open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кольпит

**Кольпит** (грек тілінен κόλπος- қынап) немесе вагинит (латын тіліненен *vagina –*қынап) — қынаптың шырышты қабатының қабынуы. Ауруды тудыртадын қоздырғыштар хламидии, стрептококк, стафилакокк, микоплазма, трихомонада және тағы басқа да қоздырғыштар, сондай-ақ микроағзалардың бірікпелері. Бұл репродуктивті жастағы әйелдерде ең жиі кездесетін қабыну ауруларының бірі. 

Қалыпты жағдайда әйел ағзасында қынаптық флора Додерлейн таяқшалары негізінен құралған. Олар бөгде микробтарға қарсы сүт қышқылын бөлумен тазартып отырады. Егер де уақытылы қынаптың шырышты қабатының қабынуын дер кезінде емдемеген жағдайда жатыр өзегі, жатыр, жатыр қосалқыларының қабыну ауруларымен асқынуына және ауру аясы әйел бедеулігіне әкеледі. 

### Клиникалық көрінісі:
Аурудың жедел сатысында науқас қынаптағы қышу, ашыту, жыныс жолдарынан іріңді-серозды бөліністердің бөлінуіне, сонымен қатар жыныстық қатынас кезінде қынаптағы ауырсыну сезіміне (диспареуния) шағымданады. Гинекологиялық зерттеуде, қынапты айнамен қарағанда қынаптың  шырышты қабатының қызаруын,  бір затты тигізгенде зақымдануын, серозды немесе іріңді бөліністерімен жабылуын көрінеді. Уақытылы емделмеген жағдайда  шырышты қабаттың эрозиясы және жарасы (язва) дамиды.

Ауру созылмалы түріне өткенде қышу және ашу сезімдері аса мазаламай, науқасты тек периодты түрде қынаптан бөлінетін іріңді -серозды бөліністер ғана мазалайды. Кольпитті диагностикалау  үшін алдымен қынап және жатыр мойна өзегінен жұғындыны микроскопиялық тексеруге аламыз, жұғынды ПТР-вагиналды биценозды анықтаймыз, қарапайым және кеңейтілген  кольпоскопия түрімен  қынапты, жатыр мойны сыртқы аңқасын тексереміз.

### Емі
Кольпиттің емі кешенді түрде өту керек. Бір жағынан ем инфекцияға қарсы бағытталған болса, екінші жағынан қосымша аурулармен күресу болу керек. Жалпы және жергілікті емдер қолданады:
* Антибактериалды ем (фторхинолон немесе біріктірілген  препараттар)
* Жалпы әсерді күшейтетін препараттар
* Теңдестірілген диетаны сақтау (белоктардың, майлардың және көмірсулардың қалыпты мөлшері)

Жергілікті ем тағайындалады: 
* микробқа қарсы қынаптық таблеткалар
* жақпалар, балауыздар, майлар 
* жергілікті гормон құрамды препараттар (көрсеткіш бойынша).

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Эндоцервицит

**Эндоцервицит** — жатыр мойынының цервикальді өзегінің қабынуы. Жатыр мойны жатыр мойнының ішкі және сыртқы аңқасы, өзегі болып үшке бөлінеді. Жатыр мойының қабынуы көптеген факторлар: жатыр қуысын қырнаудан, аборт/түсік жасаудан, қынаптың қабыну аурулары салдарынан дамуы мүмкін.

### Клиникалық көрінісі:
Ауру жедел сатысында науқас жыныс жолдарынан шырышты-іріңді, іріңді бөліністерге, кей кездерде іштің төменгі бөлігінің тартып ауруына шағымданады. Жатыр мойынын айнамен қарауда (гинекологиялық зерттеу кезінде) және кольпоскопия кезінде: сыртқы аран маңындағы қызару (гиперемия), кей кездерде эрозия пайда болуы, серозды іріңді бөліністерді байқауға болады.

Созылмалы цервицит кезінде жатыр мойынының қатаюы, шамалы түрде кисталардың пайда болуымен сипатталады.

Цервицитті диагностикалау үшін науқас шағымы, жыныс жолдарын айнамен қарау, бимануалды тексеріс жүргізу, жыныс бөлінділерін бактериологиялық және бактериоскопиялық зерттеу, жалпы қан анализі, жамбас қуысы ультрадыбысты тексеру жүргізіледі.  

### Емі
Жедел сатыдағы эндоцервицитті емдеу микроорганизім сезімталдылығына байланысты антибиотик тағайындау болып табылады. Емдеу жалпы жүргізіледі. Бұл кезде жергілікті ем қолдануға болмайды. Себебі жатыр мойынындағы инфекция жатыр ішіне немесе одан жоғары көтеріліп кету қауіпі бар.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Дәрілік жалбыз тікен

## Ботаникалық сипаттамасы.
Дәрілік жалбыз тікен -  көп жылдық шөп тектес өсімдік. Оның сабағының биіктігі 1,5 метрге дейін жетеді. Тамыры жуан,оның ұзындығы 50 сантиметр шамасында болады.
Сабағы түкті, сұрғылт көк түсті. Ұш жағындағы сабақша – бұтақшалары қысқа. Жапырақтары – ара тісті, кезектесіп орналасқан.
Жапырақтарының екі жақ бетін түк басып тұрады. Өсімдік маусым айынан бастап, қыркүйек айына дейін гүлдейді. Гүлдері – ақшыл – қызыл түсті.
## Табиғатта таралуы.
Республикамыздың оңтүстік, солтүстік, шығыс облыстарында өседі. Ол көбінесе ылғалды жерлерде, егістік арасында, өзен, көл жағалауларында, тау етектерінде жиі кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде тамыры пайдаланылады. Оны күздің екінші жартысында және ерте көктемде қазып алады. Топырақтан тазалап, жылы сумен жақсылап жуады да, аздап жел қақтырып, көлеңке жерде кептіреді.
Жақсылап кептірілген тамыр 10 – 15 сантиметрден кесіледі де, қағаз жәшіктерге салынып, құрғақ орындарда сақталады.
## Химиялық құрамы.
Өсімдік тамырының құрамында 35 пайыз қоймалжың заттар, 37 пайыздай крахмал, 10 пайызға жуық сахароза, майлар, бетален деген заттар бар.
## Қолданылуы.
Мал дәрігерлігі практикасында негізінен қақырық түсіруге, өкпенің, өңештің қабынуын басу, сондай – ақ орталық нерв жүйесін тыныштандыру үшін пайдаланылады.
Тұнба 1:10 қатынаста жасалады, яғни 100 грамм ұнтақталған тамыр қайнап тұрған 1,5 литр суға салынып, 15 – 20 минут тұндырылады. Суытылып, сүзілген тұнба жылқы мен сиырға – 250 – 300 мл, қойға – 100 – 150, бұзау мен құлынға – 150 – 200 мл мөлшерінде күніне 2 – 3 рет ішкізіледі.
Жалпы таза дәрілік шикізаттың берілу мөлшері :
* жылқыға – 20 – 80г
* ірі қараға – 30 – 150 г
* қойға – 10 – 15 г
* тауыққа – 0,5 – 2 г.
## Дереккөздер
Дуэйн Джонсон

**Дуэйн Джонсон** (, 1972 жылы 2 мамыр, Хейвард, АҚШ) — американдық балуан және киноәртіс, сонымен қатар Жартас (ағылш. The Rock) лақап атымен де әйгілі. 1996 және 2004 жылдар аралығында World Wrestling Federation/Entertainment (WWF/E) қатысқан. 2011 жылдан бастап қайтадан WWF/E жұмыс істейді. WWF/E сегіз дүркін чемпионы, WCW ауыр салмақтағы 2 дүркін чемпионы, 2 дүркін континентаралық WWF чемпионы және 5 дүркін WWF командалық чемпионы. Сонымен қатар Үштік Тәждің алтыншы чемпионы және 2000 жылы өткізілген Патшалық Шайқастың чемпионы.

2000 жылы «The Rock Says» атты автобиографиялық кітабын жазды. 2001 жылдан бастап киноға түсе бастады. Ал 2002 жылы «Сарышаяндар патшасы» фильмінде басты рөлде ойнады. Оған қоса, Джонсон «Мумия қайта оралады», «Walking Tall», «The Rundown», «Doom», «Tooth Fairy», «The Other Guys», «G.I. Joe: Retaliation», «Геракл» фильмдеріне және «Форсаж» киносериясында және т.б фильмдерде жеке рөл ойнаған.

## Өмірбаяны
Дуэйн Дуглас Джонсон АҚШ-тағы Калифорния штатының Хэйвард қаласында 1972 жылы мамыр айының 2-ші жұлдызында АҚШ-тағы Калифорния штатының Хэйвард қаласында әйгілі балуан Соулмен Рокки Джонсон мен промоутер Ата Майвиа құрған шаңырақта дүниеге келген. Оның анасының отбасы полинездікке жатады және олар Самоа аралдарынан, ал әкесі нова-шотландық. Оның анасы жағындағы атасы Хай Чиф Питер Майвия да балуан болған, ал әжесі 1982 жылдан 1988 жылға дейін Polynesian Pacific Pro Wrestling акцияларына басшылық еткен.Балалық шағының бірнеше жылын Оклендте(Жаңа Зеландия) анасының отбасында өткізген. Оклендта Ричмонд Роад атындағы бастауыш мектепте оқыған. Кейін 11-ші сыныпқа дейінгі оқуын Уилльяма Маккинли атындағы орта мектебінде білім алған. Мектеп бітіргеннен кейін Майами Университетіне оқуға түседі. 1995 жылы ол криминология және психология бойынша бакалавр дәрежесін алып университетті бітіреді. Универститетті бітіргеннен соң ол Канадалық футбол лигасының «Калгари Стампидерс» командасымен 3 жылдық келісімшартына қол қояды. Алайда, арқасынан алған ауыр жарақатының кесірінен кәсіби футболшы жолындағы мансабынан бас тартуға мәжбүр болды.

## Жеке өмірі
250px|нобай|Дэни Гарсия және Джонсон, Трайбека фестивалі
Джонсон 1977 жылдың 3-ші мамырында Дэни Гарсиямен отбасы құрады. 2001 жылдың 14 тамызында олардың қызы Симон Александра дүниеге келеді. 2007 жылдың 1-ші маусымында бұл жұп бұдан әрі  бірге тұрмайтынын, алайда жақын дос болып қалатындығын жариялады. 2000 жылы «The Rock Says» атты автобиографиялық кітабын жазды. Дуэйн Джонсон Калифорнияның ескі губернаторы Арнольд Шварценеггердің жақын досы.

## Фильмдер тізімі

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* Дуэйн Джонсон Facebook-те
* 
*  Дуэйн Джонсон WWE профилі
Аркадий Дмитрович Швецов

**Аркадий Дмитрович Швецов**(13.01.1892, - 19.03.1953) - авиадвигатель саласындағы кеңес конструкторы, инженер - техник қызметтің генерал - лейтенанты. КСРО ҒА - ның корреспондент мүшесі. Социалды Еңбек Ері (1942). 
## Өмірбаяны
1921 жылы Мәскеу жоғары технология училищесін бітірген. 1923 жылдан бастап авиадвигательдер (M-8-RAM,M - 11) жобалаумен айналысты. 1934 жылдан авиамотор жасау  зауытының бас конструкторы. Оның басшылығымен технология көрсеткіштері жоғары әрі ауамен салқындатылатын  поршеньді двигательдер (АШ-21, АШ-62ИР,АШ-82,ФН т.б.) жасалды. Швецов ауамен салқындатылатын двигатель конструкторлары мектебінің негізін салушы . 2-3 сайлауда КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1942,1943,1946,1948). 5 рет Ленин орденімен және басқа 3 орден, медальдармен марапатталған. 
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 227 бет

Санат: 1892 жылы туғандар
Санат: 1953 жылы қайтыс болғандар
Василий Козьмич Шебуев

**Василий Козьмич Шебуев**(13.04.1777, Кронштадт, - 28.06.1855, Петербург) - орыс кескіндемешісі. 
## Өмірбаяны
1782-97 жылдары Петербург Көркемсурет академиясында (И.А.Акимов пен Г.И.Угрюмовтан) оқыды. Римдегі Көркемсурет академиясының зейнеткері (1803-07). 1832 жылдан Петербург Көркемсурет академиясының ректоры әрі профессоры (1812). 
## Еңбектері
Орыс классицизмінің ірі өкілі, асқақ суретші, белді педагог болған Шебуев өмір көріністерін шыйнайы бейнелеуге ("Бал ашу", 1805, Мәскеу,Третьяков галереясы;Швыкин портреті, 1833 Ленинград, Орыс музейі) талпынды. Дегенмен Шебуев негізінен діни кескіндемеге бой ұрғандықтан оның батырлық - патриоттық тақырыптағы шығармаларын да ("Көне Иголкиннің ерлігі" , 1839,Орыс музейі) академизм белгілері көрініс берді. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 228 бет

Санат: 1777 жылы туғандар
Санат: 1855 жылы қайтыс болғандар
Саздың құрғақ шөбі

## Ботаникалық сипаттамасы.
Саздың құрғақ шөбі – биіктігі 5 -  20 см аралығында болатын,  бір жылдық шөп тектес өсімдік. Оның сабағы жіңішке, тамыры қысқа болады. Сабағы мен жапырағының сыртын киіз тәрізді қалың түк басып тұрады. Жапырағының ұзындығы 2 -5 см, ал  ені - 1,5 – 3 миллиметр ғана, пішіні – сопақша. Олар кезектесіп орналасқан. Сары түсті гүлдері сабағының ұш жағында болады. Сағақтары – ұзын. әр гүл тостағаншасында 5 – 6 гүл жапырақшасы болады. Бір – біріне шатылған жіпшелерден тұратын жемісі кішігірім дәнекше құрайды. Өсімдік маусым – тамыз айларында гүлдейді, ал жемісі тамыз – қыркүйек айларында піседі.
## Табиғатта таралуы.
Республикамыздың Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстарында ғана өседі. Олар сазды – батпақты жерлерде, өзен, көл жағалауларында жиі кездеседі. Кей жерлердебұл өсімдікке өте ұқсас орман құрғақ шөбі, ақ – сары түсті құрғақ шөп деген түрлері бар. Олардың шипалық қасиеттері өте төмен. Орман және ақ - сары түсті құрғақ шөптерің биіктігі 60-70 см болады, сабақтарында бұтақшалары аз, гүлдер қызғылт түсті келеді.
Дәрілік шикізат ретінде гүлдеп тұрған кезінде оның жер бетіндегі бөлігі мен тамырын қоса  дайындайды. Өсімдік тамыры жерге аса терең кетпегендіктен оны сабағынан тартса тез жұлынады. Жұлынып алыған шөп сілкіп топырақтан тазартылады да, ашық, көлеңкелі жерде кептіріледі. Оны шатыр астында да кептіруге  болады. Кептіру  кезінде ауаның қызуының 40 – 45 градус жылылықта аспағаны дұрыс.
## Химиялық құрамы.
Өсімдік  құрамында каротин, С дәрумені, эфир майлары, илік заттар, смалалар және басқа да заттар бар.
## Дереккөздер
Виктор Васильевич Шевченко

**Виктор Васильевич Шевченко**(06.08.1913 жылы туылды, Харьков) - қазақстандық биолог, биология ғылымының докторы (1963), профессор (1970). 
## Өмірбаяны
Харьков мемлекеттік университетін бітірген (1936). 1934 - 36 жылдары УССР ауыл шаруашылығы академиясының Азов - Сиваш мемлекеттік қорығының кші ғылыми қызметкері, сонда аспирант (1936-38), Харьков мемлекеттік университетті зоология кафедрасының асситенті (1938-40), осы университеттің жанындағы зообиология институтының аға ғылыми қызметкері (1940-41). 1949-57 жылдары Ақсу - Жабағылы қорығының аға ғылыми қызметкері, сонда директордың ғылым жөніндегі орынбасары (1957-59), Қазақ АКСР ҒА- ның Зоология институтының аға ғылыми қызметкері (1959-64), сол институттың паразит буынаяқтылар лабораториясының меңгерушісі (1964-67), аға ғылыми қызметкері (1967-69). 1969-75 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінің зоология кафедрасының меңгерушісі, 1975 жылдан профессоры. Шевченко - 50 ге жуық ғылыми еңбектердің авторы, оның еңбектері құстар мен насекомдардың систематикасын, экологиясын  және зоогеографиясын зерттеуге арналған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 228 бет

Санат: 1913 жылы туғандар
Франческо Борромини

Франческо Борромини (итал. Francesco Borromini; шын аты Франческо Кастелли, итал. Francesco Castelli 1599 ж. 25-қыркүйек, Тичино, Биссоне — 1667 ж. 2-тамыз, Италия, Рим) — Римде жұмыс істеген ұлы итальяндық архитектор. Ерте борокко кезеңінің ең радикалдық өкілі.

Өмірбаяны

Тас қашаушының баласы болған Франческо өзі де Миланда тас қашаушыға оқыған. 1619 жылдан бастап өзінің туысы Карло Мадерноның қол астында, Қасиетті Петр шіркеуінде жұмыс істеді. Мадерно қайтыс болғаннан кейін Барберини елді мекеніндегі палаццоны салып жатқан Бернини тобына қосылды. Кейінірек Берниниге қарсылас болып, Рим Папасының көңілін табу жолында бақталасты. Оның шығармашылық əдебінде түзу сызықтар аз кездесетін, керісінше, көңіл тартарлық бөлшектер мен бас айналдыратын деңгей өзгерістеріне толы күрделендірілген интерьерді ол əрбір еңбегінде қолданады. Шеңберге қарағанда эллипсті əрдайым дұрыс көретін. Сан-Джованни деи Фьорентини шіркеуіндегі Фальконьери капелласын салып болғаннан кейін, 1667 жылы 22-шілдеде өзінің ауыр түрде ауырып тұрғанын сезіп, үйінен шықпайды. Осы күні-ақ барлық қолжазбалары мен суреттерін өртеп, өзіне қол жұмсады.

Негізігі құрылыстары

1622 — Сант-Андреа-делла-Валле (Sant’Andrea della Valle)
1629—1631 — Барберини палаццосы (Palazzo Barberini)
1631—1633 — Қасиетті Петр шіркеуі (San Pietro) (Ватикан)
1634—1637 — Сан-Карло-алле-Куаттро-Фонтане (San Carlo alle Quattro Fontane)
1637 — Oratorio de San Felipe Neri
1637—1638 — Chiesa di Santa Lucia in Selci
1642—1660 — Сант-Иво алла Сапиенца (Sant’Ivo della Sapienza)
1645—1650 — Palazzo Pamphili
1652—1653 — Римдік Спада палаццосындағы перспективалық галерея
1646—1667 — Colegio de Propaganda Fide
1647—1650 — Қасиетті Иоанн Латеранский шіркеуі (San Giovanni in Laterano), (реконструкция)
До 1655 — Chiesa di Santa Maria dei Sette Dolori
1653—1657 — Сант-Аньезе-ин-Агоне (Sant’Agnese in Agone)
1653—1665 — Сант-Андреа-делле-Фратте (Sant’Andrea delle Fratte)
1667- Сан-Джованни-деи-Фиорентини (Chiesa di San Giovanni dei Fiorentini)
Архитектордың туған жері - Луганода Сан-Карло-алле-Куаттро-Фонтане шіркеуі кесілген моделі қойылған. 

Дереккөздер

Борромини, Франческо // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Хосе де Рибера

**Хосе** немесе **Хусепе де Рибе́ра** ( ), лақап аты -  Спаньолетто (  — «кішкентай испандық»); 1591 ж. 12 қаңтар, Хатива — 1652 ж. 2 қыркүйек, Неаполь) — Неапольда тұрып, жұмыс жасаған барокко кезеңінің испандық караваджисті. Көркемсурет өнерімен қатар, графикаға да үлкен үлес қосқан. Гойға дейін жұмыс істеген атақты испан безеушісі.

Жұмыстарының басым бөлігі Прадо мұражайы мен неополитандық шіркеулерде (Қасиетті Януария соборында) сақталған.

## Өмірбаяны
[left|thumb|298x298px|Прометей, [1630 жыл|1630 ]]
Биограф Паломиноның берген мəліметіне сəйкес, Франсиско Рибальтаның шеберханасында тəлім алған. Рибераның жастық шағы жайлы мəлімет аз. Болжамдар бойынша, 1613 жылы Италияға көшіп келген. Рим мен Парма қалаларында шеберлердің суреттерін зерттеген.

Суретшінің сақталған суреттерінің барлығы неаполитандық кезеңге жатқызылады. Алғашқы рет Рибераның Неапольда екенін 1616 жылы жергілікті əйелге үйленуі көрсетеді. Король көмекшісі, герцог Осун мен оның мирасқорларының тапсырыстарын орындаумен айналысты. Тапсырыс берушілердің басым бөлігі оның суреттерін Испанияға алып кететін, мұнда оның шығармашылығын құрметтейтін əрі жиі көшірмелерін жасайтын. 1626 жылы Рибера Қасиетті Луки Рим академиясының мүшесі болып тағайындалды.

## Шығармашылығы
[thumb|269x269px|Қасиетті Филипптің қиналуы, [1639 жыл|1639 ]]
Рибераның алғашқы суреттері тенебризм дəстүрінде салынған жəне тəлімгері секілді Караваджоның үлкен əсері айқын көрінеді. Караваджоның еңбектері секілді Рибераның стильдік əдебі жарық пен көлеңкеге негізделген. Драмалық қойылымдарда ол рух пен еркіндіктің тəннің əлсіздігі мен қиналуды қалай жеңетінін көрсетеді.

Оның суреттеріндегі натурализм белгілері Рибераны қорқынышты аңыздар мен өсектердің басты кейіпкері етті. Көптеген жылдар бойы Рибера түрмелерде жүргізілетін тергеулерге қатысып, қылмыскерлерді қинау кезіндегі суреттерін салды. Рибераның шығармашылығында мифологиялық жəне діни картиналар маңызды орын алады. Оны антикалық тарих, діни оқиғалар мен əулиелердің өмірі қызықтырды. Бірнеше портреттері де сақталған.

1635 жылдан бастап, Рибера қалыпты жағдайдағы суреттерді сала бастайды: жарық пен көлеңке шекарасы жұмсарып, түстер гаммасы алтын жəне күміс түстес бояулармен толығады. Шынайы өмірде қорқынышты болып көрінетін суреттердің маңызды бөлшектері бояуды өзгеше түрде жағу арқылы ерекшелендірілген. Жаралар, əжімдер мен сақалдың драмалық əсері қызыл бояудың қалың жағылуы арқылы артады.

Суретшінің үздік картинасы ретінде «Қасиетті Инесса» (1641; Дрездендегі сурет галереясы) картинасы есептеледі.

## Дереккөздер

Санат:Неапольда қайтыс болғандар
Санат:Испания суретшілері
Ричард Бёртон

**Ричард Бёртон** (, толық аты — Ричард Уолтер Дженкинс; 1925 ж. 10 қараша, Понтридифен — 1984 ж. 5 тамыз, Селиньи) — британдық актёр, «Оскар» сыйлығының жеті мəрте номинанты, сонымен қатар, «Алтын глобус», «Грэмми», «Тони» жəне «BAFTA» сыйлықтарының иегері. Танымалдылығының шыңында, 1960 жылдары Бёртон Голливудтағы ең жоғарғы төлемақы алатын актёрлердің бірі болып есептелетін. Жалпы халық арасында актёр есімі екінші жұбайы Элизабет Тейлормен қатар айтылады, себебі кезінде екеуінің арасындағы қарым-қатынас газеттердің бірінші бетінен түспейтін болған.

2002 жылы Би-Би-Си хабар таратушы компаниясы өткізген сауалнама нəтижесінде тарихтағы ұлы британдықтардың бірі болып танылды.

## Өмірбаяны
Уэлстағы Понтридифен (қазіргі кезде Нит — Порт-Толбот графтығы) ауылында дүниеге келген. Қарапайым шахтёрдың отбасындағы он үш баланың он екіншісі болған Бёртон Голливудта керемет табысқа жетіп, 1960 жылдары əлемдегі жоғары ақы төленетін актёр атанды.

Бёртонды рөлдерді таңдау кезіндегі талғамсыздығы үшін жиі жазғыратын болған. Сыншылардың міншіл көзқарасының нəтижесінде олар оның үздік актёрлік жұмыстарын көре алмады.

«Оскар» сыйлығына жеті рет ұсынылды  (6 рет— үздік ер адам рөлі үшін, 1 рет — екінші реттік үздік ер адам рөлі үшін), бірақ жеңе алмады. Голливудта бұл жағдай қарсылық туғызды, нəтижесінде, 1970 жылы «Оскар» сыйлығын алған Джон Уэйн оны Бёртонға бергендей сыңай танытып, «Бұл негізі сенің статуэткаң» деп, өз наразылығын көрсеткен болатын.

Өмірінің соңғы жылдарында көптеген аурулардан азап шегіп, ұзақ уақыт алкогольге деген құмарлықтан емделіп, бала кезінде-ақ пайда болған никотинге тəуелділікті жеңе алмады. Бұның барлығы 58 жастағы Бёртонның Женеваның Селиния ауданындағы үйінде миына қан құйылуынан қайтыс болуына алып келді. Осыдан төрт күннен кейін қызыл костюмде жəне сүйікті поэты Дилан Томастың шығармалар жинағымен бірге жерленді.

## Жеке өмірі
Бёртон бес рет үйленген, соның ішінде екі рет жұлдыз Элизабет Тейлордың жұбайы болып (1964—1974, 1975—1976), онымен бірге 11 фильмге түскен. Арасындағы ең ерекше фильм - тарихи шытырман оқиғалы «Клеопатра» (1963). Бұдан бөлек, актёрдің төмендегі жұбайлары болған:
* актриса Сибил Уильямс (1949—1963; екі қыздары бар — Кейт пен Джессика);
* модель Сьюзан Хант (1976—1982)
* бет əрлеуші Салли Хэй (1983—өмірінің соңына дейін).
Жастық шағында, Сибил Уильямсқа үйленгеніне қарамастан, актер Клэр Блуммен оның көзіне шөп салады, онымен бірге «Ашуланғанда артыңа қара» жəне «Суықтан келген тыңшы» фильмдеріне түседі. Бёртонның өлімінен кейін Блум оны өмірінің ұлы махаббаты деп атаған болатын.

## Таңдаулы фильмографиясы

## Дереккөздер

Санат:Оксфорд университеті түлектері
Тікенді қара өрік

## Ботаникалық сипаттамасы.
Тікенді қараөрік биіктігі 2,5 – 3 м бұталы өсімдік. Бұталарының көбінің ұщында қолға кіретін өткір  тікендері болады. Жапырақтары майда, пішіні жұмыртқаға ұқсас. Гүлдері ақ түсті, оның сабақтары ұзын, гүл жапырақшалары мен тостағаншаларының қалақшалары бес – бестен болады.

Бұл өсімдіктің ерекшелігі – олардың  жапырақшаларынан бұрын наурыз – сәуір айларында гүлі шығады. Жемісі ккәдімгі сары өріктің жемісіне ұқсас, бірақ оның түсі қара көк болады.
## Табиғатта таралуы.
Тікенді қара өрік орманның шетінде, тастақты, таулы беткейлерінде, өзен жағаларында, жабайы бұталардың арасында өседі. Жамбыл, Алматы, талдықорған, Шымкент облыстарының таулы аудандарында кездеседі.
Дәрілік шикізат ретінде қара өріктің гүлдерін, жапырағын, қабығын және тамырын жинайды.
## Химиялық құрамы.
Тікенді қара өріктің гүлдері мен жапырақтарының ішектің жиырылып – созылуын үдететін, несеп айдайтын қасиеттері бар. Сондықтан да оны мал дәрігерлігі практикасында күйісінен жаңылған, іші жүрмей қалған малды емдеуге қолданады.

Өсімдіктің дәрілік тұнбасын жасау үшін 50 грамм ұнтақталған гүлі мен жапырағын қайнаған 0,5 литр суға салып 30 минут тұндырады. Осы тұнба жас бұзауларға – 120 – 150 мл, ал қозыларға – 30 – 60 мл, ірі малға 200 – 300 мл мөлшерінде күніне 2 – 3 рет азықтандырардан 30 минут бұрын беріледі.
Өсімдіктің 10 грамдай (2 шай қасық) қабығы мен ұнтағын жарты литр қайнаған суға салып, 15 минут бүллкілденіп қайнатады. Тірілей салмағы 40 – 50 кг бұзауға күніне 3 рет 120 – 140 мл суытылған тұнба ішкізіледі.

## Дереккөздер

Санат:Раушангүлділер
Орман мальвасы

## Ботаникалық сипаттамасы.
Бұл биіктігі – 30 – 120 см, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Сабағы тік, түсі ала – құлалау болады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, ұзын сағақты, 5 – 7 бөлімшеге бөлінген, шеттері ара тісті, гүлдері – ақшыл, қызғылт түсті, жемісі -  бірнеше бөлікке бөлінген дәнекше. Өсімдік маусымнан қыркүйекке дейін гүлдейді.
## Табиғатта таралуы.
Қазақтанның Шымкент, Қызылорда, Жамбыл облыстарының кейбір аудандарында ғана өседі. Әдетте ол тұрғын үйдің, мал қораларының маңайында, ылғалды шабындықтарды кездеседі. Оны мәдени түрде де өсіруге болады.
Дәрілік шикізат ретінде өсімдіктің гүлі жиналады. Оны өсімдік гүлдеп болған кезде жинап, аса құрғатпай, көлеңкеде кептіріп алып, матадан жасалған дорбаға салып, құрғақ жерде сақтайды. Шыны құтыға да салуға болады. Гүл дұрыс жиналып, жақсы сақталса екі жылға дейін шипалық қасиетін жоймайды.
## Химиялық құрамы.
Өсімдік құрамында көп мөлшерде кілегейлі заттар, аскорбин қышқылы, каротин, мальвин деп аталатын гликозид, С дәреумені, қант, бояулық заттар бар.
## Қолданылуы.
Мал дәрігерлігі практикасында бұл өсімдік гүлінің және жапырағының тұнбасы асқазан – ішек қабынуын емдеуге, тыныс алу органдарынан қақырық түсіруге қолданылады.
Малға ішкізу мөлшері : 
* жылқыға – 20 – 40 грамм
* ірі қараға – 20 – 60 грамм
* қойға – 5 – 30 грамм
**Тұнба 1:10 қатынаста жасалады.**
## Дереккөздер
Джеймс Кэгни

**Джеймс Кэгни** (1899 ж. 17 шілде — 1986 ж.  30 наурыз) — 1943 жылы үздік ер адам рөлі үшін «Оскар» сыйлығын алған, Голливудтағы ең танымал актерлердің бірі. XX ғасыр аяғында кино өнерінің Америкалық иституты Кэгниды Голливуд тарихындағы 10 ұлы актердің қатарына қосты. 1974 жылы дəл осы мекеме Джеймс Кэгниға өзінің «Кино өнеріне қосқан үлесі үшін» атты сыйлығын берген болатын.

## Өмірбаяны
Болашақ актер Манхеттанның Төменгі Ист Сайд ауданында ирландық азамат пен норвегиялық азаматшаның үйінде дүниеге келді. Жас кезінде даяшы болып жұмыс істеді, хорда əн айтты, ревюда əйел рөлдерін сомдады. 1920 жылдардың ортасында жұбайымен бірге комедиялық қойылымдарда ойнады. Алдымен Бродвейде, кейінірек Голливудта байқалды.

1931 жылы Кэгни "Warner Bros." студиясымен келісімшартқа тұрып, Нью-Йоркты «жұлдыздар фабрикасы» үшін тастап кетті. Оның кинодағы бесінші рөлі «Враг общества» (1931) фильміндегі тасжүрек қылмыскер болды. Осы рөлі оны жəне жанындағы əріптесін Джин Харлоуды танымал етті.

Кэгни Голливудта түсірілген классикалық фильмдерде «бұзық жігіттің» рөлін сəтті сомдап шықты. Оның қырылдаңқыраған, гүрілдеген дауысы оның сарқылмайтын жігерлілігінің көрсеткіші болатын. Өмір бойы актер өз образымен күресті. Оның фильмографиясы Шекспирдің экранизацияларынан (Макс Рейнхардттың «Сон в летнюю ночь» фильмі) бастап, сатиралық комедияларға дейін (Билли Уайлдердің «Один, два, три» фильмі) созылып жатады. Өзінің жалғыз «Оскарын» ол «Янки Дудл Денди» (1942) атты мюзикл үшін алды.

1957 жылы сəтсіз режиссерлік мансаптан кейін Кэгни фильмдердегі белсенділігін азайтты. 1970 жылдары денсаулығының нашарлауына байланысты, ол кино өнерінен толықтай кетіп, өмірбаяндық жазбалардан тұратын кітаптар жазды. 1981 жылы Милош Форманның шақыруымен «Рэгтайм» атты фильмде кішігірім рөлді сомдап, көрерменнің есінде қалды.

Актерді жерлеу рəсімінде ескі досы Рональд Рейган оны Американың үздік актері деп атады. Осыған дейін екі жыл бұрын Рейган АҚШ-тың ең үздік азаматтық марапатын - Президенттің Бостандық медалін оның кеудесіне таққан болатын.

## Отбасы
* Ағалары: Эдвард Кэгни, Уильям Кэгни. 
* Əпкесі: Джинн Кэгни. 
* Əйелі: Фрэнсис Кэгни. 
** Балалары: Джеймс Кэгни кіші жəне Кэтлин Кэгни.

## Таңдаулы фильмографиясы

## Дереккөздер

Санат:Нью-Йоркте қайтыс болғандар
Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Лев Дмитриевич Шевяков

**Лев Дмитриевич Шевяков** (03.01.1889, Горький облысы, Ветлуга қаласы, — 03.07.1963, Мәскеу) - тау - кен ісі саласындағы көрнекті кеңес ғалымы, КСРО ҒА- ның академигі (1939), профессор (1920), технология ғылымының докторы (1935).

## Өмірбаяны
Екатеринослав (қазіргі Днепропетровск қаласы) тау - кен институтын бітірген (1912). 1912 - 29 жылы осы институтта ассистент, доцент, профессор. 1929 - 32 жылдары Сібір технология институтының, 1933 - 44 жылдары Свердловск тау - кен институтының, ал 1944 - 52 жылдары Мәскеу тау - кен институтының профессоры. 1952-63 жылдары КСРО ҒА- ның А.А.Скочинский атындағы Тау - кен істері институтының бөлім меңгерушісі болды. Шевяковтың ғылыми еңбектері мен қазудың жаңа жүйесі мен оның теориясына, Кузбасс, Донбасскендерін, Курск магниттік аномалиясының темір кендерін зерттеуге әрі оларды тиімді жолмен өндіру мәселелеріне арналған. 
## Сыйлықтары
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1942). Ленин орденімен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 230 бет

Санат: 1889 жылы туғандар
Санат: 1963 жылы қайтыс болғандар
Ашер (Шер)

**Аше́р**  (фр.Achères) — Шер Департаментінің орталығы аумақта орналасқан Франциядағы коммуна. Анришмон кантонының құрамына кіреді. Коммунаның аймағы — Бурж.

Коммунаның INSEE коды — 18001.

Коммуна шамамен Парижден оңтүстікке қарай 180 км жерде, Орлеаннан оңтүстік-шығысқа қарай 85 км, Бурждан солтүстікке қарай в 22 км жерде орналасқан.

## Халқы

Коммуна тұрғындары 2008 жылы 350 адамды құрады.

## Әкімшілік

## Экономикасы
нобай|Каммуна картасы|left
2007 жылы орташа есеппен жұмысқа қабілетті 235 адам (15-64 жас аралығы) ішінде 172 адам экономикалық тұрғыда белсенді болды. 63 — енжар. Белсенділік көрсеткіші — 73,2 %, ал 1999 жылы — 69,9 % болды. 172 белсенділердің 160-ы жұмыс жасады, соның ішінде 85 ер адам жəне 75 əйел адам, жұмыссыздар саны 12 болды, 5 ер адам мен 7 əйел адам. 63 - енжар адамдардың құрамында 16 адам оқушы немесе студенттер , 22 — зинеткерлер болатын. Қалған 25 адам өзге себептермен белсенділік таныта алмады.

## Дереккөздер
Санат:Шер департаментінің коммуналары
White Christmas

**«White Christmas»** () — 1941 жылы Бинг Кросби алғаш орындаған, Ирвинг Берлиннің америкалық эстрадалық əні. Рождество мерекесі жайлы жазылған бұл əн XX ғасырдың ең атақты əндерінің бірі болды: Гиннесс рекордтар кітабындағы мəліметке сəйкес, бүкіл əлемде осы əн жазылған 50 миллион сингл сатылған екен.

Бинг Кросби жазған əннің бастапқы түрі

Алғашқы рет «White Christmas» əні Эн-би-си радиоарнасындағы «The Kraft Music Hall» бағдарламасында 1941 жылдың Рождество таңында орындалған болатын. Құжаттар бойынша əннің алғашқы студиялық жазбасы 1942 ж. 29 мамырында Джон Скотт Троттердің оркестрі мен "Ken Darby Singers" ансамблімен бірге жазылған. Əн жазылған пластинка 30 шілдеде "Decca Records" лейблінде «Холидей Инн» фильмінің саудтерегінің бір бөлігі ретінде шықты. 1942 жылдың қазан аяғының соңында бұл əн «Your Hit Parade»-тың басында орын алды; «Биллборд» журналының хит-парадында əн 11 апта бірінші орында тұрды. 1942 жылы əн «Үздік қайталанбас əн» категориясы бойынша «Оскар» сыйлығын алды.  1945 жыл мен 1946 жылдардағы Рождестволық кезеңде əн хит-парадтардың басына қайта шықты. Бастапқы жазбаның матрицалық зақымдануына байланысты, Кросби əннің бастапқы түрде қалғанын қалап, 1947 ж. 18 наурызында дəл сол оркестр мен ансамбльмен бірге əнді қайта жазды. 1949 жылы Кросби ұзақ ойнайтын «Merry Christmas» атты альбомын шығарып, оған «White Christmas»-ты да енгізді. 1954 жылы Кросби «Белое Рождество» атты фильмге түсіп, оның аты осы əнмен қатар айтылатын болды.

## Əннің өзге түрлері
«White Christmas» Рождестволық кезеңнің музыкалық репертуарына бөлінбестей болып енді. Бүгінгі күні əнді көптеген оркестрлер, ансамбльдер мен жалғыз дауыспен айтатын əншілер əрқилы жанрлар мен тілдерде орындаған: Фрэнк Синатра (1944), Перри Комо (1947), Элвис Пресли (1957), Энди Уильямс (1963), "The Supremes" (1965), Боб Марли (1965), Дин Мартин (1966), "The Beach Boys" (1964), Барбара Стрейзанд (1967), Мирей Матьё (1977), "New Kids on the Block" (1989), Майкл Болтон (1992), Гарт Брукс (1992), "Chicago" (1998), Линда Ронстадт (2000), Il Divo (2005), Тейлор Свифт (2007), Бой Джордж (2009), "Coldplay" (2011) жəне т.б.

Осы əнге қатысты қызық фактілердің бірі мынадай: алғаш радиода орындалғанда, бұл əн Оңтүстік Вьетнамдағы əскерлерге арналған құпия белгі болатын. Осы белгіден кейін америкалық əскерлер «Frequent Wind» () (1975 ж. 29-30 сəуір) деп аталатын Тонкин бұғазында қалып қойған америкалық елшілікті құтқару операциясын бастады.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ әндері
Гэри Купер

**Гэри Купер** (, толық есімі , 1901 ж. 7 мамыр — 1961 ж. 13 мамыр) — жүзден астам фильмдерде ойнаған америкалық актёр, 1942, 1953 жылдары үздік ер адам рөлі үшін, ал 1961 жылы америкалық кино өнеріне қосқан үлесі үшін «Оскар» сыйлығын алды.

## Өмірбаяны
Монтана штатындағы ранчо иегері болған ауқатты отбасында дүниеге келіп, британдық жекеменшік мектепте білім алды. 1926 жылдан бастап мылқау кинода ойнайды, көбінесе вестерндарда, себебі атқа міну шеберлігі жоғары болатын. Купер ойнаған алғашқы дыбысты фильм Оуэа Уистердің аттас романы бойынша түсірілген «Виргинец» (1929) фильмі болатын. Бұл фильмде Купер өз сөздерін қысқа əрі үздік-создық түрде айтып, кейінірек бұл оның негізгі ерекшеліктерінің біріне айналды.

1930 жылдары Купер вестерндар мен шытырман оқиғалы фильмдерде ойнап, Кларк Гейблмен Голливудтың үздік актері атағы үшін бəсекелестікке түсті. Ел арасында оның Ингрид Бергман, Марлен Дитрих, Грейс Келли мен Патриция Нил секілді əйгілі актрисалармен романтикалық байланыста болғаны туралы өсек-аян жүрген болатын. 1942 жылы «Сержант Йорк» фильміндегі рөлі үшін өзінің алғашқы «Оскарын» алды.

Екінші Дүниежүзілік Соғыс кезінде Купер оңтүстік-тынықмұхиттық фронтта жиі концерттер беріп тұрды.  Америкалық солдаттардың арасында «Гордость янки» (1942) фильмі танымалдылыққа ие болды. Бұл фильмде Купер атақты бейсболисттің рөлін сомдаған болатын. Сол кезеңде сыншылар Купер тым көп фильмдерде ойнап, өз актерлік шеберлігін жоғалтуда деп шағымданатын.

Соғыстан кейін де Купер түсетін фильмдердің басым бөлігі вестерндер болды. Маккартизм кезеңінде оның көзқарасы басым түрде консервативті болып, əйелінің əсерінен Купер католицизмге көшеді. 1953 жылы «Ровно в полдень» атты фильмдегі рөлі үшін екінші «Оскарын» алды.

Өмірінің соңғы жылдарында Купер простата рагымен күресіп, өз диагнозын елге жаймауға тырысты. Өз уақытының басым бөлігін ол жақын досы Эрнест Хэмингуэйдің ранчосында өткізетін. Актердің өлімінен бірнеше ай бұрын оның досы Джимми Стюарт Купердың қолынан «Оскар» алып жатқан кезде оның ауыр халде екенін тұспалдап айтқан болатын. Əлем Купердің 60 жылдық мерейтойын тойлағаннан бес күннен кейін актер дүниеден өтті. Өлімінен екі күн бұрын ол «Мен білемін, бірнəрсе болып жатыр, бұл - Құдайдың қалауы. Мен келешегімнен қорықпаймын» деген болатын.

## Сыртқы сілтемелер

* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Лос Анжелесте қайтыс болғандар
Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Вальтер Шеель

**Вальтер Шеель** (8 шілде 1919 жылы, Золинген Германия Рейн провинциясы - 24 тамыз 2016 жылы Бад-Кроцинген Брайсгау-Жоғарғы Шварцвальд Əкімшілік Фрайбург аймағы Баден-Вюртемберг Германия) — Германия Федерациялық Республикасының (ГФР) мемлекеттік қайраткері.

## Өмірбаяны
Экономикадан білім алды. Ерікті демократиялық партияның (ЕДП) мүшесі. 1953 жылдан ГФР бундестагының депутаты. 1967-69 жылдары бундестагтың вице - президенті. 1961-66 жылдары Аденауэр және Эрхард үкіметтерінде экономикалық қарым - қатынас істері министрі. 1968-74 жылдары ЕДП председателі.1969-74 жылдары вице - канцлер және сыртқы істер министрі. В.Ьрандпен (канцлер) бірге Шеель Еуропадағы шиеленісті бәсеңдетуге, ГФР - дің КСРО және басқа да социалды елдермен қатынасын бірыңғайлауға және дамытуға шақырды. Шеель ГФР - дің КСРО - мен, ПХР- мен, ЧССР - мен, сондай - ақ ГФР мен ГДР арасындағы шарттарды дайындауға тікелей қатысты. 1974 жылы 15 мамырда Шеель ГФР - дің президенті болып сайланды. Ол президент, вице - канцлер және сыртқы істер министрі ретінде КСРО - ға бірнеше рет ресми сапармен келіп кетті. 

## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 231 бет

Санат:Германия президенттері
Глория Свенсон

**Глория Све́нсон** (Суо́нсон; толық аты Глория Джозефина Мей Свенсон (); 27 наурыз 1899 ж. — 4 сəуір 1983 ж.) — америкалық  актриса, мылқау кино кезеңіндегі ең атақты жұлдыздардың бірі. Қазіргі заман көрерменіне «Бульвар Сансет» атты классикалық фильмдегі басты рөлді ойнайтын əртіс ретінде таныс.

## Өмірбаяны

Глория Свенсон кинодағы мансабын 1915 жылы он жеті жасында  бастады, оның алғашқы рөлі «Кистоун» фильміндегі күлкілі əртіс болатын. Ол «Невеста из пульмановского вагона», «Её решение, или Опасная девчонка» жəне Чарльз Чаплинмен бірге ойнаған «Его новая» фильмдерінде өз рөлін керемет сомдады. Оның əртістік мансабы режиссер Сесиль де Милльмен тығыз байланысты болды, онымен бірге жұмыс істегенде Глория «Не меняйте мужа» (1919), «В горе и в радости» (1919), «Самцы и самки», «Зачем менять жену» (1920), «Дело Анатоля» (1921) секілді баға жетпес фильмдерде басты рөлдерді ойнады. Өткен ғасырдың екінші онжылдығында Голливудтағы ең атақты жұлдыздардың бірі болған Глория 1926 жылы өзінің жеке студиясының негізін қалап,  «Сэди Томпсон» (1928) жəне «Правонарушительница» (1929) атты фильмдерге түсті, осы еңбегі үшін ол «Оскар» сыйлығының екі реттік номинанты атанды. Осы студияда Эрих фон Штрогейм Глория Свенсон басты рөлді ойнаған «Королева Келли» фильмін түсірді. 

Дыбысты фильмнің пайда болуымен Глория фильмдерге түсуді толықтай дерлік тоқтатты: «Королева Келли»-дан кейін 1934 жылға дейін тек 6 фильмге түсті; жетіжылдық аралықтан соң 1941 жылы кино өнеріне оралды. Алайда, бұл қайтып келуді ешкім байқамаған еді. 1950 жылы ұзақ аралықтан кейін Билли Уайлдер Глория Свенсорды киноға қайта алып келіп, оған Норма Десмондтың  «Бульвар Сансет» атты фильміндегі жұлдыздың рөлін ұсынды.

Осы рөлдің арқасында ол «Оскар» сыйлығының номинанты атанып қана қоймай, жиырмасыншы ғасырдың басындағы атақты киноактрисаның беделін де қайта қайтарып алды. Осылайша, ол дыбысты фильмдерге шақырыла бастады, театр сахнасына қайта еніп, қайтадан бағына ие болды. Сонымен қатар, ол өзінің жеке кəсібі бар, бай əрі тəуелсіз əйел болатын. 1960-1970 жылдар аралығында Глория Свенсон Нью-Йоркта өз атындағы брендті шығаратын сəн үйін ашты.  

Глория Свенсонның йогамен қызығатындығы белгілі. Рамон Новарро, Дженнифер Джонс, Грета Гарбо, Роберт Рейн секілді жұлдыздармен бірге 1947 жылы Индра Деви ашқан Голливудтағы йога мектебінің сабақтарына барып тұратын. «Американдықтарға арналған йога» () атты кітабын Индра Деви Глория Свенсонға арнаған.

Глория Свенсон 1968 жылы КСРО-ға келіп, вегетариандық өмір салтын насихаттады. «Аэропорт 1975» (1975) фильмі Глория түскен соңғы фильм болатын.

Глория 1983 жылдың 4 сәуірінде, 84 жасында Нью-Йорктағы клиникалардың бірінде жүрек ақауынан қайтыс болған. Денесі Бесінші авенюдағы епископтық шіркеуде жерленген.

## Дереккөздер
Джин Келли

**Джин Келли** (, толық аты Эвган Кюрран Келли (); 1912 ж. 23 тамыз — 1996 ж. 2 ақпан) — америкалық актёр, хореограф, режиссёр, əнші жəне продюсер. 1940-1950 жылдары ол Голливуд жұлдызы болып, осы уақыт аралығында əлемдік кинематографтың алтын қорына қосылған ондаған фильмдер түсірді. Соған қарамастан, əлемге ол «Жаңбырдың астындағы əншілер» мюзикліндегі рөлі арқылы таныс. 

## Өмірбаяны
Бала кезінен-ақ Джин Келли биге қызықты, кейінірек тас қалаушы, даяшы жəне би үйретуші қызметтерінде жұмыс істеді. Бродвейдегі алғашқы табысы Келлиге «Pal Joey» мюзиклі арқылы келді.  Дэвид О. Селзниктің көмегімен Келли Голливудқа көшіп келеді. Оның кинодағы алғашқы рөлі «MGM» компаниясы үшін əйгілі режиссер-хореограф Басби Беркли түсірген «Мен жəне менің қызым үшін» фильміндегі рөл болатын.

1941-1957 жылдар аралығында Джин актриса Бетси Блэрге үйленген болатын. 1949-1957 жылдар аралығында вокалдық жəне хореографиялық қабілеті белгілі актер өзін талантты  режиссер əрі хореограф ретінде де танытты. Осы кезеңде Келли атақты режиссерлар Стенли Донен жəне Винсент Миннеллимен біріге отырып, американдық кино тарихындағы үздік музыкалық фильмдерді жасап шығарды. Соның ішінде керемет атаққа ие болған «Жаңбырдың астындағы əншілер» мюзиклі де бар, бұл фильмде актер кино жұлдызы Дон Локвудты сомдап, бірнеше хореографиялық қойылымдарды жасап шығарды. 

ХХ ғасырдың 50-жылдарындағы музыкалық кинематограф жұлдыздары Джуди Гарленд пен Фред Астермен Джин Келлидің терезесі тең тұрған болатын. 1957 жылдан кейін Келли еңбегінің басым бөлігін режиссураға арнады.

## Фильмографиясы

### Актерлық жұмыстары
* 1942 — «Мен жəне менің қызым үшін»
* 1944 — «Рождестволық демалыс»
* 1944 — «Мұқабадағы қыз»
* 1945 — «Зəкірді көтер»
* 1946 — «Зигфилдтың бассыздығы»
* 1948 — «Теңіз қарақшысы»
* 1948 — «Үш мушкетёр»
* 1949 — «Мені бейсболға ала кет»
* 1950 — «Фермадағы жаз»
* 1951 — «Американдық Парижда»
* 1952 — «Жаңбырдың астындағы əншілер»
* 1954 — «Бригадун»
* 1955 — «Əрдайым жақсы ауа райы»
* 1956 — «Биге шақыру»
* 1957 — «Қыздар»
* 1967 — «Рошфордың қыздары»
* 1980 — «Ксанаду»
* 1988 — «Майкл Джексон… аңыз аяқталмайды»

### Режиссерлық жұмыстары
* 1949 — «Қалаға қашу»
* 1952 — «Жаңбырдың астындағы əншілер»
* 1967 — «Үйленген еркекке басшылық»
* 1969 — «Сәлем, Долли!»

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* 

Санат:Голливуд Даңқ аллеясы
Санат:Сезар сыйлығының иегерлері
Ақ мия немесе у таспа шөп

## Ботаникалық сипаттамасы.
* Ақ мия – биіктігі 30 – 40 сантиметрге дейін жететін, көп жылдық шөп тектес өсімдік. 
* Тамыры ұзын, жан – жағына жақсы тарамдалған. 
* Сабағы тік өседі. 
* Бұтақшалары көп. 
* Жапырақтары сұрғылт – көк түсті, үш – үштен топталып өседі.
* Гүлдері – ірілеу, сары түсті. 
* Сабақтын ұш жағында өседі. 
* Маусым – шілде айларында гүлдейді. 
* Жемісі – тұқым дәнекшесі көп бұршақ. Оның ұзындығы 4 – 5 см шамасында болады. Жемісі тамыз – қыркүйек айларында піседі.
## Табиғатта таралуы.
Республикамыздың шығыс, оңтүстік – шығыс облыстары тауларының тастақты беткейлерінде, қорықтарда, шөл және шөлейт аймақтарда өседі.
*Дәрілік шикізат* ретінде ақ мияның шөбі гүлдеп тұрған кезде орақпен немесе шалғымен орылып алып, кептіріліп, тездеп кептіріледі де, ұнтақталынады. Өсімдіктің улы болуына байланысты оны жинау және кептіру кезінде сақтық шараларын сақтаған жөн , яғни халат, резеңке қолғап, көзілдірік кию қажет.
## Химиялық құрамы.
Өсімдіктің құрамында термопсин, гомотермопсин, пахикарцин, метилцитизин деп аталатын улы алколоидтар, сапониндер, илік заттар, аскорбин қышқылы, шайыр, эфир майлары, ал жемісінің құрамында цитизин деп аталатын улы алколоид болады.
## Қолданылуы.
Мал дәрігерлігі практикасында өсімдіктің шөбі мен жемісі мал ішегіндегі гельминтті құрттарды түсіру үшін пайдаланылады. Тұнба ірі мал үшін 1:100, ал жас төл үшін 1:200 қатынаста дайындалады, яғни 1 грамм кептіріліп, ұнтақталған дәрілік зат қайнаған 1 литр суға, ал 1:200 қатынаста дайындалғанда 0,5 грамы 1 литр суға салынып тұндырылады.

Малға орта есеппен берілетін мөлшері -  ірі қара мен жылқыға – 0,5 – 0,8 г, қой мен бұзауға – 0,1 – 0,2 г, 3 – 4 айлық қозыға тұнба 1:200 қатынаста жасалып, 50 – 70 миллиметрден күніне 2 рет, яғни ертеңгісін және кешкісін ішкізіледі. Осындай мөлшерде берілгенде, мал ішегіндегі гельминт құрттары өліп, қимен бірге сыртқа шығады. Сондай – ақ, өкпе мен бауырдағы құрттарды жою үшін де осы тұнба қолданылады.
## Дереккөздер

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Someone like You (ән)

**«Someone like You»** — британдық әнші Адельдің «21» атты екінші альбомына кірген. Бұл композицияны Адель американдық автор және продюсер Dan Wilson-мен біріге жазған. Ұлыбританияда 24 қаңтар 2011 жылы, ал АҚШ-та 9 тамыз 2011 жылы шығып, барлық хит-шерулердің біріншілігіне көтеріледі. Ән Billboard Hot 100 шеруінде № 1 атанған соң, Адель бір альбомнан екі бірдей әні американдық басты хит-шеруін басқарған тарихтағы ең тұңғыш британ әншісі атанды. АҚШ-та «Someone like You» фортепиано дыбысы мен вокалдан басқа ештеңесі болмаса да, нөмірі бірінші хит болған. Осы әні үшін Адель "поп-композицияны үздік орындау" номинациясы бойынша «Грэмми» жүлдесіне ие болды.

## Дереккөздер

Massaget.kz сайты

Санат:Алфавит бойынша әндер
Сегізаяқты шырша

Солтүстік Американың батыс бөлігінде өсетін канадалық шыршаның жергілікті тұрғындар мен қала қонақтары үшін алатын орны ерекше.

### Тарихы
Ол Кейп Мерс Нэшнл қорығында орналасқан. Оның бір емес бірнеше діңгекті болуы адамзат үшін үлкен құпия болып табылады. Сегізаяқты шыршаның жасы  - 300 жыл. Шыршаның бұтағы орталық діңгектен өсудің орнына бірнеше кішкентай діңгек болып өскен. Сол себептен жергілікті тұрғындар шыршаның сырт пішініне сәйкес оны сегізаяқ деп атайды.Сегізаяқ шыршасы Орегон аймағында өте танымал. Оны зерттеуге жер-жерден ғалымдар келеді. Қазіргі уақытқа дейін оның құпиясы ашылмағандықтан, ол ең бір өзекті мәселелердің бірі болып саналады.Кейбіреулердің пайымдауынша, стихин шыршасы табиғи факторлардың әсерінен жайқалып өскен екен. Мысалы, ауа-райы өзгерісі. Одан бөлек осы туралы тағы бір жорамал кездеседі. Жорамалға сәйкес қорық маңында тұрған үндістер ағашты тор секілді өсіріп, оны қойма ретінде пайдаланған.Кейп Мерс Нэшнл қорығының белсенділері саябақты сақтап қалғысы келеді. Бүгінде оның жан-жағы дуалмен қоршалған. Ал сыртында ағаштың саябаққа деген маңыздылығы туралы жазылған.

## Дереккөздер

http://massaget.kz/layfstayl/bilim/ol-kim-bl-ne/27985/
Санат:Қарағайлар тұқымдастары
Аққу шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі

Санат:Астрономия
Санат:Жұлдыздар тізімі
Санат:Ғарыш
Санат:Аққу (шоқжұлдыз)
Баран (нөмерлеу реті)

**Баран** - топографиялық карталардың номенклатурасындағы жүргізілген белдеу меридиандармен 6° сайын бөлінген зоналарды нөмірлеу реті.

## Дереккөздер

Санат:География және геодезия
Өндірісті интернационалдандыру

**Өндірісті интернационалдандыру** - әр түрлі елдердің кәсіпорындары арасында өндірістік байланыстар орнату. Мұның нәтижесінде бір елдің өндірісі барған сайын дүниежүзілік өндірістік процестің бөлігіне айналды. Өндірісті интернационалдандыру дамыған өнеркәсіптік капитализм дәуірінде пайда болды, имперализм кзінде онан әрі дамыды, әсіресе ғылыми-технологиялық революцияның ықпалымен интенсивті сипат алды. Әуелгі кезде өндірісті интернационалдандыру тек сала аралық халықаралық мамандандыру ретінде дамыды. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Өндірістік брак

**Өндірістік брак** - сапасы жағынан стандартқа, техникалық шартқа сай келмейтін өнім (бұйым, шала фабрикат, деталь т.б.). Жөнделетін және жөнделмейтін брак түрлеріне бөлінеді. Брактың болуына өнім шығарған адамдар (жұмысшы, жөндеуші, конструктор, технолог, поставщик т.б.) кінәлі болып есептеліп, сол өнім ұшін жауап береді. Өндірістік брак станоктың дұрыс жөнделмеуінен, құрал-жабдықтың, аспаптардың ақаулығынан, нормативті-технологиялық құжаттардың дұрыс жасалмауынан т.б. себептерден болады.Өндірістік брак заттай және ақшалай есептеледі. 

## Дереккөздер

Санат:Өндіріс
Пырақ

**Пырақ** - киелі қанатты ат. Пырақ - «Бұрақ» сөзі араб тіліндегі - найзағай, жалт-жұлт еткен, зулау мағыналарын білдіретін  - «Бәрқ» деген сөзден шыққан деседі ғалымдар. Демек «Бұрақ» есімінің мәні: жай оғындай жылдам, әп-сәтте мына жерден, ана жерге жете алатындай тез деген ұғымды білдіреді.

### Дін жағынан қарасақ
Хадисте былай делінген: «Маған Бұрақ есімді аппақ жануар әкелінді. Есектен биік, қашырдан аласа. Тұяғын бір серпігенде көз жетер жерге жетіп алады. Оған міндім де, Құдусқа келдім...»
Хадисте Пырақтың түр сипаты мынадай:
* Есектен үлкен, қашырдан кіші;
* Бір аттағанда көз жететін жерге жететіндей жылдам;
* Кіршіксіз ақ түсті;
* Тұяқты жануар;
* Арқасы ұзын;
* Жүгенделіп, ерттелген;
* Көтерілгенде артқы аяғы ұзарып, төмен түскенде алдыңғы аяғы ұзарады.

Пайғамбарымыздың осындай бір жануарға мініп, айлап жүретін ұзақ жерге, бір түнде жетуі Алла тарапынан көрсетілген үлкен мұғжиза, керемет дүниесі.
жане де...
**[[Миғраж]] оқиғасында** -  кездескен «Пырақ» сөзі.
Миғраж оқиғасы туралы мағлұматтарды көптеген діни кітаптардан табуға болады. Олар: “Қысасул-әнбийа”, “Тәжул-қысас”, “Нәдирул-миғраж”, “Мәғәрижун-нубууәт”, “Усулул-миғраж” және т.б. Айтылған кітаптарға сүйене отырып, оқиғаның қандай болғандығын хазірет Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың өз сөзімен баяндалық.“Жәбірейіл (ғ.с.) маған бурақ (пырақ) деген жануарды жәннаттан алып келді. Пырақ есектен биік, қашырдан аласа, қадамын көз ұшы жететін жерге тастайтын жүйрік жануар екен. Оған мініп, Жәбірейіл (ғ.с.) екеуміз Бәйтул-Мақдиске келдік. Мұнда бізді дүниеден өткен 124 мың пайғамбар күтіп алды. Барлығымен көрісіп, мешітке кіріп, бірге намаз оқыдық. Намаз оқып болған соң баршасы мені миғражға шығарып салды.

## Дереккөздер

Санат:Аңыздар
Санат:Жануарлар
Зернебек Шілдебайұлы

**Зернебек Шілдебайұлы** (1949 жылы 10 тамызда Жамбыл облысының Талас ауданындағы Бостандық ауылында дүниеге келген) - қазақ жазушысы. Ысты руынан шыққан.

## Өмірбаяны
1967 жылы "Ойық" орта мектебін бітірген.1967-1969 жылдары Қазақстан мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының механика факультетінде оқыған.1967-1969 жылдары  Жамбыл облысының Талас ауданындағы "Ойық савхозында  аудандық байланыс торабының радиомонтері" болды.1970-1971 жылдары Алматыдағы номер екінші баспаханада жұмысшы.1971-1976 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінің филиология  факультетінде оқыған.
## Карьерасы
1976-1978 жылдары Жамбыл облысының  Талас ауданындағы "Тамды" орта мектебінде  қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің  мұғалімі,1978-1985 жылдары Жамбыл облысының  Қордай аудандық ұйымының жауапты хатшысы.1985-1987 жылдары Алматыдағы "Мектеп" баспасының корректоры,аға редакторы,1987-1989 жылдары Алматы облыстық "Жетісу" газетінің тілшісі 1989-1991 жылдары Қазақстан мектебі журналында ғылыми редактор Қазақ тілі мен әдебиеті  журналы мен оның Ұлағат  қосымшасының бас редакторы және кейіннен осы журналдардың  бас директоры атанды.
## Еңбектері
Көптеген әдеби-публицистикалық ,ғылыми-педагогикалық  және әдістемелік  мақалалары,өлеңдері  мен жыр-толғаулары аудандық,облыстық және мерзімдік басылым беттерінде  жарияланған."Кеудемдегі кептерім" атты (1999) өлеңдер жинағының авторы."Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі" белгісімен және Құрмет Грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер

/ Қазақстан жазушылары : анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы : Ан Арыс, 2009. - 437 бет.

Санат:1949 жылы туғандар