open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қызылсу (Ертіс алабындағы өзен)

**Қызылсу** – Ертіс алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Абай облысы Жарма және Шығыс Қазақстан облысы Ұлан аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 185 км, су жиналатын алабы 3280 км2, жалпы ұзындығы 172 км болатын 51 саласы бар. Өзен алабында аумағы 1,1 км2 болатын 2 көл жатыр. Ірі салалары: Ақтасты, Жантас, Шилі, Алаайғыр, Қарабұға, Жаңғызағаш, Күйелі, т.б.

## Бастауы
Бастауын Бесшоқы тауының батыс бөктеріндегі бұлақтардан алып, Қызылқорған қирандысының батысында Ертіс өзеніне құяды. 

## Гидрологиясы
Қызылсу ауылынан Шалабай ауылына дейінгі жоғарғы ағысы және орта ағысының жағалауы жартасты, жарқабақты және жарлауытты келген. Төменгі ағысында арнасы кеңейіп, алабы сайлы-жыралы келеді. Сағасында ені 10-15 км болатын жайылма құрайды. Өзен бойында елді мекендер көп, алабы жақсы игерілген. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Арнасында жыл бойы ағын болады.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы
Санат:Жарма ауданы өзендері
Санат:Ұлан ауданы өзендері
Айдарбек би

**Айдарбек би** (туған-өлген жылдары белгісіз) — Жайық өңіріндегі белгілі билердің бірі. Тегі – Байұлының Масқар руы. Батыс Қазақстан тарихында елеулі оқиғалардың бірі саналатын 1786 жылы қыркүйектегі старшындардың съезінде шекаралық сот сайланды. Айдарбек бидің халық арасындағы әлеуметтік қызметі жөнінде, белгілі тұлға екендігі туралы тарихи еңбектерде деректер бар. Бидің тарихи сөздері, ел үшін сіңірген еңбегі халык арасында әлі де жиі айтылады.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Ит жуа

**Ит жуа**  () – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын көп жылдық шөптесін өсмдік. Сабағының биіктігі 20-40 см, таспа тәрізді 3-5 жапырақты. Көлбеу тамыр  сабағында қоңыр қабықшалы, сопақша келген 1 – 4 жуашық болады. Гүлі қызғылт күлгін, жартылай шатырша құрады, мамыр – маусым айларында гүлдейді. Ит жуа шөлді құрғақ далалы жерде, аздап құмда өседі.Европаның оңтүстік – шығысында, Қазақстанда Каспий, Арал теңіздерінің төңірегінде, Ақтөбе, Торғай облыстарында, Бетпақдалада кездеседі. 
## Дерек көздер
*http://zhelva.narod.ru/photo5/a-globosum.htm
*http://www.innature.kz/print.php?type=A&item_id=1528 

Санат:Амариллистер
Үстемдік еркі (Ницше)

[thumb|right|200px|[Фридрих Ницше]]
**Үстемдік еркі** (, ) — Неміс ойшылы Фридрих Ницше тірі және сау кезінде жоспарлаған, бірақ жазылып бітпей қалған кітабы болып, оны басқалар одан қалған қолжазбаларынан құрастырған.  Ф.Ницшенің  жарияланған кітаптарына енбей қалған үзінді сөздері мен нақылдарын оның мұрағатына заңдық мұрагер болған қарындасы Элизабет (Elisabeth Förster-Nietzsche) Ф.Ницшенің досы Heinrich Köselitz ("Peter Gast")-пен бірлесіп  реттеп, «Үстемдік еркі» (der Wille zur Macht) деген тақырыппен 1901 жылы, және 1906 жылдары екі рет басып шығарды.

## Қате аударма
Аталған кітаптың аты және аталған идея (Ф.Ницшенің бүкіл философиясының тағаны) кейде орысша нұсқасындағы «Воля к власти» аудармасына орай қазақша «Билік еркі» деп қате аталып жүр. Билік сөзінің саяси мағынасы қою болғандықтан Ф.Ницшенің әуелгі түпнұсқа  идеясына сай келмейді. XX ғасырдың әйгілі ойшылы Мартин Хайдеггер 1930 жылы Ф.Ницше кітаптарының идеяларынан сабақ бергенде "Физикалық күш пен Саяси күш бұл идеяға тіке қатысы жоқ" деп ашық айтқан. Неміс тіліндегі Macht сөзінің мағынасы «үстемдік», «күш», «құдірет» сөздеріне сай келеді және Ницшенің айтпақшы болғаны да осындай күштілікке, құдіреттілікке, үстемдікке, жеңімпаздыққа жетуге талпынған ерік туралы болып отыр. Аталған терминнің ағылшынша нұсқасы мен французша нұсқасында да осы мағына көрнекіленген: "The Will to power", немесе "Volonté de puissance". Демек оны қазақша «Үстемдік еркі» деп аудару Фридрих Ницшенің түпнұсқа идеясына жақынырақ келеді.

## Түнпнұсқаны бүлдіру
thumb|right|150px| Элизабет Ницше
Кейінгі зерттеулер бойынша Ницшенің қарындасы Элизабет Ф.Ницшенің досы Peter Gastпен бірлесіп, бұл кітапты өз қалаулары бойынша келсін-келмесін өзгерткені, әсіресе өздерінің саяси идеялары бойынша  көптеген үстемелер мен толықтаулар қосып, мәтін мағынасын мүлде бұзатын түзетулер еңгізгені белгілі болды. Ф.Ницше тірі кезінде өз идеяларына өзгеріс енгізуге қарсы болғаны, әсіресе қарындасының антисемиттік идеяларына бола ренжісіп, сау кезінде көріспей кеткені белгілі. Бірақ Ф.Ницшенің есі ауысып, ештеңені сезбейтін кезге жеткеннен бастап ол ағасының кітабын Нацистік идеялармен өңдеп, Нацизм идеологиясына Ф.Ницшенің неміс қоғамындағы жоғары беделін пайдаланып көмек беруге тырысты. Олар тіпті автор айтпаған сөздерді де араластырып, басқа автордың сөздерін де еш сілтемесіз қосып, оларды да Ф.Ницшенікі дегендей қате түсінік қалыптастырған екен.

## Түпнұсқаға қайтару
1960 жылдары зерттеушілер Mazzino Montinari мен Giorgio Colli Ф.Ницше қолжазбасын түбегейлі қайта зерттеп, түпнұсқаға біршама жақындаған алғашқы нұсқасын жариялады, және нақыл сөздердің рет тәртібін түзетті. Бұл нұсқасы кейін әлемнің көптеген тілдеріне аударылды. Тек қазақша нұсқасы күні бүгінге дейін Ф.Ницшенің басқа кітаптары секілді әлі аударылған жоқ.

Бұдан басқа Ф.Ницшенің мысалы ертерек кезде жазған «Грек трагедия дәуірінің ойшылдары» делінетін жинағы ол қайтыс болған соң басылып шыққан. Аталған кітапта Ф.Ницше Сократқа дейінгі Грек ойшылдарының даналығына талдау жасайды.

## Дереккөздер

Санат:Философия
Санат:Кітаптар
Санат:Философиялық шығармалар
Санат:Ницше шығармалары
Қылшақты (өзен)

**Қылшақты**, *Қылшықты* – Ертіс алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақмола облысындағы Бурабай және Зеренді аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 104 км, су жиналатын алабы 1010 км2.

## Бастауы
Бастауын Щучинск қаласының оңтүстік-шығысынан алып, Көкшетау қаласы арқылы Қопа көліне құяды.

## Гидрологиясы
Аңғары жоғарғы және төменгі бөлігінде кең (2-3 км), беткейлері жатық, орта ағысында 0,5-1,5 км-ге дейін жетеді. Арнасының ені 10-20 м, жағасы жарлы, биіктігі 2-4 м. Арнасының жайылмасы 300 м-ге дейін жетеді. Кенесары ауылынан жоғарыда өзеннің оң жағалауында биіктігі 12 м болатын жартас кездеседі. Жауын-шашын суымен толығады. Су ағымы Кенесары ауылы тұсында 0,54 м3/с. Ұзындығы 10 км-ден астам 14 саласы бар. Аңғарында Жанқара, Жамантұз, Балықтыкөл, Қопа, Ақшасор, т.б. көлдер жатыр. Өзенге 10 тоған салынған. Суы бақша, мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс су алабы
Санат:Бурабай ауданы өзендері
Санат:Зеренді ауданы өзендері
Қызылтүлкілі

**Қызылтүлкілі** – Түлкілі тауларының солтүстік-шығысындағы аласа тау.

## Географиялық орны
Абай облысы Аягөз ауданы Емелтау ауылының оңтүстігінде 39 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 740 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2,5 км.

## Сипаты
Беткейі көлбеу, ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Қотанемел, Жаңғызтау, батысында Қалмақемел, шығысында Қаражал, оңтүстік-шығысында Ақшоқы таулары, оңтүстігінде Кемелбек қыстауы мен Қаракөз құдығы бар.

## Өсімдігі
Сұр қоңыр топырақ жамылғысында лессинг түсті жусан аралас бұталар, астық тұқымдастар өседі.

## Дереккөздер

Санат:Аягөз ауданы таулары
Хамит Ыстамғалиұлы Ақботин

**Хамит Ыстамғалиұлы Ақботин** (1902, Құрманғазы ауданы, Нұржау а. - 1938) - шараушылық, кеңес қызметкері. 1915—25 ж. Астрахан губерниясы Краснояр уезінің облыстық әскери комитетінде іс жүргізущі, Теңіз уездік атқару комитетінің инспекторы, хатшысы. 1925-37 ж. ҚазАКСР-інің Теңіз уездік еңбек бөлімінің инспекторы, Бөкей уездік, Сырдария губерниялық комсомол комитеттерінде жауапты хатшы, Сырдария округтік партия комитетінің, Алматы обкомының хатшысы, Гурьев округтік партия комитетінің өнеркәсіп саласындағы хатшысы, Батыс Қазақстан облыстық а. ш. бөлімінің меңгерушісі болды. Репрессия құрбаны.

## Дереккөздер

Санат:1902 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:1938 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері
Есбол (Индер ауданы)

**Есбол** (2007 ж. дейін *Кулагино*) — Атырау облысы Индер ауданындағы ауыл, Есбол ауылдық округі орталығы. Жайықтың оң жақ бетіндегі тарихи елді мекендердің бірі.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Индербор кентінен оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде. Ірі елді мекендер арасы асфальт жолдармен жалғасқан.

## Тарихы
thumb|солға|200px|Есбол ауылы
«Ақжар» деп аталатын биік жар қабағынан салынған әскери бекіністі 1740 жылы Орынбор губернаторы И.И. Неплюевтің бұйрығымен кеңейтіп қайта салу ісі қолға алынады. Бекініс 1744 жылы Жайық өзенінің оң жағалауынан салынады. Осы қамалдағы ішкі шаруашылықты басқаратын А.И. Кулагин деген кісінің есімі бірте-бірте ауылдың атына айналып, қазақтың Ақжар атауы ұмыт қалады. 1933-1963 жылдары Есбол ауданының орталығы болды. Кейін «Правда» кеңшарының орталығы болған.

## Халқы
1989 жылы елді мекенде 3798 адам тұрған. 1999 жылы тұрғындар саны 4189 адам (2108 ер адам және 2081 әйел адам) болса, 2009 жылы 4307 адамды (2174 ер адам және 2133 әйел адам) құрады. 

2021 жылғы санақ бойынша 3953 адамды (2056 ер адам және 1897 әйел адам) құраса, 2022 жылы тұрғындар саны 4524 адам болды.

## Мәдени-әлеуметтік мекемелері
### Мектептер
* Есбол орта мектебі — 26 сәуір 1993 жылы Кулагино ұлттық гимназиясы болып құрылған. Кейін жай орта мектепке айналдырылған.

* Қалам Есқалиев атындағы орта мектеп — Мектептің іргетасы 1936 жылы қаланған. 2016 жылы «Қалам Есқалиев атындағы орта мектебі» коммуналдық  мемлекеттік мекемесі атауы берілді.

* Жамбыл атындағы орта мектеп — 1928-29 ж. алғаш қазақ балалары үшін ашылған мектеп. 1937 ж. орта мектепке айналды.

### Мектепке дейінгі білім
* "Қарлығаш" бөбекжай-бақшасы
* "Балапан" бөбекжай-бақшасы

## Кәсіпорындар
Мұнда орман шаруашылығы, агроөнеркәсіптік техникалық жабдықтау бөлімі, байланыс бөлімі, тұтынушылар қоғамы сияқты мекемелер мен кәсіпорындар бар.

## Діни ұйымдар қызметі
* **Есбол ауылдық мешіті**

## Елді мекендегі көшелер
* Абай Құнанбаев көшесі
* Абдолла Мұсағалиев көшесі
* Ақжар (Маринка) көшесі
* Бейбітшілік (Меңдібай) көшесі    
* Боран Нысанбаев көшесі
* Ғилымғали Сайханов көшесі
* Дина Нұрпейісова көшесі
* Достық көшесі (Тайманов тұйық көшесі)
* Елеусін Ахметов көшесі
* Жамбыл Жабаев көшесі
* Исатай Тайманов көшесі
* Кетебай Бахитов көшесі
* Қабдір Шүйінішқалиев көшесі
* Қаныкей Алипова көшесі
* Қапизолла Қуанышбаев көшесі
* Қуанышкерей Сұлтанов көшесі
* Құрманғазы Сағырбаев көшесі
* Құспан Есбосынов көшесі
* Махамбет Өтемісұлы көшесі
* Мұрат Мөңкеұлы көшесі
* Мұхтар Әуезов көшесі
* Нәсіпқали Сапаров көшесі
* Сәкен Сейфуллин көшесі
* Сырым Датов көшесі
* Штатбай Иманғазиев көшесі
нобай|орта|1200px|'''Есбол ауылы панорамасы  

## Дереккөздер

Санат:Индер ауданы елді мекендері
Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері
Ақтөбе (Теңдік)

**Ақтөбе **(Т е ң д і к) - қалашық, Алтын Орда дәуірінің ескерткіші. Негізгі аты белгісіз. Атырау қ-нан 10 км, Теңдік ауылының маңында орналасқан. 1989 ж. Батыс Қазақстан археол. экспедициясы зерттеген. Ескерткіш бір-бірімен жалғаса орналасқан қолөнер, зергерлік өндірісі және мал өсіру негізі болған екі қоражайдан тұрады. Шағын елді мекен болған қалашықтың негізгі кәсібі іргелес Алтын Орда  қалаларын қолөнер заттарымен т. б. қамтамасыз ету және Хорезм, Иран сынды елдерге сапар шеккен сауда керуендеріне қызмет ету болған. Қалашықтың орны су жайылымы кезінде және антропогендік әсердің нәтижесінде қатты бүлінген.
Қалашық орнынан әр түрлі тиындар, зергерлік бұйымдар, шыны ыдыстардың қалдықтары, моншақтар, мал сүйектері табылды.

## Дереккөздер

Санат:Археология
Санат:Археологиялық ескерткіштер
Абай Ыдырысұлы Айтмағамбетов

**Абай Ыдырысұлы Айтмағамбетов** (1949 ж. т., Алматы қ.) — суретші, Қазақстан Суретшілер Одағының мүшесі (1991). Алматы көркемсурет училищесін бітірген (1973). 1973 жылдан Атырау қаласында еңбек етеді. Бірнеше бедер суреттер (Жеңіс паркі қақпасындағы барельеф т. б.) мен картиналардың («Соғыс», «Ерлік», «Жеңіс» триптихі т. б.) авторы. 1997 жылдан Қазақстан Суретшілер одағы Атырау обл. ұйымы басқармасының төрағасы. 

## Дереккөздер

Санат:1949 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Қызылүй (көл)

**Қызылүй** - Сыпсыңағаш қолаты алабындағы көл.

## Географиялық орны
Қостанай облысы Науырзым ауданы Жайылма ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, теңіз деңгейінен 221 м биіктікте жатыр. Аумағы 6,1 км2, ұзындығы 4,8 км, енді жері 3,1 км, жағалау бойының ұзындығы 9,8 км.

## Сипаты
Күрделі пішінді көл жағалауы жайпақ, онда қамыс, құрақ өскен. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады. Алабы игерілген, шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады. Қараша айының 3-онкүндігінде суы қатып, сәуір айының ортасында ериді.

## Дереккөздер

Санат:Науырзым ауданы көлдері
Бекзат Қанатұлы Нағашыбай

**Бекзат Қанатұлы Нағашыбай** (25 мамыр 2001 жыл, Қостанай облысы) – қазақстанның жас әншісі.

Ол қазір №10 мектептің (Қостанай) 8 сыныбында білім алып жатыр. Жастайынан өзінің білімімен, талантымен көзге түсті. Бекзат домбыра тартып, ән айтады. 2012-2013 жылдары халықаралық "Золотой микрофон" байқауына қатысып, екі мәрте "дипломант" атағын алды. 2012 жылы маусым айында өткен халықаралық "Шаттық" фестиваліне белсене қатысты. Сол фестивальмен қатар өткен елбасымызға арналған концертте өнер көрсетті. 2010 жылдың қазанында Қостанайда өткен "Пою тебе, мой Казахстан" ән байқауында 2-орынды иеленді. Облыстық жайдарман ойындарында мектеп атынан өнер көрсетті.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Бекзат-біздің мақтанышымыз!

Санат:Қостанай облысында туғандар
Сон Иль Гук

**Сон Иль Гук** () - атақты кәріс актері. 1971 жылы  1 қазанда Оңтүстік Корея, Сеул қаласында дүниеге келген. Анасы атақты актриса - Ким Ыль Донг. Сон Иль Гук - кәріс революционері, тарихта қалған тұлғa Ким Чва Чжинның ұрпағы. Сон Иль Гук тек өз елінде ғана емес, бүкіл әлемде, Қазақстанда да өте танымал. Гавай аралдарында 21 наурыз "Сон Иль Гук күні" деп аталады. Актер 
Сон Иль Гук өзіне физикалық тұрғыдан қиын, әскери өнер мен атқа мінуді талап ететін рөлдерді таңдайды. Ол триатлоннан кәріс Конфедерациясының вице-президенті, 2008 жылы триатлоннан өткен жарысқа қатысқан. 2008 жылдың сәуірінде Сон Иль Гук Сеул қаласы арқылы олимпиада алауын көтеріп өтті.

Актер кәсіби модель болғандықтан, көптеген сахналар мен журналдарда көрінді. 2008 жылы ол бірнеше әріптестерімен Чу Чжин Мо, Го Су, Чан Гын Сок пен Пак Чжэ Чжон "Kolon Christmas" фотосессиясына қатысты.

## Мансабы

Сон корей триатлон конфедерациясының вице-президенті болып табылады және 2008 жылғы триатлон бойынша Сеул халықаралық жарыстарына қатысты. 2008 жылдың сәуірінде Сон Сеул арқылы Олимпиада алауын алып өтті.

Сонг-ақ Эскиздердің әуесқой суретшісі. Ол сондай-ақ подиумда да, баспада да кәсіби модельдеді. 2008 жылы ол Колондағы Рождестволық фотосессияға қатысушылардың бірі болды.

2009 жылы Гавайи штаты 21 наурызда Иль-Гук әндерінің күні деп жариялады. 2010 жылдың сәуір айында ол көгілдір үйге Қазақстан Президентін қоса алғанда, мемлекет басшыларымен түскі асқа шақырылды, өйткені *Жумонг* Орталық Азия елінде үлкен танымалдыққа ие болды..

2015 жылдың қазан айында Song C-JES Entertainment басқарушы агенттігімен эксклюзивті келісім-шарт жасады.

## Отбасы
2008 жылы 15 наурызда Сон Иль Гук Чон Сын Ёнге үйленді. Олар Сеулде бұқаралық ақпарат құралдарынсыз дәстүрге сай той өткізді.
Сон Иль Гук - үшемнің әкесі: Дэ Хан, Мин Гук және Ман Сэ. Олар 2012 жылы наурызда дүние есігін ашқан. Олардың есімдері керемет, «дэ хан мин гук» Корея елінің кәрісше атауы, ал «ман сэ» одағай сөз. Егер үшемнің есімдерін жылдам айтсаңыз «Корея Республикасы, алақай!» деген сөйлем шығады. 2010 жылы сәуірде Сон Иль Гук Көгілдір үйге мемлекет басшыларымен түскіасқа шақырылды. 2011 Сон Иль Гук Астана қаласына келді. Пресс-конференцияда актер қазақ тілінде "сәлем" деп жанкүйерлерімен амандасып, өзінің Қазақстанда да табынушыларының барлығына таң қалғанын айтты.

### Балары
2012 жылдың 16 наурызында Сеул ауруханасындағы туысқан үшемдердің ата-анасы болды. Олардың ұлдары атындағы Дэ-Хань(大韓、대한), мин-ГУК(民國、민국) және адам-ОШ(萬歳、만세), ол болған деп бірге білдіреді "жасасын"Республика. Сонг және оның үш ұлы 2014 жылдың 6 шілдесінен бастап 2016 жылдың 7 ақпанына дейін "The Return of Superman" түрмесінде түсірілді. "Чан Ен Силь"(2016) Сонга телесериалында эпизодтық рөлде пайда болды.

## Телехикаялары

## Фильмдері

## Сыртқы сілтемелер
* 

## Дереккөздер

Санат:Сеулде туғандар
Алтынай.

**Алтынай** (т.-ө. ж. б.) — күйші-сазгер. 19 ғ- да Батыс Қазақстанда ғұмыр кешкен күйшілер тобының өкілі. Абыл Тарақұлының шәкірті. Оның «Ақжелең» атты күйі ғана сақталған. Екпін-ырғақтық, әуендік өрісінің дамуы жағынан бұл күй Батыс Қазақстан аспаптық музыкасының дәстүрінде туған. Күйдің ойнақы би ырғағы оның ішкі динамикалық бірлігін күшейте түседі. Е. Е. Брусиловский «Ақжелең» күйінің бір түрін «Ер Тарғын» операсында пайдаланды.

## Дереккөздер

Санат: Сазгерлер
Молекулалардың саны

Кішкене өлшемдердің санын, мысалы, судың массасы 1 г, көлемі 1 см³ деп алып, осы тамшыдағы молекулалар санын анықтайық. Су молекуласының диаметрі  3\cdot10^{-10} м. Молекуланың көлемі (3\cdot10^{-10})³ м³ болады. Молекуларды тығыщ орналасқан деп есептейміз. Сонда тамшының көлемін молекуланың көлеміне бөліп, молекулалар санын табамыз:
N=\frac{V}  {V_0} = 3{,}7\cdot10^{22}. Молекулалардың мұндай санын бағалау үшін мынандай салыстыру жүргізейік: адам тыныс алу кезінде ішке тартқан молекулаларды қайтадан шығарғанда, олар ер атмосферасында біркелкі таралатын болса, онда планетадағы әрбір адамға сенік өкпеңде болған 2-3 молекуладан келер еді.

## Дереккөздер
Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006ж.
Қырықжігіт

**Қырықжігіт** – Жіңішке және Сарыбұлақ өзендерінің суайрығындағы тау. 

## Географиялық орны
Алматы облысы Кеген ауданы Алғабас ауылының солтүстік-батысында 11 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1904 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 4 км.

## Геологиялық құрылымы
Силур мен девонның құмтастарынан және палеозойдың эффузивтік шөгінді жыныстарынан түзілген. Гранит те кездеседі. 

## Сипаты
Тік жарқабақты солтүстік беткейі өзен арналарымен  қатты тілімделген. Оңтүстік бөлігі көлбеуленіп жонды белестерге ұласады. Солтүстігінде Алабайтал, солтүстік-шығысында Торыайғыр, батысында Жамбас, оңтүстік-батысында Бақалы таулары орналасқан. 

## Өсімдігі
Етектерінде жусан, бетеге, көде, беткейлерінде арпабас, бидайық, өзен арналарында жабайы алма ағашы, көктерек, итмұрын, т.б. өседі.

## Дереккөздер

Санат:Кеген ауданы таулары
Лайкөл

**Лайкөл** – Сырдария өзенінің төменгі ағысында, Қамыстыбас көлінің батыс бөлігіндегі тұщы ағынды көл.

## Географиялық орны
Қызылорда облысы Арал ауданы Аманөткел ауылының шығысында, теңіз деңгейінен 58,1 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,2 км2, ұзындығы 4,4 км, енді жері 2,4 км, жағалау бойының ұзындығы 11,6 км, ең терең жері 5 м, суының көлемі 29,2 млн. м3. 

## Сипаты
Көл Қулы, Қаязды, Жыңғылды атты көлдермен бірге Сырдария өзенімен жалғасқан. Қамыстыбас көлімен қыларна арқылы байланысады. Суының деңгейі көбіне осы көлдерге тікелей байланысты. Оңтүстік-батысындағы шағын көлдер маңында батпақты-қорысты алқап қалыптасқан. Көктем айларында осы батпақ арқылы Сырдария өзенімен байланысып жатады. Солтүстік-батысы мен шығыс, оңтүстік-шығыс жағалауы біршама көтеріңкі. Жағалауының басым бөлігінде қамыс, құрақ өскен. Суы балыққа бай.

## Дереккөздер

Санат:Арал ауданы көлдері
Санат:Сырдария су алабы
Қыршабақты өзені

**Қыршабақты өзені**, *Бөген* – Ақжар көлі алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Сарысу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 95 км, су жиналатын алабы 805 км2. 

## Бастауы
Бастауын Қаратау жотасының солтүстік баурайындағы бұлақтардан алып, Шабақты темір жол айырмасынан төменде Шабақты өзеніне оң жағынан құяды. Жоғарғы бөлігі Бөген деп аталады.

## Гидрологиясы
Қаратау жотасының солтүстік жалғасы -  Ақтау жотасынан шыға берер жерінен бастап, өзеннің оң жағалауы жарқабақты келген (30 км-ге жуық), жоғарғы арнасы тау шатқалымен ағады. Шабақты өзеніне дейінгі төменгі арнасының жағалауы жарлауытты келген. Арнасында жыл бойы су болады. Төменгі алабы игерілген. Өзен бойында бірнеше қыстау мен жайлау орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Сарысу ауданы өзендері
Санат:Талас су алабы
Молекулалардың өлшемі

Молекуланың массасын анықтау үшін тіптен үй жағдайына да қоюға болатын қарапайым тәжірибені пайдалануға болады. Тамшуырдың (пипетканың) көмегімен зәйтүн майының бір тамшысын су бетіне тамызайық. Ол су бетіне бір молекуланың еніндей болатын қалыңдықпен жайылып кетеді. Сонда май молекуласының диаметрі 
 {d}_{0}  = \frac {V}  {S} , болады, мұндағы 
V — тамшының көлемі,

S =  \pi R^2 — жайылып кеткен тамшының ауданы (дөңгеліктің ауданы). Есептеулер зәйтүн майының молекуласының диаметрі шамамен 1{,}7\cdot10^{-9} м болатынын көрсетеді. Бұл өте мардымсыз аз шама, оны көзге елестетудің өзі қиын. Бұл жерде салыстыру ғана көмек бере алады. Егер біздің басымыздың Күннің өлшеміндей етіп үлкейтсе, онда молекула осы кезде біздің басымыздың үлкендігіндей болады. Егер әлемдегі барлық заттың өлшемдері 100 миллион есеге артса, онда сутек молекуласының диаметрі (2{,}3\cdot10^{-9} м) 2,3 см болатын шарик тәрізді, адамның бойы 170 000 км, шашының ені 10 км болады.

## Дереккөздер
Физика Б. Кронгарт, В. Кем, Н. Қойшыбаев (Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық) Алматы "Мектеп" 2006ж.

Санат:Химия
Қамбарбек Аманов

**Қамбарбек Хасенұлы Аманов** (1951 жылы т., Семей облысы) — кескіндемеші. Қазақстан Суретшілер Одағының  мүшесі (1984). Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет академиясын бітірген (1983). Алматы қаласындада өткен «Жігер» фестивалінің дипломанты болды. Негізгі жұмыстары: «Ләззат», «Жақсылық», «Тарбағатай тауы», «Сүйікті ауыл». Республикалық және бүкілодақтык көрмелерге қатысқан. Атырау университетінің оқытушысы.

## Дереккөздер

Санат:1951 жылы туғандар
Санат:Қазақстан суретшілері
Ар-Честь

**«Ар-Честь»** - Атырау облысындағы апталық тәуелсіз газет. 1997 жылдың 1 мамырынан бастап қос тілде (орысша, қазақша) шыға бастады. Газеттің негізгі бағыт-бағдары — әлеуметтік мәселелер, еңбек адамдарының тұрмыс жағдайы, олардың құқын қорғау. Газет өз беттерінде анкета сұрақтарын тарату, шағын сұхбаттар жүргізу аркылы жұртшылық пікірлеріне үкімет орындарының назарын аударады. Еңбекші шағымдары мен ұсыныстарына көбірек орын беріледі. Құрылтайшысы — газет ұжымы. Бас редакторы Қ. Батыров. Таралымы 8 мың дана (2000 ж.).
## Дереккөздер

Санат:Газеттер
Санат:Атырау облысы газеттері
Иінді таразы

Иінді таразылардың жұмыс істеу приципі айналатын дененің тепе-теңдік шартына негізделеді. Зертханалық теңиінді таразының бір табақшасына массасы өлшенетін денені, ал екінші табақшасына гір тастарын салып теңістірейік. Дене мен гір тасының ауырлық күштерін тиісінше P_1 = m_1  g және P_2 = m_2  g деп белгілейік. Таразы тепе-теңдікте тұрғандықтан, бұл күштердің күш моменттері тең болуы керек, яғни, M_1 = M_2 немесе  P_1  d_1 = P_2  d_2. Зертханалық теңиінді таразыда күш иіндері тұрақты шама: d_1 = d_2. Ендеше m_1  g = m_2  g немесе m_1 = m_2 . Бұдан кері бұндай қорытындыға келеміз: егер гір тастардың массасы өлшенетін дененің массасына тең болса, онда теңиінді таразы тепе-теңдік күйде болады.

## Дереккөздер
"Физика және астрономия" Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық Р.Башарұлы; У.Тоқбергенова; Д.Қазақбаева. Алматы "Атамұра" 2012ж.

Санат:Математика
Сфигмос

Адамның қан айналымы жүйесіндегі қысым арнайы құрал сфигмоманометрмен (грекше сфигмос - жүрек соғуы) немесе қазір тонометр деп аталатын құралмен өлшенеді. Бұл құрал адамның қолына кигізілетін манжеттен, манжеттегі қысым тудыруға арналған алмұрт пішіндегі құрылғыдан және манжеттегі ауа қысымын өлшейтін манометрден тұрады. Сондай-ақ сфигмоманометр (танометр) манжеттегі ауаның өзгерісін тіркейтін стетоскоппен немесе электрондық құрылғымен жабдықталады. Қазіргі кезде артериалдық қысымның көрсетуін автоматты түрде тіркейтін және электрондық таблосы бар танометрлер шығарылады. Қан қысымының жоғары немесе төмен болуын білу оны өзгеріске ұшырататын ауруларды дәл анықтауға көмектеседі. Дені сау адамның қанының жоғары қысымы 110 - 120 мм сынап бағанасы (сын. бағ.), төменгісі 70 - 80 мм сынап бағанасы(сын. бағ.) шамасында болады.

## Дереккөздер
"Физика және астрономия" Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық Р.Башарұлы; У.Тоқбергенова; Д.Қазақбаева. Алматы "Атамұра" 2012ж.

Санат:Физика
Рогульник шылымы

Рогульник шылымы - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық  өсімдік.

Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және Зайсан көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты –«рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі –ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады.

Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл

Санат:Тергүлдер
Дүниежүзілік тарихы

**Дүниежүзі тарихы** — барлық халықтардың тарихтарының ортақ заңдылықтарымен сипатталатын адамзат қоғамының даму  үдерісінің тарихы.

Дүниежүзілік тарихы адамзат қоғамының пайда болуынан басталып, бүгінгі күнге дейін белгілі бір хронологиялық кезеңдерге бөлінеді.
* Тарихтаң бұрынғы замандар
* Алғашқы қауым
** Палеолит
** Мезолит 
** Неолит
* Ежелгі әлем (476 жылға дейін)
* Орта ғасыр (476 — XV ғ-дың соңы) 
* Жаңа уақыт ( XV ғ-дың соңы — 1918 жыл)
* Қазіргі заман тарихы (1918 жылдан бастап)

Санат: Тарих
Ласты

**Ласты**, *Ұласты* – Зайсан көлі алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 48 км (салаларымен бірге 132 км), су жиналатын алабы 1350 км2. Ірі салалары: Орталасты, Шетласты.

## Бастауы
Бастауын Тарбағатай жотасының орта тұсындағы Үлкенқожыр және Кішіқожыр тауларының солтүстік беткейінен алып, Қандысу өзенінің тармағы - Қарасу өзеніне Алғадай қыстауынан төменде сол жағынан құяды.

## Гидрологиясы
Жоғарғы арнасы жартасты тау шатқалымен өтеді. Орта ағысы тауалды жазығының көлбеу сайлы-жыралы өңірімен өтеді. Құйған ауылынан төменде арнасы мен алабы кеңейеді, жағалауының басым бөлігі жарлауытты болады. Құйған ауылынан бастап Ласты деп аталады. Жоғарғы алабы мал жайылымына, Құйған ауылы маңынан бастап егістік пен шабындыққа пайдаланылады. Көктем айларында суы тасиды. Негізінен қар, жауын-шашын және жер асты суларымен  толығады.

## Дереккөздер

Санат:Тарбағатай ауданы өзендері
Санат:Ертіс су алабы
Лебедиха

**Лебедиха** – Үлбі жотасының батысындағы тау.

## Географиялық орны
Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы Үбі өзенінің орта ағысының оң жағалауында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1032 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 км-ге созылған, енді жері 6 км шамасында.

## Геологиялық құрылымы
Геологиялық тұрғысынан Лебедиха тауы девон және тас көмір дәуірінің интрузивтік жыныстарынан түзілген.  Оңтүстік беткейінің ашық, жалаңаш беткейінде гранит, карцит және тақтатастан тұратын қорымтастар жиналған. Батыс және шығыс беткейлері тік шатқалды, оларды Оба өзені және оның салалары тілімдеген.

## Өсімдігі
Беткейлерін көктерек, қайың аралас қарағай, майқарағай, самырсыннан тұартын орман көмкерген.

## Дереккөздер

Санат:Шемонаиха ауданы таулары
Лебяжье (көл, Солтүстік Қазақстан облысы)

**Лебяжье** — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Соколов ауылынан солтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан көл. Теңіз деңгейінен 91,5 м биіктікте жатыр.

## Гидрографикасы
Ауданы 6 км2, ұзындығы 3,1 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 10,2 км. Ең терең жері 4 м. Суының массасы 11 млн. м3. Су жиналатын алабы 57,6 км2.

## Жағалау сипаты, су байлығы
Оңтүстік және шығыс жағалауы тіктеу келген, биіктігі 2-3 м. Солтүстік және батыс жағалауы жайпақ, батысында ұзындығы 900 м, ені 30 м болатын тармақ арқылы Заболотное көлімен жалғасқан. Лебяжьенің түбі тегіс құмды тұнбалы шөгінділерден түзілген. Суының минералдылығы 2-4,5 г/л, орташа кермекті. Лебяжье көлі Есіл өзенінің суымен құбыр арқылы толығып отырады. Көлде балықтың 13 түрі мекендейді. Маңыздыларына тұқы, сазан, табан балық, алабұға жатады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылжар ауданы көлдері
Санат:Есіл су алабы көлдері
Айтбай Әлжанов

**Айтбай Әлжанов** (1927 ж. т., Атырау қ.) — инженер-геолог, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1974). 

## Өмірбаяны
* Мәскеу мұнай институтын бітірген (1959). 

* 1949-95 ж. Тереңөзек, Құлсары мұнай барлау мекемелерінде

* «ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру» басқармасында

* Орал, Каспий маңы мұнай барлау экспедицияларында

* «Мұнай» ғылыми-өндірістік орталығының акционерлік қоғамы Атырау өндіріс бөлімшесінде аға геологтан бас геолог, өндіріс бөлімшесі бастығына дейінгі еңбек жолынан өтті. 

## Ашқан кен орындары

* Прорва (1985)

* Забұрын (1988)

* Теплов-Токарев (1998) кен орындарын тұңғыш ашушылардың бірі. 

## Марапаттары

* Еңбек Қызыл Ту

* «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. 

## Дереккөздер

Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Атырауда туғандар
Санат:Қазақстан геологтары
Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Әжіғали Әлімаханов

**Әжіғали Қабесұлы Әлімақанов** (1949 ж. т.,Орынбор обл.) - мұнай-газ өңдеу саласындағы білікті маман. Мәскеу политехникалық институтын (1976), Мичиган университетін (АҚШ; 1996) бітірген. 1970—93 ж. Гурьев мұнай айыру зауытында операторлықтан партия комитеті хатшысына дейінгі еңбек жолынан өтті. Гурьев қалалық кеңесі төрағасының орынбасары, төрағасы болды, Гурьевке өзінің байыргы Атырау есімін қайтару жөніндегі мәселеге белсене атсалысты (1992 ж. қалалық кеңес сессиясында қала қайтадан Атырау атанды). 1993 жылдан «Теңізшевройл» қазақ-американ бірлескен кәсіпорнының бас менеджері. Халықтар достығы орденімен марапатталған.

## Дереккөздер
Хансұлтан Аязбаев

**Хансұлтан Аязбаев** (1903, Доссор к. — 1993, Құлсары к.) — мұнайшы. Доссор, Байшонас, Қосшағыл, Құлсары, Мұнайлы кен орындарында бұрғышы болды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1903 жылы туғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Нариман Дүйсенғалиұлы Байбосынов

**Нариман Дүйсенғалиұлы Байбосынов** (1953 ж. т., Атырау қ.) — экономист. Мәскеу мұнай-химия және газ өнеркәсібі институтын (1975), КСРО Министрлер Кабинеті жанындағы Халық шаруашылық академиясын (1991) бітірген. 1975-98 жылы Гурьев мұнай өңдеу зауытында инженер, бас бухгалтердің орынбасары, «Ембімұнай» өндірістік бірлестігі бастығының орынбасары, бастығы, облыстық жоспарлау комитетінің төрағасы, облыстық статистика басқармасының бастығы, облатком төрағасының орынбасары, 1-орынбасары, кәсіпкер, 1998 жылдан «Қазақстанкаспийшельф» ААҚ-ның экономика мен қаржы жөніндегі вице-президенті.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы тұлғалары
Луиджи Мадонис

Луиджи Мадонис (итал. Luigi Madonis, кейде тіпті Madoni немесе Madonnis; 1690 (кейбір деректер бойынша 1700), Венеция — 1767 кейін) - италияндық композитор.

Вивальдиде оқыған. 1725 - 1726 жылдары Бреслау қаласында әртістер тобында концертмейстер болып жұмыс жасайды. 1729 - 1731 Парижда скрипкашы болып сәтті концерт жүргізеді. 1731 жылдан бастап Ресейге көшіп келіп, Санкт-Петербург императорлық театрдың оркестрінде жұмыс жасайды. 

Мадонис "орыс" музыкаларын жаза бастаған алғашқылардың бірі болды. Ол орыс халқының халық әндерін италияндық мәнермен (үлгімен) көркемдеген. Орысша сюита мен жаңа  композициялық стильдің негізін қалады.
## Дереккөздер

Санат:Сазгерлер
Санат:Скрипкашылар
Санат:Тарих
Мақаш Балғымбаев

**Мақаш Балғымбаев** (1931 ж. т.,  Атырау қ.) — ҚазКСР-інің еңбек сіңірген геолог-барлаушысы. Теңіз мұнай-газ кенін алғаш ашушылардың бірі (1988), геол.-минералогия ғыл. кандидаты. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1955). Атырау—Ембі мұнай-газ кәсіпшіліктерінде, Биікжал аса терең бұрғылау экспедициясында, «Ембімұнай» бірлестігінде бас геолог болып істеді. «Каспий маңы ойпатының тектоникалық картасы» авторларынын бірі.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы тұлғалары
Червня (елтаңба)

**Червня (елтаңба)** - поляк шляхтасы туы.
## Сипаттамасы
Қызыл алаңда болаттан жасалған төртбұрышты қалқан бейнеленген. Оның үстінде мойын тұсын жабатын сауыт, кейін дулыға мен тәждің үстінде страустың бес қауырсыны орналасқан. 
## Қолданылуы
Рафаилдан тарайтын Червяковтіктер 1780 жылдан бастап 17 жыл бойы Медицина, Хирургия профессоры және Ягеллондық Университетінде тұқымдық ақсүйектікке құқылы болып, 1535 жылы айрықша құқықпен Король Сигизмунд I сыйлаған болатын. Кейін 1793 жылы Сеймов қаулысы бойынша қолданылу аясы шектелді.
## Дереккөздер

Санат:Геральдика
Санат:Елтаңбалар
Санат:Тарих
Санат:Польша тарихы
Нұрберген Балғымбаев

**Нұрберген Балғымбаев** (1949 ж. т., Атырау қ.) — тау-кен инженері. ҚазПТИ-ді бітірген (1972). 1972-91 ж. «Атыраумұнайгаз» ӨБ жүйесінде бұрғышыдан бұрғылау экспедициясы бас инженеріне дейінгі еңбек жолынан өтті. 1991-93 ж. ҚР Отын және энергетика министірлігінің сыртқы экономикалық байланыстар жөніндегі басқармасы бастығының орынбасары. 1993 жылдан Канаданың «СНС Лавамин Интернейшн» компаниясының Қазақстандағы өкілеттігінің директоры.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы тұлғалары
Шилинь

210px|thumb|Шилиньдегі түнгі базар
**Шилинь** (дәстүрлі қытай: 士林區; пиньинь: Shìlín Qū) - Тайбей қаласының сол жақ бөлігінде орналасқан аудан. Бұл ауданда көптеген туристік көрікті жерлер бар. Олардың қатарына: Гугун ұлттық музейі, Чан Кайши резиденциясы және Шилинь түнгі базары. 
 
## Сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Қытай
Франц Хегенбарт

**Франц Хегенбарт** (нем. Franz Hegenbart, чеш. František Hegenbarth; 1818 жылдың 10 мамыр - 1887 жылдың 20 желтоқсаны) - австриялық виолончельші және музыкалық педагог.

Прага консерваториясын 1837 жылы бітірген. Иоганн Баптист Хюттнердің шәкірті болған. Грац, Линц, Львов театрларында ойнаған. 1852 жылдан бастап Зальцбургтегі Моцартеум консерваториясында сабақ берген. 1865 жылы Пражск консерваториясының профессоры, сондай - ақ, консерваториялық оркестрді басқарған. Хегенбарттың әйгілі шәкірттері: Гануш Виган, Генрих Грюнфельд, Рудольф Эрлих. Оның фортепианолық триода Бедржих Сметана және Антонин Беневицпен орындауы әйгілі. Және ішекті квартеттегі Войтех Гржмалимен бірге скрипкада ойын көрсетуі оны әйгілі етті. «Виолончелиге арналған 18 жаттығу» еңбегін жарыққа шығарған (нем. 18 Übungen für das Violoncello; 1869).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Petr Macek. Hegenbart, František  // Český hudební slovník osob a institucí 
* Hegenbarthova Škola 

Санат:Сазгерлер
Санат:Музыканттар
Санат:Өнерпаздар
Войтех Гржимали

210 px|thumb|Войтех Гржимали
**Войтех Гржимали** (; 1842 жылдың 30 маусымы, Пльзень — 1908 жылдың 15 шілдесі, Вена) - чех композиторы, скрипкашы, дирижер. Войтех Гржимали (кіші) Войтех Гржималидің (үлкен) ұлы, Марияның, Иванның, Богуславтың, Яромирдің  ағасы, Отакар Гржималидің әкесі.

1861 жылы Прага консерваториясын бітірген, Мориц Мильднердің шәкірті. 1868 - 1873 жылдары Прага ұлттық театр оркестрінің концертмейстері болды. 1874 жылдан бастап дирижер және Черновцы музыкалық училищесінің директоры, 1887 жылдан Львовта қызмет етті.

Оның еңбектерінен «Дуаланған ханзада» (чеш. Zakletý princ; 1872, Прага) және «Швандя дударь» (чеш. Švanda dudák; 1896, Пльзень) күлкілі опералары үлкен жетістікке жетті. Сонымен қатар, Гржимали аз адам ойнайтын және симфониялық музыкаларды, әндерді жазған.

## Дереккөздер

Санат:Сазгерлер
Санат:музыканттар
Санат:скрипкашылар
Мориц Мильднер

**Мориц Мильднер** (; 1812 6 қараша, Тюрмиц (қазір Трмице, Чехия) — 1865 4 желтоқсан, Прага) — чех скрипкашысы, композиторы және музыкалық педагог.

Прага консерваториясында оқып, Фридрих Вильгельм Пиксиктің шәкірті болған және 1828 жылы консерваторияның ең алғашқы түлектерінің бірі болған. Квартете өзінің ұстазының басшылығымен екінші скрипкада ойнайды, сол кезде Прагада көпшілікке арнап квартеттік концерттер ұйымдастырған.  Кейіннен, консерваторияда сабақ берген. Оның атақты шәкірттері қатарына Фердинанд Лауб, Генрих де Ана, Антонин Бенневиц, Ян ағайындылары, Войтех және Богуслав Гржимали кірген. 

## Дереккөздер

Санат:Скрипкашылар
Санат:Музыканттар
Санат:Сазгерлер
Санат:1812 жылы туғандар
Санат:1865 жылы қайтыс болғандар
Бекбике (ескерткіш)

**Бекбике** - әр түрлі кезеңге жататын археологиялық ескерткіштер орны.  Жылыой ауданының орталығы  Құлсары кентінен солт,- батысқа карай 45-50 км, Бекбике темір жол бекеті мен автомобиль жолы арасындағы шағын аумақта орналасқан. Құмшағылдар басып кеткен төбешіктерде неолит-энеолит (жаңа тас және мыс-тас) дәуірлерінде өмір сүрген адамдардың тұрақтары ашылып, олардан әр түрлі шақпақ тастан жасалған жебенің оқтары, екі жақты тегіс ретушті қырғыштардың сан алуан түрлері, бір жүзді пышақ дайындауға арналған пластиналар, істіктер, бұрғылар т. б. құралдар табылды. Қыш ыдыстардың табылған сынықтарына қарағанда, олардың түрлері жұмыртқаға ұқсас, ернеуі кең, ал беттері толық әр түрлі геометриялық оюлармен әшекейленгені аңғарылады. Табылған заттардың мұнда б. з. б. IV—III және II мың- жылдықтың басында өмір сүрген халықгардың мал өсіріп, аң аулаумен шұғылданғанын және көршілес Маңғыстау, Үстірт, сондай-ак Еділ, Жайық өңіріндегі өзі тектес мәдени орталықтармен тығыз байланыста болғанынан мағлұмат береді. Келесі қола дәуір (б. з. б. II мыңжылдық) ескерткіштерінен көптеген қыш ыдыстардың, тарақ жүзді штамптардың көмегімен жасалған меандр, ойық, үшбұрыш, текше оюлармен әшекейленген сынықтар, ал көшпелі сарматтар кезеңіне (б. з. б. IV—I ғ.) қатысты заттардан темір қанжарлардың сынығы, жебенің қола ұштары, әр түрлі құмыралардың сынығы, ұршықтың бастары т. б. табылды. 

## Дереккөздер

Санат:Археологиялық ескерткіштер
Санат:Атырау облысы тарихы
Есенбай Есенжолұлы Белгібаев

**Есенбай Есенжолұлы Белгібаев** (1942 ж. т., қазіргі Индер ауданы, Манаш а.) - инженер-механик, мемлекет қайраткері. 

* Қарағанды политехникалық институтын бітірген.
* 1957-92 ж. Семей қаласында жүргізуші, Қызылорда облысының жол құрылысы тресінде механик, аға шебер, шеберхана бастығы, жол басқармасы және автобаза бастығы, трест басқарушысы, облыстық автожол басқармасының, жол құрылысы бірлестігінің бастығы
* 1992-95 ж. «Қазақселезащита» өндірістік бірлестігінің бастығы болды.
* ҚР Жоғарғы Кеңесінің (12-шақырылған), ҚР Парламенті Мәжілісінің (1995-99) депутаты болып сайланды.
## Дереккөздер

Санат:1942 жылы туғандар
Санат:Индер ауданында туғандар
Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері
Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің I шақырылымының депутаттары
Орынбай Бердіғожин

**Орынбай Бердіғожин** (1910, Қызылқоға а. — 1984) - бұрғышы-техник. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мұнайшысы (1951). 

## Өмірбаяны
Ұлы Отан соғысына қатыскан. Атырау мұнай техникумын бітірген (1933). 1933-72 ж. Мақат, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде, «Қазақмұнайкомбинаты» басқармасында, «Қазақстанмұнай» бірлестігінде, «Маңғыстаумұнайбарлау» тресінде, Өзен мұнай-газ өндіру басқармасында мұнай өндіру шеберінен басқарма бас инженері, директоры, басқарма бастығының орынбасарына дейінгі еңбек жолынан өтті. 

## Марапаттары
Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Жаңаөзен қаласының құрметті азаматы.

## Дереккөздер
Нұралы Әжіғалиев

**Нұралы Әжіғалиев** (23.9.1939 ж. т., Исатай ауд., Бабан а.) — белгілі ақын. Жырлары биік азаматтық әуенмен ерекшеленеді. «Жаңғырығы жанымның» (1993), «Тағдырым осы таңдаған» (1999) атты өлең кітаптардың авторы. Исатай ауданының Құрметті азаматы. 

## Дереккөздер

Санат:Ақындар
Әмір Оқас

**Әмір Оқас** (т. ж. б. — 1447) — Ноғай ордасының ханы. 

## Өмірбаяны
Ноғай Ордасының басқару тағына Едігенің немересі Нұреденұлы Оқас отырғаннан бастап, астана Сарайшыққа ауысты. 

Әмір Оқас — Ақ Орда ханы Әбілқайыр дың (1428—1468) замандасы. Ол билеген тұста Ноғай Ордасы Әбілқайыр билеген көшпелі өзбек-қазақ тайпалар бірлестігіне қараған. Сондықтан да Әмір Оқас Әбілқайырдың Дешті Қыпшақ тағын иемденуіне көмектеседі, оның бас кеңесшісі болады. Ол Әбілқайырдың Сырдарияны алуына, 1446 ж. Үзгент қ-сын жаулауға қатысты. 1447 ж. Оқас қайтыс болғаннан соң, отыз ұлды Оқастың балалары Әбілқайырдан бөлініп, Жайық бойындағы өз ордаларын нығайтуға бет бұрады. 

## Естеліктер
1999 жылы Сарайшықта бой көтерген хандар пантеонында Әмір Оқасқа арналып құлпытас қойылған.

## Дереккөздер

Санат:Кіші жүз хандары
Санат:Туған жылы белгісіздер
Дараймола мұнай кен орны

**Дараймола мұнай кен орны** — Каспий маңы ойпатының оңтүстігінде, Атырау қаласының солтүстігіне қарай 130 км жерде орналасқан. 1975 жылы ашылып, 1994 жылы пайдалануға берілген. 

## Жатыс сипаты, қанығуы
Кен орналасқан көтерілім тұз күмбезді құрылымнын жасырын жарылған түріне жатады. Тұз бетіндегі шөгінділер шығыс және солтүстік-батыс қанаттарға бөлінген. Иірімдердің биіктігі 19-26 м-ге тең, мұнайға қаныққан қалыңдық 7,3 -10, 8 м. 

## Құрамы
Мұнайы күкіртті (0,54%), парафинді (2,97%), мол шайырлы болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Атырау облысы кен орындары
Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Лебяжье (көл, Жамбыл облысы)

**Лебяжье**, *Аққулы* — Шу алабындағы тұщы көл.

## Географиялық орны
Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ұланбел ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км жерде, теңіз деңгейінен 259 м биіктікте жатыр. Аумағы 2,6 км2 (көктем айларында 3,5 км2-ге жетеді), ұзындығы 2,6 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 11,4 км.

## Сипаты
Шу өзені жайылмасында жатқан күрделі пішінді көлдің шығысында бірнеше көлдер жатыр. Сондай-ақ көл алабында адам өтпес батпақ пен сор қалыптасқан. Негізінен жер асты және Шу өзенінің суымен толысып отырады.

## Өсімдігі
Көтеріңкі келген солтүстік жағалауыында жүзгін, теріскен, ши, жусан өскен. Басқа жағалауларын қамыс, құрақ шоғырлары басқан.

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы көлдері
Санат:Шу су алабы
Леп

**Леп**, *Лепка* – Түрген алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 40 км, жалпы ұзындығы 11 км болатын 5 саласы бар. Ірілері: Баубек, Кіші Шарын, Үлкен Шарын, Қарасу.

## Бастауы
Бастауын Құлжа және Ташкенсаз ауылдары аралығындағы қайнарлардан алып, Ақжал ауылынан төменде Іле өзеніне (Қапшағай су қоймасы) құяды.

## Гидрологиясы
Арнасы ашық өңірмен өтеді. Жағалауы жарлауытты келген. Шағын тоған салынған. Алабының басым бөлігі жыртылған. Үлкен Шаған саласымен қосылған телімінде ұзындығы 0,5 км, ені 0,14 км, су көлемі 1,2 млн. м3 болатын Лепке - 1 атты шағын бөген салынған.

## Дереккөздер

Санат:Еңбекшіқазақ ауданы өзендері
Санат:Іле су алабы
Шольн

**Шольн** () —  Франция солтүстігінде орналасқан комунна, Пикардия өңірі ,  Сомма департаменты. Халық саны (2010) — 1 954 адам

## Көрікті жерлер
Жыл сайын Шольнде "Chaulnes Metal Fest "атты рок фестивальы өтеді. Бұған шамамен жылына 500 адамнан артық келіп тұратын.
## Администрация
Шольн администрациясын 1995 жылдан бастап Тьерри Линеатт (Thierry Linéatte) басқарып жатыр. 
## Демография

**Адам санының динамикасы, адам.**


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:455 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1793 from:0 till:1236
  bar:1831 from:0 till:1258
  bar:1851 from:0 till:1113
  bar:1876 from:0 till:1380
  bar:1901 from:0 till:1267
  bar:1926 from:0 till:1764
  bar:1954 from:0 till:1475
  bar:1975 from:0 till:1550
  bar:1990 from:0 till:1785
  bar:1999 from:0 till:1901
  bar:2006 from:0 till:1881
  bar:2010 from:0 till:1954



Санат:Сомма департаментінің коммуналары
Хоонадэ

**Хоонадэ** ()&nbsp;— ёкай, «қолдар елестер» жапондық фольклор. 

Елші қараңғы түнде жалғыз далада кетіп бара жатқанда алдынан толған ақ түсті қолдар шығып, оны бетінен сипалайтын. Және осыны хоонадэ деп атайтын. Яғни қорқытудан басқа ешқандай адамға жамандық жасамайтын. 

Сонымен қатар фольклор зерттеушілердің қорытындысы бойынша елестер Токио қаласының қасындағы Такао атты таудың маңында жүретін екен. Және де Икеда ауылының тұрғындарылардың айтуы бойынша түнге қарай адамдардың бетінен салқын алақан ұстап кететіндей сезімде болатын. Салқын алақандарға байланысты басқа Токио аймақтарында көп айтатын.

## Дереккөздер


Санат:Елестер
Санат:Жол бойындағы ёкай
Солилоквий

**Солилоквий** () — өз-өзіне айтылатын сөйлеу.

Солилоквий драматургияда қолданылуы кеңінен тараған, яғни кейіпкер барлық өзінің ішкі сезімдерін көрермендерге баяндап бере алалады. Монологтан өзгешелігі, басқа кейіпкер атынан айтылмайды.

Жалпы солилоквийны, кеіпкер алдында қиын таңдау тұрғанда қолданады. Солилоквий пьесадағы маңыздылығы үшін, шығармадағы ең қызық бөлігі де болып қалуы мүмкін. Гамлеттың осы жердегі *«[[Быть или не быть]]»* фразасы, қазіргі кезге дейін жетіп келген ең танымалы солилоквийы болып келеді.

## Дереккөздер

Санат:Драматургия
Санат:Әдебиет
Мақсыр маралтамыры

**Мақсыр маралтамыр**  (Rhaponticum carthamoides) - күрделігүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік.

Мәртебесі: саны қатты қысқарып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай Жоңғар Алатауы (солтүстік сілемі) тауларында кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Оңтүстік Сібір мен Монғолияда таралған. Үлкен тамырсабақты көпжылдық өсімдік (биіктігі 1м), көбіне субальпі шалғындарында, сиретілген ормандар мен орман алаңқайларында, сирек Альпі тундрасына дейін көтеріледі. Дәрілік шикізат ретінде жаппай тамырымен жинау әсерінен саны қысқарып отыр. Бүлінбеген тіршілік орталарында түр тығыздығы жоғары, бір шарша метр жерде 13, қалың өскен жерінде тіпті 70 өскінге дейін кездеседі. Соңғы жағдайда өнімі өте жоғары 1 га жерден жер асты бөлігі 17 тонна, жер үсті бөлігі 7 тоннаға жетеді. Мәдени түрде жақсы өседі, Қазақстан мен Ресейдің көптеген аймақтарында өсіріліп байқалған. Жаңа жиналған тұқымның өнімділігі 90 %, көшеттері екінші жылы гүлдейді. Риддер қаласында тәжірибе жүзінде өсіргенде, жасыл өсімдіктің түсімі 600 ц/га-дан жоғары болды. Өсімдіктің жасыл бөлігі мал үшін керемет азық, ал жер үсті бөлігінен дәрі алумен қатар, сергітетін сусындар дайындауға пайдаланады. Табиғи жағдайларда ерекше бақылау жасап, дайындауды реттеу керек. Марқакөл мен Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады.

## Дереккөздер


Санат:Күрделігүлділер