1924 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
нобай|Рэмси Макдональд.
нобай|1924 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының плакаты.
* 1 қаңтар – Мәскеуде «Қызыл жұлдыз» газеті шыға бастады.
* 22 қаңтар - Рэмси Макдональд Біріккен Корольдіктің Лейбористік партиядан шыққан алғашқы премьер-министр болып тағайындалды.
* 25 қаңтар - Француз Альпілерінде Шамониде 1924 жылғы алғашқы Қысқы Олимпиада ойындары ашылды.
* 26 қаңтар - Петроград Ленинград деп өзгертілді.
* 27 қаңтар – В.И. Ленин Қызыл алаңдағы мавзолейге жерленді.
* 31 қаңтар – КСРО Кеңестерінің екінші съезі КСРО-ның алғашқы Конституциясын бекітті.

### Ақпан
* 1 ақпан - Ұлыбритания КСРО-ны мойындады.
* 7 ақпан - Италияның фашистік үкіметі Кеңес Одағын ресми түрде мойындады.
* 8 ақпан 
** АҚШ тарихындағы алғашқы газ камерасын қолдану арқылы өлім жазасы Невада штатындағы Карсон қалалық түрмесінде орындалды. Сотталған кісі өлтіруші Джи Чжон тығыздалған камерада синил қышқылымен өлім жазасына кесілді.
** Техас штатындағы Хантсвиллдегі мемлекеттік түрмеде бес тұтқынды (барлығы афроамерикалықтар) өлім жазасына кесті, бұл штатта электрлік орындық алғаш рет қолданылды.
* 13 ақпан - Британия тарихындағы алғашқы ашық фашистік оқиға Лондондағы Сесил қонақ үйінде өтті, оған британдық фашистік және итальяндық жер аударылған қауымдастықтың шамамен 500 мүшесі қатысты.
* 15 ақпан - Американдық әскерлер Гондурастағы азамат соғысқа араласа бастады.
* 25 ақпан – Бұхара Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің пленумы Орталық Азиядағы ұлттық шекараны белгілеу бастамасын мақұлдады.
* 29 ақпан - Аустрия мен КСРО арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнады.

### Наурыз
* 3 наурыз – Мұстафа Кемал басқарған Түркия Республикасының ұлы ұлттық мәжілісі Осман халифатын құлатты, VII ғасырдан бері жүрген халифаттың тарихына нүкте қойды.
* 10 наурыз – Түркістан Коммунистік партиясының Орталық Комитеті Орталық Азиядағы ұлттық шекараны белгілеу бастамасын мақұлдады.
* 25 наурыз - Грекияда екінші Грек Республикасы жарияланды.
* 27 наурыз - Мюнхенде мемлекетке опасыздық жасады деген күдікпен сотталған Эрих Людендорф пен Адольф Гитлер соңғы сөз сөйледі.

### Сәуір
нобай|MGM Lion компаниясының түпнұсқа логотипі, шамамен 1926 жыл.
* 1 сәуір - Адольф Гитлер 1923 жылғы Сыра төңкерісіне қатысқаны үшін Германиядағы Ландсберг түрмесінде бес жылға бас бостандығынан айырылды (ол тоғыз айдан кем отырды).
* 3 сәуір - Ирландия Ұлыбритания үкіметімен Ирландия азаматын «британдық азамат» деп атау керек пе, жоқ па деген мәселеде келісімге келе алмаған соң, алғаш рет өзінің алғашқы төлқұжаттарын берді.
* 6 сәуір – Италиядағы жалпы сайлау өтті. Фашисттер сайлауда жеңіске жетіп, дауыстардың үштен екісін алды.
* 8 сәуір - Түркияда Шариғат соттары Түркия ұлы ұлттық Мәжілісінің шешімімен таратылды.
* 16 сәуір 
** Румыния Италияға қарыздарын өтегенін мәлімдеді.
** Жапон бизнесі иммиграциялық заң жобасына наразылық ретінде АҚШ-тан келген тапсырыстарды тоқтата бастады.
** Metro Pictures, Goldwyn Pictures Corporation және Louis B. Mayer Pictures компанияларын Маркус Лоу біріктіріп, Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) компаниясын құрды.
* 20 сәуір - Түркияның 105 бөлек баптан тұратын Конституциясы Түркияның ұлы ұлттық Мәжілісінде ресми дін ислам, ресми тіл түрік тілі және астанасы Анкара болатындығы туралы ережелермен бекітілді.

### Мамыр
* 1 мамыр – Ленинград зауытынан кеңестік өндірістегі алғашқы трактор шығарылды.
* 4 мамыр – 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты Парижде өтті.
* 11 мамыр – Готтлиб Даймлер мен Карл Бенцке тиесілі компаниялардың бірігуі арқылы Mercedes-Benz компаниясы құрылды.
* 31 мамыр – КСРО мен Қытай арасындағы мәселелерді шешудің жалпы қағидаттары туралы келісімге қол қойылды. Елдер арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнады.

### Маусым
* 2 маусым - Америка Құрама Штаттарында президент Калвин Кулидж барлық байырғы американдықтардың АҚШ азаматтығын мойындайтын үнді американдықтарға азаматтық туралы заңға қол қойды.
* 10 маусым - Албан көтерілісі Ахмет Зогтың режимін құлатты.
* 18 маусым:
** Дания Кеңес Одағын ресми түрде таныды.
** Ұлыбритания Мексикамен қарым-қатынасын үзді.
* 20 маусым - Дүниежүзілік шахмат федерациясы құрылды.
* 28 маусым – Албания Республикасы КСРО-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

### Шілде
* 4 шілде - Цезарь салатын Мексикада итальяндық ресторатор Цезарь Кардини Тихуанадағы Caesar's мейрамханасында ойлап тапты.
* 5 шілде - Жазғы Олимпиада ойындарының ресми ашылу салтанаты Францияның Париж қаласындағы «Стад Коломб» стадионында өтті. Германия Ұйымдастыру комитеті шақырмағандықтан, ойындарға екінші жыл қатарынан қатыспады.
* 12 шілде - АҚШ әскері 1916 жылы оккупацияланған Доминикан Республикасынан кетті.
* 19 шілде - Аргентинада Напалпи қырғыны болған кезде, Аргентина полициясы мен малшылар 400 жергілікті Тоба халқын қырды.

### Тамыз
* 7 тамыз - Жапония мен Кеңес Одағы қарым-қатынасты қалыпқа келтіру үшін келіссөздер бастады.
* 15 тамыз - Мисерикордия университеті Далласта, Пенсильвания штатында құрылды.
* 18 тамыз - Француздар бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның басып алған Оффенбург пен Аппенвейер қалаларынан кетті.
* 28 тамыз - Грузия Кеңес өкіметіне қарсы сәтсіз көтеріліс жасады, нәтижесінде бірнеше мың адам қаза тапты.

### Қыркүйек
* 2 қыркүйек - Германия Доус жоспары бойынша репарация ретінде алғашқы 20 миллион алтын марка төлемін жасады.
* 9 қыркүйек - Бельгияда 8 сағаттық жұмыс күні енгізілді.
* 12 қыркүйек - Түркияның оңтүстік-шығысындағы Ассирия халқының екінші көтерілісі - несториан көтерілісі басталды.
* 16 қыркүйек – Түркістан АССР Орталық Атқару Комитетінің кезектен тыс сессиясы Орталық Азиядағы ұлттық-мемлекеттік шекараны белгілеу жоспарын бекітті.
* 30 қыркүйек - Одақтас державалар халықаралық қатынастардың жақсаруына байланысты неміс флотына бақылауды жеңілдетті.

### Қазан
* 2 қазан – Ұлттар Лигасы Ассамблеясы Женева хаттамасын Лиганы нығайту құралы ретінде қабылдады, бірақ кейіннен ол ратификацияланбады.
* 12 қазан – Молдова Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы құрылды, оның астанасы Балта қаласында болды.
* 13 қазан - Қасиетті Мекке қаласын уаххабилер Сауд Арабиясының Нежд патшалығы Хиджазды жаулап алуы кезінде басып алды.
* 19 қазан - Сауд Арабияның негізін қалаушысы Әбділ Әзиз өзін Меккедегі қасиетті орындардың қорғаушысы деп жариялады.
* 25 қазан - Сэр Артур Конан Дойлдың «Үш қарғыс атқырдың басынан кешкен оқиғасы» атты Шерлок Холмс әңгімесі алғаш рет АҚШ-тағы Collier's Weekly журналында жарық көрді.
* 27 қазан -  Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы және Түркімен Кеңестік Социалистік Республикасы құрылды. РСФСР-дің Түркістан АКСР-і, Бұхара Социалистік Кеңестік Республикасы және Хорезм Социалистік Кеңестік Республикасы өз қызметін тоқтатты.
* 28 қазан - Франция мен Кеңес Одағы алғаш рет 1917 жылы Ресей империясының орнына коммунистік үкімет орнағаннан кейін дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
* 29 қазан – Кеңестердің 5-ші Хорезм құрылтайы Орталық Азиядағы ұлттық-мемлекеттік шекараны белгілеу жоспарын бекітті.

### Қараша
нобай|Калифорния жалауында  Калифорниялық гризли аюы бейнеленген.
* Қараша – Калифорниялық гризли аюын соңғы рет Секвойя ұлттық саябағында полковник Джон Р. Уайт тіркеді.
* 4 қараша - Стэнли Болдуин екінші рет Біріккен Корольдіктің премьер-министрі болып тағайындалды.
* 26 қараша – Моңғол Халық Республикасы жарияланды.

### Желтоқсан
* 1 желтоқсан – Эстонияда Кеңес Одағы қолдаған коммунистердің мемлекеттік төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталды.
* 12 желтоқсан - КСРО Орталық Атқару Комитеті аң аулау мылтығынан басқа барлық дерлік атыс қаруын ұстауға тыйым салатын жарлық шығарды.
* 20 желтоқсан - Германияда Адольф Гитлер 1923 жылғы Сыра Холлындағы төңкерістегі шешуші рөлі үшін тоғыз айлық бас бостандығынан айырылғаннан кейін Ландсберг түрмесінен босатылды.
* 24 желтоқсан - Албания республикаға айналды.
* 26 желтоқсан - Франциядағы Кеңес елшісі Леонид Красин Ресей патшалық дәуірде жиналған қарыздарды өтемейтінін мәлімдеді.

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1924 жылы туғандар]]*
* 1 тамыз - Жорж Шарпак, Украина физигі, 1992 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты.

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1924 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*