open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пэн Бай

thumb|right|200px
**Пэн Бай** (彭湃,22. 10. 1896, Хайфын уезі, Гуандун провинциясында,— 30. 8. 1930, Шанхай) — Қытай Коммунистік партиясының (ҚҢП) қайраткері. 1917—20 ж. Васэда (Токно) ун-тінде оқыды. 1921— 22 ж. Мәскеуде Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды. 1921 жылдан ҢҢП мүшесі. 1923 ж. Хайфында шаруалар одағын құрып, оған басшылық етті. 1925 ж. ҢКП Хайфын және Луфын уездері комитетінің секретары. 1927 жылдан ҚКП ОК-нің мүшесі. 1927 ж. күзде П. Б. басшылығымен Қытайдағы түңғыш Хайлуфын совет ауданы құрылды. 1927 ж. декабрьде Гуанчжоу коммунасының егін шаруашылығы халық комиссары. 1928 жылдан ҢКП ОК Саяси бюросының мүшесі. 1929 ж. 24 сәуірде гоминьдандықтар тұтқынға алды, түрмеде өлтірілді.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Пярну

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|
thumb|right|200px|
нобай|Парнудың ұшқышсыз бейнесі 2022
**Пярну** (бұрынғы Пернау, Пернов) — Эстониядағы қала, т. ж. ст., теңіз порты. 

Пярну ө. бойында. Халқы 49 мың (1974). Теңіздік климаттық және шипалы лаймен емдейтін курорт. Мұнда балық консервілеу және зығыр тоқыма комбинаттары, машина жасау, тамақ, ағаш кәсіпорындары, драма театры, өлке тану музейі бар.

## Дереккөздер

Санат:Эстония қалалары
Пяст әулеті

**Пяст әулеті** — поляктардың князьдық және корольдық әулеті. Әулеттің негізін салушы — шаруа Пяст. Әулеттің тарихта белгілі тұңғыш князы — Мешко I (960 ж. ш,— 992). Оның ұлы Болеслав I Батыл корольдық лауазымды 1025 ж. қабылдады. 1370 ж. Казимир III өлгеннен кейін Пяст әулетінің корольдық ұрпағы жойылды. 

## Дереккөздер

Санат:Польша монархтары
Борис Иванович Равенских

**Борис Иванович Равенских ** (27. 6, 1914 ж. т., Мәскеу) — совет режиссері, КСРО халық артисі (1968). 1954 жылдан КОКП мүшесі.

1935 ж. Ленинград сахна өнері институтының режиссерлік ф-тін бітірді. 1935—38 Ж. Мейерхольд атындагы те- атрда режиссёрдің ассистенті болып қызмет істеді. Мұның өзі кейінгі режиссерлік өнеріне зор ықпал жасады. В. Э. Мейерхолъдтан сахнада публицистикалық бояуға толы әсерлі, жарқын форма жасауды үйренді. 1941— 50 ж. Мәскеудегі К. С. Станиславский атынд. драма студиясында (қазіргі Станиславский атынд. драма театры), 1951—60 ж. Кіші театрда, 1960—70 ж. А. С. Пушкин атынд. драма театрында режиссер болды. Қойған спектакльдері муз. және эмоциялық бояуының молдыгымен ерекшеленеді. 1956—73 ж. Л. Н. Толстойдың «Қараңғылық патшалығын», А. М. Якобсонның «Шие бөрілерін», Г. Д. Мдиванидің «Терезаның туған күнін», Л. Скуарцинаның «Романьоласын», М. А. Шолоховтың «Көтерілген тыныш», Л. М. Леоновтың «Боранын», М. Анчаровтың «Драмалық жырын» (өзі қосалқы автор), А. К. Толстойдың «Патша Федор Иоан- новичын» т. б. қойып, совет режиссурасына елеулі үлес қосты. 1970 жылдан Кіші театрдыц бас режиссері.

КСРО (1951, 1972) және РКФСР (1967) Мемл. сыйлыгының лауреаты. Ленин ордені және басқа 2 орденмен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:27 маусымда туғандар
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Санкт-Петербургте туғандар
Санат:10 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1980 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО театр режиссерлері
Санат:Ресей театр режиссёрлері
Санат:XX ғасыр театр режиссерлері
Санат:КСРО опера режиссерлері
Санат:Ресей опера режиссерлері
Санат:XX ғасыр опера режиссерлері
Санат:КСРО театр педагогтары
Санат:Ресей театр педагогтары
Санат:XX ғасыр театр педагогтары
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:Ресей халық әртістері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Ресей мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:Ресей мемлекеттік сахналық өнер институты түлектері
Санат:Мейерхольд атындағы театр тұлғалары
Санат:МХАТ тұлғалары
Санат:Станиславский атындағы театр тұлғалары
Санат:Мәскеу сықақ театры тұлғалары
Санат:Мәскеу кіші театры тұлғалары
Санат:Пушкин атындағы Мәскеу драма театры тұлғалары
Санат:Үлкен театр тұлғалары
Санат:ГИТИС педагогтары
Сулейман Рагимов Гусейн оғлы

**Рагимов Сулейман Гусейн оглы** (шынайы есімі  , 22. 3. 1900 ж. т., Аин с., қазіргі Кубатлы ауд., Азерб. ССР) — азербайжан совет жазушысы. Азербайжан халық жазушысы (1960), Соң. Еңбек Ері (1975). 1926 жылдан КОКП мүшесі.і Азербайжан пед. институтының тарих ф-тін бітірді (1931). «Шамо» (1—3-т., 1931—64) атты көп томды романында 20 г. басындағы бостандық пен тәуелсіздік үшін күресті бейнелесе, . «Сачлы» (1940—48) романында азербайжанда революцияның жеңуін суреттеді. «Мехман» (1944) повесінде совет заң қызметкерінің бейнесін жасады. «Ақбұлақ тауында» (1954—55) романы азербайжан шаруаларының қилы тағдырын баяндайды. Ұлы Отан соғысы жылдары жазған повесть, әңгімелерінде («Медальон», 1942; «Бауырлас- тар зираты», 1943) совет халқының неміс фашистеріне қарсы күрестегі ерлігін суреттеді. «Кавказ ңыраны» романында (1—2-т., 1971—73) Ресей мен Закавказье халықтарының достығын көрсетті. Ол — Азерб. ССР Жоғ. Советінің депутаты. 2 Ленин орденімен және басқа 2 орденмен, медальдармен марапатталған.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Раден Салех Шариф Бустаман

**Раден Салех Шариф Бустаман** (1807 немесе 1814, Семаранг,— 23. 4. 1880, Вейтензорг, қазіргі Богор) — индонезия кескіндемешісі, индонезия замани кескіндемесінің негізін салушы. Семаранг билеушілері оемьясынан шыққан. Батавиде А. Пайеннен, 1830 жылдан Гаагада А. Схелфхаут пен
К. Крюсеманнан оқыды. Франция, Германия, Италия мен Алжирде жұмыс істеп, 1851 ж. Явага оралды. Р. С.—«Бас тігіп күресу» (Амстердам, Қалалық музей), «Орманшының үйі» «Гаага, Мунициполитен-музей), «Жол- барыс аулау» (ГДР, Гота ңамалы музейі), «Арыстан аулау» (1841, Рига, Бейнелеу өнері музейі), «Дипо Негороны тұтқындау» атты картиналардың авторы.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Йозеф Радецкий

**Радецкий, фон Раден Йозеф** (2. 11. 1766, Тршебнице, қазіргі ЧССР,— 5. 1. 1858, Милан) — граф, австриялық фельдмаршал (1836). 1784 жылдан армия қатарында. 1809— 13 ж. Австрия армиясы штабының бастығы. 1831—57 ж. Солт. Италиядағы Австрия армиясының бас қолбасшысы, 1849—57 ж. сонымен қатар Ломбардо — Венеция корольдығының ген.-губернаторы. Австрия-Италия соғыстарында (1848—49) Р. басқарған әскер Кустоц (1848), Новара (1849) маңында итальян армиясын талқандады және Италиядағы 1848—49 жылдардағы революцияны басуға қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Раджастхан

**Раджастхан** (, ) — Үндістанның штаты. Үнді-Ганг ойпатын ала Декан таулы үстіртінде орналасқан. Жері 342 мың км². Халқы 25,7 млн. (1971). Әкімшілік орталығы — Джайпур қ. Экономикасьшда Ауыл шарушылығының үлесі басым. Ауыл шарушылығының негізгі саласы — мал шаруашылығы (ешкі, қой, мүйізді ірі қара, түйе). Мақта, дәнді (бидай, жүгері, джовар т. б.) және майлы дақылдар егіледі. Пайдалы қазындылары — мәрмәр, гипс, асбест, »к тас, слюда, түз, марганец, қоргасын-мырыш рудалары, мұнай.
## Дереккөздер
Қарасай (Балқаш көлінің батысындағы өзен)

**Қарасай** – Балқаш көлінің батысындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 км.

## Бастауы
Бастауын Үшқара (603 м) тауының шығысындағы адырлы шоқылардағы бұлақтан алып, Сарышаған өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Арнасында су көктемде 10-12 күндей ғана болады. Сарышаған өзенінің сағасына 19 км жетпей жерге сіңіп кетеді. Ұзындығы 24 км болатын шағын 22 жылғасы бар.

## Дереккөздер

Санат:Шет ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Қарасай (Шарын алабындағы өзен)

**Қарасай** – Шарын алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Алматы облысы Райымбек ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 24 км, су жиналатын алабы 81 км2.

## Бастауы
Бастауын Темірлік тауынан алып, Шарын өзенінің оң саласы - Темірлік өзеніне оң жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Жоғарғы және орта ағысында жағалауы тік жартасты. Көктемде суы тасиды. Арнасында суы жыл бойы болады. Орта және төменгі ағысының алабы шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Райымбек ауданы өзендері
Санат:Шарын алабы
Қарасиыр (өзен)

**Қарасиыр**, *Қарасуыр*  – Ащымиір алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ұлытау облысы Ұлытау ауданында. Ұзындығы 51 км, су жиналатын алабы 341 км2.

## Бастауы
Бастауын Ұлытау тауының оңтүстік-батыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Ащымиір өзеніне сол жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Жағасы жарқабақты, аңғары кең. Қар және жер асты суларымен толығады. Көктемде суы тасиды, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Жылдық орташа су ағымы 0,16 м3/с. Кішігірім 2 саласы бар, төменгі ағысында шаруашылық мақсатында бөген салынған. Өзеннің жоғарғы ағысындағы аңғарында Саз, Жарқұдық, т.б. тұщы сулы құдықтар бар. Суы мал суаруға пайдаланылады. Алабы - жайылым.

## Дереккөздер

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Қарасиырсай (өзен)

**Қарасиырсай**, *Асаршық* – Сырдария алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 34 км, су жиналатын алабы 90 км2. Жалпы ұзындығы 48 км болатын шағын 19 саласы бар. 

## Бастауы
Бастауын Қаратау жотасындағы Теріскей тауының етегіндегі бұлақтардан алып, Елтай қыстауынан 15 км төменде Ақүйек өзеніне жетпей жерге сіңіп кетеді.

## Гидрологиясы
Жоғарғы арнасы шатқалды, орта және төменгі арнасы сайлы-жыралы жерлермен өтеді. Жаз айларында суы тартылып қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жаңақорған ауданы өзендері
Санат:Сырдария су алабы
Асхат Қыдырбаев

**Асхат Қыдырбаев**  – Шығыс өңірінен шыққан жан-жақты спортшы. Ол - спорттың самбо, дзюдо, қазақша күрес түрлері бойынша спорт шебері. 
Асхат туған өлкесі – Семейдің құрама командасы сапында он бір мәрте жарысқа қатысып, үнемі жеңіске жетіп, ел құрметіне бөленген күрескер. Ол Шығыс Қазақстан облысындағы КСРО-ның үш дүркін чемпионының да жауырынын жер иіскеткен күрескер. 
Асхаттың атасы Қыдырбай Қаракерей ішінде Жанайдан. Әйгілі Тана мырзамен аталас. 1920 жылдары, Кеңес өкіметі орнаған кезде ауыл мұғалімі атанған Қыдырбай шәкірттерге білім берумен қатар, спортқа да икемі болса керек. Ол ауыл арасында өтіп тұратын небір күрестерге түсіп, балуан атанса, бір жағынан тақымы мықты көкпаршы да болыпты. Сол жылдары білім берудің үздігі атанған Асхат ≪Еңбек Қызыл Ту≫ орденінің иегері болған, ал әкесі Марат болса – оташы дәрігер еді. Шешесі Кәмаш та білікті дәрігер ретінде ауданға еңбегі сіңген маман.
1983 жылы аудан орталығындағы балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің күрес бөліміне тіркеледі.
1984 жылы Семей қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы облыстық біріншілікке қатысты. Алтыншы сыныпта оқи жүріп, 39 келі салмақ дәрежесінде жарысқа түскен ол сол жолы өз салмағы бойынша жеңімпаз атанды.
Асхат қатарынан төрт рет жасөспірімдер арасындағы біріншілікте Қазақстан чемпионы атанды. 
1985 жылы Арқалық қаласында, 1986 жылы Кентау қаласында өтіп, Ресей Федерациясы, Әзірбайжан, Қырғызстан, Қазақстан, құрама командалары қатысқан үлкен турнирде мерейі үстем болып, І орынды иеленсе, 1987 жылы Қазақстан құрама командасының құрамында Ташкент қаласында өткен Орта Азия біріншілігіне қатысып, КСРО чемпионы, тәжік балуаны Т.Кәримовтан ұтылып, күміс жүлдегер болды. 
1987 жылы жазда Ресейдің Рязань қаласында самбо күресінен өткен жасөспірімдер арасындағы тоғызыншы бүкілодақтық турнирде (небәрі 16 жасында) Қазақстан құрама командасының сапында белдесуге шығып, қатарынан жеті балуанды жер қаптырып, жүлделі І орынды иеленеді.
1988 жылы орта мектепті бітірген ол Алматыдағы дене тәрбиесі институтына түседі.
1989 жылы Мәскеуде өткен одақтық ≪Еңбек резервтері≫ біріншілігінде жүлделі ІІ орынды жеңіп алды.
2000-2001 жылдары Семей мен Павлодар қалаларында өткен біріншілікке Семей қаласының атынан қатынасып, үнемі жүлделі бірінші орынды иемденіп отырды. Сол жолы Кеңестер Одағының үш дүркін чемпионы атанған павлодарлық балуан Баптомистің жауырынын жер иіскетті. Сонда жамбылдық Асқар Жақитов та Асхаттан жеңіліп, екінші орынға сырғыған болатын. 
2005 жылы Риддер қаласында өткен жарыста түйе балуан атағын жеңіп алса, келесі жылы Қазақстанның екі дүркін түйе балуаны М.Оразбеков атындағы жүлде үшін болған республикалық жарыста ≪Түйе балуан≫ атағын жеңіп алып, абсолюттік чемпион атанады. 
Оның мұндай жеңіске жетуіне аға жаттықтырушысы Серік Тоқтарғазиннің де қосқан үлесі мол еді.
Асхат Қыдырбаев өзінің мол тәжірибесіне сүйене отырып, жастардың бойына салауатты өмір салтын қалыптастыру жолында аянбай еңбек етіп келеді.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан балуандары
Таң шапағы

thumb|right|200px|Ф.Ницше 1882ж.
thumb|left|200px|"Таң шапағының" бірінші басылым нұсқасы
«**Таң шапағы**» Неміс философы Фридрих Ницшенің уәкілдік туындыларының бірі. Аталған кітап ең алғаш «Таң шапағы – Моральдың алжастыруы туралы толғаныс»（Morgenröte. Gedanken über die moralischen Vorurteile）деген атпен 1881ж. жарияланған. Аталған кітап мораль мен діннің келіп шығу қайнарының мәнді болғанына күмән келтіреді, мораль мен дінге қатысты психологиялық ауру белгілерін айқындауға тырысады. Ф.Ницше гедонизмнің (рахатқұмарлық) адамзат өміріндегі жетектеуші, қозғатушы болу рөліне сенімсіздік білдіреді. Билеу, үстемдік ету, бой ұсындыру, тәуелдеу түйсігінің адамзат тарихы мен өміріндегі айырықша рөліне назар аударады. Өмірдің шынайы мотивациясы түбегейлі мағынада «Билеу еркінен» туады деген идеяны қорғауға тырысты. Ол осы кітабында мораль мен мәдениет саласында бірдей релятивизм (салыстырмалық) идеясын ұстанып, христиан дініне қарата соған дейін де жасалған шабуылын одан сайын үдетті.
Таң шапағы адам өміріндегі көптеген салалар туралы толғанады, үйленуден христиан дініне дейін, тәрбиеден патриоттыққа дейін, этикалық құлдықтан рухани азаттыққа дейін жанды шымырлатар пікірлермен айшықты түрде талдау жасалады. Кітапта позитивизмдік сананың ізі де айқын байқалады. "Мәңгілік қайталаным" идеясы да мұнда өз өрнегін табады.
    Қарсы жақты сүю мен аялау оған өз күшіңді көрсету амалы; 
    қарсы жаққа тиісу, қорлау, залал жеткізу де өз күшіңді
  көрсету амалы; сен қайсысын таңдамақшысың? ("Таң Шапағы")
Ф.Ницше бұл кітабында жазған нақылдарының («Таң шапағында» 575 нақыл сөз бар) айтар ойы тұнық, пікір жүйесі байсалды, көркемдік стилі жетілген, оқыған адамға өзгеше сезім сыйлайды. Шығарма бойында оқырманды мәжбүрлеген идеялар аз, ақталулар мен түсіндірулер лайықты мөлшерде. Бұл кітабы оның кемел шағына жеткенінің белгісі болды. «Таң шапағын» алғаш рет ағылшын тіліне аударған J.M. Kennedy оны «психологтарға арналған кітап» деп бағалаған екен.
## Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Кітаптар
Санат:Ницше шығармалары
Санат:Философиялық шығармалар
Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі

**Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі** -  қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданының Жаңажол ауылындағы үйде  орналасқан. Бұл  әдеби-мемориалдық музей 1991 жылы ашылды. 
## Жазушы туралы
Қазақстанның халық жазушысы, академик, Социалистік Еңбек Ері Ғабит  Махмұтұлы Мүсіреп тегі – XX ғасырдағы аса көрнекті сөз зергерінің бірегейі болды. Оның шығармалары еліміздің және шетел оқырмандарының ыстық ықыласына бөленген.

## Музей-үй туралы
Ғабит Мүсірепов 1968-1985 жылдар аралығында тұрып, жемісті еңбек еткен үйінде, яғни қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданының Жаңажол ауылындағы үйде  1991 жылы әдеби-мемориалдық музей ашылды.
Музей экспозициясынан 1932 жылдың 4 шілдесінде жазылған атақты "Бесеудің хатын"  көре аласыздар. 1932 жыл (аштық )мен 1937 жыл (Сталиндік репрессия) - Ғ. Мүсірепов үшін ең бір ауыр жылдар еді. "Бесеудің хатын" жазғандар республикаға танымал адамдар болатын: Ғабит Мүсірепов, Мансұр Ғатаулин, Мүташ Дәулетқалиев, Емберген Алтынбеков, Қадір Қуанышев.
Жеке кітапханасы. Кітапханасының мол бөлігін жазушы көзі тірісінде туған ауылының мектебіне сыйлапты. Қазақ жазушыларың ғана еңбектері емес, Шекспир, Марк Твен, Оноре де Бальзак, Гете, Ромен Роллан сияқты көптеген шетел классиктерінің де туындысын көре аламыз.
Музей экспозициясы Ғ. Мүсіреповтің  қоштасу хатымен аяқталады. 1985 жылы 28 желтоқсанда ауыр халде жатқан жазушы жас ұрпаққа арнаған өзінің соңғы  сөздерін жаздырды: "... Қойны суық қасиетті қара жер құшағына, міне, мен де кеткелі жатырмын. Үмітпен, күреспен, сеніммен өткізген ұзақ ғұмырымды қорыта қарасам қуанышым да,  ренішім де мол екен..." 
 1985 жылы 31 желтоқсан күні жазушы дүниеден өтеді.

## Музей бөлімдері
Музей екі: әдеби және мемориалдық бөлімдерден тұрады.

Әдеби бөлімінде  жазушының  өмірі шығармашылық жолынан сыр шертетін экспонаттар қойылған. Екінші мемориалдық бөлмеде жұмыс кабинеті мен демалатын бөлмесі , көзі тірісінде тұтынған,  қажетіне пайдаланған ,  Ғабиттың қолы тиген заттары сол қалпында сақталған.

Ғ. Мүсіреповтің мемлекеттік әдеби-мемориалдық музей-кешені Халықаралық  әлем музейлерінің  каталогына енген.
## Тағы қараңыз
Ғабит Мүсірепов
## Дереккөздер

Қазақстан музейлері. Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2009.-280., суретті,  156 бет.

Санат:Қазақстан мұражайлары
Жак-Луи Давид

**Жак-Луи Давид** (; 30 тамыз 1748, Париж — 29 желтоқсан 1825, Брюссель) —  француз суретшісі. Париж бен Римде оқыған (1766-1780). 1800 жылдары классицмнің басты өкілі ретінде көрінді. Осы тұстағы картиналары негізінен көне замандағы ерлік рухқа, драматизмге толы азаматтық пафосқа, жігерлікке құрылған. Көбіне портреттерінен табиғи шыншылдық  еседі. Франция буржуазиялық революция кезінде Конвенттің белсенді мүшесі болып, Франция көркемөнеріне басшылық етті. Луврде ұлттық музей ұйымдастырды, көркемөнер саласынан білім беру мен көркемөнердің халықтық болуына ат салысты. Кейіннен ол термидориан төңкерісінен кейін екі рет қамалға алынды. 1990 жылдары өзінің ек керемет порттреттерін салды. Ол сонымен қатар 19-шы ғасырдың басында Франция академизмнің көрнекті өкілі болды.
## Танымал жұмыстары

Niobe JacquesLouisDavid 1772 Dallas Museum of Art.jpg
David - Belisarius.jpg
Jacques-Louis David- Andromache Mourning Hector.JPG
David - Portrait of Monsieur Lavoisier and His Wife.jpg
Les Amours de Pâris et d'Hélène (painting by Jacques-Louis David).jpg
David98.jpg
Portrait de madame de Verninac by David Louvre RF1942-16 n2.jpg
Madame Récamier by Jacques-Louis David.jpg
Jacques-Louis David 013.jpg
Jacques-Louis_David_018.jpg
Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project 2.jpg
Madame David by Jacques-Louis David, 1813, oil on canvas - National Gallery of Art, Washington - DSC09988.JPG
Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG
David_Etienne_Maurice_Gerard.jpg
David Vilain.jpg
Cupid and psyche.jpg
File:Le corps d'Hector - Hector's body - El cuerpo de Héctor.jpg
Jacques-Louis David - The Anger of Achilles - Google Art Project.jpg

## Дереккөздер


Санат:Франция суретшілері
Санат:Парижде туғандар
Адамдық, не деген адамдық

thumb|right|200px|Фридрих Ницше, 1870          
**"Адамдық, не деген адамдық"** (, ) кітабы неміс ойшылы Фридрих Ницше жазған, толығымен нақыл сөздерден (афоризм) құралған философиялық сын кітабы. «Адамдық, не деген Адамдық» кітабының бірінші бөлімі (ішінде 638 нақыл сөз бар) алғаш 1878 жылы басылып шыққан болатын. 1879 жылы «түрлі көзқарастар мен ережелер» делінетін екінші бөлімі (ішінде 408 нақыл сөз бар) жарияланды. 1880 жылы «Сергелдең және оның көлеңкесі» делінетін үшінші бөлімі (ішінде 350 нақыл сөз бар) жарияланды. Сол 1880 жылы Ф.Ницше үш бөлімді қосып «Адамдық, не деген Адамдық - еркін рух кітабы» （Menschliches, Allzumenschliches, Ein Buch für freie Geister）деген атпен жеке кітап етіп бастырып шығарды.

Кітаптың алғашқы нұсқаларында Вольтерге ойы еркін ойшыл ретінде айырықша құрмет білдірілген, Р.Декарттың «Әдіс туралы» кітабынан сілтемелер алынған. Кітапта батыстық метафизика дәстүріне, содан нәр алған батыс мәдениетіне жан-жақты сын айтылған. Бұл кітап Ницше шығармашылығының «орталық кезеңінің» басталуы болды. Ол неміс романтизмі мен Вагнердің ықпалынан құтылып, белгілі бір деңгейде позитивизмдік бағыт ұстанды.

Ницше бір жағынан өмірдегі мойындауға тиісті нәрселерге құрмет білдіріп, адамның жасырын әлеуетін ашуды, адамды асылдандыруды жақтаса, тағы бір жағынан адам табиғатындағы әлсіздіктер мен кемшіліктерге, әсіресе батыстық мәдениет дәстүрі дарытқан түрлі әлсіздіктерге сын айтып, батыстық қоғамның болымсыз тұсын көрсетіп берген. Автор жүйлеі философияны мазақтап, ойдың тар шанағын бұзып, дәстүрлі этиканың қармағынан босап шыққан ұшқыр ойлы тұлғалардың еркін рухына мадақ айтқан.

Ницше өз шығармашылығының орталық кезеңдерінде толық күйдегі философиялық жүйе жасау құштарлығына салынбады, шығармалыры көбінесе неше жүздеген нақыл сөздерден топтастырылып жазылды. Кейбір нақылдары тек бір сөзден ғана тұрса, кейбіреуі бірнеше беттік болды. БҰл кітаптың негізгі мазмұны жалған жорамалдардың құпиясын ашу болғанымен, бірақ арнаулы түсіндірулерге тырыспады. Ол позитивизм мен «Билеу еркі» ұғымын ұштастыру әдісін қолданып түрлі мәселелерге құндық бағалау жүргізді.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Кітаптар
Санат:Ницше шығармалары
Санат:Философиялық шығармалар
Аққараған

**Аққараған** - сәндік өсімдік, жапырақтары күрделі қауырсынды, шеті жұмыр да сопақ. Гүлдері ақ, жұпар иісті болады, шоқталып тұрады. Қосалқы жапырақтарының сыртқы бітімі өткір қылтанды,тікен сияқты.

## Химиялық құрамы

Аққараған гүлдерінде эфир майы бар, одан петролей эфирінің сығындысы алынады. Аққараған гүлдерінен алынған майдың құрамында индол, бензилалкоголь, метил эфирі, антранил қышқылы, гелиотропин, линалол кездеседі.

## Қолданылуы

Аққараған гүлдерін онымен тең мөлшерде алынған бозжиде гүлдерімен, түркстан арстан құйрығы, долана гүлдерімен, дәрілік мелисса, жалбыз шөбімен араластырып жасаған қайнатындыны жүрек ауруларынан азап шегетін науқас адамдарға бергенде жақсы әсер етеді. Науқастың демігуі басылады, тахикардия ұстамасы тоқтап, жүректің сыздап ауруы басылады.Оны ішкен кезде демалыстың баяулағаны байқалады. Жоғарыда көрсетілген өсімдіктерден жасалған препарат ұзақ уақытқа қан қысымының қалыпты жағдайына келуіне мүмкіндік береді, сондықтан оны гипертониялық аурулар кезінде ішуге болады. Аққарағанды түркстан арыстанқұйрығымен, доланамен сұр ақбас шөппен, қылшамен, көкемаралмен , құмаймен араластырып жүрек-қан тамырлары ауруларымен сырқаттанғанда(гипертония,миокард инфарктісі, миокардиосклероз, артериосклероз, церебросклероз,стенокардия) қолдануға болады. Халық медицинасында аққарағанның жас бұтақтары қабығының белгілі қоспаға ашытқан тұнбасын асқазан сөлінің қышқылдануы салдарынан пайда болатын запыранды кекірік кезінде тамшы түрінде ішеді.

## Тағы қараңыз
# Өсімдік
# Қазақстан өсімдіктері
## Дереккөздер
1↑ "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков. "Қазақстан" баспасы,1975.

Санат:Өсімдіктер
Қайталама қос сөздер

Бір түбірдің екі рет кайталануынан жасалған қос сөздер **қайталама қос сөздер** деп аталады. Олардың жасалу жолдары мынадай:
1)	қосымшасыз және қосымшалы түбірдің түгелдей қайталануы, мысалы тау-тау астып, көре-көре көсем боласың, сөйлей-сөйлей шешен боласың, үсті басы су-су болып жатыр, алпамсадай-алпамсадай жігіттер, т. б.;
2)	бір сыңары қосымшалы, бір сыңары қосымшасыз бір түбірдің қайталануы, мысалы: көзбе-көз айтту, ауыл- ауылды аралады, өз-өзінен қысылды, жүзбе-жүз көрісті, т. б.;
3)	бір түбірдің әр түрлі қосымша жалғанып қайталануы, мысалы: өз-өзіне айтты, қолды-қолына, ерні-ерніне жұқпады, айтып-айтпай не керек, орынды- орынсыз күлме, барар-бармасымды кім біледі, т. б.;
4)	екінші сыңары бірінші сыңарына еліктеу мәнінде келіп, дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің бірінші дауыссыз дыбысының орнына және дауысты дыбыстан басталатын сөздің алдына **м, п, с** дыбыстары қосылып жасалуы, мысалы: ет-мет, шай-пай, түйе-мүйе, ат-мат, т. б.;
5)	еліктеуіш сөздің екінші сыңары кейбір дыбыстық өзгерістерге ұшырап қайталануы, мысалы: тарс-турс дыбыс шықты, жалт-жұлт етті, найзагай жарқ-журқ етті, т. б.;
6)	түбір сөздің алдынан күшейткіш буын қосылып айтылуы, мысалы: үп-үлкен, қып-қызыл, теп-тегіс  т. б.
Түрішілік күрес

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|
**Түраралық күрес** бір түр мен екінші түрдің арасында жүрсе, **түрішілік күрес** — бір түрге жататын даралардың қорек, орын, жарық, ылғал үшін күресі. Түрішілік күресті орманда кез келген бір түрге жататын ағаштардың калай өскендігінен оңай байқауға болады. Бір ортада, бір жерде егілген (өскен) қайың, емен, қарағаш, үйеңкі жөне т.б. ағаштардың өсу қарқыны бірдей болмайды. Қайыңды орманда бірі биік, діңі жуан болып өссе, екіншісі аласа, діңі жіңішке болып өседі. Демек, кайыңдардың арасында жарық, қорек үшін бәсеке туындайды, бір түрге жатса да қорек, жарық үшін түрішілік күрес жүреді.

Бір түрге жататын кез-келген ағаштардан да осындай өзгешелікті байқауға болады. Жарық мол түсіп, қорек жеткілікті жерде өскендері өлді болып, түрішілік күресте жеңіп әрі қарай өсіп-өңіп көбейеді. Түрішілік күресте, әсіресе бәсекелестік басым болады. Қыс айларында қорек табу қиындайды, осы кезде бір түрге жататын даралардың арасында бәсекелестік күшейеді. Көктемде бір түрге жататын құстар, сүтқоректілер және т.б. орынға таласады. Тиісті орын белгілеп оны басқалардан корғауы, түрдің өмір сүруі үшін пайдалы биологиялық шекарасы болып есептеледі. Кейде қорек жетіспей қатты ашыққанда ұрпағын жалмап жеп қоятындары да кездеседі. Түрішілік күрес көбейер кезде бір түрге жататын даралардың аталықтарының арасында да (құстар, сүтқоректілер және т.б.) жүреді. Ч. Дарвин мұны **жыныстық сұрыпталу** деп атады.

## Жыныстық сүрыпталудың биологиялық мәні
Ч. Дарвин жыныстық сүрыпталуды түрдің кебеюі жөне үрпақтарының өрі қарай оніп-осіп көбеюін қамтамасыз ететін табиги сүрыпталудың бір формасы деп есептеді. Шын мөнінде, тіршілік үшін күресте реңдерінің одемілігімен, өрекеттерінің белсенділігімен, тіршілікке икемділігімен и үштілері жеңеді. Жыныстык сұрыпталудың организмге зиянды жері до бар. Оған мысал, жұмак кұсы мен кыргауылдың  аталыктарының одемі, ұзын кауырсындары ұшуына кедергі жасайды өрі жауларына тоз байкалады. Бұғы аталығының ұлкен мұйізі катты жұгіруіне кедергі іселтіреді. Жыныстык сұрыпталудың нөтижесінде жетілген мұйіздері, ит тістері, иісті бездері, жарык шыгаратын мүшелері жыныстык и ііырмашылықтарын көрсетеді.

Бір түрге жататын даралардың арасында түрішілік күреспен бірге ікіара көмектестікті байкауға болады. Өзара кәмекті каскырлардың, арыстандардың, коркау каскырлардың және т.б. ірі аңдарға үйір күрып шабуыл жасауынан көруге болады. Егер бір каскыр өлексе тапса әбден тойғанша жеп, қалғанын баскалары тауып жейтіндей етіп иісті із қалдырады. Отырықшы қүстар күзде балапандарын үшырған соң, қорегі мол жаңа орын іздеу жөне жауынан қорғану үшін топ күрады. Жануарлар да жауынан қорғану және қыстап шығу үшін топтанады. Ч. Дарвин түрішілік күресті — тіршілік үшін күрестің ең бастысы деп бағалады. Бәсекелестіктің тіршілік үшін күрестің екеуіне де қатысы бар.

Санат:Эволюция
Санат:Дарвин теориясы
Давид Эдуард

**Давид Эдуард**  (11 маусым 1863 - 24 желтоқсан 1930)– герман социал-демократиясының қайраткері, ревизионист. 

Давидтің Социализм және ауыл шаруашылығы және т.б еңбектері маркцизмге ревизионистік тұрғыдан шабуылға шығудың басты теориялық негіздерінің бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде социал-шовинистердің бірі. Германиядағы қараша революциясынан (1918) соң министрлік қызметтерде болды. 

## Дереккөздер

Санат:1863 жылы туғандар
Санат:Германияда туғандар
Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Германия министрлері
Далоа

**Далоа** () — Піл сүйегі Жағалауы Республикасының жағалауында орналасқан қала. Нзерекоре – Абиджан тас жолы бойында. Халқы 35 мың (1965). Кофе, какао, күріш сияқты ауыл шаруашылығы өнімдері саудасының орталығы. Далоа жанынан алтын өндіріледі.
## Дереккөздер

Санат:Кот-д’Ивуар қалалары
Дальтонидтер

**Дальтонидтер** - құрамы тұрақты химиялық қосылыстар. Олардың компоненттерінің стехиометриялық қатынастары бүтін сандар болып келеді. Дальтон дальтонидтер түсінігін ғылымға енгізген және сондықтан да Н.С.Курнаков соның құрметіне осылай атаған.

## Дереккөздер

Санат:Химиялық қосылыстар
Сильное лекарство (телесериал)

**Сильное лекарство** (ағылш. Strong Medicine) – америкалық медицина туралы телесериал, әйелдермен және әйелдерге түсірілген, денсаулық сақтау мен  топтық теңсіздіктер жағдайы қозғалады. Сериал 2000 жылдан бастап 2006 жылға дейін Lifetime телеарнасына кірді. Феминисттік қозғалыстың жетекшісі, сонымен қатар шоуларда түскен Вупи Голдберг пен Тэмми Адердің арқасында осы шоу құрылды.Басты рөлдерді Джанин Тёрнер, Роза Блази және Патриция Ричардсон ойнайды. 2001 жылғы теледидардағы ең үздік драмалық көрсеткіштегі сериал.

## Синопсис
Сюжет Филадельфиядағы бір ауруханада түсіріледі және оның басты дәрігердері – Доктор Луиза Дельгадо. Қызметкерлер мен емделушілер мүлдем басқа адамдар.

## Басты кейіпкерлер
* Роза Блази — доктор Луиза «Лу» Магдалена Дельгадо 
* Дженифер Льюис — Лана Хокинс 
* Патриция Ричардсон — доктор Энди Кэмпбелл (3-5 маусым) 
* Джанин Тёрнер — доктор Дана Стоу (1-3 маусым) 
* Тамера Моури — Кейла Торнтон 
* Рик Шредер — доктор Дилан Уэст 
* Филип Каснофф — доктор Роберт «Боб» Джексон

## Жоспардағы спин-офф
2005 жылы көктемде Lifetime сериалдың түсіріліміне тапсырыс берді, сериалдың түпнұсқасындағы ұшқыштң эпизоты. Шоудың аты «Strong Medicine: First Response» болды. Сонымен қатар осы шоу Lifetime-ның тарихындағы біренші спин-офф. Шоудың деңгейі төмен болды, сол себепті шоу жабылды. Бір жыл өткен соң сериалдың түпнұсқасы жойылып, алтыншы маусымнан кейін түсірілмейтін болыпты

## Сыртқы сілтемелер
Сильное лекарство (ағылш.)  Internet Movie Database сайтында

## Дереккөздер
Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева

**Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева** (1949 жылы Алматы қаласында туған) - музыкатанушы ғалым, өнертану ғылымдарының кандидаты. АҚШ-тың атақты Стэнфорд университетінің профессоры.

## Өмірбаяны
Алма Құнанбаева Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын, П.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын, Санкт-Питербург мемлекеттік театр өнері академиясының түлегі. 1984 жылы Изалий Земцовскийдің ғылыми жетекшілігімен "Қазақ эпикалық дәстүрінің проблемалары" тақырыбында өнертану ғылымдарының кандидаттық диссертациясын қорғаған. 
Көп жылдар бойы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында дәріс оқыған.
1993 жылдан бастап АҚШ-та тұрады және Висконсин–Мадисон, Вашингтон Сиэтл, Айова, Калифорния Беркли университеттерінде сабақ берген.
Қазіргі таңда Калифорния штатының Пало Альто қаласында орналасқан атақты Стэнфорд университетінің профессоры. Сонымен бірге, Беркли қаласындағы Орта Азия елдерінің мәдениеті мен тарихын насихаттауға арналған "Silk Road House" атты орталықтың президенті.

Алма Құнанбаева 2014 жылы АҚШ эммигранттарына арналған "Ellis Island Medal of Honor" медальымен марапатталған. Медаль жеке және кәсіби өмірдегі жетістіктері үшін және өз мәдениетін сақтауға қосқан үлесі үшін беріледі.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

## Сыртқы сілтемелер
Silk Road House
Юджин Дебс

**Юджин Дебс** (1855, Индиана — 1926)- АҚШ жұмысшы қозғалысының қайраткері. 

1893 жылы Теміржолдардың американдық одағы құрылып, оны Юджин Дебс басқарды. 1899 жылы Пульман ереуіліне қатысқаны үшін түрмеге қамалды. 1897-1898 жылдары ол Социалистік партияны қолдауға ат салысты. 1905 жылы Дүниежүзінің индустриялық жұмысшылары одағын құрды. 1900, 1904, 1908, 1912, 1920 жылдары Социалистік партиядан президеттікке ұсынылды. Ол сонымен қатар қараша революциясын қуанышпен қуанышпен қарсы алып, белсене қатысты. 

## Дереккөздер

Санат:1855 жылы туғандар
Санат:Индиана штатында туғандар
Санат:1926 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ қоғам қайраткерлері
Джон Фостер Даллес

**Джон Фостер Даллес** (; 25 ақпан 1888, Вашингтон&nbsp;— 24 мамыр 1959)&nbsp;— дипломат, АҚШ-тың мемлекет қайраткері, АҚШ монополиялық бірлестігінің өкілі, ірі қаржыгер.

1919-1920 жылдары Париж білім конференциясында американ делегациясының кеңесшісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Маршалл жоспарын және Солтүстік Атлантикалық одақты құруға белсене қатысты. Даллес 1950-1952 жылдары мемлекеттік департаменттің кеңесшісі, 1953-1959 жылдары АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы, конференциялар мен кеңестерге қатысушы болған.

## Дереккөздер

Санат:1888 жылы туғандар
Санат:Вашингтон штатында туғандар
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ мемлекеттік хатшылары
Джордж Вашингтон Делонг

**Джордж Вашингтон Делонг** (, 22 тамыз 1844, Нью-Йорк&nbsp;—  30 қазан 1881) – американ поляр зерттеушісі. 1879 жылы Жанетта яхтасымен солтүтік полюске сапарға шыққан экспедицияны басқарған. Нәтижесінде Жанетта, Генриетта және Беннетта аралдары ашылды. Кемелері апатқа ұшырағаннан соң, 1881 жылы Делонг серіктерімен бірге Лена өзенінің жағасына жетеді, бірақ сонда аштықтан қаза табады. 

## Дереккөздер

Санат:1844 жылы туғандар
Санат:Нью-Йоркте туғандар
Санат:1881 жылы қайтыс болғандар
Санат:АҚШ географтары
Декуриондар

**Декуриондар** – ежелгі Римдегі, Италия қалалары мен провинциялаларындағы қалалық кеңестердің мүшелері. Олар ақшаны жұмсау, жерді жалға беру, алым-салық және т.б істерді басқарды. 

## Дереккөздер

Санат:Ежелгі Рим мемлекет қайраткерлері
Бертольд Дельбрюк

**Бертольд Дельбрюк** (; 26 шілде 1842, Путбус, Рюген — 3 қаңтар 1922, Йена) – неміс тілі маманы. Үндіеуропа тілдері салыстырмалы синтаксисінің негізін қалаушы. Санскрит пен туыстас тілдерді салыстыра зерттеудің Йенадағы профессоры (1870-1912). Ол сонымен қатар К.Бругманмен бірге Үнді-еуропа тілдерінің салыстырмалы грамматикасы очеркін жазған болатын. 

## Дереккөздер

Санат:1842 жылы туғандар
Санат:Германияда туғандар
Санат:1922 жылы қайтыс болғандар
Санат:Тілтанушылар
Санат:Профессорлар
Джеймс Кир Харди

**Джеймс Кир Харди**(; 1856, Легбраннок, Ланкашир, Шотландия — 1915, Глазго) – ағылшын жұмысшы қозғалысының қайраткері. Тәуелсіз жұмысшы партиясын (1893 жылы құрылған) құрушы әрі оның жетекшісі, Ұлыбритания лейбористік партиясын ұйымдастырушылардың бірі. Ол сонымен қатар Интернационалдық оңшыл басшылардың қатарында болды.

## Дереккөздер

Санат:1856 жылы туғандар
Санат:Шотландияда туғандар
Санат:1915 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ұлыбритания қоғам қайраткерлері
Дамодар (өзен)

**Дамодар өзені** – Үндістандағы өзен, Бихар және Батыс Бенгаль штатынан өтеді. Ұзындығы 580 км-ге жуық. Чхоьа- Нагпур үстіртінен басталып, ол Ганг атырауының оң тармағы – Хугли өзеніне құяды. Басты саласы – Баракар өзені. Төменгі ағысында кеме жүзеді. Дамодар өзен алабы Үндістандағы ірісі. Дамодар су энергетика жүйесі жасалуда, 4 СЭС және жалпы қуаты 520мың квт 2 жылу стансиясы, бірнеше бөген және суландыру каналдары жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Үндістан өзендері
Дафнис

**Дафнис** – ежелгі грек мифологиясындағы сийилиялық бақшы. Бақташылық өлеңдерді орныдаушы ретінде белгілі болған. Аңызға қарағанда, құздан өзі құлап өлген.
## Дереккөздер

Санат:Мифология
Луи Шарль Делеклюз

**Луи Шарль Делеклюз** (; 2 қазан 1809 — 25 маусым 1871, Париж) – француз ұсақ буржиазиялық революционері. Париж Коммунасының мүшесі (1871). 19 ғасырдың 30-40 жылдары француз революциялық қозғалысына белсене қатысты. 1854 жылы республикалық құпия қоғамдарға қатысқаны үшін 4 жыл түрмеде отырып, Франция Гвианасына жер аудартылды. 1859 жылы кешірім жасалған соң, Франция қайтып оралды. 1868-1870 жылдары үкіметке қарсы күресін тоқтатпағаны үшін 3 рет түрмеге қамалды. 1871 жылы 26 наурызда Луи Шарль Делеклюз Париж Коммунасына мүше болып сайланды. Париждегі коммунар версальдықтармен ақырғы көше бойындағы ұрыста қаза тапты.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Де-Лонг аралдары

**Де-Лонг аралдары** – Шығыс Сібір теңізіндегі аралдар тобы (Жаннетта Генриетта, Беннета, Вилькицкий, Жухов). Якут АССР-інің құрамына кірді. Жері 228 км²-ге жуық. Биіктігі 426м-ге дейін (Беннета аралы). Негізінен базальт, құм тастан түзілген. Мұздық басып жатыр. Америка Дж. Де-Лонгінің атымен аталған.

Санат:Де-Лонг аралдары
Камиль Демулен

**Камиль Демулен** (; 2 наурыз, 1760  — 5 сәуір 1794, Париж) – 18 ғасырдағы Француз буржуазиялық-демократия революциясының қайраткері, адвокат, журналист. 1789 жылы 14 шілдедегі көтеріліс қарсаңында халықты қарулануға шақырды. Демократияшыл газеттерді редакциялады, Конвет мүшелігіне сайланды. Жирондышыларға қарсы күресті. Якобин диктаткрасы кезінде онәң  оң қанатын жақтап, контрреволюция жағына шықты. 1793-1794 жылы максимум заңын жоюды талап етті.
## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Гарем

**Гарем** — бай, дәулетті мұсылмандар үйіндегі әйелдер бөлмесі, басқа мағынада үй иесінің заңды әйелі мен еркі жоқ әйел тұратын болме. Иран, Ауғанстан, Түркия тағы басқа елдердегі әмірлері мен ең ауқатты бай-манаптардың ірі гаремдерін тек әтек еркектер күзетіп тұрған. Гаремге күйеуі мен балаларынан басқа еркетерге кіруге тыйым салынған. 1920 жылдардан бастап гарем болған еркектерге көп әйел алуға тыйым салуына, әлеуметтік құқық жөнінен әйелдердің еркектерге теңестірілуіне, экономика мен мәдениеттің ілгерлеуіне, демократиялық қозғалыстың, оның ішінде әйелдер қозғалысының өріс алуына байланысты гарем жойылды десе де болады.

## Галерея

Image:The Terrace of the Seraglio, Jean-Léon Gérôme.jpg
Image:Swoboda-shopping in harem mid19th.jpg
Image:Quintana Blas Olleras-Harem Scene.jpg
Image:John frederick lewis-reception1873.jpg
Image:Frederick arthur bridgeman-harem fountain.jpg
Image:Jean-Paul_Flandrin_-_Odalisque_with_Slave_-_Walters_37887.jpg
Image:Jean Auguste Dominique Ingres, La Grande Odalisque, 1814.jpg
Image:Odalisque by Jules Lefebvre (1874).jpg
Image:Carl Spitzweg - Im Harem.jpg
Image:Trouillebert-servante du harem.jpg
Image:Jean-Léon Gérôme - Le Marché d'esclaves.jpg


## Дереккөздер

Санат:Араб мәдениеті
Имон де Валера

**Имон де Валера** (, ) 14 қазан 1882, Нью-Йорк — 29 тамыз 1975, Дублин)– Ирландия мемлекетінің қайраткері, буржуазиялықтар мен кулактардың мүддесін білдіретін Фианна Файл партиясының негізін қалаушы (1926) әрі басшысы. 1932-1948, 1951-1954, 1957-1959 жылдарғы премьер-министр. Екінші дүниежізілік соғыс жылдары де Валера Ирландияның бейтараптығын жариялады. 1959 және 1966 жылдары Ирландияның президенті болып сайланды.

## Дереккөздер

Санат:1882 жылы туғандар
Санат:Нью-Йоркте туғандар
Санат:1975 жылы қайтыс болғандар
Санат:Ирландия президенттері
Санат:Ирландия премьер-министрлері
Далматтар

**Далматтар** – Дальмацияның (Адрия теңізінің  шығыс жағалауы) байырғы халқы. Ежелгі заманда мұнда далматтардың (Рим дәуірінді романданған) иллирий тайпасы тұрған. 6-7 ғасырларда славяндар келгеннен кейін, Далмация тұрғындарының славяндану процесі басталды; Далматтардың көпшілігі серб-хорват тіліне көшті. Алайда 19 ғасырға дейін далматтар өзіндік длмат, роман тілін сақтады. Бұл тілде сөйлейтін соңғы адам (шал) 1808 жылы Крк аралынды өлді. Далматтар – қазір хорваттардың облыстық және этнограф тобы. Негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы. Далматтар – жақыс теңізші әрі балықшы.
## Дереккөздер

Санат:Тарих
Ұштағыш

thumb|right|200px|
**Ұштағыш** — қарындаштың ұшталуын жеңілдететін құрал. Ұштағыштың көп түрлері бар - қол, қалта немесе қаламсауытта ұстайтыннан бастап, кеңсе үстеліне қойылатын үлкен өлшемдегі түріне дейін бар. Қазіргі ұштағыштарда қалдық салатын арнайы қалта бар. Ұштағышта қарындашты айналмалы түрде ұштайтын кескіші болады.

## Тарихы
Арнайы ұштағышқа дейін қарындашты пышақпен ұштаған.Ал қазіргі ұштағышпен ұштаған әлдеқайда оңай және біркелкі ұшталады. Әдетте ұсталық қарындаш сияқты кейбір арнайы қарындаштардың түрлері пышақпен де ұштала береді.

Француз математигі Бернард Лассимон 1828 жылы бірінші болып қарындашқа арналған ұштағышты патенттеді. Ал 1855 жылы алғашқы американдық қарындашқа арналған ұштағышты патенттеген бангорлық Уолтер К. Фостер болған. Офиске арналған электронды ұштағыштар 1917 жылы шықты. 

Қазіргі таңда ұштағыштардың көлемі де, түстері де әртүрлі болып келеді.

Санат:Кеңсе жабдықтары
Бук зенитті зымыран кешені

**"Бук" зенитті зымыран кешені**

**"Бук" зымырандар жүйесі** әуе күштерін жоюға арналған, өздігінен қозғалатын орташа ауқымды зымыран тобына жатады. Бұл жүйені жасауКеңес Одағы кезінде басталып, Одақ ыдыраған соң Ресей Федерациясы тарапынан жалғасты. Жүйе ұшатын зымырандар, бағдарламаланған бомбалар, бекітілген және айналмалы қанаттары бар ұшақтар мен ұшқышсыз басқарылатын әуе кемелеріне қарсы жасақталған.

Қолданысқа енгізілгеннен бері "Бук" зымырандар жүйесі үнемі дамумен келеді, оның қазіргі кездегі атауы -** 9К37М2 "Бук-М2".**  "Бук" зымырандар жүйесі "Куб" зымырандар жүйесінің орынын басты. Қос жүйенің функционалдық ұқсастықтары нәтижесінде 9К37-1 "Бук-1" жүйесі жасап шығарылды. 

Зымыран алғаш құрылған әскер тарапынан "Бук-М1-2" жүйесінде және әскери теңіз күштерінде "Штиль-1" жүйесінде пайдаланылды. 9К37 "Бук" жүйесі дамыту алғаш рет 1972 жылдың 17 қаңтарында Кеңіес Одағы Коммунистік Партиясы Орталық Комитетінің тапсырысына сәйкес қолға алынды. "Бук" зымырандар жүйесі барлық параметрі жағынан алып қарағанда "Куб" жүйесінен басым етіп жасақталған.

"9М317" зымыраныРесей қарулы күштерінің құрлықтағы әуе қорғанысы мен теңіздегі әуе қорғанысы үшін ортақ зымыран болып саналады. "9М38М1" зымыранымен салыстырғанда "9М317" зымыранының соққы беру қуаты әлдеқайда жоғары.

## Дереккөздер
1100 қызықты деректер
Ер Төстік және Айдаһар

**«Ер Төстік және Айдаһар» 3D-да** - Қазақстандық тұңғыш 3D форматтағы толық метражды анимациялық фильм. Режиссерлері: Жакен Даненова мен Рустам Тұралиев. Тұсауы 2013 жылы 21 наурызда кесілді.

## Сюжеті
Жерастының ұлы патшасы Бапының зұлым жоспары бар. Ол Күнді- самұрық құсының жұмыртқасын жұтып, жерде мәңгілік қараңғылық жасамақшы. Мың жылда оны тоқтата алатын батыр туылатының білген ол, өзінің көмекшілермен батыр туылмау үшін барлығын жасайды.

Алайда Төстік дүниеге келіп, күн орай емес, сағаттап өсе бастайды...

самұрық құсы Күнге жаңа жұмыртқа салатын күнде таяп қалды емес пе?! Тек қана зұлым Айдахармен күрес, адамның кейінгі өмірін анықтайды....

## Фильмді дыбыстағандар

### Қазақ тілінде:
*Дулыға Ақмолда (Ер Төстік),
*Димаш Ахимов (Шоинкұлақ),
*Күнсұлу Шаяхметова (Бекторы),
*Мерей Аджибеков (Түшкан),
*Лидия Каден (Мыстан),
*Нукетай Мышбаева (Ажар),
*Қадырбек Демесинов (Ерназар),
*Ақкенже Алимжан (Кенжекей),
*Қайрат Домбаев (Бапы),
*Бауыржан Қаптағай (Ақын),
*Елдар Отарбаев (Тасбақа),
*Бейбіт Мүслимов (Таусоғар),
*Азамат Қанапияев (Желаяқ),
*Ержан Тусупов (Көлжұтар).

### Орыс тілінде:
* Илья Шилкин(Ер Төстік),
* Роман Прохоров (Шоинкұлақ),
* Лия Владимировна Нэльская (Мыстан),
* Нина Жмеренецкая (Ажар),
* Игорь Личадеев (Ерназар),
* Анастасия Темкина (Кенжекей),
* Оксана Бойченко (Бекторы),
* Мерей Аджибеков(Тушканчик),
* Анатолий Креженчуков(Бапы),
* Сергей Никоненко(Ақын),
* Евгений Нүриұлы Жұманов (Тасбақа),
* Илья Садыков (Таусоғар),
* Филипп Волошин(Желаяк),
* Сергей Никоненко(Көлжұтар),
* Динара Егеубаева (Кітап).

## Сілтемелер
*Қазақфильмнің ресми сайтында толық ақпарат 
*Толық есеп

Санат:Қазақстан мультфильмдері
Санат:2013 жылғы Қазақстан фильмдері
GAM-87 A Skybolt

GAM-87A "Skybolt" -1959 жылдың мамыр айында АҚШ ВВС Дуглас Эйркрафт компаниясымен келісімшартқа отырып, жаңа авияциялық баллистикалық зымыран **GAM-87A "Скайболт"** жасауға келісті. "Скайболт" зымыраны 2 сатылы болатын. Екі сатысы да қатты отынмен іске қосылатын қозғалтқышпен жабдықталған. Ұрысқа қатысатын бөлігі - W59 ядролық реактор, 2 Мт қуатқа ие.

Алғашқы сынақ кезінде ұшақтан тасталған соң зымыран  120 метр еркін ұшты. Сәлден кейін артқы конусы бөлініп, тұмсық бөлігіндегі қозғалтқыш іске қосылды. Зымыран былай ұшып, өзін тасыған ұшақты қуып жетеді. Шамамен 100 секундтан кейін бірінші сатыдағы қозғалтқыштың жанармайы жанып кетеді де, ол зымыраннан бөлініп қалады. Содан кейін белгіленген бағдарлама бойынша аумақта ұшуды басқаруды қамтамасыз ететін екінші сатының қозғалтқышы іске қосылады. Бірінші сатымен жұмыс кезінде зымыран аэродинамикалық рөлмен басқарылады. Ал екінші саты іске қосылған кезде қозғалтқыш ысқырған үн шығарады. 

"Скайболт" зымырандарын тәжірбиеден өткізу 1961 жылы басталды. 1965 жылы бұл зымырандар стратегиялық бомбалаушылар "В-52" ,"В-58" және "В-70" қатарына енеді деп күтілді.

## Дереккөздер


Санат:Зымырандар
Санат:Қарулар
Қара шаңырақ (фильм)

** Қара шаңырақ (фильм)**  (Орысшасы Дорога домой)— Асқар-Мұхит Нарымбетовтың көркем фильмі. Фильмнің тұсауы 2012 жылы 29 маусымда кесілді.

## Сюжеті
90 жылдардың басында институтқа түсуге келген ауылдың қызы Жанна үлкен қалада алғашқы махаббаты - сұлу Оспанды кездестіреді. Алайда жас жігіттің отбасысының шешімі бойынша Оспан ауқатты отбасыдан шыққан қызға үйленіп, Жаннаны тастап кетеді. Аяғы ауыр Жанна ауылына ата-анасына қайтып,  екі егіз ұл туады. Қыздың ата-анасы ұлдардың бірін - Берікті ауылда алып қалуды шешеді. Басқа ұлы Серікті Жанна өзімен бірге қалаға әкетіп, бизнесте жолы болып байлыққа жетеді.

20 жылдан кейін егіз ағайынды кездеседі. Бірақ олар тым әр түрлі екенін түсінеді. Өмір бойы ауылда өсіп, ұлттық құндылықтар мен дәстүрлерді бойына сіңірген Берік — ақылды әрі парасатты, барлығын ойланып шешеді. Ал Еуропада білім алып, қамсыз өмір сүрген Серік керісінше — алаңғасар. Бірақ екі ағайындының да өз халқының, өз ұлтының бір бөлігі екенін түсінетін кез келді...

## Фильм әртістері
Рөлдерде: 
* Сабит Мұстафа
* Ғабит Мұстафа
* Гүлнара Дұсматова
* Әсел Садвақасова
* Аша Матай
## Сілтемелер
*Қазақфильмінің ресми сайтында 
*Фильм

Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:2012 жылғы Қазақстан фильмдері
Филип Сеймур Хоффман

**Филип Сеймур Хоффман** (1967-2014) — американдық актёр, кинорежиссёр. Кинемотография мен театр өнері жанрының әртүрлі салаларында жұмыс атқарған.

2000—2010 жылдары сұраныстағы американдық киноактёрлардың бірі болған, 1989 жылы театр мектебін бітіріп, 1991 жылдан бастап теледидардан көріне бастайды.Осыдан кейін Хоффман эпизодтық және екінші кезектегі кинорөльдерді ойнауға кіріседі. Хоффман өмірінде 60-тан астам рет кинофильмдерде, 20-ға жуық театрлық көріністерде түскен. Әсіресе, жақын досы әрі кинорежиссёр Пол Томас Андерсонмен 16 жылға жуық уақыт бойы белсенді жұмыс істеп, досының көптеген фильмдерінде рөльдерді сомдаған: «Роковая восьмёрка», «Ночи в стиле буги», «Магнолия», «Любовь, сбивающая с ног» және «Мастер».

## Жастық шағы
Филиптің анасы Мэрилин отбасы ісі бойынша құқық қорғаушы болып жұмыс істесе, әкесі Гордон Стауэлл Xerox корпорациясында қызмет атқарған.Отбасында барлығы төрт бала тәрбие алған. Филиптің Джилл және Эмили деген екі әпкесі мен Горди атты ағасы болған. 1976 жылы оныі әке-шешесі ажырасып кетеді. 
Жас кезінде Хоффман күреспен айналысқан, алайда, мойын жарақатын алған ол спортпен шұғылдануды тастауға мәжбүр болады. 17 жасында Саратога-Спрингс қаласындағы **"New York State Summer School of the Arts"** атты мектебіне оқуға түседі. Осы кезден бастап ол нақты актёр болуға бел байлайды.

## Дереккөздер

*
Санат:Шетелдік киноактёрлер
Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Мұхаммед Гури

220px|нобай|оңға|Мұхаммед Гури
**Мұхаммед Гури, Муиз-ад-дин Мұхаммед, Шихаб-ад-дин Мұхаммед** — 12-ғасырдың соңғы кезеңінде бүкіл Солтүстік Үндістан, Ауғанстан және Пәкістанның орасан зор территориясын жаулап алып, Гурилер державасының негізін қалаған ауған генералы, мұсылман билеушісі.

Оның әу бастағы есімі - Муиззиддин Мұхаммед бин Сам. Тарихта горлық (Ауғанстанның Гор қаласынан шыққан деген мағынада) Мұхаммед деген есіммен де белгілі.

1160 жылы Гурилер әулеті Ғазниді жаулап алды да, 1173-1206 жылдар аралығында Мұхаммед Шахаб-уд-дин Гури осы Ғазнидың билеушісі болып тағайындалды.
Гуридің негізгі мақсаты - өзінің империясын кеңейту болатын. Билігі тұсында Мұхаммед өзіне мұра ретінде қалған әскерін барынша күшейтіп үлгерді. Ол жауынгерлерді көшпенді тайпалар мен халық арасынан жасақтады. Мұхаммед алдымен үнді субконтинентінің солтүстік-батыс аудандарына бірнеше рет шабуыл жасады. Алғаш рет ол қазіргі үндістандағы Харьяна штаты маңында болған Тараин шайқасында бірінші рет жеңіліс тапты.

Мұхаммед Гури өзінің Үндістанға алғашқы жорығын 1175 жылы бастады. Ол Ғазнауилер әулетінен шыққан Пенджаб билеушілерін жеңп, үлкен олжаға кеңелді.
1179-1191 жылдар аралығында Мұхаммед Гури ұлан-байтақ Пенджабты өз қол астына жинады.

1206 жылы Гури Лахордағы көтерілісті басуға аттанып, Ғазниге кері қайтар жолда кешкі намазын оқып жатқан жерінде өлтірілді.

Санат:1149 жылы туғандар
Санат:1206 жылы қайтыс болғандар
Санат:Гуридтер
Үнді-Тынық мұхитының афалина дельфині

**Үнді-Тынық мұхитының афалина дельфині** - қарапайым афалинаның бір тармағына жататын сүтқоректі. 
Тұмсығының ұзындығы орташа және арқасында іші орақ тәрізді иілген жүзбеқанаты бар.
Дене пішімі жіңішкелеу келген.
Оның ұзындығы 2,6 метрге, салмағы 203 келіге дейін жетуге мүмкін.
Үндістан суларын, Австралияның солтүстігін, Қытайдың оңтүстікжағын, Қызыл теңіздң және Африканың шығыс жағалауларын мекендейді. 
Үнді-Тынық мұхитының афалиена дельфині түрлі балықтармен қоректенеді. Бірақ көбінесе асшаяндарды жейді.
Бұл дельфиндердің саны көп, алайда қоршаған ортаның ластануы олардың да азаюына едәуір әсер етіп жатыр.
Үнді-Тынық мұхиты афалиналарының үйірі бірнеше жүзге дейін жетеді. Дегенмен, көп жағдайда 15 дельфиннен тұратын топтарын жиі кездестіруге болады. 
Дельфиннің астыңғы және үстіңгі жақ сүйектерінде 23-29 тіс болады.
Көктемде, кейде жаз мезгілінде көбейеді. Жаңа туған ұрпағының ұзындығы 84 см-ден 1,5 метрге дейін жетеді, салмағы 9-21 келіге жуық.
## Дереккөздер

1100 қызықты деректер

Санат:Дельфиндер