Хорег

[thumb|Отырған [Дионис пен сатир бейнеленген барельеф; төмендегі жазба Аиксон демінің хорегтері Автей мен Филоксенидті құрметтеу туралы декреті (б.з.д. 313–312 ж.)]]
**Хорег** (грекше: Χορηγός, χορός — хор және ἡγεῖσθαι — басқару) — Ежелгі Грекияда Афина бай азаматтарының атауы. Олар қоғамдық міндет және құрметті міндет ретінде театрлық қойылымдарды ұйымдастыруға, қоғамдық мерекелер кезінде хор мен актерлерді дайындауға шығындарды өз мойнына алатын. Бұл міндет, немесе хорегия, полис немесе қала-мемлекет үкіметі тарапынан қаржыландырылмаған. Хорегтің міндеттерін орындау Афина азаматтары үшін ең құрметті мемлекеттік міндет болып саналды. Бұл міндетті орындау үшін азаматтардың мүлкі үш таланттан асуы тиіс еді. Хорегтердің жетістіктері дидаскалиялар деп аталатын тас тақталарға жазылып, Дионис ғибадатханасының «батпақты жер» қоршауында көрсетілді, бұл жерден дионисийлік мерекелер басталатын. Жыл сайынғы тізімдер Афинаның мемлекеттік мұрағатында, агорадағы мемлекеттік архивте сақталып, Аристотельдің жазбаларында жарияланған.

## Тағайындалуы
Афина атазаңына сәйкес, хоре́гтер архонт және Афина азаматтарының тайпалары арқылы тағайындалатын. Архонт трагедияларға арналған хоре́гтерді тағайындаса, тайпалар комедиялар үшін бес хоре́гтер мен Дионисия және Таргелия сияқты ірі фестивальдерге арналған хоре́гтерді қамтамасыз етті. Архонт бұл үрдісті фестивальге бірнеше ай қалғанда бастады және әлеуетті хоре́гтерді олардың байлықтары арқылы оңай анықтады, өйткені бұл топтағы адамдар сол әлеуметтік ортада жүретін. Хоре́г болу үшін адам Афина азаматы және едәуір бай болуы қажет еді. Балалар хорының хоре́гтері үшін Афина заңдары бойынша, жас қатысушыларды қорғау мақсатында, олардың жасы қырықтан асқан болуы тиіс еді. Осы талаптарға сай келетін адамдардың ішінен көбінесе еріктілер таңдалатын болуы мүмкін. Хоре́г фигурасы біздің дәуірімізге дейінгі VII ғасырдан бастау алады. Бұл атауға алғашқы хорлық лирика поэзиясының сақталған үзінділерінде, соның ішінде архаикалық Спарта ақыны Алкманның «Парфения» («Қыздар әндері») шығармаларында сілтемелер табылған.

Хоре́г қызметі құрметті болғанымен, бай азаматтар үшін бұл таңдау емес, міндет болып саналатын. Бұл міндет ежелгі Афинадағы мемлекеттік литургия жүйесіне енгізілген көптеген міндеттердің бірі болды. Бұл жүйе жеке байлықты қоғамдық игілікке пайдалану арқылы қала-мемлекеттің экономикалық тұрақтылығын жақсартуға арналған еді. Хоре́г ретінде ұсынылған адамның үш таңдауы болды. Ол лауазым мен міндетті қабылдай алды. Скепсис деп аталатын үрдіс арқылы қызметтен босатуға негіз болатын бірнеше нақты анықталған себептердің біріне сілтеме жасай алды. Ақырында, ол өзінен гөрі бұл рөлге лайықтырақ деп санайтын басқа афиналықты анықтап, оны қызметке ұсыну және мәселені шешу үшін скепсис процедурасын қолдана алды.

## Міндеті
Хорегтер ежелгі Афинадағы театрлық қойылымдардың көптеген аспектілерін қолдауға жауапты болды: костюмдерге, дайындықтарға, хорға, декорацияға немесе сахна суретіне (мысалы, механе және эккиклема сияқты заттарды қоса алғанда), реквизиттерге (күрделі маскаларды қоса алғанда), дыбыстық арнайы эффектілерге және музыканттарға төлеу. Бірақ мемлекет флейташыны қамтамасыз етіп, хорға кірмейтін актерлерге жалақы төлеген. Мысалы, Афинадағы Қала Дионисийінде хорег хорға қатысты барлық аспектілерді қаржыландыруы керек болды. Бұл хорды үйрету, оқытушыны жалдау, жалақы төлеу, сондай-ақ ұзақ дайындық кезеңінде тұру және тамақтандыруды қамтуы мүмкін.

Хорег қойылымның режиссері ретінде әрекет етпеген; бұл рөлді драматург атқарған. Хорег хорды дайындау үшін хор оқытушысын (*хородидаскалос*, грекше Χοροδιδάσκαλος, жиі қысқартылып *дидаскалос* деп аталған), көбінесе драматургтың өзін, тағайындаған. Егер оның хоры сайыста жеңіске жетсе, хорег қазіргі заманғы "актерлік кешке" ұқсас, мерекелік дастарқан ұйымдастыруы қажет деп күтілген. Классикалық әлемнің Оксфорд сөздігіне сәйкес: "Хорегияларға жұмсалған қаражаттар бұл міндеттің үлкен шығындарды талап еткенін көрсетеді. Бір өте ынталы хорег кіші Панафинейядағы драма хорегиясына 300 драхма, ал трагедия хорегиясына 3000 драхма жұмсағанын атап өтеді. Соңғысы білікті жұмысшының жылдық табысынан шамамен он есе көп болды." Б.з.д. 406 жылы хорегия жүйесінің қайта ұйымдастырылуы шығындарды кеңірек қоғам арасында бөлді (*синхорегия* деп аталды), нәтижесінде хорег шығындардың тек бір бөлігін ғана өтейтін болды.

## Жүлделер және танымалдылық
Дионисиядағы драмалық өнер сайыстарында марапаттар драматург пен хорегке бірлесіп табысталды. Бастапқыда хорег өз тайпасының атынан әрекет етті, ал жеңіс тайпаға құрмет әкелетін. Біртіндеп хорегтер жеке жауапкершілікке көбірек көңіл бөліп, IV ғасырдың өзінде хорегке берілетін жүлде жеке марапатқа айналды. Жеңімпаздан өз трофейін құрметті жерге қою талап етілді. Мұндай жеңістер хорегке бедел әкелетін және бұл құрмет бай жас афиналықтар үшін табысты саяси мансапқа жетелейтін маңызды баспалдақ бола алатын. Керісінше, хорег ретіндегі міндетін сәтсіз орындау әлеуметтік масқараға ұшыратуы мүмкін еді.

Жеңіске жеткен хорегтерді одан әрі құрметтеу мақсатында олардың жетістіктерінің құрметіне ескерткіштер орнатылды. Бұл ескерткіштер хорегтер туралы ғылыми білімнің маңызды көзіне айналған. Жеңісті мерекелеудің соңғы қадамы ретінде тұрғызылған бұл ескерткіштер шеру пен салтанатты дастарханмен бірге атап өтілетін. Әрбір ескерткіште Дионисия кезінде жарияланған бастапқы жеңіс хабарламасын қайталайтын көркем жазу жазылған.

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Грекия театры