open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әл-Райян

**Әл-Райян** () — Қатар мемлекетінің сол аттас муниципалитетінде орналасқан ірі қала. Бұл қала Қатар мемлекетінің астанасы Доһадан кейінгі екінші ірі қала болып табылады. 2020 жылғы халық санағының мәліметтері бойынша, қала тұрғындарының саны 826,786 адамды құрайды.

## Этимология
Қаланың атауы араб тілінен "суару" дегенді білдіреді. Бұл атау қалаға оның төмен орналасуына байланысты берілген, өйткені ол жаңбырлы маусымда су тасқыны алаңы ретінде қызмет етіп, сол аумақта өсетін көптеген жабайы өсімдіктер мен дақылдарға ұзақ уақыт су жеткізуге мүмкіндік берген.

## Тарихы
Әл-Райян қаласы айтарлықтай кеңейтілмей тұрып, бұл аймақта Ескі Әл-Райян мен Жаңа Әл-Райян негізгі екі аумақ болған. Ескі Әл-Райянда көптеген дәстүрлі ауылдар орналасқан болса, Жаңа Әл-Райянда Қатар билеуші әулетінің мүшелері тұратын үлкен виллалар болған. Әл-Райян қаласы кеңейе келе, муниципалитеттің барлық шығыс қоныстары қаланың аудандарына айналды.

## Көрнекті орындар
### Қаланың көрнекті орындары
Қатардағы алғашқы ірі стадиондардың бірі — Халифа халықаралық стадионы Әл-Райян қаласында 1976 жылы салынған. Кейін ол Aspire Zone аймағына қосылды. Aspire Zone Әл-Уааб ауданында орналасқан және Aspire академиясын қамтиды. Әл-Уааб аймағында сонымен қатар Villaggio Mall және Доһа зообағы бар.

### Ескі Әл-Райян
Муниципалитеттің бас штабы Ескі Әл-Райян ауданында орналасқан, сондай-ақ Әл-Райян қауіпсіздік департаменті және Әл-Райян балалар жедел жәрдем орталығы да осы жерде. 1982 жылдың 4 қазанында Білім министрі Мохаммед бин Хамад бин Абдулла Аль Тани Ескі Әл-Райянда Әл-Райян қоғамдық кітапханасының ресми ашылуын өткізді.

### Жаңа Әл-Райян
Жаңа Әл-Райян ауданында Қатардың Ат Спорт Федерациясының ат қоралары мен ашық аренасы орналасқан. 1975 жылы құрылған және 1500 көрерменге арналған орынға ие Ат Спорт Федерациясының аренасы елдің негізгі ат жарысы алаңы болып саналады. Жаңа Әл-Райян саябағы 2004 жылы Әл-Атурия көшесіндегі тұрғын ауданында ашылды. Аумағы 8,827 м² саябақта балаларға арналған ойын алаңы мен асхана бар, ал өсімдіктер қатарында құрма пальмасы және мелия мен ятрофа тектес өсімдіктер кездеседі.

## Спорт
Әл-Райянда үш үлкен стадион бар: Халифа халықаралық стадионы, Ахмед бин Али стадионы, Эдьюкейшн Сити стадионы. [2022 жылғы футболдан әлем біріншілігінің 23 ойыны осы стадиондарда өтті, сондай-ақ [Яссим бин Хаммад (стадион)|шейх Яссим бин Хаммад стадионы да орналасқан. Қалада «Әл-Райян» және «Әл-Гарафа» атты екі футбол командасы бар.

Қала 2027 жылғы ФИБА баскетболдан әлем біріншілігінің ойындарын қабылдайды.

## Бауырлас қалалары
{| cellpadding="10"
|- valign="top"
|
*  Могилёв, Беларусь

## Дереккөздер

Санат:Қатар қалалары
Қабыш Бердалин

**Қабыш Бердалин** (1868, Павлодар ауданы, Павлодар облысы – 1935, Кемеров облысы, РКФСР) – Алаш қозғалысының қайраткері. 

## Өмірбаяны
1868 жылы Павлодар уезінде туған. Белгілі би Қазанғап Сатыбалдыұлының немересі. 1898 жылы Алтыбай болысының биі. Бұдан соң 1917 жылға дейін осы Павл дар уезіндегі Қараоба болысының биі. 1917 жылы 18 наурызда Павлодар уездік комитетінің мүшесі. Осы жылы Екінші жалпықазақ съезіне А.Барлыбаев екеуі Павлодар уезінен депутат болып сайланған. 1918 жылы 15 ақпанында Павлодар уездік қазақ съезінде Алашорданың уездік комитетінің төрағасы болып бірауыздан сайланды. Бұл съезге Алашорда жетекшілерінің бірі Міржақып Дулатұлы қатысқан. 1918 жылы 13-26 маусымында Павлодар уездік екінші қазақ съезінде 5 адамнан тұратын Алашорда кеңесі құрылды. Кеңес төрағасы болып Қ.Бердалин сайланды. Ол басқарған Алашорда кеңесі идеологиялық жұмыстармен бірге Алашорда билігінің Кереку өңірінде орнауына нақты жұмыстар жүргізді. Мәселен, Павлодар уезінде большевиктермен күресу үшін 150 жігіттен тұратын Алаш отряды құрылды. 1918 жылы Уақытша үкімет тұсында қалалық Дума мүшесі, Семей облыстық земство басқармасының мүшесі сияқты қызметтер атқарды. Уақытша Сібір үкіметі мен Алашорда арасындағы байланыстардың қалыптасуына үлес қосты. 

Сондай-ақ, ол діни істерге де араласты. Орталық мұсылмандар басқармасының ұсынысымен діни әрі беделді тұлға ретінде мухтасиб қызметіне ұсынылды, Бүкілресейлік мұсылман съезіне қатысады. Бердалин шығармашылықпен шұғылданған адам ретінде де белгілі. Ол Затаевичпен жақсы қарым-қатынаста болған. Тарихи деректерге қарағанда, Естай Беркімбайұлына ұстаздық еткен. Бердалин өлеңдер, әндер жазған. Оның бірқатар шығармалары ҚР Ұлттық ғылым академиясының кітапханасында сақтаулы. Кейбір әндері авторы көрсетілмей халық әндеріне айналған. 1928 жылы Бердалин Ақтөбе округіне жер аударылған. 1930 жылы Сібірге жер аударылады. 1935 жылы Кемеров облысының Тайга стансасында қайтыс болады.

## Дереккөздер

Санат:1868 жылы туғандар
Санат:1935 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алаш қозғалысы мүшелері
Қарақшылық

**Қарақшылық** — бөтеннің мүлкін жымқыруын көздеп, адамның өміріне немесе денсаулығына қауіпті күш колданумен немесе осындай күш қолдану қатерін төндірумен ұласқан шабуыл.

Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 192-бабында келтірілген.
## Сілтемелер
* Қарақшылық жасаған қылмыстық топ қолға түсті

Санат:Қылмыстық құқық
Меру мұражайы

Меру мұражайы () — Кенияның Меру қаласында орналасқан мұражай. Экспонаттары Меру халқының мәдени тарихы мен тәжірибесіне назар аударады.

## Тарихы
Мұражай ғимараты 1916 жылы салынған және округтік комиссар кеңсесі ретінде пайдаланылған және Мерудегі ең көне тас ғимарат болып табылады. 1973 жылы Кенияның Ұлттық мұражайлары құрылымды жергілікті мұражайға айналдыру туралы келісімге келді. Мұражай алғаш рет 1974 жылы ашылды: Кенияның Ұлттық мұражайлары Меру округімен және муниципалдық кеңесімен бірге мұражай құрылымын жөндеуді аяқтады; Бұл мұражайды құрудағы мақсат Кенияның осы аймағының жергілікті тарихы туралы кеңістікке ие болу болды. Сол жылы Джордж Киригия мұражайдың кураторы болып тағайындалды.

## Жинақтар
Мұражайда Меру мәдениетінің әртүрлі тарихи артефактілері бар. Мұражайда тарихқа дейінгі кезеңге жататын тас құралдар мен таксидермиялы жануарларға арналған экспонаттар бар. Негізгі мұражай галереясы этнографиялық нысандарды қамтитын Меру мәдениетінің тарихына, адам эволюциясына және мұражай орналасқан Кения аймағының табиғи тарихына арналған үш бөлімнен тұрады. Мұражайда Кенияның ауыл шаруашылығындағы әртүрлі техникаларды дамытуға бағытталған экспонаттар да бар. Мұражайдың мәдениет бөлімінде дәстүрлі киім-кешек, құрал-саймандар мен қару-жарақ, соның ішінде жебе, садақ, қайрау, найза сияқты бірнеше жәдігерлер бар. Мұражайда балық тоғаны және Кенияның осы аймағындағы кішкентай сүтқоректілер, құстар мен бауырымен жорғалаушылар туралы экспонаттар бар. Мұражайда динозаврларға арналған экспонаттар да бар. Мұражайда Меру халқының көшбасшысы Тірі Мугвенің мүсіні бар. Мұражайда Кениядан шыққан дәрілік өсімдіктер өсірілетін және сақталатын бақ бар, 23-ке жуық өсімдік, соның ішінде Aloe secundiflora, Clausena anisata, Commiphora zimmermanii, Dioscorea minutiflora және Warburgia ugandensis бар.

## Дереккөздер

Санат:Кения мұражайлары
Санат:1974 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Меру
Суперсерия (хоккей)

**Суперсерия** — Шайбалы хоккейдегі КСРО құрамалары мен ҰХЛ командаларының, сондай-ақ кеңестік клубтар мен ҰХЛ және ХӘА (Хоккейдің әлемдік ассоциациясы) клубтарының арасындағы матчтар сериясы.

## Сериялар

## Сілтемелер
* Super Series Summary
* НХЛ против ЕВРОПЫ на уровне клубов
* СССР и НХЛ 

Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы
Трансиордания Әмірлігі

**Трансиордания Әмірлігі**  (араб. إمارة شرق الأردن‎ Imārat Sharq al-Urdun; ағылш. Emirate of Transjordan) — 1921 жылдың сәуірінде Каир конференциясынан кейін құрылған британдық протекторат. Әмірлікті көрші Иракта да билеген Хашимиттердің монархиялық әулеті басқарған. Ресми түрде аумақ Палестинадағы Британ мандатының құрамында болды, бірақ ол толығымен автономды болды.

## Құрылуы
Ирак Осман империясының құрамында Бірінші дүниежүзілік соғысқа тартылды. 1917 жылы 17 наурызда Бағдадқа ағылшын әскерлері енгізіліп, соғыс қимылдары тоқтады. Үш османдық вилаяттың орнына Ирак мемлекеті құрылып, 1920 жылы Ұлыбританияның мандатына берілді.

## Тәуелсіздік
1930 жылғы келісім бойынша Ирак тәуелсіз мемлекетке айналды, ал екі жылдан соң Ұлттар Лигасына қабылданды, бірақ Англияның әскери-саяси бақылауы сақталды. Тәуелсіздік әлемдік экономикалық дағдарыспен (1929–1933 жылдары) сәйкес келді. Ол елге үлкен ауыртпалық әкелді: Ирак экспорты бірден төмендеді; жұмыссыздық пен басқа да әлеуметтік апаттар күшейді. Оның үстіне елде саяси дағдарыс басталды, ұлтаралық қырғындар жүріп жатты.

## Экономика
1924–1925 жылдары мемлекеттік кірістер 217 000 мысыр фунты және Ұлыбританиядан (1923–1924 жылдары) 150 000 мысыр фунты болды.

## Инфрақұрылымы
Әмірліктің аумағы арқылы Каир - Бағдад әуе бағыты өтіп, Амманда әуеайлақ болды.

## Халқы
Жалпы халық саны 240 000 адамды құрады, олардың 220 000-ға жуығы мұсылмандар мен христиандар, 10 000 арабтар мен 10 000 кавказдар, сондай-ақ 1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін түрік үкіметі көшірген черкестер.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания тарихы
Санат:Таяу Шығыс тарихы
Санат:Ирак тарихы
Санат:Иордания
Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов

**Қайрат Құсайынұлы Молдасейітов** (18 қаңтар 1967, Қазақ КСР) — қазақстандық кәсіпкер және мемлекеттік қайраткер, Түркістан (2009—2012) мен Шымкент қалаларының әкімі (2012—2013).

## Еңбек жолы
* 1992—1995 — “Күнгей” ЖШС директоры;
* 1995—2000 — Ақтөбедегі “Трансмарс” ЖШС  директор орынбасары;
* 2002—2004 — Шымкенттегі “КИТ Со” ЖШС директор орынбасары;
* 2004—2009 — “КИТ Со” ЖШС мен “Отау строй” ЖШС президенті;
* 2007—2009 — Оңтүстік Қазақстан облысы мәслихатының депутаты;
* 2009—2012 — Түркістан қаласының әкімі;
* 2012—2013 — Шымкент қаласының әкімі;
* 2013—2018 — Түркістан облысы мәслихатының депутаты;
* 2019 — Шымкенттегі “Атамекен” кәсіпкерлер палатасы облыстық кеңесінің төрағасы.
## Білімі
1991 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті) “орман шаруашылығы инженері”, 2000 жылы Қазақ мемлекеттік университетін (қазіргі Қазақ ұлттық университеті) “заңгер мамандығы бойынша аяқтады. 
## Марапаттары мен атақтары
* Құрмет ордені;
* Қазақстан президентінің құрмет грамотасы;
* Бауыржан Момышұлы-батыр шапағаты медалі;
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі;
* Қазақстан полициясына 20 жыл медалі;
* Төтенше жағдайлардың алдын алуда және жоюда үздік шыққаны үшін медалі;
* Қордай ауданының құрметті азаматы;
* Түркістан қаласының құрметті азаматы;
* Шымкент қаласының дамуына қосқан ерекше үлесі үшін құрмет грамотасы;
* Оңтүстік Қазақстан облысының дамуына қосқан үлесі үшін құрмет грамотасы;
* «Қазақ күресін» дамытуға қосқан ерекше үлесі үшін құрмет грамотасы;

## Дереккөздер

Санат:Шымкент әкімдері
Санат:Түркістан әкімдері
Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Мидуэй (атолл)

**Мидуэй атоллы**  () — Тынық мұхиттың орталық бөлігінде, Гонолулудан (Гавайи) шамамен 2 100 миль (3 400 км) батыс-солтүстік бағытта орналасқан кішкентай атолл. Ол Солтүстік-Батыс Гавай аралдарының бөлігі болып табылады және АҚШ аумағы болып саналады.

## Жануарлары
Мидуэй атолл әртүрлі өсімдіктер мен жануарлар әлеміне ие. Құстар: Альбатростар, фрегаттар, буревестниктер, крачкалар, шағалалар. Теңіз жануарлары: Теңіз тасбақалары, киттер, дельфиндер, акулалар.

## Тарихы
1859 жылы Америкалық кеме жүзушісі капитан Нельсон, Мидуэй атоллын «Мидуэй» деп атап, аралды алғаш ашқан.

1867 жылы АҚШ Мидуэй атоллын осы кезге дейін өз иелігіне алды.

1903 жылы АҚШ Мидуэй атоллын теңіз құстарының мекені және кеме жүзушілер үшін маңызды белгісі ретінде қорғайтын заң қабылдады.

Қазіргі уақытта тұрақты тұрғындар жоқ. Тек АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлері мен азаматтық қызметшілер атоллда жұмыс істейді.

## Климаты
Мидуэй атоллының климаты - тропикалық, ылғалды және жылы. Жыл бойы жағымды, орташа температура 24-27 °C (75-81 °F) аралығында. 

Жауын-шашын жыл бойы біркелкі, жылына орташа 1,500 мм-ден артық.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша аралдар
Санат:Тынық мұхит аралдары
Дональд Трамптың екінші ұлықталуы

**Дональд Трамптың екінші ұлықталуы** (немесе **Дональд Трамптың екінші инаугурациясы**; ) — 2025 жылғы 20 қаңтарда, дүйсенбі күні Вашингтондағы Капитолийдің батыс қасбетінде өткізілген Дональд Трамптың Америка Құрама Штаттарының жаңа 47-президенті ретінде ұлықталу рәсімі. Бұл шара Трампты президент ретінде екінші рет ұлықтау рәсімі және жалпы АҚШ президентін 60-рет ұлықтау рәсімі болды. Бұл Трамптың президент ретінде екінші және соңғы мерзімінің, Джей Ди Вэнстің 50-вице-президент ретіндегі бірінші мерзімінің және соңғы рет 1893 жылғы Гровер Кливлендтің екінші ұлықталуынан кейінгі алғаш рет АҚШ президентінің екі мерзімінің ортасында үзіліс жасай отырып ұлықталуын білдіреді.

Бұдан бұрынғы 2021 жылы өткен Джо Байденді ұлықтау рәсімі саяси, денсаулық сақтау, экономикалық және ұлттық қауіпсіздік дағдарыстарына, соның ішінде COVID-19 пандемиясына және 6 қаңтардағы Капитолийіге жасалған шабуылға байланысты едәуір қысқартылған болатын. Сол кездегі президент Трамп 2021 жылғы ұлықтау рәсіміне қатысқан жоқ.

## Жоспарлануы
### Біріккен Конгресс комитеті
2024 жылғы мамырда Конгресстің екі палатасы да салтанатты рәсімдер мен мерекелер үшін қажет платформаның және басқа уақытша құрылымдардың құрылысын қадағалау үшін АКШ инаугурация рәсімдері жөніндегі Біріккен Конгресс комитетті тағайындады.

Ұлықтау рәсіміне арналған платформаның құрылысы 2024 жылғы қыркүйекте басталды.

## Қауіпсіздік және операциялар
Ұлықтау рәсімін жоспарлауға қатысатын агенттіктерге АҚШ Капитолий полициясы, Вашингтон елордалық полициясы және АҚШ саябақ полициясы кіреді деп күтілуде. Жиырма төрт штат АҚШ Ұлттық ұланына сайлаушылар дауысын сертификаттау және ұлықтау рәсімдері үшін қолдауларын ұсынды.

## Қатысқандар
Дональд Трамптың екінші ұлықталуына бұрынғы АҚШ президенттері Билл Клинтон, Джордж Уокер Буш, Барак Обама, бұрынғы вице-президенттері Дэн Куэйл мен Майк Пенс пен қазіргі президент Джо Байден пен вице-президент Камала Харрис қатысуда. Бұрынғы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон мен АҚШ Жоғарғы Сотының бүкіл мүшелері, соның ішінде оның төрағасы Джон Гловер Робертс те қатысып жатыр.

Іс-шараға, оған қоса, түрлі олигархтар мен шетелдік дипломат-өкілдер қатысты, соның ішінде Марк Цукерберг, Джефф Безос, Тим Кук, Сундар Пичаи мен Илон Маск және Аргентина президенті Хавиер Милей, Италия премьер-министрі Жоржиа Мелони, Қытай вице-президенті Хань Чжэн бар.

## Дереккөздер

Санат:АҚШ президентінің ұлықталуы
Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі
Жүсіп Ақбаев

**Жүсіп Ақбаев** (туған жылы белгісіз – 1959 жыл) – Алаш қозғалысына қатысушы. 

1917-1919 жылдары Батыс Алашорданың Ырғыз өңіріндегі жұмыстарына белсене қатысқан. 1918 жылғы қаңтар айында өткен Сырдария қазақтарының Түркістандағы сиезіне қатысқан. 1918 жылы Ырғызға келген Міржақып Дулатұлына серік болған. 1918-1919 жылдары Батыс Алашорданың Ырғыз уездік бөлімінде Алашорда отрядының азық-түлікпен қамтамасыз ету жұмыстарын басқарды. Кеңес үкіметі орнағаннан соң әртүрлі жұмыстар атқарған. 1927 жылы «Алаш» партиясының идеяларын насихаттады, байлардың мүдделері үшін күресті деген айыппен бір топ Алаш қозғалысына қатысушылар мен бірге Калугаға жер аударылады. 1930 жылы мерзімі аяқталған соң, Орск қаласына келіп тұрады. Осы қалада үш жыл тұрғаннан кейін Ақтөбеде, қуғын-сүргін жылдары Өзбекстанда тұрған. Бұдан кейінгі жылдары Ақтөбеге қайтып келген. Өмірінің соңғы жылдарында біржолата дінге бет бұрып, шариғат жолына түскен.

## Дереккөздер

Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:1959 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алаш қозғалысы мүшелері
Пальмира (атолл)

**Пальмира атоллы** () — Тынық мұхитының солтүстік-орталық бөлігінде, Гонолулудан (Гавайи) 1,600 миль (2,600 км) батыс бағытта орналасқан кішкентай атолл.

## Негізгі ерекшеліктер

* **Атолл:** Пальмира атоллы лагунаны қоршайтын бірнеше кішкентай аралдардан тұрады.
* **Ауданы:** Шамамен 12 шаршы км
* **Халық саны:** Тұрақты тұрғындар жоқ. Атоллда Тек ғылыми зерттеушілер мен қорғаушылар тұрады.
* Маңыздылығы: Пальмира атолл бірегей биоәртүрлілігі мен табиғи сұлулығы мен маңызды. Ол әлемдегі ең үлкен теңіз құстарының колониясына ие, сонымен қатар теңіз тасбақаларының маңызды мекені.

## Географиясы

* **Координаттар:** 5°52′N 162°06′W
* **Климаты:** Тропикалық, ылғалды және жылы.
* **Геологиясы:** Вулкандық келіп шыққан, мәржан рифімен қоршалған.

## Өсімдіктер мен жануарлар әлемі

* **Құстар:** Альбатростар, фрегаттар, буревестниктер, крачкалар, шағалалар, құстардың басқа да түрлері.
* **Теңіз жануарлары:** Теңіз тасбақалары, дельфиндер, акулалар, балықтардың әртүрлі түрлері.
* **Өсімдіктер:** Тропикалық өсімдіктер, пальмалар, бұталар.

## Тарихы

* 1802: Американдық кеме жүзушісі Капитан Пальмер атоллды ашты және оған өз атымен атады.
* 1859: АҚШ атоллды өз иелігіне алды.
* 1908: Атолл гуано кен орны ретінде пайдаланылды.
* 1990: АҚШ Пальмира атоллын ұлттық жапайы табиғат қорығы ретінде жариялады.

 

Санат:Алфавит бойынша аралдар
Санат:Тынық мұхит аралдары
Санат:АҚШ аралдары
Исла-де-Паскуа (провинция)

**Исла-де-Паскуа** () — Чилиге тиесілі Тынық мұхитындағы Пасха тобындағы арал, сонымен қатар Чилидің Валенсия аймағындағы бір провинциясы.

## Негізгі ерекшеліктер
* **Ауданы:** 163.6 шаршы км.
* **Халық саны:** Шамамен 7 750 адам (2017 жылғы деректер бойынша).
* **Астанасы:** Анга Роа.
* **Географиясы:** Вулкандық арал, бірнеше кратермен. Арал төрт негізгі бөлікке бөлінеді: Аху, Рано Рараку, Рано Као және Рано Арои.
* Климаты: Тропикалық, ылғалды және жылы.
* **Тарихи маңызы:** Исла-де-Паскуа ең танымал бронза дәуіріндегі мәдениеті мен қоғамымен танымал.

## Тарихы
* 1722 жылы Голландиялық теңізші Якоб Роггевенаралды ашты
* 1888 жылы Чили аралды өз иелігіне алды.
* 1900-1950 жылдары  Арал қой фермасына айналды, бұл ауылшаруашылыққа және табиғатқа теріс әсер етті.
* 1960-жылдары Рапа Нуи халқының мәдени мұрасын қорғау үшін күресі басталды.
* 1995 жылы Исла-де-Паскуа ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Чили
Венесуэланың федералды иелігі

**Венесуэланың федералды иелігі** — 12 аралдар тобынан тұрады.

Санат:Венесуэла әкімшілік бөлінісі
Санат:Венесуэла аралдары
Серранилья

**Серанилла**  () — Колумбияға тиесілі Кариб теңізіндегі кішкентай арал. Ол Сан-Андрес және Провиденсия аралдарының жанында орналасқан. 

Серанилла аралы туризм үшін жабық. Аралдың қорғалуы маңызды.

Аралды 1510 жылы испан теңізшілері ашты. 1822 жылдан бері Колумбия иелігінде. Қазіргі күнде Никарагуа, АҚШ таласып жатыр.

## Сипаттамасы
* **Ауданы:** Шамамен 1,2 шаршы км.
* **Халық саны:** Тұрақты тұрғындар жоқ. Аралда тек зерттеушілер мен қорғаушылар уақытша болады.
* **Климаты:** Тропикалық, ылғалды және жылы.
***Координаты:** 

Санат:Колумбия
Санат:Кариб теңізі аралдары
Санат:Алфавит бойынша аралдар
Сан-Андрес және Провиденсия

**Сан Андрес және Провиденсия** (испан. *San Andrés y Providencia*) — Колумбиядағы департаменттердің бірі. Сан Андрес, Провиденсия аралдарын және Никарагуа жағалауындағы Кариб теңізінің оңтүстік-батысындағы бірқатар кішігірім аралдарды қамтиды. 

1500 жылдары: Сан-Андрес аралын еуропалықтар ашты. 1630 жылдары  Арал ағылшын колониясы болды. 1822 жылы Колумбия Сан-Андрес аралын өз иелігіне алды.

## Муниципалитеттер

## Сілтемелер

Санат:Колумбия департаменттері
Санат:Кариб теңізі аралдары
Навасса

**Навасса аралы** — Кариб теңізіндегі кішкентай арал, Гаитиден 100 шақырым батыста орналасқан.

## Негізгі ерекшеліктер

* **Ауданы:** 5,2 шаршы км.
* **Халық саны**: Тұрақты тұрғындар жоқ. Аралда тек зерттеушілер мен қорғаушылар уақытша болады.
* **География:** Құмды жағалауы бар қатып қалған жанартау аралы.
* **Климаты:** Тропикалық, ылғалды және жылы.

## Тарихы

* 1504 жылы Христофор Колумб аралды ашты.
* 1600-1800 жылдары Арал гуано өндірісі үшін пайдаланылды.
* 1857 жылы АҚШ аралды өз иелігіне алды.
* 1996 жылы Гаити аралды өз иелігіне алуға талап қойды. Бірақ АҚШ аралды өз иелігінде сақтап қалды.

* Навасса аралының иелігі әлі де даулы. Гаити арал оның территориясына кіреді деп санайды, ал АҚШ аралды өз иелігінде сақтайды.

## Маңыздылығы

* Навасса аралы қорғалатын аймақ болып табылады. Ол көптеген құс түрлері мен теңіз жануарларының мекені.
* Аралдың геологиялық маңызы бар. Оның қатып қалған жанартау құрылымы жер тарихын зерттеуге мүмкіндік береді.
* Аралдың саяси маңызы да бар. Оның иелігі Гаити мен АҚШ арасында даулы мәселе болып табылады.

Санат:Тәуелді аймақтар
Санат:АҚШ аралдық аумақтары
Анарбек Оңғарұлы Орман

**Анарбек Оңғарұлы Орман** (25 тамыз 1952, Ақтөбе ауылы, Піскент ауданы, Ташкент облысы, Өзбек КСР, КСРО) — қазақстандық мемлекет және қоғам қайраткері, кәсіпкер, бұрынғы Шымкент әкімі (1995—1997, 2006—2008). Техника ғылымдарының кандидаты мен докторы (1998) және халықаралық ақпараттандыру академиясы корреспондет-мүшесі.

## Білімі
1974 жылы Ташкенттегі Ташкент техникалық университетін (қазіргі Ташкент мемлекеттік техникалық университеті) “инженер-құрылысшы” мамандығы бойынша аяқтады.

## Еңбек жолы
* 1970—1972 — Ташкент облысы, Піскент ауданындағы орта мектепте лаборант; 
* 1972—1975 — Ташкент облысы Пскент қалалық су каналының қызметкері; 
* 1979—1982 — Шымкент қалалық су арнасы басқармасының қызметкері; 
* 1981—1986 — Шымкент қалалық тұрғын үй басқармасының қызметкері; 
* 1986—1992 — Шымкент облыстық (қазіргі Түркістан облысы) “Су арнасы” басқармасының бастығы; 
* 1992—1994 — Шымкент әкімінің орынбасары, бірінші орынбасары; 
* 1994—1995 — Оңтүстік Қазақстан облыстық (қазіргі Түркістан облысы) “Водоканал” басқармасының басшысы; 
* 1995—1997 — Шымкент қаласының әкімі; 
* 1997—1999 — Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары
* 1999—2006 — Шымкент қалалық су арнасы басқармасының бастығы; 
* 2006—2008 — Шымкент қаласының әкімі; 
* 2008—2009 — “Су ресурстары – Маркетинг” ЖШС бас директоры;
* 2009—2012 — Қазақстан Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің төрағасы; 
* 2022 жылдан — “Су ресурстары – Маркетинг” ЖШС бас директоры.

## Қоғамдық қызметі
* 2003—2006 — Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі Түркістан облысы) мәслихатының депутаты; 
* қыркүйек 2005—желтоқсан 2005 — Қазақстан президенттігіне үміткер Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың республикалық қоғамдық штабының Шымкент қалалық филиалының жетекшісі; 
* 2012—2018 — Ақ жол демократиялық партиясының Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша (қазіргі Түркістан облысы) филиалының төрағасы.

Санат:Ташкент мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Шымкент әкімдері
Санат:Шымкенттің құрметті азаматтары
Солтүстік магниттік полюс

[thumb|
'''1''' — [Солтүстік полюс. 
**2** — Солтүстік магниттік полюс. 
**3** — Солтүстік геомагнитті полюс. 
**4** — Қолжетімсіз солтүстік полюс
]]
**Солтүстік магниттік полюс** — бұл Жердің магнит өрісінің солтүстік полюсі. Ол Жердің географикалық солтүстік полюсінен өзгеше. Солтүстік магниттік полюс компастың инесін солтүстікке бағыттайды. Солтүстік магниттік полюс Жердің бетінде тұрақты емес, үнемі жылжиды. Магниттік полюс жылжитындықтан, оның дәл орналасуы әрдайым өзгеріп отырады.

Магниттік полюс Жердің магнит өрісінің қайнар көзі болып табылмайды, ол Жердің ядросындағы балқыған темірдің қозғалысынан туындайды.

Солтүстік магниттік полюс географиялық солтүстік полюстен шамамен 1600 км қашықтықта орналасқан.

## Тарихы
17 ғасырда Эдмунд Галлей Жердің магниттік полюсінің орнын анықтауға тырысқан.

1831 жылы Джеймс Кларк Росс Канаданың солтүстігінде магниттік полюсді тапты.

19 ғасырдан бастап ғалымдар магниттік полюстің қозғалысын зерттей бастады.

20 ғасырда спутниктер арқылы магниттік полюсдің орнын дәлірек анықтау мүмкін болды.

### Қазіргі уақытта
Қазіргі уақытта Солтүстік магниттік полюс Канада Арктикасында жылдам жылжиды.

Ғалымдар магниттік полюсдің 1900 жылдан бері шамамен 1900 шақырымға жылжыған деп есептейді.

2022 жылға экстраполяциялық бағалаулар бойынша Солтүстік магниттік полюс  солтүстік координаттарда орналасқан.

## Сілтемелер

* http://swdcwww.kugi.kyoto-u.ac.jp/poles/polesexp.html 

Санат:Арктика
Санат:Физикалық география
Жердің экстремалды нүктелері

**Жердің экстремалды нүктелері** — бұл планетаның ең солтүстік, ең оңтүстік, ең шығыс және ең батыс немесе ең биік, ең төмен, бір сөзбен айтқанда рекордтық нүктелері.

## Нақты ескерту

Жердің шығыс және батыс экстремалды нүктелерін анықтау қиын, себебі бұл планетаның формасы дөңгелек емес, сфероидты және полюстерге қарағанда экваторда кеңірек.

Жердің шығыс және батыс нүктелерін анықтау үшін әдетте бірінші шығыс меридианды және бірінші батыс меридианды пайдаланады, бірақ бұл ереже әрдайым дұрыс емес, себебі жер бетіндегі нүктелердің меридиандар бойынша орналасуы әрдайым дәл емес.

Кейбір дереккөздерге сәйкес, жердің ең шығыс нүктесі Дежнев иүйісі және ең батыс нүктесі Америка Құрама Штаттарындағы Аляска болып табылады.

## Ең солтүстік нүкте

Географиялық Солтүстік полюсі: Жердің айналу осінің солтүстік ұшы. Бұл нүктеде барлық меридиандар қиылысады.
## Ең оңтүстік нүкте

Географиялық Оңтүстік полюсі: Жердің айналу осінің оңтүстік ұшы. Бұл нүктеде барлық меридиандар қиылысады.
## Континенттер бойынша

## Терең нүктелер

## Дереккөздер

Санат:Жер
Санат:География
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Оңтүстік

**Оңтүстік географиялық бағыт** — дүниенің төрт бағытының бірі, жердің Солтүстік полюсіне қарама-қарсы бағытты білдіреді. Бұл бағытқа қарай жүрген адам Жердің географиялық Оңтүстік полюсіне барып жетеді. Бірқатар славян тілдерінде **оңтүстік** жағы күндізгі деп аталады, өйткені астрономиялық түсте солтүстік жарты шардың орта және полярлық ендіктерінде Күн оңтүстікте орналасқан.

Оңтүстік географиялық бағыт - бұл Жердегі ең маңызды бағыттардың бірі, ол әртүрлі салаларда, соның ішінде навигация, география, астрономия және т.б. қолданылады.
## Бұл бағытты анықтау

* **Жұлдыздар:** Солтүстік жарты шарда Поляр жұлдызы әрқашан солтүстікте орналасады. Оған қарама-қарсы бағыт - оңтүстік.
* **Карталар:** Карталарда әдетте Солтүстік полюсі жоғарыда, Оңтүстік полюсі төменде орналасады.

Санат:географиялық терминдер
Санат:Бағдарлау
Альмади

**Альмади мүйісі** (*Cabo de Almadi*) — Африканың ең батыс нүстесі, Сенегалдың батыс жағалауында орналасқан мүйіс. Бұл жер Атлант мұхиты мен Сенегал өзенінің қиылысқан нүктесі болып табылады .

## Тарихы
Альмади мүйісі ежелгі уақыттан бері маңызды сауда жолында орналасқан. Бұл жерде ежелгі африкалық қауымдастықтар мекендеген және ауыл шаруашылығы, балық аулау мен сауда мен жүргізген.

XVIII ғасырда Сенегал Франция империясының басқаруына өтті. Альмади мүйісі француз колониялық билігінің астында қалды.

1960 жылы Сенегал Франциядан тәуелсіздік алды. Альмади мүйісі Сенегалдың құрамында қалды.
## Дереккөздер

Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Санат:Сенегал мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Саут-Пойнт мүйісі

right|250px|
**Саут-Пойнт мүйісі** () — Аустралиядағы Виктория штатының оңтүстік шығысында Вильсонс-Промонтори түбегінде орналасқан мүйіс. Бұл жер Аустралияның ең оңтүстік нүктесі.
## Географиясы
«Саут-Пойнт мүйісі» теңіз жағалауындағы тік жартастармен және құмды жағажайлармен сипатталады. 

«Саут-Пойнт мүйісі» Виктория штатындағы Мельбурн қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 200 километр қашықтықта орналасқан.
## Туризм
«Саут-Пойнт мүйісі» туристер үшін көрікті жер болып табылады. Бұл жерге көлікпен жеңіл жетуге болады. Ол жерде туристер үшін кемпингтер мен қонақ үйлер бар.
## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Алфавит бойынша мүйістер
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Үнді мұхиты мүйістері
Санат:Тынық мұхит мүйістері
Санат:Аустралия мүйістері
Сифре мүйісі

right|260px|
**Сифре мүйісі** () — Антарктиданың оңтүстік жағалауында орналасқан мүйіс. Ол Пеннелл мүйісінен солтүстікке қарай, Росс мұздығынан батысқа қарай орналасқан.

Сифре мүйісі Антарктиданың қатты климаты мен қиын жер бедерімен сипатталады. Ол теңіз жағалауында орналасқан және қалың мұз мен қармен қапталған.

Координаты: ()
## Сілтемелер
*https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf

Санат:алфавит бойынша мүйістер
Санат:Антарктида географиясы
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Оңтүстік магниттік полюс

[thumb|1. Оңтүстік полюс<br />2. [Оңтүстік магниттік полюс (2007)3. Оңтүстік геомагнитті полюс4. Оңтүстік қол жетпестік полюсы ]]
**Оңтүстік магниттік полюс** — жер бетінің оңтүстік полярлық аймағындағы шартты нүкте. Бұл жерде магнит өрісінің сызықтары тік бағытта төмен қарай бағытталған.

## Географиясы
Оңтүстік магниттік полюс Жерде тұрақты емес және уақыт өткен сайын қозғалады.

Қазіргі уақытта ол Антарктидада, Гемфри Мұздығы жанында орналасқан.

Оның орналасуы GPS және компас сияқты навигациялық құралдардың дұрыс жұмыс істеуіне әсер етеді. Жерді Күннен келетін зиянды радиациядан қорғайды.

Компас Оңтүстік магниттік полюсті көрсетеді.

Ғалымдар Оңтүстік магниттік полюсті зерттеп, Жердің магнит өрісі туралы толық ақпарат алуға тырысады.

## Тарихы
1731 жылы Француз физикасы Пиер Симон Лаплас магниттік полюстердің жер шарының ішінде орналасқан деп болжаған. Ол сонымен қатар магниттік полюстердің уақыт өткен сайын қозғалатынын тұжырымдаған. 1819-1821 жылдардағы бірінші орыс антарктикалық экспедициясында Қазан университетінің профессоры И.М.Симонов магниттік бақылаулар жүргізіп, әр түрлі кеме бағыттарында компастың ауытқуларын анықтады. 

1841 жылы ағылшын теңізшісі Джеймс Кларк Росс Оңтүстік магниттік полюсті Антарктидада тапқан. Ол ол жерде компас инесі тік тұрғанын байқаған. Ол полюс соңғы рет осы жерге қашан келгенін анықтай алмаған.

Оңтүстік жарты шардағы магниттік полюске алғаш рет 1909 жылы 15 қаңтарда Дэвид, Моусон және Маккей Э.Г. Шаклтон экспедициясымен жетті.

20 ғасырдың ортасында Аустралияға қарай жылжыған Оңтүстік магниттік полюс Антарктидадан шығып, 2022 жылы ол  координатасында орналасты.

Санат:Антарктика
Санат:Антарктида географиясы
Таква (қала)

**Таква** () — ортағасырлық қала, оның қирандылары 1982 жылы ұлттық ескерткіш болып жарияланды. Кенияның Манда аралының оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Тарихы
Суахилилердің Таква қонысының гүлдену кезеңі XV және XVI ғасырларда, мұнда сауда орталығы болған кезде болды. XVII ғасырда тұщы судың тұздануына және Пэт аралындағы көршілермен қақтығысқа байланысты адамдар қаланы тастап кетті.

Жұма мешітінің қирандыларында шейхтың қабірі сонда орналасқан деген болжам жасайтын биік бағана бар.

1982 жылы қала ұлттық ескерткіш болып жарияланды. Үйінділерге кіру күн сайын ашық.

## Галерея

Takwa Ruins Mosque 2011.JPG|Жұма мешітінің қирандылары
Takwa Ruins Wudu 2011.jpg|Дәрет алатын жер
TakwaArch.jpg|Михраб


## Дереккөздер

Санат:1982 жылы құрылған мұражайлар
Санат:Кения мұражайлары
Санат:Кениядағы археология
Санат:Қираған қалалар
Санат:Қирандылар
Бен-Секка

**Бен-Секка** — Африканың ең солтүстік нүктесі, Тунисте, Жерорта теңізі жағалауында орналасқан.

Бен-Секка мүйісі ертеде сауда жолында орналасқан маңызды нүкте болған. Оның тарихы ежелгі финикиялықтар мен римдіктердің ықпалымен байланысты.

Бұл мүйіс құмды жағажайлар, тік жартастар, көгілдір теңіз бен құстардың көп түрлерімен сипатталады.

Бен-Секка мүйісі туристер үшін көрікті жер болып табылады. Ол жерде теңіз жағажайларында демалу, су спорт түрлері мен табиғат пен бірге болу мүмкіндігі бар.

Санат:Тунис мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Жерорта теңізі мүйістері
Ине мүйісі

**Ине мүйісі** немесе **Агульяс мүйісі** () — Оңтүстік Африка Республикасының ең оңтүстік нүктесі, Атлант мұхиты мен Үнді мұхитының қиылысында орналасқан. Бұл мүйіс Африка материгінің ең оңтүстік нүктесі болып саналады және ол бүкіл әлемдегі теңізшілер үшін маңызды орын саналады.
## Галерея

сурет:Agulhas-Map.jpg|
сурет:Cape_Agulhas_P1040396.JPG|
сурет:Cape_Agulhas_P1040406.JPG|
сурет:Cape Agulhas panorama.jpg|


Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Үнді мұхиты мүйістері
Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Рока мүйісі

**Рока мүйісі** (*Cabo da Roca*) - Португалияның және Еуразияның ең батыс нүктесі. Ол Атлант мұхитының жағасында, Лиссабоннан шамамен 40 шақырым қашықтықта орналасқан. 

Рока мүйісі өзінің ерекше географиялық орналасуымен және табиғи сұлулығымен танымал. Бұл жерден Атлант мұхитының шексіз кеңістігі мен күшті толқындарды көруге болады.
## Галерея

Cabo da Roca (3).jpg|
Cabo da Roca (2).jpg|
Cabo da Roca on sunset.jpg|

## Сілтемелер
*http://www.elle.ru/stil-zhizni/puteshestviya/portugalia-sintra-i-mis-roca/ 

Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Португалия мүйістері
Дежнёв мүйісі

**Дежнев мүйісі** () — Еуразияның және Ресейдің ең шығыс нүстесі. Чукот тұбегінде, Беринг бұғазы жағалауында орналасқан.

Дежнев мүйісі атақты орыс саяхатшысы Семен Дежневтің атымен аталады. Дежнев 1648 жылы осы мүйісті алғаш рет ашқан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://web.archive.org/web/20120616133448/http://www.rusizn.ru/geo009.html

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Беринг теңізі мүйістері
Санат:Чукот теңізі мүйістері
Санат:Ресей мүйістері
Асаль

**Ассаль көлі** (, ескі атауы *Азал*) — Джибутидегі көл, елдің орталығында орналасқан. Теңіз деңгейінен 155 метр төмен, Африканың ең төмен нүктесі.

## Сипаттамасы
Асаль көлі өзінің жоғары тұздылығымен белгілі. Оның тұздылығы теңіз суының тұздылығынан 10 есе жоғары. Бұл көл өзінің жоғары тұздылығы мен күшті булану нәтижесінде пайда болған.

Асаль көлі табиғи сұлулығымен және ерекше ландшафтымен танымал. Оның көгілдір суы мен ақ тұз қабаттары таңқалдыратын көріністі қалыптастырады. Көл маңында көптеген тұз кен орындары бар, олар жергілікті тұрғындар үшін маңызды экономикалық маңызға ие.

## Сілтемелер
* https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=0201-126

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Джибути көлдері
Пиай

**Пиай** () немесе **Танджунг Пиай** — Еуразияның ең оңтүстік нүктесі. Малакка түбегінде, Малайзияның Джохор штатында, Дхохор және Малакка бұғаздарында орналасқан}}.

## Галерея

Сурет:Tanjung_Piai_Monument_Earth.jpg|alt=Globe monument on the southern tip of mainland Eurasia, 2006
Сурет:Tanjung_Piai_2.JPG|alt=Bilingual sign in Tanjung Piai
Сурет:Laluan_Tanjung_Piai.jpg|alt=Wooden walkway in mangrove swamp
Сурет:Tanjung_Piai.jpg|alt=Tanjung Piai jetty

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Жер шетінде 
*http://www.malaysia.travel/en/my/places/states-of-malaysia/johor/tanjung-piai-national-park
* https://archive.today/20130204151122/http://www.tourmalaysia.com/2010/03/10/tanjung-piai-southernmost-tip-of-mainland-asia/

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Малайзия мүйістері
Санат:Тынық мұхит мүйістері
Санат:Үнді мұхиты мүйістері
Момбаса муниципалды стадионы

**Момбаса муниципалды стадионы** () — *Кенияның Момбаса қаласында орналасқан көп мақсатты стадион. Негізінен футбол матчтары үшін пайдаланылады және 10 000 адамға арналған.*''

Стадион өзінің көп мақсатты мәртебесіне байланысты бастауыш және орта мектеп ойындарында, сондай-ақ саяси кездесулерде маңызды рөл атқарады. Стадионда көптеген жергілікті және халықаралық футбол ойындары өтеді.

2021 жылы Кения стадионды жаңартуды бастады. Құрылыс тоқтатылып, тоқырау салдарынан қабырғалар, дәретханалар мен жуынатын бөлмелер опырылып, бұқаралық ақпарат құралдарының наразылығын тудырды. Момбаса округінің хатшысы Джобаб Тумбо жөндеу жұмыстарының кешігуін қаржылық қиындықтармен байланыстырады. Төлемді кешіктіргендіктен бірінші жергілікті мердігер келісім-шартты бұзуға мәжбүр болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Әлемдік стадион
* virtualglobetrotting

Санат:Стадиондар
Санат:Момбаса
Санат:Кения стадиондары
Кебили (қала)

**Кебили қаласы** () — Африкадағы Тунис республикасында орналасқан қала. Ол Сахара шығанағының шетінде, Тунистік Сахарада орналасқан. Қала өзінің тарихымен, мәдениетімен және табиғи сұлулығымен танымал.
## Географиясы
Кебили қаласы Тунистің ең ескі қалаларының бірі болып саналады. Оның тарихы бірнеше мың жылға жетеді. Бұл жерде көптеген археологиялық ескерткіштер бар, олар қаланың ескі мәдениеті мен өмірі туралы айтады.

Кебили - оазис қаласы. Ол Сахара шөлінің ортасында орналасқан және оны қоршап тұрған пальма бақшалары мен көптеген бұлақтардан құралған.
Қала шағын таулармен қоршалған. Олар қалаға ерекше көрініс береді және олардың беткейлерінде ескі қорғаныс құрылыстары мен қабірлер орналасқан.

Кебили қаласының климаты шөлді, қатты континенталды болып табылады. Ол жаздың ыстық және құрғақ, қыстың салқын және құрғақ болуымен сипатталады.
## Климаты
Жаз кезінде температура 40°C және одан да жоғары болуы мүмкін. Ең ыстық айлар - шілде мен тамыз.

Жауын-шашын өте аз болады. Жауын-шашын мөлшері жылына 100 миллиметрден аз.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Тунис қалалары
Уэльс ханзада мүйісі

**Уэльс ханзада** () — Солтүстік Американың ең батыс нүктесі, Аляска түбегінде Беринг теңізінің жағалауында орналасқан..
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Еdits.nationalmap

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Аляска мүйістері
Санат:Тынық мұхит мүйістері
Санат:Солтүстік Мұзды мұхит мүйістері
АҚШ Жоғарғы Соты

thumb|right|200px|АҚШ Жоғарғы Сотының мөрі
**АҚШ Жоғарғы Соты** (, қысқ. *SCOTUS*) — Америка Құрама Штаттарының федералды сот жүйесіндегі ең жоғары сот. Ол барлық федералды және штаттық сот істері бойынша, федералды заңның ережесіне қатысты сұрақтарда соңғы (және негізінен дискрециялық) апелляциялық юрисдикцияға ие, сондай-ақ тар ауқымды істер бойынша бастапқы юрисдикцияға ие, атап айтқанда «елшілер, басқа мемлекеттік министрлер мен консулдар туралы барлық істер және мемлекет тарап болатын істер». Соттың соттық бақылау құқығы бар, яғни Конституцияның ережелерін бұзатын заңдарды жарамсыз деп тану мүмкіндігі. Сонымен қатар, ол президенттік жарлықтарды Конституцияны немесе заңды бұзу арқылы жоюға құқылы. Алайда, ол тек өз юрисдикциясындағы құқықтық мәселелер бойынша әрекет ете алады. Сот саяси мәні бар істерді шешуге құқылы, бірақ ол заңсыз саяси мәселелерді шешу құқығына ие емес деп шешкен.

Судьялар президенттің ұсынысы бойынша Сенаттың мақұлдауымен тағайындалады. 1789 жылдан 2020 жылға дейін АҚШ президенттері Жоғарғы Соттың судьялығына 156 кандидат ұсынды, олардың шамамен 80%-ы судья болып тағайындалды. Судьялар өмір бойы тағайындалады. Дәстүр бойынша Жоғарғы Сот тоғыз судьядан тұрады (саны Конституцияда белгіленбеген және Конгресс арқылы өзгертілуі мүмкін, бірақ 19 ғасырдан бері өзгермей келеді).

Судьялар президенттен, Конгресс пен сайлаушылардан саяси қысымға ұшырамайды. АҚШ тарихында атқарушы немесе заң шығарушы билік Жоғарғы Сотты өз ықпалында ұстауға тырысқан жағдайлар болған. Мысалы, президент Франклин Делано Рузвельт сот құрамын кеңейтуді көздеді, өзінің жақтаушыларын сотқа өткізіп, экономикалық реформаларды жүзеге асыру үшін. АҚШ қоғамы мен Конгресс президентті қолдаса да, реформаларды бөгеген Жоғарғы Сотты айыптады, бірақ соттың тәуелсіздігі экономикалық қажеттіліктен маңыздырақ деп танылды. Сонымен қатар, АҚШ Жоғарғы Соты президент пен Конгресс алдында келісім бостандығы мәселелерінде біртіндеп жеңілді. Нәтижесінде, сот құрамы кеңейтілмеді.

Жоғарғы Сот 1789 жылы құрылды, ал алғашқы шешімін 1792 жылы қабылдады. Жоғарғы Соттың ықпалы 1803 жылы күрт күшейді, ол кезде Жоғарғы Сот заң актілерінің Конституцияға сәйкестігін бағалауға өз құқығын алды (яғни фактически заңдарды қабылдау кезінде оларды жарамсыз деп тану құқығы). Сонымен қатар, өзінің іс-әрекетінің барысында АҚШ Конгресі 3/4 штаттардың мақұлдауымен Жоғарғы Соттың үш шешімін заңсыз деп таныды (Конституцияға түзетулер енгізу арқылы). Бұл арқылы, мысалы, Жоғарғы Соттың тыйым салған табыс салығы енгізілді және АҚШ аумағында туылған афроамерикалықтардың автоматты түрде АҚШ азаматтығын алу құқығы бекітілді (алдыңғы Жоғарғы Соттың шешіміне қарама-қайшы, онда «афроамерикалықтар азамат емес» деп танылған болатын).

## Сыртқы сілтемелер
* АҚШ Жоғарғы Сотының ресми сайты
* АҚШ Жоғарғы Соты: Заң бойынша тең құқықты әділет  


Санат:Алфавит бойынша соттар
Мерчисон мүйісі

**Мерчисон** () — Канаданың құрлықтағы және Солтүстік Американың ең солтүстік нүктесі . Бутия түбегінде солтүстік полюстен 2013 шақырым қашықтықта орналасқан. 

Түбекті тұңғыш рет 1852 жылы Джон Франклиннің экспедициясы аралады. 
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* .

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Канада мүйістері
Санат:Солтүстік Мұзды мұхит мүйістері
Ашық акционерлік қоғам

**Ашық акционерлік қоғам (ААҚ)** — акционерлерге өз акцияларын үшінші тұлғаларға беруге мүмкіндік беретін акционерлік қоғам түрі, мұнда басқа акционерлердің келісімін алу талап етілмейді.

«Ашық акционерлік қоғам» ұғымы 1990 жылғы 19 маусымда қабылданған КСРО Министрлер Кеңесінің № 590 қаулысымен бекітілген «Акционерлік қоғамдар және шектеулі жауапкершілігі бар қоғамдар туралы ережеде» енгізілді. 1990 жылдардың басында бұл ұғым тәуелсіз мемлекеттерге бөлінген КСРО-дан кейінгі бірнеше елдердің заңнамаларында бекітілді.

XXI ғасырдың басында Қазақстанда, Украинада және Ресейде «ашық акционерлік қоғам» ұғымы заңнаманың өзгеруіне байланысты жойылды. Мысалы, 2003 жылғы 13 мамырдағы Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» заңы ашық және жабық акционерлік қоғамдарға бөлуді жойды. Украинада 2008 жылғы 17 қыркүйектегі «Акционерлік қоғамдар туралы» заңда ашық және жабық акционерлік қоғамдардың орнына «қоғамдық акционерлік қоғам» () және «жеке акционерлік қоғам» () ұғымдары енгізілді; заң күшіне енгеннен кейін екі жыл ішінде (2011 жылғы 30 сәуірге дейін) ашық акционерлік қоғамдар қайта тіркеуден өтуі тиіс болды. 2014 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Ресейде Ашық және Жабық акционерлік қоғамдар Азаматтық кодекске енгізілген өзгерістерге байланысты жойылды; олардың орнына көпшілік акционерлік қоғамдар (КАҚ), акционерлік қоғамдар (АҚ) және жауапкершілігі шектеулі қоғамдар (ЖШҚ) пайда болуға мүмкіндік берілді.

2019 жылға қарай ашық акционерлік қоғамдардың болуы, оларды жария компания түрі ретінде қарастыратын ережелер, Беларусь Республикасының Азаматтық кодексінде, Қырғызстан Республикасының Азаматтық кодексінде, Тәжікстан Республикасының Азаматтық кодексінде қарастырылған.

## Дереккөздер

Санат:Акционерлік қоғамдар
Марьято

**Марьято** () — Панамадағы Панама каналының жанында орналасқан, Солтүстік Американың ең оңтүстік нүктесі. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Солтүстік Америка мүйістері
Санат:Тынық мұхит мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Париньяс

**Париньяс** () — Оңтүстік Американың ең батыс нүстесі. Перудің Пьюра аймағында, Тынық мұхиттың жағалауында орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Перу мүйістері
Санат:Тынық мұхиты мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Гальинас

**Гальинас** () — Оңтүстік Американың ең солтүстік нүктесі, Колумбияның солтүстігіндегі Гуахира департаментінде, Кариб теңізінің жағалауында орналасқан.
## Дереккөздер

Санат:Колумбия мүйістері
Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Сейшас

**Сейшас** () — Оңтүстік Американың ең шығыс нүстесі, Бразилияның шығысында, Атлант мұхитының жағалауында орналасқан жағажай.
## Дереккөздер

Санат:Бразилия мүйістері
Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Сент-Чарльз мүйісі

**Сент-Чарльз** (, ) — Солтүстік Америка құрлығының ең шығыс нүстесі. Лабрадор түбегінде, Атлант мұхитының жағасында орналасқан.

Канаданың Ньюфаулнленд провинциясына қарайды.
## Дереккөздер

Санат:Атлант мұхиты мүйістері
Санат:Канада мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Восток (антарктикалық станция)

оңға|сүрмесіз
**Восток** — Ресейдің Антарктидадағы зерттеу станциясы. 1957 жылы құрылды. 

## Негізгі ерекшеліктері
**Орналасқан жері:** Антарктиданың шығыс бөлігінде, Восток мұздығында.

**Биіктігі:** Теңіз деңгейінен 3488 метр биіктікте орналасқан.

**Құрылған күні:** 1957 жылдың 16 шілдесінде.

**Температура:** Восток станциясы Жердегі ең суық орын болып саналады. Орташа жылдық температура минус 55 градус Цельсийден төмен. Ең төменгі температура 1983 жылы тіркелген, минус 89,2 градус Цельсий.

**Координаты:** 
## Сілтемелер

* http://www.aari.ru/projects/Antarctic/stations/vostok/vostok_ru.html 

Санат:Антарктикалық станциялар
Санат:Ресейдегі ғылым
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Бэдуотер

**Бэдуотер** () — АҚШ-тағы ойпат, Калифорния штатындағы Өлім алқабында орналасқан. Теңіз деңгейінен 86 метр төменде. Бұл Солтүстік Американың ең төмен нүктелерінің бірі. 

1913 жылы 10 шілдеде ойпатта температура +56,7 градусқа дейін көтерілді. Бұл құрлықтағы осы күнге дейінгі рекордтық көрсеткіш.
## Дереккөздер

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Калифорния аңғарлары
Нұрлыбек Маратұлы Төлепов

**Нұрлыбек Маратұлы Төлепов** (17 шілде 1984, Алға қаласы, Ақтөбе облысы) — Ел жанашыры, слипер-регрессолог.

## Өмірбаяны
* 2001 ж. Тоқмансай орта мектебін үздік аяқтаған.  
* 2007 жылы Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемелекеттік медицина академиясының «Емдеу ісі» факультетін, 2008 жылы интернатураны аяқтап, “Жалпы тәжірибелі дәрігер” мамандығымен оқуды аяқтады.  
* 2010 жылы Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемелекеттік медицина академиясы базасында  “Онкология” мамандығы бойынша резидентураны аяқтады.  
* 2010-2012 жылдар аралығында Астана қаласы №8 емханада онколог дәрігер қызметін атқарды. 
* 2012-2013 жылдар аралығында “Macleods pharmaceuticals” компаниясында медициналық өкіл болып жұмыс жасады. 
* 2013-2018 жылдар аралығында аталған компанияда Батыс өңірінің аймақтық менеджері қызметін атқарды.
* 2018 жылы “Smart Kids” балалар дамыту орталығын ашты. 
* 2019-2021 жылдар аралығында “Дәрі-фарм Казақстан” ЖШС-де аймақтық менеджер қызметінде жұмыс жасады. 
* 2020-2021 жылдар аралығында РФ “Академия реинкарнациологии” оқу орнында “Реинкарнациолог-практик” мамандығын меңгеріп шықты.  
* 2021 жылдан бастап халыққа регрессия сеанстары көмегімен әр түрлі саладағы мәселелерін шешуде жеке кәсібін жүргізіп келеді.  
* 2022 жылдан Қазақстан Республикасында алғашқы болып “Регрессолог” мамандығына оқыта бастады.  
* 2023 жылдан бастап “Слипер” мамандығын оқыта бастады.  
* 2024 жылдан бастап “Наставник” рухани даму орталығында “Слипер-регрессолог” мамандарын даярлауда. 
* 2024 ж. “Mental UpGrade” менталды денсаулық орталығының негізін қалап, психикалық дамуы кешеуілдеген (ЗПР) балаларға оңалту қызметін жүргізуде. 
## Марапаттары:
2024 ж. “Ел жанашыры” төсбелгісі 

2024 ж. “Алтын жүрек” номинациясымен марапатталған 

2024 ж. “300 қайраткер” энциклопедиясының құрамына енді. 

## Шығармашылығы
“Кванттық тазару курсы” туындысының авторы. 
## Сілтемелер
*https://www.instagram.com/nurlybek_regressolog/
*https://www.youtube.com/@tulepovschool/featured

Санат:Алға ауданында туғандар
Тират-Цви

**Тират-Цви** () — Израильдегі шағын қала.

## Негізгі ерекшеліктері

* Орналасқан жері: Израильдің Солтүстік округінде, Бейт-Шеан жазығында, Иордан өзенінің батысында.
* Халқы: Шамамен 9000 адам.
* Құрылған күні: 1937 жылы құрылған.
* Экономика: Ауыл шаруашылығы, туризм, өнеркәсіп.
* Атауы: Тират-Цви атауы иврит тілінде «Цви бейіті» дегенді білдіреді. Бұл атау қаланың негізін қалаушы Цви Херц Калишер есіміне байланысты берілген.
## Тарихы

1939 жылы құрылған Тират-Цви қаласы Израильдегі ең ерте құрылған қалалардың бірі.

Қаланың негізін қалаушы Цви Херц Калишер болған, ол Израильдің жұмысшы қозғалысының көрнекті тұлғасы болып саналады.

Қала құрылғаннан кейін ең алдымен ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы дамыды.

1948 жылы Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін Тират-Цви қаласы тез өсіп, бүгінде шағын қала болып саналады.
## Туризм

Қаланың орталығында орналасқан «Цви бейіті» ескерткіші бар.
Қала құрылған кезден бері сақталған ескі үйлер мен ғимараттар көп.
## Сілтемелер
* https://web.archive.org/web/20091130165419/http://www.tiratzvi.org.il/english/tabid/66/language/he-IL/Default.aspx
* http://www.springerlink.com/content/c5c4rv3wxgy6fph3/
* http://www.ims.gov.il/IMSEng/CLIMATE/TopClimetIsrael/
* Климатическая диаграмма Тират-Цви

Санат:Израиль қалалары
Усть-Щугер

**Усть-Щугер** (, бұрынғы атауы **Усть-Щугор**) — Ресейдің Коми Республикасындағы ауыл, Республиканың шығысында Вуктыль ауданында орналасқан. Ауылға жақын жерде Печора және Щугор өзендері қосылады.

1725 жылы құрылған.

1978 жылы 31 желтоқанда мұнда −58.1 градус температурасы тіркелді. Бұл Еуропадаға рекордтық көрсеткіш.

## Дереккөздер

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Коми Республикасы ауылдары
Фернес-Крик

**Фернес-Крик** () — АҚШ-тың Калифорния штаты, Иньо округіндегі елді мекен. 2020 жылғы санақ бойынша 136 адам тұрады.

## Халқы

## Климат

## Дереккөздер

## Сілтемелер

*Official Death Valley National Park website
*Official Timbisha Shoshone Tribe website
*Furnace Creek interactive map of local points of interest

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Иньо округі елді мекендері
Нортайс

**Норт-Айс** () — Гренландиядағы станция. 1952-54 жылдары британдық экспедиция мүшелері пайдаланған. 

Теңіз деңгейінен 2344 метр биіктікте орналасқан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://wmo.asu.edu/western-hemisphere-lowest-temperature 

Санат:Гренландия географиясы
Санат:Арктикалық станциялар