open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Плинт (телефония)

**Плинт** (ағылшынша атауы *punchdown block*, *punch block*, *punchblock*, *quick-connect block*) — телефон кросының басты коммутациялық бірлігі. Телефонияда , бөлу шкафтарында  жеке сымдарды қосу үшін пайдаланылады. 

Плинт — кіріс және шығыс сымдарын бекітуге, қорғаныс құрылғыларын орнатуға және бақылау-өлшеу аспаптарын қосуға арналған пластмасс корпустағы коммутациялық элемент. 

Плинттер абоненттік немесе байланыстырушы телефон линияларының коммутациясын жасау үшін керек. Плинттер соңғы кабельдік құрылғылардың құрамдас бөлігі болып табылады және олар телефон бокстарына, қораптарға және монтаждық шкафтарға орнатылады. Олардың екі түрі болады - ағытылатын және ағытылмайтын. Ағытылатын плинт тек қосуға ғана қолданылмайды, олар телефон желілерінің төмен жиілікті кабельдерін қорғауға да арналған. 10 ұяшық жұбы болады. Кабельдер плинттың ішкі жағынан арнайы бір жұптық вилка көмегімен қосылады, ішкі жағынан абоненттердің номерлері бойынша телефон парларын бөлу жүргізіледі.

Плинттың конструкциясы пластиктен жасалынады, оның бір жағынан он жұптық кабель қосылады, ал екінші жағынан мыс жұп кабельдері нақты абоненттерге таратылады.

Ағытылатын плинттың конструкциясында найзағайдан қорғау мүмкіндігі қарастырылған. 

Плинттердің әртүрлі типтері бар. Плинттердің негізгі сипаттамасы - кабель жұптарының саы, контактілер түрі және кросстағы бекітілу тәсілі.

## Орнатылуы және қолданылуы
Плинттар телефон бокстарына, арнайы телекоммуникациялық шкафтар мен қораптарға монтаждалынып орнатылады. Бұған қосымша керек-жарақтар қажет болуы мүмкін, мысалы  плинттерге арналған 19 рамасы.  

Өткізгішті плинтте бекіту үшін оны алдымен байланыс тобына қарама-қарсы орналастырады, содан кейін оған арнайы соққы-серіппелі құралмен механикалық әсер етеді. Нәтижесінде сым түйіспе жүздерінің арасында қысылады. Осылайша, абонентпен сенімді байланыс орнатылады. Өткізгіштің артық бөлігі пайдаланылатын құралдың қайшыларының немесе контактінің сол жүздерінің көмегімен жойылады.

Демонтаж жұмыстары, егер құрал тұтқасында жасырын ілгекті қолданса, айтарлықтай жеңілдетіледі. Соңғы уақытта келесі тенденция байқалады: телефон желісіне жоғары жылдамдықты деректерді беру функциясы жиі жүктеледі, бұл желілер мен кроссалық жабдыққа қойылатын талаптардың артуын түсіндіреді. Бұл жағдайда плинттерді таңдауға барлық жауапкершілікпен қарау керек.

Санат:Телефония
Санат:Желілік құрылғылар
Санат:Желілік стандарттар
Футболдан Англия кубогының финалы 1923

**1922/23 жылғы Англия кубогының финалы** 1923 жылы 28 сәуірде Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтті. Бұл атақты стадионда өткізілген тұңғыш матч еді.

Матчта "Болтон Уондерерс" және "Вест Хэм" клубтары кездесіп, "Болтон Уондерерс" 2:0 есебімен жеңіске жетті.
## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Бейнехроникасы  
* Сараптама (*FA-CupFinals.co.uk*) 

Санат:Болтон Уондерерс ФК ойындары
Санат:Вест Хэм Юнайтед ФК ойындары
Санат:Футболдан Англия кубогы
Санат:1923 жылғы футбол
Сарықұрақ (өзен)

**Сарықұрақ** – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы, Ақтоғай аудандары жеріндегі өзен. Ұзындығы 51 км (саласымен ).

## Бастауы
Кешубай, Қоңыртемірші тауларының беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан құралып, Ақтайлақ өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Аңғарының беткейі құлама , арна суы ирелең келеді, қалың тал өскіндері кездеседі. Қар, жер асты суымен толысады. Жылдық орташа су шығыны 0,015 текше м/сек. Мал суарылады.

## Дереккөздер

Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) өзендері
Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Адамзаттың Африкадан басталу теориясы

[thumb|upright=1.5|Сары түстілер [Һомо Еректустар, Сарғылтым түстілер Һомо Неандерталдар, Қызыл түстілер Һомо Сапиенстер жасаған өңірлер]]
[thumb|upright=1.5|[Таяу Шығысты басып өткен ежелгі қазіргі адамның кеңею жолы]]
[thumb|upright=1.5|right|Африкадан аттанып шығу картасы, [ДНҚ|митохондриялық ДНҚ негіз етіліп сызылған.]]
**Адамзаттың Африкадан басталу теориясы**, кейде "Африкадан аттану теориясы" (OOA), "Кезектегі тегі-бірлік гипотезасы (RSOH), "орын ауыстыру гипотезасы", "Африкалық ата-тек моделі ((RAO) деп те аталады, — анатомиялық қазіргі адамзаттың (Һомо Сапиенстер)  географиялық шығу тегі және ежелгі көшуі жөніндегі негізгі орында тұратын тарихи түсіндіру моделі. Ол бойынша алғашқы адам Африкадан өзге құрлықтарға кеңейген, алғашында Һомо Еректус, кейін Һомо Неандерталдар.

Бұл модель Һомо сапиенстердің таксономиялық мағынадағы бірден-бір жалғыз ата-тегі бар деп есептейді, басқа аймақтардағы анатомиялық заманауи адам белгілерінің параллелді эволюциясы дегенді мойындамайды, дегенмен Еуропа мен Азиядағы Һомо сапиенстер мен архаикалық адамның өзара әр-түрлі араласуын жоққа шығармайды.

Һомо сапиенстер шамамен 300 000-200 000 жыл бұрын Африка мүйізінде өмір сүрген. "Адамзаттың Африкадан басталу" моделі бойынша қазіргі бейафрикалық халықтар шынтуайтында Һомо сапиенстердің сол кездегі Африкадан аттанып шығуынан қалыптасқан.

Мұнда қазіргі адамның "Африкадан аттануының" кем дегенде бірнеше реткі дисперсиялары болған, бәлкім олар 270 000 жыл бұрын аттанып, 215,000 жыл бұрын кем дегенде Грекияға жеткен, әрі 130 000-115 000 жыл бұрын тағы да солтүстік Африканы басып өткен көрінеді. Бұл алғашқы толқындар негізінен 80 000 жыл бұрын жойылып кеткен немесе кері қайтқан секілді.

Аса маңызды «таяудағы» толқын шамамен 70,000-50,000 жыл бұрын аталмыш «Оңтүстік маршрут» арқылы Азия жағалауларына тез таралып, шамамен 65,000-50,000 жыл бұрын Австралияға дейін жетіп барады. (Кейбір зерттеушілер австралиялықтардың Австралияға орналасу датасына күмән келтіріп, адамдардың келуін 50,000 жылдан бұрын деп есептесе, басқа зерттеушілер Австралияның алғашқы қоныс аударушылары Африка көші-қонынан бұрынғы үлкен бір толқын болуы мүмкін, сондықтан олар кейін барғандардың ата-бабасы болмауы да мүмкін деп болжайды). Ал Еуропаға 55 000 жыл бұрын Таяу Шығысты мекендегендердің алғашқы бір тармағы жетіп барған болуы мүмкін.

2010 жылы, тұрғындар генетикасы туралы зерттеулер Еуразия мен Океаниядағы (бірақ Африкада емес) Һомо Сапиенстер мен Архаикалық адамдар өзара қан араластырғаны туралы факттерді ашты. Сөйтіп, негізінен Һомо Сапиенстерден бастау алатын қазіргі бейафрикалық популяциялық топтар шағын деңгейде архаикалық адамдардың жергілікті топтарына қатысты екені белгілі болды.

## Дереккөздер

Санат:Антропогенез
Санат:Африка тарихы
Санат:Антропология
Гүлша Тәңірбергенова

## Өмірбаяны
1948 жылы 1 қазанда Талдықорған облысы Ақсу ауданы Ақсу ауылында дүниеге келген.1972 жылы Қазақ Қыздар Педагогикалық Университетін тамамдаған, 
1982 жылы Алматы жоғары партия мектебі, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, саясаттанушы, философия ғылымдарының кандидат(диссертация тақырыбы: «Нравственные начала национального самосознания», 1996 жыл).
## Еңбек жолы
*Еңбек жолын 1966 жылы балабақшада мұғалім болып бастаған, 1972-1973 ж.ж  институтты аяқтаған соң мектепте мұғалім және 1973-1975 ж.ж Талдықорған облыстық ҚЛКЖО комсомол комитетінің басшысы, нұсқаушы болып қызмет атқарды.
*Облыстық комитеттің нұсқаушысы
*1975 - 1988 жылдары  Облыстық партия комитетінің хатшысы.
*1988 - 1989 жылдары Қазақ КСР Білім министрінің орынбасары.
*1989 - 1991 жылдары Талдықорғандық партияның хатшысы,кеңесші.
*1991 - 1994 жылдары Талдықорған облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары.
*1994 - 1995 жылдары Талдықорған облыстық білім басқармасының бастығы. 
*1995 - 1996 жылдары  Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі,Бөлім бастығының орынбасары. 
*1996 - 1997 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімі, сектор меңгерушісі,
*1997-1998 жылдары Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі Білім комитеті төрағасының орынбасары, 
*1988 ж.ақпан-2005ж.қаңтар аралығында Қазақ қыздар педагогикалық институтының проректоры.
*2005 жылғы қаңтар-мамыр айлары аралығында «Бөбек» аймақтық қоғамдық ақпарат орталығының бас директоры.
*2005-2006 жылдары Ұлттық аккредиттеу орталығы директорының орынбасары
*Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы директорының бірінші орынбасары; 
*2006 - 2009 жылдары Мемлекеттік алтын және асыл металдар музейінің директоры болып қызмет атқарған.
## Марапаттары
«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.
## Еңбектері
*«Проблемы социальной адаптации в условиях переходного периода» кітабының авторы (2000 ж.)
*"Отантану" (2002 ж., бірлескен автор)
*Диссертация тақырыбы: «Нравственные начала национального самосознания» (1996 жыл)

## Дереккөздер
Ақтұма (Ескелді ауданы)

**Ақтұма** — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Ақын Сара ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ескелді ауданы елді мекендері
Татьяна Дмитриевна Лесовая

**Татьяна Дмитриевна Лесовая (Стародубцева)** (1956 жыл 1 қаңтар, Талдықорған қаласында дүниеге келген) — кеңес жеңіл атлеткасы, қазақстандық дискобол.

## Өмірбаяны

Т. Д. Лесовая 1956 жылы Талдықорған қаласында туған. 1960 жылдардың басында отбасы Қырғыз КСР астанасы Фрунзе қаласына көшіп келді. Ол ПТУ-да оқып жүрген кезде оған Юрий Нелюбов лақтыру бапкері назар аударған еді. Кейінірек Москвадағы олимпиядаға дайындау орталығында  оған ССРО-ның еңбек сіңірген бапкері Отто Грилка бапкер болды. . Қазақстанға оралған кезде Татьяна Алматы мен Қарағандыда «Еңбек резерві» қоғамында жаттықты. 

Татьяна Лесовая қатал басекелестікке қарамастан Москва Олимпиада – 1980 қатысуға лицензия ұтып алады. Олимпиада — 1980 Т.Д. Лесовая үшін үлкен мансап болды. 67, 40 деген нәтижемен қола медал ұтып алды. Сонымен қатар ол 1982 жылы 68, 18 м – әйелдер арасындағы диск лақтырудан Қазақстан рекордын жаңартқан. 

1980 жылдардағы Олимпиадан кейін Т.Д. Лесовая  айтарлықтай үлкен жеңістерге қол жеткізе алмады. 1986 жылы ол өзінің спорттағы жұмысын аяқтады. Бапкерлердің жоғары мектебін бітіріп Т.Д. Лесовая ЦСКА (Алматы) бапкер болып жұмыс істеді.

## Сілтемелер
Ньюфаундленд қасқыры

**Ньюфаундленд қасқыры**  ()  - сұр қасқырдың кіші түрі. Ареалы Ньюфаундленд аралын және Канаданың шығыс жағалауын қамтыды. Сипаттама бойынша, бұл омыртқаның бойында  қара жолағы бар ірі ақ қасқыр болған. 

## Тарихы

Еуропалық қоныстар қасқырды қара малды өлтіруші ретінде қарады, сондықтан олар қасқырларды жою науқанын бастады. Олардың басты мақсаты аралдағы қасқырлардың популяциясын толығымен жою болды.   1839 жылдың 14 қыркүйегінде  отаршылдық үкімет әр өлген lараққа бес фунт көлемінде сыйақы жариялады. Жыртқыштарды ату, капкан орнату және  оларды бақылаудың белсенді әдістері Ньюфаундлендтағы қасқырлардың  санының жылдам қысқаруына әсер етті. Сонымен қатар аралда қасқырлардың  аң аулаудағы ең басты объектілерінің бірі бұғы - карибу популяциясы азайды. 1911 жылы соңғы жабайы қасқыр атылды, алайдf ресми жоғалуы 1930 жылы белгіленген.

Кіші түр өзінің жоғалуына дейін формальды түрде сипатталған жоқ. Нәтижесінде кіші түрдің ғылыми атауы үшін Ньюфаундлендтің жоғалып кеткен байырғы тұрғындарының аттары Беотук сөзі қолданылған.

 
## Дереккөздер

Санат:Қасқырлар
Санат:Сүтқоректілер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Дэвид Кабуа

**Дэвид Кабуа**  (1951 жылы .туғ) — Маршалл Саясаткер және үкімет министрі, қазіргі уақытта Маршалл аралдарының тоғызыншы президенті (13 қаңтар, 2020). Ол Маршалл аралдарының тұңғыш президентінің ұлы Амата Кабуа мен оның әйелі Эмлен Кабуа., 2012 және 2013 жылдары денсаулық сақтау министрі, 2014 жылы ішкі істер министрі болып тағайындалды.

## Өмірбаяны
6 қаңтарда Кабуа ұлттық заң шығарушы органмен бір қарсылықпен 20–12 дауыспен Маршалл аралдарының президенті болып сайланды. Ол екінші мерзімге үміткер болған Хилда Хейнді жеңіп алды, бірақ бірінші сессияда жеңіліп қалды. Кабуа климаттың өзгеруіне қарсы тұру, АҚШ-пен 2023 жылы аяқталатын қаржыландыру келісімшартын ұзарту туралы келіссөздер жүргізу және Рунит күмбезі туралы мәселені оның президенттігінің басты басымдықтары ретінде қарастыру екенін айтты. Оның кеңсесі 2020 жылдың 13 қаңтарында басталды.

Бұл кәсіпкер, содан кейін саясатқа тыйым салатын уақыт; 2008 жылы ол ұлттық парламентке Вото атоллының атынан сайланды. Ол 2012 жылы президент Кристофер Лоик пен денсаулық сақтау министрі, ал 2014 жылы ішкі істер министрі болып тағайындалды. 2016 жылы жаңа президент Хилда Хейн оны президенттің көмекшісі етіп тағайындады2. Ол оған қарсы президенттікке 6 қаңтарда, 2019 жылдың қараша айындағы парламент сайлаудан кейін, 2020 жылы президенттік сайлауға түсті. Ол тату, тату және келісімді адам ретінде, жиырма депутаттың дауысын, ондағы президент үшін он екіге қарсы жинады. . Ол өзінің үкіметінің басымдықтары халықаралық қауымдастықты жаһандық жылынуға қарсы әрекет етуге жұмылдыруды жалғастыратындығын білдіреді; Америка Құрама Штаттарымен Маршалл аралдары еркін қауымдастығы туралы келісімнің 2023 жылы аяқталған кезде американдық экономикалық көмек көрсету туралы келіссөздер жүргізу; американдықтардың 1950 жылдардағы американдық ядролық сынақтарынан қалған Эниветок атоллында бірнеше тонна радиоактивті қалдықтарды сақтау алаңының қауіпсіздігі, сонымен қатар ол өзінің Қытай елінің (Тайвань) дипломатиялық мойындауын растайды , содан кейін Маршалл аралдары бұл мемлекетті мойындаған Мұхиттағы жалғыз төрт мемлекеттің бірі болды.

## Кабиент
Кабуа мен оның кабинеті 2020 жылдың 13 қаңтарында Маршалл аралдары Жоғарғы сотының бас судьясы Карл Инграммен ант қабылдады.

## Дереккөздер

Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Санат:Маршалл аралдары президенттері
Қарабөгет

* Қарабөгет – Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы ауыл.
* Қарабөгет – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл.
Гүлжігіт Жәнібекұлы Әліқұлов

**Гүлжігіт Жәнібекұлы Әліқұлов** (; 25 қараша 2000 жыл, Тоқтагұл, Қырғызстан) — қырғыз футболшысы, Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
"Дордой" клубының түлегі. Бірақ туған клубында кәсіпқой футболшы ретінде бір ойын да өткізбеді.

2018 жылы "Қара-Балта" клубында мансабын бастады, бірақ 2018 жылғы маусымның екінші жартысын "Алғада" өткізді.

2020 жылы қаңтар айында "Неман" клубынан "Қайратқа" ауысты. Трансфер құны 180 мың еуроға бағаланды. 27 тамызда УЕФА Еуропа лигасының бірінші іріктеуінде "Ноа" клубының қақпасына еурокубоктердегі тұңғыш голын соқты. Бұл ойында "Қайрат" 4:1 есебімен жеңіске жетті. Сол жылы Қазақстан чемпионы атанды.

### Халықаралық
Қырғызстанның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. Негізгі құрамада 2019 жылы 11 маусымда Палестинаға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет алаңға шықты. 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде үш голдың авторы атанды.

## Жетістіктері

### Клубтық
* Қазақстан чемпионы: 2020
* Қазақстан кубогы: 2021

### Жеке
*Қырғызстан жыл футболшысы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі 

Санат:Қырғызстан футболшылары
Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қара Балта ФК ойыншылары
Санат:Алға ФК ойыншылары
Санат:Неман Гродно ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Еркін (лауазым)

**Еркін** – Түрік қағанаты тұсындағы 28 дәрежелі әскери-әкімшілік қызмет шенінің төменгі лауазымдарының бірі. Орхон-Енисей тас жазуларындағы (іркіп түрінде), Қытай хаттамаларында таңбаланған. Еркін түркілер құрған үлкенді-кішілі қағанаттар мен хандықтардағы бір рудың әскери-әкімшілік істеріне жауапты болған. Әйтсе де Батыс Түрік кағанаты, одан кейінгі Түркеш, Қарлұқ, Қарахан мемлекеттерінде еркіндердің билігі де, дәрежесі де өте жоғарылап кеткен. Түркеш қағанатындағы «он оқ бодунның» бес дулатын бес шор билесе, бес нүшбесін бес еркін биледі. Олар қағаннан кейінгі тархан мен тутуқ дәрежелес, кейде олардан да жоғары тұрған. Еркін қағанатқа бағынышты иеліктерге тутуқ (басшы) болып та, қабілеті мен әскери күші толысқан тұста дербестеніп өз алдына хан болып та кете алған. Еркін Қарлұқ, Қарахан, Қимақ, Қыпшақ мемлекеті бірлестіктері тұсында бек болып атала бастады.

## Дереккөздер


Санат:Тарихи кезеңдер
Тоқтоғұл су қоймасы

**Тоқтоғұл су қоймасы** () — Қырғызстанның Жалалабат облысы Тоқтағұл ауданы аумағындағы су қоймасы. Жер беті - 284 км². Нарын өзеніндегі Тоқтоғұл су электр станциясының бөгеті құрылды. Көлемі 19,5 км³ құрайды. 2010 жылдың 22 шілдесінде су көлемі 18 миллиард 207 миллион текше метрді құрады. Тоқтоғұл СЭС каскадына екі станция кіреді — Тоқтоғұл (қуаты 1200 МВт) және Құрпсай (қуаты 800 МВт).

Құрылыс он жылдан астам жүргізілді және 1970-ші жылдардың ортасында аяқталды. Толтыру 1973 жылы басталды.

Биік таулы қар еру қарқындылығына және Тоқтоғұл СЭС гидроагрегатының резервуарынан су шығынының қарқынына байланысты оның деңгейі қатты ауытқиды. Су қоймасындағы судың ең жоғары деңгейі — 19,5 миллиард текше метр, қалыпты деңгейі — 17,3 млрд текше метр, судың пайдалы көлемі 14 миллиард текше метрді құрайды, ал СЭС тоқтаған кезде - 5,5 миллиард текше метр. Мысалы, 2019 жылғы 22 мамырда су деңгейі 13,575 миллиард текше метрге дейін төмендеді.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан су қоймалары
Тоқтағұл

**Тоқтағұл** () — қала, Қырғызстанның Жалалабат облысы Тоқтағұл ауданының әкімшілік орталығы. Қырғызстанның халық ақыны Тоқтағұл Сатылғановтың құрметіне аталған. Бұрын Мұзтөр деп аталды.

2012 жылы Тоқтағұл қала мәртебесін алды. Халық саны - 19 200 (2017).

## География
Қала Тоқтоғұл су қоймасының солтүстік жағалауында орналасқан. Памир тракті су қоймасының шығыс шетінен өтіп, Тоқтоғұлды Қаракөл және Жалалабат қалаларымен байланыстырады.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:Тоқтағұл ауданы елді мекендері
Зауре Хайрошева Ахметовна

**Зауре Хайрошева Ахметовна** (25 ақпан 1933, Атырау облысы, Доссор кәсіпшілігі) — спорттық гимнастикадан Республика құрама командасының мүшесі (1950-1955).

## Өмірбаяны
* Қазақ мемлекеттік дене тәрбиесі институтын тамамдады (1958)
* Биология ғылымдарының кандидаты (1968)
* Спорттық медицина кафедрасының меңгерушісі (1968-1990)
* Массаж және гигиена жөніндегі 40-тан  астам еңбектері бар.

## Марапаттары
* Бүкілодақтық дене тәрбиесі шеруінің қатысушысы; (1954, Мәскеу) 
* КСРО Халықаралық Спартакиясының қатынасушысы; 
* "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған;
* "КСРО Жоғары мектебінің үздігі" белгілерімен марапатталған

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданында туғандар
Қаракөл (қала, Қырғызстан)

**Қаракөл** () — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы қала.

## Тарих
1962 жылы 16 маусымда Орта Азиядағы ең ірі Тоқтоғұл СЭС гидроторабының құрылысшылар кенті ретінде құрылды. 1962 жылы 26 қазанда Қырғыз КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы оған Қаракөл атауын берді, қала үлгісіндегі кентке жатқызылды. Қырғыз КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1977 жылғы 7 қаңтардағы Жарлығымен кент облыстық бағыныстағы Қаракөл қаласы болып қайта құрылды.

Қала шатқалда, таудың ортасында орналасқан. Қала шегінде 2 жасанды Пионер және Комсомол көлдері бар. Қайыңды өзенінде «Карьер» бөгеті, ал Көкбел асуында — Тоқтоғұл су қоймасы бар.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халқының санағы бойынша қала халқының саны 22 502 адамды құрады, оның ішінде қырғыздар — 21 217 адам немесе 94,3%, орыстар — 771 адам немесе 3,4%, өзбектер — 143 адам немесе 0,7%, татарлар — 141 адам немесе 0,7%.

2017 жылдың 1 қаңтарына халық саны 21 300 адамды құрады.

## География
Қарасу өзенінің Нарын өзеніне құятын жақын жерде, Бішкектен 396 км Бішкек — Ош автожолында, Таскөмір темір жол станциясынан 78 км жерде (Үшқорғаннан бастап соңғы пункті) орналасқан. Қала арқылы Қарасу өзенінің Қайыңды және Шоңтас тармақтары  ағып өтеді.

## Экономика
Қаракөлге жақын жерде тау жотасының екінші жағында Тоқтоғұл СЭС бөгеті орналасқан.

Қала аумағында Тоқтоғұл СЭС каскадтары және Қамбарата СЭС сияқты өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Қалада 6 мектеп, 4 балабақша, Қырғыз техникалық университетінің филиалы, кәсіптік лицей және колледж бар.

Одақ ыдырағаннан кейін және ГЭС құрылысы бойынша жұмыстарды толық тоқтатқаннан кейін Қаракөл кәсіпорындарының бір бөлігі жабылды, олардың бір бөлігі қайта бейінделді.

1990 жылдары жұмыс істемегендіктен, тұрғындар Қаракөл қаласынан кетіп қалған. Қазіргі кезде Нарын өзеніндегі су электр станцияларын пайдаланатын Тоқтоғұл СЭС және Қамбарата СЭС компаниялары қаланың ең табысты кәсіпорындары болып қалуда. Бұл ретте, Нарынгидроэнергострой, Достық зауыты, СпецГЭМ, ГСС, ЭСАМ сияқты бұрынғы атақты компаниялар мүшкіл жағдайда.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Санат:Жалалабат облысы
Махаббатым, кеш мені (телесериал)

**«Махаббатым, кеш мені»** (; сөзбе-сөз аудармасы: *«Жабайы гүл»*) — филиппиндік телесериал. Қазақстанда бұл сериал 31 телеарнасында көрсетілді.

## Сюжет
Оқиға Лили Круздың және оның отбасының қиын тағдыры, олардың қатыгез Ардиенте отбасынан шеккен қасыреті туралы. Ардиенте отбасынан Эмилия Торильо Лилидің ата-анасы Камия Круз бен Данте Крузды өлтіруге бұйрық береді. Бүкіл Ардиенте отбасысы Круз отбасысының бүкіл мүшесі өлді деп ойлайды. Бірақ, Лили мен Камия бұл оқиғадан кейін тірі қалады. Лилиді бизнес әйел Приянка Агуасуға әкеледі. Ол оны асырап алады және мықты, тайсалмайтын қыз қылып өсіреді. Өскенде ол Poblacion Ardiente-ге Айви есімді әйел болып қайтып келеді. Оның мақсаты өз отбасы және қатыгез Ардиентелердің қолынан зардап шеккен бүкіл адамдар үшін кек алу, әділеттілік орнату.

## Рөлдерде

## Марапаттар мен номинациялар

## Халықаралық көрсетілім

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 

Санат:Филиппин телесериалдары
Таскөмір

**Таскөмір** () — Қырғыз Республикасының Жалалабат облысы облыстық бағыныстағы қала. Қазіргі уақытта қала құрамына Шамалдысай, Қызылжар және Теңдік ауылдары кіреді.

## Тарих
Таскөмір қаласының қазіргі орналасқан жеріндегі алғашқы қоныстар революцияға дейінгі кезеңде көмір кен орындарының ашылуымен пайда болды.

Көмір өндіруді дамыту 1930-шы жылдардан Таскөмір — Әндіжан темір жолының құрылысынан кейін басталды. 1933 жылы шахта басқармасы құрылды.

1930 жылы осы аймақта көмір алабы ашылғанда, 1943 жылы қалаға көшкен шағын кеншілер қонысы құрылды.

1935 жылғы 20 желтоқсандағы БОАК Қаулысымен Қырғыз АССР-да орталығы Нарын елді мекеніндегі жаңа Таскөмір ауданы құрылды. Сол қаулымен Нарын Таскөмір елді мекені болып өзгертілді.

1989 жылы трихлорсилан, кремний тетрахлориді, поликристалл кремний және синтетикалық кварц тиглдерін өндіруге арналған жартылай өткізгіш материалдар зауыты іске қосылды.

## География
Қала Нарын өзенінің оң жағалауында (Сырдария өзенінің алабы), Бішкек — Ош автотрассасының жанында орналасқан. Бішкек қаласына дейін - 450 км, ал Жалалабат қаласына дейін - 129 км.

Қала Ферғана алқабының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, солтүстік-батыс жағынан Ақсы ауданымен, солтүстік-шығыс жағынан — Қаракөл қаласымен, ал шығыс жағынан — Наукен ауданымен шектеседі.

Қала аумағы 48,3 км² құрайды және теңіз деңгейінен 585 метр биіктікте орналасқан.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халқының санағы бойынша қала халқының саны 34 756 адамды құрады, оның ішінде қырғыздар — 30 530 адам (87,8%), өзбектер — 2635 адам (7,6%), орыстар — 680 адам (1,9%), татарлар — 542 адам (1,6%).

2017 жылдың 1 қаңтарына халық саны 40 400 адамды құрады.

1999 жылы қырғыздар 65%, орыстар — 12%, өзбектер — 8%, қазақтар — 1%, татарлар — 7%, украиндар — 1%, тәжіктер — 0,5%, басқа ұлттар — 5% құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қырғызстан қалалары
Шымбұлақ (айрық)

**Елді мекендер:**
* Шымбұлақ – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
* Шымбұлақ – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл.

**Басқа мағыналар:** 
* Шымбұлақ – Алматы маңындағы Іле Алатауы шатқалының 2510 метр биіктігінде орын тепкен шаңғы базасы.
Алмалық (көне қала)

[нобай|Каталон атласындағы Шағатай патшалығы (1375). Кебек хан бейнеленген: ''Бұл жерде Медея [Медиа] империясының әміршісі Чабеч (Кебек) патша билік етеді. Ол Эмалекте (Алмалик) тұрады''. Оның қалалары Шағатай туымен ([Сурет:Flag of the Chagatai Khanate.svg|20px) бейнеленген.]]
**Алмалық** — Орта ғасырдағы көне қала жұрты.

## Географиялық орны
Іле өзенінің бойында, қазіргі ҚХР-дың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы территориясында, Қазақстан шекарасындағы Қорғас ауылының солтүстік-шығысында 20 км жерде орналасқан.

## Сипаты
Қираған қала орны шамамен 25 км2 аумақты алып жатыр. Кең ауқымды ресми археологиялық қазба жұмысы жүргізілген жоқ. 1950 жылы қытай археологі Хуан Вэнби және соңғы жылдарда Шыңжаң тарихи мұражайының археологиялық экспедициясы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Қыш және фарфор, оның ішінде орта ғасырларда аса қымбат бағаланған қытайдың селадон фарфор ыдыстары, Шағатай ұлысының алтын, күміс теңгелері, металдан жасалған тұрмыстық бұйымдар мен еңбек құралдары, түркі тілінде сөздер жазылған несториандық құлпытастар т. б. құнды мұралар табылды.

Қаланың шығыс жағында Алмалықта билік жүргізген Тоғлық Темір ханның (1329 — 1363 жылдары) күмбезі бар. Алмалық туралы Шыңғысхан жорығына қатысушы қытай ғұламасы Чанчунь Жэнрэнның, шүршіт Елуичусайдың сапары туралы жазбаларда, «Юань тарихында», Алмалықтың өзінен шыққан тарихшы-ғалым Жамал Қаршидің «Мүлхакат әл-сурах» атты еңбегінде, сондай-ақ М. Х. Дулатидің, Рашид әд-Диннің, Жувейнидің, Бабырдың кітаптарында, армян патшасы Геитунның қолжазбаларында мол мағлұматтар келтірілген. Қаланың негізі қашан қаланғаны белгісіз. Оның бізге белгілі алғашқы билеушісі қарлұқ Озар Тұғырыл ханды Шыңғысханға тізе бүккені үшін Найман ханзадасы Күшлік өлтірген. Шағатай ұлысы кезінде Алмалық хандықтың жазғы ордасы болды. 14 ғасырдың басында ұлыс ыдыраған кезде Моғолстан (Шығыс Шағатай) астанасына айналды.

Тарихи деректер бойынша Алмалық Әмір Темірдің Моғолстанға жасаған жорықтары барысында (1357, 1383, 1390 жылдар) күйреген. Жібек жолының негізгі күре тамырынан орын тепкен өзге де көптеген қалалармен қатар Алмалық та ірі сауда, мәдениет және саяси орталық ретінде Қазақстан мен Шығыс Түркістанның орта ғасырлық тарихы мен мәдениетінде аса маңызды рөл атқарды.

## Галерея

Сурет:Chagatai_Khanate_map_en.svg|Алмалық Шағатай хандығының астанасы болды
Сурет:Ambrogio_Lorenzetti,_Martirio_di_cinque_frati_francescani,_1336-37_circa,_dalla_sala_capitolare_(detail).jpg|Амброджио Лоренцеттидің *Францискандардың азап шегуі* 1339 жылы Алмалықта өтті.
Сурет:Tughlugh Timur Mausoleum - exterior.jpg|Тоғлық Темір (1360–1363 ж.) кесенесі, Алмалық, Шыңжаң
Сурет:Alimali Nestorian steles, Yuan dynasty (1206-1368).jpg|Алмалықтың несториандық стеласы, Юань әулеті кезеңі (1206-1368). Шыңжаң мұражайы


## Дереккөздер

Санат:Қазақстан көне қалалары
Санат:Қытай көне қалалары
Ронин

thumb|right|200px|Жапоннның Ukiyo-e ағаш оймасы, шебер Утагава Куниёоши әйгілі ронин Миямото Мусашиге оның тағдырын айтып беруде.
thumb|right|200px|Йошитошидің Ukiyo-e ағаш баспасы, қырық жеті рониннің бірі Оиши Чикара бейнеленген.
**Ронин** (rōnin, 浪人, қаңғырушы, сенделуші) — Жапония тарихындағы ұстазы, немесе басшысы жоқ самурай. Ұстазы қайтыс болған, немесе тірі болса да ұстазының көмегінен айырылған жағдайда самурай ронин деп аталады. Ронин ешқандай тұрақты статус емес, әркім де ронин болуы мүмкін. Бұл сөз кейін тек ұстазы жоқтарды ғана емес, ештеңе істемей, тұрақты тұрмыс кешірмей, сенделіп, қаңғырып жүрушілерге де қаратылған.

Қазіргі жапон тілінде Ронин сөзі жұмыстан шеттетілген сатушыға қаратылады, немесе универститетке қабылданбаған орта мектеп түлегіне қаратылады. 

## Этимологиясы
Ронин сөзі тіке жапон тілінде 浪人 - "Толқын адамы" деген сөзден шыққан. Толқын - қоғамда бағытсыз қаңғырып, келіп-кетіп жүруіне қаратылған. Бұл үйі жоқ "Кезбе", "қаңғырушы" деген сөздердің идиомалық айтылуы. Бұл сөз Нара (Nara) және Хеиан (Heian) мезгілінде шыққан болып, басшысының жерінен кетушіге қаратылған. Кейін бұл сөз Самурайлардың ұстазы жоқтарына қаратылған. "Жеті самурай" киносында қарақшылар шабуылына ұшыраған ауыл осындай Рониндерді жалдайды.

## Дереккөздер

Санат:Самурайлар
Мырзахметов

**Мырзахметов** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Абай Естайұлы Мырзахметов – агроном.
* Асқар Исабекұлы Мырзахметов - мемлекеттік қайраткер, Ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты.
* Бақытжан Қабижанұлы Мырзахметов - суретші.
* Естай Мырзахметов – жазушы, публицист, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.
* Кәмәли Мырзахметов – қоғам қайраткері.
* Керей Мырзахметов - слесарь. «Құрмет Белгісі» орденінің иегері.
* Мәден Мырзахметов – еңбек ардагері. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
* Меңлібай Мырзахметұлы Мырзахметов – ғалым, техника ғылымдарының докторы.
* Тұрабай Мырзахметов – журналист.
* Шалатай Мырзахметов — қоғам қайраткері.
Қазақша бизнес Африкада

**«Қазақша бизнес Африкада»** — толықметражды көркем фильм, 
«Қазақша бизнес» медиафраншизасының үшінші фильмі. 2018 ж. Kazteleproduct мен Pontact Productions киностудиялары шығарған.

## Сюжеті
Қонақүйді туыстарымен бірге басқарып отырған Жомарт қалыңдығы Айсұлумен бірге бал айына аттанады. Әлбетте онымен бірге туыстары да ілеседі. Олар демалып жүріп, жаңа табыс көзін ашудың да жаңа идеяларын ойластырады. Сол жақта Кения ханзадасымен танысып, Африкадан арзанға шай сатып алуға болатынын біледі. Жаңа бизнес көзін таптым деп ойлаған кейіпкерлер Найробиге аттанады.

## Рөлдерде
*Жомарт Балтабаев — Нұрлан Қоянбаев
*Ален — Жан Байжанбаев
*Еркош – Рамазан Амантай
*Чепчанга – Годфри Оджьямбо
*Баако – Гедсон Барасо
*Айсұлу – Гүлназ Жоланова
*Мақпал - Дариға Бадықова

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кинокомедиялары
Санат:Қазақша бизнес
Санат:2018 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:2018 жылғы кинокомедиялар
Санат:Отбасы туралы фильмдер
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:Әнуар Мәтжанов фильмдері
Санат:Дубайда түсірілген фильмдер
Санат:Найробиде түсірілген фильмдер
Қазақша бизнес Кореяда

**«Қазақша бизнес Кореяда»** — толық метражды көркем фильм, 
«Қазақша бизнес» медиафраншизасының төртінші фильмі. 2019 ж. Kazteleproduct және The Groove киностудиялары шығарған.

## Сюжеті
Жомарт Қанатұлының отелінде халықаралық конференция өтпекші. Онда жаңа техника түрлері таныстырылады. Жомарт сол себепті отелді жоғары технологиялық тұрмыс техникасымен жарақтай бастайды. Швейцар Бақдәулет өте қымбат жабдықты сындырып алады. Оны тек Сеулде ғана жөндеуге болады. Кейіпкерлер сол үшін Оңтүстік Кореяға аттанады. Бұрынғыдай келеңсіз оқиғаларға ұрынбау үшін Еркошты Қазақстанда қалдырып кетеді.

## Рөлдерде
*Жомарт Балтабаев — Нұрлан Қоянбаев
*Ален — Жан Байжанбаев
*Еркош — Рамазан Амантай
*Айсұлу — Гүлназ Жоланова
*Мақпал — Дариға Бадықова

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кинокомедиялары
Санат:2019 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақша бизнес
Санат:Ален Ниязбеков фильмдері
Санат:2019 жылғы кинокомедиялар
Санат:Отбасы туралы фильмдер
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Санат:Алматыда түсірілген фильмдер
Санат:Оңтүстік Кореяда түсірілген фильмдер
Қазақша бизнес (медиафраншиза)

**«Қазақша бизнес»** — ойдан шығарылған кәсіпкер Жомарт Балтабаевтың өміріндегі оқиғаларға негізделген қазақстандық медиафраншиза. Франшиза 2016 жылы түсірілген *«[[Қазақша бизнес]]»* фильмінен бастау алады. 2017 жылы оның жалғасы *[[Қазақша бизнес Америкада]]*, одан кейін - 2018 жылы *«[[Қазақша бизнес Африкада]]»* фильмдері шықты. Франшизаның төртінші фильмі — *«[[Қазақша бизнес Кореяда]]»* 2019 жылы шықты, ал 2021 жылы *«[[Қазақша бизнес Түркияда]]»* фильмі жарық көрді. Сондай-ақ, франшизаның басты кейіпкерлерінің бірі Еркоштың оқиғасы туралы баяндайтын және франшиза оқиғасына тікелей қатысы бар *«I go to school»* фильмі 24 наурыз 2022 жылы жарық көреді деп күтілуде.

Кассалық түсім бойынша Қазақстанда шығарылған ең үздік медиафраншиза.

## Фильмдер
### Шолу
Бірінші фильмде Жомарт — қонақ үйі бар, қарапайым кәсіпкер. Оның кәсібінде жаңа леп пайда болады, оның жобасымен алпауыт инвестор қызығып отыр. Және ең жауапты сәтте, қонақ үйді презентацияға дайындау үшін, барлық қызметкерлер жұмыстан кетіп қалады. Бірақ адам адамға қасқыр болса, Қазақстанда адам адамға туысқан.

Екінші фильмде шетелдік инвесторлармен сәтті келісім-шарттан кейін Жомарт қонақ үйіне халықаралық дәрежені және 5 жұлдыз деген атақты алғысы келеді. Алайда кәсіпкердің алпауыт ойлары құрдымға ұшырайды. Істі қолға алу үшін ол Штаттарға кетеді.

Үшінші фильмде қонақүйді туыстарымен бірге басқарып отырған Жомарт қалыңдығы Айсұлумен бірге бал айына аттанады. Әлбетте онымен бірге туыстары да ілеседі. Олар демалып жүріп, жаңа табыс көзін ашудың да жаңа идеяларын ойластырады. Сол жақта Кения ханзадасымен танысып, Африкадан арзанға шай сатып алуға болатынын біледі. Жаңа бизнес көзін таптым деп ойлаған кейіпкерлер Найробиге аттанады.

Төртінші фильмде Жомарт Қанатұлының отелінде халықаралық конференция өтпекші. Онда жаңа техника түрлері таныстырылады. Жомарт сол себепті отелді жоғары технологиялық тұрмыс техникасымен жарақтай бастайды. Швейцар Бақдәулет өте қымбат жабдықты сындырып алады. Оны тек Сеулде ғана жөндеуге болады. Кейіпкерлер сол үшін Оңтүстік Кореяға аттанады. Бұрынғыдай келеңсіз оқиғаларға ұрынбау үшін Еркошты Қазақстанда қалдырып кетеді.

## Түсім
### Кассалық түсім

### Критика

## Басты кейіпкерлер

## Түсіру тобы

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан фильмдер сериясы
Санат:Отбасы туралы фильмдер
Санат:Алматыда түсірілген фильмдер
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Орыс тіліндегі фильмдер
Нақысбеков

**Нақысбеков** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Анарбек Жұматайұлы Нақысбеков - Суретші-кескіндемеші, портретші.
* Оқас Нақысбеков - тіл білімі маманы, филология ғылымдарының докторы.
Нарымбетов

**Нарымбетов** сөзі мынадай мағынывлар білдіруі мүмкін:
* Әбділхамит Қуанұлы Нарымбетов – ғалым, филология ғылымының докторы.
* Әнес Нарымбетов – ақын.

* Қожамұрат Нарымбетов – Социалистік Еңбек Ері, шопан.
* Молдақұл Сұлтанұлы Нарымбет — Қазақ суретшісі. ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. Кескіндемеші, суретші-радикал, қазақ авангардының негізін салушы. ҚР Суретшілер одағының мүшесі.

* Сатыбалды Жәлелұлы Нарымбетов — қазақстандық кинорежиссер, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері.
Үмбетов

**Үмбетов** сөзі төмендегідей мағыналар білдіруі мүмкін:

* Амангелді Қажиахметұлы Үмбетов - ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы.
* Байжиен Үмбетов – 1916 жылғы Ырғыз көтерілісі басшыларының бірі.

* Жәңгір Үмбетов - суретші.

* Серік Әбікенұлы Үмбетов — мемлекеттік қайраткер. 
* Тұрақбай Жетенұлы Үмбетов - медицина ғылымдарының докторы.
Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы

**Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы** (23 ақпан 1955 Қарағанды қаласы) - дәрігер - педиатр, медицина ғылымдарының  кандидаты . Ұлты-қазақ.

## Өмірбаяны
Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. Ұлы отан соғысына қатысқан.

Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, Ұлы отан соғыс кезінде тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған.

Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы "Асар" партиясының мүшесі, Ақмола мемлекеттік медицина академиясының бас бухгалтері.

Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған).

## Білімі
Қарағанды мемлекеттік медицина институтының педиатрлық факультетін бітірген (1978).

1982-жылдан КСРО медицина ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған.
Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі.

## Ғылыми атағы
* Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986)
* Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасыныңқабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) 
* С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті профессоры (1997-2002)
* 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі
* 1986-жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина институты госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті
* 1988-жылдан Алматы мемлекеттік медицина институты госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті
* 2002-жылдан педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының директорының орынбасары
* 2003-жылдан ҚР денсаулық сақтау вице министрі 
* ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005)
* 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры
* ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі
* "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталған.

## Шығармашылығы
* "Балалардағы қан  кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997)
* "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының 
* Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы
* Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997)

## Дереккөздер
Татьяна Немцан

## Өмірбаяны
Татьяна Немцан - қоғамдық қайраткер, «Ақбота» қоғамдық ұйымының жетекшісі және Аршалын ауданының Вячеслав орта мектебінің директоры.  
## Еңбек жолы
*1981 жылы С.Сейфуллин атындағы Целиноград педагогикалықИнститутының шет тілдері (ағылшын, француз) факультетіне түсті. 
*1986 жылы Институтты бітірген соң Аршалын ауданының Вячеслав орта мектебінде жұмыс істей бастады (және әлі де сол жерде еңбек ету де).
*Татьяна Немцан басқаратын «Ақбота» ҰҚ (ұйымдасқан қор) он жыл аралығында біздің елімізде ең сәтті үкіметтік емес ұйым деңгейіне жетті. 
*«Жас фермер мектебі» бағдарламасы іске асырылатын Ақмола облысындағы «Арнасай» жасыл технологиялар Орталығының, сонымен қатар  «Энергия үнемдеуіш технологиялар», «Менің эко үйім» атты 29 халықаралық бағдарламалардың жетекшісі.
«Арнасай» жасыл технологиялар Орталығы G-Global-мен бірігіп ашылды. Оның жұмысының нәтиежелерін көруге шетелдік мамандар келді.
Оқушылар жалпы білім беретін пәндерден басқа экологияның мәселелерін де терең зерттейді. Олардың кейбреулері бірнеше жеке экологиялық жобаларды іске асырған.
*Татьяна Немцан маңызды бастамалар қоғамдық Қорының төрайымы.
## Марапаттары
«Қазақстанның 100 жаңа тұлғалары» жобасының жеңімпазы.
## Сілтеме
Жаңа Қуат

**Жаңа Қуат** — Алматы облысы  Талғар ауданы, Гүлдала ауылдық округі құрамына 2018 жылдың маусым айында енген ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Талғар қаласынан солтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 3562 адам (2019).

Санат:Талғар ауданы елді мекендері
Соник кинода (фильм)

**«Соник кинода (фильм)»** () – бейне ойындарының Sega сериясына негізделген режиссер Джефф Фоулердің тірі актерлары мен анимацияларын біріктіретін көркем фильм.  Фильмнің авторы Патрик Кейси, Джош Миллер.  Фильмдегі басты рөлдерді Бен Шварц, Джеймс Марсден және Джим Керри ойнады.

*Соник кинода (фильм)* — 2020 жылы 14 ақпанда шықты.  Фильм сыншылардың аралас пікірлерін алды..  Олар қойылымды (әсіресе Керри), Соник-тің дизайнын, визуалды компонентті және бастапқы материалға жақындық дәрежесін жоғары бағалады, бірақ сюжетті және өзіндік болмыстың жоқтығын сынға алды..

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт
Гүлмира Бекзатқызы Дәулетова

**Гүлмира Бекзатқызы Даулетова** (13 сәуір 1988, Қазақ КСР, КСРО Шымкент облысы Ленинск) — шахматтан халықаралық әйелдер шебері (2007),[Қазақстан Республикасы әйелдер құрамасының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Қазақстан шахмат федерациясының атқарушы және турнирлік директоры болып жұмыс істейді.

4 жасар Гүлмираның алғашқы тренері, оның әкесі (бағдарламашы және шахматтан спорт шеберіне үміткер) болды. 12 жасында әкесімен көршілес жатқан Өзбекстанға халықаралық турнирге барып, бірінші орын алды, сол турнирде жас шахматшыны Шымкенттік жаттықтырушысы Григорий Ким байқады.

М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің «Құқықтану және халықаралық қатынастар» факультетін тамамдап, 2014 жылы - Алматыдағы Қазақ ұлттық университетінің «Халықаралық қатынастар» факультетінің магистратурасын бітірген. Испанияда академиялық ұтқырлық бағдарламасы бойынша білім алып, "V Open International St Casablanca" турнирін жеңіп алды. Қазіргі таңда Қазақстанның үздік 5 шахматшысы қатарына енген.

## Жетістіктері
* 2001 ж. - 14 жасқа дейінгі қыздар арасындағы Өзбекстан чемпионы;
* 14, 18, 20 жасқа дейінгі топтағы қыздар арасындағы Қазақстан чемпионы;
* 2004 ж. - 16 жасқа дейінгі Азия чемпионатының қола жүлдегері;
3 ұпайды орындап Халықаралық шебер атанды. 1). 2005 ж. 18 жасқа дейінгі қыздар арасындағы әлем чемпионатында (Бельфор, Франция,), 2). 2006 ж. Дүниежүзілік шахмат олимпиадасында (Турин, Италия,), 3) 2006 ж. 18 жасқа дейінгі Азия чемпионатында бірінші орын үшін (Бішкек, Қырғызстан);
* 2006 ж. - 18 жасқа дейінгі шахматшылар арасындағы Азия чемпионы;
* 2007 ж. - Макао жабық бөлмелеріндегі Азия ойындарының қола жүлдегері;
* 2007 ж. - "Аэрофлот С -2007" турнирінің жеңімпазы (ерлер номинациясы)
Қазақстанның Әйелдер арасындағы үш дүркін чемпионы (2007, 2008, 2010);
* 2010 ж. - Анкарада түркітілдес елдер студенттерінің Универсиадасында Вице-чемпион;
* 2013 ж. - командада құрамынла  Қазақстан чемпионы (Астана үшін өнер көрсетті);
* 2014 ж. - блиц бойынша Қазақстан чемпионы;
* 2014 ж. - блиц бойынша Азия ұлттар Кубогының екі мәрте жүлдегері (Тебриз, Иран): күміс (жеке), қола(командада);
* 2014 ж. - 41-ші Бүкіләлемдік шахмат олимпиадасының (Тромсе, Норвегия) қола жүлдегері; 
* 2016ж. - Бакуде (Әзірбайжан) өзінің  6-шы Олимпиадасында  ойнады (2006 - 2016).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан шахматшылары
Санат:Шахмат гроссмейстерлері
Қызыл тиін

**Қызыл тиін** () — тиінтәріздес кеміргіштер. Жануарға «hudsonicus» ғылыми түр атауы Гудзон шығанағының құрметіне берілген, тиін сол жерде алғаш рет сипатталған . 

## Мекендеу орындары мен таралауы
Солтүстік Американың барлық аумағында — Аляскада, Канадада, АҚШ-та. Тіпті  оңтүстік-шығысында Аризона шөліне және Нью-Мексико мен Джорджияға дейін кең таралған. Тиындар әртүрлі орманды жерлерде тұрады,оның ішінде қылқан жапырақты, аралас ормандар. Сондай-ақ оларды үлкен піскен ағаштардан жасалған екпелер бар қала маңындағы аудандарда байқауға болады.

## Сипаты
Тиін  денесінің ұзындығы 28-35 см, құйрығының ұзындығы-9,5-15 см. Терісінің түсі өзгергіш болып келеді. Түрлі аймақтарда бұл тиындар түрлі түсті болуы мүмкін, сондай-ақ тиындар қысқы және жазғы уақыттарда терілерін ауыстырады. Терілері әдетте қоңыр немесе зәйтүн-қызыл болады. 

## Дереккөдер

Санат:Тиінтәрізділер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Музыкалық жанр

**Музыкалық жанр** — белгілі бір сюжеттік, композициялық, стилистикалық және басқа да ерекшеліктерімен сипатталатын музыкалық шығармалар жиынтығы. Сондай-ақ басқа да осы үлгідегі шығармалар. Музыкадағы жанр ұғымы мазмұн мен форма санаттарының шекарасында тұр және пайдаланылған экспрессивті құралдар жиынтығы негізінде шығарманың объективті мазмұнын анықтауға мүмкіндік береді. Ол, әдетте, тарихи қалыптасқан ұрпақ және музыкалық шығармалардың түрлерін сипаттайды. Ал, қысқаша айтқанда, бұл шығу тегі, орындау шарттары мен қабылдауына байланысты музыкалық шығармашылықтың түрлері мен түрлерін сипаттайтын көп ұғым.

## Музыкалық жанрдың түрлері
* Классикалық музыка;
* Халық музыкасы;
* Рухани музыка;
* Латынамерикалық музыка;
* Блюз;
* Ритм энд блюз;
* Джаз;
* Шансон; 
* Роман

## Дереккөздер
Несіпбаев

**Несіпбаев** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Айқынбек Ескермесұлы Несіпбаев - журналист.
* Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев - пианист, органшы.

* Төлеутай Несіпбаев – биология ғылымдарының докторы, профессор.
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2019/20, плей-офф

## 1/8 финал

----

----

----

----

----

----

----

## Ширек финал

----

----

----

## Жартылай финал

----

## Финал

Санат:УЕФА Чемпиондар Лигасы 2019/20
Санат:2020 жылғы футбол
Эрлинг Холанд

**Эрлинг Браут Холанд** (; 2000 жылы 21 шілдеде туған, Лидс, Англия) — норвегиялық футболшы, "Манчестер Сити" клубы мен Норвегия құрамасының шабуылшысы.

## Карьерасы
### Клубтық
2016 жылы 12 мамырда тұңғыш рет Норвегия чемпионатының бірінші лигасында "Брюне" сапында алаңға шықты. 

2017 жылы ақпан айында "Молде" клубымен келісім шарт жасасты. 4 маусымда "Сарпсборгқа" қарсы ойында жаңа клубы сапында Норвегия жоғары лигасында дебют ойынын өткізді.

2018 жылы 19 тамызда "Ред Булл Зальцбург" клубымен келісім шарт жасасып, 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап осы команда сапында ойнайтын болды. 2019 жылы 19 шілдеде Аустрия кубогында "Парндорф" қақпасына хет-трик жасады. 10 тамызда Аустрия чемпионатындағы тұңғыш хет-тригін "Хартберг" (7:2) қақпасына соқты.

2019 жылы желтоқсанда "Боруссияға" ауысты. 2020 жылы 18 қаңтарда тұңғыш ойынын "Аугсбургке" қарсы өткізіп, хет-трик жасады.

2022 жылы "Манчестер Сити" клубына ауысты. 30 шілдеде Эрлинг "Ливерпульге" қарсы Англия суперкубогында дебютін жасады. 7 тамызда Премьер-лигадағы дебюті "Вест Хэм Юнайтедке" қарсы ойында алаңға шықты, екі гол соқты. 27 тамызда Англия чемпионатында "Кристал Пэласке" қарсы матчта екінші таймда алғашқы хет-тригін 19 минуттың ішінде жасады.

### Ұлттық құрама
Норвегияның барлық жастағы құрамаларында ойнады. 2019 жылы 5 қыркүйекте алғаш рет Норвегия ұлттық құрамасында алаңға шықты. Тұңғыш голдарын 2020/21 жылғы Ұлттар Лигасында соқты.

## Жетістіктері
### Командалық
**«Ред Булл Зальцбург»**
* Аустрия чемпионы: 2018/19
* Аустрия кубогы: 2018/19

### Жеке
* Жастар арасындағы әлем чемпионатының үздік мергені: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Футболшының профилі «Манчестер Сити» ФК ресми сайтында

Санат:Норвегия футболшылары
Санат:Норвегия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брюне ФК ойыншылары
Санат:Мольде ФК ойыншылары
Санат:Ред Булл Зальцбург ФК ойыншылары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Демографиялық жүктеме

**Демографиялық жүктеме коэффициенті** - бұл халықтың жас құрылымының жалпыланған сандық сипаттамасы, ол қоғамға өндірістік емес популяцияның ауыртпалығын көрсетеді. Бұл ұлғайтылған жас топтарының санына қатысты әр түрлі коэффициенттермен анықталады: балалар (0-14 жас), қарт және егде (60 және одан үлкен), еңбекке қабілетті (шартты түрде 15-59 жас). Демографиялық ауыртпалықтың келесі көрсеткіштері бөлінеді: балалар санының немесе қарт адамдардың (немесе балалар мен қарт адамдардың жалпы санының) еңбекке қабілетті жастағы адамдар санына қатынасы; егде жастағы адамдар мен балалар санының арақатынасы.

Есептеу: k = n1 / n2

n1 - зерттеу аймағындағы еңбекке қабілетті халықпен, яғни зейнеткерлер мен балалармен байланыссыз азаматтар саны.

n2 - зерттеу аймағындағы еңбекке қабілетті халық санына қатысты азаматтар саны.

## Дереккөз
Ахмад Шаһ Масұт

**Ахмад Шах Масуд** ( — *Ahmad Šāh-e Mas'ūd*; 1 қыркүйек 1953 жыл — 10 қыркүйек 2001 жыл) — Ауғанстандағы дала сарбаздарының қолбасшысы, 1992–1996 жылдары Ауғанстанның Қорғаныс министрі болған тұлға. Ұлты тәжік. Ауғанстандағы Кеңес басқыншыларына қарсы соғыс кезінде ислам көтерісшілері арасында *Панж (Пянж) арыстаны* деген лақап атқа ие болған командир және тәліптерге қарсы Солтүстік одақ қозғалысының бас көшбасшысы. Тілші кейпіне кіріп сұхбат алғалы келген ұлты араб екі тәліп жанкештісі видеокамерадағы жарылғышты жарып жіберуінен қаза тапқан. Ізін жалғастырушылары — ауғанның қазіргі вице-президенті, өзбек генералы Əбдірашид Достым және ауған үкімет басшысы, оппозиция лидері, тәжік текті Абдулла Абдулла. Масуд сол кездегі ауған дала командирлер арасынан Батыстың көптеген саясатшылар сеніміне кірген бірден бір тұлға болды.
Дәулет

**Елді мекендер:**

* ''Дәулет'' – Алматы облысы Талғар ауданындағы таратылған ауыл.
* Дәулет – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл.
* Дәулет – Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл.

**Көл:**

* Дәулет – Жайық өзені алабындағы көл.
Флоридалық пума

**Флоридалық пума** () — пуманың ең сирек түрі. 1970 жылы жабайы табиғатта тек 20 Флоридалық пума болды. 2017 жылдың есебі бойынша олардың саны 230-ға жетті.

Пума Оңтүстік Флорида (АҚШ) ормандары мен батпақтарында мекендейді, негізінен Big Cypress National Preserve қорығының ауданында, бұрын Техастың шығыс бөлігінен бастап оңтүстік-шығыстағы штаттарға дейін таралған. Оның жойылуының себептері батпақтың құрғауы, спорттық аң аулау. Жүннің түсі қара, қызыл. Осы түрдің дарағын инбридинг тендіру нәтижесінде құйрықтың ұшы бүгілуге ұшырады. Тұрақты өзін-өзі реттейтін популяцияны құру үшін басқа да пумалардың кіші түрлерін Флорида пумаларымен будандастыру жоспарлары бар.

Оның басты азықтары - бұғылар, еноттар және жас миссисип аллигаторлары. Сондай-ақ пума койоттар, жирен-сары сілеусіндер, кәмшаттар, сауытты аңдар, қабандар, қояндар, скунстар, тышқандар, құстар және құс жұмыртқаларымен қоректенеді. Жабайы табиғатта 20 жылға дейін өмір сүреді. Жабайы табиғатта белгіленген жалғыз табиғи жаулары- ірі аллигаторлар.

## Дереккөдер

Санат:Мысықтәрізділер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері