми»

Арбалы қазақ паромға кірерінде.
Бір әйелдің сәлісін іле-міне,
Арбасының арысы жайпай-майпай,
Урядниктің әйелін абайламай...

-Құртайынба көзіңді, дикий малай?!
Тақсырлап қазақ байғұс жаны шығып,
Ұлыққа басын иіп тұрды бұғып.
Төзбейтін қорлыққа да, зорлыққа да,

Кетіпті Құрекеңнің даусы шығып.
«Не кричи, не шуми» деп
Жіберердей ақырды жерге тығып.
Жан серігі домбыра қасында еді,

Өршіл күйге жіберді басып енді,
Сол осы күй «Не кричи, не шуми».
Күйдің тілін ұғынған ұлық сасып,
Құрекеңнен кетіпті аулақ қашып.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Филиппс (стадион)

right|300px|
**Филлипс** — Нидерландтың Эйндховен қаласындағы футбол стадионы. "ПСВ Эйндховен"  клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сыйымдылығы 35 мың адам. Іргесі 1913 жылы қаланды. 

## Турнирлер

* Футболдан Еуропа чемпионаты 2000
* УЕФА кубогының финалы 2006

## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Нидерланд футбол стадиондары
Гелредом

right|200px|
**Гелредом** (нид. *GelreDome*) — Нидерландтың Арнем қаласындағы футбол стадионы. "Витесс" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.  1998 жылы салынып бітті. Сыйымдылығы 25 адам. Концерттерде  35 мың адамға дейін жайғаса алады.

2000 жылғы Еуропа чемпионатының бірнеше ойыны өткізілді. 
## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Нидерланд футбол стадиондары
Перовский маршы

** Перовский маршы** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.
## Тарихы
Құрманғазы Орынбор түрмесінде болған кезде, Перовскийдің өзі түрмеде белгілі музыканттың, аспапта ойнайтын домбырашының отырғанын білді. Ол шығармашылық кештерінің бірінде оны түрмеден өз өнерін көрсетуге шақырды. Құрманғазы өз күйлерінің бірнешеуін ойнап берді. Перовский оның күйлері оған өте ұнағанын айтады. Құрманғазы ризашылық белгісі ретінде Перовский марш күйін дәл сол жерде тартып береді. Перовский марш күйі өзінің дыбысымен ерекшеленеді, өйткені марш интонациясы қолданылады және қандай да бір түрде орыс музыкасын еске түсіреді. Сол себептенде Перовский былай деп сұрады:
- Сіз қандай күй шығармасын ойнадыңыз, ол біздікінен өзгеше және сіз ойнаған күйлергеде ұқсамайды? 
Құрманғазы:
- Мен бұл туындымды арнайы сізге арнадым, ол Перовский маршы (Перовский шеруі) деп аталады. Ризашылық белгісі ретінде Перовский Құрманғазыны түрмеден босатқан екен.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Ертең кетем

**Ертең кетем** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Ж.Нәжімеденов Құрманғазының «Ертең кетем» күйіндегі өзекті ойды күйшінің монологы ретінде:
Жаппай-ақ қой қораны да,
бақпай-ақ қой түрме есігін.
Түн – тым суық, оранып ап,
ұйықташы, дос, бір көсіліп.

Әр дыбысқа қарай қалып,
әуре болма, не түңілме.
Шылымды әзір сор ойланып,
кейін ойсыз өкінуге. 

Көп қадалма қыр ұлына – 
Көзінді құр талдырады. 
Өзім кетсем, орыныма
кісенімді қалдырамын.

Мынау жермен кім жүрді, кім? 
Бұғауға көп сүйенбелік. 
Менен қалса, шынжырды бұл 
басқа біреу киер келіп.
...
*Кетем, кетем, ар-үнім шын*
*Солай дейді – көну керек.* 
*Мынау торда қалу үшін* 
**тым есуас болу керек,** - деп мұндай мазаққа көнбейтінін бірауыз сөзбен жеткізген. 

Санат:Құрманғазының шығармалары
Бұқтым-бұқтым

**Бұқтым-бұқтым** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Жәлел ауылына жалғас отыратын бір байдың жылқысынан екі атты ұстап алып, бірін мініп, бірін жетелеп, Құрманғазы Әуесті алып кеткен солдаттарды қуады. Көрген кісілердің айтуынша Құрманғазы төтелейді. Ал солдаттар болса жолдан шықпай, бұраңдап жерден ұтылады. Үш күн өткеннен кейін Құрманғазы бір малшылардың айтуы бойынша, отрядтың қоналқыға тоқтайтын жеріне жақындайды. Сайды, жыраны қуалап отырып, солдаттардың қонып жатқан жерінің үстінен шығады. Солдаттардың әбден ұйқыға кеткен кезін аңдып, қос атты ылдиға байлап тастап, өзі жаяулап, айдың астын ала солдаттарға келеді. Олар мылтықтарын ешкінің мүйізі сияқты етіп қалқайтып, бір-біріне сүйеп қойып, шырт ұйқыда қаннен-қаперсіз жатады. Әуес шетіректе алдына баласын алып, еңкейіңкіреп отыр екен. Құрманғазы абайлап ысқырып белгі береді. Әуес Құрманғазының белгісін танып, жыламасын деп Қазидың аузына емшегін салып, қара шапанды бүркеніп, еңкейіп жүріп отырып Құрманғазыға келеді. Құрманғазы Әуесті аттарын қалдырған жаққа жіберіп, өзі «керек болады» деп мылтықтың біреуін алып, аттарына келеді. Сонымен, Құрманғазы Әуес пен Қазиды алып кетіп қалады.

Солдаттар ертемен бір-ақ оянып, Әуестің жоғын көріп, айналадан іздейді. Таба алмағасын қолдарын бір сілтеп кете береді. Орынборға келіп: «Құрманғазының әйелі кішкене емізулі баласымен далада қонып жатқанымызда қашып кетіпті. Біраз жерді шарлап іздедік, таба алмадық, қасқыр жеп қойған болуы керек», — деп ақпар береді. Мылтықты бұл оқиғаға араластырудан қорқып: «бара жатқанда суға түсіріп алдық» дейді. Құрманғазы болса аман-есен ауылына келеді. Солдаттардан Қази мен Әуесті ұрлап алып келгенін айтып, Құрманғазы бір күй бағыштайды. Ол күйдің аты «Бұқтым-бұқтым» болады.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Бозшолақ

**Бозшолақ** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Құрманғазы алпысыншы жылдардың ортасы ауғанша Жиделіде жүріп қалады. Оған себеп болған күйшінің Папаспен достасуы болады. Уақытша советке қадірлі Папас үндемесе де оның төреден шыққан туысы, ақсүйектігі Әубәкір сияқтылар бата алмайтын қорған болады. Бірақ Құрманғазының соңынан қалмайтын Әубәкір күйшінің тағы бір жақсы атты болғанын естіп, адамдарын жіберіп бір түнде сары атты ұрлатып алдырады. Атын іздеп барған күйшіні Әубәкір сөгіп: «саған жақсы ат неге керек? әуелі анау құрым киіз жапқан үйіңді неге ағартып алмайсың, Құрымбай мырза!» — деп кемсітеді. Онымен қоймай қарсыласар ойы да жоқ тып-тыныш тұрған Құрманғазыны қапылыста жігіттеріне ұстатып, сілейтіп сабап, естен тандырып тастайды. Түн ортасында ғана көзін ашқан Құрманғазы үсті-басы көк ала қойдай болып үйіне келіп, қалай кегін алуды ойлайды.
Әуелі бейбіт жолмен көрейін деп, Құрманғазы Әубәкірдің сыйласы дегенмен, Шыман төренің баласы Жаншаға барады. Құрманғазының ойынша, Жанша өткен оқиғаны есіне алмас, бұл жасы келіп, дәрежесі көтеріліп тұрған кезінде мейірімі түсер дейді. Бірақ Жанша сау күніндегі әдетіне басып, Құрманғазыны балағаттап қуып жібереді. «Бай байға құяды» деген осы екен ғой деп, Құрманғазы қайтып бара жатып, Шыман әулетінің жылқысынан іріктеп елу атты қуып кетеді. Бұхараның ашуынан қорқып қалған, көлеңкеде өскен ақсүйектер Құрманғазының соңынан батып қуа да алмайды. Бірақ «Жараның ауызына тұз сеуіп қайтемін», — деп Құрманғазы Шыман тобының аттарын ауылының қасына алып келіп, қуып тастап, өзі біраз желпініп өшін алғандай болады. Кейін Әубәкірдің қойған аты «Құрымбай» есіне түсіп, «қанды ауыздан шыққан сөз екен, ізсіз қалмасын» деп өлең шығарып:
Сұрасаң менің атым Құрымбай-ды,
Жайықтың суы маған жұрындай-ды.
Шыманның елу атын бір айдадым,
Құрымбай жай адамға ұрынбайды» дейді.
Құрманғазының бұл өлеңі халық арасына кең таралып кетеді. Шыман әңгіме болған жерде осы өлең айтылмай қалмайды екен деседі.
Әубәкір досы Жаншаны бір тізе бүктірген күйшінің бұл ісіне қатты ыза болады. Құрманғазыны қалайда тыныш жүргізбеуге уәде береді. Өзінің пікірлес бір старшынымен бірігіп: «Құрманғазы қоғамға қауіпті адам» деп сол кездің жек көретін адамына қолданатын қаруы — «бейбіт үкім» жасап, күйшіні үркітке айдататын болады. Оны естіген Құрманғазы тағы амалсыз тасаланады. Әубәкір жиырма старшынға боблік шашып, Құрманғазыны табылса, ұстау керегін білдіреді. Бірақ старшын біткеннің бәрі де «Құрманғазы біздің қарауымызда жоқ» деп хабар береді. олардың ішінде орта дыбыс станцияның депутты Бердінов, Бекболат Ұстыбаев, Жантілесов, Наурызәлин тағы басқалардың аттары аталады.
Күндердің күнінде Әубәкір Құрманғазыны ұстатып айдатады. Күйшіні Саратовқа дейін жай арбаға мінгізіп алып келеді. Арбаға шеккен Бозшолақтың еріксіздік жағдайын тақырып етіп алып, Құрманғазы күй шығарады. Күйдің аты «Бозшолақ атты боқ дүние» болады. Кейін күй «Бозшолақ» атанып кетеді. Құрманғазы бұл күйде Бозшолақтың жүрісінен бастап, өзінің еріксіздік халін суреттейді.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Терезеден-есіктен

**Терезеден-есіктен** — музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Құрманғазы үркіт түрмесінде біраз жатып қалады. Бұрын әлденеше рет қашып кеткені жазулы болғаннан ба, күйшіні мұнда тіпті қатты ұстайды. Басқасын былай қойғанда оның не істеп отырғаны үнемі аңдулы болады. Терезеден де, есіктен де сығалап қарап, мінез-құлқының бәрі қарауылшылардың алақанында болады. Құрманғазы күзетшінің біреуі әкеліп берген ескі домбырасын икемдеп алып, тағы күй шертеді.

Өзін күндіз-түні терезеден-есіктен аңдыған адамдардың мінезіне арнап «Терезеден-есіктен» деген күй шығарады. Құрманғазының домбыра тартысы тұтқындарға ұнайды, бәрі жабылып түрме бастығымен сөйлесіп, Құрманғазының домбыра тартуына рұқсат алады. Осының бәріне жәрдемдескен Сергей деген орыс досы болады. Ол Құрманғазының өмірбаянын сұрап, күйшінің шатпақтап айтқанымен шет жағасын болса да түсінеді. Сергейдің іштартқаны бірден Құрманғазыға сезіледі. Сол күннен бастап Құрманғазы Сергейден сырын жасырмайды. Бір күні батылы жетіп, Сергейге өзінің қашуды ойлап жүргенін айтып, одан ақыл сұрайды. Даладан жұмыс істеп кешеуілдеп қайтып келе жатқанда серігі Құрманғазыны есебін тауып кейін қашырып жібереді.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Назым (айрық)

**Назым** сөзінің бірнеше мағынасы бар:
* Назым – Құрманғазы Сағырбайұлы күйлерінің бірі 
* Назым – қазақстандық боксшы, қазақ, әйелдер арасындағы бокс чемпионы.
* Назым – түрік жазушысы, қоғам қайраткері.
* Назым – Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Назым – педагог, ғылымының кандидаты, доцент.
* Назым – экономика ғылымдарының кандидаты.
* Назым – биші, театр артисті.
* Назым – түркі классикасында жыр, өлең деген мағынаны білдіреді.
Ақсақ киік

**Ақсақ киік** – музыка өнерінің классигі, күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының күйі.

## Тарихы
Төремұрат, Нарынбай ауылында жүріп киік атуға шыққанда үшінші киікке оқталарда Құрманғазы: 
«Киіктің қай жерінен тигізейін?» – деп сұрапты дейді. 
Сонда батырдың жолдастарының біреуі осы тигізе қояр деймісің дегендей: 
– «Аяғынан» дей салыпты. 
Сонда Құрманғазы киіктің артқы аяғынан тигізіп, киік үш аяқтап ақсаңдап, қаша жөнелсе керек. Қожаңдап «қуамын» деген жігіттерге Құрманғазы ұлықсат етпейді. Өзі домбырасын алып сол арада бір күй шертеді. Құрманғазының сырына әбден қанған Төремұрат күйшінің қасына ешкімді жібермей, әбден домбырасын аяқтап болғанда ғана өзі барып:  
– «Жиенжан, бұл арада тағы бір нәрсе туып қалды білем, атын қойдың ба?» – деп сұрайды. Сонда Құрманғазы біраз кідіріп, қуанған емес, күйінгендей келбетпен: 
– Нағашыеке, жаралының бәрі жаралы, жанның бәрі бірдей, өмір үшін күресте кімге оқ дарымайды? Біздің тұсымызда жаралы жан жалғыз киік пе? Атпайын-ақ деп едім, сіздің мына бір жігіттеріңіздің қыздырма сөзімен аттым. Анау ақсап кеткен киіктей жаралыларға арнадым бұл күйімді. Аты – «Ақсақ киік» депті дейді.

Санат:Құрманғазының шығармалары
Томас Дилейни

**Томас Джозеф Дилейни** (; 3 қыркүйек 1991 жыл, Фредериксберг, Ховедстаден) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Боруссия Дортмунд" клубының жартылай қорғаушысы. 2018 жылы әлем чемпионатына, 2021 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Карьерасында Дания және Германия клубтарында ойнады. Данияның төрт дүркін чемпионы. 

## Жетістіктері

### Клубтық

; «Копенгаген»

* Дания чемпионы (**4**): 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2015/16
* Дания кубогы (**3**): 2011/12, 2014/15, 2015/16

; «Боруссия» (Дортмунд)

* Германия кубогы: 2020/21
* Германия суперкубогы: 2019

### Жеке

* Даниядағы "жылдың үздік жас футболшысы" : 2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Копенгаген 1992 ФК ойыншылары
Санат:Вердер ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Дани Ольмо

**Даниэль Ольмо Карвахаль** (; 7 мамыр 1998, Террасса, Испания) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен «Барселона» клубының жартылай қорғаушысы.

2019 жылғы жастар арасындағы Еуропа чемпионатын Испания U19 құрамасымен жеңіп алды. 2020 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері. Испания құрамасымен УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23 мен 2024 жылғы Еуропа біріншілігін жеңді.

## Мансабы

## Жетістіктері

### Командалық
**«[[Динамо (футбол клубы, Загреб)|Динамо Загреб]]»**

* Хорватия чемпионы (5): 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20
* Хорватия кубогы (3): 2014–15, 2015–16, 2017–18
* Хорватия суперкубогы (1): 2019

**«[[РБ Лейпциг]]»**
* Германия кубогы (2): 2021–22, 2022–23
* Германия суперкубогы (1): 2023

**«[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]»**
* Испания чемпионы: 2024/25
* Испания кубогы: 2024/25
* Испания суперкубогы: 2025

### Халықаралық
**«Испания-21»**
* Еуропа чемпионы — 2019

**«Испания-23»**
* Олимпиада күміс жүлдегері — 2020

**«Испания»**
* Еуропа чемпионатының жеңімпазы: 2024
* УЕФА Ұлттар Лигасының жеңімпазы: 2022–23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:РБ Лейпциг ФК ойыншылары
Санат:Динамо Загреб ФК ойыншылары
Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Ребус

**Ребус**  белгілі бір суретті, немесе әріптерді жасыру арқылы жасалынатын тапсырма.

Ребус – ең қызықты, әрі оңай жасырылатын бас қатырғыш. Мұндай бас қатырғыштар мектеп жасындағы балаларға өте қызықты әрі пайдалы. Ребусты шешу арқылы балалардың сөздік қоры дамып, сонымен қатар ойлау интелекті жақсы дамиды. Сонымен қатар есте сақтау қабілеті жақсарып, жаңа сөзді еске сақтап, синоним сөздерді жаттап алуы оңай болады. Ребус сөзі латынның «res» зат (вещь) деген сөзінен шыққан. Ребус сөзі « Non verbis sed rebus» яғни аудармасы «Сөзбен емес затпен көрсету» дегенді білдіреді. Ребус білім беруде қай заманда болсын әрқашанда өте маңызды роль атқарады. Ежелгі адамдарда тасқа суретті қашап жазу арқылы бір бірімен хат алмасқан. Және бұл тасқа салынған суреттер уақыт өте келе әріптерге айналған. Ең алғашқы ребус туралы басылым 1582 жылы Францияда «Этьеном Табуроктың ребусы» жарық көрді. Ресейде ребус 1845 жылы «Иллюстарция» журналында жарық көрді. Сонымен қатар суретші Н.Волковтың «Нива» журналына жасалған ребустары өте кең тарады. Мысалы қазір біз көріп, жасап жүрген ребустар XV ғасырдың ортасында Францияда пайда болған. Уақыт өте Англияда, Германия, Италия ға жеткен. Сонымен қатар ребустар газеттерде, журналдарда, үйлерде, үйлердің қоршауларында салынған. Ребус — бұл шешетін сөздер немесе жасырын сөйлемдер, суреттермен бірге әріптермен немесе цифрлармен берілген жұмбақ. Ребустардың қиындығы әртүрлі деңгейде болады. Ребусты шешудің негізгі ережелері, белгілі бір заңдылықтары бар.

Санат:Бас қатырғыштар
Натаниел Хосорн

**Натаниел Хосорн** (4.07.1804 — 19.05.1864) — АҚШ әдебиетіндегі алғашқы классик жазушылардың бірі. Ол новелла жанрының қалыптасуына үлкен үлес қосты және романтикалық әдебиетті аллегория мен символизм үлгілерімен байытты.

Жазушының атасының атасы Джон Хосорн әйгілі Салем мыстандарының ісін қарастырған соттардың бірі болды. Ал әкесі Натаниел Хосорн-үлкен теңіз капитаны болды, ол 1808 жылы Суринамда сары қызбадан қайтыс болады.

1821-1825 жылдары Натаниел Хосорн Боудин колледжінде білім алады. Осы жылдары ол болашақ президент Франклин Пирспен, ақын Генри Уодсворт Лонгфелломен танысып достасады.

1828 жылы оның алғашқы шығармасы — *Фэншо* романы бастырылады.

Газеттерде жариялап жүрген әңгімелерін ол 1837 жылы жеке кітапқа жинап, *Қайта айтылған әңгімелер* атымен бастырады.

1842 жылдың шілдесінде ол София Пибодиге үйленеді. Оларда үш бала болады. Кейін ұлы Джулиан Хосорн да жазушы ретінде танылатын болады.

1850 жылы Натаниел Хосорнның ең атақты шығармасы — *[[Алқызыл әріп]]* романы басылады. Ал келесі жылы *Жеті фронтоны бар үй* атты романы жарық көреді. Және 1852 жылы досының биографиясын — *Франклин Пирстің өмірі* атты кітабын шығарады.

Ресми мансабы кедендік қызметке байланысты болған Хосорн 1853 жылы америкалық консул ретінде Ливерпульге жанұясымен көшеді. Төрт жылдан кейін консулдық қызметі аяқталып, олар Еуропаны біраз аралап шығады. 1860 жылы Америкаға оралады.

Натаниел Хосорн азамат соғысы жылдарында қайтыс болады.

## Галерея

Nathaniel Hawthorne.jpg|Чарльз Осгуд салған портрет, 1841
Hawthorne children mmd368 l.jpg|Балалары Уна, Джулиан және Роуз
Nathaniel Hawthorne statue - Salem, Massachusetts.JPG|Салемде қойылған ескерткіш


## Сілтемелер

* Британика энциклопедиясындағы мақала
* Hawthorne in Salem сайты

Санат:АҚШ жазушылары
Санат:Романтизм жазушылары
Әмір Бақыраев

**Әмір Бақыраев** (1901, Атырау облысы, Новобогат ауданы – 1967, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Тандай ауылы) – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Мыңғыстау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы.

## Өмірбаяны
Әмір Бақыраев 1901 жылы жылы Гурьев облысы Новобогат ауданында дүниеге келген. Беріш руының тумасы, тармағы Құлкеш, Байгөл. Кіші жүз.

Теніз ауданы құрылғаннан бері аудандағы бірінші басшы болып Әмір Бақыраев басқарды.

1939 жылы 16 қазандағы Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының Указы бойынша Новобогат ауданы құрылды. Оның алғашқы басшысы болып аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, жергілікті азамат Әмір Бақыраев сайланды.

1942 жылы қазан айында Маңғыстау партия ұйымының басшылығына Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты Әмір Бақыраев келді. Бұл азамат Ұлы Отан соғысының отты жылдарында ауданның партия ұйымын басқарған, ауданның негізгі экономикасы - мал шаруашылығын дамытуға, көмір өндірісіне басшылық ету, майданға жастарды аттандыру, асыраушылары әскерге аттанған отбасыларына айырықша көңіл бөлу, кезінде жәрдемақы тағайындау, жаралы болып соғыстан оралғандарды мүмкіндігіне қарай жұмысқа орналастыру тағы басқа мәселелерді шешуде біраз тер төкті. 1951 жылы Ә.Бақыраев басқа жұмысқа ауысты.

I және II шақырылымдағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.

## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет Белгісі” ордендерімен және медальдармен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары
Мизам шуақ

Жаздың аптап ыстығының беті қайтып, кеші қоңырсалқын бола бастайтын, шөптің бетіне алғашқы шық түскен өліара уақытты, қыркүйек айының соңғы күндері мен қазан айының ортасына дейін болатын шуақты күндерді, қазақтар **«Мизам шуақ» (Бабье лето)** деп атайды. Далада өрмекшінің өрмегі ұзын болып (мизам болып) шұбатылып жататын кез. Ауылда ақсақалдардың аузынан талай естіп өскен сөзіміз ғой. Ата-бабаларымыз ертеректе, айналадағы болып жатқан табиғаттың құбылысына қарап ауа райын болжап отырған. Соның бірі, күн ауып, кеш батқан сәттен бастап күн қатты суытып, жаңбыр жауып немесе түнде шөп басына шық түскен сәтті мизам шуақ уақыты келді деп түсінген екен. Халық сенімі бойынша, бұл табиғаттың барша адамзатқа қытымыр қысқа дайындалыңдар деп ескертуі деп есептеген. Онымен қоса, түнгі уақытта болған суықтың ызғары, күн шыға салысымен бірден басылып, айнала күннің сәулесіне оранып, далада өрмекшінің торы секілді мамық ауада ұшып жүретін нәрселер қаптап кетеді екен. Сол мамық ұшпалы нәрсені қазақта мизам деп атайды. Мизам шуақ деп аталуының себебі де осыда. Мизам шуақ уақыты кіргеннен бастап әйел адамдар тездете қыстық азықтарын дайындауға кіріссе, ер адамдар жинаусыз қалған егістіктерін жинап, отын-жалпылдақтарын теріп, қысқа қамдану осы уақыттан басталады екен. Ақсақалдардың айтуы бойынша, мизам шуақта ауа райы жақсы болса, күз суық болады, ал егер керісінше суық болса, қазанның соңғы күндері және қараша айлары құрғақ болады деп болжам жасап, ырымдайды екен.

**Мизам** сөзінің төркіні араб-парсы тілдерінде «таразы» мағынасын білдіретін мизан сөзінен келген. Араб-парсы тілдерінде мизан сөзі «өлшеуіш, таразы» мағыналарын білдіріп, таразы затының негізгі атауы, Иран күнтізбесіндегі жетінші айдың және Таразы шоқжұлдызының атауы болып табылады. Сонымен қатар араб тілінде «қиямет күні пенделердің осы дүниеде істеген жақсы, жаман әрекеттері үшін тартылатын таразыны» мизан деп те атайды екен (Махшар мизаны). Ал тілімізде мизам сөзі «қыркүйек айының ескі атауы», «Таразы шоқжұлдызы (зодиак)», «күз айларының ішінде өсімдіктің ұлпаларынан пайда болатын, өрмекшінің торы сияқты, ұшпалы ақ сілбі», «заң, ереже, үкім» деген мағыналарды білдіреді. Соңғы мағына араб тілінде «заң, үкім» мағынасын беретін низан сөзінен ауысқан. Сонымен тілімізде мизамдай/мизандай (мизам, тор, сілбі сияқты), мизамдату (жайма-шуақтандыру, мамыра-жайландыру), мизамды (мизамы, ұшпалы сілбісі көп), мизамкөк (қар астынан көк шығып тұрған кезең, амал), мизамшуақ (күздің мамыра-жай кезеңі, амал) және т.б. туынды сөздер қалыптасқан. Ал қазақтың ақыны Махамбет Өтемісұлы мизам айы туралы:
, – деп жырлаған.

## Тағы қараңыз
* Мизан
* Таразы (шоқжұлдыз)
* Мизам (аспап)

Санат:Айлар
Тәуелсіздік күні (фильм)

**«Тәуелсіздік күні»** — Роланд Эммерихтің фантастикалық апат-фильмі.

Бұл 1996 жылдың ең табысты фильмі болды, сондай-ақ сол уақыттың ең табысты фильмдер тізімінде екінші орынды иелеген (1993 жылғы Юра кезеңінің саябағы фильмінен кейін). Кинодағы визуалды эффектерді дамытуда әсері ерекше болды.

## Сюжет
1996 жылдың 2 шілдесінде жатпланеталықтардың алып ғарыш кемесі Жерге қарай ұшып келеді және кешке қарай кенеттен әлемнің басты қалаларын сәулелік қарумен жоя бастайды. Келесі күні Жердегі аман қалған адамдар бірге жиналып, 4 шілдеде келімсектерге тойтарыс беруге дайындалады.

## Басты рөлдерде

## Жүлделері

Санат:Роланд Эммерих фильмдері
Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Санат:20th Century Fox фильмдері
Санат:Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)
Кюр-Дили аралы

**Кюр-Дили** () — Каспий теңізіндегі Әзірбайжанның ең үлкен аралы. Ол Әзірбайжан астанасы Бакуден 150 шақырым қашықтықта, Нефчалы ауданынан оңтүстікке қарай 33 км қашықтықта орналасқан. Әкімшілік жағынан Аралдың шығысы Нефчалы ауданына, ал батысы Ленкоран ауданына жатады.

## Сипаттамасы
Аралдың ұзындығы 11,8 км, ені шамамен 5,2 км. шығыстан Каспий теңізімен, батыстан Қызылағаш шығанағымен шектеседі. Алып жатқан жер аумағы 43 км2 шамасында. Арал бірегей Қызылағаш қорығының бөлігі болып табылады.

Ертеректе Кура атырауындағы ұзын түбектердің бөлігі болып, 20 ғасырда Каспий теңізінің көтерілуімен түбек аралға айналды. Кюрдили (Куркоза) және Шираанлы (Жарски) ауылдарында Ресей империясының Орталық аудандарынан қоныс аударған көптеген орыстар өмір сүрді. Ескі тұрғындардың айтуынша, түбек айналасында көптеген балық пен аңдар, құнарлы жер, мөлдір су болған. 1911 жылы аралда маяк салынып, 1966 жылы жұмысын тоқтатты.

Бірақ 80-жылдардың басында бәрі өзгерді, Каспий деңгейі көтеріле бастады, біртіндеп түбектің негізгі бөлігін Үлкен жермен байланыстыратын мүйісті су басты. 1981 жылы Каспий теңізінің көтерілуімен материкпен байланыс күрделене түсті, көпшілігі аралдан кетті. 1982 жылға қарай ауылдарға жермен жету мүмкін болмай қалды, жаңа арал пайда болды. Адамдар малды, үйлерді, бау-бақтарды тастап кетті. Олар жақында теңіз деңгейі қайтадан төмендейді және олар ораламыз деген үмітпен тіпті жылқы фермасын да тастап кетті. Содан кейін қайта құру басталып, қиын кезеңдер келді, аралдың проблемалары артта қалып, адамдар жаңа орындарға қоныстанды.

## Қазіргі Кюр-Дили аралы
Бүгінгі таңда Кюр-Дили аралы жабайы үй жануарлары бар ерекше орын. Мұнда жабайы жылқылардың табындары (барлығы мыңға жуық) жүреді, және олар бір кездері үй жануарларының ұрпақтары, жартылай жабайы сиырлар, қошқарлар және тіпті тауықтар да бар. Аралдың ерекше жағдайлары жануарларға әр түрлі әсер  етті. Жылқылар қисайып, кішірейіп, қояндар бұрын-соңды болмаған мөлшерге жетті. Бірақ аралда тұщы судың ашық көздері жоқ, сондықтан барлық жануарлар тұзды суды тікелей Каспий теңізінен ішуді үйренген. 

Аралда сондай-ақ өз жыртқыштары - шиебөрі бар, дегенмен көптеген адамдар оларды ұсақталған және жабайы иттер деп санайды. Бұрын аралда жүзім мен анар өсіретін колхоз болған. Олар әлі де өнім беруде. Аралға сирек болса да балықшылар келеді, оларға жүзу оңай емес, өйткені қорғалатын аймақты айналып өту керек. Материктерге жылқыларды тасымалдауға бірнеше рет жеке әрекеттер жасалды, бірақ оларды айналып өту мүмкін емес болып шықты.

Бұған дейін 1976 жылы ЮНЕСКО-ның сулы-батпақты жерлер – халықаралық маңызы бар суда жүзетін құстардың мекендейтін жерлері туралы конвенциясына енгізілген әйгілі Қызылағаш қорығының бір бөлігі Қызылағаш және Кіші Қызылағаш шығанақтарының жағалауларын қамтыды. 2001 жылы Әзірбайжан бұл конвенцияға қол қойды және аталған орындар қайтадан осы тізімге енгізілді.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі аралдары
Санат:Әзербайжан аралдары
Ярослав Плашил

**Ярослав Плашил** (; 5 қаңтар 1982 жыл, Опочно, Краловеградец өлкесі, Чехословакия) — чехиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Төрт Еуропа чемпионатына қатысты (2004, 2008, 2012, 2016). 2006 жылғы әдем чемпионатында ойнады.  

## Жетістіктері

### Халықаралық
Чехия

* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2004

Монако

* Чемпиондар лигасының финалисі: 2003/04

Бордо

* Франция кубогы: 2012/13
* Франция суперкубогы: 2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Чехия футболшылары
Санат:Чехия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Градец-Кралове ФК ойыншылары
Санат:Монако ФК ойыншылары
Санат:Бордо ФК ойыншылары
Санат:Катания ФК ойыншылары
Санат:Осасуна ФК ойыншылары
Футболдан Америка кубогы 2021 (финал)

**Футболдан 2021 жылғы Америка кубогының финалы** () 10 шілдеде Рио-де-Жанейродағы "Маракана" стадионында өтіп, Аргентина және Бразилия құрамалары алтын  жүлдені сарапқа салды. 

22-минутта Анхель ди Мария соққан гол ойын тағдырын шешті. Аргентина құрамасы 28 жылдан кейін турнир жеңімпазы атанды. 

## Финалға дейінгі жол

## Матч

### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2021 жылғы футбол
Санат:Футболдан Америка кубогының финалдары
Санат:Бразилия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Аргентина Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Тұрғақ

**Тұрғақ, Бүркүт руы** — қазақ халқының құрамындағы ру. 

Шежіре бойынша, Орта жүздегі керей тайпасынан тарайды. 
## Тараулары
Тұрғақ руы - Баба, Тайшыбек, Ораз, Төртқара, Бесқара, Күбі, Жолдыбай, Жәпек аталарына таратылады. 

## Шығу тегі
Әбілқазы ханның Түрік шежіресінде былай деп жазылған: Сүйегі моңғол емес, қайсы бір түркі нәсілінен. Тұрғақтың мағынасы – сақшы дегенге келеді. Патшалар өздерін қарауылдау үшін бірнеше адамды сақшы етіп тағайындар еді, олар есікті күзеткенде кезекпен есік алдында тұрып, кезекпен ұйықтар еді. Бөтен адам келгенін байқаса, қолындағы екі ағашты бір біріне соғып не басқа дыбыс берер еді, соған қарай олардың ояу екенін, не ұйықтап отырғанын білер еді. Ұйықтамай отырғаны ұйықтап жатқанды «енді сенің кезегің келді, сен тұрғақ» деп оятар еді. Сол себепті патшаны күзететін адамдарды «тұрғақтар» дер еді 

Мұхтар Мағауин Шыңғыс хан кітабында Торғауыт пен Керей туралы: Торғауыт жасағы, кейінгі торғауыт руының әуелгі ұйытқысы – керей Оң ханның торғауыт әскері екен. Бастапқы жасақтың, кейінгі рудың тізгіні барлық уақытта да керей әмірінде болған. Торғауыт руы – керей, бұлар ежелгі түрік деп атап көрсетеді ескілікті қытай деректері. Бұл керейдің нояндары түп атасы Оң ханның тіке өзіне апарып тірейді., деп жазған.

Сібір жылнамаларында Есенбақтыны патша және Мұхаммед Тайбұғаның ұлы деп жазған:

Астана, Ақсу, Степногорск, Ақкөл, Бұланды, Бурабай, Біржан сал елді-мекендерінде тұрып жатқан Есенбақты Керейлер өздерін осы адамнан таратады. 

Мұхаммед Тайбұға Ақ Орда ханы Ибақ ханды өлтірді. Сібір хандығындағы билікті өз әулетіне қайтарды. Ол туралы Сібір жылнамаларында былай делінеді:

## Тұлғалары
Ұраны - Тайбұға, таңбасы - Қас таңба. Батырлары: Бек Берді батыр, Жәпек батыр. 
### Қазіргі заманғы
* Асылхан Жұмабайұлы Игібаев
* Тұрсынбек Кәкішев
* Жайық Бектұров

## Территориясы
ХІХ ғасырдың басында Есенбақты-Керей болысында, ал ХІХ ғасырдың аяғында Көкшетау уезінің Қотыркөл болысында қоныстанды.

Қазір Ақмола облысының Бурабай, Біржан сал, Бұланды аудандарында, Степногорск қаласында, Ақсу кентінде тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ рулары
Бекзат (фильм)

**Бекзат көркем фильмі** — 2019 жылы "Хабар" агенттігінің тапсырысымен түсірілген режиссер Мұрат Бидосовтың фильмі. Боксшы Бекзат Саттархановтың есейген шақтарын, спорттық мансап жолындағы бастан кешкендерін, Сидней Олимпиадасында алтыннан алқа таққанын баяндайтын драма.

## Актерлер

### Басты рөлдерде

* Самат Әзімқұлов — *[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат]]*
* Дулыға Ақмолда — *[[Тұрсынғали Нұржақыпұлы Еділов|Тұрсынғали Еділов]]*
* Дарын Шыныбек — *Нұрлан Жұмабаев*
* Отарәлі Көлжан — *Бекет Махмудов*
* Әнуар Көшербаев — *[[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбырайымов]]*
* Айбек Серікжанов — *[[Марат Кененбайұлы Мәзімбаев|Марат Мәзімбаев]]*
* Аслан Сапарғалиев — ''Мұхтархан Ділдәбеков''
* Мұрат Жарылқасынов — *Сейілхан Саттарханов,* *Бекзаттың әкесі*
* Майра Мақұлбекова — *Сырлыгүл, Бекзаттың анасы*
*Аманкелді Сейітханов — *камео*

### Эпизодтарда

* Аманкелді Сейітхан — *камео*
* Қанат Ернар — ''Рикардо Хуарес''

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Kinopoisk сайтындағы мәліметтер

Санат:2019 жылғы фильмдер
Санат:Бокс жайлы фильмдер
Санат:Бекзат Саттарханов
Санат:Қазақстан драма фильмдері
Алтыншы сезім (фильм)

**«Алтыншы сезім»** — режиссёр М. Найт Шьямалан өз сценариі бойынша түсірген фильм. Үлкен табысқа ие болған бұл кинотуынды Шьямаланға күтпеген финалдың шебері даңқын әкелді.

## Сюжет
Малкольм Кроу есімді балалар психологы алғыс грамотаға ие болған күні оның үйіне бұрынғы пациенті кіріп, оған шабуыл жасайды. Кейін психолог осы пациентке біршама ұқсас болған 9 жасар Коул Сиэрмен танысады. Біраз уақыттан соң бала Малкольмға өз сырын ашады: ол бұрын өлген адамдарды көре алады.

## Басты рөлдерде

## Жүлделері

Санат:М. Найт Шьямалан фильмдері
Санат:АҚШ мистикалық фильмдері
Санат:АҚШ триллер фильмдері
Отамалы

Амал атауларының бірі – **отамалы**. Бірақ «отамалы» орталық, Арқа қазақтары ай аты ретінде қолданғанымен, бұл амал екендігі белгілі. Отамалының қазіргі күнтізбе бойынша нақты қай айда болатындығы жайлы тұжырым әртүрлі. Кейбір зерттеушілер мұны наурыздың соңы десе, бірі сәуірдің ортасы, кейбірі мамырдың басы дегенді айтады. Арғын елі сәуірді отамалы деп атайды. Ал Ш.Уәлихановтың деректерінде наурыз отамалы айы деп көрсетілген. В.Радловтың ұсынған ай жүйесінде отамалы мамыр айына сәйкес келеді. Дегенмен, отамалының көктем шыққанда болатындығы белгілі. Отамалы біткен соң, халық күн жылынып, көктем шықты дескен, жайлауға көшуге дайындалған. Мәшһүр Жүсіп Көпеев «отамалы, сәуірде қой қоздайды» дейді. Соған қарағанда этнограф бұл екі атауды амал ретінде қолданып отырғанға ұқсайды. 
Зерттеуші Орынғазы Әбутәліптің  жазуынша, отамалыдан кейін шөп өсіп, жер отаяды, малдың аузы көкке толады. Мұндай амал басқа халықтарда да кездеседі. Мәселен, славянша «мурава» айы («мурава» - қазіргі орыс тіліндегі «трава» сөзінің ескілікті түрі, мағынасы – «шөп»), қазіргі украин тіліндегі «травень» айы (мағынасы – «шөп») отамалыға ұқсас. Екеуі де ескіше майға сәйкес. Француз календарында «прериаль» деген ай болған, мағынасы – «жер отаятын ай».

## '''<small>Дереккөздер</small>'''
Рано Батыровна Закирова

**Рано Батыровна Закирова** (өзбек. *Ra’no Zokirova, Раъно Зокирова*; 7 тамыз 1969 жыл, Ташкент) — өзбекстандық актриса, әнші. Батыр Закировтың қызы. 1984 жылдан бері киноға түсіп келе жатыр. 

Өзбекстан мен Қазақстанның еңбек сіңірген артисі.

## Өмірбаяны
1988 жылы  хореографиялық ущилищені, 1998 жылы Ташкент мемлекеттік мәдениет институтының режиссерлік факультетін тәмамдады. 

1988-95 жылдары "Шодлик" ансамблінің мүшесі болды.

## Фильмдері

* 1984 "Вуадильден келген қалыңдық" — *Әсаль, басты рөл*
* 1989 Шерали мен Ойбарчин
* 1998 Шайтанат 
* 2000 Алпомыш 
* 2003 Ёдгар — Мехри, басты рөл
* 2005 Фатима мен Зухра — Зухраның анасы
* 2005-2006 Бір кем дүние
* 2006 Ходжа Насреддин
* 2006 Намыс

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://kino-cccp.net/publ/8-1-0-19720

Санат:КСРО актрисалары
Санат:Өзбекстан актрисалары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Доменико Берарди

**Доменико Берарди** (; 1 тамыз 1994, Кариати, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Сассуоло" клубының шабуылшысы.

2020 жылғы Еуропа чемпионы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Сассуоло ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары