open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әбсаттар Қарымсақов

**Әбсаттар Қарымсақов** (1910 – 15 тамыз 2001) — еңбек және соғыс ардагері. Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, № 3 ауылда туған. 
## Өмірбаяны
1910 жылы Қарымсақ пен Ұрқия шаңырағында дүниеге келген. Қызылорда совхоз техникумын тәмамдады, механик (1938),  Ленинградтағы Киров атындағы 1-әскери-жаяу әскер училищесін бітірді (1941).  

Облыста колхозды алғаш ұйымдастырушының бірі. Қызылорда тәжірибе шаруашылығында дақыл өсірумен айналысты, кейін бригадир, шаруашылық басшысы болып  қызмет атқарды. Содан соң  қолына кетпен ұстап аты аңызға айналған «Шиелі», «Қырықбайтақ» және  «Қос апан» сияқты үлкен каналдарды кетпенмен қазуға жұртты жұмылдырып, аңызақ, ашық далаға мол су жеткізді. Бидай егіп, жоңышқа өсірді, ауқымды шабындықтар мен жайылымдықтар жасап, елді еңбекке баулып,  аса қиын тығырықтан алып шықты. 

Ә.Қарымсақов Ұлы Отан соғысы басталғанда туған жерін қорғауға аттанды. Ленинградтағы Киров атындағы 1-әскери-жаяу әскер училищесін ойдағыдай бітірген бойы 1-Украина майданына жөнелтілді. Онда барған соң атқыштар взводының командирі болып тағайындалды. Соғыс техникасының, қару-жарағының тілін біліп, оны көздеген нысанаға бағыттауды жетік үйренген. Ол Украина, Польша, Германияда жауынгерлік үлкен жолдан өтті. 

Сталинград және Курск үшін болған қан майдандарына қатысты.

## Отбасы
*Әкесі – Қарымсақ,  Анасы – Ұрқия /өзге мәлімет жоқ/.
*Үйленген: зайыбы – Әнипа Бәйменқызы Қарымсақова еңбек ардагері /1910 - 29 қаңтар 1994/,  балалары – Итен /1940/ журналист-жазушы,  Сейтен  /1947/ дәрігер,  Дүйсен /1950/  дәрігер,  Сұлтан /1953/ дәрігер. 

## Марапаттары
•«Қызыл жұлдыз» ордені 
•«Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі
•«Германияны жеңгені үшін» медалі  
•«Ерлігі үшін» медалі 
•«Мәскеудегі халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің  алтын медалі», басқа да  көптеген жауынгерлік  және мерекелік медальдармен, Құрмет грамоталарымен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария ауданы (Қызылорда облысы) тұлғалары
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Комсомол ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Комсомол ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Комсомольское ауылы кіреді. Орталығы – Комсомольское ауылы. Округ құрамында болған *Первомайское* ауылы 2013 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 567 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы ауылдық округтері
Комсомол ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Комсомол ауылдық округі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Комсомольское, Қоскөл, Ленинское, Чапаев ауылдары кіреді. Орталығы – Комсомольское ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1614 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Красноармейский ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Красноармейский ауылдық округі** – Қостанай облысы Денисов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Фрунзе, Кочержиновка, Красноармейское ауылдары кіреді. Орталығы – Фрунзе ауылы. Округ құрамында болған *[[Тавриченка]]* ауылы 2019 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2265 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Денисов ауданы ауылдық округтері
Кемеңгер ауылдық округі

**Кемеңгер ауылдық округі** – Павлодар облысы Павлодар ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін "Красноармейский ауылдық округі" деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Кемеңгер, Шаңды ауылдары және Красноармейка темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Кемеңгер ауылы. Округ құрамында болған *№2 бөлімше (Мирное)* ауылы 2004 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар ауданы ауылдық округтері
Куйбышев ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Куйбышев ауылдық округі** — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Боголюбово, Вознесенка, Надёжка ауылдары кіреді. Орталығы – Боголюбово ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2602 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылжар ауданы ауылдық округтері
Көксу ауылдық округі (Қарағанды облысы)

**Көксу ауылдық округі** – Қарағанды облысы Абай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жартас, Көксу, Северное, Южное ауылдары кіреді. Орталығы – Көксу ауылы. Округ құрамында болған *[[Зелёные Ключи]]* ауылы 2023 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы) ауылдық округтері
Көксу ауылдық округі (Түркістан облысы)

**Көксу ауылдық округі** – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Айдаркөл қашары, Басланды, Жоласар, Көксу ауылдары кіреді. Орталығы – Көксу ауылы.

***<small>Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген.</small>***

## Дереккөздер

Санат:Шардара ауданы ауылдық округтері
Дәурен Сейітқалиев

**Сейітқалиев Дәурен Нұхұлы** — «Жас Отан» жастар канатының облыстық кеңесшісі, «Жастар таңдауы – Атырау» атты жастар қоғамдық бірлестігінің төрағасы, «Құлсары» жайдарман тобының мүшесі, Атырау қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің қосымша білім беру педагогы, актер, биші, ұйымдастырушы.

## Өмірбаяны
1989 жылы 5 желтоқсанда Атырау облысы, Атырау қаласында дүниеге келді. Әкесі - Нұх Сембайұлы Сейітқалиев Анасы, анасы - Раиса Сәпиқызы Асхарова. 2016 жылы жұбайы Абитова Жанар Серікқызымен отау құрды.

### Білімі
*2007 жылы  Н. Тілендиев атындағы Кіші өнер академиясында хореорафия мен актер шеберлігі бағытында білім алып, осы академияны тәмамдады. 
*2011 жылы Батыс Қазақстан облысы, Орал қаласында М.Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетін хореограф-тәлімгер мамандығын бітірді.

### Қызмет жолы
*2011-2013 ж. Қазақстан, Ресей, Болгария мемлекеттерінде өткен «Адами тұлғаның қалыптасуы» тренинг семинарларының қатысушысы.
*2014-2016 ж. Назарбаев Зияткерлік мектебінде қосымша білім беру педагогы, өзін-өзі басқару парламенті жетекшісі, хореограф болып жұмыс істеді. 
*Атырау қаласы «Жастар таңдауы – Атырау» атты жастар қоғамдық бірлестігінің төрағасы
*«Жас-Отан» жастар партиясының беделді мүшесі.  

**Ұйымдастырушы, жетекшілік жұмыстары:**
*Орал қаласы «42-размер» атты әзіл-сықақ теледидар жобасы.
*Атырау қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінде Қызылорда қаласының тұрғыны Қорғанбек Жасұланға арналған қоғамдық-қайырымдылық флэшмобы.

## Жетістіктері
*2004 жылы Алматы қаласы «Бозторғай» лауреаты. 
*2005 жылы Санкт-Петербург қаласы «Окно в Европу» лауреаты.
*2006 жылы Болгарияда «Усминикито но морето» лауреаты.
*2008 жылы Астана қаласы «Шабыт» конкурс лауреаты.
*2009 жылы Астана қаласы КТК-Жоғарғы лига жеңімпаз тобының мүшесі.
*2010 жылы Польша «7 қаланы аралау» фестивалі, Қазақстан және Шет елдер халықаралық би байқауының лауреаты.
*2015 жылы «Жас Отан» партиясы сертификаты, Қазақстанның  «Жас Көшбасшылар» ассоциациясының  сертификаты, Назарбаев Зияткерлік мектебінде атқарған елеулі еңбегі үшін алғыс хат иегері болды.
*2015 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Алғыс хат» иегері атанды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
"Facebook" әлеуметтік желісіндегі жеке парақшасы
Global Shapers

Global Shapers (Глобал шейперс) қауымдастығы - Дүниежүзілік экономикалық форумның бастамасы. Бұл өз саласында елеулі жетістіктерге жеткен және қоғамды жақсартуға өз үлестерін қосқысы келетін 20-30 жас аралығындағы жастар құрған және басқаратын хабтардың (әр қаладағы бөлімшелер) желісі.

Шейпер (ағылшын тіл. Shaping) сөзбе-сөз аударғанда "қалыптастырушы", "жаңа форма беруші" деген мағынаны білдіреді. Басқаша айтқанда, шейпер - болашақтың архитекторы.

Глобал шейперс қауымдастығының негізін 2011 жылы әлемдегі белсенді жастардың басын біріктіру мақсатында Дүниежүзілік экономикалық форумның ұйымдастырушысы және атқарушы төрағасы Клаус Шваб қалаған.

Қауымдастық әлем бойынша әрбір ірі қалаларда орналасқан хабтардың желісі бойынша ұйымдастырылған. Олар өздерінің жергілікті мекендерінің шеңберінде әр түріл оң әсер тудыратын іс-шаралар мен жобалар жасайды.

Қауымдастық мүшесі ретінде өз қабілеттерін қоғамдық игілікке жұмсағысы келетін кез-келген мамандықтың өкілдері тіркеле алады. Мүшелікке қабылдау барысында айтулы жетістіктерге жеткен, өз ісінің шебері атана білген жастарға басымдық беріледі.

2016 жылдың 26 маусымына дейін әлемде 459 хабтар мен 6216 мүше тіркелген. Қазақстанда "Global Shapers" Алматы және Астана қалаларында жұмыс істейді.

Санат:Халықаралық ұйымдар
Байтанат

**Байтанат** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Зубаир ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулиха ауылынан батысқа қарай 62 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Белағаш ауылдық округі (Жақсы ауданы)

**Белағаш ауылдық округі** – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы  әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Белағаш ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жақсы ауданы ауылдық округтері
Беккарьер

**Беккарьер** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Белағаш ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Дүйсекен

**Дүйсекен** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Белағаш ауылдық округі құрамындағы темір жол айрығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-батысқа қарай 41 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Месси-Роналду қарсыластығы

[thumb|[Криштиану Роналду мен Леонель Месси 2011 жылы 9 ақпанда  Женевада Аргентина мен Португалия матчының алдында]]

**Месси-Роналду қарсыластығы** әлемдегі танымал қарсыластардың бірі. Бұл Аргентина және Португалия футболшылары Леонель Месси мен Криштиану Роналду қарсыластығы.

## Өмірбаяндары
### Лионель Месси

**Лионель Андрес Месси ** () — Аргентиналық футболшы және «Барселона» командасының шабуылшысы.

Месси 1987 жылы 24 маусымда Росариода дүниеге келген. Әкесі – Хорхе Месси, анасы – Силия Месси (қыз кезіндегі тегі – Кусситини). Оның атасы Анджело Месси 1883 жылы Италияның Анкона қаласынан Аргентинаға көшеді.

Оның  Родриго мен Матиас атты екі ағасы жене Мария Соль атты апасы бар. Месси футболды өз әкесінің Грандоли клубында 5 жасынан ойнай бастайды. 1995 жылы Месси «Ньюэллз Олд Бойз» командасына көшеді. 11 жасында Лионельге соматотропин (өсу гармоны ) жетіспеушілігі диагнозы қойылады.
«Ривер Плейт» командасы оған қызығушылық көрсеткенімен, оның емдеуіне жеткілікті қаражат таппады. «Барселонаның» спорттық директоры Карлес Рексач  Мессиді 13 жасында байқаған соң жас дарын оған қатты әсер етеді. Сондықтан ол клуб басшылығынан, Мессиді және оның отбасын Испанияға көшіріп әкелуі мен сырқатын емдеуге, қаражат бөлетін келісіміне қол жеткізді. Содан бері Месси «Барселонаның» жасөспірімдер құрамында ойнай бастайды.

### Криштиану Роналду

**Криштиану Роналду душ Сантуш Авейру** (португалша Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro, 5 ақпан, 1985 жыл) - Криштиану Роналду атымен танылған португалиялық футболшы. Португалия құрама командасында капитан ретінде және Реал Мадрид клубында жартылай қорғаушы, шабуылшы ретінде өнер көрсетеді. Манчестер Юнайтед клубынан Реал Мадридқа өту үшін 83 млн. артық фунт стерлинг төленгенде футбол тарихындағы ең қымбат футболшы атанған еді. Одан тысқары, келісім-шарт бойынша, Реал Мадрид клубы Роналдуға жылына 12 млн. еуро жалақы төлейді. 2010 жылы Жозе Моуринью: «Мен — ең үздік жаттықтырушылардың бірімін, ал Роналду әлемнің ең мықты футболшысы». 2012 жылы Диего Марадона Роналдуны "әлемдегі ең мықты футболшы" деп атады.

## Жетістіктері
[thumb|[Криштиану Роналду 15 қаңтарда Алтын добын Сантьяго Бернабеу аланында көрсетуі]]

### Жыл ойыншысы

### ФИФА Алтын добы

### Алтын бутсы

Санат:Криштиану Роналду
Санат:Леонель Месси
Көктерек ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Көктерек ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мортық, Көктерек ауылдары кіреді. Орталығы – Мортық ауылы. Округ құрамында болған *Тоспа* ауылы 2008 жылы, ''Қарамырза'' ауылы 2024 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1001 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Уәлиханов ауданы ауылдық округтері
Көктерек ауылдық округі (Бәйдібек ауданы)

**Көктерек ауылдық округі** – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бірлік, Кеңестөбе, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Кеңестөбе ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бәйдібек ауданы ауылдық округтері
Лебяжі ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Лебяжі ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Құралай, Лебяжье ауылдары кіреді. Орталығы – Лебяжье ауылы. Округ құрамында болған ''Круглое'' ауылы 2019 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 979 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы ауылдық округтері
Аққулы ауылдық округі

**Аққулы ауылдық округі** – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2018 жылға дейін "Лебяжі ауылдық округі" деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Аққулы ауылы кіреді. Орталығы – Аққулы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Аққулы ауданы ауылдық округтері
Лесной ауылдық округі (Аққайың ауданы)

**Лесной ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы әкімшілік бірлік. 1999 жылға дейін *Ленин ауылдық округі* деп аталған.

## Әкішілік құрамы
Құрамына Ленинское, Дайындық ауылдары кіреді. Орталығы – Ленинское ауылы. Округ құрамында болған ''Қызылжұлдыз'' ауылы 2010 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1512 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы ауылдық округтері
Большие Дубравы ауылдық әкімдігі

**Большие Дубравы ауылдық әкімдігі** – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы Лесной ауылдық округі Большие Дубравы ауылдық әкімдігі болып қайта құрылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Большие Дубравы, ''Ковалёвка'' ауылдары кіреді. Орталығы – Большие Дубравы ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 802 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Сарыкөл ауданы ауылдық округтері
Лесной ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Лесной ауылдық округі** – Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Крупское, Лесное, Раздельное ауылдары кіреді. Орталығы – Лесное ауылы. Округ құрамында болған ''Октябрьское'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Железин ауданы ауылдық округтері
Ломоносов ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Ломоносов ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ломоносовка, Ставрополка, Степное, Урожайное ауылдары кіреді. Орталығы – Ломоносовка ауылы. Округ құрамында болған ''Ломоносовское'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2460 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы ауылдық округтері
Ломоносов ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Ломоносов ауылдық округі** – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қасқаат, Көктерек, Шиелі ауылдары кіреді. Орталығы – Қасқаат ауылы. Округ құрамында болған ''Қаражар'' ауылы 2017 жылы, ''Қарамай'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2561 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Меңдіқара ауданы ауылдық округтері
Май ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Май ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Майское ауылы кіреді. Орталығы – Майское ауылы. Округ құрамында болған *Жаңатұрмыс, Найзатомар* ауылдары 2008 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 556 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы ауылдық округтері
Май ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Май ауылдық округі** – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Майское, Приреченское ауылдары кіреді. Орталығы – Майское ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2273 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері
Май ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Май ауылдық округі** – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Еңбекші, Май ауылдары кіреді. Орталығы – Май ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған *Охра* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы ауылдық округтері
Майбалық ауылдық округі

* Майбалық ауылдық округі  – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Берёзовка қосшар

**Берёзовка қосшар** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Новодворов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан солтүстікке қарай 16 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Богомолово

**Богомолово** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Таврия ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан шығысқа қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 13 адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Жерновка

**Жерновка** — Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл, Жернов ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Мереке ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

**Мереке ауылдық округі** – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мереке, Қалмақ ауылдары кіреді. Орталығы – Мереке ауылы. Округ құрамында болған *[[Жайықбай]]*, ''Карташово'' ауылдары 2011 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 731 адамды (359 ер адам және 372 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тасқала ауданы ауылдық округтері
Петропавл ауылдық округі

**Петропавл ауылдық округі** – Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Петропавловка, Изатулла ауылдары кіреді. Орталығы – Петропавловка ауылы. Округ құрамында болған ''Воскресеновка'' ауылы 2018 жылы, ''Мещанка'' ауылы 2019 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы ауылдық округтері
Михайлов ауылдық округі (Қарабалық ауданы)

**Михайлов ауылдық округі** – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Михайловка, Лесное, Терентьевка ауылдары кіреді. Орталығы – Михайловка ауылы. Округ құрамында болған ''Светлое'' ауылы 2023 жылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1454 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қарабалық ауданы ауылдық округтері
Михайлов ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Михайлов ауылдық округі** – Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Красновка, Михайловка, Мыңкөл, Петропавловка ауылдары кіреді. Орталығы – Михайловка ауылы. Округ құрамында болған ''Благодатное'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Железин ауданы ауылдық округтері
Мәдениет ауылдық округі (Абай облысы)

**Мәдениет ауылдық округі** – Абай облысы Аягөз ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Мәдениет ауылы. Округ құрамында болған *Көктал* ауылы 2013 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы ауылдық округтері
Мағжан ауылдық округі

**Мағжан ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы әкімшілік бірлік. 2018 жылға дейін *Молодёжный ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Жастар, Сарытомар ауылдары кіреді. Орталығы – Жастар ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 660 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы ауылдық округтері
Молодёжный ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Молодёжный ауылдық округі** – Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Молодёжное, Матросово ауылдары кіреді. Орталығы – Молодёжное ауылы.

## Тарихы
2019 жылы Молодёжное ауылы мен Матросово ауылынан Молодёжный ауылдық округі құрылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 744 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Арқалық қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Мәдениет ауылдық округі (Қызылорда облысы)

**Мәдениет ауылдық округі** – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Мәдениет ауылы кіреді. Орталығы - Мәдениет ауылы. Округ құрамында болған ''Сәтбай'' ауылы 2015 жылы таратылған.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1951 адамды (1048 ер адам және 903 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Жалағаш ауданы ауылдық округтері
Ілияс Мұхамед-Халелұлы Сүлейменов

**Ілияс Мұхамед-Халелұлы Сүлейменов** (1964 жылы 25 маусым күні Алматыда туған) - белгілі қазақ зергері, ғалым, философия ғылымдарының докторы, қолөнердегі "Еуразиялық этномодерн" бағытының негізін қалаушы. 

## Өмірбаяны
Ілияс Сүлейменов 1964 жылы 25 маусымда Алматыда қаласында белгілі жазушы, аудармашы, ғалым Мұхамед-Халел Сүлейменовтің отбасында дүниеге келген. 
1986 жылы Қазақ мемлекеттік университетін тәмәмдаған. Әскердегі қызметтен кейін Қазақ ҒА Философия және құқық институтының аспирантурасына түседі. 
1997-1998&nbsp;жылдары Мәскеу Үкіметінің жанындағы оқу орындарының біріккен академиясының докторантурасында оқиды. 

## Дереккөздер

Санат:Зергерлер
Санат:25 маусымда туғандар
Санат:1964 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Философия және құқық институты түлектері
Николаев ауылдық округі

* Николаев ауылдық округі – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Николаев ауылдық округі – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Николаев ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.
Новопокров ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Новопокров ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новопокровка, Ақсу, Белоглинка, Еңбек, Жаңасу ауылдары кіреді. Орталығы – Новопокровка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1749 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Шал ақын ауданы ауылдық округтері
Новопокров ауылдық округі (Абай облысы)

**Новопокров ауылдық округі** – Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новопокровка, Қарағайлы, Сарыноғай ауылдары кіреді. Орталығы – Новопокровка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы ауылдық округтері
Новопокров ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Новопокров ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Галицкое, Новопокровка ауылдары кіреді. Орталығы – Галицкое ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы ауылдық округтері
Новосёлов ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Новосёлов ауылдық округі** – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новосёловка, Аққұдық, Құрқуыс, Сосновка ауылдары кіреді. Орталығы – Новосёловка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1713 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Әулиекөл ауданы ауылдық округтері
Вальвестино (су қойма)

**Вальвестино** (Lago di Valvestino) — Италияның солтүстігіндегі жасанды көл. Ломбардияның Брешиа шет аймағында орналасқан. Көл Тосколано өзенінде СЭС бөгетінің құрылысы барысында пайда болған. Су қойманы толтыру 1962 жылы басталған. Вальвестино көлі іс жүзінде Гарньяно коммунасының аумағында орналасқан, оның тек кішкентай бөлігі ғана Вальвестино коммунасына қарасты.
солға|нобай|250x250 нүкте|Вальвестино бөгеті

## Сілтемелер
* http://www.ise.cnr.it/limno/schede/valvestino.htm 

Санат:Су қоймалары
Новопокров ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Новопокров ауылдық округі** – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Варваровка ауылдық округінен" 1 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Новопокровка, Варваровка, Воскресеновка ауылдары кіреді. Орталығы – Новопокровка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2278 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Ноғайбай

**Ноғайбай** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

**Кісі есімі:** 

* Ноғайбай Айғабылов
* Ноғайбай Дәулетбақұлы
* Ноғайбай Сүлейменұлы

**Елді мекендер:** 

* Ноғайбай – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы ауыл.
* Ноғайбай – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл.

* Ноғайбай ауылдық округі
Озёрный ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Озёрный ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Озёрное, Бауман, Қарақамыс ауылдары кіреді. Орталығы – Озёрное ауылы. Округ құрамында болған ''Ақбалық'' ауылы 2018 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1167 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) ауылдық округтері
Озёрный ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Озёрный ауылдық округі** – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Озёрное, Суриковка, Шишкинское ауылдары кіреді. Орталығы – Озёрное ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2721 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай ауданы ауылдық округтері
Нұра ауылдық округі

* Нұра ауылдық округі – Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданындағы әкімшілік бірлік.
* *Нұра ауылдық округі* – Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданындағы Сөгеті ауылдық округінің бұрынғы атауы.
* Нұра ауылдық округі – Алматы облысы Талғар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Ольгин ауылдық округі (Павлодар ауданы)

**Ольгин ауылдық округі** – Павлодар облысы Павлодар ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ольгинка ауылы кіреді. Орталығы – Ольгинка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Павлодар ауданы ауылдық округтері
I Мехмет

**I Мехмет** (; 1389 – 26 мамыр 1421) — Осман империясының 5-ші сұлтаны, қолбасшы.

I Мехметтің замандастары оны әділ, момын, бейбітшіл мінезді билеуші екенін мінездеді. Сұлтан діни еріктілікті ұстанды, яғни мұсылман емес османлыларға сабырмен қарады, сауданы дамытуға тырысты, ғимараттар салды (мысалы, Адрианополь мешіті), әдебиетті сүйді, әсіресе поэзияны.

## Өмірбаяны
I Мехмет 1387 жылы османлы елордасы Бурса қаласында османлы сұлтаны I Баязиттің шаңырағында дүниеге келді. Әкесі өте қуатты билеуші болатын. Алайда Анадолыға басып кірген Тұран әмірі I Темір Анкара шайқасында I Баязитті жеңіп, Османлы мемлекетін едәуір әлсіретті.

1402 жылы тұтқынға алынған I Баязит анықталмаған себеппен қаза тапты. Осыдан кейін Османлы мемлекетінде сұлтанаралық заман болды (1402-1413). Тақ үшін күреске I Баязиттің төрт ұлы қатысты: Иса, Мұса, Сүлеймен және Мехмет. 1402 жылы Сүлеймен шаһзада Румелияда, Иса шаһзада Батыс Анадолыда, ал Мехмет шаһзада Шығыс Анадолыда өздерін сұлтан деп жариялады. Басында Мұса шаһзада Мехмет шаһзадамен бірге болған, алайда соңғысы Мұса шаһзаданы Сүлеймен шаһзадамен соғыстырғанда, Мұса шаһзада жеңіске жетіп, Сүлеймен шаһзаданың орнына өзін сұлтан етіп жариялады. Мехмет шаһзада өз ағасын жазалау мақсатымен Румелия үшін күреске түседі. Сондықтан ол византиялық император II Мануил көмегімен Анадолыдан Фракияға кемелермен өтеді. Бірақ сол кездегі шайқастар екі жаққа да пайда әкелмеді, оның үстіне Мехмет шаһзада Айдын бейінен қорғану үшін Анадолыға қайтып келуге мәжбүр болды. Соңғы шаруаны тындырып алғаннан кейін, ақыры, 1413 жылы Мұса шаһзаданың әскерін талқандап, османлылардың барлық жерлерін өзіне бағындырды.

### Билеген жылдары
Сұлтан болғаннан кейін I Мехмет бар күш-жігерін Османлы сұлтандығын бұрынғы қалпына келтіруге жұмсады. Сондықтан сұлтан барлық көрші елдермен жақсы қарым-қатынаста болып, бар қуатын тек он жыл бұрын тәуелсіздігін алған бейліктерге шоғырлайды. 1415 жылы I Мехмет Қараман Бейлігінен басқа жуырда тәуелсіз алған бейліктердің барлығын бағындырды. 1416 жылы османлы форты Венеция фортына қарсы соғыс жүргізді, алайда венециялықтар Гелиболу түбегіне жақын жерде жеңіске жетіп, османлылардың 25 кемесін алды. Сол жылы Анадолыда Бадреддин Махмұт Симауи бастаған кең ауқымды төңкеріс басталды. Бұл төңкерісті сұлтан Смирна шайқасында басты. Өмірінің соңғы жылдарында да I Мехмет тағы бір төңкерісті басты. Бұл төңкерісті жетекшісі өзіне сұлтанның ағасы Мұстафа шаһзада деген жалған есім алды.

## Садрағзамдары

Санат:Османлы империясының сұлтандары
Девятка

**Девятка** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Краснояр ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 64 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 50 адам (2009).

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Дмитриевка (Абай облысы)

**Дмитриевка** — Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл, Дмитриев ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
I Баязит

**I Баязит** (; 1357 – 8 наурыз 1403) — Осман империясының 4-ші сұлтаны, қолбасшы.

## Өмірбаяны
I Баязит 1357 жылы османлы сұлтаны I Мұрат шаңырағында дүниеге келді. Ол сұлтандық отбасысында кіші бала болды. Шамамен 1381 жылы Баязит гермиян әмірі Сүлейменнің Дәулетшаһ деген қызына үйленді. Жасау мүлкі ретінде гермияндар өздерінің кейбір иеліктерін берді. Содан кейін Баязит әкесінің үкімімен Кютахьяның санжақбейі болып тағайындалды.

### Сербия жаулауы
15 маусым 1389 жылы әкесінің өліміне байланысты Баязит османлы сұлтаны болып жарияланды. Анасы Гүлшешек қатын грек болу себебімен Баязитті сұлтан ретінде османлылардың христиан вассалдары көруді қалаған. Ал түріктердің көбісі Баязиттің үлкен ағасы Жақып шаһзаданы жақтаған. Соған байланысты Баязит үлкен ағасы тарапынан ешқандай бүлік көрмес үшін оны өлім жазасына кесті. Осылайша "аға-іні өлтірушілік" дәстүрі пайда болды. Баязиттің ойынша, сұлтан аға-інісіз қалса, елде ешқандай бүлік, көтеріліс болмайды. Баязиттің ұрпақтары, яғни келесі сұлтандар да "аға-іні өлтірушілік" дәстүріне бағынып, тақты осы әдіспен сақтап қалып отырды.

Косово жазығындағы шайқаста османлылар толықтай жеңіске жетті. Ал I Баязит әкесі үшін кегін алды: серб князі Стефан Вулковичпен келісім жасап, Сербияны Османлы мемлекетінің вассалы етті, ал оның әпкесі Оливера Вулковичті әйелдікке алды.

### Анадолы жаулауы
Османлы әскері Балқан түбегінде болған кезде, түрік бейліктері османлылардан өздерінің бұрынғы жерлерін қайтаруға кірісті. Алайда мұны сезген I Баязит өз әскерін лезде Анадолыға асырып, түрік бейліктеріне үлкен жорық жасады. Осы жорықта I Баязит Айдын, Сарухан, Гермиян, Ментеше және Хамит бейліктерін жаулап алды. Бұл жаулаулар османлыларға Жерорта теңізі мен Эгей теңізіне жол ашты. Жаңа құрылған Османлы флоты Хиос аралын ойран етті, Аттика жағалауларына шапқыншылықтар жасады, және теңіздегі басқа аралдарға сауда шектемесін қоюға тырысты.

1390 жылы I Баязит Қараман бейлігінің елордасы Коньяны жаулап алды. Келесі жылы қараман бейі Алаеддин бей I Баязитке қарсы соғысты жаңартты, алайда шайқас кезінде жеңіліс тауып, I Баязит үкімімен өлім жазасына кесілді. Сонымен қатар I Баязит Кайсери, Сивас бейліктерін және Кастамону әмірлігін жаулап алды. Кастамону жаулауы османлыларға Қара теңіздегі Синоп кемежайына жол ашты.

Жаулап алынған бейліктер басқаруын I Баязит жергілікті намангерлерге тапсырып, өзі көп уақытын Еуропада өткізді. I Баязит саясатының әкесі I Мұраттың саясатынан айырмашылығы — ассимиляция саясатын ұстанбады.

## Садрағзамы

Санат:8 наурызда қайтыс болғандар
Санат:1403 жылы қайтыс болғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
II Мұрат

**II Мұрат** (; маусым 1404 – 3 ақпан 1451) — Осман империясының 6-шы сұлтаны, қолбасшы.

## Өмірбаяны
II Мұрат 1404 жылы Амасьяда дүниеге келді.

Әкесі I Мехмет қайтыс болғаннан кейін 17 жастағы Мұрат шаһзада таққа отырды. Билеген жылдарының басында II Мұрат Мұстафа шаһзада жалған есімді адаммен соғысуға мәжбүр болды. Ақыры, 1422 жылы Бұрсаға жақын жерде II Мұрат әскері жалған Мұстафа әскерін ойсырата жеңді, ал өзін өлім жазасына кесті.

1422 жылдың маусымында сұлтан Константинопольді қоршады, бірақ бұл қоршауы сәтсіз өтті. Флоты да, артилериясы да жоқ османлы әскері бәрі-бір византиялық елордаға 28 тамыз 1422 жылы шешуші шабуыл жасады. Бұл шабуыл да сәтсіз аяқталды, османлылар үлкен шығынға батты. Көп ұзамай II Мұрат бұл шабуылды аяқтауға мәжбүр болды, себебі шығыстағы түрік бейліктері — Айдын, Гермиян, Ментеше, Сарухан және Хамит төңкеріс жасады. Бұл төңкеріс тек 1426 жылы ғана басылды. Қараман Бейлігінен басқа бүкіл түрік бейліктері қайтадан османлыларға өтті.

1430 жылы II Мұрат Венецияға тиесілі болған Фессалоники қаласын басып алды. Тұрғындардың кейбіреулері өлтірілді, кейбіреулері құлдыққа алынды, ал ойрандалған қалаға түрік халқын қоныстардырды. Сөйтіп Фессалоники қаласында ассимиляция үдерісі басталды. Одан кейін османлылар Валахия мен Сербияны жаулады, алайда 6 ай бойы қоршалған Белград қаласы османлыларға өтпеді.

1441 жылы Османлы Сұлтандығына қарсы одаққа немістер, поляктар және албандар қосылды. 1441-1444 жж. крест жорығында крестшілер 1443 жылы Ниш пен София қалаларын, ал 1444 жылы османлыларға қатты соққы берді. 12 маусым 1444 жылы II Мұрат Эдирне қаласында мажар патшасы III Владиславпен бітім шарт жазысты. Бұл келісім бойынша османлылар Мажарстанмен шекаралас серб жерлерінің тәуелсіздігін мойындады. Бұл жайттарға қапаланған II Мұрат тақты 12 жасар баласы II Мехметке тапсырды, ал өзі мемлекеттік істерден уақытша безді. Мұны пайдаланған мажарлар бітім шартты бұзып, Болгарияға басып кірді. Баласы II Мехмет бұйрығымен Мұрат османлылар әскерін басқарып, Варна шайқасында Янош Хуньяди бастаған әскерді талқандады.

Жаңа шеріктердің төңкерісі және Ескендір бейдің Албаниядағы төңкерісі II Мұратты 1446 жылы таққа қайтуға мәжбүрледі. Бұдан кейін османлылар Мореяны жаулап, Албанияға басып кірді. 1448 жылдың қазанында болған Косово шайқасында 50-мыңдық османлы әскері Янош Хуньяди бастаған крестшілерді талқандады. Бұл жеңіс османлыларға балқандық халықтарды өз қарамағында бірнеше ғасыр бойы ұстауын қамсыздандырды. 1449 жылы және 1450 жылы II Мұрат Албанияға жорықтар жасады, бірақ олар сәтсіз аяқталды. 1451 жылдың қысында II Мұрат сырқаттанып 3 ақпан 1451 жылы туған қаласы Эдирнеде қайтыс болды.

## Садрағзамдары

## Дереккөздер

Санат:3 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:1404 жылы туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Жарбұлақ

**Жарбұлақ** (2018 жылға дейін — *Екінші Бесжылдық*) — Абай облысы Бородулиха ауданы, Құнарлы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
II Баязит

**II Баязит** (; 3 желтоқсан 1447 — 26 мамыр 1512) — Османлы мемлекетінің 8-ші сұлтаны. Ең бейбітшіл әрі діншіл сұлтандардың бірі.

Бұл сұлтанның тұсында жер ауданы ұлғайса да (511 000 км²-ден 2 375 000 км²-ге дейін), өзі ешқашан да жорыққа шықпаған, көбінесе өз уақытын Алла Тағалаға ғибадат етумен өткізетін, сондықтан **Әулие Баязит** деген лақап атқа ие болды. Ашық жорықтарға шықпаған әскер күшейіп, көбейе бастады, ал соғыссыз ғұмыр кешкен бейбіт тұрғындар өз дамуын жалғастырды.

## Өмірбаяны
II Баязит 1447 жылы Дидимотикада Константинополь жаулаушысы II Мехметтің шаңырағында дүниеге келді.

1481 жылы II Мехметтің қайтыс болған соң османлы тағына отырды. Тақты сақтап қалу үшін ол өзінің туған інісі Жем шаһзадаға соғыс ашуға тура келді. 1482 жылы сұлтан Жем шаһзаданы талқандады. Жем Еуропаға қашып, сол жақта II Баязитке қарсы жақтаушыларды іздеді. Алайда 1495 жылы II Баязиттің бұйрығымен Жем шаһзада Римде уландырылды.

Сұлтан Венецияға қарсы соғысуға мәжбүр болды, себебі венециялықтар османлылардың Далмация мен эгейлік жерлерін жаулауға ниеттенген. 1499-1503 жылдары болған османлы-венеция соғысы нәтижесінде II Баязит Венецияның жаяу және теңіз әскерлерін жеңіп, Мореяны толықтай жаулап алды.

1501 жылы II Баязит Қара теңіздің шығыс жағалауын жаулап, осы теңізде толықтай билік орнатты.

Шығыста II Баязит Сириямен, мәмлүктермен және сефевидтермен соғыс жүргізсе де, ол ешқашан ашық соғысқа жеткізген жоқ. Соның арқасында Османлы мемлекеті дамып, әскері күшейді. Бұл жайт II Баязиттің баласы әрі ізбасары I Сәлімге өте тиімді болды. Ол күшейген әскерді мәмлүктермен және сефевидтермен болған соғыста пайдаланып, османлылардың билігін Таяу Шығыста күшейтті.

## Садрағзамдары

Санат:3 желтоқсанда туғандар
Санат:Османлы империясының сұлтандары
Сосновка (Абай облысы)

**Сосновка** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Новодворов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстандағы немістердің елді мекендері
Таврия ауылдық округі (Абай облысы)

**Таврия ауылдық округі** – Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Буркотово, Сохновка ауылдары кіреді. Орталығы – Буркотово ауылы. Округ құрамында болған *[[Богомолово]]*, *[[Кондратьевка]]* ауылдары 2018 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы ауылдық округтері
Таврия ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

**Таврия ауылдық округі** – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақтөбе, Гагарино, Пролетарка, Таврическое ауылдары кіреді. Орталығы – Таврическое ауылы.

## Тарихы
2013 жылы таратылған Гагарин ауылдық округінің 2 елді мекені қосылды. Сол жылы  *Южное* ауылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Ұлан ауданы ауылдық округтері
Қоңырөзек ауылдық округі

**Қоңырөзек ауылдық округі** – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Вознесенка, Дмитриевка, Қоңырөзек, Надаровка ауылдары кіреді. Орталығы – Қоңырөзек ауылы. 2006 жылға дейін *Павловка ауылдық округі* деп аталды. 2018 жылы округ құрамына таратылған Надаров ауылдық округінен Вознесенка, Надаровка (орталығы), Чистополь ауылдары қосылды. Округ құрамында болған ''Чистополь'' ауылы 2025 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Успен ауданы ауылдық округтері
Кондратьевка

**Кондратьевка** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Таврия ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан шығысқа қарай 32 км-дей жерде орналасты.

## Халқы
Тұрғылықты тұрғыны жоқ (2009).

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Павлов ауылдық округі (Бейімбет Майлин ауданы)

**Павлов ауылдық округі** – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Павловка,  Апановка, Евгеновка ауылдары кіреді. Орталығы – Павловка ауылы.

## Тарихы
2013 жылы таратылған Нелюбин ауылдық округі қосылды. 2017 жылы ''Барсуковка'', *[[Нелюбинка]]* ауылдары таратылды. 2019 жылы Евгенов ауылы қосылды. 2021 жылы ''Қоржынкөл'' ауылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2096 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері
Қарғалы ауылдық округі

**Қарғалы ауылдық округі**:

* ''Қарғалы ауылдық округі'' – Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты таратылған әкімшілік бірлік.
* Қарғалы ауылдық округі – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қарғалы ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қарғалы ауылдық округі – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік.
Чапаев ауылдық округі

**Чапаев ауылдық округі**:
* Чапаев ауылдық округі — Ақмола облысы, Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Чапаев ауылдық округі — Алматы облысы, Іле ауданындағы Байкент ауылдық округінің бұрынғы атауы.
* Чапаев ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.
* ''Чапаев ауылдық округі'' — Қарағанды облысы, Осакаров ауданындағы таратылған әкімшілік бірлік.
* Чапаев ауылдық округі — Шығыс Қазақстан облысы, Алтай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Михайличенково

**Михайличенково** — Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл, Андреев ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Фёдоров ауылдық округі

**Фёдоров ауылдық округі**:
* Фёдоров ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданындағы Теректі ауылдық округінің бұрынғы атауы.
* Фёдоров ауылдық округі — Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Фёдоров ауылдық округі — Қостанай облысы, Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Фёдоров ауылдық округі — Павлодар облысы, Тереңкөл ауданындағы Томарлы ауылдық округінің бұрынғы атауы.
Әулиеағаш (Павлодар облысы)

**Әулиеағаш** (2023 жылға дейін – *Воскресенка*) — Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл, Әулиеағаш ауылдық округі орталығы. КАТО коды — 554845100.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Тереңкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 51 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Тереңкөл ауданы елді мекендері
Футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)

**Футболдан Еуропа чемпионаты 2016 финалы** — 2016 жылдың 10 шілдесінде Францияның Сен-Дени қаласында, «Стад де Франс» стадионында өткен 2016 жылғы Еуропа чемпионатының финалдық матчы. Матч Португалия және Франция құрамаларының арасында өтті.

Ойын жергілікті уақыт бойынша (UTC+2) сағат 21:00-де басталды.

Матч 1:0 есебімен Португалия құрамасының қосымша уақыттағы жеңісімен аяқталды.

## Кездесу тарихы
Осы матчқа дейін бұл құрама жалпы 5 рет кездескен, оның ішінде француздардың қанжығасында — 5 жеңіс, ал Португалиялықтарға — 0 рет түскен.

Құрамалар 2 мәрте Еуропа чемпионаттарының финалдық турнирінде кездесті, соның ішінде 2 рет жартылай финалда:

*Футболдан 1984 жылғы Еуропа біріншілігі, жартылай финалда: Франция − Португалия − 3:2
*Футболдан 2000 жылғы Еуропа біріншілігі, жартылай финалда: Франция − Португалия − 2:1

## Финалға жолдама

## Матч статистикасы

## Дереккөздер

Финал
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойындары
Санат:2016 жылғы футбол
Санат:Футболдан Еуропа біріншілігінің финалдары
Фёдоров ауылдық округі (Фёдоров ауданы)

**Фёдоров ауылдық округі** – Қостанай облысы, Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Фёдоровка, Александрополь, Владыкинка, Затышенка, Жаркөл, Копыченка, Приозёрное ауылдары кіреді. Орталығы – Фёдоровка ауылы.

## Тарихы
2008 жылы Жаркөл ауылдық округінің *Целинное* ауылы таратылды. 2013 жылы таратылған Жаркөл ауылдық округінің елді мекендері қосылды. 2023 жылы ''Андреевка'' ауылы таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 8798 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Фёдоров ауданы ауылдық округтері
Қарағайлы (Бородулиха ауданы)

**Қарағайлы** (2011 жылға дейін – *Арбузное*) — Абай облысы Бородулиха ауданы, Новопокров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Бородулиха ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 35 км жерде. 

## Дереккөздер
 

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Петроградское

**Петроградское** — Абай облысы Бородулиха ауданы, Андреев ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулихадан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
Тұрғыны 17 адам (2009).

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Фёдоров ауылдық округі (Ұзынкөл ауданы)

**Фёдоров ауылдық округі** – Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Карл Маркс ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Фёдоровка, Сибирка, Сокол, Үкіатқан ауылдары кіреді. Орталығы – Фёдоровка ауылы..

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2257 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Баскөл ауылдық округі (Абай облысы)

**Баскөл ауылдық округі** – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарағайлы, Баскөл, Бөкебай ауылдары кіреді. Орталығы – Қарағайлы ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бесқарағай ауданы ауылдық округтері
Михайловка (Абай облысы)

**Михайловка** – Абай облысы Бородулиха ауданы, Подборный ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулиха ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде. 

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы елді мекендері
Жақсылық (Абай облысы)

**Жақсылық** (2018 жылға дейін – *Романовка*) — Абай облысының Бородулиха ауданы, Подборный ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулиха ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км-дей жерде. 

 

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Баскөл ауылдық округі (Май ауданы)

**Баскөл ауылдық округі** – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Баскөл, Бозша, Жаңатілек ауылдары кіреді. Орталығы – Баскөл ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған *Комсомол, Қарағанды, Талды* ауылдары таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Май ауданы ауылдық округтері
Масала (шай)

**[[Шай]] масала** (сөзбе сөз аудармасы "дәмдеуіштері бар шай") — Үнді субконтинентінің сусыны, демделген шаймен үнді дәмдеуіштері және шөптер.

## Қоспалары
[солға|нобай|190x190 нүкте|Ұл бала масала шай" дайындауда Майсоре, [Үндістан]]
Масала шайын дайындаудың тіркелген бір тәсілі жоқ, және көптеген отбасылар өз рецептер. Көптеген вариациялары бар, бірақ бірыңғай негізгі төрт ингредиенті бар: шай, тәттілендіруші, сүт және дәмдеуіштер.

### Шай
Масала шайын дайындау үшін әр түрлі шай түрлері пайдаланылады. Бірақ, әдетте дәмдеуіштер мен тәттілендірушілір дәмін басып тастамауы үшін қара шай қолданылады.

### Тәттілендірушілер
Қарапайым ақ шекер, қоңыр қант, пальма қанты немесе бал тәттілендіруші ретінде пайдаланылады. Үндістанның ауылдық жерлерінде, сондай-ақ пайдаланылады тазаланбаған пальма қанты пайдаланылады. Дәмдеуіштердің хош иісін анық шығару үшін көп мөлшерде қант керек. Қоюландырылған сүтті қосу арқылы екі түрлі қоспа қосылған болады: қант және сүт.

### Сүт
Әдетте, қаймағы алынбаған сүт пайдаланылады. Әдетте, масала шай араластыру жолымен дайындалады 1⁄4 бөлігін сүт және 1⁄2 бөлігінің су, шайды қайнатады немесе шамамен қайнауға дейін жеткізеді. Жоғарыда айтылғандай, кейбіреулер қоюландырылған сүт қосқанды қалайды.
[оңға|нобай|Масала шай пакетінің құрамы: [Дәмқосар|дәмдеуіштер мен шай жапырақтары]]

### Дәмдеуіштер
Масала шайы — сергіткіш, дәмдеуішті, тәтті сусын, "жылы" дәмдеуіштер деп аталатын дәмдеуіштермен жасалады. Көптеген рецепттер бойынша масала шайды жасауға мынадай түрлі дәмдеуіштер қосылады: кардамон, даршын, зімбір, тұқымдар , аскөк, бұрыш және қалампыр.

Әдеттегідей басымдылыққа ие кардамон дәмдеуіші, оны қалампыр толықтырады, сондай-ақ осы дәмдеуіштермен қатар зімбір, шайға өткір дәм беру үшін қара бұрыш қосады. Үндістанда балғын зімбір жиі пайдаланылады. Басқа да масала шайдың ықтимал ингредиенттері қатарында — мускат жаңғағы мен жапырақтары, раушан, өтті түбірі, шафран, бадам.

## Сілтемелер
*  " Викиучебнике (ағыл.)
* Дайындау масала шай на YouTube

Санат:Шай
Санат:Сусындар
Покров ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Покров ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Покровка, Еңбек, Есіл, Мальцево ауылдары кіреді. Орталығы – Покровка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2442 адамды құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) ауылдық округтері
Мурзово

**Мурзово** — Абай облысындағы Бородулиха ауданы, Құнарлы ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Бородулиха ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 57 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 3 адам (2009).

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданының таратылған елді мекендері
Полтава ауылдық округі

* Полтава ауылдық округі – Ақмола облысы Атбасар ауданындағы әкімшілік бірлік.
* *Полтава ауылдық округі* – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы Ардақ ауылдық округінің бұрынғы атауы.
* Полтава ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы әкімшілік бірлік.

Санат:Айрық беттер
Белов ауылдық округі

**Белов ауылдық округі**:
* Белов ауылдық округі — Солтүстік Қазақстан облысы, Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Белов ауылдық округі қазір Ақсу ауылдық округі деп аталады — Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік.