open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жеткізулері модульденген жергілікті желі

**Жеткізулері модульденген жергілікті желі**; кең жолақты желі (Локальная сеть с модулированной передачей; широкополосная сеть; local network with the modulated transfer; Broadband network) —сигналдары тасуыштарын түрлендіру арқылы берілетін жергілікті желі; сонымен бірге бір жеткізу ортасында бір мезгілде бірнеше сигналдар берілуі мүмкін.
## Дереккөздер
Жергілікті желі
Батыс әлемінің көпшілігі желімен байланысты жұмыс істейді. Желіні экплатациялау тәжірибесі мынаны көрсетеді: желі бойынша жіберілетін ақпараттың 80% бір офистің ішінде жүзеге асады екен. Сондықтан желі мамандарының назары жергілікті есептеу желісіне (LAN) ауып отыр. Жергілікті есептеу желісі шағын географиялық аумақпен (1 бөлме, бір ғимарат, бір аудан) ерекшеленеді. 
Компьютерлік желінің екі түрі бар: біррангты желі жұмысын ұйымдастыратын арнайы компьютерді бөлуді талап етпейді. Әр қолданушы желіге қосыла отырып, желіде қандайда бір ресурсты белгімен (дискілік кеністік, принтер), соған қосылады. Мұндай желіні орнату онай олар белгіленген серверлі желіге қарағанда едәуір арзан. өз кезегінде белгіленген серверлі желі жұмысқа икемдеу киындығына, бағасының қымбатына қарамастан орталықтандырылған басқаруды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.



Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Геологиялық кешен

**Геологиялық кешен** - тектоникалық құрылым дамуының толық оралымы барысында, таужыныстардың нақтылы құрылым өңірінде түзіле бастағаннан осы құрылымның қатпарлана бастауына дейінгі аралықта қалыптасып үлгерген бүкіл таужыныстар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Интернеттің желілік ақпараттық орталығы

**Интернеттің желілік ақпараттық орталығы **(*Сетевой информационный центр Интернет*; *Inter- netNIC (Network Informatrion Center)*) — АҚШ Ұлттық ғьлыми қоры жанындағы Интернет желісі домендерінің адрестерін тіркеп, IP хаттамаларының адрестерін реттеп, әр түрлі басқару (өкімшілік) функцияларын жүзеге асыратын орталық.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жетілдірілген интерактивті бейнежүйе

**Жетілдірілген интерактивті бейнежүйе** (Усовершенствованная интерактивная видеосистема; advanced Interactive video (AIV) — компьютер мәліметтері түрінде жазылған бейнесигналдарды, цифрлар түрінде жазылған әр түрлі ақпараттар мен дыбыстық сигналдарды бір бейнедискіде сақтай алатын LV- ROM әдісін пайдаланушы жүйе.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискеттерді ентаңбалау

**ДИСКЕТТЕРДІ ЕНТАҢБАЛАУ** (Разметка дискеты; floppy disk formatting) — магниттік дискіні жұмысқа алғаш дайындау. Ол сызықжолды секторға жіктеуден, ақпараттық өрісті белгілі бір кодпен толтырудан, нөлдік сызықжолға бастапқы жүктемені жазудан, жүктеуіштен және кейбір жүйелік мәліметтерден тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аккреция

**Аккреция** (латын тілінде *Асеrеіо* — ұлғаю) —
1)	ғарыштық ұсақ заттар бөлшектерінің бір-біріне тартылып бірігуі. Олардың гравитациялық күш ықпалынан бірігіп, көлемі ұлғайып, ғарыш денесіне айналуы нәтижесінде гравитациялық энергия бөлінеді. Аккреция модельдерін пайдалану негізінде планеталардың жаралуын түсіндіретін қазіргі теориялар қалыптасты;
2)	екі литосфералық тақта бір-бірінен ажырағанда пайда болатын шекаралық белдемнің ұлғаюы (ашылуы, немесе дивергенция). Аккреция мұхиттағы орталық жотаның бойымен өтіп, бұл жерде жаңа тақга жаралады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Астрономия
Интернет-сервер

**Интернет-сервер** (*Internet server*) — Интернетке қосылып, өзіне Интернет желісі ақпараттық орталығында тіркелген ерекше идентификатор (атау-адрес) мен домен атауы берілген арнайы компьютер.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жималау батырмасы

**Жималау батырмасы** (Кнопка свертывания) — терезені "Windows 3.1" операциялық жүйесінде пиктограмма үшін ықшамдауға немесе " Windows 95- те" оны "Тапсырмалар тақтасына" орналастыруға арналған батырма.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Т-торшалардың орнын басатын фактор

**Т-торшалардың орнын басатын фактор** — лимфокин. Көк бауырдың 24 сағаттық аллогенді торша өсіндісінен табылады. В-лимфоциттердің иммуноглобулин түзетін торшаларға айналуы үшін белгі береді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Геологиялық көнелік

**Геологиялық көнелік (жас)** - геологиялық денелердің түзілгенінен бері не геологиялық қайсыбір оқиғалар (қатпарлану, мұзбасу және т.б.) болып өткеннен бергі уақыт мөлшері. Геологиялық көнелік абсолюттік геологиялық көнелік және салыстырмалы геологиялық көнелік болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Геологиялық кезеңдер
Интерпретатор

**Интерпретатор** - (Interpreter (лат. *Interpretatio*) — түсіндіру, түсінікті тілге аудару) — деңгейі жоғары программалау тілінде (алгоритмдік тілде) жазылған программаның алғашқы нұсқасын машина тіліне аударып орындай алатын арнайы программа; программаның бастапқы мәтініне талдау жасайтын және программаны (жүктемелеулік модульге алдын ала түрлендірмей) жеке-жеке оператор бойынша орындайтын аудармалауыш; есептеу процесі кезінде бастапқы программаны жеке-жеке оператор бойынша аудармалайтын және орындайтын қызмет көрсеткіш программа (аудармалауыш-орындауыш). Компьютер жадына енгізілген программа мәтінін интерпретатор жолма- жол қалыпта машиналық кодқа аударады. Программаның алғашқы нұсқасының кезекті бөлігі машиналық тілге аударылғаннан кейін дереу орындалады. Содан кейін келесі бөлігі аударылып, одан әрі процесс 
қайталанады. Бейсик, Java тіліндегі программалар интерпретатор көмегімен аударылып атқарылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лимфоцитозды үдету факторы

**Лимфоцитозды үдету факторы**— қүрамында аздаған углеводтар, липидтер және фосфор бар белок. Лимфоцитозды үдету факторыры, өз бетімен антиген бола алмайды. 1972 жылы Сато мен Араи ашкан.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Альпі мұздығы

**Альпі мұздығы** (*Альпийский ледник*) — қарапайым аңғарлық мұздық.

Тау циркі шегінің ар жағынан бір аңғармен түсетін қазіргі кезендегі тау-аңғарлық мұздықтың бір түрі. Қоректену аймағының еру аймағынан (*мұздықтың тілі*) морфологиялық жекеленуімен сипатталады. Морфологиясы бір-бірінен айқын ерекшеленеді. Мұздық циркін алып жататын қиыршық қарлы (*фирн*) алаң ойыс бетті болып қалыптасады. Еру алаңы — мұздық тілі тау аңғарымен төмен жылжыған дөңес бетті келденең бітімді болып келеді. Бірінші қиыршық қар алаңы климаттық қар шекарасынан жоғары, ал еру аймағы төменде болады.

**Альпі мұздығы** - бір ғана аңғармен тау циркінен төмен карай түсетін таулық-аңғарлық мұздықтың жұпыны типі. Альпі мұздығы, әсіресе Альпі тауына тән, сонымен катар Кавказ, Памир, Тянь-Шань және тағы да басқалары тау жүйелерінде кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Мұздықтар
Интерпретация

**Интерпретация** (*interpretation*) - 1) нақты тілде ұсынылған кейбір синтаксистік аяқталған мәтіннің мағынасына түсініктеме беру; 2) мәліметтерді, әдетте, программада немесе оның қандай да бір үзіндісінде (операторда) агрегациялаудың, алгоритмдік мәнін автоматты түрде табу мен талдауды орындау.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фенилаланин

right|150px
**Фенилаланин** — алмастырылмайтын аминқышқылы. Өте көп табиғи белоктардың (протаминдерден басқа) құрамына кіреді. Организмде бос та кездеседі.

## Дереккөздер


Санат:Аминқышқылдар
Интерпретация режімі

**Интерпретация режімі** (*Режим интерпретации*; *interpretative mode*) — программаны аудару режімі; әрбір аударылған оператор бірден орындалады..

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейс

**Интерфейс** (Interface—inter—өзара, і face—бет жағы) — 1) программалаушылардың кәсіптік тілінде — өзара әрекеттесу "жазықтығы", пайдаланушы мен компьютердің қарым-қатынасы, яғни екі жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара мәліметтер алмасуын жасақтайтын аппараттық-программалық құралдардың жиынтығы; 2) есептеуіш жүйе құрылғыларының не (немесе) программалардың өзара әсерлесуін жасақтайтын құралдар мен ережелер жиынтығы; есептеуіш жүйедегі құрылғыларды үйлестіру немесе жүйелер арасында үйлестіруге пайдаланылатын үйлестіргіш техникалық және программалық құралдар жиынтығы; жүйелердің, құрылғылардың немесе программалардың екі арасын бөлу шекарасы; екі қызметтік құрылғының және олардың қосылу, алмасу сигналдары және т.б. сипаттамаларымен анықталған шекарасы; 3) ішкі программаға басқаруды беру мен бастапқы программаға қайту процедурасы туралы сипаттамалар мен келісімдер жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискреттік косинустық түрлендіру

**Дискреттік косинустық түрлендіру** (Дискретное косинусное преобразование; discrete cosine, transform) — бейнелер, суреттер түріндегі мәліметтерді тығыздап қысу (мысалы MPEG және JPEG архивтеу) алгоритмі; ол тығыздау коэффициенты 25 есе немесе одан да жоғары деңгейге жеткізе алады.
Дискреттік косинустық түрлендіру — ортогоналдық түрлендірудің бірі, әрі ол Фурье дискреттік түрлендіруімен тығыз байланысты және оның векторлық кеңістігінде гомоморфизм болып табылады.

Сигналдың әр-түрлі периодты жалғасы әр-типті ДКТ-ге алып келеді. Төменде ДКТ-нің алғашқы төрт типінің матрицалары келтірілген:

:\mathrm{DCT}\text{-}1_n= \left[\cos (kl\tfrac{\pi}{n-1}\right)]_{0\leq k,l

:\mathrm{DCT}\text{-}2_n= \left[\cos (k(l+\tfrac{1}{2})\tfrac{\pi}{n}\right)]_{0\leq k,l

:\mathrm{DCT}\text{-}3_n= \left[\cos ((k+\tfrac{1}{2})l\tfrac{\pi}{n}\right)]_{0\leq k,l

:\mathrm{DCT}\text{-}4_n= \left[\cos ((k+\tfrac{1}{2})(l+\tfrac{1}{2})\tfrac{\pi}{n}\right)]_{0\leq k,l

Соның ішінде \mathrm{DCT}\text{-}2 өзінің «қуатты тығыздау» қасиеті арқасында жиі қолданысқа ие.
## Дереккөздер


Санат:Алгоритмдер
Санат:Түрлендірулер
Санат:Сигналдарды сандық өңдеу
Жинақ

**Жинақ** (Набор; set) — белгілі бір ақпараттық мазмұны бар логикалық байланыстағы объектілер жиыны.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейс адаптері

**Интерфейс адаптері** (*Адаптер интерфейса; interface adapter*) — дербес компьютерге қосымша шалғай құрылғыларды тіркеуге арналған адаптер.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақтайтын регистр

**Жинақтайтын регистр** (Накапливающий регистр; accumulator register) — келесі операцияларда пайдалану үшін алдыңғы операциялардың нәтижелерін сақтайтын регистр.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жем (азық)

250px|нобай|оңға|Түк шөп

**Жем** — мал азығы; малға азық болатын әр түрлі өнімдер.

Жем, қоспа жем - мал азығына жұмсалатын құнарлы азық. Жалпы ж.-ге дән мен оның жарма, кебек секілді өңдеу қалдықтары, күнжара мен шрот секілді техникалық өндіріс қалдықтары жатады. Құнарлы жемнің жалпы қоректілігі мал азығы ішіндегі ең жоғары - 1 кг-да 0,9-1,3 азық өлшемі көлеміңде келеді. 1 азық өлшеміне келетін протеин мен көмірсулар мөлшері бойынша ж.-ді 1 а.ө.-гі қорытылатын протеині 70-100 г шамасындағы, орнына дені крахмал түрінде жиналған көмірсулары көп энергетикалық ж. (оған астық тұқымдастар дәні жатады) мен 1 а.о.-гі қорытылатын протеині 200-300 г шамасындағы протеиндік ж. (оған бұршақ тұқымдастар дәні мен күнжара, шрот, жануар тектес азықтар жатады) болып бөлінеді.

## Тағы қараңыз
* Үй жануарлары

## Дереккөздер

Санат:Жем
Интерфейс желісі

**Интерфейс желісі** (*Линия интерфейса*) — интерфейс байланыстарының физикалық құрама элементі болып табылатын электрлік тізбек.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискрет модельдеу

**ДИСКРЕТ МОДЕЛЬДЕУ**(Дискретное моделирование; discrete simulation) — зертелетін процесс оқигалардың дискрет тізбегі түрінде ұсынылатын модельдеу.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақтау

**Жинақтау** (Комплектирована; complexing) — пайдаланушының мақсатына сәйкес келетін дербес компьютердің нақты түзілімін қалыптастыру; көп машиналы және көп программалы кешендерді құрастыру.
## Дереккөздер



Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Санат:Полиграфия
Жинақтау әдісі

**Жинақтау әдісі** (Метод накопления) — виртуаль машина мен компьютердің сәйкес нақты құрылғысы арасына аралық буынды енгізуден тұратын және бірлік жазбалар құрылғыларын модельдеу үшін виртуаль машиналар жүйесінде пайдаланылатын әдіс. Мұндай буын ретінде жинақтау файлы алынады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анжыр

**Анжыр** (*Шуга*) — диаметрі бірнеше елі болатын ақ түсті іркілдек жөкеге ұқсас мұз кесекшелерінің жиынтығы. Судың ішінде немесе суқойманың бетінде пайда болатын қабыршақ мұз кристалдары. Анжыр көксоқта мен шарбымұздардан, кейде су бетіне қалқып шыққан түптік мұздардан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Дискрет сигнал

**ДИСКРЕТ СИГНАЛ** (Дискретный сигнал; discrete signal) — уақыт кезеңіне жөне өз деңгейіңе қарай бөліп қадамдастыру арқылы немесе уақытқа да, деңгейге де қарай үздіксіз белгілеп бөлу (кванттау) арқылы жасалған үздік-үздік элементтерден (импульстардан) тұратын сигнал. Бұлар мәліметтерді компьютер кұрылғылары арасында тең уақыт аралығы сайын беріліп түратын импульс (биттер) түрінде жеткізуге арналған.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейстік модуль

**Интерфейстік модуль** (*Интерфейсный модуль; interface module*) — басқа желімен немесе басқа стандартты, хаттамасы немесе қатынас қүру әдісі бар абоненттік машинамен оның әрекеттестігін жасақтайтын есептеу желісінің логикалық элементі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейстік тақша

**Интерфейстік тақша** (*Интерфейсная плата*; *interface board*) — стандарттық интерфейсі бар қүрылғыны орайластырудың ауысымдық блогы; кез келген құрылғыны компьютердің жүйелік блогына жалгастыратын стандартты интерфейсі бар электрондық тақша.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискриминанттық желі

**ДИСКРИМИНАНТТЫҚ ЖЕЛІ** (Дискриминаитная сеть; discrimination network) — алдын ала анықталған сипаттамаларына сәйкес берілген санаттары бойынша ұқсастыру үшін Объектілер, жағдайлар немесе оқиғалар жиьштыгын топтауға арналған тестілер жинағын пайдаланатын нейрондық желі. 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақтауыш

**Жинақтауыш** (Накопитель; drive, storage, accumulator) — 1) ақпараттарды жинақтайтын регистрлер тобы; 2) мәліметгерді жазып сақтауға арналған компьютердің сыртқы жады. Мәліметтер сақтау құрылғысына байланысты магниттік таспалардағы, магниттік, лазерлік дискілердегі және т.б. жинақтауыштарға бөлінеді; 3) мәліметтер базасын басқару жүйесінде — жазбаларды орналастыру мен сақтауға арналған мәліметтер базасының негізгі бөлігі; жалпы мәліметтер базасын да осылай атай береді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейстік машина

**Интерфейстік машина** (*Интерфейсная машина*; *interface computer*) — есептеу желісі тораптарының (түйіндерінің) әрекеттестігін жүзеге асыратын компьютер.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Интерфейстің сипаттамасы

**Интерфейстің сипаттамасы** (*Описание интерфейса; Interface specification*) — басқа модульмен әрекеттесу үшін оған қажетті ақпараты бар программаның декларативтік бөлігі. Ада тілінде дестенің сипаттамасы деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискілер дестесі

**ДИСКІЛЕР ДЕСТЕСІ** (Пакет дисков;disk pack) — берік байланысқан бірнеше магниттік дискілер дестесінен тұратын сыртқы сақтауыш құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Геологиялық процестер

**Геологиялық процестер** - Жердің құрамын, құрылымын, бедерін және ішкі құрылысын үнемі өзгертіп отыратын процестер жиынтығы. Бүл процестер тарихы жер қыртысының құрамы мен құрылысында немесе жербедер өзгерістерінде сақталған сол процестердің нәтижелерін зерттеу арқылы анықталады; қазіргі өтіп жатқан Геологиялық процестерді жан-жақты зерттеу де маңызды, өйткені өткен кезеңдер мен дәуірлердегі Геологиялық процестердің болмыс-бітімі осы зерттеу нәтижелерімен салыстыра саралау арқылы ұғынылады. Геологиялық процестер: эндогендік процестер және экзогендік процестер болып екі топқа жіктеледі; геологиялық нысандар бұлардың біреуінің ғана немесе екеуінің қосарлана әрекет етуі нәтижесінде де қалыптасуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Жинақтауыш қосындылауыш

**Жинақтауыш қосындылауыш** (Накапливающий сумматор; the accumulating adder) — жинақтауыш регистр түріндегі қосындынауыш; бастапқы қосылғыштар және тасымал (кіріс сигналдары ретінде) кірмеге бірінен соң бірі берілетін схема. Сигналдар берілісі біткеннен кейін оның шығысында нәтиже сақталып қалады. Бұндай қосындылауышта қосу нәтижесі жиналатын жад болады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискілерді кезектестіру

**ДИСКІЛЕРДІ КЕЗЕКТЕСТІРУ** (Чередование дисков; disk striping) — RAID технологиясының нөлінші деңгейі. Дискілердің әр түрлі бөлімдерінің алмасуын жасақтайды. Бұл кезде файл бірнеше физикалық дискілерге үлестіріліп таратылғандай болып көрінеді. Бұл әдісті жүзеге асыруға 2-32 дискі қажет. Жеке жинақтауыштарда орналасқан (жеке дискі контроллеріне қосылған) және сьійымдылықтары бірдей дискілерді біріктіру енгізу-шығару операциясын орындағанда бірден бірнеше мәліметтер бөлігімен жұмыс атқаруға мүмкіндік береді әрі жұмыс жеделдейді. Кемшілігі — дискінің кез келген бөлімі бұзылғандай жағдайда осы массивтегі барлық мәлімет жойылып кетеді. Екінші және одан жоғарғы деңгейде кезектестірудің басқа әдістері қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақы атқарылатын кеңейтулі сом файлы

**Жинақы атқарылатын кеңейтулі сом файлы** (Компактный исполняемый файл с расширением СОМ; Compact executable (COM) file) - утилит-программаларда және қысқа процедураларда қолданылатын, көлемі 64 Кбайттан аспайтын, MS-DOS-тың екілік түріндегі бірден атқарылатын файлдар. Мысалы, command.com, format.com және т.б.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Инфикстік операция

**Инфикстік операция** (*Инфиксная операция; infix operation*) — инфикстік жазбадағы екіорынды операция, яғни таңбасы оның операндтарының арасына орналасқан операция.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фенотиптік араласу

**Фенотиптік араласу** —жаған бұдан вириондар жасалу процесі. Бұлардың қабығы әртүрлі вирустар белоктарынан тұрады. Фенотиптік араласу табиғатта немесе тәжрибеде, торшаны екі вируспен аралас зақымдағанда пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Информациялық тілдің сөздігі

**Информациялық тілдің сөздігі** (*Словарь информационного языка; the dictionary of information language*) — мәтіннің негізгі мағынасына тәуелсіз табиғи немесе ақпараттық тілдің сөздерінің арасында бар болатын семантикалық қатынастары көрсетілген ақпараттық тілдің лексикалық бірліктері бар нормативтік сөздік.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иррефлекстілік

**Иррефлекстілік ** (Иррефлек-сивность; irreflexiving) — иррефлекстік қатынас болу қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақтық жеткізіп беру (байланыс)

**Жинақтық жеткізіп беру (байланыс)** (Комплектная поставка (связь); bundling) — аппараттық және программалық құралдар жинағын бір мезгілде сату, сондай-ақ сервистік қызметтер ұсыну практикасы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иілгіш диск

**Иілгіш диск** (*Гибкий диск; floppy disk (FP)* — магниттік қабыршағы бар иілгіш диск түрінде жасалған компьютердің алмалы-салмалы сыртқы сақтауыш құрылғысы. Кең таралған иілгіш дискеттерге: картон қорапқа салынған диаметрі 5,25 дюймдік (133 мм) және қатқыл пластмасса қорапқа салынған 3,5 дюймдік (88 мм) түрлері жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Розетка құрау

**Розетка құрау**  — иммунокомпонентті торшалардың бетіне қызыл қан түйіршіктерінің жабысуы. Розетка құрау — бұл ерекше, жай көзге көрінбейтін, торшалардың бетіне жабысқан бөлшектер розетка тәріздес бейне береді. Розеткалардың мынандай түрлерін ажыратады: 
# Антигенге тәнсіз. Олар: 
: макрофагты Розетка; 
: комплементарлы Розеткаға бөлінеді.

# Антигенге тәнді Розетка. Оларды құратын торшаларда торшалар арасындағы антидене түзілуінен туған байланыстың нәтижесі. Розетка құрау ерекше түрлері: 
: эритроцитті емес Розетка. Розетка құрауда эритроцит орнына, корпус (клалық антиген) қатысады;
: розетка антиген—антидене байланысының арасында құралады. Енжар бекітілген антидене розетка ортасындағы торша мен эритроциттің арасында көпір жасайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Дискілік модуль

**Дискілік модуль** (Дисковый модуль; disk module) — жазу-оқу бастиегінің жетегі бар дискілер дестесін қамтитын құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинақы-диск

right|280px|Compact Disc
**Жинақы-диск** (Компакт-диск; compack disk) — 1) лазерлік сәуленің көмегімен ақпараттарды жазуға және шығарып оқуға арналған шағын пішімді оптикалық диск; 2) ақпарат сақтау үшін тасуыш бетінің оптикалық қасиеттерінің өзгеруі пайдаланылатын оптикалық дискілер. Диаметрі 4,75 дюймге тең пластикалық дискіде, 650 Мбайт цифрлык мәліметтер сақтауға болады. Алғашқы кезде олар тек оқуға болатын мәліметгер сақтауға арналған. Сондықтан бұл құрал тек оқуға болатын жады бар жинақы-диск (Compact Disk — Read Only Memory, CD- ROM) деп аталған. Соңғы кезде өшіріп-жазбалы оптикалық дискілік құрылғылар пайда болды. 
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фермент улары

**Фермент улары** — әр-түрлі химиялық заттар. Олар белгілі бір ферменттер қызметін арнайы тежейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жинастыруды тежеу

**Жинастыруды тежеу** (Блокировка сборки; eassembly lockout) — дестелерді жинастыру буфері келіп жаткан көпдестелі хабарды кабылдай алмаған кезде, қатынас жасалатын ішкі желілерде туындайтын алуан түрлі тұйықталу жағдайы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискілік операциялық жүйе

**ДИСКІЛІК ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ** (Дисковая операционная система; disk operating system) — негізгі сыртқы жад ретінде пайдаланатын операциялық жүйелердің типі — магниттік дискілердегі сақтауыш құрылғы. Операциялық жүйенің көптеген модульдері (компьютердің негізгі жадында үнемі түратын резидентгі модульдерді есептемегенде) дискілерге орналастырылады да, негізгі жад мәселелік программаларға босатылады. Жұмысты осылай ұйымдастыру компьютердің нәтижелі шапшандығын едәуір арттырады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жинау

**Жинау** (Сборка; collection) — программалық әзірлемеден программа құрастыру.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Геологиялық формациялар

**Геологиялық формациялар** - генетикалық, парагенетикалық, стратиграфиялық тұрғыдан, немесе өзге де ортақ сипаттары тұрғысынан топтастырылған геологиялық денелер бірлестігі. 
Геологиялық формацияларды генетикалық бірлестіктер ретінде оқшаулау ұстанымдары төмендегі анықтамаға сүйенеді: * "Геологиялық формация дегеніміз — түзілу жағдайының ортақтығымен (ұқсастығымен) сипатталатын, жер қыртысының басты-басты құрылымдық элементтері дамуының нақтылы сатыларында ғана калыптасқан тау жынысытардың генетикалық түрлерінің заңды және тұрақты түрде астасу бірлестіктері" *.

Терминнің парагенетикалық бірлестік тұрғысынан дәйектелген анықтамасы:* "Геологиялық формация дегеніміз — жер қыртысы құрамындағы жекелеген тау жынысы қабаттарының бір-бірімен парагенетикалық тұрғыдан астасу нәтижесінде түзіліп, уақыт пен кеңістікте жиі-жиі және тұрақты түрде ұшырасып отыратын, заттық болмысы мен құрылымдық сипаттары жағынан өз тұстастарынан біршама анық ерекшеленетін геологиялық денелер жиынтығы" *.

Геологиялық формациялардың стратиграфиялық түсінігі:* "Белгілі бір уақыт аралығында үздіксіз қалыптасқан түзілімдерді біріктіретін нақтылы стратиграфиялық бірліктер жиынтығы тау жынысытардың формацияларын құрайды".*
## Дереккөздер


Санат:Геология
Жинауыш схема

**Жинауыш схема** (Собирательная схема; the collective circuit) — дизъюнкция логикалық операциясын жүзеге асыратын логикалық элемент. Жинақтауыш схема ең болмағанда бір кірісте сигнал болған кезде шығысқа сигнал береді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискілік сақтауыш құрылғы

**ДИСКІЛІК САҚТАУЫШ ҚҰРЫЛҒЫ** (Дисковое запоминающее устройство; disk drive) — ақпарат тасуышы ретінде айналатын дискісі бар сырткы сақтауыш құрылғы; магниттік дискілердегі жинақ-тауыш.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иілгіш дискінің контроллері

**Иілгіш дискінің контроллері** (*Контроллер гибкого диска; floppy disk controller*) — иілгіш дискідегі мәлімет жинақтауышты басқаруға арналған арнайы процессор қызметін атқаратын микросхема. Мәлімет орналасқан сызықжолды іздеу, одан тізбектеле оқылған мәліметті қатарластыра орналастыратын пішімге түрлендіру, бақылау кодын құрастыру жөне т.б. қызметтерді орын- дайды. Ол дискжетектерді тікелей басқару жөне иілгіш дискі мен компьютердің жедел жады арасында мәлімет алмасу ісін жүзеге асырады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
IBM PC

**IBM PC (Personal Computer)** - ibm фирмасының дербес компьютері.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фидживирустар

**Фидживирустар** — реовирустар тұқымдастығына жататын өсімдіктер вирустарының туыстығы. Типтік уәкілі — қант қамысының Фиджи вирусы. Басқа мүшелері боп табылатындар: ержегей жүгері вирусы және ержегей күріш қаражолақ вирусы.

## Дереккөздер


Санат:Реовирустар
Антициклондық ағыс

**Антициклондық ағыс** (*Антициклоническое течение*) — Солтүстік жарты шарда сағат тілінің бағытымен, Оңтүстік жарты шарда сағат тіліне қарсы бағытта ағатын айналмалы, мұхит пен теңіз ағысы.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Дискіні айналандыру

**ДИСКІНІ АЙНАЛАНДЫРУ** (Зеркадизация диска; disk mirroring) — диск бөлігінің барабар (ұқсас) көшірмесін екі немесе бірнеше дискіге жазып алу. Дискінің (жүктемелік немесе жүйелік бөлімдерін қоса) кез келген бөлімінің айналық бейнесін алуға болады. Екі қатқыл дискіні басқару үшін бір дискілік ішкіжүйе адаптері және бір дискі контроллері пайдаланылады. Мәліметтер осы екі дискіге бірдей көшіріледі. Сөйтіп айналық көшірме алынады. Бұл әдіс дискімен жұмыс істеу сенімділігін арттырудың ең қарапайым, бірақ қымбат тәсілі. Себебі қатқыл дискі көлемінің 50%-ы ғана пайдаланылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
IBM фирмасының дербес компьютерлері тобы

**Ibm фирмасының дербес компьютерлері тобы** - (Семейство персональных компьютеров фирмы IBM; ibm PC family) — 1981 жылдан бастап ibm фирмасы жасап шығарған компьютерлер тобы. Олар уақыт кезеңіне қарай былай бөлінеді: PC (1981), PC/XT (1983), PC/AT (1984), PS/2 тобы (1987), PS/1 (1990), PS/2 Server (1992), мультимедиамен жабдықталған PS/2 (1992), PS/ ValuePoint (1993), ThinkPad ноутбуктері (1993) жоне т.б. IBM фирмасы компью- терлерінің толық тобы бірнеше ондаған модельдерден тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жиымдардың өлшемдерін беретін оператор

**Жиымдардың өлшемдерін беретін оператор** (Оператор задания размеров массивов) — DIMENSION M1(R1), M2(R2)... сөзімен анықталады, мұндағы Ml, М2 — жиымдар идентификаторлары; Rl, R2... — бейнеленген жиым индекстерінің жоғарғы шегінің өзгеру тізімі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Жиым элементі

**Жиым элементі** (Элемент массива; array element) — жиымды құрастыратын мәліметтер элементі; жиым атауымен және индекспен анықталатын жиымның құрамды бөлігі. Дәстүрлі программалау тілдерінде жиым элементі индекстері a(il,i2,...,in) айнымалы формасында болады, мұндағы: а - жиым атауы, il,i2,...,in — индекстер; мыс., а(і,2), b(k+i), c2(l,j). Кейбір тілдерде, мысалы, Паскаль тілінде жәй жакшалардың орнына квадрат жақшалар қолданылады: а[і,2], b[k+i], c2[lj] 
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фитогемагглютинин

**Фитогемагглютинин** — ФГА — өсімдіктерден алынған глобулин белоктарының жалпы аты. Коберт ашқан (1888). ФГА -у деп есептелінген. Ландштейнер мен Раубичек 1907 жылы бірінші рет улы емес өсімдіктер тұқымынан агглютининдерді тапты. ФГА қы- зыл қан түйіршіктерін желім- деумен қатар, кіші лимфоциттердің бласттрансформациясын туғызады. ФГА бірнеше түрге бөлінеді:
# лектиндер (агглю- тинациялык және преципита- циялық қасиеттерге ие); 
# фи- томитогендер (торшалардың митозды белінуін жеделдетін қабілеті бар).

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жиымды мәлімдеу

**Жиымды мәлімдеу** (Объявление массива; dimensioning) — жиымның өлшемін анықтайтын және компьютерге берілген жиымға жадтың қанша ұяшыгын калдыру керектігін көрсететін әрекет. Ұяшықтар санын артығымен мәлімдеуге болады, бірақ еш уақытта қажеттілігінен кем мәлімдеуге болмайды. Мысалы, Бейсик тілінде DIM А$(25) А$(0)-ден А$(25)-ке дейінгі элементтерді белгілейді, олардың саны 26 элементген тұрады. Басқа тілдерде жиымды мәлімдеу осы тектес болады. Мәліметтер жиымын жадтың аралас ұяшықтарына сақтау тәсілі жадқа қатынас құруды және олармен операция орындауды жеңілдетеді. Жиымды мәлімдеген кезде программа бастапқы кезеңде жадтың жетпеуі туралы сигнал береді, осы операциясыз жадтың жетіспеушілігі кажетсіз уақытта байқалған болар еді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискіні қосарластыру

**Дискіні қосарластыру**(*Дублирование диск*а) — басқа контроллерге қосылған дискінің айналық көшірмесін алу. Яғни басқа дискжетектегі қосымша адаптері қолдана отырып айналдыру. Бұл әдіс дискі контроллерінің де, дискінің де шатасуы кезінде дискінің жұмыс істеу орнықтылығын жасақтайды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жеміс шырыны

**Жеміс шырыны** (Плодовый сок) — жеміс тіндерінде, клеткаларында және қуыстарында болатын сұйықтық.

## Тағы қараңыз
*Жеміс ағашы

## Дереккөздер


Санат:Сусындар
Санат:Шырындар
Дискіні пайдалану картасы

**ДИСКІНІ ПАЙДАЛАНУ КАРТАСЫ** (Карта использования диска; disk usage map) — дискілік жинақтауыш секторларының қалып-күйін көрсететін кесте.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Флавивирустар

**Флавивирустар** — құрамында РНК бар арбовирустар тұқымдастыгы. Геном құрамы мен құрылысы жағынан тогавирустарға ұқсас. Флавивирустар 4 антигендік топка бөлінеді:
#кене эн- цефалиті, 
#жапон энцефалиті, 
#сары қызба, 
# денге қыз- басы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Дискіні бүркемелеу

**ДИСКІНІ БҮРКЕМЕЛЕУ** (Кэширование диска; disk caching) — файлдық жүйенің өнімділігін арттыру үшін қолданылатын әдіс. Оқу және жазу операцияларын орындау кезінде қайта- қайта дискіге тиіспеу үшін файлдар жадтың бүркемеленген аймағында сақталады. Оқу-жазу операциялары жадпен жұмыс істейтін жылдамдықпен орындалады (бұл дискіге қатынас құру жылдамдығынан әлдеқайда жоғары).

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
IBM фирмасының процессорлары

**Ibm фирмасының процессорлары** (*Процессоры фирмы IBM; IBM PC processors*) — IBM фирмасының халықаралық келісім негізінде Intel фирмасының фото үлгілері арқылы лицензия бойынша шығаратын процессорлары; олар: 386LS, 486LS2, 486BL3, Pentium және т.б. болып белгіленеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жиымды сипаттау

**Жиымды сипаттау** (Описание массива; array declaration) — мәліметтерді сипаттау құралдарының көмегімен программада жиымның атауы мен атрибуттарын анықтау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискіні пішімдеу

**ДИСКІНІ ПІШІМДЕУ** (Форматирование диска) — дискіде ақпарат сақтау үшін жүргізілетін дайындық. Дискіде пішімдеу (бөліп-белгілеу) операциясы жүргізілген кезде ондағы мәліметтер түгел жойылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Антропогендік сукцессия

**Антропогендік сукцессия** (*Антропогенная сукцессия*) — адамның шаруашылық әрекетінен, оның экожүйеге , тікелей немесе жанама әсерінен пайда болған экологиялық сукцессия. Мысалы, орман ағашын кесу, өзендерді, көлдерді, су қоймаларын қалдықтармен, қоқыстармен ластау, атмосфераға газ шығару, т.б.

Антропогендік сукцессия тұрақты әсер ететін сыртқы факторлардан (*жайылым, таптау, ластау*) немесе адам әрекеті арқылы бұзылған экожүйені қалпына келтіру процесінен (*тыңайған жерді шөп басу, мал көп жайылған жайылымды және ағаштары жаппай кесілген орманды қалпына келтіру, т.б.*) болады. Қазіргі кездегі биосферада Антропогендік сукцессия үлкен рол атқарады. Антропогендік сукцессияның экологиялық мониторингі міндетті түрде қажет. Адамның биосфераға келтіретін зиянын азайтуда антропогендік сукцессияны басқарудың тәсілдерін жасаудың және антропогендік сукцессияның одан әрі дамуын болжаудың мәні зор. Антропогендік сукцессия әр алуан болып келеді. Олардың ұзақтығы әр түрлі (*бірнеше жылдан мыңдаған жылдарға дейін*), прогресті (*экожүйенің биологиялық өнімділігі артуымен және олардың түрлерінің көбеюімен қабат жүреді*) немесе регресті (*бұл көрсеткіштердің мәні азаяды*) болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Экология
Санат:Су шаруашылығы
Жиымның өлшемі

**Жиымның өлшемі** (Измерение массива; array size) — жиым өлшемділігінің баспалдақтылығы. Бір өлшемді жиымның өлшемі біреу, екі өлшемді жиымның өлшемі екеу (жол жөне баған) және т.б. Программалау тілдерінде жиымның өлшемі шекаралық жұптардың санымен немесе жиым сипаттамасындагы индекс шекарасымен, не индексті айнымалының индексті санымен анықталады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дискіні ретке келтіру

**ДИСКІНІ РЕТКЕ КЕЛТІРУ** (Уборка диска; cleaning the disk) — винчестердегі ақпаратты ретке келтіру, ескі және керек емес файлдарды жою үшін пайдаланыланатын команда. Осындай процедураны, қатты дискіде қашан да бос кеңістік жеткілікті болу үшін, мезгіл-мезгіл орындау ұсынылады. Дискіні.ретке.келтіру командасын таңдаған кезде ретке келтіру режімдерін баптаудың диалогтық терезесі пайда болады, онда жойылуға жататын файлдар типі үшін жалауша тағайындау қажет.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жиымның сипаттамасы

**Жиымның сипаттамасы** (Описание массива; array description) — мәліметтерді сипаттау тәсілдерінің көмегімен программадағы жазбаның атауы мен атрибуттарын анықтау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Флебовирустар

**Флебовирустар** — буньявирустар тұқымдастығына жататьін туыстық. Құрамында 37 агенттері бар. Тереңірек зерттелгендері: сицилиялық және неаполитаидық шіркей қызбасының, Рифт алқабының вирустары. Флебовирустар адам ушін зардапты, сонымен қатар олар қысқа, айығуы оңай аурулар туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Буньявирустар
Диспетчердің мәліметтер базасы

**ДИСПЕТЧЕРДІҢ МӘЛІМЕТТЕР БАЗАСЫ** (База данных диспетчера; dispatcher database) — өзегі қандай ағындардың орындалуга дайын екенін және орындалатын ағындардың процессорлар арасында қалай бөлінгенін қадағалау үшін қолданылатын мәліметтердің жалпы кұрылымдар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Медиастиналь синдромы

**Медиастиналь синдромы** — көкірек қуысындагы шеткері жатқан лимфастаз бен стенотикалық тыныс алу ауруларының сай келуі, көкірек қуысындағы мүшелердің қысылып жаншылуы, мысалы ісік, қолқадагы қан тамырларының кеңейіп жиналып ісіп қызаруы себепші болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Геологиялық формациялар картасы

**Геологиялық формациялар картасы** — нақтылы тектоникалық, физикалық-географиялық және термодинамикалық жағдайда қалыптасып, бір-бірімен парагендік байланыста түзілген тау жынысы бірлестіктерінің белгілі бір аймақ өңірінде таралу заңдылықгарын кескіндейтін арнаулы геологиялық карта.

## Дереккөздер


Санат:Геология
ӀВМ-ге үйлесімді компьютер

**ӀВМ-ге үйлесімді компьютер** (*IBM-совместимый компьютер; IBM- compatible computer*) — IBM фирмасы компьютерлеріне арналып жасалған программаларды орындай алатын кез келген компьютер. Бүл термин клон (clone-IBM компьютерлеріне ұқсас етіп компьютер шығарып, солардың орнына сатуға тырысатын фирмалар жасаған машиналар) созінің синонимі ретінде қолданылғанымен, одан аздап айырмашылыгы бар. Клонды жасаушылар өз компьютерлерін IBM компьютерлеріне өте ұқсас қылып шығаруға тырысса, ӀВМ-ге үйлесетін компьютер олардан гөрі жақсырақ, мысалы, қуаттылау болып келеді. Өйткені олар сапалы элементтерді пайдаланып, жұмыс жасауға сенімді комльютерлер шығаруға талпынады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
IBMDOS.COM (немесе MSDOS.SYS)

**IBMDOS.COM (немесе MSDOS.SYS)** — компьютерді алғаш іске қосу кезінде пайдаланылатын DOS жүйесінің дискіге жазылған жасырын жүйелік файлы. Бүл файл дискіден IBMBIO.COM арқылы оқьлып, өз қызметін атқарып, әрі қарай COMMAND.COM командалық процессорын іске қосады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анжыр жүруі

**Анжыр жүруі** (*Шугоход*) - су ағысының бетіндегі анжыр қозғалысы.

Ағынның тереңінде — кесекшелер түзетін кристалдар жиынтығы қозғалысы. Анжыр жүруінің қоюлығы (*жиілігі*) он балдық шкала бойынша балмен өлшенеді. Анжыр су бетінде ұзақ уақыт тұрған жағдайда оның жиынтықтары бір-біріне жабысып қатады да, сең жүруіне ұласады.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Дискісіз бекет

**ДИСКІСІЗ БЕКЕТ** (Бездисковая станция; without disk station) — жеке меншік дискісі жоқ жергілікті есептеу желісі. Бастапқы жүктеу желілік адаптердің арнайы жүктейтін тұрақты сақтауыш қүрылғысына (Boot ROM-ға) жазылған программаның басқаруымен файл-сервер дискісінде жүзеге асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Диспетчер

**ДИСПЕТЧЕР** (Dispatcher) - 1) ресурстардың үлестірілуін басқаратын программа; компьютер ресурстарын ортақ пайдалануды ұйымдастыруға арналган мәселелерді басқару программасы. Диспетчер функциясына процессорды, негізгі жадты, сыртқы құрылымдарды пайдалануға сұраныстар кезегін ұйымдастыру жатады; 2) өзектің орындалуга дайын ағындарды есепке алатын және I олардың орындаду ретін (кезегін) таңдайтын жеке бөлшегі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Мунье-Куи синдромы

**Мунье-Куи синдромы** (син: кеңірдек пен кеңірдек тарамдарының ұлғаюы) — кеңірдек пен кеңірдек негізгі тарамдарындағы саңылаудың едәуір ұлғаюы, бұл олардың кенерелерінің іштен толық жетілмеуінен болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
IBMBIO.COM (немесе IO.SYS)

**IBMBIO.COM (немесе IO.SYS)** - компьютерді алғаш іске қосу үшін пайдаланылатын DOS жүйесінің дискіге жазылған жасырын жүйелік файлы. Ол дискіден оқылатын алғашқы файл болғандықтан, жұмысқа керекті келесі IBMDOS.COM жүйелік файлын жүктеуді іске асырады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абражан пластикасы

**Абражан пластикасы** — арқаның өте жалпақ бұлшық еттерінен қалыптасқан сабақтағы қиық пен бронхтың көптеген тесіктерін пластикалық операция арқылы жабу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жеміс-жидек сорттары

thumb|200px|Қызыл алма
thumb|200px|Фуджи сорты
**Жеміс-жидек сорттары.** Қазақстандағы "Алмалы" ғылыми-өндірістік бірлестігі шығарған, бірден-бір көп тараған сорттардың сипаттамалары мынадай: 
* Іле алма сорты (1934 ж.) — Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстарында өсіріледі (аудандастырылған). 4—5 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 89—90 кг алма түседі. Жемісі ірі (160 г) сопақша пішіндес, домалақ, шымқай қызыл, көкшілдеу, қыркүйекте піседі. Суыққа төзімді.
* Алатау шапағы — алма сорты (1936 ж.) — Алматы облысында аудандастырылған. 5-6 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 158 кг (кейде 250 кг) алма түседі; ол біршама ірі (110 г), сопақша пішіндес, жасыл, қызғылт сары түсті, қыркүйекте піседі. Суыққа төзімді.
* Салтанат алма сорты — Алматы облысында аудандастырылған. 7—8 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 140 кг алма түседі; ол ірі (160 г), домалақ, қызғылт сары, қызғылт түсті, қыркүйекте піседі.
* Алматы алқызыл алма сорты (1940 ж.) — Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстарында аудандастырылған. 7-8 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 220 кг алма түседі; ол ірі (190 г), сопақша пішіндес, домалақ, қырлы, қызғылт сары түсті, қыркүйектің аяғында, қазанның басында піседі. Суыққа өте шыдамды.
* Талғар аруы алмұрттың күздік және қысқы сорты (1939 ж.) — Алматы, Жамбыл]], Қызылорда, Түркістан облыстарында аудандастырылған. 4-7 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 137 кг-ға дейін алмұрт түседі; ірі (170 г), сопақша, ашық қызғылт түсті; қыркүйекте піседі.
* Хош иісті алмұрттың қысқы сорты (1939 ж.) — Алматы, Қызылорда облыстарында аудандастырылған. 8-9 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан (10 жылдан кейін) 32 кг өнім түседі; ол біршама ірі (140 г), қызғылт сары түсті, қазанның басында піседі. Суыққа ерекше шыдамды.
* Марков алхорысы — 1933 жылы шығарылған сорт. Қызылорда облысында аудандастырылған. 3-4 жылдан кейін жеміс бере бастайды. Әр ағаштан 38 кг алхоры түседі. Ол ірілеу (35 г), янтарь түстес сары, қызғылт түсті, тамызда піседі. Суыққа төзімді.
* Мәншук батыр — бүлдірген сорты, 1943 жылы шығарылған. Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Шығыс Қазақстан, Түркістан облыстарында аудандастырылған. Гектарынан 147 ц бүлдірген жиналады. Жидегі ірі (8 г), шілдеде піседі. Өздігінен тозаңданады.
* Туполева бүлдіргені — 1943 жылы шығарылған сорт. Қызылорда, Алматы облыстарында аудандастырылған. Әр гектарынан 87 (ең көбі 153) ц жидек түседі; ірі (8 г) маусымда піседі.
* Алматылық — таңқурай сорты, 1955 жылы шығарылған. Алматы облысында аудандастырылған. Гектарынан 51 ц жидек түседі. Жемісі ірілеу (2 г), маусымның аяғында піседі.

## Тағы қараңыз
*Жеміс шырыны
*Жеміс ағашы
## Дереккөздер


Санат:Жеміс-жидек
Синус-кеңірдек тарамы синдромы

**Синус-кеңірдек тарамы синдромы** — созылмалы синустың тыныс жолдарының қабынын қызарып, созылмалы түрде аурумен асқынуы; ұзақ уақыт толқын тәрізді өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Гибридті есептеуіш жүйе

**ГИБРИДТІ ЕСЕПТЕУІШ ЖҮЙЕ** (Гибридная вычислительная система; the hybrid competing system) — құрамында аналогты да, дәл сондай цифрлы да есептеуіш кұрылғы пайдаланылатын есептеуіш жүйе.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
X сериясының стандарттары

**X сериясының стандарттары** (Стандарты серии X; the standards of a series X) — цифрлық мәліметтерді жеткізу желілеріне арналған ITU-T комитетінің интерфейстері мен хаттамалары.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кадр буфері

**Кадр буфері** (*Буфер кадра; frame ibuffer*) — теледидарлық бір кадрды  уақытша сақтауға арналған кескіндерді өңдеу жүйесі құрамындағы жад бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Целен-Геллерстедт синдромы

**Целен-Геллерстедт синдромы** (син.: өкпедегі идеопатиялық қан өзгерісі, «темір өкпе», өкпедегі қан өзгерісінен қанның аздығы) — өкпеге қан құюмен өтетін ауру, өкпеден қан кететін және қосымша темірдің тапшылыгынан қаны аз болатын ауру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жеміс-жидек шараптары

**Жеміс-жидек шараптары** - жас жемістер мен жидектер езіндісіне қант пен спирт қосып спирттік ашыту арқылы алынатын шараптар. Табиғи жеміс-жидек шырындарында жүзім шырынымен салыстырғанда қант аз, қышқылдар көп болатындықтан, мұндай шараптар дайындаудың өнеркәсіптік технологиясы шырынға қантпен бірге су қосуға да негізделеді. Су қышқылдық мөлшеріне қарай қосылады, осыған орай шараптың сапасы да шырынға су қосу дәрежесіне байланысты болады. Жеміс-жидек шараптарын дайындаудың технологиялық циклы өте қысқа: 30 күннен 5—6 айға дейін, бүл мерзім шараптың сапасына көп өсер етеді. Жеміс-жидек шараптарын жасауда алма, алмұрт, шетен, қараөрік, шие, қарлыған, қарақат, таңқурай, бүлдірген, қызамық, қожақат және басқа да жеміс-жидектер қолданылады және бұлардың қайсысынан жасалуына қарай алма шарабы, шие шарабы, қарлыған шарабы және т. б. деп аталады. Күшейтілген шараптарда спирт мөлшері 16-18%, тәтті шараптарда 16% болады. Қант мөлшері күшті шараптарда — 5—10%, тәтті шараптарда — 10-16%.

## Тағы қараңыз
*Жеміс шырыны
*Жеміс ағашы
## Дереккөздер


Санат:Шараптар
Кадр нөмірі

**Кадр нөмірі** (*Номер кадра; frame number*) — есептеу желісінде — кадрлардың тізбектілігін тексеру мақсатымен кадрды басқару өрісіне жазылатын нөмір.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Геологиялық формациялар туралы ілім

**Геологиялық формациялар туралы ілім** — Жер қыртысына тиесілі әр түрлі дәрежелі құрылымдық элементтерді зерттеу барысында осы құрылымдық элементтердің геологиялық даму тарихын оларды құрайтын геологиялық формациялардың болмыс-бітімі мен құрылыс ерекшеліктерін жан-жақты саралау нәтижесінде сатылай отырып қадағалауға негізделген геология ғылымының арнаулы ілімі. Бұл ілімнің өкілетгілігі мен тиімділігі "геологиялық формация" деген түсініктің нақтылы мағынасын анықтап алуға тікелей байланысты, ал бұл түсінік мағынасы үш түрлі бағытта тұжырымдалған, олар: парагенетикалық бағыт, генетикалық бағыт және стратиграфиялық бағыт. Геологиялық формация терминінің мағынасын генетикалық тұрғыдан тұжырымдау генетикалық формациялар туралы ілімнің ең тиімді бағытта дамуының бірден-бір алғышарты деп есептеуге болады, себебі, бұл түжырымға сәйкес, нақтылы геологиялық формацияның қалыптасуы нақтылы геотектоникалық жағдайға, яғни тектоникалық режімге тікелей тәуелді болып шығады, сөйтіп әрбір жекелеген геологиялық формация өзін қалыптастырған геотектоникалық жағдайдың бірден-бір өкілетті көрсеткіші рөлін атқара отырып, зерттелген құрылымдық элементтің геологиялық даму тарихын сатылай отырып кадағалауға мүмкіндік береді.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Толығынан өкпе ауруының синдромы

**Толығынан өкпе ауруының синдромы**— қатты халде өкпе тканіндегі зақымданудың ұлғаюы, өкпедегі қатты жетіснеушілікпен және гемо- динамиканың бұзылуымен бірге өтеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Ортаңғы бөлік синдромы

**Ортаңғы бөлік синдромы** Оң жак, өкпенің ортаңғы бөлігінің рентген соулесі арқылы түсірілген бейнеде кемуі және тығыздалуы; термин кейінгі анықтауды керек ететін жағдайда алдын ала рентген сәулесі арқылы аурудың айыруда қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Кадр (Frame)

**Кадр (Frame)**— 1) мәліметтерді жеткізу желілерінде — байланыс арнасы бойынша бір десте түрінде берілетін, құрамында адресі мен бақылау байты көрсетілген басқару ақпараты бар тұрақты пішімдегі мәліметтер блогы. Әдетте, желі арқылы стандартты пішімдегі бірнеше кадр түрі жеткізіледі. Кадр және десте (packet-пакет) терминдері синоним сөздер ретінде қолданылады; 2) экран бетіндегі бейнелерде немесе мультимедиа жүйелерінде - экрандағы көрініп түрған жылжымалы кескіннің бөлек бір кадры; 3) асинхронды тізбекті жеткізу жүйелерінде — мәліметтердің алғашқы битінен оның соңғы битіне (стоп-бит) дейінгі уақыт аралығы; 4) дисплей экранының ішіндегі мәлімет; 5) компьютер желіле- рінде — байланыс арналары бойынша берілетін мәліметтердің тиісті үлесі; 6) кейбір мәтіндік процессорларда жөне редакторлық баспа жүйелерінде — тіктөртбұрышты аумақ, мыс., ол бір суретпен сипатталған иллюстрация болсын, оны парақ бетіне қойғанда баска мәтінге байланыссыз өз бетінше жылжытуға болады; 7) желілік әрекеттестіктің арналық деңгейінде берілетін мәліметтердің үлесі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жиі қойылатын сұрақтар

**Жиі қойылатын сұрақтар** (Часто задаваемые вопросы; FAQ (Frequently Asked Questions) — 1) ақпарат іздеу кездерінде менюдегі FAQ пункті өте кең таралған сұрақтарға жауап ретінде жазылған құжатты ашады. FAQ деп аталатын мәтіндік файлдар да кездеседі; 2) компьютерлерді тұтынушы адамдардың берілген тақырып бойынша жиі қоятын сұрақтары мен оған сараптаушының берген жауаптарынан тұратын Internet желісінің жаңалықтар (newsgroup) тобында кең тараған сауалнама жиыны.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кадрлағыш бит

**Кадрлағыш бит** (Кадрирующий бит; framing bit) — биттер ағынынан белгілі бір символдарды бөлу үшін басқа ұқсас биттердің жұбында пайдаланылатын бит.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Янус синдромы

**Янус синдромы**  — бір өкпенің айқындылығының бір жақты араласып артуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Пульмонология
Жеміс-жидек ішімдігі

**Жеміс-жидек ішімдігі** (Наливка) — тәтті жеміс-жидек шырындарынан дайындалған спиртті ішімдік.

## Тағы қараңыз
*Спирт
*Жеміс-жидек

## Дереккөздер</span>


Санат:Спиртті ішімдік
Геомагнетизм

**Геомагнетизм** - Жердің магниттік өрісінің кеңістікте бөлінуі мен уақыт барысында өзгеруін, сондай-ақ Жер мен оның магнитсферасындағы геофизикалық процестерді зерттейтін геофизика саласы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология